سه‌رۆكی سوریا له یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی جه‌نگه‌كه نزیك ده‌بێته‌وه\nوڵاتێكی وێران و ئابورییه‌كی ماندوو چاوه‌ڕوانی ده‌كات سه‌رۆكی سوریا له یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی جه‌نگه‌كه نزیك ده‌بێته‌وه   22/9/2017\nبه‌شار ئه‌سه‌د سه‌رۆكی سوریا له یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی جه‌نگی وڵاته‌كه‌ی نزیك ده‌بێته‌وه و ریسی نه‌یاره‌كانی ده‌كاته خوری كه پێنج ساڵ له‌مه‌وبه‌ر سه‌ركه‌وتووبوون له كۆكردنه‌وه‌ی پشتیوانییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی فراوان له‌پێناو داواكارییه‌كانیان كه یه‌كێكیان ده‌ستهه‌ڵگرتنی ئه‌سه‌د بوو له حوكمڕانی ئه‌و وڵاته، ئه‌سه‌د وێڕای ئه‌وه‌ی له‌ئێستادا سه‌رۆكی وڵاتێكی وێران و ئابورییه‌كی مانووه، به‌ڵام گره‌وی له‌سه‌ر مانه‌وه كرد و مایه‌وه.\nئارۆن لۆند پسپۆڕ له كاروباری سوریا له دامه‌زراوه‌ی «سانچۆری» بۆ توێژینه‌وه به ئاژانسی فرانس پرێسی راگه‌یاندووه: «ئه‌سه‌د ده‌ستی به‌سه‌ر به‌شی هه‌ره گه‌وره‌ی خاكی سوریادا گرتووه كه زۆرترین چڕی دانیشتوانی تێدایه، بۆیه له‌و بڕوایه‌دام به‌رده‌وام بێت له به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و به‌شه گه‌وره‌یه‌ی سوریا».\nلۆند پێیوایه»جه‌نگ به‌رده‌وام ده‌بێت، به‌ڵام ئه‌سه‌د له‌ڕووی ستراتیژییه‌وه توانی ئه‌وانه تێكبشكێنێت كه ده‌یانویست بیڕوخێنن، به‌ده‌ر له هه‌ندێك دۆخی ناچاوه‌ڕوانكراو، پێشبینی ده‌كه‌م حكومه‌تی سوریا قۆناغ به فۆناغ هه‌موو به‌شه‌كانی تری وڵاته‌كه كۆنترۆڵ بكاته‌وه».\nله‌ڕووی مه‌یدانییه‌وه،پشتیگیری و پشتیوانی روسیا و ئێران، رۆڵی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یان هه‌بوو له شكاندنه‌وه‌ی پارسه‌نگی هێز به‌لای ده‌سه‌ڵاتی سوریا. دوای زنجیره‌یه‌ك سه‌ركه‌وتنی مه‌یدانی كه گرنگترینیان كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ته‌واوه‌تی شاری حه‌ڵه‌ب (باكوور) و كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی به‌شێكی فراوانی بادیه‌ی سوریا و شكاندنی گه‌مارۆی سه‌ر شاری دێر ئه‌لزور بوو له خۆرهه‌ڵات، سوپای سوریا له‌ئێستادا زیاتر له نیوه‌ی خاكی سوریای خستووه‌ته ژێر كۆنترۆڵی خۆیه‌وه.\nبه وته‌ی فابرێس باڵانس پسپۆڕ له جوگرافیای سوریا،»له ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی هێزه حكومییه‌كان، زیاتر له سێ یه‌كی دانیشتوان نیشته‌جێن، هاوكات كورده‌كان 23%ی خاكی سوریایان كۆنترۆڵ كردووه» .\nله‌به‌رانبه‌ردا، لایه‌نه‌كانی ئۆپۆزسیۆن و ده‌سته‌ی ته‌حریری شام (له لایه‌نه ئیسلامییه‌كان و به‌ره‌ی نوسره‌ی پێشوو پێكدێت)، جگه له 12%ی خاكی سوریایان له‌ده‌ستدا نه‌ماوه. ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامیش (داعش) به وته‌ی بڵانش له كه‌مبوونه‌وه‌دایه و ته‌نیا 15%ی خاكی سوریا پێكده‌هێنێت.\nله‌ماوه‌یه‌ی دواییدا، ستیڤان دی مستۆرا نێرده‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ سوریا پرسیاری ئه‌وه‌ی كرد كه «ئایا حكومه‌تی سوریا ئاماده‌یه له‌پاش رزگاركردنی دێر ئه‌لزور و ره‌قه دانوستان بكات، یان پشت ده‌كاته دانوستان و ته‌نیا ئاڵای سه‌ركه‌وتن به‌رزده‌كاته‌وه؟»، «ئایا ئۆپۆزسیۆن ده‌توانێت یه‌كبگرێت و واقعی بێت و درك به‌وه بكات كه له جه‌نگه‌كه‌دا براوه نابێت؟».\nلێدوانه‌كانی دی مستۆرا، ئۆپۆزسیۆنی سوریای توڕه كرد و ده‌ستبه‌جێ له‌ڕێی نه‌سر حه‌ریری سه‌رۆكی وه‌فدی دانوستانكاره‌وه بۆ جنڤێڤه‌وه رایگه‌یاند كه لێدوانه‌كان «مایه‌ی شۆك و بێئومێدی بوون»،داواكاریی رۆیشتنی به‌شار ئه‌سه‌دیشی دووپاتكرده‌وه.\nبه‌ڵام ئه‌و داواكارییه وه‌ك رابردوو سه‌رنجڕاكێش نه‌ماوه، له‌كاتێكدا حكومه‌تی سوریا له پێگه‌یه‌كی زۆر به‌هێزدایه، دوای نزیكه‌ی شه‌ش ساڵ له ناكۆكییه‌كی خوێناوی.\nئاینده‌ی سه‌رۆكی سوریا، ئاسته‌نگێكی گه‌وره‌ی له‌به‌رده‌م پرۆسه‌ی سیاسی نێوان حكومه‌ت و ئۆپۆزسیۆنی سوریا دروست كردبوو له هه‌موو خوله‌كانی دانوستان له جنێڤ كه له ساڵی 2014وه ده‌ستیپێكردووه و له چوارچێوه‌ی هه‌وڵه‌كانی چه‌سپاندنی ئاشتی و دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ر بوو بۆ ته‌نگژه‌كانی ئێستای ئه‌و وڵاته.\nدیمه‌شق هه‌ر له سه‌ره‌تاوه ئه‌و بابه‌ته‌ی له‌سه‌ر مێزی دانوستانه‌كان ره‌تكرده‌وه و له‌ئێستاشدا زۆر به‌دوورده‌زانرێت ئه‌و خواسته قبوڵ بكات.\nهێزه‌كانی سه‌ر به به‌شار ئه‌سه‌د له‌ئێستادا گرنگترین شاره‌كانی سوریای كۆنترۆڵ كردووه و هێزێكی ئاگرینی به‌هێزی له‌ده‌ستدایه، به تایبه‌تیش له‌ڕێی ئه‌و پشتیوانییه گه‌وره‌یه‌ی له‌لایه‌ن روسیا و ئێرانی هاوپه‌یمانییه‌وه لێیده‌كرێت.\nمه‌ها یه‌حیا به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری «كارنیگی» بۆ تنوێژنه‌وه‌كانی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به فرانس پرێسی راگه‌یاندبوو»نازانم (ئه‌سه‌د) سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت یان نا، به‌ڵام به‌ته‌ئكید توانی هێز و توانای خۆی په‌یدا بكاته‌وه».\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ڵێت: «به‌ڵام به راشكاوی، ئه‌و ده‌ست به‌سه‌ر وڵاتێكی ته‌واو ێرانه‌دا ده‌گرێت، بۆیه نازانم سه‌ركه‌وتن له‌جه‌نگێكی وه‌هادا چ مانایه‌ك ده‌به‌خشێت، سوریایه‌كی سه‌قامگیر له ئاینده‌دا به‌دی ناكه‌م».\nشرۆڤه‌كارانی تر پێیانوایه، رژێم فشه‌ڵه له وڵاتێكدا كه دابه‌شبونێكی قوڵ به‌خۆوه‌ده‌بینێت.\nتۆما بێیر پسپۆڕ له كاروباری سوریا له زانكۆی ئه‌ده‌نبره ده‌ڵێت»ئه‌سه‌د بۆ ماوه‌یه‌كی دوورو درێژ له ده‌سه‌ڵاتدا ده‌مێنێته‌وه..به‌ڵام ئه‌گه‌رێكی گه‌وره‌یه هه‌یه بزوتنه‌وه یاخیبووه چه‌كداره‌كان به‌رده‌وامبن».\nبه وته‌ی بێیر»ئه‌و بزوتنه‌وه چه‌كدارانه هه‌ڕه‌شه‌ی راسته‌وخۆ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی دروست ناكه‌ن، به‌ڵامخ ده‌كرێت رژێمێكی لاواز بهێننه له‌رزه له‌سه‌ر ئاستی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و دیموگرافی».\nجه‌نگی سوریا كاولكارییه‌كی گه‌وره‌ی له ژێرخانی ئابوری ئه‌و وڵاته‌دا دروست كرد كه به كوژرانی زیاتر له 330 هه‌زار كه‌س مه‌زه‌نده ده‌كرێت، وێڕای ئاواره‌بوون و په‌ڕاگه‌نده‌بوونی زیاتر له نیوه‌ی دانیشتوان له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌كه.\nرێژه‌ی بێكاریی له سوریا ده‌گاته 50% و رێژه‌ی هه‌ژاریش 85%.\nجیهاد یازجی شرۆڤه‌كاری ئابوری و سه‌رنوسه‌ری بڵاوكراوه‌ی ئابوری ئه‌لكترۆنی «سیریا ریپۆرت»، پێشبینی ده‌كات «له‌پاش پێشڕه‌وی مه‌یدانی سوپای سوریا، كرانه‌وه‌یه‌كی ئابوری بۆ ماوه‌ی 18 مانگ تا دوو ساڵ بێته‌ئارا، به‌و هۆیه‌ی كه كاره‌با له هه‌ندێك ناوچه‌ی دیتاریكراو چاكده‌كرێته‌وه و ده‌توانرێت سه‌رله‌نوێ پترۆڵ و غاز به‌رهه‌مبهێنرێن».\nیازجی ده‌ڵێت: «به‌ڵام له‌سایه‌ی دۆخی ئێستادا، له‌وبڕوایه‌دانیم بتوانرێت پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه ده‌ستپێبكرێت، به‌هۆی ئه‌و زیانه گه‌ورانه‌ی كه به‌ر ئابوری وڵاته‌كه كه‌وتووه».\nبانكی نێوده‌وڵه‌تی له راپۆرتێكیدا كه له مانگی ته‌مموزی رابردوو بڵاویكرده‌وه، زیانه ئابورییه‌كانی سوریا به 226 ملیار دۆلار به‌هۆی جه‌نگه‌وه مه‌زه‌نده ده‌كات.\nبانكه‌كانی سوریا له‌ئێستادا ناتوانن سه‌رپه‌رشتی پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه بكه‌ن، به‌و هۆیه‌ی به‌های پشكه‌كانی هه‌ر دوانزه بانكه‌كه‌ی سوریا ته‌نیا ده‌گاته 3.5 ملیار دۆلار. به هه‌مان شێوه حه‌واڵكردنی ره‌وه‌ند و په‌نابه‌رانیش له ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌كه كه‌مه.\nلیره‌ی سوری به‌هۆی جه‌نگه‌وه 90%ی به‌های خۆی له‌ده‌ستداوه له‌به‌رانبه‌ر دۆلار، ئه‌وه‌ش وێنه‌ی ئابورییه‌كی مانوو ده‌خاته‌ڕوو به‌هۆی كه‌مبوونه‌وه‌ی داهات و دابه‌زینی ئاستی یه‌ده‌گی وڵاته‌كه له دراوی بیانی.\nیازجی رونیده‌كاته‌وه:»ئه‌و لایه‌نانه‌ی وه‌ك وڵاتانی كه‌نداو و یه‌كێتی ئه‌وروپا و بانكی نێوده‌وڵه‌تی كه ده‌توانن ته‌مویلی پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه بكه‌ن، له‌ئێستادا به‌نیازنین ئه‌و كاره بكه‌ن».\nبۆ بۆچوونی شرۆڤه‌كاری ئابوری و سه‌رنوسه‌ری بڵاوكراوه‌ی ئابوری ئه‌لكترۆنی «سیریا ریپۆرت»، ئه‌و لایه‌نانه ته‌مویلكردنی ده‌سه‌ڵاتی سوریا ره‌تده‌كه‌نه‌وه كه داوای روخاندنیان كردووه و به پێشێلكردنی مافی مرۆڤ و ئه‌نجامدانی تاوانی جه‌نگ و به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیایی له دژی مه‌ده‌نییه‌كان (نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له‌م ماوه‌یه‌ی دواییدا ته‌ئكیدی له‌سه‌ر كرده‌وه) تۆمه‌تباریی ده‌كه‌ن.\nناكۆكییه‌كان له سوریا له‌پاش هه‌ڵایسانی به‌ناو به‌هاری عه‌ره‌بی له ساڵی 2011وه له‌و وڵاته‌دا ده‌ستیپێكرد و زۆرێك له ناوچه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ی گرته‌وه.\nله سه‌ره‌تاوه داواكارییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی مه‌ده‌نی خۆیان نواند،به‌ڵام دواتر په‌ره‌یان سه‌ند و بونه مایه‌ی به‌رپابوونی جه‌نگێكی ئه‌هلی خوێناوی.\nله‌سایه‌ی دۆخی پشێوی وڵاته‌كه‌ش، زۆێك له گروپه توندڕه‌وه‌كان سه‌ریناهه‌ڵدا كه رێكخراوی قاعیده باڵی سوریا (به‌ره‌ی نوسره) و رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (داعش) له‌نێوان ئه‌و گروپانه‌دا بوون و توانیان له زۆرێك له ناوچه‌كانی وڵاته‌كه‌دا جێ پێی خۆیان بكه‌نه‌وه، دواتر هه‌ر ئه‌و گروپه توندڕه‌وانه جگه له سوریا، هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسییان له‌سه‌ر هه‌موو جیهان دروستكرد.\nبه‌هۆی جه‌نگ و ململانێ سه‌ربازییه‌كان له سوریا، نزیكه‌ی 330 هه‌زار كه‌س كوژراون و زیاتر له نیوه‌ی دانیشتوانی وڵاته‌كه‌ش له ناوخۆ و ده‌ره‌وه ئاوه‌ربوون.


Diplomatic Magazine | كێ بانگی دواخستنی هەڵبژاردن دەدات ؟\nسەعدی ئەحمەد پیرە: هەموو لایەنەكان لەگەڵ دواخستنی هەڵبژادنن\nئەوەی هەمووان چاوەرێی دەكەن ئەوەیە، لایەنێك پێ بەجەرگی خۆیدا بنێت و بە راشكاوی داوای دواخستنی هەڵبژاردن بكات، وتەبێژی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانیش دەڵێت:"هیچ لایەنێك دژی ئەنجامنەدانی هەڵبژاردن نییە، بەڵام ناوێرن بیڵێن و ئەگەر هەڵبژاردنیش نەكرێت دونیا كاول نابێت."\nسەعدی ئەحمەد پیرە، وتەبێژی یەكێتی نیشتمانی\nهەرچەندە یەكێتی ئامادەكاریی كردووە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن بەڵام ئەگەر لایەنەكان داوای ئەوە بكەن هەڵبژاردن لەكاتی خۆیدا نەكرێت ئەوا یەكێتی دژی ئەو داوایە ناوەستێتەوە و پێی باش دەبێت كە دوابخرێت.\n" نابێت حزبەكان چاوەروانی حكومەت بكەن، دوای بخات"\nسەعدی ئەحمەد پیرە، وتەبێژی مەكتەبی سیاسیی یەكێتی بە دیپلۆماتیك مەگەزینی وت:" هەڵبژاردن بریاری لێدراوە و كاتێكی بۆ دانراوە كە رۆژی 30ی ئەیلولە، بەڵام ئەگەر حزبەكان بە یەكێتیشەوە پێیان باش بێت هەڵبژاردن لە ئێستادا نەكرێت ئەوا نابێت چاوەروانی حكومەت بكەن و وابزانن حكومەت دوای دەخات بەڵكو دەبێت كۆببنەوە و رێكبكەون تا هەڵبژاردن دوا بخەن".\nسەعدی ئەحمەد دەشڵێت:" هەرچەندە یەكێتی ئامادەكاریی كردووە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن بەڵام ئەگەر لایەنەكان داوای ئەوە بكەن هەڵبژاردن لەكاتی خۆیدا نەكرێت ئەوا یەكێتی دژی ئەو داوایە ناوەستێتەوە و پێی باش دەبێت كە دوابخرێت".\n"هیچ لایەنێك دژی ئەنجام نەدانی هەڵبژاردن نییە"\nسەبارەت بە هەڵوێستی لایەنەكان لەسەر دواخستنی هەڵبژاردن، وتەبێژی مەكتەبی سیاسیی یەكێتی ئەوەی بە دیپلۆماتیك مەگەزین راگەیاند، نیگەرانە لەوەی كە هەموو لایەنەكان لەگەڵ دواخستنی هەڵبژاردندان بەڵام كەس بە راشكاوی ئەمە بۆ رایگشتی ئاشكرا ناكات هەر بۆیە دەڵێت:" ئەوەندەی من ئاگادار بم تائێستا هیچ لایەنێك بە فەرمی و نافەرمی دژی ئەوە نەوەستاوەتەوە كە هەڵبژاردن دوا بكەوێت".\nسەبارەت بە رای حزبەكەی باس لەوە دەكات یەكێتی خۆی ئامادەكردووە بۆ هەڵبژاردن و لیستی كاندیدەكانی ناردووە بۆ كۆمسیۆن و ئەندامەكانیشی ئامادەن، بەڵام ئەوەش دەڵێت كە " ئەگەر یەكێتی پێی باشە هەڵبژاردن دوا بكەوێت با نەیشارێتەوە و ئاشكرا بیڵێت".\nهەركەسێك بەرژەوەندی ئابوریی و سیاسیی لەوەدایە كە نەكرێت با ئاشكرای بكات و هەركەسێكیش بەرژەوەندی لەوەدایە بكرێت با بەهەمان شێوە بەهەمووانی بڵێت و نەیشارێتەوە.\n"لەگەڵ پارتی باسمان لە دواخستن كردووە"\nوتەبێژی مەكتەبی سیاسی یەكێتی سەبارەت بە هەڵوێستی پارتی وتی:" من نازانم پارتی چی دەڵێت بەڵام ئەوە قسەیەكی راست نییە هەركەس بڵێت هەڵبژاردن دوا بخرێت واتە لاوازە و هەركەسیش بڵێت دوا نەكەوێت واتە بەهێزە، ئەمە شتێكی عەشایەری و دواكەوتووییە، لە كۆمەڵگادا پێی دەوترێت بە ڕوودا كەوتووە و بووە بەقسەی خۆیەوە".\nدەشڵێت:"هەركەسێك بەرژەوەندی ئابوریی و سیاسیی لەوەدایە كە نەكرێت با ئاشكرای بكات و هەركەسێكیش بەرژەوەندی لەوەدایە بكرێت با بەهەمان شێوە بەهەمووانی بڵێت و نەیشارێتەوە".\nسەعدی پیرە ئەوەش ناشارێتەوە كە لە رابردوودا و لە كۆبوونەوەی هەفتانەشیان لەگەڵ پارتی باسیان لە هەڵبژاردن و دواخستنی كردووە.\n"بەدیلی هەڵبژاردن هەر هەڵبژاردنە"\nسەعدی ئەحمەد پیرە ئەوەشی بە دیپلۆماتیك مەگەزین وت:" نابێت لە هەموو شتێكدا خۆمان بە ئەوروپا بەراورد بكەین و لاسایی ئەوان بكەینەوە شتێكی خراپە، بۆیە ئاساییە چوار ساڵ جارێك هەڵبژاردن نەكرێت و دوا بخرێت".\nدەكرێت لەرێگەی زیادكردنی چەند وەزارەتێك و رێككەوتن لە پەرلەمان لایەنەكان رێكبكەون و حكومەت بەرێوەبەرن تا هەڵبژاردن دەكرێت.\nلەگەڵ ئەوەشدا پێیوایە بەدیلی هەڵبژاردن هەر هەڵبژاردنە ئەگەر شەش مانگی دیكە یاخو ساڵێكی دیكەش بێت، بەڵام نایشارێتەوە دەبێت تا هەڵبژاردنی دواخراو دەكرێت لایەنەكان لەسەر حكومەت و پەرلەمان رێك بكەون.\nلە وەڵامی ئەو پرسیارەی دیپلۆماتیك مەگەزین كە پێشنیار كراوە گۆران بگەرێتەوە بۆ سەرۆكایەتی پەرلەمان لە ئەگەری ئەنجام نەدانی هەڵبژاردن سەعدی ئەحمەد پیرە وتی:" من ئاگاداری پێشنیارێكی لەم بابەتە نیم، بەڵام دەكرێت لەرێگەی زیادكردنی چەند وەزارەتێك و رێككەوتن لە پەرلەمان لایەنەكان رێكبكەون و حكومەت بەرێوەبەرن تا هەڵبژاردن دەكرێت".\n"ئەگەر لایەنە نارازییەكان نەیەن ئێمە دەچین"\nسەبارەت بە ئەنجامدانی دیالۆگێكی نیشتمان لە نێوان لایەنە نارازییەكان لە لایەك و یەكێتی و پارتی لەلایەكی دیكەوە، سەعدی ئەحمەد پیرە كۆتا كۆبوونەوەی نارازییەكان لە گردی زەرگەتە و پێشنیاركردنی كۆبوونەوەیەكی فراوان لەنێوان هەموواندا بەشتێكی باش دەزانێت و دەست خۆشیان لێ دەكات و دەڵێت:" ئەگەر ئەوانیش نەیەن ئاساییە ئێمە (یەكێتی) بچین بۆ لایان و وتوێژ بكەین بەتایبەت لەبارەی رۆیشتمان بۆ بەغداد."\nخولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان نزیكەی ساڵێك بەسەر وادەی یاسایی ئەنجامدانی تێپەریووە، كۆمسیۆنیش رۆژی 30ی ئەیلولی داهاتووی بۆ ئەو هەڵبژاردنە دیاری كردووە و ئەمرۆش ناوی كاندیدی لایەنەكانی بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بڵاوكردەوە.


