ئێمه له سه‌رده‌مێك ده‌ژین كه كۆمۆنیزمی سیاسی و ره‌سمی شكستی هێناوه، سه‌رمایه‌داری خۆی به پیرۆز و سه‌ركه‌وتوو ده‌زانێ و هه‌ندێك له چه‌په‌كانیش ماركسیزم به مردوو ده‌زانن. به‌ڵام رێباز یان دیدگای مرۆڤ باوه‌ڕی و ئازادی خوازی و داكۆكی له دیموكراسی مرۆڤایه‌تی ده‌توانن رێنما یان چرای رێگای ره‌خنه‌و نه‌یاری بن بۆ ریسواكردنی رژێمه توتالیتاره‌كانی سه‌ربه ئۆردوگای به ناو سۆسیالیستی سۆڤیه‌ت و چین و هاوشێوه‌كانیان، و هه‌روه‌ها ده‌توانن دیموكراسی بۆرژوایی و سه‌رمایه‌دارانه‌ی شارستانی رۆژئاواش بخه‌نه به‌ر ره‌خنه. رێبازی ماركس بۆ داكۆكی له ئازادی مرۆیی و دیموكراسی مرۆڤایه‌تی و میتۆدو فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤ باوه‌ڕی ده‌توانێت ره‌خنه‌ی دروست و ئه‌ڵته‌رناتیفی باشتر بۆ سه‌رمایه‌داری و دیموكراسی ئه‌مڕۆ بخاته روو، هه‌روه‌كو چۆن ده‌توانێ سه‌ركوت و فریوه‌كانی سۆسیالیزمی درۆیینه‌ش ئاشكراتر بكات.\nماركس له سنوره‌كانی فه‌لسه‌فه‌و ئایدیالیزم و سیاسه‌ت و ئابووریی سیاسی فراوانتر ده‌ڕوات و روانگه‌ی خۆی له‌سه‌ر حه‌قیقه‌ت و نیازه‌كانی مرۆڤ داده‌نێت، ئه‌مه‌ش ئه‌و كاره‌یه كه ئه‌وانه‌ی دوای خۆی به‌ناوی ماركسیزم و لینینزم و سۆسیال دیموكراسی و بیرو باوه‌ڕی ماوتسی تۆنگ و چی و چی نه‌یانكرد. له كاتێكدا ماركس له مرۆڤ و ژیان زیندوو نیازه كرده‌ییه‌كاندا خه‌بات و بیریاری ده‌كرد، ئه‌وان مرۆڤیان له‌ناو چه‌مك و بیرو باوه‌ڕوئایدی‌ولۆجیاكاندا دیل ده‌كرد.\nئه‌م نووسینه‌ی كه جۆرێكه له وه‌رگێڕان و ئاماده‌كردن و هه‌روه‌كو له ده‌قه‌كه‌شدا ده‌بینرێ سه‌رچاوه‌كان ئاماژه‌یان بۆ كراوه، هه‌وڵێكه بۆ ناسین و ره‌خنه‌كاری له دیدگای دیموكراسی نه‌ریتی و سیاسی له‌لای ئه‌وانه‌ی به ناوی لیبرالیزم و لیبرالیزمی نوێ دیموكراسییان له سنوره‌كانی ئازادی سیاسی و ئازادی خاوه‌ندارێتیدا ئه‌سیر كردووه، و هه‌روه‌ها ره‌خنه‌ش له دیموكراسی شێوازی میللی یان خه‌ڵكی له په‌یڕوه‌كانی ناسراو به كۆمۆنیزمی روسی و سۆسیال دیموكراسی و په‌یڕه‌وه‌كانی دیكه‌ی به‌ناو ماركسیزمی سه‌ده‌ی بیست، و دیسان ره‌خنه‌ی مه‌به‌ست و ئامانجداره به‌رانبه‌ر به‌و لایه‌نه چه‌پ و سۆسیالیست و كۆمۆنیستانه‌ی كه خه‌باتی چینی كرێكارو سۆسیالیزم و مرۆڤایه‌تیان بۆ هێنانه‌دی ئاكامه‌كانی له‌به‌رهه‌می ئێستای و ئه‌مڕۆیی دوورخستۆته‌وه و ته‌نها ئامانمجی كۆتاییان به هه‌ند وه‌رگرتووه، ئه‌وان ئه‌وه‌یان نه‌زانیوه یان فه‌رامۆشیان كردووه كه سۆسیالیزم له‌لای ماركس وه‌كو رووداوی كۆتایی سه‌رمایه‌داری پێشكه‌وتوو و خه‌باتی به‌رده‌وامی سۆسیالیسته‌كان و له‌م دیده‌شه‌وه گرنگی و كاریگه‌ریی خه‌باتیان بۆ ئازادی و دیموكراسی و مرۆڤایه‌تی به هه‌ند وه‌رنه‌گرتووه یان فه‌رامۆشیان كردووه.\nئامانجی مرۆڤ باوه‌ڕی ماركس ئه‌وه‌یه كه دیموكراسی و سۆسیالیزم، سه‌رمایه‌داری و سۆسیالیزم، ئابووری سیاسی و فه‌لسه‌فه و كاتی كار و كاتی ئازاد، تیۆری و كار له دیاله‌كتیكی مێژوویدا پێكه‌وه ده‌به‌ستێ و رێبازی ماركس ده‌بێته ئه‌و هێزه یه‌كێتی به‌خشه‌ی كه روانگه‌و ناسین و هۆشیارییه بۆ گه‌شه‌ی مێژوویی و مرۆڤایه‌تی.\nئامانجی ئه‌م نووسینه هه‌وڵێكی به‌راییه بۆ تێگه‌یشتن و سازدانه‌وه‌ی رولانگه‌ز تیۆری ماركس بۆ ئازادی و دیموكراسی و مرۆڤ باوه‌ڕی، كه ده‌بێته پێگه‌ی سازكردنی تیۆری و به‌رنامه‌ی بزاڤی سۆسیالیستی (یان ده‌خوازێت ئه‌و كاره بكات !) و ناساندنی روانگه‌و ئه‌ڵته‌رناتیفێكی مرۆڤانه به‌رامبه‌ر هه‌موو ده‌سه‌ڵات و سیستمه سیاسیه‌كانی ئه‌مرڕ له جیهان. هه‌مووان ده‌زانین كه ره‌خنه‌و نه‌یاریی نێوان خودی بزاڤی كرێكاری و سۆسیالیستی و نه‌یارانی ئه‌م بزاڤه‌ش به‌رانبه‌ر ئامانجی سۆسیالیزم نه‌بووه، كه نه‌هاتۆته دی، به‌ڵكو له‌سه‌ری نه‌خش و كاریگه‌ری ئه‌وز بزاڤه بووه له خه‌بات و سیاسه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مرشۆ (سه‌ده‌ی بیست هه‌تا ئێستا) ئه‌و سیسته‌م و ئه‌ڵته‌رناتیفانه‌ی كه له هه‌ردوو ئۆردوگای رۆژئاواو رۆژهه‌ڵاتی جاراندا بوو، كه ئه‌ویش دیدگاو روانگه‌كان بووه بۆ ئازادی، دیموكراسی و مرۆڤایه‌تی.\n-1 ده‌وڵه‌ت و ئازادیی ئه‌ندێشه:\nماركسی لاو له سه‌ره‌تای كاره رۆژنامه‌وانیه‌كاندا داكۆكی له ئازادیی ته‌واوی چاپه‌مه‌نی ده‌كردو به‌رده‌وام بوو له هێرشه تونده‌كانی بۆ سه‌ر یاسای سانسۆر. ئه‌و تاكڕه‌نگی و تاك بیرو باوه‌ری وه‌كو فشاری سنوورداریی حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی بێ په‌روا ده‌ناساندو ده‌یوت: ((له گوڵی سوور بۆنی وه‌نه‌وشه چاوه‌ڕوان ناكرێت، رۆحی مرۆڤ كه ده‌وڵه‌مه‌ندترین شته چۆن ده‌بێت ته‌نها له‌یه‌ك شێوازدا هه‌بێت یان ئه‌سیر بكرێت؟)) هه‌ر له‌م روانگه‌یه‌شه‌وه دیدگاكانی خۆی ده‌رباره‌ی ناڕۆشنی و شاردنه‌وه‌ی یاسای چاپه‌مه‌نی بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ره‌ها بدات به به‌رپرسان. ماركس ئه‌وه‌شی سه‌لماند كه سانسۆر نه‌ك ته‌نها دژی چاپه‌مه‌نی و راگه‌یاندنه، به‌ڵكو له‌گه‌ڵ خودی ئامانجی ده‌وڵه‌تیشدا ناكۆكه.\nئازادیی چاپه‌مه‌نی بونیاده‌كه‌ی به ته‌واوی له‌گه‌ڵ سانسۆردا جیاوازه، چونكه بیری ئازادی چاكه‌یه‌كی راسته‌قینه‌یه، سانسۆر شێوازێكه له كۆیلایه‌تی، چه‌كی ئه‌و بیروباوه‌ڕانه‌یه كه نه‌ك له‌سه‌ر گه‌وهه‌ری دیارده‌كان، به‌ڵكو پشت ده‌به‌ستێ به روخساری ئه‌وان. سانسۆر به ته‌واوی شتێكی خراپه، ئازادی به شێوه‌یه‌ك ریشه‌ی قووڵی له سروشتی مرۆڤدایه ته‌نانه‌ت كاتێك دوژمنانی ئازادیش هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌بوون یان ستاندنی ئازادییان لێبكرێت، هه‌وڵده‌ده‌ن به ده‌ستی بهێنینه‌وه. ناوه‌رۆكی ئازادی چاپه‌مه‌نی، ناوه‌رۆكی گونجاو یان شایسته‌ی ئازادییه له كۆمه‌ڵی پێشكه‌ووتودا، چاپه‌مه‌نی سانسۆركراو دیارده‌یه‌كی بێ ده‌ست و پێیه، خوێنی رژاوی كۆیلایه‌تی، دێوی ترسناكی شارستانیه، فه‌رزه‌ندی كه‌مئه‌ندام و بۆگه‌نیوی سروشته. دوای ئه‌مانه ئایا دیسان ده‌بێت بیسه‌لمێنین كه ئازادی و گه‌وهه‌ری چاپه‌مه‌نی پێویستن بۆ یه‌ك و سانسۆر له‌گه‌ڵیان دوژمنه ؟\nماركس به‌رده‌وام ده‌بێت و : ((سانسۆر وه‌كو كۆیلایه‌تی هه‌رگیز له‌سه‌ر هه‌ق نیه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌زار جاریش شێوازو رژێمی یاسایی بۆ دروست بكرێت)) ته‌نها یاسای راسته‌قینه‌ی چاپه‌مه‌نی، ئه‌و یاسایه‌یه كه پارێزگاری له ئازادی چاپه‌مه‌نی ده‌كات، سانسۆر له‌گه‌ڵ سروشتی یاساو ده‌وڵه‌تدا دوژمنایه‌تی هه‌یه، چونكه چاپه‌مه‌نی ئازاد مه‌رجی نیازو پێویسته بۆ هێنانه‌دی و سه‌لماندنی خودی سروشتی ده‌وڵه‌ت. ئازادی چاپه‌مه‌نی به‌رجه‌سته بوونی شارستانیه، هۆكاری په‌یوه‌ندی تاكه له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت، ئاوێنه‌ی هه‌ست و بیره‌كانی مرۆڤه. چاپه‌مه‌نی سانسۆركراو ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ره‌و گه‌نده‌ڵی ده‌بات و ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت ته‌نها ده‌نگی خۆی ببیستێ. بۆ پاساودانی ئازادی پێویستمان به سه‌لماندن نیه، چونكه ئازادی له ژیانی مه‌ینه‌وی مرۆڤ دانابڕێت. له سیسته‌مێكی ئازادا، جیهان چۆن بچه‌رخێ خۆری ئازادی لێ هه‌ڵدێ، دروست به هه‌مان شێوه‌ی كه گه‌ردوون هه‌میشه خۆری لێ هه‌ڵدێ. ئه‌گه‌ر داوا له تاك بكرێت به پێچه‌وانه‌ی دڵخوازی خۆی ئازاد بێت، ئایا ئه‌وه نكۆڵی له ئازادی ئه‌و نیه. چاپه‌مه‌نی هۆكارێك نیه بۆ ئامانجێكی دیكه به‌ڵكو بۆ خۆی ئامانجه، ئه‌و یاسایانه‌ی كه سه‌ودای ئاڵوگۆڕی مه‌ینه‌وین نابێت چاپه‌مه‌نی سنووردار بكه‌ن.\nله‌م دێڕانه‌دا چه‌ند مه‌به‌ستی گرنگمان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێت ئه‌وانیش: ماركس وشه‌ی (ده‌وڵه‌ت) دروست به واتای ده‌وڵه‌تی دیموكراتی هاوچه‌رخ و مۆدێرن یان ئازاد به‌كار ده‌هێنێ، هه‌روه‌كو له لاپه‌ڕه‌كانی ئایینده‌دا رۆشنتر ده‌بێت. داكۆكی كردن له چاپه‌مه‌نی وه‌كو ئامانجێك نه‌ك وه‌ك هۆكار، ئه‌وپه‌ڕی دیدی فراوان و مرۆڤدۆستی ماركس نیشان ده‌دات و پارێزگاریشه له ئازادی چاپه‌مه‌نی و ئه‌ندێشه. بێگومان تاوانباركردنی هه‌موو ئه‌و ده‌سه‌ڵات و حكومه‌ت و یاسایانه‌یه كه له سه‌رده‌می ماركسه‌وه هه‌تا ئێستا به‌ناوی دیموكراسی و ئازادی كاریان كردووه و داوه‌رییه‌كی نێگه‌تیفه بۆ هه‌موو ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی به‌ناوی سۆسیالیزم و كۆمۆنیزمه‌وه ده‌م و ره‌نگ و ده‌نگی مرۆڤه‌كانیان كڵۆم داوه‌و سروشتی ئازادانه‌ی ده‌وڵه‌تیان له خه‌ڵك نكوڵی كردووه.\nسه‌رئه‌نجام ماركس له به‌ڵگه‌و لێكۆڵینه‌وه‌كانی خۆی له نێوان ده‌وڵه‌ت و یاسای راسته‌قینه باسده‌كات، واته ئه‌و ده‌وڵه‌ت و یاسایه‌ی له سروشتی خۆیان نامۆنین، و ئه‌و یاساو نیهاوانه‌ی كه به‌زه‌بری هه‌ژموون و ده‌سه‌ڵاتی پۆلیسی ده‌پارێزرێن، و ته‌نها به شێوه‌ی رووكه‌ش و ده‌ره‌كی ناچاركراو به جیاوازی رازی ده‌بن. په‌سه‌ندكردنی جیاوازی په‌یوه‌ندی به دیدگای هیگڵه‌وه هه‌یه كه ده‌ڵێت : ( ئه‌و ده‌وڵه‌ت و یاسایه‌ی كه نایانه‌وێت ئازادی بێته‌دی، له‌گه‌ڵ خودی چه‌مك و گه‌وهه‌ری یاساو ده‌وڵه‌تدا ناكۆكن و ئه‌گه‌رچی به زه‌بری زۆر بپارێزرێن، به‌ڵام به‌شێك نین له‌تێگه‌یشتنی راسته‌قینه‌ی ده‌وڵه‌ت و یاسا.) له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ماركس له بڕوای هیگڵ فراوانتر بیرده‌كاته‌وه‌و بڕوای به‌وه نه‌بووه به‌رژه‌وه‌ندیه باڵاكانی ده‌وڵه‌تی ( راسته‌قینه) بتوانن سنورداركردنی ئازادی به‌یان و قه‌ڵه‌م پاساو بده‌ن، چونكه به بڕوای ئه‌و ئازادی به‌شێكی بنه‌ڕه‌تیه له ده‌وڵه‌ت. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته ئه‌گه‌رچی ئه‌و چه‌مكی نه‌ریتی ده‌وڵه‌ت وه‌كو زاراوه‌یه‌ك به‌كارده‌هێنێ، به‌ڵام كه به‌راوردی ده‌كات له‌گه‌ڵ ئازادیدا، ئه‌وه ده‌سه‌لمێنێ كه ده‌وڵه‌ته‌كانی ئێستا راسته‌قینه‌ن یان ته‌نها ئه‌زموونن. له‌به‌كارهێنانی ئه‌م ره‌وشه یان میتۆده رێگای خۆی له هیگڵ جیاده‌كاته‌وه‌و ئه‌مه‌ش به گوتنی ئه‌م رسته‌یه ئه‌نجام ده‌دات كه : ئازادی فره‌یی بوون به‌هایه‌كی بنه‌ڕه‌تیه بۆ مرۆڤ كه هه‌قانیه‌ته‌كه‌ی له‌ناو خودی خۆیدایه ( ده‌توانین بڵێین له‌ناو خودی مرۆڤ و ئازادییه‌كه‌یدایه !).\nدوورنمایه‌كی بنه‌ڕه‌تی دیكه‌ش له گرنگیدانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ماركس ( 1841 – 1843) له‌و شیكردنه‌وانه‌دا ده‌ركه‌وت كه ده‌رباره‌ی باسوخواستی ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمه‌كان ( ویلایه‌ت) بوو سه‌باره‌ت به یاسای قه‌ده‌غه‌كردنی به‌كارهێنانی داری دارستانه‌كان. ( ئه‌م یاسایه هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی نه‌ریتێك بوو كه جووتیاران ده‌یانتوانی به خۆڕایی داری سووتاندن كۆبكه‌نه‌وه) ماركس داكۆكی له جوتیاران و یاسا نه‌ریتیه‌كه كردو هه‌ڵوێستی مرۆڤ دۆستانه‌ی گرته‌به‌ر و له هه‌مان كاتیشدا سه‌لماندی كه ئه‌نجومه‌نی هه‌رێم پایه‌و شایسته‌ی یاساكان و مه‌رجه‌عیه‌ت و ده‌وڵه‌تی هه‌تا ئاستی هۆكاره‌كانی به‌رژه‌وه‌ندی و ژیانی تایبه‌تی خاوه‌ن زه‌وییه‌كان هێناوه‌ته خواره‌وه بۆیه‌ش گه‌وهه‌ری ئه‌ندێشه‌ی ده‌وڵه‌تی خستۆته ژێرپێ. به‌مجۆره ماركس كه ده‌وڵه‌تی به نوێنه‌ری هه‌موو كۆمه‌ڵ ده‌ناساندو ده‌یوت ده‌بێ له به‌رامبه‌ر ئه‌و دامه‌زراوانه‌دا بوه‌ستێ كه ده‌یانه‌وێت ده‌وڵه‌ت بكه‌نه هۆكاری به‌رژه‌وه‌ندی و سوودی ئه‌م یان ئه‌و به‌شه‌ی كۆمه‌ڵ. ئه‌مه‌شی له كاتێكدا ئه‌نجامدا كه بیرمه‌ندان و ده‌سه‌ڵاتداران نه‌یانده‌زانی چۆن رێگه چاره‌یه‌ك بۆ ئه‌و پرسه بدۆزنه‌وه كه نیهاده‌كانی ده‌وڵه‌ت بتوانن له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا سازگاربن، یان به چ شێوازێك ده‌وڵه‌ت بتوانێت ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی هه‌بێت پرسه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و به‌تایبه‌تی هه‌ژاری و نایه‌كسانی چاره‌سه‌ر بكات.\n2 – ده‌وڵه‌ت، كۆمه‌ڵ، تاك:\nخواستی ماركس بۆ تێگه‌یشتن و شیكردنه‌وه‌ی سیاسه‌ت هانیدا فه‌لسه‌فه‌ی سیاسی و یاسایی هیگڵ قوڵتر بخوێنێته‌وه. نووسراوی (ره‌خنه له فه‌لسه‌فه‌ی هه‌قی هیگڵ) ی ساڵی 1843 نووسی و هه‌رگیز ئه‌م كتێبه‌ی ته‌واو نه‌كرد (كه بۆ یه‌كه‌مجار له ساڵی 1927 چاپكرا) به‌ڵام به‌شێك له ئه‌ندێشه‌كانی له نووسراوی (پرسی یه‌هود) و پێشه‌كی كتێبی ناوبرا‌و بۆ ڕه‌خنه له هیگڵ بڵاوكرده‌وه. ئه‌م دوو به‌رهه‌مه له كۆتایی ساڵی 1843 له گۆڤاری (بڵاوكراوه‌ی ئه‌ڵمانی – فه‌ره‌نسی) دا بڵاوكرانه‌وه. له‌وكاته‌دا ماركس له‌گه‌ڵ (ئارنۆڵد رۆگه و مۆزز هس) ئه‌م گۆڤاره‌یان به‌ڕێوه‌ده‌برد. له پاییزی هه‌مان ساڵ له‌گه‌ڵ (جێنی) هاوسه‌ریدا به‌ره‌و پاریس چوون و له‌وێ ماركس له‌گه‌ڵ ڕێكخراوه‌كانی سۆسیالیستی كرێكارانی فه‌ره‌نسا و ئه‌ڵمانی په‌یوه‌ندی دامه‌زراند.\nبه‌ڵام پێشتر له‌دوای خوێندنه‌وه‌ی كتێبی (سۆسیالیزم و كۆمۆنیزم له‌فه‌رانسه‌ی ئه‌مڕۆ 1842) ی (لۆرانس فۆن شتاین) تا ڕاده‌یه‌ك ئاشنابوو له‌گه‌ڵ بانگه‌شه‌ی كۆمۆنیستی له فه‌ره‌نسا. فۆن شتاین كه‌سێكی هیگڵی كۆنه‌پارێز بوو، به فه‌رمانی ده‌وڵه‌تی پروس لێكۆڵینه‌وه‌ی ده‌كرد ده‌رباره‌ی بزاڤه سۆسیالیسته‌كانی كرێكارانی ئه‌ڵمانی له پاریس، ئه‌و دژی سۆسیالیزم بوو و ده‌وڵه‌تی بیرۆكراتی چینایه‌تی به‌مه‌رجی پێویست ده‌زانی بۆ سازماندانی كۆمه‌ڵ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كتێبه‌كه‌ی فۆن شتاین زانیاریی فراوانی تێدابوو، له‌ناو كۆڕی رادیكالی ئه‌ڵمانه‌كاندا ناوبانگی په‌یداكرد. ماركس له ڕه‌خنه‌ی ته‌واوی خۆی له هیگڵ، ئه‌و بڕوایه‌ی كرده ئامانجی هێرش كه به‌ها و سه‌رچاوه‌ی به‌دیهێنانی ده‌وڵه‌ت به ته‌واوی سه‌ربه‌خۆیه له ئه‌زموونی تاكه‌كان. هیگل گوتبووی كاركرده‌كانی ده‌وڵه‌ت ته‌نها به‌شێوه‌ی ڕێكه‌وت په‌یوه‌ندییان به تاكه‌وه هه‌یه، له‌كاتێكدا (بڕوای ماركس وابوو) ئه‌م په‌یوه‌ندی‌و پابه‌ندبوونه بنه‌ڕه‌تیه و په‌یوه‌ندییه‌كی جه‌وهه‌رییه. هیگڵ كاركرده‌كانی ده‌وڵه‌ت ته‌نها له‌ناو خودی ده‌وڵه‌ت و به‌دابڕاوی پێناسه ده‌كات‌و تاكه‌كان به ئه‌نتی تێزی ئه‌و كاركردانه ده‌زانێ. به‌ڵام ڕاستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه كه (هه‌روه‌كو ماركس ده‌ڵێ) : جه‌وهه‌ری مرۆڤ ته‌نها خوێن و ڕه‌گوڕیشه و سروشتی جه‌سته‌یی ئه‌ونیه، به‌ڵكو له سروشته كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌یدایه، كاركرده‌كانی ده‌وڵه‌تیش شتێكی زیاتر یان كه‌متر نین له وێنه‌كانی بوون‌و كاریگه‌ریی تایبه‌تمه‌ندییه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی مرۆڤ. بۆیه گونجاو ئه‌وه‌یه كه مرۆڤه‌كان له ڕوانگه‌ی سروشتی كۆمه‌ڵایه‌تی نه‌ك دابڕاویان، به نوێنه‌رانی كاركرد‌و مه‌رجه‌عیه‌تی ده‌وڵه‌ت بزانین.\nپرسێكی دیكه‌ی ماركس (به په‌یڕه‌وی له‌فێورباخ) ئه‌وه‌بوو به هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی خود و بابه‌ت، فه‌لسه‌فه‌ی هیگڵی دایه به‌ر ڕه‌خنه‌و وتی: له‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌دا مرۆڤه‌كان كه بابه‌ته واقعی و ڕاسته‌قینه‌كانن له گه‌وهه‌رێكی گشتیه‌وه كراون به‌و خودانه‌ی شته‌كانیان هه‌ڵگرتووه. له ڕاستیدا، هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه پرسی گشتین به ته‌واوی‌به‌شێكن له سیفاته‌كانی بوونی مرۆڤ، و بابه‌تی ڕاسته‌قینه‌ی به‌رده‌وام و بێ كۆتایین. له‌لای هیگڵ، مرۆڤ شێوه‌ی لاوه‌كی و زهنی بوونی ده‌وڵه‌ته، له كاتێكدا ده‌بێ (دیموكراسی له مرۆڤه‌وه په‌یدابێت و ده‌وڵه‌ت ده‌كات به‌مرۆڤی بابه‌تی كراو. هه‌روه‌كو چۆن ئایین مرۆڤی دروست نه‌كردووه، به‌ڵكو مرۆڤ ئایینی دروستكردووه، یاسای بنه‌ڕه‌تیش ((ده‌ستوور)) مرۆڤی دروست نه‌كردووه، به‌ڵكو مرۆڤ یاسای دروست كردووه) ماركس تێده‌كۆشێ هه‌موو نیهاده سیاسیه‌كان له مه‌یدانی تێوریدا بگۆڕێت كه سه‌رچاوه‌كه‌یان له مرۆڤه‌وه په‌یدا ده‌بێت. له هه‌مان كاتیشدا ده‌خوازێ ده‌وڵه‌تی واقعی و ڕاسته‌قینه بكاته پابه‌ندی نیازه‌كانی مرۆڤ، و له هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه بیسه‌لمێنێ كه ده‌وڵه‌ت جگه له كاركرده‌كانی بۆ خزمه‌تی مرۆڤ هیچ به‌هایه‌كی سه‌ربه‌خۆی نیه. به‌شێوازێكی ڕۆشنتر، ماركس ده‌یه‌وێت سروشتی له‌خۆ نامۆ بوون له نیهاده سیاسیه‌كان بكاته‌وه. ته‌نها ده‌وڵه‌تێك ڕاسته‌قینه‌یه كه شێوازێك بێت له كۆمه‌ڵگای خۆی و له ده‌ره‌وه نه‌سه‌پێنرابێت و ته‌نها ئه‌و ده‌وڵه‌ته سروشتی ده‌وڵه‌تی ده‌بێت. ده‌وڵه‌تی نادیموكرات له بنه‌مادا ده‌وڵه‌ت نیه.\nهیگڵ كه‌لێنی نێوان ده‌وڵه‌ت و مرۆڤ نه‌مر ده‌كات، چونكه له جیاتی ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ به ئاكام گه‌یاندنی كه‌سایه‌تی (مرۆڤ) بزانێ، ده‌یكاته ئه‌و ئامانجه‌ی كه ده‌وڵه‌ت كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئه‌و ده‌بێ. مرۆڤی ئاسایی واقعیه‌تی گرنگ و به‌هره‌ی ده‌وڵه‌ته، به‌ڵام دروستكراوی ده‌وڵه‌ت نیه. به‌بڕوای هیگڵ تاكه‌كان نین كه له ئامانجی هاوبه‌شدا بابه‌تی بوون په‌یداده‌كه‌ن، به‌ڵكو خودی ئامانجی هاوبه‌ش، نه‌ك مرۆڤ، ده‌كات به بابه‌ت. تاكه‌كان پێویستیان به ئامانجی هاوبه‌ش به‌ناونیشانی ئامانجی ڕاسته‌قینه نیه، به‌ڵكو ئامانجی هاوبه‌ش به ناونیشانی بوونی ده‌ره‌كی پێویستی به تاكه‌كان هه‌یه. كار یان پرسی ئامانجی هاوبه‌ش له هه‌مان كاتدا ئه‌وه‌یه كه به‌شێوه‌ی تاك یان له‌ناو تاكه‌كاندا بوونی خۆی په‌یدا بكات. ئامانجی ئه‌م ڕه‌خنانه ئه‌وه ڕۆشن ده‌كه‌نه‌وه: ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌كان ته‌نها ((توخمه‌كان)) یان قۆناغه‌كانی ئاڵوگۆڕی جه‌وهه‌ری گشتی بن و ئه‌م جه‌وهه‌ره‌ش له ڕێگای ئه‌وانه‌وه ده‌ستی بگات به‌شێوازی فراوانی بوون، سه‌رئه‌نجام ئه‌وان ته‌نها ده‌بن به‌ئامراز له ده‌ستی جه‌وهه‌ری گشتیدا و به‌های سه‌ربه‌خۆیان نابێت.\nفه‌لسه‌فه‌ی هیگڵ پشتیوانی ئه‌و وه‌همه‌ش ده‌كات كه گوایه ده‌وڵه‌ت، به‌مانای تایبه‌تی ده‌وڵه‌ت، به‌رجه‌سته‌بوونی به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌كانه، به‌ڵام ئه‌م داوه‌رییه ته‌نها كاتێك ڕاست ده‌بێت كه تیایدا به‌رژه‌وه‌ندی گشتی به‌ته‌واوی له به‌رژه‌وه‌ندی و نیازه‌كانی مرۆڤه واقعیه‌كان بێگانه نه‌كرابن. ئه‌م پرسه په‌یوه‌ندی نزیكی هه‌یه به‌بیرۆكراسی ده‌وڵه‌ته‌وه . هیگڵ ده‌ڵێت : رۆحی ده‌وڵه‌ت و باڵابوونی به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌تیه‌كان به ئاگاداری به‌رپرسانی ده‌وڵه‌ت دێته‌دی،\nچونكه ئه‌م به‌رپرسانه به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌تییه‌كانی خۆیان له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ده‌وڵه‌ت به‌یه‌كسان ده‌بینن و سه‌رئه‌نجام وه‌كو بنهادی ده‌وڵه‌ت سه‌نتێزێك له نێوان به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی و به‌رژه‌وه‌ندی به‌ش و یه‌كه لاوه‌كیه‌كان ده‌هێننه دی. به‌بڕوای ماركس ئه‌مانه له فریودان زیاترنین و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئایدیۆلۆژیای بیرۆكراسی پرۆسیایه له ئه‌ندێشه‌ی هیگڵدا. ئه‌و بیرۆكراسیه‌ی كه ده‌خوازێ په‌سه‌ندی بكات ئه‌وه‌یه كه وه‌كو باڵاترین به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی به‌رجه‌سته‌ی ده‌كات. پێچه‌وانه‌ی ئه‌م بڕوا فریوده‌ره ئه‌وه‌یه كه : هه‌ر كاتێك بیرۆكراسی بكرێته بنه‌ما، واته هه‌ر كاتێك به‌رژه‌وه‌ندی گشتی ده‌وڵه‌ت ماهیه‌تی سه‌ربه‌خۆ و واقعی و دابڕا‌و په‌یدا بكات، ئه‌و كاته نه‌یاری بیرۆكراسی له‌گه‌ڵ یه‌كه ڕشته‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی به‌ته‌واوی ده‌بێته نه‌یاری هه‌ر ئه‌نجامێك له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكه‌كانی خۆی… ئامانجی ده‌وڵه‌تی ڕاسته‌قینه ئه‌وه‌نیه هه‌ر هاووڵاتیه‌ك به‌شێوه‌یه‌ك خۆی بداته ده‌ست ئامانجی گشتی كه گوایه به‌دیهێنه‌ری ئامانجه تایبه‌تییه‌كانه، به‌ڵكو ئامانجی ده‌وڵه‌تی ڕاسته‌قینه ئه‌وه‌یه كه ئامانجی گشتی به‌ڕاستی گشتی بێت، واته پرسی تاكه تاكه‌ی مرۆڤه‌كان كۆبكاته‌وه.\nهیگڵ له‌نێوان دوو مه‌یدانی ژیانی هاوچه‌رخ جیاكاری ده‌كات، له‌نێوان كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی و ده‌وڵه‌تی سیاسی. له‌م دابه‌شكارییه‌دا، كه تاڕاده‌یه‌ك ماركسیش په‌سه‌ندی كردووه، كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی بریتیه له گشتی بوون یان كۆكردنه‌وه‌ی جیاوازی و فره‌ییه‌كانی به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و تاك – واته ژیانی ئه‌زموونی و ڕۆژانه له‌گه‌ڵ ته‌واوی كێشه و ناكۆكیه‌كانی ، كه ده‌بێته ئه‌و مه‌یدانه‌ی كه تیایدا هه‌ر تاكێك ژیانی ڕۆژانه‌ی خۆی به‌ڕێوه ده‌بات و له هه‌مان كاتیشدا وه‌كو هاووڵاتیه‌ك به‌شداره له سازمانی ده‌وڵه‌تدا. ماركس له‌م زه‌مینه‌یه‌دا ڕه‌خنه‌ی توند له هیگڵ ده‌گرێت و ده‌ڵێت: جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌م دوو مه‌یدانه دروسته، به‌ڵام نابێت سه‌نتێزێك له‌نێوانیان دروست بكرێت یان وێنابكرێت. ده‌وڵه‌ت به‌شێوازێكی ئێستای نێوه‌ندكاری به‌رژه‌وه‌ندییه تایبه‌ته‌كان نیه ، به‌ڵكو ئامڕازی شێوازێكی دیاریكراوی ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندییانه‌یه . هه‌ر وه‌كو ده‌ڵێت مرۆڤ وه‌كو هاووڵاتی به‌ته‌واوی جیاوازه له‌و مرۆڤه‌ی كه كه‌سایه‌تیه‌كی تایبه‌ته، ته‌نها ئه‌و كه‌سایه‌تیه تایبه‌ته كه په‌یوه‌ندی به كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی هه‌یه و به‌هره‌مه‌نده له بوونی بابه‌تی و ڕاسته‌قینه. مرۆڤ وه‌كو هاووڵاتی به‌شێكه له دروستكراوێكی دابڕا‌و كه واقعیه‌ته دیاره‌كه‌ی شاراوه‌یه یان خاوه‌ن ڕازی نهێنیه ئه‌م ڕازدارییه له سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست بوونی نه‌بوو: له‌و ڕۆژگارانه‌دا جیاكاریی ڕشته كۆمه‌ڵایه‌تیه نایابه‌كان له خه‌ڵك له هه‌مان كاتدا جیاكارییه‌كی سیاسی ڕاسته‌وخۆش بوو، واته شێوه سازبوونی كۆمه‌ڵایه‌تی و مه‌ده‌نی له‌گه‌ڵ دابه‌ش بوونی سیاسیدا پێكه‌وه ڕوویاندا یان پێویست بوون بۆ یه‌ك. كۆمه‌ڵه مۆدێرنه‌كان گرنگی سیاسی دابه‌شكردنی چینه نایابه‌كانی نه‌هێشت یان ئاڵوگۆڕی پێكردن ، به‌ڵام دوالیزمێكی هێنایه‌دی كه كاریگه‌ریی له‌سه‌ر مرۆڤ دانا و له ده‌رونی هه‌ر مرۆڤێكدا له نێوان نه‌خشی هاووڵاتی و نه‌خشی كه‌سایه‌تی تایبه‌تی دابڕان دروست ده‌كات. بێگومان ماركس به وه‌سفی ئه‌م ناكۆكیه وازی نه‌هێناوه ، به‌ڵكو له هه‌وڵی ئه‌وه‌دابووه سه‌رچاوه‌كه‌ی ئاشكرا بكات.


