وه‌فدی لایه‌نه‌سیاسیيه‌كانی هه‌رێم له‌گه‌ڵ نوێنه‌ری تایبه‌تی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان و باڵیۆزی ئه‌مریكا له‌عیراق كۆده‌بنه‌وه | Pukdk یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان\nئه‌مڕۆ 23-10 له‌به‌غدا د.به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆكی وه‌فدی حزبه كوردستانییه‌كانی هه‌رێم به‌ئاماده‌بونی ئه‌ندامانی وه‌فدی حزبه كوردستانییه‌كان پێشوازیكرد له مارتن كۆپله‌ر نوێنه‌ری تایبه‌تی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان له عیراق .\nله‌دیدارێكدا گفتوگۆكرا سه‌باره‌ت به هه‌لومه‌رج و بارودۆخی سیاسی عیراق و روداوو گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه، پاشان بیروڕایان ئاڵوگۆڕكرد سه‌باره‌ت به‌كێشه‌و گرفته سیاسییه‌كانی عیراق و هه‌نگاو و كۆششه‌كان به‌ئاڕاسته‌ی چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كه هه‌روه‌ك به‌بایه‌خیشه‌وه باس له‌دیدارو كۆبونه‌وه‌كانی چه‌ند رۆژی رابردوی وه‌فدی حزبه كوردستانییه‌كان له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌سیاسییه‌كانی عیراق كرا.\nله‌ودیداره‌دا باس له گرنگی بونی رۆڵی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان كرا له هاوكاری چاره‌سه‌ركردنی كێشه سیاسییه‌كانی عیراق، له‌مباره‌یه‌وه وه‌فدی باڵای حزبه كوردستانییه‌كان داوایان كرد كه نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان رۆڵی زیاترو كاریگه‌رتر بگێڕێت له هاوكاریكردنی لایه‌نه سیاسییه‌كانی عیراق له پێناو كۆتایهێنان به‌كێشه‌كان و گه‌یشتن به چاره‌سه‌ری راسته‌قینه.\nله‌لایه‌كی تریشه‌وه هه‌ر ئه‌مڕۆ 23-10 د. به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆكی وه‌فدی حزبه كوردستانییه‌كانی هه‌رێم به‌ئاماده‌بونی ئه‌ندامانی وه‌فدی حزبه كوردستانیه‌كان پێشوازیكرد له رۆبه‌رت ستیڤن بیكروفت باڵیۆزی ئه‌مریكا له‌عیراق.\nله‌ودیداره‌دا بارودۆخی سیاسی عیراق و ناوچه‌كه‌و كێشه‌و گرفته‌كانی به‌رده‌م پرۆسه‌ی سیاسی عیراق و دواین په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی هه‌وڵه‌كان بۆ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری كێشه‌كان گفتوگۆیان له باره‌وه‌كرا.\nهه‌رله‌و دیداره‌دا ئاكامی گفتوگۆكانی وه‌فدی باڵای حزبه كوردستانییه‌كان به‌سه‌رۆكایه‌تی د.به‌رهه‌م ساڵح له‌گه‌ڵ لایه‌نه سیاسیه‌كانی عیراق گفتوگۆیان له باره‌وه كراو به‌هه‌نگاوێكی ئه‌رێنی و سه‌ركه‌وتو وه‌سفكرا بۆ سه‌رخستنی پرۆسه‌ی سیاسی و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌و ناكۆكییه‌كان و گرتنه‌به‌ری میكانیزمی گفتوگۆ و دیالۆگ بۆ كۆتایهێنان به‌قه‌یرانی سیاسی عیراق، هه‌روه‌ها به‌گرنگییه‌وه باس له به‌شداری و رۆڵی ئه‌مریكا كرا وه‌ك هێزێكی كاریگه‌رو به‌رچاو له هاریكاریكردن بۆ نزیكردنه‌وه‌ی لایه‌نه سیاسییه‌كانی عیراق.


"هەندێك لە وڵاتانی ناوچەكە‌و جیهان پشتیوانی لە رێكخراوی داعش دەكەن" مەرجەعیەتی باڵای شیعەكانی عیراق ئەم پەیامەی راگەیاند.\nمەهدی كەربەلائی لە وتاری نوێژی هەینی ئەمڕۆی كەربەلادا رایگەیاند" بەهۆی فراوانبونی شەڕ‌و كوشتارەوە وڵاتانی ناوچەكە لەبەردەم هەڕەشەیەكی گەورەدان‌و دورنییە جەنگێكی خوێناوی لەسەر بنەمای تایەفەگەری‌و رەگەزی لەناوچەكەدا هەڵبگیرسێت".\nكەربەلائی بەبێ ئەوەی ناویانبهێنێت وتی" هەندێك لە وڵاتانی ناوچەكە‌و جیهان دەیانەوێت جەنگ‌و كوشتار لە ناوچەكەدا هەڵبگیرسێنن لەنێوان مەزهەب‌و رەگەزە جیاوازەكاندا".\nئاماژەی بەوەشكرد" فراوانبونی داعش لەناوچەكە‌و ئاشكرابونی هەندێك راستی سەبارەت بەوەی كە وڵاتانی ناوچەكە‌و جیهان پشتیوانی لۆجستی‌و دارایی لەو رێكخراوە دەكەن، مەترسیی ئەوە دەهێنێتەئاراوە لەناوچەكەدا جەنگێكی خوێناوی‌و مەترسیدار بەرپا ببێت.\n29/05/2015 بینین: 59220


عێراق گۆڕەپانی ململانێیەکی نوێ لەنێوان ئەمریکاو ئێران دا – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on شوبات 9, 2019 317 جار بینراوە 0 سەرنج\nلەدوای ڕوخانی ڕژیمی بەعس لەساڵی ۲۰۰۳ لەعیڕاق ،ھەریەک لەدەوڵەتەکانی ئەمریکا و ئێران ھەوڵیانداوە ، ھەژموونی خۆیان لەڕێگای وەکیلە کانیانەوە بسەپێنن ،ھەمیشە ھەوڵیانداوە لە ڕێگای حکومەت وپەرلەمانەکەیەوە زۆرترین مەرامەکانیان بپێکن ،ئێران لەڕێگای ئەو کارەکتەرە شیعە مەزھەبیانەی لەکاتی شەری عێراق ئێران ، لەلای خۆی داڵدەی دابوون و پەروەردەی کردبوون توانی لەسێکتەرە گرنگە کانی دەسەڵاتدا دایان بنێت ، ئەمریکاش وەک زل ھێزێک توانی کەم تازۆر بەشێک لەکارکتەرە شیعە میان ڕەوەکان بکاتە وەسیلەی جێبە جێکردنی خواستەکانی ،بەڵام ئەوەی وایکردکە ھەژموونی ئێران لە ئەمریکا زیاتر بێت ،ھەر زوو گروپە چەکدارییە شیعە مەزھبییە توندڕەوەکان پەرەیان پێدرا لە لایەن سەرکردە شیعەکانی سە ر بە ئێران ، وە لەدوای ھاتنی داعش بۆ عێراق لەساڵی ۲۰۱٤ سەرکردە شیعەکان توانیان ھەموو ئەم گروپانە لەژێر چەتری حەشدی شەعبی دا کۆ بکەنەوە و کرا بەسوپایەکی گەورە ی سەدو پەنجا ھەزار کەسی ،کە لە لایەن ئێران و کەسایەتییە شیعەکانی عێراق سەرپەریشتی دەکرێن ،ھەرچەندە ئەمریکا و ئێران یەک بڕیار بوون لەسەر ئەوەی کە شیعە حوکمداری عێراق بێت ، بەڵام لەناو شیعە دا کامە ڕەوتی شیعە بێت ،میان ڕەوەکانی نزیک لە ئەمریکا ، یان توند ڕەوە کانی نزیک لە ئێران ؟ ئامانجی ھەردو کیشان لەحکومدارکردنی شیعە لەعێڕاق ئەوە بوو کە خەلیجی عەرەبی حساب بۆھەردوو کیان بکات ، ئەوەی ئەم دوو بەرە یە وەک وە کیل دەیان کرد ،تیادا بەرەی ئێران سەرکەوتوو بو بەتایبەت لەدوای کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عیراق لەساڵی ۲۰۱۱ دەستی بەرەی ئێرانی زیاتر ئاوەڵاکرد لە دژایەتی کردنی بەرەی ئەمریکا ، بەجۆرێک تاساڵی ۲۰۱٨ و۲۰۱۹ ە لێدوانی بەرپرسانی ئێران بەجۆرێکە کەبەئاشکرا ھەڕەشە لەسیاسەتی ئەمریکا دەکەن لەعێڕاق ،تەنانە ت لەسەر دانێکی بۆ عێراق جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران وتی : ئەمریکا نابێت دەستێوەردانی ئێران و عێراق بکات قبوڵی ناکەین بەھەموو شێوەیەک دژی بێھێزکردن یاخود ھەڵوەشاندنەوەی حەشدی شەعبین ، لەکاتی خۆپیشاندانەکانی۷/۹/۲۰۱۸ ی بەێڕە وسوتاندنی سەفاڕەتی ئێران ،بەر پرسانی ئێران بەدەستی ئەمریکایان زانی و تۆمەتباریان کردن . لەگەڵ ئەوەشدا زۆربەی بەپرسانی حەشدی شەعبی بەزمانێکی ھەڕەشە ئامێز پەیام بە ئەمریکا دەدەن و پێیان وایە بەرەیەکی ئیسلامی شیعە دروست بووە و بە ھەموو شێوەیەک ھەژموونی ئەمریکا ڕەت دە کە نەوە و ،بەداگیر کارو توند ڕەوی دەزانن ، ئەم دەستوەردانەی ئێران ، ئەمریکای نیگەران کردووە بۆیە لەدوای بڕیارەکەی تڕەمپ بۆ کشانەوەی ھێزە کانیان لە سوریا ،بە بڕیارێک ئەم ھێزا نە ھێنرا نەوە عێراق و جێگیر کران وەک پەرچە کردارێک بەرامبەر بە ئێران ، کار دانەوەی دوای ئەوەش لەدواین سەردانی مایک پۆمپیۆ ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ عێراق سەرۆک وەزیرانی لەوە ئاگادار کردۆتەوە کەئیسرائیل بەنیازە ھێرش بکاتە سەر ئەو گروپە چەکدارییانەی حەشدی شەعبی کەھاوکاری سەربازی ئێران دەگەیەنن بەسوریاو بەو ھۆیانە شەوە ئیسرائیل بەتەواوەتی نیگەران بووە ، لەبەرامبەردا عادل عەبدولمەھدی سەرۆک وەزیرانی عێراقیش ھۆشداری ئەوەی داوە کە ئەگەر ئیسرائیل ھێر شبکات ، ئەوامەترسی گەورە لە سەر ناوچەکە دروست دەبێت ، لە کابینەی عادل عبدالمھدی ئەمریکایە کان کاریان بۆ دورخستنەوەی دەستی ئیران لەعیڕاق کردوە کەئەمەش پڕۆسەیەکی ئاسان نیە لەبەردەم ئەمریکیەکان ، لە ھەنگاوی یەکەمیان ئەمرکیەکان سەر کەو توو بوون لە ھەلبژارد ندا و خۆپیشاندانی بەێڕە دژی ئیران لەڕابردوو دا ئەمریکا تیدا سەرکەوتوو بوو کە بە ئێرانی ووت شەقامی عیراقی لەلایەن گروپە شیعەمیان ڕەوەکان و بەشێکی نفوزی سونە بەئاماژەکانی ئێمە دە جوڵێن ، ئەوەی لە ئیستادا ئەمریکا بۆی گەڕاوەتەوە عیراق لە ژێر ناو نیشانی بنەبڕکردنی داعش ،تەنھا بیانو ێکەو بەڵکو بۆ تەێفیە کردنی حەشدی شەعبیەو کەم کردنەوەی ھەژمونی ئێرانە لە عێڕاق ،ئەمەش کارێکی ئاسان نابێت و عێراق دەکەوێتەوە دۆخێکی ھاوشێوەی سوریا ،لاسامح اللە.\nبڵاوکراوەی پێشووئێران بۆ کاندیدەکەی بارزانی ئامادەبوو دەیان ملیۆن دۆلار بدات\nبڵاوکراوەی نوێترگەندەڵی پەتا کوشندەکە لە عێراق و ھەرێمی کوردستاندا !


یاسای خانەنشینی فەرمانبەران ڕەتكرایەوە و گەڕێنرایەوە بۆ پەڕلەمان – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/12/03 - 5:29 PM\nسەرۆك كۆماری عیراق واژۆی لەسەر هەمواری یاسای خانەنشینی فیدڕاڵی نەكرد و بڕیاریدا بیگەڕێنێتەوە بۆ پەڕلەمان بۆ پێداچوونەوە پێیدا.\nمحەمەد خالیدی، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق بە كەناڵی (الاخباریە)ی ڕاگەیاندووە، كە دوای هەوڵێكی زۆر و دوای ئەوەی توانیمان چاوپێكەوتنی بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆمار بەدەست بهێنین، ڕازی بوو لەسەر ئەوەی یاسای خانەنشینی پەسەند نەكات.\nڕاشیگەیاند، سەرۆك كۆمار واژۆی لەسەر هەمواری یاساكە نەكرد و دەیگێڕێتەوە بۆ پەڕلەمانی عیراق تاوەكو جارێكی دیكە پێداچوونەوەی بۆ بكرێت.\nبە وتەی ئەو پەڕلەمانتارە، “بڕیاری گێڕانەوەی یاساكە بۆ پەڕلەمان بەهۆی بوونی چەند پێشێلكارییەكی گەورەیە تێیدا، چونكە داوامان كردووە كەمترین مووچەی خانەنشینی 800 هەزار دینار بێت و چاویش بخشێنرێتەوە بە تەمەنی خانەنشینی، چونكە ئەگەر لەو تەمەنەدا فەرمانبەران خانەنشین ببن ئەوا زیانێكی زۆر لە چینێكی گەورەی خاوەن ئەزموون و لێهاتوویی و شارەزا لە وڵات دەدات، بۆیە دەكرێت بەشێوەیەكی باشتر چارەسەری ئەوە بكرێت”.\nلە مانگی ڕابردوودا پەڕلەمانی عیراق هەمواری یاسای خانەنشینی فیدڕاڵی پەسەند كرد، كە تێدا كەمترین مووچەی خانەنشینی كرا بە 500 هەزار دینار و تەمەنی خانەنشینی كەمكرایەوە بۆ 60 ساڵ و ئەوانەشی 15 ساڵ خزمەتیان هەیە و تەمەنیان لە 45 ساڵ زیاترە دەتوانن خۆیان خانەنشین بكەن.\nپەڕلەمانی عیراقخانەنشینانسەرۆك كۆمارى عیراقفەرمانبەران\nژمارەی قوربانیانی خۆپیشاندانەكانی عیراق بەرزدەبێتەوە


تورکمانی عێراق - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nتورکمانی عێراق یان تورکەکانی عیراق گروپێکی ئیتنیکی تورک لە عێراقدان. تورکمانەکان سێیەم گەورە کەمایەتی عێراق دوای عەرەب و کوردن، کە زیاتر لە باکوور و ناوەراستی عێراق بڵاون.\nئاڵای تورکمانەکانی عێراق\n٣٠٠٠٠٠٠ (لە ٢٠١٣ وەزارەتی پلاندانانی عێراق بەو ژمارەیە مەزەندەی دەکات)\n٥٦٧,٠٠٠ یان ٪٩ تەواوی دانیشتوانی عێراق (بەگویرەی سەرژمێری ١٩٥٧ کە تاکە سەرژمێری باوەڕ پێکراوە لە عێراقدا کە رێیدا کەمینە خۆی تیادا تۆمار بکات)\nبەپێی مەزەندەکانی تر لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠+ بۆ ٣,٥٠٠,٠٠٠+\nبەغداد · دیالا · هەولێر · کەرکوک · مووسڵ · تکریت\n"تورکی ئازه‌ربایجانی" یان "ئازه‌ری باشووری".\nسوننی و شیعە\nئۆغوزتورک (ئازه‌ری · تورکمانی سووریا · تورکەکان لە لوبنان)\na لە سەرژمێری نەتەوەی ١٩٥٧ی حکومەتی عێراقدا دەریخستووە کە ١٣٦٨٠٠ توکمان لە عێراق هەیە. Kocak, Ali (8 May 2007). "The Reality of the Turkmen Population in Iraq". Turkish Weekly. Archived from the original on ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١. Retrieved 2010-12-04. Check date values in: |archive-date= (help) ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref>\nتورکمانەکانی عێراق بەشێوەیەکی زۆر لە باکووری عێراق بەتایبەتی لە تەلەعفەر، مووسڵ، کەرکوک، هەولێر، پردێ و بەغدا دەژین. هەرجەندە ئەوان وەک قەوارەیەکی بناغەی عێراق (شان بەشانى عەرەبەكان و كوردەكان) ناسراون.\nکۆچکردنی تورکمانەکانی عێراق و تورک زمانەکان لە سەدەی حەوتەوە دەستی پێکرد بۆ مێزۆپۆتامیا هەتا دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، يەكەم شەپۆلى كۆچ كردن دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم، ئەم کۆچانە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دامەزراندنی دەوڵەتی سەلجووقی لە (١٠٣٧-١١٩٤ز) و هەڵهاتنی ئۆغوز کاتێک مەنگۆلەکان دەوڵەتی خوارەزمشاھییەکان تێکدا، گەورەترین کۆچکردنیش لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، لەگەڵ داگیرکردنی عێراق لەلایەن سولەیمان قانوونی لە ١٥٣٤ـدا، هەروەها گرتنی بەغدا لە لایەن سوڵتان مورادی چوارەم لە (١٦٣٨)دا و تورکێکی زۆر نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا. زۆربەی تورکمانەکانی ئەمڕۆی عێراق نەوەی سەربازەکانی عوسمانین، بازرگان و خزمەتكارى مەدەنى كە لەكاتى حوكمى ئيمپراتۆريەتى عوسمانى بۆ عێراق ھێنراون.\nکاتیک کۆماری تورکیا دامەزرا لە ساڵی (١٩٢٣) ، تورکمانەکانی ویلایەتی مووسڵ دەیان وویست ببنە بەشێک لە کۆماری تورکیا، لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆى كۆتایهاتنی پاشايەتيى عوسمانى، تورکمانەکانی عێراق خۆیان دۆزییەوە بەشێوەیەکی جیاواز بۆ دژایەتی کردنی حکومە یەک لە دوایەکەکانی عێراق، وەكو قەسابخانەى كەركوكى ١٩٢٣،١٩٤٧، ١٩٥٩ و ١٩٧٩ کاتیک باعس هاتەسەر دەسەڵات دژایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی کرد.\nتورکمانەکانی عێراق بە دیالێکتی ئۆغوز تورک کە بەشێکە لە تورکی ئازه‌ربایجانی (بەپێچەوانەی زمانی تورکمانی لە تورکمانستان) دەدوێن.\nزۆربەی تورکمانەکانی عێراق موسڵمانن و بۆ دوو بەش: سونە ٪٦٠ و شیعە ٪٤٠، دابەشبوون.\n^ Bassem, Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. Archived from the original on ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering around 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. Check date values in: |archivedate= (help)\n^ Knights 2004, 262 harvnb error: no target: CITEREFKnights2004 (help).\n^ Taylor 2004, 28 harvnb error: no target: CITEREFTaylor2004 (help).\n^ Güçlü 2007, 79 harvnb error: no target: CITEREFGüçlü2007 (help).\n^ Betts 2013, 86 harvnb error: no target: CITEREFBetts2013 (help).\n^ Anderson & Stansfield 2011, 58 harvnb error: no target: CITEREFAndersonStansfield2011 (help)\n^ Al-Hirmizi 2003, 124 harvnb error: no target: CITEREFAl-Hirmizi2003 (help).\n^ BBC (June 18, 2004). "Who's who in Iraq: Turkmen". Retrieved 2011-11-23\n^ Geoff, Hann; Dabrowska, Karen; Greaves, Tina Townsend (2015), Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan, Bradt Travel Guidespage=15, ISBN 1841624888\n^ Jawhar, Raber Tal'at (2010), "The Iraqi Turkmen Front", in Catusse, Myriam; Karam, Karam (eds.), Returning to Political Parties?, The Lebanese Center for Policy Studies, pp. 313–328, ISBN 1-886604-75-4.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تورکمانی_عێراق&oldid=942995»\nدواجار لە ٠٥:١٩ی ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٥:١٩ی ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


كۆمپانیای شیاومی چینی به فه‌رمی به‌رهه‌مێكی نوێی ڕاگه‌یاند – کەی ئای تی ئێن\nئەندرۆید 24, تشرینی دووه‌م 2015\nله كۆتایی دا كۆمپانیای شیاومی چینی په‌رده‌ی له‌سه‌ر نوێترین به‌رهه‌می خۆیدا لادا كه بریتیه له مۆبایلێكی هۆشمه‌ند به ناوی ” Redmi Note 3 ” كه ئه‌مه‌ش به پێچه‌وانه‌ی هه‌موو ئه‌و ده‌نگۆیانه بوو كه له ماوه‌ی ڕابردوودا هه‌بوو.\nشێوه‌ی مۆبایله‌كه‌ی ته‌واوی له كانزا به‌رهه‌م هێنراوه له‌گه‌ڵ زیاد كردنی تایبه‌تمه‌ندی په‌نجه‌مۆر بۆ یه‌كه‌م جار له مۆبایله‌كانی شیاومی، له‌گه‌ڵ ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی خواره‌وه:\nقه‌باره‌ی ڕوونمای مۆبایله‌كه‌ی ٥.٥ ئینچه، به ڕوونی 1080p له‌گه‌ڵ بوونی چینی گۆریلا گلاسس كه دژه شكان و دژه ڕووشانه.\nپرۆسیسه‌ری ئه‌م مۆبایله له جۆری MediaTek Helio X10ـه به ته‌ره‌دودی ٢.٢ گێگاهێرتز.\nمیمۆریه‌كه‌ی بریتییه له ٢ و ٣ گێگابایت به گوێری یاده‌وه‌ریه‌كه‌ی مۆبایلی جۆری ١٦ گێگا میمۆریه‌كه‌ی ٢ گێگایه و ٣٢ گێگا میمۆریه‌كه‌ی ٣ گێگابایته.\nیاده‌وه‌ریه‌كه‌ی بریتیه له ١٦ گێگا و ٣٢ گێگا به‌بێ بوونی یاده‌وه‌ری ده‌ره‌كی.\nكامێرای سه‌ره‌كی ١٣ مێگاپیكسڵه له‌گه‌ڵ بوونی فلاشی جۆری LED.\nكامێرای پێشه‌وه‌ی ٥ مێگاپیكسڵه.\nباتریه‌كه‌ی ٤٠٠٠ ملی ئه‌مپێره له‌گه‌ڵ پشتگیری كردنی خێرای بارگاوی كردنه‌وه.\nسیسته‌می كارپێكردنی ئه‌ندرۆیدی ٥.١ له‌گه‌ڵ ڕووكاری MIUI 7.\nوه سێ ڕه‌نگی جیاوازی هه‌یه و نرخی بۆ ناوخۆی وڵاتی چین بۆ قه‌باره‌ی ١٦ گێگابایتی ١٤٠$ـی ئه‌مریكیه و بۆ قه‌باره‌ی ٣٢ گێگابایت ١٧٠$ـی ئه‌مریكیه، وه نرخی فه‌رمی وڵاتانی جیهان واته له ده‌ره‌وه‌ی وڵاتی چین تا ئێستا دیاری نه‌كراوه.


