کوردیپێدیا - فەرماندەیی بڕیارگەی ناوەندی پاراستنی گەل- نەپەگە، لەسەر هێرشەکانی دەوڵەتی تورک لە باشووری کوردستان ڕاگەیەندراوێکی بڵاو کردەوە\n📝 فەرماندەیی بڕیارگەی ناوەندی پاراستنی گەل- نەپەگە، لەسەر هێرشەکانی دەوڵەتی تورک لە باشووری کوردستان ڕاگەیەندراوێکی بڵاو کردەوە | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nفەرماندەیی بڕیارگەی ناوەندی پاراستنی گەل- نەپەگە، لەسەر هێرشەکانی دەوڵەتی تورک لە باشووری کوردستان ڕ\nسیستەمی مشەخۆری دەوڵەتی تورک کەوتووەتە ناو شەڕێکی گەورە بۆ تەسفیە کردنی تەڤگەری ئازادی کورد و لەناوبردنی دەستکەوتەکانی گەلی کورد، دەوڵەتی داگیرکەر و فاشیستی تورک بەو شەڕەی، کە بە سیاسەتی شەڕی قڕکردن دەیکات، هەرچی دەکات ناتوانێت لە ڕووی سەربازی لە بەرامبەر گەریلاکانی ئازادی کوردستان سەرکەوتن بەدەست بێنێت، بە مەسرەفێکی زۆری ئابووری و بەکارهێنانی چەکی پێسکەوتوو دەیەوێت لەو ڕەوشە تێکچووە خۆی ڕزگار بکات، دەوڵەتی مشەخۆری تورک دەیەوێت شکستەکانی کە بەهۆی چالاکی هێزەکانمان کە لە 9 و 10ی ئەم مانگە بەسەریهات، بە هێرشی هەوایی لەسەر ماڵ و شوێنی خەڵکی سڤیل بیشارێتەوە، بەو شێوەیە دوژمنایەتی خۆی بەرامبەر گەلی کورد دەردەخات و دەیەوێت تۆڵەی خۆی لە گەلەکەمان بکاتەوە.\nدەوڵەتی تورک هێرش دەکاتە سەر گەل\nسوپای داگیرکەری تورک ڕۆژی 30 ئۆکتۆبەر بە فڕۆکەی جەنگی هێرشی کردە سەر ماڵ و مزگەوتێک لە لە گوندی بێدادێ لە دهوک، 9ی ئەم مانگەش بە چاودێری فڕۆکەی کەشف ناوچەی ڕووباری مارک-ی دۆڵی بالیندای لە هەرێمی ئامەدئامەدی سەربە شیلادزێ تۆپباران کرد، کە شوێنێکی گەشتیارییە و سڤیلێکی زۆر لەوێن، لەو هێرشانە بە هەڵکەوت زیانێک لە گەلکەمان نەکەوت، بەڵام ماڵ و مزگەوتی گەلەکمان ڕووخا و زیانێکی ماددی زۆر بەر دووکانەکانی ناوچە گەشتیاریەکە کەوت.\nسێ سڤیل بە مەبەست کوژران\nهەرەدوایی لە 14ی ئەم مانگە، لە گوندی ئەردنا سەربە ئامێدیئامێدی سێ مرۆڤی ئێمە، کە بۆ هێنانی هەنگوێنەکانیان چوون، لە لایەن سوپای تورکەوە کرانە ئامانج و شەهید بوون، ئەو هێرشە بۆ چاوترساندنی گەلەکەمان لە باشوور کراوە، خوایان لێخۆشبێت، ڕەمەزان ئەحمەد، دلۆڤان سالەح و ئیسلام حسێن، کە لەو هێرشە نامرۆڤانە شەهید بوون، دوا دەکەین خوا سەبووری کەسوکاریان بدات.\nدەیانەوێت گەل و بەڕێوەبەرانی باشور چاوترسێن بکەن\nبەو هێرشانەی دوایی جارێکی دیکە دەرکەوت، دەوڵەتی مشەخۆر و مرۆڤکوژی تورک، لە کام پارچە بێت گشتی گەلی کوردستان بە دوژمنی خۆی دەبینێت و دەیەوێت بیانترسێنێت و بیانچەوسینێت، ئەو زیهنیەتە بکوژە، کە جگە لە مردن شتێکی بۆ گەلی کورد نییە و هێرش لەسەر گەریلای ئازادی کوردستان دەکاتە بیانوو بۆ هێرشەکانی دژی گەلی کورد، بێشەرمانە خەڵکی سڤیل و بێ چەک کە لەو هێرشانە شەهید کەوتوون وەک گەریلای هەپەگەهەپەگە دەناسێنێت، دەوڵەتی تورک لە میدیا و دەزگا ڕاگەیاندنەکانی خۆی ئەو هێرشانە بەو شێوەیە نیشان دەدات.\nپێش هەرکەسێک خەڵکی ئەو هەرێمە و ئەوانەی ناوچەکە دەناسن، باش دەزانن کە گەریلای ئازادی کوردستان لەو ناوچانەی، کە هێرش کراوەتە سەریان قەت نامینن، ئاشکرایە کە دەوڵەتی تورک بە باشی زانیوە کە ئەو کەسانە سڤیلن، لەو شوێنە خەڵک هاتوون بۆ ئارادان و کار لەناو باخ و باخچەکانیان، کە ئەوەی زانی بۆچی هێرشی کردە سەر وەها ناوچەیەک؟ جاروبار بۆردوومانی دەوروبەری گوندەکان دەکات، ڕەز و باخیان وێران دەکات و خەڵکی سڤیلی ئێمە دەکاتە ئامانج، داخۆ بۆ ئەو کارە دەکات؟ دەوڵەتی تورک بەو عەقڵیەتەی، کە گەلی کورد جگە لە دار و لێدان لە شتێک تێناگات، هەڵسوکەوت دەکات و زەخت و زۆرداری نیشانی گەلی ئێمە لە باشور دەدات و دەیانەوێت گەل و بەڕێوەبەرانی باشوری کوردستان چاوترسێن بکەن، ئاشرایە هێرشەکە بەو ئامانجە و بە مەبەست و پیلانکراو ئەنجامدراوە.\nئەرکی سەرەکیمانە کە خوێنی گەلەکەمان لەسەر زەوی نەمینێت\nسیستەمی مشەخۆری دەوڵەتی تورک ئەو هێرشکاری و کردەوانە، کە بە مەبەست لەسەر گەلەکەمان پێشی دەخات بە درۆ هەوڵی ئەوە دەدات کە کردەوە شۆڤینی، نەژادپەرەستانە و کۆمەڵکوژکەرانەی بشارێتەوە، سوپای داگیرکەری تورک لەو سێ ساڵەی دواییە هەر لەو ناوچەیە 14 کەس لە خەڵکی ئێمەی شەهید کردووە، ئەرکی هەر هێزێکی وڵاتپارێزە کە لێپرسینەوەی ئەو کۆمکوژیانە بکات لە سوپای داگیرکەری تورک، تۆڵەی بکاتەوە و خوێنی گەلەکەمان لە سەر زەوی نەهێڵێت، هێزەکانی پاراستنی گەلی کوردستان- هەپەگە، لەم بابەتە بە بێ هیچ دوودڵییەک گەلی خۆی دەپارێزێت و بۆ حیساب پرسینەوەی ئەو کۆمەڵکوژی خوێنخوارانە لەسەر گەلەکەمان تێدەکۆشێت.\nئەو وڵاتپارێزانە، ڕەمەزان ئەحمەد، دلۆڤان سالەح و ئیسلام حسێن کە لەو هێرشە شەهید بوون، لە تێکوشانی گەلی کورد ڕەنجیان دابوو، بۆیە جارێکی دیکە سەرساغی لە خانەوادەی ئەو وڵاتپارێزانە و خەڵکی باشوری کوردستان دەکەین، ئێمە جارێکی دیکە پەیمان دەدەین کە بە بەهێزکردنی تێکوشانمان خاوەنداری لە یادی شەهیدانمان بکەین.\n#ئامەد | #ئامێدی | #هەپەگە | #16-11-2018 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 16 2018 3:42PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Nov 17 2018 7:58AM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Nov 17 2018 7:58AM باشترکراوە


ئایا ئه‌مڕۆ پارچه ئه‌ستێره‌یه‌ک (ئه‌ستێرۆید) خه‌ریکه بدا به زه‌ویدا؟\nThursday, 11.10.2011, 12:00\nنوسینی ڕۆجه‌ر هایفیڵد سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری زانیاری نوێ\nڕۆژنامه‌ی ئیڤنینگ ستاندارد، له‌نده‌ن Evening Standard /11/20119\nئه‌م پارچه ئه‌ستێره وا ئه‌مرۆ له نزیکه‌ی کاتژمێر 23:28 ده‌قیقه‌دا به‌کاتی له‌نده‌ن، له خرۆله‌ی زه‌وی نیزیک ده‌بێته‌وه، قه‌باره‌که‌ی ئه‌وه‌نده‌ی قه‌باره‌ی که‌شتی یه‌کی گه‌وره‌ی فڕۆکه هه‌ڵگره، یا ئه‌وه‌نده‌ی شه‌ش ساحه‌ی فوتبۆل بنێیت به‌یه‌که‌وه، له شێوه‌ی تارمایی یه‌کدایه و له خه‌ڵوز ڕه‌شتره و به‌ره‌و ئێمه به‌ڕێوه‌یه. ده‌زگای فه‌زایی ناسای ئه‌مریکی ئه‌م پارچه ئه‌ستێره‌ی ناوناوه 2005 YU55\nکه ناسا چاوه‌ڕوانی ده‌کا به‌لای زه‌ویدا تێپه‌ڕێ، بۆ زۆر خه‌لک ئه‌م پارچه به‌رده که پانتایی چوارسه‌د مه‌تره ترس و موچوڕکه دێنێ به له‌شیانا ، وه‌ک چۆن له کۆنا به‌ر له پێشکه‌وتنی زانیاریدا که باسی کاره‌سات و پێش بینی نه‌گبه‌تی ده‌کرا له باسی تۆپه‌ڵه ئاگر وئه‌ستێره‌کشانی گه‌وره وه‌ک نیشانه‌ی پێش بینی کاره‌ساتی خراپ که 'میتیرۆیدی' ئه‌ستێره‌کشانی مه‌زن رووی ده‌دا.\nده‌بێ سوپاسی پێش که‌وتنی زانیاری بکه‌ین که ئێستا ده‌زانین که له ناوچوونی داینه‌سۆر که هۆکه‌ی که‌وتنه خواره‌وه‌ی پارچه به‌ردێک که پانتایی ده کیلۆمه‌تر بوو 65 ملیۆن ساڵ له‌مه‌وبه‌ر رویدا که دای به وولاتی مه‌کسیک دا که هه‌موو زه‌وی ڕاته‌کان و به تۆز و دوکه‌ڵ هه‌موو جیهانی زه‌وی تاریک کرد، بوو به هۆی دروست بوونی وه‌رزی زستان له هه‌موو جیهانا، به‌لام بۆ زانیاری ئه‌م پارچه به‌رده‌ی ئه‌م جاره ئه‌و رووداوه‌مان ده‌خاته‌وه یاد؟ ئێستا به‌هۆی زانیاری نوێوه ده‌زانین که رۆژی 160 ته‌ن وورده به‌ردی ئه‌ستێره‌کان ده‌ڕژێته سه‌ر زه‌وی به‌هۆی ته‌قینه‌وه له ئه‌ستێره‌کانه‌وه، زۆربه‌ی ئه‌م پارچه به‌ردانه له فه‌زایه‌کی زۆر مه‌زنه‌وه دێن بۆمان که له هه‌وری تۆزو غازه‌وه دروست ده‌بن و ده‌بارێن به‌سه‌رمانا، هه‌رله‌مانه‌وه بوو که زه‌وی کۆمه‌له‌ی ئه‌ستێره‌کانی سۆلار دروست بوون که زه‌وی و مانگ و ڕۆژ و مه‌ریخ هه‌ندێکی تر ئه م کۆمه‌له ئه‌ستیڕه‌یان پێک هێنا چوار هه‌زارو پێنج سه‌د ملیۆن ساڵ له‌مه‌وبه‌ر. وه‌ک له زانیاری نوێدا ده‌ڵێت ئاوا هه‌موو ئه‌ستێراکان و کۆمه‌ڵه ئه‌ستێره‌کان و زه‌وی و مانگ دروست بوون.\nئه‌مڕۆ ده‌زگای فه‌زایی ناسای ئه‌مریکی به‌رده‌وام چاودێری هاتووچۆ و هاتن و نزیک بوونه‌وه‌ی ئه‌م پارچه ئه‌ستێرانه ده‌کا که هه‌ندێ جار نزیک ده‌بنه‌وه له زه‌وی ئێمه به‌هۆی - ' پرۆژه‌ی پرۆگرامی چاودێریکردنی هه‌ر شتێک له فه‌زاوه‌و نزیک بوونه‌وه یان له زه‌وی.'\nبۆ گه‌ڕان به دوای ئه‌و پارچه ئه‌ستێرانه‌داو پارێزگاری خڕۆله‌ی زه‌ی چاودێری کردن به‌رده‌وامه، هه‌رچه‌ند ماوه‌یه‌که بۆ ناسا هاتن و به‌ڕێوه بوونی ئه‌م پارچه به‌رده گه‌وره‌یه وه‌ک هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک ده‌یان بینی، به‌لام ئێستا له‌سه‌رئه‌نجامی لێکۆڵینه‌وه‌ی زانیاری دا بۆیان ده‌رکه‌وتووه که مه‌ترسی هاتنی پارچه ئه‌ستیره‌ی گه‌وره نی یه بۆ سه‌د ساڵی داهاتوو، هه‌روه‌ها ده‌لێت نزیکترین پارچه ئه‌ستێره هه‌تا ئێستا له دووری دوسه‌د هه‌زار میله‌وه له زه‌وی یه‌وه تێپه‌ڕیوه، ئه‌م ماوه‌یه به چه‌ند ده‌هه‌زار میلێک که‌متره له مه‌سافه‌ی نێوان مانگ و زه‌وی دا، ده‌ڵێن نزیک بوونه‌وه‌ی ئه‌م پارچه ئه‌ستێرانه کارناکه‌نه سه‌ر ڕاده‌ی جازیبه‌ی نزیک بوونه‌وه‌یان له‌زه‌وی، هه‌تا کارناکه‌نه سه‌رچوونه یه‌کو کشانی ده‌ریاکان یا نابنه هۆی بوومه‌له‌رزه‌و و ڕووداوی تیوتۆنیکی زه‌وی "تسونامی"\nبه‌لام تێپه‌ڕینی ئه‌م پارچه به‌رده مه‌زنانه سه‌رنجی زۆر له زانیاری فه‌زایی و 'ئه‌سترۆنۆمه‌ر' ڕاده‌کێشێ و به خۆشی یه‌وه ئاماده‌ن وچاوه‌ڕێن وه‌ک فرسه‌تێکی ئاڵتوونی بۆ بینینی ئه‌م پارچه ئه‌ستێرانه به تێلێسکۆبی تایبه‌ت بۆ سه‌یرکردنیان. له ڕوداوێکی له‌م جۆره‌دا که له ساڵی 1976 دا ڕوویدا فه‌زایی یه‌کان پێ یان نه‌زانی بۆ ئه‌وه‌ی ئاماده‌بن بۆ سه‌یرکردنیان. چاوه‌ڕوان ده‌کرێ جاری داهاتوو بۆ روودانی له‌م جۆره و به‌م مه‌زنی یه له ساڵی 2028 دا ڕووده‌دا. له‌وانه‌یه خه‌لکی فه‌زایی که‌م شاره‌زا بتوانن به هۆی تێلێسکۆبی شه‌ش ئینجی یا گه‌وره‌تر ئه‌م پارچه ئه‌ستێره ببینن، به‌لام زانیاری فه‌زایی به به‌کارهێانی تیشکی زه‌بزه‌به‌ی ئه‌لکترۆنی و ئاریه‌ڵی گۆلدستۆن و ئارسیبۆ که ئه‌م پارچه ئه‌ستێره ببینن که شه‌پۆله‌کان ده‌گه‌نه ئه‌و به‌رده‌و به وێنه‌وه که به‌ڕوونی وێنه‌کان ده‌گه‌ڕێننه‌وه بۆ لێکۆڵینه‌وه‌ی قه‌باره‌و شێوه ودیمه‌نی سه‌رڕووی ئه‌م پارچه به‌رده ئه‌ستێره‌یه.\nنیڵدز، زانیار له‌بواری فه‌زاو ئه‌ستررۆیدا ده‌ڵێت : ڕێکه‌وتی کوشتنی مرۆڤ به کاره‌ساتی که‌وتنه خواره‌وه‌ی پارچه ئه‌ستێره به نیسبه‌تی یه‌ک له شه‌ش سه‌د هه‌زاره 600000/1 ئه‌وه چه‌ندین ساله چاودێری ته‌قینه‌وه‌ی ئه‌ستێره‌کان و پارچه ئه‌ستێره‌ده‌که‌ن به‌لام هه‌تا ئێستا هیچ مه‌ترسیان نه‌بینینی وه به‌لام به‌رده‌وام چاودێری ده‌که‌ن، نه‌ک  شتی وا رووبدا.\nله‌به‌رئه‌وه سوپاس بۆ زانیاری نوێ و ڕه‌نجدانی زانیارانی نوێ که ژیانیان به‌کارکردن و خوێندنه‌وه وشه‌ونخوونی و هه‌ولدان به‌سه‌رده‌به‌ن بۆ خزمه‌تی مرۆڤایه‌تی بیر له به‌تاڵی و دۆمینه‌و تاوڵه‌و گه‌نده‌ڵی ناکه‌نه‌وه و هه‌میشه له هه‌وڵدانان بۆ به‌خته‌وه‌رکردن و خۆش گوزه‌رانی ژیانی خوشه‌ویستان و نه‌وه‌کانی داهاتوویان.\nلێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک له‌باره‌ی لایه‌نی نه‌ته‌وایه‌تی سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی - به‌شی چوارده‌هه‌م


