عێراق لە نێو بەرداشی ئەمریکا و ئێراندا – Standard Kurd\nعێراق لە نێو بەرداشی ئەمریکا و ئێراندا\nلەلایەن ستاندار Posted on نیسان 1, 2020 367 جار بینراوە 0 سەرنج\nد.حلمی رەسول رەزا\nدوای ئەوەی کێشەی داعش تارادەیەک لە ڕووی سەربازییەوە کۆتایی هات، زنجیرەیەک پرس و کێشەی تر بەرۆکی بەم وڵاتە گرتوە؛ لەوانە پرسی بوونی گەندەڵی و شێوازی حوکمڕانی، وەڵام وەرنەگرتنەوەی داواکارییەکانی خۆپیشاندەران، بەهەڵپەساردراوی مانەوەی پەیوەندیەکانی نێوان بەغدا و هەولێر، لەگەڵ ئەوانەشدا خراپی دۆخی پەیوەندی نێوان حەشدی شەعبی و ئەمریکا کە تا دێت بەرەو هەڵکشان دەچێت، کە دیارە ئەمە بەشێکی پەیوەندی راستەوخۆی بەخراپی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ئه‌مریكا و ئێرانەوە هەیە.\nلێرەدا ئەوەی پێویستە ئاماژەی پێ بکرێت، قورس بوونی ئەرکی سەرۆک کۆماری عێراقە، سەرۆک کۆمار وەک پارێزەری دەستور و ڕاگری هاوسەنگی دۆخەکە لە نێو کوتلە سیاسیەکان و راگرتنی پەیوەندی نێودەوڵەتی.\n به‌رهه‌م ساڵحی سه‌رۆك كۆمار؛ لەزۆر بۆنەدا ئەوەی دوپات کردبوەوەو هەوڵیشی دەدا تا عێراق به‌دووربگرێت له چوونه ناو ته‌وه‌ربه‌ندییه‌كانی ناوچه‌كه، بەپێچەوانەوە هەوڵەکانی بەو ئاراستەیە بوو کە عێراق بکرێتە چەقی هاوبه‌شی به‌یه‌كگه‌یشتنی به‌رژه‌وه‌ندییه ئابوریە جیاوازەکان، هەروەها هەوڵەکان بەو ئاراستەیە بوو تاسیاسه‌تی گشتی ده‌وڵه‌تی عێراقیش له‌سه‌ر بنه‌مای سه‌ربه‌خۆی بڕیارسازی نیشتمانی دابڕیژرێت.\nبەداخەوە به‌ده‌نگه‌وه‌نه‌هاتنی داواكارییە رەواکانی خۆپێشانده‌رانی شه‌قام، هەروەها په‌رتبوونی لایەنە سیاسییەکان و لەناو ئەوانیشدا ناو ماڵی شیعه و په‌رته‌وازه‌ییان له ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر به‌ربژێرێك بۆ ڕاسپاردنی پۆستی سه‌رۆك وه‌زیرانی داهاتوو، له كۆتایشدا ئه‌وه‌ی زیاتر کێشەکانی خه‌ستتر كرده‌وه، سه‌رهه‌ڵدانی په‌تای كۆڕۆنا و دابه‌زینی نرخی نه‌وت بوو له بازاڕه‌كانی جیهاندا، کە عێراق یەکێکە لەو وڵاتانەی متمانە ئابورییەکەی زیاتر لەسەر بەرهەمهێنانی نەوتە.\nدوای شكستپێهێنانی محه‌مه‌د تۆفیق عه‌لاوی له پێكهێنانی كابینه‌كه‌ی و ڕێككنه‌كه‌وتنی هێزه شیعییه‌كان له پاڵاوتنی به‌ربژێرێك بۆ گرتنه‌ده‌ستی پۆستی سه‌رۆك وه‌زیری ئاینده، به‌رهه‌م ساڵحی سه‌رۆك كۆمار ده‌سه‌ڵاته ده‌ستورییه‌كانی خۆی خستنه‌گه‌ڕ و عه‌دنان زورفی بۆ پێكهێنانی كابینه‌ی حكومه‌ت ڕاسپارد، سه‌رباری ڕه‌زامه‌ندی مه‌بده‌ئی سه‌ره‌تای زۆرینه‌ی لایه‌نه‌كان له‌سه‌ر ڕاسپاردنی زورفی، كه‌چی هێنده‌ی نه‌برد، به‌شێك له هێزه نزیکەکانی ئێران، به بیانووی ناده‌ستووری میكانیزمی پاڵاوتنی زورفی له لایه‌ن سه‌رۆك كۆماره‌وه، ده‌ستیان دایه دروستكردنی كۆسپ و ته‌گه‌ره و قۆرتوقولاپی سیاسی، به مه‌به‌ستی له‌باربردنی ڕاسپاردنی زورفی و شكستپێهێنانی كۆششه‌كانی بۆ پێكهینانی حكومه‌تی ئاینده، بەبێ ئەوەی خۆیان بتوانن لەسەر کەسێک کۆدەنگی دروست بکەن.\nهەرچی سەرۆک وەزیرانی راسپێردراوی عێراقیشە هەرکەسێک بێت، لەم دۆخە خراپەدا گەر پشتیوانی تەواوەتی نەکرێت لەلایەن کوتلە سیاسیەکانەوە (شیعەو سونەو کورد)، ئەوا ناتوانێ بەرانبەر ئەو هەموو ئاڵینگارییانه بوه‌ستێته‌وه كه به‌رۆكی عێراقیان گرتووه؛ کێشەکانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا، پێکهێنانی حکومەتی عێراقی، داتەپینی باری ئابووری و تەشەسەندنی نەخۆشی کۆرۆنا، لەسەروی هەمووشیانەوە ڕاگرتنی هاوسەنگی لە نێوان ئێران و ئەمریکا.\nچاودێران پێیان وایه هه‌لی سه‌ركه‌وتن و شكسته‌كانی زورفی له سه‌ركه‌وتن له ئه‌ركه‌كه‌ی به نزیكه‌یی یه‌كسانن، هه‌ر چه‌نده هه‌له‌كانی سه‌ركه‌وتنی زیاترن له هه‌له‌كانی شكستهێنانی، به‌و پێیه‌ی زۆرێك له هێزه شیعییه‌كان گه‌یشتوونه ئه‌و باوه‌ڕه‌ی، ناكریت پەیوەست بوونیان بۆ ئێران چی دیكه به ستایل و شێوازی كۆن به‌رده‌وام بێت، ناشتوانن ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له پڕۆسه‌ی سیاسی عێراقدا ئاوت بكه‌ن، له‌وەش سه‌ختتر ئه‌وه‌ی كه ناكرێت به هیچ كلۆج و بیانوو و پاساوێك، وەڵامده‌ره‌وه‌ی لایه‌نی كه‌می قبوڵكراوی داواكاری خۆپێشانده‌ران نه‌بن. ئه‌مه سه‌رباری ئه‌وه‌ی، ئه‌گه‌ر نیازی ئه‌وه‌یان هه‌بێت شكست به كۆششه‌كانی زورفیش بێنن، كه‌چی هێشتا نه‌یانتوانییوه له‌سه‌ر جیگره‌وه‌یەكی زورفی كۆك و ته‌بابن، چونکە هەموو رەتکردنەوەیەک جیابوونەوەی تر بەدوی خۆیدا دەهێنێت، دیارە ئه‌و ناوانه‌ی باسیشیان لێوه ده‌كریت بۆ جێگرتنه‌ویه زورفی، جێگه‌ی مشتومڕ و ده‌مه‌ته‌قێی نێوان خۆیان و شه‌قامیشن، به‌ڕاده‌یه‌ك كه قبوڵكراوی ناوه تازه‌كان زۆر كه‌متره له قبوڵكراوی زورفی له لایه‌ن شه‌قام و فراكسیۆنه سیاسییه شیعه‌كانه‌وه.\nلێرەوە ده‌توانین بڵێین كه ڕاده‌ی سه‌ركه‌وتن و شكستهێنانی فه‌رمانڕه‌وایانی عێراق له گه‌یشتنه كه‌ناری ئارام و پاراستنی ووڵات له گێرمه‌وكێشمه‌كانی ناوخۆی و ده‌ره‌كی، په‌یوه‌سته به ڕاگرتنی ئه‌و هاوسه‌نگییه‌ی هه‌ر له سه‌ره‌تاوه سەرۆک کۆمار رەنگ رێژی بۆکرد، چونکە دەستبەردار بوونی یەکجاری لە پشتیوانی ئەمریکا رەنگە بۆ عێراق زۆر قورس بێت، هەروەک ئەوەی کردنەدەرەوەی ئێرانیش لەناو هاوکێشەکە بۆ عێراق کارێکی ئاسان و سەرکەوتوو نابێت.\nله ئێستاشدا زورفی، به‌و توانستانه‌ی هه‌ندێ له پێگه و كه‌سایه‌تی خۆی، دۆستایه‌تی له‌گه‌ڵ ڕۆژئاوا، نزیكی له زۆرێك له لایه‌نه شیعه‌كان، هه‌روەها هاتنه ناوه‌وه‌ی پاڵنه‌ره‌كانی دیكه‌ی وه‌ك مه‌ترسیداری دۆخی ئابووری وڵات و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی په‌تای كۆرۆنا كه دوو فاكته‌ری سه‌رباری دیكه‌ن بۆ زوو پێكهێنانی حكومه‌ت و ده‌ربازكردنی وڵات له ته‌نگژه جۆراوجۆرانه‌ی تێی كه‌وتووه كه ته‌نگژه سیاسییه‌كه كلیلی كردنه‌وه‌ی زۆربه‌یانه، به هه‌موو ئه‌وانه‌ی باسكران، پێنوێنه‌كان به‌لای ئه‌وه‌دا ده‌شكێنه‌وه كه زورفی سه‌رباری ئاسته‌نگ و به‌ربه‌سته‌كانی به‌رده‌می، بەڵام کەسایەتیەکی شایستە بێت، بۆ پێکهێنانی حکومەت لەم دۆخەی ئێستادا.\nخۆ گەر لایەنە سیاسییەکان گوێی بەگرفتە زۆرەکانی دۆخەکە نەدەن و رەتکردنەوەو دانانی سەرۆکی حکومەت بەمەزاجییەتی گروپێکی دیاریکراو لەمەحەک بدرێت، ئەوا بەدڵنیاییەوە سەر باری ئەو قەیران و گرفتانەی باسکران، ئەوا ئەبێت لەپاڵ ئەوانەشدا چاوەروانی قۆناغێکی زۆر ئاڵۆزتر بکەین بۆ عێراق، کە بەدور نازانرێت، هەموو دۆخەکە بگێرێتەوە بۆ چوارگۆشەی یەکەمی سەرەتا وهەموو ئەگەرەو مەترسیەکان بەکراوەیی لەبەردەمدا بمێنێتەوە. له‌دۆخێکی ئاواشدا ناکرێت دووریش بزانرێت دوا سیناریۆی پڕۆسه‌ی سیاسی عێراق، به شه‌رێ خۆبه‌خۆ، یان هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی سه‌ربازی كۆتایی پێ بێت كه كه‌س ناتوانێت ئاكامه‌كانی ئەو ئەگەرانە پێشبینی بكات.\nبڵاوکراوەی پێشوونهێنی جوڵەی ئه‌مريكا لە عێراق – كام لا به‌نيازى كودەتای سەربازین\nبڵاوکراوەی نوێتربەهۆی كێشەیەك چەند پێشمەرگەیەك دەستەبەسەر دەكرێن\nPosted on ئایار 6, 2020 0 278\nPosted on ئایار 10, 2020 0 578\nPosted on ئایار 13, 2020 0 2556\nPosted on ئایار 18, 2020 0 748\nPosted on ئایار 23, 2020 ئایار 23, 2020 0 4832


وتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان رایدەگەیەنێت؛ بەرهەمى خەڵک و خەباتى مەدەنییە کە ئێستا لایەنەکانى دیکەش بەرنامەى سیاسى بزوتنەوەى گۆڕان بە دەرمانى چارەسەرى کێشەکان دەزانن.\nدوا کۆبونەوەى سەرۆک و جێگرانى سەرۆکى هەرێمى کوردستان لەگەڵ بزوتنەوەى گۆڕان، دلێر عەبدولخالق وتەبێژى بزوتنەوەى گۆڕان ئاماژەى بە ناوەڕۆکى کۆبونەوەکە کرد و رایگەیاند: کۆبونەوەیەکى راشکاوانەمان هەبو چونکە دۆخى سیاسى و ئابورى و کۆمەڵایەتى و هەلومەرجى ژیانى خەڵکى کوردستان خراپە، خەڵک چاوەڕوانى گۆڕنکارى و چاکسازیی و باشکردنى ژیانیەتى، پەیوەندى نێوان لایەنە سیاسیەکان و بەتایبەت خراپیی پەیوەندى نێوان پارتى دیموکراتى کوردستان و یەکێتى نیشتیمانى کوردستان کاریگەرى زۆر خراپى لەسەر چۆنیەتى ئیدارەدانى خەڵک و سەرچاوەکانى داهات و پەکخستنى دامەزراوەکان و حکومڕانییەکى رەشید هەبوە، هەمو ئەوانەش بوەتە هۆى ئەوەى نیگەرانى خەڵک و بی متمانەییان بەم دەسەڵاتە زیاد بکات".\nئاماژەى بەوەشکرد (13) ساڵ بەر لە ئێستا بزوتنەوەى گۆڕان باسى لە بەنیشتمانیکردنى هێزى پێشمەرگە و بە دامەزراوەییکردنى دامەزراوەکان و نەهێشتنى گەندەڵی کردوە و پڕۆژەى بۆ چارەسەرکردنیان پێشکەش کردوە، وتیشى: "بۆیە گوتارى سیاسى بزوتنەوەى گۆڕان گوتارێکى زیندوە و ئەوە بەرهەمى خەڵک و خەباتى مەدەنییە کە ئێستا لایەنەکانى دیکەش بەرنامەى سیاسى بزوتنەوەى گۆڕان بە دەرمانى چارەسەرى کێشەکان دەزانن".\nئەوەشى خستەڕو کە بە راشکاوى بە شاندى سەرۆکایەتى هەرێمیان وەک بەشێکى گرنگ لە دەسەڵاتى جێبەجێکردن راگەیاندوە؛ کە بە زویی بەدەنگ چارەسەرى کێشەکانەوە بێن پێش ئەوەى بازنەى ناڕەزایەتى خەڵک بە دامەزراوەکانى هەرێم فراوانتر بێت، ئەو هۆشدارییەى نوێنەرایەتى و دیپلۆماتکار و نێردەى دەرەوە دەیدات کە هەرێمى کوردستان لەبەردەم مەترسییە، بەڵام لە بنەڕەتدا مەترسى سەر هەرێمى کوردستان ناوخۆییە، ئەوەیە کە میللەت رازى نییە و حکومەت وەک پێویست بەدەم ناەڕزایەتى و داواکارییەکانەوە نەچوە و گرفت لە دۆخى تەندروستى و رێگاوبان و دانەمەزراندن و نەڕەخساندنى هەلى کارى هەزاران دەرچو هەیە.\nهاوکات جەختى کردەوە کە کۆبونەوەکەیان لەگەڵ شاندى سەرۆکایەتى هەرێم تەشریفاتى نەبوە و دەڵێت: بە چەند خاڵێک بەڕیزان لە سەرۆکایەتى هەرێممان خستوەتە بەردەم بەرپرسیارێتى، بۆئەوەى بە خێرایى هەوڵى تێکتێگەیشتن بهێننە ئاراوە لەنێوان لایەنە سیاسییەکان و دامەزراوەکان بهێننە کایە، بەتایبەت ئەو کیشانەى نێوان یەکێتى و پارتى چونکە ئەوەى ئەو دو هێزە دەیکەن، نابەرپرسیارێتییە بەرامبەر خەبات و ماندوبون و خوێنى شەهیدان و ئەو قەوارە سیاسیەى بەرهەمى 100 ساڵ خەباتى میللەتەکمانە، بەڵام رێکبکەون بۆ بەدیهێنانى بەرژەوەندییەکانى خەڵک نەک بەرژەوەندى خۆیان و قوڵکردنەوەى ئەو کێشانەى بە خزمەتى میللەتەکەمان نییە".


