٥٦ بایت زیاد کرا, ١٩:٢٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠١٠\nمەبەست لە [[MySQL]] سیستەمێکی بەڕێوەبردنی بنکەدراوەی پێکەوەبەستراوە Relational Database Management System ([[RDBMS]])کە کورتکراوەى '''R'''elational '''D'''ata'''B'''ase '''M'''anagement '''S'''ystem. کە پتر لە ١١ ملیۆن جار دامەزراوە لەسەر ڕاژەکارەکانی جیهان.\n[[MySQL]] بەزۆری لە پرۆژە و نەرمەکاڵا سەربەستەکاندا بەکاربراوە، وەکوو [[WordPressWordpress]], [[phpBB]] ..هیتر، جگەلەوەش لە پرۆژەکانی [[ویکیپیدیا]] و [[گووگل]] دا پشتی پێبەستراوە.\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/wiki/تایبەت:MobileDiff/2093»


هه‌وره‌بروسکه خزمه‌تگوزاریی ئینته‌رنێتیی Comhem ی وه‌ستاند - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nهه‌وره‌بروسکه خزمه‌تگوزاریی ئینته‌رنێتیی Comhem ی وه‌ستاند\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 6 maj 2009 kl 12.15\nله ستۆکهۆلم هه‌وره‌بروسکه‌یه‌ک دوێنێ ئێواره بووه هۆی وه‌ستانی خزمه‌تگوزارییه ئینته‌رنیتییه‌کانی وه‌ک موبیل ته‌له‌فۆن ، ته‌له‌فزیۆن و گه‌یه‌نه‌ری ئینته‌رنێت که گه‌وره کۆمپانیای Comhem خاوه‌ندارێتی ده‌کات. له کۆی نزیکه‌ی ملیۆن و نیوێک کڕیاری خزمه‌تگوزارییه ئینته‌رنێتییه‌کان Comhem نزیکه‌ی 800 هه‌زار کڕیار له سه‌رانسه‌ری سویددا بۆ ماوه‌ی چه‌ند سه‌عاتێک بێ تۆڕی ئینته‌رنێت مانه‌وه.\nله‌به‌ر گرنگی و ڕۆڵی ته‌له‌فزیۆن و موبیل ته‌له‌فۆن هه‌روه‌ها ئینته‌رنێت له ژیانی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵکییدا ده‌ستگای پۆست و سه‌رۆکایه‌تی په‌یوه‌ندییه‌ته‌له‌فونییه‌کان گرنگی به‌م کێشه‌یه داوه‌و له هۆکاره‌کانی ڕوودانی ئه‌و هه‌ڵه‌یه ده‌کۆڵێته‌وه.\nChristoffer Karsberg کریستۆفه‌ر کاشباری ده‌ڵیت ئه کۆمپانیایه ئه‌رکێکی سه‌ره‌کیان ده‌که‌وێته سه‌رشان به‌و مانایه‌ی که ده‌بێت ئه‌و کۆمپانیایه کاڕراییی تایبه‌تیان بۆ ئه‌م جۆره ڕووداو هه‌ڵانه له ئاماده باشیدابن. ئه‌و به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت ئه‌مه له‌کاتێکدایه که ئێمه له کۆمه‌ڵگایه‌کی به دیگاتاڵبوودا ده‌ژین و گه‌ربێت و کاره‌ساتێک ڕووبدات ده‌بێت خزمه‌تگوزارییه ئینته‌رنێتییه‌کان بێ خه‌م بۆ به‌کارهێنان ئاماده‌بن. هه‌روه‌ها جه‌خت له‌به‌دواداچوون و لێکۆڵینه‌وه له‌م هه‌ڵه‌یه ده‌کاته‌وه.\nجێی باسه سه‌رۆکایه‌تی کۆمپانیای Comhem ئاماده‌یی خۆیان بۆ لێکۆڵینه‌وه‌کانی ده‌ستگه‌ی پۆست و په‌یوه‌ندییه ته‌له‌فونیه‌کان ڕاگه‌یاندووه و جه‌ختیشیان له‌سه‌ر توندوتۆڵی خزمه‌تگوزارییه‌کانیان کردۆته‌وه.


خولی پلە یەکی فرانسا - ڕێنێس vs دیجون - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nئۆڵیمپیک لیۆن vs. بۆردۆ مۆنتپێلیێر vs. ستاسبۆرگ سانت ئیتیان vs. ئامیێنس نیس vs. گوینگامپ ترۆیس vs. نانت ڕێنێس vs. دیجون لیل vs. کان ئۆڵیمپیک مارسێیل vs. ئانجەرس پاریس سان جێرماین vs. تۆلۆز پاریس سان جێرماین vs. سانت ئیتیان\nڕێنێس vs دیجون 2-2\nN. Mubele (G) 14' (دروستکرا لە لایەن: I. Sarr)\nN. Mubele (G) 46' (دروستکرا لە لایەن: ب. ئاندرێ)\n51' Kwon Chang-Hoon (G)\n90' +2 Júlio Tavares (PG)\n'74 بۆ Júlio Tavares\n'77 بۆ Ludovic Baal\nم. ئامالفیتانۆ (FRA)\n'68 بۆ J. Lea Siliki\n'86 بۆ V. Rosier\n'68 بۆ م. ئامالفیتانۆ\n'74 بۆ ف. ساماریتانۆ\n'77 بۆ F. Maouassa\n'86 بۆ F. Chafik\n'86 بۆ ف. باڵمۆنت\n4 Mexer 90+1'\n9 N. Mubele 14' 46'\n18 م. ئامالفیتانۆ\n21 ب. ئاندرێ 69'\n5 O. Haddadi 90+3'\n18 C. Yamberé 32'\n22 Kwon Chang-Hoon 51'\n26 F. Chafik 66'\n16 R. M'Bolhi گ\n12 J. Lea Siliki بۆ م. ئامالفیتانۆ 68'\n24 Ludovic Baal بۆ F. Maouassa 77'\n11 Júlio Tavares بۆ ف. ساماریتانۆ 74' 87' 90+2'\n19 V. Rosier بۆ F. Chafik 86'\n24 Dylan Bahamboula بۆ ف. باڵمۆنت 86'


توركمانستان ده‌یه‌وێ ئاگری ده‌رگای دۆزه‌خ بكوژێنێته‌وه\n:: AM:11:23:09/01/2022 \nسه‌رۆك كۆماری توركمانستان فه‌رمانی دا، ئاگری ئه‌و چاڵه بكوژێنرێته‌وه كه ده‌یان ساڵه ده‌سووتێت و به ده‌رگای دۆزه‌خ ناسراوه.\nئاگری ئه‌و چاڵه به‌هۆی گازی جۆری مێتانه كه له ناخی زه‌وی دێته ده‌ره‌وه. قوربانقولی محه‌مه‌دۆف سه‌رۆك كۆماری ئه‌و وڵاته ئاماژه‌ی داوه، پلانی هه‌یه هه‌نارده‌ی گازی سروشتی په‌ره پێ بدات و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش رێگری له سووتانی ئه‌و جۆره گازانه به هه‌وادا ده‌كات كه كاریگه‌ریی زۆر مه‌ترسیداری بۆ سه‌ر پیسكردنی ژینگه هه‌یه.\nهێشتا به وردی دیار نییه توركمانستان به چ شێوه‌یه‌ك ئه‌و ئاگره كۆنترۆڵ ده‌كات. هه‌ندێك كه‌س پێیان وایه ئه‌و چاڵه كه قووڵییه‌كه‌ی 30 مه‌تر و تیره‌كه‌ی 70 مه‌تره، به‌هۆی هه‌ڵه‌یه‌كی هه‌ڵكۆڵینی زه‌وی له سه‌رده‌می یه‌كێتی سۆڤییه‌ت له ساڵی 1971 هاتووه‌ته كایه‌وه.\nزۆر كه‌س پێیان وایه ئه‌و چاڵه له ساڵی 1971 دروست بووه\nبه‌گوێره‌ی بی بی سی، جۆرج كۆرۆنیس زانای كه‌نه‌دی له ساڵی 2013 به ئامێری تایبه‌تی، توانی خۆی بگه‌یه‌نێته ناو چاڵه‌كه و گوتی، زۆر كه‌س پێیان وایه ئه‌و چاڵه له ساڵی 1971 دروست بووه، به‌ڵام ده‌بێ مێژووه‌كه‌ی بۆ 10 ساڵ پێشتر بگه‌ڕێته‌وه و له ساڵی 1980 هه‌ڵگیرسابێت.\nئه‌و هه‌روه‌ها روونی كرده‌وه، چاڵه‌كه له ئاكامی رووداوێكی سروشتی دروست بووه و دواتر ئامێره‌كانی هه‌ڵكۆڵینی زه‌وی له‌گه‌ڵ خۆی بردووه‌ته خواره‌وه.\nسه‌رۆك كۆماری توركمانستان ده‌ڵێت، ئه‌وه‌ی ده‌سووتێت ده‌كرێ كۆنترۆڵ بكرێ و سووده‌كه‌ی بۆ پێشخستنی ئابووری وڵات بێت. له ساڵی 2010 هه‌وڵێكی هاوشێوه درا بۆ كوژاندنه‌وه‌ی ئاگره‌كه، به‌ڵام سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون.


زانکۆی سۆران - چه‌ند مامۆستایه‌كی زانكۆی سۆران به هاوبه‌شی چوار توێژینه‌وه بڵاوده‌كه‌نه‌وه\nچه‌ند مامۆستایه‌كی زانكۆی سۆران به هاوبه‌شی چوار توێژینه‌وه بڵاوده‌كه‌نه‌وه\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 02 کانونی یەکەم 2019 13:05\nله درێژه‌ی چالاكییه زانستییه‌كانی خۆیدا، چه‌ند مامۆستایه‌كی فاكه‌ڵتی زانست، چوار توێژینه‌وه‌یان، له گۆڤاره زانستییه باوه‌ڕپێكراوه جیهانییه‌كاندا، بڵاوكردنه‌وه.\n١ــ بڵاوكردنه‌وه‌ی توێژینه‌وه‌یه‌ك به ناونیشانی(CuO/TiO2/PAM as a Novel Introduced Hybrid Agent for Water—Oil Interfacial Tension and Wettability Optimization in Chemical Enhanced Oil Recovery) له گۆڤاری زانستی (American Chemical Society)، كه به هاوبه‌شی له نێوان مامۆستایان "د. محه‌ممه‌د سه‌جادی،د. عه‌باس خاكسار، م. جگه‌ر عه‌لی"، نووسراوه.\nبۆ ده‌ستڕاگه‌یشتن به توێژینه‌وه‌كه، كرته له‌سه‌ر ئه‌م لینكه بكه:\n٢ــ بڵاوكردنه‌وه‌ی توێژینه‌وه‌یه‌ك به ناونیشانی (Synthesis and characterization of antibacterial magnetite-activated carbon nanoparticles) له گۆڤاری زانستی (Journal of Chemical Research)، كه به هاوبه‌شی له نێوان "د. محه‌ممه‌د سه‌جادی، د. روناك، زاگرۆس عومه‌ر، م. رێكار ئه‌حمه‌د، م. شانۆ حه‌سه‌ن"، نووسراوه.\nبۆ خوێندنه‌وه‌ی توێژینه‌وه‌كه، سه‌ردانی ئه‌م لینكه بكه:\n٣ــ بڵاوكردنه‌وه‌ی توێژینه‌وه‌یه‌ك به ناونیشانی (Magnetic [email protected]@Iron ore nanocomposites as a green and highly efficient heterogeneous nanocatalyst for solventless synthesis of α-aminophosphonates) له گۆڤاری زانستی (Journal of Chemical Research)، كه به هاوبه‌شی له نێوان (د. محه‌ممه‌د سه‌جادی،د. عه‌باس خاكسار، م. جگه‌ر عه‌لی"، نووسراوه.\nبۆ خوێندنه‌وه‌ی تویژینه‌وه‌كه، سه‌ردانی ئه‌م لینكه بكه:\n/ وۆرکشۆپی فێرکاری پڕۆگرامی (Latex) بەڕێوەچوو


کەجەکە: گۆشەگیری، فاشیزم و داگیرکاری بەسە، کاتی ئازادییە – کوردی – RojNews.News\nکەجەکە: گۆشەگیری، فاشیزم و داگیرکاری بەسە، کاتی ئازادییە\n10/09/2020 - 10:12:32 am\nکەجەکە ڕایگەیاند: بۆ ئەوەی کۆتایی بە مەترسییەکان بێنین، بۆ ئەوەی ژیانێکی ئازاد و دیموکراتی دروست بکەین، لە ١٢ی ئەیلولەوە، لە کوردستان و هەر وڵاتێک کە کوردی لێیە، بە دروشمی؛ “گۆشەگیری، فاشیزم و داگیرکاری بەسە، کاتی ئازادییە”، هەنگاوێک دەستپێدەکەین.\nئەمرۆ کۆنسەی بەرێوبەریی کۆما جڤاکێن کوردستان- کەجەکە، هەنگاوێکی بە ناوی؛ “گۆشەگیری، فاشیزم و داگیرکاری بەسە، کاتی ئازادییە”ی ڕاگەیاند، کە لە کوردستان و هەر وڵاتێک کە کوردی لێیە، لە ١٢ی ئەیلولەوە دەستپێدەکات.\nڕاگەیاندراوی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کەجەکە بەمشێویەیە:\n“شەڕی جیهانیی سێیەم لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵی ١٩٩١ـەوە بە داگیرکردنی کوێت لەلایەن سەدام و بە دەستێوەردانی سەربازیی راستەوخۆی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانى دەستیپێکرد و ٣٠ ساڵە بەردەوامە، لەو ٣٠ ساڵەدا لە هەموو تەمەنەکان بە ملیۆنان مرۆڤ گیانیان لەدەستدا یان بریندار بوون و ملیۆنان کەسی دیکەشی لەسەر ماڵ و حاڵی خۆیان ئاوارە بوون، ئەو شەڕە هێشتا بە شێوەى فرە ئاکتۆر و فرە لایەن بەردەوامیی هەیە، چونکە کارکتەرەکانی کاپیتالیزمی گلۆباڵ و گەردوونی و وڵاتانی کاپتیالیست ئیمپریالیست هەر وەک شەڕی جیهانیی یەکەم و دووەم لە یەک بەرەوە ڕاستەوخۆ بەشداری شەڕ نەبوون، لەبەر ئەوەش قۆناغەکە و شەڕەکەش درێژە دەکێشێت، هێزە خۆجێییەکان بە شێوەیەکى بەرفراوان بەشداری شەڕی جیهانیی سێیەم دەبن.\nیەکێک لە ئاکتۆرە سەرەکییەکان، کە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بەشداری شەڕی جیهانیی سێیەم لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبێت دەوڵەتی تورکە، بە سەرۆکایەتیی دەسەڵاتی هاوپەیمانیی فاشیستیی ئاکەپە – مەهەپە، دوای پیلانگێڕیی نێونەتەوەیی، ئەمریکا بڕیاری دەستوەردانی بەرفراوانى لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەدژی ڕێبەر ئاپۆ دەستپێکرد و ئاکەپەى هێنایە سەر دەسەڵات، ئەمریکا دەیەوێت لە دەستوەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا تورکیا بەکاربهێنێت، کە حیزبێکى هاوکاری ئیسلامی سیاسی لە دەسەڵاتدایە، بونیاد و پێکهاتەی بنەڕتیی دەوڵەتى تورکی داگیرکەری پاکتاوکەریش بە دیلکردنی ڕێبەر ئاپۆ حسابی ئەوە دەکات، کە دەکرێت پەکەکە پاکتاو بکرێت، بۆیە رۆڵی دا بە ئاکەپە تاوەکو بە تایبەتمەندی و کارەکتەرە ئیسلامییەکەى کوردان سەرلەنوێ بخاتەوە ژێر چەپۆکەى سیستمی پاکتاوکەر، پرۆژەى کودەتای فاشیستیی ١٢ی ئەیلول، کە دەیخواست ئیسلامی سیاسی بەشداری ناو سیستم بکات، ئێستا دەیەوێت بەمشێوەیە پلانی سڕینەوە و پاکتاوکردنی کوردان سەربخات و ئەو کار و ئەرکەش ڕادەستی دەسەڵاتی ئاکەپە کراوە، ئەردۆغان ساڵی ٢٠٠٣ و کاتێک لەبارەی چارەسەریی کێشەى کوردەوە پرسیاری لێکرا وتی ‘ئەگەر ئێوە بیری لێ نەکەوە، ئەو کاتە کێشەیەک لە گۆڕێدا نییە،. بەو وەڵامە بۆچوونی دەوڵەتی تورک و دەسەڵاتی ئاکەپەى بەرامبەر بە کێشەى کورد بە شێوەیەکى ئاشکرا خستە بەرچاو.\nلە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا بڕیاردرا پلانی سڕینەوە و لەناوبردن جێبەجێ بکرێت\nدەسەڵاتی ئاکەپە تاوەکو ساڵی ٢٠١٤ چەندین شێواز و ڕێبازی لەدژی تێکۆشانی ئازادیی کورد گرتەبەر و شەڕێکی تایبەتی بەڕێوەبرد، بەڵام دوای ئەوەى تێگەیشتن، کە ڕێبازی شەڕی تایبەت و دەروونی ناتوانێت بزووتنەوەى ئازادیی کورد کۆنترۆڵ و پاکتاو بکات، لە هاوینی ٢٠١٤ـدا پلانی سڕینەوە و لە ناوبردن ئامادە کرا و لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ـدا لە کۆبوونەوەى ئەنجوومەنى ئاسایشی نەتەوەیى تورک-دا بڕیاری جێبەجێکردنی ئەو پلانە درا، ڕێبەر ئاپۆ لەدژی ئەوە پرۆژەى چارەسەریی لە ٣ قۆناغدا خستەڕوو و خواستی ڕێگری لەو پلانە بکات، هەوڵیدا هاوپەیمانی لە ناو هێزە دیموکراسییەکانیدا دروست بکات و لە ناو سیاسەتی تورکیادا کاریگەریی دروست بکات، ئەو هێزانەى، کە پلانی لە ناوبردنیان ئامادە کردبوو، لە دژی بزووتنەوەى ئازادیی کورد دەستیان بە هاوکاریکردن و هاوپەیمانی لەگەڵ داعش-دا کرد، دواى ٧ی حوزەیران لەگەڵ مەهەپە و ئەرگەنەکۆن-دا هاوپەیمانیی دروستکرد بۆ ئەوەى بزوتنەوەى ئازادیی کورد لەناو ببات و لەو چوارچێوەیەشدا دەستی بە هێرش کرد، دەسەڵاتی ئاکەپە خواستی لەسەر بنەمای پلانی پاکتاوکردنی بزوتنەوەى ئازادیی کورد پرۆژەى بەدیهێنانی ئیسلامی سیاسی، کە لە ١٢ی ئەیلولەوە دەستیپێکردبوو، لەگەڵ فەتحوڵا گیولەنییەکان، جێبەجێ بکات، بەڵام دوای ساڵی ٢٠١٤ خواستی لەگەڵ مەهەپە و ئەرگەنەکۆن-دا لەسەر بنەمای ئیسلامی سیاسی سەرلەنوێ شکڵ بە دەوڵەت بداتەوە، پلانی لەناوبردن لەسەر بنەمای ئەو هاوپەیمانییە بەڕێوەدەبرا و کورد دەسڕدرایەوە.\nدەیەوێت دەسەڵاتی عوسمانی نوێ بکاتەوە\nبە پلانی تەسفیەکردنی ٢٠١٤ نەک تەنها هێرشیان بۆ تەسفیەکردنی تەڤگەری ئازادی کورد دەستپێکرد، لەهەمان کاتدا لەسەر بناغەی تەسفیەکردنی تەڤگەری ئازادی کورد پلانیان داڕشت کە بە داگیرکردنی باشوور و ڕۆژئاوای کوردستان لەسەر ئەو خاکەی کە عوسمانیەکان دەستیان بەسەرداگرتبوو، سەرلەنەوێ دەسەڵاتی عوسمانی نوێ جێگیر بکەن، دەوڵەتی تورک کە تا ئەو کاتە سیاسەتی پاراستنی سنورە سیاسیەکانی بەڕێوەدەبرد، بە پلانی لەناوبردندا سیاسەتی دەرەوەی خۆی گۆڕی، خاڵی سەرەکی کە بووە هۆکار دەوڵەتی تورک ئەم سیاسەتە بگۆڕێت، بەهێزبوونی کورد بوو لە هەموو بەشەکانی کوردستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەناو بارودۆخی بڵاوبوونەوەی سیستم کە بە جەنگی یەکەمی جیهان دروست بوو، کورد هێزی خۆی بەکارهێنا و تێکۆشانیان بۆ بەدەستهێنانی ئازادی کۆمەڵایەتی و سیاسی خۆیان کرد، ئەم تێکۆشانەی کورد ستراتیژی دەوڵەتی تورکی لەناو دەبرد کە لەسەر بناغەی قڕکردنی کورد داڕشتبوو و ویستی کوردستان بکاتە گۆڕەپانی بڵاوبوونەوەی نەتەوەی تورک، بۆ ئەوەی ڕێگری لە تێکچوونی ئەم سیاسەتەی قڕکردن بگرێت، لەدژی کورد دەستی بە سیاسەتی لەناوبردن کرد، بەم شێوەیە هەروەک چۆن لە جەنگی جیهانی یەکەمدا ئەرمەن، ئاسوریی – سوریان – کلدانی، پۆنتووس و ڕۆمیان لە ئەنادۆڵ قڕ کرد، لە جەنگی جیهانی سێیەمیشدا هەوڵیدا سوود لە ناکۆکیەکانی نێوان دەوڵەتان وەربگرێت و کورد قڕ بکات. هەموو کورد بۆ ئەوەی بتوانن لەناو بارودۆخی جەنگی جیهانی سێیەمدا سیاسەتێکی ڕاست بەڕێوە ببەن و تێکۆشانێکی ڕاست بکەن، پێویستە ئەم ڕاستیە بە باشی تێبگەن.\nشەڕی جیهانی و شەڕی هەرێمی هەموو کاتێک لە دیاریکردنی چارەنووسی گەلان و جۆگرافیەکەیاندا زۆر کاریگەر بوون، کوردستان کە ناوەندی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و جەنگی جیهانی سێیەمین تێیایدا ڕوودەدات، ڕەنگی نوێی سیاسەتی، تورکیا، ئێران، عێراق و سوریا لە ڕووی سیاسی، سەربازی، کۆمەڵایەتی، کەلتوری و ئابۆری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیاری دەکات، لەبەرئەوەش، بۆئەوەی کورد وەک دوای جەنگی جیهانی یەکەمین لەناو سیستمی داگیرکەری و قڕکەردا نەمێنێت، پێویستە زۆر بە هەستیاری بجووڵێتەوە و ئاگاداری خۆی بێت، گەلی کورد لە چوار پارچە هەندێک دەستکەوتیان بەدەستهێناوە و دەرفەتی بەدەستهێنانی ژیانی دیموکرات و ئازادیان زیاد کردووە، بەڵام دەوڵەتی داگیر و قڕکەری تورک کە سەرکێشی دوژمنایەتی کورد دەکات دەیەوێت بە گۆڕینی دیمۆگرافیا، لە ڕووی کلتوری و فیزیکیەوە کورد لەناوببات، دەڵێت ؛ ‘لۆزان شکست بوو’ و بەم شێوەیە داواکاری و ئامانجەکانی خۆی بە شێوەیەکی ئاشکرا پیشاندا کە دەیەوێت لەسەر خاکی پێشووی عوسمانی، سەرەتا لە کوردستان بە تەواوی ببێتە دەسەڵاتدار، بۆیەش ئامانجی دەوڵەتی تورک بەتەنها لەناوبردنی تێکۆشانی ئازادی گەلەکەمان لە باکووری کوردستان نییە، بەڵکو هەموو کوردستانە و هێرشی داگیرکەری سەر ڕۆژئاوا، دروستکردنی بە دەیان بارەگای سەربازی لە باشووری کوردستان کە خۆی گەیاندووەتە نزیک مووسڵ، بە بەردەوامی بۆردومانکردنی هەرێمەکانی پاراستنی میدیا، شەنگال، مەخموور و شارەزوور، قڕکردنی هەرێمە چیاییەکانی باشوری کوردستانیش نیشانەیەکی ئاشکرای ئەم ڕاستیەن، بۆیەش سیاسەت و هێرشەکانی دەوڵەتی تورک، پەیوەندی بە هەموو گەلی کوردەوە هەیە، لەم دۆخەدا گەلەکەمان و هەموو هێزە سیاسیەکانی پارچەکانی کوردستان پێویستە هەڵوێست و تێکۆشانیان لەدژی دەوڵەتی تورک بێت، ئەگەر سیاسەت و هێرشی دەوڵەتی تورک لە لایەن هەموو کوردستانیان وەک کێشەی مان و نەمان نەبینرێت، نە سیاسەتی ڕاست دەتوانرێت بەڕێوەببرێت و نە تێکۆشانێک دەدرێت کە بتوانێت ڕێگری لە قڕکردن بکات، دۆخێکی وا دروست دەبێت کە لە دۆخی دوای جەنگی جیهانی یەکەم مەترسیدارتر دەبێت.