Socialist Alternative – لینین و ئینته‌رناسیۆنالیزم نوسینی: ڕۆب سیوێل\nلینین و ئینته‌رناسیۆنالیزم نوسینی: ڕۆب سیوێل\nDec 27, 2019 admin اخبار و تقاریر 0\nده‌ستپێشخه‌ریی كاری هاوبه‌ش كه ماوه‌یه‌ك پێش ئێستا له یه‌كێك له نوسینه‌كانمدا خستمه‌ڕوو، جۆرێكه له تاكتیك و سیاسه‌تی هه‌نووكه‌یی بۆ پراكسیسی هاوبه‌شی چه‌پ و ماركسیسته‌كان له دژی كاری كرێگرته و خاوه‌ندارێتیی تایبه‌تی بۆرژوازیی زاڵ. من له‌وێدا له تاكتیكی “كاری هاوبه‌ش” مه‌به‌ستم نه له‌وه‌یه هیچ گروپێك هه‌ڵوه‌شێته‌وه، نه هیچ گروپێكیش كاری بریتی بێت له‌وه‌ی كه به‌دوای ڕاوكردنی ئه‌ندامانی گروپه‌كانی دیكه و جه‌ماوه‌ره‌وه بێت بۆ ئه‌وه‌ی گروپه‌كه‌ی خۆی بئاوسێنێت به ئه‌ندام چونكه ئه‌م شێوازانه به شێوازی به‌سه‌رچووی كلاسیكیی ده‌بینم كه چه‌ند ده‌یه‌ی ڕابردوو شاهیدی شكسته‌كه‌یه‌تی. به‌ڵكو مه‌به‌ستی سه‌ره‌كیم له‌وه‌یه كه پێكه‌وه وه‌كو ماركسیسته‌كان و چه‌په ڕادیكاڵه‌كان بتوانین پێكه‌وه پراكسیسی هاوبه‌شی نێوانمان و میكانیزمه‌كانی جێبه‌جێكردنی داخوازییه جه‌ماوه‌ری و كرێكارییه‌كان له ساتی ئێستادا ده‌ستنیشان بكه‌ین. هه‌روه‌ها له‌و ڕێگه‌یه‌وه، پێویستمان به‌وه هه‌یه بتوانین ده‌ست به نه‌خشه‌ڕێگا و خه‌تێكی شۆڕشگێڕانه‌ی زانستییه‌وه بگرین بۆ داخوازییه سه‌ره‌تایی و هه‌میشه‌ییه‌كانی جه‌ماوه‌ر و كرێكاران. په‌یڕه‌ویكردن له‌م بانگه‌وازه بۆ كاری پراكسیسیی هاوبه‌شی شۆڕشگێریی پێویستی به دیبه‌یت و لێكتێگه‌شتنێكی چینایه‌تیی به‌رز و بڕیاردانی خێرا هه‌یه له ئاكت و كرده‌ی ده‌ستبه‌جێ. ئه‌م هه‌نگاوه بۆ ئێستا پێویستی به ناوی هیچ گروپ و حزبێكی دیاریكراو نییه نه له ناوهێناندا و نه له پراكتیكدا، به‌ڵكو ته‌نیا پێویستی به كاری هاوبه‌شی هه‌موو لایه‌ك هه‌یه به له‌به‌رچاوگرتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی جه‌ماوه‌ر و كرێكاران. ته‌نیا ئامانج و دوا-ئامانجی ئه‌م پێشنیاره ئه‌وه‌یه كه هه‌مووان له هه‌موو كات و ساتێكدا ده‌ستبگرین به بنه‌ما هه‌میشه‌ییه شۆڕشگێڕییه‌كان و بردنه پێشه‌وه‌ی پراكتیكی شۆڕشگێڕانه‌ی بزووتنه‌وه‌ی كرێكاری و جه‌ماوه‌رییه‌وه، ئه‌ویش له ڕێگه‌ی كاری هاوبه‌شه‌وه به ته‌ركیز خستنه‌سه‌ر پێویستی و داخوازییه هه‌نووكه‌ییه‌كانی بزووتنه‌وه‌كه بۆ ئه‌وه‌ی له‌و ڕێگایه‌وه ده‌ستكه‌وته‌كانی ئێستا مسۆگه‌ر بكه‌ین و هه‌نگاوه‌كانی داهاتوومان له‌مه‌ڕ ستراتیژی شۆڕشگێڕیی لۆكاڵی و جیهانیی ڕۆشن بكه‌ینه‌وه.\nبه پێویستی ده‌زانم له‌و پێناوه‌دا ئه‌م بابه‌ته گرنگه‌ی “ڕۆب سیوێل” وه‌رگێڕم. له‌م بابه‌ته‌دا وه‌ك ئه‌ركی وه‌رگێڕ، هه‌موو بابه‌ته‌كه‌م وه‌رگێڕاوه، له كاتێكدا به شێك له نوسینه‌كه ده‌توانێت كۆمه‌كمان بكات. به تایبه‌ت له دوو شتدا، یه‌ك پرسی ئینته‌رناسیۆنالیزم پرسی كورتكرنه‌وه‌گه‌رایی نییه بۆ چه‌ند ڕابه‌رێكی دیاریكراو، به‌ڵكو ستراتیژه بۆ شۆڕشی جیهانیی. هه‌روه‌ها، ئه‌م نوسینه له ئاستێكی به‌رزی نێونه‌ته‌وه‌ییدایه، له كاتێكدا ده‌سپێخه‌رییه‌كه‌ی من بۆ ئاستێكی لۆكاڵییه له ساتی ئیستادا به‌ڵام به ئاسۆی شۆڕشی جیهانییه‌وه، پاشان بۆ ئاستێكی به‌رزتر.\nلینین و ئینته‌رناسیۆنالیزم\nنوسینی: ڕۆب سیوێل\n“پێموایه گرنگترین شت بۆ هه‌موومان له دوای پێنج ساڵ له شۆڕشی ڕوسییه‌وه، بۆ هاوڕێیانی ڕوسیا و هه‌موو هاوڕییانی دیكه وه‌ك یه‌ك، بریتییه له‌وه‌ی دانیشین و دراسه بكه‌ین… پێویسته سود له هه‌موو چركه‌یه‌كی ئیسراحه‌ت و ئارامی له شه‌ڕ و جه‌نگ ببینین بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین دراسه بكه‌ین، هه‌روه‌ها دراسه‌ی شته‌كان جارێكیتر له سه‌ره‌تاوه ده‌ستپێبكه‌ین” لینین.\nماركسیزم یان له‌سه‌ر ئینته‌رناسیۆنالیزم بونیاد نراوه، یان هیچ بونیادێكی نییه. ئه‌م میتۆده هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به عاتفیبوونه‌وه نییه، به‌ڵكو ڕیشه‌ی له‌ناو خاسیه‌تی ئینته‌رناسیۆنالبوونی سه‌رمایه‌داریی خۆیدا داكوتاوه.\nسه‌رمایه‌داریی بازاڕێكی جیهانیی و دابه‌شكردنی كاری له‌سه‌ر ئاستی جیهانییدا دروست كردووه، هه‌روه‌ها چینی كرێكاریشی جیهانیی كردووه‌ته‌وه. سیستمی سه‌رمایه‌داری، له ڕێگه‌ی گه‌شه‌كردنی پیشه‌سازییه‌وه، سنوره به‌رته‌سك و داخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگا و سیسته‌می ده‌ره‌به‌گایه‌تی (فیودالیزم)ی تێكشكاند و ده‌رئه‌نجام ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه و ئابوریی جیهانیی دروست كرد. به گه‌شه‌كردنی سه‌رمایه‌داریی جیهانیی بۆ دوا ئاستی خۆی: ئیمپریالیزم- ئه‌م قۆناغه نوێیه‌یه له ڕێگه‌یه‌وه هه‌موو هه‌ساره‌كه له‌لایه‌ن ده‌سته‌بژێر و كه‌مینه‌یه‌كی زۆر كه‌مه‌وه له “مۆنۆپۆڵیی زه‌به‌لاح” فه‌رمانڕه‌وایی لێكرا و به‌ڕێوه‌برا. ئه‌و شتانه‌ی ئه‌م كه‌مینه‌یه خاوه‌ندارێتییان لێده‌كردن بوون به دژیه‌كیی بۆ خۆیان و ده‌رئه‌نجام بوون به ئاسته‌نگ و به‌ربه‌ستی گه‌وره له‌به‌رده‌م گه‌شه و چوونه پێشیاندا له داهاتوودا. جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌م به‌رهه‌مێكی ڕاسته‌وخۆی ئه‌م مۆنۆپۆڵه‌ی ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه و خاوه‌ندارێتیی تایبه‌ت بوو له‌سه‌ر هیزه وه‌به‌رهێنه‌ره‌كان. له‌م ئاسۆیه‌وه، ته‌نها ڕووخانی سه‌رمایه‌داریی له ئاستی جیهانییدا ده‌توانێت كۆتایی به‌م دژیه‌كییه‌ی ناو سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی بهێنێت و هه‌روه‌ها ئاسته‌نگه‌كانیشی ڕیشه‌كێش بكات.\nسه‌رمایه‌داریی له ئاستی جیهانییدا له ڕێگه‌ی پیشه‌سازی و ته‌كنیكه‌كانی خۆیه‌وه بونیاده ماتریالییه‌كانی بۆ سۆسیالیزمی جیهانیی و كۆمه‌ڵگای بێ چین دروست كرد. لێره‌وه‌یه، شۆڕشی جیهانیی و سۆسیالیزمی ئینته‌رناسیۆنال بوون به بنه‌ماكانی وانه‌كانی ماركس و ئه‌نگڵس، كه لینین و تڕۆتسكی و به‌لشه‌فییه‌كانیش به ته‌واوی له‌و بونیادانه تێگه‌شتبوون و پێڕه‌وییان لێده‌كرد.\nله‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و پڕه‌نسیپ و بنه‌ما گونجاوانه، ماركس ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌می له ساڵی 1860كاندا پێكهێنا. ماركس له ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌مدا ده‌ڵێت: “ڕزگاریی كرێكاران نه لۆكاڵی و نه نه‌ته‌وه‌ییه، به‌ڵكو ڕزگارییه‌كه‌یان پرس و كێشه‌یه‌كی ئینته‌رناسیۆناله”. هه‌رچه‌نده ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌م ده‌ستپێكێكی مه‌زن بوو، به‌ڵام تێكشكانی كۆمۆنه‌ی پاریس (له ساڵی 1871)، و هه‌وڵه موئامه‌ره‌ییه‌كانی ئه‌نارشییه‌كان و باشتربوونی دۆخی ئابوریی ئه‌و كات، وای له ماركس و ئه‌نگڵس كرد ئۆفیسه سه‌ره‌كییه‌كانی ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌م بگوازنه‌وه بۆ نیویۆرك، هه‌روه‌ها دواتر به شێوه‌یه‌كی كاتیی ڕێكخراوه‌كه‌یان له ساڵی 1876 توانده‌وه.\nلینین ده‌ڵێت: “ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌م له ساڵی (1864-1872) بونیادی ڕێكخراوی ئینته‌رناسیۆنالی كرێكارانی دامه‌زراند له‌پێناو ئاماده‌كارییدا بۆ هێرشكردنه سه‌ر سه‌رمایه”، كه هه‌ر ئه‌و كات ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه توانی ڕێكخراوه جه‌ماوه‌رییه‌كانی پڕۆلیتاریای وڵاتانی ئه‌ڵمانیا، فه‌ڕه‌نسا، ئیتالیا و وڵاتانێكی دیكه له ئامێز بگرێت. به داخه‌وه، گه‌شه ناوازه‌كه‌ی ئینته‌رناسیۆنال له‌ناو چوارچێوه‌ی گه‌شه پۆزه‌تیڤه ئۆرگانییه‌كه‌ی سه‌رمایه‌دارییدا ڕوویدا، كه ئه‌مه كاریگه‌ریی زۆری له‌سه‌ر توێژه پێشڕه‌وه‌كان دانا، هه‌روه‌ها بووه هۆی ده‌ركه‌وتنی كۆمه‌ڵێك ڕه‌وتی هه‌لپه‌رست له‌ناو ڕیزه‌كانی كرێكاراندا. لینین به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت: “ئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م له ساڵی (1889-1914) ڕێكخراوی بزووتنه‌وه‌ی پڕۆلیتاریای ئینته‌رناسیۆنال بوو كه گه‌شه‌كه‌ی زۆرتر له ئاستی فراوانیدا بوو تاكو له ئاستی چڕییدا، كه ئه‌مه به ده‌رئه‌نجام بووه هۆی ده‌ركه‌وتنی كۆمه‌ڵێك ڕه‌وتی هه‌لپه‌رست، كه دواجار و شه‌رمهێنه‌رانه بووه هۆی كه‌وتنی ئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م”. جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌م شایه‌تی كه‌وتنی ئه‌و ئینته‌رناسیۆناله بوو، به‌وه‌ی كه سه‌ركرده و ڕابه‌رانی هه‌ر به‌شێكی نه‌ته‌وه‌یی ده‌ستبه‌رداری ئینته‌رناسیۆنالیزم ببوون و دایانبووه پاڵ چینی سه‌رمایه‌داران. له زاری ڕۆزا لۆكسمبۆرگه‌وه به‌م شێوه‌یه گوزارشت له ئینته‌رناسیۆنالی دوهه‌م كرا، “ئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م بووه به كه‌لاكێكی گه‌نیو”.\nله دوای ساڵی 1914ه‌وه، لینین ململانێیه‌كی توندی ئه‌و ڕابه‌رانه‌ی كرد كه خیانه‌تیان له دۆزی ئینته‌رناسیۆنالیزم كرد و به “شۆڤینییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان” له قه‌ڵه‌میدان. له‌گه‌ڵ ده‌سته‌یه‌ك له‌وانه‌ی كه لایه‌نگری دۆزی ئینته‌رناسیۆنالیزم بوون، خه‌باتێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ی ده‌ستپێكرد بۆ پاراستنی دروشمی پاك و ڕوونی سۆسیالیزمی ئینته‌رناسیۆنال و هه‌روه‌ها ده‌ستیكرد به ئاماده‌كاریی بۆ ئینته‌رناسیۆنالێكی دیكه‌ی كرێكاران. بۆ لینین، ئینته‌رناسیۆنالبوون له جه‌وهه‌ردا بریتی بوو له پڕۆگرام، سیاسه‌ت و میتۆد. له‌ژێر هه‌لومه‌رجه واقیعییه‌كانی جه‌نگه جیهانییه‌كه‌دا، ئینته‌رناسیۆنالیسته‌كان، لینین، ڕۆزا لۆكسمبۆرگ، جۆن ماكلین، جه‌یمس كۆنۆڵی و ئه‌وانیتر، بچووك بوونه‌وه بۆ كۆمه‌ڵێك گروپی بچووكی دابڕاو له بزووتنه‌وه‌ی كرێكاری. له كۆنفرانسی زمه‌رواڵدا له ساڵی 1915، به شێوه‌ی نوكته‌ئاسا وتی “هه‌موو ئینته‌رناسیۆنالیسته‌كان له شه‌مه‌نده‌فه‌رێكی چوار پله‌دا جێگه‌یان ده‌بێته‌وه. به‌ڵام ڕووداوه‌كان ده‌توانن هه‌موو ئه‌وانه بگۆڕن. له ماوه‌ی دوو ساڵدا، ئیمپریالیزم له “لاوازترین ئه‌ڵقه”ی خۆیدا تێكده‌شكێت و ده‌پچڕێت كه بریتی بوو له تزاری ڕوسیا”.\nمێژوو به ئاڕاسته‌ی هێڵێكی ڕاستدا ناچێته پێشه‌وه، به‌ڵكو به‌گوێره‌ی یاسا دیاله‌كتیكییه ناچونیه‌كه‌كان و گه‌شه‌ی پێكبه‌ستوودا ده‌چێته پێشه‌وه. وڵاتێكی كه‌متر گه‌شه‌سه‌ندوو شكسته ماتریالی و فكرییه‌كانی وڵاته گه‌شه‌كردووه‌كان هه‌ڵده‌مژێت، نه‌ك وه‌ك له‌به‌رگرتنه‌وه‌ی كاربۆن، به‌ڵكو به ڕێگا و شێوازی پێچه‌وانه. چاندنی گه‌شه‌سه‌ندووترین ته‌كنیكه‌كان به‌سه‌ر وڵاته سه‌رمایه‌دارییه كه‌متر گه‌شكردووه‌كاندا، وه‌ك ڕوسیا، بووه هۆی دروستكردنی پێكهاته‌یه‌كی سه‌یر و نامۆی قۆناغی جیاواز له پرۆسه‌ی میژووییدا، كه ئه‌مه‌ش ده‌رئه‌نجام بووه هۆی پێدانی خه‌سڵه‌تێكی ناڕیك و به زۆر لكێندراو و گونجێندراو به وڵاته سه‌رمایه‌دارییه كه‌متر-گه‌شه‌سه‌ندووه تازه‌كه. ئه‌ركه‌كانی شۆڕشه دیموكراتیكه بۆرژوازییه‌كه ته‌نیا له ڕێگه‌ی هاتنه ده‌سه‌ڵاتی چینی كرێكاره‌وه چاره ده‌بێت و به كۆتایی ده‌گات.\nله ساڵی 1917ه‌دا، شۆڕشی فێبریوه‌ری تزاریزمی تێكشكاند. سه‌ره‌ڕای دواكه‌وتوێتیی ڕووسیا، سه‌رمایه‌ی بیانی پیشه‌سازیی مۆدێرنی له سنوره‌كانی خۆیدا دامه‌زراندا، هه‌روه‌ها له‌و ڕێگه‌یه‌وه چینێكی نوێی كرێكار به ئایدیای شۆڕشگێڕییه‌وه له دایكبوو. شۆڕشی فێبریوه‌ری، وه‌ك ساڵی 1905، بووبه هۆی له دایكبوونی شورا و ئه‌نجوومه‌نه كرێكارییه‌كان، كه ئه‌مه‌ش “ده‌سه‌ڵاتی دووانه‌یی یان دوانه ده‌سه‌ڵات”ی به‌رهه‌مهێنا، تا ئه‌و كاته‌ی گه‌شت به سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی دووهه‌م له ئۆكتۆبه‌ری ساڵی 1917دا. له‌و نۆ مانگه‌ی كه هات، به سه‌ركردایه‌تی لینین، به‌لشه‌فییه‌كان توانییان زۆرینه‌ی چینی كرێكار و جوتیاره هه‌ژاره‌كان ببه‌نه‌وه و له‌وێوه‌شه‌وه له‌ژێر دروشمی “هه‌موو ده‌سه‌ڵات بۆ شوراكان!”دا توانییان ده‌سه‌ڵات بگرنه ده‌ست.\nهه‌ر زۆر له سه‌ره‌تاوه، له‌و كاته‌وه‌ی كه به سیاسه‌ته شۆڕشگێرییه‌كانی به‌شدار بوو، لینین توانی به ڕاستی ده‌ست به خه‌تێكی ئینته‌رناسیۆنالییه‌وه بگرێت. لینین چاره‌نوسی شۆڕشی ڕوسیی، ته‌نانه‌ت له فۆرمه بۆرژوا-دیموكراتیكه‌كه‌یدا، به‌سته‌وه به شۆڕشی سۆسیالیستیی ئه‌وروپییه‌وه. به ئینته‌رناسیۆنالبوونی تا دوا ڕاده، هیچ كاتی نه‌بوو بۆ ورده ناسیۆنالیزم له‌ناو حزبی شۆڕشگێرییدا. ته‌نانه‌ت له پێش شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ریشه‌وه، له كۆنفرانسی حزبدا له مانگی مارسدا، لینین پێشنیاری گۆڕینی ناوی حزبی كاری سۆسیال دیموكراتی كرد بۆ پارتی كۆمۆنیست. لینین به ڕوونی گوتی: “ناوی سۆسیال دیموكرات ده‌قیق نییه”. ده‌ستمه‌گرن به ناوێكی كۆنه‌وه كه بۆگه‌ن بووه”.\nسه‌ره‌ڕای شێواندن و تێكدانه دواتره‌كه‌ی ستالینیسته‌كان، سه‌ركرده به‌لشه‌فییه‌كان هیچ گۆشه‌نیگایه‌كیان له باره‌ی “سۆسیالیزم له یه‌ك ولاتدا” نه‌بوو، كه ئه‌م جیهانبینییه نوێیه‌ی ستالینیسته‌كان هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به ماركسیزمه‌وه نییه، به‌ڵكو بگره ئه‌و سه‌ركرده به‌لشه‌فییانه شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ری ڕوسیایان به “سه‌ره‌تای” شۆڕشی جیهانیی داده‌نا.  ئه‌گه‌ر شۆڕش داببرێنرێت و دابه‌ش بكرێت، ئه‌وا به ئاسانیی تێكده‌شكنرێت. بونیادی ماتریالیی بۆ سۆسیالیزم له یه‌ك وڵاتدا بوونی نه‌بوو، ئه‌مه چ جای ئه‌وه‌ی له وڵاتێكی دواكه‌وتووی وه‌كو ڕوسیادا بوونی هه‌بێت. وه‌ك ئه‌وه‌ی لینین له چه‌ندین شوێندا ڕوونیده‌كاته‌وه، ئه‌وه ته‌نیا شۆڕشی جیهانییه كه ده‌توانێت شۆڕشی ڕوسیی ڕزگار بكات.\nچوار مانگ دوای شۆڕش، له به‌رواری 7ی مارسی 1918ه‌دا، لینین ڕوونیكرده‌وه: “له هه‌موو ڕووداوه‌كاندا، له سایه‌ی هه‌موو هه‌لومه‌رجێكی تێبینیكراودا، ئه‌گه‌ر شۆڕشی ئه‌ڵمانی به دوای شۆڕشی ڕوسیدا نه‌یه‌ت، ئه‌وا چاره‌مان دیاره كه تاریكه”. دوای چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك وتی: “دواكه‌وتوێتیمان وایكردووه بكه‌وینه به‌ره و سه‌نگه‌ری ئه‌مامی و پێشه‌وه، یان ئه‌وه‌تا له‌ناو ده‌چین یان ئه‌وه‌تا به توانای خۆمانه‌وه ده‌مێنینه‌وه تا ئه‌و كاته‌ی پاڵپشتی و هاوكاریی به‌هێزی چینی كرێكاری وڵاتانی دیكه به‌ده‌ست ده‌هێنین”. له مانگی دواتردا، ئه‌پرل، جارێكیتر گوتیه‌وه: “ته‌نیا له‌گه‌ڵ كرێكارانی وڵاتانی دیكه‌دا ده‌توانین سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنین، كرێكاران و وڵاتانی هه‌موو جیهان”. له مانگی دواتریشدا، له مه‌ی، جارێكیتر گوتیه‌وه: “چاوه‌ڕوانیكردن بۆ ئه‌نجامدانی شۆڕشی جیهانیی مانای ئه‌وه‌یه كه ده‌بێت به هه‌ڵپه‌سێردراوی بمێنینه‌وه… له‌وانه‌یه سه‌ركه‌وتنێكی زیره‌كانه له وڵاتێكه‌وه ده‌ست پێبكات، وه دواتر به ماوه‌ی ئازارده‌ردا تێپه‌ڕێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی دوا سه‌ركه‌وتن بریتییه له سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی جیهانیی، وه ئه‌مه‌ش ته‌نیا له ڕێگه‌ی پێكه‌وه‌یێتی كرێكارانی سه‌رجه‌م وڵاتانه‌وه ئیمكانی هه‌یه”. ئه‌م بۆچوون و گۆشه‌نیگایانه تاكو مردنی لینین به شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك گوزارشتیان لێده‌كرا. هه‌ر له پایزی ئه‌و ساڵه‌دا، 1924، ستالین به ئایدیا دژه-ماركسیستییه‌كه‌یه‌وه ده‌ركه‌وت كه ئه‌ویش ئایدیای “سۆسیالیزم بوو له یه‌ك وڵاتدا”. ئه‌م ئایدیا و میتۆده ته‌نیا بۆ پارێزگاریكردن بوو له به‌رژه‌وه‌ندییه كۆنه‌پارێزه بیرۆكراتیكه‌كان كه دواتر له‌ناو حزب و ده‌وڵه‌تدا هه‌ژموونی خۆی كرد.\nله ڕاستیدا، ئینته‌رناسیۆنالیزم بریتی بوو له‌وه‌ی كه لینین ته‌نانه‌ت ئاماده بوو شۆڕشی ڕوسیا بكاته قوربانی بۆ سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشێكی سه‌ركه‌وتوو له ئه‌ڵمانیا. لینین به قسه و وشه ئینته‌رناسیۆنالیست نه‌بوو، به‌ڵكو به كردار و پراكتیك ئینته‌رناسیۆنالیست بوو. لینین هه‌رگیز بڕوای به‌وه نه‌بوو كه سۆسیالیزم له ڕوسیا به ته‌نیا بونیاد بنرێت، كه ئه‌مه بۆ هه‌ر ولاتێكی دیكه‌ش به ته‌نیا ڕاسته.\nشۆڕش چه‌ندین ماوه‌ی سه‌خت و پڕ ئازاری هه‌موو به‌زان و نسكۆكانی شۆڕشی جیهانیی بینی. له نۆڤه‌مبه‌ری ساڵی 1918ه‌دا، شۆڕش سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ستهێنا له ڕووخانی پاشایه‌تییه موتڵه‌قه‌كان و ئیمپراتۆریه‌تی ئه‌ڵمانی و نه‌مساوی-هه‌نگاری به كۆتا گه‌یاند. به داخه‌وه، هیچ حزبێكی به‌لشه‌فی بوونی نه‌بوو تاكو بتوانێت ڕابه‌رایه‌تی شۆڕش بكات، بۆیه شكستی هێنا. له جه‌نیوه‌ری ساڵی 1919ه‌دا، لۆكسۆمبه‌رگ و لایبنێخت له‌لایه‌ن دژه-شۆڕشه‌وه كوژران. شۆڕشه هه‌نگارییه ماوه-كورته‌كه‌ش شكستی هێنا. لینین وتی: “گه‌وره‌ترین به‌دبه‌ختی و مه‌ترسی ئه‌وروپا ئه‌وه‌یه كه هیچ پارت و حزبێكی شۆرشگێڕی نییه”.\nلینین دركی به‌وه كرد كه شۆڕشه‌كان له وڵاتانی دیكه‌دا زۆر له‌وه قورسترن كه سه‌ره‌تا بیریان لێده‌كرایه‌وه. ده‌بوو پارته شۆڕشگێڕییه جه‌ماوه‌رییه‌كان دروست بكرانایه‌ت، سه‌ركرده‌كانیشیان په‌روه‌رده بكرێن و مه‌شقیان پێبكرێت. ته‌نیا ئه‌و كاته هیوا بوونی هه‌یه. ده‌بوو ئینته‌رناسیۆنالێكی سێیه‌می نوێ بگیرێت، به تایبه‌ت له‌و كاته‌دا كه خه‌ریك بوو جاریكیتر كه‌لاكی مردووی ئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م زیندوو بكرێته‌وه. له جه‌نیوه‌ری ساڵی 1919ه‌دا، لینین له نامه‌یه‌كی كراوه‌دا داوا له كرێكارانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا ده‌كات بۆ دامه‌زراندنی ئینته‌رناسیۆنالی سێهه‌م. له ماوه‌ی چه‌ند مانگێكدا، كۆنگره‌یه‌كی ڕێگاخۆشكه‌ر له مۆسكۆ به‌سترا، كه تێیدا 35 نوێنه‌ر و 15 سه‌ردانكه‌ر تێیدا به‌شدار بوون. ئه‌و ڕێژه كه‌مه‌ی به‌شداریی په‌یوه‌ست بوو به ئابڵوقه و ڕێگرییه سه‌خته ئیمپریالیستییه‌كانه‌وه له‌سه‌ر مۆسكۆ. هه‌رچه‌نده، ئه‌و مانیفێسته‌ی كه ڕه‌شنوسه‌كه‌ی له‌لایه‌ن ترۆتسكییه‌وه ئاماده‌كرابوو، به‌و ده‌رئه‌نجامگیرییه گه‌شت: “له‌ژێر دروشمی شورای كرێكاراندا، خه‌باتی شۆڕشگێڕانه بۆ ده‌سه‌ڵات و دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا، له‌ژێر دروشمی ئینته‌رناسیۆنالی سێهه‌مدا، كرێكارانی هه‌موو جیهان یه‌كگرن!” ئینته‌ناسیۆنالی سێهه‌می (كۆمۆنیست) بووبه (حیزبی جیهانیی شۆڕشی سۆسیالیستی).\nلینین بۆ كۆنگره وتی: “ئینته‌رناسیۆنالی سێهه‌م كۆتایی به ئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م هێنا، كۆتایی به خۆڵ و خاشاكه هه‌لپه‌رستییه، شۆڤێنییه-كۆمه‌لایه‌تییه‌كه، بۆرژوازی و ورده-بۆرژوازیی هێنا، هه‌روه‌ها دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریای خسته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه”.\n“یه‌كێتیی ئینته‌رناسیۆنالانه‌ی حزبه‌كان سه‌رده‌كێشێ بۆ مه‌زنترین شۆڕش له جیهاندا، بزووتنه‌وه‌ی پڕۆلیتاریا بۆ ڕووخانی سه‌رمایه له ئێستاشدا له‌سه‌ر به‌هێزترین زه‌مینه‌یه؛ به ناوی، بوونی كۆمه‌ڵێك كۆماری سۆڤێت، كه به شێوه پراكتیكییه‌كه‌ی و له ئاستێكی ئینته‌رناسیۆنالدا كار له‌سه‌ر دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا ده‌كه‌ن بۆ سه‌كه‌وتنی به‌سه‌ر سه‌رمایه‌دارییدا”.\n“لینین ده‌نوسێت و ده‌ڵێت: “شۆڕشی جیهانیی ئینته‌رناسیۆنال نزیك بووه‌ته‌وه، هه‌رچه‌نده، هه‌رگیز شۆڕشه‌كان بۆ ئه‌وه دروست نه‌بوون تاكو حوكم بكه‌ن. ئیمپریالیسته‌كان ئاگر به‌ر ده‌ده‌نه هه‌موو جیهان، ته‌نانه‌ت ئاماده‌ی خۆشكردنی ئاگرێكن كه خۆشیان ئازاد بدات ئه‌گه‌ر ئامانجه‌كه‌ی دامركاندنه‌وه‌ی شۆڕش بێت”.\nڕوسیای سۆڤێتی بووبه “قه‌ڵایه‌كی ئابڵوقه‌دراو”ی شۆڕشی جیهانیی، ئه‌و قه‌لایه به‌و هێزه دوژمنكاره ئیمپریالیستییانه ده‌روره درابوو كه تێریان به خوێنی ڕووخانی ئه‌و قه‌ڵایه نه ده‌هات. به‌رگرییه سه‌ربازییه‌كه‌ی شۆڕش به‌هێز بوو. ئه‌و به‌رپرسیارێتییه خرابوویه سه‌ر شانی ترۆتسكی تاكو ده‌ستبكات به بونیاتنانی سوپای سوری جه‌ماوه‌ری بۆ ئه‌وه‌ی له هێزی هێرشی ئه‌وروپییه‌كان و سوپا ئیمپریالیستییه بیانییه‌كان بیانپارێزێت. ئه‌م هێرشه ده‌ره‌كییانه وایكردبوو هه‌موو ڕوسیا ببێت به زه‌مینه‌یه‌ك بۆ جه‌نگ. ئه‌مه سه‌رده‌می “جه‌نگی كۆمۆنیزم” بوو. له‌ژێر ئه‌و دۆخه پڕوكێنه‌ر و ماندووكه‌رانه‌دا، ده‌وڵه‌تی كرێكارانی گه‌نج توانی خۆی له‌سه‌ر په‌تێك ڕابگرێت. كرێكاران، به شێوه‌یه‌كی ئینته‌رناسیۆنال، ده‌چوونه پای دۆزی شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر وه‌ك پیشاندانی هاوپشتییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی. كۆتاجار، ئیمپریالیسته‌كان به‌زێنران و ناچار به پاشه‌كشه كران، و له‌و پڕۆسانه‌شدا برینه‌كانی خۆیانیان ده‌لێسایه‌وه. كاتێكیش ئه‌و هێز و سوپایانه له‌سه‌ر خاكی ڕوسیا به‌زێنران، ده‌وڵه‌تی سۆڤێتی خێرا ده‌ستیكرد به گسكلێدانی هه‌موو پاشماوه‌كانیان. به‌زاندنی ئه‌و هێزه ئیمپریالیستییانه باجێكی گه‌وره بوو كه ده‌بوو هێزه ئیمپریالیسته‌كان بیده‌ن. چاره‌نوسی شۆڕش له چه‌ندین جاردا له هاوسه‌نگی نێوان كه‌وتن و هه‌ڵسانه‌وه‌دا بوو.\nگرنگیی بڵاوه‌پێكردنی شۆڕشی سۆسیالیستی بۆ ناو ڕوسیا ماهیه‌تێكی مه‌زنی هه‌بوو به‌تایبه‌ت له‌وه‌دا كه جه‌نگی جیهانی و شه‌ڕی ناوخۆ و ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كی ببوون به تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی پێش شۆڕش. پاش ڕاماڵینی هێزه ئیمپریالیستییه‌كانیش، ڕژێمی سۆڤێت به خێرایی گۆڕانی له به‌رنامه‌دا دروست كرد و سیاسه‌تێكی نوێی ئابوری خسته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی ئابوری داڕوخاو و بۆگه‌ن جارێكیتر ده‌ستكاری بكاته‌وه. له ئه‌وروپاش، دوای شكستی شه‌پۆلی شۆڕشگێڕیی جۆرێك له هاوسه‌نگیی گه‌ڕایه‌وه بۆ ئه‌وروپا. ترۆتسكی ڕوونیكرده‌وه: “ئێمه پێش ساڵی 1919 گوتمان كه شۆڕش پرسی چه‌ند مانگێكه، به‌ڵام ئێستا ده‌ڵێین كه شۆڕش بووه به پرسی چه‌ندین ساڵه”. به‌لشه‌فییه‌كان ئه‌م ماوه‌یه‌یان كرد به ماوه‌ی پشودان و خۆئاماده‌كردنی باشتری هێزه‌كان بۆ شۆڕشی جیهانی. له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنی ئینته‌رناسیۆنالی سێهه‌مدا، هه‌ندێك ڕه‌وتی چه‌پی-به‌رزه‌فڕ له‌ناو ڕیزه‌كاندا دروست بوون. ئه‌وه بوو لینین و ترۆتسكی توانییان وه‌ڵامی ئه‌و ڕه‌وتانه له كۆنگره‌ی دووهه‌می كۆمێنترندا بده‌نه‌وه، جیاواز له ئینته‌رناسیۆنالی یه‌كه‌م زۆر حزب و ڕێكخراو به‌شدار بوون. ڕێك له‌م كاته‌دا بوو كه لینین كاره به‌ناوبانگه‌كه‌ی خۆی “كۆمۆنیزمی باڵی-چه‌پ، شڵه‌ژانێكی هه‌رزه‌كارانه”ی نوسی، ئه‌م ڕه‌وته چه‌په-به‌رزه‌فڕانه له‌گه‌ڵ كرده‌ی مارسی ساڵی 1921دا گه‌شتنه ترۆپكی خۆیان كاتێك له ڕێگه‌ی گه‌نجانی حزبی كۆمۆنیستی ئه‌ڵمانیدا ڕاپه‌ڕینێكی پێنه‌گشتوو و ناكامڵیان سه‌رپێخست. ده‌رئه‌نجام ئه‌م ڕاپه‌ڕینه شكستی هێنا و بووبه به‌زینێكی گه‌وره بۆ حیزبی كۆمۆنیستی ئه‌ڵمانی، كه له‌گه‌ڵ خۆشیدا سه‌ركه‌وتنی داهاتووی شۆڕشی ڕۆژئاواشی خسته مه‌ترسییه‌وه.\nلێكه‌وته‌كانی كرده‌ی مارس له كۆنگره‌ی سێهه‌می كۆمێنترندا له‌لایه‌ن لینین و ترۆتسكییه‌وه تاوتوێ كران، كه ئه‌و كات لینین و ترۆتسكی به باڵی ڕاست تاوانبار كران چونكه دژی ئه‌و باڵه چه‌په پێنه‌گه‌شتووه هه‌رزه‌كارانه بوون. كۆنگرێسی سێهه‌م به‌م شێوه‌یه ئاگاداری دا: “ئاماده‌كاری بۆ خه‌بات و ململانێكه بكه‌ن. دوژمن به‌هێزه له‌به‌رئه‌وه‌ی ماوه‌ی چه‌ند سه‌ده‌یه‌كه حوكم ده‌كات و به‌و هۆیه‌وه به ئاگایه له به‌هێزییه‌كه‌ی و دڵه‌ڕاوكێی پاراستنی به‌هێزییه‌كه‌شێتی. دوژمن ده‌زانێت چۆن له شه‌ڕی ناوخۆدا بجه‌نگێت. كۆنگره‌ی سێهه‌م ئاگاداری هه‌موو حزبه كۆمۆنیسته ئینته‌رناسیۆناله‌كان ده‌كاته‌وه كه خه‌باتی پڕۆلیتاری بۆ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات له‌ژێر مه‌ترسییدایه به‌وه‌ی كه هێزه حاكمه‌كان و چینی موڵكدار ستراتیژێكی بیرلێكراوه‌ی هه‌یه، له كاتێكدا چینی كرێكار له‌سه‌ره‌تای بونیاتنانی ستراتیژێكدایه. ڕووداوه‌كانی مارس ئه‌وه‌ی پیشانداین كه دۆخه‌كه چه‌ند مه‌ترسیداره بۆ ڕیزه‌كانی چینی كرێكار و پرۆلیتاری پێشڕه‌وی كۆمۆنیست، به‌وه‌ی كه پێش كات و واده‌ی خۆی دوژمن ده‌توانێت جه‌ماوه‌ری پڕۆلیتاریا ناچار به جووڵه و شه‌ڕ بكات.\nكۆنگره‌ی سێهه‌م ده‌ستیكرد به جووڵه بۆ گه‌شه‌دان به تاكتیكی “به‌ره‌ی یه‌كگرتوو” و هه‌روه‌ها پێویستیی بۆ كاری هێمنانه له‌ناو ڕێكخراوه جه‌ماوه‌رییه‌كاندا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن جه‌ماوه‌ر بهێننه ڕیزی شۆڕشی سۆسیالیستیی جیهانییه‌وه. له تێزه‌كانی كۆنگره‌كه‌دا هاتووه: “پێویسته هه‌موو كارگه‌یه‌ك ببێته پێگه‌یه‌كی به‌هێزی شۆڕش”.\nبه پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی له سایه‌ی ستالینیزمدا ڕوویدا، له‌م كاته‌دا حزبه كۆمۆنیسته گه‌نجه‌كان به ئایدیا و ئارگومێنتی به‌هێز فێر و په‌روه‌رده ده‌كران له ڕێگه‌ی تێگه‌شتن و پێڕه‌ویكردن له به‌رنامه و خه‌تی ڕاست و دروستی به‌لشه‌فییه‌كان. به‌هۆی ئه‌زموونی سیاسییانه‌وه، ڕوسییه‌كان ده‌سه‌ڵاتێكی ئه‌خلاقییان هه‌بوو له‌ناو ئینته‌رناسیۆنالدا. كۆنگره‌كان دیمه‌نی دیبه‌تێكی ته‌ندروست بوون، كه تێیدا وانه‌كان فێر ده‌بوون و هێڵێكی هاوبه‌ش به شێوه‌یه‌كی ده‌سته‌جه‌معی له‌لایه‌ن هه‌مووانه‌وه دروست ده‌كرا.\nسیاسه‌تی “به‌ره‌ی یه‌كگرتوو”ی هه‌نگاونان به‌جیا و هێرشكردن پێكه‌وه، بووبه خاڵێكی به‌هێزی سه‌ركه‌وتووانه له به‌خێرایی بونیاتنانی حزبه كۆمۆنیسته‌كاندا، به‌تایبه‌ت له ئه‌ڵمانیا. حیزبه ئه‌ڵمانییه‌كه بووبه گه‌وره‌ترین حزبی كۆمۆنیستی له ده‌ره‌وه‌ی سۆڤێتدا. له سه‌ره‌تای ساڵی 1923دا، قه‌یرانێكی شۆڕشگێڕانه له ئه‌ڵمانیادا له داگیركاریی فه‌ڕه‌نسیی ڕوهه‌ره‌وه خه‌ریك بوو پێده‌گه‌شت. هه‌ڵئاوسان به‌رز بوویه‌وه و گه‌شته ترۆپكی زیاده-هه‌ڵئاوسان. ستاندارده‌كانی ژیانكردن به‌خێرایی دابه‌زین. له هاویندا، قه‌یرانه شۆڕشگێڕییه‌كه یه‌خه‌ی هه‌موو ئه‌ڵمانیای گرته‌وه و زۆرێك چاویان له‌وه بوو كه حزبی كۆمۆنیست بتوانێت ڕێچارێك بدۆزێته‌وه. ئینته‌رناسیۆنال ئامۆژگاریی حزبی ئه‌ڵمانیكرد له دانانی پلاندا بۆ ڕاپه‌ڕین. هه‌رچه‌نده، سه‌ركردایه‌تیی حزبه ئه‌ڵمانییه‌كه له‌نێو بڕیاره‌كاندا ده‌هات و ده‌چوو و وه خۆی بۆ یه‌كلا نه‌ده‌كرایه‌وه، هه‌ر وه‌ك ئه‌و دۆخه‌ی به‌لشه‌فییه‌كان له سه‌ره‌تای شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ردا تێیكه‌وتن. به داخه‌وه له كاتی نه‌خۆشكه‌وتنی لینین و ترۆتسكیدا، ستالین و زینۆڤۆڤ، سه‌ركرده ئه‌ڵمانییه‌كانیان ئاگادار كرده‌وه كه به وریاییه‌وه بجوڵێنه‌وه و هه‌نگاو بۆ پێشه‌وه بنێن، ته‌نانه‌ت پێیانگوتن كه نه‌جوڵین تا ئه‌و كاته‌ی دژه-شۆڕش هێرش ده‌كاته سه‌ریان! شۆڕش یاسای تایبه‌تی خۆی هه‌یه. كاتێك دۆخه‌كه له كه‌وتن و نه‌كه‌وتندایه، پێویسته هه‌لومه‌رجه‌كان بخرێنه ژێر چاودێریی وردی تێلسكۆپئاساوه چونكه ئه‌و كات ساته‌كه هێنده چاره‌نوسساز ده‌بێت كه ئیتر له‌وانه‌یه له چه‌ند هه‌فته و چه‌ند ڕۆژێكدا كێشمه‌كێشه‌كان یه‌كلا ببنه‌وه. ڕووداوه‌كان چاوه‌ڕوانی ئه‌و كه‌سانه ناكه‌ن كه دوودڵن و ناتوانن خۆیان یه‌كلا بكه‌نه‌وه! به داخه‌وه، سه‌ركرده‌كانی حزبی پارتی كۆمۆنیست دله‌ڕاوكێیان هه‌بوو، كه دواجار به‌هۆی خۆیه‌كلانه‌كردنه‌وه‌یانه‌وه چانسی شۆڕشیان له ده‌ستدا له ساته‌وه‌ختی خۆیدا. بۆرژوازیش توانی مه‌زاجی خۆی ڕێكبخاته‌وه و قه‌یرانه‌كه‌ش له ڕێگه‌ی هاوكاریكردنه‌وه دامركایه‌وه. شكستی شۆڕشی ئه‌ڵمانیش ده‌رئه‌نجام بوو به گورزێكی كوشنده بۆ جه‌ماوه‌ری ڕوسی، ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ی كه چاوه‌ڕوانی ئه‌وه بوو له ڕۆژئاوا شۆرش ڕووبدات.\nشكستی ئه‌ڵمانیا و مه‌رگی لینین له ساڵی 1924دا بووبه هۆی سه‌رهه‌ڵدانی بیرۆكراتییه‌تێكی شێرپه‌نجه‌یی كه له‌ناوه‌وه ده‌ستیكرد به خواردن و هه‌پرونكردنی ڕژێمی ڕوسیا. به‌هێزبوونی ده‌سه‌ڵات له‌ناو ده‌ستی هه‌ر سێ زینۆڤۆڤ و كامینۆڤ و ستالیندا و هه‌روه‌ها كامپه‌ینی له‌ناوبردنی ترۆتسكی ڕێگای بۆ وه‌رچه‌رخانێكی گه‌وره خۆشكرد له داڕووخانی شۆڕشدا. ده‌رئه‌نجام، ده‌سه‌ڵات كه‌وته ده‌ستی ستالین و ده‌وڵه‌ت و داموده‌زگای بیرۆكراتیك. تێد گرانت به تیشك خستنه سه‌ر ئه‌و كاته‌ی توانه‌وه‌ی ئینته‌رناسیۆنالی كۆمۆنیستی، نوسی: “ڕه‌نگه به شێوه‌یه‌كی نائاگامه‌ندانه، به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی بیرۆكراتیه‌تی دواكه‌وتوو و كۆنه‌پارێز كه ده‌ستی به‌گه‌شه‌كردن كردبوو له‌سه‌روی جه‌ماوه‌ری ڕوسییه‌وه، به تایبه‌ت له‌سه‌ر ده‌ستی ستالین بۆ یه‌كه‌مجار له ساڵی 1924دا، بووبه هۆی له دایكبوونی تیۆری دژه-لینینی و یۆتۆپی كه له‌ژێر ناوی “سۆسیالیزم له یه‌ك وڵات”دا هات. ئه‌م تیۆره ڕاسته‌خۆ له دوای شكسته‌كه‌ی ئه‌ڵمانیاوه ده‌ركه‌وت. ئه‌م تیۆره ئاماژه بوو بۆ له ڕێگه لادان له پره‌نسیپ و بنه‌ماكانی شۆڕشی ئینته‌رناسیۆنال كه شۆڕشی ڕوسی پشتی پێبه‌ستبوو و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر هه‌مان ئه‌و بنه‌مایانه ئینته‌رناسیۆنالی كۆمۆنیستییان دامه‌زراند بوو”.\nئینته‌رناسیۆنالی دووهه‌م له سایه‌ی سه‌ركردایه‌تییه‌كه‌ی لینین و ترۆتسكیدا ئامڕازێك بوو بۆ شۆڕشی جیهانیی. له‌گه‌ڵ هاتنی ستالینیزمدا، ئینته‌رناسیۆنال بوو به زمانحاڵی سیاسه‌تی ده‌ره‌كیی ڕوسیای بیرۆكراتیك، كه ئاماده بوو هه‌ر گۆڕانێك بكات ئه‌گه‌ر مۆسكۆ بیخوازێت. هه‌موو حزبه كۆمۆنیستییه‌كان له سایه‌ی فه‌رمانڕوایی و هه‌یمه‌نه‌ی ستالیندا بوون به پارێزه‌رانی سنوره‌كانی كرێملن. وه‌ك ئه‌وه‌ی ترۆتسكی له ساڵی 1928دا زیره‌كانه پێشبینی كرد، په‌یڕه‌ویكردن له تیۆر و سیاسه‌تی “سۆسیالیزم له یه‌ك وڵاتدا” ده‌بیته هۆی توانه‌وه‌ی حزبه كۆمۆنیستییه‌كان بۆ حزبی ڕیفۆرمیست و نه‌ته‌وه‌یی. له جونی ساڵی 1943دا، وه‌ك ڕه‌مز و ئاماژه‌یه‌ك بۆ هاوپه‌یمانان، ستالین ناشكۆمه‌ندانه و به‌بێ هیچ ڕاوێژ و ده‌نگدانێك ئینته‌رناسیۆنالیزمی كۆمۆنیزمی كۆتایی پێهێنا. له هه‌مان كاتدا، ئینته‌رناسیۆنال وه‌ك سرودی فه‌رمی تێكشكێنرا و به سرود و گۆرانییه‌ك بۆ پیاهه‌ڵدان به “ڕوسیای مه‌زن” جێگه‌ی گیرایه‌وه.\nلینینیزم له ڕێگه‌ی خه‌باتی ئۆپۆزسیۆنی چه‌پی ترۆتسكییه‌وه به‌رده‌وامیی هه‌بوو. به‌شێكی جه‌وهه‌ریی ئه‌م خه‌بات و ململانێیه ئینته‌رناسیۆنالیزمی پڕۆلیتارییه، هه‌روه‌ها ئه‌مه جه‌نگانه بۆ سۆسیالیزمی جیهانیی، ئه‌و سۆسیالیزمه‌ی كه ده‌ربڕینه‌كه‌ی مانیفیستی كۆمۆنیست ئاماژه‌ی بۆ ده‌كات: “كرێكارانی جیهان یه‌كگرن”.\nمقابلة الرفيق صادق عزيز مع صحيفة " بۆپێشەوە" The Revolution of the Poor in Iraq, Exposing the Crimes of the Quota System


