کۆمەڵگای کوردستان لەئاوێنەی كەلتووری سیاسیدا\nكەلتووری سیاسی لە ژیانی سیاسی وکۆمەڵایەتی کۆمەڵگاکان پێکدێت، ئەویش لەژێرکاریگەریی هۆکارە جیاوازەکانی وەک هەلومەرجی ناوچەیی وجوگرافیایی، مێژوویی، پێکهاتەی سیستەمی سیاسی، جڤاکی، ئابووری، ئایینی، داب ونەریت، ناسینی جیهان و...هتد و پاشان لە پرۆسەیەکی بەردەوامدا لەلایەن کۆمەڵگاوە پەسەند دەکرێ ودوای سەقامگیری وجێگیربوونی لەنەوەیەکەوە دەگوازرێتەوە بۆ نەوەیەکی تر.\nئەڵبەت بۆ شرۆڤەی كەلتووری سیاسی هەرشوێنێک، پێویستە شیکاریی بۆ دەم هۆکارو سەرچاوانە بکرێت. هەروەها ئەم هۆکارانە جگەلەوەی روونکەرەوەی كەلتووری سیاسین، گرنگن بۆئەوەی دەربکەوێ کە ئایا لەو کۆمەڵگایانەدا بۆچارەسەرکردنی پرسەکان پەنا بۆ گفتوگۆ دەبرێت یان رێگای توندوتیژیی. چوون بە لێکۆڵینەوە لەكەلتووری سیاسی کۆمەڵگا دەردەکەوێت کە ئەو کۆمەڵگایە ئامادەیی بۆ سیستەمێکی سەرەڕۆ هەیە یان دەسەڵاتێک کە خەڵک ویاسای تێدا سەروەر بێت؟\nكەلتووری سیاسی چیەوچۆن پێکهاتووە؟\nبۆپێناسەکردنی كەلتووری سیاسی دەبێ ئەم چەمکە شیکەینەوە بۆ دوو پێکهێنەری كەلتوور و سیاسەت و بە پێناسەکردنی ئەم بەشانە دەتوانین ئاسانتر بگەین بە پێناسەی كەلتووری سیاسی.\nبابەتی سیاسەت لەرابردوودا پانتاییەکی کەمی هەبوو، تەنیا ئەو شتانەی لەخۆ دەگرت کەپەیوەندیی بەبەڕێوەبردنی کۆمەڵگاو حکوومەتەوە هەبوو. بەڵام لە ١٩٦٠ بەدوا بەهۆی لێکۆڵینەوە لە رەفتارو کردارەکان، بواری زانستی سیاسی بەرینتر کەوتە بەرچاوو شتی زیاتری لەخۆگرت، تا وایلێهات کەلەساڵی ١٩٩٠ بەدواوە بابەتەکانی وەک رەگەزوچین و نەژادیشی لەخۆگرت. لەودەمەی بەدواوە، بابەتی سیاسەت وەک لایەنێکی پەیوەندی کۆمەڵایەتی لەبەرچاو دەگیرێت نەک تەنیا ئەو چالاکیانەی کەلە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا هەیە. لەباسە كەلتوورییەکانیشدا بە پێی تێگەیشتن یان روانین، پانتایی سیاسەت بەرتەسک یان بەرین دەبێتەوەو بەو پێیە پانتایی بابەتی سیاسەت بەپێی روانینی كەلتووری لە بڕوا بە چارەنووس تا یەکسانی خوازی و ئاوڕدانەوە لەتاک لەخۆدەگرێت.\nهەروەها بێ ناسینی كەلتووریش ناکرێ بەتێگەیشتنێکی دروست لە كەلتووری سیاسی بگەین. هەندێ کەس نەریت وباوەڕو بایەخەکان بەكەلتوور دادەنێت، هەندێکی تر هێماکان وئوستوورەکان بەكەلتوور دەزانێ، کەسی وایش هەیە روانینەگشتییەکان بۆ مرۆڤ، کۆمەڵگاو جیهان بەكەلتوور دادەنێت. بەگشتی دەکرێ كەلتوور بەکۆمەڵێک بەها، هەست، روانین، داب ونەریت،عادەت، پەروەردە، فەلسەفە، هونەر، داهێنان ودامەزراوە بزانین کە لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵدا هاوبەشەو وەک میراتێکی مێژوویی لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەگوازرێتەوەو مرۆڤ بەم مەعریفانەوە ژیان دەکات. کەوابوو كەلتووری سیاسی بەشێکە لە كەلتووری گشتی کەلە دروستکردنی شوناسی گشتی ورەفتاروکرداری خەڵکدا ڕۆڵی سەرەکی هەیە.\nشارل دومنتیسکیو، كەلتووری سیاسی بەلێکەوتەو گرێدراوی هەل ومەرجی ناوچەیی دەزانێ وناوەندودامەزراوە سیاسی ویاساییەکانیش بە ئەنجامی كەلتووری سیاسی. لەم پێناسەیەدا كەلتووری سیاسی بەهاوواتای خوووتایبەتمەندی نەتەوەیی دانراوە، واتا کۆی سیفات وئەخلاقیات وتواناییەکان کەسەرەڕای گۆڕانکاریی بەجێگیریی دەمێنێتەوەو مێشک وبڕبڕەی پشتی نەتەوەکان پێکدەهێنێت.\nلەدیدی ئاڵمۆندەوە هەمووسیستەمێکی سیاسی چوارچێوەیەکی تایبەتی لە ئینتیما بەرەو کردەی سیاسی هەیە\nئەڵبەت چەمکی كەلتووری سیاسی بەمانای نوێی، یەکەم جار لەساڵی ١٩٥٦ داو بەهۆی گابریل ئاڵمۆندەوە هاتە ناو زانستی سیاسی. ئاڵمۆند ئەم زاراوەی پێ باشتر بوو وەک لە سیفات وتایبەتمەندی نەتەوەیی یان گشتی. ناوبراو روانین ومەیل وئینتیمای تاکەکان بۆ سیاسەت لە سیستەم یان کۆمەڵگایەکدا بە كەلتووری سیاسی ناودەبات. لەدیدی ئاڵمۆندەوە هەمووسیستەمێکی سیاسی چوارچێوەیەکی تایبەتی لە ئینتیما بەرەو کردەی سیاسی هەیە، واتا لە هەموو سیستەمێکی سیاسیدا قەڵەمڕەوێکی فیکری رێکخراو لەبارەی سیاسەتەوە هەیە کە مانا بە کۆمەڵگا، پێکهاتەی دامەزراوەکان و پشتگەرمی کۆمەڵگا بۆ رەفتاری تاکەکان دەبەخشێت. ئەم بۆچوونەی ئاڵمۆند کە بیر لە شیکاریی رەفتارەکان دەکاتەوە، بەپێچەوانەی شێوەی بیرکردنەوەی باو لەزانستی سیاسیدا کەبیرلە خوێندنەوەو شرۆڤەی دامەزراوە رەسمییەکان ومیکانیزم و کاروچالاکییان دەکردەوە، زیاتر قەبووڵ کرا.\nبەگشتی زۆر کەس كەلتووری سیاسی پێناسەکردوەو دەکرێ پێناسەی زۆری بۆبکرێ، بەڵام خاڵی هاوبەشی هەموو پێناسەکان ئەوەیەکە روانین وبیروباوەڕی خەڵک بەرامبەر بە سیستەمی سیاسی و بەگشتی بەرامبەر بەسیاسەت بە كەلتووری سیاسی ناو دەبرێت کە چوارچێوە وبەستێن بۆ رەفتارو مەیلی سیاسی ئەوان فەراهەم دەکات.\nکاتێ قسە لەروانینی خەڵک بۆ سیاسەت دەکرێ، دەبێ ئەو راستییە لەبەرچاو بگێرێت کە بوون وبڵاو بوونەوەی كەلتووری سیاسی لە ئاستەجیاوازەکانی کۆمەڵگا و لەناو دەستەو رێکخراوە کۆمەڵایەتییەکاندا وەک یەک نیە. بۆنموونە كەلتووری سیاسی خەڵکی ئاسایی و نوخبەکان لێک جیاوازن. تەنانەت هەرلەم بارەوە هەندی لە خاوەن ڕایان پێیان وایە کەلە هەموو سیستەمە سیاسییەکاندا، لانی کەم دوو شێوە كەلتوور هەیە؛ کە یەکەمیان كەلتووری سیاسی نوخبەکانەو دووەمیان كەلتووری سیاسی خەڵکی ئاساییە. كەلتووری سیاسی نوخبەکان، ئەو هەست وروانین و شێوازی رەفتارانەیە کە نوخبەکانی ناو دەسەڵات (رەنگە لەدەرەوەی دسەڵاتیش بن) هەیانەو بەهۆی بوونیان لەناوسیستەمدا یان نزیکییان لە دەسەڵات، دەتوانێت کاربکاتە سەر بڕیارەکانی سیستەمی سیاسی. كەلتووری سیاسی خەڵکیش بریتییەلە ڕوانین ومەیل ومەرامی خەڵکی ئاسایی بۆسیاسەت کە ئەڵبەت ناتوانێ دەست بەسەر جێبەجێکردنی بڕیارەکانی سیستەمی سیاسیدا بگرێت.\nبەستێن و زەمینەی كەلتووری سیاسی:\nبۆ باشتر تێگەیشتن لە بەستێنی كەلتووری سیاسی دەبێ لەو هۆکارانەی وردببینەوە کە كەلتووری سیاسی پێکدێنن. هۆکارەکانیش دەتوانن ئەمانە بن: کەمبوون یان نەبوونی متمانەی سیاسی، كەلتووری خێڵەکی وعەشیرەیی، کەمتەرخەمی وزێدەرۆیی، رەفتاری دوولایەنە، ناوەندگرۆیی وسیستەمی گەورەو بچووکی، زاڵبوونی كەلتووری سپی یان رەش بیرکردنەوە، باوەڕ بەقەدەر، ئوستوورەکان، هەڵاتن یان سەرپێچیکردن لەیاسا، خەبات وبەرخۆدان، دروستکردنی کاریزما وگەڕان بەدوای رزگارکەردا، گیانفیدایی و روانین بۆ بێگانەو...هتد.\nڕەنگە بەشێک لەم هۆکارانە ئەرێنی و بەشێکیان نەرێنی بێنەبەرچاو، مەبەست داوەری کردن نیە، بۆ روون بوونەوەی زیاتری هۆکارەکانی كەلتووری سیاسییە. کەدیارە ئەم هۆکارانەش لەناو كەلتووری سیاسی ئێمەی کوردا هەیەو بەرچاوە، کە وەک نموونە هەندێکیان زیاتر شرۆڤە دەکرێت. بۆ نموونە کەمبوون یان نەبوونی متمانەی سیاسی پەیوەندی بە کەڵەکەبوونی ئەزموونی مێژووییەوە هەیەوئێمەی کورد ئەزموونێکی سەدان ساڵەمان لە کوشتن وسەرکوتكردن ودەربەدەریی هەیە لەلایەن سیستەمی سیاسی و دەسەڵاتدار بەسەر کوردستانداو ئەنجامەکەیشی ترس و بێ متمانەییە لەسیستەمی سیاسی لەناو خەڵک ونوخبەکاندا.\nلەكەلتوورو کۆمەڵگای ئێمەدا بەرامبەر بەسیاسەت دیدێکی نەرێنی بووەو هەیەو لەروانگەی خەڵکەوە كەلتووری سیاسی بەشتێکی نەگۆڕ دادەنرێت وئەم روانگەیەش بەدرێژایی مێژوو کاریگەری لەسەر دروست بوونی کەسایەتی گەل ونەتەوە دادەنیت. لەوکۆمەڵگایانەیدا کە وەک کۆمەڵگای خۆمان ترس وبێ متمانەیی سیاسی هەیە، دەسەڵاتەکان لەسەر بنەمای دروستکردنی ترسی گشتی بەڕێوە دەبرێن. بێ متمانەیی بەرامبەر دەسەڵاتی سیاسی داگیرکەر شتێکی سروشتی وئەرێنییە، بەڵام لەم سەردەمەداو لەچوارپارچەی کوردستان وبەتایبەت لەباشوور، بەشداری خەلک لە پارت ورێکخراوە سیاسییەکاندا (لەمەیدانی سیاسی کوردستاندا) نەک هەر ئەو بێ متمانەییەی کەمڕەنگ نەکردوەتەوە، بەڵکوو بووە بەهۆی بەرهەمهێنانەوەی بێ متمانەیی وگومان لەیەکتر؛ چونکە رێبەرانی سیاسی و حیزبەکانیش بۆخۆیان پەروەردەبووی ئەو كەلتوورە بوون ونەیان توانی ئەو گرفتە چارەسەر بکەن.\nسەبارەت بە ئینتیماو مل راکێشان بۆ ناوەندو ڕوانین لەخوارەوە بۆسەرەوەو بۆ دەسەڵات، ئەم دیاردەیە لە مێژووی رۆژهەڵاتدا شتێکی نامۆنیە. کۆمەڵگای کوردستانیش بەم رێگەدا تێپەڕیوەومێژوویش پێمان دەڵێ کە زۆرجارگوندنشینانی کوردستان هانایان بۆ دەسەڵات بردووە کە ئاغاو گەورەیەکیان بۆ دابنێن وتەنانەت ئامادەش بوونە هەموو پێداویستییەکانی بۆ دابین بکەن وباجیشی پێبدەن، رەنگی ئەم دیاردەیە هێشتا لە رووی كەلتووری کورد نەبڕاوە وجاروباریش قەڵەم بەدەستان، دەسەڵات وەک باوکی خەڵک ناو دەبەن و جاروبارخەڵکی ئاسایش دروشمی بێ سەرۆک ژیان ناکرێ، لەخۆی دەبیستێت.\nلەم كەلتوورەدا ئەگەر پەیڕەوی کردن ورێکوپێکییەکیش دەبینرێ لەرووی متمانەوە نیە، بەڵکوو ئەنجامی ترسە. لەم كەلتوورەدا دەسەڵات هەمەکارەیەو بۆهەموو کارێک پەنای بۆ دەبەن، جا دابین کردنی کارەبا بێت یان چارەسەرکردنی گرفتی شووکردنی کچانی قەیرە.\nراپەڕینی ٩١ لەباشووری کوردستان دەیتوانی لەم بارەوە خاڵی وەرچەرخان بێت، بەڵام شەڕی ناوخۆیی رێگەی لەم گۆڕانکارییە كەلتوورییە گرت.\nسەبارەت بە ئوستوورە مێژوویی و ئایینیەکانیش، کۆمەڵگا بە هۆکاری سەقامگیریی وبەردەوامی كەلتووری خۆی دەزانێت و بێگومان کاریگەریی لەسەر كەلتوورو بیرکردنەوەو باوەڕی خەڵک هەیە.\nكەلتووری بەڵگەهێنانەوەو رەخنەوگفتوگۆو رادەربڕین لەگەل كەلتووری عەشیرەییدا بێگانەو نامۆیە\nدەربارەی كەلتووری خێڵەکی وعەشیرەییش؛ تاک لە سیستەمی عەشیرەیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەمیشە دەبێ خۆی بە پەیڕەو شوین کەوتووی دەستەو دەسەڵات بزانێ و لەهەوڵی ئەوەدا بێت کە خۆی لەگەلیان بگونجێنێت. لەكەلتووری عەشیرەییدا گوێڕایەڵی و پەیڕەوی کردن ئەسڵە، نەک سەربەخۆیی تاک. سەربەخۆیی تاک تانوپۆی عەشیرەیی هەڵدەوەشێنێ ودەبێتە هەڕەشە بۆ سەر بنەمای ریزبەندی پلەکۆمەڵایەتییەکانی ناو عەشیرە . لەناو ئەم كەلتوورەدا خان وسەرۆک، پێوەری چاکەوخراپە، راست وهەڵەو داوەری کردن وبڕیاردانەو ماڵی گەورەو زەوییە باشەکان هی ئەون وچۆن ولەسەر چی لەگەل دەسەڵات و دەوڵەتدا رێبکەوێ، هەمووان قەبووڵی ئەکەن.تاکەکان لەم كەلتوورەدا بەپێی توانایی وپسپۆڕییانەوە پۆستەکانیان بەر ناکەوێت، بەڵکوو گوێ لەمستی ووەفاداری وپلەوپێگەی کۆمەڵایەتی دەبێتە پێوەری دەسنیشان کردنیان. لەم جۆرە كەلتوورەدا خێڵێک رێگا نادات خێڵی بەرامبەر پێشکەوێت ولاوازکردن وکۆسپدانان بۆ یەکتر لە مێشک وبەرنامەی تاک وکۆمەڵدایە. یەکێک لەخاڵەلاوازوو ریشەییەکانی ئەم كەلتوورە بێ تواناییە لە گەیشتن بە کۆدەنگی. لەم كەلتوورەدا روانین وفەرمان وراسپاردەو بۆچوون لەسەرەوە بۆ خوار دەگوازرێتەوە. كەلتووری بەڵگەهێنانەوەو رەخنەوگفتوگۆو رادەربڕین لەگەل كەلتووری عەشیرەییدا بێگانەو نامۆیە و لەم كەلتوورەدا کە ئەقڵانییەتیش بێ جێ و رێیە، پلەوپایە تەوەرەیە و تاک بەردەوام لەژێر فشاردایە تا خۆی بگونجێنێ وبۆچوون وتێگەیشتنی تایبەت بە خۆی سەرکوت بکات. لەم كەلتوورەدا دەسەڵات بۆ بەرژەوەندی خۆی نەبێت متمانە بەخەڵک ناکاو کوێخاو موختار ئەڵقەی پەیوەندی ئەم بێ متمانەییەن وهاووڵاتیان لەمافی متمانە پێکردن بێ بەشن. گرنگترین پرسی خێڵ و عەشیرە ئاسایشە، لەم کۆمەڵگایەدا كەلتووری سیاسی لەیەکەم وێستگەی پێشکەوتن واتا ئاسایشدا وەستاوەو شێوازی بەدەسهێنانی ئاسایشیش توندوتیژانەیە. كەلتووری عەشیرەیی ناتوانێت جیهانی بیربکاتەوەو لەئاستی جیهاندا کێبڕکێ بکات، چوونکە بازنەی ئاسایشی ئەو کە بەپێی نەریت عادەتی پێکردوە بەرتەسکە.\nجۆرەکانی كەلتووری سیاسی:\nگابریل ئاڵمۆندو سیدنی ڤێربا روانگەو روانینی خەڵکیان بۆ سیاسەت وسیستەمی سیاسی بەگرنگ داناوەو باوەڕیان وایە جیاوازی لەم روانینانەدایە کە دەبێتە هۆی جۆرەکانی كەلتووری سیاسی. روانینەکان لەروانگەی ئەوانەوە پێکدێن لە تێگەیشتن، بایەخداری و سۆزداری. کەسانێ کەلە روانگەی تێگەیشتنەوە دەروانن بۆ سیاسەت ورێساو کارو خواستەکانی سیستەمی سیاسی، لەسەر بنەمای ئەنجام ودەسکەوتە بینراوەکان هەڵسەنگاندن بۆ سیستەمەکە دەکەن ولەدەلاقەی بەرژەوەندی خۆیانەوە ناڕوانن بۆ شتەکان. ئەوکەسانەی کە روانگەیەکی هەستیارانەیان هەیە، لەرووی هەست وسۆزەوە دەروانن بۆ یاساورێساو زانیاری ودەورونەقشی دەسەڵاتەکان و خۆشویستن وبێزاریشیان هەرلەسەر ئەم جۆرەروانینەیەولە دەلاقەی بەرژەوەندی خۆیانەوە داوەری بۆ سیاسەت وسیستەم دەکەن. روانگەی سێیەم هەرچەند تایبەتی نیەو لەسەر بنەمای کۆمەڵێک بەهاو بایەخی جێگیرە، بەڵام بەرژەوەندی وخواستی سیستەمی سیاسی لەبەرچاو ناگرێت و داوەری کردنی لەسەر سیستەمی سیاسی لە بەها ئەخلاقییەکان، نەریتەکان وبەها ئایینییەکانی کۆمەڵگاوە سەرچاوە دەگرێت.\nئەم روانگانە بە پێی جیاوازی کۆمەڵگاکان گۆڕانیان بەسەردا دێت وجیاوازن، بۆنموونە لەکۆمەڵگا پێشکەوتووەکاندا روانینەکان بەزۆری ئەقڵانی ولەسەر بنامای تێگەیشتنە بەڵام لەو کۆمەڵگایانەی کە دەسەڵات لەرێگەی میراتەوە دەگوازرێتەوە، روانینەکان بەزۆری هەستیارانەیە و لەسەربنەمای سۆزوهەست لەسەر سیستەمە سیاسییەکان داوەری دەکرێت.\nئاڵمۆندو ڤێربا بەپێی ئەم سێ روانگەیەو چۆنیەتی روانین بۆ لایەنەجۆراوجۆرەکانی ژیانی سیاسی لەم دەلاقانەوە، كەلتووری سیاسی بە سێ جۆری داخراو، پەیڕەوی یان پەسیڤ و بەشداری یان ئەکتیڤ ناو دەبەن.\nیەکەم - كەلتووری سیاسی داخراو: لەم كەلتوورەدا هیچ روانگەیەک بەرامبەر بە دەسەڵات ویاساوبەرنامەوکاروکردەوەکانی نیەوهیچ جۆرە چاوەڕوانییەک لە سیستەمی سیاسی ناکرێ. لەم كەلتوورە سیاسییەدا مەیل وئینتیمای تاکەکان بەرامبەر بەئامانجە سیاسییەکان زۆر زۆر لاوازەو خەڵک پێی وانیە بتوانێت لەدروست بوون وگۆڕینی ئامانجە سیاسییەکاندا دەورو کاریگەرییان هەبێ وبەرامبەر بەدامەزراوە سیاسییەکانی دەوڵەت، پرس وبڕیارەکانیشی هەستی هاوپەیوەندییان نیەو هیچ وێنەیەکی روونیان لەسیستەمی سیاسی لا نیە. لەم كەلتوورە داخراوەدا هەرچەند رەنگە خەڵک لەئاستی ناوچەیی دا لە بڕیاردانا نەقشی هەبێت، بەڵام ناتوانن ئەم بڕیارو سیاسەتانە لە تەواوی سیستەمی سیاسی و لووتکەی دەسەڵاتدا جێبخەن یان جێبەجیێ بکەن. کەوابوو لەوەها بارودۆخێکدا باسکردن لە بەرژەوەندییە گشتییەکان، ئامانج، ئاسایش وگەشەی نیشتیمان شتێکی بێهوودەیە.\nهاووڵاتیان لەرووی دەروونییەوە باوەڕیان وایە کە دەتوانن یارمەتی سیستەمی سیاسی بدەن وکاریگەری لەسەر بڕیارەکان دابنێن\nدووەم- كەلتووری سیاسی پەیڕەوی کردن: لەم كەلتوورەدا خەڵک سیستەمەکە دەناسێت، پەیڕەوەی لێدەکاو شوێنی دەکەوێت. پەیڕەوەی کردن بەمانای هۆگری نیە، بەڵکوو پێدەچێ لەسیستەمەکەیش بێزار بن. ئەوکۆمەڵگایانەی کەئەم كەلتوورەیان تێدا زاڵە، خەڵک لەرووی سیاسییەوە کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر سیستەمی سیاسی نیەو هیچی پێناکرێ وخۆی بەبەشداریکەرێکی چالاک دانانێت وبەکردەوە شوێن دەسەڵات دەکەوێت و نوخبەسیاسییەکان بەزماک حاڵی خواستەکانی خەڵک دادەنرێن. لەم كەلتوورەدا خەڵک بەرامبەر بەدەسەڵات دەروەستییەکی ئەوتۆیان نیە، حەزیان لەباس وخواسی سیاسی نیەو ناتوانن وەک دەستەو کۆمەڵ خۆیان رێکخەن. بەگشتی لەمجۆرە كەلتوورەدا کە خەڵک خۆی بەتەواوی بە شوێن کەوتوو دەزانێت، دیمۆکراسی بەزەحمەت دەتوانێ پێبگرێت.\nسێیەم- كەلتووری سیاسی بەشداری کردن: لەم كەلتوورەدا تاکەکانی کۆمەڵگا بەشێوەیەکی رێژەیی لەپێکهاتەی سیاسی وکارگێڕیدا بەشدارن ولەدەربڕینی داواکارییەکان وداڕشتنی ستراتیژی ویاساکان و...دا نەقشیان هەیەو بەرامبەر بەرەفتاری نوخبەی سیاسی هەستیارن. لەو وڵاتانەی کە ئەمجۆرە كەلتوورەیان هەیە، هاووڵاتیان لەرووی دەروونییەوە باوەڕیان وایە کە دەتوانن یارمەتی سیستەمی سیاسی بدەن وکاریگەری لەسەر بڕیارەکان دابنێن. كەلتووری سیاسی هاوبەشی کردن، بەپێجەوانەی ئەودوو كەلتوورەکەی دیکە، بەندە لەسەر ئیرادەی هاووڵاتییان وجێبەجێکردن ولەبەرچاوگرتنی ئەرک ومافەکانیان لەبریارە سیاسییەکاندا. لەم كەلتوورەدا، خەڵک لەکۆمەڵگاکەی خۆیدا بەشدارو چالاکەو بەویستی خۆی لە رێکخراوەکاندا باشداری دەکاوخوازیاری باس وگفتوگۆی سیاسین. هاووڵاتیانی ئەم کۆمەڵگایانە لەبەشداری کردن لە هەڵبژاردنەکاندا هەست بە غرور دەکەن وشانازی بەسیستەمی سیاسی خۆیانەوە دەکەن. ئەم كەلتوورە بۆ پاراستن وبەهێزکردنی دیمۆکراسی بەسوودە.\nئاڵمۆندو ڤێربا باوەڕیان وابوو کە ئەم سێ جۆرەكەلتوورە تەنیا لەرووی تیۆرییەوە دەتوانن سنووری دیاریکراویان هەبێ ولە کردەوەدا سنوورەکانیان تێکەڵدەبن وكەلتووری سیاسی جیاوازی لێ پەیدا دەبێت. بۆنموونە رەنگە لەسیستەمێکی پاشایەتیدا كەلتووری سیاسی لەجۆری تێکەڵاوی داخراو-شوێنکەوتوویی بێت.\nكەلتووری سیاسی وگۆڕان:\nسەبارەت بەم پرسەی کە ئایا گۆڕان بەسەر كەلتووری سیاسیدا دێت یان نا؟ باسی زۆرکراوە. هەندێ کەس گۆڕان بە بەشیکی زاتی وجەوهەری كەلتوور دەزانێ وهەندێکی تر باوەڕیان وایە کە خاڵی لاوازو چارەنووسسازی كەلتووری سیاسی گۆڕانە. بەگشتی باوەڕ وایە کە گۆران بەسەر كەلتووردا دێت و کۆی بۆچوونەکانیش بەمجۆرەیە کە؛ هەروەک چۆن گۆران بەسەر تاک وژینگەکەیدا دێت ئاوەها گۆڕان بەسەر كەلتووریشیدا دێت و بۆخۆیشی دەتوانێت گۆڕان بەسەر رەفتاری سیاسی خۆیدا، کەبەرئەنجامی كەلتووری سیاسییە، بێنیت.\nبەگشتی بۆچوونەکانی ئەوانەی کە باوەڕیان بە گۆڕانی كەلتووری سیاسی هەیە بەڵگەدارترە لەو کەسانەی کە بۆچوونی پێچەوانەیان هەیە. بەڵام نابێ لەبیر بکەین کە گۆڕانی كەلتووری سیاسی بۆخۆی بەشێکە لە رەوتی گشتی گۆڕینی كەلتوور. بەواتایەکی تر ئەگەر بزانین كەلتوور چۆن ئەگۆڕێت، دەتوانین تێبگەین کە كەلتووری سیاسی چۆن گۆڕانی بەسەردا دێت. هەرچەند لەبنەڕەتدا خەڵک بەرامبەر بە لەدەستدان ووازهێنانی لەداب و نەریت وبەهاکانی خۆی و قەبووڵکردنی بەهاو نەریتی تازە، وشک وسەختگیرە، بەوحاڵەش، کەمتر كەلتوورێک هەیە ورەنگە هەرنەیش بێت؛ کە لەدرێژەی مێژوودا گۆڕان بەسەریا نەهاتبێت. روونە کە رادەو شێوازی ئەم گۆڕانکاریانە جیاوازە. لەهەرکوێ توخم وپێکهێنەری نوێ لە كەلتووردا دەرکەوێ وچوارچێوەو ناوەرۆکی كەلتوور بگۆڕێت، ئەوا گۆڕان لەكەلتووردا روو دەدات. ئەڵبەت نابێ لەبیربکەین کە گۆڕانی كەلتووری لەدریژماوەداو بەشێوەیەکی بەردەوام روودەدات. رەنگە یاسایەک یان فەرمانڕەواو دەسەڵاتێک لەماوەیەکی کورتدا بگۆڕدرێت، بەڵام ساڵانێکی زۆری دەوێت تا گۆڕان لەكەلتووردا رووبدات، چوونکە گۆڕانی كەلتوور پێویستی بەگۆڕان لەژینگەی ئابووری، سیاسی، کۆمەڵایەتی، کەرەستەو پێداویستی وپەیوەندیداهەیە و ئەمانەش بەپەلە ناگۆڕدرێن.\nهۆکارەکانی گۆڕانی كەلتووری سیاسی:\nگەلێک زۆرن ئەو هۆکارانەی کە دەبنە هۆی گۆڕانی كەلتووری سیاسی کۆمەڵگایەک، بەڵام بەشێک لەو هۆکارانە کاریگەرییان زیاترە ولێرەدا هەوڵ ئەوەیە ئاماژە بەو هۆکارە کاریگەرانە بکرێت.\nبەشێک لەخاوەن ڕایان، پیشەسازی، تەکنەلۆجی و سەرهەڵدانی راگەیەنەکان وبەتایبەت ئامرازە نوێیەکانی پەیوەندی بەهۆکاری گۆڕانی كەلتووری سیاسی دەزانن. بەپێی ئەم روانگەیە تاکەکانی کۆمەڵگا لەرێگای ئەم هۆکارانەوە زانیاری، وشیاری، ئەزموون وکارامەیی بەدەست دێنن و ئەم دەسکەوتانەش گۆڕان لە روانگەی ئەواندا دروست دەکات. بەشێکی تر گۆڕان لەكەلتووری سیاسیدا تا رادەیەک بە ئەنجامی گۆڕان لە پێکهاتەی سیاسیدا دەزانن و سەرئەنجام کەسانێکی تر دەوری نەریت لە نوێسازی كەلتووری سیاسیدا بەگرنگ وکاریگەر دادەنێن.\nكەلتووری سیاسی وپێکهاتەی سیاسی:\nپێکهاتەی سیاسی بەو دامەزراوەو ناوەندانەی دەوترێت کە دەسەڵاتی سیاسییان لەدەست دایەو پێکەوە (یەکەیەک) پێکدێنن. هەرلەبنەڕەتدا بەستێنی تەواوی پێکهاتە سیاسی، ئابووری، یاسایی و....کان كەلتوور پێکی دێنێت؛ هەربۆیە بەگشتی ولەهەموو کۆمەڵگایەکدا پەیوەندی نێوان كەلتووری سیاسی و پیکهاتەی سیاسی لێک جیا ناکرێتەوە. تایبەتمەندی و جیاوازی سیستەمە سیاسییەکان پەیوەندی بە كەلتووری سیاسییەوە هەیەو هەرجۆرە گۆڕانێکیش لە پێکهاتەی سیستەمە سیاسییەکاندا پەیوەندی بە گۆڕانی ئەو كەلتوورە سیاسییەوە هەیە کە زاڵە بەسەر ئەو کۆمەڵگایەدا. ئاشکرایە کەهەموو سیستەمێکی سیاسی بۆمانەوەی و پاراستنی دەسەڵاتەکەی، پێویستی بە كەلتوورێکی سیاسی تایبەتەو پەرەپێدانیشی بەئەرکی خۆی دەزانیت؛ چوونکە ئەو دەزانێت کە هاوئاهەنگی نێوان كەلتووری سیاسی و سیستەمی سیاسی دەبێتە هۆی سەقامگیری سیاسی. هەربۆیە ئاڵمۆند دەڵێت: كەلتووری سیاسی، هەمان ئەو سیستەمە سیاسییەیە کە لەمێشکی خەڵکدا جێگیر بووەو لەهەڵسەنگاندن وبڕیاردانا لەبەرچاوی دەگرن. لەهەموو سیستەمێکی سیاسیدا قەڵەمڕەوێکی دیاریکراو بۆ بیرکردنەوە لەبارەی سیاسەتەوە هەیە کە بەرهەمی کردارو ئەزموونی ژیانی خەڵکێکە لەماوەیەکی مێژوویداو سیستەمی سیاسی دەتوانێ مانای پێببەخشێ وئاراستەی بکاو بەرەبەرەو لەبەردەوامی خۆیدا لای خەڵکیش دەبێتە شتێکی دەروونی وجێگیر.\nبەگشتی سەبارەت بە پەیوەندی نێوان پێکهاتەی سیاسی وكەلتووری سیاسی سێ روانگە هەیە. روانگەیەک پێی وایە کە كەلتوور سەرچاوەوهۆکاری کاروچالاکییەکانی مرۆڤەو بەو پێیە پێکهاتەی سیاسی لە كەلتووری سیاسییەوە سەرچاوە دەگرێت وكەلتووربە کرۆک وهەوێنی هەموو کردە کۆمەڵایەتییەکان دەزانێ.\nروانگەیەکی ترلەوبڕوایەدایە کە پێکهاتەی سیاسی بەدی هێنەری كەلتووری سیاسییە وپێی وایە كەلتووری سیاسی هەرکۆمەڵ وگەل ونەتەوەیەک بەرهەمی ئەزموونی تاکەکانی ئەو کۆمەڵگایەیە لەکاروباری سیاسیدا\nروانگەی سێیەمیش پێی وایە لەنێوان كەلتووری سیاسی وپێکهاتەی سیاسیدا پەیوەندی دوو لایەنە هەیە، بەجۆرێکە كەلتوور، باوەڕ،بەها، مەیل وئینتیمای چالاکی سیاسی پێکدێنێت وچالاکی سیاسیش هەندێ جار دەبێتە هۆی پاراستن یان گۆڕانی پێکهاتەی سیاسی. لەلایەکی ترەوە پێکهاتەی سیاسی وەک یەکێک لەپێکهێنەرەکانی كەلتوور، بژاردەکانی ئەم چالاکییە سنووردارو چوارچێوەیەکی بۆ دەسنیشان دەکات. هەروەها پێکهاتەی سیاسی بەهۆی دەسەڵات وتواناییەکانییەوە دەورێکی گرنگی لە بەهێزکردن و سەقامگیری كەلتووریی سیاسیدا هەیە.\nگەشەی سیاسی پێویستی بە كەلتوورێکی سیاسییە کەلەگەڵی بگونجێ و هەربەهۆی ئەم كەلتوورەشەوە دەپێورێت\nكەلتووری سیاسی وگەشەی سیاسی:\nگەشەی سیاسی پێناسەی زۆری بۆکراوە، بۆنموونە -لوسین پای- بە زیادبوونی توانایی دەسەڵاتی دەزانێ لە وەڵامدانەوە بۆخواست وپێداویستییەکانی خەڵک. هەروەها ناوبراو زۆربوونی بەشداریی سیاسی وفرەچەشن بوون وپسپۆڕیی بوونی پێکهاتەکانیش بە نیشانەی گەشەی سیاسی دادەنێت.\nلە روانگەیەکی دیکەوە سامۆئێل هانتینگتۆن ئەقڵانیەت، یەکیەتی نەتەوەیی، سازان وگونجانی سیاسی، دیموکراتیزەکردن و بەشداری خەڵک بە هۆکارەکانی گەشەی سیاسی دادەنێت.\nبەگشتی بیرمەندانی زانستی سیاسی لەوبڕوایەدان کە سیاسەت کاتێ گەشە دەکات و پەرەدەستێنێت کە دەستەوهێزە جیاوازەکانی کۆمەڵگا بتوانن لەرووی سیاسییەوە بەرژەوەندی وخواستی سیاسی خۆیان رێكبخەن، هەروەها لەوکۆمەڵگایەدا دەرفەتی ململانێی سیاسی وبەشداریی سیاسی هەبێت ودامەزراوەو رێکخراوی جۆراوجۆرلە مەیدانا بن وبتوانن کاریگەریی لەسەر ستراتیژی وبڕیاری دەسەڵات دابنێن.\nگەشەی سیاسی پێویستی بە كەلتوورێکی سیاسییە کەلەگەڵی بگونجێ و هەربەهۆی ئەم كەلتوورەشەوە دەپێورێت. بیرمەندانی زانستی سیاسیش ئەو كەلتوورە بە كەلتووری بەشداریی لەسیاسەتدا ناو دەبەن، هانتینگتۆن پێی وایە کە گەشەی سیاسی پێویستی بەكەلتوورێکی سیاسی هەیە کەتا ئاستێکی پەسەند بەشداریی سیاسی ئاسان بکات و ڕەوایەتی پێببەخشێت. ئەو وڵاتانەی کە كەلتووری سیاسی ئاڵۆزیان هەیە لەرەوتی گەشەسەندندا تووشی گرفت دەبن.\nئەو کۆمەڵگایانەی کە كەلتووری سیاسی بەشدارییان هەیە خەڵکەکەی بە زۆری خاوەنی هوشیاری سیاسین ولەسەر داڕشتن ودانانی سیاسەتی گشتیی شوێن دانەرن و كاریگەرییان هەیە. لەوجۆرە کۆمەڵگایانەدا پەیوەندی نێوان خەڵک ودەسەڵات بە هاوبەشییەو لەکۆمەڵگادا ناوەندەکانی بەشداریی پێکهاتوون وگەشەیان کردوەو خەڵک لەڕێگای ناوەندو دامەزراوەی نزیک لەخۆی خواست وداواکارییەکانی خۆی دەگەیەنێت بەدەسەڵات. لەم کۆمەڵگایەدا هەڵوێست وهەڵسەنگاندنی خەڵک بەرامبەربەسیستەمی سیاسی ئەرێنی وئاقڵانەیەو لای خەڵک ڕەوایەتی هەیە. روونە کە سەروەری یاسا، متمانەی سیاسی، قەبووڵکردنی رەخنە، متمانەکردن بەدەسەڵات ونەبوونی ترس لەدەسەڵات، سازان ویەکترقەبووڵکردن لەهۆکارەکانی كەلتووری سیاسی بەشدارین وئەمجۆرە كەلتوورەیش باشترین بەستێن ودەرفەت بۆ گەشەی سیاسی فەراهەم دەکات. یان بە پێچەوانەوە ئەو کۆمەڵگایانەی کە كەلتووری سیاسی شوێن کەوتووییان هەیە هۆکارەکانی وەک ملکەچ بوون، بەدبینی ورەشبینی، بێ متمانەیی، شوێن کەوتوویی سیاسی، یاساشکێنی، ماستاوچیەتی و...تێدا بەرچاوە و دەسەڵاتەکەیشیان رێ لە دروستبوونی دامەزراوە دیموکراتیکەکان ودیموکراتیزە بوونیکۆمەڵگا دەگرێت. ئەمجۆرە كەلتوورە سیاسییەش هەرگیز نابێتە شوێنی گەشەسەندنی سیاسی. تاکاتێ کە كەلتووری سیاسی ئەم کۆمەڵگایانە ئەو پێکهاتانەیان هەبێت ونەتوانن میکانیزمێکی گونجاو بۆ چارەسەری گرفتەکۆمەڵایەتییەکان و ململانێی کەسی وحیزبی دابنێن ومتمانەی سیاسی خەڵک بەدەست بێنن لەجیاتی پێشکەوتن هەنگاو بەرەو دواوەدەنین.


