ئایا چین بەڕەی ئابووری لە ژێر پێی ئەمەریكا دەردەهێنێت؟\n06:57 - 07/07/2019\nئایا چین بەڕەی ئابووری لە ژێر پێی ئەمەریكا دەردەهێنێت؟\nوڵاتی چین لەڕوی پێكهاتەی مرۆییەوە یەك لەسەر پێنجی دانیشتوانی جیهان پێكدەهێنێت، لە ڕووی ئابووریشەوە بە دووەم وڵات دادەنرێت لە دوای ئەمەریكا، لە ماوەی كەمتر لە 60 ساڵی پێشوودا 48 ملیۆن كەس لە برساندا مردوون، ئەمە لە حالێكدا ئێستە بە یەكێك لە وڵاتە هەرە پێشكەوتووەكانی بواری ئابووری و خاوەن پێگەو دەسەڵات دادەنرێت، بە جۆرێك ئابوریناسان و ناوەندەكانی توێژینەوە بەسەرسوڕمانەوە لەو گۆڕانكارییانە دەڕوانن.\nپرسیار ئەوەیە هۆكارەكانی ئەو پێشكەوتنە بەرچاوەی ئەو وڵاتە قەرەباڵغە لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە، ئاخۆ بنەماكانی ئەو پێشكەوتنە جەماوەرییە؟ یان حكومەت ئەو سیاسەتەی داڕشتووە؟ پەیوەندیەكانی نێوان خەڵك و حكومەت لە چ ئاسـتێكدایەو هۆكارەكانی ئەو پێشكەوتنە پێشینەی مێژوویی هەیە یان سەردەمیانەو نوێیە؟ لەكاتێكدا چەندین حكومەتی دیكە لە پێش ئەویشەوە دەستیان بەكار كردووە و هەلومەرجی ژینگەو پیشەسازی و سەرچاوە ئابوریەكانیشیان لەوانەی چین لەبارترو گونجاوتربوون؟\nژمارەی دانیشتوانی ئەو وڵاتە ئەوەندە زۆرە كە نزیك بوەتەوە لە 1/5 ی مرۆڤایەتی بەڵام ئەوان نەك هەر خۆیان بەڵكو زۆرینەی جیهانیان كردووە بە ژێر بەرهەمە ئابوریەكانی خۆیانەوە، لەو میانەیەدا رۆڵی ژمارەو زۆری دانیشتوانی ئەو وڵاتە چ كاریگەرییەكی لەسەر هەستانەوەی ئەو وڵاتە داناوە؟\nسەرچاوە مێژوییەكان باس لەوە دەكەن دوای یەكێتیی سۆڤیەتی جاران، چین بە پابەندترین وڵات دادەنرێ لە جێبەجێكردنی بنەماو فەلسەفەكانی شیوعییەتدا، لەو ڕوەشەوە دەبوو خاوەنی ئابورییەكی ئیشتراكی بن ، شیوعییەكان بە سەرۆكایەتیی ماوتسی تۆنگ لە 1949 حكومەتی (پەكین)یان ڕووخاند و كۆماری چینی میللییان دامەزراند و ماویش سەرۆكایەتیی وڵاتی گرتە دەست و تا 1976 بەردەوام بوو، هەرچەندە ماو بەكەسێكی سەرشێت و سەرەڕۆ دادەنرێت بەهۆی هەندێ لە بڕیارە سەیرەكانیەوە، بەڵام لە هەمان كاتدا (چین)ی هەستاندەوە و چاكسازی لە كشتوكاڵ و پیشەسازیی وڵاتداكرد و بۆمبی ئەتۆم و هایدرۆجینی لە سەردەمی ئەودا دروست كران و مانگی دەستكرد ڕەوانەی ئاسمان كرا، بنەمای بە هێزی ئابووری و سیاسی بۆ كۆماری چینی میللی دامەزراند.\nدوای گێڕانەوەی ئارامی بۆ وڵات كە یەكەم ئەجێندای دەوڵەتە تازە دروستكراوەكە بوو، (ماو)گرنگیدا بە سیستەمی خوێندن و پیشەسازی و تەندروستی و سیستەمی ئابووریی وڵات، ئابووری وڵاتی لە سیستەمی سەرمایەدارییەوە بۆ سیستەمی سۆشیالیستی گۆڕی و دەسەڵاتی تەواوی لەسەر سەرجەم فەرمانگەكانی دەوڵەت سەپاند و هەمووانی بەكار هێنا بۆ پڕوپاگەندەكردن بۆ سەقامگیریی وڵات. لەبەرامبەر هەر گەندەڵییەكدا كە لەناو حكومەتەكەیدا بكرایە سزای توندی بۆ دانرابوو، تەنانەت ئەگەر فەرمانبەرێكی حكومی بڕی 100( هەزار یەن)ی وەك دزی و گەندەڵی لەسەر ساغ ببوایەتەوە سزاكەی لە سێدارە دان بوو. لە كاتێكیشدا كە چینیەكان زۆر خوویان بە تلیاكەوە گرتبوو، لەسەر سفرەی هەموو ماڵێك و لە هەموو ژەمە خۆراكێكدا بوونی هەبوو، ئەوەش ببوە هۆی خاوبوونەوەو نادەربایسی و سست بوون و چەندین گرفتی دیكە، ماو توانی كاریگەری گەورەیان لەسەر دروست بكات و بە ڕێژەیەكی ئێجگار زۆر كەمی كردەوە، ماو لەسەرەتاوە بە پرۆژە بچوكەكان دەستی پێكردو دواتر سەری لە پرۆژە گەوەركانەوە دەرچوو.\nسەرەڕای ئەوی وڵاتی چین سوودی لە نەوت و گاز و سەرجەم كانزاكانی تر وەرنەدەگرت، بەڵام ماو توانی ڕێگە بكاتەوەو بوارێك بۆ ئەو كەسانە بڕەخسێنێت كە دەیانەویست لەو بوارەدا ئەسپی خۆیان تاو بدەن.\nلە ساڵی 1958 گەورەترین و ترسناكترین پڕۆژەی بۆ ئابووریی چین ڕاگەیاند، كە ناوی "پڕۆژەی هەنگاوی گەورە بۆ پێشەوە"ی لێ نرا، ئەو پڕۆژە خۆی لە یارمەتیدانی پیشەسازییە بچووكەكان و كێڵگەی گوندەكانی دەوروبەری شارەكان دەبینییەوە، بەهۆی ئەو پڕۆژەیەوە ملیۆنان كرێكار و جووتیار بە خێرایی و بەردەوامی كاریان دەكرد، بۆ ئەوەی زۆرترین بەرهەم لە كەمترین كاتدا دەستەبەر بكەن. هەرچەندە ئەم پرۆژەیە شكستی هێناو بووە هۆی هەرەسێكی گەورەی ئابووری بەڵام هەستێكی گەورەی لەناو خەڵكدا دروستكرد، كە دەبێت رۆژیك لە رۆژان ئەو وڵاتە هەستێتەوە، رەفتاری داگیركاری یابانیەكان و جەنگە ناوخۆییەكان و جەنگی تلیاكی بەریتانیەكان بۆ چینیەكان بووەتە وانەیەكی گەورەی مێژوویی و لە نێو دەرونی زۆرینەی خەڵكی ئەو وڵاتەدا هەستانەوە بە شتێكی ئەستەم نەهاتوەتە ئەژمار.\nلە ساڵی 1986 گرنگی و بایەخی زۆری داوە بە لایەنی پەروەردەیی و تا ساڵی 2007 زاینی (398567) قوتابخانەی سەرەتایی و (94116) قوتابخانەی ناوەندی و ئامادەیی دروستكردووە، بەمەبەستی پێشخستنی كەرتی پەروەردە تەنها لە پلانی پێنج ساڵەیدا بڕی 28 ملیار دۆلاری ئەمەریكی خەرج كردووە.لەبەر ئەوەی پێیان وابوو پەروەردە بنەمای سەرەكی هەموو گۆڕانكارییەكانە.\nوڵاتی چین لەسەرەتاوە هاوردەكردنی هەموو جۆرە كاڵایەكی دەرەكییان قەدەغەكردو پشتیان بە بەرهەمی ناوخۆیی (گەورە تا بچووك) بەست، بە شێوەیەك ماڵێك لە وڵاتی چین دا نەمایەوە بە دانانی كارگەیەكی بچووك یان گەورەوە سەرقاڵ نەبێت، بەرهەمی ناوماڵ و خێزانی بووە سەرەتایەكی زۆر گەورە بۆ هەستاوەوی ئابووری بەشێوەیەك 8% ی دانیشتوانی ئەو وڵاتە سەرقاڵی بەرهەم هێنانی ناوخۆیی بوون لە ڕێگەی كارگە ناوماڵیەكان. بەرهەمی ئەو كارگە ناوماڵییانە بریتی بوون لە : پێداویستی جوانكاریی، درومان، دروستكردنی جانتا و كیفی دەستی، سابوون، بۆن) بۆ هەریەكێكیش لەوانە بازاڕێكی پێوست بوو، لە هەمان كاتیشدا رۆشنبیری بەكارهێنەر یارمەتیدەرێكی گەورەی ئەو پێشكەوتنە بوو.\nپاش ڕیفۆرمه ئابووریه‌كه‌ی (دینگ شیاوپینگ) له 1978، گه‌شه‌ی ئابووری چین ده‌ستی پێكرد و له ماوه‌ی بیست ساڵی ڕابووردودا تێكڕای گه‌شه‌ی ئابوورییه‌كه‌ی نزیكه‌ی 8% بوو، ئه‌وه‌ش به‌هۆی بازاڕی كاڵا و داواكاری به‌رهه‌مه‌كانیه‌وه‌یه له‌ئاسیا‌و ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌و ئه‌مریكا‌و ئوستورالیا‌و ئه‌وروپا، ئه‌م داواكاریه‌ی جیهانیش بۆ به‌رهه‌می چین، پشت به‌ئاستی باری ئابووری گشتی و دارایی هه‌ر یه‌كێك له‌و ناوچانه‌وه ده‌به‌ستێت، هه‌روه‌ها پشت به بڕی وزه و گۆڕانی نرخی وزه ش ده‌به‌ستێت له جیهاندا، نرخی وزه هه‌میشه وابه‌سته‌ی گۆڕانی سیاسی‌و په‌یوه‌ندیه جیۆسیاسی‌و كێبڕكێیه جیهانیه‌كانه.\nله‌گه‌ل هاتنه سه‌رده‌سه‌ڵاتی دینگ شیاوپینگ ، بڕیاری بووژانه‌وه و هه‌ڵسانه‌وه‌ی به شۆڕشی ئابووری دا، بڕیارێك بۆ ئه‌و كاته جێگای مشتومڕ و بۆ ئێستاش جێگه‌ی سه‌رسوڕمانه، بووه خاڵی وه‌رچه‌رخانی ئابووری و ئینجا سیاسی، شیاوپینگ كادره‌كانی له‌سه‌ربنه‌مای شاره‌زایی ته‌كنیكی و زانستی و توانا خسته سه‌ركار، به‌رنامه‌كانی زۆرتر بۆ گه‌شه‌ی ئابووری و شۆڕشی زانست و ڕۆشنبیری ته‌رخان كرد، ئاشكراشه كه ئابووری به‌هێز وه‌كو دینه‌مۆی ئاراسته‌كردنی سیاسه‌ت و چه‌تری ده‌سه‌ڵات وایه، نزیكه‌ی چل ساڵ دوای ئه‌و بڕیاره، ئێستا ئابووری جیهان كه‌وتووه‌ته نێو له‌پی چین و هیچ خێراییه‌ك نیه ڕه‌وڕه‌وه‌ی كاروانه‌كانی له‌سه‌ر ڕێگای ئاوریشمی ئه‌وسا و سه‌رله‌نوێ قیرتاوكراوه‌كه‌ی و ئاسمانە فراوانەكەی ئێستا ڕابگرێ، ئه‌وه‌ی گۆڕاوه، ته‌نها گۆڕانی كاروانه‌كانی پێش زایینه به ته‌كنه‌لۆژیا و ڕێگای مۆدێرن و بڕینی سنووری زۆربه‌ی وڵاتانی دونیا و سه‌ردانی به‌رهه‌مه‌كانی به‌ره‌و ماڵی جۆره‌ها نه‌ته‌وه و زمان و ئاین و بۆچوون و ڕوانگه و جێ له‌قكردنی زۆربه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ی له ڕیزبه‌ندی یه‌كه‌می پێشكه‌وتندا بوون له ڕوبوردوودا.\nبە پێی توێژینەوە ئابویەكان، ئابووری چین بەردەوام لە گەشەكردندایەو زۆرینەی وڵاتانی جیهان بەرهەمی كۆمپانیا چینیەكان بەكاردێنن و دەستی كارو شارەزایی و ئەزموونی ئەوان بەكار دەهێنن، تەنانەت ئەو پێشكەوتنانە ترسی لای ئەمەریكیەكان دروست كردووە و پێیان وایە وابڕوات چین دەبێتە جێگرەوەی ئەمەریكا و پلەی یەكەمی ئابووری لەژێر دەست دەردەهێنن و بۆ خۆیانی مسۆگەر دەكەن.\nله‌گه‌ڵ سه‌ره‌تای ساڵی دووهه‌زاره‌وه، چین توانی له ڕیزبه‌ندی ئابووری جیهانیدا كێبڕكێی خۆی له‌ئاستی جیهاندا بباته‌وه و له‌بواری ئابووری تێكڕای داهاتی نێوخۆدا، جێی به زۆربه‌ی وڵاته پیشه‌سازیه‌كان له‌ق كرد، له‌وانه ئیتاڵی و فه‌ڕه‌نسی و به‌ڕیتانی و ئه‌ڵمانی و یابانی و چووه ڕیزبه‌ندی دووه‌مه‌وه پاش ئه‌مریكا.\nناوبانگی وڵاتی چین ده‌مێكه به كاری ده‌ستی و چنین و ڕستن و به‌رهه‌می ئاڵاو واڵای پۆشاك و ورده‌كاری جوانكاری و زۆر به‌رهه‌می دیكه‌ی وه‌كو بواری عه‌تاری و دارچینی ناسراوه، هه‌ر له پێش زایینیه‌وه، ئه‌و به‌رهه‌مانه سنووری چینی بڕیوه‌و به‌ره‌و ده‌ڤه‌ره‌كانی ده‌وروپشت به‌قافڵه گوازراونه‌ته‌وه و له هه‌موو كیشوه‌ره‌كانیشه‌وه پێشوازی لێ كراوه، ده‌مێكه چین ده‌روازه‌ی، ئاڵوگۆڕی بازرگانی و ناساندن و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی زیرەكی و ده‌ستڕه‌نگینی و كولتوری چینی به‌ره‌و سنووری ده‌ره‌وی خۆی كردووه‌ته‌وه. هەربۆیە دەبێت چاوەڕوانی وەها هەستانەوەیەكیان لێبكرێت لەپاش ئەو نسكۆیەی كە نیوسەدە زیاترە توشیان ببوو.\nئێستا چین له قۆناغێكی گۆڕان و په‌لهاویشتنێكی گەورەدایە، كه زه‌حمه‌ت هێزێكی ئابووری له‌و به‌هێزتر بتوانێ ببێته ڕكابه‌ری و به‌رده‌وامیه‌كه‌ی بوه‌ستێنێ، جیهان له ئاستی ئه‌م فره(به‌رهه‌م) و فره(جۆر) و فره(ڕه‌نگ) ه‌ی وه‌به‌رهه‌مهێنانی چین ده‌سته‌وه‌ستانه، له ئێستادا فره‌جه‌مسه‌ریه‌كی كاتی له دنیادا زاڵه، كه ئه‌وه‌نده نابات جه‌مسه‌ری چین وه‌كو جه‌مسه‌ری سه‌ره‌كی له بواری ئابووری و ده‌سه‌لاتدا دانی پێداده‌نرێت، چین وڵاتێكه كه( زانست ) ی وه‌كو پێگه‌ی سه‌ره‌كی بۆ خه‌رجكردنی سه‌رمایه خستووه‌ته ئاراوه، بۆ به‌رده‌وامی ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانه زۆر پێویستی بەبڕێكی زۆری وزه هەیه و دابینكردنی سه‌رچاوه‌كانی وزه‌یه، به‌تایبه‌ت له ئه‌فریقاوه، لە ئێستەدت چین بە بێده‌نگی بووه چه‌قی قورسایی ئابووری جیهان، هەبۆیە چاودێران پێیان وایە له‌وێشه‌وه ده‌بێته چه‌قی قورسایی سیاسه‌ت‌و هاوپه‌یمانه‌كانی كۆده‌كاته‌وه و ده‌شێ كێبڕكێی سیاسیش ببێته پاڵپشتی به‌رده‌وامیدان به‌م سه‌رهه‌ڵدان و گه‌شه‌سه‌ندنه‌ی ئێستای.\nهەرلەو میانەیەدا 70% ی سەرجەم كاڵاكانی وڵاتێكی زلهێزو بەتوانای وەكو ئەمەریكا لە بەرهەمەكانی وڵاتی چینن، هەر لەبەر ئەوەش بوو كە سەرۆكی ئەمەریكا ویستی ئابڵۆقە بخاتە سەر هەندێك لە كاڵاكانی چین، بەڵام نەیتوانی و پرۆژەی ترامپ بە شێوەیەكی سەرەتایی شكستی هێنا. نەك هەر بازاڕەكانی ئەمەریكا پڕن لە كاڵاجۆراوجۆرەكانی چینی، بازاڕەكانی وڵاتی روسیاش بە هەمان شێوەیەو كاڵاكانی چین هەموویانی داگیركردووە.\nبە پێی پێشبینی ناوەندەكانی توێژینەوەی ئابووری كە لە میدیاكاندا بڵاوكراوەتەوە وا دەردەكەوێت لە چارەگی دووەمی ئەمساڵدا ئابووری ئەمریكا روو لە لاوازی بكات‌و گەشەسەندنە ئابوورییەكەی خاوبێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی ئەو ئامانجانەیە ترەمپ هەیبووە لە ململانێكانیدا لەگەڵ وڵاتی چین دا.\nهاوكات لەگەڵ توندبوونەوەی ململانێ ئابووریەكەی نێوان ئەمریكا‌و چین، كە بە "شەڕی بازرگانیی" ناودەبرێت ئەمریكا رێژەی باج‌و گومرگی سەر ئەو كاڵایانەی زیادكردووە كە لە چینەوە هاوردە دەكرێن‌و ئەوەش بووە هەنگاوی یەكەمی دەستپێكردنی "شەڕی بازرگانیی" نێوان ئەمریكا‌و چین.\nلەبەرامبەردا چین دەستەوەستان نەبووە، هەنگاوێكی هاوشێوەی نا‌وەو گومرگی سەر كاڵا ئەمریكیەكانی بەشێوەیەك بەرزكردەوە كە گەیشتە 60 ملیار دۆلاری ئەمریكی تەنها لە مانگێكدا.\nپێوه‌ری ده‌ستنیشانكردنی به‌هێزترین ئابووری جیهانی تا ئێسته له‌سه‌ر هه‌مان بیردۆزی گۆستاف كاسل كه ساڵی 1920 دایڕشتووه ده‌ڕوات، كه پشت به (به‌رهه‌می خۆماڵی به به‌راورد به كۆ به‌رهه‌می جیهانی) ده‌به‌ستێت، به‌و بیردۆزه‌ش هێزی ئابووری ئه‌و وڵاته له ڕیزبه‌ندی جیهانی ده‌ستنیشان ده‌كرێت كه له‌مه‌دا (به‌های دراوی ئه‌و وڵاته به به‌راورد به به‌های دراوی كار پێكراوی نێوه‌ده‌وڵه‌تی) ش رۆڵ ده‌بینین.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرته‌كه‌ی دامه‌زراوه‌ی (price water house coopers) كە لە رۆژنامەی –الصباح- ی كوەیتی دا بڵاوكراوەتەوە، ساڵی 2030 وڵاتی چین دێته ریزبه‌ندی یه‌كه‌م و به‌رهه‌می خۆماڵی ده‌گاته 38 ترلیۆن و هه‌شت ملیار دۆلار. دوای ئه‌و ئه‌مه‌ریكا له پله‌ی دووه‌م دێت به 24 ترلیۆن و 475 ملیار دۆلار، له پله‌ی سێیه‌میش هیندستان دێت به 19 ترلیۆن و 511 ملیار دۆلار، پاشان ژاپۆن به پێنج ترلیۆن و 606 ملیار دۆلار، ئیندۆنیسیا به پێنج ترلیۆن و 424 ملیار دۆلار له پله‌ی پێنجه‌م ده‌بێت.