“چڵه زه‌یتون”ی خوێناوی - ئاوێنه\n“عه‌فرین” شه‌ڕی مان‌و نه‌مانه\n“چڵه زه‌یتون”ی خوێناوی\nهێرشی توركیا بۆ سه‌ر عه‌فرین، شه‌ڕێكی هێنده چاره‌نوسازه كه پاشه‌ڕۆژی بونی كورد له‌رۆژئاوای كوردستان‌و له‌چوارچێوه‌ی سوریای داهاتودا دیاریده‌كات.\nئێستا له‌عه‌فرین شه‌ڕێكی جیهانیی بچوك روده‌دات، كه جگه له‌توركیا‌و یه‌كینه‌كانی كورد، دو هێزی گه‌وره‌ی جیهان‌و چه‌ندین هێزی هه‌رێمیش به‌راسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ له‌م شه‌ڕه‌دا ئاماده‌ن، بۆ هه‌ریه‌ك له‌م هێزانه‌ش شه‌ڕی عه‌فرین ره‌هه‌ندی ستراتیجی له‌خۆده‌گرێت.\nكورد له‌رۆژئاوا ئازایه‌تی‌و خۆڕاگرییه‌كی ئه‌فسانه‌یی به‌رامبه‌ر به‌داعش نواند، به‌ڵام به‌دڵنیایی ئه‌وه‌ی چاره‌نوسی كورد له‌رۆژئاوا یه‌كلایی ده‌كاته‌وه، ئه‌م شه‌ڕه ده‌بێت له‌گه‌ڵ توركیادا. مان‌و نه‌مانی كانتۆنه‌كان‌و چه‌سپاندنی سیسته‌می فیدراڵی له‌سوریای داهاتوشدا، به‌چاره‌نوسی ئه‌م شه‌ڕه‌وه گرێدراوه. هه‌ربۆیه توركیا به‌هه‌مو توانای سه‌ربازی‌و سیاسی‌و قورسایی دبلۆماسی خۆیه‌وه‌و له‌ڕێگه‌ی به‌كارهێنانی نوێترین چه‌ك‌و ته‌كنه‌لۆجیاو كۆكردنه‌وه‌ی هێزێكی گه‌وره‌ی ئۆپۆزیسۆنی گۆێڕایه‌ڵیه‌وه، ده‌یه‌وێ ده‌ستبگرێت به‌سه‌ر عه‌فریندا‌و ئیراده‌ی كورد له‌رۆژئاوا تێكبشكێنێت.\nپرسیاره‌كه ئه‌وه‌یه: ئایا له‌م شه‌ڕه چاره‌نوسسازه‌دا كورد ده‌توانێت هه‌مان خۆراگری ئه‌فسانه‌یی كۆبانێ دوباره بكاته‌وه‌و توركیا به‌ر قه‌ڵای ئیراده‌ی پته‌وو له‌شكاننه‌هاتوی شه‌ڕڤانان بكه‌وێ‌و به‌درێژه‌كێشانی شه‌ڕ ئابڕویی توركیا له‌ئاستی ناوچه‌كه‌و نێوده‌وڵه‌تیدا ببرێت؟\nبێگومان پیلان‌و دوژمنكاریی له‌سه‌ر عه‌فرین زۆر گه‌وره‌تره به‌راورد به‌كۆبانێ، دیمه‌نه‌كه وا ده‌رده‌كه‌وێت كه روسیا‌و ئێران‌و ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ریكاش له‌خستنی عه‌فرین‌و كوردی رۆژئاوادا رۆڵیان هه‌بێت، به‌تایبه‌تی پاش ئه‌وه‌ی كورد ئاماده نه‌بو له‌سه‌ر پێشنیاری روسیا، عه‌فرین راده‌ستی سوپای ئه‌سه‌د بكات (كه ئێرانیش ئه‌مه‌ی ده‌ویست)، تیشكی سه‌وز بۆ هێرشی توركیا بۆ سه‌ر ئه‌م كانتۆنه‌ی رۆژئاوای كوردستان هه‌ڵكرا.\nئێران‌و توركیا‌و روسیا كه به‌سێگۆشه‌ی “ئه‌ستانه” ناوده‌برێن، ئێستا باشترین تاقیكردنه‌وه بۆ به‌رده‌وامیی هاوكاریی نێوانیان شه‌ڕی عه‌فرینه. ئه‌گه‌ر روسیا‌و ئێران هاوكاری‌و پشتیوانی توركیا نه‌كه‌ن له‌م هێرشه‌دا، ئه‌وا توركیا رێگه‌یه‌كی دیكه ده‌گرێ‌و دور ده‌كه‌وێته‌وه لێیان. ئه‌گه‌ر هاوكاری‌و پشتیوانیشی بكه‌ن، ئه‌وا هه‌ماهه‌نگی‌و په‌یوه‌ندییان تۆكمه‌و به‌هێزتر ده‌بێت. ئه‌مه‌ریكاش له‌م شه‌ڕه‌دا جگه له‌ده‌ربڕینی نیگه‌رانی چاوه‌ڕوانی كاردانه‌وه‌یه‌كی دیكه‌ی به‌رامبه‌ر به‌م هاوپه‌یمانه دێرینه‌ی لێناكرێت. له‌سایه‌ی نه‌بونی هیچ پشتیوانییه‌كیشدا ئه‌ركی كورد له‌م جه‌نگه جیهانییه بچوكه‌دا قورستر‌و گرانتر ده‌رده‌كه‌وێت.\nمێژو پێمان ده‌ڵێت، هیچ هێزێك به‌ئه‌ندازه‌ی توركیا كوشتاری له‌كورد نه‌كردوه. له‌هه‌ر شوێنێكی كوردستانیشدا كورد بیه‌وێ بیر له‌قه‌واره یان كانتۆنێكی ئازادو سه‌ربه‌خۆ بكاته‌وه‌و بیه‌وێ به‌هێز بێت، ئه‌وا توركیا رێگه‌ی لێده‌گرێ‌و به‌هه‌مو هێزیه‌وه په‌لاماری ده‌دات. كوشتنی خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی‌و كوشتنی كوردی ئازاو ئازاد به‌شێكی دانه‌بڕاوه له‌ستراتیجی توركیا.\nئێستا كورد له‌رۆژئاوای كوردستان باجیی ئازایه‌تی‌و باجیی ده‌ستگرتن به‌بونی كانتۆنه سه‌ربه‌خۆكانی خۆی ده‌دات. توركیا پاش تێكشكاندنی هاوپه‌یمانه‌كانی له‌شه‌ڕی ئیدلب‌و كۆتایهاتنی داعش له‌سوریا، خه‌می گه‌وره‌ی ئه‌وه‌یه كورد له‌رۆژئاوا‌و سوریادا هاوكێشه‌یه‌كی نوێ بسه‌پێنێت، بۆیه ئه‌ردۆغان‌و ئاكه‌په‌و توركه‌كان دێن‌و ماشێنێكی جه‌نگی گه‌وره به‌ناوی “چڵه زه‌یتون”ه‌وه له‌دژی كورد ده‌خه‌نه گه‌ڕ. چڵه زه‌یتونێك كه خوێنی لێده‌چۆڕێ‌و تۆپ‌و موشه‌كی لێده‌بارێت. ئه‌وان خوازیارن له‌ڕێگه‌ی تێكشكاندنی كورده‌وه له‌عه‌فرین به‌یه‌كجاری كۆتایی به‌خه‌ونی كانتۆنه‌كان‌و فیدرالی بهێنن.\nله‌م چركه‌ساته‌دا هه‌مو كوردێكی مه‌ردو به‌شه‌ره‌ف دڵی لای عه‌فرینه. ئه‌گه‌ر دوێنێ كۆبانێ ره‌مزی خۆڕاگری بو بێت بۆ كورد، ئه‌وا ئه‌مڕۆ عه‌فرین ره‌مزی به‌رخودان‌و شه‌ڕی مان‌و نه‌مانه بۆ ئێمه.\nبڵاوكراوه‌ته‌وه له 23-01-2018


لە 28ی مانگی ڕابردووەوە چەکدارانی داعش سێ هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە و وەزارەتی دەرەوەی تورکیا تەنها لەسەر هێرشەکەی نزیک هەولێر بەیاننامەی دەرکرد.\nئاوێنه: پێشتر لە دوو هێرشی چەکدارانی داعشدا لە سنوری ئیدارەی گەرمیان و ناوچە جێناکۆکەکان حەوت پێشمەرگە شەهیدبوون، دواتر لە هێرشێکی چەکداراندا بۆسەر گوندێکی نزیک مەخمور و شەهیدبوونی نزیکەی 10 پێشمەرگە وەزارەتی دەرەوەی تورکیا ئیدانەی هێرشەکەی کرد.\nوەزارەتی دەرەوەی تورکیا لە بەیاننامەکەدا دەڵێت، ” تورکیا بەردەوام دەبێت لە پاڵپشتیکردنی حکومەت و خەڵکی عێراق و خەڵکی هەرێمی کوردستان لە شەڕکردن دژی داعش، ئێمە بە تووندی سەرکۆنەی ئەو هێرشە وەحشیانە دەکەین کە داعش بەرپرسیارێتییەکەی هەڵگرتووە و پرسە و سەرەخۆشی ئاراستەی بەرپرسانی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق و هەروەها بنەماڵەی ئەو کەسانەی کە گیانیان لەدەستداوە دەکەین، هیوای چاکبوونەوەیەکی خێراش بۆ بریندارەکان دەخوازین”.\nلەدوای کۆتایهێنان بە دەسەڵاتی چەکدارانی داعش لە عێراق، لە ناوچە جێناکۆکەکان چەکداران بەردەوام هێرشیان بۆسەنگەرەکانی پێشمەرگە ئەنجامداوە و لەماوەی هەفتەیەکدا سێ هێرشیان بۆسەر پێشمەرگە ئەنجامدا کە دوو لەو هێرشانە لە سنوری ئیدارەی گەرمیان بوون.


سیستەمی دژە موشەک لە فڕۆکەخانەی کابوڵ دادەنرێت\nی مانگی حه‌وت ١١, ٢٠٢١\nدەسەڵاتدارانی ئەفغانستان دەڵێن سیستەمی دژە موشەکیان داناوە لە فڕۆکەخانەی کابوڵ بۆ تێکشکاندنی ئەو موشەکانەی دەگیرێنە فڕۆکەخانەکە.\nئەم هەنگاوەی دەسەڵاتدارانی ئەفغانستان هاوکاتە لەگەڵ هێرشە بەرفراوانەکانی تاڵیباندا لە سەرانسەری وڵاتەکەدا.\nواشنتۆن و هاوپەیمانەکانیشی لە پرۆسەی کۆتاییهێناندان بە ئەرکی لەشکریی خۆیان لە ئەفغانستاندا، هەرچەندە یاخیبوان لە ئێستادا وەک دەگوترێت دەستیان گرتووە بەسەر نزیکەی لە سەدا 85ی وڵاتەکەدا، بەڵام حکومەتی ئەفغانستان ئەمە پشتڕاست ناکاتەوە و گومانی لەسەر ئەو جۆرە ڕاگەیەندراوانە هەیە و تا ئامادەکردنی ئەم هەواڵەش هیچ لایەنێکی سەربەخۆ ئەو جۆرە ڕاگەیەندراوانەی پشتڕاست نەکردۆتەوە.\nوەزارەتی ناوخۆی ئەفغانستان لە ڕاگەیەندراوەکەی ئەمڕۆ یەکشەممەیدا دەڵێت "لە کاتژمێر 2ی بەرەبەیانی ئەمڕۆ یەکشەممەوە ئەو سیستەمی دژە موشەکە دانراوە و لەسەر ئاستی جیهانیش سەلمێندراوە کە ئەم سیستەمە بە سودە بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەموو جۆرە هێرشێکی موشەکی."\nکاربەدەستانی ئەفغانستان باس لە هیچ وردەکارییەکی تری ئەم سیستەمی دژە موشەکە ناکەن و ناشڵێن چ جۆرێکە و کێش بۆی داناون، تەنها ئاماژە بەوە کراوە وەک دەڵێن "دۆستە بیانییەکانمان داویانە بە ئەفغانستان."\nئەجمال عومەر شینواری، وتەبێژی هێزە ئاسایشییەکانی ئەفغانستان دەڵێت "ئەم سیستەمی دژە موشەکە، تەکنەلۆژیایەکی نوێ و ئاڵۆزە و لە ئێستادا دۆستە بیانییەکانمان کاری پێدەکەن و ئێمەش وەک هێزە ئاسایشییەکانی ئەفغانستان لە پرۆسەی دروستکردنی تواناییەکانداین بۆ بەکارهێنانی ئەم سیستەمەی دژە موشەک."\nتاڵیبان بەردەوام هێرشی موشەکی و هێرشی خومپارەیی دەکاتە سەر هێزەکانی حکومەتی ئەفغانستان لە سەرانسەری وڵاتەکەدا، بە هەمان شێوەش ئیسلامییە جیهادییەکانی داعشیش لە ساڵی 2020ەوە لەو جۆرە هێرشانە دەکەنە سەر پایتەختی ئەفغانستان و شوێنەکانی تری وڵاتەکەش.


مافه‌کانی مرۆڤ « بیرو بۆچونت ده‌رببڕه کرمانشان:\nئه‌نجومه‌نی مافه‌کانی مرۆڤی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان و پێشێلکارییه‌کانی مافه‌کانی مرۆڤ له ئێران\nPosted March 30th, 2011 at 10:05 am (UTC-5)\nبه‌م دواییانه ئه‌نجومه‌نی مافه‌کانی مرۆڤی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان بڕیارێکی په‌سندکرد بۆ دانانی لێکۆڵه‌رێکی تایبه‌تی تا له پێشێلکارییه‌کانی مافه‌کانی مرۆڤ له ئێران بکۆڵێته‌وه. وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێران گوتی بڕیاره‌که ’سیاسیه.’ له ئه‌نجومه‌نی مافه‌کانی مرۆڤی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان بنکه له ژنێڤ 22 وڵات ده‌نگی بۆ بڕیاره‌که دا،7 وڵات ده‌نگیان به دژ دا و 14 وڵات بۆ هیچ لایه‌ک ده‌نگیان نه‌دا. […]\nTags: ئێران, بریاری نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان, مافه‌کانی مرۆڤ Posted in ئێران مافه‌کانی مرۆڤ\nمن موعته‌به‌ر شێروانی له‌وه‌تای ساڵی1992 له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا کارم کردووه واته نیزیکه‌ێ پێنج مانگ پاش دامه‌زراندنی به‌شی کوردی. له ماوه‌ی ئه‌م ساڵانه‌دا، ڕوماڵی ڕوداوه‌کانی هه‌رێمی و جیهانم بۆ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا کردووه. سه‌باره‌ت به ڕوداوه‌کان، گفت وگۆم له‌گه‌ڵ شاره‌زایان و پسپۆران کردووه. بۆ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵان، میوانداره‌تی و هاومیوانداره‌تی ژماره‌یه‌ک به‌رنامه‌ی هه‌فتانه‌م کردووه وه‌ک به‌رنامه‌ی پڕۆسه‌ی سیاسی له ئه‌مه‌ریکا و به‌رنامه ماڵبات و خێزان. ئێستا به به‌رده‌وامی یه‌کێکه له میوانداره‌کانی به‌رنامه‌ی هه‌فتانه‌ی هه‌لۆ واشنتنم که تێدا زۆربه‌ی سره‌نج ده‌درێته سه‌ر ڕوداوه سیاسیه‌کانی ڕۆژ. هاوکات له‌گه‌ڵ کارکردن له‌گه‌ڵ به شی کو‌ردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا، له‌سه‌ر خوێندن به‌رده‌وام بوم و بڕوانه‌مه‌ی ماجسته‌رم له ڕۆژنامه‌وانی و کاروباری گشتی وه‌رگرت. پێشتریش، بروانا‌مه‌ی به‌که‌لییوره‌سم له توێژینه‌وه ناونه‌ته‌وییه‌کان وه‌رگرت.\nده‌رباره‌ی ئه‌م بڵاگه\nمه‌به‌ست له‌م بڵۆگه ئاڵوگورکردنی بیروڕا له‌گه‌ڵ تۆ خوێنه‌ری به‌ڕێزه له‌مه‌ڕ ڕوداوه‌کانی ناو ئێران، بزاڤی بزوتنه‌وه‌ی ئۆپۆزسیون ناسراو به بزوتنه‌وه‌ی سه‌وز به ڕێبه‌رایه‌تی میر حسێن موسه‌وی و مێهدی که‌رروبی ، مه‌سه‌له‌ی ئازادی ده‌ربڕینی بیروڕا، وه پێشێلکاریه‌کانی مافه‌کانی مرۆڤ له‌م وولاته.\nVirtual Embassy Tehran (3)\nئێران مافه‌کانی مرۆڤ (13)\nئێران و ترسی له روخانی ڕژێمی سو‌ریا (1)\nئێران و ناسه‌قامگیرکردنی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست (12)\nبنه‌ماڵه‌ی گرتووانی سیاسی نیگه‌رانیان ده‌ربڕیوه سه‌باره‌ت به ته‌ندروستی ئازیزانیان له گرتووخانه‌کاندا (1)\nڕاپۆرتنوسی تایبه‌تی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان له‌مه‌ڕ مافه‌کانی مرۆڤ له ئێران (1)\nڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست (8)\nڕێبازی ئه‌مه‌ریکا له‌مه‌ر ئێران (4)\nسکاڵای گرتووانی سیاسی ژن له ئێران له خه‌راپی باری گرتووخانه‌ی قرچک وه‌رامین (1)\nکێشه‌کانی ناوخۆی ئێران (8)\nکێشه‌ی ناوکی ئێران (8)\nهه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی ئێران (1)


دکتۆر سالار باسیره : کێ سه‌رپه‌رشتی پاره‌کانی بارزانی ده‌کات له بانقه‌کانی ئه‌ڵمانیا ؟ . – WTARIKURD\nئه‌وه به ته‌نیا خێزانی بارزانی نیه پاره‌کانی که سامانی گه‌له له بانقه‌کانی ده‌ره‌وه دانابێت ، به‌ڵکو خێزانی تاله‌بانی و کۆمه‌لێک له بازرگانه گه‌وره حیزبیه‌کانیشن که جگه له پاره‌ی کاش بونه‌ته خاوه‌نی چه‌ندین پڕۆژه‌و ڤیلای گرانبه‌هاو زۆرێکیشیان به‌و هۆیه‌وه ئیقامه‌ی ئه‌و ولاتانه‌یان پێدراوه .. به پێی زانیاریه گشتیه‌کان خێزانی بارزانی به‌شێک له پاره دزراوه‌کانی هه‌رێمی له دوو بانقی ئه‌ڵمانیا داناوه که بریتین له ( کۆمێرتس بانک و سیتی بانک ) که ئه‌وه‌ی دوایی ئێسته بۆته تراگۆبانک … به‌پێی زانیاریه‌کان ( دڵشاد بارزانی ) برای مه‌سعوود بارزانی که وه‌ک نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێم بێ بوونی جێگر ، له ئه‌ڵمانیا سالانێکی زۆره دانراوه به‌لام له ڕاستیدا نوێنه‌رایه‌تی ته‌نیا حیزبه‌که‌ی خۆی و بنه‌ماڵه ده‌کات . یه‌کێک له‌کاره سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌م وه‌ک باوه‌رپێکراوی بنه‌ماڵه‌که بریتیه له سه‌رپه‌رشتی کردنی پاره‌کانی بنه‌ماڵه له‌و بانقانه .. کاتی خۆیشی سه‌دام حسێن ( بارزانی تکریتی ) زڕبرای وه‌ک نوێنه‌ری عێراق له سویسرا دانابوو به‌لام له ڕاستیدا کاری ئه‌و سه‌رپه‌رشتی و ئیداره‌دانی پاره‌کانی سه‌دام حسێن بوو له سویسرا . دیاره چ مه‌سعوود و مه‌سرور وه چ نێچیر به جیاو وه‌ک حسابی تایبه‌تی خۆیان پاره‌و داتهاته‌کانی فرۆشتنی نه‌وتیان له بانقی جیاواز دانابێت له ده‌ره‌وه چونکه هه‌ر یه‌که‌یان بۆخۆی ده‌سه‌لاتێکه‌و خاوه‌ن کۆمپانیاو پاره‌ی خۆیه‌تی. بێگوومان ده‌ستکه‌وتنی زانیاری له‌سه‌ر به‌تایبه‌ت بانقه‌کانی ده‌ره‌وه وه‌ک سویسرا و ئه‌ڵمانیا و ئه‌مریکا ئاسان نیه‌و که‌مترین زانیاری له‌سه‌ر پاره‌کانی ئه‌وانه به‌تایبه‌ت له بانقه‌کانی ئه‌ڵمانیا و ئه‌مریکا هه‌یه .\nبه‌لام ده‌وله‌ته گه‌وره‌کانی وه‌ک ئه‌مریکا حه‌تمه‌ن به ڕێگای تایبه‌ته‌وه زانیارییان له‌سه‌ر ئه‌م جۆره پارانه هه‌یه وه‌ک ئه‌وه‌ی کاتی خۆی دوای ڕوخانی ڕژێمه‌کانی حوسنی موباره‌ک ، بن عه‌لی تونس و قه‌زافی و سه‌دام ئاشکرا کردو دواتر ئه‌و ده‌وڵه‌تانه داوای گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و پارانه‌یان ده‌کرد بۆ ولاته‌کانیان . ئه‌گه‌ر له ڕۆژئاوا پاره بخه‌یته سه‌ر بانقێک و سه‌رچاوه‌که‌ی به ته‌واوی دیار نه‌بێت ئه‌وا ئه‌و بانقه پێویسته کاربه‌ده‌ستان و به‌رێوه‌به‌رایه‌تی باجی لێ ئاگادار بکاته‌وه ، خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌رپرسانه‌ی لای خۆمان به‌شێکی ئه‌و پارانه‌یان بۆنمونه له‌ژێر ناوی داهاتی نه‌وتی هه‌رێم له‌و بانقانه دانابێت ، به‌لام هه‌مووی پاره‌ی دزراوی گه‌لن ، خه‌ڵکیی ولات ئاگاداریاتا و بانق و هیچ نه‌بووه . بانق له ده‌وله‌ته سه‌رمایه‌داره‌کان ده‌سه‌لاتێکن بۆ خۆیان و به دوای به‌رژه‌وه‌ندی ئابوری خۆیانه‌وه‌ن و کاریگه‌رییان له‌سه‌ر سیاسه‌تیش داناوه‌و بێگومان حکومه‌ته‌کانیشیان ئه‌وه‌نده‌ی بۆیان بکرێت چاو له شێوازی هێنانی ئه‌و پارانه دادخه‌ن که ده‌هێنرێنه ولاته‌کانیانه‌وه چونکه سوودی ئابووری لێ ده‌بینن . له‌م دواییه که‌سانێکی لێهاتوو توانیان ته‌نیا به‌شێک له‌و گه‌نده‌ڵییانه بدۆزنه‌وه.. هه‌روه‌ک ئه‌و 18 هه‌ژده ملیۆن دۆلاره‌ی که عومه‌ر فه‌تاح له کاتی پۆسته حکومیه‌که‌یدا به ناوی پڕۆژه‌یه‌کی وه‌همی کاره‌با ناردبویانه سه‌ر حیسابی بانقێکی به‌ریتانی و دواتر میدیایەکی ئەهلی ( ئاوینە ) ی سەردەمی کاک شوان محمد زانیاری بێ کەیشت و بلاوی کردەوە. لیدان و بریندار کردنی کاک ئاسۆس هەردی وەک بەربرسی کۆمبانیای ئاوینە لە لایەن بیاوەکانی عومەر فەتاحەوە کاریکی ریکەوت نەبوو ..\nته‌واوی په‌یوه‌ندیبه‌کانی ده‌ره‌وه له ده‌ستی پارتیدایه\nته‌واوی په‌یوه‌ندیبه‌کانی ده‌ره‌وه له ده‌ستی پارتیدایه که په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆیان به بارزانیه‌وه هه‌یه ، ئه‌وه له کاتێکدا به ناوی نوێنه‌رانی حکومه‌تی هه‌رێمه‌وه دانراوون . هه‌مان شت یه‌کێتیش کردویه‌تی .. نهێنی ئه‌وه له چیدایه که براکه‌ی مه‌سعود بارزانی له ئه‌ڵمانیا سالانێکی زۆره به‌رده‌وام چوار پاسه‌وانی ئه‌ڵمانی به شوێنه‌وه‌یه و تێچوه‌که‌شی له لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانی ئه‌ڵمانیاوه ده‌درێت .. ته‌واوی ڕاستیه‌کان ته‌نیا دوای ڕوخانی ئه‌م ده‌سه‌لاته‌ی هه‌رێم ئاشکرا ده‌بێت .


