سوێند به فریشته ڕیز بووه‌کان.\nبه‌و فریشتانه‌یش که ده‌خوڕن به‌سه‌ر سته‌مکاراندا (له‌سه‌ره مه‌رگ و له قیامه‌ت و دۆزه‌خدا).\nبه‌وانه‌ش که په‌یامه ئاسمانیه‌کان ده‌گه‌یه‌نن به پێغه‌مبه‌ران و به‌سه‌ریاندا ده‌یخوێننه‌وه.\nبه‌ڕاستی خوای ئێوه تاک و یه‌کێکه.\nپه‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌کان و زه‌وی و نێوانیانه، په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵاته‌کانیشه.\nبێگومان ئێمه ئاسمانی دنیامان ڕازاندۆته‌وه به جوانی و ڕۆشنی ئه‌ستێره و هه‌ساره‌کان.\nئاسمانمان پاڕاستووه له پیلان و شه‌ڕی هه‌موو شه‌یتانێکی سه‌رکه‌ش.\nشه‌یتانه‌کان ناتوانن هه‌واڵی ئه‌و نه‌خشه و به‌رنامانه‌ی که به‌فریشته پایه بڵنده‌کان ده‌سپێردرێت، بیزانن بیبیستن، چونکه له هه‌موو لایه‌که‌وه پارچه ئه‌ستێره‌یان بۆ ده‌هاوێژرێت.\nبۆ ئه‌وه‌ی تێکبشکێنرێن و ڕاو بنرێن، سزای سه‌خت و به‌رده‌وام له قیامه‌تدا بۆیان ئاماده‌یه.\nمه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی که هه‌واڵێک بفرێنێت و بیه‌وێت بۆی ده‌ربچێت، ئه‌وه ئه‌ستێره‌یه‌کی ڕووناک شوێنی ده‌که‌وێت و له‌ناوی ده‌بات.\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله عیه وسلم له بێ باوه‌ڕان بپرسه: ئایا ئه‌وان گرنگتر و گه‌وره‌تر و به‌هێزترن یان ئه‌و شتانه‌ی تر که دروستمان کردووه وه‌ک (ئاسمان و زه‌وی و کێوه‌کان... هتد)، بێگومان ئێمه ئه‌وانمان له قوڕێکی مچ دروست کردووه (که یه‌کێکه له قۆناغه‌کانی دروستکردنی باوکه ئاده‌م).\nنه‌خێر (سه‌یره) تۆ سه‌رسامی له بێ باوه‌ڕان کافران که‌چی ئه‌وان گاڵته ده‌که‌ن به‌و هه‌موو به‌ڵگه به‌هێزانه.\nکاتێکیش ئامۆژگاری بکرێن ئامۆژگاری وه‌رناگرن و سه‌ر باده‌ده‌ن.\nکاتێک به‌ڵگه‌و موعجیزه‌یه‌ک ده‌بینن ده‌یکه‌نه گاڵته‌جاڕ و باوه‌ڕ ناکه‌ن.\nده‌شیانوت: ئه‌مه‌ی ئێمه ده‌یبینین و ده‌یبیستین جگه له جادوویه‌کی ئاشکرا شتێکی تر نیه...!!\nهه‌روه‌ها ده‌ڵێن: ئایا کاتێک مردین و بووینه خاک و ئێبسک، ئایا ئێمه زیندوو ده‌کرێینه‌وه؟!\nئایا باوانی دێرینیشمان زیندوو ده‌کرێته‌وه؟\nله‌وه‌ڵامیاندا ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم بڵێ: به‌ڵێ، له‌کاتێکدا که ئێوه زه‌لیل و مل که‌چن.\nجا بێگومان ته‌نها داچڵه‌کاندن و تێخوڕین و ده‌نگێکی به‌هێزه ده‌ستبه‌جێ هه‌موویان هه‌ستاون و ته‌ماشا ده‌که‌ن.\nئه‌وسا ده‌ڵێن: ئه‌ی هاوار، ئاخ و ئۆف بۆ ئێمه، ئه‌مه ئیتر ڕۆژی قیامه‌ت و لێپرسینه‌وه‌یه.\nئینجا به‌هه‌ڕه‌شه‌وه پێیان ده‌وترێت ئه‌مه ڕۆژی جیاکردنه‌وه‌یه که ئێوه بڕواتان پێی نه‌بوو، به‌درۆتان ده‌زانی.\nخوای گه‌وره فه‌رمانده‌دا به فریشته‌کان هه‌موو ئه‌وانه‌ی سته‌میان کردووه کۆیان بکه‌نه‌وه، خۆیان و هاوسه‌رانیان، خۆیان و هاوشێوه‌یان و ئه‌و شتانه‌ش که ده‌یانپه‌رست.....\nله‌جیاتی خوا، ئینجا ڕێنماییان بکه‌ن بۆ ڕێگه‌ی دۆزه‌خ چونکه بێ باوه‌ڕ و تاوانبارن.\nله‌کاتی ڕاپێچ کردنیاندا فه‌رمان ده‌درێت: ئاده‌ی بیانوه‌ستێنن، بێگومان ئه‌وان پرسیار لێکراون.\nپێیان ده‌وترێت: ئه‌وه چیتانه بۆ پشتی یه‌کتر ناگرن، بۆ به‌رگری له یه‌ك ناکه‌ن؟!..\nنه‌خیر، تازهکار له لار ترازاوه ئه‌مڕۆ هه‌موویان ته‌سلیمن و بێ ده‌سه‌ڵاتن.\nئا له‌و کاته‌دا که ده‌وه‌ستێنرێن، یه‌خه‌ی یه‌کده‌گرن و ڕوو به ڕووی یه‌ک به توندی قسه ده‌که‌ن و پرسیار له یه‌ک ده‌که‌ن و یه‌کتری تاوانبار ده‌که‌ن.\nئه‌وانیش له‌وه‌ڵامیاندا ده‌ڵێن: نه‌خێر، وا نیه، ئێوه هه‌ر خۆتان ئیماندار نه‌بوون!!\nخۆ ئێمه هیچ زۆر و ده‌سه‌ڵاتێکمان به سه‌رتاندا نه‌بوو، ده‌ستمان نه‌ده‌ڕۆشت به‌سه‌رتاندا، ئێوه هه‌ر خۆتان له سنوور ده‌رچوو بوون.\nئیتر خۆ چاره‌مان نیه ده‌بێت بڕیارداده‌ی په‌روه‌ردگارمان به‌سه‌رماندا پیاده بکرێت، ده‌بێت سزای (بێ ئیمانی و تاوانباری) خۆمان بچێژین.\nئه‌و ڕۆژه به‌ڕاستی هه‌موویان له سزاو ئازاردا هاوبه‌شن، هه‌روه‌ک له دنیادا هاوکار بوون.\nئێمه بێگومان ئاوا ده‌که‌ین به گوناهکار و تاوانباران.\nئه‌وانه کاتی خۆی که پێیان ده‌وترا: هیچ خوایه‌ک نیه جگه له (الله) سه‌ریان باده‌دا و فوویان ده‌کرده خۆیان و فیزیان ده‌کرد...\nده‌یانوت: ئێمه چۆن واز له خواکانمان ده‌هێنین بۆ شاعیرێکی شێت؟!\nنه‌خێر، وانیه، به‌ڵکو ئه‌و حه‌ق و ڕاسته‌قینه‌ی هێناوه، ڕاستی پێغه‌مبه‌رانی پێش خویشی سه‌لماندووه.\n(ماده‌م ئێوه کاتی خۆی بڕواتان پێنه‌کرد) ده‌بێت سزای زۆر به ئێش بچێژن.\nتۆڵه‌تان لێ ناسه‌نرێت به‌قه‌ده‌ر ئه‌و کارو کرده‌وانه نه‌بێت که‌کاتی خۆی ئه‌نجامتان ده‌دا.\n(ئه‌وه‌ی باسکرا حاڵی خوانه‌ناسان بوو) به‌ڵام به‌نده دڵسۆز و هه‌ڵبژارده‌کانی خوا (ئیمانداره به‌ڕێزه‌کان).\nئه‌وان ڕزق و ڕۆزی ئاشکرای زۆرو زه‌به‌نده و دیاری کراویان پێشکه‌ش ده‌کرێت (له‌سه‌ر سینی و ده‌فری زێڕ و زیو).\nمیوه‌هاتی هه‌مه‌جۆر و هه‌مه‌چه‌شن، هاوڕێ له‌گه‌ڵ قه‌درو ڕێزێکی بێ وێنه‌دا له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگار و فریشته‌کانه‌وه.\nله به‌هه‌شتی پڕ له نازو نیعمه‌تدا (بۆ هه‌میشه دوور له پیری و نه‌خۆشی و ناخۆشی).\nئه‌و به‌خته‌وه‌رانه له‌سه‌ر کورسی و قه‌نه‌فه ڕازاوه‌کان به‌رامبه‌ر یه‌کتری داده‌نیشن، (دیاره خوای گه‌وره ده‌یخاته دڵی ئیماندارانه‌وه به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی ناسیاوی یه‌کن، تا به‌دیداری یه‌کتر شاد ببن و ناو به‌ناو یادی ژیانی دنیاو خه‌باتیان له پێناوی ئاینی خوادا بکه‌ن).\nله په‌رداخی تایبه‌تیدا شه‌رابی تایبه‌تیان به‌سه‌ردا ده‌گێڕن.\nشه‌رابه‌که زۆر سپی و به‌له‌زه‌ته بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی که ده‌یخۆنه‌وه و نۆشی ده‌که‌ن.\nئه‌و شه‌رابه نه‌ده‌بێته هۆی سه‌رئێشه و ئێڵنجدان، نه مه‌ست و سه‌رخۆش و بێ هۆشیان ده‌کات (وه‌ک شه‌رابه ناپوخته‌کانی دنیا).\nله ته‌نیشتیانه‌وه حۆری چاوگه‌ش دانیشتوون، جگه له هاوسه‌رانیان چاو بۆ که‌سی تر هه‌ڵنابڕن.\nهه‌ر ده‌ڵێی هێلکه‌ی کوڵاوی پاک کراو شاراوه‌ن (که‌س ده‌ستی لێ نه‌داون).\nئینجا ئیتر (ئه‌و به‌خته‌وه‌رانه به‌ده‌م عه‌یش و نۆشه‌وه) پرسیار له یه‌کتری ده‌که‌ن و (یادگاره‌کانیان له دنیادا باس ده‌که‌ن).\nیه‌کێکیان مۆڵه‌ت ده‌خوازێت و ده‌ڵێت: من به‌ڕاستی کاتی خۆی له دنیادا هاوه‌ڵێکم هه‌بوو...\nزۆرجار ده‌یوت: تۆ بڕوا بو شتی وا ده‌که‌یت؟!\nئایا ئه‌گه‌ر بووینه خاک و ئێسک ئێمه به‌ڕاست پاداشت ده‌درێینه‌وه؟!\nپاشان ئیمانداره‌که ڕوو به‌هاوه‌ڵانی وتی: ئه‌رێ ئه‌وه ئێوه ته‌ماشایه‌ک ناکه‌ن: بابزانین ئه‌و هاوه‌ڵه‌م حاڵی چۆنه.\nهه‌ر که سه‌یرێکی کرد بینی وا له ناوه‌ڕاستی دۆزه‌خدا گیری خواردووه...\nئه‌وسا پێی وت: به‌خوا خه‌ریکبوو منیش تیا به‌ریت، خه‌ریک بوو منیش وه‌کو خۆت هه‌ڵدێریت.\nخۆ ئه‌گه‌ر نیعمه‌تی هیدایه‌تی په‌روه‌ردگارم نه‌بوایه، ئه‌وه منیش له ئاماده بووانی ناو دۆزه‌خ ده‌بووم.\nئینجا به‌خته‌واران له خۆشیدا ده‌ڵێن: ئێمه ئیتر نامرین، ژیانمان به‌رده‌وامه....\nجگه له مردنه‌که‌ی یه‌که‌م جارمان، ئێمه ئیتر هیچ ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌یه‌کیش ناچێژین.\nده‌با ئا بۆ ئه‌م به‌هشته، بۆ ئه‌م کامه‌رانیه، بۆ ئه‌م نازو نیعمه‌ته بێ سنووره، ئه‌وانه‌ی که کارو کۆشش ده‌که‌ن، با بۆ ئه‌م ده‌سکه‌وتانه بیکه‌ن.\nباشه، ئایا ئه‌و به‌هه‌شت و نازو نیعمه‌ته چاکه؟ یان دره‌ختی ژه‌قنه بووت.\nئێمه کردوومانه به‌هۆی ناخۆشی و ئازار بۆ سته‌مکاران (ئه‌وانه‌ی له دنیادا گاڵته‌یان ده‌هات و ده‌یانوت چۆن له‌ناو ئاگردا دره‌خت ده‌ڕوێت؟!)\nبێگومان ئه‌وه دره‌ختێکه له ناخی دۆزه‌خدایه و له‌وێوه (لق و پۆپه‌کانی) به‌هه‌موو به‌شه‌کانی دۆزه‌خدا بڵاوکردۆته‌وه.\nبه‌روبوومه‌که‌ی ده‌ڵێی سه‌لکه‌سه‌ری شه‌یتانه‌کانه (له ناشرینی و بێ له‌زه‌تیدا).\nدۆزه‌خیه‌کان به ناچاری لێی ده‌خۆن، سکیانی لێ پڕ ده‌که‌ن.\nله‌وه‌ودوا شله‌مه‌نیه‌کی زۆر گه‌رم ده‌که‌ن به‌سه‌ریدا (به‌زۆر ده‌رخواردیان ده‌درێت).\nپاسان (دوای ئه‌وه‌ی که تێریان خواردو تێریان خوارده‌وه!! به ده‌م شه‌ق و تێهه‌ڵدان و سه‌رزه‌نیشتی فریشته‌کانی دۆزه‌خه‌وه) به‌زۆر ده‌گێڕدێنره‌وه بۆ ناو دۆزه‌خ، (دیاره براون بۆ شوێنی تایبه‌تی خواردن و خواردنه‌وه!!)\nئه‌وانه کاتی خۆی باوو باپیرانی خۆیانیان بینی به‌گومڕایی (بیریان نه‌کرده‌وه و کوێرانه شوێنیان که‌وتن).\n(ئیتر به‌بێ لێکدانه‌وه) ئه‌وانه به‌شوێنیاندا به‌تاڵۆکه و هه‌ڵه‌داوان چوون (باوه‌ڕیان به پێغه‌مبه‌ران و ئیمانداران نه‌کرد).\nسوێند به‌خوا بێگومان زۆربه‌ی پێشینانیان هه‌ر گومڕا بوون (چونکه دڵڕه‌ق بوون و ئاماده‌ی بیستنی ڕاستی نه‌بوون).\nهه‌رچه‌نده ئێمه به‌ڕاستی، پێغه‌مبه‌رانی بێدارکه‌ره‌وه‌مان بۆ ڕه‌وانه کردبوون (به‌ڵام زۆربه‌یان گاڵته‌یان پێ ده‌هات).\nجا ئیتر ته‌ماشابکه سه‌رنج بده، سه‌رئه‌نجامی بێدارکراوه‌کان چی بوو (چۆن به دۆزه‌خ پاداشت درانه‌وه!)\nجگه له به‌نده دڵسۆزو هه‌ڵبژارده‌کانی خوا (که ئه‌وان له دۆزه‌خ دوورن و به به‌هه‌شت شاد بوون).\nبێگومان نوح هانا و هاواری بۆ هێناین، ئێمه‌یش چاکترین فریاد ڕه‌سێک بووین که به‌هانا و هاواریه‌وه چووین.\nخۆی و که‌سوکاری باوه‌ڕداریمان له ته‌نگانه گه‌وره‌که ڕزگار کرد...\nجا ته‌نها هه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ویشمان هێشته‌وه (که ببنه هۆی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی زه‌وی سه‌ر له‌نوێ).\nهه‌روه‌ها به‌سه‌رهاتی ئه‌ومان هێشته‌وه بۆ نه‌وه‌کانی داهاتوو (تا په‌ندی لێوه‌ربگرن).\nسڵاو له‌سه‌ر نوح له لایه‌ن سه‌رجه‌م ئیماندارانه‌وه له هه‌موو کات و شوێنێکدا.\nبه‌ڕاستی ئێمه ئا به‌و شێوه‌یه پاداشتی چاکه‌کاران ده‌ده‌ینه‌وه (یادیان ده‌هێڵینه‌وه).\nبه‌ڕاستی ئه‌و له‌به‌نده ئیمانداره‌کانی ئێمه‌یه.\nله‌وه‌ودوا ئه‌وانی ترمان نوقمی زریان کرد.\nبێگومان له شوێنکه‌وته و په‌یڕه‌وانی نوح - ئیبراهیم - ه (سه‌لامی خوایان لێ بێت).\nکاتێک ڕووی کرده په‌روه‌ردگاری، به پیر بانگه‌وازیه‌وه چوو، به‌دڵێکی پڕ له ئیمان و یه‌ک خواناسیه‌وه.\nڕۆژێک به باوکی و قه‌ومی و هۆزه‌که‌ی وت: باشه، ئه‌وه ئێوه چی ده‌په‌رستن؟!\nئایا شتی ده‌ست هه‌ڵبه‌سته ده‌که‌نه خواو له جیاتی په‌روه‌ردگار ده‌تانه‌وێت بیپه‌رستن؟!\nباشه، ئاخر ئێوه، چ گومانێکتان هه‌یه له په‌روه‌ردگاری جیهانیان؟!\n(ئه‌وسا چاوی هه‌ڵبڕی بۆ ئاسمان و) ته‌ماشایه‌کی ئه‌ستێره‌کانی کرد، (له ساخی بیروبۆچوونیان).\n(دیاره که سبه‌ی جه‌ژنیان بووه و ده‌عوه‌تی حه‌زره‌تی ئیبراهیمیشیان کردووه، ئه‌میش حه‌زی نه‌کردووه و بێزاربووه بۆیه) وتی: من نه‌خۆشم.\nئینجا تێیان که‌وت، به‌ده‌ستی ڕاستی پیاده‌ماڵین و ده‌یشکاندن.\nدوایی بت په‌رستان گه‌ڕانه‌وه و بینیان خواکانیان تێکوپێک شکاون، به‌په‌له و شڵه‌ژاوییه‌وه هاتن بۆ ئیبراهیم...!!\nئه‌ویش پێی وتن: باشه، ئایا ئه‌و په‌یکه‌رانه‌ی خۆتان دایده‌تاشن، ده‌یپه‌رستن؟!\nله‌کاتێکدا خوا به‌دیهێنه‌ری ئێوه‌یش و ئه‌م بتانه‌شه که دروستتان کردوون (نه‌شیانتوانی به‌رگری له خۆیان بکه‌ن!!).\nکه‌چی بیریان نه‌کرده‌وه له‌و به‌ڵگه به‌هێزانه‌وه، وتیان: شوێنێک دروست بکه‌ن و ئاگری تێدا بکه‌نه‌وه و ئیبراهیمی تێ فڕێ بده‌ن (با بسوتێت و له‌ناو بچێت).\nئه‌وان ویستیان پیلانێکی بۆ دروست بکه‌ن، ئێمه ئه‌وانمان تێکشکاند و ڕیسوامان کردن.\nئینجا ئیبراهیم وتی: من به‌ڕاستی ئێوه به جێ ده‌هێڵم و ده‌ڕۆم به‌ره‌و ڕه‌زامه‌ندی په‌روه‌ردگارم، له ئایینده‌شدا به‌رده‌وام ڕێنموویم ده‌کات.\n(ئه‌وسا کۆچی کرد)، له‌و ڕێگه‌و بانه‌دا داوای له‌خوا کردو وتی: په‌روه‌ردگارا نه‌وه‌یه‌کی چاک و پاکم پێ ببه‌خشه.\nئێمه‌ش مژده‌ی کوڕێکی به ئارام و خۆگرو ژیرمان پێبه‌خشی که -ئیسماعیل- ه.\nکاتێک هه‌ردووکیان ته‌سلیمی فه‌رمانی په‌روه‌ردگار بوون، ئیبراهیم، ئیسماعیلی به ڕوودا خسته سه‌ر خاک بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ری ببڕێت.\nئێمه‌ش بانگمان لێکرد: ئه‌ی ئیبراهیم!!\nبه‌ڕاستی خه‌وه‌که‌ت هێنایه دی، ئێمه هه‌ر ئاوا پاداشتی چاکه‌کاران ده‌ده‌ینه‌وه (له تاقی کردنه‌وه‌کاندا سه‌ریان ده‌خه‌ین، چونکه لێبڕاون).\nبه‌ڕاستی ئه‌مه خۆی تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی ئاشکراو ڕوونه.\nئێمه‌ش قۆچێکی گه‌وره‌مان کرده قوربانی ئیسماعیل تا له جیاتی ئه‌ودا سه‌ری ببڕێت.\nپاشان ئێمه له‌ناو گه‌لان و نه‌وه‌کانی داهاتوودا ناوی ئیبراهیممان هێشته‌وه.\nسڵاو و دروود و ڕێز له‌سه‌ر ئیبراهیم.\nئێمه ئا به‌و شێوه‌یه پاداشتی چاکه‌کاران ده‌ده‌ینه‌وه...\nبه‌ڕاستی ئه‌میش له‌به‌نده ئیمانداره‌کانی ئێمه‌یه...\nمژده‌ی هاتنه دنیای - ئیسحاق - یشمان پێبه‌خشی، که ئه‌ویش پێغه‌مبه‌رێکه له چاکان.\nخێرو به‌ره‌که‌تمان ڕژاند به‌سه‌ر ئیبراهیم و به‌سه‌رئیسحاقدا و له‌نه‌وه‌ی هه‌ردووکیان، واته: ئیسماعلیل و ئیسحاق چاکان و پاکان، هه‌روه‌ها ئه‌و که‌سانه‌ش په‌یداده‌بن به‌روونی سته‌م له خۆیان ده‌که‌ن.\nبه‌ڕاستی ئێمه نازو نیعمه‌تی خۆمانمان ڕژاند به‌سه‌ر موسا و هاروون (هه‌ردووکیانمان هه‌ڵبژارد بۆ پێغه‌مبه‌رایه‌تی).\nهه‌ردووکیان و قه‌ومه‌که‌شیانمان له ته‌نگانه گه‌وره‌که ڕزگارکرد (له غه‌رق بوون و خنکان).\nسه‌رکه‌وتنمان پێبه‌خشین به‌سه‌ر دوژمنه‌کانیاندا، هه‌ر ئه‌وانیش زاڵ بوون.\nپاشان ته‌وراتمان پێبه‌خشین که ڕوونکه‌ره‌وه‌ی هه‌موو شتێکه، (تا په‌یڕه‌ویی بکه‌ن).\nهه‌روه‌ها ڕێنموویی هه‌ردووکیانمان کرد بۆ ڕێگه و ڕێبازی ڕاست و دروست (تا قه‌ومه‌که‌یان سه‌رفراز بکه‌ن).\nناوبانگی خێریانمان له نه‌وه‌کانی داهاتوودا هێشته‌وه (که هه‌تا دنیایه به‌ڕێزه‌وه ناویان ببرێت).\nسڵاو و دروود و ڕێز له‌سه‌ر موسا و هاروون (له لایه‌ن په‌روه‌ردگاری مه‌زن و به‌ڕێزه‌وه).\nبێگومان ئێمه، ئا به‌و شێوه‌یه پاداشتی چاکه‌کاران ده‌ده‌ینه‌وه (له دنیاو قیامه‌تدا ڕێزدارن).\nبه‌ڕاستی هه‌ردووکیان له به‌نده ئیمانداره‌کانی ئێمه بوون (ئه‌رکی سه‌رشانی خۆیان به چاکی ئه‌نجامدا).\nبێگومان - ئیلیاس - یش له ده‌سته‌ی پێغه‌مبه‌ران و ڕه‌وانه کراوانه (له لایه‌ن ئێمه‌وه).\nئه‌وکاته ئه‌ویش به قه‌وم و گه‌له‌که‌ی خۆی وت: ئه‌وه ناکرێت خواناس بن؟ ئه‌وه بۆ له‌خوا ناترسن؟!\nئایا ئێوه هاناو هاوارو نزا بۆ - به‌عل - ده‌به‌ن (بتێکی گه‌وره بوو ده‌یانپه‌رست) وه واز له خواپه‌رستی ده‌هێنن له‌کاتێکدا ئه‌و زاته چاکترینی دروستکاره‌کانه.\nکه - الله - یه، په‌روه‌ردگارتانه، په‌روه‌ردگاری باو و باپیرانی دێرینیشتانه (ئه‌وه بۆ بیرێک ناکه‌نه‌وه)؟!\nکه‌چی ئه‌وان بڕوایان پێ نه‌کرد، که‌وابوو بێگومان ئه‌وان ئاماده‌کراون بۆ دۆزه‌خ.\nجگه له به‌نده دڵسۆزو هه‌ڵبژارده‌کانی خوا.\nئینجا ناوبانگی خێری ئیلیاسمان له نه‌وه‌کانی داهاتوودا هێشته‌وه.\nسڵاو و دروود و ڕێز له‌سه‌ر ئیلیاسین بێت.\nئێمه به‌ڕاستی به‌و شێوه‌یه پاداشتی چاکه‌کاران ده‌ده‌ینه‌وه.\nبێگومان ئه‌ویش له به‌نده ئیمانداره‌کانی ئێمه‌یه.\nبه‌ڕاستی -ڵوط - یش له پێغه‌مبه‌رانه.\nکاتی خۆی ئه‌و و هه‌موو که‌س و کاریمان ڕزگار کرد.\nبێجگه له پیره‌ژنێک (بێ باوه‌ڕ بوو به‌رده‌وام گرفتی بۆ پێش ده‌هێنا) له‌ناومان برد.\nپاشان هه‌مووانمان ته‌فرو تونا کرد.\nبێگومان ئێوه هه‌موو به‌یانیه‌ک ده‌ڕۆن به‌سه‌ر شوێنه‌واره‌کانیاندا.\nهه‌روه‌ها له شه‌ویشدا (هه‌ندێک جار له‌وێوه تێده‌په‌ڕن) ئایا ئه‌وه ژیریتان ناخه‌نه کارو بیرێک ناکه‌نه‌وه (چیمان به‌سه‌ر هێنان؟!!)\nبه‌ڕاستی - یونس - یش له پێغه‌مبه‌رانه.\nکه‌چی ڕای کرد به‌ره‌و که‌شتیه پڕ له که‌لوپه‌ل و خه‌ڵکه‌که...\nئه‌وسا به‌ناچاری به‌شداری قورعه‌ی کرد، له ڕیزی ئه‌وانه‌دا بوو که‌له قورعه‌که‌دا سه‌رنه‌که‌وتن...\nئینجانه‌هه‌نگێک قووتی دا، له‌کاتێکدا که شایانی سه‌رزه‌نشت و گله‌یی بوو (چونکه پێش ئه‌وه‌ی خوا مۆڵه‌تی بدات قه‌ومه‌که‌ی به‌جێهێشت).\nخۆ ئه‌گه‌ر له‌و که‌سانه نه‌بوایه که ته‌سبیحات و یادی خوا ده‌که‌ن و نه‌یوتایه (لا اله الا انت سبحانك انی کنت من الظالمین): په‌روه‌ردگارا هیچ خوایه‌ک نیه جگه له تۆ، پاکی و بێگه‌ردی و ستایش شایسته‌ی تۆیه و من له سته‌مکارانم.\nئه‌وه ده‌مایه‌وه له سکی نه‌هه‌نگه‌که‌دا تا ڕۆژێک که هه‌مووان زیندوو ده‌کرێنه‌وه.\nله‌وه‌ودوا فڕێماندایه چۆڵیه‌کی بێ گژوگیاو دره‌خته‌وه بێ هێز و ماندوو نه‌خۆش.\nئینجا ڕووه‌کی کوله‌که‌ی گه‌وره‌مان بۆ پێگه‌یاندن (که گه‌ڵاکانی پان و گه‌وره‌یه و مێش و مه‌گه‌نزێکی ناکه‌ون).\nئینجا گه‌ڕانما‌نه‌وه و ڕه‌وانه‌مه‌ن کرد به پێغه‌مبه‌رایه‌تی بۆ لای سه‌د هه‌زار که‌س و زیاتریش ده‌بن (که قه‌ومه‌که‌یه‌تی).\nئه‌وسا هه‌موویان ئیمان و باوه‌ڕیان هێنا، ئێمه‌ش ژیانێکی خۆشمان بۆ فه‌راهه‌م هێنان تا کاتێکی دیاریکراو.\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر ڕاپرسیان لێ بکه: ئایا ڕاسته! که کچان شایسته‌ی په‌روه‌ردگارت بن و کوڕان شایسته‌ی خۆیان بێت؟! (هه‌ڵبه‌ته کوڕو کچ هه‌ردوو به‌دیهێنراوی خوان، پێوه‌ر ته‌نها ته‌قوایه، به‌ڵام قورئان ده‌یه‌وێت به‌بیرو بۆچوونی خۆیان، پووچه‌ڵی به‌ڵگه‌که‌یان ده‌ر بخات، کاتێ که وتویانه: فریشته‌کان کچی جوانن له حاڵێکدا ئه‌وان کچ به‌چاوی سووک ته‌ماشا ده‌که‌ن و به‌که‌می ده‌زانن، ئه‌ی بۆچی بۆ خوای په‌روه‌ردگار که له هه‌موو ئه‌و بیروباوه‌ڕه چه‌وتانه دووره ڕه‌وای ده‌بینن؟)\nئایا مه‌گه‌ر فریشته‌کانمان به مێینه درووست کردووه و له‌و کاته‌دا ئه‌وان له‌وێ بوون؟!\nئاگادار بن!! به‌ڕاستی ئه‌وانه هه‌ندێک له درۆ و بوختانیان ئه‌وه‌یه که ده‌ڵێن:\nخوا منداڵی بووه!! به‌ڕاستی و بێگومان ئه‌وانه زۆر درۆزنن.\nئایا مه‌گه‌ر کچانی هه‌ڵبژاردووه که بیکات به نه‌وه‌ی خۆی وه ڕێزی داون به‌سه‌ر کوڕاندا؟!!\nئایا چیتانه و چۆن بڕیاری بێ به‌ڵگه‌ی وا ده‌ده‌ن.\nئایا بیرێک ناکه‌نه‌وه؟ (له‌م قسه بێ سه‌روبه‌نانه؟! له‌م تۆمه‌ته ناماقوڵانه؟!).\nئایا مه‌گه‌ر به‌ڵگه و شتێکی به‌هێز و ئاشکراتان به‌ده‌سته‌وه‌یه (بۆ ئه‌م قسه حه‌له‌ق و مه‌له‌قانه).\nئاده‌ی: کوا کتێبتان، کوا به‌ڵگه‌تان ئه‌گه‌ر ئێوه ڕاست ده‌که‌ن بیهێننه مه‌یدان.\n(له‌لایه‌کی تره‌وه کافره‌کان) خزمایه‌تیان بڕیار داوه له‌نێوان زاتی په‌روه‌ردگار و په‌ریه‌کاندا، سوێن به‌خوا په‌ریه‌کانیش چاک زانیویانه که ئاماده ده‌کرێن (بۆ لێپرسینه‌وه و محاسه‌به ئه‌گه‌ر ئاوا خزمایه‌تیه‌ک هه‌بێت چۆن دادگای ده‌کرێن؟!).\nپاکی و بێگه‌ردی بۆ خوای گه‌وه‌ره، ده‌رباره‌ی ئه‌و شتانه‌ی که ئه‌وان باسی ئه‌که‌ن و ئه‌و قسه بێ جێیانه‌ی ده‌یکه‌ن به‌رامبه‌ر به خوا.\nبه‌ڵام به‌نده دڵسۆزو هه‌ڵبژارده‌کانی خوا (له‌و گوفتارو بۆچونه خوارو خێچانه دوورن).\nئه‌ی بێ باوه‌ران به‌ڕاستی ئێوه و ئه‌وه‌ش ده‌یپه‌رستن.\nناتوانن که‌سی پێ گومڕاو و سه‌رلێشێواو بکه‌ن و له خوای دوور بخه‌نه‌وه.\nمه‌گه‌ر ئه‌و که‌سه‌ی نیشته‌جێی ناو دۆزه‌خه.\nفریشته‌کان ده‌ڵێن: که‌سمان نی یه شوێنی دیاریکراوی خۆی نه‌بێت.\nبه‌ڕاستی ئێمه هه‌ر هه‌مومان به ڕیز وه‌ستاوین (ئاماده‌ی فه‌رمانین).\nدووباره ده‌ڵێن: ئیمه هه‌موو ده‌م سه‌رگه‌رمی ته‌سبیحات و ستایشی خوای میهره‌بانین.\nهه‌رچه‌نده هاوه‌ڵگه‌ڕان پێش ڕه‌وانه کردنی پێغه‌مبه‌ر ده‌یان وت:\nئه‌گه‌ر ئێمه‌ش کتێبێکی ئاسمانیمان وه‌ک پێشووه‌کان بۆ بهاتایه...\nئێمه‌یش ده‌بووینه به‌نده دڵسۆزو چاکه‌کانی خوای گه‌وره.\nکه‌چی که قورئانمان ڕه‌وانه کرد بڕوایان پێ نه‌کرد، سه‌رئه‌نجام خۆیان ده‌بیننه‌وه (چیان به‌سه‌ر ده‌هێنین).\nسوێن به‌خوا بێگومان بڕیاری ئێمه بۆ به‌نده فرستاده و پێغه‌مبه‌ره‌کانمان (هه‌ر زوو ده‌رچووه)...\nکه به‌دڵنیایی، هه‌ر ئه‌وان سه‌رکه‌وتوو سه‌رفراز ده‌بن.\nسه‌ربازه ئیمانداره‌کانیشمان هه‌ر ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه ده‌ست و زاڵ ده‌بن.\nجارێ تا ماوه‌یه‌ک خۆت بگره و گویان پێ مه‌ده.\nتۆ سه‌رئه‌نجامی لاری و خوانه‌ناسینیان بخه‌ره به‌رچاو، له ئاینده‌دا خۆیان ده‌بیننه‌وه.\nئایا ئه‌وانه په‌له‌یانه که زوو سزاو تۆڵه‌ی ئێمه ڕووبه‌ڕوویان ببێت و یه‌خه‌یان پێ بگرێت؟!\n(قووڕ به‌سه‌ریان خاک به‌دامانیان) کاتێک که سزاو تۆڵه‌ی ئێمه داده‌به‌زێته مه‌یدانیان، ئای که به‌ربه‌یانیه‌کی سامناکه بۆ بێدار کراوه‌کان.\nتۆ تا ماوه‌یه‌ک مۆڵه‌تیان بده و گوێیان پێ مه‌ده.\nڕاستیه‌کان بخه‌ره به‌رچاو، سه‌رئه‌نجام خۆیان ئه‌بیننه‌وه.\nپاکی و بێگه‌ردی بۆ په‌روه‌ردگارت، په‌روه‌ردگاری خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، له‌وه‌ی که ئه‌وانه ده‌یده‌نه پاڵ ئه‌و زاته بێ هاوه‌ڵ و هاوتایه.\nسڵاو دروودیش له‌سه‌ر هه‌موو پێغه‌مبه‌ران و سه‌رجه‌م فرستاده‌کانی خوا.\nسوپاس و ستایشیش بۆ خوا، په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانان هه‌میشه و به‌رده‌وام.