\nئێسته ئه‌مه‌ریكا ریزبه‌ندی یه‌كه‌می جیهانی گرتووه به 18 ترلیۆن دۆلار كه ده‌كاته 24.3%ی ئابووری ته‌واوی جیهانی، له پله‌ی دووه‌م چین دێت به 11 ترلیۆن دۆلار كه ده‌كاته 14.8%ی ئابووری جیهانی. له پله‌ی سێیه‌م ژاپۆن دێت به چوار ترلیۆن و 380 ملیار دۆلار كه ده‌كاته 5.9%ی ئابووری جیهانی، پاشان ئه‌ڵمانیا دێت به سێ ترلیۆن و 360 ملیار دۆلار كه ده‌كاته 4.5ی ئابووری هه‌موو دنیا، دواتر به‌ریتانیا دێت به دوو ترلیۆن و 890 ملیار دۆلار كه ده‌كاته 3.9%ی هه‌موو دنیا.\nسەرەڕای هەموو ئەو لەمپەرانەی بۆ وڵاتی چین دروست دەكرێن، بەڵام ئێستا چین وڵاتێكه خاوه‌نی به‌هێزترین چه‌ك و سوپایە، خاوه‌نی ڕێگاوبانی ئابووری جیهانە، گه‌وره‌ترین كارگەكانی به‌رهه‌مهێنانی كه‌لوپه‌لی ئاماده‌كراوی جۆراوجۆره، خاوه‌ن وزه‌ی ئه‌تۆمی و چه‌كی ئه‌تۆمییە، لە ڕووی ناوبانگی نێو دەوڵەتیشەوە خاوه‌ن جێگای هه‌میشه‌یی له ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی، لە نێو گۆڕەپانی ململانێكانیش دا خاوه‌ن توانایه‌كی پشتبه‌ستوو به ئابووری بۆ ڕه‌خساندنی په‌یوه‌نیه‌كانی ده‌ره‌وه و ڕێكه‌وتن له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانه‌كانی، به‌تایبه‌ت ئه‌و وڵاتانه‌ی ده‌كه‌ونه سه‌ر ڕێگای ئاوریشم، خاوه‌ن پێگه‌یه‌كی به‌هێزی بڕیار‌و توانای به‌رده‌وامی خۆیەتی و كەس نیە فەرمانی بەسەردا بكات یان ڕێگەو ستراتیژیی بۆ دیاری بكات، ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ڕێگاوبانی وشكایی و ئاوی و دروستكردنی به‌نده‌ر و له‌نگه‌ر له كه‌ناری ئوقیانوس‌و ده‌ریاكان له‌سه‌رانسه‌ری جیهاندا جێگەی بایەخ و گرنگیەكانی ئەو وڵاتەیە، چین راپه‌ڕینێكه به پشتبه‌ستن به‌زانست و ژماره‌ی زۆری دانیشتوان و بڕیاری سیاسی بێ ڕكابه‌ر و سنوورنەبه‌زاندن لە بواری مافەكانی مرۆڤ و دوو كەوتنەوە لە سه‌ركوتكردن، ساڵانه ملیۆنه‌ها هاوڵاتی سه‌فه‌ری ده‌ره‌وەی وڵاتەكەیان ده‌كه‌ن و به داهێنان‌و بیرۆكه‌وه ده‌گه‌ڕێنه‌وه، هه‌زاره‌ها گه‌نجی به بڕوانامه‌ی زانكۆوه له ده‌ره‌وه‌ی چینه‌وه ده‌گه‌ڕێنه‌وه نێو وڵات و توانا زانستی و شاره‌زاییه‌كه‌یان له بواری شیاوی خۆیاندا ده‌خه‌نه‌كار و به‌هره‌كان ده‌كه‌نه ئامانجی به‌رهه‌مهێنان و دواجاریش خودی دەوڵەت دەیباتەوە.\nدەكرێت لە ڕوانگەی ئەم خاڵانەی خوارەوە هۆكارەكانی سەركەوتن و گەشەسەندنی چین كورت بكەینەوە:\n1-چین لە ڕێگەی دەستكاریكردنی یاساكانی وڵاتەكەی گەورەترین هەنگاوی سەرەتا بهاوێژێت، لەڕێگەی هەمواركردنەوەی یاساكانی وەبەرهێنانی دەرەكی و دروستكردنی كەشی گونجاو بۆ وەبەرهێنان توانییان (ناوچەی ئازاد) دروست بكەن، هەر لەم ڕێگەیەوە سودیان لە ئەزموونی وڵاتانی پێشكەوتووی دیكە وەرگرت و لەگەڵ ئەزموونی ئەوانیشدا تواناكانی خۆیانی بخەنەسەر. چین لەماوەیەكی زۆر كەمدا لە 4 ناوچەی ئازادی سەر دەریاو بەندەرەكانی گەیاندە 2000 ناوچەی ئازادی بازرگانی.\n2-داڕشتنی سیاسەتی ئابوری وڵات لەلایەن دەوڵەت لەبەرژەوەندی وەبەرهێن و بەكاربەراندا بوو، چاكسازییە ئابووریەكان بەجۆرێك بوو كە هەموو كەس باوەڕی وابوو لە بەرژەوەندی ئەودایە، خۆی بە بەشێك لە پرۆسەكە دەزانی، خەڵك گەشتبووە ئەو بڕوایەی چەندە بەشداری هەستانەوەی ئابووری وڵاتەكەی بكات ئەوەندەش سوود مەند دەبێت.\n3-كرانەوەی چین لە سیاسەتی دەرەكیدا، چوون ئەوان پێیان وابوو دەبێت دەرگای وڵات كراوە بێت بۆ وەبەرهێنان بەمەرجێك لەگەڵ یاساكانی وڵاتدا ناتەبا نەبێت، كردنەوەی دەرگای پەیوەندیەكان هەلێكی باش بوو بۆ پەرەپێدان و هەستانەوەی ئابووری وڵات و چاوكرانەوەی زیاتری هاوڵاتیان. بە جۆرێك سەرۆكی پەرلەمانی ئەوروپا بەئاشكرا گوتی یەكێتی ئەوروپا پێشوازی لە پێشكەوتنە ئابووریەكانی چین دەكات چوون پێشكەوتنی چین دەبێتە هۆی پێشكەوتنی جیهانیش.\n4-دووكەوتنەوە لە ململانێ ناوچەیی و جیهانیەكان و خۆ بواردن لە و كێشانەی كە لەكاروانی پێشكەوتن و هەستانەوە دووریان دەخاتەوە، هەروەها ئامادەگی خۆی نیشان داوە بۆ دەستگرتنی وڵاتانی تازە پێگەیشتوو لە هەردوو كیشوەری ئەفەریقاو ئاسیا، ئەمەش رۆڵی ئەو وڵاتەی بردوەتە پێشەوەو ناووناوبانگی بۆ گەڕاندوەتەوە..\n5-كاركردن بۆ سێكوچكەی نیشانەكانی هەستانەوەی ئابووری كە بریتیین لە (هێز، جوگرافیا، ئابووری)و لە ڕووی بایەخ و گرنگیەوە لە بری سیاسەت (ئابووری)یان دانا.\n6-پێكەوە گونجاندنی (هونەر)ەكان لەگەڵ (زانست)، بەمانایەكی دیكە زانست و هونەریان پێكەوە گرێدا و جوانیەكانی هونەریان خستە خزمەتی زانست و سەرجەم كایەكانی پیشەسازییەوە.\n7-دیاریكردنی بوارەكانی كاركردن و هەوڵدانی بەردەوام بۆ پێشخستنیان كە لە 15 خاڵدا كورت دەبێتەوە لەوانەش: زانستی بایۆلۆژیی، گەشتەكانی ئاسمان، لێزەر، ئۆتۆماتیك، وزە، پێداویستیەكانی بیناسازیی، توێژینەوە...\n8-وازهێنانی دەوڵەت لەو پشكانەی كە خۆی هەیبوو لە ئابوری سەربەخۆو كەسیەكاندا، بۆ ئەوەی بواری گەورەیان بۆ بكاتەوە. بەسەرنج دان لە ژمارەكان لەوە تێدەگەین كە چەندە سەركوتووبوون، لە نێوان ساڵی 2002 تا 2005 نزیكەی 15 ملێۆن فەرمانبەری دەوڵەت بێكاربوون لەبەرامبەردا لە كەرت تایبەتدا كار بۆ 57 ملیۆن كەس دۆزراوەتەوە. داهاتی دەوڵەت لەو ماوەیەدا 7% بووە بەڵام داهاتی كەرتی تایبەت 40% بووە.\n9-گەیاندنی ئامێرەكانی پەیوەندی بە هەموو گوندو شوێنە دوورە دەستەكان بۆ ئەوەی خەڵك بەئاسانی پەیوەندی دروست بكەن و دەوڵەت ئامانجەكەی بپێكێت. ب شێوەیەك كە لە ساڵی 2005 دا بەكاربەرانی ئەنتەرنێت هاوڵاتیانی چین كەوتنە پێش ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكاوە.\n10-هەبوونی هەڵكەوتەی جیۆسیاسی وڵاتی چین كە دەكەوێتە سەر دەریا فراونەكانی باكوورو رۆژهەڵاتی ئاسیا و لە نیوان هەردوو وڵاتی روسیا و هیندستان.\nئەمانە كورتەیەك بوو لە هۆكارەكانی پێشكەوتنی وڵاتی چین، وڵاتێك لە پەنجاكانی سەدەی ڕابوردوو دا 48 ملێۆن كەسی لەبرساندا لەدەست داوەو لە لەماوەی نیوسەدەدا توانیویەتی ببێتە دووەم وڵاتی بە هێزی ئابووری جیهان لە دوای ئەمەریكاوەو شرۆڤەكارانیش باس لەوە دەكەن لە چەند ساڵی داهاتوودا بەڕەی ئابووری لە ژیرپێی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكا دەربهێنێت.


عیماد عه‌لی: ئه‌وانه كێن كه دژایه‌تی راسته‌وخۆی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ده‌كه‌ن؟ – WTARIKURD\nعیماد عه‌لی: ئه‌وانه كێن كه دژایه‌تی راسته‌وخۆی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ده‌كه‌ن؟\nدیاره كه‌مپه‌ینی دژه سه‌ربه‌خۆیی له كوردستان و ئه‌وانه‌ی راسته‌وخۆ له‌دژی هه‌ر هه‌وڵێكن بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه پیرۆزه‌كان هه‌مه‌جۆره‌ن، به‌داخه‌وه له‌مه‌شدا به‌رژه‌وه‌ندیه ته‌سكه كه‌سیه‌كه و ئینجا به پاڵنانی بیروبۆچونی نابه‌جێ و هه‌ڵسورانی حزبی و به‌رژه‌وه‌ندیه جیاوازه‌كان له‌پشت دواكاریه‌كی گۆنگ و مێژویی له‌م جۆره‌ن، كه كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكی سه‌رلێشێواو دژ به ره‌وتی خه‌ڵكی كوردستان خۆیان بۆ ته‌رخان كردووه. ئه‌گه‌ر هه‌ندێگ له‌وانه به‌هانه‌ی سیاسی تا راده‌یه‌ك مه‌عقوڵی هه‌بێت یان گومانی له‌و كه‌س و حزبه هه‌بێت كه ئیدعای ئه‌م ئامانجه چاره‌نوسسازه ده‌كات و له‌وه‌یه وا بیربكاته‌وه كه ته‌نها بۆ مه‌به‌ستی شه‌خسی و حزبی بێت نه‌ك ئاوات و خولیای گه‌لی كوردستان، ئا ئه‌مانه شایانی رێزگرتنن و ده‌كرێت گوێیان لێ بگیرێت و گفتوگۆیان له‌گه‌ڵدا بكرێت، به‌ڵام زۆرێكی تر كه جگه له‌وه‌ی مه‌به‌ستی بێت كه خۆی به ناكۆك له‌گه‌ڵ ئه‌م ره‌وته‌ی دڵسۆزان له‌پێناو خۆناساندن بكات و هه‌وڵدانێك له‌لای ئه‌مانه بۆ قۆستنه‌وه‌ی هه‌له‌كه بۆ سواربونی ئه‌و شه‌پۆله ناره‌زاییه‌تیه كه دژ به كات و چۆنێتی و گومان له مه‌به‌ستی غه‌یره سه‌ربه‌خۆیی كوردستان له پرۆسه‌كه دروست بووه و ده‌یانه‌وێت دوابخرێت و له‌كاتی گونجاوی خۆیدا بكرێت نه‌ك دژی خودی پرۆسه‌كه بن و، هه‌ندێكی تری قازانجخواز له‌سه‌ر حسابی هه‌ر شتێك بێت به ئامانجه گه‌وره‌كه‌ی گه‌لی كوردستان و ته‌نانه‌ت به‌هاو ئه‌خلاق و ئه‌ده‌ب و كه‌رامه‌تی كه‌سی خۆشیانیشه‌وه بێت بۆ مشتێك دۆلار و به هاندانی ده‌ستی ده‌ره‌كی ئه‌و كاره ده‌كه‌ن.\nتۆیه‌ك كه تا ئێستا پاره‌ی پشكی هاوڵاتیانت لابێت و شه‌ریكه گه‌نده‌ڵه ده‌سترۆیشتووه‌كانی ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزسیۆنی كوردستان بیت، به‌و ده‌نگه زوڵاڵانه‌شه‌وه كه ته‌نها بۆ چه‌واشه‌كاری ئیدعای به‌رژه‌وه‌ندی میله‌ت ده‌كه‌ن و رۆژ تا ئێواره شین و واوه‌یلای ناله‌باری ژیانی میله‌تیانه و هاتوهاواری چاككردنی بارودۆخی ئابووری خه‌ڵكه داماوه‌كه‌یانه و خۆیان هۆكاری سه‌ره‌كی ئه‌م وه‌زعه‌ن . به‌ڵێ تۆیه‌ك به رۆژی نیوه‌رۆ دزی له‌حه‌قی خه‌ڵك بكه‌یت سبه‌ی به پله‌و پایه‌ی ده‌سه‌لاته‌وه چی له‌م میله‌ته ده‌كه‌یت. تۆیه‌ك ته‌نازول له شته پیرۆزه‌كانی كه‌سایه‌تی خۆت و چوارده‌ورت وخاووخێزانت بكه‌یت چۆن نابیته دارده‌ستی ده‌زگا موخابه‌رایه‌تی و كه‌سه نه‌یاره‌كانی گه‌لی كوردستان، سبه‌ی خوانه‌خواسته به دسه‌ڵاته‌وه چی به‌م میله‌ته ده‌كه‌یت.\nدیاره نه‌وه‌ی نوێ ئه‌م سیفه‌ته تازانه‌ی كه گۆرانكاریه هه‌مه‌جۆره‌كانی سه‌رده‌مه‌كه سه‌پاندویه‌تی و تا رادایه‌كی باش جیاوازن له نه‌وه‌ی شۆرشگێر و خۆبه‌ختكرووی شۆرشه‌كانی كورد، به‌ڵێ نه‌وه‌ی شارو سه‌رده‌می ئینته‌رنێت و ئایفۆن و ئایپاد تا راده‌یه‌ك روحی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییان جیاوازه له گیانفیدایانی شاخ و شۆرش، ئه‌م جۆره كه‌سانه تا راده‌یه‌كی دیار ده‌توانن یاری به عه‌قڵیان بكه‌ن و له روانگه‌ی پاره‌و پوڵه‌وه ده‌توانن كاریگه‌ریان له‌سه‌ر هه‌بێت، به‌ڵام داخه‌كه‌م لێره و له‌وێ دانه‌دانه‌یه‌ك له خه‌ڵكانی زه‌ده‌ی ده‌ستی ئه‌م حزب و ئه‌و حزب و ده‌سه‌ڵاتی گه‌نده‌ڵ ده‌كه‌ونه خانه‌ی ئه‌و گه‌نجانه و مل كه‌چ ده‌كه‌ن بۆ پیاوێكی فیڵبازی و كه‌ره‌جاڵ و ساخته‌چی و رێگه‌ی ده‌ده‌ن كه‌سانێكی له‌و جۆره كاریگه‌ری بكاته سه‌ریان و دژ به خواستی میله‌ت بوه‌ستنه‌وه.\nبه‌ڵێ كاته‌كه بۆ ئه‌مریكا و ئه‌وانه‌ی ته‌نها مه‌به‌ستیان شتیتره گونجاو نیه و له‌وێدا ئه‌وه‌نده قۆناغی دوای داعشیان مه‌به‌سته بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گه‌له‌كه‌یان هه‌وڵده‌ده‌ن نیو ئه‌وه‌نده به‌رژه‌وه‌ندی هیچ میله‌تێك ناوخێننه‌وه و له مێژووشدا گه‌لی كوردیش له پێش ئه‌و زه‌ده دیدانه‌ی ده‌ستی ئه‌وانن، به‌ڵێ ئه‌مریكا توانا و قورسایی خۆی هه‌یه له پشتگیری پرۆسه‌كه‌دا پێویسته به‌ڵام ده‌رئه‌نجامی پرۆسه‌كه و یه‌كبینی و ته‌بایی و پشتگیری ره‌های خه‌ڵكی كوردستان بۆ پرۆسه‌كه‌یه كه خۆی فه‌رزده‌كات و له‌دواجارد ئه‌مریكا و ئه‌وانی تریش دێنێته ژیربار بۆ ملدان و قبوڵكردنی ده‌رئه‌نجامه‌كان . به‌ڵێ ناره‌زایه‌تی ئه‌مریكا و وڵاتانی ده‌وروبه‌ر زیانی خۆی هه‌یه به‌ڵام زۆرێك له‌م ناوچه‌یه كه هه‌میشه له دژی خواست و ئاواتی گه‌لی كوردن ئه‌گه‌ر قازانجی هه‌ر جموجوڵێكی كورد له قازانجی ئه‌واندا نه‌كه‌وێته‌وه. به‌ڵێ وه‌زعی گه‌لی كوردستان له‌كۆی بارودۆخ و هاوكێشه گشتیه‌كه‌دا ده‌خوێنرێته‌وه و به‌رژه‌وه‌ندیه تایبه‌تیه‌كانه رۆڵ و هه‌ڵوێستی لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان دیاری ده‌كات، به‌ڵام ئه‌مری واقعیش كاری خۆی ده‌كات و هه‌مووان سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی هه‌رێمی كوردستانیان له‌بیره . به‌لێ له‌وانه‌یه ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ئه‌وانه‌ی له پشت ریفراندۆمه‌وه‌ن بۆ مه‌به‌ست و ئامانجی تر بێت كه له جێگه‌ی خۆیدا نیه، به‌ڵام كێ ئه‌ڵته‌رناتیڤێكی له‌مه باشتری پێیه به زانستیانه باسی بكات و لایه‌نه پۆزه‌تیڤه‌كانی بۆ میله‌ت ده‌رخات و قه‌ناعت به زۆرینه بكات بۆ وه‌ستان دژ به ریفراندۆم. به‌ڵێ كارێكی قورس و سه‌ركێشی و سه‌ره‌رۆییه به‌ڵام له‌م هه‌له زیاتر نیه و وه‌زعی كوردی پاش داعش له‌مه باشتر نابێت و دیار نیه هه‌لێكی له‌مه گونجاوتر بۆ ده‌یان ساڵی تر بێته‌ئاراوه.\nبۆیه زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی دژی سه‌ربه‌خۆیین به بیرێكی تایبه‌تی قازانجبه‌خشانه‌ی مادی و مه‌به‌ستی ته‌سكی كه‌سیه‌وه له نێو كۆی گشتی خه‌ڵك و ئاوات و ئامانج و خه‌ونه‌كانیان به‌ده‌رن و نامۆن و له‌ده‌ره‌وه‌ی به‌ره‌وپێشچونی كاروانی ئاسایی میله‌تن بۆ به‌دیهێانی ئامانجه‌كانی خه‌ڵك هه‌نگاو نانێن و دژی ده‌وه‌ستنه‌وه . بۆیه پشت به‌ستن به خه‌ڵكی گه‌نده‌ڵ و سه‌رلێشێواو و كورتبین و هه‌ست به‌كه‌می كه‌ر و ئاڵۆز و خودپه‌رست نامانگه‌یه‌نێته هیچ وێستگه‌یه‌كی گرنگ . به‌ڵێ ده‌بێت كه‌مپه‌ینی نا بۆ نه‌خێری ئه‌مانه هه‌بێت و تا بكرێت راستیان بكرێته‌وه و بۆ ئه‌وه‌ی به‌هۆش خۆیان بێنه‌وه. \nشێرزاد شێخانی: زبڵخانەی كوردستان لەئەلفەوە بۆ یا.\nدیار عومەر کاکە: لە نێوان هەردو ئاگری بەڵێ و نەخێریی ڕیفراندۆمدا!


