دانیشتوانی فەلوجە به‌بۆیه دروشم لەسەر دیوارەکان ده‌نوسن كه جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كات 'فەلوجە شاری ئاشتییە'. [وێنەکە لە پەیجی فەیسبوکی 'شاری فەلوجە ئێستا' وەرگیراوە]\nماوەیەکە وردەووردە شاری فەلوجەی پارێزگای ئەنبار رزگاریدەبێت لە وێرانکارییه‌كانی سەردەمی فەرمانڕەوایی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش).\nلە ئاماژەیەکی ئەمدواییانەی رزگاربوونی لە سەردەمی داعش، مانگی رابردوو شارەکە گەیشتنی یەکەم شەمەندەفەری بەخۆوە بینی لە بەغداوە دوای پێنج ساڵ لە هەڵپەساردنی خزمەتگوزاری شەمەندەفەر لەنێوان ئەو دوو شارە سەرەکیەی عێراقدا.\nکۆمپانیای گشتی هێڵی شەمەندەفەر رایگەیاند كه 19 تەمموز رۆژی نۆژەنکردنەوەی هێڵی شەمەندەفەرە دوای ئەوەی داعش زیانی بە ژێرخان و وێستگەکانی گەیاند.\nلە 25 تەمموز، وەزارەتی گواستنەوە گەشتی بەخۆڕایی بەخشییە گەشتیارانی شەمەندەفەر کە لە بەغداوە دەچوون بۆ فەلوجە، لە هەوڵێکدا بۆ "خزمەتکردن بە خەڵکی باشی فەلوجە"، وەك لە بەیاننامەکه‌دا هاتبوو.\nسەقامیگریی برەوسەندووی فەلوجە وایکردووە كاروكاسبی و چێشتخانەکان لە قۆناغی دوای داعشدا ببوژێنه‌وه. [وێنەکە لە پەیجی فەیسبوکی 'شاری فەلوجە ئێستا' وەرگیراوە]\nهەوڵی چاكردنه‌وه‌ی وێنای شێواوی فەلوجە\nفەلوجە، 60 كیلۆمه‌تر خۆرئاوای بەغدا، یەکەم شاری سەرەکی عێراق بوو بکەوێتە دەست داعش لە 2014، کە شارەکەی بەکاردەهێنا بۆ نیشتەجێکردنی چەکدارانی بیانی و وەك شوێنی ئەنجامدانی هێرشی تیرۆریستی لە شارەکانی دیکەی ئەنبار و بەغدای پایتەخت.\nهێزەکانی عێراق، بەپشتیوانی هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، توانیان لە حوزەیرانی 2016 شارەکە بگرنەوە، دوای پێنج هەفتە لە شەڕی چڕوپڕ، بەڵام قۆناغی داگیرکاریی داعش کاریگەریی لەسەر ناوبانگی فەلوجە جێهێشت وەك شارێك کە به بنکەی گروپەکە دادەنرا.\nقائیمقامی فەلوجە عیسا سایه‌ر وتی: "ئەو وێنایەی جیهان بۆ فەلوجە هەیەتی، وێنەیەکی هەڵەیە و رەنگدانەوەی واقیعی کۆمەڵگەی فەلوجە نیە، کە ئاشتیخواز و میهرەبان و خۆشەویستن بەرامبەر خەڵکی دیکە و هەموو شێوازێکی تیرۆریزم و توندوتیژی رەتدەکەنەوە."\nسایه‌ر بە دیارونای وت خەڵکی شارەکە، لەگەڵ خێڵەکیەکانی ناوچەکە لەمڕۆدا پەیوەندیی زیاتریان هەیە بە کاربەدەستانی ناوچەکە و هێزە ئەمنیەکانەوە تا ئەمنیەت و سەقامگیریی پارێزگاکە برەوپێبدەن.\nوتی: "میوانخانە و دیوانی سەرۆك خێڵەکان لەئێستادا کۆڕی بەردەوامی دیالۆگ لەخۆدەگرن لەگەڵ کاربەدەستانی ناوچەکە بۆ برەودان بە متمانەی دوولایەنە و هەماهەنگی لەسەر کێشە ئەمنیەکان."\n'یەکەم شار کە راپه‌ڕی دژی توندڕەوان'\nسەرکردەی ئەنجومەنی خێڵەکیی ئەنبار عەبدولوەهاب سەرحان بە دیارونای وت: "دەبێت هەمووان بیریانبێت کە فەلوجە یەکێك بوو لە یەکەمین شارەکان کە لە تیرۆریستان یاخیبوو، لەنێویاندا ئەوانەش کە لەژێر ئاڵای قاعیدەدا بوون."\nوتی ئەوکات، خێڵەکان راپه‌ڕین دژی ئەو گروپەی ئه‌وكاته ناسراوبوو بە هێزەکانی سەحوە، لە 2005 تا 2007.\nسەرحان وتی کاتێك یەکەمجار قاعیدە لە شارەکە بڵاوبووه‌وە، شەقامی فەلوجە -- لەنێویاندا بیریاران و ئەکادیمیەکانی شارەکە -- بوونی گروپەکە و چالاکیە تاوانکارییەکانیان رەتکردەوە، کە وێنەی رەونەقداری شارەکەی شێواند.\nوتی زۆربەی ئەندامه تیرۆیسته‌كانی نه به‌ڕه‌سه‌ن خه‌ڵكی فەلوجە بوون و ئەندامی خێڵە رەسەنەکانیشی بوون، زۆربه‌یان لە سنووری سوریاوە هاتبوونه ئه‌مدیو.\nوتیشی ئەم ئەندامانە لەمڕۆدا لە رەبیەکانی نێو قوڵایی بیابانه‌كه‌دا خۆیان شاردۆتەوە و داوای لە هێزە ئەمنیەکان کرد بەدوایان بکەون، لە وڵات دەریانبکەن و سنووره‌كه بپارێزن.\nسایه‌ر پرسیاریکرد ئایا "دەتوانین چی زیاتر بکەین تا بۆ جیهانی بسەلمێنین کە فەلوجە و شارەکانی دیکەی ئەنبار تیرۆریزم رەتدەکەنەوە دوای ئەوەی زیاد لە 10,000 چەکداریان دابینکرد بۆ شەڕی دژی تیرۆریزم کە لەمڕۆدا بەشێکن لە هێزەکانی حەشدی خێڵەکی، بە چەکی ئاسایی خۆیانەوە؟"\nوتیشی ئەمە جگه لە 7,000 چەکداری خۆبەخشی دیکە کە لە شەڕیانكرد دژی تیرۆریستان بەبێ هیچ بەرامبەرێك.\nدانیشتوان 'بڕبڕەیه‌كی بەهێزی پشت'ی پۆلیسن\nبەڕێوەبەری پۆلیسی فەلوجە عەقید جەمال جومەیلی بە دیارونای وت فەلوجە "بۆتە شارێك کە دژی باوەڕە توندڕەوەکانە".\nوتی ژینگەكانی بره‌وسه‌ندن نەك تەنیا داڵدە و یارمەتیی تیرۆریستان دەده‌ن، بەڵکو کەشێکی لەباری ئایدۆلۆژیش دابینده‌كه‌ن بۆ بیرۆکە توندڕەوەکانیان، بەڵام ئەمە چیتر بەوجۆرە نیە لە شاری فەلوجە.\nوتیشی: "چیتر کەسێك نەماوە بانگەشە بکات [بۆ داعش] یان باوەڕی پێبێت دوای ئه‌و تێكشکان و خوێنڕژانه‌ی شارەکە بەخۆیەوە بینی لەسەر دەستی تیرۆریستاندا."\nجومەیلی وتی لەئێستادا دانیشتوان بەئەرکی خۆیانی دەزانن هەواڵبدەن لە هەر چالاکی و کەسێکی گومانلێکراو و بەوجۆرەش ببنە "بڕبڕەیەکی بەهێزی پشتی هێزەکانی پۆلیس".\nفەلوجە "شوناسی مەدەنیی خۆی بەدەستهێناوەتەوە کە تاریکبیران هەوڵیاندەدا لە دیده‌ی جیهانی بشارنەوە".


كوردستان گەورەترین هێلانەی ئارامی و پێكەوە ژیانە\nناز فەلەكەدین September 15, 2021 وتار و بیروڕا\nنكۆڵی لەوە ناكرێت كە كۆمەڵگەی كوردەواری بە سیما و سرووشتی فرەڕەنگی و فرەناوچەیی ناسراوە، كورد بە گشتی خاوەن پانتاییەكی دێرینی مێژوو و كەلتوورە، ئەوەی كوردی پێ دەناسرێتەوە، ئەو فرەئایینی و ئایینزاییەیە كە شانازی بە ئازادی و پێكەوەژیانەوە دەكات، هەموو ئەو پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینی و ئایینزاییانە لە سایەی حكومەت و دەسەڵاتی یاسادا دەژین و سەقامگیرن.\nگرنگترین ناسنامەی هۆشیاركردنەوەی لاوان ئەوەیە كە دەرك بە لە یەك گەیشتن و ئاشتەوایی نەتەوایەتی بكەن، پێویستە ئایین ڕێگایەك بێت، تەنیا لە ویژدانەوە سەرچاوە بگرێت و، ببێتە ڕاستەڕێیەكی دروست بۆ مرۆڤ بە گشتی و ئاوێنەی ڕەنگدانەوەی هەبوونی نەتەوە، نابێت ئایین، یان ئایینزا بكرێتە ئامرازێك بۆ دژایەتیكردنی یەكدی و ئایینە جیاوازەكان، كە توندوتیژی و كوشت و كوشتاری لێ بكەوێتەوە.\nنەتەوەی كورد لە جیهاندا بە نەتەوەیەكی دێرین و ڕەسەن ناسراوە، كورد جگە لە ئایینی ئیسلام چەندین بیروباوەڕی ئایینی لەخۆ دەگرێت. لێرەدا ناسینی ئایینەكان و جۆری ڕووبەڕووبونەوەی هەر كەسێك لەگەڵ باوەڕە جیاوازەكانی ئایینزایی، یەكێكە لە خەسڵەتەكانی كەلتووری و ڕۆشنبیریی هەموو تاكێك لە هەر ناوچەیەكدا، لەم سۆنگەیەوە پێویستە لاوان و نەوجەوانەكان زانیارییان لەسەر بیروباوەڕ و ئایین و ئایینزای هاوڕێ و هاوپیشە و هاوپۆلی خۆیان هەبێت. هاوكات دەبێت ڕێز لە بیروبۆچوونی هەموو ئایینەكان بگرن و. هیچ كات گاڵتە و سووكایەتی بە باوەڕەكانی كەسانی دیكە نەكەن، بەڵكو بە چاوی لێبووردەیی و برایی و یەكسانی و ئاشتەوایی سەیری هەموو ئایینەكان بكەن.\nخۆگونجاندنی گەنجان و مێرمنداڵان لەنێو كۆمەڵگەدا و لە كەشێكی دۆستانە و هاودەنگدا لەگەڵ بیروباوەری تایبەتیی خۆیاندا زۆر پێویستە، هاوسەنگبوونی ئایینی لە كۆمەڵگەدا و ناساندنی ئایینزاكان و ئاماژە پێ كردن و گرنگی پێدانیان لە كەرتی پەروەردەیی و سێكتەری ڕۆشنبیری و میدیایی، فاكتەرێكی زۆر پێویستە كە بە هۆیەوە دەتوانرێت ئایندەیەكی ئارام و بێ دەغدەغەی دەروونی بۆ ئەو كەسانە بڕەخسێنێت كە لە كۆمەڵگەدا هەڵگری ناسنامەی جیاوازن.\nبە هەند هەڵگرتنی لایەنی ڕێزگرتنی ئایین و ئایینزا و لەبەرچاوگرتنی بیروبۆچوونی كەسانی دیكە و بەرانبەر، ڕێگا بۆ زیاتر بەخشینی هیواو ڕۆشنكردنەوەی ئایندە خۆش دەكات. دیارە ئایینزا جیاوازی لەگەڵ سیاسەت و ئابووری و كۆمەڵایەتی هەیە، ئەمە باوەڕێكە بۆ ویژدانی خودیی مرۆڤ، چونكە لای هەمووان ڕوون و ئاشكرایە كە هەموو تاكێك لە هەر كۆمەڵگەیەكی ئەم جیهانە بێت، بە شێوەی تایبەتیی خۆی، یەزدان دەپەرستێت.\nبۆیە لەم ڕوانگەوە هیچ كەسێك بۆی نییە لە هەر پۆست و پایەیەكدا بێت، پەرستگا و جێگای ئایینی كەس لەناو بەرێت و توندوتیژی بەرامبەریان بەرپا بكات، بەم شێوەیە دەبێت لاوانی ئازیز لەم بوارە ڕۆشنبیر و بێدار و بە ئاگا بن و، بە هزر و باوەڕەوە هەنگاوەكان بۆ پێشەوە هەڵگرن.\nوڵاتانی ڕۆژئاوا و ئەمریكا دیدێكی تایبەتی و بەرچاویان هەیە لە هەمبەر مەزنیی هەڵوێستی سەرۆك مسعود بارزانی بەرانبەر بە ئایین و ئایینزا جیاوازەكان بۆ هاوسەنگیی ژیان لە كوردستان، كوردستانیش گەورەترین هێلانەی ئارامی و پێكەوە ژیانە.\nسەبارەت بە كاكەییەكان، ئەوان لە سایەی ئەو ئاشتەوایی و ئازادییەدا دەژین، كە ڕێزدار مسعود بارزانی دەستەبەری كردووە و بە هەموو توانا و هەڵویستی مرۆڤدۆستانەی خۆی پاراستوویەتی، چ لە بواری ڕێكخستنی تاكی كاكەیی، یان پێدانی پلە و پۆستی سیادی بە كاكەییەكان.\nلێبوردەیی لە ئایینی كاكەییدا\nلێبوردەیی لە مەراسیمی ئایینی ڕۆحی و عیرفانی كە لە كتابی سەرئەنجام كە كتابی پیرۆزی كاكەییەكانە جەختی لێ كراوەتەوە، پیرۆزیی مۆسێقا بە تایبەت تەمبور«تەمیرە»، هەستێكی سەبر و پێڕاگری بە تاكی كاكەیی دەبەخشێت كە لەنێو هەموو دەمارەكانی جەستە جێی خۆی دەكاتەوە.\nلێبوردەیی و پێكەوە ژیان و یەكڕەنگی لە گەڵ هەموو ئایینەكان پەیوەندیی بە پەروەردەی خێزانی كاكەییەكانەوە هەیە، ئێمە وەك كاكەیی باوەڕمان بە قەناعەت و دووركەوتنەوە هەیە لە بەدەستهێنانی ماڵی دنیا بە هەموو ڕێگاو هۆكارێكی توندوتیژی، ژینگەپارێزییش یەكێكە لە بنەما و ڕوكنەكانی مەزهەبیمان، هەمیشە دوورین لە لەناوبردن و زەوتكردنی مافی ئایینی دیكە.\nئەوەی پەیوەستە بە دەستوور، دەبێت وەك ئایینەكان، ڕەچاوی ماف و دەسەڵات و جێگای نیشتەجێبوونی كاكەییەكان بكرێت، بە تایبەت كاكەییەكانی ناوچە تەعریبكراوەكان و ماددەی (140) ئەوانەی گوندەكانیان و زەویی كشتوكاڵییان سووتێندراوە و، هەموو جارێكیش داعش پەلاماریان دەدەن و خەڵكیان لێ شەهید دەكەن .\nسرووشتی دابەشبوونی جوگرافی و زۆریی چڕیی نیشتەجێبوونی كاكەییەكان لە كەركووك و خانەقینە، بەڵام بەردەوام ژیانیان لە مەترسیدایە. بە بۆچوونی من پێویستە لە دەستووردا بنووسرێت كە هەموو كاكەییەكان لە یەك شوێن و ناوچە لە كوردستان نیشتەجێ بن، چونكە ئەم پەرتەوازەبوون و پەرتبوونەیان لە عێراق، وای كردووە حكومەتی ناوەند بایەخی تایبەت بەم ئایینە نەدات.\nئاماری شەهیدانی كاكەیی لە 2014 تا 2017 زەنگی مەترسییە دژ بەم پێكهاتەیە.\nبەپێی داتای بەردەست لە ساڵی ٢٠١٤ وە هەتا ئەمڕۆ زیاتر لە ٢٥٠ كاكەیی كوژراون، سەدان دۆنم زەویشیان سووتێندراوە، جگە لەوەی كە دەیان مەزاریش خاپوور كراون، بە دەیان گوندی كاكەییش لە ترسانا چۆڵ كراون.\nلە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، دواتر پەیدابوونی قاعیدە و ئینجا داعش، زیاتر لە (400) شەهیدی كاكەییمان هەیە، دیارە لە هێرشی تیرۆریستانی داعش بۆ سەر شاری كەركوك لە ڕۆژی 21/10/2016 لە بەرگری كردن لەو شارەدا (12) كەسی كاكەیی شەهید بوون.\nسەبارەت بە پرسی سەربەخۆیی كوردستان، دەڵێم كە ئەمە موڵكی هیچ لایەن، یان ئایینی تایبەت نییە، بەڵكو هەمەگیرە، بۆ ئەم مەبەستەش ڕێكخستنی پێكهاتەكان گرنگترین خاڵە كە دەبێت ڕەچاو بكرێت. كاكەییەكان بە ئازایی و نەترسیی ژنان و پیاوان لە گوند و ناوچە تەعریبكراوەكان بە دار و بەرد بەرگرییان لە بوونی خۆیان وەك كورد كردووە و خاكی خۆیان بە خوێنی شەهیدان و فرمێسكی دایكان و منداڵان پاراستووە.\nدەبێت پەرلەمانتارانی كورد لەنێو پەرلەمانی عێراق داكۆكیكاری سەرسەخت بن لەم پێكهاتەیە و پێداگری بكەن بۆ وەدەستهێنانی مافەكانی، بەتایبەتیش ورووژاندنی بابەتی زۆر گرنگی وەك ئەو زیانانەی لێیان كەوتووە، بگرە لە سووتانی زەوی و زاریان و خاپووركردنی خانوو و بەرەكانیان لە كەركووك و خانەقین و ئەو شوێنانەی ماددەی (140) دەیانگرێتەوە، تاكو قەرەبوو بكرێنەوە و، لە ڕووی ماف و دامەزراندنی تاكەكان و بەپێی یاسا و دەستوور چارەسەریان بۆ دەستنیشان بكرێت.\nئەوەی ماوە بیڵێم، ئەوەیە كە زۆر كەس هەن دەڵێن: ناوی كاكەیی لە وشەی (كاكە)وە هاتووە، چونكە پەیڕەوكارانی ئەم ڕێبازە یەك بە یەكیان گوتووە (كاكە)، بە ڕای من ئەم بۆچوونە ڕاست و دروستە، بەڵگەیش ئەوەیە یاران و كاكەییەكانی سەردەمی سوڵتان ئیسحاق بە شێوەیەكی گشتی، گەورە و بچووك لە بەر ڕێزگرتن لە یەكدی، لەكاتی قسە كردن بە یەكدییان گوتووە (كاكە)، واتە هەر كەسێك لەوانە هاوەڵەكەی بە براگەورەی خۆی زانیوە، تەنانەت سوڵتان ئیسحاق لەگەڵ هەر كەسێكدا لە مورید و مەنسوب و یارانی دوابێت و گفتوگۆی كردبێت، ئەوە سەرەتا بە ناوی (كاكە)وە دەستی پێ كردووە، ناوی (كاكەیی) بەهیچ جۆرێك لە وتارە بە نرخەكانی ناودارانی پێش ئیسحاق و یارانی نەهاتووە، بەڵام بە زۆری لە سروودەكانیان ئەم ناوانە، یارستان، تایفەستان، لە وتارەكانی سوڵتان ئیسحاق دەبینرێت.\nسوڵتان ئیسحاق لە نیوەی یەكەمی سەدەی هەشتەمی كۆچیدا چرای ژیانی كوژاوەتەوە و لە گوندی شێخانی گۆی چەمی سیروان، لە خۆرهەڵاتی گوندی نەوسوود لە خاكی لهۆن بە خاك سپێردراوە و گومەزێكی بچكۆلانەشی بۆ دروست كراوە، كە بە پیرۆزترین زیارەتگای كاكەیی دەژمێردرێت.\nشا ئیبراهیمی بەغدادی نەوەی پیران و ساداتی بەرزنجی، گوڵی ناو باخچەی هەقیقەت و دۆستی هەژاران و خاوەن هەزاران مورید، ئۆقیانووسێك لە زانیاری، خواپەرستیی ڕاستەقینە و گیرۆدەی عەشقی خواپەرستی و ئایین، لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا لە بەر هەبوونی بزووتنەوە و ڕێبازی كاكەیی، شارەزووری بە جێ هێشتووە و ڕووی كردووەتە خانەقین و لە پاشاندا چووەتە بەغدا و تا دوا تەمەنی لەوێ ژیاوە، دەیان خێزانی كاكەیی لە دەوری كۆ بوونەتەوە، ئارامگای سەید ئیبراهیم لە بەغدا لە گەڕەكی شێخ عومەردایە و شوێنێكی پیرۆزە بۆ كاكەییەكان.\nلە كۆتاییدا شیعرێكی خۆم بە زمانی ماچۆ\nگەردوون و جوانیش\nزمی بێ واران\nنە گوڵ مەینی من\nنە عەشق و دڵدار\nدڵدار بێ كردار\nزایەڵ بێ هۆشیار\nوە ئاوی ئەسرم\nچ دونیای فانی\nنە دڵ میهرەبان\nنە ئەشق وە فەرجام\nكوا زمی یاران\nكوا دوعای دڵدار\nچ ئاسمانی خەم\nدوعا و نیازمان\nپێ قاپی كردگار\nزمی پڕ گوڵزار\nیەكدەنگ و هاوار\nئەو كێبڕكێ كوردستانییە بۆ بەشداریكردن لە هەڵبژاردنەكانی عێراق بۆچی؟\nگرنگی بازاڕی سه‌رمایه (بۆرس) بۆ ئێستا و داھاتووی كوردستان\nبۆ ئەوەی پرسە نەتەوەییەكانمان لە بەغدا لە دەستێكی ئەمیندا بن، دەنگ بە كاندیدانی پارتی دیموكراتی كوردستان دەدەین\nبۆ ئەوەی پرسە نەتەوەییەكانمان لە بەغدا لە دەستێكی ئەمیندا بن...\nئەو كاندیدانە هەڵبژیرن كە لە بەغدا پارێزەری مافەكانی خەڵكی...\nده‌نگ و متمانه‌ی جه‌ماوه‌ر ،پێشه‌نگبوونی پارتی ، كوردستانی ب...