وزاره‌ت یا شێخایه‌تى؟\nو پیشه‌سازى و كشتوكاڵى و سه‌ربازى و تاڕاده‌یگیش كوومه‌ڵایه‌تى، وه‌لى فره‌یگ له ده‌وڵه‌ته‌یل و كوومه‌ڵگایه‌یل هیمان ته‌كانیگ وه‌خوه‌یان نه‌یانه‌و هه‌ر له‌بان ره‌فتار و نه‌ریت كویه‌ن چنه ڕییه‌و، وه‌تایبه‌ت سیستم شێخایه‌تى له‌ناو هووز و میرنشینیه‌یل ك په‌یوه‌س بویه‌سه ره‌فتار مه‌ردم و ریكخریاگه‌یل فریه‌یگ و ته‌نانه‌ت دامه‌زریاگه‌یل ده‌وڵه‌تیش گرته‌سه‌و، یه‌یش بیجگه سیستمه‌یل حوكم له‌زوورم ناوچه‌یل جه‌هان وه‌تایبه‌ت جه‌هان سێیم و ده‌وڵه‌ته‌یل دویاكه‌فتگ .\nزوورم ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌یله سیستم و چوارچیوه‌ى هووزایه‌تى جیواز كردنه ئه‌را سیستم حوكم و زوورم ده‌زگایه‌یل ده‌وڵه‌ت گرته‌وه هه‌ر وزاره‌ته‌یل تا ڕه‌سیده ده‌زگایه‌یل بویچگ ك گشت ئه‌یانه جوور سیستمیگ هووزایه‌تیه‌و نوڕید وه‌زیر یا وه‌ڕیه‌به‌ر گشتى شێخایه‌تى ره‌فتار كه‌ن، ك ئاده‌میزاد له‌یوا هس ئه‌كا ها له‌ناو سێرك یا فیستیڤاڵیگ هووزایه‌تى له ركابه‌رى و شانازیكردن وه میواندارى و شیوازه‌یل تر هووزایه‌تى، یه‌یش له‌وه‌ختیگ ك پاسه‌وانه‌یلیان له‌قه‌ومه‌یل نزیك خوه‌یانن و له‌یوا هویره‌و كه‌ن ك ئه‌وان فه‌رمانڕه‌واى راسكانى وڵاتن و هه‌ر پاسه‌وانه‌یله مقه‌یه‌تى كه‌ن له‌چالاكیه‌یل شێخ وه‌رپرس چ وه‌زیر چ وه‌ڕیه‌به‌ر گشتى، یا ئه‌و جه‌نراڵه‌یله ك وه‌پیان ئویشن"باڵات" یا له‌نگه‌و له‌شوون رمیان رژیم له‌وڵاته‌گه ده‌ركه‌فتن و ساڵه‌یل وازهاوردنیان له خزمه‌ت وه"ده‌ركردن یا خانه‌نشینى یا سزا" نویسیا ئه‌ڕایان له‌وه‌ر خاتر به‌رزه‌وكردن پله‌وپایه، ئنجا دوینید ملازمیگ یا نه‌قیبیگ بویه جه‌نراڵ و بان شانى پڕ بوى له‌ئه‌ساره‌ى ئه‌فسه‌رى و خه‌ت قزمز و نیشانه!\nئنجا له‌سایه‌ى ئه‌و جه‌نراڵیشه مه‌ردمان فره‌یگ له‌قه‌وم و خیشه‌یلى پشتى گرتن و دامه‌زریان له‌ده‌زگاو شوونه‌یل ده‌وڵه‌تى و بویه دیواخانیگ شێخایه‌تى. وه‌ل ئه‌وه‌یشا له فره‌یگ له‌وزاره‌ته‌یل ناو یا شیواز ئه‌و شێخایه‌تى ئاڵشت بوى ئه‌را حزب یا فراكسیۆن، ئه‌وه‌یش له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك مه‌ردم له‌یوا هس بكه‌ن ئه‌و شوونه‌یله باره‌گاى حزب یا فراكسیۆنه‌یله، دى ئه‌و مه‌ردمیشه له‌و وزاره‌ته له‌یوا زانن ك وزاره‌ته‌گه ته‌نیا موڵك خوه‌یانه‌و تاپوى ئه‌ڕا ئه‌وان كریاگه!\nساڵه‌یل دكتاتۆریه‌ت وڵات برده دویاوه ئه‌را سه‌ره‌تاى په‌یوه‌ندیه‌یل كوومه‌ڵایه‌تى و سیستم ده‌ره‌به‌گى وهووزایه‌تى و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ده‌زگایه‌یل تایبه‌ت وه هووزه‌یل دامه‌زریاو شێخه‌یلیش ده‌ور له‌تى نیشاندان و له‌لیانیش بوى وه‌پیان وتیان"شێخه‌یل نه‌وه‌د" ك وه‌ماناى ئه‌وانه‌ك له‌ساڵه‌یل نه‌وه‌د خوه‌یان كردیانه شێخ، دى حكوومه‌ت ته‌ماشاى ئه‌و شێخه‌یله له‌زاناو مامۆستاى زانكۆ و هونه‌رمه‌ند و ئه‌دیب و نویسه‌ر و رووژنامه‌نویسیش خاستر كردیاد!\nئیسه‌یش وه‌خت ئه‌وه هاتگه له‌ى بار و شیواز دویاكه‌فتگه له‌ژیان جیواز بویمن ئه‌رت سیستمیگ تازه‌ى كوومه‌ڵایه‌تى پڕ له‌په‌روه‌رده‌و زانست و دویره‌وخستن ده‌وڵه‌ت له‌دین و سیستم هووزایه‌تى و داناین یاسایه‌یلیگ ئه‌را له‌ناوبردن مه‌سه‌له‌ى ره‌گه‌زى و دینى و مه‌زه‌وى و كه‌مه‌وكردن شێخایه‌تى له‌ده‌گایه‌یل ده‌وڵه‌ت تا هاووڵاتى له‌یوا هس بكه‌ن ك وه‌راسى سه‌ر وه‌ده‌وڵه‌تیگ خاس و نیشتمانیگ خوه‌شه‌ویسه.


ئەگەرچی زیاتر لە سێ مانگ بەرلەئێستا بە هاووڵاتیانی شاری سلێمانی وترا، بەمنزیکانە دەست بە جێبەجێکردنی پڕۆژەی شەقامی 100 مەتری دەکرێت، بەڵام تائێستا هیچ کارێک نەکراوە و سەرپەرشتیاری جێبەجێکردنی پڕۆژەکەش دەڵێت، دەستپێکردنی پڕۆژەکە پەیوەندی بەهەبوونی پارەوە هەیە.\nلە بەرواری 4ی شوباتی 2020، نوسینگەی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێم ڕایگەیاند، لە چەند مانگی ڕابردوودا بڕیاریان لە سەر جێبەجێکردنی چەندین پڕۆژە لە سنوری سلێمانی و گەرمیان و هەڵەبجە و ئیدارەی ڕاپەڕین داوە و لە ماوەیەکی نزیکیشدا دەست بە جێبەجێ کردنی پڕۆژەی 100 مەتریی سلێمانی دەکرێت.\nچەند ڕۆژێک دواتر و لە بەرواری 13ی شوبات، کۆمپانیای قەیوان کە جێبەجێکاری پڕۆژەکەیە لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند: "بەپێی پلانەکەمان لە مانگی داهاتوودا، لەگەڵ گونجانی کەشوهەوا دەست بە ئامادەکارییە بەراییەکان دەکەین بۆ جێبەجێکردنی شەقامی 100 مەتری سلێمانی".\nئەمڕۆ کە بەرواری 9ی ئایاری 2020ە و سێ مانگ بەسەر ئەو بەروارەدا تێدەپەڕێت، بەڵام هێشتا کارکردن لە پڕۆژەکە دەستیپێنەکردووە و ناشزانرێت کەی دەستپێدەکات.\nلەوبارەیەوە هەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی بە ناس کوردی وت: "کارەکانی پڕۆژەکە لای ئێمە نەماوە و پەیوەندی بە ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتی شارەوانییەوە هەیە، چاوەروانی ئەوەین لە ئەنجومەنی وەزیرانەوە فەرمانی دەستبەکاربوونی بۆ دەربکرێت و دەستبکرێت بە پڕۆژەکە".\nهاوکات ئازاد ڕەسوڵ، بەڕێوەبەری فەرمانگەی شەقامی 100 مەتری سلێمانی بە ناس کوردی ڕاگەیاند، پڕۆژەکە پێویستی بە فەرمانی زارەکی ئەنجومەنی وەزیران هەیە بۆ دەستپێکردن نەک نوسراو.\nناس کورد پەیوەندی بە هەریەک لە وتەبێژی حکومەتی هەرێم و نوسینگەی ڕۆژنامەوانی سەرۆکی حکومەت کرد، بەڵام هیچ یەکێکیان وەڵامی پەیوەندییەکەیان نەدایەوە.\nوتیشی، هۆکاری دەستپێنەکردنەکەی زیاتر بۆ ڕێکارەکانی بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا و نەبوونی پارەشەوە هەیە.\nڕوونیشیکردەوە، پڕۆژەکە پارەکەی بۆ دیاریکراوە کە چەندی بۆ خەرجبکرێت، بەڵام تەرخان نەکراوە و لەبەردەستدا نییە، دەستپێکردنی پڕۆژەکەش پەیوەستە بە تەرخانکردنی پارەکەوە.\nشەقامی 100 مەتری سلێمانی لە ساڵی 2011وە دەست بە دیزاین و ئامادەکارییەکانی کراوە و ماوەی شەش ساڵیشە بەردی بناغەی دانراوە، بەڵام تائێستا کارەکانی پڕۆژەکە دەستیپێنەکردووە و ناشزانرێت کەی دەستپێدەکات و کەی تەواو دەبێت.\nوەزیری شارەوانی: سەرقاڵی پڕۆژەیەکین گرفتی کەمئاوی هەولێر چارەسەر دەکات\n2020.05.11 - 13:20\nڤیدیۆ.. منداڵێکی پێنج ساڵان لەسەر شەقامی خێرا ئۆتۆمبێل لێدەخوڕێت\n2020.05.06 - 10:06\nڕۆژى يەكلاكردنەوە لە عێراق.. دانوستانەکان بەردەوامن و شەقامیش دەكوڵێت\n2020.05.05 - 21:53\n2020.05.25 - 15:17\n2020.05.24 - 14:21\nلەشەوی جەژندا 17 توشبووی کۆرۆنا لە سلێمانی چاکبوونەوە و نەخۆشخانە جێدەهێڵن\n2020.05.23 - 22:51