سه‌روه‌ر پێنجوێنی - : دەقەكانی لێكبوردن لە ئیسلامدا\nدەقەكانی لێكبوردن لە ئیسلامدا\nده‌قه‌كانی لێكبوردن له ئیسلامدا\nگه‌لێك جار ئاماژه ده‌كرێت بۆ ئه‌و ده‌قه ئیسلامیانه‌ی كه هانده‌ر و پاڵپشتی لێكبوردن و ناتوندوتیژین.. هه‌ر كاتێك پرسی لێكبوردن (التسامح) و ئازادیی فیكر و ئایینداری دێته پێشه‌وه؛ هه‌ندێك ده‌ق، وه‌كو (لا إكراه فی الدین) و (فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر)، ده‌كرێن به به‌ڵگه و پاڵپشت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و بنه‌مایه له ئیسلامدا هه‌یه و گوایه ئیسلام توندی و سه‌پاندنی ئایینی نه‌ناسیوه.\nلێره‌وه هه‌وڵ ده‌ده‌ین ئه‌و ده‌قانه بناسێنین و واتا و مه‌به‌ستی ڕاسته‌قینه‌یان ده‌ستنیشان بكه‌ین، و بشزانین بۆچی ئه‌و ده‌قانه هیچ ڕۆڵێكیان نیه له هێوركردنه‌وه‌ی گروپه توندڕه‌وه ئیسلامیه‌كاندا؟\n٨. به هه‌مان شێوه كۆمه‌ڵێك ده‌قی قورئانی، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی یه‌كه‌م جار ڕێگه‌یان دا به موسوڵمانه‌كان خۆیان چه‌كدار بكه‌ن و شه‌ڕ بكه‌ن، جه‌نگ و كوشتار تایبه‌ت ده‌كه‌ن به‌و مه‌رجه‌وه كه ئه‌وان ده‌ستپێشخه‌ر بن و ئه‌وان شه‌ڕ به موسوڵمانه‌كان بفرۆشن و ئه‌شكه‌نجه‌یان بده‌ن بۆ وازهێنان له ئیسلام. ئه‌وانه‌ش: (و قاتلوا في سبيل الله الذين يقاتلونكم) (البقرة: ١٩٠)، (و قاتِلوا المشركين كافّةً كما يُقاتِلونكم كافّةً) (التوبة: ٣٦)، (أُذِن للذين يُقاتَلون بأنهم ظُلِموا..) (الحج: ٣٩) (كه گوایه ئه‌مه‌یان یه‌كه‌م ئایه‌تی ڕێگه‌دانه به جه‌نگ)، ئه‌مانه جه‌نگ تایبه‌ت ده‌كه‌ن به وه‌ڵامی جه‌نگی ده‌ستپێشخه‌رانه‌ی لایه‌نی به‌رامبه‌ره‌وه. هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: (و قاتِلوهم حتى لا تكون فتنة..) (البقرة: ١٩٣، الأنفال: ٣٩)، واته: (كوشتاریان له‌گه‌ڵ بكه‌ن هه‌تا فیتنه نه‌بێت)، كه (فتنة) لێره‌دا هه‌رچه‌ند به واتای (فره‌په‌رستی) لێك دراوه‌ته‌وه، به‌ڵام (به‌پێی ده‌قه‌كانی تر) زیاتر وا ده‌رده‌كه‌وێت مه‌به‌ست ئه‌شكه‌نجه‌دان بێت بۆ وازهێنان له ئایین (ئیسلام)، به‌م پێیه (حتى لا تكون فتنة) واته: بۆ ئه‌وه‌ی نه‌توانن ئه‌شكه‌نجه‌ی موسوڵمان بده‌ن بۆ وازهێنان له ئیسلام. به‌م شێوه‌یه ئه‌م ده‌قانه جه‌نگ و كوشتار تایبه‌ت ده‌كه‌ن به ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ی شه‌ڕێكی ده‌ستپێشخه‌رانه (البقرة: ١٩٠) (التوبة: ٣٦) یان سته‌م و مافخواردن (الحج: ٣٩) یان ئه‌شكه‌نجه‌دانی ئایینی (البقرة: ١٩٣، الأنفال: ٣٩). بۆیه بیرمه‌نده ئیسلامیه میانه‌ڕه‌وه‌كان ڕایده‌گه‌یه‌نن كه جه‌نگ له ئیسلامدا ته‌نها (دیفاعی) ـه و بۆ به‌رگریه.\nئێمه كه سه‌یری ئه‌م هه‌مو ده‌قه قورئانیانه ده‌كه‌ین و به‌تایبه‌تییش كه سه‌رنجی ئه‌وه ده‌ده‌ین به ژماره زۆرترن له ده‌قه‌كانی فه‌رماندان به كوشتار و توندوتیژی و به‌ڕواڵه‌ت زاڵترن به‌سه‌ر كه‌شی قورئان (ی ــ به‌تایبه‌تی ــ مه‌ككه‌یی) دا؛ سه‌رمان سوڕ ده‌مێنێت له‌و توندوتیژیه‌ی كه بوه‌ته مۆركی كاری ئیسلامی و ئه‌و دیمه‌نه خوێناویه‌ی كه مێژوی ئیسلامی هه‌یه‌تی و ئه‌و هه‌مو كوشت و كوشتار و خوێنڕشتنه‌ی كه له‌گه‌ڵ هه‌ڵمه‌تی فتوحات و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئیسلام و ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامیدا ئه‌نجام دراوه و ئه‌و هه‌مو ڕق و كینه و ده‌مارگیری و ئاره‌زوی كوشتنه‌ی كه موسوڵمان هه‌یه‌تی به‌رامبه‌ر گه‌لانی ناموسوڵمان.. ئه‌و ده‌قانه بخوێنه‌ره‌وه و ته‌ماشای كاروكرده‌وه‌ی گروپه ئیسلامیه توندڕه‌وه‌كان بكه توشی شۆك ده‌بیت و گومان ده‌كه‌یت ئه‌و ده‌قانه له قورئانی لای ئه‌و گروپانه‌دا هه‌بن یان ئه‌وانه موسوڵمان بن و قورئان بناسن. گومانی تێدا نیه كه (خه‌له‌ل) ێك له مه‌سه‌له‌كه‌دا هه‌یه. به‌بڕوای من و دوای وردبونه‌وه‌ی زۆرم له‌و ده‌قانه و چوارچێوه و كۆنتێكسته‌كانیان و له كۆی بابه‌ته‌كه، پێم وایه خه‌له‌له‌كه له هه‌مو پێكهێنه‌ره‌كانی بابه‌ته‌كه‌دا هه‌یه: هه‌م له خودی ئه‌و ده‌قانه‌دا، هه‌م له چوارچێوه‌ی گشتیی ده‌قی قورئانی و له ده‌قه قورئانیه‌كانی تردا، هه‌م له عه‌قڵی ئیسلامیدا و مامه‌ڵه‌ی عه‌قڵی ئیسلامی له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌قانه‌دا، و هه‌م له پراكتیسی ئیسلامی و مێژوی كاری ئیسلامیدا. له‌و چوارچێوه‌یه‌دا ئه‌م سه‌رنجانه ده‌خه‌مه‌ڕو:\n١. له سه‌ره‌تاوه سه‌رنج ده‌ده‌ین زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری ئه‌و ده‌قانه‌ی كه ڕێنمایی لێبوردن و نه‌رمییان هه‌ڵ گرتوه ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ قۆناغی مه‌ككه و ئه‌و كاته‌ی كه پێغه‌مبه‌ر و موسوڵمانه‌كان له بارێكی لاواز و دۆخێكی ناسكدا بون و هیچ هێزێكیان نه‌بوه و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان له‌توانادا بوه كه لێبورده بن و نه‌رم بن و له‌وه زیاتریان پێ نه‌كراوه، ئه‌گه‌ر توند بن و ئارام نه‌گرن ڕه‌نگه به‌ته‌واوی له‌ناو بچن. به‌ڕونی له گوزارش و ده‌ربڕینی ئه‌و ده‌قانه‌دا حاڵه‌تێكی ترس و بێهیوایی و بێده‌سه‌ڵاتی هه‌ست پێ ده‌كه‌ین. له‌مه‌وه حاڵی ده‌بین كه ئه‌و ڕێنماییانه كاتی و قۆناغه‌كین و تایبه‌تن به چوارچێوه و مه‌رجه واقیعیه‌كانیانه‌وه و هه‌ر له‌ڕێوه چاوه‌ڕوان ده‌كرێت له قۆناغی جیاوازدا و له‌گه‌ڵ په‌یدابونی هێزدا بگۆڕێن به ڕێنمایی و فه‌رمانی جیاواز و نه‌بنه بنه‌مای هه‌میشه‌یی و مۆڕاڵی چه‌سپاو. هه‌ر بۆیه گه‌لێك له زانا ئایینیه‌كانی ئیسلام، به‌تایبه‌تی ئیبن ته‌یمییه، ئه‌و ده‌قانه‌یان به‌پێی چوارچێوه و كۆنتێكسته‌كانیان تایبه‌ت كردوه به حاڵه‌تێكه‌وه كه موسوڵمان له وڵاتێكدا بێت كه ئه‌م تێیدا لاواز و كه‌مینه بێت، له‌و كاته‌دا پێویسته هێور و ئارام بێت و كارێكی وانه‌كات كه (بێباوه‌ڕان) له‌خۆی بوروژێنێت و له‌ناو بچێت.. ئیبن ته‌یمییه ده‌ڵێت پێویسته له‌و حاڵه‌ته‌یشدا به‌دڵ و له ده‌رونی خۆیدا هه‌ر ڕقی لێیان بێت(!) به‌ڵام به ئاشكرا كارێك نه‌كات كه ببێته مایه‌ی له‌ناوچونی. ئێسته‌ش به‌گشتی له بیری ئیسلامیی نوێدا (به‌تایبه‌تی بیری ئیخوان موسلیمین)، ئه‌و بڕوایه هه‌یه كه ئه‌و ڕێنماییانه‌ی لێبوردن و نه‌رمی تایبه‌تن به قۆناغی بانگه‌وازه‌وه وه‌كو قۆناغی مه‌ككه له ئه‌زمونی ئیسلامیی یه‌كه‌مدا.. ئه‌مه‌ش مانای وایه گروپی ئیسلامی كاتێك هێزی په‌یدا كرد و ده‌سه‌ڵاتی هه‌بو ئیتر لێبورده و نه‌رم نابێت و ده‌قه‌كانی توندوتیژی ده‌خاته‌گه‌ڕ! له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هه‌ر مایه‌ی خۆشحاڵیه موسوڵمان له قۆناغی بانگه‌واز و ده‌ركه‌وتندا لێبورده بێت و وا بیر بكاته‌وه، به‌ڵام موسیبه‌ته‌كه ئه‌وه‌یه كه هه‌مو موسوڵمانێك و هه‌مو گروپێكی ئیسلامی به‌م شێوه‌یه‌ش بیر ناكاته‌وه! به‌ڵكو زۆربه‌یان وا بیر ده‌كه‌نه‌وه كه له دوای فه‌تحی مه‌ككه‌وه تا قیامه‌ت ته‌نها كار به بنه‌مای جیهاد ده‌كرێت!\n٢. هه‌ر بۆیه به‌عه‌مه‌لی دواتر ده‌قه قورئانیه‌كان و به‌دوایدا پراكتیسی ئیسلامی، دوابه‌دوای په‌یداكردنی هێز و ده‌سه‌ڵات، ئه‌و ڕێنماییانه‌یان گۆڕی به كۆمه‌ڵێك فه‌رمان و فێركاری بۆ كوشتار و كوشتنی (بێباوه‌ڕان)، به ڕاده‌یه‌ك كار بگاته ئه‌وه‌ی بڵێت له هه‌ر شوێنێك به‌ر ده‌ستتان كه‌وتن بیانكوژن (البقرة: ١٩١) (النساء: ٨٩، ٩١) (التوبة: ٥)، و به‌وردی ڕێنماییان بكات بۆ چۆنێتیی كوشتنیان: بده‌ن له گه‌ردنیان و زۆریان لـێ بكوژن و ئینجا ئه‌وانه‌ی تر دیل بكه‌ن (محمد: ٤)، هه‌روه‌ها: (فاضْرِبوا فوق الأعناق واضْرِبوا منهم كُلَّ بَنان) (الأنفال: ١٢) واته: (بده‌ن له ملیان [یان له سه‌ریان، یان له نێوانی ئێسكی مل و كاسه‌ی سه‌ریان] و بده‌ن له هه‌مو په‌ل‌وپۆ و ده‌ست‌وپلیان [بۆ ئه‌وه‌ی شمشێریان بۆ نه‌گیرێت و به‌رگرییان پێ نه‌كرێت]). و بگاته ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه بڵێت: نابێت ده‌ست بكه‌ن به دیل گرتن هه‌تا زۆریان لـێ نه‌كوژن! (الأنفال: ٦٧). هه‌روه‌ها ڕێنمایی ده‌دات كه توندوتیژ بن به‌رامبه‌ر بێباوه‌ڕان و زۆریان بۆ بهێنن: (التوبة: ٧٣، ١٢٣) (الفتح: ٢٩) (التحریم: ٩). هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: هێز ئاماده بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی دوژمنی خوا و دوژمنی خۆتانی پێ بترسێنن (الأنفال: ٦٠)، هه‌روه‌ها ده‌ڵێت ئێوه كوشتاریان بكه‌ن و خوایش ترس و تۆقین ده‌خاته دڵیانه‌وه: (آل عمران: ١٥١) (الأنفال: ١٢) (الأحزاب: ٢٦) (الحشر: ٢). به‌م شێوه‌یه به‌عه‌مه‌لی هه‌مو ڕێنماییه‌كانی لێبوردن و نه‌رمی و ئارامگرتن گۆڕان به ڕێنمایی كوشتن و توندوتیژی و ده‌ست وه‌شاندن. ئیتر پێغه‌مبه‌ر ته‌نها ئاگاداركه‌ره‌وه (نذير) ێك نه‌بو، به‌ڵكو سه‌ركرده‌یه‌كی سه‌ربازی بو كه ــ به‌پێی قورئان ــ بۆی نه‌بو دیلی زۆر بگرێت و كه‌م بكوژێت! (الأنفال: ٦٧)، به‌ته‌واوی ببوه (وه‌كیل) و (حه‌فيظ) و (موسه‌يطير) به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه.\n٣. هه‌ر بۆیه له عه‌قڵی ئیسلامیدا چه‌سپاوه كه ئه‌و ده‌قانه‌ی فه‌رمان ده‌كه‌ن به لێبورده‌یی و ئارامگرتن هه‌مویان به‌تاڵ كراونه‌ته‌وه (نه‌سخ كراون) به ئایه‌ته‌كانی كوشتار (قِتال) و به‌تایبه‌تی ئایه‌تی (التوبة: ٥) كه پێی ده‌وترێت (ئایه‌تی شمشێر) كه گوایه نزیكه‌ی (١٥٠) ئایه‌تی نه‌رمی و لێبوردنی به‌تاڵ كردوه‌ته‌وه! به‌م شێوه‌یه عه‌قڵی ئیسلامی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌قانه‌دا كردوه و ده‌یكات. هه‌رچه‌ند له سه‌رده‌می نوێدا هه‌ندێك زانا و توێژه‌ری ئایینی ده‌ركه‌وتون كه مه‌سه‌له‌ی (نه‌سخ) یان تاووتوێ كردوه، وه‌كو (دیهله‌وی) و (د. مصطفى أبو زيد) و (د. مسته‌فا زه‌ڵمی) [و كه‌سانی تریش]، كه مه‌ودای (نه‌سخ) یان ته‌سك كردوه‌ته‌وه و گه‌یشتونه‌ته ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه ئایه‌ته به‌تاڵكراوه‌كان له (٤ ــ ٦) ئایه‌ت زیاتر نین و هیچیشیان له‌و ئایه‌تانه نین كه ڕێنمایی لێبوردن و نه‌رمییان هه‌ڵ گرتوه و ئه‌مانه هیچیان به‌تاڵ نه‌كراونه‌ته‌وه ("د. مسته‌فا زه‌ڵمی " یش پێی وایه كه هیچ ده‌قێكی قورئان حوكمه‌كه‌ی به‌تاڵ نه‌كراوه‌ته‌وه). به‌ڵام هێشتا زۆربه‌ی موسوڵمانان سورن له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕ و شێوازی مامه‌ڵه‌یه‌ی له‌ڕابردودا هه‌بوه له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كاندا و، به‌تیۆری و به‌عه‌مه‌لی ئه‌و ده‌قانه‌یان به‌تاڵ كردوه‌ته‌وه.\n٤. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی ئه‌و ده‌قانه‌ی ڕێنمایی ده‌كه‌ن بۆ لێبوردن و ئارامگرتن، گوتارێكن ڕاسته‌وخۆ ئاڕاسته‌ی خودی پێغه‌مبه‌ر ده‌بن، مرۆڤی موسوڵمان لێره‌وه ئه‌و ده‌قانه زیاتر تایبه‌ت ده‌كات به ئه‌زمونی ئیسلامیی یه‌كه‌مه‌وه و به قۆناغی مه‌ككه‌وه له‌و ئه‌زمونه‌دا و ده‌یانبه‌ستێته‌وه به‌و شوێن و كاته تایبه‌تیه‌وه. له‌به‌رامبه‌ره‌وه زۆربه‌ی ده‌قه‌كانی فه‌رماندان به كوشتار و توندوتیژی به‌گشتی ئاڕاسته‌ی هه‌مو موسوڵمانان ده‌بن و كه‌مێكیان ڕاسته‌وخۆ خودی پێغه‌مبه‌ر ده‌دوێنن، چونكه ئه‌و فه‌رمانانه له بنه‌ڕه‌تدا ئاڕاسته‌ی كۆمه‌ڵێك (سه‌رباز) كراون كه‌له‌ژێر ئاڵای سه‌ركرده‌كه‌یاندا بجه‌نگن.\n٥. ئه‌گه‌ر چه‌ند ده‌قێك مه‌رجی ئه‌وه بۆ كوشتار و توندوتیژی دابنێن كه بێباوه‌ڕان ده‌ستپێشخه‌ر بن له جه‌نگدا (البقرة: ١٩٠) (التوبة: ٣٦) یان سته‌م له موسوڵمانان بكه‌ن (الحج: ٣٩) یان ئه‌شكه‌نجه‌یان بده‌ن له‌سه‌ر موسوڵمانێتی (البقرة: ١٩٣، الأنفال: ٣٩).. له به‌رامبه‌ردا دواتر كۆمه‌ڵێك ده‌قی تر ئه‌و مه‌رجانه‌یان به‌تاڵ كردوه‌ته‌وه، و به‌ڕه‌هایی فه‌رمان ده‌ده‌ن به كوشتاری بێباوه‌ڕان (له‌پێناوی خوادا) وه‌كو بنه‌مایه‌كی هه‌میشه‌یی و ڕه‌ها: (البقرة: ٢٤٤) (النساء: ٧٤ ــ ٧٦، ٨٤) (التوبة: ١٢ ــ ١٥، ١١١، ١٢٣)، كۆمه‌ڵێك ده‌قی تریش به‌ڕه‌هایی فه‌رمان ده‌ده‌ن به كوشتنی فره‌په‌رستان له هه‌ر شوێنێك به‌ر ده‌ست كه‌وتن: (البقرة: ١٩١) (النساء: ٨٩، ٩١) (التوبة: ٥) (الأحزاب: ٦١). هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ی لایه‌نێك كه ته‌نها ئایینیان جیاوازه و هیچ ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌یه‌كیان له‌گه‌ڵ هێزه ئیسلامیه‌كه‌دا نه‌بوه (كه یه‌هودی و مه‌سیحیه‌كانن) ده‌ڵێت كوشتاریان بكه‌ن تا به‌ده‌ستی خۆیان و به‌سه‌رشۆڕی سه‌رانه ده‌ده‌ن! (التوبة: ٢٩). هه‌روه‌ها به‌گشتی بنه‌مایه‌ك داده‌نێت بۆ توندبون و زبربون له‌گه‌ڵ مرۆڤی ناموسوڵمان: (التوبة: ٧٣، ١٢٣) (الفتح: ٢٩) (التحریم: ٩).\n٦. ئه‌گه‌ر هه‌ندێك ده‌ق بڕینی په‌یوه‌ندی و دۆستایه‌تی له‌گه‌ڵ بێباوه‌ڕدا تایبه‌ت بكه‌ن به‌و مه‌رجه‌وه كه ئه‌و بێباوه‌ڕانه ئه‌شكه‌نجه‌ی موسوڵمانه‌كانیان دابێت و له شار و زێدی خۆیان ده‌ریان كردبن و به‌رامبه‌ریان جه‌نگابن (وه‌كو ده‌قه‌كه‌ی: الممتحنة: ٨، ٩)؛ ئه‌وا له زۆر ده‌قی تردا (آل عمران: ٢٨، النساء: ٨٩، ١٣٩، ١٤٤، المائدة: ٥١، ٥٧) بابه‌تی به‌ریبون له بێباوه‌ڕان و قه‌ده‌غه‌بونی دۆستایه‌تییان (باوه‌ڕی وه‌لاء و به‌ڕاء)، به ڕه‌هایی دوپات كراوه‌ته‌وه و كراوه‌ته بنه‌مایه‌ك بۆ ڕاگه‌یاندنی دوژمنایه‌تی و بڕینی هه‌مو په‌یوه‌ندییه‌ك له‌نێوان موسوڵمانان و ئه‌وانی تردا، هه‌تاكو له ده‌قێكیاندا ده‌ڵێت باوك و براكانتان ئه‌گه‌ر بێباوه‌ڕییان هه‌ڵ بژارد له‌بریی باوه‌ڕهێنان ئێوه به دۆست و لایه‌نگری خۆتانیان مه‌زانن، ئیتر ئه‌وانه‌تان كه دۆستایه‌تییان ده‌كه‌ن سته‌مكارن و كاری نابه‌جێ ده‌كه‌ن (التوبة: ٢٣)، هه‌روه‌كو له ده‌قێكی تریشدا ناڕاسته‌وخۆ ئه‌وانه ته‌كفیر ده‌كات كه دۆستایه‌تیی بێباوه‌ڕان (له جوله‌كه و مه‌سیحیه‌كان) ده‌كه‌ن و ده‌ڵێت ئه‌وانه‌تان كه دۆستایه‌تییان ده‌كه‌ن له‌وانن و ده‌چنه ڕیزی ئه‌وان! (المائدة: ٥١).\n٧. ئه‌و ده‌قانه هه‌ندێكیان هه‌ر له سه‌ره‌تاوه سیفه‌تی قۆناغه‌كییان به‌ڕونی پێوه دیاره، بۆ نمونه ده‌ڵێن هه‌تا خوا ده‌رویه‌ك ده‌كاته‌وه! بۆ نمونه ده‌ڵێت: لێبوردنتان هه‌بێت و چاوپۆشی بكه‌ن، هه‌تا ئه‌و كاته‌ی خوا شتێك ده‌كات! (فاعفُوا واصفحوا حتى یأتی الله بأمره) (البقرة: ١٠٩). هه‌رچه‌ند زۆربه‌ی موفه‌سسیره‌کان ئه‌م (ئه‌مر) ه‌یان به "فه‌رماندان به کوشتاری (ئه‌هلی کیتاب) و ناچارکردنیان به سه‌رانه‌دان" لێک داوه‌ته‌وه، چونکه ده‌قه‌که له باسی خێڵه جوله‌که‌کاندایه..\n٨. ئه‌و ده‌قانه‌ی مه‌رجی ده‌ستپێشخه‌ریی بێباوه‌ڕان داده‌نێن، به ده‌ق و به‌عه‌مه‌لی به‌تاڵ كرانه‌وه، به‌و ده‌قانه‌ی كه به‌ڕه‌هایی ده‌ڵێت له هه‌ر شوێنێك به‌رده‌ست كه‌وتن بیانكوژن، به‌تایبه‌تی ئایه‌تی شمشێر (التوبة: ١٠٥).\nجگه له‌مانه‌ش، ده‌قه قورئانیه‌كانی لێبوردن و نه‌رمییش، ئه‌گه‌ر جوان لێیان ورد ببینه‌وه، ده‌بینین به‌ڕاستی بنه‌مایه‌كی چه‌سپاو دانانێن بۆ لێكبوردنی ئایینی و ئازادیی بیروباوه‌ڕ به‌گشتی، به‌ڵكو ئه‌و ده‌قانه خۆیشیان هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك گرفت و ئاڵۆزین و هه‌ندێك نیشانه و سه‌ره‌داو ده‌ده‌ن به‌ده‌سته‌وه كه مژده‌به‌خش نین و مایه‌ی خۆشحاڵی نین. بۆ نمونه:\n١. كاتێك له ئایینه‌كانی تر ده‌دوێت و له ده‌قی (البقرة: ٦٢) دا باس له‌وه ده‌كات كه شوێنكه‌وته‌ی ئایینه‌كانی تر سه‌رفرازن و لێیان قبوڵ ده‌كرێت، ده‌بینین ته‌نها باسی ئایینی (ئیسلامی) و (یه‌هودی) و (مه‌سیحی) و (صابیئی) ده‌كات، ئیتر ئاماژه ناكات بۆ ئایینه‌كانی تر، له‌مه‌وه دیاره ئه‌و ئایینانه‌ی كه دورن له ئایینه ئیبراهیمیه‌كانه‌وه، وه‌كو ئایینی زه‌رده‌شتی و ئێزدی و ئایینه‌كانی تر، ئه‌و لێبوردنه نایانگرێته‌وه.. به‌تایبه‌تی (ئایینه سروشتیه‌كان)، واته ئه‌وانه‌ی گوتاری یه‌كتاپه‌رستی به (فره‌په‌رستی) ناوزه‌دیان ده‌كات و زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری ئایینه‌كانی جیهان پێك ده‌هێنن، ئه‌وانه به هیچ شێوه‌یه‌ك قورئان سازشیان له‌گه‌ڵ ناكات و به هیچ شێوه‌یه‌ك قورئان بوارێكی بۆ نه‌هێشتونه‌ته‌وه. جا ئه‌گه‌ر مرۆڤێك هیچ ئایینێكی نه‌بێت؛ ئه‌وه هه‌ر له قاموسی قورئاندا نیه!\n٢. جگه له‌وه‌ش هه‌ر له‌و ده‌قه‌دا (البقرة: ٦٢)، مه‌رجی ئه‌وه داده‌نێت كه ئه‌و (یه‌هودی و مه‌سیحی و صابیئی) یانه ده‌بێت باوه‌ڕیان به خوا و ڕۆژی دوایی هه‌بێت و كاری چاكه بكه‌ن: (مَن آمَنَ بالله واليومِ الآخِر وعَمِل صالحا).. ئه‌م مه‌رجه بێ مه‌ڵامه‌ت نیه و ده‌بێته بنه‌مایه‌ك بۆ بیانوگرتن له شوێنكه‌وته‌ی ئه‌و ئایینانه به‌و بیانوه‌ی كه وازیان له ئایینه‌كه‌یان هێناوه (به‌تایبه‌تی كه ئه‌و پێناسه‌یه‌ی له ئیسلامدا هه‌یه بۆ ئایینی ـ بۆ نمونه ـ یه‌هودی و مه‌سیحی جیاوازه له‌وه‌ی لای خۆیان هه‌یه، به‌م شێوه‌یه موسوڵمان به‌ئاسانی ده‌توانێت یه‌هودی و مه‌سیحیه‌كان تاوانبار بكات به‌وه‌ی وازیان له ئایینی یه‌هودیی ڕاسته‌قینه و مه‌سیحیی ڕاسته‌قینه هێناوه). هه‌ر بۆیه له ده‌قێكی تردا كه ئه‌و ده‌قه‌ی پێشوی پێ هه‌ڵ ده‌وه‌شێنێته‌وه ده‌قاوده‌ق ئه‌م مه‌رجه به‌كارده‌هێنێته‌وه و ده‌ڵێت ئه‌و یه‌هودی و مه‌سیحیانه‌ی (باوه‌ڕیان به خوا و ڕۆژی دوایی نیه و كاری خراپ و قه‌ده‌غه ئه‌نجام ده‌ده‌ن) ئه‌وانه كوشتاریان له‌گه‌ڵ بكه‌ن هه‌تا به‌ده‌ستی خۆیان سه‌رانه ده‌ده‌ن به سه‌رشۆڕی (التوبة: ٢٩).\n٣. ئه‌و ده‌قه قورئانیانه‌ی كه به‌ڕواڵه‌ت بنه‌مایه‌ك داده‌نێن بۆ ئازادیی بیروباوه‌ڕ، ئه‌گه‌ر به‌وردی لێیان بڕوانین؛ ده‌بینین له ڕاستیدا ئامانجیان بنه‌مای (ئازادیی بیروباوه‌ڕ) نیه به‌و شێوه‌یه‌ی ئێمه چاوه‌ڕوانیی ده‌كه‌ین.. بۆ نمونه، كاتێك ده‌ڵێت: (فمَنْ شاء فلْيُؤمِن ومَن شاء فلْيَكْفُر) (الكهف: ٢٩) واته: (جا هه‌ر كه‌س ویستی [باوه‌ڕ بهێنێت] با باوه‌ڕ بهێنێت و هه‌ر كه‌سیش ویستی [باوه‌ڕ نه‌هێنێت] با باوه‌ڕ نه‌هێنێت)، ئه‌گه‌ر جوان له‌م ده‌قه ورد ببینه‌وه ده‌بینین له ڕاستیدا ده‌یه‌وێت بڵێت ئه‌و پێویستیی به باوه‌ڕی خه‌ڵك نیه و منه‌تباری ئه‌وان نیه و، ده‌یه‌وێت بڵێت: خه‌ڵك كه‌یفی خۆیانه باوه‌ڕ ده‌هێنن یان نا، وه‌كو ئه‌وه وایه بڵێت (چاویان ده‌ر ده‌هات! خۆیان زه‌ره‌ر ده‌كه‌ن!).. ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش باوه‌ڕی به‌م لێكدانه‌وه‌یه نیه با سه‌رجه‌می ده‌قه‌كه بخوێنێته‌وه كه ده‌ڵێت: (وقل: الحقُّ من ربكم، فمن شاء؛ فليؤمن، ومن شاء؛ فليكفر، إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها، وإن يستغيثوا؛ يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه..) (الكهف: ٢٩)، واته: (وبڵـێ: ڕاستی له په‌روه‌ردگاری خۆتانه‌وه‌یه، جا هه‌ر كه‌س ویستی [باوه‌ڕ بهێنێت] با باوه‌ڕ بهێنێت و هه‌ر كه‌سیش ویستی [باوه‌ڕ نه‌هێنێت] با باوه‌ڕ نه‌هێنێت، ئێمه ئاگرێكمان بۆ سته‌مكاران [مه‌به‌ستی ئه‌وانه‌یه كه باوه‌ڕی پێ ناهێنن] ئاماده كردوه كه چوارده‌وره‌یان ده‌دات، ئه‌گه‌ر هاواریش بكه‌ن و داوای ئاو بكه‌ن ئاوێكیان ده‌درێتێ وه‌كو ڕۆنی قرچاو كه ده‌م‌وچاو ده‌برژێنێت..)! كه‌واته ده‌قی (فمَنْ شاء فلْيُؤمِن ومَن شاء فلْيَكْفُر) كه زۆر موسوڵمان خۆیی پێوه با ده‌دات و پێی وایه بنچینه‌یه‌كه بۆ بنه‌مای ئازادیی بیروباوه‌ڕ، له ڕاستیدا هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته له هه‌ر كه‌سێك باوه‌ڕ نه‌هێنێت! به‌ڵام فێڵه‌كه‌یان ئه‌وه‌یه ده‌چن ته‌نها ڕسته‌یه‌ك له ده‌قه‌كه ده‌هێننه ده‌ره‌وه و ته‌نها ئه‌و ڕسته‌یه‌مان پێشان ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی واتای ڕاسته‌قینه‌ی ده‌قه‌كه ده‌رنه‌كه‌وێت.\n٤. ده‌قی (لا إكراه في الدين) (البقرة: ٢٥٦)، كه زۆر جار ده‌كرێته بنه‌مای ئازادیی باوه‌ڕ، ئه‌میش هیچ ئاسۆیه‌كی ڕونمان پێشان نادات: پێش هه‌مو شتێك به‌پێی كه‌له‌پوری ئیسلامی و بڕوای زۆرێك به‌تاڵ كراوه‌ته‌وه به ئایه‌ته‌كانی (التوبة: ٧٣، ١٢٣، التحریم: ٩، الفتح: ١٦) كه فه‌رمان ده‌كه‌ن به كوشتاری بێباوه‌ڕان و توندبون به‌رامبه‌ریان و به‌رامبه‌ر دوڕوان و زۆركردن لێیان. به‌پێی بڕوایه‌كی تریش، بۆ نمونه لای ئیبن جه‌ریری طه‌به‌ری، ده‌قی (لا إكراه في الدين) ته‌نها ئه‌هلی كیتاب واته یه‌هودی و مه‌سیحیه‌كان ده‌گرێته‌وه، ئیتر فره‌په‌رست و كه‌سی بێباوه‌ڕ و بێئایین هه‌مویان زۆریان لـێ ده‌كرێت تا موسوڵمان ده‌بن یان كوشتاریان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت! به‌م پێیه ئایه‌ته‌كه به‌تاڵ نه‌كراوه‌ته‌وه به‌ڵام ئیتر مایه‌ی دڵخۆشی نیه چونكه ته‌نها ده‌یه‌وێت بڵێت كاتێك یه‌هودی و مه‌سیحیه‌كان سه‌رانه‌یان دا و سه‌رشۆڕییان قبوڵ كرد ئیتر زۆریان لـێ مه‌كه‌ن بۆ موسوڵمانبون! لێكدانه‌وه‌یه‌كی تریش (بۆ نمونه لای ئیبن ئه‌نباری و زۆری تریش)، ده‌ڵێت: ده‌قه‌كه مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه كه باوه‌ڕ شتێكی ناخه‌كیه و له دڵدایه و به زۆر دروست نابێت، ئه‌م واتایه‌ش هیچ ڕێنوماییه‌كی لێبوردانه‌ی تێدا نیه، چونكه ده‌یه‌وێت بڵێت: ئه‌گه‌ر چی ئێوه‌ی موسوڵمان به‌زۆر خه‌ڵك ملكه‌چی ئیسلام بكه‌ن و ئیسلام بچه‌سپێنن، هێشتا ناتوانن باوه‌ڕ به‌زۆر بسه‌پێنن چونكه باوه‌ڕ له دڵدایه و كه‌سیش نازانێت و ناتوانێت زۆركاری له‌گه‌ڵ بڕوای ناو دڵدا بكات. ئه‌و لێكدانه‌وه‌یه‌ش كه خۆم په‌سه‌ندی ده‌كه‌م و له سه‌رجه‌می ده‌قه‌كه‌وه دیاره و له‌نێو زانا ئایینیه هاوچه‌رخه‌كانیشدا (محمد بن صالح العثيمين) په‌سه‌ندی ده‌كات، ئه‌وه‌یه كه ده‌قه‌كه ده‌یه‌وێت بڵێت ئیسلام ئایینێكی به‌هێز و بڕواپێكه‌ره‌وه و خه‌ڵك بۆ خۆیان كه‌مه‌ندكێشی ده‌بن و خۆیان و به ئاره‌زوی خۆیان ڕوی تێ ده‌كه‌ن، چونكه هه‌ق و ناهه‌قیان بۆ ڕون بوه‌ته‌وه و ئیتر خه‌ڵك به خواست و ویست و عه‌قڵ و ویژدانی خۆیان هه‌ق هه‌ڵ ده‌بژێرن، نه‌ك ئه‌وه‌ی كه زۆردارییه‌ك له ئارادا بێت.. ئه‌گه‌ر سه‌رجه‌می ده‌قه‌كه بخوێنینه‌وه به ڕونی ئه‌م واتایه‌ی تێدا ده‌بینینه‌وه: (لا إكراه في الدين: قد تبين الرشد من الغي، فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله؛ فقد استمسك بالعروة الوثقى..) (البقرة: ٢٥٦)، واته: (زۆرلێكردن له‌سه‌ر ئایین، له ئارادا نیه، هه‌ق و ناهه‌ق جیابونه‌ته‌وه، جا هه‌ر كه‌س باوه‌ڕی به بته‌كان نه‌ما و باوه‌ڕی به خوا هێنا؛ ئه‌وه ده‌ستی گرتوه به قوڵفه هه‌ره قاییمه‌كه‌وه..). ڕسته‌ی (هه‌ق و ناهه‌ق جیابونه‌ته‌وه) (قد تبين الرشد من الغي)، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕسته‌یه‌كی ده‌ستپێكه‌ره‌وه (استئنافي) ـه، بۆیه وه‌كو لێكدانه‌وه‌ی ڕسته‌ی پێشو (لا إكراه في الدين) وایه، بۆیه واتای ده‌قه‌كه ئه‌وه‌یه كه ئایینی ڕاست و ئایینی ناڕاست له‌به‌ر چاوی خه‌ڵكدا جیابونه‌ته‌وه و ئیتر خه‌ڵك بۆ خۆیان ئایینی ڕاست هه‌ڵ ده‌بژێرن نه‌ك زۆرلێكردنێك له ئارادا بێت. ئه‌مه‌یه مه‌به‌سته‌كه، نه‌ك ئه‌وه‌ی قورئان بیه‌وێت به موسوڵمانه‌كان بڵێت هیچ هێزێك به‌كار مه‌هێنن بۆ چه‌سپاندنی ئیسلام یان بڵێت به‌رامبه‌ر ناموسوڵمانه‌كان هیچ توندی و زۆركارییه‌ك مه‌نوێنن، به هیچ شێوه‌یه‌ك ناگونجێت قورئان قسه‌ی وا بكات، چونكه ده‌یان ده‌قی قورئانیی تر هه‌ن كه ده‌ڵێن هێز به‌كار بهێنن و توند بن به‌رامبه‌ر بێباوه‌ڕه‌كان. ئایینێك كه به زۆرینه‌ی ده‌نگی شوێنكه‌وتوانی بڕوای وا بێت كه كه‌سێك له ئایین هه‌ڵ گه‌ڕێته‌وه و باوه‌ڕی به ئیسلام نه‌مێنێت ده‌بێت بكوژرێت؛ ناگونجێت له هه‌مان كاتدا بڵێت نابێت زۆر له كه‌س بكرێت بۆ باوه‌ڕهێنان!\nده‌مه‌وێت ئاماژه بۆ ئه‌وه‌ش بكه‌م كه ده‌سته‌واژه‌ی (في الدين) له ڕسته‌ی (لا إكراه في الدين) دا، مه‌به‌ست لێی (له ئاییندا) نیه، واته (في) لێره‌دا به واتای (له) نیه، به‌ڵكو به واتای (له‌سه‌ر) یاخود (به‌بۆنه‌ی..ـه‌وه) یاخود (له‌پێناوی..دا) یان (له ڕێگای..دا) یه.. واته: (لا إكراه في الدين) واتاكه‌ی ئه‌وه نیه (زۆرلێكردن له ئاییندا نیه)، به‌ڵكو واتاكه‌ی ئه‌وه‌یه (زۆرلێكردن له‌سه‌ر ئایین، نیه) یاخود (زۆرلێكردن له ڕێگای ئاییندا، له ئارادا نیه). ئه‌مه بۆیه ده‌ڵێم چونكه زۆر كه‌س به‌و شێوه‌یه هه‌ڵه‌یه ڕسته‌كه ڕاڤه ده‌كات، كه ئه‌وه نه‌زانینی زمان و شێوازی عه‌ره‌بیه و لاوازیی چێژی ده‌قه. شایه‌نی ئاماژه‌یه كه زۆربه‌ی وه‌رگێڕه ئینگلیزیه‌كانی قورئان كه‌وتونه‌ته ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌وه:\nـ (یوسف علی) Yusuf Ali، نوسیویه‌تی:\nبه هه‌مان شێوه رۆدوێڵ J. M. Rodwell یش، كه نوسیویه‌تی:\nـ پیكتاڵ Pickthal، و موحه‌ممه‌د حه‌بیب شاكیر M. H. Shakir، نوسیویانه:\nـ جۆرج سال George Sale، نوسیویه‌تی:\nـ ته‌قی عوسمانی Taqi Usmani، نوسیویه‌تی:\n٥. هه‌مو ئه‌و ده‌قانه‌ی كه ده‌ڵێن (ڕویان لـێ وه‌رگێڕه) و (ئه‌وه‌نده خۆت ماندو مه‌كه پێیانه‌وه) و (تۆ چاودێر و به‌رپرس نیت به‌سه‌ریانه‌وه)، ئه‌م ده‌قانه هیچیان مژده‌یه‌كی خۆشیان پێ نیه بۆ مامه‌ڵه‌ی نێوان موسوڵمان و ناموسوڵمان، چونكه ئه‌و ده‌قانه هه‌مویان ڕوبه‌ڕوی پێغه‌مبه‌ر وتراون، ئه‌و كاتانه‌ی بانگه‌وازی ده‌كرد و له پاڵپشت و لایه‌نگر ده‌گه‌ڕا و له‌دوی كه‌سانێك ده‌گه‌ڕا كه پێی بڵێن (ڕاست ده‌كه‌یت) و له‌و پێناوه‌دا توشی ناڕه‌حه‌تی ده‌هات و ماندو ده‌بو.. ئه‌م ده‌قانه‌ش ده‌ڵێن (گوێ مه‌ده‌ره شێوازی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌وان) و (ئه‌وه‌نده خۆت ماندو مه‌كه و كه‌یفی خۆیانه، خۆیان زه‌ره‌ر ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر باوه‌ڕت پێ نه‌هێنن) و (تۆ ته‌نها قسه‌كانیان پێ بگه‌یه‌نه و به‌رپرس نیت له‌وه‌ی ئه‌وان باوه‌ڕ ده‌كه‌ن یان نا).. واته ئه‌م ده‌قانه هه‌مویان دڵدانه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر بون و بۆ سوككردنی په‌ستان بون له‌سه‌ر ده‌رون و وره‌ی پێغه‌مبه‌ر، و پێی ده‌ڵێن (ئه‌وه‌نده خۆت ماندو مه‌كه و ئه‌وه‌نده چاوه‌ڕێی باوه‌ڕهێنان و به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی ئه‌وان مه‌كه و له‌پێناوی ئه‌واندا خۆت مه‌كوژه).. دیاره موحه‌ممه‌د به‌م شێوازه تیماری باری ناله‌باری ده‌رونی خۆی كردوه كاتێك بێهیوا بوه و په‌ستانێكی زۆر له‌سه‌ر باری ده‌رونی و وزه و توانای به‌رگه‌گرتنی دروست بوه.. بۆیه ده‌ڵێم ئه‌و ده‌قه قورئانیانه له‌ڕاستیدا بنه‌مایه‌كیان دانه‌ناوه بۆ ئازادیی بیروباوه‌ڕ و نایانه‌وێت به موسوڵمانه‌كان بڵێن كارتان به كه‌س نه‌بێت و واز له خه‌ڵك و باوه‌ڕی خۆیان بهێنن، به‌ڵكو (وه‌كو مۆنۆلۆگێك) ده‌یانه‌وێت به موحه‌ممه‌د بڵێن تۆ بیرۆكه‌ی خۆت بگه‌یه‌نه و له‌پێناوی ئه‌واندا خۆت له‌ناو مه‌به. ده‌بێت هه‌مو كاتێك ئاگاییمان له‌وه هه‌بێت كه ده‌قه قورئانیه‌كان زۆر په‌یوه‌ستن به باری ده‌رونیی پێغه‌مبه‌ره‌وه، قورئانیش بۆ خۆی ده‌ڵێت: (.. لنثبّت به فؤادك، ورتلناه ترتيلا) (الفرقان: ٣٢).\n٦. ئه‌و ده‌قه قورئانیانه‌ی كه ڕێنومایی ده‌ده‌ن به (ئارامگرتن) و به‌رگه‌گرتنی ناڕه‌حه‌تی و شێوازی ناله‌باری مامه‌ڵه و به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی خه‌ڵك، جگه له‌وه‌ی كه هه‌مویان ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ قۆناغی بانگه‌واز له مه‌ككه، جگه‌له‌وه‌ش كه لێیان ورد ده‌بینه‌وه ده‌بینین هه‌مویان ته‌نها ڕێنوماییه‌كن بۆ پێغه‌مبه‌ر (و موسوڵمان) كه چه‌سپاو بێت له‌سه‌ر بنه‌مای خۆی و، دان به‌خۆیدا بگرێت و ناڕه‌حه‌تیه‌كان وای لـێ نه‌كات له ئاڕاسته‌كه‌ی خۆی لا بدات یان سازش بكات.. بۆ نمونه: سه‌رنجی ئه‌م ده‌قه بده: (فاصبر لحكم ربك، ولا تطع منهم آثما أو كفورا) (الإنسان: ٢٤). گه‌لێكیشیان مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه ئێوه ئارام بگرن تا خوا به‌ڵێنی خۆی ده‌باته سه‌ر و تۆڵه‌یان لـێ ده‌كاته‌وه و ده‌رو له ئێوه ده‌كاته‌وه، بۆ نمونه: (وإن كان طائفة منكم آمنوا بالذي أرسلت به وطائفة لم يؤمنوا فاصبروا حتى يحكم الله بيننا وهو خير الحاكمين) (الأعراف: ٨٧)، (واتبع ما يوحى إليك واصبر حتى يحكم الله وهو خير الحاكمين) (يونس: ١٠٩)، (تلك من أنباء الغيب نوحيها إليك ما كنت تعلمها أنت ولا قومك من قبل هـذا فاصبر إن العاقبة للمتقين) (هود: ٤٩)، (فاصبر إن وعد الله حق ولا يستخفنك الذين لا يوقنون) (الروم: ٦٠)، (فاصبر إن وعد الله حق واستغفر لذنبك وسبح بحمد ربك بالعشي والإبكار) (غافر: ٥٥)، (فاصبر إن وعد الله حق فإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا يرجعون) (غافر: ٧٧)، (فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل، ولا تستعجل لهم. كأنهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا إلا ساعة من نهار. بلاغ، فهل يهلك إلا القوم الفاسقون؟) (الأحقاف: ٣٥). لێره‌وه تێ ده‌گه‌ین ئه‌و ده‌قانه‌ش كه ڕێنومایی ئارامگرتن ده‌ده‌ن به موسوڵمان ته‌نها دوپاتكردنه‌وی دامه‌زراوی و چه‌سپاوین له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕ و رێنومایین بۆ چاوه‌ڕوانیكردنی به‌ڵێنی خوا به له‌ناوبردنی بێباوه‌ڕان و سه‌رخستنی باوه‌ڕداران، ئیتر نابنه بنه‌مایه‌ك بۆ پێكه‌وه‌ژیان و یه‌كترقبوڵكردن و قبوڵكردنی جیاوازی و فره‌یی..\nبه‌م شێوه‌یه و له كۆتاییدا ده‌گه‌ینه ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه ده‌قه ئیسلامیه‌كانی لێكبوردن و نه‌رم‌ونیانی، له ڕاستیدا هیچ دژایه‌تی و پێچه‌وانه‌ییه‌كیان له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كانی فه‌رمان به كوشتار و توندوتیژیدا نیه: دو قۆناغ له كاری ئیسلامیی پێغه‌مبه‌ر و موسوڵمانه یه‌كه‌مینه‌كان دو جۆر ڕێنومایی قۆناغه‌كییان هێناوه‌ته كایه، كه قۆناغی یه‌كه‌م ته‌نها قۆناغێكی سه‌ره‌تاییه و ڕاسته‌وخۆ ده‌گوازێته‌وه بۆ قۆناغی دوه‌م كه قۆناغی هێز و به‌كارهێنانی هێز و توندوتیژیه. قۆناغی یه‌كه‌م پێویسته بۆ دامه‌زران و خۆجێكردنه‌وه و قایمكردنی جێپێ، له قۆناغی دوه‌میشدا به هێز پارێزگاری ده‌كرێت له‌و جێپێیه‌ی قایم كراوه و له‌و ده‌ستكه‌وته‌ی به‌ده‌ست هێنراوه.. هه‌ر له قۆناغی یه‌كه‌مدا هه‌ندێك ده‌قی قورئانی هاتونه‌ته كایه كه ئاوڕشێنی دڵی موحه‌ممه‌د (وموسوڵمان) ده‌كه‌ن (واته به هه‌ر دو شێوازی مۆنۆلۆگ و دیالۆگ) و هه‌وڵ ده‌ده‌ن په‌ستانی قورسی سه‌ر باری ده‌رونیی بانگخواز كه‌م بكه‌نه‌وه و كارێك بكه‌ن بانگخواز نه‌كه‌وێت و ملكه‌چی ئاسته‌نگ و ته‌حه‌ددیه‌كان نه‌بێت و هیوایه‌كی گه‌وره‌ی به دواڕۆژ هه‌بێت، و له هه‌مان كاتیشدا بێمنه‌ت بێت له خه‌ڵك و پێیان بڵێت (كه‌یفی خۆتانه باوه‌ڕم پێ ده‌هێنن یان نا، خۆتان زه‌ره‌ر ده‌كه‌ن، ئاگر چاوه‌ڕێتانه!)، ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌ی وره‌به‌رز بێت و له ئاسته‌نگ و كورتهێنانه‌كاندا وره‌ی نه‌ڕوخێت. له كۆتاییشدا كه كار ده‌گاته چه‌سپانی بانگه‌واز و بونی به واقیعێك له نیمچه‌دورگه‌كه‌دا، ئه‌وه‌ش دوای ئه‌وه‌ی شه‌ڕوشۆرێكی زۆر كرا و خێڵه‌كان چاوترسێن كران و (هێز) ه ئیسلامیه‌كه بو به (ئه‌مری واقیع)، ئیتر خێڵه‌كان ته‌سلیمی (هێزی نوێ) و (كوێخای نوێ) ده‌بن..؛ ئه‌و كاته ده‌ڵێت (هه‌ق و ناهه‌ق جیابونه‌ته‌وه و خه‌ڵك بۆ خۆیان هه‌ق هه‌ڵ ده‌بژێرن). هه‌مو هێزێكیش هه‌ر وا ده‌ست پێ ده‌كات و له كۆتاییشدا هه‌ر وا ده‌ڵێت.. ئه‌مێریكایش، دوای تاقیكردنه‌وه‌ی هێزی ئه‌تۆمی له‌سه‌ر مرۆڤ و دوای به‌كارهێنان و بردنه‌ده‌ره‌وه‌ی سوپا زیاد له (٧٠) جار له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا؛ بانگه‌شه ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵك بۆ خۆیان دیمۆكراسیی ئه‌مێریكاییان ده‌وێت!