ئه‌نفالستان – لە یادی ۸۳ ساڵەی جینۆسایدی دەرسیمدا……………………..بەکر شوانی\nمارس 07, 2020 Omer وتار لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە لە یادی ۸۳ ساڵەی جینۆسایدی دەرسیمدا……………………..بەکر شوانی\nلە یادی ۸۳ ساڵەی جینۆسایدی دەرسیمدا بەکر شوانی\nفەرماندەی پێشووی هێزە هەوایییەکانی تورکیا موحسین باتور لە کتێبی بیرەوەرییەکانیدا “بیرەوەری و بۆچوونەکان – پەردەی پشت سێ سەردەم” کە ساڵی ١٩٨٥ لە چوارچێوەی زنجیرەی چاپکراوەکانی “میللییەت”دا بڵاو کراوەتەوە، لەبارەی جینۆسایدی دەرسیمەوە دەنووسێت: “ساڵی ١٩٣٨ وەک تەغمەن لە ئەلازیز بووم. لەبەر ڕۆشنایی فەرمانێکدا کە لە ئەنقەرەوە هات، لەگەڵ یەکینەکەمدا بەرەو دەرسیم بەڕێ کەوتین… بەڵام داوای لێبووردن لە خوێنەرانم دەکەم، ئەم لاپەڕەیەی ژیانم نانووسمەوە.”\nلە بیرەوەرییەکانی موسا عەنتەرەوە: “سەبیحە گوێکچەن”، یەکەم فڕۆکەوانی ژنی تورکیا و کچی مەعنەویی ئەتاتورک، کاتێک ڕۆژی ١٥ی شوباتی ١٩٩٠ لە بەرنامەیەکی تەلەڤزیۆنیدا بیرەوەرییەکانی خۆی دەگێڕایەوە، لە ئاماژەدا بۆ دەرسیم هەوڵی دا بە گوتنی (لە ڕووداوێک بەشداریم کرد) بەسەر بابەتەکەدا باز بدات. ئەمە لە کاتێکدایە کە لە ڕووداوەکانی دەرسیمدا گەورە و بچووکی خەڵک بێبەزەییانە بردوومان کران. زۆر باش لە بیرمە ڕۆژنامەکانی ئەو ڕۆژگارە چۆن هەموو ڕۆژێک پۆستەری گەورەی (فڕۆکەوانی قارەمان) سەبیحە گوێکچەنیان بە جلوبەرکی فڕۆکەوانی سەربازییەوە بڵاو دەکردەوە.”\nئەفسەرێکی تورکی بەشداربووی جینۆسایدی دەرسیم بۆ موسا عەنتەر دەگیڕێتەوە و دەڵێت:\n“هەزاران کوردمان لە ئەشکەوت و بن بەرد و پەنای تاوێرەکاندا دۆزییەوە و کۆ کردەوە. فەرماندەکەمان ڕای وابوو کوشتنی ئەوانە ژمارەیەکی زۆر فیشەکی دەوێت، بۆیە فەرمانی دا هەموویان فڕێ بدەینە ڕووباری مونزیرەوە و بیانخنکێنین. کوردە کۆکراوەکانمان برد بۆ سەر پردەکەی سەر ڕووباری مونزیر، چونکە ڕووبارەکە لەو شوێنەدا زۆر قوڵ و ترسناک بوو. کوردەکانمان بردە ئەوێ و دەستمان کرد بە بەردانەوەیان بۆ ناو ڕووبارەکە. ئەوەی خۆی بچوایە، دەچوو. ئەوەی نەچوایە، بەر قەمەمان دەدا و ئەمجار هەڵمان دەدایە ناو ڕووبارەکەوە. هەندێکیان لە تاو گیانی خۆیان بە هەموو هێزەوە خۆیان بە یەکەوە نووساندبوو و چاوەکانی پردەکەیان پڕ کردبوو. دەستوورم دا چەند شوولکێک لە دار بەڕووە بەرزەکانی تەنیشت پردەکە ببڕدرێت و فەرمانم بە سەربازەکان دا لە کوردەکان بدەن تا خۆیان فڕێ دەدەنە ئاوەکەوە. بۆ هەر ئەگەرێکیش لەژێر پردەکەدا سەربازم بە چەکەوە دانابوو. هەرکەسێک هەوڵی بدایە بە مەلە خۆی ڕزگار بکات، سەربازەکان لێی دەهاتنە دەست و دەیانکوشت.”\nلەم ساڵانەی دواییدا بە ئەنجامدانی کۆمەڵێک لێکۆڵینەوە و کاری سینەمایی دۆسیەی تاوانی بە کۆمەڵکوشتنی کوردەکانی دەرسیم و ناوچەکانی دەوروبەری (١٩٣٧-١٩٣٨) بە شێوەیەکی چڕ هێنرایە ئاراوە. لە ماوەی ١٥ ساڵی ڕابردوودا کۆمەڵێک کتێب لەو بارەیەوە بڵاو کراونەتەوە و چەندین فیلمی بەڵگەنامەیی دەرهێندراون. کتێبی “کچانی ونبووی دەرسیم” لە نووسینی دەرهێنەر نەزاهەت گویندۆغان و بەرهەمهێنەر کازم گویندۆغان تیشک دەخاتە سەر تراژیدیای دزین یان ڕفاندنی منداڵانی کچی دەرسیم و کۆمەڵێک چیرۆک و بەسەرهاتی ئەوەندە جەرگبڕ و کارەساتبار دەگێڕێتەوە، مەگەر تەنیا چیرۆکی کچان و ژنانی ئەنفالکراو و بێسەروشوێنکراوی باشووری کوردستان لە غەمگینی و ئێشدا هاوتایان بێت. ئەم کتێبە کە بەری ڕەنجی گەڕان و لێکۆڵینەوەیەکی درێژخایەنی پێنج ساڵەی هەردوو نووسەرە، لە دەستپێکەوە تا کۆتایی بەسەرهاتی پڕ لە ناسۆری ئەو کچە کوردانەی دەرسیم دەگێڕێتەوە کە بە زۆر و تۆپزی لە لەلایەن فەرمانبەران و ئەفسەران و سەربازانی تورکەوە لە باوەشی دایکان و کەسوکاریان دەرهێندراون و ڕفێندراون. وەک لە بەسەرهاتەکانی کتێبەکەدا هاتووە، بەشێک لەو کچە کوردانە بەزۆر لە دایک و کەسوکارانیان سەندراون و بەشێکی تریشیان دایکان و باوکانیان لە کۆمەڵکوژییەکەی دەرسیمدا کوژراون و بێ سەرپەرشتیار ماونەتەوە. بەشێک لەو کچانە ڕەوانەی شارەکانی ڕۆژئاوای تورکیا کراون و لەو قوتابخانانەی کە بە “یاتیلی ئۆکوڵ – قوتابخانەی ناوخۆیی” ناسراون، خراونەتە بەرخوێندن. ئەو جۆرە قوتابخانانە کە تا ئەم ڕۆژگارەیش لە تورکیا هەن، لە هەمان کاتدا شوێنی فێربوون و ژیانی خوێندکاریشە و لە بنەڕەتدا لە چوارچێوەی سیاسەتی بە تورککردنی کورد و گەلە ناتورکەکانی تورکیادا دامەزرێندراون. هەندێکی تر لە کچانی ساوا و بچووکی دەرسیمی ڕادەستی فەرمانبەران و ئەفسەرانی تورک کراون. دیاردەی ڕفاندنی کچان و کوڕانی کورد و نەتەوە و گەلە ناتورکەکانی تری تورکیا لە دوای دامەزراندنی کۆمارەوە دەستی پێکردبوو، بەڵام لە کۆمەڵکوژیی دەرسیمدا گەیشتە لووتکە و تا بەکۆتاهاتنی سیستەمی تاک حزبی لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠دا درێژەی هەبوو.\nسەرەتا فیلم و پاشان کتێب\nدەرهێنەر نەزاهەت گویندۆغان و بەرهەمهێنەر کازم گویندۆغان پێش ئەوەی کتێبی ئاماژە پێکراو بنووسن، ساڵی ٢٠١٠ فیلمێکی بەڵگەنامەییان بە ناونیشانی “دوو تاڵ قژ – کچانی ونبووی دەرسیم” بەرهەم هێنابوو. لە فیلمەکەدا دەردەکەوێت ئەوان بەداوی ئەو خێزان و بنەماڵانەدا گەڕاون کە کاتی خۆی کچانی ڕفێندراوی دەرسیمیان لەخۆ گرتووە و پەروەردەیان کردوون. دواجار هەردوو گویندۆغان لە ڕێی ئەو کارەیانەوە ئەو خاڵە ڕەشەی مێژووی کوردیان ڕۆشن کردەوە و فریای دۆزینەوەی هەندێک لەو کچە دزراوانەی دەرسیم کەوتن کە چووبوونە ساڵەوە و هێشتا مەرگ پێیان نەگەیشتبوو. گویندۆغانەکان توانییان لە ماوەی چەند ساڵێکدا لە شارە جۆراجۆرەکانی تورکیا نزیکەی ١٠٠ ژن بدۆزنەوە لەوانەی کە کاتی خۆی بە ساوایی و بە منداڵی لە دەرسیم ڕفێندرابوون و لە سەرزەمینێکی بە خۆیان نامۆ گەورە ببوون و پێگەیشتبوون و بەشوو درابوون و منداڵ و نەوەیان لێ کەوتبووەوە. لەبەرئەوەی گویندۆغانەکان نەیانتوانیوە لە فیلمەکەیاندا جێگەی هەموو کارەساتە غەمگینەکان بکەنەوە، پەنایان بۆ نووسینەوە بردووە و بەسەرهاتەکانیان لە کتێبی “کچانی ونبووی دەرسیم”دا خستووەتە بەردەستی خوێنەران. نووسەران لە پێشەکیی کتێبەکەدا ڕوونیان کردووەتەوە کە بەڕواڵەت لە سەرەتادا ئامانج لەو کارە بە تورککردنی منداڵی کوردی دەرسیم بووە، بەڵام دواتر سیاسەتی بە (سوونیکردن)یش لە دژی منداڵەکان پەیڕەو کراوە، چونکە ئەو منداڵانە زۆربەیان کوردی عەلەوی بوون.\nکچە کوردەکە… هورییە خاتوون\nهورییە خاتوون یەکێکە لەو کچە ڕفێندراوانەی دەرسیم کە نەزاهەت گویندۆغان و کازم گویندۆغان لە فیلم و کتێبەکەیشیاندا جێگەیەکی شیاویان بۆ بەسەرهاتەکەی تەرخان کردووە. یەکێک لەو ئەفسەرە تورکانەی کە لە سەروبەندی کوشتنی کوردەکاندا لە دەرسیم دەبێت، هورییەی منداڵ دەگرێت و لەگەڵ دوو سەربازدا بە شەمەندەر دەینێرێتەوە بۆ ماڵی خۆیان لە سامسون. ماڵەکە سێ کچیان دەبێت بە ناوەکانی تورکان و نورهان و ئایهان. هورییەی منداڵ و دوو سەرباز ئەرکیان ئەوە دەبێت شەو و ڕۆژ لە خزمەتی ئەو سێ کچە و دایکیاندا بن. ئەو لەوێ بە “کویرد قیزی – کچە کوردەکە” بانگ دەکرێت، بە جیا نانی بۆ دادەنرێت و ناچار دەکرێت جلوبەرگەکانی بەجیا و لە دەرەوە بشوات. هورییە هەر چەند مانگێک بەرگەی گوشار و ستەمی بێ ئاندازەی ئەندامانی ئەو خێزانە دەگرێت و هەڵدێت. چەند ڕۆژێک لە کۆڵانەکانی سامسون ئاوارە و سەرگەردان دەسووڕێتەوە تا ڕۆژێک دەکەوێتە دەستی پۆلیس و ئەوانیش نیازیان وا دەبێت بیگێڕنەوە بۆ ماڵی ئەفسەرەکە. هورییە دەپاڕێتەوە و دەڵێت: “بمکوژن، بەس مەمنێرنەوە بۆ ئەو ماڵە!” هەر چۆنێک بێت بەڕێوەبەری پۆلیس قایل دەبێت بۆ ئەو ماڵە نەیگێڕێتەوە و ماڵێکی تری بۆ دەدۆزێتەوە. پاش چەند ڕۆژێک پیاوێکی پۆشتە و پەرداخ دەچێتە پۆلیسخانە و هورییە لەگەڵ خۆی دەبات. دواتر ئاشکرا دەبێت ئەو کەسە سەرمادارێکی گەورەی ئەو کاتەیە بەناوی عاتیف شەکەرچی ئۆغڵو و لە سامسون کارگەی بەرهەمهێنانی شەکری هەیە. عاتیف بەگ سێ منداڵی هەبووە: سەرمەد و ئونال و مەرال. هورییە لە ١٩٣٩ تا ١٩٤٤ لەو ماڵە دەمێنێتەوە و خەیرییە خاتوونی دایکی منداڵەکان میهرەبانانە هەڵسوکەوتی لەگەڵ دەکات. هورییە ڕۆژێک لە ڕۆژانی هاوینی ساڵی ١٩٤٤ لەو تاراوگە دوورە گوێی لە کۆمەڵێک خەڵک دەبێت بە زمانەکەی ئەو “زازاکی/ دملکی” قسە دەکەن. دوایان دەکەوێت و بۆی دەردەکەوێت لەو کوردانەن کە لە کۆمەڵکوژییەکەی دەرسیم ڕزگاریان بووە و بۆ ڕۆژئاوای تورکیا دەربەدەر کراون. هورییە خۆی پێیان دەناسێنێت و پرسیاری دایک و باوک و کەسوکاری دەکات. ئەوانیش لە ئامێزی دەگرن و بە چاوی پڕ لە فرمێسک و قوڕگی تژە لە گریانەوە هەواڵی کوژرانی دایک و باوک و خوشک و برا و کەسوکاری پێ ڕادەگەیەنن. هورییە لەو ساڵەدا لە ماڵی عاتیف بەگ جیا دەبێتەوە و دەبرێتە لای هەندێک لە خزمە دوورخراوەکانی کە لە ئەماسیا گیرساونەتەوە. دوای دوو ساڵ لەگەڵ کوڕی ماڵێکی ئاوارەی دەرسیمیدا ژیانی هاوسەری پێکەوە دەنێت و ساڵی ١٩٤٧ بە سوودوەرگرتن لە هەموارکردنی یاسای نیشتەجێبوون دەگەڕێنەوە بۆ دەرسیم. هورییە خاتوون ئێستا تەمەنی لە سەرووی ٨٥ ساڵەوەیە و لەگەڵ منداڵ و نەوەکانیدا لە زێدی خۆی دەژی. ئەگەر هورییە خاتوون لەگەڵ کچانی هاوچارەنووسی خۆیدا بەراورد بکرێت، دەکرێت بگوترێت داجار بەخت یاری بووە. ئاخر وەک لە کتێبی ئاماژە بۆ کراودا باس کراوە، هەموو ئەو کچە دەرسیمییانەی کە بە ساوایی ڕفێندراون، هیچ شتێک لە بارەی چارەنووسیانەوە نازانرێت و ئەگەر لە ژیانیشدا مابن، بەئەگەری زۆر باسی ڕەچەڵەک و چارەنووسی خۆیان بۆ نەکراوە. بەشێکی تر لە کچە دەرسیمییەکان کە لە سایەی فیلم و کتێبەکەی هەردوو گویندۆغانەوە دۆزرانەوە، هەندێکیان لە ماوەی ٢ ساڵی ڕابردوودا سەردانی دەرسیمیان کرد و وەک ئەوەی یەکێکیان بە ڕۆژنامەیەکی دەرسیمی گوتبوو، دوای ٧٠ ساڵ هەوای نشتیمانیان هەڵمژی و خاکی دەرسیمیان وەک سوورمە لە ڕووخساریان هەڵسوو. هەندێکی تریشیان مەرگ پێشی لێیان گرت و کورد گوتەنی، ئەو ئاواتەیان بردە ژێر گڵەوە.\nدیاب ئاغای کوردی دەرسیم و ئەتاتورک\nئەم ئەوی لە مەرگێکی مسۆگەر ڕزگار کرد… ئەویش دەرسیمی جینۆساید کرد\nهاوینی ساڵی ١٩١٩ کاتێک مستەفا کەمال ئەتاتورک دەیەوێت لە ئەرزەروومەوە بڕوات بۆ بەشداربوون لە کۆنگرەی سیواس، والیی خارپوت عەلی دیاب بە فەرمانی ئیستانبوڵ پیلانێک دادەڕێژێت بۆ کوشتنی بۆ هێزێک بۆ ئەو مەبەستە ئامادە دەکات بۆ ئەوەی لە ڕێگە ئەتاتورک و هاوڕێکانی بخەنە بۆسەوە. دیاب ئاغای سەرۆکی عەشیرەتی فەرهادئوشاکی دەرسیمی بەو هەواڵە دەزانێت و دەستوبرد پەیوەندی بە چەند سەرۆک هۆزێکی تری کوردەوە دەکات و بە هێزێکی گەورەوە دەچنە سەر ڕێگەی نێوان ئەرزەرووم و سیواس بۆ پاراستنی ئەتاتورک.\nدیاب ئاغا و هێزەکەی سێ ڕۆژ لە ناوچەکە دەمێننەوە تا ئەتاتورک دەگات. هێزەکەی ئەتاتورک سەرەتا سەریان لێ دەشێوێت و وا دەزانن کەوتوونەتە بۆسەی دوژمنەوە. بەڵام دیاب ئاغا لێیان دێتە پێشەوە و بۆیان ڕوون دەکاتەوە کە ئەوان لە پێناوی پاراستنی ئەتاتورکدا لەوێن لەو ساتە بەدواوە دیاب ئاغا و ئەتاتورک دەبن بە هاوڕێ و ئەتاتورک لە ساڵی ١٩٢٢ دەیکات بە نوێنەری دەرسیم لە یەکەم خوولی پەرلەمانی تورکیادا.\nدیاب ئاغا تا مردنی لە ساڵی ١٩٣٢ وەک کۆیلەیەکی ئەڵقە لە گوێی ئەتاتورک مایەوە و دژی شۆڕشەکانی شێخ سەعیدی پیران و کۆچگیری و هەموو هەوڵێک بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی کورد وەستایەوە.دیاب ئاغای دەرسیمی، ئەتاتورکی لە مەرگێکی مسۆگەر ڕزگار کرد، بەڵام ئەتاتورک ٥ ساڵ لە دوای ئەو، خەڵکی دەرسیمی جینۆساید کرد و تەنانەت دەستی لە ئەندامانی بنەماڵەی دیاب ئاغا و عەشیرەتەکەیشی نەپاراست.\nتێبینی: وێنەیەکی دیاب ئاغا و ئەتاتورک هەیە لە گالیسکەیەکدا پێکەوە دانیشتووان. هەندێک لە میدیاکانی باشوور جاروبار بە هەڵە ئەو وێنەیە وەک وێنەی سەید رەزا و ئەتاتورک بڵاو دەکەنەوە.


21/07/2019 2162 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nساد (THAAD) كورتكراوی ـ Terminal High Altitude Area Defense واتا سیستەمی بەرگری لەناوچە ئاستبەرزەكان دەگەیەنێت .\nسیستەمی" THAAD" بەوە جیادەكرێتەوە، كە دەكرێت لەجێگایەكەوە بۆ جێگایەكی تر بگوزرێتەوە ، واتە سیستەمیكی جێگیر نییە .\nبەگوێرەی پێگەی "Missile Threat" ، " THAAD" توانای ئەوەی هەیە ڕێگری لەو مووشەكانە بكات، كە لە دووری ٢٠٠ كیلۆمەترەوە لەناوەوەو دەرەوەی بەرگە هەوای زەوییەوە دێن ، بەوەش كاریگەرییەكانی چەكی كۆكوژ كەمدەكاتەوە پێشئەوەی بگاتە سەر زەوی\nئەو توانایەی ساد بۆ ڕێگریكردن لە مووشەكەكان لەناوەوە و لەدەرەوەی بەرگە هەوای زەوی ، وای لە سیستەمەكە كردووە ببێتە بەشێكی گرنگ لەچوارچێوەی چەمكی بەرگری مووشەكیی ، هەروەك توانیویەتی خاسییەتەكانی هەردوو سیستەمی بەرگری exo-atmospheric Aegis بۆ ڕێگری لە مووشەكەكان لە دەرەوەی بەرگە هەوای زەوی و سیستەمی بەرگری Patriot بۆ ڕێگری لە مووشەكەكان لە ناوەوەی بەرگە هەوای زەوی لەخۆیدا كۆبكاتەوە.\nسیستەمەكە بەهۆی بوونی تەكنەلۆژیای پێشكەوتووی لەدوورەوە هەستپێكردن تییدا كە بە مانگە دەستكردەكانەوە بەستراوەتەوە ، دەتوانێت ئامانجە راستەقینەكان و ئامانجە ساختەكان لەیەكتر جیابكاتەوە ، ئەوەش وایلێدەكات بەپێی دواین گۆرانكارییەكان لەكاتی ئاراستەكردنیشیدا دووبارە ئاراستەكەی بگۆردرێتەوە .\nسیستەمەكە لە چوار بەشی سەرەكیی پێكهاتووە كە هاوێژەر ( سەكۆی هاویشتن )و مووشەكی رێگری و رادار و یەكەی كۆنترۆڵی مووشەكەكانن .\nسەكۆی هاویشتن لەسەر پشتی گالیسكەیەكی سەربازی جێگیر دەكرێت بۆ گواستنەوە و هەڵگرتنی ، كە هەر سەكۆیەك ٨ مووشەكی لەسەرە ، بەشێوەیەك پێكهاتەی ئێستای سوپاكان بۆ سیستەمی ساد وایە كە لە ٦ سەكۆی هاویشتن و ٤٨ مووشەی رێگرتن پیكدێت .\nكابینەی كۆنترۆڵ و بەڕێوەبردنی جەنگ و پەیوەندییەكان (C2BMC) زانیارییەكانی ناوچە هەرێمییەكانی تر وەردەگرێت و ئەو زانیاریانەی لە ئامێرەكانی هەستپێكردن لە دوورەوە لە سیستەمی "Aegis وPatriot" وە دێن ، كۆدەكاتەوە .\nسیستەمی كۆنترۆڵكردنی هاویشتنی مووشەكەكان بە بڕبرەی پشتی پەیوەندییە تەلدار و بێتەلەكان و ئیدارەدانی ئەو داتاو زانیاریانە دادەنرێت كە لە مانگە دەستكردەكان و ئەو ئامێرانەی هەستپێكردنەوە دین كە لە ناوچەكانی تر جێگیركراون .\nسیستەمی " THAAD" راداری (AN/TPY-2) بەكاردەهێنێت كە لەلایەن هێزی دەریایی ئەمەریكییەوە پشتی پێدەبەسترێت و توانای گواستنەوەی هەیە ، ئەو رادارەش لەدووری ١٠٠٠ كیلۆمەترەوە توانای بەدواكەوتنی مووشەكەكانی دوژمنی هەیە.


مەکیاڤیللی و دەوڵەتی کوردی ... گەشبیر ئەحمەد - بەڕیتانیا\nلە سەرەتاکانی سەدەی شانزەدا ئیتاڵیا ووڵات نەبوو، بەڵکو پێنج هەرێمی لۆکاڵی ناکۆکی و دژ بەیەک بوون ئەوانیش: شانشینی ناپۆلی لە باشوور، هەرێمی میلانۆ لە باکوری خۆرئاوا، کۆماری فینیسیا لە خۆرئاوا، کۆماری فلۆرنسا و دەوڵەتی ڤاتیکان لە ناوەڕاست. لەوە سەردەمەدا ئیتاڵیا لەژێر هەڕەشەی داگیرکردندا بوو لە لایەن ئەڵمانیەکان و فەڕەنسیەکان هەروەها ئەم پینج دەسەڵاتە لۆکاڵیانە زۆر دژ بەیەک بوون هەمیشە لە شەڕدا بوون دژ بەیەکتری لە و سەردەمەدا کۆمەڵگا ئیتاڵی لە حاڵەتێکی هەڵگەڕانەوەدا بوون بەرەو کوفر و بتپەرستی بۆ تێرکردنی ئارەزۆکانی خۆیان پەنایان دەبردە بەر هەموو کارێکی نائەخلاقی. لە ساڵی ١٥١٢ مەکیاڤیللی بوو بە ڕاوێژکاری کۆماری فلۆرنسا بۆ ماوەی چوار ساڵ. ئامانجی سەرەکی ئەم بیرمەندە سیاسیە ئەوە بوو کە هەموو ئیتاڵیا لەژێر یەک ئاڵا و یەک حکومەت و کۆبکاتەوە، ئەو بڕوای بەوە بوو کە دەبێت (مۆڕاڵ) و (سیاسەت) لەیەک جیابکرێتەوە چونکە ئەوە پێی وا بوو کە سیاسەت پێویستی بە هێز هەیە هەموو دەسەڵاتێک بۆ ئەوەی سەربکەوێت و دەوڵەت هەبێت پێویست بەهێزی گەورە هەیە. بە دوو کتێب توانی ناوبانگ لە جیهاندا پەیدا بکات یەکەمیان کتێبی (میر) کە باسی ئەو ئامڕازانە دەکات کە دەبێتە هۆکاری حوکمڕانی و سیاسەتی سەرکەوتوو. هەروەها کتێبی (دەمەتەقێ) ئەم کتێبە بەتەواوەتی باس لە جیاکردنەوەی مۆڕاڵ لە سیاسەت دەکات. چونکە هەموو خەمی مەکیاڤیللی ئەوە بوو کە ئیتاڵیا بکات بە دەوڵەتێکی بەهێز و هەموو حکومەتە لۆکاڵێکان بکات بەیەک و لەژێر یەک چەتر هەموویان کۆبکاتەوە، وە خاکی ئیتاڵیا بکات بەیەک پارچە و یەک فەرمانڕەوا هەبێت. هەوەکو ئەو خەمە گەورەیی کە ئێستا ئێمەی میللەتی کورد هەمانەوە دەمانەوێت هەرێمەکەمان بکەین بە دەوڵەت، وە سەبەخۆی ڕابگەیەنین و هەموو جیهان بە فەرمی بماناسن وەک کوردستان نەک وەک هەرێمێک لە عێراق.\nبەڵێ مەکیاڤیللی سەرکەوتوو بووە لە بیر و باوەڕەی خۆی لەو سەردەمەدا، بەڵام ئەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت کە ئێستا ئێمە لە سەدەی بیست و یەکدا دەژین و کۆمەڵگای کوردی جیاوازە لە کۆمەڵگای ئەوروپی، چونکە دەوڵەت بەبێ مۆڕاڵ هیچ مانایەک نابەخشێت و سەرگەردانی زیاتری لێدەکەوێتەوە وزیانەکانی زیاترە لە سودەکانی.\nبە بڕوای من ئێمەی میللەتی کورد دەبێت خۆمان لە سێ کێشەی گەورە ڕزگار بکەین:\nیەکەمیان نەبوونی (قەناعەت) لای تاکی کورد، ئەگەرچی مافی سەرەتای هەرنەتەوەیک شوناس و خاکەکەیەتی، وەلێ ئێمە لەماوەی ڕابردوودا وەکو پێویست ئامادەکاریمان بۆ ئەو پڕۆسەیە نەکردووە، دەبێت تاکی کورد لەوە هوشیارتر بکرێتەوە کە لە ئێستادا هەیە، چونکە کۆمەڵگای کوردی لە دوای ئەو هەمووە نەهامەتی و گرفتانەی کە بەخۆیەوە بینیووە بە (هەڵەبجە، ئەنفال و ئاوارەیی) بەڵام هێشتا وەکو پێویست قەدری عافێت نازانێت، لە ئێستادا بیرکردنەوەی تاکی کوردی زۆر لاوازە، توانای ئەوەی نییە تەنها یەک ڕۆژ ئۆتۆمبێل لێنەخوڕێت و بێ کارەبا و بێ ئاو و بێ خواردنەوە کەیف و سەفا بژی، چەند ڕۆژێک بەنزین نییە هەموو فەزای کوردی بووە بە باسی ئەو گرفتە و بێ موچەیی، ئەوە ڕاستە کە مافی سەرەتای هەر تاکێکە کە ئەو پێداویستانەی هەبێت، بەڵام بە بوون بە دەوڵەت قوربانی لەوە زیاتری دەوێت. ناکرێت ئێمە لەم جوگرافیا وێرانەدا کە چواردەورمان بە تیر چێنراوە ئەوەندە تاکەکانمان لاواز بن، میدیای کوردی لە ئاستیکی زۆر لاوازدایە کە وەکو پێویست بە ئەرکە ئەخلاقێکانی خۆی هەڵنەساوە وە ڕۆشنبیر و نوسەرانیش بێبەش نین لەم کەمتەرخەمییە، چونکە نابێت میللەتی کورد هەمیشە دەسری سواڵ ڕابخات بۆ کۆمەڵگای ئەوڕوپیاکان و سواڵی شوناس بکات، دەبێت ئەو هەستە لە ناخی تاکی کوردا بچێنن کە ئەوە مافێکی سەرەتایی خۆیەتی و دەبێت بەدەستی بهێننێت نەک وەریبگرێت. وە هەروەها ئێمە ڕووبەڕووی قەیرانی لەوە گەورەتریش دەبینەوە لە دوای ڕاگەیاندنی سەربەخۆی، دەبێت تاکی کورد ئامادەگی هەبێت بۆ قوربانی دان و بەرگەی برسێتی زیاتر و بێ کارەبای و بێ سوتەمەنی و بێ خۆراکی پێویست بگرێت و کەمێک لەخۆی بگرێتەوە، چونکە لە دەیان ووڵاتدا قەیران هەیە کە چەندین سەدەیە ووڵاتن و سەربەخۆشن بەڵام ئایا بۆ هەرێمێک کە چواردەوەری دوژمنە دەبێت چۆنبێت ئاکاری سەربەخۆی و بە دەوڵەت بوون لە سەرەتاوە، من خۆم گەشبین نیم بەرامبەر بەم خاڵە بەهیوام گۆڕانکاری بێتە ئاراوە و تاکەکان زیاتر ئامادەگی دروست بکەن لەناو ناخی خۆیاندا و خۆیان هەوڵبدەن قەناعەت دروست بکەن لەلای خۆیان و بەرگەی زیاتری دەرئەنجامەکان بگرن. لەوەش ناخۆشتیر ئەوەیە کە حکومەت و دەسەڵاتی کوردی وەکو پێویست خزمەتی هاوڵاتی و هاونیشتیمانی نەکردووە. . ئەوەندەی بەدوای ئامانجەکانی خۆیان و گیرفان پڕکردنەوە سەرقاڵ بوون ئەوەندە ئاوڕیان لە خەمەکانی تاکی کوردی نەداوەتەوە بەداخەوە.\nگرفتی دووەم ئەوەیە کە کورد میللەتێکی بەرهەم هێنن نییە بەڵکو زیاترە بەکاربەرە، شوناسی کورد شەیدا بەرهەمی دەورووبەرەکەیەتی و کەلوپەلی خۆماڵی زۆر بێنرخە لە ناخییدا، ئەم گرفتە زۆر لە قەیران گەورەترە، تەنانەت هەتا ئەو کەلوپەلە لە دوورەوە بێت نرخ و خواستی زیاترە، بۆ نموونە بڕۆرە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان لە دوکانێکدا تەنها دوکاندارەکە کوردە ئیتر کەلوپەلاکانی ناو دوکانەکە هەمووی هاردەن تەنانەت میوە و سەوزەش هەر لەدەرەوە دێت. لەوانەش خراپتر ئەوەیە کە تەنها پش بەستن بە هەناردەی نەو و سوتەمەنی هیچ گرنتیەکی ئاباووری چارەسەر ناکات. باشترین ڕێگە چارە بۆ ئەم دۆخە دەبێت پیشەسازیەکان و گوشتوکاڵ و گوندەکان ئاوەدان بکرێنەوە وەکو پێویست و چەندین کارگەی پێشکەووتوو دابمەزرێت بۆ و دروستی کردنی هاوسەنگی هەناردەو هاوردە.\nگرفتێ سێیەم ئەوەیە کە کورد لە نێو بونیادی کۆمەڵایەتی و ئابووری خۆی دا بە سروشتی فۆرمی وەرنەگرتووە، هەمیشە بە چاوەلێکەری دەرودراوسێکەی تێبەڕیووە بەدرێژایی مێژوو، بۆیە هەستی لاسایی کەرەوەی نەتەوەکانی تر لە ناخیدا چەسپیووە، بگرە بە ئاگایی و نائاگایی هەڵگری رەوشەکانی دەورووبەرە لە زۆر بواردا هەروەک ئەوان رەفتار دەکاتەوە. لەوەش خراپتر ئەوەیە کە هێزێکی سیاسی بە کۆنترۆڵی تورکیا دەجوڵێتەوە و ئەوەی لای تورکیا بەهادارە ئەوە پایەدارترین خواستی ئەو هێزەیە. لەهەمان کاتدا هێزی دووەم بە کۆنترۆڵی ئێران دەجوڵێتەوە وەکو ئەوەی دوگمەی پاوەرەکەی لەوێوە بێت ئەمیش ڕۆبۆتێک بێت لە هەرێمدا ئێران چۆحنی بوێت ئەمانیش ئاوا دەکەن. گەر ئەو رژێمانە کوردیان بێدەنگ دەکرد، بە هەر هۆیەک بێت، یەکسەر بە جەستە و رۆحمانەوە دیارە. هەنووکە کورد، مەبەستم بە تایبەت دەسەڵاتی کوردیی یە خۆی خۆی بێدەنگ دەکات، لە رێی هەل و مەرج ئامۆژگاریی و بانگەشە حیزبیەکانەوە نەک پایە ناسیۆنالیستیەکان. گەر وا نەبا دەبوو کەرکوک و سلێمانی و هەولێر و دهۆک لە گۆتاریکی نەتەوەیی و نیشتمانی دا هەستیان بە ئەمان و سەقامگیری خۆیان بکردایە، کەچی بە داخەوە، دەبینیت بەر لە نەتەوە هەر گروپ و حیزبە بیر لە پێشرەوایەتی خۆی دەکاتەوە و دەخوازێ ئازادی نەتەوە لەسەر دەستی خۆی دا بێت، و سەرۆک پارتەکەی ببێت بە سۆپەرمانی ناشۆنالیستی و دەوڵەت لەسەر دەستی ئەو بێتە بەرهەم، هەمان ئەو بەدبەختی یە دووبارە دەکەینەوە گەر شۆڕشیشمان پی نەکرێت، ئەوا پێمان تێک دەدرێت. وەک ئەو سەرکردە سیاسیە کە گووتی من نازانم پردێک دروست بکەم، بەڵام دەزانم تێکی بدەم. کەواتە دەبێت بگەڕێینەوە بۆلای شاعیری هەرگیز نەمر فایەق بێکەس چونکە ئەو بەتەواوەتی لە ناخی تاکی کورد تێگەشتووە هەر بۆیە دەفەرموێت:\nکورد ئەبەد ناگاتە مەقسەد. . . نۆکەری بێگانەیە\nدوو دڵن پیسن لەگەڵ یەک. . . بۆیە وا بێ لانەیە. !\nسەرچاوە: کتێبی (فیکری سیاسی خۆرئاوا) لە نوسینی دکتۆر موسا ئیبراهیم، لە وەرگێڕانی شوان ئەحمەد. چاپی دووەم، بەرهەمی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.


