کۆرۆنا وئەرکی پاراستنی زەوی … بەهزاد ئەحمەد – Dengekan\nbyDenegkan\tMarch 21, 2020\tGeneral, Opinion, Slider\nلەماڵەکانتان بمێننەوە، دەرگاکان داخەن، پەنجەرەکان داپۆشن، پشوو درێژبن.\nیەکتری لە باوەش مەکەن، یەکتر ماچ مەکەن، تەوقە مەکەن، با مەودای نێوانتان لە پێنج مەتر کەمتر نەبێت.\nدەست مەدەن لە لووت و چاو و گوێ و دەمتان، گەر شوێنێکتان خورا، مەیخورێنن ،دەستمەدەن لە دار و دیوار و تەختە و ئاسن… ئۆقرەبگرن، پشوودرێژبن.\nخۆتان لە ناو ماڵەکانتاندا دیل بکەن، پێداویستی و خۆراک ئەوەندەی ئەیتوانن کۆیکەنەوە،بخۆن و بخەون و لەناو جێگاکانتان بمێننەوە.\nئەمانە ئەو دێڕانەن ئەم رۆژانە گوێمان لێی دەبێت، ناوڕۆکی هەموو ئەم رێنوماییانەی زانستە پزیشکییەکان لەسەردەمی بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنادا توانا ی زانستە پزیشکییەکان دیاری ئەکەن بۆ رزگارکردنی مرۆڤ لە بەڵایەک کە کۆئەندامی هەناسە ی مرۆڤ ئەکات بەئامانج.\nئەگەرچی ئەم رێنوماییانە تا ئێستا تەنها رێکارێکن کە مرۆڤ بتوانێت بۆ رووبەرووبونەوەی ئەم بەڵایەرەچاویان بکات، بەڵام هێشتا ئەمە مانای ئەوە نییە کە پرسیارە سەرەکییەکانمان وەلانەین لە کاتێکدا کەجێهێشتنی ئەم پرسیارانەن بوون بە هۆی ئەم قەیرانانەی مرۆڤی ئەم سەردەمە ترسناکترین دۆخی تیابەرێبکات.\nئەمرۆ دوای ئەوەی مرۆڤ پێیوابوو زەوی ئاوەدان کردوەتەوە و شار و وڵاتەکانی لێک نزیک کردوەتەوە وئامراز و ئامێرەکانی داهێناون بۆ کارئاسانی و دوونیای کردووە بە گوندێکی بچووک، دوای ئەو هەموو شانازییەی مرۆڤ بەوەی کە هەر بە زەوییەوە ناوەستێ و ماڵەکان ئەباتە سەر ئەستێرەکانی تر و هەوڵ ئەدات دۆزینەوە لە گەردوندا بکات و نەبینراوییەکانی بخاتە ژێر تەلەسکۆپ و دیوە شاراوەکانی هەڵماڵێت، دوای هەموو ئەم شانازییانە ئەبینین شارەکان چۆڵ ئەکرێن و رێگای نێوان وڵاتەکان ئەبەسترێن و مەودا بۆ دووری مرۆڤەکان لە یەکتر دیاری ئەکرێن، دوای شەڕە گەورە و جیهانییەکانی مرۆڤ بەرامبەر بە مرۆڤ، جارێکیتر کۆلانەکان چۆڵ ئەکرێن و ماڵەکان ئەبن بە زیندان و حەشارگە و شارەکان چۆڵ و بێ گیان ئەکەون.\nئایا بەرهەمی چەندەها ساڵەی مرۆڤ کە لە زانست و تەکنۆلۆجیادا خۆی ئەنوێنێت، بەو ماوە کەمە هەرەسئەهێنێت ؟\nجگە لەو رێنوماییانە و جگە لە هیوایەک بۆ دروستکردنی ڤاکسینێک، زانست هیچ وەڵامێکی هەیە بۆ ئەمدۆخە؟\nئەوە روونە کە تا ئێستا جیهان جگە لە زانستە پزیشکییەکان هیچ ئامرازێکی تری بەدەستەوە نییە بۆرووبەروبوونەوە هەر نەخۆشییە ک یان پەتا و ڤایرۆسێ ک کە رووی تێئەکات، بەڵام دوای بانگەشەی مرۆڤ بۆ گشت ئەو پێشکەوتنە زانستی و تەکنۆلۆجییانە و یەکەم دەرکەوتەی دەستەوەستانی مرۆڤ بۆ روبەروبونەوەی وەها دۆخێک ،پرسیاریک سەرهەڵئەدات کە ئایا سەردەمی تێپەڕاندنی زانستە پزیشکییەکان نەهاتووە؟ ئەم پرسیارە هە ربەوەندەشەوە ناوەستێت بەڵکوو تا ئەو شوێنە ئەڕوات کە ئایا ئەمە سەردەمی تێپەڕاندنی زانستە یان پاراستنی ؟\nدۆزینەوەکان و پەردەهەڵماڵین لەسەر نەزانراوییەکانی گەردوون وسروشت و زیندەوەران، وەک بەشەدەرکییەکان و ناسینی مرۆڤ بە هەردوو لایەنە بەرجەستەیی و نابەرجەستەییەکەیەوە، وەک بەشە ناوەکییەکان، تا ئێستا لە ئامانجە سەرەکییەکانی زانستن، لە ناویانیشدا زانستە پزیشکییەکانی تایبەت بە مرۆڤ و ئاژەڵ و ناسینیان ولێپرسراو لە چارەسەری نەخۆشی یان هەر کێشەیەک لە بەرکەوتن بە تەنێک یان شتێکەو ە کە دەبێتە هۆی تێکچوونی سیستەمی کارکردنی لەشی ئەو زیندەوەرە.\nتا ئەمڕۆ مرۆڤ هیچ هۆکارێکی راستەقینەی تر شک نابات پەنای بۆ ببات لە کاتی رووبەروبوونەوەی هەر تێکچوونێ کە لە بونیاتی ناوەکییدا جگە لەزانستە پزیشکییەکان، بەڵام ئەمە ش ئەوە ناگەێنێت کە زانستی پزیشکی وەڵامدەرەوەی تەواو بێت و رووبەڕووی قەیران نەبێتەوە.\nدوای دۆزینەوەی ڤایرۆسەکان و دەستەوەستانی پزیشکەکان لە بەرامبەر هەندێک لەم ڤایرۆسانەدا و بەتایبەتتر دوای سەرهەڵدانی کۆرۆنا و بانگەشەی سیستەمەکان بۆ ناردنەوەی مرۆڤ بۆ ماڵەوە، چیتر زەنگێکی ترسناک دێتە گوێمان و ئیتر کاتی پرسیارکردنی مرۆڤە لە کەموکورییەکانی زانست، ئەم پرسیارانەش کاتێک بەهایان ئەبێت پرسیاری فەلسەفی بن، چونکە زانست خۆی بەرهەمێکی فەلسەفەیە ❪وەک ییکارت ئەڵێ❫ وهەمیشە فەلسەفە لێپرسراو و ئاراستەکەریەتی، بە جۆرێک رەهاکردنی زانست لەهەر دۆخێکدا شیمانەی سەرهەڵدانی قەیرانی گەورەی وەک ئەم قەیرانەن کە ئەمڕۆ مرۆڤ و ئامرازە زانستییەکانی تێکەوتوون.\nلەدەرەوەی فەلسەفە هەموو جۆرە رەخنەکردن و تانەدانێک لە زانست، لە جۆری تانە ئاین ی و بەهانە ووەهمی بانگەشەکراو، ئەبێت قەدەغە بکرێت و رێگەنەدرێت ئەوانە شکستەکانی خۆیان بخەنە پاڵ کەماسییەکانی زانست.\nئەوەش ئەو دۆخەیە کە ئەمڕۆ تێیداین، ئەو زانستەی بەرەو ئەستێرەکانی تر بەڕێدەکردین، ئەمڕۆ رێنومایی لەماڵ مانەوەمان ئەکات.\nئەوەی زانستی لە زادەیەکی پڕ لە جوڵە و پرس یای لە چییەتیەوە گۆڕی بۆ کۆتەڵەدارێکی بێ رەگ(دیکارت) وپرسیارەکانیشی گۆڕی بە پرسیار لە چۆنێتی(هایدگەر)، ئەوەی سەرزەمینی لە نشینگەیەکی دامەزراو و سەوزەوە گۆڕی بۆ کارگەی گەورە گەورە و دوکەڵ و مرۆڤی خستەسەر کەڵکەڵەی تێر نەبوون و زەوی دایەدەست کۆمەڵێک سەرمایەداری چاوبرسی و ئەوانی تری دامەزراند وەک کرێکار، ئەوە هەمان ئەو زانستەبوو کە پشتی کردبووە پرسیارەکان و هەمیشە وەڵامەکانی ناو خودی پرسیارەکانا زیندەبەچاڵ ئەکرد.\n• شەمندەفەر چییە؟ بۆ پێوستمانە / وەڵامی زانست: هۆکارێکە بۆ ئاسانکاری گواستنەوە، پێویستمانە بۆزوو گەشتن لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر. پرسیار داخرا.\n• فڕۆکە چییە؟ بۆ چیمانە / هەمان وەڵام بۆ بڕینی مەودای دوورتر. پرسیار داخرا.\nبەم جۆرە کشان لە دووچەرخە و ئۆتۆمبیلەوە دەست پێدەکەن تا دەگاتە موشەک و دوور هاوێژەکان،هەمیشە بەدواداچوونی پرسیار بە پرسیار جێگەیەکی نییە لە زانستی هاوچەرخدا، مانەوەی زانستیهاوچەرخ لەم دۆخەدا مرۆڤ لە بەرهەمهێنەرێکی ئامانجدارەوە لە ناو ئەرکی فەلسەفیدا ئەگۆڕێت ب ۆبەرهەمهێنەرێکی ب ێ ئامانج لە ناو کایە زانستییەکەیدا، بەم جۆرەش بەرهەمهێنان لەپێناو بەرهەمهێناندائەبێتە ئەرکی لە پێشینەی زانست و بوونی مرۆڤ لەسەرزەوی ئەبەسترێتەوە بە خاوەندارێتی کردنی بۆ بەرهەم هاتووە بێ ئامانجەکانی، نەک هەر ئەوەندە بەڵکو خودی زانست ئەبێتە مۆتەکەیەکی گەورە بۆفەلسەفە و خاڵێک بۆ کۆتایی فەلسەفە دادەنێت ❪هایدگەر❫ و هەموو چەمک و بەدیهێنراوەکانی فەلسەفەش ئەگۆڕێت بۆ دەستەواژە ی بێ مانا، ئەم دۆخە سەردەمی کۆتایی مانایە.\nوەک پێشتر ئەرکی فەلسەفەمان باس کرد لە پرسیار لە چییەتی، هەروەک وتمان زانستی هاوچەرخ دورکەوتنەوەیە لە چییەتی شتەکان و کشان بە ئاراستەی چۆنیەتی شتەکاندا، یان قەتیسمان لە بینیندا ونەناردنی وێنە لە بینینەوە بۆ شیکاری و بارنەکردنی بە گومان لە چییەتی چۆنایەتییەکان. ❪گەڕانەوە بۆ چییتیوۆنایەتی لای مارتن هایدگەر❫\nهەموو ئەمانە هێشتا بەتەواوی زانستیان نەئەکرد بە کایەیەک لە دەرەوەی فەلسەفە، ئەگەر بهاتایەو خۆی بارگاوی نەکردایە لە هەندێک لووتبەرزی و بەڵێنی گەورە گەورە، وەک دابینکردنی خۆشگوزەرانی ودۆزینەوە و هەڵماڵینی نهێنییەکانی ناوەوە و دەرەوەی مرۆڤ و بچوک کردنەوەی مەودای نێوان مرۆڤەکان، ئەم بەڵێنانە و داهێنراوە زانستییەکانی تری وەک هۆکارەکانی پەیوەندی و گواستنەوە و دۆزینەوەی ئەنتەرنێتو گەشەسەندنی بیرکاری و بەرنامەسازی و کۆمپیوتەر، مۆبایلی زیرەک و ئەوانی تر، هەموو ئەمانەمرۆڤیان مەست کرد و هەستی خۆبەشت زانییان برد تا ئەوپەڕی، هەروەک چۆنیش سەرقاڵییان بەبەکارهێنانەوە دایبڕاندن لە گومانی ”بۆ بەکارهێنان؟”.\nزانست بۆ ئەم کارەی پێویستی بە پیاچوونەوە بوو بە چەمکەکانی ناو فەلسەفەدا، بەوەی مانادان بەکار و بەرهەمی مرۆڤی لەئاستێکی بەرزەوە دابەزاند بۆ ئاستی شتە دووبارە و رۆبۆتییەکان، بەوەشەوە نەوەستا بەڵکوو دوای سەرکەوتنەکانی لە بەرۆبۆت کردنی مرۆڤ و بەکاربردنی لەئیشی دووپات بووەوەی بێ پرسیار و بێ جوڵەدا، ئیدی ئەوەی زانی کە ئەکرێت بەرهەمهێنانی خودی رۆبۆت کار و بازرگانییەکانی ئاسانتر و بە تێچووی کەمتر بەرێبکات، ئەوسا مرۆڤی کرد بە شتێکی بی سوود و بێ کار و لە سوچی ماڵەکاندا گیریدان، هەر لێرەوە هەوڵەکان ناخودئاگایانە چڕبوونەوە بۆ ئەوەی زەوی بکرێت بە کەرەنتیخانەیەکی گەورە.\nلەم کاتەدا مانا لە هەبوویەکی یەکلانەکراوە و نادڵنیا و مەزنەوە گۆڕدرا بە شتێکی زۆر دڵنیا و بچوک، ئەمەش سەردەمی کۆتایی مانایە و هەر لەگەڵ خۆیدا سەردەمی کۆتایی فەلسەفەش، ئیتر بانگەشەکەرانی فەلسەفە دونیا پڕئەکەن لە لێکدانەوە کرچ و روکەشەکانیان و سەرنجی خەڵک لە پرسیاری گەورەوە ئەهێننە سەر شتەبچووکەکان، دەست لە بوونی خودی مرۆڤ هەڵئەگرن و سەرقاڵت ئەکەن بە لاوەکیترین شتەوە، تەنانەت رەخنەکانیشیان لە زانست، رەخنەی لاوەکین و تەنها وەک پێویستییەک بۆ تێرکردنی ئارەزووی رەخنەیی مرۆڤ بەکارئەبرێن و هیچی تر.\nکۆرۆنا، هەنگاوێک نزیکتر لە مەرگ\nنوێترین دەرکەوتەی نزیکی لە مەرگ ڤایرۆسی کۆرۆنایە، تا ئێستا زۆربەی ئەو لێکدانەوانەی بۆ ئەم مەرگەنوێیە کراون، ئەوانەی کەمێک هێزیان تیابێت هەر ئاوانەن کە بە دەوری بازنە زانستییەکەدا ئەسوڕێنەوە، جگە لەمانەش ئەوانی تر بۆ خەیاڵی سیاسی و ئاینی هەندێ مرۆڤی ناو ئەو سیستەمانە نوسراون.\nهەندێک پێیان وابوو ئەم ڤایرۆسە دروستکراوی ئەمریکایە، هەندێکی تر وتیان زادەی تاقیگاکانی شاری وهانی چینە، هەندێک ئەڵێن دروستکراوی سەرمایەدارییە وشتی لەم جۆرە…. ئەمە جگە لەوەی کەسانی ناوکایەی ئاینی و سیاسیش قسەیان هەبووە کە من بە پێویستی نازانم قسەکانی ئەوانتان بەبیر بێنمەوە.\nهەموو ئەم لێکدانەوانە جگە لەوەی ئەوەندەی تر دەستەواستانمان ئەکەن لە بەرامبەر ناسینی ئەم دۆخە، هیچ یارمەتییەکمان نادەن تا تێبگەین لەوەی هێرشی بۆ هێناوین، ئەمە لە کاتێکدا خودی ئەم ڤایرۆسە هەڵگری لێڵی و ئاڵۆزییەکی زۆرە کە وا ئەکات تێگەشتنێکی ئاسان نەبێت.\nئیدی جگە لە بینینی مەترسییەکە قسەیەک نییە کە بتوانین لە ناو ئەم دۆخەدا بیڵێین، تەنها شتێک بتوانرێت بووترێت ئەوەیە کە لە دەرەوەی ئەبینرێت، ئەویش بە هاتنەدەرەوە لەو بازنەیەی زانست و خۆپارێزی لە هەرکۆلکە لێکدانەوەیەک کە زیان بە بیرکردنەوە فەلسەفییەکە بگەێنێت.\nگەڕانەوە بۆ پرسیارە مەزنەکان دەرچوونە لەو دۆخی سەرقاڵییەی ئەمڕۆ مرۆڤی پێ گیرۆدەیە، ئەو دۆخەی بەها لە مرۆڤ وەرئەگرێتەوە و ئەیانکات بە تەنی هاوشێوە و دووپاتبوەوەی بێ پرسیار. ئەم دۆخە دووپاتبوەوەی مرۆڤ خۆبەخۆ دۆخی مەرگە بە بوون یان نەبوونی هەر ڤایرۆسێک، بەڵام کاتێک مرۆڤ راستەوخۆ مەترسییەکە هەست پێ ئەکات، ئیتر ناتوانێت بەردەوام بێت لەو نۆرمەی پێی قورمیش کراوە، تەنانەت خودی سیستەمە قورمیشکەرەکە ئامۆژگاریت ئەکات بە و ەستان، بە مانەوە لە ماڵەوە، لە کاتێکداپێشتر هەمان سیستەم لە ماڵەکان دەریئەکردین و بەرەو کارگە و بازاڕەکان ئاراستەی ئەکردین.\nئێستاش ئەم سیستەمە بێئاگایە لەوەی کە ناکرێت تاسەر لە کونجی ماڵەکاندا بین و دەرگاکان لەسەر خۆمان دابخەین، لە هەمان کاتیشدا ناکرێت پێچەوانەی رێنوماییەکان هەڵسوکەوت بکەین و ببینە هۆی نانەوەی کارەساتی لەوە گەورەتر، واتە دۆخەکە بە هەردوو ئاراستەکەیدا بەرەو مەترسی ئەکشێت.\nئەی چی بکەن؟\nئەو دۆخەی سەرقاڵی ئەمرۆمان پێمان ئەڵی ئەوەیە کە هیچ نیازێک نییە بۆ خۆداماڵین لە زانست، تەنانەت توانا و ئامادەییەکی لەم جۆرەش بوونی نییە، چونکە زانست بەشێکە لە بوونی ئەمڕۆییمان و هەردوورکەوتنەوەیەک لێی بەرەو دێوانەیی ئاراستەمان ئەکات، لە هەمان کاتیشدا ناتوانین نکوڵی لەوە بکەین کەخودی زانست و تەکنۆلۆجیا ئەگەر بەرهەمهێنەری ئەم مەرگەساتەش نەبن ئەوا بەشدارن لە دروست بوون و تەشەنەکردنیدا، ئیدی شەمەندەفەر و فرۆکە و رێگاکان تەنها مرۆڤ ناگوازنەوە لە جێگایەکەوە بۆ جێگایەکیتر بەڵکو لەگەڵ مرۆڤدا ڤایرۆسەکانیش ئەگوازنەوە.\nئێستا کە هەنگاوێک نزیکترین لە مەرگەوە، لە هەر کاتێکی تر گرینگترە گەڕانەوەمان بۆ لای پرسیارەمەزنەکان، ئەبێت جارێکی تر زانست بخەینەوە ژێر پرسیارەوە، هاوکات خودی زانست لەگەڵ هاوتەریب بەفەلسەفە گەشە بکات و بتوانێت لە قۆناغی دوورتردا شوێنی یەکتربڕی خۆی لەگەڵ فەلسەفە بدۆزێتەوە.\nرێگای یەکەم داخستنی مرۆڤە بە رووی مرۆڤدا و مانەوە بە گوێرەی توانا لە ماڵەوە، ئەم رێگا بۆ دابڕاندنی نەخۆشە لە تەندروستەکان و هێشتنەوەی نەخۆشە تا چاک بوونەوە یان مردن بە بێ ئەوەی کەسێکی ساغ لێیەوە تووش بێت. بەڵام ئەم رێگایە پێویستی بە توانایەکی لە بن نەهاتووە کە لە ئێستادا بەدی ناکرێت لەهەموو شوێنێکی سەر زەوی، دواتریش مرۆڤ بە گوێرەی خایاندنی ئەم نەخۆشییە لە دابەستەییدا ئەمێنێتەوە، مرۆڤی دابەستەش مرۆڤێک نییە دوای تێپەڕاندنی قەیرانەکە سودبەخش بێت.\nدابەستە مرۆڤێکی تێکشکاوە لەرووی دەرونییەوە و بێتوانایە لەرووی مێشک و جەستەییەوە، بۆیە قەیرانی دابەستەکردنی مرۆڤ قەیرانێکی تر ئەبێت لەدوای کۆرۆناوە، کە رەنگە ئەمەیان کاتێکی زیاتری بوێت بۆدەرچوون لێی.\nسەرکەوتنی مرۆڤ لە کەمی و زۆری ژمارەیدا نییە بەڵکو لە بوون یان نەبوونی کەسانی هۆشیاردایە، لەئێستاوە ئەوە دیارە کە مرۆڤی کەرەنتینەکراو بۆ ماوەیەکی درێژ مرۆڤێکی تەندروست دەرناچێت، تەنها لەم دۆخەدا مرۆڤ ئەتوانێت بەرگری لە مانەوەی جەستەیی خۆی بکات، ئەویش ئەگەر بتوانێت بەجەستەیەکی تەندروستەوە بمێنێتەوە، ئەگینا لە رووی دەروونی ناوەکییەوە ئەبێتە کەسێکی تێکشکاو ئەگەر لە ئێستاوە هەوڵی وشیارییەکی سەرتاسەری بۆ هەموو جیهان نەدرێت، هۆشیارییەک هیوایەک دروست بکات بۆداهاتوو، تا ماوەی کەرەنتینەکردن درێژتر بێت مرۆڤ بتوانێت زیاتر هێزبهێنێتەوە ناو خۆی و بگرە ئەوماوەیە وەک ماوەی گومانی دیکارتی بەرێکات ❪ بنواڕ ە پرەنسیپی گومان لای رینیە دیکارت❫\nرێگای دووهەم پشت بەستنە بەو تووشبوانەی کە دوای تووش بوون چاک ئەبنەو ە.\nنەخۆشییەکەداین و ئەم رێگایەش بەو پرەنسیپە کار ئەکات کە مرۆڤی بەهێز لە رووی جەستە و دەروونیەوە بتوانێت خۆی دەرباز بکات لەو ڤایرۆسە و ئەوانەی کە نەیانتوانی دەربازبن کۆتاییان بێت، بێ ئەوەی ئێمەبتوانین ئیشێکی زۆر گەورە بکەین بۆ رزگار کردنیان.\nئەم رێگایە لە ئێستاوە بەر تانە و تەشەر ئەکەوێت لە لایەن خەڵکانێکەوە کە پێیان وایە رێگایەکی مرۆڤانە نییەو هەوڵە بۆ کوشتنی پیر و بەتەمەنەکان و خۆرزگارکردنی حکومەتەکانە لەو داهاتە زۆرەی بۆ پیر وخانەنشین و خاوەن پێداویستی تایبەت و نەخۆشە درێژخایەنەکان و ئاوانی تر دابین ئەکرێن، ئەمە جگە لەوەی ئەمە بە رێگا یان یاسای مێگەل باس ئەکەن، بگرە ئەشڵێن کە دوور نییە ئەمە دروستکراوی ئەو وڵاتانەخۆیان بێت بۆ گەڕانەوەی ئەو داهاتانە، ئەشڵێن هەر لەبەر ئەمەیە زۆرێک لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکاخەمساردن لە رووبەروبوونەوەیدا.\nدوای کۆرۆنا، ئەرکی پاراستنی زەوی\nئەرکی دوای کۆرۆنا لە ئێستاوە دەست پێئەکات، جگە لەوەی باسمان کرد لەسەر شکستی زانست، کە شتێکە ئەبێ دانی پیابنرێت و ئەشبێت دان بەوەدا بنرێت کە بەهەر جۆرێک بێت مرۆڤ و زانستەکانی بەشدارن لەنانەوەی ئەم قەیرانەدا، دوای ئەوەش دانایی لە هەموو کاتێکی تر بۆ مرۆڤ پێویستە و ئەرکی پاراستنی بەهامرۆییەکان و پاراستنی زەوی لەسەر شانی داناکانی ئەمرۆیە.\nئەم ڤایرۆسە و پاشکەوتەکانی تەنها پەلاماری مرۆڤ نادەن، بەڵکو پەلاماری بەهاکانیشی ئەدەن و هیچگومانێک نییە کە دۆخی دوای رزگار بوون دۆخێکی تەواو جیاواز ئەبێت لە دۆخی ئێستا بە رەچاوکردنی ئەوەی ئەم دۆخەی ئێستا چەند دەخاێنێت، تا درێژتربێت قەیراناوی تر ئەبێت، بۆیە رێگای کورت و دانایی زۆر و بیرکردنەوەی زۆر ئەرکی لە پێشینەی ئەمرۆی مرۆڤن بۆ دەرچوون لەم دۆخە.\nلەو دوو رێگای پێشتر کە باس کران، ئەکرێت چارەسەرێکی باشتر پێکبێت.\nلە رێگای یەکەم دا ئەبێت پارێزگاری و جیاکردنەوەی مرۆڤ بخرێتە ژێر بارێکی تەندروستترەوە نەک بەمشێوەی ئێستا کە مرۆڤ دابەستە بکات، ئەبێت مرۆڤ بە زیندانیش لە ناو ماڵدا هیوای ئازادی لەدەست نەدات و بەرگەی چاوەڕوانی رۆژێکی باشتر و ئایندەیەکی باشتر بگرێت و بتوانێت خۆی پڕچەک بکات بەبیرکردنەوە و دانایی و هەمیشە لە ناو ئەو پرسیارە مەزنانەدا بژی کە مرۆڤایەتی لە سەرەتای بوونیەوە بەرهەمی هێناون، جگە لە پارێزگاری کردن لە توانای جەستەیی و دەروونی و بەرز راگرتنی شکۆی مرۆڤانەی خۆی، هەروەها هەست کردن بە ئازاری مرۆڤی تر لە کۆمەڵگاکانی تر و بەرەنگاربوونەوەی دۆخەکە وەک یەک جەستە و یەک گیان. بەمە مرۆڤ ئەتوانێت پارێزگاری لە توخمی خۆی و لە بوونی سروشتی خۆی وەک ئەوەی کە هەیە بکات و تەنانەت ئامادەش بێت بۆ رووبەروبوونەوەی هەر دۆخێکی تری هاوشێوەی ئەمەش.\nئەمەش لەمرۆدا ئەبێت دەزگاکان و حکومەت و میدیاکان پێی هەستن، گەورەترین ئەرکی ئەمان بەرزراگرتنی هیوای مرۆڤە و راهێنانیەتی بۆ بەرگەگرتن و تێپەڕاندنی دۆخەکە.\nلە رێگای دووهەمیشەوە مرۆڤ ئەتوانێت واقیعیانەتر دۆخەکە ببینێت و هەست بە مەترسییەکانی بکات، بەوەش ئەتوانین بەشێک لە ئەنجامە خراپەکانی ئەم دۆخە پێشبینی بکەین و بتوانین قبوڵی بکەین، ئەویش دوای ئەوەی هەموو توانایەکمان بەکارئەبەین بۆ دەرچوون بە کەمترین زیان.\nPrevious گرووپی هاوپشتیی کۆڵان گرووپە خۆجێییەکانی هاوپشتیی گەڕەک … هەژێن\nNext ماتەمینی و تاسەباری گشتی بۆ مرۆڤایەتی ڕادەگەێنم … نیگار نادر


