هاوسەرۆک و ئەندامانی نوێی ئەنجومەنی هەدەپە هەڵبژێردران - RojNews\nهاوسەرۆک و ئەندامانی نوێی ئەنجومەنی هەدەپە هەڵبژێردران\nئەندامانی نوێی ئەنجومەنی هەدەپە هەڵبژیردران و پەروین بوڵدان و سەزای تەمەللی-ش بوونە هاوسەرۆکی هەدەپە.\nسەرلەبەیانیی ئەمڕۆ کاتژمێر ١٠:٣٠ خولەک کۆنگرەی ئاسایی هەدەپە دەستیپێکرد، کە تێیدا نزیک بە ٣٢ هەزار بەشداربوو ئامادەبوون و دەیان هەزار ئەندامی هەدەپەش لە دەرەوەی هۆڵی بەڕێوەچونی کۆنگرەکە بە خرۆشەوە ئامادەبوون.\nهێزە ئەمنییەکانی تورک بەبیانووی وتنەوەی دروشمی "بژی سەرۆک ئاپۆ"، هەڕەشەیان لە بەشداربووانی کۆنگرەکە دەکرد، هەوەها ڕێگرییان لە ڕۆژنامەنووسان کرد، کە کۆمپیوتەر ببەنە هۆڵی کۆنگرەکەوە و ئاستەنگییان بۆ ڕووماڵکردنی کۆنگرەکە دروست دەکرد.\nهەر لە کۆنگرەکەدا، پەیامی پیرۆزبایی مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق خوێندرایەوە و شاهۆز حەسەن و عائیشە حسۆ، هاوسەرۆکانی پارتی یەکێتی دیموکرات-پەیەدە-ش لە ڕۆژئاوای کوردستانەوە بە پەیامێکی ڤیدیۆیی، پیرۆزبایی بەستی کۆنگرەکەیان کرد.\nهەر لە کۆنگرەکەدا، پەروین بوڵدا،هاوسەرۆکی نوێی هەدەپە وتارێکی پێشکەشکرد و وتی: شانازییەکی گەورەیە کە کاندیدکراوم بۆ هاوسەرۆکی هەدەپە، لە دۆخێکدا کە جگە لە تێکۆشان هیچ ڕێگاچارەیەکی دیکە نییە.\nهەر لە کۆنگرەکەدا، سەزای تەمەلێ، هاوسەرۆکی نوێی هەدەپە وتارێکی پێشکەشکرد و وێڕای ئاراستەکردنی سڵاو بۆ عەبدوڵا ئۆجالان، ڕێبەری پەکەکە، وتی: دەبێت هەمووان پێکەوە لەدژی فاشیزمن بڵێن 'نا' و کاربکەین بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ.


نێچیرڤان بارزانی رونكردنەوەیەكی لەسەر بەردەوامی موچەی فەرمانبەران بڵاوكردەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nنێچیرڤان بارزانی رونكردنەوەیەكی لەسەر بەردەوامی موچەی فەرمانبەران بڵاوكردەوە\n2018/10/04 - 1:41 PM\nسەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند، تائێستا رێكەوتنی ناردنی 317 ملیار دینارەكەی بەغداد ماوە و ئەوەش مانای وایە موچەی فەرمانبەران لەكاتی خۆیدا دەدرێت.\nنێچیرڤان بارزانی لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەنووسیدا باسی لەوەكرد، تائێستا هیچ بڕیار و رێكەوتنێكی نوێ لەسەر پارەكەی بەغداد نییە و بڕیارە لەكاتی خۆیدا بنێردرێت.\nوتیشی”هیودارین ئەو پارەیە لەكاتی خۆیدا بنێردرێت”.\nمانگانە حكومەتی عێراق 317 ملیار دینار دەنێرێت بۆ هەرێمی كوردستان و موچەی نیوەی فەرمانبەرانی هەرێمی پێدەدرێت و ئەگەر ئەو پارەیە نەنێردرێت، حكومەتی هەرێم ناتوانێت لەكاتی خۆیدا موچە دابەش بكات.\nلە ماوەی رابردوودا بەرپرسانی باڵای حكومەتی هەرێم رایانگەیاند، تا ئەو كاتەی پارەكەی بەغداد بنێردرێت، موچەی فەرمانبەران لەكاتی خۆیدا دابەش دەكرێت و ئەگەر نەنێردرێت، ئەوان ناتوانن موچە دابەش بكەن.\n(خەڵك) هۆكاری دابەشنەكردنی پاداشتی كارمەندانی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكانی عێراق ئاشكرادەكات\nنێچیرڤان بارزانی: بەرهەم ساڵح بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار گەڕایەوە نێو یەكێتی


"با ئەو ژیانە بژیت، ناوەوەت بانگی دەکات"\n"با ئەو ژیانە بژیت، ناوەوەت بانگی دەکات" هەڵبەستێکی ڕامیار مەحمودە لە دیوانەکەیدا بە ناونیشانی "لەشی ئێمە، کاتژمێری زەمەنە" - داواکارییەک کە بەڕێوە و پشتکردووە داوالێکراو دەربڕراوە.\nئەوە یاخیبوونی ڕامیار مەحمودە لە پێوارە چەقبەستووەکان، کە مەبەستمەندانە بۆ هەمووان پێناسەکراون و بێپشوو لەنێو چەنەبازیی ڕۆژانە و سەرقاڵییە بێهۆشەکاندا، وەک چواندووی نەشیاوی خۆلێلادان، جەختیان لێدەکرێت. سەرەڕای ئەوە لەنێو جیهانێکی ئەوها بێچەندوچوون پێناسەکراودا کەس ئاگای لە کەس نییە، بەڵکو پەرتەوازەیی جێی پەیوەندیی گرتۆتەوە، ئەوجا گەرچی ئەستەمە کەس بتوانێت بانگی کەسی دی بکات، کەچی کەس ناوێرێت دیدی داخواز-ی خۆی لە ئەوانیدی وەربگێڕێت، نەخێر، تەنانەت هانایان بۆ دەبات بەبێ ئەوەی دەنگی هانابردووی ببیسترێت. لێ ئایا کێشەی ئەم مرۆڤە چییە؟ کێشەکەی ئەوەیە کە ئەو ناوێرێت دەستێکی ڕێزمەند بەسەری خۆیدا بهێنێت، ئەو لە خۆی دەترسێت، ئەوجا هەر ئەوەندەی بۆ خۆی دیار بدات، بۆ خودی خۆی ببێت بە کێشە، ئیدی یەکسەر لە خۆی دەتۆقێت و هاوار دەکات: "تو خوا دەورم چۆڵ مەکەن!". مرۆڤسەنتەرییانە بڕوانین، ئەو دا-ما-وە ناتوانێت و ناوێرێت ببینێت کە هەرچییەکی نێو ژینگەکەی بێت و بڕوات، چێببێت و نەمێنێت، لە ئەوێک جیانابێتەوە کە مرۆڤە - مرۆڤ وەک لەوێبوویەکی موئاناتاوی، هەر ئەویشە کە لە جیهاندا بە ئیدیۆلۆژییەکان، بە ئاینەکان یان بە "شیعری ئاگرین ی خۆبەختکردن" فریودەدرێت، فریوخواردووش هەر ئەو خۆیەتی "وەک مرۆڤ" - لێ ئەو خۆی ناناسێت.\nهەڵبەستڤان ئێستا لەم دۆخەدا بەرۆکی دا-ما-وانی نێو جەجاڵی فریودان-فریوخوارن دەگرێت:\nبا ئەو ژیانە بژیت،\nخراپترن لەوەی تۆ ئەتەوێت.\nکەواتە گەر مرۆڤ لەگەڵ خۆی ڕاستگۆ بێت، دەکەوێتە بەردەم پرسیاری بوێری بۆ بیستن و بەهەندوەرگرتنی خواستە ناخەکییەکانی. ئاخر ئەو هەروەها ژیانێکی دیکەی خوازراویشی هەیە، کە دەبێت ڕووی تێبکات گەر بییەوێت لەتەک خۆیدا ئاشتبێتەوە. لێ هەڵبەستڤان پتر لەمەش دەڕوات و گەڤ دەکات: کێ گوێ لە خواستە ناخەکییەکانی نەگرێت، ئەوا دەست بۆ هەر چارەسەرێک بەرێت، ئەو بەناو چارەسەرە بەدتر دەکەوێتەوە لەوەی کە ئەو دەیخوازێت، چونکە بەترسەوە هانای بۆ بردووە، چونکە وا دەزانێت چڵەدارێکە کە ڕەنگە لەنێو جیهانی پێوارەیی ڕاپێچکەردا فریای بکەوێت و لەنێو ڕۆچوونەوە بیهێنێت بۆ کەنارێک، کە ئیدی لەوێ بۆ دوا جار پشوویەک بدات – بێگومان بە پێش چاوی ئەوانیدییەوە کە سەری ڕەزامەندیی بۆ دەلەقێنن!!\nڕامیار مەحمود بێداردەکاتەوە - بۆ بەرپرسیاری، لێ ئەم بێدارکردنەوەیە خۆتەرخانکردن نییە بۆ ئەنگاژمۆ (ئیلتیزام)، چونکە هەوڵی بەم چەشنە سەرلەنوێ بەشداریکردنە لە جیهانی مرۆڤ ڕاپێچکەردا – جیهانی درۆ گەورەکان. ئاخر گەر کەس ئاگای لە کەس نەمابێت، ئیدی ئایا داواکاریی بۆ هەڵوێستی نێویەکی چە واتایەک دەگەیەنێت؟ نەخێر، باشترین چارەسەر "پشتتێکردن"ە، کەواتە: "بەردان" کرۆکی یاخیبوونەکەی ئەوی هەڵبەستڤانە، داواکارییەکەشی لەو کاتەدا ڕادەگەیەنێت کە ئەو پشتی لە هەمووان کردووە:\nلە چۆڵەوانییەکدا جێتانبهێڵم و\nناچارتان بکەم بیر بکەنەوە.\nلە چۆڵەوانیدا هیچ ئاڕاستەیەک دیار نییە. بەتەنیاجێهێڵراو خۆی ئێستا پنتێکی نێوەندییە و ناچارە بهزرێت. ئاخر ئەو ئێستا تەنیایە، تازە چیدی ئاڕاستەی جیهانبینیانەی پێشین بەهانەیەوە نایەت. لێ ئەوە فەیلەسوف نییە کە لە بزربووندا دەستی ئەوی تەنیای نێو جیهان دەگرێت. نەخێر، نەک هزر، بەڵکو هونەر وەک ئەفراندن بەهای کرۆکیانەی ژیان-بەخشی خۆی لەو چۆڵەوانییەدا پێشان دەدات:\nئێمە لە سەردەمێکدا ئەژین، ناتوانین بیر بکەینەوە،\nکەواتە هونەر لای ڕامیار مەحمود دەچێتە سەرووی فەلسەفەوە، بەڵێ ئەوە هونەرە کە هۆش ناسکدەکاتەوە و بەوەش توانستی بۆ فێربوونی هزرین پێدەدات. بێگومان هەڵبەستڤانی / مرۆڤی ڕاچەنیوی نێو جیهان لە دوێنێوە هاتووە، بۆیە بەناچاری گەلێک شت هەن کە لەتەک کامڵبوونی تەمەندا سەریانهەڵداوە و لەنێو ناخدا بەبێ شیمانەی دەربڕین دەمێننەوە – هەر لەبەر ئەم هۆیەشە کە هونەر دەبێت بە پێداویستییە سەرەکییەکە، چونکە تەنیا لێرە هۆشی بزواو بەڕوونی و ناسکی بەئاگادێت لە شیمانە و ناشیمانەی هەر گوزارشتێک– باشتر وەک لە فەلسەفەدا.\nلێ ئایا نەبوونی شیمانەی دەربڕین مایەی غەمگینییە؟ ئایا گەرەکە ئەوها بێت؟ نەخێر. غەمگینی هیچ پێویست نییە، بە پێچەوانەوە، لەبریی ئەوە:\nهەروەک ببێژین: "مەساکێ! هێوربەرەوە و باوەشێنێکی خۆت بکە!". باوەشێنکردنێکی شاد، کە بەبێ گومان پڕجۆش نییە، پێدەچێت دوای ماڵئاوایی سەرجەم شادیی پڕ جۆش و خرۆش ئەمیان وەک دڵ-نەوایی بمێنێتەوە، بە پێچەوانەی خۆویستیی ملداوەبەری نێو جیهانی پێناسەکراو. ئەوجا گەر مرۆڤ بتوانێت باوەشێنی خۆی بکات، هیندەش لەوە بەئاگایە کە بکەوێتە ڕێ، هاوشێوەی هەڵبەستڤان کە بۆ خۆی بەڕێوەیە و لەتەک ئەوان / خوێنەر-"ەوان"ی دەدوێت، بەبێ ئەوەی داوای گۆڕینی جیهان بکات. نەخێر. لە بێکاریدا خۆسەرقاڵکردن خۆشترین ڕەوشە، دانەنیشتن دژبەری تەمەڵییە، لێ گرنگ ئەوەیە کە مرۆڤ لەم سەرقاڵییەشدا بەڕێوە بێت. بەڕێوەبوون بۆ ڕامیار مەحمود بریتییە لە شۆڕش کە تاکەکەس دەتوانێت لەنێو جیهانێکی داخراودا بیگێڕێت.\nبەڵێ، چیدی پرسیارەکە بێدارکردنەوەی کەسان بۆ خەبات نییە، چیدی هەڵبەستڤان ئەرکی خۆی لەوەدا نابینێت ئیلتیزام بکات تاکو "ئەوان" بۆ خەبات جۆش بدات و خۆیان پڕ هەست و سۆز لە پێناوی هەر مەسەلەیەکی بەناو پڕبەهادا بەخت بکەن. ئاخر کێشەکە لێرەدا ئەوەیە کە بەڕێوەبوو ئێستا خۆی کەوتۆتە بەردەم ناچاریی گەڕان بەدووی هاوشێوەکانیدا: بێدارکەرەوان خۆیشیان پێویستیان بە بێدارکەرەوانە. لێ ئەم جۆرە مرۆڤانە بەڕێوەن، بە پێ، بە زمان (ی هونەر). وەکو دی ئاخافتن بێسوودە، چونکە لەنێو جیهانێکی بێهودەدایە کە شیرازەکانی لەبەریەک هەڵوەشاونەتەوە و تێیدا کەس گوێ لە کەس ناگرێت. ڕەنگە ئێستا لاڵبوون مانای هەبێت و بەڕێوەبوو ئاشکرای بکات. سەرەڕای ئەوە باشترە کە لاڵبوون دوا سنووری ئاخافتن نەبێت، بەڵکو وێستگەیەک بێت بەرەو بێدەنگی -متبوون لەنێو خامۆشیی نەبڕاوەدا. ئەمە دوا هەڵوێستی یاخییە کە ڕامیار مەحمود پۆلێمیکئاسا بەرەنگاری ئاخافتنی دروشمیانەی ڕۆژانەی دەکاتەوە و ناوی دەنێت\n"... زەڕەزەڕی شۆڕش ..." و "وەڕەوەڕی ڕاپەرین".\nلێ ئایا چی ڕوویداوە؟ بە روالەت شتێکی ئەوتۆ لەگۆڕێ نییە، لێ لە کرۆکدا شتێک قەوماوە: هەڵبەستڤان تووشی ناکامی هاتووە، چونکە "دڵ"ی شکاوە، لە ڕاستیشدا هیچ شتێک هێندەی دڵ-شکان ئەوها خێرا و پڕ لە ژان کۆتایی بە سەرجەم کاتەکانی هیوا و هەر گەشبینییەکی هۆریزۆنت ناهێنێت - کاتەکانی "دڵ-پڕ"ی، "دڵ-گەرم"ی. بەڵێ، ئێستا ساتەکانی سەقامگیری، "ئیستیقرار"ی شانازانە جەختلێکراو، لە دوێنێدا ڕۆنیشتوون. هەنووکە بەڕێوەبوون گونجاوترین وەڵامە بۆ فریودان و لاوانەوەی دەروون، بەڕێوەبووش دڵ-شکاو-ێکە کە گومانی تێدا نییە دڵی شکاوی لێ دەدات، "دەگوزەرێت"، وەلێ چیدی گەرمی بە لەش نادات، ئاخر دڵی شکاو سڕە، بەڵێ ڕەنگە بتوانین ببێژین: پەمپێکی پینەکراوە و کەسی / هەڵبەستڤانی بەڕێکەوتوو لە ژیاندا دەهێڵێتەوە.\nلێ گەرەکە لە پرسێک بەئاگابین: ئەو هێشتا هەر دەستبەرداری خۆی نابێت. ڕەنگە بۆ یەکەم جار ئەوها گەش بۆ خۆی دیاریدابێت. ئاخر هەردەم "باوەشێنێک"ی لەگەڵ خۆی هەڵگرتووە.


