یەکشەممەیەکی ڕەشی تر بۆ کرماشان\n11:49 - 17 بەفرانبار 2718\nکوردستان میدیا: لە یەکشەممەیەکی دیکەدا پارێزگای کرماشان دووبارە هەژا و زامە ساڕێژنەبووەکانی ڕابردووی زیندوو کردەوە.\nڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ١٦ی بەفرانبار، بوومەلەرزەیەک بە گەورەیی ٥/٩ ڕیشتێر، کاتژمێر ٥ و ١١ خولەکی ئێوارە، بە قووڵایی ١٠ کیلۆمێتر لە مەودای ٢٤ کیلۆمێتری شاری گێڵان، ٣١ کیلۆمێتری سومار و ٣٨ کیلۆمێتری سەرپێڵی زەهاو ڕووی دا.\nبەپێی دوایین ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان لانیکەم ٧٥ کەس لەم رووداوەدا بریندار بوون و خەڵک بە ناچاری لە شەقامەکاندا ڕۆژیان کردەوە.\nپێشتر لە ڕۆژی یەکشەممە ٢١ی خەزەڵوەری ٩٦ بوومەلەرزەی ٧/٣ ریشتێر بووە هۆی گیان لەدەستدانی سەدان کەس و ئاوارە و ماڵوێران بوونی هەزاران کەسی دیکە، دواتر لە ڕۆژی یەکشەممە ٣١ی پووشپەڕی ٩٧ بوومەلەرزەیەکی ٥/٩ ریشتێری، یەکشەممە ٤ی خەرمانانی ٩٧، بوومەلەرزەیەکی ٦/٢ ڕیشتێری، یەکشەممە ٤ی سەرماوەزی ٩٧، بومەلەرزەی ٦/٤ ڕیشتێری و ئەمجارەش یەکشەممە ١٦ی بەفرانبار بوومەلەرزەی ٥/٩ ڕیشتێری زامە ناسۆرەکانی بوومەلەرزەلێدراوان کولایەوە.\nبەوتەی چالاکانی مەدەنی لە ناوچە بوومەلەرزەلێدراوەکان، پاش ئەم بوومەلەرزە هەم ئاوی ئەو ناوچانە لێڵ بووە و کەڵکی خواردنی نەماوە هەم بەشێک لە تۆڕی کارەباکەشیان پچڕاوە.\nدوکتور فازڵ ئەلیاسی بەڕێوەبەری ئەنجومەنی کۆمەڵناسانی ئێرانیش سەبارەت بە ئاسەوارەکانی بوومەلەرزە و لە نووسراوەیەکی ڕەخنەئامێزدا باسی لەوە کردووە کە هەموو کات دەبێ چاوەڕێی خەساری نوێ لە ئەنجامی کەمتەرخەمییەکان بین؛ ئەو بینایانەی کە پاش بوومەلەرزەکان درووست کران ئەوەندە ناستاندارد درووست کراون کە دەبێ بەردەوام شاهێدی چوونەوەی لێقەوماوان بۆ نێو کەمپەکان بین.\nوتوویشیەتی: فۆبیا و ترسێک کە لە ئەنجامی بوومەلەرزەکان لە ناخی هاووڵاتییانی ئەم ناوچانە درووست بووە بە هیچ کەسێک پێناسە ناکرێت. ڕۆح و دەروونی لێقەوماوان لە خانووە کاولبووەکانیان زیاتر ورد بووە و تێکشکاوە.


به‌بڕیاری قوباد تاڵه‌بانی رێگه‌نادرێت هیچ ژنێك بێ ناو به‌خاكبسپێردرێت\n10:18 - 14/12/2021\nقوباد تاڵه‌بانی جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان، په‌یوه‌ندیداره‌كانی راسپارد كه ته‌رمی ئه‌و ژنه‌ی دوێنێ به‌كوژراوی دۆزرایه‌وه، به‌بێ ناونیشان نه‌نێژرێت و به‌دواداچون بكرێت بۆ دۆزینه‌وه‌ی ناسنامه‌كه‌ی و بكوژه‌كانی.\nئاشتی عه‌بدوڵا به‌رپرسی به‌شی جێنده‌ر له‌نوسینگه‌ی جێگری سه‌رۆك وه‌زیران له‌راگه‌یه‌ندراوێكدا بڵاویكرده‌وه، " قوباد تاڵه‌بانی جێگری سه‌رۆكی حكومه‌ت، لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كانی راسپارد كه‌ته‌رمی ئه‌و ژنه‌ی رۆژی دوێنێ دوشه‌مه له سلێمانی دۆزراوه‌ته‌وه، به‌بێ ناونیشان نه‌نێژرێت و به‌دواداچون بكرێت بۆ دۆزینه‌وه‌ی ناسنامه‌كه‌ی".\nقوباد تاڵه‌بانی جه‌ختیكردوه‌ته‌وه، پێویسته له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منیه‌كانه‌وه، بكوژی ئه‌و ژنه‌ی دوێنێ ته‌رمه‌كه‌ی به‌كوژراوی دۆزرایه‌وه ئاشكرابكرێن\nبه‌وته‌ی به‌رپرسی به‌شی جێنده‌ر له‌نوسینگه‌ی جێگری سه‌رۆك وه‌زیران، قوباد تاڵه‌بانی جه‌ختیكردوه‌ته‌وه، پێویسته له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منیه‌كانه‌وه، بكوژی ئه‌و ژنه‌ی دوێنێ ته‌رمه‌كه‌ی به‌كوژراوی دۆزرایه‌وه ئاشكرابكرێت و ده‌ستگیربكرێن.\nدوێنێ دوشه‌ممه، ته‌رمی ژنێك به‌كوژراوی له به‌كره‌جۆ دۆزرایه‌وه، تاوه‌كو ئێستا ته‌رمه‌كه‌ی به‌بێ ناسنامه له‌پزیشكی دادی سلێمانیه و كه‌سوكاره‌كه‌ی دیارنییه.


له‌م گونده‌دا دووپشک ده‌په‌ره‌ستن! - جام کوردی\nگوندێکی سه‌یر و سه‌مه‌ره به ناوی کانداکۆر له وڵاتی هیندستان بووه‌ته هۆی سه‌رسوڕمانی خه‌ڵک و ئه‌وانه‌ی که هه‌واڵه‌کانی تایبه‌ت به دۆخی ژیانی دانیشتووانه‌که‌ی ده‌بیسن. هه‌واڵه‌کان باس له‌وه ده‌که‌ن که دانیشتووانی گونده‌که له‌و په‌ڕی ئارامیدا له گه‌ڵ دووپشکه‌کان ژیان به سه‌ر ده‌به‌ن و ئه‌مه‌ش ته‌نیا تایبه‌ت به گه‌نجه‌کان نییه و سه‌رجه‌م دانیشتووانه‌که‌ی له خۆ ده‌گرێت.\nبه پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، میدیاکانی جیهان سه‌باره‌ت به گوندێکی سه‌یر و سه‌مه‌ره له وڵاتی هیندستان هه‌واڵ و ڕاپۆرتی زۆریان بڵاو کردووه‌ته‌وه که نه‌ک ته‌نیا جێی سرنجی خه‌ڵک بووه به‌ڵکوو له تۆڕه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا کاردانه‌وه‌ی زۆری به دواوه بووه.\nهه‌واڵه‌کان ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن که دانیشتووانی گوندی کانداکۆر له‌و په‌ڕی ئارامیدا له گه‌ڵ دووپشکه‌کان ژیان به سه‌ر ده‌به‌ن، ئه‌مه‌ش ته‌نیا گه‌نجه‌کان له خۆ ناگرێت به‌ڵکوو سه‌رجه‌م خه‌ڵکی گو‌نده‌که و له‌وانه‌ش پیر و به‌ساڵاچووه‌کان له گه‌ڵ دوپشکه‌کان یاری ده‌که‌ن و هیچ زیانێکیان پێ ناگات.\nبه‌ڵام دانیشتووانی گونده‌که دووپشکه‌کان ده‌په‌رستن، ئه‌وان ته‌نانه‌ت دووپشکه‌کانیش ده‌خۆن، له ماوه‌ی ساڵانی ڕابردوو ته‌نانه‌ت یه‌ک جاریش هه‌واڵی ئه‌وه بڵاو نه‌بووه‌ته‌وه که دووپشک به که‌سێکی ئه‌م گونده‌وه بدات.\nته‌نانه‌ت خه‌ڵکی گوندی کانداکۆری هیندستان په‌ره‌ستگه‌یه‌کیان بۆ دووپشکه‌کان کردووه‌ته‌وه و ڕۆژانه ژماره‌یه‌ک له خه‌ڵک سه‌ردانی شوێنه‌که ده‌که‌ن و ستایشی دووپشکه‌کان ده‌که‌ن، ئه‌م شێوازی په‌ره‌ستنه ڕه‌نگه له جیهاندا نموونه‌یه‌کی ده‌گمه‌ن بێت.\nدووپشک هیندستان جۆراوجۆر


البطاقات/Tags:هيفا وهبي girl Sexy hot Singer Lebanese لبنان جمال فنانة جميلة صور شوهد:1692863الطول: 3:9 دقائقتاريخ الاضافة:2007-06-24\n07/02/2011سلاو شياو--من كةمةند خؤم تيلم بؤ كرد كورة ئةو اليت بة خوا ئاكادار نيم==بس مرؤفى خوشك حيز داين ناوة سوباس برات كةمةند\n07/02/2011سلاو هاوريكانم -قسةى كاك كةمةند راستة مرؤفى هيجوبوج و بى غيرةت ئةم كارانة دةكات سوباس براتان-عزيز\n07/02/2011كورة ميلة تى كورد بياو بن =بة سة تا كة ى وا دةكةن --هاورييان داوا دةكةم =ئيوةش وةكو من-هةنديك دابةزنة سةر ئةو كةسةى رةقةم بة هةلة دا دةنين--كورة ئيوةش داكو خوشكتان نيا-خوشك حيز-بؤ رةقةمى هةلة دا دةبةزينن---من كةمةند\n07/02/2011سلاو.ئيفان تؤ كوري يان كجي.تكايه وه لام.شياو كركوكي\n07/02/2011سلاو برا خؤشةويستة كانم ئةم رةقةمة كش نوسراوة سيسةت و شةست بيست و حةوت جل و هةشت -ئيفان--مكتب هولير قة عبة ية --كركوكية ئةمة درؤية ئى كوريكة --تيلم كرد بؤى ئينسانى بى ئةخلاق دايان ناوة --هزار حةيف بؤ ميلة تى كورد-سوباس\n07/02/2011slaw bra barezakanm aw raqamay ka nosrawa evan awa droea telm krd boe e koreka -bas in sane be axlaq daean nawa bawr makan kurd har awanda axlaqay haya e bra muslmanakay xoe da aneta naw saet\n07/02/2011سيسةت و شةست بيست و حةوت جل و هةشت -ئيفان--مكتب هولير قة عبة ية --كركوكية\n07/02/2011سيسةت و شةست بيست و حةوت جل و هةشت -ئيفان\n07/02/2011evan--sesato shast--best u haut--chl u hasht\n07/02/2011slaw mn evan _______\n07/02/2011سيسةت و شةست بيست و حةوت جل و هةشت -ئيفان--مكتب هولير قة عبة ية --كركوكية-\n07/02/2011سلاو.هاوريان من كورم حه زكه م بم به هاوري كجي به وه فا .تكايه وه لام.شياو كركوكي.ده رجوي زانكؤم\n07/02/2011سلاو.حه زكه م بم به هاوري كجي به وه فا.تكايه وه لام.شياو\n07/02/2011كى لة سةر خة تة\n07/02/2011هاي حبايب أنا من بغداد واذا اي بنت حابه واحد يلحس ويدخل لسانه بكسها وطيزها تراسلني على رقمي وراح انيجها نيجه حاره اشعل كسها واخليها تصل الى حد الرعشه واتعهدلها بهذا الشي منتظر اول كس يراسلني ٠٧٧٠٦٠٣٠٨٦٩\n07/02/2011قسةى جوان بكةن\n07/02/2011بهاي حبايب أنا من بغداد واذا اي بنت حابه واحد يلحس ويدخل لسانه بكسها وطيزها تراسلني على رقمي وراح انيجها نيجه حاره اشعل كسها واخليها تصل الى حد الرعشه واتعهدلها بهذا الشي منتظر او كس يراسلني ٠٧٧٠٦٠٣٠٨٦٩\n07/02/2011هاي حبايب أنا من بغداد واذا اي بنت حابه واحد يلحس ويدخل لسانه بكسها وطيزها تراسلني على رقمي وراح انيجها نيجه حاره اشعل كسها واخليها تصل الى حد الرعشه واتعهدلها بهذا الشي منتظر او كس يراسلني ٠٧٧٠٦٠٣٠٨٦٩\n07/02/2011أنا مبادل بغدادي شاب حلو عمري23س احب اتعرف على مبادل جاد لمتعه حقيقية فقط لمن هو جاد ومبادل او سالب اكرر جاد مبادل او سالب يراسلني على رقمي ويبعث رساله اولآ ٠٧٧٠٦٠٣٠٨٦٩\n07/02/2011منيش داوا ليبوردن ئةكةم ببورن تةنها بؤخؤشى بوو .من كاردؤ\n07/02/2011سلاو كى لة سةر خة تة\n07/02/2011انا مبادل بغدادي جاد اذا كنت من بغداد وجاد راسلني على رقمي فقط مبادل او سالب ٠٧٧٠٦٠٣٠٨٦٩\n07/02/2011كاردوقوندةر توبولةخواناترسي بوتوبةناكةيت وةكومتين وئةوانيتر.كورة وازبينة هةي بي شةرف\n07/02/2011هاوريان والله عيبه بؤ هه وه .ته زاني بؤجي له به ر ئه و .كجي به وه فا نايه سه ر ئه م خه ته .بؤ خوت قسه به سووكه .من وه ك .برا بجووك بزانه هاوريان.به هه موو.كوره.كجه .به قسه به سووتي هاورن بي .شياو\n07/02/2011هاوريان داواي ليبوردنتان لي دةكةم بوئةوقسةناشرينانةي كةكردومة.منش تواو نايةمةوة ئةم خةتة.من متين\n07/02/2011ئةى تؤ كيرى جاكت بيوةية\n07/02/2011كاردو قونت خوشة من كورم ٢٧سالم\n07/02/2011بؤرقمى خةلكى دائةزينن جوان نية هاورييان\n07/02/2011سيسةتو شةست بيستو حةوت جلو هةشت--ئة مة ناوى ئيفانة لة مكتب هوليرة قة عبة ية\n07/02/2011تكاية هاورييان قسةى ناشيرين مةكةن\n07/02/2011سلاو.هاوريان كجي به وه فا .ده رجوو زانكؤ بي.تكايه وه لام.شياو\n07/02/2011لةكةل تومةكورة إستادل نياي داكوخوشكتم نةكاون\n07/02/2011سلاو هاوريَيانة مة رة قة مى كةواديكة ___________\n07/02/2011مةتين ئةوة من نيم.كاردؤ\n07/02/2011من دلنيام متين كيان هةوليريت بؤية شت وةرناكريت من نيم بؤبروا ناكةي يةك جاربابتم بكاية ئيستابروات دةكرد كةمن نيم.كاردؤ\n07/02/2011تكاية كورينة بة تايبةتى كاردوومةتين قسه ى ناشيرين مةكةن وازله كارى ناثةسةند بينن ئيوة خوابة جوانى دروستى كردون خوتان ناشيرين مةكةن تكاية براكانم وازلة كوناه وخرابة بينن\n07/02/2011وردبةوةلةداكوخوشكت بزانة نةم كاون\n07/02/2011كيرت بؤ ئمزم تابةينى مةتين كيان.كاردؤ\n07/02/2011إيستا دلنياي من نيم متين كيان داك وبابت بكيم .كاردؤ\n07/02/2011كيرم بةقوني بابت إنجاداكو خوشكت باشة.من متين\n07/02/2011ورد بةرةوة لةنامةكان بزانة منم يان نا؟كورة ئةي كيية مةتين حيز بؤجواب نادةي خؤ دايكتم نةكاوة واحةبةساوي..كاردؤ\n07/02/2011مةتين لةخةت ماوى\n07/02/2011كاردؤ وةلامت نةبو\n07/02/2011كاردوكيان ئةوانةي ناويان نانوسن قسةي خوشيابومةكة وةلةكةليان مةبةهاوري. متين\n07/02/2011مةتينة كةر بؤ تأخير أبي لةجوابدانةوةية دايك حيز بةلةكة بارةحت بين..كاردؤ\n07/02/2011مةتين نازانم ئةوة كيية بةناوى من قسة ئةكات.لة نامةكانى من وردبةرةوة دلنيابة كة من نيم.كاردؤ\n07/02/2011زؤر داواي ليبوردنم بؤت هةية هةوليري..ناتوانم .. هيفار..\n07/02/2011مةتين كيان تابةيانى لةكةلت ئةبم بةئارةزووى خؤت بم كئ بةلام حةز ئةكة جارى يةكةم بؤت بمزم و ئاوةكةت بخؤم بيت جؤنة.كاردؤ\n07/02/2011متين ه حيز ولأغة بؤر من .كاردؤ هةتا بةياني بيت رائةبويرم حةيوان كورحةيوان..كاردؤ\n07/02/2011ببورة من بياويكى 34سالم لةهةولير ئةكةربيت خوشة دةبينة هاورى خوشحال دةبم\n07/02/2011من هيفار تؤ كييت 21سالم لةجمجمال تةمةنت جةندة ناوت جية\n07/02/2011مةتين كيان ئوة من نةم نوسيوة نازانم ج كةواديك نوسيويةتى بةناوى من.كاردؤ\n07/02/2011كاردوئةو نامةي دواي هي توية من ليي تينةكةيشتم.متين\n07/02/2011كاردؤكيان شةوتابةيانى بيكةوبىرووتى ئةبين وتيركيرم بمزة بةدلى خوت باشان لةسةردةم بالكةوة بؤم ئةيكةم بة كؤمتدا تاكورةحت دةبين جةندجاربيت خوشبيت باشة\n07/02/2011تؤكييت من كورم 21سالم لةجمجمال أي تؤلةخزمةتام سوباس جاوةري زانياريتم سوباس\n07/02/2011مةتين كييان كيرت هةلنةستاوة تابؤت بمزم.كاردؤ\n07/02/2011متين ولأغ ئةوها كةرت دةكةم بةس بةقسة بةخوا ولأغئ وةك تؤلةسةر خةت بئ كوناهة بخةويت..كاردؤ\n07/02/2011هيفار سلاومن ئةبم بةهاوريت رقمت بنيرة تيلت بؤئةكةم\n07/02/2011كابراية درؤزنة خويريةكة درؤكات من أيناسم قةد رةقةم متين تؤ بوا كةري بروا بكة كةر وةك خؤت كةمة..كاردؤ\n07/02/2011ئةكةربيم بؤلات جؤن ئةم كييت بؤم باس كة.كاردؤ\n07/02/2011كاردؤكيان وةرة بروابكة بوردةوام دلت لام ئةبيت وخوشى زورت بى دةدةم\n07/02/2011سلاو.من شياو حه زكه م بم هاوري كجي جوان .تكايه وه لام.من ده رجوو زانكؤم\n07/02/2011كاردوكيان من داواي رةمم نةكردوة ئةوي داوادةكات نازانم كية. من تةنها داواي قسةي خوش دةكةم. متين\n07/02/2011هيفارم دةمةوئ كوريك ببيت بةهاوريم .خؤم كورم.جواب.\n07/02/2011باشة كاردؤ كيان تؤش لةهةوليرى تارقمت بؤدابةزينم بروابكة بةخوشى دلى ئةيكةين\n07/02/2011لةكوئ بيت ديم بؤوئ تابةيانى بم كئ ليوةكانت ئةمزم.كاردؤ\n07/02/2011دةى ئةكةر راست دةكةى بنيرة با دلت خوش كةم وهه مووكيانت ئةورذينم\n07/02/2011مةتين كيان جؤن تؤم بير ئةجئ.بةلام ناتوانم رةقةمم ليرة بلاو بكةمةوة دواى بيزارم ئةكةن تؤرةقةمةكةت بنيرة خؤم تيلت بؤئةكةم.كاردؤ\n07/02/2011سيقةم بيت نية كاردؤ جونكة رقمت نانيرى تةنها قسةية\n07/02/2011كاردؤكيان بة دلى تؤية\n07/02/2011بؤدرةنك وةلام ئةدةنةوة.كاردؤ\n07/02/2011كاردؤئةكةرراست دةكةى رقمت بنيرةمن ئةرؤم\n07/02/2011كاردوكيان منت لةبيرجو من متين\n07/02/2011ناوت جيية كيرت زلة يان نا.كاردؤ\n07/02/2011بةلى كاردؤ من لةخةتم\n312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 البطاقات/Tags: هيفا وهبي girl Sexy hot Singer Lebanese لبنان جمال فنانة جميلة صور e r re e ea a search feed search feed This site is for sale!!!!600$


