تونق يابقو خاقان - ویکی‌پدیا\nتونق يابقو خاقان\n(تونق یابقو خاقان-دن يوْل‌لاندیریلمیش)\nتوْنق یابقو خاقان\nغربی گؤی تورک خاقانلیغی‌نین ۵-جی خاقانی\nشیلی توْلیس تئگین\nتوْنق يابقو خاقان - غربی گؤی تورکلرین بئشینجی خاقانی. حاقیندا چوْخ معلومات گلیب-چاتان تۆرک حؤکمدارلاریندان سايیلیر. اوْنون حاکمیتی غربی گؤی تورک خاقانلیغی‌نین ان گۆجلو دؤورو سايیلیر. بعضی تاریخ بیلنلرین نظرینه گؤره، تونق یابقو خاقان، خزرلرین بیرینجی خاقانی سایا گلیر.\n۲ ساسانی - تۆرک ساواشلاری\n۳ سوْنراکی ایللر\n۶۱۸-اینجی میلادی ایلده قارداشی شئکوی خاقاندان سوْنرا خاقانلیق تختینه چێخدی. تان سۆلاله‌سیندن اوْلان بیر شاهزاده ایله ائولنمک ایستسه ده ایللیگ خاقان بۇنا ایمکان وئرمه‌دی. هسوانچوْنق آدلی بیر بۇددیست راهیب اوْنون پايتاختینی زیارت ائتمیش و خاقان حاقدا بۇ معلوماتلاری وئرمیشدیر: خاقان ياشیل ایپک پالتار گئيیردی، ساچی 3 مئتر اۇزونلوغوندايیی و سربست ایدی. باشینا آغ ایپک پارچانی آرخادان باغلانمیشدی. تارخانلارین 200 قدر ایدی. هامیسی ایشله‌مه‌لی پالتارلار گئيیر، خاقانین ساغ و سوْل طرفینده اوْتوروردولار. اوْردوسونون کوْماندانلیق ائدنلر کۆرک، ایپک و اعلا نؤع يۇن پالتار گئيینیردیلر. نیزه، بايراق و يايلاری نیظاملی ایدی. آت و دوه سواره‌لری گؤزون گؤره بیلمه‌دیگی يئره قدر اۇزانیر. تان سۆلاله‌سی کیتابینا گؤره غربی گؤی تورکلرین ان گۆجلو حاکمیتی محض اوْنون دؤورونده ياشانمیشدی:\nتوْنق يابقو خاقان جسور، حیله‌گر و دؤيوش صنعتینده ياخشی بیر آدامدیر. بۇ سايه‌ده شیمالداکی تیئلئ قبیله‌لرینی، غربده قارشی-قارشیيا اوْلدوغو ساسانیلری و جنوبدا علاقه‌لی اوْلدوغو کشمیر بؤلگه‌سینی ایداره ائدیر. بۆتون اؤلکه‌لر اوْنا تابع اوْلوب. الی اوْخ و يای تۇتان اوْن مینلرله کیشی سايه‌سینده غرب اۆزرینده بؤيوک بیر گۆج و تضییق قۇردو. وۇسونو اله کئچره‌رک چادیرینی شیمال داشکندده‌کی کیانکوانا داشیدی. غربده ياشايان بۆتون شادلار و يابقولار بؤلگه‌لرینی تۆرکلر آدینا ایداره ائتمه‌يه باشلادی. توْنق يابگو ایسه بۇ بؤلگه‌لره بیر تۇدون گؤندردی. غرب تۆرکلری‌نین دؤولتی داها اول هئچ بئله بیر گۆجه چاتا بیلمه‌میشدی.\nساسانی - تۆرک ساواشلاری[دَییشدیر]\nایکینجی فارس-تۆرک مۇحاریبه‌سی و اۆچونجو فارس-تۆرک مۇحاریبه‌سی دؤورونده خاقان بیزانس ایمپئراتوْرو بیر ایراکلی ایله اتفاق قۇراراق ساسانیلره قارشی بؤيوک غالیبیتلر الده ائتمیشدی. حتی خاقان اؤلمه‌سَيدی بیر ایراکلی‌نین قێزی ائودوْکسیا ائپیفانیيا خاقانین اوْغلو ایله ائولنه‌جکدی. خاقان قارداشی اوْغلو بؤری شادین کوْماندانلیغی آلتیندا قافقازا اوْردو گؤندرمیشدی. بیر خسرو ایلک اؤنجه خاقانی دؤيوشدن چکیندیرمک ایستسه‌ده ایلک اؤنجه بۇنو باجارمیش لاکین داها سوْنرا بۇ ایسته‌يینه چاتمامیشدی. موسی کالانکاتلی بۇ باره‌ده يازیردی:\nاگر سیزین قێزیل، گۆموش، قيمتلی داشلار، ایپک پارچا و قێزیللا ناخیشلانمیش و میرواریلرله سۆسلنمیش لیباسلارا احتیاجینیز وار ایدیسه، اوْندا من سنه اوْنون وعد ائتدیگی‌نین ایکی‌قاتینی وئره بیلردیم. بۇنا گؤره سنه دئيیرم: ایراکلی‌نین بیهوده کلکلرینه گؤره منیم اۆزریمه باسقینلار ائتمه‌يین.\nبؤری شادین اوْردولاری 627-جی ایلده دربند شهرینه هۆجوم ائتمیشدی: قالا دیوارلاریندا اوْلان دؤيوشچولر بۇ عيبه‌جر، ائنلی‌صیفت، کیپریکسیز آروادلار کیمی اۇزون و آچیلمیش ساچلیلارین اوْنلارین اۆزرینه هۆجومونو گؤرنده، اوْنلارین دهشتلی قوْرخوسو داها دا آرتدی. اوْنلارین سرراست اوْخ آتمالاری قالاداکیلاری داها دا سارسیتدی، چۆنکی بۇ اوْخلار کامانلاردان سانکی سئل کیمی آخیردی. شهره گیردیکده اوْنلار قان‌ایچن قۇردلار کیمی خالقا هۆجوم ائدیر، دار کۆچه و دؤنگه‌لرده رحم ائتمه‌دن هامینی قێریردیلار. بۇ قێرغیندا اوْنلار ایستر گؤزل و گنج قێز اوْلسون، ایستر اوْغلان، ایستر خسته، ایستر تاختسیز – هامینی اؤلدورور، هامینی محو ائدیردیلر، شیکستی‌ده، قوْجانی دا. اؤلدورولموش آنالارین سۆد يئرینه دؤشلریندن قاب امن کؤرپه‌لره بئله رحملری گلمیردی. سانکی اوْد تۇتموش سامان کیمی اوْنلار بیر قاپیدان گیریر اوْ بیریسیندن چێخیردیلار و اوْلدوغو يئرلرده وحشی حئیوانلارا و قۇشلارا بوْل يئم قوْيوب گئدیردیلر.\nگؤی تورکلرین دربندده تؤرتدیگی قێرغین قافقاز آلبانیياسیندا قوْرخو ياراتمیشدی. پايتاخت بوْشالدیلسا دا خاقانین اوْردولاری ایره‌لیله‌مه‌يه داوام ائدیردیلر. بۇندان سوْنرا خاقان اوْردوسونو تیفلیسه يؤنلندیردی. نارینقالا دیوارلاری‌نین آلتیندا گؤروشن بیر ایراکلی و خاقان قۇجاقلاشدیلار. خاقان ایمپئراتوْرا يايینی، ایمپئراتوْر ایسه خاقانا اؤز تاجینی وئردی. تیفلیسین مۆحاصیره‌سی نتیجه‌سیز اوْلدو. ایمپئراتوْر جنوبا ائنسه‌ده خاقان مۆحاصیره‌نی داوام ائتدیردی و قالیب گله‌رک تیفلیسی‌ده ياغمالادی. بیر چوْخ گۆرجو اعدام ائدیل‌دی، کوْر ائدیل‌دی و اسیر آپاریلدی.\n628-جی ایلده تیفلیسین اله کئچیریلمه‌سیندن سوْنرا گۆرجو حاکمی بیر ستئفانین اؤلومو و يئرینه بیر آدارنئسین تعیین اوْلونماسیندان سوْنرا خاقان اؤلدو. اوْنون اؤلوموندن سوْنرا گؤی تورک دؤولتی ضعیفله‌مه‌يه باشلادی. بؤری شاد مۆستقیل حرکت ائتمه‌يه باشلادی و خزر خاقانلیغینی قۇردو. يابقودان سوْنرا آشینا سۆلاله‌سی‌نین قوْللاری اوْلان نۇشیبیلر و تۇلولار آراسیندا حاکمیت اۇغروندا مۆباریزه باشلادی.\nآذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tonq Yabqu xaqan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).\nبۇ صفحه سوْن دفعه ۸ دسامبر ۲۰۱۸، ۱۰:۴۶ تاریخینده دَییشدیریلمیشدیر.


کوردیپێدیا - پەیامێکی ژینگەپارێزی بۆ هاوڵاتیانی باڵەکایەتی\n📝 پەیامێکی ژینگەپارێزی بۆ هاوڵاتیانی باڵەکایەتی | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nپەیامێکی ژینگەپارێزی بۆ هاوڵاتیانی باڵەکایەتی\nدوای ئازاد کردنی 4 ورچ لە لایەن رێکخراوی هاوکاری ئەمریکی - کوردی لە ژینگەی باڵەکایەتی، هەواڵی یەکێک لە ورچەکان لە میدیاکان بڵاو کرایەوە کە ورچە ماڵیەکە بە شه و هاتۆتە ناو شاری چۆمان و دواتر حاجی ئۆمەران و سەری بە ماڵ و کۆلانەکان کردووە و بە دوای خۆراک گەڕاوە، جێگای دڵخۆشییە کە ورچەکە دۆستی مرۆڤە و ئازاری مرۆڤ نادات، بەڵام بە هۆی نیگەرانی بەشیک لە هاوڵاتیان و بۆ پاراستنی ورچەکە بەرێوەبەری گەشتوگوزاری چۆمان لە هەمان شه و پەیوەندی پێوە کردم کە بتوانین چارەسەری بۆ ئەم وەرچە ماڵیە بکەین بۆ ئەوەی کەس زیانی پینەگەیەنێت، بۆ ئەم مەبەستە لەگەڵ قایمقامی چۆمان و لەگەڵ بەرپرسی ریکخراوی هاریکاری ئەمریکی - کوردی و لەگەڵ بەرێوەبەری باخچەی نوێی ئاژەڵانی هەولێر کە ئێستا لە دەرەوەی وڵاتە (باخچەکە لەسەر 200 دۆنم زەوی دروست دەکرێ و لە 85% تەواو بووە). گفتوگۆم کرد و رازیبوون بە بەخیوکردن و چاودێری کردنی ورچەکە، لە کاتژمێری 12 شه و بریاردرا کە بەیانی 18-4 -2017 ورچەکە بگوازنەوە بۆ ناو باخچەی نوێی ئاژەلان و لە شوینێکی باخچەکە بە ئازادی بژیت، دواجار هەوالمان پێگەیشت کە ورچەکە شه و دەرگای شکاندووە و رۆیشتووە.\nئەوەی مەبەستە کە وەک پەیامێک بۆ هاوڵاتیان رابگەیەنین، لیرەوە داوا لە هاوڵاتیان دەکەین کە ئەم ورچە ئەزیەت نەدەن و ئاگاداری بن و وەک سەروەتێکی گەشتیاری و ژینگەی بۆ ناوچەکە سەیری بکەن، ئەگەر ئەم پیکەوە ژیانەی ئاژەڵ و مرۆڤ بە ئاشتیانە لە ناوچەکە بەردەوامی هەبێت، ئەوە دەبیتە فاکتەری راکیشانی هەزاران گەشتیار بۆ ناوچەکە، ئەمەش سوودی زۆر بە دانیشتوان و ناوچەکە دەگەیەنێت و لە رووی ناساندن و ناوبانگیشەوە بۆ ناوچەکە زۆر گرنگ دەبێت. لیرەوە وەک خەمخۆرێک بۆ ناوچەکە و بۆ ئاژەلەکانی ناوچەکە پێتان رادەگەیەنم، هەر کاتێک ئەم ورچانە بوونە مایەی زیان و مەترسی بۆ هاوڵاتیان یان زیان بە ناوچەکە بگەیەنن، داواکارم کەس زیانیان پێنەگەیەنێت چونکە ئێمە بە هاوکاری سەرپەرشتیاری پرۆژەی باخچەی ئاژەلانی هەولێر (هیرش خۆشناو) هاوکارتان دەبین بۆ دۆزینەوەی شوین لە ناو باخچەی ئاژەڵانی نوی لە پایتەختی کوردستان، هەروەها ئەگەر ئاژەڵی کیو و دڕندەش لە ناوچەکە بیندران هیوادارین کەس زیانیان پێنەگەیەنێت، تا دەکرێ با لە ژینگەی ناوچەکە ئازاد بن بەلام لە کاتی هەبوونی مەترسی و پیویستدا ئێمە چارەسەریان بۆ دەکەین و ژیانیان دەپارێزین و دەیانگوێزینەوە بۆ باخچەی ئاژەلانی هەولێر، هەرکاتیکیش پیویست بیت دەیانگێرینەوە بۆ ناو سروشتی ناوچەکە. بۆیە داواکارین هاوڵاتیان پارێزگاری لە ژیانی باڵندە و ئاژەڵی کێوی لە ناوچەکە و لە ناوچەکانی تری کوردستان بکەن. ئەم پەیامە تەنیا بۆ ناوچەی باڵەکایەتی نییە بەڵکو بۆ سەرجەم کوردستانە. بە هیوای سەرفرازی و ژینگەیەکی تەندروست.\n1. 👁 18-04-2017\n📅 رۆژی دەرچوون: 18-04-2017\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Apr 19 2017 8:58AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Apr 19 2017 8:59AM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 48 KB Apr 19 2017 9:00AM هاوڕێ باخەوان