ئه‌مریكا له یه‌په‌گه سوپایێکی ڕێکخراو دروست ده‌کات\n23:34 PM IRAQ\nهه‌واڵده‌ریی ئانادۆڵوی تورکیا ئیدعا ده‌کات؛\nبه‌شی سووریا- ئه‌مریکا له ئه‌ندامانی YPG هێزێکی تایبه‌تی دژه‌تیرۆر بۆ ڕێگری له چالاکیی دووباره‌ی داعش پێک ده‌هێنێت که ئه‌و سوپایه ناوی "سوپای باکوور" ده‌بێت.\nبه‌پێی هه‌واڵی کوردپرێس، هه‌واڵده‌ریی ئانادۆڵوی تورکیا ئیدعا ده‌کات ئه‌مریكا خه‌ریکه مه‌شق و ڕاهێنانی سه‌ربازیی نوێ ده‌دات به کوردی سووریا بۆ ئه‌وه‌ی سوپایێکی نوێ پێک بهێنێت که ئه‌ندامانی له هێزه‌کانی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) و یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل (YPG) پێک دێت.\nبه گوێره‌ی ئه‌و زانیارییه‌ی ئاژانسی ئانادۆڵو له سه‌رچاوه باوه‌ڕپێكراوه‌كانی ناوخۆیی ده‌ستی كه‌وتوووه، ئه‌و مه‌شق و ڕاهێنانه‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگریی ئه‌مریكا، ده‌زگای هه‌واڵگریی سی ئای ئه‌ی و په‌یه‌ده به 400 ئه‌ندامی یه‌په‌گه‌یان كردووه، ته‌واو بوووه. ئه‌و 400 ئه‌ندامه‌ی یه‌په‌گه له نزیک به‌نداوی تشرینی سه‌ر ڕووباری فورات و كه‌مپی سه‌باحولخه‌یری باشووری حه‌سه‌كه مه‌شقیان پێكراوه.\nدوای ئه‌وه‌ی جه‌نه‌راڵ جۆزێف ڤۆتیل فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی ناوه‌ندیی ئه‌مریكا له 22ی دیسێمبێری 2017دا ئاماژه‌ی به‌وه كرد كه بۆ به‌رگرتن له زیندوو بوونه‌وه‌ی داعش له سووریا یه‌كه‌كانی به‌رگریی سنوور داده‌مه‌زرێنن یه‌كه‌م هه‌نگاو گیرایه به‌ر. پنتاگۆن و سی ئای ئه‌ی له‌و به‌رنامه‌یه‌دا په‌ره به یه‌كه‌كانی دژه تیرۆر به ناوی YAT و هێزی تایبه‌تی به ناو HAT ده‌ده‌ن كه په‌یه‌ده له 2014 دایمه‌زراندن و ئه‌و 400 كه‌سه‌ی مه‌شقی تایبه‌تیان وه‌رگرتوووه په‌یوه‌ندییان كرد به پێكهاته‌كانی YAT و HAT. ئه‌مریكا كه له ئه‌یپڕێڵی 2016ه‌وه چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی ده‌داته په‌یه‌ده، هاوكات پاڵپشتیی ته‌كنه‌لۆجیاشی زیاد ده‌كات. سی ئای ئه‌ی و پنتاگۆن بۆ ئه‌و پێكهاته نوێیه دوایین پێداویستیی ته‌كنه‌لۆجیای بێ ته‌ل، ویستگه‌ی گوێگرتن و هێمای هه‌واڵگری بۆ په‌یه‌ده ده‌گوازێته‌وه.\nYPG ئه‌و که‌تیبه‌یه به "سوپای باکوور" ناو لێده‌بات.\nئانادۆڵو ئیدعا ده‌کات: "ئه‌ندامه‌کانی ئه‌و سوپایه به چه‌شنێک ئاماده ده‌کرێن که ئاماده‌ی جه‌نگ بن له‌گه‌ڵ سوپایێکی ڕێکخراوه‌دا و به‌و چه‌شنه ئه‌مه ده‌بێته دوایین هه‌نگاو تاکوو سوپای باکوور ببێته سوپایێکی ڕێکخراوه."\nیه‌که‌م جار سوپای باکوور که له لایه‌ن ئه‌مریکاوه له حه‌له‌ب و باشووری حه‌سه‌که مه‌شقیان پێکرابوو له قۆناغی یه‌که‌مدا ده‌چنه ئه‌و ناوچانه‌ی له‌لایه‌ن رێکخراوه‌که‌وه کۆنترۆڵ کراوه هاوکات له‌گه‌ڵ رژێمدا سنووریان هه‌یه له‌وانه کۆبانی، گرێ سپی، سرێکانی و مالیکیه.\nشایانی باسه؛ سه‌رچاوه‌کانی ناوچه‌که ئاماژه به‌وه ده‌که‌ن ده‌سته‌واژه‌ی باکوور بۆ سوپاکه به مه‌به‌ست هه‌ڵبژێردراوه که ئه‌گه‌ری دانوستان هه‌یه له‌گه‌ڵ رژێمی داهاتوودا بۆ پاراستنی ناوچه‌ی ئۆتۆنۆمی.


شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا – پەڕە 16 – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەداپەڕە 16\nشەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا\nمحەمەد شێخ عەبدولكەریم سۆڵەیی\nدووەم/ لەدوای راپەڕین و سەردەمی حكومەتی هەرێمدا\n1.لەساڵی(2007)دا كتێبیی (ئارام و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕیی كورد) كە لەنووسینی(م.ش.ع) سۆڵەیی بووە بڵاوكراوەتەوە.\n2.لەساڵی 2012 لەساڵیادی سی و چوار ساڵەیدا(وەزیرە جەلال)ی خوشكی خەمخۆری لەدووتوێی كتێبێكدا (بەشی یەكەمی لەهەڵبژاردەیەك لەنووسینەكانی شەهید ئارامی) چاپ و بڵاوكردووەتەوە.\n3.لەساڵی 2013دا لەساڵیادی سی و پێنج ساڵەیدا (خاتوو وەزیرە جەلال) خوشكی هەموو ئەو هۆنراوانەی من لەكتێبەكەمدا بڵاومكردبوونەوە لەگەڵ چەند هۆنراوەی تردا لەنامیلكەیەكدا بەناونیشانی (شەهید ئارام لەشیعری شاعیراندا) چاپ و بڵاوكردووەتەوە.\n4.لەساڵی 2013دا و لەساڵیادی سی و پێنج ساڵەیدا (ئازاد محەمەد) دیدارە رۆژنامەوانییەكەی بەناونیشنای (بیرەوەری حەوت ساڵەی شەهید بوونی ئارام و راستی بۆچوونەكان)ی لەنامیلكەیەكدا، لەگەڵ پێشەكییەكی(11) لاپەڕەییدا كە لە 8/12/2012دا نووسیوێتی لەگەڵ هەموو ئەو نووسینانەی لەكاتی خۆیدا و لەساڵی (1985)دا لەنامیلكەیەكدا بڵاوكردووەتەوە. واتە ئەم بابەتەش دووجار بڵاوكراوەتەوە.\n5.لەساڵی (2015) یوسف محەمەد كتێبێكی بەناونیشانی(ئارام شەهیدێك لەبناری كەڵەویدا) بڵاوكردووەتەوە.\nهەڵسەنگاندنی كتێبیی(ئارام شەهیدێك لەبناری كەڵەویدا)\nئەم كتێبە لەساڵی (2015)دا لەیادی (37) ساڵەی شەهید كردنی(ئارام) دا لەلایەن (یوسف محەمەد بەرزنجی) بە هاوكاری كاك مەلا بەختیار چاپكراوە و بڵاوكراوەتەوە، من كتێبەكەم لەكتێبخانەی سلێمانی بەرچاوكەوت كڕیم و كە چوومە ماڵەوە دەستم بەخوێندنەوەی كرد. ناچاربووم هەڵوەستەیەك لەسەر كتێبەكە بكەم… بەمەبەستی بابەتەكانی لەخوێندنەوەی بابەتێكدا بەناونیشانی(2-3) بیرەوەرییەكانی( حەمە سەعید لەگەڵ شەهید ئارام) بەتەلەفون لەگەڵ كاك حەمە سەعید قسەم كرد و باسی ئەو بیرەوەرییەم بۆ كرد كە لەكتێبێكی وادا بڵاوكراوەتەوە، وتی نە ئەو كتێبەم بینیوە نە ئەو كەسەش دەناسم و نەهاتوە بۆلام نەچاوپێكەوتنم لەگەڵدا كردووە، وە وتی من بۆ كتێبەكەی تۆ كە خەریكی بوویت و چاپت كرد و بڵاوتكردوەتەوە قسەم كردووە.. ئیتر من بێدەنگ بووم و وازم لێهێنا، بەئومێدی ئەوەی نووسەرێ، رۆژنامەنووسێ، هاوڕێییەكی شەهید ئارام هەڵبداتێ و بێتە جواب. بۆ ویژدان بەراوردێ لەنێوانی ئەو كتێبەو كتێبەكەی مندا، بكات، بەداخەوە لەو هەموو نووسەرو رۆژنامە نووسە كەسێك نەبوو خۆی لەقەرەی بدات. هەر لەساڵی بڵاوبوونەوەی كتێبەكەدا بەڕێكەوت لەبەردەم كتێبخانەی سلێمانیدا یوسف خۆی پێناساندم.. منیش لەبارەی كتێبەكەیەوە هەندێك قسەم لەگەڵدا كرد، هەستم كرد پێی ناخۆشە،…\nبێدەنگیم هەڵبژارد لەو ساڵەوە تا مانگی( 12/2018(یوسف) خاوەنی ئەرشیفی فكری شاسوارەو من و خەڵكانیتریش كەسانێكی وەك كەڕەی شەربەت,.\nرۆژی(21-22/12/2018) لەژمارەی هەینی- شەممەی رۆژنامەی كوردستانی نوێدا ژمارە(7747) وتارێك لە لاپەڕە(12-13)دا بینی بەناونیشانی، (كۆمەڵەو یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان لەدیدی كاك ئارام)ەوە نووسینی(ئەردەڵان عەبدوڵا) كەلەسەر ئەو كتێبەی (یوسف بەرزنجی) كرۆكی وتارەكەی داڕشتبوو، لەراستیدا ویستم وەڵامی(ئەردەڵان) بەدەمەوە، بەڵام هەڵوەستەیەكم كردوو دوای قسەكردن لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی نووسەرو رۆژنامەنووسدا و قسەكردن لەگەڵ خاتوو (وەزیرە جەلال)دا وام بەباش زانی كە بە پشوویەكیتر و شێوازێكیتر فریای خۆم بكەوم، ئەوەش بەوەی یەكەم بەكورتی باسێكی كتێبەكەی خۆم بكەمەوەو بیری نووسەران و خوێنەران و رۆژنامەنووسانی بخەمەوەو ئینجا بێمە سەر كتێبەكەی (یوسف بەرزنجی) هەڵسەنگاندێنكی وردی بكەم و لەپێشەوە بەكورتی باسی كتێبەكەی خۆمم كردووەو دوای ئەمەش دەچمە سەر وەڵامدانەوەو پێداچوونەوە بە وتارەكەی (ئەردەڵان)دا.\nهەڵسەنگاندنی كتێبی(ئارام شەهیدێك لەبناری كەڵەوێدا) ساخكردنەوەو نووسینی یوسف محەمەد بەرزنجی.\nبا لەبەرگی پێشەوەی كتێبەكەوە بكەومە هەڵسەنگاندنی كتێبەكە\n•لەسەر بەرگی كتێبەكە لەژێر وێنەی شەهید ئارام ناوی كتێبەكە بە سوورو سپی نووسراوە… لە سوچی سەرەوەی نووسراوە(لەیادی 37 ساڵەی شەهید بوونی شاسوار جەلال (ئارام)دا. لەژێر ناوی كتێبەكەدا نووسراوە.سێ بەرهەمی ناوازەی شەهید ئارام)!!\n•یەكەم ژمارەی رۆژنامەی (ئاڵای شۆڕش) ئەیلولی 1977\n•یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان بۆچی؟\n•بیرەوەری حەوت ساڵەی شەهید بوونی هاوڕێ ئارام و راستی بۆچوونەكان\nساغكردنەوەو نووسینی (یوسف محەمەد بەرزنجی)(2015) لەلاپەڕەی (1) بۆیادی (37) ساڵەی ئەمە زیاد كراوە.\n(31/1/1978-31/1/2015) و ئەوانەی سەر بەرگەكە دانراونەتەوە.، لەلاپەڕە (3)دا ناوەڕۆكی كتێبەكەی بەسەر (3) تەوەرو پاشكۆكاندا دابەش كردووە، لەكتێبەكەی (یوسف)دا كە نووسیوێتی سێ بەرهەمی ناوازە، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت كە ئەو سێ بەرهەمە لەتاق و پەنجەرەی مزگەوت و ماڵاندا بەدەستخەتی دانراون و تۆزو خۆڵی دنیایان بەسەرەوە بووەو لاپەڕەكانیان هەر هەموو پواون و ناتوانرێت دەستیان لێبدرێت، لەكاتێكدا ئەو ژمارە یەكەی ئاڵای شۆڕش) ە كە لەئەیلولی( 1977 ) لەدێی گوڕباز و لەماڵی رەحمەتی(مەولودی ساڵحی كەریم) كە بە(گورجی) ناودەبرا چاپكراوەو بڵاوكراوەتەوە.\nمن لەبەشی یەكەمی بەرگی یەكەمی كتێبەكەمدا بەناونیشانی(ئارام و نووسین) لەدوای( پەیڕەوی ناوخۆی دەستە چەكدارەكان) لەلاپەڕە (158)ەوە تا لاپەڕە(183)دا دەقاو دەق هەموو بابەتەكانی رۆژنامەكەم بە هەواڵەكانیشەوە بڵاوكردوونەتەوە. ئیتر بۆ ئەبێ ئەم بابەتە بەرهەمی ناوازەی شەهدید بێت گوایە یوسف ساغیكردووەتەوەو بۆ یەكەمجار بڵاویكردووەتەوە؟\n• نامیلكەی (یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان بۆچی؟) لەكاتی خۆیدا دووجار بەكوردی چاپكراوەو بڵاوكراوەتەوەو گەیشتووەتە دەست رێكخستنەكانی كۆمەڵە و پێشمەرگەكانی شۆڕشی نوێ و من نووسخەم لەلایە و لەكاتی خەریك بوونم بە كتێبەكەوە تایپمكردو بەنیاز بووم ئەویش بكەم بە بابەتێكی كتێبەكە بەڵام لەسەر راسپاردەو رێنمایی رەوانشاد (كاك نەوشیروان مستەفا) بڵاومنەكردەوە، ئەوەش لەبەر بارودۆخی كوردستان و پەیوەندییەكانی یەكێتی و پارتی لەو ساڵەدا بەپەسەندی نەزانی لەو كتێبەدا بڵاوی بكەمەوە.\n•سەبارەت بەبابەتی (بیرەوەری حەوت ساڵەی شەهیدبوونی هاوڕێ ئارام و راستی بۆچوونەكان)ی ئەم بابەتەش لەساڵی(1985) دا لەلایەن(رێكخراوی ئاڵای شۆڕش)ەوە بۆ یەكەمجار بڵاوكراوەتەوە، دووەمجار لەساڵی(2013) جارێكیتر لەساڵیادی (سی و پێنجەمین ) ساڵەیدا لەلایەن (ئازاد محەمەد)ەوە بڵاوكراوەتەوە، من ئەم دیدارەم لەكاتی خەریك بوونم بەكتێبەكەوە لەلایەن(كاك كەمال قەرەداخی) یەوە گەیشتە دەست و خستمە بەرنامەی تایپكردن و تایپكرا… ئەمیش لەسەر راسپاردەی رەوانشاد(كاك نەوشیروان مستەفا)نەمكردە بابەتێكی كتێبەكە.(یوسف) هەر هەمان بابەتەكەی (ئازاد محەمەد)ی بڵاوكردووەتەوە، بەهەمان پێشەكییەوە…. خۆناكرێت بڵێین (ئازاد محەمەد) ئەو پێشەكی و بابەتی رۆژنامەوانییەی ئارامی بەدەستخەت دانابێ و (یوسف) دۆزیبێتییەوەو لەفەوتان رزگاری كردبن و بەچاپی گەیاندبن ،( یوسف) ئیتر دەبێت ئەم بەرهەمەی كە یوسف بەناوازە ناوی دەبات چۆن ناوازەیەكبێ كەلەپێش ئەودا دووجاریتر بڵاوكرابێتەوە؟ دەبێت لەوە ئاگادار بێت كە(خاتوو وەزیرە) لەكتێبی (هەڵبژاردەیەك لەنووسینەكانی شەهید ئارام) كە بۆجاری دووەم لەساڵی(2012)دا چاپیكردووەتەوەو منیش لەكتێبەكەمدا بڵاوم كردووەتەوە، لەبەشی یەكەمدا ئەم نووسینانەی بڵاوكردووەتەوە\n1.خەباتی ئاڵای شۆڕش\n2.لینین و دەوڵەت و شۆڕش\n3.بزووتنەوە چەكدارەكەی پێشوو سەرەنجامی ئاشتبەتاڵ\n4.پەیڕەوی ناوخۆی دەستە چەكدارەكان\n5.باری ئێستای كوردستان\n6.بەیاننامەی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان\n7.ئەركەكانمان لەم پلەیەی خەباتدا.\n8.شۆڕشی كوردستان سەركەوتووانە ساڵێك لەتەمەنی تەواو دەكات\nكە ئەم بابەتانە لەكتێبی( ئارام و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕیی كورد)یشدا بڵاوكراونەتەوە كە لەهەڵبژاردەیەك لە نووسینەكانی شەهید ئارام بەشی یەكەم كەلە 31/1/1980 لەچاپخانەی شەهید ئیبراهیم عەزۆدا چاپكراوە. ئیتر نازانم (یوسف بەرزنجی) خاوەن ئەرشیفی ئارام و كۆمەڵە و (ی. ن. ك)!! چۆن رێگای بەخۆیداوە بڵێت( سێ بەرهەمی ناوازەی شەهید ئارام)ی ساغكردووەتەوەو نووسیوینێتییەوە لەكاتێكدا نابێت نەزانێت كە پێش نووسین و ساغكردنەوەی ئەو بەرهەمانەی شەهید ئارام لەلایەن ئەوەوە نۆساڵ پێشتر كتێبێ بەناونیشانی (ئارام و بزوتنەوەی شۆڕشگێڕیی كورد) چاپ و بڵاوكراوەتەوە، وە هەڵبژاردەیەك لەنووسینەكانی شەهید ئارام(2012)و نامیلكەی(شەهید ئارام لەشیعری شاعیران) و نامیلكەی(بیرەوەری حەوت ساڵەی شەهید بوونی هاوڕێ ئارام و راستی بۆچوونەكانی) لەساڵی(2013)دا بڵاوكراونەتەوە؟؟!! با ئەردەڵان و هەر كەسێكیتر دەیەوێت راستیان بۆ دەركەوێت باچاو بەو كتێبەدا بخشێنێ.\n• بابێمەوە سەر بابەتەكانی (پاشكۆكان) لەكتێبەكەی (یوسف بەرزنجی)دا لە (پاشكۆی دووەم)دا كورتەیەك لەوێستگەكانی ژیانی شاسوار جەلال(شەهید ئارام 11/1947-31/1/1978، (6) لاپەڕەی كتێبەكەی بۆ باسی ژیانی ئارام تەرخان كردووە، بەبێ ئەوەی ئاماژە بەیەك سەرچاوەی وەرگرتنی ئەو زانیاریانە بكات، لە كاتێكدا من(10) لاپەڕەی كتێبەكەم بەخشیوە بەمێژووی ژیانی(شاسوار جەلال) بەپێی قۆناغەكانی ژیانی لەمنداڵییەوە تا قۆناغەكانی خوێندن و تەواوكردنی و تا رۆژی شەهید بوونی و قۆناغی خەباتی سیاسی و رێكخراوەیی و پێشمەرگایەتی و قۆناغی ژیانی لەبواری نووسین و رۆژنامەگەرییدا.\nلەپاشكۆی سێیەمدا بەناونیشانی( هەندێ لەوێستگەكانی ژیانی شاسوار جەلال (شەهید ئارام) لەبیرەوەری هاوڕێكانیدا)\n1.وێستگەی شار-(1_1) بیرەوەری(هیوا سائیب)ە (5)لاپەڕەی كتێبەكە باسی بیرەوەری(هیوا سائیب)ە لەگەڵ شەهید ئارامدا بەبێ ئەوەی ئاماژە بۆ سەرچاوەیەكی ئەو بیرەوەرییە بكات كە لێی وەرگرتووە.\n2.وێستگەی لادێ و شاخ\n2-1 بیرەوەری تێكۆشەر و روناكبیر و نووسەر مامۆستا جەعفەر(فازل كەریم) ە دوو پەڕەو نیوی بەخشیوەتە مامۆستا جەعفەر. ، بۆ گێڕانەوەی بیرەوەرییەكانی لەگەڵ شەهید ئارامدا، بەبێ ئەوەی ئاماژە بۆ وەرگرتنی سەرچاوەكە بكات. رۆژی 12/1/2019 بەتەلەفون لەگەڵ مامۆستا جەعفەر قسەم كردو هەندێ لەو بیرەوەریەم بۆ خوێندەوە. لەبارەی ئەو بیرەوەرییەوە وتی، ئەوە قسەو نووسینی من نییە…. ئەگەر یوسف سەرچاوەی وەرگرتنی بیرەوەرییەكەی بنووسیایە (م.جەعفەر) نەیەتوانی نكولی لەقسەكانی خۆی بكات\n•لەبیرەوەرییەكانی حەمە سەعید لەگەڵ( شەهید ئارام) كە(2-3) داناوە.، لەم بیرەوەرییەشدا ئێمە نازانین لەكوێ و لەچ كەناڵێكی تەلەفزیۆنی وەریگرتووە؟ چونكە ئەو جۆرە بیرەوەرییە لەچاوپێكەوتنی تەلەفزیۆنی یان رادیۆیی ئەچێت.، كاتێك وەكو لەپێشەوە باسم كردووە كەلە(2015) من لەبارەی ئەو بیرەوەرییەوە قسەم لەگەڵ (حسێنی شێخ كەریم) كە بە( حەمە سەعیدە قەڵەو)ناسراوە كرد، نكولی كرد و لە(مانگی 1/2019)ش قسەم لەگەڵدا كردەوە هەر هەمان نكوڵی كردەوە.. ئەگەر بۆ ئەمیش سەرچاوەكەی بنووسیایە ئەو گومانە لەسەر بیرەوەرییەكە درووست نەدەبوو. جا من بۆیە بێ ئاگاییەكەی (كاك حەمە سەعید) بەراست دەزانم لەبەرئەوەی لەو بیرەوەرییەدا چەند زانیاری هەڵەو ناراستی تێدایە كە لەو باوەڕەدا نیم(كاك حەمە سەعید) هەڵەی وای لەقسەكانیدا كردبێت وەك:\n1. لەلاپەڕە (203)ی بیرەوەرییەكەدا (گوندی مۆرتكە و هەواڵی شەهید بوونی ئارام)ی كردۆتە ناونیشان ، كە ئەم ناونیشانە هیچ پەیوەندی بەشەهید بوونی ئارامەوە نییە، (مۆرتكە) لەكوێ و (تەنگیسەر) لەكوێ؟ كاتێ شەهید ئارام ئەو مەفرەزەیەی بۆ جێبەجێكردنی رێك ناردووە بۆ مۆرتكەی سەربە ناحیەی بازیان. ئارام لەژیاندا بووە هێشتا لەگوڕبازەوە نەچووە بۆ (تەنگیسەر).\n2. گوایە حەمە سەعید وتوویەتی كاك ئارام ئێمەی بۆ كارێك نارد بۆ گوندی (مۆرتكە)ی ناوچەی بازیان لای چەمچەماڵ.!! یان وتووێتی ئەوان مەفرەزەیەك بوون كە(كاك ئازادی سەگرمە و شەهید مەلا عەلی و مام رۆستەم) ، چوونەتە مۆرتكەی لای چەمچەماڵ، تەقریبەن یەك هەفتەیان پێچووەو گوایە پاش گەڕانەوەیان چوونەتە گوندی(دەربەند فەقەرە)و لەوێوە چوون بۆ دێلێژە!!\nئەوەی تۆزێك رێ بەدێی بكات و شارەزایی لەسنووری پارێزگای سلێمانیدا هەبێت، دەزانێت كە گوڕباز و تەنگیسەر و شاخی كەڵەوی لەكوێیە؟ كە كاك حەمە سەعید، هەڵەی واناكات، بڵێت(مۆرتكەی ناوچەی بازیان لای چەمچەماڵەوە) دەستەیەك پێشمەرگە لەو ناوچەیەدا شەوو رۆژ لەنەخشە داڕشتندا بووبن بۆ ئەنجامدانی چالاكی و دەست وەشاندن لەدام و دەزگاو رەبییەكانی سوپای رژێم، چۆن نازانن مۆرتكە لەكوێی ناحیەی بازیانە و چەمچەماڵ كەوتووەتە كوێی ناوچەی گەرمیانەوە؟ لەكاتێكدا پێشمەرگەكان و هەموو خەڵكی ناوچەی بازیان و چەمچەماڵ دەزانن كە(مۆرتكە) دێیەك بووە و دێیەكە سەر بەناوچەی بازیان و لەنێوان ناحیەی تەیناڵ و دێی(چۆڵمەك)دایەو ساڵانی زوو بەڕێوەبەری ناحییە لەو دێیە دانیشتووە. مۆرتكە لەچەمچەماڵەوە نزیك نییە.وە لەنێوانی ناحیەی بازیان و قەزای چەمچەماڵ و ناوچەی هەمەوەنددا(شاخی چاڵاوا) هەیە كە لەدەربەندی باسەڕەوە تا دەربەندی بازیان دەڕوات.\nكە دەڵێت لەمۆرتكەوە گەڕاونەتەوە گوندی( دەربەند فەقەرە)و لەوێوە عەسر چوون بۆ دێلێژە.!! باوەڕناكەم كاك حەمە سەعید و ئەوانەی لەگەڵیا بوون، ئەوەندە بێزانیاری بووبن نەیان زانی بێت (دەربەند فەقەرە) دێیەكە لەبناری شارەزوور و یەك رۆژە رێ لەدێلێژەوە دوورە. ئەوەی بە(دەربەند فەقەرە)ی نووسیوە دێی(دەربەند سوتاوە) سەر بەناحیەی بازیانە لەرووی ئیدارییەوە لەبناری شاخی چاڵاوایە لەنزیكی دەربەندی باسەڕەو لەسەر چەمی باسەڕەیەو بەرامبەری دێلێژەیەو بەپێ نیوسەعاتە رێ دوورن لەیەكەوە، رێی تێناچێت كاك حەمە سەعید كە چووبێتە(دەربەند سووتاو) ناوی دێكەی نەزانیبێت. هەركەسێك ئەو بیرەوەرییانەی كاك حەمە سەعید بخوێنێتەوە لەكاك حەمە سەعید دەكەوێتە گومانەوە كە دەستی قەڵەمی گرتبێ!!\n• هەر لەپاشكۆی بیرەوەرییەكاندا بیرەوەری(حەمە ئەمین قادری) بڵاوكردووەتەوە ، دیارە نەی ویستووە كەس سەرچاوەكەی بزانێت، ئەوە لەناڕێكی بیرەوەریەكەی بگەڕێت.\n• هەروەها لەو پاشكۆیەدا پاشكۆی بیرەوەری لەگەڵ مەولوود گوڕبازیدا كردووە، لەمەیاندا لەبەختی رەحمەتی (مەولوود) كەناڵی خاكی ناو هێناوە، بەڵام ناڕێكی بیرەوەرییەكە مەگەر هەر یوسف بزانێت چۆنە.\n(یوسف بەرزنجی) لەلاپەڕە(215) ی كتێبەكەیدا بابەتێكی بەوێنەی نووسەرێكەوە بەناونیشانی (شەهید ئارام رۆحێكی زیندوو لەیاد نەچوو)ی بڵاوكردووەتەوە، كە لەكوردستانی نوێ ژمارە(6294)ی 31/1/2014دا وەریگرتووە بەبێ ئەوەی ناوی نووسەرەكەی بنووسێت، خوێنەر مەگەر بەوێنەكەدا هەڵیبێنێ كە نووسەری ئەو وتارە كێ بووە.\n• سەبارەت بەزاراوەی (ساخكردنەوەو نووسینی(یوسف بەرزنجی).\n1. ئەم كتێبە هەرگیز ناچێتە بواری ساغكردنەوەوە، چونكە هیچ بابەتێكی ناو كتێبەكە بابەت گەلێ نەبوون كە گومانیان لێكرا بێت، لەوەی نووسینی(ئارام) ن یان هی كەسێكیتر و (یوسف) ساغی كردبنەوە كە هی ئارامن…… چونكە ئەوەی دەستی قەڵەمی نووسین بگرێت دەزانێت ساغكردنەوە، لەرووی زمانەوانییەوە بۆچی بەكاردێت…\n2. یوسف نووسیوێتی(لەنووسینی) .. منیش و ئەوەی ئەو كتێبەی خوێندبێتەوە دەزانێت كەسەراپای بابەتەكان هەر هەمووی نووسینی(ئارام)ن نەك هی یوسف. یوسف هەندێ لاپەڕەی تێكەڵ و پێكەڵی تێكەڵاوی ناو بابەتەكانی كردووە، كە پەیوەندییەكی ئەوتۆیان بەئارام و كتێبەكەیەوە نییە. وەكو(تێوەردان) چەند وشەیەك بۆمێژوو، پێش فێستیڤاڵی یادی شەهید ئارام، تێچاندنی یەكەم و دووەم)…\nبەدواداچوونێك بۆ نووسینەكەی ئەردەڵان عەبدوڵڵا\nخوێندنەوەیەك بۆ نووسینێكی (ئەردەڵان عەبدوڵڵا)ی نووسەر و رۆژنامەنووس و وەرگێڕ(ئەردەڵان عەبدوڵا) لەلاپەڕەكانی(12-13)ی ژمارە(7747)ی هەینی-شەممە (21-22/12/2018)ی رۆژنامەی كوردستانی نوێی ئازیزدا بابەتێكی بەناونیشانی( كۆمەڵەو یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان لەدیدی كاك ئارام)ەوە بڵاوكربووەوە .\nسەرەتا من هەركەسێك لەسەر (شەهید ئارام) وشەیەك- رستەیەك بنووسێ من بەهاوەڵ و هاوبیرو هاوسەنگەری خۆمی دەزانم. چونكە لەو رۆژەوەی (شاسواری شێخ جەلال)م ناسیوە بەلاوێكی كوردپەروەرو نیشتیمان پەروەرو تێكۆشەرێكی روناكبیر و نووسەر و ئەدیب و توێژەرەوەو رۆژنامەنووس و خاوەن فكری شۆڕشگێڕیی پێشكەوتنخواز، وریا،زیرەك، لێهاتوو، بەتوانا،دووربین، گەشبین، چاونەترس دونیابین، هەمیشە دەم بەپێكەنین، ورە بەرزم ئەژمار كردووە، بەسیاسیەكی دەركەوتووی سەردەركردووی هەڵكەوتووی كاروانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی گەلەكەمانم داناوە، كەدژی دیكتاتۆریەت و چەوساندنەوەی چینایەتی و نەتەوایەتی بووە، داكۆكی لەئازادی و دیموكراتی و مافی مرۆڤ و مافی چارەنووسی گەلەكەی و سەربەخۆیی كوردستان كردووەو، لەدژی شەڕو زوڵم و زۆر بەگژی شەڕدا چووە، بۆیە(شاسوار) بوو دوای هەرەسی شۆڕش لەساڵی (1975)دا خۆی بۆ خەباتی شارو شاخ و پێشمەرگایەتی تەرخانكردوو وازی لەژیانی شارستانی هێناو لەماوەی سێ ساڵی خەباتی شارو شاخدا بووە, ئەو (ئارام)ەی كە لەكوردستان و ناوچەكەدا ناوو ناوبانگی دەركرد.\n(ئارام) بوو وەك سەركردەیەكی مەیدانی توانی جڵەوی گرتنەوەی رێكخستنەكانی كۆمەڵەو هەڵگیرسانەوەی شۆڕشی نوێ لە ساڵانی ( 1975-1976-1977) دا بگرێتە دەست، وەكو سكرتێری (كۆمەڵە)و ئەندامی مەكتەبی سیاسی (ی.ن.ك) لەناو شۆڕشی نوێ و هێزی پێشمەرگەو رێكخستنە نهێنییەكان و كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان و حزب و لایەنە كوردستانییەكاندا بناسرێت و دەربكەوێت.. دیارە پێش دەستپێكردنەوەی شۆڕشی نوێ (ئارام) (شاسواری ناو رێكخراوەكانی(یەكێتی قوتابیانی كوردستان) (یەكێتی لاوانی دیموكراتی كوردستان) و قەڵەم بەدەستێكی بواری رووناكبیری ئەدەبی و رۆژنامەگەری بوو. ئەگەر كەسێك بیەوێت بەباشی لەكەسایەتی (شاسوار جەلال، سوارە، ئارام، ئەبوبەكر و مەلا بەكر) شارەزا بێت، بابە ئەرشیفی راگەیاندنەكانی كۆمەڵەو (ی. ن. ك)ی سەردەمی شاخدا بچێتەوەو گەنجینەی پڕی شاسوار لە ئەرشیفی( دار التچامن من للگباعە والنشر الكردیە) ی (وزارە الاعلام) ی عێراقی لەساڵانی پێش (1975) هەڵبداتەوە. ئەوكاتە ئەزانێت(شاسوار) چ شاسوارێك بووە، ئەگەر كەسێك نەتوانێ بەو ئەرشیفانە و سەراپای نووسینەكانی (ئارام)دا بچێتەوە، هەرگیز ناتوانی لەئەندێشەی فكری ئارام تێبگات.\nكتێبیی(ئارام و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕیی كورد) كۆكرایەوە یەكی بەرهەمەكانی ئارامە، كە هەر نووسەرێ بیەوێت لەژیانی ئارام و رای خەڵك تێبگا لەسەر ئارام با چاوێ بەو كتێبەدا بخشێنێ. ئەوسا دەزانێت لەناو كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان و هێزی پێشمەرگەدا ئارام چیبووە..\n• من كە وتارەكەی(ئەردەڵان)م خوێندەوە تێگەیشتم كە لەسۆنگەی كتێبی (ئارام شەهیدێك لەبناری كەڵەوێدا) نووسینەكەی نووسیوە. كە نەدەبوو بۆ نووسین لەسەر ئارام تەنیا پشت بەو سەرچاوەیە ببەستێ.. من هەرچەندە لەنزیكەوە (ئەردەڵان) ناناسم، بەڵام بەكەسێكی نووسەر و وەرگێڕێكی باش و رۆژنامە نووسێكی بەتوانای دەزانم، بۆیە هەرنووسینێكیم دەست كەوێت دەیخوێنمەوە، لەنووسینەكەیدا شڕۆڤەیەكی زیرەكانەو زانستیانەی فكرو ئەندێشەكانی كاك ئارامی كردووە، دەستخۆشی لێدەكەم، بەڵام لەنووسینەكەیدا هەندێ پەڕەگرافی نووسیوە، كەناچاری كردم سەرەنجی خۆم لەسەر پەرەگرافەكان بنووسم و شڕۆڤەیان بكەم…\n• لەستوونی یەكەمی نووسینەكەیدا دەڵێت[ 1. لێ… بەداخەوە زۆر كەم گرنگی و بایەخ بە مێژووی خەبات و تێڕوانین و ئەندێشەی سیاسی و فكری ئەم سەركردە مەزنەی گەلەكەمان دراوە..] یان دەڵێت:( 2. من هەر بەقسە باسی كاك ئارامیان بۆ كردووم و هیچ نووسراوێك یان كتێبێكی ئەم سەركردەیەم لانەبوو).. (لێ خۆشبەختانە لەماوەی پێشوودا هاوڕێ و برای هێژام (كاك یوسف محەمەد بەرزنجی) كۆمەڵێك كتێبی بەنرخی خۆی پێشەكەش كردووم، لەیەكێك لەو كتێبانە( ئارام شەهیدێك لەنباری كەڵەوێدا)بوو]. بەدوایا دەڵێت: [ 3. لەو كتێبەدا زانیاری ورد و باشی تێدایە لەبارەی خەبات و تێكۆشانی كاك ئارام] وە لەستوونی دووەی نووسینەكەیدا دیسان دەڵێت: [ 4. بەڵام خۆشبەختانە چەند مێژوو نووس و ئەرشیفیستێك لەم چەندساڵەی دواییدا قۆڵیان لێ هەڵماڵیوە و هەوڵ دەدەن ئەو ئەرشیفە گرنگە لەفەوتان رزگار بكەن… دەتوانین هەوڵەكانی كاك یوسف محەمەد بەیەكێك لەو هەوڵە باشانە دابنێین، كەماوەیەكە خەریكی كۆكردنەوەی ئەو بەڵگەو نامەو بەیاننامە گرنگانەیە، كەلەچەند شوێن تۆزی لێنیشتووە و كەسیش ئاوڕیان لێناداتەوە] یان دەڵێت:[ 5. لەم كتێبەدا كۆمەڵیك دەستنووسی زۆر گرنگی تێدایە كە لەرێگایەوە دەتوانین بەئەندێشەی سیاسی و فكری كاك ئارام، ئاشنابین..] من كە ئەم پەرەگرافانەم خوێندەوە تووشی شۆك بووم.\nئەردەڵانێكی نووسەر و رۆژنامەنووس و وەرگێڕ و هەمیشە قەڵەم بەدەست، كە یەكێكە لەو نووسەرانەی بەردەوام لەرۆژنامە و گۆڤارەكاندا دەنووسێ.. من بەو كەسەم دەزانی كە لەمێژووی رۆژنامەگەری و ئەدەبی كوردییدا زۆر بەئاگابێ!.. بۆیە لێرەوە سەرەنجەكانم لەسەر ئەو پەرەگرافانەی نووسینەكەی شڕۆڤە دەكەم.\n1. لەپەڕەگرافی( لێ.. زۆركەم گرنگی و بایەخ دراوە) ئەمە ئەوە دەردەخات كە (ئەردەڵان) نەك ئاگای لەسەردەمی شاخ و ئەو كتێب و بڵاوكراوانەی كەلەسەر(شەهید) و چاپكردنەەوی بەرهەمەكانی نییە، تەنانەت ئاگای لە ئەرشیفی ئەو رۆژنامەیەش نییە كە نووسینەكەی تیادا بڵاوكردۆتەوە، كە دەبوو ئاگاداری هیچ نەبێ (ئەرشیفی راگەیاندنی یەكێتی و كوردستانی نوێ و جەریدەی(الاتحاد) و كەناڵەكانی گەلی كوردستان و كوردسات و خاك و رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان و خاك بوایە.) كە ساڵانە لە(31/1)ی هەموو ساڵێكدا لەشاری سلێمانی و ئەو كەناڵانە و رۆژنامەی كوردستانی نوێ و گوندی تەنگیسەری ناوچەی قەرەداخ یادی كراوەتەوەو دەكرێتەوە.\nلەنووسینەكانی بەناونیشانی هەڵبژاردەكانی شەهید ئارام بەشی یەكەم و دووەمی و نامیلكەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچی.؟ دەیان نووسینی تری لەراگەیاندنی ناوەندی كۆمەڵەو (ی.ن.ك) لەساڵانی (1977-1982) بڵاوكراونەتەوە، بۆ رێكخستنە نهێنییەكانی ناوشارەكان و هێزی پێشمەرگە پەخشكراون… لەدوای راپەڕینیش رەوانشاد(نەوشیروان مستەفا) لە كتێبی ( لەكەناری دانووبەوە بۆ خڕی ناوزەنگ) كەلەساڵی(1997) چاپ و بڵاویكردووەتەوە لاپەڕەكانی (64-65-172-216-228-229) وە لەدیدارێكی رۆژنامەی كوردستای نوێ(فەلاح كەریم)ی رۆژنامەنووس لەیادی(25) ساڵەیدا و لەژمارە (2978)ی رۆژی 1/2/2003، لەگەڵیدا كردووە، راوبۆچوونی لەسەر ئارام نووسیوە… من لەساڵی (2007) كتێبێكی دوو بەرگیم لەسەر ئامادە كردووەو نووسیوەو بڵاوم كردووەتەوە، (خاتوو وەزیرە جەلال)ی خوشكی لە ساڵی (2012) كتێبی هەڵبژاردەیەك لەنووسینەكانی شەهید ئارام بەشی یەكەم و لەساڵی (2013) نامیلكەی (شەهید ئارام لەشیعری شاعیراندا)ی بڵاوكردەوە، (ئازاد محەمەد) نامیلكەی (بیرەوەری حەوت ساڵەی شەهیدبوونی هاوڕێ ئارام و راستی بۆچوونەكان)ی بڵاوكردووەتەوە، لەدوای راپڕین و ساڵانی نەوەدەكداندا پەیكەرێكی لەگۆڕەپانی لای باخچەی گشتی لەبەردەم پارێزگای سلێمانی بۆكرا، بەڵام لە (31)ی ئابدا، نەیارانی (ئارام) ئەو پەیكەرەشیان شەهید كرد.. وا ئەمساڵیش لەساڵیادی 41 ساڵەیدا لەتەنگیسەر لەسەر مەزارەكەی یادیكرایەوەو لەدووڕیانی (بازیان- دێلێژە) پەیكەری دیواربەندی بۆكراو لەمەراسیمێكی شایستەدا پەردەی لەسەرلادرا.. من ناڵێم ئەوانەی بۆیكراوە بارتەقای خەبات و فكرو رووناكبیری و شۆڕشگێڕیی (ئارام)ن, بەڵام لەچاو هاوڕێ تێكۆشەرەكانیدا تارادەیەك توانراوە ساڵانە لەساڵرۆژی شەهید كردنەكەیدا كە جاشە خۆفرۆش و تاوانبارەكان ریسواو ریسواتر بكرێن… منیش حەزمدەكرد نووسەران و مێژوونوسان و لێكۆڵەرەوان چەندین لێكۆڵینەوەیان لەسەر نووسینەكانی بكردایە… لەگەڵ ئەوەشدا نووسەران و شاعیران كەمتەرخەمییان نەكردووە، كە دوای شەهید كردنەكەی بەدەیان شیعرو نووسینیان لەسەر نووسیوە.. من ئاواتە خوازم لەجیاتی ئەو ساڵیادانە كەسانێك هەبوونایە دراسەی وردیان لەسەر هەموو وێستگەو قۆناغەكانی مێژووی ژیان و خەباتی فكری وسیایی و شۆڕشگێریی و رۆژنامەنووسیان بكردایە…\n2. لەپەڕەگرافی ( من هەر بەقسە باسی كاك ئارامیان بۆ كردووم… هتد) زۆرم لاسەیرە كە(ئەردەڵان) ئەم قسەیەی كردووەو تا ئەو كتێبەی یوسفی نەبینیوە (ئارام)ی نەناسیوە …كاكە ئەردەڵان، هەركەسێ ئەو قسەیەی بكردایە نەدەبوو تۆ بیكەیت… چونكە تۆیەك لەناو دونیای رۆژنامەگەری و ئەدەبی و نووسیندا دەژیت نەدەبوو وا بێئاگایی خۆت لەسەر (ئارام) ئاشكرا بكردایە.. چونكە لەم كوردستانەدا روناكبیرێ، رۆژنامەنووسێ، شاعیرێ، چیرۆك نووسێ، ئەدیبێ، مێژوو نووسێ، پێشمەرگەیەك، سیاسییەك، باوەڕناكەم هەبێ كە ئارامی نەناسیبێ لەو باوەڕەدام تۆ تەنیا كەسی كەدان بەوەدا دەنێیت كە (ئارام)ت نەناسیوە. لام سەیریشە ناخۆشییشە… كە بەو كتێبەی یوسف شاگەشكە بوویت، ئارامت ناسی!! بەرای من دەبوو كە ئەو كتێبەت كەوتە بەردەست یەكسەر دەست نەدایەتە قەڵەم، بەڵكە دەبوو لەسەر نووسەر و سكرتێری نووسین و ستافی كوردستانی نوێت پرسیار بكردایە تا پێت بڵێن( ئارام) كێبووە.؟ دڵینیام زانیاری زۆر لەوەزیاتریان لەوكتێبەدا دەدا بەتۆو لەزانیارییەكانیان بێبەشیان نەدەكردیت.\n3. دەڵێت( لەو كتێبەدا زانیاری ورد و باشی تێدایە….هتد) نازانم ئەو زانیاریە وردو باشانە كە دەڵێت كامانەن؟ من چەند سەرو بنی ئەو كتێبەم كرد، جگە لەچەند لاپەڕەیەك لەسەر مێژووی ژیانی زانیاریەكیتری ئەوتۆم بەرچاو نەكەوت، ئەگەر سەیرێكی كتێبەكەی منت بكردایە زانیاری زۆر زۆر لەوە باشتر و زیاتر دەستدەكەوت، جگە لەوەش ئەو نووسینانەی كە گوایە لەژێر تۆز و خۆڵدا دۆزیوینێتییەوە و لەپوان رزگاری كردوون!!!!؟؟ كە ئەوەت بۆ روونكراوەتەوە.\n4. لەپەرەگرافێ كەدەڵێت( بەڵام خۆشبەختانە چەند مێژوونووس و ئەرشیفیستێك….. دەتوانین هەوڵەكانی كاك یوسف محەمەد بەیەكێك لەو هەوڵە باشانە دابنێن…كەلەچەند شوێن تۆزی لێنیشتووەو لێناداتەوە) بەراستی ناتوانم بیشارمەوە ئەمە لەنووسینی كەسێكی زۆر بێئاگا دەچێت.. تۆ بڵێی ئەردەڵان (یوسف)ی لابووبێ بەمێژوو نووسێكی وەكو (د. كەمال مەزهەر)یان (ئەمین زەكی بەگ).؟ كە ئەسپی سەركەشی لەنووسینەوەی مێژووی شۆڕشی كوردا تاودات و هەموو ئەو پارچە كاغەز و نووسین و دەستەخەتانەی كەلەتاق و پەنجەرەی مزگەوتەكان و ماڵە خاوەن تاقەكاندا بدۆزێتەوەو ساغیان بكاتەوە و بەرێنووسی نوێی كوردی دایان بڕێژێتەوە، كتێبخانەی كوردیان پێ دەوڵەمەند بكات؟!! پێت ناخۆش نەبێت زۆر بەهەڵەدا چوویت كەسێكی وەكو یوسف ناتوانێ و تواناو دەسەڵاتی وای هەبێ وەكو تۆ باسی ئەكەیت و پێی سەرسامی…\n5. لەپەڕەگرافێكا دەڵێت(لەم كتێبەدا كۆمەڵێك دەستنووسی زۆر گرنگی تێدایە…كاك ئارام ئاشنابین.) تۆبڵێی یوسف لە(ئەردەڵان)ی واگەیاندبێت كە ئەو سێ بەرهەمە ناوازەی (كاك ئارام) كە لەكتێبەكەیدا نووسیونێتیەوە كە دەستنووسی كاك ئارام بوون و لەمەزارگەی (شێخ مووسا و شێخ عیسا) لەبەرزنجە دۆزیوینێتییەوەو نووسیوینێتیەوەو بۆیەكەمجار تایپی كردوون و لەو كتێبەدا بڵاویكردوونەتەوە، خستوویە بەردەستی ئەردەڵان و نووسەران!!؟. چونكە بەراستی قسەكانی ئەردەڵان وامان پێدەڵێت. ئەردەڵان گیان برای نووسەر و رۆژنامەنووسم..ئەو بابەتانە تەنیا بابەتی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان بۆچی؟ ( دووجار لەسەردەمی خەباتی شارو شاخدا چاپكراوە، ئەوانەیتریش هەریەكەیان دووجار چاپكراون و بڵاوكراونەتەوە، یوسف تەنیا لەو كتێبەدا بۆجاری سێیەم هەمواریكردوونەتەوە.\n• ئەردەڵان لەچەند سەرەنجێكدا و لەدوا ستوونیدا دەڵێت (لەرووی شێوازی نووسینی ئەم كتێبەشەوە جگە لەوەی دەستخۆشی لەكاك یوسف دەكەم و كارێكی باشی كردووە، بەڵام سەرنجێكم هەبوو بۆنموونە لەبەرگی پێشەوە نووسراوە ساخكردنەوەو نووسینی( یوسف محەمەد بەرزنجی) راستە ئەم كارە دەچێتە قاڵبی ساغكردنەوەوە، بەڵام ناچێت قاڵبی نووسینەوە، چوونكە ناوەڕۆكی كتێبەكە لەلایەن كاك ئارامە نووسراوە نەك یوسف) لەبارەی ئەم سەرەنج و نووسینەی (ئەردەڵان) ەوە.. زۆرم لاسەیرە كەدەڵێت دەچێتە قاڵبی ساغكردنەوەوە!!) چونكە ئەوەی بتوانێ قەڵەم بۆ نووسین بەدەستەوە بگرێت، زۆرباش دەزانێت ساغكردنەوە بۆچی بەكاردێت.. ساغكردنەوە بۆ بابەتێ یان شتێك بەكاردێت كە گومانی لێبكرێت لەوەی كەئایا ئەو بابەتە یان ئەو شتە هی فڵان كەسە یان هی یەكێكیتر..؟ باوەڕناكەم كەسێ هەبێ گومانی لەوبابەتانە بێت كە (ئارام) نووسیونی و (یوسف) هاتبێت بەوشیاری و رووناكبیری و ئەرشیفناسی و ئیدراكی مێژوویی و پسپۆڕی لەدەستخەت و نووسینەكانی ئارامدا ئەو بابەتانەی لەگومان دەرباز كردبێت، و ساغیكردبنەوە، كە ئەو نووسینانە هی كەسیتر نییەو زادەی مێشكی ئارامە.. لەمەشدا ئەردەڵان نازانم بۆ ئەو هەڵەیەی كردووە.؟\nلەبارەی ئەوەی نووسیوێتی لەنووسینی یوسف نییە زۆر باشی پێكاوە، كە ئەو نووسینانەی یوسف لەو كتێبەدا كۆی كردوونەتەوە نووسینی (ئارام)ن و فڕیان بەسەر یوسفەوە نییە.\nبۆئەوەی لەدەستبردن بۆ بابەتێكی وا كەمن دەستم بۆ (3) بابەت بردووە. لەكتێبەكەی (مامۆستا جەمال تاهیرو مامۆستا عەزیز مەحموود)دا نووسیومە كۆكردنەوەو ئامادەكردنی بەندە) لەكتێبەكەی (شەهید ئارام)دا نووسیومە لەئامادەكردن و نووسینی بەندە) لەبەر ئەم هۆیانە بووە كە نووسیومە لەنووسینی بەندە.\nچوارەمین كەرنەڤاڵی ماڵی كتێب بەڕێوەچوو\nکتێبی بیرەوەرییەکانی ئانا فرانک\nتەئكید لە ئاساییكردنەوەی دۆخی كەركوك دەكرێتەوە\nئەگەری دووبارە بوونەوەیان\n״گفتوگۆكانی نێوان بەغدا و هەرێم دەستپێدەكەنەوە״\nهه‌ناریش جه‌ژنی هه‌یه!Read more.\nرێوڕەسمی چلەی ماتەمینی مامی گەورەمانRead more.\nوێنه و هه‌واڵRead more.\nدیزاین و جوانكاری ئۆتۆمبیل گۆڕه‌پانێكی دیكه‌ی كێبڕكیی مرۆڤایه‌تیRead more.\n« پێشتر 1 … 14 15 16 17 دواتر »\nهەموو مافێکی پارێزراوە بۆ کوردستانی نوێ 2019\nخولی چوارھەمین فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی سلێمانی راگەیەنرا\nلەشاری سلێمانی خولی چوارھەمین فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی سلێمانی ئەنجام دەدرێت. ...\nseslichat seslisohbet sesli chat cialis fiyat viagra fiyatı 2019