پارەی ژینگە دەدرێتە مووچە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆكی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگەی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، بەپێی یاسا سندوقی ژینگە ڕێكخراوە و بەپێی ژمارەش پارە لەسندووقەكە هەیە، بەڵام لەگەڵ بارودودۆخی ئابووری هەرێمی كوردستان ئێستا پارەی ئەو سندوقە وەكو خۆی بۆ ژینگە بەكارنایەت.\nعەبدولڕەحمان سەدیق، دەشڵێت، لەماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوو زیاتر لەملیۆنێك دارستانی هەرێمی كوردستان سووتاون.\n“پێویستمان بە پەیامنێر و ڕۆژنامەنووسی ژینگەيی هەیە”\nعەبدولڕەحمان سەدیق، سەرۆكی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگە ڕایدەگەیەنێت، ئێمە لەبیری ئەوەداین بەهاوكاری سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستان پەیامنێر و ڕۆژنامەنووسی ژینگەیی وەك تایبەتمەندی كاركردن هەبێت، چونكە وەڵامی باش پرسیاری باشی دەوێت كە پسپۆڕی هەبێت لەم بوارە، كە بەداخەوە تائێستا ئەوەی لەسەر ژینگە پرسیار دەكرێت پرسیاری دووبارە و باون.\nدەشڵێت، دەستەی پاراستنی چاككردن و ژینگە دەستەیەكی چاودێری و بەدواداچوونە، سێ كاری سەرەك هەیە، یەكەم مۆڵەتدان بەپڕۆژە جۆراوجۆرەكان و ڕەتكردنەوەی مۆڵەتی ئەو پڕۆژانەی پابەندی ڕێنماییەكان نابن، دووەم ئەنجوومەنی پاراستن و چاككردنی ژینگەیە كە لە ١٤ وەزارەت پێكدێت مانگانە كۆدەبینەوە، ئەنجوومەنەكە بۆ ئەوەیە بەوان دەڵێین چی بكەن و چیتان كردووە پێچەوانەی كاری ژینگە بووە، كاری سێیەم كلتووری پاراستنی ژینگە، لەگەڵ ٢٢٠ ڕێكخراوی ژینگەیی لەسەر ئاستی پارێزگاكان بۆردمان هەیە مانگانە كۆدەبینەوە، لەم كابینەیەش كە ژینگە وەك گەورەترین سەرمایەی ئەو وڵاتە دەست نیشان كراوە كاری ئێمە دیاری كراوە، خاڵێكی تریش مەترسییەكانی سەر ژینگە كەم بكەینەوە و بیپارێزین.\nپارەی سندووقی ژینگە بۆ ژینگە بەكارنایەت\nعەبدولڕەحمان سەدیق، سەرۆكی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگە، سەبارەت بە سندووقی پارەی ژینگە لەشۆفێران رونیكردەوە بەپێی یاسا ئەو سندوقە ڕێكخراوە و بەپێی ژمارەش پارەكە لەسندووقەكە هەیە، لەگەڵ باردوودۆخی ئابووری هەرێمی كوردستان ئێستا پارەی ئەو سندوقە وەكو خۆی بۆ ژینگە بەكارنایەت، بەڵام لەهەمان كاتدا پارەكە لە ٢٠٪ی بۆ وەزارەتی ناوخۆ دەڕوات ولە٨٠ی دەبێ بگەڕێتەوە بۆ سندووقەكە، ئەوەی گرفتە باروودۆخی ئابوورییە كە ئێمەی خستۆتە دوو بژاردە، ئەویش چۆن بڵێین دەست بۆ پارەی سندوق مەبەن و پارەی قووتی مووچەخۆران مەدەن، لەئەنجامدا حكومەت چۆن دەستی بردووە بۆ سندوقی خانەنشینی، دەستی بۆ ئەو سندوقەش بردووە.\nدەبێ ژینگەی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی لەباربێت\nبۆ پاراستنی ژینگە، عەبدولڕەحمان سدیق، ڕوونیكردەوە، دەبێ ژینگەی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتیمان لەباربێت، بۆیە هەموو هەوڵەكانمان بۆ گەیاندنی ژینگەیە بەستانداردی نێودەوڵەتی، تاوەكو سیاسەتێكی ژینگەیی تەندروستمان هەبێت، پێویسته ژینگەیەكی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی تەندروستمان هەبێت.\nلە٨٠٪ی دانیشتوان لەنێوەندی شارەكان دەژین\nعەبدولڕەحمان سدیق سەبارەت بەهۆكارەكانی پیسبوونی ژینگە ئەوەی خستەڕوو، ئامێرەكانی پێوانی ژینگە لەڕووی پیسبوون و خاوێنی لەئاستی پێویستی ئێمە نییە، هەر بڕیارێكیش بدرێت لەسەر ژینگە پێویستە بەراوردی بكەین و ئەوەش پێویستە پێوانمان هەبێت، ملیۆنێك و ٧٧٦ هەزار هۆكاری گواستنەوە هەیە لەكوردستان لە ٨٠٪یان هۆكاری گواستنەوەی تایبەتن، ئەمەش بەهۆی نەبونی هێڵی گواستنەوەی گشتی، هۆكارێكی تریش زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان، نزیك پەنجا ساڵ بەر لەئێستا لە٥٨٪ی دانشتووانی پارێزگای سلێمانی و ٦٢٪ی دانیشتوانی هەولێر و ٦٧٪ی دانیشتوانی دهۆك لەلادێكان بوون، واتە كەمینەیەك لەشارەكان بوون، بەڵام ئێستا لە٨٠٪ی دانیشتوان لەشارەكان دەژین، لەكاتێكدا پێشتر لە ٣٨٪ی دانیشتوان لەنێوشارەكان بوون، كارگەكانیش زۆربەیان لەسنووری شارەوانیەكاندان ئەمەش هۆكارن.\nمەرجەكانی ناشناڵ پاڕك دیاری دەكەن\nعەبدولڕەحمان سدیق، لەبارەی دروستكردنی ناشناڵ پاڕك دەڵێت بەپێی پەیڕەو هەمانە، بەڵام مەرجەكانی تێدانییە بە چ شوێنێك بوترێت ناشناڵ پاڕك، لەبەر ئەوە دەبێت سوود لەعیراق وەربگرین كە پەیڕەوێكیان داناوەو لەڕێگای لیژنەیەك سەردانی شوێنەكە دەكرێت و ئەنجوومەنی وەزیران دەبێ پەسەندی بكات، بۆیە ئێمە سەرقاڵی هەمواری پەیڕەوی دیاری كردنی شوێنەكانین وەك ناشناڵ پاڕك.\nلەماوەی ١٠ ساڵ زیاتر لەملیۆنێك دارستان سووتاون\nعەبدولڕەحمان سدیق، سەرۆكی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگە باسی لەوەكرد، لەماوەی ساڵی ٢٠١٠تا ٢٠٢٠ ساڵ بۆ ساڵ لەڕێگای تۆپبارانەكانی توركیا و ئێران و خەڵكی ناوخۆ و دەرەوە زیاتر لەملیۆنێك و ١٠٠ هەزار دۆنم لەدارستانەكانی ئێمە سوتاون، قەرەبووكردنەوەی ئەمەش ئاسان نییە، بۆ ئەمە نوسراومان كردووە بۆ وەزیری داد كە ئێستا لەدونیادا سەرپێچی ژینگەیی نەماوە، بەڵكو بۆتە تاوانی ژینگەیی، كاتێك كەسێك دەچێتە شوێنی گەشتیاری هەزاران درەخت دەسووتێنێ چۆن دەتوانین قەرەبووی بكەینەوە، ئێستا وەڵاممان دراوەتەوە كەوا دادگای ژینگەیی هەبێت یان دادوەرێكی ژینگە دابنرێت بۆ سزادانی ئەو تاوانە قوڕسانەی بەسەر ژینگە دێن.\nعەبدولڕەحمان سدیق، دەڵێت، دەبێ ژینگه بپارێزین، بەكارهێنانی دەمامك بۆ خۆپاڕاستن لە نەخۆشی شتێكی باشە، بەڵام خۆڕزگاركردن لە دەمامك مەترسیدارترە، هەموو پاشماوە تەندروستییەكان نابێت تێكەڵ بكرێت بە پاشماوەی تر، چونكە نابێت بسووتێنرێت، ئەگەر ئەوەبكرێت زبڵخانەی ئاسمانی دروست دەبێت و دەبێتە هۆكاری نەخۆشی شێرپەنجه، بۆیە ئەوەی ئیشی لەسەر دەكەین هۆشیاری و بەرقەراركردنی یاسایە.\nهەپەگە كوژرانی 2 سەربازی توركیای راگەیاند\nخەڵك هەپەگە باڵی سەربازی پەكەكە كوژرانی 2 سەربازی لە پێكدادانی سوپای توركیا و گەریلاكان لە بادینان لە باشوری كوردستان راگەیاند. هەپەگە لە راگەیاندراوێكدا…


هەنگ بۆ شنگال گەڕایەوە، هەنگوینیش بۆ بازاڕەكانی عیراق\nنەینەوا/ تەمموزی 2019/ هەنگەوانان لەكاتی خزمەتكردنی هەنگەكانیان لە قەزای شنگال فۆتۆ: كەركوك ناو\nهەنگەوانانی شنگال دەستدەكەنەوە بە بەخێوكردنی هەنگ و بەرهەمەكانیان جارێكی تر بۆ بازاڕەكانی عیراق دەگەڕێننەوە، ئەوەش دوای جێهێشتنی كەمپەكانی ئاوارەیی و گەڕانەوەیان بۆ زێدی خۆیان.\nشنگال لە خۆرئاوای موسڵ ناوچەیەكی گرنگە بۆ بەخێوكردنی هەنگ و بەرهەمەكەی ركابەری باشترین جۆرەكانی هەنگوین دەكات لە عیراق و تەنانەت جیهان، بەڵام زۆرینەی هەنگەكان لەناوچون كاتێك داعش لە 3ی ئابی 2014 ناوچەكەی كۆنترۆڵكرد و خەڵكەكەی ئاوارەبون.\nخالید فه‌رسان، خه‌ڵکی گوندی گورموز سه‌ر به قه‌زای شنگال، لە ئەیلولی 2016، دوای دوو ساڵ ئاوارەیی گەڕایەوە زێدی خۆی لەگەڵ حەوت منداڵەكەیدا، بەڵام هیچ كارێك نەبوو تا بژێوی ژیانی منداڵەكانی پەیدابكات.\nكاتێك زانی رێكخراوێكی خێرخوازی، هەنگ بەسەر ئەو خێزانانەدا دابەشدەكات كە دەگەڕێنەوە ناوچەكە، خالید ناوی خۆی تۆماردەكات و هەر ئەو ساڵە حەوت سندوق هەنگی پێدەدەن.\n"زۆر به‌باشی دەستمكرد به خێوكردنی هەنگەكان، گەشەیان كرد و وردە وردە زۆربون، ساڵی 2017 توانیمان 140 كیلۆ هەنگوین بەرهەمبهێنین".\nزۆر به‌باشی دەستمكرد به خێوكردنی هەنگەكان، گەشەیان كرد و وردە وردە زۆربون\nهەنگوینی سروشتی شنگال خواستی زۆری لەسەرە و خالید هەر كیلۆیەك بە 45 هەزار دینار دەفرۆشت. ئەوەش داهاتێكی خراپ نەبوو بۆ خێزانەكەی لەو رۆژانەی كە هیچ بڕە پارەیەكیان بەدەستەوە نەبوو.\nخالید دەڵێت لە ساڵی 2018 خۆی بە دەوڵەمەند زانیوە و بۆتە خاوەنی داهاتێكی باشتر، كاتێك توانی بەرهەمەكەی بۆ نزیكەی دوو هێندە بەرزكردۆتەوە و 240 كیلۆی فرۆشتووە.\n"ئیتر دەوڵەمەندبوم و یارمەتی دارایی دراوسێكانیشم دەدا"، خالید وایوت.\nبونی هه‌ندێک گژوگیا وه‌کو گیای غه‌زال، زه‌خته‌ر و چه‌ند جۆرێکی تر، لەگەڵ گونجاوی ژینگەكەی وەك شارەزایانی بەخێوكردنی هەنگ دەڵێن، وایكردووە شنگال ببێتە ناوچەیەكی گرنگ بۆ بەخێوكردنی هەنگ.\nبەرهەمەكانیشی لە بازاڕەكانی عیراقدا خواستی زیاتری لەسەرە بە بەراورد بەهەندێك ناوچەی تر، رەنگی هەنگوینەكەی سور، ره‌ش و زه‌ردە.\nهەڵكەوتەی جوگرافیا و كەشی ناوچەكەشە وایكردووە، رێكخراوەكان بیرۆكەی دابەشكردنی هەنگ بە جوتیاران جێبەجێبكەن.\nسه‌عید حه‌مۆ، كارمەندی بەشی كشتوكاڵە لە رێكخراوی (S@P)ی ئەمریكی بۆ بەخێوكردنی هەنگ، دەڵێت تەنیا لە ساڵی 2017دا هەنگیان بەسەر 50 خێزانی شنگالدا دابەشكردووە، هەر خێزانێك بە حەوت سندوق هەنگ.\nنەینەوا/تەمموزی 2019/ جارێكی تر بەخێوكردنی هەنگ لە شنگال دەستپێدەكاتەوە، دوای ئەوەی بەهۆی شەڕی داعشەوە هەنگی ناوچەكە لەناوچوو بوو فۆتۆ: كەركوك ناو\nساڵی 2018ەش رێكخراوەكە هەنگی بەسەر 75 خێزانی تردا دابەشكرد، بەوشێوەیە جارێكی تر هەنگ بۆ شنگال و بەرهەمەكەشی بۆ بازاڕەكانی عیراق گەڕێنرایەوە.\nبەپێی ئامارەكانی ئەو رێكخراوە، لە ساڵی 2017دا دوو هەزار كیلۆ هەنگوین لە شنگال بەرهەمهێنراوە و ساڵی 2018 بەرهەمەكە بۆ چوار هەزار كیلۆ بەرزبۆتەوە.\nسەعید وتی "ئێمە كەلوپەلی بەخێوكردنی هەنگ لەوانە سندوق، هەروەها راهێنانیش بۆ هەنگەوانان دەكەینەوە، پێشبینی دەكەین ئەمساڵ بەرهەمەكەی بۆ دوو هێندە زیادبكات بەبەراورد بە ساڵی رابردوو".\nرێكخراوی (S@P)ی ئەمریكی، هه‌نگی ئێران و پارێزگای دهۆك بەسەر ئاوارە گەڕاوەكانی سنگالدا داەشدەكات.\nخه‌لیل حسێن، خه‌ڵكی گوندی شه‌هابیرە لە شنگال، لەگەڵ گەڕانەوەیدا لە ئاوارەیی دەستیكردەوە بە بەخێوكردنی هەنگ، دوای ئەوەی هەموو هەنگەكانی لەسەردەمی دەسەڵاتدارێتی داعشدا لەناوچون.\nخه‌لیل ئێستا 30 سندوق هەنگی هەیە و دەڵێت "ئه‌گه‌ر هاوکاریی هه‌نگه‌وانانی شنگال بکرێت و پێداویستی تایبه‌ت به خێوکردنی هه‌نگیان پێبدرێت، به دڵنیاییه‌وه ده‌توانین بڕێکی زۆر هه‌نگوین به‌رهه‌مبهێنین".\nساڵی 2017 جوتیارێکی خه‌ڵکی شنگال له فیستیڤاڵێكدا لە میسر پلەی یەكەمی بەدەستهێنا لە بەخێوكردنی هەنگ و مەدالیای زێڕینی بەدەستهێنا.\nسه‌عید حەمۆ، كە خۆی خەڵكی شنگالە و چەند ساڵێكە لە رێكخراوەكە كاردەكات، پێیوایە گەڕانەوەی هەنگ بۆ شنگال دەبێتەهۆی گەڕانەوەی بژێوی سەدان خێزان و ئاشناكردنەوەی بازاڕەكان بە هەنگوینی خۆماڵی.\nگەڕانەوەی هەنگ بۆ شنگال دەبێتەهۆی گەڕانەوەی بژێوی سەدان خێزان و ئاشناكردنەوەی بازاڕەكان بە هەنگوینی خۆماڵی\nبەغدا، نەینەوا و شارەكانی هەرێمی كوردستان، ئەو شارانەن كە هەنگوینی شنگالیان پێدەگات و هەندێك كاتیش هەناردەی دەرەوەی عیراق دەكرێت، بەڵام بەبری كەمتر.\nروداوەكانی ئاگركەوتنەوەی ئاگر لە بەهاری ئەمساڵدا، زیانی بەدەیان جوتیاری ناوچەكە گەیاند، لەوانە خالید فه‌رسان، لە گوندی گورموز، كە هەر 31 سندوق هەنگەكەی سوتان، لەكاتێكدا چاوەڕوان بوو ئەمساڵ 300 كیلۆ بفرۆشێت. ئەو وتی "زیانی 10 ملیۆن دینارم پێگەیشت".\nئەو روداوە بەسەر هەنگەكانی خه‌لیل حسێن-یشدا هات لەگوندی شه‌هابیرە، بەڵام ئەو تەنیا پێنج سندوق هەنگی سوتان.\nسه‌عید حه‌مۆ، كارمەندی رێكخراوی (S@P)ی ئەمریكی، وتی "ئێمه ناتوانین ئه‌و خێزانانه قه‌ره‌بووبکه‌ینه‌وه، بەڵام ده‌توانین سندوقی هه‌نگیان بەسەردا دابه‌شبکه‌ین".


