لەمیانەی پشکنین و لێکۆڵینەوە لەپەیوەندی نێوان کوردو چین، بۆ ئامادەکردنی چاپتەری کتێبێک، پرۆسەی پەیوەندی و تێگەیشتنی کوردم بۆ ئەم شارستانیەتە کردووە بەسێ قۆناغەوە، قۆناغی فەنتازیایی، قۆناغی ئایدۆلۆژی لەگەڵ قۆناغی ئابوری. لەقۆناغی فەنتازیایدا پەنام بۆ ئەو دەق و گوتە و دیدانە بردووە کە لەفولکلۆر و گۆرانی و باوەڕی ئاینی و شیعری کوردیدا بوونیان هەیە. ئامادەیی چین لەناو ئەم ژانڕانەدا بۆ من جێگەی حەپەسان بوو. بۆچی چین هێندە ئامادەیە و هیچ شارستانیەتێکی تر، بەتایبەتی شارستانیەتە دوورەکان هێندە ئامادەنین؟\nئەم ئامادەبوونە تایبەتمەندییەکی تایبەت دەدات بەچین. بەڵام ئایا فەنتازیا وەک چەمکێک گونجاوە بۆ بەکارهێنانی بۆ تێگەیشتن لەئەم قۆناغە. فانتازیا وشەیەکی کوردی نیە، بەڵام هەتا ئاستێکی باش کوردێنراوە. بەگشتی بەمانای خەیاڵ و ناواقیعی و نامادییەت و ئەفسانەیی دێت. بەڵام فەنتازیا جۆرێکە لەبیرکردنەوەو هەوڵدان بۆ تێگەیشتن. میتۆدێکە بۆ پەیوەندی بەدونیاوە.\nسەرەتای ئەم چەمکە دەگەڕێتەوە بۆ ئەفلاتۆن، پاشان بەسەرتاپا بیری رۆژئاواییدا هەتا رۆژگاری ئەمڕۆ رێچکەی خۆی دەگرێت. کەدەگاتە کارل مارکس ئاراستەیەکی تر وەردەگرێت. لای مارکس دەبێتە فەنتاسمەگۆریا. ئەم فەنتاسمەگۆریایە دەبێتە خەسڵەتی شتەکان، بە تایبەتی لەدۆخی فیتشدا. کەواتە چیدی فەنتازیا بنەماکەی تەنها خەیاڵ و وەهم و خەون نیە، بەڵکو مەتریاڵیشە.\nهەریەک لەئەم قۆناغانە بۆ من گرنگن. فەنتازیا وەک بیرکردنەوە لەبونێک یان بونەوەرێک کەهێندە زانیاری راستەقینە نیە دەربارەی، لەگەڵ فەنتازیای شت و شمەکە مادییەکان.\nبۆ دانانی سەربارێک بۆ ئەم دوو دۆخە، دۆخێکی تر زیاد دەکەین کە لەفۆکۆوە فێر دەبین ئەویش، دۆخی تێنەگەیشتنە. کاتێک کارێک، کردارێک، دیاردەیەک، ریتواڵێک، لەدەرەوەی سیستەمی راستی ئێمەیە، کە ناتوانین بەباشی لێی تێبگەین، ئەوا دەیخەینە خانەی فانتازیاوە.\nبەڵام ئەوەی لەماوەی لێکۆڵینەوە و کارمدا، بۆم روون بووەوە کە قۆناغی فەنتازیی دەربارەی چین، تەنها پەیوەست نیە بەسەردەمە کۆنەکانەوە کە ئێمە زانیاری کەممان هەبوو دەربارەی ئەو شارستانیەتە، بەڵکو لەڕۆژگاری پەیوەندی ئایدۆلۆژی و زۆر بەچڕی لەڕۆژگاری ئەمڕۆشدا ئامادەیی هەیە.\nچین خۆی زۆر هەوڵدەدات کە وەک فەنتازیایەک دەرکەوێت. ئەمە بەشێکە لەپڕوپاگەندەی ئەو وڵاتە بۆ دەرەوەی. گەر تەماشای پەیجی چین لەکوردستان بکەین لەفەیسبوک، بەزەقی ئەم دیاردەیە دەبینین. کاتێک وێنای رێگاو پردو باڵەخانە و شار و جێگا دڵگیرەکانی چین پێشان دەدرێت، هەموو لەپێناو دروستکردنی هەستێکی فەنتازییە. هەستی فەنتازی ئەو هەستەیە کە وەک خۆشەویستی وەهایە، مرۆڤ هەرگیز پێکهاتە و خەسڵەتە راستەقینەکەی نابینێت بەڵکو وێنایەکی ئاینی، شیعری، تراویلکەیی دروست دەکات.\nئەم دۆخە تێکەڵە لەفەنتازیای پێش مارکس و دوای مارکسیش. لەزۆر خەسڵەتدا لەکارەکانی واڵتەر بنیامیندا دەردەکەوێت لە وەسفەکانی بۆ پاریس.\nچین لەم جۆرە خیتاب و حەکایەتانەدا ئامانجی روونی هەیە. فەنتازیا خەسڵەتێکی سەرەکی پڕوپاگەندەی چینە. چین دەیەوێت ئەوە بگەیەنێت کە تۆ لەدورەوە بحەپەسێیت، دەمت داچەقێ، پڕ بیت لەتراویلکە، بەجۆرێک کە بتەوێت لاسایی بکەیتەوە، پێی سەرسام بیت، بیر لەڕەهەندەکانی تری نەکەیتەوە، تەنهاو تەنها بتەوێت ببیتە بەشێک لێی. ئەمە خەسڵەتی سەرەکی پرۆژەی یەک رێگاو یەک پشتێنەیە، یان رێگای ئاورێشمی نوێ.\nئایا ئێمە دەتوانین بەحەپەسان و فەنتازیایی مامەڵە لەگەڵ زلهێزێکدا بکەین؟ یان ئێمە بەهۆی زاڵی و قاڵب-بەستویی ئاینی بۆ پرۆسەی تێگەیشتنمان لەدونیا، ونبوون لەناو تەمومژی ئایندا، فرۆید واتەنی، ئەوە تەنها رێگای بیرکردنەوەمانە و هەر ئەوە شک دەبەین. کاتێک لەکوردستان گوێ لەخەڵکی دەگرم، بەتایبەتی کاتێک باس دێتە سەر زلهێزێکی وەک ئەمریکا، هەمیشە جۆرێک لەسیفاتی ئیلاهی پێدەبەخشن، بەبێ ئەوەی مەبەستیان بێت. ئەمریکا هەموو شتێک دەزانێت، لەهەموو جێگایەک هەیە، توانای بێسنورە، تەنانەت کاتێکیش کە ئەمریکا شکست دەهێنێت، عەقڵی فەنتازیی دینی وەهای لێکدەداتەوە کە یاریی و سیاسەتە، نەک شکست.\nئاساییە ئێمە سەرمان سوڕ بمێنێت دەربارەی گەشەی خێرای وڵاتێکی وەک چین، پێی سەرسام بین، تەنانەت پێی بحەپەسێیین، بەڵام ئەم دۆخە دەبێت سنورداربێت، سەرەتایەک بێت بۆ رامان و سەرنجڕاکێشان، نەک بۆ لە پەلوپۆکەوتن و وەلانانی عەقڵ.\nکاتێک ماوییە کوردەکان لەشەستەکان و حەفتاکان بیر لە ماو و چین دەکەنەوە بەهەمان میتۆی فەنتازیایی بیری لێدەکەنەوە. زیاتر وەک موعجیزیەک، وەک کارێکی نەکردە. گۆڕینی کۆمەڵگایەکی جوتیاریی، هەژاری، دواکەتووی وەک چین بۆ کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوی جیهانی، وەها بینراوە کە زیاتر لەئێمەوە نزیکە و دەتوانین ئاسانتر دووبارەی بکەینەوە.\nئەم جۆرە لەبیرکردنەوانە بە ئاسانی بۆ ئێمە دەست نادات. بگرە هەتا ئاستێکی زۆریش ترسناکە. بەتایبەتی کاتێک ئەم بیرکردنەوە فەنتازیاییە کاری بۆ دەکرێت و نوخبەی سیاسی و ئابوری و کەلتوریی ئێمە بەئاسانی دەکەونە ژێر کاریگەرییەوە. پاش گەڕانەوەی لەچین، لەمیانەی شاندە گەورەکەی عادل عبدالمهدی، لەیەکێک لەئەندامانی شاندەکەم پرسی دەرباری ئینتیباعی لەسەر ئەوەی کە بینیویەتی لەچین، لەوەڵامدا زۆر بەحەماسەوە باسی سیستەم و گەشە و پێشکەوتنی ئەو وڵاتەی دەکرد. ئەم رەعشە سۆفییانە، لای زۆرێک لەوانە دەبینیت کەچینیان بینیوە. بەڵام بنەمایەکی سادە هەیە لەگەشە و خەسڵەتی دەوڵەتاندا. دەوڵەتان ناچنە دەرەوە بۆ ئەوەی درێژە بەناوەوەیان بدەن بۆ دەرەوە، بەڵکو بۆ ئەوە دەچنە دەرەوە بۆ ئەوەی بەکەرەسەتەکانی دەرەوە پەرەی زیاتر بەناوەوەیان بدەن.\nلێرەدا دێنەوە سەر پرسێکی ئێجگار ئاڵۆز کە لەمامەڵەمان لەگەڵ شارستانی رۆژئاواشدا تووشی دۆخی ناعەقڵانی فەنتازیی کردین ئەویش پرسی دووبارەیە. ئایا ئەوەی لەجێگایەک کراوە، دەتوانرێت دووبارە بکرێتەوە؟ بەدڵنیاییەوە نەخێر. زۆر بەئاسانی چونکە دووبارە بوونی نیە، بە تایبەتی لەدۆخی مرۆییدا. دیارە دووبارە خەسڵەتی هەرە سەرەکی رۆبۆتە.\nعەقڵی فەنتازیی، لەنێوان رق و خۆشەویستیدا جۆلانێیەتی. بەئەستەم دەتوانێت ئاڵۆزییەکانی دونیا ببینێت. وەک لەفۆکۆوە فێردەبین، بیرکردنەوەی فەنتازیمان مانای سنوردارێتی سیستەمی راستیمانە. ئەگەر ئەمە بۆ دۆخی ئێمە تەرجومە بکەین، ئەوا دەبێت و ناچارین کە سیستەمی راستیمان فراوان بکەین.\nلە سی ساڵی رابردوودا بیرکردنەوە لەدونیا هەتا ئاستێکی زۆر ئاسان بوو. بەڵام لەمەودوا دەگەڕێینەوە بۆ سەردەمی فرەهێزی و هاوسەنگی هێزەکان. ئەم دۆخە کە فرەیی و گۆڕانی خێرا و ململانێی زۆرو گرژی و نادڵنیایی لەخۆی دەگرێت بە سادەیی و فەنتازیایی ناتوانرێت مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت.\nئەوەی ئەم دۆخەی زیاتر ئالۆزکردووە هەوڵی زلهێزەکانە بۆ دروستکردنی فەنتازیاو وێنای ناواقیعی دەربارەی خۆیان. ئەوەی پێی دەڵێن دەسەڵاتی نەرم. ئەوەش ئەمەی زیاتر ئاسانکردوە، گەشەی فەنتازیایی تەکنەلۆجیایە. ئێستا وێناکان و ڤیدیۆکان و چیرۆکەکان و حەقایەتەکان بەئاسانی دێتە ناو ئاگاییمانەوە.


ژنانی كوردی سوریا رێپێوانده‌كه‌ن بۆ كۆتاییهێنان به توندوتیژی دژی ژنان\nسه‌دان خۆپیشانده‌ری ژن له‌سه‌ر شه‌قامه‌كانی شاری گه‌وره‌ی قامشلی، كه زۆربه‌ی دانیشتوانانی كوردی سوریان، یه‌كشه‌ممه (25 تشرینی دووه‌م) رێپێوانیان ئه‌نجامدا بۆ كۆتاییهێنان به توندوتیژی دژی ژنان، ئاژانسی فرانس پرێس رایگه‌یاند.\nژنه‌كان به شه‌قامه‌كاندا رێپێوانیان كرد و هه‌ندێكیان ته‌پڵیان لێده‌دا و هه‌لهه‌له‌یان ده‌كێشا.\n"هاوسه‌رگیری له ته‌مه‌نی منداڵیدا تاوانه،" له‌سه‌ر یه‌كێك له‌و دروشمانه نوسرابوو كه به‌ده‌ست خۆپیشانده‌رێكه‌وه بوو، له رۆژی جیهانیی بنه‌بڕكردنی توندوتیژی دژی ژنان.\nحه‌نیفه محه‌مه‌د، 47، وتی: "ئێمه ده‌بێت به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو به‌شداری له‌م رۆژه‌دا بكه‌ین."\nناوبراو وتی: "ژنان پێویسته خۆیان رێكبخه‌نه‌وه و بگه‌ن به ناوه‌نده‌كانی بڕیاردان. ده‌بێت داهاتوویان دیاریبكه‌ن."\nژنان له هه‌موو ته‌مه‌نه‌كان وێنه‌ی شه‌ڕڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی ژنان (یه‌په‌گه)یان به‌ده‌سته‌وه‌بوو، كه لقێكی میلیشیا كوردییه‌كه‌ی سوریایه، كه هه‌موو ئه‌ندامانی ژنن.\nكوردانی سوریا شانازیده‌كه‌ن به‌وه‌وه كه ته‌نانه‌ت له شه‌ڕه‌كانیشدا په‌ره‌ده‌ده‌ن به یه‌كسانیی نێوان ره‌گه‌زی نێر و مێ.


ئا: لوقمان غه‌فور- ئه‌مریكا\nپێتان سه‌یر نه‌بێت، به‌غدا، له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌به‌غدای په‌تو سێداره‌یه، بۆیه‌هه‌ڵواسینی ئینسان لای عه‌ره‌بی عیراقی به‌شێكه‌له‌كه‌ڵچه‌ری توندوتیژی.\nهێشتا دڵره‌قی له‌ناو كه‌ڵچه‌ری عیراقیدا دێت و ده‌چێت. دوای كوژرانی زیاتر له424 گه‌نجی توڕه‌ی عیراقی، 9 هه‌زار بریندار. هێشتا ئه‌و خوێنه‌نه‌وه‌ستاوه‌و ناشوەستێت. ئه‌وه‌ی له‌گۆڕه‌پانی وه‌سبه‌ی نزیک تەحریر، به‌به‌رچاوی دنیاوه‌ڕویدا، به‌شێكه‌له‌دڵڕه‌قی عه‌ره‌بی عیراقی بەشیعە و سوننەوە.\nگه‌نجه‌ناڕازییه‌كانی به‌غدا حكومه‌تی عیراقیان تووشی شۆككرد به‌پیشاندنی دڵڕه‌قییه‌ك هه‌ر وه‌ك ئه‌و دڵڕه‌قییه‌ی رۆژانه‌حه‌شدی شه‌عبی ده‌ره‌هه‌ق به‌خۆپیشانده‌ران ئه‌نجامیده‌ده‌ن. به‌سه‌دان مۆبایلی دواهه‌مین مۆدێلی ئایفۆن 10 و گالاکسی نۆتی 10 به‌ده‌ستی راست به‌رزكرانه‌وه‌بۆ چركاندنی دیمه‌نی هه‌ڵواسینی سه‌ره‌ولێژی هه‌رزه‌كارێكی 16 ساڵ له‌گۆڕه‌پانی وه‌سبه‌ی نزیك گۆڕپانی ته‌حریر، به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م ماڵه‌كه‌یدا لەگەڵ خۆپیشاندەران کەوتۆتە چەلەحانێ و داوای چۆڵکردنی ناوچەکەی کردووە، دواتر كلاشینكۆفه‌كه‌ی ده‌رهێناوه و چه‌ند فیشه‌كێكی كردووه‌به‌ناو خۆپیشانده‌راندا تا دوریانخاته‌وه‌له‌ماڵی و خێزانه‌كه‌ی.\nله‌رێگه‌ی ئه‌م شاشه‌بچوكه‌ی نوێترین ئامێری پەیوەندیکردنەوە، خۆپیشاندەران به‌سه‌ركرده‌عیراقییه‌كانیان وت: "ئه‌م بێده‌سه‌ڵاته‌به‌نوێترین جۆری هه‌ڵواسین سزاده‌ده‌ین، ئێوه‌خراپتر لێده‌كه‌ین". ئه‌م دیمه‌نه‌تراژیدییه‌پڕ دڵڕه‌قییه، ئه‌لیسا رۆبن-ی په‌یامنێری زه‌نیورۆك تایمزی هێناوه‌ته‌قسه‌و نوسیویه‌تی: "17 جار جه‌سته‌یه‌كی مردوویان داگرتوو به‌چه‌قۆ و ئامێری توندوتیژی لێیاندا و هه‌ڵیانواسییەوه. ئه‌وه‌ی جێگه‌ی دڵته‌نگی بوو چه‌ند كه‌سێك كه‌جلی پۆلیسیان له‌به‌ردا بوو له‌وێدا وه‌ستابوون. بێئه‌وه‌ی هیچ بڵێن!".\nدیمەنەکە پێماندەڵێت، به‌هه‌زاران كه‌س له‌ناو بێده‌نگی و توندوتیژیدا وه‌ستابوون، كه‌ئه‌مه‌ش نیشانده‌ری كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی توندوتیژه‌كه‌له‌سه‌رده‌می روخانی بته‌كه‌وه‌بۆ عیراقییه‌كان ماوه‌ته‌وه. دوای 16 ساڵ ئه‌م هه‌ست و نه‌سته‌زیاتر بوو نه‌ك كه‌متر. كاتێك بته‌كه‌ی سه‌دام له‌مه‌یدانی فرده‌وس روخێنرا. له‌وساته‌دا جه‌سته‌زیندووه‌كه‌ی سه‌دام-یان چنگ نه‌كه‌وت تا وه‌ك هه‌یسه‌م عه‌لی ئیسماعیل-16ساڵ- هه‌ڵیواسن. كه‌وتنه‌روخاندنی په‌یكه‌ره‌كه. له‌وكاته‌دا ئامێره‌وزه‌به‌خشه‌كه‌ی ده‌ستی خۆپیشانده‌ر له‌عیراقدا بوونی نه‌بوو تا سه‌دان فۆتۆی روخانی په‌یكه‌ره‌كه‌بمێنێت. ئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه‌چه‌ند فۆتۆیه‌كی فۆتۆگرافه‌ری ئه‌مریكی (ئایۆ جیما) یە، كه‌له‌گه‌ڵ كه‌تیبه‌ی سێ–ی هێزی پیاده‌ی ده‌ریایی چوار و كه‌تیبه‌ی یه‌كی هێزی زریپۆش-دا ئه‌و رێكه‌وته‌ی بۆ هه‌ڵكه‌وت، ئەم مێژووە بۆ ئه‌و بمێنێته‌وه.\nئه‌مریكییه‌كان كاتێك بته‌كه‌یان له‌مانگی ئه‌پرلی 2003 روخان وه‌ك ره‌مزی رزگاركردنی عیراق نیشانی عیراقییەکانیان دا، به‌ڵام له‌بنه‌ره‌ته‌وه‌عیراقییه‌كان به‌پیاكێشانی نه‌عله‌كه‌ی ده‌ستیشیان، دڵخۆش بوون ئەو ڕقوتوڕەییە بەتاڵ کەنەوە. بته‌كه‌نه‌ما كه‌چی توندوتیژیی و دڵڕه‌قی هه‌رماوه. هه‌یسه‌م له‌یه‌ك رۆژدا جه‌للاد و قوربانی. ئه‌و قوربانی ده‌ستی سیستمێكی سیاسی فاشل و فاشسته، به‌كلاشنكۆفه‌كه‌ی ده‌ستی كه‌سه‌ر به‌سریه‌ی خرسانی سه‌ر به‌میلیشیا شیعه‌كانه‌و بووته‌هۆی كوژرانی پێنج خۆپیشانده‌ر له‌سه‌رله‌به‌یانی هه‌مان ڕۆژ. كاتێك خۆپیشانده‌ران چه‌ند رۆژێكه‌داوای ده‌ستگیركردنی ده‌كه‌ن ، پۆلیسی عیراق بۆ ده‌ستگیركردنی هه‌ڵده‌كوتنه‌سه‌ر ماڵه‌كه‌یان له‌بری ده‌ستگیركردن، هه‌یسه‌م بریندار ده‌كه‌ن، جه‌سته‌یه‌كی نیوه‌مان و مردوو ته‌سلیم به‌خۆپیشانده‌ران ده‌كرێت.\nئه‌م دیمه‌نه‌ترسێنه‌ره، گوزارشتێكی خراپی كاره‌كته‌ره‌كانی خۆپیشانده‌رانه‌كه‌ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ دوای یه‌كسانی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كه‌ن، سبه‌ی ده‌بنه‌وه‌به‌جه‌للادێكی تر، ته‌نانه‌ت له‌وه‌ده‌چێت هه‌ر له‌ئێستاوه‌رێكه‌وت، شتێكی نوێمان پێ بڵێت، رێكه‌وت پێمان ده‌ڵێت، جه‌للاده‌كانی ئێستای عیراق له‌مله‌وه‌ئینسان هه‌ڵه‌واسن، به‌ڵام جه‌للاده‌كانی ئاینده‌له‌قاچه‌وه‌ئینسانه‌كان هه‌ڵه‌واسن.