د.به‌شیر حه‌داد:تا 2-11كات لەبەردەم عادل عەبدولمەهدییە بۆ پێكهێنانی كابینەی حكومەت دوای ئەوە وه‌ك پەرلەمان ناتوانین كابینه‌كه‌ی قبوڵ بكه‌ین - ئاگاپرێس | Aga Press\nدوو شه‌ممه 22 تشرینی یه‌كه‌م 2018\nد.به‌شیر حه‌داد:تا 2-11كات لەبەردەم عادل عەبدولمەهدییە بۆ پێكهێنانی كابینەی حكومەت دوای ئەوە وه‌ك پەرلەمان ناتوانین كابینه‌كه‌ی قبوڵ بكه‌ین\nبەروار : 22 تشرینی یه‌كه‌م 2018\nلەوتوێژێکی ژیار محەمەد لەبەشی کوردی دەنگی ئەمریکا لەگەڵ د.بەشیر حەداد جێگری سەرۆکی پەرلەمانی عیراق دەڵێت” بەپێی دەستوری عیراقی تا(2-11) لەبەردەم (د.عادل عەبدولمەهدی)یە بۆ پێشکەشکردنی کابینەکەی بەپەرلەمان دوای ئەو وادەیە پەرلەمان ناتوانێت، کابینەکەی قبوڵ بکات، بەڵکو دەبێت، سەرۆک کۆماری عیراق کاندیدێکی نوێ ڕابسپێرێت بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق، دەشڵێت، لە ئێستادا پارتی و یەکێتی بەجیا لەبەغداد گفتوگۆی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق لەگەڵ عادل عەبدولمەهدی دەکەن بەڵام هێشتا جۆر و چەندێتی وەزارەتەکان یەکلایی نەکراوەتەوە کەکورد داوای دەکات، جێگری سەرۆکی پەرلەمانی عیراق باس لەوەش دەکات، ڕەنگە(یەک-دوان) لەسیڤی کاندیدە بێ لایەنەکان بۆ پۆستە وەزارییەکان هەڵبژێردڕین ئەوانەی سیڤیان ناردووە، ئەوانی تر سەر بەلایەنە سیاسیەکان دەبن، چونکە لایەنە سیاسیەکان قبوڵ ناکەن، هەروەها مەبەستی عادل عەبدولمەهدیش بۆ دروستکردنی پردی متمانە بوو لەنێوان حکومەتی داهاتوو وە خەڵک نەک مەبەستی ئەوەبێت کابینەکەی هەمووی یا زۆرینەی خەڵکی بێ لایەن بێت.”\nڕۆژی (2/10)هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری عیراق لەناو پەرلەمانی عیراق ئەنجامدرا، بەپێێ دەستوری هەمیشەیی عیراق/ساڵی 2005،یەکێک لە”اختصاصه‌کان”ی سەرۆک کۆماری عیراق، ڕاسپاردنی کەسێکە بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێێ عیراق، هەر بەپێی دەستوری عیراقی-ش کاندیدی ڕاسپێراو دەبێت لەماوەی یەک مانگدا ئەندامانی کابینەی نوێ پێشکەش بە پەرلەمانی عیراق بکات تا دەنگی لەسەر بدرێت و لەپەرلەمانەوە متمانەی پێبدرێت، بەپێی ئەو وادە دەستورییەش ڕۆژی(2-11) دوا وادەیە لەبەردەم عادل عەبدولمەهدی بۆ پێشکەشکردنی کابینەکەی بەحکومەتی نوێی عیراق.”\nد.بەشیر حەداد لەسەرەتای گفتوگۆکەدا وتی”ئومێد دەکەین حکومەت لە ماوەی دەستوری خۆی پێکبهێنرێت کە تا(2-11)یە تا توشی گرفتی دەستوری نەبین، ئەگەر کاندیدی ڕاسپێراو نەیتوانی کابینەی حکومەتەکەی تا ئەو وادە دەستوریە پێکبهێنێت ئەوا بەپێی دەستور سەرۆک کۆماری عیراق کاندیدێکی تر لەلیستێکی گەورە ڕادەسپێرێت.ئومێد دەکەین وە داوا دەکەین کە ڕێز لەماوەی دەستوری بگرن، عادل عەبدول مەهدی بتوانێت کابینەکەی خۆی پێکبهێنێت تا ئێمە لەپەرلەمان دەنگی لەسەر بدەین ئەگەرنا دوای ئەو وادەیە وەک پەرلەمان ناتوانین دەنگ لەسەر کابینەکەی بدەین و”قبوڵی بکەین” .\nدەربارەی ئەوەی ئەگەر لەماوەی دەستوریدا کاندیدی ڕاسپێراو نەیتوانی کابینە نوێیەکەی پێشکەش پەرلەمان بکات ئایا کام لیست وە کێ چانسی زۆرە ڕابسپێردرێت بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق؟ د.بەشیر حەداد وتی” بیر لەوەنەکراوەتەوە، بەڵام دەنگێک هەیە کە ئەگەر د.عادل نەیتوانی هەموو کابینەکەی پێشکەش بکات ئەوا زۆرینەی ئەو وەزارەتانەی یەکلایی کراونەتەوە لەگەڵ لایەنە سیاسیەکان بهێنێتە پەرلەمان دەنگی لەسەر پێبدرێت تا لەو کێشە دەستوریە ڕزگاری بێت، هەرچەندە ئێمە پێمان باشە هەموو کابینەکەی پێکەوە بهێنێتە پەرلەمان متمانەی پێبدرێت.”\nلەدوای ڕاسپاردنی عادل عەبدولمەهدی بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت، لەڕێگای وێب سایت و لاپەڕە فەرمیەکانی خۆی لەتۆڕە کۆمەڵایەتیەکان ڕایگەیاند کە هەر عیراقیەک مەرجە یاساییەکانی تێدایە دەتوانێت”سیڤی” بۆ پۆستە وەزارییەکانی حکومەتی داهاتووی عیراق بنێرێت.\nبەڵام جێگری سەرۆکی پەرلەمانی عیراق دەڵێت” من بڕواناکەم ئەوە سەر بگرێت خۆ ئەگەر کاندید لەو سیڤیانەی خەڵکی بێ لایەنیش هەڵبژێرێت د.عادل عەبدولمەهدی ئەوا لە”یەک-بۆ دوو” کاندید زیاتر هەڵنابژێردرێت چونکە پڕۆسەی سیاسی لەعیراق خۆی لەسەر بنەمای ڕێکەوتنی سیاسی و دابەشی سیاسی نێوان لایەنەکانە هەر لایەنە سیاسیەکان ئەوە قبوڵ ناکەن، چونکە ئەوانیش بەرنامەی خۆیان وە بەڵێنیان بەخەڵک داوە، بەڵام بەبڕوای من ئەمەی د.عادل عەبدولمەهدی کردی تەنها بۆ دروستکردنی پردی متمانە بوو لەنێوان حکومەت و خەڵک وە تا بەخەڵک بڵێت حکومەت لە ئێوەوە نزیکە، ئەوە مەبەستەکە بوو نەک مەبەستەکە بەڕاستی دانانی کاندیدی بێ لایەن بێت لە کابینەی حکومەتەکەی.”\nوتیشی: تا ئێستا سێ لایەنی عیراقی ڕەتیکردۆتەوە کە کاندیدییان بۆ پۆستە وەزارییەکان هەبێت، بەڵام وەک باسی دەکەن ڕەنگە ئەو لایەنانە لەڕێگەی ئاماژەدان بە عادل عەبدولمەهدی کە فڵانە کاندیدی بێ لایەن هەڵبژێرێت بۆ پۆستە وەزارییەکان واتە بەشێوەی ڕاستەوخۆ کاندیدییان نابێت بەڵام ئەوە دەبێتە شێوازی ناڕاستەوخۆ.”\nسەبارەت بەداواکاری کورد لە پۆستەکانی داهاتووی کابینەی نوێی عیراق ؟ د.بەشیر حەداد وتی” بەو پێیەی کورد ئێستا بەشداری و قورسایی گرنگی هەیە، بۆیە ئەمجارە زیاتر داوادەکەن بەپێێ قورسایی و مافی خۆیان هەم پۆستی وەزارەتی”سیادی-وە هەم وەزارەتی خزمەتگوزاری” وەربگرن، بەڵام چەند و چ وەزارەتێک؟ تا ئەمڕۆش گفتوگۆی لایەنەکان لەگەڵ “عادل عەبدولمەهدی” بەردەوامە دیارییان نەکردووە چەند وەزارەت وە کام وەزارەت، بەڵام لەچەند ڕۆژی ئایندەدا ئەوەش یەکلایی دەبێتەوە.”\nجێگری سەرۆکی پەرلەمانی عیراق ئەوەشی وت” لە ئێستادا پارتی و یەکێتی بەجیا گفتوگۆ لەگەڵ “عادل عەبدولمەهدی” دەکەن سەبارەت بە پشکی کورد لەکابینەی داهاتووی عیراق، ڕەنگە لایەنی تریش هەبن گفتوگۆ بکەن بەڵام ئەو دوو لایەنە لە ئێستادا بەجیا لەبەغداد گفتوگۆی پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عیراق دەکەن.”\nئاگاپرێس عێراق ,