فه‌رمانگا گشتى يا بارێ شارستانى ل هه‌رێمێ دێ هێته ژناڤبرن\nسەرەتا › ئه‌ڤرۆ نيوز › فه‌رمانگا گشتى يا بارێ شارستانى ل هه‌رێمێ دێ هێته ژناڤبرن\n2018/10/18 | 11:40\n(هەواڵ كوردستان)- ئه‌ڤرۆ نيوز: سه‌رۆكێ ديوانا وه‌زاره‌تا ناڤخۆ راگه‌هاند كو به‌غدا بڕيارا هه‌لوه‌شاندنا رێڤه‌به‌ريا گشتى يا ره‌گه‌زناما هه‌رێما كوردستانێ دايه و ب ڤێ چه‌ندێ ژى پتريا كارێن وه‌لاتيان دێ ڤه‌گه‌رن بۆ به‌غدا.\nسامى جه‌لال، سه‌رۆكێ ديوانا وه‌زاره‌تا ناڤخۆ، د داخۆيانيه‌كێ دا راگه‌هاند كو حوكمه‌تا به‌غدا بڕيارا هه‌لوه‌شاندنا رێڤه‌به‌ريا گشتى يا ره‌گه‌زنامێ ل هه‌رێما كوردستانێ دايه.\nدا زانين ژى كو ب ڤێ بڕيارێ دێ پتريا كاروبارێن وه‌لاتێن هه‌رێما كوردستانێ بۆ به‌غدا ڤه‌گه‌رن و ئێدى كارئاسانى بۆ وه‌لاتيان دێ ب زه‌حمه‌ت كه‌ڤيت.\nپشتى هه‌ر ئێك ژ گۆڕان و نه‌وه‌يى نوێ و كۆمه‌لا ئيسلامى سكالا ل سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ تۆمار كرى ب مه‌ره‌ما ده‌ستكاريكرن د ناسنامان دا ب مه‌ره‌ما ده‌نگدانێ، حوكمه‌تا به‌غدا لژنه‌ك بۆ ڤه‌كۆلينێ پێك ئينايه و بڕيارا گرتنا رێڤه‌به‌ريا گشتى يا ره‌گه‌زنامێ ژى ل هه‌رێما كوردستانێ دايه.