\nئەگەر گەلی کورد یەکبگرێت، دەبێتە سەرکەوتووترین گەلی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nلەناو دەوڵەتی داگیرکەر و قڕکەری تورک کە سەرکێشی دوژمنانی گەلی کورد دەکات، عەقڵیەتێک قڕکەر و داگیرکەر هەیە کە لەناو عەقڵیەتی ئیمپراتۆری عوسمانیشدا نەبووە. بەڵام بە پێچەوانەی دۆخی دوای جەنگی جیهانی یەکەمین ئێدی کورد خاوەن عەقڵیەتێکی نەتەوەیی یە. خاوەن سیاسەتی نەتەوەی دیموکراتییە و لەسەر ئەوەش بووەتە کۆمەڵگایەکی ڕێکخراوەیی، هێزی ڕێکخستنی سەربازی و تێکۆشان یەکەمجارە گەیشتووەتە ئەم ئاستە، کاتێک سیستمی قڕکەری دوای جەنگی جیهانی یەکەمین لەسەر کورد دروست بوو و دواتر بڵاوبووەوە، کورد گەیشتن بە هێزێکی گرنگی نەتەوەی، کۆمەڵایەتی، سیاسی و سەربازی، لەلایەکی دیکەشەوە، کورد کە وەک گەلێکی ‘بێ بەرگری’ لەقەڵەمدەدرا، لە ئێستادا لە جیهاندا بووەتە یەک لەو گەلانەی کە بە خۆشەویستیەوە سەیری دەکرێت.\nبە تایبەتی بە عەقڵیەتی دیموکراتیی خۆی، بە هەوڵدان بۆ نەتەوەی دیموکراتی، بە کارەکتەری ئازادیپارێزی ژن و بە هەڵوێستی بەرامبەر کۆمەڵگای ئیکۆلۆژی و ئیکۆ ئیندۆستری، بە هۆشیاریەوە چاودیری دەکرێت و وەک نمونە پیشان دەدرێت، ئەوەش هۆکارێکە کە تێکۆشانی کورد بەهێز دەبێت، ئەگەر گەلی کورد یەکێتی خۆی بەهیز بکات، ئەگەر دوژمن بە ڕاستی بناسێت، سیاسەتی ڕاست بەڕێوە ببات و تێکۆشانێکی کاریگەری بکات، لەناو بارودۆخی ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبێتە سەرکەوتووترین هێز و ئەم دەرفەتە هەیە.\nلە بابەتی بەهێزبوونی گەلی کورد لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا و بەهێزبوونیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا هێڵی سیاسەت – ئایدۆلۆژیکی ڕێبەر ئاپۆ و هێزی ڕێبەرایەتی ڕۆڵێکی گرنگی هەیە، بێگومان هێزە سیاسییەکانی دیکەی کوردیش و گەلەکەمان لە هەموو پارچەکاندا تێکۆشانێکى پڕ لە قوربانی و قورسیان داوە، بەڵام تێکۆشانی پەکەکە لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا و بەڕێکخستنکردنی کوردان لە هەموو شوێنەکانی جیهان، وایکردووە، گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ببێتە هێزێکی گرنگی سیاسی، کۆمەڵایەتی و سەربازی، پارادیگمای کۆمەڵگەى دیموکراتی و ئیکۆلۆژیک و ئازادیپارێزی ژن لەلایەن ڕێبەر ئاپۆوە، کوردی کردووە بە گەورەترین هێزی هاوچەرخی سیاسیی و ئایدۆلۆژیک، کوردی وەرچەرخاندووە بۆ پێشکەوتوترین گەل لە سەدەی ٢١دا، کارەکتەرە ڕێکخستنییەکان و بەرخودانی کوردان، کە لەسەر هێڵی ڕێبەر ئاپۆ بووەتە خاوەن هێز، پلانەکانی دەوڵەتی تورکی تێکشکاندووە و سەروبنی کردوون و بە دڵنیاییەوە کورد دەکاتە هێزێک، کە پێشی پێ ناگیرێت، ئەگەر ڕێگری لەو بەهێزبوونە نەکرێت، نەک تەنها ژیانی ئازاد و دیموکراتی کوردان، بەڵکو دیموکراتی بوونی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش بەدی دێت، دەوڵەتی تورک دوای ئەوەى ئەو ڕاستییەى بۆ دەرکەوت و بینیی، هەموو توانا و هێزی خۆی بۆ پاکتاوکردنی هێڵی دیموکراتی شۆڕشگێڕیی ڕێبەر ئاپۆ خستەکار، پەدەکە بۆ بەرژەوەندیی تەسکی حیزبی کار دەکات و لەو چوارچێوەیەدا دەجوڵێتەوە و ڕێگری لەوە بکات، کە هێڵی ڕێبەر ئاپۆ لە کوردستاندا نەبێتە کاریگەرترین هێز، بۆ ئەوەى ئەو هێڵە لاواز بکات، لە پێش هەمووانەوە و سەرەتا لەگەڵ دەوڵەتی تورک و لەگەڵ هێزە جیاوازەکانی تریشدا کەوتە پەیوەندی، ئەمریکا کە لە شەڕی جیهانیی سێیەمدا دەیەوێت ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆی سەرلەنوێ دابڕێژێتەوە و دیزاینی بکاتەوە، دەیەوێت پەکەکە لاواز و بێکاریگەر بکات.\nبەو شێوەیە هەموو ئەو هێزە سیاسییانەى کە نایانەوێت تورکیا، کوردستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیموکراتیزە ببن، لەسەر پاکتاوکردنی پەکەکە یەکیانگرتووە، ئەو ڕاستییە سەلمێنەری ئەوەیە، کە گۆشەگیریی قورس لەسەر ڕێبەر ئاپۆ بۆ چ ئامانج و مەبەستێک بەڕێوەدەچێت.\nدەوڵەتی تورک سەرباری ئەوەى جڵەوی دوژمنیایەتیکردنی کوردان دەکات، بۆ بێکاریگەرکردن و پاکتاوکردنی بزووتنەوەى ئازادیی کورد لەلایەن هێزە جیاوازەکانەوە وەک هێزێکی سیاسی بەکاردەهێنرێت، دەبێت ئەوە دەستنیشان بکرێت، کە نەبینینی ڕاستییەکانی دەوڵەتی تورک، کە جڵەوی دوژمنایەتیکردنی کوردان دەکات، بۆ پەدەکە دەبێتە تەڵەیەکى زۆر گەورە و قورس، ئەوەش حاڵەتێکە، کە لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا تێکۆشانی دیموکراسی و ئازادیی گەلی کورد لاواز دەکات و ڕووبەرڕووی مەترسیی دەکاتەوە، ئەوە لە کاتێکدایە، کە سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورکی پاکتاوکەر نەک تەنها لەسەر باکوور و ڕۆژئاوا، بەڵکو لەسەر باشووریش مەترسییەکی زۆر گەورەیە. هەڕەشە لە دەستکەوتەکانی باشووری کوردستان دەکرێت، ئەگەر گەلی کورد بە ڕۆح و ورەی یەکێتیی نەتەوەییەوە بەرامبەر بە دەوڵەتی تورک نەوەستنەوە، ئەوا دەوڵەتی تورک سوود لەو دۆخە پارچە بووە وەردەگرێت و داگیرکەریی خۆی لە باشوور بەرفراوان دەکات و لە ناو ئەو دۆخە قەیراناوی و گێژاوە سیاسییەدا کاتێک هەلی بۆ ڕەخسا ئەوا سیاسەتی داگیرکردنی موسڵ و کەرکوک دەخاتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەوە مەزەندە کردن نییە، ئەوە یەکێک لە ئامانجەکانی دەوڵەتی تورک، کە بەرپرسەکانی چەندین جار باسیان کردووە.\nئەگەر شەڕی جیهانیی سێیەم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوامیی هەبێت و کوردستانیش ناوەندی ئەو شەڕەیە، لەو کاتەدا ئەو ڕاستییە نیشانی دەدات، کە لەسەر کوردستان تێکۆشانێکى گەورەی سیاسی هەیە، هێرشەکانی دەوڵەتی تورک لە باکوور، داگیرکەرییەکانی لە ڕۆژئاوا و لە دژی ئەوە تێکۆشانێکى بەهێز لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا هەیە، تێکۆشانی سەربازی و سیاسی لەسەر باشوور، کە ڕۆژانە بەڕێوەدەبرێت، ناچارەسەریی کێشەى کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، هێرشەکانی دەوڵەتی تورک لە دژی هێزەکانی ئازادی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشاندەری ئەوەیە، کوردستان لە ژێر شەڕ و تێکۆشانێکی گەورەی سیاسیدایە.\nلە جەنگی جیهانی سێیەم دا کە بووەتە هۆی گێژاوی گەورەی کۆمەڵایەتی و سیاسی، لایەنەکان دەیانەوێت خۆیان بەهێز بکەن و لە هاوسەنگی نوێدا دەستکەوتیان هەبێت، بۆ گەلی کورد کە لە سەدەی ٢٠ دا قڕکردنی بەسەردا سەپێنرا و لە سەدەی ٢١دا دەرفەتی گەورەی ئازادی بۆ دروست بوو، ئەم ڕاستیە زیاتر دەردەکەوێت، لە ناو ئەم شەڕە قورسەدا ئەگەر گەلی کورد سیاسەتێکی کاریگەر بەڕێوە نەبات، ئەگەر پشت بە هێزی خۆی نەبەستێت و تێکۆشان فراوان نەکات، ئەم هەلە گەورەیە لەدەست دەدات، بۆیەش گرنگە کە کورد لەم کاتەدا لە هەموو ڕوویەکەوە بە بەرپرسیاریەوە بجووڵێتەوە، ڕوو لە تێکۆشانی ئازادی و دیموکراسی بکات و بە یەکێتی دیموکراتی نەتەوەیی تێکۆشانی خۆیان گەورە بکەن، لەناو بارودۆخی جەنگی جیهانی سێیەمدا ئەگەر بە تەنها سەیری تێکۆشان بکرێت کە زۆر هێزی لەناودایە، دەستکەوتنی نوێ بەدەست ناهێنرێت، ئەگەری هەیە دەستکەوتەکانیش لەناوبچن.\nئەگەر کورد تیکۆشانێکی هاوبەش لە ئاستی هەنگاوەکەدا بەڕێوەببات، دەتوانێت هێرشەکانی دەوڵەتی تورک تێکبشکێنێت\nدەوڵەتی داگیرکەر و قڕکەر لەناو بارودۆخی جەنگی جیهانی سێیەمدا بۆئەوەی تێکۆشانی ئازادی گەلی کورد لەناوببات، بۆئەوەی کورد قڕ بکات و خەیاڵی دەوڵەتی گەورە کە لە ناخیاندایە ئەنجام بدات، سیاسەتی ناوخۆ و دەرەوەی خۆی بە تەواوی لەسەر شەڕ بنیاتناوە، دەوڵەتی تورک نەک تەنها دوژمنی باکووری کوردستانە، دوژمنی سەرەکی هەموو پارچەکانی کوردستانە، ئەم ڕاستیەش، بەسەر کورددا دەسەپێنێت کە لەدژی دەوڵەتی تورک لە هەموو پارچەکان تێکۆشان بکرێت، نابێت کە بە تێکۆشانێکی ئاسایی و لەیەکدابڕاو وەڵامی هێرشی دەوڵەتی داگیرکەر و قڕکەری تورک بدرێتەوە، ئەگەر کوردان لە چوار پارچەی کوردستان و دەرەوەی وڵات تێکۆشانێکی هاوبەش و گشتگیر لە ئاستی هەنگاوەکەدا بەڕێوەببەن، دەتوانن هێرشەکانی دەوڵەتی تورک تێکبشکێنن، ئەم داگیرکەریە قڕکەرە دەتوانرێت هەڵبوەشێنرێتەوە و مەترسی لەسەر گەلی کورد و گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەڵبگیرێت.\nلە تورکیا کە هاوپەیمانی فاشیستی ئاکەپە و مەهەپە تێیایدا باڵادەستە، هەرچەندە لە ناوخۆ لەدژی کورد، گەلانی تورکیا و هێزە دیموکراتەکان، لە دەرەوە لەدژی پارچەکانی تری کوردستان، وڵاتانی تری هەرێمەکە و گەلان لەناو شەڕدایە، بەڵام خاوەنی ئەو هێزە نییە کە بتوانێت لەو هێرشانەدا سەربکەوێت، دەسەڵات کە پشت بە هاوپەیمانی ئاکەپە و مەهەپە دەبەستێت، لە ناوخۆ بێهێزە، لە دەرەوەش بەرەیەکی گەورەی لەدژی خۆی کردووەتەوە، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەگەڵ دراوسێکانی کێشەی هەیە و لە ئاستێکدایە کە لەدژی هەموو هێزە سیاسیەکان و دەوڵەتان شەڕ دەکات، بە شەڕی ناوخۆیی و دەرەوەیی دەیەوێت لەسەر دەسەڵات بمێنێێتەوە، بەڵام نەک دەسەڵاتەکەی، هەموو تورکیای خستووەتە ناو مەترسی ڕیسکێکی گەورەوە، هەوڵ دەدات بە سیاسەتی شەڕ لە دەرەوە و لە ناوخۆ لاوازی خۆی بشارێتەوە، بەڵام ئەو سیاسەتە گەیشتووەتە خاڵێک لە کۆتایی بە دەسەڵاتی ئاکەپە و مەهەپە دەهێنێت، بۆئەوەی لەم دۆخە خۆی ڕزگار بکات سیاسەتی قێزەون و هەڕەشە بەکاردەهێنێت، بەڵام ئەمەش هەر وادەکات زیاتر بەرەو کۆتایی هەنگاو بنێت.\nکە کۆتایی بە دەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە هات، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئازادیی گەورە بەدی دێت\nدەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە لە ناوخۆ و دەرەوە، خۆی دەسپێرێتە بنەمایەتی ناڕاست، بەڵام هێزی سیاسی، دیپلۆماسی، ئابوریی و کۆمەڵایەتی بەکار دێنێت و پێشکەشی هەموو کەسێکی دەکات و دەیەوێت بەمشێوەیە ئامانجەکانی خۆی بپێکێت، ئەگەر ڕێگری لێنەکرێت، خۆی بەهێز دەکات و بۆ ئەوەی کورد قڕبکاتەوە و کاریگەری خۆی لە ناوچەکە زیاتر بکات، هێرشەکانی خۆی زیاتر دەکات.\nدەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە بە هێرشەکانی خۆی، دەیەوێت لە تورکیا و کوردستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ڕێگری لە ئازادی و دیموکراسی بکات، بەڵام کاتێک کۆتایی بە سیاسەتی دژایەتیکردنی ئازادی و دیموکراسیی دەوڵەتی تورک لە ژێر دەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە بهێنرێت، نەک تەنها لە کوردستان، بەڵکو لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئازادیەکی گەورە بەدی دێت، بۆیە تێکۆشان لە دژی دەسەڵاتی تورکیا، تێکۆشانێکی گەورە و بەرفراوانی دیمۆکراسیبوون و ئازادیە، بۆ سەرخستنی تێکۆشانی ئازادی و بەدیموکراسیبوون، هێزێکی بەهێزی کوردی بۆ تێکۆشان هەیە، هێڵی ئایدۆلۆجی – سیاسی، هێزی سەربازی و سیاسی و دۆستانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان ئەو هەل و دەرفەتە بۆ کورد دەرەخسێنن کە ئەو تێکۆشانەیان بگەیێننە ئامانج، هێزی دیموکراتی -شۆڕشگێریی گەلی کورد و هێزی دیموکراسیی گەلانی تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەگەر ئاڕاستەی تێکۆشانیان بکەنە ڕووی ئەو هێزە کە سەرکێشی دوژمنایەتیکردنی کورد و دیموکراسی، بێگومان سەردەکەون، ئەو دەستکەوتەش نەک تەنها بۆ کوردستان و تورکیا، بەڵکو بۆ گشت ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ڕووی شکۆی دیموکراسی و ئازادیەوە، بۆ سەرتاسەری جیهان دەبێتە نموونە.\nلە ١٢ی ئەیلولەوە دەست بەم هەنگاوە دەکەین\nدەرفەتێکی بەم شێوەیە لە بەردەم کورد و هێزە دیموکراسیەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕستدایە، کورد و هێزە دیموکراسییەکان بەم سەرکەوتنە گەورەیە ڕزگاریان دەبێت لە کابووسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کۆنسەی بەڕێوەبەریمان، نوێنەری ڕێکخراو و دەزگاکا گرنگەکانمان، لەم قۆناغەدا کۆبوونەوە و دەرفەتی سەرکەوتن و مەترسیە هەنوکەییەکانیان بە بەرفراوانی نرخاند و بڕیاری گرنگیان لەوبارەیەوە، لە چوارچێوەی ئەم بڕیارانەدا بۆ نەهێشتنی مەترسییەکان و بۆ بەدیهاتنی ژیانی ئازاد و دیموکراسی، لە هەر چوار پارچەی کوردستان و لە دەرەوەی وڵات و لە هەموو ئەو وڵاتانەی کوردی تێدا دەژین، بە دروشمی ‘ گۆشەگیری و فاشیزم و داگیرکەری بەسە، کات کاتی ئازادییە’ لە ١٢ی ئەیلولەوە دەست بە هەنگاوی دیموکراتی – شۆڕشگێڕ دەکەین.\nئامانجی ئەم هەنگاوە، هەڵوەشاندنی دەسەڵاتی ئاکەپە – مەهەپە – ئەرگەنەکۆنە کە سیستمی ئەشکەنجەدان خۆی دەسپێرێتە گۆشەگیری توندکراوی ئیمرالی و گۆڕاوە بۆ شەڕی تایبەت و جموجوڵێکی دەروونی لە دژی گەلی کورد و گەشە بە داگیرکەری دەدات و لە ناوخۆ و لە دەرەوە لە دژی گەلی کورد و گەلانی تر، فشارە فاشیستەکان قورستر دەکاتەوە.\nگۆشەگیرییەکەی ئیمرالی بۆ سەر ڕێبەری گەلی کورد، بریتیە لە سیاسەتی شەڕ و سەرچاوەی هێرشەکانی دژی هێزە دیموکراتەکانی تورکیا و بزوتنەوەی ئازادی کوردستان، بۆیە تێکۆشان دژی گۆشەگیری و بەدیهێنانی ئازادی ڕێبەری گەلی کورد، ئاشکراترین و ڕاستترین تێکۆشانی دیموکراسی و ئازادییە، لە چوارچێوەی ئەم هەنگاوەدا بەهێزکردنی تێکۆشانی ئازادی بۆ ڕێبەر ئاپۆ بە واتای بەهێزکردن و پێشخستنی تێکۆشانی ئازادی لە دژی قڕکردنی گەلی کورد دێت، کاتێک ئەوە بینرا کە هێڵی سیاسی و ئایدۆلۆجیی ڕێبەر ئاپۆ، کلیلی چارەسەریی کێشەکانی کوردستان و تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، ئەو کاتە ئاشکرا دەبێت کە ئازادی ڕێبەر ئاپۆ بۆ ئازادی و بە دیمۆکراتی بوونی کوردستان و تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چەند گرنگ و هێژایە، بۆیە یەکێک لە سەرکەوتنە گەورەکانی ئەم هەنگاوە، ئەوەیە کە ئازادی ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامی گرنگی بەدواوە دێت.\nئاشکرایە کە هەنگاوی’ گۆشەگیری و فاشیزم و داگیرکەری بەسە، کات کاتی ئازادییە’ لە هەموو پارچەکانی کوردستان بە پێی تایبەتمەندیە خۆسەرییەکانی خۆی بەڕێوەدەچێت و لەم چوارچێوەیەدا سەردەکەوێت.