بەبۆنری هاتنی جەژنی رەمەزانی پیرۆزەو بزوتنەوەی گۆڕان پیرۆزبایی ئاراستەی موسڵمانینی جیهان کوردستان دەکات\nبەبۆنەی هاتنی جەژنی رەمەزانی پیرۆزەو بزوتنەوەی گۆڕان پیرۆزبایی ئاراستەی موسڵمانینی جیهان کوردستان دەکات،\nبەبۆنەی جەژنی رەمەزانی پیرۆزەوە، پیرۆزبایی لە خەڵكی كوردستان و هەمو موسڵمانانی جیهان دەکەین. هیواخوازین ئەم جەژنە جەژنی ئاشتەوایی نیشتمانی و رێزگرتن لە ویست و خواست و داواکارییەکانی خەڵکی کوردستان بێت.\nلەم بۆنەیەدا، بەئەرکی حکومەت و لایەنەکانە سیاسییەکانی دەزانین، بە لەخۆبردەیی و دورکەوتنەوە لە خۆپەرستی بناغەی کۆمەڵگایەکی سەقامگیرو ئارام دابمەزرێنن، تا ئایندەیەکی گەشتر بۆ هاوڵاتیانمان دەستەبەر بکرێ.لەم دۆخە ناوخۆییە ناهەموارەدا کە لەئاست داواکاریی هاوڵاتییاندا نییە، عێراق و ناوچەکەش بە بارگرژیدا تێپەڕدەبێت، کە دەشێت لە سایەی نەبونی هاوهەڵوێستی و نەبونی دامەزراوە نیشتمانییەکان و ململانێ حزبییەکاندا لەهەر ئەگەرێکدا زەرەرمەندی گەورە خەڵکی کوردستانبن، پێویستە هەرچی زوە کێشەکان بەلادا بخرێن و پەلەبکرێ لە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێم و چیتر ئەم پرسە بەهیچ بیانووێک دوانەخرێت و نائومێدییەکان بڕەوێنرێنەوە.\nجەژنی رەمەزانی پیرۆز، بکرێتە دەرفەتێک بۆ یەکخستنی توانا و هەڵوێستەکان بۆ چارەسەرکردنی ئەو دۆخە ناهەموارەی روبەڕوی کەرکوک و ناوچە دابڕێنراوەکان بۆتەوە، کە ئەمەش تەنیا بە لەخۆبردویی و چاوخستنە سەر بەرژەوەندییە باڵاکان بەدیدەهێنرێت.


خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا - 2017/2018 - چارەگی کۆتاییەکان - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\n2018/20192017/20182016/20172015/20162014/20152013/20142012/20132011/20122010/20112009/20102008/20092007/20082006/20072005/20062004/20052003/20042002/20032001/20022000/2001 > کۆتاییپێش کۆتاییەکانچارەگی کۆتاییەکانقۆناغی هەشتی کۆتاییەکانقۆناغی کۆمەڵەکانپاشکۆکانقۆناغی سێیەمی پاڵاوتنەکانقۆناغی دووەمی پاڵاوتنەکانقۆناغی یەکەمی پاڵاوتنەکان\nAggr. یوڤێنتوس 3 - 4 ڕیاڵ مەدرید\n03/04/18 یوڤێنتوس 0 - 3 ڕیاڵ مەدرید بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n11/04/18 ڕیاڵ مەدرید 1 - 3 یوڤێنتوس بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. سێڤییا 1 - 2 بایێرن میونیش\n03/04/18 سێڤییا 1 - 2 بایێرن میونیش بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n11/04/18 بایێرن میونیش 0 - 0 سێڤییا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. بارسێلۆنا 4 - 4 ڕۆما\n04/04/18 بارسێلۆنا 4 - 1 ڕۆما بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n10/04/18 ڕۆما 3 - 0 بارسێلۆنا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. لیڤەرپوڵ 5 - 1 مانچێستەر ستی\n04/04/18 لیڤەرپوڵ 3 - 0 مانچێستەر ستی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n10/04/18 مانچێستەر ستی 1 - 2 لیڤەرپوڵ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nکریستیانۆ رۆناڵدۆ Real Madrid 15 4 7\nڕۆبێرتۆ فیرمینۆ Liverpool 11 0 3\nمحەمەد ساڵح Liverpool 11 0 4\nو.بن یەدیر Sevilla 10 2 4\nئ.دزیکۆ Roma 8 0 5\nئێدینسۆن کاڤانی PSG 7 1 1\nهـ. کەین Tottenham 7 0 3\nلیۆنێل مێسی Barcelona 6 0 4\nس. سینکلەیر Celtic 6 0 3\nنیمار PSG 6 0 2\nکەریم بێنزێما Real Madrid 5 0 2\nگ. هیگواین Juventus 5 1 4\nڕۆبێرت لێڤاندۆڤسکی Bayern München 5 1 3


ئه‌مڕۆ 17 ساڵ به‌سه‌ر ڕاگه‌یاندنی كۆمه‌ڵی ئیسلامی كوردستاندا تێپه‌ڕده‌بێت\nكۆمه‌ڵی ئیسلامی له 31ـی ئایاری 2001 وه‌ك هێزێكی نوێ هاته گۆڕه‌پانی سیاسی هه‌رێمی كوردستان، دوای ڕاگه‌یاندنیشی هه‌رزوو كۆمه‌ڵ توانی سه‌كۆی په‌رله‌مانی كوردستان و ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی هه‌رێم بكاته ناوه‌ندی ململانێ و داكۆكییكردن له سته‌مدیده‌یی خه‌ڵكی كوردستان.\nڕاگه‌یاندنی كۆمه‌ڵ هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ڕووداوگه‌لێكی ناوخۆیی و جیهانی له‌نموونه‌ی ڕووداوه‌كانی 11ـی سێپتێمبه‌ر كه‌گۆڕانكاریی گه‌وره‌ی له‌نه‌خشه‌ی سیاسی و ئاسایشی جیهاندا كرد، هه‌روه‌ها مامه‌ڵه‌ی ناهاوسه‌نگی هه‌ندێ له‌هێزه باڵاده‌سته‌كانی ناوچه‌كه به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵ، نزیك بوو ئه‌و هێزه تووشی كێشه بكات، به‌ڵام كۆمه‌ڵ سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه‌ش توانی ته‌واوی ئه‌و قۆناغانه تێپه‌ڕێنێت و ببێته یه‌كێك له‌هێزه سه‌ره‌كیه‌كانی كوردستان.\nله‌بیره‌وه‌ریی حه‌ڤده‌ساڵه‌ی ڕاگه‌یاندنی كۆمه‌ڵی ئیسلامیدا پێویسته خه‌ڵكی كوردستان ئه‌م هێزه به‌به‌شێك له پێداویستیه مێژووییه‌كانی خۆی بزانێت بۆ داكۆكیكردن له‌خواست و مافه‌كانی، چونكه كۆمه‌ڵ له‌سه‌ره‌تاوه بوونی خۆی له‌خزمه‌تكردنی گه‌لدا بینیوه‌ته‌وه‌و له‌و پێناوه‌شدا قوربانی پێشكه‌شكردووه‌و دووچاری سته‌مكاریی سیاسی بۆته‌وه.\n671 جار خوێندراوەتەوە


هۆرام : ڕابەر ئۆجەڵان ئیرادەو نەتەوەو کوردی و نەتەوە چێردەسەکان . – Horam\nآوریل 4, 2021 آوریل 4, 2021 ZComment(0)\nبەیانامەو پڵاتفۆرموو هۆرام-ی بە بۆنەو ٤ ئاپریڵی /١٥ نەورۆزی رۆ جە ئەدا بیەو ڕابەو ئۆجەڵانی و ئەرەمەڕزنایرەو پارتوو ژیواو ئازادو کوردستانی – پژک\nڕۆ جە ئەدا بیەو ڕابەر ئۆجەڵان ( ئاپۆ ) ڕۆ بەرکەوتوو ڕۆشنائین جە ویەردێوە پەر جە تاریکی و چێردەسەیی نەتەوەو کوردی . جە ڕوێ پسۆ ٤-٤-١٩٤٨ کەسایەتی ئاشتیواز و ڕابەرێ جە ئەدێ بی کە ئارۆ جە دماو ٧٢ ساڵا بە ویر و پەێ لواکاش ، نەتەوەو کوردی و نەتەوە چێردەسەکا جیهانی بە هیواو و ئۆمێدێ زیاتەر پەێ یاوای بە ئازادی تێکۆشانشا درێژە مدا .\nڕاوەبەری پڵاتفۆرموو هۆرام-ی ٣-٤-٢٠٢١ —- ١٤-١-١٤٠٠\nمی 25, 2020 می 25, 2020 Z\nجە هەنگامێ تاریخییەنە دماو چن مانگا ئەرەنیشتەیرە ٢٥ حزب و لایانێ سیاسی رۆژئاوای چێروو چەترێنە بە نامێ پینک ( پارتی یەکیەتی نیستمانی کورد ) یۆشا گێرت . : یاگێ باسینە کە بە پێشەنگایەتی پەیەدەی و سەروو داواکاری ژنراڵ مەزڵوم کۆبانێ پەێ ئانەی کوردێ و نەتەوەکا تەروو رۆژئاوای جە وەرانوەروو حکوومەتوو سوریە و سیاسەتوو بەری یەک […]


زانکۆی کۆیە دەکەوێتە شاری کۆیەی نزیک شاری ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستانی عێراق بە دووری ٧٠ کیلۆمەتر. لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ بەردی بناغەی لە لایەن سەرۆککۆماری پێشووی عێراق مام جەلال داندراوە. بە فەرمانی ژمارە (٢١٨)ی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ لەدوای لکاندنی ھەردوو کۆلێژی پەروەردە، شەریعە، و یاسا، وەکوو چوارەم زانکۆ لە ھەرێمی کوردستان و یەکەم زانکۆ لە دەرەوەی پارێزگاکان دامەزراوە. زانکۆی کۆیە لە ماوەیەکی کەمدا گەشەیەکی فراوانی بە خۆیەوە بینیوە بە کردنەوەی کۆلێژەکانی ئەندازیاری، پزیشکی، زانست، زانستە مرۆڤایەتییەکان، وەرزش و زمان لە چوارچێوەی کەمپەسی زانکۆدا.\nھێرشە مووشەکییەکان بۆ سەر ھەولێر\nدەروازەی پارێزگای هەولێر\nدەروازە پارێزگای ھەولێر\nدەروازەکانی پارێزگای ھەولێر\nویکیپرۆژەی پارێزگای ھەولێر\nداڕێژەکانی دەروازەی پارێزگای ھەولێر


شاند حکومەت هەرێم کوردستان لە هەفتەی ئاینده سەردان بەغداد کەێد\nشەفەق نیوز/ ئەنجومەن وەزیرەیل هەرێم کوردستان، ئمڕوو چوارشەممە، دانیشتنە ئاسایەگەی بەسا وە سه‌رۆکایەتی مەسرور بەرزانی سەرۆک حکومەتەگە و وەهاوبەشی قوباد تاڵەبانی جیگری، ئەویش لە ری سیستم ڤیدیۆ کۆنفرانس.\nبیاننامەیگ لەحکومەتەگە دەرچگ ک رەسیە ئاژانس شەفەق نیوز وت: لە پێشەکی کۆبونەوەگە باس کریا لەباوەت رێکخستن خەرج وەگورەی رەوشەگەی ئیسە، وتوانا داراییەگان ک هانە وەردەس وەزارەت دارایی وئابووری، وەگورەی میکانزم دابین کردن ماف گشت ئەوانەگ مووچە لە حکومەت وەرگرن.\nبەیاننامەگە هەمیش وت: ئەنجومەن وەزیەرەیل جەخت کردە بان وەردەوامی لە کەمەوکردن مووچەی خانەنشینەیل خاوەن پلە بەرزەگان، لەوه‌ر رووشنایی بڕیارەیل کۆبونەوەیل وەرین، وەمەرج وەردەوامبوین کۆبونەوەگان ئی باوەتە تا یەکشەممەی هاتگ.\nبەیاننامەگە وتیش؛ ئەنجومەنەگە بریار دریژەوکردن دەرفەتەگە کرد ک لە پەی خوەی ١٥% لە قەرزەیل بان کۆمپانیەگان لە پویل ئاو وکەهرەبا وەخشان ، تا ١ ئەیلول هاتگ، دویای تەواوبوین یەکەمین دەرفەت لە ناوڕاس ئی مانگە.\nبەیاننامەگە هەمیش وت: ئەنجومەن وەزیرەیل باس لە شیوەی گفتوگۆەیل وەل حکومەت فیدڕاڵی کرد ، وبریار دریا شاند حکومەت هەرێم لە هەفتەی ئاینده بچوود ئەرا بەغداد، ئەرا گشەداین وه‌و رەسینە هاوبەشه‌یەله ک لە وەختیگ وەرین هەردوگلا لەبانی رێککەفتن ، ئەرا دابینکردن ماف وشایستەیل دارایی هەرێمەگە وه‌گویره‌ی پابەندیە دستوریەگان.


بەشێكی مامۆستایان 2 مووچە پێكەوە وەردەگرن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەشێكی مامۆستایان 2 مووچە پێكەوە وەردەگرن\nدوای تێپەڕبوونی چەند مانگێك بەسەر دواكەوتنی پێدانی شایستە داراییەكانیان، مووچەی دوو مانگ بۆ مامۆستایانی وانەبێژ خەرج دەكرێت.\nبەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی دەشتی هەولێر لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، شایستەی دارایی مانگەكانی شوبات و ئازار (2 و 3) بۆ مامۆستایانی وانەبێژ خەرج دەكرێت.\nڕاشیگەیاندووە، ئاگاداری سەرجەم بەڕێوەبەری خوێندنگەكان دەكەینەوە، كە پارەی وانەبێژی مانگی ۲ و ۳ هاتووە و سەردانی بەشی ژمێریاری بکەن.\nجەختیشی كردۆتەوە، كە بەڕێوەبەر دەبێت خۆی سەردانی ژمێریاری بكات بۆ وەرگرتنی مووچەی مامۆستایانی وانەبێژ.\nكەسێك گیانی لەدەستدا و هیچ ناسنامەیەكی پێ نیە\nژمارەی تووشبوانی كۆرۆنا لە جیهاندا ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكات\nبەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی هەولێر\nوانەبێژان هۆشداری دەدەن\nخەڵك مامۆستایانی وانەبێژ دەڵێن، لەئەگەری نەهاتن بە دەم داواكاریەكانیان دەستكراوە دەبن لە هەموو جۆرە چالاكی وفشارێك. نوێنەری دەستەی گشتی مامۆستایانی…\nكۆبوونەوەی پەڕلەمان لەسەر لێبڕینی مووچە دوادەخرێت\nخەڵك- چەند پەڕلەمانتارێكی كوردستان ئاشكرای دەكەن، كە هەوڵی نەكردن و دواخستنی كۆبوونەوەی پەڕلەمان لەسەر پرسی لێبڕینی مووچە دەدرێت و جەختیش دەكەنەوە،…\nپەروەردە بۆ مووچە بەشێكی مامۆستایان ئاگاداردەكاتەوە\nخەڵك- پەروەردەی شارباژێڕ لە پارێزگای سلێمانی ئاشكرای دەكات، كە ڕەزامەندی بۆ خەرج كردنی مووچەی مانگی 11ی مامۆستایانی وانەبێژ دراوە و دەشڵێت: "مامۆستایانی…\nبە خشتەی نوێ مووچەی بەشێكی مامۆستایان دابەش دەكرێت\nخەڵك نوێنەری گشتی مامۆستایانی وانەبێژ لە هەرێم ڕایدەگەیەنێت، كە وەزارەتی پەروەردە داوای ئامادەكردنی لیستی مووچەی مامۆستایانی وانەبێژی كردووە…\nسبەێنێ دەست بەدابەشكردنی پارەی توێژێك دەكرێت\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی شارباژێڕ ڕایدەگەیەنێت ، پارەی وانەبێژی بۆ مامۆستایانی سنورەكە دابەش دەكرێت بۆ مانگی 10ی ساڵی ڕابردوو، دەشڵێت،"هەرمامۆستایەك…\nمامۆستایانی وانەبێژ لەبەردەم پەروەردە خێمەیان هەڵدا\n18 مارس 2021 12.28 pm\nخەڵك مامۆستایانی وانەبێژ لە قەزای سەید سادق گردبوونەوەی ناڕەزاییان ئەنجامدا و داوای دامەزراندن دەكەن.\nپەروەردە فۆڕمی دامەزراندنی مامۆستایانی وانەبێژ ڕادەگەیەنێت\n31 تشرینی یەکەم 2021 8.55 pm\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی سەیدسادق هەلی وەرگرتنی مامۆستایانی وانەبێژ ڕادەگەیەنێت و جەختدەكاتەوە، كە وانەبێژیان…\n26 ئیلول 2021 7.00 pm\nخەڵك- بەڕێوەبەرێتی پەروەردەی ڕانیە ئاشكرای دەكات، مووچەی مانگی 3ی مامۆستایانی وانەبێژ دابەش دەكرێت و هاوكات بڕیارە…