روانینی رۆژ - وانەکانی ئەم مانگرتنەی دوایی!\nروانینی رۆژ - چه‌قۆی پیسی «نامووسپه‌ره‌ستی» سیمای ئازادیخوازی‌و ئینساندۆستی کورد خه‌وشدار ده‌کا! 7 / 1 / 2015 روانینی رۆژ - کوردستان‌و پشکی له نه‌هامه‌تییه‌کانی ئێرانی بنده‌ستی کۆماری ئیسلامیدا 5 / 1 / 2014 روانینی رۆژ - تێڕامانێک لە چەند پرس و رووداوی گرینگی رۆژهەڵاتی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤دا 4 / 1 / 2015 روانینی رۆژ - بێبه‌شیی برایانی کوردپوور له زیندان له مافه‌کانیان وه‌ک زیندانییه‌کی سیاسی 3 / 1 / 2015 روانینی رۆژ - پێویستیی به‌دواداچوونی ئاڵوگۆڕه‌کانی ئێران 1 / 1 / 2015


📅 ئەڤرو 30-05 د دیرۆكێدا ▾\n| 💳 کۆمەکهاریکاریا مە بکە ژ بو کوردیپێدیایەکا باشتر. | 📕 پەرتوکخانەمەزنترین پەڕتووکخانا دیجیتاڵا کوردی! - (10,950) پەڕتووک | |\nفورمێ تومارکرنا نوی | 10-10-2014\n- شەڕوپێکدادان لە کۆڵانەکانی کۆبانی لەنێوان شەڕڤانان و چەکدارانی داعشدا درێژەی هەیە و کۆبانی هێشتا هەر خۆڕاگرە. - جەژنی جەمای کوردانی ئێزدی کە ساڵانە لەم رۆژەدا بۆ ماوەی یەک هەفتە لە پەرستگای لالش ئەنجامدەدرێت، ئەمساڵ بەهۆی هێرشەکانی داعش ئەنجام نەدرا. - لە دوای چالاکییەکانی گەلی باکووری کوردستان بە ئامانجی پشتیوانی لە کوبانێ و شەرمەزار کردنی پشتیوانییەکانی دەوڵەتی تورک لە چەتەکانی داعش و هێرشی پۆلیسی تورک بۆ سەر جەماوەر ئەمڕۆ (2) کەسی دیکەش لە شاری ئامەد گیانیان لەدەستدا و ژمارەی قوربانیان لە شاری ئامەد گەیشتە (12) کەس. سەرجەمی قوربانییەکان لە ماوەی 3 رۆژدا 20 کەسی تێپەڕاند و سەدانیش بریندابوون. - لەخۆر ئاوای شاری کەرکوک بەهۆی کەوتنەخوارەوەی گوللە هاوەنێکی چەکدارانی داعش بۆ ناو بارەگایەکی هێزی پێشمەرگە، ئەفسەرێکی پێشمەرگە شەهید بوو و چواری دیکەیش بریندار بوون لەبەرامبەریشدا پێشمەرگە چوار چەکداری داعشی کوشت.


وتار – پەڕە 757 – Knwe.org\nسەرەکی » وتار (پەڕە 757)\nسێوەلاسۆرە و فرمێسكەكانی منداڵیم\n01/12/2017\tعەبدولڕەحمان فەرهادی\nكە سبەینان لە خەو ڕادەبووم، بالیفەكەم تەڕاییی فرمێسكەكانی شەوێمی بەسەرەوە دەما، تەڕایییەكی نم و كزر، شەوان كە لەبیركردنەوەكانم ڕادەچووم، فرمێسكم جۆگەلەی دەبەست، بیرم نایێ شەوێكی منداڵیمم بێ گریان بەسەر بردبێت، بەدەست خۆم نەبوو من لە منداڵیمەوە هەر گرینۆك بووم. زۆر شەوانیش ئەوەندەی یەك كوندە، میزم بەخۆمدا دەكرد، بۆیە جێوباڵینگانیشم گەلێكجاران بە تەڕی دەمایەوە. من كە بە نازی دایكە قەشەنگە جوانەمەرگەكەم ...\nحارو ئەحواری ئەو زەمان\n01/12/2017\tشێرزاد شێخانی\nلەحەلقەی پێشتردا وەعدم دانێ هەندۆكەك بەحسی حارو ئەحواری هەولێرتان لۆ بكەم لەزەمانی مەدا..باوەڕ بكەن زەمانی مە خۆشیەكەی بەس لەسادەییەكەیدا بو، ئەو زەمان وەكی ئێستا نەبو كوڕو كچە گەنجەكانمان ئەوەندە بە دووی مۆدیلاتی جلكو بەرگەوە بن. ئەو سەردەمە حەتا كوڕە گەنجەكانیشمان سادەو موحتەرەم بون، ئەخلاقیشیان ئەوەندە بەرز بو چاویان لەناموسی كەس نەبو،بەهانای شەڕەفی كچانی جیرانەكانیشیانەوە بون، كوڕ ئامادەبو خۆی بەكوشتن بدات ...\n30/11/2017\tچرۆ شه‌هاب\nساڵانە بەردەوام كۆڕو كۆنفرانس و هەڵمەتی گشتی بۆ بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی دژ بەژنان بەردەوامە، كەم تا زۆر كاریگەری خۆی لەسەر هۆشیاری كۆمەڵگە دەكات، بەڵام ئەوەی نا ئاساییە بەپێی ئامارە فەرمیەكان بێت، ساڵ بەساڵ ئامارەمانی زیادبونی توندوتیژییەكان ڕوو لە زیادبوونە .زیادبوونی توندو تیژییەكان لەم سەردەمەی كە ڕۆژانە ڕێكخراو و پارتەكان لە هەوڵی كەمكردنەوەی توندوتیژییەكانن زیادبونێكی بەرچاوی لەخۆگرتووە. لە ساڵی 2016 ڕێژەی كوشتن ...\n30/11/2017\tد.عیزه‌دین مسته‌فا\nبێگومان من شێخ ڕەزام خۆش ئەوێ. هەر یەك شێخ ڕەزامان هەیە. كاتی خۆی كتێبێك یا نامیلكەیەكم نووسی- ناوم نا- شێخ ڕەزا دوور لە جنێو- مەبەسم ئەوە بوو كە بڵێم-ئەگەر شێخ ڕەزا ئەو (جنێو یا جوین) انەشی نەبووایە هەر شاعیرێكی گەورە بوو. چونكە لەهەموو ئەو بابەتانەدا كە پێ یان دەووتن- مەبەسەكانی شیعر, شیعری ووتووە‌و شیعری جوان‌و بەرزیشی ووتووە. شانازی بەوەوە دەكەم ...\n30/11/2017\tسه‌رتیپ جه‌وهه‌ر\nبه‌شی بیست رۆژی چواره‌مم بوو له به‌غدا، وتیان گه‌نجێكی كورد له‌لایه‌ن گروپێكی چه‌كداری شیعەوە رفێنراوه‌و دواتر زمانیان بڕیوه‌و له چۆڵه‌وانییه‌ك جێیانهێشتوه. ئه‌م رووداوه سه‌رنجی راكێشام تا به‌دواداچوونی زیاتر بۆ مه‌سه‌له‌ی هه‌ڕه‌شه‌و ترس له‌سه‌ر كوردانی به‌غدا بكه‌م. یه‌كێك له هۆكاره سه‌ره‌كییه‌كانی له‌ده‌ستدانی زمان‌و كلتوور له‌لایه‌ن به‌شێك له كوردانی به‌غداوه، ترسێكی زۆرو به‌رده‌وامی رژێمه یه‌ك له دوای یه‌كه‌كانی عیراق تا رووخانی رژێمی ...\nکه‌رکوک و سێ هەزار و شەش سەد ساڵ لەمەوبەر\nسۆران حه‌مه‌ڕه‌ش کەرکوک یەکێکە لەو ناوچانەی کوردستانە کە زۆرترین تێکستی تێدا دۆزراتەوە و تێکستەکانی هێندە دەوڵەمەندن، ئەمڕۆ لە زۆر وڵاتی دنیادا لێکۆڵینەوەی چڕوپڕیان لەسەر کراوە، تەنانەت لە ئیسرائیلیش لێکۆڵینەوە لەسەر تێکستەکانی نوزی/کەرکوک کراوە بەڵام لە کوردستانی خۆمان ئەم هەموو دەزگا حکومی و سیاسی و حیزبیە هەیە هەر یەکەیان ڕۆژانە سەدان قسەی زل لەسەر کەرکوک دەکەن بێ ئەوەی کە هەوڵێکی سادە ...\n30/11/2017\tدکتۆر شێركۆ عەبدوڵڵا\n× ئەرێ بەڕاست ئەوە مامۆستا كەریم‌و مامۆستا جەمال‌و مامۆستا سیروان لەكوێن؟ ـ چی چی چی؟! مامۆستا كەریم‌و مامۆستا جەمال؟.. قوربانت بم لەكەیەوە ئەمانە بوون بە مامۆستا؟!! × رۆڵەگیان تۆ فەقیریت نازانی. هەموو ئینسانێ لەم سەر عەرزەدا مامۆستایە بەس بە شەرتێ بزانی چی لێوە فێرئەبی. ـ یەعنی ئەگەر وابێ منیشت بە مامۆستا قبوڵە؟ × ئا ئا ئەكید.. بەڵام تۆ ئەوەت خراپە ...\n29/11/2017\tسه‌ربه‌ست جیهاد\nلاپەرە 757 لە 781« سەرەتا...730740750«755756757758759\t»\t760770780...کۆتا »


خەڵکی ئێزدیی شەنگال دەڵێن ڕێگه نادەن سوپای عێراق دەستکەوتەکانیان لەناو ببات - Aryen News\nنیسان 20, 2022 نیسان 20, 2022\nهاوکات لەگەڵ هێرشەکانی ڕژیمی تورکیا بۆسەر هەرێمەکانی زاپ و ئاڤاشین، سوپای عێراقیش لوولەی چەکەکانی ئاراستەی خەڵکی ئێزدیی شەنگال کردووە. دانیشتووانی شەنگالیش، دوو ڕۆژە بە ڕۆحی بەرخۆدانی گەریلاکان، ڕووبەڕووی سوپای عێراق وەستاونەتەوە.\nدانیشتووانی شەنگال دوێنێ، سەرباری هەموو ئاستەنگییەکانی چەکدارانی سوپای عێراق، بۆ پشتگیری لە شەڕڤانانی ئێزدی، خۆیان گەیاندە ناوەندی ئاسایشی ئێزیدخان و تەئکیدیان کردەوە کە ڕێگە نادەن هیچ هێزێک هێرش بکاتە سەر ڕۆڵەکانیان.\nژنانی شەنگال بەشدارییەکی بەرچاویان لە گردبوونەوەی خەڵکی شارەکە لە بەردەم ناوەندی ئاسایشی ئێزیدخان بوو.\nلە میانەی گردبوونەوەکەدا “کنێ خدر” ئەندامی تەڤگەری ژنانی ئێزدی بۆ دەزگاکانی ڕاگەیاندن لێدوانی دا.\nکنێ خدر وتی: “حکوومەتی عێراق دەیەوێت دەستکەوتەکانی شەنگال، کە بە خوێنی شەهیدانمان بەدی هاتووە، لەناو ببات. ئەو کاتەی داعش هێرشی کردە سەر شەنگال و خەڵکی ئێزدیی کۆمەڵکوژ کرد، سوپای عێراق و هێزەکانی پەدەکە لەکوێ بوون. ئەگەر یەک کەسیشمان بمێنێت، داکۆکی لە ڕۆڵەکانمان، چیا و بیر و باوەڕ و کولتوورمان دەکەین.”\nئەو ئەندامەی تەڤگەری ژنانی ئێزدی داوای لە هەموو گەلی کورد کرد خاوەندارێتی لە خەڵکی شەنگال بکەن.\nچوارهاوڵاتی لە کامیاران سزای زیندانیکردنیان بە سەردا سەپێندرا


ئه‌ڵمانیا.. توندوتیژی به‌رامبه‌ر ژنان وایكردووه شوێنی داڵده‌دانیان زیادبكرێن\n24/11/2018 09:28 AM\nله دیدارێكی كه‌ناڵی 2ی ڕه‌سمی ئه‌ڵمانیا ZDF وه‌زیری ژنان و خانه‌واده‌ی ئه‌ڵمانیا "فرانس گیفی" چه‌ندین داتای سه‌باره‌ت به توندوتیژی به‌رامبه‌ر به ژنان له ئه‌لمَانیا خسته‌ڕوو و ڕاشیگه‌یاند: شوێن و په‌ناگه‌ی ژنان له ئه‌ڵمانیا فراوان ده‌كرێت له‌پێناوی پشتگیری له په‌ناگه‌ی ئه‌و ژنانه‌ی كه توندوتیژیان به‌رامبه‌ر ده‌كرێت حكومه‌تی ئه‌ڵمانی بودجه‌ی ئه‌و پرۆسه‌یه زیاد ده‌كات ئه‌و شوێنانه‌ش تایبه‌ته به‌وانه‌ی كه له‌ده‌ست توندوتیژی به‌هۆی مامه‌ڵه‌ی خراپی هاوسه‌ره‌كانیانه‌وه راده‌كه‌ن و ماڵ به‌جێدێڵن.\nوه‌زیری خێزانی ئه‌ڵمانی ئاشكراشیكرد: له ساڵی ڕابردوودا 147 ژن له‌لایه‌ن هاوسه‌رو دۆسته‌كانیانه‌وه كوژراون.\nوه‌زیری فیدراڵی خانه‌واده‌ی ئه‌لمَانی "فرانزیسكا گیفی" كه سه‌ر به پارتی سۆسیال دیموكراته‌كانه رایگه‌یاند: له ئه‌ڵمانیا 350 حه‌شارگه‌و 600 ناوه‌ندی ڕاوێژكاری هه‌یه كه ساڵانه بۆ پشتگیری 30 هه‌زار ژن كارده‌كه‌ن و به پله‌ی یه‌كه‌میش په‌یوه‌ندی و به‌هاناوه‌چوونی حاڵه‌تی كتوپڕیه‌وه هه‌یه. له‌به‌رنامه‌ی "به‌یانی" كه‌ناڵی 2ی ئه‌ڵمانیدا وه‌زیری ژنان و خانه‌واده‌ی ئه‌ڵمانی دووپاتیكرده‌وه، به هاوكاری مادی ده‌سه‌لاتی فیدرالی حه‌شارگه‌ی تایبه‌ت به ژنان فراوان ده‌كرێت.\nوتیشی: ئه‌و به‌رنامه‌یه بۆ فراوانكردنی پێكهاته‌ی ناوچه‌كانه‌و له ساڵی 2019 به‌پێی پلانی فیدرالی ده‌ستپێده‌كات و به‌پێی ئه‌و پلانه شه‌ش ملیۆن یۆرۆ ده‌خرێته‌سه‌ر بودجه‌ی بۆ ته‌رخانكراو و خه‌مڵێنراو له ساڵی 2020شدا 35 ملیون یورو زیاد ده‌كرێت، ئه‌مه‌ش له‌پێناوی دابینكردنی شوێن و حه‌شارگه‌ی باشتر جگه‌له‌مه‌ش كۆبونه‌وه‌ی سه‌رمێزی ڕوبه‌ڕوو له وه‌زاره‌تی كاروباری ژنان له‌پێناوی ڕێكخستنی كاروباری شارو شاره‌وانیه‌كان و خستنه‌ڕووی خزمه‌تگوزاریه‌كان ئه‌نجامده‌درێت ئه‌م پرۆسه‌و خزمه‌تگوزاریانه‌ش بۆ هه‌موو ژنێكه كه له ئه‌ڵمانیادا بژی به‌بی جیاوازی.\nوه‌زیری خانه‌واده‌و ژنان وتیشی: ده‌كرێت وایدانێن 20%ی ئه‌و قوربانیانه داوای یارمه‌تیان كردبێ ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌كه جێی نیگه‌رانی و مه‌ترسیه. وه‌زیری ژنان وه‌لامی ئه‌و پرسیاره‌شی دایه‌وه كه ده‌ڵێ كۆچبه‌ران فاكته‌رێكی سه‌ره‌كین بۆ توندوتیژی و له‌مباره‌یه‌وه وتی ئه‌وه‌ی هه‌یه هه‌موو ئاسته‌كانی كۆمه‌ڵگای گرتۆته‌وه‌و ناشتوانرێ ئه‌وه بسه‌لمینرێ كه زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی ئه‌و تاوانانه ئه‌نجامده‌ده‌ن ئه‌ڵمانی بن هه‌روا به‌ئاسانی ناكرێ بڵێین ڕاسته یان ئه‌ڵمنی لێ بێبه‌ری بكه‌ین.\nهه‌ر له‌و ڕاپۆرته‌دا هاتووه له ساڵی 2017 نزیكه‌ی 114 ژن له ئه‌ڵمانیا بونه‌ته قوربانی توندوتیژی له‌لایه‌ن هاوسه‌ره‌كانیانه‌وه كوژراون، له ساڵی 2012 ژماره‌ی ئه‌و قوربانیانه زیاتر له 100 ژن بووه، پیاوانیش هه‌بوون به‌ته‌وره‌وه له به‌رامبه‌ر ژنه‌كانیان ڕاوه‌ستابوون.\nهه‌ر سه‌باره‌ت به‌م كه‌یسه سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی ژنان كریستل هانمان له براندنبۆرگ ده‌ڵێ: كێشه‌یه‌كی تر هه‌یه ژنانێك هه‌ن بۆ به‌ده‌ستهێنانی یارمه‌تی ده‌بێ چاوه‌ڕانیه‌كی زۆر بكه‌ن.! هه‌روه‌كو چۆن دكتۆری ده‌روونی "ستیڤانی كروگر" له ناوه‌ندی "ڤیفانتیس هومبولت كلینیكۆم" له به‌رلین ده‌ڵێت ژنان ده‌یانه‌وێ كێشه‌كانیان له‌سه‌ر فه‌رش گسك بده‌ن به‌تایبه‌تی كاتێك منداڵ تێوه‌ده‌گلێت یان متمانه‌ی مادیان ده‌كرێته‌سه‌رو پاره‌ی منداڵ ده‌بێته فاكته‌ری قوڵكردنه‌وه‌ی كێشه‌كانیان.\nوه‌زیری ژنان و كاروباری خێزان ده‌ڵێت: له سه‌رژمێریه‌كاندا ده‌ركه‌وتووه له ساڵی رابردوودا توێژێكی تر سه‌ریهه‌ڵداوه ئه‌وه‌ش ڕق و ده‌ست به‌سه‌رداگرتن و ناچاركردنه به‌كاری به‌زۆری له‌شفرۆشی.! وه‌زیری فیدراڵی ژنان و كاروباری خێزانی ئه‌ڵمانیا ئاماژه‌ی به ته‌له‌فۆنی هاوكاری توندوتیژی ژنانداو وتی: ئه‌كرێت ئه‌و كارئاسانی و هاوكارییه به خۆڕایی بۆ ئه‌و ژنانه دابینبكرێت تا له‌هه‌ركاتێكدا بێت بتوانن په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆو خۆڕایی بكه‌ن به ژماره ته‌له‌فۆنی دیاریكراوه‌وه ته‌نانه‌ت ئه‌و پیاوانه‌ش كه ڕوبه‌ڕووی توندوتیژی ده‌بنه‌وه له‌گه‌ل هاوسه‌ره‌كانیاندا كه‌ئه‌مه رێژه‌یه‌كی كه‌مه له‌چاو ژناندا.\nخاك - شیهاب عوسمان/ ئه‌ڵمانیا


