بەم ھەنگاوانە ترشەلۆکی گەدەت مەھێڵە\n2017-08-07 [08:49 AM]\nترشەڵۆکی گەدە پەیوەندی بە سیستەمی ژیانی نا تەندروستەوە ھەیە وەکو خۆراکی ناتەندروست و خەوتن، کحول و جگەرە کێشان، بۆ چارەسەرکردنی\n- کێشت کەمبکەرەوە:- بەپێی توێژینەوەیەک کە بەسەر ١٠ ھەزار کەسدا ئەنجامدرا دەرکەوت ئەو کەسانەی کێشی زیادەیان ھەیە بەردەوام ترشەڵۆکی گەدەیان لەگەڵدایە لەبەرئەوەی پەستان لەسەر گەدەیان ھەیە.\n- ئاگاداری خواردنی خۆراکی ترشبە:- ڕاستە ھەندێ ترشەمەنی وەک توو بە ھەموو جۆرەکانیەوە سودی زۆرە بۆ گەدە بەتایبەتی ئەگەر لەگەڵ شیری بایەم بیخۆیت یان شۆفان یان خواردنی پڕ ڕیشاڵ تاوەکو ترشیەکەی نەبێتە ھۆی ترشەڵۆکی گەدە.\n- چای نەعنا کەمبکەرەوە:- ڕەنگە لەو باوەڕەدابیت چای نەعنا ھێوەرکەرەوەیەکی سروشتیە بەڵام ئەمە ڕاست نیە، چونکە ماسولکەکانی گەدە خاو دەکاتەوە و لەگەڵ ئەو بەستەرانەی بە زراوی بەستووەتەوە لەئەنجامدا ترشەکانی کۆئەندامی ھەرس دەجوڵێن و ھەست بە دڵەکزێ دەکەیت.\n- بە دەرمانەکانتدا بچۆرە و ڕاوێژکاری پزیشک بکە:- دەرمانەکانی پەستان و ڕەبوو و ھەستیاری و دژە ھەوکردنەکان دەبێتە ھۆی خاوبونەوەی بەستەرەکان و جوڵانی ترشەکانی کۆئەندامی ھەرس، ھەروەھا دەرمانەکانی چارەسەرکردنی لاوازی سێکسی دەبێتە ھۆی زیادبونی ترشەڵۆکی گەدە و دڵەکزێ .\n- لەسەر لای چەپت بخەوە:- خەوتن لەسەر لای ڕاست یان لەسەر سک و تەنانەت سەر پشتیش دەبێتە ھۆی ترشەڵۆکی گەدە لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز، ھەربۆیە لەسەر لای جەپت بخەوە تاوەکو پەستان لەسەر گەدەت کەمبکەیتەوە و لەسەر سەرینێکی بەرز بخەوە.\nشی ئەم ئامۆژگاریانە پەیرەوی بکە:


دایک - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nدایک باوانی مێی مرۆڤە. دایک ئەو کەسەیە کە دووگیان دەبێت و منداڵی دەبێت.\nتابلۆی دایک، لەلایەن ویلیلم بوگروو\n١ دایکی بایۆلۆجی\n٢ دایکی نابایۆلۆجی\n٣ ڕۆڵی کۆمەڵایەتی\nدایکایەتیی بایۆلۆجی بۆ مرۆڤ، ھەروەک شیردەرەکانی تر، ڕوودەدات کاتێ مێیەنەیەکی دووگیان ھێلکەیەکی پیتێنراو ھەڵدەگرێت لەنێو لەشی. بە گشتی، ئاوڵەمەیەک پەرەدەسەنێت لە لە زایگۆتێکەوە، دواتریش دەبێتە کۆرپەلە. دووگیانی یان سکپڕی ڕوودەدات لە مناڵدانی ژنەوە تا ئەو کاتەی کۆرپەکە بە تەواوی پەرەدەسەنێت بۆ لەدایکبوون. لە مرۆڤەکان، ئاسایی سکپڕبوون ٩ مانگ دەخایەنێت، دوای ئەوە ژنەکە ژان دەگرێت و مناڵی دەبێت. بارەکە ھەموو کات بەم شێوەیە نییە، ھەندێک مناڵ زووتر یان درەنگتر لەدایک دەبن، یان ئەوەی ژنەکە تووشی حاڵەتی لەبارچوون دەھێت، و ماوەی دووگیانییەکەی تەواو ناکات. عادەتەن، ھەر کە کۆرپەکە لەدایکبوو، دایکەکە دەست بە بەرھەمھێنانی شیر دەکات لەڕێی کرداری شیرسازی. شیری مەمکی دایک سەرچاوەیە بۆ دژەتەنەکانی سیستەمی بەرگری و بە گشتی تاکە سەرچاوەی خۆراکە بۆ مناڵە ساواکە لە ماوەی یەکەم ساڵی تەمەنی، ئەم ماوەیە دەکرێ زیاتریش بێت.\nجگە لە دایکی بایۆلۆجی دەکرێت بە کەسانی تریش بوترێت دایک، بەتایبەتی بەوانەی کە ھەمان ڕۆڵی دایکێکی ئاسایی دەگێڕن لە بەخێوکردنی مناڵێک. ئاسایی دایکی نابایۆلۆجی ژنێکە کە ئەرکی بەخێوکردنی منداڵێکی گرتۆتەئەستۆ یان زڕدایکێکە (باوەژن) کە لەگەڵ پیاوێک مناڵدار ھاوسەرگیری کردووە. ھەڵگرتنەوە یان گرتنەئەستۆی مناڵ، بە چەندین شێوەی جیا، بە درێژاییی مێژوو ھەبووە، تەنانەت پێش شارستانییەتی مرۆڤیش. سیستەمە مۆدێرنەکانی گرتنەخۆی مناڵ لە سەدەی بیستەمەوە سەریان ھەڵدا، کە لە ڕێی کۆمەڵێک قانوون و ڕێنمایییەوە ڕێکخراوە. گرتنەخۆ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئاسانترە بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی تری ڕۆژاوا، ئەمەش وای کردووە نزیکەی نیوەی مناڵە ھەڵگیراوەکانی جیھان لە ئەمریکا بن.\nبریدایک یان دایکی بەدیل ژنێکە کە ھەڵدەستێت بە ھەڵگرتنی مناڵێک لە مناڵدانەکەی کە گەراکەی پیتێنراوە لە ژنێکی تردا، بەھۆی ئەوەی کە ژنەکەی تر توانای مناڵبوونی نییە. بەمە دایکی بەدیل دووگیان دەبێت و منداڵێکی دەبێت لە کاتێکدا دایکی بایۆلۆجی یان ڕاستەقینەی مناڵەکە نییە. دایەکایەتیی بەدیل بووە مومکین لەگەڵ پێشچوونەکانی تەکنۆلۆژیای زاوزێ، وەک پیتاندن لەنێو شووشەدا.\nئەو ڕۆڵە کۆمەڵایەتییانەی پەیوەندیدارن بە دایکایەتییەوە بەپێی کات، کولتوور، و چینە کۆمەڵایەتییەکان دەگۆڕێن. لە ڕابردوو، ڕۆڵی ژنان سنووردار بوو، ئەوان زۆرتر ئەرکی دایکایەتی و ھاوسەرێتیان بەجێ دەھێنا، و زۆرترین کاتیان لە ئاگاداربوون و ڕێکخستنی ماڵ بەسەردەبرد. لە زۆر کولتوور و کۆمەڵگە، ژنان یارمەتی لە ژنانی بەتەمەنەوە وەردەگرن، وەک دایکیان یان خەسوویان لە ڕاپەڕاندنی فرمان و کارەکانیان.\nسەبارەت بە ژنان لە ھێزی کار، دایکان ناچاردەبن کە کارێک بکەن کە کاتی زۆریان لێ نەبات، زۆرینەیان ناتوانن ببنە ژنی کار، واتە ژنێک کە کاتێکی زۆر بەسەربەرێت لەپێناو پیشەکەی. بەشێکی ژنانیش ژیانیان وەک ژنی ماڵ بەسەردەبەن و کاری دەرەوەیان نییە. لە چەند دەیەی دواییدا ژمارەی ئەو باوکانەش زیادی کردووە کە لە ماڵەوە دەمێننەوە و لەبەر بێئیشی لەجیاتیی دایکی مناڵەکان چاودێریی مناڵەکان دەکەن، ڕوانینی کۆمەڵایەتی بۆ ئەم بابەتە بەپێی کولتوورەکان جیاوازە، لە ڕۆژاوا زۆرینەی ژنان لەپاڵ مێردەکانیان کار دەکەن، بەڵام لە وڵاتانی ڕۆژھەڵات زۆرینەی دایکان کاری دەرەوەیان نییە و ژنی ماڵەوەن، و باوکانیش ئەرکی پەیاکردنی بژێویان لەئەستۆیە.\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە دایکان تێدایە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دایک&oldid=820256»\nدواجار لە ١١:٠٢ی ٧ی ئابی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٠٢ی ٧ی ئابی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


پۆلیسی هەولێر؛كەسێكیان بە تۆمەتی شكاندنی جامی ئۆتۆمبێل و دزینی پارە و مۆبایلی ناوی دەستگیر كرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/18 - 7:15 PM\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای هەولێر ڕایدەگەیەنێت، كەسێكیان دەستگیركرد، كە كاری شكاندنی جامی ئۆتۆمبێل بووە ، بۆ دزینی پارە و مۆبایلی ناو ئۆتۆمبێلەكان، دەشڵێت ،”پێشتر لەسەر هەمان تاوان دەستگیركراوە”.\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای هەولێر لە ڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەیەكی بۆ (خەڵك) هاتووە ڕایگەیاندووە ، لە بەردەم پاركی سامی عەبدولڕەحمان، كەسێكیان بە ناوی (د.ا.ع) تەمەن 35 ساڵ، بە تۆمەتی شكاندنی جامی ئۆتۆمبێل و دزینی پارە و مۆبایلی ناوی دەستگیر كرد.\nدەشڵێت،”تۆمەتباری ناوبراو پێشینەی تاوانی هەیە و چەند ساڵێك لەمەوبەر لەسەر هەمان تاوان دەستگیر كرابوو و پاش تەواوكردنی ماوەی حوكم و زیندانیكردن، دیسان هەمان تاوانی ئەنجام دایەوە”.\nڕاشیگەیاندووە ، لە ئێستادا پۆلیسی هەولێر پەڕاوی لێكۆڵینەوەی بۆ كردەوە و تۆمەتبارەكەش بەپێی ماددە (446) لە یاسای سزادان بەند كراوە و دراوەتە دادگا.\nپۆلیسی هەولێر؛ ئەو ئۆتۆمبێلەی لەسلێمانی دزرا لە شارۆچكەی خەبات دەستی بەسەردا گیرا\nپۆلیسی هەولێر ڕاگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە\nپۆلیسی هەولێر: دوو كەس بە دۆلاری ساختەوە دەستگیركران\nهەولێر ؛ تۆمەتبارێكیان دەستگیركرد كاری دزینی مۆلیدەی ماڵان بووە


فەڕەنسا هەڕەشەی زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووسان بە ٥ ساڵ و غەرامەکردنیان بە دەیان هەزار دۆلار دەکات – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ دونیا/فەڕەنسا هەڕەشەی زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووسان بە ٥ ساڵ و غەرامەکردنیان بە دەیان هەزار دۆلار دەکات\nفەڕەنسا هەڕەشەی زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووسان بە ٥ ساڵ و غەرامەکردنیان بە دەیان هەزار دۆلار دەکات\nمیدڵ ئیست ئای بڵاویکردووەتەوە، فەڕەنسا هەڕەشەی زیندانیکردن لە ڕۆژنامەنووسان دەکات لەسەر ئەوەی ئاشکرایانکردووە چەکی فەڕەنسی لە یەمەن بەکاردەهێنرێت، باسی لەوەش کردووە هەر ڕۆژنامەنووسێک پێدەچێت ڕووبەڕووی ٥ ساڵ زیندانی و ٨٣ هەزار دۆلار غەرامە ببێتەوە.\nبەگوێرەی زنجیرەیەک ڕاپۆرت کە لە مانگی نیسانی ڕابردوودا بڵاوکرانەوە، ڕۆژنامەنووسە لێکۆڵەرەکان (بنکۆڵکارەکان)ی ڕادیۆی فەڕەنسا و ڕێکخراوی دیسکلۆسی ناحکومیی فەڕەنسی، ژمارەی ئەو چەکە فەڕەنسییانەیان ئاشکراکردووە کە بە سعودییە و ئیمارات فرۆشراون.\nئەو دۆکیۆمێنتانەی لە ڕاپۆرتەکاندا بەکارهاتوون هی بەڕێوەبەرایەتیی دەزگای هەواڵگریی سەربازی فەڕەنسا (دی ئێس جی ئای)ین، کە دەریدەخەن بەرپرسانی باڵای فەڕەنسا لەبارەی ڕۆڵی ئەو چەکانەی لە جەنگی یەمەندا بەکارهاتوون درۆیان کردووە.\nدوای ئەو ڕاپۆرتانەش، هەریەکە لە جێفری لیڤۆلسی و ماسیاس دێستاڵ دامەزرێنەرانی ڕێکخراوی دیسکلۆس و، بێنۆیت کۆلۆمبات ڕۆژنامەنووس لە ادیۆی فەڕەنسا لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی دەزگای هەواڵگریی سەربازی فەڕەنساوە بانگهێشتکراون و لێپێچینەوەیان لێ کراوە.\nبەگوێرەی سەرچاوەکان، ئەو سێ کەسە ڕەتیانکردووەتەوە کە سەرچاوەکانیان ئاشکرابکەن و، لەکاتی لێپێچینەوەیاندا بەرگرییان لە ئازادی ڕۆژنامەگەری کردووە.\nبەگوێرەی یاسای ڕۆژنامەوانیی ١٨٨١، ئازادی ڕۆژنامەوانی و پاراستنی سەرچاوەکان لە فەڕەنسادا دراوە بە ڕۆژنامەنووسان. سەرەڕای ئەوەش بەپێی یاسایەکی ساڵی ٢٠٠٩ دەتوانرێت ڕۆژنامەنووسان سزابدرێن و، ئەگەر تۆمەتباربکرێن ڕووبەڕووی تا پێنج ساڵ زیندانی و ٨٣ هەزار دۆلار غەرامە دەبنەوە.\nئەوەش لەکاتێکدایە، لە کۆی ١٨٠ وڵاتی جیهان، فەڕەنسا لەڕووی ئازادیی ڕۆژنامەوانییەوە لە پلەی ٣٢هەمیندا دێت.\nلە جەنگی ناوخۆی یەمەندا نزیکەی ١٨ هەزار هاووڵاتی مەدەنی کوژراون و بەهۆی برسێتیشەوە زیاتر لە ٨٥ هەزار منداڵ گیانیان لەدەستداوە، ئەمەش جگە لەو هەموو کاولکارییەی کە بەهۆی جەنگەوە لەو وڵاتەدا ڕوویداوە.\nئەمریکا، سوپایەکی دژ بە ئیسلام؟\nگۆرانیبێژێکی دیاری ئێرلەندا موسڵمانبوونی خۆی ڕاگەیاند


زیاتر لە 820 حاڵەتی تووشبوون بە كۆرۆنا تۆماركرا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی عیراق ڕایدەگەیەنێت، 823 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە، 1813 كەسیش چاكبوونەتەوە و 9 كەسیش بەهۆی پەتاكەوە گیانیانلەدەستدا.\nبەپێی بەیاننامەیەك كە لەلایەن وەزارەتی تەندروستی عیراقەوە بڵاوكرایەوە” لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 36 هەزار و 692 پشكنینی تایبەت بە كۆرۆنا ئەنجامدراوە و دەركەوتووە 823 كەس تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و ئەنجامەكانیان پۆزەتیڤ بوون”.\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە”زۆرینەی تووشبووەكان لە بەغدا و دیالە و واست بوون، بەجۆرێك كە لە بەغدا 277 و لە دیالە 92 و لە واست 83 حاڵەتی تووشبوون تۆماركراون”.\nوەك لە بەیاننامەكەی وەزارەتی تەندروستی عیراقیشدا ئاماژەی پیكراوە” لە سلێمانی 44، هەولێر 14، و دهۆك 42 حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراون”.\nوەزارەتی تەندروستی عیراق ئاماژەی بە چاكبوونەوەی 1813 تووشبووی پەتاكە كردووە كە زۆربەیان لە هەولێر و دهۆك و سلێمانی و سەڵاحەدین بوون، ویڕای گیانلەدەستدانی 9 كەس بەهۆی كۆرۆناوە.\nخەڵك وەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرای دەكات، 829 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 1281 كەسیش چاكبوونەتەوە و 21 حاڵەتی مردنیش هەبووە…\nخەڵك- چاودێرێكی سیاسی ڕایدەگەیەنێت، حكومەتی هەرێم بیر لەوە ناكاتەوە كاتێك غاز گران دەكات بەو هۆیەوە نان و خواردنی چێشتخانەكانیش گران دەبن. (زیاتر…)\n07 ئیلول 2021 1.30 pm\nخەڵك- بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 222 ملیۆن و 50 هەزار و 553 حاڵەت.\nتووشبووانی كۆرۆنا 254 ملیۆن كەسی تێپەڕاند\n15 تشرینی دووهەم 2021 12.30 pm\nخەڵك- بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 254 ملیۆن و 62 هەزار و 250 حاڵەت.


نزیكبوونەوەیەكی زۆر لە نێوان پارتی و یەكێتی هەیە\nبڕیارە ئەمڕۆ (چوارشەممە) پەرلەمانی كوردستان خوێندنەوەی دووەم بۆ پڕۆژە یاسای هەمواركردنەوەی دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم بكات و هێشتا دیار نییە كە فراكسیۆنی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەشداری دانیشتنەكە دەكات یان نا.\nبەهمەن كاكە عەبدوڵڵا ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی پارتی دیموكراتی كوردستان،تایبەت بە ناس كورد-ی ڕاگەیاند "تا ئێستا هیچ دەنگۆیەك نییە بۆ دواخستنی دانیشتنەكەی ئەمڕۆ و دواخستنی دانیشتنەكەی دوێنێ-ش بەهۆی ئەوە بووە هەلێكی دیكە بدرێت بە یەكێتی و بڕیاری خۆی بدات".\nبەوتەی ئەو پەرلەمانتارەی پارتی، نزیكبوونەوەیەكی باش لەنێوان پارتی و یەكێتی هەیە و نزیكن لە رێككەوتن.\nلەگەڵ ئەوەی باس لە نزیكبوونەوەیەكی زۆری پارتی و یەكێتی دەكرێت، بەڵام هیچ كۆبوونەوەیەكی فەرمی لە نێوان هەردوولادا بۆ گەیشتن بەرێككەوتن ڕانەگەیەندراوە، بەڵام یەكێتی بەچڕی كۆبوونەوەكانی ناوخۆی ئەنجام دەدات و بڕیارە ئەمڕۆ هەردوو ئەنجومەنی سەركردایەتی و مەكتەبی سیاسی ئەو حزبە بە جیا كۆببنەوە، بۆ گەڵاڵەكردنی بڕیارێكی یەكلاكەرەوە.\nباڵانبۆ محەمەد، ئەندامی فراكسیۆنی یەكێتی لەپەرلەمانی كوردستان بە ناس كورد-ی وت"تا ئێستا بڕیارمان نەداوە بەشداری دانیشتنەكە بكەین یاخود نا، چاوەڕوانی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتین تا لەو بارەیەوە بریار بدات".\nبەوتەی پەرلەمانتارەكەی یەكێتی نزیكبوونەوەیەكی زۆر هەیە لە نێوان پارتی و یەكێتی و پارتی نەرمی نواندووە بۆ خواستەكانی یەكێتی بەتایبەتی بەشداری ڕاستەقینە لە حوكمڕانیدا.\nوتیشی "مەرج نییە بڕیاردانی رێككەوتنی پارتی و یەكێتی تەنها بە كۆبوونەوە بێت، هەردوولا بەردەوام لەرێگەی تەلەفۆن و نامە گۆڕینەوە لە پەیوەندیدان و ئەگەر بگەنە رێككەوتن ئەوا ئەمڕۆ ئێمەش بەشداری دانیشتنەكە دەكەین".\nپەیوەست بەباسوخواسی نزیكبوونەوەی پارتی و یەكێتی لەرێككەوتن، شەوی ڕابردوو هۆشیار زێباری تویتێكی بڵاوكردەوە و تیایدا ئاماژەی بەوە كرد "پارتی و یەكێتی لە ڕێككەوتن بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت نزیكبوونەتەوە".\nفراکسیۆنى پارتی لۆبی بۆ پڕۆژە یاسای یەكخستنەوەی هێزەكانی پێشمەرگە دەكات [تایبەت]\n2019.04.18 - 21:40\nڕیسی پێکهێنانی حکومەت لە پارتی دەبێتەوە بە خوری\n2019.04.15 - 15:07


نێچیرڤان، چۆن بەرهەم ساڵحی بەكاغەزی سپییەوە بردە بارەگای بارزانی؟\nئەنجامدانی دیدارە رۆژنامەوانییەكەی نێچیرڤان بارزانی لەكەناڵی شەرقییە، تەنیا بریتی نەبوو لەدیدارێكی رۆژنامەوانی ئاسایی سەرۆكی هەرێمی كوردستان. بەڵكو یەكەمین هەنگاوی نێچیرڤان بارزانی بو بەرەو كۆشكی سەلام لەبەغدا.\nلەسەر داواكاری مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان، نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێم بەنیاز بو لەدوای هەڵبژاردنی پێش وەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق خۆی كاندید بكات بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق.\nنێچیرڤان بارزانی بەنیازبوو لەبەغدا لەڤێلایەكی یەك دۆنمی لەسەر روباری دیجلە لەنیشتەجێ بێت.\nدیدارە رۆژنامەوانییەكەشی لەگەڵ كەناڵی شەرقیە لەو چوارچێوەیەدا بو، دیدارەكەی نێچیرڤان بارزانی وەك بەیانی خۆ كاندیدكردنی بو، بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق.\nنێچیرڤان بارزانی، خودی خۆی خواستی وەرگرتنی ئەو پۆستەی نەبو، بەڵام بەهۆی ئەوەی بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عێراق لەرێگەی بەكارهێنانی هاوپەیمانی هیوا لەبەغدا كۆمەڵێك سەر ئێشەی بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان دروستكرد. لەم چوارچێوەیە پارتی دیموكراتی كوردستان بەسەرپەرشتی راستەوخۆی مەسعود بارزانی بڕیاری ئەوە دەدات بەهەر نرخێك بێت دەبێت لەخولی داهاتوی پەرلەماندا ئەو پۆستە بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان یەكلایی ببێتەوە.\nپارتی پێی وابو، بەكاندیدكردنی یەكێك لەئەندامانی بنەماڵەی بارزانی دەتوانێت ئەو پۆستە بباتەوە لەئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق. نەك هاوشێوەی خولی رابردو بەكاندیدێكی بێهێزەوە بچێتە نێو كێبڕكێكە.\nبەبڕوای پارتی دیموكراتی كوردستان لەم كاتەدا باشترین كاندید بۆ ئەو پۆستە نێچیرڤان بارزانییە، بەهۆی ئەوەی كەسایەتی نێچیرڤان بارزانی لەلای تەواوی هێزە كوردییەكان و عێراقییەكان كەسایەتییەكی قبوڵكراوە.\nبەڵام نێچیرڤان بارزانی بەهیچ شێوەیەك نەیدەویست لەو قۆناغەدا هەنگاوێكی لەو شێوەیە بنێت، بەتایبەت كە پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەرو بەندی بەستنی كۆنگرەدایە.\nنێچیرڤان بارزانی راستەوخۆ ئەو داوایەی مەسعود بارزانی رەتنەكردەوە كە نایەوێت بچێتە بەغدا، بەڵكو چەند هەنگاوێكی بچوكی نا، وەك نیشاندانی نیاز پاكی بۆ جێبەجێكردنی داواكارییەكەی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان. هەنگاوەكانی نێچیرڤان بارزانی بۆ هەوڵدان بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە بریتی بو، لەجەولەیەكی سەردانیكردنی تەواوی هێزە عێراقیەكان لەبەغداو كۆبونەوە لەگەڵ لایەنە سیاسییەكانی هەرێم و ئەنجامدانی دیدارێكی رۆژنامەوانی و ئاوەدانكردنەوەی ڤێلاكەی لەسەر روباری دیجلە لەبەغدا. بەڵام لەژێرەوەش لەرێگەی تیمی كارەوە، كاری لەسەر ئەوەدەكرد كە بەدیل بۆ چونە بەغدا بدۆزێتەوە.\nنێچیرڤان بارزانی هاوپەیمانێتییەكی رانەگەیاندراوی هەیە لەگەڵ هەر یەك لەبەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عێراق و لاهوری شێخ جەنگی هاوسەرۆكی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان. كە ئەم سێ كەسایەتییە دەتوانرێت بەسێكوچكەی كاردابنرێن لەعێراق و هەرێم. بەشێوەیەك كە كێشەو ململانێ سیاسییەكان ئەو سێ كەسایەتییە هەڵوێستەكانیان وەك یەكەو هیچ كات دژی بۆچونەكانی یەكتر لێدوان نادەن.\nنێچیرڤان بارزانی، بەرازیبونی لاهور شێخ جەنگی، داوا لەبەرهەم ساڵح دەكات بۆ ئەوەی جارێكی دیكە ببێتەوە سەرۆك كۆماری عێراق دەبێت سەردانی بارەگای بارزانی بكات و كاغەزی سپی لەبەردەم مەسعود بارزانی دابنێت كە ئەو، مەسعود بارزانی وەك مەرجەعی كورد قبوڵەو لەداهاتو ئەوەی مەسعود بارزانی بیڵێت ئەویش لەبەغدا جێبەجێی دەكات. ئەو كات مەسعود بارزانی رازیدەبێت جارێكی دیكە بەرهەم ساڵح وەك كاندیدی كورد خۆی بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق كاندید بكات.\nبەرهەم ساڵحیش بەهۆی بێهوابونی لەیەكێتی نیشتیمانی كوردستان كە بتوانێت جارێكی دیكە پشتگیری بكات، هەروەها هاوپەیمانێتی هیواش نەبوە هاوپەیمانێتییەك بتوانێت هەمو هێزەكان لەخۆی كۆبكاتەوە بۆیە تەسلیمی خواستەكەی نێچیرڤان بارزانی بو.\nبەرهەم ساڵح، بەملدانی بەتەسلیمبون بەبارەگای بارزانی كۆتایی بەو سیناریۆیە هێنا كەبڕیار بو لەكاتی چونی نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا بێتە ئاراوە.\nسیناریۆیەكە بەم شێوەیەبو، لەدوای وەرگرتنی پۆستی سەرۆككۆماری عێراق لەلایەن نێچیرڤان بارزانییەوە، ئاڵوگۆڕی پۆستی سێ سەرۆكایەتییەكەی هەرێمی كوردستانیش بەم شێوەیە بكرێت.\nمەسرور بارزانی بكرێتە سەرۆكی هەرێم و قوباد تاڵەبانیش بكرێتە سەرۆكی حكومەت و رێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ بكرێتە جێگری سەرۆكی حكومەت. سەرۆكی پەرلەمانیش بدرێت بەپارتی دیموكراتی كوردستان. بەڵام ئێستا ئەو پۆستانە ئاڵوگۆڕیان پێ ناكرێت و بەرهەم ساڵح دەبێتەوە بەكاندیدی پارتی و یەكێتی بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق.


مستەفا كازمی و هێلكەو رۆنی گەرمیان\nپێش ئەوەی هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی بگەنە بڕیاری لابردنی سەدام حوسێن لە رێگەی هێزی سەربازییەوە، ئەوكات لە بەشێك لە ناوەندە نێوودەوڵەتییەكان بۆ رێگری لە هەڵگیرساندنی جەنگ گفتوگۆیەك هەبوو بۆ لابردنی سەدام بەبێ بەكارهێنانی هێز، بەڵكو بە رێگەی یاسایی و پەلكێشكردنی بۆ دادگای نێودەوڵەتی لە بەرانبەر ئەو تاوانانەی لە عێراق ئەنجامیدابوون.\nتیمێكی ئەمریكی و بەریتانی بەهاوئاهەنگی بەشێك لە هێز و كەسایەتی سیاسی عێراقی، ئامادەكاری كرد بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی تاوانەكانی سەدام، ئەو بەڵگە و دیكۆمێنتانەی لە راپەڕینی ساڵی 1991 دەستكەوتبوون، هەروەها تۆماركردنی شایەتیدانی ئەوانەی قوربانی تاوانەكان بوون. من ئەوكات بەوهۆیەوە مستەفا كازمیم ناسی، ئەو كەسەی ئەمڕۆ لەلایەن سەرۆككۆماری عێراقەوە راسپێردرا بۆ پێكهێنانی كابینەیەكی نوێ لە عێراق.\nمستەفا كازمی ئەوكات لە لەندەن دەژیا، لەگەڵ كەسایەتی دیاری عێراق نووسەر و لێكۆلینڤان كەنعان مەكییە كە لە ئەمریكاوە سەرپەرشتی پڕۆژەی دامەزراوەی یادەوەری عێراقی دەكرد، لەلایەن ناوەندە ئەمریكی و بەریتانی و هێزە ئۆپۆزیسیۆنە عێراقی و كوردستانییەكانەوە لەگەڵیان كەوتبوونە گفتوگۆ بۆ ئەوەی بەهاوئاهەنگی ئەوان و دامەزراوە هاوشێوەكانیان ئەو ئەركە گرنگە لە ئەستۆ بگرن. كازمی سەرپەرشتی ئەو بەشەی وەستۆگرت كە دواتر فراوانكرا بۆ مێژووی زارەكی لە دامەزراوەی یادەوەری عێراقی، ئیفادەی قوربانییەكان. ئێمەش بەهۆی ئەوەی لەو بوارەدا كارمان دەكرد و ئەرشیفێكی دەوڵەمەندمان هەبوو، شەرەفی ئەوەمان پێبڕا هاوكار و یارمەتیدەریان بین لە دۆزینەوەو دەستنیشانكردنی قوربانییەكان و كۆكردنەوەی زانیاری و تۆماركردنیان.\nئەوەی مەبەستمە لێرەدا و بەهۆی راسپاردنی وەك سەرۆكوەزیران باسیبكەم، پەرۆشی و دڵسۆزی مستەفا كازمی بوو بۆ كارەكەی، كە بەهۆی ئەوەی ئەوكات تەنیا بەشێكی كوردستان ناوچەی ئازادكراوبوون لە عێراق، زۆرترین سەرنجیان لەسەر كوردستان بوو، لە كۆی ئەو تاوانانەی ئەنجامدرابوونیش یاخود لەكۆی ئەو مەینەتیانەی بەسەر گەلی كورددا هاتبوو، لەبەرئەوەی ئێمە پێشتر زەخیرەیەكی گەورەمان لەسەر ئەنفال كۆكردبووەوە، بۆیە ئەوانیش زۆرترین سەرنجیان كەوتە سەر ئەنفال. ئەوەی ئەوكاتە و ئەوان لە تۆماركردن و چۆنیەتی بە بەڵگەكردن و ئەرشیفكردنی ئەنفال كردیان، ئێمە خۆمان بۆ ئەنفال نەمانكردووە. بەشی زۆری ئەو چاكەیەش دەگەڕێتەوە بۆ مستەفا كازمی. پێكەوە زۆر لە ماڵەكانی ئەوكاتی ئۆردووگای شۆڕش گەڕاوین و هێلكەوڕۆنی دەستی رزگاربووانی نوگرەسەلمان و زیندانەكانی تۆپزاوا و دووبزمان خواردووە.\nئەو كەیسە و ئەو بەڵگە و دیكۆمێنتانە بوون بە پاڵنەرێكی گەورە لە گۆڕینی سەرنجی زۆر لە بڕیاربەدەستان و رای گشتی جیهان بۆ رووخاندنی رژێمی سەدام. چونكە ئەوكارەی ئەوان لە رێگەیەكەوە دەگەیشتە ناوەندەكانی بڕیار و لە رێگەی بەرنامەیەكی دیكۆمێنتاری تەلەڤزیۆنی (بی بی سی)یەوە دەگەیشتە جیهان.\nدوای رزگاركردنی عێراقیش دامەزراوەی یادەوەری عێراق، بەغدای پایتەختی كردەوە بە مەیدانی كۆكردنەوەی بەڵگەنامەكان و تۆماری زانیاری شایەتحاڵەكان، كە هەر ئەوەشبوون بە كەرەستەی گرنگ بۆ دادگاییكردنی سەدام و سەرانی رژێمەكەی. مستەفا كازمی لەم قۆناخەشدا كۆڵەگەیەكی مەیدانیی دامەزراوەكە بوو.\nمستەفا كازمی چەند جارێكی دیكە هاتەوە كوردستان و تێكەڵی ژان و ئازاری ئازارچەشتووان بوو. قەدەر وایكرد دوای ساڵانێكی دیكە پێكەوە لە دەزگای خەندان یەكبگرینەوەو لەوێش ساڵانێك كارمانكرد. ئەو عەرەب بوو، بەڵام رۆحێكی نیشتمنیانە و هەستێكی ئینسانیانەی وای هەبوو هاوشێوەی ئێمە لەگەڵ ئازار و مەینەتی قوربانیانی هەڵەبجە و گەرمیان دەژیا.\nئەو ئێستا دەبێتە سەرۆكوەزیران، سەرۆكی وڵاتی عێراق، ئەو دەوڵەتەی تاوانی ئەنفال و هەڵەبجە و كۆمەڵكوژی بارزانییەكان و كوردانی فەیلی و پاكتاوی رەگەزی ئەنجامداوە. عێراق ئێستا كەوتووەتەوە دەستی قوربانییەكانی، بەڵام هێشتا قوربانییەكانی هەڵەبجە و ئەنفال سڵ لە بەغدا دەكەنەوە.\nمستەفا كازمی كە گوزەری بەناو خوێن و ژانی قوربانیانی كوردستاندا كردووەو رۆژانێك دەیویست هەتوانی برینەكانیان بێ، ئەمڕۆ دەگاتە ترۆپكی دەسەڵات لەو بەغدایەی كوردی جینۆساید كرد. كازمی رۆژانێك دەیویست پرسی جینۆسایدی كورد بكاتە بەڵگەی ئەوەی جیهان بێن و سەدام لە حوكم لابەرن، ئەمڕۆ خۆی دەبێتە حاكمی ئەو عێراقە و كوردیش هێشتا ترسی سەرلەنوێ جینۆسایدكردنەوەی هەیە.\nبۆیە ئەم وێستگەیە بۆ كازمی زۆر گرنگە، وەك چۆن كەسوكاری قوربانیانی جینۆساید لە كوردستان بە گرنگییەوە چاوەڕێی قۆناخی حوكمی ئەو دەكەن، چونكە دەزانن ئاشنایە بە ئازارەكانیان، دەیانزانی دەیەوێ سنوورێك بۆ تاوانەكانی سەدام دابنرێت و سزای تاوانكاران بدرێت. ئێستا ئیتر رۆژ دەژمێرن تاوەكو كازمی دەستبەكاربێت، بۆ ئەوەی بزانن هەمان ئەو هەست و سۆزەی رۆژگارە تاریكەكان لە چەمچەماڵ لە سیمای مستەفا كازمی دەیانخوێندەوە، رووناكی ژووری سەرۆكوەزیران هەمان دیمەنیان بۆ دووبارە دەكاتەوە؟ یان ئەویش هاوشێوەی هەندێك لەو دۆستانەی سەردەمی هاوقوربانی بوون، دواتر نابێ بە دژ؟\nئەم وتارە لە سایتی رووداو وەرگیراوە\nجەوهەر هەرکى: ئەو ستەمەی چەندین ساڵە لێمان ده‌كرێت کۆتایی پێدێت\nهەڵەدنی: بەرپرسێكی یەكێتی"پارتی فێڵی لێكردین"\nحكومەتی هەرێم رەزامەندی نیشاندەدات لەسەر مەرجەكانی وەزارەتی دارایی عیراق\nسێ دەرگای ڕەحمەت لە حکومەت دەکرێتەوە\nسلێمانی چی به‌سه‌ر دێت؟


ئێران ئاماده‌یه له‌سه‌ر كێشـه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی وتووێـژ بكات\nی مانگی هه‌شـت ١٧, ٢٠٠٦\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران ده‌ڵێت تاران ئاماده‌یه سه‌باره‌ت به‌و مشـتومڕه‌ی له‌سه‌ر به‌رنامه ناوه‌كیـیه‌كه‌ی كه‌وتۆته‌وه وتووێـژ له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه مه‌زنانه‌ی جیهاندا بكات كه كێشه‌كه‌یان بۆ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به‌رز كردۆته‌وه.\nڕۆژی چوارشه‌ممه له تاران مه‌نوچه‌هر موته‌كی له میانه‌ی قسه‌كانیدا گوتی حكومه‌ته‌كه‌ی ده‌رباره‌ی هه‌موو مه‌سه‌له‌كان ئاماده‌ی وتووێـژكردنه، به‌و داوایانه‌ش كه ده‌كرێت بۆ ڕاگرتنی چالاكیـیه ناوه‌كیـیه‌كانی وڵاته‌كه‌ی.\nله واشـنتۆن، گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ئه‌و پـێـشـنیاره‌ی ڕه‌تـكرده‌وه.\nگوته‌بێژه‌كه (كۆنزالۆ گاڵێـگۆس) گوتی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا چاوه‌ڕوانی وه‌ڵامێـكی فه‌رمیـیه بۆ بڕیاره‌كه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان كه له 31 ی مانگی حه‌وتدا له لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشه‌وه په‌سه‌ند كرا.\nبڕیاره‌كه داوا له تاران ده‌كات تا كۆتایی مانگی هه‌شت كاره‌كانی پـیتاندنی یۆرانیۆم ڕابگرێت، وه یان ئه‌وه‌تا ڕووبه‌ڕووی سزا ده‌بێـته‌وه. ئه‌ندامه هه‌میشه‌یـی‌یه‌كانی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش له‌گه‌ڵ ئه‌ڵمانیا چه‌ند پاداشـتـێـكی هانده‌ریان بۆ ئێران ئاماده‌كردووه ئه‌گه‌ر ده‌ست له كاره ناوه‌كیـیه هه‌سـتیاره‌كانی هه‌ڵبگرێت.