به‌بێ مه‌رج ده‌نگ به‌هیچ کاندیدێک ناده‌م، تا گه‌نده‌ڵێکی تردروست نه‌که‌م . حاجی ئه‌نوه‌ر – Giareng\nهه‌ر چه‌ند ڕۆژ جارێک هه‌واڵێکی سه‌رنجڕاکێشی ڕامانده‌چڵه‌کێنێ وکڵپه‌ی هیوا کۆنه‌کان، بۆ جارێکی دی ده‌رونمان داگیر ده‌که‌نه‌وه، هیوایه‌ک ئه‌گه‌رچی وه‌ک سه‌رابی لێهاتوه، به‌ڵام ناشتوانین ده‌ستبه‌رداری ببین . له‌وانه‌یه هیچ که‌سێک له‌م کوردستانه‌دا ئه‌وه‌نده‌ی من بێباوه‌ڕ نه‌بێت به‌و هیوا سه‌رابیانه، له‌وباوه‌ڕه‌شدام یه‌کێکم له‌و که‌سانه‌ی ڕیزی پێشه‌وه، که‌ئاواتمان به‌دیهاتنی ئه‌و هیوایانه‌ن، بۆیه به‌ناچاری ڕه‌دووی که‌وتوم، ئه‌گه‌رچی سه‌رێشه‌یه‌کی زۆری به‌دواوه‌یه، که له‌دواجاردا به‌جه‌ڵده نه‌عله‌تیه‌که کۆتای دێت، نه دکتۆرم و نه هیچیش له دکتۆری ئه‌زانم به‌ڵام پێموایه هیچ یه‌کێک له دکتۆره‌کان ئه‌وه‌نده‌ی من، یه‌کێک له هۆکاره سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌م هه‌موه جه‌ڵده‌یه بزانن، له‌وانه‌شه بیزانن به‌ڵام نه‌یانه‌وه‌ێ باسێکی لێبکه‌ن، چونکه ئه‌ی کێ سه‌ردانی دوکان و بازاره‌کانیان بکات . به‌لای منه‌وه تێکشکانی به‌شێکی زۆری که‌سایه‌تی کورد هۆکاری سه‌ره‌کیه، مه‌به‌ستیشم له‌م تێکشکانه، نه‌مانی هه‌ڵوێست و ڕێز و خۆشه‌ویستی و خۆبه‌خشیه، که سه‌رئه‌نجامه‌که‌ی سه‌رهه‌ڵدانی سوکایه‌تیه که هه‌ریه‌که‌و به‌وی تری ده‌که‌ین، دکتۆر به نه‌خۆش و مه‌لا به نوێژکه‌ر و مه‌کته‌ب سیاسی به کۆمیته‌ی ناوه‌ندی وکۆمیته‌ی ناوه‌ندی به ئه‌ندامانی خواره‌وه و به‌ڕیوبه‌ر به فه‌رمانبه‌ر و فرۆشیار به کڕیارو …. له‌سه‌روی هه‌موشیانه‌وه ، سه‌رۆک به گه‌ل و ڕۆشنبیرانی هه‌ڵتۆقیو به خوێنه‌ر و په‌رله‌مانتاری مشه‌خۆر به ده‌نگدار، هیچ یه‌کێک له قوربانیه‌کان ناتوانێت لێپرسینه‌وه له‌گه‌ڵ که‌سی سه‌روی خۆی بکات و نه یاسایه‌کیش هه‌یه پارێزگاری له‌مافی که‌سه‌کان بکات، ئه‌وه‌ی که هه‌یه کۆمه‌ڵێک زۆرداری خۆسه‌پێن، ئیتر ئه‌و خۆسه‌پێنیه له ڕێگای برسیه‌چه‌ک له‌شانه‌کانه‌وه بێت یان پاره‌ی حه‌رام یان ماستاوچێتی، ده‌سه‌ڵاتیشت به‌سه‌ر هیچ کامیاندا ناشکێت و ده‌بێت هه‌رخۆت بخۆیته‌وه و وگینگڵ بده‌یت و شێت ئاسای توڕه‌بیت، تا جه‌ڵده نه‌عله‌تیکه ته‌ختت ده‌کات . که‌چی یه‌ک دکتۆر له‌م ووڵاته‌دا نیه تشخیسی ئه‌م هه‌موه جه‌ڵده‌یه بکات، ئه‌وه‌نده هه‌یه پاره‌ی خۆی وه‌رده‌گرێت و علاگه‌یه‌ک ده‌رمانی ماوه‌به‌سه‌رچوت بۆ ئه‌نوسێ، به‌نه‌عله‌تبی ماوه‌به‌سه‌رچو، خۆی هه‌ڵقورتانه ناو بابه‌ته‌که‌ی منیشه‌وه، ئه‌م ماوه به‌سه‌رچوه، کورد واته‌نی (که‌وچکه له هه‌موو کاسه‌یه‌کدا) ده‌رمانی ماوه به‌سه‌رچووـ گوشتی ماوه به‌سه‌رچوـ خۆراکی ماوه‌به‌سه‌رچووـ په‌رله‌مانی ماوه‌به‌سه‌رچووـ سه‌رۆکی ماوه‌به‌سه‌رچوو، پێده‌چێت زۆربه‌ی شته‌کانی ئه‌م کوردستانه ماوه‌به‌سه‌رچووبن . به‌له‌ناوبردن و له گۆڕنانی ماوه‌به‌سه‌رچوه‌کان، زۆرێک له کێشه‌کانمان چاره‌سه‌ر ده‌بێت، ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رسوڕمانه، بوونی ده‌سه‌ڵاتێکه که وه‌ک خۆی ده‌ڵێت له‌بۆته‌ی دیموکراسیدا تواوه‌ته‌وه و ته‌حریمی هه‌موو پێشێلکاریه‌کی مافه‌کانی مرۆڤی کردوه، شه‌فافیه‌ت و ئاگاداربوون له هه‌ندێک کاره‌کانی حکومه‌ت یه‌کێکه له مافه سروشتیه‌کان، هه‌ربۆیه کۆبونه‌وه وبڕیاره‌کان ئه‌وه‌نده شه‌فافن تا ئه‌و ئاسته‌ی دوژمنه‌کانمان پێش خۆمان ده‌یزانن .\nپێده‌چێت هۆکاری ئه‌و ته‌حریم کردنه بێت وای کردوه لێپرسینه‌وه و سزای ئه‌و دزوپۆخڵانه نه‌ده‌ن که ئه‌و پێداویستیه ماوه‌به‌سه‌رچوانه‌مان بۆ ده‌هێنن، له‌کاتێکدا ئه‌و پێداویستیانه به‌رماوه و ماوه‌به‌سه‌رچوی ووڵاتانن و بۆ ئه‌وه‌ی ژینگه‌ی ووڵاته‌کانیان پیس نه‌بێت، ناچارن پاره بده‌ن بۆ دورخستنه‌وه و له گۆڕنانی، که‌چی بازرگانه چاوچنۆکه‌کانی کورد، وه‌ک نۆکه‌رێکی دڵسۆزوگوێڕایه‌ڵ، دووجار خزمه‌ت به ناحه‌زانی کورد و جارێکیش به‌خۆیانی ده‌که‌ن، یه‌که‌م : ووڵاته‌کانیان ده‌پارێزن له پیس بوونی ژینگه، دووه‌م: مرۆڤی کورد به‌و که‌ره‌ستانه توشی نه‌خۆشی ده‌که‌ن وله دوا ئه‌نجامدا کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی به‌بێ ته‌قه وێران و بۆ خۆیشیان گیرفان پڕده‌که‌ن. به‌شێکی زۆری پاره‌داری ئه‌م ووڵاته بێ په‌رژین و بێ باخه‌وانه، سه‌رچاوه‌ی پاره‌کانیان ته‌نها ئه‌و بازرگانیه به‌دڕه‌وشتیه‌یه . نوێنه‌ره‌کانی جه‌ماوه‌ریش له شینه‌ی خه‌وی کۆتایهاتنی دوا ڕۆژه‌کانی ئه‌ندامه‌تیانه، نه‌جاتیان ببێت له‌و دڵه‌ڕاوکێیه‌ی وا چوارساڵی ڕه‌به‌قه گیرۆده‌ی بوون و له‌ولاشه‌وه ترس و خه‌م دایگرتون و ئاواتیان هاتوه‌ته سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش کۆتای ده‌وره په‌رله‌مانیه‌که‌یان، وه‌رگرتنی موچه‌ی خانه‌نشینی ببێته یاسایه‌کی جێکه‌وته و بۆهه‌تاهه‌تایه پاره‌یه‌کی زۆری مفت لوش بکه‌ن . ئه‌گه‌رچی له ئێستادا بێده‌نگن یان پاساوی جیاجیا ده‌هێننه‌وه که ئه‌م خانه‌نشینیه به یاساکراوه و ته‌واوی ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌کان ده‌نگیان له‌سه‌رداوه و ده‌بێت به‌یاسا هه‌ڵبوه‌شێته‌وه، ئه‌م هه‌ڵوێسته شه‌ر‌منانه‌یان هیچ مانایه‌کی نیه، جگه‌له‌وه‌ی ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مانانه‌ی داوای نه‌مانی خانه‌نشینی ده‌که‌ن، له‌هه‌موو مفته‌خۆره‌کانی تر به‌خه‌می ئه‌و موچه‌یه‌وه‌ن، ئه‌مه له کاتێکدا به‌هه‌موو یاساوڕێساکانی شه‌رعی و مرۆڤایه‌تی ئه‌و موچه‌یه حه‌رامه و هیچ لایه‌ک پاساوی حه‌ڵاڵ بوونی لانیه . \nئه‌گه‌رچی ناڕه‌زایه‌تی بوه‌ته سێبه‌ری حکومه‌تی هه‌رێم، به‌ڵام ئه‌مڕۆ به‌رامبه‌ر موچه‌ی مفتی خانه‌نشینی پله‌باڵا و په‌رله‌مانتاران له ڕیزی پێشه‌وه‌ی ئه‌و ناڕه‌زایه‌تیانه‌یه، هۆکاره‌که‌شی له‌لایه‌که‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌و جیاوازیه چینایه‌تیه گه‌وره‌یه‌ی ناو کۆمه‌ڵگا، که ژماره‌یه‌کی زۆر له خه‌ڵکان، نه‌ک به‌رهه‌مهێنه‌رنین، به‌ڵکو مشه‌خۆر له سه‌ر جه‌سته‌ی ئه‌م گه‌له ده‌ژین و له‌به‌رامبه‌ریشدا زۆرینه‌ی جه‌ماوه‌رئاستی بژێویان نزمه و له‌هه‌مانکاتدا نوێنه‌ران بێده‌ربه‌ستن له کێشه‌کانی جه‌ماوه‌ر و ئه‌گه‌ر هه‌ندێک جار هه‌رایه‌کیان نابێته‌وه یان لێدوانێکیان دابێت، ئه‌وه ته‌نها بۆ چه‌واشه‌کردنی جه‌ماوه‌ر و جگه له‌شانۆگه‌ریه‌ک زیاتر هیچیتر نه‌بوه، چونکه ئه‌و هه‌موو هه‌رایه پارچه‌نانێکی بۆ سفره‌ی هه‌ژاران زیاد نه‌کردوه .\nئاشکرایه کوردستان خنکاوه له زه‌لکاوی گه‌نده‌ڵی، دزی، درۆزنی،خۆفرۆشی، ده‌زگای ڕاگه‌یاندنی چه‌واشه‌کارو ڕۆشنبیری هه‌رزان به‌ها، بازرگانانی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی، ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌ک له‌وانه زمانیان هه‌بوایه په‌نایان بۆ خواوه‌ند ده‌برد(که‌ی ئێمه ئه‌وه‌نده پیس و قێزه‌وه‌نین، تا به‌وشێوه‌یه گوزارشتمان لێبکه‌ن) به‌شێکی زۆری به‌رده‌وامی ئه‌م دیارده ناته‌ندروستانه ئه‌که‌وێته ئه‌ستۆی په‌رله‌مانتاران، چونکه په‌رله‌مانتار، که‌سه هۆشیار و ڕه‌وشت به‌رزه ده‌ستپاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه و نوێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی ئاوات و ئامانجه‌کانیه‌تی و به‌دوای چه‌سپاندنی دیموکراسی و دابینکردنی مافه بنه‌ڕه‌تیه‌کانی جه‌ماوه‌ر و گه‌ڕانه‌وه‌ی قیمه مرۆڤایه‌تیه‌کانه‌وه‌ن . به‌ڵام به‌داخه‌وه ئه‌و ئه‌رکانه‌ی سه‌رشانیان جێبه‌جێ نه‌کردوو ته‌واو به پێچه‌وانه‌ی په‌یمانه‌کانی پێش هه‌ڵبژاردن مامه‌ڵه‌یان کرد، ئه‌م هه‌ڵوێسته‌یان وای له مرۆڤی کورد کردوه که بگاته ئه‌و باوه‌ڕه‌ی دیموکراسی ڕۆژله‌دوای ڕۆژ ڕووله‌خوار و گه‌نده‌ڵیش ڕووله‌سه‌ر و ئیتر چ پێویست ده‌کات خۆی ماندوو بکات بۆ به‌شداری له هه‌ڵنژاردندا، چونکه 25/7/2009 سه‌ره‌تای گه‌شانه‌وه‌ی چرۆکانی جه‌ماوه‌ر بوو که ئاواته‌کانی خۆیانیان له‌سه‌ر هیمه‌ت و هه‌ڵوێستی ڕیالیستیانه‌ی په‌رله‌مانتاره‌کانی ئۆپۆزیسیون هه‌ڵچنیبوو، که کاریگه‌ریان هه‌بێت له‌ناو په‌رله‌ماندا و سه‌رنجی په‌رله‌مانتارانی ده‌سه‌ڵات ڕووه و داخوازیه‌کانی جه‌ماوه‌ر ڕابکێشن و ڕه‌وشتی به‌رزی نوێنه‌رایه‌تی و دڵسۆزی و پاکێتی بۆ کاری په‌رله‌مانی بگه‌ڕێننه‌وه، سه‌رئه‌نجام ئه‌و ئاواتانه‌ش زینده‌به‌چالکران و په‌رله‌مانتاره خۆشه‌ویسته تازه‌کان نه‌یانویست به‌و ئه‌رکه هه‌ڵبستن و پاره وئیمتیازیان خسته جێگه‌ی دڵسۆزی و وه‌فاداری، ئه‌گه‌ر پاساویان ئه‌وه بێت که‌مینه بوون، ئه‌مه پاساوێکی گاڵته‌جاڕیه، ئه‌گینا ده‌یان فرسه‌ت هاتوه‌ته پێشه‌وه به‌ئه‌رکی خۆیان هه‌ڵبستانایه، چونکه زۆرینه و که‌مینه له‌به‌رامبه‌رحقیقه‌تدا، بێبه‌هایه . بۆ نمونه : وه‌ک هه‌ندێک په‌رله‌مانتاری ئۆپۆزیسیون ده‌ڵێن پرۆژه‌کانمان به ده‌نگی زۆرایه‌تی که ده‌نگی ده‌سه‌ڵاته، ڕه‌د کراوه‌ته‌وه ، به‌ڵام ئه‌مه چ لۆژیکێکی تیا تۆ به‌رده‌وام پرۆژه پێشکه‌ش بکه‌یت و به‌ڵام هیچ پرۆژه‌یه‌کت قبوڵ نه‌کرێت؟، ئه‌ی ڕۆڵی ئێوه چی بووه له په‌رله‌ماندا ؟ . مافی خۆمان نیه بپرسین ئایا ئێوه‌ش به‌شێک نه‌بوون له‌و سسته‌مه؟. ئه‌گه‌ر وانیه ئه‌ی بۆ هێزی ڕاسته‌قینه فشار نه‌بوون تا له‌لایه‌ک ده‌سه‌ڵات ناچاربکه‌ن چاکسازی بکات، که سودمه‌ند ده‌بوو بۆ گه‌شه‌کردنی ئۆپۆزیسیون و هه‌م به‌شێک له داخوازیه‌کانی جه‌ماوه‌ریش جێبه‌جێ ده‌بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه ئه‌وه نه‌کرا، ده‌بوو له بری بایکوتێک که له تۆرانی منداڵێک له نانخواردنی ده‌چوو، بایکۆتێکی ڕاسته‌قینه‌تان به پشتیوانی سه‌دان هه‌زار مرۆڤی ناڕازی به‌م ژیانه سه‌خته بکردایه و بهاتنایه‌ته‌وه بۆ ناو باوه‌شی گه‌رم و پڕنازی ئه‌و ده‌نگدارانه‌ی که ئێوه‌ی گه‌یانه‌ده ئه‌و شوێنه . به‌لای منه‌وه هه‌ڵنه‌سنتان به‌و هه‌ڵوێسته، په‌یوه‌سته به‌و موچه‌وئیمتیازانه‌ی که پێشتر به‌کۆی گشتی ده‌نگتان له‌سه‌رداوه . خۆ ئه‌گه‌ر وانیه ماوه‌یه‌کی کورتان له‌به‌رده‌مدا ماوه و هه‌ڵوێستی نوێنه‌رایه‌تی و په‌رله‌مانتاری ڕاسته‌قینه‌ی خۆتان ده‌رببڕن تا نه‌که‌ونه لاپه‌ڕه پیسه‌کانی مێژووه‌وه .\nئه‌گه‌ر ئێوه( هه‌موو ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مانانه‌ی دژی خانه‌نشینن، له ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزیسیون ) به‌ڕاستتانه وڕاستگۆن به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو ئاخافتنانه‌ی دژی خانه‌نشینی، داوای دانیشتنێکی نائاسای وهه‌ڵوێستی خۆتان له‌سه‌ر هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی خانه‌نشینی( ژێر ته‌مه‌ن63 ساڵی) به‌یان بکه‌ن، ئه‌گه‌ر سه‌رۆکایه‌تی په‌رله‌مان ئاماده نه‌بوو، ده‌سته‌جه‌معی ئیستقاله بکه‌ن و وه‌رنه‌وه بۆ ئامێزی گه‌رمی جه‌ماوه‌ر. کاتێکیش سه‌رۆکایه‌تی ڕه‌زامه‌ندی ده‌ربڕی، ئه‌وا گه‌شاوه‌ترین خاڵ له دوای ڕاپه‌ڕین بۆ خۆتان و کاری په‌رله‌مانی تۆمارده‌که‌ن و داهاتویه‌کی جوانیش بۆ ئه‌م گه‌له دیاری ده‌که‌ن .\nچه‌ند پێشنیارێک بۆ ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مانانه به‌ڕێزانه‌ی داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خانه‌نشینی پله‌باڵا و په‌رله‌مانتار ده‌که‌ن : ـ\n1/ موچه‌ی په‌رله‌مانتار هه‌مان موچه‌ی کاره‌که‌ی خۆی بێت، پێش بوون به‌ئه‌ندام په‌رله‌مان . کرێی ماونه‌وه و خواردن و هاتوچۆی بۆ خه‌رجبکرێت له‌و کاتانه‌ی به‌شداری له کاره‌کانی په‌رله‌ماندا ئه‌کات . له‌و حاڵه‌ته‌دا ته‌نها مرۆڤه دڵسۆزو پاکه‌کان خۆیان کاندید ده‌که‌ن بۆ خزمه‌تکردنی ووڵات و جه‌ماوه‌ر، که‌واته ژماره‌ی کاندیده‌کان زۆر که‌مده‌بنه‌وه و پرۆسه‌که‌ش با ئاسانی ده‌چێته‌ڕێوه .\n2/ بۆ نمونه،کاتێک مامۆستایه‌ک ده‌بێته ئه‌ندام په‌رله‌مان و موچه‌که‌ی هه‌مان بڕی مامۆستای بێت و له کۆتایی ده‌وره‌ی په‌رله‌مانیشدا گه‌ڕایه‌وه بۆ قوتابخانه‌که‌ی( ته‌مه‌نی له‌ژێر 63 ساڵی)، ڕێگانادات سه‌روه‌ت وسامانی ووڵات به هه‌ده‌ر بچێت، ئه‌و کات نه پله‌باڵا و نه خانه‌نشینی وه‌همی و نه‌گرێبه‌ستی ژێربه‌ژێره‌کی و نه‌سوپای تایبه‌تی حمایه‌ش نامێنێ . به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌مڕۆی په‌رله‌مان چاوه‌ڕوانی موچه‌ی حه‌رامن، ناتوانن باس له حه‌رام وموچه‌ی حه‌رامی خه‌ڵکانی تر بکه‌ن . \n3/ ئه‌وه‌نده‌ی پیاده‌گه‌ن، چاوخشاندنه‌وه به‌ته‌واوی بڕیاره‌کانی ده‌وره‌ی ڕابووردو، له حاڵه‌تی فریانه‌که‌وتن، بیسپێرن به په‌رله‌مانتاره دڵسۆزو ده‌ستپاکه‌کانی ده‌وره‌ی داهاتوو، هه‌ندێک له‌و کارانه:ـ\nا/ به‌دادگای گه‌یاندنی هه‌موو ئه‌و جاش و مسته‌شارانه‌ی که ده‌ستیان هه‌بووه له جینۆسایدکردنی گه‌لی کورد .\nب/ پارێزگاریکردنی نه‌ته‌وه‌ی کورد له داگیرکه‌ران و به‌کارهێنانی نه‌وت و بازاڕی کوردستان وه‌ک چه‌کێک بۆ چاره‌سه‌ری سیاسیانه‌ی کێشه‌ی نه‌ته‌وه‌که‌مان .\nت/ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و سه‌روه‌ت وسامانه‌ی که‌له‌لایه‌ن حزب و به‌رپرسه‌کانه‌وه( به‌بێ جیاوازی) داگیر یان دزراوه، بۆ خه‌زێنه‌ی حکومه‌ت.\nج/ به‌کارهێنانی سسته‌می سزای قورس بۆ هه‌رسه‌رپێچیکارێک، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندیان به ئاسوده‌ی ژیانی جه‌ماوه‌ره‌وه هه‌یه .\nح/ جاڕننامه‌ی گه‌ردوونی مافی مرۆڤ سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی ده‌ستور و به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا بێت .\nخ/ تائێستا واباوه سه‌رۆکی هه‌رێم و وه‌زیره‌کان و په‌رله‌مانتاران، سوێند به قورئان ده‌خۆن، ئه‌زمونی رابووردو ده‌ریخست که هیچ یه‌کێک له‌و به‌ڕێزانه وه‌فادار نه‌بوون به‌و سوێنده‌ی که خواردیان، پێده‌چێت ئه‌و به‌ڕێزانه باوه‌ڕیان به‌وسوێنده نه‌بووبێت یان پیرۆز نه‌بێت لایان . پێشنیار ده‌که‌م له‌م ده‌وره‌یه‌وه، دوو مشت له خاکی پیرۆزی ناوچه‌کانی ئه‌نفال و کیمیاوی باران بهێنرێته ناو په‌رله‌مان و سوێند بخۆن ( سوێند بێت به‌م خاکه پیرۆزه‌ی کوردستان که ده‌یان هه‌زار مرۆڤی کورد خۆی بۆکرده قوربانی، سوێند به ئاهونزا و فرمێسکی دایکی شه‌هیدان و قوربانیانی ئه‌نفال و کیمیاوی باران، ژیانی پیشه‌ی خۆم ته‌رخان بکه‌م بۆ خزمه‌تی کورد و خاکی کوردستان .\nئه‌گه‌ر گوێ له منێک وه‌ک یه‌کێک له سه‌دان هه‌زار ده‌نگده‌ر نه‌گرن، ئه‌وا ئاماده نیم ده‌نگ به‌که‌ستان بده‌م تا گه‌نده‌ڵێکی تر دروست بکه‌م، تکاخوازم له هه‌موو ده‌نگدارانیش هه‌ڵوێست خۆیان بنوێنن و ڕۆشنبیرانی به‌ره‌ی خه‌ڵکیش بێنه‌ده‌نگ .


هێرشەکانی DDoS، کەڵە ماڵپەڕەکانی خاوکردەوە. – کەی ئای تی ئێن\nئاسایشی ئەلیکترۆنی 24, تشرینی یه‌كه‌م 2016\nهێرشەکانی DDoS، کەڵە ماڵپەڕەکانی خاوکردەوە.\nلە چەند رۆژی ڕابردوودا هێرشەکانی DDoS بوونە هۆکاری خاوبوونەوەی ئینتەرنێت لە چەند شوێنێکی ئەمریکا و لەکارکەوتنی چەند ماڵپەڕێکی گەورەی جیهانی. بە گوێرەی گوزارشتی تۆمارکەری دۆمەینی نێودەوڵەتی Dyn، سیستەمەکانی ئەم کۆمپانیایە لە دوێنی بەیانی چەندین جار تووشی هێرشەکانی DDoS بوون کە بوونە هۆی ئەوەی خزمەتگوزاری چەند ماڵپەڕێکی بەناوبانگی وەک تویتەر، سپۆتیفای و وۆکسمیدیایی بۆ چەند کاتژمێر ڕابوەستن.\nسیستەمی Dyn، کە پاڵپشتی لە داواکاریەکانی ماڵپەڕی لە ئەستۆ گرتووە دەڵێت: “لە کاتژمێر۱۰ـی دوێنی چەندین جار هێرشکراوەتە سەر خزمەتگوزاریەکانی Dyn کە بۆ چەند کاتژمێر خزمەتگوزاری هەندێک ماڵپەڕی لەکارخست کە داواکاری زۆریان لەسەر بوو، بەڵام خۆشبەختانە ئێستا دۆخەکە ئارامە. هێرشەکان زۆرتر لە لای ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە بوون کە ئەندازیارانی ئێمە هەوڵیاندا بۆ بەرگیریکردن دژی ئەم هێرشانە، گواستنەوەی خزمەتگوزاریەکانمان بۆ خۆرئاوای ئەمریکا، ئەمەش بووە هۆکاری ئەوەی ماڵپەڕەکانی ئامازۆن، Reddit، تامبلەر و نیویۆرک تایمزیش دووچاری کێشە ببن.”\nپاش ئەوە هێرشەکانی DDoS لە ئێوارە دووبارە کرانەوە، بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ئەمریکا گوتییان ئێمە تەواوی هێزی خۆمان دەخەینەکار بۆ پەیداکردنی سەرچاوەی ئەم هێرشە و شوێنی دەکەوین و گەر پەیدای بکەین بە شێوەی یاسایی لەگەڵی مامەڵە دەکەین. لە کۆتاییدا دوێنێ ماڵپەڕی Dyn گوتی کە تەواو کێشەکانمان چارەسەر کردوە و ئێستا لە دۆخی ئاساییداین.\nتاگەکان دۆس ئەتاک


کلیلی دانوستانه‌کانی تاران – واشنتن له ده‌ستی مه‌کرۆنه - جام کوردی\nکلیلی دانوستانه‌کانی تاران – واشنتن له ده‌ستی مه‌کرۆنه\n07 ئەیلول 2019\nوه‌زیری به‌رگری پێشووی ئه‌مریکا پێی وایه که کلیلی دانوستانی نێوان تاران و واشنتن له ده‌ستی ئیمانۆیل مه‌کرۆن سه‌رۆک کۆماری فه‌ره‌نسایه که بۆ ئه‌م مه‌به‌سته هه‌وڵ ده‌دات.\nبه پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، لئۆن پانێتا له چاوپێکه‌وتنێکی ته‌له‌فزیۆنی سه‌باره‌ت به په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان ئێران و ئه‌مریکا وتی: پێم وایه که کلیلی ئه‌م دانوستانانه له ده‌ستی مه‌کرۆن سه‌رۆک کۆماری فه‌ره‌نسایه که بۆ دابینکردنی ده‌رفه‌تی دانوستان و وتووێژی نێوان ئه‌م دوو وڵاته هه‌وڵ ده‌دات. ناوبراو توانای پاراستنی ڕێکه‌وتنی ناوه‌کی ئێرانی له گه‌ڵ وڵاتانی دیکه‌ی وه‌ک ئه‌ڵمانیا، به‌ریتانیا، چین و ڕووسیا هه‌یه.\nناوبراو وتی: پێم وا نییه که دانوستانه‌کان له نێوان دوناڵد تره‌مپ و به‌رپرسانی باڵای ئێران بێت، له به‌ر ئه‌وه‌ی که هه‌ر دوو لا پێداگری له سه‌ر هه‌ڵوێسته‌کانیان ده‌که‌نه‌وه و نایانه‌وێت به‌ره‌و دانوستانی دووقۆڵی هه‌نگاو بنێن.\nوه‌زیری به‌رگری پێشووی ئه‌مریکا وتی: به بۆچوونی من هه‌وڵه‌کانی ئه‌م وڵاتانه بۆ دابینکردنی هه‌لومه‌رجی پێویستی دانوستانه له گه‌ڵ ئێران به تایبه‌ت له‌و پرسانه‌ی که بووه‌ته جێی نیگه‌رانی سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا.