خوا، مەزهەب، مرۆڤ … دارا مەحمود – Denegkan\nbyدارا\tJune 2, 2013\tکتێبخانە\nپێشکەشە بە هاوڕێ و هاوسەرم چیمەن کە بەبێ یارمەتی و هاوکاریی ئەو، ئەم پەرتووکە بەرهەم نەدەهات\nبەشی یەکەم: پرسی پەیدابوونی هەبوون لەهزری مرۆڤدا…………..٢٠\nئا- قۆناغی ئەفسانە………………………………………٢١\nب- قۆناغی فەلسەفە………………………………………٣٩\nپ- قۆناغی مەزهەب………………………………………..٥٠\nت- پەیدابوونی هەبوون و وەڵامە زانستییەکان…………٧١\nبەشی دووەم: پرسەکانی سەبارەت پەیدابوونی هەبوون و\nسەنگەرگرتنی مەزهەب لە زانست……………………………… …….٨٢\nبەشی سێیەم: خواو مەزهەب…………………………………………….٩٤\nبەشی چوارەم: ڕۆح……………………………………………………….١٤٤\nبەشی پێنجەم: خەون، ئیلهام، وەحی…………………………………١٦٠\nبەشی شەشەم: تەفسیرو تەئویل………………………………………١٧٨\nبەشی حەوتەم: دەستکارییکردنی دەقە پیرۆزەکان…………………٢٠٤\nئا: نەسخ لەقورئاندا…………………………………….٢٠٨\nب: دەستکارییکردنی قورئان……………………………٢١٤\nبەشی هەشتەم: پەیامبەران و ئیمامان……………………………….٢٢٠\nبەشی نۆیەم: گروپبەندیی ناو ئایینەکان…………………………….٢٤١\nحەسەن سەباح و ترۆری ئیسلامیی……………………..٢٦٥\nبەشی دەیەم: مەزهەب و کۆیلایەتی………………………………….٢٧٩\nبەشی یانزە: خورافات و جادووگەریی………………………………..٢٩٤\nبەشی دوانزە: فەلسەفەو حیکمەتی مەزهەب………………………..٣٢٤\nمەزهەب وبیروباوەڕی خواپەرستیی، بەشێوەیەکی ڕەها گرنگترین و کاریگەرترین شتێکە بەدرێژایی دیرۆک لەسەر مرۆڤ. ئەو گرنگییە لە ئاستێکدایە کە هیچ بیروباوەڕو ئایدیۆلۆژیایەکی تر ناتوانێ پێشی بگرێت و بەسەریدا زاڵ بێت. و سنووری کاریگەرییەکانیش لەسەر مرۆڤ تەنیا بە پرسەکانی وەک خواپەرستی و ڕێوڕەسمە ئایینییەکان و حوکمە شەرعی و تێکستە پیرۆزەکان… سنووردار نابێت. بەڵکو دەربازی کولتوور دەبێت. تائەو جێگایەی بۆخۆی دەبێتە کولتوور و یانیش کولتوور لەناو خۆیدا دەتوێنێتەوەو دەیکات بە ئایین. و هەروا تێکەڵاوی پێداویستییەکانی ژیان لە خواردن و خواردنەوەو پۆشاک و هاوسەرگیریی و منداڵبوون، و سیاسەت و فەلسەفەو دەروونناسیی و ئابووریی و هونەرو… هیتر دەبێت. و هەروەک مرۆڤناسی ئینگلیزی تۆماس هێنری هاکس دەڵێت: مەزهەب، هەروەک شانەکانی درووستکەری جەستەیە کە وەک تەونی جاڵجاڵوکە پێکەوە چنراون. و بەناخی کۆمەڵگاکاندا چۆتە خوارێ و کاریگەریی خۆی لەسەر بیرو ئەندێشە داناوە.١\nبێگومان شتێک هێندە گرنگ و کاریگەرییەکەی هێندە مەزن و فراوان بێت، بێسنوور لێکۆڵینەوەو دیراسەکردنیش هەڵدەگرێت. و ئەمڕۆ لە زانستگاکانی جیهاندا ژانرو ڕشتەیەکی تایبەت بە مەزهەب ودیرۆکی ئایینەکان لە ژێر ناوی (Comparative Religion History) و (Religious Studies) و هیتر دەخوێنرێت و دیراسە دەکرێت. بەڵام زۆربەی هەرەزۆری ئەو دیراسانە لەچوارچێوەی ئێلێتی زانستگایی و پسپۆرو شارەزایانی ئەم بوارەدا سنووردار بووەو بەئاستی فراوان نەهاتۆتە ناو خەڵک. هەرلەبەر ئەمەشە کە کۆمەڵگا جۆربەجۆرەکانی مرۆڤایەتی لە سۆنگەی پێباشتربوونی ئایینی خودی، هەرکۆمکەڵگایە بە درێژایی دیرۆک و ئایینەکەی خۆی، دیرۆکی مەزهەب و خواپەرستیی و ئایندەی مرۆڤایەتی لەچوارچێوەی ئایینەکەی خۆیدا دەبینێت و پێیوایە تەنیا ئەو ڕێگای ڕزگاریی ئەبەدیی دیتۆتەوەو ئەوانی تر هەموو لادەرو هەڵەن. هۆکارەکەشی قەتیسمان و خۆگۆشەگیرکردن لە ناو ئایینی خودیداو قەدەغەکردن، و یانیش لانیکەم بە پێویستنەزانینی دیراسەکردن و بەدەستهێنانی زانیاریی لەسەر بیروباوەڕی مەزهەبیی کۆمەڵگا جۆربەجۆرەکانی تری مرۆڤایەتی و دیرۆکی ئەو باوەڕانە.\nبێگومان کاری ئەو زانستە زانستگاییانەی ناومانبردن و ئێمەش لە دووتوێی ئەم بابەتەدا ئەوە نییە کە دەستنیشانی ئەمە بکەین داخوا کێهە ئایینە ڕاستەو کێهە هەڵە. یان هەوڵ بدەین بیسەلمێنین داخوا خوایەک هەیە یان نا..! کارێکی وا نەلە توانای ئێمەو هیچ زانستێکدایە، و نە سوودێکیشی هەیە. بەڵام ئەو مافەمان هەیە لەهەر شوێنێکدا پێویست بێت جارێکی تر ئەو پرسیارانە دووبارە کەینەوە کە تائێستا وەڵامی گردەبڕیان بۆ نەدیتراوەتەوەو هەروا ئەو کێشەو ململانێیانەش کە لەنێوان ئایینە جۆربەجۆرەکان، گروپەکانی ناو یەک ئایین، مەزهەب و سیاسەت، مەزهەب و زانست، و هیتر بخەینە بەر باس و لێکۆڵینەوە.\nهەروا لایەنێکی تری ئامانجی نووسینی ئەم چەند لاپەڕەیە، تا ئاو ئاستەی لەم پەرتووکەدا جێگای دەبێتەوە، بەدەستهێنانی هەندێک زانیاریی بواری مەزهەب و خواپەرستیی و چەند لاپەڕە لەدیرۆک و تایبەتمەندیی هەندێک لە ئایینە جۆربەجۆرەکانی جیهان.\nلە جیهاندا بەدەیان ملیۆن مرۆڤ لەپەیڕەوانی ئایینە جۆربەجۆرە گەورەو بچوکەکان پێیانوایە بیروباوەڕە مەزهەبییەکەی ئەوان بەشێوازێکی ڕەهاو بێ ئەملاوئەولا باشترین باوەڕەو ئاکامی ئەویش دوای مەرگ بەختەوەرییەو باقی مرۆڤایەتیش دۆزەخ. یانیش بەختڕەشی. ئەمە لەکاتێکدا بەشی هەرەزۆری ئەو مرۆڤانە هەر لە ڕیشەوە هیچ زانیارییەکیان تەنانەت لە سەر ئایینەکەی خۆیان نییە و ئەو بیروباوەڕە ڕەهایانەیان لەدایک و باوک و کۆمەڵگاوە وەک فێربوونی زمان و کولتووری نانخواردن و جل لەبەرکردن پێگەیشتووەو لەبەرئەوەی بەدرێژایی تەمەن و بەتایبەتیش سەردەمی منداڵیی کەسەردەمی ڕیشەداکوتانی باوەڕەکانە، بووە بەو ڕاستییە ڕەهایەی تەنانەت گفتوگۆش هەڵناگرێت. کاتێکیش بیروباوەڕی مەزهەبیی گەیشتە ئەو ئاستە، بەرەبەرە، بەرەو دەمارگیریی و بەستەڵەکی فکریی و جەزمییەت دەچێت. ئاکامە گشتییەکەشی گەلێک زیانبەخشە. چونکە خاوەنی ئەم جۆرە بیرکردنەوانە بە شەڕو خوێنڕشتن و بەیەکتر لەتوپەتکردنیش دڵیان ئاو ناخواتەوە.. ململانێ و کێشە خوێناویەکانی عیراق، شەڕی نێوان شیعەو سوننە لە پاکستان، کوشتارو پێکدادانی خوێناوی نێوان مەسیحی و موسوڵمانانی نێجیریا، ئەندۆنوسیا، شەڕی مەزهەبی نێوان هیندۆس و سیک و موسوڵمانانی هیند، شەڕی نێوان جوولەکەو ئیسلامیش ئەوە هەر باس ناکرێت.. و ئەمانە. چەند نموونەن لەو شەڕە خوێناوییە بێکۆتاییانەی ڕۆژانە لە ڕیزی هەواڵەکاندا گوێبیستیان دەبین.\nئەم ناوچەیەی ئێمە و بە گشتی کۆمەڵگا ئیسلامییەکان، هێشتا لەو قۆناغەدا دەژین کە چەند سەدە پێش کۆمەڵگا مەسیحیەکانی ئەوروپا پێیدا تێدەپەڕین. قۆناغێک کە سیستەمی یەک باوەڕیی ئایینی، یەک یاسا، یەک پادشا. حوکمفەرمابوو. واتا یەک ئایین بناغەی یاساو هێزو دەسەڵاتی پادشا بوو. کە ئەمەش بە ڕۆڵی خۆی هەر جیاوازییەکی مەزهەبی و هەر دیدو خوێندنەوەیەکی مەزهەبیی جیاواز لە دیدو خوێندنەوە باوەکە، وەک دووبەرەکی، لە ڕێگای خوا لادان، و کوفر دادەنران. و کافران و لەدینوەرگەڕاوانیش بە تاوانبارانی گەورەو سەرچاوەی مەترسیی لە بەرانبەر کڵێساو کۆمەڵگا دادەنران. ئەم ڕەوشە هێشتا لە کۆمەڵگا ئیسلامییەکاندا زاڵەو هیچکەس ناتوانێ ئازادانە، ئایینی حوکمڕان، و زۆرینە، بەبەهانەی ئەوەی هی زۆرینەیە، ڕەتکاتەوە، یان تەنانەت ڕەخنەی لێ بگرێ. و ئەگەر کەسێک بخوازێ دەست بۆ کارێکی وا بەرێت دەبێ بە شێوازی پێچاوپچ و ناڕاستەوخۆ بێت، دەنا زوو دەکەوێتە بەر پەلاماری بێئەمان. و ڕەنگە تا ئەو جێگایە بڕوات کە ژیانیشی بکەوێتە مەترسییەوە. لەمەشەوە پەیڕەوی لەو مێتۆدانە دەکەن کەلەسەردەمە سەرەتاییەکانی پەیدابوونی ئایینی ئیسلام پەنای بۆ دەبرا. کە ئەمە لەبەر دوو هۆکار هەڵەیەکی یەکجار گەورەیە. یەکەم/ چواردە سەدەپێش کاتێک ئایینی ئیسلام سەرهەڵدەدات، فاکتەری هەبوونی باوەڕ بەو خوایەی ئەو پێناسەی دەکات و ئەو یاساو ڕێسایانەی ئەو پیادەیان دەکات، بۆئەوەی ئایینە نوێیەکە پەرەبستێنێت و بنەماکانی دەوڵەت دابمەزرێنرێت و پاشانیش قەڵەمڕەوی دەوڵەتەکەی فراوانتر بکات.. یان دەبێ بەوجۆرە بێت، یانیش کارەکە لە ڕێشەوە سەرناگرێت و ئایینەکە لەناودەچێت. ئەمەش پاساوێکی سیاسی پراگماتی ، گونجاو، و پێویست بۆ ئەو سەردەمە بووە. دووەم/ ئەگەر ڕووداوەکانی ئەو کاتە بەچاوی ئەو کاتە بخوێنینەوەو هەڵسەنگێنین، دەبینین لە ئاست سەردەمەکەی خۆیدایە. بەڵام ئەمڕۆ جیاوازە! ئەگەر موسوڵمانێک پێیوابێ ئامانجی ئەم سەردەمەی ئیسلام دەستبەسەرداگرتنی جیهان و موسوڵمانکردنی تەواوی مرۆڤایەتییە، ئەوە لەخەیاڵێکی منداڵانەی کرچ و کاڵ بەولاوە شتێکی لەسەردا نییە. و یان ئەگەر پێیوابێ بەمکارە ئایینەکەی لە لەناوچوون دەپارێزێت، لەمەشیاندا بەهەڵەدا دەچێت. مەسیحیەت، کاتێک لەسەدەی سیانزەهەم بەملاوە خەسڵەتی لێبووردەیی بەسەردا سەپێنرا، نەک هەر لاواز نەبوو، بەڵکو بەرەبەرە ڕووە دزێوو ناشیرینەکەشی لەبیر خەڵکی چوونەوە. و ئەمڕۆ مەسیحیەت بەم خەسڵەتەی خۆی ئایینی ئیسلام و ئایینەکانی تر دەشکێنێت.\nبەڵام پەیڕەوانی ئیسلام، بەتایبەتی ڕێبەرانی ئایینیی، لەبەرانبەر غەیرە موسوڵمان و بێباوەڕان و خوانەناساندا لێبووردە نین. و گەرچی لە سەر ئاستی ئەم یان ئەو تاک یان گروپ لێبووردەیی دەبینرێت. بەڵام ئەو خەسڵەتە گشتییەی ئیسلامی داپۆشیوە هەر شتێکە جگە لە لێبووردە. کە تەنانەت ئەم نالێبووردەییە گروپێک لەبەرانبەر گروپێکی تری ئیسلامیشدا پەیڕەوی دەکات. و شیعەو سوننە ڕوونترین نموونەن و ئەگەر هەلومەرجەکانی سەردەم ڕێگای بدایە گەلێک لەمە خراپتریان بەیەکتر دەکرد کە تا ئێستا کردوویانە.\nزۆرجار دەگوترێت کە ئایینی ئیسلام بە ماهیەتی خۆی لێبووردەیە. ئەمە گوفتارێکی بێواتایە. ئایینی ئیسلام یان هەر ئایینێکی تر، بە ماهیەتی خۆی لێبووردە بێت یان نا، نە هیچکات دەسەلمێت، نە گرنگیشە. چونکە ئایین ئەو شتەیە کە بەکردەوە پەیڕەو دەکرێت. ئەگەر بەلایەنە باشەکەیدا پەیڕەو بکرێت ئایینێکی باشەو بەلایەنە خراپەکەشیدا خراپ..!\nخۆ ئەگەر موسوڵمانێک بخوازێت لێبووردە بێت، بەشی ئەوەندە تێکستی قورئانی و حەدیس هەن کە پشتیان پێ ببەستێت. و ئەگەر پێچەوانەکەشی بخوازێت دیسان هەروایە.\nئایینی مەسیحی ئیمڕۆ بەبەراورد لەگەڵ سەدەکانی پێشووتردا هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهاتووە. ئەوەی گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە شێوازی پەیڕەوکردن و دیدو بۆچوون و تێگەیشتنی پەیڕەوان و ڕێبەران و تەفسیرکارانە. کە ئەمەش هەروا لەخۆڕا بەدیی نەهاتووە. بەڵکو بە کارو بیری تازەی بیرمەندان و فەیلەسوفەکانی کۆمەڵگای مەسیحیی بوو. کە بوێرانە هەوڵیاندا بەر لە هەرشت خودی ئایینەکە ڕزگاربکەن. ئەمەش لەڕێگای پێداچوونەوە بەسەرتاپای بیرو باوەڕە مەزهەبیە باوەکانداو هاندانی لێبووردەیی. و ئەگەر کەسێک لەدین وەرگەڕێت و نافەرمانی خوا بکات، ئەوە لەجیهانی دوای مەرگ، خواوەند سزای شیاوی خۆی بەسەردا دەسەپێنێت. ئیتر سزاو شکەنجەی ئەم جیهانە چ واتایەکی هەیە..؟ بەلای منەوە ئەگەر بڕیاربێت ئەمە واتای هەبێت ئەوە یەک شتە ئەویش لاوازیی لۆژیک و تێنەگەیشتنی خودی ئەو پێشەوا ئایینیانەیە لە ئایینەکەی خۆیان. کەسێکی چەکدار بە بیروباوەڕێکی ڕوون و ئاشکراو پتەو. کەلەگەڵ عەقڵ و لۆژیکدا گونجاوبێت، لە ڕەخنە ناترسێت و باکی بەهیچ لەدینوەرگەڕانێکی تاکەکانی نییەو ئەو لەبەرانبەردا هێندەی بەرپەرچدانەوەی هزریی پێیە کە پێویست بە تووڕەبوون و بەکارهێنانی توندوتیژی نەکات.\nحەقیقەتێکی تریش هەیە کە دەبێ دانی پێدابنێین. ئەویش ئەمەیە کە هێرش و نواندنی توندوتیژی و نەبوونی لێبووردەیی هەمیشە هەر لەمەزهەبگەرایانەوە نەبووە. بەڵکو پێچەوانەکەشی لەلایەن دەسەڵاتی سیاسیی وڵاتانی ئیسلامییەوە، بەوپەڕی بێڕەحمی و نامرۆڤانە دژی مەزهەبگەرایان لە سەرکوتکردن، لەزیندان پەستاوتن، تومەتبارکردنی درۆوساختە، قەدەغەکردنی جموجۆڵی سیاسیی و هتد… پەیڕەوکراوە. کە بەشێکی نالێبووردەیی مەزهەبگەرایان هەر هەمان کاردانەوە لەبەرانبەر نالێبووردەیی دەسەڵات لەبەرانبەر مەزهەبدا بووە. بەبڕوای من یەکێک لە هۆکارە هەرە سەرەکییەکانی ئەم ململانێ و ناتێگەیشتنانەو لە ئاکامیشدا نالێبووردەیی. جەهلێکی تەواوە بە بیرو باوەڕی خودی. جاهل ئەو کەسە نییە کە تەنیا شارەزایی لەبیرو باوەڕی بەرانبەرو دژبەرەکانیدا نەبێت. بەڵکو جاهیلی گەورە ئەو کەسەیە، هێشتا لەبیرو باوەڕەکەی خۆی نەگەیشتووەو سوودو زیانەکانی خۆی لێک جیاناکاتەوە.\nلە ئەنجامی کەموکوڕی تێگەیشتنەکان لەم ئایینەی پەیڕەوی دەکەین، خواوەند تادێت لەبەرچاوی موسوڵمانان بچوکترو لاوازتر دەبێت. لەوەتەی مرۆڤ هەیە هەمیشە خواوەند پەناگەی مرۆڤ و بوونەوەران بووە. کەچی واخەریکە ئەم هاوکێشەیە هەڵدەگەڕێتەوەو خواوەند بووە بەوشتە لاوازەی پێویستی بەبەزەیی پێداهاتنەوەو کۆمەک هەیە. چونکە کاتێک گەمژەیەک قورئان دەسووتێنێت و نەفامێک جنێو بەخواوەندو پیرۆزییەکانی دەدات، یان داخ لەدڵێک، کاریکاتر دژی پەیامبەری ئیسلام و دەرهێنەرێکی ئەمریکایی فیلمێکی پڕ لەسووکایەتی بە ئیسلام و پەیامبەر بەرهەم دێنێت… موسوڵمانان وادەزانن خواوەند لەتەنگانەدایەو ئەگەر فریای نەکەون خەریکە لەناودەچێت.\nکردارو گوفتاری ناشایست، دژی خواو پیرۆزییەکانی ، یان دژی هەرجۆرە بیروباوەڕێکی مەزهەبیی، خودیی یان غەیرەخودیی، ناپەسەندە. بەڵام خواوەند باکی بەم کارانە نییەو. میکانیزمەکانی پاداشت و سزا، لەم جیهانەو لەئاخیرەت لەدەستی خۆیدایەتی. ئیتر ئەم هەموو خۆسەخڵەتکردن و تەنگەتاوبوونە بۆچی..؟\nئاکامێکی تری ئەم جۆرە تێگەیشتنە جاهیلانەو هەڵەیە لە مەزهەب، ئەمەیە کە دەرگای هەر درۆو خورافاتێک دەخاتە سەر پشت و میکانیزمێک نامێنێتەوە تا درۆ لەگەڵ ڕاست و خورافات لە واقیع جیاکاتەوە.\nئەم شێوازی مامەڵەکردنە لەگەڵ مەزهەب لەناو ئێمەی کوردا چەندان جار بەهێزترە. چونکە تێکستە پیرۆزەکانی ئایینی ئیسلام لە قورئان و حەدیس بەزمانی عەرەبین و ڕەنگدانەوەی کولتووری نەتەوەی عەرەب و خەڵکی نیوەدوورگەی عەرەبی چواردە سەدە پێشە. و لەبەر ئەوەی ڕێبەرانی ئایینیی کوردو بەگشتی ناشارەزاییان بە ئایینەکەی خۆیان، ئایینی ئیسلامیان لەچوارچێوەی خواناسی و پەیڕەوکردنی کرداری باش و دوورکەوتنەوە لەخراپە کردووە بە مامەڵەو بازاڕیی کە لە چوارچێوەی پاداش و سزادا خڕبۆتەوەو جیهانێک لەدرۆودەلەسەی بێ سەرچاوەو بێ بنەمای عەقڵ و لۆژیک بەسەر خەڵکیدا دادەبارێنن و بە ملیۆنیش گوێی بیستن لەبەرانبەریاندا ئامادەیە. هەواڵ لەبەهەشت و دۆزەخ و گۆڕەوە دەهێنن و بێئەوەی پێمان بڵێن لە کوێوە ئەو هەواڵانەیان پێگەیشتووەو چۆن دەزانن ئەمانە ڕوویانداوەو فێڵبازانە یان نەزانانە، ئاشی درۆو فریودان دەگێڕن.\nئیتر واژەو تێکستی وا دێنە سەر زاران کە هیچ واتایەکیان نییە کەچی بەلێکدانەوەی بیری عەوام دەکرێتە واقیعێکی حاشاهەڵنەگر. و ئەفسانەیەکیشی پێوە دەلکێنرێت کەهیچ پشتیوانەیەکی تەنانەت لەخودی ئایینەکەوە نییە.\nواژەی (دجال) بووە بەجەجاڵ. لەحاڵێکدا دەجال واژەیەکی عەرەبیە وسیمبۆلی ڕێبەرایەتییەکی درۆزن و ساختەبازو فێڵبازە. لەکوردیدا بووە بە دەعبایەکی گەورەو زەبەلاح کە گوایا لەسەردەمی دەرکەوتنی حەزرەتی مەهدیدا دەردەکەوێت و هەرکەس نەزان و خوانەناس بێت بەدوای ئەو جەجاڵە دەکەوێت کەلەژێر سێبەری هەر گوێیەکیدا یەک لەشکر مرۆڤ بەڕێدا دەڕۆن.\nداستانی حەزرەتی مەهدی بوونی هەبێت یان نا، زۆر گرنگ نییەو ئەگەر ئەفسانەش بێت، ئەفسانەیەکی جوانەو بەشێکە لەخەونی مرۆڤایەتی کە لەئاکامدا ڕۆژگارێک، فریادڕەسێک بێت و کۆتایی بە زوڵم و ستەم و خراپەکاریی بهێنێت و عەدالەت و ئازادی و بەرابەریی و ژیانێکی شایستە بۆ هەمووان دابین بکات. و هەبوونی دەجالیش لەبەرانبەر حەزرەتی مەهدیدا وەک بوونی ئەهریمەن لەبەرانبەر ئاهورا مزداو، شەیتان لەبەرانبەر خوادایە. کە لەسەر بنەمای هەمان یاسای فەلسەفی (یەکپارچەیی دژەکان)ە کە خراپەو چاکە، تاریکی و ڕووناکی، مەرگ و ژیان لەحاڵێکدا کەدژ بەیەکن بەبێ یەکتریش بوونیان نابێت.\nئەفسانەو خەونی حەزرەتی مەهدی لە ئایدیۆلۆژیا جیهانییەکانی وەک کۆمۆنیزم، و ئانارشیزم، و لیبرالیزمیشدا هەیەو مەگەر ئەوە نییە هەمووان بانگاشەی ئەوە دەکەن کەلە ئاکامدا جیهان لەسەردەستی ئەوان دەگاتە پلەی کۆتاییهاتنی دیرۆک و قۆناغی خۆشگوزەرانی و نەمانی زوڵم و ستەم دەستپێدەکات..؟\nئێمە دەکرێ بیروبۆچونی مەزهەبیمان لەگەڵ یەکتردا جیاواز بێت، و تەنانەت هەندێک لە ئێمە هەر لەڕیشەوە باوەڕمان بەمەزهەب نەبێت. بەڵام مۆرکپێوەنانی شتەکان تەنیا بەوجۆرەی من باوەڕم پێیەتی جیهان بەرەو پێشەوە نابات و مرۆڤەکان هۆشیارتر ناکاتەوە. ئەمە جگەلەوەی کارێکی وا هەر لە ڕیشەوە هەڵەیە. و هەمان کارە کە ڕێبەرانی ناشارەزای مەزهەبی پەیڕەوی دەکەن. ئەرکی ئێمە کردنەوەی ئاسۆی دیالۆگ و لێکۆڵینەوەی زانستیانەو یەکتر ناسین و گەیشتن بە زانیارییەو پاڵنەری نووسینی ئەم چەند لاپەڕەیەش هەر ئەمەیە. کاتێکیش زانست و زانیاریی نوێ لەبەردەستاندا نەبن و بەردەوام تەنیا بەبیروبۆچوونە کۆن و چەقبەستووەکاندا بچینەوە، لەڕاستی دوور دەکەوینەوەو درۆ باڵ بە سەر هەموو شتەکاندا دەکێشێت، و هەروەک نیچە دەڵێت: (تا ئەو کاتەی خاوەنی زانست و زانیاریی کەمین، خۆبواردن لە درۆ لە توانادا نییە.)٢\nبەداخێکی زۆرەوە پەڕتووکخانەی ئیسلامیی بەتەواوی بەتاڵە لە دیراسەو لێکۆڵینەوەی بێلایەنانەو بەلای ئۆتۆریتەی ئایینیی و ئەم کوولتوورە ئایینە زاڵەی کە ئەمڕۆ حوکمفەرمایە، تەنانەت پرسیارو بەراوردو دیرۆکێک کە لەگەڵ ئەمەی خودیدا یەکنەگرێتەوە بە کوفرو لەڕێلادان دادەنرێت و بە گشتی تابووی لەسەرە. لەم ناوەدا پەڕتووکخانەی کوردی کە هەر لەبناغەوە و لەبەر هۆکاریی بابەتی هەژارە، و هەمووی دوو دەهەیە کە بەهۆی هەبوونی دەسەڵاتی کوردیەوە لەباشووری کوردستان بواری نووسین و چاپ و بڵاوکردنەوە ڕەخساوە، لەگەڵ ئەمەشدا، مەگەر چەنددانە، دەنا ئەوە جێگای بابەت و لێکۆڵینەوەی مەزهەبیی لەسەر بنەمایەکی ڕەخنەگرانەی هەر تێدا نابێتەوە.\nلێرەدا پێویستە ئەم پرسیارە بکەین کە ئایا دەکرێ بە دیدێکی ڕەخنەگرانەوە بە خوێندنەوەی قورئاندا بچینەوە..؟ بە بڕوای من بەڵێ..! و ئەم کارە گەلێکیش پێویستە. بەڵام واتای دیدی (ڕەخنەگرانە)، ئەوە نییە لە قورئاندا بۆ هەڵە بگەڕێین. بەڵکو ئەوەی بەسەر تێگەیشتنەکانماندا بچینەوە لەقورئان و دەربارەی قورئان. کە ئەمەشیان، واتا تێگەیشتنەکانمان، دەکرێ هەم هەڵە بن و یانیش ڕاست.. دەستنیشانکردنی خاڵە گومانهەڵگرەکان و ڕەخنەگرتن لە تەفسیرو تەئویل، پرسیار دەربارەی ناکۆکییەکان… هیچ بەواتای هەڵسەنگاندنی خودی قورئان نییە. بەڵکو بەواتای پێداچوونەوەیە بە تێگەیشتنەکانی خۆمان.\nیەکێک لەو کەموکوڕی و گرفتانەی هۆکارێکی تری نووسینی ئەم پەرتووکەیە، ئاوێتەبوونی ئایینی ئیسلامە لەگەڵ بیری نەتەوایەتی عەرەب و بوونی خەسڵەتە جۆربەجۆرەکانی ئەم نەتەوەیە بە خەسڵەتی ئایینەکە.\nئایینی ئیسلام بە هاوتەریب لەگەڵ بیری عەرەب دەچێتە پێشەوەو ئەوەی هەست پێدەکرێت ئەمەیە کە ئەم ئایینە هی عەرەبەو عەرەبیش نەتەوەی تایبەت و میراتگری ڕەسەنی ئەم ئایینەیەو ئەوانی تر هەموو پەراوێزو پاشکۆ. و لەبەر ئەوەی تایبەتمەندیی نەتەوەی عەرەبیش لەبەر کۆمەڵێک هۆکاریی دیرۆکیی، چەقبەستن و ژیانکردنی لە ڕابردوودایە، ئایینەکەشی لەگەڵ خۆی بەو ئاقارەدا بردووەو بەدوای خستووە. ئەمەش بەهیچ جۆرێک بۆچوونێکی نەژادپەرستانە دژی نەتەوەی عەرەب نییە. بەڵکو واقیعێکە بیرمەندانی عەرەب بۆخۆیان پێیگەیشتوون.\nفەیلەسووف و بیرمەندی ناوداری عەرەب محەمەد عابد جابری(١٩٣٥-٢٠١٠) دەڵێت: ئێمە (عەرەب) هێشتا هەر لەسەردەمی جاهلی بە هەموو ئەو توخمە (جیوگرافیایی، ئابووریی، کۆمەڵایەتی، و فەرهەنگی)یانەی کە سیماکانی ئەم سەردەمە دیاریی دەکەن، نەچووینە دەرێ. ٣\nبیرمەندێکی تریش بە لێکدانەوەی ئەم وتانەی جابری دەڵێت: ئەمەش بەم واتایەیە کە لە لێکدانەوەکانماندا لە حاڵی ئێستادا ناژین و (ئێستا) لە هاوکێشەی عەقڵی عەرەبیدا هیچ ئامەدەبوونێکی نییە. ئێمە لەدەرەوەی بازنەی زەمانی زیندوودا دەژین و ئەوەی ژیاندەکات قەوارەی زەمانیمان نییە بەڵکو ئەوەی ئامادەیە سەردەمی جاهلییە کە لەمیانی ئێمەوە دەژی و لە ناخماندا نیشتەجێیە. ٤\nکاتێکیش باسی جاهلییەت دەکەین دەبینین تەنیا عەرەب خۆی بەر لە ئیسلام، لەسەردەمی جاهیلیدا ژیاوەو ئایینی بتپەرستیی پەیڕەوکردووە. کەچی ئەم دیرۆکەی خۆی دەکاتە دیرۆکی هەموو مرۆڤایەتی و ئێمەش قبوڵمانە. لە حاڵێکدا، نەک هەموو جیهان بەڵکو تەواوی کۆمەڵگاکانی دەوروبەری نیووەدوورگەی عەرەب خاوەنی ئایینی مەسیحی، و جوویی، و زەردەشتی بوون.. کە لە ئایینی ئیسلامدا بە (ئەهلی کتاب)، ناوبراون و تاکە خواوەندێکیان پەرستووە. و بەواتایەکی تر نە بتپەرست بوون و نە جاهل. و کاتێک کە هێشتا ئیسلام پەیدانەبووە خاوەن باوەڕو لە سەر ڕێبازی خواوەندابوون.\nعەرەب بەپێی هەڵسەنگاندنی بیرمەندانی خۆی خاوەن خەسڵەتێکە کە (هەمیشە ئەو ئامادەییەی تێدایە بیرێکی ئامادە بێ هیچ لێوردبوونەوەو ڕەخنەیەک وەربگرێت، و ببێتە جێگای متمانەی، و بەمجۆرە کارێکی سەخت و زەحمەتە کە ڕێگا بدرێت کەسێک خۆ لەو بیروباوەڕانە بدات. چونکە ئەو بیروباوەڕە وەرگیراوانە، جیهانی ئەوان دادەڕێژێت. ئەمەش بەڕۆڵی خۆی، دەبێتە هۆی ئەوەی بە شێوازێکی میکانیکیانە، لەبەرانبەر هەر ڕەخنەیەک، کاردانەوەیەکی نێگەتیڤانە لەخۆ نیشانبدەن، وەک بڵێی دەترسن لەوەی جیهانەکەیان بەسەر یەکدا بڕمێت.)٥\nبۆیە کاتێک زانایەکی وەک نەسر حامد ئەبوزەید(١٩٤٣-٢٠١٠)، لەبەر ئەوەی دەیخواست و هەوڵی دەدا تەفسیرو تەئویلی قورئان لەو گەڕەلاوژەیەی تێیدایەتی دەربهێنێت و بۆ ئەمکارە پشت بە مێتۆدی زانستیی ببەسترێت، دامەزراوەی ئاییینی میسرو وڵاتانی تری ئیسلامی پەلامارێکی وەهایان دا کە ئەگەر زوو فریای خۆی نەکەوتبایەو میسری بەجێ نەهێشتبایە بە ئەگەری هەرە گەورە لەناودەبرا. پاشانیش کە دوورکەوتەوەو ئیتر دەستیان پێی ڕانەدەگەیشت فتوایان دەرکرد کە تەڵاقی کەوتووە. ئاخر ئەگەر مرۆڤێک بیروبۆچوونێکی بەگریمانە هەڵەشی هەبێت چ پەیوەندییەکی بە تەڵاقەوە هەیەو ئەو لەوێ بۆ دەبێ بکەوێت..؟\nلێرەدا پەی بەو مەودا دوورودرێژەی نێوان عەقڵیەتی سەردەست و زاڵی نەریتی نەتەوەی عەرەب و عەقڵی نوێخواز و لۆژیکمەندو زانستپەروەر دەبەین. کە لەم سەردەمەدا بواری لەیەکتر نزیکبوونەوە یەکجار بەرتەسکە.\nهەروا ئەم بابەتە هەوڵدانێکە بۆ تیشک خستنەسەر هەندێک بوارو بابەتی تەمومژاوی و کردنەوەی بواری دیالۆگێکی هێمنانە، و بوێری بەخۆدان بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بابەتێک کەتائێستا یەکلایەنانەو ڕەهائاسا سەپاوە. بەو هیوایەی بابەتی تر، و ڕەخنەی قوڵ و بایەخدار، و گفتووگۆی بەدوادابێت، و ئەگەر وابێت دیارە ئامانجی خۆی پێکاوە. و هەروەک زانای ئەڵمانیش، ماکس مۆلەر دەڵێت: کەسێک کە سنووری زانییارییەکانی تەنیا بەیەک ئایین چوارچێوەدار بێت لەڕاستیدا هیچ شتێک لە مەزهەب نازانێت.٦\n١- محمد جواد مشکور. خلاصەء ادیان در تاریخ دینهای بزرگ. انتشارات شرق. تهران ١٣٧٧. دیباجە، ص١٢\n٢- فریدریک نیچە. چنین گفت زرتشت. ترجمە: مسعود انصاری. جام ١٣٧٧ ص١٦٥\n٣- محمد عابد الجابری. تکوین العقل العربی. دار الطلیعة، بیروت ١٩٨٤، ص٣٤\n٤- عبدالعزیز بو مسهولی، استعادة الحاضر فی المشروع الفلسفی عند الجابری.\nبڕوانە: د. محمد الداهی، التراث والحداثة، فی المشروع الفکری لمحمد عابد الجابری. کتاب جماعی، منشورات دار التوحیدی ٢٠١٢ ص٢٠٤\n٥- یحیی بن الولید، محمد عابد الجابری، و اعادة بناء القول الدینی.\nبڕوانە سەرچاوەی پێشوو. ل١٩٦\n٦- محمد جواد مشکور. سەرچاوەی پێشوو. دیباجە ص١١\nکڕینی ئەم پەرتووکە، لەڕێگەی یەک لەم دوو لینکانەی خوارەوە لەتوانادا دەبێت:\nPrevious گۆڤاری هەنار ژمارە ٨٨\nNext شتێک ده‌قه‌ومێ.. شتێک رووده‌دات