میــــــــــــدیــــــــــــا وەک میــــــــــــلیــــــــــــشــــــــــــیا |\nمیــــــــــــدیــــــــــــا وەک میــــــــــــلیــــــــــــشــــــــــــیا\n2011/04/29 at 2:24 PM لێدوانێک بنووسە\nمەریوان وریا قانیع:یەکێک لە ئەرکە ھەرە گرنگەکان لە یادکردنەوەی سەد و سیانزە ساڵەی لەدایکبوونی ڕۆژنامەگەری کوردیدا وازھێنانە لەو درۆ گەورە و زەبەلاحە کە ناوی “میدیای کوردیی“ لێنراوە. ”میدیای کوردیی“ ئەو میدیایە نییە کە بە کوردی دەنووسێت، بە کوردی نووسین ئەو ئامرازە نییە کە شوناسی ئەم میدیایە دەستنیشاندەکات، ئەوەی میدیا لە کوردستاندا دەکات بە میدیایەکی ”کوردی“ جێبەجێکردنی سێ ئەرکی سەرەکییە. یەکەم قسەکردنی ئەم میدیایە لەسەر کێشە گەورە و گرنگەکانی کۆمەڵگای کوردستانی. دووھەم بەخشینی پانتاییە بە سەرجەمی ئەو ڕاوبۆچوونە جیاوازانەی لە کوردستاندا ئامادەیە. سێھەم: ھاوکات چاودێرکردنێکی ڕاستەوخۆ و بەردەوام و چالاکی دەسەڵاتدارێتی کوردییە لەھەموو ئەو پنت و خاڵانەدا کە دەشێت دەسەڵاتداران بەشێوەیەکی نایاسایی و بۆ قازانج و دەسکەوتی تایبەتی خۆیان بەکاربھێنن. ئەم خاڵانەیە ئەم میدیایە دەکەنە میدیایەکی کوردی، نەک ئەوەی بە کوردی بنووسیت و بە کوردی بەرنامە پەخش و بڵاوبکەیەتوە. بە مانایەکی دیکە ئەوەی میدیا لە کوردستاندا دەکاتە میدیایەکی نیشتیمانی و ئاکارێکی نەتەوەیی پێدەبەخشێت کوردیبوونی زمانی ئەم میدیایە نییە، بەڵکو پەیوەندی ئەم میدیایە بە کۆمەڵگای ئێمە و کێشەکانییەوە. جێبەجێکردنی ئەو سێ ئەرکەیە کە دەستنیشانم کرد. لەدەرەوەی ئەو ئەرکانەدا ئەم میدیایە ”میدیای کوردی“ نییە، واتە میدیایەکی نیشتیمانی و نەتەوەیی نییە، میدیای کۆمەڵگایەک نییە بیەوێت خۆی بناسێت و لە کێشەکانی تێبگات. بەڵکو شتێکی ترە، میدیای حیزبە، میدیای دەسەڵاتە، میدیای ئەم یان ئەو بەرپرسی سیاسییە، میدیا فڵان یان فیسار سەری ناو مەکتەبی سیاسییە، میدیای سێبەرە. ھتد…واتە میدیای بەر لە دروستبوون و بەرجەستەبوونی چەمکی نەتەوە و نیشتیمانە، میدیای بەر لە دروستبوونی ”میدیای کوردییە“.\nکە ئەمە دەڵێم ھاوکات دمەوێت ئەو ڕاستییەش بسەلەمێنم کە میدیا لە کوردستاندا لەسەرەتاکانی دروستبوونیدا لەدایکبوونێکی نەتەوەیی لەدایکدەبێت. دەرکردنی ڕۆژنامەی ”کوردستان“ لە قاھیرە لە ساڵی ١٨٩٨دا بەھەموو مانایەک ڕووداوێکی نەتەوەیی بوو. ھێنانی چاپخانەکەی گیو موکریانی بۆ ھەولێر و گەڕانەوەی پیرەمێرد لە ئەستەمبوڵەوە بۆ سلێمانی و دامەزراندنی چاپخانەی ژین، ڕووداوی نەتەوەیی بوون. ھەم خەیاڵ و ھەم عەقڵیەت و ھەم خەونێکی نەتەوەیی لە پشتی لەدایکبوونی ئەم پرۆژانەوە بوو. پەیامە سیاسی و فەرھەنگی و ڕۆشنبیرییەکانیشیان پەیامی وشیارکردنەوەی ئینسانی کورد و پەرەپێدان بوو بە وشیاری نەتەوەیی. بەزۆر مانا ئەم پرۆژانە تەرجەمەکردنی وشیاری نەتەوەیی تازە لەدایکبووی نوخبە خوێندەوار و ڕۆشنگەرەکەی کوردستان بوو، بۆ وشیارییەکی نووسراو لەسەر لاپەڕەی نووسرا و ڕۆژنامەکان، بارگاویکردنی ماناکانی کوردبوون بە مانای نەتەوەیی و کردنی ڕۆژنامە و چاپخانە بوو بە دوو ئامرازی گرنگی دروستکردنی نەتەوە.\nبەڵام بڕی ھەرەزۆری ئەو میدیایەی ئەمڕۆ ھەیە، وەک ووتم لە سەدا نەوەد و ھەشتی، میدیایەکی حیزبییە، ئەرکی نەک دروستکردنی نەتەوە و بەھێزکردنی وشیاری نەتەوەیی و نیشتیمانی نییە، بەڵکو ڕۆڵی سەرەکی بریتییە لە کورتکردنەوەی کوردایەتی بۆ حیزبایەتی و یەکسانکردنی حیزب بە نەتەوە و دانانی کادری حیزبی دڵسۆز و گوێڕایەڵ لەشوێنی ھاوڵاتی خاوەن ماف. میدیای حیزبی میدیایەکی نا نەتەوەیی و نانیشتیمانی دژە بە بیرۆکەی ھاوڵاتیبوون و ھاونیشتیمانیبوونە. لەڕاستیدا میدیای حیزبی میدیای ئیھانەکردنی نەتەوە و نیشتیمانە لەڕێگای بە موقەدەسکردنی حیزبەوە، ھاوکات میدیای ئیھانەکردنی ئینسانی کوردیشە لەڕێگای کورتکردنەوەی ئینتیماکانی ئەم ئینسانە بۆ ئینتیما حیزبییەکەی. ئەمەش وایکردوە یەکێک لە دەرەنجامە ھەرە مەترسیدارەکانی کارکردنی ئەم میدیایە وێرانکردنی وشیاری نەتەوەیی و ھەستی نیشتیمانی و بیرۆکەی ماف و ھاونیشتیمانی یەکسان بێت.\nبێگومان ئەم میدیا حیزبییە و خاوەنەکانیان ھەمیشە باس لە ”بەرژەوەندییە باڵاکانی کوردستان“ دەکەن و باس لە ”پاراستنی ئەزموونی حوکمڕانی کوردستانی“ دەکەن، وەکچۆن باس لە ”ئەرک و لێپرسراوی“ گەورەی ڕۆژنامەنووسان دەکەن و بەڵێنی ”دابینکردنی ئازادی و ڕێز“ بۆ ڕۆژنامەکاران دەدەن. کەچی ئەوەی بە کردەوە دەیکەن و ئەنجامیئەدەن، پروپاگەندەیەکی ھەرزانە بۆ دەسەڵاتێکی سوڵتانی حیزبی کە سڵ لەوە ناکاتەوە بۆ پاراستنی قازانجی خۆی، کەناڵەکانی میدیا بسوتێنێت، تەشویش بخاتە سەر تەلەفیزۆنەکانی تر، ڕۆژنامەنووسان بگرێت و ئیھانەبکات و بکوژێت. کەم میدیا ھەیە لە دونیادا بەدەم بوقی شتێک لێبدات و بە کردەوە پێچەوانەکەی ئەنجامبدات.\nئەرکی سەرەکی ئەم میدیا حیزبییە شاردەنەوە و مکیجاکردنی ناشیرینییە گەورەکانی حیزب و بەرپرسەکانیەتی. ئەم میدیایە گەمەیەکی سووک و گاڵتەیەکی ڕەش بە عەقڵ و خەیاڵی ئینسانی ئێمەدەکات و درۆ و ساختەکارییەکانی حیزب بە نرخی ھەقیقەتی نەتەوەیی دەفرۆشێتەوە. لە بیست ساڵی ڕابردووی کۆمەڵگای ئێمەدا کارەسات و ڕووداوێکی خوێناوی نادۆزینەوە ئەم میدیایە ئاراستەکراوە ڕۆڵێکی کوشندەی تێدانەگێڕابێت. شەڕی ناوخۆ بەرلەوەی ببێت بە شەڕ و ھێرشی چەکدارانەی خوێناوی ھێزەکان بۆسەر یەکتری، شەڕی کەمپە جیاواز و دوژنمکارەکانی میدیا حیزبییەکان بووە لەگەڵیەکدا. ھەمیشە ئەم میدیایە یەکەمجار شوتی خەتەرەکانی لێداوە، ئینجا دوای ئەوە کەتیبە چەکدارەکان و میلیشیاکان جوڵاون. بەر لەوەی شەڕکەران لە بەرەکانی جەنگ بکوژرێن و بریندارببن، لەم میدیایەدا کەسایەتی مەعنەوی و بوونی ڕەمزی ئینسانەکان وێرانکراون. لەڕاستیدا میدیای حیزبی ھەمیشە یەکێک بووە لە کەتیبە ھەرە بەد و ھەرە نابەرپرسەکانی حیزب و ڕۆڵی ئەو لە ڕۆڵی میلیشیا و لەشکرە تایبەتەکانی حیزب مەترسیدارتر و تێکدەرتربووە. ھیچشتێک لە دونیای دوای ڕاپەڕیندا ڕۆڵی لە قوڵکردنەوەی دابەشبوونی کوردستاندا نەبینیوە بەڕادەی ئەم میدیایە و ھیچشتێک ڕێگرنەبووە لە درورستبوونی چوارچێوەیەکی نیشتیمانی بەقەد ئەم مدیایەیە.\nلەمەش بترازێت ئەم میدیایە بەردەوام لە ڕیزی دەسەڵاتدابووە دژ بە کۆمەڵگا، لە ڕیزی دەسەڵاتداراندابووە دژ بە ھاوڵاتیان و لەڕیزی حیزبدا بووە دژ بە نیشتیمان. کەی پێویستیشی کردبێت ھێرشیان کردۆتە سەر ھەموو ئەو موقەدەسانەی حیزب موقەدسبوونی لێسەندونەتەوە و ئەو حەرام و خرپەکاریانەشی بە موقەدەس کردوە کە حیزب ویستویەتی. لە ھاوکێشەی نێوان حیزب و دونیادا ئەم میدیایە ھەمیشە و ھەردەم لە بەر قاپی حیزبدا زەلیلانە ھەڵتروسکاوە.\nلەم ڕۆژانەدا و لەیادی سەد و سیانزە ساڵەی یادکردنەوەی میدیای نیشتیمانی و نەتەوەیی ئێمەدا، ھیچ لەوە گرنگتر نییە دان بە مەترسییەکانی ئەو میدیای حیزبییە ئاراسەکراو و پڕ درۆ و پڕوپاگەدەیە بھێنین کە ئەمڕۆ لەھەموو کونوقوژبنێکی کوردستاندا ئامادەیە. بەبێ ھەڵوەشاندنەوەی سەرجەمی ئەو دەزگا و ناوەند و دەزگا میدیاییە حیزبییانەی لە کوردستاندا دروستکراون، مەحاڵە ھیچ ئەرکێکی نیشتیمانی و نەتەوەیی لە کوردستاندا ئەنجامبدرێت. شەرمێکی گەورەیە ئەو میدیا حیزبییە وەک میدیای کوردی ببینین و مامەڵەبکەین.\nمەسعود بارزانی:سێ هەڵبژاردەمان خستووەتە بەردەم ئۆپۆزسیۆن\tگفت و گۆ لەگەڵ شەماڵ علی لە بەرنامەی تاو و توێ لە کەناڵی نالیا سەبارەت بە ڕیپێوانی کرێکاران لە سلێمانی لە یادی ١ی ئایاردا