ئومێد خۆشناو: رێگەپێدانی زەوییەکانی ٨ی حەسارۆک دەکرێتەوە و هه‌وڵه‌کانیش بۆ گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری به‌رده‌وامه\nكوردستان 19/08/2021 - 22:36 بڕیار كۆیی\nئومێد خۆشناو، پارێزگاری هەولێر ڕوونکردنەوەیەک سەبارەت بە زەوییەکانی ٨ی حەسارۆک بڵاودەکاتەوە و لەمیانەدا رایدەگەیەنێت کە هه‌وڵه‌کانی بڕیاری چۆنییه‌تی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری به‌رده‌وامه و ده‌زگا په‌یوه‌نداره‌کان زۆر جددین.\nخۆشناو لە روونکردنەوەکەیدا کە لە هەشت خاڵ پێکهاتووە و بۆ خاوەنی زەوییەکانی هەشتی حەسارۆک رایگەیاندووە: "سەبارەت بە ٨ی حەسارۆک وه‌ک جه‌نابی سه‌رۆکی حکوومه‌ت دڵنیاییکردنه‌وه، ئێوه خاوه‌نی ئه‌و زه‌وییانه‌ن و مافتان پارێزراوه و ڕێگه‌پێدان ده‌کرێته‌وه و میکانزمی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاریش دیاری ده‌کرێ".\nدەشڵێ زیاتر له دوو مانگه، ده‌ستکراوه به وه‌رگرتنی داواکاری ئه‌و کەسانەی مامه‌ڵه‌ی ڕێگه‌پێدان پێشکه‌ش ده‌که‌ن و هه‌وڵه‌کانی بڕیاری چۆنیه‌تی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری به‌رده‌وامه و ده‌زگا په‌یوه‌نداره‌کان زۆر جددین.\nڕوونیشکردووەتەوە کە کێشەکە هی چه‌ندین ساڵه و ١٦ هه‌زار پارچه زه‌وی و فراوانیی سنووره‌که، هێنده ئاسان نییه، به شه‌و و ڕۆژێک هه‌موو شتێک بکرێ "ئێمه ئه‌رکمانه و له خزمه‌تی چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌ی خه‌ڵکی خاوه‌ن ماف بین و چ منه‌تی تێدانیه و ئەرکمانە".\nلە کۆتاییدا ئومێد خۆشناو رایگەیاندووە: "چ ئیعتیباریش بۆ چه‌ند که‌سێکی پوله‌کی دانانێین که ده‌یانه‌وێ له په‌نا خه‌ڵکی خاوه‌ن ماف گیرفانی خۆیان گه‌رم بکه‌ن و به دروستکرنی چه‌ند په‌یج و ئه‌کاونتێکی ساخته، له کاره‌کانمان بۆ خزمه‌تی خه‌ڵکی حه‌قیقی خاوه‌ن زه‌وی٨ ی حسارۆک سارد نابینه‌وه".


کوردیپێدیا - حاجی کاک ئەحمەدی شێخ\n👫 حاجی کاک ئەحمەدی شێخ | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nحاجی کاک ئەحمەدی شێخ\n(ئەحمەدمەعرووف سەیدمستەفاسەید ئەحمەدسەیدموحەممەد)ە. لەساڵی(1207ک-1792ز)لەگەڕەکی (شێخان)ی شاری (سلێمانی) لەدایک بووە. دایکی ناوی (ئایشە)خانە، ژنێکی لەخواترس و پارێزکاربووە. هیچ کات بەبێ دەستنوێژ شیری پێنەداوە. کاک ئەحمەدی شێخ بەمناڵیی شیری کەسی نەخواردووە. لە مانگی پیرۆزی ڕەمەزان شیری نەخواردووە تابانگی فەرمووە، دایکی بەوەدا زانیویەتی بانگی فەرمووە.\nکاک ئەحمەدی شێخ چونکە (شێخ مارف)ی باوکی پیاوێکی زانابووە. سەرەتالای باوکی قورئانی خوێندووە، لەگەڵ کتێبە وردەکانی ئەوسەردەمە. پاشان دەستی کردووە بەخوێندنی (نەحو)و(سەرف). بەشێوەی قوتابییانی تری کوردستان خوێندوویەتی وپلەکانی زانستی بڕیوەو بووەبەزانایەکی باش و ئیجازەی وەرگرتووە.پاشان لەخزمەت باوکی تەریقەت وەردەگرێ و لەپاڵ تەریقەت خەریکی تەدریس دەبێت.\nکۆچی دوایی کاک ئەحمەدی شێخ:\nکاک ئەحمەدی شێخ لە ڕۆژی دووشەممە، لەمانگی موحەڕڕەمی ساڵی 1305کۆچیی، بەرامبەر بە 1887زلەگەڕەکی (شێخان)ی سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە (مزگەوتی گەورە) بەخاک سپێردراوە.\n1. 👁 مەناقیبی حاجی کاک ئەحمەدی شێخ\n1. 👁 1761\n2. 👁 1793\n3. 👁 1838\n4. 👁 1887\n5. 👁 1889\n6. 👁 1906\n1. 👁 گۆڕی حاجی کاک ئەحمەدی شێخ لە سلێمانی\n1. 👁 شێخ مەحمودی حەفید\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 25 2011 2:01AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Jul 9 2019 1:00PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 15,298 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 44 KB Sep 25 2011 2:01AM هاوڕێ باخەوان


كەمپینی داكۆكیكردنی #شانەی ڕاپۆرتەكان ١١/١١/٢٠٢٠ موصڵ\nلە چوارچێوەی پرۆژەی ( كۆمیتەكانی ئازادی خۆجێییە تی لە پارێزگای نەینەوا)، ڕێكخراوی (پاكس)ی هۆڵەندی بە هاوبەشی ڵەگەڵ هەردوو ڕێكخراوی ناوخۆیی (ئاشتی و ئازادی ، مەسەلە)، بۆ بەیەكگەشتن بە كەمپینی داكۆكیكارانی لە مافەكانی مرۆڤ لە مەڕ بەشداری كردن و پشتگیری كردن سەبارەت بە دۆزی (ئافرەتانی بڕیاردەر).\nسازدانی دانیشتنێكی گفتووگۆیانە ڵەگەڵ چالاكوانان،داكۆكیكارانی مافی مرۆڤ، شارەزایانی بواری میدیایی، تیمی خۆبەخشان وە هەروەها كەساییەتیە دیار و دەست ڕۆشتووەكانی ناو كۆمەڵگای شاری موصڵ. بۆ گفتووگۆ كردن دەربارەی ئەو كۆسپ و تەگەرانەی ڕووبەڕووی ئافرەتە كاربەدەستەكان و بڕیار بەدەستەكانی ناو دامەزراوە حكوومی و ناو كۆمەڵگا دەبێتەوە.\nدەركەوت كە چەند هۆكارێك لە پشت ئەم كێشەیەوەیە، یەكێك لەوانە هۆكاری سیاسیە كە ئەویش دابەشكردنی دەسەڵاتەكان لە نێوان هێز و لایەنە حیزبیە گەورەكاندا دەگرێتەوە. وە بابەتی تەرخان كردنی كورسی كۆتا لە پەرلەمانی عێراق بۆ ئافرەتان. یەكێكی تر لە هۆكارەكان بابەتی دابوونەریتە خێڵەكییەكانە، كە ئەمەش دەبێتە هۆكاری باوەڕ نەبوون بە تواناكانی ئافرەتان لەلایەن كۆمەڵگاوە سەبارەت بە بەرانگاربوونەوەی گەندەڵی.\nبەڵام لە هەمان كاتدا ئافرەتانێكمان هەیە كە دەتوانن ئەركە حكومی و كۆمەڵایەتیەكانیان جێبەجێ بكەن، بەڵام پەروەردە كردن و ڕۆشنبیركردنی كۆمەڵگە گرینگە، پەسەند كردنی یەكتری و بوار نەدان بە بابەتی كۆتا لەبەردەم لایەنە حیزبییەكان، ئەم باسەیان گرینگترین باس بوو كە لەلایەن بەشداربووانەوە پێشنیار كرا. بە یەكسان جێبەجێ كردنی یاسا لە لایەن لایەنی پەیوەندیدار و بەرپرس هەروەكو لایەنی یاسادانان. ئافرەتان ڕێژەی ٪٢٥ پێكدەهێنن لە كۆی گشتی كورسیەكانی پەرلەمانی عێراق بە كورسی لیژنەكانی ناوخۆی پەرلەمانیشەوە.\nلە ئێستاوە ئەم كەمپەینە پێكهێنراوە بۆ بوونیادنانی هاوبەشییەك و هاوپەیمانیەك لە نێوان لایەنە پەیوەندیدارەكان لە نێوانیاندا ڕێكخراوەوەكانی ناوخۆی و نێودەوڵەتییەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ ئافرەتان، نووسینگەی پڕۆگرامی یۆنامی، دامەزراوە نیشتیمانیەكان، یەكێتییەكان، حكومەتە خۆجێییەكان...هتد.


مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیامێکی پیرۆزبایی لەبارەی هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی عێراق بڵاوکردەوە و پیرۆزبایی لە هەریەکە لە سەرۆکی پەرلەمانی عێراق و هەردوو جێگرەکەی کرد و دەڵێت، "سوپاسی هەموو ئەو دۆست و لایەنە سیاسییانە دەكەم كە پابەندی بەڵێنی خۆیان بوون و بوونە هۆكاری سەركەوتنی پڕۆسەكە، ئەم هەنگاوە دەستپێکێکی زۆر باشە بۆ راستەڕێکردنی پرۆسەی سیاسی."\nدەقی پەیامەکەی سەرۆك مەسعود بارزانی:\nهەڵبژاردنی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق و دوو جێگرەكەی هەنگاوێكی گرنگی ناو پڕۆسەی سیاسیی عێراق بوو و، بەم بۆنەیەوە پیرۆزبایی لە بەڕێزان محەمەد حەلبووسی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران و حاكم زاملی و شاخەوان عەبدوڵڵا دەكەم.\nپیرۆزبایی لە هەموو ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و دەنگدەران و هاووڵاتیان دەكەم. ئەم هەنگاوە دەستپێكێكی زۆر باشە بۆ ڕاستەڕێكردنی پڕۆسەی سیاسی و بنەمایەكیشە بۆ دامەزراندنی داهاتوویەكی گەش و سەقامگیر و پتەوتركردنی دیموكراسی و شەراكەت لە عێراقدا.\nلێرەدا سوپاسی هەموو ئەو دۆست و لایەنە سیاسییانە دەكەم كە پابەندی بەڵێنی خۆیان بوون و بوونە هۆكاری سەركەوتنی پڕۆسەكە. بە دڵنیاییەوە ئەو هەنگاوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق دەرفەتێك دەبێت بۆ بەدیهێنانی یەكڕیزی و هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازە و تێپەڕاندنی تەحەددیات و لێكتێنەگەییشتنەكان. دەروازەیەكیش دەبێت بۆ دروستبوونی متمانەی نێوان پێكهاتەكان و ڕەگداكوتانی دەوڵەتی موئەسەسات.\n٩ـی كانوونی دووەمی ٢٠٢٢


تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵی Apple Watch نەخۆشییەکی ئاشکراکردووە کە ئامێری نەخشەکێشی دڵی نەخۆشخانەکان نەیانتوانیوە ئاشکرای بکەن – Rojapp\nHome/agnews/تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵی Apple Watch نەخۆشییەکی ئاشکراکردووە کە ئامێری نەخشەکێشی دڵی نەخۆشخانەکان نەیانتوانیوە ئاشکرای بکەن\nماکوان بەرزان May 3, 2020 agnews Leave a comment 303 Views\n3, ئایار 2020\nلەو کاتەوەی کە ئەپڵ تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵ (ECG) ـی بۆ نەوەی چوارەمی کاتژمێری زیرەکی Apple Watch زیادکرد، ژیانی دەیان کەسی لە مردن ڕزگار کردووە بە هۆکاری جیا جیا. زۆر نابێت کە تایبەتمەندییە ناوبراوەکەی کاتژمێرە زیرەکەکەی ئەپڵ ژیانی کەسێکی دیکەی لە مردن ڕزگارکرد.\nپێگەی European Heart Journal لە نوێترین ڕاپۆرتیدا چیرۆکی ڕزگاربوونی ژیانی ئافرەتێکی تەمەن 80 ساڵ لە شاری ماینزی ئەڵمانیا بە هۆی Apple Watch ـەوە باس دەکات، کە تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵی کاتژمێرە زیرەکەکە توانای هەبووە نەخۆشییەکی ئافرەتەکە دیاری بکات کە ئامێرەکانی نەخشەکێشی دڵی نەخۆشخانەکان توانای دۆزینەوەیان نەبووە.\nپێگەکە دەڵێت ئافرەتەکە ڕووی کردووەتەوە ناوەندی تەندرووستی زانکۆی ماینزی ئەڵمانیا و بە پزیشکەکانی ڕاگەیاندووە کە کێشەکانی ئازاری سنگ و ناڕێکی لێدانی دڵ و ژانەسەری هەبووە. هەر لەو کاتەدا و وەکو نەریتێکی هەمیشەیی بۆ دۆزینەوەی نیشانەی نەخۆشییەکان، پزیشکەکان ئامێرێکی نەخشەکێشی 12 کەناڵییان بۆ ئافرەتەکە بەکارهێنا، بەڵام ئامێرەکە نیشانەی هیچ نەخۆشییەکی دەرنەخست.\nئافرەتە نەخۆشەکە ئەنجامەکانی پشکنینی تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵی Apple Watch ـەکەی نیشانی پزیشکەکان دا، کە تێیدا سستی لێدانی دڵی نەخۆشەکەیان لەسەر نەخشەکێشەکەدا بەدی کرد. سەرئەنجام پزیشکەکان بۆیان دەرکەوت ئافرەتەکە کێشەی لە هەبوونی خوێنی پێویست لە دەمارەکاندا هەیە.\nدواتر نەخۆشەکە برایە تاقیگەی قەستەرە و دەرکەوت نیشانەکە ڕاستە، دەمارەکانی چەپی تەسکن و باش خوێنیان پێدا ناڕوات. لە پاشان دەرمان درا بە ئافرەتە نەخۆشەکە و بۆ ڕۆژی دواتر ڕەوانەی ماڵەوە کرا.\nئەم چیرۆکەی پێگەی European Heart Journal ئەوەی ئاشکرا کرد کە تەنانەت تایبەتمەندی نەخشەکێشی دڵی کاتژمێری زیرەکی Apple Watch توانای ئەوەشی هەیە نیشانەکانی کەمی خوێنی دەمارەکانی لەش دیاری بکات و بگرە لە ئامێرە نەخشەکێشانەکانی دڵی نەخۆشخانەکان توانای زیاترە.\nPrevious ڕۆژانە بەرکەوتنی زۆرمان لەگەڵ مۆبایلەکانمان هەیە، بۆیە پاککردنەوەشی دەبێت کارێکی…\nNext لە تەکتیکیگ نوو.. دەرچینگ ئیرانی لە ژیر چەتر حەشد شەعبی


NRT TV | جیهان | ناوی ئەو سێ کوردەی ئەمریکا سزای بەسەردا سەپاندن ئاشکراکرا\n93943 جار خوێندراوەتەوە\nمایک پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ناوی ئەو سێ کەسەی ئاشکراکردووە و دەڵێت، "ئیسماعیل فوئاد رەسول ئەحمەد، فوئاد ئەحمەد نوری ئەلشەخان و نیعمەت حەمە رەحیم حەمە شەریف ئەو سەرکردانەی کوردانەی رێکخراوەکەی سەر بە قاعیدەن."\nهاوکات، مایک پۆمپیۆ هیچ زانیارییەکی دیکەی لەبارەی ناسنامەی ئەو سێ کەسەوە نەخستەڕوو.\nئەم وتانەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە میانی وتارێکیدابوو کە تیایدا وتی، ئێران و قاعیدە بۆ ماوەی چەندین ساڵە پەیوەندییان هەیە و گروپەکە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دارایی و لۆجستی بە دەستگەشتووە.\nپۆمپیۆ باسی لەوەشکردبوو، "پێویستە هەموو لایەک وەک ئەمریکا کاربکات بۆ پاراستنی هاوڵاتیانی و رێگریکردن لە پەرەسەندنی زیاتری چالاکییە تیرۆرستییەکان لە ناوچەکەدا."\nلە بەرامبەردا، محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران لە تویتێکدا ئەوەی خستبووەڕوو، "مایک پۆمپیۆی مامۆستای درۆ و دزی و خیانەت، دەیەوێت کۆتایی بە ژیانی پیشەیی کارەساتباری بهێنێت، بە بڵاوکردنەوەی کۆمەڵە درۆیەک، کە دەبێتە هۆی تاودانی ئاگری جەنگ لەناوچەکە."\nئاماژەی بەوەشکردبوو، "فێڵ لە کەس ناکرێت هەموو کەس دەزانێت تیرۆرستەکانی ١١ی سێپتەمبەر لەو ناوچانەکی رۆژهەلاتی ناوەڕاستەوە هاتبوون کە وڵاتەکەی پۆمپیۆ زۆرترین بەرژەوەندی لەگەڵیان هەیە و هیچ یەکێکیان لە ئێرانەوە نەهاتوون."\nپێشتریش، کاتێک مایک پۆمپیۆ بەڕێوەبەری دەزگای هەواڵگریی ئەمریکا بوو، رایگەیاندبوو، "چەندین جار ئێرانییەکان لەگەڵ رێکخراوی قاعیدە کاریان کردووە."


گەنجێن کوردان ل باژاران د ناڤا خەندەکان و ل چییان ژی د ناڤا توونێلان دا تێن قوربانکرن - دارکا مازی\nگەنجێن کوردان ل باژاران د ناڤا خەندەکان و ل چییان ژی د ناڤا توونێلان دا تێن قوربانکرن\nد شەرێ د ناڤبەرا پەکەکە و دەولەتێ دا نە دەولەت و نە ژی پەکەکە خوسارەت نینە. بەلکو کورد، وەلاتێ کوردان؛ چییایێن کوردستانێ، باژارێن کوردستانێ، مالباتێن کورد و گەنجێن کوردان خوسارەتن.\nئەڤ دیمەنێن کو ئاژانسا ئانادۆل ڤێ داویێ بەلاڤ کری و گەنجێن کوردان ژ توونێلا دەردکەڤن و تەسلیمی دەوولەتا ترکیێ دبن شەرێ خەندەکا ئانی بیرا ھەرکەسی. گەنجێن کوردان ل مەها گولانا سالا 2016ێ ل نسێبینێ ووسا هاتبوون دیتن.\nپەکەکە د ڤی شەرێ کو تێدا نایێ زانین چ ژ بۆی کوردا دخوازیت و ب ناڤێ دەمۆکراتیک کرنا ترکیایێ دمەشینیت، گەنجێن کوردان تێنە قوربانکرن. د شەرێ خەندەکان دا ھەرکەسێ دزانی ئەڤ رێبازا شەری شاشە، و دەولەت دێ ڤان باژاران خراب کەت و ھەرکەسی ژناڤ بەت. ل هندەک باژاران ب دەھان گەنج ھاتن کوشتن، نێزیکی 10 باژار خراب بوون، نێزیکی سەد مرۆڤ ب ساخی ھاتن شەوتاندن و ب دەھان گەنج ژی نەچار مان تەسلیم ببن.\nنها ھەمان سییاسەت لێ ب ناڤێ توونێلێن شەری دهێتە مەشاندن. پەکەکە دەھان گەنجێن کوردان دکەتە توونێلێن شەری دا، د دەمەکێ دا کو دهێتە زانین دەولەت دێ وان دۆرپێچ کەت و ئەو گەنج دێ ب نەچاری مرن یان ژی تەسلیم بن. گەنجێن کوردان د ناڤ ڤان توونێلێن شەری دا کو ھەرکەس دزانیت ئەڤ بارە ژ تەمەنێ وان مەسترە دا دژین و مخابن کو بەرپرسێن پەکەکێ و مەدیایا وان ژی ڤێ یەکێ وەک بەرخوەدان ددەنە نیشاندان.


حەیوانێکم پەروەردە کردایە باشتر بوو. - یه‌ك شه‌ممه, تشرینی یه‌كه‌م 2, 2011\nحزبی کەران چووە پاڵ شۆڕشەکانی وڵاتانی عەرەبی - هه‌ینی, ئه‌یلول 23, 2011\nئەستێرەکان گۆرانی و کلیپی نوێ ئامادەدەکەن - هه‌ینی, ئه‌یلول 23, 2011\nبەوێنە – شێتێکی ئێرانی دەڵێت من مایکل جاکسۆنم ، دەبێ ھەو بێت !؟ - هه‌ینی, ئه‌یلول 23, 2011\nFacebook و پلانە نوێیکانی زۆر جیاوازە - هه‌ینی, ئه‌یلول 23, 2011\nبابه‌تی گرنگده‌رباره‌ی ژوانمنداڵانپه‌یوه‌ندیڕۆژنامه‌ی F1KBC\nهاوپۆله‌كان\tبابه‌تی نوێ\nحەیوانێکم پەروەردە کردایە باشتر بوو.\nپێشینان ئەڵێن هەرجەندە گەورە و پیر بیت، هەر منداڵەکەی دای و باوکتیت، بەڵام ئاها ئەم قسەیە ئەوە ئەگەیەنێت کە هەمیشە ببیتە فاکتەرێکی سوکایەتی کردن لەلایەن دایک و باوکتەوە؟ یان ئەوە ئەگەیەنێت کە هەمیشە و ڕۆژانە ئازاری منداڵەکانیان بدەن لە کاتێکدا تەمەنێکیان هەیە نەک بڕیایر لەسەر ژیانی خۆی دەەدات، بەڵک و یارمەتی و ئامۆژگاری دەیانی تر دەکات. لە هەر ماڵێکی کوردیدا کەمنداڵەکان چ کوڕ بن یان کچ، هەرگیز لەگەڵ دایک و باوکەکانیاندا ڕێناکەون، ئایا هیچ ماڵێک منداڵەکانیان باش نییە؟ یان ئەوە ئەگەرێتەوە بۆ ئو ئەقڵە سەقەتەی کە چەند سەدەیکە بونی هەیە و لە خوێنماندانە؟ بەرزترین ئاستی ڕۆشنبیریت هەبێت، لەئازادترین وڵات بژیت، بەتوانا ترین سیاسەت مەداری حیزبەکەت بیت، چەند ماستەرێکت لە خۆت کۆکردبێتەوە و مامۆستای چەند زانکۆیەک…\nحزبی کەران چووە پاڵ شۆڕشەکانی وڵاتانی عەرەبی\nحزبی کەران چووە پاڵ شۆڕشەکانی وڵاتانی عەرەبی بە تایبەتی وڵاتی سوریا ، دوای ئەوەی سەربازە سوورییەکان چەندین کەریان لەسێدارە دا بەبێ ئەوەی ڕەچاوی ئەوە بکەن کە حزبی کەران لە کوردستان ھەیە کە بەردەوام داوای مافی کەران دەکەن ! سەرۆکی حزبی کەران عمر کلول کاریگەربوون و دڵتەنگی خۆی نەشاردەوە بە بینینی وێنەی کەرە لەسێدارە دراوەکان ، ئەمەش وای لێکرد کە کەمپینێک بۆ ئەم مەبەستە لە سەر تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک بکاتەوە ، ھەروەک پێشانگایەکی بە ناونیشانی ” کەرانی سوریا ڕزگاربکەن” کردۆتەوە . شیانی باسە حزبی کەران بە سەرۆکایەتی عمر کلول دامەزراوە ، کلول ھۆی دامەزراندنی ئەم حزبەی بۆ ئەوە گەڕاندۆتەوە کە کەر تاکە گیاندارە کە کار دەکات و ماندوو دەبێت و ئارام دەگرێت ، بەڵام لە ھەموو…\nئەستێرەکان گۆرانی و کلیپی نوێ ئامادەدەکەن\nفارس کەرەم کلیپی کرد بۆ گۆرانییە نوێکەی “لمشلک حافی”، کە لە دەرهێنانی سەید ماروقە، کە دوای بەسەربردنی چەند ساڵێک لە دەرهێنانی فیلمدا گەڕایەوە بۆ کلیپ. ئەمە دووەم جارە لەگەڵ فارس کەرەم دا کاربکات. گۆرانییەکە، لە نوسینی حسێن ئیسماعیل و لە ئاوازی ویسام ئەلئەمیر، لە نێوان بەندەری بەیروت و ناوشاردا وێنە گیراوە. ماروق کامێرای تایبەتی بەکارهێناوە بۆ وێنەگرتنی هەندێک دیمەنی ژێرئاو. مریام فارس ئاهەنگی سەرکەوتنی ئەلبومە کەنداوییەکەیی “من عیونی” گێڕا کە بە یەکەم ناوبرا لە خشتەکانی ڤیرجین میگاستۆردا دوای یەک هەفتە لە بڵاوکردنەوەی. ئەم ئاهەنگگێڕانە بە ئامادەیی رۆژنامەگەریی عەرەبی لە ئوتێلی فێرماونت دوبەی سازکرا. ئەلبومەکە لە بەرهەمهێنانی مەریام موزیکە و نۆ گۆرانی لەخۆ دەگرێت، کە مەریام بە هاوکاری شاعیران و ئاوازدانەران و دابەشکارانیی گەورەی کەنداو کاری…\nبەوێنە – شێتێکی ئێرانی دەڵێت من مایکل جاکسۆنم ، دەبێ ھەو بێت !؟\nلە کوردەواری خۆماندا دەڵێن زۆر شێت لە کەسێکی ئاقڵ ئەقڵی زیاتر بە هەندێک شت دەشكی! بەڵام ئەم هاوڕێیە دەلێت من مایکڵ جاکسن ی هونەرمەندم! Facebook و پلانە نوێیکانی زۆر جیاوازە\nلە پیلانی نوێی Facebook دا کە بە Timeline ناسراوە، شێوازی بەکارهێنان و ئەنجامی بەکارهێنانی ئەو ماڵپەڕە بەشێوەیەکی زۆر جیاواز دەگۆڕێت. Zuckerberg سەبارەت بە ڕوکاری نوێی ماڵپەڕەکە دەڵێت شێوازێکە کە هەموو مێژووی تۆی تێدا دەنوسرێتەوە، وە هەمو چالاکییەکانی تۆی تێدا جێدەبێتەوە. وە لە هەمان کاتتدا لە ڕوکاری نوێدا ەتوانن ڤیدیۆ و موسیک بە ڕاستەوخۆیی لەسەر ماڵپەڕەکە کارپێبکەن. Netflix و Spotify پایوەندییەکی بەردەوام و ئاسانیان دەبێت لەگەڵ facebook وە ئەتوانیت ئاگاداری هەموو هاوڕێیانت بیت تا بزانیت سێری چ فیلمێک دەکەن. بەجۆرێک نەخشێنراوە کە نەک بزانیت هاوڕێکانت چی دەکەن، بەڵکوو دەتوانیت ببینیت کە سێری چی دەکەن و گوێ لە چی دەگرن، وە لە هەمان کاتیشدا دەتوانیت بەژداربیت لەگەڵیان بە گوێگرتن یان تەماشا کردنی هەمان شت. لێرە سەبارەت بە…\nلە کوردەواری خۆماندا دەڵێن زۆر شێت لە کەسێکی ئاقڵ ئەقڵی زیاتر بە هەندێک شت دەشكی! بەڵام ئەم هاوڕێیە دەلێت من مایکڵ جاکسن ی هونەرمەندم! (بێرگه‌یت گۆردن)ى ئه‌مریکى به درێژى 69 سانتیمه‌تر به کورته‌باڵاترین ئافره‌تى جیهان ده‌ستنیشانکرا\nده‌زگاى (گینس) خاوه‌نى (کتێبى گینس) بۆ پێوانه جیهانییه‌کان بڵاویکرده‌وه که (بێرگه‌یت گۆردن)ى ئه‌مریکى به درێژى 69 سانتیمه‌تر به کورته‌باڵاترین ئافره‌تى جیهان ده‌ستنیشانکرا ، ده‌زگاى گینس له پێگه‌ى ئه‌له‌کترۆنى تایبه‌ت به‌خۆیدا (بێرگه‌یت گۆردن)ى 22 ساڵانى به‌فه‌رمى به کورته‌باڵاترین ئافره‌تى جیهان ناساند و برا بچکۆله‌که‌شى ( براد )ى ته‌مه‌ن 20 ساڵان که درێژییه‌کى 98 سانتیمه‌تره پێکه‌وه وه‌ک دوو کورته‌باڵاترین خوشک وبرا که له ژیاندا مابن له کتێبى گینسدا بۆ ژماره پێوانه‌ییه‌کان تۆمارکرد ، گینس هۆکارى کورته باڵایى ئه‌م خوشک و برایه‌ى گه‌ڕانده‌وه بۆ توشبوون به نه‌خۆشى کورته‌باڵایى یه‌که‌مى که هه‌ر له سه‌ره‌تایى له دایکبوونیانه‌وه به‌و جۆره‌بوون ، به‌ڵام ئێستا وه‌ک دوو که‌سى ئاسایى زۆربه‌ى کاره‌کانیان به‌ڕێده‌که‌ن و له زانکۆى (کاسکاسیا) ده‌خوێنن و وه‌رزشى کاراتى و…\nزیاتر له دوو هه‌زار منداڵی به‌ریتانی بوونه‌ته قوربانی ده‌ستدرێژی سێکسی\nیه‌که‌مین لێکۆڵینه‌وه له به‌ریتانیا سه‌باره‌ت به مه‌سه‌له‌ی فریوی منداڵان بۆ ده‌ستدرێژی سێکسی، نیشانده‌ری ئه‌وه‌یه که زیاتر له دوو هه‌زار منداڵ به شێوه‌یه‌کی به‌رفراوان و داڕێژراو توشی ده‌ستدرێژی بوون. نه‌ژادی نیوه‌یه‌ک له‌و ده‌ستدرێژیکه‌رانه دیار نیه، به‌ڵام له یه‌کاچواری نیوه‌ی تر ئه‌م که‌سانه ئاسیایین و (38%)یان سپی پێستن. ناوه‌ندی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ده‌ستدرێژی سه‌ر منداڵان و پارێزگاریکردنیان، له سه‌ر ئینته‌رنێت هۆشداری داوه که له تاوتوێکردنی ئه‌م مه‌سه‌له نابێ له‌سه‌ر نه‌ژادی ده‌ستدرێژیکه‌ران سه‌رنج بدرێت. (پیتر ده‌یویس) سه‌رۆکی ئه‌م ناوه‌نده ده‌ڵێت «زۆریک له داموده‌زگا هه‌رێمیه‌کان له هاوکاریکردنی پێویست به قوربانیانی ئه‌م ده‌ستدرێژیانه سه‌رکه‌وتوو نه‌بوونه. ئه‌م لێکۆڵینه‌وه که ئه‌نجامدانی شه‌ش مانگ خایاندی، دوای ئه‌وه‌ی ده‌ستی پێکرد که دۆسیه‌ی ژماره‌یه‌ک پیاوی ئاسیایی که ده‌ستدرێژیکردنه سه‌ر کچه‌منداڵان له شاری (دربی) سزا درابوون، تاوتوێکردن و…\nمەرزییە کێ بوو؟\nمەرزیە فەریقی (١٩٥٨ – ٢٠٠٥) هونەرمەندێکی کورد بوو. مەرزیە لەدایک بووی شاری مەریوان بوو و لەگەڵ ھاوسەرەکەی ناسر ڕەزازی ( هونەرمەندی گۆرانیبێژ) ماوەیەک لە نێو پێشمەرگەکانی کۆمەڵە بوون. لە ژێر نەشتەرگەریی دڵ دا لە سوید تیا چوو. ژیان مەرزیەی فەریقی ساڵی ١٩٥٨ زائینی لە شاری مەریوان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە، بەڵام دایک و باوک و کەس و کاری خەڵکی شاری سنەن. خوێندنی سەرەتایی لە مەریوان دەستپێکردووە، ھەر لەتەمەنی ٩ ساڵانەوە حەزی لە گۆرانی و شانۆ بووە. چەندین جار لە مەدرەسەکەیاندا لە بۆنە و جەژنەکاندا، بەشداری کردوە و لە تیپی شانۆشدا چالاکی نواندووە. مەرزیە لە سەرەتا دا بە گۆرانیی فارسی و بە گۆرانییەکانی فەتانە وەلیدی (گۆرانیبێژی بەنێوبانگی کوردستانی رۆژھەڵات) دەستی بە تێکۆشان کردووە. بەڵام لەبەر…\nهیلتۆن چووه نێو لیستی ئه‌و كه‌سایه‌تییانه‌ی كه خه‌ڵكی ئه‌مه‌ریكا زۆر رقی لێیانه.\nگۆڤاری لۆبۆنی فه‌ره‌نسی بڵاویكرده‌وه كه‌وا پاریس هیلتونی ئه‌ستێره‌ی ئه‌مه‌ریكی و میراتگری زنجیره هۆتێله‌كانی هیلتۆن چووه نێو لیستی ئه‌و كه‌سایه‌تییانه‌ی كه خه‌ڵكی ئه‌مه‌ریكا زۆر رقی لێیانه. گۆڤاری ناوبراو كه بۆ ئه‌و هه‌واڵه پشتی به راپرسییه‌كی سه‌نته‌ری (ئیزبۆس) بۆ پێوانه كردنی رای گشتی به‌ستووه و پاریس بڕی 60%ی ده‌نگه‌كانی به‌ده‌ستهێناوه و تێیدا هاتووه هۆكاری رقی ئه‌مه‌ریكییه‌كان له پاریس بۆ ئاڵوده بوونی به مادده هۆشبه‌ره‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه، هه‌ر له‌م راپرسییه‌دا هاتووه كه برێتنی سپیرزیش رێژه‌ی 45%ی ده‌نگه‌كانی به‌ده‌ستهێناوه، چونكه ئه‌ویش وه‌ك پاریس هۆگری مادده هۆشبه‌ره‌كانه و ئارنۆڵد شوارزنیگه‌ری حاكمی پێشووی به پله‌ی سێیه‌م دێت له‌و كه‌سانه‌ی كه ئه‌مه‌ریكیه‌كان زۆر ڕقیان لێیه‌تی و رێژه‌ی 44% به ده‌ستهێناوه ئه‌ویش به‌هۆی بوونی پێوه‌ندییه‌كی نا شه‌رعیی…\nگرته ڕووته‌كانی سیرین هۆكارن\nبه‌هۆی بوونی هه‌ندێك دیمه‌نی سێكسی له فیلمی (المسافر)ی هونه‌رمه‌ندان خالد نه‌به‌وی‌و سیرین عه‌بدولنوور، كه بڕیاربوو له 13 ئه‌م مانگه‌دا بڵاوبكرێته‌وه. لیژنه‌یه‌كی سانسۆر به‌سه‌ر به‌رهه‌م‌و پۆلێنه هونه‌رییه‌كاندا چووه‌وه‌و له‌ئاكامدا داوایان له به‌رهمهێنه‌رو ده‌رهێنه‌ر ئه‌م فیلمه كرد، كه دوو دیمه‌نی نه‌شیاوی سێكسی له‌سه‌ره‌تاو كۆتایی فیلمه‌كه‌دا هه‌ن‌و پێویسته جارێكی تر مۆنتاژ بكرێنه‌وه‌و پاشان بڵاوی بكه‌نه‌وه، بۆ ئه‌مه‌ش هه‌ریه‌كه له دكتۆر سه‌ید خه‌تاب سه‌رۆكی ده‌سته‌ی سانسۆری جۆره‌كانی هونه‌رو ده‌رهێنه‌ر ئه‌حمه‌د ماهیر، له گفتوگۆو دانوستاندان، له‌پێناو ده‌ستكاریكردنی ئه‌و دیمه‌نانه‌ی كه گه‌رمن‌و شیاوی بڵاوكردنه‌وه نین. گه‌رچی ئاماژه‌كان ئه‌وه نیشانده‌ده‌ن، كه ده‌رهێنه‌ری ئه‌م فیلمه سووره له‌سه‌ر هێشتنه‌وه‌ی ئه‌و دیمه‌نانه‌و ده‌ڵێت: “له گرنگترین دیمه‌نه‌كانی ئه‌م فیلمه‌ن‌و ناكرێت بقرتێنرێن.” له‌سه‌رێكی تره‌وه، سه‌رۆكی ده‌سته‌ی سانسۆریش جه‌خت له‌وه ده‌كاته‌وه، كه به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ناكرێ به‌مشێوه‌یی كه…\nڕەوشت بەرزنجی و بەیانی باش کوردستان\nهاوڕێمان ڕەوشت بەرزنجی ڤیدیۆیەکی بۆ ناردین کە کۆپییەکی بەرنامەی بەیانیتان کوردستانە کە لە کەناڵی ئاسمانی گەلی کوردستان کاکە رەوست تێیدا میوانە و بە خۆشعاڵییەوە بۆ ئێوەی ئامادە دەکەین httpv://www.youtube.com/watch?v=OrsDiVqpXRM\nپەڕەکان\tبابه‌تی گرنگ\nزەمانە, رووف مەعروف دێلێژەیی\nئێستا زەمانە گۆڕاوە ئەگەر ناحەز واز بهێنێت ئەها كیسەڵ باڵی گرتووە بە حەواوە ئەقیڕێنێت ماسی شاخی لێ ڕواوە پشتی خۆی پێ ئەخورێنێت دام و دەزگا وان لە خزمەت مافی خەڵك و هەژاراندا كەسوكاری شەهیدان و دڵسۆزانی گەل و وڵات ڕیزكراون هەموو سەركز كەسێ نییە ناویان بێنێت سەربەرز هەر هەمان نۆكەری دێرزەمانە پڕ بە دەمی بەسەریاندا ئەقیڕێنێت رووف مەعروف دێلێژەیی 3/2001\nدوو دڵ مەبە\nهەموو جارێ پەیمان ئەدەم هەرگیز نامەت بۆ نەنێرم یان هەرچی یادگاریت هەیە لە دڵ و گیانما دەربهێنم بەڵام چیبکەم کە ناتوانم تۆ لە هەستم جیا بکەمەوە بروا بکە گەر ژەهریش بیت حەزم لێ یە بو خۆمەوە تۆ گەڵای هەمیشە سەوزی خەم لە دڵما ئەتارێنی سەدان تەرزەو رەشەباشبی ناتوانێت تۆ هەڵوەرێنی بۆیە گوڵم کاتێک بڵێم کە ناتوانم تۆ بدوێنم بزانە خۆم فریو ئەدەم چاو و دڵم ئەخەڵەتێنم جونکە گولم عشقی پاکت وا پەیوەست بووەبە ناخمەوە تا دوا چرکە ساتی عومرم مێژوی عشقت ئەنوسمەوە بۆیە هەرگیز دوو دڵ مەبە من هەر عاشقەکەی جارانم بروا بکە وەک نیشتمان شیرین تری لە چاوانم..\nکانی ئەمجارە چی دەڵێت؟\nدوای ئەوەی کانی هەڵەبجەیی گۆرانییەکی بۆ هەڵەبجە تۆمار کردت لە گوتن و هۆنراوەی خۆی، هۆنراوەیەکی خۆی بە دەنگی خۆی خوێندەوەو کردە دیاری بۆ ماڵپەڕەکەمان بەو هیوایەی کاری جوانتر و جوانتر httpv://www.youtube.com/watch?v=xIRMJI8PL1M\nئێوارەیەکی ره‌ئوف مه‌عروف\nئێواره‌یه‌ک بۆ لای زارا جوانێکم دی وه‌ستابو ناسک منال و باڵاباریک وه‌ک بوکه‌شوشه‌یه‌ک وابو قۆڵی سپی و قه‌ڵه‌و و رووت کراسی ته‌نکی له‌به‌ردابوو دوو مه‌مکی کاڵ و کرچ و ڕووت واتووند ببو له‌سوخمه‌که‌یدا دیار بوو هه‌ندێک گوشرابوو برۆی باریک و مانگی نوێ برژۆڵه‌ی ڕه‌ش و قه‌تران ده‌وری چاوه‌کانی دابوو ملی به‌رز و گوێی خنجیله گۆنا سێو و لوت به‌رانی قژی په‌خش و له‌سه‌رشانی بۆیه‌دڵم حه‌پاسابوو چه‌ناگه‌خڕ قۆخی گه‌یو دانه‌کانی وێنه‌ی گه‌وهه‌ر ڕه‌نگی گویزی له‌لێودابوو دواین قۆبچه‌ی کراسه‌که‌ی هه‌ربۆ جوانی دانه‌خرابوو پوله‌که‌یه‌ک سه‌وزی تۆخی له‌چاڵی ناوکی دابوو وه‌ک به‌فی به‌ر مانگه‌شه‌و بیسک و باسکی لێ هه‌ستابوو هه‌رجاره‌و ره‌نگێ خۆی ئه‌نوان ئه‌و زنجیره‌ی له‌ملیابوو چه‌پکه‌گوڵێکی پێچراوه له‌لای ئه‌کۆشکه‌جوانه‌دا له‌هه‌رچور لای شه‌قامه‌وه لافاوی جوانی هه‌ڵسابوو هه‌تا ناوقه‌دی ئاڵو…\nبۆ هەڵەبجە،، داناز حاجی\nپۆستارە هۆنراوەیەکی هۆزانڤان داناز حاجیم ئامادە کردووە بۆ یادی هەڵەبجەی شەهید، هەڵەبجەی نەمرد، کە لە 16.3.2010 لە کۆڕێکی هۆنراوەدا لە ساتی یۆتۆبۆری وڵاتی سوید خوێنراوەتەوە لەلایەن خودی کاکە دانازەوە و هیوای سەلامەتی بۆ ئەخوازین\nگەڕان بگه‌ڕێ بۆ:


بەیان ئەحمەدی، پەیوەندیی نێوان ژن و سروشت لەوەدایە کە هەر دووکیان خوڵقێنەری ژیانن | JINGEWAN ژینگەوان\nHome کوردی وتووێژ بەیان ئەحمەدی، پەیوەندیی نێوان ژن و سروشت لەوەدایە کە هەر دووکیان خوڵقێنەری...\nبەیان ئەحمەدی، پەیوەندیی نێوان ژن و سروشت لەوەدایە کە هەر دووکیان خوڵقێنەری ژیانن\nخۆێنەری هێژا بابەتی بەردەست وتووێژی ماڵپەڕی ژینگەوانە کە لەسەر مژاری “ڕۆڵ و کاریگەریەکانی ژن لە سەر ژینگە هەروەها لە ناو ئەنجۆمەنەکاندا” لەگەڵ خاتوو”بەیان ئەحمەدی “ئەندامی ئەنجۆمەنی سەوزی چیا و هەروەها بەرپرسی کومیتەی منداڵان لەو رێکخراوە.\nژینگەوان: ژن بە سەرچاوەی ژیان ناسراوە، ژینگەش مەکۆی ژیانە، پەیوەندیی نێوان ژن و ژینگە لە چیدا دەبینن؟\nئەحمەدی: وه کوو ژنێ پەیوەندیی نێوان ژن و سروشت لەوەدا دەبینم کە هەر دووکیان خۆڵقێنەری ژیانن، پڕ لە مێهرەبانی و وشه ی جوان، چۆن باوش دایکێ هەمیشه کرواەی بۆ مناڵەکانی سروشتیش هەمیشه به ئەو پەری دڵفراوانیەوە باوشی کراوەیە بۆ مرۆڤ و هەموو بونەوەرێک.\nژینگەوان، ژنان وەک نیوەی کۆمەڵ چۆن دەتوانن برەو بە کەلتووری ژینگەژپارێزی بدەن؟\nئەحمەدی: کاتێ باس لە ئاستی رۆشنبیری کومەڵگا دەکرێت یەکێ لە فاکتۆرە سەرەکیەکانی ئاستی بەشداری ژنانه لە هەموو بەشەکانی ئەو کۆمەڵگادا، جا ئیسە لە ئەم سەردەمەدا که باسی ژینگه و پاراستی بووه بە دەغدەغەی زۆرێ له وەڵاتانی دۆنیا و ڕێکخراوه ژینگەپارێزیەکان، لەم ناوەشدا ژنان ئەتوانن ڕۆڵێکی بەر چاویان بێت له پێشکه وتنی ئه م که لتوورەدا، ژنان زۆر جار ڕۆڵی مۆدیر و بەرێوبەر بنەماڵەیەک ده بینن، یانێ یەکەمین شۆێن که مناڵ تێدا خۆی دە بینێت، یەکەمین وانەکانی ژیان فێر ده بێت جیا له باسی ژینگه پارێزی، ژنان ئێمه به گێڕانەوەی سینه به سینه زۆرێک له چیرۆک و ئاواز و که لتوری نه نووسراوی نەتەوی خۆی واتە ئەم گەنجینەیانه ڕزگار کردوه له فەوتان، به واتایە ژنان ئه ڵین مامۆستای هەر تاکێکی کۆمەڵگان، کە واتە هە رچی ژنان زاناتر و چاو کراوەتر بن بە دڵنیایەوە ئەرکی خۆیان باشتر به ڕێوە ئەبن و زۆرتر شوێن دە ستیان دیار ئه بێت.\nژینگەوان، بەرێزتان یەکێ لە ئەندامانی چالاکی چیان و بەرپرسی کومیتەی منداڵانن لە لەو ئەنجۆمەنە، تا چەندە هەوڵتان داوە کە ژنان بێنە ناو کاری رێکخراوەی؟\nئەحمەدی: من وەک خۆم ئەم ماوه کە بووم به ئەندامی چیا له یەکەمین ڕۆژی به شداریم له به شی مناڵان کارم کردوه و ته ک هاورێیانی ترم له کو میته ی مناڵان هەوڵمان داوە که سەرنجی دایکان و بنەماڵەی مناڵەکانمان ڕاکێشین بۆ لای ژینگه هەروەها پاراستنی ژینگە.\nژینگەوان، ژنانی کورد چەندە لە چالاکیە ژینگەپارێزیەکاندا دەوریان بووە؟\nئەحمەدی: ژینگەپارێزی بێ سنووره و ناتوانین لە یەک شۆێن مەحدوودی بکەینەوە به نەتەوەیەک، بەڵام ئەوەی که من زانیاریم بێت له چالاکی ژنانی ئەندامی چیا و چەن شارێکتری پارێزگای کوردستان هەمیشه ڕۆڵیان بووه، چ بەشی فێر کاری و چ بەشی مناڵان و ئێمه ژنییشمان بووه که به شداریان کردوه لە خامۆش کردنی ئاگری دارستانەکاند.\nژینگەوان، بەربەستەکانی سەر ڕێی بەشداریی ژنان لە چالاکیە ژینگەپارێزییەکاندا لە چیدا دەبینن؟\nئەحمەدی: به داخەوە زۆر جار بنەماڵەکان بەر بەست بوون بۆ چالاکی ژنان، زۆر جاریش بیر و ڕای هەڵەی شەقامی کوردی ئه بێت به بەربەست بۆ چالاکی ژنان له هەر بوارێکدا نه ته نیا چالاکی ژینگه پا رێزی بەڵکوو چاکییەکانیتریش کە ژن دەتوانێ تێیدا بەشدار بێت.\nژینگەوان، ڕێکار یان پێشنیارەکانی بەرێزتان بۆ کاریگەرتر بوونی ژنانی کورد لە بواری ژینگە و ژینگەپارێزیدا چیە؟\nئەحمەدی: ئه گەر ئێمه ژن هەست به بەرپرسیاریەتی بکەین بەرانبەر به ژینگه و نیشتمانی خۆمان بە دڵنیایەوە هەنگاو هەڵ ئه گرین بۆ پاراستنی و دیسان دووپاتی دەکەمەوە کە دەبێ ژنانی ئێمه ئاگادار بکرێنەوە له ڕۆڵێک که ئەتوانن هەیابێت له باشتر بوونی ئەو کومەڵگایە کەتێدا ئەژین.\nژینگەوان، دەستەکانت خۆش بەیان خان زۆر سپاستان دەکەم گەر شتێک ماوە باسی بکەن بەفەرموون، دیسان سپاس بۆ وەڵامدانەوەکانتان.\nئەحمەدی: باسی ژینگه و پاراستنی ئیتر تەنیا مەحدوود نابێت به ئەو کەسانە کە وەکوو حەزێ چاوی لە بکەن، بەڵکوو ئێستا وەکوو زەروورەتێکه که دەبێ هەموان بیری لێ کە ینەوە و هەوڵ بدەین بۆ پاراستنی، چۆن بە ڕاسی ژینگەمان له قەیراندایە و ئەمەش مەترسیکه بۆ سەر ژیانی هەموان.\nPrevious articleوجود 74 گونه در معرض تهدید در ایران\nNext articleنشست درباره بحران زیست محیطی ایران و دریاچه ارومیه در برلین\nوتووێژ لەگەڵ سەلاح کۆنەپۆشی، چالاکی ژینگەپارێزیی کورد\nكانونی دووه‌م 14, 2016


(BBC) چیرۆكى ئەنفالکردن و چۆنیه‌تى ڕزگاربوونى تەیمورى تاقانەى ئەنفال ده‌گێڕێته‌وه[ڤیدیۆ]\n17:47 هه‌ینی 13 ئه‌یلول 2019\nتۆڕى هەواڵى (بى بى سى) لەنوێترین بەرهەمى ڤیدیۆیى خۆیدا بە بەکارهێنانى تەکنیکى گرافیکى ڤیدیۆیى و وێنەیى، لەسەر زارى تەیمورى تاقانەى ئەنفالەوە، چیرۆکى ئەنفال و رزگاربوونى دەگێڕێتەوە.\nته‌یمورى تاقانه‌ى ئه‌نفال لە بەرهەمە ڤیدیۆییەکەدا ئاماژە بەوە دەکات”له‌سه‌ره‌تاى ده‌ستپێكردنى پڕۆسه‌كه‌دا دواى جیاكردنه‌وه‌ى پیاوه‌كان، له‌گه‌ڵ دایكم و برا و خوشك و پورێكمدا بووین، له‌گه‌ڵ خزمه‌كانى ترمدا كه‌ژماره‌یان زیاتر له سه‌د كه‌س ده‌بوون، بردیانینه ناوچه‌یه‌كى چۆڵه‌وانى و له‌نزیك چاڵێك دایانبه‌زاندین و ئێمە کە ئەوکات منداڵ بووین زۆر ده‌ترساین”.\nله‌درێژه‌ى گیڕانه‌وه‌ى تراژیدیاکەدا، ته‌یمور دەڵێت :”هه‌مومانیان خسته ناو چاڵه‌كه‌وه دواتر له‌لایه‌ن كه‌سانێكه‌وه كه جلى سه‌ربازیان له‌به‌ردابوو ده‌ستكرا به‌گوله‌بارانكردنى خه‌ڵكه‌كه و بینیم دایكم گوله‌یه‌ك به‌ر سه‌رى كه‌وت و خوشكێكیشم گوله‌یه‌ك به‌ر قوڕگى كه‌وت له‌پشتى سه‌ریه‌وه ده‌رچوو، هه‌موویان كوژران، منیش گوله‌یه‌ك به‌ر شانم كه‌وت و به‌سوكى بریندار بووم ئه‌وكات ته‌مه‌نم 12 ساڵان بوو”.\nله‌باره‌ى چۆنیه‌تى ڕزگاربوونى له‌ڕووداوى كۆمه‌ڵكوژییه‌كه، ته‌یمور روونیدەکاتەوە :”خۆم كردە مردوو تا تۆزێك دونیا تاریك بوو به‌سه‌ر لاشه‌كاندا به‌سكه خشکێ توانیم ده‌ربچم و خۆم گه‌یانده لاى خێزانێكى عه‌ره‌ب و خێرا جله‌كانیان گۆڕیم و بۆ ماوه‌ى سێ ساڵ به‌خێویان كردم”.\nته‌یمور ئاواته‌كانى خۆى بۆ ده‌زگا ناسراوه به‌ریتانیه‌كه باسكردووه و وتویه‌تى :” من وه‌كو ته‌نها شایه‌تحاڵى جینۆسایدى ئه‌نفال ئاواتم ئه‌وه بوو ڕۆژگارێك بێت وێنه‌یه‌ك له‌پاڵ گۆڕستانه‌كەدا بگرم و له‌ماڵه‌كه‌مدا هه‌ڵیبواسم”.\nتۆڕى هەواڵى بى بى سى\nترەمپ بۆ ئێران: لێمان بدەنەوە بە چەکی نوێتر لێتان دەدەین.. 52 ئامانج ئامادەیە\n08:45 یه‌ك شه‌ممه 05 كانونی دووه‌م 2020\nدابەشکردنی موچەی هەرێم وەستاوە و ئەم هەفتەیەش دابەش ناکرێت\n16:19 سێ شه‌ممه 07 كانونی دووه‌م 2020\n09:18 هه‌ینی 03 كانونی دووه‌م 2020\nخامنەیی: لەدەستدانی سولەیمانی ڕوداوێکی تاڵە\nناوەڕۆکی ئەو پەیامەى کە قاسم سولەیمانی بە مام جەلالدا ناردی بۆ ئەمریکییەکان\n19:22 شه‌ممه 04 كانونی دووه‌م 2020\n11:33 یه‌ك شه‌ممه 22 کانونی یەکەم 2019\nپلەى گەرمای هەرێم ساڵ بە ساڵ بەرزدەبێتەوە.. چەند ناوچەیەک بە نمونە\n11:05 چوار شه‌ممه 25 کانونی یەکەم 2019\nیاساى نوێی هەڵبژاردن “دەرفەتێکى زێڕین”ـە بۆ خۆپیشاندەران و ئەوانەى بایکۆتى دەنگدانیان کردووە


بەرهەم ساڵح بروسكەیەكی پیرۆزبایی لە حەسەن رۆحانی پێگەیشت\nالسبت 06 تشرين أول 2018 - 10:17\nبەرهەم ساڵح سەرۆك كۆمار بروسكەیەكی پرۆزبایی لە حەسەن رۆحانی، سەرۆكی كۆماری ئیسلامی ئێران پێگەیشت بەبۆنەی هەڵبژاردنی بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق، لە بروسكەكەیدا رۆحانی لە پیرۆزبایی لە دكتۆر بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عێراق دەكات و رایدەگەیەنێت، "بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە دەنگدانی نوێنەرە هەڵبژێردراوەكانی خەڵكی عێراق بۆ پۆستی سەرۆكایەتی كۆمارتان لێ پیرۆز دەكەم".\nئەمەش دەقی بروسكەكەیە:\nبرای بەڕێز جەنابی دكتۆر بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عێراق\nبەوپەڕی خۆشحاڵییەوە دەنگدانی نوێنەرە هەڵبژێردراوەكانی خەڵكی عێراق بۆ پۆستی سەرۆكایەتی كۆمارتان لێ پیرۆز دەكەم. هیوادارم لەم ماوەی سەرۆكایەتییەی جەنابتاندا پەیوەندییەكانی هەردوو وڵات زیاتر بەرەو پێش بچێت.\nلە خوای گەورەش سەركەوتنی جەنابتان و سەربەرزی خەڵكی عێراق و ئاشتی و پێشكەوتنی هەمەلایەنە بۆ گەلی عێراق دەخوازم.\n1.سه‌رۆك كۆمار ووه‌زیرى ده‌ره‌وه جه‌ختیانكرده‌وه له‌سه‌ر پێویستى پته‌وكردنى پێگه‌ى عێراق له‌گۆڕه‌پانه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان\n2.ئاسایشى نوێنه‌رایه‌تى: سه‌رۆك وه‌زیران له‌سه‌ردانه‌كه‌ى بۆ واشنتۆن چه‌ند ته‌وه‌رێكى گرنگ تاوتوێ ده‌كات\n3.پارێزگارى نه‌جه‌ف: گۆڕه‌پانى خۆپیشاندانه‌كان جێى بایه‌خ وچاودێرى حكومه‌تى جۆجێیه\n4.كازمى له‌بیستى ئه‌م مانگه چاوى به‌تره‌مپ ده‌كه‌وێت


دكتۆر عەلی قەرەداغی: سەودا و مامەڵە بە دراوی ئەلكترۆنی جائیز نییە | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nدكتۆر عەلی قەرەداغی: سەودا و مامەڵە بە دراوی ئەلكترۆنی جائیز نییە\nدكتۆر عەلی قەرەداغی ئەمینداری گشتیی یەكێتی جیهانی زانایانی مسوڵمان، سەبارەت بە جائیزنەبوونی مامەڵەكردن بە دراوی ئەلكترۆنی -بێتكۆین(بە ئینگلیزی=bitcoin)- بەو شێوەی كە ئێستا هەیه، فەتوای دا.\nقەرەداغی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی جەزیرە كە دواتریش لەسەر لاپەڕەی تایبەتی خۆی لە توویتەر بڵاوی كردۆتەوە دەڵێت: دراوی ئەلكترۆنی بەو شێوەی كە ئێستا هەیە جائیز نییە مامەڵەی پێ بكرێت، پاشان دەڵێت: لێرەدا دەکرێت بۆ ئەوەی بەکارهێنانی ئەم دراوە بچێتە بازنەی مەشروعەوە تا لەو رێگەیەوە تووشی زیانی گەورە نەبین سێ چارەسەر دابندرێت، ئەویش بەو شێوەیە دەبێت كە سەرچاوەیەکی بۆ دروست بكرێت وەك ئەوەی دەوڵەتێك بیكات بە دراوی دووهەم یان یەكەمی خۆی، هەروەها كۆمەڵێك بانكی ئیسلامی وەك وەرەقەیەكی دڵنیایی لەخۆی بگرن یان كۆمپانیایەكی گەورەی وەبەرهێنانی بۆ بنیات بندرێ.\nپاشان دەڵێت: بێتكۆین و دراوگەلێک لەم چەشنە، هەڕەشەن لەسەر ئاشتی ناوخۆی مرۆڤایەتی یان ئاسایشی ناوخۆ یان بەلانیکەم ئاسایشی ئابووری و كۆمەڵایەتی.\nدكتۆر قەرەداغی وای دادەنێت كە بێتكۆین دراوێكی ڕاستەقینە نییە، چونكە ئەم دراوە هۆكارێك نییە بۆ كۆكردنەوەی سامان یان پێدانەوەی قەرز و جۆرەها شتی تر. لەم دراوەدا ئەو جۆرە مەرجانە نییە كە پێویستە لە دراوێكی فەرمیدا هەبێت و هیچ لایەنێكی فەرمی لە پشت نییە كە ناسراو بێت.\nڕای دكتۆر ئەوەیە، كە نرخی ئەم دراوە لە قەبارەی ئاڵوگۆڕ و گەیاندن و دزەپێكردنیدایە، وەك ئەمەش ناتوانرێت وەك كارتێكی دڵنیایی سەیر بكرێت، چونكە ئەو جۆرە كارتانە سەر بە كۆمەڵە كۆمپانیایەك یان كۆمەڵە بانكێكن.\nدراوی بێتكۆین لە ئێستادا بەناوبانگترین دراو له ئاستی جیهان و بە تەواوی مانا ئەلكترۆنیە کە تەنیا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە مامەڵەی پێوە دەكرێت، هیچ جۆرە بوونێكی فیزیایی و مادی نییە، یەكەمین دراوی ئەلكترۆنی بێ ناوەندە و بە سیستمێك کار دەكات كە كۆگایەكی ناوەندی و مەركەزی نییە و هەست ناكرێت بەڕێوەبەرێكی هەبێت، واتە بە هەموو شێوەیەك لە دراوە ئاسایی و تەقلیدییەكان جیاوازە.\nپێگەی فەرمی پرۆفیسۆر د. عەلی قەرەداغی