به‌رهه‌می خۆماڵی له‌كه‌ربه‌لا له‌ژێر ره‌حمه‌تی به‌رهه‌می بیانیدایه | نیقاش\nموسته‌فا جه‌میل عه‌ره‌بانه‌كه‌ی پاڵ ده‌ناو گورج به‌ناو ره‌فه‌كانی سوپه‌رماركێتێكی ناو كه‌ربه‌لادا ده‌سوڕایه‌وه،\n16.04.2015 | كه‌ربه‌لا\nئه‌و بازاڕه‌ی موسته‌فا لێی بوو جگه له‌كه‌لوپه‌له بیانییه‌كان چه‌ندین به‌رهه‌می خۆماڵی له‌قوتونراوی كارگه‌كانی كه‌ربه‌لاشی تێدایه وه‌ك دۆشاوی خورما‌و شیره‌مه‌نی‌و شه‌ربه‌ت، به‌ڵام كڕیاره‌كان كه‌متر به‌لای ئه‌و به‌رهه‌مانه‌دا ده‌چن.\nنه‌بوونی خواست له‌سه‌ر به‌رهه‌مه خۆماڵییه‌كان وایكردووه رێژه‌ی به‌رهه‌می زۆربه‌ی كارگه‌كان داببه‌زێ، له‌كاتێكدا ئه‌و كارگانه ساڵانی پێشوو به‌شی پێداویستی هه‌موو عێراقیان به‌رهه‌م ده‌هێنا‌و ده‌رفه‌تی كاریان بۆ سه‌دان كه‌س ره‌خساندبوو، كه‌چی ئه‌مڕۆ زۆرینه‌یان په‌كیان كه‌وتووه.\nعێراقییه‌كان له‌رێی ئه‌و ریكلامه به‌ناوبانگانه‌ی ساڵانی هه‌شتاو نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو كه له‌شاشه‌كانی ته‌له‌فزیۆنه‌وه پێشكه‌ش ده‌كران یاده‌وه‌ری زۆریان له‌گه‌ڵ به‌رهه‌مه له‌قوتونراوه خۆماڵییه‌كان هه‌یه، به‌تایبه‌تی كه له‌ساڵانی ئابڵوقه‌ی ئابوری زۆری فریایان كه‌وتن.\nجه‌عفه‌ر سادق به‌ڕێوه‌به‌ری رێپێدراوی كارگه‌ی له‌قوتونانی كه‌ربه‌لا بۆ "نیقاش"ی رونكرده‌وه كه هۆكاری لاوازبوونی به‌رهه‌مه خۆماڵییه‌كان په‌یوه‌سته به‌زۆری تێچوونه‌وه، به‌و پێیه‌ی زۆربه‌ی كه‌ره‌سته سه‌ره‌تاییه‌كان له‌وڵاتانی ده‌ره‌وه ده‌هێندرێن.\nنموونه‌ی به‌وه هێنایه‌وه كه هه‌موو ئه‌و قوتوو شوشانه‌ی به‌كار ده‌هێنرێن له‌ده‌ره‌وه‌ی عێراق ده‌كڕدرێن، هه‌ر بۆیه ده‌بنه مایه‌ی به‌رزبوونه‌وه‌ی تێچوونی به‌رهه‌مه‌كان.\nله‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا بازاڕه‌كان پڕبوون له‌به‌رهه‌می ئێرانی‌و كوه‌یتی‌و سعودی‌و ئه‌رده‌نی‌و توركی‌و چه‌ندین وڵاتی تر كه هه‌م نرخیان له‌به‌رهه‌مه خۆماڵییه‌كان هه‌رزانتره‌و هه‌م به‌شێوه‌یه‌كی جوان‌و سه‌رنج راكێشتر له‌قوتونراون.\nره‌نگه به‌هۆی زۆری ساغبوونه‌وه‌ی به‌رهه‌مه بیانییه‌كانه‌وه بێت كه هه‌ندێ له‌كۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه بیانییه‌كان لقیان له‌كه‌ربه‌لاو چه‌ند شارێكی تری عێراقی كردبێته‌وه، ئه‌وه‌تا كارگه‌ی "كاله"ی ئێرانی بۆ به‌رهه‌مهێنانی گۆشت‌و شیره‌مه‌نی‌و ترشیات‌و شه‌ربه‌ت لقێكی گه‌وره‌ی كردووه‌ته‌وه‌و له‌سه‌ر ئاستی كه‌ربه‌لاش خواستێكی ئێجگار گه‌وره له‌سه‌ر به‌رهه‌مه‌كانی هه‌یه.\nئه‌حمه‌د سه‌عیدی كه دوكانی كه‌لوپه‌لی خۆراكی هه‌یه وه‌ك خۆی ئاماژه‌ی پێده‌كات كه زۆر سوودی له‌كردنه‌وه‌ی لقی ئه‌و كۆمپانیا ئێرانییه بینیوه، چونكه له‌و نزیكانه به‌رهه‌مه‌كان ده‌كڕێت‌و ناچار نییه بچێته به‌غدا بۆ بازاڕكردن.\nئه‌حمه‌د ده‌ڵێت "ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی له‌بازاڕدان 99%یان بیانین‌و زۆر به‌ده‌گمه‌ن به‌رهه‌می خۆماڵی هه‌یه، ئه‌گه‌ر هه‌شبن خه‌ڵك نایان كڕن".\nئه‌و خه‌ڵكانه‌ی به‌رهه‌مه بیانییه‌كان ده‌كڕن هه‌ریه‌كه‌و بیانوویه‌كی خۆیان هه‌یه، یه‌كێكی وه‌ك جاسم عه‌لی كه كڕیارێكه ده‌ڵێت "متمانه‌م به‌به‌رهه‌مه بیانییه‌كان هه‌یه، چونكه ده‌زانم پاك‌و خاوێنن‌و نرخیشیان گونجاوه". جاسم له‌ده‌می خه‌ڵكه‌وه بیستوویه‌تی كه به‌رهه‌مه خۆماڵییه‌كان پاك نین، هه‌ر بۆیه خه‌ڵك متمانه‌یان پێیان نه‌ماوه.\nله‌كاتێكدا جاران دۆشاوی ته‌ماته‌و مره‌باو دۆشاوی خورماو خواردنه‌وه گازییه‌كان‌و سركه‌و ترشیات‌و چه‌ندین جۆر سه‌لسه‌یان لێ به‌رهه‌م ده‌هات هه‌ر له‌ساڵانی شه‌سته‌كانه‌وه تا ساڵانی نه‌وه‌ده‌كان، كه‌چی ئێستا ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی له‌ناوخۆدا به‌رهه‌م دێن ته‌نها دۆشاوی خورماو شیره‌مه‌نی‌و شه‌ربه‌تیان لێ ماوه‌ته‌وه.\nگرنگی كارگه‌كانی له‌قوتونانی كه‌ربه‌لا له‌وه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه كه ساڵانی رابردوو زیاتر له 32 هه‌زار هه‌لی كاری بۆ خه‌ڵكی كه‌ربه‌لاو ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و پارێزگایه دابین كردووه، هاوكات پایه‌یه‌كی گه‌وره‌ی گه‌شه‌ی كه‌رتی كشتوكاڵی بوون، چونكه پشتیان به‌به‌رهه‌مه كشتوكاڵییه‌كانی وه‌كو خورماو ته‌ماته‌و چه‌ند جۆرێكی تری میوه به‌ستووه.\nكه‌چی ئێستا ژماره كارگه‌كانی له‌قوتونان له 14 كارگه‌وه ته‌نها دوو كارگه‌یان ماوه‌ته‌وه‌و هه‌شتا كه‌س كاری تیادا ده‌كه‌ن، هه‌ر بۆ نموونه كارگه‌ی دۆشاوی خورما له‌ساڵانی حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی رابردوو نزیكه‌ی حه‌وت هه‌زار ته‌نی به‌رهه‌مهێناوه، به‌ڵام بۆ ساڵی 2014 ئاستی به‌رهه‌می سێسه‌د ته‌ن بووه.\nجه‌عفه‌ر سادق له‌مباره‌به‌وه ده‌ڵێت "ناوه ناوه به‌شێك ئامێره‌كانی كارگه‌ی له‌قوتونان نوێكراونه‌ته‌وه، به‌ڵام زۆربه‌یان كۆنن" باس له‌وه‌ش ده‌كات كه ناوێرن هیچ جۆره به‌رهه‌مێكی نوێ بخه‌نه سه‌ر هێڵی به‌رهه‌مهێنان به‌هۆی ئه‌وه‌ی تێچوونیان زۆر ده‌بێت‌و ناتوانن له‌بازاڕدا ركابه‌ری پێبكه‌ن، به‌تایبه‌تی كه بارودۆخی ئه‌منی ناله‌باره‌و ده‌رگای سنوره‌كانیش به‌رووی هه‌موو كه‌لوپه‌لێكی بیانیدا كراونه‌ته‌وه.\nوه‌ك ئه‌وه‌ی عه‌باس حه‌دادی پسپۆڕی ئابوری ئاماژه‌ی پێده‌كات به‌هۆی نه‌بوونی پارێزگاری حكومی له‌سه‌ر به‌رهه‌مه خۆماڵییه‌كان، رووه‌و له‌ناوچوون ده‌چن، ئه‌و پێی وایه كێشه‌كه به‌وه چاره‌سه‌ر ده‌بێت كه هه‌موو كه‌ره‌سته سه‌ره‌تاییه‌كانیش له‌ناوخۆوه دابین بكرێن‌و ده‌ڵێت "بۆ نموونه كاتێك ده‌مانه‌وێت كارگه‌ی جل‌و به‌رگ بكه‌ینه‌وه، ده‌بێت خوری‌و هه‌موو پێداویستییه‌كانی تر له‌ناوخۆدا ده‌ست بكه‌ون، نه‌ك له‌ده‌ره‌وه بۆیان بهێندرێت".\nئه‌مڕۆ كارگه‌كانی له‌قوتونانی كه‌ربه‌لا ته‌نها چه‌ند بینایه‌كی چۆڵ‌و بێ ناوه‌ڕۆكن‌و ورده ورده ئه‌وه‌ش نامێنێت، له‌كاتێكدا ئه‌وان بۆ سه‌رده‌مێك یه‌كه‌می بێ ركابه‌رو كۆڵه‌كه‌ی پشتی ئابوری عێراق بوون‌و ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت ریكلامه‌كانیان له‌یاده‌وه‌ری خه‌ڵكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا ماوه‌ته‌وه.


هەواڵ / کوردستان :: 15/11/2019 :: 21880 جار بینراوە\nوەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەڵێنی بە مامۆستایانی وانەبێژ داوە كار لەسەر داواكارییەكانیان بۆ دامەزراندن بكات و پێی راگەیاندوون: هەوڵدەدەن تەنها مامۆستای میلاك هەبێت.\nئالان حەمەسەعید، وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێم دوێنێ پێنجشه‌ممه 14ى تشرینى دووه‌م، بەئامادەبوونی بەڕێوەبەری گشتی و جێگری بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی لەگەڵ دەستەی مامۆستایانی وانەبێژ كۆبۆتەوە بۆ چارەسەری كێشەكانیان.\nكارزان فیزیك، نوێنەری گشتی مامۆستایانی وانەبێژ ئەمڕۆ 15ی تشرینی دووەمی 2019 بە دواڕۆژی راگەیاند: "لەكۆبوونەوەكەدا وەزیری پەروەردە پێی راگەیاندوون، لەنزیكەوە ئاگای لەداواكارییەكانیان دەبێت و بەڵێنی دڵخۆشكەری پێداون كە بەجددی كاریان لەسەر دەكات، ئاماژەی بەوەشداوە، لەساڵانی رابوردوودا سێ چین لەمامۆستایان (میلاك، گرێبەست، وانەبێژ)، بەڵام هەوڵدەدەن یەك چین بمێننەوە ئەوانیش مامۆستای میلاك".\nهەفتەی رابوردوو دوای دەرچوونی بڕیاری مامۆستایانی گرێبەست بەهەمیشەیی، مامۆستایانی وانەبێژیش گردبوونەوەی ناڕەزاییان ئەنجامدا و داوای دامەزراندن دەكەن، بەپێی ئاماری وەزارەتی پەروەردەش نزیكەی 12 هەزار مامۆستای وانەبێژ لەكوردستان هەیە.


دەرمانی خۆماڵی بۆ دەستە وشک و زبرەکان | کانیاو\nدەستەکان یەکێک لە بەشەکانی لەشن کە زۆرتر لە هەر بەشێکی دیکە بەکاریان دەبەین. لە دەستەکانمان بۆ کارەکانی ڕۆژانەمان کەڵک دەگرین. زۆربەی خەڵک لە دەستەکانیان پارێزگاری ناکەن. هەر لەبەر ئەوە وشک لە ئەم بابتەی کانیاو هەوڵمان داوە دەرمانی خۆماڵی بۆ دەستە وشک و زبرەکان بە ئێوە بناسێنین. بڵام لە سرەتادا وا باشە بزانین هۆکارەکانی زبر بونی پێستی دەست چیە.\nهۆکارەکانی زبر بونی پێستی دەست\nئاو و هەوای سارد\nچوونە بەر تیشکی خۆر\nکەڵک گرتنی زۆر لە ئاو\nکەوتنی مادە کیمیاویەکان لە دەست، وەکو کلۆری ناو ئاوی مەلەوانگە\nکەڵک گرتنی زۆر لە ئاو و سابوون\nکاریگەری لەسەر وشک بوونی پێستی دەست هەیە. هۆکاری دیکە وەکو نەخۆشینەکانی پێست وەکو: پێسۆریازیس و ئێگزێما و هەروەها هەستیاری بە هەندێک لە دەواکان دەتوانێت ببێت بە هۆی وشک بوونی پێست. بەڵام هیواتان لە دەست مەدەن. ئێوە دەتوانن دەستەکانتان بە دەوا خۆماڵیە سادەکان نەرم و جوان بکەنەوە.\nلەم بابەتەی کانیاو 10 دەرمانی خۆماڵی بۆ دەستە وشک و زبرەکان‌تان پێ دەناسێنین:\nدەرمانی خۆماڵی ڕۆنی زەیتوون\nدژە ئوکسدانەکان و ترشە چەوریە تەندروستەکانی ناو ڕۆنی زەیتوون بۆ دەستی وشک زۆر باشن. دەست نەرم و شێدار دەکەن و تایبەتمەندی دژە پیری‌یان هەیە. دەستەکانی خۆتان بە ڕۆنی زەیتوونی گەرم بۆ ماوەی 5 هەتا 10 خولەک و دووڕا لە ڕۆژدا مەساج بدەن. ئەم کارە دەستان نەرم ئەکات. تێکڵاوەیەکی ڕادەیەکی هاوچەشن لە ڕۆنی زەیتوون و شەکەریش هەرباشە. ئەم تێکڵاوە خۆماڵیە بە جووڵەی بازنەیی دەست بۆ چەن خولەک مەساج بدەن. 5 خولەک ڕابوەستن، دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. دووجار لە هەفتەدا ئەم کارە بکەن.\nچاک کەرەوەی گرنگی دیکە بۆ پێستە زبر و وشکەکان جۆی وردکراوەیە. ئەم مادەیە خاوێن کەرەوەی سروشتی و هەڵگری چینە. بە هۆی بوونی پرۆتین لەناویا لە وشک بوونی پێست پارێزگاری دەکات. بە تێکڵاو کردنی 5 کەوچکی چێشت خۆری جۆی وردکراو لەگەڵ نیوە کەوچکێک هەتا کەوچکێکی چایی خۆری هەنگوین و کەمێک ئاو، کرێمی لێ دروست بکەن. دەتوانن کەمێک ئاولیمۆی تازەش تێکڵاوی ئەم کرێمە بکەن. ئەم تێکڵاوە بدەن لە دەستان و 10 خولەک دوای ئەوە دەستان بە ئاوی گەرم بشون. ئەگەر جارێک لە هەفتەدا ئەو کارە بکەن تەواوە.\nڕۆنی نارگیل تێکڵاوەیەکی تایبەتی لە ترشە چەوری هەیە کە بۆ پێستی وشک قازانجی هەیە. جگەلەمە ئازار بینینی پێست لەبەر تیشکی ژوور وەنەوشەیی خۆر کەم دەکات. ڕۆنی نارگیلی گەرم بۆ دەستەکان باشە. هەروەها کە وتمان دەتوانن بیدەن لە دەستان و 5 خولەک بە شێوەی بازنەیی مەساجی بدەن. ئەگەر ڕۆنی زەیتوون بدەن لە دەستان و شەو دەسکێش بکەنە دەستان بمێنێتۆ، باش‌ترە. هەرچی ڕۆژە ئەم کارە بکەن و ئەگەر توانیتان ئاڤۆکادۆ، ڕۆنی ناوکی ترێ، جوجوبا یان ڕۆنی بایەمی سروشتی بدەن لە دەستان. ئەم چەوریانە وەکو چەوریەکی سروشتی بۆ دەست سوودیان هەیە و شێدار کەرەوەن. جگە لەمانە ترشەی لاکتیکی ناو ئەم ڕۆنانە لە پێست پارێزگاری دەکات.\nئەم بابتەی کانیاو بۆ تۆ بەسوود ئەبێت: چۆن لە پێستی چەور ڕزگار بین؟\nدەرمانی خۆماڵی: چەوری شیر\nدەستەکان بە شیری تازە بۆ ماوەی 10 خولەک مەساج بدەن و دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. دەتوانن هەموو ڕۆژێک ئەم کارە بکەن. 2 کەوچکی چێشت خۆری چەوری شیر و 2 کەوچکی چێشت خۆری ئاردی گەرم تێکڵاو بکەن با کرێمێک دروست بێت. بۆ ماوەی 15 خولەک بیدەن لە دەستان و دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. ئەم کارە 2 تا 3 ڕا لە هەفتەدا پێشنیار دەکرێت.\nهەنگوین شێدارکەرەوەی سروشتیە کە تایبەتمەندی و سوودمەندی دژە ئوکسیدان و دژە میکڕۆبی هەیە. هەنگوین یارمەتی شێدار و نەرم بوونی دەستەکان دەدات و ناهێڵی پێست پیر بێت. کەمێک هەنگوین بدەن لە دەستان و بۆ 10 خولەک مەساجی بدەن، دوای ئەوە بە ئاوی شیلەو گەرم بیشۆن. هەمووڕۆژێک 1 یان 2 جار ئەم کارە بکەن با دەستەکانتان نەرم بێت. ڕێگایەکی دیکە تێکڵاوەی هاوچەشنی هەنگوین و گلیسێرینە کە دەبێت بیدەن لە دەستان و 10 خولەک ڕابوەستن، دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. جارێک لە ڕۆژدا ئەم کارە پێشنیار دەکرێت.\nلە تێکڵاوەیەکی دیکەدا چەن تکە ئاوی لیمۆ و ڕۆنی زەیتوون لەگەڵ 2 کەوچکی چێشت خۆری هەنگوین تێکڵاو بکەن و بیساون بە دەستاندا. کاتێک وشکۆ بوو، بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. پێشنیار دەکەین جارێک لە ڕۆژدا ئەم کارە بکەن.\nئالۆڤێرا تایبەتمەندی شێدارکەرەوەی سروشتی هەیە کە پارێزگاری لە شێداری پێستە وشک و زبرەکان دەکات. گەڵایەکی ئالۆڤێرای تازە ببڕن با ژێلی لێ بێتە دەرۆ. ژێلەکە بدەن لە دەستان و بە ئارامی بۆ چەن خولەک مەساجی بدەن. 10 تا 15 خولەک دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. ئەم دەوا 1 یان 2 جار لە ڕۆژدا بدەن لە دەستان.\nلیمۆ پاک کەرەوەیەکی باش بۆ پێستە کە پێست نەرم و ساف دەکات. هەروەها پێست ڕۆشن دەکاتەوە و پەڵەکانی لەناو دەبات. تێکڵاوەیەک لە ئاو، لیمۆ، هەنگوین و جوش شیرین بە ڕادەی هاوچەشن بەیەکۆ تێکڵاو بکەن و بۆ ماوەی یەک خولەک دەستەکانتانی پێ مەساج بدەن. 5 خولەک دوای ئەوە بە ئاوی گەرم بیشۆن و یەک دوو جار لە هەفتەدا ئەم کارە بکەن.\nهەروەها دەتوانن ئاوی 1 دانە لیمۆی تازە و هەنگوین و ئاوی گەرم لە قاپێکی چکولەدا تێکڵاو بکەن و بۆ ماوەی 10 خولەک دەستان بخەنە ناوی. دوای ئەوە کە شۆردتان، کەمیک لە ڕۆنی ڤیتامین ئی (E) یان ڕۆنی زەیتوون بدەن لە دەستان. ئەم ڕۆنانە پارێزگاری لە شێداری سەر پێست دەکات. چەن جار لە هەفتەدا، ئەم دەرمانە بدەن لە پێست‌تان.\nماست هۆکارێکی سروشتی دیکە بۆ شێدار کردنی پێستە کە دەتوانێت لەگەڵ وشکی و زبری دەست شەڕ بکات. جگە لەمە، ترشەی لاکتیکی ناو ماست وەکو خاوێن کەرەوەیەکی سروشتیە کە وەکو هەڵگری چینە مردوەکانی پێست کار دەکات. هەموو ڕۆژێک یەک کەوچک لە ماستی تازە بدەن لە دەستان و بۆ ماوەی 10 خولەک مەساجی بدن. لە کۆتاییدا بە ئاوی گەرم بیشۆن.\nلە جۆرێکی دیکەی کەڵک گرتن لە ماست، دەتوانن 2 کەوچک ماست لەگەڵ ئاردی گەرم تێکڵاو بکەن و هەویری لێ دروست بکەن. ئەم هەویرە بدەن لە دەستەکان‌تان و لیبگەڕێن با وشکۆ بێت. لە کوتاییدا بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. کەڵک گرتن لەم هەویرە، 1 یان 2 جار لە هەفتەدا پێشنیار دەکرێت.\nمۆزێک کە زۆر گەییبێ بۆ چاک کردنەوەی پێستە وشک و زبرەکان سوودمەندە کە بە هۆی تایبەتمەندی شێدار کەرەوەیەتی. هەروەها چرچ و لۆچی پێست لەناو دەبات. دنکێک مۆزی زۆر گەییو پان کەنۆ و بیدەن لە پێست‌تان. دوای 30 خولەک بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. لە جۆرێکی دیکەی کەڵک گرتندا، نیوەی مۆزەکە لەگەڵ کەمێک هەنگوین و ڕۆنی زەیتوون جوان تێکڵاو بکەن. ئەم تێکڵاوە بدەن لە دەستان و 15 تا 20 خولەک دوای ئەوە بە ئاوی شیلەوگەرم بیشۆن. لە هەرکام لەم دەرمانانە بە لانی کەم جارێ لە هەفتەدا کەڵک بگرن.\nدەرمانی خۆماڵی: ئاڤۆکادۆ\nئاڤۆکادۆ پڕلە ڤیتامینی A، C، E، و هەروەها چەوری تێرە کە یارمەتی دەرمانی وشکی پێست دەدات. جگەلەمە دەست جەوان ڕادەگرێت و لە کێش هاتنی پێست بەرگیری دەکات. نیوەی ئاڤۆکادۆی گەییو پان کەنۆ و لەگەڵ 1 کەوچکی چێشت خۆری هەنگوین تێکڵاوی بکەن. ئەم هەویرە بدەن لە دەستان و دوای 10 خولەک بە ئاوی سارد بیشۆن. دەتوان چەن جار لە هەفتەدا ئەم کارە بکەن. هەروەها پیشنیار دەکەین بەر لە ڕۆیشتن بۆ حەمام ئاڤۆکادۆ بدەن لە دەستان و مەساجی بدەن.\nچەن خاڵی گرنگ\nلە سابوونە تونەکان بۆ شۆردنی دەستان کەڵک مەگرن\nلە ئامرازە وشک کەرەوەکان کەڵک مەگرن، بەجێی ئەوە لە دەسماڵ یان خاولی وشک کەڵک بگرن.\nلەکاتی کاری ماڵ یان باخەوانی دەسکێش بکەنە دەستان با دەستان ئازار نەبینێت.\nچینی پێستی مردووی سەردەستان بەلانی کەم جاریک لە هەفتەدا هەڵبگرن.\nلە وەرزش کردندا ئەگەر بە دەستان کار ئەکەن، دەسکێش بکەنە دەستان.\nخۆراکی پڕلە ڤیتامین و مادەی بەسوود بخۆن چەنکا بۆ پێست چاکە.\nکرێمی دژەخۆر بدەن لە دەستان.\nدەستان بە ئاوی زۆر گەرم مەشۆن.\nیەک خستنی جل و بەرگ بۆ پیاوان بە ٥ شێوە\nهەڵەکانی ستایڵ بناسە


