تێبینی: پرۆفیسۆر ڕیچارد ۆڵف ئەم وتارەی لە سمینارێکدا لە 22/04/2016 پێشکەش کرد. ڕێچارد ۆڵف لە ئەمریکا دامەزرێنەری (ڕێکخراوی دیموکراسی لە شوێنی کاردا)یە. ئەو پرۆفیسۆ ری ئیقتیساد و مارکسیستێکە کە خاوەنی چەندین کتێبە و پی هێچ دی و سێ بڕوانامەی ماستەری لە ئیقتیساددا و مێژوودا هەیە. لە ساڵی 2011ەوە بەرنامەیەکی هەیە بە ناوی (ئیکۆنۆمیک ئەپدەیت) کە هەفتانە لە زیاتر لە 180 تەلەفزیۆن و ڕادیۆوە لە سەرتاسەری ئەمریکادا بڵاوئەبێتەوە. بەردەوام کۆڕ و سمینار دەگێڕێ و چاوپێکەوتنی بیستراو و بینراو ئەنجام ئەدا بۆ بەرگری لە سۆشیالیزم. ئەو بەرگریکارێکی سەرسەختی سۆشیالیزم و مارکسیزمە. بە بڕوای من ڕیچارد ۆڵف یەکێکە لە بە ئیمکانترین و ڕۆشنترین مارکسیست و سۆشیالیستەکانی ئەمڕۆی دنیا. ئەمە وەرگێڕانی ناوەڕۆکی قسەکانێتی کە لەم کۆرەدا پێشکەشی کردوە. ئەم وتارەی بە چوار بەش لە بۆپێشەوەدا بڵاوئەبێتەوە، ئەمەی خوارەوە بەشی یەکەمییەتی کە لێرەدا ئەیخوێننەوە.\nئیشی ئەمڕۆی من کارێکی سەیرە ئەگەر بیری لێبکەیتەوە. من ئەمڕۆ باسی مێژووی سۆشیالیزم ئەکەم. لە کوێوە هاتووە و بۆ کوێ ئەڕوا. من باسی سۆشیالیزم ئەکەم لێرە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. کە ئێمە ئێستا تازە سەر دەرئەکەین. هەروەک چۆن ورچێک کە نزیک بە پەنجا ساڵ لە سڕبوون بەخەبەر بێتەوە، پەنجا ساڵ کە تیایدا سوشیالیزم سەرکورتکراوە. کە بەهیچ جۆرێک نەخویندراوە، قسەی لەبارەوە نەکراوە، موناقەشە نەکراوە، شی نەکراوەتەوە و ڕێز و ئیعتیباری بۆ دانەنراوە. بەڵکو تەحقیر کراوە و وا حیساب کراوە کە هەر نییە و کرابووە ژێر بەڕەوە.\nڕێگەم بدەن باسی تەجرەبەی شەخسی خۆم بکەم لەم بارەوە. هەر چەندە لە باکگراوندێکی سادەوە هاتووم، بەڵام بەهۆی هەندێ هۆکاری سەیر توانیومە لە باڵاترین و بەناوبانگترین زانکۆکانی ئێرە بخوێنم. سەرەتا لە زانکۆی هارڤەرد خوێندم، پاشان چووم بۆ زانکۆی ستانفۆرد بۆ خوێندنی ماستەر پاشان دکتۆرام لە زانکۆی یەیڵ هێنا لە ئیقتساد و مێژوودا. من کە لەهەموو ئەم زانکۆیانە خوێندوومە، هەرگیز داوام لێنەکراوە کە تەنانەت یەک وشە لە ڕەخنە و شیکردنەوەی ئابووری نووسەرێکی مەزنی وەک کارل مارکس بخوێنمەوە بۆ تێگەیشتن لە سیستەمی سەرمایەداری کە مامۆستاکانم وایان داناوە کە شیدەکەنەوە بۆ من. ئەمە مەسەلەیەکی زۆر گرنگە کە بۆم باسکردن. وە ئەوە پیشان ئەدات کە ئێمە ئێستا بە هێواشی لەچی خەفەقانێک سەردەردێنێن.\nئەوە هەڵسەنگاندنێکی خەتەرە ئەگەر لەوە تێنەگەی کە پەنجا بۆ شەست ساڵ سەرکوتی سۆشیالیزم، چی برینێکی قوڵ، چی غیابێكی قوڵ، چی بۆشاییەکی قوڵی بەجێهێشتووە. من دواتر لە قسەکانمدا ئەچمەوە سەر ئەمە و ئێوە تێبینی ئەکەن. بەڵام هیوادارم خۆتان ناڕەحەت نەکەن. چونکە خەتای ئێوە نییە. ئێوە لە کۆمەڵگایەکدا ئەژین کە سۆشیالیزم تازە سەر دەردێنێتەوە لە پاش پەنجا ساڵ لە تابۆ. کە ڕەنگە تێبگەی کە بۆچی هیچ کەسێک جورئەتی ئەوەی نەبووە باسی بکا. چونکە بڕیاری بەتابۆکردنی سوشیالیزم بڕیارێک نەبووە کە پشتی بە زانست، یان ئیقتیساد یان زانیاری و هەر شتێکی تر بەستبێت. بەڵکو بڕیارێک بووە کە پشتی بە ترس بەستووە. پرۆفیسۆرەکان ترسیان لە لەدەستدانی میهنەکانیان بووە. مامۆستا ترسی لە لەدەستدانی ئیشەکەی هەبووە. وە هەموو کەسێکی تر ترسی لەوە هەبووە کە بەڵایەکی خراپی بەسەردێ ئەگەر ڕەخنە لە سەرمایەداری بگرێ.\nڕێگەم بدەن نمونەیەک بهێنمەوە. وادابنێ لەو شەقامەدا خێزانێک ئەژی کە خاوەنی دوو مناڵن. یەکێک لە مناڵەکان پێی وایە کە ئەمە باشترین خێزانە لەهەموو ڕوویەکەوە کە تیایدا ئەژی، وە بە پێچەوانەوە مناڵی دووەم پێی وایە کە ئەم خێزانە زیندانێکە و ڕۆژانە ئەشکەنجەی تیادا ئەچێژێ. وادانبێ کە تۆ ئەتەوێ لەم خێزانە تێ بگەی، جا بۆ هەر هۆکارێک بێت گرنگ نییە. ئایا بۆ ئەوەی لەم خێزانە تێ بگەی، پێویستە گوێ لە هەردوو مناڵەکە بگری یان تەنها یەکێکیان؟ ئایا پێویست نییە کە لەگەڵ هەردوو مناڵەکەدا دابنیشی و گوێبیستیان بێت؟ جا ئەنجامگیری و بۆچوونی خۆت لەسەر ئەو خێزانە بدەی.\nبۆیە ئەگەر ئەتانەوێ لە کەپیتالیزم بگەن، وەک ئەوەیە کە لەو خێزانە بگەن کە باسمان کرد. ئەتوانی گوێبگری لەو کەسانەی کە بە شان و باڵی سەرمایەداریدا هەڵئەدەن و شانازی پێوە ئەکەن و خۆشیان ئەوێت. ئەمە بکە، کە ئەمە کارێکی سەخت نییە، چونکە 99.9٪ی هەموو ئەو تێکستانەی نووسراوە، لەلایەن ئەو کەسانەوە نووسراوە کە سەرمایەداریان خۆش ئەوێت و بە شان و باڵیدا هەڵیانداوە. بەڵام پێویستە گفتووگۆ لەگەڵ ئەوکەسانەشدا بکەی کە ڕەخنەیان لێی هەیە. گوێبیستی قسەی ئەوانەش بی کە دژی سیستەمی سەرمایەدارین. ئەگەر ئەمە نەکەی، ئەوا کەواتە لە هیچ نەگەیشتووی. ئەمە موشکیلەیەکی جدییە و هەر وەک باسم کرد ئێمە تازە سەر دەرئەهێنین لێی. بۆیە تکایە بە دیقەتەوە گوێبگرە و بزانە چی ئەڵێم.\nلەسەرەتادا، ئەمەوێ ئەوە بەیان بکەم کە سوشیالیزم لە ئەمریکا زۆر بەخێرایی لە گەڕانەوەدایە. لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا کە سۆشیالیزم کرابووە تابۆ، ئێمە لێرە لە ئەمریکا پێمان وتراوە کە سۆشیالیزم تەنها پەیوەستە بە یەکێتی سۆڤییەت و چینەوە. وە ئەو وڵاتانە ترسناکن و هەڕەشەمان لێ ئەکەن و ئەیانەوێ ئازارمان بدەن. وە ئێمە پێویستە بەرەنگاریان ببینەوە و تووڕەبین لێیان. وە یەکێک لەو ڕیگایانەی کە تووڕەیی و جیاوازی و ناڕەزایەتی خۆمانیان پێ بڵێین، ئەوەیە کە کەمترین شت بزانین دەربارەی ئەو بیروباوەڕ و تیۆرییەی کە ئیدیعای ئەکەن بەکاری ئەهێنن. لەم لێکدانەوە نادروستەدا هەر لۆجیکێک ئەبینی، ئەوە بەخیربێن بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ پەنجا ساڵ.\nبەڵام بێ گومان لە هەمانکاتدا سوشیالیزم مەوجود بووە. بەڵام خەڵکی ئەمریکا، میدیای ئەمریکا، حکومەتی ئەمریکا و کۆمەڵەی ئەکادیمی ئەمریکا، وایان داناوە کە وجودی نییە. بەڵام بەردەوام هەبووە و مەوجودبووە. بەلام بۆ پەنجا ساڵ نەتوانراوە قسەی لەبارەوە بکرێ. تەنانەت لەو بزووتنەوە ناڕەزایەتیانەی کە لە ناوخۆی ئەمریکادا هەبووە، وەک بزووتنەوەی ناڕەزایەتی دژی تاقیکردنەوەی چەکی ئەتۆمی، بۆ ئاشتی، دژی ڕەگەزپەرستی، دژی هەڵاواردنی جنسی و …هتد. ئەم بزوتنەوانەش بە وریایییەوە دورخراونەتەوە و خۆیان بە دوورگرتووە لە هەر پەیوەندییەک بە مارکسیزمەوە، بە سۆشیالیزمەوە، بە کۆمۆنیزمەوە. تەنانەت لە کاتێکدا کە بەرپرس و سەرۆکی ئەم ڕێکخراوانە مارکسیست و سۆشیالیستیش بووبێتن، ئەم حەقیقەتەیان شاردۆتەوە. لەبەرئەوەی ترسناک بووە بۆ کەسانی تر لەو ڕێکخراوانەدا کە ویستویانە ئەوەی ئەیانەوێ بیڵێن لەسەر ئەو موشکیلە کۆمەڵایەتیانەی کە بۆی هاتوونەتە مەیدان بەربەستی بۆ دروست نەکرێ بە بیانووی ئەوەی ڕەخنە لە سیستەمی سەرمایەداری ئەگرن.\nئەم وەزعییەتە لەدوای جەنگی جیهانی دووەمەوە درێژەی کێشا، تا پایزی ساڵی 2011. تا کاتێک بزووتنەوەیەکی تازە سەریهەڵدا. کە بەردەوام بزووتنەوەی تازە لێرە و لەوێ گەشە ئەکات و سەردەردێنێ. ئەم بزوتنەوەیە ناوێکی سەیری هەبوو ” ئۆکیوپای ۆڵ ستریت- داگیرکردنی شەقامی ۆڵ”. وە لەمەش سەیرتر ئەوە بوو کە ئەمە بزوتنەوەیەک بوو کە گەنجان ڕێکیان خستبوو کە زۆر دلێر و شۆڕشگێڕ و هێڕشبەربوون و لە ناوەندی شاری نیویۆرکدا لە پارکێک لە مانهاتن خێمەیان هەڵدابوو. ئەم بزووتنەوەیە وەک ئاگری دارستان پڕیشکی هاویشت و بڵاوبۆوە، کە لەماوەی سێ مانگدا لە 350 شاری ئەمریکادا گەنجان هەمان کاریان دووبارەکردەوە. ئەوەی لەم بزووتنەوەیەدا خاڵی زۆر بەهێز بوو، ئەوە بوو کە ڕەخنەیان لە کەپیتالیزم نەشاردەوە و ئەمانە کارێکیان کرد کە هیچ بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی لە ماوەی پەنجا ساڵی ڕابردوودا نەیوێرابوو بیکات لە ئەمریکادا. شیعاری سەرەکیان بریتی بوو لە 1٪ بەرانبەر 99٪. کە ڕەخنەکەیان هێندە بە سادەیی و کارامەیی بەیان کرد لە دژی سەرمایەداری، تەنانەت سەرۆکی ئەمریکاش لە پاش دوومانگ ناچار بوو هەمان شیعار لە وتاری خۆیدا بەکاربهێنێ. ڕەخنەیان لە ئیقتسادی سیستەمی سەرمایەداری ئەوە بوو کە ئەم سیستەمە کۆمەڵگا دابەشدەکات بە 1٪ کە دەسەڵات و سەروەتی زۆی هەیە، وە لە بەرانبەریشدا 99٪ کە هیچیانی نییە یان بەشێکی زۆر کەم لە هەردووکیانی هەیە. ئەم بزووتنەوەیە زۆر درێژەی نەکێشا، بەڵام ئەمە پێویستە کەس تووشی سەرسوڕمان نەکات. بزووتنەوەی لەم جۆرە هەڵئەتۆقێ و هەوڵئەدا جێ پێی خۆی بگرێ و زۆر جار لە هەنگاوی یەکەمدا سەرکەوتوو نابێت.\nئیستا نزیک بە چوار ساڵ دوای ئەم بزوتنەوەیە، چاپتەری دووەم دەستی پیکردووە و ئەیبینین. کە دیاردەی بێرنی ساندەرسە (کاندیدی حیزبی دیموکرات بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا). ئایا وا نییە؟ کە ملیۆنان ملیۆن لە خەڵکی ئەمریکا گوێ نادات بەوەی کە ئەم کابرایە وشەی سۆشیالیستی بەدواوەیە. وە ئەتوانێ خۆی کاندید بکات بۆ سەرۆکایەتی. نزیک بە نۆ مانگ پێش ئێستا ئەندامێکی زۆر باڵای حیزبی دیموکرات وتووێژی لەگەڵ کردم. لەو گفتووگۆیەدا ئەو خانمە پێی وتم ئێمە نیگەرانین لە بەرەوپێشچوونەکانی بێرنی ساندەر. پێم وت، بەڕاستە؟ بۆچی؟ وتی حیسابمانکردوە کە ئەو ئەتوانی 1٪ بۆ 3٪ی دەنگەکان بەدەستبهێنێ لە هەڵبژاردنە سەرەتاییەکاندا. وتم جا بۆ نیگەرانن بەوە؟ وتی لە هەندێ ویلایەتدا ئەگەر ئەوەندە بەدەست بهێنێ و دواتر ئەوانەی دەنگیانداوە بە ئەو دەنگ نەدەنەوە بە خانم کلینتۆن، ئەوا لەو ویلایەتانەدا ئێمە ئەیدۆڕێنین، چونکە دەنگەکانی دیموکرات و کۆمارییەکان نزیکن لەیەکەوە. بزانە، ئەوەی کە حیزبی دیموکرات وای دانابوو کە بێرنی ساندەرس کاندیدێکی لاوەکییە و ناتوانێ هیچ بکات و بێ تەئسیرە، بەڵام ئێستا کە گۆڕاوە بە هەڕەشەیەکی گەورە و ملیۆنان لە خەڵکی ئەمریکا دەنگی پێ ئەدەن. ئەمە دەرخەری ئەوەیە کە حیزبی دیموکرات چەندە دوورە لە خەڵکەوە و چەندە نائاگایە لەوەی کە خەڵکی ئەمریکا چی ئەوێ.\nبۆیە سۆشیالیزم لە گەڕانەوەدایە. سۆشیالیزم ئەگەڕێتەوە بە تۆکمەیی و گەورەتر لەوەی زۆر کەس تەوەقوع ئەکات. چەوسانەوە هەر ئەمێنێ تا هۆکاری چەوسانەوە باقی بێت. چەوسانەوە بەوە کۆتایی نایەت کە تۆ وایدائەنێی نایبینی.\nبەڵێ، سۆشیالیزم لە گەڕانەوەدایە. ڕێگەم بدەن باسی تەجرەبە و هەنگاوێکی تری شەخسی بکەم. من لە کۆتایی ساڵی 2008 ەوە خانەنشین بوومە. بەڵام ئێستا زۆر لەو کاتە سەرقاڵترم کە پرۆفیسۆری ئیکۆنۆمیک بووم لە زانکۆ. ئێستا بەردەوام لە سەفەردام بۆ قسەکردن لەسەر ئەوەی؛ چی هەڵەیە لە کەپیتالیزمدا یان موشکیلەی کەپیتالیزم چییە؟ من ناتوانم فریای هەموو ئەو داواکاریی و دەعوەتانە بکەوم لە ویلایەتە جیاجیاکانی ئەمریکاوە کە داوام لێدەکەن لەسەر ئەم مەسەلەیە قسە بکەم. بەهۆی کەمی کاتەوە دام ناوە لە مانگێکدا تەنها سێ سەفەر بکەم. من ئێستا ناوی ئەو شوێنانەتان بۆ ئەڵێم کە لە چوار مانگی ڕابردوودا قسەم تیایدا کردووە. وە تەنها ناوی ئەو شوێنانە ئەهێنم کە زیاتر لە 300 کەس تیایدا بەشداربووە. کە ئەمانە هەندێکیانە (تامپە فلۆریدا، سەن پیتەرسبێرگ فلۆریدا، یوستن تەکساس، ئەیمس ئایاوا، سیاتڵ و بیڵنگهام لە واشنتن، لۆس ئەنجلیس، سانفرانسیسکۆ، بێرکڵی، فرێزنۆ، بۆستن، سیریکیوز، وە ئیسیکە). ئەمە تەنها مشتێکە لە خەرواری ئەو داواکارییە زۆرەی لێم دەکرێ بۆ قسەکردن لەسەر ئەم مەسەلەیە. ئەمەتان بۆ باس ئەکەم تا مەعلوماتێک وەرگرن کە چی ئەگوزەرێ لە ئەمریکادا. لەم سەفەر و کۆبونەوانەدا بەردەوام داوام لێکراوە باسی ئەوە بکەم کە مشکیلە و هەڵە لە سیستەمی سەرمایەداریدا چییە؟ (وەتز ڕۆنگ وز کەپیتالیام؟)\nئەمە هەرگیز پێشتر لە ژیانمدا ڕووی نەداوە. گۆڕانکارییەکی بنچیینەیی ڕویداوە و بەڕێوەیە لە ئەمریکادا. هۆکاری ئەوەی کە باسی ئەمەتان بۆ ئەکەم، چونکە ڕەنگە ئێوە هەستان پێ نەکردبێ لێرە. ئەمە خەتای هیچ کەس نییە، شتەکان ئاوایە، لەهەموو شوێنێک وەک یەک گەشە ناکات. بەڵام پێویستە ئاگاداربکرێنەوە و بیبیستن لە لایەن کەسێکی وەک منەوە کە ئەم شتانە ئەگوزەرێ لە ئەمریکادا. من لە مانهاتن ئەژیم، ڕۆژانە جارێک یان دوو جار سەیارەیەکی لیمۆزین دێت بەدوامدا و لەبەردەم ماڵەکەم هەڵم ئەگرێ. دراوسێکانم ڕەنگە وابزانن من کەسێکی زۆر گرنگم. من ئەبەن بۆ یەکێک لە ستیۆدیۆکانی تیڤی بۆ چاوپێکەوتن، کە بەم ڕێگەیە ئەتوانم بۆ ملیۆنان کەس قسە بکەم. لەم چاوپێکەوتنانەدا زۆربەی کات پرسیاری ئەوەم لێدەکەن کە پێمان بڵێ (وەتس ڕۆنگ وز کەپیتالیزم) موشکیلەی سەرمایەداری چییە؟ زۆربەی کاتەکان ئەمە ئەو پرسیارەیە کە ئەوان لێم دەکەن. بەڵام لە چاوپێکەوتنم لەگەڵ بیڵ ماهر لە بەرنامەکەی (لەیت نایت شۆ) کە دڵنیام هەندێ لە ئێوە بینەری ئەو بەرنامەیەن. لەو چاوپێکەوتنەدا، مارکسیزم ئەو بابەتە بوو کە ئەو نەک من، هەڵیبژاردبوو بۆ گفتووگۆ. لەو بەرنامەیەدا باسی مارکسیزممان کرد و وەڵامی پرسیارەکانیم دایەوە بۆ بینەرەکانی کە 10 ملیۆن کەسە یان زیاتر. باشترین چاوپێکەوتن کە لە دوو بۆ سێ ساڵی ڕابردوو کردبێتم، لەگەڵ بیڵ ماهیر بووە کە سێ بەرنامەی درێژم لەگەڵدا کردووە. وەهەروەها چاوپێکەوتنم لەگەڵ کریس هەیز و …هتد کردووە. ئەمە ئەو شتانەیە کە هەرگیز پێشتر ڕووینەداوە لە ئەمریکادا. چونکە ئەو کەسەی کە دژی کەپیتالیزمە، کە من ئەو کەسەم. کەسێک کە بەرهەمەکان و خەباتی کارڵ مارکس بەرز ئەنرخێنێ و ئیلهامی لێ وەرئەگرێ، کە من ئەو کەسەم. بۆیە ئاگاداربە کە بە دایک و باوکت نەڵێی کە هاتووی بۆ ئەم کۆڕە، چونکە ڕەنگە توورەیان بکەی! (بە پێکەنینەوە ئەڵێ) هیوادارم من هەڵەبم و گاڵتە بکەم (پێکەنینی ئامادەبوون).\nبا بزانین سۆشیالیزم چی لێهات، لە کاتێکدا لێرە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا سەرکوتکرا و کرایە سووڕی سڕبوونەوە. بە پێچەوانەوە لە وڵاتانی تر خەفە نەکرا و بزووتنەوەیەکی ئامادە و زیندوە. هیچ وڵاتێک لەسەر گۆی ئەم زەوییە نییە کە ڕێکخراوێکی سۆشیالیستی یان حیزبێکی سۆشیالیستی یان نەقابەی کرێکاری سۆشیالیستی یان سۆشیالیست یونەڤێرستی دیپارتمێتی تیادا نەنێت، یان هەر شتێکی تر تۆ ئەتوانی ناویبهێنی. ئەم بزوتنەوەیە بە گەورەیی و خێرایی بڵاوبۆتەوە. وە تاکە تیۆری و ئایدیۆلۆجی بنچینەیی ئەم بزووتنەوەیە لە ئاستی دنیادا مارکسیزم بووە. واتە ئەو بیروباوەڕەی کە لە کارل مارکسەوە هاتووە، کە ڕەخنەی لە ئیقتسادی سەرمایەداری گرتووە. هەر وەک ئادەم سمیس و دەیڤید ڕیکاردۆ کە ئەمان بە پێچەوانەوە بە شان و باڵی سەرمایەداریدا هەڵیانداوە و سەرمایەداریان خۆشویستووە.\nبیرت نەچێ کە کارل مارکس تەنها 150 ساڵ لەمەو پێش مردووە، کە بە پێوانەی مێژوویی کاتێکی زۆر کەمە. بەڵام لەم ماوەیەدا، لەو کاتەوەی کە ئەو مردووە لە سەدەی نۆزدەدا، بیروباوەڕەکەی بە هەموو دنیادا بڵاوبۆتەوە. بۆ ناو هەموو کەلتوورێک لەم دنیایەدا. بۆیە بیروباوەر لەسەر مارکسیزم، لێکدانەوە و شیکردنەوەی مارکسیزم، تەنانەت پێناسەی سۆشیالیزم زۆر هەمەجۆرە. سۆشیالیزم توراسێکی گەورە و بەربڵاو و هەمەجۆرە کە ڕەخنەی لە سەرمایەداری هەیە. سۆشیالیزم مۆدیلێکی ترە، ئەڵێ ئەتوانین باشتر بکەین لە سەرمایەداری، بەڵام ئەوەی چۆن باشتر ئەکەین، تەرکیز لەسەرچی ئەکەین، بەچی ڕێگەیەک وە چۆن و بەچی ڕیزبەستنێک. خەڵک لەسەر ئەمانە جیاوازیان هەیە.\nبۆیە لەبیرت بێت، ئەگەر وتارێک یان کتێبێکت خوێندەوە لەسەری نووسرابوو (زە سۆشیالیست ڤیو یان زە مارکسیست ڤیو) ئەوە کتێبەکە دابنێ، چونکە گەمژەیەک کتێبەکەی نووسیوە. نابێت بنووسێ (زە). کەسێک ئاوا بڵێ یان زانیاری نییە، یان مەبەستێکی تری هەیە کەبەم شێوەیە ئەنووسێ. پێویستە باوەڕت وابێت کە شێوەی جیاواز و بۆچوونی جیاواز هەیە لەسەر سۆشیالیزم. تۆ ئازادی کامەیان هەڵئەبژێری و قسەی لەسەر ئەکەی، یان حەزت لە کامیانە یان ڕەخنە لە کامیان ئەگری. بەڵام نابێت وا دابنێی کە ئەوەی تۆ تەنها بۆچوونە. بۆ نموونە ئەمە وەک ئەوە وایە کە ئەگەر من کۆرسێک دابنێم لەسەر ئاین، وە لەو کۆرسەدا لە ڕۆژی یەکەمەوە تا کۆتایی دەربارەی ئاینی (بەهایی) بێت. ئەگەر تۆ وادابنێی کە ئەمە هەموو شتێکە دەربارەی ئاین. ئەگەر بەم جۆرە بکەی، ئەوا ئەمە دەرخەری ئەوەیە کە تۆ یان ساویلکەی یان کەسێک پارەی داوەتێی بۆ مەبەستێکی تایبەت کە ئاوا بەو جۆرە قسە بکەی.\nسۆشیالیزم خاوەنی فەرهەنگێکی گەورەی هەمەجۆرە. بۆیە هەندێجار تەم و مژاوی دەرئەکەوێ، چونکە خەڵک بەم جۆرە هەڵسوکەوت لەگەڵ ڕەخنە ئەکات و بە ئاسانی وەری ناگرێ. ڕەنگە سەرنجتدابێ تەنانەت لە ژیانی تایبەتی خۆشتدا کاتێک هاوڕێیەکت ڕەخنەت لێ ئەگرێ، ئەگەر هێشتا تەواو ئامادە نەبی بۆی، ئەوا ناتەوێت گوێبیستی بیت و بەباشی وەریناگری. بەهەمانجۆر ئەمە لە کۆمەڵگاشدا هەر وایە.\nهەموو ئەو سیستەمە ئیقتیسادیانەی کە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەسەر گۆی زەوی مەوجود بووە، تۆ ناویان بهێنە کۆیلایەتی، دەرەبەگایەتی، بەردەوام خەڵک هەبووە خۆشیویستووە و خەڵک هەبووە ڕەخنەی لێ هەبووە و دژی بووە. سەرمایەداریش بەهەمانجۆر. لە ڕاستیدا ئەوەی کە تۆ نەتزانیوە، یان نەتبیستووە دەربارەی، یان کەس ئاشنای نەکردووی بەمە. ئەمە مانای ئەوە نییە کە ڕەخنە لە سەرمایەداری و دژایەتیکردنی مەوجود نەبووە.\nسۆشیالیزم بەردەوام گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە و گەشەیکردووە. لە دەورانی ڕابردوودا دووجۆر شێوازی تایبەتی سۆشیالیزم باڵادەستبووە. کە شێوازیی تریش زۆرە و تەنها ئەم دوو شێوازە نەبووە. بەڵام ئەم دوو شێوازە بەهۆی هۆکاری مێژوویییەوەیە کە بەربڵاو و باڵادەست بوونە. ڕێگەم بدەن وەسفی کەم بۆتان، دڵنیام ئاشنان پێیان.\nبیروباوەڕی یەکەم؛ ئەوەیە کە سۆشیالیزم بریتییە لەوەی کە واز لە خاوەندارێتی تایبەتی، بزنسی تایبەتی بهێنی و بە خاوەندارێتی دەوڵەتی و بزنسی سەربە حکومەت جێی بگریتەوە. یانی ئەمە بیروباوەڕێکە کە ئەڵێ سۆشیالیزم و کەپیتالیزم لەیەک جیاوازن بەوەی کە لە سەرمایەداریدا خاوەندارێتی تایبەتی پرۆسەی بەرهەمهێنان و بزنس بەڕێوەئەبات و لە سۆشیالیزمدا حکومەت ئەم کارە ئەکات. کە لەم بیرکردنەوەیەدا هەموو شتێک دەربارەی حکومەتە. حکومەت دێ کۆنترۆڵی هەموو شتێک ئەکات و بەرهەمهێنان ڕێکئەخات. ئەگەر ئەم شێوازە ئەوەیە کە تۆ ئاشنای پێی. ئەوا ڕێگەم بدە ئامۆژگارییەکی بچوکت بکەم. ئەگەر هەرچی کتێب و نووسینەکانی مارکسە بگەڕێی، ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ و بە قووڵی هەرچی کارەکانی مارکسە بەسەربکەیتەوە، تەنانەت وشەیەکیش نادۆزیتەوە لەسەر ئەمە. مەشغەڵەی ئەو، حکومەت نەبوو. ئەو هەرگیز مەقالەیەک یان کتێبێکی نەنووسیوە لەسەر حکومەت، ئەمە شتێکی لاوەکی بوو بۆ ئەو، ئەو شتی تر مەشغەڵەی بوو. هەروەها جیاوازی نێوان خاوەندارێتی (ئینتەرپرایزی) تایبەتی و خاوەندارێتی دەوڵەتیش، مەشغەڵەی ئەو نەبوو. ئەمانە هیچی پەیوەندی بە دیدگا و پرۆژەیەک کە ئەو باسی کردوە نییە.\nباشە، یانی ئێستا ڕوونبۆتەوە و سادە و ئاسانە بۆ ئەوەی لێک تێبگەین، کاپیتالیزم واتە خاوەندارێتی تایبەتی و بازاڕ، وە سۆشیالیزم واتە خاوەندارێتی دەوڵەتی و پلاندانانی حکومەت. وە ئەتوانین بڵێین کە یەکێتی سۆڤییەت و چین هەوڵیاندا بە ڕێگەی خۆیان کە ئەم پرۆجێکتە ببەنەپێشەوە. شۆڕشیان بەرپا کرد، 1917 لە ڕوسیا و 1949 لە چین. کە خاوەندارێتی تایبەتیان گواستەوە بۆ خاوەندارێتی دەوڵەتی. وە جێگەی بازاڕیان بە پلاندانانی حکومەت گرتەوە. لە ڕاستیدا ئەم شێوازە، ئەو ڕێگە بەربڵاوە بووە کە سۆشیالیزمی پێ ناسراوە.\nڕێگەم بدەن تۆزێک باسی ئەمە بکەم؛ ئەم تەجرەبانە ڕێک بە خواستی ئەوانەی شۆڕشیان کرد و هیوایان بۆ خواست نەچووە پێشەوە و نەهاتەدی. ئایا ئەمە مانای وایە کە ئەم تەجرەبانە هەمووی شکستخواردوو بوون؟ بێ گومان نەخێر. ڕەنگە هەندێ لە ئێوە بەمجۆرە بیربکاتەوە، بەڵام ئەزانم مێشکە زیرەکەکانتان باشتر ئەزانێ کە وانییە. چی سەرکەوتوو بوو لە یەکێتی سۆڤییەت و چیندا؟ یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیان ئەوە بوو کە کۆتاییان بەوە هێنا کە ڕوسیا لە 1917 دا، وە چین بە دڵنیاییەوە لە 1949دا یەکێک لە هەژارترین و دواکەوتووترین وڵاتانی دنیا بوون. تۆ هەرچییەک بخوێنێتەوە لەسەر ڕوسیا پێش 1917 بۆت دەرئەکەوێ کە یەکێک هەژارترین و موتەخەلیفترین وڵاتی سەر گۆی زەوی بوو. وە هەمان شت ڕاستە بۆ چینیش لە پێش 1949دا. لە ساڵانی دوای شۆڕشدا دوو شت ڕوویاندا لەو دوو وڵاتە. گەورەترین گەشە و پێشکەوتنی پیشەسازیان بەخۆیانەوە بینی کە تا ئەو کاتە لە هیچ وڵاتێکی سەرمایەداریدا بەوجۆرە ڕووینەدابوو. کە ئێستا تەواوبووە لە ڕوسیا، بەس هێشتا تەواونەبووە لە چیندا. بۆ ئەوانەتان کە زانیاریتان هەیە لەسەر ئەمە، ئاگادارن کە نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵانە ڕێکۆری گەشەی ئابووری وڵاتان بڵاوئەکاتەوە، کە لە 25 ساڵی ڕابردوودا یەکەم وڵات بۆ گەشەی ئابووری، کۆماری گەلی چین بووە. بۆیە ئەگەر ئەتەوێ گەشەی خێرای پێشکەوتنی ئابووری بکەی، ئەوا بە دڵنیاییەوە، شۆڕشی سۆشیالیستی، واتە ڕێگەیەک کە ڕوسیا و چین گرتیانە بەر، ڕێگەیەکی زۆر گونجاوە بۆ ئەو مەبەستە. بۆ هەندێ لە ئێوە کە ئەیانەوێ ڕەخنە لەو کۆمەڵگایانە بگرن، ئەوا پیویستە ئاگاداربن کە چۆن ڕەخنە ئەگرن، دەنا خۆت ئەکەیتە گێژاوێکی پڕ ناکۆکییەوە. لێرەدا پرسیار ئەوەیە کە ئایا ئەوان جیهانێکی سۆشیالیستیان دامەزراند کە جێگەی ڕەزامەندی ڕابەرەکانیان بووبێت؟ بێگومان نەخێر.\nکەواتە ئێستا چی؟ سۆشیالیستەکان ڕووبەڕووی شتێک بوونەتەوە، کە پێناسە و تەجرەبەی نادرووستی سۆسیالیزمە. پێناسەی شۆشیالیزم بەو جۆرەی کە کراوە و گوایە خاوەندارێتی دەوڵەتی و پلاندانانە، لە بەرانبەر کەپیتالیزمدا کە خاوەندارێتی تایبەتی و بازاڕە. بۆیە سۆشیالیستەکان ڕەخنەیان دەربڕی لەو جۆرە سۆشیالیزمە نادەقیقەی کە بەم جۆرە تەرجەمە و پێناسەکرابوو. بۆیە هەروەک چۆن کاتێک کەسێک ڕەخنەی لە شتێک هەیە، ئەڵێن با بگەڕیینەوە بۆ سەرچاوەی بیروباوەڕەکە، بۆ بنچینەی بیروباوەڕەکە. با بیدۆزینەوە بزانین لە کوێدا هەڵە کراوە و بە نادرووستی تەرجەمەکراوە. وە لە کوێدا پیویستە کە بیگۆڕین و پرسیاری لەسەر دابنێین. کە لە نزیک بە 25 ساڵی ڕابردوودا سۆشیالیستەکان و مارکسیستەکان و کۆمۆنیستەکان ئەم کارەیان کردووە. وە ئەوەی کە ئێستا من بۆتان باس ئەکەم ڕاپۆرتێکە لەسەر ئەوەی کە چی ڕوویدا و ئێستا چی ڕووئەدا و لە داهاتوودا بەرەوکوێ. بەڵام پێش ئەوەی ئەمە بکەم، ڕێگەم بدەن لەوە دڵنیاببمەوە و بە کورتی دووبارەی بکەمەوە کە ئایا ئێمە هەموومان پێکەوە لامان ڕۆشنە کە باسی چی ئەکەین. ئایا من ئەڵێم تەجرەبەی بنیاتنانی سۆشیالیزم کە لە وڵاتانی یەکێتی سۆڤییەت و چین و ڤێتنام و ئەوروپای شەرقی و کوبا و …هتد، ئێستا خراوەتە لاوە و باسی ئەڵتەرناتیڤێکی جیا لەمانە ئەکەم؟ ئایا باسی ئەو دەرسانە ئەکەین کە لەو تەجرەبانەدا ڕوویداوە و فێربین لێیەوە و بزانین چی باشە بیکەین و چی خراپە دووبارەی نەکەینەوە؟ بەڵێ، ئەمە بەتەواوی ئەوەیە کە من ئەیڵێم. وە ئایا ئێستا ئاڕاستەیەکی نوێ گیراوەتە بەر، بەڵێ من ئەوە ئەڵێم.\nلێرەدا پێویستە ئەوە بڵێم کە ئەگەر پێت وایە کە ئەم بۆچوون و ڕەخنەیە جێگەی پرسیارە. ئەوا ڕێگەم بدە ئەوەت بیربخەمەوە و پێت بڵێم کە سەرمایەداریش لە سەرەتای هاتنیدا بە هەمان چەشنی سۆشیالیزم بە تەجرەبەی ئاوادا ڕۆیشتووە، ڕێک لە چەشنی ئەمەی لە ڕوسیا و چیندا ڕوویداوە. سیستەمی ئیقتیسادی سەرمایەداریش بە یەکجار و لە پڕێکدا و بە پێرفێکتی لە دایک نەبووە. بەڵکو لە پاش چەندین هەوڵدان و تاقیکردنەوە جا بەمەی ئێستا گەیشتووە. کە هەندێجار هەوڵەکانیان سەرکەوتوو بووە و هەندێ جار شکستی هێناوە و ڕەخنەیان لێی گرتووە و دەرسی لێوە فێربوون و ڕێگەیەکی تریان گرتۆتەبەر. بۆ سەرمایەداریش کە ئێستا بووە بەم سیستەمەی کە دنیای داگیرکردووە، لە سەرەتایدا بە هەمانجۆر هەوڵیانداوە و هەڵەیان کردووە، تەجرەبەیان کردووە و دەرسیان لێ وەرگرتووە تا هەلومەرجی بۆ لەباربووە و گەیشتووە بەم سیستەمە جیهانییەی ئێستا.\nبۆیە کەواتە دۆزینەوەی ئەوەی کە تاقیکردنەوەکانی پێشووی سۆشیالیزم لە سۆڤێت و چین و شوێنەکانی تر، سەرکەوتو نەبوو، وە هەموو مشکیلەکانی چارەسەرنەکردوو و ڕاست دەرنەچووە، کارێکە کە پێویستە چاوەڕوانکراوبێت بۆ هەریەک لە ئێوە. نەک پێت وابێت کە ئەمە بەڵگەی ئەوەیە کە سۆشیالیزم گونجاو نییە و پراکتیکەڵ نییە. چونکە ئەگەر ئەمە بۆچوونت بێت، ئەوە لە باری مێژوویییەوە بۆچوون و ئەنجامگیرییەکی زۆر نادروستە، لە کاتێکدا ئەزانین کە هەموو سیستەمەکانی تر چۆن هاتوون و ڕۆیشتوون.


ژوورا ئۆپەراسیۆنان یا دهۆکێ بڕیاردا چەند ئاسانکاری بۆ وەلاتیان بهێنەکرن\nپشتی پێدانا دەستهەلاتێ ب پارێزگارن ژ ئالیێ وەزارەتا ناڤخۆیا هەرێمێ ڤە، ژوورا ئۆپەراسیۆنان ل دهۆکێ ڕاگەهاند، سەمۆنخانە و نانپێژی و مارکێت دهێنە ڤەکرن، هەروەسا هند ڕێ پێدانان دێ ب جۆتیاران ژی دەن.\nئەڤرۆ چارشەمبیێ ژوورا ئۆپەراسیۆنان ل دهۆکێ ب سەرپەرشتیا فەرهاد ئەترۆشی پارێزگارێ دهۆکێ جڤیا و پشتی جڤینێ ژی چەند کارئاسانی بۆ بڕێڤەبرنا ژیانا ڕۆژانەیا وەلاتیان دەرکرن، ئەو ژی ڤه‌كرنا سه‌مۆنخانە، نانپێژى، ماركێت، جهێن كه‌لوپه‌لێن خارنێ و كه‌سكاتى و فێقى و سپیاتى و جهێن فروتنا گوشتى ژ ده‌مژمێر ٥ێ سپێدێ بۆ ١٠ێ شەڤێ.\nهەروەسا بڕیار دان، ب ڤه‌كرنا گومكرێن كه‌سكاتیێ و كه‌لوپه‌لێن خارنێ ژ ده‌مژمێر ٣ێ سپێدێ بۆ ٤ێ ئێڤاری. د بڕیاران دا ئەو یەک ژی هاتیە، کو دێ ده‌رمانخانه  و بەنزینخانە ب شه‌ڤ و ڕۆژ ڤه‌كریبن و به‌لاڤكرنا غازێ و گازێ بۆ مولیدان ژ ده‌مژمێر ٨ێ سپێدێ بۆ ١٠ێ شەڤێ دبیت.\nبەحسا وێ یەکێ ژی هاتیە کرن، کو دێ كارگه‌هێن بەرهەمێن سپیاتیێ ژ ده‌مژمێر ٦ێ سپێدێ هەتا دەمژمێر ١٠ێ شەڤێ هێنە ڤەکرن.\nدەربارەی ڕێپێدانێن بیاڤێ چاندنیێ و کارێ ڕۆژانەیێ جۆتکاران بڕیار دانە، جوتکار هاتن و چوونێ بكه‌ن ب ئاوایەکێ ل دەمژمێر ٥هەتا٧ێ سپێدێ قەستا ڕەز و باغێن خۆ بکەن و ژ دەمژمێر ٨هەتا١١ێ شەڤێ ڤەگەڕن.\nهەر بیاڤێ چاندنیێ و کارێ جوتکاران دا، ڕێ هاتیەدان جوتکار بەرهەمێن خۆ ڤەگوهێزن ژ دەمژمێر ٤ێ ئێڤاری هەتا ٤ێ سپێدێ. هەروەسا، رێپێدان ب ئامیرتێن دورینێ و ڤه‌گوهاستنێ ب شه‌ڤ و ڕۆژ.\nئەو یەک ژی هاتیە بەحس کرن، کو ڕێ هاتیەدان ب پڕۆژێن سامانێ ئاژه‌لى ژ ده‌مژمێر ٦ێ سپێدێ هه‌تا ١٠ێ شه‌ڤێ هەروەسا ڕێ ب ئینان و برنا به‌رهه‌مێن ئاژه‌لى د ناڤبه‌را پارێزگه‌ها هه‌ولێر و دهۆك دایە و رێ بۆ فرۆتنا كه‌لوپه‌لێن چاندنێ ژده‌مژمێر ٥ێ سپێدێ هه‌تا ١٠ شه‌ڤێ.


ئه‌وه دانیشتووه ورد ورد ده‌یڕێسێ. گوێگری مفته‌ی ده‌ست كه‌وتووه و دانه دانه ڕخنه و ئیرادیان لێ ده‌گرێ. هه‌رچه‌نده له زۆربه‌ی بۆچوون و ڕایان دا هاوده‌نگین، به‌ڵام جێ جێش ده‌بێ ده‌نگ هه‌لێنم و به به‌رزایی ده‌نگم ڕه‌وا بوونی خۆم بسه‌ڵمێنم.\nفه‌ریده خانه هاتووه به سه‌ردانی ئێمه كه چی زۆرتر سه‌ردانی وێبلاگاوا ده‌كا. ده‌زانم ناتوانێ له شوێنی ئیشه‌كه‌ی فۆنت دابمه‌زرێنێ و به‌شی زۆری وێبلاگه‌كانی بۆ ناخوێندرێته‌وه، چارم نییه ده‌بێ نۆره‌ی بده‌م.\nده‌پرسم : ئه‌ی بۆ بۆچوونی خۆتیان بۆ نانووسی؟\nده‌ڵێ: ته‌مبێیان كردووم، كه قسه و ڕای تۆیان به دڵ نه‌بێ ده‌یسرنه‌وه و ئاسه‌واری نامێنێ!\nڕاست ده‌كا. یه‌ك دوو جار بۆچوونی خۆی نووسیوه، جاری دوایه كه به تێر و ته‌سه‌لی و خه‌ست و خۆڵ نووسیبووی، نه كۆمێنت ما و نه نووسراوه، به بێده‌نگێكی تێدا چوون. خاوه‌ن وێبلاگیش به حوكمی "ماڵه خۆمه، به خه‌ڵكی چی" ته‌نانه‌ت هۆی پاك كردنه‌وه‌ی، به دانسته یا به هه‌ڵه بوونی، باس نه‌كرد!\nده‌ڵێم: بۆ ماڵه خۆت دانانێی؟ ژوورێكی به قامیش بێ و به گڵ بێ بۆ خۆت دانێ. له وێ ڕا ئیراده‌كانت بنووسه و قسه‌ی شه‌ش پووت شه‌ش پووت بكه. ماڵه خۆشت ده‌بێ و كه‌س ناتوانێ لێت پاك كاته‌وه. خۆ به ناشكووری ناڵێم له قسانیش دا كه‌م ناهێنی، بابه‌ته‌كانیشت به دڵه. ماوه و نه‌ماوه، هه‌ندێ زه‌حمه‌ت...\nده‌ڵێ: زه‌حمه‌ته‌كه‌ی چ نییه، هیممه‌ته‌كه‌یه له كورتێ ده‌دا. نه كاتی زۆرم هه‌یه و نه كه‌مپیۆتێری خۆم. دوای ئیش و هه‌لات هه‌لاتی ده‌رێ، سه‌گ به حه‌ساری ژوورێ ده‌ست پێده‌كا. لێنێ و بشۆو بخۆو بنوو، به‌یانی سه‌ر له‌نوێ هه‌مه‌ن هه‌مه‌ن!\nئه‌وه بۆ منداڵدار و كاركه‌ر نه‌هاتووه دانیشێ وێبلاگیش بنووسێ.\nمادام بۆخۆم وه‌خۆی ده‌خه‌م ده‌بێ به لانیشی دا بشكێمه‌وه، ده‌ڵێم: ئه‌وه من ته‌نیام ده‌ر كردووه و جارێ ماڵی ئه‌وم داگیر كردووه. وه‌ره گۆشه‌یه‌كیشی بۆ تۆ. هه‌ر كاتێ قسه‌ت هه‌بوو، گولله و ده‌رمانی بایزئاغای، لێده له كه‌نداڵێ. كه‌مپیۆتێر و ئینتێرنێت و ژووری ته‌نیایه، به دڵی خۆمان ده‌كاری ده‌كه‌ین، ئه‌و جارێ خه‌ریكی دۆڵار ڕنینه‌وه‌یه، ئاگای لێ نییه.\nجه‌ماعه‌ت، ئاگادار بن. فه‌ریده به ته‌مایه له گۆشه‌ی ئه‌و ژووره ڕ‌ا دوونیایه هه‌ڵته‌كێنێ!\nده‌زانم بۆ من هه‌ر ته‌پ و تۆزه‌كه‌یه‌تی، به‌ڵام چش! با چ نه‌بێ یه‌كی تریش قسه‌ی دڵی خۆی بكا.\nئه‌گه‌ر ئه‌و نووسراوه دوو جار بڵاو بۆته‌وه، به هۆی كار نه‌كردنی بلاگێر و ئه‌له‌كتۆریسه\nposted by Reshe @ 5/20/2003 07:01:00 PM ( ڕای تۆ چی؟ )\n���� ���ی����� ��� ��� ��یڕێ�ێ. ��ێ��ی ����ی ���� ...\nهه‌ندێ ورده فرمایشت:- كردن و دان:نان كردن، نان دان...\nӁ�� �ۆ ���ی���ی � ���ۆ����ێ�������! ���ێ �� ����ی...\nده‌ڵێ ئه‌تۆ كه قسه‌ی وا ده‌كه‌ی بۆ كادۆ پێچی ده‌كه...\n�ێ��� ����ی �ێ�������� �ێ ����� ���ی �ێ��� ����ێ �...\nجنێو جنێو دان چۆن ده‌بێ لێك بدرێته‌وه؟ ئێمه بۆ ج...\n������ �� ���ی� �ۆ�� �� � �� ��ێ�ی ��ی� ��������. ...\nدیسان ئه‌من هاتوومه‌وه، له جێی ما�?ی بووژێنه‌ری ...\n������ ������ʡ ���� �ۆ�� ��������ی�� �� ��ǐێ� �ۆی ...\n���� �ۆ ����ڵ ��ѡ ������ی ����ی ��������ی ����� ��...


عوسمان حمەکریم زەڵمی 25/10/2020 - 10:44 وتار\nھەر نەتەوەو گەلێک، لە سەر خاک و ئاوی، بە تۆکمەیی دەمێنێتەوە تاکو ئەو دەمەی شیرازەی کۆمەڵگاکەی بە ئاڕاستەی درووستدا ڕێدەکات. بێگومان بەدرێژایی مێژوو دوو ئاڕاستەی دژە یەک، لەسەر تاک و کۆی کۆمەڵگای ھەر نەتەوەیەک بە جدی کاریان کردووە و دەیکەن، کە یەکیان وا لە بەرژەوەندی و، ئەوی دی وا لە زەرەری دا.\nئاڕاستەی یەکەم: خاوەنی ڕاستەقینەی مرۆڤە، ھەر لە سەرەتاوە کە بەدیھێناوە، فرمانی پێکردووە کۆمەڵگای بونیات بنێت لەسەر ڕەگەزو بنەما زیندوە ژیان بەخشەکان ، کە بە پەروەردەکردن و بارھێنانی تاکەکانی دەبێت؛ لە پرۆسەیەکی درووست و بەردەوام دا، لەسەر چەمکە بنەما زەروریەکانی ژیان، کە بریتین لە:\nدادگەری، چاکەکاری، دەستگرتنی خزم و خوێش، بە بەڵگەی: (إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى).\nجا پرسی بونیاتنانی کۆمەلگا، بەشێوەیەکی درووست، بە کارکردنی ھاوسەنگ دەبێت لەسەر ئەم دوو جۆر چەمک و بنەما جیاوازە: بنەما زیندووە ژیان بەخشەکان و، بنەما مەرگھێنەرە لەناوبەرەکان . لە بنەما زیندووە ژیان بەخشەکاندا کەدەبێتە یەکەم بنچینە بۆ کۆمەڵگای زیندوو، کە تاکەکان تیایدا ھەم ماف و ھەقی خۆیان ئاسان دەستەبەر دەکەن ، وەھەم ئەرک و بەرپرسیاریش بە درووستی بەڕێوەدەبەن..\nپوختەیەک لەسەر ئەو بنەمایانەی کۆمەڵگای زیندو بونیات دەنێنن:\nیەکەم: دادگەری (العدل)، ئەرک و پابەندیە (واجب). وشەی (العدل)،واتە ڕەوایی و دادگەری و ھاوسەنگی و میانگیری (الإنصاف)، وە خۆبواردن لە خەڵەتاندن و خەتاکاری و دژوەستان و ستەمکردن . یانی لەبەرانبەر دیاریکردن و داواکردنی کارو ئەرک و پەرپرسیاری، لەھەر ھاوڵاتيەک بەپێی تواناو شارەزایی و لەبەرڕۆشتن، لەبەرانبەردا دەبێت ماف و ھەقی ڕەوایشی پێ بدرێت، ڕێک بەش و پشکی خۆی و لەکاتی خۆیدا.\nدووەم: چاکەکاری (الإحسان)، وا لەبان دادگەریەوە، بە نموونە، لەبەرانبەر خراپەی کەسێک لێبوردن و چاوپۆشیکردن، دەچێتە نێو چاکەکاریەوە: (وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا)، واتە: تۆڵەی ھەر تاوانێک بە ئەندازەی تاوانەکەیە بێ زیادو کەم . ئەمە دادوەریە (العدل). بەڵام: (فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ/ الشورى: ٤٠)، ئەو کەسەی کە لێخۆشبوونی ھەبێت و چاوپۆشی بکات، ئەوە پاداشتی لای خوایە. دەی ئەمەش چاکەکاریە (الإحسان).\nبێگومان چاکەو خراپە چوون یەک نین: (وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ)، دەی وەختێک تۆی ئاوەزدار لەبەرانبەر خراپەیەک کە دەرھەق بە تۆ کراوە ، چاکە دەنوێنی ، حەتمەن ئەمە ھۆکارە بۆ بەینخۆشی و تەبایی: (ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ/ فصلت:٣٤).\nسێیەم: دەستگرتنی خزم و خوێش: (ۆإِیتَاء ژِی الْقُرْبَی). بێگومان، ئاگاداربوون لە خزم و خوێش و چاودێریکردن و بەدەمۆبوون و بەخشین و کەلگرتن و دڵاوایی لەگەڵیاندا، بۆ تۆکمەکردنی پەیوەندی و بەجێگەیاندنی ئەرک و بەرپرسیاریە. وەھۆکارە بۆ بەھێز کردن توندوتۆڵ کردنی خزمایەتی و یەکتر خۆشویستن و ڕێزنواندن و بەتاسۆبوون بۆ سەردان و دیدارو دیدەنی.\nجا بۆ بەرجەستە کردنی ئەم بنەماو چەمکە زیندووانە، پۆلێنکردن پێویستە، یەکەمیان (دادوەری)، ئەرکێکی تایبەتی و گشتییە، لەوەی کە تایبەتیە، ئەرکەو دەبێت دەسەڵات و بەڕێوەبەرانی وڵات، بیکەنە دروشمی پلانی کارو ئەرکی ڕۆژو شەوانیان، وە بەدروستی جێبەجێی بکەن.. گشتیيە، یانی گشت تاکەکان لەئاستی یەکتردا پێویستە لە سەودایان لەگەڵ یەک، جێبەجێی بکەن.\nھەروەک بنەمای دووەم (چاکەکاری)، بۆ بەینخۆشی و خۆشگوزەرانی تاکەکانی کۆمەڵگایە، وە بە ئەندازەی بایەخ پێدانی، تەبایی و شادمانی دەکاتە کاڵای تاک و خێزانی کۆمەڵگا. ھەروەھا، بنەمای سێیەم (دەستگرتنی خزم و خوێش)، بۆ چێژوەرگرتن و ڕەفاھیەت و سوکنایی و ئاسوودەبوونی نزیکان و خزمانە، کە بێگومان ژیان زیاترو زۆرتر دەڕازێنێتەوەو بەختەوەرانە دەژین.\nلەگەڵ ڕاگەیاندنی ئەم فرمانەی ئاماژەی پێدرا بۆ بونیاتنانی شیرازەی گۆمەڵگا. ھۆشداری تووندی ڕاگەیاندووە دەربارە بەو شتانەی کە ھۆکاری سەرەکین بۆ شێواندن و ھەڵوەشادنەوەی شیرازەی کۆمەڵگە و ژیانی تاکەکانی ، تاکو وریابن و ھەردەم خۆیان بەدوور بگرن لەم بنەما مەرگھێنەرو لەباربەرانەی چێژی ژیان، کە بریتین لە: کاری ناپەسەند، خراپە، سنووربەزاندن، بە بەڵگەی : (وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ/ النحل: ٩٠).\nوشەی (الفاحشة) ئەوەی لەبەر ناشیرینی، یاساو پەیامی ئاسمانی و سروشتی خاوێنی مرۆڤ، پەسەندی ناکات، چ وتەو واتا بێت، یان کارو کردار، کەواتە ھەرشتێک کە (خالق) لەو سنوورەی ڕێی پێداوە دەرچوو ، دەبێتە (الفاحشة) .\nکەوایە ئەم سیفەتە دەبێتە بنچینە بۆ تێکدانی شیرازەی ژیانی تاک و کۆمەڵگەو، ھەموو ئەندامە سەرەکیەکانی جەستە تیایدا بەشدارن، بە نموونە: زمان وەختێک ڕێگری لێ ناکرێ و، وشەی ڕێگە پێنەدراو دەردەبڕێت، ئەوە بەشێکە لەکاری ناپەسەندو فاحشە، ھەروەھا (چاو، گوێ، مێشک، ناخ، دڵ و..تاد).ھەریەکە بەڕۆڵی خۆی، لێی ھاوبەش و بەشدارن.\nھەروەھا وشەی (المنکر)، ھەر کارێکی خراپ و نامۆو دزێو دەگرێتەوە، کەوا (خالق) ڕێی بە وتن و کردنی نەدابێت. چوون بەزیانی بەرژەوەندی تاک و کۆمەڵگە، دەشکێتەوە.\nھەروەھا وشەی (البغي)، واتە دەرچوون و تێپەڕاندنی ئاستی دیاریکراوو ڕێگەپێدراو، ئەمەش چ بە وتن بێت، یاخود کردن، کەوایە ھەموو لە سنوور دەچوونێک دەگرێتەوە کە مرۆڤ ئەنجامی دەدات لە سەوداو مامەڵەی لەگەڵ خاوەنی (اللە)، یا خۆی، وەیان دیگەراندا. چ بە زارو وتن بێت، یاخود کردارو بەرجەستەکردن.\nدیارە ئەوەی لەپشتی جوڵاندنی ئەم بنەما یاساغ کرانەوەیە بریتیە لە:\nئاڕاستەی دووەم: کە نەیاری ھەقیقی مرۆڤە، ھەر لەسەرەتاوە دژی وەستاوەو دژایەتی ڕاگەیاندووە، کە شەیتانی دوور خراوەیە لە بەزەیی خوا .\nجا ئەو دێت لەڕێی بیری خراپ و وەسوەسەوە، ڕۆڵی تیا دەبینێت . بێگومان بواری کارکردنی جۆراو جۆرە، وە پێویستی بە لێکۆڵینەوەو لەسەروەستان ھەیە.\nبەڵام قورئانی پڕخێر، لەدەربڕینێکی کورت و پوختدا بەرچاوڕوونی بەخشیوەتە گرۆی باوەردارو فەرمویەتی: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ/ النور:٢١)، ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە، وریاو بەئاگابن و شوێنی ھەنگاوو پلانی شەیتان نەکەون، چونکە شەیتان فەرمان بەکاری ناپەسەندو خراپ و ناشیرین دەکات.\nوە ئەمە خەسڵەتی جێگیرو ھەمیشەیی شەیتان و پێرەوانیەتی. لە کۆتایدا، ئەرکە لەم ڕوانگەوە ڕامێنین، تاکو ھەردوو ئاڕاستەکە بە زەین و ئاوەز، ھەڵسەنگێنین، ئەوجا ئیتر دڵنیادەبین پێڕەوانی ھەر ئاڕاستە کێن و خەریکی چین؟! کامیان سەرقاڵی بونیاتنانی شیرازەی کۆمەڵگەیە، وە کامەیان سەرگەرمی شێواندنیەتی، ئەی ئێمە لەکوێی ھاوکێشەکە داین؟! تا چەندە ڕۆڵ و دەور گیڕانمان تەریبە لەگەڵ ئاڕاستە ڕاستەکەدا؟!


پۆلیسی عێراق له ده‌روازی سنووریی شه‌له‌مچه له‌سه‌ر سنووری ئێران هه‌وڵێكی به‌قاچاخهێنانی بڕێكی زۆر مادده‌ی هۆشبه‌ری بۆ ناو وڵاته‌كه‌ی شكستپێهێنا، پۆلیسی عێراق له پارێزگای به‌سره پێنجشه‌ممه (23 ئایار) رایگه‌یاند.\nعه‌قید محه‌مه‌د نازم فه‌تلاوی له به‌ڕێوبه‌رێتی پۆلیسی گومرگی شه‌له‌مچه وتی: "هێزه ئه‌منییه‌كان 23,000 حه‌بی هۆشبه‌ر و 1,900 گرام مادده‌ی بێهۆشكه‌ریان به نه‌فه‌ری [ئۆتۆمبیلێك] گرت".\nناوبراو به دیارونای وت نه‌فه‌ره‌كه هه‌وڵیدا مادده هۆشبه‌ره‌كان به‌قاچاخ بهێنێته ناو عێراقه‌وه "له نێو دوو سندوقدا كه خواردن و مریشكی به‌ستراوانی تێدابوو."\nوتی پۆلیس ده‌ستیگرت به‌سه‌ر كه‌ره‌سته‌كاندا، نه‌فه‌ره‌كه‌ی ده‌ستگیركرد و ره‌وانه‌ی دادگای كرد. وتیشی ئه‌مه دووه‌مین جاره له‌م هه‌فته‌یه‌دا هه‌وڵی هێنانه‌ناوه‌وه‌ی شتومه‌ك به قاچاخ شكستیپێبهێنرێت.\nهه‌زاران حه‌بی هۆشبه‌ر ده‌ستیان گیرا به‌سه‌ردا له به‌سره


ئەندامێکی باڵای داعش لەلایەن دەزگای دژە تیرۆریزمی عێراقەوە دەستگیرکرا لە 11 ئەیلول دوای ئەوەی لە حەویجەی خۆرئاوای کەرکوك شوێنی دیاریکرا. [خاوەنی وێنە: دەزگای دژە تیرۆریزم]\nدەزگای دژە تیرۆریزمی عێراق بە پشتیوانی فڕۆکەکانی هاوپەیمانان، دووشەممە (14 ئەیلول) پشتیوانکارێكی دارایی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)یان کوشت لە خۆرئاوای پارێزگای ئەنبار.\nهێزەکە دای بەسەر حەشارگەی چەکدارەکەدا و سەرکردەیەکی دیکەی داعشی دەستگیرکرد دوای ئۆپەراسیۆنێکی دابەزین بۆسەر شارۆچکەی روتبە.\nوتەبێژی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان، لیوا تەحسین خەفاجی وتی ئۆپەراسیۆنەکە بەشێکە لە هەڵمەتێکی دەزگای دژە تیرۆریزم بۆ دەستگیرکردنی بەرپرسە باڵاکانی داعش بەهاریکاری لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی.\nوتی دەزگای دژە تیرۆریزم، بەهەماهەنگی لەگەڵ فەرماندەییەکانی دیکە، لەنێویاندا فەرماندەییەکانی جەزیرە و سه‌ڵاحه‌دین و خۆرئاوای نەینەوا، بەمدواییانە چەندین ئۆپەراسیۆنی سەرکەوتوانەیان دژی پاشماوەکانی داعش ئەنجامداوە.\nئەندامانی دەزگای دژە تیرۆریزمی عێراق بەمدواییانە چەند ئۆپەراسیۆنێکیان ئەنجامدا کە بوونە هۆی دەستگیرکردن و کوشتنی ئەندامانی باڵای داعش. [خاوەنی وێنە: دەزگای دژە تیرۆریزم]\nوتیشی: "هێزە ئەمنیەکان زانیارییان گردکردەوە دەربارەی حەشارگەکانی تیرۆریستان، داتاکەیان شیکارکرد و دواتر هێرشیانکردە سەر ئامانجەکان وەك بەشێك لە پلانێك بۆ كرده‌ی هێرشبەرانە."\nوتی ئۆپەراسیۆنەکان دژی داعش بەردەوامن، "لەکاتێکدا کاردەکەین بۆ به‌رده‌وامیدان به گوڕی هێرشەکان دژی [چەکداران]".\nلە 7 ئەیلولەوە، دەزگای دژە تیرۆریزم حەوت هێرش و ئۆپەراسیۆنی دابەزینی دژی حەشارگەکانی داعش ئەنجامداوە لە ناوچەکانی داقوق و حەویجە لە کەرکوك و کەرمە و فەلوجە لە ئەنبار، شەرگاتیش لە پارێزگای سەلاحەدین.\nوتی: "ئۆپەراسیۆنەکان بوونە هۆی کوشتنی دوو تیرۆریست و دەستگیرکردنی 10ی دیکە، لەنێویاندا شەش سەرکردەی چالاکی [داعش]."\nدەزگای دژە تیرۆریزم سێشەممە رایگەیاند كه چەکدارێکیان دەستگیرکرد پێش چەند خولەکێك لە هەوڵی تەقاندنەوەی بۆمبێك لەنێو خەڵکی مەدەنیدا کە بازاڕیاندەکرد لە بازاڕێکی قەرەباڵغی شاری بەعقوبە، پایتەختی پارێزگای دیالە.\nبەڕێوبەری لیژنەی ئەمنی له ئەنجومەنی پارێزگای ئەنبار، نەعیم کەعود وتی هێزە ئەمنیەکان دوو ئەندامی داعشیان دەستگیرکرد کە سەرپەرشتی ئه‌و هەڵمەتانه‌ی کوشتاری بەکۆمەڵیان کردووە کە لەلایەن گروپەکەوە ئەنجامدران دژی سەدان ئەندامی خێڵی ئەلبونیمر لەنێوان 2014 و 2015.\nهێزێکی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی سێشەممە دوو چەکداریان دەستگیرکرد كه لە دیوانی "سەربازان"ی داعشدا لە فەلوجە وەك ئەندامانی ئه‌منی کاریاندەکرد.\nوتی ئەمە دەستکەوتێکی بەرچاوی هێزە ئەمنیەکانە "لە شوێنپێهەڵگرتنی ئه‌و تیرۆریستانه‌ی تێوەگلاون لە رشتنی خوێنی بێتاوانان".\nکەعود کە سەر بە خێڵی ئەلبونیمرە، وتی خێڵەکە "زۆرێك لە ئەندامانی بوونە قوربانی بەهۆی دڵسۆزییانەوە بۆ بەرگریکردن لە نیشتمان" و ئاماژەیکرد بەوەی داعش لانیکەم 1,200 ئەندامی خێڵی ئەلبونیمری کوشتووە.\nداوایکرد کە "لیژنەیه‌كی باڵا پێکبهێنرێت بۆ لێکۆڵینەوە لەوانەی بەرپرسن و تێوەگلاون لەم کوشتارانە" و قەرەبووی دادپەروەرانەی خێزانی قوربانیەکان بکرێتەوە و یارمەتی بنیاتنانەوەی ئەو خانوانە بدرێت کە لەلایەن داعشەوە وێرانكراون.


Saturday, 10.17.2020, 20:19\nئەگەر كەمێك بگەڕێینەوە بۆ ڕابوردوى بنەماڵەى بارزانى یان پارتى كە هەردوكیان یەك شتن و لە دوو فۆڕم و ناوى جیاوازدا بۆمان دەردەكەوێت كە پڕە لە خیانەت و تاوان و تراجیدیا كە بەرامبەر بە میللەتى كورد ئەنجامیان داوە . پارتى هەرگیز سڵى نەكردۆتەوە لە ئەنجامدانى تاوان و خیانەت بەرامبەر بە میللەتەكەى ئەگەر بەژەوەندى خۆى كەوتبێتە مەترسییەوە .\nئەگەر هەندێك خیانەتیان لە ناچاریدا بەرامبەر بە میللەتەكەیان ئەنجامدابىَ وەكو خۆیان دەڵێن و پاساویان بۆ دێننەوە ، زۆر خیانەتیشیان كردوە كە ناچار نەبون و دەیانتوانى نەیكەن . . ئەگەر ئاشبەتاڵى ساڵى 1975 لە ناچاریدابوبێت و وەكو خۆیان دەڵێن موئامەرەى دەولى بوە ، ئەى كاتێك یەكێتى نیشتمانى شۆڕشى نوێی دەست پێكردەوە بۆچى پارتى دژى وەستایەوەو لە برى ئەوەى ئەویش دەست بكاتەوە بە شەڕ دژى حكومەتى عێراق ، دەستى كرد بە پەلاماردانى پێشمەرگەكانى یەكێتى ؟؟. شەهید كردنى پێشمەرگە سەرەتایەكانى شۆڕشى نوێ وەكو حوسەین بابە شێخ و حەسەن خۆشناو و هەموو ئەوانى تر لە پێناوى چیدابوو؟.\nئەنجامدانى كارەساتى هەكارى و شەهید كردنى شەهید عەلى عەسكەرى و دكتۆر خالیدو هەموو قارەمانەكانى تر لە پێناوى چیدابوو؟ .\nكەس هەیە نەزانێت كە ئەو هێزە بەرەو سێ سنوور كەوتبونە ڕێگا بۆ هێنانى چەك بوەو زۆرینەى هێزەكەش بێ چەك بون و هەرگیز بە نیەتى شەڕى پارتى نەكەوتونە ڕێگا ؟؟ ئەمەشیان موئامەرەى دەولى بوو ، یان خیانەت بوو ؟؟ پەلاماردانى هێزەكانى حیزبى دێموكراتى ئێران لە دەڤەرى پیران شەهرو ئاڵۆتان لە ساڵى 1982 و شەهیدكردنى سەدان پێشمەرگەو بە دیل گرتن و تەسلیم كردنەوەى سەدانى تر بە ڕژێمى ئێران لەپێناوى چیدابوو؟\nئەوكاتەى ئەوان ڕاوى پێشمەرگەى حیزبى دێموكراتیان دەكرد لە قۆڵایی گەرمیانەوە بە چلەى زستان پێشمەرگەكانى یەكێتى كەوتنە ڕێگا بۆ یارمەتیدانى حیزبى دێموكرات . باشە ئەگەر یارمەتیشى نەدان بۆچى شەڕى كردن و پێشمەرگەى حیزبى دێموكرات چ تاوانێكیان بەرامبەر بە بنەماڵەى بارزانى ئەنجامدابوو تا تۆڵەی خۆیان بكەنەوە ؟.بەڵام دیارە ئەمانە بونە خائین و بەكرێگیراوى بێگانە لەپێناوى مەرامەكانى خۆیاندا . لە كاتێكدا لە قوڵایی ناو خاكى كوردستان پێشمەرگەكانى یەكێتى شەرَیان دژى بەعس دەكرد ، ئەوان ڕێكخستنەكانى خۆیان ڕادەسپارد شەڕى پێشمەرگەى یەكێتى بكەن و ئەگەر ناچار بون ، تەسلیم بە بەعس ببنەوەو ببن بە جاش و بەردەوامبن لە دژایەتى یەكێتى .\nنمونەى ئەوانە تەحسین شاوەیس و قالە فەرەج و دەیانى تر . باشە ئەمەیان لەپێناوى چى و موئامەرەى كام دەوڵەتە بوو ؟؟. ئەى باشە ئەنجامدانى خیانەتى 31 ى ئابى 1996 لەپێناوى چیدابوو؟ .\nهیچ خیانەتێك و هیچ تاوانێك و هیچ تراجیدیایەك كەپارتى ئەنجامى داوە موئامەرەى هیچ لایەنێك نەبوەو هەمویان بۆ بەرژەوەندى خۆیان ئەنجامیان داوە و پارتى و بنەماڵەى بارزانى خیانەتیان بە شیرەوە خواردوەو پێیان تەرك ناكرێت و بە ویراسى حەزیان لە خیانەتە و بەدەست خۆیان نییە .\nئەنجامدانى ڕیفراندۆم ولەدەست دانى نیوەى زیاترى خاكى كوردستان خیانەتێكى ترى بنەماڵەى بارزانى . ئەمەیان سودى چیبوو ، لەپێناوى چیدا كردیان ، كىَ پێى كردن؟. هەمومان دەمانزانى ئەوە كارێكى خراپە . هەموشمان هاوارمان كرد . ئەمەریكا بەو گەورەیی و زەبەلاحى خۆیەوە هاتە سەرخەت و تكاى لە بارزانى كرد ئەوە نەكات و ساڵێك دواى بخات و ئەوان دەبن بە كەفیل و كێشەكانیان لەگەڵ عێراق بۆ چارەسەر دەكەن.\nباشە كىَ ئاوا خوا دەیداتى و چۆن ئاوا بە ئاسانى لەقەى لى دەدات ؟ بەڵام دوایی دەركەوت و ئێسزۆر لە سیاسەت مەدارەكانى جیهانیش هاتنە سەر ئەو بڕوایەى كە بارزانى لەسەر داواى توركیا ئەوكارەى كردوە ، نەك بۆ سەربەخۆیی كوردستان ، بەڵكو بۆ ئەوەى هەرگیز كوردستان سەربەخۆ نەبێت . ئێستا كە پارتى و بنەماڵەى بارزانى و ماستاو چى و هەلپەرست و بەناو مامۆستاى زانكۆ و كۆیلەكانیان ڕادەستكردنەوەى كەركوك وەكو خیانەتى نیشتمانى وێنا بكەن و بیخەنە ئەستۆى یەكێتى ، ئەمەیان لە پێناوى چیدایە ، چما هەموو خەڵك نازانێت ئەگەر ڕادەست كردنەوەى كەركوك بە بەغدا وەكو خیانەت وێنا بكرێت ، سەرۆك بارزانى پشكى شێرى بەردەكەوێت ؟.\nمن بەرگرى لە یەكێتى ناكەم و نەشمكردوە .بە بێتاوانیشیان نازانم و لە نوسێنێكى تریشمدا بە درێژى باسى ئەوەم كردوە . ئەوەى بەسەر كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان هات و ڕأدەستى بەغدا كرایەوە ، ئەنجامى ڕیفراندۆم بوو .\nئەگەر ئەمە وەكو خیانەتیش بۆ یەكێتى حساب بكرێت بەرنامەى پێشوەختى یەكێتى نەبوەو بە هۆى ڕیفراندۆمەكەى مەسعود بەرزانى فەیلەسوف و سیاسەت مەدارى گەورەى كوردەوە بووە ، كە ئەو ڕیفرادۆمەى كرد بۆئەوەى ئەو سنورە لە دەست یەكێتى بچێت و دڵى توركیاش ڕازى بكات .\nبەرپرسەكانى یەكێتیش هەڵ خەڵەتێنران و بەدەستى خۆیان ماڵى خۆشیان و كوردیشیان وێران كرد . دواجار كراشن بە خائین . ڕاستە ڕادەست كردنەوەى كەركوك و ناوچەكانى تر بە بەغدا خیانەتەو پارتى و یەكێتى بەرپرسیارن ، بەڵام وەكو دواجار دەركەوت پارتى ئەمەى بە بەرنامە كردوەو هیچ نیەتیشى نەبوە بەرگرى لە كەركوك بكات لە كاتى هێرشى حكومەتدا .\nحكومەتى عێراقیش بڕیارى دابوو كەركوك بگرێتەوە بە هەر نرخێك بێت ، كەواتە ڕێكەوتنەكەى یەكێتى لەگەڵ بەغدا بۆ ئەوەى بێ شەر ِبێنەوە ناو كەركوك زۆر باشتر بوو لەوەى كەركوك وەكو موسڵ وێران ببێت . خۆزگەى هەر لەسەرەتاوە ڕێكەوتنایەو ئەو هەموو پیِشمەرگەیە بە خۆڕایی شەهید نەدەبون و كوردانى توز خورماتوش ئاوایان بەسەر نەدەهات كە ئیستاش هەندێكیان نەگەڕأونەوە .\nبا واز لە هەموو شتێك بهێنین و ئێمەش وەكو پارتى بڵێن ڕأدەستكردنەوەى كەركوك خیانەت بووە . ئێمەش دەڵێن خیانەت بووە . پارتى دەڵێت ئەوە یەكێتى بوو خیانەتى كردو لەگەڵ بەغدا ڕێك كەوتنو كەركوكیان تەسلیم كرد . ئێمەش بە هەمان شێوە دەڵێن راستە ئەوە هەموى بە تەنها خیانەتى هەندێك لە بەرپرسانى یەكێتى بووە .\nباشە ئەى ڕادەست كردنەوەى شەنگال بۆ بەغدا دەچێتە چ بابێكەوە ؟ ئایا حكومەتى عێراقى هێرشى هینابوو بۆ سەر شەنگال ؟ .باشە كە حكومەتى بەغدا هێرشى نەكردووە ، خێرە ئاوا بە ئاسانى شەنگال دواى ئەوهەموو كارەساتەى بەسەریان هێنا ڕأدەستى بەغداى دەكەنەوە ؟ . پرسیار ئەمەیە لە هەموو كەسێكى خاوەن ویژدان ، ئەوانەى خۆیان بە سیاسەتە مەدار دەزانن ، ئەوانەى خۆیان بە دڵسۆزى ئەم میللەتە دەزانن ، شەنگالیش ناچێتە بابى خیانەتەوە ؟.\nباشە بۆچى ئەوەى كەركوك خیانەت بێ و ئەمەى شەنگال ریكەوتن بێت ؟. ئەگەر ڕێكەوتنە ، لەپێناوى چیدایە؟.\nئەگەر بۆ كەركوك خیانەت بوبێت ، بۆ شەنگالیش خیانەتە . ئەگەر ڕادەست كردنەوەى شەنگال بە ڕێكەوتن بوبێت ، ماناى وایە رأِدەست كردنەوى كەركوكیش بەڕێكەوتن بوە و ناچێتە بوارى خیانەتەوە . جیاوازیەكە تەنها ئەوەیە شەل نییەو پاى شكاوە .\nپارتى دوو جار خیانەتى لە شەنگال كردوە . جارى یەكەم كە بارزانى فەرمانى بە هێزەكانى كرد بكشێنەوەو شەر ِنەكەن . گومانى زۆریش هەیە كە ئەوە ڕێكەوتن بوبێت لەگەل َداعش . بە چاوى خۆمان نەمان دى ژنانى رۆِژئاواى كوردستان پێشیان بە هێزەكانى پارتى دەگرت و كە ڕانەكەن و ئەوان خێراتر ڕایان دەكرد ؟\nخیانەتى دووەم ڕأدەست كردنەوەى شەنگال بە بەغدا بەبێ ئەوەى هیچ گوشارێك لەسەر هێزى پێشمەرگە هەبێت و نە حكومەتى عێراقیش پێی لەسەر ئەوە داگرتبێت بەزۆر بێتەوە شەنگال . بابزانین هۆكارەكانى پشتى ئەم سیتاریۆیەى پارتى چییە و لە پێناوى چێدت ئەمەى كردوە :\nیەكەم : هەرچەندە لە ئێستادا قایمقامى شەنگال پارتییەو تەنها هێزى پارتى لییە ، بەڵام بۆ پارتى دەركەوتوە كە خەڵكى شەنگال نەك پارتییان ناوێت ، بەڵكو زۆرڕقیشیان لێیانەو بە هۆكارى هەموو ئەو نەهامتیانەیان دەزانن كە بەسەریان هەتوە . سیاسەتى پارتیش ڕونە دەڵى ماستێك بۆمن نەبێت، باموشى تێدابێـت كێشە نییە . بۆیە چۆن لە خەمى لە دەست دانى كەركوك نەبوو ، بە هەمان شێوەش لە خەمى لە دەست دانى شەنگالیش نییە . پارتى لە ئێستادا دەیەوێت شەنگال بكاتە قوربانى بەرژەوەندیەكانى خۆى ، بۆیە وەكو هەدیە پێشكەشى بەغداى كردەوە .\nدووەم: لەبەر ئەوەى بارودۆخى ئابورى هەرێم خرایە . سەرۆكى حكومەت پارتییە .پارە نییە بۆ موچە . بۆیە مەرایی بۆ بەغدا دەكات و ئامادەیە دەست لە شەنگال و دەیان شوێنى تریش هەڵگرێت لە بەرامبەر ئەوەى بەغدا بەشە بودجەى هەرێم بدات و پارتى لەم تەنگەشەیە ڕزگارى ببێت و هەر لە دەسەڵاتدا بمێننەوە. لە لایەكى تریشەوە ئەمە وەكو مەرایی دەكات ، بۆ ئەوەى موتمانەى بەغدا بە دست بێنێتەوە .ئەوەتا لە ئێستاوە پارتى پشتیوانى خۆى بۆ كازمى دەربڕیوە بۆ هەڵبژاردنەوەى بۆ سەرۆكى ئەنجومەنى وەزیران .\nسێیەم : بۆ ئەوەى پەكەكەو پەیەدە لەشەنگال دەەركرین چونكە پارتى ئەوانە بە دوژمنى خۆى دەزانێت.\nچوارەم : بە دەركردنى پەكەكەو پەیەدا لە شەنگال موتمانەى توركیا لە دەست نادات و پەیوەندیەكانیان دەچێتە ئاستێكى باڵاترو باوەڕ پێكراوترەوە .\nدواى هەموو ئەوخیانەتانەى پارتى ئەنجامى داوە لە ئێستادا ئەگەرى زۆر هەیە بۆ ئەوەى پارتى خیانەتێكى گەورەى ترى نیشتمانى ئەنجام بدات لە پێناو مانەوەى خۆى لە دەسەڵاتدا . هەموتان لە بیرتانەو زۆر دوور نییە كە پارتى بەبی َهۆكار و بی َهیچ مەترسیەك هێزى بردە زینوى وەرتى َ. كڵاویشى كردە سەرى وەزیرى پێشمەرگە كە یەكێتییەو ئەوسنورەش سنوورى یەكێتیە.\nماوەیەك دەنگە دەنگى لەسەر دروست بوو . یەكێتى هێزى بردە ئەو ناوە .دواجار كێشەكە هێوركرایەوە بەوەى لیوایەكى هاوبەشى یەكێتی و پارتیان بردۆتە ئەوێ . دیارە ئەو ناوە نزیك سنورى هێزەكانى پەكەكەیە . توركیا بەفرۆِكە چەند پێشمەرگەیەكى پەكەكەشى شەهیدكرد .\nهیچ گومانى تێدا نییە پارتى لە خۆڕایی ئەمەى نەكردوە لە خیانەتكردندا خاوەنى ستراتیجى دوور مەودایە و ئەوەتا ئێستا خەریكە هێواش هێواش سەرەداوەكانى ئەم سیناریۆیە بەدەر دەكەوێت و خەریكە پارتى بەرنامەكەى بخاتە بوارى جێبەجێكردنەوە . حكومەتى عێراقى بارى ئابورى زۆر خراپە . لە لێوارى ئیفلاسبوندایە . ئەگەر كار ئاوا بڕوات ئەو بڕەپارە كەمەى ئێستاش دێت ، ناینێرن . كەواتە حكومەتى بەناو هەرێم موچەى پی َنادرێت . ئەگەر بارودۆخەكە بەردەوام بێت ئەگەرى ڕاپەڕینى گشتى هەیە . ئەو كات دەسەڵاتى پارتى دەكەوێتە بەرمەترسى گەورەوە . لەبەر ئەوهۆكارە پارتى لە ئێستاوە خەریكى ڕێخستنى سیناریۆكەیەو خەریكە لەم ڕێگایەوە بیخاتە بوارى جێبەجێكردنەوە .\nماوەیەكە ئاسایشى هەولێر قسە لەسەر كوژرانى بەرپرسى ئاسایشى سەرزێڕی ( غازى ئالیخان ) دەكات و تاوانى كوشتنەكەى دەدات پاڵ پەكەكە . داوا لە هاولاِتیان دەكات هەڵویستیان هەبێت . ئەى بۆچى داواى لە هاوڵاتیان نەكرد هەڵوێستیان هەبێت ، لە كاتى شەهید كردنى سەردەشت عوسمان و دەیان شەهیدى تر.\nئەمەش پێشەكیە بۆ ئەوەى لەو ڕێگایەوە زەمینە خۆش بكات بۆ هەڵگیرسانى شەڕێكى خوێناوى گەورە . لە ئێستادا پارتى ئارەزوى دەست پێكردنى شەڕێكى هەیە بۆ داپۆشینى گەندەڵى و تاڵانیەكان و هەڕاج كردنى نەوتى كوردستان و ئیفلاس كرد بە ئابورى هەرێم. توركیاش ئاواتە خوازە پارتى چراى سەوزى بۆ هەڵ بكات و بەهانەى هێرشى بۆ بڕەخسێنێت . پارتیش ئامادەیەو هاوكاریى سوپاى توركیش دەكات .\nئەگەر ئەوە ڕوبدات هیچ گومانى تێدا نامێنێت كە كوشتنى غازى ئالیخانى بەرپرسى گومرگى سەرزێڕى پارتى خۆى ئەنجامى دابێت بۆ ئەوەى ئەوە بكەنەبەهانە دروستكردنى شەڕو دەست پێكردنى شەڕ بۆ سەر پەكەكە .\nپارتى چەندین ساڵە بە بەردەوامى ڕێگاى خۆش كردوە كە هێزەكانى توركیا لەناو خاكى كوردستان جیگیر بكات بۆ ئەوەى لە ڕۆژى تەنگانەدا توركیا فریاى بكەوێت . لە كاتێكدا بەغدا بەشە بودجەى هەرێم نەنێریت و هەرێم خۆشى دەڵى پارەمان نییە . وەكو ڕێبوار كەریم مەحمود ئەندام پەڕلەمانى عێراق دەڵێت سەرەتا بەناوى پاشەكەوتى موچەوە گیرفانى موچە خۆرانیان تاڵان كرد .\nقۆناغى دواى ئەوە بە لێبڕینى موچەو بەردەوام دواخستنى دەستیانپێكرد .\nئێستا قۆناغى خۆ گونجاندنیان دەست پێكردوە . واتە حكومەت پارە بنێرێـت یان نەنێرێـت ئێمە بە پێی ئەو پارەیە موچە دەدەین كە لەبەر دەستمانە . كەواتە لێرە بەدواوە ساڵى سێ جار موچە دەدرێت. پارەى گومرگەكان لە لایەن پارتى و یەكێتیەوە دەدزرێت . پارەى نەوت دەدزرێت . پارەى داهاتى ناوخۆ دەدزرێت . هەرچى كۆمپانیاى گەورە هەیە ، كۆمپانیاى حیزبین و باج نادەن . ئەگەر بەغداش پارە نەنێرێت ، كەواتە موچە نامێنێت .\nكەواتە مەترسى ڕاپەڕین دەست پێدەكات . بەڵام ئەگەر پارتى شەڕى پەكەكە دروست بكات ئەوكات شەڕەكە دەكاتە بەهانە بۆ پێنەدانى موچەو بارودۆخێك دروست دەكات خەڵك لە ترسى ژیانى خۆى موچەى لەبیر بچێتەوە . بۆ ئاگاداریتان پارتى بۆ مانەوەى خۆى دەست بۆ هەموو خیانەتێك دەبات و هیچ بەتەنگ ژیانى خەلكەوە نین و مانەوەى خۆیان لە هەموو شتێك پێ گرنگترە . ژیانى بنەماڵەى بارزانى بۆسەدان ساڵى تریش زامنەو ، نەبونى هاوڵاتیانیش بە كێشەى خۆیان نازانن .\nبۆیە زۆر گرنگە هاولاتیان دەرك بەو مەترسیە چاوەڕوانكراوە بن چونكە هەمووشتێكى خراپ لە پارتى چاوەڕوان دەكرێت . كاتى ئەوەشە لەخەو هەستن و چیتر بیدەنگ نەبن . ئەگەر میللەت ئیرادەى هەبێـت هەموو شتێكى پی َدەكرێت و لە هەموو حیزب و لایەن و حكومەتیش بە هێزترە . هەر وەكو دەشڵێن :\nهیچ كەسێك بە دیكتاتۆرى لەدایك نابێت ، ئەوە بێدەنگى خەڵكە دیكتاتۆر دروست دەكات .


بەهۆی كێشەی كۆمەڵایەتیەوە كەسێك كوژراو كەسێكیش بریندار بوو\nئێوارەی دوێنێ لە ناحیەی بازیانی سەر بە پارێزگای سلێمانی بەهۆی كێشەی كۆمەڵایەتی نێوان دوو بنەماڵەوە شەڕو دەماقاڵێ دروست بوو، بەهۆیەوە كەسێ كوژراو كەسێكیش بریندار بوو.\nبەڕێوبەرایەتی پۆلیسی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت: دوای ئەوەی هێزەكانی پۆلیس ئاگاداركرانەوە دەست بەجێ چەند هێزێكی تایبەتی بارەگای بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی سلێمانی گەیشتنە شوێنی ڕووداوەكەو توانرا شەڕو ئاڵۆزیەكە لە ماوەیەكی كەمدا كۆتایی پێ بهێنرێ.\nئاماژەی بەوەشكرد: بەهۆی ئەو شەڕەوە لە ناحیەی بازیانی سەربە پارێزگای سلێمانی كەسێ كوژراو كەسێكیش بریندار بوو، لە ئێستادا لەلایەن بنكەی پۆلیسی بازیانەوە پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ ڕووداوەكە كراوەتەوەو لێكۆڵینەوەكان بەردەوامە.\n1445 جار بینراوە\nفۆرمی دەستپاكی بە وەزیر و پلەباڵاكان پڕدەكرێتەوە\nدابەشکردنی مووچە ڕاگیرا\nلە گوندێکی سنوری دهۆک ئۆتۆمبێلێکی پەکەکە لەلایەن فرۆکەکانی تورکیاوە کرایە ئامانج\nسەرۆک کۆمار و وەزیری بەرگری ئەڵمانیا کۆبوونەوە\nبە فەرمانی سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و پشت به‌ست به‌ئه‌حكامی مادده‌ی ( هه‌شته‌م )،له‌یاسایی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ژماره ( ٣ ی ساڵی ١٩٩٢ ) ی هه‌موار كراو، هه‌موو وه‌زیره‌كان و خاوه‌ن وه‌زیفه باڵاكان، پیویستە فۆرمی دەستپاكی پربکەنەوە\nبەڕێوەبەری گەنجینەی یەکی سلێمانی ڕایگەیاندوە، هەرچەندە دوێنێ مووچەی وەزارەتی داد دابەشکرا، بەڵام ئەمڕۆ ( سێ شەممە )، بەهۆکارێکی نادیار دابەشکردنی مووچە ڕاگیرا\nفڕۆکەکانی تورکیا دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆ له گوندی بابیرێی سەر بە ناحیەی بامەڕنێ لە سنووری ئامێدیی پارێزگای دهۆک، ئۆتۆمبێلێکی گەریلاکانی پەکەکەیان کردووەتە ئامانج\nوەزیری تەندروستی: هەوڵدەدەین کێشەی هێنانی دەرمانی قاچاغ جارەسەر بکەین\nوەزیری تەندروستی رایگەیاند، هەوڵی دامەزراندنی کۆمپانیای نیشتمانی دەرمان دەدەن بۆ چارەسەرکردنی کێشەی هێنانی دەرمانی قاچاخ.\nئیدلب گۆڕەپانی پێدانی (چین و ئەمەریكا و ڕوسیا و توركیا و ئێران و قەتەر و سوریا)\nكوشتن وه‌ك ئاو خواردنه‌وه؛ ئێوه هه‌ر بڵێن هیچ نیه\nپارتی وەڵامی لاهوری شێخ جەنگی دایەوە\nلڤین زانیاری نەبیستراو لەسەر روداوەكەی ئەمڕۆی هەولێر بڵاو دەكاتەوە\nفەرمانی دەستگیركردنی سەرحەد قادر لەلایەن پارتیەوە ئاراستەی سلێمانی كرا


چارەسەرى زو هاتنەوەی مەنی چیە کاتى جووتبون لەگەڵ خێزانم؟وە چ مەڵهەمێک باشە بەکارى بێنین؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nژنهێنان و خێزانپرسیارە جنسیەکانچارەسەرى زو هاتنەوەی مەنی چیە کاتى جووتبون لەگەڵ خێزانم؟وە چ مەڵهەمێک باشە بەکارى بێنین؟\nچارەسەرى زو هاتنەوەی مەنی چیە کاتى جووتبون لەگەڵ خێزانم؟وە چ مەڵهەمێک باشە بەکارى بێنین؟\nزوو ڕشانەوەى تۆماو (سرعة القذف) حاڵەتێكى ئاساى یە لە ڕۆژەكانى یەكەمى هاوسەرێتى یەوە، بەڵام ئەگەر دووبارە بوو بە شێوەیەكى نائاسایی لە یەك مانك زیاتر، ئەوا دەبێت شێوە و كاتى جووتبوون بگۆڕێت یان بەكارهێنانى دەرمانى خاوكەر بۆ ئەم حاڵەتە. هەندێ جار زوو ڕشانەوەى تۆماو هۆكارەكەى هەوكردنە لە گلاندى پرۆستات كە پێویستە بە بەدواداچوونەوە لە لایەن پزیشك. ئەگەر مێرد هەقى خێزانى خۆى بدات بە پیاهەڵدان و قسەى خۆش و دەستبازى (مداعبة) و لاواندنەوە (مغازلة) و یارى كردنى درێژخایەن پێش جووتبوون، ئەوا ڕژێنى زێ زیاد دەكات و جووتبوونەكە ئاسان دەبێت و پێویست ناكات مەلهەم بەكاربهێنرێت. وە مەلهەمەكان زۆربەیان زیانیان هەیە و جیاوازن لە شێوەى دروستكردنى حەساسیەت بە هۆى جیاوازى لەش و هەستەوەرى. باشتر وایە خۆت فێر بكەیت لەسەر كرژبوون كردنى ماسولكەى خوارەوەى ئەندامى جووتبوون وەكو چۆن نەیەڵى میزەكە دەربچێت بەو ماسولكەیە، دەتوانیت هەمان كار بكەیت ڕۆژى 10 جار تاوەكو ئەو ماسولكەیە تواناى نەهێشتنى زوو ڕشانەوەى تۆماو زیاد دەكات.\nئایا چی شتێک ڕێگە پێ دراوە لە نێوان ژن و مێردا ئەنجام بدرێت؟ ئایا لەسونەتدا ئادابی (جیماع) کردن چۆن ڕوون کراوەتەوە ؟ لە كاتی عادە دەتوانم بە دەستی مێردەكەم خۆم ڕەحەتكەم و بە هەمان شێوەش بۆ ئەو؟ لە كاتی چونە سەر جێگا لە گەڵ خێزانم چی بكەم كە هەر خەیاڵم لای خێزانی خۆم بێت ؟ حوکمی بەکارهێنانی دەرمان یاخود ئامێر بۆ گەورەکردنی ئەندامی نێرینە چیە ؟\nسەردان: ٩,١٦٢ بەش: پرسیارە جنسیەکان\nپرسیاری دواترمن دەمەوێت نە‌هێلم منداڵم بێت چ جۆرە مەنعێک باشە بەڕای جەنابتان؟پرسیاری پێشترهەندێ لە ئافرەتان مووی برۆكانیان هەڵدەكەنن و باریكی دەكەنەوە بەمەبەستی خۆڕازاندنەوە ئایا حوكمی چی یە ؟


📷 خانەوادەی کۆچکردوو محەمەد نەجیب عەزیز عەلیی دوانزە ئیمامی وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2017 4:16AM\nشەهیدانی ئەنفال کراوانی بنەماڵەی محەمەد نەجیب عەزی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 84% ✍ س.ئـ. 11-8-2017 4:16:56\n🏰 دوانزە ئیمام شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 9 2017 2:53PM\nیەکێک لە گوندەکانی هەردەی زەنگەنەیە، سەر بە شارەدێ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 14 ✔ 74% ✍ س.ئـ. 9-8-2017 14:53:43\n💚 ستار محەمەد نەجیب عەزیز عەلی ئەنفالکراوان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2017 4:29AM\nساڵی 1988 لەگەڵ 2 برایدا ئەنفالکراوە. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 88% ✍ س.ئـ. 11-8-2017 4:29:49\n💚 عەلی محەمەد نەجیب عەزیز عەلی ئەنفالکراوان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2017 4:21AM\nساڵی 1988 لەگەڵ 2 برایدا ئەنفالکراوە. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 78% ✍ س.ئـ. 11-8-2017 4:21:14


🏰 باخچە، تانجەرۆ شوێنەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 11 2018 12:54AM\nگوندێکە سەربە شارۆچکەی عەربەت لە پارێزگای سلێمانی. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ م.ب. 11-3-2018 0:54:18\n🏰 بادەرە شوێنەکان\n🏰 بێستان سووری بچوک شوێنەکان\nگوندێکە سەربە شارۆچکەی عەربەت لە پارێزگای سلێمانی. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 74% ✍ م.ب. 11-3-2018 0:54:18\n🏰 بێستان سووری گەورە شوێنەکان\n🏰 بەردەکەڕ، تانجەرۆ شوێنەکان\nگوندێکە سەربە شارۆچکەی عەربەت لە پارێزگای سلێمانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 74% ✍ م.ب. 11-3-2018 0:54:18\n🏰 پوشێن شوێنەکان\n🏰 چوارتاق شوێنەکان\n🏰 چەقلاوا شوێنەکان\n🏰 چەناخچیان شوێنەکان\n🏰 حارس ئاوا شوێنەکان\nگوندێکە سەربە شارۆچکەی عەربەت لە پارێزگای سلێمانی. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ م.ب. 11-3-2018 0:54:19


ره‌سمیه عه‌وادی، خوشكی به‌غدادی، له باكوری سوریا له‌لایه‌ن هێزه‌كانی توركیاوه ده‌ستگیرده‌كرێت. [گرته‌یه‌ك له ڤیدیۆیه‌كی حكومه‌تی توركیا]\nهێزه‌كانی توركیا له باكوری سوریا خوشكێكی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی سه‌ركرده‌ی رێكخراوی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش)یان ده‌ستگیركرد كه له هێرشێكی ئه‌مه‌ریكادا كوژرا له مانگی رابردوودا، به‌گوێره‌ی وته‌كانی به‌رپرسێكی توركیا رۆژی سێ شه‌ممه (5 تشرینی دووه‌م).\nبه‌رپرسه‌كه، كه نه‌یویست ناوی ئاشكرابكرێت، وتی "توركیا خوشكه‌كه‌ی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی ده‌ستگیركردووه" له هه‌ڵكوتانه‌سه‌رێكدا له نزیك شارۆچكه‌ی عه‌زاز.\nوتیشی ژنه‌كه ناوی ره‌سمیه عه‌واده و ساڵی 1954 له‌دایكبووه.\nهه‌روه‌ها هاوسه‌ره‌كه‌ی و بوكێكی و پێنج منداڵی له‌گه‌ڵدابووه.\nبه‌رپرسه‌كه وتیشی: "له‌ئێستادا لێپرسینه‌وه له سێ كه‌سه باڵغه‌كه ده‌كرێت."\nوتی ده‌شێت ئه‌م ده‌ستگیركردنه "كانزایه‌كی ئاڵتونی بێت."\nوتیشی: "ئه‌وه‌ی ئه‌و ده‌یزانێت له‌سه‌ر داعش ده‌كرێت تێگه‌یشتنمان له‌سه‌ر گروپه‌كه ده‌وڵه‌مه‌ند بكات و یارمه‌تیمان بدات له ده‌ستگیركردنی ئه‌ندامانی زیاتردا و یارمه‌تی توركیا بدات باشتر خۆی و ئه‌وروپا له تیرۆریستان بپارێزێت."\nرێكخراوی روانگه‌ی سوری بۆ مافه‌كانی مرۆڤ ده‌ستگیركردنه‌كه‌ی پشتڕاستكرده‌وه.\nسه‌رۆكی روانگه‌كه، رامی عه‌بدولڕه‌حمان، وتی: "هێزه‌كانی توركیا دوێنێ شه‌و خوشكه‌كه‌ی به‌غدادییان له كه‌مپێكدا له ناوچه‌كانی ده‌روبه‌ری شارۆچكه‌ی عه‌زاز ده‌ستگیركرد."\nوتی چوار عێراقیی دیكه‌شیان ده‌ستگیركرد، به‌ڵام ئه‌وه روون نییه ئایا ئه‌و كه‌سانه په‌یوه‌ندییان به داعشه‌وه هه‌یه یان نا.\nشارۆچكه‌ی عه‌زاز ده‌كه‌وێته ناوچه‌یه‌كی باكوری خۆرئاوای سوریاوه و له ساڵی 2016ه‌وه له‌ژێرده‌ستی توركیادایه.\nتوركیا "به‌شێوه‌یه‌كی كاتی" ده‌روازه‌ی سنوری له‌گه‌ڵ سوریا داده‌خات\nچالاكییه داراییه‌كانی گروپه‌كه پێده‌چێت له مۆدێلێكی ناوه‌ندی (مه‌ركه‌زی)یه‌وه له عێراق و سوریا په‌رته‌وازه ببێت بۆ مۆدێلێكی پارچه‌پارچه‌تر دوای كوژرانی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی.\nتوركیا هێزی پشتگیری ده‌نێرێت بۆ ئیدلیبی سوریا


دایكی یەكێك لە ھێرشكەرەكانی سەر باڵەخانەی پارێزگای ھەولێر بۆ كوردستان24 دەدوێت\nكوردستان24 به‌دواداچوون و زانیاری تایبه‌ت ده‌رباره‌ی ئه‌و سێ ھێرشكەرە ده‌خاته‌ڕوو كه هێرشیان كرده سه‌ر باڵه‌خانه‌ی پارێزگای هه‌ولێر. هاوڕێكانیان ده‌ڵێن، ئه‌و سێ تیرۆرسته زۆربه‌ی كاته‌كانیان له مزگه‌وته‌كاندا به‌سه‌ربردووه و تێكه‌ڵی كه‌سیش نه‌ده‌بوون. دایكی یه‌كێك له پەلاماردەرەكان ده‌ڵێ "كوڕه‌كه‌م به‌ره‌به‌یان بۆ نوێژی به‌یانی چووه‌ته ده‌ره‌وه و نەگەڕایەوە".\nتیمی كوردستان24 دەچنە گه‌ڕه‌كی قه‌ڵاتی نوێی شاری ھەولێر و بەردەم ماڵی بیلال سلێمان عه‌بدولره‌حمان، كە یه‌كێك له‌و سێ ھێرشكەرەی كه هێرشیان كرده سه‌ر باڵه‌خانه‌ی پارێزگای هه‌ولێر. شێوه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌كه هێنده‌ی له زیندانێك ده‌چێت هێنده له‌شێوه‌ی ماڵێكی ئاسایی ناچێت، خه‌ڵكی گه‌ڕه‌ك زانیاری زۆریان له‌باره‌یانه‌وه نییه،چونكه وه‌ك خۆیان ده‌ڵێن، خێزانێكی دووره په‌رێزبوون و تێكه‌ڵی كه‌س نەدەبوون.\nبۆ دەستكەوتنی زانیاری زیاتر، پەیامنێری كوردستان24 دایكی بیلالی ته‌مه‌ن هه‌ژده ساڵ دەدۆزێتەوە، كە یەكێكی دیكە بوو لە پەلاماردەرەكانی سەر باڵەخانەی پارێزگای ھەولێر. دوای لێكۆڵینه‌وه له‌گه‌ڵی، هێزه‌كانی ئاسایش دایكی بیلالیان ئازادكردووه، ئه‌و هێشتا بێ ئاگایه له‌وه‌ی كوڕه‌كه‌ی چ تاوانێكی كرووه و ته‌نانه‌ت ناشزانێت كه كوژراوه دایكی ده‌ڵێ "به‌ره‌به‌یان بیلال بۆ نوێژی به‌یانی چووته مزگه‌وت و تا ئێستا نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه".\nخه‌ڵكی گه‌ڕه‌ك و هاوڕێكانی باسی ئه‌وه ده‌كه‌ن، كه چه‌ند مانگی رابردوو بیلال هه‌ر به‌ڕێی مزگه‌وت بووه.\nھێمن حوسێن پەیامنێری كوردستان24 ده‌چێته ئه‌و مزگه‌وته‌ی نزیك ماڵه‌كه‌یان، مامۆستای ئایینی مزگه‌وته‌كه به‌نیازی ڕۆشتن بوو، بەڵام ڕایدەگرێت و چه‌ند پرسیارێكی له‌باره‌ی بیلاله‌وه لێكرد. چه‌ند هاوڕێیه‌كی بیلالیش ده‌دۆزێتە، یەكێك لە ھاوڕێكانی پێچەوانەی مامۆستا ئاینیەكە دەڵێ"بیلال زۆربه‌ی كاته‌كانی له‌م مزگه‌وته بووه".\nپەیامنێری كوردستان24 ماڵی بیلال به‌جێ دەھێڵێ و دەیەوێت زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ره‌هێڵ محه‌مه‌د و عه‌بدولره‌حمان ره‌حیم، به‌ده‌ست بخات كه ئه‌وانیش هاوشانی بیلال هه‌ڵیان كوتایه سه‌ر باڵه‌خانه‌ی پارێزگای هه‌ولێر و كوژران. هاوڕێیه‌كی ره‌هێڵی ته‌مه‌ن 16 ساڵ ده‌دۆزێتەوە، ئه‌و ده‌ڵێ "رێگای دوور و نزیكی ره‌هێڵ مزگه‌وت بوو".\nتیمی كوردستان24 ده‌چنه گه‌ڕه‌كی هیران لە شاری ھەولێر ماڵی تیرۆرست عه‌بدولره‌حمان ره‌حیم، لەو گەڕەكەیە. هاوڕێكانی، ده‌ڵێن، عه‌بدولره‌حمان به‌هه‌مان شێوه‌ی بیلا و ره‌هێل هه‌ر به رێگای مزگه‌وته‌وه بووه ته‌نانه‌ت كه سڵاومان لێی ده‌كرد ده‌یگوت "خودا عه‌فومان بكات".\nبه گوته‌ی كه‌سوكار و هاوڕێكانیان بێت هه‌ر سێ تیرۆریست (بیلال سلێمان و ره‌هێڵ محه‌مه‌د وعه‌بدولره‌حمان ره‌حیم) زۆربه‌ی كاته‌كانیان له مزگه‌وته‌كاندا به‌سه‌ربردووه و بیری توندڕه‌وی له‌مێشكیاندا چه‌كه‌ره‌ی كردووه، به‌جۆرێك خەڵك گومانیان كردووە سه‌ر بە رێكخراوی داعش بووبن.


نوری ئه‌لمالكی باری نائاسایی له شاری به‌سره‌ی باشوری عێراق ڕاده‌گه‌یه‌نێت\nسه‌رۆك وه‌زیر نوری ئه‌لمالكی باری نائاسایی له شاری به‌سره‌ی باشوری عێراق ڕاگه‌یاندووه پاش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك له پێكدادانی نێوان لایه‌نه شیعه ئاینزاكان له به‌سره.\nبه‌ڕێز ئه‌لمالكی ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه له میانه‌ی سه‌ردانه‌كه‌یدا بۆ شاری به‌سره‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند به نه‌وت ئه‌م باره نائاساییه یه‌ك مانگیه‌ی ڕاگه‌یاند. به‌ڕێز ئه‌لمالكی په‌یمانیشی دا به‌وه‌ی به " گورزێكی پۆڵایین" ئه‌و چه‌ته چه‌كدارانه سه‌ركوت بكات كه له پشته‌وه‌ی توندوتیژییه‌كانی به‌سره‌وه‌ن.\nسه‌رۆك وه‌زیری عێراقی له‌وه‌ته‌ی له سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌وه پۆستی سه‌ره‌ك وه‌زیرییه‌كه‌ی وه‌رگرت په‌یمانی‌دا بۆ سه‌قامگیری ئاسایش و ڕێگه‌گرتن له به‌رزبونه‌وه‌ی ئاستی توندوتیژییه ئاینزاییه‌كان.\nله دوایترین ڕووداوه توندوتیژییه‌كانیش، كۆمه‌ڵێك چه‌كدار پێنج كه‌سی ناو پاسێكیان له باقوبه‌ی باشوری به‌غدا كوشتووه. پۆلیس گوتیشی ته‌رمی به لایه‌نی كه‌مه‌وه 40 كه‌سیان له ده‌وروپشتی به‌غدا دۆزیوه‌ته‌وه.\nته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبیلێكیش له شاری موسڵی باكوری عێراق بۆته هۆی برینداربوونی 19 كه‌س. له‌شكری ئه‌مریكیش ڕایگه‌یاندووه كه‌وا دوو ژنی عێراقی گیانیان له ده‌ستداوه پاش ئه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ته‌قه‌یان له ئۆتۆمبیله‌كانیان كردووه به‌هۆی وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌یان بۆ فه‌رمانی سه‌ربازه‌كان كه ڕابوه‌ستن. پۆلیسی عێراقی ده‌ڵێن ئه‌و ژنانه به‌ره‌و نه‌خۆشخانه‌ی منداڵبوون ده‌چوون، به‌ڵام نازانرێت ئایا ئه‌و ژنانه دووگیان بوون یان نا.\nهه‌روه‌هاش له شاری دیوانیه‌ی باشوری عێراقیش، دره‌نگانێكی ڕۆژی سێشه‌ممه گه‌وره فه‌رمانبه‌رێكی پێشووی شاری موسڵ ته‌قه‌ی لێكراوه و كوژراوه.


ئالنگارییەكانی هەولێر لە نێوان بەرداشی ململانێی تاران و واشنتۆن لە بەغدا\nپەرویز ڕەحیم 12, 07, 2018\nپەرویز ڕەحیم قادر/ مامۆستا لە كۆلێژی یاسا و زانستە سیاسییەكانی زانكۆی سەڵاحەددین\nپاش هەڵبژاردنی 12ی ئایاری ساڵی 2018، داهاتووی چۆنێتیی پێكهێنانی حكوومەت و پێكهینەرەكانی و، بەم پێیەیش سیناریۆی ئاییندەی هاوسەنگیی هێزە سیاسییەكان و بەتایبەتی سێ پیكهاتەی "كورد"، "شیعە" و "سوننە" لە لایەك و، ئاست و ڕێژە و بەردەوامیی نفووزی هەر یەكە لە هێزە ناوچەیی و سەرووهەرێمییەكان، بەتایبەتی ئێران و ئەمریكا، یەكێكە لە مژارە گەرم و پڕ لە مشتومڕ و ناكۆكیخوڵقێنەكان لە گۆڕەپانی سیاسیی عێراقدا. لە ڕوانگەیەكی ترەوە، داهاتووی سیاسیی عێراق بە جۆریك بەستراوەتەوە بە هاوسەنگیی نوێی هێزە سیاسییەكانه‌وه، بەڵام لەم پەیوەندییەدا ناتوانین ڕۆڵی یەكلاكەرەوەی هێزە سەرەكییەكانی شوێندانەر لەسەر گۆڕەپانی سیاسیی عێراق، بەتایبەت بەرەی وڵاتانی عەرەبی-سوننە و ئەمریكا لە لایەك و، ئێران و هێزە هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكەدا فەرامۆش بكەین. بۆیە لە لایەك نفووزی هەر یەكە لەو بەرانە لە عێراق و تەنانەت ناوچەكەدا، پەیوەستە بەو هێزانەی كە لە ناوخۆی عێراق باڵادەست دەبن و، لە هەمان كاتیشدا ئەو هێزە ناوخۆیییانەیش ناتوانن بەبێ پاڵپشتی و نفووزی ئەو ئەكتەرانە، لە عێراقدا باڵادەست بن.\nلەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین سیناریۆ و ئەگەرە ئایینده‌یییەكانی ئەم هاوكێشەیە و، هەروەها ڕۆڵ و پێگەی كورد لەم نێوەندەدا تاووتوێ بكەین. بۆیە پرسیار ئەوەیە كە ئەم ململانێیانە بەرەو كام ئاقار هەنگاو دەنێت و چارەنووسی پێگە و داهاتووی كورد (سەرەڕای ناكۆكییە ناوخۆیییەكان) لە نێوان دوو هێزی سەرەكیی دەرەكی (تاران و واشنتۆن) لە عێراقدا چیی بەسەر دێت؟ بۆ ئەم مەبەستەیش سیناریۆی هەر یەكە لەو هێزە سەرەكییانە و هاوپەیمانەكانیان دەخەینە ڕوو.\nیەكەم: سیناریۆی واشنتۆن و هاوپەیمانە ناوچەیییەكانی لە عێراق\nویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە پاش ساڵی 2003وە، هەوڵی داوە كە بێجگە لە كۆنترۆڵی ئاسایش و پرسی وزە لە ڕێگەی عێراقەوە، وەبەرهێنانی سیاسی و ئاسایشی لە ناوچەكەدا بكات. بەم واتایە كە هێرشی ئەمریكا بۆ سەر عێراق وەكوو سەرەتای دەستپێكردنی قۆناغێك پێناسە بكرێت كە لەم دەروازەیەوە بەرژەوەندییە باڵا و ئاسایشییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە دەستەبەر بكرێت. هەرچەندە بەپێی ڕوانگەی ئیدارە جیاوازەكانی بۆش و ئۆباما و ترامپ، گۆڕانكاری لە سروشتی ئەو بەرژەوەندییانە كراوە، بەڵام ئامانجی سەرەكی و ستراتیژی بەنەگۆڕی ماوەتەوە، كە ئەویش خۆی لە گەرەنتیی باڵادەستیی ئەمریكا و ڕێگەگرتن لە باڵادەسەتبوونی نەیارەكانی ناوچەیی (ئێران و ئەكتەرە نا-دەوڵەتییە هاوپەیمانەكانی) و، سەروو-ناوچەیی (بۆ نموونە ڕووسیا و چین) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پاراستنی هاوپەیمانەكانیدا دەبینێتەوە. لەم گۆشەنیگایەوە دەتوانین بڵێین كە گۆڕانكارییەكانی عێراق لە لایەن ئەمریكاوە بەهەستیارییەوە بەدواداچوون و چاودێری دەكرێت و، تەنانەت پرسی ڕیفراندۆمی كوردستان و هەڵوێستی ئەمریكا، لەو چوارچێوەیە خوێندنەوەی بۆ دەكرێت. بۆیە دەكرێت گرنگترین بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە عێراقدا بەم شێوەیە پۆلین بكەین:\nڕێگەگرتن لە باڵادەستیی ئێران و گرووپە توندڕەوە هاوپەیمانەكانی و، هەروەها كەمكردنەوەی ڕۆڵ و نفووزی ئێران.\nپاراستنی ئاسایشی وزە.\nپرسی تیرۆر و ڕووبەڕووبوونەوە و بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ گرووپە تیرۆریستییەكان.\nدەستەبەركردنی ئاسایشی وڵاتانی عەرەبی-سوننە و تەنانەت دووركردنەوەی عێراق لە بازنەی بەرژەوەندییەكانی ئێران و بەستەنەوەی بە جبهانی عەرەبییه‌وه.\nلە ئێستادا ڕێگەگرتن لە هەڵوەشانەوەی عێراق و دروستبوونی نائاسایشی و پشێوی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nدروستكردنی هاوسەنگییەك لە نێوان پێكهاتە سەرەكییەكانی عێراق، كورد و سوننە و شیعە؛ بەم پێیەیش دووركردنەوەی كورد و شیعەكان لە ئێران.\nپێكهێنانی حكوومەتێكی نزیك لە وڵاتانی سوننەی هاوپەیمانی ئەمریكا و، بەم پێیەیش هاوپەیمانی ئەمریكا.\nرێگەگرتن لە خاڵی پێكگەیشتنی "هیلالی شیعی" لە لایەن ئێرانەوە بۆ دەریای ناوەڕاست و، بەم پێیەیش پاراستنی ئاسایشی ئیسڕائیل. لە ڕوانگەیەكی ترەوە، كۆنترۆڵكردنی نفووزی ناوچەییی ئێران لە ڕێگەی عێراقەوە. ئیدارەی نوێی ئەمریكا، ده‌توانێت هاوسه‌نگییه‌كی نوێ له ناوچه‌كه‌دا بێنێته دی. به‌م مانایه كه به هۆی سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ی ئۆباما له ناوچه‌كه‌دا و ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌گه‌ڵ ئێران و ئازادبوونه‌وه‌ی سه‌دان ملیار دۆلاری ئه‌و وڵاته و لاچوونی گه‌مارۆ و ئابڵووقه ئابوورییه‌كان، ئه‌وه ڕۆڵ و نفووزی ئێران نه‌ك ته‌نیا له "هیلالی شیعی"یه‌وه تێپه‌ڕی كردبوو، به‌ڵكوو كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ هه‌نارده‌كردنی چه‌ك و ڕاهێنانی گرووپه‌كان و ناسه‌قامگیركردنی ئه‌م ناوچانه، هه‌وڵی په‌لهاوێشتن بۆ یه‌مه‌ن و وڵاتانی كه‌نداو و وڵاتانی باكووری ئه‌فریقا، هه‌وڵی دروستكردنی "مانگی شیعی"ی ده‌دا. بۆیه هه‌موو هه‌وڵی ترامپ و سعوودیا، ڕێگه‌گرتن بووە له دروستبوونی ئه‌م مانگه شیعییه له بری هیلالی شیعی، كه له پاش ساڵی 2001 و ڕووخاندنی تاڵیبان له ئه‌فغانستان له سنوووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئێران و، هه‌روه‌ها له ساڵی 2003وه و ڕووخاندنی ڕژێمی سه‌ددام وه‌كوو دوژمنی ئێران و، ئازادكردنی عێراق، هاتبووه ئاراوه. له ڕوانگه‌یه‌كی تره‌وه، ئێران له ڕێگه‌ی ده‌ستێوه‌ردان و كه‌ڵكوه‌ر‌گرتن له فاكته‌ری شیعی و گرووپه توندڕه‌وه سوننییه‌كانی دژی ڕۆژاوایی له ئه‌فغانستان و پاكستان و وڵاتانی سوننه‌ی ناوچه‌كه، به‌ره‌و دروستكردنی "مانگی شیعی" چوو. ئه‌مه‌یش به مانای كۆنترۆڵی هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، یاخود هیچ نه‌بێ به‌شێكی زۆری ناوچه‌كه له لایه‌ن كۆماری ئیسلامی و ڕازیبوون به ڕۆڵ و باڵاده‌ستیی ئێران له ناوچه‌كه‌دا ده‌شكایه‌وه.\nنزیكبوونەوە لە سنوورەكانی ئێران بۆ هەر ئەگەرێكی چاوەڕواننەكراو لە لایەن ئێران و گەڕاندنەوەی ئێران بۆ سنوورە فەرمییە نەتەوەیییەكانی. بە واتایەكی دیكە، ئیداره‌ی نوێی ئه‌مریكا له‌م ڕێگه‌یه‌وه، ده‌توانێت به كه‌ڵكوه‌رگرتن له سه‌رچاوه دارایی و ئابووری و مرۆیییه‌كانی خودی وڵاتانی عه‌ره‌بی و سوننه له ناوچه‌كه‌دا، ڕووبه‌ڕووی تیرۆر و مه‌ترسییه ئاسایشییه‌كان ببێته‌وه و، ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌مریكا له چوارچێوه‌ی دكتۆرینی ئابووری/ئاسایشیی نوێی ئیداره‌ی ترامپ به ده‌سكه‌وتێكی مه‌زن داده‌ندرێت. ئه‌مه‌یش وا ده‌كات ئه‌مریكا ده‌ستی كراوه‌تر بێت بۆ ئه‌وه‌ی له ناوچه‌كانی دیكه‌ی جیهان، وه‌كوو باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، ڕۆڵی ڕووسیا و چین سنووردار بكات. له ڕوانگه‌یه‌كی دیكه‌وه ئیداره‌ی نوێی ئه‌مریكا له‌م ڕێگه‌یه‌وه له ناوچه جیاجیاكان، بۆ نموونه ئه‌وروپا و ئاسیا و ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، هاوسه‌نگیی هێز له ڕێگه‌ی ئه‌م هاوپه‌یمانێتییانه‌وه له قازانجی به‌رژه‌وه‌ندییه ئاسایشی و ئابووری و سه‌ربازییه‌كانی خۆی ده‌گۆڕێت؛ ئه‌مه‌یش له هه‌زاره‌ی سێیه‌م به گونجاوترین ستراتیژیی ئاسایشی و به‌رگریی ئه‌مریكا داده‌ندرێت. كۆی ئه‌م هاوكێشانه‌یش وا ده‌كات ئه‌مریكا ڕۆڵی زلهێزی مه‌زن له هه‌مبه‌ر ڕووسیا و چین بپارێزێت.\nدووەم: سیناریۆی ئێران و هاوپەیمانەكانی لە عێراق\nكۆماری ئیسلامیی ئێران پاش ساڵی 2003 و سەرەڕای هەستكردن بە هەڕەشە و بەرزبوونەوەی مەترسیی هێرشی سەربازی بۆ ئێران، ڕووبەڕووی چەندین دەرفەت بووەوە كە گرنگترینیان لەناوچوونی گەورەترین دوژمنی ناوچەییی ئێران (ڕژێمی سه‌ددام) بوو. لە لایەكی تریشەوە ڕووخاندنی ڕژێمی سەددام، بووە هۆی باڵادەستیی ئێران لە عێراق بە هۆی فاكتەری مەزهەبی-ناسنامەییی شیعی و، هەروەها ده‌رفەتی دروستكردن و پێكەوەبەستنەوەی هیلالی شیعی بۆ گەیشتن بە دەریاری ناوەڕاست و گەیاندنی هاوكاریی سەربازی و لۆجستیكی بۆ گرووپە توندڕەوەكانی نەیاری ئەمریكا و ئیسڕائیل وەكوو حزبوڵڵای لوبنان. بۆیە عێراق گرنگییەكی جیۆسیاسی و جیۆستراتیژیی بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران هەیە. لێرەدا دەتوانین گرنگترین خاڵەكانی بەرژەوەندیی ئێران لە عێراقدا بەم شێوەیە پۆلین بكەین:\nڕێگەگرتن لە هێرشی سەربازیی ئەمریكا بۆسەر ئێران لە ڕێگەی تێوەگلاندنی ئەمریكا لە زلكاوی قەیران و توندوتیژییەكانی عێراق.\nپاڵپشتی لە گرووپە تیرۆریست و توندڕەوەكانی شیعە و تەنانەت سوننە لە دژی ئەمریكا.\nباڵادەستبوون لە بەغدا و، بەم پێیەیش كۆنترۆڵی پرۆسەی سیاسی بەپێی ویست و ستراتیژیی ناوچەییی ئێران.\nڕێگەگرتن لە بەهێزبوونەوەی عێراق لە چوارچێوەی گوتاری ناسیۆنالیستیی عەرەبی و بوون بە مەترسیی دووبارە لەسەر ئێران.\nزاڵكردنی گوتاری ئایینی–مەزهەبیی شیعە لە عێراق و بەم پێیە پاراستنی قووڵاییی ستراتیژیی ئێران لە ڕێگەی فاكتەری ناسنامەیی-مەزهەبی و ئایدیۆلۆژییەوە.\nشكستپێهێنانی پلان، بەرنامە و ئەجێندای ناسراو بە "ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوێ" و دووبارە داڕشتنەوەی ئەو ناوچەیە و، هەروەها مۆدێلی دیموكراسیی لیبراڵ و دامەزراندنی دەوڵەتی هاوپەیمان و نزیك لە ئەمریكا لە سنوورەكانی ئێران.\nشكستهێنان بە مۆدێلی دیموكراسیی فیدراڵی عێراق بە مەبەستی بڵاونەبوونەوەی ئەم مۆدێلە لە ئێران كە وڵاتێكی فرەنەتەوە و فرەئایین و پێكهاتەیە.\nپاراستنی ئاسایشی ئێران لە دەره‌وەی سنوورەكانی و بەڕێوەبردنی ململانێكانی لەگەڵ نەیارەكانی لە دەره‌وەی سنوورەكان و دوورخستنەوەی ئەو هەڕەشە و مەترسییانە، بۆ نموونە: بەڕێوەبردنی ململانێكانی لەگەڵ سعوودیا و ئەمریكا و ئیسڕائیل و هتد.\nهاوكاریی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەمریكا و ئەوروپا لە پرسی تیرۆر و، بەم پێیە بەستنەوەی ئاسایشی ئێران و ناوچەكە بە ئاسایشی ئەمریكا و ئەوروپا بە مەبەستی دووركردنەوەی مەترسییەكانی سەر ئێران و كەمكردنەوەی گوشارەكانی ڕۆژاوا. جەنگی دژی داعش باشترین نموونەیە.\nپاراستنی ئاسایشی سووریا و مانەوەی ڕژێمە سیاسییەكەی لە ڕێگەی عێراقەوە؛ بەم واتایە كە عێراق ئاڵقەی گەیاندنی یارمەتیی سەربازی و لۆجێستیكییە بۆ ئێران.\nكەمكردنەوەی ئابڵووقە و سزا نێودەوڵەتییەكان بۆ سەر ئێران لە پرسی ئەتۆمی؛ بەم واتایە كە كۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی نفووز لە عێراقدا دەتوانێت ئەو سزا و ئابڵووقە دارایی و ئابوورییانە بشكێنێت و، عێراق ڕۆڵی سەرەكیی هەیە لە ڕاگرتنی ئابووریی ئێران لەم پەیوەندییەدا. لە لایەك عێراق بازاڕێكی گرنگە بۆ ئێران و، لە لایەكی ترەوە دەروازەیەكە بۆ ئێران بە جیهانی دەرەوە و پرسی گواستنەوەی پارە و هتد.\nكۆنترۆڵكردنی نفووزی توركیا و ڕێگەگرتن لە باڵادەستیی توركیا و هاتنی بۆ جیهانی عەرەبیی ئیسلامی لە ڕێگەی عێراقەوە. لە ڕوانگەیەكی ترەوە، بۆشاییی نەبوونی ئێران لە عێراق، دەتوانێت توركیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا باڵادەست بكات.\nهەروەها ڕێگەگرتن لە زاڵبوونی سعوودیا و وڵاتانی عەرەبی هاوپەیمانی ئەمریكا لەو ناوچەیە و، بەم پێیەیش نزیكبوونەوەی لە سنوورەی ئێران و دەستێوەردانی ئەو وڵاتانە لە ناوخۆی ئێران و كەمكردنەوەی گوشارە جیۆسیاسییەكان لە ناوچەكە لە ڕێگەی عێراقەوە.\nڕێگەگرتن لە ژیانەوە و بەهێزبوونەوەی هێزە سوننییەكان لە عێراق.\nڕێگەگرتن لە بەدەوڵەتبوونی كورد لە عێراق.\nلێرەدا هەوڵ دەدەین باشترین و خراپترین سیناریۆكان بۆ هەر یەكە لەو دوو بەرەیەی ئەمریكا و ئێران لە پێكهێنانی حكوومەت شرۆڤە بكەین.\nباشترین سیناریۆ بۆ ئەمریكا باڵادەستیی هێزە لایەنگرەكانی ئەمریكا وەكوو كورد و سوننە و هێزە سیكۆلارەكانی شیعەیە كە لە ئێران دوورن و، هەروەها دژی نفووزی كۆماری ئیسلامین و، بەم پێیەیش لە وڵاتانی سوننەی عەرەبی نزیكن. لە هەمان كاتدا خراپترین سیناریۆ بۆ ئەمریكا ئەوەیە كە هێزە شیعییەكان بە پاڵپشتی و هاندانی تاران لەگەڵ یەكتری ناكۆكییەكانیان وەلاوە بنێنن و هاوپەیمانێتییه‌كی گەورە/زۆرینە پێك بێنن. هەروەها لەم حاڵەتەیشدا پەراوێزخستنی كورد و سوننە، ده‌توانێت پێگە و دۆخی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە عێراق لەرزۆك بكات.\nباشترین سیناریۆ بۆ تاران پێكهێنانی بەرەیەكی شیعیی دوور لە ئەمریكا و سعوودیایە، بەڵام لەم سیناریۆیەدا نوێنەرایەتیی ناسنامەكانی دیكەی عێراق وەكوو كورد و سوننە، بۆ نموونە: (پارتی دیموکراتی کوردستان بە (25) كورسی و، هاوپەیمانیی نیشتمانی (ائتلاف الوطنیة) بە (21) كورسی و، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە (18) كورسی و، هاوپەیمانیی بڕیاری عێراقی (تحالف القرار العراقي) بە (14) كورسی و، چەندین لیست و قەوارەی دیكە، وەک: "الانبار هویتنا" بە (٦) کورسی، بزووتنەوەی گۆڕان بە (٥) کورسی، "تحالف بغداد" بە (٤) کورسی، نەوەی نوێ بە (٤) کورسی، "تحالف قلعة الجماهیر الوطنیة" بە (3) كورسی، "تحالف العربي في کرکوک" بە (3) كورسی، "الجبهة الترکمانیة" بە (3) كورسی، "نینوی هویتنا" بە (3) كورسی و "حرکة الارادة" بە (3) كورسی)، بەشدارییەكی ڕواڵەتییان لە حكوومەتدا دەبێت و بەشداریپێكردنیان تەنیا بۆ ڕەوایەتیپێدانە بە حكوومەتی زۆرینەی داهاتوو. هەروەها خراپترین سیناریۆ بۆ تاران بریتییە لە ناكۆكیی نێوان شیعەكان لە لایەك و پێكهێنانی حكوومەت لە لایەن "هاوپەیمانیی سائیرون بەرەو چاکسازی" (تحالف سائرون نحو اصلاح) بە (54) كورسی كە لە هاوپەیمانیی نێوان "حزب الاستقامة"ی سەر بە موقتەدا سەدر، "حزب شیوعي"، "تجمع الجمهوري"، "حزب الدولة العادلة" و چەند گرووپێکی تر پێک هاتووە و، موقتەدا سەدر كە هەڵوێستەكانی دژ بە ئێران، بۆتە جێگە نیگەرانیی كۆماری ئیسلامی، سەرۆكایەتیی دەكات. هەر بەم پێیەش بەشداریپێكردنی لایەنە شیعییەكان وەكوو هاوپەیمانیی فەتح (ائتلاف الفتح) بە (47) كورسی و، هاوپەیمانیی نەسر (ائتلاف النصر) بە (42) كورسی و، هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا (ائتلاف دولة القانون) بە (26) كورسی و، ڕەوتی حیکمەی نیشتمانی (تیار الحکمة الوطني) بە (19) كورسی، بە پێگەیەكی لاواز و بە مەرجی دووركەتنەوەیان لە ئێران دەبێت. لە لایەكی تریشەوە سیناریۆیەكی مەترسیدار بۆ ئێران، بەردەوامبوونی ناكۆكییەكانە لە عێراق و بەم پێیە دروستبوونەوەی ئاژاوە و تەنانەت جەنگ، كە لەم حاڵەتەدا عێراق بەرەو هەڵوەشانەوە بڕوات. بۆیە ئێران هەوڵ دەدات كە ڕیگە لەمەیش بگرێت. هەر بۆیە باشترین سیناریۆ بۆ ئێران پێكهێنانی حكوومەته لە لایەن هاوپەیمانیی فەتح و هاوپەیمانیی نەسر و دەوڵەتی یاسا و ڕەوتی حیكمەی نیشتمانی؛ بە مەرجێك لایەنەكانی دیكە سوننە و كورد پاشان بەشدارییان پێ بكرێت بۆ ئەوەی كه لە لایەك ڕێگە لە ئەمریكا و سعوودیا بگرن كە دەستێوەرادن بكەن و، لە لایەكی تریشەوە ئالۆزی و ناسەقامگیری و تەنانەت جەنگی ناوخۆیی و پرۆسەی هەڵوەشانەوەی عێراق دەست پێ نەكات یاخود دروست نەبێت.\nباشترین سیناریۆ بۆ هەلێر، بەشداریكردنە لە حكوومەت وەكوو پێكهاتەیەكی سەرەكی و، هەروەها پاشان دابەشكردنی پۆستەكان بەپێی ئیستحقاقی هەڵبژاردن لە نێوان خودی كوتلە كوردستانییەكان. بەم واتایە ئەگەر هەر كام لە پێكهێنەرەكانی حكوومەت لە ڕووی ناسنامە-پێكهاتەی سەرەكییەوە (سوننە و شیعە و كورد) بلۆك پێك بێنن و پاشان حكوومەت پێك بێت و پۆستەكان دابەش بكرێت، ئەوە مافەكانی كورد پارێزراو دەبێت. بەڵام خراپترین سیناریۆ بۆ كورد، یەكەم پەراوێزخستنییەتی یاخود بەشداریپێكردنییەتی بە شێوەیەكی ڕواڵەتی و پاشان دابەشبوونی هێزە سیاسییە كوردستانییەكانه بەسەر هاوپەیمانێیەتییە گەورەكانی شیعە. لە ڕوانگەیەكی دیكەوە، ناكۆكیی نێوان هێزە سیاسییەكان لە لایەك و، باڵادەستیی ئەو هێزانەی كە لە هەمبەر مافە دەستوورییەكانی كورد هەڵوێستی ڕوونیان نییە، دەتوانێت زۆر مەترسیدار بێت. هەروەها پێكهێنانی حكوومەتی زۆرینە لە عێراق سیناریۆیەكی هەرە مەترسیدارە بۆ كورد. بێجگە لەمانەیش، ئەگەر هەر یەكە لە ئەمریكا و ئێران بەناڕاستەوخۆ بۆ ڕێگریكردن لە دروستبوونی بارگرژی و، هەروەها هەڵوەشانەوەی عێراق، ڕێك بكەون كە حكوومەتی زۆرینە پێك بێت، ئەوە ئەو كاتە كورد تووشی دۆخێكی دژوار دەبێتەوە.\nبۆیە دەتوانین دەرفەت و هەڕەشەكانی ململانێكانی تاران و واشنتۆن لە بەغدا بەم شێوەیە پۆلین بكەین:\nبەهێزبوونی هەر بەرەیەكی ناوخۆییی هێزە سیاسییەكان كە لایەنگری لە یەكێك لە دوو جەمسەری تاران و واشنتۆن بكات، پێگەی كورد لە داهاتووی عێراق لاواز دەكات. لێرەوە پرسی كورد دەكرێتە قوربانیی ململانێی ئەو دوو بەرەیە. بەم واتایە كە چ ئێران و چ ئەمریكا لە بەغدا بەهێز بێت، ئەوە پرسی كورد دەكەوێتە پەراوێزی ئەو هاوكێشانەوە و توانای سنووردار دەبێت.\nڕێككەوتنی ناڕاستەوخۆی تاران و واشنتۆن هەردووكیان، لەسەر حكوومەتێكی زۆرینە، دیسانەوە بە زیانی كوردە بەگشتی.\nدابەشكردنی هێزە سیاسییەكانی كوردستان لە نێوان دوو بەرەكە، دووبارە دەبێتە هۆی لاوازیی پێگەی كورد لە هاوكێشەكانی داهاتووی كورد لە بەغدا.\nچوونە پاڵ بەرەی ئێران لە هاوكێشە سیاسییەكانی عێراق، هەڕەشە لە پێگەی كورد دەكات لە داهاتوودا.\nناكۆكیی ناوخۆییی نێوان پێكهاتە سەرەكییەكانی هێزە سیاسییەكان، بە قازانج و لە بەرژەوەندیی كورددایە.\nشكستی پرۆسەی سیاسی لە بەغدا دووباره هەر لە قازانجی كورددایە. بەم واتایە پێگەی كوردستان لە هاوكێشە سیاسییەكان بەرز دەكاتەوە و، دەرفەت دەداتە كورد كە دووبارە ڕۆڵی یەكلاكەرەوە ببینێت و داخوازییەكانی بچه‌سپێنێت.\nدروستبوونی جەنگی ناوخۆیی لە عێراق سەرەڕای هەڕه‌شەكانی (بەتایبەت لە ئاستی ناوخۆی كوردستان) لە كۆتاییدا لە بەرژەوەندیی كوردستاندایە. تەنانەت سیناریۆی دابەشبوونی عێراق جارێكی دیكە زیندوو دەكاتەوە.\nزاڵبوونی بەرەی نزیك لە ئێران لە بەغدا، پێگەی هەرێمی كوردستان لە لای ڕۆژاوا و واشنتۆن بەهێز دەكاتەوه.\nپەراوێزخستنی بەرەی سائیرۆنی موقتەدا سەدر، ئەو دەرفەتە بۆ كوردستان دەرەخسینێت كە لە هاوپەیمانێتیی لەرزۆكی نێوان هێزە سیاسییەكان پێگەی كورد بەرز بێتەوە و، بەم پێیە بە مەرجەكانی كورد (وەكوو پێكهاتە، بە مەرجێك پێكەوە و لانی كەم پارتی و یەكێتی پێكەوە بەشدار بن) ڕازی بن.\nلاوازبوونی كۆماری ئیسلامی لە عێراق، وا دەكات هاوسەنگیی هێز بگۆڕێت و بەم پێیە ئێران پێویستی بە كورد زیاتر بێت و، ئەمەیش لە لایەك بەغدا لاواز دەكات و لە لایەكی ترەوە كورد وەكوو ئەكتەرێك بەهێز دەكات و هەڕەشەی ئێران بۆ سەر هەرێمی كوردستان كەم دەكاتەوە.


پاریس و ڕیاڵ مەدرید\nئەو یارییەی جیھان چاوەڕێ دەكات، ڕیاڵ مەدرید گەورەیی پاڵەوانیەتیەكەیە، پاریس خەونی ئەوەیە نازناوێك بباتەوە. ڕیاڵ مەدرید و ڕاھێنەرەكەی خاوەن شارەزایی و مێژوون لە خولی یانەپاڵەوانەكان، ئەمە زۆرجار قسەی خۆیی كردوە. پاریسیەكان باشترین مێژوویان گەشتنە بە یاریی كۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ بەڵام لە بەرامبەر توانا و ئەزموونی ئەڵمانیەكان نازناوەكەیان لە دەستدا بۆ بایەر میوشن.\nڕیاڵ مەدرید پێكھاتەكەی ئامادەیە دوو چەكی كاریگەری بۆ گەڕاوەتەوە بنزیمە لە پێشەوە مێندی لە باڵی بەرگری چەپ. بنزیمە ھێز و گرنگی تیپەكەیە، مێندی دەبێتە خاڵێكی بەھێزی بەرگریی. سیانەی ناوەڕاستی ڕیاڵ مەدرید ھەمیشە خاڵی بەھێزی تیپەكەیە، لەم یارییە لەبەر مەترسی ھێرشی ھەڵگەڕاو و خێرایی میباپێ ڕیاڵ مەدرید ناتوانێ لە ناوەڕاست بە ھەموو یاریزانەكان بەردەوام فشاربكات، وەستانی فشار لە باڵەكانیش واتا پەككەوتنی تیپەكە، ڕیاڵ مەدرید ناچارە بە ڕێكخراوی فشاربكات و بگەڕێتەوە یاریگایی خۆیی، ئەم شێوازە لەلایەك سود وەردەگرن لەو شپرزییەی زۆر جار پاریسی پیاتێدەپەڕێ، لەلایەك بۆشایی جێناھێڵن لە دواوە كە پاریس مەترسیەكانی لەو بۆشاییانەوە دروست دەكات. دووانەی ڤینیسیۆس و بنزیمە دەبنە سەرئێشەو گرفت بۆ پاریسیەكان.\nپاریس سان جێرمان بەوە ناسراوە شێوازێكی نیە بۆ یاریكردن، پشت ئەستورە بە ھێز و توانا و كارامەیی ئەستێرەكانی بە تایبەت لە پێشەوە، ئەمەش بۆ تیپەگەورەكان ئاسانترە لەوەی بە شێوازی كۆمەڵ و تاكتیك ڕووبەڕوویان بوەستی. میسی چاوی لەسەرە لەم دوویارییە. پەڕینەوەی پاریس واتا میسی و تیپەكە دەچنە قۆناغێكی تر، چونكە بەربەستێكی گەورە لادەبەن لە ڕێگاكەیان. ڕیاڵ مەدرید یەكێك لەو یانانەیی میسی باڵا دەستە بەسەرییەوە لەڕووی بەشداری گۆڵ، بەجۆرێك لە ٤٥ یاری بەرامبەر ڕیاڵ مەدرید بەشداری ٤٠ گۆڵی كردوە، ٢٦ گۆڵ ١٤ ئەسیست. ئەمە ھێزە بۆ میسی و پاریس. پۆچەتینۆ ئەوە دەزانێ بەرامبەر تپێك یاری دەكات ئەزموونی ھەیە، عەقڵێتی بردنەوەیان ھەیە، دەتوانێ لە كاتی سەختی مامەڵەی باش بكات.\nیاریی نەكردنی نیمار سودی بۆ تیپەكە زیاترە لەم كاتە، سێ مانگە لە یاریی دابڕاوە، یەكەم گەڕانەوەی لە یارییەكی ئاوا، قورسی بۆ تیپەكە دروست دەكات، چونكە ڕەنگە لە ڕووی توانایی جەستەی بە تەواوی ئامادە نەبێ، بەدەر لەوەی نیمار شێوازی یاریكردنی زۆر جار زیان دەدات لە كۆیی یاری تیپەكەی. ئەشرەف حەكیمی لەم یارییە چاوی لەسەر دەبێ ئایا دەتوانێ ڤینسیۆس ڕابگرێت؟ كە سەرچاوەی مەترسیەكانی ڕیاڵ مەدریدە.\nبەگشتی فۆكس لەسەر پۆچەتینۆیە كە بتوانێ شتێك بخوڵقێنی جیاواز لە یارییەكانی تری پاریس، كە ئەمە ھەم شكۆیە بۆ خۆیی و یانەكەی.