دواى هه‌واڵى مردنه‌كه‌ى وێنه‌ى نوێ بڵاوده‌كاته‌وه\nدواى هه‌واڵى مردنه‌كه‌ى دڵنیا قه‌ره‌داغى ده‌ركه‌وته‌وه\nهونه‌رمه‌ند دڵنیا قه‌ره‌داغى دواى ئه‌وه‌ى شه‌وى رابردوو هه‌واڵى مردنى بڵاو كرایه‌وه ئه‌و هونه‌رمه‌نده په‌یامێك بڵاوده‌كاته‌وه.\nهونه‌رمه‌ند دڵنیا قه‌ره‌داغى به‌هوێ هاك كردنى ئه‌كاونتى براكه‌ى هونه‌رمه‌ند " شوان قه‌ره‌داغى" هه‌واڵى مردنى بڵاوكرایه‌وه،هه‌ر زوو هه‌واڵه‌كه له لایه‌ن براى هونه‌رمه‌ند ره‌تكرایه‌وه ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ش وێنه‌یه‌كى نوێى بڵاوكرده‌وه.\nله نوێترین په‌یامیدا هونه‌رمه‌ند دڵنیا قه‌ره‌داغى ده‌ڵێت "به‌یانیتان باش خۆشه‌ویستانم ئه‌مه‌وێت ئه‌و هه‌واڵه ره‌ت بكه‌مه‌وه كه گوایه به نه‌خۆشییه‌كى كوشنده مردووم من زۆر باشم سوپاسى هه‌موو ئه‌و به‌ڕێزاته ئه‌كه‌م كه لێیان پرسیم خوای گه‌وره بۆ منتان بهێڵێت".\nژمارەی خوێنەر\t5152


ئایا داهاتی نەوتی سووریا بۆ ئەمەریکایە؟\n(دۆناڵد ترەمپ) سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا دەڵێ چاوەڕێدەکەن ئەمەریکا کەڵک لەو ملیۆنان دۆلارەی داهاتی نەوتی سووریا وەرگرێ کاتێ سەربازەکانیان لەسووریادا دەمێننەوە پێویستیان پێی دەبێ.\nحکومەتی سووریاش وەڵامی ئەو لێدوانانەی (ترەمپ) ی داوەتەوە و دەڵێ، ئەمەریکا نەوتی وڵاتەکەیان دەدزێت، وە ڕووسیای هاوپەیمانی سووریاش بەئەمەریکا دەڵێ چەتەی نێودەولەتی.\nکەواتە ئێستا کێ کۆنتڕۆڵی بەرهەمی بیرە نەوتەکانی سووریا دەکات و کێ قازانج لەبەرهەمەکەی وەردەگرێ؟\n(دۆناڵد ترەمپ) لەتویتێکدا نوسیویەتی، ئێمە نەوتەکە دەپارێزین، ئەوەتان لەبیربێت، نەوتەکە بۆ ئێمەیە و، چل و پێنج ملیۆن دۆلار لەمانگێکدا.\nبەگوێرەی راپۆرتێکی (بی‌بی‌سی) زلهێزەکان لەسووریا لەبەرانبەریەکدان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچە نەوتیەکانی ئەو وڵاتە، ئەمەریکا لەدوای بڕیاری کشانەوەی هێزەکانی بەڵام دواتر نزیکەی (٥٠٠) سەربازی هێشتەوە بۆ پارێزگاریکردن لە کێڵگە نەوتیەکان لەگەڵ هێزەکانی کوردی سووریادا کەوا ئێستا ئەوان لەبەرهەمەکەی سود وەردەگرن.\nلەسەر مانەوەی بەشێک لەسەربازەکانی ئەمەریکا لەسووریا، (مارک ئێسپەر) وەزیری بەرگری ئەمەریکاش گوتی، ئەوان لەوێن بۆ پاسەوانیکردن نەک بەتەنیا لەدژی داعش بەڵکو لەدژی هێزەکانی رووسیا و حکومەتی سووریاش.\nدیارە ڕووسیا هاریکاری هێزەکانی سووریا دەکات بۆ کۆنتڕۆڵکردنەوەی کێلگەکانی بەرهەمهێنانی نەوت و چاویان لەسەر ئەو ناوچانەیە، وە ئەو دوو وڵاتە هەماهەنگی بواری وزەیان لەنێواندا هەیە و گرێبەستیان لەساڵی (٢٠١٨) ەدا ئیمزاکردوە و بەپێی ئەو گرێبەستەی نێوانیان مافی تایبەت دەداتە مۆسکۆ بۆ بیناکردنەوەی سێکتەری نەوت و گاز لەو وڵاتەدا.\nسووریا چەندە بەرهەمی نەوتی هەیە؟\nئەگەرچی یەدەگی نەوت و گاز لەسووریادا ئەوەندە گەورەنیە بەبەراوورد بەوڵاتانی دیکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڵام سێکتەری نەوت و گازی سووریا یەکێکن لەلایەنە سەرەکیەکانی هێنانی داهات بۆ خەزێنەی حکومەتی سووریا.\nبەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی (٢٠١٨)، سووریا نزیکەی (٢،٥ ملیار) بەرمیل نەوتی یەدەگی هەبوە، لەکاتێکدا عەرەبستان نزیکەی (٢٩٧ ملیار) بەرمیل و، ئێران (١٥٥ ملیار) بەرمیل و، عێراقیش نزیکەی (١٤٧ ملیار) بەرمیل نەوتی یەدەگیان هەبوە.\nکێڵگە نەوتیەکانی سووریا دەکەونە پارێزگایەکانی دێر ئەلزور لەڕۆژهەڵاتی سووریا لەنزیک سنووری عێراق و، حەسەکە لەباکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا، ئەو دوو ناوچانە لە ناوچە پڕ بەرهەمەکانی سووریان و بایەخی ستراتیژیان بۆ ئەو وڵاتە هەیە.\nلەدوای دەستپێکردنی گرژیەکان و شەڕی ناوخۆی سووریا لەساڵی (٢٠١١) ەوە کەرتی نەوتی سووریاش تێکچوە و پەکی کەوتوە و، لەو کاتەوە بەرهەمی نەوتی بەهۆی ململانێ و شەڕەکانەوە بەڕێژەیەکی زۆر داکەوتوە.\nبەپێی ئامارەکانی وزەی جیهانی کۆمپانیای (بریتش پیترۆلیەم) ی بەریتانیایی لەساڵی (٢٠٠٨) دا سووریا ڕۆژانە نزیکەی (٤٠٦ هەزار) بەرمیل نەوت بەرهەمی هەبوە لەڕۆژێکدا، وە لەساڵی (٢٠١١) ەدا بەرهەمی نەوتەکەی دابەزیوە بۆ (٣٥٣ هەزار) بەرمیل لەڕۆژێکدا و، لەساڵی (٢٠١٨) ەیشدا بەرهەمی نەوتەکەی هاتۆتەخوارێ بۆ تەنها (٢٤ هەزار) بەرمیل لەڕۆژێکدا، واتە بەڕێژەی (٩٠%) بەرهەمی نەوتی سووریا کەمبۆتەوە.\nنەوتەکە لەژێر کۆنتڕۆڵی دیمەشقدا نەماوە:\nحکومەتی سووریا کۆنتڕۆڵی نەوتەکەی لەدەستدا نەماوە و، پێشتر بەشێکی زۆری کێڵگە نەوتیەکانی سووریا لەژێر دەستی گروپەکانی ئۆپۆزسیۆن و چەکدارەکانی داعشدا بوون.\nلەساڵی (٢٠١٤) ەدا دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) توانی دەست بەسەر کێڵگە نەوتیەکانی ڕۆژهەڵاتی سووریادا بگرێت، لەوانە گەورەترین کێلگە نەوتی ناوچەکەش کە ناوی ئەلعومر بوو لە پارێزگای دێرەئەلزور لەژێر دەستی ئەواندا بوو.\nفرۆشتنی نەوت یەکێک بوە لە گەورەترین سەرچاوەکانی پەیداکردنی داهات بۆ گروپە میلیشیا چەکدارەکانی نێو سووریا و داعش سودی زۆری لەدهاتی نەوتی ئەو ناوچانە وەرگرتوە و، بەپێی وەزارەتی دەرەوە و بەرگری ئەمەریکا داعش لەداهاتی نەوت لەساڵی (٢٠١٥)ەدا نزیکەی (٤٠ ملیۆن دۆلار) ی دەستکەوتوە.\nلەدوای تێکشکانی داعش لەسووریا، کۆنتڕۆڵی بیرە نەوتیەکان کەوتەوە ژێر دەستی هێزەکانی سووریای دیموکرات. لەو کاتەدا کێڵگە نەوتیەکان بەهۆی هێرشی فڕۆکەکان لەکاتی شەڕی داعشدا وەکو هەوڵێک بۆ بڕینی سەرچاوەکانی داهاتی ئەو گروپە زیانی گەورەیان پێکەوتبوو.\nئایا ئەمەریکا یان هەسەدە سود لەنەوتەکە وەردەگرێ؟\nلە ساڵی (٢٠١٧) ەوە لە دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی ناوچەکان، هێزەکانی سووریای دیموکرات کۆنتڕۆڵی کێلگە نەوتیەکانیان لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بەدرێژایی ڕووباری فورات کردەوە و، ئەوان دواتر دەستیانکرد بە چاککردنەوەی ئامێرەکان و، توانیان کێلگە نەوتیەکان بخەنەوە سەر کارکردن و بەرهەمهێنان.\n(جۆنەیسن هوفمان) یاریدەدەر لەوەزارەتی بەرگری ئەمەریکا گوتی، داهاتی کێلگە نەوتیەکان بۆ ئەمەریکا نایەت، بەڵکو بۆ هێزەکانی سووریای دیموکرات دەچێت.\nهەروەها بەپێی (چارلس لیستەر) لە ئەنستیتۆی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هێزەکانی سووریای دیموکرات و هۆزە هاوپەیمانەکانیان لەڕۆژهەلاتی سووریا کۆنتڕۆڵی نزیکەی (٧٠%) سەرچاوە نەوتیەکانی نیشتمانیان لەسووریا کردوە کە ژمارەیەکی بەرچاو دامەزراوەی گازیش لەخۆدەگرن.\nهەڵبەتە بەهۆی هێرشی تورکیا بۆ سەر ناوچەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا، هێزەکانی سووریای دیموکرات کۆنتڕۆڵی بەشێک لەو ناوچانەیان لەدەستداوە، بەڵام هەتا ئێستاش کێڵگە نەوتیەکانی ڕۆژهەڵاتی فورات لەژێر کۆنتڕۆڵی هەسەدەدا ماون.\nلەئێستادا حکومەتی (بەشار ئەسەد) دەستی ناگاتە بیرە نەوتیەکانی خۆی، وە بەبێ هەبوونی ئەو بەرهەمە نەوتیەی دەبێ لەوڵاتانی دەرەوەڕا نەوت هاوردەی وڵاتەکەی بکات، لەکاتێکدا لەژێر سزای ئەمەریکا و ئەوروپاشدایە ئەنجامدانی ئەو کارەش قورسە و بەزەحمەت نەوتی دەستدەکەوێ.\nشیاوی گوتنە، (دۆناڵد ترەمپ) جارێکی دیکەش دووپاتیکردەوە کە ئەوان پارێزگاری لەنەوتی سووریا دەکەن و لەهەڕەشەکانی داعش دەیان پارێزن.\nنەوتی سووریا ئەگەرچی بەرهەمێکی ئەوتۆی نیە بەڵام جێی مشتومڕ و ململانێی زلهێزەکانی مەیدانی سووریایە، ئێستا ئەمەریکا و هەسەدە پاسەوانی کێلگە نەوتیەکان دەکەن و ئەوانیش سود لەبەرهەمەکەی وەردەگرن.


"ژیانه‌وه‌ی ڕه‌نگه‌کان" دەربارەی بەرهەمە شێوەکاریەکانی حاجی خانم\n(920) جار بینراوە\nمن لێرە تەنیا نیوەی نوێنەرانی خەڵکی میسر دەبینم، ئەکرێ پێم بڵێن نیوەکەی ترتان لە کوێن؟\nکوڕان و کچانی میسر لە کوێن؟ دایکان و خوشکان، هاوسەرەکان و کچەکانتان لە کوێن؟\nبهیکاجی کامای هیندستانی لە کۆبوونەوەی کۆنگرەی نەتەوەیی میسر لە بروکسێل1901\nلەهەموو چاخە مێژووییەکاندا تاکەکان بۆ دۆزینەوەی خۆیان و مانادارکردنی ژیانیان و گەیشتن بە شۆناسێکی تایبەت، ڕێگەگەلی جیاوازیان تاقی کردووەتەوە. هونەری شێوەکاری یەکێک لەو ڕێگانە بووە کە مڕۆڤ لەسەرەتای پێکهاتن و درووستبوونییەوە لە ژیانی ناو ئەشکەوتەکانەوە بگەرە و ئێستاشی لەگەڵدا بێت کەڵکی لێوەرگرتووە و کردووەیەتی بە زمانحاڵی خۆی و لەڕێگەیەوە هەست و سۆزی خۆی پێ دەربڕیوە و خۆشی و ئازار و کولتووری ئەوە سەردەم و نەتەوەی تیایدا ژیاوە لە چاخێکەوە بۆ چاخێکی دیکە و لە جیلێکەوە بۆ جیلێکی دیکە، پێگواستووەتەوە. هونەر لە کاتی پێکهاتنییەوە تا ئێستا گۆڕانکاری زۆری بەسەردا هاتووە و لە شێواز و ستایلی جیاوازدا خۆی نواندۆتەوە و لە هەموو کات و ساتەکاندا لە پەیوەندیەکی بەردەوام و بەرامبەردا بووە لەگەڵ ئەو ژینگە و جوگرافیا و کانتێکسە کۆمەڵایەتی و سیاسی و مێژوویەی کە بەرهەمەکان تیایاندا سەرهەڵدەدەن. هونەرمەندان بەپێی سەردەم و شوێنی تایبەت بە ژیانیان لەڕێگەی ئەم شێوازە هونەریانەوە هەست و سۆز و تەنانەت گیروگرفتەکانی کۆمەڵگایان گواستوەتەوە بۆ ئێمە و خەڵکانی شوێنەکانی دیکەی جیهان. لەنێوان هەموو نەتەوەکانی جیهاندا هونەر بەتایبەت موسیقی و شێوەکاری، وەک زمانێکی جیهانی و یەکگرتوو وان بەچەشنێک کە هەرکات بتەوێت کولتووری شوێنێک، وڵات یان قارەیەک بناسن ڕێگەکان هەموو بۆ لای هونەر ئاراستە و ڕێنماییمان دەکەن و لەڕێگەی هونەرەکەیەوە دەتوانین کولتووری ئەو شوێنە بناسین و بە مێژوویی هەر وڵاتێکدا ڕۆبچین، ئەوا هونەر دەبێتە زمانی خامۆش بووەکانی مێژوو.\nهەر هونەرمەندێک شێواز و زمانی هونەری تایبەت بەخۆی هەیە, هەندێ جار لە شێوازە باوەکانی وەک ڕیالیزم، ڕۆمانتیزم، ئێکسپێرسیۆنیزم، کانسپچواڵیزم و... کەڵک وەردەگرێت هەندێ جاریش بەپێچەوانەوە، خۆی شێوازی نوێ دەخولقێنێت و هەستەکانی پێدەردەبڕێت. یەکێک لەو شێوازانەی کە بەرباسی منە زاراوەیەکە بە ناوی فۆڵک ئارت(folk art) یان هونەری نەتەوەیی. ئەم زاراوە وەسفی کۆمەڵێک چەشت و جوانکاری دەکات کە بەشێوەی سوننەتی لەڕێگەی وەستاکارانی ئاسایی و بەبێ فێرکاری و قوتابخانەوە بۆ ڕێوڕەسمی جیاوازی وەک زەماوەن و سەرەخۆشی، درووستدەکرێن. بەرهەمەکانی دارتاشین، هەڵکەندنی سەر دار، گوڵدۆزی، تۆڕدوری، حەسیرچنین و گۆزەگەری دەچنە خانەی فۆڵک ئارتەوە. هونەری نەتەوەیی کەمتر لە شێواز و سەلیقەکانی دیکە بەهرە وەردەگرێت و شێوازی درووستکردنی بەرهەمەکانی بەشێوەی سوننەتی لە جیلێکەوە بۆ جیلێکی دیکە دەگوازرێنەوە.\nئەوەی بووە هۆی ئەوەی لەسەر چەمکی فۆڵک ئارت بدوێم و سەرنجی پێبدەم، دەگەڕێتەوە بۆ دیدارێکم لەپێشانگای هونەرمەندێکی شێوەکار. بەپلەی یەکەم ئەو شتەی زۆرترین سەرنجی ڕاکێشام ئەم خاڵەیە کە بەڕێوەبەری ئەم پێشانگایە خاتوونێکی تەمەن 80 ساڵان بەڕێوەبەری بوو. بینی بەرهەمەکانی ئەم خاتوونە هونەرمەندە جگە لە وەبیرهێنانەوەی ئەم شێوازە هونەرییە_واتە فۆڵک ئارت_ کۆمەڵێک بەرهەمی هونەری دیکە، کە بەرهەمی ژنانی دەست ڕەنگینی ئەم کۆمەڵگایەن، هێنایە پێش چاوم و بۆی وێنا کردم کە هیچکات بایەخیان پێنەدراوە و بە هونەریش دانەندران و نەیاندەخستنە ناو ئەو پۆلێنبەندیەوە. ئەم پیشانگایە پرسیاری زۆری لا درووست کردم. چۆن دەبێت مرۆڤێک لەو تەمەنەدا پەنا ببات بۆ هونەر و هونەر بکات بە هاوڕێی ژیانی؟ چۆن بووە ژنێکی ئاسایی کە هیچ بەڵگەنامەیەێكی زانستی نییە، پیشانگای بۆ دەکرێتەوە و لەسەری قسە دەکرێت؟ ئەمە لەم وڵاتانەی ئێمەدا کارێکی دەگمەنە و هەزار و یەک پرسیاری دیکە.\nخانم محەمەد ئەمین، ناسراو بە حاجی خانم لە تەمەنی 65 ساڵەییەوە دەستی داوەتە کاری شێوەکاری، خاوەنی بەرهەمگەلێکی زۆرە و چەندین پێشانگای لە دەرەوە و ناوەی وڵات بەڕێوە بردووە. ئەم بەڕێزە خوێنەوار نین و لە بواری شێوەکاریشدا قوتابی هیچ مامۆستاییەک نەبووە و هیچ خولێکی فێربوونی تینەپەڕانددووە ئەو بەرهەمانەش کە خولقاندوویەتی بەرهەمی هەوڵ و تێکۆشان و ئەزموونی ژیانی تاکیی خۆیەتی. حاجی خانم، بەرهەمی کۆمەڵگایەکە کە پیاوان، ئایین و نەریتە دۆگم و چەقبەستووەکان تێدا سەروەر و باڵادەست بوون و هەن. ئەم هۆکارانە دەبنە هۆی نەخوێنەواری و پاشان بەزۆر بە مێرد دانی و قەبووڵکردنی ژیانێک کە بە زۆر بەسەریدا سەپاوە و پاشان بەخێوکردنی منداڵ و بەڕێوە بردنی ژیانی ئاسایی. دواتر، بە هۆی کەش و هەوای سەردەم و شەڕ و بشێوی ناچار دەبێت وڵات بە جێبهێڵێت و ڕەوانەی هەندەران دەبێت. وەک خۆیان لە وتووێژەکاندا باسیان کردووە، پاش ئەوەی منداڵەکانی دادەمەزرێن و هەرکامیان دەکەونە دوای ژیانی خۆیان هەست بە تەنیایەکی زۆر دەکات بەڵام ئەو بەرانبەر ئەو نەریتە کۆن و سواوەی کە لای زۆربەی ژنان و پیاوانی بەتەمەنی خۆمان باوە ئەویش ناهۆمێد بوون لە ژیان و دەستەوەستان وەستانەوە، دەوەستێتەوە و هونەر دەکاتە ڕێگەی ڕزگاربوون و ڕۆحی پێدەسپێرێت، دەیکاتە مەکۆی خەمەکان و ئازار و ئەشکەنجەکانی ژیانی. بە فلچە و ڕەنگەکانی قەڵەم دەگێڕی بە زامەکانی مێژوودا و ڕابردوو و هەنووکە گرێدەدا بەیەکەوە و لە پێش چاومان ڕۆمانێکی نوێ دەخولقێنێتەوە. پاش کار کردن و زۆر بوونی بەرهەمەکانی دەکەوێتە بەرچاوی هونەر دۆستانی وڵاتی هۆڵانداوە و لەوێ پیشانگای بۆ دەکرێتەوە و لە ماوەیەکی کورتدا دەبێتە خۆشەویستی خەڵک و لەلایەن هونەر دۆستانەوە نازناوی خاتوونی ڕەنگەکانی پێدەبەخشرێت. پاش بایەخپێدانی لەلایەن شوێنە هۆنەریەکانی دەرەوەی وڵات و کردنەوەی چەندین پیشانگا لە شوێن و وڵاتە جیاوازەکانی ئەورووپا، لەلایەن هەرێمی کوردستانیشەوە پیشانگای لە هەولێر و سلێمانی بۆ دەکرێتەوە و لە تێلێڤیزیۆن و ڕۆژنامەکانەوە وتووێژی لەگەڵدا دەکرێت.\nبێگۆمان مرۆڤ لە هەر شوێن و جوگرافیا و کۆمەڵگایەکدا بژیت هیچکات ناتوانێت خۆی لە کولتوور و شێوەی پەروەردە بوونی لەو شوێنەدا کە لەوێ چاوی بە ژین هەڵێناوە ببوێرێت و ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کولتووری ئەو شوێنە لە سەری کاریگەری ئەبێت و تا گەورە بوونیشی لەگەڵیدا دەمێنێتەوە. حاجی خانمیش بەرهەم و پەروەردەکراوی کۆمەڵگایەکە کە ئایین، نەریت و یاسا کۆنەکان تیایدا سەروەر و باڵادەستن و بە چاوێکی کەم سەیری ڕەگەزی مێ دەکەن و هەموو مافێکیان لێ سەندراوەتەوە. لە کۆمەڵگایەکدا کە پیاوان هێزی سەرەکین و جگە لەمەش ئایین و یاسا کۆن و سواوەکان ئەو شەرعیەتەیان پێداون کە تا کوێ پیانخۆش بێت ئەسپی خۆیان تاو بدەن، ئەستەمە ژنان بتوانن بەئاسانی ئەم بەربەستانە ببڕن و خۆڕاگر بن لە هەمبەریدا. بەگوتەیەکی دیکە، کۆمەڵگا تەواو کۆمەڵگایەکی پیاوسالارە و یاسا و ئایین و شەریعەت دەبنە باڵی پیاوان و توانایی هەڵفڕینیان پێدەبخشن. لێرەوە، ژنان لە ڕێگەی جیاوازەوە دەچەوسێنەوە و دەبنە بوونەوەرێک کە هیچ دەسەڵاتێکی سەربەخۆیان نییە و تەنانەت ناتوانن بۆ بچووکترین شتەکانی خۆشیان بڕیاردەر بن و بە تەواوی ژنان دەبنە کۆیلەی کۆمەڵگا و لە هەمان کاتدا پیاوانیش بەجۆرێکی دیکە و لە شێوازێکی تردا دەبنە قوربانی. حاجی خانم و هاوڕەگەزەکانی دەبنە قوربانی ئەم دۆخە نەگونجاوە؛ بەجێهێشتنی وڵات بۆ حاجی خانم دەبێتە هەوێنی گۆڕانێکی گەورە و دەرفەتێکی گەورەی بۆ دەڕەخسێت کە لە ڕێگەی کارە هونەرییەکانییەوە بگەڕێتەوە بۆ ڕابردوو و ئاوات، خولیا و حەزە سەرکوت کراوەکانی منداڵی و گەنجێتی ئاوێتەی چیرۆکە کۆنەکان و بیرەوەریەکانی بکات و بیکاتە تابلۆیەکی ڕەنگین و جوان. ئەم کۆچە دنیایەکی گەورەتر دەخاتە پێش چاو و بەردەستی هونەرمەندەوە و ڕووبەڕووی کەشێک دەبێتەوە کە لە ڕوانگەی کولتوورییەوە زۆر لە وڵاتەکەی خۆی جیاوازە و لەوێ نەک وەک ژنێک بەڵکوو وەک مرۆڤێک دەتوانێت هەستی خۆی دەربڕێت و کار و چالاکی خۆی بە ئەنجام بگەیێنێت.\nهونەرمەند هەر لە سەرەتاوەوە خولیایی نه خش و نیگار، سێرامیک، فەرشچنین و بەرگ دروون بووە، بەڵام بارودۆخی ژیان نەیهێشتووە درێژە بەکارەکەی بدات و بووتە لەمپەر لە بەرامبەر گەشەسەندیدا. هەڵبەت خاڵی گرینگ لێرەدا ئەوەیە کە لە هۆڵاندا ئەو پانتا و زمینە بۆ ژنان ڕەخساوە و ڕێز لە کار و چالاکی ژنان دەگیرێت و لاشم وایە گەر حاجی خانم لەوێ بایەخی پێندەرایەت و پێشانگای بۆ دانەنرایەت، لە میدیاکانی ئەو وڵاتانەدا دەرنەکەوتایەت ئەوا ناسینی ئەستەم بوو چ بگات بەوەی لێرە پێشانگای بۆ دابنرێت و ڕێزی لێبگیرێت بەتایبەت ئەگەر ژنیش بێت ئەوە کارەکە ئەستەمتر دەبێتەوە.\nبەرهەمەکانی ئەم هونەرمەندە لە نەوعی خۆیدا زۆر سەرنجڕاکێشن و جگە لەوە ئەم تابلۆیانە بەرهەمێکی ئاسایی نین، بەڵکوو ڕەوایەت و گێڕانەوەیەکن لە مێژوو و هەنووکەی ئەو ژنانەی کە بەجۆرێک پەیڕەوی لەم ستایلەی ژیان دەکەن و ملکەچی ئەو کەشە ڕۆحی و سۆزداری و ووشیاریەن کە کابان و ژنی ناوماڵ بەرجەستەترین دەستەواژەوە و چەمکیەتی. ئەوەی لە ڕووی تەکنیکی و ناوەڕۆکەوە زۆر بەرچاوە و من دەمەوێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی ئەم بەشانەوە لێی ڕامێنم و بە ناخی ئەم بەرهەمانەدا ڕۆبچم بریتین لە 1- فیگوور و سیمای مرۆڤەکان 2- ڕەنگ 3- هێڵ 4- زەمان 5- فۆلک ئارت، کە لە خوارەوە زیاتر لە سەریان دەدوێین. ئەو فیگۆر و سیمایانەی هونەرمەند هێناویەتە سەر لەوحەکەی زۆربەیان ژنن و کەمتر پیاوانی تێدا بەدیدەکرێت تەنیا لە چەند تابلۆیەکدا نەبێت ئەوەش بە سیمایەکی تووڕەوە کێشراونەتەوە. مرۆڤی ناو تابلۆکان جگە لە پۆشینی جل و بەرگی کوردی، کە یەکێک لە پایە سەرەکیەکانی زۆربەی فۆڵک ئارتەکانە، کاریگەری دنیای مۆدێرنیان پێوە دیار نییە و هەر لەو بازنەیەدا دەسووڕێتەوە. خاڵی هاوبەش لە نێوان کۆی ئەم مرۆڤانەی ناو تابلۆکانیدا ئەمەیە گشتیان بۆ شوێنێکی تایبەت دەڕوانن و بەتەمای ڕوودانی ڕووداوێک یان کارەساتێکن و ترسێکی مێژوویی لە قووڵایی ڕوانینی هەموویاندا بوونی هەیە، بەتایبەتە لە سیمای خودی ژنەکاندا. سیمای ئەو ژنانەی کە لە تابلۆکاندان زۆر شێوەی سیمایی هونەرمەند دەدەن و دەتوانن بڵێن کە خۆدی هونەرمەندە لە وێنەکاندا ئامادەیە و تەنیا ڕۆڵەکەی جار و بار دەگۆڕێت؛ بێگومان ئەمە هێمای سەفەری هونەرمەنده بۆ زیاتر ناسینی خۆی یان نواندنەوەی سیما و ڕووخساری خۆییەتی وەک یەکێک لە سەرچەشنەکانی ئەم تیپە ژنە لە کوردستاندا. کەواتە، لەم ڕێگەوەیە هونەرمەند لایەنە تاریک و شاراوەکانی خۆی و کۆمەڵگا دەدۆزێتەوە و لەسەر لەوحەکەی نیگاری دەکات. دەم و چاوەکان هەموویان ڕووبەڕوو و بەرامبەرمانن بەڵام نیگایان بۆ دوور دەڕوانێت بەجۆرێک کە سەرنجیان نەداوەتە شتێکی تایبەت.\nڕەنگ لەم بەرهەمانەدا ڕۆڵی بەرچاو دەگێڕێت و پێموایە سەرچاوەی ئیلهامی هونەرمەند بۆ هەڵبژاردنی ئەم ڕەنگانە، بەپلەی یەکەم، دەگەڕێتەوە بۆ سرووشتی کوردستان و پاشان بۆ ئەو خشڵ و خاو و جلە ڕەنگا و ڕەنگانەی کە ژنانی کورد لەبەری دەکەن و بەکاری دەهێنن. ڕەنگ لای حاجی خانم ئەکتەری سەرەکییە و لەم ڕێگەوەیە گیان دەکات بە ڕۆحی بەرهەمەکانیدا. جگە لەمانە شێوەی ڕەنگ لێدان و هەڵبژاردنی ڕەنگەکانی زۆر نزیکە لە بەرهەمی شێوەکارانی شێوازی فوویزم بە تایبەت ماتیز. ئەم کاریگەرییە لەوانەیە بگەڕێتەوە بۆ سەردانی هونەرمەند لە مۆزەخانەکان و شێوەنە هونەرییەکان و بینی بەرهەمەمی شێوەکارانی بیانی. بەڵام هونەرمەند تەنیا لە باری تەکنیکیەوە کەڵک و ئیلهامی وەرگرتووە و لەڕووی کولتوورییە هیچ کاریگەرییەکی ئەوتۆ_ کاریگەری بەمانای ترازاندنی ئەو کەشەی کە شێوەکارەکە ناچار بکات سنوورە نەتەوەییەکان و بەها بەرتەسکە ساختەکانی کۆمەڵگاکەی ببەزێنێت و کەڵکەڵەکانی لە کەڵکەڵەی فۆڵک ئارتەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵێک بەهای گەردوونی و یوونیڤێرساڵ_ لە ناو بەرهەمەکانیدا بەدیناکرێت.\nحاجی خانم بەپێچەوانەی ئەو هونەرمەندانەی کە ڕەنگ بەپێی ئۆسلووبە دیاریکراوەکان بەکار دەهێنن ئازادانە و بەپێی هەست و سۆزی خۆی و بوێرانە ڕەنگەکان بەکار دەهێنێت. هەرچەن ئەم ڕەنگانە بەشێوەیەکی زەینی بەکار دەهێنێت بەڵام بە شێوەیەک سامانیان دەدات و لە تنیشت یەکە دایان دەنێت کە هەر ڕەنگەو دەبێتە هۆی دەرکەوتنی ڕەنگی تەنیشتییەوە و ڕەنگەکان یەکتر بەرجەستە دەکەنەوە. هێل لەم بەرهەمانەدا تۆخ و پڕڕەنگ بەکار هێنراون و لە ڕێگەی هێڵەوەویە سنووری نێوان نیگارەکان لێکدی جیا دەکرێتەوە. ئەم شێوازی کەڵک وەرگرتن لە هێڵ وەبیرهێنەرەوەی هێڵە لە شێوەکاری منداڵان و پاشان شێوازی فوویزم. زەمان لەم بەرهەمانەدا ڕۆڵی گرینگی هەیە و دەورێکی قووڵ بە نیگارەکان و شێوازی جل و بەرگی مرۆڤەکان دەگێڕن و تەنانەت جوانکاری سیما و ڕووخساری ژنەکان سەر بە سەردەمێکی تایبەتن و هونەرمەند لەو سەردەمە تایبەتەوە وەستاوە و لەوێوە سەیری جیهانی دەرووبەر و داهاتوویەک دەکات؛ لە هەندێک شوێندا دەگەڕێتەوە بۆ تەمەنی منداڵی و چیرۆکەکانی ئەودەم وێنا دەکات و بۆمان دەگێڕێتەوە بەشێوەیەک کە ئاڵووگۆڕی زەمەنی گۆڕینی شوێنی ژیان و تەنانەت هاتنە ئارای تەکنۆلۆژیا نەیتوانیوە لەسەر بیرۆکە و بەرهەمەکانی هونەرمەند کاریگەری هەبێت و ئایدیاکانی بەپێی کەڵکەڵە ڕۆژانەکان ڕێکبخات. ئەمە، لەلایەکەوە دەرخەری ئەو ڕاستییە کە هیچ شتێک نەیتوانییەوە لەسەر ئیرادەی پۆڵاینی ئەم هونەرمەندە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و نواندنەوەی ئەم تیپ ژنە لە کۆمەڵگادا کاریگەری دابنێت و ڕێگری لێبکات و لەلایەکی دیکەشەوە هەر ئەم ئیرادە پۆڵاینەش ڕێگەی لێ دەگرێت کێشەکانی دیکەی ژنان و تیپە جۆراوجۆرەکانی دیکەی هەر ئەو کۆمەڵگایە نەبینێت. حاجی خانم بەبێ ئەوەی بەخۆی نامۆ بێت و خۆلیایی بریق و باقی ئەورووپا بێت کارێک دەکات کولتووری خۆی و کۆمەڵگاکەی بەفۆڵک ئارتێکەوە بناسێنێت کە تەنیا دەتوانێت کێشە نیشتمانی و نەتەوەییەکانی پێ نیگار بکات و بە بەها نەتەوەییەکانی خۆییەوە بچێتە نێو جیهانی جیهانی کراوەوە.\nهەموو نەتەوە و دوڵەتەکانی جیهان خاوەن هونەری تایبەت بە خۆیانن و لەم نێوانەشدا فۆلک ئارت وەک قۆناغێکی سەرەتایی هاوبەشە لە نێوان هەموویاندا. هەروەها کە پێشتر ئاماژەمان پێکرد فۆلک ئارت بەرهەمی هزر و هەوڵی سەربەخۆی تاکی هونەرمەند_ حاجی خانم_ی کۆمەڵگایەکە کە پەروەدەی هیچ قوتابخانەیەک نییە و لەبەردەست هیچ مامۆستایەکدا فێری ئەم هونەرە نەبووە. ئەرکی هونەرمەندی ئەم شێوازە هونەریە ئەوەیە کە پێداگرانە و بێخەوش و ڕاستەوخو دەبێتە کاناڵێک بۆ گواستنەوەی چیرۆک و ڕەوایەتە مێژوویەکان و سەربوردەکانی خۆی و هاو تیپەکانی.\nفۆڵک ئارت بۆ ماوەیەک پشت گوێ خرا بەڵام بەرەبەرە بووە جێگەی سەرەنجی هونەرمەندانی مۆدێرن و لە خولقاندنی بەرهەمە هونەریەکانیاندا کەڵکیان لێوەرگرت. جگە ئەمە کەڵکێکی دیکە کە لە دنیای مۆدێرندا لە فۆلک ئارت وەردەگیرێت خۆش کردنی بازاڕی فرۆش و بەرهەمهاتنی کۆمەڵێک بەرهەمی بێمانیە کە بە هونەر کیچ پێناسە و دیاری دەکرێن کە لە ڕستیدا سیمای ئەم شێوازە هونەریەیان خەوشدار کردووە. گەر بمانەوێت بەرهەمەکانی حاجی خانم بەرینە خانەی فۆڵک ئارتەوە، ئەوا ئەو خۆی بەری کردووە لەم بەشە چەپەڵەی بازاڕ و هەموو کاتێک بە دڵی خۆی کاری کردوە و ناچێتە ئەم خانەوە لە تەفسیر و ڕوونکردنەوەوە.\nبەگشتی بەرهەمەکانی حاجی خانم هەرکامیان کەسایەتی تایبەت بەخۆیان هەیە؛ هەرکامیان بەرهەمی کات و ساتە ئەستەمەکان و ژیانی دژواەی ئەم خاتوونە هونەرمەندن. ئەگەر تەواو جیهان ببێتە لەوحی شێوەکاری و هونەرمەند وەک ژنێك بیەوێت ژیان و بەسەرهاتی خۆی و هاوڕەگەزەکانی تێدا وێنا بکات و بیگێڕێتەوە بەدڵنیاییەوە نەڕەنگ، نە لەوح و نە فڵچەش بەرگەی ئەو گشتە زۆڵم و ستەمە ناگرن و لە ئاستیدا چاو، دەست و زمان کوێر و فەلەج و لاڵ دەبن و زەمەن و بەسەرهاتی هۆنەرمەندمان بۆ دەگێڕنەوە.\nلەم سۆنگەیەوە، هونەرمەند دەبێتە ئاوێنەیەکی باڵانوێن و ئێمە لەوەوە ڕووداو و ئەوە زەوڵم و ستەمانەی لە خۆی و هاو ڕەگەزەکانی کراوە دەیبینین. لە کۆمەڵگای ئێمەدا زۆرن ئەو ژنانەی وەک حاجی خانم دەست ڕەنگین بوون و بەرهەمی هونەریان خوڵقاندووە بەڵام ئەوان ئەو هەلەی حاجی خانمیان بۆ نەڕەخساوە و شوێن و کولتووری ئایینی و کۆمەڵایەتی سەرکوتی کردوون و ڕێگەی گشەکردنیانی لێ سەندۆتەوە و لە قوژبنەکانی مێژوودا نێژراون.