نه‌خشه‌ڕێگایه‌ك...بۆ پێكهێنانی حكومه‌تێكی كوردستانی بۆ هه‌رێم\nهەواڵ / چاوی تۆ :: 05/01/2019 :: 277 جار بینراوە\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی لێكترازان و جۆرێك په‌رش و بڵاوی له نێوان لایه‌نه سیاسیه‌كانی هه‌رێمی كوردستاندا هه‌یه، به‌ڵام ئه‌وه‌ی من ده‌یبینم ناكۆكی و لێكترازان و په‌رش و بڵاوییه‌كه له‌سه‌ر پۆست و پله و پایه‌یه، نه‌ك له‌سه‌ر به‌رنامه و ئه‌جێندای حكومه‌تی داهاتوو، نه‌ك له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی حوكومڕانی حكومه‌تی ئاینده‌ی هه‌رێم، به‌دڵنیایی ئه‌مه‌ش جێی داخه!\nئه‌وه‌ی له‌م وتاره‌دا ده‌مه‌وێ بیخه‌مه‌ڕوو، به‌مسۆگه‌ری هه‌ندێ كه‌س و لایه‌ن به دڵیان نابێت و له‌وانه‌یه زۆرینه‌ش پێیان باش بێت، چونكه ئه‌وه‌نده‌ی به‌لامه‌وه گرنگه ناوه‌ڕۆكی حكومه‌ته‌كه و به‌رنامه‌ی حكومه‌ته‌كه چیه و چۆنه، ئه‌وه‌نده به‌لامه‌وه گرنگ نیه كێ چ پۆستێك وه‌رده‌گرێ یان لایه‌نه‌كان هه‌ر یه‌كه‌ی چه‌ند كورسی وه‌زاره‌تیان به‌رده‌كه‌وێ.. به كورتی وه‌ك به‌رچاوڕوونییه‌ك و نه‌خشه‌ڕێگایه‌ك بۆ پێكهێنانی حكومه‌تێكی كوردستانی بۆ هه‌رێمی كوردستانی عێراق، ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ی خواره‌وه ده‌خه‌مه‌ڕوو:\n1- له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ره‌شنووسی ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستان له په‌رله‌مان په‌سه‌ند نه‌كراوه و راپرسی له‌سه‌ر نه‌كراوه، جارێ دیار نیه ده‌سه‌ڵات و حوكمڕانی هه‌رێم سه‌رۆكایه‌تییه یان په‌رله‌مانی یان هه‌ر جۆرێكی تره، دامه‌زراوه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم له‌م قۆناغه‌دا دامه‌زراوه‌یه‌كی زیاده‌یه تا ئه‌وكاته‌ی ده‌ستور په‌سه‌ند ده‌كرێ و له راپرسییه‌كی گشتیدا ده‌نگی له‌سه‌ر ده‌درێ، چونكه به‌م شێوه‌یه‌ی كه ئێستا باس ده‌كرێ جۆرێك له ئیشكالیه‌ت له‌ناو ده‌سه‌ڵات دروست ده‌بێ، بۆ نموونه له سیستمی په‌رله‌مانیدا په‌رله‌مان كه‌سێك راده‌سپێرێ كه حكومه‌ت دروست بكات و پۆستی وه‌زاره‌ته‌كان پێكبهێنێ، به‌ڵام له سیستمی سه‌رۆكایه‌تیدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سه‌رۆك سه‌رۆكی ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردنیشه (هه‌ر ته‌شریفاتی نیه وه‌ك سیستمی به‌غدا) هه‌ر خۆیشی كابینه‌ی حكومه‌ت دروست ده‌كات و پۆستی وه‌زاره‌ته‌كان دیاریی ده‌كات، كه‌واته ده‌بێ یه‌ك دامه‌زراوه‌ی جێبه‌جێكردن هه‌بێ ئه‌ویش ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌یه‌تی (وه‌ك له‌سه‌ره‌تاوه ئاماژه‌م پێداوه مه‌به‌ست هیچ لایه‌ن و كه‌سایه‌تیه‌ك نیه ئه‌وه یاساناسه‌كان باشتر ده‌زانن كه ده‌بێ یه‌ك دامه‌زراوه‌ی جێبه‌جێكردن هه‌بێ كه به‌رپرسیار ده‌بێ له جێبه‌جێكردنی ئه‌و یاسا و بڕیارانه‌ی له په‌رله‌مانه‌وه ده‌رده‌چن).\n2- ئه‌وه‌ی لێره ده‌یخه‌مه‌ڕوو ته‌نیا بۆچوون و پێشنیاره. بۆیه سه‌ره‌تا ده‌بێ په‌رله‌مان كۆبێته‌وه و ده‌نگ بداته كه‌سێك و رایسپێرێ بۆ پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكومه‌ت، وه‌ك بڵاویش بووه‌ته‌وه سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت هی پارتی دیموكراتی كوردستانه و كاندیدی پارتییش (به‌ڕێز مه‌سرور بارزانی) یه، ئینجا سه‌رۆكوه‌زیرانی راسپێراو بكه‌وێته گفتوگۆ له‌گه‌ڵ حزب و لایه‌نه سیاسیه‌كان و براوه‌كانی هه‌ڵبژاردن و پێكهاته‌كان و چین و توێژه‌كانی كۆمه‌ڵگه بۆ پێكهێنان و ده‌ستنیشانكردنی پۆسته وه‌زاریه‌كان.\n3- مه‌به‌ست له حكومه‌تی كوردستانی ئه‌وه‌یه كه حكومه‌ته‌كه حكومه‌تێكی كوردی نه‌بێت و كوردستانی بێت، هه‌موو پێكهاته نه‌ته‌وه‌یی و ئایینیه‌كان له‌خۆبگرێ به ئیراده‌ی خۆیان به‌شداربن مادام خۆیان به خاوه‌نی وڵاتێك ده‌زانن كه كوردستانه پێویسته به‌شداریی ئه‌كتیڤانه‌شیان هه‌بێت له حكومه‌ته كوردستانیه‌كه، بۆیه سه‌رۆكوه‌زیرانی راسپێردراو پێویسته به ده‌ر له به‌رژه‌وه‌ندییه حزبیه‌كان هه‌موو پێكهاته‌كان له ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌شداریی پێ بكات كه نوێنه‌ری راسته‌قینه‌ی پێكهاته‌كانیانن نه‌ك هه‌ر ته‌نیا حزبه‌كانیان له ناو پێكهاته‌كان مه‌رج نیه هه‌ر پاڵێوراوی حزبه سیاسیه‌كان بن ده‌كرێ كه‌سایه‌تی سه‌ربه‌خۆ و به‌ده‌ر له حزبه‌كان بپاڵێورێن و پۆستیان پێ بدرێت.\n4- هه‌ر سه‌باره‌ت به حكومه‌تی كوردستانی پێویسته ئه‌و شار و شارۆچكه و ناوچانه‌ی تایبه‌تمه‌ندیی پێكهاته‌كانی هه‌یه ده‌سه‌ڵاتێكی ته‌واو لامه‌ركه‌زیان هه‌بێت.\n5- نه‌وت و داهاته‌كان كه كۆڵه‌گه‌ی حكومه‌ت و سه‌رچاوه‌ی ژیان و بژێویی خه‌ڵكن، پێویسته له حكومه‌تی داهاتوو ئه‌م دۆسیه‌یه له ژووری تاریك ده‌ربهێنرێت و به‌رچاوڕوونی بدرێته هه‌موو خه‌ڵك و مووچه و شایسته داراییه‌كانی خه‌ڵك بدرێته‌وه و جارێكیتر (به یاسا نه‌بێت) ده‌ست بۆ مووچه‌ی خه‌ڵك نه‌بردرێت!\n6- هێزه چه‌كداره‌كانی هه‌رێم، كه به‌رگری له هه‌رێم و ئاسایشی هه‌رێم ده‌كه‌ن پێویسته به دامه‌زراوه‌یی و پیشه‌یی بكرێن و چاكسازی له پۆست و به‌رپرسیارییتیه‌كان و پله و پایه هه‌ستیاره‌كاندا بكرێ، رموزه حزبیه‌كان به رێزه‌وه خانه‌نشین بكرێن و كه‌سانی پسپۆر و پیشه‌یی له نه‌وه‌ی نوێ شوێنیان پڕبكه‌نه‌وه.\n7- سه‌روه‌ریی هه‌رێم، ئه‌ركی حكومه‌ته له هه‌ر وڵاتێك كه سه‌روه‌ریی خاكی نیشتیمان له هه‌موو جۆره ده‌ستوه‌ردانێكی ده‌ره‌كی بپارێزێ، بۆیه حكومه‌تی داهاتوو به هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ناوه‌ندی پێویسته سه‌روه‌ریی خاك و ئاسمانی هه‌رێم بپارێزێ به یاسا و ده‌ستوریش سه‌روه‌ریی هه‌رێم به‌شێكه له‌سه‌روه‌ریی خاكی عێراق.\n8- ناوچه دابڕێنراوه‌كانی هه‌رێم، كه شازده ساڵه ئه‌گه‌ر چی ماده‌ی ده‌ستوری و یاسایی له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی به‌غدا بۆ ده‌ركراوه، به‌ڵام به‌كرده‌وه جێبه‌جێنه‌كراوه، پێویسته حكومه‌تی داهاتوو (به‌ده‌ر له ململانێ حزبیه‌كان و ناكۆكییه حزبیه‌كان كه له‌سه‌ر ئه‌م ناوچانه هه‌یه) وه‌ك حكومه‌تی خه‌ڵكی كوردستان هه‌م گرنگی و خزمه‌تگوزاریی زیاتر به‌م ناوچانه بدات هه‌م له رووی یاسایی هه‌موو توانا و هه‌وڵى خۆی بۆ جێبه‌جێكردنی ماده‌ی 140 بدات.\n9- گه‌نده‌ڵی و قۆرغكاریی كه قێزه‌ونترین دیارده‌بووه و بووه‌ته مایه‌ی ناشیرینبوونی حوكمڕانیی هه‌رێم، پێویسته حكومه‌تی داهاتوو به‌كرده‌وه رێوشوێنی هه‌مه‌جۆر بگرێته‌به‌ر بۆ رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئه‌م دیارده‌یه و (دادگای تایبه‌تی خاوه‌ن بڕیار و به ده‌سه‌ڵاتی) بۆ دابمه‌زرێ.\nئه‌م خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه هه‌ر یه‌كه‌ی ورده‌كاریی زۆر هه‌ڵده‌گرێ وه‌ك نه‌خشه‌ڕێگایه‌كی گشتی یان هێڵه‌گشتیه‌كانی به‌رنامه و كاری حكومه‌تێكی كوردستانی له داهاتوودا، له هه‌موو وڵاتانیش حزبی ده‌سه‌ڵاتدار یان ئه‌و حزبه‌ی زۆرینه‌ی كورسیه‌كانی په‌رله‌مانی به‌ده‌ستهێناوه له پێكهێنان و به‌ڕێوه‌بردنی حكومه‌تدا مه‌رج نیه زۆربه‌ی پۆست و ئه‌ركه‌كان ببه‌خشێته ئه‌ندامانی حزبه‌كه‌ی خۆی یان كه‌سانی حزبی تر، حزبی ده‌سه‌ڵاتدار سه‌رۆكایه‌تی جێبه‌جێكردنی به‌رنامه‌ی حكومه‌ته‌كه ده‌كات نه‌ك حزب بێنێته ناو حكومه‌ت. هیوادارم ئه‌م وتاره وه‌ك چۆن نووسراوه واش بخوێنرێته‌وه و هیچ لێكدانه‌وه‌یه‌كى تری بۆ نه‌كرێت و له‌گه‌ڵ ململانێی حزب و لایه‌نه سیاسیه‌كان تێكه‌ڵ نه‌كرێت كه به داخه‌وه ململانێی ئه‌وان بۆ به‌رنامه‌ی حكومه‌ت نیه به‌ڵكو بۆ پۆست و پایه‌یه!


