ڕێوڕەسمی ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە لەسەر گڵكۆی هاوڕێی گیان بەختكردوو سەعید مۆعینی | کۆمەڵە \nڕە‌وگە بابه‌تی گه‌یشتوو » ڕێوڕەسمی ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە لەسەر گڵكۆی هاوڕێی گیان بەختكردوو سەعید مۆعینی\nڕێوڕەسمی ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە لەسەر گڵكۆی هاوڕێی گیان بەختكردوو سەعید مۆعینی\nڕۆژی چوارشەممە ٣٠ی مانگی جۆزەردان، ڕێوڕەسمی ڕێزگرتن لە ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە بە بەشداری كۆمەڵێك لە پێشمەرگەكان و لایەنگرانی كۆمەڵە و ئەندامانی حیزبی كۆمۆنیستی ئێران لە “ماوت” لە هەرێمی كوردستان لەسەر گڵكۆی هاوڕێی گیان بەختكردوو “سەعید مۆعینی” بەڕێوەچوو.\nلە سەرەتا لە مەراسمێكی گوڵدانان، تاجە گوڵێك لە لایەن پێشمەرگەكانی كۆمەڵەوە لە سەر گڵكۆی هاوڕێی گیان بەختكردوو سەعید مۆعینی دانرا. دواتر مەراسم بە بڵاو كردنەوەی ڕیزی بەرنامەكان لە لایەن موجری مەراسمەكە “ڕێزان حەمیدی” و بڵاو كردنەوەی سرودی ئەنترناسیۆناڵ و ڕاگەیاندنی یەك دەقیقە بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە هەموو گیانبەختكردووانی ڕیزەكانی هێزی پێشمەرگە و هەموو گیان بەختكردوانی ڕێبازی ئازادی و بەرابەری دەستی پێكرد. بێدەنگیەكە بە كۆپلە شێعرێك شكێندرا. دواتر هاوڕێ “فەرهاد شەعبانی” ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی كۆمەڵە بەم بۆنەوە قسە وباسێكی پێشكەش كرد. لە درێژەدا، هاوڕێ “فوئاد زەمانی” ژیان نامەی هاوڕێی گیان بەختكردوو “سەعید مۆعینی” خوێندەوە. مەراسمەكە بە بڵاو كردنەوەی سرودێكی شۆڕشگێڕانە كۆتایی پێهات.\nئەوەی لێرەدا دەیخۆیننەوە دەقی ۆتەكانی هاوڕی فەرهادی شەعبانیە.\n٤٠ ساڵ لەمەوپێش، لە بەرەبەیانی ڕۆژی ٣١ی خورداد، لەو شاخانەی ڕووبەڕووی ئەم شوێنە و لە گوندی دری سەر بە شاری ماوت، هاوڕێ سەعید مۆعینی ناسراو بە كاك خانە ئەندامی كۆمەڵە، لە ڕیزی پێشمەرگەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستاندا گیانی بەخت كرد.\nكاك خانە، یەكەمین پێشمەرگەی كۆمەڵە و ئەوەڵین گیان بەختكردووی كۆمەڵە لە سەنگەرەكانی خەباتی پێشمەرگانەدا بوو. بەو بۆنەوە ڕۆژی ٣١ی جۆزەردان ڕۆژی گیان بەختكردنی هاوڕێ سەعیدی مۆعینی لە لایەن كۆمەڵەوە بە ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە ڕاگەیەندرا.\nلەو كاتەوە تا ئێستا، هەموو ساڵێك، لە ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە، یادی هاوڕێ سەعید مۆعینی و سەرجەم پێشمەرگە گیان بەختكردوەكانی سەنگەرەكانی خەباتی پێشمەرگانە و گیان بەختكردوانی نێو ڕیزەكانی كۆمەڵە و حیزبی كۆمۆنیستی ئێران ڕێز لێ دەگرین و لە فیداكاری و جەسارەت و لە خۆی بردووی پێشمەرگەی كۆمەڵە كە لە ٤٠ ساڵی ڕابردوودا لە مەیدانی خەباتی شۆڕشگێڕانەدا سیمایەكی نوێ و گەلێك سونەت و ڕێگا و ڕەوشتی لە خۆ بردووی نوێیان لە خەباتی پێشمەرگایەتی لە كوردستان كرد بە فەرهەنگ، ڕێز ئەگرین.\nئەمساڵیش لە هەل و مەرجێكی تایبەتدا ڕێز لە ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە ئەگرین و لەم هەل و مەرجە تایبەتەدا ئەركەكانی خۆمان وەكوو هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵە و باسكی چەكداری ڕێكخراوێكی كۆمۆنیستی وەبیر دێننەوە.\nبارودۆخی ناوچەكە و ئێران لە بەردەم گۆڕانكاری دایە و كوردستان ناتوانێت لە ژێر كاریگەری ئەم گۆڕانكاریەدا نەبێت. بۆیە بەر لە هەموو شتێك ئەبێ فاكتۆرەكانی ئەم گۆڕانكاریە بناسین و بەو پێیە خۆمان بۆ بەرەوڕوو بوونەوە لەگەڵ هەر چەشنە ئاڵوگۆڕێك ئامادە بكەین.\nحەقیقەت ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامی دەمێكە لەگەڵ دوو كێشەی گرینكی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بەرەوڕوو بووەتەوە.\nتا ئەو جێگایەی كە بە كێشە ناوخۆییەكان هەڵ ئەگەڕێتەوە، ئەم ڕژیمە نە تەنیا هیچ وڵامێكی بۆ داخوازییەكانی خەڵكی كرێكار و زەحمەتكێش نییە بەڵكوو ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ بارودۆخی ژیانی كرێكاران و خەڵكی زەحمەتكێش لە ئێران خراپتر و دژوارتر دەبێت. زۆرجار و لە بۆنە جۆراوجۆرەكاندا باسی بوارەكانی ڕوو لە خراپتر بوونی ژیانی خەڵكمان كردوە و كار بە جێگایەك گەیشتووە كە ئیتر خەڵكی كرێكار و باقی توێژە هەژارەكانی كۆمەڵگەی ئێران و لە پێشەوەی هەموویان گەنجانی هیوادار بە دوا ڕۆژ، تەحەمولی ئەم وەزعەیان نەماوە و ئێمە هەر ڕۆژە شاهیدی دەربڕینی ناڕەزایەتیی كرێكاران و خەڵكی ناڕازیی و وەگیان هاتووە لە سەرتاسەری ئێرانین. ناڕەزایەتیی كرێكاران لە دژی داخستنی كارخانەكان و دەركردنیان، لە دژی بێكاری و بێ دەرەتانی ئابووری، لە دژی نەدرانی حقوقی مانگانەیان، لە دژی نەدرانی سەهمی بیمەكانیان لەلایەن خاوەنكارەكانەوە و لە دژی گرتن و زیندانی كردنی هاوكارەكانیان، ڕۆژانەیە و كۆتایی نایەت.\nئێمە شاهیدی دەربڕینی ناڕەزایەتیی ژنانین لە دژی بێ مافی و هەڵاواردن، بێكاری و هەژاری و نەبوونی هیچ چەشنە ئازادیەكین. ئێمە شاهیدی ناڕەزایەتیی گشتی خەڵكی ئێران لە دژی كۆماری ئیسلامین كە لە هەر فورسەتێك بۆ دەربڕینی نەفرەت و بێزاری خۆیان لە دژی ئەم نیزامە كەڵك وەر ئەگرن تا ڕادەیەك كە داخوازی ڕووخاندنی ئەم ڕژیمە بۆتە خواستێكی جەماوەری و ترسی خەڵك لە دەستگای سەركوتی ئەم ڕژیمە شكاوە و ڕژاوە. تەنانەت فوتباڵ دەبێتە بیانویەك بۆ هاتنە سەر شەقامی خەڵك تا لە دژی ئەم ڕژیمە دروشم بدەن و بیكەن بە فورسەتێك بۆ دەربڕینی شادی و خۆشی.\nتا ئەو جێگایەی كە بە كۆماری ئیسلامی هەڵ ئەگەڕێتەوە،  ئەم ڕژیمە توانای ئەنجامی ڕێفۆرمی بۆ باشتر كردنی ژیانی خەڵك نییه و بە جێگای ئەمە كۆماری ئیسلامی سێ ڕێگای بۆ دەرباز بوون لەم قەیرانە و مانەوەی خۆی گرتووەتە بەر:\nیەكەم، كۆماری ئیسلامی بە پڕۆپاگەندە و ڕوزە خوێندنی خامنەیی و باقی مەلا فریوكارەكان ئەیهەوێت جارێكی تر باری ئەم قەیرانە قوڵە ئابورییەی خۆی لەسەر شانی خەڵكی ئێران بە عام و كرێكاران و توێژی هەژار بە تایبەت دابشكێنێ، ئەوەی كە لە قسەكانی ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی خامنەیی دا بیستمان كە بە قەوڵی ئەو “دوژمن شەڕی ئابوری دەست پێ كردووە و خەڵك دەبێ خۆیان ئامادەی ئەوە شەڕە بكەن”، لە حاڵێكدا ئەمریكا لە بەرجام چووەتە دەرێ و ١٢ مەرجی تازەی بۆ كۆماری ئیسلامی داناوە تەحریمەكان سەرلەنوێ ئەگەڕێنەوە، هیچ مانایەكی نییە جگە لە خالی تر كردنی سفرە و گیرفانی خەڵك و بە گروگان گرتنی قوەتی خەڵكی هەژار نییە. ئەمە لە حاڵێكدایە كە خەڵكی وەتەنگ هاتووی ئێران پێش چوونەدەرەوەی ئەمریكا لە بەرجام بۆ نان و ئازادی هاتنە سەر شەقام و ئەو خەبات و دروشمە هەروا بەردەوامە و هیچ جێگایەك بۆ قەبوڵی ڕیازەتی ئابووری لە لایەن خەڵكەوە نەماوە.\nدووهەم: كۆماری ئیسلامی سەرەڕای هەڕەشە و گوڕەشەی پێتاندنی ئۆرانیۆم و بەڕێوەبردنی دیپلۆماسییەكی سەقەت بۆ ڕاگرتنی بەرجامێكی ئۆروپایی، و هەڕەشە لە ئیسرائیل بۆ خۆیشی دەزانێ كە ئۆروپا ناتوانێ و نایەوێت لە بەرانبەر فشارەكانی ئەمریكاوە بۆ دیفاع لە كۆماری ئیسلامیەك كە بۆ خۆی ڕەخنەی توندی لە هەڵسووكەوتە ناوچەییەكەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە بوەستێتەوە. لە لایەكی دیكەووە هەموو فاكتۆرەكان و كردەوە و وتاری سەرانی كۆماری ئیسلامی پێمان دەڵێت كە كۆماری ئیسلامی خەریكی خۆ ئامادە كردنە بۆ سەر دانەواندنێكی تر لە بەرانبەر وڵاتانی ڕۆژئاوایی و چوونە پای بەرجامێكی تر بە قەبوڵی ١٢ مەرجەكەی ئەمریكایە. بەڵام بە ئەو مەرجەی كە مانەوەی گرانتی بكرێت. تەنانەت باس لە ئێحتماڵی وتووێژی ڕاستەوخۆی ئێران و ئەمریكا دەكرێت.\nوە سێهەم: كۆماری ئیسلامی لە حاڵێكدا هیچ چەشنە شەرعیەتێكی لای خەڵكی ئێران نەماوە بۆ مانەوەی خۆی پشتی بە هێزی سەركوت بۆ دامركاندنەوەی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەكان بەستووە. بە دەربڕینی هەر ناڕەزایەتییەك ژمارەیەك لە هەڵسووڕاوانی كرێكاری و مەدەنی دەستگیر و زیندانی ئەكات.\nبەڵام پرسیار ئەوەیە ئایاڕ ڕژیم دەتوانێ بە ڕەچاو كردنی ئەم سێ ڕێگا حەلە مانەوەی خۆی لە دەسەڵات زەمانەت بكات و درێژە بە عومری خۆی بدات؟\nهەموو فاكتەكان پێمان دەڵێن نە. كۆماری ئیسلامی ناتوانێ لەم قەیرانە دەرباز بێت بەڵام ئەمیش بێ مەرج نییە.\nگۆڕانكاری بنەڕەتی لە كۆمەڵگەی ئێراندا لە گرەوەی خۆڕێكخستنی چینی كرێكار و پێوەند خواردنی بزووتنەوەی چەپ و كۆمۆنیستی لەگەڵ بزووتنەوەی كرێكاری و ئاوەدان كردنەوە و ڕێكخستنەوەی نێو ماڵی هێزی چەپ و كۆمۆنیست لە ئێرانە كە زۆر جار و لە فرسەتەكانی تردا وردەكاریەكانیمان باس كردووە.\nوتمان ئەم گۆڕانكاریانە ناتوانێ كوردستان و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی خەڵكی كوردستان نەگرێتەوە.\nتا ئەو جێگایەی كە بە كوردستان بگەڕێتەوە ئێمە لە ٤٠ ساڵی ڕابردوودا شاهیدی بەڕێوەبردنی سیاسەتێكی دوژمنكارانە و داگیر كارانە لە لایەن كۆماری ئیسلامیەوە لە كوردستان بووین. كوردستان زیاتر لە شوێنەكانی تری ئێران ملیتاریزەیە. سیاسەتی ڕەسمی كۆماری ئیسلامی بەڕێوەبردنی ستراتیژیكە لە ژێر ناوی پاراستنی ئەمنیەتی پایەدار كە سێ قەرارگای سپای پاسداران لە پاراێزگاكانی ئیلام و كرماشان، كوردستان و ئازەربایجانی غەربی كار بۆ داسەپاندنی ئەم ستراتیژە ئەكەن و ئەڵبەت تێیدا سەركەوتوو نەبوون.\nلە باری ئابووریەوە كوردستان هیچ چەشنە پێشكەوتنێكی بە پێی ژمارەی نفوز و لە چاو باقی بەشەكانی تری ئێران بە خۆیەوە نەدیوە و پاش هەر بە ناو هەڵبژاردنێك و گۆڕانی ڕواڵەتەكان جارێكی تر پڕۆپاگەندەی گەشەی ئابووری لە كوردستان دەست پێدەكاتەوه، ئەمە لە حاڵێكدایە لە هەموو بوارەكانی ئابووری، كۆمەڵایەتی، سیاسی و نیزامی لە كوردستان ئەوە سپای پاسدارانە قسەی ئاخر دەكات. تالان كردنی هێزی كار و مەنابعی ئاو و تەبیعەتی كوردستان سیاسەتی ئەسڵیە. بێكاری و هەژاری لە كوردستان زیاتر لە هەموو پارێزگاكانی تری ئێرانە.\nلە بار كۆمەڵایەتیی و فەرهەنگیەوە، پڕۆژە فەرهەنگییەكانی سپای پاسداران وەكوو كردنەوەی مەزگەوت و تكیە و ئیمامزادە و فراوان كردنی دەسەڵاتی ئیرشاد و ناوەندی گەورەی ئیسلامی غەرب و باقی شوێنە كۆنەپەرەستانەكان و ستادی ئەمری بە مەعروف و نەهی لە مونەكر لە كوردستان زۆرترین پارەیان بۆ سەرف دەكرێت، لە كاتێكدا بەشێك له منداڵان و جەوانان لە كوردستان لە مەدرەسە و خوێندن و كار كردن بێ بەش كراوان. بەڵام لە هەمان حاڵدا مزگەوتەكان خاڵین، ئیمام زادەكان بێ بایەخن، ناوەندە بە ناو كولتوریەكانی شوێنی بڵاو كردنەوەی سەمی كۆنەپەرەستی ڕژیم بایكوت كراون و ژنان و كچان لە بەرانبەر زەخت و زۆری گەشتی ئیرشاد و مەئمورانی نەهی لە مونكەر زۆرترین مۆقاومەت و خۆڕاگری ئەكەن و ڕژیم بەم خۆڕاگریە ئێعتراف ئەكات.\nلە حەوزەی سیاسەتدا ڕێگا بە هیچ دەنگێكی ناڕازیی نادرێت. هیچ ڕێكخراوێكی سەربەخۆی كرێكاری و ڕێكخراوێكی مەدەنی تەحەمول ناكرێت.\nبەڵام سەرەڕای هەموو ئەم بەربەستانە خەڵكی كوردستان سەریان بۆ سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی دانەنەواندووە و خەباتی سیاسی و خۆڕاگری بەردەوامە و كۆماری ئیسلامی بە هۆكاری هەموو ڕەنج و ئازارەكانی خۆیان دەزانن و لە هەموو شێوازێكی خەبات بۆ بەرەوڕوو بوونەوەی ئەم ڕژیمە لەوانە خەباتی پێشمەرگانە كەڵك وەر ئەگرن.\nتا ئێستا خەڵكی كوردستان لە سەر ئەو بڕیارەیەن كە بۆ ڕزگار بوون لە ستەم و هەڵاواردنی كۆماری ئیسلامی و كۆتایی هێنان بە داگیر كاری ئەم ڕژیمە دەبێت خەباتی خۆیان بە خەباتی كرێكاران و باقی بەشەكانی كۆمەڵگا لە سەرتاسەری ئێراندا گرێ بداتەوە. ئامادە بوون بۆ پەیوەست بوون بە ئاخێزی جەماوەری دەی مانگی ساڵی ڕابردوو لە نیشانەكانی بە هێزی ئەم ڕاستیەیە. ئێمە وەك هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵە لەم هەل و مەرجە تایبەتەدا بۆ هەر سناریۆیەك دەبێ ئامادە بین.\nئامادەیی ئێمە دەمێكە دەستی پێكردووە و ئەبێ هەنگاو بە هەنگاو لی بچینە پێش.\nئەركی ئێستامان، ئەركمان لە كاتی گەشە سەندنی خەباتی جەماوەری و ئەركمان لە كاتی هەڵمەت بردن بۆ سەركەوتن و هەڵبەت ئەركمان پاش سەركەوتن و نەمانی كۆماری ئیسلامیدا\nئەركمان لە سناریۆی دەست بردنی خەڵكی ئێران بۆ شۆڕش و ئینقلاب و ئەركمان لە سناریۆیەكی وەهادا كە ئەگەر شۆڕش و ئینقلاب لە ئێران ڕووی نەدا و بۆ نمونە قەیرانی سیاسی قووڵ بێتەوە، بە بێ ئەوەی دەورەیەكی شۆڕشگێڕانە بێتە ئاراوە، و لە هەمووی ئەم حاڵەتانەدا ئەركی ئێمە دەبێ دیار كراو و ڕوون بێت.\nبەڵام لە هەر كام لەم حاڵەتانەدا، ئەركی سەرەكی ئێمە خۆ ئامادە كردن، بردنە سەری ڕادەی ئامادەگی و خۆ بەهێزكردنە بۆ بەرەوڕوو بوونەوە لە بەرانبەر هەر ڕووداوێكدایە، بۆیە ئه وه هێزە كە جێگا و شوێنی ئێمە دیاری دەكات و دەبێ خەباتی چەكداری جەماوەری بكەینەوە. ئێمە هەر لە ئێستاوە دەبێ بە ڕاشكاوی داوا لە جەوانانی شۆڕشگێڕ و ئامانج خوازلە كوردستان بكەین كە بە فراوانی بە هێزی پێشمەرگەی كۆمەڵەوە پەیوەست بن و خەباتی خۆیان بە خەباتی هێزێكی چەپ و كۆمۆنیستەوە گرێ بدەن. جا بۆیە من لە دوایین بەشی قسەكانم دا و لە ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە و لەسەر گڵكۆی یەكەمین پێشمەرگەی كۆمەڵە بانگەوازی كچان و كوڕانی شۆڕشگێڕ لە كوردستان ئەكەم كە بە ڕیزی پێشمەرگەكانی كۆمەڵەوە پەیوەست بن و جێگای خاڵكی گیان بەختكردوانی ئەم ڕێبازە سوسیالیستی و پڕ لە مرۆڤایەتییە پڕ بكەنەوە.\nبە ڕیزی پێشمەرگەكانی كۆمەڵەوە پەیوەست بن و ببن بە جێگای هیوا و ئۆمێد و متمانەی خەباتی خەڵكی كرێكار و زەحمەتكێش لە كوردستان و ئەم شانازییە بۆ خۆیان دەستەبەر بكەن.\nجارێكی تر ڕۆژی پێشمەرگەی كۆمەڵە لە ئێوه و له گشت هوگرانی بزوتنه وه ی شورشگیرانه كوردستان و بنەماڵەی گیانبەختكردووانی ئەم ڕێبازە پیرۆزبایی ئەكەم و یادی ئازیزی یەكەمین پێشمەرگەی كۆمەڵە هاوڕێ سەعید مۆعینی و هەموو گیان بەختكردوانی ڕێگای ئازادی و سوسیالیزم ڕێز لە ئەگرم.\n« ئەولەویەتەكانی كۆمەڵە لە سەردەمی پڕ لە گۆڕانكاری ئێستادا\nبڕیاری ده‌ستبه‌سه‌ركردنی ١٢٢ كه‌س له لایه‌ن ده‌وڵه‌تی توركییه »


دوای دەستلەكار كێشانەوەی لە بزوتنەوەی گۆڕان محەمەد حاجی دووەمین پۆست لەلایەن پارتیەوە وەردەگرێت و بریارە بكرێتە سەرۆكی دەزگای دەرمان لە حكومەتی هەرێمی كوردستاندا.\nپێشتردوای ئەوەی محەمەد حاجی وازی لە بزوتنەوەی گۆڕان هێنا لەلایەن پارتی دیموكراتەوە كرایە راوێژكاری مەسعود بارزانی، لە ئێستاشدا بە وتەی سەباح زێباری، سەرۆكی لیژنەی تەندروستی لە پەرلەمانی كوردستان، بڕیارە بكرێتە سەرۆكی دەزگای دەرمان كە لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە دروست دەكرێت.\nزێباری بە میدیای فەرمی پارتی وتووە "پێشتر لیژنەیەكی لاوەكی لەلایەن پەرلەمانی كوردستانەوە پێك ھاتبوو و بەدواداچوونی تەواوی بۆ كێشەی دەرمان كردووە لە ھەرێمی كوردستان و راسپاردەكانیش ئاراستەی سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران كراون، بۆ ئەوەی كێشەی كەرتی دەرمان لە ھەرێمی كوردستان كۆنتڕۆڵ و چارەسەر بكرێت".\nسەرۆكی لیژنەی تەندروستی ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد: "سەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیران سەرقاڵی دامەزراندنی دەزگای نیشتیمانیی خۆراك و دەرمانە و دكتۆر محەمەد حاجی وەك یاریدەدەری سەرۆكی حكوومەت بۆ كاروباری دەرمان، بەرپرسیاریەتیی دەزگاكە وەر دەگرێت".\n3913 جار بینراوە


گۆڕان لە حكومەت ناڕازییە\n2020-11-21 3071 جار\nرێکخەرى گشتى و خانەى راپەڕاندن و تیمى گۆڕان لە حکومەت لە مەکۆى سەرەکى بزوتنەوەکە کۆبوونەوە و هەڵسەنگاندنیان بۆ ئەداى حکومەت کرد و سەرنجه‌كان له‌باره‌ی كابینه‌ی نۆیه‌م بە راپۆرتێک درایە تیمى گۆڕان لە حکومەت.\nئەمە لە كاتێكدایە عەدنان عوسمان ئەندامی خانەی ڕاپەڕاندنی بزوتنەوەی گۆڕان رایگەیاندبوو"بزوتنەوەی گۆڕان زۆر دووركەوتووەتەوە لە بەهاو بەرنامەكانی نەوشیروان مستەفا،پێم سەیرە كەس هەبێت لەم كابینە رازی بێت".\n4لەسلێمانی گردبونەوە دژی پەسەندکردنی سزای رۆژنامەوانانی دهۆک دەستیپیکرد\n5کەشتییەکی ئاسمانیی ناسا بەرەو زەوی دەگەڕێتەوە\n9نۆ سودی خواردنی گوڵەبەڕۆژە