گرنگترین بنەمای هزری ورێکخراوەیی چەپی ئەلکترونی (E-Left)\nبەرەو چەپەکی زانستی ودیموکراتی سەردەمیانە\nپێش نیزیکەی بیست ساڵ من سەرەتاکانی چەمکی چەپی ئەلکترونیم خستەروو (Electronic Left ”E-Left”) وباسم کردن لە خاڵی سەرەکی لەچەندین وتار ودیالوکی جیاواز. ووەکو دەبینین زۆر لە خاڵە باسکراوەکان راستگویی خۆیان سەلماند، وئێستا پێویستە بە فراوانی گرنگترین بنەمای هزری ورێکخراوەیی چەپی ئەلکترونی بەشێوەکی وردتر روون بکەینەوە.\nئەکرێ هەندێ کەس واتێبگەن زاراوەی چەپی ئەلکترونی تەنها گۆرینی دەزگا وپارتەکانی چەپە لەشێوەی ئاسایی خۆی بۆ بەکارهێنانی تەکنلوجیای زانیاری وئەنترنێت! بەتێروانینی من، زۆر لەوە زیاترە، بەلکو ئاراستەکی نوێ یە شێوازەکی زانستی دیموکراتی هاوچەرخ وسەردەمیانە بەخۆیەوە دەگرێت لەبارەی چەمکی چەپ ووتاری سیاسی، ومیکانیزمی رێکخستن وکارکردن، بۆ ئەوەی بگونجێت لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنلوجی وزانستی ومافی مروڤ لەبوارە جیاوازەکان، وگۆرانکاری گەورە لە میکانیزمی سەرەدەریکردن وپەیوەندیکردن ورێکخستنی جەماوەر بەهۆی شورشی تەکنلوجی وزانیاری.\nگرنگترین بنەمای هزری وسیاسی چەپی ئەلکترونی\nوەک هێزی چەپ خەبات دەکەین دژی سیستەمی سەرمایەداری بەشێوەی جیاوازی خۆی، وکاردەکەین بۆ گۆرینی، بەرەو سیستەمی سوشیال دیموکرات کە زیاتر مروڤایەتی ودادپەروەری تێدا هەبێت، بەڵام پسیار لێرە ئەوەیە، ئایە دەتوانین بیگۆرین بەرێگەی پێداگیری حەرفی بە تێکست ووتاری سیاسی ومیکانیزمی کارکردن ورێکخراوەیی کلاسیکی ماوە بەسەرچوو لەناو قالبی جێگیر! کە ناگونجێن لەگەڵ بیرکردنەوەی دیالیکتی وپێشکەوتنخوازی مارکسی وچەپ، لەکاتێک سەرمایەداری لەهەموو بوارەک گەشە دەکات لەهەر کاژمێرەک بەلکو لەهەر خولەکەک! وبەشێوەکی خێرا وکاریگەر خۆی دەگونجێنیت لەگەڵ قەیرانە جیاوازەکان ولێی دەردەچێت وخۆی نوێ دەکاتەوە؟ ئایە ئەکرێ (چەکی زۆر کەون) بەکاربێنین، ومەبەستم لێرە وتار ومیکانیزمی کارکردن ورێکخستن لەو شەرە گەورە وئالوزە وسەرکەوتن مسوگەر بکەین؟ بە بوچوونی من، بەدڵنیاییەوە وەڵام (نەخێر) دەبێت، وبارودوخی ئێستا ئەوەمان پێدەڵێت!\nبۆیە پێویستە روو بەرووی سەرمایەداری ببینەوە (بە چەکی) پێشکەوتوو، وزانستی هاوچەرخ ونوێ بوونەوە وگەشەکردنی بەردەوام لەهەموو بوارەک، وسەرکەوتنی بەسەر بێنین. بەهەمان شێوەی کارل مارکس وفریدریک ئەنجلز (کارل وئەنجلز لە پێشەکی چاپی ئەلمانی ساڵی 1872 لە بەیاننامەی شیوعی پاش تەنها بیست وپێنج ساڵ لە نووسینی، ئاماژە دەکەن: ئیمڕۆ ئەو بەرنامە کەون بووە لەهەندێ خالەکانی بەکاریگەری پێشکەوتنی پیشەسازی گەورە لەدوایین بیست وپێنج ساڵ). وبێگومان ئەو پێشکەوتنەی کارل وئەنجلز ئاماژە بۆ دەکەن لەو کاتە زۆر کەم بوو بەبەراورد لەگەڵ پێشکەوتنی گەورەی تەکنلوجی ئێستا، باشە ئێستا بوچوونیان چۆن دەبوو؟ ئەگەر ئێستا لە ژیان دا بان پاش ئەو هەموو گۆرانکاریە گەورەیە؟\nزۆر پێویستە لەگەڵ سەردەمی ئێستا بروین ولەگەڵ پێشکەوتنی گەورەی زانستی وتەکنلوجی بەردەوام لەهەموو بوارەکان، وبەباشترین شێوە سوودی لێ وەرگرین وبەکاریبینین لە خەباتمان لەپێناو گۆرین وگەشەپێدان ونوێ بوونەوە، وتازە کردنەوەی وتار وبەرنامەی پارتە چەپەکان، ومیکانیزمی رێکخستن وسەرکردایەتی وهەلسوکەوت لەگەڵ جەماوەر، وروو بەرووبوونەوەی کێشەی ئالوز وگەورە، وکارلێکردنی خێرا لەگەڵ گۆرانکاری خوماڵی وهەرێمی ونێودەولەتی، لەپێناو کاراکردنی دیالوکی نشتیمانی خوماڵی وهەرێمی ونێودەولەتی لەنێو هێزەکانی چەپ، وپێشخستن ونوێ کردنەوەی رێکخستنەکانی چەپ ودامەزراندنی چارچێوە وهاوپەیمانی چەپی دیموکراتی، وپابەندبوون بە گیانی نوێ بوونەوەی زانستی ورێکخراوەیی ومروڤایەتی هزری چەپ لەلایەک وگیانی شورشی تەکنلوجی وزانیاری لەلایەکی تر.\nوبەپێی ئەوە، من دەبینم گرنگترین بنەمای هزری چەپی ئەلکترونی، ئەوانەی خوارەوەن:\n1. چەپەکی زانستی پشت ببەستێت بە پێشکەوتنی زانستی ومافی ئاقلانەی هزری چەپ ومروڤایەتی ورێکەوتنەکانی مافی مروڤی جیهانی، وسوود وەرگرێت لە لایەنە ئەرێنیەکانی هەموو ئاراستەکانی مارکسی وچەپ وپێشکەوتنخوازی جیاواز، ودان بە فرەلایەنی هزری چەپ بنێت، وهیچ تیوری یان ئایدلوجی ئەژمار نەکات وەک تێکستەکی ئاینی پیروز. هەروەها سوود وەرگرێت لە پێشکەوتنی تەکنلوجی وزانستی ومافەکان لە کاری سیاسی وراگەیاندن وئابوری وکۆمەڵایەتی وروشەنبیری وژینگەیی. وبا بە دەیان چارەسەریمان هەبێت بەکاریان بێنین بۆ پلاندانان وئاراستەکردنی خەباتی چەپ ومیکانیزمەکانی لەپێناو بەدەستهێنانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی زیاتر ویەکسانی وئازادی بەئاسویەکی ئیشتیراکی.\n2. جێگرەوەی زانستی وئاقلانە بەپێی شتی بەردەست ئێستا ونەک شتی داواکرا !: ئەگەر بەشێوەکی تیوری بیربکەینەوە ئێستا وەکو هەموو چەپخوازەکان بێگومان داواکاریمان دەولەتەکی ئیشتیراکی دیموکراتی یە وسیستەمەکی ناچینایەتی ویەکسانی تەواو تا رادەیەکی گەورە. بەڵام پسیار لێرە ئەوەیە، ئایە ئێستا ئەوە لەتوانا دایە بەپێی بارودوخی بابەتی وخۆیەتی؟ وئایە هەر دەمینیێن لەژێر کاریگەری ئایدلوجیا ودووبارەکردنەوەی رستەی شورشگێری، ولەسەر تیوری قسە بکەین لەجیاتی شێوازی زانستی وچۆنیەتی ئەنجامدانی گۆرانکاری کۆمەڵایەتی گەورە وگشتی، ولەجیاتی کردەوەی پراکتیکی؟\nبۆیە چەپی ئەلکترونی هەوڵ دەدات سیاسەت وبەرنامە وجێگرەوەی زانستی بخاتە رو، زیاتر ئاقلانە بن وپەیوەندیان هەبێ بە کێشەکانی جەماوەری زەحمەتکێش وکۆمەڵگا بەگشتی وژیانی ڕۆژانە وگۆرینی بەرەو باشتر هەتا ئەگەر بەشێوەکی سنورداریش بێت، پشت بەستن بە واقیع وتوانای چینەکان وبارودوخی ئێستا وتایبەتمەندی وپلەی گەشەکردنی کۆمەڵگاکان، وپێشهاتە خۆماڵی وهەرێمی ونێودەولەتیەکان ودەستنیشانکردنی ئەرکی پراکتیکی ئەو قوناغە پشت بەستن بە زانستی هاوچەرخ وبیروکەی چەپ وپێشکەوتنخوازی جیاواز.\nبۆ ئەوەی چەپ دور نەکەوێت لە ئامانج وبیروکەکانی وتەنها رستەی شورشگێری وکلاسیکی ئامادە دووبارە بکاتەوە، وبمێنتەوە لەناو تێکستی تیوری وشک وکەون. کە بەداخەوە لەلایەن زۆر لە چەپەکان بوونەتە (تێکستی پیروزی وشک) وراستی ئاینی رەها، وبەکەلک هەموو شوێن وکات دێن، وزۆر جار سەرکردەکانی مارکسی وچەپ وهەندێ سەروک حیزب وەکو خوداوەند سەیر دەکرێن.\nپێویستە چەپ ئازاد بکرێت لە تێکستە تیوریەکانی رەها وپەرستنی کەساتیەکان بۆ ئەوەی لەو قوناغە تێپەرین، وگەراندنەوەی سەرکردە مەزنەکان وبیرمەندانی چەپ بۆ (خانەی مروڤەکان) پاش ئەوەی کردیانن بە (خوداوەند وپیاوی ئاینی وشێخ)، وئەوە بووە هۆکاری حالەتەکی نەرێنی ووشکبوونی هزری وزیانەکی زۆری بە چەپ گەیاند ورولی لەناو کۆمەڵگا.\nگۆرینی ژیانی مروڤ بەرەو باشتر بنەمای چەپی ئەلکترونی یە، هەتا ئەگەر بەهەندێ هەنگاوی سنورادریش بێت بەرێگەی جێگرەوەی واقیعیانە بۆ ئەو قوناغە، وسوود وەرگرتن لە تیوری وبیروکەی چەپ وپێشکەوتنخواز ومروڤایەتی جیاواز بۆ ئەنجامدانی گۆرانکاری بەپێی بارودوخ وگەشەکردنی هەر وڵاتەک، نەک بەپێچەوانەوە، وپێویستە بکەوێتە ژێر پروسەکی رەخنەگرتن وگەشەپێدان ونوێ کردنەوەی بەردەوام هاوکات لەگەڵ پێشکەوتنی زانستی وسیاسی وکۆمەڵایەتی وماف وروشەنبیری وژینگەیی مروڤایەتی.\n3. ئەزمونە ئیشتیراکیەکان وچەپخوازەکان: داوای پێداچوونەوەی مارکسیەت وقوتابخانە چەپەکانی جیاواز دەکات وکلتورەکەیان، وهەلسەنگاندنی ئەزمونەکانی ئیشتیراکی وچەپخواز، بۆ نموونە (ئیشتیراکی سوڤێتی، ئەزمونی چینی، ئیشتیراکیەت وچەپی خۆماڵی، ئەزمونەکانی ئیشتیراکی دیموکراتی وبەتایبەتی لە دەولەتە سکاندنافیەکان…هتد). بەشێوەکی زانستی وبەپێی قوناغی مێژوویی وبارودوخی خۆماڵی وهەرێمی ونێودەولەتی ئەو کاتە، وخوێندنەوەی لایەنە ئەرێنی ونەرێنیەکان وشیکردنەوەکی رەخنەگر وزانستی بۆ بیروکە وکەساتیە چەپەکان بۆ سوودوەرگرتن لە لایەنە ئەرێنیەکان ودوورکەوتەوە لە لایەنە نەرێنیەکان.\n4. ئامانجی بنیاتنانی دەولەتەکی دیموکراتی سکیولارە بە سیستەمەکی سیاسی وئابوری وکۆمەڵایەتی وژینگەیی دادپەروەرانە، جەخ دەکاتەوە لەسەر رەتکردنەوەی هەموو شێوەکانی چەوساندنی چینایەتی وپشت بەستن بە دەسەڵاتی گەل دەکات، رولی ئاین ونەتەوە جیادەکرێتەوە، لەسەر بنەمای هاولاتیبوونی یەکسان ورێزگرتنی فرەنەتەوەیی ومافی مللەتان بۆ مافی چارەنووس، وسەروەری یاسا ورێکەوتنامەکانی مافی مروڤی نێودەولەتی، رێزگرتنی ئازادیەکان ویەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی، مافی رێکخستنەوە وخۆپیشاندان ومانگرتن وجیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان، دادوەری سەربخۆ وراگەیاندنی ئازاد وکراوە لەسەر هەموو ئاراستە هزری وسیاسی، جەختکردنەوە لەسەر مافەکانی مروڤ ب تێگەیشتنەکی جیهانی دوور لە نەتەوەپەرستی وئاین ورەگەز وئاراستەی سیاسی وهزری، دژایەتی سزای لەسێدارەدان، ودوورکەوتنەوە لە هاوپەیمانەتی لەگەڵ حکومەت وهێزی دیکتاتوری وئاینی ونەتەوەپەرست کە دژی مافی مروڤن.\n5. بەشێوەکی سەرەکی بەرنامە وسیاسەتەکانی ئاراستەی کرێکار وزەحمەتکێشان وچینە بندەستەکان دەکات، وگەنجان وچینەکانی تینوو بۆ گۆرین ونوێ کردنەوە وداپەروەری ویەکسانی ناو کۆمەڵگا. ووەک قوناغەکی چاکسازی داوای سیستەمەکی ئابوری داپەروەرانە وروون دەکات ودەولەت خۆشگوزەرانی ویەکسانی، بەرێگەی سیاسەتی ئابوری جیاواز وکەرتی گشتی وهاوکار وتێکەڵ وتایبەت بەپێی بەرێوبردنی گشتی ئابوری وگرنگیدان بە دەولەت لەبواری پلاندانانی ئابوری مەلبەندی لەژێر سەرپەرشتی دیموکراتی جەماوەری. پشت بەستن بەباج وەرگرتن وداپەروەری کۆمەڵایەتی وبیمەکردن وهاوسۆزی کۆمەڵایەتی گونجاو ونەهێشتنی هەژاری ویەکسانی دەرفەت ونەهێشتنی بێکاری وگەشەپێدانی توانای مروڤایەتی وبەکارهێنانی زانستی بۆ سەرچاوەکان، خوێندنی بێ بەرامبەر وتەندروستی وچاودێری کۆمەڵایەتی وگشت خزمەتە سەرەکیەکان وبەشدارکردنی هەمووان لە سامانەکانی کۆمەڵگا ومسوگەرکردنی ئاستەک وکوالیتیەکی ژیانی گونجاو بۆ هەموو هاوڵاتیان.\nخەباتی زاراوەیی، هاودژ نییە لەگەڵ خەباتی بەردەوام لەپێناو گۆرین بەرەو سیستەمەکی سیاسی – ئابوری یەکسان ونەهێشتنی جیاوازیە ئابوریەکان لەناو چینەکانی کۆمەڵگا، وبەدیهێنانی داپەروەری کۆمەڵایەتی. سروشت وبناماکانی سیستەمی سیاسی وئابوری کە لەپێناوی خەبات دەکەین جیاواز دەبێت بەپێی تایبەتمەندی وسروشتی هەر وڵاتەک، وهاوسەنگی چینایەتی وسیاسی وبارودوخی خۆماڵی وجیهانی.\n6. چەپەک دووربێت لە توتالیرزم باوەری بە پروسەی دیموکراتی وفرەحزبی وگواستنەوەی ئاشتیانەی دەسەڵات هەبێت، وگۆرینی هێواش بەرەو سیستەمەکی دادپەروەرانەتر بەپێی بوچوونەکانی جەماوەر، بەشێوەکی داهێنەر کۆبکاتەوە لەنێوان دیموکراسی ویەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی وسکیولاریزم، ودژی هەموو جورەکانی دیکتاتوریەت بێت وهەر زەوتکردنەکی دەسەڵات، ودژی چەمکی یەک چین یان حزب بێت، وشێوازی هەمەجوری خەباتی جەماوەری ودیموکراتی بگرێتە بەر ئەگەر لە دەسەڵات بێت یان لە ئوپوزسیون، ورێز لە بوچوونی دەنگدەران بگرێت لە کەش وهەوایەکی دیموکراتی ویەکسانی بۆ هەموو حزبە سیاسیەکان بەپێی حالەتی هەر وڵاتەک.\n7. کاربکات لەپێناو دامەزراندن وبەهێزکردنی یەکێتی وسەندیکای کرێکاران بەشێوەکی پیشەیی وسەربخۆ، بەرگریکردن لە مافی کرێکاران وزەحمەتکێشان وهزری نێودەولەتی ورێکەوتنی ئازادی سەندیکاکان وپاراستنی رێکخستنی سەندیکاکان، ونەکرێنە شوێنی سیاسی وحیزبی وبەشەک لە ناکوکیەکان، بەڵام ئەکرێ بوچوونی سیاسی جیاواز هەبێت لەناو سەندیکاکان کاربکەن پێکەوە لەپێناو بدیهێنانی ئامانجی پیشەیی هاوبەش.\nکەوتنی سەندیکاکان ویەکێتیە پیشەیەکان لەژێر دەسەڵاتی حیزبەکان وکاریگەریەکانیان فاکتەرەکێ نەرێنی یە ولاوازیان دەکات، ودەبێتە هۆی ناکوکی ناوخۆیی وسەپاندنی ئەجیندای حیزبی تەسک وپەیابوونی ناکوکی حیزبی ناوخۆیی ودەرەکی بەهۆی هەلۆستی زۆرینەی لایەنە چەپە کلاسیکیەکان، کە هەتا ئێستا لەگەڵ کاری هاوبەش نین لەنێوان رێکخراوە جەماوەری وسەندیکاکان.\n8. داوای یەکسانی تەواو بۆ ئافرەت وجوداکاری ئەرێنی، وتەرخانکردنی بەشی (کوتا) لە دەزگاکان بۆ ئەوەی یەکسانی تەواو دروست ببێت، لەناو هەموو دەزگای جەماوەری وسەرکردایەتی وچالاکی جیاواز، وهەندێ میکانیزمی هەبێت بۆ ئەوەی ئافرەت پوستی سەرکردایەتی وەرگرێت وتواناکانی پێشبخات، وهەروەها دامەزراندنی یەکێتی سەربخۆی ئافرەتان بەپێی رێکەوتنی نێودەولەتی پەیوەست بە ئافرەتان. زۆرینەی هێزە چەپەکان هەتا ئێستا نێرینەن تا رادەکی گەورە، ورولی ئافرەت سنوردارە بەشێوەکی بەرچاو لە ئاستەکانی سەرکردایەتی.\nخەبات لەپێناو بەدیهێنانی یەکسانی تەواو لەنێوان ئافرەت وپیاو مەرج نییە پەیوەست بێت بە گۆرینی سیستەمی سەرمایەداری ودامەزراندنی سیستەمی ئیشتیراکی وسنوردارکردنی بە رەهەندی چینایەتی، بەلکو ئەکرێ ئێستا زۆر چاکسازی بکرێت وبەپێی ئامارەکان زۆرینەی ئەو دەولەتانەی ئافرەتان توانیانە زۆر ماف بەدەست بێنن وپلەی پێشکەوتووی یەکسانی کە هەتا ئێستا دەولەتی سەرمایەدارین، بۆ نموونە دەولەتە سکاندناڤیەکان.\n9. جیاکردنەوەی رولی ئاین لە دەولەت: چەپی ئەلکترونی رولی ئاین لە دەولەت جیادەکاتەوە لەگەڵ مسوگەرکردنی ئازادی ئاینی وبیروباوەر، ورێزگرتن لە ئازادی بیرو ورای ئاینی کەسایەتی جەماوەر وپەیوەندی لەنێوان مروڤ وئاین، بێ ئەوەی بەزۆر پەسەند بکرێت لەسەر کەسانی تر. پێویستە دەولەت سکیولار بێت ولەسەر یەک دووراتی بێت لەگەڵ هەموو ئاینەکان، وپشتگیری دەزگا ئاینیەکان بکات وەک رێکخراوی جەماوەری بەشێوەکی یەکسان بەپێی پلە وئاستی ئاین لەناو کۆمەڵگا. بۆیە پێویستە دەزگای ئاینی لەژێر سەرپەرشتی دەولەت بێت، وکارمەندانی ئاینی لەناو دەزگای حکومی پەروەردە بکرێن، لەگەڵ قەبوڵکردنی فرەئاینی وفرەهزری ورسواکردنی توندوتیژی ووشکباوەری وسەپاندنی دەسەڵاتی ئاین لەناو کۆمەڵگا.\nئاین تەماشە ناکرێت وەک کێشەکی هاودژی سەرەکی بەلکو بەرهەمی بارودوخی ئابوری وسیاسی وکۆمەڵایەتی وروشەنبیری ومێژووی یە وکاریگەریەکانی، بۆیە پێویستە خۆمان دووربخەین لە دژایەتیکردنی توندی ئاینی جەماوەر، بەلکو دیالوکەکی ئاقلانە وئارام هەبێت لەبارەی ئاینەکان، وخوێندنەوەی کلتوری ئیسلامی وئاینەکان بە تێروانینەکی زانستی چەپخواز وبەرچاوکردنی لایەنە ئەرێنیەکان وسوود وەرگرتن لێیان بۆ گۆرینی کۆمەڵایەتی، ورەخنەگرتنی زانستی بۆ لایەنە نەرێنیەکان بەپێی بارودوخی مێژوویی، بەشێوەک کاریگەریەکی ئەرێنی هەبێت لەسەر جەماوەری باوەردار بەپێی سروشتی هەر وڵاتەک.