سەلیمی یەکەم - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە سوڵتان سەلیمی یەکەمەوە)\nسوڵتان سەلیمی یەکەم\nسوڵتان سولەیمان قانونی\nسوڵتانی غازی سەلیمی یەکەم، بە تورکی عوسمانی غازی یاوز سلگان سلیم خان ڕول و بە تورکی نوێ Yavuz Sultan Selim Han I یان I. Selim، نۆیەم سوڵتانی دەوڵەتی عوسمانی بووە و یەکەم سوڵتانی عوسمانی بوو کە نازناوی (پێشەوای باوەڕداران)ی واتە خەلیفەی موسوڵمانانی ھەڵگرتووە، حوکمی کردووە لە نێوان ساڵانی ١٥١٢ تا ١٥٢٠ز، ناسراوە بە یاوز واتە ئازا لای تورکەکان لەبەر ئازایەتی و لێھاتوویی لە مەیدانەکانی جەنگدا ولای ڕۆژاوا وبەتایبەت لای ئینگلیز ناسراوە بە توڕە، بەپێی ئەوەی ھەندێک لە مێژوونوسان ئەڵێن ھەردەم ڕوخساری توڕە دیار بووە.\nسەلیم حوکمی گرتە دەست دوای ئەوی کودەتای کرد بەسەر باوکیدا (بایەزیدی دووەم) بە پاڵپشتی ئینکیشاری و خاقانی قرم، وسەرکەوتوو بوو لە دەرکردنی براکانی ومناڵەکانیاندا ودەست گرتن بەسەریاندا تاکو ڕکەبەری نەبێت لە دەسەڵاتدا، لەم سەردەمەدا سەفەوییە شیعەکان دەرکەوتن لە ئێران و ئازەربایجان، کە شەڕێکی گەورە لە نێوانیان کەوتووە و بە سەرکەوتنی سوڵتان سەلیم کۆتایی پێھات، پاشان سەرنجی چووە سەر مەمالیکەکان و غەزووی خاکەکانی کردن وبە تەواوی دەستی بەسەرا گرتن دوای ئەوەی ٢٦٧ ساڵ بەردەوام بوون.\nسەردەمی سوڵتان سەلیم جیادەکرێتەوە لە سەردەمەکانی پێشتری بەوەی کە فەتحەکانی گۆڕی لە ڕۆژئاوای ئەوروپییەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی عەرەبی، ڕووبەری دەوڵەتەکە فراوان بوو و ھەموو وڵاتی شام وعێراق ومیسر وحیجازی ئەگرتەوە، ھەروەھا لە دەرئەنجامی فەتحەکانی سوڵتان سەلیم بوو کە دەوڵەتی عوسمانی ئەو گەشەسەندنەی بەخۆیەوە بینی لە سەردەمی سلێمان قانونی، دوای ئەوەی گرنگنرین ڕیگە بازرگانییە وشکانییەکان (ڕێگەی حەریر وتەوابل) بە دەوڵەتی عوسمانیدا تێپەڕ دەبوون، وچەند بەندەرێکی گرنگی دەستکەوت لە ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست ودەریای سوردا.\n١ ژیانی پێش حوکم گرتنە دەست\n٢ حوکمی تەڕابزۆن\n٣ یاخی بوونی لە سوڵتان\n٤ گرتنە دەستی دەسەڵات\n٥ ھەڵمەتی سەفەوییەکان وشەڕی چاڵدێران\n٦ ھەڵمەتی مەملوکی\n٦.١ فەتحی شام\n٦.٢ فەتحی میسر\n٧ پێکدادان لەگەڵ پورتوگالییەکان\n٨ ڕێکخستنی ناوخۆیی سوڵتان\n٨.١ چاکسازی سەربازی\n٨.٢ چاکسازی دەریایی\n٨.٤ گرنگی دانی بە ئەدەب\nژیانی پێش حوکم گرتنە دەست[دەستکاری]\nوێنەی شاری ئەماسیا کە سوڵتان سەلیم تێیدا لە دایک بووە\nسەلیمی یەکەم کوڕی سوڵتان بایەزیدی دووەم کوڕی سوڵتان محەممەد فاتیحە و دایکی عائیشە گوڵبەھار خاتوونە، لە دایک بووە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٤٧٠ز لە شاری ئەماسیا لەسەر کەناری دەریای ڕەش لە ئەنادۆڵ، و یەکێک بووە لە ھەشت کوڕەکەی سوڵتان بایەزیدە دووەم، کە پێنج کوڕی بە مناڵی مردوون ولەگەڵ سەلیمدا دوو کوڕی ماوەتەوە (کرکود وئەحمەد)، کە زۆر جیاواز بوون لە بیروڕادا، کرکود زانست وئەدەب وھونەری خۆشئەویست وسەرگەرم بوو بە کۆڕی زانست وخوێندنەوە، و ئەحمەد خۆشەویست بوو لای بەرپرسەکان وسەدری ئەعزەم (عەلی پاشا) دڵسۆز بوو بۆی، بەڵام سەلیم حەزی لە شەڕ بووە وخۆشەویست بووە لای سەربازەکان بە گشتی وئینکیشاری بە تایبەت، ولەبەر جیاوازی بیروڕای کوڕەکانی سوڵتان بایەزید ترسا لەوەی ناکۆکی دروست بێت لە نێوانیان، لەبەر ئەوە لە یەکی دوورخستنەوە، کرکودی کردە والی یەکێک لە ولایەتە دوورەکان و ئەحمەد بە والی ئەماسیا و سەلیم بە والی تەڕابزۆن.\nشازادە سەلیم حوکمی تەڕابزۆنی گرتە دەست لە تەمەنی ١١ ساڵیدا وبە وریاییەوە ماوەی ٢٩ ساڵ حوکمی کرد لە ١٤٨١ تا ١٥١٠، لەسەرەتاوە دەرکەوتنی سەفەوییەکانی بینی لە ئێران و ئازەربایجان وھەستی کرد جەماوەری سەفەوییەکان وردە وردە زیاد ئەکات ومەترسی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست ئەکات لە داھاتوودا، لە ماوەی حوکمی تەڕبزۆندا ھەڵمەتی بردە سەر جۆرجیا چەند جارێک و غەزووی قارس وئەرزڕوم وئەرتەڤینی کرد وخستنیە سەر دەوڵەتی عوسمانی، لە ئەنجامی ئەوەدا ھەموو جۆرجییەکانی ئەو شارانە ئیسلام بوون، وسەربازەکان زیاتر پەیوەست ئەبوون بە سەلیمەوە لەبەر ئازایەتی وباشی ڕێکخستنی ئەو ھەڵمەتانە.\nیاخی بوونی لە سوڵتان[دەستکاری]\nلە ڕۆژانی کۆتایی سوڵتان بایەزیدی دووەمدا ئاگری شەڕی ناوخۆ ھەڵگیرسا لە نێو کوڕەکانیدا لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز، سوڵتان بایەزید بانگی کرد بۆ دیوانەکەی تا ڕاوێژ و ڕێکەتن بکەن بۆ دانانی یەکێکیان لە جێگەی، وڕێکەوتن لەسەر ئەوەی ئەمیر ئەحمەد ببێت بە جێگر، کە ھەواڵ گەیشت بە شازادە سەلیم زۆر توڕە بوو، و شۆڕشی ڕاگەیاند بەسەر باوکیدا، ڕۆیشت بۆ شاری ئەدەرنە ودەستی بەسەرا گرت وخۆی وەک سوڵتانی ئەوێ ڕاگەیاند، باوکی سوپایەکی ٤٠٬٠٠٠ کەسی بۆ نارد و تێکی شکاند لە ساڵی ١٥١١ز و ھەڵھات بۆ وڵاتی قرم، وسوپایەکی گەورەی نارد بۆ کرکود وئەویشیان تێک شکاند وھێزەکانیان پەرت وبڵاوکرد، پاشان داوای لە ئەحمەد کرد بگەڕێتەوە قوستەنتینیە خێرا تا حوکم بگرێتە دەست، بۆ ڕۆژی دواتر ئەحمەد گەیشت و وەک سوڵتان ڕاگەیەنرا، ئەوەی کە بە پێویستی ئەزانی ئەحمەد حوکم بگرێتە دەست سەدری ئەعزەم (ئەحمەد پاشا) بوو، کە باوەڕی بە حەقی کرکود وسەلیم نەبوو.\nدانانی سەلیمی یەکەم بە سوڵتان\nئینکیشارییەکانی شارەکە شۆڕشیان کرد دوای دانانی ئەحمەد وڕازی نەبوون بەوە ودانیان پیانەنا وداوایان لە سوڵتان بایەزید کرد لە سەلیم خۆشبێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ولایەتی سەمەندەرییە لەبەر ئەوەی زۆر ھۆگر بوون پێوەی وبە تاکە کەسیان ئەزانی کە ڕێگە لە مەترسی سەفەوییەکان بگرێت، بە تایبەت کە شا ئیسماعیلی سەفەوی لایەنی سوڵتان ئەحمەدی ئەگرت بۆ دەسەڵات گرتنە دەست، ئینکیشارییەکان ترسان لە دەست تێوەردانی سەفەوییەکان لە کاروباری عوسمانی وبڵاوکردنەوەی مەزھەبی شیعە وەک ئەوەی لە ئێران و ئازربایجان کردیان، بەم شێوەیە سوڵتان بایەزیدیان ناچارکرد لە سەلیم خۆشبێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ویلایەتەکەی ودواتر ئینکیشارییەکان سوڵتان بایەزیدیان ناچار کرد لە دەسەڵات دابەزێت بۆ سەلیم، کە ناچار قبوڵی کرد و لە حوکم دابەزی لە ٢٥ی نیسانی ١٥١٢ز و سەلیم حوکمی بە فەڕمی گرتە دەست لە ٢٣ی ئایاری ھەمان ساڵدا.\nدوای ئەوەی بایەزید لە حوکم دابەزی سەفەری کرد بۆ دیمۆتیڤیا تا لەوێ بژی لە ڕێگەدا کۆچی دوایی کرد لە ٢٦ی ئایاری ١٥١٢، لە نامەیەکدا کە ئەمیر ئەحمەد بۆ سوڵتانی مەمالیکی نوسیوە کە دەڵێ باوکی بە ھۆکاری سروشتی کۆچی دوایی کردووە.\nگرتنە دەستی دەسەڵات[دەستکاری]\nکاتێک سەلیمی یەکەم حوکمی گرتە دەست پاداشتی ئینکیشارییەکانی دایەوە وەک پێشتر لەبەرئەوەی ئەیزانی بە بێ ئەوان نەیئەتوانی بگاتە تەختی دەسەڵات، دوای ئەوەی کە ئەحمەدی برای یاخی بوو لە دەسەڵاتی سەلیم، سەلیم دەرچوو بۆیان وھەردوو براکەی و کوڕەکانی کوشتن تا ڕکەبەری نەبێت لە دەسەڵات ولە بارودۆخی ناوخۆ دڵنیا بێت، کاتێک گەڕایەوە بۆ ئەدەرنە نوێنەری کۆماری بوندقیە وشانشینی مەجەڕ و دۆقیە مۆسکۆ ومیرنشینی مەملوکی چاوەڕێیان ئەکرد، لەگەڵ ھەموویان ئاگربەستێکی دوورودرێژی بەست تا یەک لایی بێتەوە بۆ وڵاتی فارس وبەرەنگاری سەفەوییەکان.\nھەڵمەتی سەفەوییەکان وشەڕی چاڵدێران[دەستکاری]\nوێنەی شا ئیسماعیل سەفەوی، دامەزرێنەری دەوڵەتی سەفەوی\nبنەماڵەی دەسەڵاتداری سەفەوییە شیعەکان دەرکەوتن لەسەر دەستی شا ئیسماعیلی یەکەم کوڕی حەیدەر سەفەوی ساڵی ١٤٩٩ز، وتوانی مەترسی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست بکات لە ڕۆژھەڵات، و شا ئیسماعیل مەزھەبی شیعەی سەپاند بەسەر خەڵکەکەدا وەکو ئاینی فەڕمی دەوڵەت ڕایگەیاند، کە کاردانەوەیەکی توندی لێ کەوتەوە لە کاتێکدا زۆربەی شارە گەورەکانی ئێران وەک تەبرێز سونە بوون.\nدوای ئەوەی سوڵتان سەلیم لە کێشەی براکانی بوویەوە وئاشتی نامەی کرد لەگەڵ دراوسێکانی بە تایبەت مەجەڕ، بە دوای ھۆکارێکدا ئەگەڕ بۆ شەڕ لەگەڵ سەفەوییەکان، و لە وەڵامی ئەو کوشتارگەیەی سەفەوییەکان بەسەر سونەی عێراق وتەبرێز وئازربایجاندا ھێناین، سوڵتان فەرمانی کرد بە کۆکردنەوەی شیعەکانی لە ولایەتە فارسەکان وڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ بوون وەک ئەڵێن ژمارەیان گەیشتۆتە چل ھەزار کەس لە قزڵباش، ھەموویانی کوشت، وکاتێک شا ئیسماعیل ھانی ئەوانەی ئەدا تا شۆڕش بکەن لە دژی عوسمانییەکان، لەم کاتانە سوڵتان سەلیم ھەموو سەرکردە جەنگی و زانا وەزیرەکانی کۆکردەوە و ڕازی کردن بە ڕاگەیاندنی حیھادی پیرۆز لە دژی دەوڵەتی سەفەوی لە ١٦ی ئازاری ١٥١٤ز، ٣ ڕۆژ دوای ئەو کوبوونەوەیەوە سوڵتان لە سەرکردایەتی سوپایەکی گەورەدا دەرچوو لە ئەدەرنەوە بۆ قوستەنتینیە بەرەو ئەنادۆڵ ڕۆژھەڵاتی تەبرێز دوای ئەوەی کاروباری پایتەختی دایە دەست سلێمانی کوڕی.\nلەم میانەیەدا چەندین پەیام گۆڕادرایەوە لە نێوان سوڵتان سەلیم و شا ئیسماعیل کە ئەمەی دواییان زۆر حەماسی بۆ شەڕ نەبوو لەبەر زۆری ژمارەی عوسمانییەکان، نوێنەری نارد بۆ لای سوڵتان سەلیم وداوای ڕێکەوتنی لێکرد، بەڵام سەلیم نوێنەرەکەی کوشت وپەیامێکی نارد بۆ شا ئیسماعیل کە بە شێوەیەکی فەڕمی شەڕی ڕاگەیاند، ولە ناوچەی چاڵدێراندا لە ئازربایجانی ڕۆژاوا بە یەکیاندا لە ٢٣ی ئابی ١٥١٤ز دا ودوای شەڕ وپێکدانێکی قورس، عوسمانییەکان سەرکەوتن، وسوپای سەفەوییەکان تێکشکان وزۆریان لێ بەدیل گرتن وشا ئیسماعیل کە لە قۆڵییەوە برینداربوو بوو ھەڵھات بۆ تەبرێز.\nدوای سەرکەوتنی عوسمانییەکان لە شەڕی چاڵدێراندا دەرگاکانی شاری تەبرێزیان بۆ کرایەوە وسوڵتان بەسەرکەوتوویی چووە ناویەوە لە ٤ی ئەیلولی ١٥١٤ ودەستی گرت بەسەر خەزێنەکانی شا وناردنی بۆ ئیسلامبوڵ، پاشان دواتر نەیانتوانی زۆر بچنە پێشەوە لەبەر ئەوەی ئازوقەی پێویستیان پێ نەما بوو بۆ سوپاکەیان ولەبەر سارد وسەرما بە تایبەت دوای ئەوە سەربازە پاشەکردووەکانی سەفەوی بە فەرمانی شا ھەموو بەروبووم وئازوقەی تەبرێز ودەوروبەریان سوتاندبوو، لەبەر ئەوە یەک حەفتە دوای گرتنی سوڵتان شارەکەی چۆڵ کرد و ھەزاران لە بازرگان ولێھاتوو وزاناکانی لەگەڵ خۆی برد بۆ ئیسلامبوڵ.\nلە بەھاری داھاتوودا سوڵتان سەلیم گەڕایەوە بۆ وڵاتی فارس و فەتحی قەڵای کوماش ومیرنشینی زولقەدری تورکمانی کرد وگەڕایەوە بۆ ئیسلامبوڵ وئەرکەکەی بە جێھێشت بۆ سوپاکەی، ولە کاتی گەڕانەوەی زۆر لە ئەفسەرە ئینکیشارییەکان لە ناوبرد لەبەر ئەوەی ڕیگریان کرد لە بەرەو پێشچوون لە وڵاتی فارس و بۆ ئەوەی گەندەڵی و نا گوێڕایەڵی بڵاو نەبێتەوە لە ناو سوپا، و دوای گەڕانەوەی سوڵتان بۆ ئیسلامبوڵ، سوپای عوسمانی فەتحی شارەکانی ماردین و ئۆرفە و ڕقە و موسڵ و سنجار وحوسن کێف وعیمادییە ودوورگەی ئیبن عومەر، کە بەمەش بەشی ھەرە زۆری میرنشینەکانی کوردستان مل کەچ بوون بۆ دەوڵەتی عوسمانی، بەمەش ڕووبەوڕوو وەستا بوون لەگەڵ سەفەوییەکان لەبەر ئەوە قورس بوو بۆیان بتوانن فراوان بن لەسەر حسابی دەوڵەتی عوسمانی، وھەموو ھۆزە کوردییەکان بە خواستی خۆیان چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی وبەمەش ٢٣ شار لە ماوەیەکی کەمدا چووە سەر دەوڵەتی عوسمانی، سوڵتان سەلیم ڕێکەوتنی ھاوڕێیەتی ودۆستایەتی وھاوپەیمانی بەست لەگەڵ کوردەکان ئەمەش بە فەزڵی شێخ (ئیدریس بەدلیسی) بوو، کە سوڵتان کردبوویە ڕاوێژکاری کارگێڕی ئەو ھەرێمانە لەبەر ئەو خزمەتەی پێشکەش بە سوڵتانی کرد.\nسوڵتان سەلیم لە مەیدانی جەنگدا\nبۆ ئەم ھەڵمەتە ھۆکاری جیاواز ھەبوو لەوانە، ناکۆکی لەسەر سنوری نێوان دوو دەوڵەتەکە و ھەڵوێستی مەمالیکەکان لەسەر سەفەوییەکان وپەنادانی ئەو بەرپرسە عوسمانیانەی ھەڵئەھاتن، وپەنابردنی خەڵکی شام بۆ عوسمانییەکان لە دەست زوڵمی مەمەلیکەکان کە نامەیەکیان نوسی وداوایان لە سوڵتان سەلیم کرد ڕزگاریان کات لە دەست مەمالیکەکان بۆ ئەو زوڵمەی ئەیکەن وڕێئەگرن لە جێبەجێکردنی شەریعەتی ئیسلامی، سوڵتان نوێنەرێکی ناردە بۆ لایان ودڵنیایی کردن. ھەرچۆنێک بێت ھۆی ناکۆکییەکە لەوە قوڵتر بوو، لەبەر ئەوەی سوڵتان سەلیم ئەیویست ھەموو وڵاتە سونەکان لەژێر ئاڵای خۆیدا یەکخات، ومەمالیکەکان لەم فراوانخوازییەی سەلیم ترسان وھاوپەیمانیان لەگەڵ شا ئیسماعیل سەفەوی بەستبوو.\nوێنەی سوڵتان سەلیم کاتێک ھێرش دەبێتە سەر میسر\nسوڵتان سەلیم لە سەرکردایەتی سوپایەکی گەورەدا بەڕێکەوت بەرەو شام و لە نزیک حەلەب لە دۆڵی مەرج دابقدا بەیەکیاندادا لە شەڕێکدا کە بە مەرج دابق ناسراوە وبەسەرکەوتنی عوسمانییەکان کۆتایی ھات، ودوای ئەوە سوڵتان سەلیم زۆر بە ئاسانی فەتحی حەما و حومس و دیمەشقی کرد، زاناکانی بینی زۆر بەباشی وسودی پێ گەیاندن و فەرمانی کرد بە نوێکردنەوەی مزگەوتی ئەمەوی لە دیمەشق وکاتێک نوێژی ھەینی تێدا کرد، وتارخوێنەکە ئەم ئاماژەیەی بۆ زیاد کرد (حاکمی حەڕەمە پیرۆزەکان) بەڵام سوڵتان سەلیم بەباشی زانی ئاماژەیەکی ئاینی تر بەکاربھێنن کە ئەویش (خزمەتکاری حەڕەمە پیرۆزەکان) بوو، و بەردەوام دوای خۆی سوڵتانەکان ئەو نازناوەیان وەرئەگرت، پاشان شاکانی ئال سعود وەریان گرت لە سعودیەی عەرەبی لە سەدەی بیستدا. ھەروەھا سوڵتان پێشوازی لە وەفدێک لە بەرپرسەکانی لوبنان کرد کە پیرۆزبایی سەرکەوتنیان لێکرد، وبە لە خۆگرتنی وڵاتی شام ڕووبەری دەوڵەتی عوسمانی گەیشتە ٥٬٢٠٠٬٠٠٠ کم.\nدوای سەرکەوتنی سەلیم بەسەر مەمالیکەکان ڕێگەی بۆ کرایەوە بۆ فەلەستین و میسر، وھێزی ھەردوولا لای سنوری شام بە یەک گەیشتن وعوسمانییەکان غەزەیان گرت وڕۆیشتن تا گەیشتنە نزیک قاھیرە، و پاشان لە ساڵی ١٥١٧ ھەردوولا لە شەڕێکی گەورەدا بەیەکیاندا وبەسەرکەوتنی عوسمانییەکان کۆتایی ھات و ھەردوولا زەرەرێکی گیانی زۆریان لێکەوت. لە ٢٣ی کانونی دووەمی ساڵی ١٥١٧زدا سوڵتان چووە ناو قاھیرەوە، ونزیکەی مانگێک لە شارەکە مایەوە و لەو ماوەیەدا سەردانی ھەموو مزگەوت وئاسەوارە مێژوویەکانی کرد وکاتێک سوڵتان لە قاھیرە بوو شەریفی مەککە کلیلی حەڕەمە پیرۆزەکانی پێشکەش کرد وەک ملکەچییەک وداننان بە دەسەڵاتی عوسمانی لەسەر خاکە پیرۆزەکان، بەمەش حیجاز بە بێ شەڕ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان، ودوایین خەلیفەی عەباسییەکان لە قاھیرە کە دوای غەزوی مەغۆل بۆ بەغدا چووبوونە قاھیرە دابەزی لە خەلافەت بۆ سوڵتان سەلیم، و لەو کاتەوە سوڵتانە عوسمانییەکان بوون بە خەلیفەی موسڵمانان وپێشەوای باوەڕداران.\nپێکدادان لەگەڵ پورتوگالییەکان[دەستکاری]\nخەیرەدین باڕباڕۆس پاشا\nپورتوگالییەکان چالاک بوون لە کردارە سەربازییە دەریاییەکاندا لە شارەکانی مەغریبی عەرەبی و زەریای ئەتڵەسی، و پلانیان دانا تا دەست بگرن بەسەر ئەو گەرووە گرنگانەی جیھانی عەرەبی بە زەریای ھندییەوە ئەبەستن، کە بەمە ویستیان لە ئابوری میسر وبوندقیە بدەن و توانیان دەست بگرن بەسەر ھەندێک گەرووی گرنگدا ودوای دەستگرتنیان بەسەر گەرووی ھورمز، ڕێکەوتن لەگەڵ شا ئیسماعیل لە دژی دەوڵەتی عوسمانی. وعوسمانییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر میسڕدا، خێرا ڕۆیشتن بۆ بەرەنگاری پورتوگالییەکان وتوانیان مقادیشۆ وچەند شارێکی تر ئازاد بکەن و زەرەرێکی گەورە لە پورتوگالییەکان بدەن، لەم کاتانە ئەستێرەی یەکێک لە سەرکردە موسڵمانەکان دەرکەوت کە (خەیرەدین بەربروس پاشا) بوو، کە توانی شاری شرشالی لە جەزائیر بگرێت وپاشان گەڕایەوە تونس ونوێنەری نارد بۆ سوڵتان سەلیم ودڵسۆزی وگوێڕایەڵی خۆی بۆ دووپات کردەوە.\nدواتر دەستیان گرت بەسەر شاری جەزائیر وسوپا ئیسپانییەکانیان تێک شکاند، ھەروەھا شاری تەلماسانیان فەتح کرد، دواتر خەڵکی جەزائیر بە ناوی وتاربێژ وزانا وبازرگانەکانیانەوە پەیامێکیان نوسی بۆ سوڵتان سەلیم و داوایان کرد بچنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی عوسمانییەوە ویارمەت بدرێن بۆ وەستان لە بەرامبەر پورتوگال و ئیسپانیا، و خێرا سوڵتان چوو بە دەم داواکەیانەوە بەمەش ئەم ھەرێمە بووە ولایەتێکی دەوڵەتی عوسمانی. لە سەرەتاکانی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٥١٧ سوڵتان سەلیم گەڕایەوە بۆ ئیسلامبوڵ بە ھاوەڵی دوایین خەلیفەی عەبباسی.\nڕێکخستنی ناوخۆیی سوڵتان[دەستکاری]\nوێنەی سەرکردەیەکی گشتی ئینکیشاری\nئەو یاخیبوونەی ئینکیشاری گرتەوە لە دوای شەڕی چاڵدێران و ڕەتکردنەوەیان بۆ دواکەوتنی شا ئیسماعیل و شوێنکەوتووەکانی لە شاخەکانی ئێران کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو بۆ بڕیاری سوڵتان لە گۆڕینی ڕژێمی ئەفسەرەکان، بە تایبەت کە زۆربەی یاخی بووەکان لە ئەفسەرەکان بوون، ولەسەروو ھەموویانەوە قازی سەرباز (جەعفەر چەلەبی)، دوای ئەوە سوڵتان سەلیم قازی سەربازی کوشت لەگەڵ ھەموو ئەوانەی دەستیان ھەبوو لەو ئاژاوەدا، و حەقی دانانی سەرکردەکەیانی دا بە خۆی بەوەش دەستی گرت بەسەریاندا بەڵام ڕژێمی پێشتر سەرکردەی گشتی دیاری ئەکرا لەلایەن کۆنترین ئەفسەرەکانی سوپاوە.\nدوای ئەوەی سوڵتان محەممەد فاتیح فەتحی قوستەنتینیەی کرد، عوسمانییەکان دروسکردنی بەندەر ومیناکانیان پشت گوێ خستبوو، فاتیح وبایەزیدی کوڕی ھەندێک لە کەشتییە دەریاییەکانیان پاراست کە ئیشیان پاراستنی کەنار وئاوە ھەرێمییەکان بوو لە دەستدرێژی وئیشی قەڕاسینەکان، سوڵتان سەلیم لە ئابی ساڵی ١٥١٨ز بڕیاری کردنەوەی وەرشەیەکی دروستکردنی کەشتیگەلی دا کە پێک بێت لە کەشتی جەنگی گەورە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی کەشتییە پڕتوگالییەکان دوای ئەوەی مەترسی پرتوگال زیادی کرد بۆ سەر حیھانی عەرەبی و ئیسلام، سوڵتان گەرووی قەرن زەھبی ھەڵبژارد بۆ ئەو مەبەستە، بەڵام سوڵتان پێش ئەوەی بەرھەمی ئەو کەشتییە ببینێت کۆچی دوایی کرد.\nسوڵتان چەندین بەرھەمی تەلارسازی ھەبوو لەگەڵ کەمی ماوەی حوکمەکەی وسەرگەرم بوونی بە غەزوو وفەتحەوە بە دێژایی ژیانی، سوڵتان سەلیم ژمارەیەکی زۆر مزگەوتی بنیاتنا وزۆری تری تازە کردەوە، لە دیارترینی ئەو مزگەوتانەش، مزگەوتی فاتح پاشا ومزگەوتی بوستان لە دیاربەکر ومزگەوتی ئیبن عەرەبی لە دیمەشق و نوێکردنەوەی مزگەوتی ئەمەوی بوون، ودەست کرا بە ئیش لە سەردەمەکەیدا بۆ کردنەوەی مزگەوتێک بە ناوی خۆیەوە، بەڵام تەواو نەبوو تا وەفاتی کرد، ھەروەک چەندین فێرگە و تەکیە و گۆشەی بۆ سۆفییەکان کردەوە، وجوانترین کەنیسەکانی ئیسلامبوڵ کرد بە مزگەوت.\nگرنگی دانی بە ئەدەب[دەستکاری]\nسوڵتان سەلیم زۆر ئەدەب وشیعر ومێژووی خۆشئەویست، و لەگەڵ بەھێزییەکەیدا حەزی بە ھاوڕێیەتی پیاوەکانی زانست ئەکرد وھاوڕێیەتی مێژوونوس وشاعیرەکانی ئەکرد بۆ مەیدانەکانی جەنگ تا بەرەوپێشچوونەکانی جەنگ تۆمار بکەن و ئەو قەسیدانە بڵێن کە باسی سەربەرزییەکانی ڕابردوو ئەکات. کە ئەمەش لە کەسایەتی سەلیمدا دەرئەکەوت، ھەروەک سوڵتان سەلیم شاعیرێکی لێھاتوو بوو، و زمانی تورکی و عەرەبی و فارسی زانیووە وشیعری پێ ڕێکخستوون، ھەتا ئێستا کۆمەڵێک لە شیعرە فارسییەکانی ماونەتەوە لە ئەستەنبوڵ و لە بەرلین دوای ئەوەی ئیمپڕاتۆر فیلھلمی دووەم گواستییەوە بۆ ئەوێ لە ساڵی ١٩٠٤ز.\nدوای گەڕانەوەی لە میسر سوڵتان سەلیم ھەستا بە ئامادەکردنی کەشتیگەلێکی دەریایی گەورە بۆ گرتنی دوورگەی ڕۆدوس دوای ئەوەی سوڵتان محەممەد فاتیحی باپیرەی تەواوی نەکردبوو، ھەروەھا بۆ ئەوەی ھێرش بەرێتە سەر مەجەڕ وبۆ ئامادەکاری جەنگ لەگەڵ شا ئیسماعیل سەفەوی جارێکی تر لەسەر ئەو ھاوپەیمانییەی لەگەڵ پرتوگالییەکان کردبووی لە دژی.\nلەم ماوەیەدا سوڵتان نەخۆش کەوت بە ھۆی مانەوەی زۆری لە مەیدانەکانی جەنگ و سەفەر کردنی بەردەوامی لە شوێنە کەش وھەوا جیاوازەکان ومانەوەی زۆر لە بەردەم تیشکی خۆردا، لەگەڵ ئەمەشدا سوڵتان ھەر بەردەوام بوو لە ڕۆیشتن بەرەو ئەدەرنە تا پڕۆژەی فەتحی ڕۆدس تەواو بکات، تا کۆچی دوایی کر لە ٢٢ی ئەیلولی ساڵی ١٥٢٠ز لە نۆیەم ساڵی حوکمیدا ولە تەمەنی پەنجا ساڵیدا. لە ٣٠ی ئەیلولی ھەمان ساڵدا جەنازەکەی گەیشتە ئیسلامبوڵ و شازادە سلێمانی کوڕی و وەزیر و پیاوە گەورەکان چوون بۆ بەڕێکردنی جەنازەکە و نێژرا لەو شوێنەی مزگەوتەکەی بەناوی سوڵتان سەلیمەوە لێ ئەکرایەوە، وسوڵتان سلێمان فەرمانی کرد بە کردنەوەی فێرگە و بینا بۆ خواردنی ھەژاران وەک خێرێک بۆ ڕۆحی باوکی.\nسوڵتان سەلیم لەگەڵ کەمی ماوەی حوکمەکەی، دەوڵەتی عوسمانی پێشخست بە شێوەیەک گەیشتە ئەوپەڕی تەواوی وگەشەسەندن لە سەردەمی سلێمانی کوری، ناوی سوڵتان لە چەندین شوێن نراوە لە ناو ودەرەوە تورکیا وەک مزگەوتی سوڵتان سەلیم ئازا لە شاری مانھایم لە ئەڵمانیا، ولە ساڵی ٢٠١٠ فیلمێکی سینەمایی تورکی بە ناوییەوە دەرکرا کە باس لە ژیانی ئەکات.\nالسلطان سلیم الأول وشیخ الإسلام! من موقع التاریخ.\nمجمّع السلطان سلیم الأوّل.\nمعلومات وصور عن السلطان سلیم الأوّل.\nالسلطان سلیم الأوّل «القاطع» من موقع السلاطین والباشوات العثمانیین.\nالإعلان عن فیلم سینمائی عن السلطان سلیم الأوّل.\nسوڵتان محەممەد فاتیح\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سەلیمی_یەکەم&oldid=938017»\nلەدایکبووانی دەیەی ١٤٧٠\nدەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی/وتارە پەیوەندیدارەکان