رۆڵی میدیای نوێ لە بەهێزکردنی زماندا بۆ چێکردنی پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی – رۆژنامه‌وانی\nرۆڵی میدیای نوێ لە بەهێزکردنی زماندا بۆ چێکردنی پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی\nرۆژنامه‌وانى كانونی یه‌كه‌م 3, 2014 2 min read\nرۆژنامه‌وانى: د. جە‌عفە‌ری شێخولئیسلامی، مامۆستا له زانستگەی کارلتۆن، کەنەدا، ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌ى ئاماده كردووه و له “کۆنفرانسا زمانێ نەتەوەیی” لە ئامەد، رۆژانى 2 – 4ى ئازار/مارسى 2012 پێشكه‌شى كردووه و مامۆستا حه‌سه‌نى قازى له روانگه بڵاويكردووه‌ته‌وه و وه‌ك “رۆژنامه‌وانى” دووباره بڵاوكردنه‌وه‌يمان به پێويست زانى.\nپێشەکی و پوختە\nلە ئەم گوتارەدا، باسی زمان، پێناسە یان هۆوییەتی نەتەوەیی و میدیا دەکەم. دوایی، باسی ئەو پێوەندییەی نێوان زمان و پێناسە و میدیا لە ناو کورداندا دەکەم. دەمەوێ بە گشتی ئەمە بێژم: گرینگترین پێکهاتەی پێناسەی نەتەوەیی، زمانە، چونکە هەموو یان زۆربەی(واتە پڕانیا) پێکهاتەکانی گوتاری پێناسەی نەتەوەیی، وەکوو مێژوو، لە ڕێگای زمان ساز دەکرێن(ئان ژی، دێنە سازکرن). لەگەڵ ئەوەشدا، ڕۆڵی زمان لە ژیانی هەموو نەتەوەکاندا بە ڕادەی یەک گرینگ نییە(یانی، رۆلا زمان ژ بۆ هەموو نەتەوەیان نە وەک هەڤە).\nزمان بۆ پێناسەکردنمان گرینگە تا ئەو ڕادەیە کە ئێمە خۆمانی پێ دەناسێنین، لە هەمان کاتیشدا، خۆمانی پێ لە خەڵکی دیکە نزیک یان دوور دەکەینەوە. گرینگیی زمان لە پڕۆسەی خۆ پێناسە کردندا هەرچی بێ، بە دەستی میدیا و بە هاریکاریی میدیا بەهێزتر دەبێ. لە دوو لاوە(ژ دوو ئالیان ڤە)، ئامرازەکانی پێوەندیگرتن ڕۆڵی زمان لە چێکردنی پێناسەی نەتەوەییدا دەتوانن بەهێزتربکەن: (١) دەتوانن هاریکاریی بکەن بۆ ناساندن، مەحفووز کردن و پێشکەوتنی زمان؛ (٢) دەتوانن هێزی زمان بۆ دەربڕین و دروستکردنی پێناسەی نەتەوەیی زێدەتر بکەن. بە لەبەرچاوگرتنی دەوروبەر، لێکۆڵینەوە نیشان دەدا کە کوردەکان بە شێوەیەکی تا ڕادەیەک باش میدیای نوێ دەکار دەکەن، بە تایبەت لە پرۆسەی چێکردنی پێناسەدا و لە پرۆسەی گەشەکردنی شێوەزارەکانی کوردیدا. بەڵام، لێکۆڵینەوەی زێدەتر پێویستە بۆ ئەوە کە بەڕاستی تەئسیری ئامرازە گشتییە نوێیەکان لە سەر پێناسە و زمانی کوردی ببینین.\nزمان سیستەمی دەنگ، پەیڤ(یان وشە)، نیشانە، ڕێزمان و یاساکانە بۆ سێ مەبەست:\nيه‌كه‌م: پێوەندیگرتن لە جڤاتێکی زمانیدا بە قسەکردن، نووسین و پێوەندیگرتن بە ئیشاره.\nدووه‌م: پاشەکەوت کردن(بەرهەڤ کرن)، دەربڕین و بەرەوپێشبردنی زانیاری و نرخی کولتووری.\nسێيه‌م: نیشاندان، تەحلیل کردن و چێکردنی دنیا و پێناسەی تاکەکەسی و گشتی(سکووتنب- کانگس). واتە، زمان تەنیا ئامرازی دەربڕین نییە، بەڵکوو ئامرازی خۆ سازکردنەوە و دونیا دروست کردنە. زمان بەس ڕەنگدانەوەی کولتوور نییە، بەڵکوو کولتوور لە زماندا دەژی. لە نێوان زمان و کۆمەڵگەکەدا پێوەندییەکی دیالەکتیک هەیە: زمان نە تەنیا دەتوانێ ڕەنگدانەوەی دنیا بێ، بەڵکوو دەتوانێ ئامرازی سازکردنەوەی دنیا بێ؛ زمان نە تەنیا دەتوانێ ڕەنگدانەوەی پێناسە و هۆوییەت بێ، بەڵکوو دەتوانێ ئامرازی چێکردن و دووبارە دروستکردنەوەی پێناسە بێ.\nپێناسە کۆمە‌ڵە‌یە‌ک لە ئە‌و فاکتۆڕانەیە کە کە‌سێک یان گرووپێک یان نەتەوەیەک خۆیان پێ دە‌ناسێنێ، یان هەبوونی خۆی لە ئە‌واندا دەبینێ. بۆ نموونە، بۆ زۆر کە‌سان، بە تایبە‌ت بۆ نەتەوە بێدەوڵەتەکان و کە‌مینەکان، زمان ئامرازێکی سە‌رە‌کیی ناساندنە. پێناسە تە‌نیا خۆ ناساندن و خۆناسین نییە، بە‌ڵکوو هە‌روەها ناساندنی “ئە‌وی دی” و “ئە‌وانی دی”شە.\nپێناسە پێکهاتە‌یە‌کە لە وێکچوونە‌کان(واتە، یەکهەڤییەکان) و جیاوازییە‌کان. ستڕاتیژیی گوتاری پێناسە‌ی نە‌تە‌وەیی وێکچوونە‌کان لە ناو کۆمە‌ڵە خە‌ڵکێکدا چڕ و مەزن دە‌کاتە‌وە. پێناسە نەگۆڕ نییە. پێناسەکان چێ دەکرێن و دەگۆڕدرێن(واتە، پێناسەکان دێنە چێکرن).\nزمان و پێناسە\nسێ بۆچوونی سەرەکی لە سەر پێوەندیی نێوان زمان و پێناسەدا هەیە. لە کۆنە‌وە، هە‌ندێک لە سە‌ر ئە‌و بڕوایە بوون و هە‌ن کە زمان دە‌وری سە‌رە‌کی نا‌گێڕێ لە دروستکردنی پێناسەی نە‌تە‌وەیی‌دا. بۆ نموونە، “ئرنست ڕێنان”ی فە‌رانسە‌یی ساڵی 1848 دە‌بێژێ: “زمان خە‌ڵک بانگێشتن دە‌کا کە یە‌کبگرن، بە‌ڵام مە‌جبووریان ناکا کە ئە‌و کارە بکە‌ن”(Renan, 1990). لە ڕوانگە‌ی ڕێنانەوە، “ئیرادە”ی خە‌ڵک بۆ بە یە‌کە‌وە ژیان کردن گرینگترە لە زمان.\nبۆچوونی دووهەم پێوەندیی ڕاستەوخۆ دەبینێ لە نێوان زمان و پیناسەی نەتەوەییدا. بۆ نموونە، فیشتەی ئەڵمانی، هێندێک بەر لە ئیرنست ڕێنانی فە‌رانسە‌ییدا، دەبێژێ: هەر نەتەوەیەک دەبێ یەک زمانی تایبەت بە خۆی هەبێ، چونکە ئاوا دەتوانێ خەڵکی هاوزمان بکا بە نەتەوەیەک، لە هەمان کاتیشدا، نەتەوەیەک لە نەتەوەکانی دیکە جیا بکاتەوە.\nئەم فکرە دوو کێشەی هەیە. یە‌ک: چە‌ندین نە‌تە‌وە و وڵات لە دنیادا هە‌ن کە زمانی تایبە‌ت بە خۆیان نییە، وە‌کوو ئە‌مریکا، کانادا، ئوسترالیا. ئینگلیسی زمانی سە‌رە‌کیی ئە‌م وڵات و نە‌تە‌وانە‌یە. کە‌چی، خۆیان بە نە‌تە‌وە‌ی جیاواز دە‌زانن. دوو: گرفتی دووهە‌م ئە‌مە‌یە کە دە‌وڵە‌ت – نەتەوە یان تە‌نانە‌ت نە‌تە‌وە هە‌ن کە زۆرتر لە یە‌ک زمانیان هە‌یە: بۆ وێنە: نۆروێژ، ئە‌فریقای باشوور و هتد. ئە‌مانە‌ش خۆیان وەکوو نەتەوە دەبینن.\nبە پێچەوانەی ئەو دوو بۆچوونە کە زۆر دژ بە یەکن، بۆچوونی سێهەم زێدەتر سەردەمییە. ئەم بۆچوونە ناخوازێ پێوە‌ندی نێوان زمان و نە‌تە‌وە، یان زمان و پێناسە‌ی نە‌تە‌وەیی موتڵە‌ق بکاتە‌وە. بۆ نموونە، “ستیڤن(ستێفان) مە‌ی” دە‌بێژێ: زمان بۆ پێناسە‌کردنمان گرینگە تا ئە‌و ڕادە‌یە کە ئێمە خۆمانی پێ دە‌ناسێنین. واتە، ئە‌گە‌ر کە‌سێک، یان خە‌ڵکێک پێی وا بێ کە زمانە‌کە‌ی پێناسەی وییە، کە‌س ناتوانێ بێژێ وا نییە(ئان ژی، کەس نکارێ بێژێت، وسا نینە).\nئە‌گە‌ر کە‌سێک یان خە‌ڵکێکیش گوتی فڵانە زمان پێناسە‌ی من نییە، کە‌س نا‌شێ لە سەریان فەرز بکا. ئە‌وە مافی ڕە‌وای خۆیانە. زۆر جاران ئە‌و کە‌سانە‌ی دە‌بێژن زمان بۆ پێناسە گرینگ نییە، یان بە ئاشکرا یان ناڕاستە‌وخۆ، ئیدیۆلۆژی و فکری نە‌تە‌وە و گرووپی باڵادە‌ست دە‌ردە‌بڕن. زۆربە یان هە‌موو کە‌مینە ژێردە‌ستە‌کان لە سە‌ر ئە‌م بڕوایە‌ن کە زمانی زگماکی، زمانی ئیتنیکی یان نە‌تە‌وە‌یییان، پێناسە‌یانە. واتە، خۆیان بە زمانە‌کە‌یانە‌وە پێناسە دەکەن.\nرۆڵی میدیا چییە لە سازکردنی پێناسەی نەتەوەییدا؟\nلە مێژووی هە‌موو نە‌تە‌وە‌کاندا، میدیا ڕۆلی کاریگە‌ری هە‌بووە بۆ چێکردنی پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی. بە‌نە‌دیکت ئە‌ندرسن و زۆر کە‌سی دی پێیان وایە کە پەیدابوونی نە‌تە‌وە مۆدێرنە‌کانی ئوڕووپا هاوکات بوو لە‌گە‌ڵ پە‌یدابوونی ڕۆژنامە و ڕۆمان/ ناڤل. مارشل مە‌کلووەن دەبێژێ: ناسیۆنالیزم زارۆکی چاپە‌مە‌نی بوو. بۆ؟ چونکە، پێناسە لە زماندا چێ دە‌بێ؛ پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی پێویستە لە ناو خاکێک و خە‌ڵکێک دا بڵاو بێتە‌وە.\nئە‌م کارە‌ش لە ڕۆژئاوادا چاپەمەنی کردی. جێگای سە‌رنجە کە لە ناو کوردانیشدا دەرکەوتنی هزری نە‌تە‌وە‌یی هاوکات بوو لە گە‌ڵ چاپ بوونی یە‌کە‌م ڕۆژنامە‌ی کوردی، واتە “کوردستان”، لە لایە‌ن بە‌درخانە‌کانە‌وە. بە‌ڵام بە چە‌ند هۆ، نووسراوە، چاپە‌مە‌نی، ڕادیۆ و تە‌لە‌ڤیزیۆنی کە‌یبڵ لە ناو کورداندا نەبوون بە ئامرازی گشتیی پێوەندیکردن؛ نەبوون بە مەس میدیا. هێندێک لەو هۆیانە ئەمانەن:\nبە‌رهە‌مهێنان و وەشان و بڵاو کردنە‌وەی چاپەمەنی هەمیشە گران و زەحمەت بووە. بۆ کوردان گرانتریش بووە.\nلە باری سیاسییە‌وە، ئە‌و سە‌ربە‌ستییە نە‌بووە کە بە زمانی کوردی میدیا هە‌بێ، هە‌روە‌کی ئێستاش لە زۆر شوێن ئە‌و ئازادییە نییە.\nزۆربە‌ی ئە‌و میدیا کلاسیکانە، وە‌کوو ڕۆژنامە، کتێب و گۆڤار، پێویستیان بە خوێندە‌وار هە‌یە. زمانی کوردی لە سە‌ردە‌می سە‌رهە‌ڵدانی ناسیۆنالیزمدا قە‌دە‌غە بوو.\nکە‌وابوو خوێندە‌واری کورد یان نە‌بوو یان زۆر کە‌م بوو. ئێستاش لە پایتە‌ختی هە‌رێمی کوردستان کە زۆرتر لە یە‌ک میلیۆنی نفووسە، هە‌رچە‌ند کوردی زمانی خوێندن لە هە‌موو پلە‌کانی فێرگە و زانکۆیە و زمانی دە‌زگا دە‌وڵە‌تییە‌کانە، ژومارە‌ی چاپی کتێب لە 1000 دانە تێناپە‌ڕێ. ڕە‌نگە هە‌ڵە نە‌بێ ئە‌گە‌ر بێژم، لە کوردستان چاپە‌مە‌نی قە‌ت نە‌یتوانیوە جە‌ماوە‌ری و گشتی بێ. چاپەمەنیی کوردی ئامرازی پێوەندیگرتنی ئەو کەسانە بووە کە خوێندەواریی کوردییان هەبووە. کە وابوو، سە‌یر نابێ ئە‌گە‌ر بڵێین، میدیای بە‌ڕاستی جە‌ماوە‌ری و گشتی(ماس میدیا) لە ناو زۆربە‌ی کورداندا نە‌بوون، هە‌تا دامە‌زرانی سە‌تە‌لایت تی.ڤی و ئینتێرنێت، هە‌رچە‌ند ئە‌وانیش گرفتی خۆیان هە‌یە.\nتە‌لە‌ڤیزیۆنی سە‌تە‌لایت و ئینتێرنێت سنوورە‌کانیان دەرباز دەکرد. گوێیان نە‌دا فشار و گوشاری سیاسی. کاتێ یەکەم تەلەڤیزیۆنی سەتەلایتی کوردی کەوتە کار کردن، خوێندە‌وار و نە‌خوێندە‌وار، ژن و پیاو، هە‌ژار و زە‌نگین، لە مەهاباد و ئامێد و سلێمانی و قامیشلی، چاویان لە یە‌ک پڕۆگرامی مە‌د – تی ڤی کرد؛ بۆ جاری هە‌وە‌ڵ، ئامرازێکی گشتی و جە‌ماوە‌ری و نە‌تە‌وە‌ییی کوردی پە‌یدا بوو. پێناسە‌ی گشتییی نەتەوەییی کوردی و کوردستانی دە‌ستی کرد بە گەشەکردن. دەپێشدا ئەگەر هەستێکی نەتەوەیی هەبوو، زۆرتر لە ناو ژمارەیەکی کەمی خوێندەوار، شاعیر و سیاسیکاردا بوو.\nتە‌لە‌ڤیزیۆنی سە‌تە‌لایت هاریکاری کردووە کە زۆربە‌ی گوتارە‌کانی پێناسەی نە‌تە‌وەیی، لە ناو هەموو توێژ و چینەکانی کۆمەڵگەی کوردەواریدا، چێ بکرێن. بە‌ڵام، ئە‌وە‌ش ڕاستە کە ئە‌و گوتارانە ڕە‌نگی حیزب و پارتیان لە سەرە دیارە. زۆربە‌ی هە‌رە زۆری خاوە‌نە‌کانی تە‌لە‌ڤیزیۆنە سە‌تە‌لایتییە‌کان حیزبە‌کانن. حیزبە‌کانیش ڕە‌نگ و بۆنی ئایدیۆلۆژیی حیزبی خۆیان دە‌دە‌ن بە پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی. هە‌موو تە‌لە‌ڤیزیۆنێک لە دنیادا ئە‌مە دە‌کا. لە‌گە‌ڵ ئە‌مە‌شدا، ئە‌م تە‌لە‌ڤیزیۆنانە ئیعتیباریان داوە بە زمانی کوردی.\nکوردە‌کان شانازی دە‌کە‌ن کە زمانە‌کە‌یان زمانی مۆدیرنیتە‌یە؛ زمانی تە‌کنۆلۆژیی سە‌ردە‌مە. هەڵبەت، ڕەخنەگری ئاواش هەیە کە دەبێژێ تەلەڤیزیۆنەکان زمانی کوردییان وێران کردووە. بەڵام، تە‌لە‌ڤیزیۆن تەنیا زمان نییە. تەلەڤیزیۆن هەروەها لە ڕێگای موزیک، وێنە و ڕەسمەوە پێوەندی دەگرێ، بۆیە دە‌توانێ زۆر بینە‌ر و گۆهدار بۆ لای خۆی بێنێ، تە‌نانە‌ت ئە‌گە‌ر ئە‌و بینە‌رانە زمانە‌کە‌ش بە تە‌واوی تێنە‌گە‌ن. لە بە‌ر ئە‌وە زۆر سۆرانی‌ئاخێو چە‌ندین ساڵە پڕۆگرامی کورمانجی و هە‌ورامی و زازاکی دەبینن، ئە‌وانی دیکە‌ش هە‌روەها بەم جۆرە، لە ناو کورداندا ئە‌و مە‌قوولە‌ی سۆسیۆلینگویستیک تا ڕادە‌یە‌ک چێ بووە کە پێی دە‌بێژن: میووچوواڵ ئینتەلە‌جیبیلیتی، واتە، لە یە‌ک تێگە‌یشتنی دوو لایە‌نە(ئان ژی جهەڤ فامکرن) چێ بووە و هەر دێ زێدەتریش دەبێ. نموونەی ئەمە لەو کۆنفرانسەدا دەبینن. ئە‌مە‌ش بۆ بە هاوبە‌شکردنی گوتارە‌کانی پێناسە‌ی نە‌تە‌وە‌یی زۆر گرینگە.\nئینتێرنێت لە زۆر بارانە‌وە جیاوازە لە تە‌لە‌ڤیزیۆن:\nلە دنیای ئینگلیسیدا دە‌ڵێن کە ئینتێرنێت میدیاکانی دیکە‌ی وە‌کوو چاپ و ڕادیۆ و تە‌لە‌ڤیزیۆنی کز کردووە. لە ناو کورداندا ئە‌وە بە پێچە‌وانە‌یە. بە هۆی ئینتێرنێتە‌وە ئێستا چاپە‌مە‌نیی کوردی بە سە‌ربە‌ستی بڵاو دەبێتەوە. ڕادیۆی کوردی سنوورە‌کان دە‌رباز دەکا. کاناڵە تە‌لە‌ڤیزیۆنییە‌کان هە‌ر وسا.\nلە کاتێکدا کە کاناڵە‌کانی تە‌لە‌ڤیزیۆنی سە‌تە‌لایت دە‌نگی حیزبە‌کانن، ئینتێرنێت بووە بە دە‌نگی تاکە‌کان و گرووپە بچووکە کولتووری، سیاسی و کۆمە‌ڵایە‌تییە‌کان. ئینتێرنێت بووە بە مەیدانێکی جە‌ماوە‌ری بۆ ئاڵۆگۆڕکردنی گوتاری جۆراوجۆر، وە‌کوو گوتاری پێناسەی نە‌تە‌وە‌یی.\nبە پێچە‌وانی میدیای دیکە، بەکارهێنەری ئینتێرنێت دە‌توانێ هە‌روەها نووسە‌ر، داهێنە‌ر و پێکهێنە‌ری ناوە‌رۆک بێ. بۆ نموونە زۆر کورد چی دیکە ناچار نین تەنیا خوێنەر یان بینەری گوتاری پارتەکان لە سەر تەلەڤیزیۆن یان لە ناو کتێبدا بن؛ دەتوانن گوتاری تایبەتیی نەتەوەیی، چینی، تاکەکەسیی خۆیان هەبێ. دەتوانن تەعبیری نوێ چێ بکەن.\nدە گە‌ڵ ئە‌م خاڵە باشانە، ئینتێرنێت خاڵی لاوازیشی هە‌یە. بۆ نموونە، ئێستاش خە‌ڵک ناچاران کە بتوانن بخوێننە‌وە و بنووسن، ئە‌گە‌ر بخوازن بە شێوە‌یە‌کی کاریگە‌ر کە‌ڵک لە بە‌شێکی زۆری ئینتێرنێت وەربگرن. واتە، ئینتێرنێت تا ڕادە‌یە‌کی زۆر ئێستاش گرێ دراوە بە نووسین. زاراوە جیاوازەکان مافی خۆیانە بە زمانی خۆیان بنووسن و بخوێننەوە. بەڵام، ئەو ئیحتیمالەش هەیە کە ئەوە تەسەوور و خەیاڵی گوتاری نەتەوەیی پارچە پارچە بکا. لە بەر ئەوە، دەکرێ بێژین بۆ کۆکردنە‌وە و یە‌ککردنی وێنە خەیاڵییەکانی پێناسەی نەتەوەیی، تەلەڤیزیۆن ئامرازێکی کاریگەرتر بێ.\nهە‌روەها، ئینتێرنێت لە لایە‌ن حکومە‌تەکانەوە سانسۆر و کۆنتڕۆڵ دە‌کرێ. تە‌لە‌ڤیزیۆنی سەتەلایت سەربەستترە.\nلە‌گە‌ڵ هە‌موو ئە‌مانەشدا، ئینتێرنێت یارمە‌تی پێشکە‌وتن و زە‌نگین بوونی زمانی کوردی و لە ئەنجامدا پێناسەی نەتەویی کوردی دە‌دا.\nسەردەمانێک کتێبی کوردی قەدەغە بوو؛ ئێستاش وەشاندن لە ژێر فشاردایە. ئەو کتێبانەش کە چاپ دەکرێن، یان زۆر کەمن، یان بە زەحمەت بڵاو دەکرێنەوە. ئینتێرنێت بووە بە دەزگای بڵاوکردنەوە و کتێبخانە. ئێستاش هەبوونی ڕۆژنامەیەکی بەڕاستی ڕۆژانە تەنیا بە حیزبە زەنگینەکان لە باشووری کوردستان دەکرێ. بەڵام، لە سەر ئینتێرنێت ئەوە زۆر ئاسانترە. لە سەر “یوتووب” وانەی کوردی هەیە و هەموو کەس دەتوانێ کورمانجی فێر بێ. ئینتێرنێت مەیدان و دەرەتانێکی گرینگی بۆ کورد ڕەخساندووە کە بتوانێ بڵێ کێیە، چی دەخوازێ.\nلە ئەنجامدا من وا فکر دەکەم کە لە سەرەتای ساڵەکانی 1990ەوە زمانی کوردی و گوتاری پێناسەی کوردی کەوتۆتە قۆناغێکی زێدە نوێوە. چەند هۆکار هەبوون بۆ ئەم گۆڕانە (وەکوو لێکهەڵوەشانەوەی یەکیەتی سۆڤیەت، دان بە زمانی کوردیدا هێنان لە تورکیە، شەڕی کەنداو و چێکردنی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە باشوور، پەیدابوونی ڕێفۆرمخوازەکانی ئێران و هتد).\nمیدیا، بە تایبەت پەیدابوونی تی. ڤیی سەتەلایت و ئینتێرنێت، هاریکاریی ئەو گۆڕانەیان کردووە بۆ بەرژەوەندی و بووژانەوە و بەقیمەتبوون و پەرەپێدانی زمان و کولتووری کوردی. پێناسەی نەتەوەیی کورد و کوردستان بە هێزتر بووە. بەڵام، ئەم پێناسەیە جیاوازە لە پێناسەی نەتەوەیی 200 ساڵی بەر لە ئێستای ئورووپا و 100 ساڵ لەمەوبەری وڵاتانی دیکە. ئەم پێناسە نەتەوەیییە لەوانەیە بە یەک زمان و یەک کولتوور پێناسە نەکرێ(ئان ژی، نەیێ پێناسەکرن). ئەمە ئەو پێناسە نەتەوەیییەیە کە تایبەتمەندیی سەردەمی دوای مۆدێڕنیزمە کە یەک ئیرادەیی و یەک ئامانج هەبوون لە یەکبوونی زمان و کولتووردا نابینێ، بەڵکوو یەکیەتی لە جیاوازیدا ساز دەکا.\nئەوەش پڕ بە پێستی میدیای نوێیە(ئانگۆ، تام ل گۆرا میدیایا نوو یە). میدیای نوێ، وەکوو پێناسەی ئەم سەردەمە، هەمە ڕەنگ و هەمە زاراوە و هەمە کولتوورە. ئەوەش هیچ لە نەتەوەبوونی خەڵکێک کەم ناکاتەوە، بەڵکوو دەیگونجێنێ بۆ ئێستا و بۆ داهاتوویەکی ڕوون(ئانگۆ، میدیایا نوو، وەک پێناسەیا ڤێ سەردەمێ پررەنگ و پرزاراڤا یە، ئوو ئەڤ یەک تو تیشتەکی نەتەوەبوونا گەلەکی کێم ناکە، بەلکی زێدەتر وی گەلی ئامادە دکە ژ بۆ نها و داهاتوویەکە رۆناک).\nئەو دیتنانەی من کورتەیەک بوون لە ئەنجامی لێکۆڵینێکی مەیدانیی چەند ساڵە کە هەتا نها لە یەک کتێب و چەند گوتاری ئینگلیسیدا پێشکەش کراوە(ئان ژی هاتییە پێشکەشکرن). بە‌ڵام، هێشتا زۆر ماوە بکرێ لە پێوەندی دەگەڵ دوو شتدا: ڕۆڵی میدیا لە نەتەوە دامەزراندندا بە گشتی و ڕۆڵی میدیا لە بەرەو پێشەوە چوون و گەشەکردنی زمانی کوردیدا.\nمایکڵ هاڵیدەی دەبێژێ: زمان سیستەمێکی هێمایی کۆمەڵایەتییە و زمان هەرچی هەیە لە بەر کەڵکوەرگرتنەکان یان کەڵکوەرنەگرتنەکانی ئێمە مرۆڤەکانە. واتە زمانەکان لە خۆڕا لە دایک نابن و لە خۆڕاش نامرن، لە خۆڕا ڕەسمی و ناڕەسمی نابن، لە خۆڕا ستاندارد نابن، لە خۆڕا یاسامەند نابن، لە خۆڕاش گەشە ناکەن و پێش ناکەون. ئەمڕۆ زمانی کوردی هەرچی بێ، لە بەر ئەو چەشنە کەڵک لێوەرگرتنانە یان کەڵک لێوەرنەگرتنانەیە کە تەجرەبەی کردووە.\nگرینگترین بوارەکانی کەڵکوەرگرتن لە زمان، بریتین لە: خاووخێزان، دەوروبەر، فێرگە، بازاڕ و شوێنەکانی تری کۆمەڵایەتی و کولتووری، وەکوو شوێنی دوعا کردن، کاروباری دەوڵەتی و هەروەها میدیا.\nواتە، هەبوونی ئێستای زمانەکەمان، هەبوونی خۆمان، تەئسیری لە میدیا وەرگرتووە و وەردەگرێ. گەلێک لێکۆڵینەوەی مەیدانی، ڕەخنەگرانە و هەمەلایەنەی دیکە پێویستن بۆ ئەوە کە باشتر لە ڕۆڵی میدیا لە پێوەندی دەگەڵ زمان و پێناسە لە چوارچێوەی کوردان و کوردستاندا تێبگەین. بەڵکوو ئاوا بتوانین کەڵک لە ئەزموون و تەجرەبەکان وەربگرین بۆ گەشەکردنی زمانی کوردی، بۆ باشتر تێگەیشتن لە گوتارەکانی پێناسەی کوردی. هەروەها، بە لێکۆڵینەوەی زانیستییانە و ئەکادیمییانە لە ڕۆڵی میدیا لە پێوەندی دەگەڵ زمان و پێناسەی کوردیدا، لەوانەیە بتوانین تیۆری و میتۆدۆلۆژیی لێکۆڵینەوە لە زمان و پێناسە و میدیا لە ڕادەیەکی جیهانیدا، زەنگینتر و بە پێزتر بکەین.\nAnderson, B. (1991 ). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (Rev. ed.). London: Verso.\nFichte, J. G. (1986). Addresses to the German Nation. (R. F. Jones and G. H. Turnbull trans., G. A. Kelly Ed.). New York: Harper Torch Books.\nHalliday, M. A. K. (1994): Introduction to functional grammar. London: Edward Arnold.\nHassanpour, A. (1998). Satellite footprints as national borders: MED-TV and the extraterritoriality of state sovereignty. Journal of Muslim Minority Affairs 18 (1), 53-72.\nMay, S. (2008). Language and minority rights: Ethnicity, nationalism and the politics of language. New York: Routledge.\nMcLuhan, M. (1962). The Gutenberg galaxy: The making of typographic man. Toronto: The University of Toronto Press.\nMcLuhan, M. (1964). Understanding media: The extensions of man. New York: Mentor Books.\nRenan, E. (1990 ). What is a nation? In H. K. Bhabha (Ed.), Nation and narration (pp. 8-22). London: Routledge.\nSheyholislami, J. (2012). Linguistic Minorities on the Internet. 2012. In Kirk St.Amant & Kelsey Sigrid (Eds.), Computer-Mediated Communication across Cultures: International Interactions in Online Environments (pp. 235-250). IGI Global publication.\nSheyholislami, J. (2011). Kurdish Identity, Discourse, and New Media. New York: Palgrave Macmillan.\nSheyholislami, J. (2011). Kurdistan. In George Barnett & Geoffrey J. Golson (Eds.), Encyclopedia of Social Networks, Vol. 1, pp. 473-4. London: Sage Publications.\nSheyholislami, J. (2010). Identity, language, and new media: The Kurdish case. Language Policy, 9(4), 289-312.\nSheyholislami, J. (2009). Minority Language Media: Concepts, Critiques and Case Studies. [Review of the book with the same title, edited by Mike Cormack and Niamh Hourigan (2007). Clevedon: Multilingual Matters.]. Canadian Journal of Communication, 34(4), 757-759.\nSkutnabb-Kangas, T. & Bucak, S. (1995). Killing a mother tongue — how the Kurds are deprived of linguistic human rights. In Tove Skutnabb-Kangas & Robert Phillipson (Eds.), Linguistic human rights: Overcoming linguistic discrimination (pp. 347-370). New York: Mouton de Gruyter.\nPrevious: رۆژنامه‌ی هه‌ولێر پێویستی به دیزاینه‌رێكه\nNext: ئاگادارييه‌ك له سه‌نديكاى رۆژنامه‌نووسانه‌وه\nكانونی یه‌كه‌م 4, 2020\nروانگه‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تی بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی چه‌واشه‌كاری میدیایی داده‌مه‌زرێت\nتشرینی دووه‌م 13, 2021\nئاب 29, 2021\nژن لە میدیای کوردیدا