کورتەیەک لە مێژووی ” رێکخراوی خوێندکارانی سۆسیالیستی کورد لە ئەوروپاـ سۆکسە”، بەشی 7 ، هەڵۆ بەرزنجەیی – Peshmergekan\nسەرئەنجام : هەتا کۆنگرە، گەر لەسەر هەر ناوێک ڕێکەوتین ئەوا کارێکی چاکە،لێ گەر نەکرا، وا بە بڕیاری کۆنگرە ڕازی دەبین.\nجێگای کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی\nکۆمیتەی ئامادەکاریی کۆنگرە\nـ یوکسی… سوور بوون لەسەر ئەوەی دەبێ ئەوانیش دوو ئەندامیان هەبێت. لەم خاڵەدا کە زۆر گفتوگۆی لەسەر کرا..ئێمە ئامادەیی خۆمان دەبڕی تەنیا و تەنیا لە بەرخاتری پرسی یەکخستن و یەکگرتنەوە، واز لە ژمارەی ئەندامی خۆمان لە کۆمیتەدا بهێنین، بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی یەکگرتن. ئەمەش ئەوپەڕی نیازپاکی ئێمەی بەرامبەر بەوان دەردەخست. یۆکسی ،لە بەیاننامەیەکیاندا”چ یەکگرتنێکمان دەوێ ،لە ١٢/٩/١٩٨٨ دا دەنووسێ:\n“ڕاستییەکەی نوێنەری سۆکسەش ڕایگەیاند کە ئەوانیش زۆر لەگەڵ ئەو ژمارە(١١)؟!! یەدا نین،بەڵام ئەگەر ژمارەی ئەندامانی کۆمیتەکە ببێتە(١٢)ئەوا ئەوانیش دوو نوێنەریان دەوێت. سێ رێکخراوی ناوبراو وایان پیشان دا کە ئەگەر سۆکسە رازی بێت کۆمیتەکە ببێتە (١٢)ئەندام و ئەوانیش داوای دوو ئەندام نەکەن،ئەوا ئەوانیش(واتە سێ لایەنەکە)قایل دەبن بەوەی کۆمیتەکە ببێتە (١٢)ئەندام.سەیر ئەوە بوو دوایی سۆکسە بەوە قایل بوو،کەچی ئەوان لەوەش پەشێمان بوونەوە..”\nناوەکانی کۆمیتەی ئامادەکاریی\nـ سۆکسە: ئێمە لە لەخۆبووردوویی و دڵسۆزیی و پەرۆشمانەوە بۆ یەکگرتنەوە، ڕازین کەوا هەر چوار لایەنەکە، بەرلین و پراگ و ئەکساو یۆکسی سەرو دوو ئەندام و ئەوانی دیش یەک ئەندام… سەبارەت بە خۆمان گەر یەکگرتنەوە پێک بێت تەنانەت ئامادەین، کەسیشمان نەبێت لە کۆمیتەدا.بەلای ئێمە یەکگرتن وکارەکانی ئایندە و بەجێگەیاندنی خزمەتەکانی سەرشانمان بەرامبەر بە کورد گرنگترە.