دەزگای واشنگتۆن: ئیزدیەکانی ئێراق؛ قوربانی ناکۆکی لەنێوان پارتی و پەکەکەدان - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nدەزگای واشنگتۆن لەئەمریکا وەک ژووری هزراندن و تویژینگەیەک لەشرۆڤەیەدکدا لەبارەی دۆخی ئیزدیەکانی ئێراقەوە . نووسیویە:\nداعش رۆژی سێیەمی ئووتی 2014 هێرشی کردە سەر شنگال هەڵکەوتوو لە پارێزگای نەینەوا لەباکووری ئێراق. بەم هۆیەوە زیاتر لە 5 هەزار ژن و منداڵی ئیزدی رفێندران و کران بە کوێلە. بە پێی راپۆرتی رێکخراوی نێودەوڵەتی نێزیکەی سێ هەزار ژن و کچ لەناوچەکانی ژێر چاودێری داعش رفێندراون و دوای قاچاخ کردنی لەناوچەکانی دیکە کراونەتە کەێلە. بۆ کۆمەڵگایەک کە زۆر جار هەوڵی کۆمەڵکۆژی لەسەر دراوە، کاریگەری کارەساتی ئەم دوایە بۆ ئەم کەم نەتەوەی نەتەوەیی و ئائینزاییە بە هۆی بیر و بڕواکانیانەوە تا ئەوڕۆکەش درێژەی هەیە. بەراوردەکان باس لەوە دەکەن کە بەشێکی زۆر لەوانە نیو ملیۆن کەسیان هیشتا لە کەمپەکان دەژین کە لەژێر دەسەڵاتی هەرێمی کوردستانن. شەش ساڵ دوای هێرشی داعش بۆ سەریان وادیارە ئەم گرووپە کەمینە ئائینیە دووبارە رووبەڕووی مەترسی و هەڕەشە بۆتەوە، چوونکە دۆخی شنگال بۆ خۆی جێگای باس و ناکۆکییە، لەڕاستیدا پێکدادان لەسەر ناوچەی شنگال بۆتە هۆی ئەوەی ئیزدیەکان بکەونە نێو هەوراز و نشیوی سیاسەتی کوردیەوە.\nئەم دوایانە، ئیزدیەکان لەنێوان پارتی کەگەورەترین پارتە لە دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و پەکەکە کە رێکخراوێکە لەنێو لیستی تێرۆریستی ئەمریکا و بەریتانیا و تورکیادا، تووش بووە. هەرچەند پارتی کۆنترۆڵی گشتی ناوچەکەی بەدەستەوەیە بەڵام پەکەکە زیاتر لە 5 هەزار ئەندامی کە پێشتر لە شاخەکانی هەرێم جێگیر بوون و بۆشایی دەسەڵات دوای داعش بووە هۆی بەهێزبوونی پەکەکە.\nشنگال؛ ناوچەیەک جێگای ناکۆکی\nشنگال کە کوردەکان بەشنگال ناوی دەبەن، لەلایەن ئیداریەوە سەر بە پارێزگای نەینەوایە، بەڵام بەشێکە لە چواردە ناوچە جێ ناکۆکەکەی نیوان بەغا و هەولێر کە دۆخیان بە پێی مادەی 140ی یاسای بنەڕەتی ئێڕاق دیار کراوە. کاتێک کە رژیمی سەدام لەساڵی 2003 رووخا، پارتی و یەکێتی شەرڤانانی خۆیان هەناردە ئەو شوێنانە تا کۆنترۆڵی بکەنەوە. لەکاتێکدا کە یەکیتی ناوچەکانی باشووری رۆژهەڵاتی کەرکووک بەرەو سنووری ئێرانی لەدەست دا بوو، پارتی باکووری کەرکووک تا سنووری سووریای کۆنترۆڵ دەکرد. بەم جۆرە شنگال کەوتە ژێر دەسەڵاتی پێشمەرگەی پارتی.\nکاتێک داعش لەساڵی 2014 هێرشی کردە سەر شنگال، چەند هەزار هێزی پێشمەرگە بێ ئەەی بەرگری بکەن کشانەوە. پەکەکە بە بەکارهێنانی ئەم بۆشاییەی ئاسیش، چوونە نێو شنگالەوە و بە دانانی هێڵی پاراستن لە شاخی شنگال، پەستوویەکی دڵنیایە بۆ ئاوارەکان لەدەستی داعش کردەوە. دوای ئەوە پەکەکە بە هۆی یەکینەکانی بەرگری شنگکا (یەبەشە) و یەکینەکانی ژنانی شنگال (یەژەشە)ی دامەزراند کە ئەنجوومەنی خۆسەری دێمۆکراتیکی شنگال و پارتی ئازادی و دێمۆکراسی ئیزدی باڵی سیاسی یەبەشەی بەدوای خۆیدا هێنا.\nپارتیش لەکاردانەوە و بۆ بەهێز کردنی پەیوەندی خۆی لەگەڵ شێخە ئیزدیەکان، هێزەکانی پێشمەرگەی دێرین و فەرمانبەران و سەدان ئیزدی لەچوارچێوی هێزێکدا کۆکردەوە و هاوپمانییەکی لەقەوارەی پێشمەرگە و لەژێر فەرماندەیی قاسم شەشۆ کۆ کردەوە. لەگەڵ ئەمەش، دژوار بڵێین کە ئەم هەوڵانە بۆتە هۆی باش بوونی پەیوندی شێواوی نێوان پارتی و ئیزدیەکان. هەرچەند هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، سوپای ئێراق و هێزەکانی پێشمەرگە داعشیان لە نۆڤەمبەری 2015 لەشنگال دەرکرد، بەڵام پەکەکە پێداگری کرد لە سەر مانەوەی لە شنگال.\nهەوڵی بەردەوامی پەکەکە بۆ پێکهێنانی پەستوویەک لەنێوان شنگال، قەندیل و باکووری سوریا بووە هۆی لیڵ بوونی زۆرتری نێوان پارتی و پەکەکە. پەکەکە، مەسعود بارزانی سەرۆکی پێشووی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و سەرۆکی پارتی وەک دیکتاتۆر و هاوکاری داعش تاوانبار دەکات. هەروەها پەکەکە کە زیاترر لە 500 گوندی هەرێمی کوردستانی داگیر کردووە، ئەم دوایانە چالاکییەکانی خۆی زیاد کردووە تا گورز لە کۆنترۆڵی پارتی لە باکووری ئێراق و شنگال بوەشێنیت.\nهەوڵە سەرنەکەوتووەکانی پارتی بۆ بەدی هێنانی سەربەخۆیی تەواو لە ناوچەکەش پرسەکانی ئاڵۆزتر کردووە. دوای راپرسی سەربەخۆی کوردستان لە 25 نۆڤەمبەری 2017، هێزەکانی پێشمەرگە ناچار بوون لەناوچە جێ ناکۆکەکان وەک کەرکووک و شنگال بکشێنەوە کە ئەمە بووە هۆی زیان گەیاندن بە روخساری پارتی لە کۆمەڵگای ئیزدیەکان. تا ئەوڕۆ زیادکردنی دزەی هێزەکانی حەشدی شەعبی کە ئێران پاڵپشتیان دەکات لەشنگال و پشتیوانیان لە یەپەگەشی پەکەکە، گۆشەگیربوونی زیاتری پارتی لە ناوچەکە بەدوای خۆیدا هێناوە. پارتی ناتوانێت بە سڕینەوەی پەکەکە لە ناوچەکە، شنگال بخاتە ژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی پێشمەرگەوە، و ئەمە بۆتە هۆی کەم بوونەوەی ئاستی دزەی سیاسی – کۆمەڵایەتی پارتەکی بارزانی. لەم کاتەدا، بوونی حەشدی شەعبی کە زۆرتر شێعەن هەڕەشەیەکی نوێیە بۆ ئیزدیەکان. قاسم شەشۆ کە پارتی پاڵپشتی دەکات لەگەڵ باڵەکانی پەکەکە و حەشدی شەعبی پەیوەندیەکی باشی نییە.\nرێکەوتنی شنگال بۆتە هۆی زیادبوونی ململانییەکان\nدەوڵەتی بەغا کە پێکدادانی کوردان لەگەڵ یەکتری بەدەرفەتێکی دەزانێت وادیارە خۆشحاڵ بێت لەدەوری حەشدی شەعبی لە شنگال. لەگەڵ ئەمەش، تورکیاش بەهۆی بوونی بەردەوامی پەکەکە لەناوچەکە هاتووتە نێو ناوچەکە و دەڵێت رێگا نادەن شنگال ببێتە قەندیلی دووەم. قەندیل لەباکووری ئێراق لە ماوەی دەیان ساڵدا وەک بنکەی پەکەکە لەئێراق بوو و ئۆپراسیۆنەکانی ئەم دوایەی تورکیا لەدژی پەکەکە لەباکووری ئێراق و شنگال کە ئارمانجی کۆتایی هێنان بە پەکەکەیە بۆتە هۆی زیادبوونی ململانێ و ناکۆکی لەنێوان پارتی و پەکەکە.\nپاڵپشتی سەرەتایی و زارەکی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان لەئۆپراسیۆنی تورکیا لەدژی پەکەکە ئاشکرایە. گوشاری ئۆپراسیۆنەکانی ئەنکەرە لەدژی پەکەکە راشکاوانە کاریگەری لەسەر بەغاش هەبووە چوونکە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیری ئێراق، رۆژی نۆیەمی ئۆکتۆبەر باسی لە رێکەوتن لەگەڵ هەرێمی کوردستان بۆ گەڕاندنەوەی سەقامگیری و ئاسایش و ئاسایی کردنەوەی دۆخە کرد کە لەژێر چاودێری ژانین هنیس – پلاسچارت نوێنەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەبارەی ئێراقەوە واژۆ کراوە و ئەمریکا و بەریتانیا و تورکیاش پاڵپشتیان کردووە. لەگەڵ ئەمەش بەلەبەرچاوگرتنی ئارمانجی سەرەکی بۆ سڕینەوەی هێزەکانی پەکەکە و حەشدی شەعبی لەناوچەکە، ئیزدیەکان هەنگاوی سەربازی شێمانەکراو لە شوێنی نیشتەجێ بوونیان لەم ناوچەیە وەک هەڕەشەیەکی گەورە دەبینن.\nبۆیە سەیر نییە کە ناکۆکی نێوان پارتی و پەکەکە لەدوای ئەم رێکەوتننامەیە زیاد بکات. لە 8ی ئۆکتۆبەر پارتی، پەکەکەی تاوانبار کرد بە تێرۆری قازی ساڵح، بەرپرسێکی ئاسایشی دەروازەی سنووری سەرزیرێ لەپارێزگای دهۆک. لە 26ی ئۆکتۆبەر کاتێک کە ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە دوازدە ئەندامی پەکەکە لەکاتی ئامادەکاری بۆ هێرشێکی تێرۆریستی لەدژی شوێنی دیپلۆماتە دەرەکییەکان لەهەولیر دەستگیر کران، گوشارەکان زیاتر بوون. پەکەکەش لەکاردانەوەی لەدژی پارتی، بەرپرسیارتی هێرش بۆ سەر هێڵی بۆڕی نەوتی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا لەنێزیکی پارێزگای مێردینی گرتە ئەستۆ کە بووە هۆی راگرتنی هەناردەکردنی نەوت و لەئەنجامدا نیزیکەی 100 ملیۆن دۆلار زیانی بەدی هێنا. سەرەتای مانگی نۆڤەمبەر، لەگەڵ تەقینەوەی بۆمبێک لەپاڵ جادەیەک لە پارێزگای دهۆک دوو پێشمەرگە کوژران.\nهەرچەند دەوڵەتی ناوەندی ئێراق بە پێی رێکەوتن و بەمەبەستی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایش، دوو تاقم پۆلیسی فیدراڵی لە 20 نۆڤەمبەر هەناردە شنگال، بەڵام باس لەبارەی شێوەی بەڕێوەبردن و دەرکردنی هێزەکانی سەر بە پەکەکە. لەم ناوچەیە درێژەی هەیە. قەدیر قاچاخ بەرپرسی پارتی لەشنگال پێشتر وتبووی کە دەرچوونی پەکەکە لەهەندێک ناوچە بەس نمایشی بانگەشەییە.\nبەلەبەرچاو گرتنی ئەمەی کە پێکدادان لەنێوان پارتی و پەکەکە روو لەزیادکردنە، ئیزدیەکان لەشنگال لەگەڵ کێشەی زیاتر رووبەڕوو دەبنەوە. تەنانەت پێش داعش ئیزدیەکان بە هۆی بیرو بۆچوونەکانیەوە زۆرجار هێرشیان کراوتە سەر. پادشاکانی موسڵ، بەغا و ئامەد لەگەڵ گەورە خۆجێیە کوردەکان هەموویان لەکۆمەڵکوژی ئیزدیەکان لەسەردەمی ئۆسمانییەکان دەوریان هەبوو. دۆخی شنگال لەسەردەمی سەرپەرشتیاری ئێراقدا ناسەقامگیر بوو، لەکاتێکدا کە ئیزدیەکان لەساڵی 1969 بە بیانووی چاکسازی جووتیاری و کشت و کاڵ کەوتنە بەر سیاسەتی بەعەرەب کردنی رژیمی بەعس. بەم هۆیەوە زۆرێک لە ئیزدیەکان مافی خۆیانە کە نیگەرانی ململانییەکان لەناوچەی شنگال بن چوونکە شەڕ دەبێتە هۆی قوربانی بوونیان.\nئێستا مەزەندە دەکرێت کە جگە لەم ململانێیە، 350 هەزار ئیزدی دانیشتوو لە کەمپی ئاوارەکانیش بە هۆی کێشەی ئاسایش و ژێرخانییەوە ناتوانن بگەڕێنەوە ماڵەکانیان. پێکدادانەکانی ئەم دوایە لەنێوان کوردان وەبیرهێنەری شەڕەکانیان لەگەڵ یەکترە کە لەدەیەی 1990 ئەنجام درا کە لەنێوان پارتی و یەکێتیدا بوو و بووە هۆی کوژرانی سەدان کەسی سڤیل و سەرباز کە بەمەبەستی کۆنترۆڵی ناوچەکە شەڕیان دەکرد. لەرۆژی دووەمی نۆڤەمبەر، مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان، وتی کە مێژوو دەبینێت کە ئێمە شەڕمان لەگەڵکوردەکان حەرام کردووە. لەگەڵ ئەمەش، لەوانەی پێداگری پەکەکە بۆ دەرچوون لە ناوچەکە لەچوارچێوی رێکەوتنی شنگال و زیادبوونی ناکۆکیەکان لەگەڵ پارتی درێژەی هەبێت و کەمینەی ئیزدی دەزانێت کە ئەوان قوربانی هاوبەشی ململانێین لەشنگال.\nنووسەر: محەمەد ئالاجا\nبرچسب هااختلافاایزدی هاپ ک کپارتیشنگال


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| پ. د. کەیوان ئازاد: بە ویژدانەوە دەڵێم سەرۆکى هەرێم لە دیپلۆماسیەتدا بێ وێنەیە\nMay 2021 06 - 05:53:38\nسەردانى هەرێمى کوردستان بۆ فەرەنسا\nپرۆفیسۆر د. کەیوان ئازاد، لە بەرنامەیەکى رادیۆى رووداو لە (30-3-2021)دا، دەربارەى رەهەندەکانى بانگهێشتکردنى سەرۆکى هەرێمى کوردستان بۆ کۆشکى ئێلیزێ، بە بۆچوونى د. کەیوان ئازاد، تا ئێستا کورد توانیویەتى بەباشى سوود لە پەیوەندییەکانى لەگەڵ فەرەنسا وەربگرێ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەنگاوەکانى فەرەنسا باشترە لە هەنگاوەکانى کوردستان.\nپ. د. کەیوان ئازاد وەک پسپۆڕێکى مێژوو دەشڵێت، ئەگەر لە ناوخۆ تێکى نەدەن، ئەم دیدارە کۆمەڵێک ئامانج دەپێکێ، بۆ ماوەیەک شەڕى تورکیا و پەکەکە لە ناوچەکە دووردەکەوێتەوە، هەروەها کێشەکانى نێوان هەرێمى کوردستان و عێراق خاودەبێتەوە بۆ یەک دوو ساڵى داهاتوو، پەیوەندییەکانى عێراق لەگەڵ تورکیا و ئێران لەسەر خەڵکى کوردستان بەرەو باشتر دەڕوات.\nدەقى دیمانەى پرۆفیسیۆر د. کەیوان ئازاد مامۆستاى زانکۆ و مێژوونووس:\nــ کۆبوونەوەى سەرۆکى هەرێمى کوردستان لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆن کە بڕیارە دواى چەند خولەکێکى دیکە دەستپێکات چە دەگەینێ؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: ئەم سەردانە ڕێکەوتێکى زۆر جوانى هەیە کە دەکەوێتە (30-3-2021)، کە دەکاتە دەیەم ڕۆژى مانگى نەورۆزى کوردى، بەڵام ئەگەر بگەڕێنەوە، ئەوە رووداوێکى مێژووییە، سیاسییە، دیپلۆماسییە، ئابوورییە ئینجا ئاینییشە لە هەمانکاتدا، لەگەڵ فەرەنسا مێژووییەکى (30) ساڵەمان هەیە لە دواى راپەڕینەکى بەهارى (1991) فەرەنسا یەکەم وڵاتى جیهان و ئەوروپى بوو، کە هاتە سەرخەت وە بڕیارى (688)ى ئەنجوومەنى ئاسایش تێپەڕاند، کە ئەو کات بۆ ئێمە زۆر گرنگ بوو ئێمە ببووینە میللەتێکى بێ خاک، خاکمان مابوو، بەڵام هەموومان ئاوارەى سنوورەکان ببوین، فەرەنسا ئێمەى گەڕاندەوە و ئێمەى پاراست، وە (30) ساڵە لە نێوان ئێمە و فەرەنسا پەیوەندییەکى زۆر گرنگ هەیە، ئەم لەڕووى مێژووییەوە فەرەنسا یەکێکە لەو وڵاتە ئەوروپییانەى کە هەمیشە پاڵپشتى ئێمەى کردووە تا شەڕى داعش، کە فرانسۆ هۆلاند یەکەم سەرۆکى کۆمارى جیهان بوو هاتە کوردستان و لەلایەن یەکەم سەرۆکى کوردستانەوە سەرۆک بارزانى پێشوازیى لێکرا.\nهەروەها سەربارى ئەوەى لە دواى رێفراندۆمەوە و ئەو رووداوە تاڵەى لە (16) ئۆکتۆبەرەوە بەسەر باشوورى کوردستاندا هات، فەرەنسا یەکەم دەروازەى جارێکى تر بە ڕووى هەرێمى کورستان کردەوە، یانى دواى ئەو خیانەتەى لە وڵاتى ئێمە کرا فەرەنسا دەروازەى بە رووى ئێمەدا کردەوە بۆ تونێلى دەرەوە، دیسانەوە لە ئێستادا کە فشار لەسەر حکوومەتى کوردستانەوە هەیە لەلایەن بەغدا و تورکیا و ئێرانەوە، وە مەترسى هەیە لەسەر قەوارەى هەرێمى کوردستان کە دەیانەوێ بچووکى بکەنەوە.\nــ کەواتە لەگەڵ هەبوونى ئەو گوشارانە فەرەنسا لە مێژوودا ڕۆڵەکى ئەرێنى و دۆستانەى هەبووە بۆ پاراستنى کوردستان، بە بۆچوونى ئێوە ئێستا فەرەنسا دەتوانێ چى بکات بۆ هەرێمى کوردستان؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: ئەو وێستگە مێژووییانە هەمووى وێستگەى سیاسیین، فەرەنسا لەوکاتانەدا بەلاى ئێمەدا هاتووە لە قەیران دابووین، وەکو باسمکرد ئێمە تووشى کۆڕەوەکە بووین میللەت ئاوارەى سنوور بوو، خاکمان لەدەستى بەعس ماییەوە فەرەنسا ئێمەى هێنایەوە بۆ سەر خاک، کە داعش هێرشى کردە سەر کوردستان سەرۆک کۆمارى فەرەنسا بوو هاتە کوردستان و هەولێر لەوکاتە هەستیار و سەختەدا گوتى ئێوە تەنیا نین، کە دواى رێفراندۆمەکە وڵاتانى تورکیا و ئێران و عێراق لێیان داین، سەرۆکى فەرەنسا بەرێز نێچیرڤانى بارزانى بانگکرد وەکو سەرۆکى حکوومەت، دواجار ئێستا وەکو سەرۆکى هەرێمى کوردستان پێشوازیى لێدەکات، کە جێگەى سەرنجە، ئێستا کە سەرۆکى هەرێمى کوردستانە گەورەترین پۆستى سیاسییە لە هەرێمى کوردستان، وە لە ئاستى سەرۆک وڵاتێکە، کاتێک گوشار لە هەرێمى کوردستان هەیە لەلایەن ئێران و تورکیا، هەتا عێراق بۆ بودجە و کۆمەڵێک بابەتى تر پێمان دەڵێن ئێوەى هەرێمى کوردستان تەنها نین.\nنێچیرڤان بارزانى لەلاى تورکیا و ئێران و ئەوروپییەکان پێگەیەکى باشى هەیە، لەڕووى سیاسى و دیپلۆماسییەوە کەسێکى سەرکەتووە، ئەگەر بەوێژدانەوە قسە بکەین لەم بوارەدا بێ رکابەرن.\nئەمە لەڕووى سیاسییەوە گرنگە، گرنگییەکەى لە سێ خاڵ دایە، یەکەم، گەورەترین دەسەڵاتدارى سیاسى هەرێمى کوردستان بانگهێشت دەکات کە ڕێزدار نێچیرڤان بارزانییە، دوو، لە کاتێکدا بانگهێشتى دەکات کە وڵاتانى دراوسێ تۆ هەوڵى بچووککردنەوەت دەدەن، سێیەم، فەرەنسا دەڵێ لە ئەورپاش کوردستان بە جێناهێڵین، کوردستان بە گەورەیى و سەربەخۆیی دەمێنێتەوە، ئەم ئاماژانە ئاماژەى گرنگن، ئەوە سەربارى ئەوەى کە دیسانەوە بەڕێز ماکرۆن دەیەوێت بە بەڕێز نێچیرڤان بارزانى بڵێ ئێوە دەتوانن نەک ڕۆڵتان نەبێ نەک پەراوێز بخرێن، نەک بچووک بکرێنەوە، بگرە دەبێ ڕۆڵتان هەبێ لە ئاشتەوایى نێوان عێراق و تورکیا، لە ئاشتەوایى نێوان پێکهاتەکانى عێراق و کوردستان، واتە دەبێ هەرێمى کوردستان ئەو ڕۆڵە بگێڕێ لەبەرى ئەوەى تورکیا و عێراق هاوپەیمان بن دژى هەرێمى کوردستان، دەبێ هاوپەیمان بێ بۆ ئاسایکردنەوەى پەیوەندییەکانى مەسەلەن تورکیا و خۆرئاوا، مەسەلەن ئێران و کوردەکانى ڕۆژهەڵات، بۆ نموونە پەیوەندى نێوان ئێران و تورکیا بۆ لێدانى پەکەکە، هەرێمى کوردستان ئەو ڕۆڵە بگێڕێ ئەمانە نەگەنە شەڕ، بەڕێز نێچیرڤان بارزانى چونکە دیپلۆماتکارێکى سەرکەوتووە لە بوارى دیپلۆماسى دەبێ ئەم ڕۆڵە بگێڕێ.\nــ باسى ئێران و تورکیات کرد، فەرەنسا خۆى پڕۆژەیەکى لە عێراق هەیە، کە ماکرۆن خاوەنیەتى ئەویش پڕۆژەى سەروەرى عێراقە، ئایا مەبەست لێى دوورخستنەوەى تورکیا و ئێرانە لە عێراق؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: خۆى ئەزموونى ئێران و تورکیا بەسەر عێراقەوە بۆ وڵاتانى ئەوروپا و فەرەنسا قورسە و پێیان قەبووڵ ناکرێ، ڕاستە ئەوان سەروەرى خاکى عێراقییان دەوێت ئەوە بڕاوەتەوە، دیارە قۆناغى سەربەخۆیى کوردستان ماویەتى، ئەوان سەربەخۆیى عێراقییان دەوێ، بەڵام نابێ لەژێر هەژموونى ئێران و تورکیا دابێت، لە قۆناغى داهاتووى سووریاش ئەگەر هەڵسایەوە جارێکى تر نابێ سووریا ڕۆڵى هەبێ لە عێراق دا، کەواتە دەیانەوێ عێراقییەکان خۆیان ئەو ڕۆڵە بگێڕن، لە چوارچێوەى عێراق دا هەرێمى کوردستان ئەو ڕۆڵە بگێڕێ نەک کەسى تر، یانى دەیانەوێ هەرێمى کوردستان وەکو قەوارەیەکى دەستوورى نیمچە سەربەخۆ ئەو ڕۆڵەى نێوان خۆیى و تورکیا بگێڕێ، بۆ نموونە پەیوەندى نێوان تورکیا و هەرێمى کوردستان بێ نەک پەیوەندى نێوان تورکیا و عێراق بێ دژى هەرێمى کوردستان، پەیوەندى نێوان ئێران و هەرێمى کوردستان بێ نەک پەیوەندى نێوان ئێران و عێراق دژى هەرێمى کوردستان، یانى پەیوەندى نێوان عێراق و تورکیا بۆ لێدانى قەندیل و شنگال نەبێ، دەبێ هەرێمى کوردستان ئەو ڕۆڵە بگێڕێ کە هەم پەیوەندییەکانى نێوان کورد و باکوورى تورکیا ئاشتبکاتەوە کوردى ڕۆژئاوا و تورکیا ئاشتبکاتەوە، وە ڕۆڵى ئاشتەوایى سەقامگیریى بگێڕێ.\nــ ئەو ڕۆڵە چۆن دەنرخێنى؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: پێموایە ڕۆڵەکى مێژووییە بەر لە هەموو شتێک بۆ داهاتوو، وە ڕۆڵەکى ئابوورى و سیاسییە، چونکە ئاگاداربە ئەگەر ناوچەکە لە قەیرانى سیاسى دابێت ئابوورى نابوژێتەوە، ئێستا کە ساڵ و نیوێکە کۆرۆنا بەرۆکى جیهانى گرتووە، قەیرانى دارایى لە جیهان دروستکردووە، ئەمەش قەیرانەکان قووڵتر دەکاتەوە، وە قەیرانى ئابوورى بە دواى دادێت بۆیە ئەم ڕۆڵە کە ئێستا سەرۆکى هەرێم دەیگێڕێت ئەو قەیرانە ئابوورییەکە کەم دەکاتەوە نایهێڵێت، وە دەتوانێ بیکات، چونکە لە ئەزموونى ڕابردووى دیپلۆماسى ڕێزدار نێچیرڤان بارزانى دەرکەوتووە، کە لاى تورکیا و ئێرانییەکان پێگەکى باشى هەیە، لە ئەوروپا گرنگییەکى باشى هەیە و کەسایەتییەکى ناسراوە، لەڕووى سیاسى و دیپلۆماسییەوە کەسێکى سەرکەتووە، با بەوێژدانەوە قسان بکەین لەم بوارەدا بەڕێزیان بێ رکابەرن.\nــ کەواتە کورد توانیویەتى سوود لەو پەیوەندییە باشەى فەرەنسا وەربگرن؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: فەرەنسا بۆ ئێمەى کوردى عێراق زۆر زۆر گرنگە، وە تا ئێستا کورد توانیویەتى سوود لەو پەیوەندییە فەرەنسا وەربگرێ، ئەگەرچى لە قۆناغى ڕابردوودا هەندێک هەڵەمان بەرامبەر کردوون لەو چەند ساڵەى ڕابردوو، بۆ نموونە نەماتوانیوە بەرژەوەندییەکانى فەرەنسا لە کوردستان دروست بکەین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەنگاوەکانى فەرەنسا باشترە لە هەنگاوەکانى کوردستان، بۆ نموونە ئەگەر بەراوردێک بکەین لە نێوان ئێمە و فەرەنسادا، فەرەنسا دەستى درێژکردووە ئێمە وا نەبووین، کە دەبوایە بمانکردبایە، یانى فەرەنسا لە ناو وڵاتانى ئەوروپا تا ئەمەریکاش، تاکە دەوڵەتە لە مێژوودا زیانى بە ئێمە نەگەیاندووە، من لەڕووى مێژووییەوە قسە دەکەم، فەرەنسا کە پەیوەندى هەبووە لەگەڵ ئەوەشدا پشتیوانى ئێمەى کردووە، بە پێچەوانەى ئەمەریکا و بەریتانیا لە قۆناغە جیاجیاکانى مێژوودا ئێمەیان بەجێهێشتووە و لێیانداوین، بەڵام فەرەنسا وا نەبووە، بۆیە فەرەنسا دەیەوێت لە دواى جەنگى جیهانى یەکەم و دووەم و جەنگى سارد و جەنگى کەنداو دەیەوێ ئەو ڕۆڵە بگێڕێتەوە بۆ خۆى، وە دەیەوێ هاوکێشەى سیاسى دونیا بەوە بگۆڕێت کە نەخێر لە جیاتى لە ئەنقەرە و تاران چارەسەرى کێشەى عێراق بکرێ دەکرێ لە هەرێمەوە بیکەن، پێموایە ئەو هاوکێشەیەى فەرەنسا لەم قۆناخەى ئێستادا هاوکێشەیەکى دروستە.\nــ کەواتە لەم قۆناغەدا دواى کۆتایى هاتنى ئەم سەردانییە و کۆبوونەکان لەگەڵ سەرۆکى فەرەنسا چى لە گۆڕانکارى ناوچەکە چاوەڕێ دەکرێ؟\nپ. د. کەیوان ئازاد: من وەک پسپۆڕێکى مێژوو قسان دەکەم، ئەگەر لە ناوخۆى کورد لێى تێک نەدەین، واتە لەم پرۆسەیە لەگەڵى بین، بە بڕواى من ئەم دیدارە کۆمەڵێک ئامانج دەپێکێ، بە لایەنى کەم شەڕى تورکیا و پەکەکە لە ناوچەکە دوور دەخاتەوە بۆ ماوەیەک تا شتێک دێتەئاراوە، کێشەکانى نێوان هەرێمى کوردستان و عێراق خاودەبێتەوە بۆ یەک دوو ساڵى داهاتوو، پەیوەندییەکانى عێراق لەگەڵ تورکیا و ئێران لەسەر خەڵکى کوردستان بۆ یەک دوو ساڵى داهاتوو خاودەبێتەوە، ئیتر ئەوکات خۆى بڕیار دەدات ئایا بەرەو باشتر دەڕوات ئیستفادە لەم دەرفەت بکات یان بەزیانى خۆى تەواو دەبێت.\nدەتوانم بڵێم هەنگاوێکى زۆر باشە و ئەمە کۆبوونەوەیەکى گەورەیە بە بڕواى من وەک پسپۆڕێکى مێژوو، کە دەتوانێ ئەو ڕۆڵە بگێڕێت بۆ داهاتوو، بەلایەنى کەم وەکو چی وایە، ئێمە نەخۆشێکمان هەیە نەخۆشییەکەى مەترسیدارە، تۆ دەتەوێ زیاتر بژى یان تا چارەسەر دەبێ، ئەمە دەرزییەکە ئەم نەخۆشەى تۆ بۆ چەند ساڵێکى داهاتوو دەهێڵێتەوە و تۆ لە مردن ڕزگارى دەکەى، بە بڕواى من ئێستا ئەم سەردانە هەرێمى کوردستان لە مەترسییەکى ناوخۆیى و دەرەکى رزگار دەکات، بەمەرجێک دووبارەى دەکەمەوە ئێمەى کورد لە خۆمان تێکنەدەین، مەبەستم کوردى هەموو بەشەکانى ترە، وە سەربارى ئەوە هێزە کوردییەکان پشتیوانى ئەم پڕۆسەیە بن، کە هەموومان وەکو کورد لە پشتى سەرۆکى هەرێم بین بەرەو ئەو ئایندەیە.\nسەرچاوە: رادیۆى رووداو\nفەلاح مستەفا: هاندانى وەبەرهێنانى ئیماراتى تەوەرى سەرەکى گفتوگۆکانى سەرۆکى هەرێمە لە ئیمارات\nسه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان پێشوازى له باڵیۆزى ئه‌ڵمانیا كرد