سەرۆكی شارەوانی كۆیە هۆكاری دەستلەكاركێشانەوەی لە پۆستەكەی ئاشكرا كرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/07/12 - 11:46 AM\nسەرۆكی شارەوانی كۆیە ڕایدەگەیەنێت، بەهۆی كێشەی زۆر و نەسریەی كەمی مانگانە دەستی لەپۆستەكەی كێشایەوە.\nهۆگر كەیفی سەرۆكی شارەوانی كۆیە لە ڕوونكردنەوەیەكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، نەسریەی كەمی مانگانەی شارەوانی، كە چوار ملیۆن و پێنج سەد هەزار دینارە و بەشی سەدا ١٠ی داواكاری هاووڵاتیانی سنوورەكە ناكات یەكێكە لە هۆكارەكانی دەستلەكاركێشانەوەم.\nوتیشی”لە ڕۆژی ٨ی تەموزەوە دەستلەكاركێشانەوەی خۆی لە پۆستەكەی داوەتە قایمقامی كۆیە و داوایكردوە پەسەند بكرێت و كەسێكی دیكە ڕابسپێردرێت بۆ شوێنەكەی”.\nئاشكراشیكرد، شارەوانی كۆیە چەندین كێشەی تێدایە كە پێش دەستبەكاربوونی ئەویش بوونیان هەبووە، بە تایبەتی لەڕووی زەوی و زار و موڵكایەتی كە ئەم كێشانە پێویستان بە چارەسەركردنی بنەڕەتی هەیە.\nڕوونیشیكردەوە، جگە لەم هۆكارانە هۆكاری دیكەش هەیە كە وایكردوە دەستلەكاربكێشێتەوە، بەڵام لە ئێستادا باسی ئەو هۆكارانە ناكەم و كاتی خۆی هات باسی دەكەم، چونكە فشارەكان كاریگەریان كردووەتەسەر باری تەندروستی.\nشارەوانی كۆیەهەرێمی كوردستان\nگەرمیان؛ چوار تووشبووی كۆرۆنا گیانیان لە دەست دا


كوردیو - حكومه‌تی عێراق بیانوو به لیستی مووچه‌ی وه‌زاره‌تێكی هه‌رێم ده‌گرێت\nحكومه‌تی عێراق بیانوو به لیستی مووچه‌ی وه‌زاره‌تێكی هه‌رێم ده‌گرێت\nدوو شەممە, 08 کانونی دووەم 2018 11:20\nبەرپرسانی لێژنەی حکومەتی عێراق بۆ وردبینیکردن لە مووچەی وەزارەتەکانی تەندروستی و پەروەردەی حکومەتی هەرێم، بیانووی بوونی زمانی کوردی لە لیستی وەزارەتی تەندروستی لیستەکەیان ڕەتکردۆتەوە.\nد. ڤیان حوسێن، بەڕێوەبەری گشتیی پلاندانان لە وەزارەتی تەندروستی و ئەندامی شاندی وەزارەتەکە بۆ بەغدا، ڕایگەیاند: لیستەکەمان بۆ نەگەڕاوەتەوە، بەڵام لە بایۆمەترییەکەدا ناونیشان ھەیە بە کوردی نووسراوە، بۆیە دوێنێ لە لایەن بەغداوە ھەواڵمان بۆ نێردرا کە ھەندێک ناونیشان بە کوردی ھەیە و پێویستە چاک بکرێت، چونکە ئەوان کوردی نازانن، بۆ نموونە ناوی پەرستارمان کردووە بە مومەریز، پزیشکمان کردووە بە تەبیب.\nبەڕێوەبەری گشتیی پلاندانان لە وەزارەتی تەندروستی وتیشی: شەوی ڕابردوو فەرمانبەرەکانیان بەسەر ژوورەکاندا دابەش کردووە و کەس بۆ ماڵی خۆی نەگەڕاوەتەوە، تاوەکوو بە زووترین کات کارەکە تەواو بکرێ، ئێستا تەنیا چەند ناوێک ماونەتەوە و لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا سەرلەنوێ لیستەکە رەوانەی بەغدا دەکەینەوە.\nسه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه ئه‌مه بیانوو نییه بۆ كوشتنی كات، ڤیان حوسێن به میدیایه‌كی نزیك له پارتی ده‌ڵێت: پێشبینی ناکەم وابیت، چونكه دوێنێ یەکشەممە 7ی كانونی دووه‌می2018 کاتێک لە بەغداوە پەیوەندییان پێوە کردین، وتیان: پێویسته زۆر بە خێرایی لیستەکە دەستکاری بکرێت و بۆ بەغدا ڕەوانە بکرێتەوە و ئاماژه‌یان به‌وه كردووه كه سەرۆک وەزیرانی عێراق لەسەر هێڵە، ئەمەش وەک بەشێک لە جددییەتی بەغدا بۆ وردبینیکردن لە لیستەکەی خستەڕوو.\n41931 جار بینراوە


ژمارەیەک لە کرێکارانی یەکەکانی شیرین‌سازیی پێترۆشیمیی ئیلام بێکار بوون\n15:57 - 22 بەفرانبار 2720\nهەواڵدەریی حکوومەتیی "ئیلنا"، لە هەواڵێکدا بڵاوی کردووەتەوە کە ٦٠ کرێکار کە بە شێوەی گرێبەست لە یەکەکانی شیرین‌سازیی پێترۆشیمیی ئیلام خەریکی کارکردن بوونه لەسەر کارەکانیان دەرکراون.\nئەو کرێکارانە ماوەی گرێبەستەکەیان تەواو بووە.\nئەو کرێکارانە کە لە بەشی شیرین‌سازیی لێکەوتە گازییەکان خەریکی کارکردن بوونه لە ڕێکەوتی ٢٦ی سەرماوەزی ئەمساڵ، گرێبەستەکەیان تەواو بووە و ئەو ٦٠ کرێکاره ئێستا بێکارە بوونە.\nئەو کرێکارانە دەڵێن: "لە ساڵی ٩٤ لە شیرکەتێکی خاوەنکاری بۆ ئەنجامدانی پڕۆژەیەکی تایبەت (شیرین‌سازی و لێکەوتە گازییەکان) هاتوونەتە ئەو پێترۆشیمییە و دەستیان بە کار کردوووە، بەڵام پاش ڕاگرتنی لەناوکاوی کاری ئەو شیرکەتە لە پڕۆژەی شیرین‌سازیی پێترۆشیمیی ئیلام بێکار بوون".\nڕۆژی ڕابردوو، ئەو کرێکارانە بە نیشانەی ناڕەزایەتی لەمەڕ دۆخی بێکاربوونیان، کۆبوونەوەیەکی ناڕەزایەتییان لە بەردەم بینای پارێزگای ئیلام، بەڕێوە بردبوو، کە ئاکامێکی ئەوتۆی لێنەکەوتووەتەوە.\nئەو کرێکارانە، کرێکارانی خۆجێی ئەو ناوچەیەن و پیشینەی کارکردنیان ٥ هەتا ٦ ساڵە و زۆربەیان خێزاندار و خاوەنی ژن و منداڵن.\nپێشتریش، نزیکەی ٣٠ کرێکاری دیکە پاش وەڕیخستنی پڕۆژەی ئەلفین و یەکەکانی شیرین‌سازی، لەسەر کارەکەیان دەرکران و بێکار ببوون.


پۆلیسی بەلجیکا بەدوای گومانلێکرای یەکەمی تەقینەوەکانی برۆکسیلدا دەگەڕێن\nدوابەدوای ئەوەی میدیاکانی میدیاکانی ناوخۆی بەلجیکا بڵاویانکردەوە کە کە نەجم ئەلعەشراوی تەمەن 25 ساڵیان دەستگیرکردووە کە گومانلێکراوە بە ئەنجامدانی تەقینەوەکەی رۆژی سێ شەممە لە برۆکسیلی پایتەخت. کە بەلایکەمەوە بووەهۆی گیانلەدەستدانی 34 کەس، بەڵام هەواڵەکە راست نەبوو.\nراپۆرتەکان ئەوەیان پشتڕاستکردەوە کە ئەلعەشراوی لە ناوچەی برۆکسل لە شارەوانی ئەندەرلێخت بووە. کە بەر لە کردەوە تیرۆریستییەکە پۆلیس بە دوایدا گەڕاوە.\nهاوکات دوو تەقینەوەکەی دیکەش لە لایەن میدیاکانەوە شوناسیان دیاریکراوە کە دوو برا بوون بە ناوەکانی خالید و برایم ئەلبەکراوی کە تەمەنیان 27 ساڵ و 30 ساڵان بوون. بەڵام تا ئێستا حکومەتی بەلجیکا ئەم زانیاریانەی پشتڕاستنەکردۆتەوە.\nبێژەری کەناڵی RTBF دەڵێت کە ئەو پیاوانەی کە لە لایەن پۆلیسەوە ناسێنراون کە تەقینەوەکانیان ئەنجامداوە فایلی تاوانکاریان هەبووە. بەڵام مێژووی چالاکی تیرۆریستیان نەبووە. هەروەها دەڵێت کە خالید ئەلبەکوریی ناوێکی هەڵەی خوازراوی بەکارهێناوە بۆئەوەی شوقەیەک لە برۆکسیل بە کرێ بگرێت ئەوەی کە پۆلیس هەفتەی پێشوو هەڵیکوتایە سەری، سەرئەنجام چەک و جێ نەخشی پەنجەی سەڵاح عەبدولسەلامیان بەدیکردبوو، ئەوەی کە گومانلێکراوی سەرەکی کردەوە تیرۆریستییەکانی 13 ی نۆڤەمبەری پاریس بوو کە لە رۆژی هەینی لە بەلجیکا دەستگیرکرا.


نەسرین ڕەمەزان: زەریف دەیەوێت بڵێت ئێمە باڵی داواکاری جاکسازی لایەنگری ئەمەریکاین\nچەند هەفتەیەک لەمەوبەر دەنگی وەزیری دەرەوەی ئێران جەواد زەریف بڵاوبوویەوە ڕەخنەی لە دەستوەردانی قاسم سولەیمانی لە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەی دەگرێت، هەروەها باس لە خواستەکانی ڕووسیا دەکات بۆ سەرنەگرتنی ڕێکەوتنی ئێران و ئەمەریکا.\nئایا ڕووسیا بۆ دەیەوێت ئەو دوو وڵاتە ڕێکەنەکەون؟\nئێران لە بەردەم هەڵبژاردندایە و کاریگەری بڵاوبوونەوەی ئەم قسانەی زەریف لەسەر ئەگەری خۆپاڵاوتنی بۆ هەڵبژاردنی بۆ سەرۆکایەتی داهاتوی ئیران چۆن دەبینرێت؟\nخاتوو نەسرین ڕەمەزان چالاکوان و ئەندامی کۆمیتەی ناوندیی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری ئێران دەڵێت "ئەم وتانەی زەریف لە دوای چەندین مانگ بەر لە هەڵبژاردنە لە ئێراندا ، هەوڵێکە بیەوێت بڵێت بەشێک و لایەنێک لە دەسەڵاتی ئێران لە ڕاستیدا لەگەڵ ڕووسیا و چیندا هاوکاری و هاوپشتی دەکەن و ئێمە (زەریف و باڵی داواکاری چاکسازی بە ڕابەرایەتی ڕۆحانی) لایەنگری ئەمریکاین."\nهەروەها خاتوو نەسرین لە گفتووگۆکەیدا لەگەڵ وریا کاڵێ بۆ دەنگی ئەمریکا دەڵێت "لەم قسانەدا دەتوانیت لەوە تێبگەیت کە قاسم سلێمانی چەند دەستوەردانی کردووە لە سیاسەتی دپـلوماسی و لە ناوچەکدا و تەنانەت لە پەیوەندی لەگەڵ ئەوروپا و ئەمەریکادا، قاسم سولەیمانی زیاتر دەستی هەبووە لەوەی جەواد زەریف هەیبوو."\nدەشڵێت "لەم قسانەدا زەریف دەیەوێت چرای سەوز هەڵبکات بۆ ئەمەریکا و ڕایگەێنێت ئەوە (زەریف) ئامادەیی خۆمان هەمیشە هەبووە لە تەک ئەمەریکا و ئەوروپا هاوکاری بکەین، لە ئێستادا خەڵک زیاتر بۆیان ڕوون دەبێتەوە، بە تایبەت دوێنێ لە شاربەرشاری ئێران دەرکەوت خەڵکی هیج دڵیان بەم سیستەمە گەندەڵە فاشیستەی ئێرانەوە نیـیە، تەنانت وەک دەڵێت ناتوانێت بگات بەوە کە خەڵک دێن لە هەڵبژاردندا بەشدار دەبن."\nسەبارەت بە قاسم سولەیمانی خاتوو نەسرین دەڵێت "سولەیمانی یەکێک لە سەردارانی سوپای پاسدارن بووە سیاسەتێکی تایبەتی هەبووە چ لە ئێراندا بۆ سەرکوتکردنی خەڵکی و تەنانەت لە ناوچەکەدا و لە سوریادا، باس لەوە دەکات چاوپێکەوتنی لەگەڵ ڕووسەکان و پوتیندا هەبووە، سەربازی لە ئێران و ئەفغانستانەوە گواستۆتەوە بۆ سوریا، دەستوەردانی لە عێراق بە تایبەت هەرێمی کوردستاندا هەبووە، زەریف دەیەوێت بڵێت دەوڵەت لە ئێستادا بەدەست ڕۆحانی و جەواد زەریفەوەیە کە وەزیری دەرەوەی وڵاتە، ئێمە لە بەشێکدا بەشدارنەبووین لەسەرکوتکردنی خەڵکی ئێران، نە له بڕیاری هێرشی موشەکی سوپادا بڕیارمان هەبووە، نە لە ناوجەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە ئەفغانستان و سوریا وڵاتانی دەوروبەردا."\nدەقی وتووێژەکە لەم فایلە دەنگیـیەدایە:\nوتووێژ لەگەڵ نەسرین ڕەمەزان


ئەمریکا: هێرشکردنه سه‌ر عەفرین خزمەت بەئاسایشی تورکیاو ناوچه‌كه ناکات - ئاوێنه\nئەمریکا: هێرشکردنه سه‌ر عەفرین خزمەت بەئاسایشی تورکیاو ناوچه‌كه ناکات\nبەرپرسێکی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایده‌گه‌یه‌نێت كه هێرشکردنە سەر كانتۆنی عەفرین خزمەت بەئاسایشی تورکیاو سەقامگیریی سوریاو ناوچه‌كه ناکات.\nئاوێنه: ئه‌و به‌رپرسه‌ی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا كه ناوه‌كه‌ی ئاشكرا نه‌كراوه، بەڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ڕاگەیاندووه، تۆپبارانکردنی عەفرین لەلایەن تورکیاوە دەبێتە هۆی ناسەقامگیریی هەرێمی‌و یارمەتی پاراستنی ئاسایشی سنوورەکانی تورکیا نادات.\nبه‌رپرسه‌كه‌ی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ده‌ڵێت، ”ئێمە باوەڕمانوایە ئۆپەراسیۆنی سەربازی خزمەت بەسەقامگیری ناوچه‌كه ناکات. سوریاو تورکیاش دەبێ ئاگایان لەئاسایشی سنورەکانی خۆیان بێت.”\nهه‌ر ئه‌مرۆ نوره‌دین جانیكلی، وه‌زیری به‌رگری توركیا، له‌لێدوانێكیدا بۆ كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی خه‌به‌ر تورك رایگه‌یاند، “ئۆپه‌راسیۆنه‌كه به‌كرده‌یی له‌سنوره‌وه ده‌ستیپێكردووه، به‌ڵام هێشتا له‌سنور نه‌په‌ڕیوه‌ته‌وه. كاتێك كه ده‌ڵێم به‌كرده‌یی، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه هێشتا هێزه‌كانمان نه‌په‌ڕیونه‌ته‌وه ئه‌ودیو سنور”.\nناوبراو وتی، “هیچ جێگره‌وه‌یه‌كمان له‌به‌رده‌ست نییه، ته‌نیا ئه‌وه نه‌بێت كه پێویسته سه‌رجه‌م ئه‌و تۆڕ و گروپانه له‌باكوری سوریا له‌ناو ببه‌ین كه ئێمه به‌تیرۆرست ده‌یانزانین”.\nهاوكات یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل -یه‌په‌گه- ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه كردووه كه بۆردومانی ناوچه‌كانی سنووری عه‌فرین له‌لایه‌ن هێزه‌كانی توركیاوه له‌نیوه‌شه‌وی رابردوه‌وه ده‌ستیپێكردووه‌و تائێستا نزیكه‌ی 70 گوللـه تۆپیان ئاراسته‌ی ئه‌و ناوچانه كردووه.