Sunday, 09.25.2016, 23:37\nحەزدەکم سوپاسی گەلی فرەنسا بکەم بۆ ئەو هاوسۆزی و هاوکاریەی بەرامبەر بە کورد پیشانی داوە، بە تایبەتی سیاسەتی فەرەنسا لە کاتی سەرۆکایەتی بەڕێزتان لە شەڕی دژ بە داعش. لەگەل ئەوەشدا بە باشی دەزانم سەرنجی بەڕێزتان بۆ بارودۆخی هەرێمی کوردستان، لە ژێر سەرۆکایەتی مەسعود بارزانی، رابکێشم.\nبارزانی سەرۆکێکی ناشەرعیە، لە حوزەیرانی 2013، شەرعیەتی میللی لە دەستداوە.\nمەسعود بارزانی کودەتای بەسەر پەرلەمان، دەزگای سەربەخۆ و شەرعی، کردوە، میلیشیاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە 12 ئۆکتۆبەری 2015 سەرۆکی پەرلەمانیان دەرکردو دوورخستەوە، کاری پەرلەمانیان راگرتوو و پەکخست.\nمەسعود بارزانی سیستەمێکی گەندەلی و خزم خزمێنەو نیپۆتیزمی بێ وێنەی لە هەموو کون و قوژبنێکی ولات بلاوکردۆتەوەو پەیڕەو دەکات.\nنێچیروان بارزانی، برازا و زاوای، لە 1997 بە بەردەوامی سەرۆکی حکومەتی هەرێمە.\nمەسرور بارزانی، کوڕی، سەرۆکی دەزگای پاراستن و ئاسایشی نیشتمانە.\nکوڕ، برا، خال، برازا و خزمە نزیکەکانی لە پۆستە گرنگ و هەستیارەکانی ولات داناون.\nلەژێر رژێمی بارزانی چەندەها رۆژنامەنوس فڕیندراون و بە شێوەیەکی بەربەری و دڕندانە کوژراون، هەموو گومانەکانیش پەنجە بۆ چەکدارانی پارتی و بنەمالەی بارزانی، رادەکێشن. ئەم تاوانانە لە لایەن رێکخراوەکانی داکۆکی مرۆڤ، لە پێشەوەی هەمووان ئەمنستی ئینتەرناشنال، بە دۆکومێنتۆ کراون.\nبە هەلگیرسانی شەڕی داعش و کۆمەلکوژی یەزیدیەکان هێزەکانی پارتی، بە بێ تەقە و بەرگری لە بەرامبەر تیڕۆڕیستانی داعش،، شەنگالیان چۆلکرد. میدیا خۆجێی و جیهانیەکان باسی جۆرە هاوپەیمانی و رێکەوتنێک لە نێوان سیاسەتی بارزانی رێکخراوی تیڕۆریستی داعشیان کرد. بۆ ئەم مەبەستەش لیژنەیەکی لێکۆلینەوە دروستکراوە بەلام تاکو ئێستا، لەبەر خواستی بارزانی، هیچ ئەنجامێکی نەبووە.\nبارزانی و بنەمالەکەی سیاسەتی برسیکردنی کۆمەلانی خەلکی هەرێمی کوردستان پەیڕەو دەکەن، موچەی فەرمانبەرو کرێکارانی کەرتی گشتیان لە نیوە زیاتر کەم کردۆتەوە، بۆیە سەدان هەزار موچەخۆری کەرتی تەندروستی و پەروەردە، بە ناچاری، پۆستەکانیان جێهێشتووە.\nلە ژێر رژێمی بەرزانی و بنەمالەکەی دیموکراسی وجودی نیە، ماف و ئازادیە سەرەکیەکانی مرۆڤ، رۆژانە، پێشێل دەکرێن، مافە سیاسیەکان و مافی کەمایەتیە ئێتنی و ئاینیەکان دابین نەکراون.\nداوا لە بەڕیزتان دەکەم هەموو دەسەلاتەکانتان بەکار بێنن بۆ پەرەپێدان و پێشخستنی پرۆسەی دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ، شەفافیەت و دەستاودەستکردنی دەسەلات لە هەرێمی کوردستان.\nلەگەل سوپاس و پێزانیی


یه‌كێتی كاراتێی سلێمانی به هاوكاری یانه‌ی وه‌رزشی پێشمه‌رگه و له نێو هۆڵی شه‌هید ئه‌حمه‌دی تایبه‌ت به یانه‌كه پاڵه‌وانێتی كاراتێی تازه‌پێگه‌یشتوان و لاوانی یانه‌كانی سنوری شاری سلێمانی به‌به‌شداری هه‌شت یانه ئه‌نجام دا .\nپاڵه‌وانێتیه‌كه پۆلێن كرابوون بۆ ته‌مه‌نه‌كانی 14 و 15 ساڵ له‌سه‌ر ئاستی تازه‌پێگه‌یشتوان و 16 و 17 ساڵ له‌سه‌ر ئاستی لاوان .\nله ئه‌نجامه‌كانی كۆتایی و له یاری كاتای تاك یانه‌ی بازیان پله‌ی یه‌كه‌م و یانه‌ی پیره‌مه‌گروون پله‌ی دووه‌میان مسۆگه‌ر كردوو هه‌روه‌ك یانه‌كانی بابان و قه‌ره‌داخ سێهه‌م بوون .\nله‌سه‌ر ئاستی كاتای لاوان یانه‌ی وه‌رزشی پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی نازناوه‌كه‌ی به‌ده‌ست هێنا و پله‌ی دووه‌م بۆ یانه‌ی به‌ختیاری بوو هه‌رچی یانه‌كانی پیره‌مه‌گرون و قه‌ره‌داخ بوو سێهه‌می ڕیزبه‌ندیان به‌ده‌ست هێنا .\nله یاری كۆمیته ( قیتال ) بۆ ئاستی تازه‌پێگه‌یشتوان پله‌ی یه‌كه‌م بۆ یانه‌ی چه‌م چه‌ماڵ و بازیان دووه‌م بوون و هه‌روه‌ك یانه‌كانی سلێمانی و بابان سێهه‌م بوون .\nله‌سه‌ر ئاستی لاوانیش له هه‌مان یاری پله‌ی یه‌كه‌م بۆ یانه‌ی چه‌م چه‌ماڵ و دووه‌می ڕیزبه‌ندی بۆ یانه‌ی بازیان بوو ، پله‌ی سێهه‌می كۆمیته‌ش بۆ یانه‌كانی قه‌ره‌داخ و پیره‌مه‌گرون بوو .\nسه‌باره‌ت به ئه‌نجام دانی ئه‌و پاڵه‌وانێتیه دیار جه‌بار ئیبراهیم سكرتێری یه‌كێتی كاراتێی سلێمانی تایبه‌ت به پێشمه‌رگه سپۆرت ووتی ، پاڵه‌وانێتیه‌كه زۆر به‌هێز بوو ته‌نیا له وه‌رزی ڕابردوو به‌هۆی بلاَوبونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆناوه نه‌مان توانی پاڵه‌وانێتی ئه‌نجام بده‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی چالاكیمان نه‌وه‌ستاو به شێوه‌ی ئۆن لاین و به ناردی ڤیدۆ یاری كاتا نمایش كراو یه‌كێك بوو له چالاكییه‌كانمان .\nدواجار ناوبراو ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا كه ئه‌م پاڵه‌وانێتیه دووه‌م چالاكی یه‌كێتی كاراتێی سلێمانی بووه له‌م وه‌رزه و چالاكییه‌كانیشیان به‌رده‌وامی ده‌بێت .


سلێمانی.. بەهۆی پاککردنەوەی پڕۆژەى هێڵی دووەمی ئاوی دوکان چەند گەڕەکێک بێ ئاو دەبن\nهەمواری یاسای سەرۆكایەتیی هەرێم بۆمبەكان دەتەقێنێتەوە؟\n3/22/2019 11:35:53 PM\n10811 جار خوێندراوەتەوە\nچەند رۆژێکی دیکە، پرسی تاوتوێکردن و پەسەندکردن، یان نەکردنی یاسای سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان، لە پەرلەمانی کوردستان، قسەو باسی گەرمی لەبارەوە دەکرێت. یەکەمین پرس کە فراکسیۆنی "پارتی" کاری بۆ دەکات، ھەموارکردنەوەی "یاسای سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان- عیراق"ە (یاسای ژمارە "١"ی ساڵی ٢٠٠٥)، بەجۆرێ کە بە باڵای "نێچیرڤان بارزانیی"ی کاندید بۆ پۆستی سەرۆکی داھاتوی ھەرێمی کوردستانی بدورن، بەڵام ئایا ئەم ھەموارکردنەوەیە، بۆمبەکان لەگەڵ خۆی دا دەتەقێنێتەوە؟ یان: بە ئاسانی تێپەڕدەکرێت و ھیچ جیاوازییەک ناکەن لەنێوان دەسەڵاتەکانی سەرۆکی ھەرێم، چ لە سیستمی سەرۆکایەتیی دا بێت، یان سیستمی پەرلەمانیی؟\nئەم وتارە، ئیستێ دەکات لەسەر یاساکە و ھەروەھا بەرپرسیارێتیی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان، لەسەر چۆنێتیی ھەموارکردنەوەی ئەم یاسای، سەرەڕای ئەوەی ئێمە پێمانوایە یاساگەلێک و پرسگەلێکی دیکەی گرنگتر ھەن؛ کە پێویستە لە پارلەماندا وەکو ئەولەوییەتی کارکردن، کاریان لەسەر بکرێت، بەتایبەتی پرسی موچەی بەناھەق پاشەکەوتکراوی موچەخۆرانی ھەرێمی کوردستان. بەڵام، ئەم شیکارییەم بۆ یاساکە و پێشنیازم وەکو پارلەمانتارێک بۆ باشکردنی یاساکە لە چوارچێوەیەی سیستمی پارلەمانیی دا (کە سەرۆکی ھەرێم لە پارلەمانەوە ھەڵدەبژێردرێت)، لەو سۆنگەوەیە کە لە چەند ھەفتەی داھاتودا، پرۆسەکە بەم ئاڕاستەیەدا دەبێت. ھەربۆیە، دەبێت قسەیەکی زانستیی و قانونیی لەسەر ئەم پڕۆسەیە و دەسەڵاتەکانی سەرۆ‌کی ھەرێم لە سیستمی پارلەمانیی دا بکرێت.\nئەم یاسایە، لە ٢٠ مادە پێکھاتوە و لەرۆژی ٧/٦/٢٠٠٥ و لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردستان- عیراق (پەرلەمانی کوردستان)ەوە دەرچوە.\nبەجۆرێ ئەم یاسایە دەرکراوە، کە سیستمی حکومڕانیی لە ھەرێمی کوردستان دا، سیستمێکی سەرۆکایەتییە و "سەرۆکی ھەرێم"یش راستەوخۆ لەلایەن گەلەوە و بە دەنگدانی نھێنیی ھەڵدەبژێردرێت و بەمەیش "سەرۆکی ھەرێم" دەسەڵاتێکی زۆری دەبێت، وەکچۆن لە ھەر سیستمێکی سەرۆکایەتیی دا بەوجۆرەیە، بەڵام کاتێ ئەم یاسایە ھەمواردەکرێتەوە و "سەرۆکی ھەرێم" لە پەرلەمانی کوردستان-ەوە ھەڵدەبژێردرێت، بە مانای پەسەندکردنی "سیستمی پەرلەمانیی" دێت (ئەگەر تەنھا بۆ چوار ساڵیش بێت، لەپێناو دابەشکردنی ھەردو پۆستی سەرۆکی ھەرێم و سەرۆکی حکومەت دا لەنێو دو ئامۆزاکەی بنەماڵەی بارزانیی دا). بۆیە، لە سیستمی پەرلەمانیی دا (وەکو ئەوەی لە عیراق دا ھەیە)، سەرۆککۆمار دەسەڵاتەکانی سنوردارە و زۆرینەی دەسەڵاتەکان لە دەستی سەرۆکوەزیردایە. واتا لە سیستمی پەرلەمانیی دا، دەسەڵاتی سەرۆک، یان سەرۆکی ھەرێم (بەراورد بە سیستمی سەرۆکایەتیی)، زۆر سنوردار دەبێت.\nئەم شیکارییە، پەیوەندیی بەوەوە نییە کە ئایا "نێچیرڤان بارزانیی" سەرۆکی ھەرێم دەبێت، یان ھەر کەسێکی دیکە. ئایا "مەسرور بارزانیی" سەرۆکی حکومەت دەبێت، یان ھەر کەسێکی دیکە، بەڵکو شیکاریکردنی بەند و بڕگەکانی ئەم یاسایە، پاڵپشتە بە دروستبونی سیستمێکی پەرلەمانیی، کە چەند رۆژێکی دیکە یاساکە دێتە پەرلەمان و گوایا پێشوەختە مەکتەبی سیاسیی پارتی و یەکێتیی وەھا رێکەوتون، سەرۆکی داھاتوی ھەرێم، بە ھەمان ئەو دەسەڵاتانەوە بمێنێتەوە، کە پێشتر ھەیبون (لەکاتێکدا، پێشتر سیستمی سەرۆکایەتیی بوە و ھەموارکردنەکەیش دەبێت بەپێی سیستمی پەرلەمانیی بێت).\n+ دەبێت مادەی "یەکەم"ی یاساکە سەرلەبەری بگۆڕدرێت، کە بە دەق بەمجۆرە ھاتوە: "ھەرێمی کوردستان – عیراق، سەرۆکێکی دەبێت، بە (سەرۆکی ھەرێمی کوردستان – عیراق) ناودەبرێ، کە سەرۆکی باڵای راپەڕاندنیشە لە ھەرێمدا".\nلە ھیچ سیستمێکی پەرلەمانیی دا، سەرۆکی وڵات، یان سەرۆکی ھەرێم، سەرۆکی باڵای دەسەڵاتی راپەڕاندن نییە.\nلە "مادەی دوەم"ی ئەم یاسایەدا، ھاتوە: "سەرۆکی ھەرێم بە دەنگدانی گشتیی و نھێنیی و راستەوخۆ ھەڵدەبژێردرێت....". بێگومان لە سیستمی سەرۆکایەتیی دا بەمجۆرەیە، بەڵام ئەمجارە ھەڵبژاردنی سەرۆکی ھەرێم، بەپێی سیستمی پەرلەمانیی دەبێت، ھەربۆیە دەبێت ئەم مادەیە و مادەکەی پێشویش ھەڵبوەشێنرێنەوە.\n"مادەی چوارەم"ی یاساکە، بەمجۆرەیە: "ھەڵبژاردنی سەرۆکی ھەرێم لەگەڵ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانیی دا دەبێت". بۆیە، دەبێت ئەم مادەیەیش بگۆڕدرێت.\nئەوەی لەم یاسایەدا کەموکوڕییەکی گەورەیە، ئەو سێ مەرجەیە کە دانراون بۆ ئەو کەسەی دەبێتە سەرۆکی ھەرێم و ئەو سێ مەرجەیش زۆر کەمن و بەتایبەتی رەچاوی مەرجی "بڕوانامەی زانکۆیی" نەکراوە، لەکاتێکدا ئەم مەرجە لە یاسای سەرۆکایەتیی زۆربەی ھەرە زۆری وڵاتان دا ھەیە. ئەوەتا لە عیراقیش دا و لە کۆی ئەو شەش مەرجەی لە مادەی "یەکەم"ی یاسای ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠١٢ی پەرلەمانی عیراق دا (یاسای حوکمەکانی خۆ پاڵاوتن بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار) ھاتوە. لە خاڵی چوارەمی مەرجەکان دا، جەخت لەوە کراوە: "دەبێت سەرۆککۆمار لانیکەم بڕوانامەی "بەکالۆریۆس"ی ھەبێت و لەلایەن وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق-ەوە ددانی پێدا نرابێت". بۆیە، دەبێت ئەم مەرجەیش لە کاتی ھەموارکردنەوەی یاساکەدا، بۆ پاڵێوراوی سەرۆکی ھەرێم دابنرێت.\nدەبێت ھەر پێنج بڕگەکەی "مادەی حەوتەم"ی یاسای سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان لاببرێن، چونکە پەیوەنددارن بە میکانیزمی ھەڵبژاردن و خۆپاڵاوتنی کاندید بۆ پۆستی سەرۆکی ھەرێم لە "سیستمی سەرۆکایەتیی"دا و دەبێت میکانیزمەکان بگۆردرێن و گۆڕینەکەیش بەوشێوەیە بێت، کە کە لە سیستمی پەرلەمانیی دا رەچاودەکرێت.\nلە "مادەی ھەشتەم"ی یاساکەدا، ھاتوە: "بە دەنگی زۆرینەی سادەی پەرلەمانتاران، کاندیدی سەرۆکی ھەرێم بە براوە دادەنرێت...."، بەڵام لە عیراق دا، سەرۆککۆمار دەبێت دو لەسەر سێی دەنگی ئەندامانی پەرلەمان مسۆگەر بکات و ئەگەر ھیچ کام لە رکابەرەکانی پالێوراو بۆ ئەو پۆستە نەیانتوانی ئەو رێژەیەی دەنگەکان بەدەستبھێنن، ئەوکات گەڕێکی دیکەی ھەڵبژاردن لە پەرلەمانەوە دەکرێت و ھەر رکابەرێک زۆرینەی دەنگەکانی ھێنا، ئینجا دەبێتە سەرۆککۆمار، وەکچۆن لە ھەڵبژاردنی "بەرھەم ساڵح"دا بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عیراق بینیمان. بۆیە، پێویستە ھەڵبژاردنی سەرۆکی ھەرێم لە پەرلەمانەوە، لانیکەم پاڵپشت بێت بە دەنگی دو لەسەر سێی ئەندامان، نەک زۆرینەی سادە. ئەمە لە کاتێکدایە، بەپێی "مادەی شانزەیەم"ی یاسای "سەرۆکایەتیی ھەرێم..."، بۆ لێسەندنەوەی متمانە لە سەرۆکی ھەرێم، پێویستمان بە دەنگی سێ لەسەر چواری ئەندامانی پەرلەمانە، کە ئەم رێژەیە زۆر بە زەحمەت لە پەرلەمان دا دروست دەبێت، لەکاتێکدا بەدەستھێنانی زۆرینەی سادە لەناو پارلەمان دا و بۆ بەخشینی متمانە بە "سەرۆکی ھەرێم" زۆر ئاسانە، کەچی سەندنەوەی متمانە لێی، زۆر زەحمەت کراوە. لەکاتێکدا دەبێت متمانە بەخشین و سەندنەوەی متمانەیش، بە ھەمان رێژەبێت، کە ئەمەیش خزمەتی پایەکانی دیموکراسی و پێگەی بەھێزی پەرلەمان دەکات.\nلە بڕگەی "یەک"ی "مادەی دەیەم"ی یاساکەدا، ھاتوە: "سەرۆکی ھەرێم لە ماوەی ١٠ رۆژدا ئیمزا لەسەر یاساکانی پارلەمان دەکات و بۆی ھەیە تانەیان لێبدات...". پێویستە لە ھەموارکردنەوەی ئەم یاسایەدا، دەسەڵاتی "تانەدان" لە سەرۆکی ھەرێم وەربگیرێتەوە، بەوپێیەی مەرجەعی ھەڵبژاردنی "سەرۆکی ھەرێم" پەرلەمانە، نەک خەڵکی کوردستان.\nخاڵی "شەش"ی ھەمان مادە، بەمجۆرەیە: "سەرۆکی ھەرێم حوکمی لە سێدارەدان پەسەنددەکات، یان سوککردنی بۆ بەندکردنی ھەتاھەتایی". دەبێت لە ھەموارکردنەوەی یاساکەدا، ئەم دەسەڵاتەیش لە سەرۆکی داھاتوی ھەرێمی کوردستان وەربگیرێتەوە و لە دەستی پەرلەمان دا بێت.\nلە خاڵی "نۆ"، لە "مادەی دەیەم"ی یاساکەدا، ھاتوە: "سەرۆکی ھەرێم دەتوانێت سەرپەرشتی کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیران بکات". ئەگەر بڕیارە سیستمەکە پەرلەمانیی بێت، ئەوا "سەرۆکی ھەرێم"، ئەم دەسەڵاتەیشی نامێنێت و پێویست دەکات لە ھەموارکردنەوەدا، ئەم خاڵەیش لاببرێت.\nخاڵی "چواردە"ی "مادەی دەیەم"ی یاساکە، جەختدەکات لەسەر ئەوەی سەرۆکی ھەرێم: "فەرمانی قبوڵی ئەنجومەنی وەزیران، یان وەزیر دەردەچوێنێ". لە سیستمی سەرۆکایەتیی دا، ئەم مافە بە سەرۆک، یان "سەرۆکی ھەرێم" دەبەخشرێت، بەڵام دەبێت لە ھەموارکردنەوەکەدا، دەنگدان و پەسەندکردنی پەرلەمان، بڕیاری یەکلاکەرەوەبێت بۆ قبوڵکردنی ئەنجومەنی وەزیران، یان قبوڵکردنی وەزیرەکانی کابینە حکومەتییەکە، نەک خودی سەرۆکی ھەرێم.\nبەپێی خاڵی "شانزە"ی ھەمان مادەی یاساکە: "سەرۆکی ھەرێم بۆی ھەیە دوای رەزامەندیی ئەنجومەنی دادوەران، دادوەر دابمەزرێنێ". دەبێت ئەم دەسەڵاتەیش لە سەرۆکی ھەرێم وەربگیرێتەوە و "دەسەڵاتی دادوەریی" سەربەخۆ بێت و ئەنجومەنی باڵای دەسەڵاتی دادوەریی، بە زۆرینەی دەنگی ئەندامەکانی، بۆی ھەبێت "دادوەر" دابمەزرێنێ، یان ئەم دەسەڵاتە بدرێتە پەرلەمان، وەکچۆن تەنانەت بەپێی پڕۆژە یاسای بودجەی ھەرێم لە ساڵی ٢٠١٣دا، پۆستی ئەندامی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی، پۆستی "وەزیر" بوە و ١٦ ئەندامی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی، پلەکانیان "وەزیر" بوە و وەزیریش متمانەی لە پارلەمانەوە پێدەدرێت.\nلە خاڵی "حەڤدە"ی ھەمان "مادەی دەیەم"ی یاساکەدا، ھاتوە: "بەخشینی روتبەی سەربازیی بە ئەفسەرانی ھێزە چەکدارەکانی ھەرێم و ھێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ و دەرکردن و خانەنشینیشیان بەپێی یاسا رەچاوکراوەکان".\nلە ھەر سیستمێکی سەرۆکایەتیی دا، سەرۆک ئەم دەسەڵاتەی ھەیە، بەڵام لە سیستمی پەرلەمانیی دا، وەک ئەوەی کە ھەرێم لە چوار ساڵی داھاتودا بەمجۆرە دەبێت، ئەوا پێویستە لە ھەموارکردنەوەی یاساکەدا، ئەم دەسەڵاتەیش لە سەرۆکی ھەرێم وەربگیرێتەوە.\nئەو مادەیەی کە ئەگەری ئەوە ھەیە لە دانیشتنی چەند رۆژی داھاتوی پارلەمان و لە ساتەوەختی بەرێوەچونی دانیشتنی تایبەت بە ھەموارکردنەوەی ئەم یاسایەدا، مشتومڕی لێبکەوێتەوە (ئەگەر پارتی و یەکێتی و ھەروەھا بارزانیی باوک و کوڕ لەگەڵ "نێچیرڤان بارزانیی"دا، لەسەری رێکنەکەوتبن) و یەکێک بێت لە بۆمبە تەقێنراوەکانی ھەموارکردنەوەی یاساکە، "مادەی سیانزەیەم"ی یاساکەیە، کە ناکۆکیی و رای جیاواز بەخۆوە دەبینێت، وەکچۆن لە خاڵی "یەک"ی مادەکەدا ھاتوە: "سەرۆکی ھەرێم، فەرماندەی گشتیی ھێزەکانی پێشمەرگەی ھەرێمی کوردستان- عیراقە".\nلە ھیچ سیستمێکی پەرلەمانیی دا، سەرۆک، یان سەرۆکی ھەرێم، فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان نابێت. ئەوەتا لە عیراق دا، ئەو کەسەی فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانە، سەرۆکوەزیرە، نەک سەرۆککۆمار. وەکچۆن سیستمی حکومڕانیی عیراق-یش، بەپێی دەستور، بە "سیستمێکی پەرلەمانیی" دانراوە. بۆیە، دەبێت ئەم دەسەڵاتەیش لە "سەرۆکی ھەرێم"ی داھاتو بسەنرێتەوە.\nلە خاڵی "دو"ی ھەمان "مادەی سیانزەیەم"دا، ھاتوە: "سەرۆکی ھەرێم، جێگرێک بۆ فەرمانداری گشتیی ھێزەکانی پێشمەرگەی ھەرێمی کوردستان- عیراق دادەمەزرێنێ، تا لە ئەرک و فرمانەکانی دا، لەمروەوە یاریدەی بدا و لە دیارنەبونیدا، جێگای بگرێتەوە".\nپۆستی جێگری سەرۆکی ھەرێم، لە پۆستی وەزیر بەرزترە، چ لە سیستمی سەرۆکایەتیی دا بێت، یان پەرلەمانیی. بۆیە، دەبێت لە ھەموارکردنەوەی ئەم یاسایەدا، ئەو کەسەی ئەم پۆستەی دەدرێتێ، نابێت لە لایەن سەرۆکی ھەرێم-ەوە دابمەزرێنرێت و فەرمانی دامەزراندنی بۆ دەربکرێت، بەڵکو دەبێت لەلایەن پەرلەمانەوە بە دەنگی دو لەسەر سێ، یان لە حاڵەتی بونی دو رکابەر یان زیاتردا بۆ ئەم پۆستە، ئەگەر ھیچیان دەنگی دو لەسەر سێ-یان نەھێنا، ئەوا لە گەڕی دوەمی دەنگدان دا، دەشێ بە دەنگی زۆرینە ھەڵبژێردرێت.\nئەگەر لە دانیشتنی چەند رۆژی داھاتوی پەرلەمانی کوردستان دا سەبارەت بە ھەموارکردنەوەی ئەم یاسایە، رەچاوی ئەم سەرنجە یاساییانە نەکرا و دەسەڵاتەکانی "سەرۆک" کەمنەکرانەوە، وەک ئەوەی لە سیستمی "پەرلەمانیی"دا ھەیە، بەڵکو بەپێی رێکەوتنی نایاسایی و گاڵتەجاڕیکردن بە سیستەمەکانی حکومڕانیی و دەسەڵاتەکانی سەرۆک لە ھەر سیستمێکیاندا، پارتی و یەکێتی لە لایەک و ھەروەھا رێکەوتنی سەرۆکی پێشنیازکراوی داھاتوی ھەرێم، لەگەڵ سەرۆکی پێشنیازکراوی کابینەی داھاتوی حکومەتی ھەرێ (لە دەرەوەی پارلەمان)، بڕیاری کۆتایی لەسەر دەسەڵاتەکانی سەرۆکی داھاتوی ھەرێم درابێت و پەرلەمانتارانی پارتی و یەکێتی و شەریکەکانیان تەنھا ئەرکی دەست بەرزکردنەوەیان پێسپێردرابێت بۆ تێپەڕاندنی، ئەوا بەھایەک نامێنێتەوە بۆ "سیستمی پەرلەمانیی" و بانگەشەکردنیش بۆ "سیستمی پەرلەمانیی" لە ھەرێمی کوردستان دا، جگە لە درۆیەکی گەورە، ھیچی تر نابێت. ھاوشێوەی ئەو درۆ سیاسییە گەورانە دەبێت، کە لە ٢٨ ساڵی رابردودا، گوێمانی پێ ئاخنراوە.


دەستور: ئەفسانەكان و مەترسییەكانی\nلە چەند رۆژ و هەفتانەی رابردوودا پرسی دەستور پرسی گەرمی ناو میدیا حیزبیی و شەخسییەکانی خێزانە سوڵتانییەکانی ھەرێم بوو، بە تایبەتی پرسی ناو میدیاکانی سەر بە خێزانی بارزانی. ئەوان پرسەکەیان وروژاند و ئەمانی تریش وەک کۆرسێکی گوێڕایەڵ بەدوای ئەواندا ھاتنەقسە. ئەوەی بۆ ئێمە جێگای سەرنج و تێڕامان بوو ئەوەبوو، زۆرینەی هێزە سیاسییەکان لەسەر ئەوە ڕێکبوون کە دەستور بۆ هەرێمی کوردستان پێداویستییەکی سیاسییە و بۆئەوەی بکرێت ”ئەم پرسە چارەنووسسازە“ش بە ئاکامبگات، پێویستە یەکڕیزبن. لەم ڕووەوە پەیوەندییەکی یەکسەرە و میکانیکی لەنێوان دەستور و یەکڕیزیدا پێشنیارکرا و دروستکردنی دەستور خۆشی وەک دروستکردنی ئەو یەکڕیزیی و یەکێتییە گریمانکراوە، وێناکرا. گومانی تێدانییە دەستور بەردی بناغەی پێکەوەژیانی کۆمەڵایەتیی و سیاسیی زۆربەی ھەرەزۆری کۆمەڵگا مۆدێرنەکانە. بەڵام پرسی دەستور ھەرگیز هیچ پەیوەندییەکی بە یەکڕیزیی و یەکگرتنەوە نییە، وەک سیاسەتمەدارانی کورد و کۆرسە ئیعلامییەکەی دەوریان لێیتەگەیشتوون و بەدەنگی بەرز بانگەشەی بۆدەکەن، ڕێک بە پێچەوانەوە پرسی دەستور پەیوەندییەکی ئۆرگانیی و پتەوی بە چەمکی جیاوازییەوە هەیە. دەستور دێت بۆ ڕێکخستنی جیاوازییەکان و پارستانیان، بۆ نیشاندانی جیاوازیی وەک گوتراوی ژمارەیەکی ناو ژیانی کۆمەڵایەتیی و سیاسیی و دینیی و فەرھەنگیی. دەستور تەنها هی ئەو هێزانە نییە کە لەسەری رێکدەکەون، بەڵکو پێویستە هی هەموو ئەو هێزانەش بێت کە لەگەڵ گوتاری سیاسیی و دینیی و فەرھەنگیی باو و باڵادەستدا هاوڕا نین و ناکۆکن.\nدەستور ڕێکەوتنێکی کۆمەڵایەتییە و کۆمەڵگا تیایدا بڕیار ئەدات چوارچێوە گشتیی و ھاوبەش و سەرەکییەکانی ژیانی پێکەوەییان ڕێکبخات و کۆمەڵێک یاسا و ڕێسا سەروەردەکات کە بتوانن ژیانیان، بە ھەموو جیاوازییەکانیانەوە بەڕێوەببات، وەک کەسانی خاوەن ماف و خاوەن بەرپرسیارێتیی و خاوەن کەرامەتی یەکسان. پاراستنی چاکەی گشتیی کۆمەڵگا، چاکەیەک ھەمووان بە چاکەی خۆیانی بزانن، بنەمای نووسینی دەستورە وەک تێکستێک بۆ ھەمووان و ھی ھەمووان. دەستور ھەرگیز تێکستی ئەم یان ئەو زۆرینەی سیاسیی یان دینیی یان کولتوریی نییە، دەستور لۆژیکی زۆرینە و کەمینە ئاراستەی ناکات، دەستور تێکستی ھەمووانە بە ھەموو جیاوازییەکانیانەوە. ئەمە وادەکات دەستور بەپێویست هی هەموان بێت، نەک هی ئەوانەی بەناوی هەمووانەوە قسەدەکەن و خۆیان بە نوێنەری هەمووان دەزانن.\nیەکێک لە ئاکارە ھەرە سەرەکییەکانی ئەم ساتەوەختەی کۆمەڵگای ئێمە ئەوەیە کە جگە لە دوو جۆر زۆرایەتیی تایبەت، ھیچ زۆرایەتییەکی تری تێدانییە. یەکەمیان ”زۆرایەتییەکی دینیی“ە کە لەناوخۆیدا تەواو پارچەپارچە و دابەشبووە، پڕێتی لە جیاوازیی و ناکۆکیی و دژایەتیکردنی دینیی، تا ئاستی تەکفیرکردن و بە مونافیق و زەندیق و لادەر ناونوسکردنی یەکتری. دووھەمیان ”زۆرایەتییەکی ناڕازیی“ە لەو دونیایەی لە ھەرێمەکەدا دروستکراوە. ڕووە سیاسییەکانی ئەم زۆرایەتییە ناڕازیەشمان لە دواھەمین ھەڵبژاردنی پەرلەماندا بینیی. ئەو ھەڵبژاردنە شۆکێکی سیاسیی گەورەبوو بۆ هەموو هێزە سیاسییەکانی ھەرێم، چونکە بایکۆتێکی بێوێنەی دەنگدان و ھەڵبژاردنی لە مێژووی سیاسیی ئێمەدا، تیابینرا. داتاکان پێماندەڵێن کە کەمتر لە 40% ئەوانەی لە هەرێمدا مافی دەنگدانیان ھەیە، دەنگیان بە هێزە سیاسییەکان داوە و پارتی و یەکێتیش بەیەکەوە، 20 تا 25 لە سەدی دەنگی دەنگدەرانی ھەرێمیان ھێناوە. پانزە لە سەدەکەی تری دەنگی هێزەکانی ترن. لە ڕاستیدا لەسەروی 70% خەڵکی ھەرێمەکە دەنگیان بە پارتی و یەکێتی نەداوە. بەم شێوەیە هەم پارتی کە براوەی یەکەمی هەڵبژاردنەکان بوو، نوێنەرایەتی کەمینەیەکی ناو کۆمەڵگای ئێمە دەکات، ھەم یەکێتی و ھێزەکانی تریش. ئەو ھێزانەی ئێستا لە پەرلەمان و حکومەتەدا ئامادەن، کەمینەیەکی بچووکی ناو بۆشاییەکی سیاسیی گەورەن. لە ئێستاشدا و دوای تۆخبوونەوەی ململانێ سیاسییەکانی ناو پارتی و گەیشتنی بە ئاستی نەخوێندنەوەی یەکتریی و بەگژاچوونەوەیەکی ژێربەژێر، پارتی، کە کەمایەتییەکی سیاسیی بچوکە، بووە بە هەڵگری گوتارێکی پۆپۆلیستیی دەربارەی یەکڕیزیی نیشتیمانیی. ئەم ھێزە کە نەک ناتوانێت هەموو خەڵک یەکبخات و یەکدەنگیان بکات، بەڵکو ئەو یەکدەنگییەشی تەنانەت لەناو ڕیزەکانی خۆشیدا بەبێ فشار و ھەڕەشەی زۆر بۆ ناکرێت.\nڕەھەندی سەرەکیی دەستور و دەستورگەرایی بریتییە لە دانانی سنووری یاسایی و دەزگایی بۆ دەسەڵاتی حکومەت و حوکمڕانان. پێداگرتنە لەسەر ئەو بۆچوون و ڕوانینەی پێیوایە دەسەڵاتی حکومەت پێویستە لەڕێگای کۆمەڵێک یاساوە ھەم ئاراستە و ھەم سنوورداربکرێت کە دەستوریین. لەم ڕوانینەدا دەستور ئامرازێکی سەرەکیی سنووردارکردنی دەسەڵاتی حوکمڕانان و سەرچاوەیەکی گرنگ و بنەڕەتیی بەرپرسیارکردن و ڕەخساندنی توانای لێپرسینەوەیە لێیان. دەستور گواستنەوەیە لە پەنابردن بۆ لێپرسینەوەی ئەخلاقیی و ویژدانییەوە، بۆ لێپرسینەوەی یاسایی و دەزگایی. لەباتی پێداگرتن لەسەر شەرم و حەیای سیاسیی، پێ لەسەر بوونی ئامراز و دەزگا و میکانیزمی یاسایی بۆ لێپرسینەوە لە دەسەڵاتداران و بەرپرسیارکردن و سزادانیان دادەگرێت. دەستور سنووردانانی یاساییە بۆ دەسەڵاتی حوکمڕانان، پەڕینەوەیە لەقۆناغی زەوق و تەماح و خواستی شەخسیی حوکمڕانانەوە بۆ قۆناغی بەیاساییکردنی حوکمڕانیی و سنووردارکردنی جوڵە و ھەڵسوکەوت و توانای بڕیاردانی شەخسیی و گۆترەی حوکمڕانان. ھەروەھا سنووردارکردن و چاودێریکردنی دەسەڵاتی ھەموو ئەوانەیە کە پێگە و پۆستی فەرمیی و گشتییان ھەیە. بەم مانایە حوکمڕانیی دەستوریی پێچەوانەی حوکمڕانیی تەعەسوفیی و شەخسیی و بنەماڵەییە. لەم ئاستەدا ئەوەی لەم ساتەدا و لە ھەرێمدا سەروەرە، ئەو شێوازانەیە لە حوکمڕانیی کە ناتوانن لەگەڵ حوکمڕانی یاسایی و دەستورییدا بژین، لە ڕاستیدا ئەو فۆرمە سوڵتانییانەی حوکمڕانییە کە تەواو ناکۆک و دژ بە حوکمڕانیی دەستوریین. دەستور لەناو ژینگەیەکی سیاسیی و مۆدێلێکی حوکمڕانیی لەم بابەتەدا جگە لە نوکتەیەکی بێتام شتێکی تری لێدەرناچێت.\nھەموومان دەزانین ئەو ھێزە سەرەکییانەی لە ئێستادا حوکمڕانیی ھەرێمەکە دەکەن و پرۆسە سیاسییەکانی ناوی ئاراستەدەکەن، ھێزە خێزانی و بنەماڵاییەکانن کە لەیەککاتدا ھەڵگری دەسەڵاتی سیاسیی و ئابوریی و سەربازیی و دەزگاییەکانی ناو دونیای ئێمەن. ئەوەی لە ھەرێمەکەدا سەروەر و حوکمڕانە خواستی تایبەتی ئەم بنەماڵە سیاسییانە و چۆنیەتی پاراستنی قازانجەکانیان و شێوازی ئیشکردنی سایکۆلۆژیای تایبەتیانە. ئەم دۆخە لە پەیوەندیدا بە یاساوە سێ ئاکاری سەرەکیی لێکەوتۆتەوە. یەکەمیان، بەکارھێنانی یاسا بەو شێوەیەی خزمەت بە دۆخی باڵادەست و دەسەڵاتی ھەمەلایەنەی ئەوان بکات. دووھەم، لادان لەیاسا و شکاندن و پەراوێزخستنی کەی بە پێویستیان زانیی و بەوجۆرەی بە پێویستیی دەزانن. سێھەمیش، لە دەزگاخستنی سەرجەمی دەزگاکان و کورتکردنەوەیان بۆ ئامرازی پاراستنی ئەو دۆخەی دەسەڵاتی ئەو خێزان و بنەماڵانە لەناویدا خەونی بە ئەبەدیبوون دەبینن. لەم ژینگە یاسایی و سیاسیی و دەزگاییەدا بوون و نەبوونی دەستور ھیچ قورسایی و مانایەکی نییە، وەکچۆن بوون و نەبوونی سەرجەمی یاساکانی تر و بوونی نەبوونی دەزگاکان، ھیچ مانایەکیان نییە. لە ژینگەیەکی لەم بابتەدا دروستکردنی دەستور دەبێت بە ئامرازێکی تری درێژەدان بەو دۆخەی باڵادەستکراوە، نەک بە ئامراز و بەشێک لە پرۆژەیەکی ڕاستەقینەی گۆڕانکاریی و ڕیفۆرمکردنی سیاسیی و ئابووریی و دەزگایی. مەگەر کەسێک کە ھەموو ھەستکردنەکانی بە واقیع ئیفلیجبووبێت چاوەڕوانی ئەوە بکات ”دەستورێکی ڕێکوپێک“ لەدایکببێت و وەک ھەنگاوێکیش بەرەو دۆخێکی باشتر و پێشکەوتوتر کاربکات.\nلەڕووی مێژووییشەوە دەستور تەنھا لەناو ژینگەیەکی لیبرال و یاساپەروەردا، لەناو ژینگەیەکی کراوە و دیموکراسدا، مانا و قورسایی ھەبووە. دەنا لە سەرجەمی دۆخەکانی تردا جگە لە چەند لاپەڕەیەکی بێنرخ و چەند بڕگەیەکی بێھێز، شتێکی دیکە نەبووە. دەستور لە ژینگەیەکی لیبرالدا ئامرازێکی گرنگ و بنەڕەتیی دەستەبەرکردنی بڕێکی گەورە لە ئازادییە تاکەکەسیی و دەستەجەمعییەکانە، میکانیزمێکی سەرەکیی پاراستنی جیاوازیی و ھێزێکی یاسایی یەکسانکردنی مرۆڤەکانیشە، بەیەکتری. لەدایکبوونی ئەو دەستورانەش کە نرخ و قورساییەکی تایبەتیان ھەبووە، بەردەوام بەرھەمی ئامادەگیی بزوتنەوەیەکی دەستورخواز بوون، بەرھەمی ھێز و خواست و ویستێکی کۆمەڵایەتیی تایبەت بووە کە پێی لەسەر بوون و گرنگیی دەستور داگرتوە. بەشێک بووە لە مێژوویەکی ڕاستەقینەی چاکسازیی سیاسیی و ڕیفۆرمی دەزگایی و دینیی و یاسایی. لە ھەموو ئەو دۆخانەدا دروستبوون و لەدایکبوونی دەستور مانایەکی مێژوویی گرنگیی ھەبووە. بەپێچەوانەی ئەمانەوە، خواستی ھەبوونی دەستور لە ھەرێمدا لەمێژە لەوە کەوتوە خواستی کۆمەڵگا و ھێزگەل و بزاوتێکی ڕیفۆرمخواز و دیموکراس بێت. دەستور لە ئێستادا دروشمی سیاسەتێکە پڕ لە دزیی و تاڵانیی و جەردەیی، پڕ لە گرتن و ڕاونان و دەرکردن، پڕ لە تەزویر و سوکایەتپێکردن. ھاوکات بووە بە بەشێک لە ململانێیەکی جەنگەڵیی لەسەر دەسەڵاتی ڕووت، لەسەر بوون بە تاقە دەسەڵات، لەسەر چەسپاندنی تەواوەتی سوڵتانیزمی سیاسیی و حوکمڕانیکردنی چەند بنەماڵە و خێزانێکی سیاسیی دیاریکراو.\nھیچ یەکێک لەو ھێزانەی ئەمڕۆکە لە کوردستاندا حوکمڕانن بۆ چرکەیەکیش باوەڕیان بە دەستور و دەستورگەرایی نییە، دەستور ھەبێت و نەبێت ئەوان بەو جۆرە حوکمڕانیی دەکەن، کە پێگە سیاسیی و ئابوریی و کۆمەڵایەتیی و سەربازییە تایبەتەکانیان بپارێزێت و دەسەڵات لەنێوان ماڵ و منداڵەکانیاندا بەشبکەن. ئەگەر دەستور ئامرازی سەرەکیی سنووردارکردنی دەسەڵاتی دەوڵەت و حوکمڕانان و حکومەتبێت لەڕێگای یاساوە، یاسایەک کەس نەتوانێت لێی لابدات، ئەودەم لە خورافەتی بەرزکردنەوەی دروشمی دەستور لەمڕۆکەی ھەرێمدا باشتر تێدەگەین و دەبینین. ئەگەر ھەموو حکومەتێکی دەستوریی حکومەتێکی سنوورداربێت، سنوورداربونەکەشی پەیوەندیی بە کەسایەتی حوکمڕانەکانەوە نەبێت، پەیوەندیی بە ڕەوشتی باش و بەرزی ئەم یان ئەو سیاسییەوە نەبێت، ھەروەھا پەیوەندیی بەوەوە نەبێت ئایا ئەو حوکمڕانانە دیندارن یان بێدین، بەڵکو پەیوەندیی بەوەوە ھەبێت یاسا ھەبێت و یاسا سنوورەکان دروست و ئاراستەبکات و یاسا دەستنیشانی ئەوە بکات حوکمڕان بتوانێت چی بکات و چی نەکات، ئەودەم تێدەگەین چ درۆکردنێکی گەورە و چ شانۆیەکی پڕ گاڵتەجاڕیی لە ھەرێمدا، لەڕێگای ھێنانەپێشەوەی پرسی دەستورەوە لەم ساتەدا، ئەنجامدەدرێت.\nلە ژینگەیەکی سیاسیی تەندروستدا ئەوەی ناو دەستور و لە پاڵ دەستوردا ڕوودەدات، کێشانی کۆمەڵێک ھێڵە بۆ ھەمووان کە کەس نەتوانێت تێیاپەڕێنێت، یاساش ئەو ھێڵانە بپارێزێت وابکات کەس بۆی نەبێت بچێتە ئەودیوی ئەو ھێڵانەوە. دەستور بەم مانایە کتێبی کێشانی ئەو ھێڵانەیە کە ھەم حوکمڕانان نابێت و نەتوانن بیانبەزێنن، ھەم ڕای گشتیی و ھەم ئەم یان ئەو ھێز و چینی کۆمەڵایەتیی و ھەم خواستی ئەم یان ئەو دین و ھەم ھیچ زۆرینەیەکی کۆمەڵایەتیی. دەستور تێکستی (نا) گوتنە، نا گوتن بە حوکمڕانان، بە ڕای گشتیی، بەم یان بەو ھێزی کۆمەڵایەتیی، بەم دین یان بەویتریان، بەم یان بەو ئایدیۆلۆژیای تایبەت، ناگوتن بەرامبەر بە بەزاندنی ھێڵە دەستورییە کێشراوەکان. دەستور تێکستێک نییە پێمانبڵێت چی بکەین، چۆن بژین، باوەڕمان بەچی بێت. دەستور تێکستێکە پێماندەڵێت چی نەکەین، کام سنوور نەبەزێنین، تا کوێ دەتوانین بڕۆین و لەبەردەمی چ ھێڵێکدا دەبێت بوەستین. لە ئێستای ھەرێمدا یەک بکەری سیاسیی بوونی نییە ئەم تێگەیشتنەی بۆ دەستور ھەبێت.\nئێمە بەر لە دوو ساڵ و پێش دروستکردنی کابینە نوێکەی حکومەتە خێزانییەکەی پارتی، پرسی دەستورمان لە وتارێکی ھاوبەشماندا تاووتوێ کرد و بۆچوونمان وابوو، گەورەترین پڕۆژەی ستراتیژیی ئەم حکومەتە نوێیەی پارتی بە سەرۆکایەتی مەسرور بارزانی، بریتیی دەبێت لە سەپاندن و بەواقیعکردنی خەونی بەسوڵتانییکردنێکی ھەمیشەیی دەسەڵاتدارێتیی لە ھەرێمدا، لەڕێگای دانانی دەستورێکی ”رێکوپێک“وە بۆ ھەرێم. ئەوەی ئێستا دەیبینین ڕوودانی ئەو پێشبینییە، کە بەناو کۆپیکردنی مۆدێلی ئەردۆگانییانەی تێپەڕاندنی دەستوردا تێدەپەڕێت، لەڕێگای ریفراندۆمێکی شکڵییانەی پڕتەزویردا. ئەمەش ھەڵقەیەکی نوێیە لە پیادەکردنی پرۆسەی گۆڕینی خەونە سوڵتانییەکە بۆ واقیع و دروستکردنی کۆماری براگەورە.\nبابەتی بیست و هەشتەم: ھانا ئارێنت و ئیسرائیل: کاتێک نیشتیمان نابێت بە نیشتیمان\nبیست و حەوتەم: جەنگی ناکۆتای فەڵەستین و ئیسرائیل یان کۆتایی خەونبینین بە ئاشتییەوە؟\nبابەتی بیستو شەش: سیستەمی داوەریی و پیشەسازی تەزویرکردنی واقیع لە هەرێمی کوردستاندا\nبابەتی بیستو پێنجەم: دینداریی و سەما و سیاسەت\nبابەتی بیست و چوار: غیابی یۆتۆپیا و ئایدیۆلۆژیا\nبابەتی بیست و سێ: عێراق بەرەو کوێ؟\nبابەتی بسیت و دوو: ئێمە کێین؟\nبابەتی بیستویەك: سیاسەت و خۆشەویستیی\nھەڵمەتی ھەڵبژاردن و بەئەمنیکردنی واقیع\nڕۆمانسییەتی سیاسیی لە شۆڕش و هەڵبژاردنەکاندا\nهەڕەشەم لێنەكراوەو بە ئیسراحەت دەخەوم\nگرەو لەسەر کوردانی دڵشکاو گێچی کورد لە تەرازووی هەڵبژاردنی ٢٠٢٣-ی تورکیادا\nڕکابەری کاندیدەکان لە پارێزگای هەولێر\nموحسین ئەدیب دەچێتە شوێنی بابەكر دڕەیی\nبەهێزی گۆران لەبەرژەوەندی خەلکی کوردستانە !\nخۆزگەم بەو ڕۆژانەی کە\nرۆڵی دیپلۆماسیەتی نێچیرڤان بارزانی سەردانی ئیران و بەریتانیا وەک نمونە\nپرسی کۆچ و پەنابەران لە کارنامەی پارتەکانی ئەڵمانیادا\nدادگا تۆمەتەكانی لەسەر دكتۆر میران هەڵگرت\nباوکم و کوردبوون