من كوردم و ئێوەش كوردن، بایەكتری نەكوژین\nئەوەی كوردی لاواز و پەرتەوازە كردووە، یەكڕیز و یەكدەست نین و هەر یەكە و لە ئاوازێك دەخوێنێت و پاڵپشتی یەكیش نین، بەڵكو پشت لە یەك دەكەن و یەكتری دەشكێنن.\nهەمومان هەر لەمنداڵیەوە چیرۆكی ئەو پیاوە دەبیستین كە منداڵەكانی كۆدەكاتەوە و تاقییان دەكاتەوە، كە لقە دارێك بشكێنن و دواتر كۆمەڵێك لقە دار پێكەوە بشكێنن و پێیان دەڵێت : شكاندنی تەنها لقە دارێك بۆ هەمووتان كارێكی ئاسان بوو، بەڵام كەستان نەتانتوانی كۆمەڵێك لقە دار پێكەوە بشكێنن، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت ئەگەر پشت و پەنای یەك بن كەس ناتوانێت بتانشكێنێت... هەروەكو پەندی پێشینانیش دەڵێت : برا لە پشت برا بێت مەگەر قەزا لەلای خودا بێت.\nشەوێكیان بەدەنگی كوڕە هەشت ساڵانیەكەم خەبەرم بوەوە، كە یاری پەبجی دەكرد و بە هاوڕێكانی دیكەی دەوت: من كوردم.. ئەی ئێوە؟، ئەوانیش هەندێكیان لەوەڵامدا دەیان وت : ئێمەش كوردین، كوڕەكەم دەیوت : من كوردم ئێوەش كوردن با بەڵێن بدەین یەكتری نەكوژین و پشتگیری و دیفاع لەیەك بكەین.\nئەم هەڵوێستە زۆر ناخی هەژاندم و بەزەییم بەحاڵی خۆماندا هاتەوە كە هەرگیز هەڵوێستەكانمان یەك نین ، وتم رەنگە هەڵوێستێكی زارەكی و كاتی بوبێت، بەڵام دوای چاودێریكردنی كوڕەكەم بۆم دەركەوت، كە ئەم هەڵوێستە لەناخیەوە هەڵدەقوڵێت و هەر كە دەستدەكات بە یاریەكە دەڵێت: كێتان لەناو فڕۆكەكەدا كوردن؟، دوای ئەوەی دووان سیانێك دەڵێن ئێمە كوردین، كوڕەكەم لە وەڵامدا دەڵێت: ئێمە هەموومان كوردین با بەڵێن بدەین پشتگیری و دیفاع لە یەك بكەین و یەكتری نەكوژین، دوای ئەوەی بەڵێن لەیەك وەردەگرن، زۆر بە دڵسۆزانە و خەمخۆرانە پێكەوە لەو یاریەدا كوردایەتی دەنوێنن و یارمەتی یەكتری دەدەن و پاڵپشتی یەكترن تاكو مردن.\nباشە من دەپرسم بۆچی بە منداڵی هەستی كوردایەتیمان هێندە بەرزە؟ بەڵام كە گەورە دەبین ئیتر دەبین بە دوژمنی یەك و یەكتری دەشكێنین؟ كێ بەرپرسە لەو شكستانەی بەسەر كورددا هاتووە و دێت؟\nمن پێم خۆش بوو كوردایەتی لە سەركردە و بەرپرسەكان و خۆمانەوە فێربین نەوەك لە منداڵەكانمان... خۆ رێڕەوی ژیان هەر ئاواها بووە منداڵ لە گەورەكانەوە فێردەبن.. ئەی ئەوە چی وای بەسەر كورد هێناوە كە منداڵەكانمان وانەی كوردایەتیمان فێر بكەن؟\nلەسەردەمی قازی محەمدەوە كورد شكستدەهێنێت و هەرگیزیش وانەیەك فێرنەبوین، دەبا هیچ نەبێت شەرم بمان گرێت و لە منداڵەكانمانەوە فێری كوردایەتی و تەبایی ببین.\nئەڵمانەكان هەر هەمویان تێكشكێندران و پەرتەوازەیان كردن، بەڵام ئێستا یەكدەست و یەكهەڵوێستن و هەمیشە تەبا و یەكگرتون، ژاپۆنیەكانیان وێران كرد، ژاپۆنیان هەپرون هەپرون كرد، بەڵام ئێستا ژاپۆن بۆتە یەكێك لە هەرە وڵاتە پێشكەوتوەكان، نمونە زۆرن، رەنگە ئەگەر نمونەی ئەفریقیەكان بهێنینەوە لە ئێمە تەباتربن.\nئێمە زۆر جوانین، میللەتێكی دڵپاك و مرۆڤ دۆستین، قارەمان و دوژمن بەزێنین، بەڵام داخەكەم نا تەبا و ناڕێكین، نەك بەتەنها لەڕوی هەڵویستی سیاسی و سەربازی و نەتەوایەتییەوە، بەڵكو تەنانەت توێژی رۆشنبیرانیشمان زۆرجار دژایەتی یەك دەكەن، هونەر كە نیشانەی جوانیە لەلای ئێمە زۆرجار هونەرمەندەكانیشمان دژ بەیەكن، ئیتر چۆن كە گەورەبین ناشرین نابین؟... چۆن كوردایەتی لەناخماندا كاڵنابێتەوە؟... بەتایبەتی كە سەركردە و بەرپرسەكانمان هێندەی هەوڵی پلە و پایە و بەرژەوەندی كەسێتی و حزبەكەی دەدات هێندە بە پەرۆشی كورد و كوردایەتییەوە نییە.\nهیچ كەس و لایەن و حزبێك نەڵێت من وانیم و ئەوەی تر تاوانبار بكات، هەرهەمومان تۆمەتبارین، ناحەز و ناتەبا و نالەبارین، هەتاكو كەی ئاوا پەرتەوازەبین؟... بێ شوێن و بێ جێگا و بێ لانە بین؟\nدەبا ئێمەش لە منداڵەكانمانەوە فێربین و گیانی كوردایەتیمان بەرزبێت و بەڵێن بدەین: دەست لەناو دەستی یەكبین و تەبابین و پشتی یەكتری بگرین و یەكتری نەشكێنین و یەكتری نەكوژین.


ئایا ڤاکسینی کۆڕۆنا مەترسیی درووستبوونی نەزۆکیی هەیە؟\n14/02/2021 158 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nهەندێک کەس لەوە دەترس خۆکوتان بە ڤاکسینی کۆڕۆۆنا کاریگەریی بکاتە سەر توانای منداڵبوون یان کەسەکە تووشی نەزۆکیی بکات و گۆڕانکاریی بەسەر جیناتەکانی مرۆڤدا بهێنێت، بەڵام ئایا ئەو مەترسیانە لەجێگای خۆیدایە؟.\nبەپێی راپرسییەکە کە لە وڵاتی ئەڵمانیا بەڕێوە چووە و نزیکەی ٣١ هەزار کەس بەشداریان تێدا کردووە، دەرکەوتووە کە لەسەدا ٣١یان پێیان باشە جارێ چاوەڕی بکەن و بە ڤاکسینی دژە ڤایرۆسی کۆڕۆنا خۆیان نەکوتن تاوەکو کاریگەرییە لاوەکییەکانی ڤاکسینەکە لەسەر مرۆڤ ڕووندەبێتەوە.\nبەگوێرەی پسپۆڕانی تەندرووستیی ئەڵمانی، ئەو ڤاکسینانەی ئێستا لە ئەوروپا دژ بە کۆڕۆنا بەکاردەهێنرێت، بەشێوەیەکی گەورە دژ بە نەخۆشییەکە کاریگەرن، بەشێوەیەک پەیمانگای ڤان کوخ بۆ نەخۆشییەکان لە ئەڵمانیا دەڵێت پێکوتەکان ئەگەری گیان لەدەستدان بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆڕۆنا کەمدەکەنەوە، بەڵام هەندێک نیشانەی لاوەکی وەکو تەنگەنەفەسیان لای هەندێک درووستدەکەن.\nلەوبارەیەوە کڵاوس سیشپتیک سەرۆکی پەیمانگای فیدراڵی ئەڵمانی بۆ ڤاکسین و دەرمانە پزیشکییەکان دەڵێت: هیچ پەیوەندییەک لەنێوان خۆکوتان بە پێکوتەی دژە کۆڕۆنا و نەزۆکییەوە نییە و ئەو قسەیە پشت بە هیچ بەڵگەیەکی زانستیی نابەستێت ودەچێتە ناو خانەی هەواڵە هەڵبەستراوەکانەوە.\nهەروەک چۆن پسپۆڕانی تەندرووستیی ئەڵمانی جەختیان کردۆتەوە کە هیچ ئاماژەیەک نییە کە ڤاکسینەکان ببنە هۆی درووستبوونی گۆڕانکاری بۆماوەییی لای مرۆڤ یان لەناو خانەکانی جەستەیاندا، بەشێوەیەک ئەو ڤاکسینانەی ئێستا مۆڵەتی بەکارهێنانیان پێدراوە، هیچ نیشانەکەیان درووستنەکردووە کە پەیوەندی بە نەزۆکییەوە هەبێت.\nجگە لەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کۆمەڵە پزیشکییەکانی ئەڵمانیا دڵنیاییانداوە کە هیچ پەیوەندییەک لەنێوان خۆلوتان و نەزۆکبووندا نییە. ئەو کۆمەڵانە دەڵێن ئەو قسانەی لەوبارەیەوە بڵاودەکرێنەوە تەنیا هەواڵی ناراست و هەڵبەستراون.


هه‌شت هۆكاری توشبوونی شێرپه‌نجه\n29/12/2018 09:57 AM\n１.چای گه‌رم: خواردنه‌وه‌ی چای گه‌رم وه‌ك هۆكارێكی ته‌ندروست بۆ سترێس سه‌یرده‌كرێت.\nخواردنه‌وه‌ی چای سه‌وز له‌وانه‌یه مه‌ترسی توشبوون به شێرپه‌نجه‌ش دابه‌زێنێت، به‌ڵام خواردنه‌وه‌ی چای زۆر گه‌رم مه‌ترسی توشبوون به شێرپه‌نجه‌ی سوورێنچك زیاد ده‌كات.\n２.دانیشتنی زۆر: ڕێگه‌یه‌كی كه‌مكردنه‌وه‌ی مه‌ترسی شێرپه‌نجه جموجۆڵه. چالاكی جه‌سته‌یی په‌یوه‌ندی هه‌یه به كه‌مكردنه‌وه‌ی مه‌ترسی هه‌ندێك له شێرپه‌نجه باوه‌كان وه‌ك شێرپه‌نجه‌ی سی، كۆڵۆن و مه‌مك و به‌گشتی مه‌ترسی هه‌موو جۆره‌كانی شێرپه‌نجه 7% كه‌مده‌كاته‌وه.\n３.باڵابه‌رزی: باڵابه‌رزه‌كان مه‌ترسی توشبوونیان به شێرپه‌نجه زیاتره. هۆكاری ئه‌مه ڕوون نییه به‌ڵام پێده‌چێت ئه‌وانه‌ی باڵایان به‌رزتره ژماره‌ی خانه‌كانیان و له ئه‌نجامدا خانه‌كانی هۆكاری شێرپه‌نجه‌یان زیاتر بێت.\n４.دووكه‌ڵی كه‌باب: دووكه‌ڵی كه‌باب مادده‌ی كیمیایی تێدایه كه له‌ڕێگه‌ی پێسته‌وه ده‌چێته ناو له‌شه‌وه‌و نزیكبوونی زۆر لێی ده‌توانێت ببێته هۆی شێرپه‌نجه.\n５.چاندنی مه‌مك: ئه‌و خانمانه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری چاندنی مه‌مك ده‌كه‌ن له‌وانه‌یه ڕوبه‌ڕووی مه‌ترسی جۆرێكی ده‌گمه‌نی شێرپه‌نجه ببنه‌وه به ناوی لیمفۆما كه شیرپه‌نجه‌ی مه‌مك نییه.\n６.كحول: به‌پێی توێژینه‌وه‌كان 5%ی هۆكاره‌كانی توشبووانی شێرپه‌نجه له سه‌رانسه‌ری جیهان و 7%ی مردنه‌كان ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی به خواردنه‌وه‌ی كحوله‌وه هه‌یه.\n７.كێشی زۆر: كێشی زۆرتر مه‌ترسی توشبوون به ده‌یان جۆری شێرپه‌نجه زیاتر ده‌كات. به‌پێی تویژینه‌وه‌كانی كێشی زۆر مه‌ترسی توشبوون به شێرپه‌نجه‌كانی سورێنچك، گه‌ده، جگه‌رو گورچیله دوو به‌رامبه‌ر ده‌كاته‌وه.


٢٣ی ئاڤریل، ڕۆژی جیهانیی کتێب\n13:24 - 4 بانەمەڕ 2722\n٢٣ی ئاڤریل کە ئەمساڵ بەرابەر بوو لەگەڵ ٣ی بانەمەڕ، ڕۆژی جیهانیی کتێب و کتێب خوێندنەوە بوو. ئەم ڕۆژە لە ساڵی ١٩٩٥ی زایینی، لەلایەن ڕێکخراوەی جیهانیی یوونسکۆوە وەک ڕۆژی جیهانیی کتێب و کتێب خوێندنەوە دیاری کراوە. ٢٣ی ئاڤریل بەرابەرە لەگەڵ ساڵیادی کۆچی دوایی نووسەرانی وەک: "ویلیام شێکسپییەر لە بریتانیا، میگێل دێ سێروانتس لە ئیسپانیا و ژووزێف پێلا لە ناوچەی کاتالۆنیای ئیسپانیا"؛ هەروەها بەرابەرە لەگەڵ ساڵیادی لەدایکبوونی "مووریس دێرۆئۆن" نووسەری فەرانسەوی و "مانووئێل مێجیا والخۆ" نووسەری کۆلۆمبیایی. ئایدیای ڕاگەیاندنی ئەم ڕۆژە وەکوو ڕۆژی جیهانیی کتێب، یەکەمین جار لە کاتالۆنیا سەرچاوەی گرت. لەوێدا و لە ڕۆژی ٢٣ی ئاڤریلدا، ڕۆژی "سێن ژۆرژ"، لەگەڵ هەر کتێبێک کە دەفرۆشرا، چڵێک گوڵی ڕۆز وەک دیاری بە کڕیارەکە دەدرا.\nبەگشتی پێویستە کە بڕیاردەران و سیاسەتوانان، چاپەمەنییەکان، مامۆستایان و کۆمەڵگەی مەدەنی، ڕێگا کاریگەرەکانی پەرەپێدانی تاقانە ئامرازی بێ جێگیر بۆ بەدەستهێنانی زانست و زانیاری، واتە کتێب، بگرنە بەر. دەبێ لە بیرمان بێت کە هێشتا نزیکی ٨٠٠ ملیۆن کەس لە سەرتاسەری جیهان، لە نێعمەتی خوێندن و نووسین بێبەرین کە دوو لەسەر سێی ئەم ڕێژەیە ژنانن. ئازادیی خوێندن، فێربوون، دەستپێڕاگەیشتن بە فەرهەنگە نائاشنا و لێکۆڵینەوەکان، لە مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤە. هەمووان دەبێ مافی پەروەردە و بارهێنانیان هەبێت.\nکتێبەکان فام و تێگەیشتنی ئێمە لە بواری جیهانی دەوروبەرمانەوە زۆرتر دەکات و دەرفەتی پێشکەوتن و بەرەوپێشچوونمان پێ دەبەخشێت. کتێبەکان، بەرهەمی زانستی و هونەرین و پەرە بە هزرە نوێیەکان دەدەن. کتێبەکان زانستی جیهانی بەرهەم دەهێنن و گفتوگۆی نێوان فەرهەنگەکان ئاسانتر دەکەنەوە و ئامرازێکن بۆ ئاشتی. ئەوەی مانا بە کتێب دەبەخشێت، پرسیارە قووڵەكانیەتی. لە توانایدایە مرۆڤ بكاتە بوونەوەرێكی پرسیاركەر کە بەردەوام بیر دەکاتەوە. دەشتوانێت مرۆڤ و خوێنەرەكانی بكاتە كۆیلە و بێخەیاڵ.\nلەلایەکی ترەوە، زیندوویەتیی ھەر نەتەوەیەک، پەیوەستە بەوەی چەندە ئەھلی خوێندنەوە بن و چەندە دۆستی کتێب بن. لە ھەر پانتاییەکی جو‌غرافیایی گەورە یان بچووکدا، ئەگەر خەڵکەکەی بایەخیان بە خوێندنەوە دا و پەرەیان بە کتێبخوێندنەوە دا، بێگومان ئەو گەلە قسەی بۆ وتن هەیە و دەکرێت بڵێین گەلێکی ھۆشیارە. بەپێچەوانەشەوە ھەر ڕاستە؛ واتە کۆمەڵگەیەک کە بایەخی بە کتێب‌خوێندنەوە نەدا، دواکەوتووە.\nبۆ ئەوەی پێشەکەوتن و گۆڕانکاری لە سەرجەم بوارەکانی ژیاندا بێتە گۆڕێ، مرۆڤ پێویستی زۆرتری بە ناسینی خۆی و کۆمەڵگە دەبێت و دەبێ ئاگای لە ڕابردووی خۆی بێت و ئەزموونەکانی بۆ ئێستا بگوازێتەوە و بە کەڵکوەرگرتن لێیان، ڕێگە بۆ داهاتوویەکی بەختەوەر و هۆشیار خۆش بکات.\nئامارەکان باس لەوە دەکەن کە سەرانەی کتێب خوێندنەوە لە وڵاتانی پێشکەوتووی جیهان بە به‌راورد لەگەڵ وڵاتانی جیهانی سێیەم و ئەو وڵاتانەی کە دواکەوتوو دێنە ئەژمار، زۆر زۆر بەرزترە. بۆ نموونە، لە وڵاتی ژاپۆن ٩٠ خولەک، لە ئینگلیس ٥٥ خولەک، لە فنلاند ٥٠ خولەک و لە ئامریکا ٢٠ خولەک لە ڕۆژدایە.\nلە ئێران ئامارەکان باس لەوە دەکەن کە سەرانەی کتێب خوێندنەوە، ئەگەر خوێندنەوەی قورئان و کتێبی دەرسیی لێ بسڕینەوە، ٢ خولەک لە ڕۆژدایە و ئەمە واتە قەیران! قەیرانێک کە ڕاستەوخۆ، ڕێژیمی ئێران بە پەروەردە و بارهێنانی هەڵە خولقاندوویەتی.\nلە هۆکارەکانی نزمبوونەوەی ئاستی خوێندنەوە لە ئێران، سانسۆر و سیاسەتە فەرهەنگییەکانی ڕێژیمە و سانسۆر لە هەموو بوارێکەوە، تەنانەت لە بواری زانستیشدا دەکرێت، بەتایبەت سانسۆر لە بەشی سیاسی، مەزهەبی و جینسیدا. هەروەها سیاسەتەکانی ڕێژیم وای لە خەڵک کردووە کە خەڵک هەست بە پێویستبوونی خوێندنەوە نەکەن. لەلایەکی دیکەشەوە، تێچووی بەرزی کتێبە بڵاوکراوەکان و پشتیوانی نەکردن لە نووسەران و دەرچوونی بلیمەتەکان لە وڵات، ئاستی خوێندنەوەی نزم کردووەتەوە و ڕۆژبەڕۆژ نزمتریشی دەکاتەوە. هەڵبەت ئەوەش بڵێین کە لە وڵاتێكی ٨٠ ملیۆن کەسی کە ڕێژەی تیراژی كتێبەكانی ٥٠٠ دانە بێت، باسكردن لە بەهای كتێب، جۆرێک لە وەهم و خۆگێلكردنە!\nلەلایەکی ترەوە، لە سەرەتاكانی خوێندنی قوتابخانەدا، ژێرنەخشی دۆستایەتیی نێوان مرۆڤ و كتێب دروست دەكرێت. بەڵام لای قوتابییانی نێو چوارچێوەی ئێران، دۆخەکە جیاوازە! هەر لە سەرەتای قوتابخانەوە كتێب دەبێتە مۆتەکە و ڕۆژانە قوتابییان ئازار دەدات! بەڵام بۆچی؟!\nسیاسەتی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ئەوەیە کە خەڵک ناهۆشیار و بێ زانیاری بمێنێتەوە، تاکوو باشتر بتوانێت دەسەڵاتی خۆی بسەپێنێت و تەمەنی ڕێژیمەکەی درێژتر بکاتەوە، بۆیە بە هەموو شێوازێک سانسۆر دەکات و تەنیا شتێک کە لەلای گرینگە پەرەپێدان بە ئایدیۆلۆژیی خۆیەتی نە شتێکی دیکە.\nوێڕای ئەم سیاسەتەی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بۆ هەموو ئێران، سیاسەتی ڕێژیم بەنیسبەت کوردستانەوە جیاوازترە و گوشاری زۆرتر و ئاسیمیلاسیۆنێکی توندتر لەسەر ئێمەیە و بێ هەڵوێستیی ئێمە لەم بوارەدا بەدڵنیاییەوە دۆخەکە قەیراناویتر دەکاتەوە. بۆیە پێویستە ئێمەش ئەم وتەیەی "ڤیکتۆر هۆگۆ" لەبیر نەکەین کە دەڵێت: "بۆ لەنێوبردنی فەرھەنگی گەلێک، پێویست بە سووتاندنی کتێبەکانیان ناکات، بەڵکوو ڕێگایەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی خەڵک کتێب نەخوێنێتەوە". واتە ئێمە دەبێ بخوێنینەوە و بخوێنینەوە و دواتر بنووسین و بنووسین، بە زمانی خۆمان بخوێنینەوە و بنووسین و نەهێڵین ڕێژیم لەو وتەیەی "ڤیکتۆر هۆگۆ" دژی ئێمە کەڵک وەربگرێت.\nکتێب بە باشترین "ھاوڕێی مرۆڤ" ناوی دەر کردووە، بنەمای ھەموو شارستانییەت و پێشکەوتنێکە، ھەر گەلێک خۆشەویستی کتێب بێت، سەرکەوتنیان مسۆگەرە و ھەر گەلێکیش گرینگیی پێ نەدات ئەوا پێش ناکەوێت.\nهەواڵەکانی ناوەندی هەواڵی تیشک، چوارشەممە ٢٨ی بانەمەڕی ١٤٠١\n23:41 - 28 بانەمەڕ 2722\nژێردەستەکان بۆ بونیاتنانی ژیانێکی شیاوی مرۆڤی سەردەم ڕاپەڕیون