ئەمریكا، جەنگی درۆ، جەنگی ڕوكەش و میدیایی، جەنگی مۆدێل، جەنگی فۆرم!؟\n• تەنگی بە سەرۆكی سوریا بەشار ئەسەد لێژكردو دواتر بەرژەوەندیەكانی لەگەڵ هاوتا كردەوەو هێشتیەوە.\n• جەنگی دژی موقتەدا سەدر كردو دواتر بەهێزی كردو شەست میلیشیای حەشدی شەعبی بۆ دروست كردن.\n• بەرانبەر ئەردۆغان و فیدراسیۆنی رێكخراوە مەترسیدارەكان هیچی بۆ نەكراو ئێستا فڕۆكەی مۆدێلی خاریقی پێدەفرۆشێت.\n• لە جەنگ و هەڕەشە دژی كۆریای باكورو سەرۆكە گەنجەكە، دواتر هێشتیەوەو سازشی بۆكرد.\n• لەپرسی خاشقچی و سەربڕینەكەی پاشەكشەی گەورەی كرد دژی عەرەبستانی سعودیی و ئەمەش بۆ كۆنتێنەرێك دۆلار.\n• حیزبوڵای لوبنانی بە بەهێزترین شێوەو فۆرم ماوەتەوە دژی ئیسرائیل و ئەمریكاو حەسەن نەسروڵاش هێشتا قەدرگیراوترین فیگۆری مەزهەبی و عەقائیدیی رۆژهەڵاتی ناوینە.\n• ئەمریكا دیسان چەندین بزوتنەوەو رێكخراوی نافەرمی خستۆتە لیستی رەش‌و تیرۆری نێودەوڵەتی‌و پاش ماوەیەك میدیاو زومی كامێراكانی بەخۆیەوە سەرقاڵ كردوە تا شەڕەكانی دیكەی پێ یەكلایی بكاتەوە بە قازانجی بەرژەوەندیەكانی خۆی.\n• دوساڵ پێش ئێستا پارەیەكی هائیلی تەرخانكرد بۆ دەستگیركردنی سەركردە باڵاكانی پەكەكە لە قەندیل‌و دیسان میدیای بەخۆیەوە سەرقاڵ كرد تاوەكو شەڕەكانی دیكەی كرد‌و هەندێك پاكتاوی كرد لە سوریاو توركیاو ئامانجەكەشی بەدەست هێنا.\n• داوای هەریەك لە زەرقاوی‌و بنلادنی كردو پارەیەكی زۆری تەرخان كرد بۆ دەستگیركردنیان‌و میدیای بە خۆیەوە سەرقاڵ كردو كاتێكمان زانی نە دەستگیركران‌و نە پارەش تەرخانكرا، بە زنجیرەیەك پرۆسێسی ئەمنی‌و عەسكەری ئەو دوو رەمزەی قاعیدەیان لەناوبرد.\n• پارەیەكی تەرخانكردوە بۆ دۆزینەوەی یەكێك لە كوڕەكانی بنلادن‌و ئەمەش دیسان بۆ سەرقاڵكردنی میدیایی ناوچەكانی ئەفغانستان‌و پاكستان‌و قەوقازو روسیاو ئێرانە بۆ سیناریۆی دیكە.\n• لە ئێستاشدا رەنگە ئەوەی ئەمریكا لەبەرانبەر سوپای پاسدارانی ئێران دەیكات هەمان ئەو یاریانە بێت بۆ جوڵەی دیكە.\n#ئەمە ئیتر چیرۆكی جەنگە درۆزن و روكەشەكانی ئەمریكایە، ئەو هەموو گرتوخانە گەورانە لە ژێر دەستیدان نەمانبینی تیرۆریستێك دادگایی بكات‌و عادیلانە سزایان بدات بەوانەی داعش‌و بەرەی نوسرەشەوە، هەمیشە وەك گەمەی مشك‌و پشیلە سەیری ئەم ناوچەیەی كردوە، تەنانەت پیلانگێڕی‌و گرتنی سەركردەی كورد عەبدوڵا ئۆج ئالان بیست ساڵ پێش ئێستا‌و تەسلیمكردنی بە بوڵند ئەجەویدی سەرەكوەزیرانی ئەوكاتی توركیا هەمان پێوەرو مامەڵەیە بە سەركردەكانی ئەم ناوچەیە.\nوەزیری دارایی لە بارەی دابەشكردنی موچەوە رونكردنەوە دەدات\nپیاوێكی عیراقی هەوڵی دا بە مەلە لە فەرەنساوە بپەڕێتەوە بەریتانیا بەڵام...\nترامپ: بانگەشەكانی ئێران بۆ دەستگیركردنی تۆڕێكی سیخۆڕی ئەمریكی دورەلەراستیەوە\nكۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكان: نیسانی 2020 هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاكانە بەكەركووكیشەوە\nفەرماندەیەكی باڵای ئەمریكی گەیشتە رۆژئاوای كوردستان\nعادل عەبدولمەهدی سەردانی ئێران دەكات\nریال مه‌درید بۆندێكى نوێ بۆ گواستنه‌وه‌ى نه‌یمار پێشكه‌ش ده‌كات


هەڵوێستی گۆڕان لەسەر رێککەوتنی هەرێم و بەغدا - هيوای کۆرد\nHome هەواڵ کوردستانی هەڵوێستی گۆڕان لەسەر رێککەوتنی هەرێم و بەغدا\nهەڵوێستی گۆڕان لەسەر رێککەوتنی هەرێم و بەغدا\nئەندامێکی خانەی راپەڕاندنی بزوتنەوەی گۆڕان دەڵێت: رێککەوتن و پەیوەندییەکی باش لەگەڵ بەغدا، ویست و ئامانج و داواکاریی ئەوانە.\nبەپێی رێککەوتنی سیاسی نێوان بزوتنەوەی گۆڕان و پارتی دیموکراتی کوردستان کە لە 18/2/2019 بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێ ئیمزا کرا، لەسەر ئاستی عێراق، حکومەتی هەرێم پابەند کراوە بە پێداگریی کردن لەسەر جێبەجێکردنی مافە دەستووریەکان، تایبەت بە پرسەکان ماددەی 140، نەوت، غاز، بودجە و پێشمەرگە.\nبرزۆ مەجید، ئەندامى خانەى راپەڕاندنى بزوتنەوەى گۆڕان، لەلێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: “لە دوای سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی و بڕینی بودجەی هەرێم لەساڵی 2014 لەلایەن بەغداوە، مووچەخۆران و خەڵكی كوردستان بەگشتی، تاڵی و ناڕەحەتی زۆریان چەشت، بۆیە هەمیشە گۆڕان لەگەڵ ئەوە بووە كە هەرێم بگاتە رێككەوتنێكی هاوسەنگ لەگەڵ بەغدا لە بواری نەوت، بەغداش پابەندبێت بە پێدانی شایستە داراییەكانی هەرێمی کوردستان”.\nوتیشی: “ئەم رێككەوتن و پەیوەندییە نوێیەش لەگەڵ بەغدا، ویست و ئامانج و داواكاریی ئێمەیە”.\nبەنگلادش؛ هەزاران منداڵی مسوڵمان لەخوێندن بێبەشکرانەوه\nكیفاح مەحمود: دەستلەكاركێشانەوەكەی عادل عەبدولمەهدی خەونی ڕكابەرەكانی هێنایەدی


چالاکی – ڕێکخراوەی ڕۆڵە\nکتێبی ڕۆڵە، بەرهەمێکی ناوازە\nلەگەڵمان بن هەتا پاڵپشتی چیرۆکی ئەو ژنانە بین وا لە هەرێمە کوردیەکانی تورکیا، عێراق، سوریا و ئێران، دوای خۆسووتاندن لە مەرگ رزگاریان بووە، ژنانێک وا بۆ ڕاکردن لە بەکارهێنانی نابەجێ ئاگریان هەڵبژارد.\nشەقایەق مورادیان نژاد، یەکێک لە دامەزرێنەرانی رێکخراوەی ڕۆڵە، وێنەگرێکە بۆ گێڕاونەوە و بە بەڵگە کردنی ئەم چیرۆکانە، سەفەری ئەم وڵاتانەی کردووە.\nهەر ئێستا داوا بکە


لافاوە گەورەکان لە نێوان زانست و ئەفسانەدا!\nئا: حوسێن حوسێنی\nهەموومان باسی تۆفانە گەورەکەی نۆحمان بیستووە. شوێنی ڕوودانی ئەم تۆفانە ناوچەی مێزو پۆتامیایە و هەر سێ ئایینی ئیبراهیمی: جوولەکە، کریستیان و ئیسلام جەختیان لە ڕوودانی کردوەتەوە، کە بە گوێرەی چیرۆکەکە ئاو هەموو جیهان دادەگرێت و هەموو زیندەورەکان دەخنکێنێت، جگە لەوانەی بە ئەمری خوداوەند بۆ دروست کردنەوەی ژیان ڕزگاریان دەبێت. ئێمە لێرەدا هەقمان بەسەر ڕاست و دروستی چیرۆکەکەوە نییە، کە بێگومان پرە لە کێشەی لۆژیکی و زانستی. بەڵام ئەمە تاقە چیرۆک سەبارەت بە ڕوودانی لافاوە گەورەکە نییە، چەندین چیرۆکی تر بە گێڕانەوەی جیاوازەوە لە ناوچە جیاوازەکانی جیهاندا هەیە، کە بەشێوەیەک باسی ڕوودانی لافاوێکی گەورە دەکەن.\nبێگومان لافاو یەکێکە لە نزیکترین کارەساتەکان لە ژیاندا و مرۆڤ بەردەوام لە ڕوودانی ترساوە و زۆر بەدەگمەن شوێنی نیشتەجێبوونی لەناو شیو و دۆڵ و شوێنە لافاو گرەکاندا دروست کردووە، بۆیە زۆر سەیر نییە کە لە چیرۆک و ئەفسانەی گەلاندا ڕەنگ بداتەوە. بەڵام لە ڕوودانی ئەم لافاوەنەدا خاڵێکی هاوبەش هەیە، ئەویش بریتییە لەوەی هەموو بوونەوەرەکان جگە لە ژمارەیەکی کەم تیادەچن.\nئەمە دەمانگەیەنێت بەو ڕاستییەیی جگە لە ڕوودانی لافاو شتێکی تریش هەیە کە مرۆڤ دەیەوێت پاساوی بۆ بهێنێتەوە. لێرەدا دەمانەوێت جەخت لەوە بکەینەوە تۆفانە گەورەکان هەوڵێکە بۆ پاساو بوونی بە بەردبووەکان. لەم وتارەدا سەرەتا باسی لافاوە گەورەکان لە کلتوری گەلە جۆربەجۆرەکاندا دەکەین و پاشانیش پاساوی خۆمان بۆ ئەوەی پیشانی بدەین ئەفسانەی تۆفانە گەورەکان تیۆرییەکی زانستی سەرەتاییە دەخەینەڕوو.\nلافاوە گەورەکان لە کلتورە جۆربەجۆرەکانی جیهان\nبە پێی ئەفسانەکانی ئەندۆنزیا، زەوی لەسەر پشتی مارێکی گەورە بووە، کاتێک مارکە لەو بارە قورسە هیلاک دەبێت خۆی ڕادەوەشێنێت و زەوی فڕێ دەداتە ناو دەریاوە، بەڵام خوداوەند بە ناردنی کێوێک بۆ ناو دەریاکە کچەکەی لە شەپۆلەکانی ئاو ڕزگار دەکات، هەموو مرۆڤەکان نەوەی ئەو کیژەن، دواتر خوداوەند زەوی لەسەر پشتی مارەکە دادەنێتەوە.\nبەپێی ئەفسانەی خەڵکی دوورگەکانی ئادامان لە نێوان بەنگلادش و میانمار، خەڵک ڕووی خۆیان لەو فەرمانانە، کە لە خەڵقتدا پێیان درابوو، وەرگێڕا، بۆیە خودا ڕووی لێ وەرگێران و لە ناکاو لافاوێکی کاولکاری بۆ ناردن کە تەنها چوار کەس لەم تۆفانە ڕزگارییان بوو. کاتێک ئەم چوار کەسە گەیشتنەوە سەر وشکی بینیان هەموو بوونەوەرە زیندووەکان لە ناوچوون. خودا جارێکی تر ڕووک و ئاژەڵی دروست کردەوە.\nبەپێی بڕوای خەڵکی ڕەسەنی ئوستورالیا، لەسەردەمێکدا بۆقێک هەموو ئاوەکانی سەرزەوی خواردەوە و لە ئەنجامدا سەردەمێکی وشکەساڵی دروست بوو، تەنها ڕێگەی بۆ کۆتایی هێنان بەم وشکە ساڵییە ئەوە بوو، کە بۆقەکە ناچار بکەن پێ بکەنێت. هەموو ئاژەڵەکانی ئوستورالیا کۆ بوونەوەو هەوڵیاندا بیخەنە پێکەنین بەڵام لە کۆتایدا مارماسی توانی ئەو کارە بکات. بۆقەکە چاوەکانی کردەوە و لەشە گەورەکەی دەستی کرد بە لەرزین و لە کۆتایدا وەها هاتە پێکەنین کە لرقەی پێکەنینەکەی وەکو دەنگی هەورە بروسکە بوو. ئاو بە لافاو بەجۆرێک لە دەمی دەهاتە دەرەوە کە قوولترینی ڕووبارەکانی پڕ کرد و هەموو زەوی داگیر کرد. تەنها لوتکەی بەرزترین کێوەکان بەدەرەوە مانەوەو مرۆڤ و ئاژەڵی زۆر لەناوچوون.\nبە پێی ئەفسانەکانی هیندو، مانو خەریکی شتنی دەستەکانی لە ناو ڕووبارێکدا بوو کە ماسییەکی بچووک خۆی دەخاتە ناو دەستەکانی و تکای لێدەکات کە ژیانی بپارێزێت. ئەو ماسییەکە دەخاتە ناو گۆزەیەک. بەخێرایی ماسییەکە گەورە دەبێت تاوەکو وای لێدێت جێگەی نابێتەوە و ئەمجار دەیخاتە ناو حەوزێکەوە، بەربەرە هێندە گەورە دەبێت دەیگوازێتەوە بۆ ڕووبار و سەرئەنجام بۆ دەریا؛ ماسییەکە ئاگاداری دەکاتەوە کە لە ماوەی هەفتەیەکدا لافاوێکی گەورە هەڵدەستێت کە هەموو ژیان تیادەبات. مانو کەشتییەکی گەورە دروست دەکات و ماسییەکە لە کۆتایی لافاوەکەدا کەشتییەکە بۆ پاڵ کێوێک دەگوازێتەوە تاوەکو بە نیشتنەوەی لافاو کەشتی لەوێدا بوەستێت. لە ئەنجامدا مانو و تۆییەکانی ژیانی ناو گیرفانی لە تۆفانەکە رزگاریان دەبێت تاوەکو ژیان لەسەر زەوی بڵاوبکەنەوە.\nلە نووسراوەکانی سەربەردی سومەری و بابلیدا کە نزیکەی سێ هەزار ساڵ پێش لە زایین نووسراون، باسی تۆفانێک دەکات کە لە کتێبە پیرۆزەکانی ئایینە ئیبراهیمییەکاندا ڕەنگی داوەتەوە، لە هەردوو چیرۆکەکەی سومەری و بابلییەکاندا هاتووە، خوداوەند کەسێکیان لە ڕوودانی تۆفان ئاگادار کردەوە و ئەو و بنەماڵەی چوونە ناو کەشتی و لە هەر جۆرە ئاژەڵێک جووتێکی لەناو کەشتییەکەدا دانا و لە تۆفانەکە ڕزگاری کرد، لە هەردوو نوسراوەکەدا ماوەی تۆفانەکە حەوت ڕۆژە، بەڵام ناوی خوداکان جیاوازە (وێنەی ١).\nلە ئەفسانە کۆنەکانی یۆناندا هاتووە کە زیوس لە دروست کردنی مرۆڤ پەشیمان بوویەوە و ڕقی لە ئەتوار و کارەکانی هەستا، ویستی تیا ببات. فەرمانی بەدەریا و ڕووبار و کانیاوەکان کرد تاوەکو هەستن و فەرمانی بە ئاسمانیش کرد ببارێت بۆ ئەوەی مرۆڤ تووبڕاو ببێت. بەڵام لەم کاتەدا و پێش ڕوودانی تۆفانەکە پرومتە لە مەبەستەکەی زیوس ئاگادار بوویەوە، بۆیە فەرمانی بە دکالیون و ژنەکەی پیرا دا تاوەکو بۆ ڕزگارکردنی تۆی مرۆڤ کەشتییەک دروست بکەن بۆ ئەوەی لە کاتی ڕوودانی تۆفانەکەدا سواری ببن و رزگارییان بێیت. تۆفان هەستاو هەموو مرۆڤەکان تیاچوون جگە لەم دووکەسە. دوای ماوەیەک تۆفانەکە نیشتەوەو کەشتییەکەی دکالیون و پیرا لەسەر لوتکەی کێوێک نیشتەوە و ئەو دوو ڕزگار بووە گەڕانەوە بۆ وشکایی و قوربانیان بۆ زیوس کرد. زیوس لە پاداشتی دا فەرمانی بە دکالیۆن و پیرا کرد بەرد فرێ بدەنە پشتەسەر خۆیان، بەردەکانی دۆکالیون بوون بە پیاو و ئەوانەی پیرا بوون بە ژن.\nهاوشێوەی ئەم چیرۆکە لە شوێنەکانی تر بەتایبەتی لە ئەفسانەکانی ناوچەکانی چین و ئێراندا هەیە و لەوانەشە لە زۆر شوێنی تریش هەبێت.\nئاماژە زانستییەکان بۆ ڕوودانی لافاو\nناکرێت ئەو چیروکانەی باسمان کرد تەنها وەکو ئەفسانەیەکی سەرەتایی یان ئەفسانەیەکی ئایینی باسی بکەین و لێی گەڕێین بڵێین زانست هەقی بەسەرەوە نییە، چونکە بەبڕوای زۆر کەس بەشێکی گرنگ لە لێکۆڵینەوە لەسەر ئەم ئەفسانانە دەکەوێتە سەر شانی زانست.\nهەموو ئەو چیرۆکانەی لەسەرەوە باسمان کرد، باسی لافاوێک دەکەن کە بە ئەمری لە سروشت بەدەر ڕووییان داوە و هەموو مرۆڤایەتی و بوونەوەرەکانی تیابردووە جگە لە ژمارەیەکی کەم، کە ئەو ژمارەکەمە جارێکی تر ژیانیان دروست کردوەتەوە.\nفەیلەسووفە یۆنانییەکان جیهانیان بە هەمیشەیی دەزانی، بەڵام کاتێک لەگەڵ پارادۆکسی پێشکەوتنی مرۆڤدا بەرەوڕوو دەبوونەوە، دەیانگەڕاندەوە بۆ ئەوەی هەموو جارێک کارەساتە سروشتییەکان دەسکەوتەکانی مرۆڤایەتی دەکاتەوە بە سفر ومرۆڤ ناچارە لەسەرەتاوە دەست پێ بکاتەوە. کەواتە کارەساتی سروشتی گەورە وەکو هەقیقەتێک بۆ پاساوی دیاردەکان سەیر کراوە.\nژمارەیەکی زۆر لە توێژەران ئەم ئەفسانانە بەشێوەک دەبەستنەوە بەکۆتایی سەردەمی سەهۆڵ بەندان و توانەوەی سەهۆڵەکانەوە، کە بێ گومان بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە لەوانەیە لە زۆر شوێن لافاو هەستابێت و کاول کاری دروست کردبێت.\nبۆ نموونە سۆمەرییەکان، کە داهێنەری نووسین بوون پێش ٩٠٠٠ ساڵ و پێشکەوتووترین شارستانییەتی ئەو سەردەمەیان هەبووە، کە ئەو کات لە باشوری وڵاتی میزۆپۆتۆمیا دەژیان، بەڵام ئەوان لە کوێوە هاتبوون؟ نیمچە دوورگەی عەرەبی دەریایەکی تەنکی لێبووە کە قووڵییەکەی تەنها چەند دەمەترێک بووە، لە چاخی سەهۆڵبەندندا دەشتێکی بە پیت بووەو هەردوو ڕووباری دیجلەو فوڕات و ڕووباری تر لە زاگرۆسەوە پاراویان کردووە، لە ناکاو دەریاکە دەست دەکات بە بەرزبوونەوە، بە تێکڕایی دوو سانتی مەتر لەساڵێکدا و زەوییە کشت و کاڵییەکانی بەرتەسک کردووەو سۆمەرێیەکان ناچار بوون کۆچ بکەن بۆ زەلکاوەکانی نێوان هەردوو ڕووبارەکە لە عێڕاقی ئێستادا. کە ئەمە دەکرێت ڕیشەیەکی زانستی بێت بۆ تۆفانە بەناوبانگەکەی نوح. لەهەمانکاتدا بۆچوونێکی زانستی سەبارەت بە لەناوچوونی شارستانیەتی سۆمەری هەیە، کە زۆر پێوەندی بە لافاوەوە نییە.\nسۆمەرییەکان لە ئاستێکى بەرفراواندا تۆڕی ئاودێری زۆر پێشکەوتویان پەرەپێدا و چەندین بەنداویان بنیادنا بەبێ ئەوەی بیر لە زیانە لاوەکییەکانی بکەنەوە. ئاوی بەنداوەکان دایدا بۆ ژێر زەوی و ئاستی ئاوی ژێر زەوی بەرزبوویەوە و تێر بوو بەو خوێی کە لەنێوان بەردەکاندا هەیە و بەرەبەرە خەستییەکەی زیادی کرد و بووبەهۆی ئەوەی زەوییە کشت و کاڵییەکان سوێر ببن و بەرهەمەکەیان داببەزێت. دابەزینی بەرهەمی کشتوکاڵی داڕمانی شارستانییەتەکەی لێکەوتەوە.\nهەندێک کەسیش ئاماژە بە ڕوودانی سونامی و بوومەلەرەزەی دەریایی دەکەن کە ناوچە کەنارییەکانی دەریا بووبێت بەژێر ئاوەوە و بەشێوەی ئەفسانە لە یادەوەری خەڵکدا مابێتەوە.\nئەوەی جێگەی سەرنجە ئەفسانەی تۆفانە گەورەکان چیرۆکێکی هەمە گیرە کەم گەل و نەتەوە هەیە نەیبێت، بەشێوەیەک کە هەندێک لە توێژەرانی ئایینی ئەمە وەکو ڕاستییەک بۆ جیهانی بوونی تۆفانی نۆح باسدەکەن. هەڵبەت لەباری زانستییەوە ناکرێت تۆفانی نوحی ئایینە ئیبراهیمییەکان ڕاست بێت، چونکە بڕی ئاوی ناو هەورەکان بایی ئەوەندە نییە تاوەکو سەر لوتکە ئەڤێرست دابپۆشێت.\nلە ڕاستیدا ئەگەر بەپێی چیرۆکە ئاسمانییەکان هەموو جیهان بکەوێتە ژێر ئاو، قووڵی ئەو ئاوە ناکرێت ٢،٥ سانتی مەتر زیاتر بێت! حەسێب کردنی ئەم ژمارە کارێکی قورس نییە. بێگومان سەرچاوەی ئەم بارانە دەبێت بەرگە هەوای زەوی بێت، هەر ستوونێک لە بەرگەهەوای زەوی بە بنکەی یەک مەتری دووجاوە لەنێوان ١٦ بۆ ٢٥ کیلۆگرام هەڵمی ئاو لە خۆ دەگرێت. قەبارەی ٢٥ کیلۆگرام یان ٢٥٠٠٠ گرام ئاو یەکسانە بە ٢٥٠٠٠ سانتی مەتری سێجا ئاو. ڕووبەری ستوونەکە یەکسانە بە یەک مەتری چوارگۆشە یان ١٠٠٠٠ سانتی مەتری چوار گۆشە. بە دابەشکردنی قەبارە لەسەر ڕووبەر ئەستوری ئاوەکە دەدۆزرێتەوە کە یەکسانە بە ٢،٥ سانتی مەتر.\nواتە ئەم ئاوە ناگاتە قولە پێش، چی بگات بە قولەی ئیڤێرێست.\nبەڵام لەوانەیە کاتێک ئەو چیرۆکە باسکراوە ئاگاداری پان و بەرینی جیهان نەبووبێتن. ئێمە نازانین سۆمەرییەکان فراوانی جیهانیان چۆن بینیوە بەڵام لە یۆنانی کۆندا، جیهان تەنها بریتی بوو لە دەوروبەری دەریای سپی (وێنەی ٢).\nبەبەردبووەکان و تیۆریی کارەساتە گەورەکان\nلە بەشی پێشوودا باسی ئەوەمان کرد لە یۆنانی کۆندا بڕوایەک هەبوو، کە جاروبار کارەساتە گەورەکان پێشکەوتنەکانی مرۆڤ سفر دەکەنەوە بۆیە مرۆڤ ناچارە لە ئەوەڵەوە دەستپێبکاتەوە، بێگومان گرنگترین بەڵگەش ئەو بەبەردبوانە بووە کە لەدەوروبەری خۆیاندا دۆزیویانەتەوە، بەتایبەتی بەسەرنجدان بەوەی کە بەشێکی بەرچاو لە بەبەردبووەکان گیانداری دەریایی بوون گومانەکانی بەرەو کارەساتێکی سروشتی واتە لافاو دەبرد. دواتر تیۆریی کارەساتە گەورەکان بۆ پاساوی بەبەردبووەکان بەرگی ئایینی بەبەردا کرا و لەلایەن کلیسەوە لە بەربەیانی دەرکەوتنی بیردۆزی پەرەسەندن، وەکو جێگەرەوەیەک بۆ ئەم بیردۆزە و پاساو بۆ بوونی بەبەردبووەکان بەکاردەهێنرا. لەسەدەکانی هەژدەهەم و سەرەتای نۆزدەهەمی زایینی، لایەنگرانی تیۆریی کارەساتە گەرەکان هەوڵیان دەدا ئەوەی لە بە بەردبووەکانەوە دەستدەکەوێت لەگەڵ چیرۆکی ئافراندنی کتێبی پیرۆزدا یەکی بخەن. بەڕای ئەوان تۆفانی نوح دوایین کارەسات لە زنجیرەی کارەساتە گەورەکان بووە کە هەموو گیاندارانی لە ناو بردووە. لەدوای هەر کارەساتێک ئافراندنێکی نوێ دەهاتە ئاراوە و زەوی جارێکی تر پڕدەبووەوە لەجۆرە جیاوازەکانی ڕووەک و گیاندار. ئەمانەش لەناو دەچوون و پاشماوەکانیان لە توێ گەلێکدا کە بەهۆی ڕوودانی کارەساتی دواترەوە دروست دەبوو دەمایەوە.\nجۆرج کیڤغە(GEORGES CUVIE R) (١٧٦٩-١٨٣٢) زانای گەورەی فرانسی و پسپۆر لە توێکاری و دێرینە ناسی، لێکۆڵینەوەی لەسەر بە بەردبووی شیردەرەکانی ناوچەی پاریس دەکرد. بەڕای ئەو زنجیرەی جۆرە جیاوازەکان پیشاندەری چەندین کارەساتی جیهانییە کە تۆفانی نوح دواتریینیانە، کیفغە وای دادەنا هەندێک لە جۆرەکان دەمانەوە و جارێکی تر ژمارەیان زیاد دەبوو، بەڵام ژمارەیەکی تر وایاندەدانا دوای هەر کارەساتێکی گەورە ئافراندنێکی نوێ هاتووەتە ئاراوە. لەسەریەک وایان خەمڵاندبوو کە٣٠ کارەساتی گەورە ڕوویدابێت.\nدۆزینەوە نوێیەکان بەرەبەرە بیردۆزی کارەساتە گەورەکانی پوچ کردەوە. چونکە ژمارەی کارەساتە گەورەکان بۆ پاساودانی بەبەردبووەکان بەردەوام ڕووی لە زیادبوون دەکرد تا ئەو شوێنەی بیردۆزەکە ئیتر لە متمانە کەوت. دووەم، دەرکەوت ئەو ئاسەوارانەی لە بەردەکاندا هەن دەکرێت لە جیاتی پەنا بردن بۆ کارەساتە گەورە نەناسراوەکان بەپێی پرۆسەکانی ئیمڕۆیی بە باشی پاساوی بۆ بدرێتەوە، کە دەکرێت ببینرێن. سەرەڕای ئەوە، ئەو بەردانەی کە لە ناوچەکانی ئەمریکا و ئەوروپای باکوری دۆزرابوونەوەو وا دەزانرا پاشماوەی تۆفانی نوحە، دەرکەوت نیشتووی چاڵە بەفرەکانن. بەڵگەی زۆر لەسەر بەردەوامی یان پەرەسەندنی بەبەردوبووەکان دۆزرایەوە. داروین و واڵاس بۆ پرۆسەی پەرەسەندن بیریان لە میکانیزمێکی گونجاو کردەوە.\nوەک باسمان کرد، چیرۆکی تۆفانە گەورەکان بەشێوازی جۆراجۆر لەناو زۆربەی گەل و نەتەوەکاندا هەیە تەنانەت ئەوانەی کە بەتەواوەتی لە شارستانیەتە کۆنەکان دابڕاون، بەشێکی گرنگی ئەم چیرۆکانە بۆ ترسی مرۆڤ لە کارەساتەکان بەتایبەتی لافاو دەگەڕێتەوە، کە هەمیشە لە ژیانیدا هەبووەو هێزێکی کاولکەر بووە، هەر بۆیە سەیر نییە کە بەشێوەی جۆربەجۆر باس بکرێت و تەنانەت مێژوو بۆ سەردەمی پاش و پێشی دابەش بکەن. شێوازی چیرۆکەکان جیاوازن بەڵام دەکرێت خاڵێکی هاوبەش لە هەموویان بدۆزرێتەوە، ئەویش بریتییە لە پاساوی زانستی. لە ڕاستیدا لەوە دەچێت ئەفسانەی تۆفانە گەورەکان بەوەی نوحیشەوە پاساوێکی زانستی بۆ ئەو هەموو بە بەردبووەبێت کە سەرچاوەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمە کۆنەکانی زەویناسی و لە چینەکانی زەوی و لە ژێر گڵدا دەدۆزرێتەوە (وێنەی ژمارە ٣ بە بەردبوویەکی لە ئەسپچووی ٤٧ میلیۆن ساڵە پیشاندەدات).\nئەمە تیۆرییەکی سادەی زانستییە وەکو ئەو تیۆرییەیی بۆ ڕوودانی بوومەلەرزەو دەرکەوتنی وەرزەکان دانراوە، واتە زەوی لەسەر پشتی گا، یان کیسەڵ یان ماسی! بە ژیری سەرەتایی خەڵکی سەردەمی پێش شارستانیەتە کۆنەکان چی پاساوێک لەوە سادەتر کە لافاوی گەورە بوونەورەکانی تیابردووە و ئاوەکەش چووە بووە ئاسمان و ئەوەی بەناوی وشکی بەجێ ماوە شوێنی ئەو دەریا کاتییەیە کە بەهۆی بارین و لافاوەوە دروست بووە، داوێنی چیاکانیش پشتڕاستی بۆچوونەکانیان دەکاتەوە. سەرەڕای ئەوە دەزگایەکی وەکو دامودەزگای ئایینی بەتایبەتی کلێسەی کاسولیکیشی لە پشت بووە.\nئەوەی ئەم بۆچوونە بەهێز دەکات بوونی تیۆریی کارەساتە گەورەکانە، کە لە بەرەبەیانی تیۆریی پەرەسەندندا لە سەدەکانی هەژدەو نۆزدەدا لە دژی وەگەڕ خرابوو. کە نەتەنها کلیسە پشتی دەگرت، بەڵکو کۆمەڵێک لە زیندەوەرە گەورەکانی ئەو سەردەمەش لە دژی پەرەسەندن پەنایان بۆ دەبرد، بەڵام ئەم تیۆرییە لە کۆتایدا لە پاساوی بە بەردبووەکاندا شکستی خوارد و ئەوەی جێگەی گرتەوە بریتی بوو لە تیۆریی پەرەسەندنی داروین، کە تاوەکو ئێستا بەباشی کاری کردووە.\nنەم ویستووە ئەم وتارە وەکو وتارێکی توێژینەوە زانستی بەسەرچاوە بتەنم، چونکە لەڕاستیدا سکۆپی گۆڤاری زانست بڵاوکردنەوەی توێژینەوەی زانستی نییە، بەڵکو وتاری زانستی ڕۆشنگەری بڵاودەکاتەوە.\nخوێنەری ئازیز بۆ دڵنیا بوون لە دروستی فاکتەکانی ناو وتارەکە دەتوانێت سەردانی ئەم سەرچاوانە بکات.\n1.Frank H. T.Rhodes, Evolution: A Golden Guide. Western Publishing Company, Inc. Racine, Wisconsin(1974)\n2.George Gamow, One Two Three . . . Infinity: Facts and Speculations of Science, prentice Hall (1961)\n3.Andre Brahic ,Paul Tapponnier, Lester R. Brown, Jacques Girardon, La Plus Belle Histoire de la Terre, Seuil (2001)\nهەر سێ کتێبی سەرەوە کراون بە کوردی و لە داهاتوودا لە ڕێگەی دەزگاکانی بڵاوکردنەوەوە لە کوردستان بڵاو دەبنەوە.\n4.Alan Dundes, The Flood Myth, University of California Press(1988)\n5.Yakov Perelman, Lively Mathematics, Mir Publisher (1982)