عه‌مید ئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم: لە هەرێمی کوردستان بۆ هه‌ر سێ كه‌سێك ئۆتۆمبێلێك هەیە\nچاوپێكەوتن 28/03/2022 - 22:14 بڕیار كۆیی\n"تا ئێستا لە هەرێمی کوردستان ملیۆنێک و ٩٨٥ هەزار و ٧٢٧ ئۆتۆمبێل تۆمار کراون"\nبەپێی ئامارێکی بەڕیوەبەرایەتیی گشتیی هاتوچۆی هەرێمی کوردستان لە هەرێمی کوردستان، ملیۆنێک و ٩٨٥ هەزار و ٧٢٧ ئۆتۆمبێل تۆمار کراون، کە بەپێی گوتەی بەرپرسێکی پۆلیسی هاتوچۆ دەکاتە بۆ هەر سێ کەس ئۆتۆمبێلێک.\nفه‌رمانگه‌ی میدیا و زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان ناوەڕۆکی دیدارێکی رۆژنامەوانیی لەگەڵ عەمیدی هاتوچۆ ئەسعەد مەلا کەریم، بەڕێوەبەری بەشی پلاندانان و ئامار لە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی هاتوچۆی هەرێمی کوردستان بڵاو کردووەتەوە کە تیایدا ئاماری ژمارەی ئۆتۆمبێلی تۆمارکراو و رووداوەکانی هاتوچۆ و قوربانییانی رووداوەکان خراوەتە ڕوو.\nـ ساڵانە ڕووداوێكی زۆری هاتوچۆ ڕوو دەدات و خەڵكێكی زۆریش بەو هۆیەوە دەبنە قوربانی، ئامارەكانی ئەو ڕووداو و قوربانیانەی كە هەیە چەندە و ئەو سەرپێچیانەشی كە كراوە چین؟\nئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم: لە هەرێمی كوردستان ڕووداەكان ژمارەیان زۆرە و بۆ ئەوەش چەندین هۆكار هەیە کە ئێمە دەتوانین دەستنیشانی بكەین و بەردەوامیش هەوڵمان داوە چارەسەری گونجاوی بۆ بدۆزینەوە، هەندێك لە پلانەكانیشمان جێی خۆی گرتووە، بەڵام هەموو شتێك بە ئێمە ناكرێت و هەندێك شت هەیە لە دەسەڵاتی ئێمە زیاترە. دەكرێت بڵێین تا بە وەزارەتی ناوخۆش بە تەنیا ناكرێت و پێویستمان بە گشتگیریی هەیە لەلایەن زۆربه‌ی وەزارەتەكان و پاڵپشتی حكومەتی هەرێمی كوردستان، ئینجا دەتوانین هەموو ئەو كێشانەی كە دەبنە هۆی زیادبوونی ڕووداوەكان چارەسەر بكرێن.\nساڵی پار چوار هەزار و ١٢٠ ڕووداوى هاتوچۆ لە سەرتاسەرى هەرێمى کوردستان ڕوویان داوە کە بە هۆیەوە ٦٢٣ هاووڵاتی گیانیان لە دەست داوە و زیاتر لە حەوت هەزار و ١٣٧ هاووڵاتیش بریندار بوون. لە سەرەتای ساڵی ئەمساڵیشەوە تا ٢٠٢٢/٣/١، ٥٥٢ ڕووداوى ئۆتۆمبێل لە سەرتاسەرى هەرێم ڕوویان داوە کە بە هۆیەوە ٥٠ هاووڵاتی گیانیان لە دەستداوە و ٨٨٩ هاووڵاتیش بریندار بوونە.\nئەگەر ئەم دوو مانگەى ساڵى نوێ بەراورد بكەین بە دوو مانگی ساڵی پار، ڕێژەكان لە یەكەوە نزیكن، هەرچەندە ئێستا ژمارەی ئۆتۆمبێلەكان زیادیان كردووە، چونكە مانگانە زیاتر لە ١٠ هەزار ئۆتۆمبێل تۆمار دەكرێـت، بۆیە شتێكی ئاساییە چەند ژمارەی ئۆتۆمۆبێلەكان زیاد بێت ژمارەی ڕووداوەكانیش زیاد دەبێت، بە زیادبوونى ئەم ڕێژە ئۆتۆمبێلەش کە دێنە سەر شەقامەكان، ڕووداوەکان بە شێوەیەکى ئەوتۆ زیادیان نەكردووە. ئێمە بەردەوام لە پلانماندا بووە، كە هەوڵ بدەین ژمارەی ئۆتۆمبێل زیاد نەبێت و لە ڕێگەی وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتەكانی پەیوەندیدار کارمان لەسەر ئەوە کردووە کە گواستنەوەی گشتی دابین بكرێت. ئێستا له كوردستان، ژماره‌ی ئۆتۆمبێله تۆماركراوه‌كان ملیۆنێک و ٩٨٥ هەزار و ٧٢٧ ئۆتۆمبێلن كه ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌كی یه‌كجار زۆره، واتا بۆ هه‌ر سێ كه‌سێك ئۆتۆمبێلێك هەیە. بە داخەوە تا ئێستا گواستنەوەی گشتیی وەكو پێویست نییە و لە ساڵانی هەشتاكان گواستنەوەی گشتی لە ئێستا پێشكەوتووتر بوو، هەرچەندە ئێستا بە هۆی ئەو پێشكەوتنە بەرچاوەی لە جیهاندا ڕووی داوە، گواستنەوەی گشتی زۆر پێشكەوتوو لە دونیادا بە كار دێت. كاتی خۆی لە هەرێمی كوردستان پاس هەبوو كە بۆ نێو شار و گەڕەكەكان تایبەت کرابوو. ئێمە پێمان باشە حكومەتی هەرێم و وەزارەتە پەیوەندیدارەکان گرنگییەكی تەواو بە گواستنەوەى گشتى بدەن و سوود له‌و پێشكەوتنە جیهانییە وه‌ربگرن و لەبرى زیادبوونى ئۆتۆمبێل، کار لەسەر دانانى میترۆ و شەمەندەفەر و پاسى پێشکەوتوو بکەن، کە بەداخەوە ئێستا ساڵانە ژمارەیەكی یەكجار زۆر ئۆتۆمبێل لە كوردستان تۆمار دەكرێت، بە شێوەیەك تەنیا لە ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە ١٢٨ هەزار ئۆتۆمبێل لە كوردستان تۆمار كراوە.\nـ جگە لە زۆربوونی ڕێژەی ئۆتۆمبێل، هۆكارەكانی تر كە ڕووداوەكانی هاتوچۆ زیاتر دەكات، چین؟\nئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم: بۆ درووستبوونی ڕووداوەكان، چەند هۆكارێكی سەرەكی و لاوەكیمان هەیە، ئەوەی سەرەكیترینیانە خێراییە، چونكە بە پێی ئامارەكانی هاتوچۆی شارەكان، خێرایی هۆكاری سەرەكییە بۆ بوونی ئەو هەموو ڕووداوە، جگە لەوەش هەڵەی شۆفێران زۆرە كە پابەند نین بە ڕێنماییەكانی هاتوچۆ و مۆبایل بە كار دەهێنن و یل سه‌رنجی هێماكانی ڕێگاوبانەكان نادەن. ئەمە جگەلەوەی بەداخەوە لە هەرێمی كوردستان پێدانی مۆڵەتی شۆفێری یەك نەخراوە و هەر شارەو بە جۆرێكە و ئەمە دەكرا لە ئێستا زۆر باشتر بێت، بۆیە لە هەوڵداین و چەند لیژنەیەكمان دروست كردووە کە ئەگەرى هەیە لە ئایندەیەكی نزیك ئەو هەوڵانە ئەنجامی ببێت و سیستەمێكی یەكگرتووی پێشكەوتووی جیهانی لە هەرێمی كوردستان بۆ پێدانی مۆڵەتی شۆفێری بۆ هاووڵاتیان جێبەجێ بكرێت.\nـ ڕێگاوبان و جۆر و كوالێتی ئەو ئۆتۆمبێلانەی دێنە ناو هەریمی كوردستانەوە تا چەند پەیوەندیی بە زۆربوونی ڕووداوەكانی هاتوچۆوە هەیە؟\nئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم : بەڕاستی ڕێگاوبانەكان تا ڕادەیەك هۆکار بوونە بۆ زۆربوونی ڕووداوەكان، بەتایبەت ڕێگاوبانەکانى دەرەوەی شارەكان، كە تاك سایدن و نەكراونەتە جووت ساید، ئێمە لەچەندین بۆنە داوامان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەتایبەتی لە ڕێگەی وەزارەتی ناوخۆوە داوامان كردووە، ئەو ڕێگا تاك سایدانە بكرێنە جووت ساید، ئێمە لە ساڵی ٢٠٢٢ داین و ناكرێت ڕێگای نێوان شارەكان تاك ساید بن.\nـ پێویستە چی بكرێت بۆ ئەوەی ڕووداوەكان كەم بكرێنەوە؟\nئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم: سەرەتا پێویستمان بە دابینكردنی گواستنەوەی گشتی هەیە لە هەرێمی كوردستان، هەروەها پێویستمان بە قیرتاوكردن یان دروستكردنی ڕێگاوبانەكانی دەرەوەی شارەكان هەیە ئەوانەی بەتایبەتی تاك سایدن هەروەها پێویستمان بە سیستەمێكی یەكگرتووی پێشكەوتوو هەیە كە بە یەك شێوە بۆ پێدانی مۆڵەتی شۆفێری بە ستانداردی جیهانی كە ئێستا لە بەرنامەدایە جێبەجێی بكەین و هەروەها بە بەردەوامى پێویستمان بەوەیە شۆفێرانمان ڕۆشنبیر و هۆشیار بکەینەوە، ئەمە جگە لەوەی لە هەرێمی كوردستان تا ئێستا یاسای بریمەر جێبەجێ دەكەین، كە ئەم یاسایە لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای ڕووخانی ڕژێمی سەدام، كاتێك پۆڵ بریمەر وەك حاكمی عێراق سەرپەرشتی بەڕێوەبردنی وڵاتی دەكرد، دانراوە. بۆیە ئەم یاسا نوێیە زۆر بە كورتی دانراوە و لە زۆر بوار كە پێویستە هەندێك شتی تێدا دیاری بكرێت تیایدا دیاری نەكراوە، هەرچەند ئێستا لە عێراق یاسایەكی نوێ دانراوە و یاسای برێمەر لابراوە، بەڵام ئێمە لە هەرێمی كوردستان تا ئێستاش یاسای بریمەر جێبەجێ دەكەین و هێشتا نەتوانراوە یاسایەكی پوخت و گونجاو لەگەڵ جوگرافیا و تایبەتمەندى ژیانی هەرێمی كوردستان دابین بكرێت، ئێمە لەگەڵ وەزاره‌تی ناوخۆ لە بەرنامەماندایە و خەریكین كۆنفڕانسێك ببەستین بۆ ئەوەی ئەو بابەتانەی پێویستە لە یاسایەكی گونجاو بۆ هەرێمی كوردستان دەربچێت، لەو كۆنفڕانسە شتەكان باس بكەین و شی بكه‌ینەوە و سوود لە توانای كەسانی پسپۆڕ لەو بوارە وەربگرین، دواتر لەگەڵ وەزاره‌تی ناوخۆ و پەرلەمانی كوردستان وابكەین یاسایەكی گونجاو دەربچێت.\nـ كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان تاچەند هاوكارتان بووە بۆ هۆشیاركردنەوەی هاووڵاتیان؟\nئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم: لە ڕاستیدا لە هەرێمی كوردستان پێش ٢٠١٤، بودجەیەکى٢٠%ى دیاری كرابوو بۆ پەرەپێدانی هاتوچۆ، دواتر ئەو ڕێژەیە كرا بە ١٧% بە هۆی ئەوەی نەتوانرا بودجە و مووچەی هەرێمی كوردستان دابین بكرێت، بەڵام تا ئەوكات پێشكەوتنی بەرچاو هەبوو، ئێستا بەداخەوە ئەو ١٧%ـیەش نەماوە.\nهەرچەند ئێمە وەك هاتوچۆ پێویستمان بە بودجەیەكی ئەوتۆ نییە بۆ هۆشیار كردنەوە، بەڵام شتەكان هەمووی پێكەوە پەیوەستن و بە تەنیا بە وەزارەتی ناوخۆ ناكرێت، كاری ئێمە بەس ڕێكخستنی هاتوچۆیە، ئەو ئیشانەی هاتوچۆ هەیە لە پشت پەردە، ئەوانە وەزاره‌تی شارەوانی، گواستنەوە و گەیاندن و ئاوەدانكردنەوەیە، ئەو وەزارەتانەیە كە ئیشەكە بە كردەیی ئەنجام دەدەن، ئەوان دەتوانن ڕێگاوبانەكانمان بۆ چاك بكەن و بیكەن بە جووت ساید، ئەوان دەتوانن گواستنەوەی گشتیمان بۆ دابین بكەن و زۆر شت كە لە بواری هاتووچۆ سوودی لێدەبینین بۆمان دابین بكەن.\nـ میدیا تاچەند ڕۆڵی هەبووە لە هۆشیاركردنەوە و لە ڕووی میدیاییەوە چ پێویستە بكرێت و چ پلانێكتان هەیە بۆ ئەم مەبەستە؟\nعه‌میدی هاتوچۆ ئه‌سعه‌د مه‌لا كه‌ریم : دەستخۆشى لە كەناڵەكان دەکەین کە تا ڕاددەیەك هاوكارن، بەڵام بەرنامەیەكی تایبەتیان نییە بۆ ئەو مەبەستە جگە لە یەك بۆ دوو كەناڵێك نەبێت. ئەگەر ئێمە بەراوردی ئەو کەسانە بكەین كە لەڕێگاو بانەكان دەبنە قوربانى، ژمارەیان یەكجار زۆرە و هیچ جیاوازییان نییە لە ڕووی ژمارەوە لەگەڵ ئەو ڕووداوە گەورانەی بەسەر كوردستاندا هاتوون، وەك شەڕی داعش. بۆیە پێویستە گرنگی زیاتری پێ بدرێت و هۆشیاریی هاتوچۆش لە كەناڵەكان زیاتر بە خەڵكی ڕابگەیێنرێت.