شوناسخوازیی سەرانسەریی ئێستا لە کوردستان بەرهەمی خۆراگریی کوردە لە 40 ساڵی ڕابردوودا - KDPmedia\nHomeدیمانەشوناسخوازیی سەرانسەریی ئێستا لە کوردستان بەرهەمی خۆراگریی کوردە لە 40 ساڵی ڕابردوودا\n23/08/2019 دیمانە, هەواڵ, وتار\n28ی گەلاوێژی ئەمساڵ 40 ساڵ تێپەڕی بەسەر ڕووداوێکی مێژوویی کە چارەنووسی سیاسیی کوردستانی ئێرانی گۆڕی. لەم ڕۆژەدا خومەینی، ڕێبەری ڕێژیم فتوای جیهاد و فەرمانی شەڕ لە دژی خەڵکی کوردستانی دا و بەوەش دەرگای هەموو هەوڵێکی ئاشتیخوازانە بۆ چارەسەریی پرسی کورد لە ئێراندا داخرا. لەو کاتەوە شەڕ لە کوردستان لە شێوەی جۆراوجۆردا بەردەوام بووە، کوردستان بە ئەمنیەتی کراوە و وەک موستەعمرەیەک سامان و سەرچاوەکانی لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بەتاڵان چووە. هەوڵی تواندنەوەی نەتەوەیی دراوە و لە هەموو پێشکەوتن و پەرەسەندنێکدا بێبەش کراوە و ئەوەش سەرچاوەکەی بۆ 28ی گەلاوێژی 1358ی هەتاوی دەگەڕێتەوە.\n“کوردستان” لە 40 ساڵەی ئەم ڕووداوە مێژووییەدا دیمانەیەکی لەگەڵ کاک مستەفا مەولوودی، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان پێک هێناوە و چەند باس و تەوەرێکی پێوەندیدار بەو بابەتەی لەگەڵ بەڕێزیاندا تاوتوێ کردوە.\nچی وای کرد خومەینی فەرمانی هێرش بۆ سەر کوردستان بدا؟\nکە بنەڕەت‌ڕا بەپێی تایبەتمەندی و خەسڵەت و کەسایەتیی نادێموکراتیکی ئایەتوڵڵا خومەینی و ئەو نیزامە مەزهەبییە کە ئاغای خومەینی و هاوبیرەکانی خەونی جێگیرکردنیان لە وڵاتی ئێراندا دەدی، سروشتی بوو کە حکومەتی تازەدامەزراو لە تاران زۆر زوو دەکەوێتە بیری کۆنترۆڵ کردنەوەی هەمووی وڵات و لێ ئەستاندنەوەی ئەو بڕە ئازادییەی کە خەڵكی ئێران بەگشتی و نەتەوە نا فارسەکان بە سەرکەوتنی شۆرش لە ساڵی ١٣٥٧ی هەتاویدا وەدەستیان هێنابوو. ئەوە بەگشتی، بەڵام لە کوردستان تا ڕادەیەکی زۆر مەسەلەکە جیاواز بوو. لە بەر ئەوەی کورد وەک نەتەوەیەک بەنیسبەت نەتەوەکانی دیکەی ئێران خاوەنی باکگراندێکی مێژوویی لە خەبات و تێکۆشانی بوو. لە مێژووی تۆمارکراویدا حیزبی سیاسیی خۆی (حیزبی دێموکراتی کوردستان)ی هەبوو، ئەزموونی کۆماری کوردستانی وەک پاشخانی ئیرادەگەریی سیاسی تۆمار کردبوو. لە ڕێژیمی پاشایەتیی تووڕە بوو و هاوکات بە خوێندنەوە و لێکدانەوەی سیاسیی ورد و بە مەبەستی وەدەستهێنانی مافە نەتەوەیی، سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی بەشداریی لە شۆرشی ١٣٥٧ بۆ ڕووخاندنی ڕێژیمی پاشایەتی کردبوو. پاش سەرکەوتنی شۆرشیش حیزبی دێموکراتی کوردستان لە لایەک بە دانوستان و وتووێژ لەگەڵ نیزامی تازە و لە لایەکی دیکە بە کار و تێکۆشان لە ئێران و کوردستان لە بیری جێگیر کردن و دروستکردنی نیهادی مەدەنی و خەڵک‌تەوەر دابوو. ئەوەش ناتەبا بوو لەگەڵ بنەما فیکری و بەرنامەکانی ئایەتوڵڵا خومەینی و کەسانی دەورووبەری. ئەوەش بوو کە ئەوان هەر لە سەرەتاوە کوردستانیان وەک چقڵێک دەدی لە چاوی خۆیاندا. بۆیەش خومەینی فتوا و فەرمانی جیهادی لە دژی کورد دەرکرد.\nکورد لەبەرامبەر ئەم هێرشەدا بەرگرییەکی چەکداریی ئازایانەی کرد، ئەگەر هێزە سیاسییەکان ئەم مقاومەتەیان نەکردبا چی ڕووی دەدا؟\nلە مێژوودا کورد بە نەتەوەیەکی ئازا و چاو نەترس ناسراوە. بۆیە خۆڕاگریی خەڵكی کوردستان (لە شەڕی سێ مانگەدا) نموونەی ئازایەتی و کۆڵنەدانی خەڵکی کوردستان و هێزی پێشمەرگە بوو. هێزێکی زۆری حکوومەت بە فەرمانی ئاغای خومەینی بە ئیمکاناتێکی زۆرەوە و لە زەوی و ئاسمانەوە پەلاماری کوردستانی دا، بەڵام دوای سێ مانگ شەڕی قارەمانانە و بەڕگرییەکی ڕەوا، هیزی پەلاماردەر تووشی تێکشانی گەورە بوو. خومەینی ناچار لە ڕۆژی ٢٦ی خەزەڵوەردا پەیامی ڕاگرتنی شە بە دژی کوردستانی ڕاگەیاند و دانی بە ئەوە دانا کە ئەویان لەسەر کوردستان خراپ تێگەیاندوە. پاشان ئۆگری نیشان دا کە کێشەی کوردستان بە دیالۆگ و وتووێژ چارەسەر بکرێ. خەڵكی کوردستانیش وەڵامی ئەرێنیی دایەوە بەو پەیامە. بەڵام بەداخەوە دەرکەوت ئەوەش هەر پیلان و کەلکوەرگرتن لە کات بوو بۆ ئەوەی هێزە پەلاماردەرەکان خۆیان ڕێک بخەنەوە و تەیار و پۆشتە بکرێنەوە بۆ پەلاماری دووبارە بۆ سەر خەڵكی کوردستان.\nڕوونە ئەگەر خەڵكی کوردستان و هێزە سیاسییەکان بە تایبەتی حیزبی دێموکرات مقاومەتی نەکردبا، بزووتنەوەی کوردستان تووشی شکانێکی قەرەبوونەکراو دەبوو،و بۆ ماوەیەکی نادیار جووڵانەوەکە تووشی کپ و بێدەنگی دەبوو. هەروەها خەڵكی کوردستان زووتر دەکەوتنە ژێر دەستەڵاتی شوومی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران. هاوکات سەرکوتی بزووتنەوەی سیاسیی کوردستان شوێنەواری خەراپی لەسەر بزوتنەوەی سیاسی سەرانسەریی خەڵکی ئێرانیش دادەنا.\nکۆمەڵێک دەنگ هەیە کە دەڵێن کورد نەدەبوا لەبەرامبەر ڕێژیمی ئیسلامیی ئێراندا کە بە شۆڕش هاتووەتە سەرکار ڕاوەستابا و دەستی بۆ چەک بردبا. چونکی ئەمە بیانووی دا بە شەڕخوازەکانی نێو دەسەڵات کە بۆ هەمیشەی هەیمەنەی خۆیان بەسەر کوردستاندا بسەپێنن. ئێوە وەڵامتان بۆ ئەو بانگەشەیە چییە؟\nلەگەڵ ڕێزم بۆ بووچە جیاوازەکان بەڵام ئەوە لەجێی خۆیدا نییە. خەڵكی کوردستان و بەتایبەتی حیزبی دێموکرات بە هەڵسەنگاندن و خوێندنەوەی دروست لە بەرانبەر پەلاماری هێزەکانی حکومەت، چ هیزی میلیشا وەک بەسیج و چەکدار لە ناوچەکە و هەروەها هێرشی هیزە چەکدارەکانی حکومەت بە ئەرتەش و سوپای پاسدارانەوە ڕاوەستان و مقاومەتیان کرد و ئەوە کارێکی بەجێ و جێی شانازییە. چونکی دەستی لەسەر دەست دانەنا و ئیزنی نەدا بزووتنەوەیەک سەرکوت و نەتەوەیەک قەڵاچۆ بکرێ. بەڵام لەبەر چی گوتم کە ئەو بۆچوونە لەجێی خۆیدا نییە:\nیەکەم؛ هەر لە سەرەتای هاتنە سەرکاری حکوومەتی تازە لە ئێران، خەڵكی کوردستان و حیزبی دێموکرات هەوڵیان دا بە ڕێگای وتووێژ و دیالۆگ مەسەلەی کوردستان لەگەڵ حکومەت چارەسەر بکەن؛ کەواتە ئەوان بە بەرپرسیارەتییەوە مامەڵەیان لەگەڵ دۆخەکە کردوە. بەڵام ئەوە حکومەتی تاران بوو بە پەلامار بۆ سەر کوردستان ڕێگای وتووێژی داخست و بەربەستی لەبەردەم چارەسەرە دێموکراتیکەکان دانا وم لە ڕاستیدا هیچ رێگایەکی بۆ خەڵكی کوردستان نەهێشتەوە جیا لە مقاومەت و بەربەرەکانییەکی ڕەوا.\nدووهەم؛ بەڵام باشە خۆ لە بەشەکانی دیکەی ئێران کە بەو شێوەیە مقاومەت و خۆڕاگری نەبوو، ئەدی چارەنووسی ئەوان بوو بە چی؟\nسێهەم؛ هەر لە کوردستان هێز و لایەن هەبوون بە شێوەیەک ڕەفتار و سیاسەتیان دەکرد کە بەهیچ شێوەیەک هانی حکومەت نەدەن و لە بەرامبەر ڕێژیمدا ڕانەوەستن. باشە چارەنووسی ئەوان چیی لێهات؟\nچوارەم؛ دوایی ٤٠ ساڵ ئەگەر سەیری ئەو مێژوویە بکەین، بەکردەوە بۆمان دەردەکەوێ کە خەڵكی کوردستان کاری دروستی کردوە کە مقاومەتی کردوە. هێزە کوردییەکان کە بەرگریی چەکدارییان لە هەمبەر رێژیمدا بووە و مانەوەی خۆیان کردۆتە ئەمری واقع، ئێستاش دەبینین کە لە مەیداندا ماونەوە، بەڵام ئەو نەتەوانەی مقاومەتیان نەکرد و بێدەنگی و چاوەڕوانی و تەنانەت تەسلیم بوونیان هەڵبژارد، هەموو شتێکیان لەدەست چوو. بۆیە ڕەمزی سەرکەوتن و مانەوەی کورد لەو مەیدانەدا بۆ ئەوە مقاومەتە دەگەڕێتەوە. ڕاستە کورد و حیزبی دێموکرات ڕێگایەکی هەڵبژارد کە تێچوویەکی زۆر و قورسی هەبوو، بەڵام سەربڵیند و تێکۆشەڕ لە مەیدانەکەدا ماوەنەوە و ئێستاش خەڵكی کوردستان چاوی هیوایان هەر لە هێزە خەباتکارەکانیەتی.\nدوای هێرشی تاران بۆ سەر کوردستان و بەرگریی کورد و شەڕی سێ مانگە بۆ ماوەیەک شەڕ ڕاوەستا و پرسی وتووێژ لە نێوان ڕێژیم و کورددا هاتەگۆڕێ، بەڵام بێ ئەنجام بوون. تاوانی ئەمە لە ئەستۆی کێ بوو؟ بۆ وتووێژەکان بێ ئامام مانەوە؟\nڕاستە دوای هێرشی تاران بۆ کوردستان بەو جۆرەی ئێوە دەفەرموون ماوەیەک شەڕ ڕاوەستا و پرسی وتووێژ هاتۆتە ئاراوە، بەڵام لە وەڵامی پرسیارەکەی پێشتردا گوتم کە ئەمە تاکتیکی ڕێژیم بۆ کات کوشتن بوو. لە ڕاونگەی منەوە پەیامی ٢٦ی خەزەڵوەر ئاغای خومەینی بۆ دیالۆگ و وتووێژ بە مەبەستی چارەسەری پڕسی کوردستان نەبوو، بەڵکوو بۆ حەسانەوە و سازماندان و خۆ ئامادەکردنی هێزەکانی رێژیم بووە بۆ پەلاماری دووبارەیان بۆ سەر کوردستان. لە بەر ئەوە هەر چەند بەڕواڵەت هەیئەت لە تارانەوە هاتن بۆ کوردستان و لەگەڵ هەیئەتی نوێنەڕایەتیی خەڵكی کوردستان چەند جارێک دیداریان هەبوو، بەڵام ئەوان نیازپاک نەبوون. هەیئەتی نوێنەڕایەتیی خەڵكی کوردستان داخوازیی خەڵكی کوردستانیان لە چەند خاڵدا فۆرموڵە کردبوو و خەڵكی کوردستان زۆریشی ئامادەگی نیشان دا؛ تەنانەت کە باس لە خودموختاریی ئیسلامی لە کوردستان دەکرێ، سکرتێری گشتیی ئەو کاتی حیزبی دێموکرات بۆ ئەوەش ئامادەیی دەردەبڕێ. بەڵام چوونکە لە ڕاستیدا ڕێژیم خەیاڵی وەخت کڕینی هەبوو بۆ پەلاماری دووبارەی کوردستان نەک چارەسەرکردنی پرسە، بۆیە هەر کە رێژیم خۆی لەو ئاستەدا دیتەوە کە دەتوانێ پەلاماری شار و ناوچە و گوندەکانی کوردستان بدا؛ بێ گوێدان بە کاری هەیئەتی دەوڵەت و خەڵكی کوردستان پەلامارەکەی دەست پێکردەوە و شەڕێکی بەسەر کوردستاندا سەپاند کە لە فۆڕمی جۆراوجۆردا تا ئێستاش درێژەی هەیە. بۆیە زۆر ڕوونە کە تاوانی بە ئاکام نەگەیشتنی هەوڵە ئاشتیخوازانەکان لە ئەستۆی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامییە.\nئەگەر کەمێک وردتر باس لە کاریگەرییەکانی شکستی وتووێژەکان بکەین. دوایە لە کوردستان چ ڕووی دا؟\nڕاستی وتووێژێک بەم جۆرەی بڵێی وتووێژ بە شێوەیەکی جیددی و کاریگەر لە ئاڕادا بووبێ بە باوەری من هەر نەبوو، چوونکە من لە یەکێک لە هاوڕێیان کە ئەندامی هەیئەتی نوێنەرایەتیی کورد بووە و لە وتووێژەکاندا بووە؛ لێم بیستووە کە لەو چەند جار دانیشتنەدا تەنیا یەک جار و ئەویش بۆ ماوەی نیو سەعات وتووێژی فەرمی لە نێوان هەیئەتی نوێنەڕایەتیی خەڵكی کوردستان و نوێنەرانی حکومەتدا هەبوو. کە ئەویش هیچی وای تێیدا باس نەکراوە. بۆیە دەکرێ بڵێین وتووێژێک نەبووە تا بە ئاکام نەگەیشتنەکەی کاریگەریی بووبێ بە سەر خەڵک و بزووتنەوەی سیاسیی کوردستان. تەنیا ئەوە نەبێ کە ئاگڕبەست هەبوو لە نێوان کورد و هێزەکانی رێژیم لە کوردستان، کە هیزەکانی ڕێژیم بۆ جاری دووهەم خۆیان ڕێک خستەوە و تەیارتر و پۆشتەتر و ئەمجارەیان بە پیلان و بەرنامەی درێژخایەنترەوە پەلاماری کوردستانیان دایەوە. دەرەنجامەکەشی شەڕێکی نابەرامبەری خوێناویی لێ کەوتەوە و بووە هۆی وێرانی و کوشت و کوشتارێکی زۆر لە خەڵكی کوردستان و بەرپرسایەتیی هەموو ئەوانەش لە ئەستۆی ڕێژیمە کە کوردستانی میلیتاریزە کردبوو.\nلە هەر شوێنێک هیزەکانی ڕێژیم هەبوون ژیانی خەڵك بەتەواوی لە مەترسیدا بوو. گرتن و کوشتن و رەوانەکردنی خەڵك بۆ زیندان و ئیعدامی خەڵكی کوردستان ببوو بە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵكی کوردستان.\nسروشتیش بوو لە بەرامبەر ئەم پەلامارەدا هیزە سیاسییەکان بە تایبەت حیزبی دێموکراتی کوردستان بە یارمەتی و هەزینەکردنی خەڵكی کوردستان لە گیان و ماڵ، شەڕ و مقاومەت و خۆڕاگرییەکی بێوێنەیان تۆمار کرد کە لە مێژوودا بە درەوشاوەیی ماوەتەوە و دەمێنێ. ڕاستە بۆ خەڵكی کوردستان و حیزبی دێموکرات تێچووی ئەو بەربەرەکانی و مقاومەتە زۆر بووە، بەڵام ئەمە پەرەی بە بزووتنەوەیەکی سیاسیی شۆرشگێرانە داوە و ئێستاش خۆڕاگریی خەڵكی کوردستان لە بەرامبەر فشاری ڕێژیمدا و سیاسی بوونی خەڵكی کوردستان و سوور بوونیان لەسەر مافە ڕەواکانیان ئەمری واقعە و فەزایەکی تەواو ماف ویستانە و سیاسیی لە کوردستاندا خوڵقاندوە.\nکۆماری ئیسلامی لە چوار دەیەی دەسەڵاتیدا هەمیشە وەک موستەعمیرەیەک لە کوردستانی ڕوانیوە، سامان و سەرچاوەکانی بەتاڵان بردوە، شەڕی نەرمی لەگەڵ کورد بردۆتە پێشێ و بە قورسترین چەک کە ڕەنگبێ ئێستاش زۆر لە دەوڵەتان نەیانبێ لە بزووتنەوەی کوردی داوە. کورد و کۆماری ئیسلامی لە داهاتوودا لە کوێ پێک دەگەن؟ یان ئەسڵەن دەکرێ لە جێیەک پێک بگەن؟\nئەزموونی مێژووی چل ساڵ دەستەڵاتداری کۆماری ئیسلامی لە ئێران و کوردستان، ڕەفتار و کردەوەی کاربەدەستانی ئەم ڕێژیمە، خوێندنەوە و جۆری ڕوانینی ڕێژیم بۆ چارەسەری پرسەکان بە ڕێگای زەبروزەنگ و ئەمنیەتی ئەوەمان پێ دەڵێین کە لە چوارچیوەی حکومەتی کۆماری ئیسلامیدا دێموکراسی لەم وڵاتە جێگیر نابێ و؛ خەڵكی و نەتەوەکانی ئێرانیش بە ماف و داوای ڕەوای سیاسی و کۆمەڵایەتیی خۆیان ناگەن. بۆیە ڕێگای ڕزگاریی خەڵكی ئێران لە دەست ئەو ڕێژیمە، ڕەدکردنەوەی ئەو نیزامەیە لە تەواوتیی خۆیدا و جێگیرکردنی نیزامی سیاسیی دێموکرات و بەرپرسیارە.\nبەڵام بزوتنەوەی سیاسی خەڵكی کوردستان کە خاوەنی تایبەتمەندیی خۆیەتی، هەموو کاتێک دیالۆگ و گفتوگۆی بە یەکێک لە ڕێگاکانی تێکۆشان بۆ دەستەبەری مافەکانی خەلکی کوردستان دەزانێ. ئەگەر بە هەر هۆیەک لە هەڵومەرجی زاڵ بەسەر ئێراندا حکوومەت ناچار بە پاشەکشە بێ و، ئیستعدادی ئەوەی تێدا دروست ببێ کە بە داننان بە مافەکانی خەڵكی کوردستان ڕێگا بۆ چارەسەری ئەم پرسە خۆش ببێ؛ کورد دەبێ ئەوە بە هەند وەربگرێ. بۆیە خەڵكی کوردستان و هیزە سیاسییەکانی کوردستان دەبێ ئامادەیی ئەوەیان هەبێ لە ئەگەری وەها دۆخێکدا، ئەم دەرفەتە بە قازانجی بردنەپێشی بزووتنەوەی سیاسی خەڵكی کوردستان بقۆزنەوە و لەو بەستێنەشدا لەسەر هەست و بەبەرنامە بن.\nحیزبی دێموکرات 40 ساڵە لەبەرامبەر ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیدا خەبات و مقاومەت دەکا، ئێوە چۆن باس لە دەسکەوتەکانی ئەم تێکۆشان و مقاومەتە لەو چوار دەیەیەدا دەکەن؟ لە بنەڕەت‌ڕا پێتان وایە دەسکەوتەکان چین؟\nوەک باسمان کرد حیزبی دێموکرات لە چل ساڵ خەبات لە بەرامبەر رێژیمی کۆماری ئیسلامیدا تێچووی زۆری بووە، خەساری زۆر بەرکەوتوە و ڕەنگە دەرفەتی باشیشی لە دەست دابێ یان باش لە دەرفەتەکان و هێزی خەڵکی کوردستان و توانای هەموو تێکۆشەران کەلکی وەرنەگرتبێ. بەڵام دەستکەوتی زۆریشی بۆ بزووتنەوەی سیاسی خەڵكی کوردستان دەستەبەر کردوە. یەکەم لە هەلومەرجێکی زۆر سەختدا بە ئیمکاناتی زۆر سنووردار و لە بەرامبەر ڕێژیمێکی دڕندە و دژی گەلیدا توانیویەتی بزوتنەوەی سیاسی لە کوردستانی ئێراندا لەسەر پێ ڕابگرێ. دەبینین کە تا ئێستاش فەزایەکی تەواو سیاسی بەسەر کوردستاندا زاڵە و خەڵکی کوردستان چەند شەقاوێک لە ناوچەکانی دیکەی ئێران لەپێشترن. حیزبی دێموکرات بە تێکۆشان و لە مەیداندا بوونی هەستی نەتەوایەتی و شۆڕشگێرانەی لە کوردستاندا زۆر بەهێزتر کردوە و ئەگەر سەردەمانێک هەست و باوەڕی نەتەوایەتی زۆرتر ڕەنگدانەوەی ناوچەیەکی پێوە دیار بوو، ئێستا لە باکووریترین ناوچەی کوردستان هەتا باشووریترینی، ئەوەی تۆخ و دیارە پرسی شوناسخوازییە.\nبزووتنەوەی کوردستان هەر لە سنووری ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ناوچەکەدا قەتیس نەماوەتەوە، بەڵکوو سنووری وڵاتانی بڕیوە و زۆر لە وڵاتان و خەڵكی سیاسی ئاگادارن کە چل ساڵە خەڵكی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەسەر پێیە بۆ وەدەستهێنانی مافی نەتەوایەتی و سیاسی و مەدەنییەکانی. چەند ڕۆژ پێش ئێستا نوێترین ڕاپۆرتی جاوید ڕەحمان، نوێنەری شووڕای مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئێران بڵاو بۆوە کە تێیدا هاتبوو نیوەی زیندانیانی سیاسی لە ئێران کوردن. ئەوە تەعبیر لەوە دەکا کە لە کوردستان بزووتنەوەیەکی سیاسیی وشیار و لەسەر هەستمان هەیە.\nلە یەک کەلامدا خەڵكی کوردستان بە مقاومەت و خۆڕاگریان لە بەرامبەر پیلانەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا و لە ڕێگای هیزە سیاسییەکانیان بەرچاوڕوونیی ورد و تەواویان لەسەر ماف و ویستەکانیان بەو کەس و لایەنانە داوە کە بیر لە داهاتووی ئێران و نیزامی سیاسی لە ئێراندا دەکەنەوە.\nحیزبی دێموکرات لەم چەند ڕۆژەدا هەم یادی 74 ساڵەی دامەزرانی کردەوە، هەم 40 ساڵەی 28ی گەلاوێژی 85 و جینایەتەکانی ڕێژیم لە کوردستانی بیر هێنایەوە. حیزبی ئێوە بەو پاشخانە لە مێژووی خەبات چۆن بۆ گۆڕانکارییەکانی داهاتووی ئێران دەڕوانێ و بەرنامەی چییە؟\nحیزبی ئێمە ئەزموونێکی زۆری خەبات و تێکۆشانی هەیە، زۆر ڕووداو و کارەساتیشی ئەزموون کردوون و قاڵبووی مەیدانی خەبات و تێکۆشانە. بەپێی ئەو ئەزموون و تێگەیشتنەی کە حیزبی دێموکرات هەیەتی، حکوومەتی ئێران لە خراپترین حاڵەتی خۆیدایە، ناتەبایی بەرچاو لەنێو دەزگاکانی ڕێژیمدا دەبیندرێ، خەڵكی ئێران بەگشتی لە چەنگ ئەو ڕێژیمە وەزاڵە هاتوون و ڕۆژانە بەشێوەی جۆراوجۆر ناڕەزایەتی دەردەبڕن. هەژاری، نەداری و بیکاری و کێشەی جۆراوجۆری کۆمەڵایەتی تەنگیان بە خەڵکی ئێران هەڵچنیوە، فشاری سیاسی و ئابووریی دەرەوە لەسەر حکومەتی ئێران نیشانەکانی بەسەر ژیانی خەڵكی ئێران بەتەواوی وەدەر کەوتوە و، بە ئاشکرا بە حکوومەت و نیزامەوە دیارە کە لەگەڵ چ فشارێک بەرەوڕوویە. ئەوانە هەموویان چالشی جیددیان بۆ حکومەت دروست کردوە و خەڵک بە تەوژم و جیدییەتی زیاترەوە بەرەوڕووی ڕێژیم بوونەتەوە. ئەم بارودۆخە دەرفەتێکی باشە بۆ بزووتنەوەی ناڕەزایەتیی خەڵک. حیزبی دێموکرات لەو پیوەندیەدا لە سازماندان و بەخۆداچوونەوەدا و لە شێوەی هاوکاری لەگەڵ هیزە سیاسییەکان لە کوردستان و ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی بە خوێندنەوەی تازەوە سەیری داهاتوو دەکا. هەروەها حیزبی ئێمە خۆی بۆ هەر ئەگەرێک و هەلومەرجێکی پێشبینی کراو و نەکراو ئامادە دەکا.


سلێمانی موشاغەبە چییە!\nهەر لە سەردەمی داگیركاری ئینگلیزەكانەوە، پێش ئەوەش لە سەردەمی حوكمی عوسمانی و سەفەویەوە، سلێمانی لای داگیركەرانی كوردستان خۆشەویست نەبووە.\nهەر لە مەبدەئی گواستنەوەی ناوەندی حوكمڕانی لە قەڵاچوالانەوە كە مەوقیعەكەی بۆ پایتەخت نەگونجاوە و گەڕان بە شوێن كەمێك دەشتایی، هەتا دروستبوونی پیرەمێردێك كە سەری گەورەی فرۆ دێنێ بۆ منداڵانی كورد زوبان… هەتا نالی خزماتكار و عاشقی خاك و خۆڵی نیشتیمانی پیرۆزی كوردستان… هەتا كوردی، هەتا بێكەس، زێوەر هەتا هەردی و سەرتۆپی شاعیرانی مۆدێرنی كوردی شێركۆی تاك و نازدار… نازانم بڵێم هەتا چەن، … هەتا شەهیدانی شار… لە سالە شێتەوە هەتا كەریم دانزێڕ، عومەری ساڵح مەنسور، جەمال دیگۆڵ، عوسەی ئامە، عەریف غەریب، شێخ محەمەدی سەید عەلی حافز، نوری حەمە عەلی، جەمالی عەلی باپیر، ئاسۆی دەلاك، عەبدوڵا ئاغا، مام ئاراس، جەزای عەلی كاتب، ئەنوەری عەلی نەجاڕ، عومەری حەلاو… ئیتر لیستەكە زۆر دوورو درێژە و لێم ببورن كە هەموو ناوەكانی تیا نییە. ئەو شارەی كە لەبەر ئەوەی ئامادە نەبوون دژایەتی مەلا مستەفای بارزان بكەن، بە ڕۆژی ڕوناك لە حوزەیرانی ١٩٦٣ خەڵكیان لێ زیندەبەچاڵ كرا.\nئێستە ئەڵێن دەمڕوت و نەزان و كاسەلێس و ناڕەسەنی وا پەیدا بوون كە لە ژێر سێبەری پارتی بووندا، و لە خوار جەمەدانەی سوورەوە، سوكایەتی بە سلێمانی گەورە ئەكەن (كە لە ئەساسدا هیچ نەبوون جگە لە پەیامنێرێكی دەرەجە هیچ).\nهەمو عالەم ئەزانێت نوێنەری جامانە سوور كێن. هیوادارم نمایەندەكانی جەمەدانەی سوور و، مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان هەڵوێستیان ڕوون بێت. ئەگەر ئێمەی سلێمانی لەدەرەوەی شێخایەتی تەریقەتی كوردایەتین، نە لێمان بترسن و نە موجامەلەشمان بكەن، زۆر بە ڕوونی پێمان بڵێن بڕۆن، خۆمان ئەڕۆین. شەرتیش نییە ئەوەی پارتی نەبێت ئیتر یەكسەر ببێت بە یەكێتی یان شتێكیتر. دونیا و كوردایەتی زۆر لە پارتی و یەكێتی گەورەترە. لە بێدەنگی ئەم لایەنە پەیوەندیدارانەدا، بەندە تەرجومەی پەندە فارسیەكەی بۆ ئەكەم كە ئەڵێت: سكوت نشانە رزاست (ئەمتوانی بۆ نوسینەكە پیتی عەرەبی بەكار بێنم، چونكە ئەزانم ئیملای فارسی چۆنە، بەڵام بە ئارەزوی خۆم نەمنوسی).\nئەم پاڵەوانانەی كە لەپاڵ سەنگەری پارتیا زاتی ئەوە ئەكەن پەنجە بۆ نەمامی گوڵەكانی شەهیدانی گردی سەیوان بەرن، با وەك ئێمە چۆن لە هەولێر و دهۆك هەین، بفەرمون پیاسەیەكی بەردەركی سەرا و توی مەلیك بكەن و لەوێ جورئەتیان هەبێت چاو ببڕنە چاومان و پێمان بڵێن ئێمە موشاغەبەچین… ئەگینا با بۆ هەمیشە ئوسكوت بن.\nتایبەت بۆ PUKmedia ی ناردووە