02:39 - 14/11/2019\nمستەفا پاشای یاموڵکی.. ئەو کوردەی بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ ئەتاتورك دەركرد\nلە شاری سلێمانی لە دایکبووە، بەڵام ئەستێرەی بەختی لە ئیستەنبوڵ درەوشاوەتەوە. لە پایتەختی خەلافەتەکەی عوسمانییی ئەو پیاوە کوردە دەبێتە سەرۆکی دادگای عورفیی و بە دەرکردنی بڕیاری لەسێدارەدانی ئەتاتورک، ناووناوبانگی دەگاتە لوتکە. ئەو پیاوە مستەفا پاشای یاموڵکییە.\nمستەفا پاشای یاموڵكی یەكێك لەو کوردانەی لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ناوبانگەکەی سنوورەکان دەبڕێ و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی مامەڵەی لەگەڵدا كراوە. کەچی تائێستا لەناو میللەتەكەی خۆیدا گرنگییەکی ئەوتۆی پێنەدراوە.\nمستەفا پاشای یاموڵكی لە كۆتایی تەمەنی دەوڵەتی عوسمانیییدا کە کەوتە سەرەتای سەدەی بیستەوە، دەبێتە سەرۆكی دادگای عورفیی دەوڵەتی عوسمانییی. دواتر بە تۆمەتی " خیانەتی نیشتمانیی" بڕیاری لە سێدارەدان بۆ مستەفا کەمال ئەتاتورك کە دواتر بوویە دامەزرێنەر و سەرۆکی کۆماری تورکیا دەردەكات.\nكاتێك ئەتاتورك دەوڵەتی توركیای مۆدێرنە بنیات دەنێ، مستەفا پاشا لە ڕیزی ئەو 150 كەسەدا دەبێ کە بڕیاری لێخۆشبوون نایانگرێتەوە. بۆیە ئەو ڕۆژەی زیندوو بوو، یاموڵکی نەیتوانی بگەڕێتەوە ئەو وڵاتە.\nیاموڵكی یەكێكە لەوانەی لەسەر قەتڵوعامی ئەرمەنەكان خەڵكی لە سێدارەداوە و بە ئاشكرا باسی لە قەتڵوعامی ئەرمەنەكان كردووە، ئەوانەی دەیانناسی گەواهی بۆ دەدەن کە بۆ وڵاتەكەی هەمیشە خەمخۆربووە، تەنانەت یەكێكە لەوانەی كە پرۆگرامی خوێندنی بە زمانی كوردی داڕشتووە و لەسەردەمی مەلی شێخ مەحموددا وەزیری مەعاریف بووە. كاتێكش بۆی دەرکەوتووە قوتابخانەکان مامۆستایان کەمە، ناچار خۆی وانەی كوردی فێری منداڵان كردووە.\nلە سابوونکەرانەوە بۆ ئیستەنبوڵ\nمستەفا عەزیز ناسراو بە مستەفا پاشای یاموڵکی ساڵی ١٨٦٦ لە گەڕەکی (سابوونکەران)ی شاری سلێمانی لە دایکبووە. دواتر وەک هەموو منداڵانی سەردەمی خۆی، لە لایەن دایکیەوە لە (مزگەوتی سەید حەسەن) لای مەلا فەتاح و عیرفان ئەفەندی کە زانای بەناوبانگی ئەو سەردەمەی سلێمانی بوون، خراوەتە بەر حوجرەو خوێندنی ئاینیی.\n"دوای ساڵێک خوێندن لە سلێمانی، ئەمجا نێردراوەتە بەغدا پۆلەکانی تری روشدییەی عەسکەری تەواو دەکات، بڕوانامەی ئەو قۆناغەی خوێندنیشی لە ١٣/٦/١٨٧٩ وەرگرتووە خراوەتە ئیعدادیەی عەسکەری بەغدا. بۆ تەواو کردنی خوێندنی ناوەندی و ئامادەیی سەربازیی دەچێتە شاری بەغدا، لە ئیمتحاندا لە کۆی ٢٨٥ نمرە ٢٨٠ وەردەگرێت. تەمەنی ١٤ ساڵان بووە کە عەزیزی باوکی ساڵی ١٨٧٨ کۆچی دوایی دەکات". (عەبدولعەزیز یاموڵکی، ل ١١٠-١١١) مستەفا پاشا دوای تەواوکردنی خوێندن لە بەغدا، بۆ ماوەیەک گەڕاوەتەوە سلێمانی.\nلە سەردەمی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەمدا، بە مەبەستی تەواوکردنی خوێندن، سلێمانی بەجێ هێشتووە روویکردووەتە ئیستەنبوڵ. ١٣ی ئابی ١٨٨٢ چووەتە ریزی سوپای عوسمانیی و سەرەتا وەک پیادەیەک ناونووس کراوە، بەڵام دواتر لە ١٨٨٥ کۆلیژی حەربییەی بە پلەی نایاب تەواو کردووە و لە کۆی ١٥٠ نمرە، ١٤٦ نمرەی وەرگرتووە و بووە بە مولازمی دووەم لە لەشکری پیادەی ئەرکانی حەربیی. دواتر پلەکەی بەرز بووەتەوە بۆ مولازمی یەکەم.\nمستەفا پاشا هێشتا قوتابی بووە لە کۆلیژی حەربییە کە سەفیەی حسێن پاشای خەندانی مارە کردووە. ساڵی ١٨٨٨ کاتێک خوێندنی تەواو کردووە، ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەی لە ئەسکەلەی (صلاجق)ی ئۆسکۆدار گێڕاوە. سەفیەی هاوسەری هەرچەندە قۆناغی خوێندنی سەرەتایی تەواو کردبوو، بەڵام ژنێکی ژیر و وریا بووە.\nدوای تەواوکردنی کولێژی ئەرکانی حەربیی، بووەتە ئەفسەری ڕوکن لە وەزارەتی جەنگی عوسمانییدا. نزیکەی ساڵێک لە دائیرەی ئەرکانی گشتی جەنگدا دەوامی کردووەو ساڵی١٨٨٩ پلەکەی بەرز بووتەوە بۆ صاغ (راید)\nدوایی لەبەر ئەوەی زەفەر خانمی خەسووی ویستویەتی بچێ بۆ حەج، ئەمیش لەبەر خاتری ئەو وەزیفەکەی گواستوەتەوە بۆ فیرقەی ئەرکانی جەنگ لە حیجاز و لەسەر چیای (ئەبوقوبەیس)ی مەککەدا بۆ ماوەی ساڵ و نیوێک لە حیجاز وەک بەرپرسی حساباتی بنیاتنانی باڵەخانە سەربازییەکان ماوەتەوە.\nلەو کاتەی کە لە حیجاز بووە، سەرپەرشتی تێکشکاندنی ئەو گروپە جوداییخوازانەی کردووە کە لە ناوچەی عەقەبە بە پشتیوانی ئینگلیزەکان راپەڕیبوون. بەهۆی ئەو سەرکەوتنەوە ساڵی ١٨٩٢دا پلەکەی بەرز دەکرێتەوە بۆ بینباشی (موقەدەم) و گوازراوەتەوە بۆ مەرکەزی شەشەمین ئۆردوی هوماێۆنی ئەرکانی حەرب لە بەغدا.\nمستەفا پاشا، ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ١٨٩٢ دەگوازرێتەوە بۆ سلکی دیپلۆماسی، یەکەم وێستگەی لەو بوارەدا، لە شاری سەڵماس و خۆی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەبێتە کونسوڵی عوسمانیی.\nمانگی ئاداری ١٨٩٣ دوای پێنج ساڵ لە زەماوەدنی خۆی و سەفیە، دەبنە دایکوباوکی کچێک و ناوی دەنێن (زەهرا زێڕین تاج) زۆر نابات پلەکەی بەرز دەکرێتەوە بۆ سەرکونسوڵ، پاشان گوێزراوەتەوە بۆ شاری سنە. عەبدولعەزیز دەڵێت:\n"لە سنە لە مەنتەقەی ئەمانییە ئیقامەتمان کرد، لە نزیک ئەمانییە گردێکی بەرزی جوان هەبوو، ئێمە لەسەر لوتکەی گردەکە بووین. لە ناوەڕاستی گردەکە ئیقامەتگاهی حاکمی ویلایەت هەبوو، حاکمەکە ناوی (حسام ئەلمولک) بوو، کوڕەکەی ناوی ئیحتشام ئەلدەولە بوو، کچی شای ئێران موزەفەرەدین (قەمەر ئەلسەڵتەنە) ژنی بوو، دەرەجەی ئەمیر تومانی پێدرابوو".\nکاتێک لە سنە ماونەتەوە، هەرایەکی مەزهەبیی لەنێوان خەڵکی سوننەمەزهەبی سنە و حکومەت سەریهەڵداوە، زۆر لە گەورە پیاوانی شارەکە کوژراون و خەڵک دەورەی سەرای حکومەتی داوە. حیسامول مولک و کوڕەکەی (ئیحتشامول دەولە) و (قەمەر ئەلسەڵتەنە)ی ژنی، پەنایان بردووەتە بەر مستەفا پاشا. ئەویش بەهۆی ئەو ناوبانگەیەوە کە لە ناو خەڵکدا هەیبووە، هەراکە دادەمرکێنێتەوە.\nمستەفا پاشا لەو هەرەیەدا کچەکەی شای ئێران رزگار دەکات و پاشان لە تاران تەسلیمی بنەماڵەکەی کردووەتەوە. بەو هۆیەوە شای ئێران میدالیای دەرەجە دووی شێروخورشیدی ئێرانی پێ دەبەخشێ. سوڵتانی عوسمانییش لەبەر سەرکەوتنەکانی لە کاری دیپلۆماسیدا، میدالیای (مەجیدی سێیەم)ی پێ داوە.\nدووەم منداڵی مستەفا پاشا و سەفیەی خێزانی، ساڵی ١٨٩٥ لە شاری سنە لە دایک دەبێ و ناوی دەنێن نجوم.\nدوای ماوەیەک مانەوەی لە رۆژهەڵاتی کوردستان وەکو دیپلۆمات، فەرمانی گواستنەوەی بۆ کونسوڵخانەی موستەحکەمی شاری قارس لە قەفقاسیای سەربە روسیا دەردەچێ. دوای نزیکەی سێ ساڵ لە کاری دیپلۆماسی، ساڵی ١٨٩٨ دەستی لە پۆستەکەی کێشاوەتەوە و لەسەر خواستی خۆی جاریکی دیکە گەڕاوەتەوە بۆ ریزەکانی سوپای عوسمانیی.\nگەڕانەوە بۆ ناو سوپا\nکاتێک گەڕاوەتەوە بۆ ریزەکانی سوپا، کراوە بە قایمقامی رەئیسی ئەرکانی حەربی ئۆردوی شەشەم لە بەغدا. لە گەڕەکی مەیدان بە تەنیشت ماڵی نامیق پاشا (١٨٣١-١٩١٧) والی بەغداد خانوویەک دەکڕێت و ماڵەکەی دەگوازێتەوە بۆ ئەوێ. مستەفا پاشا پێش ئەوەی بچێت بۆ بەغدا، بە مەبەستی بردنی منداڵەکانی، لە ساڵی ١٨٩٨ دوای چەندین ساڵ دوور کەوتنەوە بۆ یەکەم جار لە تەورێزەوە هاتووەتەوە بۆ سلێمانی.\nئەو کاتەی لە بەغدا بووە، کە عەبدولوەهاب ئەفەندی دەفتەرداری ویلایەتی بەغدا موچەی خانەنشینی ئەو شارەی نەداوە. خانەنشینەکان هاتوون بۆ لای مستەفا پاشا و سکاڵای حاڵی خۆیان دەکەن. عەبدولعەزیزی کوڕی بەمشێوەیە رووداوەکە دەگێڕێتەوە: "لەو سەردەمەدا موچەی عەسکەریی و موڵکی بە مانگ دوا ئەکەوت، رۆژێک چەند عائیلەیەکی موتەقاعیدین موراجعەتیان بە باوکم کرد و پێیان راگەیاند کە مەعاشی چەند مانگیان وەرنەگرتووە. ئەویش جوابی نارد بۆ دەفتەرداری ویلایەت (عەبدولوەهاب ئەفەندی) کە بەشێک لەو مەعاشەی کە کۆبووەتەوە بیدات و یارمەتی ئەو زوڵم لێکراوانە بدات. رجای لێکردبوو کە یارمەتیان بدات، بەڵام دەفتەردار لە جیاتی یارمەتی هەموویانی داوەتەبەر جوێن و قسەی زۆر ناشیرین و بێ ئەدەبانەی پێ وتبوون. چونکە ئەو عەبدولوەهاب ئەفەندییە بۆ سودی خۆی پارەی کۆئەکردەوە، باوکم کە ئەمەی بیست زۆری پێناخۆش بوو، تەواو بێ تاقەت بوو. رۆژێک لە رێگا توشی دەفتەردار دەبێ، باوکم شەڕی پێ ئەفرۆشێ و ئەڵێ تۆ بە کەرە سپییەکەت خۆت لێ داوم. لەسەر کەرەکە دایئەبەزێنێ و تێروپڕی لێ ئەدا، دوایی سواری کەرەکەی ئەکاتەوە. ئەم واقیعەیە هەموو خەڵکی بەغدا ئەزانێ، عائیلەی موتەقاعیدەکان هەموویان هاتن بۆ ماڵەوە، زۆر سوپاسی باوکمیان کرد.. لەم رووداوەدا موشیر ئەحمەد فەیضی پاشا لایەنی باوکمی گرت، بەینی عەسکەرییە و موڵکییە تێکچوو، هەندێ لە سەربازانی مەدفەعییە تاڵانی بازاڕیان کرد.. ئینجا دەفتەردار لە ترسا دەستی کرد بە دانی مەعاشی ئەوانەی کە مەعاشیان دواکەوتبوو." (مامۆستای کورد ژ ٢٧، ل٥٤)\nلەسەر ئەم رووداوە، لە ئیستەنبوڵەوە هەیئەتێکی لێکۆڵینەوە کە لە سێ پاشا پێکهاتبوو دێن بۆ بەغدا، دەرئەنجامی لێکۆڵینەوەکە بەسەر دەفتەرداردا شکاوەتەوە و لە کارەکەی دوور خراوەتەوە.\nمستەفا پاشا لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٢ بە بیانوی ئەوەی هەوای بەغدای پێ ناکەوێ، داوای گواستنەوەی کردووە. لەسەر داوای خۆی بۆ سەرۆکایەتی ئەرکانی جەنگی فیرقەی سێواس گوێزاوەتەوە.\nساڵانی ١٩٠٣-١٩٠٤ پلەکەی بۆ میرئاڵا بەرز کراوەتەوە، کانوونی یەکەمی ١٩٠٥ ئیرادەی سوڵتانی بۆ پێکهێنانی دەستەی لێکۆڵینەوەی سنووری ئێران و عوسمانیی، بە سەرۆکایەتی واحید پاشا دەرچووە، مستەفا پاشا بووە بە ئەندامی ئەو دەستەیە و بۆ ئاشتەوایی تیرە ناکۆکەکان سەردانی بەسرە و سلێمانی کردووە. هەر ئەو ساڵە لە ناوچەی لاچین سەرپەرشتی شاندی عوسمانیی کردووە و تا سەردەمی مەشرووتە بەردەوام بووە.\n٢٢ی شوباتی ١٩٠٨ گەڕاوەتەوە ئیستەنبوڵ و کراوە بە قوماندانی لیوای نیزامیی بیستویەکەم لە ئۆردووی شەشەمی سوپای عوسمانیی.\nمستەفا پاشا ٧/٣/١٩٠٨ بوو بە قۆماندانی لیوای نیزامیە لە شەشەمین ئۆردوی نیزامی لە بەغداد. ساڵی ١٩١٠ کراوە بە قۆماندانی فیرقەی نیزامی لە ئازەربایجان.\nفەرمانی لە سێدارەدان بۆ ئەتاتورك\nدوای شکستی دەوڵەتی عوسمانیی لە جەنگی یەکەمی جیهانیدا، لە ٣٠/١٠/١٩١٨ ئاگربەستی (مودروس) لە نێوان وڵاتانی هاوپەیمان و دەوڵەتی عوسمانیی راگەیەندرا. دوای کۆتایی هاتنی جەنگ، ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨، لە دەوڵەتی عوسمانیی حکومەتێکی نوێ بە سەرۆکایەتی (داماد محەمەد عادیل فەرید پاشا ١٨٥٣ - ٦/١٠/١٩٢٣) لە ٤ی ئازاری ١٩١٩ راگەیەنرا.\nدوای دەست بەکاربوونی کابینەی نوێ، دەست کرا بەهەڵماڵینی پەردە لەسەر تاوانەکانی حکومەتی ئیتیحاد و تەرەقی. بە تایبەتی تاوانەکانی جەنگ و تاوانی دژ بە ئەرمەنەکان.\nوڵاتانی سەرکەوتوو لەگەڵ حکومەتە نوێیەکەی دەوڵەتی عوسمانییدا لە ١٨/١٢/١٩١٩ دادگایەکیان لە پێنج کەس پێکهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لەو تاوانانەی کە لە کاتی جەنگدا روویداوە، بە فەرمانی داماد فەرید پاشا ١٨٥٣-١٩٢٣ و پشتیوانی کردنی ئینگلیزەکان، لە سەرەتادا مستەفا پاشا یاموڵکی کرا بە ئەندامی ئەو دادگایە.\nبەڵام فەرید پاشا لە تشرینی یەکەمی ١٩١٩ دەستی لەکارکێشایەوە و عەلی رەزا پاشا ١٨٦٠-١٩٣٠ لە ١٤ی ئۆکتۆبەری ١٩١٩ کابینەی نوێی پێکهێنا، ئەم کابینەیە زۆری نەخایاند و لە ٢ی ئازاری ١٩٢٠، عەلی رەزا پاشا دەستی لە کار کێشایەوە و جارێکی دیکە داماد فەرید پاشا لە ٥ی نیسانی ١٩٢٠ کابینەیەکی نوێی راگەیاند.\nفەرید پاشا، لە ١٠ی نیسانی ١٩٢٠، واتە دە رۆژ دوای دەستبەکار بوونی، ئیرادەییەکی سنیەی دەرکرد و مستەفا پاشا یاموڵکی کرد بە سەرۆکی فەوقەلعادەی دادگای دیوانی عورفیی یەکەم. رۆژی ١١ نیسانی ١٩٢٠، مستەفا پاشا دەستی بە دادگاییکردنی ئەوانە کرد کە تورکیایان راکێشابووە ناو جەنگەوە و لە سوڵتان یاخی ببوون.\nدادگاکە چەند ئەرکێکی گرنگی پێ سپێدرا، لەوانە دادگاییکردنی سەرانی ئیتیحاد و تەرەقی. رۆژنامەی (العرب) کە دوای داگیرکردنی عێراق لە لایەن ئینگلیزەکانەوە لە ساڵی ١٩١٧ەوە دەرچووە، لە ژمارە ٥٤١ی رۆژی ١ی ئایاری ١٩١٩دا جۆری ئەو تۆمەتانەی خستوەتەڕوو کە سەرانی ئیتیحادوتەرەقیی پێ محاکەمە کراون، بریتی بوون لە:\n١. بەشداری کردن لە جەنگدا بەبێ هۆ.\n٢. بڵاوکردنەوەی زانیاری ناڕاست سەبارەت بە هۆکارەکانی جەنگ و پێدانی زانیاریی هەڵە لەسەر رووداوەکان و بەڕێوەچوونی جەنگەکە.\n٣. رەتکردنەوەی داواکارییە شەرەفمەندانەکانی هاوپەیمانان، پێش سەفەربەلک و چوونە پاڵ ئەڵمانیا بێ هیچ گرەنتی و بەڵێنێک لە لایەن ئەو وڵاتەوە.\n٤. سپاردنی جەنگەکە بە کەسانێک کە هیچ شارەزاییان لە کاروباری سەربازییدا نەبووە، هەروەها ئەنجامدانی کاری سەرشێتانە و بەکارهێنانی وزە و توانای ئومەت لە پێناوی بەرژەوەندی کەسیی.\n٥. دەرکردنی فەرمان و بڕیاری وا کە لەگەڵ رێساکانی مافی مرۆڤدا نەگونجێن و دژ بە گیانی دەستوری مەملەکەتن و وڵاتیان گەیاندە رادەی کارەسات.\n٦. رازی نەبوون بە ئاشتی، بە تایبەتی پاش روخانی روسیا.\n٧. وێرانکردنی ئابووری وڵات و بەتاڵان بردنی داهات، لە پێناوی دەوڵەمەندکردنی هەندێ کەسدا.\n٨. گرتنەبەری سانسۆری ناپێویستی سیاسیی و سەربازیی و نەهێشتنی ئازادی چاپەمەنی و پەیوەندیکردن و رێگەگرتن لە هاتنی چاپەمەنی ئەوروپایی بۆ ناو وڵات.\n٩. دروستکردنی پشێوی لە ناوخۆی وڵات و واڵاکردنی دەستی چەتەکان بۆ دەستدرێژیکردنە سەر نامووس و موڵک و ماڵ و گیانی خەڵک.\nدادگاکە لە نیسانی ١٩٢٠ دەستی بەکارەکانی کرد و تا تەموزی ساڵی ١٩٢٠ بەردەوام بوو. یەکێک لە دیاردەکانی نێو دادگاکە بەشداریکردنی دوو نوێنەری ئەرمەنی بوو، ئەو دوو کەسە راپۆرتێکیان سەبارەت کوشتنی یەک ملیۆن ئەرمەنی و راگواستنی ٢٥ هەزار رۆمی و دەست بەسەراگرتنی ماڵ و موڵکیان خستە بەردەم دادگاکەوە، دادگاش تاوانی جینۆساید کردنی ئەرمەنییەکانی خستە بەرنامەی کارەکانییەوە.\nیەکێک لە کارە هەرە دیارەکانی مستەفا پاشا یاموڵکی، دەرکردنی فەرمانی لە سێدارەدان بووە بۆ مستەفا کەمال ئەتاتورک، لیوا فوئاد پاشا، میرئالای قەرە ئاسف و فەریق مستەفا فەوزی پاشا و دکتۆر عەدنان بەگ و رەئوف بەگ و چەندین ئەفسەری دیکەی سوپاکەی مستەفا کەمال لە ٢٠ی ٥ی ١٩٢٠.(ئەمین محەمەد سەعید ل٢٣) رۆژنامەی (العراق) لە ژمارە ٤٤ی رۆژی ٢٢ی تەموزی ١٩٢٠ بەمشێوەیە هەواڵی دەرکردنی فەرمانی لە سێدارەدانەکەی بۆ مستەفا کەمال بڵاوکردووەتەوە:\nدادگای دیوانی حەربیی لە ئەستانە، حوکمی ئیعدامکردنی بە غیابی بۆ مستەفا کەمال پاشا، قەرە ئاصف بەگ، عەلی فوئاد پاشا، رۆستەم بەگ، ژنە نووسەری ناوداری تورک خالدە ئەدیب خانم و دکتۆر عەدنان بەگ، دەرکردوە". ٢٤ی ئازاری١٩٢٠ دیوانی سەدری ئەعزەم رەزامەندی لەسەر بڕیارەکە دەربڕییووە.\nهەموو ئەو حوکمانەی کە لە دادگای عورفیی سەربازی دەرکراون، لە لایەن سوڵتان محەمەدی شەشەم، دوایین سوڵتانی عوسمانیی و داماد فەرید پاشاەوە ئیمزایان لەسەر کراوە. دوای بڕیاری لە سێدارەدان بۆ مستەفا کەمال ئەتاتورک، فەرمانی گرتن بۆ ئەو و تاوانبارانی دیکەی کەیسی ئەرمەنییەکان دەرچوو. بەڵام دوای بڕیاری دادگا، جگە لە مستەفا کەمال، تاوانبارە سەرەکیەکانی ئەو کەیسە، تەلعەت پاشا و ئەنوەر پاشا بۆ ئەڵمانیا هەڵهاتن.\nمستەفا کەمال و لایەنگرانی دوای دەرکردنی ئەم بڕیارە، بە مستەفا پاشایان دەوت نەمروود، کاتێکیش هاتنە سەر دەسەڵات یەکەم ئیشیان ئەوە بوو هەموو بڕیارەکانی دادگاکەی مستەفا پاشایان هەڵوەشاندەوە و ناوی مستەفا پاشایان خستە لیستی داواکراوەکانەوە.\nکە باس لە قەتڵوعامی ئەرمەنییەکان دەکرێت، لە پاڵ تۆمەتبارکردنی تورکەکان، یەکسەر پەنجەی تۆمەتیش بۆ کورد رادەکێشرێ. میژوونوسانی کورد زۆر هەوڵیان داوە ئەو تۆمەتانە بسڕنەوە، یان کاڵ بکەنەوە. بەڵام هیچ کاتێک ئاماژەیان بەوە نەداوە کە رۆژگارێک کەسایەتیەکی وەک مستەفا پاشای کورد دادگایی تاوانبارانی کوشتنی ئەرمەنییەکانی کردووە، بگرە لەبەرئەو کارەی لەلایەن دادگاکانی ئەتاتورکەوە فەرمانی زیندانیکردنی بۆ دەرچووە.\nلە نێو ئەوانەی بە کوشتنی ئەرمەنەکان تۆمەتبار کرابوون، دوو کەس هەبوون کە رۆڵی بەرچاویان هەبوو لە جێبەجێکردنی سیاسەتی جینۆسایدی ئەرمەنەکاندا. (محەمەد کەمال بەگ ١٨٨٥-١٩١٩) کە حاکمی ویلایەتی (يوزگات) و (بەهرام زادە نوسرەت ١٨٩٩-١٩٢٠) حاکمی ولایەتی (بايبورت).\nمحەمەد کەمال بەگ، لە لایەن مستەفا پاشا، کە ئەو کاتە داواکاری گشتی بوو، تۆمەتی کوشتنی ٦٢٠٠٠ ئەرمەنی لە (يوزگات) درایە پاڵیەوە. لە ٢٩ ئازاری ١٩١٩ دادگا سزای لە سێدارەدانی بۆ دەرکرد. لە ١٠ی نیسانی ١٩١٩ سزاکە لە گۆڕەپانی بایزید لە ئیستەنبوڵ جێبەجێ کرا. (\nبەهرام زادە نوسرەت، لە ساڵی ١٩١٥ رۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە جینۆسایدکردنی ئەرمەنەکاندا، لە ٢٠/٤/١٩٢٠ لە لایەن مستەفا پاشا یاموڵکییەوە سزای لە سێدارەدانی بۆ دەرکراوە، دوای چەندینجار تێهەڵچوونەوە، سێ ژنی ئەرمەنی لە دوایین دادگاییکردنیدا وەک شایەتحاڵ هاتنە دادگاکەو شایەتیاندا و وتیان دوای کوشتنی مێرد و کوڕەکانیان، نوسرەت بەگ دەستدرێژی کردووتە سەریان. بەمجۆرە مستەفا پاشا لە ١٧/٧/١٩٢٠ جارێکی دیکە سزای لە سێدارەدانی بۆ دەرکردەوە.\nرۆژی ٤/٨/١٩٢٠ سوڵتان ئیمزای لەسەر حوکمەکەی کرد و لە ٥/٨/١٩٢٠ لە گۆڕەپانی بایزید لە ئیستەنبوڵ لە سێدارەدرا. لەو وەسیەتنامەیەی کە پێش لە سێدارەدانەکەی بۆ براکەی بەجێی هێشتبوو، نوسیویەتی: من قوربانیی رق و قینەکانی مستەفا پاشام.\nدوای ئەو بڕیارانە لایەنگرانی ئەتاتورک هێرشێکی زۆریانکردە سەر مستەفا پاشا و ناویان نا (نەمروود) گوایە ناسیۆنالیستێکی کوردە و بڕیارەکانی وەک نەمروود نادادپەروەرانەیە. لە وەڵامی ئەواندا مستەفا پاشا لە ١٥/٩/١٩٢٠ بە رۆژنامەی (D›Orient)ی رایگەیاندووە: "من لایەنگری دادگایەکی کراوە و سەربەخۆم، ئەوان تۆمەتبارم دەکەن کە من لە بڕیارەکانمدا توندوتیژم، یان ناسیۆنالیستم، ئەو تۆمەتانە بۆ پەردەپۆشکردنی تاوانەکانیانە)\nمستەفا پاشا، هاوسۆزییەکی زۆری بۆ ئەرمەنەکان هەبووە و بەچاوی خۆی زوڵم و زۆری تورکەکانی بینیووە کە دەرحەقیان کراوە. بۆیە زۆرجار پشتیوانی خۆی بۆ دەربڕیوون. تەنانەت لەگەڵ پارتی نەتەوەیی دیموكراتی ئەرمەنیدا كە لە لایەن پاتریارکی ئەرمەنەوە پشتیوانی لێكراوە، پەیوەندییەکی پتەوی هەبووە، ئەمەش هێندەی دیکە رقی تورکەکانی هەڵساندووە.\nفەریدوون عەتا سەبارەت بە نزیکی مستەفا پاشا لەگەڵ ئەرمەنەکان و مەبەست لەو نزیککەوتنەوەیە لە کتێبەکەیدا نووسیویەتی: "مستەفا پاشا دوای گەڕانەوە لە بورسا و ئەو كاتانەی كە سەرۆکی دادگا بووە، بەردەوام بووە لە دژایەتی کردنی میللەتی تورك، هەمیشە لەگەڵ ئەرمەنەكاندا لە پەیوەندیدا بووە، لەوەدا ئامانجی ئەوەبووە پشتگیری بۆ جوڵانەوەی كوردایەتی بدۆزێتەوە، لە رێگەی لێدوانەکانییەوە لەبارەی كۆمەڵكوژی ئەرمەنەکان، هەوڵی داوە سەرنجی ئەرمەنەکان و وڵاتانی هاوپەیمانی رابکێشێت.\nپاش راگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٤، حکومەت لیستێک لە ناوی ئەو کەسانەی ئامادە کرد کە گوایە خیانەتیان لە تورکیا کردووە و دەبێ لەناوببرێن. لەسەرەتادا ئەو لیستەی کە وەزارەتی ناوخۆ ئامادەی کردبوو لە ٦٠٠ کەس پێکهاتبوو. بەڵام بەپێی خاڵیکی پەیماننامەی لۆزان دەبوایە ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەبێ لە ناو ببرێن لە ١٥٠ کەس تێپەر نەکات. پاش بگرە و بەردەیەکی زۆر، لیستەکە کەم کرایەوە بۆ ١٤٩ کەس. لە ٢٣ نیسانی ١٩٢٤ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران و مەجلیسی مەزنی تورکیا بڕیار لەسەر ناوی ئەو ١٤٩ کەسە درا. بەڵام لە یەکی حوزەیرانی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی حکومەت ناوی رەفعەت بەگ'یش خرایەسەر لیستەکە و ژمارەکە بوو بە ١٥٠ کەس. لە ٢٨ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٣٨ بە پێی یاسایەک ئەو بڕیارە هەڵوەشینرایەوە.\nمستەفا پاشا لە ریزبەندی ٣١هەمین کەسدا بووە. بێجگە لە مستەفا پاشا چەندی کوردی دیکەش بەهەمان تۆمەت خرابوونە لیستەکەوە لەوانە (کورد ئەحمەد). ئەحمەد حەمدی بەگ ١٨٤٨- ١٩٣٨ حەمدی بەگ کە ١٨٧٨ مەکتەبی عەسکەری تەواوکردووە دۆستێکی نزیکی مستەفا پاشا بووە. لە شەڕی بالکاندا رۆڵی سەرەکی بینووە، ساڵی ١٩١٤ خانەنشینکراوە. سکرتێری جەمعەیەتی تەعالی کوردستان بووە، دوای سەرکەوتنی هاوپەیماننان بە سەر تورکیادا، جارێکی دیکە ئەستێرەی بەختی گەشاوەتەوە ولە نیسانی ١٩١٩ کراوە بە وەزیری دەریایی دەوڵەتی عوسمانیی تاوەکو تەمووزی ١٩١٩. یەکێک بووە لەوانەی بەناوی دەوڵەتی عوسمانیییەوە، ئیمزای لە سەر پەیماننامەی سیڤەر کردوە. دوای راگەیاندنی کۆماریی، ئەویش بە ژمارە ١٣ لە لسیتی داواکراوەکانی مستەفا کەمال بووە. بۆیە هەڵهاتووە بۆ یۆنان و دواتر بریتانیا و میسر و پاشان تاو کۆچی دوایی لە تیرانای پایەتەختی ئەلبانیا سەقامگیر بووە.\nدەستبەکاربوونی حوکمداری کوردستان\nپاش پشوویەک، ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٢ حوکمداری کوردستان بە دەرکردنی ئیرادەی حوکمڕانی ژمارە (١) بە شێوەیەکی فەرمی دەستی بەکارەکانی کردووە. لەو ئیرادەیەدا شێخ مەحمود بەرنامەی کاری خۆی بەم شێوەیە دیاری کردووە:\n"ئەی میللەتم، ئەمین بن کە زامنی سەعادەت و موەفەقییەتی ئەقوام، ئیتیحاد و ئیتیفاقە، میللەتێ کە خوێنی رشتبێ بۆ حەقی خۆی، قەطعییەن مەحروم و ئەسیر نابێ. قەراری عالەمی مەدەنییەتیش ئەمەیە کە هەر قەومێ و عونصرێ خۆی بە خۆی ئەبێ ئیدارە بکات. ئەوەڵەن ئێمە کە میللەتی کوردین، ثانییەن بۆ ئەم غایەیە قوربانییەکی زۆرماندا، بە ئەو شەرتە کە یەک دڵ و یەک زوبان و یەک وجود بین، بە ئیزنی خودا هیچ کەس زەفەرمان پێ نابا و منیش تا ئاخیر قەترەی خوێن و ماڵی خۆم و ئەولاد و ئەتباعم، بۆ سەعادەتی ئێوە صەرفم کردووە و تیکراری ئەکەم.. هیممەت لە ئێوە و موەفەقییەت لە خودا .. حوکمداری کوردستان مەحمود".\nمستەفا پاشا رەئیسی مەعاریف\nئیرادەی حوکمڕانیی ژمارە (٢) لە١٠/١٠/١٩٢٢دا بڵاوکرایەوە، تایبەت بوو بە کابینەی دووەمی فەرمانڕەواییەکەی شێخ مەحمود. لەو ئیرادەیەدا مستەفا پاشا پۆستی (رەئیسی مەعاریف)ی پێ سپێردرا. دەقی ئیرادەکە بەم شێوەیە:\nصوورەتی ئیرادەی عەلییەی حەضرەتی حوکمدار\nلە مەملەکەتی سلێمانی دا نووسرا.\nبۆ تەشکیلی حکومەتی کوردستان، نەصب و تەعینی ئەم ذاتانەم لە قابینەی حکومەتدا موناسیب دی:\nسپەسالار.... شێخ قادر\nرەئیسی داخلییە... محەمەد غەریب\nرەئیسی مالییە... عەبدولکەریم عەلەکە\nرەئیسی مەعاریف... میر لیوا مستەفا پاشا\nرەئیسی شەرع و عەدل...\nرەئیسی گومرک.. ئەحمەد بەگی فەتاح بەگ\nرەئیسی نافیعە... محەمەد ئاغای عەبدولرەحمان ئاغا\nرەئیسی ئەمنییەتی عمومییە.. سەیید ئەحمەد بەرزنجی\nهەر کەسە مەقام و وەظیفەی خۆیم پێ سپاردن، ئیراد ئەکەم دەرحاڵ دەست بە تەدویری ماکینەی حکومەت بکەن. ومن الله التوفیق\nلە ئیرادەی ژمارە (٣)ی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٢٢دا، جارێکی دیکە جەخت لەسەر بەڕێوەبردنی کاروباری مەعاریف کراوەتەوە و تێدا هاتووە: "ریئاسەتی مەعاریف بیلجوملە ئوموری مەعاریف و هەرچی تەرتیباتێ کە ئیجاب بکات، لەم خصووصەوە راجیع بە ریئاسەتی مەعاریفە".\nلەو ماوە کەمەی کە رەئیسی مەعاریف بووە، سەرەڕای نەبوونی داهات و کەمیی مامۆستا، مستەفا پاشا توانی دوو قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی (مەحمودییە) و (قادرییە) لە سلێمانی دروست بکاتەوە.\nبەیاننامەی دەستبەكاربوونی وەزیری مەعاریف\nمستەفا پاشا لەپاش دەستبەکار بوونی وەک رەئیسی مەعاریف، پەخش نامەیەکی بەسەر مامۆستاندا دابەش کردوە ئەمە دەقەکەیەتی:\nمەعاریف بە مەعنای تێگەیشتنە، جەمعی کەلیمەی مەعریفەتە. صەنایع بە مەعنای خرتونی ئیش و کارە، جەمعی صەنعتە. مەعریفەت و صەنعەتیش لە سایەت عیلم (زانین)ەوە پەیدا دەبێ.\nلە دنیادا هەموو قەومێ بە واسیطەی مەعاریف و صەنایعەوە کاروباری خۆی رێک دەخا و بۆ راحەتی خۆیان هەرچی لازم بێت دەیکا، بەم نەوعە ئەو قەومە دەتونێ بژی و نام و نشانێکی چاک و بۆ خۆی ئازادی و سەربڵندی پەیدا بکا. بە عیلم و عیرفان و بە واسیطەی خوێندنەوە دێتە مەیدان. هەر قەومێ، هەر جەماعەتێ خوێندەواری کەم بێت و نەبێت بەو قەومە دەڵێن جاهیلە، یاخود وەحشییە و ئیش و کاری جاهیل باخصوص لەم زەمانەدا هیچ پەسەند ناکرێ و ئەو قەومە هەر بە چاوی خراپی دەبینرێ و لە نەظەر قەومانی مەدەنیدا لەبن صاحیب مەعاریف و صەنعەتدا جێگای ئیعتبار و حورمەتی نابێت و لە ناو ووڵات ی قەومی جاهیلدا لە جیاتی راحەتی لە گەڵ یەکتری هەر شەڕ و شۆڕیان دبێ. بێ خوێندن و بێ نووسین ئینسان ئەگەر کەسێک صەنعەت یا مەعریفەت فێر نەبێ جێ دەمێنێ.\nبۆ خوێندنیش ئەم ئصوڵی ئەلف بایە کە لەم کتابی ئەوەڵەدا نووسراوە، ئەگەر مامۆستاکان بە هیمەت ئەم ئەلف بایە بە شاگردان فێر بکەن بە دوو، نیهایەت بە سێ مانگ شاگردان فێری خوێندن و فێری نووسینێکی بە قاعیدە دەبن.\nئەی جوانمەردانی کوردان بخوێنن، بنووسن. ئێوە و خودا حەیف نییە، ژنێک بۆ مێردی خۆی، پیاوێک بۆ ژنی خۆی یان منداڵ و برادەرێکی خۆشەویستی خۆی، بۆ ئیشوکارێکی پێویستی خۆی، نەتوانێ کاغەزێ بنوسێ و ئەوەی لە دڵیایە دەوروبەر تێنەگەیەنێ، تاکو ئەفرادی عایلەتەن، باخصوص ژنانمان....\nلە وەقتی خۆیدا کوردان ئەلف بایەک و مەعاریفێکی مەخصوصیان هەبووە، لە گەڵ حکومەتی پەهلەوی کوردی و لە گەڵ ظهوری ئیسلام میللەلی کورد و فورس دووی قورعانی عەرەبی کەوتن...."\nچەند بەسەرهاتێكی ژیانی یاموڵكی\nمستەفا پاشا زۆر حەزی لە گەڕان و پیاسە کردووە، زۆر جار بە پێ هەتا بناری گوێژە رۆیشتووە، پانتۆڵێکی تەسکی سواریی (برجز)ی لە پێکردووە. رۆژێک لە بناری گوێژە پیاسەی کردووە، لای داوەتە لارێکەوە و بە پێوە میزی کردووە. لەو کاتەدا تاقمێکی لادێی بە خۆیان و بارە ترێکانییانەوە بەوێدا تێ پەڕییون. چاویان بە پاشا کەوتووە کە بە پێوە میزی کردووە (لە ناو لادێیەکاندا بە پێوە میز کردن، ناشیرین و ناشایستەیە) ئەوانیش پێی پێکەنیوون، کە لێ بووتەوە دوایان کەوتووە و ئەوەی زۆر گاڵتەی پێ کردبوو و زمانی لێ دەرکێشاوە رائەوەستێنێ دەمانچەکەی لێ دەرهێناوەو پێی وتووە:\n- سەگباب راوەستە نەڕۆی.\nکابراش رەنگی زەرد هەڵ گەڕاوەو و وتوویەتی:\n- مامە بەقوربانت بم، ناماقوڵیم کرد و لێم ببورە.\nپاشا بەرۆکی بەرنەداوە و پێی وتووە:\n- رانکەکەت داکەنە!\nکابرا زۆری لێ پاڕاوەتەوە:\n- بێنە دەستت ماچ کەم، حەیام مەبە.\n- مەترسە هیچت لێ ناکەم.\nبەزۆر رانکەکەی پێ داکەندووە و خۆشی پانتۆڵە تەسکەکەی داکەندووە و داویە بە کابرا و بە زۆر لە پێی کردووە، ئەنجا پاشا پێی وتووە:\n- دەی ئەگەر ئازای دانیشە و میز بکە!\nکابرا زۆر هەوڵی داوە نەیتوانیوە دانشێت و میز بکات:\n- قوربان بە خوا ناتوانم دانەومەوە،\n- کە ناتوانی، جارێکی دی ناماقووڵی وا نەکەی. سەگباب کە خۆت ناتوانی شتێک بکەی، ئیتر بۆچی گاڵتە بەخەڵکی دی ئەکەی؟!.\nساڵی ١٩١٢ ئەو کاتەی مستەفا پاشا لە سوپای عوسمانییدا جەنەراڵ دەبێ، لە ئەستەمبووڵ عەسکەرێکی ناردووە بۆ ئەوەی بۆیاخچییەکی بۆ بێنێت تا پووتەکانی بۆ بۆیاخ بکات، عەسکەرەکە بۆیاخچییەکی کوردی سنەیی بۆ هێناوە. کوڕەکە بەدەم بۆیاخ کردنی پووتەکانی مستەفا پاشاوە، تا توانیووە بە کوردی جنێوی پیس و ناشیرینیی پێ داوە، مستەفا پاشا هیچ دەنگی نەکردووە تا بۆیاخچییەکە لە کارەکەی بووتەوە، مستەفا پاشا دەست دەکات بە گیرفانیدا و بە کوردی پێی وتووە:\n- کوڕم ئەوە دە قوروش بۆ بۆیاخ کردنەکەت، ئەو دە لیرەش بۆ جنیوەکانت!\nکوڕەکە زۆر پەشیمان بووتەوە و زۆری لێ پاڕاوەتەوە لێی ببورێ، مستەفا پاشا بە دەم پێکەنینەوە بەڕێی کردووە.\nمحەمەد رەسووڵ هاوار، لە زاری حاجی کەریمی شمقاڕ گێڕاویەتەوە:\n"رۆژێک مستەفا پاشا یاموڵکی بە دوو زەلام و گوریسێکەوە هات، ئەو کاتە ئەو جادەی سابوونکەرانە وا پان و گەورە نەبوو، کۆڵانێکی تەنگەبەر بوو، پاشا ئەو گوریسەی لە هەردوو سەری کۆڵانەکە بە دوو مێخ قایم کرد و دایکوتا. شارباژێڕی و بەرزنجەیی بە بارە دار و خەڵووز و میوە و دارە درێژەوە کە ئەهاتن بۆ سلێمانی، هەموویان ئەبوایە لەوێوە بچنە ناو شار. کە گەیشتنە سەر گوریسەکە، تەماشایان کرد وا رێگەی رۆیشتنیان نییە، لە مستەفا پاشا پاڕانەوە کە گوریسەکە لابا هەتا زوو بگەنە بازاڕ و بارەکانیان بفرۆشن، نەخێر پاشا هەر وەڵامی نەدانەوە، تۆزێکی تر تاقمێکی تر هاتن هەربەو جۆرە ئەوانیش وەستان و پاڕانەوە هیچ سودی نەبوو، کاروانێکی تر هات، بارەداریان پێ بوو، ئەوانیش وەستان، یەکێکیان وتی:\n- ئەرێ باوکم پاشای ماشای، هەرچیەک هەی، گوریسەکەت لابە، با بڕۆین.\nمستەفا پاشا هەر وەرامی نەدانەوە. یەکێکیان زۆر سەرگەرم بوو، لێی هاتە پێشەوە و چوو لقەدارێکی لە بارەکەی دەرهێنا، وتی:\n- سەگباب گوریسەکەت لائەدەی باشە، لای نەدەی، بەم دارە سەرت ئەهاڕم.\nئەوجا پاشا دەستی کرد بە پێکەنین و وتی ئەی دەم خۆش، ئەی بە قوربانی دەمت بم، ئادەی توخوا جنێوەکەت بدەرەوە، کوڕە خەڵکینە، هەتاکەی ئێوە هەر فێری پاڕانەوەن؟ بەس بپاڕێنەوە!! تەنها شەق ئەزانێت قۆناغ لە کوێیە، بەخوا هەتا ماون، بەشەق نەبێ ناگەنە حەقی خۆتان، بەس بپاڕێنەوە، پاڕانەوە کەڵکتان نادا".\nمردنی مستەفا پاشای یاموڵکی\nلە دواساتەكانی تەمەنیدا مستەفا پاشای یاموڵكی نەخۆشی لە پەلوپۆی خستبوو، بۆیە لە ڕاپۆرتەكانی حكومەتی توركیادا باسی لێوەكراوە.\nحاجی مستەفا پاشا دوای ساڵی ١٩٣٠ باری تەندروستی تێک دەچێ و بەو هۆیەوە لە شوێنێكی دیاریکراو نیشتەجێ نابێت. بۆ وەرگرتنی چارەسەر، سەردانی چەند شوێن و وڵاتێکی کردووە. فەریدون عەتا لە کتێبەکەیدا راپۆرتێکی كۆنسوڵی تورکیای لە بەیرووت بڵاوکردووەتەوە، کە ٣ی حوزەیرانی ١٩٣١ بۆ وەزارەتی ناوخۆی توركیای ناردوە، لە راپۆرتەکەدا هاتووە: "مستەفا پاشا توشی نەخۆشیەكی قورس بووە و لە نەخۆشخانەی (هۆتێل دیو) لە بەیرووت چارەسەر وەردەگرێت"\nبەڵام نەخۆشی و ماندوێتی وای لە مستەفا پاشا نەکرد بیر لە کێشەی نەتەوەکەی نەکاتەوە. راپۆرتەکەی کۆنسوڵی تورکیا لە سەری دەڕوات و لەبارەی بیروبۆچوونەکانیەوە هەندێ زانیاری پڕبایەخ ئاشکرا دەکات: "لەو كاتانەی كە مستەفا پاشا لە نەخۆشخانە بووە، هەواڵگری توركیا چاودێریان کردووە و هەوڵی ئەوەیان داوە بۆچوونەكانی لەبارەی توركیاوە بزانن. مستەفا پاشا لە نەخۆشخانە بە سیخوڕێكی هەواڵگری توركیای ووتوە، ئیتر بە شەڕكردن لەگەڵ توركەكان ناتوانین هیچ دەستكەوتێك بەدەست بهێنن و لەمەودوا سیاسەتی كوشتنی سەركردەكانی تورك پەیڕەو دەكەین، هەر وەها فەیسەڵ-یش كە پەیوەندی باشی لەگەڵ ئاتاتورك هەیە، لەناو دەبەین".\nلەو ماوەیەدا جەمعییەتی خۆیبوون لە شام جموجۆڵی زۆری هەبووە، سیخوڕەکەی تورکیا لە بارەی پەیوەندی مستەفا پاشا بەو جەمعییەتەوە زانیارییەکی گرنگی داوەتە دەسەڵاتدارانی تورک و نووسیویەتی:\n"مستەفا پاشا باسی لەوە كردوە، کە ماوەی هەفتەیەكە لەگەڵ كوردانی سەر بە جەمعییەتی خۆیبون لە دیمەشق كۆبونەوە دەکات. ئەو جەمعییەتە لە توركیاش ئەندامی هەیە و لە ماوەیەك نێزیكدا، فیداییەكانی كورد بۆ ناوخۆی توركیا دەنێردرێتەوە".\nئەو قسانە ئەوە دەسەلمێنن کە مستەفا پاشا پەیوەندی توندو تۆڵی لەگەڵ سەرکردەکانی جەمعییەتی خۆیبوون هەبووە و ئاگاداری وردەکاری چالاکییەکانیان بووە. سەردانی کردنی بەیرووت و دیمەشق هاوکات بووە لەگەڵ گەرمەی چالاکییەکانی جەمعییەتی خۆیبوون. لەو ماوەیەدا جەمعییەتەکە فیداییەكانی كوردی ناردووتەوە بۆ ناوخۆی کوردستان و توركیا. هەر لەبەر ئەوە بووە سیخوڕەکانی هەواڵگری تورکیا پێیان وابووە ئەوانە دەگەڕێنەوە، بۆ جێ بەجێ کردنی پلانەکەی مستەفا پاشا و دەست دەکەن بە تیرۆر كردنی سەركردەكانی تورک.\nسەبارەت بە باری تەندروستیی مستەفا پاشا راپۆرتی سیخوڕەکەی هەواڵگری توركیا زانیاری وردی تێدایە و نووسیویەتی: "دوای سێ مانگ لە وەرگرتنی چارەسەر لە بەیرووت، بۆ هەمان مەبەست چووە بۆ دیمەشق. هەر وەها بەپێی زانیاریەكانی باڵیۆزی توركیا لە بەغدا، مستەفا پاشا بە تەنیا مانگێك لە دیمەشق ماوە و دواتر گەڕاوەتەوە سلێمانی"\nرۆژ لە دوای رۆژ، ئەنقەرە چاودێرییەکانی لەسەر كار و چالاكیەكانی مستەفا پاشا زیاتر کردووە. ویستوویانە بزانن ئاخۆ هیچ گۆڕانكارییەك لە بۆچوونەکانی ئەو لە دژی توركیا روویداوە یان نا. دوای گەرانەوەی بۆ سلێمانی، باڵوێزخانەی تورکیا لە بەغدا بە بەردەوامی راپۆرتی لەسەر مستەفا پاشا بۆ ئەنقەرە بەرز کردووەتەوە. لە بەلگەنامەیەكی هەواڵگیریدا كە ساڵی ١٩٣٢ نووسراوە، تێیدا ئەم زانیارییانەی بەرزکردووتەوە: "نەمروود مستەفا پاشا خائینە و شیاوی لێبوردن نییە و ئێستا لە عێراق لە شاری سلێمانی نیشتەجیە". ٢٦ی شوباتی ١٩٣٣ لە راپۆرتێکی دیکەدا هاتووە: "هیچ گۆڕانكارییەك لە بۆچوونەكانیدا رووی نەداوە. هەر چەندە بۆچوونەكانی لە بارەی توركیا وەك خۆی ماون، بەڵام دۆخی تەندروستیی رۆژ بە رۆژ خراپتر دەبێت و هێزی نەماوە، بۆ ئەوەی بە چالاكییەکانی دژایەتی توركیا بکات".\nهەر لەو راپۆرتەدا باڵیۆزخانەی تورکیا لە بەغدا لە وەڵامی پرسیارێكدا لە بارەی تەندروستی مستەفا پاشا نووسیویەتی: "ناوبراو هەر چەندە بەردەوامە لەسەر دژایەتی كردنمان، بەڵام لەبەر تێكچوونی باری تەندروستیی لە ناو هیچ رێکخراوێکدا کار ناکات".\nئەگەرچی تێکچوونی باری تەندروستیش نەیتوانییوە کوردایەتی لە بیری مستەفا پاشا بەرێتەوە، بەڵام قورس بوونی نەخۆشییەکەی و تووش بوونی بە نەخۆشی ئیفلیجی لە پەلوپۆی خستووە، تا ٢٥/١/١٩٣٦ لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا لە گەڕەکی (عیوازییە)ی بەغداد کۆچی دوایی کرد، لەسەر داخوازی خۆی تەرمەکەی هێنرایەوە بۆ سلێمانی و بە رێوڕەسمێکی گەورەی سەربازی کە قونسوڵی ئێرانیش تێدا بەشداری کرد لە (گردی سەیوان) بەخاک سپێردرا. لە دیدارێکدا نیسانی ٢٠١٥ رۆژنامەنووس جەمال لۆلۆ لەگەڵ جەمیلە خانی کچی محەمەد ئەمین یاموڵکی (١٩٢٥- ...) خوشکەزای مستەفا پاشا باسی لە رۆژانی کۆتایی ژیانی یاموڵکی کردووەو وتوویە: "من لە پۆلی دووەمی سەرەتایی بووم، کاتێک مستەفا پاشا وەفاتی کرد، بەر لەوە چوار ساڵ بەهۆی نەخۆشیی شەلەلەوە لە جێگە کەوتبوو، کاتێک تەرمەکەیان لە بەغداوە هێنایەوە بۆ سلێمانی، بە ڕێ و رەسمێکی گەورەی سەربازی بەرەو گردی سەیوان بەڕێ خرا. لە کاتی ناشتنیدا ٢١ تۆپ تەقێنرا".\nمەلاكان ئامادەنەبوون نوێژی لەسەر بكەن\nیاموڵکی، بۆ مردنەکەشی شێوازێکی کوردانەی هەڵبژارد و رێگەی نەدا بە عەرەبی تەڵقین بکرێت و لەسەر وەسیەتی خۆی دوا تەلقینی بە کوردی بوو، بەڵام مەلاکانی سلێمانی کە رقێکی زۆریان لێی بووە، ئامادە نەبوون بە کوردی تەڵقینی لەسەر بخوێنن. تەنانەت نوێژیان لەسەر جەنازەکەی نەکردووە. پرۆفیسۆر عیزەدین مستەفا رەسووڵ لە زاری باوکیەوە لەسەر ئەو رووداوە و هێنانەوەی تەرمەکەی بۆ سلێمانی و دژایەتی کردنی لە لایەن مەلاکانەوە دەڵێت: "باوکم بۆی باس کردم کە لە کاتی هێنانەوەی تەرمەکەی حاجی مستەفا پاشادا بۆ سلێمانی، زۆربەی مەلاکان ئامادە نەبوون نوێژی مردووی لەسەر بکەن، چونکە بە کافریان دەزانی، بەڵام مامۆستا شێخ محەمەدی خاڵ نوێژی لەسەر کردووە و تەلقینەکەشی بە کوردی خوێندوەتەوە".\nئەم دێڕە شیعرەش کە لە ئەسڵدا هی شاعیری تورک 'نامیق کەمال'ە و خۆی وەریگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی لەسەر گۆڕەکەی نووسراوە:\nئـــــەترسـم ئـــــەی وەتـەن بمرم، نەبینم بەختیاریـــی تـۆ\nبنوسن با لەسەر قەبرم، وەتەن غەمگین و من غەمگین\nسەرچاوە: مستەفا پاشا یاموڵكی پۆترێتی خەباتكارێكی كورد/ مەجید ساڵح / چاپی دووەم سلێمانی 2019