\nباکووری کوردستان – تورکیا\nلە باکووری کوردستان، تێکۆشانی دژی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە لە ناوەندی هەنگاوەکەدا دەبێت، لەبەرئەوەی لە باکووری کوردستان و تورکیا دەسەڵاتێکی فاشیست هەیە کە کێشەکان قوڵ دەکاتەوە، هەناسەی گەلان، عەلەویەکان و باوەڕیەکانی تر دەبڕێت، ئەم دەسەڵاتە بۆئەوەی سیاسەتی قڕکردنی خۆی لە کوردستان بەڕێوە ببات، زوڵمی خۆی لەسەر گەلانی تورکیا زیاد کردووە، بۆئەوەی کورد سوود وەرنەگرێت دژایەتی دیموکراسی دەکات، هەروەها بەهۆی ئەوەی پشتگیری لە تێکۆشانی دیموکراسی و ئازادی کورد دەکات فشارێکی زۆر لەسەر هێزە دیموکراتەکان دروست دەکات، دەسەڵاتی فاشیست بۆئەوەی بتوانێت لەسەر پێ بمێنێتەوە پێویستی بەوە دەبینێت کە فشارێکی زۆر لەسەر کۆمەڵگا دروست بکات، بۆیەش پێوانەی دادپەروەریی کە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا خوڵقاون پێشێل دەکات، بۆئەوەی کەس دژی دەسەڵاتەکەیان نەوەستێتەوە لە ئاستێک کە تا ئێستا نەبینراوە فشار دروست دەکات، دادگا ڕووکەشەکانیشیان بەپێی هیچ دادپەروەریەک نین، دادگاکان بەشێوەیەکە لە هیچ جێگایەکی تری جیهان نەبینراوە بۆ ئامێرێکی فشار لەسەر ئۆپۆزسیۆن گۆڕاوە، لە تورکیا و کوردستان شمشێری دادوەرەکان بەسەر سەری مرۆڤەکانە، بە واتایەکی تر، ئیدی تەرازوو لە دەستی دادوەرەکاندا نییە، لە جێگاکەی شمشێر هەیە بۆئەوەی سەری ئۆپۆزسیۆن بپەڕێنن، بۆیەش یەکێک لە تێکۆشانە هەرە گرنگەکان لەدژی فاشیزم لە تورکیا، جێگیرکردنی دادپەروەریە، لە جێگایەک کە دادپەروەری نەبێت، بەهیچ شێوەیەک تێکۆشان خاوەن واتا نابێت، بۆیەش کات هاتووە کە لە تورکیا بە دروشمی ‘بەسە بۆ فاشیزم’ کار بۆ جێگیرکردنی دیموکراسی، دادپەروەری بکرێت و تێکۆشان بکرێت.\nلە تورکیا زۆر گرنگە کە تێکۆشانی گەلی کورد، عەلەوییەکان و هێزە دیموکراتەکان ئاوێتە ببێت، پێکەوە تێکۆشان بکرێت، بۆیەش گرنگە کە گەلی کورد لەگەڵ داواکاری بۆ مافەکانی هەروەها خاوەنداری لە ئازادی و دیموکراسی گەلانی تورکیاش بکات، بێگۆمان پێویستە هیزە دیموکراتەکانیش لەبەرانبەر ئەو زوڵمەی کە لە کوردستان دەکرێت، هەستنە سەرپێ و لە هەوڵدان بۆ ئازادی ڕێبەر ئاپۆ ڕۆڵی خۆیان بگێڕن، خۆی تا داوای ئازادی بۆ گەلی کورد و ڕێبەر ئاپۆ نەکرێت، هیچ کاتێک لە تورکیا تێکۆشانی دیموکراسی پێشناکەوێت، تورکیاش دیموکرات نابێت.\nڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر دەبینرێت کە لە تورکیا و کوردستان هێزی سەرەکی تێکۆشانی دیموکراسی و ڕوحی ئازادی ژنە. لەم ساڵانەی دواییدا کە دەسەڵاتی فاشتی ئاکەپە و مەهەپە هەژێنراوە و فاشیزم لاواز بووە، ئەو ژنانە بوون کە بۆ ئازادی هەستانە سەرپێ، بۆیەش لە تورکیا و باکووری کوردستان لە ڕێگەی بەڕێوەبردنی هەنگاوی دیموکراتی شۆڕشگێریدا ڕێکخستن و تێکۆشانی ژنان دەبێتە سەرچاوە و دینامیکی هەنگاوەکە، بە دەستپێکردنی ئەم هەنگاوە گرنگە کە ئەم ڕاستیە ببینرێت و لەگەڵ بزوتنەوەکانی ژنان هەنگاوەکە بەهێز بکرێت، ئەم هەنگاوە نەتەنها لەدژی فاشیزم دەبێت، لە هەمانکاتدا دیموکراسی و کارەکتەری دادپەروەری لە تورکیا بە شێوەی ژنان دروست دەبێت.\nلەسەر دەستکەوتەکانی باشووری کوردستانیش هەڕەشەیەکی گەورە هەیە، دەستکەوتەکانی گەلی باشووری کوردستان بەهۆی بارەگاکانی سەربازی و هێرشی داگیرکەری دەوڵەتی تورک لەژێر فشار و زۆردەستیدایە، هێرشەکان لە هەموو هەرێمەکانی باشووری کوردستان بڵاوبوونەتەوە، بەو هێرشانە دەیانەوێت ئیرادەی هێزە کوردییەکان بشکێنن، بۆ هێرشەکان، پەکەکە وەک بیانوو پیشان دەدرێت و وەک ئەوەی لە کەسایەتی پەدەکەدا دەبینرێت کە هەوڵ دەدرێت هێزە سیاسیەکانی کورد بکەنە هاوبەشی ئەو هێرشانە بۆ تەسفیەکردنی پەکەکە، دەیانەوێت کە ڕێگری لە یەکێتی نەتەوەیی کورد بکەن، پەکەکە کە هێزی سەرەکی سەربازی و سیاسی کوردە بێکاریگەر بکەن. هەموو پارچەکانی کوردستان داگیر بکەن و بیکەنە ناوەندێک بۆ بڵاوبوونەوەی نەتەوەی تورک. لەبەرئەوەش کۆتاییهێنان بە داگیرکەری تورک و پاراستنی کوردستان بووەتە ئەرکێکی سەرەکی. تا لە باشووری کوردستان کۆتایی بە داگیرکەری دەوڵەتی تورک نەهێنرێت و بارەگا سەربازیەکان دانەخرێن ، دەستکەوتەکانی کوردستان لەژێر فشار و زۆردەستیدا دەبن، کوردستان ناپارێزرێت و ئازاد ناکرێت. بە ئەرکی کۆتاییهێنان بە داگیرکەری، پاراستنی کوردستان و ئازادکردنی کوردستان، زۆر گرنگە کە لە باشووری کوردستان هەنگاوێک بەرێوەببرێت. لەبەرئەوەش ئەرکی مێژوویی گەلەکەمانە لە باشووری کوردستان کە بە هەنگاوی ‘بەسە بۆ داگیرکەری’ کاتی پاراستنی کوردستانە. لەگەڵ هەنگاوەکانی پارچەکانی تری کوردستان یەکیتیەک دروست بکرێت. نەم هەنگاوە لە لە هەموو پارچەکانی کوردستان بەڕێوە دەبرێت، پێویستە کۆتایی بە گۆشەگیری و داگیرکەری فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە بهێنرێت، لە هەموو پارچەکانی کوردستان ئازادی مسۆگەر بکرێت. پێویستە لەم چوارچێوەیەدا لە باشووری کوردستان بە هەنگاوی کۆتاییهێنان بە داگیرکەری و پاراستنی کوردستان، لە ئاستی هەنگاوەکەدا تێکۆشان بکرێت.\nلە ڕۆژئاوای کوردستان پێویستە ئەم هەنگاوە بە دروشمی ‘بەسە بۆ داگیرکەری و کاتی پاراستنی شۆڕشە’ بەڕێوەببرێت. هەنگاوەکە کە ١٢ ئەیلول دەستپێدەکەین، بە ئەندازەی هەموو کوردستان بۆ ڕۆژئاوای کوردستان و باکووری – ڕۆژهەڵاتی سوریاش گرنگە. لەگەڵ هێرشە داگیرکەریەکانی تورک لە ڕۆژئاوا، هەروەها دەوڵەتی داگیرکەر و قڕکەری تورک هەڕەشەی داگیرکردنی هەموو ڕۆژئاوا دەکات. بە هێرشە بەردەوامەکانی دەریخستووە کە دەیەوێت کۆتایی بە شۆرشی ڕۆژئاوا بهێنێت. شۆرشی ڕؤژئاوا بەتەنها بە بەرخۆدان لەدژی داگیرکەر و بە تێکۆشان لە هەموو کوردستان لەدژی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە دەتوانرێت بپارێزرێت. شۆرشی ڕۆژئاوا لەگەڵ ئەوەی کە پشتگیری لە هەموو گەلی کوردستان وەردەگرێت، هەروەها هاوکاری لە هەموو هێزە دیموکراتەکان، گەلان، ژنان و گەنجان لە هەموو جیهاندا وەردەگرێت. هێزی شۆرشی ڕۆژئاوا کە تێکۆشانی دژی داگیرکەریە، لە کارەکتەری دیموکراتی کۆمەڵایەتیبوون و پشتگیری مرۆڤایەتی بۆ شۆڕش دێت. گەلی ڕۆژئاوای کوردستان کاتێک کە بە بەهێزی بەشداری لەم هەنگاوە بۆ ئازادی ڕێبەر ئاپۆ کرد، دەبێتە هێزی پاراستنی شۆرش و کۆتایی بە داگیرکەری دێت. داگیرکەران لاوازن شۆڕشگێرانی ڕۆژئاواش بەهێزن. بۆیەش بە پێچەوانەوە هیچ هێزێکی سەربازی و سیاسی ناتوانێت لە بەرانبەر داگیرکەری ببێتە ئاستەنگ. ئەگەر داگیرکەری کۆتایی پێبهێنرێت بە تەئکیدی شۆرشی ڕۆژئاوا دەپارێزرێت. لەسەر بناغەی شۆڕشی ڕۆژئاوا کە گۆڕەپانی ئازادی ڕۆژهەڵاتی ناوەراستە، سوریا دیموکرات دەکات و لە دیموکراتیزەکردنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبێتە سەرجاوەی سەرەکی سوودوەرگرتن.\nگەلەکەمان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە دروشمی ‘بەسە بۆ داگیرکەری، کاتی دیموکراسیە’ بەشداری لە هەنگاوەکەدا ددەکات. تێکۆشان لەدژی لەسێدارەدان، تێکۆشانی دیموکراسی لەسەر بناغەی برایەتی گەلان لە ئێرانە. کاتێک کە کۆتایی بە عەقڵیەتی چەوساندنەوەی ئازادی گەلان و لەسێدارەدانەکان هات، لە ئێران بۆ دیموکراتبوون لەسەر بناغەی برایەتی گەلان و دروستکردنی کوردستانێکی ئازاد هەنگاوێکی گەورە دەنرێت. ئەمڕۆ لە هەموو پارچەکانی کوردستان دوژمنی سەرەکی تێکۆشانی ئازادی، دەوڵەتی تورکە. کاتێک عەقڵیەتی فاشیست، داگیرکەری و قڕکەری دەوڵەتی تورک تێکشکینرا، نەک تەنها لە باکووری کوردستان لە هەموو پارچەکانی کوردستانیش بۆ ئازادی هەنگاوێکی گەورە دەنرێت و گەورەترین ئاستەنگی لەبەرانبەر دیموکراتبوونی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەناودەچێت.\nئەوروپا و دەرەوەی وڵات\nگەلەکەمان لە دەرەوەی وڵات بە تایبەتی لە ئەوروپا، بە پێشەنگایەتی ژنان و گەنجان دەبنە هێزی بەڕێوەبەری هەنگاوەکە. گەلەکەمان لە ئەوروپا و دەرەوەی وڵات، وەک گۆڕەپانی پراکتیکی یەکێتی نەتەوەیی دیموکراتیکی گەلەکەمان، پێکهاتە و پشتیوانی گرنگە بۆ تێکۆشانمان لە چوار پارچەی کوردستان. وەک گۆرەپانێکە کە یەکێتی نەتەوەیی تێیایدا دروست بووە، بووەتە ڕووی گەلەکەمان لە جیهاندا، وتەبێژ و پارێزەری گەلەکەمانن لە جیهاندا. تێگەیشتنی ‘گەلی بێپاراستن’ بە ڕێکخستن و تێکۆشان ئەوان لەناوچوو و بۆئەوەی گەلی کورد لە جیهاندا ببێتە ئەو گەلەی کە پشتگیریەکی بەهێز وەربگرێت، ڕۆڵێکی گەورەیان بینی. بەم شێوەیە بوونە هیزی گرنگی تێکۆشانی ئازادیمان. گەلەکەمان لە ئەوروپا و دەرەوەی وڵات کە بە شێوەیەکی زۆر بەهێز خاوەنداریان لە ڕێبەر ئاپۆ کرد، بۆ ئازادی ئەو تێدەکۆشن و بە بەهێزی لەدژی داگیرکەری دەوەستنەوە، دەبنە پارچەیەکی کە هەنگاوەکەی چوار پارچەی کوردستان و بە دروشمی ‘ کاتی ئازادی ڕێبەر ئاپۆیە، کاتی کۆتاییهێنە بە داگیرکەری و قڕکردن’ بۆ سەرکەوتنی ئەم هەنگاوە مێژووییەی کوردستان بە ئەیکیدی ڕۆڵی خۆیان دەگێڕن\nگەریلا هێزی سەرەکی هەنگاوەکەیە\nگەریلا هێزی سەرەکی تێکۆشانمانە بۆ ئازادی کوردستان، بێگۆمان لەم هەنگاوەداش لە هەر دەڤەرێک کە لەوێن گورزی گەورە لە دوژمن دەدەن، بەم شێوەیە جێی خۆیان لەناو هەنگاوەکەدا دەگرن و ڕۆڵی خۆیان دەگێڕن. بەرخۆدانی فیدایی ژن و پیاوە گەریلاکانمان لەدژی داگیرکەری حەفتانین و لێدانی گورزی گەورە لە داگیرکەران، لە کاتی هەنگاوەکەشدا بەردەوام دەبێت. گەریلا لە خەباتی دژی کۆتاییهێنان بە داگیرکەری ڕۆڵی سەرەکی خۆیان دەگێڕن و لە هەموو جێگایەک بە ڕوحی ئاپۆیی بەرخۆدان دەکەن، بە تێکۆشانیان نزیکی ئازادی ڕێبەر ئاپۆ دەبن. بەرخۆدانی گەریلا تا ئازادی ڕێبەر ئاپۆ و گەموو پارچەکانی تر بێوەستان و بە شێوەیەکی فیداییانە بەردەوام دەبێت. گەریلا بە هەبوون و تێکۆشانی خۆی لە بەرانبەر هەوڵە داگیرکەر و قڕکەرەکان دەبێتە ئاستەنگ، لەسەر ئەم بناغەیە لە ئازادکردنی ڕێبەر ئاپۆ و کوردستاندا لە دیموکراتیزەکردنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕۆڵی مێژوویی خۆیان دەگێڕن.\nژنان و گەنجان\nژنان و گەنجانی قاڕەمانی کوردستان:\nژن و گەنجانی کوردستان زۆر جار پیشانیانداوە کە لە تێکۆشانی ئازادیدا ئەوان هێزی پیشەنگن. لەم هەنگاوەشدا گەورەترین ڕۆڵ دەکەوێتە سەرشانی ئەوان. لە جۆگرافیای کوردستان کە کۆمەڵایەتیبووون بە دەستی ژن خوڵقاوە، ژنان بە شێوەیەکی بەهیز و فیداییانە بەشداریان لە تێکۆشانی ئازادیدا کردووە، ڕۆڵی خۆیان بۆ مرۆڤایەتی بینیوە و هەمان جۆگرافیایان زیندوو کردووەتەوە، بۆ هێزێکی پێشەنگی ئازادی گەلی کورد گۆڕاون و لە تێکۆشانی ئازادی ژنان لە جیهاندا بووەنەتە مۆدێل و نمونە. ژنانی کورد کە عەقڵیەتی سەردەستی پیاویان لاواز کردووە، لەدژی قڕکردنی ژنیش تێکۆشانێکی گەورە بەڕێوە دەبەن. ئەوانەی لە هەموو کەسێک زیاتر دەیانەوێت ڕێبەر ئاپۆ ئازاد بکەن، ژنانن کە خاوەن ڕوحی ئازادی تێکۆشانی ئازادی کوردستانن. بەم کارەکتەرەی ژنان کاریگەرترین هێزی ئازادین، لەم هەنگاوەشدا ڕۆڵی مێژوویی خۆیان جێبەجێ دەکەن، بۆ سەرکەوتنی هەنگاوەکە جێی خۆیان لە ڕیزی پێشەوەی تێکۆشاندا دەگرن.\nگەنجانی کورد بە ژن و پیاوەوە، وەک هێزی سەرەکی و دینامیکی تێکۆشانی ئازادیمان لە هەموو قۆناغ و چالاکی هەنگاوەکەدا بە بەهێزی جیی خۆیان دەگرن. گەنجان لەدژی هێرشی قڕکردن و داگیرکەری، تووڕەیی گەلەکەمان و هێزی هێرشبەری شۆڕشگێری و فیدایی ڕێبەر ئاپۆن، دەبنە چالاکترین هێزی هەنگاوەکە و کۆڵان بە کۆڵان، گۆڕەپان بە گۆڕەپان پێشدەکەون. پیشانی دۆست و دوژمنی دەدەن کە کوردستانێکی داگیرکراو لەلایەن گەلی کوردەوە قبوڵ ناکرێت.\nگەلی وڵاتپارێزی کوردستان\nدەوڵەتی داگیرکەر و قڕکەری تورک کە سەرکیشی دوژمنانی گەلی کورد دەکات، هەر وەک چۆن بە کودەتای سەربازی ١٢ی ئەیلولی ١٩٨٠ ویستی تێکۆشانی ئازادی گەلی کورد لەناوببات و کورد قڕ بکات، هەروەها ئەو دەسەڵاتە فاشیتەی پشت بە ئاکەپە و مەهەپە و ئەرگەنەکۆن دەبەستێت نەک تەنها گەلی باکووری کوردستان، دەیەوێت بە داگیرکردنی هەموو کوردستان، گەلی کورد بە تەواوی لەناوببات. عەقڵیەتێک کە لە جەنگی یەکەمی جیهان و دواتردا ئەرمەن، ئاشووری، سوریان، کلدانی، ڕۆمی پۆتنوس و چەرکەزی لەناوبرد.لە جەنگی سێیەمی جیهانیشدا قۆناغەکە وەک دەرفەتێک دەبینێت و بۆ قڕکردنی گەلی کورد هێرشەکانی زیاد کردووە. ئێستا هێرشێکی گشتگیری قڕکردن لەدژی ئێمە بەڕێوە دەبرێت. ئەرکێکی بەپەلە و مێژووییە کە لەدژی ئەم قڕکردنە بە هەنگاوی دیموکراتیکی شۆرشگێری تێکۆشان بەڕێوەببرێت. هەر وەک چۆن لەدوای کودەتای سەربازی ١٢ی ئەیلولی ١٩٨٠ دا لەزیندانەکان لەدژی هێرشی قڕکردن خەیری دورموش، کەمال پیر، ئاکیف یڵماز و عەلی چیچەک بە ڕۆژووی مردنی گەورەدا لە ١٤ی تەموزدا بەرخۆدانێکی فیداییانەیان پیشاندا و فاشیزمی ١٢ی ئەیلولیان لە ڕووی ئایدۆلۆژیەوە لەناوبرد، ئەمڕۆش بەرپرسیاری مێژووییمان لەسەر شانە کە بە ڕوحی ١٤ی تەموز هەستینە سەرپێ، هێرشی داگیرکەری لە چوار پارچەی کوردستان تێکبشکێنین. بۆیەش کات ئەو کاتەیە کە لە هەموو پارچەکانی کوردستان و لە هەموو دەڤەرێک بە ئامانجی ‘ بەسە بۆ گۆشگیری، فاشیزم و داگیرکەری، کاتی ئازادیە’ لە ئاستێکی بەرزدا بەشداری لە هەنگاوەکەدا بکەین.\nهێزە سیاسیەکانی چوار پارچە\nهێزە سیاسیەکان لە هەموو پارچەکانی کوردستان:\nدەوڵەتی داگیرکەر و هەموو دواکەوتووەکانی هەرێمەکە، لەناو بارودۆخی جەنگی سێیەمی جیهانیدا کە هاوسەنگیەکانی پێشوو تێکدەچن و هاوسەنگی نوێ دروست دەبن. بۆئەوەی ڕێگری لە ژیانی ئازاد و دیموکراتی کورد بکەن ، بە شێوەیەکی پلانبۆدارێژراو و براوان هێرشی قڕکردن ئەنجام دەدەن. لە چوارچێوەی ئەم ئامانجەدا فشارەکانی خۆیان زیاد کردووە، داگیرکەریان فراوان کردووە. لە کاتێکی بەم شێوەیەی مێژووییدا بۆ ئەوەی دەستکەوتەکان بپاڕێزرێن، بۆئەوەی دەستکەوتنی نوێ بەدەستبهێنرێن، بۆئەوەی سەدەی ٢١ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ببێتە سەدەی کورد، ئەرکی مێژوویی هێزە سیاسیەکانی کوردە و بەرپرسیاری ئەوانە کە یەکێتی نەتەوەیی دیموکرات دروست بکەن و لەدژی دوژمنانی کوورد تێکۆشانێکی هاوبەش ئەنجام بدەن. لەم کاتەدا دەرفەتی سەرکەوتن، هەروەها هێرشی قوڕس لەسەر گەلەکەمان هەیە. لەم قۆناغەدا ئەگەر هەڵوێستێکی سەرکەوتووانەی گەورە و هەستی یەکێتی نەتەوەیی پیشان بدرێت، ئەوە دەبێتە هۆکارێک بۆ سەرکەوتنێکی گەورە بۆ هەموو پارچەکانی کوردستان. لەسەر ئەم بناغەیە ئێمە داوا لە هەموویان دەکەین کە بە هەستی یەکێتی نەتەوەیی لەدژی داگیرکەری و قڕکردن هەڵوێستی هاوبەش پیشان بدەن، تێکۆشانێکی هاوبەش بەڕێوە ببەن، بەبەهێزی بەشداری لە تێکۆشاندی دیموکراسی و ئازادی کورد لە هەموو دەڤەرێک بکەن، بە بەهێزی بە هەستی یەکێتی نەتەوەیی و وڵاتپارێزی بەشداری لە هەنگاوی دیموکراتیکی شۆڕشگیری لە هەموو پارچەکانی کوردستاندا بکەن.\nهێزە دیموکراتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست:\nلەدژی دەسەڵاتی فاشیستی ئاکەپە و مەهەپە کە بە ئامانجی عوسمانی نوێ هێرش دەکاتە سەر گەلان و هیزە دیموکراتەکان و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاستەنگێکی گەورەیە لەبەرانبەر دیموکراتیزەبوون، تێکۆشانی هەنگاوەکە لە هەمانکاتدا تێکۆشانی دیموکراسی و ئازادی گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست هەمووانە. ئێمە بانگ لە ئێوە دەکەین کە بەپێی باردۆخی خۆتان، بەپێی دەرفەتی خۆتان بەشداری لە هەنگاوەی شۆرشگیری گەلی کورد و هێزە دیموکراتەکان ببن کە ئامانجەکەی هەڵوەشاندنی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپەیە. کاتێک کە فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە هەڵوەشێنرا، لە وڵاتی ئێوە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاسانی دەتواننی ئامانجەکانتان بۆ دیموکراسی و فاشیزم جێبەجێ بکەن.\nگەل و هێزە دیموکراتەکان\nهێزەکانی دیموکراسی و گەلانی ژێردەستەی جیهان:\nتێکۆشانی دژی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە لە تورکیا، تێکۆشان بۆ دیموکراتیزەکردنی ڕۆژهەڵاوتی ناوەڕاستە. کاتێک ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیموکرات بوو، تێکۆشانی ئازادی و دیموکرای جیهان بەهێز دەبێت و بەرەو پێشەوە دەچێت. لەسەر ئەم بناغەیە بانگەوازیمان بۆ ئێوە ئەمەیە کە بەشداری لە هەنگاوی ‘ بەسە بۆ گۆشگیری، فاشیزم و داگیرکەری، کات کاتی ئازادیە’ ببن کە لە لایەن گەلی کورد و هێزە دیموکراتەکان لەدژی فاشیزمی ئاکەپە و مەهەپە بەرێوەدەبرێت. بانگەوازیمان بۆ ئێوە ئەمەیە کە بە بەهێزی پشتگیری لەم هەنگاوە بکەن.”\nکازمی گەیشتە هەولێر\nکازمی دەچێتە ئەو گوندانەی دەوڵەتی تورک بۆردوومانی کردوون