\nهێزی ئاینی توندرەو ئەگەر ئیسلامی بێت یان مەسیحی یان یەهودی وکاربکەن بۆ سیستەمی دیکتاتوری ئاینی هێزی پاشکەوتنخوازن وئاین بەکاردێنن بۆ بەرێوەبردنی ئەجینداکانیان کە پاشکەوتوون ودژی هزری چەپ ودیموکرات ومافی مروڤن، وپێویستە لەدژیان راوەستین ورسوایان بکەین بەهەموو شێوەیەک. ولەهەمان کات، پێویستە کاربکەین لەگەڵ هەموو بوچوونە ئاینیە چاکسازەکان وئاشتیخوازەکان، ئەوانەی بەشێوەکی نوێ ئاین وکلتوری ئاینی دەخوێننەوە، وخۆیان دەگونجێنن لەگەڵ پێشکەوتنی هزری وزانستی ومافی مروڤ ودوورن لە وشکباوەری ئاینی.\n10. فرەلایەنی دەزگای چەپ وهاوپەیمانی وکاری هاوبەش: زۆر لە هێزەکانی چەپ بەشێوەکی گشتی توشی دووبەرەکی وپەرت وبڵاوبوون بوونە وسەرقالی ناکوکی ناوخۆیی ودژایەتی یەکترین ولەناو (جەنگی سارد) دان لەگەڵ یەکتری، وجورەکی (تائیفەگری سیاسی وشکیان) هەیە! وجەخت دەکەنەوە لەسەر جیاوازی پەیوەست بە پلانی ستراتیجی ماوە درێژ، وهەندێ هێزە چەپ دژی هەر بوچوونەکی تری چەپی جیاوازن، ولە زۆر جار بەخائین ناویان دەبەن، ودژی هەر جورەکی کاری هاوبەشن لەگەڵیان. سەرەرای خاڵی هاوبەش لەنێوان زۆربەی هێزی چەپ وخاڵی جیاوازی سنوردار لەنێوانیان. وبەتێروانینی ئێمە قەبولکردنی جیاوازی هزری دیاردەکی تەندروستە ووتاری سیاسی پێشدەخات.\nبۆیە چەپی ئەلکترونی باسی کار وخەبات دەکات لەچارچێوەی بزاڤەکی چەپی کۆمەڵایەتی فراوان، بەمەبەستی بەهێزکردنی رولی بوچوونی چەپی پێشکەوتنخواز لەناو کۆمەڵگادا بەشێوەکی گشتی، دوور لە چارچێوەی حیزی تەسک توندرەوی حیزبی وکەسایەتی، وهەبوونی حیزب وهاوپەیمانێتی چەپی فرەلایەن. وکاری هاوبەش لەنێو هێزی چەپ وپێشکەوتنخواز ومروڤایەتی بووتە داواکاریەکی جەماوەری لەسەر ئاستی جیهان.\nپێویستە ئەزمونی هاوپەیمانێتی وکاری هاوبەش لەجیهان وناوچەکە بخوێنین وگرنگی پێبدەین، وسوودی لێوەرگرین وبەپیێ بارودوخی هەر وڵاتەک جێبەجێی بکەین، وکاربکەین لەسەر ئاستی ناوخۆیی ودەرەکی بۆ نەهێشتنی ئاسەواری توندرەوی رێکخراوەیی وچارچێوەی حیزبی تەسک، وبەمای هزری وسیاسی نوێ بکەینەوە وجەخت بکەین لەسەر هاوپەیمانێتی وکاری هاوبەش، وپێویستە باوەریمان هەبێت چارەنووسی بزاڤی کۆمەڵایەتی فراوانی چەپ وگۆرینی ژیانی چینە زەحمەتکێشەکان وکۆمەڵگا بەشێوەکی گشتی بەرەو باشتر گرنگترە لە بەرژەوەندی رێکخستنەکی چەپی دیاریکراو.\nهەروەها گرنگە، هێزەکانی چەپ کاربکەن لەئایندە کاربکەن (بێ تێکەلکردنی ئالاکان) بەپێی خالی هاوبەشی دیاریکراو لەگەڵ بوچوونی سیاسی وهزری دیموکراتی وسکیولەر ومروڤایەتی تری جیاواز لەپێناو گۆرینی سیستەمە دیکتاتوریەکان وروو بەرووبوونەوەی وشکباوەری ئاینی ونەتەوەیی ودامەزراندنی سیستەمەکی دیموکراتی ودابینکردنی ئارامی وخزمەتگوزاری وەک بەرنامەکی دیموکراتی. وپێویستە هەندێ تەکتیک وهاوپەیمانێتی دیاریکراو بەکاربێنین بەپێی هەر قوناغەک وبەپێی بارودوخی هەر کۆمەڵگایەک وهاوسەنگی هێزی چینایەتی، وپێویستە دیالوک بەردەوامبێت لەگەڵ هەموو هێزەکانی چەپ لسەر ئاستی جیهان.\nئاراستەی جیهانی بەشێوەکی گشتی بەرەو ئەنترنێت وبەرنامەکانی یە لەبواری جیاواز. وبەپێی ئامارەکان بەکارهێنانی ئەنترنێت لە زیادبوونەکی بەردەوامە هەتا لە وڵاتەکانی جیهانی سێیەمیش، وبووتە بەشەکی سەرەکی بۆ بەرێوبردنی کارەکانی کۆمەڵگا، بەهۆی پێشکەوتنی زانستی گەورە وتۆری ئەنترنێت وتۆرە کۆمەڵایەتیەکان بوونەتە (دەسەڵاتی پێنجەم) لەزۆرینەی کۆمەڵگاکان، وبوونە هۆی:\nڕ. پەیابوونی شێوەی نوێی وشیاری وشێوازی دەربرین.\nب. تێروانینی جەماوەر بۆ گۆرین ومیکانیزمەکانی.\nت. زۆرینەی جەماوەر دەتوانن بەشێوەکی ئازاد پەیوەندی بکەن.\nپ. ئارستەکردنی بابەتی زۆر هەستیار بەشێوەکی ئاشکرا، وبەشداریکرن وکارلێکردن بۆ پێکهێنانی راستیەکان.\nج- تێپەرکردنی چارچێوەی مەڵبەندی وداخراو، وسنوری جوگرافی وئەمنی ورێکخراوەیی نەتەوەیی وئاینی…هتد.\nح- بڵاوکردنی گیانی رەخنەگرتنی ئاشکرا بێ هیچ ئاستەنگ.\nخ- کاراکردنی تواناکان لەناو بوشایەکی فراوان پاش ئەوەی لەناو حالەتەکی چەقبەستو بوون.\nد- بەرزکردنەوەی ئاستی وشیاری وبەدواچوون وحەزی گۆرین، وگەشەکردنی وشیاری دیموکراتی بەرێگەی خستنەروی چەندین را وبوچوون وکارلێکردن لەگەڵیان وقەبولکردنی فرەلایەنی هزری وسیاسی لەسەر ئاستی خۆماڵی وهەرێمی وجیهانی.\nئەو پێشکەوتنە گەورە لە بواری وشیاری وزانیاری ودیموکراسی وزەلالی وشێوازی دەربرین ورەخنەگرتن بووە هۆکار زۆر کەس نەبنە ئەندام لە رێکخستنە کلاسیکیەکان، چۆنکە چەمک وبیرکردنەوەیان لەبارەی رێکخستن گۆراوە، وبەشێوەکی گشتی دوور دەکەون لە رێکخستنە کلاسیکیەکان وەکو حیزب ورێکخراوە چەپەکان، کە هەتا ئێستا تا رادەکی گەورە سیستەمی بیروکراتی ومەلبەندی ومیکانیزمی کار ورێکخستنی کەون بەکاردێنن.\nهەندێ لەو حیزب ورێکخراوە چەپەکان، لەبەر میکانیزمی کەون بەشێوەکی گشتی خەلک روویان لێَناکات بۆ ئەندامەتی وبتایبەتی گەنجەکان، ورێژەی تەمەنیان 60 ساڵ وزیاترە! وتەنها سەرکردەیان هەیە بێ بنکەی جەماوەری.\nنەوەی نوێ دژی کاری حیزبی وبەهاکانی چەپ نییە، بەلکو ناتوانێ کاربکات بەپێی میکانیزم وشێوەی رێکخستنی حیزبی کەون وخۆی لەناویان نابێنێت. ئێستا دەبینین زۆرینەی گەنجان خۆیان رێکدەخەن بەشێوازی نوێ وهاوچەرخ، بەرێگەی بەکارهێنانی ئەنترنێت وتۆری کۆمەڵایەتی، وزۆر زیاتر کاریگەریان هەیە لەسەر واقیعی کۆمەڵایەتی لە حیزبە چەپەکان، چۆنکە بەشێوەکی فراوان دەربرین لە خۆیان دەکەن وباسی سەرپێچیەکان دەکەن وگەشەپێدان ودیالوک ورەخنەگرتن بێ هیچ ئاستەنگی هزری یان رێکخراوەیی، بەو شێوەی لەگەڵیان دەگونجێت.\nئێستا روشەنبیری ووتارەکی سیاسی ومیکانیزمی رێکخستنی تایبەت بەخۆیان هەیە، لەناو گروپی ئەلکترونی هەمەجور، بۆ نیزیکردنەوەی بوچوونەکان ودەستنیشانکردنی داواکاریەکانی جەماوەر وخەبات ونەرازیبوون، وبوونەتە بزاڤی سیاسی وکۆمەڵایەتی هەمەجور بە سەرکردایەتی گەنجان. سەرەتا ئەوە لە (بەهاری عەرەبی) دیاربوو کە من ناومنان (شورشەکانی چەپی ئەلکترونی نارێکخستوو) لە وتارەک بڵاوم کردەوە لە 2011، لەبەر بەکارهێنانی تەکنلوجیای نوێ وشێوازی نوێی کۆکردنەوەی جەماوەر بەپێی پێشکەوتنی زانستی وتەکنلوجی، وئارستەکردنی داواکاری چەپخوازی روون، وسەرکوتووتر بوون لە حیزبە کلاسیکیەکان ولەوانەش چەپخوازەکان.\nخۆپێشاندان ونەرازیبوون وچالاکی جیاواز….هتد. لەسەر زەمین بنەمای هەر گۆرانکاریەکی سەرەکین، بەڵام ئەنترنێت وتۆری کۆمەڵایەتی ئێستا گرنگیەکا گەورەیان هەیە، ورولەکی سەرەکییان هەیە لە پێکهێنانی وشیاری وکۆکردنەوەی جەماوەر ورێکخستن ونەرازیبوون، وپشتگیری چالاکی مەیدانی جەماوەر، وتوانای گەورەی هەیە بۆ خەبات وجولانەوە سەرەرای شوێن وکات وبەکەمترین تێچوو.\nئەنترنێت وشورشی زانیاری وپەیوەندیکردن وتۆری کۆمەڵایەتی بوونە هوی پەیاکردنی جیهانەکی دیموکراتی زەلال وکراوە وزۆر گەورە، وبوونە بزوێنەری سەرەکی نەرازیبوونەکان، وکاریگەری گەورەیان هەبووە لەسەر گەشەکردنی هزری کارگێری ورێکخراوەیی وشێوازی سەرکردایەتی، بەرەڤ زەلالی زیاتر ونامەرکەزیەت ومرونەت.\nهەروەها بوونەتە هوی دووبارە دارشتنی چەمکی (رول ودستتێوەردانی جەماوەر) وپەیوەندی لەگەڵ کۆکردنەوەی جەماوەر وبەدەستخستنی زانیاری ودەنگ وباس بۆ هەر شوێنەکی جیهان. وبووە هۆی بەجەستکردنی هێزی نەرازیبوونی جەماوەری وفشاری رای گشتی جەماوەر، وبەشێوەکی گشتی بووە هۆی پەیابوونی هەندێ بوچوونی دیاریکراو بەپێی هێزی خاوەن وسەرپەرشتانی تۆرە کۆمەڵایەتیەکان وراگەیاندن وسەتەلایتەکان، کە توانای رێکخستنەوە وکونترولیان هەیە لەسەر بزاڤە جەماوەریەکان وسوود وەرگرتن لێیان بۆ مەبەستی سیاسی …هتد. وبەشێوەکی گشتی هێز ودەزگای راسترەون ودژی داواکاریە راستەکانن.\nولێرە رولی چەپی ئەلکترونی دێت، بۆ رێکخستنەوەی جەماوەر ونەرازیبوونەکان…هتد. وئاراستەکردنیان بەرەو رێگای راست لەجیاتی ئەوەی لەژێر کاریگەری هێزە دژبەرەکانی چەپ وجەماوەر بن. بەرێگەی پێشکەوتن ونوێ کردنەوەی میکانیزمی رێکخستن وکارکردن هاوکات لەگەڵ بەکارهێنانی ئەنترنێت بەشێوەکی کاریگەر وزیرەکانە وشورشی زانیاری وپەیوەندیکردن بۆ خزمەتکردنی خەباتی جەماوەر وبەهێزکردنی رولی هێزە چەپکان وپێشکەوتنخوازەکان.\nوبۆ بەدیهێنانی ئەوە، وچارەسەرکردنی جیابوونەوە ودوورکەوتنەوەی گەورە لەنێوان نەوەی نوێ ورێکخستنەکانی چەپ، چەپی ئەلکترونی پێشنیاری گەشەپێدان وپەرەپێدانی زانستی گەورە دەکات لەبواری میکانیزمەکانی کارکردن وخەباتکردن ودیموکراسیکردن وبەشدارکردنی ئەقلی بەکۆمەڵ بۆ بەرزترین ئاست، وخۆ گونجاندن لەگەڵ بارودوخی ئێستا، بەرێگەی:\n1. شێوازی نوێی رێکخستنەوە: دوور لە شێوازی کلاسیکی وکونترولی دەسەڵات لەلایەن سەرکردەکان بەرەو سیستەمی ناوخۆیی ومیکانیزمی رێکخستنی دیموکراتی نوی وبەمرونەت وەک جورەک لە (هاوپەمانێتی یان تۆری یان سیستەمی فیدرالی) کە مەلبەندی نین لەروی کارگێرییەوە، ورێژەکی زۆری سەربەخۆیی ونامەرکەزیەت ودیموکراسی تێدا هەبێت، وئازادی هەبێت بۆ رێکخراوە حزبی وجەماوەریەکان وشێوازی جیاوازی رێکخستن وسیاسەتکردن لەسەر ئاستی هزری وجوگرافی وهەرێمی…هتد. وبەخشینی دەسەڵات وهەمئاهنگی لەهەموو بوارەکان. وپێویستە دەسەڵاتی زیاتر بدرێتە رێکخراو وگروپە جیاوازەکان بۆ دارشتنی سیاسەت وبەرنامەکان وپلانی کارکردن بەپێی پێویستی هەر ناوچەک، وهەر گروپەک. وپێویستە چەمکی نوی بەکاربێنین لەبواری کارگێری ولێکۆلینەوەی زانستی وپێشکەوتنی تەکنلوجی بۆ نوێ کردنەوەی میکانیزمی بەرێوەبردن وپەیوەندیکردنی ناوخۆیی ودەرەکی. وپێویستە ئەو شێواز ومیکانیزمانە مرونەتیان تێدا هەبێت وبەردەوام نوێ بکرێنەوە بەپێی پێویستیەکان، وبەپێی:\nڕ. پێشکەوتنی تەکنلوجی وزانیاری ومافەکان.\nب. پلەی گەشەکردنی دیموکراسی یاسی ویاسایی.\nت. ئاستی ئازادیەکان وتوانای کاری رێکخراوەیی لەناو هەر کۆمەڵگایەک، ئەگەر بەشێوەکی نهێنی یان ئاشکرا بێت.\nپ. چارچێوەی کاری رێکخراوەیی خۆماڵی وهەرێمی وجیهانی.\nج- جوری کێشە ئاراستەکراوەکان ولایەنەکان، بۆ هەلبژاردنی جوری رێکخستنەوە.\nح. کار وپێویستی رێکخراوەکان وقەوارە وگروپە جیاوازەکان.\nخ. بنیاتنانی پەیکەری رێکخستنەوەی تایبەت بۆ ماوە وحالەتی دیاریکراو.\nد- خوێندنی ئاستی کاریگەری وهەلسەنگاندنی کارکردن وەک رێکخراوی چەپی سەربخۆ، یان کارکردن بەشێوەکی تاک یان قەوارە یان بزوتنەوە یان هاوپەیمانێتی لەناو کۆمەڵگا. وپێویستە شێوەکی پێشکەوتنخوازی هەبێت وبوچوونی هەمەجور ولەوانەش بوچوونی چەپ، بەپێی هاوسەنگی چینایەتی وحالەتی سیاسی هەر وڵاتەک. بۆ نموونە ئەزمونی (بیری ساندرز) ی چەپخواز لەناو حیزبی دیموکراتی ئەمریکا. وپێویستە بزنین کامەیان باشترە وگونجاوترە بۆ بەهێزکردنی رولی چەپ لەناو کۆمەڵگا دا.\nژ. پێویستە وشیاربین لەکاتی هەلبژاردنی ناوی رێکخراو وحیزب وتۆرە چەپەکان بەپێی گەشەکردنی کۆمەڵگاکان وهاوسەنگی چینایەتی وسیاسی وتایبەتمەندی هەر وڵاتەک وگۆرینی زۆر ناوی ئێستا، ودوورکەوتنەوە لەو ناوانەی کاریگەری نەرێنیان هەبێت. وشەی کومونیست، ئیشتیراکی…هتد، مەرج نییە رامانی چەپ وراستی رێکخستنەک بسەلمێنیت. کاری جەماوەری لەسەر ئەرز وبەشداریکردنی لە گۆرینی ژیانی کرێکار وزەحمەتکێشان وکۆمەڵگا بەگشتی بەرەو باشتر، بنەمای هەر هەلسەنگاندن وراستگویەکە بۆ هەر رێکخستنەکی چەپ. وسەرباری کاریگەری نەرێنی پروپاگەندەی دژی چەپ، وکاریگەری روخانی (کەمپی ئیشتیراکی) کە پێویستە ڕەچاو بکرێت.\n2. بنەمای ئەندامەتی ومافەکانی ئەندام: چەپی ئەلکترونی سیاسەت ومیکانیزمی نوێ دەخاتە روو لەبارەی ئەندامەتی، بۆ ئەوەی ئەندام زیاتر کاریگەری هەبێت وسیاسەت وبەرنامە دارێژیت، وئازاد بێت لەکارکردن بەپێی بوچوونی هزری وسیاسی، کە ئەکرێ هاوتابێت لەگەڵ هەموو یان بەشەک لە سیاسەتەکانی حیزبی چەپ، وبەهێزکردنی لایەنگری ئەندامەکان وهەستکردن بە بەرپرسایەتی سیاسی ورێکخراوەیی، ودوورکەوتنەوە لە مەرکەزیەت وسکرتاریەتی رێکخراوەیی ودسپلینی حیزبی توند، وپێویستە رێکخستنەکانی چەپ ئارەزومەندانە بێت بەپێی دسپلینی خۆیەتی ونەک دەزگای لەشکەری بێت.\nوداوای هەلوەشاندنەوەی هەر رێسایەک دەکات ئاستەنگ بێت بەرامبەر مافی دەربرینی ئەندامان لەناو ودەرەوەی رێکخستنەکانی چەپ، وپێویستە ئازادی تەواویان هەبێت بۆ دەربرینی بوچوونی چەپ وسیاسی بەشێوەکی گونجاو، وبەشداریکردنی کاریگەر لە دارشتن وپەسەندکردنی سیاسەتە حزبیەکان، و هەلوەشاندنەوەی چەمک وخاڵی وەکو:\nڕ. دەربرینی بوچوونت بکە لەناو دەزگای حیزبی یان بلاوکراوەی حیزبی ناوخۆیی یان بەرێگەی نامەیەک بۆ سەرکردایەتی حیزب.\nت. گوێ گرتنی کوێر وپولایین.\nپ. لایەنگری ئەندامەکان بۆ دەسەڵاتی سەرکردایەتی کە تەنها سەرکردایەتی بیر دەکاتەوە وهەڵدەستێ بە شیکردنەوە ودەرکردنی بڕیار وپێویستە ئەندامەکان بڕیارەکان جێبەجێ بکەن بێ نەرازیبوون.\nج. دەستخستنی پوستی حیزبی بەپێی لایەنگری بۆ سەرکردایەتی.\nئەو شتانە پێش دەیان ساڵ گونجاو وقەبولکراو بوون، بەڵام ئێستا گشتی ولاوازن لەروی دیموکراتییەوە وزۆر کەون بوونە، وکاریگەری زۆر نەرێنییان هەیە، وگەنجان دوور دەخەنەوە لە حیزبەکانی چەپ. ئێستا وەکو دەبینین لەماوەی چەند خولەکەک گەنجان دەتوانن پوست بلاوبکەنەوە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان، ولەسەر ئەنترنێت ودەربرین لە بوچوونیان دەکەن وبەشێوەکی ئازادانە گفتوگو دەکەن ودەگەنە ژمارەکی زۆری خەلک، لە کاتێک زۆربەی رێکخراوەکانی چەپ رێگایان پێنادەن بەشێوەکی ئازادانە دەربرین بکەن وداوایان لێدەکەن چاوەرێ بن تاکو کۆبوونەوەی دەزگای حیزبی پاش حەفتەیەک یان مانگەک، یان بلاوکردنەوە لەناو بلاوکراوەی حیزبی ناوخۆیی، یان بەرێگەی نامەیەک بۆ سەرکردەی حیزبی وبەشێوەکی نهێنی! وتەنها دەگەنە ژمارەکی کەمی خەلک وهەتا ناگەنە هەموو ئەندامانی حیزیش!. ئەژمارکردنی گەنگەشە وگفتوگوی سیاسی وهزری وەک کارەکی ناوخۆیی رێگرە بۆ جەماوەری چەپ بۆ ئەوەی ئەو هزر وبوچوونانە بزانێت لەناو رێکخستنەکانی چەپ وهەلسەنگاندنی بۆ بکات وبوچوونی فەرمی ناگاتە جەماوەر. ولەئەنجامدا، چاودێری جەماوەری وکارلێکردن لاواز دەبێت، ودەبینە تائیفەی چەپی-ئاینی داخراو!