چاوێک بە ئایینەکانی جیھاندا بگێڕن.*\nوەرگێڕانی لە فارسییەوە: سەردار عەبدوڵا حەمە\nباوەڕ بوون وئیمانداری بە ئایینەکان و مەزھەبکان ھە ر لە بت پەرستیەوە دەست پێ بکەین تا ئایینی موسا و بۆدائی وئایینی زەردەشت ومەسیحی و چی وچی ھەمیشە وەک سندوقێکی داخراو لە باوانەوە بۆ نەوەکان بە شێوەی میرات بەجێ ماوە و. گوازراوەتەوە بە باوەڕێکی نزیک لە ڕەھاوە دەڵێم ئێمە ھەموومان کە لە ژێر ئە م  سەقفەدا کۆبووینەتەوەوە ئەگەر مەزھەبمان ھەبێت سەر بەمەزھەبێکین کە باوانمان بە ئێمەیان بەخشیوە. لێرەدا تەنھا قسە لە سەر مەزھەبە نەک ئایین، ئایین سەرچاوەی یەکەم ئ وئەسڵیە. ئایین بە بەڵگەی جۆراوجۆر لە ھەندێک کاتەکانی مێژوودا تووشی لێکترازان وپارچە پارچە بوون بووە مەزھەبی جۆراوجۆری لێ پەدا بووە بۆ خۆیان سەربەخۆ کاریان کردووە  . گوایا ئاینی ئیسلام حەفتاوچەند مەزھەب ولق وپۆپی لێ دروست بووە کە تا بە ئەمڕۆ بە سەدو چل دانە گەیشتووە ھەر مەزھەبەکێش بۆ خۆی کۆمەڵێک زانای ئایینی وموفەسیری خۆی ھەیە .،\nزانا ئایینی وموفسیرەکانی ھەر مەزھەبێک پێان وایە تەنھا مەزھەبەکەی خۆیان ڕاستە وھەق بە ئەوە و ئایین ومەزھەبەکانی تر کافرن وھەڵەی زۆریان ھەیە. تا ئێرە قەیناکا چونکە ئەگەر باوەڕێکی لەم جۆرەیان نەبێت دەبوو بچوونایە ئایینێکی تریان بۆ خۆیان ھەڵبژاردایە.\nئێستا با بۆ تاوێک مەزھەبەکانی جیھان وشەڕوناکۆکیان لە سەر کافر بوونی یەکتر بخەینە لاوە با خۆمان لە دوورەوە ولە دەرەوی ئەوان چاوپیاخشاندێک لە سەرەوەیان بکەین :\nمەسیحی لەگەڵ( کاتۆلیک و پرۆتستانت وئنجیلی وکواکر وگریگۆری وئەرتەدۆکس) ھیچ ناڵێین چونکە ئەمانە بۆ جەنگی ناوخۆیی خۆیانە .\nموسلمان لەگەڵ (سونەو شیعەوحەنەفی وحەنبەلی مەزھەبەکانی تری) ھیچ ناڵێین\nبودایی لەگەڵ (شینتۆ و کیفۆسیوسی ودائۆیی) ھیچ ناڵێین ھەموو ئەمانە بە زەردەشتی ومیھری ومانوی وبتپەرست وخۆر پەرست وئاگر پەرست وشەیتان پەرست وگا پەرست وجولەکە …..ھەموو ئەمانە پێیان وایە مەزھەبەکەی خۆپیان ڕاستەو لە سەرھەقە.\nباشە ئەگەر بچین لە سەروەوە تێیان بڕوانین بۆ ئێمە پرسیارێک دێتە ئاراوە ئەویش خۆ ناکرێ ھەموو ئەمانە لە سەر ھەق بن ئایا بەحوکمی عەقل دەکرێ یەکێ لەمانە لەسەر ھەق بێت؟ مەبەستی من ئەوەیە یەک نموونە باس بکەم کە بۆ گفت وگۆ نیە .من لەو پلەوئاستەدا نیم کە حوکم بدەم ئەم مەزھەب ڕاستە ئەوی تر رەد بکەمەوە بەڵام من ئەتوانم ئەوە بڵێم کە بەپێی ئیدعای ڕابەری ئایینی بودائیک کە دەڵێت دینەکەی من لە سەر ھەقە ئەتوانم بڵێم نەخێر ڕاست نیە ھەرگیز چونکە بەیەگ بەڵگەی سادە پێی ئەڵێم تۆ دینەکەن بە میرات وەرگرتوە نەک بە لۆجیک وبە ھەڵبژاردنی خۆت وئارەزووی خۆت بۆیە ھیچ شتێکی پێ نیە بیسلمێنێ کە ئیدیعاکەی ڕاستە بودایی بوونەکەی بە میرات بۆ ھاتووە بۆیە بەڵگەکەی لاوازە کە دەڵێت دینەکەی من ڕاستە ولە سەر ھەقە، ئەگەر لە خێزانێکی بت پەرست لە دایک ئەبێت دیەنەکەی بە میرات بۆ دەمێنێتتەوە ودەڵێت تەنھا دینەکەی من راستە ولە سەر ھەقە . تەنانەت ئەگەر بۆ تاوێکیش قبولمان کرد دینی بودائی ڕاستە ھێشتا قسەی ئەو پاپایە ھیچ نیە..\nمرۆڤی بەھەست تەنھا ئەکرێ بە شتێک باوەڕ بێنێت کە لە ژیانیا بە تەجروبە پێی گەیشتبێ وھەستی پێ کردبێت ، لەگەڵ تەجروبەی باباتیانە ، زانست ، کردار ، بەراوردکاری ، فەلسەفی بە لەبەرچاو گرتنی کات وشّوێن .\n* وتارێکی ''ئەحمەد شاملۆ''یە لە زانکۆی برکلی.


کێکی ئازادی و مافەکان | ماڵێک لە ئاسمان\nبیریاری فەرەنسی میشاڵ ئۆنفرێ لە دواهەمین کتێبیدا " بروسکەیەکی چروک " دا دەڵێت :\nدیگۆل چەپگەرا بوو کەچی چەپەکان قبوڵیان نەکرد ، بۆیە ڕاستڕەوەکان پشتگیرییان کرد و ، مێتیران ڕاستڕەو بوو کەچی ڕاستڕەوان قبوڵیان نەکرد ، بۆیە چەپگەرایان پشتگیرییان کرد .."\nجارێکیان سەرەک وەزیرانی پێشوتری فەرەنسا لیۆنێل جۆسپان وتی : " بەڵێ بۆ ئابوریی بازاڕ ، بەڵام نا بۆ کۆمەڵگەی بازاڕ " .\nسەبارەت بە لایەنی یەکەم ، خۆزگە عەرەب بیتوانیبا پێوانەیەک دابنێن و لەسەر بنەمای ئەو پێوانەیە جیاوازیی لە نێوان چەپگەرایی و ڕاستڕەوییدا بکەن ، نەک هەر بە تەنێ وەک ئاستە چینایەتییەکە ، بەڵکو بەتایبەت وەک ئاستە فیکرییەکەش .\nلەلایەنی دووەمیشەوە ، خۆزگە بیانتوانیبا ئیتر ئەوەندە تێکەل و پێکەڵی لە نێوان " ئابوریی بازاڕ" و " کۆمەڵگەی بازاڕ" دا نەکەن ، بەتایبەتی لە کاتێکدا ئێمە دەستمان کردووە بەوەی ، لەڕووی بابەتییەوە ، ئەوەمان خستۆتە بەردەمی جیهان کە بەڵگەی ئەوە بێت پێمان بگوترێت "کۆمەڵگەی بازاڕ" .\nوتنی حەقیقەت ، هەمیشە و هەر لەسەردەمی سۆکراتەوە کارێکی ترسناک بووە و باجی مردنیشی بەدواوە بووە . لانی کەم ، باجی مردن لە ڕووی کۆمەڵایەتیەوە .\nئەو کاتەی ڕێگریی لە نوسەرێک یان ڕٶشنفکرێک دەکەین کە ڕای خۆی سەبارەت بە بیروباوەڕێک یان مەزهەبێک دەرببڕێت ، ئایا ئەوە ، لە ڕووی پراکتیکەوە ، مانای ئەوە ناگەیێنێت کە ئێمە ڕێگەی بیرکردنەوەی لێ قەدەغە دەکەین ؟\nلە ناخی هەریەک لە ئێمەدا ، مەنفایەکی ناوەکیی هەیە کە دەرباز بوون لێی تەنها ئەو دەمەیە کە تەعبیری ئازادانەی تەواو بکەین لەوەی باوەڕمان پێی هەیە .\n" مرۆڤ ئازاد نییە ، ئەگەر خۆی بە ئازاد نەزانێت " ، سارتەر وا دەڵێت .\nدەکرێت هیجرەت ، بە تایبەتیش هیجرەتی عەرەب بۆ ئەوروپا ، "هێمایەک" بێت ، گەر ئەم هێمایە بکەینە قسە ، دەڵێین : "ئەوی دی" خۆی دیوارەکەیە !\nئایا دیواری دابڕکار (الجدار العازل) کولێرەیەکی ترە و لەو فڕنە دەرهێنراوە کە ناوی مۆدێرنەیە و ، واش گریمانە دەکرێت ئەم فڕنە بۆ ئەوە "دروستکرابێت" هەتا کێکی ئازادی و مافەکان ببرژێنێت ؟\nیاریکردن لە هەڵکەندنی گۆڕە عەرەبییەکان درێژەی کێشاوە .\nدرێژترینی یارییەکانە لە مێژووی نوێدا .\nلەم یاریکردنەشدا "ئیگۆ – الأنا" وا دەردەکەوێ کە ئارەزوویەکی ڕاماڵکەر و تەواو بێت بە ئاڕاستەی لاساییکردنەوەی سامپڵی نمونەییدا . بۆ هەژموونی سەرتاپاگیریی و بە تایبەتیش لە فۆرمە سیاسییە دەسەڵاتگەراییەکەیدا .\nلە پیادەکردنی ئەم ئارەزووەشدا 'ئیگۆ' وا خۆی نمایش دەکات کە لوتکەی گەمەیەکە و ، هاوزەمان ئەم گەمەیەش وەک لوتکەی کارەساتێک دەردەکەوێت.\nئەمە سەرکەوتنێکە ، جگە لە هەرەس چی تر لە ئامێز ناگرێت .\nزەمەن گەدەیەکی هەیە لە لـم ،\nکەچی لە مێژوودا ئاوێک نییە بەشی ئەوە بکات\nتینوێتیی ئەم گەدەیە بشکێنێت .\nچەند نازدارە ئەو ژنە ڕۆژئاواییە بەعەرەبکراوەی :\nکە بەژنی ئەو ، لە قامەتی – ئەلف – دەچێت .\nهەروەها ، دەسەڵاتیش ، مێروولەی سیاسیی خۆی هەیە .\nهەتا ئێستاش ، ئازادی بۆ ڕێگەیەک دەگەڕێت بیگرێتە بەر\nبۆئەوەی بگاتە ئێمە ،\nلێ پێدەچێ هەتا ئێستا نەیدیبێتەوە ڕێگەیەک .\nمێژوو هیچی وەبیر نایەتەوە\nئەو هەنگاوانە نەبێت کە ڕێگەیان بۆ خۆی خۆشکرد .\nدوێنێ مێژوو کەوتبووە پێش خۆپیشاندانێک\nکە ئازادی و مافەکان ، دژ بە گەشەسەندنی زیندانەکان ، ڕێکیان خستبوو !\nئایدیۆلۆژیست ، هەمیشە ئەو پرسیارانە دەوروژێنێ\nکە پێشتر وەڵامەکانیان دەزانێت !\nمێژوو بە هەلاهەلابوونەوە لەبەردەم گالیسکە تێكشکاوەکان و\nتەویلەکانی خۆی ڕادەوەستێ ،\nهەناسە هەڵدەکێشێت و دەپرسێت :\nئەرێ ئەم دیمەنە کارەساتبارە شایانی سەرنجدانێک نییە\nگەرچی ڕاگوزەرانەش بێت\nسەرنجدانێک لەلایەن ئەوانەی بایەخ بە خوێندنەوە و نووسین ئەدەن ؟\nئەوەتانێ ئەو هەورەتریشقانەی\nکە ناو بە ناو بەردەبنەوە سەر ئەم تەویلانە ،\nئەو هێلکە سەیرانە لە ئامێز دەگرن کە لە هێلکە ناچن !\nلەوێ لەو تەویلانە ،\nگەلێ ڕاناوی بزر لەو کردارانەدا هەن کە سەربوردەی خۆیان دەنوسنەوە .\nڕێسای یەکەمیش لە نووسینەوەی ئەم سەربوردانە\nبریتییە لە جیاکردنەوەی تەواوی نێوان\nئەو زامانەی کە شارەکان دروستیان دەکەن و ،\nئەو زامانەی کە گوند و ئاوایی و دارستانەکانیان دروستی دەکەن !\nئەوەتانێ هەورەبروسکەیەکی سوور\nلە نێوان چرکەساتێک و چرکەساتێکی تردا\nئەو هەورە ڕەشانە دەبڕێت کە تەویلەکانیان داپۆشیوە ،\nلەوێدا ئاو ڕادەکات و ، شەویش جاڕی قەدەغەکردنی هاتوچۆ ئەدات !\nلەناو ئەبجەدییەتدا شەڕێکی سەرتاپاگیر هەیە :\nپیتە بزوێنەکان دژی پیتە نەبزوێنەکان و ،\nنیوەی ئەمانیش دەبنە هاوپەیمانی نیوەیەکی تری\nئەبجەدیاتێکی تر !\nلە هەموو ئەمانەدا ئاسمان هێندە بەخشندەیە\nسۆز بۆ هەمووان دەکات ، شەوی هەمووان پیرۆز دەکا و ،\nنزای هەمووان گیرا دەکات !\nئەوە هەر ئومێدە کە تەنیایە و لە گۆشەیەکدا قەتیس ماوە ،\nئەوە هەر تەنیا ئومێدە\nکە یاوەرێکی نییە جگە لە ئاییندەیەک کە ئەویش بێ یاوەرە !\nغەزویەکی سەرتاپاگیریی و ئاڵۆزی ئەلەکترۆنیی ،\nسەردەمێکی داگیرکردووە کە ئاسن دەپۆشێت و خۆ بە ئاگر دەشوات .\nهەر ئەم سەردەمە خۆیشی ڕێگەی داوە بەو ئەستێرانەی ، ئێمە ڕووناک دەکەنەوە ،\nکە گەواڵە هەورەکان بکەنە مەتەرێز و بەیداخ .\nکەس وکار و هاوڕێیانیشی دەڵێن ؛ ئەم سەردەمە ،\nلە پاڵ دەستکەوتە گەورەکانیدا لە هەموو ئەو شتانەی\nکە پەیوەندییان بە دابەشکردنی زەمینەوە هەیە ،\nئەوەندەشی نەماوە کە دەستکەوتە هەرە مەزنەکە بێنێتە دی : دابەشکردنی ئاسمان .\nبە پێی دوایین ئەو هەواڵانەی دزەیان کردووە ،\nدەنگۆی ئەوە هەیە کە پرۆسەکە لە قۆناغی کۆتایییدایە .\nئەوەتانێ مۆدێرنەی ئەلەکترۆنیی ، مێژوویەکی تر دەنەخشێنێت ، پاش ئەوەی ئەم مێژووە لە دۆزەخی تۆمەت و گومان و ئەندێشە و ، هەروەها لە بەهەشتی ڕاناوە بزرەکاندا ، دەخرێتە سەر ئاگر و لێدەنرێت .\nئەوە مێژوویەکی ترە : ئەوە شەکوایەکی حاڵە ، بەردەوام ئاگر لە دژی کۆتەرەی دار دەیکات ، شەکوایەکی بەردەوامە ، کۆتەرەی دار لە دژی تەور و مشارەکان دەیکات .\nکەچی سەیر لەوەدایە ، لەم هەموو ماجەرایەدا ، درەخت جێگەیەکی نییە !\nلەم جیهانە نوێیەی ئێمەدا\nکەسێ نییە بڕوا بە شتەکان بکات\nهاتنەدیی شتێک بێت کە بڕوای پێیەتی ،\nجگە لەو کەسانەی کە بڕوایان بە موعجیزەکان هەیە .\nئایا پیرۆزبایی لەم کەسانە بکەین ،\nیان بەزەییمان بە حاڵیاندا بێتەوە ؟\nماڵێک لە چەپی شەقامەکەدا\nماڵێکی لای ڕاستی خۆی خوارد ،\n(دوێنێ ، هەمان شتیان وت ، بەڵام بە پێچەوانەوە) .\nخۆریش چاودێریی سفرەوخوانەکەی دەکرد ،\nهیچی نەگوت .\nخۆر ، ئاوابوو ، بەدوای خۆیدا کلکی ڕۆژهەڵاتنی بەکێش دەکرد .\nپەتێک لە گیا ،\nگیایەک لە قوڕ .\nقوڕێکی شێلراو بە شەهوەتی داگیرکردن .\nجیهانی "مۆدێرن" بە مانا مێژووییە دیارییکراوەکەی ، لە داڕمان و سەرەمەرگدایە .\n"پۆست مۆدێرنە" فۆرمێکە لە فۆرمەکانی ئەم داڕمان – سەرەمەرگە !\nئەوەتانێ ، لە نێو ئەو تەڵە و داوانەدا هەرەس دێنێ و دەکەوێتە ئاویلکەوە\nکە خودی خۆی دروستیان دەکات !\nئەوەتانێ "مرۆڤە مۆدێرنەکەی خۆی" دەگەێنیت بە قۆناغێک\nتیایدا ئەوەی دەوترێت نابینرێت و ،\nئەوەشی دەبینرێت ، ناوترێت !\nبڵێی گەیاندن لە کلتووری عەرەبیماندا جۆرێک بێت لە وەهمگەرایی و ،\nفۆرمێکی تر بێت بۆ دووبارە کردنەوە ؟\nبەتایبەت ئەم کلتوورەی ئێمە لە هەردوو لایەنی هەست و نەستەوە ،\nپشت بە کۆمەڵێک قەناعەتی ڕەگاژۆی پێشوەختە دەبەستێت .\nچونکە کلتووری عەرەبییمان کلتووری وروژاندنی پرسیار و گەڕان و پێداچوونەوە نییە . بەڵکو کلتووری باوەڕە یەقینئامێزەکان و ، کلتووری وەڵامە پێشوەخت ئامادەکراوەکانە .\nئەمەش دەخوازێت چاوبگێڕینەوە بەوەی\nکە مەبەستمان چییە لە گەیاندن یاخود بەردەوامبوون و ،\nلەو ئامانج و هوودەیەشی کە چاوەڕێی وەدیهاتنی دەکەین .\nوەرە پێشێ ئەی مانگی خۆشەویستی .\nتیروکەوانەکەت لەسەر ساپیتەی شەو دانێ و ، لەسەر لایەکی کەوانەکە بنوو .\nبەڵام ، تەنها "بە یەک چاوت بنوو" بۆ ئەوەی نەمریت ،\nهەر وەک هاوڕێکەت ؛ شاعیرێکی کۆنی عەرەب وا دەڵێت .\nلێ بڵێیت ئەو خودی خۆی ، بزانێت چۆن نامرێت !\nسەرچاوە : ڕۆژنامەی (الحیاة) ڕۆژی پێنجشەممە ٢٤ی مارسی ٢٠١٦\nگۆشەی "مدارات" ی – ئەدۆنیس .