گۆڕان و قۆناغێكی تر!\nله ئێستادا زۆرترین ره‌خنه له بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و به تایبه‌ت قیاده‌كه‌ی ده‌گیرێت.\nبێگومان هه‌میشه حه‌ق لای خه‌ڵكه...\nبه رای من زۆربه‌ی هه‌ر زۆری ره‌خنه‌كان له دڵسۆزیه‌وه‌ن، له ئومێده‌وه‌ن به‌م بزوتنه‌وه‌یه.\nخه‌ڵك چاوه‌ڕوانی زیاتریان له ئێمه هه‌بوه‌و هه‌یه.\nخه‌ڵك بیریانه گۆڕان له رابردودا به وردی په‌نجه‌ی ده‌خسته سه‌ر كێشه‌و قه‌یرانه دارایی و ئیداری و سیاسی و یاسایی و ئه‌منی و ته‌واوی كێشه‌كانی تر.\nبیریانه له سه‌رده‌می ئۆپۆزسیۆن بونماندا چ له ناو په‌رله‌مان و چ له كۆبونه‌وه حیزبیه‌كاندا زۆرترین پرۆژه‌و پێشنیازو ره‌خنه‌ی دروستكه‌رمان بۆ چاككردنی دۆخی حكومڕانی پێشكه‌ش ده‌كرد.\nبیریانه له‌م خوله‌ی په‌رله‌ماندا دیسانه‌وه گۆڕان به ئامانجی چاكسازی و بنیاتنانی حكومڕانیه‌كی ته‌ندروست به‌شداری له حكومه‌ت كردو بۆ ئه‌و مه‌به‌سته زۆرترین هه‌وڵ و هیمه‌ت كرا.\nخه‌ڵك ده‌زانن گۆڕان مه‌سقاڵه زه‌ڕه‌یه‌ك سازشی له سه‌ر مه‌بادیئو پرنسیپه بنچینه‌یه‌كانی نه‌كردوه.\nده‌زانن گۆڕان به هۆی سوربونی له سه‌ر داواكاریه‌كانی له په‌رله‌مان و حكومه‌ت ده‌ركرا.\nخه‌ڵك هه‌رگیز گۆڕانیان تۆمه‌تبار نه‌كردوه به دزینی داهاتی نه‌وت، به خیانه‌ت، به بڕینی موچه، به به‌حزبی كردنی هێزی پێشمه‌رگه، به قورخكردنی بازاڕ، به ته‌سلیمكردنی شه‌نگال و دوز و كه‌ركوك...\nخه‌ڵك ده‌زانن گۆڕان به نه‌كشانه‌وه‌ی له حكومه‌ت شكستی به كوده‌تاكه‌ی پارتی هێنا.\nده‌زانن گۆڕان دانی به خۆیدا گرتو، بۆ دامه‌زراندنی پارێزگاره شه‌رعیه‌كه‌ی له سلێمانی ئاماده نه‌بو ئیمزای مه‌سعود به‌رزانی قبوڵ بكات، تا پۆسته‌كه‌ی به جێهێشت.\nخه‌ڵك ده‌زانن گۆڕان به‌و په‌ڕی هه‌ستكردن به به‌رپرسیارێتیه‌وه دواهه‌مین پرۆژه‌ی خۆی بۆ پێكهێنانی حكومه‌تی كاتی پێشكه‌ش به ده‌سه‌ڵات كرد. خه‌ڵك ئه‌وه‌شیان زانی جارێكی تر گۆڕان شانسی دانیشتن و گفتوگۆی به هه‌ردو حزبی ده‌سه‌ڵاتدارو حكومه‌ت دایه‌وه.\nبه‌ڵام خه‌ڵك هه‌ستیان به‌وه‌ش كرد كه ئه‌م ده‌سه‌ڵاته له دوای ئه‌و هه‌مو كاره‌ساته‌ی كه به سه‌ر میلله‌ته‌كه‌یاندا هێنایان ئاماده‌ن كرنۆش بۆ هه‌مو دونیا ببه‌ن، كه‌چی هێشتا ئاماده نین زه‌ڕه‌یه‌ك سازش بۆ گه‌له‌كه‌ی خۆیان بكه‌ن!\nبه كورتی خه‌ڵك بیرانه له هه‌مو قۆناغه جیاجیاكاندا بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان وه‌ك هیزێكی خاوه‌ن قه‌زیه، وه‌ك هێزێكی مه‌سئول مامه‌ڵه‌ی له گه‌ڵ ته‌واوی رودا‌وه‌كان كردو، هه‌رگیز نه‌یویسته‌وه له سه‌ر حسابی ئه‌مه‌ن و ئاسایشی خه‌ڵك و دروستكردنی بشێوی بره‌و به به‌رژوه‌ندیه حزبیه‌كانی بدات.\nبه‌ڵام ئێستا ئیدی خه‌ڵك ده‌پرسن ئه‌وه چ مه‌نتقیكه رێگه به‌وه ده‌دات ده‌سه‌ڵاتێكی شكستخواردو له حكومڕانی، دۆڕاو له به‌رامبه‌ر عێراق، په‌راوێزخراو له سه‌ر ئاستی دونیا، غه‌رقبو له گه‌نده‌ڵی و تاوان و خیانه‌ت هێشتاو بۆ ماوه‌یه‌كی تری نادیار چاره‌نوسی خه‌ڵكیان له ده‌ستدا بێت.\nخه‌ڵك ده‌پرسن ئایا ئیدی كاتی ئه‌وه نه‌هات گۆڕان هه‌ڵوێستێكی تری هه‌بێت كه وڵامگۆی ئه‌م قۆناغه نوێیه بێت.\nخه‌ڵك پێیان وایه له رابردودا بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان زۆرترین شانس و ده‌رفه‌تی به هێزه‌كانی ده‌سه‌ڵات دا، ئیدی كاتی ئه‌وه‌یه پێداچونه‌وه‌یه‌كی ریشه‌ی به هه‌ڵوێسته‌كانیدا بكات، كاتی ئه‌وه‌یه رو له خه‌ڵك و پشت له مافیاكانی ده‌سه‌ڵات بكات. ئیدی كاتی ئه‌وه‌یه گۆڕان بڕیار بدات:\nیه‌كه‌م: به ته‌واوی له حكومه‌ت و په‌رله‌مان بكشێته‌وه‌و، بۆ سه‌رانی پارتی و یه‌كێتی به جێ بهێڵێت.\nدوه‌م: رێكه‌وتنه‌كه‌ی له گه‌ڵ سه‌رانی یه‌كێتی (نه‌ك جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی)، هه‌ڵپه‌سێرێت و هیچ مامه‌ڵه‌یه‌كیان له‌گه‌ڵ نه‌كات.\nسێیه‌م: داوای هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت بكات.\nچواره‌م: راسته‌وخۆو ئازایانه پشتیوانی هه‌مو چالاكیه‌كی جه‌ماوه‌ری مه‌ده‌نی بكات.\nخه‌ڵك ده‌یه‌وێت گۆڕان له هه‌مو ئاسته‌كاندا به‌دیل و مۆدیلێكی گۆڕانانه‌ی جیاواز پێشكه‌ش بكات.\nسەرجەم وتارەکانی عه‌بدوڵای مه‌لانوری\nئاگری خانه‌سۆر ده‌مانسوتێنێ...\nهەلهەلەی سەرکەوتن لە باکور...\nقسەیەک بۆ هاوڵاتیان\nچارەسەری موچە لە بەغدایە نەک تورکیا...\nفێڵ لە خەڵک مەکەن!...\nئه‌م زوڵمه رابگرن!...\nئیبراهیم جەعفەری و وەزیرەکانی کابینەکە...\nبۆ پێشێلکردنی قانون ناوبژیوانی ناوێت! ...\nپرۆژەی گۆڕان... یان خواستی دیموکراسی!...\nله كه‌ركوكه‌وه به‌ره‌و ده‌وڵه‌تی كورد...\nسازان و سازشی به كۆمه‌ڵ ...\nگۆڕان و یه‌كێتی به‌ره‌و كوێ؟...\nشكۆی شكاوی حاكمه‌كان...\nیەكێتی وەك بێگەردەكان...\nبڤه گه‌وره‌كه سه‌رمان ده‌خوات!...\nحەشدى شەعبى لە قەندیل! ...\nپەرلەمان دەبێت دوو شت بکات...\nمەترسی جدیش هەن، پەرلەمان!...\nحکومەتى بنکە فراوان و دەستور.....\nبۆ بڕۆم بۆ ده‌نگدان؟...\nخانەنشینى و پەرلەمانتارانى ئۆپۆزسیۆن...\nجبه‌خانه‌كه‌ی جه‌نه‌ڕاڵ ئه‌رسه‌لان ...\nبڕیاری پەرلەمان گەڕانەوەیە......\nدەستور و سازان...


حکومەتی چین بەکارهێنانی پڕۆگرامی (Tripadvisor) لەو وڵاتە ڕادەگرێت\nبە پێی هەواڵێکی ئاژانسی (CNN)، لە میانی هەڵمەتێکیدا بۆ خاوێنکردنەوەی تۆڕی ئینتەرنێتی وڵاتەکەی، حکومەتی چین بڕیاری داوە بەکارهێنانی ژمارەیەک پڕۆگرام ڕابگرێت لەناویشیاندا پڕۆگرامی زەبەلاحی گەشتکردنی ئەمریکی ناسراو بە\nلە ڕاگەیەندراوێکدا بەڕێوەبەرایەتی جیهانی ئەلیکترۆنی چین ئاماژەی بەوە داوە کە بەکارهێنانی ١٠٥ پڕۆگرامی ئەلکترۆنی لە وڵاتەکە ڕاگرتووە بە هۆکاری ئەوەی لە ڕوانگەی حکومەتی چینەوە نایاسایین و بە مەترسی دادەنرێن بۆ ئاسایشی نیشتیمانی چین.\nجێی ئاماژەیە، زۆربەی پڕۆگرامە لە کارخراوەکان لەلایەن کۆمپانیا ناوخۆییەکانی چینەوە خاوەندارییەتی دەکرێن و تا ئێستا ڕوون نیە و جێی سەرنجە کە پڕۆگرامی ئەمریکی "تریپ ئەدڤایسەر" کەوتووەتە ناو ئەو هەڵمەتەوە لە کاتێکدا کە تەنها پڕۆگرامێکی ڕێنیشاندەری گەشتیاریە و ڕێنمایی گەشتیاران دەکات لە هەڵبژاردنی هۆتێل و ناوچە گەشتیاریە باوەکان.\nلە بەرامبەریشدا کۆمپانیای "تریپ ئەدڤایسەر" کە بارەگای سەرەکی لە ویلایەتی "ماسەچیوستس"ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، تا ئێستا هیچ کاردانەوەیەکی نەبووە چاوەڕێی ڕوونکردنەوەی لێپرسراوانی چینە لەبەر ئەوەی تا ئەمڕۆش پڕۆگرامەکە لە وڵاتی چین کارایە.\n3 مانگ پێشتر - Dec 8 2020 3:41PM


زیانه‌كانی کەمخەوی لەسەر جەستە - بابەت زیانه‌كانی کەمخەوی لەسەر جەستە\nچۆن رەشی ئەژنۆ کان لاببەین\nجیاوازی نێوان ئاوی سارد و ئاوی گەرم\nله سێداره دان چیە لەخەودا\nسەرەکی ⁄ تەندروستی ⁄ ته‌ندروستی گشتی ⁄ زیانه‌كانی کەمخەوی لەسەر جەستە\nزیانه‌كانی کەمخەوی لەسەر جەستە\nچۆن بەشێوەیەکی تەندروست کێشم زیاد بکەم\nپێویستە کەسێکی ئاسای نزیکەی هەشت کاتژمێر لە شەو و ڕۆژێکدا بخەوێت، بەڵام ئەگەر لەو کاتە کەمتر بێت ئەوا کاریگەری خراپی بۆسەر تەندروستی جەستە دەبێت، دەبێتەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی شەکر لە خوێندا و کەمبوونەوەی چالاکی مێشک.\nماڵپەڕی “سەیدەتی” لە بابەتێکی تەندروستیدا ئاماژە بە کاریگەرییەکانی کەمخەوی دەکات لەسەر جەستە، کە ئەگەر کەسێک شەوانە بە بەردەوامی سەرقاڵی کارکردن بێت یان بەکارهێنانی مۆبایل ئەوە دەبێتەهۆی کەمبوونەوەی کاتەکانی نوستنی کە ئەمەش کاریگەری خراپ لەسەر تەندروستی جەستەی بەجێدەهڵێت.\nکەمخەوی دەبێتەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی شەکر لە خوێندا و بە بەردەوامی هەستکردن بە ماندوێت و کەمبوونەوەی چالاکی جەستەی و لەیادکردنی بیرەوەرییەکان و زیادبوونی کێشی جەستە. هەروەها ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ زیاتر دەکات، و مەترسی تووشبوون بە جەڵتەی مێشک زیاتر دەکات ئەگەر بە بەردەوامی شەوان کەمتر لە شەش کاتژمێر بنویت!!.\nجەستەزیانه‌كانزیانه‌كانی کەمخەوی لەسەر جەستەکەمخەوی\nسووده‌كانی خواردنی فەلافل!\nژیاننامه‌ی عادیلە خانم ,کارگێڕی هۆزی جاف\nئایا خواردنی میوە كاریگه‌ری هه‌یه له‌سه‌ر گەشەکردنی منداڵ\nكام جۆر شێرپه‌نجه به پلەی یەکەم دێت لە شێرپەنجە باوەکان له منداڵاندا\nگونجاندنی ورچی جەمسەری\n“سەعد حەریری”پەیوەندی سۆزداری هەیە\nجوانترین گوڵلەی جیهان\nدەرکەوتنی پەرییەکی بێشومار\nڕێگاکانی چاودێری پێستی چەور\nچۆن ددان سپی بکەین\nزیانی 1 ملیۆن دۆلاری به‌هۆی سكۆته‌رێك\nچۆنیه‌تی دروست كردنی كولێره به گۆشت


له‌ناو شه‌ش جۆری ده‌مامكدا یه‌كێكیان به‌ته‌واوی له كۆرۆنا ده‌تپارێزێ\n:: PM:04:22:08/08/2020 \nچه‌ندان جۆری جیاوازی ده‌مامك له دنیادا هه‌ن، به ڕێژه‌ی جیاواز كاریگه‌رییان له كۆنترۆڵكردنی گواستنه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا هه‌یه، به‌ڵام ته‌نیا یه‌كێك له‌و جۆرانه به‌ته‌واوی له كۆرۆنا ده‌تانپارێزێ و باشتره به‌كاری بێنن.\nباوترین و له پێشترین ڕێنوێنیكردن و بڵاوكردنه‌وه‌ی هۆشیاریی ته‌ندروستی به مه‌به‌ستی خۆپارێزی له تووشبوون به په‌تای كۆرۆنا به‌كارهێنانی ده‌مامكه، ده‌مامك ڕێگره له چوونه ناوه‌وه‌ی هه‌ر زینده‌وه‌رێكی زیانبه‌خشی وه‌ك ڤایرۆسی كۆرۆنا به ڕێی ده‌م و كونی لووتدا.\nجۆره‌كانی ده‌مامكی پزیشكی، N95 و FFP1 گرنگه له‌لایه‌ن پزیشك، په‌رستار و كارمه‌ندانی ته‌ندروستی به‌كار بێت\nله‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌بوونی چاره‌سه‌ر و پێكوته‌ی تایبه‌ت به ڤایرۆسی كۆرۆنا هیچ ڕێچاره‌یه‌كی له ده‌ستی پسپۆڕانی ته‌ندروستی نه‌هێشتووه، به‌كارهێنانی ده‌مامك بووه به پێویستی ڕۆژانه‌ی هاووڵاتییان و به‌رده‌وام به‌كاری ده‌هێنن.\nله‌مباره‌یه‌وه دكتۆر تۆڵه فه‌ره‌ج مامۆستای زانكۆی پزیشكیی هه‌ولێر به "وشه"ی گوت: جۆره‌كانی ده‌مامك بریتین له ده‌مامكی پزیشكی، ئیسفنجی، كاربۆنی چالاك، په‌ڕۆ، FFP1 و N95، پێویسته هاووڵاتییان بزانن كه‌م هه‌ریه‌ك له‌م ده‌مامكانه تا چ ئاستێك خزمه‌ت به ئامانجه گه‌وره‌كه ده‌گه‌یه‌نێت كه پاراستنیانه له تووشبوون به ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nڕوونی كرده‌وه، جۆره‌كانی ده‌مامكی پزیشكی، N95 و FFP1 گرنگه له‌لایه‌ن پزیشك، په‌رستار و كارمه‌ندانی ته‌ندروستی به‌كار بێت كه به مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ر و چاودێریكردنی تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا، ڕاسته‌وخۆ به‌ركه‌وتنیان له‌گه‌ڵیان هه‌یه.\nدكتۆر تۆڵه ئه‌وه‌شی گوت: ئه‌م جۆره ده‌مامكانه به شێوازێكی تایبه‌ت دروست كراون كه ڕێگرن له گواستنه‌وه‌ی هه‌ر هۆكارێكی تووشبوون به نه‌خۆشی له ڕێی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه به‌هۆی پژمه و كۆكه‌وه، هاوكات بوونی تایبه‌تمه‌ندی ته‌واو له داپۆشینی ده‌م و لووتی هه‌یه كه ڕێ به دزه‌كردنی هیچ ده‌نكۆڵه‌یه‌ك بۆ ژووره‌وه یا ده‌ره‌وه‌ی جه‌سته نادات جووڵه بكات، ته‌واوی ڕووی كه‌سه‌كان داده‌پۆشێت ئه‌گه‌ر به شێوازێكی زانستی ته‌واو و دوور له هه‌ڵه‌ی ده‌ستلێدان و جووڵاندن و شل به‌ستنی به ڕوودا به‌كار بێت.\nكه‌سانی ئاسایی ده‌كرێت جۆره‌كانی تری ده‌مامك وه‌ك ده‌مامكی ئیسفه‌نجی، كاربۆنی چالاك و په‌ڕۆ له‌كاتی چوونه‌ده‌ره‌وه و بوونی به‌ركه‌وتن له شوێنه گشتییه‌كان به‌كار بێنن، له ئه‌نجامی به‌كارهێنانی ئه‌م جۆره ده‌مامكانه و پێدانی دووری نێوان كه‌سه‌كان بۆ دوو مه‌تر، تا ئاستێكی به‌رچاو ده‌توانرێت ژیانیان پارێزراو بكات، به‌تایبه‌ت به‌كارهێنانی ده‌مامكی په‌ڕۆ كه زۆر گرنگه بۆ كاسانێك ڕه‌نگه تووش بووبن، به‌ڵام هیچ نیشانه‌یه‌كیان نه‌بێت كه ئه‌مه‌ش جارێكی تر ڕێگر ده‌بێت له بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا به ته‌واوی هاووڵاتییاندا، هه‌روه‌ها ئاسان دروست ده‌كرێت و تێچووی ئه‌وتۆی نییه. دكتۆر تۆڵه وای گوت.


35 جۆر باڵندە لە تاڵاوەکانی مەهاباد دەژین | سایت تحلیلی خبری اجتماعی ،سیاسی باڵوێز (سفیر)\nمه هاباد/بالویز/جێگری ئیدارەی ژینگەپارێزی مەهاباد وتی:تائێستا ۳۵ جۆری جیاوازی باڵندە لە تاڵاوەکانی ئەم شارە دەستنیشان کراون و نیشتەجێ کراون.\nبەپێی زانیارییەكانی خزمەتگوزاری ژینگە، ئاژانسی هەواڵی بالویز“حەسەن پوور” وتی:لە ئێستادا ۳۵ جۆری جیاوازی باڵندە لە ناوچە تاڵاوەکانی ئەم شارە دەستنیشان کراون، لەوانە فلامینگۆ، کۆرمۆرانتی بچووک، پلیکانە سپییەکان، داربڕەکان، تێرن، کاشیمی گەورە، قازی خۆڵەمێشی، قازی پێش سپی، سایلۆ، ئاڤۆست، جیپسی” کۆتر، لەوانە کۆتری سەوز،کۆتری سپی و دار بلوط.\nوتیشی: لەم ژمارەیە زیاتر لە ۳۰ هەزار باڵی باڵندەی ئاوی كۆچبەر و ڕەسەن لە تاڵاوی نێودەوڵەتی تاڵاوی كانی بەرازان ئامادەن.\nجێگری ئیدارەی ژینگەپارێزی مەهاباد وتی: ئاوی تاڵاوی کانی بەرازان لە ڕووباری مەهابادەوە دابین دەکرێت و ئەم ڕووبارە کە لە بەنداوی مەهابادەوە دەڕژێت دوای ئاودێری کردنی تاڵاوەکانی کانی بەرازان ڕێگای خۆی بۆ دەریاچەی ورمێ بەردەوام دەبێت.\n“حەسەن پوور” داوای لە دانیشتوانی گوندەکانی دەوروبەری تاڵاوەکە کرد کە لەم ماوەیەدا زیاتر هاوکاری ژینگەپارێزان و شارەزایانی ئەم بەڕێوەبەرایەتییە بکەن، ئەگەر هەر سەرپێچیکارێکیان لە لێواری تاڵاوەکە بینی، پێویستە یەکەی پاراستنی ژینگە ئاگادار بکەنەوە.\nمه هاباد/بالویز/۱۴۰۱/۰۳/۱۴-۰۷:۴۵:۵۸/ خبر ۳۳۲۹/کد خبر ۱۶۰۹۹/ج\nتاڵاو دەریاچەی ورمێ ژینگە کانی بەرازان کۆتر مه هاباد\nئەگەر گومان لە خۆت ئەکەی نیشانەکانی پەتای کۆرۆنات لێ دەرکەوتووە\nمه هاباد – بالویز – ئەگەر گومان لە خۆت ئەکەی نیشانەکانی پەتای کۆرۆنات لێ دەرکەوتووە ، ئەم خاڵانە جێ بەجێ بکە پشت بەخوا تێیئەپەڕێنی تەنانەت ئەگەر بەتەمەنیش بیت خۆ عەزل بکە و دەمامک ببەستە و تێکەڵاوی ھیچ کەسێک مەکە تاکو بەتەواوەتی پەتاکەت لە کۆڵ ئەبێتەوە گرنگی بە خەو بدە چونکە بە خەو و پشوودان بەرگری […]