پێنج ملیۆن دینار بۆ توێژێكی مووچەخۆران خەرج دەكرێت\n2019-06-11 [06:02 AM]\nبەرپرسێکی وەزارەتی کاروکاروباری کۆمەڵایەتی ئاشکرای دەکات نوسراویان بۆ وەزارەتی دارایی کردووە بۆ ئەوەی 5 ملیۆن دینار بۆ ئەو كەمئەندامانە خەرج بكرێت كە هاوسەرگیری دەكەن.\nشێخ محەمەد گەزنەیی، بەڕێوەبەری تۆڕی کۆمەڵایەتی ھەولێر بە باسی راگەیاند: نوسراوێك بۆ وەزارەتی دارایی بەرز كراوەتەوە، بۆ هەموو ئەوانەی كەمئەندامن و دەچنە نێو پرۆسەی هاوسەرگیرییەوە، وەكو هاوكارییەك حكوومەت 5 ملیۆن دیناریان پێبدات".\nبەپێی زانیاریەكان ئەو نوسراوە لە لایەن وەزارەتی دارایی دەدرێتە سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران بۆ رەزامەندی وەرگرتن.\nگەزنەیی ئەوەشی گوت: "لەو ماوەیەدا هەموو هەوڵەكانمان چڕ دەكەینەوە زۆرترین خزمەتی توێژی كەمئەندامان بكەین، یەكێك لەو كارانە ناردنی نوسراوێكە بۆ دارایی بۆ ئەوەی 5 ملیۆن دینار بدرێتە ئەو كەسانەی كە هاوسەرگیری دەكەن".\nبە پێی داتا و بەڵگەكان پێشووتر بە گشتی 103 هەزار 623 كەس بە ناوی كەم ئەندامی مووچەیان وەرگرتووە، بەڵام ئێستا دوای چاكسازی و دووبارە پشكنین 81 هەزار كەس مووچەی كەمئەندامی وەردەگرن.\nئێستا مووچەی بەشێك لە كەمئەندامان 150 هەزار دینارە ئەوانە هیچ مووچەیەكیان نیە لە حكوومەت، بەڵام ئەوانەی فەرمانبەرن،120 هەزار دیناریان هەیە. ئەو بەرپرسەی كەمئەندامان ئاشكرای دەكات " 90%ی كەمئەندامان هاوسەرگیریان نەكردووە، هۆكارەكەشی بۆ نەداری و قەیرانی دارایی دەگەرێتەوە.\nئەم هەواڵە 7069جار خوێندراوەتەوە


پۆلیسى دارستان و ژینگە: سزاى ئەو کەسانە دەدەین کە سەیرانگە و شوێنە گەشتیارییەکان پیس دەکەن\nسەرباز قازی 16/04/2021 - 00:55 ژینگە\nوەزارەتی ناوخۆ و کشتوکاڵ و دەستەی ژینگە سەرقاڵی ئامادەکردنى پڕۆژە بڕیارێکن بۆ سزادانى ئەو کەسانەى سروشت و ژینگەى کوردستان پیس دەکەن لە کاتى گەشت و سەیراندا.\nنەقیب فوئاد ئەحمەد بەڕێوەبەرى گشتیی راگەیاندنی پۆلیسى دارستان و ژینگەى هەرێمی کوردستان بە (باسنیوز)ى راگەیاند: "بە هاوکارى وەزارەتەکانى ناوخۆ و کشتوکاڵ و دەستەى ژینگەى هەرێمی کوردستان سەرقاڵى ئامادەکردنى پڕۆژە بڕیارێکین بۆ سزادانى ئەو کەسانەى لە کاتى ئەنجامدانى گەشت و سەیران بۆ ناوچە گەشتیارییەکان، سروشت و ژینگەى ئەو ناوچانە پیس دەکەن و پاشماوەى گەشتەکەیان لەدواى خۆیان جێدەهێڵن".\nراشیگەیاند: "پڕۆژەکە لە قۆناغى کۆتاییدایە و لە نزیکترین کاتدا دەچێتە بارى جێبەجێکردن، چونکە بەهۆى جێهێشتنى زبڵ و پاشماوە، بەشێکى زۆرى سەیرانگە و ناوچە گەشتیارییەکانى کوردستان بوونەتە زبڵخانەیەکى گەورە و کەڵکى گەشتیان نەماوە، ئەمەش زیانێکى گەورە بە ناوچە گەشتیارییەکان و ژینگە دەگەیەنێت".\nئاماژەى بە ئەوەش کرد: "هاوشێوەى پۆلیسى هاتوچۆ، پۆلیسى دارستان و ژینگە چاودێرى ناوچە گەشتیارییەکان و دارستانەکان دەکات، هەر گەشتیارێک زبڵ و پاشماوەکەى لەدواى خۆى جێبهێڵێ دەستبەجێ پسوڵەى سەرپێچى بۆ دەکرێت و سزاى مادى دەدرێت، هاوشێوەى ئەو رێککاریانەى پۆلیسى هاتوچۆ رۆژانە بۆ رێکخستنى سیستەمى هاتوچۆ پیادەى دەکات".


لەرێگەی فەیسبوکەوە ھەواڵی نقومبوونی کوڕەکەی پێگەیشت\n12208 جار خوێندراوەتەوە\nباوکی ئەوگەنجەی هەفتەی رابردوو یەختەکەیان لە دەریای ئیجە نوقوم بوو و گیانیلەدەستدا رایگەیاند، لە رێگەی فەیسبوکەوە هەواڵی نقومبوونی یەختەکەی زانیوە و دەستبەجێ قاچاخچیەکەی ئاگادارکردووەتەوە، بەڵام رەتیکردەوەتەوە یەختەکەى ئەوان نقوم بووبێت.\nئەمڕۆ چوارشەممە، باوکی باهۆز رەسوڵ رایگەیاند، نەبوونی و بێ ئیشی باهۆزی ناچارکرد کۆچبکات بۆ دەرەوەی کوردستان.\nبەگوێرەی زانیارییەکان، گەنجەکە ناوی (باهۆز رەسوڵ عزەت)ە و خەڵکی گوندی کانی خێڵی شارباژێڕە، دوای ئەوەی کە هیچ هەواڵ و سۆراغێکی نەبووە، خانەوادەکەی بڕیاریانداوە پرسەی بۆ دابنین.\nشەوی ٢٢ی ئەم مانگەدا، یەختێکی کۆچبەران بە ٤٥ سەرنیشینەوە لە نزیک دوورگەی کریتی یۆنان نقومبوو، کە ٤٠ کەسیان کورد بوون و تیایدا حەوت کەس بێسەروشوێن بوون و دواتر گیانلەدەستدانی بەشێکیان راگەیاندرا و بەشێکیشیان تا ئێستاش سۆراغیان نازانرێت.\nدوا بەدوای بڵاوبوونەوەی هەواڵەکەش، ھیوا خدر نوێنەری فیدراسیۆنی سەرتاسەری پەنابەران لە توکیا بە ئێن ئاڕ تی راگەیاند، بەلەمێکی کۆچبەران لە دەریای ئیجەدا نوقم بووە، کە ٤٥ کەسی تێدابووە و وتیشی، ٤٠ کەسیان کوردن و خەڵکی دەڤەری راپەڕینن و بەشێکیان خنکاون.\nئەمڕۆش، لەگەڕەکی کانی سپیکەی شاری سلێمانی، خانەوادەی ئەو گەنجە پرسەیان بۆ داناوە و ئەمەش لەکاتێدکدایە، تائێستا هیچ زانیارییەکی فەرمی لەبارەی مردنی ئەو گەنجە بڵاونەکراوەتەوە.\nبەگوێرەی ئامارێکی رێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتیش، تەنها لە نیوەی ساڵی ٢٠٢٠دا، نزیکەی ٢٨٠ ملیۆن کەس کۆچیان کردووە.\nبەشێک لە شارەزایان هۆکارەکانی زۆری رێژەی کۆچکردن بۆ خراپی دۆخی ئابوری، سیاسی، ئەمنی، نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی رۆژانە، نەبوونی هەلی کار و ناجێگری سیستمی حکومڕانی لە وڵاتدا دەگەڕێننەوە.


جێگرى سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان لەمیانەى کۆبوونەوەى لەگەڵ بەرپرسانى دەزگا ئەمنییەکانى شارى سلێمانى کۆبوەوە و داواى لێکردن کە دەست لە کاروبارى سیاسى وەرنەدەن.\nنوسینگەى رۆژنامەوانى جێگرى سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان (14ى تەموزى 2021) لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەى بەوە کرد، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆك وەزیران، بەیاوەری سەرۆكی دەزگای زانیاری و بە‌ڕێوبە‌ری دژە تیرۆر، سەردانی دەزگای ئاسایشی گشتی هەرێمی كرد و لەگەڵ د.خە‌سرە‌و سەرۆكی ئاژانسی پاراستن و زانیاری- زانیاری و سە‌رجە‌م بە‌ڕێوبە‌رانی ئاسایش لەبارەی پرسە هە‌نووكە‌ییە‌كان گفتوگۆیان كرد.\nبەگوێرەى راگەیەندراوەکە، قوباد تاڵەبانی، هەریەك لە مامۆستا ئەژی ئەمین وە‌ك سە‌رۆكی دە‌زگای زانیاری و وەهاب هەڵەبجەیی وە‌ك بە‌ڕێوبە‌ری دژە تیرۆر، بەرەسمی بە لێپرسراوانی ئاسایشی ناساند، باسی لەوەشكرد ئەو بەرپرسیارێتییە نوێیەی وەریانگرتووە ئەركە لەسەرشانیان و جێگەی هیواو متمانەشن بۆ جێبەجێكردنی.\nلە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، قوباد تاڵەبانی جەختی كردەوە، ئەركی ئاسایشە رێگربن لەڕوودانی تاوان و هەماهەنگیكردن لە نێوان دەزگا ئەمنییەكانی تر لەگەڵ پاراستنی تایبەتمەندی كارو ئە‌ركی هەریەك لەو دەزگایانە.\nبەگوێرەى راگەیەندراوەکە، قوباد تاڵەبانى جەختیكردەوە نابێت دەزگا ئەمنییەكان دەستوەردان لەكاروباری سیاسی بكەن و ئەركی ئەوان پاراستنی ئۆقرەیی و سەروماڵی هاوڵاتیان و دەستەبەركردنی ئارامییە.\nقوباد تاڵەبانى: لەمڕۆوە دەرەنجامی هەوڵەکانمان دەبینن


"ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"\nزایینی: ٢٠-٠١-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/٣٠ - ١٨:٥٠ تاران\nساڵی ٢٠١٨، ٧٢ ساڵ بەسەر دامەزراندنی کۆماری کوردستاندا تێدەپەرێت، بەڵام پاش ئەو ماوە دوور و درێژەش نوسین و لێکدانەوە لەسەر کۆماری کوردستان زۆر باوە، لەگەڵ ئەوەیکە کۆماری کوردستان هەتا ئێستا چەندین کتێب و بابەتی سەربەخۆی لەسەر نوسراوە، لەگەڵ ئەوەش ئێستا زۆر لایەنی ئەو کۆمارە ١١ مانگە بەتەواوی روون نەبۆتەوە و هۆکاری سەرەکیشی ئەوەیە، هەتا ئێستا دەوڵەتی ئێران رێگەی نەداوە کە ئەو بەڵگانەی حکوومەتی ئێران کە پەیوەندی بە کۆماری کوردستانەوە هەیە، بڵاوبکرێتەوە، بۆیە زۆر لایەن لەو کۆمارە هەتا ئێستاش روون نییە.\nوەک لە سەرەوە باسم کرد زۆر کەس لەسەر کۆماری کوردستان نوسیویانە و توێژینەوەی سەربەخۆشی لەسەر بڵاوکراوەتەوە؛ کۆماری کوردستان تەنیا بۆ کورد سەرنج راکێش نەبووە و بەڵکوو، بەرهەڵستکارانی کوردیش لێرە و لەوێ رەخنە و تێبینی خۆیان لەسەر کۆماری کوردستان باس کردووە و بابەت و وتاریان لەسەر نووسیوە، زۆر جار توێژەرانی سەر بە نەتەوە ناکوردەکان پرسیارێکیان روو بە کۆماری کوردستان هێناوەتە گۆرێ، پرسیارەکە ئەویە: "ئایا کۆماری کوردستان بەرهەمی فکرێکی خۆماڵییە یان دەسکەوتی دنەی وڵات یان وڵاتانی دراوسێی ئێرانە؟"\nرووناکبیری رۆژهەڵات لە دوو دەیەی پێش کۆماری کوردستان\nبۆ وڵامی ئەو پرسیارە زۆر پێویستە ئاوڕێک لە مێژووی رۆشنبیری و سیاسی رۆژهەڵاتی کوردستان لە چەند دەیەی پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان بدەینەوە، هەتا زۆر لایەنی رووداوەکانی سەردەمی کۆماری کوردستانمان بۆ ڕوون ببێتەوە.\nمەودای نێوان دامەزراندنی کۆماری کوردستان و شۆڕشی سمایل ئاغای سمکۆ لە دەڤەری ورمێ نیزیک بە دوو دەیەیە و ئەگەر رۆژی تێرۆر کردنی سمکۆ وەک کۆتایی ئەو شۆڕشە دیاری بکەین، مەودای نێوان کۆماری کوردستان و تێرۆری سمکۆ، کەمتر لە ١٦ ساڵە و زۆربەی دامەزرێنەران و بەڕێوەبەرانی کۆماری کوردستان، شۆڕشی سمکۆیان وەک شۆڕشێکی کوردی رۆژهەڵات دیوە.\nسمکۆ لە رۆژی ٢١ی جوولای ١٩٣٠، لەلایەن دوڵەتی ئەو کاتی ئێرانەوە لەسەر مێزی وتووێژ تێرۆر کراوە و کۆماری کوردستان لە مەهاباد لە رۆژی ٢٢/١/١٩٤٦دا دامەزراوە.\nلێرەدا بە پێویستی دەزانم چەند ئاماژەیەک بە هێندێ نوسراوەی کوردی بکەم، کە لە سەردەمی رەزاشادا و لە قۆناغی نێوان شۆڕشی سمکۆ هەتا دامەزرانی کۆماری کوردستان نووسراوە وبەرهەم هاتووە .\nلە رۆژنامەی "رۆژی کورد"، زمانحالی شۆڕشی سمکۆ لە دەڤەری ورمێ لە شانی چەپی لاپەڕەی یەکەمی ئەو رۆژنامەیە و لە گۆشەی سەرەوە لەژێر ناوی سەرنوسەردا هاتووە: "هەر مەقالەیەک نەفعی کوردانی تێدابێت وەردەگیرێت".\nهەروەها هەر لە لاپەڕەی یەکەمی رۆژنامەی رۆژی کورددا و لە نێوەڕاستی لاپەڕەکە و پێش دەسپێکی سەرەتار نووسراوە: "کوردێک دەینوسێ بۆ هەموو کوردان".\nئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.\nسەرەڕای ئەوە، هەر لە سەردەمی پاڵەوی یەکەمدا و لە قۆناغی نێوان ئەو دوو شۆڕشەدا "میرزا حەسەن سەیفی‌قازی" ناسراو بە "سەیفولقوزات" کە لە رووناکبیرانی ڕچەشکێنی کوردە و لە ڕووی زمانییەوە، داهێنانی زۆر نوێی لە شێعری کوردیدا سازکردووە، لە یەکێک لە شێعرەکانی بە ناوی " کوردینە تاکەی ئێمە لە کێوان میسالی دێو" زۆر بە راشکاوانە روو بە کۆمەڵگەی کوردستان دەدوێت و داوای ئەوەیان لێدەکات، کە هەوڵ بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتی کوردی بدەن؛ ئەو لە یەکێک لە بەیتەکانی ئەو شێعرەدا دەڵێت:\n"ژێردەستی و ئیتاعەتی بێگانە تا بەکەی؟\nشەرمە لەبۆ مە ھێندە ژیان بێ نیشان و نێو"\nئەو هەر لەو شێعرەدا کوردەکان بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی و بیری نەتەوەیی هاندەدا و دەڵێت:\n" بۆچمانە ماڵ و سەر کە لەسەر سەروەری نەچێ؟\nکوڕ نابێ قەت بترسێ لە زیندان و دار و چێو\nپێ ھەڵگرن بگەینێ، کە شەڕ، بۆمە شاییە\nدەست تێکگرن، درەنگە، جحێڵانە بچنە نێو\nچون دوژمنن لەگەڵ یەک و بێ دەرس و مەدرەسەن\nڕاو دەنێن بەجارێ، لە ھەورازێ بۆ نشێو\nئەو ژینی بەو ڕەزاڵەتە بۆ چیتە چاوەکەم؟\nبپسێین لەڕێی نەجاتی وەتەن با بە نێر و مێو\nسەرچوونی تەخت، ڕۆینی سەرداری پێدەوێ\nخۆشیمە بەو شەھادەتی شێخانە نێوبەنێو"\nئەگەر بمانهەوێ دەقی بەجێماو لە نێوان دوو قۆناغی شۆڕشی دەڤەری ورمێ و دامەزرانی کۆماری کوردستان وەک هێمایەکی رووناکبیری کوردی سەیر بکەین، زۆر بە روونی و بە چاولێکردنێکی رووکەشانە بۆمان دەردەکەوێت، کە لە مەودای نێوان ئەو دوو قۆناغەدا باسی مافی نەتەوەیی و داخوازی دەسەڵاتی سیاسی لە نێو کورداندا لە گۆڕێ بووە.\nئەو دەقانەی لە پێش کۆماری کوردستان و لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا لە دایک بوون، سەرجەمیان پێمان دەڵێت، کە بیری نەتەوەیی، بیری حکوومەتداری و وەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی لە نێو کوردەکان بیرێکی زۆر قووڵە و گرێدراو بە رووداوێکی تایبەتەوە نییە.\nهەوڵەکانی دەسەڵاتی ناوەندی بۆ بەرەو رووبونەوە لەگەڵ بیری نەتەوەی کۆمەڵگای کوردستان\nخاڵی گرینگ کە دەبێ ئاماژەی پێبکەی ئەوەیە کە دەسەڵاتداری ئێران لە سەردەمی پاڵەویدا زۆر بە وردی ئاگاداری رووداوەکانی کوردستان بووە، و ئەوان بۆ سەرکوت و لەنێوبردنی بیری نەتەوەیی لە نێو کورداندا دوو رێگەی روون و ئاشکرایان گرتۆتە بەر؛ یەکەم رێگە سەرکوتی نێوخۆیی بووە و دووهەمین رێگە رێککەوتن لەگەڵ دەسەڵات و حکوومەتە ناوچەییەکان بووە بۆ ئەوەی یان لە سەرکوتدا لەگەڵیان هاوپەیمان بن، یان ئەوەی بەر بە یارمەتیدانی شۆڕشی کوردان لەلایەن ئەوانەوە بگرن.\nبۆ ئەو مەبەستەش لە دوو رێککەوتنی نێودەوڵەتی جیاوازدا، یەکەم پەیماننامەی "سەعدئاباد" و دووهەم پەیماننامەی "ئیتحاد" بە شێوەی ناڕاستەخۆ هەوڵی نێودەوڵەتی وەگەڕخراوە بۆ سەرکوتی کورد و داخوازی دەسەڵاتداری لە کوردستاندا.\nپەیمانی سەعدئاباد لە رۆژی ٨ی ژوئیەی١٩٣٧ لە کۆشکی سەعدئابادی تاران لە نێوان ئێران، تورکیا، ئەفغانستان و عێراقدا واژۆ کراوە، ئەو پەیماننامەیە لە دە خاڵ پێکهاتووە کە لە خاڵی ٧دا دەڵێت: "دەوڵەتی هاوپەیمان لە بەرانبەر یەکدا بەرپرسن کە لەسەر سنوورەکان رێگە لە سازبوونی رێکخراوەی چەکداری و چالاکی ئەوان بگرن کە خوازیاری ئەوەن، رێکخراوە و دامەزراوەکانی ئێستا لەنێو بەرن یان بۆ لەنێوبردنی تەناهی و تەکووزی هەر بەشێک لە خاكی وڵاتانی هاوپەیمان(سەرسنووری یان ناسنووری) یان رووخانی حکوومەتی هاوپەیمانان چالاکی دەکەن".\n(نووسەر دەقی فارسی پەیماننامەکەی کردۆتە کوردی)\nلێرەدا بە روونی دەردەکەوێت کە هەوڵێکی نێودەوڵەتی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوچەیی و رێژیمی پاڵەوی یەکەم، لە ئارادایە بۆ ئەوەی بیری رزگاریخوازی لەنێو کورددا کوێر بکرێتەوە و بەری پێبگیرێت.\nدووهەمین هەوڵی نێودەوڵەتی دەسەڵاتدارانی ئێران لە سەردەمی پاڵەوی بۆ کوێرکردنەوەی بیری نەتەوەیی لە کوردستان، پەیماننامەی ئیتحادە، ئەو پەیماننامەیە یەکەم رێککەوتنی نێودەوڵەتی دەسەڵاتداری پاڵەویی دووهەم بوو، کە لە رۆژی ٢٩ی ژانویەی ١٩٤٢ لە کۆشکی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە نێوان ئێران، یەکیەتیی سۆڤییەت و بریتانیا واژۆ کراوە؛ ئەو پەیماننامەیە لە ٩ خاڵ پێکهاتووە کە لە خاڵی یەکەمیدا دوو وڵاتی یەكیەتیی سۆڤییەت و بریتانیا بەڵێن دەدن پێبەندی پاراستنی یەکیەتیی خاکی ئێران بن.\nسەرەڕای هەوڵی دیپلۆماتیک و نێودەوڵەتی بەمەبەستی بەربەست سازکردن لە سەر رێگەی کوردەکان و نەتەوە نافارسەکانی ئێران، لە قۆناغی دوو شۆڕشی سمکۆ لە دەڤەری ورمێ و دامەزرانی کۆماری کوردستان لە مەهاباد زۆر کەس ناچار بوون، کوردستانی رۆژهەڵات بەجێ بهێڵن؛ بۆ وێنە، مەلا محەمەد تورجانیزادە سەرنووسەری رۆژنامەی "رۆژی کورد" و مەلا ئەحمەدی برای ، حەمە رەشیدخانی بانە و .....\nهاوکات لەگەڵ ئەوە، دەسەڵاتی پاڵەوی یەکەم رێژەیەکی زۆر کەسایەتی کوردی دەسبەسەر کرد و بە گشتی ئەو کەسانەی کە هەستی دەکرد لە پێشخستنی بیری دەسەڵاتخوازی لە کوردستاندا دەتوانن رۆڵیان هەبێت، لەلایەن دەزگا سەرکوتکەرەکانی پاڵەوی یەکەم دەسبەسەرکران کە لەوانە دەکرێت ناوی "رەشید خانی ئەردەڵان" لە سنە و "عینایەتوڵا هیدایەتی پاوەیی" لە ناوچەی هەورامان و "سالار جەوانمەردی قازی" لە ناوچەی موکریان بێنین؛ ئەوە سەرەڕای ئەوە بوو کە لە ناوچەی ورمێ لەگەڵ "سمایل ئاغای سمکۆ" چەندین کەسی تر وەک "خورشیدخانی هەرکی" تێرۆر کرا .\nئەو کەسایەتییە کوردانەی کە لە سەردەمی دەسەڵاتداری پاڵەویدا بەهۆی مەترسی لە چالاکی سیاسی دەسبەسەر کراون، رێژەیان دەگاتە ١١٠ کەس کە زۆربەیان لە رێکەوتی ١١ی ژانویەی ١٩٣٣دا لە گەڵاڵەیەکی داڕێژراو بەشێوەی هاوکات دەسبەسەرکران، ئەوان هەتا شکانی ئەرتەشی پاڵەوی لە رۆژی ٣ی خەرمانانی ١٣٢٠ لە زیندان مانەوە و چەند کەسێکیان لە زیندان تێداچوون.\nکەوایە پێش دامەزرانی کۆماری کوردستان و لە ماوەی دەسەڵاتداری پاڵەوی یەکەم و سەرەتای پاڵەوی دووهەم هاوکات لەگەڵ کۆمەڵێک هەوڵی نێودەوڵەتی لە رێگەی سەرکوت و داپڵۆسینی کەسایەتییەکانی کوردستان، دەوڵەتی ناوەندی لە هەوڵی ئەوەدا بووە کە بیری نەتەوەیی و داخوازی دەسەڵاتداریی لە کوردستان کوێر بکاتەوە.\nبەڵگە کوردستانییەکانی قۆناغی کۆماری کوردستان\nناوچەی مەهاباد کە ناوەندی دامەزرانی کۆماری کوردستان بوو، لە پاش رووداوەکانی ٢٥ی ئاگۆستی ١٩٤١ و داگیرکردنی ئێران لەلایەن هێزە هاوپەیمانەکانەوە وەک ناوچەی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ناوەندیی ئێران دەهاتە ئەژمار؛ ئەوەش هاوکات بوو لەگەڵ ئەوەیکە وەک سیاسەتی فەرمی، هیچ کام لە وڵاتانی بریتانیا و یەکیەتیی سۆڤییەت(دوو وڵاتی هاوپەیمان کە هێزی سەربازییان هێنایە خاکی ئێرانەوە) لە قازانجیاندا نەبوو، کە ئێران تووشی ئاڵۆزی بکرێت، چونکە لەو قۆناغەدا ئەوان لەگەڵ شەڕێکی گەورە بەرەوڕوو بوون و هیچ کەس نەیدەزانی ئاراستەی ئەو شەڕە بەرەو کوێ دەچێت و هەر چەشنە ئاڵۆزییەک دەیتوانی بەمانای خوڵقانی دەرفەتێک بێ، بۆ کرانەوەی بەرەیەکی نوێی شەڕ و ئەوەش بەمانای تەشەنەکردنی شەڕ دەبوو.\nلە سەردەمێکدا کە ناوچەی مەهاباد وەک ناوچەی ژێردەسەڵاتی دەوڵەتی ناوەندیی ئێران پێناسە دەکرا و بە هۆی ئەوەیکە دامەزراوەی دەوڵەت لە ئێران بەکردەوە، بوونی نەبوو، نەمانی دەسەڵاتی سەرکوت وای کرد، رێکخراوی ژ_ک دامەزرێت، ئەندامانی ئەو رێکخراوەیە، ٧ جار سوێندیان بە قورئان دەخوارد، بۆ شەش مەبەست، چالاکی بکەن کە دوانی سەرەتاییان بریتی بوون لە:\nئا: خەیانەت بە نەتەوەی کورد نەکات\nبێ: کۆشش بۆ خودمختاری کوردستان بکات\nگرینگی ئەو بابەتە لێرەدایە کە لە ڕێگەی باوەڕێکی ئایینیەوە ئەندامانی ژ_ک خۆیان لەبەرانبەر بیرێکی نەتەوەییدا بە بەرپرس دادەنا کە هەم بۆی تێبکوشن و هەم خەیانەتی پێنەکەن.\nکۆمەڵەی ژ_ک لە ساڵی ١٩٤٥دا، ناوی خۆی دەگۆڕێ بۆ حیزبی دێموکراتی کوردستان و لە ١٩٤٥دا حیزبی دێموکرات یەکەم کۆنگرەی خۆی دەبەستێ و لە یەکەم مەرامنامەیدا کە لە دێسەمبری ١٩٤٥دا بڵاوکراوەتەوە، لە خاڵی چواری ئەو مەرامنامەیەدا بە روونی دەڵیت: "لە قۆناغی ئێستادا گەورەترین ئامانجی حیزب، بریتییە لەوەی لە نێو سنووری دەوڵەتی ئێراندا، پارێزگاری لە مافی کوردان بکات و بۆ جێگیرکردنی رێگەی خودموختاری هەڵبژێرێ" .\nلە درێژەدا وەک بەڵگەیەکی گرینگیتر دەکرێت، باس لە وتاری پێشەوا قازی محەممەد لە رۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان، واتە ٢٢ی ژانویەی ١٩٤٦ بکەین؛ ئەو لەو وتارەدا دەڵێت:\n"کوردستان مەوقعێکی جوغرافیای مەخسوسی هەیە، کە بێ پسانەوە، بێ ئەوەی نەتەوە و میللیەتێکی کە لە نێویاندا فەسڵ و لێکیان بپچڕێنێ، بەسەر یەکەوە و پێکەوە سکونەتیان تێدا هەیە، دارای مالکییەتی میللین دەوێدا، بەسەرهات و سەوابقی تاریخیان یەکە و عمومەن تێدا شەریکن، خاوەنی داب، رسوم و عادتی میللیەکی وان کە هیچ جۆرە سەدەمە و حوادسێک نەیتوانیوە سستییەک لە بناغەی میللیەتی ئەواندا پەیدا بکات"\nهەر لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا لە رۆژی ٢٣ی ئاوریلی ١٩٤٦دا رێککەوتنێک لە نێوان کۆماری ئازەربایجان و کۆماری کوردستان واژۆ دەکرێت، ئەو رێککەوتنە لە تەورێز، لە نێوان پێشەوا قازی محەممەد وەک سەرکۆماری کوردستان و جەعفەری پیشەوەری وەک سەرکۆماری ئازەربایجان واژۆ دەکرێت؛ رێککەوتنەکە لە ٧ خاڵ پێکهاتووە، کە لە خاڵی ٦دا دەڵێت: "حکوومەتی میللی ئازەربایجان بۆ پێشخستنی زمان و فەرهەنگی نەتەوەی ئەو کوردانەی لە خاکی ئازەربایجان دەژین و حکوومەتی میللی کوردستان بۆ پێشخستنی زمان و فەرهەنگی نەتەوەی ئەو ئازەربایجانییانەی لە خاکی کوردستان دەژین بە پێی توانا هەوڵ دەدن".\nئەو بەڵگانە بەشێک لە گرینگترین بەڵگەکانی سەردەمی کۆماری کوردستانن و ئەوە سەرەڕای هەوڵ و کردەوەکانی ترن کە لە رۆژنامە و بڵاڤۆکەکانی سەردەمی کۆماری کوردستاندا و گۆڤاری نیشتمان ئۆرگانی کۆمەڵەی ژ_ک رەنگیان داوەتەوە.\nبە کورتی سەرجەمی ئەو بەڵگانە پێمان دەڵێن کە گرینگترین کەڵکەڵەی دامەزرێنەران و بەرێوەبەرانی کۆماری کوردستان "مافی نەتەوەیی" و دەستەبەرکردنی ئەو مافە بووە و هاوکات لەگەڵ ئەوەش بە روونی دیارە کە بابەتی مافی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئەو مافە تایبەت بە قۆناغی کۆماری کوردستان و سەردەمی سازبوونی بۆشایی سەرکوت نییە، بەڵکوو زۆر پێشتر و هەر لەو جوغرافیای کە کۆماری کوردستانی تێدا دامەزراوە باس و بابەت لەسەر مافی نەتەوەیی لە گۆڕێ بووە، ئەوەش بەو مانایەیە کە بیری دامەزراندنی کۆماری کوردستان بیرێکی خۆماڵی بووە، نەک بیرێکی هاوردە و دەرەکی و دامەزرێنەرانی کۆماری کوردستان لاوازی دەوڵەتی ناوەندیان وەک بۆشاییەکی سەرکوت دیوە و کردوویانە بە دەرفەتێک بۆ سەرخستنی ئامانج و هیوایەک کە زۆر پێش ئەو بۆشاییە لە نێو کۆمەڵگەی کوردستاندا هەبووە.\nلە کۆتاییدا دەکرێت بڵێین گرینگترین بەڵگە بۆ ئەوەی کۆماری کوردستان بیرێکی خۆماڵی بووە ئەوەیە کە، ئێستا پاش ٧٢ ساڵ بەسەر تێپەرانی ئەو کۆمارەدا رێکخراوەی دامەزرێنەری ئەو کۆمارە ماوە و لە پێناو هەمان ئاوات و ئامانجدا چالاکی دەکات.