\nوەک کەسانی چەپخواز، زۆر شت دەخەینە روو بۆ کۆمەڵگا، وداوای دیموکراسی وفرەلایەنی وزەلالی وهەلبژاردنی راستەوخو دەکەین، وبەشدارکردنی جەماوەر لە بڕیار وئازادی تاک وگشتی، ومافی دەربرینی ئاشکرا وجیاوازی وبوچوونی بەرامبەر وراگەیاندنی کراوە وهەمەجور …هتد. بەڵام هەروەها گرنگە پسیاری خۆمان بکەین، ئایە ئەو شت ومافە سەرەکیانە وزۆر گرنگانە بەردەستن بۆ ئەندامانی رێکخستنەکانمان، وتا چ رادە جێبەجێ دەکرێن، ورەنگ دەدەنەوە لەناو کاری رێکخراوەیی وسیاسی وهزری؟؟! هاودژی وکەم وکورتی وکەمترخەمی گەورەمان هەیە، وپێویستە پێداچوونەوە بکەین ونوێ کردنەوە وگەشەپێدان بکەین. وبۆیە گرنگترین بنەمای ئەندامەتی ومافی ئەندامان، بەپێی چەپی ئەلکترونی، ئەوانەی خوارەوەن:\nڕ. ئەندامەتی پەیوەستە بە چەمکی هاوپەیمانێتی وهاوکاری وکاری هاوبەش بۆ بەدیهێنانی هەندێ ئامانجی دیاریکراو، ونەک بە دەسەڵاتەکی ناوەندی. ئەندام رولی سەرەکی هەیە لە دارشتنی سیاسەتی گشتی حیزب، بەشداریکردنی ئەندام وکادیرانی حیزب لە دارشتنی ساسەتی حیزب لە بنکەوە بۆ سەرکردایەتی شتەکی زۆر گرنگە. وپێویستە توانا ومیکانیزم وبارودوخی گونجاو هەبێ لەناو حیزب بۆ ئەوە کارە ، وپێویستە ئەندامان هانبدەن خۆیان پێشبخەن وشیرکردنەوە وداهێنان بکەن لەناو ریزەکانی حیزب، سەرەرای گونجانی بوچوونیان لەگەڵ وتاری فەرمی یان نە، وپێویستە خەبات بەهێز بکرێت لەسەر هەموو ئاستەکان وسوود وەرگیرێت لە دەستپێشخەری ئەندامەکان.\nب. هەلبژاردنی شێوە وپلەی هەمەجوری ئەندامەتی بەمرونەت (کارا، هاوسوزی، کاتی، …هتد) بۆ ئەوەی هەر کەسەک کاری حیزبی بکات بەپێ بارودوخی کەسایەتی ژیانی، وبەپێی گەشەکردنی زانستی وماف وجورەکانی رێکخستن.\nت. هێلی گشتی رێکخستن بکرێنە رێنیشاندەرێک وکارکردن بەپێی ئەو هێلانە.\nپ. دەربرینی ئاشکرا لە بوچوون لەناو ودەرەوەی رێکخستنەکان بەشێوەکی شارستانی وکاریگەر، وبەشێوەکی گونجاو وبێ ئاستەنگ یان ترس یان دوودلی.\nج. ئەندام مافی هەیە بەشێوەکی تەواو وئاشکرا رەخنە لە سیاسەتەکانی فەرمی حیزب بگرێت.\nح. ئەندام مافی هەیە ئەو سیاسەتە فەرمیانە جێبەجێ نەکات ئەگەر قەناعەتی پێ نەبێت.\nخ. مافی هەلبژاردن وخۆ کاندیدکردن بۆ دەزگاکانی رێکخستن، وهەروەها بەشداریکردن لە دوورخستنەوەی ئەندامانی سەرکردایەتی ئەگەر نەیانتوانی ئەرکەکانیان جێبەجێ بکەن.\nد. مافی (ئەندامەتی لێکدراو). ئەندام دەتوانی ببێتە ئەندامی زیاتر لە حیزبەکی یان رێکخستنەکی چەپ لەهەمان کات. ئەکرێ لەگەڵ حیزبەکی چەپی گشتی کاربکات ولەهەمان کات لەگەڵ حیزبەکی تری چەپ بکات جەخت لەسەر ژینگە بکاتەوە.\nژ. مافی دروستکردنی کوتلە لەناو حیزب ومافی بەکارهێنانی کەنالەکانی حیزب وراگەیاندنی حیزب یان راگەیاندنەکی تایبەت بەخۆی هەبێت بۆ دیارکردنی سیاسەتەکانی وجیاوازی لەگەڵ هێلی فەرمی حیزب.\nر. بەکارنەهێنانی شێوازی خائینکردن ودوورخستنەوە لەگەڵ ئەندام لەبەر جیاوازی هزری وسیاسی.\nز. هەلوەشاندنەوەی سزای دەرکردن لە حیزب چۆنکە جورەکی (سێدارەدانی سیاسی ورێکخراوەیی) یە، وپێویستە هەندێ سزای سووکتر هەبێ وەکو (سڕکردنەوەی تەواو) بۆ ئەوەی کەرامەتی سیاسی ومروڤایەتی ئەندام پارێزراو بێت ودەرفەتی بدەنێ بۆ گۆرین، وپێویستە دەرچوون لە حیزب بەشێوەکی ئارەزومەندانە بێت هەروەکو ئەندامەتی. سزای دەرکردن زۆر رەقە وئەکرێ هەندێ جار بەکاربێت بۆ تەێفیەکردنی حیساباتی سیاسی لەلایەن هەندێ سەرکردەی نەفس نزم.\nس. پێشخستنی میکانیزم ورێسای ئەندامەتی ئەلکترونی، تێپەربێت لە شێوازی کلاسیکی ئەندامەتی ووڵات ورەگەزنامە وشوێن وتەمەن…هتد. بەڵام پێویستە لایەنە ئەمنی بەڕچاو وەرگیرێت.\nش. دۆزینەوەی میکانیزم وسیاسەتی دیموکراتی بە مرونەت بۆ مامەلەکردن لەگەڵ کەسانی چەپی سەربخۆ وسوود لە تواناکانیان وەرگیرێت بەشێوەکی گونجاو، وبەشێوەکی نەرێنی تەماشە نەکرێن یان مامەلەیان لەگەڵ بکرێت بەشێوەکی ناشیاو.\n3. هەمەجوری دەزگاکان ومافی دەربرین وجیاوازی وراگەیاندنی ئازاد: بۆ مسوگەرکردن وبەهێزکردنی یەکێتی حیزب وپێشخستنی، ودوورکەوتنەوە لە ناکوکی ولێکجیابوونەوە کە نەخوشیەکی ماوەدرێژی چەپە، ودەستلەکارکێشان وکوچکردنی ئەندام، وپابەندبوون بە پرنسیپی دیموکراتی. چەپی ئەلکترونی دان بە هەمەجوری وبوچوونی هزری جیاواز دەنێت لەناو دەزگای رێکخستن.\nراگەیاندن پێویستە ئازاد وکراوە بێت، وبۆ هەموو ئەندامی حیزب بێت وبۆ دەرەوەش بۆ هەلگرانی هزری چەپ وپێشکەوتنخواز ومروڤایەتی، وهەتا بۆ رەخنەگرانی چەپیش وەک جورەک لە رێزگرتن. وهەموو ئەندامانی حیزب مافیان هەیە راگەیاندن بەکاربێنن بۆ دەربرین لە هەلوێستیان لە سیاسەتە فەرمیەکانی حیزب ودەربرین لە را وبوچوونیان وپەیاکردنی دیالوکەکی چالاک لەناو حیزب ووەرگرتنی بڕیاری دروست.\nهەروەها پێویستە سیستەمەکی دادوەری سەربخۆ هەبێت ودادگای پیشەیی ودەزگای لێکۆلینەوەی سەربخۆ لەناو حیزبەکانی چەپ، بۆ مسوگەرکردنی دادگاییکردنی ئاشکرا وبێلایەن لەحالەتی هەبوونی سەرپێچی. وئەندام مافی هەیە پارێزەری هەبێت بۆ بەرگریکردن لێی لەناو حیزب یان لە دەرەوە. وپێویستە سزادان دوایین بژاردە بێت بۆ ئەوەی سیستەمی دادوەری چەپ ببێتە نموونە بۆ کۆمەڵگا.\n4. بنکەی حیزبی سەرچاوەی دەسەڵاتە: وەکو چۆن دەڵیێن (مللەت سەرچاوەی دەسەڵاتە) لەناو دەولەت وکۆمەڵگا، هەروەها پێویستە بنکەی حیزبی سەرچاوەی دەسەڵات بێت لەناو حیزبەکانی چەپ وپێویستە عەقل وبڕیاری هاوبەش بنەمای رێکخستنەکانی چەپی ئەلکترونی بێت، وسیاسەتەکان لە بنکەوە دارێژن بەشێوەکی ئاشکرا، وبڕیاری گرنگ بدرێت بەرێگەی راپرسی حیزبی دیموکراتی ئاشکرا وبەپێی بنەمای دیموکراتی ولەژێر سەرپەرشتی لیژنەی سەربخۆ وبێلایەن ئەندامەکان بەشداربن تێیدا، ودیالوکی کراوە هەبێت لەبارەی کێشەکان، وپێویستە میکانیزم وتەکنیکی نوێ هەبێت بۆ ئەنجامدانیان بەشێوەکی ئاسان وبەردەوام.\n5. ئەقلی بەکۆمەڵ وکونفرانس: کونفرانس یەکەک لە گرنگترین بنەمای حیزبی چەپن، ووێستگەی سەرەکی یە بۆ پێداچوونەوە وهەلسەنگاندن وپەسەندکردنی سیاسەت ومیکانیزمی نوێ بەرێگەی بەشدارکردنی ئەندامانی حیزب، بۆیە پێویستە کونفرانسی دەوری وئاشکرا هەبێت، بەو شێوە:\nڕ. ئامادەکاری دەکرێت بۆ کونفرانس لەلایەن لیژنەی ئاشکرا هەموو ئاستی حیزبی تێدا هەبێت، سەرکردایەتی وبنکە وقەوارەی جیاواز.\nب. ئامادەکاری ئاشکرا وفراوان بێت هەممو لایەن بەشداری تێدا بکەن لەناو ودەرەوەی دەزگای حیزبی لەبارەی سیاسەت وبەرنامەی حیزب ورێزگرتنی راو وبوچوونەکان.\nت. ئەنجامدانی هەلبژاردنی دیموکراتی ئاشکرا لەژێر سەرپەرشتی دادوەری نوێنەرانی کونفرانس.\nپ. کوتای گەنجان وئافرەتان بۆ نوێنەرانی کونفرانس.\nج. ئەندامانی سەرکردایەتی پێشوو ئامادە دەبن وەک مێوان وبۆ هەلسەنگاندن ئەگەر هەلنەبژێردرێن، وسەرکردایەتی مافی نییە (نوێنەری) هەبێ بۆ کونفرانس بێ هەلبژاردن لە دەزگای حیزبی.\nح. لیژنە دروست دەکرێت بۆ بەرێوەبردنی کونفرانس وروژانە دوو جار یان زیاتر دەگۆردرێن.\nخ. کونفرانس بەشێوەکی ئاشکرا پەخش دەکرێت بۆ جەماوەر یان بەلای کەمەوە بۆ ئەندامانی حیزب بەپێی بارودوخی هەر وڵاتەک، وتەکنیکی هاوچەرخ.\nد. پێویستە هەلسەنگاندنی سیاسەتەکانی حیزب بکرێت لەنێوان هەردوو کونفرانس بۆ زانینی هۆیەکانی سەرکەوتن وناسەرکەوتن وگەنگەشەکردنی لەناو کونفرانس.\nژ. ئەنجامدانی هەلبژاردنی دیموکراتی ئاشکرا بۆ سەرکردایەتی حیزب پاش کونفرانس لەژێر سەرپەرشتی دادوەری سەربخۆ وبێلایەن لەدەرەوە وناوەی حیزب، وپێشتر کەمپینی هەلبژاردن هەبێ بۆ کاندیدان، بۆ دیارکردنی سیاسەتەکانیان. وئەندامانی حیزب بەشێوەکی راستەوخۆ هەلیان دەبژێرن، نەک تەنها نوێنەرانی کونفرانس، بۆ ئەوەی دەربرین ئەقل وبڕیاری بەکۆمەڵی حیزب بکات.\nبەشێوەکی گشتی، پێویستە هەموو دەزگایە حیزبیەکان لەحالەتی (کونفرانسی هەمیشەیی) دابن بەرێگەی تەکنیکی نوێ. وئاراستەکردنی هەموو سیاسەت وبەرنامە وبەیاننامە لەسەر ئاستی حیزبی جیاواز بەشێوەکی بەردەوام وگەنگەشەکردنیان بۆ ماوەکی دیاریکراو ودەنگدان لەسەریان ئەگەر پێویست بێت، وپەسەندکردنیان لەناو گروپی ئەنترنێتی یان تۆری کۆمەڵایەتی داخراو تەنها بۆ ئەندامان، وهەندێ گروپی تر بۆ جەماوەری حیزب لە شار وگوندەکان…هتد. بۆ ئەوەی دەربرین ئەقل وبڕیاری بەکۆمەڵی حیزب بکات، لەجیاتی ئەوەی تەنها دەربرین دەزگای سەرکردایەتی بکات.\n6. کارلێکردن وچاودێری جەماوەر لەسەر حیزب: کارلێکردنی هاوبەش لەگەڵ جەماوەر وژینگەی دەرەوە وەک بەشەک لە (چاودێری لەسەر چالاکی حیزب وسیاسەتەکانی) وبەشداریکردنی جەماوەر لە پەسەندکردنی سیاسەتەکان وهەلسەنگاندنیان بەرێگەی:\nڕ. ئاراستەکردنی بەرنامە وبەڵگەنامە وسیستەمی ناوخۆیی بۆ گەنگەشەی گشتی وکراوە بەشێوەکی بەردەوام بەرێگەی سایتی ئەلکترونی پێشکەوتوو بۆ کارلێکردن وکومێنتکردن ودەنگدان…هتد. لەناو گروپی تۆرە کۆمەڵاتیەکان، وسوود وەرگرتن لە ئامارە زانستیەکان لەبارەی ژمارەی سەرەدان وپلە وشێوەی کارلێکردن وبابەتەکان…هتد لەپێناو هەلسەنگاندن وپێشخستن.\nب. سوود وەرگرتن لە بوچوون وشیکردنەوەی زانستی کەسان ودەزگا زانستیەکان بۆ دارشتنی بەرنامە و سیاسەتەکان.\nت. وبەشێوەکی بەردەوام، داوای فیدباک بکرێت لە چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگا.\nپ. بۆ شیکردنەوە وهەلسەنگاندنی سیاسەتی هەمەجور لەسەر ئاستی جیاواز ورادەی سەرکەوتنیان وئاستی بەدیهێنانی ئامانجەکان ودەستنیشانکردنی هەڵەکان وکەم وکورتیەکان.\nج. تەنها ئەوەی کارنەکات هەڵە ناکات، بۆیە کاتێ حیزبەکانی چەپ هەڵە دەکەن پێویستە داوای لێبوردن بکەن لە جەماوەر وئەندامان لەبەر هەڵەکانیان.\n7. سەرکردایەتی بەکۆمەڵ: هەلوەشاندنەوەی هەموو ئەو پوستانەی دەبنە هۆی چەسپاندنی دەسەڵاتی تاک وەکو: سکرتێری گشتی، سەروک، سەرکردە….هتد. وبەهێزکردنی سەرکردایەتی بەکۆمەڵ لەهەردوو رەگەز وهەبوونی رێکخەر لە بەشە جیاوازەکان وقسەکەران بەناوی حیزب لەبواری (گەنجان، ئابوری، ئافرەت، بەرگری، ئەنجومەنی نوێنەران، سیاسەتی دەرەوە…هتد) بەشێوەیەک دەسەڵاتەکان وبەرپرساتیەکان دابەش بکرێن لەناو کادیرانی حیزب.\n8. سەرکردایەتی گەنجان لەگەڵ جەماوەر: بەداخەوە ئێستا دەبینین هەندێ سەرکردەی چەپ لەجیهانی عەرەبی بوونەتە وەک سەرکردە وشاهەکانی عەرەب وکورسی بەجێ ناهێلن وبۆ خۆیان کردووتە خاوەندارەتی تایبەت. وزۆر جار دەبینین سەرکردەکانی چەپ ناگۆرێن وئەوان بنکەی حیزبی هەلدەبژێرن نەک بەپێچەوانەوە!\nوئەوە حالەتەکی نەرێنی یە وزیانەکی زۆر بە چەپ دەگەیینێت، وزۆر دوورە لە نەریتە دیموکراتیەکانی چەپ، بۆیە چەپی ئەلکترونی جەخت دەکاتەوە لەسەر گواستنەوەی دەسەڵات بەشێوەکی ئاشتیانە، وبرگەکی سەرەکی هەیە لە پەیرەوی ناوخۆیی دەڵێت ناکرێ پوستی سەرکردە لە دوو خولی هەلبژاردن زیاتر بێ ولە 6-8 ساڵ تیپێەرنەبێت.\nهەروەها چەپی ئەلکترونی جەخت دەکاتەوە لەسەر گەنجان لە سەرکردایەتی حیزب، وگرنگی دەداتە چینەکان، وکاردەکات بۆ پێکهێنانی کادری نوێ بەشێوەکی بەردەوام، بۆ ئەوەی لەگەڵ جەماوەر سەرکردایەتی بکەن ولەگەڵیان بن لەهەموو خۆپیشاندان ونەرازیبوون ومانگرتنەکان….هتد.\nهەروەها زۆر گرنگە بۆ ئاراستەکردنی سیاسەتی ئاقلانە ونیزیکی واقیع، برگەکی روون هەبێت لەناو پەیرەوی ناوخۆیی لەبارەی مانەوەی ئەندامانی سەرکردایەتی رێکخستن لەناو وڵات، ونشتەجێی هەمیشەیی بن، وبەشداری بکەن لە سەرکردایەتیکردنی کاری مەیدانی ڕۆژانە وخەباتکردن لەناو جەماوەر. وپێویستە رێگە نەدرێت ئەندامەک ببێتە سەرکردە ئەگەر لە دەرەوە بژیت بەشێوەکی هەمیشەیی یان نیمچە هەمیشەیی، تەنها لەحالەتی زۆر نائاسایی نەبێت یان بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکانی حیزب بۆ ماوەکی دیاریکراو، وپێویستە ئەندامی سەرکردە پوستی خۆی بەجێ بێلیت ئەگەر ویستی لە دەرەوە بژیت، یانئەگەر نەیتوانی بەردەوامبێت وەک سەرکردە بەهۆی بارودوخی خێزانی یان کەسایەتی یان پیشەیی…هتد.\n9. زەلالی وبواری دارایی: جیهان بەشێوەکی گشتی بەرەو زەلالی دەروات، بەتایبەت ئەنترنێت وتەکنیکی نوێ وتۆری کۆمەڵایەتی چاودێری شکاندووە وراستیەکان کەتوونە بەرچاوی جەماوەر. بۆیە چەپی ئەلکترونی زەلالی تەواو بەکاردێنیت لە کاری خۆیدا ولەهەموو چالاکیەکانی ناوخۆیی ودەرەکی، جگە ئەگەر زیانی هەبێ لەروی ئەمنییەوە.\nئەندامی حیزب ئابونەی دارایی پێشکەش دەکەن وجوری تری پشتگیری دارایی، بۆیە پێویستە هەموو کادر ودەزگاکان وئەندامان ڕەچاوی زەلالی بن وبەتایبەتی زەلالی دارایی لەسەر ئاستی حیزبی وکەسایەتی، وپێشکەشکردنی راپورتی دارایی دەوری لەبارەی چۆنیەتی خەرجکردنی پارە. وپێویستە هەموو ئەندامان پێگەی دارایی خۆیان ئاشکرا بکەن وبەتایبەتی سەرکردەکان بۆ ئەوەی هاودژی دروست نەبێ لەنێوان بەرژەوەندی حیزبی وکەسایەتی.\nوبۆ روو بەرووبوونەوەی گەندەلی لەناو حیزبەکانی چەپ وخراپ بەکارهێنانی پوست وبەهێزکردنی دەستپاکی، پێویستە پرنسیپی (ئەوەت لەکوێە هاورێ؟) بەکاربینین لەحالەتی هەبوونی کێشەی جێگای گومان.\nهەروەها سەپاندنی (باج) رێژەیەک لە مووچەی نوێنەرانی حیزب ئەوانە کاری حکومی دەکەن یان جورەکانی تری داهات ورادەستی دەزگای حیزبی بکرێت، بەپێی باوردوخی دارایی وتایبەتمەندی هەر وڵاتەک.\n10. شیاندنی ئەندام وسەرکردە وکادرەکان بۆ وەرگرتن وبەکارهێنانی پێشکەوتنی تەکنلوجی وزانستی: وبەتایبەتی تەکنلوجیای زانیاری وئەنترنێت وتۆرە کۆمەڵایەتیەکان ، لەپێناو:\nڕ. بلاوکردنەوەی بیروباوەری چەپ وبەهای مروڤایەتی بەشێوەکی گشتی، وپرنسیپی هاولاتیبوون ویەکسانی وداپەروەری کۆمەڵایەتی وسکیولاری وئیشتیراکیەتی دیموکراتی ویەکسانی تەواو بۆ ئافرەت بەشێوەکی تایبەت. وراگەیاندنی ئازاد وبەکارهێنانی شێوازی هاوچەرخ بۆ گەیاندنی بیروباوەری چەپ بۆ زۆرترین خەلک وبەکەمترین تێچوو، ووازهێنان لە راگەیاندنی کاغەز کە تەنها دەگاتە ژمارەکی کەمی خەلک.\nب. بەکارهێنانی بەشێوەکی کاریگەر لەبواری رێکخستن وکاری دەزگا حیزبیەکان بۆ بەرێوەبردن وپەیوەندیکرن ودیالوک ووەرگرتنی بڕیاری دروست ودەربرین لە رای جەماوەر وبەهێزکردنی کارلێکردن ودیالوکی ناوخۆیی وگیانی (تیمی کارکردن) وهاوکاری ئەرێنی.\nت. کارلێکردنی زیندوو وکاریگەر لەگەڵ ژینگەی دەرەوە.\nپ. بەکارهێنانی بەشێوەکی کاریگەر لەبواری گەشەپێدانی هزری وسیاسی.\nج. وبەشێوەکی گشتی، بەکارهێنانی لەبوارە جیاوازەکانی سیاسی ورێکخراوەیی وراگەیاندن.\nح. بەکارهێنانی بۆ پەیداکردنی میکانیزمی نوێ بۆ رێکخستنەوە وخۆپیشاندان وکۆکردنەوەی جەماوەر وکەمپینی هەلبژاردن. وئەو دەبێتە هۆی پێشخستنی کار وکەمکردنی تێچووەکان.\nخ. بەکارهێنانی بەشێوەکی کاریگەر لە نەرازیبوونی جەماوەری ئەلکترونی ومانگرتنی پیشەیی وپێکهێنانی گروپی ئەلکترونی…هتد. وهەتا راگرتنی کار بەشێوەکی تەکنیکی- ئەلکترونی بۆ فشارکردن وبەدیهێنانی هەندێ داواکاری دیاریکراو.\nد. بەدەستهێنانی توانای تەکنیکی پێشکەوتوو وخێرا بۆ گەیشتنی زۆرترین کەس وگروپ.\nژ. رێگرتن لە کەمپینی هاودژ وخراپەکاران وسیخوری وشەری ئەلکترونی، وپاراستنی سیستەمی ئەلکترونی حیزب وئەندامان، وپێشخستنی تواناکان بۆ رووبەرووبوونەوەی هەر هەرەشەکی تەکنیکی- ئەمنی.