نه‌ته‌وه و ناسیۆنالیزم// سه‌روه‌ری سیاسی و ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی. مسته‌فا شه‌مامی – Giareng\nنه‌ته‌وه و ناسیۆنالیزم// سه‌روه‌ری سیاسی و ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی. مسته‌فا شه‌مامی\nلە 5 مارس , 2015\n1/ خه‌لك وه‌ك تووخم و ئێلێمێنتی سه‌ره‌كی ده‌ۆله‌ت.\nله پرۆسه‌ی دروستبوونی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی دا، وجوودی كۆمه‌له خه‌لكێك كه خاوه‌نی هێندێك كاراكتێر و تایبه‌تمه‌ندی مووشه‌خه‌س و دیاریكروان، وه‌ك پێویستێكی هه‌ره بنه‌ره‌تی و به‌ردی بناغه‌ی ساغكردنه‌وه‌ی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی دێته‌نرخاندن. له تاریفی خه‌لك دا، ده‌توانین چه‌مكی خه‌لك وه‌ك كۆمه‌له مرۆفێك كه روو له ژووره‌وه خاوه‌نی هێندێك تایبه‌تمه‌ندی و مووشه‌خه‌ساتێكی هاۆبه‌ش و وه‌ك یه‌كن(تشابه روو له ژووره‌وه، واتە “ئێمە” )، وه روو له ده‌ره‌وه ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه هاۆبه‌شانه به نیسبه‌ت خه‌لكی دیكه و ده‌رو دراوسێ جێوازیان ده‌كا (نامتشابه روو له ده‌ره‌وه، واتە “ئەوان”) پێناسه بكه‌یین و بەم چەشنە بە پێ کۆدی: “ئێمە و ئەوان”، جێوازیەکانی نێوان ئیمە و ئەوان دەستنیشان بکەیین. دیاره ئه‌م كاراكتێر و تایبه‌تمه‌ندیانه كه له سه‌ر ئاستی خه‌لك و جێوازی نێوان ئه‌م خه‌لكه ده‌گه‌ل خه‌لكانی‌تر ،رۆلی دیاریكه‌ر ده‌گێرن بریتین له: كولتوور ، نیژاد ، زمان. له ره‌وه‌نگه‌ی سوونه‌تیه‌وه مه‌سه‌له‌ی لێك به‌ستنی ئیده‌ی خه‌لك و ده‌ۆله‌ت، ته‌نیا له كانالی چه‌مكی نه‌ته‌وه را ده‌توانرێ ئیمكان په‌زیر بێت، به‌ۆ مانایه كه نه‌ته‌وه پرۆژه‌یه‌كی مووشه‌خه‌سی سیاسی ئیده‌ی خه‌لكه. بۆیه نابه‌جێ نابێت كه لێره‌دا ئاماژه به سێ خال بكه‌م كه ده‌توانن تیشكهاوێژبن له سه‌ر چۆنیه‌تی پرۆسه‌ی ساغكردنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه له مێژوودا:\n• نه‌ته‌وه له زۆر مه‌ۆرد دا، له ئه‌نجامی یه‌ك واقعییه‌تی ئێتنیكی/ كولتووری یه‌كده‌ست پێكهاتووه.\n •زۆر له گه‌لان و قه‌ۆمه‌كان پێش ئه‌وه كه خاوه‌ن شووناس و هووییه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی بن، خاوه‌ن ده‌نگ و سه‌روه‌ری سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی بوون، كه دواتر له پرۆسه‌ی ناسیۆنالیزاسیۆن و به نه‌ته‌وه‌یی كردنی ده‌ۆله‌تی مه‌ۆجووددا، پرۆژه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه‌یان مسه‌ۆگه‌ر کردوه.\n• وجوود وه یان هه‌بوونی یه‌ك خه‌لك یان گرووپێكی نیژادی وه یان زمانی، ناتوانرێ وه‌ك بوونی یه‌ك نه‌ته‌وه وه یان ناسیۆنالیته(میلییه‌ت) بێته‌نرخاندن، چه‌مكی ناسیۆنالیته به‌رابه‌ره به نه‌ته‌وه، وه خاوه‌نی سه‌روه‌ری سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌ییه، به‌لام خه‌لك یان قه‌ۆم نه‌گه‌ێشتۆته ئه‌م قۆناغه كه خاوه‌نی سازی و سه‌روه‌ری سیاسی خۆی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی بێت.\n2/ ئیده‌ی نه‌ته‌وه، نه‌ته‌وه‌ی سیاسی\nلێره‌دا نه‌ته‌وه له پرۆسه‌ی خۆپێگه‌یاندنی دا پێویستی به پایه‌یه‌كی ئه‌ساسی له چه‌شنی گرووپێكی ئێتنیكی وه‌ك واقعییه‌تێكی بیۆلۆژیكی وه یان سرووشتی نییه، به‌لكوو له یه‌ك قۆناغی مووشه‌خه‌سی مێژووییدا، وه له چوارچێوه‌ی جووغرافییای ئۆروپا دا، نه‌ته‌وه وه‌ك هێما و مۆعه‌رێفێكی ئیدیۆلۆژیكی بۆ دابین و مسه‌ۆگه‌ركردنی كاركردی ده‌ستگای ده‌ۆله‌تی سه‌رهه‌لده‌دا، وه به‌م چه‌شنه هه‌موو ئه‌ۆكه‌س یان كه‌سانه كه ئاویته‌ی(ئینتێگرال) ئه‌م ده‌ۆله‌ته بوون له چوارچێوه‌ی فه‌زایه‌كی ئابووری، كۆمه‌لایه‌تی وه سیاسی دا كۆده‌كاته‌وه و ئه‌منییه‌ت، ئاسایش و به‌رژ‌وه‌ندییه‌كانیان روو له ده‌ره‌وه ده‌پارێزێ، لێره‌دا وه‌ك روونه چ له ئۆروپا و ئه‌مریكا، وه چ له ئاسیا و ئه‌فریقادا، ئه‌م راستییه ده‌رده‌كه‌وێ كه “ده‌ۆله‌ت ئه‌مرازی پێكهێنه‌ری نه‌ته‌وه‌یه نه‌ك به‌پێچه‌وانه”. دیاره له پرۆسه‌ی ناسیۆنالیزاسیۆنی ده‌ۆله‌تی واته به نه‌ته‌وه‌یی كردنی ده‌ۆله‌ت دا، چه‌ند فاكتۆرێكی سیاسی، ئابووری، كولتووری رۆلی دیاریكه‌ر ده‌گێرن كه ده‌بێ گرینگیه‌تی ئه‌م فاكتۆرانه له ره‌ۆتی شكلگیری و پێگه‌یاندنی پرۆژه‌ی “ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه” دا له به‌رچاوو بگیرێن.\nبه پێی مێژوو، ئه‌وه جوغرافیای سیاسی ئوروپایه كه یه‌كه‌مین نه‌ۆعی ئه‌م نه‌ته‌وه سیاسی و ده‌ۆله‌تیه‌مان پێده‌ناسێنێ، ده‌ۆله‌ته ئوروپیه‌كان نه‌ك هه‌ر دامه‌زرێنه‌ری سازی سیاسی بوون به‌لكوو هه‌ۆلی گه‌شه‌ی په‌یوه‌نده كولتوورییه‌كانیشیان داوه، جا ئه‌م كولتوورانه چ تازه خولقێندرابن، وه یا خوود كولتوورگه‌لێكی ئه‌سلی و خۆمالی ئه‌ۆ گرووپانه بن كه له سه‌ر خاكه‌كه‌یان بەدرێژایی مێژوو وجوودیان هه‌بووه، ره‌نگه هێنانه‌وه‌ی میسالێك له‌م بواره‌دا بۆ ته‌فهیمی باسه‌كه نامووناسیب نه‌بێت، بۆ وێنه سه‌رهه‌لدانی نه‌ۆعێك نه‌ته‌وه‌ی سیاسی بریتیه له “ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه” ، به‌ۆ كاراكتێر و تایبه‌تمه‌ندیانه كه هاۆكات كه دامه‌زرێنه‌ر و خولقێنه‌ری ئۆرگانیزاسیۆنێكه بۆ ئه‌نجامی ئیشوكار و بەکارهێنانی ئۆتۆریته‌ی سیاسییه، دروست له‌هه‌مان كاتیشدا خه‌ریكی دۆزینه‌وه و زه‌قكردنه‌وه‌ی مووشه‌خه‌سه‌یه‌كی ئێتنیكی، لینگویستیكی، و كولتوورییه كه بتوانرێ وه‌ك خالی هاوبه‌ش و جێگه‌ی برواو متمانه‌ی هه‌موو ئه‌ۆ گرووپه نیژادی و زمانیانه بێت كه پێكهاته‌ی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی پێكدێنن، كه‌وایه لێره‌دا باسی دۆزینه‌وه، و بگرە ته‌قویه‌ت وه گه‌شه‌دانی خالی هاوده‌ردی و هه‌مبه‌سته‌گی(سۆلیداریته)یه بۆ ساغكردنه‌وه‌ی په‌ێكه‌رێكی ئۆرگانیكی، وه به یه‌ك گرێدراوه كه ته‌نیا خاوه‌ن سه‌رێكی سه‌روه‌ر و ده‌نگ و ره‌نگێكی یه‌ك ده‌ست بێت، نه‌ك په‌ێكه‌رێكی چه‌ند سه‌رو چه‌ند ده‌نگ و چه‌ند ره‌نگ له‌چه‌شنی په‌ێكه‌ری چه‌ند سه‌ری كوردی، كه به‌داخه‌وه چه‌ند سه‌ری و چه‌ند ره‌نگی و ده‌نگی كۆمه‌لگای سیاسی كورد به هه‌موو ئه‌حزاب و ئیلیتی سیاسی و ئه‌كتۆره‌كۆمه‌لایه‌تی‌كانیه‌وه، په‌ێكه‌ری نه‌ته‌وایه‌تی كوردستانیان تووشی نه‌خۆشی ئیفلیجی كردووه، وه له‌مه‌ر شه‌رو ململانی شه‌خسی و رێكخراوه‌یی به‌لام له‌ژێر چه‌تری خه‌باتی رزگاریخوازی نه‌ته‌وا‌ییه‌تیدا، ئامانجی سه‌ره‌كیی و مێژوویی كوردیان كه ساغكردنه‌وه‌ی ساورێنتی و سه‌روه‌ری سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی كوورده، له‌بیر خۆیان و خه‌لك بردۆته‌وه.\nدیاره له باسی سۆلیداریتەدا پێویسته ئاماژه به‌ۆه بكرێ كه سه‌رئه‌نجام ئه‌ۆ هه‌ستی هاۆده‌ردی و هه‌مبه‌سته‌گی زه‌قكراوه له‌لایه‌ن ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌ویه، كه له پرۆسه‌ی زه‌مان و كاتدا، ریشه‌ی خۆی داده‌كوتێ وه له ئاكامدا ناسیۆنالیزمێك له سه‌ر ئاستی ئیده‌ی نه‌ته‌وه‌ی سیاسی به‌رهه‌م دێنێ. هه‌لبه‌ت پێویسته ئه‌ۆه بگووترێ كه له پرۆسه‌ی دروستبوونی ده‌ۆله‌تی مۆدێرن(سه‌ده‌كانی ناوه‌راست)دا، ده‌توانین بلێین كه ئه‌م ده‌ۆله‌تانه دووربوون له ئاراسته‌كردنی چه‌شنێك پێوه‌ندی له نێوان مووشه‌خه‌ساتی كولتووری و سیاسی، وه ئه‌گریش هه‌مبه‌سته‌گیه‌كی نه‌ته‌وه‌یی له ئارا دا بووبێ كه ئه‌ساس و پاییه‌ی مه‌عنه‌ویی ئه‌م ده‌ۆله‌تانه‌ی پێكهێنابێ، دیسانیش ئه‌مه زۆر دوور بووه له پارتیكوولاریزمی ئێتنیكی و نیژادی.\n3/ئیده‌ی نه‌ته‌وه ، نه‌ته‌وه‌ی كولتووری\nئیده‌ی نه‌ته‌وه كه له سه‌ر ئاستی واقعییه‌تێكی كولتووری خۆی ساز داوه، هه‌ر ئاوه‌ش وه‌ك واقعییه‌تێكی كولتووری و پێش سیاسی له چه‌شنی گرووپێكی ئێتنیكی‌دا خۆی ده‌داته ناسین، دیاره ئه‌ۆ گرووپه ئێتنیكییه‌ش له چه‌شنی خه‌لك‌دا كه به‌رپرسی دروستكردنی نه‌ته‌وه‌یه دێته ئاراوه، گه‌ل وه یان گرووپی ئێتنیكی له كاتێكدا خۆی ده‌گه‌یه‌نێته حاله‌تی نه‌ته‌وایه‌تی، وه یان “نه‌ته‌وه‌ی كولتووری”، كه به كۆمه‌ل ئیراده بكه‌ن بۆ سازدانی ئۆرگانیزاسیۆنێكی سیاسی، كه روو له ده‌ر‌وه خاوه‌ن كه‌سایه‌تی حقوقی و سیاسی بێت له چوارچێوه‌ی نیزامی حقوقی نێونه‌ته‌وه‌یی. وه روو له ژوورێ خه‌ریك بێت به ته‌نزیمی پێوه‌ندییه‌كانی تاك و گرووپه‌كانی ناۆ كۆمه‌لگا و دارشتنی نۆرم و یاسا وه ته‌رح و پلانی ئابووی، كولتووری، ئه‌منییه‌تی، خده‌ماتی كۆمه‌لایه‌تی و،،،،،،،هه‌ته‌د .\nلێره‌دا به پێویستی ده‌زانم ئاماژه به چه‌مكی قه‌ۆم و قه‌ۆمییه‌ت بكه‌م كه زۆرجار ده‌رباره‌ی كورد و گه‌لانی دیكه به‌كار ده‌هێندرێت، راسته كه قه‌ۆم ووشه‌یه‌كی عه‌ره‌بییه وه له جێگه‌ی نه‌ته‌وه به‌كار دێت، وه‌ك زۆرجار ده‌لێن ئه‌منی قه‌ۆمی(ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی) یان منافع و مسالحی قه‌ۆمی(به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی) و،،،،، ته‌نانه‌ت له سروودی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌ی ره‌قیبێش‌دا ووشه‌ی قه‌ۆم به‌كار هاتووه، جا ئه‌وه كه مه‌به‌ست قه‌ۆمه(به مانا فارسیه‌كه‌ی) یان نه‌ته‌وه‌یه (گوومانی تێدا نییه كه مه‌به‌ست نه‌ته‌وه‌یه) بابه‌تی ئه‌م نووسراوه‌یه نییه، به بروای من قه‌ۆم ئه‌گه‌ریش بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌ك كه خاوه‌ن سه‌روه‌ری سیاسی نییه به‌كار بێت، ره‌نگه له جه‌ۆهه‌ری مه‌سه‌له‌كه شتێك كه‌م نه‌كاته‌وه، هه‌رچه‌ند ره‌نگیشه له‌لایه‌ن كوردی خاوه‌ن بیر و هزری نه‌ته‌وه‌یی وه‌ك ته‌حقیری نه‌ته‌وه‌یی و به بچووك نرخاندن بێته هه‌لسه‌نگاندن، به‌لام ئه‌وه‌ی راستی بێت كورد تا ئه‌ۆ كاته‌ی خاوه‌ن ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بێت، ئه‌گه‌ریش خاوه‌نی هه‌موو فاكتۆره‌كانی ساغكه‌ره‌وه‌ی نه‌ته‌وه بیین كه هه‌شین(خاك، كولتوور، زمان، نیژاد، مێژوو و داب و نه‌ریتی هاۆبه‌ش،،،،،،و )، مادام خاوه‌ن سه‌روه‌ری سیاسی و ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بیین مه‌حاله بتوانین له چوارچێوه‌ی نیزامی حقوقی نێونه‌ته‌وه‌یی خۆمان وه‌ك نه‌ته‌وه بده‌ێنه ناسین، بۆیه پێویسته وه ده‌بێ خه‌باتی كورد پێش هه‌موو شتێك خه‌باتێك بێت بۆ سه‌روه‌ری سیاسی و دامه‌زراندنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی له چوارچێوه‌ی كۆنفێدراسیۆنێكی ئێرانی، وه یان ناۆچه‌ییدا (دیاره ئه‌گه‌ر پێویست بێت له ده‌رفه‌تێكی دیكه‌دا ئه‌م بابه‌ته‌ش ده‌گه‌ل پرۆژه‌ی دامه‌زراندنی”حكوومه‌تێكی دێفاكتۆی/ته‌وافووقی، ئینتیقالی، وه له ته‌بعید” دا بۆ رۆژهه‌لاتی كوردستان، كه بتوانی خه‌باتێكی مه‌د‌ه‌نی و پاسیفیك له ژووره‌وه بۆ ساغكردنه‌وه‌ی سه‌روه‌ری سیاسی كورد رێبه‌ری بكا، كه بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئه‌م ئارمانه‌ش، پێویسته وه ده‌بێ ده‌گه‌ل هه‌موو لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار به كێشه‌ی كورد یه‌ك له‌وان نیزامی كۆماری ئیسلامی ئێران بكه‌وێته دیالۆگ و دانووستاندن، دێنینه به‌ر باس و لێدوان)\nبۆ شیكردنه‌وه‌ی هه‌رچی زیاترو نیشاندانی گرینگییه‌تی له راده‌به‌ده‌ری چه‌مكی سه‌روه‌ی سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی، وه كارتێكه‌ری ئه‌م چه‌مكه له “پرۆسه‌ی دگه‌ردیسی له خه‌لك یان قه‌ۆم بۆ نه‌ته‌وه، به پێویستی ده‌زانم ئاماژه به قه‌ۆمی ئازه‌ری ئێران، و نه‌ته‌وه‌ی ئازه‌ری ئه‌ۆدیویی سنووره‌كان بكه‌م، قه‌ۆمی ئازه‌ری دیویی ئێران له مقایسه ده‌گه‌ل نه‌ته‌وه‌ی ئازه‌ری كۆماری ئازه‌بایجانی سه‌روو، له بوواری: ئێتنیكی، كولتووری، زمانی، مێژوویی، وه‌ك یه‌كن، به‌لام ته‌نیا جێوازی نێوانیان له‌وه‌دایه كه ئازه‌رییه‌كانی ئه‌ۆدیوی سنوور خاوه‌ن سه‌روه‌ری سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یین، بۆیه‌شه روو له ژوورێ خاوه‌نی مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی خۆیانن، وه روو له ده‌ره‌وه‌ش له چوارچێوه‌ی نیزامی حقوقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی خاوه‌نی كه‌سایه‌تی سیاسی و حقوقی پێویست بۆ هه‌لسوكه‌ۆت و چالاكی دیپلۆماتیكن، وه وه‌ك “نه‌ته‌وه/ده‌ۆله‌ت” نوێنه‌رییان له رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كاندا هه‌یه، به‌لام ئه‌گه‌ر سرنج بده‌یین ده‌بینین‌كه ئازه‌رییه‌كانی ئێران له‌مه‌ر دارا نه‌بوونی سه‌روه‌ری سیاسی، له هه‌موو ئه‌ۆ كه‌ساییه‌تیه حقووقی و سیاسیانه‌ی كه برایانی ئه‌ۆ دیوی سنوور لێی به‌هره‌مه‌ندن، بێبه‌ش و محرومن، كه‌وایه ده‌توانین بێنه سه‌ر ئه‌م قه‌ناعه‌ته كه جێوازی قه‌ۆم ده‌گه‌ل نه‌ته‌وه له‌ۆه‌دایه كه قه‌ۆم به پێچه‌وانه‌ی نه‌ته‌وه كه خاوه‌ن ساورێنتی سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یییه، خاوه‌نی كه‌سایه‌تی حقوقی و سیاسی نییه وه ، بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌كیش به‌كار ده‌هێندرێت كه خاوه‌نی سه‌روه‌ری سیاسی له شكلی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بێت، بۆیه ئه‌گه‌ر بلێم” قه‌ۆم واته نه‌ته‌وه‌ی بێ ده‌ۆله‌ت ” ره‌نگه له جه‌ۆ‌هه‌ری نه‌ته‌وه‌یی بوونی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌كی بێ ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی م، یه‌ك له‌وان نه‌ته‌وه‌ی كورد كه‌م نه‌كردبێته‌وه.\nكه‌وایه كێشه‌ی كورد، كێشه‌یه‌كی خۆمالیی و پرسی قه‌ێرانی شووناس و هووییه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، وه سه‌روه‌ری سیاسییه، نه‌ك ئه‌وه كه به ئانقه‌ست وه به مه‌به‌ستی چه‌ۆاشه‌كردنی قه‌واره‌ی نه‌ته‌واییه‌تیمان، یار و نه‌یار نه‌ته‌وه‌ی كورد وه‌ك قه‌ۆم بێنه‌ناساندن، به‌لكوو له راستیدا به پێی تێئۆری دەۆلەت و هەروەها نیزامی حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی، مادام كورد خاوه‌نی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی نییه، كه‌وایه وه‌ك “ته‌به‌عه‌ی كۆمه‌لگای جیهانی”، و ئەندامی نەتەوە یەکگرتوەکان، وه له ئاکامدا وه‌ك نه‌ته‌وەی خاوەن کەسایەتی حقووقی وە سیاسی حیسابی بۆ ناكرێ، ئاشكرایه كه كه‌ماسی پرسی كورد له‌م گیروداره‌ی قه‌ێرانی هووییه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، ته‌نیا پرسی سه‌روه‌ری سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌ییه، بۆیه كۆمه‌لگای سیاسی كورد به هه‌موو حیزب و ئێلیتی سیاسی و ئه‌كتۆره كۆمه‌لاییه‌تیه‌كانی، پێویسته به جێگه‌ی خۆماندوو كردن و به هه‌ده‌ردانی هێزو ته‌وانی مادی، مه‌عنه‌ویی، وه فیزیكی له پێناو شه‌ر و ململانی ئیدیۆلۆژیكی ورێكخراوه‌یی، وه چه‌مكگه‌لێكی لاوه‌كی وەک(سێكۆلاریزم، كۆموونیزم، دێمۆكراسی و پلورالیزم ،،،)،هه‌ۆل بده‌ن له پێناو ده‌سته‌به‌ركردنی پرسی سه‌ره‌كی، واتە سه‌روه‌ری سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی كورددا چالاكی سیاسی و دیپلۆماتیكی خۆیان ئۆرگانیزه بكه‌ن، تابه‌لكوو بتوانرێ له چوارچێوه‌ی نه‌زمی نوێی جیهانی وه‌ك هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانی سه‌ر تۆپی ئه‌م ئه‌رزه كه‌سایه‌تی حقووقی و سیاسی له چه‌شنی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه” بۆ كورد مویه‌سه‌ر بكرێت. جا دوایی ئه‌وەی كه توانرا مالی و كیانی نه‌ته‌وه‌یی كورد دامه‌زرا وه له محازری نێۆنه‌ته‌وه‌ی سه‌پت كرا، ئه‌ۆ كات ده‌توانیین خه‌بات بۆ دێكۆری ناۆخۆی وه‌لاتی خاوه‌ن سه‌وه‌ری سیاسی كوردستان، به چه‌مكگه‌لی وه‌ك دێمۆكراسی و پلورالیزم و ،،،،، ئاراسته بكه‌یین.\nله پرسی ساغكردنه‌وه‌ی سه‌روه‌ری سیاسی دا، ته‌بعه‌ن له باسی چۆنییه‌تی دروستبوونی ئه‌م ئیراده سیاسیه، وه فاكتۆرگه‌لێكی ده‌خیل و كارتێكه‌ر له ره‌ۆتی چێكردن و پێگه‌یاندنی به ئه‌مری واقیع، ره‌نگه چه‌ند پرسیار مه‌تره‌ح بن، به‌لام ئه‌وه‌ی راستی بێت نه‌ته‌وه له ئه‌نجامی پرۆسه‌یه‌ك ده‌توانێ به كه‌سایه‌تی حقووقی و سیاسی بگات، كه ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه له نه‌تیجه‌ی ئیدیۆلۆژی و بزووتنه‌وه‌یه‌كی ناسیۆنالیستی خاوه‌ن ژێرخانێكی كۆمه‌لایه‌تی(چه‌مكی گه‌ل یان قه‌ۆم)خۆی پێگه‌یاندبێ، كه له سه‌ر ئاستی ئه‌م ژێرخانه وه له كات و زه‌مانی پێویستدا بكرێت و بتوانرێت دیواری هێواو ئاوات و ئامانجه‌كانی گه‌لی له سه‌ر هه‌لبچێندرێت، دیاره ئه‌م ژێرخانه یان پێگه‌كۆمه‌لاییه‌تیه نه‌ك وه‌ك فاكتۆرێكی دیاریكه‌ر بۆ ناسیۆنالیزم، به‌لكوو زیاتر وه‌ك ژێرخانێكی یارمه‌تیده‌ر وه مه‌ووادو كه‌ره‌سه‌ی خامی سه‌ره‌كی و پێویست بۆ پرۆژه‌ی ناسیۆنالیزمی پۆزیتیڤ، حیسابی بۆ ده‌كرێ. هه‌لبه‌ت چاوورێخشاندنێك به مێژووی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه سازیدا، بۆمان ده‌رده‌خا كه سه‌ره‌رای فاكتۆری خۆمالی، زۆر فاكتۆرگه‌لی ده‌ره‌كیش هه‌ن كه له پرۆسه‌ی شكلگیری و خۆپێگه‌یاندنی و سه‌رئه‌نجام سه‌ركه‌ۆتنی ئه‌م بزووتنه‌وانەدا رۆلی سه‌ره‌كی و كارگه‌ر ده‌گێرن، بۆ وێنه گینزبێرگ له راستای كارتێكردنی فاكتۆرگه‌لی خۆمالی و ده‌ره‌كیدا كه له سه‌ر ئاستی سه‌رخستنی پرۆژه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه رۆلی كارگه‌رو دیاریكه‌ریان هه‌بووه، ئاماژه به حه‌ۆت7 نه‌ۆع نه‌ته‌وه ده‌كات:\n• نه‌ته‌وه‌گه‌لێگ كه له ئه‌نجامی رۆلی كارتێكه‌رانه‌ی زنجیره‌ی ده‌سه‌لاتداریه‌تی بنه‌ماله‌یه‌ك، پێك هاتوون. • نه‌ته‌وه‌گه‌لێگ كه له ئه‌نجامی یه‌كیه‌تی خاك و كولتوورێكی هابه‌ش، وه له ژێر هێژموونی و ده‌سه‌لاتی یه‌ك حكوومه‌ت دا خۆیان پێگه‌یاندووه. • ئه‌ۆ نه‌ته‌وانه‌ی كه له ئه‌نجامی په‌رشوبلاوی و روخانی ئه‌مپراتۆریه‌كان هاتوونه سازبوون. • ئه‌ۆ نه‌ته‌وانه‌ی كه له ئه‌نجامی بزووتنه‌وه‌گه‌لێكی جوودایخوازی، كه‌سایه‌تی حقووقی و سیاسیان له چه‌شنی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه، به‌ده‌ست هێناوه. • نه‌ته‌وه‌گه‌لێگ كه له ئه‌نجامی بزووتنه‌وه‌ی دژی ئیستعماری، پرۆژ‌ه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه‌یان سه‌رخستووه. •نه‌ته‌وه‌گه‌لێگ كه له ئه‌نجامی ده‌ستخستن و پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی ده‌ره‌كی زلهێزه‌كان سه‌ریان هه‌لداوه. • حاله‌تێكی تایبه‌تی و ته‌ركیبی چه‌ند فاكتۆری، كه ره‌نگدانه‌وه‌ی ده‌توانێ له مه‌ۆرید قه‌ۆمی یه‌هوود دا سادق بێت.\n4/پرۆسه‌ی مێژوویی سه‌رهه‌لدان وه شكلگیری(فۆرماسیۆن)سه‌روه‌ری سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی.\nپرسی چۆنیه‌تی په‌ییدابوونی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی، ده‌كرێ به‌چه‌ند شێوازی نه‌زه‌ری فۆرمووله بكرێت:\nئه‌لف/ شكلگیری(فۆرماسیۆن)، ب/ خوولقاندن، س/ دامه‌زراندن یان درووستكردن، دیاره له هه‌موو ئه‌ۆ مه‌ۆریدانه‌دا پرۆسه‌یه‌ك مفرووزه، كه له ره‌ۆت و درێژایی ئه‌م پرۆسه زه‌مانیه‌دا، ئه‌م چه‌شنه ده‌ۆله‌ته نه‌ته‌وه‌ییانه خۆیان دێنه‌سازدان، وه به‌م رواله هه‌ووییه‌ت و كه‌سایه‌تی سیاسی خۆیان به‌ده‌ست دێنن، لێره‌دا هه‌ر‌وه‌ك ئاشكرایه سه‌ره‌رای ئه‌وه‌كه خوولقاندن و درووستكردن، به پێچه‌وانه‌ی شكلگیری(فۆرماسیۆن) پێویستیان به درووستكه‌ر و خوولقێنه‌ر هه‌یه، وه بۆ ئه‌م كاره‌ش بوونی كه‌س یان كه‌سانێكی خاوه‌ن پرۆژه‌ی خوولقێنه‌رو هه‌ده‌فمه‌ند، وه‌ك پێویستێكی حاشاهه‌لنه‌گر دێنه‌به‌چاوو، به‌لام شێوازی شكلگیری ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی، شێوازێكه كه له پرۆسه‌یه‌كی نێوترالدا، وه به‌بێ ته‌ئسیرپه‌زیری پرۆژه‌ی خوولقێنه‌ر و هه‌ده‌فمه‌ندی ئه‌م كه‌س یان ئه‌ۆ كه‌س له پرۆسه‌دا خۆ پێده‌گه‌یه‌نێ، به واته‌یه‌كی‌تر ئه‌م پرۆسه‌ی شكلگیری‌یە، پرۆسه‌یه‌كی ته‌عه‌مودی(ئینتێنسیۆنال)نییه، به‌لكوو ره‌ۆتێكی سرووشتیه كه به‌بێ ته‌داخوولی ئێلیتی سیاسی و ئه‌كتەرگه‌لی كۆمه‌لایه‌تی، ورده‌ورده پرۆسه‌ی شكلگیری ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی به ئه‌نجامی نه‌هایی خۆی ده‌گه‌یه‌نێ.\nكۆنسێپت و فه‌رزییه‌ی په‌ییدابوونی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی له چه‌شنی خۆپێگه‌یاندن(فۆرماسیۆن)، له چوارچێوه‌ی زانستی سیاسی و كۆمه‌لناسیدا، په‌ێوه‌ندی به سوونه‌تێكه‌وه هه‌یه كه زۆر له دووره‌وه هاتووه (تۆكێویلی، ماركس، وێبێر، سیمێز)وه ئێستاشی ده‌گه‌لدا بێت هه‌ر په‌یره‌ویی لێده‌كرێ(مانن، تیلی) و كه‌مره‌نگ نه‌بۆته‌وه، په‌یامی جه‌ۆهه‌ری ئه‌م بۆچوونه ده‌كرێ ئاوا وه‌ربگیرێت كه: “پرۆسه‌گه‌لێك كه سه‌رئه‌نجام،وه به شێوه‌یه‌كی قه‌تعی و لێبراوانه له ره‌ۆتی گۆرانكارییه‌كانی كۆمه‌لگادا ره‌نگده‌ده‌نه‌وه، پێویسته وه‌ك ره‌ۆتێكی نێوترال، وه دوور له ته‌داخوولی ئاكسیۆنی هه‌ده‌فمه‌ندی ئه‌كتەری كۆمه‌لایه‌تی، و به‌گره وه‌ك پرۆسه‌گه‌لێكی كوێرو نابینا كه له بنه‌ره‌تدا له وه‌لامی كاركه‌ردی هیچ كه‌سێكدا، پێك نه‌هاتوون بێنه‌نرخاندن”.\n• دوو ره‌وه‌نگه‌ی دروستبوونی سه‌روه‌ری سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی\nله مه‌ۆرد چۆنییه‌تی دروستبوونی ساورێنتی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی له چه‌شنی ده‌ۆله‌تی سه‌روه‌رو حاكم، و سه‌رخستنی پرۆژه‌ی “ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه دا، دوو ره‌ۆه‌نگه‌ی سرنجراكێش هه‌ن كه ئاماژه به ره‌ۆتی دگه‌ردیسی له ده‌ۆله‌ت بۆ نه‌ته‌وه، وه له خه‌لك یان قه‌ۆمی(به مانا فارسیه‌كه‌ی) خاوه‌ن پرۆژه‌ی نه‌ته‌وه‌سازی بۆ پێكهاته‌ی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی ده‌كه‌ن:\n– ره‌وه‌نگه‌ی یه‌كه‌م پێوایه كه له پرۆسه‌ی “ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه” سازیدا، به هۆی ئه‌وه‌كه نه‌ته‌وه پێش درووستبوونی ده‌ۆله‌ت وجوودی هه‌بووه، كه وایه ئه‌م “نه‌ته‌وه بێ ده‌ۆله‌ته” ده‌بێ، بكه‌وێته ناۆ پرۆسه‌ی ئێستاتالیزاسیۆن، واته به ده‌ۆله‌تی كردنی نه‌ته‌وه بۆ ساغكردنه‌وه‌ی ستركتووری ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه، ئه‌م پرۆسه‌یه به درێژایی دوو فازی سه‌ره‌كیدا، وه‌ك فازی یه‌كه‌م خوودئاگاهی و ووشیاری نه‌ته‌وه‌یی، وه فازی دووهه‌م ئه‌ۆتۆئۆرگانیزه‌كردن له شكلی ده‌ۆله‌ت دا، تێپه‌ر ده‌بێ. (ئه‌مه نووسخه‌یه‌كی گونجاوه بۆ كێشه‌ی كورد، واته به ده‌ۆله‌تی كردنی قه‌واره‌ی نه‌ته‌وه‌وه‌یی كورد، وه ساغكردنه‌وه‌ی پرۆژه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه، به‌لام ،،،،،) له ده‌رفه‌تێكی دیكه دا ئه‌م باسه ده‌كه‌ینه‌وه.\n– ره‌وه‌نگه‌ی دووهه‌م به پێچه‌وانه‌ی ره‌وه‌نگه‌ی یه‌كه‌م، پێیوایه كه به هۆی ئه‌وه كه ساختارو سازی و پێكهاته‌كانی ده‌ۆله‌تی پێش سه‌رهه‌لدانی نه‌ته‌وه وجوودییان هه‌بووه،كه وایه ئه‌م ده‌ۆله‌ته پێش‌ساختەیه ده‌بێ بكه‌وێته ناۆ پرۆسه‌ی ناسیۆنالیزاسیۆن، واته به نه‌ته‌وه‌یی كردنی ده‌ۆله‌تی مه‌ۆجوود، بۆ ئه‌وه كه له ئه‌نجامی ساغكردنه‌وه‌ی ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی، پرۆژه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه مسه‌ۆگه‌ر بكرێت.\nدیاره له‌م بواره‌دا ده‌ۆله‌تی مه‌ۆجوود بۆ خۆ به نه‌ته‌وه‌یی كردنی تووشی گیروگرفتی شووناس و هووییه‌ت، وه گه‌ران به دوای دۆزینه‌وه‌ی پێناسه و ماتریالی هووییه‌ت‌ساز له چه‌شنی: “ماتریالی مێژوویی، جووغرافیایی، بێۆلۆژیكی، حافزه‌ی جه‌معی، فانتاسیای كه‌سایه‌تی، ئیلهاماتی مه‌زهه‌بی و ئایینی و ،،،،،هه‌ته‌د” ده‌كه‌وێ، به‌لام دیسانیش دوای دۆزینه‌وه‌ی ماتریالی هووییه‌ت ساز، گرفتی گۆران و ته‌بدیلی ئه‌م ماتریاله به هه‌ست و نه‌ستێكی هاۆبه‌شی نه‌ته‌وه‌یی له نێوان تبعه‌ی ده‌ۆله‌تی و گرووپه كۆمه‌لایه‌تی و كۆمه‌لگاكان زه‌ق ده‌بێته‌وه، كه ئه‌م پرۆسه‌یه سه‌رئه‌نجام له نه‌تییجه‌ی زه‌ختی ده‌سه‌لاتی مۆنۆپۆلی زۆری(هێز،زوور) مه‌شروعه‌ی ده‌ۆله‌تی، به هووییه‌ت و پێناسێكی نه‌ته‌وه‌یی، وه ده‌ۆله‌تی نه‌ته‌وه‌یی ته‌بدیل ده‌بێت.\n• ره‌وه‌نگه‌ی دووهه‌می ساغكردنه‌وه‌ی ده‌ۆله‌ت/نه‌ته‌وه، واته ناسیۆنالیزاسیۆن و به نه‌ته‌وه‌یی كردنی ستروكتۆری ده‌ۆله‌تی مه‌ۆجوود، له بوواری زانستی سیاسیه‌وه زۆرتر رێالیستی، وه له بوواری مێژوویی وه‌ك ره‌ۆتێكی گوونجاو ده‌گه‌ل باروو دۆخی ئۆروپا دێته‌نرخاندن، له باری مێژووییه‌وه ئه‌م پرۆسه‌ی ناسیۆنالیزاسیۆن و به نه‌ته‌وه‌یی كردنی پێكهاته‌ی ده‌ۆله‌تی مه‌ۆجوود، له ئه‌ساسدا له ئۆروپای رۆژئاوا ده‌ست پێده‌كا، واته له سه‌ده‌ی 15هه‌تا سه‌ده‌ی 18، وه له واقیعدا پرۆسه‌ی مووشه‌خه‌سه‌ن ناسیۆنالیزاسیۆنی ده‌وله‌تی، له كات و زه‌مانێكی پێش سه‌ركه‌ۆتنی شۆرشی فه‌رانسه(1789) ده‌ستی پێكرد وه هه‌تا ئاخرووئوخری سه‌ده‌ی 20 ده‌وامی هێنا، حه‌ره‌كه‌تێك كه له ژێر ته‌ئسیرو كارتێكردنی پرۆسه‌ی به جیهانی بوون واته گلۆبالیزاسیۆن، خه‌ریكه عاله‌مگیر ده‌بێت.