ئارام قزلەریی : لە ساڵ ڕۆژی گوندی هەڵەدندا ، یادی شەهید ئازاد بەرزو پیرۆز بێت . – WTARIKURD\nئەمرۆ لە کەناڵی گەلی کوردستانەوە کەرنەڤاڵیک نمایشکرا بۆ دۆڵی جافایەتی . گوندی هەڵەدن یەکێک بوو لەو گوندە شکۆمەندانەی هەمیشە لانکی حەوانەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی نێشتیمانی کوردستان بووە ، پیرۆزبایی ئەم ڕۆژە پیرۆزو شکۆمەندەیان لێ دەکەم .\nدەکرێت لەیادی گوندی هەڵەدندا ، چاوێک بە مێژووی پیاوە ناوزەندەکانی ئەم گوندەدا بخشێنین و یادی ئەوانیش بەرزو پیرۆز ڕابگرین . بۆ ئەمجارەیان کەڵەشەهیدی شۆڕشی نوێ کەکا ( ئازاد هەلەدنی ) ـە .\nکاک ئازادی ” ش وەک دەیان قارەمانی ئەم گەلە ، مێژووەکەی ، کەبەشێکە لە مێژووی گەلەکەمان ، بەداخەوە کەوتۆتە ژێر تەمومژی ون بوون لەبیرکردنەوە .\nئازاد هەڵەدنی ناسراو بە ئازادی دێوانە پێشەمەرگەیەکی قارەمانی کەرتی دوی تیپی (٤٧) پیرە مەرگون بوو، کە بەرپرسی کەرت بەڕێز کاک شێخ عومەری کەڵەکن بوو ، جێگرەکەشی شەهیدی نەمر کاک حەمە عەلی بەرخانەقا بوو . ئازاد کەسێکی ماندونەناس و نمونەی پێشمەرگەی شاخ و شار بوو ، جگەلەوەی وەک هەرپێشمەرگەیەکی کەرتی دووی تیپی ٤٧ ئەرکەکانی جێبەجی دەکرد لەهەمان کاتدا ، هەمیشە جێبەجێکاری فەرمانەکانی سەروخۆی بوو بۆ گورز وەشاندن لە کەسە دڕندەکانی ناو شاری سلێمانی ، کەببوونە مایەی ئازاردانی خەڵکی ئەو شارەو لەچەندین هەڵمەتدا بۆلەناوبردنی بەکرێگیراوان و مرۆڤ کوژەکانی بەعس بەشداربووە .\nئەوانەی هاوڕێ و هاوخەباتی شەهید ئازادو شەهید دلێر بوون باشیان لەبیرە ، چۆن بەڕۆژی نیوەڕۆ هەڵیان کوتایە سەر ئەو سەربازانەی پاسەوانی خانوی ئەفسەرەکانی گەرەکی ئیسکان بوون . لەو شەڕە سەختەدا ، شەهید دلێر بیرندار دەبێت و شەهید ئازادو هاوڕێکانی جێی ناهێڵن و بەبرینداریش دەگەیەننەوە سنوری پێشمەرگەکانی ٤٧ ی پیرە مەگرون .\nچالاکیەکی تری شەهید ئازاد هەڵەدنی کە لە سەرچنار ئەنجامی دا ،توانی چالاکیەکی گەورە ئەنجام بدات و لەو ڕوبەرو بونەوەیەدا چەند فیشەکێک بەر دەم و چاوی دەکەوێت ، بەڵام ئەم قارەمانە بێ ئەوەی خۆی بدات بە دەستەوە تاوانبارەکە بەسزای گەل دەگەیەنێت و توتومبێلی تاوانبارەکەش دەگەیەنێتە سنوری پشمەرگەکانی تیپی ٤٧ ی پیرە مەگرون . گەر بە هەلەدا نەچوبم جۆری لاندگرۆزەکەش رەنگی شین بوو.\nئەوەی جێگای داخە بۆ تەنها ساتێکیش یادی ئەم پێشمەرگە قارەمانە نەکراوەتەوە و ، ئەو شاعیرو نوسەرانەی تەنها بونەتە بولبول و بەس بۆ سەرکردەو خوا پیاوەکان دەخوێنن ، ئەی بۆ لە ئاستی کەسانی وەک ئازاد هەڵەدنی و دلێری شیخ ڕەزاو هاوڕێ جەباری بەرپرسی کەرتی یەکی ٤٧ ی پیرەمەگرون و چەندین شەهیدی قارەمانی تردا ، دەست و دەمیان بەستراوە ؟ . تەنها لەبەر ئەوەی پاداشت وەرناگرن ؟ .\nیادی کوڕە ئازاو بیوێرەکانی گوندی هەڵەدن پیرۆز و یادو یادەوەریان بەردەوام .\n1,283 جار بینــراوە لەڕەهێڵپۆست


دڵ یان مێشك بڕیاری كۆتای به كامیان بدرێت؟\n294 جار خوێندراوەتەوە کات10:01 بەروار01-12-2019\nهه‌ندێك كه‌س توشی دڵه ڕاوكێ ده‌بن بۆ ئه‌وه‌ی كۆتا بڕیاریان له‌سه‌ر بابه‌تێكی تایبه‌ت به ژیانیان وه‌ك" هاوسه‌رگیری و كار و بازرگانی"به دڵ بڕیار بده‌ن یان به مێشك.\nبه‌گوێره‌ی ڕاپۆرتێكی تایبه‌ت كه له گۆڤاری " ANC " ئه‌مه‌ریكی بڵاوكراوه‌ته‌وه تیایدا هاتووه ئه‌نجامه‌كانی نوێترین توێژینه‌وه باس له‌وه ده‌كات زۆرینه‌ی خه‌ڵك به دڵ بڕیار ده‌ده‌ن چونكه ئه‌مه خۆشحالَِیان ده‌كات.\nئه‌نجامی توێژینه‌وه‌كان تیایدا هاتووه ئه‌و كه‌سانه‌ی به دڵ بڕیار ده‌ده‌ن ئه‌وه زیاتر سه‌ركه‌وتوو ده‌بن و هه‌ست به به‌خته‌وه‌ری ده‌كه‌ن به‌ڵام له‌باره‌ی كاركردن بۆ ئه‌وه‌ی بڕێك پاره‌ی زیاتریان ده‌ست بكه‌وێت پشت به بڕیاری مێشكیان نابه‌ستن.\nته‌نها %16 ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا به‌ژداریان كردوه و بۆ بڕیاری كاركردن پشتیان به مێشكیان به‌ستووه ده‌ستیان له كار كێشاوه‌ته‌وه و %15 ی ئه‌و كه‌سانه‌ی به مێشك بڕیاریانداوه كاربكه‌ن له كاره‌كانیان دوور كه‌وتونه‌ته‌وه.\n%60 ی ئه‌و كه‌سانه‌ی بۆ بڕیاره تایبه‌ته‌كانی ژیانیان به دڵ بڕیاریانداوه له ژیانی خۆیان ڕازی بوون و ته‌نها %50 ی ئه‌و كه‌سانه‌ی به مێشكیان بڕیاریانداوه له\nژیانیان ڕازی بوون.


10/02/19 تۆتێنهام هۆتسپێر 3 - 1 لێیستەر ستی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n10/02/19 مانچێستەر ستی 6 - 0 چێڵسی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n11/02/19 وۆڵڤەرهامپتۆن واند… 1 - 1 نیوکاسڵ یونایتد بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/19 وێست هام یونایتد 20 : 45 فوڵهام زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n23/02/19 بێرنلی 13 : 30 تۆتێنهام هۆتسپێر زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n23/02/19 ئەی ئێف سی بۆرنێماوس 16 : 00 وۆڵڤەرهامپتۆن واند… زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n1 مانچێستەر ستی 27 21 2 4 74 20 +54 65 WWWLW\n2 لیڤەرپوڵ 26 20 5 1 59 15 +44 65 WDDWW\n3 تۆتێنهام هۆتسپێر 26 20 0 6 54 25 +29 60 WWWWL\n4 مانچێستەر یونایتد 26 15 6 5 52 35 +17 51 WWDWW\n5 ئاڕسێناڵ 26 15 5 6 53 37 +16 50 WLWWL\n6 چێڵسی 26 15 5 6 45 29 +16 50 LWLLW\n7 وۆڵڤەرهامپتۆن واند… 26 11 6 9 34 33 +1 39 DWWWL\n8 واتفۆرد 26 10 7 9 34 34 +0 37 WDLDW\n9 ئێڤەرتۆن 27 9 6 12 36 39 -3 33 LLLWL\n10 وێست هام یونایتد 26 9 6 11 32 39 -7 33 DDLLW\n11 ئەی ئێف سی بۆرنێماوس 26 10 3 13 37 47 -10 33 LLWWL\n12 لێیستەر ستی 26 9 5 12 31 34 -3 32 LLDLL\n13 کریستاڵ پاڵاس 26 7 6 13 27 34 -7 27 DWDLL\n14 برایتۆن و هۆڤ ئالبیۆن 26 7 6 13 28 39 -11 27 LDLLL\n15 بێرنلی 26 7 6 13 29 47 -18 27 WDDDW\n16 نیوکاسڵ یونایتد 26 6 7 13 22 34 -12 25 DLWWL\n17 کاردیف ستی 26 7 4 15 24 47 -23 25 WWLLD\n18 ساوسامپتۆن 26 5 9 12 28 44 -16 24 LDDWW\n19 فوڵهام 26 4 5 17 25 58 -33 17 LLWLL\n20 هەدەرفیڵد تاون 26 2 5 19 14 48 -34 11 LLLLD\nس. ئەگوێرۆ Man City 17 1 7\nمحەمەد ساڵح Liverpool 17 3 10\nپ. ئاوبامێیانگ Arsenal 15 2 5\nهـ. کەین Tottenham 14 3 6\nئێدێن هازارد Chelsea 12 4 6\nڕ.ستێرلینگ Man City 12 0 4\nهیونگ-مین سۆن Tottenham 11 0 4\nپۆڵ پۆگبا Man Utd 11 5 6\nئا.لاکازێتێ Arsenal 10 0 4\nگ.سیگۆردسۆن Everton 9 2 5


کەناڵە بینراوە کۆمەڵایەتییەکان “تایبەت بە کاتبەسەربردن” لە هەرێمی کوردستان لە زیادبووندان و هەریەک لەو کەناڵانە چەند بەرنامەیەکی جیاوازیان هەیە کە بە وتەی توێژەرێکی کۆمەڵایەتی، زۆرێک لەو بەرنامانە “هیچ ئامانجێکیان نییە و پێشێلی دابونەریتی کۆمەڵگا و کەسایەتی تاکیش دەکەن.”\nبەشێک لەو بەرنامانە تاقیکردنەوەی میوانی بەشداری بەرنامەکەیە لەڕێگەی کامێرای شاراوە و توڕەکردنی ئەو کەسەیە تا ئاستی شەڕکردن و جنێودان، وتەبێژی وەزارەتی ڕۆشنبیریش دەڵێت، بە زووترین کات ڕێنماییەکانی وەزارەتەکەیان هەمواردەکەنەوە و سنورێک بۆ ئەو بەرنامانە دادەنێن کە ئاسایشی کۆمەڵایەتی و تاک دەبەزێنن.\nمحەمەد عەبدول، هونەرمەندی گۆرانیبێژ کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا لە کەناڵێكی لۆکاڵییەوە لە بەرنامەیەکدا توڕە کراو و لە کاردانەوەدا لەگەڵ کەسێکدا پەلاماری یەکتر دەدەن، بە وتەی خۆی پێشتر ئاگادارنەکراوەتەوە و دیمەنەکەش بەبێ پرسی خۆی بڵاوکراوەتەوە.\nئەو هونەرمەندە بە ناس کوردی ڕاگەیاند: “من پێشتر کە بانگهێشتی بەرنامەکە کرام، بەهیچ شێوەیەک پێیان نەوتم بەشێکی لەوشێوەیە لە بەرنامەکەدا هەیە، دواتریش کە شتەکە ڕوویدا و پێم وترا سیناریۆیە و دروستکراوە، پێیان وتم کە بەرنامەکە مۆنتاژ دەکرێت و تەنها کەمێکی لێ بڵاودەکرێتەوە، بەڵام بەبێ ئەوەی ڕەزامەندی خۆم وەربگرن زۆرینەی دیمەنەکانیان بڵاوکردبووەوە”.\nمحەمەد عەبدول ئاماژەی بەوەشكرد، “دڵگران بووم کە بەوشێوەیە دەرکەوتم لە بەردەم بینەرەکانمدا و پەشیمانم بەشداری ئەو بەرنامەیەم کردووە،” بەڵام ئەو بۆ باسکردنی کارە هونەرییەکانی بەشداری لە بەرنامەکەدا کردووە، بەپێچەوانەوە هەر هونەرمەندێک بزانێت بۆ ئەوە بانگی دەکەن ئەوا هەرگیز بەشداری ئەو بەرنامانە ناکات، داواشی کرد چیتر ئەو بەرنامە “بێسوودانە” نەکرێن و هەستی کەس بریندار نەکرێت.\nتوێژەرێکی کۆمەڵایەتیش پێیوایە، پێویستە کەناڵە تەلەفزیۆنییەکان سێ خاڵ پەیڕەو بکەن لە کارەکانیاندا کە ئەوانیش ئامانج، ڕەچاوکردنی دابونەریت و نەشکاندنی کەسایەتی تاکە، هاوکات وەزارەتی ڕۆشنبیریش سەرجەم کەناڵەکان ئاگادار دەکاتەوە کە بەزووترین کات کارەکانیان ڕێکدەخەنەوە و ڕێگە بە هەندێک بەرنامە نادەن کە سنور ببەزێنێت.\nسۆران ئەبوبەکر، توێژەری کۆمەڵایەتی بە ناس کوردی ڕاگەیاند: “لە هەموو بەرنامەیەک یاخود کارێکی میدیاییدا پێویستە سێ خاڵ ڕەچاو بکرێت، یەکەمیان ئامانج، واتە ئامانجی ئەو کارە چییە و چ سودێکی هەیە، چونکە بەرنامەیەک ئەگەر سودی نەبێت کەواتە نەبوونی باشترە”.\n“دووەمیان ڕەچاوکردنی دابونەریتی کۆمەڵگا، هەموو کارێکی میدیایی بۆ کۆمەڵگایە، کەواتە پێویستە ڕەچاوی دابونەریت و پرەنسیپی سەرجەم ئایینەکان بکرێت و دژیان نەبن و لەگەڵ ئەو کۆمەڵگایەدا بگونجێت، کێشەی میدیای کوردی ئەوەیە لاسایی میدیای بیانی دەکەنەوە، ڕەنگە بەرنامەیەک لە وڵاتێکی ئەوروپیدا سەرکەوتوو بێت و پێشوازییەکی باشی لێبکرێت، بەڵام مەرج نییە ئەو بەرنامەیە بۆ ئێرەش بەهەمانشێوە بێت، چونکە کلتورەکان جیاوازن، کەواتە پێویستە واز لە لاسایی کردنەوەی بەرنامە بیانییەکان بهێندرێت”، سۆران ئەبوبەکر وادەڵێت.\nئەو توێژەرە کۆمەڵایەتییە ئاماژەی بەوەشكرد، خاڵی سێیەم نەشکاندنی کەسایەتی تاکە، ناکرێت لە بەرنامەیەکدا هونەرمەندێک، کەسایەتییەک یاخود هەرکەسێک، کەسایەتی بشکێندرێت بۆ پێکەنینی بینەر و بەرهەمهێنانی بەرنامەیەک.\nجەختیشیکردەوە: ” بەداخەوە میدیای کوردی زۆرجار هیچ خاڵێک لەو خاڵانە پەیڕەو ناکات و تەنها بۆ پڕکردنەوەی کاتەکەیە و یاخود بۆ زیادکردنی بینەرە، جا ئەگەر بەشێوەیەکی خراپیش بێت، بەپێچەوانەوە لایەنی پەروەردەیی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی پشتگوێ دەخرێت”.\nئەرکی وەزارەتى ڕۆشنبیری چییە؟\nهاوکات فەرهەنگ گۆمەشینی، وتەبێژی وەزارەتی ڕۆشنبیری بۆ ناس کوردی باسی لەوەکرد: “ئاگاداری ئەو جۆرە بەرنامانەین، ئێمە لەئێستادا لە سەرەتای کابینەی نوێداین و کارەکان ڕێکدەخەینەوە، بە زووترین کاتیش ڕێنماییەکانی وەزارەت هەمواردەکەینەوە و ڕێگری لە هەندێک بەرنامە دەکەین کە ڕەچاوی ئاسایشی کۆمەڵایەتی و تاک نەکەن”.\nڕوونیشیکردەوە، بەهیچ شێوەیەک سنور دانانەکانیان بۆ ڕێگرتن لە ئازادی ڕادەربڕین نییە و دژی ئەو پرەنسیپە نییە، بەڵکو تەنها ڕێکخستنەوەیەک بە چۆنێتی کارەکانی میدیاکاندا دەکەن.\nهەر لەوبارەیەوە سۆران ئەبوبەکر بۆ چارەسەرکردنی دۆخەکە وەک توێژەرێکی کۆمەڵایەتی ئاماژەی بەوەکرد، پێویستە لایەنی پەیوەندیدار، مەرجێک دابنێت کە هەموو کەناڵێک، بەتایبەتی کەناڵە هەمەڕەنگەکان، ڕاوێژکارێکی کۆمەڵایەتییان هەبێت و ئەو ڕاوێژکارە دەسەڵاتی هەبێت لە بەرهەمهێنانی بەرنامەکاندا، بەشێوەیەک کە بەرنامەیەکی گونجاو و بەسوود بێت و ڕێنماییش بدەن بە پێشکەشکار و ئامادەکاری بەرنامەکان.