چەند گوڵێک کە هەر بەڕاستی توانای گەورە و شاراوەیان هەیە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/11/04 - 7:47 PM\nئەمەی خوارەوە چەند گوڵێکە کە هەر بەڕاستی توانای گەورە و شاراوەیان هەیە:\nلە باکور و باشوری ئەمریکا هەیە، درەختێکی ژەهراویە و مەترسیدارە بۆ مرۆڤ، بەرەکەی وەک کاڵەکێکی بچوک وایە کە کاتێک وشک دەبێت هەندێکجار دەتەقێت و دەنگێکی زۆری هەیە و پارچەکانی تا دووری ٤٦ پێ فڕێ دەدات.\nگەورەترین گوڵی سەر زەوییە، بە تیرەی ٣.٢ پێ بە دەوری خۆیدا گەورە دەبێت.\nگوڵێکی ناوازەیە کە لە نێو گەڵایەکدایە کە هەندێکجار بە تیرەی ٨،٢ پێ گەورە دەبێت، گەڵاکە توانای هەڵگرتنی کێشی قورسی هەیە\nگوڵی بەهەشت titan arum\nگوڵێکە لە سۆمەترە هەیە و تا بەرزی ٩ پێ بەرز دەبێتەوە و دیمەنێکی ناوازەی هەیە\nA post shared by Zeze (@1fauno) on Feb 14, 2019 at 1:14pm PST\nئەمەش دیمەنی ڕوەکێکی هەستیارە بەناوی (Mimosa pudica) کە دەستی لێدەدەیت دەچێتەوە یەک و دواتر دەکرێتەوە\n٦ وەرزش کە جەستەت بەو جۆرەی خۆت دەتەوێت دەگۆڕێت\n2020/02/18 - 11:27 PM


لە ڕوونکردنەوەیەکدا سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان (شەممە 25ی ئەیلولی 2021) ڕایگەیاند، "دەربارەى کۆبوونەوەیەک کە دوێنێ هەینى 2021/9/24 بە ناوى (السلام والاسترداد) لە هەولێر ئەنجام دراوە و کاردانەوەى لێکەوتووەتەوە، ڕایدەگەیەنین کە سەرۆکایەتیى هەرێمى کوردستان بە هیچ شێوەیەک ئاگادارى کۆبوونەوەکە و ناوەڕۆکى بابەتەکانى نەبووە و ئه‌وه‌ی له کۆبوونه‌وه‌که ده‌رچووه، به هیچ شێویه‌ک بۆچوون و سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی هه‌رێمی کوردستان نییه."\nئاماژەی بەوەشکردووە، "دووپاتى دەکەینەوە کە هەر باس و هەڵوێست و ئاراستەیەک پەیوەندى بە سیاسەتى دەرەوەوە هەبێت، بەپێى دەستوور ده‌سه‌ڵاتی حکوومه‌تی فیدراڵییە و هەرێمى کوردستان لەمبارەیەوە به ته‌واوی پابەندى سیاسەتى دەرەوەى عیراقە."\nسەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ئەوەشی خستووەتەڕوو، "داوا له هه‌موو لایه‌ن و هێزه عیراقییه‌کان ده‌که‌ین بابه‌ته‌که ئارامتر وه‌رگرن و هه‌موومان چاوه‌ڕێی ئه‌نجامی لێکۆڵینه‌وه بین که له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی ناوخۆی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستانه‌وه به‌ڕێوه ده‌چێت."\nزیاتر بخوێنەرەوە: حکومەتی هەرێم ڕوونکردنەوە لەسەر کۆنگرەی ئاساییکردنەوەى پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل دەدات


ڕێبازی قاسملوو، ڕێبازی حیزبی دێموکرات (٧)\nپشتیوانی لە بزووتنەوەی نەتەوایەتیی گەلی کورد لە پارچەکانی دیکەی کوردستان\nپشتیوانییکردن لە خەباتی نەتەوایەتیی گەلی کورد لە\nپارچەکانی دیکەی کوردستان لە حیزبی دێموکراتی کوردستاندا وەک ئوسوول و پڕنسیپێکی نەگۆڕ چەسپاوە. بۆیە لە سەر ئەم خوێندنەوە گشتی و بنەڕەتییە کە، ” گەلی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستان و کورد لە هەر شوێنێک بێت، ئەندامی یەک نەتەوەن”، حیزبی دێموکرات لە خەباتی ڕەوای نەتەوەی کورد لە بەشەکانی دیکەی کوردستان بۆ دابینکردنی ماف و ئازادییە نەتەوایەتییەکانی پشتیوانی دەکات”.\nباوەڕی حیزبی دێموکرات بە پشتیوانی لە بزووتنەوەی گەلی کورد لە پاڕچەکانی دیکەی کوردستان، تەنیا ئیدیعایەکی ڕووتی سیاسی نەبووە و نیە، بەڵکوو لە گەڵ ئەوەیکە وەک پڕنسیپ لە بەرنامەی حیزبدا تۆمار و سەبت کراوە، بە کردەوە ئەم باوەڕە سەلمێندراوە. “هەر چەند مانگ دوای دامەزرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان و پێش ئەوەی کۆماری کوردستان ڕابگەیەندرێ، بارزانییەکان لە باشووری کوردستانەوە بە بەڕێوەبەریی سیاسیی مەلا مستەفا بارزانی و بەڕێوەبەریی ئایینیی شێخ ئەحمەدی بارزانی لە دەست زوڵم و زۆری ڕێژیمی کۆنەپەرەستی نووری سەعید، خۆیان دەرباز کرد و خۆیان گەیاندە رۆژهەڵاتی کوردستان و، پێشەوای حیزبی دێموکرات، شەهید قازی محەممەد و بەڕێوەبەریی حیزب بڕیاری هاوکاری و لەخۆگرتنی بۆ دەرکردن”. لەم پێوەندییەدا شەهید دوکتور قاسملوو لە نووسینەوەی مێژووی حیزب(چڵ ساڵ خەبات)دا دەڵێ:\n“بە پێی ئوسوول و سیاسەتی حیزبی دێموکراتی کوردستان، زۆر بە گەرمی پێشوازی لە بارزانییەکان کرا و بە پێی ئیمکاناتی ئەوکاتە لە هێندێک ناوچە بوون بە پێشمەرگە لە سوپای میللی‌دا. مەلا مستەفا دەرەجەی ژنڕاڵی درایە و کرایە فەرماندەری هێزی پێشمەرگەی کوردستان.”\nپشتیوانی لە خەباتی نەتەوایەتیی گەلی کورد لە پارچەکانی دیکەی کوردستان لە هێندێک بڕگەی مێژوویدا هێندە پڕڕەنگ و دەروەستانە خۆی لە ڕەفتار و سیاسەتی حیزبی دێموکراتدا دەنوێنێ کە، کەسی یەکی ئەم حیزبە بەکردوە دەبێتە بەشێکی ئەساسی لە هەوڵی چارەسەری لە نێوان بزووتنەوەی کوردی بەشێکی دیکەی کوردستان لە گەڵ دەوڵەتی ناوەندی. لە شەستەکانی هەتاوی و هەشتاکانی زایینیدا، ئەوە شەهید دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بوو کە یەکەم هەنگاوەکانی لە پێوەندی لە گەڵ وتوێژی رێبەرانی کوردی باشووری کوردستان لە گەڵ دەوڵەتی عێراق هەڵێنایەوە و لە چەند دانیشتنی نێوان هەیئەتەکانی نوێنەرایەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و دەوڵەتی ئەوکاتی عێراقدا، ڕۆڵی نێوبژیوانی گێڕا.\nدانپێدانان و چەند جار باسکردنی دۆستە بیانییەکانی کورد لە بەشەکانی دیکەی کوردستان، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە شەهید دوکتور قاسملوو و حیزبی دێموکرات لە پێوەندییە دیپلۆماسییەکانیاندا هەمیشە سەرنجی حیزب و دەوڵەت و کەسایەتییە بیانییەکانیان بۆ لای پرسی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستان ڕادەکێشاوە و داوای پشتگیری و پشتیوانییان بۆ لێ دەکردن. بەشداریی و بوونی بەشێکی زۆر لە حیزب و لایەنە سیاسییەکانی هەرچوارپارچەی کوردستان لە یەکێک لە گەورە رێکخراوە جیهانییەکانی وەک ئەنترناسیونال سۆسیالیست وەک ئەندام و چاودێر، شانازییەکەی بۆ شەهید دوکتور قاسملوو و حیزبی دێموکرات دەگەرێتەوە.\nئەم ڕێبازە بۆ حیزبی دێموکرات – کە بناغەکەی شەهید دوکتور قاسملوو دایمەزراندووە – شانازییەکی گەورە و گرانە کە ئەساسی پێوەندیی حیزبی دێموکرات لە گەڵ ئەو دەوڵەتانەی کە کوردستانیان بەسەردا دابەشکراوە، نەتەنیا لە سەر حیسابی خەڵک و بزووتنەوەی ئەو بەشانەی کوردستان نەبووە، بەڵکوو ڕاست لە سەر ئەساسی هەوڵدان لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندی و “قسەی خێر”کردن بۆ بزووتنەوەی کورد بە گشتی بووە.\nپشتیوانیی بێ‌ئەملاوئەولای سیاسیی حیزبی دێموکرات لە بزووتنەوەی کورد لە باکووری کوردستان و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە باشوور کە بۆ بزووتنەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بێ لێکەوتە و تێچوو نەبووە، بەشێکە لە باوەڕ و پڕنسیپەکانی ئەم حیزبە.\nخۆ بە ئەرکدار زانینی حیزبی دێموکرات بەرانبەر بە پشتیوانی لە بزووتنەوەی مافخوازانەی گەلی کورد لە بەشەکانی دیکەی کوردستان، لە باوەڕی قوڵی نەتەوەیی ئەم حیزبەوە سەرچاوە دەگرێ کە لە دوورەدیمەنی ڕوانین و ئامانجی درێژخایەنیدا ڕەنگی داوەتەوە و پێی وایە؛ “کوردستان یەک وڵاتە و کورد یەک نەتەوەیە”.


ململانێكان ڕۆژ دوای ڕۆژ له قووڵبوونه‌وه و فراوانبووندان. گه‌لانی دنیا تا بێ ڕق ئه‌ستوورتر ده‌بن، ئاڵۆزی و گرژییه‌كان زیاتر و سۆز و به‌زه‌یی كه‌متر ده‌بنه‌وه. مرۆڤ هه‌رچه‌نده دروستكراوێكه له نێوان ڕق و سۆزدا، به‌ڵام به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان وایان لێ كردووه به‌رده‌وام بێت له‌ژێر پێخستنی سۆز و زاڵكردن و شلكردنی جڵه‌وی ڕق و كینه.\nنه‌وه دوای نه‌وه وه‌ك میراتییه‌كی به‌جێماو له باوانه‌وه بۆ نه‌وه‌كان، ئه‌م پێوه‌ستی و هه‌سته ترسناكه وه‌رده‌گرن و ده‌یگوێزنه‌وه بۆ داهاتوو. داهاتوویه‌ك ته‌واو له ته‌قینه‌وه‌یه‌كی گه‌ردوونی وێرانكه‌ر نزیكه و دنیا وه‌ك مه‌نجه‌ڵی سه‌ر ئاگر به‌رده‌وام ده‌كوڵێت. زلهێزه‌كان به‌سه‌ر سه‌ری مه‌نجه‌ڵی پڕ له ئێسكوپروسكی ژێرده‌سته‌كانه‌وه كه‌وچكی ئاژاوه و دووبه‌ره‌كی تێڕاده‌ده‌ن و تام و بۆنی زیاتر ده‌كه‌نه ناو خوێنی گه‌له خوێنهه‌رزانه‌كانه‌وه.\nتاكی گه‌لانی دواكه‌وتوو هه‌رچه‌نده بچنه ناوچه پێشكه‌وتووه‌كانیش مه‌حاڵه بتوانن به‌رگی نه‌گبه‌تی و دواكه‌وتوویی و عه‌قڵیی گوشه‌گیری و په‌راوێزخراوی فڕێ بده‌ن و به دید و دنیابینییه‌كی نوێ و كراوه‌وه بڕواننه ئازادی، ماف، گه‌شه‌كردن، پێشكه‌وتن و.. تد. هه‌میشه به‌شێوه‌یه‌كی نامۆ و ده‌سته‌مۆ ده‌لكێنه مۆرك و كولتووری پڕ پۆخڵه‌وات و چه‌قبه‌ستووی خۆیانه‌وه.\nلای هه‌مووان ئاشكرایه گه‌لێك به‌ناوی (كورد) كه هه‌میشه یه‌كه سه‌ربازی فره‌ئازای شه‌ڕه‌كانه، له دواكه‌وتووترینی ئه‌و گه‌لانه‌یه كه تا ئێسته‌یش نه‌یتوانیوه بۆ ساتێكیش بای ئازادی بخاته كه‌له‌یه‌وه و هه‌ندێك ئازادانه له دنیای فره‌وانی سه‌ربه‌ستیدا باڵ لێ بدات.\nله‌م سه‌روبه‌نده‌ی شه‌ڕی یه‌ك له دوای یه‌ك و داسه‌پاوه‌ی هه‌موو به‌شه‌كانی كوردستاندا به‌رده‌وام دیمه‌نی ناخهه‌ژێن و گورچكبڕ ده‌كه‌ونه به‌رچاو و دیده‌ی كوێری دنیا. هاوسۆز و هاوهه‌ڵوێستییه‌كی ناكردارییانه له كوردستانی گه‌وره سه‌باره‌ت به‌م ڕووداوانه به‌دی ده‌كرێت، به‌ڵام تا ئێسته نه‌یتوانیوه وا له تاكی كورد بكات سۆز و شوێنكه‌وته‌یی ماڵباتی، عه‌شیره‌تی، مه‌زه‌وی، ئاینی و حزبایه‌تی، له ناخی خۆیدا وه‌لا بنێت و هاوسۆزییه‌ك له‌سه‌ر بنه‌مای نیشتمانی گه‌وره بێنێته كایه‌وه.\nله‌لایه‌كی تره‌وه، هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌رچاو ده‌كه‌ون نه‌یانتوانیوه هه‌ڵوێست و كرداری گه‌ل و ده‌سه‌ڵاتی كوردی یه‌ك بخه‌ن له هیچ كام له پارچه‌كانی كوردستاندا بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هه‌ریه‌ك له‌و ئه‌گه‌ره به‌رده‌وامانه‌ی هه‌میشه له به‌رده‌م كورددا هه‌ڵده‌تۆقن.\nئه‌مه وا ده‌كات مرۆڤ باوه‌ڕ به قاڵه‌قاڵ و هه‌راوهوریای هیچ كوردێك نه‌كات كه به‌رده‌وام له‌سه‌ر تۆڕه‌كانی كومه‌ڵایه‌تی و سایت و ڕۆژنامه و ڕاگه‌یاندنه‌كانه‌وه ده‌رده‌كه‌ون، چونكه تا ئێسته نه‌توانراوه چ وه‌ك تاك چ وه‌ك كۆمه‌ڵگه چ وه‌ك ده‌سه‌ڵات، هیچ جۆره ترسێك له دڵی دوژمنانی دراوسێدا دروست بكه‌ن. له كاتێكدا هه‌موویان به‌سه‌ر خوێنی ئه‌م گه‌له‌وه ده‌ژین و هێشتاش ناڕازین.\nده‌سه‌ڵاتی كوردی له هه‌ر كام له پارچه‌كانی كوردستان، پشكی سه‌ره‌كی ئه‌م بێ ده‌سه‌ڵاتی و بێهێزییه‌ی به‌رده‌كه‌وێت، چونكه له هیچكام له‌و جارانه‌ی گه‌مارۆ ده‌خرێته سه‌ری یان هێرشی ده‌كرێته سه‌ر، ناتوانێ هیچ بڕیارێكی بوێرانه بدات كه ترس یان گومانی مرۆڤبوون بخاته دڵی به‌رانبه‌ره‌وه.\nكورد خه‌ریكه به‌ته‌واوی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی، زمان، كولتوور، داونه‌ریت، مرۆڤبوون، ماف و ئازادییه‌كانی خۆی له‌بیر ده‌كات. له هه‌ر كوێیه‌كی دنیا كورد ده‌بینی مێشی به‌رانبه‌ره‌كه‌ی له گای خۆی پێ گه‌وره‌تره، ئیتر چۆن ده‌كرێ چاوه‌ڕێ بین داهاتووی نه‌وه‌كانی ئه‌م گه‌له ڕووناك و سه‌قامگیر بێت؟\nنایه‌كگرتوویی كورد و نه‌بوونی متمانه و پشت به یه‌كنه‌به‌ستنی نێوان ده‌سه‌ڵات و هاووڵاتی، قوڕی نه‌گبه‌تییه‌كه‌ی زیاتر خه‌ست كردووه‌ته‌وه. كه‌چی هه‌موو تاكێكی كورد دوای نسكۆ یه‌ك له دوای یه‌كه‌كان، پڕ ده‌ده‌نه ئه‌م و ئه‌و، كه‌سیش بیر له ناجێگیری و بێ متمانه‌یی ده‌روونی تاكی كورد ناكاته‌وه به‌رانبه‌ر به ده‌وروبه‌ری خۆی.\nیه‌كێك بیه‌وێ له‌م ڕاستییه بگات، زۆر به ئاسانی له لێكۆڵینه‌وه‌ی په‌ڕه به په‌ڕه‌ی ڕۆژگاری ژیانی ئه‌م گه‌له‌دا ئه‌وه‌ی بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه گه‌لی كورد له مێژوودا جگه‌له گه‌لێكی به‌كارهاتوو، هیچی تر نییه. جگه‌له خه‌باتێكی بۆ خۆنه‌كردوویش هیچی تری نه‌كردووه، ئیتر یه‌خه‌ی خه‌ڵك گرتن له‌سه‌ر بناغه‌ی چ یاسایه‌كه؟ تاك یان كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك تا ئێسته باوه‌ڕی به سه‌ربه‌خۆیی، سنوور، زمان، توانا و لێهاتوویی، مرۆڤبوون و ئازادی خۆی نه‌بێت، ده‌بێ چۆن گله‌یی خیانه‌ت و جێهێشتن له‌م و له‌و بكات؟\nئێمه تا ئێسته ددان به پارچه‌كانی كوردستاندا نانێین، به‌شێكمان به‌شه‌كه‌ی ترمان به ناكورد و زار و بن زار و وه‌چه‌كان به ناكوردی ده‌زانین، تا ئاستێك شارچێتی و خێڵپه‌رستی و عه‌شیره‌تگه‌ری و حزبایه‌تی چاوی له ئاست هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌كان پێ داخستووین، ئیتر بۆ یه‌خه‌ی مێژوو بگرین و بڵێین له‌گه‌ڵمان بێبه‌زه‌یی بووی؟ لێره‌دا نموونه ئاوێته‌ی ئه‌م باسه ده‌كه‌م:\nله چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا له‌گه‌ڵ كه‌سێك له‌سه‌ر چه‌ند بڵاوكراوه‌یه‌ك قسه‌م كرد. هه‌رچه‌نده من وا تێگه‌یشتم ئه‌و له ڕۆژهه‌ڵاتییه، به‌ڵام كه پرسیاری شوێنی نیشته‌جێبوونیم كرد؟ گوتی، له ستۆكهۆڵم داده‌نیشیم. له‌وێ خاوه‌ن چاپخانه و كتێبخانه‌یشه.\nله ناوه‌ندی قسه‌كانیدا گوتی: ده‌كرێ پرسیارێك بكه‌م؟\nئێسته له كوردستان كتێب هه‌یه به زمانی كوردی؟ واته كتێبێك له‌سه‌ر زمانی كوردی نووسرابێت و باس له زمان و ڕێزمان و ده‌ستوور و یاساكانی ئه‌و زمانه بكات؟\nهه‌ر كه‌سێك ئه‌م پرسیاره‌ی گوێ لێ بێت بێگومان سه‌راسیمه ده‌وه‌ستێ، به‌ڵام ناكرێ لۆمه‌یشی بكرێت، چونكه ئه‌وه ڕاستییه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گره كه تاكی كورد تا ئێسته‌یش نه خۆی نه بنه‌ماكانی كوردبوون ناناسێت.\nمن گوتم بێگومان ته‌نیا له باشووری كوردستان سه‌تان و بگره زیاتریش په‌رتووكی پڕ بایه‌خ له‌سه‌ر لایه‌نه جیاجیاكانی ڕه‌چه‌ڵه‌ك و زمان و ڕێزمانی كوردی نووسراون و ده‌یان مامۆستای گه‌وره و خاوه‌ن بڕوانامه‌ی باڵا له‌و بواره‌دا هه‌ڵكه‌وتوون.\nدواتر داوای چه‌ند په‌رتووكێكی ڕێزمانی كوردی كرد كه كوردزمانێكی ئاسایی بتوانێ له‌وێ سوودی لێ ببینێت، به‌ڵام ئه‌م داوایه‌ی به‌جۆرێك كرد كه مرۆڤ به‌زه‌یی به كوردبوون و ته‌نانه‌ت مرۆڤبوونی خۆیشیدا ده‌هات.\nنموونه‌یه‌كی تری زیندوو ئه‌و شه‌ڕه یه‌ك له‌دوای یه‌كانه‌یه كه له‌م ماوه‌یه‌دا هه‌موو گه‌لانی دنیا به به‌رچاوی ڕێكخراوه‌كانی مافی نامرۆڤه‌وه دژ به گه‌لی كورد كراون. له كاتێكدا كورد چه‌ندان كارتی گوشار و ترس دروستكه‌ری هه‌یه، به‌ڵام بوێری به‌كارهێنانی هیچیانی نییه و وه‌ك هه‌میشه له ته‌راتێنی نێوان وڵاتانی زلهێزدایه و خه‌ریكی خۆداپۆشینه به‌وان، باشیش ده‌زانێ (ئه‌وه‌ی خۆی به‌وان داپۆشترێت ڕووته).\nگومانی تێدا نییه زۆر كه‌س ده‌پرسن كامانه‌ن كارته‌كانی گوشاری گه‌لێكی شینگێڕی وه‌ك كورد؟ له به‌هێزترین كارته‌كانی به‌رده‌ستی كورد ڕاگرتنی مامه‌ڵه‌ی بازرگانییه جۆراوجۆره‌كانێتی له‌گه‌ڵ ئێران و توركیا، ده‌ركردنی باڵوێزه‌كانی ئێران و توركیا و ته‌نانه‌ت نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، ئه‌مه‌یان دوایی جگه‌له به‌كاربه‌رێك هیچی تر نییه و جگه‌له زیان هیچ سوودێكی تری بۆ كورد نییه.\nهه‌روه‌ها ده‌ركردنی ئه‌و ده‌یان باره‌گا توركی و ئێرانییانه‌ی له كوردستان ده‌یان ساڵه له ئێمه باشتر ده‌ژین. گوشار خستنه‌سه‌ر باڵوێزی وڵاتانی ئه‌وروپا، چونكه به به‌رچاوی هه‌موویانه‌وه و له‌لایه‌ن خۆیشیانه‌وه كورد هه‌میشه سته‌می لێ ده‌كرێت.\nبه‌كارهێنانی ئاو گوشارێكی زۆر به‌هێزه دژ به عێراق.\nڕاگرتنی گه‌شته زۆر و زه‌به‌نده‌كانی توركیا و ئێران.\nله‌وكاته‌ی عێراق به‌هه‌موو جۆرێك دژایه‌تی كوردی ده‌كرد و ئێسته‌یش ده‌یكات، گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌و سه‌تان هه‌زار ئاواره‌ی هاتبوونه ناوچه‌كه به‌س بوو بۆ ئه‌وه‌ی عێراق بۆ تاهه‌تایه گیرۆده‌ی ده‌یان ته‌نگژه‌ی ڕووخێنه‌ر بكردایه‌ته‌وه. ڕه‌نگه بگوترێت جا كورد ئه‌مانه‌ی نه‌كردووه به ئاگر و ئاسن لێی ده‌درێت، ئه‌گه‌ر ئه‌م كارانه بكات چی؟\nگه‌لێك ئه‌م هه‌موو ساڵه مردن، پارچه پارچه‌كردن، په‌راوێزخستن، بڕینه‌وه و هه‌ڵگیرساندنی ئاژاوه‌ی ناوخۆیی به‌شی بێت، چ باكی به‌و ژیانه نه‌ماوه با یه‌كجار وه‌ك مرۆڤێكی ڕاسته‌قینه هه‌ڵوێست وه‌ربگرێت، ئه‌وجا مردن له هه‌ركوێ یه‌خه‌ی گرت گه‌ردنی ئازاد بێت.\nئه‌گه‌ر باسی هه‌ست و سۆزی مرۆڤانه‌یش بكرێت، پێویسته بزانن هیچ كه‌س و وڵاتێك هه‌ستێك كه بۆنی مرۆڤایه‌تی لێ بێت به‌رانبه‌ر به كورد نیه‌تی.\nبا له‌م حاڵه‌دا كورد چاوی له بێگانه بكردایه. بۆ نموونه، ئه‌وكاته‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌پاندنی سزای ئابوورییان به‌سه‌ر توركیادا كرد، پێی گوتن ته‌نیا بیركردنه‌وه له به‌كارهێنانی وه‌ها كارتێك وا له توركیا ده‌كات سنووره‌كانی بۆ ئه‌و ده‌یان هه‌زار په‌نابه‌ره بكاته‌وه كه له وڵاته‌كه‌یدا ده‌ژین، تا وڵاتانی ئه‌وروپا له كه‌مترین ماوه‌دا تووشی گه‌وره‌ترین ته‌نگژه‌ی مرۆیی و ئابووری ببن. ئه‌مه پێی ده‌گوترێ بوێری له بڕیارداندا.\nتاكی كورد ده‌سه‌ڵاتی كوردی تا عه‌قڵی به‌سه‌ر دڵیدا زاڵ نه‌كرێت و هه‌ستی هه‌میشه خۆبه‌كه‌مزانینی لێ دانه‌ڕنرێت و هونه‌ری لاڵانه‌وه و شین و شه‌پۆڕی له‌بیر نه‌برێته‌وه، مه‌حاڵه بگات به ده‌یه‌كی ئه‌وه‌ی چاوی لێیه‌تی.\nتا له‌سه‌ر ئه‌م حاڵه‌ی ئێسته‌یشی به‌رده‌وام بێت، ده‌بێ بزانێ كه گه‌لێكی زیندووی نوستووه یان مردووه.\nسه‌ربه‌خۆیی كولتوور و داونه‌ریت