کوردیپێدیا - Kürt Sineması\n📕 Kürt Sineması | پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🇹🇷 Türkçe\nKürt Sineması: Yurtsuzluk, Sınır Ve Ölüm. Derleyen\n🔗 خوێندنەوە / داونلۆدکردنی پەڕتووکی: Kürt Sineması\n2. 👁 Ahmet Kaya\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (راپەڕ عوسمان عوزێری)ەوە لە: May 4 2022 3:42PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: May 4 2022 3:58PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: May 4 2022 3:54PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 121 KB May 4 2022 3:44PM راپەڕ عوسمان عوزێری\n📕 فایلی PDF 1.0.1 9 MB -1 May 4 2022 3:45PM راپەڕ عوسمان عوزێری


بەھۆی کەشوھەوای گووگڵ، چیتر پێویستیت بە ھیچ ئەپێکی کەشوھەوا نابێت – کەی ئای تی ئێن\nئەپ و نەرمەکاڵا 14, ئازار 2017\nلە کۆگای ئەپەکانی ئەندرۆید و سیستەمەکانی تر، ژمارەیەکی زۆر نەرمەكاڵا (ئەپ)ی تایبەت بە پێشبینییەکانی کەشوھەوا ھەن، زۆرێک لەم ئەپانە بە شێوەیەکی باش کەشوھەوای ناوچەکەت پێشان نادەن، یان ڕەنگە ھەر شار یان ناوچەکەت لەنێو لیستی شوێنەکانی ئەپەکە نەبێت.\nسەرەڕای ئەوەی کۆمپانیای گووگڵ ھیچ ئەپێکی تایبەت بە کەشوھەوای لە گووگڵ پلەی بەردەست نەکردووە، بەڵام لەڕێی ماڵپەڕ و ئەپی سەرەکییەوە کەشوھەوای دابین کردووە، ئەویش تەنیا بە نووسینی وشەی (Weather) لە گەڕانی گووگڵ.\nلەم دوایییانە گووگڵ زیاتر پەرەی بە ڕاژەی کەشوھەواکەی داوە، بە تایبەتی بۆ مۆبایلە زیرەكەكان، بەجۆرێک کە کارێکی وای کردووە، دەتوانین بڵێین چیتر پێویست بە دابەزاندنی ھیچ ئەپێکی کەشوھەوا ناکات. لەم ڤیدیۆیەدا بە تەواوی و وردی باس لە کەشوھەوای گووگڵ کراوە بۆ سیستەمی کارپێکەریی ئەندرۆید، ھەروەھا لەگەڵ چۆنیەتیی زیادکردنی کەشوھەواکە بۆ ڕوونمای سەرەکیی مۆبایلەکان، وەکوو ئەپێکی سەربەخۆ.\nتاگەکان كەشوهەوا گووگڵ


KNN وردەكاری ڕوداوی دزینی پاركەی نەخۆشخانەی شار ئاشكرادەكات\nیەك ملیاردو دوسەدملیۆن دینارە دزراوەكەی نەخۆشخانەی شارە دۆزرایەوە\nKNN وردەكاری ڕوداوی دزینی پارەی موچەی فەرمانبەرنی نەخۆشخانەی شار بڵاودەكاتەو ، بەپێی زانیارییەكان باندەكە نۆكەسە،و تەنها حەوت كەسیان دەستگیركراون. شەش كارمەندی نەخۆشخانەی شاریش لەچوارچێوەی لێكۆڵینەوەكانی پۆلیس دەستگیركراون‌و دواتر چواركەسیان ئازادكراون، بەگوێرەی ئەو زانیارییەی دەست KNN ـ، جگە لەسەرۆكی باندەكە‌و شۆفێری یەكێك لەو ئۆتۆمبیلانەی لەدزییەكەدا بەكارهێنراون كەس لەئەندامانی باندەكە شوینی پارەكەی نەزانیوە.\nنزیكەی دەكاتژمێر بەسەر ڕوداوی دزینی پارەی موچەی فەرمانبەرانی نەخۆشخانەی شاردا تێپەڕبوو هێزە ئەمنیەكان بەهۆی ئەوەی نەگەیشتن بەهیچ سەرەداوێك بێ ئومێدبوون ناچار دەرنگانێكی شەو لەڕێگەی د.خەسرەو گوڵەوە بڕیاردرا ژوریكی عەمەلیات پێكبهێندرێت لەنێوان هێزە ئەمنیەكاندا داواكرا دژتیرۆریش بیتە ناو ئەو ژورەوە\nلەبەرەبەیانی ڕۆژی چوارشەمەدا بەهۆی ئامێری جیپی ئیسەوە تواندرا لەگەڕەكی قولەرەیسی سلێمانی توانرا ئەو ئۆتۆمبێلی پاترۆڵەە بدۆزرێتەوە كە لەدزییەكەدا بەكارهێنرابو.\nبەپێی زانیاریەكانی KNN باندەكە لەنۆكەس پێكهاتوون‌و ئێستاتەنها حەوت كەسیان دەستگیركراوون.\nلەگەڵ دەستگیركردنی یەكەم كەسی ئەوباندە سەرەداوی تر بۆ هێزە ئەمنیەكان ئاشكرا دەبێت: بەپێی زانیارییەكانی KNN هێزە ئەمنیەكان تاسەرۆكی باندەكەیان دەستگیر نەكردووە شوێنی پارەكە ئاشكرا نابووە كە بەمش كات دەگاتە پێنجی بەرەبەیان كە لەنزیك گەڕەكی ڕاپەڕینی شاری سلێمانی دۆزیویانەتەوە.\nلەبارەی، چۆنیەتی ڕوداوەكەوە ئەو سەرچاوەیە لەهێزە ئەمنیەكانی سلێمانی بۆ KNN ئاشكرایكرد هێزە ئەمینەكان شەش كەسیان لە كارمەندانی نەخۆشخانەی شار دەسشتگیركرد سێ لەوانە لیژنەی موچەكە بوون یەكێكی ترین شۆفێری مینی پاسەكەبووە بەڵام دوانەكەی تر كارمەندی ناونەخۆشخانەی شاربوون هەر بەپێی زانیاریەكان ئێستا لای هێزە ئەمنیەكان تەنها ئەو دوكارمەندە ماونەتەوە لیژنەكەو شۆفێرەكە ئازادكراون.\nKNN زانیاری زیاتر لەبارەی ئاشكرابونی باندەكەوە بڵاودەكاتەوە كە بەپێی زانیارییەكان چیرۆكی خۆشەوستی دوكەس بۆتە هۆی ئاشكرابونی باندەكەوە ئاسانكاری بۆئەنجامدانی تاوانەكەش، بەڵام بەهۆی ئەوەی زیان بەڕوتی لێكۆڵینەوەكان نەگات KNN بەلەبەرچاوگرتنی ئیتكی رۆژنامەوانی ڕەهەندی كۆمەڵایەتی هیچ زانیاییەكی تر لەبارەی ئەو چیرۆكەوە بڵاوناكاتەوە .\nئەوەی جێگەی سەرنجە قسەی بەڕێوەبەری ئاسایشی سلێمانیە كە لەكۆنگرە رۆژ نامەنوسیەكەدا دەڵێت، دەرۆژ بەر لەڕوداوەكە هەمو ئامادەكارییەك و هڵكاریەك بۆ چۆنیەتی ئەنجامدانی تاوانەكەكراوە، بەناڕاستەوخۆش خەڵكی ناونەخۆشخانەكەی تێدایە هاوكاربووە لەپێدانی زیانیاری .\nبەپێ زانیارییەكانی KNN ، ئەو كەسەی سەرۆكی باندەكەبووە لەسەر دۆسیەی كوشتن دەسگیركراوە‌و دوای تەواوبونی سزاكەی ئازادكراوە‌و چەند ساڵێك زیندانی بووە هەر لەناو ئەو باندەدا چەند كەسێكی تری تێدایە چەند جارێك دەستگركراون و ئازادكراون.\nئێستاش دوای روداوەكە دەركەوت هەمو ئەو كامێرا چاودێریانەی كەلەشەقامەكانی سلێمانی بەبەهای دەیان ملیۆن دۆلار داندراوون لەڕوداوێكی وەها دا نەیانتوانی كارئاسانی بۆ دەزگا ئەمینەكان بكەن، لەسەرداوێكی روداوەكە جگە لەتەكنە لۆژیانی جیپی ئێس و ئەو چیرۆكانەی ئاشكرامان كرد هیچ شتێكی تر رێگە نیشاندەری ئاشكرا بونی شوێن پێی تاوانەكە نەبوون.\n7556 جار خوێندراوەتەوە


کوردیپێدیا - رۆژانە 105 هەزار بەرمیل نەوتی کەرکوک بە تەنکەر دەبردرێت\n📊 رۆژانە 105 هەزار بەرمیل نەوتی کەرکوک بە تەنکەر دەبردرێت | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nرۆژانە 105 هەزار بەرمیل نەوتی کەرکوک بە تەنکەر دەبردرێت\nپەرلەمانتارێکی پارتی دەڵێت، با هیچ کەس و لایەنێک بە ناڕوونی باس لە نەوتی کەرکوک نەکات، چونکە ڕۆژانە بڕی 105 هەزار بەرمیل نەوت لە ڕێگای تەنکەرەوە دەبردرێت.\nپارێزگای کەرکوک بە بوونی زۆرترین نەوت و پاڵاوگەی نەوتیی ناسراوە وەکو بابەگوڕگوڕ و بای حەسەن و چەندانی تر، بەڵام لە ئێستادا هەناردەکردنی نەوتەکەی کێشەی ناوخۆی حزبەکانی لەسەرە و هیچ لایەنەێک هەوڵنادات سازش بکەن و نەوتی کەرکوک وەکو مووچە بەکار بێنن لەم کاتی قەیرانەدا کە رووی لە هەرێمی کورستان کردووە.\nشاخەوان عەبدوڵا، ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لەسەر لیستی پارتی، بە رۆژنیوز وت:'' هەرگیز نەمویستوە قسە لەسەر بابەتێک بکەم کە بەڵگەم لەسەری نەبێت، یاخود نەمویستوە ببمە توتی حزب ئەوەی بە نامە بۆم بێت باسی بکەم، تەنانەت حزبەکەی خۆشم، هەربۆیە دوای ئەوەی لێکۆڵینەوەیەکی وردم کرد بۆم دەرکەوت بە پێی نوسراوێکی کۆمپانیای نەوتی باکور کە لە 22-8-2016 دەرچووە رۆژانە 105 هەزار بەرمیل لە نەوتی کەرکوک لە دەرەوەی بۆری و ڕێکەوتنی نەوت لەگەڵ بەغداد بە ڕێگەی تانکەر لە کەرکوک دەرچووە، جگە لە 30 هەزاری دیکە کە بۆ پاڵاوگەی کەرکوک بەکاردێت.\nشاخەوان عەبدوڵا، وتیشی: نە خەڵکی کەرکوک لە پترۆ دۆلارەکەی و نە خەڵکی کوردستان وەک سەرچاوەیەکی داهات سودیان لە فرۆشتنی نەوتی کەرکوک نەبینیوە، ئەو تانکەرانەش بۆ کۆمپانیایەک لە سلێمانی و بڕی 30 هەزاری بۆ ئێران و 25 هەزاری بۆ عێراق بۆ وێستگەی کارەبای قدس رۆیشتوە، تەنها یەک فلسیشی لێنەخراوەتە سەر داهاتی هەرێم بۆ ئەوەی هاوکاری حکومەت بێت بۆ پێدانی مووچە بە مووچەخۆران، تەنها داهاتی بۆری کە تا ئێستا بڕی 50 ملێون دۆلارە دراوە بە کەرکوک وەک پترۆ دۆلار".\nئەو پەرلەمانتارە، باسی لەوەشکرد:" بۆمدەرکەوتووە هەندێک کەس وە ناتوانم بڵێم لایەنێک، چونکە هیچ لایەنیک بە شێوەیەکی ئاشکرا لەگەڵ گەندەڵیدا نین، ئەو کەسانە ئەمڕۆ بەدوای فیتنە و ئاژاوەوەن لەنێوان خەڵکی کەرکوک و حزب و لایەنە سیاسیەکان و تەنانەت بە دوای دووبەرەکی دەگەڕێن لە نێوان هێزەکانی پێشمەرگەش لە کەرکوک، سەرنجم داوە لە ماوەی ڕابردوودا ئەوەی لەدەرەوەی وڵات یان دەرەوەی کەرکوک دەژین زیاتر هەوڵی تێکدانی برایەتی نێوان خەڵک و لایەنه سیاسەکانی کەرکوک دەدەن ".\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 15 2016 12:45PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 15 2016 12:46PM باشترکراوە


Friday, 07.03.2020, 0:28\nدەبێت فێری خوێندنەوەی مێژووبین بەبێ پیرۆزکردنی ناوەکان.\nدەبێت وانە لەمێژووە فێربین ، نەک بیەڵین مێژوو چەندبارە بێتەوە لەناوماندا.\nبەداخەوە ئەمە سەری چەندەمین جارە کە مێژوو نەک دووبارە بەڵکو دەبارە دەبێتەوە لەناوماندا.\nلەکتێبی "خولانەوە لە بازنەیەکی بۆشدا، جەرگیس فەتحولای پارێزەر باسی خەڵکی زاخۆمان بۆ دەکات کە کاتێک سوپای داگیرکەری عێراق دەگەڕێنەوە ناو "زاخۆ" نووسەر دەڵێت :\n" بەرپرسەکانی پارتی لە دەڤەڕی بادیناندا لە نمونەی وەک (ئەسعەد خۆشەوی) هێندە دەستدرێژیان لە خەڵکی کردبوو کە سوپای بەعس گەیشتووە خەڵکەکە بەچەپڵەڕێزان بەرەو ڕوویان چوون ".\nدیسان دوای ٢٩ ساڵ لە حوکمرانی کورد خەریکە ڕوودەداتەوە ، تۆزێک گەڕانەوە بۆ دواوە، کاتێک ئەمەریکێکان عێراقیان داگیرکرد، کە خۆیان دەڵێن ئێمە عێراقمان داگیرکردوە، کورد دەڵێت:\nعیراقیان رزگارکرد، بەهەرحال لە عێراقی تاواندا، کە ڕژێمی سەدام ڕوخێنرا هەموو شتێک هەرەسی هێنا عێراق پۆلیسێکی هاتووچۆشی نەما ، سەرانی سیاسی کورد چیان کرد!؟\nبەهەڵە داوان خۆیان گەیاندە عێراق و پایتەختی خوێن لە"بەغداد" دەستیان کردەوە بە دروسکردنی عێراقی تەپیو ئەوان لەعەرەبە شۆڤێنی و بەعسییەکان زیاتر خەم و کەسەریان بوو، بە دروستکردنی ووڵاتێکەوە کە هەموو ژێرخان و سەرخانی وێران ببوو . ووڵاتێک بەدرێژایی ١٠٠ساڵ کوردیان وەک پاشۆ وەک کەسایەتی دووهەم سەیر دەکرد. بەپەلە دەستوریان نووسێوە کە "نەوشیروان مستەفا" کە موفەکری نوسینەوەی دەستوربوو لەوێدا ناوچە داگیر کراوەکانیان خستە ناو قوماری مادەیەکی دەستورێوە بەناو نیشانی مادەی ١٤٠ و ماوەیەکی زۆر خەریکی لیژنەو لیژنەکاری بوون بەم کەیسە ، بەڵام ئەنجام هیچ نەبوو جگە لە خۆفریودان و خەڵک فریودان . ئەم مادەیە پوچ بوو وەک گەنمی پوچ ،چونکە گەنمی پوچ هەمیشي باڵای لەگەنمی قەندەهاری بەرزترە ، بەڵام پوشە هیچ نی یە .سەمەرە لەوەدابوو لەدوایدا کاک نەوشیروان خۆی ڕەخنەی لەوەدەگرت کە نابێت گرەو لەسەر ماڵی خۆت بکەیت و خاکت بخەیتە سەر مێزی قومار ، کەس لەو کاتەدا پێی نەووت: مەگەر تۆ خۆت نەبووی کە خەریکی نوسینەوەی دەستوربوون لەبەغداد ؟ . کاتێک داعش سەری هەڵداو سوپای هەڵکێشراولەخوێنی عێراق پاشەکشێ کرد ، مەسعود بارزانی هاتە کەرکوک و دوژمنی لە گەورەترین کارەسات بەئاگاهێنا،ووتی"مادەی ١٤٠ ئیتر مادەیەکە کۆتایی پێهاتوە کورد گەڕایەوە ناوچەکانی خۆی. ئەم خۆنواندنەی مەسعود بارزانی و قسە فڕێدانە باجی گەورەی وویست . لێرەوە ئێران تورکیا عێراق کەوتنە خۆیان، سوئدێکان پەندێکیان هەیە دەڵێن :\n"مرۆڤێک ئاقڵ بێت وورچ خەبەر ناکاتەوە"\nداعش تێک شکا ، ڕژێمی بەغداد لەگەڵ ئێرانێکان کە ئێرانێکان هەژمونی حکومەتەکەی بەغددای لەژێر دەستایە، لەدوای داعش دوای ئەو قوربانی یەی کورد دای لەشەڕی داعشدا ، نەک مادەی ١٤٠ بەڵکو ٥٣% لەخاکی هەرێمیان داگیر کردەوە و لە١٦ ئۆکتۆبەردا و قوربانی زۆردرا لەو پڕۆتۆکۆڵە نهێنی یەی کە کورد زەمینەسازی بۆکردبوو ، دوای دووهاوکێشەی سیاسی درووست بوو، کە زۆر کۆمێدی بوو...! یەکەمیان :تاوانی ئەو داگیرکاریە خرایە پاڵ ڕیفراندۆمەکەی مەسعودبارزانی و سەرچاوەکەی ئاکپارتی و پڕۆژەی تورکیابوو لەقاڵبی فریوداندا نمایشکرا ، دووهەمیان :کۆمەڵێک بەناوی خائینەکانی ١٦ ئۆکتۆبەر لەناو ساحەی سیاسیدا بوونەدەمووچاوی ناو کایە قێزەونەکەی سیاسەتکردن .\nکۆمێدیاترین شتێک کە چاوم پێکەوت ، نوسەرێک بوو کە ڕستەیەکی فڕێدایە ناو زەلکاوی نوسینی کوردێوە بەناوی "کوڕانی شاخ و کوڕانی شار" گوایە کوڕانی شاخ هێندەی کوڕانی شار ئاقڵ نەبوون چونکە کورانی شار کەرکوکیان لە بەحەڵەب بوون پاراست ، کەچی خۆیان دەڵێن ئێمە بێئاگاین تەنها ئێمە نین واژۆی چەندین سەرکردەلەسەر ئەو هاتنەیە ، بەڵام نوسەر پێی نەوتین کە خەڵک هێندە تێک شکاوە کەرامەت و شەهامەت و پیاوەتی و هەڵوێست چۆتە قاتی ، ئێستا خەڵکی بەتامزرۆوە خەو بەوە دەبینن کە ڕژێمی عێراق بگەڕێتەوەو لایەنی کەم موچەو بەراتیان باتێ و سکی شۆڕیان تێرکات و هێندە نەکڕوزێنەوە بۆ نان.\nئێستا ئەگەر تورکیا یان عێراق فەوجی جاش بکاتەوە واوەیلا بەحاڵی کورد ؟\nدواجار وەک زیاتر لە ٥٠ساڵە بۆ ئەم کەیسەش لیژنە درووست کرا ، بەڵام نەلیژنە دیارە نەئەنجامەکەی ، قەشمەری لەوەدابوو ئەوانەی کە دژی ڕیفراندۆم بوون، خۆیان وێنەیان بڵاو دەکردەوە کە پەنجەیان کردبوو بەمەرەکەبی دەنگداندا ، لەسەردەمی ڕیفراندۆمدا ئیتر بەعسی ترسنۆک دز شۆفڵ ئاودیوکەر خائین جەردە ژنکوژ شەوگەڕ و کۆنەجاش و موستەشار نوسەری ترسنۆک پڕۆفیسۆری بەعسی و بێدەماخ ، هەمووی بوونە پاڵەوانی ڕیفراندۆم و خۆیان لێببوو بە ڕزگارکەر و بەردی بناغەی دەوولەتی کوردی ، دواجار ئەو پڕۆژەیەش شکستی هێنا، نەکەس دادگای کرا، نەکەس وەک شێت ئاماژەی پێدرا وڕاگیرا لە خەستەخانەی دەرونیدا ، نەکەس دوورکەوتەوە لەسیاسەت و هەرهەمان پیشە ئێستا لەم کاتەدا پشتاوپشت بۆ قەوم و خوێش بەمیرات دەیهیڵنەوە . کەسیش لەگوڵ کاڵتری پێنە ووترا و پیشیان ناوترێت تا ئێمە سیاسەت بۆ سبەینێ نەکەین . بەوانەش کە ڕێگەیان نەدەدا بستێک لەخاکی ووڵات بەدەست دوژمنەوە بدەن و ئیرادەیان ڕێگەیان پێنادات کە بستۆکەیەک لەم نیشتمانە بەهەدەربەن و خوێنی زەردوسەوزی بۆدەڕێژن ، ئێستاکانێ نەک ئیرادەی ڕووبەڕووبوونەوەیان نەبوو کە پێشتریش ئێمەزانیومانە نەیان بوە ، بەڵکو ئیرادەی ئەوەشیان نی یە کەداوای لێبوردن بکەن و بڵێن ئێمە سەرمان دای لەکێلی قوربانیەکی گومناو لەکوردستان . لەو چەند هەفتەیەدا واتە لەسەردەمی ڕیفراندۆمدا هێندە کلیپی پێکەنیناوی و قسەی نەستەق بڵاو بۆوە هەمووی بۆڕبۆڕێنیان لەگەڵ چارلی چاپلیندا دەکرد لە کۆمێدیادا و بە بەمیستەر بینیان دەووت: سەردەمی تۆ بەسەر چووە ئیتر ئێمە لەمەیدانین .\nئەمەجگەلەوەی کەس نەبرایە بەردادگا، خۆ ئێمەدەزانین دادگاش وەک هەمووشتێک داگیر کراوە کێشەکان سوڵحەکان لەدیوەخانەکاندا باشتر دەچێتە پێش وەک لەدادگاکان ، بۆ ئەو تاوانبارانەی کە بازرگانیان لەگەڵ داعش دەکردو شەنگالیان دایە دەست چەتەکانی داعش ، وەک بەرزەکی بانان بۆی دەرچوون ، ئێستاش سوپای تورک لەنیشتمان تەراتێن دەکات ، فڕۆکەکانی لەڕێگەی سیخوڕەکوردەکانەوە دەزانن کە گەریلاکان لەکوێدان و بەئاسماندا تەراتێن دەکەن ،کەچی خەڵکی خەریکی تیک تۆکە و پێدەکەنێت و درامای تورکی بەنجی کردوە ، ئەوەسوپای داگیرکەری عێراقیشی هاتە سەر ، ئێمە ٦٥ پەرلەمانتارو چەند وەزیرو سەرۆکی کۆماری عێراق لەسەر میلاکی کورد بوونیان لەبەغدادی تاواندایە . ئەوان نەک هەڵوێستیان نی یە ، بەڵکو کورد ووتەنی "مێشیش میوانیان نی یە" . بۆیە لاتان سەیر نەبێت کە وەک جەرگیز فەتحوڵا بۆی گێڕاینەوە بەرلەئاشبەتاڵ کەسوپای بەعس ڕوودەکەنە زاخۆو دەڤەری بادینان ، کە خەڵکی زاخۆ چەپڵەیان بۆ هاتنی سوپای عێراقلێدابوو شاگەشکەببوون بەهاتنی سوپای عێراقی ، ئێستا لەهەموو هەرێم سەماو چەپڵە ڕێزان دەست پێدەکات بۆ سوپای تورک و عێرا ق . چونکە ئەمانە کارێکیان کردوە کە مرۆڤی کورد هیچ ئنتمایەکی نەمێنێت ، نەبەخۆی ،نەبەخاک ،نەبە هیچ . مێژوو جارێکی تر خۆی بەهەمان بەرگ نیشان دەداتەوە . ئەمڕۆ تۆڕەکۆمەڵایەتێکان پڕبووە لە ڤیدۆکلیپێکی قێزەون کە چەتەکانی تورک سەری گەریلا لێدەکەنەوە . بەڵام ئێوارە هەموومان بەدیار درامای تورکێوە ئێشک دەگرین و ماستی تورکی دەخۆین و دوایش دەڵێن "گەرکوردی ئەم ڤیدۆیە شێرکە باخەڵکی بزانێت تورک چی لەکورد دەکەن وەک داعش " ئێمە گەلێکین تەنها دەکوڕوزێنەوە ، لای خەڵکیش واخۆمان دەردەخەین کەئازاین . تۆ لەبەردەم دووڕێگەدایت یان بەکەرامەتەوە بمرە ،چونکە درەنگ یان زوو هەردەمریت ، یان زۆر بژی بەڵام لەسەر ئەژنۆکانت و بەسەری شۆڕەوە بۆ گۆڕ هەنگاوەکورتەکانت هەڵهێنە . لەهەمووی سەمەرەتر سوپای عێراق لە قەڵاچوالان و زاخۆ ڕاهێنانیان پێکراوە کاتێک بەغدادی تاوان و خواروی عێراق شەلاڵی تەقینەوە ببوو.. چەند گەلێکی سەیرین سیاسێکانمان چەندە زیرەکن ئەوان بە پێشبینێکانیان بۆڕی چەڵچڵیان داوەتەوە. کێ تورکی هێنا ؟ پرسیارێکی چەند گەمژانەیە؟