Hiwa 24/12/2018 - 09:49 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/تەكنەلۆژی\nمۆبایلی (هواوی مۆت 20 پرۆ) بە شێوەیەك دروستكراوە كە متمانەی خەڵك بە تەكەنۆلۆژیا پتەوتر بكات و زیاتر لەوەی پێشبنییان دەكرد پێشكەشیان دەكات، ئەویش بریتییە لەو تاكە مۆبایلە زیرەكەی ئێستا لە بازاڕدا هەیەو رێز لە بەكارهێنەرانی دەگرێت بۆ خێرایی و لە دەست چاوەڕوانی و بێزاربوون رزگاریان دەكات بە باشترین داهێنان و شێوازی نوێ.\nپاترییەكی تەمەن درێژ بۆ ژیانی گوێزەرەوە پاتری زۆربەی مۆبایلە زیرەكەكان پێویستیان بە دوو جار چارج كردنەوە هەیە (هەندێك كات دەگاتە سێ جار) كاتێك بە زۆری بەكاری دەهێنی بۆ كارە جۆراوجۆرەكانت، بۆیە بەردەوام چارج كردنەوەی تووشی بێ ئومێدیت دەكات و كات و ئەركی زۆری پێویستە بۆ نموونە لە كاتی وێنەگرتنی ساتە خۆشەكانت، بەڵام مۆبایلەكە زیرەكی وەك شاسوارێكی چاونەترس ئەم گرفتەت بۆ چارەسەر دەكات لە رێگەی پاترییەك بە توانای (4200) میلی ئەمپێر لە كاتژمێرێكدا، بەمەش بە پێشەوەی پاتری زۆربەی مۆبایلە زیرەكەكانی دیكە دەكەوێت، بەمەش گرفتی چاوەڕوانی كردن بۆ هەتاهەتایە چارەسەر دەكات، چونكە دەتوانی یەك رۆژ بە چڕی بەكاری بهێنیت، بەمەش كاتێكی زۆرت بۆ پاشەكەوت دەكات و لە چاوەڕوانیش رزگارت دەبێت و رۆژەكانت خۆشتر دەكات.\nچارجێكی درێژخایەن كە كاتت بۆ دەگەڕێنێتەوە پێویست بە راوەستانی زۆر ناكات تا مۆبایلەكەت چارج بكەی، چونكە مۆبایلەكە چارجێكی هواوی سوپەر چارج بە توانای (40) وات كە بە هێزترین بگۆڕی چارج كردنە ئێستا هەبێت، چونكە دەتوانێت لە ماوەی نزیكەی (30) خولەكدا بڕی (70%) ی مۆبایلەكەت چارج بكات، ئەو كاتەش رەنگە بۆ خواردنەوەی یەك قاوە پێویست بێت، بەمەش كاتێكی زۆرت بۆ دەگەڕێنێتەوە، هەروەها ئەم سیستەمەی چارج كردنە پاڵپشتە بە (تی یو ڤی هاینلاند) ئەویش دەزگایەكی باوەڕپێكراوی ئەڵمانییە پابەندە بە پەرەپێدانی بەهێزترین پێوەرەكانی سەلامەتی لە جیهان بەمەش دڵنیا دەبی لەوەی كە مۆبایلەكەت بە خێرایی و باشترین شێوە چارج دەبێت خێراترین پەیوەندی لە جیهان لە ئێستادا زۆربەمان بە درێژایی رۆژ بە ئەنتەرنێتەوە بەستراوین، بەمەش لایەنێكی دیكەی گرنگی ئەو جۆرە مۆبایلە دەردەكەوێت، چونكە خێراترین ئینتەرنێتی هەیە لە جیهان و یەكەم مۆبایلی زیرەكە كە تەكنۆلۆژیای (جی 4.5) كار دەكات و خێرایی ئینتەرنێتی دەگاتە (1.4) لە یەك چركەدا، هەروەها خێراترین خزمەتگوزاری پەیوەندی كردنی بە وای فای هەیە كە خێرایی داونڵۆدكردنی دەگاتە (1.732) گێگا بایت لە یەك چركەدا بەمەش دەتوانی ڤیدیۆ بە روونی چوار كەی وەربگری بێ ئەوەی پێویستت بە خەزن كردنی هەبێت.\nهەروەها ئەو جۆرە مۆبایلە پشت بە بنەمای بەكارهێنانی (ئی ئێم یو ئای 9) خێرا دەبەستێت كە لەخۆیدا پشتی بە سیستەمی ئەندرۆید بەستووە كە تواناكانی زیرەكی دەستكردی لەگەڵ تێكەڵ كراوە، بەو شێوەیەش ئەو مۆبایلە دەتوانێت لە سروشتی بەكارهێنانت تێبگات و لە هەموو ئاراستەكاندا سەركەوتوو دەبێت.\nبۆ نموونە ئەگەر لە تەلەفۆنی هواوی مۆت 20 پرۆی خۆت (50) ئەپڵیكەیشنت هەبێت و تۆش (10) بەكاردێنیت بەشێوەیەكی رێك و پێك، ئەپڵیكێشنەكانی دیكە خۆیان وون دەبن و شاشەی مۆبایلەكەت قورستر ناكەن و كار لەسەر شەحنی پارتی مۆبایلەكەت ناكەن بەم شێوەیە مۆبایلەكەت كە لە جۆری (ئی ئێم یو ئای 9) بەخێرایی كار دەكات بەبێ ئەوەی قورس بێت.\nبەكورتی .. ئەو مۆبایلە زیرەكە لە هەموو لایەكەوە كاتێكی زۆرت بۆ پاشەكەوت دەكات و خێراییەكی باش و سیكیوریتیەكی باشتریتش بۆ پێشكەش دەكات.\nشیڤان شێرزاد – هەولێر


داوای دامەزراندنی هەمیشەیی دەكەن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nداواش دەكەن تا دەكرێنە هەمیشەیی هیچ جۆرە لێبڕینێكی مووچە نەیانگرێتەوە\nژمارەیەك لە فەرمانبەرانی گرێبەست بەیاننامەیەكیان بڵاو كردووەتەوەو داوا دەكەن دامەزراندنیان بكرێت بە هەمیشەیی و لە پڕۆژە یاسای 2021 ی بودجەی هەرێمدا جێبكرێتەوە.\nلە بەیاننامەكەدا كە ئاراستەی پەرلەمان و حكومەتی هەرێمیان كردووە فەرمانبەرانی گرێبەست دەڵێن، لەسیستەمی پاشەكەوتی مووچە زەرەرمەندی یەكەم بوین و % 21 ی موچەكەمان دەبڕدرێت و بەبێ هیچ ئیمتیازاتێك حسابی فەرمانبەرێكمان بۆ دەكرێت كە مووچەكەی 1 ملیۆن دینارە لە كاتێكدا مووچەی تەواوەتیمان لەنێوان 350 بۆ 400 هەزار دینارە.\nئەو فەرمانبەرانە، داوادەكەن لەپڕۆژە یاسای بودجەی گشتی 2021 ی هەرێمی كوردستان بەر لە ڕەوانەكردنی بۆ پەرلەمان بەهەمیشەیی بوونیان لە بڕگەیەكدا جێبكرێتەوەو داواش\nلە فراكسیۆنەكانی پەرلەمان دەكەن پشتیوانی داواكارییەكانیان بن لەكاتی تێپەڕاندنی پڕۆژە یاساكە.\nداواش دەكەن تا دەكرێنە هەمیشەیی هیچ جۆرە لێبڕینێكی مووچە نەیانگرێتەوە.\nئاماژە بەوەش دەكەن، زۆرینەی فەرمانبەرانی گرێبەست نەك ماوەی یاساییمان تەواو كردووە، بەڵكو ساڵانی خزمەتمان لە نێوان 4-15 ساڵدایە و تا ئێستا نەكراوینەتە هەمیشەیی.\nخەڵك پارێزگاری هەولێر ڕایگەیاند، تا ئێستا هیچ ئەگەرێك نەبووە باس لە قەدەغەی هاتوچۆ بكات، بەڵام لەگەڵ بەرزبوونەوەی رێژەی توشبوواندا رێوشوێنەكانیش…\n25 نیسان 2021 9.40 am\nخەڵك- ئەمڕۆ یەك شەممە مووچەی مانگی نیسانی فەرمانبەرانی هەرێم دەستیپێكرد و بەپێی زانیارییەكانیش چەند وەزارەتێك…\n20 کانونی دووهەم 2021 8.45 pm\nخەڵك- بەشی هەواڵ دوایین نرخی دۆلاری ئەمریكایی لەبەرانبەر دیناری عیراق لە سەرلەئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەمەدا هەندێك…


دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن لە "پارالێل*"ی کۆمەڵگای زیندوو و هاوچەرخ و دێمۆکراسیدا\n*پارالێل لە ماتماتیکی تەقلیدیدا ئەو هێڵانەن کە هەرگیز بە یەکترناگەن.\nلەگەڵ راگەیاندنی ئەنجامی وەرگرتن لە زانکۆ و پەیمانگا حکومییەکان، نارەزاییەکی زۆر لە نێو خوێنکاران و خانەوادەکانیان سەریهەڵدا و لە هەندێک شار و شارۆچکە خۆپیشاندان و مانگرتن دەستیپێکرد.\nهۆکاری سەرەکیی نارەزاییەکان ئەوە بوو کە ژمارەیەکی زۆری خوێندکار بە تێکڕای نمرەی بەرزەوە لە وەرگرتن لە زانکۆکان و بە تایبەتی لەو کۆلێژانەی کە کۆمەڵگا بەها و پرێستیژێکی زیاتریان پێدەبەخشێت، وەک کۆلێژە پزیشکییەکان، بێبەش بوون.\nئەم هەڵمەتی ناڕەزاییە لە سەروبەندی ئەنجامی هەڵبژاردنە پێشوەختەکەی عێراق دێت کە هەردوو حیزبی دەسەڵاتداری هەرێم، بە بەراورد بە دوا پرۆسەی هەڵبژاردن، بە سەدان هەزار دەنگدەری راستەقینەیان دۆڕاند. بۆیە، هەر لە پەرلەمانەوە تا حکومەت، وەکو مریشکی سەربڕاو کەوتنە پەلەقاژێی تۆمەتبارکردنی "هەمووان، خۆم نەبێت" و بۆ چارەسەری کێشەکە، بە هەمووان، بەڵێنی زیادکردنی کورسیی خوێندنیان دا؛ وەک ئەوەی زانکۆکانی هەرێم و پۆلەکانیان لێوان لێو نەبن لە خوێندکار و "ماڵی زیادە سەر نەشکێنێت". هەروا وەک ئەوەی حاڵی خوێندن، لە کوردستان و عێراقدا، نەگەیشتبێتە ئاستێک لە داڕزان کە ئەمساڵ، لەپاڵ‌نەگبەتترین وڵاتانی جیهان و ناوچەکە، لە پێوەری داڤۆس بۆ کواڵیتیی خوێندن دەرنەکرابین! واتە لە ریزبەندیی وڵاتانی جیهاندا، ئاستی خوێندن لە عێراقدا، وەک وڵاتانی سوریا و لیبیا و یەمەن، هێندە خراپە مەرجەکانی بەشداربوون لە ریزبەندیی تێدا نییە!\nئەمەش بێگومان بەرهەمی ئەمڕۆ و دوێنێ نییە. لە عیراقدا نزیکەی 20 ساڵە و لە کوردستان 30 ساڵ، کە خوێندن و هەموو بوارەکانی ژیان و گوزەرانی خەڵک کراونەتە قوربانی بەخێو کردنی ئەوانەی پێیان دەگوترێت هێزە ئەمنییەکان، و بە تێکڕا ساڵانە زیاد لە 8% ی داهاتی نیشتمانی عێراق (نەک تەنها داهاتی حکومەت) بۆ ئەوان سەرف دەکرێت کە ژمارەیان ناگاتە ملیۆن و نیوێک مووچەخۆر (بە سوپا و هێزە ئەمنییەکان و حەشد و پێشمەرگە و بندیوارەکانی هەموویانەوە). ئەمەش سێ ئەوەندە و نیوی خەرجیی ساڵانەی تێکڕای وڵاتانی دونیایە لە بواری ئەمنیدا، بەپێی داهاتی نیشتمانییان! حاڵی بارودۆخی ئەمنیی کوردستان و عێراقیش، ئەوەیە کە هەمومان دەیزانین. بەڵام کەرتی پەروەردە و خوێندن و خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی (هەموو پێکەوە) بە تێکڕا نزیکەی ساڵانە تەنها 3% ی داهاتی نیشتمانییان پێ رەوا بینراوە. بە مەرجێک بە خوێندکار و کارگوزار و مامۆستایانەوە زیاد لە 10 ئەوەندەی کۆی هێزە ئەمنییەکانن لە عێراقدا. بە بەراورد بە تێکڕای دواکەوتووترین وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقیا، عێراق (بەهەرێمی کوردستانەوە) نزیکەی ⅔ ی رێژەی تەرخانکراوی ئەو وڵاتانەی بۆ خوێندن و پەروەردە تەرخان کردووە.\nپرسیاری ئەولەویات و چۆنێتی خەرج کردنی داهاتی نیشتمانی و کێ بڕیاری دەدات لە وڵاتانی دونیای لانی کەمی دێمۆکراسیدا کاری پەرلەمانە، بەڵام لە هەرێمی کوردستاندا کە سیستەمە سیاسییەکەی لە پارالێلی مێژوودا کار دەکات، ئەم جۆرە بڕیارانە، تەنانەت بەشێوەیەکی شکڵیش بە "پەرلەمان"ەکەی رەوا نەبینراوە. رەنگە یەکێک بین لە سیستەمە سیاسییە دەگمەنەکانی دونیا کە دەسەڵاتی جێبەجێکار خۆی پابەند ناکات بە ناردنی پرۆژەی بودجە بۆ دەسەڵاتی یاسا دانان، ئەگەرچی بۆ مەبەستی ئیمزاکردنی کوێرانەش بێت.\nلە سەر کاغەز، دەستووری عێراق مافی خوێندنی خۆڕایی لە هەموو قۆناغەکانی خوێندندا بۆ گشت هاووڵاتییانی دابین دەکات. تا ساتی نووسینی ئەم دەقەش، هیچ دەزگایەکی دەسەڵاتداری هەرێمی کوردستان پابەند نەبوونی بەو دەستوورە رانەگەیاندووە. کەچی لە ساڵی 2014 ەوە بە فەرمانێکی وزاری سیستەمێک لە کوردستان هەڵتۆقیوە کە تێیدا رێژەیەکی ساڵانەی روو لە زیاد بووی کورسییەکانی خوێندن لە زانکۆ حکومییەکان دەفرۆشرێن بە کەسانێک کە گەر بە پێی رێساکانی وەرگرتن بێت مافی دانیشتنیان لەسەر ئەو کورسییانە نییە، بێ‌ئەوەی وەزارەت لە هیچ‌شوێنێکدا روونی بکاتەوە ئەو دەسەڵاتە لە کوێی یاسای وەزارەتەکەیاندا مۆڵەتپێدراوە. سەیر لەوەدایە وەزیری ئەوکات، بە بڕوانامەکەی بێت، پسۆڕێکی یاسایی بوو. بەڵام لە هەرێمی پارالێڵی مێژوو و کۆمەڵگای هاوچەرخدا بڕوانامە و پسپۆڕی دوو شتی جیاوازن لە یەکتر. هەر لە 2014 ەشەوە ورتە لە دەمی پەرلەمانی هەرێمەوە نەهاتووە کە بپرسن چۆن دەسەڵاتی جێبەجێکار ئەو مافەی بەخۆی دا بە پێچەوانەی دەستوور و یاسا کار بکات؟ بەڵام خۆ ئەمە یەکەم جاریان نییە سەری خۆیان بە پرسە یاسایی و دەستوورییەکانەوە نەیەشێنن و نەوێرن لاساریی دەسەڵاتی جێبەجێکار لە پێشێلکردنی یاسا راگرن. سەروەتی نیشتمانی سەرەکی لە هەرێمی کوردستاندا نەوت و گازە. پاش ئەوەی دەسەڵاتی جێبەجێکار زۆربەی گرێبەستە سەرەکییەکانی لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکاندا ئیمزا کرد بە بێ هیچ بنەمایەکی دەستووری و یاسایی، ئەوسا چووە پەرلەمان و فەرمانی پێ کرد کە یاسایەکی جوان بە باڵای ئەو گرێبەستانەیان بۆ مۆر بکات و گرێبەستەکانیشی "بأثر رجعي" بۆ بکات بە یاسایی. سەرەڕای ئەوەش، تەنانەت بەپێی لێکدانەوەی یاسایی دەسەڵاتی جێبەجێکاری هەرێم بۆ دەستووری عێراق (کە بۆ خۆی لێکدانەوەیەکی عەجایەبە)، هەندێک لە گرێبەستەکانیان نادەستوورین! بەڵام نە ئەوسا و نەئێستە، هیچ‌کات مێش میوانی پەرلەمان نەبووە! بەکورتی لەم سیستەمی سیاسییەی کە لە پارالێڵی مێژوو و کۆمەڵگای هاوچەرخدایە، پەرلەمان شوێنی مسۆگەر کردنی بژێویی کادێر و خانەوادە و هاوپەیمانییە عەشایەرییەکانی دەسەڵاتدارانی راستەقینەی هەرێم و دەستەمۆکردنی ئۆپۆزیسیۆنی وڵاتەکەیە و چی دی نا.\nبێینەوە سەر خوێندنی پارالێل لە هەرێمی کوردستاندا، کە تەنانەت پێش ساڵی 2014 ش دەستی پێکردووە و لەملاو لەولا کۆلێژی تایبەتی دامەزراوە لە چوارچێوەی زانکۆ حکومییەکان و کراون بە پارە بە بیانووی ئەوەی تەواوی خوێندن تێیاندا کراوەتە ئێواران. زانکۆی زەبەللاح دامەزراوە کە بەپیی رۆژ، هەندێک جار ئەهلییە و هەنێک جاریش حکومی و نە یاساکانی ئەهلی و نە یاساکانی حکومی، هیچیان بەسەیردا جێبەجێ ناکرێن.\nلە چەندین وڵاتی ئەوروپا، مەسەلەی هەوڵی کردن بە پارەی خوێندنی باڵا بۆتە مایەی رووخاندنی حکومەتەکان. دواترینیان سلۆڤێنیایە کە ساڵی 2010 بەهۆی خۆپیشاندانی خوێندکاران لە دژی کردن بە پارەی خوێندن، حکومەتی ئەو وڵاتە رووخا و حکومەتێکی نوێ هاتە کایەوە. لە دەیان وڵاتانی دونیاش حکومەتەکان، بەهۆی چالاکیی نارەزایی خوێندکارانیانەوە، لە کردن بە پارەی بەشێكی خوێندنی باڵا ناچار کراون پاشگەز ببنەوە. بەڵام لە هەرێمی کوردستانی پارالێلی واقیعی جیهانیدا، سیستەمی سیاسی ئەوەندەی لە خەڵک گەیاندووە کە یاسا رێگەی چارەی گرفتە شەخسییەکانیان نییە، بەڵکو نزیکیی تاکە کەس لە مۆڵگەکانی دەسەڵات (کە زۆربەی لە دەرەوەی دەزگا فەرمییەکانی حکومەتدان) و لە سەر بنەمای خێزان و عەشیرەت و ناوچە دارێژراون ، تەنها ئەو نزیکییە یاسا و بەها مرۆییەکانیشیان بۆ دەچەمێنێتەوە. هەر بۆیەش کاری هاوبەشی خەباتی داخوازیکاری لە دەڤەری بونیادە عەشایەری و خێزانییەکانی ئاغای دەزگا فەرمییەکاندا، بێ بەرەنگاربوونەوەی خودی سیستەمە پارالێڵەکەی دەسەڵات، هیچ ئاسۆیەکی راستەقینەی لەبەردەمدا نییە.\nوەزیری خوێندنی باڵا بۆ ناردنە ماڵەوەی خوێندکاران و خانەوادە نارازییەکانیان، سەرەڕای ئەوەی لە دەستی دێت خوێندنی پارالێل چۆن بە ئەمرێکی وەزاری خوڵقێنرا، ئاواش بە ئەمرێکی وەزاری کۆتایی پێ بێنێت، لەسەر بنەمای نا دەستووری و نا یاسایی و عەدالەتیی، لە بریی ئەوە بڕیاری دا موحازەرەیەکی دوور و درێژمان بداتێ لەسەر ئەوەی کە ئەو چەند حەزی لە دادپەروەرییە… ئەوجا بڕیاری دا کە کورسیی خوێندنی خۆڕایی زیاد بکات. خۆیشی باش دەزانێت کە زۆربەی پۆلەکانی خوێندنی زانکۆ حکومییەکان بە رادەیەک قەرەباڵغن کە تەنها لە پارالێلی واقیع و پێوەرە زانستییەکاندا دەکرێت پێیان بگوتیریت پۆلی خوێندن. بەڵام خۆ قابیلە بمانەوێت نەخوازەڵڵا رۆژێک لە رۆژان بەرەو لانای کەمی ستانداردی خوێندن لە جیهانی هاوچەرخدا بڕۆین؟\nلەپاڵ مەدح و سەنا و سۆزی شەخسی بۆ عەدالەتی کۆمەڵایەتی، وەزیر هەندێک بیروڕای خستە روو، کە لە دوارۆژێکی لانی کەمی دێمۆکراسیدا شایانی گفتوگۆن، وەک دیاری کردنی بڕی تێچوونی خوێندنی باڵای حکومی بۆ هەر خوێندکارێک و دانی ئەو پارەیە بە شێوەیەکی راستەوخۆ بە هەموو خوێندکارانی زانکۆ لە هەرێمدا، ئەوانیش ئازاد بن لە هەڵبژاردنی زانکۆ حکومی و ئەهلییەکان و، بڕی پارەی دەستکەوتووی هەر زانکۆیەک بە ژمارەی خوێندکاران و ستانداردی وەرگرتن و ئاستی نیسبیی زانکۆکە دیاری بکرێت. لێرەشدا کێشەی تەمویل کردنی زانکۆ ئەهلییەکان لەلایەن بودجەی حکومەتەوە سەرهەڵدەدات. بەڵام گەر سنووردار بکرێت، رەنگە، لەوەی ئێستا هەیە، دەربڕێکی باشتری مافە دەستوورییەکانی خوێندن بێت لە وڵاتدا.\nبە هەر حاڵ‌خوێندکارانی زەرەرمەند و خانەوادەکانیان و خەمخۆرانی دوارۆژی خوێندن و زانست لە هەرێمی کوردستان و عێراقدا، دەبێت ئەوە بزانن کە ئەم سیستەمە سیاسییەی لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا باڵادەستە قابیلی چاکبوون نییە بە مێکانیزمە ناوخۆییەکانی خۆی و تەنها لە زمانی فشاری هاوبەش و نەفەس درێژ و بێ وچان تێدەگات. ئەم 30 ساڵەی ئەزموونی سیاسیی هەرێم و 20 ساڵەی ئەزموونی سیاسیی عێراق فڕێی داوینەتە دونیایەکی سوریالیی ترسناکەوە و لە کولتوور و ئەخلاقی ئۆپۆزیسیۆن بوون و لە خەمخۆریی دەستەجەمعی دووری خستووینەتەوە، بەڵام کاتی بەئاگا هاتنەوە بەسەر نەچووە. رەنگە کەسمان ئیسحاق نیوتن و ئەلبەرت ئاینشتاین و تۆماس فریدمان(؟؟؟) نەبین، بەڵام ئیمە هەموومان لە فرۆشتنی بێدەنگیمان بە کورسی پۆلێک بۆ رۆڵەکانمان کە شیاو نییە بۆ فێربوون و داهێنان، شایستەی زیاترین!