\nر. وهەندێ جار وەڵامدانەوەی ئەلکترونی ئەگەر پێویست بێت.\nز. هەروەها لەناوبردنی تۆر وسیستەمی تەکنیکی حوکمەتە دیکتاتوریەکان وبەتایبەتی سیستەمی ئەمنی سیاسی ولەشکەری وئابوری وراگەیاندن، ئەگەر پێویست بێت.\nس. وپێویستە لەپروسەکی بەردەوامی پێشخستن دابین لەسەر ئاستی تەکنیکی وزانیاری، وخەباتی ئەلکترونی ببێتە گرنگترین شێوەی سەرەکی خەباتکردن.\nلەکوتایی، هێزەکانی چەپ بەهەموو بەشەکانی، وبەتایبەتی لە وڵاتەکانمان، ئێستا لە بارودوخەکی زۆر زەحمەت وئالوزدا کاردەکەن، بەتوانای زۆر کەم، وتوشی زۆر ئاستەنگ دەبن، بەڵام سەرەرای کەم وکورتی وپەرت وبەلاوبوون هیوای سەرەکی مروڤی پێشکەوتنخوازە بۆ بیاتنانی جیهانەکی باشتر. چەپی ئەلکترونی بەشداریەکی بچووکە بۆ دەرخستنی چەپ لە قەیرانەکانی وراگرتنی پاشەکشە ونوێ کردنەوەی وتاری سیاسی ومیکانیزمی کارکردن ورێکخستن وبەرێوەبردن، بەپێی شارەزایی سیاسی ورێکخراوەییم لە زۆر حیزبەکانی چەپی عیراقی ولەبواری راگەیاندن، ولە دەزگای دیالوکی شارستانی وکاری دیموکراتی وکاری پیشەیی کەسایەتی وەک کەسەکی تایبەتمەند لە بنیاتنان وپێشخستنی سیستەمەکانی سەرکردایەتی وبەرێوەبردن وحوکمەتی ئەلکترونی.\nئەو چەمکە بەو واتایە لە گەشەکردنی بەردەوامە لەسەر ئاستی پراکتیکی، وبێگومان هەڵە وراستی هەلدەگرێت، وپێویستی بە کات وکاری هاوبەشە بۆ ئەوەی زیاتر گەشەبکات، وهەر کەسەک بیەوێت چەپی ئەلکترونی وئاسوی ئیشتیراکی دیموکراتی پێشبخات بەرەو شێوەی نوێی زانستی وسەردەمیانە لە وتاری سیاسی ومیکانیزمی رێکخستنەوە دەتوانی بەشداری تێدا بکات، لەپێناو جێگرەوەکی سیاسی وئابوری کۆمەڵایەتی وماف وروشەنبیری وژینگەیی باشتر وئاست بەرزتر بۆ مروڤ.\nرزگار ئاکرەیی. کورتیەک لەبارەی:\nنووسەر وسیاسەتمەدار ومیدیکاری چەپی سەربخۆ، یەکەم کەس بوو چەمکی چەپی ئەلکترونی خستەروو (بەئینگلیزی: E-Left)\nرێکخرەری گشتی دەزگای دیالوکی شارستانی – الحوار المتمدن\nرێکخرەری بنکەی خوێندن وتوێژینەوەی مارکسیەت وچەپ\nلەدایکبوون: ئاکرێ- عیراق 1966\n– 1984-1990 حیزبی شیوعی عیراق.\n– 1990- 1992 رێکخراوی روتی کومونیست.\n– 1993- 2000 حیزبی کومونیستی کرێکارانی عیراقی.\nکاری هاوبەش لەنێوان هێزەکانی چەپ:\nچەندین پێشنیاری پراکتیکی ودەستپێشخەری پێشکەشکردووە بۆ نیزیکردنەوەی هێزەکانی چەپ لە عیراق وبەهێزکردنی کاری هاوبەش لەنێوانیان. بەپێی بارودوخی ئالوزی عیراق وناوچەکە وئاراستەی هزری وسیاسی چەپی جیاواز وبەپێی جەختکردنەوە لەسەر خالی پێکەوە گەیشتن ودیالوکی شارستانی ودەستنیشانکردنی خالی جیاوازی لەنێوان هێزەکانی چەپ وپێشکەوتنخواز. باوەری هەیە بە دامەزراندنی حیزبەکی-چارچێوەی چەپی یەکگرتوو لە عیراق ولەگشت وڵاتانی جیهانی عەرەبی.\n– داوای هەلوەشاندنەوەی سزای سێدارەدانی کردووە، ویەکەکە لە دامەزرێنەرانی بنکەی مافی ژیانە بۆ هەلوەشاندنەوەی سزای سێدارەدان لەجیهانی عەرەبی.\n– چالاکە لەبواری بەرگریکردن لە مافی ئافرەت ویەکسانی تەواوی ئافرەت، ویەکەکە لە دامەزرێنەرانی بنکەی یەکسانی ئافرەت.\n– بەشداریکردووە لە چەندین کۆبوونەوە وکونفرانس لەبارەی چەپ ومافی مروڤ لە عیراق وولاتانی عەرەبی.\n– بەدەیان خوێندنەوە وتوێژینەوە ووتاری هزری وسیاسی هەیە، بلاوکراوەتەوە لە دیالوکی شارستانی، رێگای کوردستان، بلاوکراوەی دەنگ وباس، روژنامەی الحیاە، ویژدان، راستی، بەرەو پێش، نەهجی دیموکراتی، وبلاوکراوەی ناوخۆیی حیزب ودەیان سایتی ئەنترنێت…\n– بەشداریکردووە لە کاری وەرگێران وراستکردنەوە.\n– خوێندنەوە وتوێژینەوەی زانستی پەیوەست بە بواری کار وخوێندن.\nرزگار ئاکرەیی لە ویکیبیدیا\nرزگار ئاکرەیی – سایتی سیاسی لە فێسبوک : https://www.facebook.com/RezgarAkrawiPage\nوتارە کە بە زمانی عەرە بی\nرزگاری ئاکرەیی ( رزکار عقراوی)


سیناتۆر ڕابرت مه‌ندێز، دێموکرات و نوێنه‌ری ویلایه‌تی نیوجرزی که یه‌کێک له‌ده‌ستپێشخه‌رانی نامه بۆ سه‌رۆک ئۆباما له‌مه‌ر ئێران\nبه ده‌ستپێشخه‌ری3 سیناتۆر (ڕابرت مه‌ندێز، دێموکرات و نوێنه‌ری ویلایه‌تی نیوجرزی؛ کێلی ئایۆت، کۆماری و نوێنه‌ری نیوهه‌مپشر؛ جۆزێف لیبرمن،سه‌ربه‌خۆ و نوێنه‌ری کانێتیکت) زۆربه‌ی سیناتۆره‌کانی ئه‌مه‌ریکا نامه‌یه‌کیان واژۆ کردوه و تێیدا داوایان له سه‌رۆک براک ئۆباما کردوه گوشار له‌سه‌ر ئێران زیاد بکات وا چاکه به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئه‌مه‌ریکا هه‌وڵی پێکهێنانی هاوپه‌یمانێتی سه‌ربازی به‌دژی ئێران بدات.\nئه‌مه بابه‌تی به‌رنامه‌ی میزگردی هه‌فته‌یه و مۆعته‌به‌ر شێروانی گفتوگۆی له‌گه‌ڵ 2 شاره‌زای کاروباری ئێران بنکه له نوروێژ کردووه: عه‌بدوڵلا حیجاب و عارف نادری.\nعه‌بدوڵڵا حیجاب ده‌ڵێت: ئێران ورده ورده نزیکه له هێلی سور ده‌رباز ببێت(یورانیۆم به ئاستێک بپیتێنێت که کونترۆڵی له ده‌ست بچێته ده‌رێ)؛ ئێران له سوریا و لوبنان که‌وتۆته جێگایه‌ک که ده‌بێت بڕیاری یه‌کجاری بدات که له کام لایه و ئێرانیش بڕیاری کۆتایی داوه لای ئه‌و لایه‌نانه‌یه که ڕووبه‌ڕوی پڕۆسه‌ی نوێ سیاسی له هه‌رێمه‌که‌یه."\nعارف نادری ده‌ڵێت،" ته‌نیا ڕێگه‌ی کۆتایی هێنان به کێشه‌ی ناوکی ئێران و هه‌نارده‌کردنی تێرۆریزمی کۆماری ئیسلامی ئێران هێرشێکی سه‌ربازی بۆ سه‌ر ئێران ڕوخاندنی ئه‌و ڕژێمه له ڕێگه‌ی هێرشی سه‌ربازییه‌وه‌یه  چونکه دیپلۆماسی و هه‌ره‌شه به هیچ جۆرێک ناتوانێت پاشه‌کشه به کۆماری ئیسلامی بکات، هه‌روه‌ک له ماوه‌ی 30 ساڵی ڕابردوشدا ئه‌و ڕاستیه سه‌لمێندراوه.\nمیزگردی هه‌فته، نامه‌ی سیناتۆران بۆ ئۆباما و گوشاری زیاتر بۆسه‌ر ئێران


گەرمیان، دژی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک گردبوونەوە ئەنجامدرا | ROJnews\nگەرمیان، دژی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک گردبوونەوە ئەنجامدرا\nشەممە, 15 يون 2019 - 20:17\nتەڤگەری ئازادیی لە دژی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورکیا بۆسەر خاکی باشوری کوردستان و سوتاندنی دەغڵ و دانی هاوڵاتییان، گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی لە گەرمیان ئەنجامدا.\nئێوارەی ئەمڕۆ لە پارکی قەڵا، لە شارۆچکەی کەلاری ناوەندی ئیدارەی گەرمیان، ئەنجومەنی گەرمیانی تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان، لە دژی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک لە باشوری کوردستان و سوتاندنی دەغڵ و دانی جوتیاران گردبوونەوەیەکی ناڕەزایەتییان ئەنجامدا.\nلە گردبوونەوەکەدا هاوڕێ جەبار، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی گەرمیانی تەڤگەری ئازادیی بەیاننامەی تەڤگەری ئازادیی خوێندەوە، کە تێیدا هاتبوو: ئەو هێرش و داگیرکارییە ناڕەوایانەی دەوڵەتی تورکیای فاشیست بۆسەر خاکی کوردستان ئیدانە و شەرمەزاردەکەین، دەوڵەتی تورک وەک کلتوری هەمیشەیی خۆی لە ئێستادا دەستی داوەتە داگیرکاریی لەسەر هەرێمی برادۆست و خواکورک، ئێمە تەنها بە داگیرکاریی سەر ئەو ناوچە و پەکەکە نایبینین بەڵکو ئامانجیان تەواوی باشوری کوردستانە.\nلە درێژەی بەیاننامەکەدا داوا لە گەلی باشوری کوردستان کرابوو، کە لەدژی داگیرکارییەکانی دەوڵەتی تورک هەڵوێست پیشان بدەن و هاتووە: داوا لەسەرجەم چین و توێژەکان و حزبە سیاسیەکان و لایەنە جیاوازەکانی باشوری کوردستان دەکەین، بەئەرکی ئەخلاقی و نەتەوەیی خۆیان هەستن و دەست لە ناودەست بەرامبەر ئەم داگیرکارییە ناڕەوایە، بە کرداریی هەڵوێستیان هەبێت و تەنها لەچوارچێوەی بەیاننامە و بەڵێندا نەبێت، چونکە ئەم دۆخە مەترسیی لەسەر تاک بە تاکی ئەم نیشتمانە هەیە.


ئەم مزگەوتە بووە شانازی بیناسازیی سەردەمی قاجاڕەکان لە ئێران - جام کوردی | JAMEKURDI\nئەم مزگەوتە بووە شانازی بیناسازیی سەردەمی قاجاڕەکان لە ئێران\nجام کوردی – ئەگەر بۆ تەنیا جارێک سەردانی گۆڕەپانی بەهارستانتان کردبێت، بە دڵنیاییەوە جوانی و بینای تایبەتی مزگەوتی سوپاسالار سرنجتانی ڕاکێشاوە، بینایەک کە گرنگییەکی مێژوویی هەیە و وەک بەشکۆترین مزگەوتی تاران ناوی دەبرێت.\nبە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، جوانکاری و وردەکارییەکانی مزگەوتی سوپاسالاری تاران لە هەمان بەشی سەرەکییەوە سرنجی گەشتیاران و سەردانیکەرانی ئەم مزگەوتە ڕادەکێشێت. ئەم مزگەوتە کە کەوتووەتە تەنیشت بینای ئەنجومەنی شورای نیشتمانی، وەک چۆن کە لە ناوەکەیەوە دیارە، لە سەر فەرمانی میرزا حوسێن خان سوپاسالار بونیاد نراوە.\nئەگەرچی تەمەنی میرزا حوسێن خان موڵەتی بینین و تەواوکردنی ئەم بینایەی نەدا بەڵام براکەی بە ناوی یەحیا خان موشیردەولە بووە بەرپرسی تەواوکردنەکەی. بوونی 8 گوڵدەستە و هەروەها گومەزەیەک کە جیاوازیی لە گەڵ گومەزەکانی دیکەی تاران هەیە، وایکردووە کە لە بیناسازییەکەیدا کەڵک لە مزگەوتەکانی تورکیا بە تایبەت مزگەوتی ئەیاسۆفیا وەربگیردرێت.\nیەکەم ئەندازیار و بیناسازی ئێرانی واتە میرزا مەهدی خان شەقاقی دیزاینی مزگەوتەکەی کردووە. ناوبراو لە فەرەنسا فێری زانستی بیناسازی بوو و پاش گەڕانەوە درووستکردنی چەندین بینا بە تایبەت بینای ئەم مزگەوتەی لە ئەستۆ گرت. لە ئەندازیارانی دیکەی ئەم مزگەوتە دەتوانین ئاماژە بە کەسانی وەک حەسەن معمار قومی، جەعفەرخان معمار باشی کاشانی و حاجی ئەبولحەسەن معمار بدەین کە ناویان لە ڕووی کاشی و بەردەنووسەکانی مزگەوتەکە بە ڕووی هاتووە.\nلە ڕووی جوانکارییەوە ئەم مزگەوتە چەندین بەشی هەیە و زۆرترین کەرەستەش کە بەکار هاتووە خشتە، سەرەڕای ئەمەش ئەو هەموو جوانکارییە کە لە درووستکردنی بینای مزگەوتەکەدا بەکار هاتووە، بووەتە هۆی ئەوەی کە خشتەکانی کەمتر ببینرێت.\nلە تایبەتمەندییەکانی ئەم مزگەوتە ئەوەیە کە دوو حەوشەی هاوینە و زستانەی هەیە. لە چواردەوری حەوشەکەش ژوورەکانی تایبەت بە مەلا و خوێندکارە ئائینییەکان دەبینرێت، حەوزێکی گەورەش لە ناوەڕاستی حەوشەکەدا هەیە کە بە حەوزی چل شێر ناسراوە و بۆ دەست نوێژگرتن کەڵکی لێ وەرگیراوە.\nکاتژمێرەکەی مزگەوت و قوتابخانەی سوپاسالار بە یەکێک لە 3 کاتژمێرە مێژوویی و پڕبایەخەکەی شاری تاران دادەنرێت. کاتژمێری شەمسولعەمارە و کاتژمێری مزگەوتی موشیرولسەلتەنە دوو کاتژمێری دیکەی مێژوویی شاری تارانن. تاوەری کاتژمێرەکەی ئەم مزگەوتە بەدەر لە ناوخۆی مزگەوتەکە، لە گۆڕەپانی بەهارستانیشەوە دەبینرێت، ئەم تاوەرە بە کاشی جوانکاریی بۆ کراوە و بە یەکێک لە جوانترین تاوەرە کاتژمێرییەکانی ئێران هەژمار دەکرێت.\nمزگەوتی سوپاسالار بە بیناسازییە کەم وێنەکەی، یەکێکە لە گەورەترین مزگەوت و خوێندنگە ئائینییەکانی ئێران کە بۆ بەڕێوەبردنی، موڵک و ماڵی دیکە لە لایەن میرزا حوسێن خان سوپاسالارەوە وەقف کراوە.\nبۆ بینینی ئەم بینا مێژووییە و شانازیی سەردەمی قاجاڕەکان و ناسرەدین شا، دەبێت بگەنە گۆڕەپانی بەهارستان. وێستگەی میترۆی بەهارستان کەوتووەتە 300 مەتری مزگەوتەکەوە. بینای وەقفکراوی میرزا حوسێن خان سوپاسالار ئێستا وەک ناوەندێکی باڵای خوێندنی ئائینی بە ناوی خوێندنگەی باڵای شەهید موتەهری چالاکیی پێوە دەبینرێت. هەموو کەسێکیش دەتوانێت بیناکە بە سەر بکاتەوە و چێژ لەو هەموو جوانی و جوانکارییەی بیناسازیی سەردەمی قاجاڕەکان وەربگرێت.\nئاوەدانکردنەوەی ئۆکرانیا پێویستی بە 600 ملیار دۆلار هەیە\nترەمپ: ئێران لە ئێمە ناترسێت، چینیش ڕێزمان لێناگرێت


بەندێ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nBend - بند - Band\nچەند دیمەنێکی گوندی بەندێ\nپۆتانەکان: 37°29′55.5″N 45°00′04.5″E / 37.498750°N 45.001250°E / 37.498750; 45.001250پۆتانەکان: 37°29′55.5″N 45°00′04.5″E / 37.498750°N 45.001250°E / 37.498750; 45.001250\n١٬٤٠١ مەتر (٤٬٥٩٦ پێ)\nبەندێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەراندێز، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nبەندێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی میروئاوا.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی شەمەلەکان.\nلە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی جامسلی.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ئێوەلی.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٨٨٨) کەس و (٨٧٢) خێزان بووە.\nگوندی بەندێ لە بەھاردا\nزەوی کشتوکاڵ لە بەندێ\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=بەندێ&oldid=909396»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:٣٨ی ٩ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


لە باخی گشتی باشترین وێنەکانی سێ ساڵی ڕابردوو نمایشدەکرێن | ROJnews\nلە باخی گشتی باشترین وێنەکانی سێ ساڵی ڕابردوو نمایشدەکرێن\nیەكشەممە, 28 يول 2019 - 16:04\nوێنە سەرنجڕاکێشەکانی ڕووداوەکانی جیهان لە سێ ساڵی ڕابردوودا کە لە لایەن چەندین فۆتۆگرافەری بیانییەوە گیراون لە پێشانگایەکدا لە باخی گشتی شاری سلێمانی نمایش دەکرێت و پێشانگاکە بۆ ماوەی ٢١ ڕۆژ بەردەوام دەبێت.\nلە باخی گشتی پێشانگای هەڵبژاردەیەک لە باشترین وێنەکانی سێ ساڵی ڕابردوو لە پێشبڕکێی جیهانی وۆڵد پرێس فۆتۆ، لە لایەن ئاژانسی میترۆگرافی و بە پاڵپشتی کونسوڵی هۆڵەندا کرایەوە بۆ ماوەی ٢١ ڕۆژ کە ئەمڕۆ پێنجەم ڕۆژیەتی بەردەوام دەبێت.\nپێشانگاکە چالاکییەکی ساڵانەیە و بەشێوەیەکی جیاجیا لە هەموو وڵاتان ئەنجام دەدرێت و ئەمەش بۆ یەکەم جارە لە عێراق و هەرێمی کوردستان ئەنجامدەدرێت، لە پێشانگاکەدا دەیان وێنە خراونەتەڕوو کە بە گشتی گوزارشتن لە ڕووداوەکانی جیهان لەوانە، سروشت، کۆمەڵگا، ژن و منداڵان و بە تایبەت بەشێکی زۆری وێنەکان باس لە شەڕ و کاولکاری و لە دەستدانی ئازیزان دەکات، هاوکات گۆشەیەکی دیکەی پێشانگاکە باس لە سروشت و باڵندەکان دەکات کە چۆن بە دەستی مرۆڤ ئازار دەدرێن و پیس دەکرێن و بۆ مەبەستی بازرگانی لە دونیای خۆیان دادەبڕێنرێن.\nلە پێشانگاکەدا لە پاڵ نمایشکردنی وێنەکان کە لەناو چوارچێوەی گەورە دانراون، بە ڕستەیەک زانیاری و چیرۆکی هەر یەکەیان ڕوون کراونەتەوە.\nیەکێک لە وێنانەکان باس لە بەکارهێنانی ژنان و کچانی تەمەن خوار شانزە ساڵ دەکات لەلایەن گروپە چەکدارەکانی نەیجیریاوە و بە ئامانجگرتنیان بۆ کارە تایبەتییەکانی خۆیان، کە ئەو گروپە، وایان کردووە ئەو ژنانە خۆیان جوان بکەن و لە ژێر جلوبەرگەکانیانەوە جەستەی خۆیان پڕ تەقەمەنی بکەن و لە شوێنە قەرەباڵغەکان خۆیان بتەقێننەوە.\nپێشانگاکە ئەگەرچی وێنەی زۆربەی وێنەگرانی جیهانی تێدایە، بەڵام وێنەی هیچ فۆتۆگرافەرێکی کوردی تێدانییە.