هەرە دەوڵەمەندەكان لە 0,001%ی كۆمەڵگای ئەمەریكی, ئەوانەی چەكی بەخششەكانیان لە 8 ژمارە كەمتر نانووسێت, بەشی زۆریان لەو دیو پەردەوە كار دەكەن وەك لۆبی فشاری بەهێز بۆ دەرچوونی كاندیدە خواستراوەكەیان.\nئەوان بەهۆی كاری بزنس و سەرقاڵییانەوە نایانەوێت راستەوخۆ دەربكەون, كەمایەتیكیشیان بەناوی گەلەوە حوكمە كەن یان رۆڵی ئۆپۆزسیۆن دەگێڕن, روڵەكان لە نێوان خۆیان, بە پێی بەرژەوەندیەكانیان دابەش دەكەن, بۆ ئەوەی داواكارییەكانیان بسەپێنن و پارێزگاریش لە هەبووەكانیان بكەن, تا دەزگا حكومیەكان لاواز بن, دەوڵەمەندەكان باشتر دەتوانن پارەكانیان بۆ ئاراستەكردنی سەرجەم دەسەڵاتەكان بەكار بهێنن, بۆ ئەوەی بڕیارەكان لە بەرژەوەندیان دەربچێت.\nئاخر بڕیارەكان لە پۆستەكان بۆ ئەوان گرنگترن. برایانی كوك " دیڤید و تشارلز , دیڤید ئەمساڵ مرد" كە خاوەند 108 ملیار دۆلار سەرمایەن, دەیان ساڵە كار بۆ ئەوە دەكەن دەست بەسەر سستەمی سیاسی ئەمەریكادا بگرن بە هاوكاری خاوەند كۆمپانیا راستگەراكان "الدیمقراطیە المعطلە فی أمیركا- Jeffrey D. Sachs ". تەنانەت كاركردن بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئۆباما كیر لەسەر خواستی برایانی كوك و بەخششەكەرەكانی كۆماریەكانە "الصمود أمام انهیار أمریكا السیاسی- Jeffrey D. Sachs", بە تایبەتیش كۆمپانیاكانی بیمە.\nدەرچوون لە پەیماننامەی پاریسیش لە بەرژەوەندی كۆمپانیاكانی وزەیە, هاوكات ئەوان كاریان دەكرد لەسەر كەمكردنەوەی باج , كاندیدە كۆمارییەكان شەڕیانە لەسەر بەدەست هێنانی متمانەیان, لەبەر زیرەكی و خۆشەویستیان نا, بەڵكە لەبەر قورسایی گیرفانیان" النموذج اڵأمیركی»..هل بدأ فی التصدع؟-تشارلز بلو ". ترامپ كاتی خۆی بەخششی جیمی كارتەر و ریگانی هاوكات پێكەوە دەكرد, ئەمە تایبەتمەندی زۆرێك لە دەوڵەمەندەكانە, لای ئەو كێ بیباتەوە تا لە گەڵی رێك بكەوێت.\nلە رابردوودا 6 جار بەخششی هەڵمەتی هەڵبژاردنی هیلاری كلنتۆنی كردووە, دوایی لە هەڵمەتی هەڵبژاردنی رابردوو هێرشی توندی دەكردە سەری, چونكە لای ئەو سیاسەت كاسبییە,ئەخلاق و رابردوو بە عانەیەك, وەك مینبەری مەزادكردن, ترامپ كە دەستیكرد بە پیتاك كۆكردنەوە, راچێتەی نان خوادنی ئێوارە لە میوانخانەكەی گەیشتە 35 هەزار دۆلار, ئەوشی 100هەزار دۆلار پیتاك بدات دەبێتە بەخشەری شایستە, دواتر بە سانایی دەیبینێت. دوای گەیشتنی بە دەسەڵات, یانەی ترەمپ نرخی ئابونمێنتی گۆڵفی كردە 200 هەزار دۆلار" الشعبویە والفساد- روبی میلی ", بە هەموو پێوەرێك رونە كە ئەوەی ترامپ دەیكات لە بڕی دیموكراسی كلێپتۆكراسییە, واتە دەسەڵاتی سیاسی بەكار دەهێنێت بۆ بەدەست هێنانی سەروەت و سامان.\nزانای سیاسەت مارتن جیلنز لە زانكۆی برینستۆن و بنیامین بیجج لە زانكۆی نۆرس وینسترن پێیان وایە دیموكراسیەتی ئەمەریكی لە پێناو 1%ی هەرە دەوڵەمەندەكانی كۆمەڵگا كاردەكات , لەبەر ئەوە دیموكراتی ئەمەریكی ئەوەی پەسەندە "عدم المساواە فی أمیركا-تاریخ النشر: الجمعە 16 دیسمبر 2016 -مات أوبراین: محرر الشؤون الاقتصادیە فی مدونة «وونكبلوج» ", واتا لە بری دیموكراسی بلۆتۆكراسییە.\nترامپ گوایە بۆ دۆزینەوەی هەلی كار بۆ هاووڵاتیان پشتیوانی كەرتی نەوت دە, كە كەرتی بەرهەم هێنانی نەوت تەنها 150 هەزار كارمەندی هەیە, كە 0,1%ی كۆی هێزی كاری ئەمەریكایە,بەڵام هۆكار ئەوەیە ئەم كەرتە 88%یان وەك ئاماژەمان پێدا بەخشش و پشتیوانی دارایی دەدەنە كۆمارییەكان, وە چاویشی لە كورسیەكانی تەكساس و ناوچەی بەرهەم هێنانی نەوتی بەردینە. بەرامبەر بەو پشتیوانیانە لە پارتەكەی, ترامپ وایكرد كۆمپانیاكانی خەڵوز و نەوت و گاز بەرپرس بن لە دانانی سیاسەتی ژینگەی وڵات, كۆمپانیاكانی دەرمان كەرتی تەندروستی و دانانی نرخ لەسەر دەرمانەكان, و گروپی كۆمپانیاكانی چەك لە وەزارەتی بەرگری و , وە بانكە وەبەرهێنەكان باڵادەست بن لە وڵ ستریت , وە كارتێلەكانی كشتوكاڵ هژمۆنیایان هەبێت بەسەر زەوی كشتوكاڵییەكانی وڵاتەوە, واتا بەرخی سپارت بە گورگ. كۆمەڵەی نیشتمانی چەك, كە كۆمپانیاكانی چەكسازی و بازرگانانی چەك دایان مەزراندووە, تەموینی هەڵمەتی هەڵبژاردنی سەرۆكەكان و سیاسیەكان بە سەخاوەتەوە دەكات, لەوانە ترامپ,هەڕەشەیان لەوانە كرد, كە داوای قەدەغەكردنی هەڵگرتنی چەك دەكەن, بەوەی لە هەڵبژاردنی داهاتوو تۆڵەی خۆیانیان لێ دەكەنەوە, لە رێگای بەخشینی بەخشش بە نەیارەكانیان.\nلە ساڵی 1791 ەوە بە پێی مادەی دووەمی دەستوری ئەمەریكی رێگای دراوە بە هەڵگرتنی ئازادانەی چەك, بەهۆی ئەوەی میلشیا چەكدارەكان رۆڵی گرنگیان گێڕا دژ بەریتانیا لە جەنگدا,كۆمپاتیاكانی چەكی ئەمەریكیش بەخششی زۆری سیاسییەكانی ئەمەریكا دەكەن بە تایبەت كۆماریەكان, بۆ ئەوەی ئەو بەندە دەستكاری نەكرێت, وڵات هەر تیكساسەكەی فلیمە كابۆییەكان بێت . لە ماوەی 6 ساڵی نێوان 1997 بۆ 2003 , رێكخراوەكانی پشتیوانی لە هەڵگرتنی چەك 6 جار زیاتری دژبەرانیان پارەیان خەرجكردووە, بۆ رێگا گرتن لە ئەگەری هەر گۆڕانكارییەك, بە تایبەت دوای هەر كارەساتێكی دڵ تەزێن ململانێكان توندترەوە دەبن, نیوەی چەكی تاكە كەسی جیهان لە ئەمەریكایە, دوانزە جار زیاتر لە رێژەی جیهانی, ساڵانە زیاتر لە 33000 كەسی سڤیل قوربانی چەك هەڵگرتنن لەم وڵاتە , بەڵام بەهۆی پارەوە ناتوانرێت وڵات لەم كارەساتە دەرباز بكرێت, لە رێگای هەڵبژاردنەوە لغاوی گۆڕانكاری كراوە. ترەمپ لە بەر ئەوەی پشتیوانی كۆمپانیای ئەمازۆنە, بۆیە پشتگیری دارایی رزگاركردنی بیرۆی پۆستی ئەمەریكی ناكات كە خاوەندی 600هەزار كارمەندە .\nجیف بیزۆس خاوەنی ئەمازۆن دوای ئەوەی واشنتۆن پۆستی كڕی, ئێستا لە هەوڵی كڕینی سی ئێن ئێن یشدایە, چونكە پێ بە پێی سەركەوتنی سەرمایەكەی كە لە 200 ملیار دۆلار لە سەركەوتن و دابەزیندایە پێویستی بە كەناڵی راگەیاندیش هەیە وەك پارێزەری سامانەكەی, كەواتە دەبێت لە داهاتوودا زیاتر ملكەچی خواستەكانی ببن. پارتی كۆماری پارتێكی ئاینی و یانەی گەورە دەوڵەمەندو ملیاردێرەكانە, بەهۆی كۆمەكی دەوڵەمەندەكانەوە لە كامپینی هەڵبژاردنی ترەمپ حكومەتی ترامپ دەوڵەمەندترین كابینەیە لە مێژوودا, ترامپ رایگەیاند بۆ پۆستە ئابووریەكان كەسی دەوڵەمەندم دەوێت. تەنانەت دادگای باڵای ئەمەریكاش كاندیدەكانی لە لایەن كۆمەڵەی فیدراڵییەوە هەڵدەسەنگێنرێن , ئەویش لە ژێر چاودێری كۆمپانیاكاندایە, ئەمی كونی باریتی زوو دانا , چونكە پەیوەندی بە هەڵبژاردن و ژینگەو بیمەی تەندروستییەوە هەیە, ئەوانیش سەرێكیان هەیەو هەزار سەودا, وەك هەزار سەرە, هەر یەكەی بەرژەوەندیەكیان بە جۆرێك لە كارتلەكانەوە بەستراوەتەوە, ئەو لوغمەیان بۆ رێگا گرتن لە گۆڕانكاری چاند.\nدیموكراتەكانیش لە روی پشتیوانی ملیاردێرەكانەوە باخەڵ گەرمن, بە وتەی بێرنەر ساندەرز بایدن 44 ملیاردێر و بوتینجادج 39 ملیاردێر پشتیوانیان لێیان دەكرد , لە هەڵمەتی بەرایی هەڵبژاردن لەناو دیموكراتەكان, هاوكات 30 كاندیدی دەزگای هەواڵگری و 15 ملیۆنێر لە لیستی دیموكراتەكان هەیە بۆ كۆنگرێس و ئەنجومەنی پیران. بەو هۆیانەوەو كۆمەڵێكی دیش كە لێرە ئاماژەیان پێ دەدەین, 44%ی هاووڵاتیان پێیان وایە گەندەڵی لە كۆشی سپیدایە, 8% زیاتر لە ئەنجومەنی پیران, واتا 36%ی هاوڵاتیان پێیان وایە ئەنجومەنی پیران گەندەڵەو بڕیارەكانی لە خزمەت ۆڵ ستریتە, ئەمەو بە پێی راپرسی دەزگای بێوی ئەمەریكی كە ساڵی 2015 ئەنجامدراوە 80%ی هاووڵاتیان متمانەیان بە حكومەتی فیدراڵی نییە, هەر ئەمەشە وا دەكات دەسەڵاتە سیاسییەكان لە 20 وڵاتە بەهێزەكەی جیهان بەرەو ناسەقامگیری بچێت. تێچووی هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا جۆن كەنەدی تەنها 72 هەزار دۆلاری لە بانگەشەی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی خۆی لە ساڵی 1960 خەرج كرد, كە بە نرخی ئێستا 575 هەزار دۆلاری دەكرد,كەچی ركابەرەكەی هۆبرت هامفەری هاواری لێ هەڵستاو وتی "ئەمە زۆرترین خەرجییە لە مێژووی هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا", بەڵام كەنەدی وەڵامی دایەوە كە هەڵمەتی هەڵبژاردنی ئێزینهاوەر لە ساڵی 1952دا بڕی 2,5 ملیۆن دۆلاری خەرج كردووە, كە بە نرخی ئێستا دەیكردە 20 ملیۆن دۆلار. تێچووی هەڵبژاردنەكان ئەمەریكا لە ساڵی 2004 تەنها 700 ملیۆن دۆلار بووە, لە ساڵی 2008 بووە ملیارێك دۆلار , لە ساڵی 2012 گەیشتە 2 ملیار دۆلار , لە 2016 گەیشتە 6,6 ملیار دۆلار بووە , بەڵام بۆ ساڵی 2020 بەرز بۆتەوە بۆ 14 ملیار دۆلار , 3 ملیار دۆلار زیاتر لە تێچووی هەڵبژاردنەكانی هیندستان.\nهەڵبژاردنی هیندستان لە دوای ئەمەریكا دووەم تێچووی هەیە لە جیهاندا, بەهۆی شەڕی كارتلەكان بۆ بەدەستهێنانی كورسی, تێچوی نزیك 5 ملیار دۆلار بوو, 3 جار زیاتر لە هەڵبژاردنی ساڵی 2009 ی هەمان وڵات, لێ دوا هەڵبژاردنی ئەمەریكا لە ساڵی 2016 , 7 ملیاردۆلاری تێچوو كە تیایدا ترەمپ بوو بە سەرۆك كۆمار. تەنها كورسی سەرۆك كۆماری لە هەڵبژاردنی ساڵی 2016 ەدا, بڕی 2,4 ملیار دۆلاری تێچوو, هەڵبژاردنی كۆنگرێس و سێیەكی ئەنجومەنی پیرانیش 4,2 ملیار دۆلار تێچویان بووە لە هەڵبژاردنی 2016 دا, بەڵام لەم خولە نرخی بۆ 6,6 ملیار دۆلار بەرز بۆتەوە, دووەكەی تریش بۆ زیاتر لە 7 ملیار دۆلار, رێگای كۆشكی سپی لە جیاتی فەرشی سوور بە دۆلار راخراوە, تا مانگی پێشوو بایدن 938 ملیۆن دۆلار و , ترامپیش 596 ملیۆن دۆلار كۆمەكی سپیان كۆكردبوەوە, رەشەكانیش وەك لەناوەكەی دیارە سەرچاوەو بڕەكەی لە تاریكیدا ونە. تا ئێستاش لە كۆی هەڵبژاردنەكانی خولەكە, بە سەرۆك و جێگرەكانیان و 435 كورسی كۆنگرێس و 33ی ئەنجومەنی پیران دیموكراتەكان 5,5 ملیار دۆلار و كۆمارییەكانیش 3,8 ملیار دۆلاریان خەرج كردووە. تا 10ی مانگی سەپتەمبەر كۆی گشتی 5 ملیار دۆلار كۆمەك كۆكراوەتەوە .\nلە ساڵی 2002 تەنها 2 ملیار بووە لە ساڵی 2014 بەرز بۆتەوە بۆ 3,67 ملیار دۆلار . ساڵ لە دوای ساڵ نرخی كورسییە زێڕینەكان زیاد دەكات, دەبێت بۆ خولی داهاتوو, نرخی ئەم كورسییە چۆن بچێت بە ئاسمانا؟. بەخشش و پارە تاریكەكان وەك لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا, پەیوەندییەكی ئۆرگانی لە نێوان كورسی سەرۆك و ئۆلیگارشیەكاندا هەیە, تەواو كەری یەكترن, دەوڵەت لە بەرژەوەندی ئەوان بە نانۆمیتەریش دور ناكەوێتەوە. بەرامبەر بە بەخششەكانیان, پۆست, لێبوردن لە باج و گومرگ, گۆمرگ خستنە سەر كاڵای ركابەرەكانیان, یاساغكردنی هاوردە كردنی كاڵای ركابەر, وەرگرتنی كۆنتراكت لەناو خۆو دەرەوە ... هتد, پاداشتیانە, ئەمە وایكردووە بوترێت دیموكراسی ئەمەریكی مەزادخانەی ۆڵ ستریتە. بۆ كەمكردنەوەی رۆڵی دەوڵەمەندەكان لە دیاریكردنی سەرۆك, كە وەك بوكە شوشەی دەستی بەخششەكانی وایە , سەرۆكی ئەمەریكا تیۆدۆر رۆزفڵد لە ساڵی 1907 داوای كرد بودجە بۆ هەڵبژاردنەكان لە لایەن حكومەتەوە دیاری بكرێت تا كۆتایی بەم پارە زۆر كۆكردنەوەیە بهێنریت, هاوكات رۆزفۆڵت داوای كرد بەخششی كۆمپانیاكان قەدەغە بكرێت"الانتخابات وترشید التمویل-تاریخ النشر: الثلاثا‌ء 31 مارس 2015". ئەمەریكا نەك دوای 113 ساڵ ویستی رۆزفێڵدی جێبەجێ نەكرد, بگرە دادگای باڵای ئەمەریكی لە ساڵی 2010 بڕیاری هاووڵاتیان یەكگرتووین یدا, كە لانی زۆری بەخششی هەڵگرت و بێسنوری كرد لە بەردەم ملیاردێرەكان بۆ ئەوەی ئازادانە دەستبخەنە ناو هەڵبژاردنەكان, ئەمەش لە خزمەت دوبراكەی كۆكش بوو" david-h-koch, charles-d-koch",كە 400 ملیۆن دۆلاریان بەخشش دا بۆ ئەوەی ئۆباما دەرنەچێتەوە لە ساڵی 2012, برایانی كۆكش بڕیاریان داوە بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو 1 ملیار دۆلار خەرج بكەن . هەرچەندە یەكێك لە خواستەكانی باڵی پێشكەوتنخوازو لیبراڵی ناو دیموكراتەكان شۆرشی سیاسییە لە وڵات.\nیەكێك لە خاڵە زەق لە پێشینەكانی ئەم شۆڕشە هەڵبژاردن و پارەی هەڵبژاردنەكان و سەرچاوەی داهاتی پرۆسەی بانگەشەی هەڵبژاردنە, وەلێ پێی ناچێت لەبەرامبەر كارتلەكانی پارە سەركەوتوو بن, لە كاتێكدا خودی دیموكراتەكانیش سودمەنێكی پرۆسەكەن. كە هەڵبژاردن دێتە پێشەوە ,كۆمپانیاكانی راگەیاندن و ریكلام جەژنیانە , كەناڵە ناخۆییەكان زۆرترین پارە دەبەنەوە, نزیك 47% پارەی بانگەشەی هەڵبژاردنیان بەردەكەوێت , 16,5%یش بۆ ریكلامی هەمان ئەو كەناڵانەیە, 21%یش بۆ تۆڕی كۆمەڵایەتی, 12%بۆ كەناڵی سەرانسەری كابڵەكان , 5%یش بۆ رادیۆكان دەڕوات, ئەم پارانە 40%یان خەڵكانی نەناسراو و بێ تارمایی دەیدەن, سەرچاوەیان دیار نییە.\nیاسای ئەمەریكی یاساغی كردووە كاندیدانی پلە گشتیەكان كۆمەك لە لایەن و كەسی بیانی وەربگرن, بێگانەكە تەنانەت دانیشتووی ئەمەریكاش بێت و مافی مانەوەیان هەبێت, ئەوانەی ناسنامەی ئەمەریكایان نییە ناتوانن بەخشش بكەن بۆ هەڵمەتی هەڵبژاردنی سەرتاسەری و هەرێمی, 9 دادوەری باڵای وڵات مافی بەخششی بۆ دو كرێكاری بێگانە كەمافی مانەوەی كاتیان هەبوو رەتكردەوە. كەچی بە پێی OpenSecrets.org لە ساڵی 2016 دا 178 ملیۆن دۆلار پارەی بیانی هاتۆتە ناو هەڵمەتی هەڵبژاردنەوە , وەك ئەوەی زانرا بێت , كەچی ئەمەریكا ئەم یاسایەی دەركردووە, خۆی یەكەم وڵاتە كۆمەكی نۆكەرانی دەكات لە جیهاندا, ئەمەریكاو یەكێتی سۆڤیەت و روسیای ئێستا گلاونەتە 117 هەڵبژاردنی وڵاتانەوە, 69%ی ئەمەریكا ئەنجامی داون, هەڵبژاردنی ئیتاڵیا لە ساڵی 1948, یەكەم چالاكی سیای ئەمەریكا بوو لەو بوارەدا, ملیۆنان دۆلاری خەرجكرد بۆ ئەوەی شیوعیەكان نەگەنە دەسەڵات كە حیزبی یەكەمی وڵات بوون, لە ساڵی 2005 جۆرج بۆش لە یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق و دواتریش ئۆباما لە هەڵبژاردنەكانی دواتری عێراق ویستیان هەبوو, دەست لە هەڵبژاردنەكان وەردەن, گوایە دواتر ئەنجامیان نەداوە, دوارۆژ دەردەكەوێت.\nهەرچەندە لە 22 ولایەتی ئەمەریكا یاساغ كراوە كۆمپانیاكان بەشداری لە بەخششی هەڵبژاردنەكان بكەن, وە لە 39ولایەتی ئەمەریكا ئاستێك دیاریكراوە بۆ پیتاكی تاك, بەڵام قازانجی پشكیان بۆ دەچێت لە لایەن كۆمپانیاكانەوە بێ ئەوەی خاوەن پشكیش بن, سنوریشی دیارینەكراوە, وەك فێڵێك" أثریا‌و المشهد السیاسی اڵامیركی- تشیسون لی ودانییل وینر", ئەمە وێڕای ئەوەی كاتێك خاوەند كۆمپانیاكان دێنە ناو هەڵمەتەكەوە, لەبەر ئەوەی لانی زۆری خەرجی دیارینەكراوە, بە كەیفی خۆیان ترۆمپای پارەكانیان دەڕێژنە ناو هەڵمەتەكەوە, لە هەڵمەتی هەڵبژاردنی ناوخۆیی دیموكراتەكان مایكل بلۆمبێرگ لەماوەی سێ مانگدا ملیارێك و تۆم ستێر 270 ملیۆن دۆلاریان خەرج كرد, هەرچەندیشە زوو دۆڕان لە كاندیكردنیان بۆ پۆستی سەرەك كۆماری لەسەر پارتی دیموكرات. لە 5 ساڵی رابردوو لیژنەی سۆپەر باكس 5 ملیار دۆلاری كۆكردۆتەوە, بەشێكی سەرچاوەكەی دیار نییە, پارەی تاریكییە " أثریا‌و المشهد السیاسی اڵامیركی- تشیسون لی ودانییل وینر" , بەشێك لەو پارانە لە بانگەشەی هەڵبژاردن بەكار دەهێنرێن, پارەی نهێنی و پارەی رەشن , تەنانەت داوای سەرچاوەی پارەی بەخششەكان لە رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی ناكرێت.\nسەیر كەن تەنها رێكخراوی " Center for Responsive Politics " لە نێوان نۆڤەمبەری 2011 بۆ دیسەمبەری 2014 بڕی 323,936,500 دۆلاری رەشیان خستۆتە ناو هەڵمەتی هەڵبژاردنەوە, كە سەرچاوەكەی بێ دایك و باوك بووە, تەنها لەم هەڵبژاردنە 215 ملیۆن دۆلاری رەش تا چەند مانگێك لەمەوپیًش ئەوەی زانراوە خراوەتە ناو هەڵمەتی هەڵبژاردنەوە, پارەی رەشی بێ دایك و باوك هەموو ئەگەرەكانی لە بەردەمدایە, لە پارەی رەش , پارەی ۆڵ ستریت, پارەی بیانی .\nنەك تەنها دەرەوەی نوێنەری دوو پارتەكە, ئەستەمە بگەنە ئەم 537 كورسییە كە شەڕی لەسەرە, بگرە ژنانی ناو دوو پارتەكەش, رێژەیان زۆر لە خوارە, زۆر كەمتر لە وڵاتانی ئەفریقاو ئەمەریكای لاتین و تەنانەت عێراق و كوردستانیش , ژنانی ئەمەریكا 19,3203% كۆنگرێس , 103 كەس وە ئەنجومەنی پیرانیش 23 %پێ دەهێنن, بەهۆی ئەوەی كێشەی كۆمەك و پیتاكیان هەیە, بەخششەرەكان كەمتر پیتاكیان پێ دەدەن. بم شێوەیە بەشداری لە هەڵبژاردنی ئەمەریكا, بە گیرفانی بەتاڵەوەو لە دەرەوەی كەرو فیلەكە, وەك خۆ هەڵدانە لە كێوێكی هەزار بە هەزارەوە بۆ قوڵایی.\nجینۆسایدی ئەرمەن‌و گرتنی مار بەدەستی كورد\nنرخی كورسی لە ئیمپراتۆریای جیهان" ئەمەریكا" \nكۆمپانیاكانی راگەیاندن و ریكلام جەژنیانە\nمێژوو قسەی خۆی دەكات!\nمێژووی هەموو گەلان پڕە لە خوێن و كوشت و بڕ