بەشداری کومیته‌ی ڕێکخستنی PAK لە 73 هەمین سالیادی دامەزرانی کۆماری کوردستان له نۆروێژ، | نوێنەرایەتی ئوروپا پارتی ئازادیی کوردستان\nبەشداری کومیته‌ی ڕێکخستنی PAK لە 73 هەمین سالیادی دامەزرانی کۆماری کوردستان له نۆروێژ،\nدوانیوه‌ڕۆی رۆژی شەممە (30ی بەفرانباری ساڵی 2718ی کوردی) هاوکات لەگەڵ 19ی ژانوییەی ساڵی 2019ی زایینی له شاری ” ئــــــۆسلۆ”ی پێتەختی وڵاتی نــــۆروێژ، رێوره‌سمێك به بۆنه‌ی دووی رێبه‌ندان یادی حەفتا و سێھەمین ساڵه‌ی دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان، به‌ڕێوه‌چوو.\nله ڕێوڕەسمەکەدا ژماره‌یه‌كی بەرچاو له کوردانی دانیشتووی شاری ” ئۆسلۆ” و شار و ناوچه‌کانی ده‌وروبه‌ری، هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌ك له نوێنه‌ری چه‌ندین رێکخراو و حیزبی سیاسیی و مه‌ده‌نیی کوردستانیی و نـــۆروێژی به‌شدارییان کرد و رێزیان له حەفتاو سێھەمین ساڵیادی دامه‌زراندنی یه‌که‌مین کۆماری کوردستان به رێبه‌رایه‌تیی پێشه‌وای شه‌هید قازیی موحه‌ممه‌د، گرت.\nبه‌وه‌ش ئه‌مه‌گ و وه‌فاداریی خۆیان به رێبازی کۆمار و پێشه‌وا و شه‌هیده‌کانی دیکه‌ی ئه‌و کۆماره جوانه‌مه‌رگه ده‌ربڕی.\nله‌سه‌ر بانگهێشتی فەرمیی کومیته‌ی نۆروێژ،ی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان ئێران، که به‌ڕێوه‌به‌ر و هه‌ڵسووڕێنه‌ری مه‌راسیمه‌که بوو، شاندێکی کومیته‌ی نۆروێژ،ی ، (پـــــــــاک)، به‌شدار بون و بروسکەی پیرۆزبایی و چەپکە گووڵی ڕێز و پێزانینیان پێشکەش بە هەڵسووڕێنەر و بەشداربووانی ڕێوڕەسمەکە کرد.\nشایانی ئاماژه‌یه شاندی (کومیته‌ی نۆروێژ،ی پارتی ئازادیی کوردستان) کە پێکهاتبوون لە بەڕێزان (ڕێبوار ئەحمەدزادە)بەرپرس و خاتوو (سۆزان ئەحمەدی) (ئیدریس کەریمی) ئەندامانی کۆمیتەی ڕێکخستنی (پـــــــاک) لە نۆروێژ، زۆر به گه‌رمیی و به رێزەوە له‌لایه‌ن کومیته‌ی حیزبی دێموکڕاته‌وه پێشوازییان لێکرا و\nهه‌ر به‌و شێوه‌ش دوای کۆتاییهاتن به ڕێزه‌وه به‌ڕێخران.\nسه‌رچاوه‌ی هه‌واڵ: کومیته‌ی ڕێکخستنی نۆروێژ،ی\n9 ی ڕێبەندانی 2719\n29 ی ژانویەی 2019


ANF | فەردا چەتین: وڵاتانی رۆژئاوایی کار بۆ سەپاندنی سیاسەتی "بەڵێ کوردان نا بۆ پەکەکە" دەکەن\nفەردا چەتین باسی لە گوشاری وڵاتانی رۆژئاوایی بۆ سەر کوردان لەمدواییانەدا کرد و وتی، "ئەمریکا، فەرەنسا و سوید پێکەوە سیاسەتی 'بەڵێ بۆ کوردان نا بۆ پەکەکە' بەڕێوەدەبەن.\nدووشه‌ممه, 12 Apr 2021, 12:16\nرۆژنامەنووس و نووسەر فەردا چەتین، کە لە نزیکەوە سیاسەتەکانی ئەوروپا بەرامبەر بە بزووتنەوەى ئازادیی کورد چاودێری دەکات بۆ ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF) باسی لە سیاسەتی وڵاتانی ئەوروپی و رۆژئاوایی لە دژی بزووتنەوەى ئازادیی کوردستان کرد.\nفەردا چەتین باسی ئەوەیکرد، لە بنەڕەتدا سیاسەتی ئەوروپا و ئەمریکا بەرامبەر بە کوردان بۆ پەیوەندیی "راستەوخۆ" نییە لەگەڵ کورد، بەڵکو لە چوارچێوەی پەیوەندییان لەگەڵ دەوڵەتانی داگیرکەری کوردستان و بە شێوەی "ناڕاستەوخۆ" لەگەڵ کورددا دادەڕێژن.\nچەتین باسی لە بەکارهێنانی سیاسەتی "کوردی باش" و "کورد خراپ" لەلایەن ئەو هێزانەوە کرد و وتی، "ئەمریکا و وڵاتانی ئەوروپا گەلی کورد و بزووتنەوەى سیاسیی کورد بە رێکخستنێکی یەکپارچە و یەکگرتوو سەیر ناکەن، بەڵکو بەپێی عەقڵییەت و ئایدۆلۆژیا – سیاسەتی خۆیان، لە یەکیان جیا دەکەنەوە. ئەمریکا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، فەرەنسا و سوید لە چوارچێوەی بەرنامەیەکدا هەوڵ دەدەن "کوردی خۆیان" دروست بکەن. پێناسەى "کوردی باش" و "کوردی خراپ" لە ئەنجامی پلان و جێبەجێکردنی سیاسەتی ئەو هێزانەوەیە".\n"ئەڵمانیا بەپێی داواکانی دەوڵەتی تورک دەجوڵێتەوە"\nفەردا چەتین رایگەیاند، پەیوەندیی ئەوروپا لەگەڵ کوردان و بزووتنەوەى ئازادیی کورد جیاواز نییە لە پەیوەندیی ئەمریکا لەگەڵ کورد و بزووتنەوەى ئازادیی کورد دا و وتی، "ئەڵمانیا دژایەتیی خۆی بۆ پەکەکە وەرچەرخاندووە بۆ سەودا و ماڵە و دروستکردنی پەیوەندییەکانی لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە سیاسی و بازرگانییەکانی لەگەڵ تورکیادا و بۆ ئەوەش بە تەواوەتی بە پێی داوا و خواستی دەوڵەتی تورک دەجوڵێتەوە.\nبۆ نمونە دکتۆر پییەر شتۆلە (Peer Stolle) سەرۆکى کۆمەڵەى پارێزەرانى کۆماریخواز لە ئەڵمانیا لەبارەی قەدەغەکردن و تاوانبارکردن بە تیرۆر وتی، 'قەدەغەى سەر پەکەکە بەرهەمی ئەڵمانیایە. قەدەغەى سەر پەکەکە لە ئەڵمانیا بەهۆی بڕیار و هەڵوێستێکی سیاسییەوە دەرکراوە'.\nهەروەها پارێزەر دکتۆر لوکاس توینە (Lûkas Theûne) بەڕێوەبەری کۆمەڵەى کوردی لە بەرلین، پێداگریی ئەڵمانیا لەسەر قەدەغەکاریی سەر پەکەکە دژایەتی خودی سیستم و رژێمی یاسایی و حقوقی ئەڵمانیایە و دەڵێت، بزووتنەوەى ئازادیی کورد خاوەن هێڵێکی دژە – کاپیتالیستە. ئەڵمانیاش ناوەندێکی گرنگی کاپیتالیزمە و ئەوە لە دژی خۆی بە مەترسی دەزانێت، چونکە پەکەکە دەیەوێت کۆمەڵگەیەکی ئەڵتەرناتیڤ بئافرێنێت بۆ ئەوەش لەلایەن دەوڵەتی ئەڵمانیانەوە تاوانبار دەکرێت و هەوڵ بۆ تەریککردن و دابڕاندنی دەدرێت.\nئەوانەى پەکەکە بۆ سیستمی خۆیان بە مەترسی و هەڕەشە دەزانن بە هاوکاریکردنی یەکتر لە "لیستی تیرۆر" دا قەدەغەکارییەکانیان دەسەپێنن. ئەو تاوانبارکردنانەش بەهۆی چالاکیی توندوتیژانەى پەکەکە نییە لە دژی ئەو وڵاتانە، بەڵکو وەک پارێزەری لوکاس توینە دەڵێت، بەهۆی هێڵی دژە کاپیتالیستیی پەکەکەوەیە، بەڵام ئەوەش لە کاتێکدایە لە ئەڵمانیا، بەریتانیا، فەرەنسا، ئەمریکا و سوید چەندین حیزبی سیاسیی دژە کاپیتالیست هەیە، کە لە پەکەکە رادیکاڵتر و توندترن. سەرباری ئەوەش ئەو حیزب و رێکخستنانە بە "تیرۆریزم" تاوانبار ناکرێن و ناخرێنە لیستی تیرۆرەوە و بە ئاسانی کار و چالاکییەکانی خۆیان بەڕێوە دەبەن".\n"گوشار و دەستگیرکردنەکان بەشێکە لە ماستەر پلانی دەوڵەتە رۆژئاواییەکان دژی بزووتنەوەى ئازادیی کوردستان"\nرۆژنامەنووس و نووسەر چەتین کایا باسی لە کوشتن و تیرۆری ئۆلۆف پاڵمە سەرۆک وەزیرانی سوید کرد و وتی، "بە هەوڵێکی زۆر و زۆردارانە کوژارنی پاڵمە لە ٢٨ی شوباتی ١٩٨٦دا خرایە ئەستۆی گەلی کورد و پەکەکە. دەوڵەتی سوید لەو هەوڵ و بابەتەدا "سەرکەوت"، بەڵام دوای ساڵەهای ساڵ و کاتێک دەرکەوت کوژرانی پاڵمە هیچ پەیوەندییەکی بە پەکەکە و کوردەوە نییە، سوید هەوڵیدا ئەو رووداوە بۆ نزمترین و سوکترین ئاست دابەزێنێت و بچووکی بکاتەوە و بەو شێوەیە خۆی لە تاوان و گوناحی، تاوانبارکردنی کورد و پەکەکە رزگار بکات. ئەوە لە کاتێکدایە کوژرانی پاڵمە سەرەتای قەدەغەکاریی پەکەکە بوو لە ئەڵمانیا، هەروەها بووە بەڵگە و کەرەستەى پێویست و بنەڕەتی بۆ قەدەغەکردنی پەکەکە لە ئەوروپا. حکومەت و دەزگای هەواڵگریی سوید بە ناوی ئەوروپاوە ئەو رۆڵەیان گێڕا و ئەو ئەرکەیان خستبووە ئەستۆی خۆیان.\nهاوکات لەگەڵ بەردەوامیی ئەو سیاسەتەدا لەمدواییانەدا لە ئەلمانیا و فەرەنسا و سوید دەستگیرکردن، زیندانیکردن، راگرتنی ئەژمارە بانکییەکان و داداگیرکردنی کوردان بۆ تاوانبارکردنی کوردان بەڕێوەدەچێت، کە ئەوەش بەشێکە لە "ماستەر پلانی" هێز و دەوڵەتە رۆژئاواییەکان لە دژی بزووتنەوەى ئازادیی کوردستان.\nدەوڵەتی ئەڵمانیا پێداگری لە هەڵوێستی توند و دوژمنانەى لە دژی پەکەکە و کوردان لە ئەڵمانیا دەکات. بەبێ ئەوەى پشت بە رووداوێک ببەستێت، بەبێ پاساوێکی گونجاو، بەبێ شاهید و بەڵگەیەک، سزای تاوانبارکردن بە کاری تیرۆر و قەدەغەکردن بەپێی مادەی ١٢٩/ب بەسەر کوردان و کۆمەڵە کوردییەکاندا دەسەپێنێت. بەبێ ئەوەى بەڵگەیەکی هەبێت و نیشانی بدات مرۆڤەکان تاوانبار دەکات. ئەو چەوتی و پێشێلکارییە لە یاسا و مافەکاندا بەشێوەی میزاجی و هاوشێوەی سەدەکانی ناوەڕاست لە دژی کوردان بەڕێوەدەچێت. ئەمریکا، فەرەنسا و سوید لە چوارچێوەی سیاسەتی 'بەڵێ بۆ کوردان و نا بۆ پەکەکە' هاوکاریی یەکتر دەکەن".\n"ئامانجی پلانەکە پاکتاوکردنی پەکەکەیە..."\nفەردا چەتین باسی ئەوەیکرد، لە ساڵی ٢٠١٤دا لە رۆژئاوا، کۆبانێ، شەنگال و مەخمور بە تێکۆشانی گەلی کورد و گەریلاکانی پەکەکە لە دژی داعش خۆشەویستی و سەرنجڕاکێشیی بۆ گەلی کورد و پەکەکە زیاتر بوو و وتی، "ئەو خۆشەویستی و سەرنجڕاکێشبوونە تەنها بەهۆی ئازایەتی و سەرکەوتن لە شەڕدا نەبوو، بەڵکو رای گشتیی جیهان باشتر گەریلاکانی پەکەکە و ژنانی کوردی ناسی، کە بەپێی سیستمێک، کە عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد بۆ کوردان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دروستیکردووە، خەبات و تێکۆشان بەڕێوەدەبەن. تاکە هۆکاری هێرشی دەوڵەتی تورک بۆ سەر رۆژئاوا، شەنگال و مەخمور ئەوەیە، کە ئەوە بە سیستمی ئەڵتەرناتیڤی کاپیتالیزم دەبین، کە ژیانێکی جیاواز پێکدەهێنێت و دەئافرێنێت.\nدوای ئەوەی داعش لە عێراق و سوریا تێکشکێنرا، نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەمریکا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، فەرەنسا و سوید پلانسازیی نوێیان داڕشت. لەلایەکەوە لەگەڵ کوردان دەستیان بە چاوپێکەتن و دیپلۆماسی کرد و هاوکاریی مرۆیی و پشتیوانیی ئابوورییان پێشکەشکرد، لەلایەکی ترەوە پێشەنگەکانی تێکۆشانی ئازادیی ٤٠ ساڵەى کوردیان کردە ئامانج بۆ ئەوەى پاکتاویان بکەن. تورکیا و پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە)یان بەشداری پلانی پاکتاوکاردنی پەکەکە کردووە و هەندێک رۆڵیان پێداون، بەڵام لەبەر ئەوەى ئەو پلانە پاکتاوکارییە لە باکوور، باشوور، رۆژهەڵات و رۆژئاوا لە ناو گەل دا قبوڵ ناکرێت، ئێستا هەوڵ دەدەن لە ناو بەڕێوەبەران و حیزبە سیاسییەکاندا ناکۆکی دروست بکەن و بەو شێوەیە یەکێتیی گەل پارچە بکەن.\nجۆن بۆڵتۆن راوێژکاری پێشووی ئاسایشیی نەتەوەیی ئەمریکا لە کتێبەکەیدا بە ناوی "ژووری رووداوەکان" باس لە کارەکانی ئەمریکا و رووسیا دەکات، کە چۆن دەیانەوێت شۆڕشی رۆژئاوا لە جەوهەری خۆی دوور بخەنەوە و بیشێونن. بۆڵتۆن رایگەیاندووە، پلانیان داناوە، کە بە گوشارەکانی تورکیا باج لە رۆژئاوای کوردستان بستێنن و هاوکات پلانی پاکتاوکردنی بزووتنەوەى ئازادیی کورد لە باکوور و باشوور پێکەوە بەڕێوەببەن. ئەمریکا، یەکێتیی ئەوروپا، رووسیا، سوریا و تورکیا سەرباری ناکۆکی زۆر و زەوندی نێوانیان، بەڵام لە ناو هاوکاریی ستراتیژیکدان لەگەڵ یەکتردا. ئەمریکا، رووسیا و یەکێتیی ئەوروپا هاوکاریی تورکیایان کرد بۆ داگیرکارییەکانی لە رۆژئاوا و ئەو داگیرکەرییەیان قبوڵکرد و پشتیوانییان لێکرد. بەوەش بە یەکگەیشتین کانتۆنەکانی جزیر، کۆبانێ و عەفرینیان لە کوردان زەوت کرد و رێگرییان لە دامەزراندنی هەرێمێکی خۆسەری کوردان لە سەرتاسەری رۆژئاوای کوردستاندا کرد".