گردبونەوەی چالاکوانانی شاری ڤانکۆڤەر بۆ پشتیوانی لە کەمپی مەخمور | هاوپشتی\nHome ڕاپۆرت گردبونەوەی چالاکوانانی شاری ڤانکۆڤەر بۆ پشتیوانی لە کەمپی مەخمور\nگردبونەوەی چالاکوانانی شاری ڤانکۆڤەر بۆ پشتیوانی لە کەمپی مەخمور\non: ئه‌یلول 15, 2019 No Comments\nژمارەیەک چالاکوان لە کەنەدا، گردبونەوەیەکیان دژ بە ئابلوقەی کەمپی مەخمور ڕێکخست و لە ڕاگەیاندێکدا داوای کۆتاییھێنانی ئابلوقەکە و ھەلمەتێک بۆ گەیاندنی خۆراک و دەرمان بۆ دانیشتوانی کەمپەکە کرد.\nڕۆژی ٧/٩/٢٠١٩، ژمارەیەک چالاکوانی کورد لە شاری ڤانکۆڤەری کەنەدا گردبونەوەیەکیان ئەنجامدا و لە بەیەننامەیەکیاندا داوایان لە نەتەوە یەکگرتوەکان کرد، کە بەئەرکی مرۆیانەی خۆی ھەڵبستێت و پاراستنی کەمپەکە لە فشارەکانی تورکیا و حکومەتی ھەرێم ( بەتایبەت پارتی و یەکێتی) بپارێزێت، ھەروەھا داوایان لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی کرد، ڕێگە نەدەن کارەساتێکی مرۆیی ڕوبدات و بە زوترین کات ھەڵمەتێکی ئازوقە و دەرمان ناردن ڕابگەیەنن.\nکەمپی شەھید ڕۆستەم جودی کە ١٣٠٠٠ کەسی مەدەنی تێدا دەژیت، ماوەی ٦٠ رۆژە لەلایەن دەسەڵاتی پارتییەوە ئابلوقەی خراوەتە سەر، بەو ھۆیەوە دوو مندال لەبارچوینە، ھیچ کرێکاکەێک ناتوانێت بچێتە سەر کارەکەی، قوتابیانیش بێبەش کراون لە چونیان بۆ زانکۆ و پەیمانگاکان.\nدەقی ڕاگەیاندنی گردبوونەکە:\nڕاگەیاندنی گردبونەوەی چالاکوانانی شاری ڤانکۆڤەر بۆ پشتیوانی لە کەمپی مەخمور\nهەروەک ئاگادارن لە کەمپی مەخمور ١٣٠٠٠ ئاوارەی خەڵکی باکوری کوردستان نیشتەجێ بوونە، ئەو خەڵکە بەهۆی سیاسەتی فاشیستانە و ڕەگەزپەرستانەی دەوڵەتی تورکیا، دژ بە خەڵکی کورد، لە شوێنی ماڵ و ژیانی خۆیان دەرکراون و ژیانێکی ئاوارەییان بە سەردا سەپێنراوە، کەچی حکومەتی تورکیا ئەو ژیانە ئاوارەییەشیان پێ ڕەوا نابینێت و ھەر جارەی بە بیانوییەک و بەشێوازێک تیرۆر و گرتن و تۆقاندن پیادە دەکات و ھەندێکجاریش لە ڕێگەی هێزی ئاسمانییەوە بۆمبارانییان دەکات و خەڵکی مەدەنی دەکوژێت، جگە لەوەش لە ئێستادا بە بەکارهێنانی پارتە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان بە تایبەت (پارتی و یەکێتی) کەمپی ئاوارەکانی مەخموریان ئابڵوقە داوە.\nبەو شێوەیە سیاسەتی فاشیستی حکومەتی تورکیا لەسەر ئەم خەلکە درێژەی هەیە و ئەم ژیانەی کە بە ئیرادە و خۆڕاگری ئەو خەڵکە لە ناو ئۆردوگاکە پێک هاتبوو، بە تەواوی کەوتۆتە ژێر فشار. فێرخوازان بۆ درێژەدان بە خوێندن، ناتوانن لە کەمپەکە بچنە دەرەوە، خەڵکێکی زۆر کە ژیانییان لەسەر کرێکارییە، ڕێگەیان پێنادرێت بچنە سەر کارەکانییان لەدەرەوی کەمپەکە، گەیاندنی خواردن و ئازوقە بۆ ناو کەمپەکە ڕێگری لێدەکرێت. دوو نەخۆشخانەی تێدایە، هەردوکیان کەوتونەتە قەیرانی داو و دەرمان و تەنانەت نەخۆشەکانیش ڕێگری هاتوچۆیان بۆ دەرەوەی کەمپەکە لێ قەدەغە کراوە، ئەمەش دوو حاڵەتی لەبارچونی منداڵی لێکەوتۆتەوە. ئەم هەموو نەهامەتی و پێشێلکردنەی مافی مرۆڤ لە کاتێکدایە، کە هەموو دونیا شاهێدە، دانیشتوانی ئەم کەمپە لە ڕابردودا، چۆن بەخوێنی خۆیان بەرەنگاری هێزی تیرۆریستی داعش بونەوە و بونە بەشێک لە پارێزگاری و قەلغانی پاراستنی هەولێر.\nئێمە لەم گردبونەوەیەدا، ڕایدەگەیەنین، کە ئەم ئابلوقەیە دژی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و پێشێلکردنێکی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤە، بۆیە تێکدانی ژیانی ئاسایی ئاوارەکان بە توندی مەحکوم دەکەین و هەڵوێست و داواکارییەکانیشمان لەم چەند خاڵە دەخەینە ڕوو.\n１- هەڵگرتنی دەستبەجێی ئابلوقەکە و گەڕاندنەوەی مافەکانی پەناهەندەیی، کە بریتییە لە مافی کار، خوێندن، وەرگرتنی داو و دەرمان و سەردانی نەخۆش بۆ لای دکتۆری پسپۆڕ و هاتوچۆی شارەکانی دیکە، بۆ دانیشتوانی کەمپەکە ڕێگەپێدراو بێت.\n２- ئەو ئۆردوگایە لە ژێر چاودێری UN دایە و پێویستە لەلایەن ئەوانەوە پشتیوانی لێبکرێت و ئاسایشییان بپارێرێت. پێویستە ڕەفتاری نامەسئولانەی UN کۆتایی پێبێت و لەبەرامبەر هێرش و پەلامارەکانی تورکیا و بەرامبەر ئەو ئابلوقەیەی لەلایەن پارتی و یەکێتییەوە بەسەر کەمپەکەوە سەپێنراوە، بێتە وەڵام.\n３- داوا لە ڕێکخراوە مەدەنییەکان و خەڵکی ئازادیخواز لە کوردستان و دەرەوی کوردستان دەکەین، بەرەیەکی ناڕەزایی دروست بکەن و لەپێناو ڕێگرتن لە دروستبونی کارەساتێکی مرۆیی، فشارەکانیان بۆ سەر حیزبەکانی ناو پەرلەمان و دەرەوەی پەرلەمانی و حکومەت بەگشتی و پارتی و یەکێتی بەتایبەتی چڕ بکەنەوە\n４- داوا لە ڕێکخراوە مەدەنییەکان و خەڵکی ئازادیخواز لە کوردستان و دەرەوی کوردستان دەکەین بە زوترین کات هەڵمەتێکی گەیاندنی ئازوقە و دەرمان بۆ دانیشتوانی کەمپەکە ڕابگەیەنن.


چی بكه‌ین له‌كاتی ته‌قینی تایه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه‌مان ؟\nچۆن دەتوانین تایەكانى ئۆتۆمبێلمان بپارێزین بۆ ئەوەى تەمەنیان درێژ بێت و توشى ئەگەرى ڕووداوى هاتوچۆمان نەكات ؟\nبەلام هەرچەندە ئاگامان لە تایەكانى ئۆتۆمبێلمان بێت هەر كەمە .\nبەلام جارى وا هەیە بەهەر هۆكارێك بێت لە كاتى لێخوڕینى ئۆتۆمبێلدا یەكێك لە تایەكان دەتەقێت و لەنگەرى ئۆتۆمبێلەكەمان تێك دەچێت بەشێوەیەكى كتوپڕ و لەناكاو كە ئەمە (موقف) ێكى زۆر ناخۆشەو مەترسیدارە و هیوادارم كەسمان توشى نەبین.\nبەلام ئەگەر تووشى بوین چى بكەین ؟\nبەڕاستى لەم جۆرە حالەتانە كە حالەتى لە ناكاون و هەموو شوفێریكیش وا ڕاهاتووە لە كاتى هەر بارێكى لە ناكاو دا برێك بكات بۆیە زۆر جار لە كاتى تەقینى تایە زۆر لە شوفێران تووشى ڕوداو بوونەو كۆنترۆلیان لە دەست داوە .\nئەى باشە چى بكات شوفێر بۆ ئەوەى لەم حالەتە لە ڕوداو دور بێت ؟\n1ـ یەكەم هەنگاو كە پێویستە بیكات دەبێت بە هەردووك دەستى سوكان ( ستێرنى ) ئۆتۆمبێلەكە توند بگرێت بۆ ئەوەى كۆنترۆل لە دەست نەداو ئۆتۆمبێلەكەى لەنگەرى تێك نەچێت بەشێوەیەكى مەترسیدار، چونكە لەگەڵ تەقینى تایە یەكسەر ئەو لایەى كە تایەكەى دەتەقێت نزم دەبێتەوە و بەمەش لاسەنگى ئۆتۆمبێل نامێنێت و هەموو قورسایى ئۆتۆمبێل\nبەرەو ئەو لایە دەچێت كە نزم بۆتەوە .\nجا بۆیە زۆر گرنگە هەموو كاتێك شوفێر بە هە ردووك دەستى ستێرنى یان ( سوكانەكەى ) بگرێت و بۆ پۆزلێدان تەنها بە یەك دەست لێنەخوڕێت ، چونكە تۆ نازانیت كەى تایەكەت دەتەقێت و لەنگەرت تێك دەچێت واتا بارى لە ناكاو كە دێت پێشبینى نەكراوە .\n2ـ هەنگاوى دووەم : بە هیچ شێوەیەك قاچت بۆ لاى پایدەرى برێك نەبەیت ، چونكە برێك كردن دەبێتە هۆى وەرگەڕان .\nئەى باشە چى بكەم بۆ كەمكردنەوەى خێرایى ئۆتۆمبێلەكەم؟\nلە ڕێگاى كلاچ كردن و گۆڕینى گێڕى ئۆتۆمبێل لە گێڕى سووك بۆ قورس بەرە بەرە خێرایى كەم بكەوە وە هەروەها بە شێوەیەكى هێواش برێكى دەست (هاند برێك) بەكار بهێنە بۆ كەمكردنەوەى خێرایت ..\n3ـ دواى كەمكردنەوەى خێرایى ئینجا لادە لایەكى ڕێگا بۆ گۆڕینى تایەكەت .\nبەلام لە بیر نەكەیت بۆ ئەوەى توشى خۆ پیا كێشانى نەبێت لە دواوە چوار فلاشەكەت دا بگیرسێنە هەر لەگەڵ تە قینى تایەكەت بۆ ئەوەى بزانرێت كەوا بارێكى لە ناكاو هەیە .\nوە ئەوەى باسمان كرد و دەتپارێزیت لە ڕوداو ئەگەر لە كاتى تەقینى تایەكە خێراییەكەت یاسایى بێ ت و زۆر خێرا نەبێت بەلام ئەگەر خێرایت زۆر بێت ئەم هەنگاوانەى كە باسمان كرد كاریگەر نابن .\nجا بۆیە شوفێرى بەڕێز خێرا لێمەخوڕە ..\nفاضل حاجی حسین\nبه‌رپرسی به‌شی ڕاگه‌یاندن و هۆشیاری هاتوچۆی هه‌ولێر


وه‌زاره‌تيگ عراقى جموجويل وه‌ره‌و هه‌نارده‌كردن به‌رهه‌مه‌يلێ ئه‌كا - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nوه‌زاره‌تيگ عراقى جموجويل وه‌ره‌و هه‌نارده‌كردن به‌رهه‌مه‌يلێ ئه‌كا\nهــــه‌واڵ عــیراق وه‌زاره‌تيگ عراقى هه‌نارده‌كردن به‌رهه‌م\nشه‌فه‌ق نيوز/ محه‌مه‌د عه‌لى زياب بريكار وه‌زاره‌ت پيشه‌سازى و كانزايه‌يل وه وكاله‌ت، ئاشكراى ئه‌وه كرد وه‌زاره‌ته‌گه رينمايى داسه گشت دامه‌زرياگه‌يلى ئه‌را ئاماده‌كردن و داناين پلانيگ بازاڕكردن له‌وه‌ر خاتر هه‌نارده‌كردن به‌رهه‌مه‌يلێ.\nزياب له به‌ياننامه‌يگ وت: ئى رينمايه‌يله وه‌گووره‌ى بڕيار ده‌سه‌ى رايوه‌رگرتن له وه‌زاره‌ته‌گه هاتگه ك باس له‌وه ئه‌كا دامه‌زرياگه‌يل گشتى په‌يوه‌س وه وه‌زاره‌ته‌گه دراسه‌تيگ پيشكه‌ش بكه‌ن ئه‌را ده‌زگاى پلاندانان له‌باره‌ى تواناى هه‌نارده‌كردن به‌رهه‌مه‌يلێ و پيشكه‌شكردن خزمه‌تگوزارى له‌رێ گامناين و جموجويل ئداره‌گه‌ێ ئه‌را وه‌ده‌سهاوردن ريككه‌فتن و كاره‌يل زياتر له‌باره‌ى وه‌كارهاوردن شيوازه‌يل تازه له بازاڕكردن و ئاماده‌كردن كادره‌يل له به‌شه‌يل بازاڕكردن له‌ڕێ تيكه‌ڵكردنيان وه خوله‌يل زانستى.\nجى باسه، به‌ياننامه‌گه يه‌يش ده‌رخست ك ئى پلانه‌يله تاووتوێ ئه‌كريه‌ێد له چوارچێوه‌ى زنجيره دانيشتنه‌يليگ يه‌ك له‌شوون يه‌ك ك له‌ناوه‌ند وه‌زاره‌ته‌گه ساز ئه‌كريه‌ێد وه ئاماده‌بوين وه‌ڕيه‌وبه‌ره‌يل گشتى و وه‌ڕيه‌وبه‌ره‌يل بازاڕكردن له كۆمپانيايه‌يل.\nگه‌ورا كۆمپانيايه‌يل فره‌نسى خوازيارن چالاكيه‌يليان له عراق فراوان بكه‌ن\nعراق روێ له سه‌رچه‌وه‌يل جياجيا ئه‌كا ئه‌را پڕچه‌ككردن سوپاگه‌ێ\nوه‌رپرسيگ وشدارى دا له دوباره‌بوينه‌وه‌ى سيناريۆ له به‌سره\nسه‌ردانه‌گه‌ى حه‌لبوسى ئه‌را سه‌ڵاحه‌دين چوار ئامانج داشتگه\nدادگاى عراقى بڕيار ده‌ستگيركردن "تاڵه‌بانى" هه‌ڵوه‌شانه‌و\nسه‌رچه‌وه‌يگ ئاشكراى سه‌به‌بكار له ته‌قينه‌وه‌يل كه‌ركوك كرد\nليژنه‌ى كشتوكاڵ: كێڵگه‌يل كشتوكاڵى تويش كرده‌وه‌يل تيرۆريستى هاتنه\nياسايى نوێنه‌رايه‌تى فه‌تح و فه‌زيله وه پشتگيرى له داناين ياسايگ تومه‌تبار كرد