17.01.2020 07:42 PM\nئەمیری کۆمەڵی ئیسلامی لەبارەی پڕۆژەی چاکسازیەوە پەیامێکی ئاراستەی پەرلەمانتارانی حزبەکەی کرد و دەڵێت: جێی داخ‌و خەفەتە ئەو هەموو بانگەشەو دەنگەدەنگی چاكسازیی كە دەكرا لەشتێكی وادا كورت هەڵبێ.\nعەلی باپیر، ئەمیری کۆمەڵی ئیسلامی، لەپەیامێکدا بۆ پەرلەمانتارانیان دەستخۆشییان ئاڕاستە دەکات و دەڵێت: كۆمەڵی ئیسلامیی شانازیی دەكات بە ئێوە و برایانی دیكەشتان لەئەنجوومەنی نوێنەرانی عێڕاق.\nدەقی پەیامەکەی عەلی باپیر :\nبەپێویستی دەزانم سوپاس‌و دەستخۆشییتان ئاڕاستە بكەم لەسەر كۆی كارو چالاكییەكان‌و هەڵوێستەكانتان، بەتایبەت هەڵوێستی ئەم دواییەتان لەبارەی پڕۆژە یاسای بەناو چاكسازییەوە "كە جێی داخ‌و خەفەتە ئەو هەموو بانگەشەو دەنگەدەنگی چاكسازیی كە دەكرا لەشتێكی وادا كورت هەڵبێ!".\nكۆمەڵی ئیسلامیی شانازیی دەكات بە ئێوە و برایانی دیكەشتان لەئەنجوومەنی نوێنەرانی عێڕاق كە هەردەم لەسەنگەری بەرگریی لێكردنی مافەكانی خەڵكی هەژار و نەدار و چەسپاندنی دادگەریی و، پتشگیریی لێ كردن‌و ڕیشەكێشكردنی ستەم و چینایەتیی و قڕیی و پڕیی دان و، هیوادارم هیچ شتێك واتان لێنەكات لەو ڕاستەڕێیە لابدەن، چونكە خوای میهرەبان‌و كارزان تێكڕای پێغەمبەرانی "علیهم الصلاە والسلام" بۆ چەسپاندنی دادگەریی بەمانای فراوانیی و، نەهێشتنی ستەم و زۆر بەهەموو جۆرەكانیەوە، ناردوون وەك فەرموویەتی: (لقد أرسلنا رسلنا بألبینات و أنزلنا معهم الكتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسگ...) الحدید -25-.


تێرۆری ١٧ی جۆزەردان له تاران و چەند سەرنجێک. عبدالله حسن زاده – Giareng\nلە شه‌ممه - 10 06 2017\nڕۆژی چوارشەممە ١٧ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی بەرامبەر بە ٧ی ژوئەنی ٢٠١٧ی زایینی دوو کردەوەی تیڕۆریستی لەتاران، یەکیان لە باڵەخانەی مەجلیس و یەکیان لە\nمەزارگەی ئایەتوڵڵا خومەینی ڕوویان دا. بەپێی دوایین ئامارەکان لەو دوو کردەوە دژی ئینسانی‌یەدا بێجگە لە تیڕۆریستەکان ١٧هاونیشمانمان بوونە قوربانی و ٤٨ کەسی دیکەش بریندار بوون.\nبەرلەوەی ڕێکخراوی تیڕۆریستیی (داعش) بەرپرسایەتیی ئەو جینایەتە وەئەستۆ بگرێ چاوەدێرانی سیاسی بۆچوونی جۆراوجۆریان لەسەر دەربڕی. بەتایبەتی پێش ڕاگەیاندنی ئاکامەکان و ئاماری قوربانی¬یەکان، هێندێ کەس ئەویان بە سیناریۆ یان بە ململانەی نێوان قۆڵەکانی نێو دەسەڵاتی فەرمانڕەوا زانی، بەشێکی دیکە ئەوکارەیان دایە پاڵ ڕێکخراوی موجاهیدینی خەڵک کە زۆر زوو بێ¬ئاگایی خۆی لەوکارەساتە دەربڕی، هێندێک بەکاری توندڕەوە ئیسلامی-یەکانی سەر بە مەزهەبی سوننی¬یان زانی و کاربەدەست و دەمڕاستەکانی ڕێژیمش وەک هەمیشە قامکیان بۆ لای عامیلی دەرەکی ڕاکێشا و ئەمریکا و عەرەبستانی سعوودی¬یان تۆمەتبار کرد.\nلەپێشەوە پێم¬خۆشە بڵێم خۆم و هاوسەنگەرەکانم لە حیزبی دێموکڕاتی کوردستان¬دا و لەوەش زیاتر هەموو تێکۆشەرانی بەرپرس و وشیاری ڕێگای ڕزگاری لە کوردستان لە کۆنەوە تیڕۆریزممان لە هەموو شکڵ و شێوەیەک¬دا، هەرکاتێک و لەهەرکوێ، بەدەستی هەر کەسێک و بەدژی هەرکەس، بەکردەوەیەکی نائەخلاقی و دژی ئینسانی زانیوە و مەحکووممان کردوە. بۆیە کردەوە تیڕۆریستی¬یەکانی ڕۆژی ١٧ی جۆزەردانی تارانیش هەروەک ئەو کردەوە تیڕۆریستی¬یانە کە کۆماری ئیسلامی بەدژی خەباتگێڕانی ڕێگای ئازادی بەڕێوەی بردوون مەحکووم دەکەین.\nجێگای سەرنج ئەوەیە دەزگا ئەمنیەتی¬یەکانی ڕێژیم کە لە یەکێک لە حەساسترین ناوەندەکان¬دا گۆڵێکی وا گەورەیان لێ¬کراوە، ئێستا بۆ قەرەبووکردنەوەی بێ¬کیفایەتیی خۆیان کەوتوونەتە چاووڕاو و وا نیشان دەدەن کە لەکۆنەوە عامیلانی ئەو جینایەتەیان ناسیوە و بەتەواوی دەگەڵ کارنامە و ڕابردووی ئەوان ئاشنان. ئێستا بەو هەموو “زانیاری”!¬یەوە کە بوویانە چۆنە هێشتوویانە دەستی تیڕۆر بگاتە ئەو شوێنە حەساسانە؟ هیچ خۆیان ناچار بە وەڵامدانەوە نازانن.\nلەمانە گرنگتر، هەروەک لە دەورانی خومەینی¬دا شەڕی هەشت ساڵەی نێوان ئێران و عێڕاقیان بە نیعمەتی خوا زانی و بەبیانووی شەڕەوە هەرچی تاوان و جینایەت بوو دەرهەقی جودابیرانیان کرد، ئێستاش ئەو ڕووداوە (حەقیقەتەکەی هەرچی بێ) بۆوان بۆتە دەرفەتێکی تەڵایی. فەزای هەمیشە ئەمنیەتیی ئێرانیان هێندەی دیکە ئەمنیەتی کردوە و بەپێی سەرچاوەکان هەرئێستا خەڵکێکی زۆریان بە تۆمەتی “هاودەستی” دەگەڵ تیڕۆریستەکان خستۆتە سیاچاڵەکانەوە. قسەی کاربەدەستان (هەرکامیان دێتە گۆ) بۆنی خوێنی لێ¬دێ و بەئاشکرا لێی دەخوێندرێتەوە کە بەرنامەی سەرکوتێکی بەربەرینیان بەدەستەوەیە.\nتەنانەت “ڕێبەری نیزام”یش کەمی نەهێنا و ڕوو بە خوێندکارانی زانستگە بەڕاشکاوی فەرمانی سەرکوتی سەرەڕۆیانەی جودابیرانی دەرکرد. خامەنەیی داوا لە خوێندکاران ناکا ئەگەر کاربەدەستان کاری ناڕەوایان کرد یان ئەرکی خۆیان بەجێ نەگەیاند، لێیان وەدەنگ بێن، بەڵکوو دەڵێ ئەگەر ئەوانیش فەرمانیان پێ¬نەدان بۆخۆتان دەسبەکار بن و ئەوەی گومانی دژبەریی ڕێژیمی لێ¬بکرێ سەرکوتی بکەن.\nمەسەلەیەکی گرنگ و جێگای تێڕامان ئەوەیە کە ڕێژیمی ئیسلامی دەیەوێ کردەوەی دژی ئینسانیی تیڕۆری ١٧ی جۆزەردانیش بکاتە بیانوویەک بۆ سەرکوتی زیاتری کورد و داخوازە ڕەواکانی. لەمێژساڵە دەسەڵاتی فەرمانڕەوا ئەوپیلانەی بەدەستەوەیە کە سروشتێکی شەڕی فیرقەیی بەسەر بزووتنەوەی میللی دێموکڕاتیی خەڵکی کوردستان¬دا بسەپێنێ، بەڵام ئەو پیلانە هەمیشە بەسیاسەتی دروست و وشیاریی هێزە سیاسی¬یەکانی کورد بەتایبەتی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان پووچەڵ کراوەتەوە و بەرپەرچ دراوەتەوە.\nئێستا کە بەداخەوە دەرکەوتوە بەڕێوەبەرانی کردەوەی تیڕۆریستیی ١٧ی جۆزەردان کوردن و خەڵکی ناوچەیەکی سوننی¬نشینی کوردستانن، ڕێژیم و بەرنامەڕێژەکانی هەوڵ دەدەن لەو ڕووداوە دژی ئەخلاقی¬یە بەقازانجی پیلانە لەمێژینەکەیان کەلک وەربگرن و ناکۆکی¬یەکی قووڵ بخەنە نێوان پەیڕەوانی هەردوو مەهەبی تەسەننون و تەشەییوع. ئەوان لەو ڕێگایەوە هەم دەیانەوێ ڕێزی یەکگرتووی کوردەکان تێک¬بدەن و هەم هەول دەدەن هەستی دوژمنایەتی لە شیعەمەزهەبە غەیرە کوردەکان¬دا بەرامبەر بە کورد نێڵ بدەن. بزووتنەوەی میللی دێموکڕاتی کورد لە ئێران هیچ¬وەخت تێکەڵ بە ململانەی فیرقەیی نەبووە و ئازادیخوازانی وشیاری کوردستان هەمیشە ئاگاداری ئەو ڕاستی¬یە بوون کە نەک-هەر ئامانجەکانی کورد و نەتەوەکانی دیکەی ئێران بەدژی یەکترنین، بەڵکوو هەر کوردەکە خۆی تێکەڵێکە لە پەیڕەوانی هەردوو مەزهەبی تەسەننون و تەشەییوع و ئایین و مەزهەبەکانی دیکە.\nبەوپێیە دڵنیاین کە تێکۆشەرانی کورد ئەمجارەش ناکەونە داوی پیلانی تازەی ڕێژیم و برایەتی و هاوسەنگەریی خۆیان و هەموو هاونیشتمانەکانیان وەک گلێنەی چاو دەپارێزن. لە دوا مانگەکانی دەسەڵاتی پاشایەتییش¬دا بەکرێگیراوانی دەربار ئەو هەوڵە ناموبارەکەیان دا، بەڵام هەمووان بەم دروشمە وەڵامیان دایەوە کە: “شیعە سنی نداریم از پهلوی بیزاریم”. ئێستا ڕێبوارانی ڕێی ئازادی چی لە جێگای “پهلوی”یەکە دادەنێن؟ بۆخۆیان سەرپشکن.


محەمەد چۆمانی/ لەچاوتاندا دەبینم، ئەو ماڵە تێكدەدەن!\nوای بەحاڵی میللەتێك پرۆفیسۆری وای هەبێت!\nد. عەلی قەرەداغی دەڵێت" لەتوركیا مافی باش بەكورد دراوە، وەك بڵێی لەو گۆڕەی تورك ملی دابێت، نازانێت ئەو چۆڕە مافانە بەرهەمی سێدارەو سوتاندن و شكاندنی قەفەسی" توركە كێوییە"!چما نەتەوە هەیە لەتورك ئەنارشیستر؟! پەكەكە بەفیتنەی شەڕ دەزانێت و پێی وایە ئەوان واز لەتورك ناهێنن! دەڵێت" هێرشەكانی توركیا پەرچەكردارەو پۆلیسی كوژراوە! ئەی كوشتنی هەزاران كورد تەنها لەسەر كوردبوون چی پرۆفیسۆری كوردو ئیسلام؟ شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری و شێخ رەزای دەرسیمیش پەكەكە بوون؟!! بەزیندوویی ناشتنی هەزاران ژن و منداڵ پەكەكە بوون؟! وای بەحاڵی میللەتێك پرۆفیسۆری وای هەبێت! دیارە كورد سەدەیەكە لەسارشان و ملی تورك و ئەردۆگان نازی دەكێشرێت!! كورد دۆست و زانای وا هەبێت، دوژمنی بۆچییە؟!\nشایانی هیچ نییە، بار لێ باركردن نەبێت!\nئەوە هیچ سێ مانگ مووچە نەدراوە، ئەگەر بەیانی مووچە وەربگرم، یەك مانگ و نیوی رەبەقە لەگەڵ مانگی پێشتر مووچەم وەرنەگرتووە! بەراستی مامۆستا لەپشووە!!! چینێكی ئینتیهازی و پاشكۆی دوای هەموو پرس و گۆڕانكارییەكان!! كڕ لێی دانیشن و سەری بەرزتان بۆمووچە هەر بەرزتر بكەنەوە! لەو قەیرانەدا میللەت پشتی داچەماندووەو ئامادەی هەڵگرتنی هەموو بارێكە! باری گرانی، باری گاڵتەجاڕی، باری یاری پێكردن، باری سووكایەتی، باری شەرمەزاری!! چەند سیاسییانە دەستەمۆیان كرد میللەت!! تەق تەق فەرموو پارەی كارەبایەو 180هەزارم دا! لەماڵ نیم و ئاودیو بەو سەعاتی كارەبایان بەستاوەو 50هەزار بدە! ئاو نییەو بەتانكەر بیكڕە! پارەی موەلیدە خەمی دیكە! غاز لە6هەزارەوە بۆتە 7هەزارو نیو، كارتی مۆبایلیش دوو هەزاری دیكەی دەخەنە سەر! باهەڵگرێت ئەو هەموو بارە!! شایانی هیچ نییە گەلی دەستەمۆ، بار لێ باركردن نەبێت!\nلەكەشتییەكی بچووك و كۆڵۆنیال دەچێت!\nشەوی رابردوو لەچۆمان بووم، لەكاتژمێر 4ی بەرەبەیانەوە دەنگی فڕۆكە خەوی زڕاندین، بۆنی مەرگ و خوێن دەهات، باوكم دەیگوت" 80ساڵە ئەوە بەزممانە، ئێوەش دەڕۆن تەیارە هەر لەسەر سەرمانە! لەسەرچیای كۆدۆ رەبییەكانی پاسداران وا لەنێو خاكی كوردستاندا! لەچیاكانی واوەتر جەندرمە دایكوتاوە!! لەولای هەڵگورد تەنراوە بەپێشمەرگەكانی حزبی دیموكرات، ئەولاتر پەكەكە، ئەولا پژاك، مەعلومە تێكی دەدەنەوە باڵەكایەتی!! لەكەشتییەكی بچووك دەچێت كوردستان!! لەوڵاتێكی كۆڵۆنیال دەكات، نەك خاوەن سەروەری و وڵاتێكی ئازاد!! ئەوە كام حكومەتە بێگانە خاوەن ماڵ بێت؟! بیست ساڵ زیاترە هێزە سیاسییەكان تۆپیان بەم میللەتە هاویشت و ئێستاش تۆپی تورك!! ئۆقرە ناگرێت ئەم كەشتییەو وا بەرەو دوورگەی رەشی دەبەن!! چەند بێدەسەڵاتە ئەو حكومەتە بەیاننامەی ناڕەزاییشی، لەئاست بۆمباران، هەر نووشتانەوەیە بۆدوژمن!\nبووە پردیش بەسەریدا مەپەڕەوە!\nراوە كوردەو ئێوەش تائەبەد راوی یەكتربكەن!! وەك سەگی هار وا لێمان وەخۆكەوتوون، ئێوەش رەشماڵیان بۆهەڵدەن! دیسان بۆمباو ناپاڵم و كوردقڕان، ئێوەش شەڕی دەستوورو پارەو حزب بكەن! دوژمن شەڕی سڕینەوە! ئێوەش شەڕی سعات و عەینەكی سەرۆك! لەچاوتاندا وەیشوومە دەبینم و ئەو ماڵەمان لێ تێكدەدەن!! خوداناسەكان شەڕەفی نەتەوەو نیشتمانیش پیرۆزەو چیتان لەسەر قسەیەك لەسەر مێژووی ئایین بەنووسەرێك كرد، دەی وڵات سووتێنەرەكانیش سووك بكەن! گەلی بەنجكراو یەكتر ریسوا دەكات و دوژمن خەنی! چەند دوورە لەخودا میللەت، زوحاك خوێنی دەمژێت و لانەی تەختدەكات ئەویش بێدەنگە! مەلا عوسمان یەكەم ئەفسەری كۆماری كوردستان هەمیشە بەباوكمی دەگوت" ئەگەر كەندەڵانێكی قووڵت هاتە پێش و ناچاربیت بپەڕیتەوە، كورد ببێتە پردی نەجاتت، بەسەریدا مەپەڕەوە، خۆت فڕێدەو مردن هەڵبژێرە.\nچی قەوم و قیلەی دنیایە پێمان پێدەكەنن!\nكەقوتابی بووم مامۆستایەك بەقوتابییەكی گوتبا" كەرە، حەیوان، بێ مێشك" دەمگوت واوەیلا بۆئەو مامۆستایە! وێستاش ئەو جنێوانە لای زۆر مامۆستا لەسەر زارن و قوڕ بەسەر پەروەردەو داهاتووی كۆمەڵگە! لەكۆڵان و گەڕەك جنێوی هەرزان دەدرێن و دیارە لەكوێ دێن! كارەسات ئەوەیە مینبەری مزگەوتەكان بوونەتە كارخانەی بەرهەمهێنانی جنێوی وا، لەهەمبانە بۆرینەو هیچ قامووسێك و پەندو قسەی نەستەق و پێشینان وشەی وا سووك نادۆزیتەوە!! مزگەوت دەبێت وابێت؟! هەندێك پیاوی ئایینی لەشاشەكانیش وا جنێو پەخش دەكەن و رووم نییە لای منداڵ و خێزانەكەشم گوێیان لێبگرم!! وابڕوات چۆن دەمێكە لەسیاسەتكردن و ئیدارەداندا بووینەتە گاڵتەجاڕی زەمانە! ئاواش جنێودان ئابڕوومان دەبات و هەرچی قەوم و قیلەی دنیایە قاقا پێمان پێدەكەنن!\nد. كاوە محمود/ ئەزمونی بنیاتنانی سوشیالستی بە تایبەتمەندی چینی\nعه‌بدوڵڵا که‌ریم مه‌حمود/ غه‌در له منداڵانى زیندانیانی سیاسی مه‌که‌ن