کوردیپێدیا - لە گەلاوێژ-ەوە بۆ منداڵپارێزی کوردستان\n📝 لە گەلاوێژ-ەوە بۆ منداڵپارێزی کوردستان | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە گەلاوێژ-ەوە بۆ منداڵپارێزی کوردستان\nلە یادی 27 ساڵەی دامەزراندنی رێکخراوەکەتان (رێکخراوی منداڵپارێزی کوردستان-KSC)، بە پێویستی دەزانم پیرۆزبایی گەرمی خۆمتان ئاراستە بکەم لەپای ئەو خزمەتە زۆرەی کە بێ جیاوازیی پێشکەش بە منداڵانتان کردووە و دەیکەن لەپێناو پاراستن و بەرەوپێشبردنی ژیانی ئەو منداڵانەی کە پێویستیان بە داڵدەدان و دەستی هاوکاریی پڕ لە بەخشندەیی ئێوەیە.\nجێدەستی ئێوە وەک رێکخراوێکی منداڵدۆستی قازانجنەویست و لە پرۆژە و بەرنامەی کورتخایەن و درێژخایەنی خۆتاندا، بە ژیانی منداڵانەوە دیارە و جێگەی رێز و ستایش کردنە.\nوێڕای پیرۆزبایی، ئومێدی سەرکەوتنی زیاترتان بۆ دەخوازم، بەتایبەت لەم دۆخە ناهەموارەدا کە منداڵانێکی زۆر پێویستیان بە کۆمەک و بەدەنگەوەچوونی دڵسۆزانەی خۆتان و رێکخراوەکەتانەوە هەیە.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 15 2018 5:50PM تۆمارکراوە


بزووتنەوەی حەقە لە هەرێمی كوردستان – History Of Kurd\nشه‌ممه , ته‌مموز 11 2020\nHome / مێژووى ئاینەکان / ئاینى ئیسلام / بزووتنەوەی حەقە لە هەرێمی كوردستان\nبزووتنەوەی حەقە لە هەرێمی كوردستان\nگۆران حكيم 2017-10-19\tئاینى ئیسلام, بەشی مێژووی كورد, مێژووى ئاینەکان, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە بزووتنەوەی حەقە لە هەرێمی كوردستان 2,329 Views\nد. بەهادین ئەحمەد\nبە درێژایی مێژوو لە هەرێمی كوردستاندا گەلێك بزووتنەوەی ئایینی و سیاسی و كۆمەڵایەتی سەریانهەڵداوە، كە هەریەكەیان پەیوەندیداربووە بە هەلومەرج و بارودۆخی ئەو سەردەمەی، كە تێیدا سەریهەڵداوە و درووستبووە، بەڵام تێكڕای ئەو بزووتنەوانە، كە یەكێكیان بزووتنەوەی (حەقە)یە، زۆر بەكەمی لەسەریان نووسراوە و توێژینەوەی زانستی و ئەكادیمی تایبەتی و سەربەخۆیان لەسەر ئەنجامدراوە.\nلە ڕاستیدا ئەنجامدانی توێژینەوەیەكی ئەكادیمی لەسەر ئەم بزووتنەوەیە، كە بە هۆی گۆڕانی بارودۆخ و گۆرانكارییەكان، وێڕای داخراوی بزووتنەوەكە لە ڕووی كۆمەڵایەتی و بوونی تەمومژ و گومان و قسە و باسی هەمەجۆر لەسەریان لەلایەك و كەمی كتێب و سەرچاوەی زانستی و زانیاری ورد و تەواو و باوەڕپێكراو لەسەر بزووتنەوەكە، وای كردووە ئەنجامدانی توێژینەوەكە كارێكی قورس و پڕ زەحمەت بێت.\nبەشی یەكەم: چەمكی سۆفیگەری (تەسەوف) و سەرهەڵدانی لە هەرێمی كوردستان\nباسی یەكەم: چەمك و پێناسەی سۆفیگەری (تەسەوف)\nسەبارەت بە سەرەتای دەركەوتنی سۆفیگەری و ڕەگ و ریشەی و پەیوەندی بە بیروباوەڕە ئایینییەكانەوە و بوونی پێناسەیەكی گشتگیر و هەمەلایەنە و یەكگرتوو بۆ چەمكی تەسەوف (سۆفیزم)، نووسەر و لێكۆڵەر و مێژوونووسان یەك ڕا و بۆچوون نین، هەریەكەیان لە دید و تێڕوانینی تایبەتی خۆیەوە ڕەگ و ڕیشەی چەمكی سۆفیگەری لە مێژوودا و لە كۆمەڵگە جیاوازەكانی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هێناوە و پێناسەی تایبەتی بۆ ئەم چەمكە قووڵ و فراوانە كردووە.\nد. ئیبراهیم شوانی پێی وایە: سۆفیزم وەك دیاردەیەكی ڕووحانی كۆمەڵایەتی، كاریگەری بەرچاوی هەبووە و هەیە بەسەر ڕەوتی ژیانی ئایینی و ڕووحانی و كۆمەڵایەتییەوە لە كۆمەڵگەیەكی دیاریكراودا بە ئامانجی بونیادنانی پەیوەندییەكی ڕۆحانی و پەرستشی نێوان مرۆڤ و خودا و لەبەرایی مێژووەوە هەبووە (1).\nبە ڕای نووسەر (محەمەد عەبدولهادی ئەبو زەیدە)، سۆفیگەری لە بنەڕەتدا لە گیانی ئایینی ئیسلام دوورە و لەپێش هاتنی ئایینی ئیسلام دا لەناو ئایینی جولەكە و مەسیحی دا هەبووە، پاشان لە ڕێگەی فارسەكانەوە لە كاتێكدا ئیسلام لەناو خاكی ئێران بڵاوبوویەوە و سوپای ئیسلام چووە خاكی ئەو وڵاتەوە، لە ڕێگەی هندستانەوە بە ڕێگەی ئێران دا گەیشتۆتە دوورگەی عەرەبی و ناو ڕیزی موسوڵمانان(2).\nهەروەها مێژوونووسی ناوداری ئێرانی (د. حشمە الله طبیعی) پێی وایە، پەیدابوونی سۆفیزم دەگەڕێتەوە بۆ كۆمەڵی (سۆفیستاییەكان)ی سەردەمی یۆنانییەكان، هەندێكی تریش بۆ بنەماكانی ئایینەكانی زەردەشتی و مانی ئەگێڕنەوە. هەروەك گرووپێكی تریش پێیان وایە ئەم ڕێبازە پەیوەندی بە ئایینی (بودا) و عیرفانیی هندۆسەكانەوە هەیە و بەشێكە لە خوداناسی، لە زۆربەی ئایینەكانی پێش ئیسلامدا هەبووە(3).\nهەروەك تەسەوف كارێكی تایبەتی و تاكەكەسی مرۆڤە بۆ پاككردنەوەی دڵ و دەروون لە گوناهـ و تاوانەكان و بواری عیرفانی و پەرستش و خواناسی، بۆیە ناكرێت تەسەوف و عیرفان كە بەشێكە لە پاككردنەوەی دڵ و دەروون (تزكیە النفس) لە ئایینی ئیسلام دا و ناوەرۆكی پەیامەكەی و مانا ڕاستەقینەكەی جیابكەینەوە، هەروەك ڕای توێژەریش وایە و لەگەڵ ڕای ژمارەیەك رۆژهەڵاتناسی بیانی دا یەك دەگرێتەوە لەوانە: (نیكلسۆنة ماسینۆن و مارتن ڤان برۆنەسن) كە پێیان وایە: سۆفیگەری دیاردەیەكی ئیسلامییە و دەرەنجامی ڕەوتی گەشەكردنی سرووشتی ڕوانگە جۆراوجۆرەكانی خواناسییە و لەسەدەی یەكەمی كۆچیدا لەكۆمەڵگەی ئیسلامیدا سەریهەڵداوە (4).\nلە ڕاستیدا بابەتی تەسەوف (سۆفیزم) لە ئایینی پیرۆزی ئیسلامدا و لەناو جیهانی ئیسلامیشدا، یەكێكە لەو بابەت و مەسەلانەی، كە بە درێژای مێژووی ئیسلامی، جێی گرنگی و بایەخ و مشتومڕ و هەستیاری (حەساس) بووە لە نێوان زانایان و شەرعناسان و فەیلەسوف و نووسەران دا، جێگەی تێڕامان و قسە لەسەر كردنی زیاترە و بیر و بۆچوونی جیاوازە و لەرابردووشدا ڕاڤە و لێكدانەوەی جیاوازی بۆ كراوە.\nچەمكی تەسەوف (سۆفیزم) لەڕوانگەی زمان و زاراوەسازییەوە\nسەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی سۆفیگەری (سۆفیزم) وەكو هەر چەمكێكی تر، زۆر بیروڕای جیاواز هەیە، لەوانە د. جەعفەر عەلی دەڵێت: “بناغەی وشە و زاراوەی سۆفییەت (تەسەوف) لە وشەی (سوف) خوری یەوە هاتووە، چونكە سۆفییەكان پێیان وایە جلوبەرگی خوری جلوبەرگی پێغەمبەرانە (دروودی خوایان لێ بێت) و دروشم و هێمای وەلی و پیاوچاكان بووە و هەمیشە لەبەریان كردووە “(5).\nڕایەكی تر هەیە، كە وشەی (التصوف) لە (صفا‌ء)ەوە هاتووە و بەڵگەشیان ئەم فەرموودە پیرۆزەی پێغەمبەرە (دروودی خوای لێ بێت)، كە دەفەرموێت : ” ذهب صفو الدنيا ويبقي الكدر”.\nبۆ چوونێكی تریش هەیە، كە وشەكە یۆنانییە و لە بنەڕەتدا لە وشەی (سۆفیا)وە هاتووە، كە بە مانای زانین دێت(6)، بەڵام (شێخ عبدالكریم القشیری) لەكتیبەكەیدا ڕای وایە: بناغەی وشەكە دەگەڕێتەوە سەر ناوی (صفە)ی مزگەوتی پێغەمبەر (دروودی خوای لێ بێت(7)، هەوەك دەشبێت زاراوەی تەسەوف لە وشەی (صف)ی ڕیزی جەماعەتی نوێژی بەكۆمەڵەوە وەرگیرابێت، ئەوانەی بەتایبەت لە ڕیزی یەكەمی خواپەرستی و نوێژدا لەپێشەوەن(8)\nهەروەك هەندێك دەڵێن وشەی (تەسەوف) لە چوار پیت پێكهاتووە و هەر پیتێكی واتایەكی سەربەخۆ و تایبەتی هەیە، بەشێوەیەك پیتی (ت) واتای تەوبە و گەڕانەوە بۆ لای خوا، پیتی (س) بە واتای پاككردنەوە (سەفا)ی ڕۆح و دڵ و دەروون، پیتی (و) بە واتای (ویلایەت) پشتگیری و گەردنكەچی، پیتی (ف) واتای (فەنابوون بۆ خوا) و لەپێناوی خودا و عەشقی خودایی، كە بەرزترین پلەی سۆفییەتە(9).\nباسی دووەم: ڕێباز (تەریقەت)ی نەقشبەندی، سەرهەڵدان و بڵاوبوونەوەی لە هەرێمی كوردستان\nدوابەدوای دەركەوتنی سۆفیزم وەك بیروباوەڕێكی ئایینی بەهێز، چەندین ڕێبازی تەسەوف سەریانهەڵدا، كە یەكێك لە ڕێبازە دیار و بەرچاوانە ڕێبازی نەقشبەندی بوو، ناوچەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە لانكە و كانگای سەرهەڵدان و بڵاوبوونەوەی ئەم ڕێبازە دادەنرێت، لەگەڵ باسكردنی ڕێبازی نەقشبەندی دا ناوی (مەولانا خالیدی نەقشبەندی) دەهێنرێت، بەڵام لەڕاستیدا ئەم تەریقەتە لەسەر دەستی (شێخ بەهائەددینی نەقشبەندی) دامەزراوە، بەڵام دواتر لەلایەن (شێخ عەبدولخالقی گۆجەوانی)یەوە یاسا و ڕێسا و ڕێنماییەكانی بۆ دادەنرێت.\nپاش ئەوەی (شێخ مەولانا خالدی نەقشبەندی) لەساڵی (1808ز) لە تەمەنی سی ساڵیدا ڕوودەكاتە هندستان و لەشاری (دەلهی) چەندین ساڵ لەبەردەستی (شێخ عەبدوڵڵای دەهلەوی)دا دەخوێنێت، تەمەسووكی پێوە دەكات و ئیرشادی تەریقەتەكەی لێ وەردەگرێت، لەساڵی (1811ز) دەگەڕێتەوە بۆ عێراق بە مەبەستی ئیرشاد و ڕێنموونیكردنی موسوڵمانان و لەنێوان سلێمانی و بەغدادا جێگۆڕكێ دەكات(10).\nمامۆستا مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس لە كتێبەكەیدا دەنووسێت: (هەرچەندە لە زەمانی كۆندا تەریقەتی نەقشبەندی لە كوردستاندا لە پێش هاتنەوەی (مەولانا خالدی نەقشبەندی) لە هندستان نیشانەی هەبووە، بەڵام لەو سەردەمانەدا وەك تەریقەتێكی ناسراو نەبووە و لەناو خەڵكیدا ناوبانگی نەبووە(11). دەتوانین تەریقەتەكانی سۆفیگەری لەناو نەتەوەی كورددا بەشێوەیەكی گشتی بۆ ئەم بەشانە دابەش و پۆلێن بكەین(12):\nیەكەم: تەریقەتەكانی كوردی شیعە، كە نیعمەت ئیلاهی و خاكسالاری دەگرێتەوە.\nدووەم: تەریقەتەكانی كوردی سوننە، كە (قادری و نەقشبەندی) دەگرێتەوە.\nبێگومان، كە خاكی كوردستان پارچەیەكی زیندووی جیهانی ئیسلامی بووە، هەر لە كۆنەوە خەڵكەكەی باوەڕیان بە ئایینی پیرۆزی ئیسلام هێناوە و موسوڵمان بوون، ئەمەش زەمینەیەكی باش و گونجاوبوو بۆ سەرهەڵدانی چەندین جۆری جیاوازی وەكو تەریقەتی (قادری و نەقشبەندی) لەسەر دەستی شێخ و رێبەرە ئایینیەكانی ناوچەكە، وەكو سەرهەڵدانی ڕێبازی (قادری) لەسەر دەستی (شێخ مارفی نۆدێ)، ڕێبازی (نەقشبەندی) لەسەر دەستی (شێخ مەولانا خالیدی نەقشبەندی).\nمەولانا خالیدی نەقشبەندی بەهۆی فیراسەتی ئیمانداری و ئارامگرتن و هەڵكەوتووی خۆیەوە، دواتر پشوودرێژی بۆ بڵاوكردنەوەی رێبازەكەی لە چەقی (تەریقەتی قادری)دا، كە شاری سلێمانی بوو، توانی هەردوو شێخی قادری (شێخ عەبدوڵڵا) و (شێخ ئەحمەدی سەردار)، كەسەر بە لقی ناوچەی (سەرگەڵوو)ی بنەماڵەی شێخانەی بەرزنجە بووە، بخاتە ژێر هەژموون و ركێفی تەریقەتە نوێیەكەیەوە و پەیوەندی پێوە بكەن(13).\nپێویستە بزانین، كە ساڵانی (1811-1820ز) بە پڕ بەرهەمترین ڕۆژانی رێبازی نەقشبەندی لەكوردستاندا دەژمێردرێن، ئەم ڕێبازە نوێیە پشتیوانییەكی جەماوەری بەرفراوانی لێ كرا. سەرباری ئەوەی، كە بەردەوام ڕووبەڕووی دوژمنایەتی قادرییەكان و ناو بەناو دوژمنایەتی میرانی بابان لەسلێمانی دەبۆوە(14).\nبەڕای (میهرداد ئیزەدی) هەڵمەتی بانگەشەی (مەولانا خالیدی نەقشبەندی) بۆ ڕێبازەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (1779ز)، هەروەكو لە كتێبەكەیدا نووسیوێتی: “مەولانا ساڵی 1779زایینی هەڵمەتێكی بۆ پەیداكردنی لایەنگر لە رێگەی دیاریكردنی ژمارەیەكی زۆر نوێنەران (خەلیفە) لە كوردستان و ئەو دیوی كوردستاندا دەستپێكرد”(15).\nلە بارەی ژمارەی خەلیفەكانی (مەولانا خالیدی نەقشبەندی)ەوە، مامۆستا مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس لە كتێبی (یادی مەردان)دا، ژمارەی خەلیفە كوردەكانی مەولاناخالیدی بە (34) خەلیفە و خەلیفە بێگانەكانیشی بە (33) خەلیفە داناوە(16).\nهەروەها سەبارەت بە ژمارەی مورید و لایەنگرانی، (مستەر ڕیچ) لە كتێبەكەیدا، ژمارەی موریدەكانی مەولانای لە ساڵی (1820ز)دا-كە هاوكاتی ساڵی سەردانەكەی بووە بۆ كوردستان- بە (12000) مورید دادەنێت(17).\nمامۆستا عەباس عەزاویش لە بابەتێكیدا، موریدانی تەریقەتی نەقشبەندی لە عێراقدا لەسەردەمی حوكمڕانی كۆماریدا بە (20000) كەس دادەنێت(18).\nمەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس دەڵێت: “لەناو خەڵكیدا واباوە، كە (شێخ مارفی نۆدێ) بووە بە ناحەز و دژی مەولانا خالید، ئەمەش وایكردووە مەولانا لە سلێمانی دەرچێت و بەرەو بەغداد كۆچ بكات”(19) .\nتەنانەت شێخ مارف دووجار كاك ئەحمەدی شێخی كوڕی و عەبدوڕەحمان تاڵەبانی خەلیفەی خۆی بۆ كوشتنی دەنێرێت، بەڵام كاری كوشتنەكەیان بۆ جێبەجێ ناكرێت و دەگەڕێنەوە(20)، بۆیە مەولانا خالیدی نەقشبەندی ناچار دەبێت هەڵبێت، كە ئەم ڕووداوەش هاوكات بووە لەگەڵ گەشتە بەناوبانگەكەی (مستەر ڕیچ) بۆ كوردستان لە نێوان ساڵانی (1820-1823ز)، ناوبراو لە یاداشتەكانیدا بەم جۆرە ڕووداوەكەی تۆماركردووە و نووسیوێتی: “ئەم بەیانییە شێخ خالیدی بەناوبانگ هەڵهات. لەگەڵ ئەوەشدا، كە هەڵهاتنەكەی نهێنی و بەپەلەبوو، بەڵام توانی هەر چوار ژنەكەی لەگەڵ خۆیدا بەرێت. هێشتا نەزانراوە بەرەوكوێ ڕۆیشتوە؟ چەند رۆژێك لەمەوبەر كوردەكان لە پلەیەكی بەرزتر لە عەبدولقادر- مەبەستی شێخ عەبدولقادری گەیلانی یە- دایان دەنا . پاشا – مەبەستی میرانی بابانە لە سلێمانی – عادەتی وابوو لەبەردەمیدا ڕادەوەستا و قلیانی بۆ تێدەكرد، كەچی ئەمڕۆ پێی دەڵێن: كافر و داستانی زۆر لەبارەی فیز و كافری و زەندیقییەوە دەگێڕنەوە؟! لەبارەی هۆی هەڵهاتنیەوە قسەی جۆرا و جۆر دەكرێت. هەندێك دەڵێن: دەستی كردبووە ئاژاوەنانەوە لەنێوان پاشا و براكانیدا، كە ویستبوویان لای پاشا لەگەڵیدا ڕووبەڕوو ببنەوە، هەندێكی تریش دەڵێن: دەستی كردبوو بە دانانی بناغەی مەزهەبێكی نوێ و دەیویست خۆی بكات بە گەورەی دنیایی وڵاتەكە. گومانی تێدا نییە، كە زۆر شتی لەبارەوە وتراوە و شتی زۆر لەمانە زۆرتری دراوەتە پاڵ. مەلا و سەیدەكان لە سەرووی هەمووشیانەوە شێخ مارف – مەبەستی شێخ مارفی نۆدێیە -، هەموو ڕقیان لە شێخ خالیدە و ئەویش كاتێك كە دەسەڵاتی هەبوو، هەموو ئەمانەی بەزاندبوو”(21).\nباسی سێیەم: خەسڵەت و بنەماكانی ڕێبازی نەقشبەندی\nڕێبازی نەقشبەندی وەكو ڕێبازێكی ئایینی ئیسلام، كۆمەڵێك بنەمای سەرەكی و گرنگی هەیە، كە لە یانزدە بنەمادا دەتوانین ئاماژەیان پێ بكەین.\nلە ڕاستیدا دامەزرێنەری ڕێبازەكەوە، كە خواجە (عەبدولخالق گۆجەوانی)یە هەشت بنەمای بۆ دانراوە، هەروەكو نووسەری كتێبی (مەولانا خالید و تەریقەتی نەقشبەندی) سەید تاهیری هاشمی ئاماژەی پێداوە، بەڵام دواتر، كە (مەولانا خالیدی نەقشبەندی) گەشەی بەم ڕێبازە ئایینیە داوە و سێ بنەمای تری بۆ زیاد كردووە.\nهەشت بنەماكانیش بریتیین لە(22):\n1-هۆشی هەنووكەیی: واتا نابێت بیئاگایی و غافڵبوون زەفەر بەكار و كردەوە و تەنانەت هەستەكانیشی بەرێت.\n2-سەربەرزكردنەوە: بە مەبەستی دووركەوتنەوە لە ڕوانینی حەرام، پێویستە پەیڕەوكاری نەقشبەندی سەیری بەردەمی خۆی بكات و سەیری ئەملا و ئەو لای خۆی نەكات تا بیری بەلای شتی ترەوە بچێت.\n3-گەشت لە نیشتمان: واتا پێویست نییە پەیڕەوكاری ئەم ڕێبازە گەشت بكات بۆ وڵاتی غەریبی لەپێناوی مەرامەكانیدا، بەڵكو پێویستە لە كردار و ئاكاری ناپەسەندەوە بۆ ڕەوشت پەسەندەوە گەشت بكات و لەماڵی خۆی دابنیشێت و خۆی تووشی غەمی دوورە وڵاتی نەكات.\n4-تەنیایی لەناو كۆڕدا: واتا پێویستە بە ڕووخسار و ڕواڵەت لەناو كۆمەڵ و مەجلیسدا بێت، بەڵام بە ناوەرۆك و دڵ لەگەڵ خوادا بێت.\n5-یادكردن (زیكر): بریتییە لە یاد (زیكر)كردنی خوای گەورە بە زارەكی یان بە دڵ.\n6-گەڕانەوە: ئەو كەسەی، كە یادی خوا دەكات، پێویستە بەردەوام ئەوەی لەدڵیدا بێت، كە خودایە من لەو یادكردنە تەنها مەبەستم ڕەزامەندی تۆیە و بەردەوام بگەڕێتەوە بۆ لای خودا و تەنها مەبەستی زاتی ئەو بێت.\n7-پارێزگاری: مەبەست پارێزگاریكردنە لەو یاد (زیكر)ە، بەوەی كە لە ساتێكدا چەند جار ئەو ویردە دووبارە بكاتەوە بۆ ئەوەی بیر و هۆشی بەلای شتی تردا نەڕوات، پارێزگاری لەو ئاراستەیە بكات كە گرتوویەتیەبەر.