هۆكارە دینییەكانی پشت ڕێكخراوە توندڕەوەكان\n١. دەق: تاكی ئیماندار هەمیشە بەدوای پاساوێكی پیرۆزە بۆ هەر ڕەفتارێكی ئەنجامی دەدات. چونكە ئاسان نییە بانگەشەكردنی پیرۆزیی بەبێ بوونی دەقی پاڵپشتی ئەو بانگەشەیە. كاتێكیش ئیماندار وەك ڕەوتێكی توندەڕەو و تیرۆریست لەكاردا دەبێت، ئەوا چاكترین شت بۆ قێزەون دەرنەكەوتنی ئەوەیە ئەم كارانەی ئەنجامی دەدات بەرگی دەقی دینییان بەبەروەبێت. دەقپەرستبوونی داعش ڕێك ئەمەیە «بە وردی و ئەمانەتەوە دەقە پیرۆزەكانی وەك فەرموودە و هەندێك ئایەت وەك خۆیان»[تاهیر، ٢٠١٥، ل٣٢] بەبێ هیچ دەستكاریی و هیچ لێكدانەوەیە و بیركردنەوە پیادە دەكات. دوا جار داعش تەنیا جووڵەیەك لە شوێنی خۆی ناكا بەبێ بەڵگەی پاڵپشت هەر لە كوشتنی منداڵ و ئافرەت و كەنیزەك و سووتاندن و ئاگرتێبەردان و هەڵواسینی لاشە و كوشتنی دیل و .. گەر سەلەفی ساڵح كردبێتیان ئەمان بۆ نەیكەن[هەریری، ٢٠١٥، ل١٩-٢٢]. ئینجا بۆ دینداری كەم ئەزموون و شارەزایی لە لێكدانەوە بیركردنەوەی واقعی و هاوچەرخ، چەند ئاسانە پارچە ئایەتێك یان حەدیسێكی بۆ بخوێنرێتەوە كە تیرۆر بشەرعێنێ، ئەویش هیچی بۆ نەمێنێتەوە جگە لە ملكەچكردن بۆ ئەم تێگەیشتنە دەقپەرستییە و تێوەگلانی لەو ڕێكخراوە تیرۆریستییە. نموونەیەكی زۆر بەرچاو لە دەقی تیرۆریستی؛ بڕواننە زنجیرە كتێبی (مجموع فتاوی ابن تیمیە)، لە دەیان شوێن لەسەر پرسی دینی فتوادەدا بە تۆبەكردن بە موسڵمان گەرنا مل پەڕاندن و كوشتنی. بۆ ئاسانكاریی پتر لە گووگڵ ئەم دێڕە سێرچ بكەن «یستتاب فإن تاب وإلا قتل».\nدەی هەموو ئەمانە لەسەر مینبەری مزگەوتەكانی كوردستان ئامادەییان هەیە، لە وتاری بانگخوازەكانیشیان بە هەمان شێوە، هەموو ئەم جۆرە كۆبوونەوانەش تایبەت نیین بە كەسانی خاوەن ئەزموون و تەمەن. ئەو سەرگەرمییە نەك هەر گەنجان بەڵكو سەدان منداڵ و نەوجەوانیان تێدان و بە ئاسانی دەبنە نێچیری وتارە پڕ گریان و دوعاكان. «لەپێشوودا خەڵك زۆر دڵخۆش دەبوو بە منداڵانی ئەگەر ڕوویان لە دینداری كردبا، دەیاندیت لە ماوەیەكی كەمدا منداڵیان هێمنتر و بەئەدەبتر و ڕێزدارتر دەبوو، دووردەكەوتەوە لە كاری خراپە و ڕەوشتی بەد، ئێستا خەریكە خەڵكەكە دەزانن كە دیندارییش بۆتە مەترسییەك بۆ سەر منداڵەكانیان.. چونكە ئەو لاوچاكییە قۆناغی یەكەمی دیندارییە، هەر كە پێی نایە قۆناغی وەلا‌و و بەڕا‌و و جیهاد و فەزڵی موجاهیدان، و بە سوك سەرنجدانی دینداری دایك و باوك و دەوروبەری، قۆناغی سوور هەڵگەرانی ڕوخسارت لە غیرەتی بۆ مەحارمی خوا! لێرەوە سەرئێشەی ئەوان دەست پێدەكات، زەردەخەنەی جارانی نامێنێت.. ئەزیەتی خوشكانی دەدات.. تەلەفزیۆن قەدەغە دەكات.. ناچێتە گەشت و بۆنە كۆمەڵایەتییەكان… ئەگەر بۆی بلوێت لەپێناو عەقیدەی پیرۆزی ڕێگای جیهاد دەگرێت لە دژی كەس و كار و نەتەوەكەشی»[هەریری، ٢٠١٥، ل١٤١-١٤٢].\nسەرچاوە / ئاژانس


دەستکاریکەر/نوسەری VI/VIM - چاوگ\nئەگەر لەهەرشوێنیکی ئەم جیهانەی ئایتی باسی نوسەر و دەستکاریکەی پڕۆگرامسازی یان داڕشتنی وێب بکرێت، دەبێت باسی VIM بکرێت، تائێستا بەباشترین و بەتواناترین نوسەر و دەستکاریکەر ناسراوە. لەم بابەتەدا دەمەوێت باس لەوە بکەم چەند گرنگە بۆ تۆی خاوەن ڕاژە کەلەم پرۆگرامە بزانیت، چونکە هەموو دەستکاریەکان لەڕێگەی تێڕمیناڵەوە دەتوانیت بکەیت، وەکو دەستکاری ئاپاچی مۆد یان php.ini ..هتد. گرنگی بەکارهینانی لەوەدایە بەتوانا و خێرا و پڕئامراز و کردارە، کەتائەم ساتەنەس بەهیچ شێوەیەک دەستبەرداری نابین. بۆ ئەوانەی لەگەڵ گرافیکدا ڕاهاتوون، دەتوانن Gvim بەکاربەرن کەهەمان نوسەرە لەجیاتی فرمانەکان دووگمە دانراوە. بەڵام ئەوە بزانە ئەمە لەشوێنێک کارناکات کەX-server و تووڵئامرازی GTK دانەمزرابێت.\nبۆ ئەوانەی ویندۆز بەکاردەبەن لێرەوە.\nبۆ لینوکس (ئوبونتو، دێبیان)\n# apt-get install vim-full\n# yum install vim-full\n# zypper install vim-full\nکردارەکان و کارکردنیان\nلەسەرەتادا دەبێت بزانین ئەوها بانگی پەڕەیەک دەکەین کەبمانەوێت دەستکاری بکەین بۆ نمونە php.ini : vim /etc/php5/apache2/php.ini ئێستا پەڕەکەمان بۆ دەکرێتەوە دەمانەوێت register_globals بکوژێنینەوە OFF بەڵام خۆتان دەزانن زۆرن وشەکان چۆن بیدۆزینەوە؟\nئێستا دۆزیمانەوە، ئەی چۆن دەسکەین بەنوسین؟\nئەمە دەتباتە INSERT مۆدەوە. ئەها هەڵەمان کرد! چۆن بگەڕێینەوە؟ یەکجار پەنجە بنێ بە Esc بۆ ئەوەی لە INSERT مۆد دەرچیت، پاشان پەنجە بنێ بە پیتی U بۆ گەڕانەوە Undo هەنگاو بەهەنگاو. باشە ئێستا دەمانەوێت گۆڕانکاریەکان پاشەکەوت بکەین و دەرچین!\nیان ئەخەوم :)\nئەگەر ویستمان پاشەکەوت بکەین و بەڵام دەرنەچین؟\nئەگەر ویستمان هیچ ڕوونەدات و هیچ گۆڕانکاریەک و دەرچین؟\nباشە ئەگەر ئەو پەڕەیە کێشەی BOM UTF8 هەبوو، چۆن بیکوژین؟\nئەگەر ویستمان جوانتر بڕگە و فرمانەکان ببینین واتا Syntax highlight :\nئەگەر ویستمان ژمارەی هەبێت دێڕەکان line numbering :\nخشتەی هەندێک دەستەواژەی باو\nSave & quit :wqa\nSave & quit SHIFT+ZZ\nQuit without Save :q!\nSave File :w FILENAME\nSav as File :saveas FILENAME\nDelete Line dd\nundo command u\nundo everything U\nStart of line 0\nEnd of line $\ngo to line 67 67G\nInsert Date :r! date\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/wiki/w/index.php?title=VIM&oldid=1488»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٣٢ی ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ نوێ کراوەتەوە.


ئاخۆ پشکۆ بە فو دەکوژێتەوە…؟! … موزەفەر عەبدوڵا – Dengekan\nbyMozafar Abdullah\tMay 5, 2018\tGeneral\nلە هەشتەمین ساڵیادی گیانبەختکردنی سەردەشت عوسماندا…\nئەمرۆ هەشت ساڵی ڕەبەق تێپەر دەبێت بەسەر گیانبەختکردنی ڕۆژنامەنوسی لاوی ئازادیخواز سەردەشت عوسماندا کە لە لایەن دەسەڵاتە قەومی و خێڵەکی و بنەماڵەیی و چەتەگەریەکەی کوردستانو لە شاری هەولێر بە ڕۆژی ڕوناک ڕفاندنیانو پاشان کوشتیان.\nلەو ساتەوە تا ئەمرۆ هیچ ڕۆژو هەفتەو مانگو ساڵێک نی یە کە لەهەر جیگایەک باسی ئەم دەسەڵاتەو پرسی ئازادی کرابێت باسی سەردەشت نەکرابێت .هەروەها لەو ساتەوە سەردەشت لەهەر گیانبەختکردویەکی تر زیاتر بۆتە هێمای خەباتو ناڕەزایەتی بۆ ئازادیو دژی ئەم دەسەڵاتە مرۆڤکوژە.\nهەر بۆیە لەم هەشت ساڵەدا سەردەشت لە لایەک بو بە پشکۆو مەشخەڵیکی تری گەشەداری خەباتو ناڕەزایەتی بەرەی ئازادیخوازی لە دژی ئەم دەسەڵاتە بە تایبەتی یادی ساڵانەکەی ، لە لایەکی تریشەوە بۆتە مۆتەکەیەکی قورس بەسەر دڵی ئەم دەسەڵاتەوەو هەر ڕۆژیک بێت لە ترسا دڵی دەتەقێت.\nلە راستیدا ئەم تاوانەی سەرانی دەسەڵات وەک ئەوە وابو کە ویستبێتیان بە فو پشکۆ بکوژێننەوە بەڵام نەیان زانی پشکۆ بە فو دەگەشێتەوەو گڕ دەگرێت .\nسەیرلەوەدابو ئەم دەسەڵاتە بەو هەمو نوسەرو ڕۆژنامەنوسو ڕۆشنبیرو ئەکادیمی یە دەرباروپارەخۆرانەیان نەیان توانی بە نوسین وەڵامی سەردەشت بدەنەوە ڕیسوایانە هەر زوو پەنایان بردە بەسەر کاری تیرۆرو کوشتن.\nبەڵام هەرگیز بە خەیاڵو بیریاندا نەدەهات کە ئەم کارە تیرۆرەیان فوکردنە لە پشکۆو سەردەشت دەبێت بە مەشخەڵێکی گڕدار بۆ گەرم ڕاگرتنی خەباتو ناڕەزایەتی بەرەی ئازادیخوازی لە دژی ئەم دەسەڵاتە چەتەیە .\nبۆیە ناوو نوسینو خەباتی سەردەشت عوسمان بۆ ئازادی هەمیشە لامان بە زیندویی دەمێنێتەوەو، هاوکات سورین لەسەر خواستی دەسگیرودادگاییکردنو سزادانی تاوانبارانو کۆتایی هێنان بەم دەسەڵاتە دژی ئازادی یە.\nPrevious ھەرگیز نەمر: کاک جەلالی حاجی حسین(کەلۆش) … هەڵۆ بەرزنجەیی\nNext یادی کارەساتە گەورەکە … فەرەیدون کونجرینی\nڕۆمان- کوێرەی چاوساغ…. سابیر ڕەشید\nنیشتمانم.. سەلام عومەر\nوه‌سیه‌ت.. سه‌باح ڕه‌نجده‌ر


دۆناڵد ترەمپ هه‌ڕه‌شه له روسیا و سوریا ده‌كات 2018-04-11\nسەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرامبەر بە هەڕەشەکانی ڕووسیا بۆ خستنەخوارەوەی مووشەکەکانی ئەمریکا لە سووریا هاتە دەنگ و داوای لە مۆسکۆ کرد، بۆ ئەم کارە ئامادە بێت.\nکەمێک لەمەوبەر لە تویتێکدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئاماژەی بە هەڕەشەکانی ڕووسیا بۆ خستنەخوارەوەی مووشەکەکانی ئەمریکا کرد و رای گەیاند: “ڕووسیا بڕیاری داوە کە ھەر مووشەکێک ئاراستەی سووریا دەکرێت، بیخاتە خوارەوە”.\nترەمپ داوا لە ڕووسیا دەکات، خۆی بۆ خستنەخوارەوەی مووشەکەکان ئامادە بکات و دەڵێت: “با ڕووسیا ئامادە بێ، چونکە مووشەکەکانمان وا بەڕێوەن”.\nسەرۆکی ئەمریکا مووشەکەکانی هێزە جەنگییەکانیان بە مووشەکی “جوان و نوێ و زیرەک” وەسف دەکات و پێیوایە، نەدەبووایە ڕووسیا ھاوپەیمانیی کەسێک بکات کە “وەکوو ئاژەڵ ھێرشی کیمیایی دەکاتە سەر خەڵکی خۆی و خۆشیی لێ دەبینێت”.\nئەمە لە کاتێکدایە کە هەموو ئاماژەکان بەو ئاراستەیەن، لە چەند کاتژمێری داهاتوودا، هێرشێکی ئاسمانیی ئەمریکی بۆ سەر چەند پێکەیەکی جیاواز لە سووریا ئەنجام بدرێت و بەو هۆیەشەوە کۆمپانیا فڕۆکەوانییەکان هۆشدارییان پێ دراوە.


ئه‌مریكا: كاتی كۆتاییهێنان به رژێمی مادورۆ له ڤه‌نزوێلا هاتووه\nئه‌مریكا دژی سه‌رۆكی ڤه‌نزوێلا ده‌وه‌ستێته‌وه و داوای كۆتاییهێنان به ده‌سه‌ڵاته‌كانی مادورۆ ده‌كات.\nله میانی به‌شداریكردنی له چالاكییه‌كی ڤه‌نزوێلاییه‌كانی ئه‌مریكادا له ویلایه‌تی میامی مایك پێنس جێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا رایگه‌یاند، كاتی كۆتایی هێنان به رژێمی مادورۆ له ڤه‌نزوێلا هاتووه.\nجێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا راشیگه‌یاند، كاریان كردووه بۆ گواستنه‌وه‌ی ئاشتییانه‌ی ده‌سه‌ڵات له ڤه‌نزوێلادا و هێنانه پێشه‌وه‌ی خوان گوایدۆی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كه دواتر خۆی وه‌ك سه‌رۆكی كاتی وڵات ناساند.\nئه‌و به‌رپرسه‌ی ئه‌مریكا وتیشی ئێستا كاتی وه‌ستانه‌وه‌یه له دژی رژێمه‌كه‌ی مادورۆ، جه‌ختی له‌وه‌شكرده‌وه كه له ڤه‌نزوێلادا كاتی گفتۆگۆ نییه و هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كان كراوه‌ن، ئه‌مریكاش هه‌وڵی زیاتر بۆ بێهێزكردنی نیكۆلاس مادورۆ ده‌دات.\nهه‌ریه‌ك له ولاَتانی روسیا، توركیا، بۆلیڤیا، كوبا و مه‌كسیك و چه‌ند وڵاتێكی دیكه له‌و وڵاتانه‌ن تاوه‌كو ئێستا پشتگیری له نیكۆلاس مادورۆی سه‌رۆكی پێشو ده‌كه‌ن و دان به ره‌وایه‌تی خوان گایدۆدا نانێن.\nهه‌روه‌ها ئه‌مریكا، كه‌نه‌دا، كه‌نه‌دا، به‌ڕازیل، پیرۆ، ئه‌رجه‌نتین، كۆستاریكا، پاراگوای، كۆڵۆمبیا، ئیكوادۆر، شیلی و گواتیمالا خوان گوایدۆیان وه‌ك سه‌رۆكی كاتی ڤه‌نزوێلا ناساند و پشتگیریان كرد.


وێنەیەک کە لە 6 ئازار گیراوە، خانوویەکی زیانبەرکەوتوو لە شارۆچکەی بینیشی پارێزگای ئیدلیب پیشانده‌دات، کە دەکەوێتە نزیک سنووری تورکیا. [محەمەد حاج کەدور\_ئاژانسی فرانس پرێس]\nهه‌رێمی ئیدلیب له باکوری خۆرئاوای سوریا بەیانیی هەینی (6 ئازار)ی بە ئارامی دەستپێکرد، ئاسمانی شارەکە بۆ یەکەمین جار لە ماوەی چەند مانگدا بێ فڕۆکەن، لە دوای ئاگربەستەکەی نێوان روسیا و تورکیا.\nرێکخراوی روانگەی سوری بۆ مافه‌كانی مرۆڤ و پەیامنێرێكی ئاژانسی فرانس پرێس لە پارێزگای ئیدلیب رایانگەیاند رێکەوتننامەکە، کە لە نیوەشەودا چووە بواری جێبەجێکردنەوە، پێدەچوو ره‌چاوبكرێت.\nسەرۆکی رێکخراوەکە، رامی عەبدولڕەحمان "نەبوونی هیچ ئامادەییەکی فڕۆکەکانی رژێم و روسیا لە ئاسمانی ئیدلیب" پشتڕاستکردەوە.\nناوبراو وتی شەڕ و پێکدادانێک لە پێش بەرەبەیاندا بووە هۆی کوشتنی شەش چەکداری رژێم و نۆ ئەندامی پارتی تورکستانی ئیسلامی، گروپێکی تووندڕەو کە زۆرینەیان ئوغورن، بەڵام بەشێوەیەکی گشتی پێدەچوو شه‌ڕكه‌ران تێبینی ئاگربەستەکە بكه‌ن.\nچەند دانیشتوانێک خەریکی کڕینی لەفەن لە دوکانێک لە باکوری خۆرئاوای ئیدلیبی سوریا لە 6 ئازار. رێکەوتننامەیەک لە نیوەشەودا لەنێوان تورکیا و روسیای پشتیوانی هێزەکانی سوریادا، واژۆکرا. [محەمەد حاج کەدور\_ئاژانسی فرانس پرێس]\nسەرۆکی روسیا ڤلادمیر پوتین و هاوتا تورکییەکەی، رەجەب تەیب ئەردۆگان پێنجشەممە گەیشتنە رێکەوتنێک، دوای چەند کاتژمێرێک لە گفتوگۆکردن لە مۆسکۆ.\nرێکەوتنەکە دەبێتە هۆی دروستکردنی رێڕەوێکی ئەمنی لەسەر شاڕێگەی سەرەکیی M4 لە باکوری سوریا، ئەو شوێنەی هێزەکانی تورکیا و روسیا دواتر دەورییەی هاوبەشێ لێ ئەنجامدەدەن.\nهیواکان به ناوچەیه‌كی ئارامی تورکیا\nدەورییە هاوبەشەکانی روسیا و تورکیا لەنێوان گوندی ترۆنبا لە ئیدلیب و گوندێک لە پارێزگای لازقییە، کە ناوچەیەکی ژێردەسەڵاتی ئۆپۆزسیۆنە، ئەنجامدەدرێن.\nشاڕێگەی M4 راستەوخۆ بەرەو باکوری سوریا دەڕوات، کە ناوچەیەکی سنوورییە لەگەڵ تورکیا، لە ناوچەکانی باکوری خۆرهەڵاتی ژێردەسەڵاتی کوردەکانه‌وه بۆسه‌ر دەریای سپی ناوه‌ڕاست.\nئەو به‌شه‌ی رێکەوتننامەکەی مۆسکۆ دەیانگرێتەوە، زۆربەیان دەکەونه پارێزگای ئیدلیب و سنووری سه‌ختی ئەو ناوچە ئارامەش دیاریدەکات کە تورکیا ئارەزوودەکات لەنێو سوریادا دایبمه‌زرێنێت.\nدیمەشق هەمیشە سووربووە لەسەر کۆنتڕۆڵکردنەوەی ئەو خاکەی بە هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی دۆڕاندووە لە رۆژەکانی سەرەتای شەڕدا، هه‌ڵوێستێك کە مۆسکۆ پشتیوانێتی.\nلەگەڵ ئەوەشدا تورکیا دەیەوێت بەردەوامی بدات بە هەژمونی خۆی لە باکوری سوریا بە جێگیرکردنی هێز و لایەنگرانی لە ناوچەیەکی ئارام بە قووڵی 30 کیلۆمەتر بە درێژایی سنوورەکە.\nدەورییە بڕیارلێدراوەکانی پێنجشەممە لە مۆسکۆ -- کە یەکەمین جارە هێزەکانی روسیا و تورکیا پێکەوە لە ئیدلیب کاربکەن -- 15 ئازار دەستپێدەکەن.\nله‌و رۆژەدا ئەو ناكۆكیانه‌ی بوونه‌تە هۆی کوژرانی 400,000 کەس و ئاوارەکردنی نیوەی خەڵکی سوریا، پێدەنێنه 10 ساڵەوە.\nیەکێتی ئەوروپا پێشوازی ده‌كات لە ئاگربەستەکە\nوڵاتانی یەکێتی ئەوروپا هەینی بەووریاییەوە پێشوازییانكرد لە ئاگربەستەکە، بەڵام داویان لە لایەنەکان کرد زیاتر رێگە بە هاوکاری مرۆیی بدەن.\nوەزیرانی دەرەوەی 27 وڵاتی ئەندام لە یەکێتی ئەوروپادا، لە زاگرێب کۆدەبنەوە بۆ گفتوگۆکردن دەربارەی قەیرانەکان لە پارێزگای ئیدلیب.\nوەزیری پەیوەندییەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا، یۆزێپ بۆرێڵ، لەکاتی گەیشتنیدا بۆ بەشداریکردن لە گفتوگۆکان، وتی: "بەدڵنیاییەوە دڵخۆشم بە ئاگربەستەکە، واژۆکردنی ئاگربەستەکە هەواڵێکی دڵخۆشکەرە. لانیکەم نیەتێکی باشه -- با بزانین چۆن كاردەکات".\nبەشێک لە وڵاتانی ئەندام لە یەکێتی ئەوروپادا، بەتایبەتی هۆڵەندا، داوای ناوچەی دژەفڕینی بۆ ئیدلیب کرد بۆ راوەستاندانی رژێم لە بۆردومانکردنی مەدەنییەکان.\nوەزیری دەرەوەی هۆڵەندا ستێف بلۆک وتی: "وڵاتانی ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا ئامادەن هاوکاری مرۆیی پێشکەشی ئیدلیب بکەن. ئاڵەنگاری بردنی هاوکارییە بۆ ئەو ناوچەیە، کە رەنگە له‌مه‌دا ئاگربەستەکە یارمەتیدەربێت. ناوچەیەکی دژەفڕین ده‌توانێت زیاتریش یارمەتیدەربێت."\nبەڵام دانیشتوانی ئه‌و هه‌رێمه‌ی به شه‌ڕ وێرانبووه، چاوەڕوانییەکی کەمیان هەیە.\nئەحمەد قەدوور، 29، کە لە کەمپێکی ئاوارەکاندا لەگەڵ ژن و دوو منداڵەکەی دەژی، وتی گەیشتۆتە ئەو بڕوایەی هەمیشە چاوەڕوانی خراپترین بێت.\nوتی: "هیچ بڕوایه‌كمان بە رژێم و روسیا نییە سەبارەت بەم ئاگربەستە."


زانایان ئاشکرایانکرد، هەندێک مرۆڤ بەرگریى دژى ڤایرۆسى کۆرۆنا هەیە و ئەو بەرگرییەش لە توشبوون بە ڤایرۆسەکەوە پەیدایان نەکردووە.\nزانایانى پەیمانگاى فرانسیس کریک و کۆلێژى لەندەن لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لە گۆڤارى "ساینس"ى زانستیدا بڵاوکراوەتەوە و ناس کورد بەدواداچوونى بۆ کردووە (14ی تشرینی دووەمی 2020) ئاماژەیان بەوەداوە، پشکنینێکیان گەشەپێداوە بۆ زانینى ئاستى بەرگرى ئەو کەسانەى توشى ڤایرۆسى کۆرۆنا بوون دژى ڤایرۆسەکە و ئەو بەرگریە چەند دەمێنێتەوە.\nڕونیشکراوەتەوە، هەروەها نمونەى ئەو کەسانەش وەرگیراوە کە توشى ڤایرۆسەکە نەبوون و ئەنجامێکى دڵخۆشکەر بەدەستهاتووە و دەرکەوتوە هەندێک کەس دژە تەن لە جەستەیاندا هەیە کە بەرگرى دژى توشبون بە کۆرۆنا دەکەن ئەوەش لەکاتێکدایە کە پێشتر توشنەبوون.\nسەبارەت بەو بابەتە زانایان باسیان لەوەکردووە، هۆکارى ئەوە بۆ ئەوەدەگەڕێتەوە کە سیستمى بەرگرى مرۆڤ کاتێک توشى هەر ڤایرۆسێک لە خێزانى کۆرۆنا یاخود ئەنفلۆنزاى ئاسایى دەبێت وەڵام دەداتەوە و ئەوەش وەڵامى بەرگرى لەشە بۆ تەنێکى دەرەکى لە زۆرێک لە نەخۆشیەکان.\nسەبارەت بەوەى کە چوار جۆرى تر ڤایرۆسى کۆرۆنا هەن بەڵام کوشندەنین و لەکاتى توشبونى مرۆڤ بە یەکێکیان بەرگرى دژى دروست دەکەن زانایان دەڵێن، ئەو بەرگرییەى دژى ئەو ڤایرۆسانە دروستدەبن درێژمەودا نین و نامێنن بۆیە مرۆڤ ئەگەرى هەیە جارێکى تر توشببێت.\nدەشڵێن، ئەو ڤایرۆسانە بە کۆرۆناشەوە پرۆتینى سبایکیان هەیە جەستە دەیناسێتەوە، بەهۆى ئەوەشەوەیە دژە تەنەکان دروستدەبنەوە.\nتویتێکى نوێى دۆناڵد ترەمپ لەبارەى ئەنجامى هەڵبژاردنى سەرۆکایەتى ئەمەریکا\n2020.11.16 - 09:50\nبه‌هۆی دواكه‌وتنی موچه‌وه سکاڵا لەدژى وەزیرى دارایى تۆماركرا\nتەندروستى سلێمانى هۆکارى بەرزى ئامارى مردن بە کۆرۆنا ئاشکرادەکات\n2020.11.22 - 21:21


فیزیای کوانتەم و دەرەنجامە ناوازە و سەرسڕکەرەکانی (بەشی یەکەم)\nWednesday, 12.09.2020, 14:43\nڕابەری فیزیای کوانتەم نیلز بۆر:"ئەگەر فیزیای کوانتەمت خوێندەوە و تووشی سەرسڕمان نەبووی، کەواتە لێی تێنەگەیشتوویت"\nفیزیای کوانتەم کۆمەڵە بیردۆزێکی گرینگ و هەرە سەرەکی زانستی فیزیایە، هاوکات بە ناوازەترین بیردۆز دادەنرێ لە مێژووی هەموو زانستەکان کە هۆش و هزری مرۆڤ پێی گەیشتووە. توانای بۆ پێشبینیەکانی جیهانی وردی مایکرۆسکۆپی یەکجار بەهێزە و وای لێکردووە بە داهێنانەکانییەوە سوودێکی گەلەک زۆری بۆمان هەبێت.\nیاساکانی ئەم زانستە بەرەو ئەوەی بردین تێڕوانیمان بۆ گەردوون و سروشتی دەوروبەرمان بەتەواوی بگۆڕدرێت. کێشەکەی لە بیردۆز و هاوکێشە و ژمێرەکردنەکان، پاشان لە بەکارهێنانیان نییە، بگرە لەوەیە کە بابەتەکانی نامۆن و لەگەڵ هەستی ئاسایی مرۆڤ یەک ناگرنەوە. بیردۆزەکانی کوانتەم وەک ئەوانەی زانستەکانی دیکە نین، تەنیا لە بواری خۆیاندا کار بکەن و واتا ببەخشن، چونکە زۆر جار کاریگەریان هەیە لەسەر بیروڕا و بۆچوونە فەلسەفی و ئاینییەکانیشمان. ئەم زانستە دەڵێت، ئەو گەردوونە بەو شێوەیە نییە ئێمە تێیگەیشتووین، هیچ ڕاستییەکی جێگیر و چەسپاویش نە لە ئێستە و نە لە ڕابردوو و نە لە دواڕۆژدا نابیندرێت، بنەمای هۆیەتی و هاتنیان بەدوای یەک، ڕێسایەکی چەسپاو نییە و هەریەکەیان دەتوانێت ئەوانەی دی بگۆڕێ، یاخۆ بە ئارستەیەکی دیکە ببات.\nزانراوە لەشی ئێمە چەندان کۆئەندام و ئەندامی جیاجیای وەک، دەست و پێ، گەدە، دڵ و مێشکی تێدایە، ئەگەر بە وردبین لێی بروانین، دەبینین هەر هەمووی لە خانەی بچووک پێک دێن، بۆ ئەنجامدانی کار و فەرمانی جۆراوجۆر. ئەگەر بەردەوام بین و پتر بەرەو بەشی وردتر بچین، دەگەینە ئاستی تەنۆلکەکان کە هەتا ئەمڕۆکە کەس نەیبینیووە. ئەوەی جێی سەرنجە ئێمە و سەرلەبەری شتگەلەکانی ئەم سروشتە لەو تەنۆلکانە پێک هاتووین، ئەمانیش جۆرە ڕەفتار و هەڵسوکەوتێک دەنوێنن، ناتوانین تێیان بگەین بەو هەست و هۆشەی کە هەمانە.\nهەرچەندە لە درێژەی بابەتەکاندا ئاماژە بەو دیاردە سەرسڕکەرانە دەدەین، بەڵام لێرەوە زۆر بەکورتی چەند دانەیەکیان دەستنیشان دەکەین. لە ژیانی ڕۆژانەماندا ڕاهاتووین لەسەر ئەوەی کە هیچ شتێک نابێ لە دوو شوێن بوونی هەبێ لە یەک کاتدا، لە فیزیای کوانتەم دەشێت و سروشتە دوانەکییەکەی ماددە و وزە زۆر دەرنجامی سەیرتریشی لێ دێتە کایەوە. ئاشکرایە ناکرێ مرۆڤ، یان زیندەوەرێک هاوکات زیندوو و مردوو بێت، کەچی لەم زانستەدا ئەمە گریمانەیەکی ناوازە نییە. ناتوانین بێگومان بین لە بوونی تەنۆلکە هەرە وردەکان، چونکە تەنیا ئەو دەمە بوونیان هەیە کە لێیان دەڕوانین و چاودێرییان دەکەین، بوون و نەبوونی گشت شتێکیش دەوستێتە سەر بنەمای ئەگەرەکان. ڕێسای نادڵنیایی، یاخۆ ناجێگیری پێمان دەڵێ، بۆمان نییە شوێن و خێرایی تەنە وردەکان پێکەوە بزانین، پێوانی یەکێکیان نادیاری و ناجێگیری ئەوەی دی دەردەخات. لەڕێی پێکبەندی لەوانەیە کاریگەریت لەسەر کەسێک هەبێ، بەبێ ئەوەی خۆت بیزانیت، یاخۆ دانەیەکی دیکە لە خودی خۆت لەوبەری گەردووندا هەبێ، بڕیار لەسەر ڕەفتارت بدات. لەبەر ئەمانەیە لەم زانستەدا هەندێ جار ڕاستی دەبێتە ئەندێشە، ئەندێشەش دەبێتە ڕاستی، بۆیە کەسانی وا هەن نەکارن ئەم چەمکانە و هۆکارەکانیان لە زاراوەکانی بە نموونەی گەردوونە تەریبەکان و یازدە دوورییەکان، بە زانستێکی ڕاستەقینە دابنێن.\nبەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەش فیزیای کوانتەم سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەست هێناوە، بە پشتەوانی ئەزموون و بەڵگە یەکلاییکەرەوەکانی ڕۆژ بەدوای ڕۆژ پلە و پایەی باڵاتر دەبێ، بەرهەم و داهێنانە دەرئاساکانی پتر دەبن. یەکێک لە گرینگترین دەرەنجامەکانی پێڕەویکردنی ئەم زانستە، بووە هۆی سەرهەڵدانی بیرۆکەی گەیێنەرە نایابەکان و نیوچەگەیێنەرەکان، ئەوانەی پێشکەوتنی مەزنی تەکنەلۆژیایان هێنایە دی بۆ دروستکردنی دایۆد و ترانزیستۆر کە پاشان بوونە بنچینەی هەموو بابەتگەلە ئەلیکترۆنییەکانی وەک، تەلەفزیۆنی ئاسایی و سێ دووریی، ڕادیۆ، کۆمپوتەر و هتد. دواجار بە داهێنانی دیکە تەلەفۆنە ژیرەکەی دەستمان، گڵۆپی لێد، میکرۆسکۆپی ئەلیکترۆنی بۆ بینینی زیندەوەر و پێکهاتە یەکجار وردەکانی هاوشێوەی ترشی ناوەکی (DNA)، تیشکی زرنگاوەی موگناتیسی. جگە لەمانە تیشکی لەیزەر بۆ بڕین لە کارگەکان، خوێندەنەوەی نرخی شتومەکەکان، ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکان، سووتاندنی نیشتە چەورەکانی ناو لوولەکانی خوێن و زۆر ئامێری پزیشکی جۆراوجۆر بە بەرهەم هێندران.\nلەلایەنی تیۆرییەوە فیزیای کوانتەمی بەرپرسە لە ڕاڤەیەکی فیزیایی بۆ دیاردەکانی ئاستی گەردیلە و بچووکتر لە گەردیلە. کەواتە ئەمڕۆکە ئێمە خاوەنی دوو بیردۆزی سەرەکین لە فیزیا بۆ تێگەیشتن لە شتگەلەکانی ئەم گەردوونەمان، یەکەمیان بیردۆزی ڕێژەییە (ئەینشتاین) بۆ کاری تەنە لەڕادەبەر مەزنەکان و هێزی کێشکردنی نێوانیان، دووەمیش بیردۆزی تەنۆلکە یەکجار وردەکان، بە مەبەستی پێناسەکردنی هێزی کارۆموگناتیسی و هێزی ناوکەیی گەورە و بچووک. ئەوەی پێویستە ئاماژەی پێ بدەین، هەردەمێک زاناکان هەوڵ دەدەن ئەم دوو بیردۆزە لێک گرێ بدەن و پێکەوەیان بسازێنن، دووچاری گرفتێکی لەڕادەبەر سەخت و دژوار دەبنەوە. لەبەرئەوەی ئەم دوو بیردۆزە هەریەکەیان لە بوار و ڕەهەندی تایبەت بەخۆی ڕاست و بێکێشەیە، کەچی ئەگەر پێکەوە کۆیان بکەیەنەوە، هەردووکیان هەرەس دەهێنن و تووشی شکست دەبن، هاوشێوەی ئەوەی لە وڵاتێکدا بژیت دوو رێسای جیاوازی هەبێ بۆ هاتوچۆی ئۆتۆمۆبێلەکانی، ئاخۆ دەبێ چی ڕوو بدات؟\nکوانتەم (Quantum): وشەیەکی لاتینییە واتای بڕێک، یان هەندێک دەگەینێت، لە زانستی فیزیاشدا بە هەرە بچووکترین یەکەی دابەشنەکراو و دابڕاو دەگوترێ لە بڕە فیزیکییەکانی وەک، وزە، یاخۆ ماددە. بۆنموونە، ئەگەر وزە وەربگرین و ببێژین کە بە شێوەی بڕێک دەجووڵێت، واتە مەبەستمان لەوەیە وزە بە یەکەیەک دەگوێزرێتەوە کە بچووکتری نییە، دەرەنجام هەموو بڕە وزەیەک لە چەندجارەی ئەو یەکەیە پێک دێت. بیردۆزی فیزیای کوانتەم، یان میکانیکی کوانتەم (Quantum mechanics)، لە سەدەی بیستەمدا سەری هەڵداوە و بەشێکی تەواوکەرە لە فیزیای هاوچەرخ کە گرینگی دەدات بە چییەتی و ڕەفتاری ماددە و تیشک، هاوکات پێناسیەکی ماتماتیکییە بۆ جووڵە و کارلێکەکانی ئاستی گەردیلە و تەنۆلکەکانی وردتر لە گەردیلەی وەک، ئەلیکترۆن و پرۆتۆن و نیۆترۆنەکان، هەروەها لە پێکهاتەکەی ئەمانە کە ناونران بە کوارکەکان (Quarks). هەر لەڕێی ئەم بیردۆزەوە بوو هەردوو تایبەتمەندی تەنۆلکەیی و شەپۆلەکی لێک گرێدران و زاراوەی دووانەکیی شەپۆل- تەنۆلکە هاتە کایەوە. پێویستە لە سەرەتاوە بڵێین، ئـێمە هەرگیز ناتوانین ئەم زانستەی فیزیای کوانتەم بدەینە پاڵ تاکە یەک زانا، چونکە لەڕاستیدا ژمارەیەکی زۆر لە زاناکان بەشداری داهێنان و سەرخستنی ئەم زانستە گرینگەیان کردووە.\nئەوەی شایەنی گوتنە، بۆ تێگەیشتن لە بیردۆزە زانستییەکان مەرج نییە خوێنەر پسپۆڕ بێت لەو بوارانەدا، بگرە هەریەکەمان بە خوێندنەوەی وتارێک، یان تۆژینەوەیەکی سادە دەربارەی چییەتی ئەو بیردۆزانە دەشێ زانیاری وەربگرین. بەم مەبەستەوە هەوڵ دەدەین لێرەدا بە ئاسانکارییەکی زۆر و شێوازێکی گەلەک ڕوون، هەروەها هێنانەوەی نموونەی ناسرا و ئەم بابەتە بە چەند بەشێک بخەینە بەردەست.\nبەشی یەکەم: سەرهەڵدانی فیزیای کوانتەم، سروشتی دووانەکی ماددە و ئەندێشەی هەبوون\nزۆربەی تێڕوانینەکانمان بۆ گەردوون لە سەدەی حەڤدەیەم لە بیروراکانی زانای فرەمەزن و ناوداری فیزیا و ماتماتیکی ئینگلیزی ئایزک نیوتن (Isaac Newton)، سەرچاوە دەگرێت. ئەم زانایە پێی وابوو گەردوون وەک ئامێرێکی گەورە بە چەندان یاسای دیارکراو بەڕێوە دەچێت، ئەگەر ئێمە توانیمان لەو یاسایانە بەچاکی تێبگەین، ئەوا دەکارین بە پشتبەستن بە زانیارییەکانی دەربارەی ڕابردوو و ئێستە کە لەبەردەستماندا هەن، بزانین گەردوون لە دواڕۆژدا چۆن ڕەفتار دەکات. نیوتن توانی کۆمەڵێک یاسا دابڕێژێت لەڕێیانەوە پێناسەی هەموو شتگەلەکانی گەردوونی پێ بکات، هەر لە جووڵەی تەنەکانەوە بگرە، تا دەگاتە هێزی کێشکردن. پاش ئەمەیان چەند زانایەک هاتن وتیان، ئەم گەردوونە هیچ ڕێسایەکی چەسپاوی نییە، هەموو ئەو شتانەی دەیان بینین هیچیان بوونێکی ڕاستەقینەیان نییە، ئەوانەشی پێیان دەگوترێت، ڕابردوو و ئێستە و دواڕۆژ بوونیان نییە، لەوانەیە ڕابردوو کار بکاتە سەر ئەمڕۆ، ئەمڕۆش گاریگەری هەبێ لەسەر دواڕۆژ، لەمە سەیرتر دەشێ دواڕۆژ ڕابردوو بگۆڕێت، ئەمەشە گەردوون لە ڕوانگەی فیزیای هاوچەرخ.\nسەرەتای ئەم زانستە لەوەوە دەست پێدەکات، کاتێک تۆماس ئەدیسۆن (Thomas Edison)، لەساڵێ 1879 یەکەمین گلۆپی دروست کرد و ئەوروپای ڕووناک کردەوە، بەمەش گەلەک پرسیار کە لە تاریکیدا شاردرابوونەوە، بەهاتنی ڕووناکی یەک بەدوای یەک خۆیان قوت دەکردەوە و چاوەڕێی وەڵامی گونجاو بوون. بنەمای کاری گڵۆپی ئەدیسۆن ئەوە بوو، بە تێپەڕبوونی تەوژمی کارەبایی بە تەلێکدا، ئەوا تەلەکە گەرمی دەبێ و دەدرەوشێتەوە. بۆ کەسانی وەک ئێمە شتێکی ناوازە نەبوو، بەڵام زاناکان هەڵسان بە پرسیارکردن. لە شێوەی: باشە بۆ ئەو تەلە گەرم ببێ تیشک دەدات؟ یاخۆ بۆ بە گەرمی پتر ڕەنگی تیشکەکە دەگۆڕدرێت، سەرەتا سوورە، بەگەرمی زیاتر دەبێتە زەرد، گەرمتر بکرێ ڕەنگەکەی سپی دەبێت؟ بۆچی دەگەینە ئاستێک هەرچەندە گەرمتر و گەرمتری دەکەین، هەر ڕەنگە سپییەکەی دەمێنێت و ناگۆڕێت بۆ ڕەنگێکی دیکە؟ وەڵامی ئەم سێ پرسیارە هیچ کەسێک نەی دەزانی، تا ئەو ڕادەیەی هەر زانایەک نێزیک دەبووەوە لەو بابەتە و وەڵامێکی دروستی پێ بوو، خەڵاتی نۆبڵی پێ دەدرا! زاناکان گومانیان نەبوو لەوەی کە تەنیا ئەو کەسانە دەتوانن وەڵامی ئەو پرسیارانە بدەنەوە، ئەگەر بزانن ماددە لەچی پێک هاتووە، تا بۆیان ڕوون ببێتەوە بۆچی بەم شێوەیە ڕەفتار دەکات؟\nئەو بۆچوونانەی لەو سەردەمەدا هەبوون، وایان دادەنا ماددە لە یەکەیەکی یەکجار بچووکی خڕی پتەو هاوشێوەی هەڵماتە (کەلا) پێک دێت، دابەش ناکرێ بۆ بەشی وردتر، کارەبایەکەی هاوبارگەیە واتە نە پۆزەتیفە و نە نێگەتیف، ناسراو بە گەردیلە (Atom). پاشان زانا جۆزیف جۆن تۆمسن (Joseph John Thomson)، تەنۆلکەیەکی بارگە نەرێیی لەناو گەردیلەدا دۆزییەوە و ناوی لێنا ئەلیکترۆن (Electron). گوتی، لەبەرئەوەی ئەلیکترۆن بارگەکەی نەرێیە و گەردیلەش هاوبارگەیە، بۆیە دەبێ بەشەکانی دیکەی گەردیلە بارگەکەی ئەرێیی بێت. دوای ئەمە ڕەزەرفورد (Ernest Rutherford)، لە ئەزموونێکدا تەوژمێکی ئەلفای ئەرێیی دەگرێتە توێژاڵێک لە زێڕ، دەبینێت کە زۆربەی هەر زۆری تێدەپڕێت و تەنیا بەشێکی یەکجار کەمی تیشکەکە دەدرێتەوە. بەمە بۆی بەدەر دەکەوێت گەردیلە زۆربەی بەتاڵە، تەواو هاوشێوەی کۆمەڵەی خۆر، ناوکێکی بچووکی بارگە ئەرێیی کە وای کرد بەشە بچووکەکەی تیشکی ئەلفا بدرێتەوە، لە خولگەکەشیدا ئەلیکترۆنی بارگە نەرێیی هەیە. دوای ئەمانە زانا ماکس پلانک (Max Planck)، دێتە ناو ئەم بابەتە و پێشنیارێک دەخاتە بەردەست و بەتەواوی ڕەوتی فیزیا دەگۆڕێت. پلانک دەبێژێت، من وەک زاناکانی دیکە باسی گەردیلە و تەنۆلکەکان ناکەم، من کارم بە وزە هەیە، ئەو وزەیەی هاوشێوەی ماددە لە شتانێکی ورد پێک دێت و ناوی دەنێم بە بڕ، یاخۆ کوانتەم (Quantum)، پاشان لەمەوە فیزیای کوانتەم، یان میکانیکی کوانتەم (Quantum mechanics) سەری هەڵدا.\nزاناکان ئەم تێڕوانینەی پلانکیان گەلەگ سەیر هاتە بەرچاو، ئایە وزە هیچ تایبەتمەندییەکی ماددەیی هەیە تا یەکەی بچووک بێت و بڕی هەبێ، خۆی وزە لە جوولەیەکی لەرەلەردار پتر چی دیکەیە؟ هەر لەو سەردەمەدا گەنجێک بەناوی نیلز بۆر (Niels Bohr)، گوێی لەم تێگەیشتنەی پلانک دەبێ و دەڵێت، ئەمەیە کە من بەدوای دەگەڕام بۆ وەڵامدانەوەی سێ پرسیارەکە دەربارەی تیشکی گڵۆپەکەی ئەدیسۆن! بۆر گوتی، ئەوەی فۆرد پێمانی ڕاگەیاند بۆ سووڕانەوی ئەلیکترۆن لە خوولگەکانیدا بەدەوری ناوکەی گەریلە ڕاستە، بەڵام ئەلیکترۆن چەند خوولگەیەکی دیارکراوی هەیە بۆ سووڕانەوە، بەوەی کاتێک لەڕێی گەرمییەوە ئەلیکترۆن وزەیەک وەر دەگرێت، ئەوا دەچێتە خوولگەیەکی بەرزتر و پاش دەمێک دێتەوە خوولگەکەی خۆی و وزەیەک دەبەخشێت لە شێوەی تیشک.\nئێستەش وەڵامی سێ پرسیارەکە؛\nیەکەم: تەلەکەی گڵۆپی ئەدیسۆن کە گەرم بوو، ئەلیکرۆنەکان چوونە خوولگەیەکی سەروو و لەگەڕانەوەیندا وزەیەکیان دایەوە، بەمەش تەلەکە ڕووناک بووەوە.\nدووەم: ئەگەر تەلەکە لە پلەیەکی نزمەوە گەرم ببێت، تەنیا هێندە وزە وەردەگرێت بتوانێت ئەلیکترۆنەکان خوولگەیەک بەسەر بخات، لە هاتنە خوارەوەی وزەیەکی کەم دەداتەوە، بۆیە ڕووناکییەکەی کزە و ڕەنگەکەشی سوورە. بە پترکردنی گەرمی ئەلیکترۆنەکان دوو خوولگە سەر دەخرێن، لەگەڕانەوەیاندا وزەیەکی بەهێزتر دەردەکەن بۆ تیشکێکی بەهێزتری خاوەن ڕەنگی زەرد. بە گەرمکردنی زیاتر و زیاتر ئەلیکترۆنەکان بۆ خوولگەی بەرزتر دەچن و لە دابەزین وزەی زۆرتر دەبەخشن، دواجار ڕەنگی دەبێتە سپی، ئەمەش بوو ڕاڤەی گۆڕانی ڕەنگی تەلەکە بە گۆڕینی پلەی گەرمی.\nسێیەم: ئەلیکترۆن حەزی بە بەرزی و نزمی و خوولگەی دیارکراوی خۆی هەیە و هەرگیز لە ناوەندی پلەکان و ناوەڕاستی خوولگەکان خۆی نانوێنیت. وەک چۆن پلانک گوتی وزە لە یەکە و بڕی بچووک پێک دێت، ئاواش هەریەکە لەو خوولگانە پێویستیان بە چەند شوێنێکی تایبەتی هەیە تا ئەلکترۆنەکان تێدا بگیرسێنەوە. ئەگەر ئەلیکترۆن لە ئاستی نزمدا وزەی کەمتر وەربگرێت ناچێتە شوێنێکی نزمتر، هاوکات ئەلیکترۆنی خوولگەی سەروو هەرچەندە وزەی پتریشی پێ بدەیت، ناڕواتە خولگەی سەرووتر، لەبەرئەوەش بوو چەند گەرم دەکرا لە ئاستێکدا دەوەستا و ڕەنگە سپییەکەی نەدەگۆڕا.\nگشت زاناکانی هاوسەردەم بەم ڕاڤە بلیمەتانەیە سەرسام بوون، چونکە ئەم تێڕوانینە دەرنجامێکی زۆر سەیری هێنایە کایەوە. من کاتێک بمەوێت لە شوێنێک بچم بۆ یەکیکی دیکە، ناچارم دووریەک ببڕم تا پێی بگەم، بەڵام ئەلیکترۆن وا ناکات، ئەلیکترۆن کە وزەی وەرگرت لە خوولگەی خۆیدا ون دەبێ و لە خوولگەیەکی نوێ سەرهەڵ دەدات، بەبێ ئەوەی دووری نێوان خوولگەکان ببڕێت، لەبەرچی ئەمە بەو شێوەیەیە؟ کەس نایزانێت! لەوانەیە ئەلیکترۆن بچێتە گەردوونێکی تەریب و بێتەوە، یان بەربەستی کات تێک بشکێنێت، یاخۆ بەگوێرەی چەندان بۆچوونی دی سەیرو سەمەرە، شتی دی ڕوو بدات. لەڕاستیدا ئەمانە هەموویان لێکدانەوەی فەلسەفەیی، یاخۆ ئەندێشەی زانستین و بەئاسانی جێیان نابێتەوە لەو پرسەدا.\nلەگەرمەی ئەو بابەتە تێکهەڵکێش و ناوازەیە، زانای فرەمەزنی مێژووی زانست ئەلبەرت ئەینشتاین (Albert Einstein) هاتە مەیدان. ئەینشاین لەو دەمەدا کاری لەسەر بیردۆزی کارۆڕووناکی دەکرد و گوتی، ئەگەر دوو تەل بەرانبەر یەکیان بکەینەوە و تیشکێک ئاراستەی خاڵی نێوانیان بکەین، ئەوا تەوژمێکی کارەبایی لە نێوەندە پەیدا دەبێت. واتە کاتێ تیشکێک بگرینە ڕووێک، دەبێتە هۆی بەرەڵاکردنی ئەلیکترۆن، ئەمەشە بووە بیرۆکەی بەبەرهەمهێنانی وزەی کارەبایی لە تیشکی خۆر. ئەینشتاین بۆی دەرکەوت، چڕی تەوژمی تیشک پێوەندی بە بەرەڵاکردنی ئەلیکترۆنەوە نییە، بگرە ئەمە بەندە بە ڕەنگی تیشکەکان. بۆ نموونە، تیشکێکی کزی ڕەنگی شین دەتوانێ ئەلیکترۆن ئازاد بکات، کەچی تیشکێکی ڕەنگ سووری بەهێز، دەشێ ئەوەی پێ نەکرێت. لێرەدا ڕاستەوخۆ تەلەکانی گڵۆپی ئەدیسۆنمان دێتەوە یاد، بەوەی دەگەیشتنە ڕادەیەک هەرچەندە پلەی گەرمیمان پتر دەکرد، ڕەنگەکەی هەروەک خۆی دەمایەوە. کەواتە ڕەنگەکانی تیشک هەریەکەیان بڕ و پلەی دیارکراوی خۆیان هەیە لە وزە، ئەلیکترۆنیش تەنیا ئەو ئاستە هەڵدەبژێرێت کە خۆی دەیەوێت. لەگەڵ ئەوەی بیردۆزی کاروڕووناکی زۆر بەچاکی زیرەکی و بلیمەتی ئەینشتاینی بۆ دەرخستین، بەڵام پاش ئەمە ئەینشتاین بیری کردووە کە بابەتێکی وای هەژاندووە دەرنجامێکی گەلەک مەترسیداری لێ بکەوێتەوە لە فیزیادا. ئاشکرایە ئەلیکترۆن پێکهاتەیەکی ماددەییە واتە تەنۆلکەیە، ئەوەشی خۆی پێدا دەکێشێ و دەیجووڵێنێت دەبێ هاوشێوەی ئەو تەن بێت، ئەمەش بەرەو ئەوەمان دەبات بڵێین تیشک تەنە، یاخۆ تەنۆلکەیە و بارستایی هەیە، ئەم زانیارییەش لەو دەمەدا بەهیچ شێوەیەک نەناسرا بوو. لە سەدەی حەڤدەیەمیش نیوتن وەک ئەینشتاین لەو باوەڕەدا بوو، تیشک گورزێکە لە تەنۆلکەکان، بەڵام پاشان لە چەند ئەزموونێکدا سەلمێندرا کە تیشک شەپۆلە و تەنۆلکە نییە.\nسەرەتا با بزانین شەپۆل (Wave) چییە؟ بە پێناسەیەکی یەکجار کورت شەپۆل شێوان، یان لەرەیەکی ماددەیە. بۆ نموونە کە دەبێژین شەپۆلی ئاو، باسمان لە شێوانێکی ئاوە، نەک ئاوەکە خۆی، یان کاتێک بە پەتێک شەپۆلی بەردەوام دروست دەکەین، ئەوا پەتەکە شەپۆلەکە نییە، بگرە لەرەکەی کە بۆ سەر و ژێر پەیدا دەبێ و وژەی دێت، ئەویان شەپۆلەکەیە. ئێستەش کە ناوی شەپۆلی تیشک دەهێنین، مەبەستمان ئەو شێوان و لەرەیەیە لە تیشکدا ڕوو دەدات، ئەوەی نە ماددەیە و نە بارستایی هەیە. ئەم پێناسیەی کە تیشک بە شەپۆل دادەنێت، لەڕێی چەندان تۆژینەوە و ئەزموونی جۆراوجۆرەوە بووەتە ڕاستییەکی چەسپاو لە زانستدا، گەرچی بیرۆکەیەکی سەیر و نامۆش بێت. بۆیە ناشێ کەسێکی وەک ئەینشتاینیش بێت و بمانگێڕێتەوە بۆ سەردەمی نیوتنی سەدەی حەڤدەیەم و بڵێ، نەخێر تیشک تەنۆلکەیە و شەپۆل نییە. دواجار ئەینشتاین هاتە دەنگ و بابەتەکەی یەکلایی کردەوە و گوتی، تیشک بە تەنیا شەپۆل، یان تەنۆلکە نییە، بگرە هەردووکیانە! ئەم زانیارییەش گوڕوتینێکی بەهێز و کاریگەری بەخشییە ڕەوتی بەرەو پێشەوەچوونی فیزیای کوانتەم.\nلە کاتانەدا زانای فڕەنسایی لویس دی برۆی (Louis de Broglie)، خەریکی بەدەستهێنانی بڕوانامەی دکتۆراکەی بوو، بەڵام ئەو دەمەی گوێ لە گوتەکانی ئەینشتاین گرت، ئەمیش بەشداری کرد لەو گفتوگۆ و کێشمە کێشەیە. دی برۆی بیری لەوە کردەوە، ئەگەر تیشک شەپۆل و تەنۆلکە بێت و بتوانێت ئەلیکترۆن بەرەڵا بکات و بیجووڵێنێت، کەواتە دەکرێ ئەلیکترۆن خۆیشی هەم تەنۆلکە و هەم شەپۆل بێت. لەڕاستیدا ئەم سروشتە دوانەکییەی ئەلیکترۆن وەک تیشک نییە لای هەمووان بە ئاسانی تێپەڕێت، لەبەرئەوەی تێڕوانیمان بۆ چەندان بابەت بەتەواوی هەڵدەگێڕێتەوە و ڕووبەڕووی گەلەک بیرکردنەوەی مەترسیدار و سەرسڕکەرمان دەکات. زانراوە کە هەر دیاردەیەک لەسەر ئەلیکترۆن وەک تەنۆلکەیەک پیادە بکرێت، ئەوا گشت شتەکانی ئەم گردوونەش دەگرێتەوە. شەپۆلییەتی ئەلیکترۆن بەهیچ شێوەیەک لەگەڵ هزر و لۆژیک ناگونجێت، چونکە ماناکەی ئەوەیە کە گەریلە شەپۆلە، ماددەش شەپۆلە، من و تۆ و ئەینشتاین و دی برۆی و هەموومان شەپۆلین، یاخۆ شێوان و لەرینەوەیەکین و بوونێکی ڕاستەقینەمان نییە!\nدوای دی برۆی ئەو سروشتە دووانەکییەی شەپۆل-تەنۆلکە (Wave–particle duality)، نەک کۆتایی پێ نەهات، بگرە گفتوگۆ و مشتومڕی گەلەک قووڵتر کردەوە. لەلای زاناکانی ئەو بوارە چەند پرسیارێک خۆیان قوت دەکردەوە وەک، ئەلیکترۆن کە خاوەنی بارساییە چۆن دەتوانێ شەپۆل بێ، ئەی شوێنی ئەلیکترۆن لەکوێی ئەو شەپۆلەیە، یاخۆ چۆن تێدا خۆی دەنوێنێت؟ ئەم پرسیارانە بەم شێوەیە مانەوە، تا زانایەک پەیدا بوو بەناوی ئێروین شرۆیدینگەر (Erwin Schrödinger)، ئەوەی هاوکێشەیەکی دانا پێی دەگوترێت، هاوکێشەی شەپۆلەکی، هەرچەندە بەتەواوی شوێنی ئەلیکترۆن لەناو گەردیلەدا دەستنیشان ناکات، بەڵام توانی چۆنەتی جووڵانەوەکەیمان پێ بڵێت. ئەمجارە زانا ڤێرنەر هایزنبێرگ (Werner Heisenberg)، هاتە مەیدان و بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو بابەتەی کە شڕۆیدینگەر پێی نەکرا ڕاڤەیەکی لۆژیکی بۆ بکات. هایزنبێرگ دەبێژێت، هەر لە بنچینەدا پرسیارکردن لەو شتە هەڵەیە، بۆ ئەمەش بنەمایەکی داڕشت و ناونرا بە بنەمای نادڵنیایی، یان ناجێگیری کە تێدا هاتووە، ئێمە هەرگیز ناتوانین شوێن و خێرایی ئەلیکترۆن پێکەوە دیار بکەین. واتە یان دەبێ بڵێین، ئەلیکترۆن شەپۆلە تا بزانن چۆن دەجووڵێت، بەڵام نابێ بپرسین لەکوێیە، یاخۆ بە تەنۆلکەی دابنێن و شوێنەی دەستنیشان بکەین، لێرەشدا کەس بۆی نییە لە چۆنەتی جووڵەکەی بپرسێت. پاش ئەمەیان زانا ماکس بۆرن (Max Born)، دێت و دەڵێت، ڕاستە من ناتوانم بەتەواوی شوێنی ئەلیکترۆنی جووڵاوتان بۆ دیار بکەم، بەڵام دەکارم پێتان بڵێم ئەگەری بوونی لەکامە شوێنە. بۆ نموونە، ئەگەر شەپۆلێکم هەبێ، ئەگەری بوونی لەم جێیە 50٪، لەوەی دی 40٪، لەمەی دیکەشیان 20٪، یاخۆ ئەگەری بوونی لەم شوێنەدا یەکجار کەم، یان هەر نییە. بۆرن هاوکێشەکەی شڕۆیدینگەری هێنا و بە تۆزێک دەستکارییەوە کردییە هاوکێشەیەکی نوێ، بۆ دۆزینەوەی ئەگەری بوونی ئەلیکترۆن لە شوێنە جیاجیاکاندا.\nهەموو ئەمانە دەرەنجام وامان تێ دەگەینن، ئێمە بەگوێرەی نیلز بۆر بوونێکی ڕاستەقینەمان هەبوو، بەڵام لەلای دی برۆی بوونمان هەیە و نییە، کەچی بوونمان لەلای بۆرن دەوەستێتە سەر ئەگەرەکان. هەر یەکێک پێی وابێ ئەم بابەتگەلانە ئەندێشەیین و جێ متمانە و باوەڕپێهێنان نین، دەبێ بزانێت کە گشتیان بە بەڵگە و ئەزموونی بەکردارەکی سەلمێندراون، وەک چۆن لەسەرەتاشدا ئاماژەمان پێی کرد، لە گەلەک بواردا پێڕەو دەکرێن و زۆر سوودیان لێ وەردەگیرێت.\nئەوەی سەرەوە بەشێکە لە بابەتگەلەک بەناوی (زانست و چەند پرسێکی ئاینیی)، کۆمەڵێک بابەتی زانستیی لەخۆ دەگرێت کە زادە‌ی وەرگێڕان، پشکنین، بژارەکردن، بەراوردکردنی سەرچاوەکان لەگەڵ یەکدی، کۆکردنە‌وە و کورتکردنەوەی بیروڕاکانی چە‌ندان نووسەر و نووسینی جۆراوجۆرە.\nئەرشیفی (دارا سلێمان)ی نووسەر\nبیردۆزی پەرەسەندن و ئاستی پشتەوانی زانا و دامەزراوە زانستییەکانی جیهان\nزانستە ساختەکان کامانەن و چۆن دەناسرێنەوە؟\nئایا دڵ سەرچاوەی بیر و هۆشە، یان مێشک؟


کورته وه‌ڵام12 سه‌باره‌ت په‌یامه‌که‌ی بارزانی و کێشه‌کانی هه‌رێم ... کامیل ژیر\nله‌م په‌یامه‌ی 20/11/2016یدا ئاماژه‌ی بۆ بڕێک له‌هۆکاری کێشه‌کان کردوه‌و ئاماده‌یی خۆیشی پیشانداوه بۆ چاره‌سه‌ریان تا راده‌ی ئه‌وه‌ی کورسییه‌که‌ی سه‌رۆکایه‌تیی هه‌رێم راده‌ستی که‌سێکیتر بکات.\n1-هه‌نگاوێک و ده‌سپێشخه‌رییه‌کی باشه، به‌ڵام ئه‌و چاره‌سه‌ریانه‌ی ئاماژه‌ی بۆکردون، کێشه‌کان ئاڵۆزترئه‌که‌ن! چونکه چاره‌سه‌ریه‌کان ئه‌سپێرێته‌وه به ڤایرۆسی هه‌مان ئه‌و کێشانه که هیزبه‌کانی هه‌رێمن! ئه‌و هیزبانه‌ی له‌داهاتی هه‌رێم، راسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ، به‌ئاشکراو به‌نهێنی، به‌شی شێریان بردوه‌و ئه‌به‌ن به‌جۆرێ ته‌نیا به‌شی چۆله‌که‌یه‌کیان بۆ میلله‌ت هێشتۆته‌وه! سه‌رباری ئه‌وه‌ی له پێشبڕکێدا بۆڕی سایکس بیکۆیان داوه‌ته‌وه‌و میلله‌تیان کردوه به‌ده‌یان پارچه‌وه! ئاخر ئه‌و هیزبانه تائێستا له‌به‌ڵازیاتر چییان بۆکردوین!؟ له‌کاتێکدا هیزب، له‌وڵاتانی یاساسه‌روه‌ردا، ته‌نیا به ئابونه‌و کۆمه‌کی خوازیاره‌کانیان ئه‌ژین. ئه‌ترسم ئه‌مجاره، ئه‌و هیزبانه، به‌پێی ئه‌و په‌یامه، رێکه‌ونه‌وه‌و به‌شی چۆله‌که‌که‌ش بخۆن!.\n2-داوای کاراکردنه‌وه‌ی په‌رله‌مان ئه‌کا! ئه‌و په‌رله‌مانه‌ی داشی دامه‌یه‌کبون و به‌په‌نجه‌ی ئه‌و هیزبانه ئه‌جوڵان! ئه‌وه له‌کام کونجی دنیادا موچه‌ی په‌رله‌مانبێكارێ، ده ئه‌وه‌نده‌ی موچه‌ی ئه‌ندازیارپڕکارێکه!؟ دواییش ئه‌و موچه زه‌به‌لاهه‌ی خانه‌نشینبونیان! وه‌ک رۆن رژابێ!؟ په‌رله‌مانکار که‌ماوه‌که‌ی ته‌واوبو، ئه‌بێ بگه‌ڕێته‌وه سه‌ر وه‌زیفه، یا پیشه‌که‌ی خۆی، نه‌ک به‌موچه‌ی خانه‌نشینیی چوار ساڵ په‌رله‌مانبێکاری، وه‌ک گای ئه‌لی تامردن خۆیبلێسێته‌وه!. خانه‌نشینی، به‌یاسا رێکخراوه. یا 63ساڵ ته‌مه‌ن یا 25ساڵ راژه یا به‌هۆکاری ته‌ندروستی. ئاشکرایه ئه‌و رۆنڕژانه بۆ په‌رله‌مانبێکاره‌کانی ئێمه، بۆخه‌ساندنیانه‌و بۆئه‌وه‌یه تا هیزب رازینه‌بێ، ئه‌وان ده‌س بۆ هیچ بریارێک به‌رزنه‌که‌نه‌وه! که‌واته رۆبۆت و داشی دامه‌مان بۆچیه!؟\n3-له‌م په‌یامه‌دا هاتوه: (ژماره‌یه‌ک سیاسی و فه‌رهه‌نگی و ئه‌کادیمی په‌یوه‌ندیان پێوه‌کردوه. . . ) که‌چی بۆ چاره‌سه‌رییه‌که، هه‌ر په‌نا بۆ ئه‌و هیزبانه ئه‌باته‌وه! ئه‌ی بۆ ئه‌مجاره په‌نا بۆ خه‌ڵکی سیاسی و فه‌رهه‌نگی و بیرمه‌ندو ده‌سپاک و لێزانی بێ لایه‌ن نه‌برێ؟ ئاشکرایشه خه‌ڵکی بێ لایه‌ن، هه‌میشه زۆرینه‌ی میلله‌تن. با ئه‌مجاره هکومه‌تی رزگاریی نیشتمانی، خه‌ڵکی بێ لایه‌نبن، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش ناکرێ، با پێنج که‌سێک له‌و که‌سایه‌تییه بێ لایه‌نانه‌ش، ده‌نگێبن له کۆبونه‌وه‌کانداو رایان به‌هه‌ند وه‌رگیرێ.\n4-فه‌رمون چاوێک به کورته وه‌ڵام/11ه‌و کۆمێنته‌کانیدا بخشێننه‌وه له‌فه‌یسبوک، بزانن ئه‌وه چاره‌سه‌ری رێشه‌ییه یا گه‌مه‌ی هیزبایه‌تی؟


بڵاوبوونەوەی "حەسار و سەگەکانی باوکم" بە زمانی فارسی\nAugust 17, 2016 - 8:33 PM\nکۆدی هه واڵ : 772610\nبڵاوکەرەوەی ئەفراز ، نۆڤلێتی "حەسار و سەگەکانی باوکم" به مافی ڕاستەوخۆی کۆپی ڕایت له نووسەرەکەی به وەرگێڕانی "ڕەزا کەریم مجاوێر" بڵاو کردەوه.\nبه پێی هەواڵ دەریی ئەهلو بەیت(ع) ، ابنا : نۆڤلێتی "حەسار و سەگەکانی باوکم" له نووسینی شێرزاد حەسەن نووسەری ناسراوەی هەرێمی کوردستانی ئیراق و له وەرگێڕانی ڕەزا کەریم مجاور گرینگترین بەرهەمی ئەم نووسەره کوردەیه.\nشێرزاد حەسەن لەم نۆڤلێتەدا چیرۆکی کوڕێک دەگێڕێتەوه که باوکی خۆی کووشتوه و له میانەی ئەم چیرۆکەدا داب و نەریتی عەشیرەیی، بنەماڵەیی و سۆزداری خەڵکی کوردستان لەگەڵ ڕاوی یەکەم کەس که له پێگەی ئەدیبێک دایه باس دەکات.\nباوکی ڕاوییەکه لەم نۆڤلێتەدا تەنانەت پاش مەرگی خۆشی دەتوانێت ئەو ڕۆڵ و دەسەڵاتەی وا به سەر ئاراسته و فەزای ژیانی کەسایەتییەکاندا هەیەتی، درێژە پێ‌بدا و بیسەپێنێ. به چەشنێک که ئەم نۆڤلێته بە چەشنێکی ڕەمزی ئاماژە بە توانای خولقاندنی تارماییەک دەکات که هەر هەموو کەسایەتی چیرۆکەکه بەشێک له شوناسی خۆیان و داب و نەریتی ژیانیان له دانی هێز بەم تارماییه دەدۆزنەوه.\nله ڕاستیدا پەیوەندی سادەی ئەڤیندارانه له نۆڤلێتی "حەسار و سەگەکانی باوکم" به بەشداری توخمی مەرگ و تاوانی باوک‌کوژی له حاڵەتی رۆژمەڕەیی خۆی دەرباز دەبن و به سانایی به یارمەتی داهێنەرایەتی نووسەر پێگەیەک بۆ کوڕێکی باوک‌کوژ ساز دەکات، که دەتوانێ بەدەر له کەفارەتی تاوانەکەی سەفەرێکی زیرەکانه بکات بۆ جیهانی نەناسراو و چارەنووسێک که پێی مەحکومه و بیخاته ژێر پرسیارەوه.\nئەم نۆڤلێتە به زمانێکی ڕەوان و ڕەمزی عیرفانی وەک یەکێک له شاکارەکانی ئەدبیاتی کورد دێته ئەژمار و له دووتۆی 94 لاپەڕە و بە نرخی نۆ هەزار تمەن خرایە بەردەستی لایەنگرانی ئەدەبی گێرانەوەی مودێرنی کوردی.\nبڵاوکەرەوەی ئەفراز تا ئێستا بەدەر له شێرزاد حەسەن، بەرهەمی چەندین نووسەری ناسراوەی دیکەی رۆژهەڵاتی ناڤین و لەوان بەختیار عەلی، ئەلیاس خۆری و ئەحلام موستغانێمی بڵاو کردۆتەوە....


بۆ هەموو ئەو کەرکویانەی کە پێشمەرگەن، ئاسایشن، پۆلیسن ... لە هەرێمی کوردستان\nبیرتانە لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٠١٤ چۆن بە قسەی چەند کەسێک لە حیزب پشتیوانی پارێزگاری کەرکوکتان کرد و بە هەزاران دەنگتان بۆی کۆکردەوە و ساختەکاریەکەی زۆر لە دەنگی حیزبەکانی تر کرا، بیرتانە چۆن بە بەڵێنە درۆزنەکانی وەک تاپۆکردنی خانوو و زەویەکان فریویاندان. ئەی بیرتانە چۆن پاڵپشتی پارتی دیموکراتی کوردستانیان کرد و بۆ پرسی ریفڕاندۆم دژی مەڵبەندی یەکێتی وەستانەوە و لە گەڵ کاک مەسعود چیان بەسەر کەرکوک هێنا. دەزانن هەموو گیانبەختی ئێوەیان دا بە ئاودا. ئەرێ دەپرسم ئێوە ترسنۆک بوون و راتانکرد و شارەکەی خۆتان بە جیهێشت ؟ یا ترسۆنێکی و چاوچنۆکی بازرگانە سیاسیەکان بوو؟ ئەوانەی ئێوە و هەزاران خەڵکی کەرکوکیان بە درێژایی ١٤ ساڵ فریودا. بێگومان ئەوان بوون نەک ئێوە. لە جیاتی تاپۆکردنی خانوەکان لە زیاتر ٥١% خاکی کوردستان کشانەوە. دوزخورمات و دەیان شوێنی تر وێران بون و جارێکی تر توشی ئاوارەیی بون.\nدەپرسم، ئەرێ کاتی ئەوە نەهاتوە، پیاوێکی گیانبەخش و نیشتمان پەروەری وەک ئێوەی پێشمەرگە، لە دەوبەری خۆت و کوردستان بڕوانن و بزانن ئێوە لە خزمەتی کێ دان؟، لە ئەمر و قسەی کێ دان؟ نیشتمان و کوردستان و کوردستانیان یان حیزب و سەرکردە؟ تا دوێنی سەنگەرەکانتان لە باشوری کەرکوک بوو، ئێستا لە باکوری شارەکەتان و لەو دیوی قەرەهەنجیرەوە، بەداخەوە ئەگەر سوپای عێراق بێتە پێشتر دڵنیام لەوێش ئەو پاڵەوانانە هەڵدێن و بەڕێزتانیشجارێکی تر لای خەڵکی کوردستان خەجاڵەت دەکەن. بیرتانە پاڵەوانەکانی پێش کامێراکان چۆن دەیانوت، مەگەر دەبابە بەسەر لاشەی ئێمەدا بڕوات بۆ کەرکوک. دەبابە گەیشتە سەروی کەرکوک. دەپرسم جگە لە براکانی ئێوە، چەند لەو پاڵەوانانە بوون بە قوربانی کەرکوک؟ لەو لاشەوە بینیتان چیان بەسەر شەنگال و ئەوبەری زێ هێنا.\nکورد دەڵێ " برسێتی رەگی هاری پێوەیە". ئیمامی عەلێش دەفەرموێ " ئەگەر هەژاری مرۆڤ بوایا دەمکوشت". جگە لە خیانەتی نیشتمانی ، دەبینن ئەو بازرگانە سیاسیانە خەڵکی کوردستان و بەشێ لە کەسوکارەکانی ئێوە و خۆتانیشی توشی قەیرانی جیاجیا و برسێتی کردوە. ئەوەتا شەڕی داعش نەما، دەست بۆ قوت و موچەکانی ئێوەش دەبەن. کاتێ بە چاوی خۆتان دەبینن ، برا و خۆشکەکانتان لە هەرێمی کوردستان هاتونەتە سەرشەقام و داوای سادەترین مافی خۆیان دەکەن. ئەوانەی تا دوێنێ باوەشیان بۆ ئاوارەی کەرکوک کردبۆوە. رانیە و قەڵادزە بە نمونە.\nبەداخەوە،لە شارەکانی سلێمانی، چەمچەماڵ، شارەزور، قەڵادزە ، رانیە ، کۆیە و تەقتەق لە دۆستەکانم دەبیستمەوە، کە بەڕێزتان بۆ ئەو دەڤەرانە بە ئەرک نێردراون . ئەوەی کە زۆر ناڕەحەتم دەکات کاتێ پێتان دەڵێن " بڕۆن کەرکوک رزگار کەن نەک بێن بۆ گیان ئێمە". بۆیە داواتان لێدەکەم، پشتیوانی براکانتان بن، نەکەن روی لولەی تفەنگیان تێبکەن، هاوکاریان بن و پشتیوانی داواکانیان بن. هەوڵبدەن پێکەوە دامودەزگاکانی حکومەت بپارێزن. بەڵام ئەوەش بزانن، هەمو ماڵی دونیا، یەک دڵۆپی خوێنی گەنجێک ناهێنێ!.\nسەرجەم وتارەکانی مه‌لا فه‌رمان\nپەرلەمان لە نێوان کاراکردنەوە و ئاساییکر...\nشاندەکەی یەکێتی بەلاڕێدا رۆیشت !!!...\nکراسەکەی یوسف لە پشتەوە دڕاوە...\nبردنەوە بۆ بەغدا، بەڵام چۆن؟...\nگۆڕان – یەکێتی – پارتی...\nپەرچەکردار، لای کەرکوکیەکان و ئێزیدیەکان...\nکەرکوک لە چەندڕیانێکدا...\nلە چاندنی هیواوە... بۆ راپەڕین...\nلە چاندنی هیواوە.... بۆ راپەڕین...\nحیزبی کوردی و سیاسەتی (دو) و زۆر بەرەکی...\nکەلـلەی بێ زمان...\nکورد لە شاری خورماتو...\nهەڵبژاردنەکەی تورکیا و دەرئەنجامەکان...\nپەرلەمانتار، دەست لەکارشێناوە و مانگرتن...\nنەرمی نواندن بەسە...\nدەروازە یاساییەکان و پرسی سەرۆکی هەرێم...\nپرسی هەرێمی سەربەخۆ...\nپرۆژەکەی یەکێتی و یاسای سەرۆکایەتی هەرێم...\nسعودیە و دەوڵەتی کوردستانی گەورە...\nپرۆژەکەی گۆڕان و داواکەی ئەنجومەنی کەرکو...\nکۆنگرەی پەروەردە و خوێندنی کوردی لە کەرک...\nهێرشکردنە سەر یاسا و ئازادی رادەربڕین...


Sunday, 08.29.2021, 19:11\nئایا هیچ کات سەیری ئاسمانت کردوەو بڵێیت ئەم هەمو بونە چیە؟\nئایا سەیری چواردەوری خۆتت کردوە و سەیری ئەم هەمو خانو مرۆڤ و دارو درەخت و ئاو وئاژەڵەت کردوە؟\nئای بیرت لە بون یان نەبونی خۆت کردۆتە؟\nلە ڕاستیدا ئەم دونیایەی ئێمەی تێدا دەژین ئاوا نیە کە تۆ بیری لێ دەکەیتەوە. بونی تۆ بەو شێوەیە نیە کە تۆ خۆت بیری لێ دەکەیتەوە، بەڵکو ئەم جۆرە بونە چەسپێنراوە لە مێشکماندا.\nمن لێرەوە نیشانتانی دەدەم وەڵامی بون لە یەک ژمارەدا کۆدەبێتەوە ئەویش سفرە.\nئێمە هەموو لە هیچەوە پەیدا بوین و هیچ تاکە شتە کە بونی هەبوە و دەبێت. ئەمە دژی ئەو یاسایایە کە لە فیزیادا هەیە و دەڵێت" لە هیچە هیچ پەیدا نابێت"\nئێمە خۆمان فێل لە خۆمان دەکەین کە وا بیر بکەینەوە کە ئێمە بونمان هەیە.\nئەگەر تۆ بتەوێت بون بسەلمێنیت دەبێت لە هیچەوە دەست پێ بکەیت واتە خاڵی سەرتا سفر دەبێت.\nهەموو دینەکان دەستپێکردنی بون لە خوداوە دەست پێ دەکەن، بەڵام لە ڕاستیدا ئەوە ڕوونکردنەوەیەکی تەواو نیە! تۆ دەبێت وەڵامێکی باوەڕ پێکراوت هەبێت کە چۆن خوا بونی هەیە بەو هەموو مواسەفات و هێزەوە ئایا کێ خوای دروست کردوە؟ مەبەست لە بونی خودا چیە؟ هیچ دینێت ناتوانێت وەڵامی ئەم پرسیارانە بداتەوە، لەبەر ئەوەی مەحاڵە بتوانیت وەڵامی ئەم پرسیارە بدەیتەوە ئەگەر خودا خۆی لەوێ نەبێت خۆی وەڵام بداتەوە.\nزاناکان دەڵێن کەون دروست بوە دوای تەقینەوەی بیگ بانگ بەڵام ناتوانن بچنە پێش تەقینەوەکەو پێمان بڵێن ئەم تەقینەوەیە لە چی یەوە سەرچاوەی گرتوە..بۆ ئەوەی تەقینەوەت هەبێت دەبێت ئەو مادانەت هەبێت کە توانای تەقینەوەیەکی لەم جۆرەی هەبێت ، بەڵام ئەگەر سەرەتایی بوون لە تەقینەوەکەوە بێت، کەواتە ئەم مادانە لە کوێوە هاتن و کێ ئەم مادانەی دروست کردوە تاوەکو ئەو تەقینەوەیە دروست ببێت؟!.کەواتە ئەمەش وەڵامێکی باوەڕ پێکراو نیە کە سەرەتای بون لە بیگ بانگەوە بێت.\nدەبێت سەرەتای بون لە هیچەوە بێت، لەبەر ئەوەی ئەگەر سەرەتای بوون لە شتێکەوە بێت کەواتە سەرەتاکە خۆی لە خۆیدا تەواو نیە، لەبەر ئەوەی پێش بون شتێکمان هەبوە.\nوەڵامی ڕاست و دروست ئەوەیە هەمو کەون و ژیان لە سفرەوە دەستی پێ کردوە، هیچ شتێک نیە جگە لە سفر بتوانێت ببێتە وەڵام بۆ سەرەتای بوون. نابێت هیچ شتێکی تر هەبێت جگە لە سفر وەک خاڵی سەرەتا چونکە سفر خۆی هیچە واتە سەرەتای ژیان لە هیچەوە دەستی پێ کردوە.\nتۆ ناتوانیت بپرسیت چی هیچی دروست کردوە چونکە هیچ پێویستی بە دروستکەر نیە، ئەگەر هیچ دروستکراو بێت کەواتە هیچ هیچ نابێت و دەبێتە شتێک. تەنها شت کە لە کەوندا دروستکراو نیە هیچە، هیچ ناتونیت دروستی بکەیت و پێویستی بە دروستکەر نیە.\nئێستا پرسیاری ئەوەت لا دروست دەبێت باشە ئەگەر سفر هیچە ئێمە چۆن لە هیچەوە دروست بووین؟\nلە ڕاستیدا بونی تۆ بە و شیوەیە نیە کە خۆت بیری لێ دەکەیتەوە.\nسێ شتت پێویستە بۆ ئەوەی ڕاتسیەکان بزانیت:\n· لۆژیک · هۆکار · ماتماتیک\nبا لە سفرەوە دەست پێکەین و گەشتێک بکەین بزانین دەتوانین ئیسپاتی بکەین کە سفر سەرەتای دروستبونە!\nتۆ دەتوانی بڵێیت ٠ = ٠\nیان دەتوانیت بڵێیت ٠ = ١-١\nکەواتە تۆ دەتوانیت سفر بناسێنیت وەک ژمارەی پۆزەتیف یان ژمارەی نێکەتیف لە هەمانکاتددا.\nکە دەڵێیت ٠ = ١-١ سفر خۆی واتە هیچ بەڵام لە ئەنجامی ١- دەبێتە سفر کەواتە سفر کۆکراوەی ژمارەی پۆزەتیف و نێکەتیفە. هەزارەها ژمارە هەیە لە یەکیان بدە یان کۆیان کەرەوە یان لەیەکیان دەربکە یان دابەشیان بکە کە دەکاتەوە سفر..کەواتە سفر خاڵێکە بێ کۆتایی. سفر مانای هەمو ژمارەیەکە کە بە پۆزەتیف و نێکەتیف ناو دەبرێن..\nکەواتە هیچ شتێک سفر دروست ناکات سفر مانای هیچە هیچیش هەمیشە بونی هەبوە دەبێت..\nئەم بونەی ئێمە نە سودفەیەو نە خودا دروستی کردوە بەڵکو بونێکی ماتماتیکیە هەمو شتێک لەم کەونەدا بریتیە لە ماتماتیک.. ئەگەر هەموو کەون بە پۆزەتیف و نێکەتیفە لە یەک بدەیت دەکاتەوە سفر ، واتە هەموو شتە پۆزەتیفەکان بەرامبەر شتە نێکەتیفەکان دابنێت خاڵی یەکسانی دەبێتەوە بە سفر.\nسفر یەکێکە لە ژمارە هەرە گرنگەکان چونکە سفر لە هیچەوە دروست بوە.. کەواتە هیچ شتێک نیە لەم کەونەدا یەکسان نەبێت بە سفر..لەبەر ئەوەی سفر واتە هیچ تەنها شتێکە لەم کەونەدا کە بونی هەیە..\nسفر دەتوانێت بە هەموو شێوەیەک خۆی نیشان بدات، ئەگەر سەرەوەت هەبێت ژێرەوەش هەیە کەواتە خاڵی تەوازن سفرە..\nئەگەر ڕەش هەبێت سپیش هەیە واتە دوبارە خاڵی تەوازن سفرە..\nئەگەر سارد هەبێت گەرمیش هەیە خاڵی تەوازن سفرە.\nجوان و ناشرین\nبەرز و نزم\nخۆشی و ناخۆشی\nڕەش و سپی.\nڕوناکی و تاریکی\nساردو گەرم هتد..\nهەزارەها نمونە هەیە کە خاڵی تەوازنەکەیان تەنها سفرە.. کەواتە سفر بێ کۆتایی دەتوانێت خۆی نمایش بکات. سفر ىی کۆتاییە چونکە تۆ ناتوانیت هیچ لەناو بەریت ، کاتێک هیچ بونی نەبێت ناشتوانیت لەناوی بەریت. ئەمە پێی دەڵێن لۆژیک.\nکەواتە سفر سەرەتای نیە وکۆتایشی نیە، هیچ خاڵی سەرەتایی نیەو خاڵی کۆتایشی نیە..کەواتە بەبەردەوامی هەیە.\nئەگەر بایگۆرافی سفر بخوێنیتەوە ئەم چەمکەت دەداتێ:\n" Zero is powerful because it is infinity`s twin. they are equal and opposite , yin and yang .\nthey are equally paradoxical and troubling. the biggest questions in science and religion are about nothingness and eternity , the void and the infinite, zero and infinity."\nئەو لێکدانەی لەسەر سفر بوو وای کرد فێلاسۆفی، زاناکان، فیزیا و دین ڕاچڵەکێنێت. لەژێر هەموو دۆزینەوەیەکدا سفر بونی هەیە بێ کۆتایی. ئەمە وتەی پڕۆفیسرۆێکە لە زانکۆی نیوۆرک Charles Seife.\nئەمەش پشتگیری ئەو نوسینانەی پێشتورم دەکات کە باس لە ژیان دەکەم لە ناو سیمولەیشندا ، واتە ئەم ژیانە لە ڕاستیدا بونی نیەو تەنها وەک یاریەکی کۆمپیتەری وایە، زۆرێک لە ئێمە هەست بەمە ناکات وژمارەیەکی کەم ئەم ڕاستیە دەبینن و هەستی پێ دەکەن.\nئەوانەی ئەم ڕاستیە دەزانن ڕاستیەکان دەشارنەوە ئەوانەی نایزانن لەم ژیانەدا دەژین و هەست بە هیچ ناکەن، ئەو کەسانەی هەست بەم ڕاستیە ناکەن وا دەزانن ئەگەر یانسیبیان نەبردەوە ئەوە شەنسیان نیە، ئەگەر پارەی زۆریان بەدەست نەهێنا ئەوا بەخت یاوەریان نیە، ئەگەر ژنی جوانی نەبێت ناوچەوانی ناهێنێت..بەڵام لە ڕاستیدا ئەمانە هەموی درون لە ڕاستیەوەو ئێمە خۆمان دروستکەری ڕاستی ئەم ژیانەین و ڕوداوەکان دروست دەکەین حەزو ویستەکانی خۆمان بڕیار دەدات چی بەدەست بهێنین و چۆن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت هەوڵ بدەیت بۆ بەدەست هێنانی ئەو شتانەی کە دەتەوێت لەم ژیانە درۆینەدا..\nمن ئەم ڕاستیانە دەخەمە بەر دیدی خوێنەر و تۆ خۆت بڕیار بدە کە ئایا ئەم بۆچون ڕاستە یان دین ڕاست دەکات، ئایا ئەم بۆچونە زیاتر ڕیی تێ دەچێت یان بیگ بانگ..بۆ دروست بونی بیگ بانگ دەبیت ماتەرو ئانتای ماتەرت هەبێت لانی کەم پڕ بە نیوەی گەردون.. ئەگەر سەرتا بیگ بانگ بوە ئەی کێ ماتەرو ئانتای ماتەری دروست کرد؟ بۆ زانیاریتان ماتەرو ئانتای ماتەریش پۆزەتیف و نێکەتیفە گەر بەریەک بکەون گەورەترین تەقینەوە دروست دەبێت..لە ئەمریکا لە ماوەی ١٥ ساڵدا لە موختەبەر تونایان تەنها نیوکیلۆ ئانتای ماتەر بەرهەم بهێنن..\nکەواتە بیر بکەوە ئەم ژیانەی ئێمە سیمولەیشنە و وەک خەونێکی بەکۆمەڵە..


تێڕوانینی هاوسەرۆکانی کەجەکە بۆ سەربەخۆیی چییە؟ – سنور میدیا\nتێڕوانینی هاوسەرۆکانی کەجەکە بۆ سەربەخۆیی چییە؟\nجەمیل بایک و بەسێ هۆزات، لە چاوپێکەوتنێکی هاوبەشدا، تێڕوانینی خۆیان سەبارەت بە پرسی سەربەخۆیی و دەوڵەت نەتەوە دەخەنەڕوو.\nپرسیاری یەکەمی ئەو ڕۆژنامەنووسە، سەبارەت بە پرسی دیدی کەجەکەیە لەبارەی پرسی سەربەخۆییەوە، کە لێرە دەقی پرسیارەکە و وەڵامی هاوسەرۆکان بڵاودەکەینەوە.\nپرسیاری یەكەم: ئایا کەجەکە و ئەو رێكخستنە جۆراجۆرانەی گرێدراوی ئەون، ئامانجیان ئەوەیە، كە كوردستانێكی بەتەواوەتی سەربەخۆ بۆنیاد بنێن یان كوردستانێكی ئۆتۆنومیان دەوێت؟ هەڵوێستی بزووتنەوەی ئازادیخوازی كوردستان سەبارەت بە جیابوونەوە و جوداخوازیی چییە؟.\nگرنگە بزانین سەربەخۆیی لە چ واتایەكدا بەكار دەهێنرێت، ئەگەر سەربەخۆیی لە واتای نەكەوتنە ژێر كاریگەریی و ئیرادەی هیچ كەس و هیچ هێزێكدا بێت، دەتوانین بڵێین كە بزووتنەوەكەی ئێمە بەتەوایی سەربەخۆخوازە. بە وردبینەوە كار لەسەر ئەوە دەكەین كە سەربەخۆیی خۆمان لەم واتایەدا بپارێزین. روون و ئاشكرایە هەر لە یەكەم هەنگاونانمانەوە بۆ گۆڕەپانی مێژوو هەتاكو ئەمڕۆ ڕێباز و هەڵوێستی سەربەخۆخوازانەی خۆمانمان پاراستووە. هیچ كەسێك، هیچ هێز یان دامەزراوەیەكی سیاسی ناتوانێت بە ئێمە بڵێت كە ” كەوتونەتە ژێر كاریگەریی ئەم هێز و ئەو هێز، هەندێك هێز كاریگەرییان لەسەر ئیرادەتان دانا و ئاڕاستەی كردن”. هەر لەبەر ئەم هەڵوێستە و ئیرادەی سەربەخۆیەیە، كە ڕێبەر ئاپۆ بە پیلانگێڕییەكی نێودەوڵەتیی بە بارمتە گیرا و ئەوە ٢٣ ساڵە لە دژوارترین هەلومەرجی گۆشەگیرییدا خۆڕاگریی دەكات. هەر لەبەر ئەم رێبازە سەربەخۆخوازانەمانە كە هەموو دەوڵەتانی ناتۆ بزووتنەوەی ئازادیخوازەكەمانیان خستۆتە لیستی تیرۆرەوە و بوونەتە هێزی هاندەر و رەوایەتی دان بۆ هەموو چەشنە هێرشێك لە سەر بزووتنەوەكەمان. ئەگەر هەڵوێستێكی سەربەخۆخوازانەمان نیشان نەدابا، یان لە ژێر كاریگەر هەندێك هێزدا بووینایا، ناتۆ و هێزە نێودەوڵەتییەكان سیاسەتێكی وایان بەرامبەر بە ئێمە نەدەگرتە بەر. وڵاتانی ناتۆ با لە لایەكەوە بمێنن، تەنانەت وڵاتانی دیكەی سەرمایەداریش وەك روسیا تەنیا لەبەر ئەوەی كە سیاسەتەكانمان ناكەوێتە خزمەت بەرژەوەندییەكانیانەوە، بۆچوونێكی نیگەتیفانە بەرامبەر بزووتنەوەكەمان دەگرنە بەر.\nنە هیزە نێودەوڵەتییەكان و نە وڵاتە هەرێمییەكان تا ئێستا نەیانتوانیوە كاریگەری لەسەر بزووتنەوەكەمان دانێن و ئاراستەی بكەن. بزووتنەوە ئازادیخوازەكەمان زۆر بە وردبینیەوە هەڵوێستی سەربەخۆخوازانەی خۆی دەپارێزێت. رەنگە هەندێك دەوڵەت كە لەگەڵ توركیا ناكۆكییان هەیە تێكۆشانی ئێمە لە بەرامبەر توركیا بە شتێكی ئەرێنی بۆ خۆیان لەقەڵەم بدەن، بەڵام هیچ یەك لەم وڵاتانە نەیانتوانیوە كاریگەری لەسەر ئیرادەی ئێمە بكەن و ئاراستەمان بكەن. لەم رووەوە، ئێمە هەڵوێستی سەربەخۆ و و ئیرادەی ئازادی خۆمان بە هەموو واتا راستەقینەكەی وشەكەوە پاراستووە. ئەمە راستیی ئێمەیە و جێگای رێز و پێزانین هەمووانیشە.\nئەگەر بێین و بە چەمك و ئەدەبیاتی مۆدێرنیتی سەرمایەداری یان ئەدەبیاتی باوی چەندین سەدەی رابردوو قسە بكەین، ئەوا تووشی هەڵە دەبین. چۆنكە ئەدەبیاتی سیاسی ئەم چەند سەدەی رابردوو، لە بنەڕەتدا لە لایەن هێزەكانی مۆدێرنیتەی سەرمایەدارییەوە شەكلی گرتووە. ئەم هێزانە سەربەخۆیی لەواتای “نەتەوە-دەوڵەت” و “دەوڵەتی سەربەخۆ”دا بەكار دەهێنن. پێویست ناكات ئێمەش بەدوای ئەوان بكەوین و سەربەرخۆییی وەك ئەوان شرۆڤە بكەین. تێڕوانینێكی وەها ئێمە تووشی هەڵە دەكات. نابێت هێزی ئازادیخواز، سۆسیالیست و دیموكراسیخواز بە چاوی هێزی هەژموونگەرا، مێتینگەر و ستەمگەرەوە لە سەربەخۆیی بڕوانن و وەك ئەوان شرۆڤەی بكەن. چەمكی “دەوڵەتی سەربەخۆ” گوزارشت لە بەرژەوەندی بورژوازی نەتەوەیی دەكات. بورژوازی ئەو مافە بە خۆی دەدات كە مۆنۆپۆلی (پاوانخوازی – قۆڕخ كردن) كلۆنیالی (مژۆكداری) لەسەر نەتەوەكەی خۆی بگرێتە دەست. واتە خۆی بە دەستی خۆی نەتەوەكەی خۆی بڕۆتێنێتەوە و تاڵانی بكات. بە گوێرەی ئەم چەمكە، دەوڵەتی سەربەخۆ هەرێمێكی كۆلۆنی یان كارگەیەكە كە بۆرژوازی نەتەوەیی بتوانێت تیایدا مژۆكداری بكات. ناوزەد كردنی ئەم پرۆسەیە وەكو “دەوڵەتی سەربەخۆ” یان “سەربەخۆیی” جیاواز لە شاردنەوەی مۆنۆپۆلی كۆلۆنیالی لە سەر نەتەوەكەی خۆت هیچ واتایەكی دی نادات.\nكاتێك كە لەم روانگەیەوە سەیری دەكەین، “دەوڵەت-نەتەوە” لە واتایەكی راستەقینەدا “دەوڵەتێكی سەربەخۆ” نییە. هیچ پەیوەندییەكیشی بە وڵاتێكی سەربەخۆوە نییە. لەم رووەوە، هاوواتاكردن و گرێدانی چەمكی ” كوردستانی سەربەخۆ” بە چەمكی “دەوڵەتی سەربەخۆ” كارێكی راست نییە. چۆنكە دێتە واتای ئاساییكردنەوە و رەوایەتیدان بە چەوسانەوە و مژۆكداری ئەو چینە سەردەستانەی كە دەیانەوێت سیستەمی پاوانخوازی روتاندنەوە و مژۆكداری و ستەم لە سەر نەتەوەكەی خۆت دابمەزرێنن. لەم رووەروە، هەژماركردن و لێكچواندنی چەمكی “كوردستانی سەربەخۆ” وەك “دەوڵەتی سەربەخۆ” كارێكی هەڵەیە. نابێت لە واتای “نەتەوە-دەوڵەت”دا لە “كوردستانی سەربەخۆ” تبَبگەین و وا بڕوا بكەین كە ئەگەر دەوڵەتێكی سەربەخۆ هەبێت كوردستانێكی سەربەخۆش دێتە دی. ئەگەر خۆمان لەم هەڵەیە لانەدەین نە دەتوانین هەڵسانگدنێكی سیاسی راست بكەین و نەش دەتوانین چەمكێكی راست بۆ رزگاری نەتەوەیی و ئازادی نەتەوەیی پێشبخەین.\nئەوە شتێكی مسۆگەرە كە PKK كوردستانێكی سەربەخۆ، ئازاد و دیموكراتیكی دەوێت. بەڵام ئێمە ئەمە وەك “نەتەوە-دەوڵەت” یان “دەوڵەتی سەربەخۆ” ناگرینە دەست. ئەوە درۆیەكی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری و چینی سەردەستە كە گوایە سەربەخۆیی لە رێگەی “نەتەوە-دەوڵەت”ەوە دەستەبەر دەكرێت. ئەمە لە كاتێكدایە كە تەنانەت هێزەكانی مۆدێرنیتەی سەرمایەدارییش ئێستا خۆیان چەمكی دەوڵەتی سەربەخۆ ناپارێزن. ئەم هێزانە تا دوێنێ لایەنگری سنوورێكی داخراو و توندوتۆڵیان بۆ دەوڵەتان دەكرد، بەڵام ئێستا ئەم سنوورانە لە بەرژەوەندی خۆیاندا نابینن. سنوورێك لە بەرژەوەندی خۆیاندا دەبینن كە نەرمایی تیایدا هەبێت، واتە وەك بێژنگ بێت. سەرمایەداری گەیشتۆتە ئاستێكی گلۆبال لە كۆمەڵگایەكی مەسرەفی (لێخۆری)، هەربۆیە ئەم سنوورانە ئێدی لە بەرژەوەندی سەرمایەداریشدا نیین. یاسای بنەڕەتی سەرمایەداری لەم كاتەدا ئەوەیە كە سنوورەكان لەبەرامبەر گەڕی رەها و پارێزراوی سەرمایە بەربەست دروست نەكەن. هەندێك لایەنیش كە خۆیان گوایە بە چەپگر دادەنێن، كەوتوونەتە ناو خەفڵەتێكەوە و لەبەرامبەر ئەم چەمكە سەرمایەداری كە “نەتەوە-دەوڵەت” لە بەرژەوەندی خۆیدا نابینێت دێن و “نەتەوە-دەوڵەت” وەك چەمكێكی دژ بە سەرمایەداری نیشاندەدەن. ئەمانە كاراكتەرێكی زۆر دۆگماتیكیان هەیە كە تەنانەت لایەنە پاشڤەڕۆیەكانی بۆرژوازی بەكرێگیراوی ناو نەتەوەكەی خۆیان دەپارێزن، كاركتەری سەرمایەداری و مژۆكداری “نەتەوە-دەوڵەت” نابینن و لە رێبازی تێكۆشانی راستەقینە دژ بە سەرمایەداری گلۆبال تێناگەن.\nئێدی ئەم راستییە ئاشكرا بووە كە ئەو وڵات و گەلانەی كە پشت بە كۆمەڵگای ئازاد و دیموكراتی نابەستن، ناتوانن ببنە خاوەنی ئیرادەیەكی سەربەخۆ. تا ئەو كاتەی كە پشت بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتی بەهێز نەبەستیت، غەیری مومكینە كە بتوانیت ئیرادەیەكی سەربەخۆت هەبێت، بە ئیرادەیەكی سەربەخۆوە لە دژی هەر هێزێك رابوەستیت و سەربەخۆیی بەدەست بهێنێت. ئاستی سەربەخۆیی گەل لە هەر وڵاتێك گرێداروی ئاستی گەیشتنی ئەو گەلەیە بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتی. ئەگینا دانانی سنوور بۆ وڵاتێك سەربەخۆیی بۆ ئەو وڵاتە ناهێنێت. خراپترین بەكرێگیراوی و بێ ئیرادەیی لەوانەوە سەرچاوە دەگرێت كە سنوورێك بەدەوربەری خۆیاندا دەكێشن و وا بانگەشە دەكەن كە گوایە بوونەتە دەوڵەتێكی سەربەخۆ. لەم جۆرە دەوڵەتانەدا نیشانەیەك لە كۆمەڵگای ئازاد و دیموكراتی بەدی ناكرێت. كۆمەڵگای ئازاد و دیموكراتی كۆمەڵگایەكی بەهێز و بە ئیرادەیە. ئەگەر هەر هێزێكی سیاسی پشت بە كۆمەڵگایەكی وەها نەبەستێت، ناتوانێت خۆی لە بەكرێگیراوێتی رزگار بكات.\nتەنیا كاتێك دەتوانیت سەربەخۆ بیت، دژە-ئیمپریالیستی بیت، دژه كۆلۆنیالی (مژوكداری) بیت، دژ بە داگیركەر بیت كە پشتت بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتییەوە قایم بێت. ئەگەر پشت بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتی نەبەستیت، سەربەخۆیی مومكین نییە. لەكاتی شەڕی سارد و جیهانی دووجەمسەریدا هەندێك لە دەوڵەتان بە پشت بەستن بە هێزێكی دیاریكراو دەیانتوانی بڵێین كە ئێمە دژە-ئیمپریالیستین. یان بە كەڵك وەرگرتن لە بارودۆخی شەڕ و ناكۆكی لە نێوان هێزە جیاوازەكاندا، هەندێك دەوڵەت ئیمكانی ئەوەیان هەبوو كە هەڵوێستێكی تا رادەیەك سەربەخۆ لە خۆیانەوە نیشانبدەن. بەڵام هەڵەیە ئەگەر ئەمانە وەك دەوڵەت یان وڵاتی سەربەخۆخواز ناوزەد بكەین. رێبازی كەڵك وەرگرتن لە ناكۆكی هێزە گەورەكان لە بارودۆخی سیاسی هەنووكەیی رەنگە بە شێوەیەكی رێژەیی (نیسبی) ئیمكانی مانۆڕ و حەرەكەتی بۆ هەندێك وڵات رەخساندبێت ، بەڵام ئەمە ناتوانێت وەكو هەڵوێستێكی سەربەخۆخواز بخوێنرێتەوە. ناوزەد كردنی ئەمانە وەكو سەربەخۆخواز دەبێتە هۆی هەڵە تێگەیشتن لە چەمكی سەربەخۆیی. هەر تێڕوانینێك كە سەربەخۆیی لە پشتبەستن بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتیدا نەبینێت هەڵەیە و تەنیا خزمەت بە لارێدابردنی راستییەكان دەكات.\nرێبەر ئاپۆ كوردستانێكی دیموكراتی و خۆسەری دەوێت كە پشت ببەستێت بە كۆمەڵگایەكی ئازاد و دیموكراتی. راستترین شێوازی ئازادبوون و یەكێتی نەتەوەیی لە كوردستانێكی دیموكراتی و كۆنفیدراڵدا دەبینێت كە تیایدا هەر چواربەشی كوردستان پەیوەندی سیاسی، كۆمەڵایەتی، كەلتووری و ئابوورییان پێكەوە هەبێت بە بێ ئەوەی كە دەستكاری لە سنوورەكانی رۆژهەڵاتی ناوین دا بكرێت. لە تێڕوانینی رێبەر ئاپۆدا بەدەوڵەتبوون و كوردستانێكی یەكپارچە نە تەنیا كێشەكان چارەسەر ناكات بەڵكۆ زۆر كێشەی دیش لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. هەربۆیە بە ڕاستیان نابینێت. هۆكارێكی دیش ئەوەیە كە پێوایە نە دەوڵەتبوون و نە كوردستانێكی یەكپارچەش ئازادی و دیموكراسی و سەربەخۆیی بۆ نەتەوەكەمان دەستەبەر ناكەن و جەخت لەوە ئەكاتەوە كە ئەم دوو چەمكە گەلی كورد لە كوردستانێكی ئازاد و دیموكراتی و سەربەخۆ دوور دەخەنەوە.\nدوو رێكار هەن بۆ ئەوەی كە بە بێ دەستكاری كردنی سنووری دەوڵەتان ژیانێكی ئازاد و دیموكراتی بونیاد بنرێت. یەكەمیان جۆرێكی خۆسەرییە كە لە واتایەكی تەنگ دا تەنیا بە پێناسەكردنی پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەت ئاوەدان دەكرێت. دووەمیشان جۆرێكی خۆسەرییە كە تیایدا گەل وەكو كۆمەڵگایەكی رێكخراو و دیموكراتی لە سەر بنەمای كۆنفیدراڵی دیموكراتی لە بواری كۆمەڵایەتی، سیاسی، كەلتووری، ئابووری و هتد سیستەمێكی كۆمەڵایەتی و سیاسی دادەمەزرێنێت. ئازادی و دیموكراسی راستەقینە كاتێك دێتە دی كە كۆمەڵگایەكی رێكخراو و دیموكراتی بتوانێت لە سەر بنەمای كۆنفیدراڵی دیموكراتی سیستەمی سیاسی و كۆمەڵایەتی خۆی بونیاد بنێت. ئەم شێوازەی خۆسەری دیموكراتی پێویستە لەگەڵ شێوازەكای دی خۆسەری تێكەڵ نەكرێت. ئەمە خۆسەرییەكە لەسەر بنەمای كۆمەڵگایەكی رێكخراو، ئازاد و دیموكراتی بونیاد دەنرێت. لەم خۆسەریەدا بەهێزبوونی نەتەوە لەگەڵ هیچ دەوڵەت یان هیچ سیستەمێكدا بەراورد ناكرێت. ئەوەی كە نەتەوەیەك یان كۆمەڵگایەك بەهێز دەكات پەیوەندییە دیموكراتییەكانە. ئەو نەتەوە دیموكراتییانەی كە پشت بە كۆمەڵگایەكی رێكخراو دەبەستن، بەهێز و بە ئیرادە دەبن. لەم رووەوە، نەتەوەی دیموكراتی مۆدێلێكە كە تیایدا نەتەوەكە زۆترین ئاستی سەربەخۆبوونی هەیە و ئیرادەی سەربەخۆی خۆی نیشان دەدات. دەوڵەتەكان نەتەوە بەهێز ناكەن، بەڵكۆ چینی سەردەست بەهێز دەكەن. لە بەرامبەر ئەمەشدا، سیستەمە دیموكراسییەكان كۆمەڵگا و نەتەوە بەهێز دەكەن. بەهێزترین نەتەوە ئەو ئەو نەتەوەیەیە كە لەسەر بنەمای كۆنفیدراڵی دیموكراتی و بە پشتبەستن بە كۆمەڵگای رێكخراو و دیموكراتی سیستەمی سیاسی و كۆمەڵایەتی خۆی بونیاد دەنێت. هەربۆیە خۆسەرییەكی دیموكراتی كە لەسەر ئەم بنەمایانە پێك بێت، ئیرادەیەكی سەربەخۆی سیاسی دەهێنێتە ئاراوە كە لە هەموو نەتەوە-دەوڵەتەكان و گوایە دەوڵەتە سەربەخۆكاندا بەدی ناكرێت.\nبێگومان لێرەدا باردودۆخێك هەیە كە ئێمە وەكو “دەوڵەت + دیموكراسی” ناوزەدی دەكەین. واتە، دیموكراسییەكی تەواو و چواردانگ نییە. بەڵام گوزارشت لە بەهێزترین دۆخی كۆمەڵگا دەكات لەبەرامبەر “نەتەوە-دەوڵەت”دا. لەخۆیدا لە دونیای ئەمڕۆدا راستییەك نییە كە ناوی سەربەخۆیی تەواوی لێی بنێیت. سەربەخۆیی دۆخێكی نیسبی (رێژەیی) یە. ئەو دۆخەی لە دونیای ئەمرۆدا هەیە دەتوانین وەكو گرێدراوبوون و پەیوەندی دوولایەنە یان تەواوكەر پێناسەی بكەین. هەندێك هۆكاری ئۆبژەكتیف و راستی (واقیع) هەن هەموو و دەوڵەت و هەموو نەتەوەییەك سنووردار دەكەن. لێرەدا گرنگ ئەوەی كە گرێدراوبوونێكی دوولایەنە و تەواوكەر هەبن و پەیوەندییەكان نەبنە هۆی شكانی ئیرادەی سەربەخۆی هیچ لایەك. لە پەیوەندی “دەوڵەت +دیموكراسی”شدا سنوورداركردن و سنووردانانی بەرامبەر بە یەك و دوولایەنە بوونی هەیە. سیستەمی “دەوڵەت+دیموكراسی” گوزارشت لە گرژییەكی هەمیشەیی دەكات. لە سەردەمی ئەمڕۆدا، ئەو سیستەمی كە بەهێزەوە و بە كاریگەرییەكی زۆرترەوە دەتوانێت ئەم گرژی و ئالۆزیانە تێپەڕێنێت و بەسەركەوتویی لێیان بێتە دەرەوە، تەنیا دیموكراسییە.\nئەوەی بۆ ئێمە گرنگە ئازادی و ژیانی دیموكراسییانەی گەلان و كۆمەڵگاكانە. بۆ دەستەبەركردنی ئەم ئارمانجانە كامە سیستەم و كامە مۆدێل باشترین بێت ئەوە هەڵدەبژێرین. لە تێڕوانینی ئێمەدا جیابوونەوە، دابڕان، دووركەوتنەوە و دژایەتیكردن جیابوونەوە و تەڵاقدانی زوڵم و ستەم و گوشار و هەژموونە. رێگای تەڵاقدانی زوڵمیش بەدەوڵەتبوون نییە. دەستەواژەی “مافی چارەی خۆنووسینی گەلان” لەسەر بنەمای چەمكی نەتەوە-دەوڵەتی بۆرژوازی شروڤەی بۆ كراوە. نابێت سۆسیالیستەكان پرەنسیپ و بۆچوونێكی وەهایان هەبێت. ئەوەی بۆ سۆسیالیستەكان گرنگە ئازادی، یەكسانی، دیموكراسی، كۆمەڵایەتیبوون و خوشكوبرایەتی گەلانە. بژاردەی هەموو سۆسیالیست و كۆمەڵگەرایەكیش یەكێتیەكی سیاسی بەرفراوانە لە سەر بنەمای خوشكوبرایەتی گەلان و یەكێتی دیموكراتی نێوانیان.\nدابڕانی كۆمەڵگاكان لە یەكدی و جیاكردنەوەیان لە رێگای سنووری توندوتۆڵی دەوڵەتەكانەوە لەخۆیدا لەگەڵ راستینەی مێژوو وكۆمەڵگادا ناگونجێت. بە درێژایی مێژوو نە گەلان، نە كۆمەڵگاكان و نە كەلتوورەكانیش هیچ كاتێك سنورێكی توندوتۆڵ لە نێوانیاندا نەبووە و بەم سنوورانە لە یەكدی جیا نەكراونەتەوە. بەڵكۆ پەیوەندییەكی سیمبیوتیك (Symbiotic ) لە نێوانیاندا هەبووە و یەكدیان بەخێوە كردووە. یەكێتی سۆڤیەت دیوارێكی قایمی لە نێوان خۆی و دونیادا كشا. ئەمە دۆخێكی كاتی و نائاسایی بوو لەگەڵ گەوهەری سۆسیالیزمدا نەدەگونجا. لە ئەساسدا، ئەگەر تەنانەت سیستەمی سەرمایەداریش خۆی دابڕیبایە و جیابوونەوەی هەڵبژاردابایا، پێویست بوو یەكێتی سۆڤیەت ئەم كارەی نەكردبایە. سۆسیالیزمی بونیادنراو كاتێك تووشی ئەم دۆخەی ئێستای بوو و رووخا كە بڕوای بە خۆی نەما و لەهەندێك رووەوە تووشی هەڵە بوو. خۆ جیاكردنەوەی یەكێتی سۆڤیەت لەو وڵات و جوگرافیایانەی كە خۆیان بە سەرمایەداری پێناسە دەكرد لەبنەڕەتد شێوازێكی دیكە سەرهەڵدانەوەی نەخۆشی “نەتەوە-دەوڵەتە”.\nبەدرێژایی مێژوو، گەلان و كۆمەڵگاكان بە شێوەی فیدراسیۆن یان كۆنفیدراسیۆن ژیانیان بەسەر بردووە. ئیمپراتۆریەتێكی ناوەندی وەك بڵی هەر نەبووە. لە خۆیدا، ئیمپراتۆرییەتەكان لەسەر بنەمای داننان بە هەبوونی ئیرادەی خۆجێیی سیاسی و ئۆتۆنۆمی و خۆسەری گەل، كەلتور، كۆمەڵگا و جوگرافیا جیاوازەكان توانیویانە دابمەزرێن. لەم رووەوە خۆسەری دیموكراتیك، كۆنفیدراسیۆن و فیدراسیۆنەكان سیستەمانێكی راستترن بۆ بەڕێوەبردن، چۆنكە هەم لەگەڵ رەوتی مێژوودا دەگونجێن و هەم دەبنە هۆكاری ئەوەی كە گەلان و كۆمەڵگاكان تەواوكەری یەكدی بن. بەڵام چەمك و كردەوەكانی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری وەك “نەتەوە”، “دەوڵەت-نەتەوە”، “نەتەوەپەرستی” و “پاكتاوكردنی كەلتوورە جیاوازەكان” نە چارەیەكیان بۆ كێشەكانی مرۆڤایەتی دۆزیوەتەوە و نەش رێگەیان داوە كە شێوازەكانی خۆبەڕێوەبەری وەكو “دیموكراسی خۆجێیی” و “خۆسەری دیموكراتی” لە واتای راستەقینەی خۆیاندا پراكتیزە ببن. هەركاتێك ئەم چەمك و زیهنییەتانە تێپەڕ بوون، ئەو كاتە دونیای داهاتوومان دەبێتە شاهیدی تێپەڕبوونی دەوڵەت نەتەوەكان و هاتنە ئاراوەی یەكێتیە دیموكراتیە بەرینەكان لەسەر بنەمای دیموكراسی و ئازادی گەلان.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: گواستنەوەی گازی سرووشتیی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا\nپرۆژەی بۆڕیی گازی ماردین-شرنەخ لە شوباتی 2016 دەست پێ دەکرێ و چاوەڕوان دەکرێت هەرێمی کوردستان لە رێی ئەم بۆڕییەوە گاز بنێرێتە تورکیا.\nماوەیەکە دەنگۆی بەستنەوەی گازی سرووشتیی هەرێمی کوردستان بە هێڵی بۆڕیی تورکیاوە بڵاو بۆتەوە. جگە لەوە دەوترێ کە رۆژی 9ی شوباتی 2016 پرۆژەی بەستنەوەی گازی هەرێم بە بۆڕیی شرنەخ وەک تەندەر کاری بۆ دەکرێت و دواتر دەست پێ دەکرێت، کارەکەش لەلایەن کۆمپانیای بۆتاش جێبەجێ دەکرێت.\nبەپێی بڵاوکراوەیەک لە ماڵپەڕی کۆمپانیای بۆتاش بڕیارە لە 35مین کلیۆمەتری بۆڕیی گازی سرووشتیی ماردینەوە، بۆڕییەک بەدرێژایی 185 کیلۆمەتر و پانیی 40 ئینج کاری لەسەر بکرێت. هەروەها لە بڵاوکراوەکەدا ئاماژە کراوە ئەو بۆڕییە خاوەن تەوژمێکی بەهێز دەبێت.\nپرۆژەکە کە چاوەڕوان دەکرێ بە "شرنەخ-ماردین" ناوزەد بکرێت، لە رۆژی 9ی شوباتی ساڵی داهاتووەوە وەک تەندەر دەخرێتە بەردەم کۆمپانیاکانەوە. بەجۆرێک ئەم تەندەرە بەڕووی کۆمپانیا تورکیایی و بیانییەکان کراوەیە.\nبڕیار وایە دوای 10 رۆژ لە واژۆکردنی تەندەرەکە کۆمپانیای وەرگر دەبێت دەستبەکار بێت. پێویستە پرۆژەکە لە ماوەی 270 رۆژی کارکردن تەواو بکرێت.\nئەوە لە کاتێکدایە کە میدیاکان باس لە گواستنەوەی گازی سرووشتیی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا دەکەن و ئێستاش دەنگۆی ئەوە هەیە کە ئەم گازە بگەیەنرێتە\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۱۰/۰۸/۱۳۹۴ ۰۵:۱۵:۰۰ قبل‌ازظهر