پیكڤه ژیان و لێبورین و ئازادى مه‌رجێن بنه‌ره‌تیێن دیموكراتیزه بوونا وه‌لاتانه |\nپیكڤه ژیان و لێبورین و ئازادى مه‌رجێن بنه‌ره‌تیێن دیموكراتیزه بوونا وه‌لاتانه\nزور وه‌لات هه‌نه كو ماوه‌یه‌كه هه‌لبژارتنان ئه‌نجام دده‌ن و ب رێكا صندوقێن ده‌نگ دانێ سه‌روكێن خوه هه‌لدبژێرن،یان ناڤێن (كومارى و دیموكراسی) وه‌ك پاشگرێن ناڤێن وه‌لاتێن خوه بكار دئینن و راگه‌هاندنا وان هه‌ر ده‌م خوه وه‌ك وه‌لاتێن دیموكرات وینا دكه‌ن، لێ ب وه‌لاتێن دیموكرات ناهێنه هه‌ژمارتن . زور حیزب هه‌نه كو كونگره‌یین به‌رده‌وام دبه‌ستن و سه‌ركردایه‌تى یا پارتا خوه ب ده‌نگ دانان دیار دكه‌ن لێ د قاموسا حیزبێن دیموكرات دا ناهێنه گونجاندن . چونكه دڤان وه‌لاتان و ل ناڤ ڤان پارتان دا هنده‌ك بنه‌مایێن شه‌نگێسته‌یى د هندانه كو وه‌ك ڤالاتیێن مه‌زن ژئالیێ دیموكراسیێ ڤه دهێنه به‌رچاڤ كرن .ئه‌رێ گه‌لو كێماسى ل كیڤه‌نه ؟ له‌نگى و ئاسته‌نگ د كیژ خالان دایه ؟.\nنه‌خاسمه وه‌لاتێن روژ هه‌لاتا ناڤه‌راست ، و پرانى یا وه‌لاتێن (جیهانا سیێ ) ئه‌وێن دخوازن ب ساناهى و برێكا بتنێ (هه‌لبژارتنان) و ناڤ و پاشگر و راگه‌هاندنا (دره‌وین و خاپینوك) ببنه وه‌لاتێن دیموكراسى ، توشى حیبه‌تیێ دبن ده‌ما پشتى ماوه‌یه‌كێ دبینن دچه‌نگالێن دیكتاتورییه‌تێن (سیاسى – ئایدیولوژى – ئایینى و تائیفى )دا دهێنه خه‌ندقاندن .یان پشتى شوره‌ش و سه‌رهه‌لدانێن جه‌ماوه‌رى و گه‌لێن خوه دوباره توشى دیكتاتورییه‌تێ دبن و د بازنه‌یه‌كێ ڤالا دا دزڤرن ( مینا شوره‌شێن عه‌ره‌بى ئه‌وا ب به‌هارا عه‌ره‌بى ناڤدار بوویى كو میناكا (میسر)ێ باشترین گروڤه‌یه لسه‌ر ڤێ راستیێ ، ژ دیكاتوره‌كێ رزگار دبن دكه‌ڤنه چه‌نگالێن حیزبه‌كا دیتر كو هه‌ولا بنه‌جه كرنا سیمایێن دیكتاتورییه‌تێ دده‌ت ) .\nدبینین پشتى ده‌هان سالان پێدا گوتن ب به‌ژن و بالا دیموكراسییه‌تێ ل هنده‌ك جڤاكان دا ،لێ هیشتا جڤاكێن قه‌به‌لى و عه‌شایه‌رى و تائیفینه و ب بچویكترین گوهرینێن سیاسى و له‌شكه‌رى توشى شه‌رێن ناڤخویى و هه‌لوشاندنێ دبن. (مینا وه‌لاتێن یه‌مه‌نێ و سوریایى و لیبیایێ و عێراقێ ، كو قه‌به‌لى بوون و ده‌مارگیرى وتائیفى و ده‌سه‌لات په‌ریسى یا وان ژ هه‌ر تشته‌كێ دیتر خورتتره ) , ئه‌رێ هوكارێن سه‌ره‌كى چنه ؟.\nده‌مێ ب هویرى و كوورى ل دیموكراسییه‌تێن روژ ئاڤا و جڤاكێن پێشكه‌فتى دنێرین و ڤه‌كولینه‌كا راست و دروست لسه‌ر چه‌وانى یا گه‌شه كرنا جڤاكێن وان بكه‌ین دبینین ئه‌ڤ جڤاكه به‌رى ببنه جڤاكێن سڤیل و وه‌لاتێن دیموكرات ئاڤا بكه‌ن ، د قوناغێن خورت كرن و پێگه‌هاندنا تاكێن جڤاكى لسه‌ر سێ چه‌مكێن زور گرنگ دا بورینه . به‌رى ئه‌ڤ جڤاكه ببنه وه‌لاتێن ئازاد و بنه‌مایێن دیكتاتوریه‌تێ ب هه‌مى سیما و شیوازێن وێ بن بر بكه‌ن باوه‌رى ب ڤان هه‌رسێ چه‌مكێن (ئازادى – لیبورین – پێكڤه ژیان)ێ ئینایه و دیموكراسییه‌تێن خوه لسه‌ر ئاڤا كرینه . له‌وما دبینین ئه‌ڤ وه‌لاته سه‌قامگیرن و هیچ باهوزه‌ك نه‌كارییه وان ژ رێره‌وا دیموكراتیزه بوونێ پاش بێخیت و حه‌تا شه‌رێن مینا شه‌رێ جیهانیێ دوویێ یان شه‌رێ سار و حه‌تا هیره‌شێن 11 ئه‌یلولێ ژى نه‌شیان وان به‌ره‌ڤ سست كرنا بنه‌مایه‌كا بچویكا مه‌ده‌نییه‌ت و مافێن مروڤى ببه‌ت .\nله‌وما لگور بوچوونا من هه‌ر جڤاكه‌ك یان پارته‌كا ب ته‌مامى و ب باوه‌ره‌كا موكم ڤان هه‌ر سێ چه‌مكان نه‌وه‌رگریت و باوه‌ریێ پێ نه‌ئینیت و د ژیانا خوه یان د پراكتیكا ئیستراتیژییه‌ت و به‌رنامجێ خوه دا په‌یره‌و نه‌كه‌ت نكاریت به‌ره‌ڤ جڤاكه‌كێ سڤیل و وه‌لاته‌كێ دیموكرات پێنگاڤان پاڤێژیت . چما ئه‌ڤ هه‌ر سێ بنه‌مایه حه‌تا ڤى ئاستى دگرنگن؟ چونكه:\nب باوه‌را پرانى یا هزرڤان و فه‌یله‌سوفان ، ئازادى سونه‌تا ژیانێ و په‌یوه‌سته ب سروشتێ مروڤان ڤه ، بیێ ئازادى هیچ رامانه‌ك بۆ مروڤایه‌تى یا مروڤان نامینیت. چونكه شه‌نگێستێ ڤى بنه‌ماى لسه‌ر ڤى بناغێ فه‌لسه‌فى ئاڤا بوویه كو (مروڤ گیان داره‌كێ عاقل و خودان هوشمه‌ندییه و هوشمه‌ندى ژى گره‌نتى یا ئازادى یا مروڤى یه . مروڤ بتنێ د ئازادیێ دا دكاریت عه‌قلێ خوه بده‌ته كارى و لگور حوكمێ هوشمه‌ندى یا خوه بژیت . له‌وما دراستى یا خودا داگیر كرنا ئازادى یا مروڤان ب رامانا مانده‌ل كرنا هوشمه‌ندى یامروڤانه . و ده‌مێ مروڤان عه‌قل و هوشمه‌ندى نه‌ما دچیته رێزا گیانه‌وه‌رێن دیتر .)هه‌لبه‌ت چه‌مكا ئازادیێ ژى زور شروڤه كرنێن جیاواز بۆ هاتینه كرن . لێ مه‌ره‌ما مه بۆ ئازادیى ئه‌و ئازادیین بنه‌ره‌تیین مروڤینه ئه‌وێن ل جارناما جیهانیى یا مافێن مروڤى دا هاتین و هه‌ر ژ (ماگنا كارتا – سوزا مه‌زن ) ئه‌وا به‌رى چه‌ند سه‌د سالان ل بریتانیا دان پێ هاتییه دان و ل شوره‌شا مه‌زنا فه‌ره‌نسا و ده‌ستورێ سه‌ربخویى یا ئه‌مریكا دا بووینه بنه‌مایێن سه‌ره‌كیێن مروڤانتیێ .\nباوه‌ر بوون ب ئازادى یا مروڤان نه‌خاسمه ژ ئالیێ (بیر و باوه‌ر و ده‌ربرین و مافێ چاره‌نڤیسا گه‌لان )ئه‌و خالێن سه‌ره‌كینه كو ل روژهه‌لاتا ناڤه‌راست دهندانه و پرانى یا ڤان وه‌لاتان باوه‌رییه‌كا راست و دروست پێ نینه . بتنێ ل راگه‌هاندن و روپه‌لێن په‌رتوكان دا ئه‌ڤ مافێن بنه‌ره‌تى دهێنه به‌رچاڤ كرن .\nلێبورین ( tolerance) پشتى دان نان ب ئازادیێ ، گره‌نتى یا هه‌ره سه‌ره‌كى یا به‌رده‌وام بوونا ئازادیێ و پراكتیك كرنا وێ دناڤ جڤاكى دایه. چونكه لگور شه‌نگستێ ئێكى مروڤ ئازاده د (هزر – ئایین – ده‌ربرین ژ باوه‌ر و بوچوونێن خوه ….هتد) له‌وما گه‌ره‌كه مروڤ هه‌ڤ دوو قه‌بول بكه‌ن ب هه‌مى جیاوازى و تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌ڤه . لێبورین به‌روڤاژى (ده‌مارگیرى –تعصب)ێَ یه . مه‌رجا سه‌ره‌كى یا لێبورینێ ژى قه‌بول كرنا به‌رامبه‌رى یه وه‌كو ئه‌و هه‌یى . نه‌ك وه‌ك ته دڤیت . نه‌مه‌رجه تو هزرێن وى ب ته‌مامى قه‌بول بكه‌یى . لێ دڤێت تو رازى بى كو ئه‌و ژى مینا ته ئازاده ده‌ربرینێ ژ بوچوون و هزرین خوه بكه‌ت یان چ باوه‌ر و بوچوون هه‌بیت . ب په‌یره‌و كرنا لێبورینێ مروڤ گوپیتكا مروڤانتیى یا خوه پێشان دده‌ت و به‌روڤاژى یا وێ ژى مروڤ مینا گیاندارێن دیتر دبیته ئێخسیرێ (ته‌عه‌سوب و ده‌مارگیرى یا كوور و مه‌ژیى مروڤانى یا خوه ددته لایه‌كێ و دل و عاتیفه‌یا خوه دكه‌ت سولتان لسه‌ر كریارێن خوه ). براستى ژى ئه‌وا ل وه‌لاتێن جیهانا سیێ پتر ژ هه‌ر تشته‌كا دیتر دلێ مروڤانتى ئازار دده‌ت نه‌بوونا ئه‌ڤى چه‌مكى یه ، ب درێژاهى یا دیرۆكێ جینوساید ژ هه‌ڤدوو راكرینه . ئه‌ڤجا چ ب به‌هانه‌یا ئایینى یان نه‌ته‌وه‌یى یان سیاسى بیت . ئیرو ژى پرانى یا تاك و كومێن مروڤان ژ هه‌ر ته‌خ و چین یان نه‌ته‌وه و تائیفه‌یان پتر ژ هه‌ر ده‌مه‌كێ دیتر ل روژهه‌لاتا ناڤه‌راست ژ هه‌ڤ دوو دترسن و كه‌ربێ ژ هه‌ڤدوو هه‌لدگرن و هه‌ولا نه‌هیلانا هه‌ڤدوو دده‌ن . چونكه ده‌ما لێبورین نه‌بیت ئانكو یى دیتر (الاخر) یێ شاش و كافر و نه‌راسته و هه‌مى هزر و هه‌ولێن وى ب دژى خوه دزانیت . ئا ئه‌ڤه‌یه هوكارا سه‌ره‌كى یا شه‌رو كوشتار و مالویرانیێن به‌رده‌وامێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ .\nپێكڤه ژیان :\nپشتى په‌سه‌ند كرنا هه‌ر دوو چه‌مكێن سه‌رى خالا هه‌ره بهێزا جڤاكێ سڤیل دهێت كو ئه‌و ژى (پێكڤه‌ژیانا) مروڤانه ب هه‌مى جیاوازیێن خوه‌ڤه . ماده‌م مه باوه‌رى ب ئازادى یا مروڤان هه‌بیت . ماده‌م ئه‌م ئاماده‌ینه ژ هه‌ڤ دوو ببورین و سینگ فره‌ه بین دگه‌ل هه‌ڤ دوو دا دڤێت پێكڤه ژى بژین . بۆ پێكڤه ژیانێ ژى باوه‌ر بوون ب :\n– هه‌مه‌ره‌نگى یا مروڤان و هه‌بوونا هزر و بوچوونێن جیاواز\n– قه‌بول كرنا یى به‌رانبه‌ر وه‌كو ئه‌و هه‌یى\n–راستى ئێكه لێ تێگه‌هشتن ل ڤێ راستیێ ژ مروڤه‌كێ بو ئیكێ دیتر جیاوازه\n– مروڤ په‌روه‌رى (هیومانیزم )و پیروزى یا مروڤان لسه‌ر هه‌مى تشته‌كێ دیتر\nمه‌رجێن سه‌ره‌كینه. مروڤ نه‌چارن پێكڤه بژین . چونكه بتنێ (شه‌رو و كوشتن و نه‌هیلانا به‌رامبه‌رى ئه‌لته‌رناتیڤێ پێكڤه ژیانى یه). جڤاكێن ئازاد و روژ ئاڤا زور ب كوورى ئه‌ڤ چه‌مكه قه‌بول كرینه و دناڤ وه‌لاتێن خوه دا پراكتیك دكه‌ن . ئیرو ل ڤان وه‌لاتان (ره‌ش و سپى – جوان و كرێت – وه‌لاتى و بیانى – نێر و مێ – دیندار و بێ دین …هتد) پێكڤه دژین و هه‌مى دبن ئێك چه‌ترا (مروڤانتى و هه‌ڤوه‌لاتى بوونێ ) دا كوم بووینه . لێ پتر ژ هه‌ر دو شه‌نگێسته‌یێن لسه‌رى مه ئاماژه پێ دایى ئه‌ڤ بنه‌مایه ل روژهه‌لاتا ناڤه‌راست و وه‌لاتێن جیهانا سیێ یا هندایه . نه‌ته‌وه‌یێن سه‌رده‌ست دهه‌ولا نه‌هیلان و بوهژاندنا نه‌ته‌وه‌یێن دیتر دا حه‌تا ئه‌نفال كرن و جینوساید كرن و مانده‌ل كرنا ناسنامه‌یا وان ژى چووینه . ئه‌و ژ ناسنامه و هاوه‌لاتى بوونێ ژى بێ به‌ش كرینه . جیهاد و قیتال دژى ئێك و دوو راگه‌هاندینه . له‌وما ژى ئیرو هه‌ست ب ڤالاتییه‌كا مه‌زنا ڤێ پێدڤییا ژیانا مروڤان ل ڤێ ده‌ڤه‌رێ دهێته كرن .\nسه‌ره‌رایى سه‌رهه‌لدانا جه‌ماوه‌رى یا وه‌لاتین عه‌ره‌بى كو ب (بهارا عه‌ره‌بى) ناڤداره ، (كو نه‌بوونا ڤان هه‌ر سێ ستوینن سه‌ره‌كیێن پێشكه‌فتن و دیموكراسییه‌تى هوكارا سه‌ره‌كیى یا ڤان سه‌رهه‌لدانان بوویه ) لى دیسان هه‌ست پێ دكه‌ین كو چه‌مكێن (لێبورین و پێكڤه ژیان) دیسان د فه‌رهه‌نگا ڤان شوره‌شان و ده‌سه‌لاتدارێن نوى دا تشتكى َهندانه .\nبه‌لێ جڤاكه‌ك دكاریت به‌ره‌ڤ جڤاكه‌كێ سڤیل و مه‌ده‌نى بچیت و ببیته وه‌لاته‌كێ دیموكراسى و پروسێن هه‌لبژارتنان و ده‌ست بده‌ست بوونا ده‌سه‌لاتێ ب سه‌ركه‌فتیانه پراكتیك بكه‌ت و دوباره بۆ دیكتاتورییه‌تێ نه‌زڤریت و بگه‌هێته كاروانێ وه‌لاتێن پێشكه‌فتى كو لسه‌ر ڤان هه‌ر سێ بنه‌مایان ئاڤا ببیت و تاك و كومێن وى جڤاكى باوه‌رییه‌كا راست و دروست ب ڤان چه‌مكان بینن . بیێ ڤێ چه‌ندێ ئه‌و جڤاك ئه‌گه‌ر سه‌د سالان ژى دراگه‌هاندن و په‌رتوكان دا په‌سنا دیموكراتییه‌تێ بكه‌ن و سه‌دان پروسێن هه‌لبژارتنان دوباره بكه‌ن هه‌ر ل بازنه‌یه‌كێ ڤالا دزڤرن و ب بایه‌كێ بچویك دوباره بۆ قه‌فه‌سا خوه یا ئێكه‌مین دێ ڤه‌گه‌رن .ئا ئه‌ڤه وه‌لاتێ (عیراقێ ) باشترین میناكه بۆ ڤان راستییان كو سه‌ره‌رایى رزگار بوونا گه‌لێن ڤى وه‌لاتى ب هاریكارى یا (وه‌لاتێن بیانى)و دانانا چه‌ند ریسا و ئالاڤێن په‌یره‌و كرنا دیموكراسییه‌تى ، لێ چونكه ئه‌ڤ هه‌ر سێ چه‌مكه دناڤ گه‌لێن ڤى وه‌لاتى نه‌خاسمه نه‌ته‌وه‌یێ سه‌رده‌ست دا لاوازن(ئه‌گه‌ر بێژین هه‌ر نینن راستتره) له‌وما نه ده‌ستور بنه‌جه دبیت(كو حه‌تا ئاسته‌كێ هنده‌ك بنه‌مایێن ڤان هه‌ر سێ چه‌مكان لخوه گرتییه ) و نه جڤاك و ده‌سه‌لات مافێ چاره‌نڤیسا نه‌ته‌وه‌یێن دیتر قه‌بول دكه‌ت . و نه ژى پروسه‌یا هاوه‌لاتى بوون و دروست بوونا (ژییاتى = انتما‌و) بو وه‌لاتى سه‌ركه‌فتنى دئینیت\nهه‌لبه‌ت ژبیر نه‌كه‌ین كو ئه‌ڤ هه‌ر سێ شه‌نگێسته دراستى یا خوه دا (ده‌سه‌لاته‌كا عه‌لمانى )(سكولار) ئاڤا دكه‌ن . یان ب ئاوایه‌كێ دیتر بیێ ده‌سه‌لاته‌كا سكولار هیچ جڤاكه‌ك نكاریت پێنگاڤان بۆ خورت كرن و په‌روه‌رده كرنا ڤان بنه‌مایان دناخێ تاك و كومێن جڤاكى دا بهاڤێژیت . و دیموكراسى بوونا جڤاك و وه‌لاتان ژى دراستى یا خوه دا پروسه‌یه‌كه ژ بنه‌جه كرنا ڤان چه‌مكێن لسه‌رى ئاماژه پێ هاتییه دان ده‌ست پێ دكه‌ت و ب هه‌لبژارتن و ده‌ست ب ده‌ست بوونا ئازادانه و ئاشتییانه‌یا ده‌سه‌لاتى ب داوى دهێت . له‌وما ب پروژه‌یه‌كێ یان (كوپى په‌یس كرنا) ئه‌زمونا وه‌لاته‌كێ هیچ ده‌مه‌كێ دیموكراتیزه بوون نابیته راستى و دبیت زور جاران كاره‌ساتان ژى بئافرینیت.\nMr WordPress 2014/02/02 10:52 م\nسیاسه‌تمه‌داره‌ك رێكخراوه‌كا ئاشتى وپێكڤه‌ژیانێ دروست دكه‌ت ل دهۆك


👁 ئەم بابەتە 8,629 جار بینراوە\n📖 بەیاساییکردنی حەشدی شەعبی و ترسەکانی پۆست-داعش کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 2 2016 10:55AM\n👁 ئەم بابەتە 11,334 جار بینراوە\nرۆژی 26-11-2016، پەڕڵەمانی ئێڕاق بەزۆرینەی دەنگ پڕ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 93% ✍ م.ب. 2-12-2016 10:55:21\n📊 زیاتر لە سێ هەزار خێوەتگە بۆ ئاوارەکان لە کەرکوک دروستدەکرێت ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 29 2016 9:37PM\nدواڕۆژ، نوسینگەی کەرکوک حکومەتی ناوەندی عێراق بەه [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 29-11-2016 21:37:20\n📊 لە سەدا 80ی ئاوارە عێراقییەکان لە شارەکاندا نیشتەجێبوون ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 29 2016 9:44PM\nرۆژنیوز – ڕێزان محەمەد لە شاری سلێمانی ئەنجامی تو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 29-11-2016 21:44:46\n📊 هەزار و 500 کۆچبەری دیکەی سوریا و عێراق چوونە عەفرین ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 29 2016 9:42PM\nنزیکەی هەزار و 500 ئاوارەی دیکەی سوریا و عێراق روو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 95% ✍ هـ.ب. 29-11-2016 21:42:33\n📊 هەژاری بۆ 12% بەرزبووەتەوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 29 2016 9:35PM\nدواڕۆژ، عەلی عومەر بەڕێوەبەرایەتی ئامار ئەنجامی پ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 95% ✍ هـ.ب. 29-11-2016 21:35:23