\n8-بیرهێنانەوە: پێویستە پەیڕەوكاری نەقشبەندی (سۆفیزم) بەردەوام وشە و ویردەكان لەڕووی هۆشداری و بە ئاگاییەوە بڵێت و لە هەموو كاتێكدا بزانێت كە ئەو لە بارەگای خوای گەورەدایە.\nئەمانە ئەو بنەمایانە بوون، كە پێشتر ئاماژەمان پێكرد، كە لەلایەن (خواجە عەبدولخالق گۆجەوانی)یەوە دامەزرێنەری ڕێبازی نەقشبەندی (سۆفیزم) لەجیهاندا بۆ ڕێبازەكەی دایناوە، كە بنەمای تۆكمە و گرنگ و ڕاست و درووستی ڕێبازەكەین، وەكو خەسڵەت و سیما و بنەمای ئەو ڕێبازە دەناسرێت، هەڵگری ڕێبازەكەی (سۆفی) پێ دەناسرێتەوە و هەموویان هەڵقوڵاوی شەریعەتی ئیسلامن.\nسەبارەت بەو بنەمایانەی، كە لە دوای ناوبراو، (شێخ مەولانا خالیدی نەقشبەندی) بۆ ڕێبازەكەی وەكو بنەما زیادكردووە، بریتیین لە(23):\n1- وەستانی كاتی: مەبەست لەوەیە كە پەیڕەوكاری نەقشبەندی لەگەڵ خوای خۆیدا چەند كاتێك گفتووگۆ بكات و بزانێت لە دۆخی بێئاگایی یان ئاگایی دایە.\n2- وەستانی ژمارەیی: واتا یادكەرەوە پێویستە لەكاتی یادكردنەوە (زیكر)دا ڕەچاوی ژمارەی زیكر و یادكردنەوەكانی بكات لە هەر هەناسەیەكیدا لە سێ یان پێنج یان حەوت تاوەكو بیست و یەك جار بەردەوام بێت.\n3- وەستان لە دڵدا: واتا لەكاتی یادكردنەوە (زیكر)دا دڵت لای خودا بێت و دڵ بەردەوام هوشیار و بە ئاگا و ئامادەی یادی خوا بێت، بەبێ سەرقاڵبوونی زیاد لەپێویست بەدنیاوە.\nبەشی دووەم: بزووتنەوەی حەقە لە هەرێمی كوردستان\nباسی یەكەم: چەمك و پێناسەی حەقە\nوشەی (الحق) یەكێكە لەناو و سیفەتەكانی خوای پەروەردگار، لە زمانی كوردیشدا هەق (حەق) هەروەكو لە فەرهەنگە كوردییەكاندا بەواتای (ڕەوا، كرێ، بەش، ڕاست و درووست، كۆڵین و دانەوە) هاتووە (24).\nلە قورئانی پیرۆزدا (194) جار ئەم وشەیە هاتووە، كە بەواتای جیا جیا هاتوون، لەوانە خوای گەورە، موسوڵمانان، ڕێبازی ئیسلام، قورئان، ڕاستی و ماف و … هتد (25).\nبەڵگەی ئایەتە پیرۆزەكانی قورئان هەروەكو خوای گەورە دەفەرموێت:\n1- (ذلك بأن الله هو الحق)(26) .(الحق) لێرەدا مەبەست (الله) جل جلالە.\n2- (ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق)(27) .(الحق) مەبەست (القرآن)ة.\n3- (ذلك بأن الذين كفروا اتبعوا الباطل وإن الذين آمنوا اتبعوا الحق من ربهم)(28) .(الحق) ليَرةدا مةبةست ليَى رَيَبازى ئيسلام و موسولَمانانة.\n4- (فلما أنجاهم إذا هم يبغون في الأرض بغير الحق)(29) . (الحق) لێرەدا بەواتای (ماف و ڕاستی و درووستییە).\n5- (له دعوة الحق)(30). لێرەدا (الحق) بەواتای بانگەواز بۆ ڕێبازی ئیسلام دێت.\nسەبارەت بە پەیوەندی ڕێبازی حەقە بە ئیسلامەوە لەوەوە هاتووە، كە شوێنكەوتووانی ئەم ڕێبازە بۆ هەر شتێك وشەی (حەق)یان بەكارهێناوە (واتە: كارەكە ڕاست و ڕەوانە)، پێیان وابووە كە ڕێبازەكەیان لە ئایینی ئیسلام وەرگیراوە، كە ڕێبازێكی حەق و ڕاستە(31)، بەڵام (د. حوسێن خەلیقی) پێی وایە: (حەقە لە سەرەتادا زۆرتر ئەم زاراوەیە لای ئەوانەوە دەركەوتووە و بەكارهاتووە، كە لە حاڵەتی زیكری نهێنی و خۆتەرخانكردن بۆ بەندایەتی خوا، لە خەیاڵێكی قووڵ دا بوون. ئەمانە، كەوتوونەتە حاڵەتێكی بێهۆشی و بێئاگایی لەخۆیان و لەدەوروبەریان)(32).\nلە بەرامبەردا (محەمەدی مەلا كەریم) دەنووسێت: (من وای بۆ دەچم ناونانی كۆمەڵەكە بە (هەقە)، لە شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵەوە بووبێت، ناونانەكەشی پەیوەندییەكی بە پاشماوەی (ئەهلی هەق)ەوە هەبێت، كە ئێستا لە گەلێ لای كوردستانی ئێراق و ئێراندا هەن. لە هەموو ئەمەش زۆرتر، وشەی (هەقە) تێكڕا بەسەر زمانی پێشەوایانی تەسەوفەوە بووە)(33).\nهەروەها مستەفا عەسكەریش پێی وایە، كە وشەی (هەقە) لە زۆری بەكارهێنانی وشەكەوە لەلایەن (هەقەكان)ەوە هاتووە، كە دەڵێت: “هەر قسەیەكی ڕاستیان بیستبێ و هەر كردەوەیەكی بەجێیان دیبێ، وتوویانە (هەقە)، ئیتر وردە وردە ناوی (هەقە)یان بەبەردا بڕاوە “(34).\nدیارە ڕێبازی حەقە بەشێكە لە ڕێبازی نەقشبەندی، كە ئەوانیش پەیڕەوی (تەسەوف) دەكەن، چەمكی (هەق) لە بیروباوەڕی تەسەوفدا پانتایەكی بەرفراوانی هەیە، ئەگەر لای خەڵكی ئاسایی هەق چەند مانایەكی هەبێت، ئەوا لای سۆفی، هەموو هەقیقەتەكان لەئەنجامدا دەچنەوە سەریەك هەقیقەت، كە ئەویش بەمانای خوای پەروەردگار دێت(35).\nپێناسەی بزووتنەوەی حەقە:\nسەبارەت بە پێناسەیەكی دیاریكراو بۆ بزووتنەوەی حەقە تەنیا پێناسەیەكمان نییە، بەڵكو راو بۆچوونی جیاواز و پێناسەی هەمەجۆر بۆ ئەم كۆمەڵەیە كراوە لەلایەن نووسەر و مێژوونووس و توێژەرانەوە، كە لێرەدا هەندێكیان بەم شێوەی لای خوارەوە دەخەینەڕوو:\nمستەفا عەسكەری پێناسەی بزووتنەوەی حەقە دەكات و دەڵێت: “وەچەیەكی ڕێبازی سۆفییە، كە ئەگەڕێتەوە سەر تەریقەتی نەقشبەندی، كە بەهۆی مەولانا خالیدی نەقشبەندییەوە لە كوردستاندا بڵاوبۆوە” (36) .\nهاوڕێ مەحمودیش بەم جۆرە پێناسەی دەكات و دەڵێت: “بزووتنەوەی حەقە یەكێكە لە وەچەكانی تەریقەتی نەقشبەندی و بزووتنەوە ئایینی و نیشتمانییەكانی سەرەتای سەدەی نۆزدەیەم لە كوردستان و خاوەنی تێڕوانینی تایبەت بەخۆیانن و تا ئێستاش لە فۆرمێكی جیاواز لە ڕابردوویاندا شوێنەوار و تەكیە و خانەقایان لە كوردستاندا ماوە “(37)، بەڵام مامۆستا شاكر فەتاح ڕایەكی تری هەیە و دەڵێت: “حەقەكان ڕێڕەوی نەقشبەندیان گۆڕی و خستیانە شێوەی ڕێڕەوی حەقە، كە تڵپەی ڕێ ڕەوی نەقشبەندی یە. ئەگەر هیچی نەڵێین ئەوە دەڵێین، كە بووەتە هۆی بێ كار و فرمانی و گێژ و وێژی و نەزانی. لەبەرئەوە پێویستە بەهەموو هێزێكمانەوە كۆشش و خەبات بكەین ئەمانەی بوون بە حەقە بیانخەینەوە سەر ئایینە پاكەكەی ئیسلام..”(38).\nباسی دووەم: ڕێبازی حەقە، بنچینە و پەیدابوونی، زنجیرەی تەریقەت و سنووری نیشتەجێبوونی جوگرافیان\nدوای دەركەوتنی ناووبانگی (شێخ مەولانا خالیدی نەقشبەندی) و هەژموونی تەریقەتی نەقشبەندی لەكوردستاندا، بنچینەی سۆفیگەرییانەی هەقە بەوەرگرتنی تەریقەتەكە لەلایەن (شێخ ئەحمەدی سەردار)ی سەرگەڵووییەوە لە (مەولانا خالد) دەستیپێكرد، هەرچەندە جێی باسە لەسەرەتادا (شێخ ئەحمەدی سەردار) خەلیفەی تەریقەتی قادری بووە و موریدی (شێخ مارفی نۆدێ) بووە لە شاری سلێمانی، كە ڕێبەری تەریقەتی قادری لە كوردستاندا كردووە (39).\nدوای ئەوەی (مەولانا خالید) تەریقەتی دا بە (شێخ ئەحمەدی سەردار)، لێرەوە بنچینە و ئەسڵی تەریقەتی نەقشبەندی لە ناوچەی سورداشی نزیك بە شاری سلێمانی دەستپێدەكات لە دەوروبەری ساڵانی (1811-1815ز).\nپاش ئەویش شێخ قادری كوڕی ناسراو بە (شێخ قادرە سوور) تەریقەتی خەڵكی داداوە، ئەمیش شێخ موحەممەدی ئیلەڵڵای كردووە بەجێگری خۆی. لەدوای ئەویش حاجی شێخ مستەفای كوڕی حاجی شێخ ڕەزا تا كۆچی دوایی كردنی لە ساڵی (1915ز)دا تەریقەتی داداوە، لەسەر وەسێتی خۆی شێخ مەلا ئەحمەدی گەڵنێری تەریقەتی خەڵكی داداوە و بووەتە جێگری ناوبراو تا لە ساڵی (1919ز)دا كۆچی دوایی كردووە. لەسەر وەسیەتی ئەم زاتەش تەریقەتەكە دراوە بە شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە لە ساڵی (1920ز)دا لە ناوچەی سەرگەڵووی سورداش بووەتە شێخی ئیرشاد و تەریقەتی خەڵكی ناوچەكەی داوە.\nلە سەردەمی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)دا، بزووتنەوەیەكی ئایینی- كۆمەڵایەتی بەناوی (هەقە) سەرهەڵدەدات، كە خودی شێخی ناوبراو (واتە: شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) ڕێبەری دەكات و بەردەوام لەفراوانبووندا بووە، لە ماوەیەكی كەمدا خەڵكانێكی زۆر لە ناوچە سوورداش و مەرگە و ڕانیە و كۆیە و ئاغجەلەر و شوان و كەركوك تەریقەتیان لەسەردەستی ئەودا وەرگرتووە(40).\nزنجیرەی تەریقەتپێدان و ئیرشادكردن\nتەریقەتی نەقشبەندیش وەكو سەرجەم تەریقەت و ڕێبازە ئایینییەكانی تر، لەدوای ئەوەی، كە (شێخ پەیوەندی ڕوحانی دەگرێت و دەچێتە ناخی كەسایەتییەوە و تێدەكۆشێت، كە وەك ئەو بێت، ئیتر ئەم خاڵە دەبێتە پەیوەندی ناسراویان، زنجیرەی تەریقەت و ئیرشادكردن دێتە ئاراوە)(41) .\nزنجیرەی تەریقەتی هەقەكان لە (شێخ مەولانا خالیدی نەقشەبەندی)یەوە دەستپێدەكات، تا (7) خەلیفە بەردەوام بێت و لە (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)دا كۆتایی دێت، كە شەجەرە و زنجیرەی ڕیزبەندی یەكەی بەم شێوەیەی لای خوارەوەیە(42):\n1-شێخ ئەحمەدی سەردار.\n2-شێخ قادری كوڕی ناسراو بە (شێخ قادری سوور).\n3-شێخ ڕەزای عەسكەر.\n4-شێخ محەممەد ئیلەڵڵا.\n5- حاجی شێخ مستەفای كوڕی حاجی شێخ ڕەزای عەسكەر.\n6-شێخ مەلا ئەحمەدی گەڵنێری.\n7-شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە.\nسنووری جوگرافی بزووتنەوەی حەقە\nسەبارەت بە دەستنیشانكردنی سنوورێكی جوگرافی جێگیر بۆ شوێنكەوتووانی بزووتنەوەی حەقە، بەهۆی هەلومەرجی سیاسی و گۆڕانكاری دانیشتوان (دیمۆگرافی) و سیاسەتی ڕاگواستن و كارەساتی نالەباری ئەنفالی ساڵی (1988ز)ی ڕژێمی بەعس دژ بەسەرجەم خەڵكی كوردستان، لە نێویاندا حەقەكان. پاشان درووستكردنی بەنداوی دوكان، بەم هۆیەوە گواستنەوەی دانیشتوانەكەی و ژێرئاوكەوتنی ژمارەیەك گوندی حەقەنشینی ناوچەكە و ڕاگواستنیان بۆ ناوچەكانی تری كوردستان وەكو بەكرەجۆ، چوار -قوڕنە، ژاراوە، سەنگەسەر، بازیان.\nناتوانرێت كارێكی وا قورس بە ئاسانی ئەنجامبدرێت، بەڵام بەگشتی دەكرێت ناوچەكانی سنووری بازنەی حەقەنشین بەم شێوەیە دیاری بكرێت: هەروەك لە ئیسایكلۆپیدیای گشتیدا هاتووە: “تەنها لە ناوچەی سوورداشی نزیك شاری سلێمانی و چەند گوندێكی كەركوكدا بڵاوبوونەتەوە”(43)، بەڵام لەڕاستیدا سنوورەكە زۆر لەوە فراوانترە لەوانە: جگە لە چەقی هەردوو پارێزگای كەركوك و هەولێر، لە شارۆچكەی تۆپزاوا، بنە سڵاوە، قەزای كۆیە و دێهاتەكانی و ناحیەی تەق تەقیش هەن (44) .\nهەروەها لە ناوچەكانی تۆربە، گەڵنێری، سارتكە، كەلكەسماق، شوان، شێخ بزێنی، قەڵاسێوكە، ئاغجەلەر، سورداش، خەلەكان، خەرابە، قازی بەگیان، كڵێسە، ساتوقەڵا، بازیان، خوڕخوڕە، یاخیان، كوێرەكانی، شارستێن، بنگرد، قەڵادزە، سەنگەسەر، ڕانیە، بەستەسێن، بەكرەجۆ، ژاراوە، مەلاهۆمەر، خۆشناو، چوارقوڕنە و… هتد هەن (45).\nهەروەها هەقەكان لە ناوچەكانی (دۆڵی جافایەتی، ناوچەی ئاغجەلەر، عەسكەر، مەرگە، دەشتی كۆیە، گەرمیان و كەركوك هەن)(46) .\nهەروەها مامۆستا شاكر فەتاح لە یاداشتەكانیدا بەناوونیشانی (ئاوێنەی ژینم)، كاتێك لەساڵی (1942ز)دا قائیمقامی قەزای ڕانیە و لە ساڵی (1946ز)دا قائیمقامی قەزای چەمچەماڵ بووە، لەبارەی حەقەكانی ناوچەكەوە دەنووسێت: (حەقەكان بەهەموو لایەكی كوردستانی ئێراقدا بە تایبەتی بەناو بەشی (سۆران)دا بڵاوبوونەتەوە و لە ناوچەی ڕانیەدا دوو سێ گوندێكیان هەبووە، كە ئاغاكانی پشدەر چاویان بڕیبووە داگیركردنی ئەو گوندانە)(47).\nهەروەها لە كۆمەڵە رۆژنامەی چەمچەماڵیشدا كە لە ساڵی (1946ز) كە قائیمقامی قەزای چەمچەماڵ بووە دەریكردووە لە ژمارە (7)دا دەنووسێت: (حەقەكانی چەمچەماڵ لە نزیكەی (35) گونددا دانیشتوون(48).\nبەشی سێیەم: بزووتنەوەی حەقە، گەشەكردنی، لقەكانی، بنەماكانی و جیهانبینی بیری حەقە\nباسی یەكەم: لقەكانی بزووتنەوەی حەقە (مامەڕەزای و حەمەسووری)\nهەروەكو لە باسی پێشوودا ئاماژەمان پێكرد، زنجیرەی ڕێبازی تەسەوف لە (شێخ مەولانا خالیدی نەقشبەندی)یەوە دەستپێدەكات، یەكەمین كەس كە تەریقەتی لە كوردستان لێی وەرگرتووە و بۆتە خەلیفەی، (شێخ ئەحمەدی سەردار) بووە لە ناوچەی سەرگەڵووی شارباژێڕ، زنجیرەی ئەم تەریقەتە بەردەوام بووە تا دەگاتە (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)، كە ڕێڕەوی بزووتنەوەی حەقە لەم شێخەوە دەستپێدەكات، ناوبراو لە تەمەنی (29-30) ساڵاندا پێشەوایەتی تەریقەتی نەقشبەندی بە بەرگێكی نوێوە بەناوی (حەقە) وەرگرتووە(49) .\nهەر لەم بارەیەوە نووسەری بیانی و رۆژهەڵاتناسی بە ڕەگەز دانیماركی (مارتن ڤان برۆنسەن) دانەری كتێبی (ئاغا و شێخ و دەوڵەت)، سەبارەت بە (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) و ڕێبازەكەی نووسویەتی: (شێخ عەبدولكەریمی سەرگەڵوو هەرچەندە بە نەقشی (نەقشبەندی) دادەنرێت، وەلێ هێندە لە تەریقەتەكەی دووركەوتۆتەوە، كە دەتوانرێت بەڕێچكەیەكی نوێ ناوببرێت)(50).\nدیارە بەڕای توێژەر هۆكاری ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە لە سەردەمی ئەم شێخەدا شوێنكەوتووانی ڕێبازی نەقشبەندی لە ناوچەی سەرگەڵو و دەوروبەری وەكو سۆفی و موریدەكانی (حەقە) ناوبراون نەك بە سۆفی! ئەمەش هۆكارەكەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە سۆفی و موریدەكانی شێخ بەردەوام وشەی هەقەیان دووبارە دەكردەوە(51).\nسەرەتای دەركەوتنی حەقە وەكو بزووتنەوەیەكی ئایینی –كۆمەڵایەتی، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە (1892-1942ز)، دەتوانین ساڵی (1920ز)، كە ساڵی دەركەوتنی (شێخ عەبدولكەریم)ە وەك دوا شێخی تەریقەتی نەقشبەندی وەك سەرەتای مێژووی دامەزراندنی حەقە دیاری بكەین(52).\nكاتێك مورید و مەنسوبەكانی شێخ لەبەری كۆیە و ناوچەی میرزا ڕۆستەم و كەلكەسماق زیادیان كرد، داوایان لە شێخ كرد تەكیەیەكیان بۆ بكاتەوە، بۆیە شێخیش بەداواكەیان رازی بوو لە ساڵی (1922ز)دا بڕیاریدا لە گوندی (كەلكەسماق) تەكیەیەكی نوێ بكاتەوە و چەند زەوی و موڵك و ئاوێكی بۆ كڕی و خستیە خزمەتی تەكیەكەوە، (مامەڕەزا)ی برای كردە خەلیفەی ئەو تەكیەیە و بەهاوكاری خەڵكی گوندەكە مزگەوتێكیان درووستكرد لەو گوندە، بەم شێوەیە خانەقای (كەلكەسماق) وەك بنكەیەكی تری گرنگی ئاییینی و جەماوەری بزووتنەوەكە، ڕۆڵێكی بەرچاوی گێڕا لە كۆكردنەوەی مورید و هەوادارانی لە دەوری ڕێبازی (حەقە)، تا ئێستاش جەماوەری هەقە سەردانی ئەم خانەقایە دەكەن، ئێستا كوڕەزاكەی واتە: شێخ هاورێ كاكەحەمەی كوڕی مامە ڕەزا سەرپەرشتی دەكات(53).\nڕێبازی حەقە، كە سەر بە ڕێبازی نەقشبەندی یە لە سەردەمی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)دا بووژانەوە و گەشەكردنی زۆر و بێ وێنەی بەخۆوە بینی و كۆمەڵێك مورید و هەواداری لە ناوچەكانی (سورداش و میرزا ڕۆستەم و كۆیە و شوان و ئاغجەلەر و كەركوك و سلێمانی و تەنانەت پشدەر و ناوچەی مەرگەی لەدەوری خۆی كۆكردبۆوە و ئەو ناوچانەی داگیركردبوو)(54).\nبزووتنەوەی هەقە تا ئەهات زیاتر پەرەی ئەسەند، بەهۆی هەڵوێستی شۆڕشگێڕی و كوردانەیانەوە، بە تایبەتی دوای ڕووداوی رۆژی ڕەشی شەشی ئەیلوولی ساڵی (1930ز)ی بەردەركی سەرای سلێمانی و كوژران و دەستگیركردنی ژمارەیەكی زۆر لە خۆپیشاندەرانی شاری سلێمانی لەلایەن هێزەكانی سوپای ئینگلیزەوە، بەردەوام ئەو هێزانە چاودێری وردی هەر كۆڕ و كۆبوونەوەی گروپێكی سیاسی و كۆمەڵایەتیان دەكرد، بە تایبەتی حەقەكان، كە گرووپێكی ئایینی-كۆمەڵایەتی ڕێكخراوبوون و بگرە ناوە ناوە خۆیان لە سیاسەتیش وەردەدا و پشتگیری (شێخ مەحمودی مەلیك) و جكومەتەكەیان دەكرد و دژی ئینگلیز بوون، خودی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)ی رێبەریان پەیوەندی دۆستانە و بەهێزی لەگەڵ (شێخ مەحمودی مەلیك)دا هەبوو، بۆیە ئینگلیز لە هەلێك ئەگەڕا بۆ دەستگیركردنی ڕێبەرەكەیان و سەركووتكردنی گرووپەكەیان، ئەوەبوو دەسەڵاتدارانی ئیگلیز بە پاساو و بیانووی ئەوەی ئەمانە دەستی دوژمنیان لەپشتە و بیری سۆسیالیستی لە ناوچەكە بڵاودەكەنەوە، لە ساڵی (1934ز) (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)ی ڕێبەریان و چەند كەسێكی دیكەیان لێ دەستگیركردن و بە دەستبەسەری ڕەوانەی لەگەڵ ژمارەیەكی زۆر لە ناسراو و كەسایەتییەكانی حەقە لە شاری كەركوك دایاننان، چەند كەسێكیشیان بۆ حەویجە لێ دوورخستنەوە. هەر كە موریدەكانی شێخ بەمە ئەزانن زۆریان لە حاڵەتی ئاسایی دەرئەچن و جلوبەرگی خۆیان لەبەر دائەماڵن و ئەیسووتێنن و گونیە لەبەرئەكەن و ڕووئەكەنە كەركوك و بە دروشم و هوتاف كێشان لەبەردەم بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی كەركوك داوای دەستبەجێ ئازادكردنی شێخەكەیان و هاوڕێكانی دەكەن. دواتر میری ناچاربوو پاش ماوەیەك هەموویان ئازاد بكات و ئەوانیش گەڕانەوە شوێن و حاڵی خۆیان(55).