فراكسیۆنە كوردستانییەكان چاوەڕوانی سەركردایەتیی سیاسیی كورد دەكەن\nفراكسیۆنە كوردستانییەكان لە بەغدا كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانییان ئەنجام دا و ڕایان گەیاند كە هەڵوێستی ئەوان بەردەوام دەبێ لەسەر بایكۆتكردن و داوایان كردووە كۆبوونەوەی سێ سەرۆكایەتییەكەی عێراق بكرێت لەبارەی بودجە.\nئەمڕۆ سێشەم 13ی شوبات، ئەمین بەكر ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەدا لە بەغدا ڕای گەیاند، فراكسیۆنە كوردستانییەكان بەردەوام دەبن لە بایكۆتی دانیشتەكان تا ئەوكاتەی تێبینییەكانی كورد لە بودجەدا جێگیر دەكرێت.\nزیاتر گوتی، پشتیوانی لە بودجەیەك ناكەین كە پێشێلكاری بەرانبەر بە كورد تێدا كرابێت و داوامان كردووە كە كۆبوونەوەی سێ سەرۆكایەتییەكەی عێراق بكرێت لەبارەی بودجە.\nئەمین بەكر دووپاتی كردەوە كە فراكسیۆنە كوردستانییەكان بۆ هەڵوێستی زیاتر چاوەڕوانی سەركردایەتیی سیاسیی كورد دەكەن لە هەرێمی كوردستان.\nلەلایەكی ترەوە ئەحمەدی حاجی رەشید ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەدا ڕای گەیاند، لە دادگای فیدراڵی سكاڵا تۆمار دەكەن و پاڵەپەستۆی زیاتر دروست دەكەن بۆ ئەوەی تێبینییەكانی كورد جێگیر بكرێت.\nرەشید لە بەشێكی تری قسەكانیدا گوتی، كۆبوونەوە لەگەڵ تەواوی لایەنەكانی ناو پارلەمان كراوە و بۆیان روون كراوەتەوە كە پڕۆژەی بودجەی عێراق بۆ ساڵی 2018 نادەستوورییە.\nئەوە لەكاتێكدایە كە لە دانیشتنی ئەمڕۆ سێشەم 13ی شوبات، سەلیم جبووری سەرۆكی پەرلەمانی عێراق پڕۆژەی بودجەی خستە كارنامەی دانیشتنەكان و بەهۆیەوە مشتومڕ لە نێوان فراكسیۆنە كوردستانییەكان و جبووری رووی دا و دانیشتنەكەی پەرلەمان بۆ نیو سەعات دوا خرا.