نامەیەكی كراوە بۆ ژمارەیەك لە زانایانی ئاینیی‌و پەیجە چەپڵەكوتەكان. Speda Tv\nنامەیەكی كراوە بۆ ژمارەیەك لە زانایانی ئاینیی‌و پەیجە چەپڵەكوتەكان.\nد.عومەر عەبدولعەزیز 04/06/2022 - 13:30 بڵاوکراوەتەوە لە وتار\nلە بەرواری (11/9/2013ز)، ژمارەیەك لە مەلاو زانایانی كوردستان، سەردانی سەرۆكی ئەو كاتەی هەرێمی كوردستانیان كرد، لە ناو قسەكانیدا ڕەخنەی لە هێزە ئیسلامییەكان گرتبوو. لە نێوان ئەو ڕەخنانەدا بە شێوەی پرسیار وتبووی: خوای گەورەو قورئان‌و ئیسلام یەكێكن، بۆچی حزبە ئیسلامییەكان زۆرن؟! (لە هەرێمی كوردستاندا تەنها سێ حزبی ئیسلامیی هەن). لەو كاتەدا وایان بۆ گێڕامەوە كە ئامادەبووان وەڵامێكی پڕاوپڕی ئەو پرسیارەیان نەدابووەوە، بۆیە بەندە بە ئەركی خۆمم زانی ئەم بابەتە بۆ ڕای گشتیی بنووسم‌و بڵاوی بكەمەوە، هەم وەڵامی بەڕێزی بدەمەوە، هەم ڕەخنەیەكی دڵسۆزانەش ئاراستەی ئەو زاناو مەلا بەڕێزانە بكەم.\nپاش نزیكەی (10) ساڵا، بە هەمانشێوە لەم ڕۆژانەدا بابەتی تێكەڵكردنی دین‌و سیاسەت لە مەجلیسێكی زانایاندا ورووژا، بەڵام ئەمجارە كەسێكی سیكۆلارو عەلمانیی نەیورووژاند، ئەمجارە سەرۆكی (ڕێكخراوی یەكێتی زانایانی هەرێم) وروژاندی، كە دەبوو بە حوكمی پۆستەكەی ــ بە پێچەوانەوە ــ خۆی وەڵامی هەركەسێكی عەلمانیی بداتەوە كە قسە لە (جیاوازیی دین‌و سیاسەت) دەكەن، چونكە خۆی باش دەزانێت كە سیاسەت بەشێكە لە دین‌و لێكجیاكردنەوەیان تەنها خەوو خەیاڵێكی دژە ئاینەكانە، كە دەیانەوێت سیاسەت‌و دەسەڵات‌و حوكم‌و قەزاو داهات‌و كۆمەڵگە بۆ خۆیان بێت، تەڵقین‌و قەبرو نزرگەو گۆڕستان‌و خەوو خەونامەو ناونانی منداڵ‌و مردووناشتنیش بۆ ئیسلام‌و مەلاو ئەهلی دین بێت.\nبەندە ـ وەك مەسئولییەتێكی ئاینیی‌و ئیختیصاصیی ـ ویستم وەڵامێكی تایبەتی سەرۆكی ئەو ڕێكخراوە بدەمەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی پاڵنەری قسەكانی، هەمان پاڵنەری دەسەڵاتدارانی عەلمانیی هەرێمە، هەمان وەڵامی پێشووی ئەو كاتە (ساڵی 2013ز) دادەنێمەوە، تا ببێتە شایەتێكیش كە نە سەرۆكی ئەو ڕێكخراوەی زانایان گۆڕانی بەسەردا هاتووە! نە عەقڵییەتە عەلمانییەكەش دەگۆڕێت..\nئەمە دەقی وەڵامەكە، بە كەمێك كورتكردنەوەو دەسكارییەوە:\nبەڕێزان زانایانی ئامادەبووی كۆبونەوەكە!\nبەندە بە حوكمی ئیختصاصەكەم لە شەریعەت‌و دراساتی ئیسلامیداو بە حوكمی تێگەیشتن‌و ئەزموونی دەیانساڵەم لە كاری ئیسلامیی‌و چالاكیی فیكریی‌و سیاسی‌و تێگەیشتنم لە چەمكە ئیسلامییەكان، پێمخۆشبوو وتەیەك ئاراستەی بەڕێزتان بكەم، نەك بە هیچ ئیعتبارێكی تری حزبیی، یان سیاسی، دەربارەی كۆبوونەوەكەتان، هیوادارم بەبێ دەمارگیریی سەیرێكی خاڵەكان بكەن:\nیەكەم: بەڕێزان! سەبارەت بەو پرسیارەی ئاراستەی زانایان كرابوو، كە: حزبی ئیسلامیی بۆچی زۆرن، لە كاتێكدا ئیسلام یەكەو قورئان یەكە..؟ دەبوو زوو وەڵامتان بدایەتەوە كە ئیسلام هەر یەك ئیسلام بوو، كاتێك چوار مەزهەبی گەورەو چەندین وردە مەزهەبی تریش لە مێژووی ئیسلامدا، بە چەندین ئیجتیهادی جیاوازەوە سەریان هەڵدا، نەك تەنها لەسەر سیاسەت‌و كاروباری ئیداریی، بەڵكو تەنانەت لەسەر كاروباری ئەحكامی شەعائیرو (عیبادەت)و پەرستشەكانیش، چوار مەزهەبی گەورە هەن.\nدووەم: ئەگەر لای هەندێك كەس ئاسایی بێت كە (ئیجتیهاد)و فرەیی لە تێگەیشتنی ئەحكامدا هەبێت، ئەی بۆ وەڵامتان نەدایەوە كە ئیسلام هەر یەك ئیسلام بوو، كاتێك كە یاوەرانی (موهاجرین)ی مەككەو (ئەنصار)ی مەدینەش ڕای جیاوازیان بۆ دروستبوو لەسەر هەستیارترین بابەتی سیاسی، كە دانانی جێنشینی پێغەمبەر بوو، وا بزانم هەمووتان داستانی كۆبونەوەی (سەقیفە)و دەستەواژەی (منا أمیر ومنكم وزیر)ی صەحابەكانتان بیستووە!.\nسێیەم: زانایانی بەڕێز! ئەی ئەوەتان بۆچی ڕوون نەكردەوە، كە ئاینی ئیسلام دوو بەشە: بەشێكی دەقە پیرۆزەكانن‌و بەشەكەی تریشی تێگەیشتنی زانایانە لەو دەقانە. دەقەكانیش هەرچەند نەگۆڕن‌و لە (ثوابت)ن، بەڵام بۆ ئەوەی ئیسلام گونجاو بێت لەگەڵ واقیع‌و سەردەمە جیاجیاكان‌و دارای تایبەتمەندیی سەماحەت‌و مرونەت بێت، خوای گەورە ئیرادەی وا بووە كە بەشێك لە ئایەتەكانی قورئان‌و فەرموودەكانی پێغەمبەرەكەی، واتای جۆراوجۆر هەڵگرن‌و جیاوازیی بۆچوونی زانایانیان لەسەر دروست ببێت، تاكو ئیسلام لە دیلییەتی چەقبەستوویی‌و كۆنەپەرستیی‌و لە ئابڵۆقەی سەردەم‌و شوێنێكی دیاریكراو ڕزگاری ببێ‌و وەڵامگۆی پێداویستییەكانی هەموو سەردەم‌و هەموو كۆمەڵگەكان بێت، بە تان‌و پۆی زەمین‌و زەماندا.\nچوارەم: ئەی ئەوەتان بۆ نەپرسی: باشە ئەگەر ئەو (كوردایەتی)یەی دەیان ساڵە باسی دەكەن‌و بۆی دەكۆشن، یەك ئامانجە، بۆچی دەیان حزبی كوردیی بوونەتە ئاڵاهەڵگری ئەو ئامانجە؟ ئەگەر دەستخستنی مافە نەتەوەییەكان یەك ئامانجە، ئەو هەموو ناكۆكیی‌و شەڕە خوێناوییە ناوخۆیانە لە پای چی؟ ئەی بۆ بەڕەوای دەبینن دەیان حزبی عەلمانی‌و نەتەوەیی‌و دیموكراتی‌و سوسیالیستی‌و كۆمۆنیستی‌و چی‌و چی تر هەبن؟ بەڵام بوونی دوو سێ حزبی ئیسلامیی بە لاتانەوە هێندە نامۆیە؟!\nپێنجەم: ئەی بۆچی نەتانپرسی: خۆ ئیسلام یەك ئیسلامە، ئەی بۆچی كاتێك لە سایەی شەڕی ناوخۆی نێوانتاندا، هەرێمی كوردستان كرا بە دوو بەشەوە، یەكسەر توێژی زانایانیش كرانە دوو بەش‌و دوو وەزارەتی ئەوقاف‌و دوو یەكێتی زانایان‌و دوو ئاراستەی سیاسی جیایان بۆ دروست بوو؟ ئێستەش زانای وامان هەیە لەگەڵ كۆڵێك شەخصیەت‌و ڕێزو حورمەتدا، ناتوانێت لە هەولێر بە سەردانیش بێتەوە بۆ سلێمانی، یان بەترسەوە دێتەوە، دیارە ئەگونجێ نموونەی پێچەوانەشمان هەبێت.\nشەشەم: زانا بەڕێزەكان! ئەو تێگەیشتنە لە مەرجەعیەتێكی عەلمانییەوە سەرچاوە دەگرێت، كە وا دادەنێت ئیسلام تەنها نوێژو ڕۆژووەو چەند شتێكی تری سنوردارو نابێت هەقی بەسەر سیاسەت‌و حوكم‌و ئیدارەو دەسەڵاتەوە هەبێت. ئەوە بیركردنەوەی خۆرئاواییەكانە كە كاتێك بێزاربوون لە كەنیسەو پیاوانی ئاینیی خۆیان‌و دەستوەردان لە كاروباری دەسەڵات، كودەتایان كرد بەسەریداو نەیانهێشت قەشەكانیان دەستوەردەنە كاروباری سیاسییان‌و دروشمی (ما لقیصر لقیصر، وما لله لله)یان هەڵبڕی، ناهەقیشیان نەبوو، چونكە تێگەیشتنەكەی ئەو پیاوانی ئاینییە هەر هێندەی لەباردا بوو.


جیهان؛ 20 ساڵ بەسەردەرچونی دراوی یۆرۆدا تێپەڕدەبێت\n02:59 - 09/01/2019\nدراوی ئیرۆ كەلەدوای دۆلار بەدوەم بەهێزترین دراو دادەنرێت لەسەرتاسەری جیهاندا، لەسەرەتای دەرچونیدا بەباشی پێشوازی لێنەدەكرا، بەڵام بەگوێرەی راپرسیەك كەبانكی ناوەندی ئەوروپا ئەنجامی داوە، دەركەوتوە لە ئێستادا %74 هاوڵاتیانی ئەوروپا لەو دراوە رازین.\n340 ملیۆن كەس لە 19 وڵات مامەڵە بە ئیرۆوە دەكەن\n* دراوی ئیرۆ لە ڕۆژی 1ی كانونی دوەمی ساڵی1999 وەك دراوێكی سەپێنراو لەمامەڵە داراییەكاندا خرایە بواری كارپێكردنەوە بەڵام 3ساڵ دوای ئەو بەروارە واتە لەساڵی2002 بەجێبەجێكردنی پابەندبون بەبڕیاری ناوچەی ئیرۆوە، وەك دراوێكی كاغەزیی وكانزایی لەلایەن زیاترلە 340 ملیۆن كەسەوە لە19 وڵات خرایە بواری جێبەجێكردنەوە.\nبەخێرایی پێشوازی لێنەكرا\n* دراوی ئیرۆ دوای دەرچونی بەخێرایی نەچوە دڵی هاوڵاتیانەوەو لەهەندێك وڵات بوە هۆكاری بەرزبونەوەی نرخ بەجۆرێك لەئەڵمانیا وشەی تۆرۆیان لە بری ئیرۆ بەكارهێنا كەبەمانای گران دێت.\n%74 وڵاتانی ئەوروپا لێی رازین\n* لەئێستادا و دوای20ساڵ لەدەرچونی ئیرۆ سەرباری هەڵكشانی ئاستی ئەو ناڕەزاییانەی كەلەژمارەیەك لەوڵاتانی ئەوروپادا ڕوی لەهەڵكشان كردوە، بەڵام بەگوێرەی ڕاپرسیەك كەبانكی ناوەندی ئەوروپا ئەنجامی داوە دەركەوتوە%74 هاوڵاتیانی ئەوروپا لەو دراوە رازین.\nلەدوای دۆلار بەدوەم بەهێزترین دراو دادەنرێت\n* ئیرۆ كەئێستا لەسەرئاستی جیهان لەدوای دراوی دۆلار بەدوەم بەهێزترین جۆری دراو دادەنرێت بەڵام هێشتا زۆری ماوە روبەروی بەهای دۆلار ببێتەوە.\nبانكی ناوەندی ئەوروپا سەرپەرشتی دەكات\n* لەنێوان 28 وڵاتەكەی ئەندامی یەكێتی ئەوروپا، لە 19 وڵاتیاندا مامەڵە بە ئیرۆوە دەكرێت و لەلایەن بانكی ناوەندی ئەوروپاوە، كە لە شاری فرانكفۆرتی ئەڵمانیایە سەرپەرشتی دەكرێت.\nتێكڕای هەڵاوسان لەناوچەی ئیرۆ كەمتر لە %2وه\n* لەئێستادا لەگەڵ نزیك بونەوەی تێكڕای هەڵاوسان بۆ كەمترلە%2 كەئەوەش یەكێكە لەو ئامانجانەی، كە بانكی ناوەندی بۆ ئابوری ئەوروپا لەسیاسەتی نەختینەیی دیاریكردوە، بەڵام چاودێرانی ئابوریی پێیانوایە هێشتا ئەم چاكسازییە ئابوریانە بەس نییە بۆ ئامادەكاریی ناوچەی ئیرۆ بۆ ڕوبەڕوبونەوەی دۆخی متبونی ئابوریی لە ئایندەدا و بەدەستهێنانی هەنگاوی گەورە لەبواری ئابوریدا.\nپیەر وارنەر خاوەنی بیرۆكەی دروستكردنی ئیرۆیە\n* بیرۆكەی دراوی ئیرۆ كۆنە و بۆسەردەمی دروستبونی یەكێتی ئەوروپا دەگەڕێتەوە، بەڵام بەشێوەی كرداری بۆ ساڵی1970 دەگەڕێتەوەكاتێك پیەر وارنەر سەرۆك وەزیرانی لۆكسەمبۆرگ پلانێكی لەبارەی یەكگرتنی یەكێتی ئەوروپا لەبواری ئابوریی و دراوی نەختینەوە پێشنیار كرد.\nبەرلەچاپكردنی چەندان ناوی تر پێشنیاركراوە\n* ئیرۆ بەرلەچاپكردنی چەندان پێشنیار بۆناوەكەی كراوە لەوانە فرەنكی ئەوروپا ،گۆڵدنی ئەوروپا،كرۆنی ئەوروپا، بەڵام دواجارلەساڵی 1996 لەلایەن تیۆدۆرفایگڵی وەزیری دارایی ئەڵمانیاوە پێشنیاری ناوی ئیرۆكراو سەرجەم وەزیرانی دەرەوەی یەكێتی ئەوروپاش بەپێشنیارەكەڕازی بون.\nبۆ یەكەمجار نرخی ئیرۆ دیاریكرا\n* بۆ یەكەمجارنرخی دراوی ئیرۆ لە1 كانونی دوەمی ساڵی1999 دیاریكراو لەلایەن بازاڕی دراوەكانی فرانكفۆرت و پاریس و میلانۆ مامەڵەی پێوەكراو لەبانكەكاندا ژمارە حسابیان لە رێگەی ئیرۆوە كردەوە و ئەوكاتەش نرخی یەك ئیرۆ لەدۆلارێك زیاتربوو.\nپێشوازیكردن لە ئیرۆ لە وڵاتێكەوە بۆ وڵاتێكی تر جیاوازبوو\n* پێشوازیكردن لە ئیرۆ لەوڵاتێكەوە بۆوڵاتێكی تر جیاوازبوو بەنمونە لەو وڵاتانەی كەبەهای داروەكەیان نزم بو وەك یۆنان و ئیتاڵیا باشتر پێشوازیی لێدەكرا، بەڵام ئەم پێشوازییە لەوڵاتانی وەك ئەڵمانیاو فەرەنسا بەو شێوەیە نەبوو.\nبووەتە هۆكاری هۆكاری دابەزینی ڕێژەی بێكاری\n* نوسینگەی ئاماری ئەوروپا دەڵێت: ئیرۆ هەلی كاركردنی بۆ زۆرێك لەكۆمپانیا ئەوروپیەكان رەخساندوەو لەو روەشەوە ساڵی2016 گەیشتە بەرزترین ئاست، هەروەك بووەتە هۆكاری دابەزینی ئاستی بێكاری بەجۆرێك لەهەمان ساڵدا رێژەی بێكاری گەیشتە كەمتر لە%9.


ئاماژەكانی تیرۆری جیهانی.. نەخشەی پەناگە جێگرەوەكانی داعش و قاعیدە\n1066 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nشانۆی تیرۆری جیهانی لەم ساڵانەی دوایدا گۆڕانكاری گەورەی بەسەردا هاتووە، دوای ئەوەی داعش لەساڵی 2014وە سنوورێكی بەرفراوانی لەسوریا و عێراق بەدەستەوە بوو، زۆر لەسەرچاوەكانی هێزی خۆی لەدەستداوەو تووشی شكستی گەورە بووە، كە وای لێكرد بەدوای ناوچەی دیكەدا بگەڕێت وەك، باشووری بیابانی ئەفریقیا ، باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.\nبەتەنیشت ئەو تیرۆرەوە، تیرۆرێكی دیكەی نەتەوەیی و راستڕەوەكانی دژ بەبێگانەكان هەیە و بە تایبەتیش دژ بە موسوڵمانان لە كۆمەڵگا ڕۆژئاواییەكاندا، كە لەو بارەوە پەیمانگای ئابووری و ئاشتی ڕاپۆرتی "ئاماژەكانی (مۆشر) تیرۆری جیهانی بۆ ساڵی 2018" بڵاوكردووەتەوە، كە جەختی لە دیارترین ئاراستە جیهانی و هەرێمییەكانی هەڕەشەكانی تیرۆر لەم ساڵدا كردووەتەوە، ئەمەش لە ڕێگەی شڕۆڤەكردنی كاریگەری و لێكەوتەكانی تیرۆر لە 163 دەوڵەتدا، كە ڕوماڵی 99.9% دانیشتوانی جیهانی كردووە.\nڕاپۆرتەكە بە پێناسەكردنی تیرۆر دەستپێدەكات، بەوەی "هەڕەشە، یان بەكارهێنانی ڕاستەقینەی هێزی نایاسایی و توندوتیژییە لە لایەن لایەنێكەوە كە سەر بە دەوڵەت نییە، بۆ هێنانەدی ئامانجی سیاسی یان ئابووری یان ئاینی یان كۆمەڵایەتی، لە ڕێگەی ترس یان زۆرلێكردن یان تۆقاندن و هەڕەشەوە".\nبەگوێرەی ئاژماژەكان بۆ ئەوەی ڕووداوێك وەك كردەیەكی تیرۆر پۆلێن بكرێت دەبێت مەبەستدار و بە ئەنقەست بێت و ئاستێكی توندوتیژی یان هەڕەشە بە توندوتیژی لە خۆی بگرێت، ئەمە جگە لەوەی دەبێت لە لایەن بكەرێكی نادەوڵەتییەوە جیبەجێ بكرێت.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتەكە چەند بكەرێكی سەرەكی جۆراوجۆرن و هەیانە ڕێكخراوی تیرۆرستی ئایندارە وەك داعش و قاعیدە، هەشیانە ڕێكخراوه نەتەوەیی ڕاستڕەووە كە بانگەشە بۆ هێنانەدی ئامانجی سیاسی ئایدیۆلۆژی نائاینی دەكەن.\nیەكەم/ ڕێكخراوە تیرۆرستە ئایندارەكان: ئەو جۆرە ڕێكخراوانە لە‌وانی دیكە زیاتر لەسەر گۆڕەپانی تیرۆر لە ساڵی 2017 بوونیان هەبووە. چوار ڕێكخراوی تیرۆرستیش هۆكاری زۆرترین ڕێژەی قوربانیان بوون لە جیهاندا كە بریتین لە هەریەك لە:" داعش، بزووتنەوەی تاڵیبان، جوڵانەوەی گەنجانی موجاهیدی سۆماڵی، بزووتنەوەی بوكا حەڕام". ئەو ڕێكخراوانە بەپرسن لە كوشتنی 10632 كەس كە تێكڕای 56.5% قووربانیانی تیرۆرن لە ساڵی 2017.\nهێشتا ڕیكخراوی داعش توانستی ئەنجامدانی كردەوەی تیرۆرستی هەیە، لە ساڵی 2017 و لە چوار شاری ناوچە جیاواز (ئاسیا و ئۆقیانوسی هێمن، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقیا، ئەوروپا، ڕوسیا و ئۆڕۆئاسیا) 286 هێرشی تیرۆرستی ئەنجامداوه).\nڕاپۆرتەكە دەڵێت ئەو لێكەوتانە ئاماژەنین بە پاشەكشەكردنی ڕێكخراوی داعش كە تووشی شكستی زۆر بووە و توانستی ئەنجامدانی كاری تیرۆرستی كاریگەری كەمبۆتەوە، ڕێژەی قوربانیانی كارە تیرۆرستییەكانی ڕێكخراوەكە لە ساڵی 2017 كە 4350 حاڵەت بووە ، بە بەراورد بە ساڵی 2016 كه 9150 حاڵەت بووە كەمی كردووه، واتە كارە تیرۆرستییەكانی ئەو ڕیكخراوە بە رێژەی 52% دابەزیووە. هەتا كاریگەری هێرشەكانیششیان داویە لە كەمی و تێكڕای قوربانیانی هەر هێرشێكیان لە 8 كەسەوە كەمبۆتەوە بۆ نزیكەی 5 كەس.\nڕاپۆرتەكە ئاماژە بەوە دەكات كە جوڵانەوەی گەنجان و بۆكۆ حەڕام دوو مەترسیدارترین ڕێكخراوی تیرۆرستین لە باشووری بیابانی ئەفریقیا، لە ساڵی 2017 بەرپرسی كوشتنی 1457 كەس بوون كە زۆرترینیان لە سۆماڵ بوون. ڕێكخراوی بۆكۆ حەڕام – یش 272 هێرشی تیرۆرستی لە ساڵی 2017 ئەنجامداوە كە بوونە هۆی كوشتنی 1254 كەس و زۆرینەشیان لە نەیجیریا بوون و ئەوانی دیكەش لە دەوڵەتانی كامیرۆن و نەیجەر بوون.\nدووەم/ تیرۆری ڕاستڕەووە توندڕەووەكان لە ڕۆژئاوا: لە ساڵی 2017 ژمارەیەك دەوڵەتی رۆژئاوایی تووشی چەند كردەیەكی تیرۆرستی ڕاستڕەووە توندڕەووەكان بوون ، توندڕەووە سپی پێستەكان لە ئەمریكای باكوری بەرپرسی 9 كردەی تیرۆرستین كە 7 قوربانی لێكەوتۆتەوە، دیاترینیان لە ئۆگستۆسی 2017 بوو لە خۆپێشاندانێكی شاری شارلۆتسفیڵ - ی ویلایەتی ڤێرجینیا كە توندڕەووێكی سپی پێست بە ئۆتۆمبیلەكەی هێرشیكردەسەر كۆمەڵیك خەڵك و كەسێكی شیلاو كردییە قوربانی. لە كەنەداش ڕاستڕەووێكی توندڕەوو هێرشێكی چەكداری كردەسەر سەنتەری ڕۆشنبیری ئیسلامی لە شاری كۆیبك و 6 كەسی كردنە قوربانی.\nبە گشتی ڕاپۆرتەكە ئەوەی ڕوون كردۆتەوەكە تیرۆری ڕاستڕەووی توندڕەوو بە ئەنجامدانی 113 كردەی هێرشكردنی تیرۆرستی لە نێوان لە ساڵی 2013 بۆ 2017 بۆتە هۆكاری كوشتنی 66 كەس. 12 هێرش لە بەریتانیا و 6 لە سوید و 2 لە یۆنان و فەڕەنسا و 30 هێرشیش لە ئەمریكا.\nسێیەم/ ڕێكخراوە سیاسییە ئایدۆلۆژییەكان: ڕاپۆرتەكە دەڵێت ئەو ڕێكخراوانە لە ساڵی 2017 توانستی ئەنجامدانی كاری تیرۆرستیان هەبووە، لەوانەش ڕێكخراوی حزبی شیوعی هندی (ماوی) كە دژ بە ڕژێمی فەر‌مانڕەوای هندستانە بە سەرۆكایەتی "ناریندرا مۆدی" ی سەرۆك وەزیران ، هەروەها حزبی بهاتراتیا جاناتا نەتەوەی. لەو ووڵاتە 190 هێرشی تیرۆرستی ئەنجام دراون و بوونە هۆی كوشتنی 205 كەس. زۆرینەی هێرشەكانیش دژ بە هێزەكانی سوپا و پۆلیس بوون.\nئەو جۆرە تیرۆرە لە فلیپین – یش سەری هەڵداوە، لە ساڵی 2017 سوپای میللی شیوعی 235 هێرشی لە ناو دەوڵەتدائەنجامداوە كە بوونەتە هۆی كوشتنی 113 كەس، ئەمەش 35% ی قوربانیانی تیرۆر پێكدێنیت لە ووڵاتی فلیپین.\nڕاپۆرتەكە دەوڵەتەكان بە پێی پێوەری: سفر (كاریگەری تیرۆر بوونی نییە) بۆ دە ( بەرزترین ئاستی تیرۆرە) پۆلێن دەكات، واتە نزمترین ئاستی تیرۆر یەكسانە بە سفر و بەرزترین ئاستیشی یەكسانە بە 10. تێكڕای قوربانیانی كردە تیرۆرستییەكانیش لە 2016 و 2017 دا بە ڕێژەی 27% كەمیكردووە ، سەرجەمی قوربانیانیش 18814 كەس بوون لە ساڵی 2017 ، واتە ڕێژەكە كەمی كردووە، چونكە لە ساڵی 2016 ژمارەی قوربانیانی تیرۆر 25774 كەس بوون.\nڕاپۆرتەكە دەڵێت كە لە ساڵی 2017 و بە گوێرەی پێنوێنەكە دۆخی 94 دەوڵەت بەرەو باشتر چووە. سەرباری ئەوەش كە عێراق سەرتۆپی پێنوێنەكەی گرتووە بەوەی تیرۆر زۆرترین كاریگەری و ڕەنگدانەوەی بەسەر ووڵاتەوە هەبووە، كەچی كردەكانی تیرۆر تیایدا زۆرترین دابەزینی بەخۆیەوە بینییوە لە ڕووی ژمارەی كوژراوەكانەوە بە ڕێژەی 56% ، لە ساڵی 2016 ڕێژەكە 9783 كوژراو بووە و لە 2017 ژمارەی كوژراون 4271 بووە.\nراپۆرتەكە ، چ لە سەر ئاستی نیشتمانی و چ لەسەر ئاستی هەرێمی و بە گوێرەی ئەو پێدراوانەی سەرەوه، ئاماژە بە چەند نیشانەیەكی سەرەكی هەڕەشە تیرۆرییەكان دەكات و لەوانەش:\n1-\tلیستی 10 دەوڵەتی یەكەم (بە عێراق دەستپێدەكات و بە فلیپین كۆتایی دێت) كە زۆرترین كاریگرەی تیرۆریان بەسەرەوە بووە لەساڵی 2017 ، ئاماژە بە دابەشبونی دیاردەكە لە نێوان 3 ناوچەی جوگرافی دەكات، ئەوانیش: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، باشووری بیابانی ئەفریقیا، باشووری ئاسیا. لە پێنوێنەكەدا عێراق پلەی یەكەمی گرتووە كە ژمارەی كوژراوەكانی گەیشتۆتە 4271. سەرباری ئەو شكستانەی داعش لە عێراق تووشیان بووە، كەچی هێشتا ئەو ڕێكخراوە تیرۆرستییە سەرچاوەی گەورەترین هەڕەشەیە و لە ساڵی 2017 بەرپرسیاری كوژرانی 83% ی كردە تیرۆرییەكانە.\nئەفغانستان بە گوێرەی پێنوێنەكە لە پلەی دوەمدایه كە رووبەڕووی 1168 ڕووداوی تیرۆر بۆتەوە كە 4653 كەسی تێدا كوژراوە كە 77% یان  بە دەستی بزووتنەوەی تاڵیبان كوژراون، لەولاشەوە ویلایەتی خوراسان كە داعش تیایدا باڵادەستە بەرپرسە لە كوشتنی 14% ی قوربانییەكان لە ئەفغانستان.\nنەیجیریا لە پلەی سێیەمدا دێت بە تێكڕای كوژراوانی دەستی تیرۆر كە 1532 كەسن. لەو ووڵاتە دوو ڕێكخراوی تیرۆرستی (بزووتنەوەی بۆكۆ حەڕام ، توندڕەوەكانی سەر بە نەژاردی فولانی) بەرپرسن لە كوشتنی 63% ی كردە تیرۆرستییەكان كە دەكاتە 80% ی قوربانییەكان.\n2-\tئاراستە هەرێمییەكانی ڕەنگدانەوەی تیرۆر جیاوازی نێوان هەرێمە جۆراوجۆرەكان دەردەخەن. كاریگەری تیرۆر لە 5 ناچە كەمی كردووە: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، باكوری ئەفریقیا و ئەمریكای باشوور، ڕوسیا و ئۆڕۆئاسیا، ئەوروپا، ئەمریكای ناوەڕاست و كاریبی. لە بەرامبەریشدا كاریگەری تیرۆر لە 4 ناوچە زیادی كردووە: باشووری ئاسیا، ئەمریكای باكور، باشووری بیابانی ئەفریقیا ، ئاسیای پاسفیك.\nئەم جیاوازییە پەیوەستە بە دۆخی هەر یەك لەو ووڵاتانەوە لە ساڵی 2017. سەرباری ئەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقیا لە ساڵی 2002 وە تاوەكو 2017 زۆرترین كوژراوی دەستی تیرۆریان هەبووە كە گەیشتۆتە 91311 حاڵەتی مردن، كەچی پێنوێنەكە ئاماژە بەوە دەدات كە ئەو دوو ناوچەیە لە ساڵی 2017 باشبوونی بەخۆیەوە بینیووە. ئەم بەرەو پێشچوونەش پەیوەستە بە باشبوونی دۆخی 16 ووڵات، كەمبوونەوەی چالاكی تیرۆرستی لە ژمارەیەك ووڵات، پاشەكشەی ململانێكان لە سوریا و عێراق و ئەو فشارانەش كە تووشی داعش بوون لەو دوو ووڵاتەدا.\nبە گوێرەی پێنوێنەكە ئەوروپاش لە ساڵی 2017 باشبوونی بەخۆوە بینیووە، بە گوێرەی پێنوێنی تیرۆری جیهانی 21 دەوڵەتی ئەوروپی دۆخیان بەرەو باشبوون چووە، ئەمەش بەرهەمی كۆششی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بووە لە زۆرێك لە دەوڵەتە ئەوروپییەكان، كەرتە پیرەكە (ئەوروپا) بەرزترین ڕێژەی نزمبوونەوەی ئاستی كردە تیرۆرستییەكانی تۆمار كردووە كە دەكاتە 75% كۆی كوژراوانی دەستی تیرۆر. قوربانیانی تیرۆر لە بەلجیكا لە ساڵی 2017 ئاستی دابەزیووە بۆ 2 حاڵەت لە كاتێكدا لە ساڵی 2016 ژمارەیان 36 كەس بوو، ژمارەكەش لە ئەڵمانیا دابەزییوە بۆ 1 حاڵەت لە ساڵی 2017 ، لە كاتێكدا 26 حاڵەت بووە لە ساڵی 2106.\nلە بەرامبەریشدا دۆخی هەندێك ناچە بەرەو خراپتر چووە وەك: باشووری ئاسیا، زۆر لە ووڵاتانی ئەوێ چالاكییە تیرۆرییەكانی تێدا زیادبووە، بە تایبەتیش لە لایەن ئەو ڕێكخراوانەی سەر بە داعشن. ڕاپۆرتەكە ئاماژە بەوە دەدات كە ویلایەتی خوراسان دوو خوێناویترین هێرشی لە ساڵی 2017 لە باشووری ئاسیا ئەنجامداون لە هەریەك لە ووڵاتانی پاكستان و ئەفغانستان. هێرشی یەكەم لە شاری سهوانی پاكستانی بوو كاتێك مەزاری ((شەهباز قەلەندەر)) بە ئامانجگیرا و بووە هۆی كوشتنی 91 كەس. هێرشی دووەم لە كابول بوو كە بووە هۆی كوشتنی 93 كەس.\n3-\tتێكڕای زەرەر و زیانی ئابووری كردە تیرۆرییەكان لە جیهاندا ( كوژراوەكان، بریندارەكان، وێرانكردنی ماڵوموڵك، زیانەكانی چالاكی ئابووری) لە ساڵی 2017 بە 52 ملیار دۆلاری ئەمریكی مەزەندە دەكرێت. ئەو تێچوونەش بە بەراورد بە ساڵی 2016 بە ڕێژەی 42% دابەزیووە، سێیەم ڕاپۆرتی گشتیش لەو بارەوە ئاماژە بە دابەزینی ئاستی زەرەر و زیانەكانی تیرۆر دەكات لە ساڵی 2017 دوای ئەوەی لە ساڵی 2014 گەیشتە بەرزترین ئاست و تێچوونی زەرەر و زیانەكانی تیرۆر 108 ملیار دۆلار بوو. ئەفغانستانیش گەورەترین زەرەرمەندی ئابووری دەستی تیرۆر بووە كە بە ڕێژەی 12.8% زەرەری ئابووری كردووە، ئینجا عێراق بە ڕێژەی 10.8%، دواتر سوریا بە ڕێژەی 5.8% و ئینجا دوای هەمووان سوماڵ دێت بە ڕێژەی 5%.\nلەم ساڵانەی دوایدا ئاراستەیەك لای ڕێكخراوە تیرۆرستییەكان دروست بووە بە پێویستی دووركەوتنەوە لە ناوچە باوەكانی ململانێكانی وەك ناوچەی ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست و گەڕان بە دوای شوێنپێی تازە كە توانستێكی گەورەتری جوڵەكردن بەو ڕیكخراوانە ببەخشێت. لەم ڕوانگەیەشەوە راپۆرتەكە ئاماژە بە 3 ناوچە سەرەكی دەكات كە جێگەی گرنگیپێدانی ئەو ڕێكخراوە تیرۆرستییانەیە:\n1.\tناوچە كەناری ئەفریقی كە بۆتە جێگەی كێبڕكێ بۆ سەپاندنی هەژموون لە نێوان قاعیدە و داعش، هەندێك خەمڵاندنی مارسی 2018 ئاماژە بەوە دەدەن كە نزیكەی 9000 تیرۆرست لەو ناوچەیەدا هەن، لە ساڵی 2019 ئە ناوچەیە جموجۆڵێكی بەرچاو و چالاكی ڕێكخراوە تیرۆرستییەكانی بەخۆیەوە بینیووە. بۆ نموونە ووڵاتی مالی رووبەرووی 77 هێرشی چەكداری بۆتەوه كە بوونە هۆی كوژرانی 141 كەس. زۆرینەی ئەو كردە تیرۆرییانەش دەدرێنەپاڵ گروپی "نوسڕەت ئەلئیسلام و الموسلمین" كە لە مارسی 2017 و لە دەرئەنجامی چوونەپاڵییەكی چەند چەكدارێكی "ڕێكخراوی قاعیدە لە ووڵاتانی مەغریبی ئیسلامی" و "بەرەی ڕزگاری ماسینا كە پشت بە نەژادی فولانی دەبەستێت" و "هەردوو جوڵانەوەی لایەنگرانی ئاین و بزووتنەوەی موڕابتین" وە دامەزراوە.\n2.\tناوچەی پشتێنەی ناوەڕاستی نەیجیریا كە لەسەر دەرامەت و پاوانەكان ململانێیەكی نێوان گروپە جۆراوجۆرەكانی تێدا بەڕێوە دەچێت. پەرەسەندنی ئەو ململانێیە لەو ساڵانەی دوایدا پەیوەستە بە زیادبوونی دیاردەی بە بیابانبوون و زۆربوونی ژمارەی دانیشتوان و گۆڕانی كەش و هەواوە كە كاریگەری نەرێنی هەبوو بەسەر زەوییە بە پیتەكانی باكوری نەیجیریاوە كە دانیشتوانی نەژاد فولانی – یەكان بۆ شانكارەیی بەكاریدێنن، ئینجا زۆرێك لە دانیشتوانەكەی چوون بۆ ئەو ناوچانەی جوتیارەكان تیایدا نیشتەجێن.\nلێرەشەوە توندڕەووەكانی فولانی دەركەوتن و هێرشی تیرۆرستی زۆریان دژ بەو جوتیارانە ئەنجامدا كە زۆرینەیان گاورن(مەسیحی). بەمەش ناچەی پشتێنەی ناوەڕاستی نەیجیریا بوو بە یەكێك لە ناوچە بارگرژاوییەكان كە چالاكی جوڵانەوە توندڕەوەكانی تیادا لە پەرەسەندندایە، ئەمەش هەلێكی گونجاو دەبەخشێتە ڕێكخراوە تیرۆرستییە سەرەكییەكان (قاعیدە و داعش) كە هەژموونی خۆیانی تێدا پەرەپێ بدەن.\n3.\tناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئاسیا كە جێگەی گرنگیپێدان ڕێكخراوە تیرۆرستییەكانە، ئەم ناوچەیە شەپۆلێكی دیكەی تیرۆر ڕووی تێكردووە كە ڕێكخراوەكانی سەر بە داعش و جوڵانەوە جوداخوازە دەوڵەتانی ناوچەكە پێی هەڵدەستن. لە ساڵی 2017 ناوچەكە 348 ڕووداوی تیرۆرستی بەخۆیەوە بینیووەكە بووە هۆی كوژرانی 292 كەس، بەمەش ڕێژی كوژراوانی دەستی تیرۆر لەو ناوچە بەرزبۆوە بۆ 36%.\nئەو پێدراوانەی ڕەنگدانەوەی بەرزەفڕییه فراوانخوازییە تیرۆرستییەكانن لە ناوچەكە، بە تایبەتیش ڕێكخراوی داعش كە چەند ڕێكخراوێكی دیكەی بەڵێنی لاگیریان بۆ دووپاتكردۆتەوە. ڕێكخراوەكانی سەر بە داعش وویستیان ئەزموونی سوریا و عێراق كۆپی بكەن و لە فلیپین پیادەی بكەن، ئەمەش لە ڕیگەی زاڵبوون بەسەر شاری "مراوی" و بانگهێشتی تیرۆرستەكان بۆ نیشتەجێ بوون لەو شارە و پشكداریكردنیش لە جەنگان دژ بە حكومەتەكەی.\nلە كۆتایشدا ڕاپۆرتەكە گریمانەی ئەوەی كردووە كە ئەو كێشمەكێشمە جوگرافیە و ئەو گۆڕانكارییانەی لێیەوە پەیدابوون، بە تایبەتیش تێكەڵاوبوونی نێوان تاوانەكانی ڕێكخراو و تیرۆر، گەڕانەوەی چەكدارە تیرۆرستەكانی ناوچەكانی ململانێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ ئایندەی هەڕەشەكانی تیرۆر ئاڵۆزتر و لێڵاویتر دەكات، ئەمەش وا پێویست دەكات بە میكانیزمی كارا بەرەنگاری ئەو هەڕەشانە ببینەوە و ئاستی و سەقامگیریش بۆ كۆمەڵگاكان دابین بكەین، بیریش لەو چۆنیەتییە بكەینەوە كە مامەڵەی پێ لەگەڵ چەكدارە تیرۆرستە گەڕاوەكان دەكەین، واتە ڕاگرتنی هاوسەنگی لە نێوان ڕاوەدوونانی ئەمنی و دادوەری لە یەك كاتدا كە دەوڵەتە ئەوروپییەكان پیادەی دەكەن، لەوەی دووبارە بیر و هزریان دابڕێژرێتەوە و بگەڕێندرێنەوە ناو كۆمەڵگا.


کوردیپێدیا - لێژنەی هاوبەشی چەپی کوردستانی ئیدانەی هێرشەکانی شەوی ڕابردووی تورکیا بۆ سەر باشور دەکەن\n📝 لێژنەی هاوبەشی چەپی کوردستانی ئیدانەی هێرشەکانی شەوی ڕابردووی تورکیا بۆ سەر باشور دەکەن | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلێژنەی هاوبەشی چەپی کوردستانی ئیدانەی هێرشەکانی شەوی ڕابردووی تورکیا بۆ سەر...\nبۆردومان کردنی کوردستانی باشوور بەشێکە لە سیاسیەتی شەڕانخوازی ئۆردوگان لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و باشووری ئەفریقیا، شەوی 14 لەسەر 15ی حوزیران دیسانەوە فرۆکە جەنگیەکانی تورکیا شاڵاوێکی دڕندانەیان دژ بە کۆمەڵێک ناوچەی کوردستانی باشوور بەرپاکرد، لەوانە شنگالشنگال و چیای قەندیلقەندیل و کەمپی مخمور وەک بەردەوامبونێکی سیاسەتی شەڕەنخوازی کەنەک تەنها لە باشووردا بەرپای دەکات، بەڵکو لە رۆژئاوا و لە سوریادا بەدزێوترین شیواز ئەنجامی دەدات بە جۆرێک کار بۆ ئەنجامدانی گۆرانکاری دیموگرافی دەکات وەک ئەوەی لەشاری (عەفرینعەفرین)دا روویداوە، و جگە لە گۆڕینی دراوی سوری بەدراوی تورکی لەو ناوچانەی کە بە بەکرێگیراو تەنیویتی و ئێستاش بە لێشاو ئەو چەکدارانەی ئێرە و داعشداعش بۆ لیبیا دەگوێزێتەوە کە ئەمەش هەڕەشەیەکی مەترسیدارە لە ئاشتی و ئاسایشی دەریای ناوەڕاست و ئاسایشی فەرنسا و ئیتاڵیا و یۆنان و قوبرس جگە لەوەی ئاسایشی میسروتونس دەخاتە بەر مەترسییەوە.\nبۆردومان کردنی بەردەوامی کوردستانی باشور جگە لەوەی بە پێشێل کردنی یاسای نێودەوڵەتی دادەنرێت بەشێکە لەو نەخشەیەی کە ئۆردوگان و حزبەکەی دەیانەوێ وەک پۆلیسی ناوچەکە بیبینن، و وەک کارتێکی کاریگەری هەرێمایەتی لەناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ کۆمەڵگای نێودەوڵەتی خۆیان نمایش دەکەن.\nجگە لەوەی کە بە پێویستی دەزانین هێزە سیاسیەکانی کوردستانی باشوور هەڵویستێکی یەکگرتووی نیشتمانی کوردستانیان سەبارەت بە دەستدرێژیە یەک لەدوای یەکەکانی تورکیا دەربڕن، پێمان وایە یەکێتی ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتوەکان دەبێ هەڵوێستی ئاشکرا سەبارەت بە جموجۆڵەکانی تورکیا لەتەواوی ناوچەکەدا بەتایبەتی باشوور و رۆژئاوا و سوریا و لیبیا، وەرگرن و رەفتارەکانی تورکیا کە بۆتە هۆی بارگرژی و مەترسی بەردەوام لەسەر ئاشتی و ئاسایش، مەحکوم کەن.\nلێژنەی کاری هاوبەشی چەپی کوردستانی دوپاتی ئەوە دەکاتەوە کە چارەسەری مەسەلەی رەوای گەلی کوردستان لە باکوور بە بۆردومان کردنی شنگال و قەندیل و مخمور ناکرێت و، ئەم بابەتە بە دانوستان و هەڵبژاردنی رێگای گفتوگۆی شارستانییانە دەبێت کە چارەسەری ئاشتی عادیلانە بۆ مەسەلەی رەوای گەلەکەمان لە باکوور دابین بکات.\nلێژنەی کاری هاوبەشی چەپی کوردستانی:\n#شنگال | #قەندیل | #عەفرین | #داعش | #15-06-2020 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (بەناز جۆڵا)ەوە لە: Jun 15 2020 3:53PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 15 2020 3:56PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 15 2020 3:56PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 56 KB Jun 15 2020 3:55PM بەناز جۆڵا


بافڵ تاڵەبانی پێشوازی لە شاندی پارتی كرد و لە كۆبوونەوەدان\nبەیانی ئەمڕۆ شاندێکی پارتی دیموکراتی کوردستان، بە سەرۆکایەتیی فازڵ میرانی، سکرتێری مەکتەبی سیاسی، گەیشتە سلێمانی و سەردانی مەكتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیان کرد و لەلایەن بافڵ تاڵەبانی، هاوسەرۆکی یەکێتییەوە پێشوازییان لێکرا.\nشاندەکەی پارتی بۆ سەردانی لایەنەکان لە سلێمانی پێکهاتوون لە (فازڵ میرانی، سکرتێری مەکتەبی سیاسی، مەحمود محەمەد، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و وتەبێژ، عارف تەیفور، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و سەرۆكی ئەنجومەنی سەركردایەتیی پارتی لە سلێمانی – هەڵەبجە، عەلی حسێن و دڵشاد شەهاب، ئەندامانی سەرکردایەتیی پارتی).\nشاندەکەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرۆکایەتی بافڵ تاڵەبانی، هاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و ئەندامێتی ئەمین بابە شێخ و شاڵاو عەلی عەسکەری و ئاسۆ مامەند لە بارەگای مەکتەبی سیاسیی یەکێتی پێشوازییان لە شاندی پارتی کرد.\nبڕیارە لە کۆبوونەوەکەدا پرسی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق و میکانیزم و شێوازی بەشداریی کورد لە حکومەتی نوێی عێراقدا گفتوگۆی لەبارەوە بکرێت.\nسۆلشایەر لە ڕاهێنەرایەتیی مانچستەر یونایتد دەرناكرێت\nلە نەورۆزدا دوو حزبەکەی دیموکرات بەڵێنی یەکگرتنەوە دەدەن\nهەردوو حزبی دیموکراتی کوردستان و حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە نەورۆزدا بەڵێن دەدەن کە کاربکەن بۆ یەکگرتنەوە و…\nئیرەج مەسجدی باڵیۆزی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە بەغداد هەڕەشەی هێرش بۆ سەر ناوچە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان ئەگەر حکومەتی…


له‌لایه‌ن: - مەبەست کوردە - به‌روار: 2022-05-10-19:54:00 - کۆدی بابەت: 8590\nقەزای چۆمان (بە ئینگلیزی: Choman district) یەکێکە لە قەزایەکانی پارێزگای ھەولێر کە دەکەوێتە سەر ڕێگای ھامڵتۆن. ئەم قەزایە ١٨٠ کیلۆمەتر لە باکووری پارێزگای هەولێر و ٢٥ کیلۆمەتر لە سنووری ئێران دوورە و دەروازەی نێودەوڵەتیی حاجی ئۆمەران کە خاڵێکی سنووریی گرنگی نێوان کوردستان و ئێرانە دەکەوێتە قەزای چۆمان، هەروەها بەرزترین لووتکە چیای هەرێمی کوردستان کە هەڵگوردە دەکەوێتە ئەم قەزایە. ئەم قەزایە لە ساڵی ١٩٦١ دروست کراوە و ساڵی ١٩٧٠ کراوە بە قەزا. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتوانی ئەم قەزایە ٢٨٫٤٠٤ کەس بووە. قائیمقامیەتی قەزای چۆمان لە ناحیەکانی (سمیلان، گەڵاڵە، حاجی ئۆمەران و قەسرێ) پێك دێت و كۆی گشتی گوندەكانی ١١٦ گونده و رێژه‌ی دانیشتوانی لە ئێستادا (ساڵی ٢٠٢٢) ٤٧ هه‌زار که‌سه.\nمێژووی قه‌زای چۆمان\nچۆمان كە بە ناوچەی باڵەكایەتی ناسراوە لە ساڵی ١٩٦١ بۆ یەکەمجار ئاوەدان کراوەتەوە. چۆمان بە درێژاییی مێژوو ناوچەیەكی سەخت و شوێنی بەرنگاربوونەوەی داگیركەرانی كوردستان بووە، باڵەكایەتی بە مەڵبەندی شۆڕش و لانکەی کوردایەتی دەناسرێت و لەکاتی سەرهەڵدانی شۆڕشی ئەیلوولی مەزن بە ڕابەرایەتیی مەلا موستەفا بارزانی بوو بە مەڵبەندی ئەو شۆڕشە و تا ساڵی ١٩٧٤ دانیشتوانی ئەم دەڤەرە سەرەوەرییەكی مێژوویییان بۆ ناوچەكە تۆمار كرد كە بوون بە هەڵگری چەكی شەڕەف و بەرگرییان لە خاك و ئاوی كوردستان کرد. لەم كاتەدا ئەم سنوورە بە سەدان ڕووداوی جۆراوجۆر و داستانی مەزنی بەخۆیەوە بینی، لە هەمووی گرنگتر ئەو ناوچەیە شوێنی دانوستانی نێوان حكوومەتی ناوەندیی ئەوسای بەغداد و سەركردایەتیی شۆڕش بوو. قه‌زای چۆمان وه‌ك پایتەختی شۆڕشی ئەیلوول وای كرد گرنگی دەركەوێت، تا وای لێهات ڕژێمی بەعسی دیكتاتۆر چەندین پلانی بۆ لەناو بردنی ناوچەكە داڕشت، بەڵام خۆڕاگریی پێشمەرگەكانی شۆڕشی ئەیلوول و بەچۆكداهێنانی سوپای عێراق وای لە سەرانی حكوومەتی ئەوسای عێراق کرد که لە ڕۆژی ١١ی ئازاری ساڵی ١٩٧٠ لە چۆمان دەسەڵاتی خۆجێیەتی كە بە حكوومی زاتی ناسرابوو بدات بە كورد و لە هەمان ساڵیش بڕیاری بە قەزابوونی ناوچەکە دەرچوو، بەڵام دواتر بەهۆی بیری شۆڤێنیی عەرەب و ڕێكکەوتنی ئێران لەگەڵ سەدامی دیكتاتۆر وای كرد شۆڕشی ئەیلوول توشی نسكۆ ببێت و لەساڵی ١٩٨٣ بەهۆی شەڕی چەند ساڵه‌ی هەردوو وڵاتی ئێران و عێراق بۆماوەی هەشت ساڵ بەتەواوی سنوورەكە چوڵ كرا. لە ١٩٩١/٣/١٠ دوای ئەوەی قەزاکە لەگەڵ زەوی تەخت كرابوو جارێكی تر ئاوەدان كرایەوە و سەرلەنوێ ژیان لەم سنوورەدا دەستی پێ كردەوە. ئەم قەزایە لە ساڵی ١٩٩١ دوای ئاوەدانكردنەوەی جارێكی تر ڕووداوێكی مێژووییی بەخۆیەوە بینی كە بوو بە شوێنی مانەوەی نزیك لە یەك ملیۆن هاووڵاتی كوردستان كە لە ترسی بەعس لە ڕاپەڕینی بەهاری ١٩٩١ كۆچی بەكۆمەڵیان بۆ ناوچەكە كرد.\nسنووری جوگرافیی قه‌زای چۆمان\nقەزای چۆمان سنوورێكی جوگرافیی بەرفراوانی هەیە، كە لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ شاری پیرانشاری كۆماری ئیسلامیی ئێران هاوسنوورە، لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە بە زنجیرە چیای قەندیلدا بۆ سنووری ناحیەی سەنگەسەری پشدەری سەر بە پارێزگای سلێمانی درێژ دەبێتەوە، لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە قەزای چۆمان لەگەڵ چیای حەسارۆست كە لوتكەكەی هەڵگۆردە و بەرزییەكەی نزیكەی (٣٦٠٧) مەترە، دەبەسترێتەوە، لە ڕۆژئاواشەوە بە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران دەبەسترێتەوە، هەروەها لە باشوورەوە بە سنووری ناحیەی سیدەكانی سەر بە ئیدارەی سۆران كۆتایی دێت.\nناوچەی باڵەكایەتی ناوچەیەكی فروانی بەرزونزمە، بەشێكی بەرچاوی زەویی كشتوكاڵی تێدا هەیە، ڕووبەری گشتی چۆمان دەکاتە ٢٨٣٧٨٠ دۆنم، ڕووبەری شیاو بۆ چاندن ٣٦٩١٥ دۆنمە ڕووبەری ئاوییەکەی ٢٧٢٣٠ دۆنمە و ڕووبەری دێمیشی (زەوی نەکێڵدراو) ٩٦٨٥ دۆنم زەوی دەبێت. خەڵكی ئەم ناوچەیە بەزۆری بە كاری كشتوكاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریكن، بەرهەمەكانی جۆراوجۆرن و بەزۆری دوو وەرزین، هاوین و پاییزین، ناوچەکە لە زستاندا سەخت و ساردە و لە هاوینش گەرم و مامناوەندە، ڕێژەی بارانبارینی وەرزییە و مامناوەندە، بە گشتی کەشوهەوایەکەی شێدارە لە وەرزی زستانیشدا ڕێژەی بەفربارین بەرزدەبێتەوە کە هەندێك ساڵ دەگاتە ١٠٠ سم.\nلەڕووی مرۆیییەوە خەڵکی ناوچەی باڵەكایەتی ڕێژەیەكی بەرچاو لە فەرمانگە حكوومییەكان هەڵدەسوڕێنن و بەشێكی زۆری رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی بەڕێوە دەبەن، لە ڕووی هۆشیاریی كۆمەڵایەتیشەوە خەڵکەکە ئاستێكی بەرز و باشییان هەیە.\nسامانی ئاژەڵ لەو ناوچەیە گرنگیی زۆرە، چونكە ناوچەیەكی شاخاویە و پێكهاتە سروشتییەكەی وای كردووە كە ناوچەیەكی لەبار و بەسوود بێت بۆ بەخێوكردن ئاژەڵ. لەو ناوچەیە ڕێژەیەكی زۆر لە بزن، چێڵ، مەڕ و جۆرەكانی تری ئاژەڵ بەخێو دەكرێن.\nلەڕووی ڕووەكەوە ناوچەیەكی سروشتی و بەرفراوانی ڕووەك هەیە بە تایبەت ڕووەكی سروشتی كە بووەتە هۆی ئەوەی لە وەرزی لەوەڕین زیاتر لە سەدان هەزار مەڕ و بزن ڕووبکەنە ناوچەكە، ئەمەش بووەتە سەرمایەیەكی بەهێز بۆ دانیشتوانی ناوچەكە.\nلەڕووی كشتوكاڵەوە ناوچەیەكی تەسك و بەرزونزمە، زەوییەكانی شیاون و لە گرنگترین بەرهەمە كشتوكاڵییەكانی گەنم، خەیار و تەماتەن، هەروەها لە جۆرەكانی میوەش بە ناوبانگرترینیان گوێز، سێو، خۆخ و قەیسین كە ساڵانە بە هەزاران تەن ڕەوانەی بازاڕە ناوخۆیییەكان دەكرێن.\nلەڕووی سامانی سروشتییەوە تا ئێستا ئەو ناوچەیە جگە لە كانەبەردەكانی گەڵاڵە، بەردەزەرد و ئاوێكی زۆری شیرینی سروشتی هیچ جۆرە سامانێكی تری لێ نەدۆزراوەتەوە كە پێشبینی دەكرێت ناوچەیەكی دەوڵەمەندی بواری سامانی سروشتی بێت.\nناوچەی باڵەكایەتی لە ڕووی پێكهاتەی ئایینییەوە لە ٪١٠٠ پابەندن بە ئایینی ئیسلامەوە، هەر لە كۆنەوە مەڵبەندی فێركردنی زانست و ئایینی ئیسلام بووە بۆ نموونە كەڵەشاعیری گەوەری كورد نالی و حاجی قادری كۆیی لە حوجرەكانی شێخ وەتمان و خۆشكان كە دوو گوندی سەر بە چۆمانن خۆێندوویانە، هەروەها مامۆستای گەورە مەلا ئادەم لە گوندەكانی دۆڵی ڕوست و ناوچەی باڵەكایەتی ڕۆڵێکی كاریگەری هەبووە.\nڕێژەی ئافرەت: ٪٤٦\nڕێژەی پیاو: ٪٥٤\nڕێژەی منداڵ: ٪٢٨\nپرۆژه ستراتیجییه‌کانی سنووری قه‌زای چۆمان\nئاو: ئاو پرۆژەیەكی ستراتیجیی گەورەیە كە لە پرژێ بۆ قەزای چۆمان دێت، بە هاتنی ئەو پرۆژەیە بۆ چەندان ساڵی داهاتوو كێشەی گەیشتنی ئاو بۆ سەنتەری قەزا چارەسەر کراوە. گەڕەکەكانی وەك پێویست تۆڕی ناوخۆیییان بۆ دابین نەكراوە و پێویستیان بە فراوانكردن هەیە، گوندەكانی دەوروبەری سەرجەمیان پرۆژەی ئاوی خواردنەوەیان بۆ دابین كراوە زۆربەشیان دوای فراوانبوونی گوندەكان بۆیان فراوان كراوە. سەنتەری قەزایەكە لە ڕووی گەیاندن و ئەنجامدانی پڕۆژەی ئاوی شیرین هیچ گرفتێكی نییە.\nكارەبا: لە سنوری قەزای چۆمان سوود لە تۆڕەكانی كارەبای نیشتیمانی وەردەگیرێت و لە ڕێگەی وێستگەی چۆمانی (٣٣) كەی ڤەی ئەی تۆڕی كارەبا بۆ سەرجەم گوندەكانی سەنتەری قەزا و گەڕەكەكانی دابین كراوە و بەپێی كاتی نیشتیمانی كارەبا دەگاتە هاووڵاتییان.\nخوێندن: لە سەنتەری قەزا نۆ قوتابخانە هەن كە دوو دەوامیان تێدا دەكرێت لەگەڵ یەك پەیمانگا و دوو باخچەی ساوایان، هەروەها لە گوندەكانی سنووری سەنتەری قەزا ٦ قوتابخانە هەیەن.\nناحیە و گوندەکان\nقەزای چۆمان بە سەنتەری قەزاکەوە لە پێنج ناحیە و ١١٦ گوند پێکهاتووە:\nچۆمان (سەنتەری قەزا)\nناحیەی حاجی ئۆمەران\nڕەزان مەلا برایم\nقەزای چۆمان/پارێزگای هەولێر\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : قەزای چۆمان


ئەمڕۆ رۆژی ڤالانتاینە.. رۆژی ڤالانتاین لە چی یەوە هاتووە؟ پیرۆزبایی رۆژەکە بە گوڵێکی سوور لە خۆشەویستەکەت بکە..؟ مەترسە وەک ڤالانتاین لە سێدارە نادرێیت..\nئەمڕۆ رۆژی ڤالانتاینە.. رۆژی ڤالانتاین لە چی یەوە هاتووە؟\nڕۆژی ڤالانتاین یان ڕۆژی خۆشەویستی بە ئینگلیزی:Valentine's Day) بریتیە لە ڕۆژی ١٤ی شوبات (٢٥ی ڕێبەندان). لەم ڕۆژەدا ئەوینداران خۆشەویستی خۆیان دەردەبڕن وە ئەم دەربڕینەش بە شێوەی پێدان یان ھەناردنی کارتی ڤالێنتاین، گوڵ یان نوقڵ و شیرینی بۆ ئەو کەسەیە کە خۆشیان دەوێت. ئەگەرچی ڤالێنتاین جەژنێکی ڕۆژاواییە، بەڵام لە زۆربەی وڵاتانی جیھان جەژن دەگێردرێت.\nسەبارەت بە ڤالێنتاین و سەرچاوەی ئەو رۆژە چەند بۆچوونی جیاواز ھەیە و وای لێھاتوو کە تا ڕادەیەک تێکەڵی ئەفسانە بووە، بەڵام یەکێک لە بۆچەنەکانی ڤالێنتاین ئەویە:\nلە سەدەکانی سێھەمی زایینی لە رۆمی باستاندا، سەرکردەیەک ھەبوو بەناوی کلۆدیۆسی دووھەم. کلۆدیۆس ھەندێک باوەڕی سەیری ھەبوو، بۆ وێنە پێی وابوو ئەو سەربازانەی کە سەڵتن باشتر و بەھێزترن لەو سەربازانەی کە ژن و منداڵیان ھەیە، بۆیە بڕیارێکی دا دەرێ کە سەربازەکانی ئیمپڕاتوری رۆم نابێ ژن بخوازن و دەبێ سەڵت و ڕەبەن بن.\nکلۆدیۆس زۆر بێ روحم بوو و ھەر بڕیارێک کە دەری کردبا لێی پاشگەز نەدەبوو و دەبوایە جێبەجێ بکرێ، بۆیە ھیچ کەس نەیدەوێرا یارمەتی ئەو سەربازانە بدا کە دەیانھەویست ژن بخوازن.\nبەڵام قەشەیەک بە ناوی ڤالێنتاین (ڤالێنتەنیوس) بە دزی سەربازە ڕۆمییەکانی لەگەڵ کچە خۆشەویستەکانیان لێک مارە دەکرد و بە مرادی دەگەیاندن.\nکلۆدیۆس ئاگاداری ئەو بابەتەیە بوو و بڕیاری زیندانی کردنی ڤالێنتاینی دەرکرد. ڤالێنتاین لە ناو زینداندا ئاشقی کچی زیندانبانەکە بوو، بەو جۆرەی کە لە ئەفسانەکاندا ھاتووە ڤالێنتاین نامەی بۆ ئەو کچە دەنارد و لە سەری دەنوسی لە لایەن ڤالێنتاینی تۆ (From Your Valentine). لە ئاکامدا قەشە بە تاوانی لێک مارەکردنی ئەو ئاشقانە بە پێچەوانەی یاساکانی کلۆدیوسی دووھەم لە سێدارە درا ھەر بۆیە وەکوو شەھیدی رێگەی عەشقی دەناسن و لەو ڕۆژەوە ڤالێنتاین وەکوو ھێمایەکی عەشق و خۆشەویستی پێناسە دەکرێ و ھەموو ساڵێ لە ڕۆژی ١٤ی فێبریە (٢٥ی ڕێبەندان) عاشقان پیرۆزبایی بە یەک دەڵێن.\nزۆرترین دیاریییەکانی ئەو ڕۆژە بریتینە لە: لقێک گوڵی سوور یا دەستەگوڵێکی بچووک، چوکۆلات، کارتی پیرۆزبایی ڤالێنتاین، بووکە شووشە، شەم، نامەیەکی دڵداری، چەند دێڕ شێعری دڵداری و....\nڕەنگەکانی ئەو ڕۆژە بریتین لە: سوور، سپی و پەمەیی.\nلە هەندێک لە وڵاتانی ئیسلامی ڤالێنتاین وەک جەژنێکی قەدەغە دێتە ھەژمار وە جەژن گێڕان لەم ڕۆژەدا دژی یاسایە\nلە وڵاتی عەرەبستان فرۆشتنی ھەر شتێکی پەیوەندیدار بە ڤالێنتاین لەم ڕۆژەدا قەدەغەیە و پۆلیسی مەزھەبی ئەم وڵاتە پێش بە فرۆشتنی ھەر دیارییەی ئەوینداریی وەکوو گوڵی سوور دەگرێت.


دەزگای میدیایی (باس) کتێبی ڕیفراندۆم تاپۆنامەی دەوڵەتی کوردستانی بڵاو کردەوە – رۆژنامه‌ی خه‌بات\nدەزگای میدیایی (باس) کتێبی ڕیفراندۆم تاپۆنامەی دەوڵەتی کوردستانی بڵاو کردەوە\nله كانونی یه‌كه‌م 20, 2018\nئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەممە دەزگای میدیایی (باس) لە ڕێوڕەسمێکی شایستەدا لە هۆتێل ڤان ڕۆیاڵ لە هەولێر کتێبی (ڕیفرانۆم.. تاپۆنامەی کوردستان) لە گردوکۆی بەرهەم عەلی خستە بەردیدی خوێنەران.\nڕێوڕەسمەکە کاتژمێر 4:30ی ئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەممە 2018.12.19 بە ئامادەبوونی کۆمـەڵێکی بەرچاو لە نووسەر و ڕۆشنبیرانی هەولێر دەستی پێکرد و سەرەتا ناز عەبدوڵا، خانمە میدیاکار و چالاکوان لە وتەیەکی کورتدا بەخێهاتنی میوانان و بەشداربوانی کرد و ئامانج لە ڕێکخستنی ڕێوڕەسمەکەی خستە ڕوو و پاشان نووری بێخاڵی نووسەر و ڕۆژنامەنووسی بانگهێشت کرد کە کۆڕەکە بەڕیوە ببات.\nدواتر نووری بێخاڵی، بەناوی دەزگای میدیایی (باس)ەوە بەخێهارتنی ئامادەبوانی کرد و لەبارەی گرنگیی بە کولتوورکردنی ڕێوڕەسمی واژۆ و دابەشکردنی کتێب قسەی کرد و گوتی ئەمجۆرە چالاکی و ڕوڕەسمانە دەبنە هۆی ئەوەی کە وێڕای بارودۆخی ناخۆش و شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ڕابردوو، ئێستا کتێب لە دەوری یەکمان کۆ دەکاتەوە، ئەویش کتێبێک کە باس پرسی چارەنووسی میللەتێک بکات. ۆپاشان کورتەیەکی لەبارەی ژیان و بەرهەمەکانی نووسەر و ڕۆژنامەوان بەرهەم عەلی و چالاکییەکانی خستە ڕوو.\nلە بڕگەیەکی دیکەدا نووسەر و ڕۆژنامەوان بەرهەم عەلی، کە ئامادەکاری کتێبەکە، لەبارەی ناوەرۆک و پێکهاتەی کتێبی (ڕیفراندۆم.. تاپۆنامەی دەوڵەتی کوردستان) گوتی: “سەرەتا پێم خۆشە ئەوە بڵێم ئەم کتێبە بەرهەمی فکر و ئەندێشەی من نییە و من وەک ئامادەکار گردوکۆم کردووەتەوە و لەڕاستیدا کارێکی هاوبەشی نووسەر و ئەدیب، توێژەر و ڕۆشنبیرانە و دەزگای میدیایی (باس) شانی داوەتە بەر و بە یارمەتیی خاوەن ڕایان بە چاپی گەیاندووە”.\nبەرهەم عەلی ئەماژەی بەوەش کرد: “لەم کتێبەدا هەموو جۆرە بابەت و ڕوانگەیەکی لەبارەی ڕیفراندۆم تێدایە و گرنگییەکەی لەوە دایە هەموو جۆرە بۆچوون و ڕوانگەکی بە لایەنگر و دژبەری ڕیفراندۆمەوە تێدایە و هاوکات، هەڵوێست و ڕوانگەی پارت و لایەنە دژبەرەکان و حزبەکانی ڕۆژهەڵات و باکوور و ڕۆژائاواشی تێدایە و لە ڕیزبەندیی و دانانی وتارەکاندا هیچ شتێک ڕەچاو نەکراوە، جیاواز لە وتار و بەیاننامەی ئەنجومەنی باڵای ڕیفراندۆم، دواتر پاش پانۆرامایەکی تیروتەسەل لەبارەی پرۆسەی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی، ئیتر هەموو وتار و بابەت و دیمانەکان وەک خۆیان دانراون”.\nئاماژەی بەوەش کرد: “لە کتێبەکەدا هاوکات هەڵوێست و کاردانەوەی ناوخۆیی، ناوچەیی و نیودەوڵەتی تێدایە و هاوکات نووسەر و خاوەنڕایانی تورک و عەرەب و بیانی چۆن لە ڕیفراندۆمیان ڕوانیوە، تێدا خراوەتە روو”.\nنووسەر و ڕۆژنامەوان بەرهەم عەلی گوتیشی: “پاش دانانی وتار و بابەتەکان، کورتە مێژوویەک لەبارەی ئەو وڵات و ناوچە و هەرێمانەی کەلە ئاستی دنیادا کە ڕیفراندۆمیان تێدا ئەنجام دراوە داندراوە. بەشی کۆتاییشی بۆ وێنە و دیکیۆمێنتی ڕۆژانی بانگەشە و هەڵمەتی ڕیفراندۆم و ڕۆژی دەنگدان لە ناوچە جیاجیاکانی باشووری کوردستان داندراوە و ئەمەش خۆی بەڵگەیەکی ڕاستی و سەلمێندراوی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانە”.\nپاشان سپاسی هەموو ئەو نووسەر و ڕۆشنبیر و خاوەن ڕایانەی کرد کەلە ئامادە و گردوکۆێ ئەم کتێبەدا یارمەتییان داوە، بەتایبەت نووری بێخاڵی و حوسێن مستەفا کە زۆر پیوەی ماندوو بوون.\nدواتر چەند کەس لە نووسەران و ئامادەبوان لەبارەی کتێبی (ڕیفراندۆم.. تاپۆنامەی دەوڵەتی کوردستان) قسەیان کرد و بە پرۆژە و کارێکی جێگەی بایەخ و گرنگیان وەسف کرد و داوایان کرد کە نووسەر و توێژەرانی دیکە زیاتر لەبارەی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان و ڕووداوەکانی پاش ڕیفراندۆم و بەتایبەت خیانەتی 16ی ئۆکتۆبەر بنووسن.\nئەم کتێبە کە یەکێکە لە بڵاوکراوەکانی دەزگای میدیایی (باس) و لەدووتوێی 624 لاپەڕە و بە ئەژماری 1000 دانە ساڵی 2018 لە هەولێر چاپ کراوە.\nبابه‌تی پێشوو بەهۆی گەندەڵی” فەرمانی دەستگیرکردن بۆ راکان سەعید دەرچوو\nبابه‌تی دواتر ڕۆژنامه‌ی خه‌بات 20-12-2018 ژماره 5658\nهەوڵ و پیلانی تیرۆركردنی (مستەفا بارزانی) لەلایەن دوژمنانەوە\nخەبات: زانیار سە ردار قڕگەیی – سلێمانی:- دوژمنانی گەلی كورد هەمیشە هەوڵی سەركوتكردن …\n8 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبە فەرمانی سەرۆکی حکومەت بڕی 20 ملیار دینار بۆ ته‌واوكردنی پرۆژه‌ی دووسایدی کەلار – دەربەندیخان/ کەلار- سلێمانی ته‌رخان كرا


كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان » 2016 » ئه‌یلول\nکۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی كوردستان: بەپێی ڕاپۆرتی ماڵپەڕی «ڕۆژنیوز» کامران میرزاییان، پەنابەر لە وڵاتی سوئد هەڕەشەی ڕادەستکردنەوە بۆ ئێران لێدەکرت. بەپێی ئەو سەرچاوەیە کامران میرزاییان خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە کەساڵی 2014 لە وڵاتی سوئد داوای پەنابەری کردوە و لە دوای ئەوەی کەیسەکەی وەک پەن\nلە بەرەبەری هاتنی مانگی مەحەڕەمدا ئێعدامەکان لە رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و ئێراندا پەرەی سەندوە\nبەپێی ڕاپۆرتێک کە بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان گەیشتوون ڕۆژی پێنج شەمە ٨ی ڕەزبەری ۹٥ی هەتاوی سزای ئێعدام لە سەر ٨ گیراوی پەیوەندیدار بە مادە هۆشبەرەکانەوە لە گرتوخانەی ورمێ جێبەجێ کراوە. بە پێی هەواڵەکە لە دوای ئەوە ئەو هەشت کەسە ڕۆژی بەرێ ڕەوانەی ژورە تاکەکەسییەکانی زیندان کرابوون و\nزرێبار لە ویشک بوون نێزیک دەبێتەوە\nگۆلی زرێبار لە ٥ کیلۆمەتری شاری مەریوان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕوو لە ویشک بوونە. کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان: گۆلی زرێبار گەورەترین گۆلاوی خۆڕسک و کانیاوی ئاوی شیرینە لە جیهاندا و سەرچاوەی ئاوەکەی کە لە هەڵقوڵینی کانیگەلێک لە ژێر ئەم گۆلەدا دابین دەبێت و جگە لەوەی کە ئاوی هیچ ڕووبارێک\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ئەم کرێکارە کوردەی خزمەتگوزاری شاری لەشاری کەنگاوەر سەربە پارێزگای کرماشان لەڕۆژهەڵاتی کوردستان دژبە خەمساردی خاوەنکار دەستی دایە خۆسوتاندن. بەگوێرەی هەواڵەکە، ڕۆژی ٦ی ڕەزبەری ئەوساڵ کرێکارێکی کوردی خزمەتگوزاری شاری کەنگاوەر سەربە کرم\nناڕەزایی دەربڕینی بە کۆمەڵی دەستفرۆشانی سنە\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان: چوارشەممۆ ڕێکەوتی ۷ی ڕەزبەری ۹٥ی هەتاوی کۆمەڵێکی زۆرلە دەستفرۆشانی شاری سنە لەڕۆژهەڵاتی کوردستان لەبەرانبەر شارەوانی ناوەندی ئەوشارە کۆبوونەوەی ناڕەزایەتییان دەربڕی. یەکێک لەدەستفرۆشان لە پێوەندییەکدا بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستنی کو\nپتر له ٥٠ هێکتار له جاڕ و لەوەڕگەی ناوچەی گەشتیاریی بەنداوی خۆراسانەی ساری بۆکان له ئاگردا سووتا\nبه پێی ڕاپۆرتی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان: بەرپرسی پێوەندییە گشتییەکانی ئیدارەی ئاگرکووژێنەوەی شارەوانیی بۆکان، رۆژی دووشەممه ڕێکەوتی ٥ی ڕەزبەری ١٣٩٥وتی: به هۆی بەربلاوی و پەرەسەندنی ئاگرەکه ئەگەری ئەوە هەبوو که ئاگرەکه بکەوێته باخ و دارستانەکانی ئەو دەڤەرە. کە لەلایەن وێستگەی ئاگر ک\nخۆکوژی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەردەوامە/دیواندەرە\nبە پێی هەواڵی گەیشتو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ڕۆژی هەینی ڕابردو ۲ی ڕەزبەر گەنجێکی تەمەن ۲۳ ساڵ بەناوی (عادڵ-الف) خەڵکی گوندی هەزارکانیان سەر بە شاری دیواندەرە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە تاسمەی تراکتورەکەی دەستیدایە خۆکوژی و لە ئاکامدا کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. شایانی باسە تا ئێستا\nحبیب له‌تیفی/۹ ساڵ مانەوە لەزیندان بەشێوەی هەڵواسراو بەبێ پێدانی ئیزنی چاوپێکەوت ومەرەخەسی (پشوو)\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان: زیندانی سیاسی کورد حەبیب واڵا لەتیفی خوێنداری بواری ئەندازیاری پیشە کەلە خەرمانانی ساڵی ۹٤ حوکمی ئێعدام کردنی ڕاوەستابوو، لەنۆیەمین ساڵی زیندانی بوونیدا، لەنالەبارترین دۆخی جەستەیی وڕۆحی بەبێ بایەخمەندبوون لەمافەکانی کەڵک گرتن لە چاو\nلە ڕووداوێکی کرێکاریدا لەشاری سەقز کارێکارێک گیانی لەدەست دەدات\nبەپێی ڕاپۆرتی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان: دوانیوەڕۆی ڕۆژی یه‌ك شه‌ممه ۴ی مانگی ره‌زبه‌ر لە کاتی کارکردن لە بیناێیکدا «ڕزگار میرزایی» کوڕی سەید عەلا دانیشتوی شاری سەقز گیانی لە دەست دەدات. بەپێی هەواڵەکە ڕزگار میرزایی سەرقاڵی تێکردنی سەقفی بیناێیک بوە و بەهۆی بەربونەوەی باڵابەر بە سە\nگواستنەوەی ڕەمەزان ئەحمەد کەماڵ بۆ بەندیخانەی قەزوێن\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ڕەمەزان ئەحمەد کەماڵ بۆبەندیخانەی قەزوێن گواستراوەتەوە و بابەتە لە حڵێک دابووە کە ئەم بەندکراوە سیاسییەی کورد هێشتا چارەسەری پزیشکی کۆتایی پێ نەهاتبووە. سەر لەبەیانی ڕۆژی ٤ی ڕەزبەری ۱۳۹٥، ناوبراویان لەزیندانیانی ڕەجایی شاری کەرەج گو


کاریگەری پڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنم لەسەر ئاسایشی خۆراک | KURDPLAT\nکاریگەری پڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنم لەسەر ئاسایشی خۆراک\nکوردپلات 6/06/2021 09:03:00 م ليست هناك تعليقات\nکورد پلات – راپۆرت\nزیاتر لە 300 ملیار دینار، پارەی گەنمی جوتیاران لەلای حکومەتی فیدراڵی عیراقە، گەنمەکان و داهاتەکەیان بەری رەنجی چەند ساڵێکی جوتیارانی کوردستانن، ئێستا حکومەتی هەرێم بەهاوکاری کەرتی تایبەت دەیەوێت چیتر گەنمی جوتیاران نەفرۆشرێن بە حکومەتی فیدراڵی، بەڵکوو لەناوخۆدا بەکاریبهێنێت و خۆژیێنی پێ بهێنێتەئاراوە.\nرۆژی 23ی ئایار، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردی بناخەی پڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنمی جوتیارانی لە سلێمانی دانا و بڕیاریشە لە جەند مانگی داهاتوودا دەست بە کارکردنی کردەیی بۆ دامەزراندنی سایلۆی مۆدێرن بکرێت.\nپرۆژەی بەبازاڕکردنی گەنم، بریتییە لە وەرگرتنی گەنم لە جوتیاران و گۆڕینی بۆ ساوەر، گەنمەکوتراو، ئارد و هەموو ئەو بەرهەمانەی گەنم پێکهاتەی سەرەکیانە، بەوەش هەم گەنمی جوتیاران ساخ دەبێتەوە و هەم خۆژیێنی دێتەئاراوە.\nپڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنمی جوتیاران پڕۆژەیەکی هاوبەشی نێوان حکومەت و کەرتی تایبەتە، گروپی کۆمپانیاکانی قەیوان پڕۆژەکەی گرتۆتە ئەستۆ، فاخیر شێخ تەیب حەسەن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گرووپی کۆمپانیاکانی قەیوان لە مەراسیمەکەدا رایگەیاند "پرۆژەی نیشتمانی سایلۆی مۆدێرن و بە بازاڕکردنی گەنمی جووتیاران لە پارێزگای سلێمانی، پرۆژەیەکی گشتگیر و ستراتیجی حکومەتی هەرێمی کوردستان و هەنگاوێکی بوێرانەی حکومەتی هەرێمی کوردستانیشە بە ئاراستەی پتەوکردنی ژێرخانی ئابووری لە هەرێمی کوردستان".\nلەمیانی مەراسیمەکەدا هەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی قسەی کرد و ئاماژەی بەوە کرد، "ئەم پرۆژانە وڵاتەکەمان لە ئابووری زەڕنەقووتە و هاوردەکارەوە بۆ خۆژیێن و هەناردەکار دەگۆڕن و هاووڵاتیانیش لە بەکاربەرەوە دەگۆڕن بۆ بەرهەمهێن."\nکەرتی کشتوکاڵ یەکێکە لە کەرتە هەرە گرنگەکانی هەر سیستمێک و دەتوانرێت لە ڕێگەیەوە ژمارەیەکی زۆری هەلی کار بۆ دانیشتوانی هەر وڵاتێک برەخسێنرێت و بەهۆیەوە ژێرخانی ئابووری وڵات ببوژێنرێتەوە و ببێتە هاوکار بۆ پێشخستنی کەرتی پیشەسازیی و وەک سەرچاوەیەکی سەرەکیی دابینکردنی خۆراکی بۆ دانیشتوان کاری لەسەربکرێت.\nئەمە بێجگە لەوەی کە دەتوانرێت بە هەناردەکردنی ئەو بەرهەمە کشتوکاڵیانەی کە زیاترن لە پێداویستییە ناوخۆییەکان داهاتێکی زۆری ئابووری بهێنرێتە ناو وڵاتەوە و ئەوەش یارمەتیدەر دەبێت بۆ گەشەسەندنی ئابووری.\nحکومەتی هەرێمی کوردستان ساڵی ٢٠٠٨ پلانێکی دانا کە بەگوێرەی پلانەکە لە ماوەی پێنج ساڵدا کەرتی ئابووری بەشێوەی بەرچاو گەشەی دەکرد، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەنجومەنی وەزیران بڕی پێویستی خەرجییەکانی وەزارەتی کشتوکاڵی دابیننەکرد، پلانەکە شکستی هێنا و هیچ گەشەسەندنێک لە کەرتی کشتوکاڵدا رووی نەدا.\nدواتر وەزارەتی کشتوکاڵ پلانێکی تری داڕشت کە ئامانجی بوو لە ماوەی پێنج ساڵدا و تا ساڵی ٢٠١٩ کەرتی کشتوکاڵ بەشیێوەیەک پێش بخات کە بگاتە ئاستی خۆژیێنیی و هەناردەکردنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان بۆ وڵاتانی تر.\nبەڵام بەهۆی ئەو قەیرانە داراییەی ڕووی لە هەرێمی کوردستان کرد نەتوانرا پلانەکە وەکو خۆی جێبەجێبکرێت، ئەوەش وایکرد کەرتی کشتوکاڵ وەک خۆی بمێنێتەوە و هیچ پێشکەوتنێک بەخۆیەوە نەبینێت کە ئەمە لە سەرئەنجامدا بووە هۆی پاشەکشێ لە کەرتەکەدا و بێزاربوونی کشتکارانی لێ هاتە ئاراوە.\nشارەزایان پێیان وایە بنیادنانی پڕۆژەی بەبازاڕکردنی گەنمی جوتیاران و پڕۆژە هاوشێوەکانی کاریگەری گەورەیان دەبێت لەسەر بەرەوپێشبردن و بەهێزکردنی کەرتی کشتوکاڵ لە هەرێمی کوردستان و ئەوەش دەبێتە هۆی بەهێزبوونی بنەما ئابوورییەکان.\nلەوبارەیەوە مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند " بە پەرەپێدانی کەرتی کشتوکاڵی زۆر کاری دیکەش دێنە ئاراوە و کەرتی پیشەسازی و بازرگانی پەرە دەسێنێت، بەم شێوە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ هەزاران هەلی کار بۆ خەڵکی کوردستان فەراهەم دەکرێت".\nبۆ گەشەپێدان و زیادكردنی بەرهەمی کشتوکاڵیی، زۆربەی وڵاتانی جیهان زیاتر لە 10%ی بودجەكەیان بۆ كەرتی كشتوكاڵ تەرخان دەكەن، بەڵام لە كوردستان ئەو بودجەیەی بۆ ئەو كەرتە تەرخان دەكرێت تا ئێستا لە 1.8%ی بودجەی گشتی تێنەپەڕیوە.\nلە هەرێمی کوردستان بەو بودجە کەمەی کە بۆ کەرتی کشتوکاڵ تەرخانکراوە، کشتوکاڵ توانیویەتی بە ڕێژەی %١٠ بەشداری لە داهاتی نیشتمانیی بکات، ئەمەش بەو واتایە دێت کە ئەگەر بوجەی تەرخانکراو بۆ کەرتی کشتوکاڵ بگەیەنرێتە %١٠ ئەوا ئەو کەرتە دەتوانێت بە ڕێژەی %٤٠ بەشداربێت لە داهاتیی نیشتمانیی.


باشترین تەمەن بۆ ڕاستکردنەوەی ددان و شەویلگەکان چ تەمەنێکە ؟\nزۆرجار گوێمان لێدەبێت لە دایک و باوکان کەوا چاوەڕێی ئەوە دەکەن منداڵەکانیان تەواوی ددانە شیریەکانیان بکەوێت ئینجا بیبەن بۆ لای پزیشکی ڕاستکردنەوەی ددان بۆ ڕاستکردنەوەی ددانی منداڵەکەیان، دکتۆر باهۆز پزیشکی پسپۆڕی ڕاستکردنەوەی ددان له‌م بابه‌ته‌دا باشترین ته‌مه‌ن بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی ددان و شه‌ویلگه ده‌كات.\nئه‌م پزیشكه ده‌ڵێت" بەشێوەیەکی زانستی پێویستە هەموو منداڵێک لە تەمەنی حەوت ساڵیەوە سەردانی پزیشکی پسۆڕی ڕاستکردنەوەی ددان بکەن، ئەمە واتای ئەوە ناگەیەنێت کەوا هەموو منداڵێک لە تەمەنی حەوت ساڵیەوە پێویستی بە ڕاستکردنەوەی ددان هەیە، بەڵام لەو تەمەنەدا پزیشکی پسپۆڕ پشکنین بۆ دەم و ددانی منداڵەکە دەکات و ئەگەر هەر ناڕێکیەک لە ددان و شەویلگەی منداڵەکە هەبێت لەو تەمەنە دەستنیشان دەکرێت و زۆر بە ئاسانتر چارەسەر دەکرێت و دەتواندرێت ڕێگری بکرێت لە زیاتر بوونی حاڵەتەکە، بەتایبەت لە حاڵەتی ناڕێکی شەویلگەکان ئەگەر لە تەمەنی منداڵیەوە دەستنیشان بکرێت و چارەسەر بکرێت ئەوا پێویستی بەوە نابێت لە داهاتوودا نەشتەرگەری بکات بۆ ڕاستکردنەوەی ددان و شەویلگەکانی، بەڵام ئەگەر حاڵەتەکە پشتگوێ خرا لەو تەمەنە ئەوا لەوانەیە لە داهاتوو ناتواندرێت تەنها بە ڕاستکردنەوەی ددان و دانانی تەلی ددان چارەسەر بکرێت و ناچار دەبین پەنا ببەینە بەر نەشتەرگەری گەورە بۆ ڕاستکردنەوەی ددان و شەویلگەکان. "\nدكتۆر باهۆز ئاماژه بۆ ئه‌وه‌ش ده‌كات پێویستە لە تەمەنی حەوت ساڵیەوە هەموو منداڵێک پشکنینی بۆ بکرێت لەلایەن پزیشکی پسپۆڕی ڕاستکردنەوەی ددان بۆ ئەوەی ئەگەر هەر ناڕێکیەک هەبوو لە ددان و شەویلگەکانی لەو تەمەنەوە دەستنیشانی بکات و کاتی گونجاوی بۆ دیاری بکات بەپێی حاڵەتەکە بۆ دەستکردن بە چارەسەرکردن.


كیث ئەلیسۆن .. | ماڵپەری قورئانی پیرۆز\nكیث ئەلیسۆن ..\nلە ساڵی (١٩٦٣) لە خێزانێكی كاسۆلیكی لە شاری (دیترۆیت) لە ویلایەتی (میشیگان) لەدایك بووە، یەكێك لە براكانی سەرپەرشتیاری كەنیسەی\n(عهد جدید) بوو لە مەعمەدانی دیترۆیت.\nلە ساڵی (١٩٨١)دا كۆلیژی یاسای تەواو كردووە. كاتێ لە زانكۆ بوو موسوڵمان بوو، لەبارەی موسوڵمان بوونیەوە دەڵێت: (من هەرچەندە بەتەواوی پابەندیی كاسۆلیكی نەبووم، بیرم دەكردەوە لە موسوڵمان بوون، لەبەرئەوە سەیری دەوروبەری خۆمم دەكرد و لەخۆمم دەپرسی لەبارەی باروزروفی كۆمەڵایەتی وڵاتەكەمەوە، لەبارەی دادپەروەری وگۆڕانكارییەوە، هیچم نەدۆزییەوە لە ئیسلام چاكتر بێت.\nمەسیحیەت كۆمەڵێ دروشم و عادەتە، هەستم بە ونبوون دەكرد، ڕاڕا و دوودڵ بووم، بۆیە وازم لە كەنیسە هێنا، ئیسلام كە چەندەها گەل و نەتەوەی لەخۆی گرتووە ڕایكێشام بەلای خۆیدا، ئەوەی بەدوایدا دەگەڕام لە ئیسلامدا دۆزیمەوە و لەوساوە كار دەكەم بۆ ئیسلام.\nهەرچەندە هاوسەرەكەم موسوڵمان نەبووە، بەڵام كچەكەم و سێ كوڕەكەم موسوڵمانن).\nناوبراو كە پێی دەڵێن (كیث محمد) كەسایەتییەكی میانڕەوە و ڕێز لە بیربۆچوونی جیاواز دەگرێت و دەڵێت: "فرەڕەنگیی مایەی هێزی وڵاتەكەمە، كارێكی باشە كە لە هەموو جۆر و ڕەنگێك ڕوودەكاتە ئەمریكا".\nبۆ جاری سێیەم بۆ كۆنگریسی ئەمریكی هەڵبژێردرایەوە و ئەندام پەرلەمانێكی چالاكە و نوێنەرایەتی موسڵمانانی (مینیسوتا) دەكات و ڕازی نەبوو لەسەر ئینجیل سوێندی یاسایی بخوات و لەسەر قورئان سوێندی خوارد.\nكۆمارییەكان دژایەتییەكی زۆریان كرد و لۆبی جوولەكە فشاری زۆریان بۆ دروست كرد گوایە چۆن دەبێت ئەندام پەرلەمانی موسوڵمان هەبێت لە كۆنگریسدا، ئەویش جەختی كردەوە سەر ئەوەی كە هاوڵاتییەكی ئەمریكییە و سێ سەدە لەوەوبەر باوكی لە ئەفریقاوە وەك كۆیلە هێنراوەتە ئەمریكا و لە باووباپیرەوە خزمەتی ئەمریكایان كردووە.\nلەم دواییەدا ئەندامی وەفدی ئەمریكی بوو بۆ میسر و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، كە سەردانی مەیدانی تەحریری كرد گریا و سەرسام بوو بە هەوڵ و خەباتی میسرییەكان كە توانییان خۆیان لەژێر چەپۆكی ستەمكاران ڕزگار بكەن، كە زیاتر لە شەست ساڵە لەسەر دەستی ڕژێمە یەك لەدوای یەكەكان دەچەوسێنرێنەوە.\nناوبراو دەڵێت: ئایا هەندێك لە ئەمریكییەكان لە ڕەش پێستەكان دەترسن؟ بەڵێ وایە، بەڵام خۆ ئەوانەی تاوانكارن لە ڕەش پێستەكان نوێنەرمان نین، لەهەموو لایەنێكدا چاك و خراپ هەیە.\nئەو بنكە ئیسلامییەش كە نیاز وایە لە مانهاتن دروست بكرێت خزمەت بەوە دەكات كە ئەمریكییەكان زیاتر لە یەك نزیك ببنەوە و زیاتر لەیەك تێبگەن كە ئەوەش لە بەرژەوەندی ئەمریكادایە، ئیتر ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنیانەی كە بەئاڕاستەیەكی تردا كار دەكەن و دەیانەوێت بەردێ لە ئاسمان بكەوێتە خوارەوە بیكەن بە خەتای موسوڵمانان دیارە ئەوە خزمەت ناكات و زیانی زۆر بە هەموو لایەك دەگەیەنێت.


\_"جەمیل توران\_" نووسەری کورد خەڵاتەکەی پێشکەش بە گەلی کورد کرد\n16:09 - 18 گەلاوێژ 2718\nئاژانسی کوردپا: جەمیل توران، نووسەری ڕۆمانی \_"ناوم ئازادە\_" خەڵاتی یونسکۆی وەرگرت و خەڵاتەکەی خۆی پێشکەشی گەلی کورد کرد.\nجەمیل توران بازیدی، نووسەری خەڵکی ناوچەی ئاگری لە باکووری کوردستان بە هۆی نووسینی ڕۆمانی \_"ناوم ئازادە\_" خەڵاتی یونسکۆی وەرگرت.\nناوم ئازادە لە ساڵی ۲۰۱۵دا بە زمانی یونانی نووسرا و خێرا بۆ زمانگەلی ئینگلیسی و سپانیایی وەرگێڕدرا. ڕۆمانەکە بەسەرهاتی بنەماڵەیەکی قوربانیی کارەساتی هەڵەبجە دەگێڕێتەوە کە دەربازی ئێران و پاشان تورکیا و لەوێشەوە ئورووپا دەبن.\nهۆکاری هەڵبژاردنی ڕۆمانەکە بە پێی بڕیارنامەکەی یونسکۆ بریتییە لە نواندنەوەی فەرهەنگی گەلی کورد بە شێوەیەکی باش و گشتگیر لە بەرهەمەکەدا.\nجەمیل توران، ساڵانێکە نیشتەجێی وڵاتی یونانە و تا ئێستا چەندین بەرهەمی تری بڵاو کردووەتەوە کە زۆربەیان بە زمانی یونانین.\nتوران، وەک پرۆفێسۆر کۆچەر بیرکار، خەڵاتەکەی پێشکەشی گەلی کورد کرد.


راگه‌یاندنى ده‌سته‌ى ده‌سپاكى به‌بۆنه‌ى ڕۆژى جیهانى دژ به گه‌نده‌ڵى\nڕاگەیاندنى دەستەى دەسپاکى\nبەبۆنەى ڕۆژى جیهانى دژە بەگەندەڵى\nئەمرۆ 9/12/2015 (١٠) ساڵ بەسەر کەوتنە بوارى جێ بەجێ کردنى ڕێککەوتن نامەى نەتەوەیەکگرتووەکان دژ بەگەندەڵى تێدەپەڕى پاش ئەوى ژمارەیەکى پێویست لە ووڵاتان پەسەندیان کرد ، ئەو ڕێککەوتننامە جیهانیە ئاکامى چەندین ساڵەى گفتوگۆى نێوان دەوڵەتانى ئەندام لە نەتەوەیەکگرتووەکان و ڕێکخراوەکانى کۆمەڵگاى مەدەنى و دەزگا پسپۆڕەکانى ئەو بوارە بوو ، عێراق لە ساڵى ٢٠٠٧ بەڕەسمى و بەیاسا و لە خولى یەکەمى ئەنجومەنى نوێنەران ئەو ڕێککەوتن نامەى پەسەند کرد و بووبە بەشێک لە سیستەمى یاسایى لەو ووڵاتە واتا حوکمەکانى ئەو ڕێککەوتننامەیە ئیستا بەشێکن لە یاسای عێراق وە جێ بەجێ کردنیان ئیلزامێکى یاسایى و نێودەوڵەتیشە.\nگەندەڵى یەکێکە لە دیارترین تاوانەکانى جیهان وەک بازرگانى بە ماددە هۆشبەرەکان ، تاوانى ڕێکخراو ، بازرگانى بە مرۆڤ ، وە ساڵانە سەروەت و سامانێکى یەکجار زۆرى ووڵاتان بەهۆى گەندەڵى بەهەدەر دەڕوات وە دەچێتە گیرفانى گەندەڵکاران.\nلەبەر ترسناکى ئەو تاوانە ووڵاتان کەوتنە خۆ بۆ ئەوەى دژایەتى ئەو تاوانانە لە ئاستى نێوخۆ ببێتە ئاستى جیهانى چونکە ئیستا ئەو تاوانانە بوونەتە تاوانى نێودەوڵەتى و داهاتەکانى گەندەڵى لە سنورى ووڵاتان تێپەڕی وە بەهۆى پێشکەوتنى تەکنەلۆژیا و ئاسانى گواستنەوەى پارە واتە تاوانێکى گەندەڵى لە ووڵاتێک ڕوودەدات داهاتەکەى دەکرێ لە ووڵاتێکى تر وەربگرێ و ئەو داهاتانەش لە ڕێگاى سپیکردنەوەى پارە (غسیل الأموال) بەردەوام هەوڵى بەشەرعیى کردنەوەى دەدرێت.\nئاشکرایە عێراق ئەمرۆ یەکێکە لەو ووڵاتانەى ڕێژەیەکى گەورەى گەندەڵى تێدایە و بەردەوام لە ڕێزى پێشەوەى ئامارەکانى ڕێکخراوى شەفافیەتى نێودەوڵەتى دایە ، قەوارەى ئەو گەندەڵیانە یەکجار گەورەن کە ئەو ووڵاتەى لە لێوارى مایە پووچ بوون نزیک کردۆتەوە سەرەڕاى هەموو هەوڵەکان هێشتا هیوایەکى نزیک نیە بە کەم کردنەوەى ئەو تاوانە لە عێراق.\nلە هەرێمى کوردستان پەرلەمانى کوردستان لە ساڵى ٢٠١١ یاسایى دەستەى دەسپاکى پەسەند کرد وە لە ناوەڕاستى ساڵى ٢٠١٣ دەستکرا بە دامەزراندنى دەستەکە بە هەڵبژاردنى سەرۆکى دەستە لەناو پەرلەمانى کوردستان دەستپێکردنى ئەو پڕۆسەیە لە ڕوانگەى گرینگى دانى هەرێمى کوردستان دێت بەدژایەتى گەندەڵى و چاڵاک کردنى هەوڵەکانە لە بوارى چاکسازى و بەدامەزراوەى کردن.\nئێمەش لە هەرێمى کوردستان گرفتارى گەندەڵین ئەمە یەکێکە لە گرفتە گەورەکانى بەردەم پڕۆسەى چاکسازى و سامانێکى زۆریش بە هەدەر دەڕوات ڕاستە وەزعى ئێمە لە عێراق باشترە بەڵام ئەمە ماناى ئەوە نیە کە گەندەڵى هەرەشە نیە بۆ سەر هەرێمى کوردستان ، بەڕەنگاربوونەوەى گەندەڵیەکان بەکارى دامەزراوەى و ستراتیژیەتێکى نیشتمانى هەمە لایەنە دەکرێ لەسەر بنەماى شەفافیەت ، لێپرسینەوە ، سەروەرى یاسا.\nقەیرانى دارایى کە تەنگى بە ژیان و گوزەرانى گەلەکەمان هەڵچنیوە دەکرێ هاندەرمان بێت لە پێناو خێراترکردنى پرسى چاکسازى و دژایەتى گەندەڵى لە هەرێمى کوردستان و پێشتریش دەستە زۆر جار پێشنیارى چاکسازى و بە دامەزراوەیى و بەڕەسمى کردوە بەڵام بەداخەوە نەکەوتۆتە بوارى جێ بەجێ کردن.\nدەستەى دەسپاکى پاڵپشتى ئەو بەرنامەیەى حکومەت دەکات بۆ دەسپێکردنى چاکسازى هەمە لایەنە لە هەرێمى کوردستان و بەگرنگى دەبینى هەمەلایەنە و ڕیشەیى بێ ، بە بەرنامەى زانستى دیراسەکراوبێت ، کۆدەنگى نیشتمانى لەسەر دروست بکرێ و ئێمە هەم لە قۆناغى دارشتن و هەم لە چاودێرى جێ بەجێ کردن دا هاوکارى و هاوبەشێکى گرینگى ئەو پڕۆسەیە دەبین.\nبەڕاى ئێمە هەنگاونان بەرەو دامەزراوەى کردن دام و دەزگاکان و چارە کردنى قەیرانەکان پێویستى بە پڕۆسەیەکى چاکسازى هەمە لایەنە و درێژ خایەنە کە دەبێ هەموو لایەک وە لە پێشەوە لایەنە فەرمانڕەواکانى کوردستان ئامادەبن باجى پڕۆسەى چاکسازى لە ئەستۆ بگرن و ئەو پڕۆسەیە کاتێکى زۆر و ئیرادەیەکى زۆر بەهێزى دەوێت بۆ سەرکەوتن بەسەر ئەو ئاستەنگە زۆرانەى کە دێنە پێش.\nسەروەرى یاسا دەبێ دروشمى سەرەکى ئەو پڕۆسەیە بێت واتا هەموو کەس لە کوردستان دەبێ یەکسان بن لەبەردەم یاسا ، کوردستان پێویستى بە بەهێز کردنى ڕۆڵى دەزگا چاودێریەکانە دەسەڵاتى دادوەرى کە کۆڵەگەیەکى گرنگى ئەو هەرێمەیە دەبێ ڕۆڵى خۆى لەو پڕۆسەیە دا ببینێ و هاوکارى بکرێ لە دابین کردنى پێداویستى زیاتر لە مرۆیى و ماددى بۆ ئەو ئەرکە .\nدەزگاکانى داواکارى گشتى ، دیوانى چاودێرى دارایى و دەستەى دەسپاکى ، دەبێ ڕۆڵیان زیاتر بێت بە بەرنامە پەرە بە توانا مڕۆیى و ماددیەکانیان بدرێ بۆ ئەوەى چاودێرى باشى ئەم پڕۆسەیە بکەن.\nئێمە لە کۆتایى ساڵى ٢٠١٥ نزیک دەبین و ساڵانە دەستە ڕاپۆرت لەسەر کارو چالاکیەکانى بڵاو دەکاتەوە کە پێش کۆتایى ساڵ ئامادەبى بەڵام پێم خۆش بوو بە چەند داتایەک هەندێ لە و کارو چالاکیانە بخەینە ڕوو.\nلاى ئێوەى بەڕێز ئاشکرایە کە پڕۆسەى دامەزراندنى دەستە کەوتە بارودۆخێکى بابەتى نالەبار لە ڕووى ئابوورى دۆخى شەڕى ناخوازراوى تیڕۆستان کە بەرنامەى تەواو کردنى دام و دەزگاکانى دەستەى زۆر لە کاتى بەرنامە بۆ دانراو دوا خست کە ئەوەش لە دەرەوە ئیرادەى ئێمە بوو ، بەڵام پرسى دامەزارندنى دەستەیەکى کارا ، پڕۆفیشناڵ ، بێ لایەن تا ئێستا بەردەوامە و ئێمە لەو بوارەوە هەموو هەوڵێکمان خستۆتە گەر و لە دەرگاى هەموو لایەکیشمان داوە لە ناوەوە و دەرەوەى ووڵات بۆ بەرزکردنەوەى ئاستى توانایى مرۆیى و ماددى دەستە چەند هەنگاوێکمان ناوە بەڵام هێشتا زۆرمان ماوە لەو ئامانجە نزیک بینەوە کەخۆمان دیاریمان کردوە.\n•\tلایەنى خۆپارێزى دەستە: پار ساڵ دەستى بەدابەشکردنى فۆڕمى ئاشکرا کردنى سەروەت و سامانى بەرپرسانى هەرێمى کوردستان کرد و لە ماوەى زیاتر لە ساڵێک (٢٧١٧) فۆڕمى گەڕاونەتەوە دەستەى دەسپاکى بەڕێژەى ٩٩% کە سەرجەم بەرپرسانى باڵاى هەرێم سەرۆکایەتیەکان ، پەرلەمانتاران ، وەزیرەکان ، دادوەران ، پلە تایبەتەکان لە خۆ دەگرێـت ئەوە ڕێژەیەکى یەکجار دڵ خۆشکەرە بە بەراورد لەگەڵ دەستەى دەسپاکى عێراق کە زیاتر لە (١٠) ساڵە کاردەکات ڕێژەکە لاى ئەوان ٧٥% زیاتر نەبووە بۆ هەمان ساڵ ، بەهیواین ڕێژەکە بگاتە لە ١٠٠% هەروەها پڕۆسەى وردبینى لە فۆڕمەکان ئەنجام دراوە و لە داهاتوو دەخرێتە بوارى جێ بەجێ کردن بۆ دڵنیا بوون لە زانیاریەکانى ناو فۆڕمەکان.\nماوەیەکە دەستمان کردوە بەدابەشکردنى فۆڕم بۆ ساڵى ٢٠١٥ لە پەرلەمانى کوردستان دەستمان پێ کردوە دواتر بۆ سەرجەم دەزگاکانى ترى دەنێرین داواش لە هەموو لایەک دەکەین کە ئیلتزام بەو ماوەیە بکەن کە بۆیان دیارى کراوە بە پێچەوانەوە هەنگاوى یەکەم ناوەکان بڵاودەکەینەوە و دواتریش ئیجرائاتەکانى یاساى دەست پێ دەکەین بەرامبەر ئەو کەسانەى فۆڕمەکان دوا دەخەن.\nدەربارەى خولەکانى ڕاهێنان بۆ بەرزکردنەوەى توانای فەرمانبەرانى دەستە و دام و دەزگاکانى ترى هەرێمى کوردستان لەم ساڵدا (١٥) خولى ڕاهێنان لە ناوەوەى ووڵات بە بەشدارى (٣٨٣) فەرمانبەر لە دەستە و دام و دەزگاکانى ترى هەرێم و (٨) خولیش لە دەرەوەى ووڵات بە بەشدارى (٧٧) فەرمانبەرى دەستە و دەرەوەى دەستە ئەنجام دراوە لە بوارە جیاجیاکانى یاسایى ، بەڕێوەبردن ، چاودێرى...هتد.\nشایەنى باسە بەشى زۆر ئەو خولانە بە هاوکارى ڕێکخراوى UNDP ئۆفیسى عێراق ئەنجام دراوە.\n\tئەنجامدانى لێکۆلینەوەیەکى وورد بە داتا و ئامار لەسەر سزا کارگێرییەکان لەبەر ڕۆشنایى یاسای بەرزەفتکردنى فەرمانبەرانى دەوڵەت ژمارە (٤) ساڵى (١٩٩١)ى هەموار کراو کە هەموو دەزگاکانى هەرێم گرتۆتەوە بەڵام هێشتا هەندێک دەزگا داتاکانیان ڕەوانە نەکردووە بە تەواو بوونى تێبینى و سەرنجەکانمان لەسەر چۆنیەتى پیادەکردنى ئەو سزایانە بۆ دەزگاکان دەنێرین و دواتر توێژینەوەکە بڵاو دەکەینەوە.\n\tئەنجامدانى توێژینەوەک لەسەر پۆستە باڵاکانى هەرێم و ئایا چەند پاپەند بوون بە یاساى دەزگاکانیان لە دانانى پۆستە باڵاکان و بڵاوکراوەتەوە لە سایتى دەستە و بۆ دەزگاکانیش نێردراوەتەوە.\n•\tلایەنى چاکسازى و هاوکارى یاسایى دەستە: پار و ئەم ساڵیش لە ڕێگەى فەرمانگەى یاسایى دەستى بە چەند هەنگاوێکى گرینگ کردوە بۆ دەستنیشان کردنى کەم و کوڕیەکانى کەرتى گشتى و ئەو سەرپێچیانەى لە پێوەرەکان کراون بۆ بەرزکردنەوەى فەرمانبەران و بەشێک لە ئاکامەکەشى بۆ دەزگاکانى خۆیان نێردراوە.\nئێستا دەستە خەریکى دیراسەکردن و کۆکردنەوەى ناوى سەرجەم فەرمانبەرانى کەرتى گشتییە بۆ ئەوەى هەم زانیارى ورد و تەواوى هەبێت لەسەر ئەو کەرتە هەمیش بەوردى دیراسەى پابەند بوون بەیاسا و ڕێنماییەکان بکەین لە بەرزکردنەوەى پلەى فەرمانبەراندا.\nژمارەى فەرمانبەران ئەوەى لاى ئێمەیە لە کەرتى مەدەنى جگە لە سەرۆکایەتى هەرێم (٥١٠,٠٠٠) فەرمانبەرن.\nبۆ نموونە: ئەو سەرپێچیانەى لە پێوەرى (بڕوانامە) کراون لە بەرزکردنەوەى پلە باڵاکان: پلە باڵا أ ٩ کەس ، پلە باڵا ب ١ کەس ، پلەى یەک ٤٧٠ کەس پلە دوو ١٠ کەس پلە سێ ٩٦٧ کەس ،\nبەتەواو بوونى ئەو لێکۆڵینەوە کانیش بۆ لایەنەکانى پەیوەندیدارى دەنێرین و بڵاویش دەکرێتەوە.\n•\tلایەنى لێکۆڵینەوە: لە ساڵى ٢٠١٥ (١٩٦) زانیاریمان لەسەر گەندەڵى پێ گەیشتووە لە هەرسێ پارێزگاکانى هەولێر ، سلیمانى ، دهۆک.\nهەولێر:ئەوانەى لە زانیارى بوونەتە هەواڵدەرى (کە دەستە بەدواداچوونى بۆ کردووە) لە هەولێر (٦٤) هەواڵدەرى کە (٤٥)ى بۆتە داواى سزایى واتە لەلایەن دادوەرى لێکۆڵینەوەى دەسپاکى لێکۆڵینەوەى تێدا دەکرێ لەو ڕێژەى(١٥) داواى داخراوە بە فەرمانى دادوەر بەهۆى نەبوونى توخمى سزاى ، (29) یان هێشتا لەژێر لێکۆلینەوەدان.\nسلێمانى: (80) هەواڵدەرى هەیە تا ئێستا ، (2٢)داوا سزایی ، (3) داخراوە بەهۆى فەرمانى دادوەر ، (3) ڕەوانەى دادگاکانى تر کراون بە پێى تایبەت مەندى و چەند کەسێک لە دەزگاکانى تڕ ڕەوانەوە واتە ئێستا (23) داواى سزاى لە سنورى سلێمانى هەیە لەژێر لێکۆڵینەوەن.\nدهۆک:لە دهۆک (19) زانیارى هاتووە ، (٢٢) بۆتە هەواڵدەرى (دەستە لێکۆڵینەوەى تیایدا دەکات) و هەندێکى تر لە دادگاکانى تر هاتووە ، کە (٨) بۆتە داواى سزایى.\nلە کوى ئەو داوایانە لەسەرجەم پارێزگاکان (١) داواى سزایى إحالەکراوە بۆ دادگاکان لە سنورى پارێزگاى دهۆک.\nتائیستا سەرووى (٥٥) کەس لەسەر کەیسەکان لەلایەن دادوەرى لێکۆڵینەوەى دەسپاکى بانگ کراوە کە زیاتر لە (٩) کەسیان لە پلەى تایبەتن و ئەوانەى تریش لە پلەکانى خواروترن.\nڕێگیریەکانى بەردەم کارى دەستەکەمان:\n1.\tتەواو نەبوونى لایەنى یاسایى لە هەموار دەرکردنى چەند یاسایەک لەوانە سپیکردنەوەى پارەو و پاراستنى شایەت و هەواڵدەر.\n2.\tلایەنى مرۆیى کەمى کادیرى پسپۆڕ لەلایەنى لێکۆلەر و سەرجەم بوارەکانى تر کە لێرەدا سوپاسى زۆرى ئەنجوومەنى دادوەرى دەکەین کە ژمارەیەک لە کادیرى دڵسۆز و کاراى بۆ ئیش و کارى دەستە تەرخان کردوە و هاوکارى باشن لەو بوارەدا.\n3.\tلایەنى ماددى و بنیات نانى دەستەى دەسپاکى ، ڕاهێنان و پەرەپێدانى بەردەوامى تواناکانى دەوێت ئەوەش پێویستى بە ئیمکانیەتى ماددى زۆر هەیە کە بەداخەوە ئەو توانایەمان نیە و ئێستاش دەستە کۆمەڵێکى زۆر پێویستى ماددى هەیە دابین بکرێ کە ڕێگرى جدین لەبەردەم ئیش و کارەکانماندا.\n1.\tئامادەکردنى ڕەشنووسى ستراتیژیەکى بۆ دژایەتى گەندەڵى بەهاوکارى دام و دەزگاکانى تر هەرێم و چەند ڕێکخراوێکى کۆمەڵگاى مەدەنى بۆ ئەوەى دواى دیراسەکردن پەسەند بکرێت و لەسەر ئاستى هەرێم کارى پێ بکرێت.\n2.\tدامەزراندنى ئەنجوومەنى هاوکارى باڵا بۆ دژایەتى گەندەڵى کە لە بوارە دا ئێمە چەند مانگێکە پێشنیارمان داوە ئەنجوومەنى وەزیران و چاوەروانین دواى وەڵامى ئەوان ئەو ئەنجوومەنە دابمەزرێ و سەرجەم دەزگایە پەیوەندیدارەکان لە خۆوە بگرێت.\n3.\tکارکردن لەگەڵ پەرلەمانى کوردستان بۆ دەرکردنى چەند یاسایەک بۆ دژایەتى گەندەڵى و پاراستنى شایەت و هەواڵدەر و یاسایى سپیکردنەوەى پارە سەرجەم پێداویستیەکانى ڕێککەوتنامەى دژایەتى گەندەڵى لە نەتەوەیەکگرتووەکانز\n4.\tتەواو کردنى کردنەوەى بەڕێوەبەرایەتیەکانى لێکۆڵینەوە و نووسینگەکانى لە پارێزگا و قەزاکانى هەرێم.\nدەستەى دەسپاکى هەموو لایەک ئاگادار دەکاتەوە کە کارەکانى بە دڵسۆزى و بێ لایەنانە بەڕێوە دەبات لەسەر بنەماى پاراستنى ناوبانگ و کەڕامەتى هەموو لایەک کە ئەمانەتە لە ئەستۆى ئێمە داواش لە هەموو لایەک دەکەین هاوکارمان بن بەسەرنج و پێشنیارەکانیان کارەکانمان باشتر بەڕێوەدەچێ و دەرگاى دەستە بۆ هەموو لایەک کراوەیە بۆ ئەم مەبەستە .\nبژى ڕۆژى جیهانى دژایەتى گەندەڵى\nدەستەى دەسپاکى هەرێمى کوردستان


📅 15-03-1951 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 21-1-2017 14:12:58\n👫 Salah Raouf کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 30 2016 11:16PM\nName: Salah Raoof Ali Address: 120 Kalverstraat [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 92% ✍ م.ب. 30-1-2016 23:16:05\n📕 پۆلێنکردنی پەیژەکانی موزیکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەڕتووکخانە\nسەلاح رەئووف سەردەم سلێمانی-2004 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 31-3-2014 0:40:07\n👁 ئەم بابەتە 17,264 جار بینراوە\n👁 ئەم بابەتە 10,149 جار بینراوە\nنووسینی: سەڵاح ڕەوف 2020 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ م.ب. 8-4-2017 22:37:26\n👁 ئەم بابەتە 16,405 جار بینراوە\n👁 ئەم بابەتە 14,705 جار بینراوە\n🎵 سۆناتای ژاڵە کارە هونەرییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن May 10 2015 9:57PM\nدانانی: سەڵاح رەوف [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 6 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 10-5-2015 21:57:47