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: لەنێوان ی پ گ و پارتی دا هیچ تەنسیقێک نی یە\nئەووێنانەی بڵاو کرانەوە تێیدا شەڕڤانانی ی پ گ لە گەڵ هێزەکانی پێشمەرگە دەردەکەون، ئەو هێزانە پێشمەرگەکانی ی ن ک لەسنوری ڕەبیعەن و دەروازەی ڕەبیعە جیگیر کراون. پ د ک تائیستا لەسەر هەڵوێستی پێسووی دەرهەق بەڕۆژئاوا بەردەوامە، بۆ ئاگاداری هەمو لایەک کە لە ئیستادا زومار بەتەواوی گوندەکانی دەوروبەرییەوە لەگەڵ سەنگال بەتەواوی کەوتۆتە دەست چەتە تیرۆرستەکانی داعش و خەڵکی ناوچەکە ئاوارە بوون و ماڵ و زیدی خۆیان لەترسی پەلاماری چەتە تیرۆرستەکانی داعش بەجێ هێشتووە.\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۵/۱۲/۱۳۹۳ ۰۴:۵۵:۰۰ قبل‌ازظهر


کوردیپێدیا - ستاییشی یەزدانی مەزن - مەلا غەفوری دەبباغی (حافزی مەهابادی)\n📖 ستاییشی یەزدانی مەزن - مەلا غەفوری دەبباغی (حافزی مەهابادی) | 🏷 پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nستاییشی یەزدانی مەزن - مەلا غەفوری دەبباغی (حافزی مەهابادی)\nئامادەکردنی: زریان سەرچناریزریان سەرچناری\nستایشی یەزدانی مەزن\nشاعیری هەست ناسک و بلیمەتی کورد، مەلا غەفوری دەبباغی ناسراو بە (حافزی مەهابادی) لە ساڵی 1927 ی زاینی لەدایک بووە، بە داخێکی زۆرەوە هەر لە منداڵیەوە بینای چاوەکانی لە دەست دەدات، ئیتر بە شێوەیەکی کولەمەرگی ژیان بەسەردەبات، تا لە ساڵی 1990 زاینی کۆچی دوای دەکات، ئەم ستایشەی نوسیوە، ویستمان دوبارە بیخەینەوە بەر دیدەی خوێنەران وە هەندێک لە وشەکانیشی لێکبدەینەوە.\nحەمد بۆ خوای بەرز و بێ هاوتا\nخالقی مەخلوق بێ باک و تەنیا\nڕاگری زەوی و حەوت ئاسمانە\nبەری لە وەهم و شک و گومانە\nبە قودرەتی خۆی لەیەک قەترە ئاو\nجوانترین بەشەر دێنێتە بەر چاو\nرۆزی ئەو دەخۆن گەلێ گیانلەبەر\nهەربەدەس ئەوە قازانج و زەرەر\nهەرچی ئەو بیدا نابڕێتەوە\nهەرچی ئەو بیبا ناگەڕێتەوە\nبەیەکێ ئەدا ماڵی زۆر و گەنج\nبەیەکێ ئەدا موشەقەت و ڕەنج\nیەک بەخێو ئەکا بەنازو نیعمەت\nیەکێ دەخاتە ژێر باری زەحمەت\nیەکێ تێر دەکا لە گۆشت و پڵاو\nیەکێ کوێردەکا بۆ چۆڕێ شۆرباو\nیەکێ گەڕانی بە کادیلاکە\nیەکێ بە پێیان، ماندو و هێلاکە\nیەکێ رادەخا فەرش لەبەر پێ\nیەک لەسەر حەسیر گیانی دەردەچێ\nیەک سوڕانەوەی بە تیوتا یە\nیەک ماندو و مردو هەتاهەتایە\nیەکێ بەدەنی وەک گرێ دارە\nیەکێ دوازدە مانگ لەشی بیمارە\nیەکێ منداڵی زۆر و بێ خێرە\nیەکێ تا دەمرێ هەر وەجاخکوێرە\nیەکێ لە باخەڵ ناسک و نازدارە\nیەک هاوڕێ لەگەڵ ورچی نێو غارە\nیەکێ پەری ڕو دێتە باوەشی\nیەک دێڵە دێوێ بۆتە هاوبەشی\nیەکێ دەکاتە گەورەی خاس و عام\nیەکێ دەنوێنێ لە تونی حەمام\nبە یەکێ ئەدا عەقڵی ئەفلاتوون\nیەکێ دەکاتە واریسی مەجنون\nیەکێ دەکاتە قوتبی رەببانی\nیەکێ دەکوژێ بە بێ ئیمانی\nیەکێ زانایە ژیانی تاڵە\nیەک گەوج و نەزان بە ماڵ و حاڵە\nیەکێ دانیشتوی کۆشک و تەلارە\nیەک بە ئەرمەنی و جوش قەرزدارە\nیەکێ حسابی ڕەد بو لە میلیارد\nیەکێ شک نابات لە ماڵ پۆتێ ئارد\nیەکێ شیک ترین جل لە بەریایە\nیەک لە تەندورخەی بۆسۆی لێنایە\nیەک گرانترین پارچەی دادڕی\nیەک تورەکەی سوار ئەستۆی دابڕی\nیەک کۆشک و سەرای لێ بەجێ ماوە\nیەک شارەداری لە قەبری ناوە\nیەک بەدەست و دڵ یەکێ چروکە\nیەک ئێسکگران یەک ڕەزا سوکە\nیەکێ دەست لەمل یاری چاو بازە\nیەک چاوی خێل بو لە بەر دەروازە\nیەک ماڵی پڕە لە نەفت و گازۆل\nیەک هەڵدەلەرزێ لەبەر سەرماوسۆڵ\nیەکێ خاوەنی سەروەت و ماڵە\nیەکێ تا دەژی روت و رەجاڵە\nیەکێ خاوەنی بێژو و پەیکانە\nیەکێ لارەمل لە قوون دەرکانە\nیەک بەدەستی پڕ بۆ ماڵ دێتەوە\nیەکێ بە بێ شێو سەر دەنێتەوە\nیەکێ بێ حەد و حیسابە ماڵی\nیەک بەخێو دەبێ بە نانی سواڵی\nیەکێ دەباتە نێو ئاپارتومان\nیەک دەخزێنێتە بەندیخانەکان\nیەکێ ئارەقەی نایەتە نێو چاو\nیەکێ دەبرژێ لەبەر سورەتاو\nبە یەکێ ئەدا دینار بە خەڵوار\nیەکێ سەگ و نان دەکا قەرزدار\nیەکێ نان لەدەم سەگ دەڕفێنێ\nیەک هەزار هەزار پوڵ دەدۆڕێنێ\nیەکێ سوبحانەی هەنگوین و ڕۆنە\nیەکێ سێ ژەمە سیرێژە کۆنە\nیەک پارچەی نایاب دەکاتە بەرگی\nیەک لەبەر روتی دەخوازێ مەرگی\nیەک پوڵ و پارەی بەسود دەگەڕێ\nیەک سەری مانگێ ڕەنگی دەپەڕێ\nیەکێ رۆژ و شەو مەست و سەرخۆشە\nیەک لە سوێی گۆشت و جەوری، نەخۆشە\nیەکێ نەهاری قەل و مریشکە\nیەکێ دۆی ترشە یا نانی ویشکە\nیەکێ مەکینەی بەرگی دەشۆرێ\nیەک لە دەست تەنگی ژنی دەتۆرێ\nیەک هەمو ساڵێ دەچێ بۆ حەجێ\nیەکێ بەربینگی دەگرێ پورخەجێ\nیەک پوڵی زۆرە ژنی دەدەنێ\nیەک ماوەی ژینی دەنوێ بە تەنێ\nبەیەکێ ئەدا چەند دەستە خانو\nیەک دادەمێنێ بۆ کرێ خانو\nخۆی لە هەمو کەس باشتر دەزانێ\nمەرد دەباتە لای نامەرد بۆ نانێ\nکەسیش بۆی نیە بڵێ خوایە\nبۆ؟ وات کردوە؟ لەبەر چی؟ وایە؟\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 16 2018 2:37PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: May 16 2018 11:08PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Jun 19 2019 10:18PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 2,014 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 8 KB Jul 20 2018 10:32PM زریان سەرچناری\n2. 👁 مەلا غەفوری دەباغی حافزی مەهاباد


عێراق: سیستەمێکی دادوەری تێکشکاو – DHRD\nYou are here: Home / ڕاگەیاندنەكان / عێراق: سیستەمێکی دادوەری تێکشکاو\nدە ساڵ پاش جەنگی داگیرکردنی عێراق، هێشتا دەنگە ناڕەزایەکان لە دژی حکومەت ڕووبەڕووی سزا دەبنەوە و مافەکانی دادگایکردنی عادیلانە پشتگوێ دەخرێت\nبەغداد، 31 ی کانوونی دووەم 3131 : لە چوارچێوەی ڕاپۆرتە ساڵانەیدا، هیومان ڕایتس وۆچ ئەمڕۆ\nووتی، سەرکردایەتی عێراق ڕێوشوێن و سزای تووندی لە دژی سیاسەتمەدارانی سەر بە ئۆپۆسیزیۆن و\nدەستگیرکراوان و خۆپیشاندەران و ڕۆژنامەنووسان بەکارهێناوە، لەگەڵ بەرتەسک کردنەوەی مەوداکانی\nئازادی بە شێوەیەکی کاریگەر بۆ ڕێکخراوە سەربەخۆکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ئازادی سیاسی لە عێراق .\nلەپاش ساڵی 3112 وە بۆ یەکەم جار ، ژمارەی کوژراوانی هاووڵاتی مەدەنی بەهۆی کردەوە\nتووندوتیژیەکانەوە لە ساڵی 3133 دا زیادی کرد. لە ناوەندی ئەو قەیرانە سیاسیەی لە کانوونی یەکەمی\n3133 وە لە عێراقدا هاتووەتە ئاراوە، بە هەزارەها پۆلیس و هاووڵاتی مەدەنی لە کردەوە تووندوتیژیەکان\nو هێرشە پلان بۆ داڕێژراوەکاندا کوژران. شان بەشانی زیادبوونی تووندوتیژیەکان، هێزە ئەمنیەکانی\nعێراقیش بەردەوام بوون لە هەڵمەتی ڕەشبگیری و ئەشکەنجەدانی دەستگیر کراوان ئەمەش بە پشت بەستن\nبە بەڵگەیەکی کەم یان نەبوونی بەڵگە کە ئەم کەسانە کاری نایاسایی یان تاوانیان ئەنجامدابێت، بۆ ئەوەی\nناچاریان بکەن بە دانپێنان لە ژێر فشاردا. سارا لی وویتسن، بەڕێوەبەری هیومان ڕایتس وۆچ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست ووتی،”لەکاتێکدا گرووپە چەکداریەکان هاووڵاتیانی مەدەنی عێراقییان کردبووە ئامانجی هێرشە یەک لە دوای یەکەکانیان لەسەرتاسەری ساڵی ڕابردوودا، هێزە ئەمنیەکانی عێراقیش هاووڵاتیانی مەدەنیان دەکردە ئامانجی هەڵمەتە رەشبگیریەکانیان و خراپ مامەڵەکردنیان لە کاتی لێکۆڵینەوەدا.” وویتسن هەروەها ووتی، “پاش دەیان ساڵ\nلە سیستمی دیکتاتۆری و داگیرکاری و کاری تیرۆرستی، ئەمڕۆ هاووڵاتیانی عێراقی ڕووبەڕوی\nحکومەتێک بوونەتەوە کە ڕۆژ بە ڕۆژ بەرەو دەسەڵاتی تاک ڕوەی هەنگاو دەنێت و هەوڵێکی ئەوتۆ نادات\nبۆ پاراستنی سەلامەتی هاووڵاتیانی.” هیومان ڕایتس وۆچ ووتی، لە ڕاپۆرتە 666 لاپەڕەیەکەیدا هەڵسەنگاندنی کردووە بۆ پێشکەوتنەکانی بواری مافی مرۆڤ لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا لە زیاتر لە 21 ووڵاتی جیهاندا، لەگەڵ شیکردنەوەیەک بۆ بارودۆخی پاش بەهاری عەرەبی. خواستی حکومەتە نوێیەکان بۆ ڕێزگرتن لە مافەکانی مرۆڤ ئەوە دەخاتە ڕوو کە ئایا ڕاپەڕینەکانی ووڵاتانی عەرەبی دەبێتە مایەی لە دایک بوونی دیموکراسیەکی ڕاستەقینە یان دروست بوونی دەسەڵاتی تاک ڕەوی لە بەرگێکی نوێدا.\nهیومان ڕایتس وۆچ ووتی، خراپ بەکارهێنانی سیستمی دادوەری سزایی )العدالە الجنائیە( مایەی\nنیگەرانی گەورەیە. پێویستە لەسەر دەسەڵاتدارانی عێراق چاکسازی لەم سیستمەدا بکەنە ئامانجی سەرەکیان\nلە ساڵی 3131 دا تا سیستەمی دادوەری سزایی لە عێراقدا وەک خۆی جێ بەجێ بکرێت. یاساکەپێویستی\nدەکات لەسەر پۆلیس بە بەدەستهێنانی فەرمانی گرتن لەلایەن دادوەرەوە بۆ دەستگیر کردنی گومان لێکراو\nپاشان لە ماوەی 32 کاتژمێری دەستگیرکردندا گومان لێکراو بهێنرێتە بەردەم لێکۆڵەری دادوەری. هەر\nبەپێی یاساکە پێویستە لەسەر دەسەڵاتداران گرەنتی ئەوە بدەن کە دەستگیر کراو مافی هەبوونی پارێزەری\nهەبێت و کاتی تەواویان هەیە بۆ خۆئامادەکردن بۆ بەرگریکردن و ڕووبەڕو بوونەوەی هەر بەڵگەیەک لە\nدژیان. هیومان ڕایتس وۆچ ووتی، بەڵام دەسەڵاتدارانی هێزە ئەمنیەکان زۆر بە دەگمەن پاپەندی یاساکە\nدەبن. پێویستە لەسەر حکومەت لێکۆڵینەوە لەسەر ئەو تۆمەتانە بکات کە ئاماژە بە خراپ مامەڵەکردنی\nدەستگیر کراوان دەکەن بە تایبەت لەگەڵ دەستگیرکراوانی ژن. هەروەها پێویستە لەسەر حکومەت\nلێکۆڵینەوە بکات لەسەر خراپ مامەڵەکردنی هێزە ئەمنیەکان و ووتەی دەستگیرکراوەکان کە دەڵێن\nئەفسەران و دادوەران یاسای دژە تیرۆری ووڵات بەکاردەهێنن بۆ هەراسان کردنی هاووڵاتیانی بێتاوان .\nهیومان ڕایتس وۆچ ووتی، نا ڕوونی و هەڕەمەکیەکی زۆر سیستمی دادوەری سزایدا بەدی دەکرێت.\nئەفسەرانی هێزە ئەمنیەکان و دادوەران وەک یەک دانپێنانەکان بەکاردەهێنن وەک بنەمایەک بۆ سەپاندنی\nسزای تاوان و بە بەردەوامی دەستگیرکراوەکان سزا دەدەن بە تۆمەتی کاری تێرۆریستی لە کاتێکدا هیچ\nبەڵگەیەکی دروستیان لە بەردەستدا نیە. هیومان ڕایتس وۆچ لەگەڵ ژمارەیەک پارێزەرو کەس و کاری\nدەستگیرکراوەکاندا قسەی کرد کە ووتیان ئەو کەسانەی بەرگری لێدەکەن و ئەندامانی خێزانەکانیان پاش\nناچارکردنیان بە دانپێنان لە ڕێگەی هەڕەشە و ئەشکەنجەی جەستەییەوە بە ماددەی 2 ی یاسای دژە تیرۆر\nلە کانوونی یەکەمی 3133 دا، هیومان ڕایتس وۆچ، ڕاپۆرتی دۆکیومێنتاری لەسەر چەند نمونەیەک لە\nئەشکەنجەدانی ژنانی دەستگیرکراو کرد. کەس و کاری ئەم ژنانە ووتیان کە هێزە ئەمنیەکان و دادوەران\nپێکەوە کاردەکەن بۆ هێشتنەوەیان لە زیندان بە تۆمەتی ناڕاستی وەک “گومانی تێوەگلان لە کاری\nتیرۆریستی” و پاشان بۆ ئازاد کردنیان داوای بەرتیل لە کەس و کاریان دەکەن .\n“دانپێنانێک لەسەر بنەمای سیستمی دادوەری سزایی دەبێتە هاندەر بۆ پەیڕەوکردنی ئەشکەنجەدان وەک\nشێوازێکی دروست بۆ بە دەستهێنانی زانیاری لە ڕێگەی دانپێنانەوە.” وویتسن ووتی، “پێویستە لەسەر\nحکومەت گرەنتی ئەوە بدات کە هەر کەسێک بەرپرسیار بێت لە هەر ئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردنێک لێکۆڵینەوەی تەواوی لەگەڵ دەکرێت و سزای بەسەردا دەسەپێنرێت.”\nئەفسەرانی هێزە ئەمنیەکان هەستان بە ئەنجامدانی چەندین هەڵمەتی ڕەشبگیری و دەستگیرکردن لەماوەی\nساڵی 3133 دا. هیومان ڕایتس وۆچ لە گەڵ چەندین شایەتحاڵ قسەی کرد کە ووتیان ئەفسەرانی هێزە\nئەمنیەکان هەڵیان کوتاوەتە سەر گەڕەکەکانیان و بەبێ هەبوونی هیچ فەرمانێکی دادگا و بەشێوەیەکی\nهەڕەمەکی هەستاون بە دەستگیر کردنی ژمارەیەک لە دانیشتوانی ئەو گەڕەکانە بۆ ماوەی چەندین ڕۆژ و\nهەروەها دەستگیر کردنی تەواوی ئەندامانی چەندین خێزان بە تۆمەتی کاری تیرۆریستی بەبێ هەبوونی\nهیچ بەڵگەیەک .\nبەم دوایانە، لە مانکی تشرینی دووەمدا، هێزەکانی پۆلیسی حکومەتی فیدراڵی هەڵیان کوتایە سەر 33 ماڵ لە\nناوچەی تاجی باکوری بەغدادو 23 کەسیان دەست بەسەر کرد کە 32 یان منداڵ بوون لە ماڵەکانیاندا\nتەواوی ئەو شەوە. سەرچاوەیەکی نزیک لە دەستگیرکراوەکان کە نەیوویست ناوی ئاشکرا بکرێت ووتی\nکە هێزەکانی پۆلیس 33 ژن و کچ کە تەمەنیان لە نێوان 33 بۆ 61 ساڵیدا بووە بردوە بۆ بنکەی لیوای 6 و\nلەوێ بۆ ماوەی 2 ڕۆژ دەست بەسەر بوون بەبێ سەپاندنی هیچ سزایەک. هەروەها سەرچاوەکە ووتی، کە\nژنەکان لێیاندراوەو ڕووبەڕووی ئەشکەنجە بوونەتەوە لە ڕێگەی بەکارهێنانی تەزووی کارەبا و عەلاگەی\nسەرەڕایی دەربڕینی هەموو ئەو ناڕەزاییە بەرفراوانانەی لە دژی خراپ مامەڵە کردن و دەست درێژی\nسێکسی بۆسەر ژنان لەکاتی دەستگیر کردنینان بەر لە دادگایی کردن، بەڵام حکومەت لێکۆڵینەوەی\nنەکردووە و سزای ئەو کەسانەی نەداوە کە هەستاوون بەم کارانە. وەک وەڵامێک بۆ خۆپیشاندانە\nبەرفراوانەکان لە دژی ئەو جۆرە مامەڵەیەی لەگەڵ ژنانی دەستگیرکراودا دەکرێ، سەرۆک وەزیرانی\nعێراق نوری مالیکی بڕیاری لێبووردنی بۆ 33 ژنی دەستگیرکراو دەرکرد. ئەمە لەکاتێکدایە کە بەسەدانی\nتر لە زیندانەکاندا ماونەتەوەو زۆربەیان ڕووبەڕوی ئەشکەنجە بوونەتەوەو بێ بەش کراون لە هەبوونی\nهیومان ڕایتس وۆچ ووتی، هەروەها بۆ دڵنیابوون لەوەی کە دەستگیر کردنەکان هاوتان لەگەڵ ستاندەردە\nنێو دەوڵتیەکان و یاساکانی عێراق، پێویستە حکومەت بە ئاشکرا نەفرەت بکات لە هەر جۆرە ئەشکەنجەدان\nو خراپ مامەڵەکردنێکی زیندانیان لە پێش دادگای کردن و لەکاتی لێکۆڵینەوەدا بە ئامانجی ناچارکردنیان بە\nدانپێنان. پێویستە لەسەر دەسەڵاتداران لێکۆڵینەوەی خێرا بکەن لە هەموو ئەو تۆمەتانەی ئاماژە بە\nئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردنی زیندانیان دەدەن هەروەها سزای ئەو پاسەاون و ئەفسەرانەی\nلێکۆڵەرەوە بدات کە بەرپرسیارن لە خراپ مامەڵە کردنی زیندانیان. پێویستە ڕێگەنەدەن بە دانپێنانی\nناچاری لە ڕێگەی ئەشکەنجەدان یان شێوازی نایاسای تر و ڕێگە بدەن بە زیندانیان بواری تەواویان\nهەبێت تا بتوانن ڕووبەڕوی ئەو بەڵگانە ببنەوە کە لە دژیان دەوترێ .\nلەکاتێکدا خۆپیشاندانەکانی جیهانی عەرەبی بۆ داواکاری چاکسازی سەرتاسەری هەرێمەکەی گرتۆتەوە،\nحکومەتی عێراق تواناکانی چڕکردۆتەوە بۆ سنووردار کردنی مافی عێراقیەکان لە گردبوونەوەی ئازاد.\nهیومان ڕایتس وۆچ تێبینی کرد کە چۆن دەسەڵاتدارانی عێراق سەرکەوتووانە خۆپیشاندانەکانی ناوچەی\nتەحریریان پەک خست لە ساڵی 3133 دا لە ڕێگەی ناردنی پۆل پۆل لەو کەسانەی پشتگیریان لە\nحکومەتەکەی مالیکی دەکرد و هێزە ئەمنیەکان بە نهێنی بۆ ناو خۆپیشاندانەکان هەفتانە. هێزە ئەمنیەکانی\nبەغداد هەموو ئەو ڕێگانەیان دادەخست کە بەرەو شوێنی خۆپیشاندانەکان دەچوون هەروەها لە\nڕۆژنامەنووس و خۆپیشاندەرانی بێ چەکیان دەداو کامێرەکانیان دەشکاندن و دەستیان بەسەر میمۆری\nکۆمپیوتەرەکانیاندا دەگرت. ژمارەیەک لە چالاکەوان و ڕۆژنامەنووسی سەربەخۆ بە هیومان ڕایتس\nوۆچیان ووت کە هەستیان بە سەلامەتی نەدەکرد لەکاتی ئامادەبوون لەو خۆپیشاندانانەی کە لە دژی گەندەڵی\nو داواکاری زیادکردنی مافە سیاسی و مەدەنیەکان دەکران .\nلە هەمان کاتدا، سەرۆک وەزیرانی عێراق سەرقاڵی بەهێزکردنی پێگەی دەسەڵاتی بوو لەڕێگەی دانانی\nکەسانی نزیک لەخۆی بۆ پۆستە وەزاری و ئەمنیە سەرەکیەکان کە بەپێی دەستووری عێراق ئەم پۆستانە\nپێویستی بە پەسەندکردنی پەرلەمانی هەیە. لە کانوونی یەکەمی ساڵی ڕابردوودا، مالیکی وەڵامی\nخۆپیشاندەرانی ئاشتیخوازی بە هەڕەشە دایەوەو ووتی کە ڕێگە بە خۆپیشاندان نادات .\nپێویستە لەسەر دەسەڵاتداران لێکۆڵینەوە لەو هێرشانە بکەن کە کرانە سەر خۆپیشاندەران و سزای ئەو\nئەفسەرانە بدەن کە بەرپرسیاربوون لە ئەشکەنجەدانی دەستگیر کراوانی پاش ئەو هەڵمەتە ڕەشبگیریانەی\nکە تێیدا ئەفسەرانی هەڵمەتەکە بە ئامادەکاری “پێش وەخت” بۆ ڕێگرتن لە هێرشی تیرۆریستی ناوزەندیان\nکرد بوو. شەش لەو دەستگیراوانە کە لە مانگی نیساندا ئازاد کرابوون ووتیان کە ئەفسەرانی لێکۆڵینەوە\nپێیان ووتوون کە ئەوان دەستگیر کراون بە مەبەستی کەم کردنەوەی کاری تاوان یان هەر خۆپیشاندانێکی\nگشتی کە ببێتە مایەی شەرمەزارکردنی عێراق لەکاتی کۆبوونەوەی سەرکردەکانی لووتکەی ووڵاتانی\nعەرەبی لە بەغداد .\nلانی کەم 332 زیندانی لە ساڵی 3133 دا لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە لە سێدارە دران، ژمارەکەش زیادی\nکردووە بە بەراوورد بە ساڵی 3133 کە تێیدا 63 زیندانی لە سێدارە درابوون. ئەمە جگە لەوەی حکومەت\nزانیاریەکی زۆر کەم یان هیچ زانیاری دەربارەی ئەو زیندانیانەی لە سێدارە درابوون بڵاونەکردەوە یان\nئەو بەڵگانەی کە پێی تاوانبار کرابوون. زۆرێک لە سێدارە دراوەکان تۆمەتبار کرابوون بەتێوەگلان لە\n19 ی مارسی داهاتوودا، 31 ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر جەنگی داگیر کردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە کە\nکۆتای هێنا بە ڕژێمەکەی سەدام حوسین و دەیان ساڵ لە دیکتانۆریەت. حکومەتی ئەمریکا فشاری تەواوی\nنەخستۆتە سەر حکومەتەکەی مالیکی بۆ نەهێشتنی گەندەڵی و زنجیرە پێشێلکاریەکان لە دژی مافی مرۆڤ\nلە ووڵاتەکەیدا. هیومان ڕایتس وۆچ ووتی، دادگایکردنێکی عادیلانە لە دژی ئەو تاوان و خراپ\nمامەڵەکردنانەی لەلایەن هێزی هاوپەیمانەکانەوە لە عێراق ئەنجامدرا بوونی نەماوەو بە تەواوی پشتگوێ\nوویتسن ووتی، “سەرنەکەوتنی حکومەتی ئەمریکا و بەریتانیا لە لێپرسینەوە و سزای ئەو هێزانەیان کە\nبەرپرسیاربوون لە خراپ مامەڵە کردنی دەستگیرکراوان و کوشتن لە دەرەوەی فەرمانی دادگا لەکاتی\nبوونیان لە عێراق وادەردەکەوێ کە ڕێخۆشکەر بووبێ بۆ حکومەتی عێراق لە بیانوو هێنانەوە بۆ خراپ\nمامەڵە کردنەکانی و سەرنەکەوتن لە بەرقەرارکردنی یاسا و سەقامگیری و نەبوونی لێپرسینەوە .”\nبۆ خوێندنەوەی ڕاپۆرتی جیهانی ساڵی 3131 ی هیومان ڕایتس وۆچ بەشی عێراق، تکایە سەردانی\nبۆ زانیاری زیاتر لەسەر ڕاپۆرتەکانی هیومان ڕایتس وۆچ دەربارەی عێراق، تکایە سەردانی ماڵپەڕی :\n– – – لە نیۆرک ئێرن ئێڤەرس، زمانی )ئینگلیزی و عەرەبی(، ژمارەی مۆبایلی نیو یۆرک 3 239 163 1311\n– – – ژمارەی مۆبایلی بەغداد 262 991 112 2921 se@hrw.orgever\n– لە نیۆرک تەمارا ئەلریفاعی، زمانی )ئینگلیزی، عەرەبی، فەرەنسی، ئیسپانی(، ژمارەی تەلەفۆن 9926\n– – 3 626 112 alrifat@hrw.org\nلە نیۆرک، سارا لی وویتسن، )زمانی ئینگلیزی(، ژمارەی تەلەفۆن 3 333 336 3311 ژمارەی مۆبایل – – –\n– – – 3 939 163 1393 whitsos@hrw.org\nhttp://dhrd.nl/wp-content/uploads/2014/12/aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa.jpg 216 540 shorsh muhamad http://dhrd.nl/wp-content/uploads/2020/02/D.H.R.D-220x172.jpg shorsh muhamad2014-12-06 14:14:372020-02-24 18:44:47عێراق: سیستەمێکی دادوەری تێکشکاو


تێڕوانینی ناوچەکە لەسەر سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان\nنووسەران: علی ڕەزا نادر، لاریی هاناوەر، برێنا ئاڵێن و علی سکۆتن\nئەم ڕاپۆرتە تێڕوانینی ڕێتێچووی ناوچەکە دەخاتە ڕوو، سەبارەت بە ئەگەری جیابوونەوەی باکووری عێراق لە عێراق. بەتایبەت، نووسەرەکانی ئەم ڕاپۆرتە هەوڵیان داوە بەرژەوەندییەکانی سێ دەوڵەتی دراوسێی هەرێمەکە سەبارەت بە جیابوونەوە لە عێراق شرۆڤە بکەن، کە سێ لایەنی سەرەکیی ناوچەکەن و، ئەوانەیش حکوومەتی ناوەندیی عێراق و تورکیا و ئێرانن. هەروەها نووسەرەکان هەوڵیان داوە سیاسەتی هەریەکە لەو سێ دەوڵەتە سەبارەت بە سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان نیشان بدەن. نووسەرەکان بە سێ سیناریۆ، به‌ره‌وڕووبوونه‌وه و کاردانەوەی هەریەکە لە بەغدا و ئانکارا و تاران سەبارەت بە سەربەخۆبوونی هەرێمی کوردستان، بەم جۆرە دەخەنە ڕوو: سیناریۆی یەکەم، ڕاگەیاندنی تاکلایەنەی سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان، کە ئەمەیش بەگشتی لە لایەن ناوچەکەوە دژایەتیی دەکرێت. سیناریۆی دووەم، دوایین کەس کە هێشتا هەر ماوە “Last Man Standing”، ئەمەیش کاتێك دەبێت کە حکوومەتی عێراق بڕووخێت و کوردستان سەربەخۆییی خۆی ڕابگەیەنێت. سیناریۆی سێیەم، لێکدوورکەوتنەوە و نەمانی پەیوەندیی بەردەوامی نێوان بەغدا و هەولێر. هەروەها نووسەرەکانی ئەم بابەتە لە هەر سیناریۆیەکدا جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە چۆن هەریەکە لەو سیناریۆیانە سەرنجی لایەنە نەتەوەییخوازە شۆڕشگێڕەکانی پارچەکانی تری کوردستان ڕادەکێشێت، کە خەڵکەکەیان نەک تەنیا هاوکاری دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان بن، بەڵکوو هەوڵ بدەن پەیوەندیشی پێوە بکەن.\nلە ڕوانگەی عێراقەوە:\nجیابوونەوەی کوردەکان ڕووبەڕووبوونەوەیەکە بەرانبەر بە دەسەڵاتی بەغدا. لە کاتێکدا دەسەڵاتی بەغدا بۆ ڕێگری لە جیابوونەوەی کوردەکان، سنووردارە.\nڕاگەیاندنی تاکلایەنەی سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان، بەغدا تووڕە دەکات و کاردانەوەیەکی توندی دەبیت. بەڵام وردە وردە دوورکەوتنەوە و پچڕانی پەیوەندی لەگەڵ بەغدا، ڕێگەخۆشکەرە بۆ دانوستان و لێکتێگەیشتن سەبارەت بە جیابوونەوەکە و، ئەمەیش وا دەکات بەغدا سەبارەت بە دەرەنجامی جیابوونەوەکە میانڕەوتر بێت و، لە داهاتوودا بەرژەوەندیی هەردوو لایەنەکەی تێدا دەبێت.\nئەگەر بێت و ڕاگەیاندنی سەبەخۆیی، دووبارە لە ڕێگەی ده‌مارگرژی (تەعەسوب)ی نەتەوەیییەوە بێت، ئەوا بەغدا دەتوانێت لەگەڵ تاران و ئانکارادا ڕێک بکەوێت و، دژی ئەم سەربەخۆیییە ڕابوەستنەوە.\nلە ڕوانگەی تورکیاوە:\nیەکەم جار یەکێک لە دژە هەرە سەرسەختەکانی سەربەخۆییی کوردستان تورکیایە، بەڵام ئێستا پەیوەندییەکی توندوتۆڵی سیاسی و ئابووریی لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا هەیە.\nلە دیدگه‌ی تورکیاوە، وردە وردە و بەردەوام هەنگاونان بەرەو سەربەخۆییی کوردستان، سوودێکی گەورەی سیاسی و ئابووریی دەبێت، بەڵام جووڵانەوەی خێرا بەرەو سەربەخۆیی ـــ بەتایبەتی ئەگەر هەرێمی کوردستان هانی کوردەکانی سووریا و تورکیا بدات بۆ دروستکردنی هەرێمێکی گەورەتری ئۆتۆنۆمی ـــ دەبێتە هۆی قەیرانی سیاسی و ئابووری بۆ هەرێمەکە.\nلە ڕوانگەی ئێرانەوە:\nلە دیدگه‌ی کۆماری ئیسلامییەوە، سەربەخۆییی کوردستان بابەتێکی هەستیارە و، دەترسێت سەربەخۆبوونی ئەم پارچەیەی کوردستان، هانی کوردەکانی تر بدات کە بە زەبروزەنگ خەفە کراون و، ئەوانیش هەمان داوا و هەمان شت بکەن.\nلەوانەیە ئێران، دان بە سەربەخۆبوونی هەرێمی کوردستاندا بنێت و پێی ڕازی بێت، ئەگەر بێت و بەپێی ئەوەی کە خۆی دایدەنێت هەڕەشە نەبێت لەسەر سەقامگیریی ئێران و کاریگەریی نەرێنیی لەسەر بارودۆخی ناو ئێران نەبێت.\nدیسان ئێرانیش ئەوەی پێ باشە کە جیابوونەوەی هەرێمی کوردستان لە عێراق بە شێوەیەکی لەسەرخۆ بێت و بە دانوستان و لێکتێگەیشتنەوە جیا ببێتەوە، ئەم جیابوونەوەیه هێدی هێدییه‌یش وا دەکات کە بەغدا هیچ شتێکی بەرانبەر بە جیابوونەوەکە نەبێت و، ئیتر ده‌بێت ئێرانیش میانڕەوانە، هەر گرفت و دژایەتییەک کە هەیەتی، لە ناوخۆیدا چارەسەری بکات.\nلینکی کورتەی ڕاپۆرتەکە\nلینکی تەواوی ڕاپۆرتەکە\n« ئیدارەی ترەمپ: کورتبڕییەک بۆ گەیشتن بە سەربەخۆییی کوردستان، یان بەپێچەوانەوە؟ بۆچی تورکیا گرنگی بە مووسڵ دەدات؟ »


تووشبووانی ڕۆماتیزم و نەخۆشییەکانی ئێسک و جومگە دەتوانن بەڕۆژوو بن؟\nپزیشکی پسپۆڕی و جومگە و ڕۆماتیزم\nڕۆماتیزم و نەخۆشییەکانی ئێسک و جومگە، بریتین لە سەدان نەخۆشی. پاش خوێندنەوەی ژمارەیەکی بەرچاو لەو توێژینەوە زانستییانەی لە ڕەمەزاندا لەسەر تووشبووانی ئەم نەخۆشییانە ئەنجامدراون، گەیشتوومەتە ئەو ئەنجامەی دەکرێت بەگوێرەی پەیوەندییان بە ڕۆژووەوە نەخۆشەکان پۆلێن بکەین بەمجۆرە:\n1- نەخۆشییەکانی پەیوەست بە ماندووبون و زەبر و داخوران: ئەمانە زیاتر گرفتی شوێنێکی دیاری کراوی جەستەن، واتە سنووردارن بەو شوێنەی زۆرترین زەبر و ماندووبوون و لێکەوتەکانی ژیانی ڕۆژانەی بەرکەوتووە، نەک ئەوەی ڕۆماتیزمەی گشتی و درێژخایەن بن. لە نموونەی ئەمانە سووان (سەوەفان)ی جومگە، ئینزیلاقی دیسک و بڕبڕەی پشت و مل، گرفتی پچڕان و زەبر بەرکەوتنی ژێ و بەستەر و ماسولکە و هاوشێوەکانیان. ئەم گرووپە ئەگەر هەر ئەمە کێشەکەیان بێت، بێ گرفت دەتوانن بەڕۆژوو بن. واتە بەڕۆژووبوونە بێ مەرج.\n２- ڕۆماتیزمە درێژخایەنەکان: وەکوو ڕۆماتیزمەی جومگە (ئاڕ ئەی)، گورگەسوورە (لوپەس)، ڕۆماتیزمەی حەوز و فەقەرات (ئەی ئێس) و هاوپۆلەکانیان. ئەمانە ئەگەر نەخۆشییەکەیان لە ماوەی چەند مانگی پێشوودا (باشترە شەش مانگ)کۆنترۆڵ بووبێت و سستیی گورچیلەیان نەبێت، دەتوانن بەڕۆژوو بن و لەسەر دەرمانەکانیان بەردەوام بن. واتە ئەمەیان بەڕۆژوبوونە بە مەرج.\n３- دەردەپاشا (دائولمولوک) و هاوپۆلەکانی: ئەو نەخۆشییانەی بەهۆی کلسی یورەیت و کلسەکانی دیکە دروستدەبن، مشتومڕ هەیە لەبارەیان. بە گشتی دەتوانن بەڕۆژووببن، بەمەرجێک نەخۆشییەکەیان لە چەند مانگی پێشوودا کۆنترۆڵ بووبێت و لە ڕۆژانی نزیک ڕەمەزان نۆرەی هەوکردنی توندی جومگەیان نەبووبێت و گورچیلەیان سست نەبێت، شەوانە ئاو و شلەمەنی و سەوزە و ڕیشاڵی خۆراکی بە بڕی باش لە بەربانگ و شەوان و پارشێواندا وەربگرن و نەهێڵن تووشی وشکبوونەوەی زۆر ببن، کەمتریش گۆشت و شیرینی دەستکرد بخۆن. واتە ئەمانەش بەڕۆژووبوونە بە مەرجی زیاتر.\n４- ئەوانەی ڕۆماتیزمیان هەیە و گورچیلەیان سستە: ئەمانە دەبێت جگە لە پزیشکی ڕۆماتیزم، ڕاوێژ بە پزیشکی نەخۆشییەکانی گورچیلە (نیفرۆلۆجیست) بکەن، چونکە بەپێی قۆناغی سستییەکە و جۆرەکەی دەگۆڕێت. واتە نابێت بێ ڕێگەپێدانی پزیشکی نیفرۆلۆجیست بەڕۆژوو بن.\nهەندێک ڕێنمایی گشتی بۆ ڕۆژووی تووشبووانی ڕۆماتیزم:\n１- مەهێڵن وشک ببنەوە:\nنەخۆشانی ڕۆماتیزم بڕی زۆری دەرمانیان هەیە و زۆریان دەبێ بەردەوام لەسەر دەرمان بن، ئەوەش لۆدێکی زۆر لەسەر گورچیلە دروستدەکات. بۆیە دەبێ زیاتر لە خەڵکی ئاسایی سووربن لەسەر دوورکەوتنەوە لە وشکبوونەوە، ئەویش بە زۆر خواردنەوەی ئاو و شلەمەنییە بێ کالۆرییەکانی دیکە، سەوزەکانی وەک خەیار و بیبەر و ئەوانی دی، خواردەمەنییە ئاودارەکانی وەکوو شوتی\n２- ژەمی ستیرۆیدەکان (پریدنیزۆڵۆن، کۆرتیزۆن و هاوپۆلەکانیان) بخەنە پارشێو. دەرمانەکانی دیکە بخەنە دوای بەربانگ\n３- هەموویان پابەند بن بە خواردنی تەندروستانە، دووربن لە خواردنی پڕ کالۆری وەکوو شیرینییە دەستکردەکان. تووشبووانی دائولمولوک نابێت هاوشێوەی کەسانی ئاسایی گۆشتخواردن و شیرینی خواردن بکەنە نەریتی ڕۆژانە، بەڵکو دەبێت زیاتر بەرهەمی ڕووەکی و شیرەمەنی بخۆن\n４- خەوی باش و دەروونی ئارام گرنگن، زۆر بە تایبەت بۆ ئەوانەی فایبرۆمایەڵجیایان هەیە لەگەڵ ڕۆماتیزمەکەیان، یان فایبرۆمایەڵجیای سەربەخۆیان هەیە.\n5- پزیشکەکەی خۆت ئاگاداریی زیاتری هەیە لەبارەی وردەکاریی حاڵەتەکەی تۆ، بەڵام ئەم ڕێنماییانەی من گشتین، ئەگەر ئەو ڕێنماییەکی کردیت جیاواز بوو لەم ڕێنماییانە، بۆچوونەکەی بە گرنگییەوە وەربگرە و کەمتەرخەم مەبە لە جێبەجێکردنی هۆشدارییەکانی ئەو.


حه‌وت ئامۆژگارى بۆ تووشبووانى نه‌خۆشييه‌كانى گورچيله له ره‌مه‌زاندا\nخۆت به‌دوور بگره له خواردنى ئه‌و خواردنانه‌ى له رۆن سوور ده‌كرێنه‌وه\nئه‌و كه‌سه‌ى دووچارى نه‌خۆشى گورچيله بووه له مانگى ره‌مه‌زاندا رووبه‌ڕووى هه‌ندێ ئاسته‌نگ ده‌بێته‌وه، به‌تايبه‌تى له چۆنييه‌تى پاراستنى سيسته‌مێكى خۆراكيى ته‌ندروست بۆ خۆ گونجاندن له‌گه‌ڵ نه‌خۆشييه‌كه‌ى.\nئه‌مانه‌ى خواره‌وه حه‌وت ئامۆژگاريين كه رۆژووگرتنێكى سه‌لامه‌ت بۆ نه‌خۆشانى گورچيله فه‌راهه‌م ده‌كات:\n1- خواردنى خۆراك به‌شێوه‌يه‌كى له‌سه‌رخۆ و جوينى به‌شێوه‌يه‌كى باش به‌شێكه له سيسته‌مى خۆراكيى ته‌ندروست، بۆيه ده‌بێ خواردن باش بجورێت بۆئه‌وه‌ى كێشه بۆ گه‌ده دروست نه‌كات، چونكه گه‌ده ناتوانێت خۆراكى نه‌جوراو به‌باشى هه‌رس بكات له‌ڕێگه‌ى ترشه‌ڵۆكى هه‌رسكردن، كه ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆى ئاوسانى سك و هه‌ستكردن به ماندووێتى.\n2- له به‌ربانگدا ژه‌مێكى سووك بخۆ و خۆت به‌دوور بگره له‌خواردنى چه‌ور.\n3- خۆت به‌دوور بگره له خواردنى ئه‌و خواردنانه‌ى له رۆن سوور ده‌كرێنه‌وه.\n4- ده‌بێ خۆراك به رێگايه‌كى ته‌ندروست ئاماده بكرێت وه‌ك، كوڵان يان برژاندن له فڕن.\n5- به‌كارهێنانى بڕێكى كه‌م له خوێ له ئاماده‌كردنى خۆراكدا، بۆ خۆ به‌دوورگرتن له به‌رزبوونه‌وه‌ى پاڵه‌په‌ستۆى خوێن و هه‌ستكردن به تينوێتى له‌كاتى به‌ڕۆژيبووندا.\n6- خۆ به‌دوورگرتن له خواردنى ئه‌و خۆراكانه‌ى كه ده‌وڵه‌مه‌ندن به پۆتاسيۆم وه‌ك مۆز و قه‌يسى و هه‌نجير و ته‌ماته و نيسك و شير و خورما.\n7- به‌پێچه‌وانه‌ى ئه‌و بۆچوونه‌ى جاران باو بوو، ئه‌و نه‌خۆشه‌ى شووشتنى گورچيله‌كانى بۆ ده‌كرێت ده‌توانێ پرۆتينه‌كان بخوات، به‌ڵام ده‌بێ ورياى جۆر و بڕى ئه‌و پرۆتينانه بێت و خۆى به‌دوور بگرێت له خواردنى سۆسه‌ج و گۆشتى قوتوو كه رێژه‌يه‌كى زۆر خوێيان تێدايه، له‌برى ئه‌وه ده‌توانێ گۆشتى تازه‌ى ماسى و مريشك بخوات دواى لادانى چه‌ورى زياد له گۆشته‌كه و كوڵاندنى به‌شێوه‌يه‌كى ته‌ندروست.