گه‌وره‌ترین هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌ر كوردستان\nكورد دوژمنی زۆره و هه‌ڕه‌شه‌ی به‌رده‌وام و جۆراوجۆری له‌سه‌ره، به‌ڵام ئێستا گه‌وره‌ترین مه‌ترسی كه هه‌ڕه‌شه له داهاتووی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و پێكه‌وه‌یی ده‌كات وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پێكه‌وه گونجاو، دۆخی ناوخۆی خۆیه‌تی. مه‌به‌ستم له دۆخی ناوخۆ ئه‌و ململانێ سیاسی و ناته‌باییه‌ی نێوان هێزه سیاسییه‌كانی نیه، كه ئه‌وه به‌شێكی كه‌می هۆكاره‌كه‌یه، به‌ڵكوو مه‌به‌ستم له پێكه‌وه نه‌گونجانی كۆمه‌ڵایه‌تییه، كه ئێستا به دیارده‌ی كوشتنی رۆژانه سه‌ره‌تاكانی ده‌ركه‌وتوون.\nراسته خوای گه‌وره مرۆڤی به باشترین شێوه دروستكردووه، هه‌موو ئه‌و داهێنان و پێشكه‌وتن و گه‌شه‌كردنانه‌ی له مێژوودا روویانداوه هه‌مووی به‌رهه‌می گه‌شه‌ی عه‌قڵی مرۆڤه‌كانن، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌و ژیریی و هه‌ست و سۆزه مرۆڤایه‌تیانه‌ی هه‌یه‌تی، هه‌ڵگری خه‌سڵتێكی دڕندانه‌شه. به‌سروشت مرۆڤ شانبه‌شانی چالاكییه مرۆییه‌كانی ئاره‌زووی ره‌فتاری نامرۆڤانه‌ش ده‌كات. ئه‌و تاوانكاریانه‌ی له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه روویانداوه كه به‌حساب ژیرترینی بوونه‌وه‌ره‌كانی سه‌ر زه‌مینن، ئاژه‌ڵه‌كان تاوانی له‌و شێوه‌یه ئه‌نجام ناده‌ن. بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ خه‌سڵه‌ته شه‌ڕانگێزیی و نامرۆییانه‌كه‌ی زاڵ نه‌بێت به‌سه‌ر ژیریی و هه‌ست و سۆزه مرۆڤایه‌تیه‌كه‌یدا، یاسا و رێسای به‌سه‌ردا سه‌پێندراوه. هه‌ركاتێك ئه‌و چوارچێوه یاسایی و رێسا باوانه به‌هایان نه‌ما، مرۆڤ ئاره‌زووه شه‌ڕاگێزییه‌كه‌ی په‌یڕه‌و ده‌كات.\nئاین ته‌نها بۆ ناسینی خواوه‌ند به‌سه‌ر مرۆڤه‌كاندا نه‌سه‌پێندراوه، به‌ڵكوو یاساو رێسای ژیان بووه تا مرۆڤ پابه‌ندی به‌هاو خه‌سڵه‌ته ئینسانییه‌كه‌ی بكات و له توندوتیژیی و ره‌فتاری دڕندانه دووری بخاته‌وه، به‌وه‌ی هه‌ستێكی بۆ مروڤ دروستكردووه به‌رانبه‌ر به‌هه‌ر تاوانێك خواوه‌ند سزای توندی داناوه. یاسا دانراوه‌كانی مرۆڤیش هه‌ر بۆ رێكخستنی ژیان و رێگریی بووه له چه‌وساندنه‌وه‌و زوڵمی به‌هێزه‌كان به‌سه‌ر لاوازه‌كاندا، سزای یاساش وه‌ك جۆرێك بووه له تۆڵه له لاده‌رو تاوانكاره‌كان. له هه‌ر سات و زه‌مینێكدا ئه‌و حوكمانه چه‌سپابن، مرۆڤ به به‌خته‌وه‌ری ژیاوه، هه‌ر سه‌رده‌مێكیش ئه‌و چوارچێوانه‌ی ئاین و یاسا وه‌ك (سزای دیار و نادیار) بۆ مرۆڤ دایناوون فه‌رامۆش كرابن، ژیانی مرۆڤه‌كان پڕبووه له تاوانی جۆراوجۆری دڕندانه.\nكوردستان ئێستا خه‌ریكه پێده‌نێته ناو قۆناغێكی مه‌ترسیداره‌وه كه سزا دیار و نادیاره‌كان كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ره‌فتاری تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه نامێنێت، به‌مه‌ش ده‌رگا بۆ تاوانكاریی و ره‌فتاری ناجۆر ده‌كاته‌وه. ته‌ماشا بكه‌ن ئه‌و تاوانانه‌ی له‌م چه‌ند ساڵه‌ی له كوردستان روویانداوه ئه‌گه‌ر به‌راوردی بكه‌ین به هه‌موو مێژووی كورد، تاوانی هاوشێوه له هه‌زاران ساڵی رابردووی ئه‌م میلله‌ته‌یا نابینیت. كوڕ دایكی خۆی سه‌ر ده‌بڕێت، دایك ئاگر له مناڵه‌كانی به‌رده‌دات، باوك هه‌موو جگه‌ر گۆشه‌كانی ژه‌هرخوارد ده‌كات، كوڕ باوكی خۆی ده‌كوژێت، برا خوشك و براكانی ده‌كوژێت و ژن مێردی ده‌خنكێنێ و پیاو ژنه‌كه‌ی هه‌ڵده‌واسێت. تاوانكار دان به تاوانه‌كه‌یدا ده‌نێت و نه‌ك په‌شیوانی ده‌رنابڕێت، ئاماده‌ی دووباره كردنه‌وه‌شیه‌تی. دراوسێ له‌سه‌ر شه‌ڕی مناڵ، شۆفێر له‌سه‌ر فوللایتی سه‌یاره، قوتابی له‌سه‌ر كه‌می نمره، كاسبكار له‌سه‌ر سڵاو، گه‌نج له‌سه‌ر نوكه‌ی مۆبایل و سه‌تان نمونه‌ی تر، هه‌مووی هه‌ر یه‌كتری ده‌كوژن. پاساو و هۆكاره تایبه‌تییه‌كانیان هه‌رچییه‌ك بن، هۆكاره گشتییه‌كه تێكچوونی شیرازه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردییه كه سه‌رچاوه‌ی له سه‌روه‌رنه‌بوونی یاساوه گرتووه.\nمرۆڤ له كاتێكدا تاوان یان ره‌فتاری ناجۆر ئه‌نجام نادات، كه ترسێك له‌ناخیدا بوونی هه‌بێت. (ترس له خواوه‌ند، ترس له یاسا، ترس له ویژدانی خود، ترس له كۆمه‌ڵگه، ترس له كاردانه‌وه‌ی تاوانلێكراو). زۆرن ئه‌و مرۆڤانه‌ی پابه‌ندن به‌و مه‌ترسییانه‌وه، ده‌رفه‌تی بۆ دروست ده‌بێت بتوانێت تاوانێك ئه‌نجام بدات یا ئاره‌زووی ئه‌نجامدانی ده‌كات و ده‌شزانێ كه‌س ئاگای له تاوانه‌كه‌ی نییه، به‌ڵام له ترسی خوا خۆی له‌و تاوانه دوور ده‌خاته‌وه. یان ویژدانی خۆی رێگه‌ی نادات. یا له ترسی كۆمه‌ڵگه كه وه‌ك نه‌نگییه‌ك لێی بڕوانن. به‌ڵام ئه‌وانه‌ش زۆرن كه ترسیان له‌و سزا نادیارانه نیه و ده‌ربه‌ستی هیچ كام له‌و سنور و چوارچێوانه نایه‌ن كه له‌ناخی مرۆڤدا بۆ خۆپارێزیی له‌تاوان دروستكراوون. هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك ترسی سزا نادیاره‌كانی تیا نه‌ما پێویسته سزا دیاره‌كان كه خۆی له سزای یاسادا ده‌بینێته‌وه تووند بكرێن تا رێگه له تێكچوونی شیرازه‌ی كۆمه‌ڵگه بگیرێت.\nئێستا له كوردستان خه‌ڵكانێك په‌یدا بوون كه ترسی هیچ كام له‌و بنه‌ماو به‌هایانه‌یان نه‌ماوه (نه خوا، نه ویژدان، نه كۆمه‌ڵگه) ته‌نانه‌ت ترسی سزایی یاساشیان نیه. چونكه له بنه‌ڕه‌تدا یاسا له كوردستان لاوازه و ته‌نها بۆ كه‌سانی لاواز و بێده‌سه‌ڵاته‌كانه. بۆیه ده‌بینی رۆژ له دوای رۆژ رێژه‌ی تاوان و جۆرایه‌تی تاوان له زیادبووندان. كه یاساش سه‌روه‌ر نه‌بوو، كاردانه‌وه‌ی تاوانلێكراو ده‌بێته دیووێكی تری تاوان، به‌وه‌ی تۆڵه‌كردنه‌وه له كه‌سوكار و خزم و بنه‌ماڵه و ورده ورده سه‌ر ده‌كێشێ بۆ خێڵ و عه‌شیره‌تی ئه‌نجام ده‌ری تاوان. به‌مه‌ش شیرازه‌ی كۆمه‌ڵگه به ئه‌ندازه‌یه‌ك تێكده‌چێت مانایه‌ك بۆ ژیان تیایدا نامێنێته‌وه.\nده‌سه‌ڵات له كوردستان به‌هۆی ره‌گ و ریشه‌ی ململانێی سیاسی و ناته‌بایی و ناكۆكی حیزبه‌كانییه‌وه چاوپۆشی زۆری كردووه له ئه‌نجامده‌ری ئه‌و تاوانه جۆراوجۆرانه و زه‌مینه‌ی خۆشكردووه بۆ په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌كردنی ئه‌و عه‌قڵیه‌تانه‌ی باوه‌ڕیان به كوشتن و تۆڵه‌كردنه‌وه‌یه. تا یاساش لاوازتربێت، دیارده‌كه زیاتر كڵپه ده‌سێنێ. ده‌بێت ئه‌وانه‌ی ده‌ربه‌ستی ئاینده‌ی كوردستانن، له شوێنێكدا سنورێك بۆ ئه‌م مه‌ترسییه دابنێن. كه ره‌نگه قۆناغی پێش بیركردنه‌وه‌و ده‌ستبردن بۆ په‌روه‌رده، توندكردنی سزا دیاره‌كانی وه‌ك حوكمی یاسا (په‌یڕه‌وكردنی سزای له سێداره‌دان) گرنگترین كارێك بێت كه له ئێستایا ده‌سه‌ڵات له كوردستان په‌نای بۆ به‌رێت.\nزۆرێك له‌وانه‌ی تاوانی كوشتن ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، ده‌بیستین كه پێشتریش تاوانی هاوشێوه‌یان ئه‌نجام داوه، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیندان له كوردستان شوێنی چاكسازی نیه، بۆیه كاتێك دێته‌وه ناو كۆمه‌ڵگه تاوانی تر ئه‌نجام ده‌داته‌وه، كه‌واتا بۆ ئه‌وه‌ی سزای تاوانكار بدرێت و ترسێك بێت بۆ كه‌سانێكی تریش كه بیر له تاوان ده‌كه‌نه‌وه، ده‌بێت ساڵانێك كوردستان په‌نا بۆ له سێداره‌دان به‌رێت. به‌ڵام ئێستا كه‌سێك كه ئاره‌زووی تاوان ده‌كات دڵنیایه له‌وه‌ی یان ئازاد ده‌كرێت یا له زینداندا به‌باشی به‌خێووده‌كرێت. بۆ رێگری له تاوان پێویسته ترسێك هه‌بێت له سزا، كه سزای یاسا هه‌بوو رێگریی له تۆڵه‌كردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیش ده‌گرێت.\nدڵنیام كه‌سانێكیش به‌پاساوی مافی مرۆڤ و ئازادی و چه‌ند دروشمێكی رووكه‌شه‌وه دژ به‌وه ده‌بن سزای له سێداره‌دان په‌یڕه‌وبكرێت. به‌ڵام با ئه‌و كه‌سانه بۆ یه‌ك چركه خۆیان بخه‌نه شوێنی ئه دایك و باوكه‌ی ته‌رمی كوڕه‌كه‌یان ده‌دۆزنه‌وه و تاونكار دان به‌وه‌یا ده‌نێت ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه كوشتوویه‌تی جۆری مۆبایله‌كه‌ی جوان بووه. یا ئه‌گه‌ر كه‌سانێك پێیان وایه پابه‌ند بوون به یاساو رێسا نێووده‌وڵه‌تیه‌كان و جیاواز ده‌رخستنی كوردستان له وڵاتانی ناوچه‌كه گرنگتره له‌وه، ده‌بێت به‌رچاویان روونبێت له‌وه‌ی ئه‌م دیارده‌یه كۆتایی پێنه‌هێنرێت به زیادبوونی تاوان و به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی كوشتن سومعه‌ی كوردستان زۆر له‌وه زیاتر ده‌كه‌وێته ژێر پرسیاره‌وه له‌وه‌ی سزای له سێداره‌دان به‌سه‌ر تاوانكار و بكوژدا جێبه‌جێ بكات.


"ڕۆژی ڤالانتاین ڕەوشتێکی ئیسلامی نییە"\n"ڕۆژی ڤالانتاین ڕەوشتێکی ئیسلامی نییە"\nبه رواری داگرتن : 2019-02-14 14:22\nدیاربەكر - مەلا ئەنوەر قلچئەرسلان سەرۆکی گشتی یەکێتی زانایان باسی لەوە کرد، "١٤ی شوبات ڕۆژی ڤالانتاین" لە ئیسلام بوونی نییە و دەیانەوێت بەم جۆرە ڕۆژانە ڕەوشتی کۆمەڵگا و کەلتوری ئیسلامی لە ناو ببەن.\nمەلا ئەنوەر قلچئەرسلان سەرۆکی گشتی یەکێتی زانیان (إتحاد العلماء و المدارس الاسلامیة) کە بارەگای سەرەکی لە شاری دیاربەکری ولاتی تورکیایە سەبارەت بە بەرز ڕاگرتنی "ڕۆژی ڤالانتاین" چەند هۆشداریێکی گرنگ دا.\nمەلا ئەنوەر قڵچئەرسلان وتی: بەرز ڕاگرتنی "١٤ی شوبات ڕۆژی ڤالانتاین" لە ئیسلام بوونی نییە و دەیانەوێت بەم جۆرە ڕۆژانە ڕەوشتی کۆمەڵگا و کەلتوری ئیسلامی لە ناو ببەن. ئێمە کۆمەڵگای ئیسلامین. بۆیە ئێمە پابەندی خودا و پێغەمبەرەکەی و قورئانین. پێغەمبەرمان (دروودی خودا لە سەر بێت) دەفەرمێ، دەبێت لە سەرەتا خۆشەویستی مسوڵمانەکان بۆ خودا بێت. چونکە ئێمەی دروست کردوە و جیهانیشی بۆ ئێمە دروست کردوە. حەز کردنی مسوڵمانەکان لە یەکتر ڕەوشتی ئیسلامە. حەزەکانی دژ لە ئەخلاق وەکو "١٤ی شوبات ڕۆژی ڤالانتاین" ڕەوشتێکی ئیسلامی نییە و دەبێتە هۆکاری بڵاو بوونی بێ ئەخلاقی و بەدڕوشتی و بێ ئەدەبی و بێ تەربیەتی. ئەوە ئەخلاقی جولەکەکان و مەسیحیەکانە و بۆ لە ناو بردنی شەرم و ئەدەب لە ناو مسوڵمانەکان ئەو شتەیان دروست کردوە.\n"دەیانەوێت کۆمەڵگای ئیسلامیش وەکو خۆیان بکەن"\nمەلا ئەنوەر لە بەردەوامی باسی لەوە کرد: ئامانجیان لە ناو بردنی ئەخلاقی ئیسلام لە مسوڵمانەکان و دروست کردنی ئەخلاقی جولەکەکان و مەسیحیەکانە. لەلای جولەکە و ەسیحیەکان واتای ناموس و خانەوادە نەماوە. هەروەها پرۆسەی هاوسەرگیریش لە ناویان نەماوە. بەڵێ دەیانەوێت کۆمەڵگای ئیسلامیش وەکو خۆیان بکەن. ئەگەر مرۆڤێک ڕێگری نەکات کە کچەکەی بە نائیسلامی و بێ ئەخلاقی لەگەڵ کەسێک بێت و ڕێگری ئەو خۆشەویستییەکەی لەگەڵ کەسێکی بێگانە نەکات، ئەو کات ئەو کەسە بەرازە. دەبێت دژی ئەو بێ ئەخلاقیە بێت و نابێت بە خۆش شتێکی وا بکات. بۆیە ئەو ئەخلاقە ئەخلاقێکی ئیسلامی نییە. ئامانجیان دوور کردنی مسوڵمانەکانە لە کەلتوری ئیسلام و خودا و پێغەمبەر و قورئان.\n"دەیانەوێت ژیانێکی ئەوڕوپی لە ناومان بڵاو بکەنەوە"\nمەلا ئەنوەر لە بەردەوامی باسی لە کرد، ئەورەپییەکان لەبارەی خانەوادە زۆر تێک چوونە و دەیانەوێت مسوڵمانەکانیش وەکو خۆیان بکەن. مەلا ئەنوەر وتی: ئەو ئەخلاقە ئەخلاقێکی حەیوانییە. تەنانەت لە ناو حەیوانەکانیش یاسایەک هەیە. خودا دەفەرمێ، مرۆڤەکان عەقلیان هەیە بەڵام بیر ناکەن و چاویان هەیە و ڕاستییەکان نابینن و بە حەق تەماشای جیهان ناکەن و لەو شتانە دەرس وەرناگرن و ئەوانەش ئەهلی دۆزەخن. ئەگەر نەمانەوێ موستەحەقی دۆزەخ بین و دەمانەوێ لە دونیا بە شەرەف و عیزەت بژین نابێت واز لە ئەخلاقی پێغەمبەرمان بێنین کە لە قورئان فێرمانی کردوە. چۆن کەسێکی بێ ناموس لە ناو کۆمەڵگا شەرمەزار دەکرێت، دەیانەوێت ئێمە مسوڵمانەکانیش وا بین.\n"دەبێت منداڵەکانمان لە بێ ئەدەبی و بێ شەرمی بپارێزین"\nمەلا ئەنوەر لە بەردەوامی باسی لەوە کرد: ئایینی ئیسلام گونجاوی فیترەتی مرۆڤە. ئوستاد بدیع الزمان دەڵێت "شەریعەتی ئیسلام گونجاوی فیترەتی مرۆڤە." کاتێک خودا مرۆڤی دروست کرد فیترەتێکی گونجاوی بۆ مرۆڤ هەڵبژراد. تەواوی حوکمەکانی ئیسلام گونجاوی ئەو فیترەتەیە. بە بەهانەی ڕۆژی ڤالانتاین، دیداری کچێک لەگەڵ کەسێکی بێگانە لە ناو کەلتوری ئیسلام بوونی نییە. دەبێت هەمو مسوڵمانێک لەو کارە خۆی بە دوور بگرێت. کەسێک ئەو شتە بکات ئیمە پێ دەڵێین، بێ ئەدەب و بێ شەرم و بێ تەربیە و بەراز. بۆیە دەبێت منداڵەکانمان لە بێ ئەدەبی و بێ شەرمی بپارێزین.\n"ئەگەر شوێن ئەو کەسانە بکەوین لەگەڵیان بەرەو دۆزەخ دەچین"\nمەلا ئەنوەر قلچئەرسلان لە کۆتایدا وتی: پێغەمبەری خۆشەویستمان دەفەرموێ "ئیمان و حەیا هاوڕێی یەکترن. کاتێک حەیا و شەرم بچێت ئیمانیش دەچێت." ئەو ڕۆژی ڤالانتاین بێ ئەدەبی و بێ شەرمییە. ئەگەر بێ شەرمی دروست بێت ئیمانیش دەچێت. جولەکەکان و مەسیحیەکان ئەوەیان دەوێت، ئێمە بێ شەرم و بێ ئەدەب بکەن. لە ناویان بێ ئەدەبی و زینا سەربەستە، نەوەیان نەماوە. دەیانەوێت ئێمەش بە دوایان بچین. ئێمە هەر جارێک سورەتی فاتیحە دەخوێنین داوا لە خودا دەکەین ڕێگریمان لێ بکات تاکو شوێن جولەکان و مەسیحیەکان نەکەوین. بەڵام بە داخەوە ئەگەر ڕێزی ئەو جۆرە ڕۆژانە بگرین بەو واتایە بە دوای جولەکە و مەسیحیەکان دەچین. ئەوانە بەرەو دۆزەخ دەچن و ئەگەر شوێن ئەو کەسانە بکەوین لەگەڵیان بەرەو دۆزەخ دەچین.((İLKHA\nبليته كان ڤالانتاین ئیسلامی مسوڵمان مەلا ئەنورە


"رێككه‌وتنى كۆتایی هه‌رێم و به‌غدا له‌سه‌ر راده‌ستكردنى نه‌وت ماوه‌ته‌وه" | تۆڕی هەواڵی سلێمانی\nهه‌ینی, شوبات 19\nHome›هەواڵ›کوردستان›“رێككه‌وتنى كۆتایی هه‌رێم و به‌غدا له‌سه‌ر راده‌ستكردنى نه‌وت ماوه‌ته‌وه”\nئه‌ندامێكى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق رایده‌گه‌یه‌نێت: تا ئێستا گفتوگۆكانى نێوان شاندى هه‌رێم و به‌غدا به‌رده‌وامه، به‌ڵام لایه‌نه سیاسییه‌كانى ناو په‌رله‌مانى عێراق سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه هه‌رێم ته‌واوى نه‌وته‌كه‌ى راده‌ستى سۆمۆ بكات.\nئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه سوهام عه‌قیلى، ئه‌ندامى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق له هاوپه‌یمانى نه‌سر به میدیاكانى عێراقى راگه‌یاند: “تا ئێستا گفتوگۆكانى نێوان شاندى باڵاى هه‌رێم و لایه‌نه سیاسییه‌كانى عێراق به‌رده‌وامن، له‌سه‌ر تێپه‌ڕاندنى پشكى هه‌رێم له پرۆژه‌یاساى بودجه‌ى 2021ى عێراق”.\nوتیشى: “لایه‌نه سیاسییه‌كانى ناو په‌رله‌مانى عێراق تا ئێستاش سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه پێویسته هه‌رێم ته‌واوى نه‌وته‌كه‌ى راده‌ستى به‌غدا بكات و له‌ڕێگه‌ى سۆمۆوه ره‌وانه‌ى ده‌ره‌وه‌ى وڵاتى بكات، هه‌رێمى كوردستانیش ده‌یه‌وێت به‌پێى ئه‌و مادده‌یه‌ى كه له پرۆژه‌یاساى بودجه‌دا هاتووه 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وت یان داهاته‌كه‌ى راده‌ستبكات”.\nئه‌و ئه‌ندامه‌ى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق ئه‌وه‌شده‌خاته‌ڕوو: “رێككه‌وتنى هه‌رێم و به‌غدا له‌سه‌ر راده‌ستكردنى نه‌وت ماوه‌ته‌وه، له ئێستاشدا هه‌ردوولا به گه‌رمى له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته گفتوگۆ ده‌كه‌ن”.\nكۆبوونه‌وه‌كانى نێوان شاندى باڵاى حكومه‌تى هه‌رێم به سه‌رۆكایه‌تى قوباد تاڵه‌بانى، به‌رده‌وامن ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌كه له مسته‌فا كازمى، سه‌رۆكوه‌زیرانى عێراق و محه‌مه‌د حه‌لبوسى، سه‌رۆكى په‌رله‌مانى عێراق كۆبوونه‌وه”.\nپێشتر میاده نه‌جار، ئه‌ندامى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق له فراكسیۆنى پارتى به میدیاكانى عێراقى راگه‌یاند: “حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان پابه‌نده به‌و ده‌قه‌ى كه له پرۆژه‌یاساى بودجه‌ى 2021ى عێراق دیاریكراوه به راده‌ستكردنى 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وت، به‌ڵام ناتوانێت له‌وه زیاتر نه‌وت راده‌ستى به‌غدا بكات”.\nله‌باره‌ى هۆكارى پشت راده‌ستنه‌كردنى زیاتر له 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وت، میاده نه‌جار ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو: “كێڵگه نه‌وتییه‌كانى هه‌رێم تواناى به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردنى نه‌وتیان رۆژانه ته‌نیا 430 هه‌زار به‌رمیل نه‌وته به‌پێى خه‌مڵاندنه‌كانى كۆمپانیاى سۆمۆ، له‌و رێژه‌یه 150 هه‌زار به‌رمیل نه‌وتى رۆژانه بۆ كۆمپانیا وه‌به‌رهێنه‌ره‌كان و كرێى گواستنه‌وه‌ى نه‌وته‌كه‌یه، 30 هه‌زار به‌رمیل نه‌وتى بۆ به‌كاربردنى رۆژانه‌یه، ئه‌وه‌ى كه ئه‌مێنێته‌وه 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وته كه راده‌ستده‌كرێت”.\nناتۆ ژمارەی سەربازەکانی لە عێراق بەشێوەیەکی بەرچاو زیاددەکات


خەڵکی ناڕازیی کوردستان لە دوو تەنگەژە دایە.\nخەڵکی ستەمدیدە و بەشمەینەتی کوردستان، تەنها بە دەست حکومەت و حیزبگەلێکی هاوبەش "براوە" لە دەسەڵاتی سیاسییدا لە تەنگەژەدا نییە، بەڵکو لە هەمانکاتدا بە دەست حیزبگەلێکی جووت مۆراڵ و خەیاڵپلاوەوە لە تەنگەژەدایە.\nئەو حیزبانەی جووت مۆراڵن، ئەوانەن کە لە لایەک راستەوخۆ و بە چەند ئەندام پەرلەمان و چەند وەزیرێک هاوبەشن لە دەسەڵاتی سیاسیی حکومەتە گەندەڵەکەدا و لە لایەکی دیکە خۆیان بە پێشەوا و رابەری خەڵکی ئۆپۆزسوێن دەبینن.\nچەند حیزبێکی دیکە، کە تەنها دروشمگەرایین و بە بەرزکردنەوەی دروشمە خەیاڵپڵاویەکانیان خۆیان بەوە دەزانن جێگرەوەی حکومەت و دەسەڵاتە سیاسییە گەندەڵەکەن لە حاڵەتی راماڵینی ئەم دەسەڵاتە سیاسییە گەندەڵەدا.\nحیزبە جووت مۆراڵەکان مەستی هاوبەشین لە دەسەڵاتی سیاسییدا و بەردەوام لە دوای هەموو هەڵبژاردنە ساختەکارییەکان شەڕیانە لەسەر وەرگرتنی پۆستە گرنگ و دەوڵەمەندەکان، کەچی بێ شەرمانە خوا خوایانە ئەم دەسەڵاتە سیاسییە گەورەترین هەڵەی ستراتیژی بکات، زۆرترین دزی و گەندەڵی بکات، زۆرترین و بەرفراوانترین ستەم و چەوساندەوە بکات، بۆ ئەوی ئەمان قاچی ناو ئۆپۆزسوێنیان قایمتر بێت و ناڕەزایەتییەکانی خەڵک بقۆزنەوە بە "ئەلله و اکبر" و بە نوێژکردن لە سەر شەقامەکان و کردنی شەقامەکان بە مزگەوت و وتنەوەی سروتی دینی و هاتوهاوار و بانگهێشتکردن بەوەی کە تەنها دینی ئیسلام و سەلەفیەت چارەسەرە و هیچی تر.\nکۆمەڵە حیزبیکی دیکەی درووشمگەرایی، کە هەندێکیان بیانەوێت یان نا لە گەندەڵیەکەی دەسەڵاتی سیاسییەوە ئاڵاون و بوون بە زوڕناژەنی ئەم دەسەڵاتە سیاسیی و دیموکراتیە درۆزنانەیەی کوردستان، ئەم حیزبانە و هەندێکی دیکە لەو حیزبانەی کە خەیاڵپڵاوانە خۆیان بە جێگرەوەی دەسەڵاتە سیاسییە گەندەڵکە دەزانن و هەموو دواکارییەکی چاکسازیی و نارەزایەتییەکی خەڵکی کوردستان وا نیشان دەدەن کە گوایە ئەمە دوا ویستگە و کۆتای دەسەڵاتە سیاسییەکەی کوردستانە و ئەمان جێگەرەوەن و هەر ئەمانن کە دەتوانن پێشەوایەتی و رابەرایەتی ناڕەزایەتیەکان بکەن تا دوا مەنزڵ و دوا چارەسەر.\nبە بڕوای من چەند حکومەت و دەسەڵاتە سیاسییە گەندەڵەکە زەرەری لە خەڵکی کوردستان داوە، هێندەش و بگرە زیاتریش ئەم حیزبە جووتمۆراڵ و خەیاڵپڵاوانەش زەرەریان لە ناڕەزایەتییەکانی خەڵکی کوردستان داوە بە موزایەدەی سیاسیی. ئەم حیزبانە لێناگەڕێن، خەڵکی کوردستان خۆیان دەریچەیەک بدۆزنەوە بۆ رێکخستنی ناڕەزایەتییەکانیان، خۆیان خۆیان رێکبخەن، ئەگەر ناڕەزایەتییەکانیان گەیشتە ئەو ئاستەی دەسەڵاتی سیاسیی و حکومەتە گەندەڵەکە ملی شۆرکرد بۆ داواکارییەکانیان ـ کە شۆڕی ناکەن و مل نادەن ـ ئەوە چاکسازییەکە دێتە دی و خەڵک هەندێک ماندووی دەحەسێتەوە لەوەی کە دەگەن بە ماف و پێداویستییە سەرەتاییەکانیان(هەروەک هەموو ئەو خەڵکەی لە ژێر چەوساندنەوە و ستەمکاری حوکومەتە تۆتالیتاریی و دیکتاتۆرییەکاند دەناڵێنن، بەڵام مافە سەرتاییەکانیان وەک موچە و کارەبا و ئاوی پاک و تا ئاستێک دادپەروەری و یاسا بوونی هەیە) چونکە هەموو داواکارییەکانی خەڵکی کوردستان، ئەگەر بمانەوێت خۆمان نەخەڵەتێنین، دەچێتە چوارچێوەی چاکسازییەوە و هیچی دیکە.\nئەوە حیزبە جووت مۆراڵ و دورشمگەراییەکانن کە داخوازییەکانی خەڵک و نارەزایەتیەکان وا پیشان دەدن کە گۆڕانگاری بنەڕەتی لێوە بەرهەم دێت، دەنا لە راستیدا وانیە و خەڵکی کوردستان تا ئێستاش لەو ئاستەدا نییە کە داوای گۆڕانکاری بنەڕەتی بکات. ئەم حیزبانە لە جیاتی ئەوەی ناڕەزایەتییەکان بەو عاقارەدا بەرن کە ببێت بە داخوازی بۆ گۆڕانکاری بنەڕەتی و هۆشمەندیەکی وا لای خەڵک دروستبکەن کە بە چاکسازیی رازی نەبن، کەچی بە خەڵکی دەڵێن دوامانکەون لەگەڵمان بن، وەرنە ناو حیزبەکانمانەوە ئێمە ئازدتان دەکەین، لە جیاتی ئەوەی خەڵکی فێری قسە بە ناوبانگەکەی پاوڵۆ فرێری بکەن کە دەڵێت: "کەسێک دەتوانێت کەسێک بچەوسێنێتەوە بەڵام کەسێک ناتوانێت کەسێک ئازاد بکات" . ئازادی لە گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکاندایە، لە گۆڕنکاری جیهابنیی سەردەمیانەو و مرۆڤدۆستی و بوون بە مرۆڤ و گۆڕینی کولتوور و پەروەردەی نەریتیی دایە بۆ کولتووری دیموکراتیی و پەروردەی فەلسەفیاینە.\n٢٤\_١\_٢٠١٦ - سلێمانی


ئەمڕۆ شۆڕیجە و برایەتی لەپێناو گەیشتن بەیاری کۆتایی ڕووبەڕوی یەک دەبنەوە\nنیسان 07, 2021\nبە ئەنجامدانی یەک یاری ئەمڕۆ یارییەکانی قۆناغی پێش کۆتایی خولی نایابی تازەپێگەیشتوانی کوردستان دەگاتە قۆناغی کۆتایی، ئەمڕۆیش لەشاری کەرکووک تازە پێگەیشتوانی شۆڕیجە میوانداری تازەپێگەیشتوانی برایەتی دەکات، تازەپێگەیشتوانی ئاشتی لەیاری کۆتاییدا چاوەڕی براوەی ئەو یارییە دەکات، یارییەکانی چواگۆشەی زێڕینی خولەکە بەشێوازی دەرچوون بە دوو دۆڕان ئەنجام دەدرێت.\nشۆڕیجە و برایەتی بەیەک دەگەن\nئەمڕۆ لەسەر یاریگەی یانەی شۆڕیجە تازەپێگەیشتوانی برایەتی دەبێتە میوانی تازەپێگەیشتوانی شۆڕیجە، ئەم یارییە یاری گەیشتنە بەیاری کۆتایی و لەو پێناوەدا هەردوو یانە هەوڵی گەیشتن دەدەن.\nڕۆژی یەکشەممە تازەپێگەیشتوانی برایەتی بە گۆڵێکی بێ بەرانبەر لە تازەپێگەیشتوانی ئاراراتی بردەوەو گەیشتە ئەم قۆناغە، شۆڕیجەیش دوای یارییەکی بەهێز بە دوو گۆڵ بەرانبەر بە گۆڵێك لەگەڵ تازەپێگەیشتوانی ئاشتی دۆڕا، براوەی یارییەکەی ئەمڕۆ لە یاری کۆتایدا ڕۆژی یەکشەمەی داهاتوو لەسەر یاریگەی ئاشتی یاری کۆتایی ئەنجام دەدات و براوەیان دەبێتە پاڵەوانی خولەکە.\nخولی نایابی تازەپێگەیشتوانی کوردستان، بە بەشداری ١٧ یانە بەڕێوەدەچێت، یانەکان بەسەر دوو کۆمەڵەدا دابەشکرابوون، لە کۆمەڵەیەی یانەکانی سلێمانی و کەرکووم هەردوو یانەی ئاشتی و شۆڕیجە گەیشتنە چوارگۆشەی زێڕین، یانەکانی ڕزگاری و سلێمانیش دابەزین بۆ ڕیزی تازەپێگەیشتوانی پلە یەک، لە کۆمەڵەی یانەکانی هەولێر و دهۆکیش یانەکانی برایەتی و ئارارات گەیشتونەتە چوارگۆشەی زێڕین، یانەی هەندرێن و تازەپێگەیشتوانی پێشمەرگەی هەولێر لەو کۆمەڵەیە دابەزیون.\nتا ئێستە ڕیزبەندی گۆڵکارانی خولەکە بەم شێوەیەیە:\n١-ئیسماعیل ئیبراهیم / یانەی ئارارات ٧ گۆڵ\n٢- ئارام سالار / یانەی شۆڕیجە ٦ گۆڵ\n٣- ئیسماعیل ئەحمەد / یانەی ئاشتی ٥ گۆڵ\n٤- هەورۆ حەمەد/ یانەی برایەتی ٥ گۆڵ


بەرهەمی سەدەیەك لەمەوبەری میلۆدی كوردی بڵاودەكرێتەوە\n28/4/2020 10:23 PM\nلەم رۆژانەدا چاپێكی نوێی ناوازەی میلۆدییە كوردییەكان بڵاوكرایەوە كە تەمەنی دەگەڕێتەوە بۆ پتر لە سەدەیەك لەمەوبەر.\nد.كارزان محەمەد لەوبارەیەوە رايگەیاندووه: لە ماوەی سەرقاڵبوونم بە گەڕان بۆ بەرهەمە بزرەكانی كوردناسان، ئەلبومێكی ناوازەی هونەرمەند (ئارچیماندرایت كۆمیتاس)م دەستكەوت كە (13) نۆتەی میوزیكی كوردی لەخۆگرتووەو ساڵی (1903ز) لە مۆسكۆ چاپكراوە.\nدەشڵێت: دوای هەڵسەنگاندنی ئەم نۆتە میوزیكییانە لەلایەن مامۆستا سەڵاح رەئوفی مۆسیقارەوە، بەشێوەی ئەلبوم سەرلەنوێ بڵاومكردەوە، جێی دەستخۆشیە كە (تەحسین قادر) و رێكخراوی ئازادبوون ئەركی چاپی گرتۆتە ئەستۆ.\nشایانی باسە ئارچیماندرایت كۆمیتاس هونەرمەندێكی ناسراوی ئەرمەنیە ساڵی (1869ز) لە (كوتاهیە)ی بندەستی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لەدایكبووە. ساڵی (1896) بە شێوەیەكی ئەكادیمی دەربارەی میوزیكی كوردی خوێندویەتی, ساڵی (1935ز) كۆچی دوایی كردووەو لە ئەرمەنستان بەخاك سپێردراوە، چەندین ناوەندو دامەزراوەی میوزیك وەك رێزلێنانى بە ناوی ئەم هونەرمەندەوە ناوزەند كراوە.


مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکەمەتی هەرێمی کوردستان لە دەستپێکی ساڵی نوێی خوێندندا ڕایگەیاند، سوپاسی خۆڕاگری مامۆستایان دەکات، کە سەرەڕای بوونی کۆرۆنا و خراپی دۆخی ئابووری، بەڵام نەیانهێشت پرۆسەی خوێندن بوەستێت.\nمەسرور بارزانی کە لە شەقڵاوە زەنگی خوێندنی ئەمساڵی لێدا، ڕاشیگەیاند، "ئێمه هه‌وڵێكی زۆرمانداوه بۆ ئه‌وه‌ی گرنگییه‌كی زۆر به كه‌رتی په‌روه‌رده بده‌ین، به‌داخه‌وه له‌به‌ر ئه‌م هه‌موو كێشه و گرفتانه‌ی رووبه‌ڕووی هه‌رێم بوونه‌وه، چ له رووی ئابوورییه‌وه چ له رووی ته‌ندروستییه‌وه، وه‌كو پێویست نه‌مانتوانیوه ئه‌وه‌ی له به‌رنامه‌ی ئێمه‌دا بووه جێبه‌جێ بكه‌ین."\nدەقی وتاری مەسرور بارزانی:\nمامۆستایانی به‌ڕێز قوتابیانی خۆشه‌ویست، پیرۆزبایی ساڵێكی نوێی خوێندن له ئێوه‌ی خۆشه‌ویست ده‌كه‌م، زۆر خۆشحاڵم جارێكی دیكه هۆڵه‌كانی خوێندن به رووی قوتابیاندا كراونه‌ته‌وه، به‌داخه‌وه له ماوه‌ی رابردوو به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنا، پرۆسه‌ی خوێندن نه‌یتوانی به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی به‌رده‌وام بێت، به‌ڵام نه‌شوه‌ستا، لێره‌وه جێیی خۆیه‌تی من سوپاسێكی بێ پایانی مامۆستایانی خۆشه‌ویست بكه‌م، كه سه‌ره‌ڕای ئه‌و دۆخه ناله‌بارەی ته‌ندروستی و ئابووری، به‌ڵام هه‌موو هه‌وڵێكیاندا بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی خوێندن به‌رده‌وام بێت، ته‌حه‌مولێكی زۆریان كرد، سوپاسێكی زۆری به‌ڕێز وه‌زیری په‌روه‌رده و هه‌موو ستافی كه‌رتی په‌روه‌رده ده‌كەم، كه هه‌وڵی پێوچانیاندا، بۆ ئه‌وه‌ی به شێوازی جیاواز پرۆسه‌ی خوێندن به‌رده‌وام بێت.\nهه‌روه‌ك ده‌زانن هه‌وڵێكی زۆریاندا بۆ ئه‌وه‌ی به‌شێوه‌ی ئه‌لیكترۆنی خوێندن به‌رده‌وام بێت، كه ئه‌وه‌ش سیمایه‌كی زۆر پێشكه‌وتوو بوو به به‌راوردكردن به سیسته‌مه‌كانی ناوچه‌كه‌ش، توانیان (ئی وانه) دروست بكه‌ن كه ئه‌مه‌ش وایكرد قوتابیان بتوانن به شێوه‌یه‌كی ئه‌لیكترۆنی به‌رده‌وامی به خوێندنی خۆیان بده‌ن.\nراسته ئه‌م دۆخه سه‌خته‌ی به‌سه‌رماندا تێپه‌ڕی، كێشه و گیروگرفتی زۆری هێنایه ئاراوه، به‌ڵام خۆشحاڵم كه ده‌بینین جارێكی دیكه قوتابخانه‌كان ده‌كرێنه‌وه، قوتابییه خۆشه‌ویسته‌كانمان ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ هۆڵی خوێندن، ئێمه هه‌وڵێكی زۆرمانداوه بۆ ئه‌وه‌ی گرنگییه‌كی زۆر به كه‌رتی په‌روه‌رده بده‌ین، به‌داخه‌وه له‌به‌ر ئه‌م هه‌موو كێشه و گرفتانه‌ی رووبه‌ڕووی هه‌رێم بوونه‌وه، چ له رووی ئابوورییه‌وه چ له رووی ته‌ندروستییه‌وه، وه‌كو پێویست نه‌مانتوانیوه ئه‌وه‌ی له به‌رنامه‌ی ئێمه‌دا بووه جێبه‌جێ بكه‌ین، به‌ڵام هیوادارم بتوانین له قۆناغه‌كانی داهاتوودا گرنگییه‌كی زیاتر به په‌روه‌رده بده‌ین، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئێمه درێغیمان نه‌كردووه له‌وه‌ی كه بۆ ته‌رخانكردنی بڕه پاره‌ی پێویست له نۆژه‌ندكردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌كان یان دابیكردنی كه‌ره‌سته‌ی خوێندن بۆ قوتابییه‌كان له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده به‌رده‌وام له‌سه‌ر خه‌ت بووین.\nئێمه توانیومانه شتێكی وا بكه‌ین هیچ نه‌بێت ئه‌و قوتابیانه‌ی له خوێندن دابڕوان، زیاتر له 13 هه‌زار قوتابی بگه‌ڕێنینه‌وه بۆ خوێندن، هیوامان وایه هیچ قوتابییه‌ك دانه‌بڕێت هه‌موویان بتوانن فرسه‌تی ئه‌وه‌یان هه‌بێت درێژه به خوێندنی خۆیان بده‌ن، له نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌كان، چه‌ندین قوتابخانه نۆژه‌كراونه‌ته‌وه و هەندێکی نوێش دروستکراون.\nله ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی كوردستان، ئێمە وه‌كو پێشمه‌رج داوامان كردووه هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی نیشته‌جێبوون كه دروست ده‌كرێت، پێویسته قوتابخانه‌یه‌كی نوێشی له‌گه‌ڵ دروست بكرێت، ئومێدمان وایه بتوانین قوتابخانه له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی پێشكه‌وتوو دروست بكه‌ین.\nپه‌روه‌رده سیمای ئایینده‌ی وڵاته‌كه‌مان ده‌ستنیشان ده‌كات، ئێمه هه‌وڵی ئه‌وه ده‌ده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی قوتابییه خۆشه‌ویسته‌كانی ئێمه به باشترین شێوه په‌روه‌رده بكرێن، بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه له داهاتوودا نه‌وه‌یه‌كی ته‌ندروست و نیشتماندۆست و ژینگه‌دۆستمان هه‌بێت، ئێوه‌ی خۆشه‌ویست ئایینده‌ی گه‌له‌كه‌مانن، ئێوه به په‌روه‌رده و زانستی چاك، به خۆشه‌ویستی بۆ وڵات، به خۆشیه‌ویست بۆ یه‌كتر ده‌توانن وڵاتێكی به‌هێزتر و ئاوه‌دانترمان بۆ بنیات بنێن، ده‌توانن رووبه‌ڕووی گه‌نده‌ڵی ببنه‌وه، ده‌توانن رووبه‌ڕووی هه‌موو ئاسته‌نگێك ببنه‌وه كه دێنه به‌رده‌م وڵاته‌كه‌مان.\nبه‌ڕێزان خۆشه‌ویستان.. هیوادارم ئێمه گرنگییه‌كی زۆر به خوێندن بده‌ن، چونكه خوێندن بنه‌مای پێشخستنی وڵاته‌كه‌مانه، من جارێكی دیكه‌ش ده‌ڵێم سوپاسی مامۆستا به‌ڕێزه‌كان ده‌كه‌م، ته‌حه‌مولێكی یه‌كجار زۆریان هه‌بوو، رێز و پێزانینم هه‌یه بۆ هه‌موو مامۆستایان له سه‌رتاسه‌ری كوردستان، هیوادارم به‌رده‌وام بن له‌وه‌ی كه ئه‌مساڵ به شێوه‌یه‌كی ئاسایی خوێندن به‌رده‌وام بێت، به‌ڵام لێره‌شدا پێویسته هه‌مووتان پابه‌ندی رێنماییه ته‌ندروستییه‌كان بن، خۆتان بپارێزن، داوا له مامۆستایان ده‌كه‌م ڤاكسین وه‌ربگرن، بۆ پاراستنی خۆیان و پاراستنی منداڵە خۆشه‌ویسته‌كانمان. داوایه‌كیشم له نوێنه‌رانی داهاتووی هه‌رێمی كوردستان له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق هه‌یه، بۆ ئه‌وه‌ی داكۆكی له هه‌موو داخوازی و ئه‌و شتانه بکەن كه كوردستان پێویستی پێیه‌تی، ده‌بێت مافه‌كانی هه‌رێمی كوردستان پارێزراو بن، گرنگییه‌كی زۆر به كه‌رتی په‌روه‌رده بده‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له ئاستی فیدرالیش ئه‌و هاوكاری و پشتیوانییه‌ی پێویسته دابین بكه‌ن.\nلێره‌دا من جارێكی دیكه من سوپاسی خۆڕاگری ئێوه ده‌كه‌م، سوپاسی خۆڕاگری مامۆستایان ده‌كه‌م، هیوادارم قوتابیان هه‌موو سه‌ركه‌وتووبن، ساڵێكی خۆشتان له پێش بێت، هه‌مووتان له وانه‌كانی خۆتان ئینشاڵڵا سه‌رده‌كه‌ون، ده‌ستخۆشیتان لێ ده‌كه‌م.\nمن لێره‌دا داوا له ئێوه‌ی به‌ڕێز ده‌كه‌م، به یه‌كه‌وه به‌خێرهاتنی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدی ئاڵا كاك ئیبراهیم ناسر بكه‌ین، كه لێره وه‌ستاوین، هاتنی ئێمه بۆ ئه‌و قوتابخانه‌یه وه‌فایه‌ك و رێز و پێزانین بووه بۆ ئه‌و شه‌هیده سه‌ربه‌رزه، كه له‌لایەن جه‌نابی سه‌رۆك بارزانییه‌وه وه‌كو شه‌هیدی ئاڵا پێناسه كرا، بۆیه من داوا ده‌كه‌م، هه‌ردوو ئازیزی خۆشه‌ویست، ئێواره خان و كاكه ئاوێر به یه‌كه‌وه له‌گه‌ڵم به‌شداربن له لێدانی زه‌نگی ئه‌مساڵی خوێندن.\n2021.09.26 - 16:59\nبڕیار لەسەر مینحەى عومەرى سەید عەلى و ئەرسەلان بایز درا\n2021.09.28 - 22:50\nمردن بە کۆرۆنا لەهەرێم بۆ نزیکەى دوو هێندە هەڵکشا\n2021.09.28 - 17:58


موشەکە سەرگەردانەکەی چین کەوتە خوارەوە - SAHAR KURDISH (Sorani)\nMay 09, 2021 14:11 Asia/Tehran\nنوسینگەی ئەندازیاریی بۆشایی ئاسمانی چین بەرەبەیانی ئەمڕۆ بە کاتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردەوە ، موشەکە چینییەکە پاش ئەوەی لە کۆنتڕۆڵ دەرچووە چووەتە نێو بەرگەهەوای زەوییەوە بەشێکی زۆری لەنێوچووە و پاشماوەکەیشی لە زەریای هیندی لەنزیک ماڵدیڤ کەوتوەتە خوارەوە.\nبەپێی تەلەفیزیۆنی دەوڵەتی چین، موشەکی Long March B5 بەسەر دەریای عەرەبیدا پاش چونە ناو هەواوە لێکهەڵوەشاوە، هاوکات میدیاکانی چین دەڵێن، پاشماوەی موشەکەکە لە باشوری ڕۆژئاوای هندستان و سریلانکا کەوتوەتە خوارەوە.\nلای خۆیەوە ناوەندی چاودێریی خزمەتگوزاریی Space-Track لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویکردەوە ، "هەموو ئەوانەی بەدوای هەواڵی موشەکی LongMarch5Bەوەن، دەتوانن پشوو بدەن، موشەکەکە کەوتوەتەخوارەوە".\nئاژانسی گەردونناسیی ئێرۆ سپەیسی ئەمریکی دوێنێ شەممە پێشبینی کرد، پارچەی سەرەکی کەشتییە لەکۆنتڕۆڵ دەرچووەکەی بەرەبەیانی ئەمڕۆ یەکشەممە لە نیوزیلەندا بکەوێتە خوارەوە.\nکەشتیی ئاسمانیی (Long March 5B) رۆژی 29ی نیسان لە دورگەی "هاینان"ـی چینەوە بەرەو ئاسمان هەڵدرا بۆ ئەوەی کەرەستەی دروستکردنی بنکەیەکی ئاسمانیی چینی بۆ خولگەی زەوی بگوازێتەوە.\nرۆژی هەینی، وەزارەتی دەرەوەی چین رایگەیاند، زۆربەی ئەو پارچانەی کە لە کەشتییە ئاسمانییەکانی بەربونەتەوە، دوای بڕینی بەرگەهەوای زەوی، گڕدەگرن و دەسوتێن و چاوەڕێ ناکرێت هیچ زیانێکیان لێ بکەوێتەوە.\nدیداری پوتین و بایدێن لە سوییسڕا\nجەختی سەرکردەکانی ئەوروپا لە سەر گرینگایەتیی ھەڵگیرانی بایکۆتەکانی سەر ئێران لە کۆبوونەوەیەک دا بە ئامادە بوونی «بایدێن»\nبەستێن خۆش کردن بۆ بەرپاکرانی ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمارەتیی ئێران بۆ ئێرانییەکانی دانیشتووی ڕووسیا


عه‌باسی هێزی زياتری ده‌وێت - Kirkuknow\nعه‌باسی هێزی زياتری ده‌وێت\nكه‌ركوك/ ژماره‌یه‌ك چه‌كداری حه‌شدی عه‌شایه‌ری له سنوری قه‌زای حه‌ویجه فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nبه‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی عه‌باسی له قه‌زای حه‌ویجه، رایده‌گه‌یه‌نێت كه هه‌ندێك له ناوچه‌كانی ناحیه‌كه‌یان هێزی پێویستی لێ نییه بۆ پاراستنی گیانی هاوڵاتیان له مه‌ترسی گروپه توندڕه‌وه‌كان، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش پێویستیان به هێزی تره.\nئه‌و داواكارییه دوای زنجیره‌یه‌ك روداوی ته‌قینه‌وه و هێرش هات له 24 كاتژمێری رابردودا به‌هۆیه‌وه دوو كه‌س كوژران و سیانی تر-یش برینداربون.\nعەقید سقەر خەلیل، بەڕێوەبەرى پۆلیسى ناحیەى عەباسی به (كه‌ركوك ناو)ی وت “شه‌وی 12ی كانونی دووه‌م ژماره‌یه‌ك چه‌كدار چونه‌ته نێو گوندی حوائج نزیك روباری دیجله سه‌ر به ناحیه‌ی عه‌باسیی و ماڵی هاوڵاتییه‌كیان به‌ناوی مسته‌فا ئه‌حمه‌د بۆمبڕێژكردوه و ته‌قاندویانه‌ته‌وه، به‌ڵام زیانی نه‌بووه به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و خێزانه له‌ماڵ نه‌بون”.\nله روداوێكی تردا، یه‌كشه‌ممه 13ی كانونی دووه‌م، بۆمبێكی تر له‌نزیك هه‌مان گوند به ئۆتۆمبێلی هاوڵاتییه‌كدا ته‌قییه‌وه و به‌هۆیه‌وه شۆفێره‌كه‌ی گیانیله‌ده‌ستدا و كه‌سێكی تریش برینداربوو.\nهه‌مان رۆژ، له زه‌وییه كشتوكاڵییه‌كانی گوندی حوائج بۆمبێكی چێنراو ته‌قییه‌وه و به‌هۆیه‌وه ژنێك گیانیله‌ده‌ستدا و دوو له منداڵه‌كانیشی برینداربون، ئه‌مه جگه له پوچه‌ڵكردنه‌وه‌ی بۆمبێك لە نێوان هه‌ردوو گوندى حەمدانییە و عەرەسە له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه، ئه‌وه‌ش هه‌ر به‌وته‌ی عه‌قید سقه‌ر خه‌لیل.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی عه‌باسی، ده‌ڵێت “بارودۆخى ناو ناحییەکە زۆر باشە، چونكه له‌لایه‌ن پۆلیسى ناحییەکە و پۆلیسى فیدراڵیی و هه‌روه‌ها حەشدی عه‌شایه‌رییه‌وه ده‌پارێزرێت، بەڵام بەشێک لە گوندەکانى دەرەوەى ناحیەکە کە هاوسنورە لەگەڵ ناحیەى ریاز و زنجیرە چیاى حەمرین و روبارى دجلە، نائارامە و شەوانه چه‌كدارانی داعش دەردەکەون و چالاکی ئه‌نجامده‌ده‌ن و به‌ڕۆژیش خۆیان له‌نێو دارستانه‌كان ده‌شارنه‌وه”، ئه‌وه‌ش وه‌ك خۆی ده‌ڵێت “به‌هۆی ئه‌وه‌ی دەزگا ئەمنیه‌کان له ده‌ره‌وه‌ی ناحیه‌كه به‌پێی پێویست نین و ته‌نیا دوو فەوجى پۆلیسى فیدراڵى لێیه و ژماره‌یان كه‌مه له‌كاتێكدا ناوچه‌كه فراوانه”.\nعه‌باسی ناحیه‌كی سه‌ر به قه‌زای حه‌ویجه‌یه له باشوری خۆرئاوای كه‌ركوك، نزیكه‌ی چوار ساڵ له‌ژێر كۆنترۆڵی داعشدا بوو و كۆتایی 2017 كه‌وته‌وه ده‌ست هێزه عیراقییه‌كان، به‌ڵام هێشتا به‌شێك له ناوچه‌كه به‌ته‌واوی ئارام نییه.


رێكخه‌ری راسپارده نێوده‌وڵه‌تییه‌كان رایگه‌یاند، هێزی پێشمه‌رگه رۆڵی هه‌ره سه‌ره‌كیی هه‌بووه له ئازادكردنی ناوچه‌كانی پێكهاته‌ی ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان له ده‌ستی تیرورستانی داعش و له‌م پێناوه‌دا گیانی سه‌دان پێشمه‌رگه بوونه قوربانی.\nپێكه‌وه‌ژیانی نێوان پێكهاته‌كانی هه‌رێمی كوردستان به‌رده‌وام یه‌كێك بووه كه له‌لایه‌ن رێكخراوه بیانییه‌كان، كۆمیسیونی ئه‌مریكی بۆ ئازادییه ئایینییه‌كان (USCIRF) ساڵانه راپۆرتی خۆی له‌م باره‌وه بڵاوده‌كاته‌وه، له دوایین راپۆرتیدا كۆمیسیونی ناوبراو تیشكی خستۆته سه‌ر پێكه‌وه‌ژیانی نێوان پێكهاته‌كان له هه‌رێمی كوردستان و به شێوه‌یه‌كی ئه‌رێنی باس له رۆڵ و چالاكیه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم ده‌كات له پێشوازی كردن له راگوێزراوان و وه‌ك په‌ناگه‌یه‌كی ئارام بۆ راگوێزراوان له پێكهاته ئایینی و مه‌زهه‌بییه‌كان وه‌سفی ده‌كات، هه‌روه‌ها ستایشی حكومه‌تی هه‌رێمی كردوه له دروستكردنی كڵێسا و مه‌زارگه و قوتابخانه‌ی تایبه‌ت به كه‌مایه‌تییه‌كان.\nله‌م باره‌وه د. دیندار زێباری رێكخه‌ری راسپارده نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند: حكومه‌تی هه‌رێم پێشوازی له دوایین راپۆرتی ساڵانه‌ی كۆمیسیونی ئه‌مریكی بۆ ئازادییه ئایینییه‌كان (USCIRF) ده‌كات، چونكه دوای هێرشی تیرۆرسته‌كان داعش ئه‌و ناوچه كوردستانیانه‌ی كه پێكهاته ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی وه‌ك كریستیان، ئێزیدی، كاكه‌یی و شه‌به‌ك تێیدا نیشته‌جێن كرایه ئامانجی سه‌ره‌كی، به‌سه‌دان هه‌زار هاووڵاتی دانیشتووی ئه‌م ناوچانه ئاواره بوون و روویان له هه‌رێمی كوردستان كرد، هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان به‌بێ جیاوازی به‌رگری له‌و ئاوارانه كرد و رۆڵی هه‌ره سه‌ره‌كیی هه‌بوو له ئازادكردنه‌وه‌ی ئه‌م ناوچانه و له‌م پێناوه‌دا گیانی سه‌دان پێشمه‌رگه بوونه قوربانی. ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی به‌هێزی و پته‌ویی گیانی ته‌بایی و پێكه‌وه‌ژیانی نێوان پێكهاته‌كانی هه‌رێمه به‌بێ جیاوازی، هه‌روه‌ها سه‌دان ساڵه پێكهاته‌كان له هه‌رێم كوردستان ده‌ژین و له مافه‌كانیان پارێزراوه و وه‌ك گشت دانیشتوانی هه‌رێم ئه‌رك و مافه‌كانیان دیاریكراوه، ته‌نانه‌ت له زۆر رووه‌وه ئایین و نه‌ته‌وه و مه‌زهه‌بیشیان له‌به‌رچاو گیراوه.\nرێكخه‌ری راسپارده نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان تیشكی خسته سه‌ر به‌شداریی پێكهاته‌كان له كایه‌كانی حوكمڕانی له هه‌رێم و وتی: له رووی سیاسییه‌وه له ساڵی (2005) ژماره‌ی كورسی كۆتای پێكهاته‌كان به (5) كورسییه‌وه زیادكرا بۆ 11 كورسی به‌م شێوه‌یه: (5) كورسی بۆ توركمان و (5) كورسی بۆ كلدان، ئاشوری و سریان و 1 كورسیش بۆ پێكهاته‌ی ئه‌رمه‌ن، ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی پاراستن و گرنگیدانی هه‌رێمی كوردستانه به گشت پێكهاته ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان كه له هه‌رێمی كوردستان ده‌ژین، له‌م رووه‌وه به‌رده‌وام له كابینه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم پێكهاته‌كان بوونیان هه‌بووه، ته‌نانه‌ت له كابینه‌ی نۆیه‌می حكومه‌تی دوو كه‌س له كریستیان و توركمان پۆستی وه‌زیریان پێ سپێردراوه، هه‌روه‌ها له ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانی هه‌رێم ئافره‌تێك له پێكهاته‌ی توركمان سكرتێری په‌رله‌مانه، ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی گرنگیدانی حكومه‌تی هه‌رێم و به‌شداری پێكردنیانه له ژیانی سیاسی.\nله‌لایه‌نی یاساییشه‌وه پێكهاته‌كان مافیان پارێزراوه له‌م رووه‌وه رێكخه‌ری راسپارده نێوده‌ڵه‌تییه‌كان وتی: چه‌ندین یاسا كاریان پێده‌كرێت له هه‌رێمی كوردستان بۆ نموونه: یاسای ژماره (47)ی ساڵی 1992 تایبه‌ت به پشووی فه‌رمی پێكهاته ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی هه‌رێم، له ساڵی 2007 په‌رله‌مانی كوردستان ناوی وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامیی گۆڕی بۆ وه‌زاره‌تی ئه‌قاف و كاروباری ئایینی، یاسای (زمانه فه‌رمییه‌كان ژماره 6 له ساڵی 2014)، یاسای ژماره 5ی ساڵی (2015) یاسای (پاراستنی مافی پێكهاته‌كان)، له‌م یاسایه‌دا مافی گشت پێكهاته‌كان له هه‌رێم پارێزراوه وه‌ك پێكهاته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی (توركمان، كلدوئاشووری، سریانی و ئه‌رمه‌ن) و پێكهاته و كۆمه‌ڵه تائیفی و ئایینییه‌كانی وه‌ك (كریستیان، ئێزیدی، ێابئه‌ی مه‌ندائی، كاكه‌یی، زه‌رده‌شتییه‌كان)، له رێكه‌وتی 9/7/2017 له وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئایینی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پێكه‌وه‌ژیانی ئایینه‌كان دامه‌زراوه سه‌ره‌ڕای بوونی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پێكهاته‌كان كه هه‌شت ئایین له خۆ ده‌گرێت.\nپاراستنی مافی پێكهاته‌كان له لایه‌نی په‌روه‌رده و خوێندنی باڵاش گرنگی پێدراوه له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێم له‌م رووه‌وه دیندار زێباری وتی: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی رۆشنبیری و خوێندنی توركمانی و سریانی له وه‌زاره‌ته‌كانی رۆشنبیری و لاوان و په‌روه‌رده دامه‌زراوه بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش خوێندن به زمانی توركمانی و سریانی ده‌خوێندرێت له ده‌یان قوتابخانه‌ی هه‌رێم، هه‌روه‌ها ده‌سته‌یه‌كی تایبه‌ت له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی په‌روه‌رده‌ی دهۆك سه‌رپه‌رشتی خوێندنی ئایینی ئێزیدی ده‌كات و له ساڵی 1999ه‌وه تا ئێستا له‌و ناوچانه‌ی كه ئێزیدییه‌كان تێیدا زۆرینه‌ن وانه‌ی ئێزیدیاتی ده‌خوێندرێت له قۆناغی یه‌ك تا دوازده‌ی بنه‌ڕه‌تی، له‌لایه‌كی دیكه‌وه قوتابیانی پێكهاته‌كان له زانكۆ و په‌یمانگاكانی هه‌رێم به‌بێ جیاوازی وه‌رده‌گیرێن، ورێگا به سه‌دان قوتابی ئاواره و په‌نابه‌ر دراوه كه درێژه به خوێندن بده‌ن، زانكۆی كاسۆلیكیش كه به فه‌رمانی راسته‌وخۆی به‌ڕێز سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه دامه‌زراوه تێیدا قوتابیان فه‌لسه‌فه‌ی لاهوت ده‌خوێنن، هه‌روه‌ها له ساڵی 2006ه‌وه په‌یمانگای شه‌معون ێه‌فا گواستراوه‌ته هه‌ولێر و ئێستاش به‌رده‌وامه.\nسه‌باره‌ت به رزگاركردنی رفێندراوه‌كانی ده‌ست داعش زێباری وتی: نووسینگه‌ی تایبه‌تی جه‌نابی سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان دوو لیژنه‌ی دامه‌زراندووه بۆ رزگاركردنی ئێزیدییه رفێندراوه‌كان و لیژنه‌ی به جینۆساید ناساندنی كۆمه‌ڵكوژیی ئێزیدییه‌كان، كاره‌كانی ئه‌م دوو لیژنه‌یه به‌رده‌وامه و له‌م رووه‌وه هه‌زاران رفێندراو ئازادكراون، له‌لایه‌كی دیكه‌وه به سه‌دان دۆسییه ئاماده كراوه بۆ به‌جینۆساید ناساندنی كه‌یسی كۆمه‌ڵكوژی ئیزیدییه‌كان و بڕیار وایه ژماره‌یه‌ك گۆڕ به هاوكاری له‌گه‌ڵ تیمی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان و لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كانی حكومه‌تی ئیتیحادی هه‌ڵ بدرێنه‌وه. به هه‌وڵ و كۆششه‌كانی حكومه‌ت تاكو رۆژی 8/9/2019 ژماره‌یه‌كی زۆریان رزگار كران به‌م شێوه‌یه (3515) كه‌س له‌وانه (1192) ژن و(339)پیاو، (1036)منداڵ كچ و (935) منداڵی كوڕ، له‌لایه‌كی دیكه‌وه له دوای ئازاد كردنی ئه‌و ناوچانه له ده‌ست تیرۆریستانی داعش 71 گۆڕی به كۆمه‌ڵ و ده‌یان گۆڕی تاك له‌و ناوچانه دۆزراوه‌نه‌ته‌وه كه له ده‌ست داعش رزگار كراون كه به‌شی هه‌ره‌زۆری قوربانییه‌كانی كوردانی ئێزیدی بوون. پرۆسه‌ی گه‌ڕان و دۆزینه‌وه‌ی گۆڕه به كۆمه‌ڵه‌كان به‌رده‌وامه، له‌لایه‌كی دیكه‌وه داعش ته‌نیا به كوشتن و رفاندن نه‌وه‌ستا، به‌ڵكو چه‌ندین مه‌زار و شوێنه ئایینه‌كانی ئێزیدی و كریستیانیان ته‌قانده‌وه له‌وانه له كۆی 315 مه‌زار و شوێنه ئایینه‌كانی تایبه‌ت به ئێزیدییه‌كان هه‌بوو، به‌ڵام داعش 68یانی ته‌قانده‌وه و خاپووری كردن، ئه‌مه جگه له ده‌یان مه‌زار و شوێنی ئایینی ئێزیدییه‌كان پێڕه‌وانی ئایین و مه‌زهه‌به‌كانی دیكه وه‌ك كریستیان و كاكه‌ییه‌كان.\nPUKmedia راگه‌یاندنی رێكخه‌ری راسپارده نێوده‌وڵه‌تییه‌كان


کۆڕیادی هاوژینی مامۆستا هەژار لە زانکۆی سنە دەستی پێکرد - اخبار العراق\nاخبار العراق » كوردى » کۆڕیادی هاوژینی مامۆستا هەژار لە زانکۆی سنە دەستی پێکرد\nکۆڕیادی هاوژینی مامۆستا هەژار لە زانکۆی سنە دەستی پێکرد\nکاتژمێر 3ی دوانیۆڕۆی ئەمڕۆ پێنجشەممە 2018.12.13 بە کاتی ئێران ناوەندی توێژینگەی کوردستان‌ناسیی زانکۆی کوردستان لە سنە، کۆڕیادی خاتوو مەعسوومە ئەحمەدی، هاوژینی مامۆستا هەژاری بەڕێوە برد.\nبەپێی زانیارییەکانی (باسنیوز) سەرەتای کۆڕەکە بە پەیامی دکتۆر بێهرووز چەمەن‌ئارا، سەرۆکی توێژینگەی کوردستانناسیی زانکۆی کوردستان دەستی پێکرد.\nدواتر زیرەک کەمال، ڕاوێژکاری نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکوەزیرانی حکوومەتی هەرێمی کوردستانی خوێندەوە.\nبڕیارە لەم کۆڕیادەدا جیا لە نیشاندانی دیکیۆمێنتارییەک لەسەر ژیانی خاتوو مەعسوومە ئەحمەدی هاوژینی مامۆستا هەژار، هاوکات ڕێوڕەسمی پەردەلادان لەسەر بەڵگەی “پێشکەشی نامەی ئاسەوارەکانی مامۆستا هەژار بۆ زانستگای کوردستان”، هەروەها پەردەلادان لەسەر “خەڵاتی ساڵانەی هەژار بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی” بەڕێوە دەچێت.\nبڕیارە لەم کۆڕایدەدا ئەم کەسانە وتار پێشکەش بکەن: “ڕەحمەت سادقی( سنە)، ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، عەتا نەهایی، عەباس غەزاڵی، زیرەک کەماڵ (هەولێر)، عەدنان بەرزنجی، سەلاحەدین ئاشتی، سدیق ساڵح (سلێمانی) و شێخ یەحیا بەرزنجی لە سلێمانی”.\nشەوی چوارشەممە 2018.8.9، “مەعسوومە ئەحمەدی” هاوسەری مامۆستا هەژار بەهۆی پیری و نەخۆشی لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا، لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد.\n“مەعسوومە ئەحمەدی”، لەدایکبووی ساڵی ١٣٠٨ی هەتاوی لە گوندی (نۆبار)ی بۆکان و هاوسەری مامۆستای پلەبەرزی گەل هەژار موکریانی دوای هەڵاتن و ئاوارەبوونی مامۆستا هەژار پاش کۆماری کوردستان، بەخێوکردنی شێرکۆی کوڕە گەورەی دەکەوێتە ئەستۆی و پاشان ڕووی کردووەتە باشووری کوردستان.\nبەرهەمی ژیانی هاوبەشی مامۆستا هەژار و خاتوو مەعسوومە چوار کوڕە بەناوەکانی “شێرکۆ، خانی، مستەفا و زاگرۆس.”\nميس حمدان تحقق حلمها و تتحول إلى رجل!\nخطوة مهمة للتنقيب عن أثر تاريخي عظيم في حضارة العراق


حیزب و سیاسەتی گوێڕایەڵی |\nحیزب و سیاسەتی گوێڕایەڵی\n2011/04/26 at 12:25 AIM: لێدوانێک بنووسە\nمەریوان وریا قانیع:چی پیاوکوژەکانی ئەنفال و پیاوکوژەکانی خۆپیشاندانەکانی کوردستان بەیەکەوە کۆدەکاتەوە؟ ئەو خاڵە هاوبەشە چییە کە سەربازێکی سوپاکەی سەدام و جاشی یەکێک له‌موستاشەرە کوردەکان و ئەندامی یەکێک له‌میلیشیاکانی حیزب بەیەکەوە کۆدەکاتەوە؟ ئەو هاوبەشە چییە له‌نێوان ئەوانەی گوندەکانی کوردستانیان له‌ئەنفالدا سووتاند و ئەوانەی بارەگاکانی گۆڕان و یەکگرتویان له‌هەولێر‌و دهۆک سوتان و ئەوانەش کە تەله‌فیزیۆنی نالیا و خێمەکانی سەرای ئازادیان له‌سلێمانی سووتاند؟\nنووسەر‌و رۆژنامەنووسی ئەمه‌ریکی “دوایت ماکدۆناڵد” له‌بۆچوونێکی هێجگار بەناوبانگیدا دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووهەم دەنووسێت “له‌م سەردەمەدا دەبێت زیاتر له‌و کەسانە بترسین کە گوێڕایەڵی یاسا دەکەن، تا ئەو کەسانەی له‌یاسا لادەدەن”.\nفەیله‌سوفی پۆڵەندی “زیگموند باومان” ئەم بۆچوونەی ماکدۆناڵد له‌سەر گوێڕایەڵی وەردەگرێت و له‌پاڵیدا ڕووە نائەخلاقییەکانی کۆمەڵکوژیی جوله‌کەکان له‌ئەڵمانیای سەردەمی نازیەتدا دەخوێنێتەوە. زیگموند باومان دەڵێ کوشتنی پێشتر رێکخراو و پلان بۆدانراوی جوله‌کەکان له‌ئەزموونی نازییەتدا، دەرەنجامی دروستبوونی دۆخی پشێوی و فەوزا نەبوو، دەرەنجامی پێشێلکردن و خۆلادان له‌یاسا نەبوو، بەڵکو بەتەواوی پابەستبوو بە گوێڕایەڵییەکی راستەوخۆوە بۆ هەموو ئەو پلان و ئەمر‌و کارانەی بە یاسا رێکخرابوون. ئەوەی مردنی ئەو هەموو ئینسانانەی له‌سەردەمی نازیەتدا رەخساند، فەوزا نەبوو، بەڵکو گوێڕایەڵی خەڵک بوو له‌یاسا و بەها و ئەمر و نەھییەکانی نازییەت، دەرەنجامی گوێڕایەڵی و پیادەکردنی ئەو بەها و ئەمر و یاسایانە بوو کە بەناوی پاراستنی ئارامی و ئاسایشی کۆمەڵگاوە دروستکرابوون. تاوانی جینۆساید، کە گەورەترین و ترسناکترین شێوازی تاوانە، تاوانێک نییە له‌بێگوێی و سەرچڵی ئەم یان ئەو کەس و ئەم یان ئەو گروپی تایبەتەوە دروستببێت، هەروەها دەرەنجامی لادان له‌یاسا نییە، بەڵکو دەرەنجامی گوێڕایەڵییەکی کوێرانەیە له‌یاسا و ئەوانەی بەناوی یاساوە دەدوێن. ئەوانەی له‌تاوانی جینۆسایدا بە ژمارەی زۆر ئینسان دەکوژن له‌نیەتی خراپەوە ئەو کارە ئەنجامنادەن، بەڵکو وەک دەرەنجامی گوێڕایەڵییەکی کوێرانە له‌ئەمر و نەهی هێزە باڵادەستەکانی ناو کۆمەڵگا دەیکەن. ئەوانە ئەو کەسانەن کە بێ هیچ پرسیار و دوودڵییەک گوێ له‌ئەمری ئەوانەی سەرەوی خۆیان دەگرن، ئەوانەی سەرەوەش بەناوی پاراستنی ئاسایش و ئارامی کۆمەڵایەتیی و یاساوە دەدوێن.\nھەموو ئەوانەی بەوشێوە ترسناکە گوێڕایەڵن مەرج نییە کەسانی خراپەکاربن، مەرج نییە بە سروشت شەڕانگێز و توندوتیژ و دوژمنکار بن، بەڵام هەموویان یەک کێشەی سەرەکییان هەیە: کێشەی گوێڕایەڵیکردنێکی سەرتاسەری و بێمەرج. ئەم گوێڕایەڵییەش بە بیرۆکەی ئەنجامدانی ئەرک یان “واجب”ەوە گرێدەدەن. تاوانباران ھەمیشە دوای ئەنجامدانی تاوانەکانیان دەڵێن ئەوە واجبمان بوو وابکەین، ئەمرمان پێکرابوو، خۆمان خاوەنی بڕیارەکان نەبووین. لێرەدا بیرۆکەی ئەرک یان واجب دەبێتە بیرۆکەیەکی هێجگار ترسناک، ھەموو ئاکارە خراپەکان، لە پەکخستنی عەقڵ و رێگرتن له‌بیرکردنەوە بیگرە، بۆ سڕینەوەی ویژدانی سەربەخۆی تاکەکەس، ھەموویان دەدرێنە پاڵ جێبەجێکردنی واجبەوە. لەم دۆخەدا تاوانباران له‌باتی ئەوەی تەماشای ویژدانی خۆیان بکەن و له‌باتی ئەوەی تەماشای دونیای دەوروبەریان بکەن، تەماشای دەمی سەرکردەکانیان دەکەن و ئەوەی ئەوان دەیڵێن پیادەیدەکەن. ئەوانەی تاوانەکانی ئەنفالیان ئەنجامدا، ئەوانەی خێمەکانی سەرای ئازادی‌و تەله‌فیزۆنی نالیایان سوتاند، ئەوانەی له‌هەولێر‌و دهۆک بنکەکانی گۆڕان و یەکگرتویان ئاگرتێبەردا، هەموویان له‌وەدا یەکسانن کە تەسلیمی دەمی سەرکردە و بەرپرسەکانیان بوون و عەقڵ و بیرکردنەوە و ویژدانی تایبەتی خۆیان پەکخستوە. له‌ڕاستیشدا ئەم ئامادەگییە گەورەیەیە بۆ گوێڕایەڵی وا له‌ئینسان دەکات تاوانی گەورە و ڕێکخراو ئەنجامبدات.\nئاشکرایە کەس وەک بوونەوەرێکی توندوتیژ و خراپەکار له‌دایکنابێت، هیچ منداڵێک کە دێتە دونیاوە له‌نێوچاوانی نەنووسراوە ببێتە پیاوکوژ، ئەوەی وادەکات ئینسان ببێت بە تاوانبار -بەتایبەتی تاوانبارێک کە بۆ هۆکاری سیساسی و کۆمەڵایەتی تاوانی رێکخراو ئەنجامبدات- گوێڕایەڵییە، تەسلیمبوونە بە ئیرادەی ئەوانیتر، پەکخستنی بیرکردنەوە و ویژدانی تایبەتی تاکەکەس خۆیەتی.\nله‌مێژە ئەو راستییە زانراوە کە ئینسانە سادە‌و ئاساییەکان، دەتوانن بەناوی جێبەجێکردنی واجبەوە تاوانی گەورە ئەنجامبدەن. ئامادەبوون بۆ ئەنجامدانی تاوان و بۆ بەکارهێنانی توندوتیژی، پەیوەندی بە کەسایەتی ئینسانەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بە مەسەله‌ی بونیادی ئەمردەرکردن و بونیادی گوێڕایەڵییەوە بۆ ئەمرەکان هەیە، پەیوەندی دەسەڵات لەنێوان ئەمرکەر و ئەمر بەسەرداکراو رێکیدەخات، کەسێک بەناوی یاسا و پاراستنی ئاسایش و نیشتیمان و کۆمەڵگاوە ئەمر دەردەکات و کەسێکی دیکەش بەبێ بیرکردنەوە و وەک واجب جێبەجێیدەکات. ئەوەی ئینسان بەناوی جێبەجێکردنی واجبەوە ئامادەیە ئەنجامیبدات، بەدەگمەن له‌دەرەوەی واجبدا ئامادەیە ئەنجامیبدات. ئەوەی چەکدارێک له‌سەر باڵەخانەکەی لقی چوارەوە بەناوی واجبەوە ئەنجامیئەدات، یان ئەو کەسەی سەکۆی یادکردنەوەی قوربانییەکانی ئەنفال وێراندەکات، یان ئەوەی له‌ناو زانکۆدا پەلاماری خوێندکاران و مامۆستایان دەدات، رەنگە له‌دەرەوەی بیرۆکەی ئەنجامدانی واجبدا ئامادەنەبێت هیچ کامێکیان ئەنجامبدات. له‌هەموو ئەو دۆخانەدا تاوانباران سەیری دەمی ئەو کەسانە دەکەن کە بەناوی جێبەجێکردنی واجبەوە ئەمرەکانیان پێدەدەن. زمانی واجبیش زمانێکی بیرۆکراسییە، بەناوی گەورەیی و گرنگی سیستمەوە قسەدەکات، بەناوی شتێکەوە کە گوایە له‌تاکەکەس و ئینسانەکان گرنگترە. ئیشی ئەم جۆرە سیستمە پەکخستنی ویژدان و بیرکردنەوە و عەقڵی سەربەخۆی ئەو کەسانەیە کە کاریبۆدەکەن، دروستکردنی مەسافەیەکی گەورەیە له‌نێوان کردار و ویژداندا، له‌نێوان کردار و بیرکردنەوە و هەڵسەنگاندنی سەربەخۆی تاکەکەسدا. بەمەش بۆشاییەکی گەورە له‌کەسایەتی ئینساندا دروستدەکەن و ئەم بۆشاییەش له‌ڕێگای پێداگرتن له‌سەر جێبەجێکردنی واجب و جوڵانەوە بەپێی ئەمر و نەهیی پارێزەرانی سیستمەکەوە، پڕدەکەنەوە. دڵسۆزبوون لێرەدا دڵسۆزبوونی ئینسان نییە بۆ بیروبۆچون و بیرکردنەوە و ویژدانی تایبەتی خۆی، دڵسۆزبوونیش نییە بۆ ئینسان بەمانا گشتییەکەی، بەڵکو دڵسۆزبوونە بۆ ئەو ئۆرگان و هێز و کەسانەی ئەمرەکانیان بۆ دەردەکەن.\nبێگومان ئەوانەی ئەمرەکان دەردەکەن بۆ کوشتن له‌بۆشاییدا کارناکەن، ئەمانە پێشوەخت پرۆسەیەکی گەورەی بە دەعەجانکردن و له‌ئینسانخستنی ئەو کەسانەیان ئەنجامداوە کە تاوانەکانیان بەرامبەر دەکرێت. هەموو ئەوانەی کە پەلامار دەدرێن و دەکوژرێن، پێشتر له‌چاوی پەلاماردەران و تاوانباراندا له‌وە خراون ئینسان بن، بەڵکو کراون بە خائین و خۆفرۆش و دەستی بێگانە و مەترسیی بۆ سەر ژیانی کۆمەڵگا. میدیاکانی هێزە باڵادەستەکانی کوردستان بە درێژایی مێژووی خۆیان ئەم کارەیان بەشێوەیەکی بەردەوام ئەنجامداوە. ئەم بە دەعەجانکردن و بە خائینکردن و له‌ئینسانخستنە، وایکردوە مەسافەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ویژدانی له‌نێوان ئینسانەکاندا دروستببێت. مەسافەیەک وابکات چەکدارێکی حیزب سڵ له‌وە نەکاتەوە بە ئەمری بەرپرسێکی حیزبی تەنانەت پەلاماری کەس و کاری ئەنفالکراوەکانیش بدات و نەهێڵێت یادی قوربانییەکانیان بکەنەوە.\nیەکێک لە مەترسییە گەورەکانی کۆمەڵگای ئێمە لەوەدایە کە حیزب و بەرپرسەکانیان دەیانەوێت له‌شکرێک له‌و ئینسانە گوێڕایەڵ و تەسلیمبووانە، دروستبکەن. یەکێک له‌خاڵە ھەرە گرنگ و درەوشاوەکانی خۆپیشاندانەکانی کوردستان، رێگرتنێکی راستەقینەیە له‌دروستبوونی ئەو ئینسانە گوێڕایەڵ و تەسلیمبووانە.\nEntry filed under: مه‌ریوان وریا قانع.\nوەزیرى پێشمەرگە هۆشدارى دەداتە لایەنە ئیسلامییەكان\tهێزه‌کانی سوریا به تۆپ و تانک هێرشیان کرده سه‌ر شاری ده‌رعا و کوشتاره‌کان به‌رده‌وامه


جیاوازی نێوان ھەوای ئاسایی و گازی نیترۆجێن چییە بۆ تایەی ئۆتۆمبێل؟ – تۆڕی میدیایی خەڵک\nجیاوازی نێوان ھەوای ئاسایی و گازی نیترۆجێن چییە بۆ تایەی ئۆتۆمبێل؟\n2018/06/07 - 11:22 PM\nلە ئێستادا زۆرێک لە کۆمپانیاکانی دروستکردنی تایە، رێنمایی ئەوە بە بەکارھێنەران دەدەن لە جیاتی ھەوای ئاسایی گازی نیترۆجێن بۆ تایەی ئۆتۆمبێلەکانیان بەکاربھێنن، بزانین نیترۆجێن سوودی چییە.\nپێشەکی دەبێت ئەوە بزانین، گازی نیترۆجێن 78.1٪ی ئەو ھەوایە پێکدەھێنێت کە ھەڵیدەمژین و لە شتی تریشدا بەکاری دەھێنین، ئۆکسجین 20.9٪ و 1٪ ـەکەکەی دیکەش گازی جۆراوجۆرن.\nگازی نیترۆجێنیش لە ھەوای ئاسایی دەردەھێنرێت، یان بڵێین ھەوای ئاساییە و ئۆکسجین و ھەڵمی ئاو و تەپوتۆزی ھەوای لێ جیاکراوەتەوە و پاڵفتە کراوە، بەڵام بەھۆی سەختیی کردەی جیاکردنەوەی ئۆکسجین لە ھەوای ئاسایی، ئەوا ھەوای ئاسایی تەنھا لە ھەڵمی ئاو و تەپوتۆز پاکدەکرێتەوە و وەک گازی نیترۆجێن دەناسێنرێت تا لە تایەی ئۆتۆمبێلدا بەکار بھێنرێت.\nسوودەکانی ئەم ھەوا پاڵفتەیە چییە:\n– لە کاتێکدا ھەوای ئاسایی بڕێکی دیاریکراو ھەڵمی ئاوی تێدایە، ئەم ھەڵمە لە کاتی نزمبوونەوەی پلەی گەرمادا دەگۆڕێت بۆ ئاو و بەوەش قەبارەی ھەوای ناو تایەکە کەدەبێتەوە و وا دەزانین ھەواکەی دابەزیوە. لە کاتی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمادا ھەڵمەکە ھاوکاری کشانی زیاتری ھەوای ناو تایەکە دەکات و مەترسی تەقینی لێدەکرێت. بەڵام ئەگەر ئەو ھەوا پاڵفتەیە بێت ئەو کێشانە دروستناکات.\n– ھەروەھا ھەڵمی ئاو ھاوکاری ژەنگ گرتنی ویلەکان (ئەگەر ئاسن بن) و توانەوەی کاربۆنی تایەکانە، کە زۆرجار وەک بۆدرەیەکی رەش بە سەر تایەکە یان ناو تایەکەوە دەبینرێت، ئەوەش لە تەمەنی تایەکە کەمدەکاتەوە. بەڵام ئەو ھەوا پاڵفتەیە کە لێرە بە نایترۆجین دەناسرێت، ھەڵمی ئاوی تێدا نییە و ئەم کێشانە دروستناکات.\n– گەرمای جۆرێتی تایبەتی ئەو گازە پاڵفتەیە بەرزترە لە گەرمای جۆرێتی ھەوای ئاسایی، بۆیە بۆ وڵاتی خۆمان و بە تایبەتتر بۆ ھاوینان باشترە و کەمتر ڕێگە بە گەرمبوونی تایەکان دەدات.\n– کێشی ئەو گازە پاڵفتەیە لە کێشی ھەوای ئاسایی سووکترە، بەوەش تایەکان سووکتر دەبن و فشاریش لەسەر بزوێنەر کەمترە و سەرفکردنی بەنزینیش کەمتر دەبێتەوە، بە تایبەتی لە رێگا درێژەکاندا.\n– گەردەکانی ئەو گازە پاڵفتەیە توانای یاریکردنیان ھەیە بە ناو یەکدا، بۆیە لە کاتی فشاری زۆر لەسەر تایەکان یان رۆشتن بەسەر تاسە و شێواوییەکانی رێگادا ھێزی پێچەوانە دەمژێت و کەمتر دەیدات بە سیستمی ڕاگیرکردن، ئەمە ھەم تایەکە ناشێوێت و ھەم ئۆتۆمبێلەکەش نەرمتر دەکات.\nھەرچەند ھەندێک نرخەکەی زیاترە لە ھەوای ئاسایی، بەڵام بۆ کەمکردنەوەی خەرجی و پاراستنی درێژخایەنی تایەکان، ئەو گازە پاڵفتەیە لە ھەوای ئاسایی باشترە و تاقیبکەنەوە.\nزانست وا ناڵێت\nھەندێک بیروبڕوای ھەڵەی زانسیتی\nبه‌جێهێشتنی مۆبایل به كاره‌باوه چ زیانێکی دەبێت؟ دەکرێت باتری بەتاڵ نەبێتەوە بارگاوی بکەمەوە ؟\n2018/12/13 - 11:56 PM\nتۆڕی ئینسته‌گرام له‌م ماوه‌یه‌ی دوایدا گرنگییه‌كی زیاتر به به‌شی نامەکانی تۆڕه‌كه‌ی داوە، هه‌روه‌كو له‌ماوه‌ی پێشوودا په‌یوه‌ندی ڤیدیۆیی و ناردنی وێنه جوڵاوه‌كان (GIF) و چه‌ند تایبه‌ندمه‌ندییه‌كی تری بۆ ئەم به‌شە زیادكرد.\nهاوشێوه‌ی ڤایبه‌ر و مێسنجه‌ر و تۆڕه‌كانی دیکە، ئه‌مڕۆ ئینسته‌گرام تایبه‌تمه‌ندی كورته په‌یامی ده‌نگی بۆ به‌شی دایرێكتی تۆڕه‌كه‌ی زیادكرد كه ڕێگه به به‌كارهێنه‌ران ده‌دات په‌یامه ده‌نگییه‌كانیان له چاته‌كانیاندا به‌كاربهێنن.\nناردنی كورته په‌یامه ده‌نگییه‌كان له‌ڕێگای كرته كردنی دوگمه‌ی وێنۆچكه‌ی مایكرۆفۆن له‌سه‌ر شریتی نووسین ئه‌نجام ده‌درێت، ده‌توانرێت له‌دوای كرته كردن له دوگمه‌كه ده‌ست بۆ سه‌ره‌وه ببه‌یت بۆ ئه‌وه‌ی به‌بێ هێشتنه‌وه‌ی په‌نجه‌ت له‌سه‌ر دوگمه‌كه ده‌نگ تۆمار بكات (قفڵی بكات).\nهه‌روه‌ها ده‌توانرێت ئه‌و ده‌نگه‌ی كه تۆماركراوه له‌ڕێگای په‌نجه‌بردن بۆ ده‌سته چه‌پ تۆماره ده‌نگییه‌كه بسڕیته‌وه و ڕێگری بكه‌یت له ناردنی، ماوه‌ی سنوورداری تۆماركردنی ده‌نگ ١ خوله‌كه. تایبه‌ندمه‌نییه‌كه بۆ به‌شێكی زۆری به‌كارهێنه‌رانی ئینسته‌گرام له هه‌ردوو سیسته‌می iOS و Android به‌رده‌ستكراوه.\nئه‌گه‌ر یه‌كێكیت له‌وانه‌ی كه تاكو ئێستا تایبه‌ندمه‌ندییه‌كه‌ت بۆ زیاد نه‌كراوه، ئه‌وا چاوه‌ڕێ بكه تاوه‌كو خودكارانه دوگمه‌ی مایكرۆفۆنه‌كه‌ت بۆ زیاد ده‌كرێت له‌سه‌ر شریتی نووسین.\n2018/12/10 - 11:43 PM\nلێکۆڵەران و شارەزایانی بازاڕ لە گروپی بانکەکانی (Nomura) ـی ژاپۆنی، لە راپۆرتێکدا پێشبینی ھاتنە خوارێکی سەختی بازاڕ دەکەن بۆ کۆمپانیای ئەپڵ لە ماوەی دوو ساڵی داھاتوودا.\nئیین لین بەڕێوەبەری ژووری لێکۆڵینەوە لە گروپی بانکەکانی (Nomura) دەڵێت، پێشبینی دەکرێت ساڵی داھاتوو فرۆشییەکانی ئەپڵ لە ئامێرە زیرەکەکان بۆ ٢٠٠ ملیۆن ئامێر و ساڵی دواتریش بۆ نزیکی ١٨٠ ملیۆن ئامێر داببەزێت.\nئەو شارەزایە ھۆکاری پێشبینییەکانی کشانەوەی بازاڕی ئەپل بۆ ئەوە دەگێڕێتەوە، خەریکە ئەپڵ توانای کێبەرکێی کۆمپانیاکانی دیکەی ئامێرە زیرەکەکان لەدەستدەدات و نزیکە لەوەی لە ڕیزبەندیی یەکەمەکان بچێتە دەرەوە.\nیەکێکی دیکە لە ھۆکاری ئەو پێشبینییە ئەوەیە، لە ساڵی داھاتوو ژمارەیەکی زۆر لە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان بە تەکنۆلۆجیای 5G بەردەست دەخرێن، لە ئەمریکاش خستنە کاری ئەو تۆڕە دەستیپێکردووە و ئەپڵ ھیچ ئاماژەیەکی نییە بەوەی لە پێنج ساڵی داھاتوو ئەو تەکنۆلۆجیایە لە ئامێرەکانی بخاتە کار، ھەروەک ئەوەی لە خستنەکاری تەکنۆلۆجیای 4G دواکەوت.\nپێشتریش کۆمپانیای ئەپڵ ناڕەزایی خۆی پیشاندا لە کەمبوونەوەی فرۆشی دوایین ئامێرەکانی، شارەزایانیش ئاماژە بەوە دەکەن، ئەپڵ نەیتوانیوە ھیچ شتێکی تازە لە دوایین نەوەی ئامێرەکانی بەردەست بخات.\nی.سلایدەر16 خولەک پێش ئێستا


تکایە لە نووسین مەترسن : چاوی گەل\nتکایە لە نووسین مەترسن\nنوسەر : ئارام ئەحمەد لەبەرواری : تشرینی یەکەم - 30 - 2015\nوەختێک ئێوە شارەزایتان لە دنیای نوسیندا نیە قسە مەکەن،لە خۆتانەوە وەڵام مەدەن، هەمیشە لە شتێک هەڵچن و قسەی تێدا بکەن کە شارەزایتان تێیدا هەبێت،نەزانین نە شورەییە نە ئیرادێکی گەورەیە،ئینسان کە زانی نازانێ هەوڵ دەدات کە بزانێت،وەلێ ئەگەر نەیزانی کە نازانێت، لە خۆڕا تەدەخول لە هەموو شتێکدا دەکات ،بە بێ ئەوەی بزانێت کە نازانێت،ڕاکردن بە پێی پەتی بە ناو دڕکوداڵ و وردە شوشەدا جۆرێکە لە نەخۆشی یان گەمژەیی،گەلانی دنیا نوکتە دەنوسنەوە،ئەمریکا کتێبێکی هەیە لە توێی 600 لاپەڕەدا جوێنەکانیان تێدا نوسیوەتەوە،کە گەلی ئەمریکا چەند جۆر جوێنی هەیە،،ئاگاداری ساتیرو قسەی خۆش و گاڵتە و گەپ وگۆڵمەز نین،بڕۆن کتێبەکانی ڕشتەی مرواری عەلائەدین سوجادی بخوێننەوە،کەلە ئەخلاقی بەرزدا کەستان دەستان ناگاتە پاژنەی پێی،دنیای نوسین بەرفراوانەو هەمە چەشنە.\nمن وەختێک هەندێ نوسین وەک ساتیرو قسەی خۆش لەسەر مەلا مستەفا یان هەرکەس دەنووسم،ئازادم،خۆ من وەک ئەوان ئینسانم نەکوشتوە،دزی و جەردەیم نەکردوە،نیشتیمان وگەلم نەفرۆشتوە،بریا مەلا مستەفا هەزاران نوسینی بنوسیایە وەلێ 55 کوڕی کوردی لە حیزبی دیموکرات نەدایە بە ساواک ولە سێدارە نەدرانایە،سڵێمانی موعەینی نەفرۆشتایە.\nبریا هەزاران جوێنی بدایەو مێرگەسوریەکانی قەتڵوعام نەکردایە،سەد بریا هەزاران سوکایەتی کردایە بە نوسین ،وەلێ ئاشبەتاڵی نەکردایە،با مەسعود بارزانی لە نوسینێدا نەک ڕەخنە و قسەی گاڵتەجاڕی،سەدان جوێنی بەسەردەشت عوسمان بدایە،بەڵام ناودەمی پڕ نەکردایە لە فیشەک،بریا سەدان ئیهانەی بە سۆرانی مامە حەمە بکردایە بەڵام سنگی بە فیشەک دانەبێژایە،هەزار تفی لە هەموومان بکردایە بە ڵام سیو یەکی ئابی نەکردایە،بریا هەزار بێحورمەتی بە یەزیدیەکان بکردایە بەڵام هەموویانی نەفرۆشتایە بەداعش و سەدان ژن بە تاڵان نەبرانایە،هەزار بریا مەسعود بارزانی هەموو بەیانیانێک دەیان پەت پەتێنی بە هەموومان بکردایە بەڵام لەسەر داوای تورکیا شەڕی پەکەکەی نەکردایەو زیاتر لە 750 گریلای ئەو پارتەی شەهید نەکردایەو سێ هەزارو پێنچ سەد جاشمەرگەی پارتیشی نەدایە بە کوشت، بریاو هەزاران بریا لە شاخ ولە شار سەرانی یەکێتی و پارتی تەنها بە نوسین دژی یەک بونایە،نەک دەیان هەزاریان لەیەک بکوشتایەو سەدان کەسیان زیندەبەچاڵ بکردایە.\nبابە لە نووسین مەترسن،لە ڕەخنە مەترسن،لەسەر نوسین و ڕەخنە وەک دوژمن سەیرمان مەکەن،وامەزانن ڕقمان لێتانە،بڕۆن لە خیانەت بترسن،لە دزو جەردەو مافیا بترسن،لەوانە بترسن کە ڕۆژنامەنووس لە ناوماڵەکەی خۆیاندا تیرۆر دەکەن،لە کورد فرۆشان و نیشتیمان فرۆشان بترسن،لەوانە بترسن کە سوار قەڵادۆشکانی کۆمەڵگا بوون و دانابەزن ودەڵێن سەرۆکی هەتا هەتایین، لە دیکتاتۆرو تاڵانچیان بترسن،لەوانە بترسن ئازادی دەخەنە ژێر پێ باوەڕیان بە ڕەخنە ونوسین نییە،لەوانە بترسن کە بە فەسادی خۆیان کۆی کۆمەڵگایان فاسد کرد.\nبریا کورد وحیزبەکانی بە درێژایی مێژو،لە جیاتی پەلاماری چەک،لە جیاتی یەکتر کوشتن،لە بری ئەسیری یەکتر کوشتن،لە جیاتی شەڕی ماڵەو ماڵ ویاڵەو یاڵ، بەس دژی یەک بیان نوسیایە،ئەو پەڕی ڕەخنەی توندیان بنوسیایە،نەک ماڵ نەماوە کوڕێکیان نەکوژرابێت،نەک دەریایەک فرمێسکیان بە ژن ودایکو منداڵانی کورد هەڵڕشت..\nسەیرە شڕە مەکتەبی سیاسیو فشە سەرکردە دەناسم بە دەستی خۆی ئەسیری کوشتوە،گۆڕی بە ئەسیر هەڵکەندوەو بە زیندویی کردویەتی بەژێر خۆڵەوە،پیاوی کوشتوە تەنها لەبەر ئەوەی پەیوەندی سێکسی لەگەڵ ژنەکەی هەبوە،فشە سەرکردە دەناسم دەیان ملیۆن دۆلاری دزیوە،بستێ خاکی نیشتیمان نەماوە هەڕاجی نەکردبێ،ئەوەتەی هەیە سەرقاڵی چەمانەوەیە، کەچی هەڕەشەی کوشتنمان لێدەکان تەنها لە سەر نووسین، ئەوی پیاو کوژ،ئەسیر کوژ،لچ ولوتو گوێ بڕ،وادەزانێت سوکایەتی پێکراوە وەختێک ئەرشیفی پیسی هەڵدەدەینەوە،سەیرە خۆی تەحەمولی نوسین ناکات وژن و پیاو کوژیشە،ڕەخنە قبوڵ ناکات ودزوجەردەو شەوکوتیشە،دزی دەکات دەڵی مەڵێن دز،درۆ دەکات و هاوار دەکات مەڵی درۆ دەکات، مێژووی زەلکاوەو دەیەوێ کەس باسی نەکات..\nتکایە لە نوسین مەترسن،قسەی من لە ڕووە،ئاخر دوو سەرکردەی لێدەرچێت نە کەستان بە پیاو دەزانم نەلەبەرتان هەڵدێم،نەلەبەر ئەوەی خراپەیەکتان بۆ من هەبووبێت،نا،لەبەر ئەوەی خیانەتتان بە نیشتیمان وگەلەکەم کردوە،خوێنی شەهیدان و تەواوی قوربانیەکانتان خواردۆتەوە،کوردتان کوشتوە،تاڵانتان کردوە،ئازادیتان لەژێرپێ ناوە،پاشای درۆزنان وخائینانن،هەی هەموو ئەو مافیاو جەردانەی لە خۆڕا خۆتان پێ سەرکردەیە.


پەروەردەی هاندەر -\nلە سەرتاسەری جیهاندا شێوەکانی پەروەردەی منداڵ جیاوازن لە یەکتر. جیاوازیەکان دەتوانێ بۆ نموونە ئەوە بێ کە، بۆچوونەکان لەسەر کردەوەی باش چیە یان چۆن سنوور بۆ منداڵ دادەنرێت.\nلە فنلەندا دایك وباوك ڕێنوێنی دەکرێن کە لە رێگەی هاندانەوە منداڵەکەیان پەروەردە بکەن. دایك وباوك بەشیوەیەکی بەرچاو و بەهێز لە ژیانی رۆژانەی منداڵدا لەگەڵیدان، هانی دەدەن و پشتیوانی لێ دەکەن. منداڵیش رێنوێنی دەکرێت کە بیروڕای سەربەخۆی هەبێ.\nپەروەردەی هاندەرانە پشتیوانی لە باشگوزەرانی منداڵ دەکات، باوەڕبەخۆ بوونێکی باش وتوانایی کاریگەری دانان و وەرگرتنی پێ دەدات. منداڵیش فێردەبێت هەستەکان بناسێت و مامەلەیان لەگەڵدا بکات.\nتەمبێ کردنی منداڵ قەدەغەیە\nدایك وباوك مافیان هەیە و لێپرسراون لە دانانی سنوور بۆ منداڵەکەیان. هەندێ حاڵەت دێتە بەردەم هەر دایكیك یان باوکێك، کە دەبێ بەر بەهەڵسوکەوتی منداڵەکە بگیرێ. یاسای فنلەندا هەموو جۆرەکانی تەمبێی جەستەیی بەتەواوی قەدەغە دەکات. بۆ نموونە نابێ منداڵ لێی بدرێ یان قژی ڕابکێشرێت. هەروەها نابێ توندو تیژی دەروونیش بەکاربهێنرێت. توندوتیژی دەروونی بریتین بۆ نموونە لە ناو وناتۆرە لەمنداڵ، سووکایەتی پێکردن، هەڕەشەکردن، ترساندن یان هاوارکردن بەسەر منداڵەکەدا.\nتەمبێ کردن زیانی بۆ منداڵ هەیە. دووچاری مەراق ودڵتەنگی و ترسی دەکات. بەگوێرەی لێکۆڵینەوە ئەزمونی نەرێنی پەروەردە لە نەوەیەکەوە بۆ ئەوی تر دەشگوازرێتەوە- واتە زۆر جار گەورەساڵ لێدان بەکاردەهێنێ، ئەگەر بە منداڵی لێی درابێت.\nبۆ پەروەردەی منداڵ یارمەتی و پشتیوانی پێشکەش دەکرێت. ئەگەر پێویستیت بە پشتیوانی هەبوو، ئەوا پێویستە لەکاتی خۆیدا داوای راوێژ بکەیت بۆ نموونە لە ڕاوێژگای منداڵاندا، لە شوێنی یەکترگرتنەوەی خێزانەکان، لە باخچەی منداڵان بەشی پەروەردەی منداڵی بچووك یان لە فێرگەوە. هەروەها ڕاوێژی یان خزمەتگوزاری سوشیال بۆ خێزانی مندالدار دەتوانن یارمەتی بدەن.


لەسەرتاسەری ئەمریكادا كۆمەك بۆ كۆبانی كۆدەكرێتەوە/ نوێکراوەتەوە\nلەژێرناونیشانی (هەموومان كۆبانین – بەكۆمەكی تۆ ماڵێك ئاوەدان دەبێتەوە) كوردانی تاراوگەنشینی سەرتاسەری ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا لەڕێی چەند كەسایەتییەكی رۆشنبیریی و كۆمەڵایەتی سەربەخۆوە ھەڵدەستن بە كۆكردنەوەی كۆمەك بۆ كوبانی و لێقەوماوانی ئەو شارە.\nدەستەی بەڕێوبەری كەمپینەكە داوا لەھەموو كوردان و خێرخوازانی دانیشتووی سەرجەم ویلایەتەكانی ئەمریكا دەكەن كەھاوكار و پشتیوانیان بكەن بۆ ئەم كارە شارستانی و مرۆڤدۆستییە.\nهەروەها باس لەوەش دەكەن لەدرێژەی ئەو زنجیرە خۆپیشاندانانەی كەلەسەرجەم شارەكانی ئەمریكاداو بەتایبەت لەبەردەم كۆشكی سپی بۆ كۆبانی ئەنجام دراوە, دەستەی بەڕێوبەری كەمپین بەباشیان زانیوە هەستن بە كۆكردنەوەی كۆمەك بۆ ئاوارەكانی كۆبانی.\nبەپێی زانیاریەكان بەر لەڕاگەیاندنی ئەم كەمپینە كوردانێكی زۆر لەشارەكانی ئەمریكا بەدەنگ ئەم كەمپینەوە هاتون و پێدەچێت لەچەند ڕۆژی داهاتودا دوای ڕاگەیاندنی كەمپینەكە كۆمەكێكی باش بۆ ئاوارەكانی كۆبانی كۆبكرێتەوە.\nدەستەی بەڕێوبەری كەمپین:\nسەرجەم كوردانی دانیشتوی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا دەتوانن لەڕێگەی ناردنى كؤمةك بؤ ئةم ئةكاونتةوة:\n(Account number: 435033580010) Routing number 051000017\nيان بة پەیوەندیكردن بەم نوێنەرانەی كەمپینەكەوە كۆمەكەكانتان بنێرن:\n- كاك كةمال: كه نساس سيتى -ميزوَرى (816) 756 8225\n- سیروان قەرەداخی: ویلایەتی میزوری – كەنساس سیتی 4892 223 (816)\n- مامۆستا جاف: ویلایەتی كالیفۆرنیا – ساندیاگۆ 0337 443 (760)\n- كارزان عومەر حسێن: ویلایەتی تەكساس – داڵاس 3596 948 (972)\n- شوان قەرەداخی: ویلایەتی مێریلاند, واشنتۆن دی. سی و دەوروبەری 8332 435 (540)\n- یەحیا بەرزنجی: واشنتۆن دی. سی و دەوروبەری 9485 944 (703)\n- ئارام شوانی: ویلایەتی واشنتۆن – سیاتڵ 2749 319 (425)\n- ئاسۆ جەبار: ویلایەتی ڤێرجینیا – هاریسۆنبورگ 1761 578 (540)\n- ئەحمەد حاجی: ویلایەتی ڤێرجینیا – هاریسۆنبورگ 7520 607 (540)\n- گۆران دوكانی: ویلایەتی ڤێرجینیا – ڤێرجینیا بیچ و دەوروبەری 8709 413 (202)\n- كاك حةسةن -بؤرتلاند-ئؤريكّن (503) 413 9128\n- ماكوان جەبار: ویلایەتی جۆرجیا – ئەتڵەنتا 0042 907 (678)\n- كامەران كوردی: ویلایەتی تێنسی – ناشڤێڵ 7652 751 (615)\n- هێمن بەرزنجی: ویلایەتی ئۆهایۆ – كۆڵۆمبۆس 2343 592 (614)\n- كوردۆ سەحاف: ویلایەتی نیویۆرك – بەفەڵۆ 0068 440 (716)\n- دلێر ڕەشید: ویلایەتی نیبراسكا – لینكن 8829 432 (402)


کوردیپێدیا - چارەسەرکردنی کێشەی کارەبای دەربەندیخان یەک ملیار دیناری پێویستە\n📊 بابەت 374,801 | وێنە 59,367 | پەڕتووک PDF 11,083 | فایلی پەیوەندیدار 43,724 | 📼 ڤیدیۆ 168 | 🗄 سەرچاوەکان 14,858\n📊 چارەسەرکردنی کێشەی کارەبای دەربەندیخان یەک ملیار دیناری پێویستە | 🏷 پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nچارەسەرکردنی کێشەی کارەبای دەربەندیخان یەک ملیار دیناری پێویستە\nقایمقامی قەزای دەربەندیخاندەربەندیخان ئاشکرایکرد، کارەبای قەزای دەربەندیخان یەک ملیار دیناری پێویستە بۆ چارەسەر کردنی کەموکورتییەکانی.\nناسیح مەلا حەسەن قایمقامی قەزای دەربەندیخان بە دواڕۆژی ڕاگەیاند بەهۆی بوومەلەرزەکەی مانگی ڕابردووەوە کە لەقەزای دەربەندیخانی دا، سێکتەری کارەبامان تووشی زەرەرێکی زۆر هات و بەپێی خەمڵاندن و دەرخستەکان، چارەسەری کێشەی کارەبا بەتەواوەتی پێویستی بە یەک ملیار دینار هەیە.\nوتیشی 18 محەویلەمان تووشی شۆرت بووە و کێشەی تێکەوتووە ناچارین بۆ دابینکردنی کارەبای ئەو گەڕەکانەی محەویلەی کارەباکەیان خراپ بووە، بیانبەستین بە نزیکترین محەویلەی گەڕەکەوە کە ئەویش لۆدێکی زری هاتووەتە سەر و بەرگەی پێدانی کارەبا ناگرێت لەزستاندا بەهۆی زۆریی ئامێری ئیش پێکردنەوە.\nوتیشی لەو شوێنەی کارەبا بەرهەمدەهێنرێ، لەسەر بەنداوەکە هەندێک ئامێری کارەبایی تووشی زەرەر و زیان هاتوون و پێویستیان بە چارەسەرە.\nقایمقامی قەزای دەربەندیخان ئەوەشی ئاشکرا کرد، ئێستا ڕۆژانە 45% کارەبا بەرهەمدەهێنن و ئەو بڕە کارەبایەش بۆ قەزاکە کەمە و بەشی پێدانی کارەبای دانیشتوانی قەزای دەربەندیخان ناکات، پێویستە حکومەتی هەرێم یان عێراق پەلە بکەن له چارەسەری کێشەی کارەبای قەزای دەربەندیخان.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Dec 5 2017 1:13PM تۆمارکراوە


دادپەروەری کۆمەڵایەتی پەیوەستە بە ئازادی ژنەوە – JINEOLOJI\nدەستەواژەی دادپەروەری، لە زۆربەی زمانەکاندا وەک دەستەواژەی مێ دەرباز دەبێت. بەڵام بەهەزاران ساڵ ژنان لە نادادیەکی قوڵدا ژیاون. بەرامبەر ئەم نادادیە مامەڵەکردن لەگەل ئەم دەستەواژەیە بەشێوەی مێ دەبێتە هۆی ناکۆکیەکی مێژوویی قوڵ. بۆیە ئەم بابەتە پێویستی بە لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی هەیە. لەناو لاپەڕەکانی مێژوودا چەندین ژن هەن کە سڕراونەتەوە. ژنانێک ئەشکەنجە کراون، هەندێکی تر سوتێندراون، ڕەجم کراون، وەکو ژنی خراپ یان شێت پێناسە کراون، ڕوو بەڕووی هەموو جۆرە بێ ڕێزی و چەواشەکاریەک بونەتەوە. ئەو ژنانەش کە بەسەرهاتەکانیان نازانرێت و نەنوسراوەتەو ژمارەیان لەوانەی تر زیاترە. هەروەها چەندین ژن هەن کە بۆ مافەکانی خۆیان بەرگریان کردووە بەڵام لە لاپەڕەکانی مێژوودا هیچ شوێنگەیەکیان بۆ تەرخان نەکراوە. ئەو ژنانەی بەدوای پرس و مافەکانیانەوە بوون وەکو لەیلا قاسم، شیرین عەلەمهولی، ڕۆزا لوکسەمبۆرگ، ئۆلیمپ دە غۆش، ساکینە جانسز ڕوو بەڕووی گەورەترین ناحەقی و توندوتیژی بونەوەتەوە.\nدادپەروەری بە پەیکەری ژنێک دەناسێنرێت کە لە تاجەکەی سەریدا سەمبۆلی گەنم دەبینرێ و لە دەستەکەی تریدا شمشێر و لەبەردەم کۆلێژەکانی مافدا، دادگاکان و ناوەندەکانی داد دانراون بەڵام لە هۆڵەکانی دادگادا سەبارەت بەو بڕیارانەی لەسەر ژنان دەدرێن گۆڕانکاریەکی ئەوتۆ نیە. ئەو ژنانەی دەستدرێژیان کراوەتە سەر، دەبێ بۆ سەلماندنی ئەو دەستدرێژیە بچێتە هۆڵەکانی دادگا، ئەگەر نا ناتوانێ ئەو تاوانە بسەلمینێت. کاتێ دەچێتە ناوەندەکانی گوایە دادوەری، لەلایەن دادوەر، پزیشک، پارێزەر، یانیش زانایانەوە بە ڕێبازی دیکە ڕووبەڕووی هەمان هەلوێست دەبێتەوە. هەر لەبەر ئەمەیە کە ژنان لە بەدواداچوون و بەسەرکردنەوەکانیان دا پەشیمان دەکرێنەوە. لە هەندێک لە وڵاتاندا لەبەر ئەوەی ژنان دادی خۆیان دەخەنە ڕوو لە ڕوداوەکان دا، زیندانی دەکرێن یانیش دەکوژرێن. وەک ڕێحانە جەباری کەلە ئێران لەسێدارە درا. ژن داوای مافی خۆیان دەکەن، بەڵام ئەو ژنانەی داوای مافی خۆیان دەکەن بەپێی یاسا فەرمیەکان لەگەڵ ئەو کەسانەی لێی داون، فرۆشتونیان و کڕیونیان، هاوسەرگیریان پێ دەکرێت. بەو جۆرە وەڵامی داواکانی ژنان بۆ مافەکانیان دەدرێتەوە. پیاو پەلاماری کچانی منداڵ دەدەن و دەستدرێژیان دەکەنە سەر، کەچی ئەو کچە منداڵە بەناوی ئەوەی هەستی پیاوی وروژاندووە تاوانبار دەکرێت و ئەو پەلامارە پیاوانەیە ڕەوا دەکرێت.\nسەمبولی ئاماژەپێکراو کە وەک دادپەروەری ژن و یەکسانی پێناسە دەکرێت بەڵام چاوی ئەو پەیکەرە بە پەڕۆیەک بەستراوە. هەرچەندەش ئەم چاو بەستنەوەیە ئەگەر وەکو سەمبولی دادپەروەری و یەکسانیش بێت بەڵام بۆ ئەوەی ئەو ڕوداوانە نەبینێ چاوی دەبەسترێتەوە، لە راستی دا چاوی خوداوەندی ڕاستی بەستراوە. لە پەیمانگاکانی مافدا ساڵانە هەزاران داواکاری گشتی، پارێزەر و دادوەر پەروەردە دەکرێن. بەڵام لەگەڵ ئەو ژمارە زۆرەشدا لەهەموو لایەکی جیهانەوە بێ مافی و نادادی زیاتر دەبێت. ئایا ئەمە هەڵەی پەروەردە و پێناسەکردنی ئەو ناوەندانە نیە؟\nتەنها ژنان نین لە ژێر ستەمدا دەژین، زۆرێک لە بەشەکانی تری کۆمەڵگە، گەل، نەتەوە و باوەڕی لەژێر زەبری ستەم و نادادی دا دەژین. هەموو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان تا دوا ڕادە بەپێی بڕیارەکانی تاوان و سزا دیاری کراون و دادگایی دەکرێن. ئەو بڕیارانەی لە بواری دادگەریەوە دراون و یاسای گشتیش هەر بۆ پیاوانە، بەپێی ویستی پیاوان پێناسەکان دەکرێن و مافی ئازادیش هەر بەپێی ئەوان دیاری کراوە. هەزاران ساڵ سەبارەت بە ژنان تەنها یەک بڕیار نەگۆڕدراوە، ئەویش دەربارەی ژنی ماڵە. پیاو وەکو سەرۆکی ماڵ و سەرمایەی ماڵ پێناسە دەکرێت. هەتا ئەم ساڵانەی دوواییش ئەم بڕیارە لە زۆربەی یاسا دانانە گشتیەکاندا هەبوون و لە زۆر بوار یان زۆر وڵاتدا هەتا ئێستاش پەیڕەو دەکرێن.\nبزووتنەوەی ئازادیخوازی ژن چەندین سەدەیە، لە پێناو دەستەبەرکردنی یاسای یەکسانی و سیستەمێکی دادپەروەرانە تێدەکۆشێت، لەو پێناوەش قوربانی گەورەی داوە. لە چەندین بەڵگەی نێونەتەوەیی و پەیمانەکاندا سەرەڕای ئەوەی باسی هەندێک لە مافەکانی یەکسانیش دەکرا، لە یاساکاندا بۆ ژنان و دادی کۆمەڵایەتی هیچ بڕیار و پەیمانێک نیە و هەمووی بۆ مافی پیاوان و دەسەڵاتدارێتی یانیش دەوڵەتەکانە.\nقسەیەکی پێشینان هەیە دەڵێ بۆ ئەوەی گۆشت خراپ نەبێ خوێی پێوە دەکەن. ئێستا ئەو یاسایانە خراپ بوون و ئەگەر خوێشیان پێوە بکرێت هێشتا بەکار نایەن. یاساکانی دەوڵەت پڕکێشەیە، بۆ کۆمەڵگە نیە، پێویستە یاسا بەپێی ئەخلاقی کۆمەڵگە دابڕێژرێت، بەڵام یاسای ئێستا لەسەر سیستەمی دەوڵەت داڕێژراوە و لە دژی کۆمەڵگەیە. پێداویستی گۆڕینی یاسا، لە ناخەوە هەستی پێ دەکرێت و ئەرکێكی زۆر بەپەلەیە.\nلەسەر ئەم بابەتە وەک تەڤگەری ئازادی پێویستی بە پێگەیەک دەبینین کە لە کرۆکی خۆیدا دادوەر بێت. ئەخلاق ئەو بنەما کۆمەڵایەتیانەیە کە بۆ جاری یەکەمین لەدەورو بەری ژندا چنراون، ئەو تەونەیە کە ئەندامانی کۆمەڵگەی بەیەکەوە بەستۆتەوە. لەلایەن دەوڵەتەوە یاسایان بەرامبەر ئەخلاقی کۆمەڵگە و پێوانە ئەخلاقیەکاندا داڕشت. لەگەڵ بابەتەکانی بازرگانی، جیابوونەوە و میرات، پێوانە یاساییەکان داڕژران بەڵام ئەم یاسایانە بەپێی پێویستیەکانی گەل نەبوون و بەپێچەوانەوە مافی گەلیان پەراوێزکردووە. موڵکایەتی و مافی دەسەڵاتدارانیان بەو شێوەیە پاراست. ئەو یاسایانەی لە دژی ژیانی ژنان پەرەی پێدرا لەهەمان کاتدا لەدژی کۆمەڵگە، خێزان و هەژاران هەتا ئێستاش بەردەوامە. بەو یاسایانە لە دژی ژنان، پیاو دەپارێزرێت. لەدژی کۆمەڵگە، دەوڵەت دەپارێزرێت. لەدژی هەژاران، دەوڵەمەندەکان دەپارێزرێن. ئەو ڕاستیە زۆر شێوێندراوە. هەر لەبەر ئەمەیە کە دژی بێ مافی–نادادی–ستەم لەسەرەتای مێژووەوە تا ئێستا ئەخلاقی کۆمەڵایەتی لە ململانێ و تێکۆشانێکی مەزندایە. ئەم هێڵە بەرگریکارە بۆتە سەرچاوەی بەردەوامی ئێمەش بە تێکۆشان. ئەو هێڵەی بەرخودان و دادپەروەری لەسەر بنەمای ڕاستی ژنان پەرەیسەندووە، بناغەیەکی پتەوە. کاروانی رێیمان لەسەر ئەو بناغە پتەوەیە. بەو نرخ و کەلەپورە مەزنانە سەیری کێشە دادگەریەکانی ژن دەکەین دەبینین کە پێویستی بە دارشتنەوەیەکی ڕیشەییە. بۆ ئەوەی داد–دادوەری، ژن–کۆمەڵگە بگاتە ئەنجامێکی بەرچاو دەبێت پەرە بە داڕشتنی پەیماننامەی کۆمەڵایەتی ژنان بدرێت. ئەگەر ئەوە بکرێت ئەوە دەبێتە سەرچاوەی ڕاستکردنەوەی سیستمی ژیانی ژنان.\nلەسەرەتای پەرەسەندنی شارستانیەتی ناوەندی و زهنیەتی دەسەڵاتدارەوە هەمیشە ئەخلاقی کۆمەڵایەتی چەواشەکراوە. ئەو ڕاستیە لەسەردەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریش دا بەئاشکرا دەبینرێت. لە ڕاستیدا لە سەردەمی مۆدێرنێتەی سەرمایەداری دا ئەخلاقی کۆمەڵایەتی لەناو دەبرێت. ئەم سیستمە مرۆڤ و کۆمەڵگە دەخاتە دۆخی ڕۆبۆتبونەوە. دڵنیایین لەوەی ئەم دۆخەکە بە ئەخلاقێکی ڕاست یان زانستێکی تێگەیەنەر دەتوانێ ڕاست بکرێتەوە. لەبەر ئەوە ڕێبەرایەتیمان ئەخلاقی وەکو بوارێکی بناغەی ژنۆلۆژی هەڵسەنگاند و خستیە سەرتۆپی هەموو بابەتەکانەوە . لەو پێناوەدا هەڵسەنگاندنێکی وەهای کرد؛ „ژن وەک سەمبولی بنەڕەتی یان ئەندامی ڕەسەنی کۆمەڵگەی ئەخلاقی و سیاسی دەتوانێ لە ڕوناکی ئازادی، یەکسانی و دیموکراتیزەبوون، ئەخلاق و ئیستاتیکای ژیاندا ڕۆڵی سەرەکی بگێڕێت. زانستی ئەخلاق و ئیستاتیک بەشێکی بنەڕەتین لە زانستی ژن. لەبەر بەرپرسیارێتی ژن لە بوارەکانی ژیان دا، پێویستە ژن هەم لەبواری فیکریدا هەم لە بواری کردەیی دا ئەنجامی مەزن بەدەست بێنێت. لەبوری ئەخلاقیدا بەرپرسیارێتی ژنان زیاترە. ژن لەبواری پەروەردە کردنی مرۆڤی باش و خراپدا، گرنگی ژیان و ئاشتیدا، خراپەکاری و دڕندایەتی شەڕدا، تێبینی کردنی ماف و دادوەری دا، زیاتر خاوەنی نرخاندن، بڕیار و بەرپرسیارێتین. بۆ بەرەوپێشبردنی کۆمەڵگەیەکی ئەخلاقی و سیاسی بەپێی تایبەتمەندێتی سروشتی ژن، خۆڕسکانە بەو ئەرکانە هەڵدەستێ. من باسی ئەو ژنە ناکەم کە بۆتە گەمە و سێبەری پیاو. ئەو ژنەی جێگای باسە ئەوەیە کە لەجەوهەری خۆیدا بەرەوپیری ئازادی، یەکسانی و دیموکراتیزەبوون دەکات„.\nکاتێک لە ڕووی مێژووییەوە لێی بڕوانرێت، پرەنسیپە ئەخڵاقیەکان بۆ جاری یەکەم لەلایەن ژنانەوە پەرەیپێدرا. هەروەها لە توێژینەوە مێژووییەکانیش جارێکیتر دەبینرێت، ئەو ژنەی پەرەی بە بنەما ئەخڵاقیەکان داوە ڕووبەڕووی نادادپەروەری دەبێتەوە و مافەکانی پێشێل دەکرێت و بۆتە قوربانی و باجی قورسترین تاوانەکانی نادادپەروەری دەدات. لەو دەوڵەتانەی یاسا بە سەروەری خۆیان دەزانن، وەک دیموکرات خۆیان پێناسە دەکەن، تا دەگات بە دەوڵەتە دکتاتۆرەکان، سەرجەمیان دژ بە ژنان نایەکسانن و مافەکانیان پێشێل دەکەن. لە ڕۆژی ئەمڕۆماندا ئەوە زۆر بەڕاشکاوی دەبینرێت. ڕێبەر ئۆجالان لە چاوێکەوتنێکیدا لەگەڵ شاندی دانوسانی ئیمرالی، هۆکاری ئەو گێژاوە بەو شێوەیە هەڵدەسەنگێنێت؛ „چارەسەری خۆی لە لایەنی یەکسانی، ئازادی و دادپەروەری دەبینێتەوە. دادپەروەری ژن، بۆ هەموومان دادپەروەری سەرەکیە„. ئەم هەڵسەنگاندنانە جارێکی تر دەمانخاتە ژێر بەرپرسیاری و ڕۆڵی خۆمان بیردەخاتەوە. سیستەمی دادپەروەری کۆمەڵایەتی هەزاران ساڵ بەردەوام بووە، چونکە بە دادپەروەری ژن پەرەی سەندووە و بە بەرخۆدانی خۆی و ڕەهەندە ئەخڵاقیەکانی تا ڕۆژی ئەمڕۆمان هاتووە، لە بەرامبەر سیستەمی دەوڵەتگەرایی و ئەقڵیەتی نادادپەروەری بەرگری لە بوونی خۆی کردووە.لە رۆژگاری ئەمڕۆدا، مەگەر بە تێگەیشتن و پێشەنگی ژنان، جارێکیتر پێچەوانە بکرێتەوە و کەم و کوڕیە ژیانییەکانی راستبکرێتەوە. بۆ قوڵبوونەوە لە ڕووی هزریەوە، پێویستە خاوەن ڕوانگەیەکی میژوویی و پرۆژەی ڕۆژانەیی بێت. بۆ ئەوەی ئەو نوسینە ببێتە سەرچاوەیەکی مێژوویی و لە ڕۆژی ئەمڕۆماندا زیاتر لێی تێبگەین، لەو باوەڕەداین گرنگە کە بە دیدگا و لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی دەستی پێبکەین.\nسەبارەت بە داد ئەوەندە نوسین و لێکۆڵینەوە هەن کە؛ تێگەیشتن و تێپەڕاندنیان لە ژیانی ڕۆژانەدا خۆی لە خۆیدا پڕە لە ناکۆکی. لە جیهانیش لێکدانەوەی جۆربەجۆر بۆ داد دەکرێت. هەرکەسە و بە بەپێی خۆی شرۆڤەیەک یاخود پێناسەیەکی بۆ دەکات و بە لای خۆی دا دەیشکێنێتەوە. کەس نیە باسی داد نەکات، هەرکەس ئەم زمانە بەکار دێنێت، کەواتە لە سیستەمی دەسەڵات – زوڵم و داگیرکەریدا هەر دەستەواژەیەک بە پێی خۆی بەکاری دەهێنێت. دادپەروەری کۆمەڵگەی مێژوویی چەواشە دەکرێت و بەو شێوەیە پێشکەش بە کۆمەڵگەکان دەکرێت، واتا داد تەنها وەک هاوتای یاساکان پێناسە دەکرێت. هەڵسەنگاندێکی بەو شێوەیەش دەبێت هۆکارێک بۆ ئەوەی تێگەیشتنی کەم بهێنێت و بە شێوەیەکی ڕووکەشیانە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. پێناسەکردنی دادپەروەری وەک دەسکەوتێکی سەردەمی نوسین، هەڵەیە و پڕکەموکوڕیە، بەڵام هەمیشە ئەو ڕێبازە تاقی کراوەتەوە. ئەوەش بۆتە هۆی ئەوەی کە ئەو دەستەواژەیە و ناوەڕۆکەکەی لە یەکداببڕێن و ڕاستیەکەی ون بێت. بەهاکانی داد و دادپەروەری لەو ڕوانگەیەوە ون دەکرێن. تێگەیشتن و چاودێری کردنی داد– دادپەروەری پێویستی بە هەندێک گۆڕانکاری هەیە. ئەو پێویستیانەش بەر لە هەموو شتێک بە شۆڕشی زهنی و ویژدانی دەستەبەر دەبن، هەروەها دەبێت لە سەروبەندی پێشخستنی شۆڕشی زهنی و ویژدانی داد–دادپەروەری لەبەرچاو بگیرێت، تا بتوانین گۆڕانکاری ڕیشەیی لە تێگەیشتن و تێڕوانینەکانمان دروست بکەین. لە پێناسەکردنی دادپەروەریدا چەندە ئاسۆکانمان، هێز و چاودێریکردنمان نوێ بکەینەوە و بە کراوەییی بهێڵینەوە، ئەوەندەش ئەنجامێکی دەوڵەمەندمان دەست دەکەوێت. بەو شێوەیە دەتوانین دادپەروەری بخەینە ناوەندی ژیان، سروشت و گەردون.\nوەک پێناسە، داد بە واتای ڕاستی، دروستی، هاوسەنگی، یان هاوسەنگی نێوان تاک و کۆمەڵگە و هاوتاکردن و یەکسان کردندا بەکار دەهێنرێت. بەڵام ئەوە لایەنێکی ئەم دەستەواژەیەیە. رێبەر ئۆجالان بەو شێوەیە پێناسەی داد–دادپەروەری دەکات: „دەکرێت دادپەروەری ڕاست، بە یەکسانی لەنێوان جیاوازیەکاندا جێبەجێ بکرێت.“ وەک لەو پێناسەیەیدا بەدی دەکرێت، داد–دادپەروەری جیاوازیەکان دەپارێزێت، خۆی لەیەکسانی و هەماهەنگی دەبینێتەوە. کەواتە بۆ ئەوەی لە دەستەواژەی دادپەروەری تێبگەین دەبێت ڕیشەی ئەم دەستەواژەیە بگەڕێنینەوە بۆ گەردوون و لێکۆڵینەوەی لە بارەوە بکەین.\nدادپەروەری سەرجەم زیندەوەران لە خۆدەگرێت، بەتایبەتی زیندەوارانیش خۆیان گەردوونێکن. لە دروستبوونی گەردونیشدا دادپەروەری هەیە. گەردوون خاوەن سیستەمێکی دادپەروەرە. زانایانی فیزیای کوانتەمیش گەیشتونەتە هەمان ئەنجام. خرۆشانی گەردوون، پڕیەتی لە جیاوازی، یەکانگری جیاوازیەکانی گەردوون، دەبنە تەواوکەری سروشت. ئەو تروسکەی تەقینەوە گەورەکە(بیگ–بانگ)ی لێكەوتەوە ئاماژەیەکە بۆ پەرجوی گەردوون کە بەرەو دەوڵەمەندی هەنگاوی ناوە. ئەم خۆی لە خۆیدا گوزارشت لە ڕێککەوتنێکێک یان خۆسازدانی گەورە دەکات. لە گەردیلەوە بوون بە خاک، ئەستێرە، ئاو، گیانلەبەر و دروستبوونی ملیۆنان زیندەوەریتر، خرۆشان و جوڵەیان بە شێوەیەکی ئازاد و ئافراندنیان و بەردەوامیان، پەیوەندیەکی هاوگوزەرانیە و گەردوون و وسروشت بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ئەو جیاوازیانە یەکتری لەناو نابەن، گوشار لە یەکتری ناکەن و کاریگەری نەرێنی ناکەنە سەر یەکتری و ، یەکەم زیندەوەری دەستی بە ژیان کرد تا ئێستاش ڕەسەنایەتی خۆی پاراستوە. ئایا جگە لەم پەرجوە ئەبێ چی هەبێت. ئەوە بوونێکە مرۆڤەکان دەتوانن بە چاوی مرۆڤ نا، بەڵکو بە هەست و ئاقڵی بەرزی مرۆڤ لێیان تێبگات. داد–دادپەروەری لەناو هەموو زیندەوەرەکاندا، ڕەنگ و جیاوازیەکاندا بە شێوەیەکی یەکتر تەواوکەر بەدی دەکرێت. لە گەرد و و سروشت دا خۆرسکانە ئەم سیستەمە بەڕێوەدەبەن و ، بەردەوامی پێدەدەن.\nکاتێک سەرنج بدەین ئەوا بۆمان دەردەکەوێت کە سروشت–گەردوون سازش لەو سیستەمەی خۆبەڕێوەبەردنیان ناکەن. هەموو شتێک لەناو هاوسەنگی دایە. هەرچەند جانەوەرێتی سەرمایەداری سیستەمی سروشت–ئەکۆلۆژیای خراپ کردبێت، بەڵام هەرگیز سروشت و گەردوون دەستبەداری ئەو هاوسەنگیەی نەبووە. ئەگەر لە گەردوون دا شەپۆل–گەرد لەناو جوڵەدا نەبوونا، خوڵقانی ئەو هەموو جیاوازیەش مەحاڵ دەبوو. بەرچاوترین نمونە سروشتە. دادوەری لە سەرجەم زیندەوەرەکانی گەردوون دا هەیە، لە دروسبوونی وەرزەکان بگرە تا بە قەوزەی ناو ئاو، لە زیندووە یەک خانەکان بگرە تا دەگات بە زیادبوونی ملیۆنان زیندەوەر.\nلەو ڕوانگەیەوە ئێمە داد–دادپەروەری بە هێز، لە دەسەڵات و ئەقڵیەتی دەسەڵاتداری پیاودا نابینین، بەهێندەی ئەوەش جیا لە کەلەپورێکی مێژووی کۆمەڵگەکان نایبینین. چونکە گەر ڕوانگەمان بۆ دادپەروەری ڕاست نەکەینەوە، ئەوا بەرەو هەڵەی گەورە دەچین. دادپەروەری گەردوون بەرەو سروشت و لە سروشتیشەوە بەرەو مرۆڤ و لە مرۆڤیشەوە بەرەو کۆمەڵگەبوون هاتووە. یەکێک لە گرنگترین حكمەتەکانی داد–دادپەروەری جێگیر بوونیەتی لە ویژدانی مرۆڤەکان دا.


چۆن دەزانی بەردی گورچیلەت هەیە ؟؟ - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nبوونی بەردی گورچیلە نەخۆشییەكی باوە، بەردی گورچیلە نیشانەی هەیە، بەتایبەتی هاتنی خوێن لەگەڵ میز، یان ژانی گورچیلە، چارەسەریشی بەپێی قەبارەو شوێنی بەردەكەیە، جا ڕێگەكانیشی جیاوازن، یان بە دەرمان، یان بەشكاندن دەبێت، یان بەڕێگەی نەشتەرگەری دەبێت.\nپزیشكانی ئەو بوارە دەڵێن، ئەگەر بەردەمە دوو سەنتیمەتر بێت، دەتواندرێت وورد بكرێت ئەویش بەڕێگەی ئامێری لێزەر و دواتر لەڕێگەی میزكردنەوە دێتە خوارەوە.\nئەو كەسەی تووشی بەردی گورچیلە هاتووە، دەبێت پشكنینی خوێنی بۆ بكرێت، تاكو ئاشكرا ببێت ڕێژەی خوێی ترشی یۆریك لەناو خوێنی چەندە، چونكە بەزیاد بوونی خوێنەكە لەناو میزدا چاڵاكی بەردەكە دەردەكەوێت.\nیەكێك لەو ڕێگەیانەی كە هۆكارێكن بۆ دروست بوونی بەرد بریتییە لە خواردنی ئەو خۆراكانەی كە خوێی زۆری تێدایە، لەگەڵ كەمی ئاو خواردنەوە، ئەوەش هۆكارێكە بۆ گەشەی بەردەكە.\nلەبەر ئەوە پێویستە ئاگاداری خۆراك بێت و ئاو زۆر بخورێتەوە بۆ ئەوەی بەلایەنی كەم رۆژی دوو لیتر میز بكەیت یان رەنگی میز وەكو ئاوی لێبێت.\nخوێی ئۆگزالێت لەتەماتەو فراولە زۆرە، هەرچی خوێی ترشی یۆریكە لە پرۆتینەكان و گشتی سوور هەیە، لەبەر ئەوە دەبێت بەتام ئەو جۆرە خواردنانە بخورێت.\nپیازی بێ بۆن


قسه‌وباسیک له‌سه‌ر بارودۆخی ناوچەكە و گشت پرسی لە هەرێمی كوردستانی عێڕاق\nوتووێژی گۆڤاری جیهانی ئیمروز لەگەڵ ئیبڕاهیم عەلیزادە\n2017-10-24 | ۱۳۹۶-۰۸-۰۲\nوەرگیر: سەعید ئەمانی\nجیهانی ئیمروز: ئەو ئاڵوگۆڕە نوێیانەی كە لە بارودۆخی سیاسی رۆژهەلاتی ناوەراست بەدی هاتون كامانەن؟ ئەگەر ئیمكانی هەیە جیا لە وێنایەكی گشتی بە شێوەیەكی دیاریكراو ئاماژەیەك بە خاڵە دیارەكان سەبارەت بەو وڵاتانەی كە بوونەتە ناوەندی قەیرانەكان بكەیت.\nئیبڕاهیم عەلیزادە: ناوەندەكانی قەیرانی ناوچە یەك و دوو نین. چاو لەهەر گۆشەیەكی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بكەی یان كارەساتێك لە ئارادیە و یان خەریكی ئامادەكاری بۆ كارەساتێكن. لە سەرتاسەری رۆژهەڵاتی نێواڕاستدا كۆمەڵێك دەوڵەتی تا سەر ئێسقان، گەندەڵ، فریوكار، كۆنەپەرست، لەگەڵ باندە زێدە خوازە خاوەن سەروەت و سەرمایەكان ڕێكەوتون و شیرەی گیانی خەڵكی بێ ئەنوا دەكێشن و بەم حاڵەشەوە، ئەمنیەت و مافی ژیانیان لێ كردوونەتە ئاواتێكی دوورە دەست. چاو لە لیبی، فەلەستین، لوبنان، یەمەن، سوریە، عێڕاق، توركیە و ئەفغانستان، بكەن، ئەگەر قسە لەسەر هیوا و ئاوات بێت ڕاستیەكەی ئەوەیە كە ئەم تەویلەیە تەنیا دەبێ بە شۆڕشێكی بناغە هەڵتەكێن خاوین بكرێتەوە. بەڵام بەهەر حاڵ بنیادەم لەم ناوچەیەدا ئەگەر نەچێت بەگژ ئەو كۆسپانەدا كەوتونەتە سەر ڕێگای ژیانی، تەنانەت گەلێك زیاتر لە ئێستا توشی خەسارەت ئەبێت. وەك نمونە ئینسانێكی تێكۆشەر دەبێ بیر لە ڕەنج و ئازارەكانی گشت خەڵكێكی بێبەش جا سەربە هەر نەتەوە و قەوم و ئاینێك بێت بكاتەوە. جیا لە لایەنە ئینسانیەكەی ئەم بابەتە، قەیرانەكانی ئەم ناوچەیە تێك تەندراون و لە ئاستێكی ڕئاڵ پۆلەتیكیش لەم ناوچە پڕ لە گێژاوەدا، سیاسەتی شەنگی خۆ لە قوڕاو دەركێشان، وڵام دەرەوە نییە. لەم روەوە جەخت لەسەر ئەوە دەكەمەوە كە بە تایبەت پەیوەست دەبێتەوە بەوەی لە كوردستاندا لە ئارادایە. ناكرێت دنیا ئاو بیبات و ئێمەش خەو.\nبا تەنیا وەك نمونە كە وڵامێكێش بێت بە پرسیارەكەی تۆ، سەرجێك بخەینەسەر چەند ناوەندێكی شەڕ و قەیران لەو ناوچەیەدا كە باسی لە بارەوە دەكەین. ئەوەی كە مەسەلەن لە وڵاتی یەمن لە ئارادایە، سەرەڕای كارەسات بوونی لە سەردێڕی هەواڵەكانی رۆژ وەلا نراوە، بەڵام ئەم فەراموشكارییە مێدیاییە هیچ لە قەیرانی یەمەن وەك یەكێك لە قەیرانە ئاڵۆزەكانی رۆژهەلاتی ناوەراست كەم ناكاتەوە. ڕەنج و ئازارەكانی ئەم خەڵكە لە شكست خواردنی بزوتنەوەی دیموكراسی خوازی ناسراو بە بەهاری عەرەبییەوە دەستی پێكرد. دوای ئەوەی كە دیكتاتۆڕی حاكم لەم وڵاتە وەدەر نرا و هەڵات، خەڵكێك كە خوازیاری ئازادی و ژیانێكی باشتر بوون، خەباتی خۆیان دەرێژە پێدا، و ئەمەش بە دڵی عەرەبستانی سعودی و دەوڵەتی ئیمارات نەبوو. وەك گەلێك لە شوێنەكانی تر میلیتاریزە كردنی گۆڕەپانی سیاسی وەك ڕێگا چارەیەك بۆ بەرگرتن لە درێژەی خەباتی ماف خوازانەی خەڵك و بە تایبەت لاوان گیرایەبەر. لەگەڵ بەر ڕێژنەی گوڵلە دانی خۆپیشاندانی ئاشتی خوازانەی خەڵك كە تێیدا خەڵكانێك بە پێكهاتەی قەموی و مەزهەبی جۆراو جۆرەوە لەگەڵ یەك خەڵتانی خوێن بوون، كلیدی جەنگی كردنی فەزای سیاسی یەمەن لێدرا. قەبیلەكانی باشور كە زیاتر شیعە مەزهەبن و خوازیاری سەهمی زیاتر بوون لە دەسەڵاتی دەوڵەتی ناوەندیدا، كەوتنە تۆڵە ئەستاندنەوە و كۆنترۆڵی شاری سەنعایان بەدەستەوە گرت. بەم جۆرە ڕێگا بۆ دەخاڵەتی ڕاستەوخۆی عەرەبستان و ئیمارات و ناڕاستەوخۆی كۆماری ئیسلامی خۆش بوو. ئەمجار ئیتر فاكتورە دەرەكیەكان دەوری یەكلا كەرەوەیان پەیدا كرد. دەوڵەتی ئەمریكا و رۆژئاوایەكانیش بە گشتی خاوەنی كۆمەڵێك بەرژەوەندی بوون. كێشە لەسەر كۆنترۆڵ كردنی باب المەندەب یەكێك لە ڕێگا ئاویە گرنگە نێونەتەوەییەكان كە بەشێكی زۆری نەوتێك كە لە رۆژهەڵاتی نێوەراستەوە بەرەو رۆژئاوا دەچێت بەوێدا دەڕوات، كێشە لەسەر كۆنترۆڵ كردنی ئەو سەرچاوە نەوتیانەی كە هێشتا دەر نەهێندراون، دەستی پێكرد. شەڕ سەرەتا نیابەتیە. ئیماراتیەكان و بە تایبەت قەتەر پشتیوانی لە ئەلقاعیدە دەكەن، كۆماری ئیسلامی پشتگیری شیعە حوسیەكان و عەرەبستانی سعودی پشتی دەوڵەتی ئێستای گرتوە. بەڵام كاتێك شەڕی نیابەتی وڵامدەرەوە نییە، عەرەبستانی سعودی بە هەموو توانای هێزی ئاسمانی خۆیەوە دێتە نێو گۆڕەپانەكەوە و ئەم وڵاتە دەكاتە وێرانە. لەگەڵ گشت ئەمانەدا ناتوانێ هاوسەنگیەكە ئەو جۆرەی خۆی ئەیەوێ بگۆڕێت. كوشتار، برسیەتی، پەرەدان بە نەخۆشیە ئیپیدیمیكیەكان، سەرتاپای ژیانی خەڵكی گرتۆتەوە. لە بارودۆخی ئێستادا دوورە دیمەنێك بۆ كۆتایی هاتنی ئەم شەڕ و دەرگیریە خوێنایانە بە زەیندا نایەت، تەنیا لە ئاكامی دابەش بوونی یەمەن بەسەر دوو وڵاتی جیاوازدا لە ئاكامی پێكهاتنێكی محەللی و ناوچەیی و نێونەتەوەییدا ئیمكانی هەیە، كە ڕەنگە ئەویش زۆر هاسان نەبێت.\nلە بارەی فەلەستینەوە، رووداوەكانی سوریە كە زۆری لەبارەوە قسە كراوە، ئیمكانی ئەوەی بە دەوڵەتی ئیسرایل دا كە بۆ ماوەی نزیك بە ٧ ساڵ، مەسەلەی ستەم لەسەر خەڵكی فەلەستین پەڕاوێز بخات و لەپاڵ ئەم بارودۆخەدا، پەرەی بە دروست كردنی شارۆچكە یەهودی نشینەكان و بەرتەسك كردنەوەی زیاتری مەیدانەكە لە خەڵكی فەلەستین و تەواو كردنی دیواری جیاكەرەوە و كردنی لێوارەی غەززە بە كۆڕستان و درێژەدان بە هەوڵەكانی بدات بۆ بە چۆكدا هێنانی نەتەوەیەك. ئێستا كە بەرهەر شێوەیەك قەیرانی سوریە بەرەو هێور بوونەوە دەچێت و بە ناچار ڕێگا چارەیەكی بۆ ئەدۆزرێتەوە، خەریكی خۆش كردنی ئاگری قەیرانێكی دیكەیە تا لە پەنایدا ئەم سیاسەتەی دیسان لە ڕێگای ماجەرا جووی و توند كردنەوەی قەیران لە عێراقدا درێژە پێبدات.\nسەبارەت بە توركیە، ئاڕاستەی سیاسەتەكانی دەوڵەتی ئۆردوغان روونە. پەڕاویز خستنی نەیارانی سیاسی خۆی لە ئاستی سەرتاسەریدا، لاواز كردنی بزوتنەوەی خەڵكی كوردستان و شكست پێهێنانی، دەخاڵەت كردن لە قەیرانی ناوچەیی لە سوریە و سۆمالیەوە گرتویەتی تا قەتەر و عێڕاق و شوێنەكانی تر، بۆ پتەو كردنی مەوقعیەتی ناوچەیی و نیوخۆیی. بەڵام لەم نێوانەدا سەبارەت بە مەسەلەی كورد كە بەردەوام خەونەكانی ئۆردوغانی زڕاندوە، گەلێك ڕێگای ئاڵۆز تر و پیلان گێڕانەتر دەگیرێتە پێش. لە لایەكەوە هەوڵ ئەدات بە میلیتاریزە كردنی فەزای سیاسی شارەكانی كوردستان، بەر بگرێت لەوەی خەڵك لە بەشداری كردنی چالاكانە لە پڕۆسەی سیاسیدا ئامادە بن. ئەندێشەی بێ سەمەر بوونی هەوڵە مەدەنیەكان بۆ دەستەبەر كردنی مافەكانیان لە لای ئەم خەڵكە بكاتە بێ هیوایی و بەم جۆرە خۆی لە سەر ئێشەی بزوتنەوە بەرینە مەدەنیەكان ڕزگار بكات. شەڕ لەگەڵ پ. ك. ك ش تا ئەو جێگایەی بۆی دەكرێت بەرێتە دەرەوی سنورەكانی و بیكێشێتە نێو عێڕاق و سوریەوە. سەبارەت بە سوریە، وادیارە كە زل هێزەكانی ئەمریكا و روسیە لە بواری قەیرانی سوریە لە ئاستی كەڵاندا پێكهاتون و مەسەلەكە تەنیا لەسەر ئەوەیە كە ئەم پێكهاتنە لە سەرئەرزی واقع چۆن بەكردەوە دەردێنن. ئایا لەژێر سێبەری پێكهاتنی ئەواندا شاهیدی دەورێكی تر لە شەڕ و دەرگیری دەبین، یان سەرئەنجام دەرەجەیەك لە ئارامی ڕێژەیی لەم وڵاتەدا دێتە ئاراوە؟ سەبارەت بە ئیمكانی ئاڵوگۆڕ لە سنورەكانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا و بەناو یەك سایكس- پیكۆ ی نوێ كە بە تایبەت لە لایەن هێندێك لە رووناك بیرانی كوردەوە دەوترێت، بەبێ ئەوەی كە بێجگە لە خەیاڵات و ئارەزوی خۆیان، هیچ نیشانەیەك لە وەها ئاڵوگۆڕێك نابیندرێت.\nبەڵام لەگەڵ ئەگەری پێكهاتنی روسیە و ئەمریكادا سەبارەت بە داهاتوی سوریە چەند فاكتۆڕێكی گرنگ بوونیان هەیە كە دەتوانن لە بەرەو پێش بردنی بارودۆخی داهاتودا لە سوریە یارمەتی دەرمان بێت.\nیەكەم، ئەوەیكە گوروپی خەلافەتی ئیسلامی ( داعش)، دوای موسڵ دووهەمین پێگەی سەرەكی خۆی لە ڕەقە لە دەستداوە و ئیتر نە لە عێڕاق و نە لە سوریە هێزێكی یەكلاكەرەوە نابێت و حوزوری لە ئاستی كۆمەڵێك كرداێكی تیرۆریستیدا تا ماوەیەكی تر درێژەی دەبێت. گوروپە ئیسلامیەكانی دیكەش لە ئاكامی شكستی نیزامی و بەرتەسك بوونەوەی سەرچاوە ماڵی و تەسلیحاتیەكانیان گیرۆدەی چارەنووسێكی وەك داعش دەبن. ڕیشە كێش كردنی داعش و یان هەر ڕەوتێكی هاو شێوەی، دەبەسترێتەوە بەوەی كە تا چ ڕادەیەك ڕیشەی ماددی و كۆمەڵایەتی نفوزی ئەم ڕەوتانە، كە هیچ شتێك نین بێجگە لە نەفرەت و بێزاری خەڵكی سوننی مەزهەب لە عێڕاق و سوریە لە دەوڵەتی بەشار ئەسەد و لە دەوڵەتی شیعە لە بەغدا، وشك بكرێت.\nدووهەم، هێزەكانی سوریەی دیموكراتیك، لە ژێر ڕێبەری پ. ی. د دا بە سەركەوتنە نیزامیەكانیان بەسەر داعشدا لە پێگەیەكدان كە داهاتوی سوریە بەبێ لەبەرچاو گیرانی خواست و داواكاریەكانی ئەم هێزە و جەماوەری خەڵكێك كە پشتیوانیانن، دیاری ناكرێت. لایەنە پێشڕەو و پێشكەوتوەكانی بزوتنەوەكەیان لە بواری بەشداری دانی چالاكانەی خەڵك لە بەڕێوەبردنی ناوچە ئازاد كراوەكان، بە یاسایی كردنی بابەتی یەكسانی ژن و پیاو، دروست كردنی پێوەندی ئاشتی خوازانە و ئینسانی لە نێوان خەڵكدا لە پێكهاتەی قەومی و مەزهەبی جیاواز، پێكهێنانی ئەڕتەشێكی جەماوەری و چەكدار كردنی گشتی بۆ دیفاع لە دەستكەوتەكان، پشتیوانیەكی سیاسی و مەعنەوی جیهانیشی بویان بەدی هێناوە.\nسێهەم، دەوڵەتی توركیە كە هەوڵئەدات شەڕ لەگەڵ پ. ك. ك بەرێتە دەرەوەی سنورەكانی توركیە بیكێشێتە نێو سوریە و عێراقەوە، دەخاڵەت و پیلانەكانی پشتی پەردەی لەدژی پ. ی. د درێژەی دەبێت. ڕادەی سەركەوتنی دەوڵەتی توركیە لە بەدوادا چوونی سیاسەتەكانیدا دەبەسترێتەوە بە سازشی نێوان ئەمریكا و توركیەوە. چوارەم، دەوڵەتی بەشار ئەسەد بە پشتیوانی روسیە و كۆماری ئیسلامی و حیزب اللەی لوبنان دەسەڵاتەكەی دەپارێزێ، بەڵام ئەم دەوڵەتە و شەخسی بەشار ئەسەد لەم قۆناغەدا وەك سیمبولی هاوسەنگی هێزێكی نوێ دەمێنێتەوە و لە كۆتاییدا لە سوریە داهاتویەكی نییە و كاتێك هەستیاریەكانی پێوەندیدار بە هاوسەنگی هێزە تازەكە كەم بۆوە، جێگای خۆی ئەدات بە پێكهاتەیەكی دیكە.\nبێ گومان پێكهاتنی نێوان زل هێزەكان لە قەیرانی سوریەدا ناتوانێ سەرچاوەی ئاسایش و ئارامی بێت لەم وڵاتە شەڕ لێدراوەدا. بەڵام لە بارودۆخی ئێستادا نەفسی كۆتایی هاتنی شەڕ و تێكهەڵچونەكان، ناتوانێ خاڵی دەست پێكێك بێت بۆ ڕزگار بوونی خەڵكی سوریە لە كابوسێك كە تێیدا گیریان خواردەوە. كورت كردنەوەی دەستی هێزە دەرگیرەكان لەم قەیرانەدا، مەرجی پێویستی دروست كردنی فەزایەكە كە تێیدا خەڵك بتوانن بیر لە دیاری كردنی چارەنووسی سیاسی خۆیان بكەنەوە. لە ئاوا بارودۆخێكدایە كە دەكرێت هیواداربین خەبات بۆ دابین بوونی ئاشتیەكی سەقامگیر، بۆ دەستەبەر بوونی ئازادی و باشتر بوونی بارودۆخی ژیان لە دۆخێكی لەبار تردا دەست پێبكرێتەوە.\nسەبارەت بە عێڕاق، ئەوەی كە ئایا عێڕاق وەك وڵاتێك دەمێنیتەوە یان بەسەر چەند یەكەی جوغڕافی و حاكمیەتی جیاوازدا دابەش دەبێت، هێشتا روون نییە. بەڵام ڕاستیەكەی ئەوەیە كە تا كاتێك كە هێزە بۆرژواییەكان و جەریاناتی كۆنەپەرستی محەلی ئاگر خۆشكەری گۆڕەپانی سیاسی بن لە عێڕاقدا، بە هۆی ڕقابەتی ڕژیمەكانی ئێران و عەرەبستانی سعودی و توركیەوە، بەهۆی ئەو تەفرەقە و دوو بەرەكیانە لەم كۆمەڵگایەدا پەرەیان پێدراوە و دوژمنایەتیەكی خوێناوی كە دروستیان كردوە، ئیجرای هەر جۆرە گەڵالەیەكی دابەش بوونی جوغڕافیایی عێڕاق بە ئەگەری زۆرەوە كێشمەكێشێكی خوێناوی دیكەی بەشوێنەوە دەبێت.\nدەوڵەتی ئەمریكا لە عێڕاق بە پێچەوانەی سوریە لەگەڵ ڕقابەتی جیدی روسیە بەرەو روو نییە. بەڵام لە هەمان كاتدا خاوەنی هێز و نفوزی ڕابردوش نییە بۆ یەكلا كردنەوەی كێشەكان. دیاردەكان نیشانی ئەدەن كە دەوڵەتی ئەمریكا هێشتا ئیستراتیژیەكی كۆتایی و روونی سەبارەت بە داهاتوی عێڕاق نییە. بەڵام بە دانی زیاتر لە چوار هەزار كەس كوژراو ونزیك بە ٥٠ هەزار بریندار و كەم ئەندام و سەرفی هەزاران ملیۆن دۆلار پارە، بە هاسانی دەست لە كۆڵ عێڕاق، وڵاتێك كە خاوەنی پێگەیەكی ژئۆپۆلۆتیكی گرنگ و هاوسنوری كۆماری ئیسلامی ئێرانە، ناكاتەوە. نفوزی لابی دەوڵەی ئیسرایل لە ناوەندەكانی بڕیار لە ئەمریكا دەورێكی گرنگیان لە دیاری كردنی سیاسەتەكانی ئەمریكا لە عێڕاقدا هەیە. بەرژەوەندی دەوڵەتی ئیسرایل لەوە دایە كە دوای یەكلا كرانەوەی كێشەكان لە سوریە كانونی قەیران دەگوازرێتەوە بۆ عێڕاق و بۆ ماوەیەكی تر و تا كامڵ بوونی پرۆژەكانی ئیسرایل لەدژی خەڵكی فەلەستین، ڕوانینەكان لە فەلەستینەوە دێنە سەر ئەم ناوچەیە.\nكورت كردنەوەی دەستی كۆماری ئیسلامی لە عێڕاق لە ئەولەویەتەكانی سیاسەتی ئەمریكا لە عێڕاقە. لەم روەوە دەوڵەتی عێڕاق هان ئەدات كە بۆ قەرەبوی وێرانەیكان لە عێڕاق خۆی لە دەوڵەتانی دەوڵەمەندی عەرەب، لەوانە عەرەبساتنی سعودی نزیك بكاتەوە.\nبەڵام دەوڵەتی ناوەندی عێڕاقیش دەوڵەتێكی تا سەر ئێسقان كۆنەپەرست و گەندەڵە. دارودەستەكانی شیعەی حاكم لە بەغدا پاوان خوازن و نە تەنیا لەگەڵ خەڵكی كوردستان، بەڵكو لەگەڵ هاو ئاینە موسڵمانە سوننیەكانیشیدا ناسازێ لە سەر دابەش كردنی دەسەڵات. بەشێك لە خەڵكی ناوچەكانی ناوەند و باشوری عێڕاق كە پێگەی سوننەتیی حیزب و گوروپە سیاسیە شیعەكان بوون، بەرە بەرە لێیان دوور دەكەونەوە. لە ڕاستیدا ئەمە تەنیا ڕەوتێكی هیوا بەخشە كە بۆ داهاتوی عێڕاق دەتوانێ پێش بینی بكرێت. ناڕەزایەتی دوو ساڵی ڕابردوو لە سەرەتاوە هێندێك هیوای بەدی هێنا، بەڵام بەداخەوە هەڵپەرستان لە قاڵبی ئوپوزسیۆندا كۆنترۆڵیان كرد، سەرەتا ئەویان لە مەسیری خۆی بەلاڕێدا برد و دواتر كپ و خامۆشیان كردەوە. سەبارەت بە رۆژەهەڵاتی نێوەڕاست ئەگەر بمانەوێ وردتر قسە بكەین دەبێ كتێبێك بنووسین و ئەم وتووێژە ناكرێ لەوە زیاتر درێژ بكەینەوە.\nجیهانی ئەمرۆ: لەرۆژی ٢٥ ی سیپتامبر گشت پرسی بۆ سەربەخۆیی كوردستانی عێڕاق سەرەڕای گوشارەكانی ئەمریكا و وڵاتانی دراوسێ لەگەڵ عێڕاق بەڕێوەچوو. ئەم گشت پرسیە لە ڕوانگەی ئێوەوە چ جێگا و شوێنێكی هەیە؟\nئیبڕاهیم عەلیزادە: گشت پرسیەك كە لە هەرێمی كوردستانی عێڕاق بەڕێوەچوو، هیچ شتێك نییە بێجگە لە دەربرینی مەیلی زۆربەی هەرە زۆری خەڵك بۆ هاتنەدی ئاوات و ئارەزویەك كە ساڵانێكە ئەم خەڵكە لە پێناویدا خەبات دەكەن. هەڵبەت بە گشت پرسی و بەبێ گشت پریسیش كەسێك سەبارەت بە بوونی ئەم مەیلە گومانێكی نەبوو. وەك حیزبێكی سیاسی كە ئەولەویەتی كاری خۆمان ناوچەیەكی دیكە دیاریكردوە و ئەو ئیمكاناتە سازمانی و كرداریەمان لە كوردستانی عێڕاقدا نییە كە بەرپرسیاریەتی ئاسەوارەكانی سەرچاوە گرتوو لە دیاری كردنی تاكتیك و سیاسەتێكی دیاریكراو وەئەستۆ بگرین، دیاری كردنی رۆژ و مانگ و ساڵی بەڕێوەچوونی ئەم ڕیفڕاندۆمە و داوەری كردن سەبارەت بە وادەی دیاریكراو، كاری ئێمە نییە. لەم روەوە ئێمە تەنیا لە پێویستی سەربەخۆیی كوردستان و لە سەرەتای گشت پرسی وەك مافێكی دیموكراتیك بۆ دەربڕینی بۆچوونی خەڵك داكۆكیمان كردوە. من شەخسەن لەگەڵ ئەوەدا كە لەسەر ئەو بڕوایەم كە سەربەخۆبوونی كوردستان لە دەوڵەتی ناوەندی عێڕاق پێویستیەكە، بەڵام بارودۆخەكەم بۆ ئەنجامدانی گشت پرسی بە لەبار نەدەزانی. وتووێژ لەگەڵ خراپترین دوژمنەكانیش دەتوانێ بەشێك بێت لە خەبات لەدژی ئەو. دەكرێ لەگەڵ دەوڵەتی ناوەندیدا وتووێژ بكرێت و ئیمتیاز وەربگریت. بەڵام ناكرێت لەسەر دەنگی خەڵكێك كە بە ئامانجی دەستەبەر كردنی سەربەخۆیی چوونە بەردەم سندوقەكانی دەنگدان، سازش بكرێت. لەم روەوە گشت پرسی ناتوانێ وەك ئامرازێكی گوشار بۆ سازش لەگەڵ دەوڵەتی ناوەندی بەكار بهێندرێت.