سەندیکای رۆژنامەنوسانی کوردستان - به‌یاننامه‌ی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستان له 120 هه‌مین ساڵیادی رۆژی رۆژنامه‌گه‌ری كوردستانی و 20 هه‌مین ساڵیادی دامه‌زراندنی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستان\nئەنجوومەن لق و نووسینگه‌كان لیژنه‌كان ئێمە پەیوەندی\nهەواڵ و چاڵاکی\nبه‌یاننامه‌ی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستان له 120 هه‌مین ساڵیادی رۆژی رۆژنامه‌گه‌ری كوردستانی و 20 هه‌مین ساڵیادی دامه‌زراندنی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستان\nبه‌ڕێزان رۆژنامه نووس و میدیاكارانی كوردستان\nرۆژی 22 ی نیسان جه‌ژنی رۆژنامه‌گه‌ری كوردستانی‌و هه‌روه‌ها 20 هه‌مین ساڵیادی دامه‌زراندی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستانه كه وه‌ك یه‌كه‌مین سه‌ندیكای داكۆكیكار له ماف و ئازادییه‌كانی كاری رۆژنامه‌نوسی له كوردستان كۆششی رێكخستن‌و په‌رپێدانی پیشه‌كه‌و هه‌وڵی دابینكردنی پێداویستیه‌كانی ده‌دات، به‌م بۆنه‌یه‌وه پیرۆزبایی گه‌رممتان لێ ده‌كه‌ین‌و ده‌ستی ماندونه‌بووتان ده‌گوشین، هیوادارین بواری ئازادی كاری رۆژنامه‌نووسی و پانتایی دیموكراسی رۆژ به‌رۆژ به‌رفره‌وانتر ببێت‌و پیشه‌ی رۆژنامه‌نووسیش پێداویستیه یاسایی‌و ماددی‌و دامه‌زراوه‌ییه‌كه‌ی ته‌واو ببێت.\nله‌كوردستاندا وێرای كه‌م و كورڕی و گرفتی زۆر به‌لام تا راده‌یه‌كی باش ئازادی رۆژنامه‌وانی به یاساو به شێوه‌ی كرداریش فه‌راهه‌م كراوه ئه‌گه‌رچی هێشتا جێ ی ره‌زامه‌ندی ئێمه وه‌ك سه‌ندیكا و رۆژنامه‌نوس و میدیاكارانیش نییه به‌ڵام هه‌نگاوی باش نراوه‌و هه‌نگاوه‌كانیش به‌رده‌وامن تاوه‌كو به‌ره‌و باشتر ببرێت، له‌م چوارچێوه‌یه‌دا، ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا كار له‌گه‌ڵ لیژنه په‌یوه‌ندیداره‌كانی په‌رله‌مان ده‌كات بۆئه‌وه‌ی بنه‌مای جێبه‌جێكردنی یاساكان باشتر بكرێت‌و هه‌موواری گونجاو بۆ قۆناغی داهاتوو كه خزمه‌تی گشتی كار‌و پیشه‌ی رۆژنامه‌نووسی‌و ئازادی میدیا بكات‌و سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌نووسانیش كارا بكرێت‌و زه‌مانه‌تی ئاینده‌ی رۆژنامه‌نووسان بكات.\nرۆژنامه‌نوسان و میدیاكارانی خۆشه‌ویست\nكاریگه‌ری رۆڵی رۆژنامه‌و ته‌له‌ڤزیۆن‌و رادیۆ‌و میدیای ئه‌لیكترۆنی به‌گشتی‌و پیشه‌ی رۆژنامه‌نوسی به‌تایبه‌تی، رۆڵێكی كارای گرنگی هه‌یه، له‌م روانگه‌یه‌یه‌وه، ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ده‌خوازێت ، سه‌رجه‌م بواره‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای دامه‌زراوه‌یی بونیاد بنرێت‌و گرێبه‌ستی به‌تاك‌و باش‌و شه‌فاف له‌نێوان ده‌زگای میدیایی‌و رۆژنامه‌نووسان به‌لایه‌ك‌و گرێبه‌ستی به‌كۆمه‌ڵیش، بواری پیشه‌كه رێك بخات.\nبۆ ئێستای كوردستان، هاوكاتی ئه‌م بۆنه‌یه، پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‌و به‌تایبه‌تیش پرۆسه‌ی هه‌ڵمه‌ت‌و بانگێشه‌ی راگه‌یاندنی لیست‌و قه‌واره‌و كاندیده‌كان به‌ڕێوه ده‌چێت، كه‌هه‌مووشی له‌باوه‌شی هۆكاره‌كانی راگه‌یاندن‌و ده‌زگاكانی میدیا جێگا ده‌گرێت، به‌مه‌ش كه‌شێكی گه‌رمی ململانێی له‌گوتاری نێو راگه‌یاندنه‌كان دروست ده‌بێت، بۆئه‌وه سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسان داوا له‌هه‌موو لایه‌ك ده‌كات:\n- ده‌زگاكانی میدیا به‌گشتی ده‌ست به‌پره‌نسیپی پیشه‌كه‌و میساقی شه‌ره‌فی رۆژنامه‌نووسییه‌وه بگرن و مافی خۆیان به‌دوور له‌تانه‌و ناوزڕاندن‌و ده‌رچوون له‌یاسا به‌ركاره‌كان، پیاده بكه‌ن.\n- كاری رۆژنامه‌نووس و ده‌زگای میدیایی نییه ببێته گوتاربێژی راسته‌وخۆی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژادرن‌و ململانێ سیاسیه‌كان به‌قه‌ده‌ر ئه‌وه‌ی ده‌توانێت وه‌كو ئامرازێكی راگه‌یاندن پانتایی بۆ بانگێشه‌ی هه‌ڵبژاردن بڕه‌خسێنێت.\n- پێویسته ده‌زگاكانی رۆژنامه‌نووسی‌و میدیایی، به‌رژه‌وه‌ندی باڵای نیشتمانی كوردستان له‌به‌ر چاو بگرن‌و نه‌بنه هۆكاری تێكدانی ئاشته‌وایی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و سنوری ئاساییشی نیشتمانی نه‌به‌زێنن‌و ده‌ستككه‌وته‌كانی گه‌لی كوردستان به‌رز رابگرن.\n- نابێت به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌زگای میدیایی له‌كار بخرێت مه‌گه‌ر به‌بڕیاری دادگا و نابێت كاری رۆژنامه‌نووسی په‌ك بخرێت، هه‌ر داواكارییه‌كی یاساییش هه‌بێت ، پێویسته په‌نا ببرێته به‌ر دادگاكانی هه‌رێمی كوردستان‌و رێوشوێنی یاسایی بگیرێته به‌ر به‌پێی یاسای رۆژنامه‌گه‌ری ژماره 35ی ساڵی 2007.\nئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسانی كوردستان\n22ی نیسانی 2018\nCopyright © 2018 Kurdjs. All Rights Reserved.


پالاَوتنی باسكه‌ی تازه‌پێگه‌یشتوان ئه‌نجام ده‌درێت و پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی ئاماده‌یه\nفۆتۆ - ئه‌رشیف\nلقی سلێمانی یه‌كێتی باسكه‌ی عێراق پالاَوتنی باسكه‌ی یانه‌كانی شاری سلێمانی و ده‌وروبه‌ری ئه‌نجام ده‌دات و پالاَوتنه‌كه‌ش تایبه‌ت ده‌بێت به له دایك بوانی ساڵی 2003 .\nبڕیاره یاریه‌كانی ئه‌و پالاَوتنه له ڕۆژی چوار شه‌ممه‌ی داهاتوو 13 / 2 / 2019 ده‌ست پێبكات و ته‌نیا تیپی باسكه‌ی تازه‌پێگه‌یشتوانی یانه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی و ده‌ربه‌ندیخانیش تێیدا به‌شدار ده‌بن .\nهه‌روه‌ك له یه‌كه‌م یاری پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی له هۆڵی خۆیدا میوانداری له تازه‌پێگه‌یشتوانی ده‌ربه‌ندیخان ده‌كات و دواتر و له یاری گه‌ڕانه‌وه‌شدا و له ڕۆژی هه‌ینی 15 / 2 تازه‌پێگه‌یشتوانی پێشمه‌رگه ده‌بنه میوانی تازه‌پێگه‌یشتوانی یانه‌ی وه‌رزشی ده‌ربه‌ندیخان .\nسه‌باره‌ت به ئاماده‌كاری تیپه‌كه‌یان بۆ به‌شداری له یاریه‌كانی ئه‌و پالاَوتنه‌دا زانیار كه‌ریمیان ڕاهێنه‌ری باسكه‌ی یانه‌ی وه‌رزشی پێشمه‌رگه تایبه‌ت به پێشمه‌رگه سپۆرت ووتی ، ئه‌م پالاَوتنه له‌سه‌ر ئاستی شاری سلێمانی و ده‌وروبه‌رێتی و له سه‌رجه‌م پارێزگه‌كان ئه‌نجام ده‌درێت و له هه‌ر پارێزگه‌یه‌كیش یه‌ك یانه ده‌بێته نوێنه‌ر بۆ به‌شداری له قۆناغی كۆتایی پاڵه‌وانێتی باسكه‌ی تازه‌پێگه‌یشتوانی یانه‌كانی عێراق .\nزانیار ووتیشی هه‌ر تیپێك له‌م پالاَوتنه بگاته قۆناغی داهاتوو له به‌رواری 25 / 2 / 2019 به‌شداری له پالاَوتنی دووه‌م ده‌كات كه تایبه‌ت ده‌بێت به یانه‌كانی پارێزگه‌كان كه گه‌یشتوونه‌ته قۆناغی دووه‌م و له كۆتایش هه‌ر تیپێكی یانه‌یه‌ك بگاته قۆناغی كۆتایی له شاری به‌غداد و له به‌رواری 14 / 4 / 2019 به‌شداری له یاریه‌كانی ئه‌و قۆناغه‌دا ده‌كات .\nدواجار زانیار ئاماژه‌ی به‌وه‌دا كه تیپه‌كه‌یان ته‌واوی ئاماده‌كاری كردووه بۆ گه‌یشتن به قۆناغی كۆتایی به‌شداری له یاریه‌كانی ده‌كه‌ن .


وەزارەتى تەندروستى هەرێم ئاشکرایکرد، پێدانى دژە ڤایرۆسەکان بە توشبووانى کۆرۆنا کاریگەرى هەبووە لەسەر ئەوانەى ئاستى توشبوونیان مامناوەندە تا دۆخیان بەرەو خراپى نەچێت.\nهەرچەندە تا ئێستا هیچ چارەسەرێکى دژە کۆرۆنا نەدۆزراوەتەوە، بەڵام لەجیهان و هەرێمى کوردستانیش پشت بە چارەسەرى جیاجیا دەبەسترێت بۆ چارەسەرى توشبووان، کە رۆژانە لەلایەن تەندروستى جیهانییەوە نوێدەکرێتەوە.\nئاسۆ حەوێزى، وتەبێژى وەزارەتى تەندروستى حکومەتى هەرێم بە ناس کوردى ڕاگەیاند (13ی تشرینی یەکەمی 2020)، ئەوان پشت بە نوێترین پرۆتۆکۆڵەکانى چارەسەر دەبەستن کە لەلایەن تەندروستى جیهانییەوە بڵاودەکرێتەوە و عێراقیش پشتى پێدەبەستێت.\nوتیشى ئەو چارەسەرانە سەرجەمیان پاڵپشتیکەرن، نەک چارەسەرى کۆتایی و بنبڕکەر، وەکو دژە ڤایرۆسەکان لەناویاندا دەرمانى 'ڕێمدیسڤیر' تا رێژەى ڤایرۆسەکە لەجەستەى توشبووان کەمبکاتەوە.\nئاسۆ حەوێزى باسى لەوەشکرد، ئەو دەرمانە بەگشتى بۆ ئەو کەسانە بەکاردەهێنرێت کە ئاستى توشبوونیان مامناوەندە و کاریگەریشى هەبووە لەسەر توشبووان تا دۆخیان بەرە خراپى نەچێت.\nرونیشیکردەوە، جگە لەوە چەند چارەسەرێکى دیکە بەکاردەهێنرێن، وەکو ڤیتامینەکان و ئۆکسجین، بەمەبەستى بەرزکردنەوەى بەرگرى جەستە و یارمەتیدانى توشبووان تا بتوانن بەئاسانى هەناسە بدەن.\nد. هێرش حەیدەر، سەرپەرشتیارى تیمى روبەڕوبونەوەى کۆرۆنا لە سلێمانى بەناس کوردی ڕاگەیاند (12ى تشرینى یەکەمى 2020) "وەک بەرێوەبەرایەتیی تەندروستیی سلێمانی نزیکەی دوو مانگە دەرمانی 'ڕێمدیسڤیر'ی ئەمریکی بۆ توشبووانی کۆرۆنا بەکاردەهێنین و خستومانەتە نێو پرۆتۆکۆڵی چارەسەرەکانی کۆرۆناوە".\nوتیشی "خۆشەختانە ئەنجامێکی باشی هەبووە و سودێکی زۆرمان لێ بینیوە و نیشانەکانی ڤایرۆسەکە بەشێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە".\nوەزارەتى پێشمەرگە گرنگترين ئەركەكانى ناوەندە هاوبەشەكان ئاشكرا دەكات\n2020.10.18 - 00:05\n2020.10.20 - 15:36\nتەندروستى عێراق پێشبینى ڕاگەیاندنى قەدەغەى گشتى دەکات\n2020.10.17 - 13:16


رۆڵی خانمان له میدیای وه‌رزشی كوردی\nگه‌ر گوزه‌رێك به‌نێو نه‌واخنی ئه‌م پرسه بكه‌ین،ئه‌وا له‌وانه‌یه له‌مپه‌ر و كێشمه‌كێشمان بۆ دروست بێت،له‌وانه‌شه بتوانین هاوكێشه‌یه‌كی قوڕس چاره‌سه‌ربكه‌ین،له‌وانه‌شه خاتوونێك له‌یه‌كه‌م نووسینی به‌رگری له ره‌گه‌زی خۆی بكات وباس له پرسێكی گه‌وره بكات و ره‌گه‌زی به‌رانبه‌ر ئیره‌یی ببه‌ن،ئه‌وانه تا ئێره سونه‌تی ژیانه و ئاساییه،به‌ڵام من ده‌مه‌وێت ئێمه‌ش له‌گه‌ڵ ره‌گه‌زی به‌رانبه‌ر هه‌بین.\nرۆڵی میدیا له‌سه‌رده‌می ئێستادا گرنگی وبه‌هایه‌كی بێ سنووری هه‌یه بۆ گه‌یاندنی زانیاری وئاراسته‌ی سوودبه‌خش بۆ كۆمه‌ڵگا له پێناو گه‌یشتن به‌ئامانجی میدیایی خۆی ده‌ربخات و زانیاری بگه‌یه‌نێت،دیدو ترۆپی وویستی من له‌م پرسه ئه‌وه‌یه رۆڵی خانمان له‌نێو میدیای وه‌رزشی ومتمانه و تێڕوانێنكی ته‌ندروست له نێو كۆمه‌ڵگا وخێزان بینا بكات و ببێته دووانه‌ی له‌یك چوو،بیرمان نه‌چێت سه‌ره‌تا خانمان گرنگێكی ئه‌وتۆیان به كاری میدیای وه‌رزشی نه‌ده‌دا،هۆكاره‌كه‌ش به پله یه‌ك كۆمه‌ڵگایه‌كی چه‌قبه‌ستوو كه وایان بیرده‌كرده‌وه كه میدیای وه‌رزشی ته‌نها حه‌ز و ئاره‌زووه وزانستێك نیه گرنگی پێبدرێت وته‌نها پیاو ئه‌توانێ ئه‌م رۆله ببینێت!.\nرۆژگار ئه‌م هه‌موو تێڕوانینه هه‌ڵانه‌ی ره‌شكرده‌وه و به‌چاوێكی فراونتر وهزرێكی به‌ربڵاوتر و دیدێكی یه‌كسانی و قبوڵكردنی ره‌گه‌زی به‌رانبه‌ر خانمان هاتنه نێو ئه‌م جیهانه به‌ربڵاوه كه میدیای وه‌رزشییه،به‌ڵی ئێستا رۆلی خانمان به‌تایبه‌تی له میدیای وه‌رزشی كوردی گه‌ر زیاتر نه‌بێت كه‌متر نیه له‌گه‌ڵ ره‌گه‌زی به‌رانیه‌ر،بێگومان هۆكاری راسته‌قینه‌ی ئه‌م پێشكه‌وتنه بیركردنه‌وه و تێگه‌یشتنی كۆمه‌ڵگا و شه‌ونخونی خودی خانمانی میدیاكاری وه‌رزشییه،گۆڕه‌پانه‌كه ئێستا نیمچه له‌شكرێكی خانمانی میدیاكاری وه‌رزشی له‌باوه‌ش گرتووه،بێژه‌ر وپێشكه‌شكار و په‌یامنێر و وێنه‌گری ڤیدیۆی و فۆتۆگرافه‌ر و هه‌واڵساز و ناوه‌ناوه له سۆشیال میدیاش كاری شرۆڤه‌كاری ده‌كه‌ن،بۆیه ئومێد ده‌كه‌م ئه‌م پرسه ببێته هه‌نگاوێكی جددی بۆ خانمانی میدیاكاری وه‌رزشی باشتر وگه‌رم وگوڕتر بێنه نێو ئه‌م بواره پڕ جموجۆڵ وخێرایی و جوانی و هونه‌ر وزانست وهرز و مه‌عریفه‌ته كه میدیای وه‌رزشییه.


کوردیپێدیا - 1969\nلە هەشت مانگی 2017دا 42 کۆڵ...\nئاراس مەجید تالیب\n📅 1969 | پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n- نووسینی یەکەم وانە بۆ منداڵان لەلایەن هۆزانەوان عەبدوڵڵا پەشێو. ئەم وانانە لە ئەنجامدا گەیشتنە دوازدە وانە کە یەکێکن لە شاکارە هۆنراوەییەکانی پەشێو.\n- بڵاوکردنەوەی چیرۆکی مەم و زینی خانی بە ئەڵمانی لەلایەن یەکێتی نەتەوەیی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپاوە، کە مامۆستا جەمال نەبەز وەریگێڕا بوو.\n- لیڤاین، نامەی دوکتۆرای لەسەر مێژووی نێوچەکانی زاگرۆس لە ئەڵمانیا وەرگرت.\n- بڵاوکردنەوەی پەڕتووکی کریستۆماتی کوردی کە بەرهەمی 5 نووسەری کوردە بە زمانی ئەڵمانی لەلایەن جەمال نەبەزەوە.\n- بڵاوکردنەوەی پەڕتووکی دەربارەی کێشەی کورد بە زمانی عارەبی لەلایەن مامۆستا جەمال نەبەزەوە.\n- لە ژێر چاودێریی حاجی جوندیدا پەڕتووکی گۆرانی و حیکایەتی کوردی لە مۆسکۆ بڵاوکرایەوە.\n- بڵاوکردنەوەی دوو نامیلکە لەسەر پەندی پێشینان و قسەی نەستەق لە یەریڤان، لەلایەن ئۆردوخانی جەلیلەوە، کە نامیلکەی دووەمیان ساڵی 970 دەرچوو.\n- بڵاوکردنەوەی پەڕتووکی کورد لە شەڕی دووەمی جیهاندا لە یەریڤان، لەلایەن خالیدی چەتۆوە.\n- بڵاوکردنەوەی نامەی دوکتۆراکەی گ.ب. ئاکۆپۆڤ لە یەریڤان، لەسەر رەخنەی مێژوویی لە دۆزی نەژادی کورددا.\n- بڵاوکردنەوەی وتارێک بە نێوی شیکردنەوەی بەڵگەکانی گەزنەفۆن دەربارەی کاردۆخەکان لەلایەن قەناتی کوردۆوە، لە پەڕتووکی کورتەی وتارەکانی کۆنفرانسی زانستی ئێرانناسی - بۆ یادی شەست ساڵەی پرۆفیسۆر ن.ا. بۆلدرێڤدا، بە زمانی رووسی لە مۆسکۆ.\n- بڵاوکردنەوەی وتارێک بە نێوی نیشانەی کۆ لە دیالێکتی کرمانجی ژووروودا، لەلایەن ئی.ئی. تسوکەرمانەوە لە پەڕتووکی فیلۆلۆژیای ئێرانیدا.\n- بڵاوکردنەوەی چەند چیرۆکێکی کوردی بە نێوی دوازدە سوارەی مەریوان بە زمانی رووسی لە مۆسکۆ، لەلایەن د. مارف خەزنەدار و یانینا خەزنەدارەوە.\n- بڵاوکردنەوەی نامەی دوکتۆرای ناوکی د. کەمال مەزهەر ئەحمەد لە باکۆ، بە نێوی بزووتنەوەی ئازادی نەتەوایەتی لە کوردستانی ئێڕاق 918 - 1958.\n- بەدەستهێنانی نامەی دوکتۆری لەسەر بەرهەمی جگەر خوێنی هۆزانەوانی ئەم دەمەی کورد، لەلایەن عەسکەر شامیلەوە لە باکۆ.\n- بڵاوکردنەوەی پەڕتووکێک بە نێوی هۆنراوەی هۆزانەوانی ئەم دەمەی کورد - عەبدوڵڵا گۆران لەلایەن د. کورد ئۆگلییەوە لە باکۆ.\n- پێشمەرگەی لێهاتوو شەهید سڵێمان سادق فڕۆکەیەکی داگیرکەری ئێڕاقی بە چەکی دژی ئاسمانی خستە خوارەوە و لەلایەن بارەگای بارزانییەوە خەڵات کرا.\n- دەرچوونی گۆڤارێک لە ئانکەرە، لەلایەن پارتی کرێکارانی تورکیاوە، بە دوو زمانی کوردی و تورکی بە نێوی هەوای تازە، بەڵام ئەو گۆڤارە پاش چوار ژمارە داخرا.\n- بەشبوونی پارتی دیموکراتی کورد لە تورکیا بۆ دوو شاخە، یەکێکیان کە رەچاوی شێوازی پارتی دیموکراتی کورد لە سووریای دەکرد و بە سەرۆکایەتیی سەعید ئاڵچی بوو، ئەوی تریان بە سەرۆکایەتیی دوکتۆر شڤان بوو، کە بووە پارتی ئازادی کورد لە تورکیا.\n- بەستنی کۆنفرانسی دووەمینی حدکا لە باشووری.ک، لە کۆنفرانسەکەدا 3 کەسی دیکە بۆ کۆمیتەی نێوەندی هەڵبژێردران، کە ئەمانە بوون: حەسەن رستگار، هێمن و عەبدوڵڵا حەسەن زادە.\n- شەهیدکردنی قادر شەریف، لە شاری سلێمانی بە دەستی یوسفە لچە و پێشمەرگەیەکی تری پارتی، نێوبراو ئەندامی حدکا بوو.\n- داوەری کردنی ئاپۆ ئۆسمان لەلایەن د.س.\n- دەرچوونی یەکەم رۆژژمێری هاوسەر لەلایەن هوشیار قەفتانەوە.\n- لەدایکبوونی گۆرانیبێژ سەباح کۆڤانی لە شارۆچکەی کۆڤان.\n- دەرچوونی ژمارە 1ی گۆڤاری هونەر لە شاری سلێمانی. ئەم گۆڤارە تەنها ئەم ژمارەیەی لێدەرچوو.\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | عه‌بدوڵڵا حه‌سه‌ن زاده - نیو سه‌ده تێکۆشان, ئاوڕێک له رابردووی خه‌بات و تیکۆشانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران - له بڵاوکراوه‌کانی کۆمیسیۆنی چاپه‌مه‌نیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران - ئۆگه‌ستی 1995. لاپەڕە: 53\n ⚫ دیارینەکراو | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | کۆڕێکی هه‌ڵبه‌ست خوێندنه‌وه له‌لایه‌ن هۆزانه‌وان (عه‌بدوڵڵا په‌شێو)ه‌وه, که له‌لایه‌ن مه‌ڵبه‌ندی کلتووریی کورد له لاهای - هۆڵندا رێکخرابوو.\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ڕێباز - قه‌ندیل به‌غدای هه‌ژاند - یاداشتی پێشمه‌رگایه‌تی 1976-1980 - به‌شی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی زانکۆی سه‌ڵاحه‌دین - 1993. لاپەڕە: 55\n ⚫ دیارینەکراو | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | هوشیار قه‌فتان - رۆژژمێری هاوسه‌ر 2001 - له‌بڵاوکراوه‌کانی پڕۆژه‌ی هاوسه‌ر 127 - به‌غداد - 2001.\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | جه‌لیل گادانی - 50 ساڵ خه‌بات - کورته مێژوویه‌کی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران - به‌رگی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی هه‌رێمی باشووری کوردستان - بێ به‌روار. لاپەڕە: 141\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | کریس کۆچیرا - مێژووی کورد له سه‌ده‌ی 19 و 20 دا - وه‌رگێڕانی محه‌مه‌دی ره‌یانی - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی کارون - تاران - 1369ی هه‌تاوی. لاپەڕە: 518\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | کریس کۆچیرا - مێژووی کورد له سه‌ده‌ی 19 و 20 دا - وه‌رگێڕانی محه‌مه‌دی ره‌یانی - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی کارون - تاران - 1369ی هه‌تاوی. لاپەڕە: 521\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 68\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 101\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 103\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 105\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 107\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 112\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 113\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 120\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 129\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | به‌رکورتیکی خه‌رمانی کوردناسی له ئه‌وروپا - نووسینی چه‌ند مامۆستایه‌کی کورد - له چاپکراوه‌کانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانه‌ی کۆڕی زانیاری کورد - به‌غداد - 1974. لاپەڕە: 131\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | کریس کۆچیرا - مێژووی کورد له سه‌ده‌ی 19 و 20 دا - وه‌رگێڕانی محه‌مه‌دی ره‌یانی - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی کارون - تاران - 1369ی هه‌تاوی. لاپەڕە: 531\n 📕 پەڕتووک | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | د. جه‌مال ره‌شید ئه‌حمه‌د - لێکۆلینه‌وه‌یه‌کی زمانه‌وانی ده‌رباره‌ی مێژووی وڵاتی کورده‌واری - ده‌زگای رۆشنبیری و بڵاوکردنه‌وه‌ی کوردی - دار الحریه لـلتباعه - به‌غداد - 1988. لاپەڕە: 96\n 📒 گۆڤار | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | دلانپار - ژ - 3 و 4 - خولی پێنجه‌م - 25-12-1995 - ده‌نگی کۆمیته‌ی ئاشتی و پشتگیری نیشتمانی کوردستان - فینڵاند. لاپەڕە: 22\n 📺 تی ڤی & رادیۆ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ته‌له‌ڤزیۆنی پدک Kurdistan TV\n1. 👁 یوسف محەمەد قادر - یوسفە لچە\n1. 👁 ئۆسمان سەبری - ئاپۆ ئۆسمان\n3. 👁 حەسەنی رستگار\n4. 👁 عەبدوڵڵا پەشێو\n5. 👁 قەناتی کوردۆ - کوردۆیڤ\n6. 👁 هوشیار قەفتان\n7. 👁 کەمال مەزهەر ئەحمەد\n👁 ئەم بابەتە 15,028 جار بینراوە\nپەڕتووک PDF 12,591\nلە هەشت مانگی 2017دا 42 کۆڵبەر کوژراون و گیانیان لەدەستداوە\nبەپێی ڕاپۆرتێکی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، لە هەشت مانگدا زیاتر لە 400 کۆڵبەر پێشێلکارییان بەرامبەرکراوە، کە 42 کۆڵبەریان کوژراون و گیانیان لەدەستداوە.\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کورستان ڕاپۆرتێکی بڵاوکردووەتەوە، کە تێیدا ئاماری پێشێلکاری و کوشتنی کۆڵبەرانی لە کۆتایی مانگی 3ی ئەمساڵەوە تا کۆتایی مانگی ڕابردوو، لەلایەن هیزە ئەمنییەکانی ئێرانەوە ئاشکرا کردووە.\nئامارەکە بەم شێوەیەیە:\nمردن بەهۆی تەقە یان کەوتنە خوارەوە لەکاتی ڕاوەدونان 37 کەس.\nمردن بەهۆی هەرەسی بەفر چوار ڕووداو.\nمردن بەهۆی گوشاری کار\nلە کەرکوک لەدایکبووە، چەندین ساڵ لە هۆڵەندا ژیاوە و هەر لەوێش مامۆستا بووە، ماوەیەک گەڕاوەیەوە کوردستان و سەرقاڵی کارکردن بوو لەبواری هونەریدا. رۆژی 30-11-2016 کۆچی دوایی کرد.


سەرەتا»جۆراوجۆر»راپۆرتی تەكنەلۆژی»ئه‌یمه‌ن سه‌بڕی گه‌نجه لێهاتووه‌كه‌ی زاخۆ پڕۆگرامێك به ناوی پێشمه‌رگه درووست ده‌كات\nسه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له كوردستان بواری ته‌كنه‌لۆژیا تاكو ئێستا به شێوه‌ی پێویست نییه به‌ڵام ڕۆژ به ڕۆژ گه‌نجی به توانا و زیره‌ك له‌م بواره‌دا ده‌رده‌كه‌ون و ئه‌یمه‌نی ١٩ ساڵانیش یه‌كێكه له‌و گه‌نجانه كه سه‌ره‌ڕای ته‌مه‌ن بچووكی و ڕه‌خنه‌ی ڕووخێنه‌ر و سستی ئه‌م بواره له ده‌ڤه‌ره‌كه‌ی به‌رده‌وام له هه‌وڵی به‌ره‌وپێشچوون دایه و ناوی ته‌واوی ئه‌یمه‌ن سه‌بڕی ئیسماعیله و خه‌ڵكی شاری زاخۆیه.\nسه‌ره‌تای هاتنه نێو ته‌كنه‌لۆژیا بۆ ئه‌م گه‌نجه بۆ ساڵی ٢٠١٠ ده‌گه‌ڕێته‌وه كه ئه‌و كات سه‌ره‌تای ئاشنا بوونی بوو و به‌رده‌وام هه‌وڵی به‌ره‌وپێشچوونی خۆی ده‌دات به‌ڵام وه‌ك خۆی باس له‌وه ده‌كات كه پشتیوانی زۆر كه‌مه و بواره‌كه‌ی زۆر به چاوێكی بچووك سه‌یر ده‌كرێت.\nهه‌روه‌ها ئه‌یمه‌ن به‌هۆی ئه‌وه‌ی له ده‌ڤه‌ری بادینان له دایكبووه زۆرینه‌ی فێركاری و نووسینه ته‌كنه‌لۆژیه‌كانی بادینی زمانن به‌ڵام ئه‌و باس له‌وه ده‌كات خه‌ڵكی بادینان زیاتر سه‌یری بابه‌تی زمانی سۆرانی ده‌كه‌ن و هه‌روه‌ها حه‌زی ته‌كنه‌لۆژیا له بادینان كه‌مه به‌ڵام ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه ناگه‌یێنێت كه كه‌سی شاره‌زا و ئه‌كادیمیان نییه به‌ڵكو كه‌سانی شاره‌زایان زۆره به‌ڵام پشتگیریان كه‌مه.\nئه‌یمه‌ن باس له‌وه‌ش ده‌كات كه ئێستا فێركاریه‌كان و ڤیدیۆ ته‌كنه‌لۆژیه‌كانی گه‌ر به زمانی سۆرانی بان بینه‌ریان زیاتر ده‌بوو هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت كه ماڵه‌وه‌یان ڕاسته دژایه‌تی ناكه‌ن به‌ڵام ئه‌وانیش حه‌زی ته‌كنه‌لۆژیان كه‌مه و پاڵپشتی كه‌می ئه‌و كوڕه زاخۆییه‌ن.\nئه‌یمه‌ن باس له‌وه ده‌كات كه ئێستا داواكاری بۆ ئاندرۆید ناردووه تاوه‌كو زمانی كوردی زیاد بكه‌ن هه‌روه‌ها ئه‌یمه‌ن خۆشحاڵه به‌وه‌ی كه له ساڵی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ هێرشی كردۆته سه‌ر كۆمه‌ڵێك سایتی داعش و هاكی كردوون كه خه‌ڵك وه‌ك پێشمه‌رگه ڕه‌فتاریان له‌گه‌ڵ ئه‌یمه‌ن كردووه.\nبه هۆی خۆشه‌ویستی بۆ پێشمه‌رگه پڕۆگرامێكی درووست كردووه به ناوی Peshmerga language كه پڕۆگرامه‌كه پڕۆگرامێكی ئۆنڵاینه و له‌سه‌ر سیسته‌می ئاندرۆید كار ده‌كات و پڕۆگرامه‌كه‌ش بۆ فێربوونی ٩ زمانی جیهانیه كه بریتین له زمانه‌كانی ئینگلیزی ـ تورکی ـ دانیمارکی ـ فرەنسی ـ ئیتالی ـ هولەندی ـ ئیسپانی ـ سوێدی ـ نەرویجی ، وه ئه‌یمه‌ن هیوای ئه‌وه ده‌خوازێت كه له كاتێكی نزیكدا بتوانێت كه كۆمه‌ڵێك كۆرسی ته‌كنه‌لۆژی به زمانی بادینی بڵاو بكاته‌وه و ببێته كه‌سێكی ئەکادیمی و مرۆڤێکی سیکورتی.\nبابەتەكانی پێشووترئاگاداری ئەم ئه‌پلیكه‌یشنانه‌ى ئەندرۆید بن\nبابەتی دواتر گفتوگۆیێک لەگەڵ محمد باڵه‌ك\nئەتەوێت ئەکتیڤی ئەکاونتەکەو بەرزبیتەوە لە فەیس بووک ؟؟\nبە ناوی خودا وەک دەزانین هەموان کیشەی ئەوەمان هەیە کە ئەکاونتەکانمان ئەکتیڤی نییە و…


لە شاری سلێمانی هەندێک لە خێزانەکان دوو بەرمیل نەوت وەردەگرن\nبەڤیدیۆ... بەبەرچاوی کۆمەڵێک منداڵەوە گوێدرێژێک دەدرێت بە دوو پڵنگ\nبزانە پێستی گوێدرێژ بۆچی بەکاردێت\nبه‌هۆی هه‌واڵێكی بی ئێم سییه‌وه کێشەی خوێندكارێكی زانكۆ چارەسەر دەکرێت\nرۆناڵدۆ بەنیازە بەنهێنی هاوسەرگیری ئەنجامبدات\nلە ئێستا بەدواوە تەنها ئەم کەسانە دەتوانن ببنە شۆفێری تەکسی\nسلێمانی... دوکانێکی گۆشتفرۆش داخرا\nهۆکاری باران نەبارین لەهەرێم ئاشکرابوو\nقائیمقامییەتی سلێمانی رایگەیاند، بەهۆی بوونی سەرپێچی و پابەند نەبوون بەجێبەجێكردنی مەرج و رێنماییەكانی كاركردن لە سلێمانی ئارایشتگەیەك داخراو خاوەنەكەی رووبەڕوی سزایی یاسایی كرایەوە.\nقائیمقامییەتی قەزای مەڵبەندی سلێمانی رایگەیاند، لیژنەی ئارایشتگەكانی سەر بە لیژنەهاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی لەگەڕەكی سەرچناری شاری سلێمانی ئارایشتگەی"شایار"یان داخست, سەرۆكی لیژنەكە هۆكارەكەی بۆ بونی سەرپێچی و پابەند نەبوونی خاوەنی ئارایشتگەكە بەجێبەجێكردنی مەرج و رێنماییەكانی كاركردن دەگەڕێنێتەوە.\nگۆنا سەردار سەرۆكی لیژنەی ئارایشتگەكانی سەر بە لیژنەهاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی رایگەیاند، بەهۆی ئەنجامدانی كاری "دوعاو نوشتەكردن" و بونی مەوادی بەسەرچوو زیان بەخش و پابەندنەبونی خاوەنی ئاریشتگەكە بە رێنماییەكانی كاركردن لەسەر فەرمانی قائیمقامی سلێمانی بڕیاری داخستنی ئارایشتكەكە دراوە و لە بەرامبەر ئەو كارەش رووبەڕوی سزای یاسایی دەكرێتەوە.\nسەرۆكی لیژنەكە ووتیشی، پێشتر چەندجارێك ئاسایش و قائیمقامیەتی سلێمانی خاوەنی ئارایشتگەكەیان لە سەرپێچیەكەی ئاگاداركردووەتەوە بەڵام بەردەوام بووە لەسەر كارەكەی و دواجار بڕیاردرا شوێنەكەی دابخرێت و لەبەرامبەر ئەو كارەش رووبەڕووی سزای یاسایی بكرێتەوە.\nپێشبینیی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەی شارەکانی هەرێم\nقوباد تاڵه‌بانی: هیچ مووچه‌یه‌ك نافه‌وتێت


توێژینەوەیەكی نوێ لە كۆلێجی زانست بەشی بایۆلۆجی كە سودێكی زۆری دەبێت بۆ بواری پزیشكی\nلە توێژینەوەیەكی نوێدا مامۆستایەكی كۆلێجی زانست توێژنەوەیەكی نوێ و گرنگ لەبواری بایۆلۆجی ئەنجامدەدات بەرهەمەكەی دەتوانرێت بەشێوەیەكی بەرفروان لە بواری پزیشكی دا وەكو دژە هەوكردن و دژە بەكتریا دژە خەمۆكی سوودی لێوەر بگیرێت.\nتوێژنەوەكە لەلایەن د. هۆشیار عەبدوڵڵا مامۆستا لە كۆلێجی زانست بەشی بایۆلۆجی ئەنجامدراوە.\nكورتەیەك لە تویژینەوەكە:\nئامانجی ئەم تویژینەوەیە هاندان و زیادكردنی هەندێك لە بەرهەمە سروشتیەكانی وەك (فینولات و فلاڤۆنات و هایپرسین و سیدوهایپرسین) بە دامەزراندن و بەكارهێنانی ڕێگەی بایوتەكنەلۆجی لە شانەی چێندراوی ڕووەكی Hypericum triquetrifolium كە بە كوردی بە زوڕناتك ناسراوە كەبە سە رجاوەی گرنك دادەنریت لە بواری پزیشكی دا وەكو دژە هەوكردن و دژە بەكتریا و دژە كەڕووەكان و هەروەها ئەم ڕووەكە ڕیژەیەكی زۆری لە هایپرسین و سیدوهایپرسینی بەرهەم دەهینێت كە بەشێوەیەكی بە رفروان وەكو دژە خەمۆكی ئەتوانرێت سوودی لی وە ربگیرێت.\nشانەی كالەسی دروست بوو دوای 21 ڕوژ لە هەرسێ بەشەكەی ڕووەكەكەدا درایە بەر تیشكی گامە بە چوار بڕی جیاواز (40, 30, 20, 10 ) گرەی لەسەرچاوەی (60C) وە بە بڕی (0.5) گرەی/دقیقە. بڕی بەرهەمە سروشتیەكان دیاری كران پاش بەكارهێنانی تیشكی گاما بە بڕی جیاواز، وە ئەنجامەكان دەریان خست كە زیادبونێكی بەرچاو هەیە لە كۆبونەوەی هەندیك پێكهاتەی بەرهەمە سروشتیەكانی بەهۆی بەكارهێنانی تیشكی گاماوە بە بڕی (10)گرەی بە بەراورد لەگەڵ كۆنتڕۆڵدا.\nTitle: Changes induced by gamma ray irradiation on biomass production and secondary metabolites accumulation in Hypericum triquetrifolium T. callus cultures


فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَن قَالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنجَاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (24) وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَّوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُم بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُم بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُم مِّن نَّاصِرِينَ (25) ۞ فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ ۘ وَقَالَ إِنِّي مُهَاجِرٌ إِلَىٰ رَبِّي ۖ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (26) وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (27) وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُم بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِّنَ الْعَالَمِينَ (28) أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنكَرَ ۖ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَن قَالُوا ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (29) قَالَ رَبِّ انصُرْنِي عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِينَ (30)\nالصفحة Page 399\n(24) وه‌ڵامی قه‌وم و هۆزه‌كه‌ی ئیبراهیم ته‌نها ئه‌وه بوو وتیان: بیكوژن یان بیسوتێنن به‌ڵام خوا له ئاگره‌كه ڕزگاری كرد، بێگومان ئا له‌و پێشهاته‌دا نیشانه و به‌ڵگه‌ی زۆر هه‌یه بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه ئیمان و باوه‌ڕ ده‌هێنن.\n(25) له‌وه‌ودوا پێی وتن: به‌ڕاستی ئه‌وه‌ی ئێوه له‌جیاتی خوا ده‌تان په‌رست ته‌نها بت و په‌یكه‌رن، له‌به‌رخاتری یه‌كتر و ڕێزدانانتان بۆ یه‌كتره له ژیانی دنیادا، دواجار له ڕۆژی قیامه‌تدا یه‌كتر كافرده‌كه‌ن و یه‌خه‌ی یه‌كتر ده‌گرن، هه‌ندێكیشتان نه‌فرین له هه‌ندێكی ترتان ده‌كه‌ن، سه‌ره‌نجامیش شوێن و جێگه‌ی دیاریكراوتان ناو ئاگره، ڕزگار كه‌ریشتان نی یه.\n(26) ئینجا - لوط - باوه‌ڕی پێ هێنا، ئیبراهیم دوای ئه‌وه‌ی كه نائومێد بوو له قه‌ومه‌كه‌ی وتی: به‌ڕاستی من ئیتر كۆچ ده‌كه‌م بۆلای په‌روه‌ردگارم ( بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه ئه‌و بۆم دیاری ده‌كات ) چونكه به‌ڕاستی ئه‌و زاتێكی زۆر به ده‌سه‌ڵات و دانایه.\n(27) پاشان ئیسحاقمان پێبه‌خشی و یه‌عقوبیشمان به ئیسحاق به‌خشی و پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان كرده كاڵای باڵای نه‌وه‌كانی، كتێبه ئاسمانه‌كانیشمان بۆ ناردن، هه‌ر له دنیادا پاداشتمان دایه‌وه، ئه‌و به‌ڕاستی له‌قیامه‌تیشدا له ڕیزی پیاوچاكاندایه.\n(28) یادی ( لوط ) یش بكه كاتێك به‌قه‌ومه‌كه‌ی وت: ئێوه به‌ڕاستی تاوانێكی گه‌وره ده‌كه‌ن، ئێوه گوناهێكی ناشیرین ئه‌نجام ده‌ده‌ن، هیچ كه‌س به‌ر له ئێوه به‌كاری وا هه‌ڵنه‌ساوه!!!\n(29) ئایه ئێوه به‌ڕاستتانه نێربازی ده‌كه‌ن و ڕێگا به‌خه‌ڵكی ده‌گرن و له یانه‌كه‌تانداكاری نا به‌جێ و ناشیرین و نادروست ئه‌نجام ده‌ده‌ن؟! كه‌چی وه‌ڵامی قه‌ومی ( به‌دخوو ) ته‌نها ئه‌وه‌بوو كه وتیان: ئاده‌ی كوا سزاو تۆڵه‌ی خوا، ئه‌گه‌ر تۆ ڕاست ده‌كه‌یت؟! بۆمان بیهێنه‌وه؟\n(30) ( لوط دوعای لێكردن ) وتی: په‌روه‌ردگاره، سه‌ركه‌وتنم پێ ببه‌خشه به‌سه‌ر ئه‌م قه‌ومه‌ی كه تۆوی خراپه ده‌چینن.


كازمى بریارى دروستكردنى سه‌ندوقى تایبه‌ت به ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى زیقار ده‌دات » پێگەی تۆڕی میدیای عێراقی\nكازمى بریارى دروستكردنى سه‌ندوقى تایبه‌ت به ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى زیقار ده‌دات\nمسته‌فا كازمى سه‌رۆك وه‌زیران ، ئه‌مڕۆ دوشه‌ممه،بریارى دروستكردنى سه‌ندوقى ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى پارێزگاى زیقارى دا.\nنوسینگه‌ى راگه‌یاندنى سه‌رۆك وه‌زیر له به‌یانامه‌یه‌كدا كه ده‌ستى ئاژانسى هه‌واڵى عێراقى(اه‌ع) كه‌وتووه رایگه‌یاند:" كازمى چوى كه‌وت به ژماره‌یه‌ك له سه‌رۆك هۆزه‌كانى زیقار و گوێبیستى كێشه‌و داواكاریه‌كانیان بوو"،\nله‌لاى خۆیانه‌وه سه‌رۆك هۆزه‌كان ئه‌و داواكاریانه‌ى په‌یوه‌سته به باروگوزه‌رانى دانیشتوانى پارێزگاكه‌و دابین كردنى هه‌لى كار و ده‌سه‌به‌ركردنى سه‌قامگیرى ".\nبه‌پێى راگه‌یاندراوه‌كه كازمى بریارى دا سه‌ندوقى ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى پارێزگاكه پێكبهێنرێت".


ANF | یەکێک لەو بەرخودێرانەى مۆری خۆی لە بەرخودانی حەفتانین دا؛ ئامارا رۆژ\nگەریلا ئامارا کە لە هێرشی داگیرکەریی دەوڵەتى تورک بۆ سەر حەفتانین شەهید بوو، هاوکات لەگەڵ بەرخودانە گەورەکەى بە وتنی سرود و گۆرانییەکانی کاریگەرییەکى زۆر گەورەی لەسەر هەڤاڵەکانى دروستکردبوو.\nیه‌كشه‌ممه, 12 Jul 2020, 09:09\nتواندنەوەی کولتوری و سڕینەوەى جەستەیی سەدان ساڵە لە دژی کورد بەڕێوەدەچێت و بۆ ئەوەش هەموو شێوازێکیان بەکارهێناوە و بەکاریشی دەهێنن. سڕینەوە، تواندنەوە، ئەشکەنجە و زوڵم بە تایبەتی لە باکووری کوردستان گەیشتووەتە بەرزرترین ئاست. هاوکات لەگەڵ شێوازی شەڕی تایبەت، راگەیاندنیش بە شێوەیەکى زۆر پرۆفیشناڵانە بەکار دەهێنرێت. دامەزراوەکان و هەموو دام و دەزگاکانی دەوڵەت خراونەتە خزمەت شەڕی تایبەت لە دژی گەلی کورد.\nبەپێی پلان و عەقڵییەتى دەوڵەت باشترین مۆدێلی کورد ئەوەیە، کە کورد بە ناوی کوردێتەوە یادی هیچ شتێک نەکاتەوە. هۆکاری ئەو دڕندەییەى دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٥ لە کاتی بەرخودانی خۆبەڕێوەبەری و دوای ئەوەش بۆ ئەو هۆکارە دەگەڕێتەوە.\nبەڵام ئەو حساباتانەى دەوڵەتى تورک بەدینەهاتن و گەنجانی کورد روویان لە چیاکان کرد. یەکێک لەو گەنجانە ئامارا رۆژ بوو، کە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە سەر شاخی قەسرۆک لە ناوچەى پارتیزان شەهید بوو. لە ناوچەى مەلازگرتی مووش لە دایکبوو بوو. وەک زۆرێک لە گەنجانی کورد لە دژی ناهەقی، زوڵم و گوشارەکانى سەر وڵاتەکەى بێدەنگ نەبوو، بڕیاریدا ببێتە هاوڕێی ئەو گەنجانەی کوردستان، کە لە پێناو دۆزی پیرۆزدا شەهید بوون، بۆیە رووی لە چیا کرد.\nئامارا رۆژ، ساڵی ٢٠١٥ بەشداری ریزەکانى ئازادی بوو. لەبارەى هۆکاری بەشداربوونی دەیوت "خزمێکمان لە ١٥ی شوبات لە زینداندا جەستەى خۆی بۆ رێبەرایەتی دایە بەر ئاگر. باوەڕ و ئیرادەی ئەو زۆر کاریگەریی لەسەر من دروستکرد. هەروەها شۆڕش و شەڕی رۆژئاوا بووە هۆی ئەوە من روو لە ریزەکانى بزووتنەوەى ئازادی بکەم. هاوڕێیەتی و رەنج لە ناو ژیانی گەریلادا بە هەموو شێوەیەک کاریگەریی زۆری لەسەر من دروستکرد".\nروونە ئامارای سەرحەدی بەرخودانەکەى لە چیاکانی سەرحەدەوە وەرگرتووە و لە دژی سوپایەک بە قارەمانی شەڕی کرد. هاوکات یەکێک لە نوێنەرانی نەریتی دێرینی حەیران بوو. ئەو سرود و گۆرانی و حەیرانی بۆ ئەو هاوڕێیانەى دەوت، کە شەهید دەبوون. بە گۆرانییەکانی خۆی هەموانى لە دەوری خۆی کۆ دەکردەوە. بە دەنگە پاک و بێگەردەکەى کە لە قوڵایی دڵییەوە هەڵدەقوڵا، بوو بووە دەنگی شۆڕش. گەریلا ئامارا بە ئەندازەی بەرخودانەکەى خۆی، بە دەنگە خۆشەکەى و بەو گۆرانیانە کە لە ناخی دڵەوە دەیچڕین، ئەو حەیرانانەى کە بۆ هاوڕێ شەهیدەکانی خۆی دەیچڕی، کاریگەریی لەسەر حەفتانین دروستکردبوو.


باڵەکایەتیش بۆ عەفرین لەسەر پێ بوو - RojNews\nباڵەکایەتیش بۆ عەفرین لەسەر پێ بوو\nڕۆژنیوز- زۆسك باڵەک\nلە چوارچێوەی ئەو چاڵاكی و ناڕەزاییانەی لە شار و شارۆچكەكانی باشوری كوردستان دژی هێرشەکانی سوپای تورک بۆ سەر عەفرین بەڕێوەدەچێت، لە شارۆچکەی چۆمان-ی ناوچەی باڵەکایەتیش گردبوونەوەیەک بەڕێوەچوو.\nئێوارەی ئەمڕۆ، لەناو بازاڕی شارۆچكەی چۆمان-ی سەر بە پارێزگای هەولێر لە باڵەكایەتی، ژمارەیەک لە ڕۆشنبیران و ڕۆژنامەنووسان و چین و توێژەكانی شارۆچکەکە، گردبوونەوەیەكیان بۆ پشتیوانیی لە كانتۆنی عەفرین ئەنجامدا.\nلە گردبوونەوەکەدا، ئارام زرار، چالاکوانی مەدەنی، بەیاننامەی گردبوونەوەکەی خوێندەوە و تیایدا هاتبوو: دەوڵەتی توركیا لە دژی ئەو پێكەوەژیان و بەشدارییە سیاسیی و ئیداریی و جڤاكییەی لەنێوان نەتەوە و ئایین و بیر و باوەڕەكانی ڕۆژئاوادا دروستبووە دەوەستێتەوە، نایەوێت ئەو پێكەوەژیانە لەنێوان پێكهاتەكانی عەفریندا بەردەوام بێت.\nئەوەش هاتبوو:"داوا لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و هێزە جیهانییەكان دەكەین، كە پێش لەو پێشێلكاری و تاوانكاریەیی دەوڵەتی توركیا بگرێت، كە بە چەكی پێشكەوتووی ڕێكخراوی ناتۆ هێرش دەكاتە سەر شارەكانی ڕۆژئاوای كوردستان بەتایبەت كانتۆنی عەفرین".


دانیشتنی دادگای هووشەنگ رەزایی بەندکراوی مەحکووم بەسێدارە، پاش ٩ ساڵ بەندکران جارێکی دیکە بەبێ پارێزەر بەڕێوەچوو\n09:49 - 24 December 2018\nهەنگاو: هووشەنگ رەزایی بەندکراوی سیاسیی خەڵکی نەهاوەندی هەمەدان لە بەندیخانەی رەجایی شاری کەرەج پاش ٩ ساڵ بەندکران، مافی پێڕاگەیشتن بە دۆسیەکەی پێدرا، بەڵام مافی هەبوونی پارێزەری لێ زەوت کرا.\nبەپێی راپۆرتی رێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە کاتێکدا هووشەنگ رەزایی بۆ پێراگەیشتن بە دۆسیەکەی ٣ پارێزەری بۆ داکۆکی لە دۆسیەکەی هەڵبژاردبوو، بەڵام دادگا هەر ٣ پارێزەرەکەی رەت کردەوە.\nسەرچاوەیەکی ئاگادار بە هەواڵنێری هەنگاوی راگەیاند، رۆژی شەمە ٢٤ی سەرماوەزی ٩٧ دانیشتنی دادگای هووشەنگ رەزایی لە لقی ٢٨ی دادگای ئینقلابی تاران بە سەرۆکایەتی قازی موقەیسە بەڕێوەچوو.\nئەو بەندکراوە سیاسییە دوایین جار ساڵی ١٣٩٦ داوای پێراگەیشتن بە دۆسیەکەی پەسند کرا و لەلایەن دیوانی باڵاوە لەمەڕ مادەی ١٨٦ (محاربە) و رەوانەی لقی ٢٨ی دادوەر موقەیسە کرا.\nئەو بەندکراوە سیاسیە پاش پەسندکرانی یاسای نوێ لە ساڵی ٩٢ سەبارەت بە گۆڕدرانی مادەی ١٨٦ چەندین جار داوای پێڕاگەیشتن بە دۆسیەکەی کرد، بەڵام دادگا داواکەی رەت دەکردەوە.\nهووشەنگ رەزایی بە تۆمەتی موحارەبە لە رێگەی "هاوکاری لەگەڵ کۆمەڵە"، "بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی سالی ٨٨"، هەڵگرتنی چەک و پەرێنەوە لە سنوور" بە ١٠ ساڵ بەندکران و سێدارە مەحکووم کرا.\nناوبراو سەرەڕای ئەوەی حوکمی دادگای بەشێوەی فەرمی پێ رانەگەیدنرا، ئیزنی تانە لێدانی لە حوکمەکەشی نەبوو.\nحوکمی بەندکران و سێدارەی ئەو بەندکراوە لە دیوانی باڵای وڵات پشتڕاست کرایەوە و لە بەفرانباری ٩١دا کە بەهۆی ئەشکەنجەوە لاوازیی جەستەیی هاتبوو بۆ بەندیخانەی رەجایی شار گوازرایەوە و هیچکات حوکمەکەی بە شێوەی فەرمی پێ رانەگەیدنرا.


کشانەوەی ئەمریکا و فرۆکەخانەی هەریر!\nبیروڕا 02:23 PM - 2021-08-26\nدوای کشانەوەی ئەمریکا لە ئەفغانستان ئەگەری کشانەوەشی لە عێراق و هەرێمی کوردستان مشتومڕێکی گەورەی دروستکردوە، کە بەش بە حالی خۆم ئەوە بەدوور نازانم و ڕەنگە سەرسوڕهێنەرتر لە ڕۆژئاوا و ئەفغانستان بکشێتەوە.\nبێگومان، هەلومەرجەکانی هەرێمی کوردستان و ئەفغانستان بە هەردوو لایەنی پۆزەتیڤ و نە گەتیڤ جیان، بەڵام ناکرێ هەرێم بۆ خراپترین پێشهات خۆی ئامادە نەکا و بەرپرسەکانیشی هەر بالۆرەی خۆراگری و بەرەنگاری لێ بدەنەوە.\nدیارە ئەمریکا سیناریۆی جۆراو جۆری لەبەر دەستدان و ئەنجامیش ئەو سیناریۆیە جێبەجێ دەکا کە زیاتر لە بەرژەوەندیی خۆیەتی. ڕەنگە یەکێک لەو سیناریۆیانە پێدانی ڕۆڵێکی زیاتر بێ بە تورکیا لە هەرێم و عێراق، بە تایبەت کە تورکیا ئەندامی ناتۆ و هاوپەیمانی سەربازیەتی.\nمن دەپرسم ئەگەر هاتوو بەو پاساوەی سەرەوە فڕۆکەخانەی سەربازیی هەریری بە تورکیا سپارد، ئایا چی دەقەومێ و هەردوو حکومەتی عێراق و هەرێم هەڵوێستیان چی و چۆن دەبێ؟\nشرۆڤەكاری سیاسی: رەفتاری هەڵبژاردن جێبەجێبكرێت\n05:34 PM - 2021-09-16


مه‌مله‌که‌تی درۆ و ڕق – Denegkan\nمه‌مله‌که‌تی درۆ و ڕق\nbydengekan\tJuly 24, 2011\tگشتی\nهه‌روه‌ک ژان پۆڵ سارته‌ر ده‌ڵێت هه‌موو مرۆڤێک جیهانێکی تایبه‌ت به خۆیه‌تی. منیش له‌م نووسراوه‌دا مه‌به‌ستم له سه‌رتاپای کۆمه‌ڵگا نییه، به‌ڵام باس له‌و دیاردانه ده‌که‌م، که له به‌شێکی زۆری کۆمه‌ڵگاکه‌دا به‌دی ده‌که‌م. بڕوا ناکه‌م هیچ کۆمه‌ڵگایه‌ک هێنده‌ی کۆمه‌ڵگا ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کان ماوه‌ی ژیانیان له به‌خێوکردنی کینه و درۆدا به‌سه‌ر به‌رن. له‌وانه‌یه زۆر که‌س هه‌بن، که دووپاتی ئه‌وه بکه‌نه‌وه کۆمه‌ڵگا ڕۆژئاواییه‌کان له‌ناو په‌یوه‌ندییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی لاواز و تێکشکاودا ده‌ژین، به‌ڵام له ڕۆژئاوادا جگه له نه‌بوونی ئه‌و موڵکایه‌تیکردنه‌ی ژیانه ڕۆژهه‌ڵایه‌تییه‌که، نه هێنده کینه په‌روه‌رده ده‌که‌ن و خۆ ئه‌گه‌ر باسی ئه‌و درۆیانه بکه‌ین، که ڕۆژانه له‌م کۆمه‌ڵگایه‌دا ده‌کرێت، ئه‌وا ده‌توانم بڵێم هێنده‌ی درۆی ساڵێکی تاکێکی ڕۆژئاوایی زۆرتره.\nئه‌وه‌ی سه‌رنجم دابێت ئه‌وه‌یه، که له ڕۆژئاوادا نه سوێند و نه دوعای خراپ هه‌یه، به‌ڵام لێره ڕۆژانه ده‌بیستین: ده‌ک قاچی بشکێت، ده‌ک کوێر بیت، خوا له‌ناوت به‌رێت، خوا بیکوژێت، . . . هتد ئه‌مانه هه‌مووی ئه‌و دوعایانه‌ن که ڕۆژانه ده‌یانبیستین و خۆشبه‌ختانه که یه‌زدان هیچی قبوڵ ناکات، ئه‌گینا سه‌رتاپای کۆمه‌ڵگای ئیسلامی هه‌مووی که‌مئه‌ندام ده‌بوو. ئه‌مه ته‌نها چمکێکی ئه‌و ڕقه‌یه، که ده‌مانه‌وێت یه‌زدانیشی تیادا به‌شدار بکه‌ین، ده‌مانه‌وێت یه‌زدانیش به‌شداریمان بکات له ڕژاندنی ئه‌و کینه‌یه به‌رامبه‌ر که‌سه‌کی دیکه، ئه‌گه‌ر چی ئاواتیشمان بگاته نه‌مانی ژیان و تێکشکاندنێکی ڕۆحیی و جه‌سته‌یی ئه‌و که‌سه‌ش.\nزۆرجار دووپاتی ئه‌وه‌م کردۆته‌وه، که ئه‌گه‌ر درۆ بخرێته ناو به‌های ڕه‌وشتی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه وه‌ک زۆر به‌های دیکه‌ی کۆمه‌ڵگاکه، ئه‌وا زۆربه‌ی زۆرمان له‌ژێر پرسیاری ڕه‌وشتدا خۆمان ده‌بینینه‌وه. ئه‌م خه‌سڵه‌ته نێگه‌تیڤه‌ش له کۆمه‌ڵگادا سه‌رتاپی چینه‌کانی گرتۆته‌وه و له‌وانه‌شه که‌سێک بڵێت، گه‌ر مرۆڤ پابه‌ند بێت به ئاینه‌که‌وه ئه‌وا شتی وا ڕوو نادات، به‌ڵام کێشه‌که له‌وه‌دایه، که زۆرینه‌ی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه موسڵمانن و ئه‌وه‌شی، که درۆ ده‌کات هه‌ر له‌و زۆرینه‌یه‌ن. ناڕاستی هه‌ندێکجار ده‌گاته ڕاده‌یه‌ک، که که‌سێک: پیاوێک یاخود خوشکێکی له‌چکبه‌سه‌ری باوه‌ڕدار خودی سوێنده‌که، ئاینه‌که، قورئانه‌که و که‌عبه‌که‌ش به‌کارده‌هێنێت بۆ باوه‌ڕهێنان به درۆکه‌یان. به‌رفراوانبوونی ئه‌م دیارده کۆمه‌ڵایه‌تییه یان ئه‌م ده‌رده کۆمه‌ڵایه‌تییه، وای کردووه، که مرۆڤ له‌گه‌ڵ هه‌موو ڕسته‌یه‌کدا سوێندێک بخوات بۆ باوه‌ڕکردن، که ئه‌میش په‌رچه‌کردار و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی نه‌بوونی متمانه‌یه له کۆمه‌ڵگاکه‌دا. دیارده‌ی نه‌بوونی متمانه له نێوان تاکه‌کاندا نه‌ک ته‌نها له چینه ساده‌کانی ناو کۆمه‌ڵگادا به‌رفراوانه، به‌ڵکو سوێند و نه‌بوونی متمانه ده‌گاته ناو هۆڵی کۆبوونه‌وه و په‌رله‌مان و حکومه‌تی ناو وڵاته‌که‌مان.\nشیکردنه‌وه‌ی هۆکاره‌کانی ئه‌م خه‌سڵه‌تانه‌ی کۆمه‌ڵگا ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کانیش ئاو زۆر ده‌کێشێت، به‌ڵام هێنده ده‌توانم بڵێم، که په‌روه‌رده پڕ هه‌ڵه‌که‌مان هه‌ر له یه‌که‌م ڕۆژی ژیانمانه‌وه له ناو سکی دایکماندا و له‌پاشدا له‌دایکبوونمان، په‌روه‌رده‌ی منداڵیمان، قۆناغی هه‌رزه‌کاری و لاویمان به ڕیزێک هه‌ڵه‌ی نه‌زانینمان سه‌باره‌ت به په‌روه‌رده تێده‌په‌ڕێت. ئێمه فێری خۆشه‌ویستی و ڕاستگۆیی نه‌کرواین، به‌و شێوه‌یه‌ی که پێویسته هه‌بێت، ئه‌گینا ئه‌و ڕاستگۆیی و خۆشه‌ویستیییه ده‌بووایه له ناو په‌روه‌رده، هه‌ڵسوکه‌وت، په‌یوه‌ندییه‌کانی ناو تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگادا ڕه‌نگی بدایاته‌وه. کاتێکیش باس له چۆنێتی بنیاتنانی خۆشه‌ویستیی و ڕاستگۆیی ده‌که‌ین، ده‌بێت جیاوازی بکه‌ین له‌نێوان بایه‌خدان به یه‌کێک و به‌موڵککردنی یه‌کێک، له‌نێوان خۆشه‌ویستی وشه‌کاری و به‌رجه‌سته‌کردنی خۆشه‌ویستی، له‌نێوان په‌روه‌رده‌کردنی منداڵێک و تێکشکاندنی منداڵێک، له نێوان خۆشه‌ویستیپێدانی منداڵێک و کینه‌دروستکردن له‌و منداڵه‌دا، چونکه زۆرجار له‌م کۆمه‌ڵگایانه‌دا به‌ناوی بایه‌خ و خۆشه‌ویستیمان بۆ یه‌کێک هه‌نگاو ده‌نێین بۆ تێکشکاندنی که‌سایه‌تی و زه‌وتکردنی ژیانی ئه‌و که‌سه یاخود ده‌ربڕینی خۆشه‌ویستییه‌کانمان له سنووری وشه‌کارییه‌کی ڕۆمانسییانه ده‌رناچێت. ئه‌مه جگه له هه‌ندێک هۆکاری دیکه‌ی وه‌ک ئه‌وه‌ی سیستمی به‌ڕێوه‌بردن، په‌روه‌رده‌کردن، خوێندن و مێدیاکانیشمان هه‌تا ئه‌م ساته ڕۆڵێکی به‌رفراوانیان نه‌بووه له به‌زانستکردنی په‌روه‌رده‌کردن و پێشخستنی ڕۆڵی لایه‌نه جیاوازه‌کانی ژیانی کۆمه‌ڵگا.\nئێمه درۆ ده‌که‌ین، چونکه ترسمان له ڕاستی هه‌یه و چه‌ند که‌سایه‌تییه‌کانی ناو خودمان به‌ڕێوه‌مان ده‌بات.\nئێمه کینه‌مان هه‌یه، چونکه نه هوشیاریمان، نه خودی خۆمان، نه هزرمان ئێمه به‌ڕێوه نابه‌ن، به‌ڵکو هه‌سته‌کانمان ئێمه به‌ڕێوه ده‌به‌ن. ئێمه خاوه‌نی هه‌سته‌کانمان نین، به‌ڵکو هه‌سته‌کانمان خاوه‌نی ئێمه‌ن.\nPrevious دۆنگ یی، وانه‌یه‌ك بۆ حوكمڕانیی دادوه‌رانه\nNext وه‌ك باران… له‌م شیعر… بۆ ئه‌و شیعر


📊 400 ملیۆن دینار بۆ قەرزی پرۆژەی گەنجان ئامادەیە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 8 2018 8:55AM\nدواڕۆژ، هانا چۆمانی بەڕێوەبەری سندوقی پشتیوانی پڕ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 8-6-2018 8:55:01\n📊 ئەمساڵ 28 کرێکار لە سلێمانی گیانیان لە دەستداوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 20 2014 9:57PM\nهێڤی خالید سەندیکای کرێکارانی بیناسازی رایدەگەیەن [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 79% ✍ هـ.ب. 20-10-2014 21:57:11


هەوڵ دەدرێت ئۆتۆمبێلی خوار مۆدێل بهێنرێتە عیراق - تۆڕی میدیایی خەڵک\nهەوڵ دەدرێت ئۆتۆمبێلی خوار مۆدێل بهێنرێتە عیراق\nدەزگای خاڵە سنورییەكانی عیراق، هەوڵێكی بەقاچاخهێنانی ئۆتۆمبێلی خوار مۆدێل لە بەندەری ئوم قەسرەوە لە بەسرە ڕادەگەیەنێت.\nبەپێی بەیاننامەیەك كە ئەمڕۆ سێ شەممە لەلایەن دەزگای خاڵە سنورییەكانی عیراقەوە بڵاوكرایەوە”بەپشتبەستن بە زانیارییەكانی دەزگای هەواڵگری نیشتمانی و هەواڵگری، توانرا لە بەندەری ئوم قەسر، دەست بەسەر كانتێنەرێكدا بگیرێت كە 4 ئۆتۆمبێلی خوار مۆدێلی تێدابووە و ڕێگە بە هاوردەكردنيان نادرێت بۆ نێو وڵات”.\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە”كانتێنەرەكە مۆری گومرگی لێدراوە و بەپێی ڕێكارە یاساییەكان ڕادەستی لایەنە دادوەرییە پەیوەندیدارەكان كراوە، تا ڕێكاری یاسایی دژ بە سەرپێچیكاران بگرێتەبەر”.\nهێنانانە ناوەوەی ئۆتۆمبێلی خوار مۆدێل لە بەسرەوە، بەشێوەیەكی بەرچاو زیادی كردووە و زۆربوونی ئەو ئۆتۆمبێلانەش نەك تەنیا لە پارێزگاكانی ناوەڕاست و باشووری عیراق، بەڵكو لە پارێزگاكانی هەرێمی كوردستانیش بەدی دەكرێت.\nنەخۆشخانەی هیوا.. لە ماوەی 4 مانگی ئەمساڵدا زیاتر لە هەزار تووشبووی شێرپەنجە تۆماركراون\nئۆتۆمبێلی لێدراو و خوارمۆدێل\nدەستەی خاڵە سنورییەكانی عیراق\nخەڵك- بەرپرسی ھۆبەی لایەنە سیاسیەكان، لە كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەكانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی عێراق دەستپێدەكات.…\nخەڵك سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان ڕایدەگەیەنێت: ''مانەوەی ئەمریكا لە عیراق گەرەنتی نییە، ئەوەتا نمونەی ئەفغانستان هەیە، ئەمریكا…\nخەڵك- پاپا فرانسیس ڕایدەگەیەنێت، سەرەڕای هێرشەكان، سەردانی عێراق دەكات. (زیاتر…)\nقەدەغەكردنی هاتووچۆی گشتی دەسەپێنرێت\nخەڵك- شانەی قەیرانی پەرلەمانی عیراق پشتیوانی خۆی بۆ ڕاسپاردەكانی وەزارەتی تەندروستی دەردەبڕێت، سەبارت بە سەپاندنی قەدەغەكردنی هاتووچۆی گشتی…\nعیراق و هەرێم، ژمارەی تووشبوون بە كۆرۆنا بەشێوەیەكی بەرچاو ڕووی لە بەرزبوونەوەكرد\nخەڵك – وەزارەتی تەندروستی عیراق ڕایدەگەیەنێت، 2037 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە، 281 كەسیش چاكبوونەتەوە، 5 كەسیش بەهۆی پەتاكەوە…\nئه‌رشیفه‌کان مانگێک دیاری بکه كانونی دووه‌م 2022 (1090) كانونی یه‌كه‌م 2021 (1511) تشرینی دووه‌م 2021 (1638) تشرینی یه‌كه‌م 2021 (1644) ئه‌یلول 2021 (1652) ئاب 2021 (1644) ته‌مموز 2021 (1583) حوزه‌یران 2021 (1594) ئایار 2021 (1622) نیسان 2021 (1648) ئازار 2021 (1663) شوبات 2021 (1621) كانونی دووه‌م 2021 (1454) كانونی یه‌كه‌م 2020 (61)\n22 حوزەیران 2021 10.03 pm\nخەڵك یەكێتیی ئەوروپا تیمی چاودێری بۆ ھەڵبژاردنی پێشوەخت، ڕەوانەی عیراق دەكات.\n10 کانونی دووهەم 2022 8.45 pm\nخەڵك- یارییەكانی گەڕی 20ی خولی نایابی عیراق دەستیپێكرد و ئەمڕۆ دوو شەممە چەند یارییەك بەڕێوەچوون.\n25 ئاب 2021 9.00 pm\nخەڵك- پەیمانگەی ماكس بلانكی ئەڵمانی دەڵێت، زۆرێك لە شارەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەر لە كۆتایی ئەم سەدەیە، بە…


Tuesday, 08.24.2021, 7:27\nئەو سەردەمەی نەنکم دەستەواژەی تیاترۆ (Thetro )ی بەکار دەهێنا، کاتێک لە کچەزاکانی توڕە دەبوو، تێنەدەگەشتم مەبەست لە تیاترۆ چی بوو، پاش چەندەها ساڵ لە ئەوروپا تێگەیشتم کە مەبەست لە Thetro وشەی ئیتاڵیە بە مانای؛ شانۆگەری، من وام دەزانی مەبەستی لە تیانترۆیە، تیانترۆ، دەرمانێک بوو بۆ پاکیژەکردنی برین بەکارمان دەهێنا، زۆر دەچوزایەوە کاتێک برینێکمان ساڕێژ دەکرد، بۆیە کاتێک گوێم لەنەنکم دەبو دەیووت ؛ تیاترۆ، وێنەی کچێکم دەهاتە بەرچاو پیاوێک دەچوزێنێتەوە، تێ نەدەگەشتم بۆچی کچ وەک تیانترۆ پیاو دەچوزێنێتەوە.\nتیاترۆ(Thetro ) بەو کەسانە دەوتران کە کاریان شانۆگەری و گۆرانی وتن بوو لە ئەوروپا، لەو سەردەمەدا دەستەواژەیەکی نەرێنی بوو وەک چۆن لای ئێمە دەمان ووت ؛ (لۆتی)، لە هەمان کاتدا ئەو کەسانەی کە بە شانۆوە خەریک بوون لەلایەن کەنیسەوە نەفرەتیان لێ کرا بوو، لەبەر ئەوەی دین دژی شانۆ بوو، ئەگەر کەسێکی وەک مۆلیێر زۆر بە ناوبانگیش بووبێت، ئەوا لە کاتی ناشتنیدا بۆی نەبووە تەرمەکەی لە دەرگای گۆڕستانەوە بچیتە ژورەوە، دەبوایە بە سەر دیوارەکەدا ببرایەتە ناو گۆڕستانەکەوە.\nبەڵام ئەگەر کەسێکی وەک مۆلیەر توانیویەتی بژێوی ژیانی خۆی بە کاری شانۆ هەتا ئاستێک پەیدا بکات، ئەوا بۆ مێینە لەو سەردەمەدا کارێکی زۆر گران بووە ؛ ئەو کچانەی لە ئۆپرا کاریان کردووە، موچەکەیان هێندە کەم بووە، کاتیک شەریکەکە حسابی مانگانەی مەسرەفی بۆ کردوون ؛ جل و بەرگ، نان خواردن، خواردنەوە، گەڕان....تاد، هونەرمەندە مێینەکان قەرزار دەبوون، دەبوایە پارەیان بدایە بە شەریکەکە، بۆیە ئەم کچانە ناچار دەبوون لەگەڵ پیاوانی دەوڵەمەندا سێکس بکەن، هەندێکیان پیاوێکی تایبەتیان هەبووە بەخێویان کردون بەرامبەر بە سێکس وەک گایشێ لای ژاپۆنیەکان. لەبەر ئەوەی کەسانێکی بەناوبانگ بوون هەندێکیان بە پارەیەکی زۆر گرانبەها سێکسیان کردووە. ئەم مۆدێلە لە ڕۆژهەڵاتیش بڵاوبویەوە، ئەو کەسەی پیشەی شانۆ و هونەر بوایە بە ئۆتۆماتیکی ناچار دەبو کاری لەشفرۆشی بکات دەنا نەی دەتوانی بژێوی ژیانی وەدەستبخات.\nبێگومان ناتوانین گۆرانی بێژبین یان نووسەر بین و هەفتەی هەفتا سات کرێکاری بکەین، مەگەر ببینە بن دیوار وەک چۆن ئەمڕۆ ئەم مۆدێڵەش؛ مۆدێلی بندیوار لە کوردستان بەربڵاوە، خۆ نووسەر و شاعیرە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئێراقیش لە سەردەمی سەدام حسەیندا، لەوانە موزەفەر نەواب، هەر جارە و سەرۆکی ولاتێک دەیژیاندن دوای قەزافی، موزەفەرەم دەمبینی هەمیشە بە جلی کەشخەوە لەم وڵات دەچوو بۆ ئەو وڵات بە بێ کارکردن، دەهات بۆ لامان لە فەرەنسا و هەتا بەیانی شەرابی دەخواردەوە و رای دەبوارد بە بێ کارکردن. کەواتە ئەوانیش جۆرێک بوون لە گایشێ و تیاترۆ و لۆتی.\nلە پشت هەر ئافرەتێکی دەستەمۆ و کەویکراو بۆ بەرپرسەکان، هەڵکەوت زاهیر حزوری هەیە\nئەمڕۆ شا جوانەکانی ئێراق، دوای وەرگرتنی پلەی شاجوانی، گەوادێک دەچێت بە پیریانەوە و کاریان بۆ دەدۆزێتەوە\nئەمڕۆ شا جوانەکانی ئێراق، دوای وەرگرتنی پلەی شاجوانی، گەوادێک دەچێت بە پیریانەوە و کاریان بۆ دەدۆزێتەوە لای بەرپرسە دزەکانی هەرێم . لەبەر ئەوەی هەر کاتێک تۆ پارەت چنگ دەکەوێت، یان هێزی حوکمڕانی، بە ئۆتۆماتیکی کەسانێک دەورت ئەدەن بۆ تێرکردنی هەوەست؛ شاعیرێک بە شان و باڵتا هەڵئەدات، هەتا هەست بە شکۆمەندی خۆت بکەیت، گەوادێک کچانی سمت خڕ و لێو ئەستورت بۆ ئەدۆزێتەوە، چەند کلاونێکیش لە دەورت هەڵەدەپەڕن بۆ ئەوەی بێزار نەبیت لە ژیان.\n.....بندیواری و نۆکەری و گەوادی و سەردانەواندن بە هەموو کەس ناکرێت.....\nخۆ ئەگەر تۆ وەک تاکیک، ئارەوزی ئەوە ناکەیت ببیتە یەکێک لەوانە، ئەوا دەبێت کرێکاری بکەیت، کرێکاریش جۆرێکە لە کۆیلایەتی، بەڵام هەرچۆنێک بێت سەرت بەرزە و بە ئازادی ئەدوێیت. خۆ هەڵیانداوە بە گوێمدا ئایا ئارەزوی ئەوە دەکەم ببمە بندیوار، وتم: برا، بندیواری و نۆکەری و گەوادی و سەردانەواندن بە هەموو کەس ناکرێت .\nئەگەر ئەم کارە نەفرەتی لێ کراوە، ئەوا ئەو کەسانەشی کە خۆیان بە ڕۆشنبیر و شۆڕشگێر دەزانن دەکەونە ئەو یاریەوە؛ هەر کاتێک دەبنە خاوەنی دەسەلات و پارە، چەندەها کەس لە دەوریان کۆدەبنەوە بۆ خزمەتکردنیان، ئەبێت بەڕاستی کەسێکی شکۆمەند بیت، زۆر بەهێز بیت، خاوەنی مۆراڵێکی پتەوبیت هەتاوەکو نەکەویتە ئەو یاریەوە.\nئەو کچە شاجوانەی ئێراق، وەک گەنجێک دەکەوێتە ناو یاریەکەوە، نازانێت ئاکامی ئەو یاریە بەرەو کوێی دەبات، دوای ڕوداوەکان دەکەوێت وەک گەنجێکی ساویلەکە، پاشان تێی دەگەیەنن کە ئەو ناتوانێت وەک شاجوانێک لە جێشتخانەیکدا کارێکی ئاسایی بکات، دەبێت بۆ بژێوی ژیانی هەوەسی بەرپرسەکان تێر بکات. ئەم سیستەمە بە نهێنی بێت یان بە ئاشکرا لە هموو جیهاندا بۆتە مۆدێلێک، بۆیە ئەمڕۆ خەباتی فێمینیستەکان دژی ئەم دیاردەیەن.\nدەوڵەتی شارستانی و شارستانیەتی پۆستاڵ و ڕۆبەکەی ئیشتار


دەسەڵات و پاژنەی ئەخێل – Standard Kurd\nدەسەڵات و پاژنەی ئەخێل\nلەلایەن ستاندار Posted on ئه‌یلول 18, 2018 424 جار بینراوە 0 سەرنج\nدەسەڵاتی سیاسیی لەھەرێمی کوردستان لەژێر دەستی یەکێتیی و پارتییدایە و قۆرخکراوە، چەک و پارەو دیموکراسیی ساختەش پاسەوانی ئەم دەسەڵاتەن. لەڕێگای چەکەوە ھەڕەشە دەکەن و لەڕێگای پارەوە خەڵکیان ڕاکێشاوە، لەڕێگای دیموکڕاسی ساختەشەوە ڕەوایەتیی بەخۆیان دەدەنەوە، کەخۆی لە ئازادیی و ھەڵبژاردنی ساختەدا دەبینێتەوە.\nپاژنەی ئەخێل ئەفسانەییەکی گریکییەو ئاماژەیە بۆ خاڵی لاوازی کەسێک یان دەزگایەک، لەم ڕێگایەوە بە تێچوونێکی کەم دەکرێت کەسەکە یان دەزگاکە لاواز بکرێت. ئەخێل سەربازێکە و دایکی بەکۆرپەیی دەیخاتە ڕووبارێکی سیحرییەوە تا پارێزراوبێت، ئەخێل دەبێتە سەربازێکی ئازاو لەشەڕەکاندا ناکوژرێت و ناپێکرێت. لەکۆتاییدا و لەشەڕی تەڕوادەدا سەربازێک زانیاری پێدەگات و خاڵی لاوازی ئەخێل دەزانێت، دەزانێت ئەخێل کاتێک دایکی خستویەتییە ناو ڕووبارە سیحرییەکەوە ئاو بەر پاژنەکانی پێی نەکەوتووە، چونکە دایکی پاژنەی ئەخێلی گرتووە تا ئاوەکە نەیبات. لەبەر ئەمە پاژنەی ئەخێل نەکەوتۆتە ژێر کاریگەری ئاوە سیحرییەکەو خاڵی لاوازە. سەربازەکە لەپاژنەی ئەخێل دەدات و دەیخات، بەمەش ئەخێلی سیحراوی لەشەڕدا دەکەوێت.\nلە ئێستادا دەکرێت پڕۆسەی ھەڵبژاردن بکرێتە پاژنەی ئەخێلی ئەم دەسەڵاتە جووت حیزبە، لە ڕێگەی ھەڵبژاردنەوە و بەڕێگایەکی ناتوندوتیژانە دەکرێت دەسەڵات بچوک بکرێتەوە. چونکە لەھەڵبژاردنی ساڵی ۱۹۹۲ تا ئێستا جووت حیزبی دەسەڵات بچوکبونەتەوە و کورسییەکانیان کەمتربۆتەوە. گەر ھەڵبژاردنێکی پاک و دوور لە ساختەکاری ئەنجام بدرێت پاژنەی دەسەڵات دەپێکرێت و ئەم دەسەڵاتە بچووک دەبێتەوە و دەکەوێت. ھەڵبژاردن ئەو چەکە بەھێزەیە کە دەتوانێت دەسەڵات بترسێنێت، ئەوە ترسی ھەڵبژاردنە حیزبەکانی دەسەڵاتی بەرەو ساختەکاری بردووە، ھەڵبژاردن پاژنە ئەخێلییەکەی دەسەڵاتە کەدەتوانرێت لەم ڕێگەوە لەدەسەڵات بدرێت بە شێوەیەکی ناتوندوتیژانە و بچوک بکرێتەوە.\nدەسەڵات لەکاتی کەمی بەشداری دەنگدەراندا براوە دەبێت، بەشدارینەکردن لە ھەڵبژاردن جگە لە خزمەتی دەسەڵات شتێکی تر نییە. دەسەڵات بەختەوەرە کاتێ ڕێژەی دەنگدەران کەمدەبێت، چونکە دەسەڵات لە ژێر فشاری چەک و پارە دەنگدەرانی خۆی ناچار دەکات بەشداری دەنگدان بکەن. لێرەدا ھاوکێشەکە تێکدەچێت و کەمی بەشداری دەنگدەرانی دژە دەسەڵات دەبێتە ھۆی زیادبوونی کورسییەکانی دەسەڵات و قەڵەو بوونی دەسەڵات. بایکۆت خزمەتێکی گەورەی دەسەڵاتە و لە کۆتاییدا لوتبەرزی دەسەڵات زیاتر نیشان دەدات.\nھەڵبژاردن پاژنەی ئەخێلی دەسەڵاتە و لەم ڕێگەوە دەسەڵات دەپێکرێت و دەتوانرێت بچوک بکرێتەوە. بایکۆت و بەشداری نەکردنیش خەونە گەورەکەی دەسەڵات دێنێتەدی کە بریتییە لە بێئومێدبوون لە ھەڵبژاردن. کۆمەڵگای ھۆشیار نابێت چوار ساڵ ڕەخنە بگرێت و بەڵام ڕۆژی دەنگدان بایکۆت بکات. ئەو ڕوناکی ئومێدەی ماوە باڕێگا نەدەین بایەکی بۆگەنی دەسەڵات بیکوژێنێتەوە.\nبڵاوکراوەی پێشووکرین و فرۆشی مرۆڤ و بازبازێن لە سێبەری ھەڵبژاردندا\nبڵاوکراوەی نوێترکێشەکە خەڵکە


بزوتنەوەی گۆڕان پەیامێك ئاراستەی لایەنەكان دەكات\n11:37 - 19/03/2020 938 جار خوێندراوەتەوە\nبزوتنەوەی گۆڕان لە گوتاری هەفتانەیدا داوا لە لایەنە سیاسیە، میدیاكان، كۆمەڵگای مەدەنی دەكات ناكۆكیەكان بخەنە لاوە و هەموان بە گیانی بەرپرسیارێتیەوە هەوڵەكان یەك بخەن بۆ رووبەرووبونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و ئەو گرفتانەی بەوهۆیەوە رووبەرووی خەڵكی كوردستان بۆتەوە.\nهەر لە گوتارەكەی گۆڕاندا هاتوە"لەم ساتەوەختە دژوارەدا دەبێ تەنها بیر لەبەرژەوەندی گشتی بکەنەوە، بیر لە ئاسەوارە کارەساتبارەکانی هەر هەنگاوێکی خراپ و نێگەتیڤانە بکەنەوە. نابێ لە پێناو بەرژەوەندی تەسکدا، بۆ چنگ خستنی داهاتێکی نایاسایی، بۆ سودبینینێکی حزبیانە، بۆ پاکتاوکردنی حسابی سیاسیی و حزبی، ئەم دەرفەتە بقۆزرێتەوەو، بێخەمانە سەرقاڵی بەرژەوەندیە تایبەتە تەسکەکان بین."\nدەقی گوتاری هەفتانەی بزوتنەوەی گۆڕان:\nوڵاتان، گەلان، نەتەوەکان، لەکاتی قەیرانە سەختەکاندا، لەکاتی کارەساتی سروشتی و تەندروستی وێرانکەردا، هاوخەمی و هاوهەوڵییەکی گەورە باڵ بەسەر فەزای گشتیدا دەکێشێت و، سەرجەم ئاراستەکان بەرەو هاوسۆزی و پێکەوە کارکردن و هاودڵی دەڕۆن.\nلایەنە سیاسیەکان، دەسەڵاتداران، ئۆپۆزسیۆن، کۆمەڵگای مەدەنی، میدیاکان، لەسەریان پێویستە بە روحی هەماهەنگی و تەبایی و پێکەوەکارکردن روبەڕوی ئەو قەیرانە نیشتمانیە ببنەوە. ئەوە لایەنی کەمی هەستکردن بە بەرپرسێارێتیە لەو قۆناغانەدا، هاوکاری و هەماهەنگی رێگە لە ئیجتیهاد و رەخنەو بۆچونی جیاوازناگرێت، بەڵام سەرجەمیان لە پێناو پرسێکی نیشتمانیدا کە پەیوەست بێت بە هەمو هاوڵاتیانەوە، یەکگرتوانە سەرقاڵی جێبەجێ کردنی ئەرک و فەرمانەکان ئەبن.\nلە ئێستادا کە ئەم پەتا سەختە، سنوری نیشتمان و وڵاتانیشی بڕیوەو بوە بە پرسێکی نێونەتەوەیی و جیهانی، هاوکاری و هاودڵیەکی گەورەی لە ئاستی جیهاندا دروست کردوە. ئەمەش مرۆڤایەتی ئەباتە قۆناغێکی ترەوە کە پێکەوە، وڵاتی هەژار و دەوڵەمەند، پێشکەوتو و نەدار، بەیەک مەسافەو قۆناغ، روبەروی ئەو کارەساتە سروشتیانە ببنەوە.\nلە کوردستاندا، سەرباری بونی کۆمەڵێک قەیرانی سەختی ژیان و موچە و بێکاری، ئەم پەتا رەشەش، هەناوی کۆمەڵگای جارێکی تر هەژاندوەو خستویەتیە بەردەم مەترسیەکی گەورەوە. ئا لەم ساتەوەختانەدا، پێویستە سەرجەم هێزە سیاسیەکان و هاوڵاتیان، دور لە لایەنەگرێتی و روحی تۆڵەو ململانێی سیاسیی، بەگیانی تەبایی و پێکەوە کارکردن و پشتیوانی کردنی تیمە تەندروستیەکان و هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ کار بکەن.\nپێویستە و مەرجە کە لەم قەیرانە گشتیانەدا، کە قورساییەکی زیاتری خستۆتە سەر شانی هاوڵاتیان، تەنها لە خەمی ئەوەدا بین چۆن نیشتمان و هاوڵاتیان لە کاریگەریە مەترسیدارەکانی پەتاکە بپارێزین، چۆن هاوکار بین بۆ جێبەجێ کردنی رێنماییەکان، چۆن پێکەوە، کار بۆ کەمکردنەوەی دیوە خراپەکانی ئەو بێموچەیی و لەماڵ قەتیس بون و کەمبونی خۆراک و پێداویستیەکانی رۆژ، بەسەر چینە هەژار و نەدارەکاندا بکەین، چۆن بتوانین گیانێکی هاوکاری و هەماهەنگی و هاوسۆزی بەهێز لە نێو تاکەکانی کۆمەڵگا دروست بکەین. ئەوانەی سەرەوە، ئەرکێکی گرنگ و هەستیاری هاوڵاتی بون و خەمی نیشتمان و خاک و خەڵکە.\nلایەنی بەرپرس، دەزگاکانی وڵات، بازرگان و دەوڵەمەندەکان، هێزە سیاسیەکان، لەم ساتەوەختە دژوارەدا دەبێ تەنها بیر لەبەرژەوەندی گشتی بکەنەوە، بیر لە ئاسەوارە کارەساتبارەکانی هەر هەنگاوێکی خراپ و نێگەتیڤانە بکەنەوە. نابێ لە پێناو بەرژەوەندی تەسکدا، بۆ چنگ خستنی داهاتێکی نایاسایی، بۆ سودبینینێکی حزبیانە، بۆ پاکتاوکردنی حسابی سیاسیی و حزبی، ئەم دەرفەتە بقۆزرێتەوەو، بێخەمانە سەرقاڵی بەرژەوەندیە تایبەتە تەسکەکان بین.\nهێزی بەرپرس لە ئێستادا کار بۆ هاوکاری لایەنە بەرپرسەکانی روبەڕو بونەوەی ئەم نەخۆشیە دەکات، هاوسۆز و پشتیوان ئەبێت، خەمی خەڵک دەکاتە سەرخەتی ئیشەکانی، ژیانی هاوڵاتیان دەبێتە سەرتۆپکی گرنگیەکانی، دەستهەڵئەگرێت لە کارگەلێک کە زیان بە تەندروستی و ئاسایشی نیشتمان بگەیەنێت، کار بۆ نەهێشتنی دڵەراوکێ و ناتەبایی دەکات و روحێکی بەرەنگاری و هۆشیاری بڵاو ئەکاتەوە.\nوەک بزوتنەوەی گۆڕان، هەروەک چۆن پێشتریش رونمانکردەوە، ژیانی هاوڵاتیان، تەندروستی هاونیشتمانیان، بەرژەوەندیە باڵاکانی نیشتمان، گوزەرانی چینە نەدار و ئەوانەی لە ژێر هێڵی هەژارییەوەن، تەبایی و هەماهەنگی لەگەل لایەنی پەیوەندیداردا، دەکەینە سەرخەتی ئیشکردنمان بۆ ئەوەی پێکەوە بە گیانی بەرپرسیارێتیەوە، ئەم دۆخە سەختە تێپەڕێنین و پارێزگاری لە ئایندەو تەندروستی و ژیانی هاوڵاتیان بکەین.\n١٩ی ٣ی ٢٠٢٠


شنە بەرزنجی: خەڵک لە کۆرۆنا ناترسێ و متمانەی بە حکومەتیش نەماوە. – WTARIKURD\nشنە بەرزنجی: خەڵک لە کۆرۆنا ناترسێ و متمانەی بە حکومەتیش نەماوە.\nدوای ماوەیەک لە تۆمارنەکردنی حاڵەتەکانی توشبون بە کۆرۆنا، ئێستا ڕۆژانە چەندین حاڵەت لە پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان تۆمار دەکرێن. تەنها دوێنێ لە هەولێر3حاڵەت لە سلێمانی 24 حاڵەت، هەڵەبجە1حاڵەت، دهۆک 4حاڵەت. سەبارەت بەمەش لایەنی تەندروستی هۆشداری مەترسیدار بۆ ڕۆژانی ئایندە دەخەنەڕوو. لە مانەش مەترسیدارتر ئەوەیە دکتۆرەکان دەڵێن نازانین توشبوەکانی ئێستا لە کوێوە سەرچاوەیان گرتووە، بەڵام خەڵک ترسی لە کۆرۆنا نەماوە و متمانەی بە حکومەتیش نیە، هۆکارەکەشی بۆ بێزاری خەڵک بە مانەوەیان لە ڕابردوودا لە ماڵەوە دەگەڕێتەوە، هاوکات جگە لە هاتنە دەرەوەش بۆ کار و کاسپی هیچ بەدیلێکیان نیە بۆ ژیان، دەرکەوت حکومەتیش نەیتوانی یارمەتیدەری خەڵک بێت لە تێپەڕاندنی قۆناغەکە.\nLatest posts by شنە بەرزنجی (see all)\nشنە بەرزنجی: هۆکاری هەڵکشانی ژمارەی توشبوانی کۆرۆنا. - 2020-07-03\nشنە بەرزنجی: خەڵک لە کۆرۆنا ناترسێ و متمانەی بە حکومەتیش نەماوە. - 2020-05-31\nشنە بەرزنجی: ئازارەکانی کۆرۆنا. - 2020-04-12\nرەزا شـوان: ڤایرۆسی رەگەزپەرستی زۆر قێزەوەنترە لە کۆرۆنا.\nڕه‌سوڵ بۆسكێنی: دووئیداره‌یی و كێشه و مووچه‌بڕین وه‌ك چاره‌سه‌ر.


شاری کۆنینەی شۆش - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nشاری کۆنینەی شۆش\n٤٠٠٠ BCE، ٤٣٩٥ BCE\nشارستانیەتی ئیلام، ھەخامەنشییەکان\nElymais، ھەخامەنشییەکان، شارستانیەتی ئیلام، Susiana\n١ی کانوونی دووەمی ١٢١٨\nئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران، part of UNESCO World Heritage Site\n٦٠٠ ھەکتار، ٣٤٦٫٥ ھەکتار\nشۆش، دەکەوێتە پارێزگای خووزستان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. یەکێکە لە کۆنترین نشینگانی ناسراو لە جیهاندا، کە پێدەچێت لە ساڵی ٤٠٠٠ی پێش زایین دامەزراوە، هەرچەندە سەرەتایترین کارەکانی گوندێکی نیشتەجێبوون لە ٧هەزار ساڵ پێش زایین بە پێی بەڵگەنامە دێرینەکانی (susa=شۆش) یەکێکە لە شارە هەرە دێرینە گرنگەکانی ئێران و جیهان و چالاکی شوێنەواریی بەردەوامی هەیە.\n١ شوێنەواری شۆش\n٢ شۆشی پایتەخت\n٣ ڕێگای پاشایی\n٥ کۆشکی ئاپادانی شۆش\nشاری شۆشیی دێرین، جاران ناوەندی پێکدادانی دوو شارستانیەتی گرنگ بوو، کە هەر یەکەیان کاریگەری لەسەر ئەوی دی هەبوو، یەک شارستانییەت لە نێوان ڕودان و ئەوی تریان شارستانیەتی عیلام بوو. ناوچەی دەکەوێتە باکووری کەنداوی فارس و هەروەها دراوسێ لە نێو ڕودان دا کاریگەری زۆری لەسەر سەرهەڵدانی ئەو دۆخە تایبەتە دروست کردووە.\nدەوروبەری ٢٧٠٠پ.ز ، پاشایەتی ئیلام لە پایتەختی شۆش دروست بوو. لە سەردەمی ئیلامیدا، شۆس بۆ هەزاران ساڵ ناوەندی ئەم شارستانیەتە گرنگە بوو و لە سەردەمی هەخامەنشییەکان، شۆش پایتەختی سیاسی ئەم ئیمپراتۆریەتە فراوانە بوو. دوابەدوای ئەوە، کاریگەری ڕووداوە مێژووییەکانی لەسەر بوو و وردە وردە مەرکەزیەتی خۆی لە دوای داگیرکردنی ئەسکەندەر لە دەست دا. لەسەردەمی ساسانیدا، شۆش لەگەڵ شووشتەر و جۆندی شاپور، بەناوەندی ئابووری بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی ئاوریشم بۆ هەموو جیهان دادەنران. لە ٦٨٨ زایینی بەرانبەر ١٧ کۆچیدا لەلایەن موسڵمانانەوە گیراوە. لەسەردەمی ئیسلامیدا هەروەها ماوەیەکی زۆر بوو کە شارە ئاوەدان و گەشەکردوەکانی زۆر بوون کاتێک ناوەندی خووشتان گواسترایەوە بۆ ئەهواز، شۆش گرنگی یەکەی لە دەستدا. لە سەردەمی هەخامەنشییەکان، زۆش شکۆی ڕابردووی خۆی بەدەستهێنایەوە و بوو بە دووڕیانێکی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا. بە هۆی گرنگی و هەڵکەوتەی جوگرافی و سیاسی لە شۆش دا، ئەو ڕێگا زۆرانە بوون، بە تایبەتی ئەو ڕێڕەوە گەورەیەی کە بە ڕێگای شاهی ناسراوە، کە پەیوەندی شارەکەی بە ناوچە جیاجیاکانی جیهانەوە دامەزراند.\nوتاری سەرەکی: ڕێگای پاشایی\nڕێگای پاشا لەسەردەمی هەخامەنشی لەسەر فەرمانی داریووشی مەزن بنیات نراوە، رێبازەکەی شا شاری شۆش پایتەختی سیاسی دەوڵەتی هەخامەنشیی بەستەوە بە سەربەرد، پیرسپۆلیس و شارە ئیمپریالییەکانی دیکە، لەوانە شاری نامی سارد پایتەختی وڵاتی لیدی. دەکرێت ئەوەش بلێین کە بەڕێوەبردنی خاکی فراوانی ئێران و پاراستنی ئاسایش و گواستنەوەی خێرای یەکە سەربازییەکان و فراوانبوونی بازرگانی و گواستنەوە و ئاسانکاری ی گەشتکردن گرنگترین فاکتەر بوون لە دروستکردن و فراوانکردنی تۆڕی ڕێگا لەو ماوەیەدا.\nوتاری سەرەکی: چۆغازەنبیل\nزیگورات چۆغازەنبیل نزیکەی ٤٠ کیلۆمەتر لە کەلەکەکانی کۆشکی ئاپادانای شۆش دوورە. بە گوێرەی ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا، دەوروبەری ٤٢٠٠ پ.ز، شاری شۆش لە باشووری ڕۆژاوای ئێران دامەزراوە. گڵکاریی وێنەکێشراو لە نزیکەی ٣٥٠٠ پ.ز لە شۆشیی ئیلام، گوزارشت لە سەردەمی پێشکەوتوویی دیزاینە ئەندازەییەکان و دروستبوونی شێوازێکی دیاریکراو لە مرۆڤ و شێوەی ئاژەڵی لە نێویاندا دەکات.\nساڵی ٥٥٨ پ.ز پاشایەتیی کوروشی مەزن (کوروشی دووەم) لە ئەنشان (فارس) و خووزستان دەستیپێکرد و پایتەختی هەخامەنشییەکانی گوازرایەوە بۆ شۆش.\nکۆشکی ئاپادانی شۆش[دەستکاری]\nوتاری سەرەکی: کۆشکی ئاپادانی شۆش\nئاپادانای شۆش کۆشکی زستانی پاشاکانی هەخامەنشی و کۆشکی سەرەکی داریوشی مەزن بوو. کۆشکی پاشا لە شۆشا لەسەر فەرمانی پاشای هەخامەنشی داریوشی مەزن لە دەوروبەری ٥١٥-٥٢١ پ.ز لە شۆش بنیاد نرا. دیوارەکانی کۆشکەکە لە قوڕ دروست کراون و ستوونەکانی لە بەرد دروست کراون. کۆشکەکە لە هەڵکۆڵینی نێوان ١٩٣٢ و ١٩٣٥ هەڵکۆڵین کراوە.\n^ "تاريخ شوش". web.archive.org. 2014-02-04. Retrieved 2021-07-27.\n^ Perrot, Jean; Collon, Dominique (2013-08-28). The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-84885-621-9.\n^ Foundation, Encyclopaedia Iranica. "Welcome to Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org. Retrieved 2021-07-29.\n^ "Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital". www.heritageinstitute.com. Retrieved 2021-07-29.\n^ "تاريخ شوش". web.archive.org. 2014-02-04. Retrieved 2021-07-29.\n^ "Susa - Capital of the Persian Empire". web.archive.org. 2013-08-29. Retrieved 2021-07-29.\n^ "متاسفانه صفحه مورد نظر یافت نشد". www.inn.ir. Retrieved 2021-07-29.\n^ "CHN | NEWS". web.archive.org. 2008-05-04. Retrieved 2021-07-29.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شاری_کۆنینەی_شۆش&oldid=900799»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٨:١٧ی ٤ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


لێدوانی بەکارھێنەر:Khoshhat - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا Khoshhat!\nویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە ٢٠٠٩ەوە لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری (کورمانجی) بە ھۆی چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٢٦٬٢٦٨ وتار و ١٢٤ بەشداربووی چالاکی ھەیە.\n◂ ئێپین وتووێژ♬ ٠٣:٣٩، ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لێدوانی_بەکارھێنەر:Khoshhat&oldid=538383»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٣:٣٩ی ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


كامێلا هریچینكۆ: شانازی بەوەدەكەم لە 2018 ناسناوی ئەورووپا و لە 2019 ناسناوی جیهانم بەدەستهێنا - رۆژنامه‌ی خه‌بات\nكامێلا هریچینكۆ: شانازی بەوەدەكەم لە 2018 ناسناوی ئەورووپا و لە 2019 ناسناوی جیهانم بەدەستهێنا\nخەبات: هاوار مورتكەیی:- (رۆژێك لەگەڵ دایكم لە قوتابخانەی میوزیك دەگەڕاینەوە، لەناكاو چەند منداڵێكمان لە كۆڵان بینی بەشتك یارییان دەكرد، لامان زۆر سەیر بوو، بۆیە بڕیارمان دا بچین سەیریان بكەین بزانین چ دەكەن؟ لەو رۆژەوە كەوتمە خۆشەویستی شەترەنجەوە)، ئەمە دەستپێكی كاروانە سەركەوتووەكەی ئەو كچە شەترەنجزانە لاوەی ئۆكراینایه Kamila Hryshchenko كامێلا هریچینكۆ كە ئێستاكە هەڵگری ناسناوی پاڵەوانێتی شەترەنجی خێرای ئەورووپا و جیهان، لاپەڕەی وەرزشی رۆژنامەی خەبات دیمانەیەكی لەگەڵ ئەنجامداوە تیایدا تیشك دەخاتە سەر ژیانی وەرزشی و دەسكەوتەكانی.\nكامێلا هریچینكۆ كە نۆڤێمبەری ساڵی 2002 لە شاری كراماتۆرسكی ئۆكراین لە دایك بووە دەڵێت: دەستپێكی وەرزشیم بۆ من سەرەتایەكی دڵخۆشكەر بوو، كاتێك لە یەكەم پاڵەوانێتی هەرێمایەتی بەشداریم كرد كە لە شاری دۆنێتسك بەڕێوەچوو توانیم پڵەی یەكەم بەدەست بهێنم، ئەمە هاندەرێكی باش بوو كە زیاتر بایەخ بەخۆم بدەم، دواتر بەشداری پاڵەوانێتی سەر ئاستی ئۆكراینم كرد بۆ خوار 8 ساڵی، ئەگەرچی ئەنجامەكەم وەك پیویست نەبوو بەڵام بۆ من ئەزموونێكی گرنگ بوو، چونكە خۆم بەدەستەوە نەدا، هەموو ئەمانەش بۆ راهێنەرەكەم ئەندریۆ كۆرنیتسكی دەگەڕێتەوە كە بەردەوام لەگەڵم بووە.\nهەر ركابەرییەك دەسكەوتە\nدواتر كامیلا كە خاوەنی رێتینگی نێودەوڵەتی (26667)یە ئاماژەی بەدیارترین دەسكەوتەكانی لەسەر ئاستی ئەورووپا و جیهان دا و گوتی: پێم وایە هەر ركابەرییەك دەسكەوتە، بۆیە كۆڵم نەدا و بەردەوام بووم، لە ساڵی 2018 بەشداری پاڵەوانێتی خێرای ئەورووپام كرد لە رۆمانیا و پلەی یەكەمم بەدەست هێنا، بۆ ساڵی دواتر بەشداری پاڵەوانێتی قوتابخانەكانی جیهانم كرد لە ئەرمینیا له سالی 2019 و ئەوكات یەكێك بووم لە ئەندامانی تیپی قوتابخانەی ئۆكراین و توانیمان پلەی یەكەم بەدەست بهێنین، هەر هەمان ساڵ ناسناوی پاڵەوانی جیهانیم بەدەستهێنا كە لە ئیسپانیا بەڕێوەچوو، واجاریش بەشداری فیستیقاڵێكم كرد لە بیلارووسیا Black Pawn و لەوێش پلەی یەكەمم بەدەستهێنا، ئەمە جگە لەچەندین بەشداری دیكە لەسەر ئاستی كلاسیك و خێرا و بلیتز.\nئافرەتان باشتر یاری دەكەن\nلە كۆتاییدا كامیلا كە هەڵگری ماستەری نیشتمانیە لەبارەی خەون و حەزی بۆ شەترەنج گوتی: بێگومان شەترەنج بەلای منەوە خۆشەویسترین و باشترین یارییە، شەترەنج ئەوەی پێ بەخشیووم كە ئەنجامم داوە، لەهەمووی گرنگتر شەترەنج یارمەتیدەرم بووە لە پێشخستنی ئەو بەهرەیە بەرێگایەكی درووست كە هەمە، پێویستە ئەمەش بڵێم كە شەترەنج جیا لەوەی وەرزشە لەهەمان كاتیش دەرفەتی گەشتت زۆر بۆ دەڕەخسێنێت و ئاشنات دەكات بە كلتوری گەلان، لەكۆتاییشدا دەمەوێ ئەوە بڵێم كە لێرەو لەوێ زۆر دەبیستم كە ئافرەتان وەك پیاوان ناتوانن لەگەڵ شەترەنج هەڵبكەن، بەڵام ئێمەی ئافرەت بڕوامان بەخۆمان هەیە و دەتوانم بڕوا بەوە بكەم ئافرەتان باشتر لە پیاوان یاری شەترەنج دەكەن.\nبابه‌تی پێشوو رێباز حه‌ملان: هیچ رێگرێك ناتوانێت هه‌نگاوی حكومه‌ت بۆ چاكسازی خاو بكاته‌وه\nبابه‌تی دواتر سێ سەرۆکایەتییەكه‌ی عێراق داوای دۆزینەوەى چارەسەری گونجاو بۆ پاراستنی مافی مووچەخۆرانی هه‌رێمی کوردستان دەکەن\nگرنگی دەستور لە یەکلایکردنەوەی کێشەو دۆزینەوەی چارەسەردا\nئاشنا بابان دەستور بەڵگەنامەیەکی گرنگی سیاسی ویاسایی وئەساسیە کە کۆمەڵێک پرەنسیپ وبنەما لە…