له ئاش دواکه‌وتوون ده‌یانه‌وێت له ڕێ ئاش حه‌قی بکه‌نه‌وه – Denegkan\nله ئاش دواکه‌وتوون ده‌یانه‌وێت له ڕێ ئاش حه‌قی بکه‌نه‌وه\nهه‌ردوو زلحیزبه‌که‌ی کوردستان ، وه‌کو ته‌وقیتی خۆیان به‌یه‌که‌وه ، که‌وتنه‌هێرش کردن بۆ سه‌ر لیسته سه‌ربه‌خۆکان به‌گشتی و، به‌تایبه‌تیش بۆ سه‌رلیستی نه‌وشیروان مسته‌فا ، که‌به‌ناوی لیستی( گۆڕان) تۆمارکراوه له داخڵ بوون بۆ کارنامه‌ی هه‌ڵبژاردنی هه‌رێم ، ناوی لیسته‌ک له‌وه ده‌چیت ئیلهام به‌خشی له دوای هه‌ڵبژاردنی ئه‌مریکاکه (ئۆباما) تیا به‌ره‌نده بوو به ناوی (گۆڕان) ه‌وه توانی کارنامه‌کانی خۆی کۆبکاته‌وه، هه‌ر له‌وێشه‌وه ، ئه‌و ووشه‌یه بووه سه‌رناوی هه‌ڵبژاردن بۆ هه‌ندی هه‌ڵبژاردنی ووڵاتانی تر به‌دوای ئه‌و پیرۆ بوونه‌ی (ئوباما) داله‌وانه‌له‌هه‌ڵبژاردنی ئیسرائیل که (نتنیاهو) بوو تیایداسه‌رکه‌وتنی به‌رچاوی به‌ده‌ست هێناو به‌ره‌نده‌ی ده‌سه‌لاته له‌و ووڵاته‌دا. ئه‌و ناوه‌ش بۆهه‌ڵبژاردنی هه‌رێم جۆریک له ڕژدی ولیزانینی تیایه. به‌ڵام خۆهێشتا کاتی ره‌ه‌می هه‌ڵبژاردن ده‌ست پێنه‌کراوه‌و بڕوبیانووگیڕه‌گێڕیش له ئاراداماوه با بزانین ئه‌م مه‌نجه‌ڵه سه‌ر ئاگر نه‌نراوه چی تیا ده‌کوڵیت .\nقسه‌یه‌ک هه‌یه له‌وه‌یه کورد گوتبێتی ئه‌ویش ده‌ڵیت : ( عه‌یبی ئازه‌ری ئه‌وه‌یه ،یه‌ک نه‌زمی هه‌ڵپه‌ڕکی ده‌زانێ ، ئه‌ویش سێ پێی یه)، له‌ڕاستیدا ئه‌و ه حاڵی حیزبی کوردیه یه‌ک شت له ململانێ ده‌زانێت، ئه‌ویش شه‌ڕه ده‌نوک وپیاهه‌ڵپژان. بۆ ئه‌مجاره شیان ، دیاره هه‌ر له سه‌رئه‌و خو وپیشه کۆنه ن ، لایان نه‌داوه ، با سه‌رده‌مه‌که‌ش زۆر گۆڕابێت ، ئه‌گینا بێ به‌ڵابن!!!! که‌ی ئه‌و مۆدێله کۆنه به‌که‌ڵک ماوه ، واهه‌ر له‌سه‌ری ده‌ڕۆن ، خۆ که‌ی ئه‌و دوانه( مه‌به‌ستم دوحیزبی هاوپه‌یمانه) ئه‌وه‌نده هه‌ماهه‌نگ بوون له یه‌ک کات بویه‌ک بابه‌تی وا هاوئاواز بن ، ئه‌گه‌ر ته‌گبیرێک نه‌بێت بۆده‌ستپێکی شه‌ڕه که‌ڵه‌شێر له‌ئێستا که‌دا ، به‌ڵام ئه‌وه باران ته‌واو ته‌ڕی کردوون، ئه م جا له هه‌تاوو سایه‌قه ی دواباران‌دا که‌پنه‌ک ئه‌ده‌ن به‌سه‌رخۆیاندا، ده‌بوایه له هه‌ڵبژاردنی پێشوو تره‌وه مشوری ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌تان بخواردایه‌و باره‌گاتان نه‌سوتاندایه‌و ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تی لیستی سه‌ربه‌خۆی ئه‌و دواکه‌وتوو کۆنه‌په‌رست وسه‌له‌فیانه‌تان ترۆر نه‌کردایه،  که له مێژووی دیموکراتیدا کردتانن به‌یه که‌م شه‌هید و یه‌که‌م ده‌ستپێشکه‌ری کاروانی لیستی سه‌ربه‌خۆ .( واده‌زانن ئه‌مه‌هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی 1992)ه که هه‌ر له ده‌ست پێکردنیه‌وه، کادری به‌رزو لێزانی زلحیزب هه‌بوو به عه‌یاری ولجک بازیه‌وه ده‌یان گوت 🙁 ئه‌مه ئه‌وه‌ڵ وئه‌خیر هه‌ڵبژاردن ده‌بێت ) به‌لالێوێکیش زه‌رده‌ده‌یگرتن ،که ڕۆشنبیروعه‌لمانی عه‌یاره 24 بوون، نه‌ک وه‌کو به‌ره‌ی ئینقازی جه‌زائیر بن . براله گیان، ئه‌و ئه‌رزه ته‌ڕه‌ی ئه‌و رۆژه له‌سه‌ری دانیشتن توشی مایه‌سیری وڕوماتیزمی ئیمڕۆیان کردون، سبحه‌ینێ ودواتریش له‌وه کوشنده‌ترو مه‌رگبارترتان ده‌کات..باله‌وه‌بگه‌ڕێین سه‌یری ئه‌و به‌ستنه‌وه‌یه بکه‌ین که عه‌لمانیه‌کی وه‌ک نه‌وشیروان وسه‌له‌فیه‌کی وه‌ک مه‌لاکرێکارو ئه‌هوه‌ن تره‌کانی تری ئه‌و ڕه‌وته به‌ته‌زبیح وملوانه‌که‌ی خۆیان ده‌هۆننه‌وه ، بابزانین ئه‌م سه‌رچۆپی گرانه‌ی میدیای ئه‌م دوو پارته حو‌کمداره سه‌ری هه‌ڵپه‌ڕکێوچۆپیه‌که به‌ره‌و چی ته‌به‌کێکی نان ده‌به‌ن ، خۆ ڕه‌نگ بێت دوای به‌ده‌ست هێنانی نه‌تیجه‌ی هه‌ڵبژاردن ، وارد بێت له گه‌ڵ هه‌ر لایه‌ک دا پێک هاتنی سیاسی بۆ حو‌کم یان ئۆپۆزیسیۆنی بکرێت و هه‌ر وه‌ک چۆن پاش باره‌گا سوتاند ن و ئه‌ندام کوشتنیش ، هه‌ردوو پارتی گه‌وره کردیان له‌گه‌ڵ لیستی جیای ئه‌واندا و تائێستایش له کابینه‌ودان چی له‌به‌غداو چی له هه‌رێم ، به‌ڵام هه‌موو که‌سێک که که‌مترین ئاگای سیاسی هه‌بێت ده‌زانێت چه‌نده ده‌نگده‌رو هه‌واداری نه‌وشیروانی عه‌لمانی و ئیسلام نه‌زمه‌کانی مه‌لا عه‌لی و سه‌لاحه‌دین به‌هادین چه‌نده جیاو لێک هه‌ڵبوێرراون . ،به‌ڵام به‌ئیسلامیاوی کرنی نه‌وشیروان بۆ دودڵ کردنی ده‌نگده‌رو جه‌ماوه‌ره عه‌لمانیه‌که‌یه‌تی و هه‌روه‌ها به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه به‌سێکۆلاریاوی کردن مه‌لاعه‌لی و هاوبیره‌کانی بۆ کرمێ کردنی ده‌نگده‌رو هه‌واداره ئیسلامیه‌کانیانه،ئای چی ڕاوه‌ماسیه‌که له‌و گۆمه مه‌نگه‌دا ، چی شه‌طاره‌تێک و چی ته‌نضیرێکی ئیعلامی ئه‌م دوو پارته به ئه‌زموونه یه بۆ ئه‌م حاڵه‌ته . خۆ ئیعلامچیه‌کانی لایه‌ک له‌م دوزلحیزبه ، هه‌مووی کۆنه بارگیر سوارو ئێستر سواری حیزبێکی کۆنی پان وپۆڕی ، هه‌مووعێراق بوون که موژده‌ی به‌یانیان بۆ‌گه‌لی دوورو نزیکی جیهان ئه بر‌د . له‌وێ بازاڕه‌که‌ی که‌ساده‌و واریاتی نه‌ماوه، هاتوون لای ئه‌م پارتی دایکه‌ی کورد بونه‌ته‌وه به‌سه‌وداکه‌رو مامه‌ڵه‌چی هه‌موو بازاڕی میدیاکه‌یان به‌دایکه‌و به‌چکه‌وه له‌خۆ قۆنته‌رات کردووه. یان به‌ته‌عبیرێکی بازاڕی تر په‌شته‌ماڵیکن به هه‌مووبه‌رو داوێنێکه‌وه ده‌نوسێن ، بۆ به‌مانیشه‌وه هه‌ڵنه‌پێچرێن وتادوێنێی، خۆیان بوون له ناوه‌ندی حه‌فتاکان به‌مپارته‌یان ئه‌وت حیزبی عه‌شیره‌ت وکۆنه‌په‌رست ویه‌مینیه‌کان ،که‌چی ئێسته‌خوێن دائه‌نیشن بۆیان . وا ئێسته‌ش پیشه پرۆفیشنه‌که‌یان بۆده‌خه‌نه گه‌ڕ به‌گه‌رم وگوڕترین باردا . شت زۆره بگوترێت . به‌ڵام من قسه‌یه‌ک بۆ ئه‌وانه ده‌که‌م وه‌ک له هه‌ڵبژارنی پێشودا خه‌م و مشورێکیان بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه نه‌خوارد با ڕه‌حمێک به‌خۆیان بکه‌ن و مشوری هه‌ڵبژاردنی داهاتوتری دوای ئه‌مه‌یان بخۆن چونکه له‌وه‌ی پێشودا ئه‌م به‌ڵای نه‌وشیروانه له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بوو، نه‌لیستی هه‌بو نه‌ده‌زگاوبگره ده‌نگیشی بۆ کۆ ده‌کردنه‌وه . خۆ ئه‌گه‌ر وانه‌که‌ن ئه‌وکاته ئه‌م به‌یت وبالۆره‌یه‌ی ئیستاشیان به‌ده‌سته‌وه نامێنێت و کاروانی ناحه‌زانتان زۆر له ئێستا قه‌ره‌باڵغ تر به‌جونبوش تر ده‌بێت ، گوناحه ئه‌و مێژووه دوورودرێژه‌ی خه‌باتی خۆتان به هه‌ده‌ر ده‌ده‌ن بۆ ئه‌م حیز ب و کۆمه‌ڵانه‌ی دوێنێ وئه‌مڕۆی تازه ڵێ هه‌ڵتۆقیو قوته‌وه‌بوو. چی تیایه ئێستا ملێک بده‌ن بۆ ڕاستی و واقیعیک سبه‌ینێتان به‌رفرانترێک ده‌بێت له‌م وه‌زعی بێمه و‌دایی وته‌نگه نه‌فه‌سیه قورتارده‌بن وده‌توانن گه‌نده‌ڵی وله‌وتانه‌کانیشتان جۆره چاره‌سه‌رێک بکه‌ن . دیموکراتی پرۆسه‌یه‌ودوورودرێژو پڕ له مه و‌دای دورو هه‌لی زۆری له‌به‌رده‌مدا سه‌وزده‌بێته‌وه ، ناکرێت به‌سه‌رلوتی خۆدا ڕوانین ، چاوی ئاسۆبینینتان کوێرو موزمه‌عیل بنوێنن. باوه‌ڕم وایه زه‌ره‌ر له نیوه گه‌ڕاندنه‌وه جۆره‌قازانجێکه.\nPrevious خه‌ڵكی که‌رکووک…له‌نیوان چه‌ندین ئه‌ژده‌یها دا\nNext به‌ته‌مام كچێك بنووسمه‌وه


ئەوروپا بیر لەداڵدەدانی پەنابەران دەكاتەوە بێ ئەوەی ژیانێكی باشتریان پێببەخشێت – ئاژانسی هه‌واڵی عیراقییه\nبەدواداچوون – ا ه ع\nسباستیان كورتس راوێژكاری نەمسا رایگەیاند وڵاتەكەی لەگەڵ چەند وڵاتێكی ئەندام لە یەكێتی ئەوروپا لێكۆڵینەوە دەكەن لەسەر بنیاتنانی سەنتەری پێشوازی لە كۆچبەران بەمەبەستی پاراستن و داڵدەدانیان بەڵام بەبێ ئەوەی ژیانێكی باشتریان پێببەخشرێت.\nلە وەڵامی پرسیارێكی تۆڕی (ئۆ ئاڕ ئێف) یش سەبارەت بەو پرۆژەیە، راوێژكار نەمسا تەئكیدیكردەوە هەوڵەكان بەردەوامە بۆ بنیاتنانی ئەو سەنتەرانە لەدەوەی وڵاتانی ئەوروپا بەجۆرێك بتوانین كۆچبەران داڵدە بدەن و بیانپارێزن بەڵام بێ ئەوەی ژیانێكی باشتری پێشكەش بكرێت.\nوتیشی لەگەڵ چەند وڵاتێكی تردا بە نهێنی كار لەسەر ئەو پرۆژەیە دەكەن بۆ ئەوەی ئەگەر سەركەوتنی زیاتربێت لەنێوان ئەو وڵاتانەش كە دەكرێت ئەو سەنتەرانەی تێدا بنیاتبنرێت، رۆژنامەكانی نەمسا ناوی وڵاتی ئەلبانیایان بڵاوكردوەتەوە.\nڤیدیۆ … دەستپێشخەریەكەی عەبادی .. نەخشەرێگا


پەروەردەی ئاینی لە نێو حزبەکان دا ! – Denegkan\nbydengekan\tFebruary 9, 2014\tگشتی\nبێگومان حزب ئامرازە بۆ رزگاری چینیک یان نەتەوەیەک، بەرنامەو پەیرەوی ناوخۆی هەیە، بەرنامەکەی لایەنی دوورو نزیکی هەیە وەک قوناغی دیموکراسی و سوسیالیزم بۆ نموونە لای حزبە کومونیستەکان، هەروا پەیرەوی ناوخۆشی هەیە وەک میکانیزمی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێو ئەندامانی دا و چونیەتی بەستنی کونگرەو کونفرانس و دەستاو دەستکردنی دەسەڵات ! لێرەدا حزب دەبێتە ئامرازێکی ئورگانیکی و دامەزراوەیی ! لە راستی دا نابێ حزب و دەسەڵاتی حزب لە کەسێکی دیاریکراو بەرجەستە بکرێ بەناوی میژووی تێکۆشان و بوونی کاریزما لە کەسایەتی یی دا، لەبەر ئەوەی ئەم تێروانینە زەمینە خۆش دەکا بۆ هاتنەکایەو پەیدا بوونی دیکتاتۆر، لە میژووی میللەتان دا نموونە زۆرە وەک نازیەکان و فاشیەکان کە لە کەسایەتی هیتلەرو مۆسۆلینی دەسەڵات و بریار بەرجەستە کرا !\nئەمەی سەرەوە پێناسەی زانستی حزبە وەک لایەنی تیئوری بەڵام جێگای داخە زۆربەی حزبەکان لە پراکتیک دا نابن بە ئامراز یان وەکو ئامراز چاویان لێ ناکرێ بەڵکو دەبن بە ئامانج خودی حزب وەک پێکهاتەیەک لە خەڵک بوونی گرنگە تەنانەت هەندێ جاریش ئەو پێکهاتە خەڵکە بە ناوی رەوایەتی ئامانجەکانی حزب بە نارەوا ئیشی لەسەر یادەوەری کۆمەلگا کردووەو، لە رێگای ئەو دەسەڵاتە دیاریکراوەی کە هەیبووە چ لە شاخ چ لە شار ! حزب وەک دەسەڵات لە ژێر چەمکێکی مافیایی خۆی پێناسە کردووە، مافیایی بەو مانایە ( انصر اخاک ظالما او مظلوما ) لیرەدا من جەخت لەسەر لایەنی پەروەردەیی حزب دەکەم، بەتایبەتی لە ناوچەی خۆمان وەک وڵاتانی رۆژهەڵات !\nسەرەتا حزب دروشمی هەنگوین ئامێز ئەخاتە روو وەک ئازادی و رزگاری و سەربەستی و مافی نەتەو و مافی چینی ژێر دەست و دیموکراسی و مافی مرۆڤ !\nبەڵام کاتێک لە رێگای ئەم دروشمە شیرین و بریقەدارانەوە لایەنگرێک یان دوستێکیان ڕاکێشا دەکەونە ئیش کردن لەسەر یادەوەری تاکی داماوی بەستەزمان و فریوخۆاردوو، بەهەزارو یەک رێگاو شێواز یادەوەری تاکی ملکەچ بە خۆیانەوە گریی دەدەن، رەنگە سەرەتا بە پروگرام و پەیرەوی ناوخۆ دەستی پێ بکەن بەڵام لە ڕاستی ئەم دووانە وەک ( کلام حق یراد بە الباطل ) وایە کە دەخرێتە زەینی دوست و لایەنگری نوێ یەوە، بەڵام کێشەکە دواتر دەست پێ ئەکا، کاتێ کە دوست یان لایەنگر دەبێتە ئەندامی ئەو حزبە دووچاری دەیان کوسپ و تەگەرەو مێشک شووشتنەوە دەبێتەوە !\nحزبی دیاریکراوە وا لە یادەوەری ئەندامی نوێ خۆی دەخاتە روو کە ئەو تاقە فریادرەسی ئەم میللەتەیە، لە قۆناغیکی ناسک دەستی بە خەبات کردووە، یادەوەری پێکهێنەرانی حزب دەکرێ بە دیکۆمینت و دەسەپێنرێ بەسەر یادەوەری کۆمەلگا دا، حزب وا خۆی دەخاتە روو کە خاوەنی کاروانی شەهیدانە، هەقیقەتی رەها لای خۆیەتی، حزب و لایەنەکانی دی دەخاتە ژێر نەشتەری رەخنەوە لەوانەیە رەخنەکانیش وەهمی بن ! بە شێوەکی کە بوونی حزبی تر و بیرکرنەوەی تر نارەوایە !\nبێگومان تاک ئینتمای هەیە بۆ خێزان، بۆ گەڕەک بۆ قوتابخانە بۆ شارو ناوچەی خۆی، بۆ خاک وەک لایەنی جوگرافی، نیشتمان وەک لایەنی مەعنەوی، بۆ نەتەوە، بۆ چین، بۆ ئاینێکی دیاریکراو لای ئیمانداران ! لە نێو ئەم هەموو ئینتمانە حزبی لای خۆمان کاتێ لایەنگرێ پەیدا دەکا بە پێ بەرژەوەندی تەسکی حزبی خۆی ئیش لەسەر ئینتما کان دەکا، پێش و پاشیان دەخا تا دواجار ئەندامی بەستەزمان خۆی لە نێو ڕایەڵێکی تری پەیوەندی خۆی دەدۆزێتەوە، ڕەنگە تاڕادەیەک ئاڵۆز بێ، کە بریتی یە لە سکتاریزم و دەمارگیری حزبی و داخستنی ئاسوی بیرکردنەوەی ئەو ئەندامە بە شێوەیەک دوور لە بازنەو سنووری حزب شتێکی تر نە بینێت ! کاتێ کە سەرکردایەتی ئەو حزبە یا دەسەڵاتی زاڵ دڵنیا بوو لەوەی ئەندامەکەیان لە نێو بودەقەی حزب و بیروبۆچوونەکەی تواوەتەوە وەک لایەنی عاتیفی نەک ئایدۆلۆژی ئیدی وەک داش دامە ئەندامی بەستەزمان پاش و پێش دەخەن تا هەرەسی دەروونی پێ دەکەن و دەیان گریی لا زیندوو دەکەنەوە !\nلەوانەیە لێرە تیئورەکەی بافلوف شیاو بێ کە بیهێنینەوە وەک نموونە، بافلوفیش لە رێگای تیئوری کردەی مەرج داری پێچەوانەوەو بەستنەوەی لیکاوی برسی بوونی سەگ و کۆترو میشکەکان بە پێشاندانی رەنگی جیاوازی گڵوپەکان ولیدانی تونی زەنگی جیاوازو پێدانی پاداشت و سزا، ئەو گیانلەبەرانەی دەخستە ژێر کونترۆڵی خۆیەوە دواجاریش دەیتوانی هەرەسی ئەقڵیان پێ بکا !\nلێرەدا من مەبەستم ئەوە نیە، هەر حزبێک ئەندام و لایەنگری خۆی پەروەردە نەکا بەڵکو رێگاو شیوازی پەروەردەی شیاوو زانستی و تەندروستی پیویستە، بەشێوەیەک کە ئەندامی دیاریکراو ون نەبێ لە نێو زاڵبوونی دەنگی ژاوەژاوی نێو حزب کە هەندێ جار دەنگە وەک یەکەیەکی فیزیاوی وهیپنوتیزمی بۆ لە خشتە بردنی ئەندامان و خەواندنیان و سەندنەوەی ئیرادەو بریاری سەربەخۆ لێ یان تاوەکو نەتوانن هەڵویست لە رووداو پێشهاتەکان وەرگرن و بە چاوی رەخنە بۆی بروانن، دوور لە کارتێکردنی دام و دەزگای حزب، بە هەنگاوی باش بڵێن باش بە هەنگاوێ خراپیش بڵێن خراپ !\nکەچی ئەمرۆ بەهۆی پەروەردەی ئاینی ئامێز لە نێو حزبەکان، دەرئەنجام کەسایەتی دەرویش ئاسایان خوڵقاندووە، یادەوەری دەرویشەکان بە رموزو سیمبولی گوڕاوو نەگوری حزبەوە بەستراوە، بە گوێبیستی ستایشی حزب دەگەشێنەوە، لەکاتێکدا بە رەخنە گرتن لە حزب مڕومووچ دەبن !\nهەر ئەم پەروەدەشە دەبێتە هۆی هینانە کایەی بنکەیەکی فراوانی دەرویشی کە تەنیا توانای کایەکردنێکی دیاریکراویان هەیە، ئەویش لە نێو قەلەمرۆ و نفوزی حزب دا.\nلەکاتێکدا دەمیان دەبێتە تەڵەی تەقیو لەبەردەم تەڵیسمی سکرتیری حزب و ئەندامانی سەرکردایەتی دا، دەتوانم بڵێـم پەیوەندی نیوان سکرتیر و ئەندامان دەبێتە جۆرێک لە پەیوەندی لە چەشنی ئەو پەیوەندییەی لەنێوان شێخ و موریدەکان بەرقەرارە !\nئەم جۆرە پەیوەندی یە تەنیا لای بنکەکانی خوارەوە بوونی نییە بەڵکو لە نێوان سەرکردایەتی و کەسی سکرتیر دا ئامادەیی بەردەوامی هەیە !\nلەکۆی کایەکان دەسەڵاتی رەها دەدرێ بە سکرتێر تەنانەت ژن و کوڕو ئامۆزاو خاڵوزاکانی مۆرکی پێرۆزی وەردەگرن، لەکاتێ غیابی سکرتێر دا دەشێ هەر یەک لەوانە جێگای روحی سکرتێر پڕ بکاتەوە !\nلێرەدا باسی روحمان کرد، روح وەک چەمک زیاتر نزیکە لە سۆزەوە، سۆز لە کانگای دڵەوە هەڵدەقوڵێ، بەڵام ئەقڵ پەیوەستە بە لوژێکەوە، ئەوانەی خاوەن ئەقڵن زیاتر خەڵکی ئایدولۆژی و فەلسەفی ین، بەلاچوونی کەسە دەسەڵاتدارەکان، بەڵانس و تەرازووی بیرکردنەوەیان تێک ناچێ، ئەوە ئەقڵە پێمان دەڵێ جوڵانەوەی رزگاری خوازی جۆرێک لە سیستەم بەرێوەی بردوەو دەبا، کەسەکان تیایدا روڵێ دیاریکراویان هەبووە، بە لاچوونیان بەشێوەیەکی ئەوتوماتێکی وەک زادەی کایەیەکی میژوو کرد ئاڵتەرناتیڤ پەیدا دەبێ ! لای خاوەن ئەقڵەکان هەمێشە پەنا دەبرێتە بەر کەرەستەی رەخنە، سێبەرو مێژووی ئەو کەسانەی خۆیان سەپاندووە ناتوانێ ئێرادە لە خاوەن ئەقڵەکان وەرگرێ !\nئەگەر ئاوەرێکی حزبەکانی لای خۆمان بدەینەوە ئەوە زیاتر دوست و لایەنگرەکانیان لەسەر بناغەی سۆز پەروەردە دەکەن، سۆز بۆ سیمبولەکانی حزب، سۆز بۆ شەهیدەکان، سۆز بۆ سەرکردەکانی ، سۆز بۆ میژووی حزب، لە نێو فەزاو ئەتموسفێری سۆز دا ئەندامی حزب لە سروت وسیرمۆنی یەکی ئاینی رۆژانە دەژێ !\nبەردەوام ئینتمای خۆی تازە دەکاتەوە لە رێگای گوفتارو نووسینەوە، هەر وەک چۆن لە مەزهەبی شیعەدا لە موحەرەم و عاشورا پەیرەوانیان بەدەست و بە زەنجیر لە خۆیان ئەدەن و بەڵێن تازە دەکەنەوە و لە ئینتمای تاکەوە دەپەرنەوە بۆ ئینتمای شوناسی بە کۆمەڵ ! لە کاتێکی دیاریکراو لە ساڵ دا ! بەڵام لای موریدەکانی حزب ئەم لە خۆدانە بەشێوەیەکی میتافوری و ( مجازي ) بەردەوام و رۆژانە بوونی هەیە و لەگەڵ روحیەتیان تێکەڵ بووە، بە زمانێکی زانستی، سێبەری حزب یادەوەری یان کونترۆڵ کردووە، بەشێوەیەک کە ناتوانن دوور لە حزب هەڵویست بنوێنن، دوور لە حزب بیربکەنەوە، ناتوانن جیهان بینینێکی تر بۆ خۆیان پەیدا بکەن کە زیاتر نزیک بێ لە ئازادی تاک و سەربەخۆبوونی، زیاتر نزیک بێ لە مافی مرۆڤەوە، زیاتر تێگەیشنیان هەبێ سەبارەت بە پروسەی دیموکراسی و دەستاو دەست کردنی دەسەڵات !\nلەبەر بوونی ئەم پەروەردە ئاینی یە لە نێو حزبەکان تا ئێستا کوردستان نەبووەتە مەڵبەند ومەکۆی لە دایکبوونی دەنگی ئازادو سەربەخۆ، دەنگی رەخنەیەکی بێگەردو بێلایەن، کەسایەتی یە سەربەخۆوەکان بە ناو سەربەخۆون ئەگەر نە وەک نەست و لە واقعیش دا لە ژێر کاریگەری حزب و گروپێکی دیاریکراودان، لێرەدا ئەوەش تێبینی دەکرێ ئەوانەی پیشینەی حزبایەتیان نییە، هەست بە گریی خۆ بەکەم زانین دەکرێ لە گوتاریان دا !\nدەمەوێ لێرەدا هاوکێشەکە بەم شێوەیە کۆتایی پێ بێنم، تاوەکو حزبەکانی کوردستان لەدەستی پەروەردەی ئاینی و روحی و مافیایی و دەمارگیری و سکتاریزم و تەنگ نەزەری خۆیان رزگار نەکەن ( کە لەکاتی حازر دا ئەمە مەحاڵە !) میللەتی کورد وەک یەکەیەکی نەتەوە بەئاسانی بەمافە رەواکانی شاد نابێتەوە !\nئەم پەروەردە ئاینی یە وای کردووە کە لەسەر حیسابی بەرژەوەندی باڵای میللەت، رکەبەرایەتی تەسکی حزبی بکرێ، حزبەکان هەر یەکەو گوتاریکی جیاوازیان هەبێ، هەندێ جار ئەمیان لەرقی ئەوی تردا ئاو بۆ ئاشی دوژمن ببا ! لە نواندنی هەڵویست بەرانبەر پێشهاتە سیاسیەکان !\nدیارە لەم سازش نواندنەو پایماڵ کردنەی مافی رەوای خەڵک گرەو لەسەر دەرویشەکانیان دەکەن وەک هیزێکی فیزیکی لەسەر ئەرزی واقیع، پلانی دژواریان پێ جێبەجێ ئەکەن !\nکە هەندێ جار دژ بە خواست و ئیرادەیان بەڵام بەهۆی پەروەردەی هەڵەوە هەستی پێ ناکەن !!\nنەهرۆ / نەرویج\n٧ / ٢ / ٢٠١٤\nPrevious ئەوین …. بەشی دووەم….. جوانە ئەسوەد\nNext چی لە سالە و ئەوانی دی بكەین ؟