ئەمریکا خیانەتی لە رۆژئاڤا کردووە یان سیستمی نوێی جیھانی بەرێوەیە؟ - هاوپەیمانیی نیشتیمانى\nئەمریکا خیانەتی لە رۆژئاڤا کردووە یان سیستمی نوێی جیھانی بەرێوەیە؟\nلە لایەن هاوپەیمانى 2018/12/25\nلەناوەراستی نیسانی ١٩١٧ شەمەندەفەرێک دەگاتە وێستگەی فینلاندی پترسبێرگ لە رووسیا، گەیشتنی ئەو شەمەندەفەرە بووە دەسپێکی مێژوویەکی نوێ ھەم بۆ رووسیاو ھەمیش بۆ سیستمی جیھانی چونکە ئەو شەمەندەفەرە لینین-ی گەیاند کە سیستەمێکی نوێی لەگەڵ خۆیدا گەیاندو جیھانی دابەشی دووبەرەی سۆشیالیزم و سەرمایەداری کرد، بەشێوەیەکی گشتی. ئیدی لەوکاتەوە رۆژھەڵاتی ناوەراست بووە خاڵی گرنگ و یەکلاکەرەوە بۆ ناکۆکییەکانی ھەردوو بەرەکە بەتایبەتی لەسەردەمی جەنگی سارد-دا.\nبۆچی رۆژھەڵاتی ناوەراست؟ کێشمە کێشم و ململانێکانی سۆڤییەت و رۆژئاوا لەپەرەسەندن و تەشەنەکردن دابوو، ھەروەھا دوای جەنگی جیھانی دووەم ئەوروپا لەخۆ بنیادنانەوە و ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و رووسیاش لە فراوانکردنی ھەژموونی خۆیاندابوون و بۆ ھەر لایەکیشیان ووزە بنچینەبوو، لەبەر ئەو ھۆکارە و بەھۆی بەشدارییەکی باشی دەوڵەتانی رۆژھەڵاتی ناوەراست لە ووزەی جیھانی، ئەوا خاڵی ھەر گرنگ و ھۆکاری سەرکەوتنی ھەژموونەکان ئەوێ بوون، بۆیە ئەو ناوچەیە بووە جێی گرنگی پێدانی رۆژئاواییەکان و رووسەکان بەتایبەتی.\nلەو کاتەوە رۆژھەڵاتی ناوەراست گرنگ و بەھای خۆی ھەبوو، بۆیە ئەمریکییەکان بەھەر نرخێک بووبێت بەدرێژای سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیستویەکەم بوونی خۆیان لەو ناوچەیە چەسپاند.\nئەگەر رۆژھەڵاتی ناوەراست ھێندە گرنگە، بۆچی لەئێستادا ئەمریکا وا بە سانایی جێی دیڵێت؟ ئەوە ئەو پرسیارەیە کە ھەمووانی تووشی سەرسوورمان کردووە بەتایبەتی لەکەیسی کشانەوە لە سووریا و جێھێشتنی ھاوپەیمانە کوردەکان لە رۆژئاڤا بەبێ ھیچ درعێکی نێودەوڵەتی.\nبۆ تێگەیشتن لەو بریارە و خوێندنەوەیەکی واقیعییانە بۆ بارودۆخی سیستەمی جیھانی ئێستا بکەین دەبێـت چەند خاڵ و وێستگە بکەین تاوەکو بتوانین بەشێک لەو ھۆکارانە روون بکەینەوە کە بۆچی جێھێشتن و کشانەوەی ئەمریکییەکان لەناوچەکە دەبینین و کە بۆ زۆرێک چاوەرواننەکراو و پێشبینی نەکراوبوون:\nھۆکاری یەکەم: دەبێت بگەرێینەوە بۆ مێژووی مامەڵە وھەژموونی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی دەرەوەی قارەی ئەمریکا و ئەگەر قارەی ئەوروپا و ئاسیا بە نموونە وەربگرین ئەوا دەبینین: بەجێبەجێکردنی مارشال پلان لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لەئەوروپا بە ھاوکاریکردنی ئەوروپییەکان بە ١٢ ملیاردۆلار (کە بەبەراورد بەئێستا ١٠٠ ملیار دۆلار دەکات)، بۆ بنیادنانەوە و پلانی ھاوشێوەش بۆ کۆریای باشوورو ژاپۆنیش جێبەجێکراو ھەروەھا بە جێگیرکردنی مارێنزی ئەمریکی لەھەردوو پێگەکەدا دەرئەنجامی باشی ئابووری و سیاسی لێکەوتەوە و لەئەنجامدا ھەم ئەورووپا و ھەمیش ھەردوو وڵاتی قارەکە بوونە سەرچاوەی دیموکراسییەت و پێشکەوتن.\nبەڵام کاتێک ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دێت ھەمان پلان بۆ رۆژھەڵاتی ناوەراست جێبەجێ دەکات بە تایبەتی لە عیراقدا، دەبینێت نە وڵاتەکە پێشدەکەوێت و نە ئیستقرار و دیموکراسییەتیش دروست دەبێت و خەرجییەکی زۆرو زەبەلاح بەناوی ئاوەدانکردنەوە پێشکەش دەکرێت و ھیچ شین نابێـت؟! ھەروەھا خەرجی و قوربانی سوپاکەشی لەولا بوەستێت! بۆیە ئەو سیاسەتە لە گۆشەی پرسیارکردن لەبەرھەم و دەرئەنجام لەسۆنگەی گەمەی سیاسەتی دەرەودا لەدوای ٢٠٠٧ ەوە دەکرێت بڵێین سەفرە لەچاو پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی رابردوو. بۆیە یەکێک لەپاڵنەرەکانی بریاری کشانەوەی ئەمریکا دەگەرێتەوە بۆ ئەم خاڵە.\nھۆکاری دووەمی دەگەرێتەوە بۆ ئەمنییەتی ووزە بەتایبەتی لە ئەمنیەتی دەسخستنی نەوتی رەشدا، بەتایبەتی دوای پەرەپێدان و ئەنجامی باش لە نەوتی شێڵ-ئۆیل و زیادبوونی بەرھەمھێنانی نەوتی و پێشکەوتن و دۆزینەوەی سەرچاوەی دیکە و ئەلتەرناتیڤ وایکردووە کە رۆژھەڵاتی ناوەراست ئەو پێگەی قورس و کاریگەرەی بەرەو لاوازی بچێت. بۆیە سەرچاوەی کۆنترۆڵی ووزە و کاریگەری رۆژھەڵاتی ناوەراست گۆراوە بۆیە ئەمەش ھۆکارێکی دیکە زیاد دەکات کە ئەمریکا لە گۆرینی یارییەکانی لەو ناوچەیە نزیکبۆتەوە و ئەو کشانەوەیەش یەکێک لەو نیشانانە.\nھۆکاری سێیەمی پەیوەستە بە قەبەبوون و بەھێزبوونی چاینایە بەتایبەتی دەرکەوتنی سەربازی چینییەکانی لەئاوەکانی باشووری چاینا و ئەمەش ئەوە دەردەخات کە گرنگی جیۆپۆلەتیک و ململانێکانی داھاتوو دەکەوێتە رۆژھەڵاتی ئاسیا و ئەگەر ئەمریکا وەکو زلھێزێک ھەر نیازێکی ھەبێـت پێگەکەی بپارێزێت و سنوورێک بۆ فراوانبوونی ھەژموونی چاینییەکان، کە لە ئێستادا تەنھا لەرووی ئابووری و دیبلۆماسیەوە، دابنێت ئەوا ھەموو ووزەو کار دەکەوێت رۆژھەڵاتی ئاسیا و رۆژھەڵاتی ناوەراست ئەو پێگە گرنگەی خۆی لە دەستدەدات چونکە لە ئێستادا بۆ ئەمریکا شوێنی گرنگتر و ھەستیارتر ھەن کە راستەوخۆ پەیوەندیان بەداھاتوو و ھەژموونی ئەمریکاوە ھەیە.\nھەروەھا ھۆکاری دیکەش زۆرن ، لەوانە: پەیوەندی نێوان تورکیای ئەندامی ناتۆ لەگەڵ رووسیا و گەمەکانی رووسیا لەرۆژھەڵاتی ئەوروپا و لەگەڵ چۆنیەتی جەنگی نوێ کە لەجیاتی بەکارخستنی مارێنز ھێزی تاکتیکی و پاڵپشتی ئاسمانی و بەکارھێنانی پێگەی سەربازی وەک ئەوەی لەکەنداوی عەرەبی روودەدات کە شەری یەمەن سوپاو ھێزی ئاسمانی سعودی بەھەبوونی کەشتیگەل و بنکەی سەربازی ئەمریکی بەرێوە دەچێت.\nئەو سێ ھۆکارەی سەرەکییەی سەرەوە و لەگەڵ ھۆکارەکانی دیکە ھەموویان یەک شت دەردەخەن کە بەھۆی قەبەبوون و فراوانبوونی ھەژموونی ئابووری چاینا و تەعریفکردنەوەی پێگەی ئەمریکا لە سەدەی بیستویەکەم، ئەوا ھەسارەی زەوی لەرووی سیاسییەوە ژانی لەدایکبوونی سیستمێکی نوێی جیھانی گرتووە ھەروەک چۆن لەد ابەزینی لینین لەشەمەندەفەرەکە ھەستی پێکرا!\nلە بارەی ئەوەی کە ئایا لە چوارچێوەی سیستمی نوێی جیھانی، پێگەی کورد لە کوێدایە و کشانەوەکەی رۆژئاڤا خیانەتە؟ ئەمە چاوەروانی و دیراسەی ووردتری دەوێـت، بەڵام یەک شتی گرنگ ھەیە تەنانەت ئەو کاربەدەستە باڵایانەی کە دەستییان لەکارکێشاوە وەک نارەزاییەک بەرامبەر بریاری کشانەوە ھاوڕان لەگەڵ ئەو ھۆکارانەوە، بەڵام ئەوەی کە ھاوڕانین لەگەڵیدا ئەوەیە کە رۆژئاوا دەتوانێت ھاوپەیمانەکانی بەبێ ھیچ پارێزبەندییەک جێ بێڵێت؟ چونکە ئەو بەجێھێشتنە خەلەلێک بۆ بنەما سەرەکییەکانی رۆژئاواییەکان و ئەمریکییەکان دروست دەکات کە ئەو خاڵە جەوھەریشە کە پێی دەڵێن مۆراڵ لەسیاسەت دا بەنەمانی مۆراڵیش لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکادا ئەوا ئەو ھێزە جیاوازییە گەورەکانی لەگەڵ ھێزەکانی دیکەی وەک رووسیا و دیکتاتۆرو تۆلیتارەکان کاڵدەکاتەوە و نامێنێت.\nپلان لە پەیوەندیە گشتیەکاندا\nضع بصمتك في الإعلام\nحزب هۆکارە یان ئامانج؟\nلە شۆڕشی ئۆکتۆبەری ڕوسیا چی فێردەبین؟\nكوردستان و ئه‌گه‌ره ترسناكه‌كان\nئاستەنگەکانی حکومەتی نوێ لە ساڵی نوێ\nکارە قورسەکەی ھاوپەیمانی ئەمەیە