ده‌سه‌یل نادیاریگ مه‌مه‌ر به‌رهه‌مه‌یل ڕووژنامه‌نویسى هه‌رێم شیونن - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nده‌سه‌یل نادیاریگ مه‌مه‌ر به‌رهه‌مه‌یل ڕووژنامه‌نویسى هه‌رێم شیونن\nكوردستان پیشكه‌شى كردنه لوجنه‌ى په‌یوه‌ندیه‌یل ڕووشنهویرى له په‌رله‌مان، و له‌تى داواكردن ك حكوومه‌ت كوردستان وه‌ڕیگه‌ى وه‌زاره‌ت ئه‌وقافه‌وه وتار یا خوتبه‌یل نماز جومعه ئاماده بكه‌ید و به‌شه‌و بكریه‌یده بان ئیمام و خوتبه‌خوه‌نه‌یل، و یه‌یشه بویه مایه‌ى تویڕه بوین شماره‌یگ له پیاوه‌یل دینى و وتارخوه‌نه‌یل.\nله‌ى باوه‌ته دكتۆر بشیر خلیل حداد سه‌رۆك لوجنه‌ى ئه‌وقاف له په‌رله‌مان كوردستان له په‌یوه‌ندییگى وه‌ل ماڵپه‌ڕ شه‌فه‌ق ئه‌وه ڕه‌ته‌وكرد ك:"ئیجووره یاداشتنامه‌یگ له لایه‌ن هه‌ردوگ فراكسیۆن هاوپه‌یمانى كوردستانى و گۆڕان ئه‌را لوجنه‌گه‌ى به‌رزه‌و كریاوید، به‌ڵكوو شماره‌یگ ئه‌ندام په‌رله‌مان و ڕووشنهویر و هونه‌رمه‌ند و ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌یله گوزارش له ڕاى خوه‌یان كردنه، ئى یاداشتنامه پیشكه‌شكردنه، نه‌ك فراكسیۆنه‌یل په‌رله‌مانى".\nزیاتریش وت:" ئى یاداشتنامه وه‌شیوه‌بگ ڕه‌سمى نه‌ڕه‌سیه‌سه ده‌س لوجنه‌ى ئه‌وقاف".\nله‌بان ئه‌وه‌یشه ته‌ئكیدكرد ك :"لوجنه‌گه تویه‌نید ئى یاداشتنامه جوور پرۆژه بڕیاریگ پیشكه‌ش بكریه‌ید تا ده‌نگ بدریه‌یده پى و له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان به‌رقه‌رار بكریه‌یدئه‌را وه‌شوونكه‌فتن یا متابعه‌ى داواكاریه‌گانى".\nحداد "داواكاریه‌یل ناو ئى یاداشتنامه وه ناواقعى و چه‌واشه‌ى قانوون و بنه‌مایه‌یل شه‌رع ئسلامى و ئازادى گوزارش كردن له ڕا" وه‌سفكرد.\nله‌لاى خوه‌یه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مان كوردستان و سه‌رۆك لوجنه‌ى په‌یوه‌ندى و ڕووشنهویرى ئاسۆ كریم له په‌یوه‌ندییگى وه‌ل ماڵپه‌ڕ شه‌فه‌ق ئویشى:" یاداشتنامه‌گه چه‌ن پیشنیار و هویریگ هاتى ئه‌را هاماركردن یا تعدیل بڕیگ قانوون په‌یوه‌س وه ڕیكخستن ئازادیه‌گان و له‌وانه‌یش ئازادى ڕاده‌ربڕین".\nزیاتریش وت:" یه‌كیگ له‌و داواكاریه‌یله ئه‌وه‌سه ك سێ وتارخوه‌ن دیارى بكریه‌ن ئه‌را هه‌ریه‌ك له سێ شاره‌گه‌ى هه‌رێم كوردستان".\nئه‌وه‌یشه ڕووشنه‌وكرد ك :" گرژى فره‌یگ كه‌فتیه‌سه ناوبه‌ین ئمام و وتارخوه‌نه‌یل وه‌ل بژارده‌یل ڕووشنهویرى له هه‌رێم له‌باوه‌ت بڕیگ كار داهێنان یا ئبداعى جوور وتار ڕووژنامه‌نویسى و شاكاره‌یل هونه‌رى و زاراوه‌یل قانوونى جوور زاراوه (جینده‌ر)".\nئاسۆ كه‌ریم زیاتریش وت :" قه‌یریگ شیه‌وكردن غه‌ڵه‌ت هه‌س ئه‌را ده‌قه‌یل ئه‌ده‌بى، و مه‌عنایه‌یل و ناوه‌ڕۆكه‌یل نادروسیگ نه‌نه‌پاڵ ئه‌و زاراوه‌یله ك له قانوون هاتنه"؛ له ئاماژه‌یگ ئه‌را ئه‌و زانا و وتارخوه‌نه‌یله ك ڕه‌خنه یا ئنتقاد له وتار و كاره‌یل هونه‌رى و زاراوه‌یل قانوونى گرن له وتاره‌یل جومعه.\nئاماژه‌یش وه‌وه‌دا ك :" كه‌سه‌یل ناپسپۆر له بوار ئه‌ده‌ب و هونه‌ر هه‌ق نه‌یرن ده‌قه‌یل ئه‌ده‌بى و مه‌سه‌له‌یل داهێنان شیه‌وبكه‌ن".\nباس ئه‌وه‌یشه‌كرد ك:"ده‌سه‌یل نادیاریگ هه‌س پاڵ نه‌نه ئمام مزگفت و وتارخوه‌نه‌یل ئه‌را شیه‌وكردن نادروس وتاره‌یل و نویساننه‌یل ڕووژنامه‌نویسى و به‌خشین مه‌عنایه‌یل و ناوه‌ڕۆكه‌یل نادروسیگ وه چه‌ن زاراوه‌یگ".\nشایان باسه ك فراكسیۆن یه‌كگرتوو ئسلامى له هه‌رێم كوردستان ئى یاداشتنامه مه‌حكووم كرد و هه‌ڕه‌شه‌دا دژى بووسیه‌ید ئه‌گه‌ر خریا وه‌ر تاوتوێكردن له ژیر گومه‌زى په‌رله‌مان هه‌رێم.


ئامانجی ئەمریکا لاواز کردنی سوپای پاسدارانە - Mehr News Agency\n13 avrêlê 2019 - 09:32\nNews Code 25976\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، برایان هۆک، نوێنەری تایبەتی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە کاروباری ئێران لە گفتوگۆیەکدا لە گەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنی بلۆمبرگ بە دووبارە کردنەوەی ئەو پاگەندە کە ئەگەر بڕواننە عێراق، سووریا، لوبنان، یەمەن یان بەحرەین، سوپای پاسدارانی ئێران لەوێ دەبینن، هەروەها ئەو پاگەندە دووپاتەیەی خۆی هێنایە ئاراوە کە ٦٠٣ هێزی ئەمریکی لە عێراق لە لایەن سوپای پاسدارانەوە کوژراون.\nبرایان هۆک ئەو پاگەندەیەشی هێنایە ئاراوە کە دەستبەریی ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین بە بێ لاواز کردنەوەی سوپای پاسداران و دەسەڵاتی ئێران نامومکینە و واشنتۆن ئەو ئامانجە پەێرەو دەکات.\nلە حاڵێکدا کە دەوڵەتی ترامپ لە کاتی چوونە دەرەوە لە ڕێککەوتنی ناڤۆکییەوە پاگەندەی بە سفر گەیاندنی فرۆشی نەوتی ئێرانیان هێناوەتە ئاراوە، بەڵام ئێستا هەناردە کردنی نەوتی ئێران بە کڕیارە گەورەکان هێشتا درێژەی هەیە. بەم حاڵەوە هۆک جارێکی تر ئەو پاگەندەیەی دووپات کردەوە کە ئەمریکا لە هەوڵدایە هەناردە کردنی نەوتی ئێران بگاتە سفر، چونکوو سەدا ٨٠ ی داهاتی ئێران لە فرۆشی نەوت دابین دەبێت.\nبە وتەی برایان هۆک لە ساڵی ٢٠١٩ فرۆش زیاتر لە داواکاری دەبێت و ئەوەش دەرفەتێک بۆ گوشاری زیاتر بۆ سەر ئێران دەبێت.\nسەرەڕای ئەوەی کە پێشتریش برایان هۆک لە درێژ نەکردنەوەی مۆڵەتی بەری کردنەوەکان بۆ کڕینی نەوت لە ئێران هەواڵی دابوو، بەڵام ناوبراو لە ئەو گفتوگۆیەدا بە پاشگەز بوونەوە لە قسەکانی خۆی ڕایگەیاند کە هێشتا بڕیارێک سەبارەت بە درێژ کردنەوەی مۆڵەت یان هەڵوەشاندنەوەیان نەدراوە و تا سێ هەفتەی دیکە بەکۆتایی ئەو بەری کردنانە بڕیاری پێویست لە لایەن ئەمریکاوە دەدرێت.\nوتە دژە ئێرانییەکانی برایان هۆک چەند ڕۆژ پاش ئەوە هاتە ئاراوە کە دۆناڵ ترامپ لە بڕیارێکی بێ وێنەدا ڕایگەیاند کە هێزی سوپای پاسدارانی ئێران دەخاتە ڕیزی گرووپە تیرۆریستییەکانەوە. تا ئێستا هیچ کامە لە ڕێبەرە سیاسییەکانی جیهان جگە لە سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و وەلیعەهدی عەرەبستان لە ئەو بڕیارەی ترامپ پێشوازیان نەکردووە.


خانمە چرا بەدەستەكەی بواری پەرستاری – Knwe.org\nسەرەکی » هەمەڕەنگ » خانمە چرا بەدەستەكەی بواری پەرستاری\nفلۆرانس نایتینگڵ(Florence Nightingale) لە ساڵی 1820 لە فلۆرانس-توسکانی ئیتالیا لە دایک بووە، ئەو كەسایەتییەكی سەرنجڕاكێشی هەبوو لە پەرستاریدا و كاریگەریی زۆری لەسەر سیاسەتی چاودێریی پزیشكی لە سەدەی 19 و 20داهەبوو.\nبنەماڵەی فلۆرانس دژی بڕیارەكەی بوون بۆ بوونە پەرستار، بەڵام فلۆرانس بەهۆی ئەو خۆشەویستییە زۆرەی بۆ تیماری نەخۆشەكان سور بوو لەسەر بڕیارەكەی خۆی و ئەو پیشەیەی هەڵبژارد كە حەزو و خولیای بۆی هەبوو.\nلە نامە تایبەتیەكانیدا ئاماژەی بەوە داوە:»لە منداڵییەوە بۆ خزمەتكردنی نەخۆش و بێ پەناكان ئیلهامێكی خودایی هاتۆتە ناو دڵمەوە».\nفلۆرانس ساڵی 1850 وەك خوێندكاری پەرستاری لە پەیمانگای رابەرانی ئاینیی لە (كایزەرسوۆرپ)ناوی خۆی تۆماركرد.\nلەگەڵ دەستپێكردنی جەنگی نێوان ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی و روسیا لە ساڵی 1853، فەرەنسا و ئینگلتەرا بۆ هاوكاریكردنی عوسمانییەكان بەڕێكەوتن و سەربازەكانیان رەوانەی بەرەكانی جەنگ کرد، لە رۆژنامەی تایمزی لەندەن هەواڵی شەڕەكە بڵاوكرایەوە و بارودۆخی نالەباری نەخۆشخانە سەربازیەكانی بەریتانیایان باسكرد، بەپێی راپۆرتەكان تەنیا 20 پەرستار لەبەرەكانی جەنگدا كاریان دەكرد، نەخۆشخانە بوونی نەبوو، ئەوان تەنانەت برینپێچیشیان نەبوو بۆ بەستنی برینی بریندارەكان. لەگەڵ بڵاوكردنەوەی ئەم هەواڵانە فلۆرانس داوای لە وەزیری جەنگی بەریتانیا كرد كە پێداوسیتیی تەندروستیان بۆ بنێرێت لەگەڵ 34 پەرستاری ژن.\nفلۆرانس بەوپەڕی ئازایەتییەوە چووە ناو خاكی توركیاوە بۆ هاوكاریكردنی بریندارانی جەنگ. ئەو یەكەم ژن بوو كە بەشێوەیەكی فەرمی مۆڵەتی پێدرا لە جەنگدا وەك پەرستار كار بكات.\nساڵی 1854 كاتێك گەیشتە ناوچەی جەنگ پزیشكەكە ئامادە نەبوو لەگەڵ فلۆرانس كار بكات. بەڵام ئەو كۆڵی نەدا و دەستی كرد بە پاككردنەوەی ئەو جێگەیەی كە وەك بنكەیەكی تەندروستی ئامادەكرابوو و كۆمەڵێك لە سەربازەكانیش یارمەتیاندا و چێشتخانەیەكیشی دروستكرد بۆ ئامادەكردنی خۆراك بۆ نەخۆشەكان.\nزۆربەی شەوەكان بە بێداری دەمایەوە و سەردانی ئەو نەخۆشانەی دەكرد كە برینەكانیان سەخت بوون و یارمەتی دەدان هەر بۆیەش ناوی (ژنی چرابەدەست)یان لێنابوو.\nفلۆرانس بەهۆی ماندوبوونی زۆر و كاركردنی بەردەوام توشی تایەكی زۆر سەخت بوو هاوشێوەی مەلاریا و بەتەواوی هێزی لێبڕی بوو.\nكاتێك جەنگ تەواو بوو بەهۆی كارەكانیەوە وەك پاڵەوانێك پێشوازی لێكرا و لە لایەن شاژن ڤیكتۆریاشەوە نامەیەكی پێگەشت كە كارەكانی ئەوی بەرز دەنرخاند، و لەلایەن حكومەتی بەریتانیاوە بە بڕی 250000 هەزار دۆلار خەڵاتكرا.\nفلۆرانس بەهۆی ئەو ئەزموونەوە كە لەجەنگدا بەدەستی هێنابوو، راپۆرتێكی وردی نووسی و ساڵی 1858 بڵاوكرایەوە، لە راپۆرتەكەدا پێشنیاری چاكسازی بۆ نەخۆشخانە سەربازیەكان و دووبارە بنیاتنانەوەی ئەو بەشانەی كە لە جەنگدا ئەركی كارگێڕیان لە ئەستۆدایە، بۆ نموونە دامەزراندنی لیژنەیەكی شاهانە بۆ تەندروستی سوپا.\nفلۆرانس لەگەڵ ولیام فار كە پزیشك بوو بۆ ماوەی 20 ساڵ بەردەوام لە هەوڵدابوون بۆ باشتركردنی بارودۆخی نەخۆشخانەكان و سیستەمی پەروەردەیی پەرستارەكان.\nساڵی 1860 یەكەمین قوتابخانەی باڵای پەروەردەیی پەرستارانی لە نەخۆشخانەی (سانت تۆماس) لە لەندەن دامەزراند.\nبەجۆرێك ناوبانگی دەركردبوو كە بازرگانێكی لیڤەرپوڵی بەناوی (ولیام راتبون) بڕە پارەیەكی زۆری بۆ تەرخانكرد و داوای لێكرد كە نەخۆشخانەیەكی گەورە دروست بكات.\nنەخۆشخانەكە بەشێوەیەك دروستكرابوو بەگوێرەی پێوەر و شێوازی تەندروستی و چینە جیاوازەكان بوو، پێكهاتبوو لە یەكەی چاودێری چڕ و ژنان و منداڵ بوون و دەروونیی و منداڵان و نەشتەرگەری.\nكاركردنی زۆر و هەوڵدان بۆ باشتركردنی كەرتی تەندروستی بەجۆرێك لاواز و بێهێزیان كردبوو كە لە ساڵەكانی كۆتایی ژیانیدا چاوەكانی لە دەست داوە و نەیتوانیوە وەك پێشتر كارەكانی بکات و لە ساڵی 1910 لە لەندەن كۆچی دوایی كرد.


جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئەکادیمیای کوردی» - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nجیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئەکادیمیای کوردی»\nئەکادیمیای کوردی (دەستکاری)\nوەک پێداچوونەوەی ٠٩:١٠، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧\n١٩ بایت زیاد کرا ، ٤ years ago\nچاک کردنی هەڵەی ڕێزمانییەکان، چاکردنی نووسینە عەرەبییەکان\nوەک پێداچوونەوەی ١٤:٠٠، ١٦ی شوباتی ٢٠١٧ (دەستکاری)\n(− پۆل:زانا کوردەکان (خێراپۆل))\nوەک پێداچوونەوەی ٠٩:١٠، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ (دەستکاری) (پووچەڵکردنەوە)\nب (چاک کردنی هەڵەی ڕێزمانییەکان، چاکردنی نووسینە عەرەبییەکان)\n'''ئەکادیمیای کوردی''' کۆڕێکە کە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] دای مەزراندووە و بە پێی یاساکەی چاوگێکی باڵایە لە ھەموو شتێک کە پەیوەندی بە [[زمانی کوردی]] و شێوەزارەکانی و پاراستن و دەوڵەمەندکردنیەوەدەوڵەمەند کردنیەوە ھەبێت بە مەبەستی گەیشتن بە زمانێکی یەکگرتووی فەرمی. بارەگای ئەکادیمیا لە شاری [[ھەولێر]]ە.\nئەکادیمیای کوردی درێژەپێدراویدرێژە پێدراوی '''[[کۆڕی زانیاری کورد]]'''ە، کە لە [[بەغدا]] لە ساڵانی ١٩٧١-١٩٧٨ چالاک بوو. پاش دامەزراندنی ئیدارەیبەڕێوبەرایەتی ناوخۆیی کوردی کۆڕی زانیاری کورد زیندوو کرایەوە و بە پێی قانوونی ژمارە ١٢ی ساڵی ١٩٩٧ ئەو دەزگا زانستییە بە ناوی '''کۆڕی زانیاری کوردستان''' دامەزرایەوە. کۆڕی زانیاری کوردستان لە ساڵەکانی ١٩٩٨ تا کۆتایی ٢٠٠٠ لە قۆناغی ڕێکخستنەوەدا بوو، دواتر بە بڕیاری سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی ژمارە ٩٥ لە ١٣/١١/٢٠٠٠، [[شەفیق قەزاز]] وەک سەرۆکی کۆڕی زانیاریی کوردستان (بە وەکالەت) دەستنیشان کرا. لە دوای بڕیاری یەکگرتنەوەی ھەردوو ئیدارەی کوردستان لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٧ دا داوا لە [[شەفیق قەزاز]] و [[کەمال فوئاد]] کرا کە خەریکی دامەزراندنەوەی ئەنجومەنی کۆڕی زانیاری کوردستان بن. ھەر لەو ماوەدا قانوونی کۆڕی زانیاری کوردستان ھەموارکراھەموار کرا و ناوەکەی کرا بە '''ئەکادیمیای کوردی'''. <ref>http://www.kurdish-academy.com/دەربارە</ref>\n== پێکھاتەی ئەکادیمیا ==\n== لیژنەکانی ئەکادیمیا ==\n* لیژنەی زاراوە: یەکێکە لە لیژنە سەرەکییەکانی ئەکادیمیا، کاری سەرەکی دۆزینەوە و داھێنانی زاراوەگەلی ڕەسەنی کوردییە لە ھەموو بوارە جیاجیایەکاندا.\n* لیژنەی فەرھەنگ: تایبەتە بە دەرکردن و ئامادەکردنی فەرھەنگی تایبەت لە بواری شێوەزارە جیاوازاەکانی زمانی کوردی، تا ئێستا فەرھەنگی (کرمانجی سەروو ـ کرمانجی خواروو) و فەرھەنگی (ھەورامی ـ سۆرانی) بڵاوکراونەتەوە،بڵاو کراونەتەوە، جگە لە بڵاوکردنەوەیبڵاو کردنەوەی دەیان فەرھەنگی تایبەتمەندی دوو زمانە و سێزمانە لە ھەموو بوارە جیاوازەکانی لێکۆڵینەوەی کوردی.\n* لیژنەی مێژوو: ئەرکی نووسینەوەی سەرلەبەریسەر لەبەری مێژووی کوردییە بە میتۆدێکی ئەکادیمی.\n* لیژنەی گۆڤار: تایبەتە بە دەرکردنی گۆڤارێکی وەرزی زانستیی ئەکادیمی کە تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٣، (٢٦) ژمارەی بە زمانی کوردی و عەرەبی لێ بڵاوکراوەتەوە.\n* لیژنەی بیبیلۆگرافیا: تایبەتە بە سازکردن و ئامادەکردنی بیبلیۆگارفیا بۆ بوارە جیاوازەکانی لێکۆڵینەوەی کوردی.\n* لیژنەی چاپ و بڵاوکردنەوە: ئەرکی بڵاوکردنەوەبڵاو کردنەوە و بە چاپ گەیاندنی ئەو لێکۆڵینەوە ئەکادیمی و زانستیانەیە کە لە ماددەی چوارەمی قانوونییاسای ئەکادیمیا ئاماژەیان پێکراوە.\n* لیژنەی زمان: تایبەتە بە لێکۆڵینەوە تایبەت بە کێشەکانی زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانیەوە.\n* لیژنەی دەستنووس و بەڵگەنامە: تایبەتە بە کۆکردنەوەی دەستنووسە کوردییەکان و ئەو بەڵگەنامانەی تایبەتن بە کورد و کوردستان.\n== ئەندامانی خولی سێیەمی ئەکادیمیا، کە لە رۆژی 20/9/2015 لە ھەڵبژاردنێکی نھێنیدانھێنییدا بەمشێوەیە ھەڵبژێردران:\n1- عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی - سەرۆک\n2- نەجاتی عەبدوڵڵاعەبدولڵا - جێگری سەرۆک\n3- عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ - ئەندامی کارا\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/wiki/تایبەت:MobileDiff/528056»