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| حەوزەى زانستيى شيعە لە نێوان نەجەف و قوم\nSeptember 2021 20 - 17:56:05\nحەوزەى زانستيى لە نەجەف\nحەوزەى زانستيى نەجەف نزيكەى هەزار ساڵە بۆ سيستەمى كۆمەڵايەتیى ئايينى شيعەى جيهانى، يەكێكە لە پايتەختە زانستييە ئايينيە مێژووييەكان، لەدواى (1038) لەسەر دەستى محەمەد بن حەسەن تووسى بووە خاوەن پێگەيەكى گەورەى زانستى، كە تا ئێستا بەبێ وەستان بەردەوامە لە پەيڕەوكردنى رۆڵى زانستيى و فيكرى و ئايينى و گەياندنى پەيامى شيعە و ئەدەبى و كۆمەڵايەتى و سياسى، بۆ چركە ساتێكيش نەوەستاوە.\nهەڵبژاردنى نەجەف لەلايەن شێخى تووسيەوە، هاوكات بوو لەگەڵ داگيركردنى بەغدا و سەرهەڵدانى دووبەرەكى تائيفى لە لايەن سەلجوقيەكانەوە، كە بەو هۆيەوە ماڵى تووسى سووتا و حەوزەى زانستيى شيعە وێران بوو.\nتووسى چەند بژاردەيەكى وەك جێگرەوە لەبەردەم بوو بۆ ئەوەى شوێنێك بكات بە ناوەندى حەوزە، بەڵام نەجەفى هەڵبژارد، بەهۆى ئەوەى تا ئەندازەيەك لە بەغدا دوور بوو، هەروەها تەواوى خەڵكەكى ئەو ناوچەيەش شيعە بوون، هۆزە شيعەكانى ئەو ناوچەيە پارێزگاريان لێ دەكرد، بوونى حەوزەى زانستىى و مەزارى ئيمام عەلى لەو شارەش گرنگى خۆى هەبوو.\nبۆيە لەگەڵ سەدان قوتابى و شوێنكەوتووانى رووى لەو شارە كرد، كردى بە ناوەندێكى بەردەوام بۆ سەركردايەتى سيستەمى كۆمەڵايەتى ئاينى شيعە(1)، حەوزەى زانستيى نەجەف تاكە حەوزەيە بە بەردەوامى و بێ دابڕان بەرهەمى زانستيى هەبووە.\nلە دواى رووخاندنى رژێمى بەعس حەوزەى نەجەف پێگەى سياسى و كۆمەڵايەتى بۆ گەڕايەوە\nلەسەرەتاى دامەزراندنيەوە تا ئێستا چەندین زانايانى شيعەى پێگەياندووە، بەهۆى رووداوەكان لە هيچ قۆناغێكى مێژوودا نابەڕاوە، تەنيا لە ماوەيەكى زۆر كەم نەبێت ناوەنديبوونى خۆى لەدەست دا، بەهۆى رۆيشتنى رێبەرە شيعەكان بۆ شارەكانى ترى عێراق و ئێران و لوبنان.\nهەڵبژاردنى رێبەرى باڵا لە نەجەف تا ئێستا بە شێوازى كلاسيكييە، كە سەدان ساڵە بە ميرات بۆيان مايتەوە، ئەوەش كۆدەنگيیەكى رێژەيى لە رووى ئایينى و زانستە ديارەكانى حەوزەى لەسەرە، بۆ دياريكردنى كەسێك دواى مردنى رێبەرى باڵا، كە لە داب و نەريتى حەوزەكان پێى دەڵێن (خەڵكى شارەزا) كە پێكهاتووە لە زانايانى لێكۆڵينەوەى دەرەكى و چەند مامۆستاى بەناوبانگ.\nهەندێك كەس لە نووسینگەى مەرجەعى باڵا هەن چالاكن، ماڵەكانى ريزى يەكەمى مەرجەعیان پێياندەگوترێت، چاودێرەكان (گروپەكانى فشار)، ياخود (گروپەكانى بەرژەوەندى) چونكە هەندێك كەسيان تێدايە لە چينى (خەڵكى شارەزا) نين، بەڵام رۆڵى گرووپى تەواوکردنى فشارەکان و بەهزێكردنى دەورووبەريان دەبينن، نەك رۆڵى سەرەكى.\nكۆمەڵێك فاكتەر رۆڵى لەو كۆدەنگييە رێژەييە هەيە، بەڵام فاكتەرى بەهێز ئەوەيە، كە خەڵكى شارەزا جەختى لێدەكەنەوە، بريتيە لە شارەزايى زياتر لە بوارى فيقهـ و ئوسوڵى فيقه، لەگەڵ مەرجى دادپەروەرى، ئەوەش بريتيیە لە بيروباوەڕى ئەو گروپانە، كە دەبێت ئەو كەسەى ديارى دەكرێت زاناترين كەسى زيندووى شيعە بێت، بە دەر لەو مەرجانەى كە پەيوەندى بە لێهاتوويى هەيە لە بوارى بەرێوەبردن و سەركردايەتيیەوە، كە ئەوە بنەمايە بۆ بەڕێوەبردنى كاروبارى گشتى، چونكە شيعەكان پێيان وايە لێهاتووى لە واقيعى گشتى شيعە جێگەى تاقيكردنەوە نييە، بەتايبەت لاى شيعەى عێراقى، لە سايەى سيستەمى داپڵۆسێنەرانەى حكومەتى پێشووى بەعس، بوارى بە مەرجعە ئايينييەكان نەدەدا، بۆ ئەوەى لە كاروبارى گشتى ئەركى خۆيان جێبەجێ بكەن، هەرچەندە لێهاتووى لە بوارى سەركردايەتیى مەرجێكى سەرەكييە بۆ كاروباریى گشتى.\nحەوزەى نەجەف لە سايەى عێراقى نوێ\nدواى ساڵى (2003) حەوزەى نەجەف لەڕووى چەندێتى و چۆنيەتى بوژانەوەى زۆرى بەخۆيەوە بينى، كە لەو كاتەوە تا ئێستا بە دەستكەوتێكى گەورە دادەندرێت، ئەو شەڕەى حزبى بەعس بۆ ماوەى (35) لە دژى حەوزەى نەجەفى بەرپاكرد، لايەنگرانى دەكوشت و دەستگيرى دەكردن، بەڵام نەجەف هەر بەردەوام بوو، ئێستاش بەشێكى سەرەكى دەسەڵاتى بۆ گەڕاوەتوە، ئەوەش دەستكەوتێكى بايەخدارە بۆ نەجەف.\nلە (1967) حەوزەى نەجەف نزيكەى (16) هەزار قوتابى و دوو هەزار مامۆستاى هەبوو (2) ، ئەو ژمارەيە لە (1991) گەيشتە پێنج سەد قوتابى، لە ماوەى (24 ) ساڵ حكومەتى بەعس زياتر لە 90% كۆتايى پێهات، ئەگەر ئەو شەڕە لە دژى حەوزەى نەجەف نەبوايە، كە لە (1967) حەوزەى نەجەف نزيكەى (16) هەزار قوتابى هەبوو، ئەوا لە ساڵى (2020) ژمارەى قوتابيەكانى دەگەيشتە (50) هەزار قوتابى.\nلە (2020) ژمارەى كەسانى سەر بە حەوزەى نەجەف گەيشتەوە (15) هەزار قوتابى و مامۆستا، كە بەسەر سێ قۆناغى خوێندن دابەش دەبوو: قۆناغى يەكەم، پێشەكييەكان، دووەم، (السطوح) (دەكرێت لە كوردى پێى بگوترێت قۆناغى ناوەندى - وەرگێر) لەو قۆناغە فيقه و ئوسوڵى فيقه دەخوێنن، سێيەم، قۆناغى لێكۆڵينەوەى دەرەكيیە.\nلە پاڵ ئەوانەش هەبوونى زانايان و مەرجەعى ئايينى كە خۆيان تەرخان كردووە بۆ كاروبارى گشتى، ياخود لێكۆڵينەوە و ساغكردنەوە و نووسين و گەياندنى پەيامى شيعە.\nنەجەف نزيكەى (40) موجتەهيدى تێدايە، هەندێك لەوانە پێى وايە تواناى ئيجتيهادى هەيە، نزيكەى (20) كەسيان لە درەوە وانە دەڵێنەوە، ئەو مەرجەعە ئايينيانەى تەقليد دەكەن، زياتر لە (10) هەزار مەرجەعى ئايينين(3)، بەڵام دابونەريتى حەوزەى نەجەفى وايە، چوار مەرجەعى سەرەكى هەيە، لەدواى ساڵى (2003) ئەو چواركەسە مەرجەعى سەرەكين، عەلى حوسێنى سيستانى (بەڕەچەڵەك ئێرانييە) محەمەد سەعيد تەباتەبائى ئەلحەكيم (عێراقيە) بەشير حوسێن نەجەفى (بەڕەگەز پاسكتانييە)، شێخ ئيسحاق فەياز( بەڕەچەڵەك ئەفغانييە).\nسيستانى بەو پێيەى مەرجەعى باڵايە، ريشەكەى دەگەڕێتەوە بۆ كۆتايى نەوەدەكانى سەدەى رابردوو، بە دياريكراوى لەدواى مردنى ئەبولقاسم لخوئى لە (1992) دواتر عەبدولئەعلا سەبزەوارى لە (1993) دواى ئەو محەمەد باقر سەدڕ لە (1999) دواى ئەوە بە عورفێكى حەوزە سياستى بووە بە مەرجەع.\nسيستانى لەدواى (2003) مەرجەعە، هەڵبژاردنى ئەو چوارە بە گوێرەى عورف بوو، نەك بڕيارێكى ناوەندى، ياخود ئەو رێكارانەى لەسەر پێوەرەكان داندراون.\nسەرەڕاى ئەوەش نزيكەى سێ هەزار كەسى تر لە حەوزەكانى كەربەلا و كازميە و شارەكانى ترى عێراق سەر بە حەوزەى نەجەفن، ئەوە جگە لەوەى پێنج ريزى تريش هەيە بۆ لێكۆڵينەوەى دەرەكى لە كەربەلا و كازمييە.\nلەچوارچێوەى بووژانەوەى نوێى حەوزەى نەجەف لەدواى (2003) مەرجەعيەتى باڵاى نەجەف قورسايى رۆڵى مەعنەوى خۆى لە كاروبارى كۆمەڵايەتى و سياسى گشتى بۆ گەڕايەوە، سەرجەم قوتابخانە و ناوەند و كتێبخانە گشتيیەكانى دەستيان بە چالاكى كردەوە، هەروەها قوتابخانە و ناوەندى تازەيان دامەزراند، ئەوە جگە لە دەستپێكردنەوەى لێكۆڵينەوەى لە گۆڤارە زانستييەكان و ناوەندەكانى لیكۆڵينەوە و ساغكردنەوە دەستيان بەكارەكانيان كردەوە.\nحەوزەى نەجەف لەسەردەمى داگيركارى عوسمانى و پاشان داگيركارى ئينگليز و سيستەمى پادشايەتى و كۆمارى، رووبەڕووى شەڕى تائيفى و رەگەزپەرستى و گۆشەگيرى و چەوسانەوە بۆوە، بەهۆى لێكەوتەكانى سياسەتى تائيفى، كە دەسەڵاتى عوسمانى و حكومەتە يەك لەدواى يەكەكانى عێراق لە دژى زۆرينەى دانيشتوانى شيعە پەيڕەويان دەكرد، پاشانيش ئەو شەڕە لە زەمەنى حزبى بەعس گۆڕا بۆ هەوڵى لە ريشەهەڵكێشانى شيعە، مەرجەعەكانى شيعە راپێچى گرتوخانەكان و ژوورى لە سێدارەدان كران، ياخود ناچاردەكران عێراق جێبهێڵن.\nهەر لەو سەردەمانە قوتابخانەكانيان داخرا، وانەگوتنەوە و نوێژى جەماعەت و چاپكردنى كتێبەكانيان لێ قەدەغەكرا.\nهەرچى مەرجەعە ئايينيەكان بوون بۆ مانەوەى خۆيان، دووركەوتنەوە لە هەر دەستوەردانێكى كاروبارى سياسى و گشتى، سەرەڕاى فشار و چەوساندنەوەيان نەچوونە ژێر بارى فشارەكانى حزبى بەعس، تا كار گەيشتە ئەوەى سێ مەرجەعى باڵاى نەجەف تيرۆركران، كە شێخ عەلى غەورى، مورتەزا بەروجوردى و محەمەد باقر سەدر، بۆيە مەرجەعەكان لە ماڵەكانيان مانەوە تەنانەت بۆ نوێژى جەماعەت و وانەگوتنەوە و سەردانى مەزارى ئيمام عەليش نەدەهاتنە دەرەوە. بەعس بەردەوام بوو لە سياسەتى لە گۆشەگيركردنى حەوزە و مەرجەعەكانى شيعە، تا رووخاندنى لە (2003).\nلەدواى رووخاندنى رژێمى بەعس و دروستكردنى سيستەمى نوێ لە عێراق، پێكهاتەى شيعە بەشێكى زۆرى مافە سياسى و مەزهەبيەكانى بەدەستهێنايەوە، بەو پێيەى زۆرينەى دانيشتووان شيعەن، بوون بە بەشێكى سەرەكى لە سەركرايەتيكردنى ئەو وڵاتە، بەمەش پەيوەندى حەوزەى زانستى و مەرجەعيەتى نەجەف بۆ كاروبارى گشتى دەوڵەتى گۆڕانكارى ريشەيى بەسەرداهات.\nمەرجەعيەتى باڵاى شيعە پەيڕەوى لە رۆڵى چاودێريكردنى سروشتى ئايينى و كۆمەڵايتى خۆى دەكات، خراپەكارى و بەرژەوەندى گشتى ديارى دەكات.\nسيستانى كە بڕواى بە وەلى فەقيهى تايبەت هەيە، پەيڕەوى لە رۆڵى رێنمايى و ئاڕاستەكردنى بزووتنەوەى کۆمەڵگە و دەوڵەت دەكات، بەتايبەت لە بابەتى ويلايەتى فەقيه بۆ ئەو كاروبارانەى كە ئەنجام نادرێت و لە هەمان كاتيش پێويستە ئەنجام بدرێت، ئەگەر شەرع پێويستى كرد قسەى خۆى دەكات، كە پێويستە دەوڵەت بۆ ئەنجامدانى ئەوكارە ئاراستە بكرێت، بەوەش ئەو پێگەيەى سيستانى پێى گەيشت، هيچ مەرجەعێكى پێشووى وەك شێخ موفيد و تووسى و مورتەزاش لە عێراق، كە دەسەڵاتى گشتى و ئامادەگى نيمچە فەرميان هەبوو لە سەردەمى حكومى بوەيهى شيعەش لە بەغدا پێى نەگەيشتن.\nسەرەڕاى كاريگەرييەكانى رووخاندنى دەسەڵاتى بەعس و بەشدارى پارتە سياسيەكان لە حكومى عێراق، مانەوەى حەوزەى نەجەف و دووبارە گەڕانەوەى رۆڵ بووى، دەگەرێتەوە بۆ مامەڵەى جياوازى سێ مەرجەعى گەورەى شيعى، كە بريتين لە:\nئەبو لقاسم لخوئى تا كۆچى دوايى لە(1992.)\nمحەمەد باقر سەدڕ تا تيرۆركردنى (1999).\nلێهاتووى عەلى سيستانى بەتايبەت رۆڵى لە دواى ساڵى(2003).\nمەرجعەكانى نەجەف بەر (2003) لە شوێنى خۆيان ئەوەندەى دۆخى تەندروستى و ئەمنى رێى پێدابن، لە ماڵەوە خەڵك و بەرپرسانيان دەبينى.\nحەوزەى زانستى لە قوم\nمێژووى حەوزەى زانستيى قوم لە ئێران دەگەڕێتەوە بۆ كۆتايى سەدەى حەوتەمى زاينى، كە سەردەمى كۆچكردنى ئەشعەرييەكانى كووفە بوو بۆ قوم، ئەوان شارى قومى ئێستا حەوزەى زانستيان دامەزراند، بەوەش قوم شانبەشانى كوفە و بەغدا دادەندرێت، يەكێك لەو سێ حەوزە كۆنەى شيعەيە، بەڵام قۆناغى درەوشانەوەى حەوزەى زانستيى قوم لە سەدەى نۆى زاينى، لەسەردەستى محەمەد بن عەلى ئيبن بابەوەيهى ناسرا و بە شێخ سەدوق دەستى پێكرد (4).\nپاشان وردە وردە حەوزەى قوم بەهۆى هەندێك فشار لاواز بوو، تا ئەو كاتەى شێخ عەبدولحەكيم حائيرى لە ساڵى (1919) خوێندنى لە حەوزەى نەجەف تەواوكرد، چووە حەوزەى قوم، بۆ ئەوەى پێگەى زانستى بۆ بگێڕێتەوە، پاشان دووجارى تر لە سەدەى بيستەم بۆوە بە ناوەندێك بۆ سەركردايەتيكردنى شيعە، يەكەميان لەسەردەمى سەيد حوسێن تەباتەبائى بەروجردى بوو لە پەنجاكانى سەدەى رابردوو.\nدواى مردنى ئەبوو حەسەنى مووسەوى ئەسفەهانى، جارى دووەم لەسەردەمى محەمەد رەزا مووسەوى گليپايگانى، دواى ساڵى(1982) لە سەردەمى مردنى خوئى حەوزەى قوم هەنگاو هەنگاو گۆڕا بۆ دەزگايەكى گەورەى زانستى، لەدواى دروستبوونى كۆمارى ئيسلامى ئێران لە (1979) حيزبى بەعس دەستى بە ريشەكێشكردنى حەوزەى نەجەف كرد، ئەوە بووە پاڵنەرەكى بەهێز بۆ ئەوەى حەوزەى قوم، لە رووى چەندێتى و چۆنيەتى بووژانەوەيەكى گشتگير بەخۆيەوە ببينێت، سەدان زانكۆ و قوتابخانە و ناوەندى خزمەتگوازرى و لێكۆڵينەوەى زانستيى و بانگەواز و راگەياندن و كتێبخانەى گشتى و هۆڵى كۆنگرەى نزيك لە پەيكەر و شێوەى ئەكاديمى چوونە پاڵ حەوزەى قوم، لەگەڵ پارێزگارييان لە شێوازى وانەى كلاسيكى مزگەوتەكان، ئەوە لە ناوەڕۆكدا هاوشێوەى تێزى محەمەد باقر سەدرە بۆ دروستكردنى مەرجعەيەتى كارامە (5).\nديارترين زيادكردنى نوێ كە چەسپێندرا، تاقيكردنەوەى گشتى ساڵانە بوو بۆ قوتابيان و دانانى ساڵى خوێندن بۆ هەموو قۆناغەكان و پێدانى بڕوانەى دەرچوون و پسپۆڕى لە لقەكانى زانست و وانەى تەواوكارى وەك زمانە بێگانەكان و زانستە كۆمەڵايەتيەكان و كۆمپيتەر بوو.\nئەو گۆڕانكارييە گەورەيە لە حەوزەى قوم لە دواى ساڵى (1994) لە رێگەى نەخشە رێگەيەك ئەنجامدرا، كە مامۆستايانى حەوزە و سەرپەرشتياران بە رێنمايى راستەوخۆى عەلى خامنەئى جێبەجێيان كرد، ئەوەش وايكرد قوم بووە گەورەترين ناوەندى ئايينى لە جيهان، نەك تەنيا لەسەر ئاستى جيهانى ئيسلامى، بەڵكو لەسەر ئاستى هەموو ئايينەكان گەورەترين ناوەندە.\nلە (2020) ژمارەى قوتابيانى سەر بەو حەوزەيە گەيشتە نزيكەى (140) هەزار و قوتابى و نزيكەى (10) هەزار مامۆستا، هەروەها ژمارەى موجتەهيدان و ئەوانەى پێيان وايە گەيشتوونەتە ئەو پلەيە (250) موجتەهيدن، نزيكەى (100) موجتەهيد لە خوێندنى باڵا لە دەرەوە سەرقاڵى لێكۆڵينەوەى دەرەكين، هەروەها نزيكەى (100) پۆل تەنيا لە قوم بۆ لێكۆڵينەوەى دەرەوەكيە.\nلەنێوان خەڵكانى دەرەوە نزيكەى(350) هەزار كەس لە قوم نيشتەجێن، (50) هەزار كەس سەر بەو حەوزەيەن(6)\nحەوزەى قوم دواى شۆڕشى ئيسلامى ئێرانى لە (1979) هەنگاوێكى جۆرى هاوێشت، دەسەڵاتى سياسى نوێ پاڵپشتيەكى بێ سنوورى مەرجەعيەت و سيستەمى حەوزەى كرد، دۆخى گشتى ئايينى زۆر بە فراوانى رووى لە خوێندنى حەوزە كرد، ئەوەش بووە پاڵنەر سەدان قوتابى و مامۆستا لە حەوزەى نەجەف بچنە حەوزەى قوم، بەهەمان شێوە سەدان قوتابى نوێ لە عێراق و ئەفغانستان و لبنان وڵاتانى كەنداو و هندستان و پاكستان و وڵاتانى تر چوونە حەوزەى قوم.\nلە (1978) ژمارەى قوتابيانى قوم نزيكەى (20) هەزار قوتابى بوو، لە هەموو شارەكانى ترى ئێران نزيكەى (20) هەزار قوتابى تر هەبوو، لە ماوەى (10) ساڵ ئەو ژمارەيە بوو بە (20) ئەوەندەى پێشوو، ئەوەش ئەوە ناگەينێت، كە ئەو چۆنيەتيەى قوم پاڵنەرى سياسى لەپشت نەبێت، بە پێچەوانەوە دۆخى سياسى بەشێوەيەكى راستەوخۆ كاريگەرى لەسەرى هەبوو، وەك چۆن دۆخى نەجەف لەدواى رووخاندنى رژێمى بەعس و لادانى ئابلوقە و چەوسانەوەى سياسى لە (2003) كۆتايى هات، كاريگەرى گەورەى لەسەر بووژانەوەى حەوزەى نەجەف هەبوو، دۆخى حەوزەى قوميش بە هەمان شێوە بوو.\nزیاتر لە هەشت هەزار قوتابى سوننى لە حەوزەى قوم و زانكۆى مستەفا دەخوێنن.\nجگە لە ناوەندەكانى تايبەت بە حەوزەى قوم، چوار بەرێوبەرايەتى سەرەكى هەيە، هەموو قوتابخانە و زانكۆ و دەزگاكانى ترى حەوزە بەرێوە دەبات، كە ئەمانەن:\n1ـ ئەنجومەنى بەڕێوەبردنى حەوزەى زانستيى قوم، سەرپەرشتى قوتابييە ئێرانييەكان دەكات.\n2ـ زانكۆى جيهانى مستەفا، تايبەتە بە قوتابيانى دەرەوە.\n3ـ ناوەندى بەڕێوەبەرايەتى حەوزەى تايبەت بە ئافرەتان.\n4ـ ئەنجومەنى بەڕێوەبردنى حەوزەكان لە ئێران، سەرپەرشتى حەوزە زانستيەكانى مام ناوەند و بچووك لە هەموو ئێران دەكات.\nكارى ئەو چوار بەڕێوەبەرايەييە تەنيا رێكخستنە، چونكە قوتابيان و مامۆستايانى ئێرانى و ئەوانەى دەخوێنن و وانە لە ناوەندەكان دەڵێنەوە هاوبەشن، بەتايبەت قوتابيان و مامۆستايانى لێكۆڵينەوەى دەرەكى، تەنيا بەشى ئافرەتان نەبێت جياوازە.\nلەپاڵ حەوزەى زانستيى قوم، سێ حەوزەى گەورەى تر لە شارەكانى مەشهەد و ئەسفەهان و تاران هەيە، ژمارەى مامۆستايان و قۆتابيانيان دەگاتە نزيكەى (90) هەزار كەس، هەروەها نزيكەى (650) حەوزەى بچووك و مامناوەند هەيە، لەگەڵ(2000) قوتابخانەى ئايينى لە (650) شارى ئێران، ئەوانەش نزيكەى (60) هەزار قوتابيان هەيە.\nهەروەها نزيكەى(30) شوێن هەيە بۆ لێكۆڵينەوەى دەرەكى لە حەوزەكانى مەشهەد و تاران و ئەسفەهان و ئەهواز و شيراز و تەورێز، بەوەش كۆى گشتى ئەوانەى سەر بەو حەوزە زانستييانەن لە ئێران، نزيكەى (300) هەزار قوتابى و مامۆستا دەبن(7).\nئێرانييەكان پێيان وايە ئەو ژمارەيە كەمە، لەگەڵ پێويستى (70) مليۆن شيعەى ئێرانى و دەيان مليۆن شيعە لە جيهان يەك ناگرێتەوە، سەرەڕاى ئەوەش دەوڵەت بەردەوام پێويستى بە لێكۆڵينەوەيە لە پرسە فرە لايەنەكانى وڵات(8)\nلە كۆى ئەوانەى سەر بە حەوزەكانى ئێرانن، نزيكەى (80) هەزار كەس خەڵكى دەرەوەى ئێرانن، لە (136) رەگەزى جياوازن، زۆربەيان عێراقى و ئەفغانى و پاكستانى و هيندى و لبنانى و بەحرێنى و سعوودى و ئازربيجانين، لەوانە (60)هەزاريان لە زانكۆى مەستەفاى جيهانى دەخوێنن، هەروەها (20) هەزار قوتابى لە قوتابخانە و زانكۆكانى ترى حەوزە دەخوێنن.\nنزيكەى (50) هەزار قوتابى لە لقەكانى زانكۆى مستەفا لە (70) وڵاتى جيهان دەرس دەخوێنن(9)\nجياوازى حەوزەكانى ئێران لەگەڵ حەوزەكانى ترى شيعە ئەوەيە، ژمارەيەكى زۆرى قوتابى سوونەى ئێرانى و وڵاتانى ترى تێدايە، كە ژمارەيان دەگاتە نزيكەى (10) هەزار قوتابى سوننى، لەوانە نزيكەى هەشت هەزار قوتابى لە حەوزەى قوم و زانكۆى مستەفان (10)، نزيكەى دوو هەزار قوتابى سوننى لە حەوزەى مەشهەدن.\nيەكێكى تر لە جياوازييەكانى حەوزەكانى ئێران بريتيە لە يەكسانكردنى بڕوانامەى خوێندنى حەوزە لە وەزارەتى خوێندنى باڵاى ئێرانى، ئەوەش بە مەبەستى كاركردن و دامەزراندن و تەواوكردنى خوێندنە لە بەشى زانستە كۆمەڵايەتيەكانى زانكۆ ئەكاديمييەكانى ئەو وڵاتە، كە لە قۆناغى كۆتايى(السطوح) بڕوانامەى بەكالۆريۆسى پێ دەدرێت، چوار ساڵ لێكۆڵينەوەى دەرەكى يەكسان دەكرێت بە بڕوانامەى ماستەر، (10) ساڵ لێكۆڵينەوەى دەرەكى يەكسان دەكرێت بە بڕوانامەى دكتۆرا، پێويستە قوتابى لە سێ قۆناغ نامەيەكى ئەكاديمى زانستى بنووسێت گونجاو بێت لەگەڵ هەموو قۆناغەكان(11).\nنزيكەى (150) هەزار قوتابى لە ناوخۆى ئێران و وڵاتانى جۆراوجۆر، لە رێگەى ئۆنلاينەوە وانە دەخوێنن، لەوانە (45) هەزار قوتابى ئافرەتن.\nزۆربەى حەوزە و زانكۆ ئايينيە چالاكەكانى ئۆنلاين لە شارى قوم سەر بە حەوزەى قوم و زانكۆى مستەفان، بۆيە دان بە خوێندنيان دادەنێن، چونكە پەيڕەوى لە پرۆگرام و رێكارە كارپێكراوەكانى حەوزەى قوم دەكەن.\nزياتر لە (50) هەزار ئافرەتى ئێرانى سەر بەو حەوزە زانستيانەن، موجتەهيد و زانا و مامۆستا و لێكۆڵەر و وتاربێژى ناسراويان تێدايە، ژمارەى مامۆستاكان نزيكەى هەزار و (500) مامۆستايە، كە لەچوارچێوەى (500) قوتابخانە و زانكۆى تايبەت بە ئافرەتان ئەركەكانيان رادەپەڕێنن، ژمارەى ئافرەتانى قوتابى لە دەرەوەى ئێران دەگاتە نزيكەى پێنج هەزار قوتابى، هەروەها (250) مامۆستاى ئافرەتيش هەيە خەڵكى وڵاتانى ترن.\nهيچ كات حەوزەى قوم ناكۆكى لەگەڵ دەسەڵاتە سياسيەكانى ئێران نەبووە.\nلەپاڵ قوتابخانە كلاسيكيەكان (23) حەوزەى ئەكاديمى هەيە بڕوانامەى ئەكاديمى لە زانستە ئيسلامييەكان بە قوتابيان دەدات، لە بەكالۆريۆسەوە دەست پێدەكات، تا دەگاتە دكتۆرا، لە (37) پسپۆڕى لە قورئان و فەرموودە و زمانى عەرەبى و فيقه و ئوسڵى فيقه و عيلمى كەلام و فەلسەفە و ياسا و مێژوو و بوارەكانى تر لەخۆ دەگرێت، زۆربەيشيان لە شارى قومن(12).\nحەوزەى قوم زياتر لە (150) ناوەندى بانگەواز و لێكۆڵێنەوە و ساغكردنەوە و نچاپ و بڵاوكردنەوە لە خۆى دەگرێت، نزيكەى (50) گۆڤارى زانستيى بە زمانى عەرەبى و فارسى دەردەكەن، دەيان كتێبخانەى گشتيان هەيە، زياتر لە (250) ناوەندى زانستيى و لێكۆڵينەوە و ساغكردنەوەى كتێب سەر بە حەوزەن.\nحەوزەى قوم لە سايەى كۆمارى ئيسلامى ئێران\nژمارەى ئەو موجتەهيدانەى لە ژيانن لە حەوزەى قوم، كە پەيامى زانستيى و تێزى مەرجەعى بوونيان بە كردەيى بڵاوكردۆتەوە، نزيكەى (40) موجتەهيدن، زۆربەيان خەڵكى ئێرانن، ژمارەيەك ئەفغانى و پاكستانى تێدايە.\nبەڵام مەرجەعەكانى تەقليد، پێش كۆمەڵەى مودەريسى لە قوم و حەوزە و دەزگا زانستييەكانى تر، لەدواى مردنى چوار مەرجەعە گەورەكە، كە هەر يەك لە خومەينى لە (1989) خوئى لە (1992) محەمەد رەزا مووسەوى گلپايگانى لە (1993) محەمەد عەلى ئەراكى لە (1994) بوون، ئەوانە نۆ مەرجەعن، شەشيان تا ئێستا لە ژياندا ماون، چواريان لە قومن، كە هەر يەك حوسێن وەحيد خوراسانى، ناسر مەكاريمى شيرازى، موسا شەبيرى زەنجانى، لوتفوڵا شافى گالپايگانى، عەلى خامنەئى لە تارانە، عەلى سيستانى لە نەجەفە.\nدەكرێت دواى خامنەئى ناسر مەكاريمى شيرازى مەرجەعى قومى زۆرترين هەژموونى ئايينى لە ئێران هەبێت بە بەراورد بە مەرجەعەكانى تر.\nنووسينگەى سيستانى و خامنەئى گرنگترين نووسينگەن لە ناو كۆى نووسينگەى مەرجەكانى قوم، نووسينگەى خامنەئى لە رووى ئيدارى و دارايى و فەرمانبەرانى سەربەخۆيە، پەيوەست نييە بە حكومەتى فەرمى تاران، نووسينگەى قوم مەرجەعى حەوزەيە، پەيڕەوى لە كاروبارى ئايينى و زانستيى دەكات، سەرپەرشتى كارى زانكۆ و قوتابخانە و ناوەندە زانستييە ئايينيەكانى سەربە قوم و كاروبارى بريكارەكان و كەسانى متمانە پێكراوى مەرجەعەكانى ناوخۆى ئێران و دەرەوەى ئێران دەكات، تا ئێستاش خامنەئى لە حوسێنيەى خومەينى لە تاران وانە لەبوارى لێكۆڵينەوەى دەرەكى دەڵێتەوە، كە زياتر لە (700) زاناى ئايينى بەشدارى وانەكانى دەكەن.\nهەرچى نووسينگەى سيستانييە لە قوم، لەوانەيە يەكێك بێت لە چالاكترين نووسينگەى مەرجەعەكان لە جيهان، لە هەموويان تۆكتر و پێشكەوتووترە، بۆ چاودێرێكردنى زانستيى و بانگەواز و كارى خێرخوازى، سەرپەرشتى زۆربەى دەزگا و نووسينەگە لاوەكيەكانى سيستانى لە ناوخۆى ئێران و وڵاتانى جيهان دەكات.\nلەسەر ئاستى هەڵبژاردنى مەرجەعەكانى تەقليد، حەوزەى قوم جياوازى نييە لە حەوزەى نەجەف، بەڵام نزيكەى (30) ساڵە سەرقاڵى بەدەزگايى كردن و داڕشتنى كارى ياسايى كەسانى شارەزا و گروپى فشارە، بۆ ئەوەى بيگۆڕن بۆ گروپى ئاشكرا، كە بە شەفافى پەيڕەوى لە رۆڵيان بكەن.\nئەو گروپانە لە دەزگا زانستييە ئايينيەكان رێكخراون، كە ژمارەيەكى زۆر موجتەهيد لەخۆيان دەگرن، ئەركيان دياريكردنى مەرجەعى نوێيە، كە مەرجەكانى مەرجەعيەتى تەقليدى دواى مردنى مەرجەعى باڵاى تێدا دەبينن.\nبەگشتى ئەو دەزگايەنە مەرجەعێكى دياريكراو هەڵنابژێرن، بەڵكو زياتر لە مەرجەعێك هەڵدەبژێرن، كە لە يەك ئاستدابن، ياخود ئاستى زانستيان لێك نزيك بێت، ئەو بژاردەيە بۆ خەڵك جێدەهێڵن بۆ ئەوەى كاميان بەگونجاو دەزانن بۆ راوێژكردن لەگەڵ زانايانى ترى ئايينى.\nسێ دەزگاى گەورەى حەوزەى قوم هەيە بە گرنگترين ناوەندەكانيان دادەندرێت كە ئەركيان دياريكردنى مەرجەعى تەقليديە، گروپى مودەڕيسى حەوزەى زانستيى، ئەنجومەنى راوێژكارى حەوزەى زانستيى، ئەنجومەنى حەوزە زانستييەكان لە ئێران.\nگرنگى ئەو دەزگايانە لەوەيە كە بەشێوەيەكى دەزگايى و ئيدارى كارەكانيان دەكەن، زۆربەى مامۆستايانى حەوزەكان و ئيمامى مزگەوتەكان و كۆمەڵەى وڵاتان و زانايانى ئايينى و بانگخوازانى ناوچەكان لە دەورى خۆيان كۆكردۆتەوە، ئەوە سەرەڕاى ئەو پەيوەندييە فراوان و بەهێزەى لەگەڵ زانايانى ئايينى شيعەى دەرەوەى ئێرانيان هەيە.\nلەدواى دامەزراندنى كۆمارى ئيسلامیى ئێران پەيوەندى حەوزەى زانستيى قوم بە كۆمارى ئيسلامى ئێران لەسەر بنەماى خزمەتكردن و پاڵپشتى و پارێزگاريكردنى هاوبەش بوو، نەك پەيوەندى شوێنكەوتوويى، دواى دامەزراندنى كۆمارى ئيسلاميش حەوزە پارێزگارى لە سەربەخۆيى خۆى كرد، هەرچەندە هەژموونى حەوزە پێش كۆمارى ئيسلاميش لە هەموو جومگەكانى دەوڵەت بەهێز بوو، تانەت بەر لە كۆمارى ئيسلاميش زۆربەى جار پەيوەندى لەگەڵ دەوڵەت لەسەر بنەماى لێكتێگىەيشتن بوو، چونكە حەوزە پێى وابوو دەوڵەتى ئێران، دەوڵەتێكى شيعەيە پارێزگارى لە مەزهەب دەكات، كە لە دواى (1906) زانايانى شيعە لە نەجەف و قوم و تاران لەسەردەمى حكومى پادشايەتى دەستوورى هەبوو(13)، ئەو لێكتێگەيشتنە رێگر نەبوو زانايانى ئايينى ئێران رەخنەى توند لە دەوڵەت بگرن، بەڵام هيچ مەرجەعێك بيرى لەوە نەكردەوە، ئەو دەوڵەتە بڕوخێنێت، هەروەها خومەينى ئەو رێسايەى نەشكاند، ئەو رايگەياند، سيستەمى ميراتى و گەندەڵى حكومەتەكانى شاهەنشايى شەرعييەتيان نييە، پاشان دەسەڵاتى شاى رووخاند و كۆمارى ئيسلامى لەسەر بنەماى (ويلايەتى فەقيهى گشتى) دامەزراند.\nحەوزەى قوم و حەوزەى نەجەف\nئەزموونى رێكخستنى حەوزەى قوم سوودبەخش نييە بۆ حەوزەى نەجەف، پێويستيش نييە ئەزموونى حەوزەى نەجەف پەيڕەوكراو بێت لە حەوزەى قوم، هەر يەكە و دۆخ و ژينگە و توراس و ئەزموونێكى كەڵەكەبووى خۆى هەيە، بەڵام زانايانى هەردوو حەوزە پێيان وايە ئاڵوگۆڕى ئەزموون و شارەزايى دوولايەنە لەو رووبەڕە هاوبەشەى بوارى زانستيى و گەياندنى مەزهەب زۆر سوود بەخشە بۆ هەردوولا، ئەوەش شايستەيە بە ئەزموونى هەزار ساڵەى حەوزەى نەجەف، چونكە حەوزەى قوم (90) ساڵە بە گڕوتينێكى بەهێزەوە گەڕايتەوە گۆڕەپانى كاركردن.\nحەوزەى قوم لەسەردەمى شێخ سەدوق لە (991) ميلادى ناوبانگى هەبوو، لە دواى ئابوونى خۆرى حەوزەى كوفە لە سەدەى حەوتى زايينى، پاشان حەوزەى قوم لەدواى دەركەوتنى حەوزەى بەغدا لە سەدەى (11) زاينى لەسەردەمى مەرجەعيەتى مورتەزا و موفيدى ئەو ناوبانگەى نەما، پاش ئەوەى شێخى تووسى چووە نەجەف و حەوزەى سەرلەنوێ دامەزراندەوە، ناوەندى مەرجەعيەت بۆ نەجەف گەڕايەوە، لە (1202) لەگەڵ دەركەوتنى ئيبن ئيدريسى حيلى حەوزە لە نەجەفەوە گوازرايەوە بۆ حيلەـ\nلە (1385) لە جەبەل لوبنان لەگەڵ دەركەوتنى محەمەد بن مەكى عاملى ناسراو بە شەهيدى يەكەم لە نيوەى دووەمى سەدەى (14)ى زاينى حەوزەى زانستيى دەركەوت، پاشان لەگەڵ دەركەوتنى ئەحمەد بن محەمەد موقەدەسى ئەردەبيلى لە (1527)ى زاينى مەرجەعيەت گەڕاوە نەجەف، لە ماوەى دوو سەدە مەرجەعيەت لە نێوان كەربەلا و نەجەف مايەوە، كۆتا مەرجەع محەمەد باقر وەحيد بەهبەهانى بوو لە (1792) زاينى، دواى ئەوە مەرجەعيەتى باڵا لە كۆتايى سەدەى (18) لەسەر دەستى محەمەد مەهدى بەحرلعوم لە (1797)ى زاينى لە نەجەف جێگير بوو، پاشان جەعفەر كاشف غيتاء لە (1813) زاينى لەو كاتەوە تا ئێستا مەرجەع لە نەجەف جێگيرە.\nحەوزەى زانستيى نەجەف لە دواى (1968) كە بەعسيەكان هاتنە سەر دەسەڵات، هەنگاو بە هەنگاو رووبەڕووى وێرانكردن بۆوە، لە (1979) زاينى گەيشتە لووتكە.\nلە ميانەى ئەو ساڵەوە حەوزەى قوم چووە قۆناغى گەشانەوەى لە رووى چەندى و چۆنيەتيەكى بێ پێشينە، لەگەڵ گەڕانەوەى خومەينى و دروستكردنى كۆمارى ئيسلامى ئێران، زانايانى ئايينى و قوتابيانى زانستە شەرعييەكان لە حەوزەى نەجەف و كۆى شارەكانى تر بە شێوەيەكى بەرفراوان روويان لە قوم كرد، چەندين شاندى گەورەى زانايانى شيعە لە وڵاتانى جيهان بەتايبەت لە بەحرێن و سعووديە و هندستان و پاكستان و ئەفغانستان و ئازربيجان و توركيا ئەفريقيا و رۆژهەڵاتى ئاسيا روويان لە ئێران كرد.\nحەوزەى نەجەف جياواز بوو لە حەوزەى قوم، چ لەلايەنى شێوەى پەيوەست بە پێكهاتە و رێكخستن و ژمارەى بەرهەمى زانستيى، بەڵام هەردوو حەوزە لە ناوەڕۆك تا ئەندازەيەك وەك يەكن، بەتايبەت لە هەر سێ قۆناغى: پێشەكييەكان ناوەڕاست، لێكۆڵينەوەى دەرەكى، پرۆگرامى خوێندن لەو سێ قۆناغە بريتيە سەرچاوەكانى لێكۆڵينەوە و ريوايەت و بەڵگەهێنانەوە و مەرجەكانى ئيجتيهاد و شێوەى گەيشتن بە ئيجتيهاد، مەرجى مەرجەعيەت بەتايبەتى لە بوارى زاناترين كەس و دادپەروەرى و شێوازى بەرێوبەردنى قوتابخانە كلاسيكيە ئايينيەكان و كاروبارەكانيان تر وەك يەكن.\nجياوازى يەكەمى حەوزەى نەجەف لە حەوزە زانستييە گەورەكانى ترى كووفە و قوم و بەغدا و جەبەل عاملى لوبنان و حيلە و كەربەلا ئەوەيە، ماوەى هەزار ساڵە حەوزەى نەجەف كۆتايى نەهاتووە، ئەگەرچى چەند جارێك گوازراوەتەوە بۆ شوێنانى تر، بەڵام لەسەرەتاى دامەزراندنيەوە لەسەر دەستى تووسى ئەو مەدرەسەيە بەردەوام بووە لە خوێندن و بەرهەمهێنانى زانستى.\nحەوزەكانى كووفە لە سەرەتاى سەدەى (10) زاينى و قوم و بەغدا لە ناوەڕاستى سەدەى (11) زاينى، حيلە لە سەدەى (16) زاينى، سامەڕا لە سەدەى (19)ى زاينى، حەوزەكانى جەبەل عامل و كەربەلا و كازميە لە چەندين قۆناغ كۆتاييان هاتووە، دەتوانين بڵێين، جگە لە حەوزەى نەجەف زۆربەى حەوزەكان كۆتاييان هاتووە و ئاوەدان كراينەوە.\nجياوازى دووەم، حەوزەى نەجەف ماوەى هەزار ساڵ بەردەوام بوو، هيچ رۆژێك بێ مەرجەعى يەكەم و دووەم نەبووە، كاتێك ناوەندى مەرجەعيەتى باڵا بۆ ماوەيەكى كاتى گوزاراوەتەوە حەوزەكانى تر، وەك گواستنەوەى بۆ حيلە لە زەمەنى ئيبن ئيدريس و عەلامەى حيلى و موحەقيقى حيلى، گواستنەوەى بۆ جەبەل لبنان لەسەردەمى شەهيدى يەكەم و شەهيدى دووەم، بۆ كەربەلا لەسەردەمى وەحيدى بەهبەهانى، بۆ سامەڕا لەسەردەمى ميرزا شيرازى، بۆ قوم لەسەردەمى حوسێن بەروجردى، بەمەش لە 80% بەرجەعە باڵاكان لە مێژووى شيعە ناوەندەكەى نەجەف بووە.\nجياوازى سێيەم، زۆربەى بەرهەمى زانستيى ئايينى شيعە، لە بوارى تەفسير و فەرموودە و عيلمى كەلام و فيقه و ئوسوڵى فيقه و زانستى پياوناسى (علم الرجال) كتێبەكانيان زانايانى نەجەفە، واتە: ئەو ميراتە ئايينيەى شيعە هەيەتى، زۆربەى ميراتى نەجەفە، ئەوەش كەمكردنەوە نييە لە رۆڵى بەرهەم و توراسى ئايينى حەوزەكانى بەغدا و قوم و كەربەلا و حيلە و جەبەل عاملە.\nجياوازى چوارەم، دەربارەى رۆڵى سياسى، حەوزەى نەجەف سەدان ساڵ گيرۆدەى سياسەتى پەراوێزخستن و هەڕەشە و چەوسانەوە بۆوە لە لايەن حكومەتە تائيفيەكانى بەغدا، چونكە لەسەردەمى ئەمەوى و عەباسى دەسەڵاتى تائيفى لەو ناوچەيە حكومى دەكرد، پاشان داگيركارى سەلجوقى، ئينجا مەغۆلەكان و توركى عوسمانى، پاشان داگيركارى ئينگليز، تاگەيشتە داگيركارى عێراق لە (1921) دواتريش تا ساڵى (2003) كە حكومەكانيان تائيفى و رەگەزپەرستى بوو، كاتێكيش ئەو دەوڵەتە رووخا، ئايدلۆژيايى رەگەزپەرستى لەگەڵى كۆتايى هات مەرجەعيەت رۆڵى خۆى بۆ گەڕايەوە.\nبەر لە (2003) هيچ رۆژێك حەوزەى نەجەف لە دۆخێكى سياسى ئارام ئاوێتەى لەگەڵ دەورووبەرى نەبووە، ئەو دۆخە وايكردووە زۆرينەى كاتەكان خۆى لە سياسەت بەدوور بگرێت، پارێزگارى لە هەوڵەكانى چاكسازى لە كاروباروبارى گشتى بكات، بەتايبەت ئەوەى شايستە بێت بە دەوڵەت، ئەوەش لەپێناو پارێزگاريكردن لە كيانى خۆى بووە، بەرانبەر كاردانەوەى توندى سيستەمە تائيفيەكانى حكومەتى عێراقى، كە هەڕەشەى لە پياوانى ئايينى ئێرانى و خەڵكانى تر دەكرد، بەردەوام دەيخستنە ژێر مانەوەى بەزۆر و دوورخستنەوەيان لە شوێنى خۆيان، سادەترين مافيان هەڕەشەى بێبەشكردنى لەسەر بوو، جگە لە هەڕەشەى دەستگيركردن و لە سێدارەدانيان (14)، دياترين نمونەش لەو بوارە مامەڵەى داپڵۆسێنەرانەى حزبى بەعس بوو بە درێژايى (35) ساڵى حكوڕانى.\nهەرچى حەوزەى زانستيى قوم و حەوزەكانى ترى ئێران بوو، بەگشتى لە دروستبوونى دەوڵەتى شيعەى بووەيهى لە (933)ى زايينى زۆربەى كاتەكان لە بارودۆخى ئاسايى بوون، دووربوون لە چەوساندنەوە و پەراوێزخستن، چونكە كەوتبوونە جوگرافياى شيعە و لەژێر سايەى دەوڵەتى شيعە بوون، ئەو دەوڵەتە سيستەمى پادشايەتى، ياخود كۆمارى ئيسلامى بووبێت، رووبەڕووى ئەو دۆخە نەبوونەوە، كە حەوزەى نەجەف رووبەڕووى بۆوە، تەنيا لە ماوەى حكومى محەمەد رەزا شاى پەهلەوى نەبێت، واتە حەوزە زانستييەكان بەڕووى سياسەت كراوەبوون، زۆربەى كات ترسيان لە سياسەتى دەوڵەتى ئێرانى نەبوو، دەوڵەت دەوڵەتێكى شيعە بوو، بە پێچەوانەوە دەوڵەت لە زانايانى شيعە نزيك دەبۆوە و پاڵپشتى دەكردن.\n(8) ديارترين ئەو كەسانەى ئەو بۆچوونەيان هەيە عەلى خامنەئى رێبەرى باڵاى كۆمارى ئيسلامى ئێرانە، بڕوانە دەقى قسەكانى لە ئەنجومەنى شووارى حەوزەى زانستيى لە قوم سەبار ەت بە چاكسازى حەوزە لە (2 / 3 / 1991).\n(14) زۆربەى جار ئەو دوركەوتنەوە لە سياسەت سەركەوتوو نەبووە، بەتايبەت لە سايەى دەسەڵاتى بەعس، چونكە ئەو دەسەڵاتە هەوڵى دەدا حەوزەى زانستيى لە ريشە هەڵكێشێت، ياخود تەنيا بە ناو بيهێڵێتەوە، ناوەڕۆكە مرۆى و زانستييەكەى بەتاڵبكاتەوە، ئەوەش هەنگاو هەنگاو لە دواى (1979) روويدا هەزاران زاناى ئايينى شيعەى دەستگيركرد، كە هيچ چالاكي و قسەكردنێكيان لە سياسەت رەخنەيان لە دەسەڵاتى فەرمانڕەوا نەبوو.