👁 اێ بەخشە 8,725 گل سئرکریائە(دێینە)\n📊 ئاماری بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنانی گەرمیان 2015 آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Jan 17 2016 2:56AM\nبەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی دژ بە [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ س.ئـ. 17-1-2016 2:56:22\n📖 زەماوەندی پیرشالیار تازەکردنەوەی گیانی پێکەوە ژیان و توانەوە لە عیرفانییەتدا مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Feb 12 2016 12:03PM\nوەک نەریتێکی ئاینی و کلتووری ناوچەکە دوێنێ هەینی 0 [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 90% ✍ س.ئـ. 12-2-2016 12:03:25\n☂ یەکەمین کۆنفرانسی دامەزراندنی ڕێکخراوی یەکێتی ژنانی جەوانانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان اهزاب و سازمانەل\n📅 زمان اضافه کردن Jan 17 2016 3:11AM\nیەکەمین کۆنفرانسی یەکێتی ژنانی جەوانی رۆژهەڵاتی کو [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 99% ✍ س.ئـ. 17-1-2016 3:11:32


ژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى دووه‌م | شاری كفرى Kifri City\n← ژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى یه‌كه‌م\tژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى سێیه‌م →\tژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى دووه‌م\t30\nبه‌ندى دووه‌م:په‌یوه‌ندى مرۆڤ به ژینگه‌وه\nبه‌ندى سێ هه‌م :\nیه‌كه‌م:چه‌مكى پیس بوونى ژینگه\nدووه‌م:جۆره‌كانى پیس بوونى ژینگه\nیه‌كه‌م:پیس بوونى هه‌وا\nدووه‌م:پیس بوون به‌تیشك\nسێ هه‌م: پیس بوونى ئاو\nچواره‌م:پیس بوونى خاك\nپێنجه‌م:پیس بوون به‌ده‌نگ\nسه‌ره‌تایه‌ك له‌سه‌ر ژینگه\nزاراوه‌ى ژینگه به‌كۆمه‌ڵێك بارودۆخ و هۆكارى ده‌ره‌كى ده‌ووترێت كه زینده‌وه‌ران تیایدا ده‌ژین واتا هه‌ر شوێنێك كه‌له ده‌ره‌وه‌ى مرۆڤ بێت وه‌هه‌ر شتێك كه‌ه‌وروبه‌رى مرۆڤ بدات وه‌كو ئه‌و هه‌وایه‌ى كه هه‌ڵیئه‌مژین ئه‌و ئاوه‌ى كه ئه‌یخۆین ئه‌و خاكه‌ى كه‌له‌سه‌رى ئه‌ژین وه هه‌ر زینده‌وه‌رێك یان نازیندووییه‌ك كه له‌ده‌وروبه‌رى مرۆڤدا بێت به‌هه‌موویانه‌وه ژینگه پێك دێنن.(35)\nژینگه‌و سیسته‌مى ژینگه:\nوشه‌ى ژینگه به‌پێى بۆچوونى زانایان وشه‌ى ژینگه له‌كۆمه‌ڵێك هۆكارى ده‌ره‌كى ژیانى زینده‌وه‌ران كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ژیان دروست بووه وه مه‌به‌ست له‌سیسته‌مى ژینگه ڕووبه‌رێكه له‌سروشتى ژیانى زینده‌وه‌ران و مادده زیندووه‌كان كه كارلێكردنى هه‌ندێكیان له‌گه‌ڵ یه‌كداو له‌گه‌ڵ بارودۆخى ژینگه بۆته هۆى دروست بوونى له‌نێوان به‌شه زیندوو نازیندووه‌كان.(36)بۆ نموونه وه‌كو سیسته‌مى ژینگه‌ى دارستان وه ڕووبارو ده‌ریاچه‌كان وه به‌شێوه‌یه‌كى ڕوون ئه‌م پێناسه‌یه واى داڕشتووه كه هه‌موو زینده‌وه‌ران پێك هاتووه له‌كۆمه‌ڵگه‌ى ژینگه‌یى وه‌كو سه‌ره‌تاییه‌كان و ڕوك و گیانله‌به‌ران هه‌موو ڕه‌گه‌زه‌كانى ژینگه‌ى نازیندوو وه‌كو پێك هاته‌ى خاك بایه‌كان وه درێژى ڕۆژو شێ و پیس بوون.. هتد واتا مرۆڤ یه‌كێكه له‌كائینه‌كان سیسته‌مى ژینگه‌وه جێگاى تایبه‌تى هه‌یه له‌پێش كه‌وتنى بیرو ده‌روونى كه ئه‌مه‌ش بۆته هۆى زاڵ بوونى تاڕاده‌یه‌ك و به‌شێوه‌یه‌كى هه‌ست پێكراو له‌سیسته‌مى ژینگه هه‌روه‌ها زۆربه‌ى زانایان ڕێككه‌وتوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى تێگه‌یشتنیان له‌ژینگه گرنگى ده‌دات به‌هه‌موو هۆكاره ده‌ره‌كییه‌كان كه زینده‌وه‌ران تیایدا ده‌ژین. ژینگه گرنگى هه‌یه بۆ مرۆڤایه‌تى له‌و چوارچێوه‌ى كه تیایدا ده‌ژین وه‌كو ئاوو هه‌واو خاك ئه‌م سێ ئه‌ركانه گرنگى ده‌دات به‌ژیانى مرۆڤایه‌تى وه ئه‌م سێ ئه‌ركانه له‌پێكهاته نازیندووه‌كانن كه گرنگى ده‌ده‌ن به‌ژیانى مرۆڤ وه تێگه‌یشتنى ژینگه‌ش ئه‌و پێكهاته سروشتییانه‌ن كه هۆكارێكن بۆ ژیانى زینده‌وه‌ران هه‌ندێك له‌نووسه‌رانى ژینگه ژینگه‌یان دابه‌ش كردووه بۆ دوو به‌ش.(37)\nیه‌كه‌م:ژینگه‌ى سروشتى :/دیارده‌یه‌كه كه له دروست بوونیدا به‌شێوه‌یه‌كى سروشتى دروست ده‌بێ به‌بێ ئه‌وه‌ى مرۆڤ دروست بكات و یان به‌كارى بهێنێت . ئه‌و دیارده‌ش وه‌كو( بیابان-ڕووبه‌ر و-كه‌ش و هه‌وا- به‌رزونزمى-ئاوى سه‌ر زه‌وى- ئاوى ژێرزه‌وى) وه ژیانى ڕووه‌ك و ئاژه‌ڵان. وه ژینگه‌ى سروشتى به‌خۆى گرنگى هه‌یه چ به‌شێوه‌ى ڕاسته‌و خۆ یان ناڕاسته‌وخۆ بۆ سه‌ر ژیانى كۆمه‌ڵه‌ى زینده‌وه‌ران چ ڕووه‌ك یان ئاژه‌ڵ یان مرۆڤ بێت.\nدووه‌م: ژینگه‌ى ده‌ست كرد:/پێكهاته‌ى ئه‌م ژینگه‌یه له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه به‌شێوه‌یه‌كى ماددییه كه مرۆڤایه‌تى دروستى ده‌كات وه كۆمه‌ڵگه‌ش هه‌ڵده‌ستێ به درووست و ڕێك خستنى وه درووست بوونى ئه‌م ژینگه‌یه به‌كۆمه‌ڵ درووستى ده‌كات بۆ به‌رده‌وامى ژیانى وه ژینگه‌ى سروشتى گۆڕا بۆ خزمه‌ت كردنى پێداویستى مرۆڤایه‌تى كه ژینگه‌ى ده‌ستكرد ده‌گرێته‌وه ئه‌ویش وه‌كو به‌كارهێنانى (زه‌وى كشتوكاڵى و ناوچه‌ى نیشته‌جێبوون و ناوچه‌ى پیشه‌سازى ناه‌وه‌نده بازرگانییه‌كان..هتد) وه ژینگه به‌هه‌ردوو شێوه‌كه‌یه‌وه پێكهاته‌یه‌كه له‌چوار چێوه‌یه‌كى زه‌وییه‌كه گواستراوه‌ته‌وه بۆ ئه‌ستێره‌ى ژیان وه كاركردنى له‌پێكهاته‌كانى گه‌ردوونى تره‌وه ئه‌م چوارچێوه‌شه نازیندوو نییه به‌رده‌وام له‌كاركردنه كه گرنگى هه‌یه بۆ مرۆڤ.(38)وه‌یه‌كێك له‌و پێكهاتانه‌ى ژینگه به‌رده‌وام له‌كاركردنه له‌و پێكهاتانه‌ى كه‌نزیكه له‌مرۆڤایه‌تییه‌وه وه ئه‌م شێوه ئاخاوتنه‌ش به‌شێوه‌یه‌كى گشتى له‌لایه‌ن (سه‌ركرده‌ى نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان ) ووتویه‌تى هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌كرێت له‌ژینگه‌یه‌ك وه ئێمه‌و منداڵمان له‌ژیانێكى ته‌واوو ئاسایشدا بژین كه‌به‌پێى ئه‌مه‌یش مرۆڤ تاكه زینده‌وه‌رى ژیانه كه‌به‌شێوه‌یه‌كى عاقڵ و پێكه‌وه ژیان و وه‌فادارى ده‌ژێت و كه‌به‌رده‌وام مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ژینگه ده‌كات به‌بێ كۆتایى هاتن و له‌ناوچوون. وه‌تێگه‌یشتن له سروشتى پێكهاته‌كانى ژینگه كه‌په‌یوه‌نییه‌كى گۆڕاوه له‌گه‌ڵ مرۆڤدا.(39)\nبه‌ندى دووه‌م: په‌یوه‌ندى مرۆڤ به‌ژینگه‌وه:.\nبه‌هۆى مامه‌ڵه‌ى مرۆڤ له‌گه‌ڵ ژینگه‌دا چیرۆكێكى زۆر كۆن هه‌یه له‌نێوانیاندا ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆپێش بوونى مرۆڤ له‌سه‌ر زه‌وى واتا ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وكاتانه‌ى كه خۆراكى مرۆڤ بریتى بوو له‌گه‌ڵاى داره‌كان و ڕاوكردنى گیانله‌به‌ران كه ئه‌وكاته مرۆڤ له‌ناو ئه‌شكه‌وتا ده‌ژیا ئه‌و كاته سه‌ره‌تاى مرۆڤایه‌تى بوو كه به‌سه‌رده‌مى چه‌رخى به‌ردین ناساروه له‌وكاته‌دا مرۆڤ بۆ ده‌ستكه‌وتنى خۆراكه سه‌ره‌كى و پێویستییه‌كانى به‌رده‌وام بوونى ژیان ڕاوى ده‌كرد وه جلوبه‌رگیان له‌داره‌كان و پێستى ئاژه‌ڵان دروست ده‌كرد وه له‌ناو ئه‌شكه‌وته‌كاندا ژیانیان به‌سه‌ر ده‌برد ئه‌وه‌ى كه‌ڕاویان پێده‌كرد بریتى بوو له به‌رد دواتر ئاگریان به‌هۆى لێكخشاندنى به‌رده‌وه دۆزییه‌وه وه خاڵێكى گۆڕانكارى بوو له‌سه‌رده‌مى چه‌رخى به‌ردیندا له‌به‌رئه‌وه‌ى ئاگر هۆكارێك بوو بۆ پارێزگارى كردنى مرۆڤ له‌ئاژه‌ڵه دڕنده‌كان و هۆكارێك بوو بۆ ڕزگاربوون له‌ترسیان له‌شه‌ودا،وه‌ئاگر جۆره مامه‌ڵه‌یه‌كى نوێ ى دروست كرد بۆ مرۆڤ له‌گه‌ڵ ژینگه‌دا.وه په‌یوه‌ندى مرۆڤ له‌م قۆناغه‌دا قۆناغى كشتوكاڵ فراوانتر بوو له‌گه‌ڵ ژینگه‌دا.چوونكه مامه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵ خاك و سه‌رچاوه‌كانى ئاودا ده‌كرد.وه مرۆڤ فێرى كێلان و ئاودان بوو هه‌ستا به‌دروست كردنى به‌نداوو وه‌ڕێكخستنى سه‌رچاوه‌كانى ئاو. به‌م شێوه په‌یوه‌ندى مرۆڤ به‌ژینگه‌وه په‌یوه‌ست بوو وه به‌ئاو ڕووه‌ك و دارو دره‌خت و ئاژه‌ڵ دواتر سه‌رده‌مى پیشه‌سازى له‌كۆتایى سه‌ده‌ى هه‌ژده دا په‌یدا بوو.(40)\n– ژینگه‌و ڕه‌هه‌نده‌كه‌یی و په‌یوه‌ندى به‌مرۆڤه‌وه:.\nژینگه زاراوه‌یه‌كى بڵاوه به‌كارهێنراوه واتاكه‌ى په‌یوه‌سته به‌جۆرى په‌یوه‌ندى نێوان به‌كارهێنه‌ره‌كه‌ى ده‌ڵێن ژینگه كشتوكاڵى ژینگه‌ى پیشه‌سازیی و ژینگه‌ى ته‌ندرووستى و ژینگه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تى و ژینگه‌ى ڕۆشنبیریى و ڕامیارى واتا په‌یوه‌ندى چالاكییه‌كانى مرۆڤ كه په‌یوه‌سته به‌م بوارانه‌وه وه هه‌روه‌ها ده‌ڵێن ژینگه كۆكراوه‌ى ئه‌و شتانه‌یه كه‌له‌ده‌وروبه‌رماندا هه‌ن و كارمان لێ ده‌كه‌ن و كار له‌بوونى زینده‌وه‌ران ده‌كه‌ن له‌سه‌ر زه‌وى به‌ئاوو گازو خاك و كانزاو كه‌ش و زینده‌وه‌ران خۆیانه‌وه وه ئه‌توانرێت بووترێت كۆمه‌ڵێك ڕژێمى به‌یه‌كداچووه له‌گه‌ڵ یه‌كدا بۆ پله‌ى ئاڵۆز كه كارده‌كاته مانه‌وه‌ى دیارى ده‌كات له‌م جیهانه بچووكه‌دا كه هه‌ڵسووكه‌ووت ده‌كه‌ین.(41)\nمرڤ و ژینگه:.\nمرۆڤ به‌ستراوه به‌ژینگه‌كه‌یه‌وه وه پێیه‌وه به‌نده به‌به‌ند بوونێكى تووند ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌نده تێك چوو پێوانه‌ى مرۆڤ تێك ده‌چێت و ته‌ندرووستیان له‌نگ ده‌بێت تووشى ده‌ردو به‌ڵاو نه‌خۆشىو ژانى درێژ خایه‌ن دێت، له‌به‌رئه‌وه‌ى پاراستنى ژینگه پاراستنى خۆیی و نه‌وه‌كانێتى كه دواى خۆى دێن بۆماوه بۆی دێت بنه‌چه‌كانیانه‌وه و زینده‌وه‌ران لێوه درووست ده‌بن له‌ملیۆنه‌ها ساڵه‌وه و ژینگه ئه‌و بۆ ماوانه‌ى بۆ پاراستووین.نه‌وه‌كان هه‌ڵیان گرتووه یه‌ك له‌دواى یه‌ك تاكو گه‌یشتووه به ئێمه.(42)\n– ده‌ورى مرۆڤ له‌ژینگه:.\nواداده‌نرێت كه‌مرۆڤ ده‌ورى گرنگى هه‌یه له‌گۆڕانى چینگه له‌سروشتی و بایلۆجى وه له‌سه‌ره‌تاى بوونى كارده‌كات له‌گه‌ڵ پێكهاته‌كانى ژینگه ئه‌مه‌یش گۆڕانكارى مرۆڤایه‌تى له‌ڕووى زیاد بوونى زانست و ته‌كنه‌لۆژیا ئه‌مه‌یش بۆته هۆى ڕووداوو گۆڕانكارى له‌ژینگه‌و زیادبوونى پێداویستى. وه هه‌روه‌ها مرۆڤ هه‌ستا به بڕینى دارى دارستان نه‌كات و هێنانى بۆ دروست كردنى كارگه‌و شوێن و نیشته‌جێبوون وه مرۆڤایه‌تى گۆڕانى به‌سه‌ردا هات له‌شێوه‌ى سه‌ره‌تایى بۆ شوانكارى وه دوایى گه‌یشته قۆناغێكى پێشكه‌ووتن كه‌تواناى كیمیاوى به‌كاربهێنێ له‌بواره جیا جیاكاندا وه هه‌موو ئه‌م كاره جیاوازه له‌ماوه‌ى هاوسه‌نگى سیسته‌مى ژینگه‌دا بوو وه به‌شێوه‌ى پێچه‌وانه‌وه كاریگه‌رى هه‌بوو له‌ژیانى مرۆڤایه‌تى ئه‌مه‌ش به‌م شێوه ڕوونى ده‌كه‌ینه‌وه.\n* دارستان:. دارستانه‌كان له‌سیسته‌مى ژینگه‌دا په‌یوه‌ندى توندیان له‌گه‌ڵ مرۆڤدا هه‌یه وه دارستانه‌كان نزیكه‌ى 28% هه‌موو كیشوه‌ره‌كان پێك دێنێ وه هه‌روه‌هاش له‌سووتان و له‌ناوچوونى یان هه‌ر كاره‌ساتێكى پێچه‌وانه‌یه ترسى زۆرى له‌سه‌ر ژینگه هه‌یه به‌تایبه‌تى له‌هاوسه‌نگییه‌كى پێویست له‌نێوان ئۆكسجین و دووانه‌ئۆكسیدى كاربۆن له‌هه‌وادا.\n* شوانكارى:. له‌سه‌رده‌مى شوانكاریدا ڕووه‌كه سروشتییه‌كانى خراپ به‌كارده‌هێنا بووه هۆى له‌ناوچوونى ڕووه‌كى سروشتى ئه‌مه‌یش یارمه‌تى ده‌ربوو بۆ له‌ناو چوونى به‌شه‌كانى خاك و كه‌ش و هه‌وا.\nله‌كۆتاییدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه په‌یوه‌ندى توندو زیندوو ناوه‌كى له‌نێوان مرۆڤ و ژینگه هه‌یه وه ژینگه كاریگه‌رى هه‌یه له‌سه‌ر ژیانى مرۆڤ چ به‌تاك یان به‌كۆمه‌ڵ وه پێویسته ژینگه پارێزگارى بكرێت تاوه‌كو ژیانى مرۆڤ به‌رده‌وامى هه‌بێت .(43)\nیه‌كه‌م:.چه‌مكى پیس بوونى ژینگه:.\nپێشه‌كى:ژینگه‌پیس بوون ئه‌مرۆبووه‌ته‌دیارده‌یه‌ك كه‌زانایان وپسپۆران وده‌سه‌ڵاتداران وته‌نانه‌ت كه‌سانى ئاسایی\nلێی ده‌پرسن وبه‌دوایداده‌چن هه‌رچه‌نده به‌رله‌ده‌س پێكردنى ژیانى مرۆڤ له‌سه‌رگۆی زه‌وى پرۆسه‌ى پیس بوون هه‌ربووه به‌ڵام له‌دوای ده‌سپێكردنى ژیانى مرۆڤه‌وه ده‌ستى پێكرد سه‌ره‌تا له‌ئاژه‌ڵدارى وكشتوكاڵ ودواتریش له‌چالاكى پیشه‌سازیداخه‌سترومه‌ترسی دار تربه.(44)\nكێشه‌یه‌كى ترسناكه هه‌ڕه‌شه‌مان لێ ده‌كات\nپیس بوون چى یه؟به‌دڵنیایه‌وه هه‌موو كه‌سێك له‌خۆى ده‌پرسێت پیس بوون ماناى چى یه یان پێناسه‌ى چی یه پێناسه‌یه‌كى ساده بۆ پیس بوون:.واتا هه‌رشتێك پاك نه‌بێت له‌ئه‌نجامدا ده‌ردوكێشه‌ى ته‌ندروستى به‌دۆمرۆڤ وزینده‌وه‌ران په‌یداده‌كات به‌ڵكو بۆهه‌موو جیهان به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێتو سه‌یرى مه‌فهومى پیس بوون به‌شێوه‌یه‌كى زانستى وڕوونتربكه‌ین:.\nڕوودانى گۆڕانكارى له‌ژینگه‌دا كه‌زینده‌وه‌رانى تیایدا ده‌ژین به‌هۆى كارى مرۆڤ و چالاكییه‌كانى ڕۆژانه‌ى كه ئه‌بێته هۆى په‌یدابوونى چه‌ند شتێك كه ناگونجێت له‌گه‌ڵ ئه‌و شوێنه‌ى كه زینده‌وه‌ران تێیدا ئه‌ژین وه ئه‌بێته هۆى تێكدانى وه مرۆڤ هۆكارى سه‌ره‌كییه بۆ ئه‌و پیس بوونانه وه ئه‌توانێت بیكات به‌شتێكى باش وه‌یان ئه‌بێته موادێكى زه‌ره‌رمه‌ند بۆ نموونه ئه‌بینین پاشماوه‌ى مه‌ڕو ماڵات ئه‌گه‌ر به‌كارى بهێنین بۆ پیتاندنى\nزه‌وى ئه‌بێته موادێكى به‌سوود به‌ڵام ئه‌گه‌ر فڕێ بدرێته سه‌رچاوه ئاوییه‌كانه‌وه ئه‌بێته هۆى بلاوبوونه‌وه‌ى نه‌خۆشى.پیس بوون گه‌شتۆته هه‌موو شتێك له‌ژیانماندا ئه‌و هه‌وایه‌ى كه هه‌ڵى ئه‌مژین. ئاوو خواردن هه‌موویان پیس بوون چه‌ندین شتی جۆراو جۆرى تریش.(45)\n– پیس بوون ئاڵووده‌ى(الپلوت)(pollution) :.\nبه‌هه‌ر گۆڕانێك ده‌گووترێت كه‌زیان نه‌ك هه‌ر به‌مرۆڤ به‌ڵكو به‌هه‌موو زینده‌وه‌رانى ژینگه‌كه بگه‌یه‌نێت كه‌واته پێویسته پیس بوون وا سه‌یرنه‌كرێت كه‌ته‌نها چه‌ندو چۆن زیان به‌مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێت به‌ڵكو فراوانتر له‌وه سه‌یر بكرێت كه چه‌ند و چۆن زیان به‌ئاژه‌ڵان و مێروو ڕووه‌ك و خاك و ته‌نانه‌ت ڕه‌گه‌زه سرشتییه‌كانى ناو ژینگه‌كه‌ش ده‌گه‌یه‌نێت چه‌نده‌هاو ئاهه‌نگى ناو ژینگه‌كه ده‌شێوێنێ چه‌ند ژینگه ناشرین و شێواو ده‌كات له‌به‌رئه‌وه بواره‌كانى ژینگه پیس بوون به‌ربڵاوه هه‌وا،ئاو،خاك،دیمه‌نى جوانیی ژینگه زه‌وى و ژاوه‌ژاو ده‌گرێته‌وه هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه ناتوانرێت پێناسه‌یه‌كى وورد گشتگرى بۆ پیس بوون بكرێت له‌به‌رئه‌مه چه‌ند پێناسه‌یه‌ك بۆ پیس بوون ده‌هێنێته‌وه له‌وانه:.\n1. فڕێ دانى پاشه‌ڕۆكانه بۆ ژینگه به‌و بڕو ئه‌ندازه‌یه‌ى زیان به‌زینده‌وه‌رانى ناوى بگه‌یه‌نێت به‌شێوه‌یه‌كى ڕاسته‌خۆ بێت یان ناڕاسته‌وخۆ .\n2. ئه‌و شته‌یه كه هاوسه‌نگى ژینگه ده‌شێوێنێت و پشێوى ده‌خاته سووڕێك له‌سووڕه‌كانى ژینگه.\n3. فڕێ دانى پاشه‌ڕۆكانه بۆناو به‌رگه ژیارییه‌كه(گازى،ئاوى،ڕه‌قى)كه له ئه‌نجامى چالاكییه‌كانى مرۆڤه‌وه ده‌بێت كه‌له تواناو ئاسته ئاسۆییه‌كه زیاتره به‌ڕاده‌یه‌ك وێرانكه‌رى شێوانه‌یى لێ ده‌كه‌وێته‌وه.\n4. فڕێ دانى پاشه‌ڕۆكانه بۆ ناو ژینگه به‌ڕاده‌یه‌ك جوانى یه‌كه‌ى تێك ده‌دات.\n5.به‌ڵام زانستییانه‌ترینیانه به‌لاى ئێمه‌وه ئه‌وه كه‌ده‌ڵێت هه‌وایى گۆڕانێكه یان پشوویه‌كه كه‌ڕیزبه‌ندى نێوان ڕه‌گه‌زه‌كانى ژینگه تێك ده‌دات به‌ڕاده‌یه‌ك تواناى كاریگه‌رى ئه‌وشتته به‌پله‌یه‌ك ده‌خات له‌ڕووى تواناى سروشتێكانى خۆیه‌وه بۆ ڕزگاربوونى خۆى له‌وپیس بوونه به‌ڕێگا سروشتی یه‌ئاساییه‌كان. (46)\nكێشه‌كانى ژینگه چی یه؟\nئه‌وه‌ى بۆ ڕودانى ئه‌م كێشه‌یه‌تێك چوونى په‌یوه‌ندیه له‌نێوان مرۆڤ وئه‌وژینگه‌یه‌ى تێیدا ئه‌ژێت جگه له‌هۆكاری تركه له‌ده‌ره‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى مرۆڤدایه به‌ڵام مرۆڤ به‌هۆكاری سه‌ره‌كى داده‌نرێت بۆپیس بوونى ژینگه‌وبه‌یدابوونى هه‌موو هۆكاره‌كانى بپیس بوون به‌هه‌موو جۆره‌كانى بۆنمونه مرۆڤ –فراوانى پیشه‌سازی –پیشكه‌وتنى ته‌كنه‌لۆجى-خراپ به‌كارهێنانى سه‌رچاوه‌كان وبه‌ربڵاوبوونى وزیادبوونى خه‌ڵكى چونكه هه‌ر مرۆڤ داهێنان ده‌كات، هه‌ر مرۆڤ شتى نوێ دروست ده‌كات هه‌ر مرۆڤیش به‌كارى ده‌هێنێت. (47)\nجۆره‌كانى پیس بوونى ژینگه:.\nیه‌كه‌م: پیس بوونى هه‌وا:.\nهه‌وا چی یه؟ :. هه‌وا پێكهاته‌یه‌كى گازییه كه‌ڕووى زه‌وى گرتۆته‌وه له‌گه‌ڵیدا هه‌ڵمى ئاویشمان هه‌یه كه‌له‌بنه‌ڕه‌تدا له‌گازى نایترۆجین به‌ڕێژه‌ى 78,084% وه ئۆكسجین به‌ڕێژه‌ى20.946% پێكهاتووه له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا گازى دووه‌م ئۆكسیدى كاربۆن هه‌یه كه‌ڕێژه‌كه‌ى 0.033% وه هه‌ندێ گازى تریش. (48)\nأ- به‌رگه گازییه‌كه‌و پیس بوونى:وه‌ك ده‌زانرێت به‌رگه ڤازییه‌كه له‌چه‌ند چینێك و چه‌ند پێكهاته‌یه‌كى گازیی و شلى و ڕه‌قى پێكهاتووه چینه‌كانى بریتین له 1- ترۆبۆسفێر 2- ترۆپۆپۆز 3- ستراتوسفیر 4- ستراتوپۆز ر 5- میزۆسفیر 6- میزۆ پۆز 7- پروموسفیر. به‌گشتى ده‌كاته(4) چینى سه‌ره‌كى و (3) چینى مامناوه‌ندیى و به‌ئه‌ستورایی و پێكهاته‌و گه‌رمى جیاواز، پێكهاته سه‌ره‌كییه‌كه‌شى بریتی یه له:.\n1. گازه‌كان (نایترۆجین78.07%، ئۆكسجین 20.95%، دووانه‌ئۆكسیدى كاربۆن 0.03 % …. هتد)\nب – كه‌ره‌سته شله‌كانیش وه‌ك ده‌نكۆڵى ئاوو هه‌ورو ته‌م و شێ\nج- ڕه‌قه‌كانیش وه‌ك به‌فر گه‌ردیله‌ى به‌فرو تۆزو خۆڵ ڤایرۆس و به‌كتریا … هتد كه‌هه‌ریه‌كه‌یان به‌ڕێژه‌یه‌ك پیس بوونه‌كه به‌شێوه‌یه‌كى گشتى له‌تێك دانى ڕیزبه‌ندى و ئه‌ستوورى و یان تێكچوونى ڕێژه‌كانی یان فڕێ دانى پاشماوه‌و كه‌ره‌سته‌ى ترى نامۆ بۆ ناو ئه‌وبه‌رگه.(49)\nپێناسه‌ى پیس بوونى هه‌وا:.\nبریتی یه له‌بوونى هه‌رشتێكى به‌ستوو یان شل یان گازى له‌هه‌وادا(واته تێكه‌ڵ بوو به‌هه‌وا) به‌ڕێژه‌یه‌ك كه‌ببێته هۆى زیان گه‌یاندن به‌مرۆڤ و ئاژه‌ڵان و ڕووه‌كه‌كان و ئامێره‌كان.یان زیانى به‌سروشتیى شته‌كان زیانى جیهانیى ساڵانه نزیكه‌ى 5000 ملیۆن دۆلار مه‌زه‌نده ده‌كرێت به‌هۆى پیس بوونى هه‌وا كه به‌ڕووه‌ك و به‌روبوومه كشتوكاڵییه‌كان ده‌كه‌وێت. له‌ده‌ست ده‌دات هه‌وا پاكى له‌كاتى تێكه‌ڵ بوونى شتى تر له‌گه‌ڵیداو وه‌كو ئه‌و گازو هه‌ڵمانه‌ى كه‌له‌ئه‌نجامى سووتانى دارستانه‌كان به‌رز ده‌بێته‌وه كێشه‌كه زیاتر بوو له‌دواى شۆڕشى پیشه‌سازى كه‌له سه‌رتاسه‌رى جیهاندا ڕوویدا.(50)\nسه‌رچاوه‌كانى پیس بوونى هه‌وا :.\nسه‌رچاوه‌كانى پیس بوونى هه‌وا له‌شوێنێكه‌وه بۆ شوێنێكى ترو له‌كاتێكه‌وه بۆ كاتێكى تر ده‌گۆڕێت بۆ نموونه پیس بوونى هه‌وا له‌وه‌رزى هاویندا جیاوازه له‌بڕو جۆردا له‌چاو وه‌رزى زستاندا به‌گشتى سه‌رچاوه‌كانى ئه‌مانه‌ن:.\n1. هۆیه‌كانى گواستنه‌وه هه‌موو شێوه‌كانى سووته‌مه‌نى به‌كارده‌هێنن وه‌ك نه‌وت،به‌نزین گازى شل كه له‌ناو ئه‌مانه‌دا ئۆتۆمبیل پله‌ى یه‌كه‌مى هه‌یه به‌ر ڕه‌چاوكردنى زۆر چڕى ژماره‌یان و جووڵه‌ى ڕۆژانه‌یان ئه‌وه‌ش كه ناتوانرێ وازى لێ بهێنرێ به به‌ڵگه سه‌لمێنراوه كه ئۆتۆمبیلێكى شه‌خصى بچووك(1) سه‌عاتى كاركردنیدا(6 م) سێ جا گاز فڕێ ده‌داته ناو به‌رگه گازه‌كه‌وه ئۆتۆمبیلێكى بار هه‌ڵگر له(1)سه‌عات(120م) سێ جار بۆ نموونه هه‌زار ئۆتۆمبیل له‌ماوه‌ى یه‌ك سه‌عاتدا پێنج هه‌زار مه‌تر سێ جا گازى یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆنى ژه‌هراوى و ئه‌كاسسیده‌كانى ئازود فڕێ ده‌داته ناو به‌رگه‌كه‌وه جگه له‌و پاشه‌ڕۆیه‌ى كه ڕه‌ق و شله‌ى تر كه‌فڕێى ده‌داته ناو به‌رگه‌كه‌وه وه‌ك گه‌ردیله‌ى قیر و لاستیك و ته‌پو تۆزو ئه‌سبه‌ست. (51) بڕو جۆرى ئه‌و كه‌ره‌سته پیسانه‌ش به‌نده له‌سه‌ر جۆرو قه‌باره‌و كۆن و تازه‌یى و ژماره‌و سه‌عاتى كاركردن و سیسته‌مى هاتووچۆى ئۆتۆمبیله‌كان به‌ڵام دابه‌شبوون و بڵاوبوونه‌وه‌ى ئه‌و كه‌ره‌ستانه به‌هه‌واكه‌دا به‌نده له‌سه‌ر بارى ئه‌و هه‌وایه‌ى ناوچه‌كه وه‌ك ئاراسته‌و خێرایى بایه‌كه، پله‌ى گه‌رمى،بوونى هه‌ور و ته‌موومژ په‌یوه‌ندى داریشه به‌بارى تۆبۆگرافیاى ناوچه‌كه‌وه،هه‌روه‌ها فڕۆكه‌و پاپۆڕو شه‌مه‌نده‌فه‌ریش به‌بڕێكى كه‌متر ڕۆڵیان هه‌یه له‌پیس بوونى هه‌واكه‌دا بۆ به‌رجه‌سته‌كردنى ڕۆڵى هۆیه‌كانى گواستنه‌وه له‌پیس بوونى هه‌وادا،له‌كۆتاییدا بۆ نموونه له‌باره‌ى ئه‌وه‌وه پیشان بده‌ین كه‌ڕۆژانه له‌شارێكى وه‌كو نیۆركدا بڕى 1.5ملیۆن ته‌ن گازى ژه‌هراوى له‌ڕێگاى هۆیه‌كانى گواستنه‌وه‌وه به‌هه‌واى ئه‌و شاره‌دا بڵاوده‌بێته‌وه له‌ناو ئه‌م گازانه‌دا ڕێژه‌ى 52% ى به‌ته‌نها گازى یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆنه كه‌زۆر مه‌ترسیدارو كوشنده‌یه.\n2. چالاكییه پیشه‌سازییه‌كان:هه‌رچه‌نده پیشه‌سازى بڕبڕه پشتى ئابوورى و ڕه‌گه‌زێكى گرنگى سه‌ربه‌خۆی سیاسی و ئابووریه هۆیه‌كى گرنگیشه بۆ خۆشگوزه‌رانى تاكو- كۆمه‌ڵ به‌ڵام له‌م ڕووه‌وه كه ڕۆڵێكى خراپ و نێگه‌تیڤى هه‌یه ئه‌ویش له‌ڕێگاى ئه‌و پاشماوه گازى و شلى و ڕه‌قییانه‌ى كه فرێ ى ده‌داته ناو به‌رگه گازییه‌كه‌وه كارگه‌كانى وه‌ك چیمه‌نتۆ و ئاسن و پۆڵاو پاڵێوگه‌كانى نه‌وت و پترۆكیمیایی ڕۆڵێكى به‌رچاو ده‌بینن له پیس بوونى هه‌وادا شایه‌نى باسه زییانه‌كانى ئه‌م چالاكییه پیشه‌سازییانه ته‌نها ووڵاته پیشه‌سازییه‌كان ناگرێته‌وه به‌كڵۆڵى ده‌په‌ڕێ بۆ ووڵاته دراوسێكانیش وه‌ك ئه‌و ئاسه‌وارانه‌ى كه‌له ئیتاڵیاوه ده‌گوێزرێته‌وه بۆ بولغاریا. كه‌ره‌سته پیسكه‌ره‌كانى ئه‌م چالاكییه یان ئه‌م چالاكییانه له‌دۆخى گازى و شلى و ڕه‌قیدایه، بۆنموونه پاڵاوته‌كردنى نه‌وت،گازى دووانه ئۆسیدى گۆگرد ته‌نۆڵكه‌ى ڕه‌ق و دووكه‌ڵ فڕێ ده‌داته ناو هه‌واكه‌وه پیشه‌سازى چیمه‌نتۆ ته‌نۆڵكه‌ى ڕه‌ق و گازى بۆن ناخۆش فڕێ ده‌داته ناو به‌رگه‌كه‌وه.