ئەمساڵ یادەكانی "كیمیاباران و ئەنفال" چۆن دەكرێنەوە؟\nئەمساڵ یادەكانی “كیمیاباران و ئەنفال” چۆن دەكرێنەوە؟\nلە یادی كیمیابارانی هەڵەبجە و ئەنفال نزیك دەبینەوە، ڕەنگە ئەمساڵیش هاوشێوەی ساڵی ڕابردوو ئەو یادانە نەكرێنەوە، بەڵام وەزارەتی شەهیدانی هەرێم پلانی جێگرەوەی هەیە.\nساڵی ڕابردوو ئەو دوو یادە كەوتنە كاتی كەرەنتینی گشتی لە هەرێمی كوردستان، ئەمساڵیش بڕیاری ئەنجامدان یان ئەنجامنەدانی یادەكان لە دەسەڵاتی لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی كۆرۆنایە.\nوتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ئاشكرایكرد، بریارە كۆبوونەوە لەنێوان وەزارەتی شەهیدان و لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی كۆرۆنا بەڕێوەبچێت و بڕیار لەبارەی سازكردن یان نەكردنی یادەكان بدرێت.\nسەبارەت بەو پرسە، عادل مەلا ساڵح، وتەبێژی وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەرێمی كوردستان بە تۆڕی میدیایی ئێستای وت، “دوو یادی گەورەی نەتەوەیی و نیشتمانین و پێویستە ساڵانە نەك تەنها وەزارەتی ئێمە، بەڵكو هەمو گەلی كورد بە شانازییەوە یادی شەهیدانی ئەو كارەساتە گەورانە بكاتەوە”.\nئاماژەی بەوەشكرد، “ئێمە چاوەڕوانی دوا بڕیاری لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی كۆرۆنای هەرێمین بۆ ئەو مەبەستە، بڕیاریشە بەمنزیكانە كۆبوونەوە لەنێوان وەزارەتی شەهیدان و لیژنەكە سازبكرێت، ئەگەر بارودۆخ لەبار بێت ئەوا یادێكی شایستە بۆ شەهیدانی كیمیاباران ساز دەكەین”.\nلە ئەگەری ڕەزامەندی نەدات بۆ سازكردنی ئەو یادە، عادل مەلا ساڵح وتی، “وەك وەزارەتی شەهیدان، ڕێكاری خۆمان هەیە، یادەكە دەكەینەوە بە سەردانی وەزیر و شاندێكی یاوەری بۆ هەڵەبجە و گەرمیان و دانانی تاجەگوڵینە لەسەر مۆنۆمێنت و گۆڕی شەهیدان و كۆبوونەوە لەگەڵ بەڕێوبەرایەتییەكانی شەهیدان”.\nكۆمەڵەی قوربانیانی كیمیابارن: ئەو یادە هەر دەكەینەوە\nلای خۆیەوە، لوقمان عەبدولقادر، سەرۆكی كۆمەڵەی قوربانیانی كیمیابارانی هەڵەبجە بە تۆڕی میدیایی ئێستای وت، “لە دانیشتنێكدا لەگەڵ پارێزگار و بەرپرسانی هەڵەبجە، پارێزگاری هەڵەبجە پێی ڕاگەیاندین، لەگەڵ وەزیری شەهیدان و لایەنە پەیوەندیدارەكان قسە كراوە، بەهۆی پەتای كۆرۆناوە ناتواندرێت بەڵێنی یادێكی گەورە بدەن”.\nئاماژەی بەوەشكرد، “بەڵام بەڵێنی ئەوەیان پێداوین، مۆنۆمێنتەكە هەندێك چاككردنەوەی ماوە تەواوی بكەن، دەرگاكەشی دەكەنەوە و تاجە گوڵینە لەسەر گۆڕی شەهیدان دادەندرێت، وتارێكی كۆمەڵەی قوربانیان و وتارێكی ئیدارەی شارەكەش دەخوێندرێتەوە”.\nلوقمان قادر ئەوەشی خستەڕوو، “لەوانەیە ئەو بەرنامەش گۆڕانی بەسەردا بێت، بەڵام ئێمە وەك كۆمەڵەی قوربانیان چالاكیی خۆمانمان ڕانەگرتووە، چەند پێشنیارێك هەن لەگەڵ تۆڕی ڕێكخراوەكان كە چالاكییەك بكەین خزمەتكردنێكی قوربانیان بێت”.\nلەبارەی چالاكییەكانی كۆمەڵەكەیان لەو ڕۆژەدا، سەرۆكی كۆمەڵەی قوربانییانی كیمیابارانی هەڵەبجە ئاماژەی بەوەكرد، “پێشنیازمان كردووە چەند كەسێكی پسپۆڕ و ئەكادیمی بێنین و وۆركشۆپێك بۆ كەسوكاری قوربانییان و بریندارانی كیمیاباران ساز بكەین، گەر بودجە دابین بكەین ئەنجامی دەدەین”.\n“دەشمەوێت جەخت بكەمەوە لەوەی كە، لە 16ی 3دا چالاكیمان دەبێت ئەگەر لە بەردەم بینای كۆمەڵەكەشماندا بێت”، وەك سەرۆكی كۆمەڵەی قوربانیانی كیمیابارانی هەڵەبجە وتی.\nیەكێك لەو تاوانانەی لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە دەرهەق بە كورد كرا، کۆمەڵکوژیی کیمیابارانی ھەڵەبجە بوو لە 16ی ئازاری 1988، کە شاری ھەڵەبجەی بە گازی کیمیایی کیمیاباران کرد، زیاتر لە 5 هه‌زار ھاوڵاتیی کوردی بێتاوانی شەهید كرد، 10 هه‌زار كەسیش برینداربوون.\nساڵانە لەو ڕۆژەدا لە هەڵەبجە یادی شەهیدانی كیمیابارنی هەڵەبجە دەكرێتەوە، بەڵام ساڵی 2020 بەهۆی كەرەنتین و پەتای كۆرۆناوە ئەو یادە نەكرایەوە، تا ئێستاش ڕوون نییە ئەمساڵ ئەو یادە ساز دەكرێت یان نا.\nکونسوڵی تورکیا: پێشتر حکومەتی عێراقمان لە ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە هەرێمی کوردستان ئاگادارکردەوە\nپەرلەمانتارێكی كورد: پێناچێت بەغداد نیەتی ڕێککەوتنی ھەبێت\nپەرلەمانتارێكی كورد دەڵێت، مانەوەی شاندی دانوستانکاری ھەرێم لە بەغداد ھەنگاوێکی و گرنگ و پڕبایەخ بوو و دەشڵێت، “پێناچێت…\nقوباد تاڵەبانی دڵنیایی دەداتە کەسوکاری شەهیدان و ئەنفالکراوان\nجێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم دڵنیایی دەداتە کەسوکاری شەهیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی لە هەموو پارێزگاکانی کوردستان کە…\nئاسایشی سلێمانی دەستگیرکردنی باندێکی دزینی ئۆتۆمبێلی ڕاگەیاند، كه له پێشانگاكانی فرۆشتنی ئۆتۆمبێل له به‌غداد و شاره‌كانی هه‌رێم كاریان…


| 10.378 تۆمار دۆزرایەوە!\n1 ماڵپەڕی ئی-فەرهەنگ 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 9.911\n2 Ferhenga Destî kurdî bi kurdî :Umîd Demîrhan 📕 پەڕتووک 🏳 Kurmancî - Kurdîy Bakûr 8.762\n3 Pend û Peng, Bîlal Hesen 📕 پەڕتووک 🏳 Kurmancî - Kurdîy Bakûr 5.189\n4 هاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد – دانانی: هاوڕێ باخەوان - چاپی یەکەم – بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم - زنجیرە (16) - چاپخانەی روون – سلێمانی – 1999. 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 4.300\n5 ماڵپەڕی خاکەلێوە 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 4.121\n6 صفحة مؤسسة السجناء السياسيين 📡 ماڵپەڕ 🇸🇦 عربي 3.391\n7 ئازارە شاردراوەکان (یاداشتی زیندان) دەرسیم دیبەگەیی دانمارک - 2015 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 3.030\n10 ته‌واوی که‌ناڵه‌کانی راگه‌یاندن ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 1.145\n11 ئامادەکردنی کوردیپێدیا - ئاراس ئیلنجاغی 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا 🏳 کوردیی ناوەڕاست 1.004\n12 ته‌واوی که‌ناڵه‌کانی راگه‌یاندنی کوردی ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 930\n13 ماڵپەڕی خەندان 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 887\n14 فەرهەنگی هەنبانە بۆرینە: هەژار موکریانی 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 701\n15 ماڵپەڕی ویکیپێدیا 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 670\n16 تەواوی کەناڵەکانی راگەیاندن ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 630\n17 دیاری مەهاباد، مەلا غەفوری حافزی مەهابادی، ساڵی چاپ 1983 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 590\n18 ماڵپەڕی کتێبخانەی کوردی 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 379\n19 لیستی شەهیدانی دیبەگە و کەندێناوە، کۆکردنەوەی: دەرسیم دیبەگەیی، ٢٠١٤ 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 364\n20 ماڵپەڕی ئاوێنە 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 340\n21 ماڵپەڕی دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوەی موکریانی 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 266\n22 ماڵپەڕی دواڕۆژ 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 227\n23 پەندی پێشینیان ، کۆکردنەوە و هۆنینەوەی بە شێوەی شیعر مەلا غەفووری دەبباغی (حافزی مەهابادی) 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 212\n24 سەرچاوەی وێنە: نەزانراو! ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 186\n25 ماڵپەڕی کوردستانی نوێ 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 155\n26 ماڵپەڕی هاوڵاتی 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 147\n27 ماڵپەڕی سبەی 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 143\n28 ماڵپه‌ڕی په‌یامنێر http://www.peyamner.com ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 140\n29 ku.wikipedia 📡 ماڵپەڕ 🏳 Kurmancî - Kurdîy Bakûr 129\n30 ماڵپەڕی رووداو 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 114\n31 پەندەکانی پیرەمێرد؛ کۆکردنەوەی: رەفیق ساڵحی؛ چاپی دووەم 1393؛ سنە بڵاوگەی هەژار 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 109\n32 ماڵپەڕی سەقز 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 92\n33 تەواوی کەناڵەکانی راگەیاندن 📃 بەیان و راگەیاندننامە 🏳 کوردیی ناوەڕاست 86\n34 ئامادەکردنی کوردیپێدیا - ئەڤین ئیبراهیم فەتاح 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا 🏳 کوردیی ناوەڕاست 83\n35 هه‌واڵه‌کانی کوردستان له‌سه‌ر سایتی ینک http://www.puk.org ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 75\n36 ماڵپەڕی رۆژنیوز - 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 70\n37 کاک هه‌رژین شۆڕش قادر له هۆڵندا 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا 🏳 کوردیی ناوەڕاست 69\n38 ماڵپەڕی پەیامنێر 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 64\n39 مەنسوور جیهانی - ماڵپەڕی پەیامنێر 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 63\n40 منÙمه العفو الدولیه - نقپ العهود و اهدار حقوق الانسان فی کردستان العراق منڕ 1991 - الطبعة اطاولی - لندن - ایلول 1995. 📕 پەڕتووک 🇸🇦 عربي 59\n41 ته‌له‌ڤزیۆنی ینک Kurd Sat 📺 تی ڤی & رادیۆ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 58\n42 عومەر ئەحمەد حەمە ئەمین - ماڵپەڕی پێنجوێن 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 56\n43 ئامادەکردنی کوردیپێدیا - ئاراس ئیلنجاغی ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 54\n44 ماڵپەڕی وێنەی کۆماری کوردستان 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 54\n45 ڕۆژژمێری سه‌روه‌ری - کۆکراوه‌ی رووداوه‌کانی یه‌کێتی نیشتمانی کوردستان - 1975 - 2000 - کۆکردنه‌وه و ئاماده‌کردنی ئازاد خانه‌قینی. ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 54\n46 بیبلۆگرافیای رۆژنامه‌وانی ژنانی کورد - 1952-2002 - نوسینی رێناس نه‌ورۆزی - بڕۆکسل. 📃 بەیان و راگەیاندننامە 🏳 کوردیی ناوەڕاست 52\n47 ته‌له‌ڤزیۆنی پدک Kurdistan TV 📺 تی ڤی & رادیۆ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 52\n48 سەرچاوەی وێنە: نەزانراو! 👪 تۆڕی کۆمەڵایەتی 🏳 کوردیی ناوەڕاست 52\n49 پەندەکانی پیرەمێرد؛ کۆکردنەوە و ساغکردنەوەی: رەفێق ساڵحی 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 51\n50 نامەیەکی بەڕێز (فەخرەدین گەرمیانی) سەبارەت بە (لیستی ناوی ئەنفالکراوانی هەردوو گوندی قەڵامکایڵی ژوورین و خوارین) بۆ کوردیپێدیا لە 15-09-2011 📩 نامە 🏳 کوردیی ناوەڕاست 51\n51 ده‌نگی ئامریکا به‌شی کوردی د.ا. 📺 تی ڤی & رادیۆ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 47\n52 نامەیەکی بەڕێز (قوبادی حاجی فەقێ) سەبارەت بە (لیستی شەهیدانی بۆردوومانەکەی قەڵادزێ) بۆ کوردیپێدیا لە 25-10-2011 📩 نامە 🏳 کوردیی ناوەڕاست 47\n53 ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 04-09-2018 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 43\n54 یادەوەرییەکان؛ مستەفا چاوڕەش 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 43\n55 فەیسبووکی بەڕێز کاک (کامەرانی مامە عەلە رەش) 👪 تۆڕی کۆمەڵایەتی 🏳 کوردیی ناوەڕاست 41\n56 ماڵپەڕی پوک میدیا 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 41\n57 تەواوی کەناڵەکانی راگەیاندن 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 40\n58 قوباد قەڵادزێیی ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 40\n59 وکالة انباء هاوار الخبریة 📡 ماڵپەڕ 🇸🇦 عربي 39\n60 ماڵپەڕی خۆزگە 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 37\n61 ماڵپەڕی ڤیستیڤاڵی سەرتاسەری چیرۆکی بانە 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 35\n62 مەنووچێهر جیهانی - ماڵپەڕی پەیامنێر 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 35\n63 دیاری مەهاباد، مەلا غەفوری حافزی مەهابادی 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 34\n64 ڕووبه‌ڕوویه‌ک له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند حه‌مه ره‌شید هه‌ره‌س له 14-08-2004 له ئه‌مسته‌ردام. 🗣 رووبەڕوو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 33\n65 ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ره‌شه - شاری سلێمانی - پێداچوونه‌وه و پێشه‌کیی د. عیزه‌دین موسته‌فا ره‌سوڵ - به‌رگی یه‌که‌م - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی دار الحریه - به‌غداد - 1987. لاپەڕە: 416 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 32\n66 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 549 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 31\n67 ماڵپەڕی یەکینەکانی پاراستنی گەل 📡 ماڵپەڕ 🏳 Kurmancî - Kurdîy Bakûr 31\n68 لیستی شەهیدانی دیبەگە و کەندێناوە، کۆکردنەوەی: دەرسیم دیبەگەیی، 2014 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 29\n69 ماڵپەڕی رووبەر 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 29\n70 موقع سبەي ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 29\n71 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 542 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 28\n72 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 541 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 27\n73 ماڵپەڕی چەمەڕا 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 26\n74 ماڵپەڕی رووداو نێت 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 26\n75 ماڵپەڕی کەریمی حیسامی 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 26\n76 ماڵپەڕی یاران پردیور 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 26\n77 سەروای چ بکەم؟، چی بکەم؟، چ بکا؟ لە شیعری شاعیراندا؛ ئامادەکردنی زریان سەرچناری 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 25\n78 هه فوت - مجله کردیه مستقله - العدد 10 - سویسرا - اڕار 1996. صفحة: 18 📒 گۆڤار 🇸🇦 عربي 25\n79 jindires 📡 ماڵپەڕ 🏳 Kurmancî - Kurdîy Bakûr 24\n80 ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ره‌شه - شاری سلێمانی - پێداچوونه‌وه و پێشه‌کیی د. عیزه‌دین موسته‌فا ره‌سوڵ - به‌رگی یه‌که‌م - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی دار الحریه - به‌غداد - 1987. لاپەڕە: 414 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 24\n81 ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ره‌شه - شاری سلێمانی - پێداچوونه‌وه و پێشه‌کیی د. عیزه‌دین موسته‌فا ره‌سوڵ - به‌رگی یه‌که‌م - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی دار الحریه - به‌غداد - 1987. لاپەڕە: 417 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 24\n82 ماڵپەڕی گۆڕان 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 24\n83 صوت الاکراد - لسان حال الحزب الدیمقراطی الکردی فی لبنان "البارتی" - نصف شهریه - العدد 28 - لندن - 10-3-1997. صفحة: 7 📰 رۆژنامە 🇸🇦 عربي 23\n84 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 550 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 23\n85 مه‌ڵبه‌ند - مه‌ڵبه‌ندی رۆشنبیریی کورد له له‌نده‌ن - ژماره 70 - مایی 1996. لاپەڕە: 12 📒 گۆڤار 🏳 کوردیی ناوەڕاست 23\n86 مه‌ڵبه‌ند - مه‌ڵبه‌ندی رۆشنبیریی کورد له له‌نده‌ن - ژماره 70 - مایی 1996. لاپەڕە: 5 📒 گۆڤار 🏳 کوردیی ناوەڕاست 23\n87 ئامادەکردنی کوردیپێدیا - هاوڕێ باخەوان 🇰 تۆماری تایبەت بۆ کوردیپێدیا 🏳 کوردیی ناوەڕاست 22\n88 ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ره‌شه - شاری سلێمانی - پێداچوونه‌وه و پێشه‌کیی د. عیزه‌دین موسته‌فا ره‌سوڵ - به‌رگی یه‌که‌م - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی دار الحریه - به‌غداد - 1987. لاپەڕە: 415 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 21\n89 ئه‌کره‌می مه‌حموودی ساڵحی ره‌شه - شاری سلێمانی - پێداچوونه‌وه و پێشه‌کیی د. عیزه‌دین موسته‌فا ره‌سوڵ - به‌رگی یه‌که‌م - چاپی یه‌که‌م - چاپخانه‌ی دار الحریه - به‌غداد - 1987. لاپەڕە: 424 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 21\n90 ستیڤان شەمزینانی - ماڵپەڕی کوردستان نێت 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 21\n91 فيسبوک قيس قرداغي ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 20\n92 ماڵپه‌ڕی کوردستان نێت http://www.kurdistannet.org ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 20\n93 ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 09-08-2018 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 20\n94 ته‌له‌ڤزیۆنی مه‌د Med TV 📺 تی ڤی & رادیۆ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 19\n95 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 544 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 19\n96 عه‌لادین سوجادی - مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی - مێژوو, ئه‌ده‌ب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 548 📕 پەڕتووک 🏳 کوردیی ناوەڕاست 19\n97 ماڵپەری ئەدەبی (ڤەژین) 📡 ماڵپەڕ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 19\n98 ئامادەکردنی کوردیپێدیا - ئەڤین ئیبراهیم فەتاح ⚫ دیارینەکراو 🏳 کوردیی ناوەڕاست 18\n99 ته‌له‌ڤزیۆنی پکک Medya TV 📺 تی ڤی & رادیۆ 🏳 کوردیی ناوەڕاست 18\n100 دلانپار - ژ - 3 - خولی چواره‌م - 25-09-1994 - ده‌نگی کۆمیته‌ی ئاشتی و پشتگیری نیشتمانی کوردستان - فینڵاند. لاپەڕە: 23 📒 گۆڤار 🏳 کوردیی ناوەڕاست 18