\nدیفاعی ئێمە لە سەربەخۆیی كوردستانی عێڕاق نە تەنیا لە گۆشەنیگای مافی دیاریكردنی چارەنووسەوە، بەڵكو لە هەمانحاڵدا بە لەبەرچاو گرتنی هەڵسەنگاندنێكی عەینی كە لە بارودۆخی سیاسی واقعی عێراق و ماهیەتی دەوڵەتی ناوەندیە. لە ڕوانگەی ئێمەوە دیفاع لە مافی جیا بوونەوە بەو واتایە نییە كە لە هەموو بارودۆخێكدا جیا بوونەوەمان لا بە قازانجە. بەڵام سەبارەت بە حاڵەتی دیاریكراوی عێڕاق، یەكێتی لەگەڵ دەوڵەتێكی مەزهەبی، دیكتاتۆڕ و پاوان خواز كە تەنانەت توانایی هەڵكردن لەگەڵ خەڵكی عەرەبی سوننی مەزهەبی هاو ئاینی خۆیشی نییە، دەوڵەتێك كە فەتواكانی مەڕجەعیەتی تەقلیدی شیعە سیاسەت و ڕێبازی دیاری دەكات، دەوڵەتێك كە نوقمی گەندەڵی دارایی و ئیدارییە، دەوڵەتێك كە لە ئاسۆی سیاسی ئەودا تروسكاییەكی هیوا بۆ ئاڵوگۆر نابیندرێت، ناتوانێ بە هیچ شێوەیەك دڵخوازی خەڵكی كوردستان بێت. لەگەڵ ئەوەشدا سەرئەنجام دەبێ مەسەلەی نەتەوەیی لەم كۆمەڵگایەدا چارەسەر بكرێت تا ڕێگا بۆ بەرەوپێش چوونەكانی دواتر، بەرەو گەشەی سیاسی و سازمانی چینی كرێكار، بەرەو ژیانێكی ئازاد، یەكسان، ئینسانی وخۆشگوزەران، واتە كۆمەڵگایەكی سۆسیالیستی خۆش بكرێت. ئەم بابەتە روونە كە سەربەخۆیی هەرێمی كوردستانی عێڕاق خۆی لە خۆیەوە بە واتای دیموكراتیزە بوونی ئەم كۆمەڵگایە و بارودۆخی ئابووری باشتری ژیانی خەڵكەكەی نابێت. ئەمە ئاسۆیەكە كە لەبەردەم خەباتی داهاتوی خەڵكدایە.\nسەبارەت بە مافی دیاریكردنی چارەنووس بۆ هەرێمی كوردستانی عێڕاق، كار گەیشتۆتە جێگایەك كە جیابوونەوە تەنیا ڕێگا چارەی ئەم بابەتەیە. مەسلە تەنیا لەسەر بارودۆخێكە كە تێێدا ئەم مافە سەلمێندراوە و ئەم پێویستیە بەكام ئیستراتیژی و لە كەم ئازار ترین و كەم زیان ترین ڕێگاوە بەكردەوە دەربێت. قسە و باس لەم بارەیەوە لە ڕاستیدا لەسەر ئامادەكاری پێویست لە ئاستێكی مەتڵوبدا، بۆ دابین كردنی ئەم دۆخەیە. بەڵام لەگەڵ گشت ئەمانەدا گشت پرسی بەڕێوەچووە و لەمرۆدا دەبێ لە حەقانیەت و ڕەوابوونی دەنگی زۆرینەی خەڵك دیفاع بكرێت. ڕاستیەكەی ئەوەیە كە لە بارودۆخی ئێستای عێڕاقدا و بە لەبەرچاو گرتنی ئاڕایشی هێزە لۆكاڵی و جیهانیەكان و قازانج و بەرژەوەندیە ناكۆكەكانی ئەم هێزانە، لە گشت پرسیەوە تا دەستەبەر كردنی سەربەخۆیی هێشتا ڕێگایەكی تا ڕادەیەك دوور و درێژ لە پێشدایە كە دەبێ بپێورێت. لەبەر ئەوەی یەكەم، ئەو ڕەوتانەی كە لە ڕێبەریی ئەم بزوتنەوانەدان خۆیان لەگەڵ گەلێك كێشە و گرفتی نێوخۆیی و دەرەكی بەرەو روون و بەرژەوەندی گوروپە حاكم و خاوەن هێز و سەرەوەتەكان بەسەر قازانج و بەرژەوەندی جەماوەری ستەم دیتو و بێبەشدا دەشكێتەوە. دووهەم، ئەگەر لە ئێستادا هۆكارە دەرەكیەكانیش لەبەرچاو نەگرین، لانیكەم دەزانین كە دەوڵەتێكی وا لە بەغدا لەسەر كارە دەسەڵات خوازتر و پاوان خوازتر لەوەیە كە بە هاسانی ڕازیبێت بە دابەش بوونی عێڕاق. هەر ئێستا بە سەربەخۆییەوە و بەبێ سەربەخۆیی، مەترسی شەڕ و دەرگیری لە چوارچێوەی عێڕاقی ئێستاشدا لەسەر كۆنترۆڵ كردنی ناوچە خاوەن نەوتەكانی كەركوك و هیتر بەسەر سەری خەڵكی ئەم ناوچەیەوە دەسوڕێتەوە. مەسەلەی حاكمیەت لە ناوچە تێكەڵەكاندا، تەنانەت لە چوارچێوەی ئەم حكومەتە فیدڕاڵەشدا یەكلایی نەكراوەتەوە. دەوڵەتی عێڕاق قانونی ئەساسی سەبارەت بەم ناوچانەی پێشێل كردوە و هەموانیش دەزانن، هێزە نیزامیەكانی دەوڵەتی عێراق خۆیان بۆ داگیر كردنەوەی ئەم ناوچانە دوای كۆتایی هاتنی شەڕ لەگەڵ داعش ئامادە دەكرد و ئەمەش هیچ پێوەندیەكی بە مەسەلەی گشت پرسیەوە نەبوو. پێكهاتەی ئەم ناوچانە كە لە نەتەوەكانی كورد و تورك و عەرەبە بارودۆخەكەی ئاڵۆز تر كردوە و ڕێگای بۆ شكڵ گرتنی پیلانە جەنایەت كارانەكان خۆش كردوە. لە كۆتاییدا دەبێ بڵێین كە نە دیفاعی زارەكی دەوڵەتی ئیسرایل لە سەربەخۆیی كوردستان و نە دژایەتیەكانی ئەمریكا و دەوڵەتانی تر هیچكامیان ناتوانن رەوا بوونی بڕیارێك كە خەڵكی كوردستان لە گشت پرسی رۆژی ٢٥ ی سیپتامبر دایان، بەرنە ژێر پرسیار.\nجیهانی ئەمڕۆ: بەشوێن ڕاگەیاندنی رۆژی ٢٥ ی سیپتامبری ٢٠١٧، بۆ بەڕێوەچوونی ڕیفڕاندۆمی سەربەخۆیی كوردستان گەلێك دەژایەتی لەگەڵ ئەم حەرەكەتە بەرەو رووی خەڵكی كوردستان و حكومەتی هەرێم بۆوە. دەوڵەتی توركیە، ڕژیمی ئیسلامی ئێران لەپاڵ دەوڵەتی ناوەدنی عێڕاقدا، یەكێتی ئوروپا، دەوڵەتی ئەمریكا و هاو پەیمانەكانی لە شەڕی داعشدا، بە گشتی زاریان بە دژایەتی و لۆمە كردن و هەڕەشە كردۆتەوە. ئێوە پێگەی ئەم شەپۆلە دژایەتیانە لە لایەن ئەم ناوەندانەی دەسەڵاتەوە چۆن دەبینن؟ ئیبڕاهیم عەلیزادە: تا ئەو جێگایەی بۆ خەڵكی كوردستانی عێراق دەگەرێتەوە، بەرینایی ئەم دژایەتیانە بە واتای دژواریی ڕێگایەكە كە لە مەسیری دەستەبەر بوونی سەربەخۆییدا لەبەر دەمیان دایە.\nئەوەی كە ئەم هەڕەشانە تا چەند بە كردەوە دەردێن یان ڕێكخەران و ڕێبەرانی ئەم حەرەكەتە تاكوێ لەسەر ئامانجە ڕاگەیەندراوەكانیان و بابەتی سەربەخۆیی پێداگری دەكەن، بابەتێكە پێوەندی بە داهاتوەوە هەیە. بەڵام ئەگەر ٩٢ لەسەدی خەڵكێك كە دەنگ بە سەربەخۆیی ئەدەن كاری خۆیان بە كۆتایی هاتوو بزانن و بڕۆنەوە بۆ ماڵەكانیان، ئەگەر پێداویستی سەركەوتنی خۆیان بە خەبات و تێكۆشان لە گشت بوارەكانی سیاسی و كۆمەڵایەتی لە كۆمەڵگەی كوردستاندا دەستەبەر نەكەن، ئەگەر خەڵكی بەشەكانی دیكەی كوردستان بۆ دیفاع لە خەڵكی هاوچارەنوسیان لە كوردستانی عێڕاق هەنگاو نەنێن، ئەگەر هاوپشتیەكی جیهانی وەك ئەوەی بۆ بزوتنەوەی رۆژئاوا، لەسوریە، بە تایبەت لە جەریانی خۆڕاگری كۆبانیدا لە ئاستی دنیادا دروست نەبێت، گوشار و پیلانەكان پوچەڵ نابنەوە.\nتا ئێرەی مەسەلەكە، ڕیفڕاندۆم ڕواڵەتی دوژمنانی ئاشكرا و شاراوەی خەڵكی كوردستانی باشتر دەرخستوە. ئەو كاردانەوانەی كە لەم رۆژانەی ئاخردا لە پێوەند لەگەڵ ئەم مەسەلەیە پیشاندرا، دەتوانێ گەلێك ئاموزەندە بێت. ئەو هێزانەی تا دوێنێ لە لایەن حیزبە دەسەڵاتدارەكانەوە وەك دۆست و پشت و پەنای خەڵكی كورد دەناسێندران، ڕواڵەتی واقعی خۆیان وەك دوژمنێكی سوێند خواردوی سەرسەخت نیشاندا. لەم نێوانەدا دەوڵەتانی كۆماری ئیسلامی و توركیە و ئەمریكا دیار ترینیانن..\nهەڕشەكانی كۆماری ئیسلامی ڕاشكاوانە تر و بێ پەردەتر لەوانی دیكەیە. لەم ساڵانەی دواییدا كۆمەڵێك مەحفەل لە هەرێمی كوردستانی عێڕاق هەوڵیاندا تا ڕواڵەتێكی نا واقعی و رازاوە لە كۆماری ئیسلامی لە پێوەند لەگەڵ خەڵكی كوردستانی عێڕاق پێشكەش بكەن. ڕیفڕاندۆم پەردەی ئەم دوو رووییەی لادا. لە راستیدا ئەگەر تا ئێستاش كۆماری ئیسلامی نەیتوانیوە گشت زەرفیەتەكانی لە دوژمنایەتی لەگەڵ خەڵكی كوردستانی عێڕاق و لەگەڵ حكومەتە هەرێمیەكەی بخاتە كار، تەنیا هاوسەنگی هێزی واقعی و ئاڕایشی سیاسی ناوچەكە نەیهێشتوە.\nدەوڵەتی توركیەش لە دەربڕینی دژایەتی و هەڕەشەدا دەستی كەمی لە كۆماری ئیسلامی نییە. گشت ئەو تەبلیغاتانەی كە لە كوردستانی عێڕاق هەوڵی داوبوو وێنای دراوسێیەكی دۆست و هاو پەیمانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە خەڵك پیشان بدات، لە شەوێكدا بوو بە بڵقی سەر ئاو.\nسیاسەتی ڕیاكارانەی دەوڵەتی ئامریكاش بۆ خەڵكی كوردستان دەرسێكی ئاموزەندەیە. ساڵانێكە ئەحزابی سیاسی لەم ناوچەیەدا وەعدە ئەدەنە خەڵكی كوردستانی عێڕاق كە گۆیا دەوڵەتی ئەمریكا پشت و پەنای ئەوانە. لەم رۆژانەی دواییدا دەوڵەتی ئەمریكا هەڕەشەكانی لەدژی سەربەخۆیی كوردستان لە چوارچێوەی دڵسۆزیدا دەردەبڕێت، بەڵام لە ڕاستیدا بە پشتیوانی كردن لە دەوڵەتی ناوەدنی عێڕاق، بە كردەوە دەستی ئەم دەوڵەتەی لە گوشار خستەنە سەر خەڵكی كوردستان كراوەتر دەكات. گشت پرسی هەر ئاكامێكی لێ بكەوێتەوە، تا ئێرەی بابەتەكە، گەلێك دەرس و ئەزمونی بە نرخی بۆ خەڵكی كوردستان هەبووە. ئەم دەرسانە نابێ لەبیر بكرێن.\nجیهانی ئیمروز: ئەو هەڕەشانەی كە حكومەتی ناوەندی عێڕاق لە دژایەتی لەگەڵ ئەم گشت پرسیە لەخۆی پیشان ئەدات چۆن دەبینن و بە لەبەرچاو گرتنی ناوچە جێ ناكۆكەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی ناوەندی بە بۆچوونی ئێوە ئەم هەڕەشانە تا چ ڕادەیەك دەتوانێ لەسەر بارودۆخی عێڕاق و كوردستان كاریگەری هەبێت؟\nئیبڕاهیم عەلیزادە: هەڵبەت ئەم هەڕەشانە جیدین. لەبەر ئەوەی دەوڵەتی عێڕاق هەموو ئەو ئامڕازانەی بە دەستیەوەن بێ گومان هەوڵ ئەدات یەكە بە یەكە و بەرە بەرە بەكاریان بێنێت. لەم بارەیەوە نابێ گومانێك هەبێت. دەوڵەتی عێڕاق بەبێ یارمەتی كۆماری ئیسلامی ئێران و دەوڵەتی توركیەش تواناییەكی دیاریكراوی لە گوشار خستنەسەر حوكومەتی هەرێمی كوردستان هەیە. بەكار هێنانی زۆر و لەشكر كێشی بۆسەر كوردستان یەكێك لەو ئامرازانەیە. بەڵام سەدام حسێن بە هەموو هێز و تواناییەكەوە كە بووی ئەم ڕێگایەی پێوا و وەك تاقی كردنەوەیەك بۆ حكومەتی ئێستای جیهێشتوە. هەرچەند بەبێ گومان وەها شەڕێك بۆ خەڵكی كوردستانیش پڕ تەلەفات ئەبی، بەڵام شكستی نیهایی دەوڵەتی عێڕاقی تێیدا حەتمییە. لەم روەوە گومان ناكرێت كە دەوڵەتی عێڕاق لەم ئاستەدا دەست بداتە وەها كارێك. بەڵام بەدەستەوە گرتنی كۆنترۆڵی ناوچە نەوتیەكانی كەركوك كارێكە كە ڕەنگە وەسوەسە بێت بۆ ئەنجام دانی. ئەم حەرەكەتەی دەوڵەتی عێڕاق تەنیا ناگەرێتەوە بۆ مەسەلەی گشت پرسی. هەر ئەو جۆرەی كە بۆ كۆنترۆڵ كردنی ناوچەكانی ژێر دەستی داعش شەڕ دەكات، بۆ وەرگرتنەوەی ئەو ناوچانەش كە لە كوردستان، لە ئاكامی هێرشی داعشدا لەدەستی داوەن، شەڕ دەكات. بەبێ گشت پرسیش ئەوان بیانویان بۆ وەها هێرشێك دەست دەكەوێ.\nبەڵام بەكردەوە دەرهێنانی زیاتری هەڕەشەكان پێوەندیدارن بە ڕادەی هاوكاری دەوڵەتی ئێران و توركیە، لەگەڵ دوڵەتی عێڕاق كە خاڵە گرنگە سەرەكیەكانی هەرێمی كوردستان لە سنورە هاوبەشەكان لەگەڵ ئەواندایە. بۆ نمونە ئەگەر ئەم دەوڵەتانە خۆیان ئەم سنورانە دابخەن و یان ئیجازە بە دەوڵەتی عێڕاق بدەن، هێزەكانی لەنێو خاكی ئێران و توركیەدا لە بازگەكانی كۆنترۆڵی مەرزی جێگیر بكات، لەم ئەگەردا گوشارەكان لەباری ئابووریەوە جیدی دەبێت. بە لەبەرچاو گرتنی بارودۆخێكی ئابووری نابەسامان كە هەرێمی كوردستان هەیەتی و پشت بەستن بە تەنیا سەرچاوەی نەوت، بارودۆخی ئێستا لە باری بابووریەوە نابەسامان تر دەبێت. لەم روەوە لە رۆژانی داهاتودا دەبێ چاوەڕوان بین تا تەكلیفی كردارەكانی بەكردەوەی دەوڵەتانی ئێران و توركیە لەم بارەیەوە روون بێتەوە. هۆكارێكی كاریگەر كە دەتوانێ بەر بەم هاوكاریە سێ لایەنەیە بگرێت، ناڕەزایەتی جەماوەری لە كوردستانی توركیە و ئێران و پشتیوانی بەكردەوەی بزوتنەوەی رۆژئاوایە.\nجیهانی ئیمروز: دوای بەڕێوەچوونی ڕیفڕاندۆم ئێمە بەرو رووی شەپۆلێك لە هاوپشتی لە شارەكانی كوردستانی ئێران بووین. بە بۆچوونی ئێوە ڕەوتی سەربەخۆیی كردستانی عێراق تا چە ڕادەیەك كاریگەری لەسەر مەسەلەی كورد لە ئێران هەیە؟\nئیڕاهیم عەلیزادە: لە ڕوانگەیەكی ستراتیژیكیەوە، داهاتوی كوردستانی ئێران و ڕەوتی دەست ڕاگەیشتنی خەڵكی كورد لە كوردستانی ئێران بە مافە نەتەوەیی و داخوازیەكانی دیكەی، بەرلەوەی كە كاریگەری لە ئاڵوگۆڕ لە كوردستانی عێڕاق وەربگرێت، لەژێر كاریگەری ئەو رووداو و ئاڵوگۆرانە دایە كە لە تاران و لە ئاستی سەرتاسەری لە ئێراندا روو ئەدەن. بەڵام نەفسی ئەوەی كە لە مەودایەكی ئاوا كورتدا ئەم ئاستە لە هاوپشتی و پشتیوانی لە گشت شارەكانی كوردستان لە چواچێوەی خۆپیشاندانی خیابانی و جێژن و شادیدا دەردەبڕدرێت، نیشانەی هەستی هاو چارەنووسییە وەك نەتەوەیەكی ستەم دیدە لە لایەكەوە و پەیامێكی روونە لە لایەن خەڵكی كوردستانی ئێرانەوە بۆ ڕژیمی كۆماری ئیسلامی كە زمانی زۆر و هەڕەشەی لە پێوەند لەگەل مەسەلەی گشت پرسی بەكار هێناوە. درێژەی ئەم پشتیوانیانە هەم لە پوچەڵ كردنەوەی گوشارەكانی ڕژیمی ئێران لەسەر هەرێمی كوردستان گەلێك كاریگەر و یەكلا كەرەوە دەبێت و هەم یارمەتی دەری بەرز بوونەوەی ئاستی خەباتی بزوتنەوەی شۆڕشگێڕانەی خەڵكی كوردستان دەبێت.\nجیهانی ئیمروز: بەشێك لە هێزە سیاسیەكانی ئێران، چ چەپ و چ ڕاست دژایەتی بەڕێوەچوونی ئەم گشت پرسیەیان كرد. هەڵوێستی شۆوینیستی هێزە ڕاستەكان تا ئاستێكی زۆر ئاشكرایە. بەڵام ئێمە لە ئاستێكی بەرتەسكدا لەنێو هێزە چەپەكانیش لە حاڵێكدا كە مافی نەتەوەكان بۆ دیاریكردنی مافی چارەنووسیان بە ڕەسمی دەناسی بەڵام لەگەڵ ئەم ڕیفڕاندۆمە دژایەتیان هەبوو و ئەویان بە سەرەتایەك بۆ توند بوونەوەی قەیران لە ناوچەكەدا زانیوە و لەگەڵ ئەوەشدا ئامانجی ڕێبەریی ڕیفڕاندۆمیان بە هۆكارێك بۆ نادروست بوونی ئەم گشت پرسیە لێكداوەتەوە. ڕای ئێوە چییە؟\nئیبڕاهیم عەلیزادە: دژایەتیەكان هەموویان لە یەك ئاست دانین.. بەشێكیان دڵسۆزانەیە و لە نیگەرانیەكەوە سەرچاوە دەگرێ كە بۆ ئاكامەكانی گشت پرسی هەیانە.ئەم نیگەرانییە قابیلی دەركە و پێویستە بە هێند وەربگیرێ. لە خودی كوردستانی عێڕاقیش كۆمەڵێك گوروپ و گەلێك لە رووناك بیران هەبوون كە لە گۆشە نیگای نیگەرانیەكانیان بۆ داهاتو، لەگەڵ بەڕێوەبردنی گشت پرسی لە كاتی دیاریكراودا نە بوون. ئایا هەرێمی كوردستان بۆ روو بە روو بوونەوە لەگەڵ دوا هاتەكانی وەها بڕیارێك لەباری نیزامی، لە باری ئابووری، لە باری ئینسجامی دەرونیەوە، لە باری پێوەندی خەڵك دەسەڵاتەوە، ئامادەیی هەیە. وڵامی جیاواز بە ئاوا پرسیارێك ئەدرایتەوە. هەڵبەت ژمارەیەكیش بە ڕوانگەی شۆوڤنیستیەوە، بە شێوازێكی شاراوە یان ئاشكرا ، لە روانگەی ئەگەری مەترسی سەربەخۆیی كوردستانی عێراق بۆ یەكپارچەیی خاكی ئێران، دژایەتی دەكەن. ئەم دەستەیەی كە ئێوە ئاماژەیان بۆ دەكەن كە زیاتر ئوپوزسیۆنی كۆماری ئیسلامیشن، لەم بارەیەوە بە كردەوە لەگەڵ ڕژیمی ئێران هاو ئاڕاستە بوون و هێندێك جار بە ڕاوێژ و وتاری توند و ڕوشێنەر و ناشیرین تر لە ڕژیمیش قسە دەكەن.\nهەموو ئەم جۆرە بۆچونانە ناكرێ بكەیتە كاسەیەكەوە. بەلام ئیستا ئەو باسە، پێوەندی بە ڕابردۆوە هەیە. ریفراندۆم كراوە و ئەمرۆ ئێمە لە بەرانبەر ئەمرێكی واقع داین. گشت پرسی بەڕێوەچووە و درگا بە رووی گوشار و پیلان و دوژمنایەتیەكاندا كراوەتەوە. ئەو مەترسیانەی كە لەمرۆدا هەڕەشە لە كوردستانی عێڕاق دەكەن، تەنیا روویان لە ئەحزابی دەسەڵاتدار نییە لەم ناوچەیەدا، ژیان، ئەمنیەت، بەڕێچوون و ئازادی خەڵك لە مەترسی جیدی دایە. لەمرۆدا دەبێ لەم بارەیەوەقسە بكرێت و لە هەڵسوكەوت لەگەڵ بارودۆخێكی نوێدا كە هاتۆتە پێشێ، دەبێ چ‌ون بێت، ڕێگا چارەسەر بدۆزرێتەوە. بەرخورد بەم بارودۆخە نوێیە، لە عەینی حاڵدا سەنگی محەكێكیشە بۆ لێك جیا كردنەوەی هەڵوێستی دڵسۆزانە و بەرپرسانەی بەر لە گشت پرسی لە هەڵوێستی شۆوڤنیستی. وردبینی تیئۆریك سەبارەت بە نەزەریەی " مافی نەتەوەكان بۆ دیاریكردنی چارەنووسیان"، لەم بارەیەوە دەردێك دوا ناكات، ڕەوتی رووداوەكان كۆمەڵێك پێوانەی واقعی تر لەم بارەیەوە ئەدەن بە دەستەوە.\nجیهانی ئیمروز: كۆمەڵە، ( ڕێكخراوی كوردستانی حیزبی كومونیستی ئێران) كە بەشێك لە هێزەكانی لە كوردستانی عێراق جێگیرن چ دەور و نەخش و ئەركێكی لەم پێوەندیەدا و لەم ڕەوتەدا بۆ خۆی دیاری كردوە و بە شێوەیەكی گشتی كاریگەری ئەم ڕەوتە بۆ هێزە سیاسیەكانی كوردستانی ئێران كە لەم ناوچەیەدا جێگیرن بە بۆچوونی ئێوە لە مانگەكانی داهاتودا چی دەبێت؟\nئیبڕاهیم عەلیزادە: لە رۆژانی پێش لە بەڕێوەچوونی گشت پرسیدا كۆماری ئیسلامی بەشێك لە هەڕەشەكانی خۆی لەدژی ڕیفڕاندۆم بەرەو هێزەكانی ئوپوزسیۆنی كورد لە هەرێمی كوردستان ئاڕاستە كرد. عەلی شەمخانی دەبیری شوڕای باڵای ئەمنیەتی نەتەوەیی لەم بارەیەوە وتی كە " ( ئەگەر حكومەتی هەرێمی كوردستان چاوپۆشی لە بەڕێوەبردنی گشت پرسی نەكات)، ئێران لە چوارچێوەی دابین كردنی ئەمنیەتی سنورە هاوبەشەكانی بە شێوەی جیدی بە ئاڕاستەی خۆیدا بۆ بەرەنگار بوونەوە لەگەڵ حوزور و چالاكی دژی شۆڕشی ئێرانیدا دەچێتەوە كە لە هێندێك لە ناوچەی كوردستانی عێڕاقدا لە هاتوچۆدان و بە شێوەگەلی بەتەواوەی جیاواز بە بەراورد بە ڕابردو هەڵسوكەوت دەكات." ئەگەرچی لەشكر كێشی ڕاستەوخۆی كۆماری ئیسلامی بۆ قوڵایی خاكی كوردستانی عێراق هەڕەشەیەكی پوچ و بێ ناوەرۆكە و هیچی تر بەڵام بێ گومان وەك تۆڵە ئەستاندنەوە لە خەڵكی كوردستان گوشارەكانی لەسەر سنورەكان زیاتر دەكات كە دوكەڵەكەی دەچێتە چاوی خەڵكی ئاواییەكانی ئەم ناوچەیەوە. لەگەڵ ئەوەدا بۆ ئەنجام دانی كرداری تیرۆریستی لەدژی ئوپوزسیۆن لە كوردستانی عێراق بە بەراورد بە ڕابردو دەستی كراوەتر دەبێت. لەگەڵ گشت ئەمانەدا، ئێمە بەش بە حاڵی خۆمان گشت حاڵەتە جیاوازەكانمان هەڵسەنگاندوە و بۆ هەركامەیان بەرنامە دادەنێین. لەم بارەیەوە لەگەڵ هێزەكانی دیكەی ئوپوزسیۆن لە كوردستانی عێراق پێوەندی دەگرین و هێندێك هاوكاریش لە بواری پوچەڵ كردنەوەی پیلانەكانی كۆماری ئیسلامیدا لەبەرچاو دەگرین.\nتێبینی: ئەم گوفتوگۆیە لە رێكەوتی 3 ئۆكتۆبری 2017، واتە دوو هەفتە پێش هێرشی دەوڵەتی عێراق بۆ سەر هەرێمی كوردستان كراوە.