\n3. وێستگه‌كانى كاره‌با به‌رهه‌م هێنان له‌ڕێگاى گه‌رمییه‌وه:.\nمه‌به‌ست له‌و وێستگانه كه‌نوت و خه‌ڵووزى به‌ردو گازى شل به‌كارده‌هێنن بۆ به‌ده‌ست هێنانى ووزه‌ى گه‌رمى، گه‌رچى له‌بناغه‌دا ده‌رهێنانى ئه‌م كه‌ره‌ستانه خۆیان ده‌بنه‌هۆى پیس بوونى هه‌واكه، به‌كارهێنانى بۆ وه‌ده‌ست هێنانى كاره‌با جارێكى تریش هه‌واكه‌ى پێ پیس ده‌بێت، به‌كه‌ره‌سته‌كانى وه‌ك دووانه‌ئۆكسیدى گۆگرد،ئۆكسیده‌كانى نایترۆجین،یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆن، كه‌ره‌سته هایدرۆكاربۆنییه‌كان.\n4. چالاكییه‌كانى ناوماڵ: وه‌ك ماڵ گه‌رم كردن له‌ڕێگاى به‌كارهێنانى نه‌وت و گازى سروشتى و خه‌ڵووزى دارو به‌رد به‌تایبه‌تى له‌شێوازى گه‌رم و سارد كردنه‌وه‌ى مه‌ڵبه‌ندیدا. جگه‌ره‌كێشان سه‌رچاوه‌یه‌كى تره. (52)\nوه‌هه‌روه‌ها هۆكاره‌كانى گواستنه‌وه كه ئه‌مه‌ش چه‌ند جۆرێكى هه‌یه.\n1. گواستنه‌وه‌ى ووشكانى\n2. گواستنه‌وه‌ى هه‌وایی\n3. گواستنه‌وه‌ى ده‌ریایى- ڕووبارى\nگواستنه‌وه‌ى ووشكانى به‌زۆرترین هۆكاره‌كانى گواستنه‌وه ده‌ژمێردرێت له‌هه‌موو وڵاتانى جیهاندا ئه‌گه‌ر پێش كه‌وتوو بێت یان گه‌شه‌كردو ئه‌مه ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه هۆكاره‌كانى تر كه‌م به‌كارده‌هێنرێت له‌به‌ر زۆر جۆرێتى ئۆتۆمبێل،ماتۆڕ- پاص-گڵابه،شه‌مه‌نده‌فه‌ر،بگره پاسكیل كه‌وا هیچ كاریگه‌رییه‌كى خراپ و زیان به‌خشى نییه به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌گواستنه‌وه‌ى هه‌وایى یان ده‌ریایى به‌چ جۆرێك كاریگه‌رى له‌سه‌ر مرۆڤ دوور ده‌كه‌وێته‌وه چوونكه به‌ماوه‌ى دوور به‌كارى ده‌هێنى زیانه‌كه‌ى به‌رى ده‌كه‌وێت” هۆكاره‌كانى گواستنه‌وه په‌یوه‌ندییه‌كى توندى هه‌یه به‌سه‌رچاوه‌كانى ووزه‌ى به‌كارهێنراو بۆ جووڵه یان له‌به‌رئه‌وه فاكته‌ره دیاره‌كان داداه‌نرێت بۆ پیس بوونى ژینگه‌و هه‌وا كه‌له ده‌ورمان دایه له‌كاتى سووتانى نه‌وتدا ئه‌م گازانه‌ى لێوه به‌رز ده‌بێته‌وه.\n2. سووتانى نه‌ووت = دووانه‌ئۆكسیدى كاربۆن\n3. یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆن\n4. مادده هایرۆكاربۆنییه‌كان\n5. ئۆكسیده‌كانى نایترۆجین\n6. ته‌نۆچكه‌كان و ئاوێته كیمیاوییه‌كان\n7. كه‌مى دووكه‌ڵى(كه‌له‌ئه‌نجامى كارلێكى نایترۆجین و مادده هایدرۆكاربۆنییه‌كان له‌بوونى تیشكى خۆردا دروست ده‌بێت)\nجگه له‌و نه‌خۆشییانه‌ى كه‌بۆمرۆڤ دروستى ده‌كات\n– ته‌نگگه‌شه‌كانى ته‌نگه هه‌ناسه‌یی و نه‌خۆشییه‌كانى كۆئه‌ندامى هه‌ناسه.\n– هه‌وكردنه‌كانى چاوو لووت و گوێ .\n– تووش بوون به‌نه‌خۆشى شێرپه‌نجه.\n– به‌ركه‌وتنى ڕووه‌كه‌كان به‌تێكچوون.\n– تووش بوونى ئاژه‌ڵان به‌نه‌خۆشییه‌كانى نه‌ره‌و نه‌ماچوون.\n– ده‌بێت هۆكاره‌كانى گواستنه‌وه‌ى ووشكانى(هێڵى ئاسن) و هۆكاره‌كانى گوستنه‌وه‌ى ڕووبارى زیانى كه‌متره له‌زیانى هۆكاره‌كانى تر.(53)\nسه‌رچاوه‌ى پیس بوونى هه‌وا\nدووكه‌ڵى ئۆتۆمبیل چه‌ند ژه‌هرێًكى ترسناكى هه‌یه كه‌بریتیه له:.\n1. یه‌كه‌ئۆكسیدى كاربۆن: ئاماژه‌ده‌كرێت كه‌یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆن co هێمایه‌كى كیمیائی یه ئه‌م گازه جیاوازه له‌گه‌ڵ گازه‌كانى تر به‌هۆى ئه‌وه‌ى كه ته‌ڕه‌و بۆن و تامى هه‌یه هه‌روه‌ها نابێته هۆى دروست بوونى هه‌ڵهاوسانى پێست له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مژینى بۆ خڕۆكه سووره‌كان په‌له‌تره له‌مژینى بۆ ئۆكسجین ئه‌گه‌ر هاتوو به‌شێكى زۆرى له‌هه‌وا كۆبووه‌وه ئه‌وا گیان په‌له‌ده‌كات بۆ شیكردنه‌وه‌ى زیاتر له‌ئۆكسجین ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆى له‌ناوچوونى شانه‌كان وه‌مردنى مرۆڤ له‌هه‌ندێ كاتدا جاراده كراوه كه‌له‌هه‌موو كه‌سێك له‌مژینى و تووش بوونى له‌م گازه تاكو چه‌ندێ بۆى كرا .\n2. درووست بوونى گازى دووه‌م ئۆكسیدى كاربۆن له‌وگازه ژه‌هراوییانه‌یه كه ده‌بێته هۆى ته‌نگه نه‌فه‌سى له‌به‌رئه‌وه‌ى تێكه‌ڵ ده‌بێت له‌گه‌ڵ هیمۆگڵۆبین له‌لایه‌ك له‌لایه‌كى تریشه‌وه كه‌م ده‌كاته‌وه له‌تواناى هیمۆگڵۆبین بۆ یه‌كگرتن له‌گه‌ڵ ئۆكسجین. كه گازى دووانه‌ئۆكسیدى كاربۆن نابێته هۆى هه‌ست كردن به‌ته‌نگه‌نه‌فه‌سى بۆ مرۆڤ ته‌نها به‌ڵكو ده‌بێته‌هۆى به‌رزبوونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رمى زه‌وى.بۆنموونه تیشكى خۆر كاتێك ده‌گاته زه‌وى، زه‌وى به‌ته‌واوى ئه‌و تیشكه نامژێ به‌ڵكو ته‌نها به‌شێكى هه‌ڵده‌مژێ و به‌شه‌كه‌ى ترى پێچه‌وانه ده‌كات ئه‌وه جارێ تر به‌ڵام ئه‌و به‌شه‌ى كه‌ده‌مێنێته‌وه ناگه‌ڕێته‌وه به‌ته‌واوى به‌ڵكو گازى دووه‌م ئۆسیدى كاربۆن و هه‌ڵمى ئاو و هه‌ندێ گازى تر به‌مژینى به‌شێك له‌تیشكى گه‌ڕاوه.بۆ گه‌ردوونى ده‌ره‌كى بۆیه ده‌بێته هۆى به‌رز بوونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رماى زه‌وى و ئه‌مه‌ش له‌كۆتایى پێى ده‌وترێت به‌رز بوونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رمى زه‌وى.دووه‌م ئۆكسیدى كاربۆن به‌شدارى ده‌كات له‌به‌شێك له‌گه‌رم كردن وه به‌شه‌كه‌ى ترى گازه‌كانى كلۆرو فلۆر و كاربۆن له‌گه‌ڵ چه‌ند گازێكى تر له‌م گه‌رمییه‌دا ئه‌م هۆیانه ده‌گرێته‌وه بۆ چه‌ند شتێك وه‌كو لافاوو گه‌رده‌لوول وه‌هه‌روه‌ها كه‌مى بارینى باران و ئاوى سوێر بۆ خواردنه‌وه له‌گه‌ڵ به‌رز بوونه‌وه‌ى شه‌پۆلى ئاو.(54)\nخشته‌ى ڕوونكردنه‌وه‌ى كاریگه‌رى گازه‌كان له‌سه‌ر مرۆڤ\nخشته‌ى ژماره(1). (55)\nگازه‌كان كاریگه‌رى له‌سه‌ر مرۆڤ\n1. ئۆكسیدى كبریت و ئۆكسیدى نایترۆجین نه‌خۆشى سپڵ تووشى مرۆڤ ده‌كات كاریگه‌رى خراپى ده‌بێت له‌سه‌ر مرۆڤ و ئاژه‌ڵ\n2. الجسمیات العالقه ده‌بێته هۆى تووش بوونى مرۆڤ به‌نه‌خۆشى سنگ\n3.یه‌كه‌م ئۆكسیدى كاربۆن كاریگه‌رى ده‌بێت له‌سه‌ر كۆئه‌ندامى مێشك\n4. قوڕقۆشم كاریگه‌رى ده‌بێت له‌سه‌ر(الجهاز العصبى)كۆئه‌ندامى مێشك به‌تایبه‌تى له‌منداڵ ده‌بێته‌هۆى كه‌مى سووڕى خوێن به‌هۆى نه‌خۆشى گورچیله\n5. الچباب الداخلى التهابات چاو وه‌كاریگه‌رى خراپى ده‌بێت له‌سه‌ر سییه‌كان و دڵ\nپیس بوون به‌تیشك :.\nئه‌م جۆره له‌ئه‌نجامى بڵاوبوونه‌وه‌ى مادده تیشكداره‌كان ڕوو ده‌دات به‌هۆى كه‌مته‌رخه‌مى له‌كاتى له‌ناوبردنى ئه‌و مادده تیشك دارانه یان مادده ئه‌تۆمییه‌كان نموونه‌ش ئه‌و ڕووداوه‌ى كه‌له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان ڕوویدا كه ژماره‌یه‌كى زۆر سه‌رباز تووشى نه‌خۆشى شێر په‌نجه بوون.(56) وه هه‌روه‌ها زۆر جۆرى تیشك ده‌رده‌كه‌ن تیشكى گاما (gama) كه كارله‌و نه‌سیجانه ده‌كات كه‌ده‌ورى له‌شیان داوه یان تیشكى بیتا(beta) كه ده‌توانێت بچێته كه‌مێك قوڵایى خانه‌كانى ناو له‌شى زینده‌وه‌ران ، وه هه‌ندێ له‌و كه‌ره‌سته تیشك ده‌ره‌وه‌یانه گه‌ردیله‌كانى ئه‌لفا(alpha) كه له‌مه‌ترسیدارترین جۆرى تیشكه‌كانه به‌گشت كه‌ره‌سته تیشكده‌ره‌وه‌كان هه‌تا هه‌تایه تیشك ناده‌نه‌وه، به‌ڵكو هه‌موویان له‌یه‌ك خه‌سڵه‌تدا هاوبه‌شن ئه‌ویش ئه‌وه‌یه كه‌به‌هێواشى و له‌سه‌ر خۆ له‌ناو ده‌چن و نامێنن لێره‌وه تواناى تیشكدانه‌وه‌ى هه‌ركه‌ره‌سته‌یه‌ك به‌نیوه ته‌مه‌نه‌كه‌ى حساب ده‌كرێت شایه‌نى باسه كاریگه‌رى تیشك له‌سه‌ر پله‌ى تووندییه‌كه‌ى به‌نده بۆ نموونه پله‌ى 100 گراى كوشنده‌یه ، به‌ڵام پله نزمه‌كانى 2-6 گراى ته‌نها سووتانه‌وه‌ى لێ په‌یدا ده‌بێت.گه‌ر مرۆڤ كه‌وته به‌رپله‌یه‌ك كه‌متر بوو له2 گراى زۆر جار له‌بڕى ئه‌وه‌ى زیان به‌خش بێت، به‌سوود ده‌بێت ده‌بێته چاره‌سه‌ریان به‌رگرى بۆ هه‌ندێ له‌نه‌خۆشییه‌گرانه‌كانى وه‌ك شێرپه‌نجه هه‌رله‌به‌رئه‌مه‌شه له‌مه‌ڵبه‌نده ته‌ندرووستییه گه‌وره‌كاندا ئه‌م جۆره ده‌زگایه هه‌یه تیشك به‌رهه‌م دێنێت. (57)وه هه‌روه‌ها به‌هۆى مادده ته‌قێنه‌ره‌كان وه له‌ئه‌نجامى ئه‌و تیشكه‌ى كه‌له‌مۆلیده كاره‌باییه ئه‌تۆمییه‌كان ده‌رچوو، هه‌روه‌ها كه (شیر تو بیڵ) له‌یه‌كێتى سۆڤیه‌تى ڕوویدا كاتێك خۆڵ و تۆزێك بارى كه‌مادده تیشكاوییه‌كانى له‌گه‌ڵ خۆى هه‌ڵگرتبوو ڕژایه سه‌ر ئه‌وروپاى ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا بووه هۆى له‌ناوبردنى به‌روبوومه كشتوكاڵییه‌كان گیانله‌به‌ران و به‌روبوومه ئاژه‌ڵییه‌كان ئه‌م جۆره پیس بوونه ترسناكترین شێوه‌ى پیس بوونه چوونكه مادده تیشكاوییه‌كان بۆماوه‌یه‌كى زۆر ئه‌مێنێته‌وه نزیكه‌ى 200ساڵ كاریگه‌رییان ده‌مێنێت نموونه‌ى ئه‌م حاڵه‌ته‌ش ئه‌وه‌ى له هێرۆشیماو نجازاكى له‌یابان ڕوویدا به‌هۆى تیشكى بۆمبى ئه‌تۆمییه‌وه له‌جه‌نگى جیهانى دووه‌م. (58)\nسێهه‌م :.پیس بوونى ئاو\nئاو جی یه :.ئه‌گه‌ر ئه‌م لایزه بخوێنینه‌وه ماناى ئایه‌ته‌كه‌تێده‌گه‌ین كه ئه‌فه‌رموێت قال تعالى(وجعلنامن الما‌وكل شی و حى افلا یۆمنون) واتا هیچ گیانله‌به‌رێك ناتوانێت ژیان به‌سه‌ربه‌رێت بێ ئاو كه‌واته پێویسته بۆ ژیان .هه‌روه‌ها ڕوه‌كه‌كان پێویستیان به‌ئاو هه‌یه تاگه‌شه‌بكه‌ن وه ئاو 65%له كێشی مرۆڤ پێك دێت له‌زینده‌وه‌رانش هه‌مان ڕێژه‌ى هه‌یه وه ئاو 70%سه‌ر ڕووى زه‌وى داگیركردوه هه‌ر ئه‌م ڕێژه‌ش واى له‌هه‌ندێ زانایان كردوه كه ناوى زه‌وى بنه‌ن (گۆى ئاوى) له‌برى گۆى زه‌وى وه‌هه‌روه‌ها له‌ڕوى بیس بوونى ئاوه‌وه‌زانا(a.s.wisdom)دایناكه‌پیس بوونى ئاو ده‌كاته(فڕێدانى هه‌رپاشه‌ڕۆكێك بۆناوئاوه‌كه كه‌به‌وڕاده‌یه‌ى خه‌سڵته سروشتیه‌كانى بشێوێنێت به‌كه‌ڵكى زینده‌كانى نوێو مرۆڤ نایه‌ت)شاره‌زایانى ژینگه له‌كۆبونه‌وه‌ى جنێفی 1961پێناسه‌ى پیس بوونى ئاویان كردووه كاتێك پیس ده‌بن كه‌پێكهاته رووبادۆخه‌یه‌كه‌ى بگۆڕێت به‌شێوه‌یه‌كى ڕاسته‌و خۆ یان نا ڕاسته‌وخوئه‌مه‌ش به‌ده‌ستى مرۆڤ بێت به‌و مانایه‌ى كه‌به‌كار بردنه ئاسای وسروشتیه‌كان ئه‌وئاوه كه‌م بكاته‌وه هه‌ر بۆیه پیس بوونى ئاو ده‌بێته هۆى گه‌یاندنى زیانێكى بێ ئه‌ندازه به‌زینده‌وه‌ران وه‌ئه‌بێته هۆى تێك چوونى هاوسه‌نگى ژینگه وه ژینگه هیچ به‌هاو مانایه‌كى نامێنى جونكه پێك هێنه‌ره‌سه‌ره‌كیه‌كی له‌ده‌ست ده‌دات كه ئاوه.\nگرنگترین جۆره‌كانى پیس بوونى ئاو:.\n“ئاوى بارانى پیس بوو:.\nئاوى باران پیس ده‌بێت وه‌به‌تایبه‌ت له‌ناوچه‌پیشه‌سازیه‌كان له‌به‌رئه‌وه له‌كاتى باران باریندا ئاوى باران تێكه‌ڵ به‌هه‌موو ئه‌وپیسیانه‌ده‌بێت كه‌له‌هه‌واداهه‌ن دیاریترینیان گازى ئۆكسیدى نایترۆجین وئۆكسیدى كبریتن وه‌ده‌نكۆڵكانى خۆڵ وه‌ئاشكرایه كه‌بیس بوونى ئاوى باران دیارده‌یه‌كى نوێیه‌له دواى بڵاوبونه‌وه‌ى پیشه‌سازى ڕوویدادواى تێكه‌ڵ بوونى هه‌وا به‌گازویان یان تێكه‌ڵ بوونى به‌تۆزوخۆڵ له‌كۆندا ئه‌م جۆره‌پیس بوونه نه‌ناسرابوو له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه\nئه‌مه‌ش پیس ده‌بێت به‌سابون وپاككه‌ره‌وه‌كان وپاككه‌ره‌پیشه‌سازیه‌كان و هه‌ندىجۆرى به‌كتریاومیكرۆبی زیان به‌خش ،وه‌كاتێك ئاوى ئاوه‌ڕۆكان ئه‌ڕژێته‌ناو ده‌ریاو زه‌ریاكان ئه‌بێته‌هۆی پیس بوونى ئاوى ده‌ریاكانیش وه‌هه‌روه‌ها ئاوى پیسى شاره‌كانش ئه‌م ئاوه پیسه دوو سه‌رجاوه‌ى هه‌یه یه‌كێكیان ماڵ وخانووبه‌ره‌وشوێنه‌گشتیه‌كان مه‌ڵبه‌نده‌بازرگانیه‌كانه،له‌شێوه‌ى پاشه‌ڕۆیه‌كى شلداله‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه فڕێ ده‌درێت بیس كه‌ره‌كانش بریتین له‌چه‌وری ،جۆره‌كانى خوێ پاك كه‌ره‌وه‌كان (تایت-سابون-شامپۆ)كه‌ره‌سه هایدرۆكاربۆیه‌كان .دووه‌میشیان ئاوى باران ئه‌و ئاوه‌كه بۆپاك كردنه‌وه‌ى شه‌قامه‌كان وشوێنه‌كان به‌كاردێت ،بری ئه‌وئاوه‌پیسه‌ى كه‌له‌شاره‌كانه‌وه ده‌رده‌چێت به‌نده له‌سه‌ر ژماره‌ى دانشتوان قه‌باره‌كه‌ى وئاستى ئابوریوشارستانى دانشتوانه‌كه‌ى ،پیویسته هه‌ربۆیه له‌شاره‌كاندا دووجۆره ئاوه‌ڕۆ هه‌بێت یه‌كێكیان بۆ ئاوى باران ئه‌وى تریان بۆ ئاوى ماڵان و شوێنه‌گشتیه‌كان وكارگه‌كان پیك هاتووه كه‌ره‌سه‌پیسه‌كانى ناوئه‌م دووجۆره‌ئاوه لێك جیاوازن ،بری ئه‌وئاوه‌ى كه‌مرۆڤ به‌كاری ده‌با دواتر ده‌بێت به‌ئاوى پیس\nئه‌وئاوه‌ى كه‌له‌كارگه‌كانه‌وه زیادده‌بیت وه‌ك پاشه‌ڕۆفڕێ ده‌درێته‌ده‌ره‌وه سه‌رچاوه‌یه‌كى پیس بوونى ئاوه به‌تایبه‌تى له‌شاره‌پیشه‌سازیه‌كاندا كاریگه‌رى له‌م ڕووانه‌وه‌ده‌بێت\nأ- كاریگه‌ری كه‌ره‌سه‌یمیاویه‌كانى ناوئاوه‌كه كه‌ئه‌مه‌ش به‌گوێره‌ى جۆرى پیشه‌سازیه‌كان ده‌گۆڕێت هه‌ندێ له‌وكه‌ره‌سه‌كیمیاویانه‌ى ئۆرگانیت وه‌ك ڕۆت وبه‌كتریا وبۆیه‌كان ونه‌وت وتێكه‌ڵه‌كانى پترۆڵ ومادده‌كیمیاویه‌كانى وه‌خوێژه‌هلراویه‌كانى وه‌ك زێبه‌ق وزینج وره‌صاص وكادیۆم كه‌ئه‌مانه مه‌ترسی دارن چونكه‌به‌كتریزیان به‌خشه‌كان گه‌شه‌یان تێداده‌كه‌ن به‌ڵام مامه‌ڵه كردن له‌گه‌ڵئه‌م جۆره‌یان له‌ناو كارگه‌كاندائاسان تره وه‌ك ده‌ره‌وه‌ى كارگه‌كان به‌ڵام گه‌رئه‌وكه‌ره‌سه كیمیاویانه نائۆرگانى نین وه‌له‌و جۆرانه‌ن كه‌له‌ئاودا ده‌توێنه‌وه گه‌رجى مه‌ترسیان كه‌متره وه‌ك ئه‌و ئاوه‌ى له‌پیشه‌سازیه‌كانى خۆراكه‌وه ده‌رده‌چێته ده‌ره‌وه\nب- به‌رزبوونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رمى ئاوه‌كه بڕێكى زۆری ئه‌وئاوانه‌یه كه‌له‌كارگه‌كانه‌وه ده‌چنه ده‌ره‌وه گه‌رمى كاتێ تێكه‌ڵ به سه‌رچاوه‌كانى ترى وه‌ك لقه روبار وروباره‌كان ده‌بن پله‌ى گه‌رمى ئه‌وانش به‌رزده‌كنه‌وه ئه‌مه‌ش گۆڕانكارى ده‌كه‌وێته ئه‌و ژینگه ئاوییه‌وه كه له‌هه‌موویان مه‌ترسی دارتركه‌مبوو كه‌مبوونه‌وه‌ى ڕێژه‌ى ئۆكسجینى تواوه‌ى ناو ئاوه‌كه‌یه ئه‌مه‌ش ماناى نه‌مانى سه‌رچاوه‌ى ژیانى زینده‌كانى ناویه‌تى به‌مه‌ش سه‌ره‌تا ژینگه ئاویه‌كه‌ى ئه‌وناوچه‌ده‌كه‌وێته‌مه‌ترسیه‌وه‌به‌پیس بووداده‌نرێت\n4/ پیس بوون له‌ئه‌نجامى دزه كردنى نه‌وت بۆناو ئاوى ده‌ریا و وێستگه‌كانى كۆكردنه‌وه‌ى ئاو ئه‌مه‌ش یان له‌ئه‌نجامى نوقم بوونى ئه‌و كه‌شتیانه‌ى كه‌پترۆلیان هه‌ڵگرتووه رووده‌دات وه‌ساڵانه دووباره ده‌بێته‌وه یان به‌هۆى شۆردنى گه‌نجینه‌ى ئه‌و نوتانه له لێواوى ده‌ریاكان وه جونى ئاوه پیسه‌كه بۆ ناو ئاوى ده‌ریاكه وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌لێواره‌كانى كالیفۆرنیا له ولایه‌ته یه‌كگرتوه‌كانى ئه‌مریكا رووى دا له‌كۆتاى شه‌سته‌كاندا كه‌بووه هۆى له‌ناوچوونى ژماره‌یه‌كى زۆر له‌باڵنده‌ى ده‌ریاكه .\nپیس بوونى خاك:.\nپیس بوونى خاك له‌ئه‌نجامى به‌كارهێنانى په‌ینى جۆراوجۆرو فڕێدانى پاشه‌ڕۆكانى كارگه‌كان كه‌ئه‌مانه‌ش پێچه‌وانه‌ى ئه‌و بوونه‌وه‌رانه‌یه كه‌له خاك ده‌ژێن هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ڕووه‌ك و گیانله‌به‌ران وه له‌كۆتاییدا كاریگه‌رى له‌سه‌ر مرۆڤ هه‌یه.(59) كه‌واته خاك تێكه‌ڵه‌یه‌كى وورده له‌به‌ردو كه‌ره‌سته ئۆرگانییه‌كان و ئاوو هه‌وا، كه‌ڕووه‌ك له‌سه‌رى گه‌شه ده‌كات و ئاژه‌ڵى له‌سه‌ر ده‌ژێت وه مرۆڤیش به‌پشت به‌ستن به‌ودووانه‌ى دوایى خۆراك و پۆشاكى خۆى لێ په‌یدا ده‌كات. به‌ڵام زه‌وى(land) به‌شه ووشكاییه‌كه‌ى گۆى زه‌وییه ئه‌و به‌شه‌یه كه خاكى له‌سه‌ر بێت(تربه)یان له‌سه‌ر نه‌بێت (به‌ردو ڕووته‌ن بێت) كه‌واته زاراوه‌ى خاك به‌شێكى دیاریكراوى خاوه‌ن خه‌سڵه‌تى فیزیاوى و كیمیاوى یه به‌ڵام زه‌وى فراوانتره له‌و پارچه‌و ڕووبه‌رانه‌ش ده‌گرێته‌وه كه كشتوكاڵیان له‌سه‌ر ناكرێت. هه‌ردوو جۆره ووشكانییه‌كه تووشى پیس بوون دێن هه‌ریه‌كه‌یان به‌شێوازو كه‌ره‌سته‌ى جیاوازو ئاسه‌وارى جیاواز جابۆیه به‌باشى ده‌زانین بیكه‌ینه دوو بابه‌ت له‌پیس بوون پیس بوونى خاك و گرفتى و یان پیس بوونى زه‌وى\nپیسبونى خاك :-\nكه‌واته پیسبونى خاك ماناى كه‌م بونه‌وه یان نه‌مانى توانا سروشتیه‌كانى خاكه له‌ڕوى به‌رهه‌م هێنانى ڕووه‌كیه‌وه له‌به‌رهه‌رهۆیه‌ك بێت .یان بڵێن تێكدانى ئه‌و ڕیزبه‌ندیه كه‌له‌نێوان پێكهاته‌كانى خاك وزینده‌وه‌رانى ناوى وئه‌وانه‌ى له‌سه‌رى ده‌ژین .گه‌ر ئه‌وڕیزبه‌ندیه‌شتێك چووگه‌رچى به‌رهه‌میش بدات وڕووه‌كیشله‌سه‌رى بژى هێشتا به‌م پێناسه‌یه‌هه‌ربه پیسبوو ده‌ژمێردرێت. (60)\nسه‌رچاوه‌كانى پیسبونى خاك:\n1. سه‌رچاوه‌سروشتیه‌كان/كه‌بریتین له‌ڕاماڵین وڕاماڵینى خاك,شۆره‌كات(التملح)(salinzation)به‌بیابان بوون(التصحر)(desertation)ئه‌مه‌مه‌به‌ستى سه‌ره‌كى باسه‌كه‌ى ئێمه نى یه چونكه‌ئامانجى باسه‌كه‌ى ئێمه ئه‌وجۆره پیسبونانه‌یه كه‌مرۆڤ هۆكاریه‌تى وبه‌رپرسه‌لێى ,ئه‌مانه له‌سه‌ره‌وه هه‌رڕووده‌ده‌ن مرۆڤ هه‌بێت یان نه‌بێت سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى مه‌وداكه‌ش كه‌م به‌رته‌سك وسنورداره.(61)\n2. سه‌رچاوه مرۆییه‌كان /ئه‌مانه گه‌لێك زۆرن له چالاكیه‌كانى مرۆڤه‌وه‌ڕێچكه ده‌گرن ئه‌مه‌یان مه‌به‌ستى باسه كه‌ى ئێمه‌یه,به‌شى هه‌ره زۆرى پیسبوونى خاك لێره‌وه په‌یدا ده‌بێت پیس كاره‌كانیش زۆرن كه‌هه‌ندێكیان ناڕاسته‌و خۆن وه‌كوپیس بوونى هه‌وا كاریگه‌رى له‌سه‌رووشكه‌ساڵى ودواتریش كه‌م ڕوه‌كى وبه‌بیابان بوون ڕاماڵین یان ڕاسته‌وخۆیه وه‌ك په‌ین كردن به‌كارهێنانى كه‌ره‌سته فڕكه‌روله‌نێو به‌ره‌كان ,بۆیه جه‌خت ده‌كه‌ین.(62)\nپێنجه‌م:پیس بوون به‌ده‌نگ =ژاوه‌ژاواالچوچائى\nجۆرێكه له‌جۆره‌كانى پیسبوون هه‌ندێ له‌زانایان به‌پیسبوونى ناماددى هه‌واى داده‌نێن ,هه‌ندێكى تر به‌جۆرێكى سه‌ربه‌خۆى ده‌ژمێرن .ژاوه‌ژاو بریتى یه له‌به‌رزى په‌ستانى ئه‌وده‌نگانه‌ى كه‌گوێى مرۆڤى ئاسایى وه‌رى ده‌گرێت كه‌واته به‌رزى په‌ستانه‌كه پێوه‌ره‌كه‌یه گه‌روابوو كاریگه‌ریه‌كه‌ى به‌گشتى بۆسه‌ر مرۆڤ وئه‌و جۆره ئاژه‌ڵ وبڵندانه‌یه كه‌تواناى بیستنیان له‌تواناى مرۆڤه‌وه نزیكه. (63)\nپیسبوون به‌هۆى ده‌نگى بێزاركه‌روو ژاوه‌ژاو :-ئه‌م جۆره پیسیبونه ئه‌بێته هۆى ناڕه‌حه‌تكردنى خه‌ڵكى به‌هۆى ده‌نگه ده‌نگى كارگه پیشه‌سازیه‌كان وه‌ده‌نگى ئۆتۆمبیل وفڕۆكه‌و شه‌مه‌نده‌فه‌ر كه‌ئه‌بێته هۆى بێزار كردنى خه‌ڵكى .وه‌هه‌روه‌ها ئه‌و چرپه ئاساییه‌ى كه‌گوێى مرَڤ هه‌ستى پێده‌كات 20dbتا120dbكه‌ده‌نگى ته‌یاره‌ى ئازارده‌گه‌یه‌نێت به‌گوێى مرۆڤ هه‌روه‌ها برى140dbتائێستا كه‌گه‌وره‌ترین برى ده‌نگه ده‌نگ كه‌له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه پێورابێت به‌پێى یاساى (ta.luft)وه‌كو نمونه له‌ئه‌ڵمانیا كارگه‌كان بۆیان هه‌یه تا 55dbله‌ڕۆژداده‌نگ بگه‌ێنێته هاوڵاتیانى نیشته جێى چوارده‌وریان له‌شه‌ودا برى هاژه‌هاژ بۆنزیكه‌ى 40dbدابه‌زێنراوه هه‌روه‌ها گشت كارگه‌گانى نزیكى خانوبه‌ره‌ى هاوڵاتیان پێویسته ده‌نگى كارخانه‌كانیان به‌هۆى دیوارى تایبه‌تى یاخود دارستانه‌كان خه‌فه بكه‌ن كوهاژه‌ى هه‌ست پێكراو له‌لایه‌ن هاوڵاتیانه‌وه له‌نێوان ئه‌ودووبره زیاد نه‌كات ئه‌گه‌ر كارگه‌كان به‌پێچه‌وانه‌ى ئه‌م یاسیایانه‌وه كاربكه‌ن ئه‌وه به‌زوترین كات مۆتى كاركردنیان له‌ده‌ست ده‌چێ.\nبه‌هۆى ئه‌م سێ هێڵكاریه‌ى خواره‌وه هه‌وڵ ده‌درێت چۆنیه‌تى برى ده‌نگ له‌كۆمه‌ڵگه‌ى جێگه‌ى جیاوازدا به‌هۆى كۆمه‌ڵه ئامێرێكى جیاواز نیشان بدرێت. (64)\nخشته‌ى ژماره(2) كه‌ڕبوونى مرۆڤ له‌ئه‌نجامى مانه‌وه‌ى له‌چوارده‌ورى بڕێكى دیاریكراوى ژاوه‌ژاودا. (65)\nب:. كاریگه‌رى ده‌روونى (التاپیر النفسى):.\nكه‌ده‌بێته‌مایه‌ى په‌ستیى و تۆڕه‌یى و بێزارى و ده‌مار تووند بوون كه ئه‌مانه‌ش به‌ده‌ورى خۆیان كار له له‌شى ئه‌و كه‌سانه ده‌كه‌ن فرمان و كاره‌كانى تێك ده‌ده‌ن. دواتریش كاریگه‌رى ده‌بێت له‌سه‌ر ته‌ندرووستى و له‌ش و لارى چوونكه بڕێكى زۆرى ئه‌و كاریگه‌رییه ده‌روونییانه نه‌خۆشى جسمى لێده‌كه‌وێته‌وه ده‌بڕوانه خشته‌ى ژماره-3- و ژماره-4- نموونه له‌سه‌ر ئاستى ژاوه‌ژاوى ده‌وروبه‌ر.\n200 ته‌قاندنى ڕۆكێت له‌دوورى 300 مه‌تر\n140 هه‌ڵسانى فڕۆكه‌یه‌كى فیشكه‌دار\n110 فڕینى فڕۆكه‌یه‌كى فیشكه‌دار به‌سه‌ر كه‌سێكدا\n108 چاڵهه‌ڵكه‌نه هه‌واییه‌كان-حفاره-له‌دوورى 1م\n96 ماتۆڕى هه‌ڵمى له‌دوورى 8م\n94 ئۆتۆمبیلى پێشبڕكێ ، شه‌مه‌نده‌فه‌رله‌دوورى 150م\n77 شۆفڵ له‌كاتى كاركردنداو له‌دوورى 15م\nPosted by كفری on 30. September 2009 in لێكۆڵينه‌وه له‌سه‌ر كفری\n← ژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى یه‌كه‌م\tژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى سێیه‌م →\tLeave a Reply Cancel reply\tEnter your comment here...\nبه‌ڕێوه‌به‌ر: دانا ڕزگار په‌ڕه‌كان\tوێنه\nبه‌شه‌كان\tلێكۆڵينه‌وه له‌سه‌ر كفری\nدوايين بابه‌ت\tژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى چواره‌م