خوێنەری ئازیز، هیوادارم تاقەتی خوێندنەوەی چیرۆکەکانت هەبێت!\nچەقبەستنی قەیرانە سیاسییەکانی کوردستان لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە؟\nبۆچی ئەم چەقبەستنە ساڵ بە ساڵ و قۆناغ بە قۆناغی هەڵبژاردنەکان بەهێزتر دەبێت و هەژموونی چەند حیزبێک جڵەوی عەقڵی کۆمەڵگا دەکەن و چەند حیزبێکی تریش کۆی جومگەکانی ژیانی ئابووریی و دارایی و پێگە و پۆستە ئیداریی و حوکومییەکان و تەنانەت پەرلەمانیش وەک گەورەترین دەسەڵات قورخ دەکەن و، چەند حیزبێکی تریش کە هێزیان کەمە هیچ شتێکیان پێناکرێت جگە لەوەی کە بۆ مانەوەیان خۆیان هەڵبواسن بە حیزبە گەورەکانی تردا.\nئەگەر ئاورێکی رەخنەگرانە و بێلایەنانە بدەینەوە لە مێژووی خەبات و تێکۆشانی سیاسیی حیزبە ناسویۆنالستەکانی کوردستان، ئەوە بە دڵنیاییەوە سەرچاوە و بنەمای ئەم چەقبەستنەمان بۆ دەردەکەوێت.\nهەموو ئەو گەندەڵیی و دزیکردن و تاڵنچێتیی و سەروەت و سامان بە فیرۆدانەی خەڵکی کوردستان لە لایەن حیزبە حوکمڕانەکانی کوردستانەوەمان بۆ دەردەکەویت.\nکۆمەڵگا دابەشکردن بە سەر حیزبەکاندا و بە حێزبییکردنی کۆمەڵگا، گەورەبوونی پێگەی حیزبە حوکمڕانەکان و هەژموونی راگەیاندنە چەواشەکارییەکەیان، دوفاقیی و دوو روویی لە سیاستی ئەم حیزبانەدا، بە قاچاخ فرۆشتنی گەورەترین داهاتی خۆڕسکی نەوت و گازی وڵات، وێرانکردنی کشتوکاڵ و لادێکان، بە ئۆردوگاکردنی کۆمەڵگای کوردستان و راهێنانیان لەسەر موچەیەکی بێ بەرامبەر لە بەرهەمهێنان، تێشکاندنی عەقڵی مەدەنێت و مۆدێرن، سەروەرییکردنی عەقڵی کۆنەخوازیی و سەلەفیزم، تێشکاندنی تاکی کورد و لاوزکردنییان لە بیرکردنەوە، بەربڵاوکردنی نەخوێندەواری و بەهیچ تەماشاکردنی کتێب و خوێندنەوە و رۆشنبیرێتی بە واتای خۆی، ئەمانە هەموویان، کە لە جینۆساید و پرۆسەکانی ئەنفالی بەدناو و کیمیابارانکردنی هەڵەبجەو ناوچەکانی تری کوردستان زیاتر کارییگەرییان هەبوو لە دواخستنی کۆمەڵگای کورد و گەڕانەوەی تاک و کۆمەڵگای کوردی سەد ساڵ زیاتر بۆ دواوە، رەگ و ریشەی قوڵی هەیە لە سیاسەتی ناحەکیمانە و بێویژدانیی حیزبەکان و ئەو بزووتنەوانەی ناو دەبرێن بە (شۆڕش)ی گەلی کورد، وەک(شۆڕش)ی ئەیلول و (شۆڕش)ی گوڵان و (شۆرش)ی نوێی گەلەکەمان.\nلێرەوە دەمەوێت بچمە ناو بابەتەکەوە و هەندێک لە چیرۆکی میژوویی حیزبی دایک و سەرەکی(پارتی) وەک خۆیان ناوی دەبەن بخەمە بەردەمی خوێنەری بەێز و گەنجەکان بۆ ئەوەی ئاگاداری ئەو رەگ و ریشە قوڵە نامرۆڤییەی ئەم بە ناو شۆرشانە بن.\n• شۆڕشی ١٤ی تەمووز و سەرەتای یەکەم تەقەی کورد بۆ بەدەستهێنانی مافی نەتەوەیی:\nلەو سەردەمەدا، واتە لە شۆرشی ١٤ی تەموزی ١٩٥٧ و روخانی سیستمی پاشایەتی و دامەزراندی کۆماری عێراقی و یەکەم تەقەکردن دژی ئەم شۆرشە لە لایەن کوردەوە لە دەربەندی بازیان و زیندوکردنەوەی بەردە قارەمان وەک سیمبولی خەبات و تێکۆشانی گەلی کورد و وەبیرهێنانەوەی مەلیک مەحموود و برینداربوونی لە پەنای ئەو گا بەردەی دەربەندی بازیاندا کە ناونرا بەردە قارەمان دەستیپێکرد. تەنکنۆلۆژیا هێندە پێشکەوتوو نەبوو، چەک و چۆڵ وەک ئەم سەردەمەی ئێستا چ لە لای سوپای عێراقی و چ لە لای کورد هێندە پێشکەوتوو نەبوو، بەڵام چەک و چۆڵ و زرێپۆش و فرۆکەی ئەو سەردەمەی عێراق بەراورد نەدەکرا بە لاوازیی و کەمی چەک و چۆڵی دەستی چەکدارەکانی گەلی کورد.\nلەم بابەتەدا جێگەی ئەوە نابێتەوە کە زۆر دوور برۆین و ئاوردانەوەکەمان هەموو مێژووی خەبات و تێکۆشانی حیزبە ناسیۆنالستییەکان، یان بیریی ناسێونالستی بگرێتەوە. بە کورتی ئاماژە بە دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفا و سەردەمی عەبدولکەریم قاسم و هەڵگیرسانی یەکەم (تەجەموعی) کوردی و یەکەم تەقەکردن دەدەم لە دەربەندی بازیان بە ناوی داواکردنی مافی نەتەوەییەوە. (یەکەم تەجەموعی دەربەندی بازیان لە ساڵی ١٩٦١دا دژ بە حکومەتی عەبدولکەریم قاسم، ناو دەبرا بە "کۆمەڵە"، دیارە ئەم چەمکە لە "تجمع"ی عەرەبییەوە وەرگیرابوو). کۆمەڵە: بریتبوو لە جوتیار و مسکێنە هەژارەکان، کە بە بانگهێشتی ئاغا و شێخ و مشایەخ و سەرۆک خێلەکان کۆکرابووەنەوە بە ناوی داواکردنی مافی نەتەوەی کوردەوە، کە لە لایەن مەلا مستەفا و پارتییەوە راسپێردابوون بۆ ئەو بانگهێشتکردنە. هەموو ئەم هێزە، نزیکەی ٢٠ تفەنگێک بڕەنەوی تیا بوو، تفەنگی بڕنەو ئەو سەردەمە باشترین تفەنگ بوو، ئیتر چەکدارەکانی تر هەمووی تفەنگی یانزەتیر و یەک تیر و سێ تیر و قۆناخ خڕ و یایلی و تەنانەت تاپر و ساچمەزەنیان پێبوو.\nلەو سەردەمەدا، خەڵکی خوێنەوار و ئەدیب و رۆشنبیران، ئەوانەی کە سەریان لە سیاسەت دەردەچوو، یان سیاسەتیان دەکرد، شیوعییەکان و پارتیەکان بوون، حیزبی تر و ئاراستەی تر نەبوو. ئەم شارییانە کە سیاسەتیان دەکرد، زۆر بە کەمی نەبێت لە تەقەکردن و بەکارهێنانی تفەنگدا شارەزاییان نەبوو. خەڵکی لادێکان کە لەو سەردەمەدا زۆر نەخوێنەوار بوون، زۆر هەژار بوون، زۆر نەریتیی و باو بوون، بەڵام لە تەقەکردن و بەکارهێنانی تەفەنگدا شارەزا بوون.\nلە سەردەمی پاشایەتیدا، واتە پێش شۆرشی ١٤ی تەموزی ١٩٥٧، خەڵکی لادێکان یەجگار هەژار و داماو و برسی بوون، لە ٨٥٪ی جوتیارەکان خاوەنی یەک بست ئەرزی خۆیان نەبوون، بە کرێکاری یان بە نیوەکاری لە کێڵگەکانی ئاغا و شێخ و خاون موڵکەکاندا کاریان دەکرد، بە ٦ خێزان خاوەنی یەک ئەسپ یان یەک هێستر بوون، ئەگەر جوتیارێک جوتە گایەکی هەبوایە بە جوتیارێکی دەوڵەمەند دادەنرا. ئاغاکان و شێخەکان و خاوەن موڵکەکان و دەوڵەمەندە خێڵەکیەکانی وەک جافەکان و زەنگەنە و شێخەکان بڕستیان لەبەر جوتیاران و خەڵکی هەژار بڕیبوو، بە جۆرێک دەیان چەوساندنەو و ستەمیان لێدەکردن کە سورانەشیان لێوەردەگرتن. (سوورانە: واتە شەوی سوور! یەکەم شەوی زاوایەتی ناو دەبرا بە شەوی سوور!، کاتێک جوتیارێک کچەکەی دەدا بە شو، یان کورە جوتیارێک ژنی دەهێنا دەبوو دیاریەکی تایبەتی بدایە بە خاوەن گوند کە ئاغایەک یان شێخک بوو، ئەو دیاریە ناو دەبرا بە سورانە).\nلەم سەردەم و ژیانە تاڵەی جوتیارانی هەموو عێراقدا شۆرشی ١٤ی تەمووز بەرپاکرا و بەرهەمی باشی ئەم شۆرشە لە ساڵی ١٩٥٨دا یاسای چاکسازی کشتوکاڵی بوو(ئیسلاحی زەراعی)، کە بە جارێک جوتیارانی دڵخۆشکرد و بوو بە هۆکارێکی بەهێز بۆ بووژانەوەی جوتیارە هەژارکان. "فەلاح ئەرزی خۆیەتی ئاغا باوکە رۆیەتی"، ئەمە یەکێک بوو لە دروشمەکانی فەلاحەکان و یەکێتی جوتیارانی ئەو سەردەمە دژی ئاغاکا و شێخەکان و خاوان موڵکەکان.\nلە دوای ئەوەی عەبدولکەریم قاسم لەگەل بارزانی و پارتیدا رێنەکەوەتن لەسەر پێدان و دانان بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی کورد لە چوارچێوەی عێراقێکی دیموکراتدا، هەروەها دوای گەڕانەوەی لە سەفەرکردنی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، کە پێشتر لە کاتی تێشکان و روخانی کۆماری موهاباتدا لەگەڵ ٥٠٠ چەکداردا دەربازبوون و پێوەندیان بە سۆڤیەتەوە کردوبوو، لەسەر بەرمەبنانی لێبوردنی گشتی بۆ بارزانی و ئەو چەکدارانە لە لایەن عەبدولکەریم قاسمەوە، گەڕابوونەوە بۆ عێراق و مانگانەیەکی ٥٠٠ دیناریشی وەک موچە بۆ بارزانی بڕیبووەوە و خانوەکەی نوری سەعیدی سەرۆک وەزیرانی سەردمی پاشایەتیش پێدابوو، بەڵام ئەم جارەیان کە یەک مانگ دوای گرانەوەی لە سۆڤیەت، واتە لە مانگی شوباتی ١٩٦١دا سەردانی قاسمی کرد، نەک هەر رووی پێنەدا، بەڵکو کار گەیشتە ئەوەی کە بارزانی لە خۆی بترسێت بۆیە بەغدای چۆڵکرد و گەڕایەوە بۆ بارزان.\nلە ٢٢ی ئازاری ١٩٦١دا بڕیاری دەستگیرکردنی جەلال تاڵەبانی دەرچوو لەگەڵ داخستنی رۆژنامەی خەباتی زمانحاڵی پارتیدا. ئیتر لێرەوە بە تەواوەتی نێوان گەلی کورد و بارزانی و قاسم رۆژ بە رۆژ خراپتر بوو.\nبارزانی و خوێندەوارەکانی پارتی کەوتنە خۆیان بۆ خۆ سازدان و هەڵگیرسانی شۆرش دژی عەبدولکەریم قاسم، وەک ئاماژەم پێدا، لەبەر ئەوەی تەقەکردن و شەرە تفەنگ خەڵکی عەشەیار و لادێکان شارەزاییان هەبوو تێایدا، بۆیە مەلا مستەفا هەر لە یەکەمجاردا پشتی بە خەڵکی لادێکان بەست بۆ کۆکردنەوەی ئەوانەی کە خاوەن تفەنگن و شەڕە تفەنگ دەزانن، ئەوانەش ئاغاکان و شێخەکان و خاوەن موڵکەکان بوون، کە هەرچەندە یاسای ژمارە ٣٠ ساڵی ١٩٥٨ پشتی شکاندبوون و زەویوزارێکی زۆریان لە دەستچبوو بە سەپاندنی ئەم یاسایە بەسەریاندا، بەڵام هێشتا چەکدار بوون و خۆیان و پیاوەکانیان و هەندێک لە مسکێنەکانیان چەکدار بوون.\n• یەکێک لە هەڵەی گەورەی مەلا مستەفا و (شۆڕش)ی کورد، ئەوە بوو کە پشتی خەڵکی هەژارانییان بەردا و رویانکردە ئاغا و شێخ و خاوەن موڵکەکان، دژایەتی یاسای ژمارە ٣٠ ساڵی ١٩٥٨یان کرد و ئیدیعای ئەوەیان بۆ عەبودولکەریم قاسم کرد کە پیاوێکی شیوعیە و بێدینە و دەیەوێت بێدینی بڵاوکباتەوە و ناکۆکی لە نێوان جوتیاران و خاون موڵکەکاندا دروستبکات، جوتیار و هەژاران رزگاریان نابێت تا کوردستان رزگاری نەبێت!، بۆیە "یەکڕیزی" گەلی کورد گرنگە، نابێت هیچ جۆرە ناکۆکیەک دروستبێت لە نێوان جوتیاران و ئاغاکانیاندا، چونکە ئەمە دوولەت بوونی خەڵكی لێدکەوێتەوە، دوای رزگارکردنی کوردستان، هەموو شتێک بۆ هەژاران مەیسەر دەکرێت، بەمەش هەژاران و جوتیارانیان لە چاوەڕوانیدا راگیرکرد.\n"کوردایەیتی" و "رزگاری" و "کوردستان یان نەمان" و "یەکریزی میللەت" و"قوتابخانەکەی بارزانی" و "ئیدیعایەکردنی ئەوەی ئەمەریکا پشتیوانیمان لێدەکات" و "شای ئێران لەگەڵماندایە" و "ئیسرائیلیەکان چەکمان پێدەدەن" ئەم دەستەواژە و درۆکردنانە بوون بە هێزێک بۆ بێدەنگکردنی میللەت، قبوڵکردنی ژیانی کولەمەرگی و بەخێوکردنی پیشمەرگە و نەڕە نەڕ و قیڕە قیڕی ئەم کادر و ئەو کادری حیزبی و ستەمی سەرپەل و سەرلق و ئامر بەتالوێن و ئامار هێز هەمووی بوون بە شتێکی ئاسایی و دەبوو قبوڵبکرێت لە پێناوی کوردایەتییدا. لە هەر گوندێک لە گوندەکانی ناوچەکدا چەندین سیخوریان دروستکردبوو بۆ چاودێریکردن خەڵک و شیوعیەکان و ئەوانەی کە رەخنەدەگرن، بە جۆرێک کە لە ماڵی خۆیدا نەیدەوێرا رەخنە لە پێشمەرگە و بەرپرسی پێشمەرگە و پارتی بگرێت، یەکسەر بە جاسوس و تابوری پێنج ناویان دەبرد و تەخوینیان دەکردن.\nلە لایەکی تریشەوە، ئەم پەروەردەی خۆ سەپاندنی هێزانە بوون بە کولتوور و عەیبەیەکی یەجگار گەورە بۆ جوتیار و خەڵکی ستەمدیدە ئەگەر جارێک لە جاران سکاڵایەکی دەرببڕیایە بەرامبەر بەو هەموو ستەمکارییە، واتە ئەگەر لێپرسینەوەشی لەگەڵدا نەکرایە لەسەر دەردە دڵەکەی بەلام لە مزگەوتەکان و لای مەلاکان و دەمسپی ئاوایی سەرزەنشت دەکرا و عەیبار دەکرا، لایەندارێتی بۆ "کوردایەتی" بوو بە ئەرکێکی ئەخلاقی و قیەمێک کە کەس نەیدەوێرا لە ژێر لێویشەوە گەلەیی و رەخنەی هەبێت. ئەمە جگە لە ستەمی بەردەوامی ئاغا و شێخ و مشایەخ و خاوەن موڵکەکان، کە وەک ئاماژەم پێدا دەبوو ئەمەش قبووڵکرێت لە پێاناوی یەک رێزی و کوردایەتیدا.\n• دەیان چیرۆکی وەک چیرۆکەکەی عەلی شەعبان و جوتیارەکان لە کوردستاندا روویان دەدا و کەسیش لێپرسینەوەی لەسەر نەدەکرد. چیرۆکەکە بەم جۆرە بوو:\nعەلی شەعبان لە ناوچەی رانیە و قەلادزێ ئامر بەتالوێنێکی دەوڵەمەند بوو، خاوەنی گوند و مەڕ و ماڵاتی زۆر بوو، ساڵانە لە وەرزی کارکردندا بە خۆرایی کاری بە جوتیارەکان دەکرد و خزمەتی مەڕ و ماڵات و کاری کشتوکاڵیی پێدەکردن. بە گوێرەی رۆژنامەی"رێگای" حیزبی شیوعی قیادەی مەرکەزی لە ساڵی ١٩٧٢دا، عەلی شەعبان، رۆژێک هەموو جوتیارانی گوندەکەی بانگ دەکات و دەڵێت، دەمەوێت مەڕەکانم ببڕەنەوە، واتە خوری لە مەڕەکان بکەنەوە، بەڵام پێش ئەوە دەبێت هەموو دڕک وداڵو کونجرەی خوری مەرەکان لێبکەنەوە بۆ ئەوەی خوریەکەیان پاک بێت و پارەی باش بکات. ئەم کارە یەجگار قێزەون و ناشیرینەی بە زۆر بە جوتیارەکانی کرد، تەنانەت گەوڕ و پشتیری مەرو ماڵاتەکەی پێ پاکدەکردنەوە.\nهەڵبەت چەندین چیرۆکی لەم چیرۆکە و ستەمکردن لە مسکێن و خەڵکی هەژاری لادێکان لە لایەن ئاغاکان و شێخەکان و سەرۆک خێڵەکان، کە یان خۆیان سەرلق و ئامر بەتالوێن و ئامر هێز بوون یان کوڕ و نەوەکانیان. زۆر بە کەمی کوڕی هەژاران لەو سەردەمەدا بە حکومی هەژاریان خوێندەوار بوون، زۆرێک لە کوڕ و نەوەکانی ئاغاکان بە حکومی دەسترۆشتوییان خوێندەوارییەکی متوازعی وەک مامۆستاییان هەبوو، ئەمانە لەم بزووتەوەی کوردایەیەتییدا بە حکومی خوێندەواریان و بە حکومی دەوڵەمەندی و خاون پێگەی کۆمەڵایەتیان گرنگی زۆریان پێدەدرا، بۆیە هەرچیان بکردایە لێپێچینەوەیان لەگەڵدا نەدەکرا.\nژن کوشتن و تەعدای سێکسی لەسەر ژن وکچی جوتیارەکان و هەژارەکان بەردەوامبوو، موڵکانە و سەرانە و بە زۆر کارکردن بە خەڵک بەردەوام بوو، لەسەر خۆشەویستی و عەشق و دڵداری دەیان کوڕ و کچ دەکوژران بە بێ لێپێچینەوە و دادگاییکردن. نموونەی زەقی ئەو ژن کوشتنانە: (مارگرێت جۆر) بوو، ئەو کچە ئاسوورییە ئازایەی لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا جامانەی سوری لەسەر بەست و تفەنگی بڕنەوی هەڵگرتوو بوو بە پێشمەرگە. لە بۆسەیەکدا لە گوندی (قەڵاقومری) لە ساڵی ١٩٦٩دا کوژرا و کەس نەیزانی چۆن کوژرا و هۆکارەکەی چیبوو، هیچ لێپرسینەوە و بە دواداچوونێکی بۆ نەکرا لە لایەن (شۆرش) و (دادگا)ی شۆرشەوە.\nباشترین دادگای (شۆرش) مامۆستایەک بووە، یان کادرێکی پێشکەوتوو و دڵسۆزی حیزب بوو، زۆر بە دەگمەن دادوەری فەرمی هەبوو کە شارەزای یاسا بێت، ئەگەر هەشبووبێت ئەوە حکومی (شۆرش) و سەرکردە(شۆرشگێرەکان) لە سەروو یاسا و دادگاوە بوون. کوردستان و هێزەکانی پێشمەرگە پڕی بوو لە زیندان و بە دەیان زیدانی بە بێ دادگاییکردن زیندانیکرابوو. یەکێک لە زیندانە سیاسییە گەوەرکان زیندانی (دەربەند رایەت) بوو، کە سەدان کەس تیایدا زیندانی کرابوون. بە تایبەتی شیوعیەکان و ئەوانە بیری پێشکەوتووخوازییان هەبوو.\nدەیان ژووری ئینفرادی لەم زیندانەدا هەبوو. پێش راگەیاندنی ئاشبەتاڵەکەی مەلا مستەفا لە ساڵی ١٩٧٤دا دەیان شیوعیان کوشت، دەیان کەسیان بە ناوی جاسوس و جاش و بەعسیەوە کوشت بە بێ دادگاییکردن. من بۆ خۆم شاهیدی ئەم حاڵەتەم و یەکێک بووم لە زیندانییەکانی ئەم زیندانە لەگەڵ باوکی خۆشەویستمدا، کەبە داخەوە بە هۆی منەوە ئەم دەوری بەردەی زیندانی دەربەند رایەتی بینی. ئەو کاتە ئەندامی حیزبی شیوعی قیادەی مەرکەزی بووم و حیزب و بە تایبەتی کاک فاروقی مەلا مستەفا هەوڵی زۆری بۆ دام تا لەگەڵ باوکمدا رزگاری کردین. بە دەیان چیرۆکی وەک ئەم چیرۆکەی کوێخا ساڵحی خێوەتە لەم زیندانەدا هەبوو.\nچیرۆکی کوێخا ساڵحی خێوەتە:\nخێوەتە، گوندێکە نزیکی گوندی هەناران و قزلەر، کەوتۆتە نزیک شاری سلێمانییەوە. کوێخا ساڵح کە باداخەوە ناوی باوکی نازانم، دوو کوڕی پێشمەرگە بوو بە ناوی سالار و سەردار. وەک خۆی بۆی گێرامەوە لە هێزی رزگاریەوە دەنێرن بە دوایدا، ئەویش بە سوار گوێدرێژەکەی دەگاتە هێز و یەکسەر لەوێ زیندانیان کرد. لە بەرچاوی من کە زیندانی بووم لە هێزی رزگاری، من ئەو کات گەنج بووم، بە توانابووم، گاڵتەم بە لێکۆڵرەکە دەکرد، کە موحسابەی دەکردم و پێی دەوتم تۆ پیاوی حکومەتییت و شیوعیت و دەبێت ئیعتراف بکەیت. بۆ ترساندنی من دوای چاو بەستنەوەم، دوای ئەوەی لە پەنا گوێچکەمەوە فیشەکێکیان تەقاند و گوێم کپ بوو. مام ساڵحیان هێنا، ئاگرێکیان کردەوە، تەورداسێکیان خستە ناو ئاگرەکەوە، سور بوەوە تەوەرداسەکە، دوای لیدانێکی زۆر تەورداسە سورەوەکراوەکەیان نا بە بنی پێی مام ساڵحەوە، زیڕەی مام ساڵح دەچوو ئاسمان. هێنایان لە ژورەکەدا فرییان دا.\nژورکە نزیکەی ٢٠ کەسی تێدا بوو، کۆمەڵێک لەوانە خەڵکی سۆتەکە وسورگا بوون، بە ناوی ئەوەوە گیرابوون گوایە ویستویانە ببن بە جاش، کۆمەڵێک پیاوی بەرێزی عەشایرە بوون، بە داخەوە ناوەکانیانم لە بیرچۆتەوە.\nمام ساڵح پیاوێکی زۆر قسە زان و حیکایەتخوان بوو، شەوانە پێم دەوت تۆ بەس چیرۆکم بۆ بگێرەوە من ئەو پەڕی خزمەتت دەکەم، خزمەتێکی زۆریم کرد، چەند خزمەتی باوکم دەکرد هێندەش خزمەتی مام ساڵحم دەکرد. قاچیمان تەداویکرد بۆ ماوەی ١٠ رۆژ، دواتر لەگەڵ مام ساڵح و کاک (ڕەوفە درێژی) قەرەداغی لەگەڵ مەفرەزەیەکدا ئێمەیان دوای چەند شەوێک لە رۆیشتن بە دۆلێ شەهیداندا گەیاندە زیندانی دەربەند رایەت. لەوێ هەر یەکەیان فرێداینە ژوورێکەوە. مام ساڵح کە هێشتا برینی قاچەکانی بە تەواوەتی چاک نەبوو بووەوە، فرێدرایە ژوری ژمارە یەک.\nژوری ژمارە یەک هۆلێکی گەورە بوو، ١٢٠ تا ١٣٠ زیندانی تێدا بوو، بە داخێکی زۆرەوە بەیانیەک لەو بەیانیانەی کە زوو لە سەعات ٥ی بەیانیدا هەڵیاندەسانین بۆ سەر ئاو، زانیمان کە مام ساڵح کۆچی دواییکردبوو بەو هەموو ناڵە و تاسەیەوە کە دەیویست یەک جاری تر بگڕێتەوە خێوەتە، یان هیچ نەبێت رەحمی ئەوەی پێبکەن کە یەکجار کوڕە پێشمەگەکانی ببینێت.\nئەم چیرۆک و ستەملێکردنەی کوێخا ساڵحی خێوەتە، یەکێکە لە دەیان چیرۆکی دڵتەزین و نامرۆڤانەی (شۆڕش)ی کوردی و زیندانەکانی ئەم شۆرشە.\nهەر بۆ نموونەی ئەو جۆر لە نامرۆڤیی و دڕندەییانە، یەکێک لە ئەشکەنجەکانی شیوعیەکان ئەوە بوو کە، فەردەیەک شەکریان دەخستە سەر پشتی و جەلادێک لەسەر فەردە شەکرەکەوە سوار دەبوو، ئنجا هەچەی لێدکرد و دیوت دەی لینینە کەچەڵ برۆ.\nچیرۆکی ژووری ئیسلامیەکان لە زیندانی رایەتدا:\nپارتی هەرچەندە بە ناوی حیزبی لیبراڵ و سێکۆلارەوە دامەزرابوو، کاتێکیش کە پەیەڕە و پرۆگرامی ئەم حیزبە دەخوێنیتەوە کەسانی نەشارەزا لە رەفتار و کرداری ئەم حیزبە، بەوە تێدەکەون کە ئەم حیزبە بە گوێرەی بەرنامە و بیرکردنەوە نووسراوەکەی حیزبێکی لیبراڵی سێکۆلاری پێشکەوتووخوازە. بەڵام لە راستیدا رەفتار و کرداریی ئەم حیزبە چ لەسەر دەمی (شۆرش) و چ لەسەردەمی حوکمڕانییان دوای هەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٩٢، ئەوەمان پێدەلێت کە ئەم حیزبە حیزبێکی بەرژەوەندخوازی دواکەوتووی خێڵەکیی و باوە، بروای بە کولتورێکی خێڵەکی و باو هەیە، بۆیە لە هەموو ژیانیدا نەیتوانیوە بەرابمبەر بە کولتوورە باوەکان بوەستێتەوە و دژایەتی کورلتوور باوی نەک نەکردوە، بەڵکو برەوی پێداوە، بە تابیەتی بە ناوی ئەوەی کە گەلی کورد گەلێکی موسڵمانە برەوی زۆری بە کۆنەخوازان و کۆنەپەرستانی دینییەکان داوە.\nتەنانەت لە کاتی زیاندانیکردنی زیندانییە تۆمەتبارەکاندا هەوڵی ئەوەی داوە کە رۆحی دینی بکات بەر خەڵکیدا و دین لە ناو زیندانەکانیشدا بە زیندووی رابگرێت. لەگەڵ ئەو هەموو ستەم و ئەشکەنجە و زۆردارییەی کە لە زیندانەکاندا دەیکرد بە ناوی موسڵمانێتیی و لایەندارێتی لە موسڵمانێتیەوە. لە زیندنی رایەتدا ژورێکی تایبەتیان کردبووەوە بۆ ئەوانەی کە خواپەرستی دەکەن، بە رۆژو دەبن و شەونوێژ دەکەن. لەم ژوەردا کۆمەڵێک لە تۆمەتباری سیاسیی و ئەو کەسانەشی تیا بوو کە سەربە حیزب و ریکخراوە نهێنیەکانی وەک کۆمەڵەی رەنجدەران بوون. هەڵبەت ئەو کاتە ئەم کۆمەڵەیە دروست نەبوو بوو، بەڵام کەسانێکیان هەبوو کە دژی پارتی بوون و لە دژی پارتی قسەیان دەکرد و لە هەوڵی ئەوەدا بوون خەڵک هەڵخرینن دژی پارتی. بۆیە ئەماند دەگیران و زیندانی دەکران، لەو کەسانەی کە من لە یادم ماوە، کەسێک بوو بە ناوی حاجی ئاغا، ئەم حاجی ئاغایە لە دوای دروستبوونی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بوو بە یەکێک لە سەرکردەکانی ئەم حیزبە. هەروەها کەسێکی تر بە ناوی جەمیل هەورامی کە لە ژوری ئیسلامیەکاندا نەبوو بەڵکو لە ژوری ژمارە سێدا کرابوو بە چاودێر بەو حکومەی دەمێک بوو ئەم کوڕە گەنجە زیندانیی بوو لە لای پارتیەکان. هەردوو قاچی بە زنجیر بەسترا بوو، لە کاتی چوون بۆ سەر ئاو و هاتنە خواروە بۆ نهۆمی یەکەم و حەوشەی زیندانەکە، زۆر بە زەحمەت و بە قونە قون ئەم کورە گەنجە بەسەر قاڵدرمەکاندا دهاتە خوارەوە و سەردەکەوتەوە. دەیان کەسی وەک جەمیل هەورامی لەم زیندانیدا زنجیر لە قاچیداندا بوو. دەیان کەس لە ژووری ئینفرادیدا بوون. دەیان قوتابی عەربی زانکۆی سلێمانی بەشەو چبوونە سەریان لە بەشەکانی ناوخۆیی سلێمانیدا فراندبوونیان و زیندانیان کردبوون.\nدەیان شیوعی لە شیوعیەکانی قەرداغ و هەڵبجە و دەوروبەری سلێمانی و رانیە و قەڵادزە زیندانی کرابوون، پێش ئاشبەتاڵەکەی مەلا مستەفا چەندین کەسیان لێ کوشتن بە بێ دادگاییکردن. هەرکەسێک لە شەودا و بە تایبەتی لە سەعات ١١ی شەو بە دواوە بانگبکرایە ئیتر کەس نەیدەبینەوە، دڵنیام دووروبەری زیندانی رایەت پڕێتی لە گۆڕی ئەو شیوعیانە. ((ئەمەی لە زیندانی دەربەند رایەتدا بینیم، لە زیندانی ئەمنی سلێمانی و ئەمنی عامەی بەغدادیشدا بینیم و بەعسیەکان و پارتیەکان هەمان رەفتار و کرداریان هەبوو)).\nدەیان کەس تەنها لەبەر ئەوەی عەرەبەن زیدانی کرابوون. چەندین کەس لەسەر ئەوەی کە پێوەندیان بە کاوەی شێخ لەتیفی شێخ مەحموودەوەیە زیندانی کرابوون. چەندین کەس لە ڕاڕەوی زیندانەکدا بە جۆرێک زیندانی کرابوون کە زیندانیەکانی ژورەکان نەیاندەبینین، تەنها لە کاتی چوونە دەرەوەماندا دامانبینین کە هەر یەکەیان بەتانیەکیان دابوو بەسەر خۆیاندا بۆ ئەوەی نەبینرێن و نەناسرێن، هەڵبەت ئەو خۆ داپۆشینەش بە ئەمری برێوەبران و جەلادەکانی زیندانیەکە بوو.\nیەکێک لەو کەسانەی کە لەم ڕاڕەوەدا زیاندنی کرابوو، شیخ جەعفەری قادرکەرمیی، کە دواجار بوو بە بەعسی و کردیان بە پارێزگاری سلێمانی و دەستی هەبوو لە کوشتن و ئیعدامکردنی دەیان گەنجی سلێمانیدا، لەو کەسانە بوو کە بە شێخ چۆپی ناوی دەرکردبوو، ئەم شێخ چۆپیەش لەوەوە هاتبوو، کە بە زۆر لە کاتی بۆنەکانی حیزبی بەعسدا دەچووە ناو ئامادەییەکانی کچانەوە و ئاهانگی پێدەگێران و خۆشی سەرچۆپیەکەی دەگرت. ئەم پیاوە خۆفرۆشەی بەعس لە کاتی راپەڕینی ساڵی ١٩٩١دا پارتی پاراستی و رەوانەی ئەردەنیانکرد و هێناشیانەوە بۆ هەولێر و وەک سوکایەتیکردن بە خەڵک جاوپێکەوتنیشیان لە تیڤیەکانی پارتیەوە لەگەڵدا سازکرد.\nئەشکەنجەکان: ئەو ئەشکەنجانەی لەم زیندایەدا هەبوو: فەلاقەکردن، هەڵواسین، داخکردن، نەنووستن و هەراساکردن و بێخەوی، ئاو بەسەرداکردن و لە ئاو هەڵکێشان.\nرەوشی ناو زیندانیەکە:\nرەوشێکی نامرۆڤیی و دەوری بەرد بوو، پیسوپۆخڵ و نەخۆشی. جۆگەلە ئاوێکی چڵکاو بە ناو حەوشەی زیندانیەکەدا دەڕۆیشت، ئەو ئاوە، ئاو و گواوی ماڵەکانی دەورپشتی زیندانی رایەت بوون، بە تایبەتی ئاو و گوا و ریخاوی رانەمەڕ و گامێش و گاگەل و پەلەوەری قاز و مراوی و مریشکی ماڵی سەعید مەسیفی بوو، ئاوێکی بۆگەن، چڵکن و رەش و پیس. ٤٠ دانە ئاودەستیان بە تەنەکە لەسەر دروستکردبوو، بە جۆرێک کە دادەنیشتی هەموو کەسەکانی ترت لێوە دیار بوون لەسەر ئەودەستەکانی تر.\nئەو کاتانەی کە خەڵک نەخۆش دەکەوتن و تووشی سکچوون دەبوون و ئارەزوویان بوو کە زیاتر لەسەر ئاوەدەستەکان بمێنەوە، سدیقە کوێری جەلادی برازای سەعید مەسیفی بەرێوەبەری زیندانیەکە، بە گۆچانە حەیزەرانەکەیەوە دەکەوتە لێدانیان، چەندین جار خەڵک لەسەر ئاودەستەکان بە دەمدا کەوتووەتە ناو پیسی و گواوەکەوە هاوار و قیژەی دەگەیشتە ئاسمان، بێڕەحمانە ئەم جەلادانە هیچ هەستێکی مرۆڤییان نەبوو، هیچ بەزەییەکیان نەبوو. بەیانیان بە مەنجەڵی گەورە ماستی ماڵی سەعید مەسیفیان دەهێنا و ئەو کەسانەی پارەیان پێبوایە ماستیان لێدەکرێن. دەرمان و تەداوی یەکێک لە برازاکانی سەعید مەسیفی دەیکرد بە ناوی بڵند، کە لە هەموو جەلادەکانی تر میهربانتر بوو، هەندێک جار هاوکاری پیر و پەکەوتەکان و نەخۆشەکانی دەکرد.\nکۆمەڵیک کوری گەنجی کەرکووکی و گەرمیانی کە نازانم لەسەر چی زیندانیکرابوون، کردبوونیانن بە نانەوە لە ناو زیندایەکەدا، نانیان بۆ زیندانیەکان دروستدەکرد. برنج و رۆنیان دابەشدەکرد بەسەر ژورەکاندا دەبوو خۆیان خواردن دروست بکەن، بەو چلەی هاوینە، بەو هەموو قەرباڵغی ناو ژوورەکانەوە دەبوو پەرەمێز دابگیرسێنن و خواردن لە گۆشەیەکی ژوورەکدا دروستبکەن، قەدەغەش بوو ئەگەر خواردن دروست نەکەن، واتە هەندێک جار زیندانیەکان داوایان دەکرد نانی وشکی زیادەیان بدەنێ و بۆ ئەوەی خواردن دروستنەکەن و هێندەی تر نەپڕوکێن، بەڵام بۆ ئەوەی زیاتر ئازاری زیندانیەکان بدەن ئەمەیان قبووڵ نەبوو.\nماویەتی... خوێنەری بەرێز چاوەڕوان بە!


له سلێمانى نرخى زه‌وى زیاتر داده‌به‌زێت\nنرخى زه‌ویى نیشته‌جێبوون و بازرگانى له شارى سلێمانى زیاتر داده‌به‌زێت، شاره‌زایانى ئابوورى و خاوه‌ن نووسینگه‌كانى كڕین و فرۆشتنى خانووبه‌ره و زه‌وى، هۆكاره‌كه‌ى بۆ به‌رده‌وامى ته‌نگژه‌ى دارایى ده‌گێڕنه‌وه.\nعه‌تا محه‌مه‌د خاوه‌ن نووسینگه‌ى كڕین و فرۆشتنى زه‌وى و خانووبه‌ره له شارى سلێمانى به "وشه"ى ڕاگه‌یاند، ئێسته نرخى زه‌وى له شارى سلێمانى گه‌شتووه‌ته نزمترین ئاست كه هیچ كات به‌و شێوه‌یه دابه‌زینى تۆمار نه‌كردووه، هاووڵاتییان به‌گشتى له كڕینى زه‌وى كشاونه‌ته‌وه.\nپێش دروستبوونى ته‌نگژه‌ى دارایى له كوردستاندا، بازاڕى كڕین و فرۆشتنى زه‌وى به‌ته‌واوه‌تى گه‌رم بوو، خه‌ڵكێكى زۆر ته‌نیا بۆ قازانجى زیاتر زه‌وییان ده‌كڕى، چونكه دڵنیا بوون له‌وه‌ى مانگ به مانگ نرخى زه‌وییه‌كه هه‌ڵده‌كشێت، ئه‌وه قازانجێكى چاوه‌ڕوانكراو بوو.\nمحه‌مه‌د زیاتر ده‌ڵێ، "هاووڵاتییان له كڕین و فرۆشتنى زه‌وى كشاونه‌ته‌وه، ته‌نانه‌ت به هه‌فته‌یه‌ك كڕین و فرۆشتنى پارچه زه‌وییه‌ك ناكرێت".\nشێخ خالید یه‌كێكى تر له خاوه‌ن نووسینگه‌كانى كڕین و فرۆشتنى خانووبه‌ره، ده‌ڵێ، "ئێسته باشترین كاته بۆ كڕینى زه‌وى، به‌ڵام هاووڵاتى ده‌ترسێت دۆخه‌كه خراپتر بێت، بۆیه پێى باشه پاره‌كه له به‌رده‌ستى بێت له‌وه‌ى بیداته پارچه‌یه‌ك زه‌وى".\nئه‌و به"وشه" ده‌ڵێ، "زیاتر له مانگێكه هیچ كڕین و فرۆشتنى زه‌ویمان نه‌كردووه و له گیرفانی خۆمان كرێى دووكانمان داوه، ئه‌گه‌ر به‌و شێوه‌یه بڕوات نووسینگه‌كه‌مان داده‌خه‌ین، چونكه ئه‌مساڵ دۆخه‌كه زیاتر به‌ره‌و خراپى رۆیشتووه".\nبه‌گوته‌ى ئه‌و، ئه‌گه‌ر نرخى پارچه زه‌وییه‌ك پێشتر به 50 هه‌زار دۆلار بێت، ئێسته 20 هه‌زار دۆلار دابه‌زیوه و به‌و حاڵه‌شه‌وه هاووڵاتییان ئاماده نین زه‌وى بكڕن.\n"كاتێك بازاڕی خانووبه‌ره ده‌جووڵێت كه دۆخه‌كه باش بێت، هاووڵاتی ترسی نه‌بێت، پێشینه‌كان ده‌ست پێ بكه‌نه‌وه، دۆخی دارایی بۆ پێش 2014 بگه‌ڕێته‌وه"، شێخ خالید واى گوت.\nمحه‌مه‌د ڕه‌ئووف شاره‌زاى ئابوورى و مامۆستای زانكۆ، به "وشه"ى ڕاگه‌یاند، هه‌رزانبوونى زه‌وى له ئه‌نجامى ئه‌و ته‌نگژه‌یه‌یه كه ڕووى له كوردستان كردووه، كاتێك خه‌رجى كه‌م ده‌بێته‌وه، پاره‌ش له ده‌ستى هاووڵاتییان كه‌م ده‌بێته‌وه و خواست له‌سه‌ر شته‌كان داده‌به‌زێت، كاتێكیش خواست دابه‌زى نرخ داده‌كشێت.\nره‌ئووف زیاتر ده‌ڵێ، "كاتێك كڕین فرۆشتن به زه‌وى نه‌كرا، مه‌ترسیى دروست ده‌كات، چونكه ئه‌و پاره‌یه كه پێشتر ئاڵوگۆڕى پێ ده‌كرا به‌هۆى كڕین و فرۆشتن به زه‌وى و ده‌ستاوده‌ستى ده‌كرد، ئێسته ده‌وه‌ستێت، ئه‌وه‌ش ده‌بێته هۆى دابه‌زینی خواست، هه‌ر كاتێكیش خواست دابه‌زى، پرۆسه‌ى ئابوورى په‌كى ده‌كه‌وێت".


کاری خوێن (فیلم) - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدەیڤد ئێس وارد\n١٠ی ئایاری ٢٠١٢ (ھۆڵەندا)\n٣ میلیۆن دۆلار\nکاری خوێن (بە ئینگلیزی: Bloodwork، ھەروەھا ناسراوە بە بلۆدوۆرکز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆتا تاقیکردنەوە لە شانشینی یەکگرتوو.) فیلمێکی ئەمریکی-کەنەدی ترسناکی ٢٠١٢ـەیە کە لەلایەن ئێرک وستنبێرگەوە دەرھێنراوە و لەلایەن دەیڤد ناھۆمەوە نووسراوەتەوە. ئەستێرەکانی سەرەکی ئەم فیلمە پێکھاتوون لە تراڤس ڤان وینکڵ و تریشا ھێڵفەر. فیلمەکە گیراوە لە کەنەدا لە بەینی تشرینی دووەم و کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، سەرەتا لەژێر ناوی قۆناغی یەکەم بوو.\nدوو ھاوڕێی زانکۆ بە ھیوای ئەوەن کە گەشتێک بکەن بۆ ئەورووپا بەڵام پارەی ئەوەیان نییە کە ئەم گەشتە بکەن. ڕۆژێک گرێگ، کە کەسایەتی سەرەکی فیلمەکەیە، لە کۆلێژەکەی لەسەر بۆردی ھەڵواسینەکە پەڕەیەک دەبینێت کە داوای خۆبەخش دەکات بۆ تاقیکردنەوەی دەرمانی حەساسێتی نوێ لەسەریان، کە پێشتر ھەرگیز لەسەر مرۆڤ تاقی نەکراوەتەوە، و لە پێناو ئەم کارەدا چەند ھەزار دۆلارێک وەردەگرن. گرێگ ئەمە بە ھەلێک دەزانێت و خێرا دەڕوات ھاوڕێکەی ئاگادار بکاتەوە بۆ ئەوەی ھەردووکیان پێکەوە بە پارەکانیان بتوانن گەشتەکە ڕێک بخەن. کاتێک ئەوان بڕیار دەدەن ئەم کارە بکەن، سەردانی یەکەی سەرەکی دکتۆرەکە دەکەن کە ئەم کارە بەڕێوەدەبات. لەوێ مۆبایل و خواردنەوە و خوارێکیان لێ دەسەندرێت و دەخرێنە ژێر چاودێری ٢٤ کاتژمێرەوە لەلایەن کامێرای تایبەت و پۆلیسەوە. لەوێ گرێگ و ھاوڕێکەی چەند کەسێکی تر دەناسن. بەھەرحاڵ، کاتێک کە تاقیکردنەوەکان دەست پێ دەکات، ھەمووان ھەست بە گۆڕانی بەردەوام دەکەن لەسەر جەستەیان. کاتێک دکتۆرەکە و یارمەتیدەرەکان بڕیار دەدەن کە لە پێنج جار زیاتر ئەو ماددەیەیان لێ بدەن، ھەموو خۆبەخشەکان ئالودەی دەبن و ھەستی قێزەونیان تێدا نامێنێت و دەستدەکەن بە سەر ھێرش کردنە سەر یەکتری و خواردنی یەکتر. لە کۆتاییدا گرێگ دەزانێت کە ئەوان درۆیان لەگەڵ کراوە و ئەمە تاقیکردنەوەی دەرمانی حەساسێت نەبووە، بەڵکو پرۆژەیەک بووە کە لەلایەن حکومەتەوە بەڕێوەبراوە بۆ بەرھەمھێنانی ماددەیەکی نوێ کە وا لە جەستەی مرۆڤ دەکات بە خێرایی دوای بریناربوونی سەخت چاک ببێتەوە و برینەکە دابخرێتەوە. دوای ئەوەی کە کارەسات لەناو تاقیگەکەدا ڕوودەدات، گرێگ و ھاوڕێکەی ھەوڵی ڕاکردن دەدەن بۆ ئاگادارکردنەوەی خەڵکی.\nتراڤس ڤان وینکڵ بە ڕۆڵی گرێگ\nجان برێگەر بە ڕۆڵی ڕۆب جێفەریز\nتریشا ھێڵفەر بە ڕۆڵی دکتۆر ویلۆکس\nجەیمس پەرسێڵ بە ڕۆڵی تایلەر\nیانا مکلنتۆش بە ڕۆڵی پاتریشا\nستێرلینگ جاڵڤیز بە ڕۆڵی کرتس\nڕیک یانگ بە ڕۆڵی نایجڵ دێنتن\nمێرسی مۆنرۆ بە ڕۆڵی ستەیسی\nتامارا فێڵدمان بە ڕۆڵی لینیا\nڤاس سارانگا بە ڕۆڵی بینال\nئاڵبێرت چانگ بە ڕۆڵی ھوەی لی\nئاردۆن بێس بە ڕۆڵی مارتێل\nئانا فێرگسن بە ڕۆڵی ماگی\nستیڤن بۆگێرت بە ڕۆڵی ئیرا\nجۆو پێنگ بە ڕۆڵی ئارۆن\nکاترین ھێببەرن بە پشیلەی تاقیگە\nبراد گیڤۆک بە ڕۆڵی کۆماندەری ھێزی تایبەتی\n^ ئ ا ب برادڵی, بیڵ (10ی تشرینی دووەمی 2009). "بەرھەمھێنەر دەگەڕێتەوە سەر ڕەگ لەکاتی گرتنی فیلم". Sudbury.com. بڵاوکردنەوەی لاورێنشن. Archived from the original on ٤ی ئازاری ٢٠١٦. Retrieved ١٢ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |date=, |archive-date= (help)\n^ ستاف (18ی تشرینی دووەمی 2009). "فیلمە سەربەخۆکان خۆشترن: ئەکتەر". Sudbury.com. بڵاوکردنەوەی لاورێنشن. Archived from the original on ٤ی ئازاری ٢٠١٦. Retrieved ١٢ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |date=, |archive-date= (help)\n^ کاستەکانی کۆتایی فیلم\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کاری_خوێن_(فیلم)&oldid=839725»\nفیلمە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠١٠