\nهەروەك ئەو گۆڕانكاریانەی، كە لە كۆتایی شێخایەتی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)دا لە ڕێبازی نەقشبەندیدا ڕوویدا، ڕێگا خۆشكەر بوو بۆ سەرهەڵدانی بیروڕای جیاواز ڕاستەوخۆ لە دوایی كۆچی شێخی ناوبراو لە ساڵی (1942ز)، ئەو جیاوازی و گۆڕانكاریانە زەقتر دەركەوتن، لق و باڵی جیاوازی لێ دەركەوت لە شێوەی بزووتنەوەی سۆسیالیستی و كۆمەڵایەتی یەكسانی خواز لەبەرگ و فۆرمێكی كاڵی ئایینیدا(56).\nهەرچەندە (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) لەدوای خۆی و لە كاتی سەرەمەگ و نەخۆشیدا مۆڵەتی شێخایەتی و ئیرشادی تەریقەتەكەی بەكەس نەداوە و كەسی لەجێگەی خۆی دانەناوە، بەڵكو لە كاتی نەخۆشی و پێش كۆچكردنیدا وتوویەتی: “كەس ئیزن نییە و كەس مەئزون نییە بۆ پێدانی تەریقەت و شێخایەتی”(57)، بەڵام پاش كۆچی دوایی شێخ، مامەڕەزای برای لە ماوەی دوو ساڵدا توانی كۆمەڵی هەقەكان لەڕووی ڕووخسار و ناوەرۆكەوە بەشێوەیەكی نوێتر ڕێكبخات، چوارچێوەیەكی بەرنامە بۆداڕێژراویان بۆ دابنێت، بەڵام ئەو ناكۆكی و ناتەباییەی، كە لە نێوان (مامەڕەزا)ی ڕێبەری لقی ناسراو بە (مامەڕەزاییەكان) و (حەمەسووری كڵاوقووت)ی ڕێبەر لقی ناسراو بە (حەمەسوورییەكان)دا ڕوویدا، بووە هۆی ناڕەزایی و جێی قسە و باس و دژایەتی خەڵكی(58).\nهەر بەهۆی ئەم ناكۆكیەوە ژمارەیەكی بەرچاو لە حەقەكان دوای (حەمەسوور)ی ڕێبەریان كەوتن و گوندی (شەدەڵە)یان جێهێشت، ڕوویان كردە گوندی (كڵاوقوت) لە ناوچەی (شوان)ی گەرمیان و تێیدا نیشتەجێبوون و دەستیان كرد بە جووتیاری و كشتوكاڵ و ئاژەڵداری. هەندێكی تری (حەقەكان) لە دێهاتی (قۆمەرغان و قەرانگۆی) مانەوە لە ناوچەی (سوورداش)ی نزیك بەشاری سلێمانی، دواتر ڕوویان كردە ناوچەی (یاروەلی) لە گەرمیان و لەوێ نیشتەجێبوون و پەیوەندیان بە لقی (حەمەسوورییەكان)ەوە كرد(59).\nڕێڕەوێكی تر،كە لە دوای كۆچی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) دەركەوت، ئەویش ڕێڕەوی (حەمە ئاغاییەكان) بوو، كە (حەمە ئاغای پشدەر) دیارترینیان بوو، كە گوندی (شەدەڵە)یان بە یەكجاری بەجێهێشت و بەرەو ناوچەی خۆیان، كە گوندی (كانی توو)ە لەبەری (مەرگە) گەڕانەوە، لە پاش مردنی (حەمەئاغا) ئەم ڕێڕەوە كۆتایی هات و نەما(60).\nلقێكی دیكەی (حەقە)، كە هەر لە دوای كۆچی شێخی ناوبراوی رێبەریان دەركەوت، لقەكەی حەقەی (شێخ عەبدوڵڵای شێخ مستەفای عەسكەر) بوو لە گوندی (عەسكەر)ی ناوچەی (ئاغجەلەر) –كە باوكی شەهیدی سەركردە عەلی عەسكەری دەكات- ئەم لقە زیاتر لقێكی دەرەبەگی بوو، لە هەمان كاتدا داوای گەڕانەوەی (حەقە)ی دەكرد بۆ سەر ڕێبازی ڕەسەن و ڕاستەقینەی (نەقشبەندی)(61).\nباسی دووەم: بنەماكانی بزووتنەوەی حەقە و جیهانبینی بیری حەقە\nدوای دەركەوتنی ڕێبازی (حەقە) وەك بزووتنەوەیەكی كۆمەڵایەتی و سۆسیالیستی جەماوەری، ئەم بزووتنەوەیە بە مەبەستی تۆكمەكردنی ڕیزەكانی، لەلایەن ڕێبەر و شێخەكانییەوە بەرنامەیەكی هەمەلایەنەی گرنگی بۆ سەرلەنوێ ڕێكخستنەوە و چاكسازیكردن لەژیانی لەژیانی ئابووری و كۆمەڵایەتی (حەقەكان)دا دانا، بەپێی بارودۆخی كۆمەڵگەی كوردەواری و داخوازی قۆناغ و ئەو سەردەمەی كە بزووتنەوەكەی پێدا تێپەڕیوە، گۆڕانكاری و بەرنامەڕێژی كردووە، بەتایبەتی هەردوو بەرنامەی (مامەڕەزا و حەمەسووری كڵاوقووت) وەكو ڕێبەری هەردوو لقە سەرەكییەكەی بزووتنەوەی حەقە (مامەڕەزاییەكان و حەمەسووریییەكان) لە دوای مردنی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە)ی شێخی تەریقەتیان.\nلێرەدا بەكورتی لەچەند خاڵێكدا بنەماكانی بەرنامەی بزووتنەوەی (حەقە) دەخەینەڕوو، كە لەلایەن هەردوو ناوبراوەوە داڕێژراون(62):\nیەكەم بنەمای كۆكەرەوەی ئەندامانی كۆمەڵە هەقەیە. لەسەر هەریەك لە ئەندامانی كۆمەڵی هەقە پێویست بووە، كە لایەنی هەق بگرن و لە ناهەقی و ستەم دوور بكەونەوە، با ئەم لایەنگری و دووركەوتنەوەیەش لە بەرژەوەندیشیاندا نەبێت، چونكە ڕێبازی حەقە خوا بەیەكەمین هەق دادەنێت و دەبێت هەموو حەقیقەتەكانی تری وەكو (دادوەری، ڕاستگۆیی، هاوبەشی، یەكسانی و برایەتی و … هتد) ملكەچی ئەم حەقیقەتە گەورەیەبن و لە سایەیدا ناهەقی نەكرێت.\nڕێبازی هەقە، هەقیقەت بەتەنیشت هەریەك لە (شەریعەت، تەریقەت و مەعریفەت)ەوە بە پایەیەكی گرنگی خواناسی دەزانێت، پێویستە ئەندامانی حەقە باوەڕیان پێی هەبێت و پەیڕەوی لێ بكەن.\n2-برایەتی (خوشك و برایی):\nمەبەست لەم بنەمایە، تەبایی و پێكەوەییە. هەموو ئەندامانی كۆمەڵی هەقە خۆیان بەخوشك و برای یەكتر داناوە، پێیان وابووە مافی یەكسان لە نێوانیاندا هەیە. خۆشەویستییەكی خوشك و برایانە، هەموویانی پێكەوە بەستووە و خۆیان بەیەك خێزانی گەورە داناوە و زۆرجار پێكەوە دانیشتوون و نانیان خواردووە. تەنانەت هەندێكجار لەیەك حەوشە و خانوودا وەكو كۆمەڵگەیەكی بچووك پێكەوە ژیاون وەكو حەمەسوورییەكانی گوندی كڵاوقووتی ناوچەی شوانی گەرمیان.\n3-نەهێشتنی جیاوازی چینایەتی:\nكۆمەڵی حەقە هەوڵیداوە لە ڕێگەی كۆكردنەوەی مەلا، شێخ، ئاغا، دەرەبەگ، جووتیار، مسكێن و … هتدەوە. جیاوازی چینایەتی نەهێڵێت و هەوڵ بۆ سڕینەوەی مۆركی دەرەبەگی لەو سەردەمەدا بدات، كە باڵی بەسەر ناوچەكانی كوردستاندا كێشابوو، بۆیە بە بەراورد لەگەڵ ئەو سەردەمەدا و لەچاو كۆمەڵی كوردەواری بەگشتی، باری كۆمەڵی حەقە باشتربووە. لەمڕووەوە زۆربەیان لە ئاستی ژیاندا بووە و چینی سەرووتریان نەبووە، هەندێك لە ئاغا و شێخ و دەرەبەگەكان كەبوون بە حەقە و بەئەندامێتی كۆمەڵی حەقە ڕازی بوون، وازیان لە موڵك و سەروەت و سامانیان هێناوە.\n4-دابینكردنی بیمەی كۆمەڵایەتی و پێدانی ئابوونە:\nلە سنووری كۆمەڵی هەقەنشیندا، هەوڵ بۆ دابینكردنی بیمەی كۆمەڵایەتی دراوە بۆ ئەندامانی كۆمەڵەكە لە ڕێگەی كۆكردنەوەی ئابوونەی مانگانەوە، كە لە ڕێگەی برا دڵسۆزەكانی (حەقە)وە، كە پێیان وتراوە (برا سەیارەكان)ەوە لە ناوچەكانی حەقەنشیندا بەشێوەی مانگانە لە ئەندام و موریدانی حەقە كۆكراوەتەوە بۆ كاروباری تەكیە و خانەقاكانی حەقە و پێداویستی ئەو شوێنانە و ئەندامانی كۆمەڵەكەیان پێ دابین كردووە.\nبەشێوەیەك هەر كەسێك بەپێی توانا و ویستی خۆی، پارە یان بەشێك لە بەرهەم و بەرووبومی كێڵگەكەی پێشكەشیان كردووە، ئەگەر كەسێك كارەسات و ڕووداوێكی بەسەربهاتایە، لەو پارە و پیتاك و ئابوونە كۆكراوەیە هاوكاری كراوە تا كارەساتەكەی پێوە دیارنەبێت.\n5-پرس و ڕاوێژكردن:\nلە كاتی پێویستی و ڕوودانی هەر ڕووداو و پێشهاتێك، برا و خوشكانی كۆمەڵی حەقە بەبێ جیاوازی و پێكەوە كۆبوونەتەوە و پرس و ڕاوێژیان كردووە، تا سەرەنجام گەیشتوونەتە ئەنجامێكی دیاریكراو بۆ ڕێگەچارەی كێشە و بابەتەكە، دواتر وەكو بڕیارێك كاریان پێ كردووە و پێوەی پەیوەست بوون. زۆرجار پیاوانی ڕیش سپی و بەتەمەن (پیاوماقوڵ)ی حەقە ئەم ڕۆڵەیان پێ دراوە و پرس و ڕایان زیاتر پێ كراوە و بانگهێشتی پرس و كۆبوونەوەكان كراون.\nكۆمەڵی حەقە، كۆمەڵێكی داخراوبوون لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە و زۆر تێكەڵاوی كەسانی تریان نەكردووە، نەیانهێشتووە كەسانی دەرەوەی خۆیان تێكەڵاویان بكەن و زانیاریان لەسەر كۆبكەنەوە.\nهەروەها ئەندامانی كۆمەڵەكە (حەقەكان) زۆر نهێنیپارێز بوون و كار و بەرنامەی خۆیان بۆ هیچ كەس و لایەن و حكومەت و دەسەڵاتێك نەدركاندووە، تەنانەت ئەگەر دەستگیر و دەستبەسەریش كرابێتن.\nجگە لە و كرانەوە و جۆرە سەربەستیەیەی، كە لەم ڕێبازەوە چووبووە هز و مێشكی هەر تاكێكی بزووتنەوە یان كۆمەڵی حەقەوە، ئافرەت لەنێو ڕیزی حەقەكاندا ڕێزێكی تایبەتی لێ گیراوە و پێگە و پایەیەكی بەرز و تابەتی بۆ دانراوە، لە سەرجەم مەراسیم و كۆڕ و كۆبوونەوە ئایینی و كۆمەڵایەتییەكاندا بەشداری كردووە، بەڵكو بە ئەوپەڕی سەربەستییەوە و بەشێوەیەكی ئازادانە هاوسەری خۆی هەڵبژاردووە، لەبەشوودانیدا شیربای وەرنەگیراوە. بێگومان ئەمە لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە بۆ ژیانی ئەو سەردەمەی كۆمەڵگەی كوردەواری هەنگاوێكی گەورە و بوێرانەبووە. لەلایەكی ترەوە پیاوانی حەقە زۆر بەكەمی فرەژنیان كردووە بە بەراورد لەگەڵ دەوروبەریاندا، ژنیان ڕەدوو نەكەوتوون و پیاویشیان كەسیان ڕەدووی خۆیان نەخستووە و كەمترین گرفتی خێزانی و كۆمەڵایەتیان هەبووە.\nلەو سۆنگەیەوە باوەڕیان بە سەربەستی و ئازادی ژن هەبووە، ئەمە وای كردووە، كە خانەقای (شەدەڵە) لە ناوچەی (سەرگەڵوو)ی سوورداش ببێتە لانكەی پاراستن و بەرگریكردن لە چەندین ژن و داڵدەدانیان، هاوكات چارەسەركردنی كێشە كۆمەڵایەتییەكانیان.\n8-هزری ناتوندوتیژی (ڕۆشنبیری ئاشتی):\nهەرچەندە هزری ناتوندوتیژی دەگەڕێتەوە بۆ (غاندی) ڕێبەری هندۆسەكان، بەڵام حەقەكانیش وەكو كلتوورێك باوەڕیان بە هزری ناتوندوتیژی و پێكەوەژیانی ئاشتییانە هەبووە و پەیڕەویان كردووە. بەشێوەیەك لە مێژووی ئەم كۆمەڵ و بزووتنەوەیەدا كوشتن و شەڕكردن زۆر بەكەمی تۆماركراوە، چەند حاڵەتێكی كەم، كە داكۆكیكردن لە مافی گشتی و یارمەتیدانی شۆڕشی كوردی لێ دەربچێت، حەقەكان بەشێوەی ئاشتیانە ژیاون و بۆ چارەسەركردنی كێشەكانیان پەنایان بۆ چەك هەڵگرتن نەبردووە، بەڵكو بەشێوازی دانوستان و گفتووگۆی ئاشتیانە كێشەكانیان چارەسەر كردووە.\nهەقەكان لەو گوندانەی كە تێیدا نیشتەجێبوون، تەكیەی تایبەت بە خۆیان دادەمەزراند و كاروباری خۆیان تێدا ڕێكدەخست و لە ئاستی بارەگایەكی ڕێكخستندا بوو. لەسەر ئاستی گوند ئەو كەسەی سەرپەرشتی تەكیەی دەكرد پێی دەوترا (سەرتەكیە)، كە سەرپەشتی كۆكردنەوەی ئابوونەی ڕێكخستنی هەقەكانی گوندەكە و بەڕێوەبردنی تەكیەكەی دەكرد، ڕۆڵی (بەرپرس و كادێر)ی یەكەمی هەقەی لەو گوندە دەبینی، بە زاراوەی ئەمڕۆ ئەم سەرتەكیەیە ئەڵقەی ڕێكخستنی نێوان خانەقا و هەقەكانی گوندەكە بووە، ژمارەی تەكیەكانی هەقە لە شار و گوندەكاندا دەگەیشتە (62) تەكیە، لەوانە تەكیەی سلێمانی، كەركوك، ئاغجەلەر/ عەسكەر، سەرمۆرد، سورداش، كڵاوقووت، كەلكەسماق، قۆمەرغان، سێدەر، شەدەڵە، هەنجیرە/ بنگرد، بوگد/ كۆیە، قزلو/ تەقتەق و … هتد.\n10-جگەرە نەكێشان و چا نەخواردنەوە، كە لەلایەن (حەمەسوورییەكان)ەوە باو بووە و پەیڕەویان كردووە.\n11-وەچە و مناڵ نەخستنەوە، كە دیسان (حەمەسوورییەكان)ی گوندی (كڵاوقووت)ی ناوچەی (شوان)ی چەمچەماڵەوە پەیڕەویان كردووە. بەبیانووی ئەوەی مناڵ و وەچە فیتنە و بەڵا و كێشەیە، گوایە ئەم بنەمایەیان لە قورئانی پیرۆزەوە وەرگرتووە؟! هەروەكو خوای گەورە دەفەرموێت: (إنما اموالكم وأولادكم فتنە..) هەرچەندە ئایەتە پیرۆزەكە باسی ماڵ و مناڵ پێكەوە دەكات، ماڵیشی پێش مناڵ خستووە(63).\n1- بزووتنەوەی (حەقە) بزووتنەوەیەكی ئایینی و كۆمەڵایەتییە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە هەرێمی كوردستان سەریهەڵداوە.\n2- ڕێبازی (حەقە) لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە سەر ڕێبازی (تەسەوف) و بەشێكە لە ڕێبازی (تەریقەت)ی نەقشبەندییەكان، كە (شێخ مەولانا خالیدی نەقشبەندی) لە كوردستان دایمەزراندووە.\n3- رێبازی حەقە خاوەنی جیهانبینی و بنەمای تایبەت بەخۆیەتی، باوەڕی بە حەقپەروەری و یەكسانی و سەربەستی ئافرەت و هزری ناتوندوتیژی هەیە.\n4- ڕێبازی (حەقە) لە ساڵی (1920ز) لە كوردستان دەستپێدەكات، (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) بە شێخ و ڕێبەری تەریقەتەكەیان دادەنرێت.\n5- لە دوای مردنی (شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە) لە ساڵی (1942ز) ململانێ و ناكۆكی دەكەوێتە ڕیزەكانی بزووتنەوەی حەقەوە، دەبن بە چوار لقەوە، لقەكانی (مامەڕەزاییەكان، حەمەسوورییەكان، حەمەئاغاییەكان و شێخ عەبدوڵڵای عەسكەر).\n6- دیاردەی جگەرەنەكێشان و چا نەخواردنەوە، وەچە و مناڵ نەخستنەوە وەكو نەریتێكی كۆمەڵایەتی لەناو لقی (حەمەسوورییەكان)دا باوبووە، مناڵ و وەچەیان بە مایەی فیتنە و بەڵا و ئاشووب بۆ سەر ژیانیان و ڕێبازەكەیان زانیوە.\n1- د. ئیبراهیم ئەحمەد شوانی، سۆفیگەری، جابخانەی دەزگای موكریانی، هەولێر، 2001،ل30.\n2- محمد عبدالهادی أبو زیدە، تأریخ الفلسفە فی الإسلام ، ط5، دار النهضە العربیە، بیروت، 1981،ص16.\n3- حشمە الله طبیعی، ئایین و زمان و ڕەچەڵەكی كورد، و. لە فارسیەوە/ رەفعەت مورادی، چاپخانەی كارۆ، سلێمانی، 2008،ل97.\n4-هەمان سەرچاوە ، ل98.\n5-د.جەعفەر عەلی ڕەسوڵ، سۆفیزم و كاریگەری لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی كورددا (1880-1925)، مەڵبەندی كوردۆلۆجی، چاپخانەی تیشك، سلێمانی، 2008، ل19.\n6-البرهانیە، التصوف، من الإنترنیت، موقع الإلكترونی: www.burhania.org.\n7-عبدالكریم القشیری، الرسالە القشیریە، دار التربیە للطباعە والنشر، بغداد،1983،ص216.\n8-سەلاحەدین شێخ تائیب، ڕێبازی نەقشبەندی و تەسەوف،چاپخانەی وەزارەتی رۆشنبیری، هەولێر،2002،ل6.\n9-حەمەتۆفیق، ڕێَبوار ، كۆمەڵی هەقە (لەشێخ عەبدولكەریمی شەدەڵەوە تا حەمەسووری كڵاو قووت 1920-1986)، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، 2010،ل22.\n10-مارتن ڤان برۆنسەن، ئاغا و شێخ و دەوڵەت، بەرگی دووەم، و.لەئەڵمانییەوە: د.كوردۆ عەلی، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی، 2003، ل142-143.\n11-مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس، یادی مەردان، سەرچاوەی پێشوو،ل44.\n12-د.جەعفەر عەلی، لەبارەی ڕێبازەكانی سۆفیزم لە كوردستاندا، گۆڤاری كوردۆلۆجی، ژمارەی یەكەم، 2008،ل92.\n13-مارتن ڤان برۆنسەن، سەرچاوەی پێشوو، ل143.\n14-هەڵكەوت مەلا حەكیم خانەقینی، ڕیشە و پێشینەی ڕێبازی نەقشبەندی لەكوردستاندا، گۆڤاری سەنتەری لێكۆڵینەوەی ستراتیژی-سیاسەتی دەولی، ژمارە (21)، شوباتی 1998، سلێمانی،ل14.\n15-میهرداد ئیزەدی، ئایین و تائیفە ئایینیەكان لە كوردستان، و.لەفارسییەوە/كامەران فەهمی، سلێمانی، 2002،ل81.\n16-مەلاعەبدولكەریمی مودەڕیس، یادی مەردان، ل83.\n17-كلودیوس جیمس ریج، رحلە ریج فی العراق عام 1820م، ترجمە الی العربیە، بها‌والدین نوری، بغداد،1951،ص98.\n18-عباس العزاوی، مولانا خالد النقشبندی، مجلە المجمع العلمی العراقی، العدد اڵاول، بغداد،1973،ص697.\n19-مەلاعەبدولكەریمی مودەڕیس، یادی مەردان، ل44.\n20-هەڵكەوت مەلا حەكیم خانەقینی، سەرچاوەی پێشوو،ل21.\n21-كلودیوس مستر ریج، المرجع السابق، ص227-228.\n22-سەید تاهیری هاشمی، مەولانا خالید و تەریقەتی نەقشبەندی، و.لەفارسیەوە/ دلێر میرزا، چاپخانەی قانع، سلێمانی، 2004، ل21-23.\n23-سەلاحەدین شێخ تائیب، سەرچاوەی پێشوو، ل30-33.\n24-هەژار موكریانی، فەرهەنگی هەنبانە بۆرینە، پاپی سێیەم، انتشارات سروش، تاران، 1381ی كۆچی هەتاوی،ل982.\n25-محمد حسن الحمصی، مفردات القرا‌ن الكریم ، دار الرشید، دمشق، ص65-66.\n26-سورە لقمان، اڵایە 30.\n27-سورە الحدید، اڵایە 16.\n28-سورە محمد، اڵایە 3.\n29-سورە یونس، اڵایە 23.\n30-سورە الرعد، اڵایە 14.\n31-عەلائەدین سەجادی، ڕشتەی مرواری، چاپی دووەم، سنە ئێران، 2008، ل563.\n32-حوسێنی خەلیقی، كۆمەڵناسی كوردەواری، بەرگی دووەم، چاپخانەی حەوادیس، بەغداد، 1992، ل221.\n33-مستەفا عەسكەری، ئاوڕدانەوەیەك لەبزووتنەوەی هەقە، چاپخانەی عەلا، بەغداد، 1983، ل39.\n34-هەمان سەرچاوە، ل18.