تا پێش نه‌ورۆز ئه‌م موچانه دابه‌شده‌كرێت\nسەرەتادەربارەهه‌واڵكوردستانیعێراقیجیهانیهه‌مه‌ڕه‌نگته‌كنه‌لۆژیاتەندروستیئابووریئابووریئابوری به‌ژماره‌وه‌رزشهه‌واڵی وەرزشیبه‌روحێكی وه‌رزشیبه‌رنامه‌سیاسیچل خوله‌كرووماڵمژاردیداری تایبه‌تگفتوگۆسه‌ردێرئایینیسایه‌ی قورئانوتاری هه‌ینیمیراتگران + خه‌تیرێن ڕێدیدگاپه‌یامی بانگخوازانفیقهی سه‌رده‌متوێشووره‌وشتێن ئیسلامیڕوپه‌لڕۆشناییژیان یاریگەهەسەرهاتێن قورئانێهێلینا هەستائەندازەیا ژیانێئیعجازوڕامانهیڤیهەلەکانی ژیانڕێکاچاکاهێڤینهەمەڕەنگدۆكیومێنته‌ریهاناكۆڕڕیپۆرتاژماڵی حه‌واوارێ مه‌ماڵی عارفانپرشنگی خۆرەتاودیمانەسپێدە باشهەتاوی هونەروه‌رزه‌كانی ڕابردوومیحرابباشتر له ئیستاخۆشه‌ویستانله‌گه‌ڵ خۆشه‌ویستانداڤه‌ژینستێپنماافاق الحوارشرۆڤه‌جوانترینئارامیا دلاروناهیهونه‌ره‌كانی ژیانب زلالیپاداشتپه‌ڕینه‌وه‌له‌گه‌ڵ سۆڤانداخامه‌وه‌نه‌دیمایكرۆژانه‌ی كوردستانیاساپڕۆڤه‌ی راسته‌قینه‌دارولمولكی بابانقه‌ڵا و مناره‌پرشنگانی خۆره‌تاوكۆكراوه‌ی هه‌فته‌بونیادی ئابووریكۆنگره‌ی ٧ڕه‌مه‌زانی 1436ك - 2015زپشتراستبه‌سۆزی ڕه‌مه‌زانپه‌یڤێن خێرێخه‌رمانی به‌خته‌وه‌ریڕه‌مه‌زان له‌نێو گه‌لان(پێغه‌مبه‌ر ناسی)ژیانی سه‌روه‌رمیحرابا روحێقورئان ئیعجاز و رامانژیان به ڤی ره‌نگی فێری كردمده‌سته‌واژه‌ژینی ژیاریڕێگه‌كانی به‌خته‌وه‌ریسوكناسه‌دای مناره‌سه‌دای ئاسماننزا نامه‌به‌رنامه‌كانی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان و قوربان ١٤٣٦ ڕه‌مه‌زانی 1437 ك - 2016 زڕه‌مه‌زان كۆمانده‌كاته‌وه‌ڕه‌مه‌زان پێمان ده‌ڵێتئاكاره فه‌رامۆشكراوه‌كانگه‌وهه‌ره‌كانژوانگه‌ژیانه‌وه‌بگوهوره‌په‌یڤی هه‌تاوناسنامه‌ساباته‌كانی میحرابدیمه‌نێن به‌هه‌شتی عبدالرحیمبه‌هارا باوه‌ریپرسیار و به‌رسڤپه‌یڤێك بۆ گه‌نجانچه‌پكێك گوڵقورئان ژیانه‌دڵێك له گوڵستانبولبوله‌كانی به‌هه‌شتنه‌سیمی سه‌حه‌رگوڵزاری قورئانڕازی قه‌دربیرئینانبه‌رنامه‌كانی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان ١٤٣٧ته‌وه‌ره‌له‌گه‌ڵ زانایاننوێ ڕاتیك ئایگه‌ڕیانلاوكۆهه‌ناسه‌توانكورد له شارستانیه‌تی ئیسلامیئه‌مڕۆی سپێده‌دیدارسروه‌ی سروشتگۆشه‌ی ٩٠كوپا امریكا - یۆرۆی ٢٠١٦درامافارسیپەریادونیاده‌رده‌سه‌ری٢ژیان به شه‌رتی خه‌نده‌په‌رستوده‌رده‌سه‌ریسۆزی دایكستایش (به‌شی دووه‌م)نهێنی شاراوه‌شه‌يدايىستایش (به‌شی یه‌كه‌م)مه‌وداكانترش و شیرینپیاوی دوو هه‌زار ڕووپیاوی هه‌زار ڕووتوركیتاریقی بچوكبووكی بچووكهیوایه‌ك له تاریكیداگه‌ردنم ئازاد بكه‌كوردیئازاره‌كانی بارامعه‌ره‌بیعمر كوری خطابصه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبیسینه‌ماییئه‌مشه‌و مانگه‌شه‌وه‌الرسالةڕاپۆرتی پەیامنێرانووتارکاریکاتێرپەخشپەخشی ڕاستەوخۆ تی ڤیپەخشی ڕاستەوخۆ رادیۆخشتەی پەخشفرييكوەنسىەكان تا پێش نه‌ورۆز ئه‌م موچانه دابه‌شده‌كرێت\n16 ئازار 2017\nبه پێى خشته‌ى وەزارەتی دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان هه‌فته‌ى داهاتوو، موچه مانگى 1 به‌م شێوه‌یه دابه‌ش ده‌كرێت.\n* ڕۆژى یه‌ك شه‌ممه به‌روارى 19/3/2017، مووچه‌ى مانگى 1ى وه‌زاره‌تى ناوخۆ دابه‌ش ده‌كرێت.\n* ڕۆژى دوو شه‌ممه به‌روارى 20/3/2017، مووچه‌ى مانگى 1ى ئه‌م شوێنانه دابه‌ش ده‌كرێت.\n- وه‌زاره‌تى گواستنه‌و گه‌یاندن\tگەڕانەوە بۆ سەرەوە\tبەرنامە ئابوریه‌كان\tئابوری\nدەستپێک/ئابووری/تا پێش نه‌ورۆز ئه‌م موچانه دابه‌شده‌كرێت


مێژووی دروستبونی پێڵاو – گه‌شه‌پێدان\nماڵه‌وه/ هه‌مه‌ڕه‌نگ/مێژووی دروستبونی پێڵاو\n4,135 1 minute read\nپێڵاو ئەو ئامڕازەیە كە مرۆڤ چەندین سەدەیە ناسیویەتی و بۆ پاراستنی پێیەكانی بەكاری هێناوە، مێژووی پێڵاویش دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ پێش زاین .\nسەرەتا پێڵاو لە پێستی ئاژەڵان و تەختە دروستكراوە دواتر چەندین نەخشی جۆراوجۆر و شێوازی سەرنج ڕاكێشیان تێدا دروست كردووە، ئەم شێوازی دروستكردنەش وڵات بە وڵات بەپێی كلتوری خۆیان گۆڕاوە، وەك چۆن لە كوردستاندا كڵاش بەرهەم هێنراوە و لە وڵاتانی چین و خۆرهەڵاتیش لە ڕێگەی قوماش و تەختەوە پێڵاویان دروست كردووە، ئەم شێوازی دروست كردنەش لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی دیكە گۆڕاوە و پێڵاوی گەورە پیاوان یاخود كەسە دەوڵەمەندەكان جیاواز بووە لە هەژاران. بەڵام لە ئێستا دا چەندین شێوازی نوێ هاتونەتە كایەوە و بە دەر لە ناوی پێڵاو چەندین ناوی دیكەیان هەڵگرتووە .\nئەو شێوازەی ئێستا لە زۆرێك لە وڵاتانی جیهاندا و بە تایبەت لە وڵاتانی خۆرهەڵات و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دا باوە، پێڵاوی بن بەرزە كە مێژووی دروست بونەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣٥٠٠ ساڵ پێش زاین لە لایەن فیرعەونەكانەوە بۆ ئەو خانمانەیان دروست دەكرا كە باڵایان كورت بوو، لەبەر ئەوەی وەك عەیبە وابوو ئەگەر خانمی فیرعەون بێت و باڵای كورت بێت، بەڵام ئەم شێوازە تەنها لەو كاتەدا بۆ ئەو خانمە بەكار دەهێنرا و هیچ كەسێك بۆی نەبوو ئەم شێوازە بەكار بهێنێت .\nلە دوای هاوسەرگیریەكەی (لویسی ١٦) پاشای ئەو سەردەمەی فەڕەنسا لەگەڵ (ماری ئەنتۆنیەت) وە شێوازێكی نوێ دروست بوو بۆ پێڵاوی پیاوان، ئەویش لەبەر ئەوەی (ماری) باڵای لە (لویسی ١٦) بەرز تر بوو لە هەمان ئاهەنگ دا (لویس) فرمانی بە خزمەتكارەكانی كرد پێڵاوێكی بۆ دروست بكەن تا باڵای لە (ماری) بەرزتر بێت، لەو كاتەوە پێڵاوی بەرز بووە مۆدێلێك بۆ پیاوان و خانمان بەتایبەتی .\nشێوازی پێڵاوەكان ڕۆژ لەدوای ڕۆژ زیاتر گەشەی دەكرد و شێوازی نوێی بەرهەم هێنانیان تێدا بەكار دەهێنا، لە كۆتای ساڵەكانی ١٨٠٠ تا سەرەتاكانی ١٩٠٠ پوت بوە مۆدێل لە زۆرینەی وڵاتانی جیهاندا بە تایبەت لە ئەمریكا، ئەویش لە رێگەی كاوبۆیەكانەوە لەبەر ئەوەی هەموویان ئەسپ سوار بوون، چەندین شێوازی نوێیان بەكار دەهێنا بۆ زیاتر جوانكردنی .\nئەگەر چی پێشتر تەنها چەند پێڵاو سازێك هەبوو بۆ بەرهەم هێنانیان، بەڵام لە ئێستادا چەندین زانكۆ و پەیمانگا هەیە ساڵانە بە هەزاران كەس ڕووی تێدەكەن و بۆ ئەو مەبەستە دەخوێنن و لەكارگەكانی تایبەت بە بەرهەم هینانی پێڵاو كار دەكەن .\nسوودەکانی خواردنی گەنمە شامی\nپێشبینی پله‌كانی گه‌رما بۆ ئه‌مرۆ 6 – 2 -2017


21 February 2021 17:03\nپەیامی کورد ... فەرماندەیەکی پلە باڵا نهێنی گرینگ لە سەر ناوەڕۆک و فەرماندە کوردییەکان لە ڕۆژئاوای کوردستان ئاشکرا دەکات .\nبە پێی زانیاری گرینگ فەرماندەیەکی پلە باڵا کە لە هێزەکانی ڕۆژئاوای کوردستان جیابووەتەوە ، زانیاری گرینگ لە ناوەڕۆک و جۆری پەیوەندی ە سیاسەتەکان " هێزەکانی سووریای دیمۆکراتیک ی سووریا " قەسەدە بڵاو دەکاتەوە .\n" العالم - سووریا "\nلە ناوچەیەکی بەرفراوان لە زیاتر لە سێ پارێزگای سووریا کە گەورەترین و بە پیت ترین سەرچاوەی سرووشتی هەیە و بە هۆی دەوڵەمدنبوون بە سەرچاوەکانی گەنم و هەروەها چەندین جۆری دیکەی بەرووبوومی کشت و کاڵی یەوە کە بە سەبەتەی خۆراکی سووریا ناو بانگی دەرکردووە گرووپێک لە کەسانی نەناسراو کە بە شێوەی گشتی خەڵکی سووریا نین - بە فەرمانگەلێک کە لە دەرەوەی سنوورەکانی سووریا وەریدەگرن هەموو دەسەڵاتی ئەم ناوچەیەیان بە دەستەوە گرتووە . ئەم گرووپە لە ژێر ناوی ئیدارەی خۆسەر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا چالاکی ئەنجام دەدەن .\nبە پێی نووسراوی ماڵپەڕی تەلەفزیۆنی سووریا ، بە گرینگیدان بە تێکهەڵچوونەکانی ئەم دواییەی ئەم گرووپە لەگەڵ دەوڵەتی سووریا لە حەسەکە و قامیشلۆ ، زۆریک لە سوورییەکان سەبارەت بە ڕێژەی ڕاستەقینەی هێز و کاریگەری ئیدارەی خۆسەر پرسیار لە خۆیان دەکەن . ئەوان لەو باوەڕەدان ئەم پڕۆژەیەکی تەواو دەرەکییە و لەل لایەن ئەمریکاوە و زۆرێک لە ووڵاتانی ڕۆژئاواییەوە پیلانی بۆ داڕێژراوە و پاڵپشتی لێ دەکرێت . هێزەکانی سووریا دیمۆکراتیک " قەسەدە " بنچینەی ئەم پڕۆژەیەی هێزە سەربازی و نیزامییەکانە کە خۆیان نوێنەری ئەم ئیدارەیە دەزانن . ئەم هیزە پەیوەندی ستراتیژیکی لەگەل هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە رابەرایەتی ئەمریکا هەیە بەڵام هاوثەیمانی لە ڕۆڵی باوەپیارە " یان زڕباوک " لەو کارەدا دەردەکەوێت و دەبێ بڵێین نووسراوی هێزی پڕۆژەی ئیدارەی خۆسەر تەنیا بە " قەسەدە " وە سنووردار ناکرێت بەڵکوو بە گرینگیدان بە ناوەڕۆکی ئەو کەسانەی کە لە سێبەردا هیدایەتی دەکەن ، ئەم هێزە بە ئامانجی ئاسانکاری لە کۆنترۆڵی بڕیارگەلی نیزامی سەربازی ، سیاسی و ئابووری دا لەگەڵ بنەمایەکی ڕێکخراو بۆ ئەوان بەدی هاتووە .\nتەڵاڵ عەلی سلۆ ، ووتەبێژی فەرمی پێشووی هێزەکانی سووریای دیمۆکارتیک قەسەدە کە لە هەمان کاتدە یەکێک لە ئەندامانی فەرماندەیی گشتی ئەم هێزە بوو پێش ئەوەی کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٧ لە قەسەدە جیاببێتەوە نهێنی گەلێکی دەربارەی ئیدارەی خۆسەر ئاشکرا کردووە . ئەم ئاشکراکردنە بە تایبەتی دەربارەی شێوەیەکە کە ڕابەرانی حێزبی کرێکارانی کوردستان " پەکەکە " ، " ئیدارەی خۆسەر " یان لە دوو ڕوانگەی سەربازی و نیزامی و سیاسییەوە هیدایەت دەکەن .\nبنچینەی سێبەری " پەکەکە " حۆکمڕانی سەرەکی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا\nبەرەبەرە تەنانەت میدیاکانی دەرەوە گەیشتوونەتە ئەو دەرئەنجامە کە ئەندامانی " پەکەکە " بە ناو بانگ بە ڕابەرانی قەندیل کۆنترۆڵ گەری سەرەکی و تەنیا هیدایەتگەری ئیدارەی خۆسەرن لە باکووری ڕۆژهەلاتی سووریا دا . ئەمە ڕاستییەکە کە خەلکی ناوچەکە لە ماوەی ٥ ساڵ دا لەگەل بەرەوڕووبوونە . کەسی یەکەم و بەرپرسی گشتی ئەم دۆخە ، " سەبری ئۆک " یەکێک لە ڕابەرانی باڵای " پەکەکە " و یەکەمین دەرخەری فەرمانەکانە لە بوارەکانی ئابووری ، سیاسی و نیزامی دا لە ناوچەیەک لە سووریا کە پەکەکە لەو شوێنە جێگیرە و کەسی دووهەم یش نوورەددین سۆفی یەکێک لە ڕابەرانی باڵای پەکەکە یە .\nتەڵاڵ سلۆ بە ئاماژەدان بە قەسەدە سەبارەت بە فەرماندەیی مەزڵووم کۆبانی و ناوگەلیکی دیکە کە ساختەن وەکوو " شاهین جیلۆ " و فەرهاد عەبدی شاهین " دەڵێ ناوی سەرەکی ئەو " مۆستەفا خەلیل عەبدی یە ئەو سەبارەت بە بنچینەی ئەم ڕابەرایەتییە لە سووریا ووتی لایەنە ئابوورییەکانی ناوچەکە لە لاەین کەسێکەوە بە ناوی " عەلی شیر " ەوە ئیدارە دەکرێت . لە حاڵێکدا کە ئاڵدار خەلیل جەناحی سیاسی لە دەست دایە و ئیلهام ئەحمەد یش هاوکاریەتی . ئیسماعیل دریک و نۆرژین یووسف " ی بەرپرسی ئاسایش " دەزگای ئەمنییەتی " ئیدارەی خۆسەرن . ئەرکی کۆنترۆڵی سەرابزی لە سەر ناوچەی ڕەققا و ناوەندی ئەم شوێنە لە ئەستۆی " حەسەن موحەمەد عەلی " بە ناوی فەرمی " زۆهاد کۆبانی " یە لە حاڵێکدا کە دێرەزۆر لە ژێر چاودێری " پۆڵات ژان " ەوە ئیدارە دەکرێت . هەروەها سلۆ ووتی کە ژیانی ڕابەرانی پەکەکە بە شێوەی گشتی نیزامی و سەربازییە ، هەر بۆیە بە هیچ شیوەیەک لە نێوان خەڵکدا ئامادەیی یان نییە . هەروەها هاوسەرگیری ناکەن و بنەماڵە پیناهێنن .\nپەیوەندی پەکەکە لەگەل هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانی لە سووریا\nئەمریکا و زۆرێک لە ووڵاتانی ئەورووپایی لە ساڵی ١٩٩٧ پەکەکە یان لە لیستەی تیرۆریستانی خۆیان دانا بەڵام هاوکاری نزیکی نێوان لایەنەکان لە سووریا بوونی هەیە کە بە بڕوای تەڵاڵ سلۆ ئەم هەنگاوە لە ڕاستای بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە سووریا یە . ئەو لە بەردەوامیدا دەڵێ هاوپەیمانان و هیزەکانی ئەمریکی بە باشی ئاگاداری نفووز و کارکردنی ئەندامانی پەکەکە ن . هەروەها ئەمریکا دەزانێت ئەم رۆخسارانە و باقی کەسەکانی سەر بە پەکەکە لە سووریا پاڵپشتی لە ئیدارەی خۆسەر دەکەن و هەندێک لەم ڕابەرانە لە ناوخۆی بنکەکانی ئەمریکی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا جێگیرن و مەزڵووم عەدبی ش لە یەکێک لەم بنکانەدا جێگرە\nسلۆ هەروەها جەخت دەکاتەوە دوای ئەوەی کە ئەمریکا نیازی خۆی بۆ دەستەبەرکردنی چەک بۆ گرووپیكی تایەبت بە ئامانجی بەرەنگاربوونەوە لەگەل داعش ڕاگەیاند ئەمریکا تەنانەت پێش تەشکیل کردنی قەسەدە لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٥ ، ش پاڵپشتی سەرەکی ئەندام و ڕابەرانی پەکەک بووە و قەسەدە بە شیوەیەکی گشتی لە یەکەگەلی پاراستنی گەل و یەکەکانی پاراستنی ژنان وەکوو شاخەی چەکداری پەیەدە و شاخەی پەکەکە تەشکیل بووە .\nسلۆ لەو باوەڕەدایە کە ئەژموونی پەکەکە لە سووریا بە پشتیوانی هیزەکانی ئەمریکا ئەنجام دەدرێت چوونکە ئەگەر ئەمریکا پاڵپشتی نەکات تورکیا ئەو گرووپانە لە ناو دەبات لە بەر ئەوەی تورکیا ئەژموونی پەکەکە لە نزیکی سنوورەکانی خۆی بە هەڕەشەیەک لە دژی ئەمنییەتی نیشتیمانی خۆی دەزانێت .\nلەم بوارەدا سلۆ جەخت دەکاتەوە کە ڕابەران و ئەندامانی پەکەەکە ل ەسووریا بۆ خۆیان زەوین یا خود هیچ شتێکی دیکە لە بەرچاو ناگرن ، لە بەر ئەویە دەزانن داهاتووی ئەوان لەگەڵ هەڕەشە بەرەوڕووە . سەرەڕای ئەمە ئەوان لە بوودجە و چەکە تایبەتییەکان کە هاوپەیمانی خستوویەتییە بەردەستی قەسەدە کەلک وەردەگرن و توانییان لە ڕێگای عێراق ەوە بیان گەیننە قەندیل . چوونکە ڕیگاکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لە کۆنترۆڵی ئەوانە . پەکەکە دەتوانێ لەم چەکە پێشکەشییانە ی ئەمریکا دژی تورکیا و ئێران لە ڕێگای پژاک ەوە ش کەڵک وەربگرێت\nپەکەکە قەسەدە کۆبانی موزڵووم کۆبانی


سەرۆك وەزیرانی كەنەدا هوشداری دەداتە هاووڵاتیان\nجەستن ترودۆ سەرۆك وەزیرانی كەنەدا هرشداری دەداتە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی و رایدەگەیەنێت، ئەگەر پابەندی رێنماییە تەندروستییەكان نەبن ئەوا ناچارن بڕیاری قەدەغەكردی هاتووچۆ رابگەیەنن.\nلە بەردەوامی كۆنگرەی رۆژنامەوانی رۆژانەی جەستن ترودۆ سەرۆك وەزیرانی كەنەدا لەبەردەم ماڵەكەی بەبۆنەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا ، رۆژی 23/3/2020 ، بۆ یەكەم جارە ترۆدۆ بە سیمایەكی گرژ و توند ناڕەزایی خۆی بەرامبەر ئەو كەسانە ننیشاندا كە سەرپێچی ڕێنماییەكانی خۆپاراستن دەكەن و پابەندی یاسای كەڕەنتینە و مانەوەیان لەماڵەوە نابن بەشێوەیەك ژیانی خۆیان و كۆمەڵگەش دەخەنە ژێر باری مەترسییەوە.\nترودۆ لەم بارەیەوە هۆشداری دایە هاووڵاتیان و وتی: با ئیتر بەس بێت لە ماڵەوە دابنیشن و بۆ كارێكی زۆر پێویست نەبێت لەماڵەوە مەیەنە دەرەوە.\nترودۆ راشیگەیاند: ئەگەر لە ماڵەكانتان نەمێننەوە هەموو جۆرە ئەگەرێك لەبەردەمماندا كراوەیە و ناچار دەبین بۆ سەلامەتی گشتی یاسای قەدەغەكردنی هاتوچۆ لە شارەكان جێبەجێ بكەین ئەگەر ڕێنماییەكانی خۆپاراستن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەردەوام پێشێل بكرێت، بەڵام پێش پەنا بردن بۆ جێبەجێكردنی یاسای قەدەغەكردنی هاتوچۆ هەوڵ ئەدەین زیاتر هاووڵاتیان بۆ پاراستنی ژیانی خۆیان و كۆمەڵگاش بەپێی ڕێنمایییەكانی وەزارەتی تەندرووستی ئاشنایان بكەین كە خۆیان لەماڵەوە بپارێزن بەڵام جەخت دەكەمەوە ئەگەر پابەند نەبن ناچار دەبین پەنا بۆ جێبەجێ كردنی ئەو یاسایە ببەین.\nلەبەشێكی وتەكەیدا سەرۆك وەزیرانی كەنەدا بانگەوازی هاووڵاتیانی كەنەدای كرد ئەركی سەر شانی خۆیان جێبەجێ بكەن چیتر بارگرانی زیاتر نەخەنە سەرشانی كارمەندانی تەندرووستی و پێویستە هەموو لایەك ڕێز لە بنەماكانی كۆمەڵگە بگرن و دووركەونەوە لە گردبوونەوە و بۆنە تایبەتییەكان.\nترودۆ ئاشكراشیكرد: بۆ زیاتر خۆپاراستن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كورۆنا سەردانی هاووڵاتیان بۆباخچە و پاركی گشتییەكان قەدەغە دەكرێت .\nلەوەڵامی پرسیارێكی رۆژنامەنووساندا ئایا ئەم بارودۆخە تاكەی بەردەوام دەبێت و ژیانی هاووڵاتیان دەگەڕێتەوە باری ئاسایی خۆی؟ ترۆدۆ لەوەڵامدا وتی: نازانم تاكەی بەردەوام دەبێت، رەنگە چەند هەفتەیەك بخایەنێت بەڵام بۆ كۆنترۆڵكردنی ئەو پەتایە پێویستە هاووڵاتیان پابەندی رێنماییەكانی خۆپاراستن بن .\nلەلایەكی ترەوە سایتی ئۆتاوا سیتزن ڕایگەیاند هێزەكانی سوپای سەربازی كەنەدا لە ژێرحاڵەتی نائاسایی دایە و چاوەڕوانی بڕیاری حكومەتی فیدراڵین بۆ جێبەجێ كردنی هەنگاوەكانی بڕیاری خۆپاراستن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كورۆنا ، سایتەكە ئاشكراشیكرد كە ژەنەراڵ جۆناسان فانس سەرۆكی فەرماندەی بەرگری كەنەدا بڕیاری بە هێزەكانی سوپا داوە لە ئامادەباشیدا بن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەم ماوەیەدا . جوناسان ڕاشیگەیاند كە سوپا لە سەربازگەی نزیك شارەكان بۆ هاوكاری هێزەكانی پۆلیس لە جێبەجێ كردنی بڕیاری قەدەغەكردنی هاتوچۆ و گردبوونەوەی بەكۆمەڵی هاوڵاتیان جێگیر بوون، جگەلەوەش سوپای سەربازی هاوكار دەبن بۆ درووستكردنی نەخۆشخانە و پاراستنی گرتوخانەكان .\nجێی ئاماژەیە ژمارەی توشبووانی پەتای كورۆنا لە وڵاتی كەنەدا رووەو هەڵكشاندایە، بەپێی دوا ئاماری وەزارەتی تەندرووستی تا ئێستا ژمارەی توشبووان گەیشتە 2035 كەس لەوانەش 23 كەسیان مردوون و 320 كەسیش چارەسەر كراون .\nPUKmedia عوسمان عەلی- تورونتۆ\nسەرچاوە/ ستی نیوز تی ڤی