پیلانگێڕییە گەورەکەی کازاخستان – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » پیلانگێڕییە گەورەکەی کازاخستان\nپیلانگێڕییە گەورەکەی کازاخستان\nسنووری هاوبەشی نێوان کازاخستان و روسیا، بەلایەنی کەمەوە 7000 کیلۆمەترە، بەقوڵایی جوگرافیی 2.725 هەزار کیلۆمەتری دووجا، هیچ وڵاتێک لە جیهاندا ناتوانێت کۆنترۆڵی ئاسایشەکەی بکات و رێگە لە دزەکردن و تیرۆریزم بگرێت.\nپاش روخانی یەکێتیی سۆڤێت\nکازاخستان وڵاتێکی موسوڵمانە، ژمارەی دانیشتوانی دەگاتە 19 ملیۆن کەس، لەسەدا 20یان بەڕەچەڵەک روسین، پاش روخانی یەکێتیی سۆڤێت سەربەخۆ بووە، هاوشێوەی کۆمارەکانی دیکەی ئاسیای ناوەڕاست وەک تورکمانستان و قرغیزستان و ئۆزبەکستان و تاجیکستان.\nکازاخستان یەکێک لە گرنگترین دەوڵەتەکانی ناوچەکە بووە و دەبێت، ئەوەش چەندین هۆکاری هەیە، ئەوانەی لەسەرەوە باسم کردن بەشێکین، سەرەڕای ئەوەش، سامانێکی سروشتیی کانزایی زۆری هەیە کە بە 12 تریلیۆن دۆلار دەخەمڵێنرێت، دیارترینیان بریتین لە یۆرانیۆم، کرۆم، رەساس، زینگ، مەگنیسیۆم، مس، خەڵوز، زێڕ، ئاسن، ئەڵماس، نەوت و گاز.\nلە هەمووشی گرنگتر، ئەو وڵاتە هاوسنووری چینە، 1500 کیلۆمەتر سنووری هاوبەشیان هەیە، هەروەها هاوسنوورە لەگەڵ کۆمارە ئیسلامییەکانی تری ئاسیای ناوەڕاست کە بە باخچەی پشتەوەی روسیا ناسراون، کە پێکەوە نزیکەی 3800 کم سنووری هاوبەشیان هەیە.\nبە واتایەکی تر، کازاخستان دەروازەی روسیایە بۆ ئەم کۆمارانە، لەگەڵ ئازەربایجانیش. کە هەموویان خەونی ئەردۆغانی سەرۆک کۆماری تورکیان، وەک چۆن خەونی تورگوت ئۆزالی سەرۆک کۆماری کۆچکردوو و پێشووتری ئەو وڵاتە بوون، بەتایبەتی کاتێک لە ساڵی 1991دا دروشمی (یەک نەتەوەی تورک لە بۆسنەوە بۆ بەنداوی گەورەی چین) بەرزکردەوە.\nرێکخراوی دەوڵەتە تورکییەکان\nئۆزال، دوای ئەویش سەرۆکەکانی دیکەی تورکیا، زیاتر لە جارێک سەرکردەی ئەو وڵاتانەیان کۆکردۆتەوە، بەم دواییانەش رێکخراوی دەوڵەتە تورکییەکان لە ئیستانبول راگەیەندرا.\nبەیاننامەی کۆتایی لوتکەی دامەزراندنی ئەو رێکخراوە زیاتر لە 120 بڕگەی لەخۆگرتوەە، باسی هەماهەنگی و هاوکاریی نێوان وڵاتانی ئەندامی رێکخراوی دەوڵەتە تورکییەکان دەکات لە ئاسیای ناوەڕاست و باشووری قەوقاز بەئازەربایجانەوە کە سنووری هاوبەشی هەیە لەگەڵ جۆرجیا و تورکیا پەیوەندیی پتەوی لەگەڵیدا هەیە، هەروەک لەگەڵ ئەرمینیا کە دیسان تورکیا دەیەوێت لاپەڕەیەکی دیکە لە پەیوەندییەکانیاندا هەڵبدەنەوە، بەتایبەتی دوای سەرکەوتنی پەلاماری ئازەربایجان بەپشتیوانیی تورکیا بۆ بەدەستهێنانەوەی هەرێمی ناکەرنۆقەرەباخ.\nئەم سەرکەوتنە و هەوڵەکانی کرانەوەی تورکیا بەڕووی ناوچەی قەوقازدا، پێشتر هاوکاریی لە چەند بوارێکدا لەگەڵ ئۆکرانیا و دەوڵەتانی باڵتیک و خۆرهەڵاتی باڵکان، لە هۆکارە سەرەکییەکانی ناکۆکی روسیا و\nتورکیان، کە بەهۆی بارودۆخی لیبیا و سوریاوە پەیوەندییەکانیان زیاتر بەرەو خراپی چوون.\nو بەرپرسانی روسیا، بەسەرۆک پوتین و لاڤرۆڤی وەزیری دەرەوەشەوە، نیگەرانی و بێزاری خۆیان لە سیاسەتەکانی ئەنقەرە لە ئۆکرانیا ناشارنەوە، چونکە ئەردۆغان بەردەوام باسی مێژووی عوسمانی لەو ناوچەیەدا دەکات.\nهەموو کەس دەزانێت، ئەردۆغان لە خەونی زیندووکردنەوەی ئەم یادەوەریانە پاشگەز نابێتەوە، چونکە باوباپیرانی لە ئاسیای ناوەڕاستەوە هاتوون تا گەیشتنە ناوەڕاستی ئەوروپا و زۆربەی جوگرافیای عەرەبی، چەندین جار لەگەڵ روسدا شەڕیان کردووە و چین بەربەستێکی گەورەی دروستکرد بۆ ئەوەی بەر بەجەنگیزخان و سوپا مەغۆلییەکەی بگرێت.\nئەگەر ئەو بیرەوەرییە مێژووییانە بخەینەلاوە، گرنگیدان و بەرژەوەندیی تورکیا لە ئاسیای ناوەڕاست و قەوقازدا، لە رووی نەتەوەیی و ئایینییەوە، کۆمەڵێک مانای ستراتیژیشی لەگەڵدایە کە ئەردۆغان دەیەوێت تورکیا بکاتە زلهێزێک کە بەرەنگاری دوو زلهێزەکە، ئەمریکا و روسیاش ببێتەوە و بگاتە وڵاتە ئیسلامییەکانی ئاسیای ناوەڕاست کە خاوەنی سامانێکی سروشتی گەورەن.\nگرنگیدانی ئەردۆغان بەئەفغانستان دوای کشانەوەی ئەمریکا ئەو مەسەلەیە زیاتر رووندەکاتەوە. دیارە ئەو جموجوڵانەی ئەردۆغان لە لایەن واشنتۆنەوە پشتیوانی دەکرێت کە دەیەوێت هەر جووڵەیەکی تورکیا، جا هەر قەبارەیەکی هەبێت، مۆسکۆ بێزار بکات و کۆمەڵێک کێشەی دەرەکیی بۆ دروست بکات کە لە رووی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە رەنگدانەوەی لەسەر واقیعی روسیا هەبێت کە خۆی لە بنەڕەتدا قورس و ئاڵۆز بووە.\nبڕیاری خێرای روسیا بۆ دەستوەردانی ڕاستەوخۆ لە کازاخستاندا، دوای ئەوە هات کە پوتین ئەو پیلانە گەورەیەی بەبیرهاتەوە کە دوژمنانی روسیا لە کاتی شۆڕشە ڕەنگاوڕەنگەکانی جۆرجیا و ئۆکرانیادا لە ساڵی 2004دا هەوڵیان بۆ دا، هەروەک لە قرغیزستان لە ساڵی 2010دا، دووبارە لە جۆرجیا لە ساڵی 2008 و پاشان لە ئۆکراینا لە ساڵی 2014 و لە کۆتاییدا ساڵی پار لە بیلاڕوسیا، ئەمەش لە کاتێکدا کە واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی بەردەوام بوون لە توندترکردنی گەمارۆکانی سەر روسیا لە دەریای رەشدا.\nپوتین لە مانگی شوباتی 2011دا دانی بەهەڵەی خۆیدا نا لە پشتگیریکردنی بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان لەبارەی لیبیا کە بووە هۆی ئەوەی دواتر و ئێستا لەو وڵاتە ستراتیژیە روودەدات، شیکەرەوە روسییەکان دەڵێن پوتین پەشیمانیشە لە ئاسانکارییەکانی بۆ تورکیا لە سوریا، سەرەڕای دەسکەوتە زۆرەکانی روسیا لەوێندەر.\nدیارە ئەمەش وەڵامدانەوەی خێرای روسیا بۆ پلانی خۆرئاوا لە ئۆکرانیا روون دەکاتەوە کە تێیدا روسیا هەرێمی کریمیای گرتەوە و هاوسەنگییەکی ستراتیژیی بەدەستهێنا لە رێگەی هاوپەیمانیی لەگەڵ پارێزگاکانی خۆرهەڵاتی ئۆکرانیا و دانیشتوانەکەی کە بەڕەچەڵەک روسن.\nمۆسکۆ هەرگیز لەو ناوچەیە دوور نەبووە بەتایبەتی ئەو کاتەی ئۆسیتیای باشوور و ئەبخازیای بەدەستهێنایەوە کە دواتر بەهۆیەوە واشنتۆن لەگەڵ تەلئەبیبدا لە ساڵی 2008دا هەوڵیدا لە رێگەی دراوسێ باشوورییەکەی، جۆرجیا، کێشە بۆ روسیا دروست بکات.\nوا دیارە مۆسکۆ ئاگای لە هەموو شتێکە. ئاگای لە دەستکەوتەکانی تورکیایە کە لە رێگەی ئاسانکارییەکانی روسیاوە لە سوریا بەدەستیهێناوە، هەروەک ئاگاداری هەوڵی تورکیایە لە چەند ناوچەیەکی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا و بالکان و باڵتیک و قەوقاز و ئێستاش لە ئاسیای ناوەڕاست و ئەفغانستان و پاشان کازاخستان.\nروسیای سەردەمی پوتین بە باشی ئاگادارە کە واشنتۆن لە رێگەی هاوپەیمانەکانییەوە لە وڵاتانی وەک پاکستان و قەتەر و تورکیا و ئیمارات، دەستبەرداری کارتی ئیسلام نابن، کە پلانی هەیە یان دایدەنێت بەوەی ئیسلام چەکی داهاتووی بێت دژی روسیا لەناو ماڵەکەیدا کە زیاتر لە 20 ملیۆن موسڵمان تێیدا دەژین. ئەنقەرە دەڵێت زۆربەیان تورکن.\nوا دیارە واشنتۆن دوودڵ نابێت لە قۆستنەوەی لێدوانە ناسیۆنالیستی و ئاینییەکانی ئەردۆغان و زیاتر هانیدەدات و لە ئاسیای ناوەڕاست و قەوقازدا، تەنانەت لە بالکان و ڕخۆرهەڵاتی ناوەڕاستیش، تا دەگاتە ئێران، بڵاوی دەکاتەوە و کاری لەسەر دەکات.\nئەوەی دەمێنێتەوە باسکردنە لە «بەهاری تورکیا»، ئەو شتەی کە واشنتن و هاوپەیمانەکانی دەیانەوێت روسیای پێوە سەرقاڵ بکەن و کاریگەرییەکەشی بگاتە هەندێک ناوچەی وەک ئەفریقا و ئەمریکای لاتین و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست. لەوانەیە ئەمە هەوڵەکانی ئەردۆغان، بۆ ئاشتبوونەوە لەگەڵ نەیارەکانی، وەک ئیمارات و سعودیە و میسر و ئیسرائیل روونبکاتەوە.\nواشنتۆن دەیەوێت تورکیا رۆڵ ببینێت لە سیناریۆ نوێیەکانی بەهارێکی تردا، وەک ئەوەی لە بەهاری عەرەبیدا کردی کە دواتر دەبێتە بەشێک لە واقیعێکی پراکتیکی لە کۆمارەکانی ئاسیای ناوەڕاست و قەوقازدا.\nئێستاش ئەوە روونبۆتەوە کە ئەم وڵاتانە بوون یان دەبنە گۆڕەپانی ململانێی شاراوە یان ئاشکرای نێوان ژمارەیەک لایەن، کە دیارترینیان روسیا و چینن (چین پشت بە گاز و نەوتی کازاخستان و تورکمانستان دەبەستێت) لەگەڵ تورکیا کە پشتیوانی خۆرئاوای هەیە.\nچین هەست بە ئاسوودەیی ناکات\nهەمووان دەزانن ئەمە قورس نابێت، چونکە فەرمانڕەواکانی ئەم وڵاتانە جیاواز نین لە تورکیا و سیستمە نادیموکراتییەکەی، هەروەک بیرەوەریی گەلانی ئەم وڵاتانە لەگەڵ روسیادا و پێشتریش یەکێتی سۆڤێت، ئەرێنی نین، چینیش هەست بەئاسوودەیی ناکات کاتێک روسیا کۆنترۆڵی کازاخستان بکات، وروژاندن و ختوکەدانی ئەو هەستە ئایینی و نەتەوەییانەی گەلانی ئەو وڵاتانەش کارێکی قورس نییە.\nهەروەک هەمووان دەزانن، جووڵانەوە و هاندانی خەڵکی ئەو وڵاتانە قورس و زەحمەت نابێت بەهۆی دیکتاتۆرییەت و ناعەدالەتی و گەندەڵی و هەژاری و برسێتی کە باڵی بەسەر ئەو وڵاتە دەوڵەمەندانەدا کێشاوە، کە پێشتر کاری لەم جۆرەیان لە وڵاتانی بەهاری عەرەبیش تاقیکردەوە.\nواتە ئەمجارەیان بە وروژاندنی بیرەوەرییە مێژووییەکان و هەستە نەتەوەیی و ئایینییەکان کاردەکەن، بێگومان ئەمەش دەرفەتێکە بۆ ئەوانەی حەزیان لە راوەماسییە لە ئاوی لێڵدا، بەحەزی هاوشێوەی تیمساحیشەوە.


کوشتن و بریندارکردنی کۆڵبه‌رانی کورد درێژەی هەیە | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nHome ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئێران کوشتن و بریندارکردنی کۆڵبه‌رانی کورد درێژەی هەیە\nکوشتن و بریندارکردنی کۆڵبه‌رانی کورد درێژەی هەیە\nڕۆژی کورد: ڕۆژی پێنج شەممە، ٢١ی گەلاوێژی ١٣٩٥ی هەتاوی، هێزە ئینتزامییەکانی ڕژیم لە سنوورەکانی نزیک لە باژێڕی بانە تەقەیان لە هاووڵاتییەکی خەڵکی گوندی شەهابەددینی سەر بە هەرێمی کوردستانی باشوور بەناوی، بێژوان مستەفا، تەمەن ٢٠ ساڵان، کردووە و کوشتوویانە.\nلە لایەکی ترەوە ئێوارەی ڕٶژی شەممە 23ی گەلاوێژی ١٣٩٥ی هەتاوی، هاووڵاتییەکی کورد بەناوی “ڕەزا ئایینی”، لە دانیشتووانی گوندی “”چریک ئاباد”ی سیلوانا لە ناوچەی مەرگەوەڕی سەر بە باژێڕی ئورمیە، کەوتە ناو بۆسەی هێزە چەکدارەکانی سپای تیرۆریستیی پاسدارانەوە و دەگوترێ دوو گوللەی بەر لەگەن و زگی کەوتووە و بە توندی بریندار کراوە.\nڕەزا لەیلی، هاووڵاتیی مەدەنیی کورد، ئێستا لە نەخۆشخانەی “خومەینی”ـی ئورمیە لە کۆمادایە.\nبەپێی لێدوانی خەڵکی ناوچەکە، ڕەزا هیچ چەشنە کەلوپەل و بارێکی پێنەبووە و تەنیا وەک کەسێکی ئاسایی سەردانی خزم و کەسی خۆی لەو ناوچەیە کردووە.\nPrevious articleلە گوندی کەڵەکانی دیواندەرە، جاشخانەیەک دادەمەزرێت\nNext articleگوشار بۆ سەر بنەماڵەی چالاکانی سیاسی بەردەوامە


تۆڕی پاراستنی تەندروستی: بەشێکی زۆری قەیرانی کۆرۆنا دروستکراوی دەسەڵاته – Hawpshti\nله راگه‌یه‌نراوێكى تۆڕی پاراستنی تەندروستیدا هاتووە، رۆژ لەدوای رۆژ قەیرانی پەتای کۆرۆنا قوڵتر و ئاڵۆزتر و کوشندەتر دەبێت، بە دیوێکدا، قەیرانەکە دەرئەنجامی ڕووداوێکی سروشتیە لە شێوەی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسێکی کوشندە، بەڵام بەدیوەکەی تردا، بەشێکی زۆری قەیرانەکە دروستکراوی دەستی دەسەڵاتی سیاسی و بازرگانەکانی کەرتی تایبەتی تەندروستین.\nئاماژە بەوەشكراوە، هیچ ماڵێک لە وڵاتە ئازیزەکەمان نەماوە ئەم پەتا کوشندەیە ڕووی تێنەکردبێت، بەهۆی کەمتەرخەمی و گوێنەدان و نەزانیی دەسەڵاتی تەندروستی و سیاسیەوە، پەتاکە رۆژ لەدوای رۆژ لە تەشەنەدایە، ژمارەیەکی زۆری ئازیزان و خۆشەویستانمان بەهۆی ڤایرۆسەکەوە لەدەستدا کە دەکرا ڕێگری لە مردنیان کرابا، بەداخەوە دەسەڵات لە کاتێکدا شکستیهێنا لەوەی ڕێگری لە مردنیان بکا، لە پاش کۆچی دوایشیان دەیەوێ لەڕێی وەرگرتنی پارەی قەبرانە تەنانەت لە مردنی ئازیزانیشمان قازانج بکا، ئەوانەیشی کە هێشتا زوڵم و ناحەقیەکانی دەسەڵات و کۆرۆنا نەیکوشتون، هەمیشە لە بەردەم هەڕەشەی تاڵانکردنن لە لایەن دەسەڵات و بازرگانەکانی تەندروستیەوە.\nباس لەوەشکراوە، دەسەڵاتی تەندروستی لە دەزگا فەرمیەکاندا کەوتووەتە وێزەی خەڵک و لەبەرامبەر پشکنینێکی کۆرۆنا دەیان هەزار دینار وەردەگرێ، هاوکات بواریشی بە بازرگانە چاوچنۆکەکانی تەندروستی داوە بە ئارەزووی خۆیان و گورگ ئاسا پەلاماری خەڵک بدەن و بەناوی پشکنین و چارەسەری کۆرۆناوە پارە لە خەڵک وەردەگرن.\nئەوەش خراوەتەڕوو، پەتای کۆرۆنا کارەسات و بەڵایەکی سروشتی سەختە، جیاوازییەکی ئەوتۆی نییە لەگەڵ کارەساتە سروشتیەکانی دیکەی وەکو بومەلەرەزە و لافاو…هتد، لەم کاتە ناخۆشانەدا کۆمەڵگا و دەسەڵاتە تەندروستەکان باوەشی پاڵپشتی بۆ یەک دەکەنەوە و بێبەرامبەر هاوکاری لێقەوماوان دەکەن، ئەوەی بیری لێناکرێتەوە پارە کۆکردنەوە و قازانجی ماددییە، وەرگرتنی پارە لە بەرامبەر پشکنین یا چارەسەری کارەساتێکی سروشتی لە بابەتی کۆرۆنا کت و مت وەکو ئەوە وایە داوای پارە لە کەسێک بکەی کە بەهۆی بومەلەرەزەوە لەژێر خۆڵ و خاشاکدا بێ و ڕزگاری نەکەی تاوەکو بڕێک پارەت نەداتێ، ئەم رەفتارانەی دەسەڵات و بازرگانە تەندروستیەکان ئەوپەڕی نامۆڕاڵی و نابەرپرسیارێتیە و لە جیهاندا وێنەی نییە.\nبە هاوڵاتیانیش دەڵێن، پشکنین و چارەسەری درمێکی وەکو کۆرۆنا کە کارەساتێکی تەندروستی گشتیە بەشێکە لەو مافانەی ئێوە، ئەم مافانە لە هەموو یاسا و ڕێسا جیهانی و لۆکاڵییەکاندا چەسپاوە، بۆیە نابێ ڕێگە بدەین دەسەڵاتی سیاسی و تەندروستی و بازرگانەکانی بوارەکە ئەم خزمەتە سەرەتاییەش بکەنە سەرچاوەیەک بۆ ئەوەندەی تر دەوڵەمەندبونی خۆیان و هەژارخستنی ئێوە و خێزانە سەربەرزەکانتان، تکاتان لێدەکەین لە بەرامبەر ئەم ناحەقی و دەستدرێژیە بێ شەرمە بێدەنگ مەبن، دەنگی ناڕەزایەتی هەڵبڕن و داکۆکی لە مافە سەرەتاییەکانی خۆتان بکەن.


ئێران ده‌ڵێت پـێویسته ئه‌مه‌ریکا به بێ مه‌رج وتووێژی له‌گه‌ڵدا بکات\nئێران ده‌ڵێت پـێویسته وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا ڕوونی بکاته‌وه له‌وه‌ی ئاماده‌یه به بێ مه‌رج وتووێژ بکات. هه‌روه‌ها داوای له وڵاتانی تری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست کرد خۆیان نه‌خه‌نه بارێـکی مه‌ترسیداره‌وه.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران عه‌لی ئه‌کبه‌ر سـاڵحی ئه‌م تێبینیـیانه‌ی ئه‌مڕۆ پـێـنجشه‌ممه له میانه‌ی سه‌ردانێـکی بۆ تورکیا ڕاگه‌یاند، ئه‌مه‌ش دوای ڕۆژێـک له‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا گوتی وتووێژه‌کانی له‌گه‌ڵ تاران سه‌باره‌ت به پـرۆگرامی مشـتومڕ له‌سه‌ری ناوکی ده‌سـتپـێده‌کاته‌وه، ئه‌گه‌ر تاران به شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه و ڕاشـکاوانه باسی لێوه بکات.\nگوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا فکتۆریا نۆلاند له ڕۆژی چوارشه‌ممه ڕایگه‌یاند ئه‌و مه‌سه‌له‌یه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئێران به‌شداربێت له‌گه‌ڵ وتووێژکارانی پـێـنج ئه‌ندامانی هه‌میشه‌یی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و ئه‌ڵمانیا که به کۆمه‌ڵه‌ی 5+1 ده‌ناسرێت و ئه‌وه‌ی لایه‌نه‌کان له دواترین جاردا سـاڵێـک له‌مه‌وبه‌ر کۆبووبوونه‌وه.\nسیاسه‌تمه‌دارانی ئێران له ڕۆژی چوارشه‌ممه‌دا گوتبوویان سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا باراک ئۆباما له نامه‌یه‌کیدا داوای وتووێژی ڕاسته‌وخۆی له تاران کردووه، به‌ڵام به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئۆباما ئه‌م جۆره په‌یوه‌ندیـیه‌یان پـشـتڕاست نه‌کردۆته‌وه.