وتووێژ لەگەڵ ئومێد بەرین/کوشتنی یاساییانەی کۆڵبەران لە کوردستانی خۆرهەڵات | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nماڵەوە وتووێژ وتووێژ لەگەڵ ئومێد بەرین/کوشتنی یاساییانەی کۆڵبەران لە کوردستانی خۆرهەڵات\nوتووێژ لەگەڵ ئومێد بەرین/کوشتنی یاساییانەی کۆڵبەران لە کوردستانی خۆرهەڵات\nبابەتی بەردەستت، یەکێکی تر لە زنجیرە وتووێژەکانی گەورە ژووری ڕاوێژە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تلێگرام کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ڕەشەممەی١٣٩٤ (٢٠١٦) لەگەڵ بەریز ئومێد بەرین، ڕۆژنامەوانی ناوەندی هەواڵدەری موکریان و بە پێشکەشکاری بەڕێز ئەسرین ئەحمەدی، چالاکی فەرهەنگی لەسەر مژاری (کوشتنی یاساییانەی کۆڵبەران لە کوردستانی خۆرهەڵات) ئەنجام دراوە.\nڕاوێژ: بەم شێوەیە باسەکە دەست پێدەکەین و دەڕۆینە ناو وتووێژێکەوە. ئێوە بە گشتی وەکوو رۆژنامەنووسێک، دۆخی ئابووری لە ئێران چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nبەرین: ئێران وڵاتێکی دەوڵەمەندە و خاوەنی سامانێکی زۆری ئابوورییە. ئەو وڵاتە لە ڕیزی وڵاتانی ئۆپێکە و بەرهەمهێنەرێکی گەورەی نەوت و گازە. جگە لەوە پێگەیەکی یەکجار تایبەتی ستراتیژی هەیە، کەرتی کشتوکاڵییەکەی ئەگەرچی مۆدێرن نییە بەڵام بەرهەمهێنەرە، جگە لە هەموو ئەوانە ئێران وڵاتێکی مەزنی هەناردەکەری مس و ئاسن و پۆڵا و بەرد و ….هتد، بەڵام کێشەی سەرەکی لەم وڵاتەدا نەبوونی پەیوەندی ناساخڵەمی ئابووری لەگەڵ دنیای دەرەوە، جگە لەوە کەرتی تایبەت یەکجار لاوازەو زۆربەی جومگە ئابوورییەکانی ئەو وڵاتە کەوتووەتە دەستی لایەنگەلی تایبەت. وەکوو سوپای پاسداران و بەیتی رەهبەری . بۆ نمونە دەتوانن سەیری قەرارگای خاتەمولئەنبیا یا ئاستانی قودسی رەزەوی بکەن. یەکیان لەژێر سەرپەرەشتیاری سوپا دایەو یەکیان بەیتی رەهبەری، هەر کامەشیان خاوەنی سەدان کۆمپانیان و ملیاردها تمەن پارەیان زەوت کردووە و لە هەموو کەرتێکدا کار دەکەن. لە هەموو ئەوانە خراتر نبوونی سیاسەتێکی باش و گونجاوە بۆ پرسی مەرکەز زودایی.\nواتە زوربەی هێزی ئابووری ئێران لە هەندێک پارێزگای تایبەتدا سەرمایەگوزاری کراوە. بۆ نمونە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بەهۆیی دیدی ئەمنییەتی و … بە تەواوی پەراوێز خراوە. بمێنێ کە بەشێکی زۆری بودجەی ئێران لە کاروباری سەربازی خەرج دەکرێ، هەر ئەمساڵیش تەنیا شوێنگەلێک کە بودجەکەیان بەرز بووە، دامەزراوە سەربازییەکان بوون.\nراوێژ: چی بوو کە دۆخی ئابووریی ئێرانی بەم ئاراستە هێنا ؟ وڵاتێکی وا دەوڵەمەند بۆچی ئاماری هەژاریی خەڵکەکەی بەو ئاستە بەرزە ؟ ئەو هەمووە پارە و سروەت و سامانە چیی لێ دێ ؟\nبەرین: چونکە بارودۆخ لە هەموو ئێران وەکوو یەک نییە دەکرێ هۆکارەکان جیاوازبن. لە ئێران بەگشتی بەهۆیی نەبوونی پلان و بەرنامەی گونجاو، گەندەڵی ئیداری، لاواز بوونی کەرتی تایبەت، قەبزەکردنی ئابووری ئەو وڵاتە لەلایەن سوپای پاسداران و بەشێکیش گەمارۆ ئابوورییەکان لەم ساڵانەدا کێشەی ئابووری چێبووە. بەڵام لە شوێنێک وەک کورستان بەهۆی نەبوونی سەرمایە گوزاری حکومی و تایبەت، ڕوانگەی ئەمنییەتی و سەربازی و پەرواێز خرانەوە کێشەکان دوو قاتن. هەرچەند من ئابووری ناس نیم.\nراوێژ: ئێستا دێینە سەر باسی سەرەکیی سمینارەکە. پرسی کۆڵبەری چەند ساڵە بەم شێوە جیددی بووەتەوە و بووەتە یەکێ لە پرسە سەرەکیەکانی رۆژ و رۆژانە هەواڵ لە کوژران و برینداربوونی کۆڵبەران دەدرێت ؟\nبەرین: کورد بەردەوام لەسەر ئەم سنوورانە هاتووچۆی کردووە و شتومەکی گواستووەتەوە. بەڵام دووای شۆڕشی گەلانی ئێران شێوەی هەڵسوکەوتی حکومەت لەگەڵ کاسبکارانی سەر سنووربە تەواوی گۆڕدراوە. کۆڵبەری و کاسبکاری سەر سنوور لە بەشە داگیرکراوەکانی دیکەی کوردستانیش هەبووە و هەیە. ئەگەر فیلمی “یوڵ” بەرهەمی ۱۹۸۲ی یەلماز گونای ببینن، کە ئەوساڵە خەڵاتی کەنیشی بردەوە بۆتان باشتر دەردەکەوێت. دووایین نمونەشی کوشتاری ۳٥ کاسبکاری سەر سنوور لەلایەن حکومەتی تورکیاوە لە گوندی ڕۆبۆسکی باکوور بوو. لە ڕۆژهەڵاتیش ئەو کێشە لە دووای شۆڕشی ٥۷ وە هەبووە کە لە درێژەی باسەکەدا بە وردی باسیدەکەین.\nراوێژ: روانگەی خەڵکی کوردستان لە کۆڵبەر چۆن دەبینن ؟\nبەرین: بێگومان نانی كۆڵبەری و کاسبکاری سەر سنوور نانی ناچارییە، خەڵکی کورد بە گشتی ئەوە باش دەزانێت، کاسبکارەکان کەسانێکی بێ دەرتان، زەحمەت کێش و قابلی دیفاعن. خەڵکیش هەر بەم شێوەیە سەیریان دەکەن، بۆیە هەر کات کەسێکیان گیانی لەدەست دەدات تارای سور بە گۆڕەکەی دادەدەن و هەمووان دەڕنجن لە روودانی وەها کارەساتێک.\nراوێژ: هەبوونی کۆڵبەر لە ناوچە سنوورییەکانی کوردستان و بەلووچستان زۆر بەرچاوە. ئەمە بۆ چی دەگەڕێننەوە ؟\nبەرین: هەر وەکوو لەوڵامی پرسیارەکانی پێشووتاندا ئاماژەم پێکردووە، هۆکارەکەی نەبوونی هەلی کارە، کوردستان پشگوێ خراوە، سەرمایەگوزارییەکی ئەوتۆی تێداناکرێت. ئایا ئەگەر کەسێ لەکارگەیەکی پیشەسازی دابمەزرێت ! بۆ ڕۆژی سی هەزار تمەن سینگی خۆی بە گوللەوە دەنێت ؟ خێر بەهیچ شێوەیەک\nراوێژ: قاچاخچیی ماددە هۆشبەرەکان چۆناوچۆن ئەم هەمووە ماددە هۆشبەرە دەگوازنەوە و لە کوێوە ئەیهێنن و ئەیبەن کە تا ئێستا نەمانبینیوە تەقە بکریەت لە قاچاخچییەکی ماددە هۆشبەرەکان ؟ گەلۆ کۆڵبەری زیان بارترە لە قاچاخی ماددە هۆشبەرەکان ؟\nبەرین: بێ گومان قاچاغی کردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە زیانێکی زۆر زیاتر لەو وڵاتە دەدات. دەمهەوێ فاکت لە قسەکانی رەحمانی فەزلی وەزیری ناوخۆی ئێران و سکرتێری گشتی بنکەی بەرئەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەکان بێنمەوە. ئەمساڵ لە کۆنفرانسێکدا گوتی” ئێمە ٦۹ کەس لە هێزە سەربازییەکانمان لە رێگای بەرئەنگاری ماددە هۆشبەرەکان لەدەستداوە”. هەروەها بە گوتەی فەزلی هەرساڵ زیاتر لە ٦٠ تۆن ماددەی هۆشبەر لەو وڵاتە دەستی بەسەردا دەگیرێت، بە گوتەی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش ئێران یەکێک لە وڵاتە سەرکەوتووەکانەوە لەو بووارەوە. ئەوە سەرەرای ئەوەیە کە ئێران نزیکەی هەزار کیلومتری سنوور هاوبەش لەگەڵ ئەفغانستان هەیە کە گەورەترین وڵاتی بەرهەم هێنەری ماددەی هۆشبەری سروشتییە.\nبەڵام لە کوردستان هەموو شتێک جیاوازە. بارها ئەو ڕەخنەیە دەگیرێت کە هەموو کەس دەزانێ فرۆشیاری ماددە هۆشبەرەکان کێین ! بەڵام بۆ ناگیرێن. بێ گومان ئەوە لەکەس شاراوە نییە کە لە کوردستان دەستانێکی شاراوە هەن کە چاوپۆشی دەکەن لەو پرسانە، بەهۆکاری سیاسی و ئەمنی و عەرەز و بوغز. کوشتاری کۆڵبەران ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ڕوانین و بیرکردنەوە بەرپرسانی خۆجێی و حکومی بەرامبەر بە کوردستان هەیە. بێ ئەوەی کۆڵبەر دادگایی بکردرێت، هەر لەوێ حوکمیشی بۆ دەردەکرێت و روحی لێدەستێندرێ کە ئەوە پێشێلکاری ئاشکرای مافی مرۆڤە.\nڕاوێژ: زۆر جار لە پەراوێزی کوشتنی نایاسایی کۆڵبەران پاساوی ئەوە ئەهینەوە کە کاری قاچاق ئەکەن .وەک چەک ،مەشرووب،… لە ئەگەری پشت ڕاست کردنەوەی ئەم کارە ، ئایا حکومەت ماڤی ئەوەی هەیە کۆڵبەران بکۆژێت؟\nبەرین: من خۆم لە نزیکەوە سەردانی ئەو ناوچە سنووریانەم کردووە کە کاسبکارانی سەرسنوور کاری تێدادەکەن. تا ئێستا نەم بینیوە و نەشدیتراوە کە کەس باری چەک و تەقەمەنی رابگوازێت. تەنانەت ئەگەر واشبێ تەقەکردن دیسان لەدژی یاسا ناوخۆییەکانی کۆماری ئیسلامی و یاسا نێودەوڵەتییەکانە. ئەو کەسەی لە روانگەی ئەوانەوە یاسای پێشێلکردووە دەبێ بدرێتە دادگا و دادگای ساڵحە و بێلایەن حوکمی بۆ ببڕێتەوە. نە ئەوەی پاسدارێک یا سەربازێک خۆی حوکم بدات و حوکمەکەش جێبەجێ بکات. تەنانەت تەقەکردنیش یاسا و ئوسلوبی خۆی هەیە، تەقە دەبێ لە لاق واتە پێ بکرێ ، نە دڵ! تەقەکردنیش لەحاڵەتی زۆر تایبەت و دەگمەندا پاساو هەڵگرە.\nڕاوێژ: لەوەی کە کەسێک روو دەکاتە کۆڵبەری حکوومەت چەندە تاوانبارە ؟ چییە کەسێک پاڵ پێوە دەنێت ببێتە کۆڵبەر و روو لە سنوورەکان بکات ؟\nبەرین: هەموو ئەو کەسانەی سامانی گشتی هەڵدەلوشن بەرپرسیارن، جا حکومەت هەر سیستمێک و هەر کەسێک بێ بەرپرسیارە کە بۆچی نەیتوانیوە هەلی کار بۆ ئەو کەسە برەخسێنێت.\nڕاوێژ: ئەگەر ئاگادار بن لە گەڵ کردنەوەی بازاری کاری باشوور بو هاووەلاتیانی خوەرهەڵات لە سەر سایتی پارێزگای سنە ، کوڵبەری وەک کار ئاماژەی پێ کرابو و دەولەت شانازی پێێوە کردبو کەکەاری بو هاوەلاتیان تەرخان کردووە . ئەگەر کولبەری وەک کار پێناسە دەکەن ، کەواتە بو کولبەران ئەکوژن؟\nبەرین: ئەحمەدی نەژاد دروشمی دابوو کە دوو ملیۆن کەس دادەمەزرێنێت، هەموو کەس ئەکەنی. جارێکیش، فەرمانداری پێشووی مەهاباد گوتبووی هەلی کارمان بۆ ۲٠٠٠ کەس رەخساندووە و ئێستا دامەزراون، پاشان مەعلوم بوو کە مەبەستی لەو کەسانەیە کە لەماوەی ۸ ساڵدا کارتی بەسیجیان وەرگرتووە. زۆر شت لەو کەسانەوە دەوەشێتەوە، زۆر قسەش دەکەن کە هیچ بنەمایەکی نییە و سرفەن مەسرەفی ناوخۆیی هەیە. بەڵێ لەساڵانی رابردوودا کارتێکیان بەناوی کارتی پیلەوەری داوە بە ژمارەیەک لە هاونیشتیمانیان. بەڵام هەموو کەس، هەموو کاڵایەک و هەموو رێگایەکی لەخۆ نەگرتووە. هەر شتێکی بە تەواوی لەژێرچاودێری ئەواندا نەبێ پارچەکرداری توندیان بەرامبەری دەبێت.\nڕاوێژ: ئاخۆ ئەگەر کاری کۆڵبەری لە ئێران بە یاسایی بکریەت و ئەو کارە جەنبەیەکی یاسایی بەخۆوە بگرێت، ئەو کۆڵبەرە هەنووکەییانە بێکار نابن؟ ( مەبەست هەڵاواردنی ناوەندە پێوەندیدارەکانی حکوومەتە).\nبەرین: باشترین رێکار، ڕەخساندنی هەلی کار و ڕاکێشانی سەرمایە بۆ کەرتی گەشتیاری، پیشەسازی و کشتوکاڵی کوردستانە. تەنیا بەم شێوەیە ئەم کێشەیە کۆتایی پێدێت.\nلە هەمان کاتێشدا دەبیئەوە بزانین کە قاچاخی لەسەر سنوور کۆتای پێنایەت، چوون لەناوخۆی ئێراندا خواست بۆ هەندێک کاڵا هەیە، کە لە ئێران بەرهەم نایەن. وەکوو خواردنەوە ئاڵکۆڵییەکان. هەندێک شتیش هەیە کە لە ئێران بەرهەم دێت بەڵام کوالێتی کەمە وەکوو چا.\nڕاوێژ: جیا لە کوشتنی کۆڵبەران بە تەقەی راستەوخۆ، یەکێکی تر لە هەڕەشەکان لەسەر گیانیان، بوونی مینی چێندراوە لە سەر ڕێگاکانیان کە دەبێتە هۆی مردن یان لەدەست دانی بەشێک لە جەستەیان، چۆنە ئێران تا ئێستاش نەبۆتە ئەندامی پەیماننامەی ئۆتاوە؟ بە گشتی لەسەر مین و هەڕەشەی بۆ کۆڵبەران قسەتان چیە؟\nبەرین: لەسەرجەمی پارێزگاکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا مەزەندە دەکرێت ٦٠ ملیۆن مینی چێندراو هەبێت، بەشێکیان بۆ ڕێگری لە چالاکی و جوڵەی هێزی سەربازی ئۆپۆزیسیۆنی کورد و بەشێکیان لەسەردەمی شەڕدا چێندراون. ساڵانەش دەیان کەس دەبنە قوربانی کە نمونەشی زۆرە. دەبێ کۆمەڵگای مەدەنی بە گشتیی گوشار بخەنە سەر حکومەت کە چ مینەکانی سەر سنوور و چ مینەکانی قوڵایی رۆژهەڵاتی کوردستان پوچەڵ بکاتەوە.\nڕاوێژ: تا ئێستا دەوڵەت لە هەمبەر ئەو کەسانەی کە کوژراون جا هەم بنەماڵەیان و هەمیش لە هەمبەر بکوژەکانیان چی کردووە؟ بەڕاستی یاسای کۆماری ئیسلامی کۆڵبەر بە چی پێناسە دەکا؟\nبەرین: چەند نمونەیەکم بینیوە کە بەدواداچونیان بۆ ئەو پرسە کردووە، بەگشتی هیچ وڵامێک وەرناگرن، ئەو حاڵەتانەش کە پاسدار یا چەکدارەکە بە تاوانبار ناسراوە ئەوا دیەی یەک کەسیان داوە بە بنەماڵەکەی ئەوەش زۆر بە دەگمەن ڕوویداوە، لەگەڵ ئەوەش یەکساڵ تا سێ ساڵ زیندانی دراوە بە کەسی تەقەکەر. لە یاسای کۆماری ئیسلامیدا کۆڵبەر کەسێکە کە سنوور بە نایاسایی دەبەزێنێت و بە هاوردەی نا یاسایی شتومەک بناخەی ئابووری ئێران وەلەرزە دەخات.\nڕاوێژ: لە وەڵامی پرسیارێکدا، بە جێگای کۆڵبەری لە وشەی قاچاخچی سەرسنوور کەڵکتان وەرگرت. ئەوە ڕەوایی نادات بە کوشتاری کوڵبەران؟\nبەرین: بەهیچ شێوەیەک پرسی ڕەوایی پێدان شتێکی دیکەیە، پێشتر لەسەر ئەوە پێداگریم کرد کە ئەگەر کەسێک چەکیش بگوازێتەوە نابێ تەقەی لێبکرێ، دەبێ بدرێتە دادگا و دادگاش…. لە ڕوانگەیەکی ئابوورییە باش یا خراپ گواستنەوەی شتومەک بێ مۆڵەتی فەرمی دەبێتە قاچاغ. جاری وایە ئەو قاچاغە کەشتییەکی زلی مافیاکانی ئێران دەیکەن و بێ مۆڵەت و بێ گومرک شەکر هاوردە دەکەن، جاری واشە کەسێک بە ناچاری و بۆ تێرکردنی سکی منداڵەکان بە کۆڵ شتومەک هاوردە دەکات. پاشان قاچاخی بە مانایی ئابوورییەکەی لە سنوورەکانی ڕۆژهەڵات ئەنواعی هەیە، کە کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتیش لە دژی چەند جۆرێکییەتی، وەکوو قاچاغی حەب و دەرمان.\nڕاوێژ: ئەوڕۆ لە هەواڵەکاندا بڵاو بۆوە کە ڕەسووڵ خزری نوێنەری سەردەشت و پیانشار بە کەیف خۆشیەوە باسی لە ئازاد کرانی سنووری پیانشار بۆ ماوەی ٢١ ڕۆژ کردووە، ئێوە ئەوە بە بەلارێدابردنی کێشەی کۆڵبەران دەبینن یان بە چارەسەری؟\nبەرین: لەڕاستیدا من ئاگاداری ئەم بابەتە نیم، بەڵام ئەوە باش دەزانم کە ئەو کارە بچووکانە دەرمانی ئەو دەردە نینە.\nڕاوێژ: بەشێک لە کۆڵبەران، ژنان و منداڵانن، ئەو شێوە کار کردنە لە توانای کەم ژن و منداڵ دایە، بەڵام لە هەمان کاتدا کوشتن و بڕینەکە پشکی ئەوانیشە، بەڕای ئێوە هۆکاری ڕوو هێنانی ژنان و منداڵان بۆ ئەو کارە گران و پڕ نەهامەتیە چیە؟\nبەرین: لاوازبوونی کەرتە ئابوورییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، نەبوونی نانی سەر سفرە و غەمی سبەی.\nڕاوێژ: بە پێی یاسای بنەڕەتی کۆماری ئیسلامی، ماددەی ٣ و ٣٠، دەبێ دەوڵەت تا کۆتایی خوێندنی گشتی واتا دیپڵۆم تێچووی خوێندنی منداڵان بدات و خوێندنیش زۆرەملی و ئیجبارییە، ئەوەی کە منداڵان دەچن کار دەکەن و لە بری قوتابخانە لە شاخ و کێوەکان کۆڵبەری دەکەن، ناتوانێ وەک تاوانێکی دەوڵەت ئەژمار بکرێت؟\nبەرین: لە ڕاستیدا دەبێ کەسێکی یاساناس وڵامی ئەو پرسیارە بداتەوە، لە بوواری حقوقییە من نازانم. بەڵام ڕەخساندنی وەها کەشێک کە منداڵان ناچار بەوە بکات کە لە جیاتی قوتابخانە سینگ بە گوللەوە بنێن ئەوە کەمترخەمی و پشگوێ خرانێکی مەزنە.\nڕاوێژ: کۆڵبەران و بنەماڵەکانیان بەشێکن لە دەنگدەرانی ئێران و کوردستانی خۆرهەڵات، چۆنە نوێنەرە جۆراوجۆرەکان تا ئێستا نەیانتوانیوە ببنە دەنگی کۆڵدەران؟\nبەرین: نوێنەران نەیانتوانیوە ببنە دەنگی کەس. لە ڕاستیدا دەنگدەرێکیش بوونی نییە کە ئەوەندە ژیر بێت گوشار بێنێت خواستەکانی خۆی بچەسپێنێت. با خەڵکیش بێن و سێ رۆژ لەدژی کوشتاری کۆڵبەران دوکان و بازار داخەن و نەچنە قوتابخانەو سەرکار. بۆ واناکەن؟\nراوێژ: جگە لە روانگەی ئابووری بۆ کۆڵبەری، ئەتوانین وەکوو کێشەیەکی کلتووری چاوی لێ بکەین؟\nبەرین: بەهیچ شێوەیەک، ئەو پرسە ڕەهەندی کەلتووری نییە.\nڕاوێژ: ئایا دەتوانی کۆماری ئیسلامی تاوانبار بکەین؟ ئەوە ئاساییە کە لە هەموو وڵاتانی جیهان و تەنانەت ئوروپاش، کەرەستەکان و خۆشگوزەرانی بە شێوەیەکی یەکسان دابەش نەکراوە و سنوورەکان و ناوچە سنوورییەکان لە چاو ناوەند هەمێشە بێبەشترن و بۆیەش ناچارن بە قاچاغ، لە شوێنەکانی تری ئێرانیش وەک سیستان و بەلووچستان ئەو بابەتە هەیە واتا قاچاغ؟\nبەرین: بێ گومان دەستەڵات تاوانباری سەرەکییە.\nڕاوێژ: چارەسەری ئەو کێشەیە واتا کۆڵبەری و کوشتنیان لە چیدا دەزانن؟ بە گشتی چ بکرێ کە ئەو کوشتارە نەمێنێ ؟ ئایا ڕێگایەک هەیە کە کۆڵبەری نەمێنێ؟\nبەرین: بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان کوشتاری کۆڵبەرەکان پێشێلکردنی ئاشکرای مافی مرۆڤە و بە توندی شەرمەزار و سەرکۆنەی دەکەم و پێموایە ڕای گشتیی و شەقامیش نابێ لە بەرامبەری کەمتر خەم بن. بە هەنوکە دەبێ ڕوانگەی حکومەت و دەستەڵاتدارانی سیاسی و سەربازی خۆجێی لە بەرامبەر خەڵقی کورد بگۆردرێ، بەرپرسیارەتییە خۆجێیەکان بدرێنە دەستی کورد. چەند ناوچەیەکی ئازادی بازرگانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بکرێتەوە. پلانیش دابرێژرێ بۆ قەرەبووکردنەوەی ڕۆژهەڵات لە رووی ئابوورییەوە.\nڕاوێژ: ئایا بوونی سەردەشت و بانە بەناوچەی ئازادی بازرگانی، هیچ کام لە کێشەکانی کۆڵبەران کەم دەکاتەوە؟ یان بە گشتیی چ کاریگەرییەکی دەبێت لەسەر دۆخی ژیانی کۆڵبەران؟\nبەرین: هەر وەکوو پێشتریش گوتم خەڵک لەرووی ناچارییەوە کۆڵبەری دەکات، واتە ئەو کارە بەشێک نییە لە شوناسی هیچ کەسێک. ئەگەر هەلی کار بۆ ئەو خەڵکە برەخسێ بێ گومان کاری کۆڵبەری ناکەن. کردنەوەی ناوچەی ئازادی بارزگانی لە سەردەشت ئایا کێشەی کۆڵبەران یا کاسبکارانی سنوور لە ماکۆ چارسەر دەکات؟ خێر، ئەگەرچی ئەو هەنگاوانە زۆر ئەرێنین بەڵام بە گشتیش دەبێ پلانی تایبەت بۆ برەودانی ئابووری هەموو کوردستان هەبێت بۆ ئەوەی ڕۆژێک بێت کەس ناچار بەکۆلبەری نەبێتەوە.\nدواین پرسیار ڕاوێژ: زۆر جار لە هەواڵەکاندا دەبینین کە لە ناوچە سنوورییەکان زۆر کەس کە کۆڵبەر و قاچاغچیش نەبوون لە لایەن هێزەکانی دەوڵەتەوە کەوتوونە بەر دەستڕێژ و کوژراون بۆ نموونە کەسێک ئەم هاوینی ڕابردوو لە ناوچەی سۆمای برادۆستی ورمێ بەو شیوەیە کوژرا، پێتان وا نیە دەوڵەت بەو شێوەیە ڕێگای بۆ کوشتنی کوردانی سەر سنوور خۆش کردووە؟\nڕاوێژ: دواین پرسیار زۆر جار لە هەواڵەکاندا دەبینین کە لە ناوچە سنوورییەکان زۆر کەس کە کۆڵبەر و قاچاغچیش نەبوون لە لایەن هێزەکانی دەوڵەتەوە کەوتوونە بەر دەستڕێژ و کوژراون بۆ نموونە کەسێک ئەم هاوینی ڕابردوو لە ناوچەی سۆمای برادۆستی ورمێ بەو شیوەیە کوژرا، پێتان وا نیە دەوڵەت بەو شێوەیە ڕێگای بۆ کوشتنی کوردانی سەر سنوور خۆش کردووە؟\nبەرین: دۆینێ شەویش گوتم سەرجەمی ئەو کێشانە بەرهەمی ڕوانگەی ئەمنییەتی حکومەتە بۆ سەر کوردستان. ئەو ڕوانگەیە دەبێ لاچێ.\nتێبینی: ئە کاتی ئەندام دانی ئەو وتووێژە تا ئێستا ٢ کۆڵبەری کورد لە مەریوان و سەردەشت کوژراون و کەسێکیش لە ڕەبەت درا بەر گوللە و حاڵی لەو پەڕی جراپی دایە.\nبابەتی پێشووپاراستنی چەکداری لە رۆژهەڵاتی کوردستان،گەڕانەوەی متمانە بۆ خەڵک\nبابەتی دواترگوڵاڵە کەمانگەر: هەر چەشنە گۆڕانکارییەک لە ئێران ناچارە لەوەی کە بە ناو پرۆسەیەکی خوێناوی دا تێپەڕێ