بەڕێوەچوونی دەیان بەرنامەی فەرهەنگی لە پەراوێزی کۆنگرەی ناودارانی کورد - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ پووشپەڕ ٩ ١٠:٢١\nNews Code 27166\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە پێوەندییە گشتییەکانی ئیدارەی فەرهەنگ و ئیرشادی کوردستان، عوبەید ڕوستەمی لە بەڕێوەچوونی بەرنامەی تایبەتی شەوی شێعر و مۆسیقا لە چەندین سانس بە ئامادە بوونی گەورە کەسایەتییەکانی بواری مۆسیقا و شێعری کوردی لە بەشی پەراوێزی ئەو کۆنگرە هەواڵی دا و وتی: ئەو بەرنامە لە ٩ ی پووشەڕەوە دەست پێدەکات و تا ١٣ ی پووشپەڕ درێژەی دەبێت.\nناوبراو بە ئاماژە بە بەڕێوە چوونی کۆنگرەی ناودارانی کورد لە سنە وتی: بەرنامەی تایبەتی پێش بینی کراو لە کۆنگرەی ناودارانی کورد لە ٩ ی پووشپەڕ بە کردنەوەی پیشانگای کتێب و خۆشنووسی لە سنە دەست پێدەکات.\nڕوستەمی زیادی کرد: ڕۆژی دووشەممە ١٠ پووشپەڕ بیژەن کامکار و عادڵ نادری و ڕۆژی سێشەممە ڕێکەوتی ١١ی پووشپەڕیش کۆنسێرتی شارام نازری و سەعدوون کاکەیی بەڕێوە دەچێت کە هەر یەکە لە ئەو گۆرانی بێژانە لە دوو بەشدا بەرنامەیان هەیە.\nبەرپرسی بەڕێوەبەرایەتی کۆنگرەی نێودەوڵەتی ناودارانی کورد زیادی کرد: لە ڕێوڕەسمی کردنەوەشیدا میکائیل ئەسڵان و لە ڕێوڕەسمی کۆتاییش کەیهان کەلهوڕ و عەلی ئەکبور مورادی بەرنامەیان هەیە.\nناوبراو لە بەرنامەی پەراوێزییەکانی تری ئەو کۆنگرە بڵاو کردنەوەی فیلمی سینەمایی ڕۆز لە دەرهێنانی کازم ئوز لە دەرهێنەرە بەناوبانگەکانی کوردی تورکیا ناوبرد و وتی: ئەو فیلمە ڕۆژانی ١١ی پووشپەڕ لە سینەما بەهمەنی سنە و ١٢ ی پووشپەڕ لە سینەما کوردستانی مەریوان بڵاو دەبێتەوە.\nڕوستەمی بە ئاماژە بە ئەوەی کە لە تەواوی بەستێنە فەرهەنگی و چین و توێژە جیاوازەکانی خەڵک لە بواری جیاوازەکان بۆ بەڕێوە چوونی ئەو ڕووداوە بەنرخە کەڵک وەرگیراوە، وتی: چالاکانی فەرهەنگی و خاوەنەکانی فەرهەنگ و هونەری پارێزگا لە پاڵ بەرپرسانی پارێزگایی تا ئێستا هاوکار و هاوڕیی باشیان لە گەڵ کاربەدەستانی ئەو کۆنگرە هەبووە کە شیاوی دەست خۆشییە.\nکۆنگرەی ناودارانی کورد بۆ ناساندن و بەرز نرخاندنی کەسایەتییە گەورەکانی کورد لە ئاستی نێودەوڵەتی لە ڕۆژانی ١١ و ١٢ ی پووشپەڕ لە سنە بەڕێوە دەچێت.


📅 01-05-2013 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 22 2017 9:40AM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 22-1-2017 9:40:44\n📅 01-06-2013 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 2 2013 1:51PM\nدەرەوەی کوردستان - جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 3 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 2-6-2013 13:51:22\n📅 01-06-2014 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 1 2014 3:13PM\n- بە مەبەستی شکاندنی رێژەی پێوانەیی‌و تۆمارکردنی گ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 6 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 1-6-2014 15:13:44


زیندانییەکی کورد بۆ زیندانی خەڵخاڵ ڕاگوێزرا\n19:50 - 5 رەشەمه 2718\nئاژانسی کوردپا: زیندانییەکی خەڵکی شاری بۆکان لە زیندانی ناوەندیی ورمێ بۆ زیندانی خەڵخاڵ لە پارێزگای ئەردەبێڵ ڕاگوێزرا.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی شەممە ٤ی ڕەشەمە، زیندانییەکی کورد به ناوی \_"سەلاح شەریف زادە\_" لە زیندانی ناوەندیی ورمێ بۆ زیندانی خەلخاڵ لە پارێزگای ئەردەبێڵ ڕاگوێزرا.\nسەرچاوەیەکی ئاگادار سەرەڕای پشتڕاستکردنەوەی ئەو هەواڵە، بە هەواڵنێری کوردپای ڕاگەیاند، ئەو زیندانییە کوردە پێشتر لە لایەن دەزگای قەزایی حکوومەتی ئێران بە ١٦ ساڵ زیندانی و دوورخرانەوە بۆ زیندانی خەلخاڵ مەحکووم و دواتر لە ئێران ڕۆیشتبووە دەرەوە.\nئەو هاووڵاتییە کوردە ١٤ی بەفرانبار بۆ زیندانی ناوەندیی ورمێ ڕاگوێزرابوو و نزیک بە ٨ مانگه چارەنووسی نادیاره.\nسەلاح شەریف زاده، هاوینی ئەمساڵ بە تۆمەتی \_"هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی حکوومەتی ئێران\_" لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر کرا.\nتۆمەتی ئەو زیندانییە کوردە \_"هەوڵدان دژی تەناهی نەتەوەیی\_" بووە.\nئەو هاووڵاتییە کوردە دوای دەسبەسەرکرانی بۆ گرتنگەی ئیدارەی ئیتلاعاتی ورمێ ڕاگوێزرابوو.


سینەما و تیڤی – پەڕە 2 – CHRA.TV\nسەرەتا / چاند و هونەر / سینەما و تیڤی (page 2)\nMansour Jahani 07/09/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر 0\nمەنسوور جیهانی ـ پۆستەری جیهانی فیلمی سینەمایی “زاڵاوا” یەکەمین بەرهەمی بڵندی سینەماکاری کورد “ئەرسەلان ئەمیری” بۆ نمایش لە بەشی پێشبڕکێی “هەفتەی ڕخنەگران” لە حەفتاوهەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی “ڤێنیز” لە وڵاتی ئیتالیا بڵاوکرایەوە. فیلمی سینەمایی “زاڵاوا” Zalava لە دەرهێنانی سینەماکاری سنەیی “ئەرسەلان ئەمیری”، لە نووسینی هاوبەشی خاتوو “ئایدا پەناهەندە”، خاتوو …\n“ئەزموون” خە‌ڵاتی ڕخنه‌گرانی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی له فێستیڤاڵی “کاڕلۆڤی ڤاری” به‌ده‌ستهێنا\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “شەوکەت ئەمین کورکی” خه‌ڵاتی ڕخنه‌گرانی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی له به‌شی پێشبڕکێی سه‌ره‌کی ٥٥مین فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی “کاڕلۆڤی ڤاری” له وڵاتی چیک به‌ده‌ستهێنا. فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam بەرهەمی هاوبەشی هەرێمی کوردستان و وڵاتانی ئەڵمانیا و قەتەر؛ له یه‌که‌مین نمایشی …\nMansour Jahani 29/08/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر 0\nمەنسوور جیهانی ـ 34مین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی ئێران پاییزی ئەمساڵ بە سەرۆکایەتی “عەلیڕەزا تابش” لە شاری مێژوویی ئیسفەهان بەڕێوەدەچێت. سی و چوارەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی ئێران ICFF بە بەرپرسیاریی “عەلیڕەزا تابش” و بە هاوکاریی رێکخراوەی سینەمایی ئێران، شارەوانی ئیسفەهان و ناوندیی سینەمایی …\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “شەوکەت ئەمین کورکی” له به‌شی پێشبڕکێی سه‌ره‌کی ٥٥مین خولی فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی “کاڕلۆڤی ڤاری” نمایش‌کرا و له لایه‌ن بینه‌رانه‌وه پێشوازیی لێکرا. فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam بەرهەمی هاوبەشی هەرێمی کوردستان و وڵاتانی ئەڵمانیا و قەتەر؛ له یه‌که‌مین نمایشی …\nMansour Jahani 16/08/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر 0\nمەنسوور جیهانی ـ تره‌یله‌ری فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam لە دەرهێنانی “شەوکەت ئەمین کورکی” بۆ ناساندن لە فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی “کاڕلۆڤی ڤاری” و فێستیڤاڵه‌کانی دیکه‌ی جیهان بڵاوکرایه‌وه. تره‌یله‌ری فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam چواره‌مین فیلمی بڵندی سینەماکاری کورد “شەوکەت ئەمین کورکی”، لە بەرهەمهێنانی “مەمەد ئەکتاش” و بەرهەمی هاوبەشی هەرێمی کوردستان …\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی دیکۆمێنتی “نانی پیرۆز” لە دەرهێنانی “رەحیم زەبیحی” و لە بەرهەمهێنانی “توورەج ئەسڵانی” لە سێزدەیەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی بەڵگەفیلمی “دیمز” لە کۆریای باشوور وەرگیرا. بەڵگەفیلمی “نانی پیرۆز” Holy Bread دوایین بەرهەمی سینەماکاری کۆچکردووی کورد “رەحیم زەبیحی”، لە بەرهەمهێنانی سینەماکاری ناوداری کورد “توورەج ئەسڵانی” و بەرهەمی کۆمپانیای …\nMansour Jahani 30/07/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر 0\nمه‌نسوور جیهانی ـ به فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر” له ده‌رهێنانی “ئێوا هوسۆن” و به ده‌ورگێڕانی “گوڵشیفته فه‌راهانی”؛ یه‌که‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە سینەما “ئۆکتۆبەر” لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی ڕووسیا ده‌کرێته‌وه. فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر” Girls of the Sun له ده‌رهێنانی “ئێوا هوسۆن” Eva Husson و به ده‌ورگێڕانی …\nمەنسوور جیهانی ـ بڵاوبوونه‌ی په‌تای ڤایرۆسی کۆڕۆنای جۆری دێڵتا، نمایشی تایبه‌ت و ڕێوڕه‌سمی فه‌ڕشی سووریی فیلمی سینەمایی “بێنیشتمان” له ده‌رهێنانی “توورج ئەسڵانی” لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان و عێراق بۆ کاتێکی نادیار دواخست. بڕیاروابوو ڕێوڕه‌سمی ده‌ستپێکردن و فه‌ڕشی سوور و هه‌روه‌ها یه‌که‌مین نمایشی فیلمی سینەمایی “بێنیشتمان” Landless لە نووسین، دەرهێنان و …\nمه‌نسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “کۆچەری بچکۆل” لە دەرهێنانی “بەتین قوبادی” لە بەشی “فیلمە بڵیندە سینەماییەکان” لە یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە ڕووسیا نمایش کرا. یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” MKFF بە بەرپرسیاریی خاتوو “گولیزەر گەردەن زەری” Gulizer Gerdenzeri، بە مەبەستی ڕەنگدانەوەی فەرهەنگ و مێژووی کوردەکان و …\nمەنسوور جیهانی ـ “فایق محەمەدی” گۆرانیبێژی ناوداری کورد و ژەنیاری بەتوانای ئامێرەکانی نایە و و زوڕنا و ئەکتەری فیلمەکانی سینەماکاری ناوداری کورد “بەهمەن قوبادی” کۆچی دوایی کرد. مامۆستا “فایق محەمەدی” گۆرانیبێژی ناوداری کورد و ژەنیاری بەتوانای ئامێرەکانی نایە و دووزەلە و زوڕنا و ئەکتەری فیلمەکانی سینەماکاری بە ئەزموونی کورد “بەهمەن …\nMansour Jahani 19/07/2021\tسینەما و تیڤی 0\nمەنسوور جیهانی ـ بە نمایشی 15 فیلمی سینەمایی و 20 کورتە فیلمی چیرۆکی و بەڵگەفیلم، یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە وڵاتی فیدڕاسیۆنی ڕووسیا بەڕێوەدەچێت. یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” MKFF بە بەرپرسیاریی خاتوو “گولیزەر گەردەن زەری” Gulizer Gerdenzeri، بە مەبەستی ڕەنگدانەوەی فەرهەنگ و مێژووی کوردەکان و هەروەها …\nMansour Jahani 19/07/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر 0\nمەنسوور جیهانی ـ “جاهیت شاهین یاڵچین” ئەکتەری ناوداریی باکووری کوردستان لەگەڵ “هانی” گۆرانیبێژی بەناوبانگی کورد، لە فیلمی سینەمایی “بێنیشتمان” سێیەمین بەرهەمی بڵندی “توورج ئەسڵانی” ڕۆڵی سەرەکی دەبینن کە لە ڕۆژی جەژنی قوربان لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان نمایش دەکرێت. فیلمی سینەمایی “بێنیشتمان” Landless لە نووسین، دەرهێنان و بەرهەمهێنانی سینەماکاری کورد …\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam لە لایەن کۆمپانیای “ئاڕت هوود”ی ئەڵمانی لە به‌شی بازاڕی حه‌فتاوچواره‌مین فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی فیلمی “کان”ی فه‌ڕه‌نسا نمایش‌کرا. ”ئێلێکساندێر ماشێ” Alexander Masche سه‌رۆکی په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ فێستیڤاڵه‌کان و بەرێوه‌به‌ری ڕاگه‌یاندنی گشتیی کۆمپانیای ئەڵمانی “ئاڕت هوود” Arthood ڕایگه‌یاند: فیلمی سینەمایی “ئەزموون” The Exam چواره‌مین فیلمی بڵندی …\n“مەحموود بەرازی” موزیکزانی ناوداری کورد ئاوازیی بۆ فیلمی سینەمایی “بێ نیشتمان” دانا\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “بێ نیشتمان” سێیەمین بەرهەمی بڵندی “توورج ئەسڵانی” بە ئاوازدانەری “مەحموود بەرازی” موزیکزانی ناوداری کوردیی دانیشتووی ڕۆژئاوا، ڕۆژی جەژنی قوربان لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان نمایش دەکرێت. فیلمی سینەمایی “بێ نیشتمان” Landless لە نووسین، دەرهێنان و بەرهەمهێنانی سینەماکاری کورد “توورج ئەسڵانی”، بەرهەمی کۆمپانیای سینەمایی “ماد مووڤی” MAAD …\n“بێ نیشتمان” بە ڕۆڵ بینینی “بەڕۆژ ئاکرەیی” شاعیر و نووسەری کورد لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان\nمەنسوور جیهانی ـ فیلمی سینەمایی “بێ نیشتمان” لە دەرهێنانی “توورج ئەسڵانی”، بە ڕاوێژکاری سیناریۆ و بە ڕۆڵ بینینی “بەڕۆژ ئاکرەیی” شاعیر، وەرگێڕ، فۆتۆگرافەر و چیرۆکنووسی ناوداری کورد و کاندیدی دوو خولی خەڵاتی ئەدەبی “هووشەنگ گوڵشیری” لە سینەماکانی هەرێمی کوردستان نمایش دەکرێت. فیلمی سینەمایی “بێ نیشتمان” Landless لە نووسین، دەرهێنان …


ماسكێك بۆ دۆزینەوەی تووشبوانی كۆرۆنا – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » ماسكێك بۆ دۆزینەوەی تووشبوانی كۆرۆنا\nزانایانی ئەمریكا گەشەیانداوە بەجۆرە ماسكێك كە توشبووانی كۆرۆنا دەدۆزیتەوە و لەكاتی هەرگومانێكی تووشبووندا دادەگیریسێت.\nلە هەنگاوێكی نوێدا و بە مەبەستی خێرا دەستنیشانكردنی حاڵەتەكانی توشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا، تیمێكی زانایانی زانكۆی هارفارد و پەیمانگای ماساچوتس بۆ تەكنەلۆژیا، دیزاین و بەرهەمهێنانی جۆرە ماسكێكی پزیشكییان ڕاگەیاندوە كە دەتوانێت كەسە گومانلێكراوەكانی توشبوو بە ڤایرۆسی كۆرۆنا پشتڕاست بكاتەوە.\nبەپیی ڕاپۆرتێك كە پێگەی( بیزنس ئینسایدەر) بڵاویكردوووەتەوە زاناكان هەوڵ دەدەن سوود لە هەندێك تاقیكردنەوەی هاوشێوە وەربگرن كە پێشتر بەكار هێنراوە بۆ ئاشكراكردنی ڤایرۆسەكانی ( ئیبۆلا و زیكا).\nتوێژینەوە سەرەتاییەكانی ئەو تیمە هاوبەشە لەسەر ئەوەیە كە كاتێك كەسێك بپژمێت یان بكۆكێت یان هەناسە بدات ئەو ماسكە بە ئاماژەیەكی ڕوناكیی ( فلۆرسنت) دابگیرسێت.\nگەر ئەم داهێنانە ئامانجدارە سەركەوتوبێت، بەشدار دەبێت لە ڕووبەروبوونەوەی كێشەكانی پەیوەست بە ڕێگەكانی پشكنین لەوانەش پێوانەكردنی پلەی گەرمیی لەشی كەسی گومانلێكراو.\n(جیم كولێنز) ئەندامی ئەو تیمە ئاشكرایكردووە، كاتێك ئەوەی ئامانجمانە بە دەستی دەهێنین، ئیدی دەتوانین بیهێنینە بەرچاوی خۆمان كاتێك ڕیوشوێنە تایبەتەكان كۆتایین دێت دەتوانرێت لە هۆڵەكانی چاوەڕوانیی لە فرۆكەخانەكان و بۆ چوونە سەركار و گەڕانەوە بەكاریان بهێنرێت، هەروەها دەتوانرێت لە هۆڵەكانی چاوەڕوانیی نەخۆش لە نەخۆشخانەكانیش بەكاربهێنرێت».\nجارێكی تر كۆلینز ڕوونی كردەوە و وتی» هەرچەندە تا ئێستا كاركردن بۆ گەشەپێدانی ئەو ماسكە پزیشكییە لە قۆناغەكانی سەرەتادایە، بەڵام ئەنجامەكان زۆر دڵخۆشكەرن».\nلەچەند هەفتەی ڕابردوودا ئەو تیمەی كۆلینز بەتەنها توانای هەستكردنی ئامێرەكانی هەستەوەرییان تاقیكردووەتەوە بۆ ئەوەی بزانن چۆن كاردەكات بۆ دۆزینەوەی نمونەی ڤایرۆسەكە و ئەمەشیان بە بەكارهێنانی نمونەیەكی ڤایرۆسەكە كردووە كە لە سەر تنۆكێك لیك بووە.\nدوبارە كۆلینز وتی: هەر ئەوەندەی گەیشتینە ئەو قۆناغە، ئیدی خۆمان ئامادە دەكەین بۆ ئەوەی داهێنراوەكە لەسەر مرۆڤ تاقیبكەینەوە بە تایبەت ئەوانەی پێشبینی دەكرێت توشی ڤایرۆسەكە بووبن ، بۆ ئەوەی بزانین ئایا ئەو ماسكانە لە ژینگەی ڕاستەقینەدا سەركەوتوو دەبن یان نا؟ «.\nهەروەها ئەندامێكی تری ئەو تیمە وتی» تەنانەت پزیشكەكان دەتوانن بەكاری بهێنن لەبری ئەوەی ماوەیەكی زۆر بووەستن تا ئەنجامی پشكنینی نمونەكان دێتەوە.\nبە لەبەرچاوگرتنی ئەو پشكنینە باوانەی ئێستا دەكرێت بۆ ئاشكراكردنی توشبووانی ڤایرۆسەكە زۆر بە خاویی ئەنجام دەدرێت بۆ كۆنترۆلكردنی بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە، ئەوا بەكارهێنانی ئامڕازە داهێنراوەكان بە تایبەت ئەوانەی دەتوانن بە خێرایی توشبووەكە ئاشكرا بكەن بە شتێكی گرنگ و كاریگەر دادەنرێن.\nهاوكاتیش ئەو تیمە بەردەوامن لە توێژینەوەكانیان لەسەر دیزاینی ماسكەكە و ڕادەی گەرەنتی ئامێرە هەستەوەرەكان لە ناو ماسكەكەدا یان دروستكردنی یەكەیەكی نوێ كە بتوانرێت بلكێنریچت بە ماسكە ئاساییەكانەوە\nپێشتریش لەساڵی 2018دا ئامڕازێكی لەو شێوەیە دروستكرا بۆ دۆزینەوەی توشبوانی سارس و سورێژە و هەوكردنی جگەر و و ڤایرۆسی خۆرئاوای نیل و چەند ڤایرۆسێكی تر.\nكولێنز وتی» تاقیكردنەوە سەرەتاییەكان لەسەر كاغەز كراون بۆ ئەوەی بتوانین لەسەر ماسكی هەرزان كاربكەین، بەڵام پێدەچێت تاقیكردنەوە لەسەر پلاستیك و كوارتزیش سەركەوتوو بێت».\nهەرچی ئامرازی هەستەوەرەكانە لە ماددەی بۆماوەیی (RNA) و (DNA)ی پەیوەست بە ڤایرۆسەكانەوە دروستكراوە، بە هۆی ئامێرێك بە ناوی (lyophilizer)ەوە ماددە بۆماوەییەكان لەسەر تۆڕێك وشككراونەتەوە بە مەبەستی نەهێشتنی شێ لەسەری بێ ئەوەی بهێڵین بمرێت، دەكرێت ئەو ماددە جێگیرە لە پلەی گەرمیی ژووردا بۆ ماوەی چەند مانگێك بمێنێتەوە، لەكۆتاییدا دەتوانرێت ئامرازگەلێكی ئاشكراكردنی لێ بەرهەم بێت و ماسكێكی لێ دروست بكرێت كە ماوەی بەسەرچوونەكەی زیاتر بێت لەو ماسكانەی ئێستا هەیە.\n489 جار بینراوە\nچەند زانیارییەك لەبارەی ڤاكسینی (فایزەر)ەوە\nچاكبۆوەكانی نەخۆشی كۆڤید19 سیستمی بەرگرییان بە هێز دەبێت


سەركردەیەكی پارتی: پەكەكە دەیەوێت بە هاشوهوشی دژە پارتییەكانی سلێمانی قەرەبووی شكستەكانی بكاتەوە\nشیرین فوئاد مەعسوم: بارزانییەکان تەنیا لەبەر ئەوەی کوردێکی پاک بوون جینۆساید کران\nفەرمانگەى پەیوەندییەکانى دەرەوە: ئەنفالى بارزانییەکان پرۆسەیەکى ترسناکى پاکتاوى ڕەگەزی دژى گەلى کوردستان بوو\nكتێبی (رێبەری مەتین بۆ سەردانکەرانی تاپۆ) چاپ و بڵاو كرایەوە\n"تا خاوەن ماڵ دزی گرت دز خاوەن ماڵی گرت"\nBasnews 16/06/2021 - 21:41 كوردستان\nدوای ئەوەی ئەمڕۆ پەكەكە لە راگەیەندراوێكی گاڵتەجاڕانە داوای كشانەوەی هێزەكانی پێشمەرگەی كرد لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان، چاودێرانی سیاسی دەڵێن ئەمە ڕێك ئەوەیە كە كورد گوتەنی تا خاوەن ماڵ دزی گرت، دز خاوەن ماڵی گرت. سەركردەیەكی پارتییش دەڵێ پەكەكە دەیەوێ لە ڕێگەی هاشوهوشی دژەپارتییەكانی سلێمانییەوە قەرەبووی شكستەكانی خۆی بكاتەوە.\nئەمڕۆ چوارشەممە پەكەكە لە راگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوە دابوو كە دەبێت هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان بە زووترین كات لە ناوچەكانی دەوروبەری چەكدارانی پەكەكە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستاندا بكشێنەوە، ئەمەش لە كاتێكدایە كە پەكەكە لە چەندین سنوورەوە لەناو هەرێمی كوردستاندا پەلاماری هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان دەدات و ژیانی لە دانیشتوانی سەدان گوندی ناوچە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستان تاڵ كردووە، لەمبارەیەوە ئەمڕۆ چاودێرانی سیاسی و چالاكوانانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، ئەم داوایەی پەكەكەیان بە گاڵتەجاڕانە وەسف كردووە و ئەم گوتەی كوردەوارییەیان وەبیر هێناوەتەوە كە دەڵێ تا خاوەن ماڵ دزی گرت، دز خاوەن ماڵی گرت، بەو مانایەی دەبوایە پەكەكە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان بكشێتەوە و چیتر شەڕی خۆی و سوپای توركیا هاوردەی هەرێمی كوردستان نەكات.\nلەبارەی ئەم راگەیەندراوەكەی پەكەكەوە، نەجات حەسەن ئەندامی سەركردایەتیی پارتی دیموكراتی كوردستانیش دەڵێ پەكەكە جەماوەری باكووری كوردستانی لەدەست داوە و لە قەیرانێكی گەورەدایە، كەچی هەوڵ دەدات لە ڕێگەی چەپڵە و ھاشوھوشی دژە پارتییەکان لە سلێمانی، دۆخێكی وا دروست بكات كە قەیرانەكەی خۆی لەبیر بباتەوە.\nنەجات حەسەن هەروەها دەڵێ پەکەکە حەقی نیە بەسەر کوردستانەوە ئەو راگەیەندراوە دەربكات، ئەمە بۆنێکی ترسناکی لێ دێت، خوا بکات بە فیتی خەڵکی دیکە لە دژی ھەرێمی کوردستان ھان نەدرێن، بەتایبەت ھێزە ناوخۆییەکانی کوردستان، کە جاروبار وەک ئەلقە لە گوێیان نەخشەیان بۆ دادەنێن.\nهەروەها ئاماژەشی بەوە دا "پەکەکە کەوتووەتە شەڕفرۆشتن و دەیەوێ ئاگری فیتنە دروست بکات، بەڵام ئەم خاکەی هەرێمی كوردستان خاوەنی خۆی ھەیە، ھی گەلی کوردستانە، حکوومەتی خۆی ھەیە، ھیچ ئیرادەیەک ناتوانێت خۆی بسەپێنێت بەسەر حکوومەت".\nدەشڵێ "پەکەکە تووشی دارووخان بووە، توانای بەرگری نەماوە و لە باکوور جەماوەری لەدەست داوە، دەیەوێت بە چەپڵە و ھاشوھوشی دژە پارتییەکان لە سلێمانی جەوێک دروست بکات کە لەم قەیرانە دەرچێت، بەلام خەیاڵیان خاوە دەستیان لە شەھیدکردنی پێشمەرگە ھەبووە".\nفەرمانگەى پەیوەندییەکانى دەرەوە: ئەنفالى بارزانییەکان پرۆسەیەکى ترسناکى پاکتاوى


ئێدی حوکمەت دێ مادێن کلور و شەبێ بۆ پروژێن ئاڤێ دابین کەت | Evro News\nسه‌ره‌كى Facebook ئێدی حوکمەت دێ مادێن کلور و شەبێ بۆ پروژێن ئاڤێ دابین کەت\nئێدی حوکمەت دێ مادێن کلور و شەبێ بۆ پروژێن ئاڤێ دابین کەت\nرێڤەبەرێ ئاڤا زاخۆ د داخویانیەکێ دا بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر ل دویف هندەک ڤەکولینان ئاڤا پروژێ زاخۆ پاقژترە ژ ئاڤا هندەک کومپانیێن ئاڤا ڤەخارنێ دفروشن و دماوەیێ دو سالێن بوری دا مە ب رژدی کار ل سەر پاقژکرنا ئاڤا پروژێ زاخۆ کری یە.\nزێدەتر هاشم ئیبراهیم گوت: (رێڤەبەریا گشتی ئاڤێ هەرێما کوردستانێ پێشنیارەک ئاراستەی وەزارەتا شارەوانی و گوشت و گوزارێ کر کو حکومەت ب خوە رابیت ب دابین کرنا مادەیێن کلور و شەبێ بۆ سەرانسەری رێڤەبەریێن ئاڤێ ل کوردستانێ نەکو کومپانی،ب خوەش حالی ڤە وەزارەتا ناڤهاتی و ئەنجومەنێ وەزیران رەزامەندی ل سەر ڤێ پێشنیارێ دەرکر و ئێدی حکومەت ل جهێ کومپانیان دێ رابیت ب دابینکرنا کلور شەبێ و ب ڤی رەنگی دێ حکومەت ژی مفادار ژ ڤێ چەندێ و دێ ئەو ماددەیە ب کوالێتییەکا باشتر ژی هێتە دابین کرن).\nو گوت ژی مە هندەک پروژە پێشکێش کرینە دا کو ئەو تاخێن ئاڤا ژ وان بیر تەوازیان بو وان دهێتە دابین کرن ئاڤا پروژێ زاخۆ بگەهیتە وان مالان و ئەم ب هێڤی نە ئەو پروژە رەزامەندی ل سەر بهێتە کرن دا کو ئێدی هەژمارەکا بیرتەوازیان بهێنە لادان و ئاڤا پروژەی بگەهیتە هندەک تاخان.\n78 queries in 0.925 seconds.


ناوی خۆتان لای هیچ کۆمپانیایەک تۆمار مەکەن | KURDPLAT\nناوی خۆتان لای هیچ کۆمپانیایەک تۆمار مەکەن\nکوردپلات 1/13/2021 01:00:00 ص ليست هناك تعليقات\nبەڕێوەبەرایەتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان روونکردنەوەیەکی بڵاوکردووەتەوە و تێیدا داوادەکات کە خەڵک بەمەبەستی ئەنجامدانی عومرە، ناوی خۆیان "لە هیچ کۆمپانیایەک تۆمار نەکەن"، تاوەکو ئەوکاتەی بە فەرمی دەستپێکردنەوەی گەشتی عومرە رادەگەیێنن.\nلە روونکردنەوەکەدا هاتووە، "دوای وەستانی گەشتەکانی عومرە بەھۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە 28ی شووباتی 2020 تاوەکو ئەمڕۆ ھیچ بڕیارێکی فەرمی لەلایەن وڵاتی عەرەبستانی سعودیەوە نییە بۆ دەستپێکردنەوەی گەشتەکانی عومرە بۆ ھاووڵاتییانی عێراق و ھەرێمی کوردستان، بۆیە ھاووڵاتییانی ئازیز ئاگادار دەکەینەوە تاوەکو بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرە بە فەرمی دەستپێکردنەوەی گەشتی عومرە رانەگەێنێت، ناوی خۆیان لای ھیچ کۆمپانیایەکی تایبەت بە عومرەکاران تۆمار نەکەن".\nبەڕێوەبەرایەتییەکە سەرجەم کۆمپانیاکانی حەج و عومرەی ئاگادار کردووەتەوە کە "ناتوانن بەبێ دەرچوونی بڕیاری فەرمی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی حەج و عومرە ھیچ ھەنگاوێک بنێن، بە پێچەوانەوە بەپێی یاسا و رێنماییەکان مامەڵەيان لەگەڵ دەكرێت".