کتێبێکی ئینسایکلۆپیدیایی بە فەرەنسی، دەربارەی پەیوەندی نێوان جوولەکە و موسوڵمان – سه‌رده‌م\nوەرگیڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع\nسەد توێژەر بەشدارییان لە نووسینەوەی مێژووی ئەم پەیوەندییەدا کردووە، لە هەزار ساڵ لەمەوبەرەوە بۆ ئێستا.\nدەتوانین چی دەربارەی ئەم کتێبە ئینسایکلۆپیدییە بڵێن کە زیاد لە هەزار و دوو سەد لاپەڕەیە و زیاد لە سەد توێژەری عەرەبی و یەهودی و بیانی، بەشدارییان لە نووسینەوەیدا کردووە؟ ئایا دەکرێت لە یەک وتاری رۆژنامەوانیدا، رانانی بۆ بکەین یان بیخەینەڕوو؟ بێگومان نەخێر. بەڵام هەوڵدەدەین بە پێی تونا، ئەو کارە بکەین.\nدەبینین ئەم کتێبە قەبەیە، مێژووی ئەو پەیوەندییە دەخاتە ڕوو، هەر لەکاتی دروستبوونییەوە لە نێوان محەمەد پێغەمبەر-درودی خوای لێبێت- لەگەڵ هۆزە یەهودییەکان، لە جەزیرەی عەرەبی، پێش زیاد لە هەزار و چوارسەد ساڵ لەمەوبەر، تاکو ساتەوەختی تەقینەوەی ململانێی نێوان عەرەب/ ئیسراائیل، دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل لە ساڵی 1948. ئەوە مێژوویەکی توولانی و پان و پۆڕە: تەنها چواردە سەدەیە! بەڵام خستنەڕووی مەسەلەکە بەم شێوەیە، بەهەڵەدا دەمانبات و وا تێدەگەین، ئەم پەیوەندییە، هەر هەموی جەنگێکی بێئامان و دوژمنایەتییەکی تووندوتۆڵ و پتەو بووە. ئیدی لەو جۆرە خستنەڕووەدا، چەندین سەدەی دوور و درێژ، لە کارلێکی شارشتانیانەی داهێنەرانە، لە نێوان عەرەب و جوولەکەدا، دەبن بەژێرەوە و نابینرێن. دیارە مەبەستمان لەوە: یەکەم سەردەمی زێڕین لە بەغدا، پاشان دووەم سەردەمی زێڕین لە قورتوبە و ئەندەلوس. بگرە تەنانەت لە رۆژگاری خودی ماوەی پێغەمبەرایەتیەکەش، دەبینین تەماشاکردن بۆ جوولەکە، سەرەتا زۆر ئەرێنی بووە، پاشان گۆڕاوە بۆ نەرێنی.\nلێرەوە، هەر کەسێک بییەوێت، بە ئاشتی و برایەتی لەگەڵ جوولەکە بژی، ئەوا دەتوانێت پاساوێکی ئیسلامی مێژویی بۆ بهێنێتەوە. هەر کەسێکیش بییەوێت، تاهەتا هەتایە، لەسەر دوژمنایەتی و ململانێ بەردەوامبێت، ئەویش دەتوانێت پاساوی ئیسلامی بۆ بهێنێتەوە. ئەمە مانای وایە، بەرامبەر بە جوولەکە، یەک پارادیم نییە، بەڵکو دوو پارادیم هەیە. (لێرەدا مەبەستم لە پارادایم، هەڵوێستی فیکریی باڵایە، یان نموزەجی لاهوتی مەزن کە لەسەرو هەمو شتێکەوەیە).\nبەڵام ئەو ململانێ ئاگراوییەی، دوای داگیرکردنی فەلەستین و دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل، لە ساڵی 1948 هاتەئارا، بە تەواوی پارادایمی ئاشتی لەناوبرد و دواجار پارادایمی جەنگ و دوژمنایەتی و ململانێ سەرکەوت. پاشان پارادایمی دوژمنایەتی، گۆڕا بۆ حەقیقەتێکی رەها، حەقیقەتێک قابیلی موناقەشە و قسە لەسەرکردن و دەستکاری کردن نییە. ئیدی ئەم حەقیقەتە، بە درێژایی شەست ساڵی رابردوو، بەتەواوەتی و بۆ ئەبەد، لە هۆشیاری گەلانی عەرەبیدا جێگیربوو، وەک جێگیربوونی شاخەکان. ئا لەو چرکەساتەوە، وامان دەزانی، پەیوەندی نێوان عەرەب و جوولەکە، بە درێژایی مێژوو، هەمیشە پەیوەندییەکی دوژمنکارانەی پڕ ناکۆکی و ململانێ بووە. هیچ پنتێکی رووناکی تێدا نەبووە. کەچی لەوەدا ئێمە هەڵەبووین و لەخشتە برابووین.\nکاروانی مێژووی واقیعی و کردەیی، پێچەوانەی ئەو تێگەشتنەی سەرەوەیە. وەک ئەوەی ئەم دوو سەرپەرشتیارە گەورەیە، کە سەرپەرشتی ئینسایکلۆپیدیا مێژوییەکەیان کردووە، بۆمانی رووندەکەنەوە. لایەنی عەرەبی بۆ سەرپەرشتیکردنی ئینسایکلۆپیدیاکە، لە ئەستۆی بیرمەندی رۆشنگەری تونسی “عبدالوهاب ئەلموئەدەب” بوو، لایەنی جوولەکە بۆ سەرپەرشتیکردنی ئینسایکلۆپیدیاکە، لە ئەستۆی مێژوونووسی ئەکادیمی ناسراو “بنیامێن ستورا” بوو. بنیامێن کەسێکی فەرەنسی بە رەچەڵەک جەزائیرییە و لەدایکبووی قوستەنتینییەیە، لەوێ گەورە بووە و ژیاوە، ئەمە پێش ئەوەی دواتر بڕوات بۆ پاریس و تێیدا نیشتەجێ ببێت. بەم دوایانە، ناو و ناوبانگی پەیداکرد، چونکە خودی سەرۆکی فەرەنسا “ماکرۆن”، لە کۆشکی ئەلیزێ، پێشوازی لێکرد و کردی بە بەرپرسی ساڕێژکردنی یادەوەریی برینداری نێوان فەرەنسا و جەزائیر. لە هەمانکاتدا، سەرۆکی جەزائیر، بۆ سارێژکردنی ئەم یادەوەرییە، لەلایەنی جەزائیرەوە، “عبدالمجید شێخی” راسپارد ئەو کارە جێبەجێ بکات. هەمو ئامانجەکەش، بریتییە لە پتەوکردنی بەرژەوەندییە مێژووییەکانی نێوان هەردوو گەلی جەزائیر و فەرەنسا.\nبنیامێن ستورا، ئاوا باس لە پرۆژەی کتێبەکە دەکات و دەڵێت: “ئەم ئینسایکلۆپیدیایە کە پێشکەشی خوێنەرانی دەکەین، پێشتر شتی لەم جۆرە نەبوو و نمونەی نییە. راستە عەرەب مێژوویەکی هەیە، موسڵمان مێژوویەکی هەیە، جوولەکە مێژوویەکی هەیە. بەڵام بە لێکترازاویی و هەر یەکە بەجیا. تا ئێستا کتێبێکی ئینسایکلۆپیدی قەبە نەبووە، قووڵایی پەیوەندی نێوان ئیسلام- جوولەکە مان بۆ روونبکاتەوە، بە تایبەت پەیوەندی عەرەب- جوولەکە. ئەمە ناتەواوییەک بوو لە کتێبخانەی فەرەنسیدا. لەبەر ئەوە دەستمانکرد بە پڕکردنەوەی ئەو ناتەواوییە. ئێمە لە پشت کتێبەکەوە، کۆمەڵێ ئامانجمان هەبوو: یەکەم پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە دەروونی یان سایکۆلۆژییە قووڵەی، نێوان عەرەب و جوولەکەیە، کە لەم رۆژگارەی ئەمڕۆماندا، ئەو دوو گەلە، لەیەکتر جیادەکاتەوە. پێشتر ئەم بۆشاییە، قووڵ یان فراوان نەبوو، بە پێچەوانەی ئەوەی وا تێگەشتووین. پێشتر، پەیوەندییەکان سروشتی بوون، بگرە زۆرجار بەدرێژایی مێژوو، پەیوەندییەکی دۆستانە بووە. کێ هەنووکە باوەڕ بەوە دەکات؟\nلە رابردوودا، نووسەران یان بیرمەندان، قسەیان لەبارەی ئەو شتانەوە کردووە کە موسڵمان و جوولەکەیان، پێکەوە کۆدەکردەوە، نەک ئەوەی لەیەکتریان بترازێنن. یان بڵێ قسەیان لەبارەی ئەو شتانەوە کردووە، کە زیاتر، کۆیکردوونەتەوە نەک ئەوەی پەرتیان بکات. قسەیان لەسەر خاڵە هاوبەشەکان کردووە، ئەو خاڵانەی دەرفەتی ئەوەی بۆ رەخساندوون، پێکەوە و لە تەنیشت یەک، بژین. ئیسلامیش ئاینێکی ئیبراهیمییە، وەک جوولەکە و مەسیحی کە پێش ئیسلام بوونیان هەبووە. ئەمە و گەورە ئەکادیمیستەکانیش، قسەیان لەسەر ئەو مەسەلانە کردووە. قسەیان دەربارەی سەردەمی زێڕینی پەیوەندی نێوان عەرەب- جوولەکە کردووە، لە رۆژگاری شارستانیەتی عەباسی یان ئەندەلوس. لەو رۆژگارەدا، جوولەکە لە رووی رۆشنبیرییەوە، لە گەشەکردن و پێشکەوتندا بوو. لەسایەی شارستانیەتی عەرەبی ئیسلامی، داهێنانە تایبەتەکانی خۆیان، لەسەر هەمو ئاستەکان، ئەدەبی و شیعری و فەلسەفی، بگرە هونەری و مۆسیقیش، پێشکەش کردووە. بەڵام دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل و تراژیدیای فەلەستینییەکان، کە راستەوخۆ بەرهەمی ئەو دامەزراندنە بوو. هەمو ئەو کارلێکە شارستانییە داهێنەرانەیە، تا ئاستێکی زۆر لەبیرکرا. هەر هەموو ئەوە، بووە سفری پاش فاریزە و بەتەواوەتی سڕایەوە، وەک ئەوەی هەرگیز بوونی نەبووبێت. ئیدی نەوەکان، لەو بڕوایەدان ململانێی نێوان عەرەب و جوولەکە، ململانێیەکی ئەبەدیی و هەتا هەتاییە، نە چارەسەردەبێت و نەکۆتایی پێدێت، تا ئەو کاتەی پەروەردگار، گۆی زەوی و ئەوانەشی لەسەری دەژین، دەپێچێتەوە.\nبەڵام راستییە مێژووییەکان، تەواو پێچەوانەی ئەوەمان پێدەڵێن. پەیوەندییە مرۆییەکان و کارلێکە ژیارییەکانی، نێوان عەرەب و جوولەکە، لە رۆژگاری شارستانییەتەکانی پێشتر و سەردەمە زێڕینەکان، زۆر بەهێز و پتەو بووە. لێرەوە ئەو شتەی کۆی هەلومەرجەکەی ژەهراوی کرد، ئەم ململانێ دۆزەخییە وێرانکەرەیە کە تەمەنی لە پەنجا ساڵ زیاتر نییە. ئەمە لە کاتێکدایە، تەمەنی پەیوەندی نێوان عەرەب و جوولەکە، لە هەزار ساڵ زیاترە. وەلێ ئەمە بە هیچ شێوەیەک، مانای کەمکردنەوەی ترسناکی تراژیدیای فەلەستینەکان نییە، کەمکردنەوەی ئێش و ئازاری گەلی فەلەستین نییە کە لە سەروی وەسفکردنەوەیە. بەڵام ئێمە، دەمانەوێت مەسەلەکان، لە جێگای خۆیان و لە چوارچێوە مێژوییە فراوانەکەیدا دابنێین.\nهەرچی “عبدالوهاب المودب”ە، قسەیەکی ئاوامان بۆ دەکات کە ئەمە ناوەرۆکەکەیەتی: ئامانجمان لە سەرپەرشتی کردنی ئەم کتێبە قەبە دەستەجەمعییە، ئەوەیە ئەم حەقیقەتەی خوارەوە، بیری موسڵمانان بخەینەوە، بە تایبەت عەرەب: بەدرێژایی مێژوو، تاکو ساڵی 1948، پەیوەندییەکانی نێوان ئێمە و جوولەکە، بەرهەمدار و چڕ و بەپیت بووە. من لێرەدا ئامانجم جوانکردنی ئەم پەیوەندییە نییە، یان نامەوێت زیادەڕۆیی تێدا بکەم. بەڵکو دەمەوێت تەنها ئەو چرکەساتانە بخەمەوە یاد، کە تێیدا ئاڵوگۆڕی کەلتووریی و شارستانی روویانداوە. ئایا شارستانیەتی ئەندەلوس-مان لەبیرچووە؟ ئایا مۆسیقای عەرەبی- جوولەکەمان لەبیرچووە؟ بگرە ئایا فەلسەفەی عەرەبی- جوولەکەمان لەبیرچووە؟ ئێمە هەمومان دەزانین، فەیلەسوفی گەورەی جوولەکە “موسی ابن میمون”، شاکارە نایابەکەی (دلائل الحائرین)ی بە زمانی عەرەبی نووسیوە، نەک بە زمانی عیبریی. دواتر وەرگێڕدراوە بۆ زمانی عیبریی.\nلێرەوە، “موسی ابن میمون”، بەرهەمی چوارچێوە کەلتوورییەکەی شارستانییەتی عەرەبی ئیسلامییە. ئەو بەم مانایە، رۆشنبیرێکی عەرەبە، چونکە هەر کەسێک بە زمانی عەرەبی بنووسێت و داهێنانی تێدا بکات، پێی خۆشبێت یان پێی ناخۆشبێت، عەرەبە. پێویستە ئەوە بزانین کە لەو رۆژگارەدا، چوارچێوەی شارستانییەتی عەرەبی ئیسلامی، هەژمونی بەسەر جیهاندا کردبوو. وەک چۆن حاڵی حازر، چوارچێوەی شارستانی ئەوروپی و ئەمریکای باکور، کۆنترۆڵی جیهانیان کردووە. لەو رۆژگارەدا، هەر کەسێک بیویستایە ناوبانگ پەیدا بکات، ئەوا زمانە تایبەتەکەی خۆی لەبیردەکرد، بەرهەمەکانی و داهێنانەکانی، بە زمانی عەرەبی دەنووسی. زمانی عەرەبی لەو سەردەمەدا، زمانی جیهانگیریی بوو. دروست وەک زمانی ئینگلیزی لە ئێستادا. لەبەر ئەوەیە بیرمەندە جوولەکەکان و غەیری جوولەکەکانیش، زمانی عەرەبی-یان زۆرباش زانیوە. هەروەها دەبێت ئەوەش بزانین، زۆرینەی وەزیر و پزیشک و راوێژکارەکانی خەلیفە عەرەبە موسڵمانەکان، جوولەکە بوون و متمانەی تەواویان پێیان هەبووە. کەواتە، نابێت بە قەڵەم، خەتێک بەسەر ئەم هەموو کلتوورە کارلێکە شارستانییەتەدا بهێنین، بەهۆی ئەو ململانێیەی ئێستاوە کە چەند درێژەش بکێشێت، چارەسەری هەر بۆ دەدۆزرێتەوە.\n-کێشەی فەلەستین لەبەر روناکی فەلسەفەی مێژوو\nلە هەمو ئەوەی پێشکەش کرا، چی بەدەستدەهێنین؟ ئەوە بەدەستدەهێنین زمانی فیشەک و سەربڕین و کوشتن، تاقە زمانی نێوان ئێمە و جوولەکە نییە. مادام پێشتر پێکەوە ژیانی شارستانی بەرهەمدار روویداوە، نازانم بۆچی لە ئێستادا روونادات؟ مادام ئەو پێکەوە ژیانە، لەسایەی خەلیفە گەورەکانی عەباسی و ئەمەوی و ئەندەلوس، وەک عەبدوڕەحمانی سێیەم و ئەوانی دیکە هاتووەتە ئارا، ئەدی بۆچی هەنووکە روونادات؟ بە مانایەکی تر: بۆچی زمانێکی دیکە لەگەڵ ئیسرائیل و جوولەکە بەگشتی، بەکارناهێنین؟ ئەمە دوای ئەوەی بە درێژایی پەنجا ساڵی بەردەوام، زمانی فیشەک و دوژمنایەتی رەها بەکاردەهێنین؟ بۆچی رووبەڕوو، زمانی گفتوگۆ و دانوستان و یەکترناسین تاقینەکەینەوە؟ لەبەر ئەم هۆکارەیە، من لەو هەمو ئیدانە و پەلاماردانانە تێناگەم کە لە ئێستادا، دەرحەق بە ئیماراتی عەرەبی دەکرێت. لەناکاو زوڕنای پۆپۆلیستەکان و غەوغائییەکان و دیماگۆگییەکان، لە هەمو لایەکەوە، بەڕووی ئەو وڵاتەدا کرایەوە. بەشێک لە رۆشنبیرانی عەرەبیش، بوونە یەک دەنگ و هەمان دروشم و هەمان وشەکان، وەک تووتی، دەڵێنەوە. کێ دەتوانێت بڵێت، ئیمارات وازی لە کێشەی عەرەبی هێناوە؟ ئیمارات ئەو دەوڵەتەی بە درێژایی مێژوو، پشتگیریی کێشەی فەلەستین بووە. بێگومان ملیارات دۆلاری لەپێناودا خەرجکردووە. لەو بڕوایەدام ئیمارات، دوای ئاشتبوونەوە و رێکەوتن، دەتوانێت باشتر خزمەتی ئەو کێشەیە بکات. کەچی کتوپڕ دەبێت بە دەوڵەتێکی “ناپاک/ خائین”، چونکە پێیوایە رێگایەکی دیکە هەیە، بۆ ئیدارەدانی ململانێکە، جگە لەو رێگا دووبارە و نەزۆک و بێبەرهەمەی پێشتر، کە هیچ ئەنجامێکی لێبەدەست نەهاتووە.\nپێویستە براکانمان لە رۆشنبیرانی فەلەستین، ئەوە بزانن، برینی ئەوان برینی ئێمەشە، ئازاریان ئازاری ئێمەشە، کێشەکەیان کێشەی ئێمەشە. نەک لەبەر ئەوەی عەرەبییە، بەڵکو لەبەر ئەوەی کێشەیەکی حەق و رەوایە. بەڵام بۆ لەمەولا، نابێت چیتر وەک شمشێرەکەی دیمۆکلیس، لەسەر تەوقی سەرمان رایگرن و بە تۆمەتی “ناپاکی” بەکاریبهێنن. “ناپاک” وشەیەکی ناڕەوای ترسناکە، بێگومان بەسەر دەوڵەتێکی پێشکەوتوی وەک ئیماراتدا، پراکتیزە ناکرێت. پێویستە ئەوەش بزانین، جوولەکە پەڕگیرەکان لە فەرەنسا، ئەوانیش تۆمەتی دژایەتیکردنی سامییەت، وەک شمشێری دیمۆکلیس، بەکاردەهێنن و هەمو رۆشنبیرە فەرەنسییەکانی پێ دەترسێنن و لە تەوقی سەریان رایانگرتووە. لێرەوە پێویستە برا فەلەستینییەکانمان، نەکەونە هەمان تەڵەوە یان نەکەونە هەمان هەڵەوە، چونکە ئەمە زیان بە کێشەکە دەگەیەنێت و هیچ سودێکی بۆ کێشەکە نابێت.\nدواجار رەنگە ئەندەلوس، سەرلەنوێ گەڕابێتەوە بۆ فەلەستین، یان لە میانەی فەلەستینەوە گەڕابێتەوە. ئیسرائیل چەند گەورە ببێت و چەند مەزنتر دەربکەوێت، دڵۆپی رووبارێکە لە عەرەب و لە ناوچەی عەرەبی، لە ئۆقیانوسەوە بۆ کەنداو، بەڵام هەر دەشمێنێتەوە. ئیسرائیل عەرەبییە، بە مانا شارستانی و مرۆڤایەتییەکە، نەک بە مانای شۆڤێنی و تائیفی و پۆپۆلیستی. بەم مانایە، ئێمە ئێستا لە وەرچەرخانێکی مێژوویی گەورەدا دەژین، نەک تەنها بۆ کێشەی فەلەستین، بەڵکو بۆ کۆی کێشەکانی عەرەب. مەبەستم ئەوەیە سەدەکانی ناوەڕاستی عەرەبی ئیسلامی، واتە سەدەکانی پاشەکشە، هەرەسدەهێنن و سەدە تازەکانی رۆشنگەریی عەرەبی، شوێنیان دەگرێتەوە. ئیمارت بەم دواییانە بەشداری لەوەدا کردووە، ئەویش ئەو کاتە بوو کە لەسەر خاکەکەی، شێخی ئەزهەر و پاپای رۆما، یەکتریان لەئامێزگرت و بەڵگەنامەی “برایانی مرۆڤایەتی/ الاخوە الانسانیە”یان بڵاوکردەوە. ئیمارات بەم کارەی، خزمەتێکی گەورەی پێشکەش بە عەرەب و موسڵمانەکان کرد، کاتێک وێنەیەکی پرشنگداریی عروبە و ئیسلام-ی دەرخست. بەمەش ئەو وێنە تاریکبین و داعشییەی رەتکردەوە کە لە سەرتاپای جیهاندا، بووەتە هۆکاری شێواندنی روخسار و کەلتوورمان. لێرەوە لەبری ئەوەی سوپاسی بکەین، کەچی بەرد بارانی دەکەین!\nالشرق الاوسط، پێنج شەممە، 20 ئاب، 2020


چۆن منداڵەکەت هاندەدەیت بۆ ئەوەی بەڕۆژوو بێت؟ گەر بە دزیەوە ڕۆژوەکەی شکاند دەبێت چی بکەیت؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدایكان و باوكانی ئازیز كاتێك منداڵەكانتان بەڕۆژوو دەبن، ئەوا ستایشیان بكەن و پێیاندا هەڵبدەن، چونكە بەمە هەست دەكەن كارێكی باشیان ئەنجام داوە و ئەم هەستەشیان هاندەریان دەبێت بۆ بەردەوامبوون لە سەر ڕۆژووگرتن.\nبەڵام ئەگەر بۆتان دەركەوت یەكێك لە مناڵەكانت ڕۆژووەكەی شكاندووە یان هەر بەڕۆژوو نەبووە، ئەوا نەكەیت توندوتیژیی لەگەڵدا بەكار بهێنیت یانسەرزەنشتی بكەیت، چونكە ئەم دۆخە پێویستی بە هێوری و ژیری هەیە تا بزانیت بۆ وای كردووە و گرفتەكە چارە بكەیت.\nكتێبی: پەروەردەی منداڵ لەنێو خێزان و قوتابخانەدا


کۆمیساری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە پارێزگای هەولێر چالاکی دژ بە توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزیی ساز کرد – Iraqi Civil Society\nHome / All News / مافی ئافرەتان\nهەولێر (کوردستان 24) – ڕێکخراوی کۆمیساری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و ئاژانسی پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوە هاوبەشەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، بەرنامەی خۆراکی جیهانی نەتەوە یەکگرتووەکان و هاوڕێیانی سندوقی دانیشتوانی نەتەوە یەکگرتووەکان, ڕۆژی دووشەممە لە نزیک قەڵای هەولێر چالاکییەکانی خۆی بەڕێوە برد وەک بەشێک لە چالاکییەکانی لە 16 ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی لەسەر بنەمای جێندەری (GBV).\nلە ساڵی 2008ەوە ساڵانە، سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان داوای کاردانەوەی جیهانی دەکات لە بەرامبەرکۆتایی هێنان بە توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزیی، لە ژێر ناونیشانی “جیهان پرتەقاڵی” دەکەین.\nکەمپینەکە پشتیوانی لە 16 ڕۆژی جیهانی چالاکی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی ڕەگەزیی دەکات، کە لە 25ی تشرینی دووەم ڕۆژی جیهانی نەهێشتنی توندوتیژی دژی ژنان دەستپێدەکات.\nوێندی دێدریچ، بەرپرسی پاراستنی ئاژانسی پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان بە کوردستانی 24ی ڕاگەیاند: “ئەمڕۆ بەڕاستی دەمانەوێت سەرنج ڕابکێشین بۆ ئەو ڕاستییەی کە لە ئێستا پێویستە بە تەواویی توندوتیژی دژی ژنان و کچان بوەستێنین. ئەمە هەڵمەتەکەمانە لەمساڵ دا، هەروەها دەمانەوێت تیشک بخەینە سەر ئەو ڕاستییەی کە بەپێی لێکۆڵینەوە جۆراوجۆرەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە سێ ئافرەت لە سەرووی 15 ساڵییەوە ئافرەتێک ڕووبەڕووی توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزیی دەبێتەوە، بە ئاشکرا کەسێک ڕووبەڕووی توندوتیژی ڕەگەزیی بێتەوە ئەوە زۆر زۆرە”.\nهەروەها دەمانەوێت ڕێگە بە خەڵک بدەین کە کاریگەریی توندوتیژیی بزانن لەڕێی ڕزگاربووان و خێزانەکانیان وکۆمەڵگەکانیان، کە ئەمە باشترە بۆ هەموو لایەک بۆ کۆتایی هێنان بە توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزیی.\nدیدریچ وتیشی کە توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزیی زیادی کردووە لە ماوەی کۆڤید-19 دا، وە هۆکاری ئەم زیادبوونەش بە هۆی ئەوەی کە زۆربەی تاکەکان لە ژێر فشاری زۆردابوون و گۆڕانکارییەکی زۆر بەسەر کۆمەڵگەدا هات کە بینیمان ڕێژەی توندوتیژییەکانش لەو ماوەیەدا زیادی کر. هەروەها باسی لەوەش کرد کە هاوبەشی جیاواز هەیە لە لە نێوان ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان. وە خۆشحاڵین کە بەم دواییانە حکومەتی هەرێمی کوردستان پڕۆژە یاسایەکی دژی توندوتیژی خێزانی دەرکردووە، کە بە هەنگاوێکی کۆنکرێتی گرنگ دادەنرێت.\nوتیشی: “هەروەها لەگەڵ بەڕێوبەرایەتی نەهێشتنی توندوتیژی دژی ئافرەتان کاردەکەین و دواتر هاوبەشییەکی سەرەکیمان هەیە لەگەڵ لایەنە سەرەکیەکان لە سەرانسەری کۆمەڵگەی مەدەنی و حکومەتدا”.\nفیراس خەتیب، وتەبێژی ئەنجومەنی ئاسایش و پەیوەندییەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە هەولێر، بە کوردستان 24ی ڕاگەیاند “کە ئەم چالاکییە یەکێکە لە چەندین چالاکی کە نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق ئەنجامی دەدات بۆ 16 ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی هەڵمەتی دژ بە توندوتیژی. ئێمە ئەمڕۆ بەرپرسیارێتیمان هەیە بۆ گەیاندنی ئەم نامەیە چیتر قبوڵ ناکرێت دەستدرێژی و توندوتیژی بەرامبەر بەئافرەتان بکرێت، جێگای قبوڵ نییە کە ئێمە لەم سەردەمەدا ڕووبەڕووی دەستدرێژیی دژی ژنان و کچان ببینەوە”.\nئەوەشی خستەڕوو کە ئاژانسە هاوبەشەکانی ئەم ڕووداوەیان لەبەردەم قەڵایی هەولێر ڕێکخست چونکە “بە سەنتەری کۆبوونەوەی سەرجەم کلتور و شارستانییەتە جیاوازەکان لە شارەکەدا دادەنرێت کە لە و ڕێگەیەوە بە ڕاستەوخۆیی دەتوانین پەیامەکەمان بگەیەنین بە خەڵک. دەمانەوێت ئەو پەیامە بگەیەنین کە هەموو جیهان هەموو شتێک پرتەقاڵی بکەین”.\nTags: توندوتیژی • توندوتیژی دژی ئافرەتان • دەستپێشخەری هاوبەندی کۆمەڵگەی مەدەنی عێڕاقی • نەتەوە یەکگرتووەکان • هەولێر


دواین بڕیار بۆ پێوەری زیرەكی كارەبا ئاشكراكرا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nتا ئێستا نزیكەی نیو ملیۆن پێوەری زیرەكی كارەبا بۆ ماڵان و شوێنە گشتییەكان بەستراوە و ئەندامێكی لیژنەی باڵای بەستنی پێوەرەكەش ڕایدەگەیەنێت، كە تا كۆتایی ئەمساڵ پێوەرەكە بۆ هەموو هاوبەشانی كارەبا دەبەسترێت.\nعەلی ئیسماعیل، ئەندامی لیژنەی باڵای پێوەری زیرەك ڕایگەیاند، سەرۆكی حكومەت و وەزیری كارەبا هەموو پێداویستییەكانی سەركەوتنی پڕۆژەی بەستنی پێوەری زیرەكیان دابین كردووە.\nڕاشیگەیاند، لە ئێستادا 481 هەزار لە هەولێر و سلێمانی و دهۆك و گەرمیان دانراوە.\nجەختیشی كردەوە، تا كۆتایی ئەمساڵ پێوەری زیرەك بۆ هەموو هاوبەشانی كارەبا، كە ژمارەیان ملیۆنێك و 500 هەزار هاوبەشە دادەنرێت و پڕۆسەكە تەواو دەبێت.\nبەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) پرۆژەی پێوەری زیرەكی كارەبا لە كۆتایی مانگی 9ی ساڵی 2019 چووەتە بواری جێبەجێكردنەوە و تا ئێستا لە ناوشاری سلێمانی زیاتر لە 164 هەزار پێوەر لە (67) گەڕەكی ناو شاری سلێمانی دانراوە.


میر شه‌ره‌فخان به‌دلیسى كرد به پایته‌ختى رۆشنبیرى\n:: AM:09:29:18/08/2019 \nبه‌دلیس یه‌كێكه له شاره‌كانى باكورى كوردستان و ناوه‌ندی پارێزگاكه‌یه، رووبه‌رى 8،413 كیلۆمه‌تر دووجایه. له‌گه‌ڵ هاتنى میر شه‌ره‌فخانى به‌دلیسی (١٥٤٣-١٦٠٣) بۆ شارى به‌دلیس له كانوونی دووه‌می ١٥٧٨، دوای ئه‌وه‌ی له جه‌نگی نێوان سه‌فه‌وی و عوسمانیدا پشتی سه‌فه‌وی به‌رده‌دات و لایه‌نگیری له عوسمانی ده‌كات، به‌خۆی و ٤٠٠ چه‌كداره‌وه دژ به سه‌فه‌وی ده‌وه‌ستن و سه‌ركردایه‌تیی له‌شكری عوسمانی ده‌كات له ساڵی ١٥٨٩ كه له سه‌رده‌می سوڵتان مورادی سێیه‌م ده‌بێت. له پای نه‌به‌ردیی میر شه‌ره‌فخان، سوڵتان موراد پایه و ناسناوی خان ده‌به‌خشێته شه‌ره‌فخان و ده‌یكاته میری ویلایه‌تی به‌دلیس.\nله‌به‌رئه‌وه‌ى شه‌ره‌فخان رۆشنبیر و سیاسه‌توان و مێژوونووسی ناوداری كورد و خاوه‌ن كتێبی مێژوونامه‌ی شه‌ره‌فنامه بوو، بۆیه له سایه‌ى حوكمڕانیى میر شه‌ره‌فه‌دین و كوڕ و نه‌وه‌كانى، شارى به‌دلیس له رووى شارستانیی و رۆشنبیرییه‌وه پێشكه‌وتنى مه‌زن به‌خۆیه‌وه ده‌بینێ به‌تایبه‌تى له ساڵی ١٥٩٠دا، واته له ته‌مه‌نی ٥٣ ساڵیدا كاتێ جڵه‌وی فه‌رمانڕه‌وایی خۆی ده‌داته ده‌ست شه‌مسه‌دین به‌گى كوڕی.\nهه‌ر له‌كاتى فه‌رمانڕه‌وانیى میر شه‌ره‌فه‌دین تا ده‌گاته حوكمى "میر عه‌بدولخانى كوڕى زیائولدینى كوڕى شه‌ره‌فه‌دین" نه‌وه‌ى شه‌ره‌فه‌دین، شارى به‌دلیس نزیكه‌ى 500 زانا و مامۆستا و قوتابى و شاگردى تا كۆتایی سه‌ده‌ى شازده‌یه‌م په‌روه‌رده كردووه. له سه‌ده‌ى حه‌ڤده‌یه‌مدا پێنج مزگه‌وتى گه‌وره، پێنج قوتابخانه‌ى ئاینى، 70 قوتابخانه‌ى سه‌ره‌تایی له‌گه‌ڵ 19 ته‌كیه و خانه‌قاى تێدا بووه، كه سه‌رجه‌میان شوێنى فێربوونى زانست و هونه‌ر و ئه‌ده‌بیات بوون.\nكتێبخانى گشتیی شاره‌كه هه‌زار كتێبى له‌خۆ گرتبوو كه هه‌ندێكیان له ئه‌وروپاوه هێنابوو. میر عه‌بدال خان بۆ خۆی هونه‌رمه‌ندێكى به‌تواناى بوارى وێنه‌كێشان و خۆشنووسى و نیگاركێشی بووه، 76 كتێبى داناوه، به‌مه‌ش كاریگه‌ریى ئه‌رێنیى هه‌بووه له بڵاوكردنه‌وه‌ى هونه‌ر و رۆشنبیرى. هه‌ر له سه‌رده‌مى عه‌بدال خان نه‌ك به‌ته‌نیا ره‌وشى رۆشنبیرى، به‌ڵكو هونه‌رى موزیك و گۆرانیش زۆر پێشكه‌وتووه، سه‌دان لاوك و به‌سته بڵاو بوونه‌وه.\nشارى به‌دلیس نه‌ك هه‌ر ده‌بێت به پایته‌ختى رۆشنبیریى هه‌رچوار پارچه‌ى كوردستان، به‌ڵكو له سه‌ده‌كانى شازده و حه‌ڤده‌یه‌م كاریگه‌رى ته‌واو ده‌كاته سه‌ر ناوچه‌كانى ده‌وروبه‌رى، هاوكات كاریگه‌رییه‌كى گرنگى ده‌بێت له‌سه‌ر سه‌رهه‌ڵدانى بزووتنه‌وه‌یه‌كى رۆشنبیرى له باكورى كوردستان و په‌یدابوونى كۆمه‌ڵێ شاعیر و بیرمه‌ندی كورد له باكورى كوردستان، له‌وانه (فه‌قێ ته‌یران 1563 _ 1641 شیعری به دیالێكتى كرمانجى ژووروو نووسیوه)، هه‌روه‌ها (مه‌لاى جزیرى 1567 _ 1640 یه‌كه‌م شاعیرى كورد بووه بۆ یه‌كه‌مجار وشه‌ى "كوردستان"ى له شیعره‌كانى خۆیدا به‌كار هێناوه، شاعیر و فه‌یله‌سووف و بیرمه‌ندى كورد "ئه‌حمه‌دى خانى" داستانى (مه‌م و زین) ده‌نووسێت و بۆ یه‌كه‌م جاریش له مێژووى كورددا فه‌رهه‌نگێك داده‌نێ به‌ناوی "نوبار" بۆ منداڵان، هاوكات شاعیرى كورد سه‌لیمى سوله‌یمان له ساڵى 1586 _ 1587 داستانى "یوسف و زوڵه‌یخا" به شیعر ده‌نوسێته‌وه. عه‌لى ته‌ڕه‌ماخیی شاعیریش كه له ساڵى 1591 به‌دواوه ده‌ركه‌وتووه، "قه‌واعیدى عه‌ره‌بى"ی به زمانى كوردى نووسیوه‌ته‌وه. ئه‌مه و ده‌ركه‌وتنى ده‌یان نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ندى ناودارى ترى كورد.\nشه‌ره‌فنامه له سێ ڕووپه‌ڕ پێك هاتووه. هه‌ریه‌ك له‌وانه به‌سه‌ر چه‌ند به‌ندێك و چه‌ند ده‌سته و لقێكدا دابه‌ش كراون. به كورتی كتێبه‌كه به‌پێی جۆری فه‌رمانڕه‌وایی یان ماڵه‌میران و ده‌سه‌ڵاتدارنی كورد دابه‌ش كراوه.\nیه‌كێك له به‌رهه‌مه زۆر گرنگه‌كانى ترى شه‌ره‌فخان كه یه‌كێك بووه له گه‌وره‌ترین ڕووناكبیران و نووسه‌رانی سه‌رده‌می خۆی، نووسینه‌وه‌ی "شه‌ره‌فنامه"یه، ئه‌و كتێبه‌ى سیخناخه له زانیاریی له‌باره‌ی جیۆگرافیا و ژیانی ڕامیاری و ده‌سه‌ڵاتی كورد و زمان و ڕووه هه‌مه‌جۆره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی تێدا تۆمار كردووه. شه‌ره‌فنامه گه‌لێ بابه‌تی سه‌ره‌كی و گرنگی گرتووه‌ته خۆ، وه‌ك ئه‌م نموونانه:\nحكوومه‌ته كوردییه‌كانی مه‌ڕوانی و حه‌سنه‌وی و فه‌زڵه‌وی و ئه‌یووبی.\nحاكمه كورده‌كانی پشتاوپشت حوكمڕانییان كردووه.\nئه‌و حاكمه كوردانه‌ی سكه‌یان لێ داوه و وتاریان به‌ناو خوێنراوه‌ته‌وه.\nجگه له‌مانه‌ش به دوور و درێژی باسی حكوومه‌تی به‌دلیسی كردووه.\nئه‌م په‌رتووكه‌ی شه‌ره‌فنامه له كۆنه‌وه گرنگییه‌كی زۆری پێ دراوه، له ساڵی ١٦٦٧ له زمانی فارسییه‌وه له‌لایه‌ن شامی ناوێكه‌وه وه‌رگێڕاوه‌ته سه‌ر زمانی توركی، له دواییدا "ولیامینۆف"ی ڕووسى كردوویه‌تییه ڕووسی و به چاپی گه‌یاندووه. "كارمۆی" مێژوونووسی فڕه‌نسایش كردوویه‌تییه فڕه‌نسی و له میسریش مێژوونووسی كورد "محه‌مه‌د عه‌لى عه‌ونى" كردوویه‌تى به عه‌ره‌بى.\nله چله‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو به فارسی چاپ كراوه و مه‌لا جه‌میل ڕۆژبه‌یانی له ساڵی ١٩٥٣دا به په‌راوێزێكى به‌نرخه‌وه كردوویه‌تییه عه‌ره‌بی و به چاپی گه‌یاندووه. دواجاریش هه‌ژار موكریانی به په‌راوێز و پێشه‌كییه‌كی درێژه‌وه كردوویه‌تییه كوردی و له ساڵی ١٩٧٢دا چاپ كراوه.\nمامۆستا هه‌ژار له پێشه‌كیی وه‌رگێڕانه‌كه‌دا كارێكی كردووه كه وا ده‌كات وه‌رگێڕانه‌كه‌ی ببێته ده‌قێكی زۆر باوه‌ڕپێكراو له ڕووی وه‌رگێڕانه‌وه. هه‌ندێ زانا و نووسه‌ری به ناوبانگی كوردی ئاگادار كردووه‌ته‌وه لێی و ده‌ستنووسه‌كه‌ی بۆ ناردوون، بۆ ئه‌وه‌ی ته‌ماشای بكه‌ن و هه‌ڵه‌كانی بۆ دیاری بكه‌ن. یه‌كێ له‌وانه مامۆستا كه‌مال مه‌زهه‌ر كه به خه‌تی خۆی له لاپه‌ڕه‌ی 60ی نووسراوی وه‌رگێڕانه‌كه‌ی هه‌ژاردا ده‌ڵێ "له‌سه‌ر داوای مامۆستا هه‌ژار خۆی ده‌ستنووسی شه‌ره‌فنامه‌م كردووه‌ته كوردی- له‌گه‌ڵ چاپی ڕووسی و عه‌ره‌بی ئه‌و كتێبه‌دا به‌راوردم كرد. له ئه‌نجامدا ده‌ركه‌وت كه ته‌رجه‌مه‌كه زۆر ڕێكوپێك و ئه‌مینه و له هیچ شوێنێكدا جیاوازیم به‌رچاو نه‌كه‌وت."\nتا ئێسته جگه له زمانی كوردی و عه‌ره‌بی، جارێكى تریش وه‌رگێڕدراوه‌ته سه‌ر زمانه‌كانى ئینگلیزی، فڕه‌نسی، ڕووسی، ئازه‌ری و توركی. له ساڵی ١٨٧٣ تا ١٨٧٥ فڕانسۆ شارمۆ (François Charmoy) كه خوێنده‌واری زمانی فارسی بووه، شه‌ره‌فنامه‌ی وه‌رگێڕاوه سه‌ر فڕه‌نسی و له سانپێتربورگی ڕووسیا له چاپی داوه.\n"شه‌ره‌فخان كوڕی شه‌مسه‌دین به‌دلیسى"یه. له ٢5ی شوباتی ١٥٤٣ له گوندی گه‌رمه‌ڕووی سه‌ربه شاری قوم له ئێران له دایك بووه. له دیوه‌خانی شا ته‌هماسپی یه‌كه‌م له ساڵی ١٥٤٣ تا ١٥٧٦ له‌گه‌ڵ كوڕه‌كانی ئه‌ودا ژیاوه. له ئێران شا ئیسماعیلی سه‌فه‌وی ساڵی ١٥٧٦ پایه و ناسناوی میری میران ده‌به‌خشێته شه‌ره‌فخان و ده‌یكاته سه‌رۆكی هۆزه‌كانی كوردی ئێران.\nله ساڵانی ١٥٩١ تا ١٥٩٢ ده‌ست ده‌كات به نووسینی شه‌ره‌فنامه و له ٤ی ئابی ١٥٩٧ له نووسینی شه‌ره‌فنامه ته‌واو ده‌بێت و پوخته‌ی نووسینه‌كانی له دوای ساڵی ١٥٩٧دا كۆتایی پێ هێنا. میر شه‌ره‌فخان له ساڵی ١٦٠٣ یان ١٦٠٤ كۆچی دوایی كردووه. به ساڵنامه‌ی زاینی ٦٠ ساڵ ژیاوه. شه‌ره‌فنامه سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی و چڕوپڕی مێژووی خه‌ڵكی كورد و كوردستانه.\nله ساڵى 1655 سوڵتانى عوسمانى مه‌لیك ئه‌حمه‌د پاشاى دڕنده، هێرش ده‌كاته سه‌ر شارى به‌دلیس و پاش داگیركردنى، وێران و تاڵانى ده‌كات و كتێبه‌كان و سه‌رجه‌م تابلۆكان ده‌سووتێنێ.\n1. شه‌ره‌فنامه‌ى شه‌ره‌فخانى به‌دلیسى / وه‌رگێڕانى ـ هه‌ژار موكریانى\n2. كرۆنۆلۆجیاى كوردستان / فه‌رهاد پیرباڵ : ده‌زگه‌ى ئاراس _ هه‌ولێر 2011\nوشه/ كه‌ركووك- ستار جه‌بارى\nئه‌م بابه‌ته 292 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nخاوه‌نی ئه‌مازۆن 10 ملیار دۆلاری بۆ گۆی زه‌وی ته‌رخان كرد\nكونسوڵی كۆریا و گرووپی موزیكی لووڕ گۆرانییەك بۆ شەهیدان تۆمار دەكەن\nفه‌رمانده‌یه‌كی یه‌كێتی لاوانه‌وه بۆ قاسم سلێمانی ده‌كات\nحكوومه‌تى سووریا كار بۆ دابڕاندنى عه‌فرین ده‌كات\nجه‌نگی سیبرانی...وێرانكردنی جیهان له پشت شاشه‌ی كۆمپیوته‌ره‌كانه‌وه\nزیندووكردنه‌وه‌ی ناوه‌ندی بڕیار.. بژاره‌یه‌كی تری به‌رهه‌م ساڵح و كۆسره‌ت ره‌سووڵ


گازە هەواییەکان بەکاردەهێنرێ لە پیشەسازی گازی سارد\nئاشنابوون بە گازە هەواییەکان وەک کەرەستەی خاو بۆ پیشەسازی کریۆ جینیک:\nیەکێک لە ماددە خاوەکانی سەرەکی ئەو بەرهەمانەی لە پیشەسازی گازی پێرسلی بەرهەم دەهێنرێت گازی هەواییە ، بۆیە پێویستە کارمەندانی یەکەی بەرهەمهێنان زیاتر لەو گازانە بزانن .\nئێمە دەزانین کە هەوا تێکەڵەیەک لە گازە جیاوازەکانە هەر یەکێکیان تایبەتمەندیتایبەتی تایبەتی خۆی هەیە و بۆ پیشەسازی جۆراوجۆر و کەیسی پزیشکی گرنگی زۆری هەیە .\nپێکهاتە هەواییەکان کە بە گازەکانی ئەتۆسفی ناسراون بریتین لە:\n78 % نایترۆجین ( N2 ) بە خاڵی کوڵاو – 196 ° C ، 21 % ئۆکسجین ( O2 ) لەگەڵ خاڵی کوڵاوی – 183 ° C ، 0 .03 % دووەم ئۆکسیدی کاربۆن ( CO2 ) بە خاڵی کوڵاو – 78 ° C ، وە هەڵمی ئاو بە خاڵی کوڵاوی – 100 ° C .\nهەوا چەند پێکهاتەیەکی تری هەیە کە بە گازی دەگمەن ناسراوە، لەوانە 0.000009% خەنەن (Xe) لەگەڵ خاڵی کوڵاوی -109 °C، 0.0001% کریپتۆن (Kp) لەگەڵ خاڵی کوڵاوی -151°، 0.0001% 93% argo n (Ar) بە خاڵی کوڵی -185 پلە، 0.0018% نیۆن (Ne) بە خاڵی کوڵ -246 پلە، 0.0005 هیلوم (He) بە خاڵی کوڵ -268 پلە، و ڕێژەیەکی کەمی ڕادۆن (Rn) بە ڕێژەی سەدسەدی (Rn) بە رێژەی 93% ئارگۆ (Ar) بە خاڵی کوڵاوی -268 پلە، 0.0018% نیۆن (Ne) بە خاڵی کوڵ -246 پلە، 0.0005 هیلومی (He) بە خاڵی کوڵە -268 پلە و رێژەی کەمێک ڕادۆن (Rn) بە ڕێژەی سەدسەدی ی.0.0001% 93% argo n (Ar) بە خاڵی کوڵەکردن -185 پلە، 0.0018% نیۆن (Ne) بە خاڵی کوڵەکردن -246 پلە، 0.0001% 93% argo n (Ar) بە خاڵی کوڵ -185 نمرە، 0.0018% ن\nگازە دەگمەنەکان یان گازە نۆبێلەکان\nتایبەتمەندی و تایبەتمەندی ئەم پێنج توخمە گازیە:\nیەکێک لە تایبەتمەندیەکانی گازە دەگمەنەکان ئەوەیە کە ئەوان نەگڕاون و لە ڕووی کیمیاییەوە بێلایەنن یان کاردانەوەی زۆر کەمییان هەیە . ئەم تایبەتمەندییانە وای کردووە کە لە پیشەسازیدا گرنگی بە کارەکەیان بدریت\nگاز ێکی دەگمەن یان گازی نۆبڵ چییە؟ گازێکی دەگمەن گازێکە کە بەنزیکەیی ناچالاکە بۆ ماددەکانی ترو لەکاردانەوەی کیمیاییدا ئەتۆمەکانی لەگەڵ ئەتۆمەکانی تری ماددەدا تێکەڵ ناکرێت . لە زانستی کریۆجینیکدا ئەو گازانە بە گازی ناڕێک ناسراون بەهۆی سوکیی ئەوەوە لە بەرزترین خاڵی سندوقی سارددا کەڵەکە دەبێت و هەرگیز شلەی لێنابەن، بۆیە لە ڕێگەی بەلەمی لێکردنەوەی گازی دەگمەنەوە لە ئامێرەکە دەنێردرێتەوە بەگازی دەگمەن ناودەبرێن چونکە زۆر ناچالاکن و توێکڵی دەرەوەی گەردەکەیان ئەلکترۆن – چاکو تەواوە و بۆیە ئەلکترۆنێکی تر نابەن و تێکەڵ ی یکەڵ یان لەدەست ناکەون و ئەگەرنا گەردەکانیان یەکدەنگین ، وەک ئار ، نێ ، هی ، خ ، ک ، ڕن ( نەک دوو ئەتۆم وەک ئۆکسجین و گازی نایترۆجین N2 ) . , O2 )\nگازی ئینرێت چییە؟ گازی بێلایەن گازێکە کەمترین و نزمترین پلەی کاردانەوەی هەیە بەرامبەر ماددەکانی تر ، وەک گازی نایترۆجین ، کە بۆ دابەزاندنی ڕێژەی ئۆکسجین لە دەفرەکانی ناو پاکێجەکانی خۆراکدا بەکاردێت بۆ دورخستەوەی ئۆکسجین کە دەبێتە هۆی ئۆکسجین . یان بۆ نموونە لە تانکەرەکانی نەوتدا گازی نایترۆجین بە پارە دەبەن بۆ ئەوەی ڕێژەی ئۆکسجین لە ناویاندا بۆ 8 لە سەد زیاد بکات بۆ ئەوەی ماددە نەوتیەکان لەسەر کەشتییەکە بێ گڕ بێت .\nبەکارهێنانی هەر یەکێکیان بەو شێوەی خوارەوەیە:\n1- هیلیۆم: گازێک زۆر لە هەوا سووکترە و لە باڵۆنەکاندا بەکاردێت بۆ ئەوەی لە هەوادا بمینێتەوە، تایبەتمەندییەکی دیکەش ئەوەیە، کە بەهۆی ئەوەی بێلایەنە لە هەوادا ناسوتێت، جیاواز لە هایدرۆجین، کە لە باڵۆنەکاندا بەهۆی ڕووناکی بەڵام بخۆرەوە بەکاردێت و چەندین جار ڕووداوی ترسناکی لێ کەوتەوە\n2- نێۆن: کاتێک کارەبای ڤۆڵتی بەرز بە گازی نیۆن دا تێدەپەڕێت، رووناکی سپی دروست دەکات، بۆیە لە دروستکردنی بیلبۆرد یان چرای هەڵقوڵاودا بەکاری دێنێ ئارگۆن\n3 – ئەرگۆن : گازی دەگمەنی ئارگۆن گازێکی بێ لایەنە کە لە چرای دەزوودا بەکار دەهێنرێت چونکە ئەو کانزا دەزووەی لە ناخیاندا هەیە لە ئارگۆن ناسووتێنێت .\n4-کریپتۆن: کریپتۆن لە چراکانی فلووسێنت، فلاش و لەیزەردا بەکار دەهێنرێت. 5-Xenon Xenon: هەروەها بۆ چراکانی هەڵقوڵاو، فلاش ڤاڵایزەر بەکاردێت.\nتایبەتمەندی و تایبەتمەندی گازەکان لە ثیهوا\nغازی نایترۆجین ( نایترۆجین ) : غازی نایترۆجین ، کە پێکهاتە سەرەکیەکەی هەوایە ، گازێکی بێ ڕەنگ و بێ بۆن و کەمێک سووکترە لە هەوا . نایترۆجین سووتان بەرهەم ناهینێ ، بەڵکو گازێکی خنکێنەرە کە بۆ کوژاندنەوەی ئاگر بەکاردەهێنرێت .\nنایترۆجین شلە ، بێ ڕەنگ ، بێ بۆن و بێ تامە . بە خاڵێکی کوڵاوی – 196 و خاڵی بەستەڵەکی – 210 ° C . لە ئاو کاڵترە کێشی یەک لیتر لە نایترۆجینی شلە بە 0.809 کگمە کێشی نایترۆجینی شلە70 % ی کێشی ئۆکسجینی شلە .\nگازی ئۆکسجین : گازی ئۆکسجین ، کە پشت بە ژیانی زیندەوەران دەبەسترێت ، گازێکی بێ ڕەنگ و بێ بۆن کە 1 , 1 ئەوەندەی هەوا قورسترە .\nئۆکسجینی شل بێ بۆن و بێ تام لە شینی گەش و 1/ 14 جار لە ئاو قورسترە خاڵی کوڵاندنی 183 – ە و خاڵی تەوجمیشی – 218 ° C . ئۆکسجین مادەیەکە بە تێکەڵکردنی بەهێز و تێکەڵکراوە لەگەڵ نزیکەی هەموو توخمەکان جگە لە گازە بێ لایەنەکان و ئۆکسیدی شازدە کە لە هەمووشی ئاشکراتر ژەنگاوی کانزایە خێراترین پێکهاتە شوکردن ، هەرچەندە ئۆکسجین خۆی مادەیەکی پڕ لەگڕە ، بەڵام کاتێک بارۆخ تێکەڵ دەبێت گەورەترین تەقینەوە بەرهەمدەهێنێت لەگەڵ بچوکترین پریشکی دا .\nدووەم ئۆکسیدی کاربۆن ( CO2 ) : دووەم ئۆکسیدی کاربۆن گازێکی ترە لە ناو هەوادا . ئەم گازە بەهۆی سوتاندنی ماددەی ئەندامییەوە لە بوونی ئۆکسجینی پێویستدا دروست دەبێت و گازێکی بێ ڕەنگ و بێ بۆن . ئۆکسیدی کاربۆنی شل تەنیا لەژێر فشارێکی دیاریکراو دروست دەبێت\nچونکە ئەم گازە لە هەوا قورسترە ، هەمیشە لە نزمترین خاڵدا بڵاو دەبێت . لە حاڵەتی هەناسەداندا کەسەکە سەرەتا دوای ماوەیەکی کەم هەست بە کەمی هەناسە دەکات و دەخنکێت . دوانەئۆکسیدی کاربۆن جیاواز لە ئۆکسجین کە دەبێتە هۆی ئاگرکەوتنەوە ، دەبێتە هۆی خنکاندنی ئاگر ، هەر بۆیە لە کوژاندنەوەی ئاگردا بەکار دەهێنرێت .\nهەڵمی ئاو: کەشی زەوی جگە لە گازە وتراوەکان، هەڵمی ئاویشی تێدایە هەوای بێ هەڵمی هەوایەکی وشکە ئەم جۆرە هەوایە لە هیچ شوێنێکی کەش و هەوای زەویدا بوونی نییە ، تەنانەت لە کەش و هەوای سەر بیابان و پانی بەرزدا بوونی نییە . زۆرترین هەڵمی ئاو لە کەش و هەوادا 3-4% یە.\nبڕی شێی هەوا بە وەرزەکان و بەرزی یوورو و کات شەو و ڕۆژ دەپێون. بەرزترین یان زۆر بە کورتی پێش خۆرهەڵاتن و کەمترینی نزیکەی کاتژمێر 14:00. خاڵی کوڵاندنی ئاوەکە 100 پلەیە و خاڵی بەزەبرەکەی سفر پلەی سەدییە.\nڕونکردنەوەی گرنگ : ئەو هەوایەی کە ئامێری بەرهەمهێنانی ئۆکسجین و نایترۆجین ی پەستێنەرەکان دوو ناپاکیەکی گرنگی تێدایە کە پێی دەگوترێت هەڵمی ئاو و گازی دوانەئۆکسیدی کاربۆن . ئەم دوو ناپاکیە دەبێت پێش ئەوەی بچنە ناو بەشە ساردەکانی ئامێرەکە لە هەوادا جیا بکرێنەوە . ئەگینا لە کالمان ڕەق دەبن و ئامێرەکە تێکدەدەبرن\nئەم دوو ناپاکیە لە ساردکەرەوەکانی پەستەردا کۆدەکەنەوە و لە تەڵەدا گیریان خواردووە و هەموو کاتژمێرێک بە بەیلی لێچوون دەردەکرێن. پاشماوەی ئەوان لە هەوا لە سیستەمی دایر و پاکبوونەوە دابڕان


براهیمی:وتووێژی ئاشتی بێ ئوپۆزسیۆنی سوریا ناکرێت.\nله خده‌ر براهیمی نێردراوی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و کۆمکاری عه‌ره‌ب\nلەخدەربڕاهیمی نێردراوی نێونەتەوەیی سەرلەنوێ داوا لە ئۆپۆزسیۆنی جیاوازی تێکەوتوو دەکات بەشداری لە کۆنفڕانسێکی پێشنیارکراوی ئاشتی دا بکات.\nلە دەمێکدا ڕۆژی هەینی لە دمشقێ دەوا، براهیمی کوتی بۆ وتووێژەکانی ژنێف کە زۆر وەدوا کەوتووە ناکرێت بە بێ بەشداری سەرهەڵداو پێک بێت.\n"حکومەتی سوریا بەشداری خۆی لە کۆنفڕانسەکەدا پشت ڕاست کرد. ئۆپۆزسیۆنەکە دەڵیت، داخوا هاوبەندی یەکە یان پارتەکانی دیکە بەشداری بکەن یان نا، هێشتا لە هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگایەکن بۆ ئەوەی لە کۆنفڕانسی ژنێڤ دا پێشکەشی بکەن."\nسەرهەڵداوان داوایان لە بەشار ئەل ئەسەد کردوە لە سەر دەسەڵات لابچێت پێش ئەوەی ئەوان بەشداری لە کۆنفڕانسەکەی ئاشتیدا بکەن، کە بە شیویەکی ناڕوون بۆ درەنگانی ئەم مانگە دیاری کراوە. براهمی دەڵیت ئەو هیوادارە مەسەلەکە لە چەندین ڕۆژی دا بێت بکرێت چارەسەر بکرێت.\nهاوبەندی سەرەکی سەرهەڵداوی سوریا، ئەنجومەنی نیشتمانی، حەوتووی دابێت سەبارەت بە هەلوێستی دربارەی وتووێژەکان بریاربدات. هێندێک سەرهەڵداوی ئیسلامی، کە بەرهەڵستی رێبەرایەتی ئەنجومەنەکەن، هوشداری دەدەن ئەوان هەر کەسێکی بەشدار بوو وەک خاین چاو لێدەکەن.\nبراهیمی هەروەها جەختی کرده سه‌ر ئەوە که هەوڵوێستی یو ئین کە ئیران، پشتیوانێکی سەرەکی ئەسەد، بەشداری لە کۆنفڕانسەکەدا بکات.


دانەغاز بۆ پەرەپێدانی کارەکانی لە هەرێم دوو کێڵگەی نەوتی لە میسر دەفرۆشێت\nدانەغاز ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر فرۆشتنی دوو کێڵگەی نەوت و گاز لە وڵاتی میسر و دەشڵێت، لە هەرێمی کوردستان پەرە بە وەبەرهێنانەکانیان دەدەن.\nکۆمپانیای دانەغاز لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، “ڕەزامەندیمانداوە بە فرۆشتنی دوو کێڵگەی نەوت و گاز لە میسر، بە بڕی 236 ملیۆن دۆلار، کە بڕی 153 ملیۆن دۆلاری بە کاش وەردەگرێت”.\nکۆمپانیاکە ڕاشیگەیاندووە، ئامانجیان کۆتاییپێهێنانی سەرجەم فرۆشتنەکانبووە لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا، بەڵام بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە پرۆسەی فرۆشتنەکە دواخرا.\nپاتریک ئەڵمان، سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیاکە ڕایگەیاندووە، “فرۆشتنی کێڵگەکانی نەوت و گاز لە میسر لەلایەن کۆمپانیای دانەغازەوە بە ئامانجی فراوانکردنی کارەکانمانە لە هەرێمی کوردستان، چونکە عێراق ناوچەی سەرەکی کارەکانی کۆمپانیاکەمانە”.\nسەرۆکی جێبەجێکاری دانەغاز ڕایگەیاندووە، “هەرێمی کوردستان یەدەگێکی گەورەی نەوتی هەیە، کە دەتوانێت پشکی ئێمە بگەیەنێتە زیاتر لە ملیارێک بەرمیل نەوت، ئەو نەوتە خاوە هەروەها بڕێکی بێشومار مادەی هایدرۆکاربۆنی تێدایە کە لە داهاتوودا دەدۆزرێتەوە و پەرەی پێ دەدرێت”.\nدانەغاز یەکەم و گەورەترین کۆمپانیای کەرتی تایبەتە کە لە کەرتی گازی سروشتییدا کاردەکات لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ساڵی 2005 لەسەردەستی 300 دامەزرێنەر دامەزراوە و لە ئیمارات، میسر و هەرێمی کوردستان کار دەکات.\nکۆی گشتیی پشكیی دانەغاز 65,000 بەرمیل نەوت و گازە لە کارەکانیان لەهەریەکە لە میسر و هەرێمی کوردستان.\nمەزڵوم عەبدی: ماكرۆن ڕۆڵی گرنگی هەبووە لە پاراستنی بەها مرۆییەكاندا\nئەمڕۆ سێشەممە 15ی كانونی یەكەم، لە شاری هەولێر كۆمه‌ك و هاوكاری به‌سه‌ر 250 خێزانى شه‌هیدانى شه‌ڕى داعش-دا دابه‌ش…\nنرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا، ئەمڕۆ پێنجشەمە 24ی کانونی یەکەم بەرزبوونەوەی بەخۆوە بینی ئەمەش بەهۆی کەمبوونەوەی نەوتی گەنجینەکراوی…


کارمەندان و خۆبەخشانی بەرگری شارستانی سوری ئەو خەڵکە رزگاردەکەن كه لە نەخۆشخانەی پارێزگای ئیدلیب گیریانخواردووە دوای تەقینەوەکەی (12 ئایار) لە ناوەندی شاری ئیدلیبدا. [خاوەنی وێنە: ئوسامە قەنبەر]\nژمارەی قوربانیانی تەقینەوەی ئۆتۆمبیلێکی بۆمبڕێژکراو شەوی شەممە (12 ئایار) لە شاری ئیدلیبی باکوری سوریادا لە یەکشەممەدا هێشتا بەردەوام له‌بەرزبوونەوەدابوو، كه لانیکەم 28 مردن و زۆرێك برینداربوون، روانگەی سوری بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ رایگەیاند.\nروانگەکە رایگەیاند كه لانیکەم پێنج مەدەنی و 10 ئەندامی هاوپەیمانێتی تەحریر شام لەنێو كوژراواندا بوون، لەگەڵ هەشت کەس کە تۆمەتباربوون بە ئەندامێتی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش).\nبەگوێرەی بەڕێوەبەری روانگەکە، رامی عەبدولڕەحمان، ئۆتۆمبیلە بۆمبڕێژکراوەکە دادگایه‌كی کردۆتە ئامانج کە لەلایەن تەحریر شامەوە لە ئیدلیب دامەزرێنراوە و ئەندامانی گومانلێکراوی داعشی تێدا دەستبەسەرده‌كرێن.\nشایەتحاڵان بە دیارونایان وت تەقینەوەکەی ناوەندی شاری ئیدلیب یەکێك بوو لە زنجیرەی ئەو تەقینەوانەی لە ده‌وروبه‌ری شارەکەدا ئه‌نجامدراون. بووە هۆی زیانێكی بەرچاوی ماددی، بەتایبەتی له نەخۆشخانەی پارێزگاكه، کە به‌هۆیه‌وه له‌كاركه‌وت.\nکارمەندان و خۆبەخشانی بەرگری شارستانیی سوری دەگەڕێن بۆ بریندارانی ژێر داروپەردووی ئەو بیانایانەی بەهۆی تەقینەوەکەی شەوی شەممەوه (12 ئایار) رووخان کە ناوەندی شاری ئیدلیبی هەژاند. [خاوەنی وێنە: ئوسامە قەنبەر]\nیەکێتی چاودێریی پزیشکی و فریاگوزاری لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند کە ئۆتۆمبیلێك لە نزیکەی 8:50 خولەکی ئێوارەی شەممە تەقیوەتەوە، کە کەمتر لە 25 مەتر دووربوو لە نەخۆشخانەی پارێزگای ئیدلیب.\nرێكخراوه‌كه رایگەیاند كه دوو کارمەندی پزیشکی لەنێو کوژراواندا بوون و زیاد لە 25 بریندار بوون.\nئوسامە قەنبەر، پەرستارێك لە نەخۆشخانەی پارێزگاكه بە دیارونای وت تەقینەوە گەورەکە گەڕەکی کاسیحی نزیك بە نەخۆشخانەکە و کۆشکی دادپەروەریی هەژاند.\nوتی سەرەڕای زیانی مرۆیی، تەقینەوەکە زیانێکی بەرچاوی ماددیی گەیاندووە، بەجۆرێك بۆتە هۆی ئەوەی داروپەردوو رێگەکە دابخات.\nنەخۆشخانەی پارێزگاكه لەکاركه‌وت\nقەنبەر وتی نەخۆشخانەی پارێزگاكه زیانێکی بەرچاوی بەرکەوت چونکە تەقینەوەکە نزیك بە دەروازەکەی بوو، وتیشی ناوەوەی داڕووخا لەگەڵ ژووری هۆشهاتنه‌وه‌ی نه‌خۆشه‌كان و ئامێره‌كانی خوێنگۆڕین و هی دیکەی نەشتەرگەری لەکارکەوتن.\nوتی واپێدەچێت تەقینەوەکە بەهۆی بۆمبێکی دەستکردەوە بووبێت کە خرابووە نێو ئۆتۆمبیلێك نزیك بە دەروازەی نەخۆشخانەکە.\nوتی ژمارەیەکی زۆر لە برینداران لەژێر داروپەردووه‌كاندا رزگارکران، بەجۆرێك تیمی بەرگریی شارستانی سوری بۆ ماوەی زیاتر لە سێ کاتژمێر کاریکرد بۆ رزگارکردنی چوار پیاو کە گیریانخواردبوو.\nوتیشی هەندێك لە برینداران لە دۆخێکی هەستیاردان و نەشتەرگەرییان بۆ دەکرێت لە نەخۆشخانەکانی دیکەی ناوچەکە.\nقەنبەر وتی تەقینەوەکە بۆ خەڵکی شارەکە جێی سەرسوڕمان نەبوو، چونکە شەپۆلێکی تەقینەوە لە ناوچەکە روویداوە لەمماوەیەدا -- زیاد لە 50 لە مانگێکدا.\nوتیشی ئەم تەقینەوانە بەردەوام روودەدەن سەرەڕایهەنگاوه ئەمنییه‌كان لەلایەن پۆلیسی ئازادی ئیدلیبو گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنیشەوە، کە کەسایەتی چەکدار و چالاکوانان دەکەنە ئامانج، بەڵام زۆر مەدەنی بێتاوانیان تێدا کوژراون.


له‌لایه‌ن: ڕاوێژ نورالدین - به‌روار: 2020-09-11-01:35:00 - کۆدی بابەت: 460\nخەڵات پەیامێكی نەرم و نیانە و زۆرێك لە مانای خۆشەویستی و ئولفەتی لەخۆیدا هەڵگرتووە، یارمەتی پتەوكردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان دەدات لە نێوان دۆستان و كەسوكاردا، بۆیە دوو دڵ مەبە و یەكەم بۆنە بەهەل وەربگرە تا خەڵات پێشكەش بەو كەسانە بكەیت كە خۆشت دەوێن، ئەگەر ویستت وابكەیت كەسانی دەوروبەرت وا هەست بكەن تۆ چەن گرنگییان پێ دەدەیت ئەوا خەڵاتێكی سادە و بچووكیان پێشكەش بكە، تا شایستەترین گوزارشت بێت لەوەی لە ناخی تۆدایە بەرامبەر بەوان.\nئەوە گرنگ نییە كە خەڵاتەكان گرانبەها بن، بۆ ئەوەی سەرنجڕاكێش و كاریگەربێت، دەتوانرێـ خەڵاتەكە سادە بێـت وێنەیەك پیشان بدات بەو بەهایەی كە بۆ ئەو كەسەی دادەنێیت كە خەڵاتەكەی پێشكەش دەكەیت.\nكێ لە ئێمە حەزناكات لە هەر بۆنەیەكدا بێت خەڵاتێكی پێشكەش بكرێـت، بەرامبەر بەوە خەندەیەكی قبوڵكردن وشەیەكی سوپاسگوزارییە لەو كەسەوە كە ئەو خەڵاتەی بەدڵ بووە كە پێشكەشی كراوە.\nئایا ئێستا بڕیاڕت داوە خەڵاتێك بكڕیت؟ باشە لێگەڕێ با لەگەڵتدا بیربكەینەوە و هەندێك ڕێنوێنیت پێشكەش بكەین:\nخەڵاتەكە پێشكەش بە كێ دەكەیت پیاو یان ئافرەت یان منداڵ و ، تەمەنی چەندە؟ ئایا هیچ سیفەتێكی وای هەیە كە لەكاتی دیاریكردنی خەڵاتەكەدا دەبێت بەهەند وەریبگریت؟\nئایا ئەو خەڵاتەی پێشكەشی دەكەیت تەنها بۆ خودی خۆیەتی یان بۆ ئەندامانی خێزانەكەیشی؟\nئایا ئەو كەسە هاوسەرگیری ئەنجام داوە و منداڵی هەیە یان ڕەبەنە؟\nئەو كەسە لە كوێ نیشتەجێیە، خانوویەكی گەورە یاخود ئاپارتمان؟\nپشوو كاتە بەتاڵەكانی بەچی بەسەر دەبات! ئایا جۆرێك ئارەزووی دیاریكراوی هەیە ئەنجامی بدات؟\nئایا حەزی لە بۆن و گوڵ هەیە؟ ئایا حەزی لە چەند جۆرێكی دیاریكراوی شیرینی هەیە؟\nئایا سروشتی كەسێتی چۆنە؟ ئایا كەسێكی كردارییە یان حەزی لە فەرمی بوونە؟\n*لەكاتی دیاركردنی خەڵاتێكدا بۆ كەسێك بە دڵنیاییەوە دەبێت كەسەكە بیەوێت، نەك تەنها پێویستی پێی بێت.\nكاتێك بڕیاڕ دەدەیت هەر دیارییەك بكڕیت دەبێت كوالێتی بەرزبێت وەك چۆن بۆ خۆمان پێمان خۆشە، هەروەها شێوە و ڕەنگەكەش بەپێی سەلیقە و ئەو جۆرەی كەسی وەرگر بەدڵیەتی هەڵدەبژێردرێت. پێویستە پسووڵةی كڕینەكە تا ماوەیەكی تەواو دوای كڕینی خەڵاتەكە بپارێزرێـت، ئەوەش بۆ حاڵەتی گۆڕین یان گێڕانەوەی بۆ فرشیارەكە.\nئەگەر حەزت كرد هەندێك ئێكسسوار بۆ چەند ئامێرو كەلوپەلێكی وەك: "كۆمپیوتەر، ئامێری بەرگدوور، كامێرا" بكڕیت پێویستە دڵنیا بیت لە نیشانە و ژمارەی مۆدێلی ئامێرە بنەڕةتییەكەی كە ئەو پارچەیەی بۆ دەكڕیت" ئەوەش بۆ گرەنتی كردنی ئەوەی كە گونجاوە و بۆی دەبێت.\nبەرگ تێگرتنی باشی خەڵاتەكان بە بەكارهێنانی شریتی ڕەنگاو ڕەنگاو ڕەنگ و قوتووی جوان و بەشێوە گەلی داهێنراو ، بڕێكی باش لە چێژ و پەرۆشی لای كەسی وەرگر دروست دەكات كاتێك خەڵاتەكەی وەردەگرێت و دەیكاتەوە.\nبۆ زیادكردنی ڕووپۆشێكی ڕۆمانسی بۆ خەڵاتەكە، دەتوانیت چەپكێك گوڵی جوان ڕێك بخەیت، بە جۆرێك ئەو قوتووەی دیارییە بنەڕەتییەكەی تێدایە بەشێكی سەرەكی بێت لەم ڕێكخستنە.\nئەگەر كاتی پێویستت نەبوو بۆ چوونە ناو بازاڕ یان ئەگەر لەو كەسانە بوویت كە هیچ چێژێك لە چوونە بازاڕ نەدەبینی. یا ئەگەر لەو ناوچەیەی لێی نیشتەجێیت ئەو دیارییەت دەست نەدەكەوت، یاخود ئەگەر ئەو كەسەی دەخوازێت خەڵاتەكەی پێشكەش بكەیت لە وڵاتێكی دیكە دەژیا.\nدەتوانیت خەڵاتەكە بكڕیت و خۆت پێشكەشی بكەیت، یاخود لە ماڵی خۆت و لەبەردەم شاشەی كۆمپیتەرەكەتدا دابنشیت و بینێریت ئەوەش لەڕێگەی ئەو ماڵپەڕانەوە كە خزمەتگوزاری فرۆشتنی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی تۆڕی خزمەتگوزاری فرۆشتنی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە پێشكەش دەكەن.\nخەڵات شوێن كەسایەتی دەكەوێت\nكاتێك خەریكی هەڵبژاردنی خەڵاتێك دەبین... تەنها دەبێت لە سروشتی كەسایەتی بكۆڵینەوە بەپێی تەمەن و ئارەزووەكانی دیاری بكەین، بۆیە خەڵاتەكە ئەو كات تایبەتمەندی و جیاكەرەوەی خۆی دەبێت، جا ئەگەر ئەو كەسەی خەڵاتەكەی پێشكەش دەكەیت خاوەن كەسایەتییەكی وابوو:\nباشتر وایە خەڵاتەكە جوانییەكی تایبەتی هەبێت، لێوڕێژ بێت لە ڕۆمانسییەت و نەرمونیانی، تەنانەت ئەگەر خەڵاتەكە سادە و هەرزانیش بێت، چونكە نرخ لای كەسایەتی ڕۆمانسی هیچ گرنگییەكی نییە.\nباشتر وایە خەڵاتەكە بەها و سوودێكی كردەیی وای هەبێت بتوانرێت بەشێوەیەكی هەمیشەیی لەماڵ یان لە شوێنی كاردا بەكاربهێنرێت.\nكەسایەتی سۆزدار (عاتفی)\nباشتر وایە خەڵاتەكە سیمایەكی خۆشەویستی و دڵنەرمی و هەست و سۆزە باڵاكانی پێوە بێت، وەك ئەلبومێكی وێنە یان چوارچێوەیەك كە وێنەی كەسە نزیكەكانی خۆی تێدابێت.\nباشتر وایە خەڵاتەكە شتێك بێت نیشانەی ئینتیما بێت بۆ نیشتیمان و خاك و خەڵك، ڕووخسارێكی مێژووی ڕەسەنی هەبێت و بەشێك بێت لە كەلتووری نیشتیمانی وڵاتەكە، وەك پارچەیەكی هونەری كلاسیكی یان ئامێرگەلێكی بەكارهێنان یان پۆشاكێكی میللی لە پۆشاكە میللیە نەخشێنراوە جوانەكان یاخود پارچە خشڵێكی كەلەپوری.\nكەسایەتییەك، كە سروشتی تایبەتی هەیە\nباشتر وایە ئەو پارچانە بێت كە لە ماڵدا بەكاردەهێرێن، كە سروشتێكی ناوازە و جیاوازیان هەیە، یان تاقمێكی چا یان قاوە بە شێوەیەك بێت كە دیزاینێكی ناوازەی هەبێت بۆ خۆی و بۆ میوانەكانی.\nباشترین خەڵات بریتییە لە كتێب یان كۆمەڵە كتێبێكی دەگمەن كە گران دەس دەكەون، یان بەشداربوونێكی ساڵانە لە گۆڤارێكی ڕۆشنبیری و ئەدەبی ناوازە، بە پێی ئارەزووە ئەدەبی یان زانستییەكانی.\nواتا و مەبەستەكانی خەڵات\n*خەڵات لە ژیانی هاوسەرێتیدا زمانێكی تایبەتی قسەكردنی هەیە، بەكاری دەهێنن بۆ گەیاندنی مانای دیاریكراو بۆ لایەنی بەرامبەر.\nزمانی یەكەم: مانای نوێبوونەوە دەگەیەنێت لە ژیانی ژن و مێردەكەدا، پاش چەند ساڵێك لە هاوسەرگیری مێردەكە خەڵاتێك پێشكەش بە ژنەكەی دەكات و پێدەكەنێت، بەڵام ئەگەر خەڵاتەكە بە زمانی حاڵی خۆی بدوێت، دەڵێت: "من هێمای نوێبوونەوەم لە ژیانی هاوسەرێتیدا".\nزمانی دووەم: بریتییە لە لە سوپاسگوزاری و دەبێت پاش كۆشش یان كارێك بێت كە كەسێك پێی هەڵدەستێت، كەسی بەرامبەریش خەڵاتی دەكات، تا پێی بڵێت زۆر سوپاست دەكەم بۆ ئەو كارەی كردووتە.\nزمانی سێیەم: بریتییە لە سەلامەتی، ئەویش لە دوای تێپەڕین بە ڕووداوێك یان هەڵوێستێكدا كە بەسەر یەكێك لە ئازیزان و دۆستاندا دێت، لەبەر ئەوە كەسی بەرامبەر خەڵاتێكی پێشكەش دەكات كە خەڵاتەكە بە زمانی خۆی پێی دەڵێت: "سوپاس بۆ خودا كە سەلامەتیت".\nزمانی چوارەم: بریتییە لە تامەزرۆیی، ئەمەش لە دوای دابڕان دەبێت، خەڵاتەكەی دەبێت، خەڵاتەكەی پێشكەش دەكەیت و بەمەش دیارییەكە بە زمانی خۆی پێی دەڵێت: "چەند تامەزرۆ بووم بۆت؟!"\nزمانی پێنجەم: بریتییە لە ببورە ئەوەش كاتێك دەبێـت كە هەڵە بەرامبەر ئازیزێكمان دەكەین، دیارییەكی پێشكەش دەكەین وەك ئەوەی پێی بڵێین: من داوای لێبوردن دەكەم.\nخەڵات گوزارشت لە زۆر زمانی تر دەكات، تەنها هێندەمان لەسەرە كاتێك خەڵاتەكە وەردەگرین بیر لە مەبەستەكەی بكەینەوە، تا بزانین مەبەست لە پێشكەشكردنی چییە و لەگەڵ خەڵاتكارەكەشدا ڕێك بكەوین.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئەتەكێتی خەڵاتەكان


پێشێلکاری دیموکراسی” لە پڕۆژەکەی پارتی و یەکێتی دایە” … فەرەیدون_کونجرینی – Dengekan\nخانەکانی بڵاوکردنەوەى ئەلکترۆنی.\nخزمەتگوازرییەکانی بڵاوکردنەوەی هەواڵ و ئاژانسەکانی دەنگوباسی ئەلکترۆنی.\nوێبسایتەکانی رۆژنامە وەرەقی و کەناڵە بینراو و بیستراوەکان و پیگە ئەلکترۆنییەکانى ریکلامی بازرگانی.\nپێگەى ئەلیکترۆنى رێکخراو وکۆمپانیا بازرگانییەکان.\nمالپەرى ئەلکترۆنى دامەزراوە حکومى و فەرمییەکان.\nوێبسایتە کەسییەکان و لاپەڕە و ئەکاونتەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و گروپەکانی ناو ئامرازەکانی پەیوەندیکردن.\nدەبێ سەرچاوەی داراییەکەی دیار بێت.\nتەمەنی لە ٢١ ساڵ کەمتر نەبێ و لەرووی یاساییەوە ئەهلیەتی تەواوی تێدابێ.\nنابێ پێشتر لەبەر تاوان و کاری ئابڕوبەر و نەپاراستنی ئەمانەت حوکم درابێ.\nدەبێ ناوی وێبسایتەکە یان ئامرازە میدیاییە ئەلکترۆنیەکەی دیاری بکات و نابێ ناوەکەی هاوشێوەی وێبسایتەکانی دیکە بێت یان لەگەڵ داب و نەریتی گشتیدا نەگونجێ.\nتەمەنی لە ٢١ ساڵ کەمتر نەبێ و ئەهلیەتی تەواوی هەبێ بۆ کاری رۆژنامەوانی.\nلانی کەم دەبێ بڕوانامەی ئامادەیی یان هەر بڕوانامەیەکی دیکەی هاوتەریبی (معادل) ئەوەی هەبێ.\nنابێ لە یەک کاتدا سەرنووسەری وێبسایتێکی ئەلکترۆنی دیکەی بێ.\nگەر داواکاری مۆڵەت کەسێکی سروشتی بوو یان کۆمپانیای تایبەتی کەسێک بوو، دەتوانێ خۆی وەک سەرنووسەری وێبسایتە ئەلکترۆنیەکە دەستنیشان بکات.\nئەم پرۆژە یاسایە لەلایەن راوێژکارانی لیژنەی رۆشنبیری و وەرزش و لاوان و کۆمەڵی مەدەنی ( مەجید ساڵح و تارق جەوهەرسارمەمى) بەسوود وەرگرتن لە ئەزموونى چەندین ولاتى عەرەبی وناوچەیی ونیودەولەتى ئامادەکراوە.\nPrevious چاو پێ کەوتن لەگەڵ شیرین عبدوڵڵا\nNext ڕۆمان و تەکنەلۆژیا – بەشی هەشتەم … گۆران سەباح


د.سەباح هەورامی: 7 تووشبووی تری ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ لە سلێمانی و هەڵەبجە چاكبوونەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/04/08 - 9:51 PM\nبەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت: 7 تووشبووی تری ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ لە سلێمانی و هەڵەبجە چاكبوونەوە.\nد.سەباح هەورامی بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی ڕایگەیاند: 7 تووشبووی تری ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ لە سلێمانی و هەڵەبجە چاكبوونەوە دوای وەرگرتنی چارەسەر و چاودێری گەڕانەوە ماڵ و ژیانی ئاسایی خۆیان.\nبەڕێوەبەری شگتی تەندروستی سلێمانی ڕوونیشیكردووەتەوە: كۆی گشتی چاكبووەوەكان لە سلێمانی و هەڵەبجە 94 كەسن.\nبەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانید.سەباح هەورامیسلێمانیڤایرۆسی كۆرۆناهەڵەبجە\n2020/06/05 - 8:55 PM\nئه‌نجوومه‌نی فشار، لەڕاگەیەنراوێکدا ڕایدەگەیەنێت، ڕۆژی شه‌ممه له‌شاری سلێمانی خۆپیشاندانێكی فراوان ئه‌نجامده‌درێت.\nئه‌نجوومه‌نی فشار، لەڕاگەیەنراوەکەیدا، بانگه‌واز دەکات و ده‌ڵێت “هاونیشتمانیانی سەربەرز پێتان ڕادەگەیەنین بەدروشمی( بـــێ دەنـــگ نـــابـــیــــن ) ڕۆژی شەممە ٦/٦/٢٠٢٠ کاتژمێر ٣ی پاش نیوەڕۆ لەبەردەم باخی گشتی خۆپیشاندانێکی بەرفراوان ئەنجام دەدەین”.\nئه‌نجوومه‌نه‌كه داوا لەسەرجەم چین توێژەکان دەکات بەشدار بن و ئاماژە بەوەدەکەن “هیواخوازین لەهەموو شار و شارۆچکەکانی دیکەی کوردستان لەو کاتەدا پێکەوە بڕژێنەسەر شەقامەکان”.


ئەوەی هەتانە بیپارێزن\nساڵانێكەی لەهەرێمەكەی كوردستان، جگە لە ئامرازە میدیاییەكانی دی، خاوەنی چەندین كەناڵی تەلەفزیۆنین. دیارە تیڤی یەكێكە لە كاریگەرترینەكانی پەخشی میدیایی، لەبەر ئەوەی لەیەك كاتدا ئەچێتە هەموو مالێكەوە و هۆگربوون پێی لای ژمارەیەكی زۆری خەڵك ئەبێت لەهەموو توێژوچین و ئاستەكانی تەمەن و ڕەگەز و خوێندن و ڕۆشنبیری و دارایی. بەو پێیەش لەكاتەكانی گردبوونەوەی خێزان و كاتەكانی تەنیایی تاكەكانیشدا، لەنێو ماڵ ئاسان و بەبێ هیچ داواكارییەك لێیان، ئەتوانن پرۆگرامە جیاوازەكان لەناوەڕۆك و مەبەست ببینن.\nتەلەفزیۆن جگە لەپرۆگرامی بەرهەمی خۆی، پێكهاتەیەكیشە لە كۆمەڵێك هۆی ڕاگەیاندنی دی لە (ئینتەرنێت، سینەما، شانۆ، پێشانگا، ڕۆژنامە)، كەواتە ئەو پەیامەی ئەم جۆرەی ڕاگەیاندن هەڵگرێتی لەپیادەكردنە دروستەكەیدا، پێویستە ئامانجە زانسییەكانی میدیابێت، ئەوانیش ئامانجی درێژ مەوداو ئامانجی بەكاربردنن.\nئەوەی یەكەمییان بۆ زیادكردنی زانیاری و فراوانكردنی بیری تاكەكانی كۆمەڵگا و بەهاداركردنی مرۆڤ و گیانەوەرانی دییە. دووەمیشییان بۆ كاتبەسەربردن و پشودان و لەبیربردنەوەی ماندوێتییە.\nبۆ ئامانجی دووەم كەناڵەكانی خۆمان درێغییان نەكردووە، دەیان بەرنامەی كات بەسەر بردنیان هەیە، بەرچاوترینیان بەرنامەكانی خواردن دروستكردنن كە تیایاندا، ئەكتەر، گۆرانیبێژ، بێژەر، سیاسی، وەرزشەوان كراونەتە شێف و هەروا بابەتی خواردنە تێكەڵ ئەكرێت و زۆر جار هیچ سودێكی تەندروستی و ئابووری لەو خواردناندا نابینرێت. ئەمانە جگە لە پێشبڕكێ و میوانداری تایبەت و گێڕانەوەی چەند بارەی بەسەرهاتی شارەكان و كەسەكان..\nدەشێت بڵێم ئەمە بۆ ساتێك كات بەسەربردن، پارە سەرفكردنێكی بێسود و ئامانجە.\nلەوانەی پێشووش پڕ نیگەرانیتر پەخشكردنی ژمارەیەكی زۆر درامای بیانی دۆبلاژكراوە كە ڕۆچونەتە نێو باس وخواس و نەستی زۆرینەی توێژ وتەمەنەكانی خەڵكی خۆمانەوە.\nبەپێی ئەزموونی چاودێریكردنیشمان، ئەوەی لە زۆرێك لەودرامایانەدا ئەبینرێت، چیرۆكی دور لەواقعی ژیان و هونەری بازاڕی و هەزیلن و نەك دور لەكلتوری ئێمە، بەڵكو دور لە مرۆڤبوونیشن، بەتایبەت لە دراما توركییەكاندا كە زۆر جار وێنەی ژن و خێزان ناشرین ئەكرێت.\nكاتێك ژنێك خاوەن هاوسەر وخێزانە وچەند كەسێكی دی بۆ بەدەستهێنانی ئەم ژنە لەڕكابەریدان و لەهەمان كاتدا پاڵ بەهاوسەری خۆیانەوە ئەنێن و نایانەوێت، لەپێناوی خاتونی یەكەمدا. یان لەپێناو ژنە خزمەتكارێكی ماڵەكەیاندا، ژنە هاوسەریش دەیان سوكایەتی بەخۆی ئەكات لەپێناو لەدەستنەدانی مێردیدا. ئەم جۆرە چیرۆكە لەدرامای توركیدا دەیان جار دووبارە ئەبێتەوە جگە لە ڕفاندن ودووگیان بوون لە دەرەوەی ژیانی هاوسەری و لە ژیانی ڕابردووی توركیادا ..\nپرسیار لێرەدا ئەوەیە، توركیایەكی حكومەت ئیسلام، ئەگەر بۆ بازرگانی ناڕەوا و ناشەرعی و لەخشتەبردنی میللەتانی بەدبەختی وەك ئێمە نەبێت، بۆچی ڕێ بەكۆمپانیا بەرهەمهێنەكانی خۆی ئەدات درامای لەم كارە لاوازانە بەرهەمبهێنێت..\nئەم بازرگانییە لەوڵاتانێكەوەن حساب بۆ بەها مرۆییە وئاینییەكان ناكەن. بەڵام كەناڵە كوردییەكان بۆچی بە پارەی زۆر ئەم درامایانە ئەكڕن. بۆچی لەبری ئەو پارەییەی لەسپۆنسەری ڕیكلام بۆ كراوی نێو دراماكانی وەرئەگرن، لە بازرگانان و كۆمپانیا بازرگانییەكان داواناكەن بۆ كاری بەرهەمهێنانی درامای كوردی ببنە سپۆنسەر.؟\nبۆچی بایەخی زۆر بەستافی كاری درامای كوردی نایەن. و لەدوای بەرهەمهێنانیان، ساڵانە دراماكان بخرێنە ڕاپرسی بینەرانەوە و لەسەر ئەو ئاستە خەڵاتبكرێن..\nسەدان بەسەرهات و چیرۆكی ژیانی كۆن و نوێی كورد هەن، كەرەستەی هەزاران سیناریۆن.\nكڕین و پەخشكردنی دراما بیانییەكان هەر لە كەناڵە حیزبییەكانەوە نییە بەڵكو لەكەناڵەكانی ئۆپۆزسێۆنیشە. ئەمە لەكاتێكدا بەراورد بەوان ژمارەی دراما كوردییەكان هێندە كەمن لەگەڵ نزیكبوونەی مانگی ڕەمەزان وەك دیاری ئەو مانگە بۆ خەڵك ڕیكلامی بۆ ئەكرێت.\nئەی بۆ خەڵك ڕاناهێنن هۆگری هونەر و كاری كوردیبێت، بە زیاتر برەودان بەولایەنە. سەدان گەنجی بەتواناهەن لەبوارەكانی ئەكت و سیناریۆ نووسین و دەرهێنان، بەڵام لەبەر نەبوونی سپۆنسەر و پشتگیری تەنیا ژمارەیەكی دیاریكراو ستافی كاری نواندن و دەرهێنان ناسراون.\nدەشێت بینەری كورد ڕزگار بكرێت لەئاڵوودەبوون بەدراما لاوازە بییانییەكان و ئەو كەناڵانە هێندە پارە نەدەنە كڕینییان، جگە لەهەندێك درامای مێژوویی نەبێت كە تائێستا دۆبلاژكراون و ئاستێكی هونەری بەرز و گێڕانەوەیەكی مێژووی باوەڕپێكرایان تێدابووە و بینەر زانیاری لێوەرگرتوون، ئەوانی تر بە هەڵەدابردنی خەڵك ونكردنی ئامانجی میدیا و هونەری بەرزوزانستین.\nوەك (ئیبراهیم فەقێ) ڕێبەری گەشپێدانی مرۆیی وتویەتی (ئێمە ئەوە ئەبینین كەنامانەوێت وئەوەشمان ئەوێت كەنایبینین، لەو كاتەشدا نرخ و بەهای ئەوە لەدەستئەدەین كەهەمانە و لەسەرابی ئەوەی كەنایبنین ونئەبین. كەواتە جەختبكەنەوە لەسەر پاراستنی ئەوەی هەتانەو بیبینن ولەدەستی مەدەن.


درۆ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدرۆ (پێچەوانەی ڕاستی) دەستەواژەیەکی ھەڵەیە کە دەردەبڕدرێت بۆ کەسێک (یان کۆمەڵە کەسێک) لەلایەن کەسێک (یان کۆمەڵە کەسێک) ی ترەوە، لە کاتێکدا ئەو کەسەی بە کارەکە ھەڵدەستێت ئاگادارە لە ناڕاستی دەربڕینەکە.\nکەسایەتی پینۆکیۆ وەک هێمای درۆ و درۆزنەکان\nدرۆکردن وەک یەکێ لە رەوشتەکانی مرۆڤ هەر لە سەرەتای بونی مرۆڤایەتیەوە سەری هەڵداوە و زۆر جار کارەسات و رەنگدانەوەیەکی تەواو قورسی لەسەر ژیانی مرۆڤایەتی بەرپا کردوە . ئەم رەوشتە دزێوە تایبەت نیە بە تاکە کەسێک یان کۆمەڵگایەک بەڵکو لە هەموو جیهاندا باوە سەرجەم هەموو مرۆڤێک کەم تا زۆر ماکی ئەم رەوشتەی تێدایە لە هەر چرکەیەکی ژیاندا لەوانەیە درۆیەک بکات . گرێکوێرەی درۆ هەتا سەدان ساڵی داهاتوو پێشبینی لەناوچونی لەلایەن هیچ زانایەکی سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژی نەکراوە .\nدرۆکردن لەپێناو دورکەوتنەوە لە زامدارکردنی هەستی کەسانی تر : ئێمە وەک کەسانی پێگەیشتوو لە مناڵیەوە ئەوە فێربوین کە کێشەیەک لەوەدا نیە درۆیەک بکەین بۆ ئەوەی هەستی کەسانیتر زامدار نەبێت . بۆیە لەوانەیە نامەیەک بنوسین و تیایدا ئەوپەری سەرسامی خۆمان بە دیاری یەک دەرببرین لە کاتێکدا زۆر بەپەلەین بۆ ئەوەی هەمان ئەو کە دیاریە بە کەسێکی تر بدەین و خۆمان لێ رزگار بکەین .\nدرۆکردن لەپێناو هۆکارگەلێکی شاراوە : مرۆڤەکان جگە لە مەبەستی بریندارکردنی هەستی کەسانیتر بەو مەبەستەش درۆ دەکەن کە ورەی بەرامبەرەکەیان بەرزبکەنەوە تاکو کاردانەوەیەکی باشیان لە بەرامبەراکەیان دەست بکەوێت . جگە لەوەش هەندێک جار بە هۆکاری نادیارەوە درۆ دەکەن . وەک ئەوەی مەبەستیان پارێزگاری بێت لە پۆستەکەیان ، یان لە بەهای بەرهەمێک بەرز بکەنەوە ، واتا چەکی مەرایی بەکاردێنن بۆ ئەوەی ویستێکی خۆیان بەدی بێت ، یان شتێکی تازە بەدەست بهێنن .\nدرۆکردن لەپێناو پارێزگاریکردن لە خۆت : ناودارترین جۆرەکانی درۆ ئەوانەن کە لای ( هاوڕێ دوژمنەکانمان ) ئەنجامیان دەدەین ، ئەو کەسانەی خۆشمان ناوێن بەڵام هاوڕێیەتیان دەکەین . لەوانەیە نەریتە کۆمەڵایەتیەکانیان لەگەڵ ئەنجامبدەین ، یان لەوانەیە منداڵەکانمان لەگەڵ منداڵکانیان یاری بکەن ، لەبەر ئەوەی نامانەوێت کێشە بکەوێتە نێوانمان . دواتریش ددانمان بەیەکدا دەگڕسێنین و بە ناچاری درۆ دەکەین و لەو گاڵتەجاریە بێزارکەرە لەگەڵیاندا نقووم بین .\nدرۆکردن لەپێناوی دەرکەوتن بە شێوازێکی جوان ، و لەپێناوی ئەوەی لەلایەن کەسانی تر ڕەت نەکرێنەوە : درۆکردنی ئافرەتان لەسەر تۆڕەکانی ئینتەرنێت سەبارەت بە تەمەن و درێژی باڵایان و کێشی لەشیان هۆکارەکەی ئەوەیە کە دەیانەوێت لەبەردەم هاوڕێیەکانیاندا بە شێوازێکی جوان دەرکەون . تەنانەت ئەگەر لە کۆتایشدا ناچار بن ڕاستیەکە ئاشکرا بکەن ، بەڵام ئامادەن لە سەرەتادا ئەو درۆیە بکەن بۆ ئەوەی لەگەڵ یەکێکدا پەیوەندی بگرن .\nدرۆکردن لەپێناوی ڕزگاربوون لە سزا : پاڵنەرێکی تری بەهێز لای پێگەیشتوان هەیە بۆ ئەوەی درۆ بکەن ، کە بریتیە لە ترسی سزادان . ئینجا لەوانەیە ئەو سزایە بە شێوەی ڕەتکردنەوە لەلایەن کەسانی تربێت، یان لە دەستدانی پلە و پۆستی پیشەیی بێت ، یان زیندانیکردن بێت ، هەمیشە دادگاکان پڕن لەو کەسانەی زۆر بە ڕوونی دیارە کە درۆ دەکەن و لە ترسی سزادان بانگەشەی بێ تاوانی خۆیان دەکەن. ئەوان درۆ دەکەن لەبەر ئەوەی نایانەوێت بن پێبژاردن سزا بدرێن یان لە زیندانەکاندا بمێننەوە .\nپێشنیاری گونجاو بۆ چارەسەری درۆکردن :\nدیاریکردنی جۆری درۆکە ، واتا مەبەست لەو درۆکردنە چیە ، ئەگەر پاڵنەری سەرەکی درۆکردنەکەمان زانی ئەوا چارەسەریەکەی بریتیە لە نەهیشتنی ئەو پاڵنەرە .\nبەکارنەهێنانی لێدان یان جوێن پێدان و گاڵتە پێکردن ، چونکە بە لێدان و گاڵتە پێکردن چارەسەری درۆ ناکرێت و لەوانەشە بەهێزتری بکات .\nهەوڵبدرێت و نەهێڵدرێت ئەو کەسانەی درۆ دەکەن سوود لە درۆکردنەکەیان وەربگرن .چونکە کاتێک کەسەکە هەست دەکات کە درۆکە بە قازانجی ئەو تەواو نابێ و سوودی نابێ و بە ناچاری وازی لێ دەهێنێت و دووبارەی ناکاتەوە و لێی دوور دەکەوێتەوە .\nگرینگترین رووبەرووبونەوە بۆ درۆ دروستکردنی ژینگەیەک کە رێز لە راستگۆیی بگرێت و تاکەکانی پابەندبن بە راستگۆیی ، پێویستە تاکەکان لە ژینگەیەکی تەندروست و گونجاو پەروەردەکرابن .\n١- لیلیان گلاس (٢٠١٨ )، زمانی جەستەی درۆزنەکان ، و: ئیبراهیم بەهائەددین .\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=درۆ&oldid=747129»\nدواجار لە ١٧:٤٤ی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٧:٤٤ی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


چیرۆک: کەس نازانێ خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەکوژێ » DidiMn\nئەوەی بە چ هۆیەك بە وەها ئاكامێك گەیشت مەعلووم نییە و لەوانەیە قەتیش مەعلووم نەبێ. بەڵام ئەوەی ڕوون و ئاشكرایە و كەس ناتوانێ دوودڵ بێ لە ڕاست‌بوونی، ئەوەیە كە خاڵم پیاوێك نەبوو گەڵاڵەیەك بۆ كارێك داڕێژێ بە بێ ئەوەی مەنتق و بەڵگەیەكی قایمی بۆ كارەكەی هەبێ. هەرچەند كەس لێی نەبیستبوو بۆچی دەیهەوێ خۆی بكوژێ، بەڵام تەواوەتی بنەماڵەكەمان لێیان عەیان بوو قسەیەكی خاڵم بیكا لەخۆڕا نییە و ئەلعانیش كە كوتبووی: «خۆم دەكوژم.» هەموو دەیانزانی قسەی خۆی دەباتەسەر. بەڵام كەس نەیدەزانی چۆناوچۆن. هەربۆیەش نەخشەی خۆكوژیی خاڵم شاخ و باڵێكی زۆری لێ ببۆوە.\nباوەگەورەم، بابی دایكم، دەڵێ: « من كوڕی خۆم باش دەناسم، تاڵ‌ترین و پیاوانەترین مەرگ بۆخۆی هەڵدەبژێرێ.» ئەو پێیوایە خاڵم لە شەوێكی تاریك‌دا كە هەموو خەومان لێ كەوتووە، بە دەنگی تەقەیەك ڕامان‌دەچڵەكێنێ و وەختایەك دەچینە دیوەكەی، دیوارە سپییەكەی پشت سەری پڕ بووە لە پنۆكی سوور و ئێمە پشتەسەری خاڵم دەبینین گوللە هەڵیگرتووە.\nهەموو پێیانوایە ئەوە حەقی باوەگەورەمە كە بەو جۆرەی پێی خۆشە چارەنووسی خۆكوژیی خاڵم دیاری كات و كەسیش پێموانییە گلەییەكی هەبێ، و تەنانەت لەوانەیە بۆ خۆشیان سەریان لێی بوخرێ لەم‌بارەوە بدوێن.\nمەسەلەن نەنكم دایكی خاڵم پێیوایە ئەم‌جۆرە خۆكووژییە ـ یانی بە تفەنگ ـ باوی نەماوە و پیاو دەبێ بە دوای ڕێی تازەدا بگەڕێ. دەبێ ئەوەش بڵێم باوەگەورەم وەبیری نایە قسەیەكی كردبێ و دایەگەورەم بەرهەڵستی نەدابێتەوە و پاش ئەو هەموو ساڵە بۆی دەركەوتووە خۆ گێل‌كردن و بێ‌دەنگی لەحاست قسەی نەنكم كە جارجار بۆنی تەوسیشی لێوە هاتووە لە هەمووشتێك باش‌ترە. لە مەسەلەی خۆكوژیی خاڵم‌دا نەنكم دەیكوت: «ئەوە قسەیەكی قۆڕە كە پێتوابێ كوڕی خۆت باش ناسیوە و ڕاست بەوجۆرەی كە پێت خۆشە دەبێ خۆی بكوژێ، تازە گریمان هەرواش خۆی كوشت، ئەوە چی دەسەلمێنێ؟ مەگین غەیری ئەوەیە تۆ كوڕی خۆت باش نەناسیوە؟»\nنەنكم پاشان چاوی وەك زاركی تورەكەیەك وێك دێنێتەوە و بە چەشنی فەیلەسووفێك كە بیهەوێ بۆچوونێكی تازە دەرببڕێ دەڵێ: «كوڕی من ئاشقی ڕێی تازەیە و پێموانییە بە ڕێیەك‌دا بڕوا كە هەزاران جار بەتاقی كراوەتەوە. من دڵنیام بۆ خۆشی ئاگادارییەكی وای بەسەر ئەو ڕێیەدا نییە و لەوانەیە لە نیوەشەوێك‌دا پێی ئیلهام ببێ.»\nبەڵام باپیرم بە بێ ئەوەی چاوی لە چاوی نەنكم بڕیبێ بە تووڕەییەوە كوتبووی: «داییم بۆوەی گرینگی قسەكانی نیشان بدات بە پێچ‌وپەناوە قسە دەكا، دەنا چۆن كوڕی من بە بێ ئەوەی بزانێ چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ وەها بڕیارێكی داوە.»\nكەچی نەنكم سەرمەستانە لووتی هەڵێنابوو و بێ‌دەنگییەكی تاڵی بەسەر باوەگەورەم‌دا پژاندبوو. بێ‌دەنگی نەنكم نیشانەی ئەوەبوو، قسەی كابرا وەها نەبووە كە شیاوی وڵام‌دانەوە بووبێ. هەربۆیەش باوەگەورەم لەحاست خۆی تلیسایەوە و چیدی نەكوت.\nمن دڵنیام پێشنیاری پوورم كە تازە خۆی ناسیوە و هەڕەشەی كردووە حەزلێ‌كردوویی بكا، لە هەموویان بێ‌تام‌تر بوو.\nپوورم دەیكوت: «من دەزانم كاكم دەچێتە حەمامەوە و پووتێك نەوت بە خۆی‌دا دەكا و جا ئەوجار دەس دەكا بە هەڵكردنی شەمچەكە.»\nدایكم پێیوایە خاڵم پیاوێك نییە بە هاسانی خۆی بكوژێ و بیروبۆچوونەكانی ئێمە بەوجۆرەی بە كەیفمانە وەدی بێنێ. دایكم قەت ئەو شتەی لە دڵی‌دایە دەس‌بەجێ نادركێنێ، بەڵكوو شێر و رێوییەكی زۆرت بۆ دێنێتەوە و پاشان چكەچكە لێت مەعلووم دەكا مەبەستی چی بووە.\nلە دایكم وایە خاڵم ڕۆژێك كە سەری مانگ دەبێ و تازە پووڵی مانگانەی وەرگرتووە دەم بە بزەوە وەژوور دەكەوێ و پێمان ڕادەگەیەنێ بۆ نەهار میوانی ئەوین و دەمانبا بۆ قەراغ دەریا. خاڵم دوو شەوی ئاخری حەوتە لە قەراغ دەریا دەمێنێتەوە و شەوێكی مانگەشەو بێت هەتا درەنگانێك لەنێو ئاودا مەلە دەكا. خاڵم عەجەب مەلەوانێكە.\nدایكم دەڵێ: «هەر یەكێك لەو ڕۆژانە دەبێ ئێمەش لەگەڵ خۆی دەبا بۆ قەراغ دەریا» و ڕاست لەو جەنگەیەدا كە خەریكی كەباب برژاندنین خاڵم دەچێتە بن ئاو و ئیدی نایەتەوە دەرێ؛ یانی مەبەستی ئەوەیە خۆی دەخنكێنێ و بە بڕوای دایكم ئەم‌جۆرە خۆكوژییە خۆش‌ترین مەرگە بۆ خاڵم.\nبابم كە بە وردی گوێی دابووە قسەی دایكم و بە چاوی‌دا دیاربوو شانازی پێوە دەكا، لای وابوو مەسەلەی خۆكوژیی خاڵم شتێكی شەخسییە و چ دەخڵێكی بەو نەداوە و نابێ دەم لە شتێكەوە وەردا كە چ پەیوەندییەكی بەوەوە نییە. بەڵام باوەگەورەم، بابی دایكم، پێی ڕاگەیاند ئەویش حەقی ئەوەی هەیە لەم‌بارەوە بدوێ و دەبێ بەم‌جۆرە حەقی ڕفیقایەتی خۆی دەرحەق بە خاڵم بەجێ بێنێ.\nبابم لە منداڵی‌ڕا لەگەڵ خاڵم ڕفیق بووە و لەوانەیە بزانێ خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ، هەربۆیە تەنانەت نەنكم كە كەم‌وابووە داوای شتێك لە كەسێك بكا، لە بابمی ویست هەڵوێستی خۆی دیاری بكا و دڵنیا بێ كە هیچ كاممان لەو كارەی دڵمەند نابین.\nبابم بەپێی ئەو زەینییەتەی لە منداڵی‌ڕا لە خاڵمی هەبوو، بۆچوونێكی یەگجار جیاوازی دەربڕی.\nئەو دەیكوت: « وەك ڕۆژ عەیانە لە قەرەباڵغی ئێوارەیەك‌دا كە نازانێ چ ئێوارەیەك دەبێ، خاڵم دەچێتە سەربانی ئیدارەكەی خۆی.» ئەو ئیدارەی خاڵم كارمەندیەتی شەش تەبەقەیە. هەموو پێمانوابوو دەڵێ: «لەوێ‌ڕا خۆی بەردەداتەوە» و هەمووشتێك تەواو دەبێ، كەچی كوتی: «هەر لە تەبەقەی یەكەم‌دا بەم ئاكامە گەیشت ژیان بایەخی ئەو هەمووە چەرمەسەرییەی نییە و دەبێ خۆی لە چنگ ڕزگار كا. لە تەبەقەی دووهەم‌دا بە دڵی‌دا دێ خۆكوژی هەڵبژارادنێكی تاقانەیە، یانی تەنیا شتێكە كە پیاو دەتوانێ بە ئاكامی بگەیەنێ، جا ئەگەروایە بۆ سەر نەكەوێ؟»\nلە تەبەقەی سێ‌دا خاڵم بیری لە ڕابردوو كردۆتەوە و بەم ئاكامە گەیشتووە داهاتووش لەوانەیە هەروابێ و مەجبوور نییە درێژە بە وەها ژیانێكی بێ‌تام و دووپاتە بدات و بۆ گاڵتەش بێ دەبێ پەندێك بە سەر ئەم ژیانە مەلعوونە بێنێ. لە تەبەقەی چواردا بە خەیاڵی‌دا هاتووە، پیاوێكی وەك ئەو، بوون و نەبوونی بۆ ئەم دنیا بەرینە وەك یەك وایە و پێیوانییە جیهان بە بێ ئەو زەرەرخوردە ببێ. ئەو وەختە دێنێتە بەر زەین وا دنیا ئەوی تێدا نییە و بە بێ ئەوەی هەست بە نەبوونی بكردرێ هەڵدەسووڕێ و هەڵدەسووڕێ.\nلە تەبەقەی پێنج‌دا ئەم مەسەلەیەی لە زەینی‌دا شی كردۆتەوە كە بێتوو ڕۆژێك دنیا ئەوی تێدا نەبێ چی بەسەر دێ؟ دڵنیا دەبێ شتێكی سەیر ڕوو نادا. تەنیا لەوانەیە كاروباری ئیدارە بە ڕێك‌وپێكی بە‌ڕێوە نەچێ و لە ماڵێش مەودای چاوەڕوانییان هێندێك درێژ بێتەوە و بەبێ ئەو نەهار نەكەن، بەڵام بەهەرحاڵ عادەتی ماڵێ و ئیدارە تێك‌دەچێ جا با ڕۆژێكیش بێ.\nلە تەبەقەی شەش‌دا بەم یەقینە گەیشتووە ژیان بەو جۆرەی ئەو كۆڵی پێوە هەڵگرتووە ناخۆش نەبووە، یانی بیانوویەكی بۆ زیندووبوون هەبووە. شایەد هەر لەبەر ئەوەش بووبێ هەستی كردووە سەیر ئیشتیای لە مەلەیە و مەودا نەماوە. لە سەربان‌ڕا چاوی لە ئاپۆرەی خەڵك لە پێ‌یانەڕێی خیابان بڕیوە و دیویەتی وەك جۆگەلەیەكی لیخن تێك‌ئەنگواون و شەپۆلیان داوە. لە لێواری سەربان نزیك بۆتەوە هەتا خۆی هەڵدێرێ و كوت‌وپڕ چاوی بە دیمەنێكی سەیر كەوتووە و هەستێكی نەناسراو لە دەروونی‌دا سەری‌هەڵداوە.\nهەموو چاوەڕوان بووین بابم ڕازی ئەو هەستە نەناسراوەمان بۆ بدركێنێ. تەنانەت نەنكم كە ژنێكی لەسەرەخۆیە و زۆر كەم وا هەیە مەسەلەیەك سەرنجی ڕاكێشێ، كەوتبووە جووڵەجووڵ و بەم شێوەیە بێ‌قەراری خۆی دەدركاند.\nبەڵام ئێستاش هەر پێموایە بابم نەدەبوو قسەكانی لەلای ئەوان و بەتایبەت ئەو ئاگا لەخۆبڕاوەی پوورم درێژە پێ‌دابا؛ بەڵام دەڵێی چی بابم ئاوایە و خەڵكیش كەیفی خۆیانە. ئەو دەڵێ: خاڵم «لە سەربانی ئیدارەكەی‌ڕا چاوی بە حەمامی ماڵێك دەكەوێ» كە كچێك لەوێ‌دا خەریكی خۆشتن بووە. خاڵم بە دیتنی ئەندامی كچە خۆكوژیی لەبیر چۆتەوە و دڵی پڕ بووە لە خورپە، لە لێواری سەربانەكە دوور كەوتۆتەوە و كاسەسەری لەنێو هەرتك لەپی دەستی‌دا ڕێك كوشیوە. بیرێكی تازە حەجمانی لێ هەڵگرتووە: «ژن»\nئەو قەت بیری لەم دنیایە نەكردبۆوە و قەت پێیوانەبوو وەها پرسیارێك لە بەر دەمی‌دا، ئەویش ڕاست لەم حەلەدا، قوت ببێتەوە. «ژن» لە ژیانی خاڵم‌دا شتێك بووە سەر بە دنیای خەون و خاڵم كەم‌تاكورت لە مانگ‌دا سێ جاری خەون بە «ژن»ەوە دیوە. ئێستاش ڕوخساری ئەو ژنەی بۆ یەكەم‌جار خەونی پێوە دیوە هەر لەبیر ماوە. كەچی ئێستا كە بە چاوی خۆی ئەندامی سەهۆڵینی ژنێكی لە تەم‌ومژدا دیبوو، بیری لەوە كردبۆوە «ئایا دروستە بە بێ ئەوەی ئەم دنیا نەناسراو و نامۆیە تەجرەبە كات خۆی بكوژێ؟» ئەو پێیوابوو ئەم ئەزموونە بایەخی ئەوەی هەیە بۆ ماوەیەك گەڵاڵەی خۆكوژی خۆی دوورخاتەوە. هەربۆیەش بۆ جارێكی دیكە پڕ بە چاو لە دەلاقەی حەمامەكەی ڕوانیوە و پڕاوپڕی پرسیارێكی سووتێنەر بووە. بەڵێ كەس تەنانەت خاڵیشم ناتوانێ حاشا لەوە بكات. «ژن» پرسیارێكی گەورەیە و دەڕوات هەتا وڵامێكی بۆ وەبینێ.\nخاڵم لە نهۆمی شەش‌دا بڕیار دەدا بچێ بۆ سەلمانی و دەستێك بە سەروڕدێنی‌دا بێنێ. لە نهۆمی پێنج‌دا بە دڵی‌دا دێ لەلای كەس ئەم مەسەلەیە نەدركێنێ هەتا نەبێتە بیانوویەك بۆ ئەوانەی پێیانوایە دەستی لە خۆكوژی شتۆتەوە. لە نهۆمی چواردا هاتۆتەوە بیری، كچە یەگجار جوان بووە و پێی سەیر دەبێ هەتا ئەمڕۆ دەرفەتی ئەوەی نەبووە یان نەیویستووە بیر لە جوانی «ژن» بكاتەوە. لە نهۆمی سێ‌دا بە زەینی‌دا دێ بێتوو بۆ چەند مانگیش گەڵاڵەی خۆكوژییەكەی وەپاش كەوێ، وانییە گەردێك لەسەر بڕیاری پیاوانەی بنیشێ و هەركەس حەقی ئەوەی هەیە بەپێی ئەو دۆخە تازەیەی تێی كەوتووە هەل‌ومەرجەكان شی كاتەوە. لە نهۆمی دوودا هەست دەكا تەمی خۆكوژی ڕەویوە و دڵەخورپە دەروونی تەنیوە. لە نهۆمی یەك‌دا بەم یەقینە دەگات و تەنانەت سوێندیش دەخوات بێتوو نەتوانێ ئەو كچە تەماوییە بێنێ لەڕێوە خۆی بكوژێ!\nبە پەلە لە درگای ئیدارەكەیان دەردەكەوێ و خۆ بە سەلمانییەك‌دا دەكا. دێتەوە ماڵێ. حەمام دەكا و جوان‌ترین كۆت‌وشاڵوارەكەی لەبەر دەكا.\nبابم دەڵێ: «بەیانی مەرەخەسی وەردەگرێ و دەچێتە بەردەركەی ماڵی ئەو كچەی لە سەربانی ئیدارەكەیان‌ڕا دیبووی.»\nهەتا ئێوارێ لە بەردەركەكەیان بۆتە سینگ و چاوەڕوان ماوە بەشكم بێتە دەرێ.\nهاتۆتە دەرێ و خاڵم گەرووی پاك كردۆتەوە و كوتوویەتی: «خانم ببەخشن، دەمویست شتێكتان عەرز كەم.» كچەكە سەر كوڵمەكانی ئاڵ بوون و بۆنێكی خۆشی لێوە هاتووە، بە سەرسووڕمانەوە كوتوویەتی: «پێموانییە جەنابتان بناسم.» خاڵیشم مەند و لەسەرەخۆ كە تایبەتمەندی هەموو كارمەندێكە كوتوویەتی: «بەڵێ، بەڵێ هەروایە، بەڵام ئەوە گرینگ نییە من ناناسن، بەڵكوو گرینگ ئەوەیە من هەست دەكەم ئێوەم خۆش دەوێ».\nكچە بۆنی خۆشی دوو هێندە بووە و كوتوویەتی: «پێموانییە ئەم كارە ئیشكالێكی هەبێ، بەڵام نافەرموون چ كارەن؟»\nخاڵیشم كوتوویەتی: «كارمەندی ئەو ئیدارەیەم وا ڕووبەڕووی ماڵی ئێوەیە».\nكچە چاوێكی لە نهۆمی شەشی ئیدارەكەی خاڵم بڕیوە و بزەی هاتۆتێ و سەر کوڵمەکانی هێندەی دیش سوور هەڵگەڕاون.\nبابم دەڵێ: «خاڵم هەر ئەو شەوە دەچێتە خوازبێنی و ماڵی كچە لەوەی زاواكەیان كارمەندە یەگجار دڵ خۆشن» و پاش حەوتوویەك كە خاڵم بە باشی «ژن» دەناسێ زەماوەند دەكا و چركەیەك پاش ئەوەی دەبێ بە زاوا لە باوەشی بووك‌دا خۆی دەكوژێ.\nهەرچەند ئەم ڕستەیەی ئاخر هەتا ڕادەیەک هەمووانی تووشی سەرسووڕمان کرد، بەڵام دیسانیش تێك‌ڕا دەیانزانی پاش ئەو هەموو ڕیس‌وگوریسە هیچیان نازانن خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ.\nئەوە تایبەتمەندی خاڵمە كە قەت پێشبینی ناكرێ. دەكرێ بڵێی وەك گوریسی نێو هەمبانە وایە و كەس سەرەندەری كاری ناكا.\nئێستاش كە ماندوو و هیلاك لە ئیدارە گەڕاوەتەوە، هەموو سیرەی چاویان داوەتێ. هەموویان تەنانەت پوورم پێیانوایە بە دانەیەك لەو داوانەوە دەبێ كە بۆیان ناوەتەوە و بەم‌جۆرە پێشبینییەكانیان وەڕاست دەگەڕێ. بەڵام لەوانەیە بۆخۆشیان بزانن خاڵم پیاوێك نییە بەم ئاوانە قولی تەڕ بێ، ئاخر هەموو دەیبینن زۆر لەسەرەخۆ دەمانچەكەی لە گیرفانی دەردێنێ و بە كەڕاكەسەری باپیرمییەوە دەنێ و مێشكی بە وڵات‌دا بڵاو دەكاتەوە. پاشان نەنكم دەكوژێ. ئەوجار بە تاسەوە دەس دەكاتە ملی بابم و گوللەیەك لە سەر دڵی دەدا. دوایەش بەرەو دایكم و پوورم دەچێ كە لە سووچێك خزاون و دەقیژێنن، بە دوو تەقە ئەوانیش بێ‌دەنگ دەكا، دوای ماوەیەك تەرمی هەموویان لەپاڵ یەك‌دا ڕیز دەكا و هۆن‌هۆن فرمێسكیان بە سەردا دەڕێژێ و دەمانچەكەی دەخاتەوە باغەڵی.\nAziz Mahmudpuur, DidiMnStory,


زیندانەکە دەڕوخێنین یان هەر بەڕێوەبەرەکەی دەگۆڕین؟!\nلەم ڕۆژانەی ڕابوردوودا (٢٣/٦/٢٠١٩) بەربژێری پارتی کۆماری‌ی تورکیا (جەهەپە)، ئەکرەم ئیمامئوغڵو، دیسانەوە هەڵبژاردنە دووبارەکراوەکانی شارەوانی‌ی ئەستەنبووڵی بردەوە. ئەمە یەکەم جارە ئەردۆگان و پارتەکەی (ئاکەپە) لە ڕەوتی هەڵکشاوی ١٦ ساڵەی ڕابوردوویاندا دۆڕانێکی وەها بە خۆیانەوە دەبینن. دۆڕانەکەش لە کوێ؟ لە ئەستەنبووڵ. ئەردۆگان، کە چیرۆکی هەڵکشانی خۆی لە شارەوانی‌ی ئەستەنبووڵەوە دەستپێدەکا، دەیگوت، ئەوەی ئەستەنبووڵ بباتەوە هەموو تورکیا دەباتەوە. ئەم دۆڕانەی ئەردۆگان دڵی لایەکی تورکیا و هەموو ئەوروپا و هەموو وڵاتانی ناتۆی خۆشکردووە. ئەنجامەکە هەروەها دڵی گەلێک کورد و لایەنگرانی هەدەبیشی خۆشکردووە، کە گەورەترین و گرنگترین نوێنەری کوردە لە تورکیا؛ ئاخر ئەمان بردنەوەکە بە هی خۆیشیان دەزانن، چونکە بە بێ دەستگیرۆیی‌ی دەنگدەرانی هەدەپە، ئیمامئوغڵو هەرگیز لچی لە بردنەوە نەدەدا. ئەم دەستگیرۆیی‌یەش هەڵبەت وا بە خۆڕایی نییە؛ دانوستانێکی نێوان هەدەپە و جەهەبە ڕێی بۆ خۆشکردووە.\nتۆڵەکردنەوە لە ئەردۆگان؟\n٢٠٠٣ کاتێک ئەردۆگان و پارتەکەی هاتنە سەر حوکم گەشبینی‌یەکی گەورە تورکیای بە گشتی و کوردستانی بە تایبەتی داگرت. ئەردۆگان وەک سەرۆک، بۆ یەکەم جار لە مێژووی تورکیادا، دانی بە هەبوونی کێشەی کورددا ناو بەڵێنی چارەسەرکردنی دا. بۆ یەکەم جار کەوتە دانوستانەوە (هەچەندە بە ناڕاستەوخۆ) لەگەڵ گرنگترین هێزی سیاسی و عەسکەری‌ی کورددا لە تورکیا، واتە پەکەکە. داوای لێبوردنی کرد لە ناخۆشی‌یەکانی ڕابوردوو و وەک هێمایەکیش لەسەر ئاستی سەرۆکایەتی‌ی کۆمار ڕێز لە ئەحمەد کایای گۆرانیبێژی کۆچکردوو نرایەوە و خەڵاتێکیش بە ناوی‌یەوە دامەزرێنرا وەک هەقکردنەوەیەک بۆ ئەو سەرپێهەڵگرتنە ڕەگەزپەرستانەیەی وای کرد کابرا لە پاریسی غەریبی‌دا بەو داخەوە سەر بنێتەوە. دوای نزیکەی ٩٠ ساڵ لە وێرانکران و پشتگوێخران، هەڵمەتێکی ئاوەدانکردنەوە و پرۆژەسازی‌ی لە کوردستانی تورکیادا بەرپاکرد، پێشتر وێنەی نەبووە. سەرەکوەزیرانەکەی، داود ئوغڵو، بۆ یەکەم جار وشەی "کوردستان"ی بە دەمدا هات و بەرگری‌ی لەسەر شەرعیبوون و بەکارهێنانی وشەکە کرد.\nهەرچەندە ئەمە لەلایەوەکە هەقی بە خەیاڵی ئیسلامی-عوسمانی‌یانەی ئەوانەوە هەبوو، کە هەوڵی دەدا، کورد، وەک کۆمەڵێکی ئێتنی‌ی موسوڵمان، بۆ پڕۆژە عوسمانی‌یە نوێیەکەیان بباتەوە، لە لایەکی گرنگترەوە هەقی بەوەوە هەبوو، ئەردۆگان و پارتەکەی، وەک هەموو پارتە سیاسی‌یەکانی پێش خۆیان، پێویستیان بە دەنگی دەنگدەری کورد بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆیان.\nپەکەکە هەردوو لایەنەکەی لێ تێکدان: لە سووریا پەیەدە و هێزە کاریگەرەکەی، یەپەگە، توانییان دەست پێشبخەن و دەسەڵاتی سیاسی و عەسکەری‌ی خۆیان بەسەر ناوچەیەکی بەرچاوی باکووری سووریادا، بە درێژایی‌ی سنوورەکانی ئەو وڵاتە لەگەڵ تورکیادا، بسەپێنن. لە تورکیاش هەدەپە توانی‌ی زۆربەی دەنگی کورد بۆ خۆی کۆبکاتەوە و بۆ یەکەم جار لە مێژووی تورکیادا وەک فراکسیۆنێکی سەربەخۆ بە ٨٠ کورسی‌یەوە لە پەرلەمانی تورکیادا دابنیشێ.\nکاتێک ئەردۆگان و پارتەکەی بۆیان دەرکەوت، قەیرانی سووریا نەک هەر دەرفەت نییە بۆ گەورەکردنی تورکیا، بەڵکو هەڕەشەشە بۆ بچووککردنەوەی ئەوەی ئێستا هەیە، و کاتێکیش بینییان هەموو ئەوانەی کردوویانە زۆرینەی دەنگی کوردیان بۆ مسۆگەر ناکا، ١٨٠ پلە سوکانیان وەرگێڕا و لەگەڵ لایەنە هەرە ڕەگەزپەرستەکەی تورکیادا، مەهەپە، پەیمانیان بەست. ئەمە ئەوەی لێ کەوتەوە، گفتوگۆ لەگەڵ کورددا بوەستێنن و ئاووهەوای تا ئەندازەیەک کراوەی کوردستان گرژبکەنەوە؛ بە شێوەیەکی فراوان هاوکاری‌ی لۆژیستی و بەشەری‌ی داعش بکەن بۆ جێلێژکردن بە کورد لە سووریا (و تەنانەت لە ئێراقیش)؛ بە زۆری زۆرداری شارەوانە هەڵبژێرراوەکانی کوردستان لابدەن و ئەوان و زۆربەی سەرکردەکانی هەدەپە، بە سەڵاحەدین دەمیرتاشی سەرۆکیشەوە، بخەنە زیندانەوە؛ تەنگ بە زمانی کوردی هەڵبچننەوە و زۆربەی کەناڵە تەلەفیزۆنی و دەزگای چاپەمەنی‌یە کوردییەکان دابخەن؛ دوژمنایەتی‌یشیان بەرانبەر بە کورد بە داگیرکردنی عەفرین و دەربەدەرکردنی خەڵکەکەی و تورکاندنی هەرێمەکە بگەیەننە لوتکەیەکی بەرز.\nئەردۆگان، کە وەک سیاسی‌یەکی زۆر پراگماتیک لە هیچ دووڕوویی‌یەک ناپرنگێتەوە، لێدوانە بەناوبانگەکەی خۆیی لەسەر کێشەی کورد بەدرۆخستەوە و گوتی، هیچ شتێک بە ناوی کێشەی کوردەوە نییە لە تورکیا. پاشانیش لە سەرودەمی پێش هەڵبژاردنە شارەوانی‌یەکانی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند: "لە تورکیادا کوردستان نییە. ئەوانەی ئاشقی کوردستانن، با بچن بۆ باکووری ئێراق".\nهەدەپە بە یەکلاکردنەوەی هەڵبژاردنەکان بە قازانجی جەهەپە دەری‌خست، هێشتا دەتوانێ تەئسیری هەبێ و لووتی ئەردۆگان بشکێنێ. بەڵام هەموو ئەمە چی‌ی بۆ کورد بە گشتی و هەدەپە بە تایبەتی تێدایە؟\nئەمە یەکەم جار نییە جەهەپە بە یارمەتی‌ی دەنگی کورد هەڵبژاردنان دەباتەوە. لە هەڵبژاردنەکانی ١٩٧٣دا جەهەپە، بە سەرۆکایەتی‌ی بولانت ئەجاوید، توانی‌ی زۆربەی دەنگەکانی کورد بۆ خۆی بەدەستبهێنێ و بەوەش وەک براوەی یەکەم حکوومەت پێکبهێنێ. سلێمان دیمیرێل، سەرۆکی پارتە ڕکابەرەکەی ئەوکاتەی جەهەپە، لە سەروبەندی پێش هەڵبژاردنەکاندا، بە هەمان شێوەی ئەردۆگان، ڕایگەیاندبوو: "هەرکەسێک هەست ناکا تورکە، یان بەختەوەر نییە لە تورکیا، با بچێ بۆ شوێنێکی دیکە".\nئەجاوید، کە وەک سیاسی‌یەکی چەپڕەو و میانڕەو دەبینرا، هەر دوای ٥ ساڵ باری نائاسایی‌ی بەسەر هەموو کوردستاندا سەپاند. ١٩٩٩یش، دیسانەوە وەک سەرەک وەزیران، بەوپەڕی شانازی‌یەوە دەستگیرکردنی عەبدوڵا ئۆجەلانی ڕاگەیاند. ئاخر جەهەپە پارتەکەی کەمال ئەتاتورکە؛ باوکی تورک؛ دامەزرێنەر و ڕێبەر و ئەندازیار و ڕێنیشاندەری کۆماری نوێی تورکیا؛ ئەو پارتەی لەژێر دروشمی "بەخەتەوەرە ئەوەی دەڵێ تورکم" و "یەک نەتەوە، یەک ئاڵا، یەک نیشتیمان، یەک دەوڵەت"دا بە درێژایی‌ی سەدەی بیست خەریکی لەکۆڵکردنەوەی کورد بوو؛ چ بە قڕکردن، چ بە ڕاگواستن، چ بە قەدەغەکردنی زمان و کولتوور و ناوهێنانی کورد؛ ئیدی لە ڕۆژگاری ئەتاتورک خۆی‌دا بووبێ یان ئیسمەت ئینونو یان ئەجاوید و بایکاڵ. دەنیز بایکاڵ، کە تا ٢٠١٠ سەرۆکی پارتەکە بوو، پێشنیاری ئەوەی دەکرد، سوپای تورکیا بە تەواوەتی کوردستانی ئێراق بگرێ.\nلە ڕاستی‌دا هەموو پارتە سیاسی‌یە تورکەکان، لە پەنجاکانی سەدەی ڕابوردووەوە کە ڕێ بە فرەپارتایەتی و ژیانی پەرلەمانی دراوە، لێزانانە و هەلپەرستانە دەنگدەرانی کوردیان بەکارهێناوە بۆ گەیشتن بە دەسەڵات. لە یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی‌ی فرەپارتانەدا لە ساڵی ١٩٥٠دا پارتی دیموکراتی نێوەند ڕاستڕەو بە سەرۆکایەتی‌ی عەدنان مەندەرەس توانی‌یان دەنگی کورد، کە داخی سیاسەتە خوێناوی‌یەکانی جەهەپە هێشتا سەر سنگی توند کردبوون، بۆ خۆیان ڕابکێشن و دەسەڵات بگرنە دەست. سەید سەعیدی نورسی (کوردی)، کە لەناو کۆمەڵی بەدینی مەحافیزکاری کوردستان و تورکیاشدا بە تەئسیرترین دەنگ بوو، لە زیندانەوە هانی شوێنکەوتووانی خۆی دەدا دەنگ بە پارتی دیموکرات بدەن. مەندەرەس بانگی لە تورکی‌یەوە کردەوە بە عەرەبی و قەدەغەی لەسەر حوجرە دینی‌یەکان لابرد، ئاغا و سەرۆک هۆزە کوردە ڕاگواستراوەکانی گێرایەوە بۆ کوردستان و دەستی واڵا کردن بۆچەساندنەوەی فەلاحەکان و برەودانەوە بە سیستەمی دەرەبەگایەتی. بەڵام بە درێژایی‌ی ئەو دە ساڵەی حوکمی کرد تا کودەتاکەی ١٩٦٠ و لە سێدارەدانی نەک هەر دەروویەکی سیاسی‌ی لەسەر کورد نەکردەوە، بەڵکو وەک کەمالی‌یەکان بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی ئینکارکردنی هەبوونی کورد. کەمێک قوتابخانە و خەستەخانەی لە کوردستان کردنەوە، کە ئەوەش بوو بە یەکێک لەو تۆمەتانەی دەوڵەتی تورک لەسەری هەڵیانواسی. ئەم چیرۆکە بۆ هەموو دەورانە جیاجیاکانی هەڵکشان و داکشانی پارتە سیاسی‌یەکانی تورکیا ڕاستە، بە ڕەچاوکردنی فەرقێکەوە کە کەم نییە:\nئەوسا کورد هیچ نوێنەرایەتی‌یەکی سیاسی‌ی سەربەخۆی نەبوو و دەنگدەری کورد، لە بەرژەوەندی‌یەوە بووبێ یان لە ترسدا، بێ هیچ کەناڵێکی سیاسی‌ی ڕێکخراو و ئاراستەکراو دەنگی بە پارتە تورکی‌یەکان دەدا. بەڵام ئێستا هێزێکی سیاسی‌ی ڕێکخراو و بەدیسیپلینی کورد لەپشت دەنگدانی کوردەوەیە بە جەهەپە. پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە، ئایا هەدەپە بە هەڵساندنەوەی جەهەپەی کەمالی دەتوانێ سیستەمی کەمالی‌یانەی دەوڵەتی تورک بگۆڕێ؟ ئایا بەمە خۆی ڕزگار دەکا یان دەوڵەتی تورکیا؟\nلە کاتێکدا دەمیرتاش و ئۆجەڵان لە زینداندان و میوانی سەرەکی‌ی ئەو ژوورە تۆقێنەرانەی ئەو زیندانانە لە ماوەی سەد ساڵی ڕابوردوودا بە هەزاران گەنج و پیر و کچ و کوڕی کورد؛ لە کاتێکدا تورکیا بۆ هەموو کوردەکانی پارچەکانی دیکەی کوردستان و هەموو دونیا بۆتە زیندانێکی سیاسی‌ی هەمیشەیی؛ هەدەپە بەم هەنگاوەی زیندانەکە دەڕووخێنێ یان هەر وەک ئەوانەی پێش خۆی بەڕێوەبەرەکەی دەگۆڕێ؟\nسەرنج: ئەمە بەشێکە لە زنجیرە گوتارێک\n1 پەیوەندی ئەڵمانیا بەتورکیاوە:لە بسمارکەوە بۆ مێرکل\n2 ئیسلامی سیاسي و تازەشاريی مەحافەزەکار\n3 سەما و نوێژ: چۆن لەگەڵیەکتر هەڵکەین؟\n4 جینۆسایدە ڕانەبوردووەکە\n5 ئایا سۆفیا و "تەپەی پێی موسوڵمانان بۆ دەرچوون لەسەرگەرداني"\n6 "ئیستانبوڵ" یان "ئەستەنبوڵ"، "بەغداد" یان "بەغدا"، وەستانێک لەسەر سایکۆلۆژیای پشت زمانی ڕۆشنبیریمان\n7 کۆرۆنا: ملەیەک بۆ نیزامێکی سیاسی نوێ؟\n8 تورکیا بە (S400)ەوە بەرەو کوێ ناتۆ بەجێدەهێڵێ؟\n9 تورکیای ئەردۆگان: ناسیۆنالیزم بەپشتیوانیی خوا


ئەمريكا..سەرۆكى FBI وەكو شايەتحاڵێك دەچێتە بەردەم ئەنجوومەنى پيران\nبەڕێوەبەری نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی (FBI)، کریس رای، لە چوارچێوەی ئەو لێکۆڵینەوەیەی ئەمڕۆ كە لە ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا بەڕێوەدەچێت لە بارەی ھەڵکوتانە سەر کۆنگرێس لە ٦ى کانوونی دووەمدا، وەکو شایەتحاڵ بەشداری لە دانیشتنەکەدا دەکات.\nلە چوارچێوەی لێکۆڵینەوەکەی ئەنجوومەنی پیراندا، رای دەچێتە بەردەم لیژنەی دادگەریی ئەنجوومەنەکە.\nئەندامانی لیژنەکە پرسیاری ئەوە لە رای دەکەن، کە ئایا (FBI) لە بارەی زانیارییە ھەواڵگرییەکانی تایبەت بە ھەڵکوتانەسەر کۆنگرێس، بە شێوەیەکی تەواو پەیوەندی لەگەڵ ھێزەکانی دیکەدا بەستووە یان نا.\nجگە لەوە، چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت رای، وەڵامی کۆمەڵە پرسیارێکی وەکو شێوازی بەرەنگاربوونەوەی ئەو ھەڕەشانەی کە لەلایەن "گرووپەکانی نەتەوەپەرستی سپی" و "گرووپە توندڕەوەکان" دەکرێتە سەر ئاسایشی نیشتیمانی و ئایا نووسينگەکەیان خاوەنی سەرچاوەی پێویستە بۆ چارەسەركردنى ئەم جۆرە كێشانە، بداتەوە.\nپێشتر گوتەبێژی کۆشکی سپی جێن پساکی، ئەوەی ئاشکراکردبوو کە سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن داوای کردووە رای لە ئەرکەکەی بمێنێتەوە.\nجێگەی باسە سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ، کە خۆی رای-ی بەو ئەرکە راسپاردبوو، لە دوای ھەڵکوتانە سەر باڵەخانەی کۆنگرێس لە ٦ی کانوونی دووەمدا، بەھۆی نەگرتنەبەری رێکاری پێویست رەخنەی ئاراستەى راى کردبوو.\n- رووداوەکانی ھەڵکوتانەسەر باڵەخانەی کۆنگرێسی ئەمریکا\nکۆنگرێسی ئەمریکا، لە کاتێکدا بۆ پەسەندکردنی ئەنجامەكانى ھەڵبژاردنەکانی ٦ی کانوونی دووەم لە کۆبوونەوەدابوو، سەرۆکی ئەو کاتەی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ، کۆبوونەوەیەکی جەماوەری لەبەردەم کۆشکی سپی رێکخستبوو.\nپاشان، ھەزارن کەس لە بەشداربووانی کۆبوونەوە جەماوەرییەکە بەرەو باڵەخانەی کۆنگرێس بەڕێکەوتن و ھەوڵیان دا بچنە ناو باڵەخانەکەوە. دوای دروستبوونی پێکدادان لە نێوان پۆلیس و خۆپیشاندەران، سەدان خۆپیشاندەر توانییان بەربەستەکانى بەردەم باڵەخانەكە ببەزێنن و بچنە ناو کۆنگرێس.\nکۆنگرێس، بە کۆنترۆڵکردنی رووداوەکان گاردی نیشتیمانی رەوانەی ناوچەکە کردبوو، دوای تێپەڕبوونی چوار کاتژمێر ھێزە ئەمنییەکان توانییان دۆخەکە کۆنترۆڵبکەن. رووداوەکان کوژرانی پێنج کەس کە یەکێکیان پۆلیس بوو و برینداربوونی دەیان کەسی لێکەوتەوە.\nئێف بى ئاى ئەمريكا كريس راى كۆنگرێس\nنانسى پيلۆسى داواى راگەياندنى ئاگربەستى لە نێوان ئيسرائيل و فەڵەستين كرد\nئەمریکا دیسان رێگربوو لە دەرکردنی راگەیەندراوێکی ھاوبەش لە ئەنجوومەنی ئاسایش دەربارەی قەیرانی ئیسرائیل-فەڵەستین


پارتى كار بۆ ئەوە دەكات بگەڕێتەوە بۆ كه‌ركوك – سنور میدیا\nپارتى كار بۆ ئەوە دەكات بگەڕێتەوە بۆ كه‌ركوك\nژمارەی بینین: 374\nجێگری سەرۆكی ئەنجومەنی سەركردایەتی كەركوک – گەرمیانی پارتی رایگەیاند، حزبەکەى کار بۆ ئەوە دەکات چەند مانگێک پێش ھەڵبژاردن بگەڕێیتەوە بۆ كەركوک.\nدیاری حسێن جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی سەركردایەتی كەركوک – گەرمیانی پارتى بە ماڵپەڕی فەرمى حزبەکەى راگەیاندووە، ئامادەکارییانکردوە بۆ هەڵبژاردن لە کەرکوک و ناوی كاندیدانی خۆیان ئاراستەی دەزگای ھەڵبژاردن كردووە.\nباسی لەوەشکرد، ئێستا کار بۆ ئەوە دەکەن بگەڕێنەوە بۆ کەرکوک و لەگەڵ حكومەتی عێراق لە ھەوڵدان جارێکی دیکە بارەگاکانیان لەو شارە بکەنەوە، بۆ ئەوەی بتوانن پرۆسەی ھەڵبژاردنەكان بە باشی بەڕێوەببەن، پێویستە چەند مانگێک پێش ھەڵبژاردن بگەڕێینەوە.\nدیاری حسێن ئاماژەی بەوەشکرد، پرسی بازنەكانی ھەڵبژاردن بە گشتی كاریگەریی لەسەر دەنگەكانی ھەموو ناوچەكان دەبێت و رەنگە زیانی بۆ حیزبەكانیش ھەبێت، بەڵام ئەوان لەگەڵ ئەوەدان ئەوەی لە بەرژەوەندیی كورد بێت، بكرێت جا بە ھاوپەیمانی بێت یاخود بە جیابێت.\nئەوەش لەکاتێکدایە، لە دواى ١٦ى ئۆکتۆبەرى ساڵى ٢٠١٧ەوە پارتى بارەگا و جموجۆڵى حزبیی لە ناوچەکانى سەر بە پارێزگاى کەرکوک نەماون.


کچە کوردێک بۆ یەکەم جار کلیپێکی وروژێنەر بە زمانی ئینگلیزی بڵاودەکاتەوە\nخانمە هونەرمەندێکی کورد بە ناوی "ڤیڤیان نوری" یەکەمین ڤیدیۆکیپی خۆی بە زمانی ئینگلیزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرهەم هێنا.\nڤیڤیان نوری، یەکەمین ڤیدیۆ کلیپی خۆی بە زمانی ئینگلیزی و بە ناوی "Where Do We Go From Here OUT NOW " لە وڵاتی ئەمریکا بەرهەم هێنا.\nدوای راپه‌رینی سالی 1991 له باشووری كوردستان و دوای ته‌قاندنه‌وه‌ی خانووه‌كه‌یان له‌گه‌ل خیزانه‌كه‌ی ڤیڤیان روو له رۆژهه‌لاتی كوردستان ده‌كات و دوای 4 سال مانه‌وه‌یان له سوریا، روو ده‌كه‌نه ولاتی نیوزله‌نداو له‌م ولاته ده‌نیشنه‌وه.\nفیفیان سه‌ره‌تا له ئاهه‌نگه‌كانی قوتابخانه به گۆرانی وتن به‌شدار ده‌بێت و دواتر له ئاهه‌نگه فه‌رمییه‌كانی ئه‌م وڵاته ده‌ست به گۆرانی وتن ده‌كات، بەڵام دوای ته‌واوكردنی خوێندن و بۆ پێشخستنی كاری هونه‌ری روو له ولایه‌تی لۆس ئه‌نجلۆس ده‌كات و تێیدا جێنشین ده‌بێت و دوای ئه‌مه گرته‌یه‌ك له گۆرانی و موزیكی خۆی بۆ به‌رهه‌مهێنه‌ری فیلمی هۆلیود "بریان كینیدی" ده‌نێرێت.\nله كۆتاییدا "بریان" له ستۆدیۆی "بارامۆنت" كه یه‌كیكه له ستۆدیۆ هه‌ره ناسراوه‌كان كه فیلمی سینه‌مایی هۆلیوودی لێ به‌رهه‌م ده‌هێندرێت گۆرانیه‌ك بۆ ڤیڤیان تۆمار ده‌كات ئیتر فیفیان نوری ده‌بێت به گۆرانیبێژی هۆلیوود.\nڤیڤیان نوری، خانمە هونەرمەندێکی ئەمریکی بە ڕەگەز کوردەو خەڵکی پارێزگای کەرکوکە، تەمەنی ٢٢ ساڵە، لەئێستا لە لۆس ئەنجلۆس دەژی.\nئه‌م بابه‌ته 18696 جار خوێنراوه‌ته‌وه


دەستبەسەر کرانی هاووڵاتییەکی دیواندەرەیی و ئازادی دوو بەندکراو لە سنە و ئورمیە\n16:22 - 23 March 2019\nهەنگاو: لەماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا هاووڵاتییەکی خەڵکی دیواندرە دەستبەسەر کراوە و هاوکات بەندکراوێکی سیاسی لە بەندیخانەی ئورمیە دوای تەواو بوونی ماوەی حوکمەکەی ئازاد کراوە و هاووڵاتییەکی دەستبەسەر کراویش لە شاری سنە بە بارمتە ئازاد کراوە.\nبەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، ڕۆژی سێشەممە (٢٨ی ڕەشەممەی ٢٧١٨ / ١٩ی مارسی ٢٠١٩)، هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی دیواندرە هاووڵاتییەکی خەڵکی ئەو شارەیان بە ناوی ”محەمەد حەنیفی“ دەست بە سەر و بۆ شوێنێکی نادیاریان گواستووەتەوە.\nئەو هاووڵاتییە کوردە دوای بەڕێوە چوونی ڕێوڕەسمی چوارشەممە سووری لە دیواندەرە و تێکهەڵچوونی لاوانی ئەو شارە لەگەڵ هێزە ئەمنییەکان دەستبەسەر کراوە و چارەنووسی نادیارە.\nلەلایەکی دیکەوە، کامران جەعفەری، بەندکراوی سیاسی کە لە بەندیخانەی ناوەندیی ئورمیە ڕاگیرابوو، دوای تەواو بوونی ماوەی حوکمەکەی ئازاد کرا.\nبە پێێ ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، کامران جەعفەری بەهاری ٢٧١٥ (٢٠١٥) دەستبەسەر و لەلایەن دەزگای دادوەریی ئێرانەوە بە تۆمەتی هاوکاری کردنی حیزبە کوردستانییەکان حوکمی ٣ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سپێندرابوو. ناوبراو لە بەهاری ٢٧١٦ی کوردی دەستبەسەر و ڕەوانەی بەندیخانەی ئورمیە کرابوو.\nهەروەها، لەماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا عەلی ئەڵڵاوەیسی کە کاتژمیر ١٠ی شەوی (٦ی ڕەشەممەی ٢٧١٨ / ٢٥ی فیوریەی ٢٠١٩)، لەلایەن هێزەکانی ستادی هەواڵگریی ئیدارەی ئیتلاعاتی ئێران دەستبەسەر کرابوو، بە دانانی بارمتەی ١٠٠ میلیۆن تمەنی بە شێوەی کاتی ئازاد کراوە.\nخۆکوشتنی دوو ژن و دوو پیاو لە شارەکانی کوردستان\nهاووڵاتییەکی خەڵکی ئورمیە بە مەبەستی تێپەڕاندنی حوکمی بەندکرانەکەی دەستبەسەر کرا\nداواکاری گشتی داوای حوکمی سێدارە بۆ ٦ بەندکراوی کورد دەکات


کارێگەری دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەرێمی کوردستان\n2016-10-04 [01:41 AM]\nنووسینی: م. رێبین سه‌مه‌د\nئابووری ھەرێمی کوردستان لە دوای سالی ٢٠٠٣ ەوە تەنھا داھات بۆ بووجەی ساڵانە کە حکومەتی ھەریم پشت بەست بوو بەو بەشە پارەی نەوت لە بەغداوە دەھات , کە حکومەتی عیراقی فیدرال بە رێژەی نزیکەی ١٢% لە پارەی فرۆشتنی نەوت لە دوای دەرکردنی پارەی سەروەری و قەرزی نیو دەولەتی ئەو پارەی بۆ حکومەتی ھەریم دەنارد , ئەم داھاتەش ساڵانە کەم و زیادی پەیوەست بوو بە نرخی نەوتەوە , ئەمەش ھۆکاریک بوو واێ لە حکومەتی ھەریم کرد کە تەنھا سەرجاوە پشتی پێ ببستی بۆ پلان و دارژتنی سیاسەت و ستراتیژی ئابووری ھەریم ئەو پارەیە بوو کە لە بەغداوە دەھات , کاتێکیش لە مانگی شوباتی سالی ٢٠١٤ کیشە سەری ھەڵدا لە نێوان حکومەتی عیراقی و حکومەتی ھەریم بەھۆی گریبەستی دەرھێنان و بەرھەم ھێنانی نەوت و غاز و ھەناردەکردنی بۆ بازارەکانی جیھان لەڵایان حکومەتی ھەریمی کوردستانەوە , ھەروەھا یەکیکی تر لە ھۆکاری کێشەکانی نێوان حکومەتی ھەریمی کوردستان و حکومەتی عیراقی داھاتی ناوەخۆ و ھێزی پێشمەرگە بوو , ئەم کیشانەش بووە ھۆی بریاری برێنی بەشە پارەی حکومەتی ھەریم لەلایەن حکومەتی عیراقەوە , ئەو بریارەی حکومەتی عیراق بە برینی بەشە پارەی ھەریمی کوردستان لە داھاتی نەوت باری ئابووری حکومەتی ھەریمی کوردستانی یەکجار قورس کرد , ھەروەھا شەری داعشیش لەگەل ھەریمی کوردستان ھەندی تر باری دارایی و ئابووری ھەریی قورستر کرد , ئەمە سەرباری ئەو رێژەیە زۆرە لە ئاوارە کە بە نزیکەی (٢) ملیون ئاوارە ھەژمار دەکری لە ھەریمی کوردستان , بەلام ھەلەی گەورەی حکومەتی ھەریمی کوردستان لە ماوەی نێوان ساڵانی (٢٠٠٣ – ٢٠١٤) ئەوە بوو نەێتوانی ھەێکەلیکی ئابووری پتەو راوەستاو و جیگیر دروست بکات .\nیەکەم / کارێگەری خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان :\nھەریمی کوردستانیش بەدەرنەبوو لە زیانەکانی دابەزینی نرخی نەوت , کە کارێگەریەکانی بە زەقی دەرکەوت , ھەریمی کوردستان وەکو زۆربەی ووڵاتانی بەرھەم ھێنەری نەوت لە پڕکردنەوەی داھات و بوجەی ساڵانە پشت بە ھەناردەو فرۆشتنی نەوت دەبەستی , ھەر کە حکومەتی ھەریمی کوردستان دەستی کرد بە بەرھەم ھێنانی نەوت و ھەناردەکردنی نەوت لەدوای سالی ٢٠٠٩ , ئەوا ھەموو خەون و بنیاتنانی ووڵات و بەریوەبردن و ستراتیژیەتی ئابووری بریتی بوو لە بەبازارکردنی نەوت , لەھەمان کاتدا لە کۆکردنەوەی داھات و بوجەی ساڵانە پشتی لە کەرتی کشتوکالی و پیشەسازی کرد وگرینگیکی ئەوتۆی پی نەدا , وە برینی بەشە پارەی ھەریمی کوردستان لەلایان بەغداوە و شەری داعشیش باری ئابووری ھەریمی کوردستانی قورس کرد , بەڵام دابەزینی نرخی نەوت لە بازارەکانی جیھان ھەندەی تر باری ئابووری کوردستانی قورس تر کرد لەسەر حکومەتی ھەریمی کوردستان , بەشێوەیەک حکومەتی ھەریم بەھۆی دابەزینی نرخی نەوت بەسێ مانگ جاریک ئینجا ئەگەر بتوانی مووجەی فەرمانبەرانی بۆ دابین بکریت , بیگومان ئەمەش نیشانەی ھەیکەلیکی ئابووری لەرزۆکە, لە ئێستادا بە ھۆی دابەزینی نرخی نەوت لە بازارەکانی جیھاندا ئابووری ھەریمی کوردستانی تووشی دارمان و دارووخان و داتەپین کردووە , جونکە ھەریمی کوردستان ساڵانە لە پرکردنەوەی بووجە بە ریژەی زیاتر ٩٨% پشت بە فرۆشتنی نەوت دەبەستی , وە دابەزینی نرخی نەوت لەبازارەکانی جیھان ھەریمی کوردستانی تووشی زیانیکی گەلیک گەورە کردۆتەوە , گرینگترین دەرکەوتەکان و کاریگەریە خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان بە پووختی و زەقی بریتین لە :\nپاشەکشەی گەشەی ئابووری .\nکارێگەری ھەیە لەسەر ئاسایشی ھەریمی کوردستان .\nسەرھەڵدان و دروست بوونی بیکاری لە ھەریمی کوردستان .\nزیاد بوونی ریژەی ھەژاری .\nسەرھەڵدانی کۆچ کردن لە ھەریمی کوردستان بۆ دەرەوە .\nراوەستانی جموجۆلی گەشت وگوزاری و چالاکی بازرگانی .\nنزم بوونەوەی داھاتی تاک لە ھەریمی کوردستان .\nشکست ھینانی پرۆژە خزمەت گوزارییە کۆمەلایەتی و پەروەردەییەکان و تەندروسیەکان .\nنەمانی پارە و مامەمەلەی گەورە لە بازارەکان .\nکارێگەری دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان زیانەکانی زۆر زیاتر لە ووڵاتیکی تری بەرھەم وھێنەر و فرۆشی نەوتی , جونکە ھەریمی کوردستان ووڵاتیکی سەربەخۆ نیە و ئازادنیە لە مامەلە نیو دەولەتییەکان, بۆیە بۆمان روون دەبێتەوە پیویستە لەسەر حکومەتی ھەریمی کوردستان بە دوای چارەسەر و رووبەرووبونەوەی خیرای کاریگەرییە خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت بیتەوە , وەکو چارەسەریکی ئیستا کە تارادەیەک کاریگەری دەبیت لەم رووبەرووبونەوەیەدا .\nھەڵوەشاندەوەی خانەنشینی گشت پلەو پۆستەکان , کە بەھۆی ھەلبژاردنەوە بە دەست ھاتوون .\nپیداچوونەوە بە سیستەمی پلە بەرزکردنەوەی فەرمانبەرانی دەوڵەت , بەشیوەیەک رێکبخریتەوە کە چوارسال بەرامبەر یەک جار لە پلە بەرزکردنەوە بیت .\nبەرانگارابوونەوەی گەندەلی لە ھەموو بوارەکاندا بە تایبەتی لە کەرتی ( نەوت وکارەبا و خالە گومرگەییەکان) .\nکەم کردنەوەی خەرجیە گشتیەکان , مووچەی پلەی ھەلبژاردن .\nلە رێگایی دبلۆماسیەوە کە کەسایەتیەکانی نیو ھیزە سیاسیەەکانی ھەریمی کوردستان ھەیانە داوای ھاوکاری لە ووڵاتان بکەن .\nھانی دەوڵەمەند و سەرمایەدارانی کوردستان بدری بۆ خستنە گەری پارەکانیان .\nپیداچوونەوە بە ھەێکەلی حکومەت بۆ ریکخستنەوەی .\nنەھێشتنی خەرجیە ناپیویستیەکان .\nرێکخستەنەوەی کارگیری کەرتی نەوت وغاز و کارەبایی کوردستان , بەشیوەیەک واتە بە نیشتیمانی بکرین .\nھەڵوەشاندنەوەی مووجەی خانەنشینی نایاسایی و برینی مووجەی بندیوار .\nبەڵام بۆ ھەمە جۆر کردنی داھاتی ھەریمی کوردستان دەتوانێن جارەسەری دریژخایەن بخەینە روو لەمانە :\nجاک کردنەوەی بواری کشتوکالی ھەریمی کوردستان .\nبەرەوو پێشبرنی کەرتە گەشت وگوزاری کوردستان .\nدامەزراندن و دروستکردنی جۆراو جۆر لە پیشەسازی .\nریکخستنەوەی سیستەمی باح .\nبەھێزکردنی سیستەمی چاودیرێ و لێپرسینەوە و پاداشت .\nئەم هەواڵە 4708جار خوێندراوەتەوە


تۆمارکردنی یەکەم حاڵەتی گوازرانەوەی ئەنفلۆئانزای باڵندە بۆ مرۆڤ\n21/2/2021 01:07 PM\nروسیا یەکەم حاڵەتی تووشبوونی مرۆڤ بە جۆری نوێێ ڤایرۆسی ئەنفلۆئانزای باڵندەی لە جیهاندا تۆمار کردووە بەڵام دەڵێ هێشتا هیچ بەڵگەیەک بە دەستەوە نییە کە دەریبخات لە مرۆڤەوە گوازراوەتەوە بۆ مرۆڤ. ڤایرۆسی H5N8 لە جەستەی کەسانێکدا کە لە ناوەندێکی پەروەردەی باڵندە لە باشووری ئەم وڵاتە سەرقاڵی چالاکی بوون دۆزراوەتەوە. توێژەرانی تەندروستیی روسیا دەڵێن ئەوە یەکەم حاڵەتی ئەنفلۆئانزای باڵندەیە کە لە مرۆڤدا دۆزراوەتەوە، ڤایرۆسێک کە بۆ باڵندەکان زۆر مەرگهێنەرە.\nبەرپرسانی فەرمی ئۆرگانی دادی ئەوروپاش لە مانگی دیسامبەردا چەند حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی N5N8ـیان لە ناوەندێکی پەروەردەی باڵندە لە بەریتانیا دۆزیبۆوە. پاش ئەم دۆزینەوەیە، سەدان هەزار باڵندە، بۆ نموونە قەل، بۆ بەرگیری لە پەرەسەندنی ئەم ڤایرۆسە لەناو بردران. چەندین مانگە راپۆرتی تووشبوون بەم ڤایرۆسە لێرە و لەوێی جیهان بڵاو دەبێتەوە. بەرپرسێکی تەندروستیی روسیا دەڵێ: «روسیا لە چەند رۆژ لەمەوبەرەوە هەواڵی گوازرانەوەی ئەنفلۆئانزای بۆ مرۆڤی بە WHO داوە.»\nئەم بەرپرسە لە لێداونێکدا لەگەڵ تەلەفیزیۆنی حکومی Rossiya 24 رایگەیاند هێشتا هیچ نیشانەیەک بۆ گوازرانەوەی ئەم ڤایرۆسە لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ نەبیندراوە. بەڵام نموونەیەکی دیژە لەم ڤایرۆسە بە ناوی H5N1 لە مرۆڤەوە گوازراوەتەوە بۆ مرۆڤ. ئەم ڤایرۆسە هێشتا توانستی ئەوەی نییە لە مرۆڤەوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ. هەڵبەت دەبێ خۆمان بۆ هەر چەشنە رووداوێکی نەخوازراو ئامادە بکەین.\nمرۆڤەکان دەتوانن تووشی ئەنفلۆئانزای باڵندە و بەراز بن و ئەم تووشبوونە دەرئەنجامی بەرکەوتنی راستەوخۆی مرۆڤە لەگەڵ ئەم ئاژەڵانە. بەڵام هیچ بەڵگەیەک سەبارەت بە گواستنەوەی ئەم جۆرە نەخۆشیان لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ لەئارادا نییە.


بۆ به فریای براکه‌م نه‌گه‌یشتن؟ - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nبۆ به فریای براکه‌م نه‌گه‌یشتن؟\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 10 april 2008 kl 16.46\nهیچ که‌سێکی به‌رپرسی ڕێکخراوی زیندانه‌کان، باسی ئه‌و نۆ ده‌قیقه‌یه‌ی کۆتایی ژیانی ئه‌م کوڕه زیندانییه‌ی بۆ بنه‌ماڵه‌که‌ی نه‌کردووه. دیاره ئه‌مه بنه‌ماڵه و به‌جێماوانی، یه‌کجار داخدار کردووه.\nکوڕه گه‌نجێکی ٢۳ ساڵه‌ی زیندانی له به‌ندیخانه‌ی مارییه‌ستاد، پاش هه‌وڵێکی خۆکوژی له حاڵێکدا که خۆی له توالێت به کابڵی هه‌ڵاوه‌سیبوو له لایه‌ن به‌رپرسانی زیندانه‌وه دۆزرایه‌وه به‌ڵام ده‌رگایان له سه‌ر داخست وپاش نۆ ده‌قیقه ئامبولانسی فریاکه‌وتن گه‌یشتێ و ئه‌و کات له ته‌ناف دایانبه‌زاند. ئێستا بنه‌ماڵه‌ی ئه‌و زیندانییه پێیان وایه ئه‌و نۆ ده‌قیقه‌یه ده‌یتوانی گیانی کوڕه‌که‌یان له مردن ڕزگار بکات. به پێی ڕاپۆرتێک که به‌رنامه‌ی کالیبر له که‌ناڵی یه‌کی رادیۆی سوید له قاوی داوه، هه‌رچه‌ند ئه‌و ڕووداوه دوو مانگ له‌وه پێش ڕوویداوه به‌ڵام تا ئه‌م دواییانه به‌رپرسانی ڕێکخراوی زیندانه‌کان (Kriminalvården) ته‌نانه‌ت به بنه‌ماله‌که‌شیان ڕانه‌گه‌یاندبوو که چ قه‌ومابوو؟\nـ ئه‌وه وێنه‌ی ئه‌و و براده‌ره کچه‌که‌یه‌تی که به هاوینێ چووبوونه سه‌فه‌ری تورکیه.\nیه‌کێ له دووو برای کوڕه ٢۳ ساڵه‌که له حاڵێكدا له یۆتێبۆری له ماڵه‌وه دانیشتوون و سه‌یری ئه‌لبوومی وێنه‌ی براکه‌یان ده‌که‌ن وا ده‌ڵێ.\nـ ئه‌وانه ده‌یانه‌وێ ڕاستییه‌کان بشارنه‌وه و کارمه‌ندانی خۆیان ده‌رباز که‌ن، خۆیان ده‌رباز که‌ن.\nتا کو ئێستا هیچ که‌س له بنه‌ماڵه‌ی ئه‌و کوڕه ٢۳ ساڵه‌یه هیچ زانیارییه‌کیان له لایه‌ن به‌رپرسانی ڕێکخراوی زیندانه‌کانه‌وه پێنه‌گه‌یشتووه که هه‌ڵه‌یه‌کی وایان کرد که بووه هۆی مردنی کوڕه. هه‌ڵه‌که‌ش ئه‌وه بوو که نۆ ده‌قیقه ڕاوه‌ستان، کوڕه‌یان له ته‌نافه‌وه نه‌هێنا خوارێ و هه‌ر له‌و سه‌ره هێشتیانه‌وه، ده‌رگایان له سه‌ر پێوه دا، ته‌نانه‌ت قفڵیشیان کرد و ته‌له‌فۆنیان له ژماره‌ی ئورژانس کرد واتا یه‌ک، دوو، سێ. ئه‌وان کاتێ به‌مه‌یان زانی که به‌رنامه‌ی کالیبر، په‌یوه‌ندی پێوه گرتن و پێکه‌وه داوای په‌روه‌نده واتا ژورناڵی کوڕه کوژراوه‌که‌یان کرد. ئه‌و کات ئه‌و شته ڕوون بۆوه.\nکاتێ بنه‌ماڵه‌ی کوڕه سه‌ری به‌رپرسانی زیندانیان دا، پێیان گوترا که ئه‌وان زۆر به خێرایی یارمه‌تیی کوڕه‌یان کردووه و هیچ هه‌ڵه‌یه‌ک له‌م ناوه‌دا ڕووی نه‌داوه. ئه‌مه‌شیان وه‌ڵامێکه که کالیبر وه‌ریگرته‌وه کاتێ ته‌له‌فۆنی داگ برێنفێلد (Dag Bränfeldt) توێژه‌ری ناوخۆیی زیندانیان کرد.\nـ ناتوانم ڕاسته‌خۆ ئه‌وه بڵێم که هه‌ڵه‌یه‌ک له‌مناوه‌دا کراوه. ئه‌و کوڕه بڕیاری خۆی بۆ خۆکوشتن دابوو و ئێمه نه‌ده‌کرا پێشی پێبگرین.\nهه‌واڵنێر لێی ده‌پرسێ: به‌ڵام ئایا ئه‌و کارمه‌ندانه‌ی له‌وێ بوون، ئایا ده‌سبه‌جێ له ته‌نافه‌که دایانگرت؟\nوه‌ڵام: به‌ڵێ به‌ڵێ!\nئایا ئه‌و کاته‌ی له توالێته‌که چاویان پێیکه‌وت دایده‌به‌زێنن؟\nوه‌ڵام: به‌ڵێ، من ناتوانم ورده‌کاریی وه‌ها پێبده‌م که کێ، چۆن و له کوێ، چی کرد یا نه‌کرد.\nئه‌م ته‌له‌فۆنه به بێ ئاگاداریی توێژه‌ری ناوخۆیی زیندان، تۆمار کراوه. دواتر که پێی گوترا و داوای ڕوونکردنه‌وه‌یان لێکرد، تاکوو ئێستا خۆی له وه‌ڵامدانه‌وه بواردوه. نه‌ک ته‌نیا ئه‌و، به‌ڵکوو هه‌موو سه‌رۆکانی زیندانی ماریه‌ستاد خۆ له وڵامدانه‌وه به‌و پرسیاره که چ قه‌وماوه ده‌بوێرن.\nهه‌واڵنێره‌که به لێننارت پالمگرێن (Lennart Palmgren) له به‌رپرسانی ڕێکخراوی زیندانه‌کان له یۆتێبۆری ده‌ڵێ: من ئێستا وام پی باشه که ته‌له‌فۆن له کارمه‌ندانی زیندان نه‌که‌م، به‌ڵکوو له گه‌ڵ تۆ بدوێم. به‌رپرسی زیندان وه‌ڵام ده‌داته‌وه و ده‌ڵێ خانمه چکۆله‌که! ئه‌وه کێشه‌یه فڕی به سه‌ر تۆوه نییه. بێتوو ئێمه بمانه‌وێ ته‌علیقێک له سه‌ر ئه‌وه نه‌ده‌ین، ئه‌وا نایده‌ین و ئا.\nلارش هۆکان نیلسۆن (Lars Håkan Nilsson) به‌رپرسی ده‌رمانیی ڕێکخراوی زیندانه‌کان (Kriminalvården) ده‌ڵێ من هیوادارم که بتوانین له‌گه‌ڵ خزم و که‌سانی ئه‌و کوڕه به پێی مه‌نتیق و ئاوه‌ز گفتوگۆ بکه‌ین و زیندانیش ئه‌م په‌یوه‌ندییه ساز بکات.\nهه‌واڵنێر لێی ده‌پرسێ: چ ته‌علیقێکت له سه‌ر ئه‌وه هه‌یه که ئه‌م پیاوه گه‌نجه، نۆ ده‌قیقه به هه‌ڵاوه‌سراوی له سه‌ر ته‌ناف مایه‌وه؟\nوه‌ڵام: ئێمه‌ش ئه‌وه‌مان له خۆمان پرسی که بۆ ده‌بێ شتێکی وه‌ها هاتبێته پێش. ئه‌مه بێگومان کاردانه‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه بوو که کرا.\nبۆ چی بنه‌ماڵه‌ی کوڕه ئاگادار نه‌کرانه‌وه له‌وه که یارمه‌تیی سه‌ره‌تایی نه‌درایه ئه‌و کوڕه؟\nلارش هۆکان نیلسۆن به‌رپرسی ده‌رمانیی ڕێکخراوی زیندانه‌کان وه‌ڵام ده‌داته‌وه: نازانم، ئه‌مه بێگومان هه‌ڵه‌یه که باسی ئه‌وه نه‌که‌ن که چ قه‌وماوه.\nلارش نیلێن (Lars Nylén)، به‌ڕیوه‌به‌ری گشتیی ڕێکخراوی زیندانه‌کان (Kriminalvården) به به‌شی ناوه‌ندیی ده‌نگوباسی ڕادیۆ سوید، ئێکۆت، وه به‌رنامه‌ی کالیبر ده‌ڵێ که ئه‌و نایه‌وێ ته‌علیقێک له سه‌ر خودی ڕووداوه‌که بدات به‌ڵکوو ڕاده‌وه‌ستێ تا توێژینه‌وه‌که بگاته ئه‌نجام. ئه‌و هاوکات باس له‌وه ده‌کات که کارمه‌ندانی زیندان له وه‌ها کاتێکدا ده‌بێ ده‌سبه‌جێ یارمه‌تیی ئه‌و که‌سه بده‌ن که لێی قه‌وماوه.\nسه‌رباقی هه‌موو ئه‌و شتانه، هێشتا هیچ که‌سێکی به‌رپرسی ڕێکخراوی زیندانه‌کان، باسی ئه‌و نۆ ده‌قیقه‌یه‌ی کۆتایی ژیانی ئه‌م کوڕه زیندانییه‌ی بۆ بنه‌ماڵه‌که‌ی نه‌کردووه. دیاره ئه‌مه بنه‌ماڵه و به‌جێماوانی، یه‌کجار داخدار کردووه.


لاهور شێخ جەنگی چاوی کەوت بە ژەنەراڵ ئێریک هیڵ سەرپەرشتیاری یەکە تایبەتەکانی هێزی ھاوپەیمانان لە عیراق و سوریا… – پەڕە 2 – Knwe.org\nسەرەکی » هەواڵ » لاهور شێخ جەنگی چاوی کەوت بە ژەنەراڵ ئێریک هیڵ سەرپەرشتیاری یەکە تایبەتەکانی هێزی ھاوپەیمانان لە عیراق و سوریا…پەڕە 2\nلاهور شێخ جەنگی چاوی کەوت بە ژەنەراڵ ئێریک هیڵ سەرپەرشتیاری یەکە تایبەتەکانی هێزی ھاوپەیمانان لە عیراق و سوریا…\n“دەزگای دژە تیرۆر لە روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی گروپە تیرۆریستییەکاندا رۆڵێکی کاریگەر و باڵایان هەبووە”\nئەمڕۆ لاهور شێخ جەنگی هاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان چاوی کەوت بە ژەنەراڵ ئێریک هیڵ، سەرپەرشتیاری یەکە تایبەتەکانی هێزی هاوپەیمانان لە عێراق و سوریا.\nله سه‌ره‌تای ئه‌و دیداره‌دا ژەنەراڵ هیڵ پیرۆزبایی خۆی ئاراستەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کرد بە بۆنەی سەرکەوتنی کۆنگرەی چواری یه‌كێتی، و رۆڵی سەرکردایەتیی نوێی لاهور شێخ جەنگی به‌رز نرخاند.\nدواتر گفتوگۆ کرا لەسەر پێکهێنانی كابینه‌ی نوێی حکومەتی عێراق به سه‌رۆكایه‌تی موستەفا کازمی. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه جەخت کرایەوە كه حکومەتی نوێی عێراق بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بێت، پێویستە حکومەتێکی خزمەتگوزار و گشتگیر بێت. دواتریش باس لە بارودۆخی عێراق و سوریا کرا له‌ڕووی ئه‌منییه‌وه و، هەردوولا هاوڕابوون لەوه‌ی رێكخراوی داعش هێشتا مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ناوچەکە. بەتایبەت کە رێكخراوه‌كه توانیویه‌تی سوود لە كاریگه‌رییه‌كانی قەیرانی دارایی و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا وەربگرێت بۆ رێکخستنەوەی گروپ و شانه تیرۆریستییه‌كانی.\nپه‌یوه‌ندار به‌م بابه‌ته، ژەنەراڵ هیڵ، كار و چالاكییه‌كانی دەزگای دژە تیرۆری به گه‌وره و گرنگ ناوبرد کە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە بێ وچان و شانبەشانی هێزەکانی ئەمریکا، لە دژی گروپە تیرۆریستیەکان له‌شه‌ڕدان. ژەنەراڵ هیڵ وتی دەزگای دژە تیرۆر لە روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی گروپە تیرۆریستییەکاندا رۆڵێکی کاریگەر و باڵایان هەبووە. دووپاتی كرده‌وه كه یه‌كه تایبه‌ته‌كانی هێزی هاوپەیمانان ئامادەن بۆ هەموو چالاكییه‌كی هاوبەش لەگەڵ دەزگای دژە تیرۆر و هەمیشە پاڵپشتییان دەکەن بۆ بەدیهێنانی ئاشتی و ئاسایش و سه‌قامگیریی زیاتر بۆ عێراق و ناوچەکە.


Basnews 12/05/2020 - 14:07 ڕاپۆرت\nدیاب ئاغا لە شەڕی یەکەمی جیهانیدا کراوە بە فەرماندەی یەکینەیەکی سوارەی حەمیدی و لە شەڕی بدلیس و سێرتدا لە دژی ڕووسەکان بەشداری کردووە و بەپێی هەندێک لە سەرچاوەکان، هەر لەو سەردەمەیشدا ئاشنای مستەفا کەمال ئەتاتورک دەبێت. سەرچاوە تورکییەکان دەنووسن کاتێک ئەتاتورک هاوینی ساڵی ١٩١٩ دەیەوێت لە ئەرزەڕوومەوە بڕوات بۆ بەشداریکردن لە کۆنگرەی سیواس، عەلی غالیبی والیی خارپوت دەستەیەک چەکداری کورد پێکەوە دەنێت بۆ ئەوەی لە ڕێگا بۆسە بۆ ئەتاتورک بنێنەوە و بیکوژن. ئەم هەواڵە دەگاتە دیاب ئاغا و هەندێک لە سەرۆک عەشیرەتەکانی تری دەرسیم و ئەمانیش هێزێک پێکەوە دەنێن بۆ بەرەنگاربوونەوەی هێزەکەی عەلی غالیب و پاراستنی ژیانی ئەتاتورک. گوایە ئەتاتورک و دیاب ئاغا لە هاوینی ئەو ساڵەدا و لە ڕێگای نێوان سیواس و دەرسیمدا بۆ یەکەمجار یەکیان ناسیوە، بەڵام لە ریپۆرتاژەکەی ڕۆژنامەی "یەنی گوین"دا کە ڕۆژی ٢٧ی تەمووزی ١٩٣١ بڵاو کراوەتەوە، ئاماژەیەکی ڕوون لەو بارەیەوە نییە.\nبەپێی سەرچاوەکان، ئەگەر دیاب ئاغا پشتیوانی لە ڕاپەڕینی قۆچگیری (١٩٢٠-١٩٢١) بکردایە کە سیواس و دەرسیم و ئەرزنجان و چەولیکی گرتبووەوە، ئەوا ئەنقەرە دەکەوتە دۆخێکی دژوارەوە و کورد قۆناغێک زیاتر دەچووە پێشەوە. عەلیشان بەگ وەک یەکێک لە سەرکردەکانی ڕاپەڕینی قۆچگیری دەچێتە لای دیاب ئاغا و تکای لێ دەکات پشتیوان بێت و پێی دەڵێت دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی لە ئان و ساتدایە، بەڵام دیاب ئاغا دەسخەڕۆی دەکات. دیاب ئاغا، بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر، شێخ سەعیدی پیرانی بە "بەڵا" ناوبردووە.\nوەک پاداشتێک بۆ بەشداریکردنیان لە شەڕی یەکەمی جیهانی و لە شەڕی "ڕزگاریی تورکیا" و دژایەتیکردنی شۆڕشەکانی قۆچگیری و شێخ سەعیدی پیراندا، ئەتاتورک پێشنیاری ئەندامێتیی ئەنجوومەنی گەورەی میللەتی تورک (پەرلەمان) دەخاتە بەردەستی فەرماندەی سەربازی حەسەن خەیری دەرسیمی و دیاب ئاغا دەرسیمی و کۆمەڵێک لە کەسایەتییەکانی تری ئەو دەڤەرە. مستەفا ئاغای هۆزاتی و دیاب ئاغا و حەسەن خەیری و ئەحمەد رامیز تان بە دەم پێشنیارەکەی ئەتاتورکەوە دەچن و ڕوو لە ئەنقەرە دەکەن. حەسەن خەیری چاوساغی دیاب ئاغا و دەرسیمییەکانی تر بووە و ئەوانی بە ئەتاتورک و هاوڕێکانی گەیاندووە.\nوەک لە لێدوانەکانی دیاب ئاغادا بۆ ڕۆژنامەی "یەنی گوین" ڕوون دەبێتەوە، هەندێک لەو کەسایەتییە دەرسیمییانەی کە لەلایەن ئەتاتورکەوە ناویان بۆ ئەندامێتیی پەرلەمان پێشنیار کراوە، نەیانوێراوە بچنە ئەنقەرە (بڕوانە دەقی ڕیپۆرتاژەکە لای خوارەوە). وا دەردەکەوێت مستەفا ئاغای هۆزاتیش کە دواتر ناوەکەی گۆڕاوە بۆ مستەفا ئوێزتورک، درەنگ چووبێتە ئەنقەرە، یان هەر نەچووبێت. ئەمەش لە یەکێک لە وتەکانی دیاب ئاغادا لە پەرلەمان ڕوون دەبێتەوە. پەرلەمانتاران بە بیانووی دواوکەوتنی، هەوڵ دەدەن ناوی مستەفا ئاغا لە لیستی ئەندامێتیی پەرلەمان دەربهێنن، بەڵام دیاب ئاغا کاتێک بەمە دەزانێت، دەچێتە سەر کورسیی وتاردان و دەڵێت: "تەلەگرافم بۆ مستەفا ئاغا کردووە، دێت یان نایەت نییە، دێت."\nهەندێک لە سەرچاوە تورکییەکان ئاماژە دەکەن بۆ ڕەنگدانەوەی مەزهەبی سوونی لە ئاخاوتنەکانی دیاب ئاغادا ئەگەرچی خۆی کوردی عەلەوی بووە. دیاب ئاغا دواجار ساڵی ١٩٣١ چووەتە ئەنقەرە بە مەبەستی بڕینەوەی مووچەی خانەنشینی بۆی، بەڵام دیار نییە داخۆ بە مەرام گەیشتووە یان نا. ناوبراو ساڵی ١٩٣٥ مرد و جینۆسایدی دەرسیم نەژیا کە بە فەرمانی ئەتاتورکی "هاوڕێ"ی ئەنجام درا، هێشتا لە ژیاندا بوو کاتێک ئەتاتورک ناوی دەرسیمی بۆ "تونجەلی" گۆڕی و دیاب ئاغایش، وەک لە سەرچاوە تورکییەکاندا هاتووە، بەو هەنگاوە زۆر خەمگین بووە.\nحەسەن خەیری، سەرباری ئەوەی تەواوی ژیانی وەک سەرکردەیەکی سەربازی و ماوەیەکیش وەک پەرلەمانتار لە خزمەتی دەوڵەتی عوسمانی و پاشان ئەتاتورک و کۆمارەکەیدا بەسەربرد، ساڵی ١٩٢٥ بە فەرمانی ئەتاتورک بە تۆمەتی هاوکاریکردنی شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران لە دار درا. بەشێکی زۆر لە نەوەکانی دیاب ئاغا و ئەندامانی عەشیرەتی فەرهاد ئوشاخیش لە جینۆسایدی دەرسیمدا تیاچوون و ژمارەیەکی زۆریشیان بە فەرمانی ئەتاتورک و لەبەر ڕۆشنایی یاسای بەدناوی "ڕێکخستنەوەی نیشتەجێبوون"دا بۆ دەڤەرەکانی ڕۆژئاوای تورکیا دووخرانەوە.\n"نوێنەری تەمەن سەت ساڵەی یەکەم خوولی ئەنجوومەنی میللەت دەدوێت"\nژیانی پڕ لە ماجەرای دیاب ئاغا... "مەڕۆ بۆ ئەنقەرە، دەتکوژن."... ئایا دیاب ئاغا عاشقی ژنێکی بیانی بووە؟... بەراورد لە نێوان کەرە و یاسادا...\nئەنوەر بێهنان، ڕۆژنامەی "یەنی گوین"، ٢٧ی تەمووز ١٩٣١\n- ئەی لاو، چۆن منت ناسی؟\n- لە یەکەم ئەنجوومەنی میللەتدا نوێنەری دەرسیم بوون. لەو کاتەوە بەڕێزتان دەناسم.\n- ئاها!.. لە بیرت نەچووە.\n- تێکۆشەرانی ڕزگاریی وڵات چۆن لە بیر دەکرێن؟... من وام گوت. ئەو گوتی:\n- پرسیاری چیم لێ دەکەیت؟\n- دەپرسم چۆن بوون بە نوێنەر و لە خوولی یەکەمی ئەنجوومەنی میللەت چیتان بینی و پرسیاری ژیانتان دەکەم!\n- تۆ بپرسە و منیش وەڵام دەدەمەوە.\n- ئاغام، خوێندەواریتان هەیە؟\n- کاتێک بووم بە نوێنەر، خوێندەواریم نەبوو. خوا غازیی گەورە (ئەتاتورک) تەمەندرێژ بکات. پیتە نوێیەکان فێر بووم.\n- چۆن بوون بە نوێنەر؟\n- گاوران دەوری ئەنادۆڵیان دابوو. هەموومان لە بیری شتێکدا بووین؛ دین و دیانەت، عەرز و ناموس. تورکایەتی کەوتبووە مەترسییەوە. بیستمان لە دەوروبەری ئەرزەڕووم پاشایەک (سەرکردەی سەربازی)ی ڕزگارکەری ژیان پەیدا بووە و دەیەوێت ئەنجوومەن دابمەزرێنێت. هەموومان کەوتینە چاودێریکردنی. زانیمان ئەو پاشایە ناوی مستەفا کەمالە. کەوتمە سەر کەڵکەڵەی گەیشتن بە خزمەتی، بەڵام ئەو کاتە سەری نەگرت. پاشان بیستمان چووەتە سیواس و لەوێشەوە گەیشتووەتە ئەنقەرە. ئەو داوای دوو نوێنەری لێمان کرد. هەمووان ترسان. من بەم پیرییەی خۆمەوە تاسەی گەیشتن بە ڕزگارکەرانی وڵاتم دەکرد و لەو پێناوەدا تەنانەت تیاچوونی سەریشم لەبەرچاو گرت. خەڵک پێمیان گوت: (مەڕۆ، دەکوژرێیت!) گوتم: (هەموو کەسێک هەر دەمرێت. دەتوانم بڕۆم و بگەمە ئەوان و هەموومان پێکەوە بمرین.) زەینۆزادە مستەفا ئاغای سەر بە عەشیرەتی ئایاس ئوشاغی کە لەگەڵ مندا بە نوێنەر هەڵبژێردرابوو، ترسا و نەهات. خۆم و یەکێک لە خزمەتکارەکانم سواری ئەسپ بووین و چووینە ئەلازیز. لەوێ مەسرەفی ڕێگەیان داپێم. گالیسکەیەکم بە کرێ گرت و بە هەژدە ڕۆژ بە ڕێی مەلاتیا و سیواس و قەیسەریدا گەیشتمە ئەنقەرە.\n- لە کوێ مانەوە؟\n- ماوەیەک لە تاشخان مامەوە، پاشان لە حاجی بایرام خانوویەکم بەکرێ گرت.\n- ساڵی چەند هاتن؟\n- ساڵی ١٣٣٦ هاتم.\n- یەکەم جار چۆن چوویتە ئەنجوومەنەوە؟\n- حەسەن خەیری بەگ کە لە دەرسیمەوە دەمناسی، لەوێ بوو. ئەو منی برد بۆ ئەنجوومەن. کاتێک لە دەرگا چووینە ژوورەوە، تیشکێک دڵمی ڕووناک کردەوە. فرمێسک بە چاوانمدا هاتە خوارەوە. شوێنەکە وەک قوتابخانە هاتە بەرچاوم. ئامادەبووان بە ڕیز ڕاوەستابوون. منیش چوومە یەکێک لە ڕیزەکانەوە. دوای کەمێک حەسەن خەیری بەگ منی بردە دەرەوە و پێشم کەوت بۆ ژوورێک.\n- کێ لەو ژوورەدا بوو؟\n- مستەفا کەمال پاشا، فەوزی پاشا و کازم پاشای لێ بوون. لەگەڵ غازی پاشا (ئەتاتروک) دەستی یەکدیمان گوشی. گوتی: "خێر و خۆشیت هێنا، ئاغا." منی بە پاشاکانی تر ناساند. لە تەنیشتییەوە دانیشتم. لەو ساتەدا پاشا چووە دڵمەوە. چاوم لەسەر چاوانی هەڵنەگرت. ئامادە بووم لەگەڵ ئەو پیاوە مەزنەدا نەک هەر بۆ جەنگ، بەڵکو بە گۆچانی دەستمەوە بەرەو مەرگیش بچم.\n- هیچ جارێک چوویتە سەر کورسیی وتاردانی ئەنجوومەن؟\n- دوو جار چووم. ساڵێک تێپەڕیبوو. هێشتا مستەفا ئاغا نەهاتبوو. لە ئەنجوومەن باسیان دەکرد. حاڵی بووم بەنیازن لە نوێنەرایەتی دووری بخەنەوە. چوومە سەر کورسیی وتاردان. ئەوانەی لەو کاتەدا قسەیان دەکرد، بێدەنگ بوون. هەموویان سەریان لە من سووڕما. چاوەڕێ بوون بزانن چی دەڵێم. گوتم: "تەلەگرافم بۆ مستەفا ئاغا کردووە، دێت یان نایەت نییە، دێت." هەموویان بە جارێک هاواریان کرد و کەوتنە چەپڵە لێدان.\n- جاری تر نەچوویتە سەر کورسیی وتاردان"\n- جارێک لە سەروبەندی کۆنفرانسی لۆزاندا چوومە سەر کورسیی وتاردان. باسی ئەوە دەکرا خەڵکی وڵاتی ئێمە کوردن و بەنیازن حکوومەتێکی کوردی دابمەزرێنن. بە بیستنی ئەو قسەیە زۆر تووڕە بووم و بەپڕتاو خۆم گەیاندە سەر کورسیی وتاردان. ئەمجارەیش ئامادەبووان بێدەنگ بوون. گوتم: "لا الله الا الله، محمد رسول الله. چ شافعی، چ حەمبەلی، چ حەنەفی، هەموومان ڕووگە (قیبلە)مان یەکە. ئەنجوومەن و یانە و دین و میللەتمان یەکە. ئێمە کورد نین، ئێمە تورکین. هەمووتان لا الله الا الله بە زارتاندا هاتووە. لەمەودوایش نابین بە خاوەنی دینێکی جیاواز و نابین بە میللەتێکی جیاواز." ئامادەبووان دیسان دەستیان بە چەپڵە لێدان کرد. عیسمەت پاشا هەڵسایە سەر پێ و هاتە تەنیشت کورسیی وتاردان و لە بن ڕیشم نزیک بووەوە. ئەویش جۆشی گرت و دەستی نایە ناو دەستم.\n- ئاغام، دەڵێن لەو سەردەمەدا عاشقی ژنێکی بیانی بوون؟\n- ئەها گیانەکەم! بە بێتاقەتی لە ئەنجوومەن دانیشتبووم. گوتیان ژنێکی گاور هاتووە بۆ سەرەوە و پرسیاری تۆی کردووە. نوێنەران بڵاوەیان لێ کرد و لە چوونەدەرەوەدا بووم. قەرە بەکر قۆڵمی گرت و بردمی بۆ ژووری سەرۆکایەتی. هەموو پاشاکان بە پێوە ڕاوەستابوون. ژنێکی جوانم لە نێوانیاندا بینی. حەزرەتی پاشا گوتی: "ئاغا، ئەم ژنە تۆی خۆش دەوێت." ژنەکە دەستی دایە دەستم. منیش چاوم بڕیە ناو چاوانی و ئەم بەیتەم گوت: "سەڤ سەنی سەڤەنی، هەق ئیلە یەکسان ئیسە... سەڤمە سەنی سەڤمەیەنی، میسرە سولتان ئیسە... (ئەو کەسەی تۆی خۆش دەوێت، لە هەر پێگەیەدا بێت، خۆشت بوێت... ئەو کەسەی تۆی خۆش ناوێت، خۆشت نەوێت ئەگەر سوڵتانی میسریش بێت!)" هەموویان پێکەنین. ژنەکە داوای وێنەی منی کرد. گوتم: "سبەی وەرە، پێکەوە وێنەیەک دەگرین." دوای ئەوە هەرگیز دەرنەکەوتەوە.\n- ئاغا چۆن یاساتان دادەڕشت؟\n- داڕشتنی یاسا ڕێک لە دروستکردنی کەرە دەچێت لە مەشکەدا. دەمانژەند و دەمانژەند. هەروەک چۆن کەرە لە مەشکەوە دەردەچێت، یاسایش بەهەمان شێوازی ژەنینیت مەشکە دەردەچوو.\n- سەردەمانێک گەشتتان کردبوو؟\n- بەڵێ. ڕۆژێک لەبەردەم دەروازەی ئەنجوومەن بووین. بە حەزرەتی غازی پاشام گوت: "خوا سیستەمەکەمان لێ نەشێوێنێت، شکۆمان زیاد بکات، شمشێرمان تیژ و بەختمان واڵا بکات." کاتێک ئەم قسەیەم کرد، فرمێسک بە چاومدا هاتە خوارەوە. حەزرەتی پاشا قۆڵمی گرت و بردمی بۆ ناو ئۆتۆمبیلەکەی. پێکەوە گەشتێکمان کرد بۆ ئێسکی شەهر. خوا تەمەنی غازیی گەورە درێژ بکات، پیاوێکی زۆر گەورەیە. با نرخی بزانین. چی بڵێم! بەزەیی و سۆزی زۆری بەرامبەرم نواند. خوا ژمارەی خۆشەویستانی زیاد بکات. ئێمە لە ئەنجوومەن، جگە لە دوعا و بەخشینی ئیمان بە برادەران، هیچ ئەرکێکی ترمان نەبوو.\n- ئەنقەرەتان پێ چۆنە؟\n- بووە بە بەهەشت. تووشی سەرسووڕمان بووم. ناناسرێتەوە. هەوڵی کارمەندان بەردەوام بێت.\n- دوای ١٢ ساڵ ئەم گەشتەتان بۆ چی مەبەستێکە؟\n- هاتووم بۆ سەردانی حەزرەتی غازی.\n- داواکاریتان چییە؟\n- ئەی لاو، لەبەر پیری ناتوانم کار بکەم. خزمەتی زۆری وڵاتم کردووە. هاتووم لەم کۆتایی تەمەنەدا مووچەیەکی خانەنشینی لە دەوڵەت و میللەتی خۆم وەربگرم. ئەم کارەم سەر بگرێت، بە دڵخۆشی بۆ زێدی خۆم دەگەڕێمەوە.


ئینستاگرام سەرلەنوێ IGTV دیزاین دەکاتەوە\n14/4/2020 03:33 PM\nهەر وەک دەزانین پلەتفۆرمی IGTV کە ساڵی 2018 لەلایەن ئینستاگرامەوە پێشکەش کرا، نەیتوانی ببێت بە پلەتفۆرمێکی ڤیدیۆیی سەرکەوتوو. ئێستا ئینستاگرام بەتەمایە ئاپڵیکەیشنی IGTV سەرلەونوێ دیزاین بکاتەوە.\nلە دیزاینە نوێیەکەیدا، کاتێک بۆ یەکەم جار ئاپڵیکەیشنەنە ئەکەیتەوە، گرنگترین ئاڵوگۆڕێک کە دێتە بەرچاو هێڵێکە کە لەخوارەوەی ئاپڵیکەیشنەکەدا هەیە. لاپەڕەی سەرەکی ئەم ئاپڵیکەیشنە هاوشێوەی ئینستاگرامە و بەشی "گەڕان/ Serch"ـیش بۆ دابینکراوە بۆ ئەوەی زیاتر سەرنجی بەکارهێنەران رابکێشێت. لە دیزاینەکەی پێشوودا، IGTV زیاتر ئەو ڤیدیۆیانەی ئەخستە روو کە زۆر بیندراون یان خاوەنی پەیجەکە کەسێکی زۆر بەناوبانگ بوایە.\nئینستاگرام سەبارەت بە ئۆپدەیتی نوێی شێوەی ستۆری/ Story کردنی ڤیدیۆ لە IGTVـدا ئەڵێ: "هەر وەکو پێشوو، بەکارهێنەران ئەتوانن ڤیدیۆکانی IGTV لە بەشی ستۆری ئینستاگرامدا بڵاوبکەنەوە؛ بەڵام لەجیاتی ئەوەی سەرجەم ڤیدیۆکە نیشان بدات تەنها 15 چرکەی لە ستۆرییەکەدا بڵاوئەبێتەوە و بۆ بینینی درێژەی ڤیدیۆکە ئەبێ بڕۆیتە ناو IGTVـیەوە." مەبەست لەو کارەش ئەوەیە کە بەکارهێنەران زیاتر سەردانی IGTV بکەین.\nپێدەچێ ئەم مەجالەی ئینستاگرام هەوڵی بۆ ئەدات هەر وەکو رابردوو بەکارهێنەری کەم بێت. ئەم کۆمپانیایە سەرەتا لۆگۆی IGTV لە ئاپڵیکەیشنەکەی خۆی سڕییەوە و پاشان روون بۆوە کە هۆکاری ئەم سڕینەوەیە کەمی بەکارهێنەران بووە.