رێکخستنا ژنێ لنگێ بنگەھینێ برێکخستنا جڤاکی یە – مالا مه\nMalame 2019-09-08\t317 Views\nژنێ چاوا جڤاکبوین ب پێش ڤە خستبە، ئیرۆ ژی دکارە ل دژی لێنەرینا سەردەستییا مێر رابە و جڤاکێ ژ نوو ڤە ببە ناڤا فەلسەفەیا ژیانەکە دیموکراتیک. د ڤێ قۆناغا ئەم تێ دانە ژن مەجبوورە ل دژی کەڤنەپەرەستێن ھەزارسالانێن ل سەر خوە و جڤاکێ رابە و خوە برێبخە و راستیا ئازادبوونێ ئاڤابکە. ژنا کو خوە برێنەخە و نەبە خوەدی ڤیان، وێ تەڤایی ژ زیھنیەتا چاندا خوەداوەندی دوور بکەڤە و ئەڤ تێ واتەیا پاشڤەکەتنا ژ نرخێن ھاتیە ئاڤاکرن ڤە. مینا کو ئیرو ئەم پڕ دبهیسن چ قاسی ژن و کەچکێن مە تێن کوشتن هەم ب ساخی دناڤا ماڵباتێ دە ژیانەک مری و بێ واتە دا هەیە، هەم ژی لسەر یەک نامەیا حەزکرنێ تێ کوشتن..\nد ڤێ خالێ دە، مرۆڤێ ئازاد وسا دبێژە “ئازادبوونا جڤاکان، ب تەڤلێبوونا ژیانێ د ئاستا ھەڤ-ژیانا ئازادا ھەردوو ڕەگەزان دا مومکون دبیت. برێکخستنا ژیانا ل سەر خەتا ژنێ، تێکوشینا ئاڤاکرنا ھەڤژیانا ئازادە”..\nگوتنا کو پڕ ئەم دبهیسن ژنا ئازاد جڤاکا ئازادە، جڤاکا ئازاد وەڵاتێ ئازادە، دبە هندەک وسا ئاسان تەماشە بکەن لێ کوک ژی دە ئەڤ ڕاستیا ژیانەک هەڤپارە ژبەرکو ژن کارێ ئافراندێ کریە و هەیا نها دکە، ئەڤ ژی دبە ژێدەرێ بەردەوامیا هەڤژیانەک ئازاد و جڤاکەک دیموکرات.\nد جڤاکێن ڕۆژهەلاتی دا ژیان نە ل گۆر وێ خواستەکێیە، یا کۆ مرۆڤ دخوازیت تێدا ژیان بکەت یان ب ڕێڤەببەت و بڕیارێ و گۆتنا خوە لسەر بکەتن ژ ئالیێ وان دەردوورێن بەرتەنگ و دوگما یێن هزرکرنێ.. دەستهەڵاتا هۆز ئول سیاسەت و، بەرەبابان .. گۆتن و کریارێن مرۆڤی ژ زارۆکاتیێ لژێر دەستیێ ڕە دەرباس دبن هەیا دگەهە ڕۆژا مرنێ…لێ د ڤر دە یێ کو پێتر قوربانیێ ددە و ژیان لێ تێ تاڵان کرن جڤاک و خودیا\nوێ یا سەرەکیە، ژبەرکو هەموو دبەرژەوەندا زێهن و پەرگالا مێراندایە، و ژن مینا بەربەرتیەکێ تێ تەماشەکرن.\nمرۆڤ ژبۆ کۆ د ژیانێ دە ببە خوەدی گۆتن خوەدی ژیانەک ب دەستێ خوە ئاڤابکە، ھەوجەداری گەلەک پێتڤیانە. ڤان پێتڤیان مرۆڤ دکارە تێرا خوە درێژ و، فرەھ بکە: مەرجێن ژیانەکە باش پەروەردەھیەکە باش، ئابوور و مەرجێن جڤاکەکا دەستدای و…لێ ژ ھەمیان ژی گرنگتر خوە ناسکرن، ئیرادەیەک بهێز هشمەندیا خوە و دەردۆرا خوە. ئەڤ مەرج ژ بو ھەموو مرۆڤان ب تایبەت ژبۆ ژنان پێدڤیێن گرنگن. ژبەر کۆ بدەستخستنا ئەڤ تشتێن ئەم دبێژن ژبۆ ژنا گەلەک زەحمەت ترە ژ مێران.\nدەما ژنەک بخوازە د دەرھەقێ دەردۆرا خوە دە دەڤ ژێ بەردە، د دەرھەقێ خوە دە بڕیارەکی بدە ڕاستی گەلەک ئاستەنگیان تێ؛ ژبەر کۆ گۆتن نەیا وێیە. دڤێ ئەو لگۆر بڕیار و گۆتنێن کۆ ژ بۆ وێ ئامادەبووین ژ زارۆکاتیێ تەڤ بگەرە (ئەڤ ژ ھندەک ئالیان ڤە ژبۆ مێران ژی\nوەھایە). دەما کۆ دخوازە دەرکەڤە دەرڤەی ڤان تشتان ڕاست گەلەک بەندان و، نەخوەشیان تێ. ل ئالیەکی ژبۆ داخواز و بڕیارا خوە تێدکۆشە ژ ئالیەکێ دنڤە ژی ل ھەمبەریێن کۆ داخواز و بڕیارێن وێ ئاستەنگ دکن. ھەوجەداریا ژنێ ژبۆ ڤێ تێکۆشینێ ب ھێز هشیاریێ و ئاموران ھەیە، ژبۆ کاربە بڕیارێن ژیانا خوە بدە دڤێ خوەدیا ھێز و، ڤینەکێ بە.\nتەڤ ڤان تشتان؛ مرۆڤ دکارە بەحسا باندۆرا ئابووریا د ژیانێ دە بکە کۆ ئابوور ژبۆ دۆماندنا ژیانێ، ژبۆ مرۆڤ د ژیانێ دە ببە خوەدی گۆتن و خوەدی بڕیارێن خوەسەرێن خوە، مخابن ئابوور خوەدی باندۆرەکە گرنگە؛ ژبەر کۆ تێکەلدان و، ستاندنێن جڤاکێ گەلەک تشتێن کۆ مرۆڤ دخوازە بکە ھنەکێ ژی پێڤە گرێداییە. ھێزەکی ددە کۆ نە دھەر ئالی دەبە ژی د گەلەک ھێلان دە باوەری و وێرەکی ب مرۆڤان ڕە چێدکەت.\nنھا مرۆڤ دەما ل جڤاکی دنێرە ژن ژ گەلەک ئالیان ڤە تێ چەوساندن، پەرچقاندن، و توندی لێ تێ کرن. ئەم ڕاستی ژیانا گەلەک ژنان تێن کۆ خوەدی گۆتن، داخواز و بڕیارێن وان ل دەرەکی د مەرجێن گران دە دژین،\nڕاستی شدەتێ تێن ژ بێگاڤ و، نەچاریێ نەچار دمینن کۆ مەرجێن گرانێن ژیانا تێدەنە دابقۆرتینن و، پەنایێ ژبۆ مرنێ دبەن لێ، ئەڤ ژی نە چارەسەریە کۆ مرن ئەلترناتیفێ ژیانێ بە؛ ژبەر کۆ ژیان بخوە ژانەکە ب سەرێ خوەیە ل ئەو پارچەیا داگیرکری ژ چاند و، دیرۆک و خوەزایا وێ.\nژبەر ڤێ ژی؛ دڤێ ژن دەمەکی دە قوربانیێ بدە و زەحمەتتکێ ببەی هەیا دەما ژن ژ ئالیێ ئابووری ڤە خوەدی ھند دەسکەتیا بە، خوەدی کارەکی کۆ دەبارا ژیانا خوە پێ بکە، وێ گاڤێ نە سەدی سەد بە ژی وێ کاربە ئاسانتر ل دژی زۆر و زەحمەتیا کۆ لێ دبە دەربکەڤە و، ژیانا کۆ ژێ ڕە تێ فەڕزکرن رەد بکە.\nھێزا ئابووریێ ژبۆ ژنا تشتەک وەھایە کۆ ژن بڤێ ریێ ھەم دکارە، خوەدی ل هزرۆ بڕیارێن خوە دەرکەڤە ھەم ژی لدژی ژیانا فەڕزکری دەربکەڤە و، وێ ژبۆ خوە ب ھێسانی ھەر تشتی نەپەژرینە.\nPrevious خێركرن ( به‌خشین ) و خوه‌دی ده‌ركه‌فتن، كوله‌تی و ئازادیه\nNext مه‌رجه‌ع ( رێفێرێنس ) خوه‌دێ سه‌ر دونیایێ\nبایكوتا به‌رهه‌مێ نه‌یارا سه‌رخوه‌بونه\nد. شه‌عبان مزوری بهێرشكرنا ده‌وله‌تا تورك و هه‌ڤالبه‌ندێن وێ ژ هه‌می رێكخستنێن ته‌روریستیێن ئیسلامی بپێشه‌نگیا …


Almesalla - شاندێكی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان سه‌ردانی مه‌سه‌للـه‌ی كرد\nمه‌سه‌للـه بۆ په‌ره‌پێدانی توانا مرۆییه‌كان له‌شاری موسڵ، پێشوازی له‌نێرده‌ی تایبه‌تی ئه‌مینداری گشتی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ كاروباری توندوتیژی له‌كاتی ململانێیه‌كان ده‌كات.\nله‌و سه‌ردانه‌ی برامیلا باتنا وشاندی یاوه‌ری بۆ سه‌نته‌ری مه‌ساحه‌ی ئافره‌تانی مه‌سه‌للـه له‌گه‌ڕه‌كی قاهیره‌ی پارێزگای نه‌ینوا، تاوتوێی دوایین پێشهاته‌كانی ڕه‌وشی ئافره‌تانی شاره‌كه كران.\nكۆبوونه‌وه‌كه كه‌له‌نێوان تیمه‌كانی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و مه‌سه‌للـه به‌رێوه‌چوو، هه‌ریه‌ك له‌عه‌لی ره‌سام، رێكخه‌ری مه‌یدانی و فاتیمه خه‌ڵه‌ف، به‌رێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری مه‌ساحه‌ی ئافره‌تانی مه‌سه‌للـه به‌شدارییان تێدا كرد.\nله‌و كۆبوونه‌وه‌یه تیمی پاڵپشتی یاسایی رێكخراوی ئه‌یادی ره‌حمه‌ش به‌شداریی تێدا كرد.\nله‌پاش كۆبوونه‌وه‌كان، تیمه‌كه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان سه‌ردانێكی سه‌نته‌ره‌كانی ئافره‌تانی مه‌سه‌للـه كردو، له‌نزیكه‌وه دیداری له‌گه‌ڵ ئافره‌ته به‌شداربووه‌كانی خووله‌كانی ئه‌و رێكخراوه ئه‌نجامدا.\nهه‌روه‌ها باتنا له‌نزیكه‌وه چاوی به‌هۆڵی راهێنانی كچه ناكامه‌كان بینی و، له‌گه‌ڵیان داوه‌و، باسی له‌و چالاكییانه‌ش كرد كه‌تێدا ئه‌نجامده‌درێن.\nشانده‌كه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، خۆشحاڵ بووه له‌كارو چالاكییه‌كانی مه‌سه‌للـه بۆ په‌ره‌پێدانی توانا مرۆییه‌كان كه‌به‌رامبه‌ر ئه‌و كارانه‌ی بۆ خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه ئه‌نجامی ده‌دات.


ناوه‌ندێكی چاودێریی هه‌ڵبژاردن: فه‌رمانبه‌رانی كۆمسیۆن تا راده‌ی كوشتن له‌ژێر فشار و هه‌ڕه‌شه‌دان\nناوه‌ندی "ده‌نگ" كه تایبه‌ته به كاروباری هه‌ڵبژاردن رایگه‌یاند كه كاندیده دۆڕاوه‌كانی هه‌ڵبژاردن هه‌ڕه‌شه له فه‌رمانبه‌رانی كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌كه‌ن.\nناوه‌نده‌كه رایگه‌یاندوه كه كاندیده سه‌رنه‌كه‌وتوه‌كانی هه‌ڵبژاردن به‌تایبه‌ت له پارێزگاكانی به‌سر و میسان و زیقار و واست و دیاله فه‌رمانبه‌رانی كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌كانیان خستوه‌ته‌ژێر فشار و هه‌ڕه‌شه‌وه.\nناوه‌ندی ده‌نگ ده‌ڵێت كه فشار و هه‌ڕه‌شه‌ی كاندیده دۆڕاوه‌كان له فه‌رمانبه‌ره‌كانی كۆمسیۆن گه‌یشتوه‌ته ئاستی كوشتن.\nله‌لایه‌كی دیكه‌وه، ئیتئلافی وه‌ته‌نییه‌ی كه ئه‌یاد عه‌لاوی سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات رایگه‌یاندوه: سوربونی كۆمسیۆنی باڵا له‌سه‌ر ئه‌نجامه به‌راییه‌كانی ئێستا و جێگیركردنی ئه‌و ئه‌نجامانه، عێراق ده‌خاته ئاژاوه‌یه‌كه‌وه كه باج و ئاكامه‌كه‌ی قورس ده‌بێت.\nئه‌وه‌ش له‌كاتێدایه كه دوای راگه‌یاندنی ئه‌نجامه به‌راییه‌كانی هه‌ڵبژاردنی 10ی تشرینی یه‌كه‌م له‌لایه‌ن كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان له عێراق، چه‌ند هێزی و لایه‌نێكی عێراقیی توڕه كردوه به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی له ئێران نزیكن.\nپێشتریش ده‌نگۆی ئه‌وه بڵاوكرایه‌وه كه ئه‌و هێزانه به ئاماده‌بونی ئیسماعیل قائانی، فه‌رمانده‌ی فه‌یله‌قی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران كۆبونه‌ته‌وه و وێڕای ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌نجامه‌كان، هه‌ڕه‌شه‌ی به‌كارهێنانی هێز ده‌كه‌ن.


کاندیدانی سەرۆکایەتی ئێران\nلەکۆی 592 کەس کە خۆیان پالاوتبو بۆ سەرۆکایەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران، ئەنجومەنی چاودێری تەنیا حەوت کەسی پەسەند کردو کاندیدە بەهێزو خاوەن جەماوەرەکانی ڕەتکردەوە.\nئەم حەوت کاندیدە بریتیین لە:\n1ـ سەید ئیبراهیم ڕەئیسی، ئوسوڵگەراو کاندیدی خودی ڕابەری ئێران.\n2ـ عەبدولناسر هیمەتی: بەڕێوبەری گشتیی بانکی ناوەندیی ئێران.\n3ـ سەعیدی جەلیلی: ئەندامی ئەنجومەنی دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕژێم.\n4ـ موحسین میهر عەلیزادە: پارێزگای ئەسفەهان.\n5ـ سەید ئەمیرحسێن قازیزدازە هاشمی: جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان.\n6ـ موحسین ڕەزایی: سکتێری ئەنجومەنی دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕژێم.\n7ـ عەلیڕەزا زاکانی: سەرۆکی سەنتەری لێکۆڵینەوەی پەرلەمانی ئێران.\nلەم 7 کەسە پێنجیان ئوسڵگەرای تەواون 2 کەسەکەی تریش خۆیان بەڕیفۆرخواز ناساندووە، بەڵام بەرەی ئیسڵاحاتی ئێران پشتگیرییان ناکەن‌و بەنوێنەری خۆیان نازانن.\nکەسایەتی ئەم کاندیدانە بەکورتی ئەمەیە:\nئیبراهیم ڕەئیسی خۆشەویست و متمانەپێکراوی تەواوی سەید عەلی خامەنیی ڕابەری ئێرانە، خولی پێشوو لەبەرانبەر حەسەن ڕۆحانی خۆی پاڵاوت و کاندیداکانی تری ئوسوڵییەکان لەبەرژەوەندی ئەو کشانەوە، بەڵام لەبەرانبەر حەسەن ڕۆحانییدا هەر شکستی خوارد و سەرنەوکەوت.\nئەم پیاوە قسەی زۆری لەسەر هەیە و دەگوترێ ڕەنگە کاندید بێت بۆ ڕابەری شۆڕشی ئیسلامیی ئێران، دوای مەرگی خامەنیی.\nهەمو چاوەکان لەسەر ئەون‌و دەڵێن، سەرۆککۆماری داهاتووی ئێرانە.\nسەعید جەلیلی سیاسیی‌و سەربازییەو خولی پێشوتر سێیەم دەنگی جەماوەری هەبوو، پاش ڕۆحانی و قالیباف. خولی پێشویش دیسانەوە کاندید بو، بەڵام لەرۆژانی بانگەشەی هەڵبژاردندا پاشەکشەی کردو پشتگیریی خۆی بۆ ڕەئیسیی دەربڕی.\nقازیزادە سیاسیەکی دەرکەوتوو نییەو نوێنەری شاری مەشهەدە لەپەرلەمانی ئێران.\nموحسین ڕەزایی فارس نییە، بەڵکو لوڕە، پێشتر لەسوپای پاساداران و فەیلەقی قودس فەرماندە بووە، لای شەقامی ئێرانیی خۆشەویست نییە و لە باڵی ئوسوڵییەکانیش جێگەی بایەخی تەواو نییە، چونکە دەزانن بۆ پۆستی سەرۆککۆمار شایستە نییە، لە هەڵبژاردنی خولی دەیەمی سەرۆکایەتی بەشداریی کرد و تەنیا 6 هەزار دەنگی هێنا، کە چوارکاندید بوون، ئەوانیش بریتیبوون لە موسەوی، کەڕووبی، نەژادر و ڕەزایی.\nلە خولی یازدەهەمیش بەشداریی کردو 3 ملیۆن و 8 هەزار دەنگێکی هێنا.\nعەبدولناسر هیممەتی بەڕێوەبەری گشتیی بانکی ناوەندییەو ئەندامی حزبی کارگوزارانی سازندەگییە، ئەمانە سەر بەسیاستەمەداری کۆچکردو هاشمی ڕەفسەنجانیین‌و لایەنگری ئەوبون. لەسەر بەرەی ڕیفۆرمیش حساب دەکرێن بەوهۆیەوە سەرانی ئەو حزبە پشتیوانی محەمەد خاتەمی بوون و سەرخەری لیستەکەی بوون.\nزاکانی بەهەمانشێوەی ئەوانی تر ئوسوڵگەرایەو ماوەیەکیش زیندانیی کراوە.\nموحسین میهرعەلیزادە لەحکومەتەکەی ڕۆحانییدا پارێزگاری ئەسفەهانەو بەکەسایەتییەکی ئیسڵاحی ناسراوە، بەڵام نەخۆی‌و نەحزبەکەشی ئەندامی بەرەی ئیسڵاحاتی ئێران نیین و ئیسڵاحییەکان ئەویش و هاوڕێکانیشی بەکاندیدی ئیسڵاح تەڵەب ناناسن و ڕایانگەیاندووە کە ئیسڵاحییەکان نوێنەریان نییە و کاندیداکانیان ڕەتکراونەتەوە.\nئێستا بانگەشەی هەڵبژاردن بەسارو سڕییی دەستیپێکردووەو 20 ڕۆژ دەخایەنێت، تا ئەم کاتەش دەنگی ئیسڵاحییەکان کپ و نادیارە، جارێ بەهۆی ئەوەی فشار لەسەر کاندیداکان لەلایەن یەکترەوە گەرم نەبووە کشانەوە و باسوخواسی گەرم نییە.\nچەند ئەگەریک هەیە:\nلەوانە بەشدارینەکردنی زۆرینەی خەڵکی ئێران، بەتایبەت کورد وبەلووچ و سوننەکانی تر، ئەویش لەبەر دوو هۆکار: یەکەم: خراپیی ژیان و بێکاریی و داتەپینی ئابووریی ئێران. دووەم: بێهیوایی لە هەڵبژاردن و کاندیدانی ئەمجارە کە سەرجەمیان جێگەی ئومێدی ئەوان نیین.\nهەر لەبەر ئەو ئەگەرەشە ئەنجومەنی چاودێریی کاندیدی ئیسڵاحییەکان و کەسایەتییە دیارەکانی ڕەتکردەوە، بۆئەوەی دەنگی ئیبراهیم ڕەئیسی یان هەر کاندیدێکی تری ئوسوڵگەرا مسۆگەر بێت، چونکە ئەوانەی بایکۆتی دەنگدان دەکەن بە پلەی یەکەم دەنگدەرانی ئیسلاحییی و نەیارانی ئوسوڵییەکانن، بۆیە لای دەوڵەتی ئێران سەرکەوتنی ئوسوڵییەکان و شکستی ڕیفۆرمخوازان گرنگترە تا ڕێژەی بەشدارییکردن.\nهەندێ لەو کاندیدانە لە خولەکانی پێشتر ڕەتکرابوونەوە کە خۆیان کاندید بکەن، کەچی ئەمجارە پەسەند کراون، ئەمەش جێگەی پرسیاری گەوهەرییە لای شەقامی ئێرانی.\nدوو ئەگەر تریش هەن:\nیەکەم: ئسڵاحییەکان بەناچاری دەنگ بە یەکێک لەو دوو کاندیدە بدەن کە خۆیان بە ئیسڵاحیی ناساندووە.\nدووەم: ئەگەر ململانێی ناو کاندیدەکان بەتایەبت ئوسوڵیی و ئیسڵاحیی خەست ببنەوە، رەنگە هەندێ لەو کاندیدانەی ئوسوڵگەرا پاشەکشە بکەن تاکو ئیبراهیم ڕەئیسی یان سەعید جەلیلی سەر بکەون.