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: "بەرموور" راپۆڕتی حەفتانەی ئاژانسی کوردپا سەبارەت بە پرسی ژنان\nحەفتەی دووەمی مانگی رێبەندانی ١٣٩١\nراپۆرتی ئەم حەفتەیە کوژرانی ٢ ژن لە کوردستان و دیمانە لەگەڵ "شلێر باپیری" چالاکی مافەکانی ژنان، ئازاد کرانی فریشتە شیرازی، رێگری لە مەرەخەسیی "رزیتا واسقی" و بەردەوامیی هەڵاواردن لەهەمبەر ژنان و زیادبوونی ٢٠% گیرۆدەبوونی ژنان بە مادەی هۆشبەر لە خۆ دەگرێت.\nکوژرانی ٢ ژن بەدەستی کەس و کاری نزیکی خۆیان\nلە ماوەی رۆژانی حەفتەی رابردوودا ٢ ژن لە شارەکانی سەقز و دیواندەرە بە دەستی کەس‌وکاری نزیکی خۆیان بەشێوەی دڕندانە گیانیان لێ ئەستێندرا.\nسەرلە ئێواری رۆژی شەممە رێکەوتی ٧ی رێبەندان ژنێکی تەمەن ٢٧ ساڵ بە ناوی "پەریسا قەیسەری" دانێشتووی گوندی "باقراوا"ی دیواندەرە بە خنکێندراوی لە ماڵەکەی خۆیاندا دۆزرایەوە.\nئەو ژنە کە ٣ ساڵ پێش ئێستا لەگەڵ کوڕیکی ئەو گوندە ژیانی هاوبەشی پێکهێنابوو، لەو ماوەیەدا بە چەندین جار لەلایەن هاوسەرەکەیەوە بەروڕووی توندوتیژی ببویەوە.\nشایەتحاڵان رایانگەیاندبوو کە ئەو ژنە پێش کوژرانی بەتوندی ئەشکەنجە درابوو و تەنانەت بە ئامووردەست گۆشتی جەستە هەڵکەندرابوو.\nشلێر باپیری هۆکاری سەرەکی بۆ کوشتنی ژنانی بۆ "کوشتنی ناموسی" گەڕاندۆتەوە کە لە کۆمەلگەکەماندا زۆر باوە. کوشتنی ناموسی وەحشیانەترین و توندترین شێوەی توندوتیژی دژ بە ژنانە کە گوایە بۆ پاراستنی ناموسی پیاوەکەیە، ئەمەش ریشەی لە دابونەریت و یاساکانی کۆمەلگەدا هەیە کە پیاوان دایانڕشتووە.\nلەلایەکی دیکەوە پێاوێکی ٥٥ سالە لە گەڕەکی بلواری شاری سەقز، هاوسەرەکەی خۆی کوشووە و پاشان تەرمەکەی پارچە پارچە کردووە.\nخێڵەکی بوونی کۆمەڵگە، نەبوونی یاسا بۆ سزادانی تاوانباران و هەروەها پیاوان هاوسەرەکانیان کە وەک هاووڵاتیی دەرەجە ٢ سەیر دەکەن ئەمانە و کۆمەڵێک فاکتەری دیکە دۆخێکیان خولقاندووە کە ئاماری کوشتن و خۆ کوشتنی ژنان لە کوردستان رۆژ لە دوای رۆژ روو لە زیاد بوون بکات.\nشلێر باپیری لەو پەیوەندییەدا دەڵێ: لە کاتێکدا کە کۆمەلگە ژنان بە هاووڵاتی پلە دوو دابنێ، کەواتە دبێت پاسەوانێکی وەک باب، برا و مێردی هەبێت کە بتوانن پارێزگاریان لێ بکەن و لە رێ لانەدەن و ناموسیان بپارێزن کە دواتر ئەم پاراستنی ناموسە بە کوشتنی ژنەکە پەیوەست کراوە و بە رشتنی خوێنی ژنان، ناموس بۆ بنەماڵەکە دەگەرێتەوە.\nلە درێژەدا ئەوەشی خستەروو، ژن دەکوژرێ چونکە بە دڵی خۆی هاوسەری هەڵبژاردوە ، ژن دەکوژن چونکە نەچووەتە ژێر باری هاوسەرگیری بە زۆری، ژن لە ناودەبرێ چونکە تەڵاقی لەو پیاوە وەرگرتوە کە بەردەوام ئەشکەنجەی داوە و لێدان نانی هەمشیەیی بووە. ژن زۆر بە ئاسانی لە ناودەبرێ چونکە گوێرایەڵ نییە و وەک ئینسانیکی ئازاد بیر دەکاتەوە و بە هەمان شیوەش رەفتار دەکا. ئەوانە هەموو هۆکارن کە پیاوان بە لادان لە نۆرمەکانی کۆمەلگەی دادەنین و دەیکەن بە بیانوو بۆ کوشتنی ژنان.\nهەروەها نەبوونی یاسای تایبەت بە سزادانی توند بۆ ئەو کەسانە، رێگەی خۆش کردووە کە پیاوانی کۆمەلگە زیاتر دەست بۆ ئەم کار قێزەونە بەرن و لەگەڵ بۆنکردنێک بۆ ئەوەی ناموسیان لەکەدار بووە، ئاسان ژیانی ئەو ژنانە دەکەنە قوربانی فیشەکێک یان چەقۆیەک، یان هەوالسینێک یان...\nکەوابوو کۆمەلگەیەکی دیموکراسی ئەم دەرفەتانە دەڕەخسێنێت کە ژنان بتوانن ئاستی هۆشیاریی خۆیان لە هەموو بوارەکاندا ببەنە سەرێ و لەم بەستەری دیموکراسییەدا لە خەبات بۆ گەیشتن بە مافی یەکسانی ژن و پیاو بەردەوام بن.\nبەپێی ئاماری تۆمار کراو لە ناوەندی ئاماری کوردپا، لە سەرەتای ئەمساڵەوە هەتا ئێستا ١٧ ژن لە ناوچە کوردنشینەکانی ئێران بە هۆکاری جیاجیا بەدەستی کەس و کاری نزیکی خۆیان گیانیان لێ ئەستێندراوە.\nئەو ئامارە رێژەییە و بەپشت بەستن بە ئاماری کوردپا بڵاو دەکرێتەوە، بێگومان ئاماری راستەقینە دەکرێ لەو رێژەیەش زیاتر بێت.\nژنێک لە سەوڵاوا ئاگری لەجەستەی خۆی بەردا\nرێکەوتی ١١ی رێبەندان کچێکی لاو لە ناوچەی ژاوەرۆی دەستی دایە خۆ کوژی و ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا.\nئەو کچە تەمەنی ٢٣ ساڵ و دانیشتووی گوندی "بێساران"ی سەربە شاری سەوڵاوا بووە، کە پاش ئەوەی لەلایەن کەسێکی خۆجێی سەرەبە حکوومەتی ئیسلامیی ئێران دەستدرێژی جنسی کراوەتە سەر، ئاگری لە جەستەی خۆی بەرداوە.\nئەو کچە کە هەتا ئێستا ناسنامەکەی رانەگەیەندراوە، بەهۆی کاریگەر بوونی برینەکانییەوە بارودۆخی تەندروستی نالەبارە.\nئازاد کرانی "فریشتە شیرازی" دوای ١٧ مانگ زیندانی\nفریشتە شیرازی یەکێک لە چالاکانی مافەکانی ژنان پاش ١٧ مانگ راگیران لە زیندانی "ئامول" ئازاد کرا.\nناوبراو یەکیک لە ئەندامانی کەمپەینی ١ میلیۆن واژۆ بۆ بەرابەری ژن و پیاو بوو کە رۆژی یەکشەممە رێکەوتی ١٢ی خەرمانان پاش بانگهێشت کران بۆ ئیدارەی ئیتلاعات ئامول دەستبەسەر و بۆ زیندانی ئەو شارە راگوێزرا.\nدادگای شۆرشی شاری ئامول ئەو چالاکە ژنەی بە تاوانی پڕوپاگەندە بە دژی نیزام و بێ حورمەتی کردن بە بەرپرسانی حکوومەتی بە ١ ساڵ زیندانی تەعزیری و هەروەها بە تۆمەتی بڵاو کردنەوەی "درۆ و شتی بێ‌بنەما" بە ٢ ساڵ زیندان مەحکووم کرا و دواتریش ئەو حوکمە لە مانگی بەفرانباری ساڵی ١٣٩٠ی هەتاوی لەلایەن دادگای پێداچوونەوەوە پژڕاست کرایەوە.\nفریشتە شیرازی پێشتریش لە ساڵی ١٣٨٨ دا بۆ دەفتەری بەدواداچوون و ئیتلاعاتی ئامول بانگهێشت و لێپرسینەوەی لێکرابوو.\nئیدارەی ئیتلاعات رێگری لە چارەسەریی پزیشکی زیندانییەکی بەهایی کرد\nرۆزیتا واسقی زیندانیی پەیڕەوی ئایینی بەهایی لەلایەن بەرپرسانی ئیدارەی ئیتلاعاتەوە ئیزنی مەرەخەسی پێنەدرا.\nرۆزیتا واسقی کە بە تاوانی پڕوپاگەندە بۆ ئایینی بەهایی دەستبەسەر و بە ٥ ساڵ زیندان حوکم دراوە، هەنووکە لە زیندانی وەکیل ئابادی مەشهەد ماوەی حوکمەکەی تێپەڕ دەکات.\nدوابەدوای ٣ مانگ کێشانی ئێش و ئازاری ددان، ئیزن بە پزیشکی پسپۆڕ درا کە چارەسەریی بۆ ئەنجام بدات.\nدادوەری تاوانی رۆزیتای وەک تاوانیکی تایبەت پێناسە کردبوو و رایگەیاندبوو، پێویستە زیاتر لە نیوەی حوکمەکەی لە زیندان تێپەڕ بکات و ئەگەر بە پێویست زانرا، دەکری ئیزنی مەرەخەسی پی بدرێت.\nئەوە لە کاتیک دایە ٣ ساڵ و ٦ مانگ لە حوکمەکەی تێپەڕاندووە کە سەرجەم حوکمەکەی ٦ ساڵ زیندانیی تەعزیرییە.\nرۆزیتا واسقی رەشەممەی ساڵی ١٣٨٨ لەلایەن ئیدارەی ئیتلاعاتەوە دەستبەسەر و ماوەی ١٩٢ رۆژ لە سلوولی تاکەکەسیدا راگیرابوو.\nبەردەوامیی هەڵاواردنی لە هەمبەر ژنانی ئێرانیدا\nلە یاساکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێراندا بەردەوام هەڵاواردن لە هەمبەر ژناندا دەکریت و تەنانەت لە کاتی ونبوونی باوکدا مافی پاراستن و ئامۆژگاری کردن نادرێ بە دایک.\nتاهیرە رەحیمی کارناسی باڵای مافی ژنان لە ئیسلامدا و ئەندامی شۆرای ناوەندیی کۆمەڵگەی ژنان لەو پەیوەندییەدا رایگەیاند: پیویستە یاساکانی پەیوەندیدار بە ژانن ئاڵوگۆڕی بەسەردا بێت چونکە لە کاتی ونبوونی باوکدا مافی سەرپەرستی و پاراستنی منداڵ نادری بە دایک و ئەمە لە خۆیدا کیشە بۆ منداڵان و دایکان دروست دەکات.\nئەو کارناسە لە درێژەی قسەکانیدا یاساکانی پەیوەندیداری بە ژنان ناقیس وەسف کرد و رایگەیاند: بەداخەوە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا کەمتر ئاور لە پرسەکانی ژنانی سەرپەرستی بنەماڵە دراوەتەوە و یاساکان لەو پەیوەندییەدا کامڵ و تەواو نین. ئەوەش لە کاتێک دایە کە زۆرێک لە پیاوان ژن و منداڵەکانی خۆیان بە بێ دانی نەفەقە جێ دەهێڵن و بەبێ ئەوەی روون بێت کە ئایا لە ناوخۆ یان دەرەوەی وڵات دەژین.\nئەو ئەندامەی شۆرای ناوەندیی ژنان ئەوەشی خستەڕوو، بۆ ژنانی سەرپەرستی بنەماڵە وێرای پیاوان سەیر دەکرین و هیچ ماف و مەزایایەکی تایبەتییان بۆ لەبەر چاو ناگیردرێت.\nگیرۆدەبوونی ژنان بە مادەی هۆشبەر ٢٠% زیادی کردووە\nبە زیادبوونی رێژەی ٢٠% ژنانی گیرۆدە بە مادەی هۆشبەر ئەو رێژەیە ٣٥% زیادبوونی بەخۆیەوە بینیوە و تەمەنی تووشبوون بە مادەی هۆشبەر بۆ ١٣ ساڵ دابەزیوە.\n"ئیبراهیم رەفیعی" دەروونناس و راوێژکاری ئەو بوارە رایگەیاند: رێژەی گیرۆدەبوونی ژنان بە مادەی هۆشبەر ٣٥% زیادبوونی بە خۆیەوە بینیوە و هۆکاری زیادبوونیشی بۆ هەبوونی کاناڵە ماهوارەیی و ماڵپەڕە ئینتێرنێتییەکان، کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان گەڕاندەوە.\nئەو ئەندامەی ئەکادیمیای پزیشکانی دەرووناسی لە ئامریکا ئەوەشی خستۆتەڕوو، رێژەی گیرۆدەبوونی تاکەکانی هەر کۆمەڵگەیەک پەیوەندی بە ئاستی شادمانی و نارەحەتیی ئەو کۆمەڵگەیەوە هەیە.\nئیبراهیم رەفیعی باسی لەوەش کرد، هاوکات لەگەڵ ئەوەیکە تەمەنی گیرۆدەبوان بۆ ١٣ ساڵ دابەزیوە، ئەو دیاردەیە پەلی بۆ ناو قوتابیانی پۆلەکانی ناوەندی و دواناوەندیش کێشاوە.\nسەرچاوەکان: ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، شەهرزادنیوز، هەواڵدەریی مافی مرۆڤی ئێران، ئاڵوگۆر بەمەبەستی بەرابەریی ژن و پیاو، پەیام\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۱۱/۲۳/۱۳۹۱ ۱۱:۳۰:۰۰ بعدازظهر


سه‌در: هه‌ندێك لایه‌ن ده‌یانه‌وێت ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان بگۆڕن Kirkuk TV\nسه‌در: هه‌ندێك لایه‌ن ده‌یانه‌وێت ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان بگۆڕن\n09:41 - 2021-11-22\nموقته‌دا سه‌در رابه‌ری ره‌وتی سه‌در هۆشداری ده‌دات كه هه‌ندێك لایه‌ن فشار ده‌خه‌نه سه‌ر كۆمسیۆن بۆ دواخستنی راگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كان و رایده‌گه‌یه‌نێت ئه‌و لایه‌نانه‌ن ده‌یانه‌وێت ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان بگۆڕن.\nموقته‌دا سه‌در له‌په‌یامێكدا باسی له‌وه‌شكردوه، كاتێك باس له سه‌ربه‌خۆیی كۆمسیۆنی هه‌ڵبژاردنه‌كان و سه‌ركه‌وتویی كاره‌كانی ده‌كرێت، رێگه‌ناده‌ن ده‌ستوه‌ردان له‌كاره‌كانیاندا بكرێت و دڵنیایی ده‌ده‌ن له سه‌لامه‌تی سه‌رجه‌م ئه‌ندامه‌كانیان.\nئاماژه‌ی به‌وه‌شكردوه، سه‌ركۆنه‌ی هه‌مو ئه‌و فشارانه‌ش ده‌كه‌ن كه ده‌خرێته‌سه‌ر كۆمسیۆن له‌یه‌كه‌م رۆژی ده‌ستبه‌كاربونیانه‌وه تا ئه‌مڕۆ.\nده‌شڵێت نابێت ده‌ستوه‌ربدرێته كاروباری ده‌سته‌ی دادوه‌ری كۆمسیۆن و دادگای عیراق بۆ دواخستنی راگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كان، به‌تایبه‌ت هه‌ندێك لایه‌ن ئومێدیان له‌سه‌ر ئه‌و هه‌وڵانه هه‌ڵچنیوه بۆ رێگریكردن له‌پێكهێنانی حكومه‌تی زۆرینه و هه‌وڵدان بۆ پێكهێنانی كوتله‌ی زۆرینه‌ی په‌رله‌مانی.


ترەمپ: ڕاپۆرتی خەڵاتکردنی میلیشیاکانی تاڵیبان لەلایەن ڕووسیا جێمتمانە نین\nفۆتۆ: گێتی ئیمەیجز\nسەرۆکی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ، دوێنێ یەکشەممە، ڕایگەیاند ڕاپۆرتی هەواڵگریی سەبارەت بە خەڵاتکردنی میلیشیاکانی بزووتنەوەی تاڵیبانی لەلایەن ڕووسیا، پێنەگەیشتووە، چونکە بەپێی پێویست "جێمتمانە نەبووە".\nڕۆژی 27ی حوزەیران، نیویۆرک تایمز بە پشتبەستن بە ژمارەیەک بەرپرسی هەواڵگریی ئەمریکی، لە ڕاپۆرتێکدا ئاشکرای کرد یەکە هەواڵگرییە ڕووسییەکان لە ئەفغانستان خەڵاتی میلیشیاکانی سەربە تاڵیبانیان کردووە، لەسەر کوشتنی سەربازەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان لەو وڵاتە.\nدۆناڵد ترەمپ ڕەتیکردەوە هیچ ڕاپۆرتێکی لەوبارەوە پێگەیشتبێت، لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تویتەریش نووسی، "دەزگا هەواڵگرییەکان پێیان ڕاگەیاندم کە ڕاپۆرتەکە جێی متمانە نەبووە، لەبەرئەوە ئاڕاستەی من یان جێگرەکەم مایک پێنسیان نەکردووە".\nلە درێژەی تویتەکەشیدا ئاماژەی بەوە کرد، "ڕەنگە ئەمەش تەنها نوکتەیەکی دروستکراو بێت لەسەر ڕووسیا، یان ئەگەری ئەوە هەیە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بیەوێت لەڕێی ئەم هەواڵە ساختەیەوە کۆمارییەکان ناشرین بکات".\nوەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا لە وەڵامی ڕاپۆرتەکەدا، لەبری قسەکردن لەسەر ڕۆژنامەکە، ڕووی پەیامەکی کردە دەزگای هەواڵگری ئەمریکی و بە "ئاستنزم" وەسفی کرد، کە پڕوپاگەندە و هەواڵی ناڕاست بڵاودەکاتەوە. "ئیدی چی لە دەزگایەکی هەواڵگری چاوەڕوان بکرێت کە 20 ساڵە لە شەڕی ئەفغانستاندا شکستی هێناوە و بێزاری دەکات".\nلە بەشێکی دیکەی ڕاگەیەندراوەکەی وەزارەتەکەدا هاتووە، "دەزگای هەواڵگریی ئەمریکی لە ئەفغانستان لە بازرگانیکردن بە ماددەی هۆشبەر و بەرتیلدان بە میلیشیاکان تێوەگلاون، تاوەکو ڕێگە بە کەژاوەکانیان بدەن تێبپەڕن...لیستی کارەکانیان زۆر لەوە زیاترە و ئەگەر بتانەوێت بەردەوام دەبین".


پارتی بۆ شیوعی: هیوادارین ئۆپۆزسیۆنێكی ئیجابی بن\nهەواڵ / کوردستان :: 22/11/2018 :: 232 جار بینراوە\nئەندامێكی مەكتەبی سیاسی پارتی رایدەگەیەنێت: هیوادارن حیزبی شیوعی ئۆپۆزسیۆنێكی ئیجابی بن، ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی شیوعیش دەڵێت: پارتی داوای پاشگەزبوونەوەی ئۆپۆزسیۆنبوونیان لێنەكردوون.\nپێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ پێنجشه‌ممه 22ى تشرینى دووه‌مى 2018 شاندێكی ئه‌نجومه‌نى سه‌ركردایه‌تى پارتی لە سلێمانی- هەڵەبجە بە سەرۆكایەتی عارف تەیفور، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و سەرۆكی ئەنجومەنی سەركردایەتی پارتی دیموكراتی كوردستان سەردانی كۆمیتەی پارێزگاى سلێمانی حیزبی شیوعی كوردستانى كرد و لەگەڵ عه‌بدولڕه‌حمان فارس (ئه‌بو كاروان) ئه‌ندامى مه‌كته‌بى سیاسى و ژماره‌یه‌ك له ئەندامی سه‌ركردایه‌تى ئه‌و حزبه كۆبوونەوە.\nدوابه‌دواى كۆبونه‌وه‌كه‌ش هه‌ریه‌ك له عارف ته‌یفور و ئه‌بو كاروان لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ناوەڕۆكی كۆبوونەوەكەیان خستەڕوو.\nعارف تەیفور رایگەیاند: سەردانەكەیان ئاسایی بووە، بەڵام داوایان لە حیزبی شیوعی نەكردووە لە ئۆپۆزسیۆنبوون پاشگەزببنەوە، چونكە ئەوە بڕیاری خۆیانە، مادام ئەو رێگەیەیان هەڵبژاردووە هیوادارن ئۆپۆزسیۆنێكی ئیجابی بن.\nهەروەها ئەبو كاروان رایگەیاند: پارتی داوای پاشگەزبوونەوەی ئۆپۆزسیۆنبوونیان لێنەكردوون، چونكە ئەوان بە دیراسەی قوڵ ئەو بڕیارەیان داوە و وتی "ئۆپۆزسیۆن دەبین بە بەرنامەی خۆمان و كاری ئیجابی دەكەین، پاشان هیچ لایەنێكی سیاسیش بانگەشەی نەمانی ئەم حكومەتەی هەڵنەگرتووە، بۆیە دەمانەوێت دەسەڵات باشتر بێت و پاشەكەوت نەمێنێت".\nسەبارەت بە كۆبوونەوەی پارتی لەگەڵ یەكێتی و گۆڕان و كۆبوونەوەكانی داهاتوو، عارف تەیفور روونیكردەوە: "شاندەكەمان لە كۆبوونەوەی یەكێتی و گۆڕان رازیبوون و كۆبوونەوەكانیش بەردەوامییان دەبێت".\nپێشتر بەرپرسانی پارتی رایانگەیاند كە نابێت هیچ لایەنێك لە نیوەی حكومەتدا جێیان بێڵێت، سەبارەت بەوەی یەكێتی و گۆڕان ئامادەبوون بەو مەرجە، ناوبراو وتی: "ئەوان ئامادەبوون ئەگەر حكومەتەكە لەسەر ئەو بەرنامەیە بڕوات كە لەسەری رێكدەكەوین، ئیلتیزامی پێوە دەكەن".\nهه‌روه‌ها لە وەڵامی پرسیاری دواڕۆژدا سەبارەت بەوەی لە ناوەندە نافەرمییەكان دەوترێت پارتی پێیباش نییە كۆمەڵی ئیسلامی بەشداری كابینەی نوێ بكات بۆیە تائێستا سەردانی نەكردوون، ئەندامه‌كه‌ی مەكتەبی سیاسی پارتی رایگەیاند: "ئێمە پێمان باشە هەموو لایەنەكان بەشداری لە حكومەتدا بكەن، بەڵام كۆمەڵ تائێستا هیچ ئیجابییەتێك یان ئامادەییەكی دەرنەبڕیوە بۆ بەشداربوون لە حكومەت، لەبەرئەوە چاوەڕێی رای ئەوان دەكەین".\nسەردانه‌كه لەكاتێكدایە لایەنەكان سەرقاڵی پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمن و هەفتەی رابردووش حیزبی شیوعی كه كورسییه‌كى له په‌رله‌مانى نوێى كوردستاندا هه‌یه ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی راگەیاند.\nشەممەی رابردوو شاندى پارتی سەردانی سلێمانی كرد و لەگەڵ یەكێتی و گۆڕان كۆبووەوە بەمەبەستی پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێم.