ئێران - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوڵاتێک لە ئاسیا\n(ڕەوانەکراوە لە کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە)\nپۆتانەکان: 32°N 53°E / 32°N 53°E / 32; 53\nئێران (بە فارسی: ایران، بە پاڵەوی: Ērān، ئێران) وڵاتێکە لە باکووری ڕۆژاوای ئاسیا و لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناویندا. ناوە فەرمییەکەی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە (بە فارسی: جمهوری اسلامی ایران) و پایتەختەکەی تارانە. پانتایی ئەم وڵاتە ١٬٨٧٣٬٩٥٩ کیلۆمەتر دووجایە (١٧یەم لە دونیادا) و بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ (١٣٩٠ی کۆچی ھەتاوی) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٦٬٠٩١٬٠٠٠ کەسە و ھەر ساڵ یەک ملیۆن کەس لە دانیشتووانی وڵات زیاد دەبێت.\n[[ی ئێران |]]\n٥٣٪ فارسی (زمانی فەرمی)\n١٨٪ ئازەری و زمانە تورکییەکان\n١٦٪ کوردی و لوڕی\n٧٪ گیلەکی و مازەندەرانی\n٢٪ زمانەکانی تر\n- ڕێبەر عەلی خامەنەیی\n- سەرۆک کۆمار ئیبراھیم ڕەئیسی\n- سەرۆک پەرلەمان محەممەدباقر قالیباف\n- دەستووری کۆماری ئیسلامی ئێران ١٩٧٩\n- ١٬٨٧٣٬٩٥٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٧)\n٧٢٣٬٥٤٠ مایلی چوارگۆشە\n- ئاو (%) ٠٫٧\n- بەراوردی ٧٩٬٩٦٦٬٢٣٠\n- سەرژمێریی ٢٠١٣ ٧٩٬٨٥٣٬٠٠٠\nڕیالی ئێرانی (IRR)\nلە باکوورەوە لەگەڵ کۆماری ئازەربایجان، ئەرمەنستان، و تورکەمەنستان؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئەفغانستان و پاکستان؛ و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ تورکیا و کۆماری فێدراڵیی عێراقدا سنووری زەمینیی ھەیە. ھەروەھا لە باکوورەوە سنووری دەریایی لە دەریای قەزوین (کاسپیەن) و لە باشوورەوە لە کەنداوی فارس و دەریای عەمماندا ھەیە. ئەو دوو ناوچەیە گرینگترین شوێنەکانی دونیا بۆ دەرھێنانی نەوت و گازن.\nدەستەڵاتی سیاسی لە ئێراندا لە سەر بنەمای یاسای بنەڕەتیی پەسندکراوی ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ک. ھ.) و پێداچوونەوەی ساڵی ١٩٨٩ (١٣٦٨ی ک. ھ.) داڕێژڕاوە. بەرزترین پلەی دەستەڵاتی ڕەسمیی ئێران لەدوای سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩، ویلایەتی فەقیھە کە ئێستا لە دەستی سەید عەلی خامنەیی دایە. ئیسلام دینی ڕەسمی، شیعە مەزھەبی ڕەسمی و فارسی زمانی ڕەسمی ئێرانە. ئێران وەکوو وڵاتێکی پێکھاتوو لە چەند نەتەوە، مێژوویەکی کۆنی ھەیە و یەکێک لە مێژووییترین وڵاتانی جیھانە.\nئێران بەھۆی ھەڵکەوتنی لە ناوچەی ئەوراسیادا جێگایەکی تایبەتی ھەیە. ئەم وڵاتە ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، بزووتنەوەی وڵاتانی بێلایەن، ڕێکخراوی کۆنفرانسی ئیسلامی، ئۆپێک و ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابوورییە. ئێران ھێزێکی ناوچەیییە لە باکووری ڕۆژئاوای ئاسیادا و جێگایەکی گرینگی لە ئابووری جیھاندا بە بۆنەی ھەبوونی نەوت، پیشەسازیی پێترۆشیمی و گازی سروشتی بەدەست ھێناوە.\nلەدوای ھەڵبژاردنی سەرکۆماریی ١٣٨٨ ھەتاوی کە بە دووبارە ھەڵبژاردنەوەی ئەحمەدی نەژاد کۆتایی ھات، چەند خوپێشاندانی گەورە لە ئێران و بەتایبەت تاران ڕووی دا کە داواکاری دووبارە ژماردنەوەی دەنگەکان بوون و بڕوایان وا بوو کە میرحوسەین مووسەوی ھەڵبژیردراوە بەڵام دەسەڵاتی ئێران بە قۆلبەستکردن و کوشتنی سەدان کەس لەو جەماوەرە کۆتاییی بە خۆپیشاندانەکان ھێنا.\n١ ھەرێم و شارەکان\nھەرێم و شارەکاندەستکاری\nئێران دابەشبووە بەسەر (٣١) ھەرێمدا. ھەر ھەرێمێک دەسەڵاتدارێک بەرێوەی دەبات. ھەرێمەکان دابەش بوون بەسەر پارێزگاکاندا، دواتر دابەش دەبن بەسەر ناوچە و ناحیەکاندا. ئێران یەکێکە لەو وڵاتانەی کە بەرزترین ڕێژەی گەشەکردنی شارەکانی ھەیە. لە نێوان ساڵانی (١٩٥٠–٢٠٠٢) ڕێژەی بە شاریبوونی دانیشتوان لە (٢٧٪) بۆ (٦٠٪) بەرزبوەتەوە. بەپێی پێشبینیەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ساڵی (٢٠٣٠) لە (٨٠٪)ی دانیشتوانی ئێران دەبنە شاری. زۆربەی کۆچکەرە ناوخۆییەکان دانیشتوی نزیک شارەکانی تاران، ئەسفەھان، ئەھواز، قومن.\nئێران کۆمەڵگایەکی زۆرڕەنگە، زمانگەل، ئایینگەل و ئیتنیکگەلێکی زۆر لە نێو جوگرافیای ئێراندا دەژین. ژمارەی دانیشتوانی ئێران لە درێژایی سەدەی بیستەمدا بە شێوازێکی بەتەوژم زۆر بوو؛ بە شێوەیەک کە دانیشتوانی ١٩ میلیۆن کەسی ئێران لە ساڵی ١٩٥٦ بوون بە ٧٥ میلیۆن کەس لە ساڵی ٢٠٠٩دا. بەڵام لە ساڵانی سەرەتایی سەدەی بیستەم ڕێژەی زاوزێی خەڵکی ئێران دابەزی. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئێران ٧٨٬٤٧٠٬٢٢٢ کەس بووە کە دەکاتە ١٫٠٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٩ ساڵە. ھەروەھا ٧٠ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین. بەراوەردەکان پیشان دەدەن کە ژمارەی خەڵکی ئێران ڕوو لە زۆر بوونە ھەتا ساڵی ٢٠٥٠ کە ژمارەی دانیشتووان لە ١٠٥ میلیۆن کەسدا پاوەجێ ئەبێت.\nلە ئێراندا زمانگەلێکی زۆر بوونیان ھەیە، وەکوو زمانی پارسی، ئازەربایجانی و کوردی کە زمانی كوردی لە ئێراندا بەچەندین شێوەزار قسەی پێ دەكرێت كە ئەوانیش شێوە زاری سۆرانی، كورمانجی کەڵھوڕی، لەکی و ھەورامین، ھەروەھا لەم وڵاتە زمانەکانی تریش وەکوو گیلەکی تەبەری، لوڕی، بەلۆچی، عەرەبی و چەندین زمانی تر قسەیان پێدەکرێت، بەڵام تەنھا زمانێک کە بە شێوەی فەرمی و یاسایی ناسراوە، زمانی پارسییە. لە یاسای بنەڕەتیی ئێران، یاسای ژمارەی ١٥ ھاتووە کە زمانە ناوچەییەکان دەتوانن لە ناوچەکانی خۆیان لە پێناو زمانی فارسیدا لە قوتابخانەکان فێر بکرێن.\nئایینەکان لە ئێران \n^ داڕێژە:یادکرد وب\n^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣. Retrieved ٢٤ی شوباتی ٢٠١٤. Check date values in: |accessdate=, |archivedate= (help)\nویکیپیدیای فارسیISBN 964-5821-15-0\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئێران&oldid=887125»\nدواجار لە ٠٠:٢٠ی ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٠:٢٠ی ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


“توركیا هەوڵی گرتنی ناوچەی دیكەی رۆژئاوای كوردستان دەدات” – تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەندامێكی لیژنەی ناوەندیی پارتی دیموكراتی كوردستانی سووریا (PDK.S) دەڵێت: توركیا بە بیانووی بوونی پەكەكەوە عەفرین و سەرێكانی و گرێسپیی داگیر كرد و ئێستاش بەدوای داگیركردنی ناوچەیەكی دیكەی رۆژئاوایە.\nعەبدولڕەحمان ئاپۆ ئەندامی لیژنەی ناوەندیی پارتی دیموكراتی كوردستانی سووریا (PDK.S) بۆ ئاژانسی كوردپرێس ئاماژەی دابە هەڕەشە نوێكانی ئەردۆغان لەدژی رۆژئاوا و ڕایگەیاند “زۆر ئاشكرایە كە توركیا وڵاتێكی داگیركەرە و هەموو هەوڵێك دەخاتەگەڕ بۆ زەبرلێدان لە كورد”.\nناوبراو زیادی كرد توركیا بە بیانووی بوونی پەكەكەوە عەفرین و سەرێكانی و گرێسپیی داگیر كرد و ئێستاش بەدوای داگیر كردنی ناوچەیەكی دیكەی رۆژئاوایە.\nعەبدولڕەحمان ئاپۆ ئاشكراشی كرد: هەڕەشەكانی ئەمدواییەی توركیا لەدژی كوردەكان پیلانی هاوبەشی دەوڵەتەكانی توركیا و سووریایە تاكوو ناوچە كوردنشینەكانی سووریا ڕادەستی توركیا بكرێت و ڕێگا لە كوردەكان لە داهاتوودا بگیردرێت.\nئەندامەكەی لیژنەی ناوەندی پارتی دیموكراتی كوردستانی سووریا وتیشی: توركیا بەدوای دابڕانی ناوچە كوردنشینەكانی سووریا لە یەكترە. پێرێ لە عەفرین بوو، دوێنێ لە سەرێكانی و گرێسپی و ئەمڕۆ شەهبا و بەیانیش ناوچەكانی دیكەی كوردستانی سووریا داگیر دەكات.\nعەبدولڕەحمان ئاپۆ وەبیری هێنایەوە: پێویستە كوردی سووریا هەماهەنگ و یەكگرتوو بن و خۆیان بۆ هەر ڕووداوێك ئامادە بكەن.


”ئۆرویل لەو کتێبەدا باس لە بوونی چوار پاڵنەری سەرەکی دەکات کە پاڵ بە نووسەرەوە دەنێن بۆ نووسین. ئەو پاڵنەرانەش بریتین لە خۆخۆشویستن یان ئەنانیەت، حەماسەتی ئیستاتیکی، پاڵنەری مێژوویی و مەبەستی سیاسی. من دەمەوێت لێرەدا تەنھا لەسەر پاڵنەری چوارەمیان بوەستم کە ”مەبەستی سیاسی“یە، چونکە پێموایە لەپشتی نووسینی کتێبی دەسەڵات و جیاوازی و لەپشتی بەشێکی زۆری نووسینەکانی تریشمەوە ئەو ”مەبەستە سیاسی“یە ئامادەیە کە ئۆرویل باسیدەکات. بەڵام ئەوەی دەبێت لای خوێنەر ئاشکرابێت ئەوەیە کە ئۆرویل ئەو مەبەستە سیاسییە بەمانا ڕۆژانەییەکی سیاسەت باسناکات، واتە باس لە بەرگریکردن لەم سیاسی یان لەویتر، لەم پارتی سیاسی یان ئەویتریان ناکات، بەڵکو باس لە ئارەزو و حەز و ویستی گۆڕانی دونیا دەکات. باس لە سیاسەت دەکات وەک یەکێک لە ئامڕازە گرنگەکانی گۆڕانی دونیا بەرەو باشتر. ئۆرویل سیاسەت وەک ھێزێکی سەرەکی بۆ گۆڕان و تازەکردنەوەی دونیا دەبینێت. ئۆرویل سیاسەت وەک: ”ئارەزووی پاڵنان بە دونیاوە بۆ گۆڕان بە ئاراستەیەکی دیاریکراو“ دەبینێت، ھاوکات سیاسەت دەبەستێتەوە بە ھەوڵدان بۆ ”گۆڕینی بیرو بۆچوونی خەڵک بەرامبەر بەو کۆمەڵگایەی پێویستە خەبات بۆدروستکردنی بکەن“ (Orwell 2004: 5). ھەر لەم ئاستە سیاسییەدا ئۆرویل دەڵێت ئەو بۆیە دەنووسێت ”چونکە ھە میشە ھەندێک درۆ ھەن کە دەبێت ئاشکرابکرێن و ھەندێک ڕاستی ھەن کە دەبێت گرنگیانپێبدرێت“ (Orwell 2004: 8). بە کورتی ئۆرویل لەپاڵ ئەو مەبەستە شەخسییەی فۆکۆ بە کردەی نووسینی ئەدات، مەبەستێکی دەستەجەمعی و کۆمەڵایەتی بە نووسین ئەدات، کە خۆی لە ویست و ئارەزووی بەرپاکردنی گۆڕانکاری لە دونیادا بەرجەستەدەکات، گۆڕان بەئاراستەی دونیایەکی ئینسانتر و ھێمنتر و کراوەتر.“


مه‌سرور بارزانی: حكومه‌تێكی قه‌رزدارمان وه‌رگرتووه\nسه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ڵێت: حكومه‌تی هه‌رێم چه‌ندین ملیار دۆلار قه‌رزداره و ڕووبه‌ڕووی قه‌یرانێكی سه‌ختی دارایی ده‌بینه‌وه.\nدوای ئه‌وه‌ی كه به‌یانی ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه 10-7-2019 په‌رله‌مانی كوردستان متمانه‌ی به كابینه‌ی نوێی حكومه‌تی هه‌رێمی به‌خشی، مه‌سرور بارزانی سه‌رۆكی حكومه‌ت له‌به‌رده‌م په‌رله‌مانتاران كارنامه‌ی چوارساڵه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم خسته‌ڕوو.\nمه‌سرور بارزانی ڕایگه‌یاند كه ئه‌وله‌وییه‌تی حكومه‌ته‌كه‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی ده‌بێت و نه‌رمی نانوێنێت له‌به‌رامبه‌ر گه‌نده‌ڵكاران و ڕێگری له بازرگانیكردنی به‌رپرسان ده‌كات.\nوتیشی: سندووقی ڕاژه و سندووقی خانه‌نشینی و سندووقی داهاته نه‌وتییه‌كان داده‌مه‌زرێنن و په‌ره به كه‌ره‌تی په‌روه‌رده ده‌ده‌ین و سیستمی ریسایكلین داده‌مه‌زرێن و دیارده‌ی به‌ربڵاوی چه‌ك كۆنترۆڵ ده‌كه‌ن.\nله‌درێژه‌ی قسه‌كانی دا سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم سه‌باره‌ت به كێشه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا وتیشی: له‌ئاینده‌یه‌كی نزیكدا سه‌ردانی به‌غدا ده‌كه‌ن و هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان ده‌ده‌ن.\nبارزانی وتیشی: ده‌وام و مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران ڕێكده‌خه‌نه‌وه و كار بۆ نه‌هێشتنی ڕۆتینات له داموده‌زگاكانی حكومه‌ت ده‌ده‌ن و خزمه‌تگوزارییه‌كان ده‌كه‌ن به سیستمی ئه‌لكترۆنی و دامه‌زاروه‌ی خۆراك و ده‌رمان داده‌مه‌زرێنن و پێوه‌رێكی نوێ بۆ سیستمی باج داده‌مه‌زرێن و كار بۆ سه‌روه‌ری یاسا و ڕێزگرتن له ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری ده‌كه‌ن و ڕێگری له قۆرخكاری بازار ده‌گرن و كه‌مترین گوتار و زۆرترین كرداریان ده‌بێت.\nوتیشی: ڕێگه به هیچ وه‌زیرێك نادات له ده‌ره‌وه‌ی به‌رنامه‌ی حكومه‌ت ڕه‌فتار بكات و له‌به‌رامبه‌ر گه‌نده‌ڵكاراندا نه‌رمی نانوێنێت و حكومه‌تی نوێ، حكومه‌تی هه‌موو خه‌ڵكی كوردستانه.


ناسا بۆ نزیکبوونەوە و توێژینەوە لە سەر خۆر سەتەلایتێک دەنێرێت\n(ڕۆیتەرز) – بەرێوبەرایەتی فڕین و واڵایی ووڵاتەکگرتوەکانی ئەمریکا (ناسا) زوانێکی ڕۆژی یەکشەممە ڕایگەیاند سەتەلایتی (پارکەر سۆلاری) بەگەشتێک بەرەو خۆر ناردوە، بەمەبەستی نزیکبوونەوە و توێژینەوە، کەپێشتر هیچ سەتەلایتێک بەو شێوەیە لەخۆر نزیک نەبوەتەوە.\nسەتەلایتەکە بە بەرگی دەرەوەی خۆردا تێدەپەڕێت و بەرگەی ئەو گەرما زۆرە دەگرێت و بەقەبارەی ئۆتۆمبێلێکی بچووکە، لە بنکەی کیپ کەنەڤراڵەوە لە وڵایەتی فلۆریدا هەڵدرا، ئەرکەکەی بۆ 4 ساڵ دەبێت.\nبڕیار وایە سەتەلایتەکە بچێتە بەرگی دەرەوەی خۆر، لەدووری 6.1 ملێۆن کیلۆمەتر لەخووڵگەدا بێت، کە ئەم دوریەیش 7 ئەوەندە نزیکترە لە نزیکبوونەوەی سەتەلایتەکانی پێشتر کە نەیانتوانیوە لەخۆر نزیببنەوە.\nبەرگی خۆر هۆکاری ناردنی بەردەوامی وردیلە بارگاوەیکانە بۆ کۆمەڵەی خۆر، هەوروها (بای خۆر) کەناتوانرێت پێشبینی کاتەکەی بکرێت کاریگەری لەسەر هێزی مەگناتیکی زەوی هەیە کە دەبێتە تێکجوون یاخوود پەکخستنی پەیوەندیە تەکنەلۆجیەکانی سەرزەوی.\nناسا بەهیوایە زانیاری و ئاکامەکانی بەم سەتەلایتە لەسەر خۆر کۆدەکرێتەوە، هۆکار بێت بۆ پێشبینیکان لەسەر گۆڕانکاری ژینگەی واڵایی‌دا کە زەوی تێدایە.\nپرۆژەی سەتەلایتەکە بەناوی (لیڤینگ وذ ئای ستار) 1.5 ملیار دۆلاری تێدەچێت، گەورەترین ئەرکە لە چوارچێوەی بەرنامەی ناسادا.\nناوی پارکەر سۆلار لە سەتەلایەکە نراوە بەناوی زانای فیزیای فەلەکی ئەمریکا (یۆجین نیومان پارکەر). هەروەها بەشێوەیەک دروست کراوە بەرگەی گەرمای زۆر و تیشک بگرێت، زاناکان بە قەڵغانی دژ بە گەرما دروستیان کردوە بۆ ئەوەی ئامێرەکانی لەپلەی گەرمای 29ی سەدیدا بمێنێتەوە و لەکارکردنیان بەردەوام بن.\nگەرمای خۆر لەو خولگەیەی سەتەلایتەکە بەدەوری خۆردا دەسوڕێتەوە دەگاتە 1370 پلەی سەدی.\nئەستێرە کشان ئاسمانی بۆسنیا ڕووناک دەکاتەوە\nئێوارەی شەممەی ڕابردوو ئەستێرە کشان ئاسمانی بۆسنەی ڕووناک کردەوە، ئەمەش دەرفەتێکی بە چاودێرانی ئەستێرە کشاندا تا بتوانن ئەم دەرکەوتە ببینن.\nمیرالیم مهیک لە کۆمەڵەی نێودەڵەتی ئەستێرەکانی ئاسمان و خەڵکی بۆسنەیە دەڵێت " لەوباوەڕەدام هەموو کەس دەبێت ئەم دەرکەوتە ببینێت".\nساڵانە لەمانگی 8دا بەتایبەتی لە ئاسمانی بەشی باکوری زەوی لە ناوچە دووردەستەکان ئەوەی هەوای کەمتر پیسبوونی هەیە شەپۆلی ئەستێرەکشان بەڕوونی دەردەکەوێت.\nئەوم دەرکەوتە لەکاتێکدایە زەوی بەناوچەیەکدا تێدەپەڕێت ئەم دەرکەوتەی زۆرە، لەساڵی 1862 دۆزرایەوە.\nبەردی بچووک و تۆزی بەخێرای بەبەرگی زەویدا تێدەپەڕێت گەرم دەبێت و دەبێتە هۆی سووتانی و گڕگرتنی، هەندێک جاریش دەتەقنەوە. محەمەد مۆمینۆڤیچ ئەندامی گڕپوی سەرایڤۆ و ئۆرێۆن بۆ زانستی فەلەک بەڕۆیتەرزی ڕاگەیاندوە "ئەمساڵ مانگ لەو کاتەدا بچووکترە و ڕێگری لە بینینیی ناکات، بۆیە بەسەدان لەئەستێرەکشان بەدیکران".\nزاناکان دەڵێن تونێلە بچووکەکانی ناو بەردی گارنێتی تایلاند هۆکارەکەی میکرۆبە\nهەندێک گیان لەبەر بۆ مانەوەیان و دەربازبوونیان لە هەندێک دۆخ ڕێگا بۆ مانەوەی خۆیان دەدۆزنەوە، زاناکان لەوباوەڕەدان لەوانیە هەندێک بەکتریا توانیبێتیان بۆ مانەوەیان لەناو بەردی گرانیتدا بژین.\nتوێژینەوەیەکی نوێ شیوەیەکی ناوازەی تونێلی زۆر باریکیان لە بەردی گارنێتی ناوچەی تایلاندا دۆزیوەتەوە، نیشتووی پاشماوەی ترشی رۆن لە تونێلەکاندا بەجێماوە، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە میکرۆب ئەمی لەبەردەکاندا دروستکردوە.\nماگنۆس ئیڤارسۆن سەرۆکی توێژینەوە لە زانکۆی باشووری دانیمارک ووتی، "توێژینەوەکە لەکاتێکدا دەستی پێکرد خۆێندکارێکی تایلاندی توێژینەوەی لەسەر کواڵیتی بەردی گارنێت کردوە، تونێلەکانی بۆ دەرکەوتوە کە بڵاوبۆتەوە و ئاراستەی گۆڕاوە، بەپێچەوانەی ئەوی پیشتر زانرابوو گوایە بەهۆی ژینگەوە دروست بوە".\nئیڤارسۆن ووتیشی "یەکەم کەڕەت کە ئەو توونێلانەم بینی تووشی سەرسووڕمان بووم لە ئاڵۆزی و پیشبینی ناکرێت گارنێت جێگایەک بێت میکرۆب بتوانێت تونێلی تێدا بکات بەهۆی پتەویەوە".\nزاناکان دەڵێن پێشتر گیانلەبەریان بەم شێوەیە نەبینیوە لەبەردی گرانبەهادا بتوانێت بژی.\nبەرنامەی زانست و تەکنەلۆجیا 8-12-2018


✌ ئیبراهیم دولەک ناسراو بە زنار دێرسیم شەهیدان\nلەشاری سێرت لەدایک بووە، لە رۆژی 15ی تشرینی یەکەم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 20-10-2014 21:06:43\n🏰 پردی دێرسیم لەسەر رووباری مەنزور شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 22 2016 9:42PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ م.ب. 22-3-2016 21:42:07\n✌ پەڵدا ساغلام ناسراو بە (ئاڕینی دێرسیم) شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 3 2014 10:23AM\n👁 ئەم بابەتە 3,263 جار بینراوە\nساڵی 1991 لە ئامەد لە دایک بووە. ساڵی 2010 لە ئامە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 3-10-2014 10:23:18\n✌ دێرسیم عەلی عەبدوڵڵا (بێریتان دێرسیم) شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 6 2015 10:43PM\nلە کوبانێ لە دایک بووە و ڕۆژی 02-11-2015 لە هۆڵێ ش [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ م.ب. 6-11-2015 22:43:49\n✌ زنار ئیبراهیم ناسراو بە (رەشید دێرسیم) شەهیدان\nلە شاری قامیشلۆ لە دایک بووە. ساڵی 2011 بەشدار بوو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 23-9-2014 14:37:33\n📷 ژنێکی کورد لەکاتی چنیندا لە شاری دێرسیم ساڵی 1932 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 5 2019 1:18PM\nژنێکی کوردی دێرسیم لە باکووری کوردوستان. ساڵی 1932 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ س.ئـ. 5-1-2019 13:18:47


دكتۆر ڕەزا حەسەن؛ كۆرۆنا لەمنداڵاندا زۆر زیادیكردوە و چەند ڕێنماییەكی گرنگ بڵاودەكاتەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپزیشكی پسپۆری نەخۆشییەكانی منداڵان ڕٍایدەگەیەنێت ، كۆرۆنا لەمنداڵاندا زۆر زیادی كردوە،بەجۆرێك لەهەر ٢٠ منداڵێك كەلە نەخۆشخانە و كلینكەكان دەیان بینین، ١٠ منداڵ نیشانەكانی كۆرۆنایان هەیە، كە تا، سكچون و ڕشانەوە لە نیشانە باوەكانی ئەو پەتایەن .\nدكتۆر ڕەزا حەسەن حسێن، پزیشكی پسپۆری نەخۆشییەكانی منداڵان بڵاویكردەوە، كە كۆرۆنا لەمنداڵاندا زۆر زیادی كردوە و تا ، سكچون و ڕشانەوە ، بێ هێزی و ئازاری گشتی لەش، ھەڵامەت و كۆكە و كەم بوونەوەی ئارەزووی خواردن نیشانە دیارەكانی توشبوونی كۆرۆنایە لە منداڵاندا .\nڕاشیگەیاندووە، ئەوەی ئێستا لە نەخۆشخانە و كلینكەكان بەدی دەكرێن ، لەكاتی سەردانی منداڵان بۆ وەرگرتنی چارەسەر لە هەر 20 منداڵ 10 منداڵ نیشانەكانی كۆرۆنایان هەیە ، بۆیە داوامان لە دایكو باوكان هەیە ڕەچاوی ئەم ڕێنماییانەی خوارەوە بكەن ، ئەگەر نا شوێنی خەوتنی مناڵەكانتان نابێتەوە لەنەخۆشخانە.\n١- دووركەوتنەوەی كۆمەڵایەتی.\n٢- دووركەوتنەوە لەبازارو شوێنە قەرەباڵخە داخراوەكان.\n٣- نەبردنی مناڵ بۆ میوانی و بۆ سەردانی نەخۆش.\n٤- ئەگەر خولی هاوینەیان ھەیە ، مەیان نێرن و بالەماڵەوە بن باشترە لەم ماوەیەدا.\n٥- با پاكژكەرەوەی ئەلكھولتان ھەبێ لەماڵەوەو زوو زوو دەستیان تەعقیمبكەن.\n٦- فێری دەست شتن و پاك و خاوێنیان بكەن.\n٧- دووركەوتنەوە لەخواردنی شتی دەرەوەو سەر عەرەبانەی دانەپۆشراو.\n٨- دووركەوتنەوە لەیاری لەھۆڵە داخراوەكان.\n٩- ئەگەر مناڵێكتان نەخۆشە جیای بكەنەوە لەوانی تر.\n١٠- كاتێك مناڵێكی نەخۆشت نەخۆشە ، مناڵەساغەكانیش لەگەڵ خۆتان مەھێنن بۆ قاووش و عیادەكان .\n١١- ھەركات ھەستت بەو نیشانانە كرد كەلەسەرەوە باسم كرد تەنھا سەردانی پزیشكی پسپۆری مناڵان بكەن و لەخۆتانەوە دەرمان مەكرن جگە لەدەرمانی تا كە ئاساییە بیكرن و كاتی پێویست بەكاریبێنن.\nخەڵك-ئارام سەردار پزیشكێكی پسپۆڕی منداڵان ڕایدەگەیەنێت، بەپێی ئامارێكی بەردەستیان لە ٩١٪ی منداڵان لەدوای كاتژمێر ١١ی شەو دەخەون، ئەمەش ئامارێكی…


👫 ئیحسان دۆغرەمەچی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 26 2010 9:26AM\nساڵی 1915 لەهەولێر لەدایک بووە، دۆغرەمەچی کە دامەز [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 94% ✍ هـ.ب. 26-2-2010 9:26:10\n👫 ئەحمەد زیرەک کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 6 2009 12:53PM\nئەم دەرهێنەرەی کورد، رۆژی 20-11-2009 بەجلوبەرگی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ هـ.ب. 6-12-2009 12:53:25\n📷 بۆردی رێگەوبان بە کوردی و تورکی لە باکوور وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 11 2010 11:43AM\nدوای ئەوەی ئەنجوومەنی شارەوانی شاری دیاربەکر بڕیای [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 84% ✍ هـ.ب. 11-11-2010 11:43:34\n👫 بەدرخان سندی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 25 2009 9:29PM\n👁 ئەم بابەتە 16,237 جار بینراوە\nساڵی 1943 لە زاخۆ لەدایکبووە. ساڵی 1966 - 1975 کۆ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 2 7 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 25-10-2009 21:29:21\n☂ پەڕڵەمانی منداڵانی کوردستان پارت و رێکخراوەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 5 2010 11:52AM\nساڵی 2003 لەلایەن چەند منداڵێکی کوردەوە لەسلێمانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 5-1-2010 11:52:58\n👫 تەحسین مەلا عەلی - حاجی تەحسین کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 4 2011 2:22PM\nلە 03-08-2011 هەواڵی کوژرانی تەحسینی مەلا عەلی لە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 4-8-2011 14:22:55\n🔣 خاوەندکار هەمەجۆرە\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 21 2010 2:35PM\nجەژنی یارسان کە لە 19ی نۆڤەمبەری هەموو ساڵێک دەستپ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 21-11-2010 14:35:05


هێزه كوردیه‌كان ڕۆژئاوا چۆڵ ده‌كه‌ن | Pishti News\nپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی/جیهان/هێزه كوردیه‌كان ڕۆژئاوا چۆڵ ده‌كه‌ن\nPishtiwan Jaf Follow on Twitter 2019/10/18\n237 1 خوله‌ک\nئه‌گه‌ر ڕێكه‌وتنامه‌كه‌ی ئه‌نقه‌ره و واشینگتۆن جێبه‌جێ بكرێت، ئه‌وا سوپای توركیا ده‌توانێت له سه‌ر سنوره‌كانی له گه‌ڵ سوریا تا 32 كیلۆمه‌تر كۆنترۆڵ بكات و هێزه كوردیه‌كانیش، به تایبه‌تی YPG، چه‌كه قورسه‌كانیان ڕاده‌ست بكه‌ن و ئه‌و ناوچانه‌ش چۆڵ بكه‌ن.\nئه‌مه‌ریكا و توركیا ڕێكه‌وتن كه بۆ ماوه‌ی 5 ڕۆژ ئۆپه‌راسیۆنه‌كان ڕابگیرێن به به‌رامبه‌ری ئه‌وه‌ی هێزه كوردیه‌كان ناوچه‌كه چۆڵ بكه‌ن و چه‌كه قورسه‌كانیاشیان ڕاده‌ست بكه‌ن و هه‌موو بنكه سه‌ربازیه‌كانیشیان تێك بدرێن.\nببه پێی ڕێكه‌وتنی ئه‌مه‌ریكا و توركیا، 120 كاتژمێر درا به هێزه كوردیه‌كان (واته 5 ڕۆژ) تاكو ناوچه كوردیه‌كان تا قوڵایی 32 كیلۆمه‌تر چۆڵ بكه‌ن.\nجێگری سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا، مایك پێنس ڕایگه‌یاند، دوای 4 كاتژمێر گفت و گۆ له گه‌ڵ ئه‌ردۆغان ڕێكه‌وتین، كه هه‌موو هێزه كوردیه‌كان ئه‌و ناوچانه چۆڵ بكه‌ن له ماوه‌ی 5 ڕۆژدا و شه‌ڕ و پێكدادان به ته‌واوی ڕاده‌وه‌ستێت.\nله ئێستادا، حكومه‌تی توركیا ئاهه‌نگ ده‌گێڕێت، چونه‌ك ئه‌مه یه‌كێك بوو له ئامانج و داواكاریه‌كانیان كه چێند مانگێكه هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ن.\nوه‌زیری ده‌ره‌وی توركیا، مێڤلوت چاوشۆغلو به میدیاكانی ڕاگه‌یاند، ئێمه ئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازیه‌كانمان بۆ ماوه‌یه‌كی كاتی ڕاده‌گرین، ڕای ناوه‌ستێنین تاكو هه‌موو هێزه چه‌كداریه‌كان و هێزه كوردیه‌كان ناوچه‌كه به ته‌واوی چۆڵ ده‌كه‌ن.\nله به‌رامبه‌ردا، مه‌زڵوم كۆبانی، فه‌رمانده‌ی هێزی SDF, ئاشكرای كرد كه توركیا ناتوانێت هه‌موو شتێك به‌ده‌ست بێنێت و ئامانجه‌كانیشی جێ به جێ بكات. ئه‌م رێكه‌وتنه ته‌نیا تا خوار سه‌رێ كانیێ و ته‌ل عه‌بیاد ده‌گرێته‌وه.\nله هه‌مان كاتدا, به‌رپرسێكی باڵاو حكومه‌تی سوریای له ته‌لڤزیۆنی Al-Mayadeen، ڕایگه‌یاند كه ڕازی نین به دروست كردنی كوردستانێكی دیكه‌ی عێراق له باكوری سوریا.\nڕێكه‌وتنه‌كه له سه‌ر ئه‌م خاڵانه واژوو كراون:\nئه‌گه‌ر به ته‌واوه‌تی ئه‌م ڕێكه‌وتنه جێ به جێ بكرێت، هێزی YPG پێویسته بكشێته‌وه به دوری 32 كیلۆمه‌تر و ناوچه‌كه چۆڵ بكات و سوپاو توركیاش، به ته‌واوی كۆنترۆڵی دۆخه‌كه ده‌كات.\nسوپای توركیا ده‌ستپێده‌كات به دروست كردنی زۆنی ئه‌منی له ڕۆژئاوای كوردستان (باكوری سوریا). ئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت كه توركیا هه‌موو ئامانجه‌كانی خۆی به‌ده‌ست هێنا.\nهێزه كوردیه‌كان پێویسته هه‌موو چه‌كه قورسه‌كانیان ڕاده‌ست بكه‌ن و هه‌موو بنكه سه‌ربازیه‌كانیشیان تێك بدرێن. به‌ڵام تا ئێستا هیچ گه‌ره‌نتیه‌ك نه‌دراوه و باس نه‌كراوه توركیا چی له كۆبانێ ده‌كات.\nجێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا ڕایگه‌یاند كه گفتو گۆ ده‌كات له گه‌ڵ به‌رپرسانی هێزه كوردیه‌كانی ڕۆژئاوای كوردستان تاكو ناوچه‌كه چۆڵ بكه‌ن و له ئێستاشدا چه‌ند ناوچه‌وه‌كیان چۆڵ كردووه و هێزه‌كانیان كشانه‌ته‌وه.\nهه‌روه‌ها مایك پێنس ئه‌وه‌شی ئاشكرا كرد كه ئامانجی ئه‌مه‌ریكه، ڕاوه‌ستانی ئه‌م شه‌ڕێ بوو و ئامانجه‌كه‌یشی به‌ده‌ست هێنا.\nبه‌وێنه: ڕێپێوانی كوردانی هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان له ئه‌سینا دژی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر ڕۆژئاوا\nپارتی ترسی لەچی هەیه؟


وەزیری دەرەوەی ئەمریکا: زۆر تووڕەین لە هێرشە موشەکییەکەی سەر هەرێم – لڤین پرێس\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا: زۆر تووڕەین لە هێرشە موشەکییەکەی سەر هەرێم\nلە کاردانەوەی هێرشە موشەکییەکەی سەر هەولێر، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ڕایگەیاند، زۆر تووڕەین لە هێرشە موشەکییەکەی سەر هەرێمی کوردستانی عێراق.\nئەنتۆنی بلینکن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، راگەیێندراوێکی لەبارەی هێرشەموشەکییەکانی شەوی رابردووی سەر شاری هەولێر بڵاوکردەوە.\nلە راگەیێندراوەکەدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە کە پەیوەندی بە مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە کردووە و پاڵپشتی بۆ هەموو هەوڵێک دووپاتکردووەتەوە بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوە ئەنجامبدەن و ئەوانەی دەستیشیان لە هێرشەکەدا هەیە سزایان بدەن.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ڕایگەیاندووە کە “زۆر تووڕەین لە هێرشی مووشەکی سەر هەرێمی کوردستانی عێراق” هەروەها دەڵێت: “ئاماژە هەن بەڵێندەرێکی سڤیل لەو هێرشەدا کوژرابێت و چەند ئەندامێکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و سەربازێکی ئەمریکی و چەند بەڵێندەرێکی ئەمریکی برینداربووبن”.\nلە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، هاوخەمی خۆشی بۆ کەسوکاری بەڵێندەرەکە دەربڕیوە، کە لەو هێرشەدا کوژراوە، هاوکات هاوخەمی خۆشی بۆ خەڵکی عێراق و کەسوکاری ئەوانەش دەربڕیوە کە “بەدەست ئەو کردەوە تووندڕەوە دڕندانەیە ئازاریان چەشتووە.”\nشەوی ڕابردوو چەند مووشەکێک لە چەند شوێنێکی نزیک فڕۆکەخانەی هەولێر و گەڕەکێکی شارەکە کەوتنەخوارەوە.\nعێراق و هەرێم بۆ رووداوەكانی ئەمشەوی هەولێر لیژنەیەكیان پێكهێنا


مووری برێج، باشووری ئوسترالیا\nمەڵبەندی پاپوا گینێی نوێ\nمێیتلەند، نیو ساوت وێلز\nویتبێڵت (ئوسترالیای ڕۆژاوا)\nدەروازە: شانشینی یەکگرتوو\nباخچەی ئاژەڵانی ھەولێر\nسەرھەڵدانی یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان\nسەری کانی، پارێزگای حەسیچە\nفێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک\nشارستان ، لە یەکەکانی دابەشکاریی وڵاتیی ئێرانە. شارستان، یەکەیێکە بچووکتر لە پارێزگا و گەورەتر لە ناوچە. ھەر پارێزگا دابەش بووە بە چەند شارستان و ھەر شارستانیش بە چەند ناوچە.\nگرینگترین بنەماکانی نەتەوە ئەمانەن: بوونی کۆمەڵە خەڵکێک: نیشتەجێ و مانەوەیان لە یەک شوێندا بە درێژایی مێژوو و سەردەمێکی دوور پێکەوە ژیاون. زمانی هاوبەش:زمان هۆیەکە لە هۆیەکانی لە یەک گەیشتن و گواستنەوەی بیروڕا لە نێوان تاکەکانی نەتەوە و بڕبڕەی پش ...\nدێ ، گوند یان لادێ کۆمەڵێک ماڵە کە لە نزیکی یەک دەژین. دانیشتووانیان لەنێوان سەد بۆ ھەزار کەسدایە، و بەزۆری سەر بە یەک تیرە یان ھۆزن یان یەک بەرەبابن، یان لە چەند بەرەباب و ھۆزێکی جیاواز پێکھاتوون. لەڕووی کارگێڕییەوە لەلایەن ئەنجوومەنی دێ بەڕێوە ...\nپێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی کۆچ\nڤیزە بەڵگەنامەیەکی باوەرپێکراوە بریتییە لە وەرگرتنی ڕەزامەندی فەرمی لەلایەن کارمەندێکی بڕواپێکراوی وڵاتێک بۆ ڕێ پێدان بۆ ھاتنە ناوەوە یان دەرچوون لە وڵاتێک. ئەم ڕێگادانە لە سەر پەڕەکانی پاسپۆرت یان شوناسی تایبەت مۆر دەکرێت\nناوچەی کاتی وەک ناوچەی شارەزور بەشێکە لەسەر ڕووی زەوی، یەک کاتی تێدا بەکاردێت، ناوچەی کاتییەکان بە پێی ھێڵی درێژی دابەش دەکرێن لە زەوییدا، لە جەمسەری باکوورەوە دەست پێدەکات و لە جەمسەری باشوور کۆتایی پێ دێت. ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور ھیچ ...\nدەریای ئێژە یان ئیجە ، یەکێکە لە لقەکانی دەریای ناوین، درێژییەکەی ٦٤٣.٥کم و پانییەکەی ٣٢٢کم، ئەکەوێتە نێوان نیمچەدوورگەی یۆنانی و ئەنادۆڵەوە، ئەگات بە دەریای مەڕمەڕە لە ڕێگەی گەرووی دەردەنیلەوە و بەسەر تورکیا و یۆناندا ئەڕوانێت. ناوە دێرینەکەی ئە ...\nدەریای کاریبی ، دەریایەکە لە ناوەندی ناوچەی کاریبی و باشووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی مێکسیک. ئاوەکەی بەشێکە لە ئوقیانووسی ئاتلانتیک. دەریای کارابی دوورگەی زۆرە و ئەم دوورگانە لەبەر کەش و ھەوایان لە نێوان گەشتیارانی ئەمریکای باکوور داژداری زۆرە. ھەروەھا ...\nدەریای ڕەش ، دەریاییەکی ناوخۆییە ئەکەوێتە نێوان بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و ئاسیای بچووک، ئەگات بە دەریای ناوین لە ڕێگەی گەرووی بۆسفۆر و دەریای مەڕمەڕەوە و ئەگات بە دەریای ئازۆڤ لە ڕێگەی گەرووی کیرچ. گرنگترینی ئەو ڕووبارانەی دەڕژێنە ژەریای ...\nدەریای ناوین یان دەریای سپی ناوی دەریایەکە کەوتۆتە ناوبەری ئاسیا، ئەورووپا و ئەفریقاوە. دەریایەکی گەورەیە کە ڕووبەری دەگاتە نزیکەی ٢، ٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە.\nکۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان ڕووداوی مێژوویی کوشتنی خەڵکی ئەرمەنی لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەوترێت کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٥–١٩١٧ بۆ مەبەستی لە ناو بردن و سڕینەوەی ئەرمەنییەکان ڕووی دا. بە پێی بەراوەردەکان نزیک یەک تا یەک و نیو میلیۆن کەس لە خەڵ ...\nئەحمەد شا مەسعوود یەکێک لە فەرماندە سەربازییەکانی شەڕی یەکێتیی سۆڤیەت و وەزیری بەرگری ئەفغانستان بوو. ئەحمەد شا مەسعوود لە شەڕی یەکێتیی سۆڤیەت و شەڕە ناوخۆیییەکانی ئەفغانستان ڕەوڵێکی گرنگی بوو. شا مەسعوود ڕوژی یەکشەممە ١٨ی خەرمانانی ساڵی ٢٧٠١ی کو ...\nژمارە تەلەفۆنی وڵاتی باشووری سوودان\nباشووری سوودان دوو ژمارە کۆدی موبایل بەکاردێنن لەگەڵ حەوت ژمارە تەلەفۆنی ڕەنووس. کۆدی +٢١١ دیاری کراوە لەلایەن یەکیەتی نێودەوڵەتیی پەیوەندییەکان ، پێش جیابوونەوەی لە سوودان ھەمان کۆد بەکاردەھات، بەڵام دوای جیابوونەوەی باشووری سوودان لە سوودان ھەم ...\nباشووری سوودان بە فەرمی کۆماری باشووری سوودان وڵاتێکە لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا. ناوەندی ئەم وڵاتە شاری جوبایە. ئەم وڵاتە لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ ئەتیۆپیا، لەباشووردا لەگەڵ وڵاتانی کینیا، ئوگاندا و کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ، لەڕۆژئاوادا لەگەڵ کۆماری ئەفری ...\nھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا\nھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا نوێنەری وڵاتی بۆلیڤیایە لە پاڵەوانێتییەکانی تۆپی پێ ساڵی ١٩٢٥ دامەزراوە یەکەم یاری نێودەوڵەتی لە ساڵی ١٩٢٦ بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی ئەنجام دا کە بە یارییەکەی دۆڕاند سێجار بەشداری جامی جیھانی فیفای کردووە سالی ...\nبڕیارنامەی ٤٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش\nبڕیارنامەی ٤٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: زیمبابوی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٤٤ەم، ب ...\nپێڕستی شارەکانی کازاخستان\nپاڤلۆدار ژێزقازخان تەراز ئۆسکێمێن ئالماتی تالدقۆرغان ساران ئاتراو شمکێنت تورکستان ئاقتاو بالقاش ئارقالق ستێپنۆگۆرسک تێمیرتاو قیچاقای ژانائۆزێن کێنتاو ڕیددێر ئێکیباستوز سێمێی بایکۆنور ئۆرال قۆستانای پێترۆپاڤل ئاقتوێبێ قەراخاندی سەتبایێڤ قیزیل ئۆرد ...\nمۆنگۆل یان مەغۆل ، گروپێکی ڕەگەزییە کە ئێستا لە مەنگۆلیا و کۆماری گەلی چین و ڕووسیا دەژین. سەرەتا لە ناوەڕاستی ئاسیاوە و لە ناوچەیکدا کە بە مەنگۆلیا ناسراوە پەیدابوون، مەنگۆلی بەھەموو ئەو کەسانە دەڵێن کە بە زمانی مۆنگۆلی قسە دەکەن و لە ناویشیاندا ...\nئارمیداڵ بە ئینگلیزی: Armidale شارێکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز لە وڵاتی ئوسترالیا. بە پێی سەرژمێری ٢٠٠٦ ئەم شارە ١٩،٤٨٥ کەس گەلهەی هەبووە. ئارمیداڵ ناوەندی بەڕێوەبەرایەتی بەرزاییەکانی باکووریە.\nئازی یان ئاسی وشەیەکەی بازاڕیە کە لە نێو ئینگلیز زمانەکان بە کار دێت بۆ ناوبردنی هاووڵاتیانی ئوسترالیا. ئەم وشەیە لە ئوسترالیا، نیوزیلاند. بەریتانیا و ئیرلەند بە ئۆزی oz-ee بەکار دێت، بەڵام لە ئەمریکا و کەنەدا زیاتر بە ئاسی aw-see بەکار دێت.\nئوسترالی یان ئاسی یان بە هاوڵاتیانی وڵاتی ئوسترالیا دەوترێ، رێژەی ئەم خەڵکە بریتیە لە ٢٣،٥٣٤،٦٩٩ کەس.\nباسڵتن شارێکە لە ساوت وێست ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیا، لە ١٨٣٢ دا و لە لایەن بنەماڵەی باسڵ بنیاد نرا. باسڵتن یەکێک لە ناوچە خێراگەشەسێنەکانی ئوسترالیایە لە دەیەی رابردوو دا. دانیشتوانی شارەکە بریتین لە نزیەکەی ٢٠،٠٠ کەس، بە دووری ...\nبانبوری، ڕۆژاوای ئوسترالیا\nبانبوری شارێکی بەندەری و سێیەم شاری گەورەی ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیایە لە دوای مێندیرا و ناوەندی ویلایەتەکە واتا شاری پێرس. شارەکە بە دووری ١٧٥ کیلۆمەتر لە باشووری شاری پێرس دایە\nباندابێرگ شارێکە لە ویلایەتی کوینزلەندی وڵاتی ئوسترالیا. بەشێکی لە حکوومەتی خۆجێیی ئەم ویلایەتە. شارەکە لەسەر ڕووباری بووڕنێت دایە. یەکەم ئەورووپیەکانی کە هاتنە ئەم شوێنە، جووتیارەکان بوون و لە ١٨٦٧ دا ئەم ناوچەییان وەکوو مەڵبەندی ژیانیان هەڵبژار ...\nبەتۆرست، نیو ساوت وێلز\nبەتۆرست بە ئینگلیزی: Bathurst شارێکە لە بەرزاییەکانی ناوەندی ویلایەتی نیو ساوت وێلز. ئەم شارە لە ٢٠٠ کیلۆمەتری ڕۆژهەڵاتی شاری سیدنی هەڵکەوتووە. بەتۆرست کۆنترین شوێنی نیشتەجێ بوونی مرۆڤە کە دوور لە کەنارئاوەکانی ئوسترالیایە. ئەم شارە بە پێی سەرژمێ ...\nبەلێرات شارێکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا کە لە خوارەوەی دەشتی ڕۆژاوای زنجیرەچیای هایلێندزی ڕۆژهەڵات دایە. دانیشتوانی شارەکە بریتین لە ٩٦،٩٤٠ کەس.\nبێنالا شارێکی بچووکە لە باشووری ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و لەسەر ڕووباری برۆکن ریڤێر دایە، بە دووری ١٨٨ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی ناوەندی ویلایەتەکە واتا شاری مێلبۆرن، لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ دادانیشتوانەکەی بریتی بوون لە ٩،٣٢٨ ...\nبێندیگۆ شارێکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا، شارەکە بە دووری ١٥٠ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ناوەندی ویلایەتەکە واتا شاری مێلبۆرن. دانیشتوانی سارەکە بریتین لە ١١١،٠٠٠ کەس.\nپارتی کرێکاری ئوسترالیا یان ئەی ئێڵ پی گەورەترین پارتی چەپی وڵاتی ئوسترالیا یە. ئەم پارتە لە ١٨٩١ دامەزراوە و کۆنترین پارتی ئەم وڵاتەش هەژمار دەکرێ. لە ساڵی ١٩٩٦ تا کۆتایی ٢٠٠٧ و لە کاتێک دا پارتی لیبراڵ حکوومەتی لەدەست دابوو، پارتی کرێکار وەکوو ...\nپارتی لیبراڵی ئوسترالیا ، ڕاستڕەوترین پارتی چالاک و بەهێزە لە وڵاتی ئوسترالیا کە لە ساڵی ١٩٩٦ تاکوو ٢٠٠٧، بە ڕێبەری جۆن هۆوارد سەرۆکایەتی دەوڵەتی فیدراڵی ئەم وڵاتەیان لەدەست دا بوو. ڕێبەری پارتەکە لە ٢٠٠٩، تۆنی ئەبۆتە. پێشبڕکێکاری سەرەکی ئەم پارت ...\nپالمێرستۆن بە ئینگلیزی: Palmerston, Northern Territory ناوەند و گەروەترین شاری مەڵبەندی باکووری وڵاتی ئوسترالیایە. ئەم شارە لە نزیکی بەندەری داروین دایە و لە سەرژمێری ٢٠١١ دا ٢٧،٦١٨ کەس بوو کە دووهەم شاری پڕدانیشتووە لەم ناوچە کەم دانیشتوواە دا. ...\nپۆرت لینکۆڵن شەشەم شاری پڕدانیشتووی ویلایەتی ئوسترالیای باشووری وڵاتی ئوسترالیایە. شارێکی ویلایەتی ئوسترالیای باشووری وڵاتی ئوسترالیایە. ئەم شارە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی وڵاتەکە دا ١٤،٠٨٨ کەس دانیشتووی هەبووە. پۆرت لینکۆڵن شارێکی بەندەرییە و لە کە ...\nپۆرتلەند شارێکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و هەروەها کۆنترین نیشتنگەی ئەورووپییەکانە لە ویلایەتەکە دا. شارەکە سەرەکی ترین سەنتەری شاررەوانی و دانیشتنە لە ناوچەی جیڵانگ دا. دانیشتوانی شارەکە لە سەرژمێری ٢٠١١ی وڵاتەکە دا بریتی بوون لە ٩، ...\nبەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیا جەنابی خاوەن پایە سر پیتێر جۆن کاسگۆرڤ لە دایک بووی ٢٨ی تەممووزی ١٩٤٧ ئەفسەرێکی پایەبەرزی خانەنشینکراوی هێزی سەربازی ئوسترالیا و هەروەها ٢٦-ەمین بەڕێوەبەری گشتی ئوسترالیاە کە بە فەرمانی ئێلیزابێتی دووەم دانراوە و بە شیوە ...\nپێرس بە ئینگلیزی: Perth ناوەندی ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیایە. ٢،٠٢٢،٠٤٤ دانیشتووی پێرت شارەکەی کردۆتە گەورەترین شاری ئوسترالیای رۆژاوا، هەروەها ئەم شارە چوارەم شاری گەورەی ئوسترالیایە کە مەودای هەتا سیدنی بریتیە لە ٣٨٠٠ کیلۆمەتر.\nتاونزڤیل بە ئینگلیزی: Townsville گەورەترین شاری بەندەریە لە باکووری ڕۆژهەلاتی ئوسترالیا و لە ویلایەتی کوینزلەند دایە، هەندێک جار وەکوو پایتەختی باکووری کوینزلەند ناوی لێ دەبرێ، ئەو شارە بە دانیشتوانە ٢٠٠،٠٠ هەزار کەسیەکەی یەکێکە لە شوێنە گرینگەکا ...\nترارالگن شارۆچکەیەکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و لە ڕۆژهەڵاتی دۆڵی لاترۆب دا هەڵکەوتووە. دانیشتوانی شارەکە بە هەمان ناو بریتین لە ٢٣،٨٣٤ کەس کە بە کۆی گشتی ناوچەکانی ژێر بەڕێوبەرایەتیەکەی دەگەن بە ٧٥،٠٠٠ کەس\nجێراڵدتن شارێکی بەندەرییە لە هەرێمی مید وێست لە ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیا، شارەکە لە ٤٢٤ کیلۆمەتری باکووری ساری پێرس واتا ناوەندی پارێزگاکە دوورە. لە سەرژمێری ٢٠١١ دا دانیشتوانی شارەکە بریتی بوون لە ٣٥،٧٤٩ کەس.\nدۆلاری ئوسترالی نێوی دراوی وڵاتی ئوسترالیا یە کە بە کورتی وەکوو AUD ئەی یوو دی دەخوێندرێتەوە. ئەم دۆلارە لەم وڵات و ناوچانەی خوارەوەش بەکار دێت: کیریباس، دوورگەی نۆرفۆلک، دوورگەکانی کریستین، ھەر دۆلارێکی ئوسترالیا پێک ھاتووە لە سەت سێنت. دراوە کا ...\nدەریاچەی ئێیر لە کاتی پڕئاوی گەورەترین دەریاچەی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. ئەم دەریاچەیە لە ویلایەتی ئوسترالیای باشوور هەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٨٤٠ لە لایەن کەسێک بە ناوی ئێدوارد ئێیر بینراوە و ڕاگەیێندرا. ئەم دەریاچەیە لە حەوتسەت کیلۆمەتری باکووری ئەد ...\nساوت وێست (ئوسترالیای ڕۆژاوا)\nساوت وێست یەکێکە لە نۆ هەرێمەکەی ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوا لە وڵاتی ئوسترالیا. ئەم هەرێمە پانتاییەکەی دەگاتە ٢٤،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە و گەلهەی بریتیە لە ١٢٣،٠٠٠ کەس. هەرێمەکە کەش و هەوایەکی مەدیتەرانەیی هەیە بەو مانایە کە پلەی گەرمی لە نێوان ١٦ ...\nسێیڵ شارێکە لە هەرێمی جیپسلەند لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا. لە سەرژمێری ٢٠١١ی وڵاتەکە دا دانیشتوانی شارەکە بریتی بوون لە ١٣،١٨٦ کەس.