مایک ئه‌میته‌ی: زیاتر له 200 هێرشی کیمیاوی له دژی کوردستانی عێراق ئه‌نجام دراون\nڕژێمی دیکتاتۆری پێشووی عێراق له کۆتایی ساڵانی هه‌شتاکانی سه‌ده‌ی ڕابردوو به چه‌کی کیمیاوی هێرشی کرده سه‌ر کوردستانی عێراق. ناودارترین هێرش دژ به شارۆچکه‌ی هه‌ڵه‌بجه بوو، که تیایدا نزیکه‌ی پێنج هه‌زار که‌س کوژران.\nمایک ئه‌میته‌ی، شاره‌زای ڕێبازی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا ده‌ڵێت جگه له هه‌ڵه‌بجه، زیاتر له دوو سه‌د هێرشی دیکه‌ی به چه‌کی کیمیاوی کراوه‌ته سه‌ر هاوڵاتیانی سیڤیل له گونده‌کانی کوردستانی عێراق.\nله گفتوگۆیه‌کی تایبه‌تدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا، به‌ڕێز ئه‌میته‌ی گوتی " خه‌ڵک زۆر ئاشنای هێرشی ڕۆژی 11 ی ئاداری ساڵی 1988 ن ئه‌وه‌ی کرایه سه‌ر شاری هه‌ڵه‌بجه و به‌هۆیه‌وه سێ هه‌تا پێنج هه‌زار که‌س ده‌م و ده‌ست کوژران. به‌ڵام خه‌ڵکی که‌متر شاره‌زای هێرشه‌كانی تری به چه‌کی کیمیاوین، که به بڕوای ئێمه ژماره‌یان ده‌گاته زیاتر له 200 هێرشی کیمیاوی له دژی کورد له ناوچه‌کانی دیکه."\nبه‌ڕێز ئه‌میته‌ی هه‌روه‌ها گوتی هێرشه کیمیاویه‌کانی دژ به کوردستانی عێراق له به‌هاری ساڵی 1987 هه‌تا پایزی ساڵی 1988 به‌رده‌وام بوون.\nناوبراو گوتیشی هێرشه کیمیاویه‌کان "کاریگه‌ری درێژده‌میان هه‌بووه له‌سه‌ر ته‌ندروستی خه‌ڵکی ناوچه‌که، وه‌ک توشبوون به نه‌خۆشی شێرپه‌نجه، له‌دایکبوونی منداڵی که‌م ئه‌ندام و نه‌خۆشی چاو و پـێست و کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان."\nڕاپۆرتێک ده‌رباره‌ی لێدوانی به‌ڕێز مایک ئه‌میته‌ی بۆ ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا


فراکسیۆنی گۆڕان: پشتگیری چاکسازی ریشەی دەکەین لە عێراق\nگۆرانیبێژێک بە مردووی لە ماڵەکەی خۆیدا دەدۆزرێتەوە\nفراکسیۆنی گۆڕان لە ئەنجومەنی نوێنەران بەیاننامەیەکی دەربارەی رەوشی عێراق بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە ئێمە پشگتیری تەواوی داواکاریەکانی خۆپیشاندەران دەکەین و داوا لە حوکەمتی ئیتیحادی دەکەین بەزوترین کات بەرنامەیەکی تۆکمە بۆ چاکسازی و گۆڕانکاری دابنێت و بینێرێتە پەرلەمان.\nفراکسیۆنی گۆڕان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بەیانامەیەکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە خۆپیشاندانەکانی عێراق و ئاماژەیان بەوەکردووە،" خۆپیشاندانەکانی عێراق بەهۆی گەندەڵی یەک لەدوایەکەکانی حوکمەتەوەیە و کە چەندین ساڵە سەدان ملیارد دۆلار و داهاتی وڵاتیان بە هەدەر داوە و لاوازبوونی متمانەی هاوڵاتیان بەرامبەر بە حوکمەت و نەبوونی خزمەتگوزاری و هەلی کار هۆکاری سەرەکیبوون بۆ سەرهەڵدانی خۆپیشاندانەکان".\nفراکسیۆنی گۆڕان لە راگەینراوەکەدا باسی لەوەش کردووە " ئێمە پشتگیری چاکسازی ریشەی دەکەین لە عێراق و پێمان وایه ئیسڵاح له عێراق پاڵنه‌ری چاكسازیش ده‌بێ له هەرێمی كوردستان، کۆبوونەوەی پەرلەمانیش بەبێ بوونی پلان پڕۆژە و نەخشە رێگا بۆ چاکسازی ریشەیی چارەسەری دۆخەکە ناکات و بەڵکو بەرەو خراپتر دەچێت".\nفراکسیۆنی گۆڕان جەختی لەوەشکردەوە" ئێمە بە توندی ئیدانی حومەتی عێراق دەکەین کە بە فیشەک وەڵامی خۆپیشاندەران بداتەوە، لەهەمان کاتدا پشتگیری تەواوی داواکریەکانی خۆپیشاندەران دەکەین".\nهاوکات فراکسیۆنی گۆڕان ئەوەشی خستەڕوو "ترسی خۆشمان نایشارینه‌وه كه درێژه‌كێشانی ئه‌م دۆخه، عێراق ده‌كاته مه‌یدانی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ململانێ گه‌رمه ئیقلیمی و نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به ناوچه‌كه،  داوا له حکومەتی ئیتیحادی ئه‌كه‌ین به زوترین كات به‌رنامه‌یه‌كی گونجاوی فیعلی بۆ چاكسازی و گۆڕانكاریی وه‌زاری بنێرێته په‌رله‌مان بۆ په‌سه‌ند كردنی".\nخۆپیشاندانەکانی عێراق لە یەکی تشرینی یه‌كه‌می ٢٠١٩ بە هۆی نەبوونی خزمەتگوزاری و هەلی کارەوە لە زۆربەی پارێزگاکان خۆپیشاندانی سەرتاسەری دەست پێکردوو بە هۆیەوە گرژی ئاڵۆزی لەنێوان هێزە ئەمنیەکان و خۆپیشاندەراندا ڕوویداو بە هۆیەوە سەدان قوربانی لێکەوتەوە، بەپێی تازەترین ئامارەکان کۆمیسیۆنی مافی مرۆڤی عێراق بڵاویکردەو کە ٧٣ کەس کوژراون و سێ هەزاریش برینداربوون.\nهەسەدە سوپاسی ئەم لایەنانە دەکات\nپێشبینیی کەشوهەوای شارەکانی هەرێم\nلە دوو روداوی هاتوچۆدا حه‌وت كه‌س بوونە قوربانی


- 11/28/2019 11:00:00 AM 26756 جار خوێندراوەتەوە\nپۆلیسی تورکیا لە چەند رۆژی رابردودا رایگەیاند، مەسعود مەولەوی چالاکوانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران لە گەڕەکی شیشلی لە ئیستەنبوڵ بە 11 گوللـە کوژراوە.\nپێشوتر مەولەوی تەمەن 32 ساڵ لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان خۆی وەکو "زانا و داهێنەر" ناساند، کە هەڵگری بڕوانامەی دکتۆرایە لە ئەمریکا و یەکێکە لە "زانا گەورەکانی بواری زیرەکی دەستکر" و پێشوتر هاوکاری دەسەڵاتی تورکیا کردوە لە دروستکردنی فڕۆکەی بێ فڕۆکەواندا.\nدوای ئەوەی حکومەتی ئێران بەهۆی خۆپیشاندانەکانی چەند رۆژی رابردو کە بەشێکی شارەکانی ئەو وڵاتەی گرتەوە هێڵەکانی ئینتەرنێتی لە وڵاتدا بڕی، راپۆرتەکان دەڵێن، مەولەوی لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان رێگای نیشانی هەوادارەکانی داوە کە چۆن داخستی ئینتەرنێت لە ئێران هەڵوەشێننەوە، هاوکات بە گوێرەی میدیاکانی تورکیا ئەو چالاکوانە چەندین ساڵە لەو وڵاتەدا دەژی و کۆمپانیایەکی لە بواری تەکنیکیدا دامەزراندبو.\nپۆلیس ئاسەواری بونی گوللەی لە شوێنی کوژرانی مەولەویدا پشتڕاستکردەوە\nدوای بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی کوژرانی مەولەوی لەلایەن هێزەکانی پۆلیسی ئیستانبوڵ، چالاکوانان و ئۆپۆزسیۆنی ئێران دەڵێن "مەولەوی لە ناوەراستی ئیستانبوڵ لەلایەن هێزیکی هەواڵگری ئێرانەوە کوژراوە".\nپۆلیسی تورکیاش ئاسەواری بونی گوللەی لە شوێنی کوژرانی ناوبراودا پشتڕاستکردەوە و رایگەیاند، "گومان دەکرێت لایەنی بیانی کارەکەی کردبێت".\nهاوکات لە ڤیدیۆی کوشتنی مەولەویدا کە میدیای تورکیا بڵاویکردوەتەوە، ئەو کەسانەی تەقە دەکەن کڵاوێکی رەشیان لەسەرە و لە کاتی تەقەکردن لە قوربانییەکە بە جۆرێکە دەموچاویان دەرناکەوێت.\nمەسعود مەولەوی سەرپەرشتی ئەکاونتێکی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام دەکرد بەناوی "سندقی رەش"، لەو پەڕەیەدا زانیاری لەسەر سەرکردەکانی ئێران لەوانەش حەسەن رۆحانی، سەرۆک کۆماری ئێران بڵاودەکردەوە، بەڵام ئەوەی تێبینی دەکرێت لەو کاتەی رۆژی 14ی ئەم مانگە ناوبراو کوژراوە، پەڕە "سندقی رەش" هیچ زانیارییەکی بڵاونەکردوەتەوە.\nچاوەڕوانی ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی پۆلیسی تورکیا دەکەین\nسەبارەت بە کوژراونی ئەو چالاکوانە ئێرانیەش، عەباس موسەوی، وتەبێژی وەزارەتی درەوەی ئێران رایگەیاند، ئەوان چاوەڕوانی ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی پۆلیسی تورکیا دەکەن و ئەو ناتوانێت لەوبارەیەوە هیچ قسەیەک بکات.\n"پەیوەندییەکانی لە ئاستێکی باڵادابون"\nمەلەوی باس لەوەدەکات ئەو چەند ساڵێک لە وەزارەتی دەرەوەی ئێران کاری کردوە و دواتر جیابوەتەوە، هەروەها وێنەی کۆبونەوەکانیشی لەگەڵ گەورە بەرپرسانی پێشوی ئەو وڵاتەی بڵاکردوەتەوە، لەوانەش ئەحمەدی نەژاد، هاشمی رەفسنجانی و محەمەد خاتەمی.\nپێشوتریش ئاژانسی هەواڵی مهری ئێرانی چاوپێکەوتنی لەگەڵ مەسعود مەولەویدا کردوەو ئەوی وەکو کەسێک ناساندوە کە "هەڵگری چەندین مەدالیا و بڕوانامەی داهێنەرانەیە".\nمەولەوی سەبارەت بە حەسەن رۆحانی سەرۆکی ئێرانیش وتویەتی، "ئەو گولەیەکە لەناو چینی دەستەبژێری ئێرانیدا".\nچەند ساڵێکە گەشتم بۆ تورکیا کردوەو هاوکاری کۆمپانیا سەربازییەکان دەکەم لە دروستکردنی فڕۆکەی بی فڕکەوان\nئاماژەی بەوەشکردوە، "چەند ساڵێکە گەشتم بۆ تورکیا کردوەو هاوکاری کۆمپانیا سەربازییەکان دەکەم لە دروستکردنی فڕۆکەی بی فڕکەوان و لە جۆری کێشی قورس".\nسەبارەت بە کوشتنەکەشی چالاکوانان و ئۆپۆزسیۆنی ئێران باس لەوەدەکەن، مەولەوی بەرپرسی یەکەمی پەڕەی "سندقی رەش بوە کە نهێنییەکانی پەیوەیست بە سەرکردەکانی ئێرانی بڵاودەکردەوە.\nهەندێک لە چالاکوانە دیارەکانی تۆڕی کۆمەڵاتیش کوژرانی مەولەوی بە خاشقچی دوەم وێنا دەکەن\nهەندێک لە چالاکوانە دیارەکانی تۆڕی کۆمەڵاتیش کوژرانی مەولەوی بە "خاشقچی دوەم" وێنا دەکەن و بەراوردی کوژرانی هەردوکیان لە شاری ئیستەنبوڵی پایتەخی ئابوری تورکیا دەکەن.\nهەندێکیش باس لەوەدەکەن کوژرانی مەولەوی هاوشێوەی کوشتنی سەعید کەریمیان چالاکوانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران و بەڕێوبەری کەناڵی GMە لە ئیستەنبوڵ، کە دو ساڵ لەمەوبەر کوژرا.