\n35-عبدالقهارداود العانی، مصدر سابق، ص17.\n36-مستەفا عەسكەری، سەرچاوەی پێشوو، ل14.\n37-هاوڕێ مەحمود، بزووتنەوەی هەقە و ڕەنگدانەوەی لە ڕاگەیاندنی كوردیدا، چاپخانەی سیما، سلێمانی، 2012، ل210.\n38-شاكر فەتاح، كۆمەڵە رۆژنامەی چەمچەماڵ، حەقەكان، چاپخانەی حەوادیس، بەغداد، 1983،ل101-102.\n39-هاوڕێ مەحمود، سەرچاوەی پێشوو، ل67.\n40-مستەفا عەسكەری، سەرچاوەی پێشوو، ل10-12.\n41-حوسێن خەلیقی، سەرچاوەی پێشوو، ل267.\n42-ڕێبوار حەمەتۆفیق، كۆمەڵی هەقە (لەشێخ عەبدولكەریمی شەدەڵەوە تا حەمەسووری كڵاو قووت 1920-1986)، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، 2010،ل43. هەروەها بڕوانە: مەلاعەبدولكەریمی مودەڕیس، یادی مەردان-مەولانا خالیدە نەقشبەندی،ل88.\n43-یاسین سابیر ساڵەح، ئینسكلۆپیدیای گشتی، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، 2005،ل1120.\n44-حاكم ساڵەح، بزووتنەوەی هەقە لەدەمكەلی كەلكەسماقەوە، گۆڤاری هاموون، ژمارە (54)، 2706كوردی، ل5.\n45-رێبوار حەمەتۆفیق، سەرچاوەی پێشوو، ل62.\n46-عەبدوڵڵا عەبدولكەریم مەحمود، تێڕوانینێك بۆ ڕابردووی هەشتا ساڵەی گروپی هەقە، گۆڤاری تایم، ژمارە (11)، 1999،ل22.\n47-شاكر فەتاح، ئاوێنەی ژینم، بەرگی یەكەم، چاپخانەی دەزگای ئاراس، هەولێر، 2003،ل434.\n48-شاكر فەتاح، كۆمەڵە رۆژنامەی چەمچەماڵ، چاپخانەی حەوادیس، بەغداد، 1983،ل103.\n49-د.محەمەد عەلی سوڵتانی، بزاڤی حەقە لەكەركوك، گۆڤاری كەركوك، ژمارە (11)، زستانی 2002، ل88.\n50-مارتن ڤان برۆنسەن، سەرچاوەی پێشوو، ل559.\n51-عەلادین سەجادی، سەرچاوەی پێشوو، ل561.\n52-رفیق مجید عبدالله، حركە الحقە والحمسوریە بین الإسلام والباگنیە، گۆڤارا زانكۆیا دهۆك –مرۆڤایەتی و ئەكادیمی، هژمارا تایبەت (1)، بەربەندا (2)، گوڵان 1999، دهوك، ل164.\n53-هاوڕێ مەحمود، سەرچاوەی پێشوو، ل76..\n54-عەلادین سەجادی، سەرچاوەی پێشوو ، ل559.\n55-مستەفا عەسكەری، سەرچاوەی پێشوو، ل25.\n56-هاوڕێ مەحمود، سەرچاوەی پێشوو، ل77.\n57-هەمان سەرچاوە، ل76.\n58-ڕێبوار حەمە تۆفیق، سەرچاوەی پێشوو، ل89.\n59-مستەفا عەسكەری، سەرچاوەی پێشوو، ل30.\n60-هاوڕێ مەحمود، سەرچاوەی پێشوو، ل79.\n61-هەمان سەرچاوە، ل79-80.\n62-مستەفا عەسكەری، ئاوڕدانەوەیەك لەبزووتنەوەی هەقە، ل38-45 . هەروەها بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە:\n1-هاوڕێ مەحمود، بزووتنەوەی هەقە، ل109-125. 2-ڕێبوار حەمە تۆفیق، كۆمەڵی هەقە، ل135-154.\n63-رەئوف محمد زهدی، بۆ لەهەقە كەوتنە تەقە، چاپخانەی حەوادیس، بەغداد، 1985، ل144.\nناسینی ڕێباز و گوند و شوێنەكان:\n– ئەهلی حەق (اهل الحق): ناوی كۆمەڵێكی ئایینیە، كە لە لایەن (سەید محەمەد عەلی باب)ەوە ناسراو بە (بەهائوڵڵا) لە سەدەی حەڤدەدا لە ئێران دامەزراوە و، لقێكی ڕێبازی (عەلی ئیلاهی)یە. ناوبراو لە ساڵی (1850ز) لە ترسی نەیارانی هاتۆتە ناوچەی سەرگەڵووی سورداش، ماوەیەك لە هاوینەهەواری (بەرگەڵوو)دا ماوەتەوە، ئێستاش شوێنەوارەكەی ماوە و لەلایەن لایەنگرانیوە نۆژەن كراوەتەوە.\n-گەڵنێری: گوندێكە لە نزیكی ناحیەی میرزا ڕۆستەمی سەر بە قەزای ڕانیە ساڵانێكی زۆرە بۆتە ژێر پرۆژەی ئاوی دەریاچەی دوكانەوە.\n– شەدەڵە: گوندێكە لەگوندەكانی ناوچەی سوورداش سەر بەشاری سلێمانی یە، دەكەوێتە كۆتایی دۆڵی (مێرگەپان) لە نێوان هەردوو شاخی پیرەمەگرون و دابان دایە.\nپرۆفایل و ژیانی كەسێتییەكان:\nمەولانا خالیدی نەقشبەندی:\nناوی خالدە كوڕی ئەحمەد كوڕی حسێنە، سەر بە هۆزی جافە لە تیرەی میكایەڵی مورادییە. لە ساڵی (1193 كۆچی) بەرامبەر بە ساڵی (1779ز) لە ناوچەی (قەرەداغ)ی سەر شاری سلێمانی لەدایكبووە و لەنەوەی پیر میكایەڵی شەش پەنجەیە، دایكی ناوی فاتیمەیە و لە سەیدەكانی (پیرخدری)یە. مەولانا خالد لە باوكییەوە دەچنەوە سەر خەلیفەی سێیەمی ڕاشیدین (خەلیفە عوسمانی كوڕی عەففان-ڕەزای خوای لێ بێت). مەولانا خوێندنی مەلایەتی لەسەر دەستی مەلا گەورە و ناودارەكانی ئەو سەردەمەی كوردستان خوێندووە، وەكو سەید عەبدولكەریمی بەرزنجی و شێخ عەبدوڵڵای خەرپانی و مەلا ئیبراهیمی بیارە و مەلا ساڵەحی تەڕەماری و مەلا عەبدوڕەحیمی زەیاری و شێخ محەمەد قەسیم تەواوكردووە.\nهەر بەمەبەستی خوێندن سەردانی شاری (سنە)ی كوردستانی رۆژهەڵاتی كردووە. هەروەها بۆ وەرگرتنی (تەریقەت) چۆتە هندستان و تەریقەتی نەقشبەندی لەسەر دەستی (شێخ عەبدوڵڵای دەهلەوی)دا وەرگرتووە، دواتر بە مەبەستی ئیرشادكردن گەڕاوەتەوە كوردستان، پاشان بەهۆی ناكۆكی نێوان میرانی بابان لەلایەك و ململانێی توندی (شێخ مارفی نودێ)ی ڕێبەری تەریقەتی قادری لەشاری سلێمانی لەگەڵی لەلایەكی تر و پشتگیری ئەو میرانە لەناو لەدژی ئەم، بەیەكجاری ڕوودەكاتە وڵاتی شام تاوەكو كۆچی دوایی لە ساڵی (1827ز) هەر لەوێ نیشتەجێ دەبێت.\nشێخ بەهائەددینی نەقشبەندی: خواجە بەهائەددین كوڕی محەمەد نەقشبەندی بوخارایە، لەساڵی (717)ی كۆچی لە گوندێكی نزیكی بەشاری (بوخارا)ی ئەرمەنستان لەسەرسنووری ڕووسیا هاتۆتەوە دونیاوە، پاشان ئەم گوندە بەهۆی ئەم زاتەوە ناونراوە (قەسری عارفان). ناوبراو لە تەمەنی هەژدەساڵیدا خێزانی پێكەوەناوە و لەتەمەنی (73) ساڵیدا كۆچی دوایی كردووە و هەر لەو گوندە بەخاك سپێردراوە.\nشێخ عەبدولخالقی گۆجەوانی: (غۆجەوانی) هاوتەمەنی شێخ بەهائەددینی نەقشبەندی بووە. یاسا و ڕێسا و ڕێنماییەكانی تەریقەتی نەقشبەندی داڕشتووە و زنجیرەی ڕەچەڵەك و نەسەبی بۆ تەریقەتەكەی داناوە و بردوویەتییەوە سەر خەلیفەی یەكەمی موسوڵمانان (ئەبوبەكری سدیق-ڕەزای خوای لێ بێت) و ئەویش لەپێغەمبەرەوە (دروودی خوای لێ بێت) وەرگرتووە. گۆجەوانی بە چوارەم خەلیفەی (شێخ یوسفی هەمەدانی) دادەنرێت و، خەڵكی ناوچەی (گۆجەوان)ی نزیك بوخارایە.\nشێخ مارفی نۆدێ (1752-1838ز): ناوی شێخ مارفە كوڕی شێخ مستەفا كوڕی سەید ئەحمەدی غەزالییە، بە چەند پشتێك دەچنەوە سەر (باباڕسوڵی گەورە). شێخ مارف مەزنترین و بەرزترین زانای ئایینی سەردەمی خۆی بووە لە كوردستاندا. ئەدیب و نووسەرێكی بە توانا و شاعیرێكی گەورە بوو. باوكی (حاجی كاك ئەحمەدی شێخ)ە و باپیرە گەورەی (شێخ مەحمودی مەلیك)ە.\nلە ساڵی (1752ز) لە گوندی (نودێ)ی ناوچەی شارباژێری سەر بەشاری سلێمانی لەدایكبووە. تەریقەتی قادری لە (شێخ عەلی بەرزنجی) وەرگرتووە، مامۆستای مزگەوتی گەورەی شاری سلێمانی بووە و بەردەوام ئیرشاد و ئامۆژگاری خەڵكی كردووە. بە هەرسێ زمانی كوردی و عەرەبی و فارسی شیعر و بابەتی نووسیوە، سەرجەم (44) كتێب و دانراوی هەیە.\nلە ساڵی (1838ز) لە شاری سلێمانی كۆچی دوایی كردووە و تەرمەكەی لە (گردی سەیوان) نێژراوە. لەدوای خۆی (حاجی كاك ئەحمەدی شێخ) شوێنی گرتۆتەوە و لەبواری تەریقەت و ئیرشادی خەڵكی و ڕێبەریكردنی تەریقەتی قادری لە كوردستاندا .\nشێخ ئەحمەدی سەردار: شێخ ئەحمەد كوڕی شێخ یوسفی سەرگەڵووی بەرزنجی كوڕی شێخ عەلی كوڕی شێخ یوسفی كوڕی شێخ شەمسەدینی كوڕی شێخ عەبدوسەمەدی سەرگەڵووییە. نازناوی (شێخ ئەحمەدی سەردار)ە و باپیرەی (سەید ئەحمەدی خانەقا)یە. سەرەتا شێخی تەریقەتی (قادری) بووە و خەلیفەی (شێخ مارفی نۆدێ) بووە و، پاشان گەڕانەوەی (شێخ مەولانا خالدی نەقشبەندی) لەهندستان، كەوتۆتە ژێر كاریگەری (مەولانا)وە و رێبازی تەریقەتەكەی گۆڕیوە بۆ تەریقەتی نەقشبەندی و بۆتە خەلیفەی ناوبراو.\nلە دوای مردنی خۆی، شێخ قادری كوڕی ناسراو بە (شێخ قادری سوور) جێگەی گرتۆتەوە و، ئیرشاد و ئامۆژگاری خەڵكی سەرگەڵو و شارباژێڕ و ناوچەكەی كردووە.\nهەندێ سەرچاوە باس لەوە دەكەن، كە (مەولانا خالدی نەقشبەندی) خۆی سەردانی سەرگەڵووی كردووە و، شێخ قادری سووری لەجیاتی شێخ ئەحمەدی باوكی كردۆتە جێنشینی باوكی و خەلیفەی خۆی لەناوچەكە.\nشێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە: شێخ عەبدولكەریم كوڕی حاجی شێخ مستەفای عەسكەر كوڕی حاجی شێخ ڕەزای عەسكەر كوڕی شێخ عوسمان كوڕی شێخ قادری كوڕی شێخ محەممەدی كوڕی شێخ عەبدوڵڵا كۆسە كوڕی شێخ شەمسەدین كوڕی شێخ عەبدوسسەمەدی سەرگەڵووە و لەشێخانی بەرزنجەیە و، دایكی ناوی (ئامینە)یە كچی شێخ عەبدوسەمەدی قازییە.\nشێخ عەبدولكەریم تاوەكو ئێستا بەتەواوی نەزانراوە ساڵی چەند لەدایكبووە و لەمڕووەوە ڕای جیاواز هەیە، بەڵام بە گوێرەی ناسنامەی خۆی لە سەردەمی عوسمانیدا لەساڵی (1892ز)دا لەدایكبووە و پێ دەچێت زیاتر لە دەساڵ و بگرە تا بیست ساڵیش تەمەنی گەورە كرابیتە بۆ ئەوەی، كە خزمەتی سەربازی نەكات! مەلایەكی زانا و شێخێكی دانا و خوێندەوار بووە. خوێندنی مەلایەتی لە ناوچەكانی كۆیە و سلێمانی تەواوكردووە، بڕوانامەی زانستی مەلایەتی (ئیجازەی عیلمی) لای (مەلا عەبدوڵڵای جەلی كۆیی) وەرگرتووە. هەروەها ئاستی زانینی زمانەكانیشی باش بووە، هەر سێ زمانی عەرەبی، توركی و فارسی بەڕەوانی زانیوە. لە ژیانیدا دووجار چووە بۆ حەج، جاری یەكەم لە ساڵی (1922ز)دا و جاری دووەم لە ساڵی (1931ز)، كە ئەمەش بەڵگە و ئاماژەیە بۆ ئەوەی كە ناوبراو شەریعەتی ئیسلامی پەیڕەو كردووە. لە ژیانیدا یەك ژنی هێناوە ناوی (فاتیمە) بووە، سێ كوڕ و سێ كچی لێ بووە. لەڕووی ڕووخسار و لەش و لارەوە، هەروەكو (عەلادین سەجادی) لە كتێبی (ڕشتەی مرواری)دا وەسفی دەكات، كاتێك لەساڵی (1930ز)دا سەردانی گوندی (شەدەڵە)ی كردووە و بەخزمەتی شێخ گەیشتووە، دەڵێت: “پیاوێكی كەڵەگەتی باڵابەرزی ناوشان و سینگ پان بووە. تەمەنی ئەو سەردەمە چل تا چل و پێنج ساڵ ئەبوو. چاو و برۆی گەورە، ڕیشێكی قەترانی تەنكی بەناوكی هەڵچنی بوو. جوببەیەكی قاوەیی ئاوەڵدامانی كردبوو بەسەر كەوا و سەڵتەكەیا، مێزەرێكی گەورەی سپی شێخانەی بەستبوو بەسەریەوە. بەڕاستی مرۆڤێكی جوان و بەدیمەن شایانم كەمجاری تر چاو پێكەوتۆتەوە” . لەساڵی (1942ز)دا گیانی سپاردووە و هەر لەگوندی شەدەڵە بەخاك دەسپێردرێت.\nمامە ڕەزا: برای شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵەیە، لە ساڵی (1905ز) لەگوندی (شەدەڵە) لەدایكبووە. پیاوێكی گەنم ڕەنگ، سەنگین، لەسەرخۆ، قسەخۆش و ڕووناكبیر بووە. جگە لە زمانی كوردی، زمانەكانی عەرەبی و فارسی زانیوە. شارەزاییەكی باشی لە مێژووی كورد و ئەدەبیاتی كوردی و فارسیدا هەبووە. پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ شێخ و كەسایەتییەكانی سەردەمی خۆیدا هەبووە.\nسەرەتا لەلایەن شێخەوە لە ساڵی (1922ز)دا كراوە بە سەرپەرشتیاری تەكیەی گوندی (كەلكەسماق)ی لای ناوچەی دوكان. پاش مردنی شێخ خۆی بەجێگرەوەی زانیوە و شوێنكەوتووانی بە (مامە ڕەزاییەكان) ناسراون لە (كەلكەسماق) و دەوروبەری، وەكو لقێكی (حەقەكان) ناسراون. لەژیانی كۆمەڵایەتیدا یەك ژنی هێناوە و چوار كوڕی لێ بووە. لە ڕۆژی (25/2/1961ز)دا بەنەخۆشی ئیفلیجی كۆچی دوایی كردووە.\nحەمەسووری كڵاوقووت: ناوی حەمەسوور كوڕی عەلی كوڕی ئەبوبەكرە لە ساڵی (1890ز) دا لەگوندی (شەشۆ)ی ناوچەی شارباژێڕ هاتۆتە دونیاوە. دایكی ناوی (حەنیفە محەمەد)ە. هەر بە مناڵی دایك و باوكی كۆچی دواییان كردووە. (سۆفی شەریف) ناوێك باوكی (مەلا كەریمی سورداش) بردوویەتیە لای خۆی و، دواتر بردوویانە بۆ لای شێخ عەبدولكەریمی شەدەڵە، ئەویش لای خۆی كردوویەتیە شوان و هاوكات ئیشوكاری ماڵ و تەكیەی پێ كردووە، دواتر بۆتە موریدی. هەرچەندە خوێندەواری نەبووە، بەڵام زۆر زیرەك و وریا و بیرتیژ و چالاك بووە و سەری لەكاروباری تەریقەت و دنیا دەرچووە. لەپاش مردنی شێخەكەی لەساڵی (1942ز)دا، بەهۆی ناكۆكی لەگەڵ (مامە ڕەزا)ی برای شێخ لەسەر میراتگری جێگرتنەوەی شێخ و ڕێبەریكردنی (حەقە)، گوندی (شەدەڵە)ی جێهێشتووە و، دواتر لەگەڵ موریدەكانیدا لەگوندی (كڵاوقووت)ی ناوچەی (شوان)ی گەرمیان گیرساوەتەوە و، بەگشتوكاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریك بوون. حەمەسوور دەستی شیعریشی هەبووە، لەژیانی كۆمەڵایەتیدا چوار ژنی هێناوە، بەهۆی ڕێگریكردنی لەمناڵبوون، وەكو بیروباوەڕی خۆی هیچ وەچەیەكی نەبووە! لەڕۆژی (4/12/1986ز) كۆچی دوایی كردووە.\nPrevious مێژووی وەرچەرخانی تەریقەتگەرایی و نەخشی كۆمەڵایەتیی و سیاسیی سۆفیگەریی لە كوردستان [بەشی یەکەم]\nNext شێخ عوسمانی بیارە\nئاسۆس محه‌مه‌د مه‌لا قادر http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html هه‌ڵکه‌وته‌ی جوگرافیایی هه‌ولێر ده‌که‌وێته نێوان هێڵه‌کانی درێژی “00.00.’01°44 ڕۆژهه‌ڵات و …\nئایا ده‌زانی ئه‌و كه‌سه‌ی ڕۆبۆتی دۆزیه‌وه كورده و به باوكی ڕۆبۆت ناسراوه\nكۆچی دوای ئیمانۆیل كانت فەیلەسوفی ئەلمانی\nمێژووی پۆڕنۆگرافی (سێکس)


کێشەکانیان گەیشتووە بە کوێ؟\nپەرلەمانتارێکى فراکسیۆنى گۆڕان لە پەرلەمانى عێراق ڕایگەیاند، ئەوان هەموو شتێکیان "بڕاندووەتەوە" لەگەڵ بزوتنەوەکەیان، ئەگەر ئەو خاڵانە جێبەجێنەکرێت کە لە دوایین بەیاننامەیاندا ڕایانگەیاند.\nڕۆژى 7ی ئەم مانگە فراکسیۆنى گۆڕان پەیوەندییەکانى لەگەڵ بزوتنەوەى گۆڕان هەڵپەسارد، بەهۆى بڕیارى بزوتنەوەکە بۆ مانەوەیان لە حکومەت "بەبێ هیچ راپرسی و دەنگدانێک" لەو بارەیەوە، لەگەڵ شێوازى مامەڵەیان لەگەڵ فراکسیۆنەکە کە داواى کشانەوەیان کردبوو لە حکومەت.\nزیاتر بخوێنەوە: فراکسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی عێراق پەیوەندییەکانى لەگەڵ گۆڕان هەڵپەسارد\nغالب محەمەد پەرلەمانتارى فراکسیۆنى گۆڕان بە ناس کوردى ڕاگەیاند "ئێمە لەو بەیاننامەیەدا کە حەوتى مانگ بڵاومانکردەوە، هەموو شتێکمان باسکردووە و هەڵویستەکانى خۆمان خستووەتەڕوو".\nزیاتر بخوێنەوە: تۆمەتی ’’پارتیبوون و عێراقچییەتی’’ کۆبوونەوەکەى ئەمڕۆی جڤاتی نیشتمانی گۆڕانی تێکدا\nلەبارەى ئەوەى ئەو بەیاننامەیە بەماناى جیابونەوەیان دێت لە گۆڕان، غالب محەمەد وتى، "ئێمە لەبەیاننامەکەدا هەموو شتێکمان بڕاندووەتەوە، ئەگەر گۆڕان ئەوانە جێبەجێنەکات کە لەبەیاننامەکەدا باسمانکردووە، ئەوەش بۆچونى هەر پێنج ئەندامەکەى فراکسیۆنەکەمانە".\nفراکسیۆنى گۆڕان لە بەیاننامەکەدا جەختى لەداواکەى کردووەتەوە بۆ کشانەوەى گۆڕان لە حکومەت، ئەوەشى بەمەرجى دەستلەکارکێشانەوەى ئەندامانى فراکسیۆنەکە دیاریکردووە، کە بەوتەى ئەوان بەرپرسانى گۆڕان بە نافەرمى داواى ئەوەیان کردووە.\nبەڵام بڕیارى ئێستاى گۆڕان مانەوەیەتى لە کابینەى نۆیەمى حکومەتدا کە تێیدا خاوەنى چوار وەزیرە، ئەوەش رۆژى 5ی ئەم مانگە دواى کۆبوونەوەکەى جڤاتى نیشتیمانى لەلایەن وتەبێژى بزوتنەوەکەوە راگەیەنرا.\nزیاتر بخوێنەوە: گۆڕان وەڵامی فراکسیۆنەکەى لە بەغدا دەداتەوە: ڕێگە بە سەپاندنى بڕیارى پێشوەختە نادرێت\n2020.09.25 - 11:22


میانەڕەوی و شەقام\nتاریخ ایجاد در پنج شنبه, 16 شهریور 1396 09:28\nدەتوانین بڵێین میانەڕەوی لە سیاسەتی ئێراندا دیاردەیەکی کاتیە و ناتوانێ بەلەبەرچاوگرتنی کێشە و پرسە هەڵپەسێراوەکان هەتا هەتایە وەڵامدەر بێت. پرس و کێشەکان داوای پلان و چارەسەر دەکەن و ئەمەیش بەمانای خۆساخکردندەوەیە. بۆیە پرسیاری سەرەکی ئەوەیە "خۆساخکردنەوە بەکام لادا؟"\nمیدیاى کوردى لە بازنەى گەمەکانى سیاسەتدا (١)\nتاریخ ایجاد در پنج شنبه, 02 دی 1395 20:54\nتەنانەت پێش ڕاگەیاندنى ڕێککەوتننامەى ئاداریش ئەو خەڵکەى لە پاڵ حکوومەتى عیراق بوون و لە شۆڕشى کوردستان (ئەیلوول) دابڕابوون ئەوانیش ئەم پرسەیان (پرسى بڵاوکردنەوەى ڕۆژنامەیەکى ڕۆژانە بەکوردى)یان لەلادا جێى بایەخ نەبووە.\nمیدیاى کوردى لە بازنەى گەمەکانى سیاسەتدا (٢)\nتاریخ ایجاد در چهارشنبه, 08 دی 1395 15:04\nپاش هەڵبژاردن و دامەزرانى پەرلەمان و حکوومەت، بارەکە کەوتە بازنەیەکى دى. تاقیکردنەوەى هەڵبژاردن و (شەڕە پەڕۆ) و پاشان (شەڕى بەڕاستى) کە بە شەڕى ناوخۆ دەناسرێتەوە، لە پێشەوەى ئەوهۆیانە بوون کە ئیتر ڕەنگى حزبایەتى جێى بەڕەنگى یەکڕیزى لەق کرد.\nمیدیاى کوردى لە بازنەى گەمەکانى سیاسەتدا (دوابەش)\nتاریخ ایجاد در یکشنبه, 19 دی 1395 09:47\nڕەخنە لەمیدیاى کوردیدا، ئەوەى تا ئێستا بینراوە و خوێندراوەتەوە، زۆربەى لەپەرچەکردار و خوولانەوە لەبازنەى بەتاڵى گرینگى دان بە ڕوخسار، دوورلە فیکر و هەل و مەرجى بابەتى و ڕەچاوکردنى قۆناخى کۆمەڵگەوە تاک و تەرا نەبێ، ڕەتى نەکردەوە.\nتاریخ ایجاد در سه شنبه, 01 فروردين 1396 11:16\nمیکرۆچیرۆک، چیرۆکێکی بچووکە تەنیا لە شەش وشە پێکهاتووە،... دەبێ گێڕانەوەیەکی تەواو لە قاڵبی شەش وشەدا بێ هەربۆیە پەیداکردنی ئەو وشانەی کە دەتوانن ئەم چیرۆکە وێنابکەن، ئەستەمە. هەروەها لێکدانەوەی وەها چیرۆکێک دیسان ئەستەمە چونکە رەنگە لەسەر رووداوێک بێت کە مرۆڤ پێی ئاشنا نیە.\nتاریخ ایجاد در چهارشنبه, 13 ارديبهشت 1396 08:50\nبڕیار دەدەیت نزیکتر ببیتەوە بۆیە وا چڕنووک لە پنجەکان دەگریت و تەکان دەدەیت. چیت نیازە. بە چاوتەوە دیارە دەتەوێ بوونى خۆت بسەپێنیت و پێیان ڕاگەیێنیت کە هێشتا هەر ماوى،... دەست بۆ باخەڵت دەبەیت، بەڵام ڕۆشنایییەک بەبەر چاوتدا دێت و شەپۆلێکى بەزەیی مەچەکت شل دەکات.\nتاریخ ایجاد در پنج شنبه, 09 آذر 1396 13:29\nئەو ئاوە ڕوون و ڕەوانەى ڕشتوویەتى بۆ ئەبەد ڕۆحى تەڕ کردووم و لە ناخى دڵەوە لەگەڵم دەدوێ و ناخى کردووم بە مێزگرد و مێزى گفتوگۆ و ئاهەنگى ژیان، بەڵام هەستى شیعریى من لەسەر هەستى شیعرى ئەو دانەمەزرا، هەروەها بەهیچ ڕێبازێکى سیاسى و ئایدیۆلۆژیش کاریگەر نەبوویمە و نەبوونەتە ڕێ ڕوونیم\nناسینی بوونى شیعر و خۆ دەستنیشانکردن\nتاریخ ایجاد در چهارشنبه, 06 بهمن 1395 15:46\nوشە لە شیعرەکاندا یەک ئاسۆى دراوەتێ، ئەمیش ئاسۆى ڕووکەش و یەک مانایى وشەکەیە، لە ساکارترین شێوازدا جێیان هێشتووە، ئاماژە ستوونى دادەبەزێت، بەهەمان شێوازى ستوونیش دێتە ناو بوونى یەک ئاسۆى نووسین.\nناكۆكییە‌كانی ناو ماركسیزم


کوردیپێدیا - 11-02-2020\n📅 11-02-2020 ℹ | پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n- دیسانەوە پارێزگاری دەوڵەتی تورک لە جۆلەمێرگجۆلەمێرگ قەدەغەکاریی بۆ 5 ناوچەی جۆلەمێرگ بە پاساوی ناوچەی ئەمنیی تایبەت راگەیاند و هەموو جۆرە هاتن و رۆیشتنێکی هاووڵاتییانی لەو ناوچانە قەدەغەکرد. ئەو پارێزگارەی دەوڵەتی تورک رایگەیاندووە، قەدەغەکارییەکە لە ئەمڕۆوە 11ی شوبات دەستپێدەکات و تا 25ی شوبات بەردەوامیی دەبێت.\n- پارێزەرانی عەبدوڵڵا ئۆجەلانعەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەری پەکەکەپەکەکە، بەمەبەستی ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵیدا، داواکارییان پێشکەشی داواکاری گشتی پۆرسە کرد.\n- ماڵپەڕی رێکخراوی کوردیپێدیارێکخراوی کوردیپێدیا لە رۆژهەڵات و ئێران لەلایەن دەستەڵاتدارانی ئێرانەوە فیلتەرکرا.\n- هاووڵاتییەکی کورد خەڵکی شاری ورمێورمێ بە ناوی ئازاد عەزیزی کوڕی عومەر، بەهۆی هەگەڵگرتنی پلاکاردێک کە لە سەری نووسرابوو، من دەنگ نادەم لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر کرا.\n- بەهۆی بەفربارینی زۆرەوە سنووری سێمیلکای نێوان باشوور و رۆژاوا داخرا.\n- ئەمڕۆ یارییەکانی گەڕی 11ی خولی پلە یەکی کوردستان بەڕێوەچوون و یانەی چەمچەماڵچەمچەماڵ بلیتی گەیشتن بە خولی نایابی کوردستانی بەدەستهێنا.\n- وەزیری دەرەوەی عێراق گەیشتە سلێمانیسلێمانی و لە لێدوانێکدا بۆ میدیاکان وتی کردنەوەی نووسینگەی راستاندن لە پارێزگای سلێمانی هاوکارێکی باش دەبێت بۆ دانیشتوانی پارێزگاکه و دەورووبەری.\n- ئەمڕۆ لە کاتژمێر 16:40 بە کاتی هەرێمەکە گوندی سمۆقای سەر بە ناوچەی شەهبا تۆپباران کرا. لە لایەکی دیکەوە دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆش لە کاتژمێر 14:30 گوندەکانی ئوم ئەلخێر، تەیلا، مجێبلا شێرابی و درداری سەر بە تل تەمر تۆپباران کران. هەروەها لە کاتژمێر 11:40-یش گوندەکانی مجاربا شەراب کە دەکەوێتە باکوری رۆژهەڵاتی تل تەمر تۆپباران کرابوو.\n- بەپێی زانیاریی سەرچاوەکان لە عەفرینعەفرینەوە، داگیرکەران لە گوندی کەمرۆک لە ناوچەی ماباتای عەفرین 2 کەسیان بە ناوەکانی جیهاد حەسەن ئیبراهیم و شیار محەمەد شۆتۆ رفاند.\n- پۆلیسی مەدینەی منەوەرە هەواڵی دەستگیرکردنی مەلا عەلی کەڵەکمەلا عەلی کەڵەکی پشتڕاستکردەوە و رایگەیاند، ئەو کەسەی دەستگیرکراوە عێراقییە، ناوی عەلی مەحموودە و تەمەنی 50 ساڵانە و کوردە، بانگەشەی ئەوەی کردووە کە نەخۆشییەکانی خەڵک چاکدەکاتەوە.\n- وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا رەشنووسی بودجەی بۆ ساڵی 2021 بڵاوکردەوە، ئەمریکا لەگەڵ ئەوەی هاوکارییە سەربازییەکانی بە بڕی 47 ملیۆن دۆلار بۆ هێزەکانی پێشمەرگە بەردەوامی پێدەدات، بەڵام هاوکارییە داراییەکانی کە بەکاردەهێنرا بۆ پێدانی مووچەی پێشمەرگە رادەوەستێنێت. لە داهاتوو بە شێوازی راهێنان و پڕچەککردن هاوکاری هێزەکانی پێشمەرگە دەکەن.\n- هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا، بە هاوکاری سوپای تورکیا، هێلیکۆپتەرێکی جەنگیی سوپای سووریا دەخەنە خوارەوە.\n- وەزارەتی بەرگری تورکیا رایگەیاند، لە بۆردومانەکانیان بۆ سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە ئیدلب، 51 سەربازی سوپای سووریایان کوشتووە و دوو تانکی سەربازیشیان تێکشکاندووە و دەستیان بەسەر یەکێکی دیکەشدا گرتووە.\n#جۆلەمێرگ | #عەبدوڵڵا ئۆجەلان | #پەکەکە | #رێکخراوی کوردیپێدیا | #ورمێ | #چەمچەماڵ | #سلێمانی | #عەفرین | #مەلا عەلی کەڵەک |\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 11-02-2020\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری دواڕۆژ - 11-02-2020\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رووداو - 11-02-2020\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 11-02-2020\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رۆژنیوز - 11-02-2020\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردپا - 13-02-2020\n1. 👁 راگەيەندراوی کۆبوونەوەی سەرۆکايەتی هەرێم و فراکسيۆنه کوردستانييەکان لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق\n2. 👁 کەجەکە: تێکۆشانمان بۆ ئازادی ڕێبەر ئاپۆ بەهێز بکەین!\n3. 👁 یەکینەکانی تۆڵەسەندنەوە لە دژی بەڕێوەبەر و هاوکارانی ئاکەپە چالاکییەکیان ئەنجامدا\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 13 2020 6:54PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 32,225 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.3 148 KB Feb 11 2020 9:02PM هاوڕێ باخەوان\n📷 فایلی وێنە 1.0.2 52 KB Feb 11 2020 8:59PM هاوڕێ باخەوان\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 62 KB Feb 7 2020 11:07AM هاوڕێ باخەوان\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 1.437 چرکە!


مردن یەک جار خۆشە!\nهەموومان ئەوە دەزانین، کە ناکۆکی و ململانێی ناوخۆیی حزبەکانی کوردستان، هۆکارێکی سەرەکییە لەوەی عێراق بەم کەڵەگاییەوە مامەڵە لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا بکات، بەڵام دیوێکی تری هاوکێشەکەش ئەوەیە، کە ئێمەش وەک هاووڵاتی، بە ئاگاییەوە بێت یان نائاگایی، بە مەبەست بێت یان بێ مەبەست، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ، خزمەتی ئەو سیاسەت و ستراتیژەی عێراق دەکەین.\nئەمەو بەبێ ئەوەی بیر لەوە بکەینەوە، کە گەڕانەوەی هەرێمی کوردستان بۆ خاڵی سفر لەگەڵ عێراقدا، چ باجێکی قورسی بۆ هەموومان بەدواوەیە. بەبێ ئەوەی خەیاڵمان بۆ ئەوە بچێت، کە لەدەستدانی ئەم ئەزموونە (وەک حوکمڕانیکردن نا، بەڵکوو وەک شکۆی نەتەوەیی و سەروەریی نیشتمانیی دوای ڕاپەڕین)، چ کارەساتێکی دیکە یەخەمان دەگرێت.\nئەوەی دەیڵێین کەفوکوڵی نەتەوەیی نییە، بەڵکوو دەبێ هەموو کوردێکی لەخۆوە کورد، لە دەرەوەی ئەوەی حزبە کوردستانییەکان چیان کردووە و چی دەکەن، لە بەردەم ویژدانی خۆی و ئێستا و دواڕۆژی نەوەکانیدا، خۆی بە بەرپرسیار بزانێت. واز لەوە بێنن فڵانە حیزب وای کرد، فیسارە حزب وا دەکات. جارێک، تەنیا یەک جار، لە پشتی چاویلکەی ئایدیۆلۆژیی و کینەی حزبیی ناوخۆییەوە، سەیری هاوکێشەکە بکەن. ئینجا ددان بەوەدا دەنێن، کە هەموومان و هەر یەکەو بە شێوەیەک، بەرپرسین لە بچووککردنەوەی وێنەی کورد لە چاوی عەرەبدا.\nبەرپرسین لە بێ بەهاکردنی خەباتی دوور و درێژی نەتەوەکەمان لە بەرامبەر بڕێک مافی سادە و ڕووکەشدا. بەرپرسین لە بێ نرخکردنی قوربانیی بێ پایانی کورد، لە بەرامبەر بڕە بوودجەیەکی بە منەتی بەغدا، کە بەرکەوتە و پشکی یاسایی و دەستووریی هەرێمی کوردستانە و ناکاتە دڵۆپێک ڕووباری خوێنی شەهیدانمان!.\nچیتر کاتی ئەوە هاتووە، کورد لەناو خۆیدا دەبێ واز لە گوتاری تەخوینکردنی یەکتری و پاشقۆڵ لەیەک گرتن بێنێت. چونکە ئەگەر قسە بێتە سەر خیانەت و ڕەگە مێژووییەکانی خیانەتکاریی، ئەوا دەبێ هەموو ڕۆژێک خەریکی ئەوە بن، لاپەڕەی کۆن و نوێی یەکتری هەڵبدەنەوە و لە بەرامبەریشدا سەرانی عێراق، وردە وردە پپلانە شۆڤینییەکانیان لە دژی کورد و هەرێمی کوردستان، قووڵ و هەمەلایەنتر بکەنەوە و بە شێواز و میکانیزمی جیاوازەوە، کورد بگەڕێننەوە خاڵی سفری دەستپێکردنەوە. بۆیە پێویست دەکات بەرمەبنای چییەتی و ماهیەتی پێشهاتەکان، بە دیدگایەکی فراوان و کراوەتر، سەیری هاوکێشەکان بکەین و مامەڵە لەگەڵ ڕووداوەکاندا بکەین.\nلێکەوتە خراپ و دەرهاوێشتە نەرێنییە سیاسی و ئابوورییەکانی دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر، هەر لە لەدەستدانی ڕووبەرێکی فراوانی خاکی کوردستان، کە بە خوێنی سەدان پێشمەرگە ئازاد کرا، تا دەگاتە ئاوارە و دەربەدەرکردنی هەزاران خێزانی کورد لەسەر زێدی خۆیان و هێنانەوەی ماڵە عەرەبەکان لە ناوەڕاست و خوارووی عێراق، بۆ ئەو ناوچانە، تا دەستگرتن بەسەر زەویوزاریی کورد و سووتاندنی خەلە و خەرمان و بەرهەمە کشتوکاڵییەکانیان، تا لەکارلادانی دەیان بەرپرسی سیاسی و کارگێڕیی کورد لە پۆستەکانیان و جێ پڕکردنەوەیان بە کاراکتەری عەرەبی شۆڤینی لەو ناوچانە، تا تۆختربوونەوەی سیاسەتی بەعەرەبکردن و ڕاگواستن و هەموو ئەو تراژیدیانە، بەرهەمی ئەو ڕووداوە نەخوازراوە بوون، کە تای تەرازوو و هاوسەنگی هێزی نێوان هەرێمی کوردستان و عێراقی گۆڕی.\nلەم گۆشەنیگایەوە، دۆخەکە ئەوە لە سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستان دەخوازێت، بیر لە بەخۆداچوونەوە و دەرزی ئاژنکردنی کەموکوڕییەکانیان بکەنەوە. هەنگاوی جیددی و کردەنی بۆ دروستکردنەوەی پردی ڕووخاوی متمانەی نێوانیان و پتەوکردنی ڕایەڵەکانی ئاشتەوایی نێوخۆیی بنێن. نەک یەکتری تۆمەتبارکردن و یەکتری شکاندن، کە ئەمەی دواییان ڕەوڕەوەی سیاسەت و ستراتیژیی شۆڤینیزم و لەکوردخستنی کورد لە عێراق، خێرا و خێراتر دەکات.\nبۆ ئەمەش گەڕانەوەی هێزە سیاسییەکان بۆ سەر مێزی گفتوگۆ لەژێر چەتری سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان، وەک دامەزراوەیەکی یاسایی و دەستووری و کۆمەککردنی گوتارە ئاشتیخواز و ستراتیژە نیشتمانییەکەی ئەو دامەزراوەیە، کورتترین ڕێگا و باشترین بژارەیە.\nکورد سەت ساڵ خەباتی بۆ ئەوە نەکرد، تا جارێکی تر ببێتەوە مەوالی و برا بچووکی عەرەب. کورد بۆ ئەوە ڕووبارێک خوێنی شەهیدی نەدا، تا شوکرانەبژێری چەند پلە و پۆستێکی بەغدا بێت، کە عێراق پێیوایە سەدەقە و خێرە پێی دەکات. کورد بۆ ئەوە کیمیاییباران و ئەنفال نەکرا، تا دۆزە ڕەوا نەتەوەیی و نیشتمانییەکەی، مافە یاسایی و دەستوورییەکانی، بە بڕ و چەندێتی بوودجە و ناردن و نەناردنی مووچەوە ببەسترێتەوە. بۆیە پێویستە سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێمی کوردستان، چیتر ڕاست و ڕاشکاو بێت لەگەڵ خەڵکی کوردستان، کە ئاخۆ تا کەی و لە کوێ، کۆتایی بەم یارییەی مشک و پشیلەیە دێنن.\nبڕوانن، ئەگەر وەک کورد نا، تەنانەت وەک هاووڵاتیێکی ئاسایی، سەیری مامەڵەی عێراق بکەین، ئەوا بە ئاشکرایی تێدەگەین، کە بە هەر جۆرێک بووە، بەغدا دەیەوێ بمانکاتەوە شوێنکەوتە و پاشکۆ، دەنا ژیان و گوزەرانمان پێ ڕەوا نابینێت. تا ئەو ئاستەی وەک ئەو یارییە ناچیزەیەی پەرلەمانتارە کوردە پڕۆ عێراقییەکانیش دەیکەن، ئەگەر تەواوی کوردیش بچێتە ناو ئەو یارییە قێزەونەوە، ئەوان هێشتا دەستبەرداری ستراتیژی بنکۆڵکردن و دواتر نەهێشتنی ئەو ئەزموون و دیفاکتۆ سیاسییەی هەرێمی کوردستان نابن و لە هەوڵی کردنەوەی کوردستان بە (شیمالولحەبیب!) ناکەون.\nڕاستییەکەی ئەوەی ئێستا عێراق لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا دەیکات، هەوڵی شکاندنی ئیرادە و ناچارکردنی کوردە بۆ خۆبەدەستەوەدان، نەک لێکتێگەیشتن و ڕێککەوتن. پیلانگێڕی و نیازی مل پێ کەچکردنی کوردە، نەک گەڕانەوە بۆ بنەماکانی دەستوور و پرەنسیپەکانی سیستەمی فیدڕاڵی. کاتکوشتن و دەستی دەستی پێ کردنە، نەک دانوستاندن و چارەسەرکردنی کێشەکان. بۆیە ئەگەر بڕیارە کورد لە نێوان نان و ملکەچیی بۆ عەرەب، هەروەها برسێتیی و شکۆی نەتەوەییدا سەرپشک بێت، ئەوا دەبێ ئەوەی دووەمیان هەڵبژێرێت.\nپابەندبوون بە سوێندخواردن وەک بەرپرسیارێتیی!\nدەستوور و فیدڕالیزم، وەک بنەمای ڕێککەوتن!


مه‌لا به‌ختيار دان به مه‌ترسى گه‌وره‌ى سه‌ر هه‌رێم ده‌نێت – سنور میدیا\nمه‌لا به‌ختيار دان به مه‌ترسى گه‌وره‌ى سه‌ر هه‌رێم ده‌نێت\nژمارەی بینین: 1,005\nمه‌لا به‌ختیار رایدەگەیەنێت، ئەوەی نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان لە کۆنفرانسی دەستوردا لەسەر داهاتووی قەوارەی هەرێم باسی کرد، هەڕەشە نەبوو، بەڵکو راسیەکی تاڵ بوو، دەشڵێت، “حزبەکان و حکومەتی هەرێم مەترسییەکانی سەر هەرێم نابینن.”\nمه‌لا به‌ختیار، ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی باڵای سیاسی و به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كێتیی، بە میدیای فەرمی حزبەکەی وتووە، ئەوەی جێنین پلاسخارت نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان وتی، “ئه‌گه‌ر كێشه‌كانتان چاره‌سه‌ر نه‌كه‌ن وانه‌زانن ئه‌م ده‌سه‌ڵاته ئۆتۆنۆمییه‌تان تاسه‌ر ده‌مێنێ”، ئه‌وه بۆ هه‌ڕه‌شه نه‌بوو، بۆ ئه‌وه‌ش نه‌بوو بیانترسێنێت، به‌ڵكو راستییه‌ك بوو تاڵ بوو، به‌ڵام رایچڵه‌كاندن.\nمەلا بەختیارئەوەشی خستەڕوو، دوای ئه‌وه مسته‌فا كازمی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق هه‌مان قسه‌ی كرده‌وه، به‌ڵام به‌جۆرێكی تر، وتی ئه‌گه‌ر توركیا ورده‌ورده كوردستان داگیر بكات وای لێدێت به‌هۆی هه‌ڵه‌ی سه‌ركردایه‌تی حزبه‌كانه‌وه له كوردستان، هه‌رێم ده‌كه‌وێته‌وه ده‌ست حكومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق.\nئاماژەی بەوەشکردووە، به‌رپرسیارێتی ئه‌و دۆخە پێش ئه‌وه‌ی بكه‌وێته سه‌ر به‌غدا له‌سه‌ر حزبه كوردستانییه‌كان و ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی هه‌رێمه، کە تا ئێستاش ئه‌و مه‌ترسییه وه‌كو خۆی له‌به‌رچاویان به‌رجه‌سته نه‌بووه.\nمەلا بەختیار دەڵێت، “من لامه‌ركه‌زییه‌تم بۆ پارێزگاكان پێ باشه، به‌شێوه‌یه‌ك كه ده‌سه‌ڵاتی لامه‌ركه‌زی به‌قه‌ده‌ر ئه‌وه بدرێت به پارێزگاكان كه ئه‌و پارێزگایانه بتوانن كێشه‌كانی خۆیان چاره‌سه‌ر بكه‌ن و پڕۆژه‌ی دارایی دابنێن و خزمه‌تگوزاریی و گۆڕانكارییه‌كانیان ژێرخانی پارێزگاكان به‌هێزبكرێت و كه‌موكوڕییه‌كانیان چاره‌سه‌ربكرێت، به‌ڵام ئه‌مه له چوارچێوه‌ی هه‌رێمی كوردستان بێت نابێت به پاساوی لامه‌ركه‌زی هه‌رێمی كوردستان لاوازبكه‌ین ئه‌مه له كاتێكدا كه ئه‌م هه‌رێمه له ئێستادا پیلانی له‌سه‌ره.”