دەنگی ئەمریکا:ئەگەر سامانی ئێستای جیهان تەرخان بکرێت بۆ تەندروستی ئەم کارەساتی کرۆنایە چارەسەر دەکرێت – admin\nبابەتی هەڵبژاردە • گفتوگۆ\nبەپێی پێشبینییەکان ئابوری جیهان بەهۆی ڤایرۆسی کرۆناوە واتە کۆڤید-19 ەوە نزیکەی 4000 ملیارد دۆلار زیانی بەردەکەوێت، ئەمە بێجگەلە بێکاریی کەمبوونەوەی هێزی کارو بەرهەمێنان لەجیهاندا. لەوتارێکی نوسەر و لێکۆڵەرەوە ئاسۆ کەمال کە دانیشتووی وڵاتی بەریتانیایە بە زمانی ئینگلیزی لە بڵاوکراوەی Solidarity بڵاوکراوەتەوە دەڵێت ” ئەم کارەساتی کۆرۆنایە چارەسەر دەکرێ ئەگەر ئەو 360$ ترلیۆن دۆلارەی سامانی ئێستای جیهان دابەش بکرێتەوە بۆ وەڵامدانەوە بە کەرتی تەندروستی. نەک وەک تا ئێستا ئەم سامانە تەرخانکراوە بۆ کەڵەکەی سەرمایەی 1٪ سەرمایەداران و تەندروستی 99٪ خەڵک پشت گوێ خراوە لە بەرئەوەی قازانجی سەرمایەی تێدا نەبووە. “\nبۆ زیاتر تیشکخستنەسەر زیانە ئابوورییەکانی جیهان بەهۆی تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کرۆناو بێکاریی و وەستاندنی زۆرێک لەکۆمپانیا گەورەو هاوکات کاردارییە بچوکەکانیش، ئەمە بێجگەلە نائامادەگی وڵاتانی جیهان هەر لەسەرەتاوە بۆ بەڕەنگاربوونەوەی ئەم ڤایرۆسە. ئاسۆ جەبار بۆ دەنگی ئەمریکا پەیوەندی کرد بە ئاسۆ کەمالەوە لە لەندەن و ئەم وتووێژەی لەگەڵدا سازکردووە.\nئاسۆ کەمال دەڵێت “لەماوەیەکی کەمدا یەک ملیۆن مرۆڤ توشی ئەم بەڵایە بوون و زیاد لە 50 هەزار کەس بەو هۆیەوە گیانیان لەدەستدا رەنگە سەدان هەزار کەس بەهۆی ئەم ڤایرۆسەوە لەناوچن بەڵام هێشتا پێویستییەکانی بەرهەمهێنان و کەرتە ئابورییەکان روویان نەکردۆتە ئەوەی پێداویستییە تەندروستییەکان دابینبکەن.”\nئاسۆ کەمال نامەیەک دەنێرێت بۆ رێکخراوی تەندروستی جیهانی و دەڵێت وەڵامەکەیان بۆ من شۆکێک بووەو لەوەڵامدا نوسیویانە “120 وڵات کەموکورتی تاقیگەی پزیشکیان هەیە، 85 وڵات کەموکورتی پێداویستی خۆپارێزیی کەسیان هەیە.”\nسەبارەت بە بێخەمی و دەمودەست ڕانەگەیشتن بۆ رووبەڕووبونەوەی ئەو ڤایرۆسە ئاسۆ کەمال دەڵێت “تا 444 زانا فشاریان نەهێنا بۆ سەر بۆریس جۆنسنی سەرەک وەزیرانی بەریتانیا هەر دانیپیادا نەدەناو هیچ رێگەوشوێنێکی نەگرتە بەر.”\nئاسۆ کەمال لەوتووێژەکەدا باسی لەهەڵوێستی کرێکارانی ئیتالیا کرد کە وتبویان “ژیانی ئێمە گرنگترە لەقازانجەکانی سەرمایە؛ ئەو شوێنانەی کە پێوست نیە با دابخرێن.”\nکتێبی “کۆمۆنیزمی نوێ”


ماڵی خەیاڵم ١ پەروانە ئەحمەدێن – Giareng\nلە پێنج شه‌ممه - 9 09 2021\nسەرچاوە فەیسبووکی پەروانە ئەحمەدێن\nلە کوردەواری دا دەڵێن. کەس بە خەیاڵ نابێ بە ماڵ! جاریش دەڵێن: چ بێ خەیاڵە و بێ ماڵ و حاڵە! من خەیاڵ بە هاندەری ژیان دەزانم چونکە هەرچی نەیەتە خەیاڵ نایەتە ماڵیش… بۆیە هەمیشە بەدوای خەیاڵەکانمدا چووم و گەراوم، گەلێک جار یا زۆر جاریش دەستەمۆ و دەستەبەرم کردوون، دەی جا چیە با هەمووش نەبن یا کەمیش بن!\nبۆیە خەیاڵ بەشی سەرەکی ژیانمە و تێکەڵاومە.\nهەر کات هەلم بۆ هەڵکەوێ سەفەر دەکەم بۆ ماڵ و دنیای خەیاڵاوی خۆم. دنیایێک کە بۆ خۆم بە دڵی خۆم داهێنەرو ڕازێنەریم. دنیایێکی پڕ لە سانسۆڕ و پڕ لە هەموو ئەو خۆزگەو ئاوات و شتانەی بە دڵی خۆمن. هەر کەس و هەر شتێک تێدا ئازارم بدات و بێتە هۆی دڵتەنگی و دڵەڕاوکێم هەتا ئەگەر تەنیا بیرێکی چکۆلەش بێ بە یەک چرکە دەی سڕمەوە. بۆشم گرینگ نێ کێیە و چمە و چییە. با نووری چاویشم بێ.\nدنیایێکی خۆش، ئازاد، بێ خەفەت. کەسایەتی‌یەکان هەڵبژاردەی خۆمن. من لە کۆشکی خەیاڵم جێ پەنجەی سەوزی بەهارم، تینی سووری گەرمی هاوینم، بای بە سۆز و زەردی پاییزم، بەفری پاک و سپی کوێستانی قەندیلم.\nبە دەنگی بەرز تەنیا بۆ دڵی خۆم و بۆ کۆرپەی دڵی خۆم و نیشتمانم بەیت و حەیران و گەلۆیان دەبێژم. بوولبولی باڵ شکاو نیم، پەپوولەی باڵ ناسکی بەرزە فڕی بێ سنوورم. وەختێ ئارامی دەریام و کاتێ وەک هەوری بەهاری دەگرمێنم.\nکەل و پەلی ژیانم گەلێک ساکارن. تێکنۆلۆژی لە دنیای خەیاڵی من بوونیان نییە و خۆ لە ماڵە گچکەڵانەی من دا جییان نابێتەوە. ماڵی خەیاڵی من گا لە دارستانێکی چرۆ و چەقەرەی پشکوتوویە و گا لە باخێکی بەگوڵ پشکووتووی گولەباخ و گوڵەهێرۆیە و گا لە دارستانێکی خەزەڵ وەریو، گا لە بەرزایی کێوێکی سپی پۆش و گا لە مێرگێکی پڕ لە گوڵ و بوولبول و پڕ لە بۆنی هەڵاڵە و بەیبوون.\nژوورێکی بچکۆلانەی ساکار بە نووری چرایێکی گەرچەک نەفتی و گەرمای سۆبەی دار و کورسێکی چواربەند گۆشەی خشپیلانە. لە لایێکی ژوورەکەم داری قەڵاشکەری کوڕانێم هەڵچنیوە. حەسیرێکی ئەڵوانی دەستکرم ڕاخستووە بە ئاونگی گوڵەکانم نمم داوە و بۆنخۆشم کردوە و کەوڵێکم کردۆتە ڕاخەری خوانم. لە چواردەوری چەند کورسیلەم لە کۆلکەداری داتاشیوی دەستی خۆم داناوە. بۆم گرینگ نێ چی و چیان لەسەرە. با دەورێکانم گەڵا ڕێواس و گەڵا تاڵوو و کەوچک و چەنگاڵم لە دار شیلان بێ، گرینگ نانی ئەوینە کە ئەوینیان تێیدا دەخۆم و پێ دەخۆم.\nچوار دەوری ژوورەکەم چێغ بەندە. بە ڕۆژ دەڕوانمە کایەی کەروێشکە نەرم و نۆڵەکان و هەڵبەزدابەزی چۆلەکان و بازبازێنی کوللە و پەپوولان و کات بە بژار و چنینی گوڵ و ریحانە و لێکردنەوەی بەر و بوومی بێستانە خونجیلانەکەی بەڕ ماڵەکەم و شەمامێکێش بۆ بۆخۆشی نێوبندی ماڵەکەم و دۆشینی تەنیا مانگایێک و هێلکە کۆکردنەوەی نێو کۆخە چکۆلەکەی چەند مریشک و کەڵەبابەکەم دەبەمەسەر.\nهەر وەسا گوێ دەدەمە گۆرانی گمە گمی ئەو جووتە کۆترەباریکەکانە کە هیلانەیان لە دەور و پشتی ماڵەکەمە و پێک هەڵادەڵێن. بە شەو تریفەی مانگە شەو و تروسکەی ئەستێران و دەنگی سیسرۆکان…\nجاریش واهەیە ئەوەندە هەست بە بەختەوەری و کامەڕانی خۆم دەکەم بە شەو هەموو پەردە چێغەکان دادەدمەوە و پەردەپۆش دەکەم، بۆ وەی کە مانگ بەخیلی بە بەختەوەریم نەیە. گا پەردەی سەوز هەڵداوەسم بۆوەی کە کاتێک مانگەشەو لێیدا لە بەرچاوم ببێتە دەشتێکی پڕ لە گەنم و جۆ نەرم نەرم کەروێشکەی بکەن و من بە خەیاڵ دەست بە زولفیاندا بکێشم. گا پەردەی ژوورەکەم ڕەنگی پیرۆزەیە، لەشێوەی ڕەنگی زەریاکان. وەک پەری دەریایی تێیدا لەنێو شەپۆلە ئارام و مەندەکانی دا نووقمی نووقم دەبم. پێ بە پێی ماسێکان دەخووشێم و کێ بەرکێیان لەگەڵ دەکەم. جار مەرجانێک دەدۆزمەوە و جار ئەنگوستیلەی نقیمی پیرۆزی پەریزادێکی نووقمی دەریا بوو…\nجار روو بە ئاسمان ڕادەکشێم و ئەستێرە جوانەکان: حەوتەوانان، دووبرالان، پەروین وگەلاوێژ، کۆ و تەرازووان و کاروانکوژە… گوڵ بژێر دەکەم، دەیان چنم لە سەر لابسک و ئەگریجە و سینگ و بەڕۆکم دەیان نەخشێنم. دوو دانە کرمەستێرە دەکەمە گوارە با بۆ خۆیان بدرەوشێن و باوباوێنێ بکەن و بەلەرێنەوە ختۆکەی لاجانگ وگەردنم بدەن. لە نێو مێرگان هێندێک جار بۆ گەزیزێک دادێمەوە و ڕوومەتم بە ڕوومەتێوە دەنێم سرتەیەکی دەگەڵ دەکەم کە دەگەڵ کەسم نەکرد بێت و نەهێنیەکی بۆ دەدرکێنم کە لای کەسم نەکوتبێت.\nماڵی خەیاڵم ٢\nچاو لە ئاوێنەی ئاسمان دەکەم و هۆن هۆن گرێی پرچەکانم دەکەمەوە وئەگریجە و بسکان دادێنم و خاو دەکەمەوە. تێل تێل تاڵە مووەکانم لە پەنای یەک تاق و جووت دەکەم و چەند چڵە ڕیحانە و گوڵە باخیان دەکەمە پەرژین.\nئەنگوستیلەکانم شیلانی سووری گوڵی گوڵاوێن. گۆبەرۆکیێکی ساز دەکەم بۆ سووخمەکەم لە گێوژە هەرەسوورەکانی دار گێوژی باخی خەیاڵم. کە دەڕۆم چرپە چرپیان مۆسیقایێکی ئەوهووراییە. بە بۆنی گۆڵەباخ و هەڵالە و چنوور و وەنەوشە… هەموو گیانی خۆم عەتر پڕژێن دەکەم. هاوژینی خەیاڵی من گا سپیە، گا ئەسمەر. باڵابەرز و چوارشانە. چاوکانی بێ بن و بێ سنوورن، نیگاکانی هەتاوئاسا گەرم، جار مەندی مەندن و جار وەک ئاسک ڕەوەکن.\nئاخر دەربڕینی هەستی خۆشەویستی دەبێ بە کردەوە و هەست و دڵفراوانی و مێرەبانی و قووڵایی چاو و گەرمی هەناسە و توندی ئامیز بێ و ترپەی دڵەکان یەکتر بناسن و تێکەڵی یەک بن. هاوژینی من بۆی نیە جل و بەرگی بەدەر لە کەواو پانتۆڵ و ڕانک و چۆغەی مەرەزی لەبەردابێ. یێخەیێکی مرادخانی، سۆرانێکی سپی وەک کلووی بەفر و دەسرەیەکی سپی ڕیشووداری بەرپشتێندی گرێچن و زەنگاڵێک بە دوو گوڵینگەی شۆڕەوە.\nهەر هەنگاوەی هەڵیاندێنێ دەبێ گوڵینگەکان یەکتر لە ئامێز بگرن ئەگینا بۆیان نییە بمێنن. چون دنیای خەیاڵی من پڕە لە ئامێز گرتن. هەموو جارێ کەڵەشینکۆفەکەی لێ وەردەگرم و ڕستێک کیفۆکی سپی دەکاتە ملوانکەم. دەستم لە ناو دەستی دەگرێ لێو بە فندقچەکانی قامکمەوە دەنێ، هێدی هێدی بە لێو دەیان بژێرێ. بە لاروومەتم ئارەقەی نێوچاوانی دەسڕمەوە.\nئامێزێکی پڕ لە هەست و گەرمی پێشکەش دەکەم، پێی دەڵێم ماندوو نەبی خەیاڵەکەم. ئینجا نەرم نەرم دووگمەکانی سەرکەواکەی یەکە بە یەک و بە بژار دەکەمەوە و لەبەر دادەکەنم و بە دزی نووکی قامکەکانم بەسەر جەستەی دا دەکێشم و دادەگرم، هەست بە گەرمای لەشی دەکەم! بە نەهێنی چاوی لێدەکەم دەبینم ئەویش هەستی بە گەرمای دەست و دڵم کردوە. هاوکات بزە دێتە سەر لێوی هەردووکمان و چاومان تێک دەگیرسێن وتێکەڵ دەبەن و دەبین بەیەک.\nپێمخۆشە و حەزم لێیە هەر بۆ خۆم نەرم و نیان دەگەڵ نارەی وردە حەیرانێکی بن لێوان کەڵاش و زەنگاڵی بۆ داکەنم. دەزانم گەلێک ماندوە. دادێمەوە لە پڕ سەرم دەکەوێتە سەرسینگی چەند بە ئارامی و بە نەرمی ماچی دەکات و دەست لە گیرفانی دەنێ، لۆچ لۆچ گولە باخم بەسەردا دەبارێنی. دەبمە پەپوولێکی یاخی.\nژوورکەم بۆنی بەهەشت دەگرێ. خۆم لە باوەشی داوێم سەر لەسەر سینگی دادەنیم، دوو دەستم لە نێوان خۆم و خۆی دەشارمەوە با ژووری ئامێزی زۆرتر وێکم بێنێ، بەگەرمای لەشی بەر لەوەی نم نم بتوێمەوە، هەر لەوێ سواری ئەسپی سپی خەیاڵم دەبم، پێ لە ڕکێفی دەنێم بەرو ئاسۆ وەڕێ دەکەوین.\nخوایە ئەمن و ئەو هەموو بەختەوەریە؟! .\nلەبیرەوە دەچم، سەر هەڵدێنم چاو لە چاوی مەستی دەبڕم و هاوار دەکەم پێم بڵێ، پێم بڵێ، بۆ بێدەنگی لامەسەب؟ ئەمن و ئەو هەموو بەختەوەریە؟!…\nبەڵام وەک هەمیشە دیسان زوو درەنگ دەبێ…\nزوو درەنگ دەبێ…، تازە بە ئاگا دێم ئەرێ ئەوە خەیاڵ و خەونە یا ئاواتی وەدی هاتوو؟\nپەروانە / ئەحمەدێن


2020-04-15 13:50 74 جار بینراوە کۆمێنت\n"ئایدیۆلۆژیەت‌و سیاسەت، زۆرجار ناكۆكن"\nكێشەیەكی گەورەی تری سەنگاپورە، ئەندەنوسیا بووە. ئەم وڵاتە (100 ملیۆن) سەرژمێرێتی. هەمیشە لەناو خۆیدا، یاخیبونی چەكداری‌و ململانێی توند لەگەڵ كۆمۆنیستەكاندا هەبووە. بۆیە، پەیوەندی ئەندەنوسیاو سەنگاپورە، ماوەیەكی زۆر لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی بووە. قاچاخچیەكان، لە سەنگاپورەوە چەكیان بە قاچاخ گەیاندۆتە هێزە چەكدارەكانی (سومترەو سولاویسی). كاتێك سەرۆكی سەنگاپورە رابەری ئۆپۆزسیۆن بووە، بەڵێنی داوە ئەگەر لە هەڵبژاردندا حیزبەكەی بیباتەوە، سنور لە قاچاخچیەكان دادەخات. هەر واشی كردووە. پاشان داوەت كراوە سەردانی رەسمی جاكارتا-پایتەختی ئەندەنوسیا بكات، ساڵی 1960 چووە، لەوێ چاوی بە سوكارنۆ-سەرۆكی ئەندەنوسیا كەوتووەو دیمەنێكی سەیر دەگێڕێتەوەو دەنوسێ: "چاوم بە سوكارنۆ كەوت. جلێكی بێجی لەبەردا بوو، بە جۆرەها زمزیر رازێندرابوو. گۆچانی ماریشاڵی بەدەستەوە بوو. ئەو بەیانیە كەشی جاكارتا، گەرم‌و شێدار بوو. بەڵام سكارنۆ رازی نەدەبوو پانكە یان ساردكەرەوەی بۆ دابنێن. ئارەقی لەژێر كراسەكەوە دادەدا بۆ سەر چاكەتەكەی. منیش جلێكی ئاسایم لەبەردا بوو، نیشتبوومە سەر ئارەق".(ل345)\nلە دانیشتنەكەدا سوكارنۆ بۆی رونكردۆتەوە كە: سیستەمە سیاسیەكەیان دیموكراسی ئاڕاستەكراوە. بەڵام گەلی ئەندەنوسیا دەیانەوێ لەهەموو روویەكەوە شۆڕش بكرێ. لە ئابوری‌و روناكبیریشدا. دیموكراسی رۆژئاوا بەهیچ شێوەیەك بۆ ئەندەنوسیا ناگونجێ. ئەم قسەیەی لە وتارەكانی رابوردویدا هەمیشە دووبارە دەكردەوە. لە قسەكردنی سوكارنۆ نائومێد بوم‌و تۆكمەیی‌و هێزی ئاخاوتنی نەبوو.(ل346)\nسەرگوزشتەیەكی سەیری تر لە ئوتێل دەگێڕێتەوەو دەنوسێ: "لە هوتێل دیزاند لە جاكارتا دابەزین. بەداخەوە كە شەو باران باری لە بنمیچەكەوە دڵۆپەی دەكرد. دەستبەجێ، كارگوزارەكان كە بەو دیمەنە راهاتبون، قاپیان هێنا بۆ دڵۆپەكان. كاتێك دەرگاكەم كردەوە، چوارچێوەو دەرگاكە كەوت".(ل346)\nلەوەش سەیرتر، دەڵێ: بە فڕۆكەكەی سەرۆك، سەفەرمان بۆ شارێكی تر كرد. فڕۆكەكە دیاری شورەوی بوو. سەعاتی رێڕەوی فڕۆكەكە تێكچووبوو. ئەمەش، متمانەی منی بە تەكنەلۆژیای روسیاو توانای چاكسازی ئەندەنوسیا لەقاند".(ل347)\nلەم سەفەرەدا لەگەڵ (دجواندا)ی سەرەكوەزیرانی ئەندەنوسیا قسەیان زۆر كردووە. دەڵێ پێم وت:\nخوا ئەندەنوسیای خۆشویستووە كە سەرزەمینێكی بەپیت‌و فەڕو كەشێكی سازو سامانێكی زۆری پێبەخشیوە. بە ماتیەكەوە سەیری كردم‌و گوتی: خودا لەگەڵمانایە.. بەڵام خۆمان دژی خۆمانین.\nئەم وڵاتە كە سەرزەمینی دەوڵەمەندو (100 ملیۆن) هاووڵاتی هەبووە بۆ هێزی بەرهەمهێنان.. بەڵام حكومەتی خراپی هەبووە. هەمیشە لە كێشەو شەڕو بەدبەختیدا ژیاوە. بۆیە، كۆمۆنیستەكان ویستویانە حكومەت بگرنە دەست‌و بە تومەتی كودەتا، سوپاكەیان هێرشی كردۆتە سەر كۆمۆنیستەكان‌و بەشێوەیەكی دڕندانە، ئەفسەرە ئازادیخوازەكانیان كوشتوەو (500 هەزار)یشیان لەناوبردون".(ل349).\nململانێ لەنێوان سەنگاپورە، ئەندەنوسیاو گەلی وڵاتی تری باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا، دژی پارتی كۆمۆنیستەكان بەردەوام بووە. ئەمان دژی چین‌و پارتەكانی رێبازی چین بون. تەنانەت لەگەڵ ڤێتنام‌و لاوسیش نەبون كە پارتی كۆمۆنیست رابەرایەتی دەكرد. بەڵام كاتێك (تەیموری رۆژهەڵات) لە ئەندەنوسیا جیاكرایەوە، سەنگاپورە لایەنگری جیابونەوەیان بوو، گەرچی ئەندەنوسیا زۆریش لەم هەڵوێستە توڕە بون. واتا: سیاسەت‌و هاوكیشەی ئیقلیمی تێكەڵاوی ئایدیۆلۆژیا نەكراوە. ئەمەش سیاسەتێكی دروست بووە. ناكرێ هەموو پێوەرەكان لە روانگەی ئایدیۆلۆژیەوە سەیر بكرێن.. ئایدیۆلۆژیەت، زۆر جار، لەگەڵ روداوە سیاسیەكاندا، رێك نایەتەوە!\n2020-04-28 16:52 73 جار بینراوە


دەوری كورد، ستراتیژ و ئامانجەكانی لە داهاتووی ئێراندا\nوتووێژی دەنگی ئەمریكا لەگەڵ هاوڕێ عەبدوڵڵا موهتەدی، سكرتێری گشتیی كۆمەڵە\nپرسیار: بەڕێز كاك عەبدوڵڵا موهتەدی، سكرتێری گشتیی كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران بەخێربێن بۆ دەنگی ئەمریكا.\nوڵام: سپاس بۆ ئێوە، سڵاوێكی گەرم بۆ هەموو بینەران و بیسەرانتان.\nپرسیار: كاك عەبدوڵڵا ئێوە پێشتریش سەردانی ئەمریكاتان كردووە وادیارە ڕێبەری حزبەكانیتریش كەم و زۆر هاتوونەتە ئێرە و چاوپێكەوتنیان هەبووە و ئێستاش چەند ڕۆژە لێرەن و دەزانم چەند چاوپێكەوتنیشتان هەبووە كە داخراویش بووە، واتە وەك میدیا ئێمە ناتوانین ئامادە بین لەم دانیشتنانەدا. ئەم چاوپێكەوتنەی ئێستاش هەر لەدرێژەی ئەو شێوازە دیپلۆماسیەیە كە ئێوە دەیكەن لەگەڵ دەسەڵاتی ئەمریكادا یان تایبەتمەندییەكیتری هەیە؟\nوڵام: تایبەتمەندیەكەی ناگەڕێتەوە سەر ئێمە دەگەڕێتەوە سەر ئەو ئاڵوگۆڕانەی كە لە سیاسەتی ئەمریكا سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت ئێران هاتووەتە ئاراوە، ئێستا زۆرتری قبوڵ دەكەن، زۆرتر گوێدەگرن، ئامادەییان بۆ بیستنی ڕا و هەڵوێستی حیزبە كوردیەكانی ئێران زۆرترە؛ من ئاڵوگۆڕەكە لەم فەزایەدا دەبینم تا ئەوەی ئێمە شتێكی تایبەتمان گۆڕیبێ لەناو خۆماندا.\nپرسیار: وەكوو بزانم سێ چاوپێكەوتنی تایبەتتان هەبووە كە میدیاكانیش لەوێ ئامادە نەبوون دەتوانن ئاماژە بدەن بەوەی كە بۆ میدیا ئامادە نەبوو، ئایا مانای ئەوە بوو كە ئێوە لەگەڵ بەرپرسانی باڵا چاو پێكەوتنتان بووە یان ستراتێژییەك داڕژاوە بۆ ئێران یان شتێكیتر؟\nوڵام: یەكەم، هەم من و هەم جەنابی كاك مستەفای هیجری بە بێ هەماهەنگی پێشوو لێرە یەكمان گرتوەتەوە. بەڕاستی دەعوەتەكەش لەلایەن دەوڵەتی ئەمریكاوە نەبووە، بەڵكوو لە لایەن ئەو موئەسەسانەوە بووە كە كاری تەحلیل و لێكدانەوە دەكەن و ڕاوێژی سیاسیان هەیە. لێرە ناوەندێك هەیە بەناوی شورای پێوەندیەكانی دەرەوە كە جێیەكی زۆر موعتەبەر و زۆر بە پرێستیژە لە ئەمریكا، بەڵام جێگەیەكی نادەوڵەتی ناحكوومیە و لەلایەن ئەوانەوە هەم من و هەم كاك مستەفا دەعوەت كرابووین و لەوێ كەسەكان و لێكۆڵەرەكانی ئەو شوێنە یاخود شوێنەكانیتر و خەڵكی جۆراوجۆری ئەمریكایی كە ویستویانە ئاگادار بن لە ڕا و لێكدانەوەی ئێمە و لە وەزعەكە، لەوێ بەشداریان كردووە. یەكەمیان سیمینارێك وۆرك شۆپێك بووە كە بۆ یەكەمجارە دەبینم شتی ئاوابێ و زۆریشم پێخۆشە ئەویش ئەوەیە داهاتووی كوردەكانی ئێران لە شورا یان بڵێین ئەنجوومەنی پێوەندیەكانی دەرەوەی ئەمریكا ئەم سمینارە دراوە و منیش لە یەكێك لە پانێلەكاندا بووم واتە هەردوكمان لە یەكێك لە پانێلەكاندا بووین، لەوێ قسەی خۆمان كردووە و خەڵكی دیكەی ئاكادێمیك، ئەمریكایی، ئێرانی و خەڵكی جۆربەجۆر؛ خەڵكێك كە لەوانەیە هاتبن لە لایەن دەوڵەتی ئەمریكا و وەزارەتی خاریجە و دیپارتمانەكانی دیكەوە بۆ بیستنی ڕا و نەزەری ئێمە. ئەوە كۆبوونەوەیەكی داخراو بوو و وەكدەڵێن یاساكانی چەتم هاوسی تێدایە واتە تۆ دەتوانی باسی خۆت بكەی بەڵام ناتوانی باسی خەڵكی بكەی و ئاماژە بە شتە دیاریكراوەكان بدەی كە لە دیالۆگدا چی پێشهاتووە ئێمەش ئەخلاقەن موتەعەهدین بەوە و بۆخۆشیان نەیانهێشتوە میدیا بێت، ئەوە بڕیاری ئێمە نەبووە بەڵام ئەوە ئەو موئەسەسە بووە، موئەسەسەیەكی زۆر گرینگە، زۆر كەسی ناودار و زۆرێك لە سەرۆك‌كۆمارەكانی ئەمریكا لەوێ قسە دەكەن، ئەمە یەكیان بووە. بە شوێن ئەوەدا ئەنستیتۆی واشنگتۆن بۆ كاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەوەش موئەسەسەیەكی زۆر زۆر ناوداری ئەمریكاییە بۆ لێكۆڵینەوە و توێژینەوە؛ لەوێش هەمان كۆبوونەوەمان بووە كە زۆرتر ئەمەیان لەبارەی وەزعی ئێران، وەزعی كورد لە ناوچەكە چۆن دەبینین، هەڵوێستی ئێمە چیە و...، هەم وتەیەكمان پێشكەش كردووە هەم پرسیار و جواب هەبووە. بەشوێن ئەوەدا لە موئەسەسەیەكی دیكە بەناوی ئەنستیتۆی هاتسن، كە ئەویش زۆر ناودارە لە موئەسەسە گرینگەكانی واشنگتۆن و هەموو ئەمریكایە. لەوێش بۆ كۆبوونەوەیەكی داخراو دەعوەت كراوین و بەوردی لەسەر بارودۆخی ناوچەكە، وەزعی ئێران، وەزعی كوردستان و هەڵوێستی خۆمان قسەمان كردووە. جگە لەوە من دووڕۆژ زووتر هاتم، دیارە بۆ ئەم مەبەستە هاتبووم بەڵام دوو ڕۆژ زووتر هاتم و لە كۆبوونەوەی بەشێك لە ئۆپۆزیسێونی ئێرانی بەشداری و وتارێكم پێشكەش كردووە.\nپرسیار: دەگوترێ ئەنجومەنی پێوەندییەكانی دەرەوەی ئەمریكا كاریگەریی هەیە لەسەر ئەو سیاسەتانەی كە دواتر چ وایت هاوس سەرۆك كۆماری ئەمریكا چ وەزارەتی دەرەوە پەیڕەوی دەكات، چاوەڕوان دەكەن كە ئەم چاوپێكەوتن و قسانەی ئێوە پێشكەشتان كردوە ڕەنگە جیاواز بێ لەوەی پێشتر لێرە بیستراوە چونكە زیاتر ڕێگەدراوە بەنسبەتی ئێران، ئێرانییەكان و ئەوانەی پێیان دەگوترێ نزیك بەناوەندی ئێران بەشێوازێك دەنگدانەوەی گشتیی ئەو سیاسەتە گشتگیرە كە نەتەوە و كەمایەتیەكان نابینێ لە ئێراندا. پێتان وایە ئامادەبوونی ئێوە و كاك موستەفای هیجری و ئەو كەسانەیتر كە بەشدار بوون، دەنگی كوردیان گواستبێتەوە و ببێتە هۆی گۆڕانكارییەك لە سیاسەتەكاندا؟\nوڵام: دەبێت چاوەڕوانبین بزانین وادەبێ یان نا. ئێمە هیوادارین وابێ و من هەر بۆ ئەوە هەوڵم داوە ئیتر قسەكانمان هەر لەو چوارچێوەیەدابووە؛ باسی وەزعی كورد، هەڵاواردنەكان ستەمكارییەكان، داواكاریەكان. وەك قوربانی خۆشمان مەعرفی نەكردووە بەڵكوو وەك هێزێكی كاریگەر كە دەتوانێ كاریگەریی هەبێ لەسەر هەموو ناوچەكە، وەك هێزێك كە دەتوانێ بۆ هەموو مافەكانی خۆی و دێمۆكراسی لە ناوچە حسابی لەسەر بكرێ و ئەم قسانە چەندە كاریگەریی دەبێت هیچ گومانم لەوەدا نیە ئەوقسانە دەگاتەوە هەر بۆیە ئێمە لێرەین و بۆ ئەوە بانگیان كردووین كە ئەو قسانە بگاتەوە. ئەو لێكۆڵەرانەی لەوێ كار دەكەن بەچەندین جۆر پێوەندیان هەیە لەگەڵ هەم كۆشكی سپی هەم وەزارەتی دەرەوە و بەعزێك لەگەڵ پێنتاگۆن. موئەسەسەی وا هەیە یەكیان ئەوەیە كۆنە دیپلۆماتەكان و كۆنە كاربەدەستانی ئەمریكایی لەناو ئەم موئەسەساتە كار دەكەن وەك لێكۆڵەر و ئەنالیست بەڵام زۆر كەسیش هەیە لێرە كاردەكات وەكو ئانالیست دوایە دەبرێ بۆ كۆشكی سپی و كاری پێدەدرێ. ئەمە شوێنێكە لێرەوە خەڵك تەرەقی دەكەن و مەئموریەت و كاریان پێدەسپێردرێ بێجگە لەوە ئەمانە ڕاپۆرت ئامادە دەكەن و ڕاپۆرتەكان و قسەكان دەنێرن. بۆیە بێگومان دەبیسترێ بەڵام چەندە كاریگەریی دەبێت و چەندە بەقسەمان دەكەن ئەوە ئیتر شتێكی جیاوازە و دەبێ ڕاوەستین.\nپرسیار: وەك پێشتریش ئاماژەم پێدا ئێوە چاوپێكەوتنتان هەبووە، بەهەرحاڵ ئەو پرسیارە دێتە ئاراوە و گەلێك هەیە دەڵێن نوێنەرایەتیی دەكەن وەك حزبە سیاسیەكانی كورد چەند ئەم سەفەرانە لە كۆتاییدا دەتوانێ كاریگەر بێت؟ وتتان نازانن ئەمە ڕەنگە ئەم وەڵام نەبێ كە بیسەری ئێمە بینەری ئێمە چاوەڕوانی بكات. ئێو سەفەردەكەن بۆ ئەوەی وەڵامێك بگرنەوە و كاریگەریتان هەبێ ئەگەر تا ئێسە كاریگەر نەبووە چیان لەبەر دەستدایە و چی دەكەن بۆ دەستەڵاتی ئەمریكا بسەلمێت كە ئێوە هێزێكی كاریگەرن و دەتوانێت لەگەڵتان كار بكات كە هەم ئەو قازانجی خۆی وەربگرێ هەم ئێوەش ئامانجەكەتان بێتەدی؟\nوڵام: ڕەنگبێ جنابیشت بیستبێتت ساڵەهایە پێموایە كوردی ئێران لەكۆمەڵگەی نێونەتەوییدا حەقی خۆیان نەدراوەتێ ئەو جێگە و پێگەی شیاویانە هێشتا بەدەستیان نەهێناوە و زۆر كار ماوە بیكەین و زۆر جێگە هەیە كە هێشتا نەمان گرتووە. ئەم نادیدەگرتنە یان ئەم كەم ئاوڕدانەوە لە كوردی ئێران دەمێك ساڵە هەوڵ دەدەین كە قەرە بووی بكەینەوە و ئەم دیدارانەش بەشێكی زۆری بۆ ئەوەیە ئەمە یەك. دووهەمیش ئەوەیە ئێمە (مەبەست حیزبەكانی كوردستانی ڕۆهەڵاتە) بەتازەیی ناوەندێكمان دروست كردووە، ناوەندی هاوكاری حیزبەكانی كوردستانی ئێران و پێم وایە ئەمە دەبێ بەڕێوە ببرێ و هەرچی زووتر خۆشی هەروا ڕاگەیاندوە. ئێمە پێش نەهادكەمان ئەوە بوو كە كردمان بەجەمعەكە كە شوێنێكی ئاوا درووست بكەین و ئامانجەكەشی دروستكردنی بەرەی كوردستانی بێت، ئەگەر سەركەوتوو بین لەوەدا من پێم وایە لەجیاتی ئەوەی ئەم حیزب و ئەو حیزب بێت باشەكەی ئەوەیە كورد وەكو كوردی ڕۆژهەڵات یەك بێت و هەیئەتی هاوبەش لەگەڵ چ كۆنگرەی ئۆرووپا چ ئەمریكا یان هەر شوێنێكی دیكەی دنیان قسە بكەن. من ئەوە بە سەركەوتووترین دەزانم و ئاواش زۆرترین كاریگەریمان دەبێت و تائێستا نەگەیشتوینەتە ئەو قۆناغە و پێم وایە دەبێت هەوڵی بۆ بدەین. بەهەرحاڵ، زۆر شت هەیە كە وادیارە هەمووكەس دەزانێ لەسیاسەتی ئەمریكادا گۆڕاوە بەڵام دەقیقەن ستراتیژی تازەی ئەمریكا لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر ئێران و لەوانە لەسەر كوردی ئێران چیە پێم وایە ماویەتی بەتەواوی ڕۆشن بێتەوە.\nپرسیار: لایەنی ئەمریكایی وك پێشتریش بەڕێزت ئاماژەت پێدا و لایەنەكانیتریش ڕەنگە لە ئێوە دەپرسن كە وەك حزبێك دێنە ئێرە ناتوانن زۆر لەگەڵتان ئەو تەعامولە پێویستە، بیكەن بەهۆی ئەوەی نازانن كە ئێوە نوێنەرایەتیی چ بەشێك لە كوردی ئێران دەكەن، بەڵام پرسیار ئەوەیە ئەگەر ئەوبەرەیەش دروست بێت ئێوە وەك حزبێكی كوردستانی ئێران چەند ئامادەن لەو ستراتیژە كە ئاماژەت پێدا، هێشتا دیاریش نیە خەت و ڕەبتەكەی بۆ ئامانجەكانتان كەڵكدارە واتە بۆخۆتان هیچ سیناریۆیەكتان هەیە كە ئەو سیناریۆیە بەوشێوە بچێتە پێشەوە و ئێوەش بتوانن كەڵكی لێ وەربگرن واتە ستراتیژی یان تاكتیكتان هەیە بۆ ئەم قۆناغە؟\nوڵام: جارێ با پێشەكی بڵێم ڕاستە من وەك سكرتێر و ڕەهبەری حیزبێك لێرەم بەڵام ئاوام قسە نەكردووە دیارە لە مەعریفیەكەیدا دەقیقەی ئەوەڵ دەڵێن ئێمە سەربە چ حیزبێكین و باقیەكەی من وەك كوردێك و بۆ كوردستانی ڕۆژهەڵات قسەم كردووە و شتێكی حیزبیی تایبەت لە ئارادا نەبووە، دڵنیا بن. بەڵام بۆ ئەوەی ئایا كورد لە ئێران ئامادەییان هەیە چیبكەن من وادەزانم پرسیارەكە دەبێ لە ئەمریكا بكرێ، ئەوان ستراتیژیان چیە ئەوان تاكەی لەگەڵ ئێران دەچنە پێشەوە؟ شتێك ڕوونە ئەویش ئەوەیە سیاسەتی دەورەی ئۆباما نەماوە لە ئەمریكادا. سیاسەتی دەورەی ئۆباما كە لە پێناو گەیشتن بە ڕێككەوتنی ئەتۆمی زۆریان ئیمتیاز دا بە ئێران و دەستی ئێرانیان ئاواڵا كرد. دوای ڕێكەوتنی ئەتۆمی بوو كە ئێران ئاوا بەلێشاو و بەرفراوان چووە سووریە و نەترسانە ئەو هەموو موشەكەی دا بە حوسیەكان بیدەن بە دەورو بەری خۆیاندا. بۆیە، ئێران بەدوای ڕێكەوتنی ئۆتۆمی دەنگی دلێرتربوو و پڕكێشیی زۆرتری كرد لە جیاتی ئەوەی كەڵكی لێوەرگرێ كە بە بڕوای من دەرفەتێكی زێرین بوو لە ڕوانگەی كۆماری ئیسلامییەوە بۆ ئەوەی بچنەوە نێو كۆمەڵگای نەتەوەیی و بەڕاستی ئاشت ببنەوە لەگەڵ دنیادا بەڵام ڕێك پێچەوانەی ئەمە هاتەدی. بەڵام ئەو سیاسەتە گۆڕاوە و فشار لەسەر ئێران هەست پێدەكرێ لە واشنگتۆن و لە ئێرانیشدا دیارە، هەر كەسێك ڕۆژنامەش بخوێنێتەوە لەگەڵ لێكۆلەرەكان و كاربەدەستانیش قسە نەكات ئەوە دەبینێت. بێگومان فشار لەسەر ئێران زۆر دەبێت و بووە بەتایبەت فشاری ئابووری و لە مانگەكانی داهاتوو و حەفتەكانی داهاتوودا زۆرتر دەبێت. بەڵام لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی بەگشتی و ئۆپۆزسێونی كورد بەتایبەتی چی دەكرێ یان چی دەتوانێ بكرێ پێم وایە ئەمریكا خۆشی خەریكی تاوتوێ كردنە، بڕیاری نەداوە. جا لەو قۆناغەدا كە ئەمریكا خەریكی تاوتوێ كردنە بۆ داڕشتنی سیاسەتەكانی چاكتر گوێ دەگرن لە قسەكانمان بۆ ئەوەی سیاسەتێك بۆخۆیان ساغ بكەنەوە و لەبەر ئەوە گوێ له هەموو كەس دەگرن. دیارە تەنها گوێ لە ئێمە ناگرن بێگومان ڕەنگە گوێ لە كەسانێك بگرن زۆر ئەو قسانەی ئێمەشی پێخۆش نەبێ لە ئۆپۆزیسێۆنی ئێرانیدا یاخود نا لەهەموو لایەنێك قسەدەكەن هەم بۆ خۆیان لێی دەكۆڵنەوە، هەم لەو موئەسەساتە داوا دەكەن تەحلیلیان بدەنێ، نەزەریان دەنێ ئەوانیش ڕاپۆرتیان پێشكەش دەكەن و هەم لەگەڵ كەسایەتیەكانی وەك ئێمەمانان و غەیرە كوردیش قسە دەكرێ. ئێمە لەگەڵ كۆنگرەی نەتەوەكانی ئێرانی فێدێڕاڵ واتە لە بارەی ئەوانیشەوە قسەمان كردووە تەنانەت داوای یورینگێكی كۆنگرەیمان كرد بویان و داوامان كردووە كە مەسەلەی نەتەوە بن‌دەستەكان لە ئێران گرینگە و دەبێت هەموو لایەنێك بانگ بكرێ و تەنها كورد نەبێ. بەڕاستی قسەی خێرمان بۆ ئەوانیش كردووە و پێشمان وایە داهاتووی ئێران ناتوانێ داهاتوویەكی گەش بێت ئەگەر مافی نەتەوەكان لەبەرچاو نەگرێ.\nپرسیار: كاك عبدوڵڵا دەچینە سەر ئەوەی بەنیسبەت وڵاتەكانیتر ئێوە چەند دەتوانن كەڵك وەربگرن یان چ ڕووناكییەك دەبینی دژی كۆماری ئیسلامیی ئێران بەڵام بەنسبەتی ئەمریكا ئەگەر بڵێین ستراتیژی ئەمریكا ڕوون بێتەوە و ئێوە بتوانن كەڵك وەرگرن لەو ستراتیژی.ە دەگوترێ ئەمریكا پێشتریش لە ڕۆژاوای كوردستان و هەروەها لە باشووری كوردستان تا كاتێك كە شەڕی داعش بوووە یان بەرژەوەندی ئەمریكا لە بوارەكانی تردا بووە پشتی گرتوون بەڵام ئێستا كە ئەو بەرژەوەندیە نەما پێیان وایە ئیتر گرینگیی نەماوە و پشتی كوردی بەرداوە هەم لە ڕێفراندۆم و هەم لە داگیركردنی كەركوكدا. لە ڕۆژ ئاواش لە مەوزوعی عەفرین و ئێستاش مەنبج. ئێوە چەند نیگەرانی ئەوەن كە ئەگەر بتوانن بەرەیەكی یەكگرتوو پێكبێنن و ببنە هاو پەیمانێك بۆ برەودان بە سیاسەتی ئەمریكا لە ئێران و گەیشتن بە ئامانجەكانی خۆتان چەند نیگەرانی ئەوەن كە دواتر ئەمریكا پشتتان بەرنەدا؟\nوڵام: عەیبێكی گەورە كە لە لێكدانەوەی نێو كۆمەڵگەی كوردەواریدا هەیە ئەوەیە تماشای سیاسەت و هاوپەیمانیەكان زۆر بەشێوەیەكی ڕۆمانتیك دەكەن. گلەییەكی زۆر ئەوەیە ئەمریكا یان هەر دەوڵەتێك تا بەرژەوەندیی هەبێ پشتت دەگرێت ئەگەر نەیما نایگرێت. هەروایە، جۆرێكی دیكە نیە و دەبێت خۆت بۆ ئەوە حازركەی لەبەر ئەمە ئەو هەموو گلە و بناشتەی ناوێ بەڵام ڕێگەی هەیە چۆن نەهێڵی وابكرێ. پێم وایە لە ساڵانی ڕابردوودا هەتا هاتووە دەوری پۆزێتیڤی كورد بۆ ئەمریكاش و بۆ ئۆرووپا و دنیا دەركەوتووە. جاری جاران كورد وەك كێشە، وەك دەردیسەر تماشا دەكرا، وەك كێشەیەكی ئەمنیەتی دەبینرا. ئێستا كورد فاكتۆرێكی سیاسیە لە ئاستی ناوچەیدا، هەموو كەس حیسابی بۆ دەكات، هەموو كەس دەیەوێ بیدوێنێ، ناتوانین ئەمە نادیدە بگرین و ئەمە پێش هەموو شتێك بەرهەمی خەباتی خودی كوردە، بەرهەمی قوربانیەكانە، بەرهەمی زەحمەتەكانی خۆمانە. دووهەم، بەرهەمی كۆمەڵێك ئاڵوگۆڕی ناوچەییە، دیكتاتۆرێكی وەك سەدام هەیە كە خۆی تووشی كێشە لەگەڵ دنیا دەكات، میلەتەكەی تووشی كێشە لەگەڵ هەموو دنیا دەكات، بەڕووخانی فرسەتێكی گەورە ساز دەبێ، بەهاری عەرەبی دروست دەكرێ و لەو بەهارە عەرەبیەدا كوردیش لە سەرەتا بەشداری دەكات دوایە بە تكبیری ڕەنگ بێ ئێران، بەشار ئەسەد، ئختیارەكە دەدات بەو بەشە لە كوردان كە نزیكن لە پێ‌كاكا بۆ ئەوەی تێكەڵی بەقیەی شتەكان نەبن ئەوانیش ئەو فرسەتە دەقۆزنەوە و كوردستان بەدەستەوە دەگرن. مەبەستم ئەوەیە ئەو فورسەتانە پێویستی بەوەیە هەم بۆخۆت بەردەوام خابات بكەیت و پەشیمانیش نەبیەوە، ماندوش نەبی بەڵام دەبێت فورسەتیشت بۆ هەڵكەوێ. ئەو فورسەتانە بۆ كوردی عێراق و سوریە هەڵكەوتووە. سێهەم ئەوەیە هەم لە شەڕی دژی سەدام هەم لە شەڕی دژی داعیش لە عێراق و لە سووریەش كورد هۆكارێكی گورە بووە و پێم وایە وردە وردە ئەوە بۆ دونیای ڕۆژاوا دەركەوتوە كورد بەبێ ئەوەی بڵێین بێ عەیبە یان زۆر تاریفی خۆمان بكەین بەڵام لەڕاستیدا ئەمە حەقیقەتە كە سرووشتی كۆمەڵگەی كوردستان، سرووشتی سیاسەت، سرووشتی حیزبە سیاسیەكانی سرووشتێكی قابیلی قەبووڵە بۆ دونیای ئەمڕۆ؛ دێموكراتیكە، سێكولارە و لەگەڵ نۆرمەكانی مافی مرۆڤ ئەگەر نەڵێین بە باشی ڕەچاو دەكرێ كە بێگومان هێشتا وا نیە، بەڵام ئەوەندە نامۆ نیە وەك بەعزێك كۆمەڵگای دیكە. بۆیە قابیلی دۆستایەتین و پێم وایە ئەگەر كورد هەم بۆ خۆی چاك كار بكات و هەم بۆی هەڵكەوێ دەتوانێ بەگشتی وەك هاوپەیمانێكی گەورەی دنیای ڕۆژاوا جێی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ هەمیشە بكاتەوە.\nپرسیار: بەنسبەتی دەسەڵاتە ناوچەییەكانی دژی ئێران لە بواری دیپلۆماسیدا خۆتان جگە ئەمریكا، ئۆرووپا یان یەكێتیی ئۆرووپا چەندە هەوڵتان داوە لەوان نزیك ببنەوە. سونەتێكی فكریی نزیك بە چەپ هەیە كە هاوپەیمانی و نزیكایەتی لە ئیسرائیل بە هێڵی سوور دەزانێت. لە ڕوانگەی چەپەوە ئیسرائیل، كە خۆی وەك هێزێك دەناسێنێت، زوڵم لە فەلستینیەكان دەكات و هەروەها عەرەبستان بە دەسەڵات دەناسرێ كە دەستەڵاتێكی سەركوتگەر و لەناو خۆیدا دیكتاتۆری و دواكەوتووە بەڵام ئەو دوو دەستەڵاتە دژی ئێرانن چەندە پێتانوایە هاوكاری كردن لەگەڵ ئەمانە بۆ گەیشتن بە ئامانجەكانتان وەك حیزبێكی سیاسی بۆ مافی گەلی كورد چالاكن ڕەوایە؟ ئەگەر پێتان ڕەوایە چەندە هەوڵتان داوە كە پێوەندی دروست بكەن لەگەڵ ئیسرائیل و عەرەبستان، چونكوو هەڵوێستی ئەوان لە چاو ئەمریكا بەرامبەر بە ئێران ڕوونترە؟\nوڵام: ئەوان دوژمنایەتێكی زۆریان لەگەڵ ئێران هەیە یانی ڕاستیەكەی ئەوەیە ئێران ئەوانی بە زۆر كردوە بە دوژمنی خۆی دەنا عەرەبستان وڵاتێكی زۆر خۆپارێز بووە و قەت ئەهلی ئەوشتانە نەبووە بەڵام ئەوەندەیان كونەجەرگ كرد تا كردیان بە دوژمنی خۆیان و سەفارەتەكەیان سوتاند و... بەنسبەت ئیسرائیلیشەوە موشەك دروست دەكەن و بە زمانی عیبری لەسەری دەنووسن تەیارەی بێ‌سەرنشین دەنێرن بۆ هەرێمی هەوایی ئیسرائیل بێگومان ئەویش دەست دەكاتەوتە. وەك جەنابت دەڵێی دوژمن‌ترن ئەوە ڕاستە و زۆرتر دەترسن چون ئەوان ئەو هێزە گەورەی ئەمریكایان نیە، ئەمریكا لە خۆی ناترسێ ڕەنگبێ بیەوێ ئێران تەمبێ بكات و سزای بدات بەڵام هی ئەوە نیە زۆر لە خۆی دەترسێ ئەوان لە خۆشیان دەترسن. ئێران دەوڵەتێكی گەورەیە، هەشتا میلێۆنە، ئیمكاناتی زۆرە. بۆیە ئەوان زۆرتر دنەی ئەمریكا دەدەن بەڵام یەك شت هەیە هەتا ئەمریكا موافقەت نەكات ئەوان هیچ ناكەن. وەك پرنسیب پێمان وایە فەلەستین مافی خۆیەتی و مافی دیاریكردنی چارەنوسی هەیە بەڵام ئێمە نابێ لەسەر مەسەلەی فەلەستین كێشەیەكی گەورە بۆ كورد لەگەڵ ئیسرائیل دروست بكەین و بە ناڕەوای دەزانین، نابینم فەلەستینیەكان پشتیوانێكی عەجایەبیان لە پرسی كورد كردبێ. لەبەر ئەوە پێم وایە ئێمە دەبێ سیاسەتێكی ژیرانەترمان هەبێت و بەبێ ئەوەی ئینكاری مافی خەڵكی فەلەستین بكەین بەڵام لەسەر ئەوانی خۆمان توشی هیچ شەڕ و كێشەیەك نەكەین و بزانین كێ پشتیوانیمان لێدكات پشتیوانیەكەی قبووڵ بكەین. بۆ عەرەبساتنیش هەروا بیر دەكەمەوە چ كێشەیەكمان هەیە؟ لە ڕێگەیەكی ناڕەوا و نامەشروعدا كەڵك لە شتی وا وەرناگرین، بەڵكوو ئەمە بۆ خزمەتی بزوتنەوەیەكە، بۆ خزمەتی میلەتێكە، بۆ ڕزگاری ئەو میلەتەیە لەبەر ئەوە وەك پرنسیپ بەڕاستی من هیچ ئیرادێك نابینم بەڵام نە ئەوان كردوویانە نە ئێمە كردوومانە. من قسەی خۆمان دەكەم، وەك حیزبی كۆمەڵە ئێمە نەمان كردووە ڕەنگبێ دەردیسەری زۆرتر بێت ئێستا و ڕەنگەئەوانیش بەبێ ئەوەی ئەمریكا چرای سەوزیان بداتێ پێم وانیە بۆخۆیان هیچ بكەن.\nپرسیار: بەڵام ئەی بە نیسبەتی ئەوەی یارمەتی ئۆپۆزسێونی ئێرانی بدەن بۆ ئەوە گرفت بۆ ئێران دروست بكات بۆ ئەوەی دەستێوەردانە ناوچەییەكەی لاوازتر بێتەوە، ئەگەر ئەوان بۆ ئەوە هاتوون مادامێك كە ئێوە دەفەرموون وەك پرنسیپ ئیرادێك لەوەدا نابینن كە یارمەتی وەربگرن بۆ برەودان بەو بەرنامە سیاسیەی هەتانە، بۆ چی شوێنی نەكەوتوون؟\nوڵام: ئێمە مەحتەلین بزانین بەڕاستی ئەمریكا شتێك دەكات یان نا. چوارچێوەی سیاسەت و ستراتیژی نوێی ئەمریكامان لێ‌ڕون بێتەوە و ئەمریكاش دەنگی ئێمە ببیستێ و ئەگەر شتێكی ئاوا هەبێ و بە بارێكدا بكەوێ كە بەڕاستی موسبەت و بەكەڵكە بۆ كورد، دڵنیابە ئەمریكا تەوسیەی لازم بەهەموو لایەنەكان دەكات بەڵام ئێستا لەو باوەڕەداین ئەو پێوەندیانە دەردیسەر و كێشەی زۆرترە لە خێرەكەی بۆیە جارێ هیچ پەلەیەكمان نیە.\nپرسیار: كە باسی هاوپەیمانی دەكەین بەنسبەتی ئۆپۆزسێونی ئێرانی چی؟ ئێوە چالاك بوون لەگەڵ ئۆپۆزسێونی ئێرانی بۆ ئەوەی جۆرێك بەرەی یەكگرتوو دروست بكەن دژی كۆماری ئیسلامیی ئێران بەڵام هەندێك ڕەخنە هەیە كە ئەو ئۆپۆزسێونە پێشتر و هەر ئێستاش لە كۆبوونەوەی خۆیان و پلاتفۆرمە سیاسییەكانیاندا زۆر لەگەڵ ئەو مافانە نین كە ئێوە وەك حیزبێكی سیاسیی كوردستانی بە شوێنیەوەن، چەند ئەمە دەبێتەهۆی هاوپەیمانیەكەی ئێوە لەگەڵ ئەوان؛ هاوپەیمانییەكی جددیی كاریگەر بۆ ئەو مەبەستە كە هەتانە؟\nوڵام: جارێ پێش هەموو شتێك وەك كوردی ڕۆژهەڵات دەبێ ئەو هاوپەیمانی و بەرەیە لەناو خۆماندا دروست بكەین، ئەگەر وابكەین سەنگمان هەم لای ئێرانی و غەیرە ئێرانی و دراوسێ و هەم لای جیهانیش زۆرتر دەبێ و ورەی خەڵكی خۆشمان بەرزدەكەینەوە. لە بەر ئەوە ئەوەڵ كارمان دەبێت ئەوە بێت بەڵام بەو مانا نیە ئەو پێوەندیانەی دیكە نەگرین، حیزبەكان هەموو هەیانە و بەتایبەتی ئێمە لەگەڵ لایەنە جۆربەجۆرەكانی ئۆپۆزسێونی ئێران پێوەندیمان هەیە. پێم خۆشە چەن شت بڵێم لێرەدا، یەكیان ئەوەیە كورد زۆرترین سوودمەند دەبێ لە ئاڵوگۆڕی سیاسی لە ئێران و ئاڵوگۆڕی سیستمی سیاسی و ڕژیمی سیاسی لە ئێران. گومانی تێدا نیە كورد لەناو كۆمەڵگەی ئێرندا لە هەمووان سیاسیترە و لەهەموان ڕێكخراوترە تەنها بەشێكە لە ئێراندا كە هێزی چاكداری هەیە و هەموو كەسیش دەزانێ و ڕەنگە ئێستا هێزەكە ئەوەندە زۆر نەبێ بەڵام لەگەڵ چكۆلەترین كرانەوەی سیاسیدا بە هەزاران هەزار پێشمەرگەی چەكدار و خەڵكی ڕێكخراو بێنەنێو ڕیزی پێشمەرگەی كوردستانەوە؛ كێ ئەو خاڵانەی هەیە كێ ئەو تواناییانەی هەیە؟ هیچ كەسی دیكە غەیری كورد نیەتی. ئێستا لە ئێران لە هەموو كەس زەرەرمەندترین، فشاری كۆماری ئیسلامی زۆرتر لەسەر كورد بووە، لەهەموو كەسیش سودمەندتر دەبین لە ئاڵوگۆڕی سیاسی و سیستمی سیاسی لە ئێراندا. كێشەكە ئەوەیە خۆ بە تەنیا بە ئێمە ناگۆڕێ ئەگەر بمان توانیبایە تا ئێستا كردبوومان، لێرەدا حەقیقەتێكی ژێۆپۆلێتیك، دێمۆگرافی، سیاسی، ئۆبژێكتیڤ و بابەتیانە دێتەگۆڕێ، بەدەست تۆ نیە، ئەسڵەن مووهیم نیە ئەخلاقەن خۆشت لە كێ دێ و خۆشت لە كێ نایە، ئەتۆ ئەگەر ئەو تەشخیسەت هەبێ، ئەو لێكدانەوەت هەبێ كە چەندە گۆڕانی ئەو ڕژیمە بە قازانجی تۆیە و هەموو كوردێك دەزانێ و هەموو كوردێك ئارەزوویەتی بەڵام بۆی ناكرێت بە تەنها. كەواتە، دەبێت لە پێناو لابردنی ڕژیمی كۆماری ئیسلامیدا هاوكاری لەگەڵ هێزەكانی دیكە بكرێت، لێرەدا ئەو مەسەلە دێتەگۆڕێ ئەی ئەوان چۆن مافی تۆ بە ڕەسمی دەناسن. قسەێكی زۆر بەجێگەیە بۆ ئەمەش دوو شت دەتوانم بڵێم یەكەم، قسەی زۆرمان لەسەر كورد كردووە، لە هیچ دانیشتن و مەجلیسێكدا نەبووە باسیمان نەكردبێت. بۆوێنە ئەم مەجلیسەی ئاخرەش كە لە واشنگتۆن گیرا یەك لەوانە بوو. هیچ مجلیسێكی ئێرانی نەبووە كە بە ڕاشكاوی و سەراحەتی تەواوە باسی كورد و مافەكانی و... هەموو ئەوشتانە نەكەین لەبەر ئەوە دەبێت لە ئێستاوە ئەو قسانەیان بە گوێدا بدەین، ئەوە كاری ئەوەڵمانە بەڵام دووەمیەكە ئەوەیە گریمان هەموو ئەو قسانەشمان كرد، بەڵام ئەو نەتیجەی دڵخوازمان وەرنەگرت لەناو ئۆپۆزسێونی ئێرانی كە مافكانی خۆمان بەدڵی خۆمان بەڕەسمی بناسن بەڵام خۆهێشا هاوكاری بۆ نەهێشتنی كۆماری ئیسلامی مومكینە، هاوئاراستەییەك بوونی هەیە. لێرەدا تەنسیقێك لازمە لەگەڵیان، هەتا ئۆپۆزسێونی ئێران بە كورد و نەتەوەكان و غەیرەوە ناتەباتر و ناكۆكتر بن كۆماری ئیسلامی لە جێگە خۆی دەمێنێتەوە. ئێمە زۆرتر زەرەرمەند دەبین تا خەڵكی دیكە، لەبەرئەوە تەنانەت ئەگەر بەدڵی ئێمە قسەكانیشمان لێ قبوڵ نەكەن ئەم هاوئاراستەییە یارمەتیدەرە بۆ گۆرانی سیستمی سیاسی و لەوێ خێرێكی زۆرتر دەكەین تا لەم قەفەسەی ئێستای كۆماری ئیسلامیدا. گۆڕانی ئەم ڕژیمە دەرفەتێكی مێژوویی گەورە بۆ كورد دەكاتەوە، ئەسڵەن دەروازەیەكی بۆ دەكاتەوە كە بە عومری نەیدیوە و شاهیدی نەبووە و چاوی پێنەكەوتووە؛ خۆ دانانیشین، خۆ خەبات داناخرێت و بۆ مافەكان خەبات دەكەین و دەست هەڵناگرین. لە هەموو حاڵێكدا لە زیندان لە پێشمەرگایەتی لە سیاسەت لە خەباتی مەدەنی لە دیپلۆماسی هەر خەریكی خەباتین. من دەڵێم دوای گۆڕانی ئەو نیزامە ئەو دەروازە گەورەشت بۆ دەكرێتەوە، دەست ئاواڵاترە. با ئاخر شتت پێ بڵێم، لۆبیی ئێرانی بەهێزە، بیكەی بە دوژمن لەبەرچاوی ئەمریكا و هەموو دونیا ڕەشت دەكات؛ دەبێت تەوازونێكی لەگەڵ ڕاگری. ئەم سێ ڕۆژە تەواوی قسەكانمان لەسەر كورد و نەتەوەكانیتری ئێران بووە، تەواوی قسەكانمان ئەوە بووە ئێوە دەبێت تەواوی فشار نەك هەر بۆ حكومەتی ئێستای ئێران بەڵكوو فشار بۆ ئۆپۆزسێون بێنن كە ئۆپۆزسێۆنی ئێرانی لەگەڵتان دادەنیشێ، پێیان بڵێن كە دەبێ مافەكانی كورد ڕەچاو بكەن.\nپرسیار: لە پلاتفۆرمی سیاسی، شوعار و مەرامنامەی حیزبەسیاسییەكانی كوردساندا هەم كۆمەڵە و دیموكرات هەم پژاك یان پەكەكەدا داوای سەربەخۆیی كوردستانی كردبێت وەك حزبێكی سەربەخۆخواز خۆی ناساندبێ و لەزاری هیچ بەرپرسێكی سیاسیی حیزبە كوردییەكانیشەوە ئەوشتەمان نەبیستووە. بەڵام ئۆپۆزسێۆنی ئێرانی لە لاێكەوە ڕەخنە دەگرێ كە ئێوە ئامادە نین بەسەراحەت بڵێن سەربەخۆییخواز نین و دژی سەربەخۆیی كوردستانن و هەوڵ ددەن ئامانجەكانی خۆتان لە چوارچێوەی فێدڕاڵیزمدا پێناسە بكەن لە بەرامبەردا كۆمەڵگای كوردی لایەنێكی بەهێزی تێدایە لانیكەم لە تۆڕەكۆمەڵایەتیەكاندا بەهێز دەنوێنن كە دەڵێن ئێمە ناتوانین چیتر بڕوا بكەین بەم شێوازە هەڵوێست كە گرتنە ئەگەر ئێمە قبووڵمانە كورد نەتەوەیەكە بۆچی حیزبەكانی ئێمە بەڕاشكاوی ڕای ناگەێنن لە كۆتایی خۆیدا هەوڵ دەدەن بۆ سەربەخۆیی كوردستان؟\nوڵام: نە كۆمەڵە و نە دێمۆكرات و هەموو ئەو حیزبانەی بەناوی كۆمەڵە یان دێمۆكراتەوە قسە دەكەن هیچ تاقێكیان نیە كە داوای سەربەخۆیی بكات بەڵام لەوە نابێ ئەو نەتیجە بگرین كە ئێمە دژی سەربەخۆیین. چۆن دژی سەربەخۆیین؟ سەربەخۆیی و مافی دیاریكردنی چارەنووس، كە لە بەرنامەی ئێمەشدا هەیە، مافێكی ڕوایە و قەت قابیلی لێسەندنەوە لە میلەتی كورد نیە بەڵام مەسەلە ئەوەیە ئایا دەیبەیتە ناو بەرنامەی سیاسیتەوە؟ ئایا دەیبەیتە ناو پڕوپاگەندەی ڕۆژانەتەوە؟ دیبەیتە ناو تاكتیكە سیاسیەكانتەوە؟ ئێستا داوای دەكەیت؟ ئێستا داوای ناكم. ئەمن دەڵێم ئەگەر دز نیت خۆت ڕەنگ دز هەڵ مەخە. بارودۆخی گەیشتن بەوەی كە كورد دەوڵەتی هەبێ، كە ئەوە خەون و ئارەزووی هەموو كوردێكە و من بۆخۆم یەكێك لەوانەم جا بۆ ئاگاداریت لە زۆر مەجلیسی ئێرانیەكانیشدا ئەوەم گوتووە بەڵام بارودۆخی ئەوە مەوجوود نیە.\nپرسیار: دەی باشە ئۆپۆزیسۆنی ئێرانی چۆن دەتوانێ باوەڕتان پێبكات كە ئێوە فێدڕاڵیزمتان دەوێ لەحاڵێكدا ئێوە خەونەكەتان سەربەخۆییە؟ بۆ دەبێ لەگەڵتان هاوكاری بكات بۆ شێواندنی ئێران و ڕوخاندنی كۆماری ئیسلامی ئێران لە حاڵێكدا دەزانێ هەلومەرجی دوای ڕوخاندن وەك خۆتان گوتتان هەلێكی گەورەیە بۆ كورد و دەتوانێ ببێتە هۆی ئەوەی ئێوە بەرەو ئەو خەونە گەورە هەنگاو هەڵبگرن؟\nوڵام: ئامۆژگاریی ئاوایان مەكە. ئەوانیش سودی خۆیان دەبینن لە گۆڕانی سیستمی كۆماری ئیسلامیدا. بەهەرحاڵ، واقعیەتی كۆمەڵگای ئێران ئەوەیە ئەو كۆمەڵگای وەك فارس دەڵێ كۆمەڵگای یەك خەتی، یەك دەنگی، یەك نەتەوەیی، یەك ئیتنیكیەی ئیدعا دەكرێ ئێران وایە ئەمە ئەفسانەیە و شتی وا نیە. ئێران وڵاتێكی فرە نەتەوەیە و كوردیش نەتەوەیەكە كە لە باری سیاسیەوە پەرەیسەندوە و پێگەیشتووە و لانیكەم لە 1888 دەكرێ باسی بزوتنەوەی نەتەوەیی كورد بكرێت. لە كۆمەڵەی ژێكافەوە دەتوانی باسی حیزبی مۆدێرنی كوردی بكەیت. كۆمار لە كوردستانی ئێران دامەزراوە، ئەو خەباتەی لە ساڵی 1979 هاتوەتە ئاراوە و زۆر شتی دیكە. لەبەر ئەوە كورد میلەتێكی پێگەیشتووە لە ئێران و بۆمان هەڵنەكەوتووە. پێم وایە ئەگەر لە پارچەكانیتر پێش كەوتووتر نەبین پاشكەوتووتریش نین جا بە هەموو ئەوانەوە ئەسڵەن دەبێت هەدەفێكی ئێمە ئەوە بێت نیشانی بدین كە ئەو نەزەرییەی دەوڵەت نەتەوە كە لە زەمانی ڕەزاشا و لە ئێران ڕەزاشا پیادەی كرد چیدیكە وڵامدەرەوە نییە. ئەگەر قەرارە ئەو نەتەوانە پێكەوە بژین كە ئێستا بەرنامەی ئێمە و هەموو حیزبەكانی دیكەش ئەوەیە، لەم حاڵەدا دەبێ وەكو ژان ژاك ڕۆسۆ دەڵێ [كۆنتخا سۆسیال] پەیمانێكی كۆمەڵایەتیی تازە لە بەینماندا بێت و سەرلەنوێ دەبێ ئێران دابڕێژرێتەوە، ئێمە ژێردەستەیی قبووڵ ناكەین و بێگومان دەبێت ئەو قسانە بكەین و دنیا بیبیستێ. ئەمن بۆخۆم هەر لەم تەلەفزێونی voaفارسی هەموو ئەو قسانەم نەكردووە؟ بە دنیادا بڵاوم كردووەتەوە، فارسەكە دەیبیستێ، خۆ بە فارسی گوتومە. نا، دەبێ ڕاشكاو بین و نەترس بین لە دەربڕین و بەیانیاندا، من وا بووم. ئەوەی من دەیڵێم ئەوەیە: تۆ كە ئیدعای سەربەخۆیت نیە لە ئێستادا و لەبەرنامەتدا نیە، بیڵێ لە جێگەی خۆی بەڵام ئێستا ئەو كێشەیە مەكە، بەڵام لە بەرنامەی سیاسیتدا نیە ئەمە نەتپرینگێنێتەوە، دورت نەخاتەوە، لە بیرت نەچێتەوە بۆ لابردنی نیزامی كۆماری ئیسلامی ئێران تۆ پێویستت بەو هاوكاریە هەیە، پێویستت بەوەیە كۆمەڵگەی نێونەتەوەیش وەرتگرێ. ئاخر لێت قبووڵ ناكەن، ئاخر قسەی ئاوا بكەی سێ جاری دیكە نات دوێنن، كە نەیاندواندی كوردەكە زەرەر دەكات چونكە ئێرانیەكە دەچێ ئەمریكایی دەبینێتەوە، دەچێ ئۆرووپایی دەبینێتەوە و دەڵێ: ئەوەتا ئەوان خەریكن ئێران تەجزیە دەكەن. ئاخر بڵێ ئێران تەجزیە دەكەم نە ئەمریكا نە ئۆرووپا دەتبینێتەوە نە هاوئاراستەیەك درووست دەبێت. ئەمە ئاوێكە دەڕژێتە ئاشی كۆماری ئیسلامیەوە، دەڕژێتە ئاشی شۆڤێنیزمی ئێرانیەوە، دەبێ تەشخیسمان هەبێت، ژیر بین، خۆ هەمووشت ئەوە نیە لەسەر تۆڕی فەیسبووك چۆن خۆمان هەڵ دەخڕێنین و قسە دەكەین. وەزیفەی كەسێكی سیاسی ئەو نیە ڕای گشتی چۆن هەڵخڕا ئەویش تۆزێك نەوتی پێدا بكات و بڵێ با من بەجێ نەمێنم، وەزیفەی ئەوەیە تەشخیسی درووستی خۆی بە میلەتەكەی بڵێ. من نامەوێ خیانەت بكەم بە ویژدانی خۆم و بە میلەتەكەشم، من ئێستا شەرایەتكەی فەراهەم نابینم ئەگەر فەراهەم بوو ماڵی من وێران بێ ئەگەر نەیكەم ئەگەریش نەم كرد بەقسەم مەكەن بۆخۆتان بیكەن. من پێم وایە دەبێ بە لێكدانەوەێكی واقعبینانە و بەبێ ئەوەی خەونەكانت نادیدە بگری یان سەركوتیان بكەیت یان بێڕیزیان پێبكەیت بەپێی بەرنامەی سیاسیت كار بكەیت، مێژوش قۆناغ بە قۆناغە، كورد دەتوانێ هەموو داخوازیەكانی بەیەك هەنگاو بەدەست بێنێ، بەشكوو هەلی وا هەڵكەوێت.\nپرسیار: دەڵێن بۆ بەرەی كوردستانی ناوەندێك دروست كراوە و هەوڵی بۆ دەدەن، پەژاكی تێدایە؟\nپرسیار: بۆچی تێیدا نیە؟\nوڵام: جارێ ئەو پێنجەین، ئێمە جۆرێكین ئەوان جۆرێكی دیكەن.\nپرسیار: بەڵام مەسەلە ئەوەیە ئەوانیش دەتوانن دیپلۆماسی بكەن و ئەوكاتە چالاكی ئێوە لەو بوارەدا لاواز بكەن لە كاتێك كە ئێوە ناتوانن لەگەڵ ئەوان ڕێك بكەون، ئەوانیش پێگەیەكیان هەیە، هێزێكیان هەیە لە ناوخۆی كوردستانی ئێراندا؟\nوڵام: هیوادارم وانەكەن، هیوادارم هیچ گرفتێك دروست نەكەن، ئێمە شەڕێكمان لەگەڵیان نیە.\nپرسیار: ئەی هیچ هیوات بەوە هەیە بتوانن دابنیشن، ئەوانیش بێنە ناو بەرنامەی ئێوەوە؟\nوڵام: پێم وایە ئەمە پێویستی بە گۆڕانكارییەكی گەورە هەیە تا بتوانن وابكەن.\nپرسیار: گۆڕانكاری گەورە لەواندا یان لە ئێوەدا؟\nوڵام: نەخێر، لەواندا.\nپرسیار: ئەو گۆڕانكاریە بەپێی ئەو ڕێبەرایەتیە نوێیەیە كە پەژاك هەیەتی لەساڵی ڕابردوودا هیچ هەنگاوێك بۆ ئەو گۆڕانكاریەی ئێوە دەفەرموون هەڵگیراوە؟\nوڵام: نازانم بەرەو ئەو گۆڕانكاریە دەڕەون. بەڵام سەردانی ئێمەیان كردوە و ئێمە بەڕێزەوە ورمان گرتوون و قسەی خۆمانمان لەگەڵ كردون. خۆدەنگمان لێنەگۆریون بەڵام ئەم دوو سیاسەتە یەك ناگرنەوە، ئەم دووخەتە یەك ناگرنەوە.\nپرسیار: كاك عەبدوڵڵا بەنسبەتی ناوخۆوە چی، چەندە توانیوتانە لەگەڵ گەنج و نەوەی نوێی كوردستانی ئێران پێوەندی بگرن؟ ئێوە وەك حزبێكی سیاسی بەئەزموون چەند كۆمەڵەكە و چەند دێمۆكراتەكە لەو بوارەدا چالاك بوون بەڵام ئەو پرسەش هەیە كە ئێستا كوردستان بەگشی گۆڕاوە و بەپێی ئەوەی كە هەندێكی زۆر خوێندكار و كەسانی زۆر زانكۆ ڕۆشتوون و ڕۆشنبیرن پێتان وایە توانیوتانە لەم ساڵە دواییانەدا پێوەندیان لەگەڵ بگرن بێنە ناو حزبەكانتانەوە و هەم كەڵكوەربگرن لە بیرۆكەی ئەوان و هەم ئەو ئامانجە سیاسیانەی هەتانە لە ئێران لە ڕێگەی ئەوانەوە تاقیی بكەنەوە؟\nوڵام: ئەمە گەورەترین پرسێكە كە لە بەردەمی ئێمەدایە واتە ئەگەر ئەوە بەچاكی چارەسەر بكەین دەتوانم بڵێم بە زۆرێك لە ئامانجەكانمان دەگەین كە هێشتا نەگەیشتووین یەكەم، گەنجان و دووهەم ژنان. بەڕاستی هەموو هەوڵمان ئەوەیە گوفتمان و گوتاری ئێمە هەڵگری ئەوەیە كە گەنج لە دەورمان كۆبێتەوە و كچان و ژنانی كوردەواری لە دەورمان كۆبنەوە، قسەمان زۆر پێیە بۆ ئەوان و خۆمان بە پێشەنگی ئەو بوارانە دەزانین بەڵام ئیتر لەم ئیستبدادە و لەم ئیمكاناتەدا چەندەمان بۆ دەكرێ هیوادارم كەممان بۆ نەكرێ بەڵام دڵنیابە كە ئەوە بە كار و ئەركی سەرەكیی خۆمان دەزانین. ئەوەشی كە چەندە لەناو ئێمەدا جێگەیان بۆتەوە دەڵێم هیچ حیزبێكی كوردی ئەوەندەی ئاگادار بم و بیناسم هیچ تاقێكیان بەقەد ئێمە جەوانی نەهێناوەتە ناو ڕێزی سەركردایەتیی خۆیەوە. ئێمە ئێستا دەتوانم بڵێم 3 كەسی تۆزێك بەتەمەنترمان هەیە دەنا باقیەكەی 80 تا 85 لەسەدی ئەندامانی سەركەدایەتیی حیزبەكەمان گەنجن، هەڵبەت گەنجی زۆر كەم تەمەن نا كە ئەوانیش لە جێی خۆی مەسئولیەتیان پێیە بەڵام لە سەركردایەتیی ئێمەدا نوێ كردنەوەیەكی زۆرمان لە كۆنگرەی 15دا كرد لەكۆنگرەی 14دا تا ڕادەێك بەڵام لە كۆنگرەی 15دا تەكمیلمان كرد و نوێ كردنەوەیەكی زۆر بنەڕەتیمان كرد لە كاروباری سەركردایەتیی حیزبەكەماندا. تەنانەت زۆرجار كادرە قەدیمیەكانی كۆمەڵە لەسەر ئەوە لێم زویرن كە پێیان وایەمن پشتی ئەو جەونانەم زۆر گرتووە بەڵام بایەك شتیش لێرە بڵێم قەت قەت نابێ ئێمە كادری دێرین و پێشمەرگەی دێرین و تێكۆشەرە دێرینەكانی خۆمان فەرامۆش بكەین، ئەوانە بوون كە ڕێی ئەمڕۆیان بۆ ئێمە خۆش كردووە، هەر گەنجێك ئەوە نەزانێ هیچی تێنەگەیشتووە لە خەباتەكە بۆیە ئەوپەڕی ئیحترام و ڕێزیان هەیە و مەسولیەتیشیان هەیە بەڵام بەهەرحاڵ دەبێت جێگەێكی چاكیش بكرێتەوە بۆ جەوانەكان و ئەو كارەشمان كردوە.\nپرسیار: وەكو پرسیاری كۆتایی كاك عەبدوڵڵا هیچ گۆڕانێكیتری تازە هاتووەتە ئاراوە بە نسبەتی ئەو كار و چالاكیانەی كە كۆمەڵەكان هەیانە بۆ یەكگرتنەوە یان لە ڕەوشی پێشوودان؟\nوڵام: شتێكی تازە نیە، نەخێر.\nئه‌م بابه‌ته 3751 جار خوێنراوه‌ته‌وه


نێچیرڤان بارزانی ئەولەویەتی کاری حکومەتی داهاتووی راگەیاند\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»نێچیرڤان بارزانی ئەولەویەتی کاری حکومەتی داهاتووی راگەیاند\nBy nuche.net on\t 2019/03/17 تایبه‌ت, کوردستان, گرنگ\nسەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، لەدوای کردنەوەی پێشانگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ گەشتوگوزار لە هەولێر (مێتێکس)، رایگەیاند “بره‌ودان و پێشخستنى كه‌رتى گه‌شتيارى يه‌كێك له ئه‌وله‌ويه‌ته‌كانى داهاتووى حكومه‌ت ده‌بێت”.\nمێتێکس، دەرفەتێکە بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان زیاتر بە کۆمپانیاکان بناسرێت تاوەکو وەبەرهێنانی زیاتری تێدا بکەن و ٢٥٠ کۆمپانیا لە ٢٠ وڵاتی جیهانەوە بەشداری پێشانگەکە دەکەن. لەو وڵاتانەی کۆمپانیایان لە پێشانگەکە بەشدارن، ١٠ وڵات عەرەبین، پێنجیان وڵاتی ئەروپی و ئەوانی دیکەش کۆمپانیای تورکی و ئێرانی و چەند کۆمپانیایەکی باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیان.\nنێچیرڤان بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، دوای بەسەرکردنەوەی بەشە جیاوازەکانی پێشانگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ گەشتوگوزار لە گوتاریکدا رایگەیاند، هه‌رێمى كوردستان زه‌مينه‌يه‌كى له‌بار و مادده‌يه‌كى خاوى زۆر باشى گه‌شتيارييه، ده‌كرێ زۆر زياتر له‌وه‌ى كه هه‌يه بقۆزرێته‌وه و بكرێته ناوه‌ندێكى ديارى گه‌شتيارى له‌سه‌ر ئاستى رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. هاونیشتمانییانیش “هيچ كێشه‌يه‌كیان له‌گه‌ڵ بير و فه‌لسه‌فه‌ى گه‌شتياريدا نييه”.\nلە بەشێکی دیکەی گوتارەکەیدا سەرۆکوەزیران باسی لەوە کرد “ئه‌گه‌ر دۆخى سه‌ختى چه‌ند ساڵى رابردوو نه‌بوايه، حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان پلانێكى فراوانى بۆ بره‌ودان و پێشخستنى كه‌رتى گه‌شتيارى له هه‌رێمى كوردستان جێبه‌جێ ده‌كرد”.\nپێشانگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ گەشتوگوزار، گەورەترین کۆمپانیای گەشتیارییە بە بەشداریی دەیان کۆمپانیای نێوخۆیی و بیانی لە پایتەختی هەرێمی کوردستانە کاتژمێر ١٠ـی ئەمڕۆ (یەکشەممە ١٧-٣-٢٠١٩) لەلایەن نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کوردستان کرایەوە.\nدەقی گوتارەکەی نێچیرڤان بارزانی:\nبه‌يانيتان باش، هه‌موو لايه‌كتان به‌خێر بێن بۆ پێشانگه‌ى گه‌شتياريى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. به‌خێرهاتنێكى تايبه‌تى به‌ڕێز عبدالامير الحمداني وه‌زيرى ڕۆشنبيرى و گه‌شتيارى و شوێنه‌وارى عێراقى، به‌ڕێزان سه‌رۆكى ليژنه‌ى ڕۆشنبيرى و گه‌شتيارى و شوێنه‌وار له په‌رله‌مانى عێراق، باڵيۆزان، ديپلۆماتكاران، كونسوڵ و نوێنه‌رانى وڵاتان له هه‌رێمى كوردستان، سه‌رۆكى ده‌سته‌ى فڕۆكه‌وانيى مه‌ده‌نيى عێراق و هه‌موو ئه‌و كۆمپانيا و وه‌به‌رهێنه‌ر و ميوانه به‌ڕێزانه ده‌كه‌م كه له ده‌ره‌وه هاتوون و به‌شدارييان له‌م پێشانگه‌يه‌دا كردووه.\nخۆشحاڵم كه ئه‌م به‌يانييه، به‌شداريى ئه‌م چالاكييه ده‌كه‌م. هيوادارم پێشانگه‌كه‌تان سه‌ركه‌وتووانه كاره‌كانى به‌ڕێ بكات و ئه‌نجامێكى باشى لێ بكه‌وێته‌وه. ببێته هۆكارێك بۆ بره‌ودانى زياتر به بوارى گه‌شتيارى له هه‌رێمى كوردستان. سوپاس بۆ وه‌زاره‌ت و وه‌زيرى شاره‌وانى و گه‌شتوگوزار خاتوو نه‌ورۆز مه‌ولوود، بۆ هاوكارى و پشتگيرييان له‌م چالاكييه.\nسوپاسى ڕێكخه‌رانى پێشانگه‌ى گه‌شتياريى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست “ميدل ئيست تۆريزم ئێكسپۆ” و ده‌سته‌ى گه‌شتوگوزارى سه‌ر به وه‌زاره‌تى شاره‌وانيى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و سه‌رۆكى ده‌سته، به‌ڕێز مه‌وله‌وى جه‌بار ده‌كه‌م.\nهه‌رێمى كوردستان زه‌مينه‌يه‌كى له‌بار و مادده‌يه‌كى خاوى زۆر باشى گه‌شتيارييه. ده‌كرێ زۆر زياتر له‌وه‌ى كه هه‌يه بقۆزرێته‌وه و بكرێته ناوه‌ندێكى ديارى گه‌شتيارى له‌سه‌ر ئاستى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. زۆرترين ئه‌و توخمانه‌ى تێدايه كه بۆ گه‌شتيارييه‌كى پێشكه‌وتوو پێويستن. له هه‌رێمى كوردستان هه‌ر چوار وه‌زرى ساڵ ده‌رفه‌تى گه‌شتيارى هه‌يه.\nسروشتێكى سه‌رنجڕاكێش، ده‌شت و دۆڵ، گرد و شاخ و چيا، چه‌م و ڕووبار و كانى، دارستان و سه‌دان شوێنه‌وارى مێژوويى، هه‌موو توخمه پێويسته‌كانى گه‌شتيارى له هه‌ر چوار وه‌رزه‌كه‌ى كوردستاندا فه‌راهه‌من. له هه‌موويشى گرنگتر ئاماده‌يى و ژينگه‌ى كۆمه‌ڵايه‌تى و كۆمه‌ڵگه‌ى خه‌ڵكدۆست و ميوانپه‌روه‌رى كوردستانه كه هه‌ميشه حه‌زى له خۆشى و له ژيان، له ئارامى و ئاشته‌وايى يه. خه‌ڵكێكه هيچ كێشه‌يه‌كى له‌گه‌ڵ بير و فه‌لسه‌فه‌ى گه‌شتياريدا نييه.\nئه‌وه‌ى ده‌مێنێته‌وه ئه‌وه‌يه ئه‌و بواره به باشترين شێوه به‌كار بهێنرێت و بقۆزرێته‌وه. هيوادارم ئه‌م پێشانگه‌يه بتوانێت له‌مڕووه‌وه خزمه‌تێكى باش پێشكه‌ش بكات و وه‌به‌رهێنه‌ران هان بدات بۆ وه‌به‌رهێنان و سه‌رمايه‌گوزارى له بوارى گه‌شتياريدا له هه‌رێمى كوردستان. ببێته هانده‌رێك بۆ هاتنى زياترى گه‌شتياران بۆ هه‌رێمى كوردستان له‌مساڵ و له ساڵانى داهاتوودا. وا بكات هه‌رێمى كوردستان ببێته خاوه‌نى باشترين خزمه‌تگوزاريى گه‌شتيارى و ڕووگه‌يه‌كى سه‌ره‌كيى گه‌شتياران له وڵاتانى ناوچه‌كه و ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست به‌گشتى.\nبێگومان ئه‌گه‌ر دۆخى سه‌ختى چه‌ند ساڵى ڕابردوو نه‌بوايه، حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان پلانێكى فراوانى بۆ بره‌ودان و پێشخستنى كه‌رتى گه‌شتيارى له هه‌رێمى كوردستان جێبه‌جێ ده‌كرد، هه‌ر له ڕێكخستنه‌وه و فراوانكردنى ژێرخانى گه‌شتيارييه‌وه، تا ده‌گاته پێشكه‌شكردنى باشترين خزمه‌تگوزاريى گه‌شتيارى له هه‌موو بواره‌كانى گه‌شتياريدا.\nحكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان به پله‌ى يه‌كه‌م و به شێوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى پشت به كه‌رتى تايبه‌ت ده‌به‌ستێت بۆ بنياتنانى كه‌رتى گه‌شتيارى. كه‌رتى تايبه‌ت ده‌توانێت بۆ بنياتنانى ژێرخانێكى تۆكمه و فراوانى گه‌شتيارى له هه‌رێمى كوردستان ڕۆڵى يه‌كلاكه‌ره‌وه بگێڕێت. ده‌بێ دۆخ و به‌سه‌رهاته‌كانى چه‌ند ساڵى سه‌ختى ڕابردوو ببنه په‌ند و وانه بۆ هه‌رێمى كوردستان. ده‌بێ به هه‌موو شێوه‌يه‌ك كار بۆ ئه‌وه بكه‌ين كه هه‌رێمى كوردستان زۆرترين داهاتى خۆى نه‌ك له نه‌وت و سامانه سروشتييه‌كان، به‌ڵكو له كه‌رته‌كانى ديكه‌ى گه‌شتيارى، كشتوكاڵ و پيشه‌سازييه‌وه، دابين بكات.\nله‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مايه لێره‌دا ئه‌م بۆنه‌يه به ده‌رفه‌ت ده‌زانم دووباره داوا له وه‌به‌رهێنه‌ران و سه‌رمايه‌دارانى بيانى و ناوخۆيى بكه‌م تاكو بێن كار و وه‌به‌رهێنان له كه‌رتى گه‌شتياريى هه‌رێمى كوردستاندا بكه‌ن. به دڵنياييه‌وه ده‌ڵێم: زه‌مينه‌ى گه‌شتيارى له هه‌رێمى كوردستان هێنده له‌باره، ده‌كرێ له چه‌ند ساڵى داهاتوودا ببێته سه‌رچاوه‌يه‌كى گه‌وره‌ى قازانج بۆ وه‌به‌رهێنه‌ران، هه‌روه‌ها بۆ هه‌رێميش ژێرخانێكى ده‌وڵه‌مه‌ندى گه‌شتيارى بنيات بنرێت كه ببێته يه‌كێك له سه‌رچاوه سه‌ركييه‌كانى داهات، سه‌دان هه‌زار ده‌رفه‌تى كاريش دابين بكات.\nهه‌رێمى كوردستان ته‌نيا به هه‌بوونى سێ كه‌رتى به‌هێزى گه‌شتيارى، كشتوكاڵ و پيشه‌سازى ده‌توانێ خۆى له مه‌ترسى و ئه‌نجامه خراپه‌كانى پشتبه‌ستن به ته‌نيا كه‌رتى نه‌وت ڕزگار بكات. بۆيه دووپاتى ده‌كه‌ينه‌وه كه حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان هه‌موو هاوكارى و ئاسانكارييه‌ك پێشكه‌ش ده‌كات تا ڕێگه‌ى به‌رده‌م وه‌به‌رهێنان له كه‌رتى گه‌شتياريدا خۆش بكات و وا بكات سه‌رمايه‌ى زۆر گه‌وه‌رى بيانى و ناوخۆيى له كه‌رتى گه‌شتياريى هه‌رێمى كوردستاندا به‌گه‌ڕ بخرێت. بره‌ودان و پێشخستنى كه‌رتى گه‌شتيارى يه‌كێك له ئه‌وله‌ويه‌ته‌كانى داهاتووى حكوومه‌ت ده‌بێت.\nده‌زانين هه‌ندێ جار ياسا و ڕێنماييه‌كان، هه‌ندێ جاريش ڕۆتين و ڕێكاره‌كان و كارگێرييه‌كى سست و له‌سه‌رخۆ، وايانكردووه وه‌به‌رهێنه‌ر دوودڵ بێت، يان دوور بكه‌وێته‌وه و نه‌وێرێت وه‌به‌رهێنان بكات! به‌ڵام لێره‌وه ده‌مه‌وێ هه‌موو لايه‌ك دڵنيا بكه‌مه‌وه كه حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له چوارچێوه‌ى چاكسازييه‌كانيدا هه‌رچى پێويسته ده‌يكات بۆ نه‌هێشتنى كه‌موكوڕييه‌كان و هه‌نگاو به هه‌نگاو زه‌مينه‌يه‌كى باشتر بۆ وه‌به‌رهێنان له هه‌موو كه‌رته‌كاندا فه‌راهه‌م ده‌كات.\nهه‌ر له سه‌ره‌تاوه سياسه‌تى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ئه‌وه بووه كه ڕۆڵێكى گه‌وره بداته كه‌رتى تايبه‌ت بۆ ئه‌وه‌ى له هه‌موو بواره‌كانى ئاوه‌دانكردنه‌وه و بنياتنان و بره‌ودان به هه‌موو كه‌رته‌كانى ژيان له هه‌رێمى كوردستان به شێوه‌يه‌كى كارا هاوبه‌ش و به‌شدار بێت. به‌دڵنياييه‌وه له قۆناغه‌كانى داهاتوودا، ئه‌و به‌شدارى و هاوبه‌شييه‌ى كه‌رتى تايبه‌ت بۆ پێشخستنى هه‌رسێ كه‌رتى گه‌شتيارى، كشتوكاڵ و پيشه‌سازى، گه‌وره‌تر و فراونتر ده‌بێت.\nئێمه به ئومێده‌وه ده‌ڕوانينه داهاتووى په‌يوندييه‌كانمان له‌گه‌ڵ به‌غدا. ده‌مانه‌وێ هه‌نگاو به هه‌نگاو هه‌موو كێشه‌كانمان له‌گه‌ڵ حكوومه‌تى فيدرالى عێراق له چوارچيوه‌ى ده‌ستووردا چاره‌سه‌ر بكه‌ين. هيوادارين باشبوونى په‌يوه‌ندييه‌كانى هه‌ولێر و به‌غدا، هانده‌رێكى ديكه بێت بۆ وه‌به‌رهێنه‌ر و سه‌رمايه‌داران تاكو ده‌رفه‌تى كار و وه‌به‌رهێنان له هه‌رێمى كوردستان بقۆزنه‌وه. ئه‌وان ده‌توانن لێره‌وه، له هه‌رێمى كوردستانه‌وه به‌ره‌و ناوچه‌كانى ديكه‌ى عێراقيش هه‌نگاو بنێن و سنوورى وه‌به‌رهێنانيان فراوانتر بكه‌ن.\nهه‌ر له‌باره‌ى عێراقه‌وه، له كاتێكدا به‌ره‌و جه‌ژنى نه‌ورۆز ده‌چين و به هه‌زاران خوشك و براى عێراقيمان له شار و ناوچه‌كانى ديكه‌ى عێراقه‌وه، هه‌روه‌ها له سنووره‌كانى وڵاتانى دراوسێوه بۆ سه‌يران و گه‌شتوگوزار ڕوو له هه‌رێمى كوردستان ده‌كه‌ن، داوا له ده‌زگا ئه‌منييه‌كان و له هه‌موو ده‌زگا په‌يوه‌نداره‌كانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌كه‌م كه به‌رده‌وام ئه‌وپه‌ڕى هاوكارى نيشان بده‌ن. له ده‌روازه و فڕۆكه‌خانه‌كان به زه‌رده‌خه‌يه‌كى جوان و به ڕوويه‌كى گه‌ش و مامه‌ڵه‌يه‌كى كوردستانييانه‌ى نه‌رم و خۆش، به‌گه‌رمى به‌خێرهاتن و پێشوازى له ميوانانى ئازيزى كوردستان بكه‌ن.\nكولتوورى پێكه‌وه‌ژيان و لێبورده‌يى و ئاشته‌واييى گه‌لى كوردستان، ده‌بێ به هه‌موو كار و مامه‌ڵه‌كانى كارمه‌ندان و ئه‌فسه‌ران و كاربه‌ڕێكه‌رانى ڕێگه و ده‌روازه سنوورييه‌كان و فڕۆكه‌خانه‌كانه‌وه ديار بێت. ئه‌وه‌ى دێته كوردستان ده‌بێ هه‌ست بكات به ئارامى له وڵات و له ماڵى خۆيه‌تى. خوشكێك، برايه‌كى ئازيز له هه‌ر ناوچه و شارێكى ديكه‌ى عێراقه‌وه بێته هه‌رێمى كوردستان، ده‌بێ هه‌ست بكات كه ڕێزلێگيراوه و هاتنى بۆ كوردستان مايه‌ى خۆشحاڵى يه.\nوه‌ك ده‌زگا په‌يوه‌نداره‌كانى حكوومه‌ت پێشبينييان كردووه و پلانيان بۆ داناوه، ڕاسته قه‌ره‌باڵخى دروست ده‌بێت و لايه‌نه ئه‌منييه‌كانيش بۆ سه‌لامه‌تيى هه‌مووان ئه‌ركى خۆيان جێبه‌جێ ده‌كه‌ن، به‌ڵام هه‌تا بكرێت ده‌بێ هاوكارى و ئاسانكاريى زياتر پێشكه‌ش به ميوانانى كوردستان بكه‌ن. هه‌روه‌ها داواش له سه‌يرانى و هاووڵاتيانى خۆشه‌ويست ده‌كه‌م له كاتى گه‌شت و سه‌يرانه‌كانياندا، ژينگه‌ى كوردستان بپارێزن.\nله كۆتاييدا، دووباره به‌خێرهاتنى هه‌مووتان ده‌كه‌م، ده‌ستخۆشى له ده‌سته‌ى گه‌شتوگوزارى هه‌رێمى كوردستان و “ميدل ئيست تۆريزم ئێكسپۆ” ده‌كه‌م بۆ كردنه‌وه‌ى ئه‌م پێشانگه‌يه. هيوادارم ده‌رگايه‌كى ديكه‌ى وه‌به‌رهێنان له بوارى گه‌شتياريدا له هه‌رێمى كوردستان بكاته‌وه و زۆر گرێبه‌ست و ڕێككه‌وتنى كار و وه‌به‌رهێنانى تێدا ئيمزا بكرێت. پێم وايه گرنگه ئه‌م پێشانگه‌يه ببێته نه‌ريت و پێشه‌نگه‌يه‌كى ساڵانه و به‌رده‌وام بێت.\nهيواى سه‌ركه‌وتن و ڕۆژێكى خۆشتان بۆ ده‌خوازم


هیچ شتێك لەم جیهاندا لە حاڵەتی نەگۆڕ و چەقبەستوودا نامێنێت، و جوڵە و گۆڕان ڕەهایە و متبوون و سستی و ڕاوەستان ڕێژەییە، و لە هیچ كاتێكدا لە هەمان ڕووبار ناپەڕینەوە، چونكە ئاوی ڕووبارەكە لە جوڵەدایە.\nئەم ئاراستەیە كە تا ئێستا بەشێكە لە دیدێكی دیالكتیكیانە بۆ مێژوو و بۆ ئێستا و ئایندە، بواری ڕەوشی جیهان و ئاستی نێودەوڵەتی دەگرێتەوە كە لە هەلومەرجی ئێستادا ڕوواڵەتی گۆڕانكارییەكان لە بازنەیەكی چلۆنایەتی سەرەتاتكێ دەكات.\nبە مەبەستی ئاماژەكردن بۆ ئەم ئاراستەیە، بە پێویستی دەزانم كە سەرنجی خوێنەر بۆ چالاكییەكی سیاسی ـ ئابووری جیهانی، ڕابكێشم كە بیستوپێنجەمین كۆڕبەندی ئابووری نێودەوڵەتی سانت پۆترسبرگە كە لە 15 تا 18ی حوزەیرانی ئەمساڵدا بەسترا.\nتەمەنی ئەم كۆڕبەندە ئابوورییە بۆ ساڵی 1997 دەگەڕێتەوە و لە ساڵی 2005وە بە سەرپەرشتی و ئامادەبوونی سەرۆكی ڕوسیا ڕێكدەخرێت، و ڕووداوێكی بەرچاو لە بواری جیهانی ئابووری و وەبەرهێنان بووە پاش كۆڕبەندی داڤۆس.\nهەرچەندە سیاسەت و ئابووری بەردەوام لە یەكتر جیا ناكرێتەوە، بەڵام ئاراستە و پەیامە سیاسییەكان لە دووایین كۆڕبەندا بەتایبەتی ئەوانەی پەیوەندییان بە ڕەوشی نوێی جیهانەوە هەیە، زۆر بە ڕوونی دەركەوتن.\nئەم ئاراستە سیاسییە بەرچاوە و زەقە لە دوو چالاكی كۆڕبەندەكەدا دەركەوت. یەكەمیان: گوتاری سەرۆك پوتین كە بەرنامەیەكی ئابووری ـ سیاسی نوێی بە وردەكارییەوە سەبارەت بە ڕەوشی ڕووسیای خستە ڕوو. بەرنامەیەك نەك تەنیا پسپۆڕان و كەسانی تایبەتمەند لەم بوارەدا ئامادەیان كردبێت و ئەركی سەرۆك پوتین تەنیا خوێندنەوەی بووبێت، بەڵكو خودی خۆی لە وردەكاری دانانی ئەو بەرنامەیە بەشدار بووە.\nدووەمیان: ئەو چاوپێكەوتنەیە كە بەڕێوەبەری كەناڵی RT لەگەڵ سەرۆكی ڕووسیا و سەرۆكی تاجیكستان ئەنجامی دا.\nلە سەرجەم بەرنامە ئابوورییەكەی سەرۆك پوتین و ئاخافتنەكانی لە دیدارەكەدا كۆمەڵێك بۆچوون خرانە ڕوو كە بێگومان ناكرێ بە دابڕان لە شەڕ لە ئۆكرانیا تەماشا بكرێت.\nخاڵە سەرەكییەكانی بۆچوونەكان لەم پوختەی خوارەوەدا دەردەكەوێت:\nـ جیهان لەم هەلومەرجەدا وەكو جاران نەماوە، و بەشێك لە هۆكارەكان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەمریكا لە شەڕی سارددا سەركەوتنی خۆی ڕاگەیاند و پێی وابوو بەرژەوەندییەكانی لە جیهاندا پیرۆزن، و سەرتاپای جیهان لە لایەن ئەوەوە كۆلۆنیالكراوە، و ئێستاش گەمەكە بە ئاراستەیەكی دیكەدا دەڕوات، و لەم هەلومەرجەدا جیهان سەقامگیری بە خۆیەوە نابینێت.\nـ ئەو باوەڕەی كە بە دراوە جیهانییەكانی پێشتر هەبوو كە مەبەستی دۆلارە بەسەرچووە، و سەرەڕای هەموو سزا ئابوورییەكان رۆبل نەڕووخا، و رێژەی سوود بۆ 7% لە بانكەكاندا كەم دەكەینەوە.\nـ پشتبەستن بە ئابووری ناوخۆ و وەبەرهێنانی هەلە نوێیەكان كە ئابووری ناوخۆیی پتەو دەكات و پشتی پێدەبەستێت.\nـ یەكێتی ئەوروپا سەروەری خۆی لە دەستداوە و بۆتە پاشكۆیەكی سیاسەتەكانی ئەمریكا.\nـ سزا ئابوورییەكان بە سەر ڕووسیا نێگەتیڤانە بە سەر ئابووری جیهان و خودی ئابووری یەكێتی ئەوروپا كارتێكردنی خۆی جێ دەهێڵێت، و زیانەكانی ئەو سزا ئابوورییە بە سەر ئابووری یەكێتی ئەوروپا گەیشتووەتە 400 ملیار دۆلار، بەڵام بە سیاسەتی ئابووری نوێ ڕووسیا لە سزاكان دەرباز دەبێت، بودجە لە 2022دا 51 ملیار دۆلار لەوەی كە هەیە زیاتر دەبێت، و ڕووسا خۆی لە جیهان دانابڕێت و بەشێكی زۆری جیهان بەو سزایانە قایل نییە.\nـ هەڵئاوسانی ئابووری لە ناوچەی یۆرۆ گەیشتۆتە 20%.\nـ شاردنەوەی پەین لە لایەن ئەمریكاوە بۆتە هۆی درووستبوونی قەیرانی خۆراك لە جیهاندا.\nسەبارەت بە تەوەری گفتوگۆی هەردوو سەرۆكی ڕووسیا و تاجیكستان لە كۆمەڵێك خاڵ هاوڕای یەكتر بوون، و بەڵام لە هەندێ خاڵی دیكە بۆچوونی سیاسی جیاوازیان هەبوو، لەوانە كاتێك بەڕێوەبەری كەناڵی RT پرسیاری سەبارەت بە سەربەخۆیی دونباس كردـ سەرۆك پوتین باسی ئەوەی كرد كە ئەو سەربەخۆییە ڕەزامەندی حكوومەتی ناوەند واتە ئۆكرانیای ناوێ و پێشتر لە كۆسۆڤۆ بە هەمان شێوە سەربەخۆیی ئەنجام درا، لە كاتێكدا سەرۆكی تاجیكستان لەگەڵ سەربەخۆیی ئەو وڵاتانە نییە و ئامادە نییە دانی پێدا بنێت.\nلە تێكڕای ئەو دوو بابەتەی كە ئاماژەمان بە هەندێ خاڵە سەرەكییەكانی كرد ئەم دەرئەنجامە دەخەمە ڕوو:\n1ـ ململانییەكان لە سەر ئاستی جیهاندا تەنیا لە چوارچێوەی باكوری دەوڵەمەند و باشوری هەژاردا نەماوە، و بەڵكە باشور و ڕۆژئاوا خۆیان لە جۆرێك هاوپەیمانی نوێ دەبیننەوە.\n2ـ سەرەتاكانی نەمانی تاكە جەمسەری بەدەركەوتووە و درێژەپێدانی شەڕ لە ئۆكرانیا كارێكە بۆ ئەوەی كۆتایی تاكە جەمسەری ڕانەگەیەنرێت، بەڵام فرەجەمسەری ئایندە دیسانەوە بە بازنەی سەرمایەداریدایە و قۆناغێكی نوێی ململانێی سەرمایەدارییە لە ئاستی جیهانیدا.\n3ـ سەرۆك پوتین سیاسەتێكی ئابووری نوێی خستە ڕوو كە تا ڕادەیەك دەستێوەردانی دەوڵەت لە چالاكی ئابووریدا تیایدا بەرجەستە دەبێت، بەڵام ئەو سیاسەتە لە چوارچێوەی بژاردەی سەرمایەدارییە كە بە شێوازێكی دیكە بەردەوامبوونی نەهامەتەكانی مرۆڤایەتی و قەیرانەكانی جیهانە.


حەوت سەرنج دەربارەی ناڕەزایەتییەکانی ئەم ساتەی ئێران\nیەکەم: ئەم شەپۆلە لە خۆپیشاندان شەپۆلێکی سەتاسەرەییە، بەشێکی گەورەی کۆمەڵگای ئێرانی گرتۆتەوە، ڕەنگە سەرەتاکەی پابەستی دەستپێشخەری باڵە کۆنەپارێزەکەی ناو ڕژێم خۆی بووبێت دژ بە حکومەتەکەی ڕۆحانی، بەڵام لە ئێستادا خۆپیشاندانەکان لەدەستی ئەوان چۆتەدەرەوە و بووە بە جوڵەیەکی بەرفراوانی کۆمەڵگا دژ بە حوکمڕانییە ئیسلامییەکە.\nدووھەم: لە ماوەیەکی کورتدا ناڕەزایەتییەکان گۆڕانێکی چۆنایەتییان بەسەردا ھاتو لە ناڕەزاییەتیەکی ئابورییەوە گۆڕاوە بۆ ناڕەزاییەتییەکی سیاسیی، لە خۆپیشاندن دژ بە بەرزبوونەوەی نرخی شت و مەک و پێداویستییە بنەڕەتییەکانەوە گۆڕاوە بۆ خۆپیشندان دژ بە سیستمە سیاسییەکە. بە مانایەکی دیکە داخوازییەکان تەنھا وەک داخوازیی ئابوریی و کۆمەڵایەتییەوە نەماونەتەوە و داخوازیی سیاسیشیان چوەتەسەر.\nسێھەم: بەڵام ئەو گۆڕانە لە ئابورییەوە بۆ سیاسەت نابێت ئەوە لەبیربباتەوە کە ھۆکاری ڕاستەقینەی ناڕەزاییدەربڕینەکان تێکچوونی ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگای ئێرانی و نەتوانینی دابینکردنی پێداویستە ھەرە سەرەکیی و بنەڕەتییەکانی ئەو ژیانەیە. ئەمەش بەھۆی بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی نرخی خۆراک، دروستبوونی نابەرابەرییەکی گەورە لەو کۆمەڵگایەدا، ئامادەگیی گەندەڵییەکی گەورە و بەرفراوان، ھاتنەخوارەوەی ئاستی بەرھەمھێنان، قەیرانی ئابوریەک کە پشتی تەواوی تەنھا بە ئابوری نەوت بەستوە، بێکارییەکی گەورەی گەنجان، پیس بوونی ژینگە، ھتد...\nچوارەم: ئەوەی شوێنی تێڕامانە لەم شەپۆلە تازەیەی خۆپیشانداندا ئەوەیە لە ناوچە پەراوێزییەکانەوە دەستیپێکرد و دواتر بەرەو سێنەتەرە گەورەکانی دەسەڵات و سیستمە سیاسییەکە ڕۆیشت: لە مەشھەدەوە سەری ھەڵدا و لە ئێستادا گەیشتۆتە تاران، لەکاتێکدا یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی بزوتنەوە ناڕەزاییەکانی پێشتری ئەو وڵاتە لەوەدابوو کە تەنھا لە سنووری شارە گەورەکاندا قەتیس دەبوو، بەتایبەتی لە سنووری تاراندا، وەک بزوتنەوەی سەوز لە ساڵی ٢٠٠٩دا.\nپێنجەم: ئەم بزوتنەوەیەی ئێستا بزوتنەوەی بەشە ھەژار و پەراوێزیەکەی کۆمەڵگای ئێرانییە، لەکاتێکدا بزوتنەوەکانی پێشوتری ئەو وڵاتە زیاتر بزوتنەوەی خوێندکاران و چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگا بوو. ئەوەی ئێستا لەسەر شەقامەکانە خەڵکە بە مانا سادەکەی، واتە بەشی خوارەوە کۆمەڵگا.\nشەشەم: ڕەنگە زەحمەت بێت ئەم بزوتنەوەیەی وەک تاکە بزوتنەوەیەک ببینین، لەڕاستیدا رەنگە ئەوەی ئەم بزوتنەوەیە لەوانەی پێشخۆی جیاباتەوە ئەوەبێت کە ئەمجارە بزوتنەوەکە ”یەک“ بزوتنەوە نییە، بەڵکو زیاد لە بزوتنەوەیەکە کە ھەندێک شتی ھاوبەش و ھەندێک جیاوازیی سەرەکییان تێدایە. بۆ نموونە خۆپیشاندان لە ناوچە کوردستانییەکاندا دابڕاو نییە لەو مەسەلەیەی ناوی ”مەسەلەی کورد“ە و پابەستی مافەکانی میلەتێکی چەوساوەی ناو ئەو وڵاتەیە. لەناوچە کوردستانییەکاندا ژێرخانی سەرەکیی ناڕەزاییەتییەکان کورتنابێتەوە تەنھا بۆ داواکاری ئابوریی و سیاسیی گشتیی، بەڵکو ھەندێک لە خواستەکانی ئەو ناوچانە پابەستن بە کوردبوونی ئەوان و بە ”مەسەلەی کورد“ەوە لەو وڵاتەدا.\nحەوتەم: لە ئێستادا ھەندێک مەیلی ترسناک لەناو ئەم بزوتنەوەیدا دەبینرێت کە پێویستە لەیادنەکرێت و ببینرێت، لەوانە بۆ نموونە خەونی ترسناک و خراپی گەڕانەوە بۆ سیستمی پاشایەتی.


گردبوونەوە لە هەڵەبجە قەدەغە دەكرێت | Esta Media Network\nنێرەی هەنگ هیچ كارێك ناكات و لە زستاندا دەكرێنە دەرەوە\nشاری ژنە قژ درێژەكان\nلیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی كۆرۆنا لە هەڵەبجە\nلیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی كۆرۆنا لە هەڵەبجە هەموو گردبونەوە و كۆبوونەوەیەك لە مانگی داهاتوودا قەدەغە دەكات.\nئەمڕۆ سێشەممە 23ی شوبات لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای هەڵەبجە بە سەرپەرشتی ئازاد تۆفیق، پارێزگاری شارەكە كۆبووەوە.\nنوخشە ناسیح، قائیمقامی قەزای ناوەندیی هەڵەبجە دەربارەی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكە بڵاویكردەوە، بەپێی ئەو بڕیارانەی لە وەزارەتی ناوخۆ و لایەنی پەیوەندیدارەوە دەرچووە، بڕیاردرا چاودێری سەرجەم شوێنە گشتییەکان و ناوەندەکانی خوێندن بە تایبەتی بکرێت و ماسک ببەسترێت.\nوتیشی، “بڕیاردراوە هەموو گردبوونەوە و کۆبوونەوەیەک لە مانگی ئازاردا قەدەغەیە”.\nدوێنێ لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا لە هەرێم بە سەرپەرشتی ڕێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆیی هەرێم كۆبووەوە و چەند بڕیار و ڕاسپاردەیەكی نوێی دەركرد.\nجوتیار عادل، وتەبێژی فەرمی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەنوسیدا بەشێك لە بڕیار و ڕاسپاردەكانی بڵاوكردەوە و سەبارەت بە پڕۆسەی خوێندن وتی، گۆڕانكاری لە پڕۆسەی خوێندندا ناكرێت و خوێندن لە ناوەندەكاندا بەم جۆرەی ئێستا بەردەوام دەبێت.\nوتیشی، “بۆ ڕێگری لە زیادبوونی توشبووان و بەتایبەت توشبوون بە جۆرە نوێیەكەی ڤایرۆسی كۆرۆنا ڕێوشوێنەكان لەگەڵ پارێزگاكانی دیكەی عێراق تونددەكرێتەوە.\nجوتیار عادل ئەوەشی خستەڕوو، لە بۆنەكانی مانگی ئازار هیچ چالاكییەك ئەنجامنادرێت”.\nگردبوونەوە لە هەڵەبجە قەدەغە دەكرێت 23/02/2021\nنێرەی هەنگ هیچ كارێك ناكات و لە زستاندا دەكرێنە دەرەوە 23/02/2021\nشاری ژنە قژ درێژەكان 23/02/2021\nچالاكوانانی ژینگە نیو تۆن خۆراك دەگەیەننە گیاندار و باڵندە كێوییەكان 23/02/2021\nتوێژینەوەیەكی نوێ: چارەكێكی چاكبووانی كۆرۆنا بەدەست قژهەڵوەڕینەوە دەناڵێنن 23/02/2021\nده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافی مرۆڤ پەیامێكی سەبارەت بە خۆپیشاندانەكان بڵاوكردەوە\nلە پەیامێكدا كە ئەمڕۆ 9ی كانونی یەكەم بڵاویكردووەتەوە، ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافی مرۆڤ داوا لە هەردوو حكومەتی هەرێم و…\nئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ چوارشەممە 25ی تشرینی دووەم بەسەرۆکایەتیی مەسرور بارزانی، کۆبووەوە و لە ڕاگەیەنراوی کۆبوونەوەکەدا هاتووە،…\nلە ڕوداوێكی هاتوچۆدا 4 كەس برینداربوون\nبەهۆی ڕوداوێكی هاتوچۆ لەسەر ڕێگای ڕانیە-دوكان چوار كەس برینداربوون و هاتوچۆی ناوچەكەش دەڵێت، تیژڕەوی هۆكار بووە. بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی…


مامۆستا عه‌لی باپیر سه‌ردانی د. موسته‌فا پێنجوێنی كه‌سایه‌تیی دیاری ئیسلامیی كرد\n28/08/2019 369 جار خوێنراوەتەوە\nمامۆستا عه‌لی باپیر، ئه‌میری كۆمه‌ڵی ئیسلامیی كوردستان، به یاوه‌ریی وه‌فدێكی ئه‌نجوومه‌نی سیاسی و سه‌ركردایه‌تی، له شاری سلێمانی سه‌ردانی د. موسته‌فا پێنجوێنی، كه‌سایه‌تیی دیاری ئیسلامیی كرد.\nمامۆستا عه‌لی باپیر ئاماژه‌ی به‌وه دا كه خه‌ڵكێكی زۆر قه‌رزداری د. موسته‌فا پێنجوێنین كه توانیویه‌تی له درێژه‌ی ژیانی پڕ خێری خۆیدا ژماره‌یه‌كی زۆر قوتابی پێبگه‌یه‌نێ و له ڕووی زانستییه‌وه سوود به‌خش بێ.\nد. موسته‌فا پێنجوێنی ماوه‌یه‌كی زۆر له زانكۆكانی پارێزگای مووسڵ خزمه‌تێكی فراوانی زانستی كردووه و، وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌كی ناوازه‌ی ئیسلایی ده‌ركه‌وتووه. له دوای ڕووخانی ڕژێمی سه‌ددامیش ماوه‌ی چه‌ندین ساڵ له وڵاتی قه‌ته‌ر بووه و، ئێستاش له شاری سلێمانی ژیان به‌سه‌ر ده‌بات.


Diplomatic Magazine | دانیشتوانی کەرکوک لە ساڵی ١٩٤٧\nلەم ڕۆژانەدا بەکتێبێکی پڕ لە زانیاری بەسوددا دەچوومەوە کە کاک هۆشیار بەکر عەزیز لە سەر گەڕەکی شۆریجەی کەرکوک ئامادەی کردووە. ڕستەیەک سەرنجی ڕاکێشام کاتێ ئاماژە بە وتەی نووسەرێکی تورکمان دەکات کە درۆیەکی زلی لە بارەی شۆریجەوە کردووە، گوایە لە سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا ناوی ئەو گەڕەکە نەهاتووە. ئەم جۆرە وتانە بەشێکن لەو هەڵمەتە فراوانەی ناسیۆنالیستانی توندڕەوی تورک و عەرەب بەرپایان کردووە، كە گوایە کورد لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە ئاواییەکانەوە ڕوویان لە شاری کەرکوک کردووەو بەر لەوە هەر نەبوونە، یا لە باشترین حاڵەتدا زۆر کەم بوونە.\nئەم قسانە بۆ ئەوە دەکرێن گوایە کەرکوک شارێکی تورکمانی بووەو هاتنی بەلێشاوی کورد و دواتریش عەرەب سیمای شارەکەی گۆڕیوە. هەندێکیان بەبێ ئاگایی یا مەبەست شتی زۆر سەیرو سەمەرە لە بارەی ئەم شارەو پێکهاتەی دانیشتوانەکەیەوە دەڵێن.\nجارێ بەر لە هەر شتێک ناوی شۆریجە لە سەرژمێری ١٩٤٧دا وەک یەکێک لە گەڕەکەکانی کەرکوک هاتووەو ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢٣٦٥ کەس بووە، کە بۆ ئەو سەردەمەی کەرکوک، شۆریجەی دەکردە یەکێک لە گەڕەکە گەورەکانی شار.\nجارێکیتر بەئامارەکانی سەرژمێری ١٩٤٧دا چوومەوەو لەوێوە هەندێ ژمارەتان لە بارەی پێکهاتەی دانیشتوانەوە بۆ دەخەمەڕوو:\nیەکێک لەو فاکتەرانەی وایکردووە شتی نادروست لە بارەی دانیشتوانی ئەو سەردەمەی شاری کەرکوکەوە بوترێت ئەوەیە کە ئامارەکان دانیشتوانیان بە پێی ئاین پۆلێن کردووە نەک ئەتنیک، واتا باسی کوردوعەرەب‌و تورکمان لە ئارادا نییە،\nیەکێک لەو فاکتەرانەی وایکردووە شتی نادروست لە بارەی دانیشتوانی ئەو سەردەمەی شاری کەرکوکەوە بوترێت ئەوەیە کە ئامارەکان دانیشتوانیان بە پێی ئاین پۆلێن کردووە نەک ئەتنیک، واتا باسی کوردوعەرەب‌و تورکمان لە ئارادا نییە، بەڵکو باس باسی موسوڵمان، کرستیان و جو و ئاینەکانی دیکەیە.\nژمارەی دانیشتوانی قەزای ناوەندی کەرکوک بە گوندەکانی بەشیر، تازە، یایچی، تسن و تۆپزاوا و ٨٣ ئاوایی ترەوە بەپێی ئامارەکانی ئەو سەرژمێرییە ٩١٥٨٢ کەس بووە، واتا ڕێک ئەوەندی ژمارەی دانیشتوانی ئێستای گەڕەکی شۆریجە. ئەگەر دانیشتوانی ئاواییەکانی سەر بە قەزای ناوەند لە ژمارە گشتییەکە دەرکەین، ئەوا ژمارەی دانیشتوانی شاری کەرکوک تەنها ٦٩٥٢٦ کەس بووە. لەم ژمارەیە ٥٨٦٥٤ کەسیان موسوڵمان بوونە و ٦٧١٥ کرستیان و ٢٨٧٣ جولەکە و ٦٠ کەسیشیان سەر بە ئاینەکانی دیکە بوونە.\nئەمانەی دوایی واتە کرستیان، جو و ئەوانی دیکە هیچیان تورکمان نەبوونە. ڕاستییەکی دیکە کە زۆرجار بەمەبەست پشتگوێ دەخرێت ئەوەیە کە لە کۆی ئەو ژمارەیەی دانیشتوانی شارەکەش ٢٢٧١٢ کەسیان هەر بەپێی ئامارەکانی سەرژمێرییەکە لە دەرەوەی لیوای کەرکوک لە دایکبوونەو دواتر هاتوونەتە کەرکوک. لە تەك ئەوانەدا ١٤٩١ کەسیش لە دەرەوەی عیراق هاتوونەتە دونیاوە، کە ژمارەیەکی بەرچاویان لە تورکیا لە دایکبوونە و بەهەموو پێوەرێک دەبێت پاشماوەی تورکی عوسمانی بووبێتن.\nئەگەر ئەم ژمارەیە دوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانی بەبیست ساڵ ئەوندە بووبیتن، ئەی دەبێت ژمارەی نەوەکانیان چەند بووبێتن و چەندێن لە ماوەی ئەو بیست ساڵەدا کۆچی دواییان کردبێت؟. ئەم ژمارەی دانیشتوان کە لە درەوەی لیوای کەرکوکەوە هاتوون بە هۆی دەرکردنی نەوت و گەشەکردنی پیشەسازی نەوتەوە بووە چونکە دەرفەتی کار و پەیداکردنی بژێوی ژیان لە کەرکوك لە هەموو شارەکانی دیکەی ئەو سەردەمەی عیراق باشتر بووە. لە کۆتاییدا دانیشتوانە ڕەسەنەکەی کەرکوک تەنها ٤٦٨١٢ کەس بوونە و لەمانەش وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا نزیکەی دە هەزاریان موسوڵمان نەبوونە، بۆیە دەبێت لە ٣٨ هەزارەکەی دیکەدا بۆ تورکمان و کورد و عەرەبی ڕەسەنی شارەکە بگەڕێین. .\nبە پێی هەموو پێورە دیمۆگرافییەکان ژمارەی ئەوانەی کە لەو کاتەدا بە تورکمانی قسەیان کردووە، کە مەرج نیە بە ڕەچەڵەک تورکمان بووبێتن، لە پازدە هەزار کەس زیاتر نەبوونە. هەڵبەتە ئەم ژمارەیە بۆ ئەو کاتە دەیکردە ڕێژەیەکی بەرچاو لە دانیشتوانی شار، ئەگەر باڵادەستی زمانی تورکمانی بەهۆی دەسەڵاتی پێشووی عوسمانییەوە لە بازاڕ و دەزگاکانی دەوڵەتدای بخرێتە سەر، ئەوا ڕێژەکە زۆر بەرچاوتر دیار دەبێت و هەر ئەمەشە وای لە چاودێران و گەڕیدەی بیانی کردووە باس لە سیمای تورکامنی دانیشتوانی شار بکەن.\nلە ساڵانی لە ناوەڕاستی سییەکانی سەدەی ڕابردووەوە هەرچی گەشەی دیمۆگرافی لە کەرکوک ڕوویداوە بەپلەی یەکەم بەقازانجی عەرەب بووە و دوای ئەوانیش کورد، واتا لە هەردوو حاڵەتەکەدا لە سەر حیسابی ژمارە و ڕێژەی تورکمان بووە. کۆچی کوردان لە ئاواییەکانی کەرکوكەوە بۆ ناو شار پرۆسە و دیاردەیەکی سروشتی سەدەی بیستەمین بووە\nلە ساڵانی لە ناوەڕاستی سییەکانی سەدەی ڕابردووەوە هەرچی گەشەی دیمۆگرافی لە کەرکوک ڕوویداوە بەپلەی یەکەم بەقازانجی عەرەب بووە و دوای ئەوانیش کورد، واتا لە هەردوو حاڵەتەکەدا لە سەر حیسابی ژمارە و ڕێژەی تورکمان بووە. کۆچی کوردان لە ئاواییەکانی کەرکوكەوە بۆ ناو شار پرۆسە و دیاردەیەکی سروشتی سەدەی بیستەمین بووە. کەرکوک کە لە هەموو عیراق و تەنانەت دەرەوەی عیراقیشەوە خەڵکی ڕاکێشاوە، زۆر ئاساییە دانیشتوانی گوندەکانی خۆی، کە ٩٠٪یان کورد بوونە، بۆ ناو شار ڕابکێشێ. ئەمە دیاردەیەکی تایبەت بە کەرکوك نیە، بەڵکو لە هەموو شارەکانی کوردستان، عیراق، ڕۆژهەڵات و بگرە دونیاش ڕوویداوە. هیچ شارێکی کوردستان، عیراق و ڕۆژهەڵات پێش پەنجا ساڵ ژمارەی دانیشتوانی چواریەکی و بگرە هەندێ جار دە لە سەدی ئێستا نەبووە. ئەم باسە هەویرێکە ئاوی زۆری دەوێت و ئێرە جێگەی نیە، بۆیە تەنها ئەوەندە دەڵێم کە ئەو درۆ و پڕوپاگاندانە هیچ لە ڕاستییەکانی مێژوو و جوگرافیا ناگۆڕن.\nالمملکە العراقیە، وزارە الشوۆن الإجتماعیە، مدیریە النفوس العامە، إحصا‌و السکان لعام ١٩٤٧، الجز‌و الپانی، لوا‌و الموصل- لوا‌و کرکوك- لوا‌و السلیمانیە- لوا‌و أربیل، بغداد ١٩٥٤.


سه‌رۆك بوش یاسایه‌ك له دژی ئێران مۆر ده‌كات\nی مانگی ده ٠١, ٢٠٠٦\nبه مه‌به‌ستی ڕێـگه‌گرتن له ئێران له‌وه‌ی چه‌كی ناوه‌كی به‌رهه‌مبهێنێت، سه‌رۆك بوش یاسایه‌كی مۆر كردووه، دوای ئه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سـێنات یاساكه‌ی په‌سه‌ند كرد.\nڕۆژی شه‌ممه سه‌رۆك بوش بڕیاری پـشـتگیری ئازادی بۆ ئێران مۆركرد. له‌و باره‌یه‌وه سه‌رۆك بوش ده‌ڵێت بڕیاره‌كه سه‌پاندنی سزاكانی سه‌ر ئێران له‌خۆ ده‌گرێت. هاوكات بڕیاره‌كه‌ش ئه‌و توانایه به سه‌رۆك بوش ده‌دات سزا به‌سه‌ر ئه‌و وڵاتانه‌شدا بسه‌پـێـنێـت ئه‌وانه‌ی هاوكاری ئێران بۆ به‌رهه‌مهێنانی چه‌كی ناوه‌كی ده‌كه‌ن.\nشـایانی باسه مۆركردنی ئه‌م بڕیاره له‌و سـاته‌دایه وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و وڵاتانی دیكه‌ی ئه‌وروپا به‌رده‌وامن له هه‌وڵه‌كانیان بۆ ڕازیكردنی ئێران تاوه‌كو پـرۆگرامی ناوه‌كی خۆی ڕابگرێت. هه‌ر له‌و باره‌یه‌وه دوێنی سه‌رۆكی ئێرانی مه‌حمود ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد له تاران هه‌موو ئه‌و بانگه‌شـانه‌ی سه‌باره‌تن به ڕاگرتنی پـرۆگرامی ناوه‌كی ئێرانی ڕه‌تـكرده‌وه و په‌یمانی دا مافی ئێران بۆ ئه‌و پـرۆگرامه بـپارێـزێـت.\nوڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و وڵاتانی دیكه‌ی ڕۆژئاوایی ده‌ڵێن ئێران نیازی به‌رهه‌مهێنانی چه‌كی ناوه‌كی هه‌یه، به‌ڵام تاران ده‌ڵێت به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی بۆ مه‌به‌سـته‌كانی خزمه‌تگوزاری ئاشـتیـیانه‌یه.


کوردستان میدیا: هاوکات لەگەڵ خۆپیشاندانەکانی بەربڵاوی خەڵکی کوردستان و ئێران دژی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، چەندین وڵات و دامەزراوەی مافی مرۆیی لەهەمبەر کوشتنی خەڵکی ناڕازی لەلایەن ڕێژیمەوە، نیگەرانیی خۆیان دەربڕیوە.\n''ئان لیندە'' وەزیری دەرەوەی سوئید، ڕۆژی چوارشەممە، نیسبەت بە توندوتیژییەکان دژی خۆپیشاندەران لە ئێران، هەڵوێستی نیشان دا و ئاماری کوژراوانی بە ''تۆقێنەر'' وەسف کرد.\nناوبراو لە تویتێکدا نووسیویەتی: ''هیچ شتێک ناتوانێت بۆ ئەم توندوتیژییانە پاساوهێنەر بێت''.\n''برایان هووک''، نوێنەری تایبەتی ئامریکا لە کاروباری ئێران، باسی لەوە کردووە، ئێمە چەندین ڕاپۆرتمان سەبارەت بە کوژرانی دەیان کەس لە خەڵکی بێتاوان کە لەلایەن ڕێژیمەوە کوژراون، پێگەیشتووە. خامنەیی لە سپای پاسداران بۆ کوشتنی خەڵکی بێتاوان کەڵک وەردەگرێت.\nناوبراو وتی، خامنەیی خەڵکی ئێرانی بە شەڕەنگێز ناو بردووە، خامنەیی بەم وشەیە ڕێژیمەکەی خۆی وەسف کردووە.\nهەروەها، وتەبێژی نووسینگەی مافی مرۆڤی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی، ڕۆژی سێشەممە، ٢٨ی خەزەڵوەر، لەهەمبەر بەکارهێنانی چەکوچۆلی شەڕ لەلایەن هێزەکانی ڕێژیمەوە دژی خۆپیشاندەران، نیگەرانیی خۆی دەربڕی.\nهەروەها وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل لە پەیامێکدا ڕوو لە خەڵکی ئازادیخوازی ئێران وتوویەتی: "ئیمە دۆستی ئێوەین. ئێوە خەڵکی ئێران لەلایەن ڕێژیمی سەرکوتکەری ئاخوندییەوە بە بارمتە گیراون و ئێوە ئەم ڕێژیمەتان ناوێت. ئەم ڕێژیمە خەڵکی ناڕازی لە ئێران و وڵاتانی ناوچەکە سەرکوت دەکات. ئێمە لەگەڵ ئێوەین".


حه‌وت خاڵی گرنگ بۆ تەرکیز کردنی قوتابی – ده‌روونناسی\nئا؛ یوسف کمال هادی/ ڕێنماییکاری پەروەردەیی\nدروستكردنی پەیوەندی هاوڕێیانە لەگەڵ مامۆستا؛ بەر لە هەموو شتێک بەهێزی پەیوەندی قوتابی و مامۆستا بە ڕێژەیەکی زۆر کار دەکاتە سەر ئاستی قوتابی لە ناوەندەکانی خوێندن، چونکە کاتێک قوتابی مامۆستای لا خۆشەویست بێت حەزی و خۆشەویستی بۆ بابەتەکەش دەبێت و بەمەش ئاستێکی بەرز بەدەست دێنێت.\nئەنجامدانی کار و پێداویستی و شتە زیادەکان بەر لە دەست پێکردن و ئەنجامدانی ئەرکی خوێندن وەک (خواردن، گوێگرتنی گۆرانیەک، لاپتۆپ و مۆبایل ….)، هەوڵبدە کار و پێداویستیەکان پڕ بکەیتەوە ئینجا دەست پێبکەیت تاکو دواتر بیرت سەرقاڵ نەبێت بۆ هیچ شتێک.\nئامادەکردنی گشت پێداویستیەکان لە ژووری خوێندن وەک (مێز کورسی، گەرمکەرەوە و ساردکەرەوە، قەلەم،کتاب دەفتەر و ئاو…)\nتێبینی/ لەژوری خەوتن مەخوێنە یان ئەگەر ناچاربویت ئەوا پێویستە پێخەفی خەوتن لابەریت لەژوورەکە ئینجا دەست پێبکەیت، وە پێویستە پلەی ژوور نە زۆر سارد بێت و نەزۆر گەرم، بەڵکو هاوسەنگ بێت گەر ٢٥ بێت زۆر باشە. دواتر پەیامێک ئاراستەی ماڵەوە بکە کە پێویسته لەو کاتەی کە تۆ دەست پێدەکەی تا ئەوکاتەی کە تەواو دەبی تۆ لە خوێندنەکە نەکەن یا دەنگ نێتە ژوورەوە. هەروەها خشتەیەک ئامادە بکە کە لەم کاتژمێرە دەست پێ دەکەیت بۆ ئەو کاتژمێرە دەبێ تەواو بیت.\nنووسینی ئەو خاڵە بەهێز و گرنگانەی کە دەتەوێت لەبیرت نەچێ و دواتر وەک پێداچوونەوە سەیری بکەی بۆ نموونه(کورت کردنەوەی خاڵەکان) یان ئەو بیروبۆچونە بەهێزانەی کە لەناکاو دێتە مێشکت دەربارەی خوێندنەکە، یان پێداهێنانی هێڵی رەنگاو رەنگ بەژێر شتە گرنگەکان تا لەبیرت نەچێتەوە.\nپشوو وەرگرتن؛ واتا هەر سەعاتێک 15 خولەک پشوو وه‌ربگره.\nهەوڵدە بابەتە لێکچوەکان بەدوای یەک نەخوێنیت، لە نێوانیان بابەتێکی تر هەبێت جیاوازبێ بۆ نموونە کاتێک فیزیا دەخوێنی لە دوای ئەو کوردی بخوێنە، نەوەکو کیمیا یا زیندەزانی، یان کاتێک مێژوو دەخوێنی دواتر عه‌ره‌بی بخوێنە نەوەک ئابووری.\nپێدانی دیاری بەخۆت دوای تەواوکردنی خوێندن بە سەرکەوتووی (ئەو شتەی کە زۆر حەزت لێیەتی بیکە دیاری بۆخۆت).\nگراهام بێل دەڵێت (جەخت یان هەموو تەرکیزت بکە سەر ئەو کارەی کە ئێستا ئەنجامی دەدەیت، خۆر وەکو خاڵێک گەرمیەکەی کۆدەکاتەوە لەو شوێنەی کە لێی دەدات).


تاڵه‌بانی و بارزانی یاداشتنامه‌یه‌كیان پێشكه‌ش به جه‌عفه‌ری كردووه\nسه‌رچاوه‌كانی هه‌واڵ باس ده‌كه‌ن له‌وه‌ی كه كێشه له نێوان لایه‌نی كورده‌كان و شیعه‌كان پتر بووه. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش، جه‌لال تاڵه‌بانی سه‌رۆكی عێراق و مه‌سعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان نامه‌یه‌ك پێشكه‌ش به سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراقی ئیبراهیم ئه‌لجه‌عفه‌ری كردووه.\nله‌و ڕه‌خنانه‌ی كه لایه‌نه كوردییه‌كان هه‌یانه ئه‌وه‌یه كه جه‌عفه‌ری زۆر بڕیار ده‌دات بێ ئه‌وه‌ی هێچ پرسیارێك به وه‌زیری كورده‌كان بكات. هه‌روه‌ها تاوه‌كو ئێستا هیچ هه‌نگاوێكی ده‌رباره‌ی مه‌سه‌له‌ی كه‌ركوك نه‌داوه.\nبۆ زانیاری زیاتر له‌م باره‌یه‌وه، به‌ڵێن ساڵح گفتوگۆیه‌كی له‌گه‌ڵ د. فوئاد مه‌عسوم ئه‌ندامی كومیته‌ی داڕشتنی ده‌ستور ئه‌نجامداوه و بۆ گوێگرتن له ته‌واوی گفتوگۆكه كلیكی ئه‌و ئۆدیۆ فایله‌ی لای سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م لاپه‌ڕه‌یه بكه.