میرەكانی میرنشینی بابان – Knwe.org\nسەرەکی » ئاراستە » میرەكانی میرنشینی بابان\nسەلیم بەگ، كوڕی (بەكرەسوور بەگ1703-1714ز)ی میری پێشووتری بابان بووە. سەرەتای دەركەوتنی لە سەر شانۆی رووداوەكان، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو كاتەی (نادر شا1736-1747ز)ی ئێران بە مەبەستی داگیركردنی بەغدا، ساڵی (1743ز) هێرشێكی گەورەی بە فەرماندەیی خۆی و بە سوپایەكی (170) هەزار سەربازیی لە دوو قۆڵی (شارەزوور و مەندەلی)ەوە بۆ داگیركردنی سەرتاسەری عێراق دەست پێ كردوە. لەو هەڵمەتەدا زوربەی گوند و قەڵاكانی دەشتی شارەزوور داگیر و تاڵان كراون كە سەلیم بەگ لەو كاتەدا لەلایەن (خالد پاشا1729-1743ز)ی ئامۆزایەوە بە سەرپەرشتیاری ناوچەكە دیاری كراوە.\nنادرشا بە هەواڵەكەی زانیووە\nئەگەرچی سەلیم بەگ بە هۆی نەبوونی هێزێكی پێویست و تۆكمە، لەوە دڵنیابووە ناتوانێت روو بە رووی هێزی داگیركەری ئێران ببێتەوە، داوای لە سوارە چەكدارەكانی خۆی كردوە بۆ ئەوەی بوون و هێزی بابانییەكان لە ناوچەكەدا بسەلمێنن، لە دواوە هێرش بكەنە سەر پاشكۆی سوپاكە و بارگە و پێداویستیە تایبەتییەكانی نادر شا دەست بەسەردا بگرن. دوای پەلاماردان و كوشتنی چەند پاسەوانێك و پەرتەوازەبوون و هەڵاتنی ئەوانی تر، ئینجا توانیوویانە بە ئاسانی دەست بەسەر تەواوی كاروانەكەدا بگرن و تاڵانیان كردوە.\nدوای ئەوەی نادر شا بە هەواڵەكەی زانیووە، لەبەر ئەوەی لەو كاتەدا مەبەستی بووە كوردەكان لە خۆی نزیك بكاتەوە و یارمەتی (ئەحمەد پاشا1723-1747ز)ی والی بەغدا نەدەن، نامەیەكی بۆ سەلیم بەگ ناردوە و لە بەرامبەر ئەو بوێرییەدا جگە لە ستایش كردن، داوای لێ كردوە ئەو كەلوپەلانەی دەستی بەسەردا گرتووە بیگەڕێنێتەوە، هەروەها حەزیش دەكات سۆز و خۆشەویستی خۆی بۆ پیاوێكی چاو نەترسی وەكو ئەو نیشان بدات و لە بارەگاكەی خۆی دا پێشوازی لێ بكات، كەواتا پێویستە لە زووترین كات دا سەردانی بكات. هەر بۆیە سەلیم بەگ زۆر ئازایانە و بێ دواكەوتن چووە بۆ دیدەنی نادر شا.\nبە خۆی و هەزار سواری بابانییەوە\nبەپێی سەرچاوەكان؛ دوای گفتوگۆ و دانیشتنێكی دوور و درێژی دۆستانە، هەمان كات نادر شا فەرمانڕەوایی قەڵا چوالان و میرنشینی بابانی بە سەلیم بەگ سپاردوە و لە پشتیوانی و پاراستنیشی دڵنیای كردوەتەوە. لە بەرامبەریش دا سەلیم بەگ، بەڵێنی داوە لەمەو دوا وەكو پاسەوانێك بە خۆی و هەزار سواری بابانییەوە لە خزمەت نادر شادا بێت.\nكاتێك خالد پاشای میری بابان هەواڵی لادانی خۆی و دەستبەكاربوونی سەلیم بەگی ئامۆزای بیستووە و دڵنیابووە لەوەی كە توانای بەرەنگاربوونەوەی نییە، بە ناچاری لەگەڵ خێزان و دەست و پێوەندەكانی دا بڕیاری داوە بەرەو ئەستەمبوڵ كۆچ بكات.\nجێگای ئاماژەیە، بە درێژایی خەریك بوونی هێزەكانی ئەحمەد پاشای والی بەغدا بە شەڕ كردن و روو بە رووبوونەوە لەگەڵ سوپای نادر شادا، سەلیم پاشا بە سەربەخۆیی كاروبارەكانی میرنشینی بابانی راپەڕاندوە و هیچ كاتێك گوێی بە فەرمان و داواكارییەكانی والی نەداوە، بەو هۆیەوە لەو كاتەدا و لە رووی بەڕێوەبردنەوە میرنشینی بابان بە كردوە لە دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی دابڕاوە.\nلە دین هەڵگەڕاوە دادەنرێت\nدوای كوژرانی نادر شای ئێران لە (20-6-1747ز)دا، ئەحمەد پاشا ئەوەی بە هەل زانیووە بۆ ئەوەی سزایەكی توندی سەلیم پاشا بدات و میرنشینی بابان بهێنێتەوە ژێر دەسەڵاتی قەڵەمڕەوی بەغدا، هەر بۆیە بە فەرماندەیی خۆی و بە هاوكاری (مورتەزا پاشا)ی والی ئەو كاتەی كەركوك و بەشێك لە بەگە بابانییەكان و فەرمانڕەواكانی كۆیە و باجەلان بە تەواوی هێزەكانیانەوە، هێرشی بۆ سەر سەلیم پاشا دەست پێ كردوە. دوای ئەوەی لەلایەن مەلا و شێخ و زانایانی ئاینییەوە ئاگادارییەك بڵاوكراوەتەوە، هەرچی شەڕی سوپای والی بەغدا و خەلیفەی عوسمانی بكات بە لە دین هەڵگەڕاوە دادەنرێت! هەر بۆیە سەلیم پاشا جگە لە پیاوەكانی خۆی كەسی بە دەورەوە نەماوە، ئەویش بە ناچاری رایكردوە و لە قەڵای (سرۆچك(1))دا خۆی پەناداوە، (شێر بەگ)ی براشی ناردوە بۆ قەڵای (قەمچووخە) كە لەو كاتەدا قەڵایەكی سەخت بووە و كەوتووەتە سەر دەربەندێكی زنجیرە چیای (سارا) لە باشووری خۆر هەڵاتی دوكان.\nدوای ئەوەی ئەحمەد پاشا بە رێگای (حەسەن تەپە و تابین)دا پەلاماری قەمچووخەی داوە، رۆژی (12-9-1747ز) و لە هەشتەم رۆژی مانگی رەمەزان دا شێر بەگ بە دیل گیراوە، پاشان هێزەكەی بە رێگای (گێچینە، سوسێ، تەپەرەش، سەر چنار، تەپەكەل و بێستان سوور)دا لەوێوە بە ناو دەشتی شارەزووردا بەرەو قەڵای سرۆچك پێشڕەوییان كردوە. دوای گەمارۆدانی سەلیم پاشا، هەمان كات بە هۆی ئاو و هەوای ناسازگاری ئەو كاتەی وەرزی هاوینی ناوچەی شارەزوور، نەخۆشی مەلاریا بڵاوبووەتەوە و زوربەی سەربازەكانی ئەحمەد پاشا تووشی لەرز و تا بوون و خۆیشی نەخۆش كەوتووە.\nبۆی بووە بە تكاكار\nبەپێی هەندێك سەرچاوە؛ ئەگەرچی دواتر سەلیم پاشا داوای بەخشین و لێ بووردنی لە ئەحمەد پاشا كردوە، ئەویش بەو مەرجەی روو لە ئێران وەربگێڕێت لێی خۆشبووە، هەروەها بە مەبەستی گوێڕایەڵی و پەیمان نەشكاندنیش كوڕێكی خۆی كردوە بە بارمتە لای والی بەغدا، هەروەها لەو بابەتەدا ئاماژە بە گرنگی رۆڵی دایكی سەلیم پاشاش دەكرێت كە بۆی بووە بە تكاكار لای ئەحمەد پاشا.\nدوای ئەوەی نەخۆشی سوپاكەی و خودی ئەحمەد پاشای شپرزە كردوە، بە پەلە پاشەكشەیان كردوە بۆ سەرای (سەید سادق) كە پاشاكانی پێشووتری بابان بە مەبەستی راو كردن دروستیان كردوە. ئینجا ئەحمەد پاشا بە فەرمانێك ئاڵوگۆڕی بە چەند فەرمانڕەوایەكی ناوچە كوردییەكان كردوە، لەوانە؛ (سلێمان بەگ)ی كوڕی خالد پاشای میری پێشووتری بە میری بابان و (محەمەد بەگ)ی براشی بۆ قەرەداخ دەست نیشان كردوە، هەروەها لە بنەماڵەی میرەكانی سۆران، (عوسمان بەگ) بۆ كۆیە و (قۆچ بەگ)ی برای بە فەرمانڕەوای هەولێر داناوە. لە بەگەكانی باجەلان-یش، (عەبدوڵڵا بەگ)ی بە فەرمانڕەوای درنە دیاری كردوە، دواتر بە نەخۆشی بەرەو بەغدا گەڕاوەتەوە.\nبە فەرمانی سوڵتانی عوسمانی\nدوا جار هەمان ساڵی (1747ز) لە (دەلی عەباس) ناحیەی مەنصوریەی ئێستا، دوای (28) ساڵ فەرمانڕەوایی بە جۆرێك (4) ساڵ والی بەسرە و لە دوو جاردا ماوەی (24) ساڵیش والی بەغدا، كۆچی دوایی كردوە و تەرمەكەی براوەتەوە بۆ بەغدا و لە گۆڕستانی (ئیمامی ئەعزەم-ئەبو حەنیفەی نوعمان) بە تەنیشت گۆڕی (حەسەن پاشای نوێ1704-1723ز)ی باوكییەوە بە خاك سپێردراوە.\nهەرچەندە دوای مردنی ئەحمەد پاشا، بە فەرمانی سوڵتانی عوسمانی چەند كەسێك بۆ ماوەیەكی كورت وەكو والی بەغدا دانراون، بەڵام دواتر (سلێمان پاشای كۆڵەمەن1750-1761ز(2))ی زاوای ئەحمەد پاشا بە فەرمی بووە بە والی تازەی بەغدا.\nئەگەرچی ئەحمەد پاشا پێش ئەوەی بمرێت سەلیم پاشای لە میرایەتی بابان خستووە و سلێمان پاشای كوڕی خالد پاشای لە شوێنی داناوە، بەڵام سەلیم پاشا كەڵكی لە ئاژاوە و پشێوی ئەو دوو ساڵەی بەغدا وەرگرتووە، هەر بۆیە لە ناوچە سنوورییەكانی بابان ماوەتەوە و لە ململانێ دا بووە لەگەڵ سلێمان پاشا.\nهەر بۆیە هەمان ساڵی (1750ز) سلێمان پاشای والی تازەی بەغدا، دووبارە سەلیم پاشای بە میری بابان داناوەتەوە. هەرچەندە سلێمان پاشای بابان بە خۆشی ملی نەداوە و بەرەنگاری كردوە، بەڵام لە روو بە رووبوونەوەكان دا شكاوە و بە ناچاری پاشەكشەی كردوە بۆ ناوچەكانی خۆر هەڵات و پەنای بردوە بۆ (حەسەن عەلی خان1748-1751ز)ی والی ئەو كاتەی میرنشینی ئەردەڵان.\nعەلی خان گوێی پێ نەداوە\nدوای ئەوەی سەلیم پاشا داوای لە والی ئەردەڵان كردوە سلێمان پاشا داڵدە نەدات، بەڵام حەسەن عەلی خان گوێی پێ نەداوە و بە مەبەستی دووبارە دانانەوەی سلێمان پاشا و دوورخستنەوەی سەلیم پاشا بە هێزێكی زۆرەوە بەرەو قەڵا چوالان كەوتووەتە رێ. لە بەرامبەریش دا، سەلیم پاشا داوای هاوكاری لە سلێمان پاشای والی بەغدا كردوە، ئەویش (محەمەد ئەفەند)ی كەهیەی بە (7) هەزار سەرباز و هێزی فەرمانڕەواكانی كۆیە و هەریر بۆ هاوكاری ناردوە. كاتێك هەردووك سوپا لە نزیك (مەریوان) روو بە رووی یەكتری بوونەتەوە، سەلیم پاشا (فەرهاد بەگ)ی كوڕی بە نوێنەرایەتی خۆی ناردوە بۆ لای حەسەن عەلی خان بۆ ئەوەی لەبری شەڕ بە ئاشتیانە كێشەكە چارەسەر بكەن و سلێمان پاشا بدەنەوە دەستی بابانییەكان، بەڵام والی ئەردەڵان سوور بووە لەسەر خواستەكەی خۆی و لە رۆژی (29-7-1750ز) شەڕێكی گەورە روویداوە. سەرئەنجام، هێزی والی ئەردەڵان و سلێمان پاشا تووشی شكانێكی زۆر خراپ بوون و لەلایەن سەلیم پاشاوە تەنانەت پایتەختی میرنشینەكەش داگیركراوە و ماوەی (13) رۆژ لە سنەدا تاڵان و كاولكاری كراوە، ئینجا هێزەكانی میری بابان گەڕاونەتەوە.\nبەپێی سەرچاوەكان؛ دوای ئەوەی ساڵی (1751ز) سەلیم پاشا لە والی بەغدا یاخی بووە، بە نهێنی و پشتیوانی حكومەتی ئەو كاتەی ئێران، لەگەڵ عوسمان پاشای فەرمانڕەوای كۆیە رێككەوتووە بە مەبەستی جیابوونەوە لە دەسەڵاتی سلێمان پاشا و تاك لایەنە سەربەخۆییان راگەیاندوە. دوای ئەوەی بەرەبەرە دەستیان بەسەر ناوچەیەكی زۆردا گرتووە، ئینجا سلێمان پاشای والی لە مانگی حوزەیرانی ئەو ساڵەدا بە سەركردایەتی خۆی هێرشی كردوەتە سەریان، دوای ئەوەی سەلیم پاشا بە تێكشكاوی هەڵاتووە بۆ ئێران، هەمان كات عەبدوڵڵا پاشای (درنە و باجەلان)یش بۆ ئێران رایكردوە، بەڵام لەبەر ئەوەی پێشتر عوسمان پاشا و قۆچ پاشای برای لە هێرشی سوپای ئێرانییەكان دا زۆر بە تووندی روو بە روویان بوونەتەوە، هەر بۆیە ئەوان نەیانوێراوە پەنا بۆ ژێر دەسەڵاتی حكومەتی ئێران ببەن.\nكاتێكیش عوسمان پاشا نەیتوانیووە لە ناو كۆیە روو بە رووی سوپای والی بەغدا ببێتەوە، بە (1500) سەربازەوە پاشەكشەی كردوە بۆ شاخی (ئاوەگرد)ی باكووری خۆر هەڵاتی كۆیە و دامەزراوە. هەرچی قۆچ پاشاش بووە هەر لە قەڵای هەولێردا ماوەتەوە، بەڵام سەرەڕای شەڕ و روو بە رووبوونەوەیەكی زۆر جوامێرانە، دوا جار كۆتایی بە دەسەڵاتی هەردووكیان هاتووە(3)!\nلەو بارەیەوە، شێخ رەسوڵ حاوی كەركوكلی لە كتێبی (دوحە الوزراء فی تاریخ وقائع بغداد الزوراء )دا، نووسیوویەتی: « … سەلیم پاشا خۆی لە ئێرانییەكان دەبردە پێش و بە رێككەوتننامە پەیوەندی لەگەڵیان دا دەبەست، لەو دواییەش دا لەگەڵ موتەسەڕیفی كۆیسنجەق عوسمان پاشا رێككەوت و جیابوونەوە و سەربەخۆیی جاڕدا، هەردووكیان بە كەیفی خۆیان لە ناوچە كوردیەكە پەلاماریان دەبرد و دەسووڕانەوە و وردەوردە دەستیان بەسەردا دەگرت … «.\nدوای ئەو رووداوانە، دووبارە سلێمان پاشا لە ساڵی (1751ز)دا، بە فەرمانی سلێمان پاشای والی بەغدا بووەتەوە بە میری بابان. لەو كاتەش دا، سەلیم پاشا ماوەیەك لە سەر سنوورەكانی نێوان میرنشینی بابان و ئەردەڵان ماوەتەوە، كاتێك حەسەن عەلی خانی والی ئەردەڵان سەر گەرمی شەڕ و روو بە رووبوونەوە بووە لەگەڵ هێزەكانی (كەریم خانی زەند1747-1779ز(4))، سەلیم پاشا سوودی لەو دەرفەتە وەرگرتووە و هێزێكی (18) هەزار سەربازی ئامادەكردوە، دوای ئەوەی بە هاندان و هاوكاری پیاوە گەورە و ریش سپییەكانی ناوچەكە و بە تایبەت (محەمەد عەلی سوڵتان)ی فەرمانڕەوای بانە و هەورامان كە ماوەیەك پێشتر بە هۆكارێك حەسەن عەلی خان چاوێكی دەرهێناوە! هاتووتە ناو خاكی ئەردەڵان بە مەبەستی داگیركردنی سنەی پایتەخت. دوای ئەوەی ئەو هەواڵە چاوەڕوان نەكراوە بە حەسەن عەلی خان گەیشتووە، بێ دواكەوتن بە هێزەكەیەوە گەڕاوەتەوە و لە نزیك سنە لەگەڵ هێزەكانی سەلیم پاشادا روو بە رووی یەكتری بوونەتەوە، بەڵام لە كۆتایی دا بەخت یاوەری حەسەن عەلی خان نەبووە و هێزەكەی شكاوە و خۆیشی بە ناچاری هەڵاتووە، پاشان سەلیم پاشا سنەی داگیركردوە.\nلە هەردووك میرنشین دا\nلەلایەكی تریشەوە، بە مەبەستی زیاتر فراوان كردنی قەڵەمڕەوییەكەی و چەسپاندنی دەسەڵاتی رەهای خۆی لە هەردووك میرنشین دا، سەلیم پاشا هەمان ساڵی (1751ز) لەگەڵ كەریم خانی زەند رێككەوتووە میرنشینی بابان داگیر بكات، هەر بۆیە سوپایەكی (12) هەزار سەربازیی بۆ ئامادەكردوە. دوای ئەوەی پێشڕەوی سوپاكەی گەیشتووەتە مەریوان، فەرمانڕەوای قەڵای (قزڵجە)ی نزیك پێنجوێن بە پەلە تەتەرێكی خۆی ناردوە بۆ قەڵا چوالان و سلێمان پاشای لە هەوڵەكە ئاگادار كردوەتەوە. سەرئەنجام، شەڕێكی گەورە روویداوە كە لە مێژووی كورددا بە (دوازدە سوارەی مەریوان) ناسراوە.\nبەپێی سەرچاوە مێژووییەكان؛ دوای ئەوەی حەسەن عەلی خان پەنای بۆ ئازاد خانی ئەفغانی یەكێك لە سەركردە وەفادارەكانی نادر شا بردوە لە ئیسفەهان كە هەمان كات ئازاد خان زاوای خالد پاشای میری پێشووتری بابان بووە، هەر بۆیە لە بەرامبەر پێدانی (4) هەزار تمەن دا، حەسەن عەلی خانی بە دیل كراوی تەسلیمی سەلیم پاشا كراوەتەوە و دوای (6) مانگ زیندانی كردن ئینجا كوژراوە.\nئەگەرچی سەلیم پاشا دوای (4) ساڵ فەرمانڕەوایی سنە و بەشێكی زۆری میرنشینی ئەردەڵان، دوا جار لەلایەن (خووسرەو خانی دووەم1755-1793ز)ی كوڕی خان ئەحمەد خانی سێیەمی والی پێشووتری ئەردەڵان، بە یارمەتی (محەمەد حەسەن خانی قاجار) لە سنە كۆتایی بە دەسەڵات و هێزی هاتووە.\nلەولاشەوە، لە گەرمەی شەڕ و ململانێ ناوخۆییەكانی ئێران دا، كاتێك لە نێوان هێزەكانی كەریم خانی زەند و ئازاد خانی ئەفغانی دا شەڕ لە نزیك (ئوور و میە) روویداوە، سەلیم پاشا وەكو هاوپەیمانێكی دڵ سۆزی ئازاد خان، بە هێزێكی (10) هەزار سوارەوە هەڵیكوتاوەتە سەر بارەگا سەربازییەكەی كەریم خان، لە كاتێك دا تازە خەریكی نیشتەجێ بوون و چادرگا دامەزراندن بوون. هەرچەندە دوای شكست پێ هێنانی هێزەكانی كەریم خان، بەڵام هەمان ساڵی (1755ز) لە بەرامبەر هێزەكانی محەمەد حەسەن خانی قاجاردا خۆیان روو بە رووی شكستێكی گەورەتر بوونەتەوە. دوای ئەوەی ئازاد خان بەرەو ناوچەی شارەزوور و دواتریش هەكاری هەڵاتووە، سەلیم پاشاش بەرەو سنووری بابان كشاوەتەوە كە ئەو كات سلێمان پاشای ئامۆزای میرنشینەكەی بەڕێوەبردوە.\nناوچەیەكی تری لە وڵاتی ئێران پێ دەدرێت\nدوای ئەوەی بۆ دژایەتی كردنی بنەماڵەی ئەردەڵان، سلێمان پاشا لەگەڵ سەلیم پاشادا ئاشت بووەتەوە و هەردووكیان بە یەكەوە پێشكەشییەكی گران بەهایان بە چەند كەسێكی باوەڕ پێ كراوی خۆیان دا ناردوە بۆ دیوەخانی محەمەد حەسەن خانی قاجار بەو هیوایەی ناوچەی ئەردەڵان بدرێت بە سەلیم پاشا، بەڵام لە وەڵام دا، خانی قاجار بەڵێنی داوە لە بری ئەردەڵان ئەگەر سەلیم پاشا خزمەتیان پێ بكات، ئەوا ناوچەیەكی تری لە وڵاتی ئێران پێ دەدرێت. لە هەمان كاتیش دا، هەر بە بەر چاوی نوێنەرەكانی بابانییەوە خەڵاتی والییەتی ئەردەڵان بە ئەسپ و زین و بەرگی ئاڵتون و مینا و خەنجەری جەواهێر نیشانەوە دراوە بە خووسرەو خانی دووەم و رەوانەی سنەی كردوەتەوە، بەڵام كاتێك خووسرەو خان گەیشتووە بە ناوچەی بانەی سەر بە ئەردەڵان، سەلیم پاشا بە خۆی و هەزار سوارەوە بە مەبەستی ئەوەی بتوانێت شتێك بە شتێك بكات سەرە رێی پێ گرتووە. دوای ئەوەی هەردووك لا تێك ئاڵاون، دوای كوشت و بڕێكی زۆر هێزەكەی سەلیم پاشا شكاوە و نزیكەی (400) سەربازیشی كوژراوە، پاشان بە ناچاری پاشەكشەی كردوە بەرەو دیوی میرنشینی بابان.\nكاتێكیش ساڵی (1757ز) لەگەڵ پاشماوەی هێزەكەی دا و بە هیوای ئەوەی هەرچۆنێك بووە دەستی لە میرنشینی بابان گیر ببێت، توانیوویەتی هەندێك لە سەرۆك هۆزەكانی ناوچەكانی سنە و بیجاڕ بەرەو لای خۆی را بكێشێت و هێزێكی لێ ئامادەكردون و بە رێ كەوتووە بۆ داگیركردنی قەڵا چوالان، بەڵام دوای بیستنی ئەو هەواڵە لەلایەن سلێمان پاشاوە، بڕیار دراوە بابەتی سەلیم پاشا بە یەكجاری بە لایەك دا بخرێت و كۆتایی پێ بهێنێت. هەر بۆیە هێزێكی تۆكمەی ئامادەكردوە و بۆ پشت لێ گرتنیشی بەشێك لە سوارە چەكدارەكانی لە رێگای (هەورامان)ەوە ناردوە بۆ ئەوەی رێ لە هەڵاتنی بگیرێت و بتوانن بە ئاسانی دەست گیری بكەن، خۆیشی لەگەڵ بەشەكەی تری هێزەكەی دا بەرەو رووی چووە و لە قزڵجە بە یەك گەیشتوون، بەڵام هێزەكەی سەلیم پاشا لە یەكەم روو بە رووبوونەوەدا تووشی شكانێكی قورس بووەتەوە و خۆیشی لە ناو دارستان و چیاكانی ئەو ناوچەیەدا خۆی حەشارداوە.\nكاتێك سەلیم پاشا دڵنیا بووە لەوەی جارێكی تر هیچی لە حكومەتی ئێران بۆ بە دەست نایە، بە ناچاری و دوای ئەوەی هیچ هیوا و پەنایەكی نەماوە بڕیاری داوە خۆی بداتە بەر سۆز و بەزەیی سلێمان پاشای والی بەغدا، هەر بۆیە سلێمان پاشا بە قسەی خۆش و چەند بەڵێنێكی بریقەدار سەلیم پاشای دڵنیا كردوەتەوە بچێت بۆ بەغدا، هەروەها بۆ متمانەی زیاتریش (عادیلە خان)ی هاوسەری والی، دەسەسڕێكی ئاوریشمی بە دیاری بۆ ناردوە، ئەگەرچی عادیلە خان بە هۆی نەخۆش كەوتن و كۆچی دوایی ئەحمەد پاشای باوكی لە ساڵی (1747ز)دا، رقێكی زۆری لە سەلیم پاشا بووە و بە مەبەستی تۆڵە كردنەوە مێردەكەی هانداوە بۆ كوشتنی سەلیم پاشا، كاتێك ساڵی (1757ز) لەگەڵ سوارەكانی دا گەیشتووەتە بەغدا هەر زوو بە دیل گیراوە و خراوەتە زیندانەوە، رۆژی دواتریش لە گۆڕەپانی ئیمام ئەعزەم و بە بەرچاوی خەڵكێكی زۆرەوە لە سێدارە دراوە.\nتێبینی: سەرچاوە و په‌راوێزه‌كان لە ئەرشیفی كوردستانی نوێ دا پارێزراون.