(ڕەوانەکراوە لە لێدوانی بەکارھێنەر:KovanBarzinjiەوە)\nمەزنە! سڵاو Kován، تێبینیم کرد کە لەماوەی تەنیا ٤ ڕۆژدا ١٢ وتارت دروستکردووە. ھەربژیت و بەھیوای بەشداری زیاتریش، کاتێکی خۆش! -- ⇐ئارام وتووێژ💭 ١٢:٢٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC)\nزۆر سوپاس کاک Aram، ئەوەی ڕاستی بێت بەشداریم زیاتریش ئەبوو، بەڵام ھەندێ بەکارھێنەری تێدایە بەڕاستی ھەر زوو ساردیان کردمەوە! ھەر لەبەر ئەوەش بەشداریم کەم کەم بووە. بەھەرحاڵ دووبارە سوپاس. کۆڤان (وتووێژ) ٠٩:١٣، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC)\nپەڕگە:Clash Royale game logo.png بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرادەستکاری\n—— 💖Sakura Hana🌸 (لێدوان) ١٦:٣٥، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)\nپەڕگە:Resident Evil 1 cover.png بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرادەستکاری\n—— 💖Sakura Hana🌸 (لێدوان) ١٦:٣٦، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)\nدواجار لە ١٦:٣٦ی ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە


هەڕەشە وە خەڵق کاکەیی قەێرانەیل وەربڵاوێگ ئەڕاێ دموکراسی لە عێراق وە دی تیەرێد؛ ئلی ئابووئائوون و یووسف کالیان\nهەڕەشە وە خەڵق کاکەیی قەێرانەیل وەربڵاوێگ ئەڕاێ دموکراسی لە عێراق وە دی تیەرێد\nنۊسەرەیل: ئلی ئابووئائوون و یووسف کالیان\nوەرگێڕان: بەرخوەدان شوا\nئاماژەێ وەرگێڕ: ئەی دەقە لە لایەن «ئلی ئابووئائوون»، وەڕێوەبەر بەرنامەێ خوەرهەڵات ناوەڕاس و باکوور ئافریقا لە دامەزریاگ ئاشتی ئەیاڵەتە یەکەوگردییەگان (دانیشتی توونس)، و «یووسف کالیان»، لێزان کێشەیل خوەرهەڵات ناوەڕاس و کارناس بەرنامەێ لە ئەو دامەزریاگە لە عێراق (دانیشتی هەولێر) نۊسریاس. «دامەزریاگ ئاشتی ئەیاڵەتە یەکەوگردییەگان» (U.S. Institute of Peace) دامەزریاگێ حکوومەتیە ک ساڵ ١٩٨٤ لە دەورەێ سەرووک کووماری رۆنالد رەیگان دامەزریاس و لە ژێر چەو کۆنگرە، لە بوار خوەندن و لێکۆڵین لە باوەت شەڕ و ئاشتی، پەروەردەکردن دیپلۆمات و ناوجێکردن لە وڵاتەیل ترەک جهان لە نووڕینگاێ بەرژەوەندیەیل حکوومەت ئامریکا چالاکی کەێد. ئەی دو نۊسەر لە ماوەێ وەرین لە سەر کوومەڵگاێ کوردەیل کاکەیی لە عێراق کوو بۊنەسەو و ئەی وتارە لە عەرەب ویکلی بڵاو کردنە. هەوەجە وە وەتن نەیرێد ک ئەی وتارە نیشاندەر هۊر و ڕاێ نۊسەرەیلیە و پەیوەندیێگ وە هەڵویستەیل «پلاتفۆرم یارسان» نەیرێدن و تەنیا ئەڕاێ ئاگادارکردن بەردەنگەیلمان لە کوومەڵگاێ یارسان بڵاو کریەێد.\nلە ناوەڕاس ئەی گشتگیری جهانی نەخوەشی کۆرۆنا، داعش و کاولکارییەیلی ک ئەڕاێ تۆڵەسەنین کەێد لە سەرخەت خەوەرەیل جهان داخریاس. وەلێ هەرجوورە هەس، پێشوەچین ئەی گرووێ ترۆریستیە لە رێگاێ کوومەڵکوشی کەمینەگان عێراق هەمرای بەردەوامە. لە پارێزگاێ دیالە لە ڕۆژهەڵات عێراق داعش چەندین کەڕەت هۊژمەیل دڕندانەێگ هاوردیەسە سەر خەڵق کاکەیی. ئەی تەنگاویە ک کاکەییەگان کەفتنەسە ناوی، چۊ نموونەێ گوجینترێگە لە قەێران بۊن و نەبۊن کەڵێنترێگ ک عێراق وەگەردی ڕۊوەڕۊ بۊە. یە چەندین دەهەس ک پێکهاتەگان قەومی و فرقەیل دینی بۊنەسە خاڵ ئاگرگرتنێگ ئەڕاێ ناکووکی و پارچە پارچە کردن. عێراق ئەڕاێ یە ک دوارە وە دەورەێ وەرجە کاولکارییەیل داعش بگەڕێتەو و لە زنەبۊن دوارەێ داعش نواگری بکەێد و تێکووشاین ئەڕاێ دموکراسی بەرزترەو بکەێ، نە تەنیا بایەد کاکەییەگان بپارێزێت، بەڵکە بایەد وە شێوەێ مانادارترێگ لە مووزائیک عێراق جێان بیەێد؛ و ئەیاڵەتە یەکەوگردییەگان ئامریکایش ئەی بەختە دێرێ ک یارمەتیی بیەێد.\nخەڵق کاکەیی چەن دەهەس ک دێرێ سەرکوت بوود\nکوومەڵگاێ کاکەیی لە سەر باوەرەیل یارسانییە ک دینێگ تێکەڵ پێکەڵە ک فرەتر پەیرەوانی هانە لە عێراق و ئێران. لە عێراق ژمار کاکەییەگان لە نێوان ١٠٠ هەزار تا ٢٥٠ هەزار کەسە ک لە پارێزگایل کەرکووک، دیالە، هەولێر، نێنەوا و سلێمانی ژیەن. لە سەرەتای ساڵ ٢٠٢٠ هۊژمەیلێگ وە خومپارە و هەلەێوا ترۆرەیل ئامانجدار وە ئەی مەردمە کریاس ک لە ئاکامی کاکەییەیل فرەێگ لە ژێر ئەی گووشارە لە ماڵ خوەیان دەرچینە و ٧ گلە لە ئاواییەگانیان چووڵ کریاس. لە مانگ مارس مەزارگەیل کاکەییەگان لە پارێزگایل نینەوا و کەرکووک وە دەس کەسەیل نەناسیاێ ڕمانیا. لە مانگەیل مەی و ژۆئەن چەکدارەیلێ ک ویشن وابەستە وە دەوڵەت ئسلامی بۊنە، شاروەنەیل بێپەنا کوشتار کردن ک دەهان کەس کوشیان یا زامدار بۊن.\nوەلێ ئازار کاکەییەگان وە داعش دەسپێ نەکریا؛ جێوەر کاکەییەگان چۊ مەردمێگ نامسلمان و کورد، ئەی کوومەڵگا ناسە وەر ئازار و ستەمکاری. سەدام حوسێن لە کەمپەینەیل وەعەرەبکردن، ناوچەیل کاکەیی نشین داگیر کردیاد و لە ناو عەرەبەیل و مسلمانەیل داڵبەش کردیاد. ناکووکی لە سەر زەوی وە ئەی شێوە دۊاتر بۊ وە ڕێشەی ناکووکی لە نێوان عەرەبەیل، کوردەیل مسلمان و کوومەڵگای کاکەیی. کاکەییەگانیش جوور کەمینەیل ترەک وڵات عێراق تا ساڵ ٢٠٠٣ لە ژێر ئازار بۊن و فەرهەنگ، زوان و شووناسیان تا ئاستێگ سەرکوت کریا ک ڕۊ وە نابوودی چی.\nچەن دەهە سەرکوت کاکەییەگان نیشان دا ک ئەی کوومەڵگا فرە بێ بەرگەس و هۊچ هاز ئەمنیەتی لە عێڕاق نیەپارێزنێدەی. وە ئی مدووە بۊ ک ئەی هۊژمەیل لە مەڵوەنەیلێگ قوومیا ک حکوومەت ناوەندی عێراق و حکوومەت هەرێم کوردستان لە سەری ناکووکی دێرن و هەر ئەی کوناێ ئەمنێتی لە لایەن داعش ئەو کار گیریا و حکوومەت ئسلامی هاتە دی.\nنەبۊن نوانەرایەتی و وە فەرمی نەناسین کاکەییەگان ئەڕای هاوکاری لە لایەن بازیکەرەیل گەورەتر لە ئاراێ سیاسەت بۊە بائس ناتوان بۊن ئەی کوومەڵگای گوجین. ئەگەرچە کاکەییەگان لە شەورایل ناوچەیی نوانەر دێرن و لە پارلمان کوردستانیش یەی کەس نوانەر کاکەیی هەس، وەلێ لە پارلمان عێراق و کوردستان بەش دیاری کریاگی ئەڕاێ کاکەییەگان نییە تا بتوانن چۊ گرووهەیل کەمینە لەوای مەسیحییەگان یا سوببیەگان مەندایی بەشدار پارلمان بوون.\nچالاکوانەیل کاکەیی زانن ک فرەتر بۊن نوانەرایەتی ناتوانێد یەی شەوە گشت کێشەیل کوومەڵگایان چارە سەر بکەێدن، وەلێ هانە وەی همێدەواریە ک یەی پلاتفۆرم چۊ سەکووێگ بەرز ک نگەرانییەیلیان زەق بکەێد، توانێد گێچەڵەیل ئیرەنگەییان بخەێدە وەر چەو و وە شوون خوەی باسەیلێگ لە باوەت نواگری لە نابوود بۊنیان بارێدە ئارا ک ئیرەنگە لە عێڕاق نگەرانی مەسیحییەیل و ئێزدییەیل فرەێگیش هەس. چالاکوانەیل زانن ک ئەڕاێ چارەسەر کردن کێشەی «ناوچەگان جێناکووک» – وە شێوەێ ڕێکخستن سەردەمی یا سەرەمڕ- ڕێگاێ دۊر و درێژێگ ها لە پێش و وەی مدووە چەویان ها وە شوون یە ک میوەیل لقەیل نزمتر ئەی دارە بچنن.\nئەیاڵەتە یەکەوگردییەگان ئەمریکا ک خوەی وە ئازادی مەزەوی پابەن زانێد و مەیل دێرێد ڕێگاێ دوارە وە دی هاتن داعش بوەسێدن، بایس وەگەرد حکوومەت عێراق هاوکاری بکەێد تا نووسازی، پاراستن و نوانەرایەتی کەمینەگان قەومی و مەزەوی بێ هاز، لە یەکەمایەتی خوەی بیلێدن. یەکەمین دەرفەت ئەڕاێ باس کردن لە ئەی کێشەیلە دێرێ وە دەس تیەێد، ک یەکێگیان ڕاوێژکاری ئستراتژیک ئامریکا و عێراق و هەروەها سەرداێن مستەفا کازمی لە واشنگتۆن لە بانان نزیکە.\nبجگە لە فرەتر کردن نوانەرایەتی کاکەییەگان لە پارلمان عێراق و کوردستان، ئامریکا توانێد وە حکوومەت عێراق پێشنیار بکەێد ک بۊن پۆلیس و ئەرتەش لە دەور و گرد ناوچەیل کاکەیی نشین و مەزرایلێگ ک هەردەم کریەنە ئامانج داعش ئەوزێنە بکریەێد، یا ئیە ک لە ناو کاکەییەگان سەربازگری بکەێد تا گرووهەیل چەکدار فەرمی پێک بارن و خوەیان بپارێزنن. ئامریکا توانێد وە ڕۆل دەسەوەری خوەی درێژە بیەێد، و هەر جوور ساڵەیل ٢٠٠٩ تا ٢٠١١، هەوڵ بیەێد تا سازوکارەیل ئەمنێتی هاوبەش لە نێوان هازەیل عێراقی و کورد جوور گەیشتەیل، ئیست بازرەسییەیل و ناوەندەیل فەرماندەری ئجرا بوودن. چالاکوانەیل کاکەیی فرەێگ لە سەر ئەی باوەرن ک وەی شێوە هاز داعش ئەڕای ئامانج گرتن کوومەڵگایان قڕ بوودن.\nسازین دموکراسی لە هەناو فرەڕەنگی\nئەگەرچە هەم عێراق و هەمیش هەرێم کوردستان وەگەرد شەڕەیل بۊن و نەبۊن فرەێگ دەس وە یەخە بۊنە، وەلێ خوەندنەیل فرەێگ نیشان دانە ک فرەڕەنگی هەم وە دموکراسی و هەمیش وە گەشەبۊن ئقتسادی سقام دەێدن. فرەڕەنگی و ڕەوازانین فەرهەنگی توانێد وە نواگری کردن لە بێ جم و جووڵی لە مەزرینگەیل مەدەنی و فەزاێ ڕووشنهۊری، ئقتساد وە ڕەو گەشەبۊن بوەێد. جێ باوەرگومانی نییە ک یارمەتی داێن وە کەمینەگان –لەوای کاکەییەگان- ئەڕاێ ئەمنیەت نەتەوەیی عێراق و هەرێم کوردستان پێخوازە، و پێشتیوانی کردن و لەناوخوەگرتن کەمینەگان ئەڕاێ پەیداکردن ڕێگاچارە توانێد وە دڵنیایی بائس سقامداربۊن کوومەڵایەتی بوود و پەناگایل ئەمن داعش و گەشەبۊن عەمەلیاتەیلی لە ناو بوەێد.\nکوومەڵگاێ ناونەتەوەیی، حکوومەت ناوەندی عێراق، هەرێم کوردستان، حکوومەتەیل پارێزگایی و ناوچەیی و گرووهەیل چەکدار بایەد وریا بوون ک ئەڕاێ چارەکردن کێشەیلیان و پاراستن یەکێگ لە تایبەتمەندیەیل کلیلی عێراق و قانجازەیلێگ ک کەڵک لەلێ وەرنەگیریاس، وەگەرد کوومەڵگاێ کاکەیی و کوومەڵگایل کەمینەێ ترەک کار بکەن. عێراق وە پاراستن فرەڕەنگی و پارێزانن کەمینەگانی، توانێد شیاوی ئەوە وە دەس بارێد ک لە باوەت کێشەیل بۊن و نەبۊن خوەی یانێ پارچەبۊنەیل فرقەیی و قەومی بەردەنگ بوود.\nPrevious خەباتی چەکداری ژنانی کورد لە رۆژهەڵاتی کودستان؛ هاوژین زیبا\nNext کورتەیەک سەبارەت بە مێژووی خەباتی چەكداریی ژنانی ناو پەكەكە و بیردۆزەی دابران؛ هاوژین زیبا


کورد و دەسەڵات ... مێژوویەکی قێزەون - بەشی دووەم\nئەزموونێکی نوێی سەرکردەی پارتەکانی باشووری کوردستان\nلە ئەم قۆناغە نوێیەی بزووتنەوەی کوردایەتیدا، ناکۆکیی و دووبەرەکیی، لە نێوان ئەندامانی سەرکردایەتی نێوخۆی یەک پارتدا (پارتی دێمۆکراتی کوردستان) سەریهەڵداوە. هۆکەشی بۆ چەن دید و بۆچوونێکی جیاوازی ئایدۆلۆژیی، بەڕێوەبردنی پارت و شۆڕشەکە دەگەڕێتەوە.\nلە ئەنجامدا ئەو جیاوازییە، پارتەکەی دوولەتکردووە و دوو باڵی جیاوازی لێکەوتووەتەوە. هەرچەندە هەردوولایان، ناو و ناتۆرەی ناشیرین و ناشیاویان لە یەکدی دەنا، بەڵام لەنێو کۆمەڵانی خەڵکدا، باڵی یەکەمیان بە (مەلایی) و باڵی دووەمیشیان، بە (جەلالیی) ناودەبران و هەر بە ئەو ناوانەشەوە، لە لاپەڕەکانی مێژووی هاوچەرخی کورددا تۆمارکراون!\nئەو ناکۆکییانەی لە نێوان ئەم دوو باڵەدا ڕوویانداوە، وردەوردە پەرەیسەندووە، تا کار بە ئەوە گەیشتووە، پەلاماری یەکدیان داوە و جەنگێکی پۆخڵی درێژخایەن، لە نێوان هێزە چەکدارەکانی سەر بە سەرکردەکانی هەردوو باڵەکەی (جەلالیی) و (مەلایی)، زۆر بە گەرمیی هەڵگیرساوە و خراپیش دەسیپێکردووە، بە شێوەیە لە شێوەکانیش، تا ئەوڕۆ هەر بەردەوامە! جگە لە ئەوەی، پڕیشکی ئاگری جەنگەکەی نیوانیان، بۆ بەشەکانی دیکەی (کوردستان)یش تەنیوەتەوە. جەنگە خوێناوییەکەی نێوانیشیان، لە سێ سەردەمی جیاوازدا ڕوویداوە:\nشۆڕشی (11ی سێپتێمبەری 1961)\nهێشتا هەمووی (2 - 3) ساڵ، بەسەر بەرپاکردنی شۆڕشی (11. 9 .1961)دا تێپەڕبووبوو، لەناکاو، دەنگی ناکۆکیی و دووبەرەکیی، لە نێوان ڕیزەکانی سەرکردایەتی (پارتی دێمۆکراتی کوردستان) و سەرۆکەکەی (مستەفا بارزانیی)دا، گوێی هەموو کوردپەرەورێکی بەئەمەکی پڕکرد.\nئەوەبوو، ناکۆکیی و دووبەرەکییەکەی نێوانیان، بە تەواویی قووڵبووەوە و تەقییەوە، تا وای لێهات، ساڵی (1964) باڵەکەی (جەلالیی) لە نێوچەی (ماوەت)، کۆنفرانسێکیان گرت و سەرۆکەکەیان لە دەسەڵات دوورخستەوە. ئەویش بە هێزێکی چەکدارەوە پەلاماریدان، دوای چەن پێکدادانێ، بەرەو (ئێران) هەڵاتن.\nپاشان (پارتیی) بە سەرکردایەتی (بارزانیی)، لە ساڵی (1966)ەوە ناچاربوو، پاڵ بە پاڵی دەوڵەتی داگیرکەری شایەنشایی (ئێران)ەوە بدا. چەک و تەقەمەنیی لێ وەرگرێ. هێندێ جاریش، شارەزای ئەرتەش و چریکیشی لێ بخوازێ! لاکەی دیکەشیان، کە بە (باڵەکەی م. س.) ناسرابوو، بە سەرکردایەتی (برایم ئەحمەد – جەلال تاڵەبانیی)، هەر لە ئەو ساڵەوە تا ساڵی (1970)، لەگەڵ دەسەڵاتە یەک لە دوا یەکەکانی دەوڵەتی داگیرکەری (عێراق) ڕێککەوتن و هەوڵیاندەدا، شانبەشانی سوپای (عێراق)، هێزی پێشمەرگەی (کوردستان) لەنیوبەرن. ئیدی بە ئەو شێوەیە، بە تەواویی ماڵیان لە یەکدی جیاکردەوە، سەنگەریان لە یەکدی گرت، دوژمنی سەرەکیی و بیانییان بیرچووەوە، هەر لایەکیان ئەوەی دیکەیانی، بە دوژمنی سەرەکی خۆی دەزانی، جەنگەکەی نێوانیشیان تا دەهات، ڕۆژبەڕۆژ گەرمتردەبوو، هەموو گوند و شارێکی باشووری (کوردستان)شی گرتەوە.\nلە ئەنجامدا ئەوەبوو، ساڵی (1970) سەرکردایەتی شۆڕش، لەگەڵ دەسەڵاتدارانی (بەعس) ڕێککەوتن، باڵەکەی (جەلالیی) وەک هێزێکی نافەرمیی، چەکیان دانا. پاشان بە دەسپێشخەری (بارزانیی)، هەردوو باڵەکە یەکیانگرتەوە و ساڵی (1975)یش، کاتێ (بەعس) داواکارییەکانی سەرکردایەتی شۆرشی ڕەتکردەوە، دژی هیزەکانی دەوڵەت، دەسیان بە شەڕکردەوە. بەڵام شۆڕشەکە، ڕۆژی (6. 3. 1975)، لە ئەنجامی پیلانێکی نێودەوڵەتیدا، تێکشکا و بە هەرەس کۆتاییهات!\nشۆڕشی نوێی ساڵی (1976)\nهەر دوای ئەوەی، شۆڕشی (1961) تێکشکا و کۆتاییهات، هێندەی پێ نەچوو، گڕی بڵێسەی ئاگری شۆڕشێکی نوێی دیکەی بەڕەنگاربوونەوە، لە چیا بەرزە سەرکەشەکانی باشووری (کوردستان)ەوە کڵپەیسەند و شەوی تاریکونووتەکی ژێردەسیی، خاکی نیشتمانی ڕووناکردەوە.\nلەگەڵ ئەوەشدا هێندەی نەبرد، وەک دەردە کوشندە کۆنەکەی کورد، ڕەگی گوولیی ناکۆکیی و دووبەرەکیی، لە گیانی سەرکردایەتی هەموو پارتەکانی باشووری (کوردستان)دا جوڵایەوە. بەڵام ئەم جارەیان، جگە لە ئەوەی، (10) ساڵی ڕێک، جەنگی خۆبەخۆی براکان، لە نێوان هەموو لایەنەکاندا و لە ئەو چیاوچۆڵە بەردەوامبوو، گرنگترین پێکدادان و پەلاماردانی خوێناویی نێوان (یەکێتیی) و (پارتیی)ش، ڕەشەکوژییەکەی ساڵی (1977)ی نێوچەی (هەکاریی) بوو، چونکە هێزێکی زۆری پێشمەرگەکانی (یەکێتیی) لەنێوچوون. لە ئەنجامیشدا کار بە ئەوە شکایەوە، لێپرسراوانی (ئێران)، هەموو پارتەکانی باشووریان کۆکردەوە، ساڵی (1986) لە بەرەیەکی (کوردستان)یدا یەکیانگرت و جەنگەکەش وەستا!\nسەیر ئەوەیە هەر لایەکیشیان بە جیا، وابەستەی دەوڵەتێکی داگیرکەری نیشتمانەکەمان بوون و جەنگەکەش، بۆ بەشەکانی دیکەی (کوردستان)یش تەنییەوە. جا با بزانین، تا چەن کەڵکیان لە ئەزموونە قیزەونەکانی میرنشینی (بابان) وەرگرتووە و دووبارەیان نەکردووەتەوە؟!!\n- لە ساڵی (1979) بە دواوە، هێزەکانی (پارتیی) بە ئاشکرا، پێش سوپای پاسدارانی (کۆماری ئیسلامیی ئێران) دەکەوتن و پەلاماری پێشمەرگەکانی (حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران)یان دەدا.\n- لە ساڵی (1992)دا، هەردوو سەرکردایەتی (پارتیی) و (یەکێتیی) بڕیاریاندا، لە گریلاکانی (P.K.K.) بدەن. لەبەرئەوە بڕیاری ژمارە یەکیان بە پەرلەمانی (کوردستان) دەرکرد و خوێنی کوردی باکووریان حەلالکرد. * ئەوەبوو، هێزی پێشمەرگەی هەردوو پارت، شانبەشانی سوپای توورک، پەلاماری هێزی گریلاکانی (P.K.K.)یان دا، زیانێکی زۆریان بە کورد و قازانجێکی زۆریشیان، بە دوژمنی داگیرکەری توورک گەیاند! (1)\n- دوای ئەو مێژووە ڕەشەی، ئەو دوو پارتە و پەرلەمان، بۆ خۆیانیان تۆمارکرد، سەرکردایەتی (پارتیی)، جارێکی دیکە بە هاوکاریی هێزەکانی سوپای تووک، ڕۆژی (14. 5. 1997)، پەلاماری هێزەکانی (P.K.K.)یان دایەوە.\nقۆناغی فەرمانڕەوایی هەرێم و چەنگی نیوخۆی ساڵی (1994-1998)\nڕۆژی (1. 5. 1994)، جەنگێکی نێوخۆی پۆخڵ، لە نێوان هێزەکانی هەردوو پارتی فەرمانڕەوای هاوپەیمان (پارتیی) و (یەکێتیی)، لەسەر پارە و دەسەڵاتی ڕامیاریی، بە خراپترین شێوە گەرمبوو. کار بە ئەوە شکایەوە، سەرکردایەتی (پارتیی)، پەنای بۆ دڕندەیەکی فاشیی وەک (سەددام حوسێن) و سوپا داگیرکەرەکەی برد. بۆیە ڕۆژی (31. 8 .1996)، لە ماوەیەکی کەمدا، هێزەکانی گاردی کۆماریی، بە پشتیووانیی تانک و تۆپێکی زۆرەوە، پەلاماری هێزەکانی (یەکێتیی)یان دا و لە شاری (هەولێر) دەریانپەڕاندن. پاشان هیزەکانی (پارتیی) توانیان، هەموو شار و شارۆچکەکانی دیکەی هەرێم داگیرکەن و هێزەکانی (یەکێتیی)ش، تا نزیک سنوورەکانی (ئێران) نەوەستانەوە!\nبەڵام ئەم سەرکەوتنەی (پارتیی) و تێکشکاندنەی (یەکێتیی) زۆری نەخایاند، هێزەکانی (یەکێتیی)، بە هاوکاریی (ئێران)، دەسیان بە هێرشکردن کردووە، هیرشێکی بەربڵاویان لە هەموو نێوچەکان دەسپێکردەوە و توانیان، هێزەکانی (پارتیی) بشکێنن و تا سنووری (دەرگەڵە) دویانکەون. ئینجا دەسەڵاتدارانی هەردوو دەوڵەتی داگیرکەری (توورکیا) و (ئێران)، بە ڕەزامەندی (ئەمێریکا)، لە ئەو سنوورەی نێوانیاندا، جەنگەکەیان پێ ڕاگرتن و ئیدی لە ئەو ڕۆژەوە، دەسەڵاتی هەرێمی باشووری (کوردستان)، بەسەر دوو نێوچەی سەوز و زەرددا دابەشبوو، تا ساڵی (1998)، شالیاری دەرەوەی (ئەمێریکا)، هەردوو سەرکردەی (پارتیی – مەسعوود بارزانیی) و (یەکێتیی – جەلال تالەبانیی)، بۆ (وشنگتۆن) بانگکرد و ئاشتیکردنەوە.\nلەگەڵ ئەوەشدا، هەرچەندە جەنگەکە لە نێوانیاندا وەستا، بەڵام هەر ناکۆکبوون، تا ساڵی (2006)، بە دەسپێشخەریی (جەلال تالەبانیی)، هەردوو دەسەڵاتەکە یەکیانگرتەوە. بەڵام بە شێوەیە لە شێوەکان، جەنگی نیوخۆ و ناپاکیی نەتەوەیی، لە نێوچەی سەوزدا هەر بەردەوامبوو. بۆ نموونە:\n- مانگی یونی (1996)، بە ئاگاداریی هێزەکانی (یەکێتیی)، هێزێکی زۆری پاسدارانی (ئێران)، لە نزیک شارۆچکەی (کۆیە)، بارەگەکانی (حیزبی دێمۆکراتی کورستانی ئێران)یان تۆپبارانکرد.\n- ڕۆژی (16. 10. 2017)، گرووپێکی نێو (یەکێتیی)، بە هاوکاریی سوپای پاسدارانی (ئێران) و (حەشدی شەعبی)، شاری (کەرکووک)یان، ڕادەسی دەوڵەتی داگیرکەری (عێراق) کردەوە و لە ئەنجامیشدا، نێوچەکانی دیکەشیان داگیرکردەوە و لە (%51)ی ڕووبەری باشوور، جارێکی دیکە داگیرکرایەوە. ئیدی لە ئەو ڕۆژەوە تا ئێستە، هیچ پارتێکی باشووری (کوردستان)، دەسەڵاتی لە (کەرکووک) و نێوچە بەعەرەبکراوە داگیرکراوەکانی دیکەی باشووردا نەماوە. پێوەندیی نێوان هەردوو پارتی دەسەڵاتداریش تێکچووە.\n1. کاتی خۆی سەبارەت بە ئەو بڕیارەی پەرلەمانی (کوردستان)، وتاری (بڕیارێکی خوێناویی)م نووسی و بڵاومکردەوە.\n2. بەشی هەرە زۆری ئەم وتارە، (18) ساڵ لەمەوبەر نووسراوە، یەکەمین جار لە سایدی (کوردستانپۆست)دا بڵاوکراوەتەوە. دووەمین جاریش، لە بەرهەمی (دۆزەخی ژێردەسیی) لاپەرە (8-17) بە ناونیشانی (ناکۆکیی، دووبەرەکیی و ناپاکیی)، ساڵی (2006) بڵاومکردووەتەوە.\nدوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز، دۆزەخی ژێردەسیی، چاپی 1، چاپخانەی سیما، سولەیمانی، 2006، ل 189.\nمحمد امین زکی بەگ، مێژووی کورد و کوردستان ...


ANF | چالاکیەکەی بەردەم کۆنسەی ئەوروپا کۆتایی پێهات: تێکۆشان بەردەوامە\nچالاکی دانیشتنی بەردەم کۆنسەی ئەوروپا لە شاری ستراسبورگی فەرەنسا بۆ ئازادی عەبدولا ئۆجالان رێبەری گەلی کورد کە ماوەی سێ هەفتەی خایاند، کۆتایی پێهات.\nپێنجشه‌ممه, 29 Oct 2020, 21:43\nلە چوارچێوەی هەنگای 'گۆشەگیری، فاشیزم، داگیرکەری بەسە، کاتی ئازادیە' دا لە ١٢ی تشرینی یەکەمدا چالاکی دانیشتن لە بەردەم کۆنسەی ئەوروپا لە شاری ستراسبورگی فەرەنسا بەڕێوەچوو. لە هەفتەی یەکەمی دانیشتنەکەدا سیاسەتمەدارانی کوردستان و تورکیا و لە هەفتەی دووهەمیشدا چالاکوانانی تەژەکە-ئەوروپا چالاکیەکەیان بەڕێوە برد. لە هەفتەی کۆتایشدا بە پێشەنگایەتی تەکۆ-ژن و تەجەشە چالاکیەکە بەرێوەچوو.\nلە گۆڕەپانی دانیشتنەکە، ماوەی ٩ ساڵە چالاکی ئیشکگری بۆ ئازادی ئۆجالان بەڕێوە دەچێت، بەڵام بە هۆی رێوشوێنەکانی خۆپاراستن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا، چالاکیەکە کۆتایی پێهێنرا.\nدانیەل ماتریت لەسەر ناوی گەنجانی ئەنتەرناسیۆنالیست لە رۆژی دوایی چالاکیەکەدا قسەی کرد و وتی:"ئێمە لە سەرتاسەری جیهانەوە بۆ ئازادی ئۆجالان هاتین و بەشداریمان لەم چالاکیەدا کرد. جێگای قبوڵکردن نیە کە ماوەی ٢٢ ساڵە ئۆجالان لە ژێر گۆشەگیریدایە. ئازادی و پارادیگمای ئۆجالان بۆ سەرتاسەری جیهان، زۆر گرنگ و بە نرخە. تا ئەو رۆژەی ئۆجالان ئازاد نەبێت، چالاکیەکانمان بەردەوام دەبن. شۆڕشی رۆژئاوا هیوامان پێدەبەخشێت. ئیمە وەکو گەنجانی ئەنتەرناسیۆنالیست لە ناو تێکۆشانی ئازادیدا جێدەگرین. ئەم پارادیگمایە لە سەرتاسەری جیهان بڵاو دەکەینەوە."\nپرۆفیسۆر جۆس ماریا سیسۆن و پرۆفیسۆر دکتور ئانورادا چینۆی ئەندامانی دەستپێشخەری گلۆبالی ئازادی بۆ ئۆجالان پەیامێکی ڤیدیۆییان بۆ چالاکیەکە نارد. لە پەیامەکەدا باس لەوە کرا:"دەبێت هاوڕێ ئۆجالان ئازادی بکرێت. ئەشکەنجەی فیکری و جەستەیی بۆ سەر ئۆجالان زیادی کردووە. تەنها ئەمە هۆکارێکە کە دەبێت ئۆجالان ئازاد بکرێت."\nلە پەیامەکاندا باس لەوە کرا کە، بۆ ئازادکردنی عەبدولا ئۆجالان کە لە ناو هەڵومەرجێکی قوڕس و گۆشەگیریدایە، لە باشوری ئاسیا و هندستانەوە سەدان هەزار کەس سڵاویان ناردووە. دەبێت ئۆجالان ئازاد بکرێت. ئۆجالان رێبەر و دەنگی ئەو کوردانەیە کە رووبەڕووی زۆرداری و دیکتاتوری ئاکەپە-مەهەپە و ئەردۆغان بوونەتەوە. داواکاری بۆ بەدیهێنانی پێگەی کورد نەک تەنها مافە، بەڵکو پێویستیەکە. دەبێت ئەم راستیە لە لایەن گشت گەلانی جیهانە بزانرێت و قبوڵ بکرێت. عەبدولا ئۆجالان بە هۆی ئەوەی داوای ئاشتی سەرتاسەری بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات و پێشەنگی ئاشتیە، بۆیە دەوڵەتی تورک لێی دەترسێت. پارادیگمای ئۆجالان لە رووی ئازادی ژنان و ژیانی هاوبەشدا، یەکلاییکەرەوەیە.\nدواتر یوکسەل کۆچ هاوسەرۆکی کەجەدەکە-ئەوروپا قسەی کرد و وتی:"چالاکی دانیشتن ئەمڕۆ کۆتایی پێدێت، بەڵام چالاکیەکانمان لە سەرتاسەری جیهان بەردەوام دەبن. لێرە ئاشکرا دەبێت کە جیهان لەگەڵ ئێمەدایە. تا ئەو رۆژەی رێبەر ئاپۆ ئازاد نەبێت، هەموومان بە یەکەوە تێدەکۆشین."\nدواتر بوشرا ئەحمەد حەسەن و جان باغش لەسەر ناوی رێکخستنەکانی کەجەدەکە-ئەوروپا قسەیان کرد و ناڕەزاییان لە بەرامبەر هاوکاریی پارتی دیمۆکراتیک کوردستان-پەدەکە لەگەڵ تورکیا دەربڕی.\nدواتر عادل سەرحاد لەسەر ناوی تەجەشە و تەکۆ-ژن قسەی کرد و جەختی کردەوە کە تێکۆشانی ئەوان وەکو گەنجان بەردەوام دەبیت.\nچالاکیەکە بە دروشمی 'بژی سەرۆک ئاپۆ' و 'ئازادی بۆ ئۆجالان' کۆتایی پێهات.


دایکی سەروان "ئەحمەد جاویدفەر'' خەڵکی شاری مەهاباد کۆچی دوایی کرد\n12:38 - 30 پووشپەڕ 2721\nڕۆژی سێشەممە ڕێکەوتی ٢٩ی پووشپەڕی ١٤٠٠ی هەتاوی دایە "عایشە عەزیززادە" دایکی شەهید سەروان "ئەحمەد جاویدفەر" ناسراو "بە کاک "هەژار" لە تەمەنی ٩٥ ساڵیدا لە شاری مەهاباد ماڵاوایی لە ژیان کرد.\nدایە "عایشە"، ساڵی ۱۳۰٥ی هەتاوی لە گوندی "قوم قەڵا" سەر بە شاری مەهاباد لەدایک بووە. ناوبراو دایکێکی شۆڕشگێر و خۆڕاگر لە هەگبەی ژیانیدا، تەنیا لە مەودای یک مانگدا لە ساڵی ١٣٦٠ی هەتاوی، دوو کوڕی سەربەرزانە و بە شانازییەوە، گیانیان پێشکەش بە ڕێبازی حیزبی دێموکراتی کوردستانى ئيران کردووە.\nدایە "عایشە" دایکی یەکێک لە پێشمەرگە قارەمانەکانی حیزبی دێموکرات واتا کاک "هەژار" بووە. ئەو هەمیشە شانازیی بەوە دەکرد کە کوڕێکی لە ڕێگای ئازادیی کوردستاندا تێکەڵ بە کاروانی شەهیدان بووە.\nکاک "هەژار" ساڵی ١٣٣٠ی هەتاوی لە گوندی "قوم قەڵا" لەدایک بووە. لە تەمەنی ٧ ساڵیدا ڕوانەی قوتابخانە و بۆ درێژەدان بە خوێندن ڕەوانەی شاری مەهاباد کراوە.\nساڵی ١٣٤٩ی هەتاوی دوای خزمەتی ئیجباریی سەربازی لە زانکۆی ئەفسەریی تاران وەردەگیردرێت. لە ماوەی خزمەتی لە ئەرتشی ڕێژیمی پەهەلەویدا هەست بەوە دەکات کە ئەو ڕێژیمەوە چەنده ستەمکارە.\nسەروان "ئەحمەد" ساڵی ١٣٥٧ی هەتاوی پێوەندی نهێنی بە حیزبی دێموکراتەوە گرتووە. دواتر ڕیزەکانی ئەرتشی بەجێهشێت و پەیوەست بوو بە هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە. سەرەتا بووەتە جێگری لکی هێزی "پێشەوا" و دواتر وەک فەرماندەری هێز دیاری کراوە.\nلە ماوەی پێشمەرگایەتییدا چەندین حەماسەی لەبیرنەکراوی خولقاندووە. شەهید سەروان ''ئەحمەد جاویدفەر'' خەڵکی شاری مەهاباد ئەفسەرێکی شۆڕشگێر و نیشتمانپەروەری کورد بوو کە لە گرتنی پادگانی مەهاباد ڕۆڵێکی گرینگ و کاریگەری هەبوو.\nکاک هەژار لە گوڕەپانی خەباتدا، فەرماندەی هێزی پێشەوا و ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو، پاش چەندین جار برینداربوون لە ڕێكەوتی ٢٢ی سەرماوەزی ١٣٦٠ هەتاوی لە شەڕێكی قارەمانانەدا لە ڕێگای بانە ـ سەردەشت شەهید كرا.\nهەروەها کوڕێکی دیکەی دایە "عایشە" بە ناوی شەهید "سلێمان جاویدفەر" ڕۆژی ٢١ی خەزەڵوەری ساڵی ١٣٦٠ لە شاری مەهاباد لەلایەن ڕێژیمی تێرۆریستیی کۆماری ئیسلامیی ئێران ئێعدام کراوە و تێکەڵ بە کاروانی شەهیدان دەبێت.\nتەرمی دایە "عایشە" لە زێدی خۆی بە خاکی پیرۆزی کوردستان ئەسپێردرا.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وێڕای بەداخبوونی خۆی بۆ ئەو دایکە تێکۆشەر سەرەخۆشی لە بنەماڵە و کەسوکاری ناوبراو دەکات و خۆی بە هاوبەشی خەمیان دەزانێت.


چەند دیاردەیەکی نوێ و خراپ لە پەیوەندیدا کە جاران شتی وا بوونی نەبوو! – تۆڕی میدیایی خەڵک\nچەند دیاردەیەکی نوێ و خراپ لە پەیوەندیدا کە جاران شتی وا بوونی نەبوو!\n2019/04/16 - 11:32 PM\nدەوترێت خۆشەویستی جاران لە ئیستا باشتر بووە، هەندێکجار ئەم قسەیە ڕاستی خۆی دەسەلمێنێت کاتێک دیاردەی نوێ لە خۆشەویستیدا دەبینیت کە جاران شتی وا بوونی نەبووە:\nئەمەی خوارەوە هەندێکیانە:\nپاش ئەوەی ماویەک لەگەڵ کەسێکدا لە پەیوەندیدایت، بەڵام لەناکاو بەبێ ئەوەی هۆکارەکەی بزانیت لێت دووردەکەوێتەوە و چیدیکە تۆی ناوێت!\nجاران پەیوەندیەکان سادە بوون، بەڵام ئێستا چاوشارکێ لەگەڵ یەکدی دەکەن و لەپڕ ڕۆژێک دەموچاوی لێداویت بەیەکدا بەبێ ئەوەی بزانیت هۆکار چییە؟ واتە پەیوەندیەکە زۆر ئاڵۆزە!\nکەسێک تۆی بەخۆیەوە بەستۆتەوە بەڵام وەک یەدەگ، واتە کاتێک پەیوەندی نەما دێتەوە بۆلات!\n– هاوڕێی ئازیز\nکچ و کوڕ وەک هاوڕێی زۆر نزیکی یەکدی خۆیان دەردەخەن و زیاتر لە دوو کەس کە کەپڵ بن تێکەڵ دەبن بەناوی (هاوڕیی ئەزیزەوە) بەڵام دواتریش یەکێکیان هاوسەرگیری دەکات و بەرامبەر ناتوانێت هیچیش بڵێت، چونکە ئەوان “هاوڕێ” بوون!\nدووکەس لەپەیوەندیدان، بەڵام هیچ هەستیان بۆیەکدی نەماوە و تەنها لە ترسی ئەوەی تەنها نەبن وا دەری دەخەن کە زۆر خۆشبەختن بەیەکەوە\n٧ نیشانە کە دەری دەخات جەستەت هۆڕمۆنی مێینەی زیادە درووستدەکات!\nچەند هەڵەیەکی ڕۆژانە کە نابێت ئەنجامی بدەیت گەر دەتەوێت ورگ درووستنەکەیت!


ڤاکسینی کۆرۆنا ئەمڕۆ لەسەر مرۆڤ تاقی ئەکرێتەوە\n16/3/2020 03:02 PM\nحکومەتی ئەمریکا لە ئەمڕۆوە ڤاکسینی کۆرۆنا لەسەر چەند کەسی تەندروست تاقی ئەکاتەوە. تێچووی ئەم تاقیکاریانە لەلایەن ئەنجومەنی نەتەوەیی تەندروستی ئەمریکاوە دابین ئەبێت و چاوەڕوان ئەکرێت بەکەڵک وەرگرتن لە دەرەنجامەکانی ئەم تاقیکارییە، بتوانن وەشانی سەرەکی ڤاکسینی کۆرۆنا بەرهەم بهێنن.\nئەم تاقیکارییە لەسەر 45 گەنجی خۆبەخش کە کێشەی تەندروستیان نییە ئەنجام ئەدرێت. خاڵێک کە ئەبێ لەبەرچاو بگیرێت ئەوەیە کە ئەگەری تووشبوونی ئەم کەسانه بە ڤایرۆسی کۆرۆنا سفرە، چونکە ئەم ڤاکسینه ڤایرۆسەکەی تێدا نییە و تەنها بۆ تاوتوێکردنی کاریگەرییەکانیەتی لەسەر کەسە جیاوازەکان. بەپێی بەڵێنێک کە ئەم کەسانه بە ئەنجومەنی تەندروستی نەتەوەیی ئەمریکایان داوە، ناتوانن بە هیچ شێوەیەک زانیارییەکانی ئەم تاقیکارییە بخەنە بەر دەستی میدیاکان.\nبەپێی گوتەکانی ئەم ئەنجومەنە، بەرهەمهێنانی ڤاکسینی سەرەکیی نەخۆشی کۆڤید-19 لانیکەم 12 بۆ 18 مانگی پێدەچێت. هەڵبەت ئەمریکا تەنها وڵاتێک نییە کە بەشوێن دروستکردنی ڤاکسینی کۆرۆناوەیە، بەڵکوو وڵاتانی دیکە و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتیش هەوڵ ئەدەن دەرمانی ئەم پەتا گشتگیرە بدۆزنەوە. بەم حاڵەوە رەوتی بەرهەمهێنانی ئەم ڤاکسینه لە هەر وڵاتێک بە شێوەیەکە.\nبۆ نموونە هەندێک لە کۆمپانیاکان لەسەر ئەو بڕوایەن کە ئەبێ ڤاکسینێک بە ئامانجێکی کورت‌ماوە دروست بکرێت بۆ ئەوەی بتوانێ لەکاتی بە لووتکە گەیشتنی ئەم نەخۆشییەدا، پارێزگاری لە گیانی خەڵک بکات و دواتر لەکاتێکی گونجاودا ڤاکسینێکی باشتر و بەهێزتر بەرهەم بێت.


سيستەمى خانەنشينى | Landneminn\nKúrdíska - سۆرانی / بابەتەکان / ئابوورى / سيستەمى خانەنشينى\nکاتێک خەڵک بەهۆی تەمەنیانەوە (67-70 ساڵ تەمەن) خانەنشین دەبێت، خانەنشینی تەمەن وەردەگرێت و بەگشتی لە سندووقی خانەنشینی دەیدەن.\nمووچەی خانەنشینی لەلایەن حکوومەت، لەڕێگەی دامەزراوەکانی بیمەی کۆمەڵایەتی (بەڕیوەبەرایەتی بیمەی کۆمەڵایەتی) دەدرێت. مافێک کە خەڵک لە سیستەمی ئاسایشی کۆمەڵایەتیدا دەیانبێت پەیوەندی هەیە بە ماوەی نیشتەجێبوونیان لە ئایسلەند. www.tr.is\nبەگوێرەی یاسا، هەموو مووچەخۆران و کەسانی خاوەن ئیشی ئازاد(ناحکوومی)، ناچارن بە دانی بەشە پشکی خۆیان لە سندووقی خانەنشینی بەلانی کەم 15.5٪ لە کۆی حەقدەستەکەیان – کە لەنێوان فەرمانبەران و خاوەنکارەکاندا دابەش دەکرێت. مووچەخۆر 4٪ و خاوەنکار 11.5٪ دەدات.\nئامانجی سندووقی خانەنشینی دڵنیابوون لەوەیە کە ئەندامەکانی مووچەی پیری پێویستیان هەبێت و تا کۆتایی تەمەنیان بەردەوام بێت. پارەدانی سندووقی خانەنشینی هەروەها بۆ قەرەبووی لەدەستدانی داهاتە بەهۆی نەتوانین یان مەرگی هاوسەر. www.lifeyrismal.is\nبڕی پارە خانەنشینی بەگوێرەی پارەی مانگانەی بیمەیە کە هەرکەسێک لەماوەی ژیانیدا داوێتی و هەروەها کرداری سندووقەکانی خانەنشینی دەسنیشان دەکرێت.\nهەندێک لە سندووقەکانی خانەنشینی بۆ هەموو کەس کراویە، لەکاتێکدا لە هەندێکدا سنووردار دەکرێن بە پیشەی تایبەت.\nپاشەكەوتكردنى خانەنشينيى تەواوکەر دڵخوازانەیە. مووچەخۆران دەتوانن لە بەرانبەر یارمەتی بەرانبەری خاوەنکار، 4٪ لە کۆی حەقدەستەکەیان بە سندووقی خانەنشینی زیاد بەکەن. خەڵکانێکی زۆر وا دەکەن.\nبەڕێوەبەرایەتی کار (VMST) دامەزراوەیەکی گشتییە کە بەگوێرەی یاسای کارپێکراوی بازاڕی کار و یاسای بینەی بێکاری چالاکی دەکات. www.vmst.is\nبۆ نموونە لە خزمەتگوزارییەکانی گشتی کە بەڕێوەبەرایەتی کار پێشکەش بە تاکەکان دەکات، تۆمارکردن، هەڵسەنگاندنی شیاوبوون، ڕاوێژکاری، شێوازەکانی چارەسەری و دامەزراندنی هێزی کارە.\nبەڕێوەبەرایەتی کار جگە لە لقەکانی لە سەرانسەری وڵات، نووسینگەی ناوەندی خۆشی لەبەردەستە لە ڕەیکیاڤیک.\nبەڕێوەبەرایەتی کار پارەی یارمەتی بێکاری دەدات. ئەمانە هەمیشە وەک چارەسەرێکی کاتی دەبینرێت.\nکەسانێک کە شیاوی وەرگرتنی یارمەتی بیمەی بێکارین هەمیشە دەبێ چالاک بن لە بەدواداگەڕان لە کاری خۆیان و ئامادەی بەشداری بن بۆ کاری پێویست لە بازاڕى كار.\nلەو کاتەی کە داواکاری دەکرێت بۆ یارمەتی – تاکێک دەتوانێ مافی وەرگرتنی یارمەتی بیمەی بێکاری هەبێت بە ماوەی 30 مانگ.\nمووچەخۆرانی 18 بۆ 70 ساڵ بەمەرجی ئەوەیکە مافی وەرگرتنی بیمەیان هەبێت و مەرجە جیاوازەکانیان هەبێت یارمەتی بیمەی بێکاری وەردەگرن.\nبۆ بوونی مافی یارمەتی بیمەی بێکاری، کەسەکە دەبێ خاوەن مۆڵەتنامەی کار بێ لە ئایسلەند بەبی سنووردارێ.\nکەسێک کە حالەتى پاراستنى نێودەوڵەتى هەيە سەبارەت بە نیشتەجێبوون و کار خاوەن مافی بێسنوورن و هەربۆیە ئەگەر مەرجەکانی هەبێت لەوانەیە مافی وەرگرتنی یارمەتی بیمەی بێکاری هەبێت.\nکەسانێک کە لەبەر هۆکاری مرۆڤایەتی و یان مۆڵەتی نیشتەجێبوونی کاتی، نیشتەجێبوونی کاتیان وەرگرتووە مافێکی سنوورداری هەیە بۆ دامەزران لە ئایسلەند و هەر بۆیە مافی وەرگرتنی یارمەتی بیمەی بێکاری نییە. (ئەگەر دواتر وەها کەسانێک مۆڵەتی هەمیشەیی وەرگرن، دەتوانن داواکاری پێشکەش بکەن بۆ یارمەتی بیمەی بێکاری.)\nبۆ نموونە لە ئەرکەکانی بەڕێوەبەرایەتی کار دەکرێ ئاماژە بکرێت بە:\nتۆماری پیشەکانی مەوجوود و هاوبەشکردنی زانیارییەکانی تایبەت بە پێشەکانی مەوجوود لەگەڵ ئەو کەسانەی لە کار دەگەڕێن.\nتۆمارکردنی ناوی کەسانی بێکار و پێدانی پارەی یارمەتی بێکاری.\nڕێکخستن سەرچاوەى بازاڕى كار وەكو كۆرسى خوێندن، سەرچاوەى كار، ڕاوێژكارى و شيانەوەى پەیوەندیدار بەکار\nبەڕێوەبردن، دابینکردن و هاوبەشکردنی زانیاری سەبارەت بە بازاڕی کار لە ئایسلەند.\nدەرکردنی مۆڵەتی کار و تۆماری هاووڵاتیانی بیانی لە بازاڕی کار.\nچاودێری بەسەر هێزی مرۆڤی کاری بیانی بە هاوکاری لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دیکەی حکوومی.\nهەوڵدان بۆ دڵنیایی لەوەیکە هاووڵاتیانی بیانی هەمان دۆخی حەقدەستی هاوشێوەی فەرمانبەرانی دیکەیان هەبێت لە بازاڕی کاری ئایسلەند.\nچالاکی تیمێکی پەنابەر و لقێكى نێودەوڵەتى بەمەبەستی دۆزینەوەی سەرچاوەکان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان بە کەسانی بە ڕەچەڵەک بیانی لە پەیوەندی لەگەڵ چالاکی لە بازاڕی کار.\nڕاکردن لە باج دان\nهەندێ جار خەڵک کار دەکەن و حەقدەستێک وەردەگرن کە بەشێوەیەکی فەرمی ڕانەگەیەندراوە و هیچ باجێک نادەن. ئەمە پێی دەوترێت : "لەژێرەوە کارکردن".\nوەها چالاکییەکی ئابووری نایاسایی و سزایی یاسایی لێدەکەوێتەوە.\nئۆپەراتۆرێکی ئابووری کە باجی چالاکییەکانی خۆی نادات و ئەو فەرمانبەرانەی کە باجی داهاتەکەیان نادەن، یارمەتی کۆمەڵگا نادەن.\nداهاتی باج بۆ تێچووی خزمەتگوزاری و پڕۆژەکان بەکار دەبردرێت و کە لەبەرژەوەندی هەموواندایە لە کۆمەڵگا.\nلەژێرەوە کارکردن – چ سەرئەنجامێکی هەیە؟\nلەژێرەوە کارکردن بەواتای ئەمەیە کە تاکەکەسێک:\nهیچ جۆرە حەقدەستێک لە کاتی نەخۆشی وەرناگرێت.\nبەبێ پارەی پشوودانی هاوینییە.\nبەشدار نابێت لە ماف و مووچەی خانەنشینی.\nمافی وەرگرتنی یارمەتی بیمەی بێکاری نییە.\nهیچ جۆرە بیمەیەکی ڕووداو لە شوێنی کاری نییە.\nکەمتر دەتوانێت وامی بانکی یان وامی خانووبەرە وەرگرێت.\nکەمتر موحتەمەلە بۆ دۆزینەوەی شوقەیەک بۆ کرێ.\nهیچ گرێبەستێکی کاری، سەرچاوە یان پێشینەی ئەزموونی کار بوونی نابێت.\nهەر بۆیە دۆزینەوەی پیشەکانی تر دژوارتر دەبێت.


لەگەڵ ڕووداوەکاندا: ئازادی ڕۆژنامەوانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق\nی مانگی پـێنج ٠٥, ٢٠٢٢\nئازادی ڕاگەیاندن و ڕا دەربڕین، ڕۆژێکی جیهانی بۆ تەرخانکراوە تا ببێتە وەبیرهێنانەوەیەک بۆ حکومەتەکان و دەسەڵاتداران ڕێز لە وابەستەییەکانی خۆیان بگرن بەرامبەر ئازادییەکان، بەتایبەتیش ئازادی میدیا.\nڕۆژی 3ی مانگی 5ی هەموو ساڵێک بە ڕۆژێکیش دادەنرێت بۆ ڕۆژنامەوانان تا هەرچ سەرنج و تێبینییەکی هەیانە بیخەنە ڕوو لەسەر ئازادی ڕژنامەوانی و ئیتیکی ڕۆژنامەوانی.\nبێ لەوەش ڕۆژی 3ی مانگی 5، ڕۆژێکی گرنگە بۆ پشتیوانیکردنی ئەو دەزگا میدیاییانەی کەوتوونەتە بەر هەڕەشە و مەترسی کۆت و بەندکردنی ئازادییەکانیان و هەروەهاش لەبەردەم مەترسی داخستندان. ڕۆژێکیشە بۆ یادکردنەوە و بەرز ڕاگرتنی ئەو ڕۆژنامەوانانەی ژیانیان لێسەندراوەتەوە لەسەر ڕا و بۆچوونە جیاوازەکانیان، یانیش لەسەر ئاشکراکردن و پەردە هەڵماڵین لەسەر گەندەڵییەکان.\nکورد لە عێراقدا لە دوای ڕاپەڕینەکەی ساڵی 1991ەوە بۆتە خاوەن قەوارەیەکی سیاسی، هەموو چاوەکانیش لەسەر ئەم هەرێمە بوون و چاوەڕوانی ئەوەش دەکرا کە ببێتە نمونەیەک بۆ برەوپێدانی بەها دیموکراتی و مرۆییەکانیش.\nنیاز عەبدوڵا، نوسەر و ڕۆژنامەوان\nبەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، ئازادییەکان و بەتایبەتیش ئازادی ڕاگەیاندن و ڕا دەربڕینیش پاشەکشەیەکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، وەک لە ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوە خۆجێی و نێونەتەوەییەکانیشدا ساڵانە ئاماژەی پێدەکرێت.\nئازادی ڕاگەیاندن یەکێکە لە بەرهەمە گرنگەکانی سیاسەتی ئازدیخوازانە و بە گرنگترین ئەرکی حکومەت و دەسەڵاتەکانیش دادەنرێت تا ئەم ئازادییە دەستەبەر بکات و زەمینەش بڕەخسێنێت بۆ تێگەیشتن لە چەمکەکانی ئازادی ڕۆژنامەوانی و ڕادەربڕینیش.\nوەک بەڵگە نەویستێکی لێهاتووە، ئەگەر ئازادی لە ئارادا نەبێت، ئەوا میدیا ناتوانێت بە ئەرکە سەرەکییەکانی خۆی هەڵسێت و ڕاپۆرتە بابەتی و ڕەخنە ئامێزەکانی خۆی بە شێوەیەکی بابەتیانە بخاتە بەردەست خوێنەران و بینەران و بیسەرانیشیان.\nئازادی ڕاگەیاندن و پەرەپێدانی ئەو ئازادیانە، پێویستیان بە بەرپرسیارێتیش هەیە وەک بەشێک لە ئیتیکی ڕۆژنامەوانیی تا ڕێگە نەدرێت دەزگاکانی ڕاگەیاندن خراپ بەکاربهێنرێن.\nلە هەرێمی کوردستانی عێراق یاسایەک هەیە بۆ ڕێکخستنی کاروباری ڕۆژنامەوانی، بەڵام چەندێک کار بەو یاسایە دەکرێت و جێبەجێکردنی بەندەکانی ئەو یاسایە، پرسیارگەلێکی زۆری لەسەر هەن.\nنیاز عەبدوڵا، نوسەر و ڕۆژنامەوانی ناوداری کورد، وەڵامی پرسیارەکانی ئەم هەفتەیەی لەگەڵ ڕووداوەکاندا دەداتەوە.\nلەگەڵ ڕووداوەکاندا: ئازادی ڕۆژنامەوانیی لە هەرێمی کوردستانی عێراق


حه‌مه ره‌شید هه‌ره‌س\n6/2/2016 09:37 AM\nله ساڵی 1948 له‌شاری هه‌ڵه‌بجه هاتوه‌ته ژیانه‌وه، تا پۆلی چواری سه‌ره‌تایی له‌و شاره بووه‌و له‌ساڵی 1956 هاتوه‌ته سلێمانی. قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و دواناوه‌ندی و په‌یمانگای مامۆستایانی له سلێمانی ته‌واوكردووه، هه‌ر له‌كاتی خوێندنی له‌په‌یمانگا، هاتوه‌ته بواری هونه‌ره‌وه‌و له چیرۆكی شانۆیی بڕیارو ئه‌نجامی ئه‌مینی میرزا كه‌ریم رۆڵی كاراكته‌ری سه‌ره‌كی شیرینی به سه‌ركه‌وتوویی بینیوه.\nساڵی 1970 وه‌ك مامۆستا له‌هه‌ولێر داده‌مه‌زرێت و تا ساڵی 1977 له گونده‌كانی هه‌ولێر وه‌ك مامۆستا كارده‌كات.\nساڵی 1973 ده‌بێته پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلول و له‌ساڵی 1974 دا ده‌بێته بێژه‌رێكی سه‌ره‌كی رادیوێی ده‌نگی كوردستان له شاخ.\nساڵی 1977 ده‌گوێزرێته‌وه بۆ سلێمانی.\nساڵی 1986 چه‌قۆی به‌عس له‌ملی نزیكده‌بێته‌وه‌و رێگای هه‌نده‌ران ده‌گرێته‌به‌ر، دوای په‌ناهێنده‌یی له‌ئێران و سوریاو یۆنان، ساڵی 1989 وه‌ك كۆچبه‌ری نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، له‌وڵاتی كه‌نه‌دا داده‌نیشێت و تا ساڵی 2013 له‌و وڵاته وه‌ك هاووڵاتی ده‌مێنێته‌وه.\nساڵی 1999 ده‌چێته كۆنستۆگا كۆڵیج له كه‌نه‌داو دیبلۆمی بازرگانی به‌سه‌ركه‌وتوویی به‌ده‌ستده‌هێنێت و هه‌ر له كه‌نه‌دا رادیۆیه‌كی كوردی له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د سنجاری له‌شاری ویندزۆر ده‌كاته‌وه‌و چالاكی ئێستگه‌یی له‌باره‌ی كورده‌وه ئه‌نجامده‌دا.\nهه‌ر له‌كه‌نه‌دا به‌شداری له‌دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ی كوردی له ئۆنتاریۆ ده‌كات و له‌ناو ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه‌دا چالاكی شانۆیی و كه‌لتووری ئه‌نجامده‌دا.\nساڵی 20136 به‌یه‌كجاری دێته‌وه كوردستان و هاوسه‌رگیرییه‌كی نوێ ده‌كات و خۆی بۆ هونه‌رو نووسین ته‌رخانكردووه.\nله دامه‌زراندنی تیپ و كۆمه‌ڵه هونه‌رییه‌كاندا به‌شداریكردووه‌و ده‌یه‌ها به‌رهه‌می شانۆیی و ته‌له‌فزیۆنی وه‌ك نووسین نواندن و ده‌رهێنان هه‌یه‌و ئه‌ندامی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری تیپی پێشڕه‌وی شانۆی كوردی بووه.\nدوا به‌رهه‌می فیلمی سینه‌مایی ماڵ و كلیل بووه، تائێستا زیاتر له 10 خه‌ڵاتی نێوده‌وڵه‌تی به‌ده‌ستهێناوه.\nشانبه‌شانی هونه‌ر به‌رده‌وام ده‌نووسێت.


ڕۆژنامە و میدیا بەریتانییەکان تیشکیان خستووەتەسەر ڕووداو و پێشهاتەکانى ڕۆژئاوای کوردستان (باکوری سوریا)، ڕۆژنامەى ئۆڤزێرڤەر لە ڕاپۆرتێکیدا بەناوی “ناپاکی لەسەر سنوری سوریا” باسی لە “بژاردەکانى کورد” کردووە لەدوای “پشتتێکردنی” ئەمریکا و “گەمژەیی” هاوبەش لەنێوان ڕەجەب تەیب ئەردۆغان و دۆناڵد ترەمپدا.\nڕاپۆرتەکەى ئۆڤزێرڤەر دوو ڕۆژنامەنوس یەکێکیان لە شاری سەرێکانی ڕۆژئاوا و ئەوی تریان لە تورکیا ئەنجامیان داوە لەژێر ناوی “ناپاکی لەسەر سنور: کوردەکان لە داهاتووی خۆیان دەترسن و تورکیاش هێرشەکانى چڕکردووەتەوە.”\nڕاپۆرتەکە دەڵێت، شەڕڤانانی کورد کێبرکێیانە بۆ گەیشتن بە شاری سەرێکانی تاوەکو “خۆیان بگەیەننە شەڕێک کە هەموویان لێی ڕا دەکەن”، چونکە هەموو هاوڵاتیانى مەدەنی ناوچەکەیان بەجێهێشتووە و ئەوەى لەسەر سنور ماوەتەوە لەگەڵ تورکیا ئەو شەڕڤانانەن کە دەیانەوێت شەڕ بکەن.\nڕاپۆرتەکە دەشڵێت، “هەموو ئەو ڕووداوانەى هەفتەى ڕابردوو ڕوویاندا وەک یاری شەترەنج وایە بە جموجوڵە سیاسییەکانیشەوە، بە تایبەت یەکێتى ئەوروپا، کە لەسەر دەرئەنجامەکان بنیاد نراون لەکاتێکدا هێشتا کوردەکان بەدوای ڕزگارکەرێکدا دەگەڕێن.”\nئاماژەى بەوەشکردووە، “لەناکاودا کوردەکان خۆیان لە ناوجەرگەی کردەیەکی سیاسییدا بینییەوە کە بە هیچ شێوەیەک ڕەچاوی هەوڵ و ماندوبونیان نەکرا لە شەڕی پێنج ساڵەى تیرۆردا، ئەمریکاش کە دەستپێشخەر بوو لە هەڵگیرسانی ئاگر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە گۆڕەپانەکە کشایەوە.”\nلە ڕاپۆرتەکەدا باس لە خاڵە هاوبەشەکانى هەردوو سەرۆکی ئەمریکا و تورکیا دەکات کە دیاریترینیان بریتییە لە “ستەمکاری و هەوڵی بەردەوامی هەردووکیان بۆ شێواندنی ڕاستییەکان.”


16/10/2021 06:48 PM\nکۆمەڵێک خووخدەی نەگونجاوتان هەیە و نازانن بە ئەنجامدانی ئەم خووخدانە جوانی و گەنجێتیی خۆتان لەناو دەبەن. ئەو فاکتۆرانەی بە ئاسانی لە تەنیشیانەوە تێپەڕ دەبن بە جیدی وەربگرن و بەم شێوەیە جوانیی رواڵەتتان پارێزراوتر دەبێت.\nبەکارهێنانی نینۆک لەجیاتی ئامراز: کاتێک نینۆکتان بۆ کردنەوە یان هەڵکەندنی شتێک بەکار دێنن جوانیی دەستتان رووبەڕووی مەترسی دەبێتەوە.\nبەکارنەهێنانی کرێمی دژەخۆر: ئەگەر بزانن کە بەکارهێنانی کرێمی دژەخۆر بۆ پاراستنی جوانیی و گەنجێتیی پێست چەندەی گرنگی هەیە هەرگیز وازتان لە بەکارهێنانەکەی نەدەهێن. پەڵەی قاوەیی و تاوسووت بوون نموونەیەکن لەو زیانانەی بەهۆی بەکارنەهێنانی کرێمی دژەخۆرەوە دێنە ئاراوە.\nیاری کردن بە قژ: رێک ئەو کاتەی عەسەبین یان بێ‌تاقەتن حەز دەکەن یاری بە قژەکانتان بکەن و بەردەوام دەستیان پێا بکێشن بەڵام دەبێ بزانن ئەم رەفتارە تەندروستیی قژەکانتان لەناو دەبات.\nشانەکردنی لەڕادەبەدەری قژ: لە کۆنەوە گوتوویانە هەر شتیک ئاست و سنوورێکی هەیە و شانەکردنی قژیش یەکێک لەم حاڵەتانەیە. ئەگەرچی شانە کردنی قژ رێگایەکە بۆ کەمکردنەوەی سترێس لەناو خانماندا بەڵام بەگشتی خووخدەیەکی زیانبەخشە.\nخەوتن بە مەکیاجەوە: ئەو خانمانەی پێستیان هەستیار و چەورە دەبێ بەخێرایی واز لەم خووە زیانبەخشە بهێنن چونکە هۆکارێکی گرنگە بۆ چرچیی پێست.\nهەڵکەندنی پێست و گەزینی لێو: دەبێ ئەوە بڵێین کە گەزینی لێو لەلایەکەوە هۆکارە بۆ وشکبوونی پێست و لەلایەکەوە خوو بەم کارەوە دەگرن. رێگەچارەی ئەم کێشەیە ئەوەیە کە کرێمی شێدارکەرەوەی لێو بەکار بێنن.


رەزا شوان: هەر لە شەقلێدانمان کەمبوو. – WTARIKURD\nرەزا شوان: هەر لە شەقلێدانمان کەمبوو.\nمامۆستا خاوەنی پیرۆزترین و گرنگترین پەیامە.. هەر ئەم پەیامە پیرۆزەشە، رێـز و خۆشەویستی و پیرۆزییەکی تایبەتی بە مامۆستا بەخشیوە.. هیچ پیشەیەک نییە بە قەی پیشەی مامۆسـتایی پیـرۆز و هەستیار و چارەنووسـازبێت.. بێگومان چارەنووس و داهاتووی هەر گەلێک لە دەستی مامۆستایان دایە.. مامۆستایانن نەوە لە دوای نەوە گۆش و پەروەردە دەکەن.. مامۆستاکانمان فێری ئەلفوبێی کوردایەتی و فێری کوردستان پەروەرییان کردین.. مامۆستایان ئەو پێشمەرگە خۆبەخەش و ماندوونەناسانەن، کە بە چەکی زانست و زانیاری جگەرگۆشەکانمان رادەهێنن و بۆ داهاتوو پێیان دەگەیەنن.\nهەموومان لە هەچ پلە و پۆست و پایەیەکدابین، قەرزاری مامۆستاکانمانین.\nمیری شاعیرانی عەرەب (ئەحمەد شەوقی ـ کە بە رەچەڵەک کوردە) لە ستایش و گەورەیی مامۆستا دەڵێ:\n“هەستە لەبەر مامۆستا شکۆدارییە.. هێندەی نەمابوو مامۆستا ببێت بە پێغەمبەر”\nبەڵام بە داخەوە، وەکو لەو گرتووە ڤیدۆییەدا بینیمان، لە هەولێری پایتەختی کوردستان، لە ناوەڕاستی شەقامێکی سەرەکیدا بە بەرچاوی خەڵکییەوە، ئاساییشێکی چەقاوەسووی دەسەڵاتی گەنـدەڵ، زۆر بێڕێزانە و بێشەرمانە و نامەردانە بە شەق لە مامۆستایەکی بەتەمەنی خۆپیشاندەری دا و بێڕێزی پێکرد.. ئەمەش ئەوپەڕی بێڕەوشتییە.\nئەم دیمەنە گـزە و سوێ و خەفەتێکی زۆری کردە دڵمەوە، هەرگیز لە یادم ناچێت و لەبەر چاوم لاناچێت.. کە بە شەقلێدان پاداشتی ئەرکی پیرۆزی مامۆستا بدرێتەوە!\nمن سی ساڵ مامۆستا بووم، تا ئیستا و داهاتووش، هەر خۆم بە قوتابی هەموو ئەو مامۆستایانەی وانەیان پێوتینەوە و فێریان کردین دەزانم.. لە کوێش بیان بینم، بە ئەوپەڕی رێز و نوازشەوە سەری رێزیان بۆ دادەنەوێنم و دەستیان ماچدەکەم.. شایانی زۆر زیاتریشن.. یەکێک لە سەرۆکە پێشووەکانی ئەمریکا، دوای ئەوە کە بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری ئەمریکا هەڵبژێرا، وەزیرەکان و بەرپرسە باڵاکانی ئەمریکا، ریزیان گرت تا پیرۆزبایی لێبکەن.. ئەو پێیانی وت:” بەر لەوەی پیرۆزبایی لە من بکەن، بڕۆن پیرۆزبایی لە دایکم و لە مامۆستاکانم بکەن، چونکە من قەرزاری پەروەردەی ئەوانم و ئەوان منیان بەم پۆستە گەیاند”\nهەر ئاسایش لە دکتۆرەیەکی خۆپیشاندەریان دا.. ئەرکی دکتۆریش وەک ئەرکی مامۆستا پیرۆزە و زۆر گرنگە.. لێدان لەو خوشکەمان لێدانە لە هەموو دکتۆرە دڵسۆزەکانمان.\nئایا تاوانە کە مامۆستایان و پزیشکان و هەموو چینەکانی تر، داوای پارەی رەنج و ماندووبوونیان بکەن؟ ئایا مامۆستا بە گیرفانی بەتاڵ و سکی برسێیەوە دەتوانێ وان بڵێنەوە؟ ئایە پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی دەتوانن بە برسێتی و بێ دەرمان چارەسەری نەخۆشەکانمان بکەن؟ ئایا گیرفانەکانی دەسەڵاتدارانی هەردوو بنەماڵەش پارەیان تێدا نییە؟ ئایا منداڵانی هەردوو بنەماڵە برسییانە؟ بێ جل و پێڵاون؟ بێ نان و ئاو؟ بێ خەرجین؟ بێ کارەبان؟ بێ سووتەمەنین؟؟ نەخێر، نەخێر ئەوان خاوەنی ملیۆنان دۆلارن، کە لە سامانی گەلەکەمان دزیویانە.. ئەوان تێرن و ئاگایان لە برسی و بێکار و بێبارە و بێ نان و بێ ئاوی گەلەکەیان نییە و، زۆر بێباکن.. دەمێکە جامی تووڕەیی خەڵک پڕبووە و لێیدەرژێت.. لەوە زیاتر خۆیان پێناگیرێت.. تاکەی بێ مووچە و برسی بن؟ تاکەی ئەم ستەم و سەرکوتکردن و خۆسپاندنە قبووڵ بکەن؟ تاکەی دوو بنە ماڵە سەروەت و سامانی گەلەکەمان بدزن؟ تاکەی یاری بە چارەنووسی گەلەکەمان بکەن؟\nبەسە، واز لە دەسەڵات بهنن.. ئێوە شکستان هێنا و ناتوانن کوردستان بەڕێوەبەرن و بژێوی خەڵکی دابین بکەن.. ئێوە هۆکاری سەرەکين لە هەموو نەو هامەتییانەی بەسەر گەلەکەماندا هاتوون.. چونکە ئێوە نابەڵەدن و کەسی نەشیاون لە شوێنی شیاودا.\nدەسەڵاتدارانی گەندەڵ، باش بزانن کە ئەو شەقلێدەرە بێڕێزە و هەموو شەقلێدەرەکانتان و بە ئێوەشەوە، باجی ئەو شەقانە دەدەنەوە.. هیچ ستەمکار و سەرکوتکەرێک و خۆبەزلزانێک، ناتوانێت لە رووی شەپۆڵەکانی تسۆنامی راپەڕینی گەلی برسی و ستەملێکراو و شەقلێدراودا خۆیان بگرن.\nشەرمەزاریشە بۆ وەزیری پەروەردەی کوردستان، کە لەسەر ئەو مامۆستا شەقلێدراوە هیچ لێدوان و هەڵوێستێکی نەبوو.. گەر هەستی هەبێت.. دەبێت ئەوە بزانێت کە ئەو شەقە لە وەزارەتی پەروەردە دراوە.\nزۆر بە توندی پرۆتستۆی ئەو رەفتارە قێزەوەن و ناشیرینە دەکەم.. گەر دادگایەکی سەربەخۆی بێلایەنمان هەیە، پێویستە ئەو شەقوەشێنە و هەموو شەقەشێنەکانی تر سزا بدرێن و لێیان نەبوورن و نەکەونە ژێر فشاری دەسەڵاتی گەندەڵەوە.\nمن وەکو مامۆستایەکی کورد لە دەرەوەی کوردستان دا، خۆم بە هاوبەشی ئازارەکانی خوشک و برا مامۆستانی کوردستانمان دەزانم.. پاڵپشتیش لە خۆپیشاندانەکانی ئێوەی مامۆستایان و پزیشکان و هەموو چینەکانی تری گەلەکەمان دەکەم.\nدڵنیابن کە سووربوون و وازنەهێنانتان لەسەر داوکاری و مافە رەواکانتان، دەسەڵات ناچاردەکەن کە ملکەچ بێت، یا واز لە دەسەڵات بهێنێت.. سەرکەوتنیش بۆ ئێوەی ماف خوراو و مووچە دزراو دەبێت.\nبەهرۆز جەعفەر: ئێستە کوردستان بمێنێ یان نە مێنێ؟\nبورهان شێخ ڕەئوف: عێراق لەبەردەم قەیرانى ئاودا.


خواستی كچان و ژنان لەسەر نەشتەرگەرییەكانی جوانكاری روو لە زیادبوون دەكات\nپزیشكێك : لە هەر (20) مێینەیەك، كەسێكیان نەشتەرگەری جوانكاری ئەنجامدەدات\nئەنجامدانی نەشتەرگەری جوانكاری لای ژنان و كچان روو لە زیادبوون دەكات و بەپێی وتەی پزیشكێكیش؛ لە هەر (20) مێینە، یەكێكان نەشتەرگەری جوانكاری ئەنجام دەدات.\nماوەی چەند ساڵێكە، كچان و ژنان بە مەبەستی جوانكردنی روخسار یاخود بەرگریكردن لە هێشتنەوەی روخساری ئێستایان، پەنا بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگەری جوانگاری دەبەن، بە جۆرێك ساڵانە ژمارەی نەشتەرگەرییەكانی جوانكاری روو لە هەڵكشان دەكات.\nبەپێی وتەی پزیشكانی جوانكاری، لەئێستادا لە هەر (20) مێینە لە هەرێمی كوردستان، مێینەیەك پەنا بۆ نەشتەرگەری جوانكاری دەبات، هاوكات پسپۆڕانی دەروونیش پێیانوایە؛ بەشێك لەو نەشتەرگەرییانە بۆ رازیكردنی كەسانی دەوروبەرە.\nبەپێی بە دواداچونە رۆژنامەوانیەكان، بەشی زۆری نەشتەرگەرییەكانی جوانكاری بۆ بچوككردنەوەی لوت و ئەنجامدانی بۆتۆكس بۆ لێو دەكرێن.\nد. بەهرە قادر؛ پسپۆڕ لە نەشتەرگەری جوانكاری خانمان، باس لە زۆربوونی خواستی جوانكاری لای كچان و ژنان دەكات و پێیوایە؛ سەرەڕای زۆری ژمارەی ئەو ژنانەی جوانكاری دەكەن، پیاوانیش بەدەر نیین لێی و بەشێك لەوانیش نەشتەرگەری جوانكاری دەكەن.\nد. بەهرە قادر؛ پسپۆڕ لە نەشتەرگەری جوانكاری خانمان، ئاماژەی پێیدا:”زۆربەی ئەوانەی جوانكاری ئەنجام دەدەن، خوێندكار یاخود مامۆستای زانكۆ یان بەگشتی هونەرمەندن و لە بواری هونەری و راگەیاندنەكان كاردەكەن”.\nبە وتەی ئەو پسپۆڕە، هۆكاری زۆربوونی ئامرازەكانی راگەیاندن و بڵاوبونەوەی ریكلامەكانی جوانكاری بە پلەی یەكەم هۆكارن بۆ زیادبونی بەلێشاوی ئەنجامدانی جوانكاری لای كچان و ژنان، هاوكات ئەوەش دەڵێت:”لەهەر (20) مێینەیەك، كەسێكیان جوانكاری ئەنجام دەدات، بەردەوامیش رێژەكە رووی لە زیادبوونە”.\nسەبارەت بە تەمەنی ئەو كچ و ژنانەشی پەنا بۆ جوانكاری دەبەن، د. بەهرە قادر؛ دەڵێت:”زۆربەی ئەو كچ و ژنانەی جوانكاری ئەنجام دەدەن یان بۆتۆكس بەكاردەهێنن، تەمەنیان لە نێوان (20 بۆ 35) ساڵاندایە”، روونیشیكردەوە:”ئەوانەی چرچ و لۆچی دەموچاو لادەبن، تەمەنیان لە سەرووی (45) ساڵانەوەیە، كە بەشێكی زۆریان هونەرمەندن و ئامانجیان دەرنەكەوتنی پیری تەمەنیانە”.\nزیادبوونی خواست لای كچان و ژنان بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەكانی جوانكاری لە كاتێكدایە، چەند ساڵێكە قەیرانی دارایی هەرێمی كوردستانی گرتۆتەوە و بەشێك لەو جوانكارییانەش پێویستیان بە دوبارەكردنەوەی ساڵانە هەیە.\nجوانكارییەكانی بۆتۆكس و بەرزكردنەوەی روومەت پێویستیان بە دوبارەكردنەوەی ساڵانە هەیە، چونكە وەك پسپۆڕانی جوانكاری ئاماژەی پێی دەدەن:”ئەگەرنا جوانكارییەكانی بۆتۆكس و بەرزكردنەوەی روومەت دوای تێپەڕبوونی ساڵێك دوبارە نەكرێتەوە، دەبێتە هۆی زیاتر چرچ بوونی دەموچاو”.\nسەمیرە عەبدوڵڵا؛ توێژەری كۆمەڵایەتی و دەروونی پێیوایە؛ هۆكاری سەرەكی زۆربوونی جوانكاری بۆ تێركردنی حەز و پێویستییەكانی مرۆڤ و رازی نەبوون لە روخسار دەگەڕێتەوە.\nسەمیرە عەبدوڵڵا؛ توێژەری كۆمەڵایەتی و دەروونی، بۆ ئەم راپۆرتەی (هەواڵ)، وتی:”زۆرجار ناڕێكی لە روخسار بەدی دەكرێت، بۆ نمونە راستكردنەوەی لوت كارێكی ئاساییە، بەڵام هەندێكجار هەستكردن بەكەم و كورتی و ناشرینی كێشەی دەروونی لێدەكەوێتەوە”.\nبە وتەی ئەو توێژەرە، زۆرجار كچان و ژنان بۆ راكێشانی سەرنجی بەرانبەر و زۆرجاریش وەك لاساییكردنەوە نەشتەرگەری جوانكاری دەكەن، كە ئەمە زیاتر لەناو خانماندا باوە و رووی لە زیادبون كردووە.\n1/27/2019 2:35:54 PM


وانەکانی مافی مرۆڤ بەشی(٢)/ شاروخ حەسەن زادە – چاونیوز\nچاونیوز: له‌م بواره‌دا خاڵی جێ سه‌رنج ئه‌وه‌یه که ئه‌و مافه داواکاریانه، هه‌میشه له‌ته‌ک ئه‌رکێکدا هاوڕێییه به‌و مانایه که چوونکه ئه‌م مۆدێله له ماف، له ڕاستیدا بانگه‌شه‌ی بۆ ئه‌و‌یتره که به‌و پێیه، ئه‌ویتر یا هه‌مه‌ن ئه‌و که‌سه که ئه‌و مافه‌ی له‌سه‌ر شانه(به‌ڵێن ده‌ر)، ئه‌رکداره که ئه‌و مافه به‌ڕێوه‌به‌رێت.\nمافی ئازادی-مافی هه‌ڤیازی(ئیمتیاز):\nڕه‌نگبێ نیزامێکی حقوقی هیندێک پوان یا ئازادی گه‌لێکی تایبه‌ت بداته تاکه‌کان؛ به‌م جۆره که تاک له‌و به‌ڵێنی و قه‌راره تایبه‌ته‌ی که ده‌کرێ ئاراسته‌ی ئه‌و بکرێ، لێی خۆش بێ، عه‌فوو بکرێ. بۆ میناک به‌شێک له سیسته‌مه حقوقیه‌کان ئه‌و که‌سه‌ی که له ڕه‌وتی مه‌حکه‌مه‌دا ده‌توانێ به دژی هاوسه‌ره‌که‌ی شاهیدێ بدا عه‌فوو ده‌کات. له ڕاستیدا ئه‌م مافه به مانای ئازاد بوون له به‌ڵێنی و ئه‌رکه که ده‌توانرا به‌ڕه‌وڕووی ببێته‌وه، به‌ڵام یاسادانه‌ر ئازاد و موختاری کردووه و هیچ ئه‌رکێکی له‌سه‌ر شانی دانه‌ناوه.\nله یه‌که‌م ڕوانین دا ئه‌م چه‌مک و مانایه ڕه‌نگبێ ده‌گه‌ڵ مه‌فهوومی ماف-ئازادی لێک بدرێن. ته‌وفیری ئه‌م مانایه ده‌گه‌ڵ ماف-ئازادی به سه‌رنج دان به‌وه‌ی هه‌رتک ماف له به‌رامبه‌ر یه‌کدا ڕاده‌وه‌ستن، بناسینه‌وه. مافی تاک به وه‌سیه‌ت بۆ دابه‌ش کردنی مڵک و ماڵی به سه‌ر ئه‌و که‌سه‌ی بۆخۆی پێیخۆشه مینانێکی خاسه بۆ باس کردن له سه‌ر مانای مادی-ده‌سته‌ڵات. ناسنامه‌ی ئه‌م مافه جۆرێکه که کرده‌وه‌کانی ئه‌و له‌لایه‌ن خاوه‌ن ماف(ذی حق) دکارێ کاریگه‌ری بخاته سه‌ر مافه‌کانی ئه‌وانه‌ی تریش. کاتێک خاوه‌ن ماڵ به وه‌سیه‌تێک ماڵی خۆی ده‌به‌خشێ، ئه‌وه له ده‌سته‌ڵاتی مافی خۆی که‌ڵکی وه‌رگرتووه، که‌سانێک که ده‌یانهه‌وێ له ده‌ره‌وه‌ی وه‌سیه‌ته‌که‌دا، که‌ڵک له‌و ماڵه وه‌رگرن، مافه‌که‌یان ده‌گۆڕدرێت. که‌وابوو خاڵی به‌رامبه‌ری ماف-ده‌سته‌ڵات، نه‌توانی که‌سێکه که له‌م جۆره له مافه، بۆی نییه. هه‌روه‌ها پێویستی هه‌بوونی ماف-ده‌سته‌ڵات، به‌رپرسیاره‌تی حقوقی که‌سێکی تر له به‌رامبه‌ر ئه‌و مافه‌یه؛ بۆ وێنه کاتێک من له‌سه‌ر ماڵی خۆم وه‌سێت ده‌که‌م، سه‌روه‌سێتی من ئه‌رکداره به‌جێی بگه‌هێنیت. به سه‌رنج له‌م دوو تایبه‌تمه‌ندییه ماف-ده‌سته‌ڵات هه‌ر وه‌ک پێشتر ئاماژه‌مان پێکرد، ده‌توانین جیاوازی و ته‌وفیری ئه‌م جۆره له ماف ده‌گه‌ڵ مافی ئازادی، لێک جۆ بکه‌ینه‌وه.\nماف به مانای پاراستن، به‌و مانایه‌یه که له خاوه‌ن ماف له هه‌مبه‌ر کرده‌وه‌کانی ئه‌وانی تر پشتیوانی بکرێ. بۆ میناک کاتێک که سیسته‌می حقوقی بڕیار ده‌دات که کرێکاره‌کان ده‌توانن ببنه ئه‌ندامی سه‌ندیکا کرێکارییه‌کان، به‌و مانایه‌یه که خاوه‌ن کار بۆی نییه پێشیان پێ بگرێت و نه‌هێڵێت که بچنه ناو ڕێکخراوه کرێکارییه‌کان. خاڵی به‌رامبه‌ری ماف به مانای پاراستن، به‌رپرسیاره‌تی خاوه‌ن مافه، واتا تاک به جێگای ئه‌وه‌یکه له به‌رامبه‌ر ده‌ست تێوه‌ردان و کرده‌وه‌ی که‌س یا دامه‌زراوه‌یه‌کی تر پارێزراو بێ، به‌رپرسه.\nله ڕاستیدا ئاکامی ماف-پاراستن بۆ تاک ئه‌وه‌یه که، یه‌که‌م هیچ به‌رپرسیاره‌تیه‌کی نییه؛ چوونکه گوترا که خاڵی به‌رامبه‌ری پاراستن، به‌رپرسیاره‌تییه و دووهه‌م ئه‌وه‌ی تر ناتوانێ له به‌رامبه‌ر دانی ئه‌و مافه، له‌مپه‌ڕێک درووست بکات و به گژی دابێت.\nبه ڕوانینێکی تر، ماف، بریتییه له کۆمه‌ڵێک له ئازادییه‌کان که له‌لایه‌ن ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگا ده‌درێته تاک. کاتێک ده‌ڵێن که‌سێک مافی فڵانه کاره‌ی هه‌یه، به‌و مانایه‌یه که ئه‌و ئازاده له ئه‌نجام دانی ئه‌و کاره، واتا ئه‌و که‌سه موختاره که ئه‌و کاره بکات یا نه‌کا. هه‌روه‌ها به‌و مانایه‌یه که هیچ که‌س بۆی نییه به زۆر و پاڵه‌په‌ستۆ و به پێچه‌وانه‌ی ویستی خۆی کارێکی پێ بکا یا پێشی پێ بگرێت. که‌وابوو، مافی جێبه‌جێ کردنی کارێک، واتا ئازادانه به ئه‌نجام گه‌یاندنی کرده‌وه‌یه‌ک…\nایران بشر حسن زادە حقوق شاهرخ کردستان\t2020-08-01\nتاگەکانی بابەتایران بشر حسن زادە حقوق شاهرخ کردستان


پەكەكە هەڵوێستی لەسەر گرێبەستی نەوتی نێوان هەسەدە و ئەمریكا ڕاگەیاند – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/08/09 - 7:20 PM\nهاوسەرۆكی كەجەكە، باڵی سیاسی پەكەكە هەڵوێستی حزبەكە لەسەر گرێبەستی نەوتی نێوان ڕۆژئاوای كوردستان و ئەمریكا ڕادەگەیەنێت و دەڵێت: “هەر سەروەتێك لەسەر زەوی و ژێر زەوی خاكی سوریا هەیە، هی گشت گەلانی سوریایە”.\nجەمیل بایك، هاوسەرۆكی كۆما جڤاكێن كوردستان كەجەكە لە چاوپێكەوتنێكی كەناڵی (ستێرك تیڤی) ڕایگەیاند، ئێمەش هەندێك لە بابەتەكان لە ڕاگەیاندنەوەكانەوە گوێمان لێدەبێت. لە بنەڕەتدا ئەمانە چیە و چۆنە ئێمە نازانین. دەوترێت لەگەڵ وێستگەیەكی نەوت ڕێككەوتن واژۆ كراوە. تەنانەت سوریاش لێدوانیدا و وتی ئێمە قبوڵمان نیە. وتی، ئەمە نایەكسانیە، نەوتمان دەدزرێت.\nڕاشیگەیاندووە، هێندەی ئێمە دەزانین سوریا لە ڕووی نێودەوڵەتیەوە تەنها ڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكان قبوڵ دەكات، واتە وەكو دەسەڵات و دەوڵەت. هەر سەروەتێك لەسەر زەوی و ژێر زەوی خاكی سوریا هەیە، هی گشت گەلانی سوریایە، تەنها هی هەندێك كەس نیە. ناكرێت هەندێك كەس بێن و ئەم سەروەتە بكەن بە هی خۆیان. ئێمە پێشتریش وتبوومان، ئێستاش دەیڵێینەوە.\nدەشڵێت: “تەنانەت خۆبەڕێوەبەری باكور و ڕۆژهەڵاتی سوریاش هەمان شتی وتبوو. دەیانوت، ئەم نەوتە و هەموو سەروەتی سەرزەوی و ژێرزەوییەی سوریا، هی هەموو گەلانی سوریایە. لە هەمووشی ڕاستتر هەر ئەمەیە”.\nجەختیشی كردۆتەوە، ئەم پەیمانانە، كە لەگەڵ وێستگەكانی نەوت واژۆ كراون، تا چەند لەم چوارچێوەیەدایە ئێمە نازانین، بەڵام دەبێت بەم شێوەیە بێت. واتە ئەمڕۆ، كە لە سوریا هەندێك كێشەی ئابوری هەیە، لەسەر باكوری سوریاش ئەگەر ئەم كێشانە لەبەرچاو بگیرێن و لەم چوارچێوەیەدا ڕێككەوتن واژۆ بكرێن، ئێمە شتێك ناڵێین، بەڵام ئەگەر بەم شێوەیە نەبێت، دەبێت مرۆڤ هەڵوێستەی لەسەر بكات.\nپەكەكەڕۆژئاوای كوردستانگرێبەستی نەوتهەسەدە و ئەمریكا


وڵاتانی زل هێزی جیهان باس له به‌ره‌وپـێش چوونی كۆبونه‌وه‌كانی سه‌باره‌ت به ئێران ده‌كه‌ن\nوڵاتانی ئه‌ندامی هه‌میـشه‌یی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش له‌گه‌ڵ ئه‌ڵمانیا، ڕۆژی چوارشه‌ممه له له‌نده‌ن سه‌باره‌ت به قه‌یرانی ناوه‌كی ئێران كۆبوونه‌وه.\nكاربه‌ده‌ستانی ئه‌و وڵاتانه كه به‌شداری كۆبوونه‌وه‌كانیان كردووه، ده‌ڵێن وتووێژه‌كانی سه‌باره‌ت به‌و پـێشـنیارانه‌ی كه هه‌وڵ ده‌درێت به‌هۆیه‌وه ئێران قایل بكرێت چالاكیـیه ناوه‌كیـیه‌كانی ڕابگرێت، به‌ره‌وپـێش چووه.\nوه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی بریتانیا وتووێژه‌كانی به‌رز نرخاند. گوتیشی له ڕۆژانی داهاتوودا لایه‌نه‌كان له كاركردن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌كه به‌رده‌وام ده‌بن.\nله واشـنتۆنیش وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، كۆنده‌لیزا ڕایس چاوی به محه‌مه‌د ئه‌لبه‌رادعی، سه‌رۆكی ئاژانسی نێوده‌وڵه‌تی وزه‌ی ئه‌تۆم كه‌وت، وه وتووێژێـكی سه‌باره‌ت به ئه‌نجامه‌كانی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی له‌نده‌نی له‌گه‌ڵدا كردووه.\nخانم ڕایس ده‌ڵێت ڕاسته كۆبوونه‌وه‌كان به‌ره‌وپـێش چووه به‌ڵام به‌بێ ڕێـكه‌وتن كۆتایی پـێ هاتووه. ده‌شـڵێت مه‌سه‌له‌كه وتووێژی زیاتری ده‌وێت و له‌وانه‌شه له‌سه‌ر ئاستی وه‌زیر پـێویست بكات.\nئه‌لبه‌رادعیش له لایه‌ن خۆیه‌وه گوتی له‌و باوه‌ڕه‌دام كه بۆ ئێران زۆر گرنـگه ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی لێی ده‌خوازێت جێبه‌جێی بكات تا باوه‌ڕی پـێـبكرێت به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی له بنچینه‌وه ئاشتیخوازانه‌یه. گوتیشی پـێم وایه زۆر گرنگیشه بۆ ئێران بگه‌ڕێته‌وه بۆ دانوستاندنه‌كان، وه بۆ مێزی دانوستاندن له‌گه‌ڵ ئه‌وروپـیـیه‌كان.\nكاربه‌ده‌ستان وتووێژ له‌سه‌ر پـێشـنیاری بازرگانی و ته‌كنه‌لۆژی بۆ ئێران ده‌كه‌ن تا قایلی بكه‌ن كاره‌كانی پـیتاندنی یۆرانیۆم ڕابگرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا باس له ئه‌گه‌ری سزادانه‌كانیش ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ئێران به پـێشـنیاره‌كانیان ڕازی نه‌بێت.


هیشام ئەو گەنجە کوردەی هاوکێشەکانی پێچەوانە کردەوە - Yalla\nهیشام ئەو گەنجە کوردەی هاوکێشەکانی پێچەوانە کردەوە\nمحەممد عومەر موسه یی\nدوایین نوێكردنه‌وه حوزەیران 16, 2017\nمحەممد عومەر موسه یی- هەولێر\nئەم فۆتۆیەم سێ ساڵ بەر لە ئێستا لە بازگەی خازر چرکاندووە، کاتی خۆی لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان خێرا بڵاوبۆوە و هەرکەسێک وەسفێکی دەدایە ئەم فۆتۆیە، بەڵام من یەکەمجارە لە ڕێگەی یەڵڵاوە چیڕۆکی پشت ئەم فۆتۆیەتان بۆ ئاشکرا دەکەم.\nئەم کوڕەی لەم فۆتۆیە دەردەکەوێت ناوی هیشامە و خه‌ڵكی ناحیه‌ی كه‌ڵه‌كه كه ده‌كه‌وێتە نێوان هه‌ولێر وموسڵ. هیشام ئێستا ٢٠ ساڵە بەڵام لە منداڵییەوە دەستێکی لەدەستداوە بەهۆی تەقینەوە مینێکی سەردەمی ڕژێمی سەدام حوسێن کە له سه‌ر زورگی ناحیه‌ی كه‌ڵه‌ك چێنرابوو. فۆتۆکە له چركه‌ساتی یه‌كه‌م رۆژی هاتنی به لێشاوی خەڵکی موسڵ بۆ ناو خاکی هەرێمی کوردستان دا گیراوە.\nهیشام سەرەڕای له‌ده‌ستدانی ده‌ستێکی بەڵام خۆبەخشانە و تەنها بە یەک دەست وەکو لە فۆتۆکە دیارە پێشوازی له ئاواره‌كانی موسڵ ده‌كرد و، به‌ده‌سته ساغه‌كه‌ی بوتڵی ئاوی پێشکەش بە ئاوارەکان دەکرد.\nئەو بۆ ماوەی چه‌ندین هەفتە لەسەر ئەم کارەی بەردەوام بوو و، به‌یانیان تا ئێواره له بازگه‌ی خازر ئامادەدەبوو بۆ یارمەتیدانی ئاوارەکان. ئەو کات خازر یەکەم بازگه‌ی كورد کە بۆ پێشوازیکردن لە ئاوارەکان ئامادەکرابوو. هه‌ندێكجار له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆی وهه‌ندێك جاریش بە یارمه‌تی رێكخراوه‌كان یارمەتی دابەشده‌كرد.\nئەو کات من هیشامم دواند، لەبیرمە گوتی ” من وەکو گه‌نجێكی كورد و وه‌كو مروڤێک نەمتوانی بەرگەی ئەو دیمەنانە بگرم ، بینیم کە ئاوارەکانی موسڵ برسی وتینوویانە و هەستم کرد دەتوانم یارمەتییان بدەم. ئەوان لە رێگایەکی دوور هاتبوون و ماوەیەكی زۆر له‌به‌ر ئەم هەتاوە گەرمە ده‌مانه‌وه و پێویستیان بە یارمەتی هەبو ، ئەوانم وه‌ك ئه‌ندامێكی خێزانەکەی خۆم سەیردەکرد، وەکو برا وخوشكی خوم دەهاتنە پێش چاوم کە پێویستیان بە یارمەتییە”.\nهەرچەندە هیشام زمانی عەربی باش نه‌ده‌زانی و تەنها دەیتوانی بە بێدەنگی ئاو پێشکەش بەوانە بکات کە نەیدەزانی کێن و سەر بەچ تایفە و ئاینێکن. ئه‌و كاته‌ی خه‌ریكی چركاندی وێنه‌كه بووم وەبیرەمە ئافره‌تێك به‌قورگی پر گریانه‌وه گوتی ” من بیستبووم کە کورد ڕقیان لە ئێمەی عەرەبە، بەڵام ئه‌م دیمەنە زۆر شتی پێچەوانە کردەوە، ئێمە هیچ جیاوازیەکمان لە نێون نییە، ئەم کوڕە نمونه‌ی برایه‌تی وتەبایی نیوانمانە” ئافرەتەکە هەتا ڕۆیشت هەر سوپاسی هیشامی دەکرد و دەیگوت ” من قه‌ت ئه‌م دیمه‌نه‌ی تۆ له‌یاد ناكه‌م “.\nئەوکات ئەم فۆتۆیە كاردانه‌وەیەكی زۆر باشی هه‌بوو له تۆڕه‌كومه‌ڵایەتییە كوردی وعه‌ربی وته‌نانه‌ت بیانیه‌كانیش، هیشام ئەوکات سەلماندی کە گەنجانی کورد مرۆڤ بوون و بەیەکەوە ژیان دەخەنەوە سەرووی هەموو شتێکەوە.\nshort URL: https://yallairaq.com/ku/fsUZP\nئاوارەخازرداعشموسڵپێکەوە ژیانکوردگەنجانی کورد\nهێما و ژمارەکانی سەر بوتڵ و قوتوی پلاستیک مانایان چییە؟\nشێوەی ٧ سەیرترین دوورگە لە جیهان


هەمەڕەنگ :: 15/10/2019 :: 353 جار بینراوە\nتاگ :: هەمەڕەنگ ئامۆژگاری\nهەمیشە دایكان و باوكان دەیانەوێت منداڵەكانیان لە هەموو مەترسیەكان بپارێزن بەتایبەتی دوای پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا پێشتر دایكان و باوكان رێنماییان دەدایە منداڵەكانیان كاتێك دەچوونە دەرەوە بۆ نمونە لەگەڵ كەسانی نەناسراو قسە مەكە لەگەڵ كەسێك مەڕۆ كە نەیناسی و هەتا دوای.\nبەڵام لەگەڵ پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا ئێستا ئاسۆكانی منداڵان بەرفراوانتر بوون و دەتوانن بچنە ناو جیهانێكی خەیاڵی كە لە جیهانی راستەقینە مەترسیەكانی كەمترنییە و لێرەدا دایكان و باوكان هەست بە بەرپرسیاریەتی زیاتر دەكەن.\nبەڵام هەر چۆنێك بێت ئەمە پرسێكی ئاسان نییە چونكە دەبێت كەسێكی ئەوەندە شارەزا بیت بزانی چ ئامۆژگاری و رێنماییەک دەربارەی ئەنتەرنێت دەدەیت بە منداڵەكەت و چۆن دەتوانێت جێبەجێی بكات بێ ئەوەی كاریگەری لەسەر دەروونی منداڵەكە هەبێت.\nپاراستنی ئاستی ئامێرەكە.\nژمارەیەكی زۆری كۆمپانیای تەكنەلۆجی هەیە كە بەرهەمی جیاواز پێشكەشی منداڵان دەكات هەروەها ژمارەیەكی زۆری مۆبایل هەیە كە منداڵان لە رێگەیەوە ناتوانێت پەیوەندی بەكەسی ترەوە بكەن جگە لەو ژمارانەی لەناو مۆبایلەكەدا هەن, دایكان و باوكان دیاری دەكەن ئەمە هەنگاوێكی باشە, بۆیە ئامۆژگاری دایكان و باوكان دەكەین ئەو جۆرە مۆبایلانە بۆ منداڵەكانیان بكڕن بۆئەوەی لەژێر چاودێری خۆیاندا بێت.\nهەروەها مۆبایل هەیە دەتوانیت لەرێگەیەوە شوێنی منداڵەكەت بزانیت و لەم تایبەتمەندیەوە دایكان و باوكان دەتوانن جێگە و شوێنی منداڵەكانیان بزانن هەروەها مۆبایل هەیە كە دەتوانرێت لە رێگەی كاراكردنەوەی هیتفۆنەكەی گوێت لەهەموو شتێكی دەورووبەری منداڵەكەت ببێت.\nئەو رێكارانە چین كە دەبێت بیگرینە بەر ئەگەر منداڵەكە سەیری ئەنتەرنێت بكات لە رێگەی كۆمپیوتەرەوە یان ئەو مۆبایلەی بەدەست منداڵەكەوەیە تایبەتمەندی منداڵانەی تێدا نەبوو؟ لە ناو ئەنتەرنێت ناوەڕۆكی تایبەت بە گەورە و پێگەیشتوان هەیە هەروەها ریكلامیش هەیە كە بۆ منداڵان گونجاو نییە.\nباشترین تایبەتمەندی پاراستنی دایكان و باوكان لەناو كومپیوتەر دا هەیە بۆ نمونە ویندۆز بەرنامەیەكی تایبەتی منداڵانی تێدایە كە ناوی بەرنامەی خێزانی یە بۆیە دەتوانیت ئەو بەرنامەیە داگریت .\nهەروەها چەند چارەسەرێكی تر هەن كە دتوانی بەكاریان بهێنیت لەسەر كۆمپیوتەر و موبایلەكانیش لەوانە.\nدژە ڤایرۆس لە ئێستادا زۆربەی ئەو بەرنامانەی بۆ منداڵان ناگونجێت تایبەتمەندی دژە ڤایرۆسیان هەیە دەتوانن دایكان و باوكان بۆ پاراستنی منداڵەكانیان بەكاریان بهێنن. هەروەها ئەو بەرهەمانە بكڕدرێت كە كۆمپانیاكان تایبەت بۆ منداڵان دروستی دەكەن.\nهەژمارێك لەگەڵ چەند فەرمانێكی سنووردار بۆ نمونە لەكاتی دانانی ئیمێڵ لەسەر جیمێڵ دەتوانی باری منداڵ كارا بكەیتەوە لە گەرانی گۆگڵدا.\nهەروەها دەتوانیت لە كۆمپانیای دابینكردنی ئەنتەرنێتدا ئەو تایبەتمەندیە دروست بكەیت كە دەبێتە هۆی لابردن و قەدەغەكردنی هەموو ئەو وێبسایتانەی كە تۆلات پەسەند نییە و بۆ منداڵەكەت نابێت.\nهەمەڕەنگ :: 57 خولەک پێش ئێستا


ناوی كتێب : بازرگاینکردن بەدەرمان\nبەپێی راپۆرتی رێكخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO)، رێژەی دەرمانی ساختە لەنێوان لە (15٪)یە لەوڵاتانی پێشكەوتوودا، بەڵام لە وڵاتانی تازە پێشكەوتوو رێژەكە دەگاتە (30%)، لە ئەمەریكای لاتینی و ئەفریقایش دەگاتە (50%).\nلەسەرەتاى کتێبەکەدا نوسەرانى کتێبەکە بەم شێوەیە پێناسەى دەمانى ساختە دەکەن.\nدەرمانی ساختە، یان ساختەكردن بەدەرمان، یەكێكە لە مەترسیدارترین مەسەلەكان کەڕووبەڕووی كەرتی تەندروستی بوەتەوە لەهەموو جیهاندا، چونكە بەپێی داتاكانی (رێكخراوی تەندروستیی جیهانی) دەرمانی ساختە لە نێوان (10%) بۆ (30%) دەرمانی بەر دەست پێكدەهێنێت لەسەرتاسەری جیهاندا. هەر بە گوێرەی ئەو رێكخراوە، دەرمانی ساختە تەنیا هەر لەسەر دەرماندا كورت نابێتەوە، بەڵكو دریژ دەبێتەوە بۆ سەرجەم دەرمانە گرانبەهاكانیش وەك دەرمانی شێرچەنجە و لەهەمان كاتیشدا دەرمانی وەك حەبی سەرئێشە.\nبەپێی توێژینەوەكانی رێكخراوی تەندروستیی جیهانی، لە (48.7%) جۆری غەشكردن لە دەرمان و ساختەكردنی لەوڵاتانی ئاسیاوە دەكرێن، بە تایبەتیش وڵاتانی: چین و فلیپین و ڤێتنام. لەوڵاتانی ئەفریقایش بەڕێژەی (18.7%) و لەهەندێك وڵاتانی ئەورووپایش بە ڕیژەی (13.6%)دایە.\nرواڵەتى دەرمانى ساختە:\nیەکێک لەڕوخسارەکانى دەرمانى ساختە، دروستکردنى دەرمانى لەشوێنى نایاسایی، واتە لە دەرەوەى چوارچێوەى پێگەى تایبەتکراوو تەرخانکراو بۆ دروستکردنى دەرمان.\nبەشێکى ترى کتێبەکە تایبەت کراوە بەو وڵاتانەى کە دەرمانى ساختە دروست دەکەن\nزۆربەی زۆری ئەو جۆرە دەرمانانە لەهیندستان دروست دەكرێن، چونكە ئەو وڵاتە بەنزیكەی (75%) دەرمانە ساختەكانی دەگاتە هەموو جیهان. دوای ئەویش رووسیا دێت، كە لە (12%) دەرمانی ساختەكراو هەناردەی بازاڕەكانی جیهان دەكات.\nگرنگترین ئەو وڵاتانەی دروستكەری دەرمان و دامەزراوەی گرنگن لەجیهاندا:\n1. ئەڵمانیا: بەرهەمهێنەری دیجتال.\n2. نەمسا: دیجتال و فالیریان.\n3. بەلژیكا: بابوونج ـ لێ دەڕوێت و ناوەندی گرینگی بۆ توێژینەوەی دەرمان لێیە.\n4.رۆمانیا: یەكێكە لەوڵاتە هەرە گرنگەكانی هەناردەكاری گژوگیای پزیشكی.\n5.سویسرا: گەورەترین دامەزراوەی دەرمانسازی.\n6.یوگسلاڤیا: خاوەنی گەورەترین سەنتەری توێژینەوەیە بۆ گژوگیای پزیشكی.\n1.چین: بەرهەمهێنەری ئافیۆن و سانسون.\n2. ژاپۆن: گژوگیای دەریایی.\n3. مالیزیا: مەتات.\nباكووری ئەفریقا: گژوگیای بۆندار: وەك كەمون و نەعناع و كەتان.\nمیسر: گژوگیای بەنج و سەنا.\nسەبارەت بە مەترسى دەرمانە ساختەکان کتێبى بازرگانى کردنى بەدەرمانى وا باسى دەکات:\nبازرگانیكردن بەدەرمانی ساختە ساڵانە نزیكەی (600) ملیار دۆلار لەكۆی بازرگانیی جیهانیدا دەستبەر دەكات. رەنگە لەداهاتوویشدا ببێتە تاوانە هەر دیارەكەی (سەدەی 21).\nبۆ یەكەم جاریش كێشەی دەرمانی ساختە لەناو بازرگانیی نێودەوڵەتیدا لە كۆنگرەی رێكخراوی تەندروستیی جیهانی لەژێر ناوی (پسپۆڕانی رێنیشاندەری بەكارهێنانی دەرمان) لەنیرۆبیی پایتەختی كینیا لەساڵی (1985) بوو.\nبەپێی نووسینگەی لێكۆڵینەوەی فیدراڵیی ئەمەریكیش، بازرگانیكردن بەدەرمان بەنزیكەی (600) ملیار دۆلار لەبازرگانیی جیهانیدا هەیە. زیاتر لە (46) راپۆرتی نهێنی گەییشتوەتە دەست رێكخراوی تەندروستیی جیهانی سەبارەت بەو دەرمانە ساختانەی لە نێوان (2000)ـەوە تا (2008) لەلایەن زیاتر لە (20) وڵات، لە (60%) لەوڵاتانی تازە پێگەییشتوەوە هاتوون. ئەمە لەكاتێكدا لە (40%) لەوڵاتانی ترەوە هاتووە.\nدەرمانی ساختە پەتاكەی ئەفریقاو ئاسیا:\nبەپێی راپۆرتەكان، پەتای دەرمانی ساختە سەرتاپای ئاسیاو ئەفریقای گرتوەتەوە، بەتایبەتی ئەو دەرمانانەی زۆر پێویستن بۆ رزگاركردنی ژیانی نەخۆشەكان، وەك دەرمانی مەلاریا. دەست بەسەر بڕێكی زۆر لەدەرمانی ساختەدا گیراوە كەڕێژەكەی دەگاتە نزیكەی (53%) لە باشووری خۆرهەڵاتی ئاسیا. هەروەها دەست گیراوە بەسەر بڕێكی زۆر دەرمانی ساختە لەجۆری دژە دەرمانی چالاك و دەرمانی چارەسەری سیل و ئایدزو تەنانەت دژە هەوكردنی مێشیك.\nلەئەفریقایش بەپێی توێژینەوەكان دەركەوتوه لە نێوان (30ــ 40%) دەرمانی ساختە هەیە. پێش چەند ساڵێك بەدەیان منداڵ گیانیان لەدەستدا بەهۆی دەرمانێكی ساختە كە مادەیەكی نەوتی تێدا بوو.\nساڵانە بەهۆی دەرمانی ساختەوە دوو سەد هەزار كەسی تووشبوو بە مەلاریا گیان لەدەست دەدەن. رێكخراوی تەندروستیی جیهانیش رێژەكە بە ملیۆن حاڵەتی مردن بە مەلاریا مەزەندە دەكات.\nبەپێی ئامار و راپۆرتەكان کەڕێكخراوی تەندروستیی جیهانییش بڵاوی كردووەتەوە، هیندستان بەڕێژەی (75%) سەرچاوەی ئەو جۆرە دەرمانەیە و چین بە پلەی دوەم دێت، نێجیریایش وەك هەمیشە دەرگا واڵاكەیە بۆ هاتنی ئەو جۆرە دەرمانە بەتێكڕایی (35%).\nکتێبى بازرگانى کردن بەدەرمان کە لەلایەن کۆمەڵێک نوسەروە نوسراوە پۆلێنكردنی دەرمانی ساختە لە لایەن رێكخراوی تەندروستیی جیهانی شێویە دەکات :\nرێكخراوی تەندروستیی جیهانی دەرمانی ساختە بەسەر چەندین جۆر پۆلێن دەكات، دیارترینیشیان، دەرمانی درۆزن (بێ هیچ پێكهاتەیەكی دەرمانی كارا)، دەرمانی لەبەرگیراوە (بەڕێژەیەكی كەم لە كەرەستەی كارا)، دەرمانی بەسەرچوو (ماوەی بەكارهێنانی بەسەرچووە) دەرمانی قەدەغەكراو (جەخت لە مەترسییەكانی كراوەتەوە و بەكارهێنانی قەدەغە كراوە)، دەرمانی لاساییكەرەوە (كارتۆنی ساختە)، دەرمانی ساختە (بەو شێوەیە دەفرۆشێت، كە گژوگیای سروشتییە).\nدەرمانی قەدەغەكراو (مەترسییەكانی سەلمێنراون و قەدەغە كراون):\nدەرمانی دژە سكچون، كە دەركەوتوە مادەی (كلیوكینول) تێدایە، سەلمێنراوە كە هۆكاری تووشبوون بەزیانێكی زۆری مێشكە، كەچی تا ئێستایش لەوڵاتانی جیهانی سێیەم بەكاردەهێهنرێت.\nبەهای مامەڵەی بازرگانیكردنیش بەدەرمانی ساختە داهاتی بازرگانیی مادەی هۆشبەریش تێپەڕ دەكات، لەئەنجامیشدا ساڵانە بەهۆى دەرمانى ساختەوە لەجیهان زیاتر لە (100) هەزار کەس دەمرن\nدەستكەوتی كۆمپانیا زەبەلاحەكانی دەرمان لەجیهاندا:\nزیادەڕۆیی نییە گەر بڵێین، كەرتی چاودێریی تەندروستی و دەرمان زۆر بەهێزانە پێشبڕكێ لەگەڵ بازرگانیی چەك و بازرگانیكردن بەمرۆڤ و مادەی هۆشبەرەوە دەكات. ئەمەیش بەهۆی ئەو داهاتە زەبەلاحەی كۆمپانیاكان وەدەستی دەهێنن. ئەو كەرتە بەپڕ داهاترین كەرت هەژمار دەكرێت. بۆ نموونە كۆمپانیای (جونسۆن ئاند جونسۆن)ـی ئەمەریكی رێژەی داهاتەكەی گەڕاندوەتەوە بۆ دابەشبوونی ساڵانەیی بەدرێژایی (50) ساڵ بە هۆی بەرزكردنەوەی نرخی دەرمان بەشێوەیەكی بەردەوام.\nقەبارەی بازرگانیكردن بە دەرمانی ساختە لەسەرووی قەبارەی بازرگانیكردنە بەمادەی هۆشبەر! چونكە ئەنجامدەرانی تەنیا سزایەكی سوك وەردەگرن (ساڵێك زیندانی و غەرامەیەكی كەم بۆ تاوانبارانی دەرمانی ساختە، ئەمە لەكاتێكدا (40) ساڵ زیندانی بۆ بازرگانانی مادەی هۆشبەر بڕاوەتەوە. )\nکابوسى دەرمان و باندی بازرگانی و مافیا تاوانکارەکانى دەرمان دوا راپۆرتى ئینتەرپوڵ لە بارەى دەرمانى ساختە و قاچاخەوە:\nتاوانى دەرمانسازەکان جیا لەهەموو فۆڕمەکانى ترى تاوان، مەترسییەکى مەزن لە سەر تەندروستیى کۆى کۆمەڵ دروست دەکات. قاچاخچێتى لەبوارى دەرماندا هەمان ترس و تۆقینى قاچاخچێتیى مافیاکانى مادەى هۆشبەر و کڕین و فرۆشى مرۆڤى بۆ سەر ئاییندەى تەندروستیى مرۆڤ هەیە. لەم رووەوە رادەى چالاکیى رێکخراوە تاوانکارەکان (OCGS) و باندەکانى لەهەمبەر تاوانى دەرمانسازی و قاچاخى دەرماندا خستوەتەڕوو.\nدوو ڕێکخراوى ئاشنا و دیار هەن، کە هەریەکێکیان لەئاسیا و باکوورى ئەمەریکادان، ئەم دوو رێکخراوە رێکخراوى تاوانکاریی بوارى دەرمان و دەرمانسازیی پزیشکین. سەرەڕاى ئەوانەیش باندو مافیا ماتۆڕسوارەکان بۆ نموونە (فریشتەکانى دۆزەخ) ئەمانە ناسراون بەبازرگانى و قاچاخچێتیى بوارى دەرمان لەهەردوو وڵاتانى باکوورى ئەمەریکاو ئەسکەندەنافیادا.\nئاکامەکان لەڕاپرسییەکانى ئینتەرپوڵەوە\nفرۆشى دەرمانى رێپێدرا و یاسایی لەئەمریکاى لاتیندا خەمڵێنراوە بە (100) ملیۆن دۆلارى ئەمەریکی بۆ ساڵێک، لەهەمان کاتدا فرۆشى دەرمانى نایاسایی و یاساغ لە ئەمەریکاى لاتیندا بریتییە لە (30) ملیۆن دۆلار. بە شێوەیەکى ئۆنلاین بوارى فرۆشى دەرمانى ساختە و نایاسایی دەروویەکى بەرفراوانى لە بەردەمدا کراوەتەوە. دەسەڵاتدارانى گومرگى ئەمەریکاى باشوور باس لەوە دەکەن کە تەنها لەیەک وڵاتدا (1000) فرۆشیارى دەرمان لەوێوە بۆ وڵاتانى ئاسیا مژوڵى کارى نایاسایین. لە (2012 - 2013) دا بەرپرسانى گواتیمالا هەڵسان بەدەستگرتن بەسەر ژێرزەمینێکى شاراوەى دەرماندا، لەوێدا کۆگایەک هەبوو کە دەرمانى خۆماڵى و ساختەى بوارى پزیشکى بەرهەمدەهێنا.\nلەکیشوەرى ئاسیادا بەردەوام داواکاریی دەرمان و حەبى دابەزاندنى کێش و کەشخەیی لەزیادبووندایە. بۆ نموونە تەنها لەماوەى ساڵێکدا لەوڵاتێکى وەک تایلەنددا (5) ملیۆن پاکەتى حەبى دابەزاندنى کێش بەکارهێنراوە.\nلەکۆتاییدا کتێبەکە باسى کۆمەڵێکى تر لەدەرمان دەکات کە ئێستا لەجیهاندا زۆرترین خواستیان لەسەرە و شوێنى دروستکردنەکەى دیارى نیە و تەنها لەڕێگاى ئۆنلاینەوە دەفرۆشێن و بەشێکى زۆرى ئەو دەرمانانە بەشێوەى قاجاغ هاوردەى وڵاتان دەکرێن کە ئەوانیش بریتین لە :\nهەژموونى دەرمانى نایاساییی پەیوەست بەلاوازیى سێکسی\nلەرێگاى ئۆنلاینەوە کڕین و فرۆشیان پێدەکرێت. زۆرترینى ئەو کەناڵانەى کە ئەم بازرگانییەیان تێدا دەستەبەر بوە، خۆى دەبینێتەوە لەو دەرمانانەى کە پەیوەستن بەدەرمانى لاوازیى سێکسی و بەشێوەى نایاسایی کارى بازرگانییان پێدەکرێت.\nقاچاخ جگە لەبوارى سێکس و تەندروستى و لەشجوانى بریتییە لەدەرمانە گرانبەهاکانى پەیوەست بەنەخۆشیى ئایدز و نەخۆشیى شێرپەنجەوە.\nبڵاوبوونەوەى دەرمانى وزەبەخش\nساختەچێتیی بوارى دەرمانى وەزەبەخش یەکێکە لەو بوارانەى کە قازانجێکى رادەبەدەر و کڕیارێکى فرەى هەیە و گروپە یاساغ و مافیاکانى دەرمانیش زۆرترین دەستى بۆ دەبەن بە تایبەتى لەئەورووپاى خۆرهەڵاتدا .\nدەرمانى نایاسایی و مادەى هۆشبەر\nبەشێک لەڕاپرسییەکان جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە ئەفیون هاوردە دەکرێت و بە شێوەى نایاسایی دیسانەوە بەرهەم دەهێنرێت و مادەى هۆشبەرى لێ بەرهەمدەهێنن. ئەم دەرمانانە بە شێوەیەکى تر بەبێ هیچ رەچەتەیەکى پزیشکى دەفرۆشرێت و بەردەست دەکەوێت، زانیاریەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مافیاکان و گروپەکانى تاوان بازرگانى و قاچاخییەکى بەرفراوان بەم جۆرە دەرمانانەوە دەکەن.\nزیادبوونى قاچاخچێتیى ترامادۆڵ\nلەساڵى رابردوودا ئەنتەرپوڵ هۆشداریی ئەوەی دا کە بەشێوەیەکى کتوپڕو لەناکاو بازرگانى و قاچاخچێتیى هێنانى ترامادۆڵ لەجیهان و بەتایبەتى بۆ ئەفریقاى خۆرئاوا ئێجگار زۆر بووە. ترامادۆڵ جۆرێک لە ئەفیونە و لەبوارى هێوری و رەوشى تەرفیهى مرۆڤدا کەڵکى لێ وەردەگیرێت.\nناساندنی دەرمان لەدەستەواژەی پزیشكیدا:\nرێكخراوی خۆراك و دەرمانی ئەمەریكی بەو شێوەیە وەسفی دەرمان دەكات: هەر مادەیەك، یان مادەیەكی سروشتی، یان دروستكەر، ئامادەیە بۆ بەكارهێنان بەمەبەستی دەستنیشانكردن، یان وەك چارەسەرێك یان خۆپارێزی لەنەخۆشییەكانی تووشی مرۆڤ یان ئاژەڵ دەبنەوە. هەروەها ئەو مادانەیش دەگرێتەوە (ناخۆراكییەكان) ئامادەكراو بۆ كاریگەربوون بەسەر پێكهاتەی جەستەی مرۆڤ، یان چالاكییەكانی لەناویدا.


داعش گوندنیشینە عەرەبەكان بۆ ئەنجامدانى هێرش بەكاردەهێنێت\nبەرپرسانى پێشمەرگە ئاماژەبەوەدەكەن بەشێک لەو چەكدارانەى داعش كە ناوبەناو هێرش دەكەنە سەر سەنگەرەكانیان گوندنیشینە عەرەبەكانن و جەختیش لەسەر ئەوەدەكەنەوە داعش هێزى بە چەكى قورسەوە هێناوەتە ناوچەكە.\nلیوا محەمەد قادر فەرماندەى میحوەرى داقوق ى هێزى پێشمەرگە لە باشورى كەركوک، بە دەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"زۆربەى ئەو چەكدارانەى داعش كە بەكاردەهێنرێن بۆ هێرش كردنە سەر پێشمەرگە خەڵكى گوندەكانى كەركوكن و داعش دەیانخاتە ژێر فشارەوە و شەریان پێدەكات."\nوتیشى"داعش توشى سەر لێشێواى بووە و هێرشەكانیشى بۆ بەرز كردنەوەى ورەى چەكدارەكانیەتى ."\nلە چەند شەوى رابردوودا داعش لەمیحوەرى داقوق هێرشى كردە سەر پێشمەرگە و بەو هۆیەوە 3 پێشمەرگە گیانیان لەدەستدا.\nعەقید روكن تاریق ئەحمەد جێگرى لیواى 9 ى هێزى پێشمەرگە ، ئاماژەى بەوەكرد چەكدارەكانى داعش لەباشورى كەركوک تێكەڵەیەكن لە چەكدارى بیانى و گوندنیشینەكان ، وتى"ژمارەیەك چەكدارى داعش هاتوونەتە سنورى كەركوک كە پێشتر ئەو چەكدارانە لەو ناوچانە بوون كە لەدەستیان داوە."\nبەڵام عەبدوڵا بۆر فەرماندەى میحوەرى پارێزگاى سەڵاحەدین ى پێشمەرگە ، بە دەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"داعش هێزێكى زۆرى بەچەكى قورسەوە هێناوەتە سنورى خورماتوو ، ناوبەناو هێرشى فراوان دەكاتە سەر پێشمەرگە و حەشدى شەعبى."\nوتیشى"هێزەكەى داعش لە دەوروبەرى تكریتەوە هێنراون."\nهێرشەكانى قۆڵى كەركوكى داعش بۆ سەر سەنگەرەكانى پێشمەرگە هێرشى گەورەو بەرفراوان نین ، بەڵام داعش لەهەر قۆڵێكەوە دەرفەتى بۆ برەخسێت هەوڵى زیان گەیاندن بە پێشمەرگە دەدات.


بە فەرمی سامسۆنگ وادەی ڕاگەیاندنی گالەکسی S10 ـی دیاریکرد – کەی ئای تی ئێن\nسامسۆنگ 10, كانونی دووه‌م 2019\nلە ماوەی ڕابردوودا پڕوپاگەندەکان بەردەوام بوون لەسەر وادەی نمایشکردنی نەوەی نوێی زنجیرەی S ـی گالەکسی، دواجار ئەمڕۆ سامسۆنگ کۆتایی بە پڕوپاگەندەکان هێنا و وادەی نمایشکردنی دەیەمین نەوەی زنجیرەی S ـی گالەکسی دیاریکرد.\nسامسۆنگ ڕێکەوتی ٢٠ ـی شووباتی ئەمساڵی دیاریکرد بۆ ئەنجامدانی بۆنەی Unpacked بە مەبەستی ڕاگەیاندنی گالەکسییە نوێیەکان. بۆنەکە لە هۆڵی Bill Graham Civic Auditorium ـی شاری سان فرانسیسکۆی ویلایەتی کاڵیفۆڕنیای ئەمریکا ئەنجام دەدرێت. بە پێی پێشبینییەکان لەگەڵ نمایشکردنی ٣ جۆر لە گالەکسی S10، ڕەنگە کۆمپانیاکە یەکەمین مۆبایلی ڕوونما چەماوەیی خۆیشی لە بۆنەکەدا نمایش بکات.\nپێشبینی دەکرێت دەیەمین نەوەی زنجیرەی S ـی گالەکسی پشتگیری لە نەوەی پێنجەمی پەیوەندی 5G بکات و خاوەن ڕوونمای جۆری Infinity-O بێت، هەروەها پێکدێن لە ٣ جۆری جیاواز. ڕەنگە سامسۆنگ ڕاگەیاندنی وردەکاری زیاتر لەسەر نەوە نوێیەکەی زنجیرەی S ـی گالەکسی دوابخات بۆ کاتی بەڕێوەچوونی کۆنگرەی MWC 2019 کە بڕیارە لە ٢٥ ـی مانگی داهاتوودا لە بەرشەلۆنەی ئیسپانیا بەڕێوە بچێت.\nجریوەی فەرمی سامسۆنگ لە تویتەر دەربارەی بۆنەکە:\nدزەپێکردنی چەند وێنەیەکی زیندووی مۆبایلی Galaxy S10\nتاگەکان GALAXY S10 MWC 2019 Unpacked سامسۆنگ گالەکسی


» چاوپێکەوتنێك لەگەڵ قوتابیانی کوردستان بۆ فیلمێکی دۆکومێنتی به ناونیشانی “N jak Nazarejczycy”\n2 شه‌م, 20 ئیلول 2021 0:24\nچاوپێکەوتنێك لەگەڵ قوتابیانی کوردستان بۆ فیلمێکی دۆکومێنتی به ناونیشانی “N jak Nazarejczycy”\nشوبات 23, 2015,&nbsp12:36\nڕۆژی یەك شەممه 22ی فبرایەری 2015، دەستەی ئامادەکاری فیلمێکی دۆکومێنتی به ناونیشانی\n“N jak Nazarejczycy” له بارەی ژیانی کریستیانەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە ئاماده بوونی دەرهێنەر مــاچێی گـربیسا، دیدارێکیان تۆمار کرد لەگەڵ قوتابیانی کریستیانی کوردستان: مریەم و فادی و ڕەوەند. چاوپێکەوتنەکه بە کامێرا وێنەی گیرا له سەنتەری کوردی بۆ ڕاگەیاندن و زانیاری، که هاوکاری پڕۆژەی وێنە گرتنی فیلمەکه دەکات.\nلە میانەی وێنه گرتنی دیدارەکه گفتوگۆ کرا له بارەی بارودۆخی کریستیانەکان له عێراق و کوردستان و جەنگی تیرۆریستانی داعش و بارودۆخی ئێستای ئاوارەکان.\nقوتابیان ئاماژەیان بەوەدا که بارودۆخی کریستیانەکان له کوردستان زۆر جیاوازتره وەك لە عێراق، که هێشتا ڕووبەڕووی ڕفاندن و کوشت دەبنەوه. کاتێك دەرهێنەرەکه پرسیاری له خاتوو مریەم کرد دەربارەی ناخۆشترین ساتی کریستیانەکان له عێراق، مریەم نەیتوانی فرمێسکی بوەستێنێت و باسی ڕووداوێکی ساڵی 2010 ی کرد، که چۆن تیرۆریستان چوونه ناو کڵێسا له کاتی نوێژی یەك شەممه، دەست ڕێژی گوللەیان کرد له هەموویان و ژن و مناڵ و گەورە و بچوکیان کوشت که ژمارەیان هەموو پێکەوه 58 کەس بوون.\nدواتر فادی چیڕۆكی خێزانێکی گێڕایەوه، کە لە کامپی ئاوارەکان چاوی پێیان کەوتبوو. خێزانەکه کچێکی مناڵیان له لایەن تیرۆریستانی داعشەوه ڕفێنراوه و چارەنوسیشی دیار نیە. فادی گوتی دڵنیام که تیرۆریستانی داعش ناتوانن ببنه هەڕەشە بۆ سەر کوردستان، چونکه پێشمەرگە دەیپارێزێت و ئەمڕۆ هەموو کورد یەکگرتوون و نەتەوەیەکی بەهێزن. ڕەوەند باسی یەکەم هەستی خۆی کرد له ئاست ئاواره بوونی کریستیانەکان و هاتنیان بۆ عەنکاوه دوای دەست بەسەرداگرتنی شاری موسڵ لە لایەن تیرۆریستانی داعش. لەو کاتەدا ئەو لەگەڵ گڕوپێك یارمەتی ئاواره و لێقەوماوانی دەدا و خواردن و جێگای بۆیان دابین دەکرد.\nقوتابیان هەموو ئاماژەیان بەوەدا که کریستیانەکان له کوردستان هەست به سەلامەتی دەکەن و دەتوانن لەوێدا به بێ مەترسی نوێژی خۆیان بکەن و جەژنەکانیان یاد بکەنەوه. بەڵام لەگەڵ کریستیانەکانی عێراق پێویستیان به یارمەتی هەیه و بەردەوام ستەمیان لێ دەکرێت، ئێمەش وەك هەموو مرۆڤێك مافی یەکسانی و ئازادی و هەڵبژاردنی ئایینی خۆمان هەیه.\nقوتابیان زۆر سوپاسی هەموو ئەو ڕێکخراوانەیان کرد کە له کوردستان یارمەتی پێشکەشی ئاوارەکان دەکەن، لەوانه ڕێکخراوی UNICEF، کڵێسا له کاتی پێویستدا، دەزگای خێرخوازی بارزانی. سوپاسی هەموو لایەنێك و کەسێکیان کرد که بەردەوام هاوکاریان گەیاندۆته ئاوارەکان و ناویان دیار نیه. هەروەها ئاماژەیان بەوەدا، که ژمارەیەکی زۆری ئاوارەکان لە هەرێمی کوردستان هێشتا پێویستیان به یارمەتی هەیه لە لایەنی ڕێکخراوانی کۆمەڵگەی شارستانی.\nبەرهەم هێنەرانی فیلمی دۆکومێنتی “N jak Nazarejczycy” له نیوەی دووەمی مانگی مارس سەردانی هەرێمی کوردستان دەکەن به ئامانجی وێنەگرتنی بەشی دووەمی فیلمەکه. نوسینگەی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند که هاوکاری دەستەی دەرهێنان دەکات بۆ ڕێکخستنی هەر شتێك بۆ بەئەنجام گەیاندنی فیلمەکه. زانیاری زیاتر دەربارەی مێژووی قوتابیان و کریستیانەکانی عێراق له تەلەڤزیۆنی پۆڵۆنی پەخش دەکرێت دوای یەکەم نمایش کردنی فیلمەکه.


ئێستا ئەو دەرفەتەیە کە لەوانەیە سەدەیەک جارێ بۆ میللەتێک بڕەخسێت. زۆربەمان باس لەوەدەکەین کورد لە ١٩٩١ و ٢٠٠٣ چەند دەرفەتێکی مێژویی کەم وێنەی لەدەست دا لە پێناو ئازادکردنی بەشێک لە خاکەکەی. ئێستا دەرفەتێکی زێڕین هاتۆتە بەردەرگای کورد لە پێناو یەکخستنی خاکەکەی لەم بەشەی کوردستاندا.\nئیتر کاتی هەنگاوی ئازایانەی سەرکردایەتی کوردە. ناکرێ لەم روداوانەدا تەماشاکەر بین. لە لایەکەوە داعش بەم هەنگاوەی ناوەستێت و مەترسیەکانی نزیکی بەردەرگامان بۆتەوە،دڵنیام ماوەیەکی تر داوای ناوچەکانی خانەقین و مەخمور و شەنگار و ئەوانی تر دەکات لە هەرێم. لە لایەکی ترەوە دەوڵەتی عێراق ئیتر بەرەو مایەپوچی و داروخان و دەستەپاچەیی دەڕوات. ئێستا پێویستە:\n1. سەرۆکی هەرێم باری نا ئاسایی لە هەرێمدا رابگەیەنێت.\n2. دەستەی باڵای سەرکردە سیاسیەکان لە بەرپرسانی حیزبەکانی ناو پەرلەمان پێک بهێنرێت.\n3. پەرلەمانی کوردستان بە گوێرەی دەسەلاتەکانی خۆی، بڕیار لەسەر باری نائاسایی و ناردنی هێزی پێشمەرگە بۆ دەرەوەی سنورەکان بدات، وە رایبگەیەنێت کە وەک ئەرکێکی ئینسانی ناچارە، لە حاڵەتی داروخانی سوپای عێراقدا، بڕیار لەسەر پاراستنی هاولاتیانی کوردی ناوچە دابڕاوەکان بدات.\n4. پەرلەمانی کوردستان داوا لە هێزی پێشمەرگە بکات کە هەمو هەنگاوێک بگرێتە بەر لە پێناو پاراستنی سەرو ماڵی هاولاتیانی ئەو ناوچانە.\n5. حکومەتی هەرێم داوا لەسەرجەم فەوج و لیواکانی کورد لە سوپای عێراق، سەرجەم میلاکاتی کوردلە وەزارەتی بەرگری عێراق بکات دەستبەجێ پەیوەست بن بە هێزی پێشمەرگەوە بەسەرجەم کەرەستە سەربازیەکانیانەوە.\n6. داوای بودجەیەکی تایبەت لە حکومەتی عێراق بکرێت بۆ هەنگاوە سەربازیەکانی هەرێم و پڕ چەک کردنی پێشمەرگە لەهەمو رویەکەوە.\n7. حکومەتی هەرێم پرۆسەیەکی سەربازی نیشتمانی رابگەیەنێت لە پێناو بەرگری کردن لە هاوڵاتیانی کورد لە ناوچە دابڕێندراوەکاندا. ئۆپەراسیۆنەکە دەکرێت بە هەماهەنگی یا ئاگاداری نەتەوە یەکگرتوەکان، ئەمریکا، هاوپەیمانەکان و دەولەتی عێراق بێت لە ژێر دروشمی پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی لەو ناوچانەدا.\n8. هێزی پێشمەرگە بە تەواوەتی سەرجەم ناوچە کوردیەکان بخاتە ژێر کۆنترۆڵی سەربازی خۆیەوە.\n9. حکومەتی هەرێم بەرەسمی وەسایەتی خۆی بەسەر ئەوناوچانە رابگەیەنێت.\nدیارە لەم ساتەوەختەی شکستی دەوڵەتی عێراق و سەرکەوتنی تیرۆریستان و ئاوارەیی و سەرگەردانی هاولاتیانی مەدەنی ئەو ناوچانە، پێویست بە هیچ دودڵیەک ناکات بۆ ئەنجام دانی ئەم هەنگاوانە.\nئەم هەنگاوانە چەندە گرنگن، لەوە گرنگ تر ئەوەیە هەنگاوی کاتی نەبن وەک هەمو جارێک، بەڵکو لە ژێر چەتری پرۆسەیەکی ئینسانی نیشتمانی گەورەدا بۆ یەکجارەکی هەرێم دەست بگرێتەوە بەسەر ناوچەکانی خۆیدا.


تاریخ ایجاد در چهارشنبه, 04 اسفند 1395 17:22\nئیستا دەزانێ لە کوێ دەستی پێکرد، دەبێ هەر لەو شوێنەیش بە کۆتایی بگەیەنێ. مرۆڤ سەرەتا لە شوێنێکی بچوک دەژی و خەونی گەورە دەبینێ، پاشان شوێنەکە بۆ گەیشتن بە خەونە گەورەکە جێدێڵێ، ئەوسا دەزانێ خەونی گەورەی بینیوە چونکە لەو شوێنە بچوکە ژیاوە.\nبە دەورەوە، ئاپۆرای خەڵکی. ئەوانەی پێشەوە کە زۆربەیان دەگریان لەگەڵ ئەوانەی وا کەمێک لە دوواوە راوەستابوون و غەمگینانە سەریان دەکێشا بزانن چ خەبەرە، هەموو تامەزرۆی دیتنی ئەو چاڵە قووڵە بوون وا بەڵێن بوو تەرمەکە لەخۆبگرێ و بیشارێتەوە،... بۆ هەمیشە. مەلایەک بە مێزەری سپی بە سەریەوە و کتێبێک بە دەستیەوە، ئەویش راوەستابوو و چاوەڕوان بوو. بیری کردەوە بێگومان ئیستا لە دوواوەی ئەم خەڵکە لە ناو دارستانەکەدا کەسانێک هەن لێرە و لەوێ بە بێدەنگی و ئارامی دانیشتوون و رەنگە لە کاتێکدا بەردێک یان چیلکەیەکیان بە دەستەوەیە و لە خۆڵی بەردەمیان دەژەنن، بیرێکی قووڵ بردوونییەوە. سەری بەرزکردەوە. لە قووڵایی ئاسمانی خۆڵەمێشی، باڵندەیەک بەرزبەرز سوڕی دەخواردەوە و، دەفڕی. دوور دوور.\nهەستی کرد ئەم ساڵانەی دووایی، رووداوەکان زۆر خێرا روویان دەدا. گەلێک خێراتر لە جاران. وەک بڵێی دەستێک هەبوو کە پاڵی بە هەموو شتێکەوە دەنا. دەستێکی زل و زەلامی ئەوەندە گەورە کە وێناکردنەکەی دژوار بوو، بەڵام هەبوو. ئەو دەستە نەیدەهێشت هیچ شتێک راوەستێ، یاخود بە ئاستەم و بە هێواشی بڕوات. هیچ شتێک چیتر بەڵێن نەبوو بە سوڕی ئاسایی خۆی بسوڕێتەوە. دەستەکە پەلەی بوو و، تەنیا بۆخۆیشی دەیزانی بۆ ئەوەندە پەلەیەتی. تەنیا شتێک ئەم دەیزانی ئەوە بوو کە ئەم خێرایی و پەلەپەلە، مەرگەکانی زۆر کردبوو،... یەکجار زۆرتر. کاتەکانی ژیان ببوون بە ساتەکانی بەڕێکردنی مردووەکان. مردن وەک هەیکەلێکی زەبەلاح، شوێن و کاتی لە بوونی سێبەرئاسا و سارد و پۆڵایینی خۆی پڕکردبوو. بوون ئاوسابوو.\nلای ئەو ژیان بریتی بوو لە هێواشی و، مەرگیش، لە پەلە و لە خێرایی.\nئەوەی لە مردووەکان بەجێدەما چی بوو؟ لێوێکی تاڵی هەڵقرچاند و زۆر بە ئاسانی وێنەکە هاتە بەرچاوی: رەنگە سەعاتێک، کۆمەڵێک جل و بەرگ، گەر شانسی هەبایە چەند ئەسکناسێک، چەند کەس و کار، چەندین وێنەی رەش و سپی و رەنگاوڕەنگی رەنگ هەڵبزرکاو و،... سەرئەنجام ژوورێکی تەنیا. وێنای ژوورە تەنیاکە زیاتر لەوانی تر دایچڵەکاند. ژوورەکەی هێنایە بەرچاوی خۆی: دوو پەنجەرەی تەنیا کە ئیتر مردووەکە لێیەوە نەیدەڕوانییە دەرەوە، دیوارە کڕ و ماتەکان و ئەو بۆنەی کە بەجێمابوو، بۆنی جەستە و هەناسەی مردووەکە، کاتێک لە ژیاندا بوو.\nچەندە غەمگین ژیانی دەهاتە بەرچاو. دەستەکە، ژیانی غەمگین تر دەکرد لەوەی کە هەبوو.\nئیتر لە لای ئەو، خەیاڵ و خەونەکە هەمیشەییەکەی، لەو کاتەوەی لێی ترازابوو و لێی دوورکەوتبووەوە، بەتاڵ لە مانا وەک گیای پاییزی سیس هەڵگەرابوو، ئەو خەیاڵەی وا بە حەق یان ناحەق ساڵانی ساڵ لەناو مێشکیدا تەراتێنی بوو. شتێک کە بۆخۆیشی نازانێ بۆ. خەیاڵی "دەرکەوتنی ماڵەوە لە سەر پێچی کۆڵانەکە". ئەو خەیاڵەی پڕ بوو لە دڵەڕاوکێ، خۆشیی پڕ لە تامەزرۆیی و،... سەرئەنجام ئازار. بێقەرارییەک کە هەموو ژیانی دەکا بەو ساتە و بەس. لای ئەو دەکرێ یەک چرکە و یەک ساتەوەخت مانای هەموو ژیان دیاری بکا.\nوەک هەمیشە چاوەڕێی هاتنی دارمەیتەکە و تەرمەکە بوو. دەیزانی ئەوەندەی پێناچێ. جاری وایە درەنگ دەکەوێ، بەڵام هەر دەگا! هۆکارەکەی کەمتەرخەمی نیە، بەڵکو تەنیا وەهایە و بەس! نە کەس و کاری مردووەکە گلەیی لە مردووشۆرەکە دەکەن، نە مردووشۆرەکە بە جەستەی ساردی مردووەکە ئەوەندە هەستیارە کە بیەوێ زوو لێی قوتاربێ و، نە مجێورەکەیش ئەوەندە بۆ ژەمی خاوەن مردوو پەلەیەتی. هەموویان رێزی کات دەگرن. هەستدەکا لە هیچ شوێنێک بەقەدەر مزگەوت رێزی کات ناگیرێ. باشە بۆ لەوە پێش بیری لەمە نەکردبووە؟ لە مزگەوت وەک بڵێی هەموو شتێک رادەوەستێ. تەنیا شوێنی سەر رووی زەوی کە کات لەوێ ئۆقرە دەگرێ و دادەمرکێ. ئەو کە لە منداڵییەوە مزگەوت تەنیا ترسی پێبەخشیبوو، ئیستا بیری فەلسەفی تیادەجوڵلاند. بینایەکی خوڵقاوی دەستی مرۆڤ، رێک لەسەر زەوی خاکی، شوێنێک بۆ وێناکردنی رەوتێک کە لەخەیاڵ و لە بیردا قبوڵکردنەکەی موشکیلە، رەوتی "کۆتایی کات" یاخود "چەقینی کات". مزگەوت یارمەتی قبوڵکردنی دەدا. کاتێک سەیری منارە، حەوشە، حوجرە و کۆڵەکەکانی دەکەین، باوەڕدێنین کە کات لە ناویاندا بۆ هەمیشە ئۆقرە دەگرێ و دەبێ بە خشت و بەردیان. بەڵام نا، تەنانەت لەمەیش زیاتر،... مزگەوت خودی مردنی کاتە.\nهەندێ بنەماڵە حەزدەکەن تەرمەکە بە پیادە بێنن. لەسەر شانەکانیان هەڵیبگرن و دوواسوڕی شەقام و کۆڵانەکانیان پێبدەن. هەندێکیش بە ماشین دەیانهێنن. شتێک لە دەروونەوە پێی دەڵێ ئەمڕۆ تەرمەکە بە پیادە دێنن. درەنگ کەوتنەکە بەڵگەیەتی. چاوی لێیە، مەلا دانیشتووە و پاڵی بە داربەڕوویەکەوە داوە و باسی قیامەت بۆ ئەوانەی دەورووبەری دەکا. مەلا دەڵێ "خوای تەباڕەک و تەعالا مرۆڤی لە خاک دروستکرد چونکە خۆڵ تەنیا شتێکە نە دەڕزێ و نە بۆن دەگرێ. بەپێچەوانەوە بگرە رزیوەکانیش لەخۆدەگرێ و دەیانکاتەوە بە خۆی،... بە خاک. خاوێن خاوێن."\nمشتێک لە خۆڵی بەردەمی هەڵدەگرێ و لێی رادەمێنێ. "بۆ ناکرێ پێش مردن هەموومان بەم خۆڵە خاوێن بینەوە؟" بیری بێ کەڵکیی خاوێنیی دووای مردن، ئازاری دەدا. مرۆڤ هەموو ژیانی بە هیوای خاوێنی دەژی و کەچی نایگاتێ. سەری رادەوەشێنێ. "باشە خاوێنی چییە؟" سەیری مشتەخۆڵەکە دەکاتەوە کە ئێستاکە لە نێوان پەنجەکانییەوە هەڵدەوەرێتە خوارەوە. "خاوێنی، بەخۆڵبوونی دووای مردنە!" بزەیەکی تاڵ لێوەکانی دەتەنێتەوە. کتوپڕ بیرێکی سەیر بە مێشکی دا دێ "نا! خاوێنی، ساتەوەختی پێچی سەرکۆڵانەکەیە." بیرەکە ئەوەندە هەژێنەرە کە رادەبێتە سەر قاچەکانی. هەناسەیەکی قووڵ هەڵدەکێشێ و لە دەورووبەری ورد دەبێتەوە. خەنی لەوەی مانای خۆشبەختی دۆزیوەتەوە و تەنیا ئەوە لەناو ئەم ئاپۆرایەدا خاوەن و هەڵگری وەها مانایەکی گرینگ و بێ وێنەیە، لەخۆ بێ خۆی دەکا. نازانێ سوپاسی مەلاکە بکا، یان خاک یا خەونەکەی خۆی. بەڵام نا، راستییەکەی ئەوە بوو کە بیرەکە لە ئاکامی وێککەوتنی بەڕێکەوتی ئەم سیانە دروست ببوو. "هە هە هە، هۆکار هەرچی بێ با ببێ!"\nلەناکاو حەشیمەتەکە دەجوڵێ. هەموو سەیری خوارەوەی دارستانەکە دەکەن. ئەمیش لادەکاتەوە. ئەگەرچی دارەکان بەری دیمەنەکە دەگرن، بەڵام رەشایی حەشیمەتێک لە سنووری نێوان دارستان و دەرەوەی دارستان دەبینرێ، هەروەها ورتەورت و ئەو دەنگە تێکەڵاو و نادیارانەی کە پیشانی دەدەن مرۆڤ لە شوێنێک خەریکە بەرەو ئێرە دەجوڵێ،... گەلێک مرۆڤ. سەرئەنجام گەیشتن. ئاپۆرای دەوری گۆڕەکە کەمێک دەکشێتەوە. نیگاکان دەگوازرێنەوە. مەلا دەست لە قسەکردن بۆ ئەوانەی دەورووبەری هەڵدەگرێ. دەنگ، دارستان دەجوڵێنێ.\nخەیاڵی ساتەوەختی پێچی سەرکۆڵانەکە دەیباتەوە. کۆڵانەکەی جوان لەبیرە. ئەگەر نەگۆڕابێ بە دەستی چەپدا دەرگایەکی لە دار و تەنەکە چێکراو و بە دەستی راستدا دەرگایەکی ئاسنینی رەنگ سەوز، کە لاولاوەکانی ژەنگیان هەڵێناوە. لەسەر بانی دەرگا تەنەکەکە هەمیشە پۆلێک کۆتری لێبوو. دەنگی گمەی کۆترە نێرەکان لە کاتی تێپەڕیندا دەهاتنە گوێ. ئاسمانی شین، بۆنی خاک، 'با' کە رێک لەوێدا لوولی دەخوارد و نەرمە تۆزێکی بەرپادەکرد، خوێندنی کەڵەشێرەکان کە بە سەر بانەکاندا تێدەپەڕی و سەرئەنجام هەناسەی دیوار کە لە بن میچەکاندا زەردەواڵەکان خۆیان تیا حەشاردەدا. بزەیەک گرتی. خۆی کەمێک کێشایەوە. بەیانی و نیوەڕۆ و ئێوارە، ئەوێ جۆرێکی تر بوو. تام و بۆنێكی جیاواز و تایبەت. یەک کۆڵان، کەچی بزوێنەری سێ هەست و سێ خەیاڵ. لە بیری دێت کە هەمیشە بۆ وەسفکردنی ئەم سێ هەست و سێ خەیاڵە یەکجار کێشەی هەبوو. ئەسڵەن سیان بوون؟ نا، سیان نەبوون. بێ ئەژمار بوون. ئەوەندە بێ ئەژمار کە ناتوانێ وێنای بکات. کە لە سەر کۆڵانەکەیش بە ئاستەم دەترازا، ئەو سەر دەردەکەوت. خانووەکە! چوار پەنجەرە بە دەرگایەکەوە کە بە سەر کۆڵاندا دەیانڕوانی. گەشترین و جوانترین دیمەنی دونیا! پێی سەیرە، لای ئەو کە هەمیشە شتە هەر گەورەکانی دونیا سەرنجی راکێشابوون، کتوپڕ شتێکی ئەوەندە بچوک ببێتەوە بە خاوەن مانایەکی ئەوەندە گەورە. ئەو لە گەورەکانەوە بایدابووەوە سەر بچووکەکان. بەڵام،... بەڵام بچوک؟ هەڵوێستەی کرد. نا بە هیچ جۆرێک بچوک نەبوو. ئەو تەنیا سەردەمانێک لەبیری کردبوو و بەس. ئەگینا قەت بچوک نەبووە. مەگەر دەکرێ شوێنێک کە لێی دەپشکوێی بچوک بێت؟ بەم فکرانەوە کەمێک ئارام بووەوە. ئیستا دەزانێ کە خەیاڵ دەتوانێ زۆر شت بە ناحەق بسڕێتەوە، ئەگەرچی لەراستیدا ناسڕێنەوە و رۆژێک لە رۆژەکان دەگەڕێنەوە. ئیستا دەزانێ مرۆڤ بریتییە لەو کاتەوەی لە دایک دەبێ هەتا ئەو کاتەی گەردوون جێ دێڵێ. نێوان ئەم دوو جەمسەرەیە، بە چاک و بە خراپ، دەبێ بە تۆ بە من و بە ئەو.\nحەشیمەتەکە نزیکتر دەکەوێتەوە. دارمەیتەکە بێ ئۆقرە بەسەر سەرانەوە هەڵبەزدابەزیەتی. سەرەوژووری و بەرز و نزمیی رێگا جاری وایە وەک پاپۆڕی ناو دەریای تۆفانی لێدەکا. جەماعەتێک لێرەوە بەرەوپیری حەشیمەتەکە دادەگەڕێن. شەڕی وەرگرتنی خێریانە. گەر ئەوانیش بتوانن چەند هەنگاوێک مەیتەکە هەڵبگرن، ئەوا هەنگاوێک لە رەحمی خودا و لە بەهەشت نزیکتر دەبنەوە.\nگەر ئەمجارە لەم گۆڕە نەجاتی بێت، بێگومان دەزانێ دەبێ چی بکا. ئەگەرچی بیرەکە بە تەواوی لە مێشکیدا گەڵاڵە نەکراوە، بەڵام دڵنیایە لەوەی هەر لێرە لێبووەوە، ئەوا بەرنامەکە بە هەموو وردەکارییەکانیەوە دێنە بەرچاوی. ئیستا دەزانێ کە گەورەترین خەونەکانی جیهانیش بە بێ کۆڵانەکە و بە بێ ئەو خانووە چەند بێ مانان. ئیستا دەزانێ لە کوێ دەستی پێکرد، دەبێ هەر لەو شوێنەیش بە کۆتایی بگەیەنێ. مرۆڤ سەرەتا لە شوێنێکی بچوک دەژی و خەونی گەورە دەبینێ، پاشان شوێنەکە بۆ گەیشتن بە خەونە گەورەکە جێدێڵێ، ئەوسا دەزانێ خەونی گەورەی بینیوە چونکە لەو شوێنە بچوکە ژیاوە.\nئاپۆراکە گەیشتووەتە سەر گۆڕەکە. دەنگی هەنسکە هەنسک و هاوارکردنەکان لە ناو درەختەکاندا پەنگدەخواتەوە. خەڵکەکە بە پشتوێن، بە پەڕۆ و دەستماڵ ئارەقەی ناوچاوان و دەوری ملیان دەسڕن. جگە لەو چەندین کەسەی بە دەوری دارمەیتەکەوەن، جەماعەت بە شوێن سێبەری درەختەکاندا پرش و بڵاو دەبنەوە. سەیری کاتژمێرەکەی دەکا. سەعات چواری دووانیوەڕۆیە.\nئەم کە قەت حەزی نەکردووە لە کاتی ناشتنی تەرمەکاندا لە نزیک گۆڕەکە بێت، ئەمجارە را دەگۆڕێ و هەڵدەستێ و حەشیمەتەکە دڕپێدەدا و جێگای خۆی لە نزیکترین شوێندا دەکاتەوە. قەیچێکە! گەر قەرارە ئەمە دوواجار بێت، با بۆ جارێکیش بێت لە نزیکەوە شتەکە ببینێت. خەیاڵ و وێنای پێچی سەرکۆڵانەکە ئەوەندە لە زەین و دەروونیدا بەهێز و زیندووە کە هەموو شتێکی تر کتوپڕ بێ مانا دەبێ. مەلا لە خەڵکەکە داوا دەکا بکشێنەوەو زیاتر دەرفەت بۆ ئەو کەسانە بڕەخسێنن کە دەبێ مەیتەکە بنێژن. لەم هەراهەرایەدا چەند درشتەکلو تلۆردەبنەوە ناو گۆڕەکە. ئاگای لێیە، مێروولەکان لە خۆشیی خاکی تازە وەرددراو، شێتانە دێن و دەچن. لای مێروولەکان هەموو شتێ چەند سروشت ئاسایە.\nبەڵام راوەستن! ئەوە چییە لە دارمەیتەکە دەریدێنن؟ ئەوە چییە نە کفنی هەیە و نە وەک مرۆڤی بێ گیان راکشاوە؟ باوەڕناکا. مەلا هاواردەکا کە هەموو شتێ لەم دونیایەدا دەمرێ،... هەموو شتێ. دەڵێ کە تەنیا خودا دەمێنێتەوە و بەس، تەنیا ئەو ئەزەلی و ئەبەدییە! مەلا هاواردەکا کە مرۆڤ نابێ لە مردن سەری سوڕبمێنێ و بسڵەمێتەوە، چونکە هیچ شتێک بەقەدەر مردن حەق نیە!\nئەم باوەڕناکا،... باوەڕناکا لە دووای ئەو هەموو ساڵە لێرە و بەم شێوەیە ئەوێ ببینێتەوە. ئەوێیەک وەک خۆی. بە بێ هیچ گۆڕانێک. باشە لەکەیەوە ئەمە بووە بە رەسم کە هەموو شتێ بنێژرێ؟ مەگەر بەڵێن نەبوو تەنیا مرۆڤ بمرێ و بنێژرێ؟ مەگەر بەڵێن نەبوو ئەو شوێنانە بمێننەوە؟\nباوەڕناکا. مەلا بەدەست نەفەرێک لادەدا. لەناو خەڵکەکەدا کەس ناگری. تەنیا تەرمی دونیا، کە نە برای هەیە، نە خوشک، نە دایک و باوک و نە هیچ کەس وکارێک. تەنانەت کەسەکانی ناو خانووی پشت دەرگا تەنەکەکە و دەرگا ئاسنینەکەیش کە رێک لەسەر لێواری قەبرەکە راوەستاون، ناگرین. هەمووان تەنیا بێدەنگن، بەو دەستانەوە شۆڕشۆڕ بە لاشانیانەوە بەربوونەتەوە. هەموو لێرەن بۆ ئەوەی نەڵێن تەرمێک بە بێ رێز و بە تەنیایی نێژرا. لێرەن تەنیا بۆ ئەوەی ئەرکێکیان بەجێ هێنابێ. بۆ ئەوەی تاوانێک لەخۆیان دووربخەنەوە و بەس. هەر ئەوەندە.\nتەرمی 'پێچی سەرکۆڵانەکە' بە ئارامی خزێنرایە ناو گۆڕەکەوە. دووکەڵی تووتن و پەڕەی گۆڕهەڵکەنەکە لەناو چاڵەکەوە بەرەو حەوا پێچ و لوول دەخوا. هاواردەکا کە بە ئارامی راپێچی خوارەوەی بکەن،... زۆر بە ئارامی.\nئەم سەرهەڵدێنێ و سەیری رووبەڕووی خۆی دەکا. هەتا چاو کار دەکا سروشتە راکشاوە. دەنگێک کە رەنگە لە کەسێکی پشت سەرییەوە بێت، دەڵێ خۆشی لەخۆم کە کۆڵانم تەنیا بۆ میزکردن دەویست! باڵندەکەیش لە قووڵایی ئاسمان ون بووە.\nدیمەنی خانووەکە کاڵ و کاڵتر دەبێتەوە. هەمیشە وەها بووە. کە شوێنێک نەمینێ لێیەوە بڕوانی، وەها دەبێ.\nکتوپڕ هەموو شتێ چەند بۆنی خۆڵ دەگرێ، بۆنی خۆڵ دەبێ بە تەنیا بۆنی دونیا،... بە هەموو شتێک!


لە سووکایەتییەوە تا کارەسات - قەڵەم\nمێژوو پێمان دەڵێ یەکێک لە هۆکارەکانی سەرهەڵدانی شەڕی دووی جیهانی لە لایەن نازییەکانەوە، ئەو هەست بە سووکایەتی کردنە بوو کە بە هۆی پەیمانی 'ڤێرسای'یەوە لە دووای کۆتایی شەڕی یەکەمی جیهان بە سەر ئاڵماندا سەپێنرا. شەڕێک کە تێیدا بە دەیان میلیۆن مرۆڤ بوونە قوربانی.\nبەڵام سەیر ئەوەیە ئەوەی وا هەست بە سووکایەتی دەکا، کاتێک شەڕەکە هەڵدەگیرسێنێ، لای وایە دەتوانێ بە سەرکەوتن بگا و لایەنی بەرامبەر بخا. هەست بە هێزی دەروونیی سەیر و سەمەرە لە خۆیدا، یاخود تووڕەیی بەهێز و نەخوێندنەوەی دروستی دۆخ وای لێدەکات زۆر گوێ نەداتە هەل و مەرجی کاتی شەڕ یاخود ئاکامی شەڕ.\nئەزموونیش پێمان دەڵێ زۆربەی کات شەڕەکان کارەساتیان لێ دەکەوێتەوە. واتە تۆڵەسەندنەوە ناگاتە تۆڵە ئەوەندەی دەگاتە کارەسات بۆ هەر دوو لا.\nبۆیە گرینگە کەس یان گرووپێک کە هەست بە سووکایەتی دەکا، چلۆن بەرپەرچی ئەو دۆخەی وا تێی کەوتووە بداتەوە. لە بیرمان بێت سووکایەتی تەنانەت بە مەبەستی رەوینەوەی بە هۆی توندوتیژییەوە دەتوانێ بگاتە کارەساتی یەکجار بەربڵاوتر.\n٢٠ مانگی ئۆکتۆبری\nمطالعه بیشتر: ژیان بەردەوامە


Sunday, 06.06.2021, 0:30\nکەواتا هیچ کاتێک زەمینەی جەماوەری لەبار نیە بۆ تورک و دژ بە کورد. بڕوانە کەمپینی بایکۆتی کاڵای تورکی وخۆپیشاندانە بەردەوامەکانی خەڵکی باشور و کوردانی ئەوروپا و توڕەەیی سەرجەمی خەڵک و پەلامارە جەماوەرییەکەی شیڵادزێ دژ بە بنکەکانی تورک و...هتد. کەوابێت ئێمەی کورد لە ئاستی جەماوەری یەکین و لە چاوی تورکیش هەر یەکین و هەر وەکو یەکیش تورک بە دوژمن دەمانبینن.\nکەواتا ئەوە زمان و بیر و هەڵسوکەوتیشمانە کە یەکە وەک میکیافیلی ئاماژەی بۆ کردووە.\nئایا تورک هیچ کات شاردوویەتییەوە کە ئەگەر کورد لە مەریخیش قەوارەیەکی هەبێت دەڵێت تێکی دەدەین؟\nمن تێناگەم لە سەرکردایەتی پارتی کە هیچ کات بیری لەم تەسریحاتانەی ئەردۆگان وتورکەکان نەکردۆتەوە؟ ئایا مانەوەی پەکەکە باشترە یان نەمانی بەرانبەر بە تورک؟ باشە پارتی بە کام عەقلییەت و سیاسەت لە پلانی وەها خەتەرناکی تورک گلاوە؟