پرسیارەکانی منداڵەکانتان پشتگوێ مەخەن . . . رەزا شوان\nمنداڵ کە لە دایک دەبێت هیچ نازانێت . . لە جیهانێکی فراوانی زۆر سەیر و سەمەرەی جەنجاڵ و سیخناخدا، چاوەکانی هەڵدێنێت و، گەشتی ژیانی دەست پێدەکات . . بە هەموو لایەکدا دەڕوانێت . . رۆژ لە دوای رۆژیش گەشەدەکات و، ئاسۆی بیر و هۆش و خەیاڵی فراوانتر دەبێت . . دەجووڵێت و هەڵپەدەکات . . ئەندامە هەستەوەرەکانی بەکاردەهێنێت . . بە چاوەکانی شتەکان دەبینێت و . . بە گوێیەکانی قسەکان دەبیستێت و . . بە دەستەکانی شتەکان دەگرێت . . بە هۆش و ئەندێشەی شتەکان لێک دەداتەوە . . وشە و رستە و زمان فێردەبێت . . دەدوێت و دەپرسێت . . رۆژانە دایک و باوک و کەسوکار و دادەکان و مامۆستاکانی پرسیارباران دەکات : بۆچی ؟ چـۆن ؟ کەی ؟ لە کـوێ ؟ بۆ ؟ کـام ؟ کـێ ؟ چەند ؟ چما ؟ لـۆ ؟ ئایا ؟ . . . هتد . ئەم پرسیارانەش سروشتین، چونکە منداڵ دەیەوێت دەەربارەی دەوروبەرەکەی و رووداوەکانی ئەم جیهانە بپرسێت و، بزانێت و، بناسێت و، شارەزایی لە بارەیانەوە هەبێت . . مەبەستیش لە پرسیارەکانی منداڵ، بریتییە لە شرۆڤەکردن، کە منداڵ لە شێوەی پرسیاردا گۆزارشتیان لێدەکات . . لە کەسانی گەورە دەپرسێت، کە پرسیارەکانی پێویست بە وەڵامدانەوە و شیکردنەوە و گفتوگۆ دەکەن .\nمنداڵ بەوە ناسراوە، کە زۆر دەپرسێت و، هەموو جۆرە پرسیارێکیش دەکات . . منداڵی زۆرپرسیش منداڵێکی زیرەک و بلیمەت و بەهرەمەند و هەڵکوتوو و داهێنەرە، چونکە خۆش هیوایە و، دەیەوێت دەربارەی شتەکانی دەوروبەری زۆرترین زانیاری بزانێت .\nمنداڵ بەرهەمی رۆشنبیریی دەوروبەرەکەیەتی، لە میانەی وەڵامی پرسیارەکان لە دایک و باوکی یا بەخێوکەر و هاوڕێ و دادەکان و مامۆستاکانییەوە فێردەبێت و دەزانێت . . کورد وتەنیش : ( کەس لە سکی دایکیدا فێری شتێک نەبووە ) .\nپێویستە هەردەم هانی منداڵەکانتان بدەن کە شەرم نەکەن و بە ئەوپەڕی ئازادییەوە بپرسن و. . بپرسن . . هەر هۆشێک کە بە بەردەوامی بپرسێت . . هۆشێکە کە توانای چارەسەری داهێنانەی ئەو گرفت و کێشانەی هەیە کە دێنە رێی . . داهێنانیش کاتێک گەشەدەکات، کە هۆش و بیرکردنەوە رووماڵی هەموو لایەنەکان بکەن . . لە گۆشەی جیاوازیشەوە لە کێشەکان بڕوانن و . . بە دوای چارەسەری ناباودا بگەڕێن . . توانای پرسیارکردنیش ئەم مەبەستە دەهێنێتەدی . . مێشکی منداڵان و گەورەکانیش پڕن لە پرسیار، هەر بۆیەش نیشانەی پرسیارکردن ( ؟ ) لە سەر شێوەی سەری مرۆڤ دایە.\nپرسیارەکانی منداڵانیش بەپێی ئەو کۆمەڵگایەی لێی دەژین و، بە پێی ئەو زانیارییانەی کە لە دەوروبەرییانەوە وەریان دەگرن جیاوازیان هەیە . . ئەگەر لە منداڵانی لادێی و کۆچەرییەکان بڕوانین، دەبینین ئاستی زانستی و شارەزاییان سنووردارن، تەنها سەرچاوەی رۆشنبیرییان خێزانەکانیان و هاوڕێکانیانن لەو ژینگە تەسکەی لێیدەژین . بە پێچەوانە منداڵانی شار و شارستانی، کە لە ئاستێکی رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی فراوانتردا دەژین و . . کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت و سەتەلایت و پلەیستێشن و ئایفۆن و جۆرەها بابەتی تەکنۆلۆژیای تازە لە بەردەستیان دایە و سوودیان لێوەردەگرن . . دیارە ئەمان لە منداڵانی لادێنشین و کۆچەرییەکان زۆرزانترن و چاوکراوەتر و رۆشنبیرترن .\nکۆمەڵێک پرسیاری کلاسیکی باو هەن، کە نەوەکانی ئەمڕۆش ئەو پرسیارانە دەکەن و دووبارەیان دەکەنەوە . . بەڵام لەگەڵ پێشکەوتن و گۆڕانکاری و تەکنۆلۆژیای تازە و سروشتی ژیانی ئەم سەردەم و رۆژگارەدا، پرسیاری تازەش دێنە کایەوە . . پرسیارەکانی منداڵانی نەوەی ئینتەرنێت و سەتەلایت و ئایفۆن و فەیسبووک و . . . هتد . جیاوازییان لەگەڵ پرسیارەکانی منداڵانی حەفتاکان و پەنجاکانی سەدەی رابردوو و پێشتريش هەیە . . بێگومان منداڵان لە هەموو شوێنێکی جیهاندا، بە قۆناغی پرسیارکردندا تێدەپەڕن . . بێ ئەوەی کە بێزاربن پرسیار لە دوای پرسیار دەکەن . . چونکە هۆگر و وێڵی دوای زانست و زانیاری و شارەزایین . . بۆ وەڵامی پرسیارەکانیشیان پشت بە دایک و باوک و دادەکان و مامۆستانیان دەبەستن . . بە تایبەتیش منداڵان لە دوو ساڵییەوە تا پێنج ساڵی کە قۆناغی پێش قوتابخانەی بنەڕەتییە و، بە ( قۆناغی پرسیار) یش ناودەبرێت، چونکە منداڵان لەم قۆناغەدا زۆر دەپرسن، دواتر بەرە بەرە پرسیارەکانیان کەمتر دەبنەوە .\nمنداڵان لاسایی کوێرانەی هەموو ئەو شتانە دەکەنەوە کە دەیان بینن، لە نێوان لاسایی کردنەوە و بیرکردنەوەدا، بە سەدان پرسیار دێنە کایەوە . . لە قۆناغی منداڵیدا، منداڵان خەیاڵیان فراوانە و، راستی و خەیاڵ تێکەڵ دەکەن . . لە ناخی دڵە پاکەکانیانەوە، رۆژانە بە دەیان پرسیاری سەیر و راماناوی و هەلەق و بەلەق دەپرسن . . بەڵام لە راستیدا ئەم پرسیارانەیان زۆر گرنگن . . لەسەر بنەمای وەڵامە راست و دروستەکانی ئەم پرسیارانە هۆشی منداڵان پێکدێن و، داهاتووی هۆشیان دیاری دەکرێن . . تا وایان لێدێت ئیتر زۆر بە کەمی پرسیار لە دایک و باوکیان دەکەن .\n( ئۆروک ) دەڵێت : " لەوەوە بزانە، کە منداڵەکانت گەورە بوونە، کە چیتر دەربارەی چۆنییەتی هاتنیان بۆ ژیان پرسیارت لێناکەن و. . پێشت ناڵێن کە بۆ کوێ دەڕۆن "\nمنداڵ بۆ دەپرسێت . . ؟\nزاناکانی بواری پەروەردەی منداڵان، پرسیارەکانی منداڵان بۆ ئەم هۆیانە دەگەڕێننەوە :\n١ـ ئارەزوو و شەیدایی منداڵان بۆ زانین و دۆزێنەوە . . چونکە دەربارەی ژینگەکەیان و رووداوەکانی دەوروبەریان نەشارەزان و . . دەیانەوێت دەربارەیان بزانن و بیاناسن و زۆرترین زانین و شارەزاییان لە بارەیانەوە هەبێت . . پرسیارکردن و زانینیش مافێکی سروشتیی منداڵانە . . گەر لە لایەن گەورەکانەوە وەڵام نەدرێنەوە، هەست بە رامان و بە نائارامیی دەروونییان دەکەن .\n٢ـ منداڵان پێویستییان بە تێگەیشتن و شارەزایی هەیە .\n٣ـ پێویستیی منداڵان بۆ بەشداری کردن و خۆدەرخستن و خۆسەلماندن .\n٤ـ ئارەزووی منداڵان بۆ چاولێکردن لە گەورەکان .\n٥ـ گەشەکردنی توانای زمانی منداڵان و، هەست کردنیان بەوەی کە دەتوانن بە باشی گوزارشت بکەن و لەگەڵ کەسانی تردا گفتوگۆ بکەن و تێبگەن و وەرگرن و ببەخشن .\n٦ـ ترس و دڵەڕاوکێی منداڵان : زیاتریش دەربارەی ئەو شتانەی کە لێیان دەترسن دەپرسن . . داوای هەست کردن بە دڵنیایی و ئارامی و ئاسوودەیی دەکەن لە مەترسییە نادیارەکان . . بۆ نموونە : کە هەورە تریشقە چەخماخە دەدات و شریقەی دێت . . منداڵان دەترسن و دەپرسن . . حەزدەکەن دڵنیایان بکەنەوە کە هەورە تریشقە ئازاریان نادات و زیانیان پێ ناگەیەنێت . . زۆربەی منداڵانیش لە سەگ و گورگ و لە دز و تاوانبار و سۆاڵکەر و شێت دەترسن . . تەنانەت کە هیچ ئازارێکیشیان پێنەگەیاندووبن .\n٧ـ بۆ ئەوەی سەرنجی کەسانی تر بۆ لای خۆیان رابکێشن و ئاوڕیان لێبدەنەوە و بایەخیان پێبدەن و بە هەندیان بزانن و، شوێنیان لە شیکردنەوەدا هەبێت .\n٨ـ منداڵان هێزێکی تێبینی و سەرنجدانی ورد و بەهێزیان هەیە . . بە باشیش خۆیان دەردەخەن و دەپرسن . . ئەوان دەربارەی راستییەکانی ژیان دەپرسن و، بیر لە ناخی ئەم راستییانە دەکەنەوە .\n٩ـ منداڵان خاوەنی خەیاڵێکی فراوانن . . بەبێ سنوور و سانسۆر، بە سەدان پرسیار بە خەیاڵیاندا دێت . . ئەو منداڵانەش کە زۆر دەپرسن سروشتین، بەڵکو زیرەک و گەشبین و داهاتوو گەش و روونن . . بێگومان هەندێ لەو پرسیارانەی کە دەیان کەن . . جێی سەرسووڕمان و ڕامان و دامانن بە لای گەورەکانەوە . . جاریش واش هەیە بەشێک لە پرسیارەکانیان لە گوێرەی خۆیان زیاترن . . یا پرسیاری فەلسەفی و بوونی و چۆنییەتی دەکەن، کە وەڵامدانەوەیەکی ژیرانەیان دەوێت . . وەکو :\nمن لە کوێوە هاتووم؟ خوا لە کوێیە ؟ بۆ خوا خۆی پێشانمان نادات ؟ ئاسمان بۆ شینە ؟ ژمارەی ئەستێرەکان چەندن ؟ باڵندە چۆن دەفڕێ ؟ ئێمە زیندووین یا خەونە ؟ بۆ پیاو منداڵی نابێت ؟ لە بەهەشتدا گەزۆی سلێمانی هەیە ؟ باپیرەم بۆ مرد ؟ رووح چییە ؟ چۆن لە لەش دەردەچێێت ؟ دایکە من لە شاییەکەی تۆدا لە کوێ بووم ؟ بۆ ئۆتۆمبیل ناتوانێت وەکو فرۆکە بفڕێت ؟ ئەی ئەو هەموو خەڵکە زۆرە چۆن لەو تەلەفزیۆنە بچووکەدا جێیان دەبێتەوە ؟ ئەمانە و بە سەدان پرسیاری سەیری لەم جۆرە .\n١٠ـ زۆر جاریش منداڵان بە پرسیارکردن دەیانەوێت گەورەکان تاقیبکەنەوە .\nئەو هۆیانە و بە دەیان هۆی تر هەن، بۆ ئەوەی کە منداڵان بپرسن و وەڵام بدرێنەوە .\nبەداخەوە هەندێ لە دایکان و باوکان و مامۆستایانی نابەڵەد و بێ ئەزموون . . منداڵی زۆرپرس، بە منداڵێکی چەنەباز و بێزارکەر ناودەبەن و . . وەڵامی پرسیارەکانیان نادەنەوە و بێدەنگ دەبەن، یا بە ئەنقەست بە ( نـازانم ) وەڵامیان دەدەنەوە . . یا لێیان تووڕە دەبن، بۆ ئەوەی واز لە پرسیارکردن بهێنن . . بێ ئەوەی کە ئەوە بزانن کە ئەم جۆرە مامەڵەکردنە هەڵە و نادروستەیان، چ زیانێکی دەروونی و، چ کاریگەری و رەنگدانەوەیەکی نەرێنی و خراپی لەسەر ژیانی ئەمڕۆ و داهاتووی منداڵەکانیان دەبێت .\nبێگومان هەموومان ناوبانگی کەڵە زانا و داهێنەری ئەمریکی ( تۆماس ئەدیسۆن ) ی داهێنەری گڵۆپی کارەبایی و بە سەدان داهێنانی تر، بیستوومانە . . ئەدیسۆن منداڵێکی زۆرپرس بوو . . کە منداڵ بوو لەبەردەم دەرگای ماڵەکەیان دادەنیشت . . هەر کەسێک بە بەردەمیدا رەتبوایە ئەدیسۆن پرسیارێکی لێدەکرد . . تا گەیشتە ئەو رادەیەی کە خەڵکی لێی بێزاربوون و بە ( نـازانین ) وەڵامیان دەدایەوە . . بەرانبەر بەم وەڵامە هەڵەیەش، دیسان ئەدیسۆن لەو کەسانەی دەپرسی : " ئـەی بۆ نـازانن . . ؟ "\nئەدیسۆن کە چووە قوتابخانەش، بەردەوام بوو لەسەر پرسیارکردن . . تا مامۆستاکانی لێی بێزار بوون و بە گەمژە و مێشک بۆگەن ناویان برد . . تەنها چەند رۆژێکی کەم لە قوتابخانەدا بوو . . رۆژێک بەڕێوەبەری قوتابخانەکەی دەری کرد و پەیامێکی بۆ دایکی پێادا نارد کە تێیدا نووسیبووی : " باشتر وایە کە کوڕەکەت لە ماڵەوە دابنیشێت چونکە گەمژەیە " دایکی لە باوەشی کرد و وتی : " کـوڕەکەم گەمـژە نییە . . بەڵکو ئـەوان گەمژەن " وتیشی : " بچکۆلەکەم گەر هەموو کەسێک نکووڵی لە زیرەکی تۆ بکەن، ئەوە بۆ تۆ بەسە کە من بڕوام بە زیرەکی تۆ هەیە، تۆ منداڵە بلیمەتەکەمی . . لێیان گەڕێ چی دەڵێن بابڵێن . . گوێ لەمن بگرە کە چی دەڵێم، تۆ زیرەکترین منداڵی لە جیهاندا "\nبۆیە ئەدیسۆن دەڵێ : " دایکم بوو کە فێری کردم، چونکە ئەو رێزی دەگرتم و باوەڕی پێم هەبوو، ئەو هەستەی پێبەخشیم، کە من گرنگترین کەسم لە بووندا، بوونی من بوو بە پێویستییەک لە پێناویدا . . بەڵێنم بە خۆم دا، کە شەرمەزاری نەکەم، هەر وەکو ئەو کە هەرگیز شەرمەزاری نەکردم " شایانی باسیشە کە هۆی داهێنانی گڵۆپیش لە لایەن ئەدیسۆنەوە، هەر دایکی بوو . . چیرۆکەکەش بەم شێوەیەیە : شەوێکیان دایکی زۆر نەخۆش دەکەوێت . . ئەدیسـۆن دەیـبات بۆ لای پزیشـکـێک . . پزیشـکەکە پێی دەڵـێت : " دایکت پێویستی بە نەشتەرگەری هەیە، بەڵام ئێستا شەوە و تاریکە، ناتوانم بەم تاریکییە نەشتەرگەریی بۆ بکەم، پێویستە چاوەڕێی بەیانی بکەین " . . ئا لێرەوە کەڵکەڵەی داهێنانی دروستکردنی ئامێرێک کەوتە خەیاڵی ئەدیسۆنەوە، کە بتوانێت ئامێرێکی ئەوتۆ دروست بکات تاریکی روو اک بکاتەوە . ئەوەبوو لە (٩٩٩) جاری تاقیکردنەوە بۆ دروستکردنی گڵۆپ شکستی هێنا . . بەڵام ئەدیسۆن بڕوابەخۆ بوو، کۆڵی نەدا و سووربوو لەسەر دروستکردنی گڵۆپ . . نەشی دەوت شکستم هێناوە، دەیوت: " لە (٩٩٩) تاقیکردنەوەمدا، نەبوونە هۆی دروست کردنی گڵۆپ " دوای هەر شکستییەکیش، ئەدیسۆن دەیوت : " رێگایەکی تر بۆ سەرکەوتن هەیە " درێژەی بە تاقیکردنەوەدا . . تا لە (١٠٠٠) رەمین جاری تاقیکردنەوەکانیدا سەرکەوت و، گڵۆپی دروست کرد . . شۆڕشێکی تەکنۆلۆژیا و وەرچەرخانێکی نەمری مێژوویی پەرپاکرد .\nبەڵێ ئەو تۆماس ئەدیسۆنە زۆرپرسەی، کە مامۆستاکانی بە گەمژەیان دەزانێ . . بوو بەو کەڵە داهێنەرەی کە تا هەتایە مرۆڤ قەرزاری داهێنانەکەی ئەون و. . تا هەتایە بە نەمری دەمێنێتەوە و، سەرجەم ئادەمیزادیش بە رێزەوە ناوی دەبەن و یادی دەکەنەوە .\nمەبەستیشم لەو کورتە باسە دەربارەی ئەدیسۆن ئەوەیە، کە ئێوەی دایکان و باوکان و مامۆستایانی کورد . . پێویستە پرسیارەکانی منداڵەکانتان پشتگوێ نەخەن و، بە دڵێکی فراوانەوە وەڵامیان بدەنەوە . . منداڵانی زۆرپرسیش بە جەنەباز و بە گەمژە مەزانن .\nپرسیارەکانی منداڵانیش، بەپێی قۆناخەکانی تەمەنیان جیاوازیان هەیە . . بۆ نموونە :\nلە پرسیاری : ئەمە چییە ؟ بۆ پرسیاری : ئەمە چۆن ؟ بۆ پرسیاری : ئەمە بۆچی ؟ بۆ پرسیاری : ئەی دوای ئەوە ؟ پرسیارەکانی منداڵانی قۆناغی پێش چوونە قوتابخانە و، منداڵانی مێردمنداڵ و هەرزەکار جیاوازییان هەیە . . وەڵامی پرسیارەکانیش، پێویستە لەگەڵ قۆناخەکانی منداڵیدا بگونجێن .\nگرنگی دان بە وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی منداڵان گەلی سوودی پەروەردەییان هەیە . . منداڵان هەست بەوە دەکەن کە ڕێز لە راکانیان دەگرن و، پێیان خۆشە کە بەشداری لە گفوگۆدا بکەن . . منداڵان زیاتر بڕوایان بە خۆیان دەبێت، وەڵامی دروست یارمەتیدەرە بۆ گەشەکردنی دەروونی دروست، بۆ گەشە و توانای زمانی، بۆ سازانی کۆمەڵایەتی .\nبۆ وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی منداڵەکانتان ئەم راستییانە لەبەرچاو بگرن :\n١ـ نابێت وەڵامی پرسیارەکانیان بە درۆ یا بە ناتەواوی یا بە شێوازێکی دیبلۆماسی ناراست بدەنەوە . . چونکە منداڵان هەستیارن ئەگەر بۆیان دەربکەوێت کە ئێوە راستان پێنەوتوون . . بە درۆزنتان دەزانن و، بڕوایان پێتان نامێنیت و، وەڵامە هەڵەکانیشتان لە ئەمڕۆ و لە ئایندەشدا زیانیان پێدەگەیەنن، ئێوە و ئەوانیش باجی ئەو هەڵانە دەدەنەوە .\nبۆ نموونە : ئەگەر منداڵێک لە دایکی پرسی : " من لە کوێوە هاتووم ؟ " نابێت دایکی وا وەڵامی بداتەوە : " تۆمان لە سوپەرمـارکێتێک کڕی " زوو ئەم وەڵامە درۆیە، بۆ منداڵەکەی ئاشکرا دەبێ و دایکی بە درۆزن دەزانێت و بڕوای بە وەڵامەکانی نامێنێت .\n٢ـ پێویستە وەڵامەکانتان بە پێی تەمەنی مندالەکانتان بن . . بۆ منداڵانی قۆناغی یەکەم سادە و ساکار بن و وشە و رستەکانتان بەپێی فەرهەنگی زمانی ئەو قۆناغە بن .\n٣ـ هەرگیز لە زۆرپرسینی منداڵەکانتان بێزار مەبەن . . بەڵکو زۆر دڵخۆشبن، چونکە زۆرپرسین نیشانەیەکی زیرەکی و دۆزینەوە و داهێنان و ئایندە گەشییە .\n٤ـ ئەگەر وەڵامی پرسیارەکەتان لەو کاتەدا نەزانی . . دەتوانی بە منداڵەکەت بڵێیت : پرسیارەکەت جوانە . . بۆیە دەمەوێت وەڵامێکی جوانت بدەمەوە . . مۆڵەتم بدەری با بیربکەمەوە، یا با سەیری کتێبێک بکەم و . . وەڵامەکەت بۆ بدۆزمەوە . . بەڵێنت دەدەمێ کە وەڵامت دەدەمەوە و. . لە بیری ناکەم . . یان پێی بڵێ : با باوکت بێتەوە لەوانەیە ئەو وەڵامێکی باشی پرسیارەکەت بداتەوە .\n٥ـ هەندێ لە دایکان و باوکان پێیان وایە، کە زانینی راستییەکان لە تەمەنێکی بچووکدا کاریگەرییەکی نەرێنی لێدەکەوێتەوە . . بەڵام ئەمە بۆچوونێکی هەڵەیە . . لە جیاتی ئەم بۆچوونە هەڵەیە . . با بە شێوازێکی ئەرێنیی گونجاو و، بەپێی تەمەن و ئاستی زیرەکیی منداڵەکانتان راستییەکانیان بۆ روون بکەنەوە .\n٦ـ ئەو پرسیارە رامانهێنەرانەی کە منداڵان دەربارەی رەگەزی ( جینسی ) دەیان کەن . . نابێت پشتگوێ بخرێن و . . ناشبێت ئەو منداڵانەی پرسیاری جینسی دەکەن بە بێ ئەدەب و بە بێ ئابڕوویان بزانن . . پێویستە هەر لە منداڵییەوە، پەروەردەیەکی جینسی دروست بکرێن . . چونکە ژیانی جینسی بەشێکی بنەڕەتییە لە ژیانی گەورەکاندا . . بەڵام زۆر جار گەورەکان لە روو دادەمێنن لە باسکردنی ئەم بابەتانە لەگەڵ منداڵەکانیاندا . . لەوە دەترسن کە کاردانەوەی لە گەشەکردنی منداڵ و لە ژیانی جینسیی داهاتوویان هەبێت .\nمن ( نووسەری ئەم بابەتە) لە بەشی منداڵان لە کتێبخانەی گشتیی شاری ( بێرگن ) لە نەرویج، بە دەیان کتێبی رەنگاورەنگی وێنەدارم دەربارەی ئەندامنی لەشی نێر و مێ و چۆنییەتی دووگیان بوون و لە دایک بوون بۆ منداڵانی قۆناغەکان هەن . . هەن کە بە شێوە و بە زمانێکی ساکار و سادە بۆ منداڵان چاپکراون . . رۆژانەش منداڵانی چەند باخچەیەکی ساوایان یا قوتابیانی قوتابخانە بنەڕەتییەکان، تەنانەت خێزانەکانیش لەگەڵ منداڵەکانیان کە هەر هەموویان تێکەڵاون، دەیان هێنن بۆ بەشی منداڵانی کتێبخانەکە و، ئەو کتێبانە جینسییانە دەخەنە بەردەستیان و وێنەکانی ئەندامانی لەشی نێر و مێیان پێشان دەدەن . . تا لە منداڵییەوە لە بارەی جینس و دووگیان بوون و، لە دایکبوون، منداڵان نابەڵەد نەبن و بزانن . . هەروەها چەندین فیلم و سیدی و کاسێتی ڤیدیۆیی و میمۆری لە هەمان کتێبخانەدا و، دەربارەی هەمان بابەت هەن . دایک و باوکان دەیان خوازن و لە ماڵەوە پێشانی منداڵەکانیانی دەدەن .\n٧ـ وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی منداڵان لە لایەن دایکان و باوکانەوە . . مایەی بەخشینی پێخۆشحاڵییە بە منداڵەکانیان . . منداڵەکانیان ئەو هەستەیان لا دروست دەبێت، کە دایک و باوکیان فەرامۆشیان نەکردوون و، بەشداریی هەست و سۆز و ویژدانیان دەکەن .\n٩ـ هەندێ جار دایکان و باوکان دەتوانن بە وێنەی رەنگاوڕەنگی دووتوێی کتێبەکان یا وێنەی گەورەی پەیوەند بەم بابەتە . . وەڵامی هەندێ لە پرسیارەکانی منداڵان بدەنەوە .\n١٠ـ پێویستە دایکان و باوکان و بەخێوکەر و دادەکان و مامۆستاکان، هەردەم بە باشی ئامادەی وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی منداڵەکانیان بن . . تا منداڵان بە نەزانیان نەزانن و پەنا بۆ کەسانی تر نەبەن . . ئەوەش لەبەرچاوبگرن کە ئەم منداڵانە لەسەر رۆشنایی ئەو وەڵامانەی کە ئێوە دەیان دەنەوە، باوەڕ و هەست و هەڵویستەکانیان بنیات دەنێن . لەم روانگەیەوە، ئەوە بزانن کە وەڵامدانەوەی راست و دروستی پرسیارەکانی منداڵان چەند گرنگن و، چ رەنگدانەوە و کاریگەرییەکی ئەرێنییان لە ژیانی ئەمڕۆ و داهاتووی منداڵە چاوگەشەکانی کوردستانی شیرینمان دەبێت .\nبۆ نموونە : کە منداڵێک لە دایکی دەپرسێت : " دایکە من لە کوێوە هاتووم ؟ " دایکی ژیر و وریا پرسیاری منداڵەکەی پشتگوێ ناخات . . دەتوانێت بە شێوازێکی ساکاری لۆژیکی و راست و دروست وەڵامی ئەم پرسیارە بداتەوە . . بۆ نموونە دەتوانێت بەم شێوەیە وەڵامی منداڵەکەی بداتەوە :\nئازیزم، لە دنیادا هەموو گیان لەبەران نێر یا مێن . . مرۆڤیش ( ژن یا پیاو) ن . . یا ( کچ یا کوڕ) ن . . کە عازەب و گەورە دەبن . . کچ و کوڕ هاوسەرگیری پێکدەهێنن . . واتا دەبنە بووک زاوا و یەکتریان خۆشدەوێت . . من و باوکیشت هاوسەرگیریمان کرد و یەکتریمان خۆشدەوێ . . لە شوێنێک لە سکمدا کە پێی دەڵێن " منداڵدان " تۆ دروست بوویت . . ماوەی نۆ مانگ لە سکمدا گەورەبوویت و. . کاتی ئەوە هات کە لە دایک بیت . . بە هۆی کەناڵێکەوە کە ( بۆڕییەکی گۆشتینە) پێی دەڵێن ( کەناڵی لە دایک بوون ) تۆ لە دایک بووی . . شیر و خواردنم دایتێ تا بووی بەم منداڵە جوانکیلە خۆشەویستەم . خۆ ئەگەر منداڵەکەی لێی پرسی : ئەی من چۆن لە منداڵدانی تۆدا دروست بووم ؟ دایکی دەتوانێ پێی بڵێت : " بە هۆی تنۆکێکی شل لە لەشی من و تنۆکێکی شلی تر لە لەشی باوکت، لە منداڵدانمادا هەردوو تنۆکەکە یەکیان گرت و تۆیان لێ دروست بوو " . . دەشتوانێت بە هۆی وێنەی روونکردنەوەی رەنگاوڕەنگی نیۆ کتێبە جینسییەکانەوە، زیاتر وەڵامی ئەم پرسیارە بۆ منداڵەکەی روون بکاتەوە . . یان بە هەر شێوازێکی تر کە کە ئەم دایکە خۆی بە باشی بزانێت، بۆ وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارە .\nلە کۆتاییدا دووبارەی دەکەمەوە، پێویستە پرسیارەکانی منداڵەکانتان پشتگوێ نەخەن و خۆتان لێیان نەدزنەوە . . هەرگیز بە هەڵەش وەڵامیان مەدەنەوە . . هەردەمیش هانیان بدەن بۆ ئەوەی کە پرسیاری زیاتر بکەن . . بەبێ پێچ و پەنا و، بەبێ شەرمکردنیش بە روونی وەڵامی پرسیارەکانیان بدەنەوە . . بە تایبەتیش ئەو پرسیارانەی کە رامان و دامانتان دەکەن . . یا ئەو پرسیارە جینسییانەی، کە بە زەق و رووتیان دەزان . . چونکە گەر ئێوە وەڵامیان نەدەنەوە . . لەوانەیە لە کەسانی تر یا لە منداڵێکی لە رێ دەرچوو بپرسن و، کۆمەڵێک وەڵامی هەڵە و گوماناوی زیانبەخشیان بدەنەوە و کاریان تێبکەن . . ئۆباڵی ئەم ئاکام و ئەنجامە نەخوازراوەش، لە ئەستۆی ئێوەی دایکان و باوکان و بەخێوکەر و فێرکەر و پەروەردەکار دایە . . هەردەمیش پێویستە ئێوەی دایکان وباوکان و دادەکان و مامۆستاکان، ببنە نموونەیەکی باش و بەرز بۆ منداڵەکانتان، چونکە منداڵان چاولێکەرن و میراتگری رەفتار و هەڵسوکەوت و کارە جوانەکانی ئێوەن .\nنەرویج : ( ١ی/ دێسەمبەر/ ی ٢٠١٥)