زانكۆى گه‌رمیان و زانكۆى ئیلام رێككه‌وتنێكى زانستییان واژۆ كرد – گه‌شه‌پێدان\nماڵه‌وه/ خوێندن و په‌روه‌رده/زانكۆى گه‌رمیان و زانكۆى ئیلام رێككه‌وتنێكى زانستییان واژۆ كرد\nبه‌مه‌به‌ستى درووستكردنى په‌یوه‌ندى و ئه‌نجامدانى رێككه‌وتنى زانستى، شاندێكى زانكۆى ئیلام سه‌ردانى زانكۆى گه‌رمیانى كرد، له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تى زانكۆوه پێشوازییان لێكرا.\nڕۆژى دووشه‌ممه (3ى ته‌مموزى2017) شاندێكى زانكۆى ئیلام سه‌ردانى زانكۆى گه‌رمیانى كرد، دوابه‌دواى وته‌ى سه‌رۆكى زانكۆى گه‌رمیان كه تیایدا به‌خێرهاتنى وه‌فدى میوانى كرد، سه‌رۆكى زانكۆى ئیلام خۆشحاڵى و گه‌شبینى خۆى ده‌ربڕى سه‌باره‌ت به رێككه‌وتنیان له‌گه‌ڵ زانكۆى گه‌رمیان.\nله‌و رێككه‌وتنه‌دا كه له هۆڵى هۆتێل له‌نده‌ن ئاى له كه‌لار ئه‌نجامدرا، هه‌ردوولا له‌سه‌ر:\nئاڵوگۆڕكردنى خوێندكارى به‌كالۆریۆس، ماسته‌ر و دكتۆرا به كه‌مكردنه‌وه‌ى بڕه‌پاره‌ى خوێندن، كردنه‌وه‌ى خولى زمانى فارسى له زانكۆى ئیلام بۆ ستافى زانكۆى گه‌رمیان، ته‌رخانكردنى سه‌رپه‌رشتیارى هاوبه‌ش بۆ توێژینه‌وه‌ى خوێندكاران و دابینكردنى سه‌رپه‌رشتیار بۆ هه‌ر توێژه‌رێك كه سه‌رپه‌رشتیارى توێژینه‌وه‌ى نه‌بێت، ئه‌نجامدانى توێژینه‌وه و كۆنفرانسى هاوبه‌ش، بڕیاریش درا له ساڵى داهاتوودا كۆنفرانسێكى هاوبه‌شى تایبه‌ت به ژینگه له زانكۆى ئیلام ئه‌نجام بدرێت و تیایدا لۆگۆى زانكۆ گه‌رمیان له‌گه‌ڵ لۆگۆى ئه‌و زانكۆیه و رێكخراوى (فاو)ى جیهانى هه‌ڵبكرێت، له‌وه‌شدا بڕه پاره‌یه‌كى كه‌م له به‌شداربووانى كۆنفرانس وه‌رده‌گیرێت.\nرێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش كرا كه زانكۆى گه‌رمیان نوێنه‌رى زانستى ده‌ستنیشان بكات بۆ ئه‌نجامدانى هه‌ر گفتوگۆیه‌ك و په‌یام گۆڕێنه‌وه‌یه‌ك كه له داهاتوودا له‌گه‌ڵ زانكۆى ئیلام ده‌كرێت.\nزانكۆى ئیلام زانكۆیه‌كى ئاستبه‌رزى جیهانه له وڵاتى ئێران، ماوه‌ى چل ساڵه دامه‌زراوه، 100 خوێندكارى نێوده‌وڵه‌تى (ده‌ره‌وه‌ى ئێران)ى هه‌یه. له مانگى نیسانى ئه‌مساڵدا له رێگه‌ى وه‌زاره‌تى خوێندنى باڵاى هه‌رێمه‌وه داوایان كرد له‌گه‌ڵ زانكۆى گه‌رمیان رێككه‌وتنێكى له‌مشێوه‌یه ببه‌ستن.\nوەزارەتی خوێندنی باڵا داواكارییەك رەددەكاتەوە


منداڵان و مردن و مردن لە ئەدەبی منداڵان دا … رەزا شوان – Dengekan\nمنداڵان و مردن و مردن لە ئەدەبی منداڵان دا … رەزا شوان\nbyDenegkan\tNovember 3, 2019\tGeneral, Kids Literature\nدایکان و باوکان بە رەمەکی دەیانەوێت منداڵەکانیان بپاڕێزن، لە هەموو زیان و ئازار و ناخۆشی و کەسەر و خەمێک دووریان بخەنەوە، نەک تەنیا لە ئازارە جەستەییەکان، بەڵکو لە ئازارە دەروونییەکانیش. گەلێ لە راستییەکان و رووداو و کارەساتەکانیان لێدەشارنەوە، یان بە شێوازێکی هەڵە هەواڵەکانیان تێدەگەیەنن. بۆ ئەوەی ئەو هەواڵە ناخۆشانە، نەبنە هۆی ناخۆشی و خەم و دڵتەنگی و خەمۆکییان. بە بیانووی ئەوەی کە هێشتا منداڵن و بچووکن، بەرگەی هەواڵ و کارەساتی ناکاوی وا ناخۆش و جەرگبڕ ناگرن. یا هێشا لە چەمک و راستی ئەو رووداوە ئاڵۆزانەی وەکوو: مردن، کۆچکردن، بێ سەرشوێن کردن، جیابوونەوەی دایک و باوک، دابڕان، تینەگەیشتوون.\nبەڵام لەم سەردەمەدا، کە پڕە لە ئاژاوە و لە شەڕ و کوشتن و بڕین و لە وێرانکردن و لە کارەساتی تراژیدی.. کە رۆژانە بە دەیان منداڵ و گەنج و ژن و پیری بێتاوان دەبنە سووتەمەنی شەڕ و ستەم و زۆرداری و داگیرکردن و شەهـید دەبن. مردن بووە بە هەواڵ و بە دیمەنی رۆژانەی بەرچاویان.. ئەگەر بە چاوەکانی خۆشیان نەیان بینن، لە کەناڵە تەلەفزیونییەکاندا دەیان بینن، یان لە خەڵکییەوە دیان بیستن.\nبۆیە منداڵانی کورد لە کوردستان و منداڵانی سوریا و عێراق و فەلەستین و یەمەن و ئەڤغانستان و چەندین شوێنی تر، هەر لە تەمەنێکی منداڵی بچووکدا لە چەمکی مردن تێگەیشتوون و بە هەواڵی مردن راهاتوون و ئاشنابوونە لە چاوی منداڵانی جیهانەوە.\nمردن لە زماندا، بە واتا جیابوونەوەی رۆح لە جەستە و لە کارکەوتنی ئەندامانی لەش. مردن وشەیەکی کورت و سووک و ئاسانە لەسەر زمان، بەڵام ئەو راستییە ترسناک و تاڵەیە، کە منداڵان و گەورەکانیش، هەر بە ناوهێنانی دەترسن و خورپە دەکەوێتە دڵ و هەناویان و تەزوو بە ئازای لەشیاندا دێت.. گەر گەورەکان لە ئاستی مردندا، بترسن و بلەرزن، ئەی منداڵانی هەست ناسک چۆن لە مردن و لە دەستدانی ئازیزانیان ناترسن.\nهەندێک لە دەروونناسان، پێیان وایە کە کارتێکردن و کاردانەوەی مردن لەسەر هەر هەرکەسێک، دەگەڕێتەوە بۆ رەگەز و رادەی رۆشنبیری و پەروەردەیی و تێگەیشتنی ئەو مرۆڤ لە چەمکی مردن و ژیان.. هەرکەسێک بڕوای بە راستی دینامیکی سوڕی ژیان هەبێت: لەدایکبوون، گەشەکردن، گەورەبوون، پیربوون، مـردن. دەتوانێت بە خۆشی بژێت وەکو ئەوەی کە مردن دیارەیەکی ئاساییە و بەشیکە لە ژیان.\nتا ئێستا گەلێ راڤە و لێکدانەوە و را و بۆچوونی جیاواز دەربارەی مردن هەن.. بەڵام هەموویان گەیشتوونەتە ئەو راستییەی کە مردن ئەو راستییەیە، کە هیچ گیانلەبەڕێک، هەچ رێگا و چارسەرێک بدۆزێتەوە لێی رزگار نابێت.. هەر وەکوو چۆن لەدایکبوون سەرەتای ژیانە، مردنیش کۆتایی ژیانە.\nبێگومان هەموو منداڵێک لەم جیهانە بەرینەدا، ئەوە دێتە رێی کە کەسێکی زۆر نزیک یا ئازیزێکی یا خۆشەویست و زۆر لەدڵ شیرینێکێ، بە شێوەیەک لە شێوەکانی مردن لە دەست بدات و هەرگیز جارێکی تر نەیبینێتەوە.\nکەسیشمان حەزناکەین، باسی مردن لەگەڵ منداڵاندا بکەین، وامان پێ باشترە، منداڵان بە مردنی کەسێکی لەدڵ شیرینیان، هەستی ناخۆشییان تاقی نەکەنەوە.. بەڵام لە هەمان کاتیشدا ئەوە دەزانین، کە ئەستە بۆ ماوەیەکی درێژ مردن لە منداڵان بشارینەوە.\n(فۆرتش) ئامۆژگاریمان دەکات و دەڵێت:”پێویستە بە زمانێکی روونی بێ پێچ و پەنا، لەگەڵ منداڵاندا، باسی مردن بکرێت، پێیان بوترێت: داپیرە گیان زۆر زۆر نەخۆشبوو، پزیشکەکان درێغیان نەکرد و زۆر بە دڵسۆزی و پەرۆشەوە، هەوڵی چارەسەرکردن و چاکبوونەوەیان دا، بەڵام لە توانایاندا نەبوو کە بتوانن چاکی بکەنەوە.. بۆیە مـرد”.\nپێویستە وشەی”نەخۆش”بە جوانی بۆ منداڵان روونبکەنەوە، کە جیاوازە لەگەڵ ئەوەی کە کەسێک سەرمای بووە و قۆڵنجی کردووە و تووشی کۆکە و سەر ئێشە و سک ئێشە و تای لێهاتووە، پێی دەڵێن نەخۆشە.. بە جوانیش تێ بگەیەنن، کە هەموو نەخۆشێک نامرێت، مەرجیش نییە کە ئەوەی پیربێت بمرێت.\nپسپۆرانی دەروونناسی وایان پێ باشترە، منداڵان ئامادەبکرێن بۆ رووبەڕووبوونەوەی کێشەی مردن، پێش ئەوەی کە بە راستی رووبدات.. باسکردنەکەش بە راشکاوی بێت و بەو زمانە بێت کە منداڵ لێی تێدەگات.. ئەو راستییەشی پێ بڵێن، کە هەموو مرۆڤێک دەمرێت، دایک، باوک، برا، خوشک. مردنێش بە واتا ئەو کەسە دەڕوا و ناگەڕێتەوە.\nئەمەش ئەوە ناگەیەنێت، کە بیر لە مردووەکانتان نەکەنەوە و باسیان نەکەن.\nپسپۆرە دەروونییەکان، کۆکن لەسەر ئەوەی کە پێویستە، یارمەتی منداڵان بدرێن بۆ ئەوەی رووبەڕووی مردن ببنەوە.. بواریان بدەن با گوزارشت لە هەست و سۆزیان بکەن و مەستی حەزی خۆدەرخستن ببن. مەستی وەڵامی پرسیارەکانیان بن لە بارەی مردنەوە.. پرسیار گەلێکی وەکوو: مردن چییە؟ ئایا مردوو هەموو هەستییەکانی لە دەست دەدات؟ مردوو لە دوای مردنی هەست بە چی دەکات؟ ئەی لە نێو گۆڕەکەیدا هەست بە چی دەکات؟ ئایا رۆژێ لە رۆژان دەگەڕێتەوە؟ …هتد.\nپێویستە منداڵ تێبگەیەنین، کە مردن لە دەرەوەی دەسەڵات مرۆڤ دایە. لە دەرەوەی خواستی خودی مردووەکەش دایە.\nلە لێکۆڵێنەوەیەکدا کە لە لایەن زانکۆی (کوینزلاند) لە ئوسترالیا ئەنجام درا، کە (٩٠) منداڵ تێیدا بەشدار بوون، تەمەنیان لە چوار ساڵەوە بۆ هەشت ساڵان بوون. هەریەکە لە (فێرجینیا سلایت) و ( ماریا گریڤس) ئەویان سەلماند، کە گفتوگۆکردنی مردن لەگەڵ منداڵاندا، لە رووی بیۆلۆژییەوە، لە جیاتی شێوازی واتایی و نەستی.. ترس لە مردن لە لای منداڵان پاشەکشێ دەکات.\nخاتوو (سلاوتەر) دەڵێت:”باشترین رێگا ئەوەیە، کە مردن بخرێتە چوارچیوەی تەوای سوڕی ژیانەوە ـ لەدایکبوون، گەشەکردن، پیربوون، مردن ـ ئەمەش راستیی هەموو گیانلەبەرانە و شتێک نییە کە ترس و تۆقین بورووژێنێت”\nکاتێ کە باوکان و دایکان، لەم راستییە و لە مردن خۆیان بەدوور دەگرن.. خراپ تێگەیشتنیان زیاتر دەبێت و بابەتەکەش ئاڵۆزتـر و قورستر دەکەن.\nگۆمان لەمەدا نییە، کە دایکان و باوکان لای منداڵان، جوانترین و خۆشەویسترین و شیرینترین و سۆزدارترین و دلۆڤانترین و دڵسۆزترین و نزیکترین کەسن. بەرزترین پێگە و پایەیان لە دڵ و دەروون و خەیاڵی منداڵانـدا هەیە.\nلەدەستدانی دایک یا باوک یا هەردووکیان، بە لای منداڵانەوە زۆر سەخت و هەست تەزێنە.. بە تایبەتیش ئەو منداڵانەی کە مەست و دەستەمۆی خۆشەویستی و سۆز و زیادەنازی دایک و باوکیانن.. بە مردنیان، منداڵەکانیان دووچاری خەم و ئازار و داخ و سوێ و کەسەرێکی زۆر دەبن.. گەر فریاڕەسێکی دلسۆز و هۆشیار و خەمخۆر فریایان نەکەون و یارمەتییان نەدات و قەرەبووی خۆشەویستی مردووکەیان بۆ نەکاتەوە و لەسەر دۆخێ تازە رایان نەهێنن بۆ ئەوەی درێژە بە ژیانیان بدەن.. تووشی کێشەی دەروونی و جەستەیی و سەرگەردانی و بەرەڵایی و رەفتاری نەخوازراو دەبن.\nلەو بڕوایەشدا مەبن، کە باسکردن لە چەمکی “ژیـان” و “مـردن” بۆ منداڵان، هێندە قورسبن، کە لە تواناتاندا نەبێت، کە خۆتانی لە قەرە بدەن.. دەتوانن لە رێی گفتوگۆی رۆژانەتاندا، لە ماڵ و لە باخچەی ساوایان و لە قوتابخانەی بنەڕەتی و لە بەرنامەکانی منداڵان لە کەناڵە تەلەفزیۆنییەکاندا، بە پێی تەمەنیان، بە هەستیاری و هۆشیارییەوە، باسی ژیان و مردنیان بۆ بکەن و رایان بهێنن.. دەتوانن سوود لەو پەرتووکانەش وەربگرن، کە بە شێوازێکی ئاسانی ئەدەبی، چیرۆکی مردنیان لەخۆگرتوون.\nدەشتوانیت لە کاتی پاکرنەوەی باخچەی ماڵەکەت، لە گەڵا وەریوەکان و لە لق و چڵە وشکەوەبووەکان، کە منداڵەکەت لەگەڵدایە، لەوانەیە چۆلەکەیەکی مردوو، یا هەنگێکی مردوو، یا پەپوولەیەکی مردوو ببینن.. ئەم هەلە بقۆزەوە بۆ راڤە و روونکردنەوەی ژیان و مردن بۆ منداڵەکەت.. لە رێی ئەم چۆلەکە، یا پەپوولە مردووەوە، باسی مردنی مرۆڤـیشی بۆ بکە.. پێویستیش بەوە ناکات کە زیادەگۆیی بکەیت و بە دوورودرێژی باسی مردنی بۆ بکەیت.. باشترین شت ئەوەیە کە چاڵێک بۆ ئەو چۆلەکەیە یا پەپوولەیە پێکەوە هەڵبکەنن و تەرمەکەی بنێژن و بە خۆڵ دایپۆشن. دەتوانیت بیرۆکە و مەبەست لە ناشتنی مردوو بۆ منداڵەکەت باس بکەی. تێی بگەیەنە، ناشتن یا لە گۆڕنانی مردوو، رێزگرتنە لە مردووەکە، بۆ ئەوەی کەسانێکی بەدکار سووکایەتی بە تەرمەکەی نەکەن.\nپێویستە ئەوەش بزانن، کە ترس رەمەکێکە لە دەروونی هەموو مرۆڤێکدا بوونی هەیە، وەکوو هەموو رەمەکەکانی تر.. ترسیش چەکێکی دوو دەمییە.. ئەگەر بە شێوەیەکی سروشتی و ئاسایی درێژەی هەبێت.. مرۆڤ لە مەتررسییەکان دەپارێزێت. بەڵام گەر ترس سنووری تێپەڕاند و بوو بە نەخۆشییەکی دەروونی، واتا بوو بە (ترسەنەخۆشی ـ فۆبیا) ئەوسا ترس دەبێت بە کۆسپ و بە گرێ کوێرەیەکی دەروونی لە رێی ئازادیی ترسنۆکدا. بێ دەسەڵاتیش دەبێت لە روووبەڕووبوونەوەی گرفت و کێشەکانی ژیانی.\nخێزان بە لای منداڵانەوە، سەرچاوەی متمانە و بڕواپێکردنە، هەر درۆ و هەڵەیەک و هەڵخەڵەتاندنێکیان لێبدۆزنەوە.. متمانەیان بە خێزانەکەیان نامێنێت.. لە جیاتی کەم کردنەوە و سووک کردنی کێشەکانیشیان، زیاتر و گەورەتر و قووڵتر دەبنەوە.. بۆیە پێویستە خێزانەکان لەگەڵ منداڵەکانیاندا راسگۆبن و راستییەکانیان لێ نەشارنەوە.\nمندالانی تەمەن سێ ساڵان، واتای مردن نازانن، لەوەش تێناگەن کە ئەو کەسەی بمرێت ناگەڕێتەوە.. بەڵکو وا تێدەگەن، کە دیارنەمانی ئەو کەسە جۆرێکە لە کۆچکـردن و دوورکەوتنەی کاتی و مردووەکە دەگەڕێتەوە.\nپاراستنی رۆتینی ژیانیان و دابین کردن و مەستکردنیان بە پێویست و پێداویستییەکانیان و سۆز و خۆشەویسی و دڵنیایی بەخشین پێیان، دەشێ قەرەبووی شوێنی مردووەکەیان بۆ بکاتەوە و هاوسەنگی ژیانیان بپارێزێت.\nمنداڵان تا تەمەنی حەوت ساڵان، کاری واتایی (مجرد) و بێ هەستی تێناگەن، نازانن کە ئایین و خودا و مردن و بەهەشت چـین و چـینین.. چونکە هێشتا ئەو بەشە بەرپرسەی مێشکیان کامڵ نەبـووە.. ئەوە راست نییە کە هەڵیان بخەڵەتێنن و راستییەکانیان لا چەواشە بکەن و پێیان بڵێن مردووەکە:”چووە بۆ بەهەشت” منداڵان لەم تەمەنەدا لەم قسەیە تێ ناگەن.. زانایان لەو باوەڕەدان، کە بیرکردنەوە و روانینی منداڵان بۆ مردن، دوورە لە باوەڕی ئایینییەوە.. باشتر وایە پێیان بڵێن:”گیانی لە کارکردن کەوت” یا ” ئێستا ئەو مردووە و لە گۆڕدایە”.\nبەڵام منداڵانی تەمەن دە ساڵان و بەسەرەوە، دەزانن کە مردن چییە، ئەو شتانەش کە پەیوەندییان بە مردنەوە هەیە، وەکوو دەرچوونی رۆح و شتی تر.. لەوانەیە لە سوێی لە دەستدانی ئەو کەسە ئازیز و خۆشەویستانەیان. هەست بە ترس و گرژی و توڕەیی و دڵتەنگی و خەمباری بکەن و گۆشەگیر ببن، لە قوتابخانەشدا دوابکەون، تووشی هەڵە و رەفتاری نەخوازراوی زیان بەخش ببن.. پێویستە، بارودۆخێکی دڵنیایی بۆ منداڵانی یەتیمی ئەم تەمەنە بڕەخسێنن.. پشتیان بەرمەدەن و گفتوگۆیان لەگەڵدا بکەن.. هانیان بدەن لە رێی (وێنەکێشان، نووسین، ژەنینی ئامێرێکی موزیک، وەرزش)ەوە گوزارشت لە هەستی خۆیان بکەن. یادگارییەکان و بیرەوەرییە جوانەکانی مردووەکانیشیان بێننەوە یادیان.. بیان بەن با سەردانی گۆڕەکانیشیان بکەن.. هەموو ئەمانە یارمەتیدەرن بۆ تێپەڕاندنی ئەو دوخە تاڵە و ئەو بارە ناخۆشە دەروونییانەیان و بۆ درێژە بە ژیانیان.\nگەر پێویستیشی کرد، بۆ ئەوەی دووچاری نەخۆشی دەروونی قووڵ نەبن، بیانبەن بۆ لای پزیشی پسپۆری شارەزای دەروونی.. تا چارەسەری گونجاویان بۆ بدۆزێتەوە.\nپێویستە بە پێی تەمەن و هەستی ناسکی منداڵان، بە ئەوپەڕی هۆشیارییەوە یارمەتی منداڵانی باوان مردوو بـدەن، نەشارەزایی و هەڵەکـردنتان لە بارەی تایبەتمەندیەکانی قۆناغەکانی منداڵی، رەنگە کارەساتی تراژیدی نەخوازراویان لێبکەوێتەوە. بۆ نموونە:\nچیرۆکی دڵتەزێن و جەرگبڕی راستیی جوانەمەرگبوونی کاکەلەی جوان و هەست ناسک و سۆزدار (بـڕیـار)ی جگەرگۆشەی پێشمەرگەی شەهید (ئاسۆی مام جەلال مسۆیی).\nکاک ئاسۆی مام جەلال، لێپرسراوی بەشی ئۆپراسیۆنی گەرمیان، لە رۆژی ( ٣١ی/ یوولی/٢٠١٩ ) دا، لەگەڵ سێ پێشمەرگەی تردا، لە شارۆچکەی (کۆڵەجۆ)ی سنووری گەرمیان، لە لایەن تیرۆریستانی داعـشی بەکرێگیراوەوە شەهیدکران.\nئەم هەواڵە ناکاوییە جەرگبڕە، کسپە و برینێکی قووڵ و سوێ و کەسەر و ئازارێکی زۆری خستە دڵی خانەوادەکەی کاک ئاسۆ و هەموو کوردێکی دڵسۆزەوە. بە تایبەتیش دڵە قنج و ناسکەکەی کاکە (بڕیار)ی تەمەن چوار ساڵانی کوڕە بچکۆلەی شەهید ئاسۆ، کە ئەو و کاک ئاسۆی باوکی زۆر هۆگـری یەکتری بوون.. بڕیـار تەرمەکەی باوکی و ریۆڕەسمی بە خاک سپاردن و گۆڕەکەی بە چاوی خۆی بینی.. بەڵام تا مردیش، بڕوای نەدەکرد کە باوکی شەهـید بووبێ، بڕوای بە مردن نەبوو، هەر دەیووت:”کوا باوکم..”\nخاتوو (هەیفا ئیسماعیل)ی دایکی وتی:” دوای چەند رۆژێک باران باری.. بڕیار وتی: دایکە با نایلۆن بەرین و بیدەینە سەر گۆڕەکەی باوکم، با تەڕ نەبێ و سەرمای نەبێت” بڕیار دەشیوت:”ئێوە راست ناکەن باوکم نەمردووە”\nکاکە بڕیاری بچکۆلە لە سوێی لە دەستدانی، خۆشەویسترین و شیرینترین کەسی، بەو هەواڵە ناکاوییە، تووشی نەخۆشی شەکرە بوو، رێژەکەشی زۆر بەرز بوو. بۆ ماوەی (٢٣) رۆژیش خواردنی نەخوارد و ئاوی نەخواردەوە، قسەی لەگەڵ کەس نەکرد. باری تەندروستی و دەروونی زۆر تێکچوون.. دڵە قنجەکەی وەستا و چەڵتەی مێشک لێیدا، پزیشکەکان توانیان دڵی بخەنەوە کار، بەڵام مێشکی نەکەوتەوە کار.. بەداخاوە کە کاکە بڕیاری پەپوولە ئاسا لە رۆژی یەکشەممە (٢٥ی/ ئاوگوست/ ٢٠١٩) لە نەخۆشخانەی سلێمانی، کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی گردی سەیوان لە شاری سلێمانی لە تەنیشت شەهید کاک ئاسۆی باوکییەوە بە خاک سپێررا.\nدەبوایە بەو ناکاوییە و راستەوخۆ ئەم هەواڵە دڵتەزێنەـ کەس هەواڵی وای پێ نەدرێت ـ بە بڕیار نەوترایە.. کە زانیشیان باری دەروونی تێکچووە، رەنگە دایکی و مامەکانی بە هۆی شین و خەم و سەرقاڵبوونیان بە پرسەی ماتەمینی شەهید ئاسۆە، وەکوو پێویست نەپەرژابێتنە سەر کاکەلە بڕیار، لەو باوەڕەشدا نەبوونە، کە تێکچوونی باری دەروونی بیگەیەنێت بەو ئەنجامە جەرگبڕە.. دەبۆایە مامێکی یا خزمێکی نزیکی هۆشیار، بە شێوازێکی جوان و بە زمانی ئەو تەمەنەوە دڵی کاکە بڕیاری بدایەتەوە و کارەساتەکەی بۆ بچووک بکردایەتەوە، یا گەر هیچیشی پێنەکرایە، بڕیاری ببردایە بۆ لای پزیشکێکی پسپۆری دەرونناسی منداڵان لەوانەبوو لەژێر چاودێریدا بیتوانیایە چارەسەری دەروونی بۆ بکـردایە.. زۆر بە داخەوە بۆ جوانەمەرگبوونی کاکە بڕیار و بۆ شەهیدبوونی کاک ئاسۆی پێشمەرگە و بۆ هاوڕێکانی.. کەسیش ئەو دەسەڵاتەی نییە، کە بتوانێت پێش لە مردن بگرێت.\nنموونەیەکی تری دڵتەزێن دەخەینە پێش چاوتان، کە لە تاوان و کارەساتێکی جەرگبڕدا. کاک (مستەفا گەرمیانی) نووسەری ناسراوی کوردمان، کە باوکی خونچەگوڵ (شاکار) و هاوسەری دڵسۆزی شاعیر و نووسەر و راگەیاندکار و چالاکوانی بواری ژنان مامۆستا (مەهـاباد قـەرەداغی) یە، لە تەقینەوەی لۆرییەکی بۆمب رێژکراو لە شاری کەرکووک کە رۆژی (١٦ی/ یوولی/ ٢٠٠٧) لەلایەن داعـشی تیرۆریستەوە، لە بەردەم بنکەی (کۆمەڵەی رووناکبیری و کۆمەڵایەتی کەرکووک) لە پشتی قەڵا سەرکەش و دێرینەکەی شاری کەرکووکی کوردستانی، تەقـێنرایەوە.. ژمارەیەکی زۆر کوردی بێتاوان شەهید و بریندار بوون.. یەکێک لە شەهیدەکان، شەهیدی جوانەمەرگ کاک مستەفا گەرمیانی یە.\nبا لە دەمی مامۆستا (مەهاباد قەرەداغی) خۆیەوە بزانین، کە زۆر بە هۆشیاری و دانایی و بە شێوازێکی زیرەکانە و گونجاو لەگەڵ شیکاری تەمەن هەشت ساڵانی کچیان دا، کە هەر ئەو شەوە، هەواڵی شەهیدبوونی کاک مستەفای بە کچۆڵە شیرینەکەی دەگەیەنێت، کە ئەوسا و ئێستاش باوکی زۆر لە دڵ شیرین بوو و لەدڵ شیرینە.. ئەمەش دەقی گڤتوگۆی مامۆستا مەهاباد قەرەداغی یە.. کە لە ژمارە (٢٨)ی گۆڤاری(شیکار) لەژێر: ناوی: چۆن منداڵان لە مەرگی باوان ئاگادار بکرێنەوە؟ بڵاوی کردۆتەوە.. هەر خۆشی سەرنووسەری شیکارە.\n“کچە تاقانەکەم هەشت ساڵ بوو، لەو هەشت ساڵەدا خاوەنی باوکێکی نموونەیی بوو، خۆشەویستییەکی کەم وێنەی نێوان ئەم باوک و منداڵە بۆ ئەوە دەشێت ببێتە جوانترین چیرۆک و نایابترین دەقی ئەدەبی. لەناکاو؛ لە تەقینەوەیەکی تیرۆریستیدا، ئەو باوکە نایابە، کە هاوسەرێکی نایاب و نموونەییش بوو، شەهید بوو، هەواڵێکی جەرگبڕ لە ناکاو بگات، مرۆڤ چی لەبیر دەمێنێت و چۆن رەفتار دەکات؟ راستە مرۆڤ هاوسەرێکی باش لە دەست بدات وەک ئەوە وایە کۆتایی دنیای بە چاوی خۆی دیبێت، بەڵام ئەو ژنەی کە دایکە و مرۆڤێکی ئازیز و گرنگی لەدەستدایە، دەبێت لەو ساتەدا لەبیری بێت کە کەسی ئازیز و گرنگی تر لە ژیانیدا هەن و ماون و دەبێت بیانپارێزێت، ئەویش منداڵەکانە.\nدەبوایە هەر یەکەم شەو بە شاکار بڵێم کە باوکی شەهید بووە و ژیانئاوایی کردووە. وەک شەوانی تر کە رامهێنابوو چیرۆکی بۆ بگێڕمەوە تا دەخەوێت، بە دەم دەستبەسەرهێنانێکی نەرمەوە کەوتمە گڤتوگۆوە لەگەڵی و سەرەتا پێم گوت:\nـ شاکار گیان ئەمشەو چیرۆکی مردنت بۆ دەگێڕمەوە. مردن شتێکی زۆر ئاساییە و هەموو کەسێک و هەموو گیاندارێک رۆژێ بێتە ژیانەوە، رۆژێک لە رۆژانیش دەمرێت. هەر کەسێ بمرێت رۆحی دەبێتە ئەستێرە و دەچێتە ئاسمان.\nـ ئەزانم، لە باخچەش دادەکەمان ئەوەی باس کردبوو بۆمان.\nـ ئافەرین. زۆرم پێ خۆشە ئەوە دەزانی و لە بیرت ماوە دادەکەت بۆی باس کردوویت.\nکەواتە ئەمەوێ ئێستا پێت بڵێم ئەمڕۆ شتێک رووویداوە لە کەرکووک!\nشاکار کەمێک شڵەژا و بە سەرسامییەوە تەماشایەکی کردم، چونکە دەیزانی باوکی لە کەرکووکە و ئێمەش باسی مردن دەکەین. نەرمتر دەستم بە پرچیدا هێننا و نەمهـێشت فرمێسک و خەمە قووڵەکەی خۆم ببینێت. چاوەڕێ بوو باسی رووداوەکەی بۆ بکەم.\nـ تەقینەوەیەک لە کەرکووک رویداوە و خەڵكێکی زۆر بوون بە ئەستێرە. بابە گیانیش لەگەڵیاندا بووە.\nـ باوکم مردووە؟<< فرمێسک لە چاوەکانی رژا و دەنگی کەوتە لەرزین>>. ئەی دوێنێ قسەمان لەگەڵ نەکرد بە تەلەفۆن؟\nـ وتمان ئەوەی بمرێ رۆحی دەچێتە ئاسمان و دەبێت بە ئەستێرە و تۆش وتت ئەوە دەزانم. بابە ئێستا ئەستێرەیە.\nـ ئاخر من دەمەوێ بابە ببینم، ئیتر بابە نابینم؟>> بە دەم هەنیسکەوە ئەوەی گوت و منیش وەختبوو دڵم لە قەفەزی سنگم بێتە دەرەوە، بەڵام دەبوایە دان بە خۆمدا بگرم و شاکار لە زەبری ئەو کارەساتە بپارێزم.\nـ بەڵی دەیبینی و منیش دەیبینم. ئەی کە شەوان سەیری ئاسمان بکەین ئەستێرە نابینین؟\nـ بەڵێ دەیبینین.\nـ کەواتە بابە دەبینین، بەڵام نەک وەک ئەوەی تا ئێستا دەمانبینی، وەک ئەستێرە دەیبینین.\nـ ئەی بە رۆژ نایبینین؟\nـ نا خۆت ئەزانی ئەستیرە بە شەو دەردەکەوێت. ئێمە ئەگەر بمانەوێت بیبینین بە شەو سەیری ئاسمان ئەکەین.\nـ ئەستێرەکان هەموویان لە یەکتری ئەچن، کامیان باوکی منە؟\nـ سەیرکە حەیاتم، هەر منداڵێک باوکی بووبێت بە ئەستێرە دەتوانێ لەناو هەموو ئەستێرەکاندا بیدۆزێتەوە. کام ئەستێرە پرشنگدارترین بێت لەبەر چاوی ئەوە باوکی ئەوە. هەر منداڵێک ئەستێرەی باوکی خۆی ئاوا دەدۆزێتەوە.\nمن و شاکار لە سوید بووین و باوکی لە کەرکووک شەهید بوو. سبەینێ گەڕاینەوە هەولێر و خۆم راستەوخۆ چووم بۆ کەرکووک و شاکارم نەبرد و پرسەی ماتەمینی نەبینی. لە هەولێریش پرسەم دانا و نەمهێشت هیچ خەم و ماتەمینییەک ببینێت.\nنەمبرد بۆ سەر قەبران. ئەو تێگەیشت و زانی باوکی لە ژیاندا نەماوە، بەڵام ئەو ئەستێرە گەشەی لە خەیاڵی ئەودا دروستم کرد، بە درەوشاوەیی مایەوە. ئەو منداڵەی کە خۆشەویستییەکی بێپایانی هەبوو بۆ باوکی، ئەو مردنەی قبووڵ کرد. نەمهێشت کەسوکار بە هۆی مردنی باوکییەوە وەک یەتیم و گوناه تێی بڕوانن و رەفتاری تایبەتی لەگەڵدا بکەن کە هەست بکات ئەو بێ باوکە و گوناهە و جێی بەزەییە. خۆشم نە وەک تاقانە رەفتاری جیاوازم لەگەڵ دەکرد و نەش وەک باوکمردوو. بە تەواو ئاسایی و وەک پێشتر. لە چەندین ساڵی دواتریشدا لە رۆژی لە دایکبوونیدا دوو دیاریم پێشکەش دەکرد یەکێکیان هی خۆم و ئەویتریان هی باوکی. ئەو ئێستا بیست ساڵە و دوانزە ساڵ تێپەڕیوە بەسەر مەرگی باوکی و بۆ یەکەمین جار مانگی پێشوو چووین و لەگەڵ خۆمدا بردم بۆ گۆرستان. بەڵام زۆر پەشیمانم و نەدەبوو بیبەم، چونکە زۆر ناڕەحەت بوو بەوە. بە گفتوگۆیەک ئەو هەڵەیەی خۆم چاک کردەوە و پێم گوت:\nـ پێویست ناکات ناڕەحەت بیت، خۆت دەزانیت و منیش دەزانم، ئەوەی دەمرێت تەنیا بە جەستە بە جێمان دەهێڵێت و رۆحی لە دڵماندایە.\nـ دزانم. ”\nهیوادارین کە هەموومان سوود و وانە، لەم نووسین و گفتوگۆیە بەسوودەی مامۆستا مەهـاباد قـەرەداغی وەربگرین، کە بە شێوازێکی گونجاو و سەرکەوتووانە مامەڵەی لەگەڵ ئەو هەواڵە ناکاوییە جەرگبڕەدا کردووە، ژیرانە و زانستییانە هەواڵی ناکاوی شەهیدبوونی هاوسەرەکەی بۆ خونچەگوڵە شیرینەکەی باس کردووە، ئەمەش ئەو شێوازە راست و دروستەیە کە زانایانی دەروونناسی منداڵان جەختی لەسەر دەکەن. بێگومان منداڵان لەو قۆناغەدا، هێشتا دەستەمۆی خەیاڵن و بڕوایان بەوە هەیە، کە رۆحی هەر مردووییەک، ببێت بە ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمان و بە شەوان بدرەوشێتەوە، کە قۆناغی خەیاڵییان تێپەڕاند ئەوسا لە چەمکی راستی مردن تێدەگەن.\nمردن لە ئەدەبی منداڵان:\nمردن بابەتێکی ئاڵۆزە، لەبەر هەستیاری و تایبەتمەندی مردن، زۆربەی نووسەرانی بواری ئەدەبی منداڵان خۆیانی لێنادەن.. لە لایەکی کەشەوە دەزگاکان و خانەکانی چاپکردن و بڵاوکردنەوەی پەرتووک، زۆر بە کەمی ئەو پەرتووکانە چاپ دەکەن کە بابەتی مردنیان لەخۆگرتوون، رەنگە بازاڕی فـرۆشتن و کڕینیشیان گەرم نەبن.\nخوێنەران و کەسوکاری منداڵانیش، بە دوای ئەو چیرۆک و رۆمانانەدا دەگەڕێن کە بیان خوێننەوە، کە باس لە ژیان و گەشبینی و هـيوا و داهاتوو و خۆشەویستی و شادی و پاڵەوانێتی و سەرکێشی و سەرکەوتن و بەختەوەری دەکەن و بە هـیوابەبەخشین و خۆشی کۆتاییان هاتوون.. بۆ هاندان و بەرزکردنەوەی ورە و تواناکانی منداڵەکانیان و پێکهێنانی کەسایەتی دروستیان.\nنابێت ئەدەبی منداڵان، لە خستنەڕووی ئەو کێشانە خۆی بدزێتەوە، کە رووبەڕووی منداڵان بە تایبەتی و کۆمەڵگه بەگشتی دەبنەوە.. یەکێک لەو کێشانە مردنە. ئەدەبی منداڵانی کورد، لەم رووەوە هەژارە، ئەو چیرۆکنووسانەمان کە چیرۆک بۆ منداڵان دەنووسن، بە دەگەمەن باس لە مردن دەکەن، یان بە سەقەتی و نابەڵەدی باسیان لێکردووە، ئەگەرچی لە ئەدەبی جیهانیشدا، لەچاو ژانرەکانی تیری چیرۆکی منداڵان، ژمارەی ئەو چیرۆکانەی کە بۆ منداڵان نووسراون و بابەتی چارەسەری مردنیان لەخۆگرتوون، ناگەنە دوو سەد چیرۆک.\nلێکۆڵینەوەکان دەربارەی مردن لە ئەدەبی منداڵاندا، گەیشتوونەتە ئەو ئاکامەی، کە بۆچوونی منداڵان لە بارەی مردنەوە، بە پێی جیاوازی تەمەنیان، لە قۆناغی منداڵیی بەرینییەوە تا قۆناغی تەمەنی ناوەندی، روویان زۆرە، لەم رووە زۆرانەش وەکوو لێکۆڵینەوەکان ئاماژەیان پێکـردوون، سێ رووی گرنگ هەن، کە ئەمانەن:\n١ـ منداڵان درک بەوە راستییە دەکەن، کە ئەو شتانەی دەمرن ناگەڕێنەوە بۆ ژیان.\n٢ـ هەموو گیانلەبەرەکان دەبێت بمرن و لە مردن رزگـاریان نابێت.\n٣ـ لە کاتی مـردندا، هەموو چالاکییە جەستەییەکان دەوەستن.\nچیرۆکی ئاراستەکراوی مەبەستداری منداڵان دەربارەی مردن، چارەسەری کێشەیەک دەکات، کە زۆربەی خەڵکی لێی هەڵدێن، فـێری منداڵان دەکات کە چۆن خۆڕاگربن و رووبەڕووی مردنی کەسە خۆشەویست و لەدڵشیرین و ئازیزەکانیان ببنەوە و مردن قبووڵ بکەن، دان بەم راستییەشدا بنێن کە ژیان دێـژەی هەیە و درێـژەی دەبێیت.\nئەنجامی لێکۆڵینەوەیەک کە لە لایەن زانکۆی (ئـۆهـایـۆ) وە ئەنجام دراوە، کە لەسەر ژمارەیەکی زۆری چیرۆکە وێنەدارەکان و بێ وێنەدارەکانی منداڵان ئەنجامیان داوە. ئەوەیان بۆ دەرکەوت، کە ئەو بابەتە سەرەکییانەی ئەو چیرۆکانە دەربارەی مردن لە خۆیان گرتوون. زیاتر لە رووی سۆزداری و خەمبارییەوە لە مردن دەڕوانن. کاتێ کە کەسانێکێ خۆشەویست و نزیکی منداڵان دەمرن، داخ و خەم و کەسەر دەچێتە دڵیانەوە.\nلێکۆڵینەوەکە ئەوەشی خستۆتەڕوو، کە چیرۆکە وێنەدارەکانی منداڵان، بە شێوەیەکی گەورەتر و زیاتر لە هۆیە بیۆلۆژییەکانی مردنی کەسەکان وردبوونەتەوە.\nلە وڵاتانی رۆژئاوادا ژمارەیەک لێکۆڵینەوە هەن، کە باس لە مردن لە ئەدەبی منداڵاندا دەکەن.. باسیش لە کاردانەوەی مردنی کەسانێکی نزیکی منداڵان دەکەن، کە مردن چ کاریگەرییەکی لەسەر هەست و دەروونی منداڵان هەیە.. لە پەرتووکخانە گشتییەکانی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکادا، گەلێ پەرتووکی وێنەداری منداڵان هەن، کە بەشێوازێکی ئاسان و لۆژیکی و بەزمانێکی نزیک لە زمان و لە تێگەیشتنی منداڵان. باس لە مردن بۆ منداڵان دەکەن. بۆ ئەوەی ببنە سەرچاوەی یارمەتیدەری دایکان و باوکان و دادەکان و مامۆستایان بۆ گڤتوگۆکردنی یەکەمین جار دەربارەی مردن لەگەڵ منداڵانی بچووک و منداڵانی تەمەنی قوتابخانەی بنەڕەتی.. ناوی دووان لەو پەرتووکانە:(دڵ و شووشە) نووسینی (ئۆلیڤەر جێڤرس)، (هاری و هۆبەر) نووسینی (مارگرێت وایڵد). باسکردنی مردن بۆ منداڵان لە رێی خۆێندنەوە یا گێڕانەوەی چیرۆکی منداڵانەوە، باشترە لە باسکردنی راستەوخۆی مردن بۆ منـداڵان.\nزۆر لە نووسەرانی ئەم بوارە، کارتێکرردنی مردن لەسەر خۆێنەران کەمتر دەکەنەوە. بۆ نموونە، لە رۆمانی (تۆڕی شارلوت) دا، کەمکردنەوەی خەم و کەسەری مردن، لە رێی کارەکتەرەکانەوە کەم دەبنەوە، کە مرۆڤ نین.. بۆ نموونە، جاڵجالـۆکەیە.\nچیرۆکی هیچ نووسەرێکی کوردیشیم لەلا نیە کە بۆ منداڵانی کوردمان نووسرابێت و چارەسەری کێشەی مردنی بۆ منداڵانی کوردمان کردووبن تا ئاماژەی پێیان بدایە. لەوانەشە کە هەمان بێت و بەرچاوی منی دوورە کوردستان نەکەوتوون.\nمردن لە چیرۆکە میللییەکاندا:\nچیرۆکە میللییەکان و ئەفسانەییەکان، بەشێکی گرنگن لە چیرۆک ولە فۆلکلۆر و لە کولتووری هەر نەتەوەیک.. گەلێ چیرۆکیان تێدان، کە بە تایبەتی بۆ منداڵان دانراون.\nئەم چیرۆکە میللییانە، منداڵان ناخەڵەتێنن و راستییەکانیان لێ ناشارنەوە، زیدەڕۆییش لە پاراستن و چاودێری منداڵان ناکەن، تەواوی راستییەکان دەخەنە بەرچاوی پاڵەوان و کاراکتەرەکان لە رێی سۆڕێکی ژیانەوە بە شێوازێکی ساکار و بەبێ ترس.\nلەم چیرۆکانەدا، پاڵەوانە گەشبین و ئازا و سەرکێش و چاونەترسەکان، کە لە پێناوی ئامانجێکی تایبەتی یا گشتیدا، بە متما نەبەخۆبوونەوە رووبەرووی مەرگ دەبنەوە. ئەنجامی چیرۆکەکانیش بە سەرکەوتن و بەخۆشی و شادی کۆتاییان دێت. بۆ نموونە، چیرۆکی (کوڕە ئازاکە و ئەژدیها) کە چیرۆکێکی رەسەنی ئەفسانەی میللی کوردییە.\n(ئەژدیهایەک كانی و چەمێک، لە خەڵکی دێیەکی کوردستان داگیرکردبوو.. ژمارەیەک گۆلک و مەڕ و بزنی دێیەکەی خوارد.. چەند کەسانێکی دێیەکە چوون بیگوژن، بەڵام دەرەقەتی نەهاتن. کۆرێکی لاوی ئازا و دلێر و خوێنشیرین، بڕیاری دا کە دێیەکەیان لەو ئەژدیها دڕندەیە رزگار بکات.. خۆی ئامادەکرد و خەنجەرە دەبانە تیژەکەی لەگەڵ خۆی برد. لە شەڕێکی دژواری کەم وێنەدا، کوڕە لاوەکە توانی ئەو ئەژدیهایە بکوژێت و خەڵکی دێیەکەیانی لێ رزگـار بکات و بە کانی و چەمەکەیان شادببنەوە.. ناوبانگی ئازایەتی و پاڵەوانێتی ئەم لاوە، گەیشتە لای كچە پاشاکەی وڵات.. ناردی بە شوێن لاوەکەدا.. سەرسام بوو بە ئازایەتی و جوانی و ژیری.. شووی پێکرد و بوون بە دوو هاوسەری دڵسۆز و بە خۆشی و شادی دەژیان)\nلەم چیرۆکەدا متمانە بەخۆبوون و ئیرادەی بەهێز بەسەر ترس و مردندا، رزگاریخوازی بەسەر داگیرکرداندا سەردەکەون، کۆتایی چیرۆکەکەش بە خۆشی هاتووە” ئەگەرچی لە بنەڕەتدا ئەم چیرۆکە بۆ منداڵان دانەنراوە، بەڵام زۆر چیرۆک و رۆمانی جیهانیش هەن درێژن و بۆ گەورەکان نووسراون. بەڵام نووسەرانێکی شارەزای بواری جیهانی ئەدەبی منداڵان، کورتیان کردوونەتەوە و بە شێوازێکی سووک و ئاسان، بە زمانێکی منداڵانەی شیرین و رەوان، دووبارە بۆ منداڵان دایان رشتوونەتەوە. لە ئەمڕۆدا بوونە بە بەشێک لە ئەدەبی منداڵان. بۆ نموونە، چیرۆکی (رۆبنسن کـرۆزو) لە نووسینی (دانیال دیڤـۆ).\nکە لە ئەنجامی کۆڵنەدان و ژیانخوازی و رووبەرووبوونەوەی تەگەرە و کۆسپەکان، ژیان بەسەر مردن و شێنەیی بەسەر تەنگانەدا سەردەکەون. بە خۆشیش کۆتایی دێت.\nچیرۆکی (تیتیلە و بیبیلە) ش کە چیرۆکێکی ئەفسانەیی رەسەنی کوردییە بۆ منداڵان، کە گورگە (هێمای ستەمکارییە) هەردوو کارژۆڵەکە قووت دەدات، کە بزنە خانی دایکیان دێتەوە و نایانبینێت، دەزانێت کە گورگە بۆر خواردوونی، بە گیانێکی لەخۆبوردن و بە سۆز و خۆشەویستییەکی دایکانەوە، لە شەڕێکی دەستەویەخەی مردن و ژیاندا، بزنەکە بەسەر گورگە بۆرەکەدا سەردەکەوێت و سكی هەڵدەدڕێت و بە زیندووی تیتیلە و بیبیلە لە سکیدا دەردەهێنێت.\nمەبەست لە زیندووکردنەوە لەم چیرۆکەدا، بۆ ئەوەیە کە بۆ جاری دووەم تیتیلە و بیبیلە وانە و پەند وەربگرن و زیاتر وریا و هۆشیاربن و دەرگـا لە نـامۆ و نەناس نەکەنەوە.\nلە چیرۆکی (دەنکە هەنارە) شدا، کە چیرۆکێکی فۆلکلۆری تری کوردیمانە و بۆ منداڵان و مێردمنداڵان لەبارە. دەنکە هەنارە لە دوای مردنی دایکی دەبێتە ژێرچەپۆکەی باوەژنە دڵـڕەق و جادووبازەکەی، ئیرەیی بە جوانی و بە شۆخ و شەنگییەکەی دەنکە هەنـارە دەبات. بۆیە چەند جادوو و پیلانێکی بۆ داڕشت کە دووری بخاتەوە و لە ناوی بەرێت. دوای چەند پیلانێک، لە رێی سێوێکی ژەهراوییەوە دەیمرێنێت.. بەڵام مردنەکەی کاتی بوو، کوڕە پاشای وڵاتێکی تر دەیبینت و لەتە سێوە ژەهراوییەکەی لە دەم دەردەکات. دەنکە هەنارە زینددوو بۆوە.. شازادە سەرسام و هۆگری جوانی دەنکە هەنارە دەبێت. خواستی و شایی و زەماوەندێکی خۆشی هاوسەرگیرییان سازکرد.. ئەم هەواڵە گەیشتە باوەژنەکەی.. زۆری پێ ناخۆش بوو، لە داخا مـرد.\nدەنکە هەنارە، کە کچۆڵەیەکی بێتاوان و دڵپاک بوو، شایەنی ژیانێکی ناخۆش و مردن نەبوو، بۆیە کورە پاشا بوو بە فریاڕەسی و لە چەوسانەوە و لە مردن رزگاری کرد.\nلەم چیرۆکەشدا بێتاوانی بەسەر تاوانباری، خۆشەویستی بەسەر رق، ژیانیش بەسەر مردندا سەردەکەون. کۆتایی چیرۆکەکەش، بە خۆشی بۆ دەنکە هەنارە بە مردنیش بۆ باوەژنەکەی کۆتایی هاتووە.. ئەم کۆتاییە چێژ و خۆشی بە منداڵان دەبەخشێت.\nکۆتایی هێنانی چیرۆکی منداڵان، بە سەرکەوتن و خۆشی و شادی و بەەختەوەری و بە گەیشت بە هـیوا و ئامانج.. یەکێکە لە بنەماکانی چیرۆکی سەرکەوتوو بۆ منداڵان.\nگەلێ نەزیلە و هەقایەت و چیرۆکی میللی و فۆلکلۆریی رەسەنی کوردیمان هەن، بە تایبەتيش چیرۆکی ئەفسانەیی، کە بە شێوازێکی جوانی ئەدەبی و هونەری و راستی، بابەتی مردنیان لەخۆگرتوون، دەکرێ سوودیان لێوەربگرن بۆ ئامادەکردن و راهێنانی منداڵان، بۆ تێگەیشتنیان لە چەمکی مردن و بە دروستی رووبەڕووبوونەوەی مردن و قبووڵکردنی.. ئەم چیرۆکانە دەبنە یارمەتیدەرێکی باش و بە هاندەر، بۆ خۆڕاگرتنی منداڵان، لە کاتی لەدەستدانی کوتوپڕی خۆشەویستێکی نزیک لە ژیانیاندا. ئەم چیرۆکە میللییانە ئەو راستییە بە منداڵانن دەگەیەنن، کە مردن بەشێکی سروشتییە لە ژیان.. بە بیرکردنەوە و خۆڕاگری و رووبەرووبوونەوە دەتوانن بەسەر تەنگانە و ناخۆشییەکاندا سەربکەون و درێژە بە ژیانیان بدەن.. پێویستە لەم جۆرە نەەزیلە و چیرۆکانە بخرێنە پرۆگرامەکانی باخچەی منداڵان و کتێبەکانی خووێندنەوەی کوردی لە قوتابخانە بنەڕەتییەکانی کوردستاندا.. تا منداڵانی کوردمان لە منداڵییەوە لە چەمکی مردن تێبگەن و دەروون ئامادەبن و بتوانن رووبەڕووی مردنی باوانیان ببنەوە و قبووڵی بکەن.\n(بتلهایم) دەڵێت:”بۆ رووبەڕووبوونەوەی کەسەری مردنی هاوڕێ یا دایک و باوک، یەکێک لە رووەکانی بەرنگاربوونەوە لە ژیاندا، ئەو بیرۆکانەن کە چیرۆکە میللییەکان پێشکەشیان دەکەن، بە کورتی واتای ژیان، تەنیا لە رووبەڕووبوونەوە و لە خەبات و کۆڵنەدانـدا دێتەدی”\nزۆر لە چیرۆکە میللییەکان، هانی منداڵی بچووکی باوکمردوو دەدەن و پێی دەڵێن: گەر ئازا و خۆڕاگر و کۆڵنەدەر و گەشبین بیت و متمانەت بە تواناکانی خۆت هەبێت و پشت بەخۆت ببەستیت، بێ ترس و ژیرانە رووبەڕووی کێشەکان و بەرهەڵستییەکانی رێگەی سەرکەوتنت ببیتەوە، سەردەکەویت و دەگەیت بە هیوا و بە ئامانجەکانت و بە خۆشی و بە کامەرانی دەژیت.. ئەگەر هەڵەشت کرد، دوای ئەوەی کە باجی هەڵەکانت دەدەیت، دەرفەتی راستکردنەوەی هەڵەکانت هەیە و دەتوانیت دوبارە درێژە بە رێڕەوی خەبات و تێکۆشان بدەیت و کۆڵنەدەیت و سەربکەویت و بگەیت بە خەون و هـیواکانت.\nبەڵام گەر هاتو هەڵەکەت تاوانێک بێت دەرهەق منداڵێکی تر، یا تاوانێکی بەدڕەوشتی گەورە بێت و زیان بە کەسانی تر و گشتی بگەیەنێت، ئەوە بزانە کە لە سزادان دەرباز نابیت و دادپەروەری رێی خۆی دەگرێتەبەر.\nلێکۆڵینەوە تازەکان، لە بارەی چیرۆکە میللییەکانەوە، ئەوە دەخەنە روو، ئەگەرچی چیرۆکە میللییەکان، لە فۆرم و لە بەرگێکی ئەفسانەییدان.. بەڵام لە ناوەڕۆکەکانیاندا رەنگدانەوەی تاقیکردنەوە راستییە مرۆییەکانیان لەخۆگرتوون. گەلێ راستی و بەهای مرۆڤایەتی و وانە و پەندی جوان و رێنمایی و ئامۆژگاری بەسوودمان فێردەکەن.\n١ـ تهـاني مهـدي : المـوت.. کیف تخـبر الاطـفال عـنە.. دیـوان العرب.\n٢ـ مەهـاباد قـەرەداغی : چـۆن منـداڵان لە مەرگی بـاوان ئاگـادار بکـرێنەوە؟\nگۆڤـاری شیکـار.. ژمارە (٢٨) ساڵی (٢٠١٩)\n٣ـ انـس سمحـان : ان تناقـش الموت معهـم.. موقع جـیل.. ٢٠١٥\n٤ـ دکتورە فاطـمە انـور االلواتي: الموت في ادب الاطـفال.. مجلة القـافلة..٢٠١٩\n٥ـ سهـیـل ابراهـیم عـیساوي : الموت في قـصص الاطـفال.. موقع دیوان العرب.\n٦ـ حنـان کـرکبي جـرایسي و رافـع یحـیی: التعامل مع الموت في قـصص الاطـفال.\nمجلة اللغـة العـربیة.. العـدد (٤) لسنة ٢٠١٣\n٧ـ دکتورە امیـمة جـادو : قـراءة حـول المـوت في الادب الشعـبي للاطـفال.\nموقـع نافـذة العـرب.\nنەرویـج: ٣ی/ نۆڤەمبەر/ ٢٠١٩\nPrevious تیپی شانۆیی پادشایی شكسپیر … حەیدەر عەبدولڕەحمان\nNext چەند دیمەنەک لە لاس ڤێگەس … جەلال بەرزنجی\nسێكس و عه‌شق.. به‌ختیار محه‌مه‌د\nپێغه‌مبه‌رى من ژنێكى ده‌ستڕه‌نگینه…. به ئاو ئازادى ئه‌نوسێ … چنوور نامیق\nباران تۆ لە کوێی … شیعری : نەوزاد بەندی\nمه‌رگی شۆڕش … به‌ختیار محه‌مه‌د\nJan 2, 2017\tClosed\n– چیرۆک – کتێب: تارماییەک لەم ماڵەدا … زانیار محەمەد حەمەئەمین\nJul 26, 2020\tClosed\nدیویکی دوورتری کو‌ردستان وده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ … د.هاوڕی زه‌نگه‌نه.\nAug 16, 2017\tClosed\nكوردی هائیم و حه‌یران (7) … هێمن عومه‌ر خۆشناو\nپۆشاکی کوردی … عەلی حەمەڕەشید بەرزنجی\nبابه‌ی شیرین …عه‌لی حه‌مه‌ڕه‌شید به‌رزنجی


ئەمەریکا و شەڕی گرووپە توندڕۆ ئیسلامییەکان\nدەق و عەقڵ و گواستنەوە\nکورد و حه‌شد و عێراق\nئاوڕێك لە چەمكی دادپەروەری لە قورئان و وانەیەك لە "حلف …\nهونه‌ر و ئاین\nئەمەریکا لەسەر ئاستی جیهان، بە تایبەتی لە عێراق، سووریا و ئەفغانستان، هێندەی لەڕووی چەکداری و بەگەڕخستنی تانک و بۆردوومانی بنکە و بارەگەکانی چەکدارانی تیرۆریست و توندڕۆکان، کاری کرد و ئێساش دەیکات، بە پێچەوانەوە لەڕووی فیکری و وشککردنی سەرچاوە و هۆکاری سەرهەڵدان و گەشەسەندنی داعش و گرووپەکانی تر، کاری نەکردووە، ئەمە جگە لەوەی هەم عێراق و هەمیش ئەفغانستان خۆیان هیچ هەوڵێک نادەن بۆ ئەوەی مەترسی تیرۆر لە خۆیان دوور بخەنەوە، بە پێچەوانەوە خۆیان زۆربەی کاتەکان دەبنە هۆکاری سەرهەڵدانی ئەو گرووپانە، بۆ نموونە گوایە شەڕی داعش دەکات، عێراق دێت حەشد دروست دەکات، ئەگەر داعش گرووپێکی توندڕۆی سوننە بوون، ئەوا حەشدی شەعبی پەرچەکرداری شیعەکانە لە دژی چەکدارە سوننەکانی ناو داعش و لە ئایندەشدا حەشد هەمان ڕۆڵی داعش دەگێڕێت، بەڵام لە بەرگێکی تردا کە کەم کەس دەرکی پێ دەکات، بە تایبەتی ئەوەی حەشد وەک هێزێکی ترسناک و وەک فۆبیایەک دەخزێتە ناو ناخی هەر تاکێکی عێراقی، بەتایبەتی ئەو ترسە شاراوەیە بۆ سوننە و کورد زیاتریش دەبێت، چونکە حەشد لە خۆیەوە دروست نەکراوە، بەڵکوو پڕۆژەی سیاسی و مەزهەبییە کە شیعەکانی عێراق و ئێران لە دژی سوننە و بۆ بڵاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن دروستیان کرد، ئەگەر کارێکی خراپیش بکەن، کەمتر ڕووبەڕووی یاسا دەبنەوە، واتە ئەوەی سوپا پێی ناکرێت یان نابێت بیکات، حەشد دەتوانێت بیکات، بەهۆی ئەوەی هێزێکی میلیشیاییە و تەنیا بۆ پارە لە پەرلەمان بەرگی یاسایی بە بەردا کراوە.\nئەوەی دڵی بە ڕۆیشتنی داعش خۆشە، واتە لەڕووی سەربازییەوە، ئەوا دووبارە پێویستی بە وردبوونەوە لە دۆخی ئامادەی عێراق و ناوچەکە هەیە، بەوەی هەمیشە دەکرێت گرووپگەلی توندڕۆ بەڵام لەژێر تایتڵی جیاواز و بۆ یەک ئامانج سەرهەڵبدەن، ئەو هەڕەشانەی ناوە ناوەش لە ناوچەکانی ماددەی سەدوچل و شارەکانی دیکەی عێراق، لەلایەن داعشەوە دەکرێن، دەکرێ سەرەتای سەرهەڵدانی گرووپگەلی توندڕۆ بێت، مەرج نییە ئەو هەڕەشانە ڕاستەوخۆ پەیوەندیان بە داعشەوە هەبێت، ڕەنگە گرووپی دیکە بن و لەژێر ناوی داعشدا چالاکی تیرۆریستی دەکەن، هەتا ئەوکاتەی بەهێز دەبن، ئینجا خۆیان ڕادەگەیەنن، واتە دەکرێ تایتڵی داعش بڕوات، بەڵام ژینگەی فیکری و جوگرافی و ئابووری و کۆمەڵایەتی عێراق و ناوچەکە زۆر لەبارە بۆ دروستبوونی گرووپگەلی تیرۆریستی دیکە، داعش نا، هی دیکە دێت کە دواجار هەموویان دەچنەوە ناو یەک بازنەی هەڕەشە لەسەر کۆمەڵگە.\nفیکری توندڕۆیی ئیسلامی، وەک ڕژاندنی پەرداخێک ڕەنگە لەناو مەنجەڵێک ئاوی پاکدا کە بەخێرایی ڕەنگی ئاوەکە دەگۆڕێت، ئینجا ژینگەی عێراقیش وەک مەنجەڵەکەیە و فیکری توندڕۆیی تێیدا بەردەوام لە گەشەکردندایە، بۆیە گرنگ ئەوەیە کورد ئەو مەترسییە بە هەند وەربگرێت، ئەگەر ئەمڕۆ لە قەرەچووغ چەکدارانی تیرۆریست هەڕەشە دەکەن و دەسووڕێنەوە، دەکرێت سبەی لە شوێنێکی تر بن، ئینجا کوردستان دەبێت بە جدی ئیش بۆ وشککردنی سەرچاوەی فیکرەکە بکات بۆ ئەوەی توندڕۆیی لە خۆمان دوور بخەینەوە، چونکە ئەوان سەرەتا وەک رەخساندنی زەمینە کار دەکەن و دواتر کردەی چەکداری ئەنجام دەدەن، هەر کە تەواو گەشەش دەکەن و لەڕووی فیکرییەوە دەچنە ناو ناخی خەڵکانێکەوە، ئیدی زەحمەتە بتوانین شەڕی ئەو فیکرە توندڕۆییە بکەین لە نموونەی میسر لەوەتای ئیخوانی تێدا سەریهەڵداوە، بەردەوام و لە هەموو قۆناغەکانی ئەو وڵاتە ئاڵۆزی و مەترسی تێیدا خۆی نوێکردووەتەوە و لە بەرگ و بە هۆکاری جیاوازەوە هەڕەشەن بۆ سەر کۆمەڵگەکە، کە زۆربەی هۆکارەکانیشی فیکری توندڕۆیی ئیسلامییە کە سەرچاوەکەی خۆی لە ڕەتکردنەوەی بەرانبەر دەبینێت.


دوو زیندانی سیاسی کورد لە زیندانی ورمی، مانیان لە خواردن گرت – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / دوو زیندانی سیاسی کورد لە زیندانی ورمی، مانیان لە خواردن گرت\nدوو شه‌ممه 14 حوزه‌یران 2021\tئێران, سیاسی, کوردستان 8 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nرۆژی یەکشەممە ٢٣ی جۆزەردان، «شاکر بێھرووز» و «کەیھان موکەررەم» دوو زیندانی سیاسی کورد لە زیندانی ورمێ مانیان لە خورادن گرت.\n« شاکر بێھرووز» کە بە تۆمەتی «ئەندام بوون لە کۆمەڵە» و « کوشتنی ئەندامێکی سوپای پاسداران» حوکمی سێدارەی بەسەردا سەپاوە، ھۆی مانگرتنەکەی «دەربڕینی ناڕەزایی لە ئاست پشت گوێ خستنی بەڵگە پێشکەشکراوەکان بە دادگا و دەرکردنی حوکمی نادادپەروەرانەی ئێعدام» رایگەیاندووە .\n«کەیوان موکەررەم» کە بە تۆمەتی « چالاکیی دژ بە ئاسایشی نەتەوەیی و هاوکاری کردن لەگەڵ گرووپە دژ بە رژیمی ئیسلامی ئیرانەوە» حوکمی پێنج ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپاوە، ھۆی مانگرتنەکەی «بەرچاونەگرتنی یاسای کەمکردنەوەی سزاکان لە دۆسیەکەیدا» رایگەیاندووە .\nشایانی باسە، «شاکر بێھرووز» لە دوو حوکمی جیاوازدا دوو حوکمی سێدارەی بەسەردا سەپاوە، جارێک لە خەرمانانی ١٣٩٩دا لە لایەن دادگای شۆڕشی ورمێ بە تۆمەتی «ئەندامبوون لە حیزبی کۆمەڵە» حوکمی سێدارەی بەسەردا سەپا و هەروەها لە بەفرانباری هەمان ساڵ و لە دۆسیەیەکی دیکەدا بۆ تۆمەتی «کوشتنی بەئەنقەستی ئەندامێکی سوپای پاسداران» لە لایەن دادگای کەیفەری ورمێ حوکمێکی دیکەی لەسێدارەدانی بۆ بڕایەوە.


ڕۆڵی تۆڕی سیخوڕیی بریتانیا لە کودەتاکەی 1953 ی ئێراندا: – www.facebook.com/sekoy.anarkistan ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net\nڕۆڵی تۆڕی سیخوڕیی بریتانیا لە کودەتاکەی 1953 ی ئێراندا:\nلەم ڕۆژانەدا ڕۆژنامەی گاردیان پاش 67 ساڵ لە کودەتاکەی ساڵی 1953 کە دکتۆر موصەدەقی تیادا لابرا و شا هێنرایەوە بۆ سەر تەخت نهێنی ڕۆڵی تۆڕی سیخوڕی بریتانی، MI6 و ئەمریکی CIA، ئاشکراکرد. حەمەڕەزا شا کە ساڵی 1951 هاتە سەر تەخت دکتۆر موصەدەق بووە سەرەك وەزیران چی تر لای بریتانیا و ئەمەریکا قەبوڵنەدەکرا بۆیە هەر لە سەرەتاوە ئەوان لە هەوڵی لێخستنی موصەدق-دا و گەڕانەوی شادا،بوون. من لێرەدا خاڵە سەرەکییەکانی ئەو هەوڵە دەخەمە پێشچاوی بردەرانی فەیسسبوك و لینکە ئینگلیزییەکەش لە خوارەوە دادەنێم بۆ زیاتر زانیاری بۆ ئەوانەی کە کە زمانی ئینگلیزی دەزانن.\nلە ڕاستیدا ئەم زانیاریانە لە زمانی سەرۆکی ئەو کاتەی تۆڕی سیخوڕی MI6 کە لە ساڵی 1985 دا لە دیمانەیەکدا درکاندویەتی، زۆر راستیی وتوە بێ ئەوەی ڕێگا بدات کە بە کامیرا خۆی پیشاننبدرێت، بەڵام دیمانەکە بووە بەژێرەوەو لەبیرکراوە و فەرامۆشکراوە تاکو ئەم ڕۆژانە کە بەدواچونی ئەو کەیسە کراوە بە تێپەڕبوونی 67 ساڵ بەسەریدا.\nماوەیەکی زۆری ویستوە بۆ دەزگەی سیخوڕیی بریتانیا تاکو قەناعەت بە ئەمەریکا بکات لە کردنی کوەدەتاکەی ساڵی 1953. بەڵام هاوکات خۆیان کۆڵیان نەداوەو هەر لە سەرەتاوە هەوڵی دروستکردنی سیخوڕیان لە شوێنە هەستیارەکانا کردووە و بەرتیلیان بە پارەی کاش لە ناو قوتوو و پاکەتی پسکیتا وەکو خەڵات بۆ پەڕلەمانتارەکانی ئێران، ناردووە.\nهەر ئاواش هەردو دەزگە سیخورییەکەی بریتانیا و ئەمەریکا توانیویانە پەیوەندی بە ئەشرەف خانی خوشکی گەورەی حەمەڕەزا شاوە بکەن تاکو قەناعەت بە حەمەڕەزا بکات بە گەڕانەوەی ئەو پاش لابردنی دکتۆر موصەدەق.\nوردە وردە پلانەکە دانراوە بە داواکردن لە نۆرمەن دێربیشەر، Norman Darbyshire ، کە ئەو پلانەکە بگرێتە ئەستۆ ، کە ئەو کاتە ئەو سەرۆکی محەتەی ڕادیۆی وڵاتی فارس بووە لە قوبرس و بگەڕێتەوە بۆ لەندەن. ئەم کابرایەش لە ساڵی 1993 دا مردووە.\nهەتا ئەم دیمانەیە و بەڵگەکان کە بەرچاو کەوتون ، حکومەتی بریتانی بە حکومەتی حیزبی کرێکاران و پاریزەرانەوە، نکوڵی ئەوەیان کردووە کە بریتانیا لەو کودەتایەدا، ڕۆڵی ئەساسی هەبووبێت.\nشا لە ساڵی 1951 دا ناچار بووە کە موصەدەق بەسەرەك وەزیران دانێت پاش ئەوەی کە دەنگێکی زۆری هێناوە و لە لایەن ئەنجومەنی پەڕلەمانی ئێرانەوە . ئەمیش یەکەم کار کە کردویەتی خۆماڵی کردنی کۆمپانیای نەوتی ئەنگلۆ- ئێرانیان بووە کە دواتر بە کۆمپانیای پیترۆڵی بریتانی ناسرا، BP .\nساڵی 1951 بریکاری سەرەك وەزیرانی بریتانی ، Anthony Eden ، بێ ئەوەی ڕاوێژ بە کەسە دەسڕۆیشتووەکانی ناو حکومەت بکات ، یەکسەر سیخوڕی سەردەمی جەنگ و ئەکادیمای Robert Zaehner ، سەرپشك کرد و ناردی بۆ ئێران تاکو موصەدەق لادەن بە دانی بەرتیل بە بە ئەندامانی پەڕلەمان و کەسە شۆرەتدارەکانی ئێران ڕێگەی بۆ ئەمە خۆشکرد . بۆ ئەمەش نۆرمان دێربەشەر دەڵێت ” لام وا یە زیاتر لە ملیۆنێ و نیوێکمان، پاوەند، لە ڕێگای ناردنی پارەوە لەناو قوتوو و پاکەتی پسکیتەوە بۆ ئەم مەبەستە، ناردەوە بۆیان ” . بەڵام Robert Zaehner نەیتوانی هیچ بکات و فەشەلی هێنا لە کودەتاکەدا و گەڕایەوە بۆ بریتانیا، ئەو دەڵێت کودەتاکە 700 هەزار پاوەنی تیادا سەرفکراوە.\nداربێشەر دەڵێت هەوڵەکانی چڕتر کردوە لەگەڵ پارەدا کەلوپەل و کاڵاشی بۆ دەناردن. دەڵێت توانی کە زانیاری زۆری لە ڕێگای کۆماندەیەکی ئێرانیەوە دەست کەوتووە ئەویش تەنها بە ناردنی چای لوبتن کە تەنها 2 پاوەندی ئەو کاتە نرخەکەی بووە . ئەو دەڵێت توانی برایانیش قەید بکات کە لە خێزانی سامانداری anglophile بووە، ڕاشیدییەکان، و لە ڕێگای ئەوانیشەوە خەڵکی دیکە. دەڵێت ئەو کەسانە زۆر شادومان بوون بە وەرگرتنی پارەکە و واشی هەست کردووە کە موصەدەق مەترسییەکی گەورەیە لەسەریان .\nسیخوڕی بریتانیا توانیویانە کە جەنڕاڵ فەیزوڵا زاهیدی دەستەمۆ بکەن بیگرنە خۆیان. جەنراڵ زاهیدی زۆر نزیك بووە لە حەمەڕەزا شاوە زانیویانە کە شا زۆر متمانەی پیدەکات.\nنۆرمان دێربیشەر دەڵێت دوای ئەوەی کە کودەتاکەی ئۆکتۆبەری ساڵی 1952 سەری نەگرت و گرفتی تێکەوت و موصەدەقیش پەیوەندی دیپلۆماسیانەی لە تەك بریتانیادا بڕی و هەمویانی دەرکرد ، ئیتر ئەو پلانەکەی ڕادەستی دەزگەی سی ئایی ئەی کە لە بەیروت بوون، کردووە . لەگەڵ ئەوەشدا سی ئای ئەی زۆر بەلایانەوە گرنگ نەبووە و ئەمانیش نەیانتوانیوە هیچ بکەن بە بێ ئەمەریکا.\nدێربیشەر بە دیمانەکەرەکە دەڵێت : لە سەرەتای 1953 دوای دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ ڕاشیدییەکانا توانمیان کە یەکەی سەربازی زۆر دروست بکەین ئەوەندە هەبوون کە بتوانین کارەکەمانی پی ئەنجام بدەین . بەڵام کە لەندەنمان ئاگەدار کردوە ئەوان وەڵامێکی ساردیان پێداینەوە و سەرۆکی ئەو کاتەی هەموو دەسگەی سیخوڕیش لە منداڵێکی 10 ساڵ، زیاتری لە کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوین نەدەزانی .\nهەر لەو ساڵەدا 1953 ، هەڵوێستی ئەمەریکا سەبارەت پلانەکە گۆڕاو ئامادەبوو ن کە هانی حەمەڕەزا شای گەنج و نائەزموون و قەلق بدەن و ئامادەبێت کە لە کودەتاکەدا بەشداری بکات و بە ڕاگەیاندنێك موصەدەق لادات و جەنڕاڵ زاهیدی بکات بە سەرەك وەزیران. بەم شێوەیە هەموو شت مەیسەر بکرێت. ئیدی دێربشەر و سەرۆکی سی ئای ئەی، چوون بۆ پاریس بۆ بینینی ئەشرەف ، خوشکی گەورەی حەمەڕەزا شا ، تاکو قەناعەتی پێبکەن کە بگەڕێتەوە بۆ ئێران تاکو براکەی دڵنیابکاتەوە کە بریتانیا و ئەمەریکا زۆر جددین لە کردنی ئەم کودەتایەدا. دێربیشەر دەڵێت : ئەشرەفمان دڵنیا کردەوە لەوەی کە ئەوان ئامادەی دانی هەموو سەرفیاتێکن و ئیتر سەفتە پارەیەکی زۆرمان نیشان دا ، بە بینیی چاوی لە خۆشیدا ئەبریسسکایەوە ، دەستبەجی وتی ئەو دەچێت بۆ شاری ‘ نیس’ کە شارێکی فەرەنسایە ، بۆ هەفتەیەك، شتەکانی کۆدەکاتەوە ، دەگەڕیتەوە بۆ ئێران.\nهەر لەو دیمانەدا دێربیشەر پێی لەوە نا کە ئەوان سەرۆکی پۆلیسی [ موحەمەد ئەفشارەتیس] موصەدەقیان ڕفاندووە بەڵام وتی مەبەستمان کوشتنی نەبووە . ئەو لەلایەن گەنجێکی پاسەوانییەوە کاتێک کە شاردویانەتەوە لە دوای ڕفاندنی، تەقەی لێکراوە کوژراوە، ئەوە هەرگیز لە پلانمانا نەبووە.\nلە 19/08/53 دا ، 67 ساڵ لەمەوبەر پاش چەند هەڵەیەك پیلانەکەیان سەری گرت و دکتۆر موصەدەدقیان دەسگیر کرد و نایانە بەندیخانە بۆ 14 ساڵ تا ئەو کاتەی هەر لەوێ گیانی لەدەستدا. دێربیشەر دەڵێت بریتانیا ڕازی نەدەبوو بە هاوکاریکردنی موصەدەق هەر ویستیان کە لە کۆڵی بکەنەوە چونکە مەترسی خەتەری ڕوسیا هەبوو لە هەژموون و ڕۆلی خۆیان لەسەر ئێران .\nPrevious Postآنـارشـیـسـت هـا در انـقـلاب اسـپـانـیـا ١٩٣٦- ١٩٣٩ / ١Next Postخۆپیشاندانەکانی بەلەڕوس بەرەو کوێ؟


نەتەوە یەکگرتووەکان داوا دەكات پێكھاتەكانی كەركووك زوو بگەن بە رێككەوتنێك\nبۆ ئەوەی کێشەی ناوچە کوردستانيیەکان چارەسەر بکرێت\nKurdistan24 هەولێر 15:51 August 2 2020\nئەندامێكی لیژنەی ئاسایکردنەوەی دۆخی کەرکووک رایگه‌یاند، دوای ڕاگرتنی کۆبوونەوەکان بۆ ئاسایکردنەوەی دۆخی کەرکووک کۆبوونەوەکان جارێكی دیكە دەستیان پێکردووه‌تەوە. گووتیشی: نەتەوە یەکگرتووەکان داوا دەكات، پێکهاتەکان بەخێرایی بگەنە رێککەوتنێك. ئاشکراشیکرد، ئێستا کۆبوونەوەکان زۆر بە چڕی بەڕێوە دەبرێن. سەرۆکی لیژنەی ناوچە کوردستانییەکانیش چارەسەری خێرا بۆ دۆخی کەرکووک دەخاتەڕوو.\nپاش 6 مانگ لە راگرتنی کۆبوونەوەی پێکهاتەکان بۆ ئاسایکردنەوەی دۆخی کەرکووک؛ ماوەی چەند رۆژێکە کۆبوونەوەکان دیسان بەچڕی دەستیان پێکردووەتەوە. ئەم کۆبوونەوانەش بە چاودێری نەتەوە یەکگرتوەکان بەڕێوە دەچن. نەتەوە یەکگرتوەکانیش داوا دەكات پەلە بكرێت لە گەیشتن بە رێککەوتنێك لە نێوان پێکهاتەکان بۆ ئەوەی کێشەی ناوچە کوردستانییەکان چارەسەر بکرێت.\nشاخەوان عەبدوڵڵا، ئەندامی لیژنەی ئاسایکردنەوەی دۆخی کەرکووک، گووتی: دۆسێیه‌ی كەركووك دۆسێیەكی گشتگیرە، دۆسێیه‌كانی كشتوكاڵ، ئەمنیی و بەڕێوەبردنە، ئەمانە گشتیان گفتوگۆیان لەسەر دەكرێت، پێویستیشە حكومەتی ھەرێم و بەغدا لە سەر رەوشی ئێستای كەركووك گفتوگۆكانیان زیاد بكەن. نەتەوە یەكگرتووەكان ھەر لە یەكەم كۆبوونەوەدا باسیان لەوە كرد، كە ئەوان لەگەڵ حكوومەتی ھەرێم و بەغدا رێككەوتوون، كەوا ئەوەی كەركووكییەكان لە سەری رێكبكەون، ئەوانیش پاڵپشت و ھاوكار دەبن. بۆیەش نەتەوە يەكگرتووەكان فشار دەكات بۆ ئەوەی پێكھاتەكان بگەن بە رێكەوتنێك.\nلە پەرلەمانی کوردستانیش بە بەشداری حکوومەتی هەرێمی کوردستان گفتوگۆ لە بارەی راپۆرتێک لەسەر دۆخی ناوچە کوردستانییەکان کرا، کە بەپێ راپۆرتەکە دۆخەکە لە مەترسیدایە. ژمارەیەک پێشنیازیش بۆ چارەسەركردنی کێشەکان درانە حکوومەتی هەرێمی کوردستان.\nجوان یونس، سەرۆکی لیژنەی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان رایگه‌یاند، چارەسەركردنی خێرای کێشەی ناوچە کوردستانییەکان، بە گەڕانەوەی پێشمەرگە دەكرێت و دواتر چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ ناوچە کوردستانییەکان دەبێت بدۆزرێتەوە.\nگەڕانەوەی پێشمەرگە یەکێکە لە رێگاکانی چارەسەری کێشەی ناوچە کوردستانییەکان کە لە رووی سیاسی و ئەمنییەوە بەشێکی کێشەکان چارەسەر دەکات بۆ ئەم مەبەستەش وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی بەرگری عێراق لە گفتوگۆدان و لێکتێگەیشتنێكی سەرەتایشیان لە نێواندا درووست بووە، نەتەوە یەکگرتووەکانیش لەگەڵ پێکهاتەکان لە گفتوگۆدایە بۆ چارەسەركردن و ھەر خۆیشی چاودێری گفتوگۆی پێکهاتەکانیش دەکات. ئەمە لە کاتێکدایە دوای 16ی ئۆکتۆبەر دۆخی ئەو ناوچانە تا دێت خراپتر دەبێت و تەعریب و داگیرکارییش بەردەوامە.


(0) / / کردستان / زایەڵە ەنجوومەنی ئاسایش هەرێمی کوردستان عێراق\nزایەڵە - دوای ئەوەی دەستەی هاوئاهەنگیی مقاوەمەی عێراقی، هەرێمی کوردستان بەوە تۆمەتبارکرد کە "ژمارەیەک گرووپی چەکدار بۆ تێکدانی عێراق رادەهێنێت"، لە بەیاننامەیەکدا ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان وەڵامی دایەوە و رایگەیاندووە، "تۆمەتی بێ بنەمای هەڵبەستراون" و دەشڵێت، "هەر دەستدرێژییەک بۆسەر هەرێمی کوردستان، باجێکی قورسی دەبێت."\nئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان لە راگەیێندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، "گرووپێکی لە یاسا بەدەر بەناوی هەیئەی تەنسیقی موقاوەمەی عێراقی، کە لامان روون و ئاشکرایە لەلایەن چ کەسانێکەوە هان دەدرێن، لە بەیاننامەیەکدا کۆمەڵێک تۆمەتی بێ بنەمایان هەڵبەستووە و هەڕەشە لە هەرێمی کوردستان دەکەن. ئەم هەرەشانە نوێ نین و بە کردەوەش تاوەکو ئێستا لە ناوچە جیاجیاکانی عێراق ئەوەی لە توانایاندا بووە بە فیتی هێزە دەرەکییەکان کردوویانە و بەرهەمیان بۆ عێراق تەنیا وێرانکاری و ئاژاوە بووە."\nهەر لەو راگەیێندراوەی ئەنجوومەنی ئاسایشدا هاتووە، "ئێمە لێرەدا پێیان رادەگەیێنین کە هەر دەستدرێژییەک بۆسەر هەرێمی کوردستان، کە قەوارەیەکی دەستووریی ناو عێراقە، باجێکی قورسی دەبێت. ئەوان لە مێژوو وانەیان وەرنەگرتووە، گەرنا دەیانزانی کە هێزی گەورەتر و پڕچەکتر لە ئەوانیش نەیتوانیوە ئیرادەی گەلەکەمان ببەزێنێت."\nئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان، دەستەی هاوئاهەنگیی مقاوەمەی عێراقی بە "لە یاسا بەدەر" و "هەڕەشە" بۆسەر سەروەری و ئاسایشی عێراق ناودەبات و دەشڵێت، "هەر ئەوانن زەمینەیان بۆ گەشەکردنی تیرۆر و هزری تووندڕەوی خۆش کردووە."\nلە بەشێکی دیکەی راگەیێندراوەکەی ئەنجوومەنی ئاسایشدا هاتووە، "سوپای عێراق و هێزی پێشمەرگە سەرقاڵی کاری هاوبەشن لە دژی تیرۆریستان و ئەم گرووپانەش سەرقاڵی فیتنە و ئاژاوەگێڕی و وێرانکارین.. حکومەتی فیدراڵی بەرپرسە سەروەریی عێراق بپارێزێت و سنوورێک بۆ ئەم سەرەڕۆیی و دووژمنکارییانە دابنێت."


بۆ عەلی حەمە ساڵح (وەڵامێک و دوو قسەی دیکە)\n2018-04-23 [12:26 PM]\nوەڵامەکەم بۆ ئەو بوختانەتە کە بە زمانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کردوتە بۆ ئەوەی حەیاچوونی یوسف محەمەدی هاوپیشەت بشاریەوە و دەڵێی:"سەرۆکی حکومەت گووتی پەیوەستین بە بڕیاری دادگای فیدڕاڵ"دەربارەی هەڵوەشاندنەوەی ڕیفراندۆم، کە بە تەواوی دوورە لە ڕاستی و سەرۆکی حکومەت هەرگیز وشەی پەیوەستی بەکارنەهێناوە،ئەگەر بەکارهێناوە فەرموو ڤیدیۆ یان نووسراو بە ئیمزای سەرۆکی حکومەت بڵاوبکەوە،سەرۆکی حکومەت گووتی و چەند جاریش دووبارەی کردەوە کە ڕێز لە بڕیاری دادگا دەگرن،حکومەتی عێڕاق بەر لە خەڵکی دیکە دەزانن ڕزگرتن هیچ مەرجێکی پێگیربوون و پەیوەست بوونی تێدا نیە بۆیەشە ناڕازی بوون ئەوانیش وەک تۆ و یوسفی هاوسوڕاوت چاوەڕوانی وشەیەکی لەو شێوەیە بوون گوێیان لە سەرۆکی حکومەت بێ،بەڵام گوێیان لێ نەبوو.\nیوسفی هاوسوڕاوت بە ئیمزای خۆی داوای ڕێکخستنی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەکات بەر لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی 2017 دەبوایە یوسف ڕێز لە ئیمزای خۆی بگرێ و ڕێگا بەخۆی نەدا زێدەڕۆیی لە سەر سادەترین مافی خەڵک بکات کە دەربڕینی ڕای خۆیانە لەسەر چارەنووسیان،نەدەبووایە تۆش هەوڵی داپۆشینی ئەو شەرمەزاریەی یوسف محەمەد بدەی بە دروستکردنی بوختانێک،کە تەنها ئامانجتان لێی دوورخستنەوەی سەرنجی خەڵکە لەسەر ئەو دۆخە نەفسیە هێستریەی کە ئێوە و بزووتنەوەکەتان توشی هاتوون و نەک لە پارتی زراوتان لە سێبەری کابرایەکی تازە هەڵتۆقیو ڕژاوە.\nدوو قسەکەم بۆتۆ بە پەندێکی میسڕی دەست پێدەکەم کە دەڵێن:"ئەوانەی شەرمیان لەخۆدەکردەوە مردن" ڕێک لەسەر تۆ جێبەجێ دەبیت،تۆ کە ئەوکاتەی لە KNNیش بەرنامەت پێشکەش دەکرد و ژمارەت بە دڵی خۆت لێدەدا کارت بۆ دەزگایەکی پارتی دەکرد و زۆر جار نووسراو و شتی لەو بابەتەت بۆ دەبردن لەبەرامبەر موچەیەکی مانگانە،جارێکیان من لە ژووری بەرپرسی ئەو دەزگایە دانیشتبووم کە هاتی پارەت وەرگرت،ئەوەشت لەبەرچاو بیت کە بە خێری پارتیە ئێستا ڕانج ڕۆڤەر دەهاژۆیی و لەگەڵ سۆران عومەری هاوپیشەت لە پۆڵەندا هەریەکەتان بە بڕی 250 هەزار دۆلار واتا بیست و پێنج دەفتەر دۆلار مافی نیشتەجێ بوونتان کڕیو،ئەگەر وانیە پێم ناڵێی لەو گەرمەی بانگەشەی هەڵبژاردنە سۆران عومەر لە کوێیە؟\nقسەکەی دیکەشم ئەوەیە کە حەقە وەک ئەندامێکی گۆڕان شەرم بتگرێ کە باسی کوردستان و خەڵکی کوردستان دەکەن بە تایبەتیش کە پەیوەندی بە بەغداوەبێ،چونکە جوانترین بەرهەمی بەغداتان دیارە کە سروە عەبدولواحیدە جگە لە لەکەدارکردنی مێژوو و کەڕامەتی ئافرەتی کورد،خۆفرۆشی و جاشایەتی کردە ڕێباز و ڕێفکری ئێوە بۆیەشە دەبینین سەرۆکی لیستەکەت کە یوسف محەمەدە کە دەچێتە جێگای سروە لە بەغدا لە ئێستاوە بە هەمان باوەڕ و وشە و دەستەواژە و ئەخڵاقی ئەو باسی هەرێمی کوردستان دەکا، چۆن سروە سوکایەتی بە دایک و خوشک و هاوسەری شەهیدانمان کرد و بە (لەشەفرۆش)پێناسەی کردن،یوسف محەمەدیش سوکایەتی بە ئیرادەی میللەت و خەباتی سەت ساڵ و قوربانیدانەکەی دەکات کە زیاتر لە ملیۆن شەهیدی لە پێناو سەربەخۆیی بەخشیوە ئەو داوا دەکات "ڕیفراندۆمچی"یەکان دادگای بکرێن و سزابدرێن.\nئێوە کە لە پاشەکشێدان پارتی بەرپرس نیە،ئەوە خۆتانن کە مۆدێلێکی فاشل و کۆمەڵێک دروشمی ڕووت و کەسانی فوتێکراوتان کە خۆت یەکێکی لەوان پێشکەشی خەڵکتان کردو و خەڵکتان گەیاندە ئەو قەناعەتەی کە بڵێن:"کە گۆڕان هات هەموو شتێک تێک چوو،خۆزگە قەت نەهاتبان"،ئەوە حەقیقەتی ئێوەیە و ئەوجارەیان لەو هەڵبژاردنە بەرهەمەکەی وەردەگرن کە دەرئەنجامەکەی ناردنی چەند سروەیەکی دیکەیە بۆ بەغدا تا ئەوەی ماوەتەوەش کار بۆ تێکدانی بکەن.\nئەم هەواڵە 10486جار خوێندراوەتەوە


وەزارەتى تەندروستى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕایگەیاند، وەک سەرجەم وڵاتانی تری جیهان لەنزیکەوە بەهەماهەنگی لەگەڵ ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی WHO چاودێری بڵاوبونەوەى ئەو ڤایرۆسە دەکەن کە لە چین بڵاوبووەتەوە و ڕێکاری پێویست دەگرنە بەر.\nماوەیەکە جۆرێکی نوێ لە ڤایرۆسی کۆڕۆنا لە شاری ووهان لە وڵاتی چین بڵاوبووەتەوە و بەهۆیەوە سەدان کەس توشبوون و چەندین کەسیش گیانیان لەدەستداوە.\nوەزارەتى تەندروستى حکومەتى هەرێم لە ڕاگەیەنراوێکدا ڕایگەیاند “تاوەکو ئێستا ئەو زانیاری و ڕاسپاردانەی هەیە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسەکە پێویست ناکات پشکنین و چاودێری لە فڕۆکەخانە و خاڵە سنورییەکان و شوێنە گشتیەکان بگیرێتەبەر”.\nڕونیشیکردووەتەوە “ڕێکارەکان هەمان ڕێوشوێنی کۆنتڕۆڵ و خۆپارێزییە لە پەتای ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا وەک پەتاگەری، زوو دۆزینەوە و جیاکردنەوە و چارەسەرکردن و هۆشیاری تەندروستی لە خۆپارێزی کەسی وەک زوو زوو دەست شووشتن، خۆ بەدوورگرتن لەشوێنی قەڵەباڵغ و داخراو لەگەڵ پاپەندبوون بە ئەتەکێتی کۆکین و پژمین وەک داپۆشینی دەم و لووت”.\nبەگوێرەی ڕێکخراوی جیهانی WHO، ئێستا 557 کەس لە چین بەو ڤایرۆسە توشبوون و 17 کەس مردوون و ڕێژەی کوشندەیی تا ئێستا 4٪ ە، جگە لە وڵاتی چین، لە چەند وڵاتێکی تری ئاسیا وەک یابان، کۆریا، تایلەند و سەنگاپورە حاڵەتى توشبوون لە ڤایرۆسەکە تۆمارکراوە.\nزاناكان به به‌كتریا شه‌ڕی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ی مرۆڤ ده‌كه‌ن رێگه‌یه‌كی تازه‌یه بۆ لەناوبردنى خانە شێرپەنجەییەکانى مرۆڤ


چەند زانیارییەك دەربارەی پاشەكەوتكردنی مووچەی فەرمانبەران ئاشكرا دەكرێن\n2018-10-30 [05:36 AM]\nسەرچاوەیەكی سەر بە وەزارەتی دارایی دەڵێت، تاوەكو ئێستا وەزارەتی دارایی هیچ نوسراوێكی بۆ وەزارەت و فەرمانگەكان نەكردووە بۆ یەكلایی كردنەوەی مووچە نەدراوەكانی ساڵی 2018 .\nسەرچاوەیەك لە یەكێك لە گەنجینەكانی سەر بە وەزارەتی دارایی بە باسی راگەیاند: هیچ نوسراوێكیان سەبارەت بە پاشەكەوتكردنی مووچەی چەند مانگێكی ئەمساڵ بۆ نەهاتووە و لە ناو وەزارەتی دارایش گفتوگۆی لەسەر نەكراوە.\nسەرچاوەكە گوتیشی:" مانگانە لیستی مووچە وەردەگرین بۆ نمونە ئەم مانگە لیستی مانگی 10 وەردەگرین، بەڵام وەزارەتی دارایی داوای لیستی مووچەی مانگی 8ی لە ئێمە كردووە، لیستەكان ناردران و چاوەڕوانی بڕیاری خەرجكردن دەكەین".\nئەو سەرچاوە راشیگەیاند: ئەگەر مووچەی هەرمانگێك نەدرێت یان پاشەكەوت بكرێت ئەوە دەبێت نوسراوی فەرمی بۆ دەربچێت.\nبەپێی رێنماییەكانی وەزارەتی دارایی مووچەی هەرمانگێك دابەش نەكرێت ئەوە دەبێت لە كاتی خەرج نەكردنی قەیدی بۆ بكرێت و لە تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی 12 دیاری بكرێت.\nلە ساڵی 2015 دا بە نوسراوێك وەزارەتی دارایی ئەوەی بۆ گشت وەزارەتەكان و گەنجینەكان و فەرمانگەكانی حكوومەت روونكرەوە مووچە نەدراوەكانی9 و 10 و 11 و 12 وەكو قەرز لای حكوومەت دەمێنێتەوە و قەیدی بۆ دەكرێت.\nبە پێی زانیاریەكان حكوومەت زیاتر لە 10 تریلیۆن دیناری مووچەی پاشەكەوتكراوی فەرمانبەران قەرزارە.


چەند نمونەیەک لە ئازاردانی پێغەمبەری خوا ﷺ لەلایەن موشریکەکانەوە\nیەکەم:لە طاریقی کوڕی عەبدوڵڵای مەحاریبی یەوە رضي الله عنه دەفەرموێت :(بەچاوی خۆم لە بازاڕی (ذي المجاز) چاوم بە پێغەمبەر ﷺ کەوت کە پۆشاکێکی خەت خەتی سووری لەبەردابوو بەناو ڕیزی خەڵکاندا دەڕۆشت و دەیفەرموو:(ٲیها الناس ٳن الله عز وجل یٲمركم ٲن تعبدوه ولا تشریكوا به شیئا)واته:ئەی خەڵکینە خوای گەورە فەرمانتان پێ دەکات کە بیپەرستن و هاوبەشی بۆبڕیار نەدەن، کە ئەمەی دەفەرموو خەڵکانیش لێی کۆدەبوونەوە و بەڵام کەس ڕووبەڕوو وتەیەکی پێ نەدەوت و وڵامی نەدەدایەوە،وە پێغەمبەریش ﷺ بێ دەنگ نەدەبوو بەردەوام دەیفەرموو (( یاایها الناس قولوا لااله الا الله تفلحوا)).واتە:خەڵکینە بڵێن (لاالە الا اللە) سەرفراز و ڕزگار دەبن.\nبەڵام تەنها یەک پیاو نەبێت کە ڕووسپی یەکی چاوخێل بوو دوو پەلکەی هەبوو دەکەوتە دوای پێغەمبەر ﷺ و بەردی تێدەگرت هەتا پاژنەی قاچی خوێناوی کرد بوو دەیوت:خەڵکینە گوێڕایەڵی ئەمە نەکەن،ئەمە درۆزنە ئەمە گوڕاتان دەکات و لە ئاینی خۆتان و باوباپیرتان لاتان دەدات وە پێغەمبەریشﷺ خۆی لێ دەشاردەوە و ئەویش هەر بەردبارانی دەکرد و ئێمەش مناڵبووین دەچووین تا بزانین ئەم کارە بەچی دەگات،دوای پرسیارم کرد:ئەوە کێ یە دوای کەوتووە؟وتیان :ئەوە مامی خۆیەتی عەبدولعزی واتە:(ئەبو لەهەب).....).\nلەگێڕانەوەیەکی تردا پێغەمبەری خوا ﷺ لەبازاڕی(ذي المجاز)دا بەناو ڕیزی خەڵکاندا هاتوچۆی دەکرد و دەیفەرموو:(یاایها الناس قولوا لااله الا الله تفلحوا)).واتە:خەڵکینە بڵێن (لاالە الا اللە) سەرفراز و ڕزگار دەبن،دەفەرموێت:ئەبوجەهل بەمشت خۆڵی پیا دەپرژاند و دەیوت :خەڵکینە ئەمە گومڕاتان دەکات و لە دینەکەتان لاتان دەدات و دەیەوێت واز لە خواکانتان بێنن، پێغەمبەریش ﷺی ئاوڕی لێ نەدەدایەوە).\nدووەم:لە ئیبنو مەسعودەوە رضي الله عنه دەفەرموێت:(پێغەمبەری خوا ﷺ کاتێ نوێژی دەکرد لای کەعبە ئەبوجەهل و هەندێک لە هاوەڵانی لە شوێنی دانیشتنەکانی خۆیاندا دانیشتبون یەکێک لە ناویاندا وتی:ئەرێ تەماشا ناکەن ئەم ڕیابازە چی دەکات لەناوتاندا ئەوە بۆ یەکێ لە ئێوە هەڵناسێت تا بچێت بۆلای وشترەکەی کوڕانی فڵان کەس کەسەرەیان بڕیوە بچێت شیلاوگەکەی یان ڕیخۆڵەکەی هەمووی بهێنێت و چاوەڕێ بکات تاکو موحەمەد دەچێتە سوجدەوە ئینجا بیکاتە نێوان هەردوو شانیەوە،تاوان بارترین کەس کە ئەو کارەی ئەنجامدا عوقبەی کوڕی ئەبو موعیط بوو چی لێ داواکرابوو جێ بەجێی کردو وەستا تاکو پێغەمبەر ﷺ چووە سوجدەوە، ئینجا ئەویش چوو شیلاوگ و ناوسکەکەی کرد بەسەرو شانی پێغەمبەردا ﷺ لەو کاتەدا ئیبنو مەسعود رضي اللە عنە دەفەرموێت:ئاخ گەر لەو ڕۆژەدا دەسەڵاتم دەبوو دەچووم لێم دوور دەخستەوە، پێغەمبەرﷺ سەری بەرز نەکردەوە و ئەوانیش پێدەکەنین و لەسەر گازی پشت دەکەوتن و گاڵتەجاڕیان دەکرد، پێغەمبەریشﷺ لە سوجدەدا سەری بەرز نەدەکردەوە تایەکێ چوو بە فاطمەی کچی ڕاگەیاند ئەویش کە بیستی باوکی کارێکی ەوەهای بەرامبەر کراوە بەڕاکردن چوو بەرەو لای باوکی و چاوی کەوت بەو شتانەی وا بەسەرو شانی پێغەمبەرەوە یە ﷺ\nهەمووی لێ دوور خستەوە و پێغەمبەری خواش ﷺ دوعای لێ کردن،وە دوعای لەو کەسەش کرد کە ئەم کارەی ئەنجامداوە ئەوانیش هیچ وڵامێکیان نەدایەوە، پێغەمبەریش ﷺ نوێژەکەی تەواو کرد، پاشان ڕووی کردە قیبلەو دەنگی بەرز کردەوە و دەستی بەدوعاکردن کردو فەرمووی:(اللهم علیك بقریش) سێ جار ئەمەی دووبارەکردەوە کاتێک گوێیان لەم نزایەی پێغەمبەر بوو پێکەنینیان نەماو ترسان لە دوعاکەی دوای ئەوە پێغەمبەرﷺ فەرمووی:(وایە ئەبو جەهل لەناو بەریت)، ئیبنو مەسعود رضي الله عنە دەفەرموێت:سوێند بەوەی کە گیانی منی بەدەستە ئەوانەی کە پێغەمبەر ﷺ دوعای لێ کردن هەموویانم بە کوژراوی بەرچاو کەوت لە ڕۆژی بەدردا تەرمی پیسیان ڕادەکێشرا بەرەو قولەیب واتە:(بیرە کۆنەکەی بەدر) و هەموو فڕێدرانە ناوی پاشان پێغەمبەر ﷺ فەرمووی:[( واتبع اصحاب القلیب اللعنة)]واتە:نەفرەت بەدوای خاوەنانی قولیب دا چوو).\nلەڕیوایەتێکی تردا دەفەرموێت:(دوای ئەوەی پێغەمبەر ﷺ لە کعبە دەرچوو ئەبولبوختری پێ گیشت کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش گۆچانێکی بەدەستەوە بوو،بینی ڕووی گرژبووە هات بۆ لای پێغەمبەر ﷺ ، و پێغەمبەر ﷺ فەرمووی:(خل عني)واتە:لێم گەڕێ، ئینجا زانی کە پێغەمبەر ﷺ نارەحەتە پێی وت:نا لێت ناگەڕێم تاپێم نەڵێیت بۆچی وات لێ هاتووە و کێ وای لێ کردوویت؟ پێغەمبەر ﷺ زانی کە لێی دوور ناکەوێتەوە پێی فەرموو:ئەبوجەهل فەرمانی کردووە کە شیلاوگ و ڕیخۆڵەی وشتر بکرێت بە سەرمدا. ئەویش دەستی پێغەمبەری گرت ﷺ وتی:وەرە لەگەڵم هەتا چوو بۆ لای مەلە(الملٲ)لەوێدا ئەبو لبوختری چوو بۆ لای ئەبوجەهل و پێی وت:تۆ فەرمانت داوە ئاوا لە محمد بکرێت؟ ئەبو جەهل وتی:بەڵێ، ئەویش گۆچانەکەی هەڵگرت و کێشای بەسەری ئەبوجەهلدا، دەفەرموێت:ئەو کەسانەی لەوێدا بوون هەندێکیان لایەنگری ئەبوجەهل بوون و هەندێکیشیان لایەنگری ئەبو لختور بوون و پاشان بوو بەشەڕ لە نێوانیاندا، ئەبو جەهل لە ناویاندا هاواری کرد ئەوە چی دەکەن، موحەمەد دەیەوێت دوژمنایەتی بخاتە نێوانمانەوە،و خۆی و هاوەڵانیشی دەربازبن.\nسێ یەم:ئیبنو ئیسحاق دەفەرموێت:(کاتێ قوڕەیش کارە دوژمن کارەکانیان توندترکرد بەرامبەر پێغەمبەر ﷺ ، تاوای لێ هات نەفامان و منداڵانیان دەنارد بۆ ئازاردانی پێغەمبەر ﷺ وپێیان دەوت:تۆ شاعیری تۆ سیحربازی،تۆ فاڵچیت،وە پێغەمبەر ﷺ بایەخی پێنەدان و هەستا بە کارەکەی لە پێناوی خوا دا بۆ چەسپاندنی ئاینی ڕاست. لەگەڵ ئەو هەموو گاڵتە پێکردنەشدا هەر قسەکانی خوای دەدا بە گوێیاندا.\nئیبنو ئیسحاق دەفەرموێت:یەحیای کوڕی عوڕوە لە باوکیەوە کە عوڕوەی کوڕی زوبەیرە بۆی گێڕامەوە کە بە عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاصی وتووە:ئەی عەبدوڵڵا چ دیمەنێکی زۆر سەختت چاوپێکەوتووە لەو دوژمنکاریانەی کە بێ باوەڕانی قوڕەیش ئەنجامیان دەدا بەرامبەر بە پێغەمبەر ﷺ؟ ئەویش فەرمووی:ڕۆژێک من لە ناویاندا بووم و،سەرکردەکانی قوڕەیش کۆبوونەوە لای(حجر)باسی موحەمەدیان دەکرد دەیان وت:کەسمان نەدیوە سەیرتر لەم پیاوە کە بیروباوەڕمان پوچ دەکات و جوێن بە باو و باپیرانمان دەدات و ڕەخنە لە ئاینمان دەگرێت و کۆمەڵگاکەی پارچە پارچه کردووین و جوێن بە خوانکانمان دەدات بەڕاستی لەسەر شتێکی گەورە ئارممان گرتووە لێی ، دەفەرموێت:لەم قسانەدا بوون پێغەمبەر ﷺ هات بەرەو کەعبە بۆ لای (حجر)و تێپەڕی بەلایاندا و تەوافی کرد بەدەوری کەعبەدا و هەرکاتێ کە دەگەیشتە لای ئەوان(بێ گومان (حجر)بەشێکە لە کەعبە ئەو قەوسەیه کە لەپەنای کەعبەدایە، وە،بەبەشێک لەکەعبە دادەنرێت)و لە وێوە تێدەپەڕی هەندێ توانج و وتەی ناشرینیان پێ وت:زانیم پێی ناخۆش بوو وەڕۆشت تەوافی کردو لەوسەرەوە هاتەوە بۆ جاری دووەم تێپەڕی بەلایاندا هامان جوێن و وتەی ناشرینیان پێووتەوە، پێغەمبەر ﷺ دیار بوو بە ناوچەوانیەوە کە پێی ناخۆشە، بەم شێوەیە سێ یەم جاریش ئەم ڕەفتارەیان نواندەوە،پێغەمبەر ﷺ وەستا بەرەو ڕوویان و فەرمووی:(ٲستمعون یامعشر قریش اما والذی نفسی بیده لقد جئتكم بالذبح)واتە:گوێتان لێ بێت ئەی کۆمەڵانی قوڕەیش سوێند بەوەی گیانی منی بەدەستە من هاتووم بۆ ئەوەی هەر هەمووتان بەسەر بڕین ببەم. دەفەرموێت:ئەم وتەیە کاری لە هەر هەموویان کرد تاکو هەر هەموویان بێ دەنگ بوون و لە جێی خۆیان سست بوون...\nهەتا یەکێکیان هات و پێغەمبەری ﷺ ئارام کردەوە و وتەی نەرمی لەگەڵدا بەکارهێنا و هەتا دەیوت:بڕۆ ئەی ئەبو قاسم ئەوا ئێمە نەفام و بێ ئەقڵین خۆ تۆ مرۆڤێکی ئاقڵی تۆ چۆن لەگەڵ ئێمەدا قسە دەکەیت، دەفەرموێت:پێغەمبەر ﷺ ڕۆشتەوە و دیسان بەیانی لای(حجر)کۆبوونەوە و منیش لەناویاندابووم و گوێم لێ بوو هەندێکیان بە هەندێکیان دەوت:ئەوە ئێوە ئاگاتان لێ نیە دوێنێ چیتان دەوت :وچیتان دەکرد بە محمد ئەویش چی وت:بەرامبەرتان هەتا هەرەشەی لێ کردن و وەستا بەرامبەرتان ئێوە لە ترسا وازتان لێ هێنا، دەفەرموێت:لەم قسانەدا بووین پێغەمبەرﷺ هات بۆ کەعبە کە بینیان هەموویان لێی ڕاست بوونەوە و چواردەوریان گرت و پێیان وت:تۆ دەڵێی ئاوا و ئاوا...... پێغەمبەریش ﷺ بێ ترس و ئاشکرا فەرمووی:بەڵێ منم وا دەڵێم ، دەفەرموێت پیاوێکم بینی یەخەی کراسەکەی پێغەمبەری ﷺ گرتبوو ئەبو بەکر رضي الله عنه هات و دەستی گرت و دووری خستەوە و بە گریانەوە دەیفەرموو:ئایا ئێوە پیاوێک دەکوژن کە دەڵێ پەروەردگارم (اللە)یە ئینجا موشریکەکان بڵاوەیان لێ کرد ئەوە دوژمن کارترین دیمەن بوو کە من چاوم پێ کەوتووە ئەنجامیان دابێ بەرامبەر پێغەمبەر ﷺ).\nچوارەم:لە ئەسمائی کچی ئەبوبەکرەوە رضي اللە عنە :(پرسیار کرا لە ئەسمائ دوژمن کارترین کارێک کە کرابێت دژی پێغەمبەر ﷺ چی بووە؟ ئەویش فەرمووی:هاوبەش پەیدا کەران جارێکیان دانیشتبوون لای کەعبە و باسی پێغەمبەر ﷺ یان دەکرد و دەیانگێڕایەوە کەچی دەڵێت بەرامبەر بەخواکانیان، ئەوانیش هەڵوێستیان چۆنە بەرامبەری؟ لەم قسانەدا بوون پێغەمبەر ﷺ هاتو هەموویان وەک یەک پیاو لێی هەستان و بۆڵە و هاوار بەرز بووە هەواڵ گەیشتە لای ئەبوبەکر و وتیان:فریای هاوەڵەکەت بکەوە، ئەبوبەکر لای ئێمە بوو دەرچوو چوار (غەدیرەی)هەبوو(واتە وەک پەلکە قژی شۆڕ بوو بووەوە و قژ\nزۆر بوو)وە ڕۆشت و خەڵکەکەی لێ دوور خستەوە و ئەی فەرموو:ماڵتان وێران بێت پیاوێک دەکوژن کە دەڵێ پەروەردگارم (اللە)یە و ڕێنمایی لای خواوە بۆ هێناون؟ئەوانیش هەر ئەمەیان بینی وازیان لە پێغەمبەر هێناو بەربوونە ئەبوبەکر و ئازاریان دا هەتا دوایی بڵاوەیان لێ کرد،کاتێ ئەبوبەکر گەڕایەوە بۆ لامان دەستت بدایە لە هەرشوێنێکی سەری قژت بەدەستەوە دەهات ئەوەندە لێیان دابوو وە بەدەم ئەو هەموو ئازارەوە دەیوت:(تبارکت یاذی الجلال والاكرام).واتە:(بەرزو شکۆمەند بیت ئەی خاوەنی شکۆ و ڕێز).\nپێنجەم:لە عوروەی کوڕی زوبەیرەوە رضي الله عنه دەفەرموێت:(پرسیارم کرد لە عبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاص و پێم وت:بۆم بگێڕەوە سەختترین دوژمن کاری قوڕەیش کە ئەنجامیاندا بێت بەرامبەر ێغەمبەری خوا ﷺ چی بووە؟ فەرمووی:کاتێک پێغەمبەر ﷺ نوێژی دەکرد لای (حجر)،عوقبەی کوڕی ئەبو موعیط هاتوو، پێغەمبەرﷺ بوردەیەکی بەشانەوە بوو. دەفەرموێت: گرتی و ئاڵانی لە ملی پێغەمبەر ﷺ کەلە نوێژدا بوو وە بەهەموو هێزی دەیجەڕاند هەتا وەختەبوو بخنکێت، ئینجا ئەبوبەکر لە دوورەوە هات وشانی عوقبەی گرت و دووری خستەوە لە پێغەمبەر و فەرمووی:ئایا پیاوێک دەکوژن کە دەڵێت پەروەردگارم (اللە)یە.\nشەشەم: لە ئەنەسەوە رضي اللە عنە دەفەرموێت:جارێکیان لە پێغەمبەریاندا هەتا لە هۆشی خۆی چوو وە بوورایەوە ئەبوبەکر هاواری دەکرد و دیوت:ماڵتان وێران بێت پیاوێک دەکوژن کە دەڵێ پەروەردگارم(اللە)یە ؟ وتیان:ئەوە کێ یە؟ وتیان:ئەوە کوڕەکەی ئەبو قوحافەی شێتە ئینجا وازیان لە پێغەمبەر ﷺ هێناو بە هەموویانەوە بەربوونە ئەبوبەکر).\nحەوتەم:هەر لە ئەنەسەوە رضي الله عنه دەفەرموێت:جبریل علیه السلام جارێکیان هات بۆ لای پێغەمبەر ﷺ لە کاتێکدا دانیشتبوو زۆر غەمبار بوو وە زۆر شوێنی خوێناوی بوو بوو لەبەر ئەوەی کە هەندێک لە خەڵکی مەککە ئازاریان دابوو، جبریل علیە السلام پێی فەرموو:ئەوە چیتە؟ پێغەمبەریش ﷺ فەرمووی:ئەوانە ئاوایان لێ کردووم،جبریل علیە السلام پێی فەرموو:تەماشای ئەو دارە بکە، ئەویش تەماشای کرد لەو پەڕی شیوەکەوە بوو،جبریل علیە السلام فەرمووی بانگی ئەو دارە بکە با بێت بۆ لات، پێغەمبەریش ﷺ بانگی کردوو دارەکە هات بۆلای تا هاتە بەردەمی پاشان وەستاو جبریل علیه السلام بە پێغەمبەریﷺ فەرموو:پێی بڵێ بابگەڕێتەوە جێی خۆی، ئەویش پێی وت و دارەکە گەڕایەوە شوێنی خۆی و پێغەمبەر ﷺ بۆ دڵنەوای خۆی فەرمووی:ئەمەم بەسە....).\nلە ڕیوایەتێکی تردا لە عومەری کوڕی خەطابەوە رضي الله عنه دەفەرموێت:(پێغەمبەر ﷺ کاتێ لە حجون بوو(واتە: شاخەکانی پشت مەککە)بێ باوەڕەکان بەرپەرچیان دایەوە و ئازاریان دا، ئینجا دوعای کردو فەرمووی:(اللهم ارني ایة الیوم لا ابالی من كذبني بعدها)واته:خوای گەورە ئەمڕۆ نیشانەیەم نیشان بدە هەر کەس بە درۆی بخاتەوە دوای ئەم نیشانەیە هیچ باکم نەبێت.ئینجا جبریل علیه السلام هات بۆلای وپێی وت:ئەو دارە دوورەی ئەولا بانگ بکە؟ پێغەمبەریشﷺ دارەکەی بانگ کرد بەسەر زەوی دا خشکە خشک هات تا گەشتە لای پێغەمبەر ﷺ وە دارەکە وتی:(السلام علیک یا رسول اللە)پاشان پێغەمبەر ﷺ فەرمانی پێ کرد کە بچێتەوە جێی خۆی ، دارەکەش چووە وە جێگەی خۆی و پێغەمبەر ﷺ فەرمووی:ئیتر باکم نییە هەر کەس لە خزمانم گەر لەمەودوا بە درۆم بخەنەوە).\nئابەم شێوەیە موشریکەکان لە هەموو ڕوویەکەوە ، لەئابرو چوونی و لەکەدارکردنی و تانەدان لێی و توهمەی سحربازیان دایە پاڵی وەبەشێت و شاعیریان دادەنا وە بەوەشەوە نەوەستان تابەرامبەر خودی پێغەمبەر ﷺ ئەو خراپەکاری و دوژمن کاریانەیان ئەنجام دا، بەوجۆرە پێغەمبەر ﷺ کە سەروەری هەموو کوڕانی ئادەمە و پێغەمبەری گەورەی خوایە،ئابەو شێوەیە ئارام گرو لەسەر خۆ بووە،پێغەمبەر ﷺ ئازاردانێکی تووش بووە؟دەتوانرێ بوترێت هیچ کەس لە پێغەمبەران ئەو نارەحەتیەیان نەهاتووەتە ڕێ وەکو پێغەمبەرﷺ بۆمان دەگێڕێتەوە و دەفەرمووێ:(لقد اوذیت فی الله ومايوذی ولقد اخفت فی الله وما یخاف احد)واته: ئازار دراوم لە پێناو خوادا کەس ئاوەها ئازار نەدراوە وە ترسێنراوم لە پێناوی خوا هیچ کەسێک بەوێنەی من نەترسێنراوە)،بەم شێوەیە پێغەمبەر ﷺ بەتاقی تەنها ڕووبەڕووی سەرکردەکانی قوڕەیش و بیروباوەڕیان دەبووەوە و،ئەوانیش بەردەوام ئازاریان دەدا تا کارگەیشتە ئەوەی پێغەمبەر ﷺ دوعایان لێ بکات.\nئیبنو مەسعود ڕەزای خوای لێبێ دەفەرموێت:(کاتێ پێغەمبەر ی خوا ﷺ بانگەوازی قوڕەیشی دەکرد هەموویان بەدرۆیان خستەوە و باوەڕیان پێ نەدەهێناو دوژمنانەوە ناهەموارانە دەوەستان بەرامبەری، ئینجا پێغەمبەر ﷺ فەرمووی:( اللهم اعني علیهم بسبع كسبع یوسف)واته:خوای گەورە یارمەتیم بدە و تووشی گرانیەکیان بکە وەک گرانی یەکەی یوسف علیەالسلام دەفەرمووێت:گرانی یەکیان تووش بوو هیچ شتێکیان بە دەستەوە نەما تا کەوتنەئێسک خواردن هەتا وایان لێ هات پیاوێکیان لێ هەڵدەستا دیمەنی ئاسمانی وەک دووکەڵ دەهاتە پێش چاو لە تاو هیلاکی و برسێتی هەتا خوای گەورە ئەو ئایەتەی دابەزاند کە دەفەرموێت:(فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُّبِينٍ ( ۱۰ )يَغْشَى النَّاسَ هَٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ( ۱۱ ) الدخان.\nدەفەرموێت:دوا بەدوای ئەوە ئەبو سوفیان هات بۆ لای پێغەمبەر ﷺ و وتی:ئەی محمد خزمانت لە ناو چوون داوا لە خوا بکە ئەوەمان بەسەرەوە لابەرێت وەکو خوای گەورە دەفەرمووێت:(رَّبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ( ۱۲ ) الدخان.واتە:ئەگەرئێمە ئەو سزای گرانی یە یان بەسەرەوە لاببەین هەر دەگەڕێنەوە سەر کاری یەکەم جاریان،پاشان پێغەمبەر ﷺ دوعای بۆ کردن و بارانیان بۆ باری،خوای گەورە ئەو برسێتی و قات و قڕییەی لەسەر لابردن وە ئەو ئایەتەی دوایی بۆ دابەزاند کە دەفەرمووێت:( إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عَائِدُونَ ( ۱٥) الدخان، دەفەرموێت:کاتێ کە خۆشگوزەرانیان هاتەوە ناو چوونەوە سەر هەمان ڕفتارو کردەوەی پێشوویان ئینجا خوای گەورە فەرمووی:(يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَىٰ إِنَّا مُنتَقِمُونَ ( ۱٦ ) الدخان.واتە:تۆڵەی هەرە سەخت و گەورەیان ئەو ت\nتۆڵەیەیە کە لەشەڕی بەدردا چاوەڕێیان دەکات.\nژیانی پێغەمبەری خواﷺ لە قورئان و فەرموودەکاندا


هاواركردن بەسەر منداڵدا ئەم كاردانەوانەی دەبێت\nهەندێك لەدایك و باوكەكان كاتێك منداڵەكانیان هەڵە دەكەن هاواریان بەسەردا دەكەن بۆ ئەوەی هەڵەی منداڵەكەیان ڕاست بكەنەوە بەڵام لەڕاستیدا ئەم ڕەفتارە كاریگەری دەبێت لەسەر كەسایەتی منداڵ و پسپۆڕانی بواری دەرونی ئەمە بەكارێكی نەشیاو دادەنێن.\nهاواركردن بەسەر منداڵدا كاریگەری خراپی دەبێت لەسەر باری دەرونی منداڵ و هۆكار دەبێت بۆ ئەوەی منداڵ بەشێوەیەكی سروشتی لەڕوی دەرونیەوە گەشەنەكات بۆ ئەوەش هەندێكجار منداڵ هەوڵدەدات درۆ لەگەڵ دایك و باوكی بكات بۆئەوەی هاوارنەكەن بەسەریدا و لێی توڕە نەبن.\nپسپۆڕانی بواری دەرونی جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە كە پێویستە دایك و باوك دوور بكەونەوە لەوەی منداڵەكانیان لەژورێكی تاریكدا بەتەنها بەجێبهێڵن بەمەبەستی ئەوەی منداڵەكانیان ئەو هەڵەیەیی كردویانە دوبارەی نەكەنەوە .\nئەم ڕەفتارانە هۆكارن بۆ ئەوەی منداڵ باوەڕی بەخۆی نەمێنێت ومنداڵ لەڕوی دەرونیەوە گەشە نەكات.


مەكتەبی سیاسیی یەكێتی راگەیاندراوێك بڵاودەكاتەوە - ئاوێنه\n“یەكێتی لەسەنگەرو هەڵمەت‌و قوربانیداندا گیانی یەكگرتویی‌و هاوپێناوی دەپارێزێ”\nمەكتەبی سیاسیی یەكێتی راگەیاندراوێك بڵاودەكاتەوە\nمەكتەبی سیاسیی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، راگەیاندراوێكی لەسەر سەركەوتنەكانی هێزی پێشمەرگە بڵاوكردەوە و رایگەیاند “یەكێتی لە سەنگەرو هەڵمەت‌و قوربانیداندا، گیانی یەكگرتویی‌و هاوپێناوی دەپارێزێت”.\nئاوێنە: مەكتەبی سیاسیی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەهۆی سەركەوتنەكانی دوێنی هێزی پێشمەرگەوە، راگەیاندراوێكی بڵاوكردەوە و رایگەیاندوە “لێكدانەوەی لابەلاو قسەڵۆكی ئەم‌و ئەویش، لەكەسان‌و راگەیاندنەكان، دوورونزیك پەیوەندی بەسیاسەتی یەكێتی لەبواری پێشمەرگەدا، نەبوەو نییە”.\nسڵاوتان لێ بێ فەرماندەو پێشمەرگەكان، هەموو نەتەوەی كوردو ئاسایش‌و ئازادیخوازانی جیهان، چاوی لە هەڵمەت‌و سەركەوتن‌و قوربانیەكانتانە\nلەناخەوە، پیرۆزبایی سەركەوتنی هێزی پێشمەرگە لەم هەڵمەتانەدا دەكەین، كە بۆ ئازادی سەرانسەری پارێزگای موسڵ، ئەنجامیاندا. پێشمەرگە نەك هەر نۆبەرەی سەركەوتنیان تۆماركرد، بەڵكو پێشەنگی شەهیدان‌و بریندارانی رزگاركردنەكەش، شكۆمەندییەكەی بەر پێشمەرگە كەوت. ئەمەش دەیسەلمێنێ، وەكو هەمیشە، بۆ ئەركەكانی رزگاری نیشتمان‌و خەباتی هاوبەش، گەلەكەمان‌و هێزە قارەمانەكەی، ئامادەو گیانفیدان.\nیەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، لەكاتێكدا، سەربەرزە بەم سەركەوتنانە، ئومێدەواریشە، دوای تێكشكاندنی داعش، دوور لە فشارو دەستێوەردانی ئیقلیمی، بەرنامەی ئاوەدانی‌و حوكمڕانی موسڵ‌و تەواوی ناوچە ئازادكراوەكان، بەپێی رێكەوتنی سیاسی‌و خزمەتگوزاری‌و لەسەر بنەمای پێكهاتەی رەسەنی ناوچەكان‌و جێبەجێكردنی بڕگەكانی دەستور، وەكو خۆی، دووریش لە هەر چەشنە فشارێكی سیاسی‌و تایفی‌و میللیشایی، بكرێتە بەرنامەی هاوبەشی هەموولایەك. بەتایبەتی، پارێزگای موسڵ، هەڵكەوتەكەی، دانیشتوانەكەی، پێكهاتە‌و هاوكێشە ناوخۆیی‌و ئیقلیمیەكەی، پێویستی بە پرۆژەو بەرنامەی سازانی نیشتمانی بەرپرسانەیە.. كە دەرگا لەسەر رق‌و كینە پەنگخواردووەكان دابخات‌و حوكمڕانی‌و ژیان‌و گوزەرانی نوێش بهێنێتە ئاراوە.\nبەم بۆنەیەشەوە، دەمانەوێ جەخت لەسەر سیاسەتی راگەیاندن‌و هەڵوێستی یەكێتی بكەینەوە كە:\nیەكێتی لە سەنگەرو هەڵمەت‌و قوربانیداندا، گیانی یەكگرتویی‌و هاوپێناوی دەپارێزێ. تەواوی هێزی یەكێتی دەبێتە هێزی نەتەوەو نیشتمان‌و یاساپارێزی. فەرماندەو هێزی یەكێتیش، لەژێر چەتری فەرماندەی گشتی‌و وەزارەتی پێشمەرگەو هێزی فەرماندەیی پێشمەرگەی كوردستاندا، تاكتیك‌و ستراتیژی عەسكەری رادەپەڕێنن. لێكدانەوەی لابەلاو قسەڵۆكی ئەم‌و ئەویش، لە كەسان‌و راگەیاندنەكان، دوورونزیك پەیوەندی بەسیاسەتی یەكێتی لەبواری پێشمەرگەدا، نەبوەو نییە.\nسڵاوتان لێ بێ فەرماندەو پێشمەرگەكان، هەموو نەتەوەی كوردو ئاسایش‌و ئازادیخوازانی جیهان، چاوی لە هەڵمەت‌و سەركەوتن‌و قوربانیەكانتانە. كاتێتی چاكەی ئەو هەموو پشتیوانیەی لەدوای ئەنفالەكان‌و لەدوای راپەڕین‌و لەكاتی روخاندنی سەدام، هەتا دژایەتی تیرۆریستان، لەلایەن وڵاتان‌و دۆستانەوە، بەرامبەرمان كراوە، بەم سەركەوتنانە دژی تیرۆریستان كە دوژمنانی ئازادی‌و ئاسایشی هەموو لایەكمانن، بدەینەوە.\nكڕنوش بۆ شەهیدان دەبەین‌و برین بە برینی پێشمەرگە بریندارەكانیش، بەخۆشەویستی نیشتمان‌و بیروباوەڕ، سارێژ دەكەین.


رێگاي ئێوه تاگ: كه‌مال‌بوركاي\nبرچسب زده شده با : كه‌مال‌بوركاي\nدوژمنايه‌تي پ‌ك‌ك له‌گه‌ڵ کوردان\nدوژمنايه‌تي پ‌ك‌ك له‌گه‌ڵ کوردان په‌که‌که تا ئێستا هه‌ر رێکخراوێکي كوردي به بیرێکی جیاوازه‌وه، دامه‌زراوه له گه‌ڵی به شه‌ڕ هاتوون و هه‌ڵیکۆتاوه‌ته سه‌ری. بۆ نموونه پارتی سوسیالیستی کوردستان که پارتێکی بێ چه‌کیش بوو. له‌م باره‌وه كه‌مال بۆرکای ده‌ڵێ: گومانی تێدا نیه، ده‌کرا له‌ڕێگای یاساوه رێکخراوه کوردییه‌کان پێش بکه‌ون و هه‌موو ناوچه‌که به‌شێوه‌یه‌کی ئاشتیانه بخه‌نه ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیانه‌وه […]\nکه مال بورکاي: ھه ده په به رنامه يه کي بۆ چاره سوري پرسي کورد نييه\nکه مال بورکاي سياسه تواني به ئه زمووني کوردي تورکيا و سه رۆکي پێشووي پارتي ماف و ئازاديه کان(ھاک پار) وتي: ھيچ يه ک له پارته کاني تورکيه نايانه وێت پرسي کورد له م وڵاته چاره سه ربکه ن. کوردھه واڵ به گواستنه وه له رووداو: که مال بورکاي وتي: له نێوپارتي دادوگه شه پێدان […]


پۆلێکی دیکە لە لاوانی کوردستان بەرگی پیرۆزی پێشمەرگایەتییان پۆشی 11 / 7 / 2019 سەرلەبەیانیی رۆژی ٤ شەممە رێکەوتی ١٩ی پووشپەر لە بنکەی فێرگەی سیاسی- نیزامی لە ڕێورەسمێکی پێشمەرگانە‌دا کۆتایی دەورەی ٢٣٣ی سەرەتایی پیشمەرگە لە فێرگەی حیزبی دێموکرات کە بەدەورەی ٣٠هەمین سالی شەهیدانی ڤییەن ناودێر کرابوو گیرا.\nسەرەتا برایم چووکەڵی بەرپرسی فیرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستان کارتی پێشمەرگایەتی و چەک وچۆڵ‌و کەرەسەی نیزامی هەر یەک لە بەشداربووانی تەحویل دا.\nپاش سروودی “ئەی رەقیب ” ئەو مەراسمە بە ڕێژەو مەشقی نیزامی دەست‌پێکرد.\nدواتر بەڕێز حەسەن قادرزادە ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان وتارێکی بەو بۆنەوە پێشکەش کرد.\nبەڕێزیان لە بەشێک لە قسەکانی‌دا گوتی: ته‌واوکردنی سه‌رکه‌وتووانه‌ی ده‌وره‌ی سه‌ره‌تایی پێشمه‌رگه و له‌به‌رکردنی به‌رگی پیرۆزی پێشمه‌رگانه‌تان لێ پیرۆز بێ. هیوادارم ئه‌مڕۆ سه‌رفه‌سڵی رۆژگارێکی به‌ردرێژ و به‌به‌رهه‌می خزمه‌ت و تێکۆشانی ئێوه له‌پێناو مافه ڕه‌واکانی میلله‌ته‌که‌ماندا بێ.\nبەڕێز حەسەن قادرزادە لە بەشێکی دیکەی قسەکانی‌دا گوتی: ئەمڕۆ لەکاتێکدا ڕێوڕەسمی کۆتایی دەورە دەگرین کە ٣٠ ساڵ لەمەوبەر رێژیمی کۆماری ئیسلامی لەسەر میزی وتووێژ رێبەرانی حیزبی دێموکراتی تێرۆر کرد.\nهەروەها لە درێژەی باسەکەی‌دا ئاماژەی بە رۆڵی شەهید دوکتور قاسملوو لە نێوخەباتی حەقخوازانەی گەلی کرد و گوتی؛ دوکتور قاسملوو لەکاتێکدا بێهیوای لەناو حیزبدا هەبوو ناوبراو هەموو ژیانێکی خۆشی وەڵا نا و وزەی بە حیزب بەخشیوو بە فکرو ئەندێشەی پێشکەوتنخوازانە رێگای حیزب و داهاتووی نەتەوەکەی دیاری کردو خەڵکی کوردستانی لە پرۆگرامێکی سەردمیانە‌دا کۆ کردەوە.\nحەسەن قادرزادە لە درێژەی وتەکانی‌دا بە ئاماژەدا بە هۆکاری پەنابردنی ڕێژیمی تاران بۆ تیرۆر وشەهیدکردنی دوکتور قاسملوو لەو پێوەندییە‌دا گوتی: رێژیمی کۆماری ئیسلامی پیی وابوو بە تێرۆری رێبەرانی جووڵانەوی کورد خاشەبر دەکا بەڵام رێبوارانی ئەو رێبازە وێرای خەڵکی کوردستان تا ئیستاش وەفادار ماونەوە بریاریان داوە تا وەدەست هێنانی ئاواتەکانی شەهیدان دەست لە خەبات وتێکۆشان هەڵناگرن.\nناوەبراو لەدڕێژەی قسەکانیدا باسی لەوە کرد : که چۆن دنیای ئه‌وڕۆ بۆ میلله‌تێکی وه‌ک میلله‌تی ئێمه و بۆ بزوتنه‌وه‌یه‌کی شۆڕشگێڕی وه‌ک بزوتنه‌وه‌که‌ی ئێمه پڕه له ئاسته‌نگ و به‌ربه‌ست، به‌ڵام هاوکات پڕیشه له ئامراز و ده‌رفه‌ت. ئه‌وه ئێمه‌ین که نابێ به‌ربه‌سته‌کانی بوارێک یان سه‌ختیه‌کانی قۆناغێک له به‌رده‌وامبوون له خه‌بات شلمان بکاته‌وه. ئه‌وه ئێمه‌ین که ده‌بێ ده‌رفه‌ته‌کان زۆرتر و باشتر ده‌کار بخه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و خه‌باته به ئه‌نجام بگات و ئاواتی شه‌هیده‌كان وه‌دی بێ.\nلەبەشێکی دیکەی بەرنامەکە سروودێک بە ناوی “قاسملوو” لەلایەن بەشدارانی دەورەوە پێشکەش کرا دواتر پەیامی مامۆستایانی فێرگە لە لایەن خالید حەسەنخاڵی پیشکەش کرا پاشان وەحید حوسێنی پەیامی بەشداربووانی دەورەی خوێندەوە.\nئەو ڕێوڕيسمە پێشمەرگانە، بە سروودی شوڕشگێڕانە و گۆرانی و هەڵپەڕکێی کوردی ڕازایەوە.