ئێراق و کوردستان لە قەیرانی نەبوونی ئاسۆدا ... لوقمان عەلی\nله‌وساوه که هێزه براوه‌کانی جه‌نگی یه‌که‌می جیهان نه‌خشەی سیاسیی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راستیان داڕشتووه، ئێراقی به‌ناو "ده‌وڵه‌ت" هه‌رگیز سه‌قامگیری و ئارامیی به‌خۆوه نه‌دیوه‌و نه‌یتوانیووه ئاسووده‌یی بۆ مرۆڤه‌کانی دابین بکات. ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م به‌ناو "ده‌وڵه‌ت"ه، هه‌رله نیوه‌ی یه‌که‌می ساڵانی بیسته‌وه، هێنده‌ی سه‌رقاڵی قووڵکردنه‌وه‌ی گرفته ناوخۆییه‌کان و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی گروپ و نه‌ته‌وه‌و مه‌زهه‌به جیاجیاکانی پێکهاته‌ی بووه، له غه‌می خۆشکردنی ژیانی خه‌ڵکدا نه‌بووه.\nکاتێ ئێراق له ده‌وڵه‌تی عوسمانی دابڕا، ڕه‌نگه هه‌ندێ که‌س تا ڕاده‌یه‌ک ئومێدیان به به‌ڵینه‌کانی ڕۆژئاواو "شانشینی ئێراق" بووبێ. ده‌شێ پێیان وابووبێ ئیتر هه‌وری کڵوڵی و نه‌هامه‌تییه‌کانیان ده‌ڕه‌وێته‌وه‌و خۆری خۆشگوزه‌رانییان لێ هه‌ڵدێ. به‌ڵام ئاخۆ کۆکردنه‌وه‌ی سه‌گ و پشیله‌و مشکێک له‌ژوورێکدا، له‌گه‌ڵ ڕێزم بۆ خه‌ڵکی شه‌ره‌فمه‌ند و خێرله‌وڵات نه‌دیوی ئێراق، ده‌بێ چ به‌هه‌شت و یۆتۆپیایه‌کی لێ چاوه‌ڕوانکرابێ. بۆیه هه‌ر له‌وساوه ده‌سه‌ڵات، که هیوای به ئاینده‌ی ئه‌وی بنده‌ستی خۆی نه‌بووە، خۆی له جه‌ماوه‌ر جیاکردۆته‌وه‌و ده‌ستی داوهتە تاڵان و بڕۆی سامانی گشتی و هه‌ڵته‌کاندنی گیرفانی میلله‌ت.\nله‌وساوه له‌لایه‌ک کاربه‌ده‌ستان گیرۆده‌ی په‌تای به‌رتیلخۆری بوون و له‌لایه‌کیش سامان و داهاتی گشتی له‌لایه‌ن تاقمی ده‌سه‌ڵاتداره‌وه هه‌میشه قۆرخکراون، دراون به چه‌ک و چۆڵ، به‌پله‌ی یه‌که‌م له دژی نه‌یارانی ده‌سه‌ڵات به‌کارهێنراون. بۆ نموونه، وەکو پیتەر سڵەگلێت لە کتێبی "بریتانیا لە ئێراق"دا دەنووسێ: سێر هێنری دۆبزی کۆمیساری باڵای ئەوسای بریتانیا له ئێراق له 15 ته‌مووز 1924 ئاشکرا پاساوی بۆ که‌میی بودجه‌ی که‌رته خزمه‌تگوزاریه‌کانی ئێراق هێناوەته‌وه‌و، دۆبز لە نامەیەکدا بۆ سەرووی خۆی نووسیویەتی: زۆرینه‌ی بودجه‌ی ئێراق بۆ بنیاتنای هێزه‌کانی سه‌بازی ته‌رخانکراوه.\nخۆ ئاشکرایشه له‌شکری به‌پاره‌ی خه‌ڵک بنیاتنراوی شانشینی عێراق هه‌ر له سه‌ره‌تاکانی دروستبوونی ئه‌م به‌ناو "ده‌وڵه‌ت"ه زۆره‌ملێیه‌وه چی ماوە به‌رامبه‌ر ئازادیخوازانی ناوخۆ لەلایەک و، ده‌وڵه‌تانی هاوسێ لەلایەکی ترەوە، نه‌یکات. ئه‌م نامه‌یه‌ی دۆبز له کاتێکدایه که ئێراق کفته‌کاری چوارساڵی جه‌نگی جیهانی و ئاکامه‌کانی بووه‌و له‌وپه‌ڕی پێویستیی خزمه‌تگوزاری و بوژاندنه‌وه‌دابووه. میلله‌ت گیرۆده‌ی ده‌ستی گه‌نده‌ڵی و چاوچنۆکیی چینی ده‌سه‌ڵاتدارو کاربه‌ده‌ست بووه. که‌چی ده‌وڵه‌ت هه‌ر له‌بیری قایمکردنی جێپێی خۆیدابووه. خۆ ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌یش به‌رده‌وام ڕووله‌هه‌ڵکشان بووه‌و گۆڕانی سیستمی سیاسی و زنجیره‌یه‌ک کوده‌تای خوێناوی باری شانی خه‌ڵکی هه‌ژارو بێده‌ستیان سووک نه‌کردووه.\nڕه‌نگه ئه‌مه بۆ بارودۆخ و عه‌قڵیه‌تیی خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی و تاکڕه‌وو ده‌سه‌ڵاتداری ئه‌وسا تا ڕووخانی ڕژێمی سه‌ددامیش زۆر سه‌یر نه‌بوو‌بێ. به‌ڵام زۆر جێگای تێڕامانه ئێستا که 100 ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و مێژووه‌دا تێده‌په‌ڕێ، له ئێراقی به‌ناو "ئازاد"و "دیموکرات"دا سیستمی کارو عه‌قڵیه‌تی کاربه‌ده‌ستان، نه‌ک هه‌ر باش نه‌بوون، به‌ڵکوو خراپتر بوون. ئه‌گه‌ر پێش ساڵی 2003 تاکه لایه‌نێک ده‌سه‌ڵاتداربووبێ، به‌ده‌ستێک خه‌ڵکی قه‌تڵوعام کردبێ و به‌ده‌سته‌که‌ی تری گیرفانی خۆی و دەستەو دایەرەی خۆی پڕ‌کردبێ، ئه‌وا ئه‌مڕۆ میلله‌تی ئێراق و سامانه‌که‌ی، بە هەرێمی کوردستانیشەوە، که‌وتۆته بنده‌ستی سه‌دان حزب و ده‌سته‌و تاقمی دزو جەردە. له ئێراقی نوێدا یاساو ڕێساکان، ئه‌گه‌ر هه‌بن لاستیکین و سیستماتیکی نین. ئه‌و به‌ناو یاساو ڕێسایانه هه‌میشه ده‌که‌ونه به‌ر میزاج و خواستی کاربه‌ده‌ستان و ڕۆژانه به‌هه‌زار باردا ده‌گۆڕرێن. کاربه‌ده‌ستان چۆن له‌به‌رژه‌وه‌ندییان بێت، وه‌ها جێبه‌جێی ده‌که‌ن. خۆ هه‌رکه کاربه‌ده‌ستی ده‌زگایه‌ک ده‌گۆڕێ، جێگره‌وه‌که‌ی پێی شه‌رمه له‌سه‌ر یاساو ڕینماییه‌کانی پێشینه‌که‌ی بڕوات و جێده‌ستی خۆی دیاری نه‌کات. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که له دڵسۆزیی ستافی پێشینه‌که‌ی به‌گومانه‌و ده‌بێ چاره‌یان بکات. بۆیه هاوکات یاساو ڕێنماییه‌کانی پێشووی ده‌زگاکه و زۆرینه‌ی ستافی هاوکاری پێشینه‌که‌ی تا کارگوزاره‌کانیش ده‌خاته زبڵدانه‌وه‌و یاساو ڕێنمایی نوێ ده‌رده‌کات و خه‌ڵکی ماستاوچی "دۆست"ی خۆی ده‌خاته جێی ستافه لادراوه‌کان. ئیتر هه‌رچی له‌و ده‌زگایه‌دا ڕووده‌دات له نێوان به‌رپرس و داروده‌سته‌که‌یدا په‌رده‌پۆش ده‌کرێ. سه‌ره‌نجام ده‌بینین ئێراق بۆته یه‌کێک له گه‌نده‌ڵترین شوێنه‌کانی سه‌ر ڕووی زه‌وی و ڕۆژ به‌ڕۆژ بازاڕی نایاسایی و تریلیلانی قاچاغچیان له‌بره‌ودایه.\nهه‌ڵبه‌ت چینی کاربه‌ده‌ست و به‌رژه‌وه‌ندیپه‌رست، که بە ئاشکرا ده‌ستیان له درێژه‌پێدانی ئاڵۆزی و توندوتیژییه‌کانی ناوخۆیشدا هه‌یە، که‌ڵکیان له‌و پاشاگه‌ردانییه وه‌رگرتووه‌و تانها سه‌رقاڵی گیرفانپڕکردن و بڵندترکردنی ته‌لارو بزنسه‌کانی خۆیانن. جا له‌به‌ر موجامه‌له‌ی سیاسی و له‌ده‌ستنه‌دانی پۆست و پێگه‌کانی خۆیان چاویان له گه‌نده‌ڵی و ساماندزین و تاوانه‌کانی یه‌کتر پۆشیوه‌و به‌مه‌یش ده‌زگاکانی حکومه‌ت سه‌راپا ئیفلیج بوون. بۆ نموونه: سەردەمێک داخوازییه‌ک که به‌ڕه‌سمی له فه‌رمانگه‌یه‌کی پاسپۆرتی شاره‌کانی ئێراقه‌وه پێشکه‌ش بکرایە، شه‌ش مانگ یا زیاتری ده‌خایاند، به‌ڵام ده‌ڵالێک دەیتوانێ له‌ماوه‌ی 3-7 ڕۆژدا پاسپۆرتێک و دووان و سیانییشت به‌ڕه‌سمی له وه‌زاره‌تی ناوخۆ بۆ ده‌ربکات. خۆ دیاره که ژماره‌ی ئه‌و ده‌ڵاڵانه‌یش که‌م نەبوون و له‌هه‌موو شارێکی ئیراقدا هەبوو‌ن. نرخی پاسپۆرت لای ئه‌و ده‌ڵاڵانه هه‌ندێ جار گه‌یشتبووە 2500 دۆلاری ئه‌مریکی. ئه‌مه له‌کاتێکدا که نرخی ڕه‌سمی پاسپۆرتی ئیڕاقی ته‌نها 25 دۆلاری ئه‌مریکی بوو. هه‌ر ئه‌م نرخه خه‌یاڵیه‌ی پاسپۆرتی ئێراقی چاوی کاربه‌ده‌ستانی وه‌زاره‌تی ناوخۆو ده‌ڵاڵه‌کانیشی وه‌ها سوورکردبوو که زۆرینه‌ی پاسپۆرته‌کان به هه‌ڵه‌ی ڕێنووسه‌وه ده‌رب‌کرێن، تا دواتر خاوه‌نه‌کانیان 200-500 دۆلاری تر له ڕاستکردنه‌وه‌ی ناوه‌کانیاندا بده‌ن. کاربه‌ده‌ستانی حکومی و ته‌نانه‌ت ئه‌وانی فه‌رمانگه‌کانی پاسپۆرتیش، که زۆربه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌ڵاڵه‌کاندا شه‌ریک بوون، به ئاشکرا به هاوڵاتیان ده‌وت "بۆ ناچی به پاره ده‌ری بکه‌یت. ئه‌وه‌یان ئاسانتره‌و زووتریش ده‌گاته‌وه ده‌ستت". له‌لایه‌کی تره‌وه ده‌یان بڕوانامه‌ی ته‌زویر دروستکراون و خاوه‌نه‌کانیان ئێستا خۆیان پێکردۆته مڵۆزم و منه‌تکار به‌سه‌ر خه‌ڵکه‌وه. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که ژماره‌یه‌کی زۆر خه‌ڵکی هه‌لپه‌رست له‌چه‌ندین شوین مووچه‌ی ده‌سه‌ڵات وه‌رده‌گرن و ده‌وامیش ناکه‌ن. هەزارانی تر خۆیان بەناوی پۆلیس و سەربازەوە مووچە وەردەگرن، کەچی ئەم وڵاتە خاوەنی چارەکە ملیۆن سوپایە نەیتوانی بەرانبەر 300 چەکداری داعش لە مووسڵ بەرگری بکات. سەرباری ئەو بودجە زەوەندەی دوای رووخانی سەدام و تەنانەت گێرانەوەی پارە بلۆککراوەکانیشی، حکومەتی عیراق نەیتوانیوە قوتابخانەیەکی نوێ، ڕێگایەکی نوێ، نەخۆشخانەیەکی نوێ، پردێکی نوێ بۆ بەغدای پایتەخت دروست بکات، نەخاسمە شارەکانی تری بندەستی. ئەوە کەرکوک و ناوچە دابرێنراوەکانی تری ماددەی 140یش لەوپەری پەراویزدا بوون. وا بڕیاریشی داوە مووچەی مووچەخۆری داماو کەم بکاتەوە. خۆ خوا نه‌کات ده‌سه‌ڵاتیش بە گەندەڵ و دزێکی گەورە بلێ به‌ری چاوتان کلی پێوه‌یه، چونکه ده‌سه‌ڵات هه‌ر ئه‌وان خۆیانن و هه‌ر ئه‌وانیش ده‌سه‌ڵاتدارن. جا کڵۆڵی له‌وه‌دایه ئه‌مانه‌یش خۆیان به ڕیفۆرمیست و یاساپارێز و مافپارێز ده‌زانن و ئاینده‌یش هه‌ر له‌ده‌ست و به میزاجی ئه‌وانه.\nله هه‌رێمی کوردستانیش که چارەکە سەدەیەکە کورد حوکمڕانی خۆیه‌تی، بارودۆخه‌که له به‌شه‌کانی تری ئێراق باشتر نییه. پەرلەمانتار هەر خەریکی حساباتی پارەی داهاتی بۆریە نەوتەکەن، کەچی ڕۆژانه سه‌دان تانکه‌ر نه‌وت له سنووره‌کانه‌وه به قاچاغی ده‌نێررێنه ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم و که‌س نازانێ داهاتی ئه‌و بازاڕه ڕه‌شه ده‌چێته گیرفانی کێ. حزب بودجە لە حکومەت وەردەگرێ، لەریی کۆمپانیاکانییەوە پرۆژەکانی حکومەت وەردەگرێ، مووچەی کەوادریشی خستۆتە سەر حکومەت. لەو دەریا نەوتەی هەرێمی لەسەرە، هێشتا قوتابخانه‌کان سه‌رمای زستان به‌بێ ئاگر به‌ڕێ دەکەن. بەرپرس سوپاسنامە بۆخۆی دەردەکات و دەنوسێ سوپاس و پێزانینم هەیە بۆ ئەرک و ماندووبوونی خۆم. هاولاتی لەسەر لایتی بەرز دەکوژرێ و بکوژەکەی لەسایەی دەسەلاتدا دەسووڕێتەوە. هێزی چەک بەدەستی وەزارەتێک پۆلیسی بێچەکی وەزارەتێکی تر دەدەنە بەرشەق و کەس لێپرسینەوەیان لەگەڵ ناکات. هەزاران کەس بە پلەو مووچەی باڵا خانەنشینکراون، کەچی حکومەت مووچەی مامۆستاو کارگوزارو کەمئەندامی داماو کەمدەکاتەوە، یان دەبڕێ. وا نزیکەی سالێکە هێشتا 4 چارەکە مووچەی فەرمانبەری داوە. حکومه‌تی هه‌رێم مووچه‌و موسته‌حه‌قاتی خوێندکارانی خویندنی باڵای له‌و ڕه‌حمه‌تی گرانییه‌ی ئه‌وروپادا بڕیوه، که خۆی ناردوونی بۆ خوێندن. له‌ولایشه‌وه خۆیان ناوبه‌ناو بۆ گه‌شت و گه‌ڕان خۆیان ده‌که‌ن به ئه‌ورووپادا، له‌هه‌ر گه‌شتێکیاندا که‌متر له موسته‌حه‌ققاتی ساڵێکی قوتابییه‌کی نانبڕاو خه‌رج ناکه‌ن. هه‌روه‌ها زۆرینه‌ی کاربه‌ده‌ستانی کورد، که پێش ڕاپه‌ڕین خاوه‌نی 10 دیناری ئێراقی نه‌بوون، ئێستا له‌سایه‌ی سامانی گشتییه‌وه بوونه‌ته خاوه‌ن بزنسی خۆیان و نوێترین ئوتومبێل و چه‌ندین خانوو پارچه‌زه‌وی کۆمپانیاو مۆڵ و مێگا مارکێت. هه‌ڵبه‌ت ته‌نها به‌خۆیشیان نه‌وه‌ستاون و چه‌ندین ئیمتیازاتیان داوه به ده‌ست و پێوه‌نده‌کانیان له لایه‌ک و له لایه‌کی تریشه‌وه به هاوکاره عه‌ره‌به‌کانی به‌غدایان. تازە بە تازە پارێزگاری سلێمانی بڕیار دەردەکا بۆ بەناوکردنی ئەملاکی شار بەناوی "برا عەرەب"ەکانەوە. هێشتا کەرکوک و خانەقین و شنگال و ناوچە تەعریبکراوەکانی تریان بە فەرمی وەرنەگرتۆتەوە، کەچی بە بریاری خۆیان خەریکی فرۆشتنی سلێمانی و هەولێر و دهۆکیشن بە عەرەب. قبووڵنه‌کردنی ڕای جیاواز لای کاربه‌ده‌ستی کورد ته‌نانه‌ت گه‌یشتۆته په‌لاماردانی ئابڕووی خه‌ڵکانی نه‌یاری خۆی. خۆ تا ئێستایش له‌جیاتی ئه‌وه‌ی که‌سی توانا بۆ پۆسته به‌تاڵه‌کان بدۆزنه‌وه، پۆست و پله بۆ هه‌وادارانی خۆیان داده‌تاشن. په‌روه‌رده‌ی سلێمانی بڕیاری بە بنەڕەتیکردنی چوار خوێندنگای بنه‌ڕه‌تی هه‌ڵوه‌شاندبووەوە تا پۆستی به‌ڕێوه‌به‌ر بۆ چوار دووجار هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ی ئه‌ندامی حزبی ده‌سه‌ڵاتدار زامن بکات. حکومەت بە کردەوە وەزارەتی بۆ کەسی دیاریکراو دروست کردووە. ئه‌وه‌تا له به‌رزترین ناوه‌نده‌کانی زانست و مه‌عریفه‌ی وه‌کو زانکۆکاندا پڕکردنه‌وه‌ی پۆسته ئیدارییه‌کان به ئیمتیازی حزبی چ بێسه‌روبه‌رییه‌کی له‌و ناوه‌ندانه‌دا دروستکردووه. جا ئه‌وه حاڵی زانکۆکان و ڕووناکبیرانی کوردبێ، قوڕبه‌سه‌ر خه‌ڵکه ئاساییه‌که‌ی!\nسه‌ره‌نجام ده‌کرێ ئه‌م ئه‌نجامه هه‌ڵبهێنجرێ. ئێراق نه له ڕابردوودا مایه‌ی ئارامی و خۆشگوزه‌رانی بووه بۆ ئه‌ندامه‌کانی نه ئێستایش ئه‌و وڵاته دیموکرات و مافپارێزه‌یه که ساڵی 2003 به‌ڵێندرابوو. ئه‌وی ئێستا له سه‌رتاسه‌ری ئه‌و سنووره‌دا، بە هەرێمی کوردستانیشەوە، ڕووده‌دات باڵاده‌ستیی چه‌ند باندێکی قاچاغچییه که جگه له به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان هیچی تریان له هه‌گبه‌دا نییه بۆ ئێراق و کوردستانییه‌کان. سەرباری پرۆپاگەندەی ریفراندۆم لە کوردستان، دەبینین لەسەر ئاستی دەرەکی زلهێزەکان زوو زوو یەکپارچەیی عیراق بە گوێماندا دەدەنەوە، لە ناوخۆیشدا هێشتا حزبەکان ئامادە نین لەگەڵ یەک دانوستان بکەن. یەکیان بە بیانووی سەرۆکی هەرێم و ئەوی تریان بەبیانووی سەرۆکی پەرلەمان و ئەوی تریشیان وەکو دراوێکی دوو ڕوو، ئەمڕۆ لەبەرەی ئەم و سبەی لەبەرەی ئەوی تر، درێژە بە نەهامەتیی خەڵکی کوردستان دەدەن و بڕست و هیوایان لە خەڵک بڕیوە. بۆیە نه له‌ئێستاو نه له ئاینده‌یه‌کی نزیکیشدا هاتنه مه‌یدانی به‌دیلێکی کارا چاوه‌ڕوانکراو بەدی ناکرێ. بۆیه پێده‌چێ هەڵاتنی خۆری ڕزگاربوونی ئێراقیه‌کان و ڕەوینەوەی ئەو هه‌وره ڕه‌شه‌ی وا سه‌ده‌یه‌که ئاسمانی ئه‌و وڵاته‌ی، به هه‌رێمی کوردستانیشه‌وه تەنیوە، هێشتا دوور بن و ئاسۆیەک بۆدەربازبوونی خەڵکی ستەمدیدەی ئەم وڵاتە لە نەهامەتییەکانی 100 ساڵی ڕابردووی بەدی ناکرێ.


نەتەوەیەکى "تێرۆریست!" و داگیرکەرێکى "دێمۆکرات!" / ڕەزا کەعبی - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nدەسپێک وتار نەتەوەیەکى “تێرۆریست!” و داگیرکەرێکى “دێمۆکرات!” / ڕەزا کەعبی\nکوشتاری بێڕەحمانەی خەڵک لە رۆژەکانی رابردوودا لەلایەن سوپای تورکیەوە و قسەکانی ئەردۆغان، بۆجارێکی دیکە بێکەڵک بوونی سیاسەتەکانی تورکیە لە سەر کێشەی نەتەوەیی خستەڕوو. سەرتاسەری سەدەی بیستەم دەسەڵاتدارانی تورکیە حاشایان لە بوونی نەتەویەکی گەورە دەکرد، پاکتاوی رەگەزی و هەوڵ بۆ سڕینەوەی مێژوو و زمان و کولتوور و پێناسەی کورد، تەنیا ئامانج و سیاسەتی زاڵ لە ناو دەسەڵاتدارانی تورکیە لە دژی کوردستان بووە. دواکەتوو راگرتنی کوردستان لە بواری پیشەیی و ئاوەدانی، بێکاری لاوان و پەرەسەندنی هەژاری، لە کاتێکدا کە دەوڵەتەکانی یەک لە دوا یەک بە پێى\nبەرنامەی ئاگایانە هەموو سەروەت و سامانی کوردستانیان بۆ دەرەوەی کوردستان گواستۆتەوە و رێگایان نەداوە کە سەرچاوە سرووشتییەکانی کوردستان بۆ گەشەی ئابووری وئاوەدانی بە کاربێن ـ سەروەت و سامانی کوردستان کە دەبوو بۆ گەشەی پیشەسازى و پێشکەوتنی کۆمەڵگای کوردستان کەڵکى لێوەربگیردرێت، خەرجی بە کار گرتنى سەدان هەزار سوپای تورکیە و بەرنامە بۆ حاشا کردن و توانەوەى کورد و مافەکانى لە تورکیە.\nئەگەرچی لەم ساڵانەی دواییدا، چ بە هۆی پەرەسەندنی بزووتنەوەی رزگاریخوازی و چ بە هۆی دەنگدانەوەى کێشەی کورد لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و چ بە هۆی گۆڕانکارییەکانی ناو تورکیە و بە تایبەت چوونی بۆ ناو یەکێتی ئورووپا و گوشاری جیهانی بۆ سەر ئەم دەوڵەتە، پاشەکشەى بە دەسەڵاتدارانى ئەم وڵاتە کردووە و هەروەها ناچارى کردوون زۆر جار گوتاری خۆیان بگۆڕن و بە پێچەوانەی دەیان ساڵی رابردوو نەتوانن رق و دوژمنایەتی خۆیان راشکاوانە دەرببڕن. بەڵام دەبینین لە کردەوەدا هیچ ئاڵوگۆڕێکی جیددی لە سیاسەتەکانی تورکیە لە بەرامبەر کێشەی کورددا نەهاتۆتە گۆڕە و حاشاکرد\nن لە نەتەوەیەک و میلیتاریزم و بە تاڵان بردنی سەروەت و سەرچاوە سروشتییەکان و داسەپاندنی بێکاری و هەژاری ودواکەتوو راگرتنی کوردستان درێژەی هەیە. لە کاتێکدا کە جیهانی هەزارەی سێهەم روو لە گۆڕانە، تورکیە لە بەرامبەر کێشەى کورددا بەردەوام درێژە بە سیاسەتەکانى سەدەى بیستەمى خۆى دەدات و گۆڕانى بە سەر نەهاتووە.\nبابەتی پێشووبیانیە کومەلە در مورد: جنبش کرد در ایران و دورە نوین تحرکات مردمی\nبابەتی دواترڕاگەیاندنی هاوبەشی ڕێكخراوەكانی ژنانی كوردستانی ڕۆژهەڵات دەربارەی بارودۆخی كۆبانی


ئەو وڵاتەی کە تێیدا تاوانباران لە جیاتی سزادانیان پەنا دەدرێن و دەربازدەکرێن!.. حەسەن ڕازانی – Dengekan\nئەو وڵاتەی کە تێیدا تاوانباران لە جیاتی سزادانیان پەنا دەدرێن و دەربازدەکرێن!.. حەسەن ڕازانی\nbyDenegkan\tDecember 21, 2021\tGeneral\n(هەرێمی کوردوستانی عێڕاق بە نموونە)\n(لە پەراوێزی گیان لەدەستدانی نەقیب محمد لەتیف و برینداربوونی سێ پۆلیسی تر.)\nپوختەی کارەساتەکە: لە ئێوارەی درەنگانی ٤-١٢-٢٠٢١ لە تانجەڕۆوە ژنێک تەلەفۆن دەکات بۆبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی توندوتیژی دژی ژنان و پێیان دەڵێت کە هەڕەشەی کوشتنی لەسەرە. نەقیب محمد لەتیف لە گەڵ سێ پۆلیسی تر بە پەلە دەگەنە شوێنەکەو هەر بە گەییشتنیان دەدرێنە بەر دەستڕێژی گولەو لە ئەنجامدا نەقیب محمد گیان لەدەست دەداو سێ پۆلیسەکەش بریندار دەبن. تاوانبارانیش بۆی دەردەچن و تا بەرواری ئەم نووسینەش کەسیان لێ دەستگیر نەکراوە. هەندێک دەنگۆ بڵاو بووەتەوە کە گوایە بەرپرسێکی گەورەی سەربازی لە پشتی تاوانبارەکانەو دەربازی کردوون یان پەنای داوون .\nجا لەوبارەوە یەک پرسیاری گەورە دەبێ بکرێت ئەویش ئەوەیە کە : ئایا بە ڕاست دەسەڵات دەیەوێت یاسا جێبەجێبکرێت و تاوانبارانیش سزابدرێن و دیاردەی ژن کوشتن و توندوتیژیش بەرامبەریان بوەستێنرێت؟ ئەگەر وەڵامی ئەو پرسیارە بەڵێ بێت کەواتە دەبێ دەسەڵات و حکومەت هەم پشتی پۆلیس و دادوەرو دەسەڵاتی جێبەجێکار بگرێت و هەمیش نابێت تاوانباران لە ژێرهیچ بیانوویەکدا پەنا بدات یان دەربازیان بکات. ئەگەر ئەم کارە بکات کەواتە ئەو دەسەڵاتە نە دەیەوێت یاسا جێبەجێبکرێت و نە دەشیەوێت تاوانباران سزابدرێن و نە دەشیەوێت دیاردەی ژن کوشتن و توندوتیژی لە بەرامبەریان کۆتایی پێ بهێنرێت. ئیترلەمەودوا نە دادوەر دەتوانێت کارەکەی خۆی بە پێی یاسا بەڕێوەبەرێت و نە پۆلیسیش دەتوانێت بە دوا تاوانباراندا بڕواو بیان گرێت و نە هیچ لایەنێک و خەڵکی تریش دەتوانن لەو بارەوە هاوکار بن. کەواتە تەواوی شانەکە هەمووی لە سەری ئەو دەسەڵات و حکومەتەدا دەشکێتەوە.\nبە پێی کۆمەڵگای کوردی و ئەو هەل و مەرجەی کە خەڵکی کوردوستان تێیدا ژیان بەسەر دەبەن پێم باشە لەوبارەوە چەندین پرسیار بکەم. بۆ نموونە: ئایا دیفاعکردن لە ژنان بۆ ئەوەی توندوتیژییان لە بەرامبەردا نەکرێت تەنها ئەرکی حکومەت و دەسەڵاتی سیاسییە؟ ئایا لایەنی جێبەجێکار لە نێوحکومەتی هەرێمی کوردوستاندا دەتوانێت یاسا لەبەرامبەر هەمواندا بە یەکسانی جێبەجێبکات؟ دەبێ ڕاستەوخۆ ئەرکی کێ بێت کە نەهێڵێت توندوتیژی لەبەرامبەرژناندا ئەنجام بدرێت؟ ئایا پۆلیس وەک تیپی سەنگەری پێشەوەی لایەنی جێبەجێکار، دەتوانێت یاسا جێبەجێبکات لە هەرێمی کوردوستاندا؟ بۆچی تاکو ئێستا نەتوانراوە توندوتیژی لەبەرامبەرژناندا بوەستێنرێت و ژن کوشتن کۆتایی پێ بهێنرێت؟ ڕۆڵی دەسەڵات لە کوردوستاندا لەولەوبارەوە چییە ؟ ئەدی ڕۆڵی ئایین و مەزەبەکان؟ ئەدی باشە ڕۆڵی ئەو هەموو ڕێکخراوانەی ژنان و خانمان و ئافرەتان کە هەندێکیان خاوەن لانەو شەڵتەرو شوێنی حەوانەوەی ئافرەتانی لێقەوماویشن چی بووە؟ ئەمانەو دەیان پرسیاری تر.\nبە بڕوای من، بە پشتبەستن بە سەرخانی فکری کۆمەڵگەی کوردوستان، بە ڕۆڵی ئایین و مەزەب، بە کەلتووری باوو هێنراوو داسەپاو، بە پاشخان و باکگڕاوندی هێزو لایەنە سیاسییەکانی بەشدار لە دەسەڵاتی هەرێم، هەروەها بە مێژووی دوێنێی سەردەمی حوکمی بەعس لەو بارەوە، پێویستە زۆر لایەن و کەس و ڕێکخراو بێنە مەیدانی کارو لە چوارچێوەی شیعارو گوتاری سیاسی و بێکرداردا بێنەدەر.\nئەم کارە پێشی هەموان، بە بڕوای من، ئەرکی حکومەت و دەسەڵاتی سیاسی و فەرمانڕەوای وەڵاتە. بۆیە دەبێ ئەم حکومەت و دەسەڵاتە سیاسییە بە یاسا لە ڕێگەی دام و دەزگای تایبەت بەوکارەوە، کە پۆلیس ڕاستەوخۆ یەکێکیانە، ئەو کارە ئەنجام بدات. وە دەبێ حکومەت خۆی بە بەرپرس بزانێت لە دابینکردنی ئاساییشی سەرو ماڵ بۆ تەواوی کۆمەڵگا کە ژنانیش بەشێکن لەو کۆمەڵگایە. دەبێ کۆمەڵگا لە لای ڕۆشن بێت کە بەرپرسی ڕاستەوخۆی یەکەم و کۆتایی لە ئەنجامدانی ئەوکارە دا حکومەت و دەسەڵاتی سیاسی و فەرمانڕەوای وەڵاتە.\nدوای حکومەت و دەسەڵاتی سیاسیی و فەرمانڕەوا، بە بڕوای من، دەبێ زۆر لایەنی تریش ڕۆڵیان هەبێ و هاوکار بن لەوبارەوە. پێویستە کۆمەڵگا بە گشتی بە ئەرکی خۆی بزانێ کە ڕێبگرێت لە توندوتیژی لە بەرامبەر ژنان دا و نابێت کۆمەڵگا بهێڵێت کە ژنان بە هەر بیانوویەکەوە بێت بکوژرێن . ئەم کارە ئەرکی هەموو ئەو لایەنە سیاسسیانەشە کە مەسەلەی ژنیان بۆ گرنگە، ئەرکی هەموو تاکێکی ئازادی خوازو مڕۆڤ دۆستە، ئەرکی هەموو ئەو نووسەرو ڕۆژنامەنووس وچالاکوانانەیە کە مەسەلەی ژنیان گرنگە، ئەرکی کۆمەڵگای مەدەنییە، تەنانەت ئەرکی ئایین و ئایینزاکانیشە بە گشتی، دەبێ لەو بارەوە ڕۆڵی ئەرێییانە بنوێنن لە نەهێشتنی ژن کوشتن و توندوتیژی لەبەرامبەر ژنان دا، ئەرکی خودی ژنان خۆیانە لە ڕێگەی یەکگرتوویی خۆیان و خۆڕۆشنبیرکردن وهەروەها لە ڕێگەی ڕێکخراوەکانی ژنانی سەربەخۆیانەوە، هەروەها ئەرکی هەموومانە لە ئەوپەڕی چەپمانەوە بۆ مامناوەندی و لیبڕالیمانەوە کە دەبێ ڕۆڵمان هەبێ لە نەهێشتنی توندوتیژی لەبەرامبەرژناندا. ئەبێ ژن کوشتن کۆتایی پێبێت.\nبۆیە نابێت ئەو ئەرکە، کە ئەرکێکی گەلێک قورس و ئاڵۆزە، بە تایبەتی لە کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتیدا، بە تەنیا بخرێتە سەر شانی چەند ئۆفیسێکی پۆلیس. بۆ وەستاندن و کۆتایی پێهێنانی دیاردەی توندوتیژی لە بەرامبەر ژنان، ژن کوشتن و تاوان لەبەرامبەریاندا، تەنیا نابێ بە ئەرکی پۆلیسی بزانین و بە تەنیاش ئەو کارە بە پۆلیس ناکرێت. بە تایبەتیش لە شوێنێکی وەک و کوردوستاندا.\nبە پلەی یەکەم ئەرکی ڕێکخراوەکانی ژنانە کە ڕاستەوخۆ پشتگیریی لەو ئۆفیس و دامەزراوە فەڕمیانە بکەن کە ئەرکیان پاراستنی ژنانە لە توندوتیژی و دەبێ لەوبارەوە بە بەردەوامی بەدواداچوونیشیان هەبێ کە ئاخۆ ژنان وەک و پێویست پارێزراوون؟ بۆیە ئەگەرهەموومان بەشدار نەبین لەو کارەدا ئەوا، بە بڕوای من، بە بوونی چەند ئۆفیسێکی پۆلیس یان یاسایەک کە توانای جێبەجێبکردنی ئەو یاسایەش نەبێ، ئەو ئەرکە بە تەواوی و بە سەلامەتی جێبەجێ ناکرێت. کۆمەڵگاش لەو بارەوە بێ خەتا نییە.\nجا کاتێک کە هەموومان وەک و پێویست بەشدار نابین ئەوا بەردەوامی دەبێ لە ڕوودانی ئەو کارەساتە دڵتەزێنانە لە وێنەی کارەساتی گیان لەدەستدانی نەقیب محمد لەتیف و برینداربوونی سێ پۆلیسی تر. هۆی ئەمەش بە پلەی یەکەم ئەوەیە کە نەقیب محمدەکان بە تەنیا ناتوانن ئەو ئەرکە قورس و ترسناکە لە نێو کۆمەڵگایەکی بێ سەرەوبەرەی وەک و کوردوستاندا جێبەجێ بکەن. بۆیە ئەگەر پشتیان نەگیرێت لە لایەن هەموانەوە بە تایبەتی لە لایەن حکومەت و دەسەڵاتەوە ئەوا بەم شێوەیە دەبنە قوربانی و گیانیان تێدا دەچێت لە پێناوی بەرگرتن بە تێداچوونی گیانی کەسانی تردا. بۆیە دەبێ دەسەڵات بە بەرپرس دابنرێت. هەروەها نابێت ڕێکخراوەکانی ژنان لەو بەرپرسیاریەتیە بەدەربکرێن.\nبە ئاوڕدانەوەیەک لە دوێنێی کوردوستان لە سەرەتای نەوەدەکانەوە تاکو ئێستاشی لەگەڵدا بێت دیاردەی ژن کوشتن و توندوتیژی لەبەرامبەر ژناندا نەتوانراوە بوەستێنرێت. ئامارەکانی ژن کوشتن و توندوتیژی لەبەرامبەر ژناندا ئەوە نیشان دەدەن کە نە حکومەت و نە ڕێکخراوەکانی ژنان و ئافرەتان و خانمان نەیان توانیوە وەک پێویست دیاردەی ژن کوشتن و توندوتیژی لە بەرامبەر ژنان دا کۆتایی پێ بهێنن. سەردەمی پێش نەوەدەکان دیاردەی ژن کوشتن و توندوتیژی لە بەرامبەر ژناندا بە بەراورد بە دوای نەوەدەکان لە کوردوستاندا زۆر کەمتر بوو. تاوانباران سزا دەدران و نەیان دەتوانی بە ئاشکرا و بە ئازادی بسوڕێنەوە. بەڵام ئێستا بەڵێ بە ئاشکراو بە ئازادی دەسوڕێنەوە.\nدەسەڵاتی ئێستای هەرێم بە ڕاستەوخۆیی و بە ناڕاستەوخۆیی لە باتی ئەوەی ببێتە لانەو پەناگەی ژنانی لێقەوماوو هەڕەشەلێکراو، کەچی بووەتە بە پەناگەو لانەی تاوانباران و بکوژانی ژنان.\nبەرپرس و کاربەدەستە دەسەڵاتدارەکانی نێو ئەو دەسەڵاتەی کوردوستان خۆیان ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ تاوانبارەکان گل دەدەنەوەو ناهێڵن دەستی یاساو سزا بیان گاتێ. بۆیە کاتێک کە لایەنی جێبەجێکاری یاسا توانای جێبەجێکردنی یاسای نەبێت و پشتی نەگیرێت لە لایەن حکومەت و دەسەڵاتەوە ئەوا کارەساتی لە وێنەی گیان لەدەستدانی نەقیب محمد هەمیشە ڕوودەدەن. نەک هەر ئەوە بەڵک و نەقیب محمدەکانی تریش کە ئێستا لە ژیاندا ماوون، کەمن هیوادارم هەمیشە سەلامەت بن، ئەوانیش ئیتر ناتوانن وەک و پێویست ئەرکەکانیان جێبەجێبکەن و ناتوانن یاسا بسەپێنن.\nکەم کردنەوەی ڕێژەی تاوانی توندوتیژیی لە بەرامبەر ژنان و کوشتنیان پەیوەستە بە جێبەجێکردنی یاساوە. تا یاسا زۆرترو باشترو بە بەردەوامی بەسەر هەموو لایەکدا جێبەجێبکرێت ڕێژەی تاوان کەم دەبێتەوەو بە پێچەوانەش ڕێژەی تاوان بەرەو هەڵکشان دەچێت. کەواتە لەو نێوەدا ڕێژەی کارەساتەکانی لە وێنەی نەقیب محمد زۆرتر دەبن. لە ئەنجامی جێبەجێ نەکردنی یاساشدا لە لایەکەوە ژنان دەبنە قوربانی و لە لایەکەی تریشەوە بە بەردەوامی نەقیب محمدەکان لەو ڕێگایەدا دەبنە قوربانی.\nلە هەمووشی گرنگتر و ترسناکتر ئەوەیە کە دەسەڵاتی سیاسی و فەرمانڕەوا دوولایەنە خودی خۆی تێوە گلاوەو هاوکارە لە زیادبوونی توندوتیژی لە بەرامبەر ژنان و کوشتنی ژناندا. چونکە لە لایەکەوە وەک و پێویست پشتی لایەنی جێبەجێکار ناگرێت و هاوکاری ناکات، وە لە لایەکی تریشەوە هەندێک لە بەرپرسانی نێو ئەو دەسەڵاتە دەچن تاوانباران دەپارێزن و لای خۆیان پەنایان دەدەن یان دەربازیان دەکەن و ڕەوانەی هەندەرانیان دەکەن یان لە ڕێگەی فشار لەسەر دادگا دەچن کەیسەکانیان یان بە لاڕیدا دەبەن یاخود لەسەریان سووک دەکەن.\nڕەفتارو سیاسەتی دەسەڵاتە کە وا دەکا لە لایەکەوە پۆلیس و لایەنی جێبەجێکارنەتوانن وەک و پێویست یاسا جێبەجێبکەن یان دەبنە قوربانی لەوڕێگایەدا، وە لە لایەکی تریشەوە دەسەڵات خودی خۆی دەبێتە هۆی ساردکردنەوەی لایەنی جێبەجێکار لە جێبەجێکردنی یاسادا. کەواتە تا ئەم دەسەڵاتە سیاسەتی بەم شێوەیە بێت، ژن کوشتن و توندوتیژی لەبەرامبەر ژنان کۆتایی نایەت و تاوانیش هەربەرەو سەر دەڕوا و کارەساتی لە وێنەی گیان لەدەستدانی نەقیب محمد و برینداربوونی هاوڕێکانی هەربەردەوامی دەبێ…\nلە کۆتاییدا قسەی یەکێ لە ئەفسەرە هاوڕێکانی نەقیب محمد دەهێنمەوە کە وتی:\n“ئێمە چۆن بتوانین یاسا جێبەجێبکەین لە کاتێکدا دەسەڵات تاوانباران گل بداتەوەو بیان پارێزێت. ئێمەش بە مەرەدی نەقیب محمد دەچین. بکوژانمان وەک بەرزەکی بانان بۆی دەردەچن و دەرباز دەکرێن لە لایەن بەپرسە گەورەکانی نێو ئەو دەسەڵاتەی کە ئێمە یاسای بۆ جێبەجێ دەکەین. کەواتە ئەگەر پشتمان نەگیرێت ناشتوانین یاسا وەک و پێویست جێبەجێ بکەین. ئەگەر یاساشمان وەک و پێویست پێ جێبەجێ نەکرا ئەوا لە لایەکەوە هەم خۆمان دەبینە قوربانی و هەمیش ناتوانرێت کوشتنی ژنان و توندوتیژی لەبەرامبەریاندا کۆتایی پێ بهێنرێت و هەمیش تاوانباران هەر لە زیادبووندا دەبن”..\nPrevious شیعر/ دەيجوری لە دايک بوون.. سەردار جاف\nNext مانای ڕووداو و کارەساتەکانی کوردستان.. تاهیر عیسا\nڕۆمانی(ڕۆژانێک بەبێ خۆشەویستی)؛ جیهانێکی جاڵجاڵۆکەیی: … بۆتان لەتیف عەبدولقادر\nمه‌لا به‌ڕێزه‌کان،کێ تۆبه بکات؟ … کاروان عومه‌ر کاکه‌سوور


سەرۆکی کۆماری ئیسلامی ئێران، ئیسرائیل گوناهباردەکات بە کوشتنی موحسن فەخریزادە، زانای ناوداری ئەتۆمی و هەروەها بە هەوڵدان بۆ نانەوەی ئاژاوە و گێرەشێوێنی، دەشڵێت وڵاتەکەی ناکەوێتە ئەو جۆرە تەڵانەوە.\nحەسەن ڕۆحانی لە لێدوانەکانی ئەمڕۆ شەممەیدا جەختی دەکردەوە لەوەی "لە کاتی گونجاودا وەڵامی ئیسرائیل دەدرێتەوە" هاوکات ئایەتوڵا عەلی خامنەئی، ڕابەری باڵای کۆماری ئیسلامی، لە ڕاگەیەندراوێکدا باسی لەوە کردووە" پێویستە سزای ئەوانە بدرێت کە بەرپرسیارن لەو کردەی کوشتنە و هەروەهاش درێژەدان بە جموجۆڵەکانی فەخریزادە."\nدیمەنێکی ئەو شوێنەی موحسن فەخریزادەی تیادا کوژرا\nڕۆحانی لە لێدوانە تەلەفزیۆنییەکەی ئەمڕۆ شەممەیدا دەڵێت "گەلی ئێران زیرەک ترە لەوەی بکەوێتە تەڵەی پیلانگێڕی زایۆنیزمەوە، ئەوان بیر لە نانەوەی ئاژاوە و پشێوی دەکەنەوە، پێویستە بزانن ئێمە دەستەکانیانمان ئاشکرا کردووە و لەو ئامانجە قێزەونانەیاندا، سەرکەوتوو نابن."\nڕۆحانی ئاگاهیش دەدات بە نەیارانی ئێڕان و دەڵێت وڵاتەکەی و بەرپرسانی ئێرانیش "زۆر لەوە ئازاترن کە ئەم کارە تاوانکاریە بەبێ وەڵام جێبهێڵن، لە کاتی گونجاودا وەڵامی ئەم تاوانە دەدەینەوە."\nوەزارەتی بەرگری ئێران ڕۆژی هەینی، مردنی موحسن فەخریزادەی ڕاگەیاند. پێشتر دەسەڵاتدارانی ئێران وتبوویان پاش ئەوەی تەقە لە خۆی و پاسەوانەکانی کراوە، برینەکانی فەخریزادە سەخت بوون و گەیەندراوەتە نەخۆشخانە، بەڵام وێڕای هەموو ئەو هەوڵانەی پزیشکەکان داویانە، فەخریزادە گیانی لە دەستداوە.\nهەر ئەمڕۆ شەممە ڕۆحانی وتوویەتی "ئیسرائیل ئەو ڕۆڵەی بۆ خۆ سەپێندەری جیهان گێڕاوە."\n"خۆ سەپێندەری جیهان" ئەو دەستەواژەیەیە بەرپرسانی ئێرانی وەک ئاماژەکردن بە ئەمریکا بەکاریدەهێنن.\nلە ڕاگەیەندراوەکەی سەرۆکایەتی ئێراندا نوسراوە "جارێکی تریش دەستی خۆ سەپێندەری جیهان و زایۆنیزمی بەکرێگیراوی، چووە خوێنی یەکێک لە کوڕەکانی ئێران." لە ڕاگەیەندراوەدا مردنی فەخریزادە بە زیانێکت گەورە لە ئێران ناودێرکراوە.\nوەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، لە ساڵی 2008دا ناوی فەخریزادەی خستبووە ناو لیستی سزادراوەکانی ئێرانیدا، بەهۆی بەشدارییەکانی لە پەرەپێدانی بەرنامە ناوکییەکەی ئێراندا. پێشتریش بەنجامین نەتەنیاهۆ، سەرەک وەزیری ئیسرائیل فەخریزادەی بەوە گوناهبار کردووە کە لە پشت بەرنامەیەکی ناوکی لەشکریانەوەیە. ئێران نکوڵی دەکات لەوەی بەرنامە ناوکییەکەی بۆ مەبەستی لەشکریانە بێت.


قائیمقامیەتی قەزای چەمچەماڵ هۆشداری دەدات لە خراپی بارودۆخی هاوڵاتیانی سنورەکە "بەهۆی کێشەی کەم ئاوییەوە، بەجۆرێک لە وەرزی هاویندا مانگانە دوو جار ئاو بەهاوڵاتیان دەدرێت و ئەوەش مەترسی کارەساتی مرۆیی و سەرهەڵدانی دەیان نەخۆشی هەیە."\nقائیمقامیەتی قەزای چەمچەماڵ لە بانگەوازێکدا بۆ سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکانی ناردووە (25ی ئایاری 2021) دەڵێت، "ئەو بڕە ئاوەی بە هاوڵاتیان دەدرێت زۆر کەمە و بەشی پێداویستیەکانی ڕۆژانەی هاوڵاتیان ناکات."\nدەشڵێت، تاکە چارەسەری ئەو کێشەیەش جێبەجێکردنی پرۆژەی ئاوی گۆپتەپە- چەمچەماڵە کەبەهۆیەوە زیاتر لە ٢٠٠ هەزار هاوڵاتی لەتینوێتی ڕزگار دەکرێت و ناوەندی قەزا و ناحیەکانی شۆڕش و تەکیە و ئاغجەلەر و دەیان گوند سود لەو پرۆژەیە وەردەگرن.\n- نوسراوەکانی ژمارە ٢٢٨٧ لە ٥/ ٧/ ٢٠٢٠ و ١٢٤١ لە ٣١/ ٣/ ٢٠٢١ ئاراستەی سەرۆکایەتیەکانی هەرێم و پەرلەمان وحکومەت و وەزارەتە پەیوەندیدارەکان کراوە.\n- نوسراوەکانی ٢٣٧٣ لە ١/ ٧ /٢٠١٩ و ١٠٤٦ لە ١٠/ ٣/ ٢٠٢٠ کە ئاراستەی پارێزگای سلێمانی کراوە.\n- نوسراوی ی١ لە ١٧/ ٢/ ٢٠٢٠ کە ئاراستەی وەزارەتی شارەوانی کراوە.\n- نوسراوی ٢٣٥٣ لە ١٣/ ٧/ ٢٠٢٠ کە ئاراستەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کراوە.


بۆچی دادگاییەکانی تایبەت بە چەکدارانی داعش قوربانیان لە مافەکانیان بێبەش دەکات؟ | Human Rights Watch\nDecember 5, 2017 2:22PM EST\nلە کاتێکدا شەڕی دژی داعش خەریکە کۆتایی دێت، هێزەکانی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا خەریکی پشکنین، تۆمەتبارکردن و بڕیاردانن لەسەر هەزاران کەسن کە پەیوەندییان بە داعشەوە هەبووە، کە زۆربەشیان پیاو و کوڕن، یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر داوای بڕیاری توند لەدژی ئەو کەسانە دەکات، لەوانەش بڕیاری لەسێدارەدان یان زیندانی هەتاهەتایی.\nداعش هەڕەشەیەکی جیدی لەسەر دەوڵەتی عێراق دروستکردبوو، لەوانەش هێرش بۆ سەر هاووڵاتیانی مەدەنی و ژمارەیەک تاوانی دیکە کە لەسەرانسەری عێراق ئەنجامیان دەدان. دەسەڵاتداران مافی خۆیانە لە پێناو پاراستنی ئاسایشی دانیشتووان و گەرەنتیکردنی مافی رەوای قوربانیان سزای ئەو تاوانانە بدەن. بەڵام دادوەرەکانی عێراق و کوردستان پێیان راگەیاندم کە هیچ ستراتیژێکی نیشتمانی لەئارادا نییە بۆ ئەوەی ئەم دادگاییانە بە هاوئاهەنگی رێکبخرێن و ئەولەوییەت بە دادگاییکردنی ئەو کەسانە بدرێت کە بەرپرسیارن لە تاوانە زۆر گه‌وره‌كان. شێوازی مامەڵەکردنی دادگاییەکانیش بە جۆرێکە کە قوربانیانی هەندێک لە خراپترین تاوانەکانی ئەم دەیەیە لە مافەکانیان بێبەش دەکات.\nروون و ئاشکرایە کە ئەو خێزانانەی ماوەی سێ ساڵ لە ژێر دەسەڵاتی داعشدا مەینەتییان بینیوە حەز دەکەن ئەنجامدەرانی تاوانەکان سزا بدرێن و تۆڵەیا لێ بکرێتەوە. بەڵام شێوازی ئێستای مامەڵەکردن (واتە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیەکان) لەبری ئەمە مەترسی چاندنی تۆوی نەهامەتیی زیاتر لە داهاتوودا دەهێنێتە ئاراوە.\nیاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر رێگە بە دادوەرەکان دەدات رێژەیەکی بەرفراوان لە گومانلێکراوان تۆمەتبار بکات، لەوانەش ئەو چەکدارانەی دەستدرێژی سێكسی و تاوانی كوشتنیان ئه‌نجام داوه، هەروەها ئەو پزیشکانەش کە لە نەخۆشخانەکانی ژێر کۆنتڕۆڵ و ئیدارەی داعشدا کاریان دەکرد یانیش ئەو چێشتلێنەرانەی خواردنیان بۆ چەکدارانی داعش ئامادەدەکرد. زۆر جار سەلماندنی تۆمەتەکانی پەیوەندیدار بە پێشێلکردنی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر ئاسانترە لە پێشێلکارییەکانی دیکە. دادوەرەکان هەر ئەوەندەیان لەسەرە بیسەلمێنن گومانلێکراوەکە ئەندامی داعش بووە یان لە سیستەمی ئیداری داعشدا بەشدار بووە یانیش هێزی چەکداریی داعش بووە، نەک ئەوەی بیسەلمێنن گومانلێکراوە دەستی لە کردەیەکی تاوانکارانەی دیاریکراودا هەبووە ـ کە بێگومان ئه‌مه‌ش قورسه لە کاتێکدا ئەم تاوانانە لە ئاڵۆزییەکانی کاتی شەڕدا روویانداوە.\nرێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ (هیومان ڕایتس ۆوچ) ئاگادارە لەوەی زیاتر لە ٧،٣٧٤ گومانلێکراوی داعش هەن کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە یان ئەوەتا دادگاییکراون یانیش سزادراون، لەو ژماره‌یه‌ش ٩٢ کەسیان لەسێدارە دراون. لەو کەیسانەدا دادگاکانی حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان هەموو ئەو کەسانەیان کۆکردووەتەوە کە وەکوو بەشدار، پلاندانەر، هاوکاری دارایی و کردەیی کردنەوە لە تیرۆردا دەستیان هەبووە. هەندێک لە دانیشتنەکانی دادگا تەنیا ١٥ بۆ ٢٠ خولەکیان خایاندووە، بێ ئەوەی قوربانیانی ئەو تاوانەی نراوەتە ئەستۆیان ئامادەی دادگاییەکە بن.\nبەڵام ئەگەر پشت بە یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر ببەسترێت، ئەوە ئەلەوییەت پێدان و سزادانی جیدیترین تاوانەکانی داعش دەبێت بە کارێکی سەخت. جیا لەمە هەندێک کەسیش نابێت لە هیچ هەلومەرجێکدا دادگایی بکرێن، یەک لەوانەش پزیشکەکانن کە تەنیا کاری خۆیان کردووە (واتە چارەسەری نەخۆش).\nئەو دادگاییە بەربڵاوانەی بە پێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بەڕێوەدەچن واده‌كات تۆمارکردنی دادوه‌ری ئەو تاوانانەی داعش لەدژی هاوڵاتییانی عێراق کردوونی ئەستەم بێت، هەروەها کۆکردنەوەی بەڵگەش لە رێگەی قسەکردن لەگەڵ شایەتحاڵ و قوربانیانیش دەکات بە کارێکی چەتوون. لە کاتێکدا کۆمەڵگا جیاجیاکانی عێراق داوای دادپەروەری دەکەن و دادگاکانیش بە شێوەیەکی گشتی رێگە بە بەشداریی قوربانیان و شایەتحاڵەکان دەدەن، دەسەڵاتدارانی دادوەری و ئەمنی هیچ هەوڵێک نادەن بۆ ئەوەی قوربانیان لە دادگاییەکاندا بەشدار بن. قوربانیان هان نادرێن لە دادگاییەکاندا بەشدار بن، وەکوو شایەتحاڵ لە دادگاییەکەدا دەرکەون، یانیش باسی چیرۆکی بەسەرهاتی خۆیان بکەن، یانیش پرسیارەکانی خۆیان ئاراستەی گومانلێکراوەکە بکەن.\nنموونەیەک کە بەتایبەتی بێڕەحمانە و بێزارکەر بۆ ئەمە: لە دادگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری نەینەوا، تۆمەتبارێک دانی بەردا نا کە چوار ئافرەتی وەکوو کۆیلەی سێکس راگرتبوو، کە هەر شەوێک دەستدرێژی دەکردە سەر یەکێکیان. بەڵام دادوەرەکە تەنیا بە تاوانی ئەندامێتی لە داعش سزای بۆ دیاریکرد. بۆچی دەسەڵاتی دادوەری و ئەمنی هەوڵی دۆزینەوەی ئەو ئافرەتانەی نەدا کە ئەو تاوانبارە دەستدرێژی کردبوونەسەر؟ یانیش ئەگەر ئافرەتەکان زیندوو نین بۆچی هەوڵی دۆزینەوەی خێزانەکانیان نەدرا، بۆ ئەوەی چانسی ئەوەیان هەبێت لە ژووری دادگاییەکەدا دانیشن و لە تاوانبارەکە بخوازن داوای لێبوردنیان بکات، یانیش هەر هیچ نەبێت بۆ ئەوەی چانسی ئەوەیان هەبێت دادوەرەکە ببینن کە بڕیار لەسەر گومانلێکراوەکەدا دەدات بۆ ئەوە تاوانانەی لەدژی کچ یان هاوژینەکەیان کردوویەتی؟\nتەنانەت ئەگەر گومانلێکراوەکان تاوانی جەنگی، تاوانی دژی مرۆڤایەتی یانیش جینۆسایدیان کردبێت، ئەوە لەو دادگایانەدا لەسەر بنەمای ئەو تاوانەوە بڕیاریان لەسەر نادرێت، چونکە لەبنەڕەتدا لە یاسای تاوانی عێراقیدا ئەو جۆرە تۆمەتە نییە. بەڵام خۆ دادوەرەکان دەتوانن لەسەر بنەمای کۆمەڵێکی بەربڵاو لە تاوانی دیکە بڕیاریان لەسەر بدەن، لەوانەش کوشتن و دەستدرێژی سێکسی، لە کاتێکدا ئەمە هەنگاوێکی گەورە دەبێت بۆ ئەوەی قوربانیانی ئەو تاوانانە هەست بکەن دادپەروەریان بۆ به‌رقه‌رار بووه.\nجیا لەمەش پێشێلکارییه‌كی زۆر لە مافه‌كانی تۆمەتبار له‌م دادگاییكردنانه‌دا به‌دی ده‌كرێ، کە لە یاسای نێودەوڵەتی و عێراقیدا هەن. ئێمە هەندێک دۆسیەمان بە دۆکۆمێنت کردووە کە تێیدا گومانلێکراوەکانی داعش باسی ئەوە دەکەن هێزە ئەمنییەکان بۆ چەندین مانگ ئەوانیان بە دەستبەسەری راگرتووە و لێپێچینەوەیان له‌گه‌ڵ كردوون به‌بێ ئاماده‌بوونی پارێزه‌ر له‌كاتی لێپێچینه‌وه‌كان، هەندێکجاریش ئەشکەنجەیان داون بۆ ئەوەی لەژێر گوشار دان بەوەدا بنێن کە بەڕاستی ئەندامی داعش بوون.\nئێمە لەگەڵ ١٠٠ خێزان قسەمان کردووە کە کوڕ و مێردەکانیان لە کاتی پشکنیندا لێ دوور خستوونەتەوە، بەڵام دوای تێپەڕینی چەندین مانگ هێشتا نازانن کوڕ و مێردەکانیان لە کوێ دەستبەسەرن. لەسەرەتادا ئەوان زۆر دڵخۆش بوون بەوەی لەدەست داعش رزگاریان بووە. ئافرەتێک پێی گوتم “خۆزگە لە مووسڵ ماباینەوە و لە هێرشێکی ئاسمانیدا کوژراباین، چونکە ئەوە باشترە لەو ژیانەی تێیدا نازانم چی بەسەر مێردەکەم هاتووە”. ئێمە ئەوەشمان بینی کە لە ژوورێکی چوار بە شەش مەتردا ١١٤ بەندکراو هەن کە ماوەی چوار مانگ بوو هەوایان نەگۆڕیبوو و دەرفەتی ئەوەشیان نەبوو قاچیان رابکێشن.\nلە هەمانکاتدا، ئێمە لەگەڵ ئەو ئافرەتانەش قسەمان کرد کە وەکوو کۆیلەی سێکس (لای داعش) راگیرابوون، زیاتر لە ١٠ جار لە لای پیاوێکەوە بۆ پیاوێکی دیکە کڕین و فرۆشتنیان پێکرابوو و بەردەوام دەستدرێژییان کرابووە سەر. ئەو ئافرەتانە باسی ئەوەیان بۆ کردین کە حکومەت هیچ پەرۆشییەکی نییە بۆ ئازارەکانی ئەوان و هیچ ناکات بۆ ئەوەی تاوانکارەکان بە سزای خۆیان بگەن.\nعێراق دەبێت پیشانی بدات کە دەتوانێت قۆناغی دەسەڵاتی داعش بقۆزێتەوە بۆ بەدیهێنانی قۆناغێکی باشتر. دەبێ بیسەلمێنێت کە حکومەتی عێراق، بە پێچەوانەی داعش، بە بایەخەوە لە قوربانییەکان دەڕوانێت، گرنگی بەوە دەدات تاوانکارەکان بە سزای خۆیان بگەن و پەرۆشە بۆ دەسەڵاتی یاسا. بۆ ئەوەی ئەمەش بکات پێویستە یاسا بەکاربهێنێت بۆ دادگاییکردن و سزادانی کامڵی ئەوانەی دەستیان هەبووە لە تاوانی جەنگی و تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی، ئەمەش دەبێت لە دادگایەکدا بکرێت کە لەگەڵ پێوەرە بنچینەییە نێودەوڵەتییەکاندا یەکبگرێتەوە. حکومەتی عێراقی پێویستە رێگە بە قوربانیان بدات هەڵسن و باسی ئازار و مەینەتی خۆیان بکەن.\nبۆ ئەوەی حکومەتی عێراق بتوانێت بە شێوازێکی دروست بڕیار لەسەر کەسەکان بدات، پێویستە واز لە بەفیڕۆدانی سەرچاو و وزەی خۆی بهێنێت و هێندە بڕیار لەسەر ئەو پیاوانە نەدات کە چارەسەری پزیشکیان پێشکەش کردووە یانیش یارمەتییەکەیان بۆ داعش بریتی بووە لەوەی نەهێڵن سیستەمی ئاو و ئاوەڕۆکانی مووسڵ لەکار بکەوێت، لەبری ئەمە حکومەتی عێراق پێویستە بەدوای تاوانبارانی جەنگدا بگەڕێت.


چاوپێکەوتنی هاوڵاتی لە گەڵ ڕزگار عومەر – Denegkan\nچاوپێکەوتنی هاوڵاتی لە گەڵ ڕزگار عومەر\nbyڕزگار عومه‌ر\tJune 6, 2012\tگشتی\nهاوڵاتی : ئێوه قسه‌کردن له‌سه‌ر پرسی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ بۆ کورد له باشووری کوردستان له‌م بارودۆخه‌ی ئێستای ناوچه‌که و جیهان چۆن ده‌خوێننه‌وه؟\nپێش هەموو شتێک من لە میتۆدی یان لە بیرکردنەوەی پشتی ئەم پرسیارەو چەندین پرسیاریتری هاوشێوە دەست پێ دەکەم . ئەم پرسیارە نوێنەرایەتی تێگەشتنێکی باو دەکا ، کە مومکین بوون یان نەبوونی دەوڵەتی کوردی دەبەستێتەوە بە گەرم بوون و قسەو باس و تەسریحاتی سیاسی وئیعلامی لەسەر ئەم پرسە ، نەک وەک ئەوەی لە باری مێژووییەوە (22 ساڵ لە ئەزمونی کوردستان) چی هێنابێتە پێشەوە ، یان باروۆدۆخی مەوزوعی و هاوسەنگی هێزەکان بەرەو کوێ گەیشتبێت ، کە دەشڵێم هێز مەبەستم دەسەڵاتی سیاسی کوردی و دەوڵەتە ئیقلیمی و ئەو زلهێزانەیە لە بابەتی ئەمریکاوبەریتانیا کە پەیوەندی بە تینیان بە جیوپۆلیتیکی ناوچەکە هەیە .\nئەزموونی کوردستان ، بە عەمەلی مومارەسە کردنی کردنی سەربەخۆیی سیاسی وئیداری بووە لە دەسەڵاتی سێنتراڵ . لە ساڵی 1991 لە پاش گەڕانەوە لە ئاوارەیی ، بەشێکی بەرین لە جەماوەری کوردستان لە شارەکانی هەولێرو سلێمانی خۆپیشاندان وڕاپەرینیان دەست پێکردەوەو سەرلەنوێ تانک و زریپۆشەکانی سوپای عێراق بە دەستی گەنجانی هەولێرو سلێمانی سوتێنرا . حکومەتی عێراق دوایی ماوەیەک بڕیاری کێشانەوەی ئیداری دا لە کوردستان . نە سوپا نە دائیرەکانی حکومەتی مەرکەزی نەمان لە کوردستان ، حکومەتی بەعس بەهەر ستراتیژێک ئەم هەنگاوەی نا هیچ لەوە ناگۆڕێ کە لە باری مێژویەوە خۆی ڕۆیی ، بەڵام ( سەربەخۆبوونی ) وەکو واقیع لە دوای خۆی جێهێشت !\nئەم واقیعە لە یەکەم ڕۆژەوە تا ئەمڕۆهەڵگری دەیان دیاردەو قۆناغی جیاواز بوو، کە چ نووسینەوەی وەکو بابەتی مێژوویی ، چ هەڵسەنگاندنی وەکو ئەزموونێک لە حوکمڕانی دەکرێ لە چەندین گۆشەوە قسەی لەسەر بکرێ ، کە بەدڵنیایی بەپێ ی بوونی بەرژەوەندی سیاسی و حیزبی جیاواز، یان بە پێ ی دابەش بوون بەسەر ئینتیما بۆ دەسەڵات یان ئۆپۆزسیۆن هەڵسەنگاندنەکانیش هەڵگری شی کردنەوەی جۆراوجۆر دەبن .\nدێمەوە سەر تێگەیشتنی باوی پشتی پرسیارەکە ، بە پێچەوانەی ئەو عەقڵەی کە پێ ی وایە ئێمەو چاوەڕوانی ڕوداوێکی گەورەین ، ئێمە نەوەیەک لە نێو ئەو ڕوداوە گەورە بووین نەوەیەکیش وا پیربوو ، ئەم ڕوداوە دەمێکە ڕویداوە . بەڵام ، نەک بەو کڵێشەیەی پێ ی ڕاهاتووین یان لە توێ ی کتێب و قوتابخانەکان خوێندومانە لەسەر جیابونەوەو دەوڵەت پێک هێنان ، ئەم ڕوداوە ( ژیان لە سەر سایەی دەوڵەتی کوردیدا ) بە بەراورد کردن لە گەڵ جیابوونەوەی دەرزەنیك لە دەوڵەت لە یۆگسلاڤیاو یەکێتی سۆڤیەتی جیاوازیەکەی ئەوەیە کە واقیع یان ڕوداو بە بێ کڵێشە کەرناڤاڵیەکەی دروست بوو ، کە بەعس کوردستانی جێهێشت 22 ساڵ لەمەوبەر کەس تێگەیشتنی ئەوەی نەبوو کە ئەم ئەزمونە تەمەنی سەربەخۆ بوونی خۆی دەست پێکرد ، هەموو پێ ی وابوو ، حکومەت وسوپای عێراق بۆیە خۆیان کێشاوە لە کوردستان تا لەودیوی چەمچەماڵ و مەخمورو خانەقینەوە هیرشێکی فراوانتر دەست پێبکەن ، ڕەنگە ئەمە خەیاڵ وستراتیژی سەرەکی بووبێت. بەڵام ، بووە پاڵنەرێک کە بناغەکانی سەربەخۆبوونی جێگیرکرد .\nبارودۆخی ئەمڕۆی ناوچەکە ، ئەگەر لە یەک ڕستەدا کورتی کەمەوە ، بریتی لە هەڵ ومەرجێکی گونجاو بۆ سەرلەنوێ لە یەک گرێ دانی کڵێشە فەرمیەکە بەو واقیعەی 20 ساڵێک لەمەوبەر دروست بووە . هەڵ ومەرج وەکو جاران نەماوە ، کە تورکیا وئێران وسوریا عێراق کۆبوونەوەی چوارقۆڵی بکەن لەسەر کوردستان . ئەمڕۆ هەریەک لەم دەوڵەتانە بە سۆراغی بەرژەوەندی زۆر واقیعیترن لە چاو فەنتازیای ڕوخاندنی ئەم ئەزمونە .\nڕژێم لە سوریا لە ئان وساتی خۆیدایە ، تورکیا بەرژەوەند ئابوریەکانی لە گەڵ کوردستان زۆر لەوە گەورەترە موغامەرەی پێ بکا سەرەڕای گوشاری سوپاو پاشماوەی ناسیۆنالیزمی توندڕەوی تورکی . ئێران هەموو هێزی سیاسی و توانای خۆی خستۆتە گەڕ بۆ هێشتنەوەی سێبەری خۆی لە حوکم گێرانی بە وەکالەت لەعێراق و بەرگرتن بە سەرکەوتنی ستراتیژی ناتۆ دژ بە خۆی . حکومەتی عێراق فشاری دەست پێکردووە نەک لە بەر ئەوەی سەرۆکی هەرێم باسی جیابونەوە دەکات ، بە پێچەوانەوە حکومەتی عێراقی کێشەیەکی نەدەبوو لە گەڵ ئەزمونی کوردستان بەم شێوازەی خۆی ئەگەر بێتوو ئەم ئەزمونە وەکو ڕەقیبێکی ئابوری لە مەسەلەی نەوت ڕوو لەسەر نەبووایە . پێشبڕکێ ی ئابوریە کە وا دەکات لە بەرگی قەیرانی سیاسیدا خۆی بنوێنێ و یەکتر تاوانبارکردن بە پێشلکردنی یاساو دەستور دەست پێبکا .\nبارودۆخی جیهانی لە باری عەمەلیدا ئەوەندەی پێویستی بە بینینی واقیعە وەکو خۆی ئەوەندە پێویستی بە تیئۆریزە کردن نیە . هەر قوتابیەکی کۆلیژی یاسا و یان بەشی سیاسەت دەتوانی چەند دەقێک وتێکستێک لیست بکا لەسەر هەموارترین ونموونەیترین بارودۆخ کە دەکرێ ئەزمونێک یان میلەتێک بڕیار لەسەر جیابوونەوەو پێک هاتنی دەوڵەت بکا . بەڵام ، سیاسەت لە دەرەوەی تێکست وزەخرەفەی بەلاغەتدا بە ڕێوە دەچێت ، سیاسەت لە ژێر سایەی ئەوسیستەمە ئابوری – سیاسی جیهانیە بەڕێوە دەچێت کە هیچ قۆناغێک لە مێژودا بەقەدەر ئەمڕۆ میکیاڤیلیانە نەبووە ، ئەمڕۆ ” بەرژەوندوهێز ” چارەنووسی دەیان کێشەی سیاسی دونیا یەک لا دەکات . هیچ ئاماژەیەک نیە کە نەوت لە باشوری سودان دەبێتە سەرچاوەیەک بۆ ریفاهو ژیانێکی باشتر بۆ هاوڵاتیانی ئەوێ ! بەڵام ، سەدان ئاماژەو لێکدانەوەی ئەکادیمی وسیاسی لەبەردەستدایە کە (بوونی نەوت ) دروست بوونی ئەم دەوڵەتە تازەیەی مومکین کرد . ڕیز بەستن وبە یەک گەیشتنی بەرژەوەندە جیاوازەکان لە سەردەمێکی دیاریکراودا دەتوانێ یۆتۆبیا بکە بە ڕاستی ، نەک ناوەڕۆک وپێک هاتەی خودی یۆتۆبیاکە . لەم بوارەدا ڕیزبەستنی هێز – بەرژەوەندە جیاوازەکان لە ئەمڕۆدا لە پرسی دروست بوونی دەوڵەتی کوردی زۆر لە کەیسی دروست بوونی دەوڵەتی باشوری سودان دەچێ .\nهاوڵاتی :- ئایا بنه‌ماکانی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ بۆ کورد له هه‌لومه‌رجی ئه‌مڕۆی کوردستاندا له‌باره بۆ کورد؟\nکەم نین ئەو سیاسەتمەدارو ڕۆشنبیرو نووسەرانەی کە قسە لە سەر ” پێشمەرج ” و ” نەبوونی موئەسەسات ” ی پێویست دەکەن بۆ دروست بوونی دەوڵەت ، لە هەندێ حاڵەتیشدا باس لەوە دەکرێ کە هێشتا زووە وئەم ئەزمونە دیموکراسی نیەو ئازادی پێشێل دەکا تا دوایی . ئەم ئەرگیومێنتە نوقسانیەکی زۆری پێوە دیارە ، چونکە هەر عەقڵی پشتەوەی ئەم ئەرگیومێنتە هەرگیز ئەو پرسیارە ناکا و بڵێ بنەماکانی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ لە ( کۆماری مەهاباد ) هەبوو ؟ بنەماکانی دامەزراندنی ئیمارەتێک لە ئەزمونی ئیمارەتەکانی کوردستان هەبوو ؟ ئەم پرسیارانە ناکرێت چونکە عەقلی پشتەوەی ئەم ئەرگیومێنتە ئیشی بە بوونی ” بنەما ” نیە لە ئەزمون و پڕۆژەو هەوڵەکانی پێشووی ئەم یۆتۆبیایە بە قەدەر ئەوەی پێویستی بە کەرەستەی داستان دروست کردن هەبووە .\nئەگەر بنەمای دەوڵەت بوون پەیوەندی بە عەدالەتی کۆمەڵایەتیەوە هەیە ، ئەوا ئەمریکا بێ بنەماترین دەوڵەتە لە دونیادا . ئەگەر پەیوەندی بە ئازادی سیاسی هەیە ئەوا دەوڵەتی ئێستای چین ( کە هەموو دونیا وەکو دەوڵەتێکی سەرکەوتوو لە ئابوری ئەمڕۆدا باسی دەکا ) بێ بنەماترین دەوڵەتە ، ئەگەر قسە لە سەر مرۆڤدۆستی وتێگەیشتنێکی یونیڤێرسالە لەسەر هاوڵاتی بوون ئەوا دەنیمارک وسوید بێ بنەماترین دەوڵەتن لە دونیادا چونکە دژ بە بێ دەسەڵاترین گروپ لە پەناهەندە کۆماندۆی تایبەت دەهێنن و سنورداشیان دەکەن ، ئەگەر ئەم نموونانەش بە یەکەوە ریزکەی ئەوا دەوڵەتی سعودیە نەدەبوایە هەر هەبێت .\nئەوەی لە کوردستان دەگوزەرێ ، بە عەمەلی ژیان بووە لە نێو دەوڵەتێکدا کە تەنیا ناوی ” دەوڵەت ” نیە . لە شێوازی حوکمڕانیدا ، ئەم جۆرە لە دەوڵەت زۆرە لە دونیاو UN و ئەمریکا و ئەوروپاو تورکیاوئێران لە 22 ساڵی ڕابردوو کێشەیان نەبووە لەسەر هەبوونی ئەم دەسەڵاتە ، ئەگەر هەشیان بووبێ هیچیان لە ئاستیدا لە دەست نەهاتوە کە بتوانن لە نێوی بەرن . ئەمڕۆ جێ وشوێنی ئەم ئەزمونە لە پێودانگەو بەها جیهانیەکانی مافی مرۆڤ نا ، بەڵکو جێ وشوێنی وەکو پڕۆژەیەکی پڕ لە بەرژەوەندی ئابوری ، گرنگیەکەی سەدان جار ڕوو لەسەرترە لە چاو 22 ساڵ لەمەوبەر . لە ئاستی ئیقلیمیدا، هێشتا تێگەیشتنی نەرمتر دروست نەبووە لەو عەقڵ و ئایدیۆلۆژیانەی دژایەتی مافی سروشتی بوونی دەوڵەت دەکەن . بەڵام ، جێ گۆڕکێ ی گرنگ ڕویداوە لە کەم بونی توناو لە نزیکی ئەم عەقڵ وئایدیۆلۆژیانە لە سێنتەرەکانی بڕیار یان ئاراستە کردنی ڕوداوەکان .\nهاوڵاتی :- ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێکی کوردی دامه‌زرێت له باشووری کوردستان. ئایا له توانایدا هه‌یه کێشه سیاسیی و ئابووریی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ئه‌مرۆی خه‌ڵکی کوردستان چاره‌سه‌ربکات؟ یاخود به‌ره‌وڕووی کێشه‌ی زیاتر ده‌بێته‌وه؟\nبۆ ئەوەی وردتر بین ، پێویستە بچینە سەرەتاکانی دروست بوونی دەوڵەت لە مێژودا . گرنگە ئەوە ڕوون بێت کە بنەماکانی دروست بوونی جیهازی دەوڵەت لە مێژودا لە کۆمەڵگە هەرە سەرەتاکانی مرۆڤدا ، بۆ فەراهەم کردنی ئازادی نەبوو ! بەڵکو بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی مەودا بەرینەکەی ئازادی بوو . ئاراستە کردنی ناکۆکی و دژ بەیەک بوونی بەرژەوەندە کۆمەڵایتیەکان لە ئەنجامی گەشەی بەرهەمهێنانی کشتوکاڵ پێویستی بە چوارچێوەیەکی گشتیتر بوو کە ئەم ناکۆکیانە بە خاتری ئەوچینە یەک لاکاتەو کە دەسەڵاتی بەدەستە ، دەوڵەت لەسەرەتای دروست بوونیدا بەڕەسمی ناسینی ناعەدالەتی بوو لە چوارچیوەیەکی فەرمیدا ، ئەم فۆرمە لەو ساوە تا ئەمڕۆش بە پێچەوانەی ناوەڕۆکی خۆی دەیەوێ ” دەوڵەت ” وەکو دەزگایەک لە دەرەوەی پێناسەی کۆمەڵایەتیەکان دانێ و وا پیشانی دا کە بە یەکسانی نوێنەرایەتی بەرژەوەندی هەمووان دەکا .\nقەناعەت و ڕازی بوون بە ” مومکین ” بوونی دەوڵەتی کوردی لە ئەمڕۆدا هەرگیز ناتکا بە شەریک لەو وەهمانەی کە پێ ی وایە دەولەت لە دەرەوەی پێناسە چینایەتی ونوێنەرایەتی کردنی بەرژەوەندەکانە . ئایا خاوەن بوون بە دەوڵەت عەدالەتی زیاترو ئازادی بەرینتر بە دوای خۆیدا دەهێنێت ؟ ئەمانە هەمووی پەیوەستن بە هاوسەنگی فشاری سیاسی لە لایەن جەماوەرو لەسەر ئەوهێزەی یان ئەو هێزانەی کە جیهازی دەوڵەتیان بە دەستە . ئەمە جەماوەرە دەتوانێ ئەم ڕوداوە بە باری پۆزەتیڤدا بشکێنێتەوە . بەڵام ، بوون بە خاوەنی دەوڵەت ئەم چانسە دروست دەکا کەکۆڵێک بیانووی یاسایی وسیاسی کاڵ بکرێت و نەمێنن ، کە لە ئەزمونی کوردستان وەکو دەم بەستنەوە بەکارهاتووە ، جا ئەم بیانووە هەر لە گۆڕینی یاسای باری کەسێتی و خێزان تا دەگاتە مۆڵەتی خۆپیشاندان .\nجیهازی ” دەوڵەت ” بە دابڕاوی لەوەی کێ بە دەستێتی هەڵگری هیچ بەڵێنێک نیە لە عەدالەتی کۆمەڵایەتی . دەستورو یاسای تازە ، بەرنامە کۆمەڵایەتیەکان ، ئەگەر بکرێتە بەشێک لە فشاری کۆمەڵگە بۆ سەر دەسەڵاتی سیاسی ( جا دەوڵەت هەبێت یان نەبێت ) ئەوا تاقە زەمانەتی بە جێ گەیاندنی ئەو پڕۆژانەن کە سۆراغی بەرژەوەندی گشتی لە پشتیەتی .\nمەلەفی ڕۆژنامەی ” هاوڵاتی ” لەسەر پرسی دەوڵەت .\nژمارە 840 ڕۆژی 2012/06/03\nسازدانی : جیهاد موحه‌مه‌د\nPrevious گفتوگۆ لەگەڵ شاعیرو نووسەر عەبدولموتەلیب عەبدوڵڵآ\nNext لەیلا . . . له‌یلا لێرەش نەبیت، لێرەیت!


Ruths Bog 4 BPH - ڕائووس 4 KSS\nبۆعەز ڕائووس لە خۆی مارە دەکات\n1هەر لەو ماوەیەدا بۆعەز بۆ دەروازەی شارۆچکەکە سەرکەوت و لەوێ دانیشت. ئەوە بوو ئەو خوێنگرەی کە بۆعەز باسی کرد لەوێوە تێپەڕی. بۆعەزیش گوتی: «خزمە، لابدە و لێرە دابنیشە.» ئەویش لایدا و دانیشت.\n2ئینجا بۆعەز دە پیاوی لە پیرانی شارۆچکەکە برد و پێی گوتن: «لێرە دابنیشن.» ئەوانیش دانیشتن. 3ئینجا بە خوێنگرەکەی4:3 یەکێک لە ئەرکەکانی خوێنگر پاراستنی ناو و سەروەتی مردووەکەیە. گوت: «ناعۆمی کە لە وڵاتی مۆئاب گەڕاوەتەوە، پارچە زەوییەکی هەیە کە هی ئەلیمەلەخی برامانە دەیفرۆشێت. 4منیش پێم وایە ئەرکی منە کە پێت بڵێم لەبەردەمی دانیشتووان و لەبەردەمی پیرانی گەلەکەم بیکڕە. ئیتر ئەگەر دەیکڕیتەوە بیکڕەوە و ئەگەر نایکڕیتەوە ئەوا پێم بڵێ با بزانم، چونکە تۆ لەپێشتریت بۆ کڕینەوەی، دوای تۆ من.»\nئەویش گوتی: «دەیکڕمەوە.»\n5بۆعەزیش گوتی: «ئەو ڕۆژەی زەوییەکە لە دەستی ناعۆمی دەکڕیتەوە هەروەها لە دەستی ڕائووسی مۆئابی کە ژنی مردووەکەیە، ڕائووسیش مارە دەکەیت، بۆ ئەوەی میراتەکە بە ناوی مردووەکە بکەیت.»\n6خوێنگرەکەش گوتی: «ناتوانم بۆ خۆم بیکڕمەوە، نەوەک میراتەکەی خۆم تێکبدەم. جا تۆ خۆت بیکڕەوە، چونکە من ناتوانم بیکڕمەوە.»\n7وا باو بوو لە ئیسرائیلدا بۆ سەلماندنی ئەنجامدانی هەموو کارێکی مافی کڕینەوە و گواستنەوەی خاوەنداریێتی موڵک، کابرا پێڵاوەکەی دابکەنێت و بیداتە لایەنی بەرامبەر. ئیتر ئەمە ئەو نەریتە بوو کە لە ئیسرائیل دەگیرایەبەر.\n8ئینجا خوێنگرەکە بە بۆعەزی گوت «بۆ خۆت بیکڕە» و پێڵاوەکەی داکەند.\n9بۆعەزیش بە پیرەکان و هەموو خەڵکەکەی گوت: «ئێوە ئەمڕۆ شایەتن کە من هەرچییەک هی ئەلیمەلەخ و هەرچییەک هی کیلیۆن و مەحلۆن بوو لە دەستی ناعۆمی کڕیمەوە. 10هەروەها ڕائووسی مۆئابی ژنی مەحلۆنیشم لە خۆم مارە کرد هەتا ببێت بە ژنم، بۆ ئەوەی میراتەکە بە ناوی مردووەکە بکەم، ناوی مردووەکە لەنێو گەلەکەی کوێر نەبێتەوە و لە تۆماری شارۆچکەکەیدا نەسڕێتەوە. ئێوە ئەمڕۆ شایەتن!»\n11هەموو خەڵکەکە و پیرەکان کە لەناو دەروازەکە دانیشتبوون گوتیان: «ئێمە شایەتین. ئەو ژنەی کە دێتە ماڵەکەت یەزدان وەکو ڕاحێل و لێئەی لێ بکات کە بنەماڵەی ئیسرائیلیان دروستکرد. ئیتر با مەزن بیت لە ئەفراتە و ناودار بیت لە بێت‌لەحم. 12هەروەها ماڵەکەت و ئەو وەچەیەی یەزدان لەم ئافرەتە دەتداتێ وەکو بنەماڵەی پێرێز بێت ئەوەی لە تامار لەدایک بوو بۆ یەهودا.»\n13ئیتر بۆعەز ڕائووسی هێنا و گواستییەوە، یەزدانیش سکپڕبوونی پێ بەخشی و کوڕێکی بوو. 14ژنان بە ناعۆمییان گوت: «ستایش بۆ ئەو یەزدانەی ئەمڕۆ بێ خوێنگری نەکردیت. با ناوی بۆعەز لە ئیسرائیلدا دەنگ بداتەوە. 15دەبێتە نوێکەرەوەی گیانت و لە پیریتدا بەخێوت دەکات، چونکە لە بووکەکەت بووە کە تۆی خۆشویست و ئەو بۆ تۆ لە حەوت کوڕ باشترە.»\n16ناعۆمیش کوڕەکەی هەڵگرت و لە باوەشی کرد و بوو بە دایەنی. 17ژنە دراوسێکان گوتیان «کوڕێک لەدایک بوو بۆ ناعۆمی» و ناویان لێنا عوبێد، کە باوکی یەسای باوکی داود بوو.\n18ئەمانەش نەوەکانی پێرێزن:\n19حەسرۆنیش باوکی ڕام بوو،\nڕامیش باوکی عەمیناداب بوو،\n20عەمینادابیش باوکی نەحشۆن بوو،\nنەحشۆنیش باوکی سەلمۆن بوو،\n21سەلمۆنیش باوکی بۆعەز بوو،\nبۆعەزیش باوکی عوبێد بوو،\n22عوبێدیش باوکی یەسا بوو و\nیەساش باوکی داود بوو.\nKSS : ڕائووس 4


وێنەیەک کە لە 13 ئازار گیراوە، وێرانبوونی فڕۆکەخانەی کەربەلا لە شاری مەزارگەکان لە عێراق پێشاندەدات، یەکێک لەو ناوچانەی لەلایەن هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکاوه كرانه ئامانج لە دژی گروپەکانی سەر بە ئێران لە عێراق، دوای كوژرانی دوو ئەمریکی و بەریتانییەک لە هێرشێکی موشکەیدا شەوی پێشتر بۆسەر بنکەیەکی ئەمریکا لە تاجی. [محەمەد سەواف\_ئاژانسی فرانس پرێس]\nسوپای ئەمریکا دووشەممە (8 حوزەیران) رایگەیاند کە موشەکێک له زه‌وییه‌كه‌ی ناو فڕۆکەخانەی بەغدا کەوتۆتەخوارەوە، ئەو شوێنەی هێزەکانی ئەمریکای لێ جێگیرن، لە هێرشێکی دیکەی دژ بە بەرژوەندییەکانی ئەمریکادا لە عێراق.\nلەکاتێکدا شەپۆلێک هێرشی هاوشێوە لە تشرینی یەکەم دەستیپێکرد بەڵام کەمبوونەوە، ئه‌م دواهەمین هێرشە سێ رۆژ پێش گەڕی گفتوگۆکانی ئەمریکا-عێراق روویدا، كه بەشێکن لە "دیالۆگێکی ستراتیژی" کە هاوكاری سەربازی ئایینده‌ش له‌خۆده‌گرێت.\nئەفسەرێکی ئەمنی بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت هێرشەکە "هیچ قوربانییەک یان زیانێکی" لێنه‌كه‌وته‌وه.\nفڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا بەهۆی رێوشوێنەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و قەدەغەی هاتوچۆوە داخراوە لە عێراق، کە 13,000 حاڵەتی تووشبوونی بە نەخۆشییەکە لێ تۆمارکراوە و بووەتە هۆی مردنی 400 کەسیش.\nهاویشتنی موشەکەکەی دووشەممە، 29یەمین موشەکی هاوشێوە بوو لە دژی سەربازان و دیپلۆماتکارانی ئەمریکا لە تشرینی یەکەمەوە.\nهیچ لایەنێک بەرپرسیارێتی ئەنجامدانی هێرشەکانی لەئەستۆ نەگرتووە، بەڵام واشنتۆن ئەو گروپانەی تۆمەتبارکردووە کە لەلایەن ئێران و سوپای پاسدارانەوە پشتیوانیدەکرێن.\nلە کانونی دووەمدا، درۆنێکی ئەمریکا فەرماندەی هێزی قودسی سوپای پاسداران، قاسم سولیمانی، لە نزیک فڕۆکەخانەی بەغدا کوشت و بووە هۆی هێنانە کایەی بارگرژییەکی نوێ لەنێوان واشنتۆن و تاراندا.\nلە وەڵامدا، پەرلەمانی بەغدا دەنگیدا بۆ وەدەرنانی تەواوی سەربازە بیانییەکان لە خاکی عێراق، بەڵام بڕیارەکە هەرگیز جێبەجێ نەکرا.\nچەند موشەکێکی هاوشێوەی کاتیوشا دەوروبەری فڕۆکەخانەی عێراق دەکەنە ئامانج\nسێ موشەک بەرەبەیانی چوارشەممە بنكه‌یه‌كی سەربازیان لە نزیک فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا کردە ئامانج کە لەلایەن سەربازانی ئەمریکا و دیپلۆماتکارانی ئەمریکاوە بەکاردێت.


خۆشترین رۆژی ژیانم!\nبۆ ماوه‌ی سالێک له ئیزگه‌یه‌کی رادیۆی شاره‌که‌م وه‌ک بێژه‌رێک به‌رنامه‌ی (من و تۆ )م پێشکه‌ش ده‌کرد .\nله‌به‌رنامه‌که چیرۆکی دلداری و نامه و هۆنراوه‌ی لاوانم ده‌خوێنده‌وه . زۆربه‌ی زانیارییه‌کانم له ئینته‌رنێته‌وه وه‌رده‌گرت .\nڕۆژێک به‌ره‌و ده‌زگا ده‌چووم دلم گوشرا و خه‌م دایگرتم ..نه‌مزانی ئه‌م دلته‌نگییه‌م له کوێوه بۆ هات!\nچوومه لای به‌ڕێوبه‌ری رادیۆ و پێمگوت : دڵ ته‌نگ و بێزارم ، ده‌ستم هیچ ناگرێ ..ده‌بێت ده‌ست له کار بکێشمه‌وه !\nبه‌ڕێوبه‌ره‌که بڕیاریدا هه‌فته‌یه‌ک مۆله‌تم بداتێ به‌لکو پشوویه‌ک بده‌م .\nله ده‌زگا هاتمه ده‌ره‌وه سواری تاکسییه‌ک بووم به‌ره‌و ماڵ..له‌ڕێگا شوفێری تاکسییه‌که وتی : ئه‌رێ برا بۆ وا داماوی ؟ ده‌ڵێی که‌شتییه‌که‌ت نوقمی ده‌ریا بووه!\nوتم : خاله گیان هه‌رچه‌ند بیرده‌که‌مه‌وه نازانم بۆ وا داماوم!\nوتی : خه‌م له‌چی ده‌خۆی دنیا تاسه‌ر بۆ که‌س نامێنێ!\nخه‌م له جه‌سته‌م ڕوابوو.. هه‌رکه‌سێک سه‌یرم کات هه‌ست ده‌کات بارێ خه‌مم هه‌لگرتووه!\nشه‌وان چراخم خامۆش ده‌کرد و باوه‌شم به تاریکی ده‌کرد.. هه‌رگیز ئاوا له ده‌روونم نزیک نه‌بووبومه‌وه .. ..له‌خۆم ده‌پرسی : من کێم ؟ بۆ لێره‌م؟ ئه‌وه‌ی دلی ده‌دامه‌وه لاوانی شاره‌که‌م بوو وشه‌ی خۆشه‌ویستیان ده‌باراندا ناو به‌رنامه‌که‌م!.\nهه‌فته‌یه‌ک به‌سه‌ر مۆله‌ته‌که‌م به‌سه‌رچوو ..به‌ڕیوبه‌ه‌ری ڕادێۆ ته‌له‌فۆنی بۆکردم وتی : چیت به‌سه‌رهات به‌رنامه‌که‌ت داخه‌ین ؟.\nوتم : به‌ڕێزم له جاران خه‌مبارترم ..باوه‌ڕ ناکه‌م بگه‌ڕێمه‌وه .\nوتی : باشه ..به‌س سه‌ردانیمان بکه‌و له‌بیرمان نه‌که‌یت!\nوتم : به‌سه‌ر چاو.\nنازانم ئه‌م ته‌مبه‌لی و خه‌مۆکییه چی بوو توشی هاتم ، له گیانی خۆم بێزار بووم و نانم پێنه‌ده‌خورا!\nخزم و که‌س ده‌یانگوت : ژن بهێنه چاکده‌بیته‌وه !\nله دواجار بڕیارمدا سه‌ردانی ئیزگه بکه‌م .. سواری تاکسی بووم و ئه‌دره‌سی شوێنه‌که‌م به شوفێری تاکسییه‌که دا.\nله ڕێگا شوفێره‌که رادیۆکه‌ی داگیرساند.\nگوێم له ده‌نگێکی ناسک و خۆش بوو به‌رنامه‌ی ( من و تۆ)ی پێشکه‌ش ده‌کرد . ده‌نگی کچه بێژه‌رێک بوو وه‌ک که‌ناری به ئاوازێکی جوان هۆنراوه‌ی ده‌خوێنده‌وه . ئه‌م ده‌نگه سه‌رنجی ڕاکێشام و خه‌مه‌کانمی ڕه‌وانده‌وه!\nکاتێ گه‌یشتمه به‌رده‌می ئیزگه‌که ، ئێستاش له‌بیرم نه‌ماوه چۆن چۆنی له تاکسییه‌که دابه‌زییم چه‌ندم پاره داپێی ؟ ده‌رگای تاکسییه‌که‌م داخست یان نا؟\nچوومه ژووری به‌ڕێوه‌به‌ر.. چۆنی چاکییه‌کی گه‌رمی له‌گه‌ل کردم .\nله شه‌رما لێم نه‌پرسی به‌رناکه‌م چێ به‌سه‌رهات .\nبه‌رێوبه‌ر وتی : کارمه‌ندێکمان بۆ هاتووه به جوانی به‌رنامه‌که‌ت پێشکه‌ش ده‌کات.\nوتم : داوای لێبوردن ده‌که‌م که نه‌متوانی بگه‌ڕێمه‌وه.\nوتی : تۆ ئازیزی ئێمه‌یت.. به‌رنامه‌که‌ت له شاره‌که ناوی داوه‌ته‌وه گوێگرێکی زۆری هه‌یه . هه‌موو ئازایه‌تی تۆ بوو ئێستاش هیوادارم ئه‌م کارمه‌نده‌ش بتوانێ سه‌رکه‌وتووبێت .\nساتێک بێده‌نگ بووین ..سه‌عه چایچی هاته ژوور قاتێک شۆریمییه‌وه وتی : حه‌ق نییه چاییت به‌مێ چونکه نه ته‌له‌فۆنمان بۆ ده‌که‌یت نه له هه‌والمان ده‌پرسی !\nوتم : ڕاست ده‌که‌یت حه‌ق به‌تۆیه.\nوتی : بیستمان نه‌خۆشی ..بۆیه لێت ده‌بوورین .\nسوپاسیم کرد ..پاشان به‌ڕێوبه‌ره‌که‌م وتی : ئێستا ئه‌و کچه بانگ ده‌که‌م یه‌کتربناسن..هه‌ندێک زانیاری بده‌رێ ده‌رباره‌ی به‌رنامه‌که‌ت ..وتم : به چاوان .\nکاتێ کچه بێژه‌ره‌که هاته ژوور جوانییه‌که‌ی سه‌رسامی کردم !\nپاش ئه‌وه‌ی به‌ڕێوبه‌ره‌که به‌یه‌کترمانی ناساند وتی : من لێره جێتان دێلم .\nبه کچه بێژه‌ره‌که‌ی وت: شه‌رم مه‌که هه‌رچی پرسیارێکت هه‌یه له مامۆستا دارای بکه .\nپاشان ڕووی ده‌می له‌من کرد وتی : مامۆستا تۆش هه‌رچی زانیاریت هه‌یه ده‌رباره‌ی به‌رنامه‌که‌ت پێبلێ .\nبه جووته دانیشتین که‌مێک له‌یه‌کتر ڕاماین ، ئه‌و کراسێکی سپی و ته‌نووره‌یه‌کی ڕه‌شی پۆشیبوو..منیش کراسێکی سپی و پانتۆلێکی ڕه‌شم پۆشیبوو ..ئه‌و چاو ڕه‌ش و قژ ڕه‌ش ، منیش قژ ڕه‌ش چاو ڕه‌ش ..جیاوازیمان له پێسته‌دا هه‌بوو من ئه‌سمه‌ر ئه‌و سپی وه‌ک به‌فر .\nبێده‌نگی خه‌ریکبوو ژووره‌که بته‌قێنێ ..ده‌بوایه شتێ بلێم ..نه‌مده‌زانی له کوێ ده‌ست پێبکه‌م ..هیچم له‌بیر نه‌مابوو جگه له خۆشه‌ویستی .\nباشبوو ئه‌و هاته دواندن وتی : من به‌رنامه‌که‌ی تۆم به‌دل بوو ، کاتێ بیستم داده‌خرێ دلم ته‌نگ بوو وتم ده‌بێت ئه‌و بێژه‌ره بۆ به‌جێمان بێلێ ؟.\nوتم : که‌واته تۆ گوێت له به‌رنامه‌ی ( من وتۆ ) ڕاده‌گرت ، شێوازی به‌رنامه‌که ده‌زانی چۆنه ؟\nوتی : به‌لێ.. ته‌نانه‌ت شێوازی قسه‌کردنی تۆش ده‌زانم چۆنه!\nوتم : نا شێوازی وتنی تۆ جوانتر و ناسکتره !\nوتی : من حه‌زم به ده‌نگی تۆیه کاتێ به‌سه‌رهاتی دوو عاشق ده‌خوێنیته‌وه .\nوتم : سوپاست ده‌که‌م .\nساتێک بیده‌نگ بووین ..بیرم ده‌کرده‌وه شتێ بلێم و ئه‌م بیده‌نگییه بشکێنم که‌چی ئه‌و هاته قسه و وتی:\nناته‌وێ بگه‌ڕێیته‌وه ؟\nوتم : نازانم ..هێشتا بریارم نه‌داوه .\nوتی : بگه‌ڕێه‌وه پێکه‌وه به‌رنامه‌که خۆشتر ده‌که‌ین.\nچیتر نه‌متوانی هه‌سته‌کانم بشارمه‌وه به نیگای چاوم سه‌یرمکرد چاوه‌کانی له ژێر ڕوناکی گلۆپه‌کان ده‌بریسکایه‌وه!\nدیسانه‌وه بێده‌نگبووین ..وتی : بیر له‌چی ده‌که‌یته‌وه ؟\nوتم : کاتێ گوێم له‌ده‌نگت بوو له‌ناو تاکسی بووم .. زۆر خۆش و جوان به‌رنامه‌که‌ت پیشکه‌شده‌کرد.\nوتی : ببوره ئه‌مه به‌رنامه‌ی به‌ڕێزتانه.\nله‌م کاته به‌ڕێووبه‌ر هاته ژوور به کچه بێژه‌ره‌که‌ی وت: هه‌ر زانیارییه‌که‌ت ویست ئه‌وه ژماره‌ی ته‌له‌فۆنی مامۆستا دارامان لایه ده‌توانین په‌یوه‌ندی پێوه بکه‌ین ..\nپاشان ڕووی ده‌می له من کرد و وتی : چی ده‌لێی مامۆستا دارا؟.\nمنیش به زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌که‌وه وتم : نا وانییه .\nبه‌ڕێوبه‌ر سه‌ریسوڕما وتی : ئه‌ی چۆنه؟!\nوتم : بڕیارماندا پێکه‌وه به‌رنامه‌که پێشکه‌ش بکه‌ین!\nبه‌ڕێوبه‌ره‌که له خۆشیا مستێکی دایه سه‌رمێزه‌که و وتی : ئه‌مه خۆشترین هه‌واڵه..وه‌ره‌وه بابه وه‌ره‌وه ئه‌م ناوه‌ت چۆل کردبوو.\nبه‌ڕیوبه‌ره‌که‌م له کچه بێژه‌ره‌که‌ی پرسی : تۆ ده‌لێی چی ؟\nکچه بێژه‌ره‌که له خۆشیا قسه‌ی بۆ نه‌ده‌کرا سه‌رێکی له‌قاند و به په‌له له ژووره‌که ده‌رپه‌ڕییه ده‌ره‌وه.\nبه‌ڕیوبه‌ره‌که ده‌ستی گوشیم و وتی : به‌خێر بێیته‌وه !\nله ده‌زگا هاتمه ده‌ره‌وه .. هه‌ستم کرد که‌سێکی ترم و سه‌رتاپا دلم پڕ بووه له شادی !\nسواری تاکسییه‌ک بووم به شوفێری تاکسییه‌که‌م وت : لێخووڕه بۆ خۆشترین که‌بابخانه.\nشوفێره‌که وتی : بۆ مووچه‌ت وه‌رگرتووه؟\nوتم : نه‌خێر ... ئه‌مڕۆ خۆشترین ڕۆژی ژیانمه!


بووکە کانیلە - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوێنەیەکی دوو قۆڕیی خاڵداری کوردستانی\nبووکە کانیلە، یا خەجخەجۆکە ناسراو بە سەمەندەری خاڵداری کوردستانی (ناوی زانستی:Neurergus microspilotus) جۆرە سەمەندەرێکی ئاوییە کە دەکەوێتە بنەماڵەی سەمەندەرەکانەوە. ژینگەی ئەم سەمەندەرە ڕووبارەکان و بناوانەکانی کوردستان و بە تایبەت ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.\nئەم گیانلەبەرە چەندین ناوی لە کوردیدا ھەیە. بڕێک لەم ناوانە بریتین لە کانی بووک، خەجخەجۆکە، بڵقەوەرە، بووکە کانیلە و بووکە جندۆکە.\nئەم جۆرە قۆڕییە لە مەترسیی تیاچووندایە و ژمارەیەکی کەمیان لە ڕووبارەکانی پارێزگای کوردستان و پارێزگای کرماشاندا بینراون.\nسندووقی محەمەد کوڕی زیاد بۆ پاراستنی ئاژەڵان[بەستەری مردوو]\n^ "صدا و سیمای مھاباد:سرشماری 57 حلقه سمندر کردستانی در مھاباد". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |archive-date= (یارمەتی)\n^ "قطرە: خطر انقراض سمندر خال زرد سردشت به علت تخریب زیستگاه". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |archive-date= (یارمەتی)\n^ "ایرنا: سرشماری 1230 سمندر در كردستان". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=بووکە_کانیلە&oldid=639866»\nلیستی سووری IUCN بۆ گیانلەبەرانی لە مەترسیی تێداچووندا\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٨:١٠ی ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ANF | 'سەرەتا پێویستە من بەشداری بکەم'\nئەحمەد کە لە کاتی کاری گەنجاندا دەستگیرکرا، دوای ئەوەی ئازاد بوو بە دەلیلی برای وت، بەشداری لە ریزەکانی گەریلادا دەکات. بەڵام ئەحمەدیش بریاری بەشداریکردنی دابوو و دەڵێت، سەرەتا من بەشداری دەکەم، بەڵام لە کۆتاییدا پێکەوە بەشداریان کرد.\nهه‌ینی, 28 Jan 2022, 10:19\nعەلی ئاکیوز باوکی دوو شەهیدی هەپەگە لە شاری درەسدەنی ئەڵمانیا وتی، " لێرە هەرچیەکمان لەدەست بێت، دەیکەین. تا مردن بەردەوامی بە تێکۆشانی منداڵەکانم دەدەم کە لە کات و شوێنی جیاوازدا شەهید بوون."\nخاڵە عەلی بەهۆی فشار و زۆردەستی دەوڵەتی تورک، چووە ئەڵمانیا. لە ناوەندی کۆمەڵگای دیموکراتیکی کوردی درەسدەن ئێمە بینیمان.\nسەرەتا باسی خانەوادەکەی کرد و وتی، " خەڵکی ناوچەی چناری ئامەدە، خەڵکی گوندی خانکا ژێرینە. ٨ منداڵم هەیە. دەلیل و ئەحمەد شەهید بوون. ٣ منداڵم هاوسەرگیریان کردووە. ماڵی کچێکم لە ئەستەنبوڵە، ماڵی کوڕێکم لە ئامەدە. کوڕێکی دیکەم لە گوندە. کوڕێکم رۆژنامەنووسە. کچێکم زانکۆی تەواو کردووە و هاوسەرۆکی پارتی سیاسیە. منداڵە بچوکەکەم تەمەنی ٢١ ساڵە لە ئامەد لە بەشی پزیشکی دەخوێنێت. هاوسەرەکەم هاوسەرۆکی کۆمەڵەی خانەوادەی شەهیدانە. زەوی زۆرمان هەیە، بەو زەویانە دەرامەتمان پەیدا دەکەین. دوای ئەوەی سزام بەسەردا سەپێنرا هاتمە دەرەوەی وڵات. چەند مانگێکە لێرە لە درەسدن دەژیم."\n'تا مردن لەسەر رێگەی تێکۆشانی منداڵەکانم دەبم'\nخاڵە عەلی بە ڕەنجدەری خۆی لەنێو کوردانی درەسدەندا جێگەیەکی تایبەتی هەیە و بەهۆی کارە سیاسیەکانی لە وڵات، لە ساڵی ٢٠٢١دا سزای بەسەردا سەپێنرا و بۆیەش هاتە دەرەوەی وڵات. خاڵە عەلی دەڵێت، " من کارم کرد و وام کرد منداڵەکانم بخوێنن. جگە لەوە لە رووی سیاسیەوە کاری پارتەکەم دەکرد. بەهۆی ئەوەی وڵاتمان لەژێر فشار و زۆردەستی بوو، بە هەموو هێزێکم کارم دەکرد. ژیانم بەم شێوەیە تێپەڕی. هەوڵ دەدا خانەوادەکەشم بەڕێوە ببەم. ماوەیەک بەم شێوەیە کارم کرد. چەند ساڵ لەمەوبەر خانەنشین بووم.\nبە شێوەیەکی چالاک دەستم بە سیاسەت کرد. دوات دەستگیرکرام. کەسێکیان هێنا و قسەی لەسەر کردم و سزایان بەسەرمدا سەپاند. لەبەرئەوەی گۆڕی شەهیدێکم دروست کرد سزایان بەسەردا سەپاندم. وایان کرد کە بێمە دەرەوەی وڵات. سزاکە یاسایی نەبوو، سیاسی بوو. نزیکەی دوو مانگە هاتمە درەسدەن. لێرەش هەرچیەکمان لەدەست بێت دەیکەین. تاوەکو دەمرم لەسەر ڕێگەی تێکۆشانی منداڵەکانم کار دەکەم، دەستی لێهەڵناگرم."\n'شۆڕش بەبێ باجدان نابێت'\nخاڵە عەلی کە وەسیەتی کوڕە شەهیدەکەی جێبەجێ کرد، سکاڵای لەسەر تۆمارکرا. خاڵە عەلی ئەو شیعرەی کە کوڕەکەی خۆشی دەویست لەسەر گۆڕەکەی نوسی، سزای بەسەردا سەپێنرا. خاڵە عەلی وتی، " کوڕەکەم ساڵی ٢٠١٦ شەهید بوو. ٥-٦ مانگ دوای شەهیدبوون تەرمەکەمان وەرگرتەوە. دەوروبەری گوڕەکەیمان بە مەڕمەڕ دروست کرد. ناو و پاشناو و نازناومان لەسەری نووسی. شیعرێک کە وەسیەتی بوو لەسەر مەڕمەڕەکەمان نووسی. بەهۆی ئەو نووسینە لەساڵی ٢٠٢٠دا سکاڵام لەدژی تۆمار کرا. بەو هۆیەوە ساڵێک و ٣ مانگ سزام بەسەردا سەپێنرا.\nبەوەش رازی نەبوون، بەهۆی کورە سیاسیەکانم، دوو شاهدیان ئامادە کرد و سکاڵایان لەدژم تۆمار کردەوە. من ئەندامی پارتی هەدەپە بووم کە یاسایی بوو. بە چالاکانە کارم دەکرد. کچەکەم هاوسەرۆکی پارتی سیاسی بوو، کوڕەکەم رۆژنامەنووس بوو. ئەگەر کەسێک بۆ بەرژەوەندی ئەوان کار نەکات، وەک تیرۆریست دەیبینن. ئەگەر کەسێک ئۆپۆزسیۆن بێت تیرۆریستە! یان بۆ ئەوان کار دەکەین یان تیرۆریستی! ئازادی بێ شۆڕش و شۆڕشیش بێ باجدان نابێت."\nکوڕەکەی (باوەر) دەمبەخەندەی گەلەکەی\nئەحمەد (باوەر ئاگر) و دەلیل (باگەر ئادار) لە ساڵی ٢٠١٠دا لە ئەنقەرە لەنێو خوێندکارانی وڵاتپارێزدا دەناسران. ئەحمەد لەگەڵ ئەوەی نمرەی باشی هەبووە و دەیتوانی لە زانکۆی زۆر بەرز بخوێنێت، بەڵام فاکولتەی سیاسی هەڵبژارد کە عەبدوڵلا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد لەوێ خوێندبووی. بۆیەش زۆر حەزی لە خوێندن بوو. زۆر جار لە ڕێڕەوی ئئیدارەدا وێنەی خوێندکارانی پێشووی دەبینی لەسەر دیوار و بە هەبوونی وێنەی عەبدوڵلا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد لەسەر دیوارەکە خۆشحاڵ دەبوو. رۆژێک لە فاکولتە لەنێوان خوێندکاراندا گوفتوگۆیەک دروسی بوو و یەکێک لە گروپە چەپەکان زماندرێژی بەرامبەر ئۆجالان کرد، ئەحمەد بەهۆی ئەوەی نەیتوانی لەوێ وڵام بداتەوە، شەو خەوی لێنەکەوت و رۆژی دواتر رووی کردە فاکولتە و لەو کەسەیدا کە زماندرێژی لەبەرانبەر رێبەر ئۆجالان کردبوو. هاوڕێکانی وتیان بۆچی لێتداوە، ئەویش چەپ بوو. ئەحمەد وتی، : کوڕی باوکیشم بێت، کەس ناتوانێت زماندرێژی بەرانبەر ڕێبەری ئەم گەلە بکات."\nکۆتایی ساڵی ٢٠١١ لە رۆبۆسکی کۆمەڵکوژی ئەنجامدرا. کاتێک هەواڵەکە بڵاوبووەوە، کاتێک کە هەموو کەسێک خۆی بۆ سەری ساڵ ئامادە دەکرد، ئامەد دەستی بە رێکخستنی چالاکی شەرمەزارکردنی کۆمەڵکوژیەکەی کرد. خوێندکاران جلی ڕەشیان لەبەرکرد و دەستیان بە ڕێپێوان کرد. ١٠ی کانونی دووەمی ٢٠١٢ بەو هۆیەوە دەستگیرکرا و رەوانەی زیندانکرا.\nخاڵە عەلی باسی منداڵی ئەحمەدیشی کرد و وتی، " منداڵێکی زۆر باش بوو. نەک من هەموو خانەوادە خۆشیان دەویست. زۆر ئازاد بوو. پێدەکەنی. کێ لەگەڵی بووایە خۆشحاڵ دەبوو. دوای ئەوەی دواناوەندی تەواو کرد، لە زانکۆی ئەنقەرە فاکولتەی سیاسی وەرگیرا، دوای دوو ساڵ لەوێ کاری گەنجانی دەکرد، واتە کاری خۆی دەکرد. لەوێ دەستگیریان کرد. ١٢ – ١٣ کەسیان دەستگیر کرد و ٥-٦ کەسیان رەوانەی زیندان کرد. دوای ئازادکردنی پێم وت، ساڵێکت ماوە، تەواوی بکە. دوایی کام رێگە هەڵدەبژێری خۆت ئەزانی. ئەو رێگەیە هەڵبژێرە کە حەزت لێیەتی. پێی وتم، ' تۆ بڵێ کۆتاییم پێ هێناوە. دەوڵەت هیچ کارێک بە ئێمە نادات. کاری سیاسی دەکەم.' بەم شێوەیە دەستی بە کاری گەنجان کرد. نزیکەی ٣ – ٤ ساڵ لە وڵات کاری کرد. دوای ئەوەی دەرفەتی کاری سیاسی نەما، بۆ رۆژئاوا چوو و لەدژی داعش شەڕی کرد. تا ساڵی ٢٠١٩ لەوێ بوو. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لەوێ بوو و لە گرێ سپی شەهید بوو. دەرفەتمان نەبوو تەرمی ببینین. لە گۆڕستانی شەهیدانی کۆبانێ بەخاکسپێردرا."\nئاگر حەقی کارەری کردە بناغەی کارەکانی\nکاتێک ئەحمەد دەستگیرکرا، دەلیلی برای لە دیلۆک دەستی لە خوێندن هەڵگرت و چووە ئەنقەرە. یەکسەر دەستی بە کرێکاری کرد و هەندێک جار رۆژی ١٨ کاتژمێر کاری دەکرد. بە تەنها ئامانجێکی هەبوو. ئەویش ئەوەبوو کە ئەحمەد لە زیندان ئازاد بکرێت. هەموو رۆژێک دەچووە زیندانی سینجان کە ٥٠ کیلۆمەتر لە شوێنی کارەکەیەوە دوور بوو. ئەحمەدی دەبینی، پێویستیەکانی جێبەجێ دەکرد. هەموو پێداویستیەکانی دابین دەکرد. هەروەها هاوکاری هەڤاڵانیشی لە زیندان دەکرد. ئەحمەد لە دانیشتنی یەکەمیدا ئازادکرا. دەلیل پێی وت، ئەویش بەشداری دەکات. بەڵام ئەحمەد پێش ئەو بڕیاری بەشداریکردنی دابوو. دەستیان بە نیقاش کرد و هەوڵیاندا یەکتری رازی بکەن. هەر یەکەو هەوڵ دەدات، زوتر بەشداری بکات. دواتر بڕیار دەدەن پێکەوە بەشداری بکەن.\nدەلیل ماوەیەک کاری گەنجانی دەکرد لە وڵات. گەنجان کاتێک دەبینین کە دەوڵەتی تورک دەیەوێت پرۆسەی چارەسەری بەکاربهێنێت، بریاری خۆسەری دیموکراتی دەکەن. بۆیەش لە نێو گوند، ناوچە و شارەکان دەگەڕێن و هەوڵ دەدەن گەل لە بەرانبەر هێرشی پێشبینیکراوی دەوڵەت رێکبخەنەوە. یەکێک لەو گەنجانەش دەلیل بوو.\nخاڵە عەلی باسی ئەو سەردەمە و شەهیدبوونی دەلیل دەکات و دەڵێت، ' ساڵی ٢٠١٥ لە گەڤەڕ بە پێشەنگایەتی یەپەسە خۆسەری دیموکراتی راگەیەنرا، دەلیل لەوێ بوو. ماوەیەک کاری ئامادەکاری کرد. دواتر چووە شاری وان. لەوێ کاری کرد. کاری خۆسەری دیموکراتیکی دەکرد. کارێکی دیموکراتی بوو. شکایەتیان لەوان کرد. ئۆپەراسیۆن لەبەرانبەر ئەو ماڵە کرا کە لەوێ دەمانەوە. بە هاوڕێکەی دەڵێت، ' تۆ بڕۆ من لێرە بەرگری دەکەم. ئەگەر رزگار بووم باشە، ئەگەر نا خۆی شەهید دەبم.'\nهاوڕێکەی چوو. دواتر ئەو ماڵەی کە دەلیلی تێدابوو گەمارۆدرا، بەرخۆدانی کرد و شەهید بوو. ئەو ژنەی کە لە ماڵەکەی دەمێننەوە، دووگیانە بوو، ئەویش بریندار بوو. دوای ٢٩ رۆژ کۆرپەکەی رزگار دەکرێت، بەڵام لە نەخۆشخانەی شەهید دەبێت. دەوڵەت کێ بکوژێت، وەک 'تیرۆریست' بەناوی دەکات. ئوغور کایماز ١٢ ساڵ بوو. بە ١٣ گولە لەگەڵ باوکی شەهیدکرا. ئەو رووداوەم لە رادیۆ بیست. پارێزگاری مێردین وتی، ' لە قۆسەری مێردین دوو تیرۆریست کە چەکیان پێبووە کوژراون'. منداڵەکە جلی قۆتابخانەی لەبەربوو و دەچووە قۆتابخانە. چۆن دەبێتە تیرۆریست؟ تێناگەم. منداڵێکی ١٢ ساڵ وەک تیرۆریست بەناودەکەن. کڵاشینکوف لەبەر تەرمەکەی دادەنێن و دەڵێن، چەکی پێبووە'. هەردووکیان لەبەردەم بارهەڵگرێک بوون، باوکەکە دەچووە عێراق و ئوغوریش لای باوکی بوو."


سەرۆک وەزیری بەریتانیا باس لە کێشەی دزەکردنی زانیارییاکانی تەقینەوەکەی مانچستەر دەکات لەگەڵ سەرۆک ترامپدا\nی مانگی پـێنج ٢٥, ٢٠١٧\nوا چاوەڕوان دەکرێت سەرۆک وەزیری بەریتانیا تێریزا مەی ڕووبەڕووی سەرۆک ترامپ ببێتەوە سەبارەت بە دزەکردنی زانیارییەکانی تەقینەوەکەی مانچستەر لەلایەن ڕاگەیاندنەکانی ئەمەریکاوە\nمەی بۆ ماوەیەکی کەم بەشداری لە کۆبوونەوەکەی سەرکردەکانی ناتۆدا دەکات لە برۆکسل بەهۆی ئەو هەڕەشە گەورە تیرۆریستییەی کە هەیە لە وڵاتەکەیدا.\nبەپێی بی بی سی پۆلیسی بەریتانیا کە کاردەکەن لەسەر ڕووداوەکەی مانچستەر زۆر توڕەن سەبارەت بە دزەکردنی زانیارییەکان و چیتر زانیاری نادەن بە هاوتا ئەمەریکییەکانیان.\nدەزگای هەواڵی ڕۆیتەرز لەسەر زاری سەرچاوەیکەوە بڵاویکردەوە سەرچاوەکە وتوویەتی زانیاری گۆڕینەوە سەبارەت بە هێرشەکە لە وەستاندا دەبێت هەتاکوو واشنتن دڵنیاییان دەدات بە بەریتانیا کە چیتر دزە کردنی زیاتر ڕوونەدات.\nزۆربەی ڕاگەیاندنەکانی ئەمەریکا ناوی خۆکووژەکەیان بڵاوکردەوە پێش ئەوەی کاربەدەستانی بەریتانی بڵاوی بکەنەوە، نیویۆرک تایمز وێنەی شیکاری لە هێرشەکەوە بڵاوکردەوە کە لەلایەن کاربەدەستانی بەریتانیاوە بڵاونەکرابۆوە.\nشایەنی باسە هەتاکوو ئێستا هەشت کەس دەستگیرکراون لە پەیوەندییاندا بە هێرشە خۆکوژیەکەی شەوی دووشەممەی سەر کۆنسێرتەکەی گۆرانیبێژ ئاریانا گراندی. تەقینەوەکە بووە هۆی گیان لەدەستدانی 22 کەس کە مناڵیشیان تێدابووە و 64کەسی دیکەش برینداربوون.\nسەرۆک ترامپ پێش کۆبوونەوەکەی سەرکردەکانی ناتۆ وتی تیرۆر بابەتی سەرەکی دەبێت لە گفتوگۆکاندا و هەروەها وتی پێشکەوتنێکی بەرچاویان بەخۆیانەوە بینیوە لە شەڕیاندا دژی تیرۆر.


گفتوگۆکانی شاری ڤینیسیا: پەیامنێری جەنگ عەلی ئارکادی گۆڕەپانی هونەری بەغداد بە دۆکیۆمێنتاری دەکات. - Ruya Foundation For Contemporary Culture In Iraq\nشوبات 24, 2017 گفتوگۆکانی شاری ڤینیسیا: پەیامنێری جەنگ عەلی ئارکادی گۆڕەپانی هونەری بەغداد بە دۆکیۆمێنتاری دەکات.\nعەلی ئارکادی (لە دایک بووی ١٩٨٢،خانەقین) هونەرمەندێکی فۆتۆگراف و دەرهێنەری فیلمە لە شاری خانەقین لە عێراق. لە ساڵی ٢٠١٤ ەوە، دوای ئەوەی گرووپی تیرۆریستی داعش پەلاماری باكوری عێراقیاندا و دەستیان بەسەر پانتاییەکی گەورەی باکوردا گرت، هونەرمەند عەلی ئارکادی لەوکاتەوە بەشێوەیەکی ڕێک وپێک و بەردەوام خەرێکی ئامادەکردنی رێپۆرتاژە لە بەرەکانی پێشەوەی شەرەکاندا، هیچ کاتێک لە هێزە کوردیەکان و هێزە ئەمنیەکانی عێراق جیانابێتەوە. هەروەها ئەو هونەرمەندە هەڵساوە بە ڕووماڵکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەم دواییەی وەدەرنانی هێزەکانی داعش لە شاری موسڵدا. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥-٢٠١٦ سەرپەرشتی پرۆژەی کۆمەڵەیەکی دەکرد کە لە لایەن رێکخراوی (UNHCR) ەوە سپۆنسەر دەکرا، پڕۆژەکە بریتی بوو لە مەشق پێکردن و ڕاهێنانی ژنە ئێزیدیەکانی خیوەتگای ئاوارەکانی عێراق لە سەر وێنەی فۆتۆگرافی. سەرەڕای ئامادەکردنی رێپۆرتاژی جەنگی، هونەرمەند عەلی ئارکادی دەستی کرد بە پرۆژەیەکی سەربەخۆ لە نێو شاری بەغداد، کە بریتیە لە بە دۆکیۆمێنتکردنی ژیانی ئەم هونەرمەندانەی لە شارەکەدا دەژین.هونەرمەند لەم پڕۆژە سەربەخۆیەیدا گەرەکیەتی کە وێنەیەکی جیاوازی عێراق بکێشێت و پیشانی بدات، بەجۆرێک کە دوور بێت لەم توند و تیژیەی عێراق کە رۆژانە لە هەواڵەکاندا دەبیندرێت. لەم هەڤپەیڤینەدا هونەرمەند بۆ رێکخراوی روئیا دەدوێت هەم سەبارەت بە پڕۆژە نوێکەی خۆی لە شاری بەغدا و هەمیش سەبارەت بەو جیاوازیانەی کە هەن لە نێوان عەلی ئارکادی وەک وێنەگرێکی جەنگ و عەلی ئارکادی وەک هونەرمەندێک.\nوێنە: ئەنمار حەسەن(٢٧ ساڵ)،دەرچوود بەشی مۆسیقایە لە ئەکادیمیای هونەرەجوانەکانی بەغداد ، لە شوققەکەی خۆیدا لە گەڕەکی ساڵحیەی شاری بەغدا. دوای دەرچوونی لە هونەرەجوانەکان، ئەنمار کۆمەڵێک پلانی داناوە بۆ ئەوەی وەک پەنابەرێک بچێتە وڵاتی تورکیا.بەغداد، عێراق،٢ ی تەمموزی ساڵی ٢٠١٤. وێنە: عەلی ئارکادی. ٧\nئێوە لە شاری خانەقیندا دەژین و دەمێکی زۆرە رێپۆرتاژی جەنگی لە باکوری عێراقدا ئامادە دەکەن. واپێدەچێت بوار و گۆڕەپانی هونەری بەغداد بۆ ئێوە گۆرەپانێکی دوورەدەست بێت هەم لەڕووی جوگرافیەوە و هەمیش لە رووی بابەتەوە. ئایا چ شتێک ئێوەی بٶ ئەم کارە کێشکردووە؟\nمن لە ساڵی ٢٠١٤ەوە چووم بۆ بەغداد بۆ ئەوەی کاربکەم لە سەر ئەم توندوتیژیە بەردەوامەی کە لە شارەکەدا هەبوو. بەڵام لە جیاتی ئەمە زۆر بە گۆڕەپانی هونەری بەغداد سەرسام بووم. بەغدا وەک هیچ شارێکیترنیە کە من بینیومە تەنانەت شاری سلێمانیش. لە بەغدا ئەندازەیەکی گەورەی چاڵاکی و وزەی هونەری هەبوو. هونەرمەندە لاوەکانی شاری بەغدا شتەکانیان جیاوازتر دەبینی. ئەم هاوڕێیانەی کە من لە شآری بەغدا هەمبوون سەرجەمیان هونەرمەند بوون: لەوانەش محمد مۆنیکا: ئەکتەر، ئەیمەن ئەلئەمیری، محمد بوڕهان، عمر دەببور :فۆتۆگرافەر. من هەرکاتێک بچووبامە بۆ شاری بەغداد لەگەڵ ئەواندا دەمامەوە، و ئەوانیش منیان دەبردە گٶرەپانە هونەری و شانۆگەریە لۆکاڵیەکانی ناو شاری بەغداد. لەو کاتەوە من بڕیارم دا زنجیرەیەکی دۆکیۆمێنتاری لە سەر ژیانی ئەو هونەرمەندانە بگرم بۆ ئەوەی ئەو لایەنەی تری ژیانی عێراق پیشان بدەم، کە پڕیەتی لە جوانی و دوورە لە توندوتیژی. ئاژانس و ڕۆژنامەوانە بیانیەکان رێپۆرتاژەکانیان تەنها لە سەر جەنگ و توندوتیژی چڕدەکەنەوە. من زۆر بەبەختم کە کار لەگەل ئاژانسێکی گەورەی ئەمەریکی دەکەم، ئەم ئاژانسە ئەمریکیە باوەشی بۆ چیڕۆکەکەی من کردەوە و بڕیاریدا پاڵپشتیم بکات.\nوێنە: ئەنمار حەسەن(٢٧ ساڵ)،دەرچووی بەشی مۆسیقایە لە ئەکادیمیای هونەرەجوانەکانی بەغداد ، لە شوققەکەی خۆیدا لە گەڕەکی ساڵحیەی شاری بەغدا. ٢، ی تەمموزی ساڵی ٢٠١٤. وێنە: عەلی ئارکادی.\nئایا بەردەوامی تەنگژەو کێشەکان لە عێراقدا کاریگەری هەبووە لەسەر ئەو گۆڕەپانە هونەریە هەبوو کە ئێوە دەتان بینی لە شاری بەغداد؟\nبەڵێ. کاتێک کە دەستم بە پڕۆژەکە کرد لە ساڵی ٢٠١٤ دا، چەندین کەسم بینی، چاوپێکەوتنم لەگەڵ کردن فیلمی نزیکەی پەنجا هونەرمەندم گرت کە لەم شارەدا بینیبوونم. ئەوان بەمنیان وت کە شاری بەغدایان خۆشدەوێت و هەرچیەکێش رووبدات هەر لەم شارەدا دەمێننەوە ، و جێی ناهێڵن. دوای کەمتر لە ساڵێک، ٣٠ کەس لەم هونەرمەندانە ئەم شارەیان بەجێهێشت. ئەوان هەموو هیوایەکیان لەدەستدا. خۆپیشاندانەکانی دژ بە حکومەت بۆ چەند مانگێک درێژەیان دەکێشا لە سەرانسەری عێراقدا. دەوڵەتی بەناو ئیسلامیش (داعش) هەموو ڕۆژێک ئۆتۆمۆبێلی بۆمب رێژکراوی دەناردە ناو شارەکە. هیچ شتێک نەدەگۆڕا.\nئایا هونەرمەندان ڕۆژانە رووبەرووی چ جۆرە تەحەددا و زەحمەتیەک دەبوونەوە؟\nمن وێنەی زنجیرەی بەغدای خۆشحاڵم لە گەڵ هونەرمەند محمد مۆنیکادا گرت. لەو کاتدا دۆخەکە بۆ ئەو وردە رودە بەرەو تێکچوون و نالەباری دەچو لە عێراقدا. ئەو دیگوت” من هێز و توانای کارکردنم نەماوە. ئەم کارو خۆماندوکردنەی من بۆکێیە؟ من چ شتێک لەم کارەدا وەدیدەهێنم؟” هەروەها دۆخە سیاسیەکەش بۆ ئەو زۆر مەترسیدار بوو. محمد مۆنیکا وەک کامیرامانێک کاری بۆ فیلم دەرهێنەر محمد دەڕڕاجی دەکرد، و جارێکیان دووچاری کێشەی گەورە بووبوویەوە لە کاتی وێنەگرتنێکیدا لە یەكێک لە بازگەکاندا. ئەو زۆر دەترسا لە ئەنجامدانی کارەکانی خۆیدا، یان بەکامیرەکەیەوە بەناو شاردا بڕوا. شاری بەغدا وردە وردە وەک زیندانێکی لێدەهات. دواجار محمد و هەردوو براکەی لە هاوینی ساڵی ٢٠١٥ دا لە عێراق ڕایانکرد. ئەو لە ئێستادا لە گەڵ براکەی محمود لە شاری ڤییەننا ژیان بەسەر دەبات.\nوێنە: هیند نزار، قوتابیەکی شانۆگەری لە پەیمانگای هونەرە جوانەکان لە شاری بەغداد، ٢١ی ئایاری ساڵی ٢٠١٥. وێنە: عەلی ئارکادی./٧\nوێنە: زەیدون هاشم: کامیرامان، کار لە مۆنتاژی فیلم و سینەمادا دەکات. بەغداد، ٢١ ی ئایاری ساڵی ٢٠١٥. وێنە عەلی ئارکادی/ ٧\nوێنە: زەیدون هاشم. بەغداد، ٢١ ی ئایاری ساڵی ٢٠١٥. وێنە عەلی ئارکادی/٧\nئایا لە ئێستادا بوار و مەیدانی هونەر لە شاری بەغداد دا چۆن چۆنی گۆڕاوە، لە کاتێکدا کە ژمارەیەکی زۆری گەنجان و هونەرمەندان ئەو شارە بەجێدەهێڵن؟\nدۆخەکە زۆر زۆر گۆڕاوە. ئەمەش بۆ سیاسیەکان کارێکی زۆر باشە، بەڵام بۆ کۆمەڵگا زۆر خراپە. من لەو بڕوایەدانیم کە بەبێ بوون و ئامادەگی هونەرمەندان لە شارەکەدا هیچ جۆرە گۆڕانکاریەک رووبدات. ئەم هونەرەی ئێمە ئەمڕۆ لە عێراقدا دەیبینین تاسەرئێسقان بەسیاسی کراوە. ئەم شانۆگەریانەی کە نماییشدەکرێن لەهۆڵی شانۆگەریەکانی مونتەدا، یان لە هۆڵی شانۆگەری نیشتیمانیدا سەرجەمیان بارگاویکراون بە هەژموونی بۆنەو ئاهەنگەکانی ئیمام حوسەین و حەشدی شەعبی. ئەمە هونەری حەقیقی نیە.\nزەهرا غەندور، نووسەر و رۆژنامەوانی پەخشی تەلەفزیۆنی عێراقی. بەغداد، ٢١ ی ئایاری ساڵی ٢٠١٥. وێنە: عەلی ئارکادی/٧\nزەهرا غەندور،بەغداد، ٢١ ی ئایاری ساڵی ٢٠١٥. وێنە: عەلی ئارکادی/ ٧\nئایا تێڕوانینی تۆ یان چیڕۆکی تۆ چۆن گٶڕانکاری بەسەر داهاتوە لە گەڵ ئەم هەموو پەشێوی و نائارامیانەدا؟\nپێویستە کە چیڕۆکی منیش بگۆڕێت بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی ئەو کۆچەی گەنجان و هونەرمەندان بێت بۆ دەرەوەی وڵاتی عێراق. من سەردانی محمد ومحمودی برایم کرد لە شاری ڤییەننا. سەرلەبەری ژیانی ئەوان گۆڕابوو. ئەوان ستۆدیٶیێکی باشیان هەبوو بۆ ئەوەی کاری تێدا بکەن هەروەها زۆر لە جاران بەرهەمدار تر بوون. پێکەوە چاومان بەچەند هونەرمەندێکی عێراقی کەوت کە دەمانناسین ئەوانیش لە شاری ڤیەننا بوون و چەند وێنەیەکی فۆتۆگرافی قەبارە ناوەندیمان گرتن. بیرۆکەی ئێمە ئەوەیە کە بەراوردێک بکەین لەنێوان ئەم وێنانەی کە لە عێراقدا گرتوونمان لە گەڵ ئەوانەدا کە لە شاری ڤییەننادا گرتوونمان. لە سەفەری داهاتوومدا شارێکیتری ئەوروپی هەڵدەبژێرم بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوەکەم تەواو بکەم. کەواتە ئەو پڕۆژەیەی کە وەک زنجیرەفیلمی بەغدای خۆشحاڵ دەستی پێکرد گۆڕاوە بۆ پڕۆژەیەکی بەردەوام. ئێمە پڕۆژەکەمان ناوناوە ٢٢٠ ڤۆڵت، وەک ڕێزنانێک لە گیانی بەرزە فڕی ئەم خۆپیشاندەرەی کە لە یەکەمین خٶپیشاندانی دژ بەحکومەت لە ئابی ساڵی ٢٠١٥ دا بە‌هۆی شۆڕتی کارەباوە گیانی لەدەستدا. بۆ ئێستاش ئێمە پڕۆژەیەکمان لە سەر شاشەی کەناڵەکان و تۆڕەكۆمەڵایەتیەکانی ئینتەرنێتدا بڵاو کردوەتەوە و تاکو ئێستاش وەڵامدانەوەو ڕەنگدانەوەیەکی باشی هەبووە. کارەکە بەشێوازێکی رۆژنامەوانیانەیە، بەڵام جیاوازیەکی زۆری هەیە لەگەڵ ئەو هەواڵانەی ئێمە لە سەر شاشەکانی بی بی سی و سی ئێن ئێن دا دەیانبینین کە هەر هەمویان لە سەر توندوتیژی و قۆناغی دوای داگیرکەدنی عێراقن لە ساڵی ٢٠٠٣دا.\nئێوە پێشتر لەگەڵ کچانی یەزیدیدا کارتان کردووە لە خیوەتگای ئاوارەکانی خانکێ لە باکوری عێراقدا. لەم پڕۆژەیەدا چ شتێک بۆ ئێوە جێی سەرنج و گرینگی پێدان بوو؟\nمن لەم پڕۆژەیەدا بۆماوەی یەک ساڵ بنەماکانی هونەری فۆتۆگرافیم فێری دە کچی یەزیدی کرد. لە خولەکەدا زیاتر تەرکیزمان کردە سەر گرتنی وێنەی ژیانی ڕۆژانەی نێو کەمپەکان. لە کۆتاییدا، سەبارەت بەوەی ئەوان چۆن شاری سنجاریان دۆکیۆمێنتاری کردبوو لە دوای ئازادکردنیدا. بەڕاستی ئەم وۆرکشۆپانە بۆمن کاتێکی زۆر خۆش و لەبیرنەکراون. کچەکان کۆمەڵێک وێنەی فۆتۆگرافی زۆر سەرسوڕهینەریان بەرهەمهێنابوون بەجۆرێک هەندێک جار منیشیان دەخستە گریانەوە. ئیمە پێکەوە، پێشآنگایەکمان ڕێکخست لە زانکۆی ئەمەریکی لە شاری سلێمانی. پێشانگاکە نزیکەی بیست وێنەی لەخۆ دەگرت کەلە لایەن ئەم کچانەوە گیرابوون. و ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی کەمپەکانیان نیشاندەدا هە لە مناڵێکی ساواوە تاکو دەگات بە پیرێک. دواتر پێشانگاکە سەفەری کرد بۆ شاری ڕۆما لە وڵاتی ئیتاڵیا، و پێنج لەم کچانە توانیان لەگەڵ مندا سەفەر بکەن بٶ ئەوەی لە پێشانگاکەدا ئامادە بن.\nوێنەکە لەلایەن زینە سەلیمەوە گیراوە، زینە بەشداری لە وۆرک شۆپەکانی هونەرمەند عەلێ ئارکادایدا کردوە. دوو کچ لە نێو خیوەتگەی ئاوارەکانی خانکێدا یاریەکی زۆر کۆنی یەزیدیەکان دەکەن کەدەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ بەرلە ئێستا. زینە سەلیم حەسەن/یونیسێف.\nبۆچی چیرۆکی ئەم هونەرمەندانە بۆ عێراق و عێراقیەکان گرینگە؟\nتەنها هونەرمەندان هێزی ئەوەیان تێدایە کە شتەکان لە عێراقدا بگٶڕن. هونەرمەندان خەڵکێکی زۆر هەستیارن. ئەوان دەتوانن هەست بە هەندێک شت بکەن کە خەڵکانی ئاسایی ناتوانن هەستی پێبکەن. ئەگەر تۆ هونەرمەندی باشت هەبێت، ئەوا دەتوانیت هەندێک شت بگۆڕیت.سیاسیەکانی ئێمە دژی هونەرن، ئەوان زۆر لەوە دەترسن کە هونەرمەند دەتوانێت وەدی بهێنێت.\nئایا ئیوە چ جیاوازیەک دەبینن لە نێوان رٶڵی هونەرمەندێک لە گەڵ رۆژنامەوانێک لە وڵاتێکی وەک عێراقدا؟\nمن هەمیشە ئەم پرسیارە لەخۆم دەکەم. لێرەدا هیچ وەڵامێکی راستە و خۆ و ئاسان لە ئارادا نیە. من لە کارەکەی خۆمدا تەنها رێپۆرتاژ دروست ناکەم، لێرەدا هونەریش تێکەڵی کارەکەم دەبێت، لەبەر ئەوەی من بیر لە رووناکی، شێوازەکان و پێکهاتەکەی، دەکەمەوە. من وەک هونەرمەندێک مەشق و ڕاهێنانم کردووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٠دا لە شاری سلێمانیدا من کۆرسێکی خوێندنی زۆرگرینگم بینی لە سەر “چیرۆکی وێنە”. کە لە لایەن گرینگترین فۆتۆگرافەرەکانی رٶژنامەی تایم و ماگنیومەوە سەرپەرشتی دەکرا. ئەوان هەم رۆژنامەوانی و هەمیش هونەری فۆتۆگرافیان فێرکردین. هەروەها بەرچاو ڕوونیەکیان پێداین سەبارەت بە بارو دٶخی عێراق لە دوای داگێرکردنی عێراقەوە لە ساڵی ٢٠٠٣دا. من لەوە زیار نەمتوانی لە ماڵەوە بمێنمەوە تالەسەر کورسی دانیشم نیگار بكێشم. من دەمەویست بچمە دەرەوە و وەک فۆتۆگرافەرێک بەم بوار و مەیدانەدا بگەڕێم. من زۆر بەخێرایی هەل دە‌قۆزمەوە بۆ فێربوون، بۆئەوەی ڕایەڵەی پەێوەندی دروست بکەم و سەفەر بکەم بۆ دەرەوە. لە ئێستادا من لە پەیوەندیدام لەگەڵ کۆمەڵێک نووسەر لە چەند ئاژانسێکی نوێی نێودەوڵەتیەوە لە زۆربەی شوێنەکانی جیهاندا. ئەگەر من هەر وەکو هونەرمەندێکی بواری هونەرە جوانەکان بمابامایەوە، ئەوا نەمدەتوانی ببمە خاوەنی ئەم هەموو پەیوەندی و کرانەوەیە بەسەر جیهاندا. دوای دووساڵ لە رووماڵ کردنی جەنگ و ئامادەگی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ لە فەللوجە و موسڵ، واهەست دەکەم کە حەزم لێیە بگەڕێمەوە دواوە و دەستبکەمەوە بە وێنە کێشان. بەڵام دەمەوێت هەندێک کاری وابکەم کە هاوکار و سودمەندبێت بۆ خەڵک. من واهەست دەکەم کە من دەتوانم وەک وێنەگرێکی ڕۆژنامە نووس هەندێک شت بگۆڕم. من بەردەوام دەگەڕێم و بەدواداچوون دەکەم بۆ چیڕۆکەکان.


لەبە ر ئەم هۆكارانە، دەنگدان بەرپرسیارێتییەكی زۆر گرانە – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » ستران عه‌بدوڵڵا » لەبە ر ئەم هۆكارانە، دەنگدان بەرپرسیارێتییەكی زۆر گرانە\nئەم هەڵبژاردنە بۆ كوردستان چارەنووسسازە. دەزانم ئێستا دەڵێن جا ئەمە ناونیشانی هەموو هەڵبژاردنێك و هەموو كەمپینێكی سیاسییە، بەڵام راستییەكەی ئەم هەڵبژاردنە هەر بە راستی چارەنووسسازە. بۆ هاوپەیمانیی كوردستان، بۆ كوردستان و عیراقیش.\nكورسییەكی كەمتری تۆ، كورسییەكی زیاتری نەیار\nدەنگدان بەرپرسیارییەكی گەورەیە، چونكە خۆت بڕیاری لێ دەدەیت. دەنگدان پابەندێتییە، بەپێچەوانەی بیركردنەوەی باوەوە، چونكە مرۆڤەكان لەكاتی دیكتاتۆری و سەركوتدا بەرپرسیارێتی ناكەوێتە سەرشانیان، بەڵام لە دیموكراسیدا بەرپرسیارێتییان دەكەوێتە سەرشان.\nچونكە مرۆڤ لە دەنگدان و دەنگنەدانی بڕیاردەدات. بایكۆتی ئەو، دەنگی نەیارەكەیەتی. دەنگ بە خەسارچوونی ئەو لە قازانجی نەیارەكەیەتی.\nئەمە بە ئاشكرا لە یەكەم هەڵبژاردنەوە دەركەوت. لەوێوە یەكەم دەرسی دیموكراتی هەڵبژاردنمان وەرگرت. یاسر عەرەفاتی رەحمەتی قسەیەكی بەناوبانگی هەبوو كە دیموكراتی قۆناغی خەباتی چەكداری ناو نابوو دیموكراتیی چەكدار. یەكەم هەڵبژاردنی كوردستان كە دوای راپەڕین لە (19/5/1992) كرا لە هەلومەرجێك بوو خەڵك هەمووی چەكدار بوو. لەگەڵ ئەوەشدا گەلەكەمان بە جۆش و خرۆشێكی زۆرەوە بەشداری تێدا كرد.\nهەر لەوێ بۆ یەكەمجار ئاشنای دەنگدان و دیموكراتی بووین. هەروەها ئاشنای یەكەم تەزویری پارتی بووین كە ئیتر بووە فەرهەنگێكی پارتی لە هەموو هەڵبژاردنێكدا و بەم پیرییەش ئەو خوی شیرییەی پێ تەرك ناكرێت.\nلە یەكەم تاقیكردنەوەی بایەخی دەنگ و كورسیی بەم شێوەیە دەرچووین.\nهەر ئەو كات، ساڵی 1992، بەڕێزێكی پارتی ئاكامی وەك یەكی یەكێتی و پارتی ناو نابوو فیفتی فیفتی كە دوایی خۆشی پارتی گەلی داخست و گەڕایەوە باوەشی پەنجاكەی پارتی و لە دانوستاندا دەستبەرداری ئەفسانەی زۆرینە و كەمینەی پارتی بەرامبەر یەكێتی نەدەبوو. گوایە «ئێكێتی » كەمتر لەپەنجای هێناوە. جا راستە پەنجا خوشك و برای چل و نۆیە «49-50». بەڵام لە واقیعیشدا جیاوازی دوو كورسی دەردەخات و پارتی ئەمەی بۆ ئەوە سەپاند بە درۆ بڵێ زۆرینەم و خۆم حاكم و ئێوەش ئۆپۆزسیۆن بن.\nلە هەڵبژاردنەكانی دوای جیابوونەوەكان و كەرتبوونی یەكێتی:\nیەكەم: لە هەڵبژاردنی ساڵی 2014:\nكۆی ((18-24) كورسییەكانی یەكێتی و گۆڕان (42) و هی پارتی 38 كورسی بوو. دوای ئەوە كە رێكەوتنی یەكێتی و گۆڕان لە دەباشان كرا، پارتی قەڵس و ناهەق و ناڕازی بوو، دەیوت بەجیا لەگەڵتان دادەنیشم، چونكە بە جیا ئەو دەبۆوە زۆرینە، بەڵام پێكەوە ئێمە و گۆڕان بە چوار كورسی لە پێش پارتییەوە دەبووین.\nدووەم: لە ساڵی 2018 بۆ هەڵبژاردنی عیراق، پارتی (25) کورسی هێنا تەبعەن بە خوی تەزویرەوە.\nباقی كورسی كوردستان بێ برا ئیسلامییەكان، وابوو:\n(4) نەوەی نوێ (5) گۆڕان + 20 یەكێتی و یەك كورسی هاوپەیمانی، كۆی كورسی كورد لە دەرەوەی پارتی دەیكردە 30 كورسی. كە ئەگەر زۆنی سەوز پەرت نەبوایە، پارتی نەیدەتوانی یەكەمی بێ ركابەر بێت.\nیەكێتی 21 كورسی\nگۆڕان 12 كورسی و نەوەی نوێ كە لە منداڵدانی گۆڕان هاتۆتە كایەوە، 8 كورسی.\nپارتیش 45 كورسی جێی گومانی هەبوو\nكۆی كورسی یەكێتی و گۆڕان و هی نوێش دەیكرد 41 كورسی. كە ئەم ژمارەیە نزیكی دەكردینەوە لە هاوسەنگیی هێز.\nجا دوای هەڵبژاردنەكان\n1- نەوەی نوێ لە كوردستان بوو بە دوو فراكسیۆن\n2- لە بەغدا فراكسیۆنی نەوەی نوێ نەما و گۆڕانیش بوونە فراكسیۆنی یاخی كە لەدەست بەرنامەی سیاسیی كاك نەوشیروان و بزوتنەوەی گۆڕانیش دەرچوون و تەوەللا بوون.\nئەم دەرس و وانە بە نرخانەی دیموكراسیی روون و ئاشكرایە. ئێمە كە بە تەنیا مافی دیموكراسی و مافی جیاوازی بەكاردەهێنین هەروا بە موجەرەدی و بێ هەڵسەنگاندن، ئەم مافە سەركەوتوو نابێ.\nبە موجەرەدی و بێ هەڵسەنگاندن وا دەكات دڵمان ئاو بخواتەوە گوایە مافی دیموكراسیمان بەكارهێناوە. گوایە مافی ئازادی خۆمان بەكارهێناوە، بەڵام قازانجەكەمان چییە؟ پەرتبوون و دابەش و فەوتانی دەنگەكانمان لەلایەن كەسانێكەوە كە دوایی وەك هەڵم دەڕۆن و وەك بەفر دەتوێنەوە، نایاندۆزینەوە تا سزایان بدەین و موحاسەبەیان بكەین.\nپەرت و كەرت و دەتوێنەوە\nبەڵام بە پێچەوانەوە، دەتوانین موحاسەبەی گەورەكان بكەین وەكو چۆن گوایە یەكێتیمان سزا دا، لەكاتێكدا سزای خۆمان دا و یەكێتیمان لاواز كرد و نەمانتوانی كەس بەهێز بكەین جگە لە پارتی.\nحزبی بچووكیش لە گۆڕان بوونەوە و گۆڕانیان سزا دا ، بێ ئەوەی خۆشیان كەڵكێكیان هەبێ. كورسییەكانیان بە ئاسماندا دێت و دەڕوا و هیچیان پێ ناكرێ و ئێستا لە دیدگای بازرگانی و هەراجسازی خۆیانەوە باسی فرۆشتنی كورسی سەركۆمار دەكەن.\nبەو هەموو ئەزموونە تاڵەشەوە گوایە باسی كڕین و فرۆشتن دەكرێ، پڕوپاگەندەی وردە حزب و وردە سیاسی ئەوەیە درۆی فرۆشتنی حزبی گەورە دەكەن. ئەی بۆ باسی ئیمكانی كڕین و فرۆشتنی كاندیدانی گومڕاو و وردە حزب ناكەن؟\nرێی تێدەچێ و سەفەقاتی تجاری لەوانە دەوەشێتەوە كە لە بازرگانییەوە هاتوونەتە ناو سیاسەتەوە، نەك لەوانەی بەرهەمی حزبی سیاسیی شۆڕشگێڕی خاوەن شەهیدن و پشتیان بە مێژوویەكی دوور و درێژ و جەماوەری سەدان هەزاری بەستووە. ئەوە جەماوەرە كە چاودێرییان دەكات و دەتوانێت لێپرسینەوەیان لەگەڵ بكات.\nئەگەر راست بێت شاخی گەورە هەرەس بێنێ، بۆچی پێتانوایە شێرە بەفرینەی بچووك و پڵنگی كاغەزین، وەكو هاوڕێ ماو دەیوت، یان قاقوشی و كۆلارەی پەیوەست بە تاڵە دەزووی تەنكەوە وەك هاوڕێیانی شۆرجەی كەركوك دەیڵێن، ناتوێنەوە؟\nلە نموونەی گەلان و وڵاتانەوە دەبێ بزانین عیراق بە دەنگی پەرت و كاندید و ماندیدی بێ حزبەوە بەرەو كوێ دەڕوات؟ نموونەی پەرلەمانی بێ رۆح و گیان و بێ وزەی سیاسیی جارانی میسر، لە سەردەمی موبارەك، و پەرلەمانی وردە فراكسیۆن و پەرلەمانتاری بێلایەن لە نموونەی لوبنان كە ئەمی لوبنان كارێكی كرد ئەم وڵاتە دیموكراتییە لەناو دوورگەیەكی ئیستبدادیدا تووشی شەڕی ناوخۆ بێت و تووشی داگیركاریی بێگانە و پەككەوتنی دەوڵەت و ئەمنییەت و سیاسەت بێت، كەچی بەتەنیشتییەوە سوریای دیكتاتۆری بەعس، ئەمن و ئەمانی هەبوو، بۆ دەبێ وڵاتی دیموكرات یەكسان ببـێ بە شوێنی پشێوی، وڵاتی سەركوت و ستەمی سیاسی و بێدەنگیش یەكسان بێت بە ئارامی و جێگیری و سەقامگیری؟\nئاخر عیراقی ئەمجارە (ساڵی 2021) بە پینە و پەڕۆی هەڵبژاردنی پێشوەختە لە شەڕی ناوخۆ و هەڵوەشانەوە دەربازی بوو، دوور نییە ئەمجارە لە بەرخاتری وردە فراكسیۆن و پەرلەمانتاری بێ چەتر و پشتیوان وای لێ بێت هیچ بڕیاری پێ نەدرێ و وەك دیموكراسییەكەی توركیا لە (1971 و لە 1980) ببێتە شەڕە قۆچ و بەرانی بێ كەڵك كە رێی بۆ كودەتای سەربازی خۆشكرد و وڵاتەكەی بەرەو دواكەوتن و پاشەوە پاڵپێوەنا.\nبە دەنگدانی بێ رۆح و گیانمان بە هەر كەسێك كە بێ پشتخان بێت، مانای وایە دەنگدانی خۆمان بێ سەمەر و بێ نرخ و بێ كاریگەری دەكەین. بە دەنگدانمان بەوانەی ئەركیان پێ هەڵناگیرێت، پارتی بەهێز دەكەینەوە. جا ئەوسا ئیتر نابێ گلەیی بكەین كە بۆ ستەم هەیە و بۆ مووچە نییە؟ بۆ توركیا لە كوردستانە و بۆ 31ی ئاب رویداوە و ئەگەری دووبارەبوونەوەی 31ی ئابی تر هەیە؟\nناتوانین بە دەنگدان بە وردە هێز مافی ئازادی دەنگدان پیادە بكەین و ئینجا دوای ئەوەش داوای ئەوە بكەین كە یەكێتی و هاوپەیمانیی كوردستان بەرامبەر بە پارتی بوەستنەوە و پۆستی سەركۆمار و بودجە و مووچە دابین بكەن.\nئەگەر حەزت لە سوعبەتە، مامۆستا هێمن وتەنی: (شوێنی دیكە زۆرە بۆ گاڵتە و چەفەنگ) نەك هەڵبژاردنی چارەنووسساز بكەینە سوعبەت.\nئیتر لەبەر ئەو هۆكارگەلەش دەبێت خۆمان كۆبكەینەوە، هێزمان كۆبكەینەوە.\nخۆ ئەزموونی هەڵبژاردنەكانی پێشوو هەر بۆ حزبەكان و دەسەڵات باش و گرنگ نییە، بۆ من و تۆی هاووڵاتی دەنگدەریش دیسانەوە زۆر گرنگە.\nجا خولاسەی قسە، پێش چوونە سەر سندوق لەبیرت بێ دەنگدان رۆژێكە، بەڵام ئەركەكانی هاوپەیمانیی كوردستان هەموو ساڵ و رۆژ و ساتێكە.