"ئەگەر هاووڵاتییان پابەندنەبن كارەساتێك روودەدات لە مێژوودا دەنوسرێتەوە"\nHome›هەواڵ›کوردستان›“ئەگەر هاووڵاتییان پابەندنەبن كارەساتێك روودەدات لە مێژوودا دەنوسرێتەوە”\nوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێم ئاشكرای دەكات، ئەگەر هاووڵاتییان پابەندی رێنماییەكانی تەندروستی نەبن ئەوا كارەساتێكی تەندروستی وا روودەدات لە مێژوو بنوسرێتەوە.\nدكتۆر ئاسۆ حەوێزی، وتەبێی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە لێدوانێكی تایبەتدا بە SNNی راگەیاند: تا دێت حاڵەتەكانی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا زیاتر دەبێت و لە ئەگەری پابەندن نەبوونی هاووڵاتییانیش بە تەواوی رێنماییەكانی تەندروستی، كارەساتێك لە هەرێمی كوردستان روودەدات لە مێژوودا بنوسرێتەوە.\nوتیشی “لە زۆربەی نەخۆشخانەكاندا هیچ شوێنێک بۆ چاودێری چر نەماوە، بۆیە داوا لە هاووڵاتییان دەكەین بۆ ئەوەی رۆژانە مەرگی ئازیزانیان نەبین تكایان لێدەكەین پابەندی رێنماییەكانی تەندروستی بن ، چونكە ئێستا رۆژانە هاووڵاتییان و ئازیزانمان بەهۆی پابەندن نەبوونی رێنماییەكانەوە گیان لەدەستدەدەن، كەچی هێشتا بەشێك لە هاووڵاتـییان گوێ بە ڕێنماییەكان نادەن، بۆیە لێرەوە داوا دەكەین هاووڵاتییان تێكەڵاوی شوێنی قەرەباڵخ نەبن و زۆر نەچنە شوێنە گشتییەكان”.\nبەگوێرەی ئاماری وەزارەتی تەندروستیی هەرێمی كوردستان، لە 1ی ئازاری 2020ـەوە تاوەكو ئێستا 79,451 تووشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنا دەستنیشانكراون، لەو ژمارەیە 50,294 تووشبوو چاكبوونەتەوە، 2,560 كەسیش مردوون و 26,625 تووشبووش لەژێر چاودێریدابوون كە 1,235 تووشبوویان نوێن.\nمه‌حموود سه‌نگاوى”ئه‌وه‌ى له ناوچه دابڕێنراوه‌كان رووده‌دات ته‌عریب كردنه”


زیا ئور ره‌حمان\nمیلیشیای ئه‌فغانی به چه‌كه‌كانیانه‌وه راوه‌ستاون له‌كاتی شه‌ڕدا له‌نێوان چه‌كدارانی تاڵیبان و هێزه ئه‌منیه‌كانی ئه‌فغانستاندا له كوندوز رۆژی 4 تشرینی یه‌كه‌می 2016. [به‌شیر خان سافی / ئاژانسی فرانس پرێس]\nراپۆرته‌كان به‌مداواییانه ئاماژه‌یان كرد به فه‌رمیبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی نێوان ئێران و تاڵیبانی ئه‌فغانستان كه بوونه‌ته‌هۆی ره‌خنه‌ی توند له‌لایه‌ن به‌رپرسان و پیاوانی ئایینی و توێژه‌رانی ئه‌فغانیه‌وه.\nئه‌و راپۆرتانه تیشك ده‌خه‌نه‌سه‌ر مێژووی درێژی ئێران له خستنه‌مه‌ترسیی ئاسایشی ناوچه‌كه و پشتگیركردنی دووڕووییانه‌ی گروپه توندڕه‌وه توندوتیژه‌كان -- له‌وانه تاڵیبان و قاعیده -- كه گوایا رژێمی ئێران دژ به ئادیۆلۆژیاكه‌یانه.\nپه‌یوه‌ندیه‌كانی ئێران له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌ی مردووی تاڵیبان\nبه‌ڵگه‌ی په‌یوه‌ندیی نێوان ئێران و تاڵیبانی ئه‌فغانی له مانگی ئازاردا ئاشكرابوو، كاتێك سه‌ركرده‌ی تاڵیبان، مه‌لا ئه‌خته‌ر محه‌مه‌د مه‌نسور، كوژرا له پارێزگای به‌لوجستان له پاكستان كه له‌كاتی كوژرانیدا له ئێرانه‌وه ده‌چووه ناو پاكستان، وه‌ك لێكۆڵه‌ره‌وان بۆیان ده‌ركه‌وت.\nبه‌ڵگه‌ی زیاتریش مانگی پێشوو كه‌وته‌ڕوو كاتێك تاڵیبانی ئه‌فغانی مه‌ولڤی نێك محه‌مه‌دی ده‌ستنیشانكرد وه‌ك نێردراوی بۆ تاران، به‌گوێره‌ی راپۆرتێكی ئێكسپرێس تریبیون له 17 تشرینی یه‌كه‌م. محه‌مه‌د سه‌رۆكی به‌شی په‌روه‌رده‌ی فێربوون بوو له‌كاتی حوكمی تاڵیباندا له ئه‌فغانستان له‌نێوان 1996-2001.\nبه‌گوێره‌ی ئێكسپرێس تریبیون، ئاماژه‌یه‌كی تری په‌یوه‌ندیی نزیكی نێوان ئێران و ئه‌م گروپه تێرۆرسیتیه ئه‌فغانیه سه‌ردانی شاندێكی سێ كه‌سیی تاڵیبان بوو بۆ تاران بۆ به‌ده‌ستهێنانی كۆمه‌كی سه‌ربازی سه‌ره‌تای ئه‌مساڵ.\nراپۆرته رۆژنامه‌وانیه‌كان و چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ شیكاروانان ده‌ریده‌خات كه له‌ماوه‌ی ده ساڵی پێشوودا، رژێمی ئێرانی پشتگیریی بۆ تاڵیبان زیادكردووه، به‌زۆری بۆئه‌وه‌ی ته‌گه‌ره‌بخاته به‌رده‌م هه‌وڵه‌كانی بونیادنانی ئاشتی له ئه‌فغانستان.\nبه‌وته‌ی شاره‌زایان، ئه‌م هه‌نگاوه به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ئێران پیشانده‌دات له ئاژاوه‌نانه‌وه له ناوچه‌كه‌دا له‌جیاتیی پاراستنی پوختیی ئه‌و ئایدیۆلۆژیایه‌ی ئیدیعای بۆده‌كات.\nتاڵیبان 'هاوپه‌یمانێكی گرنگ' ده‌دۆزێته‌وه له ئێراندا\nبه‌وته‌ی به‌رپرسانی ئه‌فغانی و خۆرئاوایی، هاوكاریی نێوان ئێران و تاڵیبان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ساڵانێك له‌مه‌وبه‌ر و تابێت له زیادبووندایه.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرتێكی وۆڵ ستریت جورناڵ، له حوزه‌یرانی 2015, تاڵیبانی ئه‌فغانی، كه له‌وه‌پێش پاكستانی به‌كارده‌هێنا وه‌ك بنكه‌یه‌ك بۆ راكێشانی ئه‌ندامان و بنكه سه‌ره‌كیه‌كانی، 'هاوپه‌یمانێكی گرنگ'ی دۆزیوه‌ته‌وه له ئێراندا له‌ڕێگای سوپای پاسدارانی ئه‌و وڵاته‌وه.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرته هه‌واڵه‌كان، به‌رپرسان هه‌ر له 2007 ه‌وه ئاماژه‌یان داوه به‌وه‌ی ئه‌و كاروانانه‌ی چه‌ك ده‌گوێزنه‌وه بۆ تاڵیبان، له ئێرانه‌وه په‌ڕیونه‌ته‌وه بۆناو ئه‌فغانستان.\nله حوزه‌یرانی 2013 دا ئه‌م په‌یوه‌ندیه ره‌وتێكی تری وه‌رگرت كاتێك ته‌هران به‌فه‌رمی بانگهێشتی وه‌فدێكی تاڵیبانی كرد بۆ كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی ئێرانی.\nدواتر له‌هه‌مان ساڵدا به‌رپرسانی ئه‌فغانی وتیان به‌ڵگه‌یان هه‌یه كه ئێران راهێنان به چه‌كدارانی ئه‌فغانی ده‌كات له‌سه‌ر سنوره‌كانی. ئێستاش، به‌وته‌ی به‌رپرسانی ئه‌فغانی و فه‌رمانده‌كانی تاڵیبان، زیاتر له چوار بنكه‌ی راهێنان له‌ناو تاران و مه‌شهه‌د و زاهیدان و پارێزگای كرماندا هه‌یه.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرته‌كانی گاردیان و وۆڵ ستریت جورناڵ، تاڵیبانی ئه‌فغانی بنكه‌شیان هه‌یه له زاهیدان و مه‌شهه‌د.\nبه‌رپرسێكی باڵای ئه‌فغانی به وۆڵ ستریت جورناڵی وت: "له‌سه‌ره‌تادا ئێران پشتیوانیی دارایی تاڵیبانی ده‌كرد. به‌ڵام ئێستا راهێنانیان پێده‌كات و پڕچه‌كیشیان ده‌كات."\nهه‌روه‌ها ئێران كۆچبه‌رانی ئه‌فغانیی له‌سه‌ر سنوره‌كان كردۆته ئامانج بۆ هاندانیان تا له ریزه‌كانی تاڵیباندا شه‌ڕبكه‌ن.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرته‌كه‌ی وۆڵ ستریت جورناڵ، یه‌كێك له‌و چه‌كدارانه‌ی تاڵیبان كه ئێران هه‌وادارییان ده‌كات، به‌ناوی عه‌بدوڵا، وتی دوای ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر كاركردن به‌نایاسایی ده‌ستگیركرا له شاری به‌نده‌ر عه‌باس له‌سه‌ر كه‌ناری ده‌ریا، ئه‌فسه‌رێكی هه‌واڵگریی ئێرانی پێشنیاری بۆ كرد كه موچه‌كه‌ی دووبه‌رابه‌ر بكات بۆ مانگی 580 دۆلار (40,235 ئه‌فغانی) ئه‌گه‌ر رازیبێت له ئه‌فغانستان كاریان بۆ بكات.\nوتی: "هه‌رچیه‌كمان بوێت ئێران بۆمان دابینده‌كات."\nتوڕه‌یی له 'دووڕوویی' ئێران\nله‌لێدوانیاندا بۆ سه‌لام تایمز، به‌رپرسانی ئه‌فغانی و سه‌ره‌ك خێڵان توڕه‌یی خۆیان ده‌ربڕی له‌و وێرانكارییه‌ی ئێران و تاڵیبان له ئه‌فغانستاندا ئه‌نجامیده‌ده‌ن.\nبه‌رپرسێك له وه‌زاره‌تی په‌نابه‌ران و گه‌ڕاوه‌كان، عه‌لی ئه‌حمه‌د جیلانی، وتی كاتێك په‌نابه‌رانی ئه‌فغانی له ساڵانی 1980 دا ده‌ستیانكرده هه‌ڵهاتن بۆ ئێران، له‌كاتێكدا داگیركاری له‌لایه‌ن سۆڤیه‌ته‌وه و شه‌ڕی ناوخۆ وڵاته‌كه‌یانی پارچه‌پارچه كردبوو، "حكومه‌تی ئێرانی ... كۆسپ و ته‌گه‌ره‌ی ده‌خسته‌به‌رده‌م په‌نابه‌ره‌كان و هه‌راسانی ده‌كردن".\nجیلانی به سه‌لام تایمزی وت: "له‌هه‌مانكاتدا، كۆمه‌كی دوژمنانی ئه‌فغانستان ده‌كه‌ن به پێدانی چه‌ك و پاره و رێگاپێدانیان بۆ كردنه‌وه‌ی نوسینگه له تاران."\nچاودێریی مافی مرۆڤ و رێكخراوانی تری چاودێری قسه‌كانی جیلانییان پشتڕاستكرده‌وه ده‌رباره‌ی مامه‌ڵه‌ی خراپی ئێران ده‌رهه‌ق به په‌نابه‌ره ئه‌فغانیه‌كان. له‌و مامه‌ڵه خراپانه ئازاردانی جه‌سته‌یی بوو له‌لایه‌ن جێبه‌جێكه‌رانی یاساوه، دیپۆرتكردنه‌وه، سنورداركردنی هه‌لی كاركردن و به‌ئه‌سته‌م رێگادان به خوێندن.\nپیاوێكی ئایینی سونی له پارێزگای نانگارهار، مه‌لا سابیر عه‌زیز، به سه‌لام تایمزی وت پشتگیریی ئێران له گروپه چه‌كداره دزێوه‌كانی وه‌ك تالیبان و قاعیده یه‌كناگرێته‌وه له‌گه‌ڵ ئیدیعاكانی بۆ قه‌ڵاچۆكردنی تێرۆریزم.\nعه‌زیز كه كۆمه‌كی حكومه‌تی ئه‌فغانی ده‌كات بۆ راگرتنی ئاشتی له پارێزگاكه‌دا، وتی: "ئێران ... سه‌رلێشێوانێكی ناوه‌ته‌وه به پشتگیریكردنی له گروپه تێرۆریستیه‌كان له‌سه‌رتاسه‌ری جیهاندا."\nشیكاری سیاسیی ئه‌فغانی، فازڵ حه‌ق موراد، به سه‌لام تایمزی وت: "له‌ماوه‌ی ده ساڵی رابردوودا بینیومانه كه ئێران پشتگیری له تێرۆریستان و یاخیبووان ده‌كات ته‌نانه‌ت گه‌ر تاڵیبانیش بن. ئه‌م تاكتیكانه به‌كارده‌هێنێت بۆ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی له ئه‌فغانستان."\nموراد وتی: "هه‌ر كه‌سێك پشگیری له تێرۆریستان بكات ... كه خه‌ڵكه‌كه‌مان ده‌كوژن، دوژمنی ئه‌فغانستانیشه."\nمامۆستایه‌كی زانسته سیاسیه‌كان له زانكۆی كابول، ئه‌حمه‌د زیا ره‌فات، وتی تاڵیبان به‌رپرسیاره له‌و هێرشه تێرۆریستیانه‌ی ئه‌فغانیه‌كان ده‌كوژن.\nره‌فات به سه‌لام تایمزی وت: "بینیومانه كه له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه پشتیوانی ده‌كرێن."\nشیكاری ئه‌منیی ئه‌فغانی، ره‌حمه‌توڵا سایهون، به سه‌لام تایمزی وت هێزه‌كانی ئه‌فغانستان و هاوپه‌یمانان چه‌ندین جار كه‌لوپه‌لی ئێرانییان به‌و چه‌كداره ئه‌فغانیانه گرتووه كه كوژراون یان ده‌ستگیركراون.\nبه‌ڵگه‌ی زیاتر بۆ تێوه‌گلانی ئێران له‌گه‌ڵ تێرۆریستان كه‌وته‌به‌ر روناكی له رۆژی 20 ته‌مموزدا كاتێك سێ ئه‌ندامی باڵای قاعیده، كه هه‌موویان له ئێران نیشته‌جێ بوون، چوونه‌سه‌ر لیستی تێرۆریستانی جیهانی كه بریتیبوون له: فه‌یسه‌ڵ جاسم محه‌مه‌د ئه‌میری خالیدی و یسرا محه‌مه‌د ئیبراهیم به‌یومی و ئه‌بوبه‌كر محه‌مه‌د محه‌مه‌د غومیان.\nچاودێران ده‌ڵێن ئێران و قاعیده له سه‌ره‌تاكانی ساڵانی 1990 ه‌وه په‌یوه‌ندییان هه‌بووه.\nرۆڵی ئێران له تێرۆریزمدا له پاكستان\nپاكستانیش ناڕه‌زایی خۆی هه‌یه له هه‌ڵسوكه‌وتی نابه‌جێی ئێران، هه‌رچه‌نده پاكستان باشبوونێكی زۆری به‌خۆیه‌وه بینیوه له‌سه‌ر ئاستی ئاسایش دوای ئه‌وه‌ی سوپاكه‌ی هێرشێكی دەستپێکرد له باكوری وه‌زیرستان له حوزه‌یرانی 2014 دا.\nرۆژی 2 ئازار، ئێران یاسایه‌كی تێپه‌ڕاند بۆ به‌خشینی مافی هاوڵاتی به خێزانی ئه‌و چه‌كداره پاكستانیانه‌ی له شه‌ڕدا له سوریا و عێراق ده‌كوژرێن. ئه‌م هه‌نگاوه له‌لای ئیسلام ئاباد باش نه‌كه‌وته‌وه.\nساڵانێكه پاكستان نیگه‌رانی ده‌رده‌بڕێت له هه‌وڵی ئێران بۆ سودوه‌رگرتن له جیاوازیی تایه‌فه‌گه‌ری له پاكستان.\nله نامه‌یه‌كدا به به‌رواری 14 ئابی 2014، ده‌زگاری دژه‌تیرۆری نیشتمانیی پاكستان هۆشداریی دا به حكومه‌ته ناوخۆییه‌كان كه حكومه‌تی ئێران خه‌رجیی خوێندنی زیاتر له 2,000 خوێندكاری پاكستانی ده‌دات بۆ خوێندن له حه‌وزه عیلمیه‌كانی نه‌جه‌فدا له عێراق، كه له‌وێ ده‌كه‌ونه‌ژێر "مێشكشۆردنه‌وه ... له‌سه‌ر بنچینه‌ی تایه‌فه‌گه‌ریانه".\nده‌زگای دژه‌تیرۆری نیشتمانیی پاكستان هۆشداریی دا كه ئه‌و خوێندكارانه، ئه‌گه‌ر ببنه توندڕه‌و، "ده‌شێت به‌كاربهێنرێن له‌دژی حكومه‌تی پاكستان".\nراپۆرتێكی ئه‌مدواییانه له‌لایه‌ن ده‌زگای پۆلیسی جێبه‌جێكاری یاسای پاكستانه‌وه ده‌ریخست كه ئێران پشتگیریش ده‌كات له توندوتیژیی تایه‌فه‌گه‌رایانه له كه‌راچی.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرته‌كه گه‌ڕه‌كه‌كانی وه‌ك "شارۆچكه‌ی عه‌باس، كۆمه‌ڵگه‌ی جافه‌رێ ته‌یار، مالیر، ئه‌نچۆلی، ریزڤیا، گۆلیماری نوێ و كۆمه‌ڵگه‌ی شا فه‌یسه‌ڵ ناوچه‌یه‌كی زۆر گونجاوی ئۆپه‌راسیۆن دابینده‌كه‌ن بۆ ده‌زگای هه‌واڵگریی ئێرانی".\nگه‌مه‌ی ناوچه‌یی ئێران\nبۆچی ئێران هانی تێرۆریزم ده‌دات و ده‌ست له‌گه‌ڵ ئه‌و گروپه تێرۆریستیانه تێكه‌ڵده‌كات كه ده‌بوایه نەفرەتی لێبكردنایه، نهێنیه‌ك نیه بۆ زانایانی ناوچه‌كه.\nشاره‌زایه‌كی بواری كاروباره‌كانی ئێران له ناوه‌ندی شه‌رق بۆ لێكۆڵینه‌وه ناوچه‌یی و ستراتیژیه‌كان له قاهیره، دكتۆر فه‌تحی سه‌یید، به سه‌لام تایمزی وت: "ئێران هاوپه‌یمانێتی له‌گه‌ڵ شه‌یتانیش ده‌به‌ستێت بۆ به‌رفراوانتركردنی به‌رژه‌وه‌ندیه سیاسیه‌كانی."\nسه‌یید وتی: "ئێران چووه‌ته‌ناو عێراق و سوریاوه به‌به‌هانه‌ی كۆتاییهێنان به تێرۆریزم له هه‌ردوو وڵاتدا به‌تایبه‌تی و له ناوچه‌كه‌شدا به‌گشتی. به‌ڵام سه‌لماندویه‌تی كه په‌یوه‌ندیی نزیكی له‌گه‌ڵ تاڵیبان هه‌یه."\nوتی له‌پاڵ ئه‌وه‌شدا، دوبه‌ره‌كینانه‌وه‌ی تایه‌فه‌گه‌رییانه له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات "وشه‌یه‌كی هاوواتا"یه بۆ سیاسه‌تی ئێران.\nبه‌گوێره‌ی راپۆرتێكی دیارونا له مانگی ئابدا، ده‌ستێوه‌ردانی كوشنده‌ی ئێران له سوریا ناكۆكیه‌كانی دورودرێژتر كردۆته‌وه و پێكدادانی تایه‌فه‌گه‌رایانه‌ی به‌رپاكردووه و رێگه‌ی داوه به گروپه تێرۆریستیه‌كان تا دزه‌بكه‌نه‌ناو خاكی سوریاوه.\nتوێژه‌رێكی شاره‌زای بواری كاروباره‌كانی ئێران له ناوه‌ندی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بۆ توێژینه‌وه ناوچه‌یی و ستراتیژیه‌كان، فه‌تحی سه‌یید، به دیارونای وت كه ته‌نانه‌ت پێشئه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌و وڵاته‌دا به‌رپاببێت له 2011، ئێران گروپی شه‌ڕكه‌ری نارده‌ناوه‌وه كه هه‌م خه‌ڵكی ئێران و هه‌م وڵاتانی تر بوون بۆ داپڵۆسینی خۆپیشانده‌ران.\n[عیزازوڵا له كابوله‌وه و وه‌لید ئەبولخەیر لە قاهیرەوه به‌شدارییان كردووه له‌م راپۆرته‌دا.]


تەرمی رۆژنامەنووس كەیومەرس مەنسوری لە شاری سلێمانی ئەسپەردەكرا – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کوردستان / تەرمی رۆژنامەنووس كەیومەرس مەنسوری لە شاری سلێمانی ئەسپەردەكرا\nتەرمی رۆژنامەنووس كەیومەرس مەنسوری لە شاری سلێمانی ئەسپەردەكرا\nپێنج شه‌ممه 12 كانونی یه‌كه‌م 2013\tکوردستان, هەواڵ 71 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nئەمڕۆ پێنج شەممە 21ی سەرماوەزی 1392 تەرمی رۆژنامەنووس كەیومەرس مەنسوری بە بەشداری سەدان كەس لە هاوڵاتیانی كوردی باشورو رۆژهەڵاتی كوردستان لە گۆڕستانی گردی سەیوان لە سلێمانی ئەسپەردەكرا.\nكەیومەرس مەنسوری رۆژنامەنووس‌و چالاكێكی بواری راگەیاندن‌و میدیای كوردیی بوو كە لە ماوەی چەند ساڵی رابردوو تواناییەكی زۆری لەو بوارە لە خۆی نیشاندا‌و بەمشێوە خزمەتی بە بەرەوپێشچوونی خەباتی رزگاریخوازانەی گەلی كورد دەدا.\nناوبراو ماوەیەك بوو كە تووشی نەخۆشیەكی كوشندە هاتبوو، بەڵام سەرەڕای هەوڵێكی زۆری دۆستان‌و دڵسۆزان‌و پاش ماوەیەك دەست‌و پەنجە نەرم كردن لەگەڵ ئەم نەخۆشیە، شەوی چوارشەممە 20ی سەرماوەز لە نەخۆشخانەیەك لە سلێمانی ماڵئاوایی لە ژیانكرد.\nحامید قەرەئوغڵانی، زیندانیی سیاسیی خەڵکی ورمێ، لە لایەن لقەکانی ٢ و ٣ی دادگای شۆڕشی ئیسلامیی …