بازداشت ٣ شھروند دیگر در سنندج – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / سیاسی / بازداشت ٣ شھروند دیگر در سنندج\nسێ شه‌ممه 19 كانونی دووه‌م 2021\tسیاسی, کوردستان, مافی مرۆڤ, هەواڵ 32 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nدر ادامە بازداشتھای خودسرانە رژیم اسلامی ایران در شھرھای کردستان، بامداد امروز سەشنبە ٣٠ دیماە، نێروھای ادارە اطلاعات بە خانە شخصی سە شهروند در روستای “دانیکش” از توابع منطقه ژاورود سنندج یورش بردە و آنها را دستگیر کردند.\nهویت این سە شهروند آسو محمدی ، امید سلیمی و رحیم سلیمی میباشد کە توسط سرکوبگران شبانە دستگیر و بە مکانی نامعلوم منتقل شدەاند.\nتا کنون از انگیزه بازداشت این شهروندان اطلاعی در دسترس نیست.\nگفتنیست، طی ۱۰ روز گذشته حداقل ۳۱ شهروند کرد در شهرهای مختلف کردستان بدونه دلیل و بدونه ارائه حکم، بازداشت شده اند.


گاوتاما بوودا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە بوزاەوە)\nگاوتاما بودا یان سیدارتا گاوتاما یان شاکیامونی یان سیدهارتا گاوتاما یان بودا مامۆستای ئایینیی ھیندستانی کۆن بووە و دامەزرێنەری بودیزمە. وشەی بودا بە مانای بە ئاگا هاتوو یان ئاگاپێدراوە. کاتی لەدایکبوون و مردنی ڕوون نییە بەڵام مێژوونووسان سەدەی شەشەم یان پێنجەمی پێش زایین بە کاتی ژیانی دەزانن. ناوی ئەم بودایە سیدارتایە.\nپەیکەرێکی بودا کە لە سەدەی ٤ەمی زایینیدا دروستکراوە.\nئەمڕۆ وڵاتی چین زۆرترین ڕێژەی بودی تێدایە کە دەگاتە زیاتر لە ٢٤٤ ملوێن کەس و لەسەدا ١٨.٢٢ی دانیشتووانەکەی پێک دێنێت و تایلەند بە پلەی دووەم کە ڕێژەکەی دەگاتە ٥٥ ملوێن و ڤیێتنام و میانماریش بە پلەکانی سێھەم و چوارەم دێن لە زۆری پەیڕەوکردنی ئاینی بودا.\n^ کریس پۆڵینگ. پێناساندنی بودیزم. pp. ۱۱. Archived from the original on ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١. Unknown parameter |ڕێکەوتی بەدەستھێنان= ignored (help); Check date values in: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help) ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ پێناساندنی بودیزم. کریس پۆڵینگ. p. 11.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=گاوتاما_بوودا&oldid=880570»\nدواجار لە ١٢:١٨ی ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٢:١٨ی ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


بەهۆی خواستی بۆهێنانی ژنی دووەم ژنی یەکەمی کوشت\nسێشەممە و چوارشەممە موچەى ئەم شوێنانە دابەشدەکرێت\nکورسى خوێندنى ماستەر و دکتۆرا بۆ فەرمانبەران لە ژاپۆن تەرخانکرا\nئەمڕۆ یەکێتی و پارتی کۆدەبنەوە\nحزبە عەرەبەکانی ئیسرائیل پشتیان لە نەتانیاهۆ کرد\nسەرۆکى فراکسیۆنى نەوەی نوێ: حکومەت ١١٧ ملیار دینارى لە سندوقی هاوکارى شێرپەنجە دەرهێناوە\nنرخی دراو لە بازاڕەکانى هەرێمی کوردستاندا\nسەرۆکەکانى هەریەکە لە عێراق و میسر و ئوردن کۆبوونەوە و چەند پرسێکیان تاوتوێکرد\nپێشبینییەکانی کەش و هەوای ئەمڕۆ و سبەی هەرێمی کوردستان\nپەرلەمانی عێراق هۆشداریدا لە کورتهێنانی گەورە لە بودجەی ساڵی ٢٠٢٠دا\nتائێستا دۆسیەی شاسوار عەبدولواحید و خۆبەخشانی نەوەی نوێ ڕادەستی پۆلیس نەکراوە\n1258 جار خوێندراوەتەوە\n١٠ ڕۆژە شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی جوڵانەوەى نەوەى نوێ دەستگیرکراوە، تائێستاش دۆسیەکەی وەک خۆى لەدەست ئاسیش ماوەتەوە و ڕادەستى پۆلیس نەکراوە.\nمانەوەى دۆسیەکە لەدەستى ئاسایشدا لە کاتێکدایە، بە پێى وتەى یاساناسان دۆسیەکە لەپسپۆڕیى ئاسایشدا نییە و دەبوو پێشتر ڕادەستى پۆلیسى لێکۆڵینەوە بکرایە و دەشڵێن، دۆسیەکە زۆر بەقورسی گیراوە و زیاد لە قەبارەی خۆی دراوەتێ.\nبەپێى زانیارییەکان تائێستا هیچ بەرەوپێشچونێک لە دادگایی کردنی شاسوارعەبدولواحیدا نیە و دۆسیەکە لە قۆناغی لێکۆڵینەوەدایە، دادوەریش ڕەتیکردوەتەوە دۆسیەی سەرۆکی جوڵانەوەکە بۆ دادگای باری کەسێتی بگوازێتەوە، لەکاتێکدا ئاسایشى سلێمانى هیچ ڕوونکردنەوەیەکى لەبارەى دۆسیەکە و دۆخى سەرۆک و دەستگیرکراوانەى جوڵانەوەى نەوەى نوێ نەداوە.\nئەوەش لەکاتێکدایە پارێزەرانی دۆسیەکە چەند جارێک داوایانکردووە، شاسوار عەبدولواحید بە کەفالەت ئازاد بکرێت، بەڵام وەڵامیان نەدراوەتەوە.\nزۆرێک لە بۆچوونەکان ئاماژەیان بەوەداوە ئەم دۆسیەیە بە سیاسیی کراوە، چونکە سەرۆکى جوڵانەوەى نوێ و خۆبەخشانی جوڵانەوەکە بەپێی مادەی ٢ی خراپ بەکارهێنانی ئامێرەکانی پەیوەندییکردن دەستگیرکراون، کە ئەوەش کاری پۆلیسە لێکۆڵینەوە بکات وشمولی ئازادکردن بەکەفالەت دەکات.\nلەوبارەیەوە حاکم شێخ لەتیف دادوەر و یاساناس دەڵێت، ئێستا بەڕوونی دیارە کە کێشەی شاسوار و ھاوڕێکانی سیاسییە و بەتایبەتیش تۆڵەی ئەو قسەیەی لێ دەکرێتەوە کە وتی سەرانی ئەم حیزبانە ئەگەر چاکسازی نەکەن بە چارەنوسی مفەوەز شەماڵ دەچن.\nدەشڵێت، پێویستە داداگا سەربەخۆبێت و بەکارنەھێنرێت بۆ یەکلایی کردنەوەی کێشە و تۆڵەی سیاسیی و پێشى وایە، دەبێت ئازادی بیروڕا و ئازادی کاری سیاسی بۆ ھەموان ھەبێت و مافی تۆمەتباران لە ھەموو ڕوویەکەوە لە کاتی لێکۆڵینەوە و ڕووبەڕووبوونەوەی تاوان پارێزراوبێت.\nچاودێرانى سیاسیش بۆچوونى خۆیان هەیە لەبارەى دۆسیەکە و باس لەوە دەکەن، دەستگیرکردنى سەرۆکى جوڵانەوەى نەوەى نوێ و ئەندامانیان بووەتە هۆی ئەوەى هێندەى دیکە ھاوڵاتیان متمانەیان بە جێبەجێکردنی یاسا کەمترببێتەوە.\nهەرلەو بارەیەشەوە پێشتر شاسوار عەبدولوحید لەکاتى دەستگیرکردنى خۆبەخشانى جوڵانەوەکە لە کۆنفرانسێکى ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە هەرێمى کوردستان یاسا وەک تۆڕ وایە بچوکەکان دەگرێت و تاوانبارە گەورەکانیش لێى دەرباز دەبن.\nهونەرمەند ئەنوەر شێخانی کۆچی دوایی کرد\nسعودیە.. پڵنگێک هاوڵاتییەک و ١٠ سەر ئاژەڵى کوشت\nپۆلیسى هاتوچۆی سلێمانى هۆکارەکانى دروستبوونی لۆدى لە شەقامەکان بڵاوکردەوە\nعێراق.. سەرۆکى فراکسیۆنى نەوەى نوێ داوایکردووە بە زمانى کوردى موداخەلە بکەن\nخوێندنی ناحکومی لە ھەرێمی کوردستان، ئاستەنگەکان و چارەسەرییەکان\nشاسوار کەمال مەحمود\nکابینەی نۆ.. کابینەی چاکسازیی؟\nکورد و کەرکوک (۱۰)\nشەڕ لێوانلێوە لە شكستی سیاسی و نیشتمانی و نەتەوەیی\nکۆمەڵگەی مەدەنی یان کۆمەڵگەی حزبی\nلە یەکەم رۆژی دەسپێکی وەرزی خوێندن چۆن پیشوازیی لە خوێندکارەکان بکەین؟


خاڵه ره‌شه‌كانی مۆز چی له جه‌سته ده‌كات؟\n27/3/2019 09:40 AM\nزۆرێك له خه‌ڵكی كاتێك ده‌بینن مۆز خاڵی ڕه‌شی به‌سه‌ره‌وه‌یه، ده‌ستبه‌جێ فڕێی ده‌ده‌ن و بۆ خواردن به‌كاری ناهێنن، به‌ڵام ئاگاداری ئه‌وه نین ئه‌و نیشانه‌یه هیچ زیانێكی نیه‌و نابێته هۆی له‌ده‌ستچوونی سووده خۆراكیيه‌كانی.\nله‌وباره‌یه‌وه توێژینه‌وه‌یه‌كی زانكۆی كۆرنیلی ئه‌مریكا ئاشكرای ده‌كات كه به‌ها خۆراكیيه‌كانی ناو مۆز به دروستبوونی ئه‌و خاڵه ره‌شانه ناگۆڕدرێت، به‌ڵكو ئه‌و به‌ها خۆراكیانه ده‌بنه مادده‌یه‌ك كه ئه‌و شێوازه وه‌رلاده‌گرێت.\nمۆز یه‌كێكه له‌و میوانه‌ی ده‌وڵه‌مه‌نده به پۆتاسیۆم و مه‌نگه‌نیزو ڕیشاڵی مس و ڤیتامین C و B6 و بیۆتین، كه هاوكار ده‌بێت بۆ خۆپاراستن له شێرپه‌نجه‌و به‌رزبوونه‌وه‌ی فشاری خوێن و شه‌كرو نه‌خۆشیيه‌كانی دڵ، ئه‌مه جگه‌له‌وه‌ی مۆز هه‌رسكردن چالاك ده‌كات و ڕیخۆڵه‌كان ده‌پارێزێت.\nگۆڕانی ڕه‌نگیشی به‌هۆی گۆڕانی كاربۆهیدراتی ناو مۆزه‌كه‌وه‌یه كه ده‌گۆڕێت بۆ شه‌كری ساده، به‌ڵام ڕێژه‌ی كالۆری و ڤیتامینه‌كان و ڤیتامین C و ترسی فۆلیك و سیامین وه‌ك خۆی ده‌مێنێـته‌وه.