ئایا لە ڕووى پزیشکیەوە ترسناكی خۆراكی پرۆتینی و هۆرمۆنی لەسەر گەنجانی هۆڵەكانی یاری ئاسن و لەش جوانی چیە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nپزیشکىئایا لە ڕووى پزیشکیەوە ترسناكی خۆراكی پرۆتینی و هۆرمۆنی لەسەر گەنجانی هۆڵەكانی یاری ئاسن و لەش جوانی چیە؟\nئایا لە ڕووى پزیشکیەوە ترسناكی خۆراكی پرۆتینی و هۆرمۆنی لەسەر گەنجانی هۆڵەكانی یاری ئاسن و لەش جوانی چیە؟\nترسناكی خۆراكی پرۆتینی و هۆرمۆنی لەسەر گەنجانی هۆڵەكانی یاری ئاسن و لەش جوانی\nگەنجانی ئەم سەردەمە سەرقاڵن بە ئەنجامدانی یاری ئاسن بۆ لەش جوانی و زیادكردنی قەبارەی ماسولكەكانی لەشیان بۆ لەش جوانی و بەهێزكردن و زیاكردنی كێش و قەبارەی ماسولكەیی لەشیان بە گشتی. بۆ ئەم مەبەستە، جۆرەها پرۆتینی كیمیایی ئامادەكراو لەلایەن كۆمپانیایەكی بیانی جۆراوجۆر بەكاردەهێنرێن بۆ ئەم مەبەستە.\nوەكو بەشی پزیشكی سایتی بەهەشتەوە بە پێویستمان زانی چەند ڕاستیەكی پزیشكیانە ڕوون بكەین بۆ ئاگاداركردنی گەنجانی كوردستان لە مەترسیەكانی بەكارهێنانی ئەم پرۆتینانە لە هۆڵەكانی یاری ئاسن و لەش جوانی لە هەموو شارەكانی كوردستان.\nپرۆتینی بەكارهێنراو بۆ یاری لەش جوانی دەبێتە هۆی زیاد كردنی كێشی لەشی گەنجەكە بە شێوەیەكی ناسروشتی چونكە پێكهاتووە لە ڕێژەیەكی زۆر بەرز لە ووزە (Carbohydrate) و جۆرەكانی شەكر (Sugars). هەروەها جۆرێكی تری پرۆتین پێكهاتووە لە ڕێژەیەكی ناوەند لە ووزە و پرۆتین وەكو جۆری (Pro Complex). هەروەها جۆرێكی تر لە پرۆتین بە ڕێژەیەكی زۆر بەرزتر هەیە وەكو (Whey Protein) پێكهاتووە لە پرۆتین و كاربۆهیدرات وڤیتامین.جۆرێكی تر هەیە تایبەتە بە پاراستنی ماسولكەكان وەكو كریاتین و گلوتامین. هەروەها جۆریچكی تر هەیە ناسراوە بە ئەمینۆ ئەسید بە شێوەی كەبسول بەكاردەهێنریت كە پێكهاتووە لە 32 جۆری ترشی ئەمینی بۆ زیاد كردنی قەبارەی ماسولكەكان.\nهەروەها بەكارهێنانی هۆرمۆن بۆ خێراكردنی زیادبوونی قەبارەی ماسولكەكان لە ماوەیەكی زۆر كورت.\nئەم جۆرە برۆتین و هۆرمۆنانە دەبنە هۆكارێك بۆ تووشبوون بەم نەخۆشیانەی لای خوارەوە:\n1- بەرزبوونی پەستانی خوێن.\n2- تێكچوون لە ڕێژەی ئاسایی شەكر لە ناو لەش.\n3- زیادبوونی ڕێژەی تووشبوون بە هەوكردنی میكرۆبی بە هۆی لاواز بوونی بەرگری ناو لەش.\n4- لاواز بوون و زوو شكاندنی ئێسقانەكانی ناو لەش.\n5- تێكچوون لە دەروونی كەسەكە لەگەل هەست كردن بە عدوانیەت و هەوڵدان بۆ ئەنجامدانی شەڕ لەگەڵ كەسێكی بەرامبەر وەكو چەندەها حاڵەت بینراوە لە ناو و لە دەرەوەی هۆڵەكانی یاری.\n6- زیادبوون لە قەبارەی مەمكی پیاو بە شێوەیەكی نا ئاسایی لەگەڵ لاواز بوون لە ڕژێنی پرۆستات.\n7- بۆ ئافرەت دەبێتە هۆی تێكچوون لە خووی مانگانە (عادە) و دەركەوتنی موویەكی زۆر لە بەشەكانی لەشیوە بە شێوەیەكی نا ئاسایی.\n8- هەڵاوسانی ماسولكەی دڵ لەگەڵ لاواز بوون لە لێدانی دڵ.\n9- تێكچوون لە ئاڵوگۆڕی بەشەكانی چەوری لە ناو لەش لەگەڵ گرژبوونی نا ئاسایی دەمارەكانی خوێن.\n10- كۆبوون و دەركەوتنی بەشە چەوریەكی زۆر لەسەر جگەر.\n11- بینینی بەڵەی ڕەش لە بەشی بینینی ناو چاو.\n12- زیادبوون لە ئەگەری تووشبوون بە درزێكی نا ئاسایی لە نێوان ماسولكەكان و شانەكان.\n13- بەكارهێنانی هۆرمۆنی تیستۆستیرۆنی نێرینە یاخود دیكادیورایونین بۆ گەورەكردنی قەبارەی ماسولكەكان بەڵام لە كۆتایی دەبێتە هۆی تووشبوون بە لاوازی لە توانای جووتبوون و لاواز بوونی قەبارە و توانای بەشی گون لە پیاو و كەمبوونی ڕێژەی دروستبوونی ئاوی پیاو (حیامن) و تووشبوون بە نەزۆكی. زۆر جار ئەم حاڵەتە لە تەمەنەكانی 15 بۆ 25 ساڵان زۆر دەردەكەوێت بە هۆی زۆر بەكارهێنانی هۆرمۆنەكان لەم تەمەنە.\n14- جۆرەكانی ماددەی تایبەت بە پاراستنی خۆراكی پرۆتین بۆ لەش جوانی دەبێتە هۆی تووشبوون بە حەساسیەتێكی تایبەت لە ئەندامەكانی ناو لەش و تووشبوون بە سەرئێشە و دەركەوتنی پەڵەی سەر پێست و ئاڵۆزی لە هەناسەدان لەگەڵ سكچوون.\n15- تووشبوون بە شێرپەنجە بە هۆی چەند جۆرێك لە جۆرەكانی پێكهاتەی كیمیایی گەردیلەیی لە ناو خۆراكی پرۆتینی.\n16- زۆر جار گەنجان لەم حاڵەتە تووش دەبن بە كەم خەوی (ارق) و ماتبوون (قلق) و هەستكردن بە بێتاقەتی دەروونی و زوو هەڵچوون و عەصەبیەتی نا ئاسایی.\n17- تووشبوون بە جۆرەها كێشەی ناو گورچیلە بە هۆی بەكارهێنانی كریاتین یاخود ئەمینۆ ئەسید.\n18- پێكهاتەكانی ناو خۆراكی پرۆتینی وەكو ئەسپارتام و ساكارین و فرەكتۆز و جۆرەكانی ڕەنگی دروست كراو لەم خۆراكانە دەبێتە هۆی دەرخستنی ترشی فۆرمیك و فۆرماڵدیهاید وەكو دەرئەنجامێكی كیمیایی لە پێكهاتەی ئەسپارتام و لە كۆتایی دەبێتە هۆی لەناو دانی خانەی عەصەبی.\n19- تووشبوون بە تێكچوون لە ئەندامی هەرسكردن و دەركەوتنی جۆرەها نیشانەی نەخۆشین وەكو سەرئێشە و ڕشانەوە و ئازاری ناو سگ و سگچوون یاخود قەبزی وەكو نیشانەی بەردەوامی زۆربەی ئەو كەسانە كە خۆراكی پرۆتینی بەكاردەهێنن لە یاری ئاسنی لەش جوانی.\nبە هۆی خۆراكی پرۆتینی و هۆرمۆنی، حاڵەتی زۆر هاتووە بۆ نەخۆشخانەكان تووشی كون بوون و درزبوونی نا ئاسایی ئێسقانەكانیان و توانای جموجۆڵیان كەم بۆتەوە لەگەڵ زیانێكی زۆر لە ماسولكەكان. هەروەها حاڵەتی وا هەیە كۆرتیزۆن بەكارهێناوە وەكو ماددەیەكی بەهێزكەر بەڵام وەفاتی كردووە.\nپاش وازهێنان لە بەكارهێنانی خۆراكی پرۆتینی وهۆرمۆنی، پێویستە پاش 3 مانگ شیكردنەوە ئەنجام بدرێت بۆ كەسێكی تووشبوو بەم حاڵەتە بۆ زانینی ئاستی هۆكاری ئەم خۆراكانە لەسەر ئەندامی زاوزێ و چارەسەركردنی بە خێرا.\nگۆشەی پزیشكی ماڵپەڕى وەڵامەکان\nبۆ چى كچان هەست بە ئازارى عادە دەكەن بە ئاستێكى زیاتر لە ژنان چى باشە بۆ كەمكردنى ئازارى سووڕى مانگانە؟ ئایا منداڵ بوون بە ڕێگاى بەرنامە دانان بۆ كوڕ یان كچ دروستە؟ حەزمان لێیە كوڕمان ببێت بۆمان شى بكەیتەوە كە چى بكەین؟ ئایا نەخۆشی شێرپەنچە لە چی وە ئینسان توش دەبێت؟ ئەگەر کەسەکەش جگەرەخۆریش نەبێت ئایا له ڕووى پزیشكى یەوە ئەگەر ژن و پیاو زۆر جیماع بكه ن زیانى هەیه ؟ چۆن بتوانین كێشى خۆمان دابەزێنین بە باشترین ڕێگەى زانستى؟\nسەردان: ٥,٤٣٣ بەش: پزیشکى\nپرسیاری دواترئەگەر چەند خولەكێكی كەمی مابوو بۆ دەركەوتنی خۆر ومنیش لەشگران بوون ئایا دروستە بۆم تەیەموم بكەم؟پرسیاری پێشترئەگەر کەسێک ژنى هێنا یان سەیارەیەکى کڕی چ دوعایەک بکات سوننەتە؟


ئەرکان محه‌مه‌د: نەوشیروان مستەفا دێتەوە یان نا؟ – WTARIKURD\nئەرکان محه‌مه‌د: نەوشیروان مستەفا دێتەوە یان نا؟\nلەدوای سەفەرکردنی کاک نەوشیروان ڕێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان، لەساڵی ڕابردودا بۆ وڵاتی بەریتانیا. لەو کاتەوە چەندین جار هەواڵی ناڕاست و بێ سەرچاوە بڵاودەکرێتەوە لەسەر گەڕانەوەی و، لەم چوارچێوەشدا چەندین جار ڕۆژ و بەروار دیاریکراوە، کەگوایە دێتەوە. بەڵام تا ئەم چرکەساتەش کاتی گەڕانەوەی ئاشکرا نیە. لێرەدا ئاماژە بەچەند خاڵێک دەدەم، کە ئایا کاک نەوشیروان نایەتەوە یان ویستی خۆی وایە، کە سەرکردایەتی بزوتنەوەی گۆڕان بخاتە ژێر تاقیکردنەوەو، تاچەند دەتوانن لەغیابی خۆی بڕیار بدەن؟.\n1- لەماوەی ڕابردودا، زیاتر لەجارێک گوێبیستی ئەوەبوین، کەهەندێک لەسەرکردەکانی بزوتنەوەی گۆڕان ڕەخنەیان لەچۆنێتی بەڕێوەبردنی بزوتنەوەی گۆڕان هەبوو. هەندێکیشیان بۆماوەیەک لەماڵەوە دانیشتون، کە ئەو کات پێیان وابووە کاک نەوشیروان تاکڕەوانە بڕیار دەدات و پرس بەئەوان ناکات.\nکاک نەوشیروان لەدوای سەفەرکردنی هەموو دەسەڵاتەکانی خۆی بەخشی بەچەند کەسایەتیەکی ناو بزوتنەوەکە تاپێیان بڵێت: ئێستا من بڕیارنادەم! فەرمون خۆتان گۆڕان ببەن بەڕێوە. بزانین گۆڕان چۆن ئاڕاستەدەکەن؟ لەماوەی ڕابردووش بینیمان، لەغیابی کاک نەوشیروان گۆڕان نەیتوانی بڕیاریی یەکلاکەرەوە بدات، بەتایبەت پاش ئەو دەنگە ناڕازییانەی لەناو بزوتنەوەی گۆڕان بەرزکرایەوە بۆکشانەوە لەحکومەت، بەڵام دوای چەندین جار کۆبونەوەی درێژخایەن، نەیانتوانی بڕیاربدەن. ئەمەش پێمان دەڵێت: ئەستەمە گۆڕان بتوانێت لەغیابی کاک نەوشیروان بڕیاربدات.\n2- جۆرێک لەبێئومێدی دیاردەکەوێت لەکاک نەوشیروان لەهەندێک لەکورسی پەرست و مۆنۆپۆل خوازەکانی دەوروبەریی، کاتێک کە زۆرێک لەوانە هەڵپەی گەیشتنیان بەدەسەڵات و پێچەوانەی بیرکردنەوەی کاک نەوشیروان بون، کە دەیویست گۆڕان بۆ چوارساڵی تریش لەبەرەی ئۆپۆزسیۆن دا بێت. بەڵام هەندێک لەدەورووبەرەکانی تەنیاخەمیان لای وەرگرتنی کورسی بوو. ئەوەش ئەنجامی حکومەت، کە لە ئێستاچوار وەزیری گۆڕان نێراونەتە ماڵەوە و، حکومەتیش لەماوەی دووساڵی ڕابردوودا، تەنیادووجار کۆبوەتەوە!\n3- کاک نەوشیروان بەم سەفەرەی ویستی گۆڕان بەشێوەیەک هەڵسەنگێنێت، کەئایا لەغیابی ئەو کەس هەلەکە دەقۆزێتەوە و هەوڵی بەپاشکۆکردن یان بچوکردنەوە یان دابەشکردنی گۆڕان دەدات؟ بەڵام تائێستا ڕەخنە هەیە لەکاری هەندێک لەسیاسیەکانی ناو گۆڕان، کە ناتوانن قسەیەکی ڕوون و ئاشکرایان هەبێت بۆدەسەڵات.\n4- کاک نەوشیروان تاڕادەیەک بێئومێدە لەجێبەجێکردنی ڕێکەوتنی نێوان بزوتنەوەی گۆڕان و یەکتێتی نیشتیمانی کوردستان. گۆڕان لەئێستادا گلەیی ئەوەدەکات، کەتا ئێستا یەکێتی ئامادە نیە پابەندبێت بە جێبەجێکردنی بەندەکانی ناو ڕێکەوتنەکە.\nئەوەی لێرەداسەیرە، لێرولەوێ زۆرجار، گوێبیستی ئەو پڕوپاگەندانە دەبینەوە، کەگوایە ئەمڕۆ یان سبەی یان سەریی مانگ، یان مانگی داهاتوو کاک نەوشیروان دێتەوە. کە ئەمەش پێمان دەڵێت: ئەو کەسانەی هەڵدەستن بەدروستکردنی ئەم پڕوپاگەندانە، دەیانەوێت واپیشانی بدەن، کەنزیکن لەکاک نەوشیروان. بەڵام واقیع پێمان دەڵێت: کەسیان ئاگاداری دۆخی تەندروستی ڕێکخەرەکەیان نین و، هێندەی مەشغوڵی ژیانی خۆیانن، هێندە گرنگی بەو بابەتە نادەن.\nهادی حەمەڕەشید: زمان ئامرازە، ئامانجەکە بیری خەڵک مەبەنەوە!\nهێرش عه‌بدلرحمان: بارزانی ئیشی خۆیەتی!


هەپەگە: سوپای توركیا تێكشكا و گورزی گەورەی بەركەوت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nهێزەكانی پاراستنی گەل ڕایدەگەیەنێت، سوپای توركیا لە گارە شكستیهێناوە و كشاوەتەوە، دەشڵێت: “ئەوانەی بۆ شەڕ هاتبوون یەكینە هەڵبژێردراوەكانی سوپابوون، بەڵام گورزێكی گەورەیان بەركەوتووە و تێكشكاون”.\nناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)، لەبارەی هێرشی داگیركەری سەر گارە و بەرخۆدانی هێزەكانی گەریلا بە ڕاگەیەنراوێك وردەكاری بۆردومان و پەلامارەكانی دەوڵەتی توركیا و چالاكییەكانی گەریلای بڵاوكردەوە و ڕایگەیاندووە، سوپا ڕووبەڕووی بەرخۆدانی كاریگەری هێزەكانمان بۆتەوە و پلانی داگیركردن لە هەنگاوی یەكەمدا بێ ئەنجام بووە.\nهەپەگە لە ڕاگەیەنراوەكەیدا ئەم زانیاریانەی خستوەتەڕوو:\nلەبارەی هێرشی داگیركەری سەر گارە و بەرخۆدانی هێزە گەریلاكانمان، زانیاریەكانی ١٣ و ١٤ی مانگ بەمشێوەیەن:\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ٠٦:٣٠، ناوچەی پردی زەردی گۆڕەپانی مەیروكێ بە فڕۆكەی چاودێری بۆردومان كراوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ٠٩:٣٠ تا ١٠:٣٠، فڕۆكە جەنگیەكان ناوچەی سیانێیان لانیكەم ٥ جار بۆردومان كردووە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ١٥:٤٠ تا ٢٢:٤٥، گۆڕەپانی بەرگارێ بۆردومانكراوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ١٥:٤٠ لە دەروازەی كامپی ناوچەی سیانێ دەنگی تەقە بیستراوە و دواتر ناوچەكە لەلایەن فڕۆكە جەنگییەكانەوە بۆردومان كراوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ١٨:٣٠، گۆڕەپانی ناڤین لەلایەن فڕۆكەكانەوە بۆردومان كراوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ١٨:٣٠ گۆڕەپانی سیانێ ٦ جار لەلایەن هەلیكۆپتەری كۆبراوە بۆردومانكراوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ٢٢:٣٠ سەرەتا ٣ هەلیكۆپتەر و دواتر ٤ هەلیكۆپتەر و دوای ئەوەش ٢ هەلیكۆپتەر، كە ویستیان بچنە هەرێمەكانی گەریلا، لەلایەن هێزەكانمانەوە كرانە ئامانج و گورزی گەورەیان بەركەوت، لە ئەنجامدا گورز لە هەلیكۆپتەرێكی كۆبرا وەشێنرا و هەلیكۆپتەرەكانی دیكەش لە ناوچەكە دووركەوتنەوە.\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ٢٣:٣٠ و ١٤ی شوبات كاتژمێر تا ٠١:٠٠ دەورەبەری گوندی شكەفتیا ٥ جار بۆردومان كرا.\n– ١٤ی شوبات كاتژمێر ٠٠:٤٥ تا كاتژمێر ٠١:٤٥ گردی شەهید بەرخۆدان بە فرۆكەی كەشف ٦ جار بۆردومان كراوە.\n– ١٤ی شوبات كاتژمێر ٠١:٠٠ تا ٠٦:٢٠ گردی شەهید باران بە فڕۆكەی شەڕ ٦ جار بۆردومانكراوە.\nلە ماوەی ٢٤ كاتژمێری ڕابردوودا بە پێی زانیارییەكان، هەرێمی گارە بە فڕۆكەی شەڕ و چاودێری ٤٦ جار بۆردومانكراوە.\nهێزەكانی پاراستنی ئاسمانی شەهید دەلال دوو چالاكیان ئەنجامداوە\n– ١٣ی شوبات كاتژمێر ١٥:٣٠ هێزەكانی پاراستنی ئاسمانی شەهید دەلالمان لە گۆڕەپانی سیانێ لەدژی داگیركەران بە فڕۆكەی درۆن دوو چالاكیان ئەنجامداوە، لە چالاكیەكاندا گورزی گەورە لە دوژمن دراوە.\nهێرشی داگیركەری سوپای داگیركەری تورك لەسەر گارە، ڕووبەڕووی بەرخۆدانی كاریگەری هێزەكانمان بووەتەوە و پلانی داگیركردن لە هەنگاوی یەكەمدا بێئەنجام بووە. گوایە یەكینە هەڵبژاردراوەكانی سوپای داگیركەری توركن، بەڵام گورزی گەورەیان بەركەوتووە و سوپای داگیركەر شكستی هێناوە، سوپای تورك كە شكستیهێنا و تیكچووە و گورزی گەورەی بەركەوتووە، بە شێوەیەك كە خوێنی هاوڵاتیان دەستەكانی سوور كردووە، بێئەنجام لە گارە كشاوەتەوە.\n– هەپەگە ڕایگەیاند، هەروەها ١٣ی شوبات كاتژمێر ٢١:١٥ گۆڕەپانی قەرتالی هەرێمی ئاڤاشینیش لەلایەن فڕۆكە جەنگیەكانەوە بۆردومان كراوە.


هەواڵ / ڕاپۆرت :: پێش 4 هەفتە  :: 4294 جار بینراوە\nله‌دواى واژۆكردنى پڕۆژه‌یاسایى چاكسازى له‌لایه‌ن سه‌رۆكى هه‌رێمه‌وه رێنمایی نوێ ده‌رده‌كرێت بۆ كردنه‌وه‌ى هه‌ژمارى تایبه‌تى بانكى بۆ پاشه‌كه‌وتى مووچه‌ى فه‌رمانبه‌ران و په‌رله‌مانتارێكیش باس له وه‌ده‌كات له‌پاش په‌سه‌ندكردنى بودجه‌ى عێراق و زیادكردنى پشكى هه‌رێم ده‌بێت حكومه‌ت مانگانه بڕێك پاره بۆ دانه‌وه‌ی قه‌رزی مووچه پاشه‌كه‌وتكراوه‌كانی فه‌رمانبه‌ران له‌و ئه‌ژماره بدرێته‌وه.\nشێركۆ جه‌وده‌ت، ئه‌ندامی لیژنه‌ی دارایی و كاروباری ئابووری په‌رله‌مانی كوردستان ئه‌مڕۆ هه‌ینی 24ی كانوونی دووه‌می2020 به دواڕۆژی راگه‌یاند: له یاسای چاكسازی كه هه‌فته‌ی رابوردوو له په‌رله‌مانی كوردستان په‌سند كرا، بڕیاردراوه ئه‌ژمارێكی تایبه‌ت به پاراستنی مووچه پاشه‌كه‌وت كراوه‌كانی فه‌رمانبه‌ران بكرێته‌وه و كردنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌ژماره له دوای واژۆكردنی یاساكه‌ده‌بێت له‌لایه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌و بڵاوكردنه‌وه‌ی له رۆژنامه‌ی وه‌قائیعی كوردستان و ئه‌وكات ده‌چێته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه".\nوتیشى :" له‌ئێستادا ئه‌و هه‌ژماره بانكیه‌ى پاشه‌كه‌وتى مووچه‌ى فه‌رمانبه‌ران هیچ سودێكی بۆ فه‌رمانبه‌ران نییه به‌ڵام ئه‌گه‌ر بوودجه‌ی گشتی عێراق په‌سند بكرێت ئه‌وكاته پشكی هه‌رێم زیاد ده‌كرێت به‌مه‌ش ده‌بێت حكومه‌ت مانگانه بڕێك پاره بۆ دانه‌وه‌ی قه‌رزی مووچه پاشه‌كه‌وتكراوه‌كانی فه‌رمانبه‌ران له‌و ئه‌ژماره بدرێته‌وه‌و رێنمایی نوێش بۆ دانه‌وه‌ی ئه‌و قه‌زه ده‌رده‌چێت".\nئه‌و ئه‌ندامه‌ی لیژنه‌ی دارایی ده‌شڵێت: له‌كاتی دانوستانه‌كان له‌گه‌ڵ حكومه‌ت سه‌باره‌ت به ناوه‌ڕۆكی یاسای چاكسازی پێشنیارمان كردووه له‌كاتی چوونه بواری جێبه‌جێكردنی یاساكه مانگانه بڕێك له‌و قه‌رزانه‌ی ئاو، كاره‌با و رسوماته‌كانی دیكه له قه‌رزی پاشه‌كه‌وت له فه‌رمانبه‌ران وه‌ربگیرێته‌وه، به‌ڵام حكومه‌ت به‌م داواكارییه رازینه‌بووه و هیچ به‌ڵێنێكیشی نه‌داوه كه فه‌رمانبه‌ران بۆ پرسه خزمه‌تگوزارییه‌كان سود له‌و ئه‌ژماره بانكییه وه‌ربگرن".\nحكومه‌تی هه‌رێم 12 مووچه‌ی ساڵی 2016 و 11 مووچه‌ی ساڵی 2017 و 11 مووچه‌ی ساڵی 2018ی به پاشه‌كه‌وتكراوی دابه‌شكردووه،كه ده‌كاته 34 موزچه‌ی پاشه‌كه‌وتكراو، هه‌روه‌ها ساڵی 2015-ش چوار مووچه‌ی دابه‌شنه‌كردووه‌و ساڵی 2017 یه‌ك مووچه‌ی به ته‌واوه‌تی دابه‌شنه‌كردوه‌و له ساڵی 2019دا، سێ مووچه‌ی ته‌واوه‌تی دابه‌شنه‌كردووه، به‌مه‌ش كۆی مووچه دابه‌شنه‌كراوه‌كان به ته‌واوه‌تی ده‌كاته هه‌شت مووچه‌ی ته‌واو، هه‌روه‌ها حكومه‌ت 12 مووچه‌ی خانه‌نشینانیش قه‌رزداره كه كۆی گشتی پاره قه‌رزه‌كه ده‌كاته نزیكه‌ی 12 ملیار دۆلار.