ساكسۆن و ئه‌ته‌كێتى كه‌مدویى\nبۆچوون / بیروڕا :: 01/09/2018\nبه‌لاى ئینگلیزه‌وه كه‌م شت هه‌یه ئه‌وه‌نده‌ى زۆربڵێى و ده‌مه‌ته‌قێ ناخۆش و نابه‌دڵیان بێت. ته‌نانه‌ت به‌جۆرێك له كه‌میى ئه‌ده‌ب (ئه‌ته‌كێت) و خراپیى په‌روه‌رده‌ى داده‌نێن. یه‌كێك له‌و ئامۆژگارییانه كه له‌ناویاندا باوه ئه‌وه‌یه پرسیار له ئایین و بیروڕاى سیاسیى خه‌ڵكى تر مه‌كه. خراپترین پرسیاریش به‌لایانه‌وه ئه‌وه‌یه كه له كه‌سێك بپرسیت: له هه‌ڵبژاردنى گشتیدا ده‌نگت به‌كێ دا؟. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یشه قسه‌یه‌ك ده‌رباره‌یان هه‌یه، ده‌ڵێت: ئینگلیز باسى هیچ ناكه‌ن كه‌شوهه‌وا نه‌بێت، چونكه ئه‌م بابه‌ته دیاره و بوارى گفتوگۆ و قسه‌له‌سه‌ركردنى نییه. بێرناردشۆ تێبینیى ئه‌مه‌ى كردووه و كۆمێدیترین دیمه‌نى لێوه خوڵقاندووه كاتێك (Eliza) پاڵه‌وانى شانۆگه‌ریى (Pygmalion) گفتوگۆى بابه‌تى كه‌شوهه‌وا له‌گه‌ڵ ئه‌وانى تردا ده‌كات.\nكه ده‌چوومه بریتانیا زۆرجار و بۆ چه‌ندینباره تووشى ئه‌م قسه‌یه ده‌بوومه‌وه. كه ده‌گه‌یشتمه زانكۆ دیسانه‌وه هاوڕێكانم ده‌یانگوت "ئه‌مڕۆ كه‌شوهه‌واكه‌ى خۆشه، وانییه؟" هه‌ر ده‌بێت تۆیش بڵێت وایه و وریابیت نه‌كه‌ویته بێنه‌وبه‌ره له‌گه‌ڵیاندا، چونكه به‌وه تۆمه‌تبارت ده‌كه‌ن كه بیانییت و كه‌م ئه‌ده‌بیت.\nبێگومان ئینگلیزه‌كان ئه‌م خوو-وه‌ى خۆیان بردووه‌ته ئه‌و كۆلۆنیالانه‌یش كه تێیدا ماونه‌ته‌وه و لێى جێگیربوون، به تایبه‌ت ئوسترالیا و نیوزله‌نده. له‌وێ كۆچبه‌ران بڵاوه‌یان كردووه و زۆربه‌یشیان له‌و كه‌سانه بوون كه تاوانێكیان كردووه و حكومه‌تى بریتانیا دووریخستوونه‌ته‌وه. له‌وێش وایلێهاتووه كه ده‌بێت زۆر به ئه‌ده‌ب بیت و پرسیارى ناسنامه له‌كه‌س نه‌كه‌یت یان پرسیارى رابردووى یاخود كاره‌كه‌ى لێ نه‌كه‌یت، یاخود نه‌پرسیت ئاخۆ بۆچى هاتووه‌ته ئه‌م وڵاته‌وه چونكه ره‌نگه تاوانێكى كردبێت و به‌هۆیه‌وه دوورخرابێته‌وه. خۆ ئه‌گه‌ر ژنێك بێت ئه‌وا له‌وانه‌یه به هۆى له‌شفرۆشییه‌وه دوورخرابێته‌وه. بۆیه ئه‌ته‌كێتى كه‌مدویى لایان باوه و باشترین شت ئه‌وه‌یه ده‌مى خۆت بگریت، ئه‌مه‌یش ته‌واو پێچه‌وانه‌ى كلتورى بیاباننشینى و میوانداریى ئێمه‌یه كه پڕه له پرسیار و وه‌ڵام و قسه‌كردن و بۆخۆیان به‌شێكن له بنه‌ما سه‌ره‌كیه‌كانى میوانداریى.\nله چوارچێوه‌ى ئه‌ده‌بى بێده‌نگى و قسه‌نه‌كردندا، چیرۆك و به‌سه‌رهات و حیكایه‌تى جیاواز و پێكه‌نیناویى هه‌ن، به‌تایبه‌ت له‌نێو ئوسترالییه‌كاندا. ئه‌دیبێكیان له باسكردنى بیره‌وه‌رییه‌كانى خۆیدا ئه‌مه‌ى خواره‌وه‌ى گێڕایه‌وه:\nدوو كه‌س له‌و گه‌ڕۆكانه هاوڕێیه‌تییه‌كى به‌هێز له نێوانیاندا دروست ده‌بێت. رۆژێك پێكه‌وه به گه‌شتێك ده‌چنه ده‌ره‌وه به‌ره‌و ناوچه‌یه‌كى كشتوكاڵى كه گه‌نم-ێكى زۆرى تێدا كراوه. كاتێك به‌پێ به رێگه‌ى نێوان كێڵگه‌كانى گه‌نمدا ده‌ڕۆن، كه هه‌ردوولاى رێگه‌كه‌ى داپۆشیوه، هارى، مژێكى قووڵ له جگه‌ره‌كه‌ى ده‌دات و دوایى جگه‌ره‌كه له لێوه‌كانى دوورده‌خاته‌وه و ئاوڕێك ده‌داته‌وه به‌لاى هاوڕێكه‌یدا و ده‌ڵێت: ئه‌م گه‌نمه له جۆره باشه‌كه‌یه. ئیتر به‌رده‌وام ده‌بن له رێ رۆیشتنه‌كه‌یان.\nدواى پێنج سه‌عات رۆیشتن ده‌گه‌نه كامپێك و له‌وێ لاده‌ده‌ن و بۆ چه‌ند ساتێكى كه‌م له‌به‌ر ئاگرێكدا ده‌مێننه‌وه و پاشان پاڵده‌كه‌ون و بۆ پشوودان خۆیان درێژ ده‌كه‌ن و هه‌ر یه‌كه‌یان ئه‌و به‌شه‌ى تاقه به‌تانیه‌كه‌ى ژێریان ده‌ئاڵێنێت به‌خۆیه‌وه. بێڵ سه‌بیله‌كه‌ى خۆى ده‌ردێنێت، پڕى ده‌كات له تووتن و دایده‌گیرسێنێت. دواى مژێكى قووڵ و درێژ له سه‌بیله‌كه‌ى رووده‌كاته هاوڕێكه‌ى و ده‌ڵێت : وابزانم ئه‌و كێڵگه‌یه‌ى كه به‌لایدا هاتین جۆ بوو نه‌ك گه‌نم". دواى ئه‌وه‌ى جگه‌ره‌كانیان ده‌كێشن، سه‌ریان ده‌خه‌نه سه‌ر چمكێكى به‌تانیه هاوبه‌شه‌كه‌یان و ده‌كه‌ونه خه‌وێكى قووڵه‌وه.\nبه‌یانى زوو كه بێڵ له‌خه‌و هه‌ڵده‌ستێت، ته‌ماشا ده‌كات هارى له‌وێ نه‌ماوه! زۆر سه‌رسام ده‌بێت و ده‌حه‌په‌سێت. دواتر پارچه كاغه‌زێكى له‌ژێر به‌ردێكى بچووك له نزیك شوێنى خه‌وتنه‌كه‌یان دۆزییه‌وه، به‌رده‌كه‌ى لابردوو كاغه‌زه‌كه‌ى كرده‌وه، سه‌یرده‌كات تێیدا نووسراوه "من تاقه‌تى ئه‌م هه‌موو ده‌مه‌ته‌قێ و چه‌له‌حانێیه‌م نییه، بڕۆ كه‌سێكى تر بدۆزه‌ره‌وه هاوڕێیه‌تیت بكات!".


یەكەمین نەشتەرگەریی مێشك بۆ باڵندەیەكی دەگمەن ئەنجام درا\nلە زانكۆی نیوزلەندا، یەكەمین نەشتەرگەریی مێشك بۆ باڵندەیەكی دەگمەن ئەنجام درا.\nماڵپەڕی تابناكی ئێرانی لە ڕۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانییەوە گواستوویەتیەوە، نەشتەرگەرییەكە بۆ باڵندەی (كاكاپوو) ئەنجام دراوە كە جۆرێكی دەگمەنی تووتییە.\nدەیلی مەیل دەڵێت "نەشتەرگەرییەكە بە سەركەوتوویی ئەنجام دراوە و پزیشكەكان دەڵێن باڵندەكە بەرەو باش بوون دەچێت".\nنەشتەرگەرییەكە بە سوودوەرگرتن لە شێواز و تەكنیكەكانی نەشتەرگەریی مێشكی مرۆڤ و گیاندارە شیردەرەكان ئەنجام دراوە.\nپرۆفیسۆر بێرت گارتل لە نەخۆشخانەی وایەڵد بیس، دەڵێت "لە ڕێگەی پشكنینی تیشكەوە سەركەوتوو بووین لەوەی كەللـەی سەری باڵندەكە هه‌ڵبده‌ینه‌وه و ئەو كێشەیەی لە مێشكیدا هەبوو، چارەسەری بكەین".\nنیوزلەندا دیارترین نیشتمانی كاكاپووەكانە، كە تاكە جۆری تووتییە توانای فڕینی نییە و بە شەودا لە لانەكەی دێتە دەرەوە. ئەم باڵندەیە بە شێوەیەكی گشتی 90 ساڵ دەژی، بەڵام ئێستا لەبەردەم مەترسیی لەناوچووندایە، بە جۆرێك كە كەمتر لە 100 دانەیان لە جیهاندا ماون.\nئەم باڵندەیە لەبەر ئەوەی پێشتر هیچ دووژمنێكی نەبوو، ژمارەیەكی زۆریان لە ئەورووپا بڵاوبووبوونەوە، بەڵام پاش ئەوەی پشیلە و سەگ لەو وڵاتانەدا بە شێوەیەكی بەرچاو زیادیان كرد، بە تایبەت پاش ڕاگرتنیان لەناو ماڵدا بە شێوەیەكی بەربڵاو لەلایەن خەڵكەوە، مەترسی لەسەر ژیانی ئەم باڵندەیە دروست بوو.\nكاكاپوو لە شەودا دەچێتە سەر بەرزیی شاخەكان و بە درێژایی ئەو ڕێگایەی دەیبڕێت، جاروبار چاڵی بچووك هەڵدەكەنێت. نێرەی ئەم باڵندەیە بە یارمەتیی ئەو كیسە هەوایەی لە سنگیدا هەیە، لەناو ئەم چاڵانەدا بە دەنگێكی بەرز دەخوینێت. دەنگەكەی بە مەودایەكی درێژ لە شاخەكاندا بڵاودەبێتەوە و دەبێتە هۆی سەرنجڕاكێشانی مێیەكەی.\nهونەرمەند سەنا بەرزنجی بۆ یەكەم جار وێنەی خۆی بڵاو كردەوە\nسەگێك خێزانێكی پێنج كەسیی لە سووتان ڕزگار كرد


ژمارەیەك لە فراكسیۆنەكان، تاوتوێی بایكۆتی كۆبوونەوەكانی پەڕلەمانی كوردستان دەكەن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/05/12 - 2:40 PM\nپەڕلەمانتارێكی كۆمەڵی ئیسلامی ڕایدەگەیەنێت، لەگەڵ لایەنەكان لەسەر خەتین بۆ تاوتوێكردنی بەشداریكردنمان لە كۆبوونەوەكانی پەڕلەمان.\nدوای سەندنەوەی پارێزبەندی لە سۆران عومەر پەڕلەمانتاری كۆمەڵی ئیسلامی پەیوەندی نێوان لایەنەكان تێكچوو، بەشێوەیەك هەریەك لە فراكسیۆنەكانی یەكێتی، نەوەی نوێ، یەكگرتوو، كۆمەڵ، ئازادی بایكۆتی كۆبوونەوەكەیان كرد، بەپێی زانیارییەكانیش هۆكاری دواكەوتنی كۆبوونەوەكەی دوێنێی دوو شەممەی پەڕلەمان بۆ ئەوە بووە كە ئەو لایەنانە بەشداری كۆبوونەوەكەیان نەدەكرد.\nڕوپاك ئەحمەد ئەندامی لیژنەی یاسایی لە پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لەگەڵ فراكسیۆنەكانی دیكە لەسەر خەتین بۆ تاوتوێكردنی بابەتی بەشداریكردنمان لە كۆبوونەوەكانی پەڕلەمان و تا ئێستا نەگەیشتووینەتە هیچ ئەنجامێك.\nسەبارەت بە بەشدارینەكردنی سۆران عومەر لە كۆبوونەوەكان ئەویش لەبەر نەچوونی ناوبراو بۆ هەولێر ڕوپاك ئەحمەد ڕایگەیاند، لەسەر بڕیاری دادگا وەستاوەو دیار نییە دادوەر چ بڕیارێكی داوە.\nوتیشی”دەبێت سەرۆكی پەڕلەمان یاخود سەرۆكایەتی پەڕلەمان تاوتوێی بابەتەكە بكەن”.\nزانکۆیەک شێوازی دەستپێکردنەوەی دەوامی ڕاگەیاند


شاھۆ گۆران - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nشاھۆ گۆران (لەدایکبووی ١٩٣٤ – مردووی ٢٠٢١) نووسەر، ڕووشنبیر و ڕوژنامەوانی کوردی خەڵکی باشووری کوردستان بوو. شاھۆ گۆران کوڕی عەبدوڵڵا گۆران شاعیری ناسراوی کورد بوو.\nشاھۆ گۆران لە شاری بەغدا وەکوو نووسەر و ڕۆژنامەوان چالاک بوو. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە لە شاری بەغدا کۆمەڵەی ھونەری دیجلەی دامەزراند. ئدم ناوەندە لە ساڵی ٢٠١٤ گوازرایەوە بۆ کەرکوک. شاھۆ گۆران ھەروەھا ئەندامی دەزگای ئۆجالان بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی بوو. ئەو ھەروەھا وەکوو ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەکانی وادی ڕافیدین، مستقبل الحر و اڵان نووسینەکانی خۆی بڵاو دەکردەوە.\nشاھۆ گۆران لە بواری وێژە و کەلتووردا چالاک بوو و چەندین کتێبی نووسیوە.\nشاھۆ گۆران دژ بە حکۆمەتی کۆمەری ئیسلامیی ئێرانیش چالاک بوو. ئەو لە ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران پشتگیریی دەکرد و ئەندامی كۆمیتەی بەرگریكردن لە دانیشتووانی ئەشڕەف لە لیبرتی بوو. ئەو بە کۆکردنی کۆمەڵێگ بەڵگە بەرگریی لەم رێکخراوەیە دەکرد و کتێبێکیش لەسەر مێژووی ئەم ڕێکخراوەیە نووسیو.\nشاھۆ گۆران بەدوای ماوەیەکی درێژ کە تووشی نەخۆشی بوو لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢١ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد.\nگۆران، شاھۆ. ٢٠١٥. تێپەرین بە ناو ئاگردا: چاوخشاندنێک بەسەر مێژووی رێکخراوی موجاھیدینی خەلقی ئێران لە عێراق، وەرگێڕان لە عەرەبییەوە ئەحمەد زەردەشت.\n^ ی ا ب پ "شاھۆ گۆران کوڕی شاعیری ناوداری کورد گۆران کۆچی دوایی کرد". ڕۆژنیوز. 26ی نیسانی 2021. Retrieved ٢ی ئایاری ٢٠٢١. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)\n^ "پەیامى سەرەخۆشی شاھۆ گۆران نووسەر و كورِى مامۆستا گۆرانى شاعیر". سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران. خەبات میدیا. 12ی شوباتی 2011. Retrieved ٢ی ئایاری ٢٠٢١. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)\n^ "كۆمیتەی بەرگریكردن لە دانیشتووانی ئەشڕەف لە لیبرتی داوای نەھێشتنی فشارەكان لەسەر پەنابەرانی ئێرانی دەكات". سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران. 13ی تشرینی یەکەمی 2015. Retrieved ٢ی ئایاری ٢٠٢١. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)\n^ گۆران, شاھۆ (2015). تێپەرین بە ناو ئاگردا: چاوخشاندنێک بەسەر مێژووی رێکخراوی موجاھیدینی خەلقی ئێران لە عێراق.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شاھۆ_گۆران&oldid=790909»\nڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٠:١٩ی ٣١ی ئایاری ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


کورد و حکومەتی نوێی عێراق: بەرژەوەندی لە سەروو کەسایەتییەوە | ئاژانس\nHome بیروڕا کورد و حکومەتی نوێی عێراق: بەرژەوەندی لە سەروو کەسایەتییەوە\nئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ١٢ی ئایار باشترین ئاماژەیە بەوەی کە تەنها کەمێک یەکێتیی ناوخۆی کورد دەیتوانی ببێتە یەکەم براوەی هەڵبژاردنەکانی عێراق بە ٥٧ کورسی. بەڵام ئەم یەکگرتووییە نەبوو. ئێستاش بە هۆی ئەو داوایانەی کە دەڵێن تەزویر کراوە لە هەڵبژاردنەکاندا، ناڕەزایی زۆری هەندێک لە پارتە کوردییەکان، باڵانسی متمانەی نێوانیانی زیاتر هێناوەتە خوارەوە بە جۆرێک کە تەنانەت لەم کاتەدا ڕێگای دانوستانیشی داخستووە.\nبەڵام دەبێت هەموو پارتەکان سەرەڕای هەبوونی ڕەخنە و گازندەکانیان لە ئەنجامی هەڵبژادنەکان، بەرژەوەندیی کوردستان لە سەروو گلەیی و گازندە و بەرژەوەندیی کەسێتی و سیاسیەوە دابنێن. دیارە مەبەست لەوە نییە کە بێدەنگ ببن لەوەی پڕۆسەی دیموکراسی لە کوردستان زیاتر لەکەدار بکرێت، هاووڵاتییان بڕوایان پێی نەمێنێت چونکە لە حاڵەتی بڕوانەمان بە پڕۆسەی دیموکراسی و دەنگدان، ئەلتەرناتاتیڤ بۆ دەنگدەر، هەڵگرتنی چەکە بۆ گۆڕانکاری. ئەم دەرئەنجامەش لە بەرژەوەندیی هیچ لایەن و کەسێکدا نییە.\nلە هەرێمی کوردستان دەتوانرێ دوو ڕێگا لە هەمان کاتدا بگیرێتە بەر بۆ ئەوەی هەم بەرژوەندییەکانی کوردستان بپارێزرێت لە بەغداد و لە هەمان کاتدا داواکارییەکان دەربارەی ئەنجامەکان کار و بە دواداچوونی بۆ بکرێت.\nڕێگای یەکەم، بریتییە لە پێکهێنانی لیژنەیەکی گفتوگۆی گشتگیر لە نوێنەرانی، پێک هاتبێت لە هەموو لیستە براوەکان بۆ ئەوەی کە ئەگەر نەتوانن، لیستێکی کوردستانی دوای هەڵبژاردن پێک بهێنن، بە لایەنی کەمەوە لە سەر هەندێک خاڵی گرنگ ڕێک بکەون وەک داڕشتنی هەندێک خاڵی گشتگیر لە ناویدا بەرژەوەندیی کورد بپارێزێت کە گرنگترینیان ئەوە بێت، هیچ لایەنێکی کوردی بە تەنها نەچێتە گفتوگۆوە لەگەڵ لایەنە عێراقییەکاندا لەبەر ئەوەی ئەگەر تەنها لایەنێک بە تایبەتی یەکێتیی نیشتیمانی و پارتی دیموکرات تووشی ئەم هەڵەیە ببن، ئەوە دەرئەنجام و لێکەوتەکانی زیانبەخش دەبن بۆ هەرێمی کوردستان.\nلەوانەیە گرنگترین ئەم لێکەوتنانەش ئەوە بێت کە کورد لەناو بۆتەی عێراقێکی شیعەدا بتوێتەوە و دواجار ناسنامەی کوردستان و کوردبوون بکەوێتە ژێر گوشارێکی زۆرەوە کە ئەمەش دەبێتە زیادبوونی هەیمەنەی عێراق بەسەر کوردستان و نەوەی نوێوە. بە مانایەکی دی، ئەوەی لە سەد ساڵی ڕابردوودا کورد هەوڵی پاراستنی داوە لە ڕێگەی خەباتی چەکدارییەوە ئەویش کە شووناسیەتی، لەوانەیە زۆر بە ئاسانی لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی بەناو دیموکراسییەوە لە دەست بچێت. لە هەمان کاتدا، چوون بۆ بەغداد بەم شێوەی ئێستا زیاتر لە سوپایەکی تێکشکاو دەچێت کە دەبێت هەموو مەرجەکانی براوە قبووڵ بکات. لە دوای ڕیفراندۆمی سێپتێمبەری ڕابردوو، کورد لە ڕووی سەربازییەوە تێک شکا، بەڵام گرنگە ئەم جارە لە ڕووی سیاسییشەوە تێک نەشکێ بۆ ئەوەی زیاتر لاواز نەبێت لەبەر ئەوەی تێکشکانی ئەم جارە تێکشکاندنێکی چەند کورت خایەنی چەند مانگی نابێت، بەڵکو چەند ساڵی دەبێت و سەختر دەبێت.\nبە دڵنیاییەوە، لایەنەکانی هەرێم دێنە ژێر گوشاری وڵاتانی ناوچەکە و ڕۆژئاواوە بۆ ئەوەی هاوپەیمانی لەگەڵ ئەو لایەنانەدا ببەستن کە بەرژەوەندییەکانیان دەپارێزێ. پێویست ناکات کورد خۆی بخاتە هیچ کەمپێکەوە و دژ بەوه‌ی دیکەیان بوەستێت. دیسانەوە ئەگەر تەنها لیژنەیه‌ک هەبێت نوێنەرایەتیی کورد بکات لەم گفتوگۆیانەدا لەگەل لایەنەکانی دەرەوەدا، ئەوە کورد دەتوانێت هەڵسەنگاندن بۆ داواکانیان بکات، شیکاریان بۆ بکات بزانێت کام لایەنی دەرەکی زیاتر دەستەبەری مافەکانی کورد دەبێت لە بەغداد. هەموو لایەن و وڵاتێک بە دوای بەرژەوەندیی تەسکی خۆیدا دەگەڕێ، بۆیە گرنگە کوردیش لە هەمان دووربینەوە سەیری ئەم لایەنانە بکات و نەکەوێتە داوی بەڵێن و پێکەنینی زارەکی لە کاتی کۆبوونەوەکانیاندا.\nخاڵێکی گرنگی دیکە ئەوەیە لە ١٥ سالی ڕابردوودا، سەرکردایەتیی کورد کەسایەتییەکان زۆر دەکەن بە کێشە لە بەغداد و هەمیشە گۆڕینیان وەک چارەسەرێک بۆ کێشەکانی نێوان بەغداد و هەولێر دەزانن. بەڵام ئەزموون سەلماندوویەتی کە ئەم بیرکردنەوە هەڵەیە. کورد گلەیی لە ئیبراهیم جەعفەری هەبوو، هەموو توانای سیاسی و دیبلۆماسی خۆی بەکار هێنا بۆ گۆڕینی لە ٢٠٠٦ بەڵام نووری مالیکی هێنا کە زۆر خراپتر بوو لە جەعفەری، لە دوای مالیکییش، وایان زانی بە گۆڕینی مالیکی کێشەکان چارەسەر دەبن، بەڵام عەبادی نەک تەنها داڕێژەری سیاسەتی برینی بودجەی هەرێم بوو کاتێک کە ئەندام پەرلەمان بوو، بەڵکو بوو بە یەکەم سەرۆکوەزیران لە دوای عێراقی سەدام سوپای وڵاتەکەی دژ بە کورد بەکار بهێنێ، فڕۆکەخانەکان دابخات، لەگەڵ ولاتانی دراوسێ هەماهەنگی بکات بۆ ئەوەی هەرێم بخنکێنێ لە ڕووی ئابوورییەوە و بە چۆکیدا بهێنێ.\nبۆیە گرنگە لە کاتی گفتوگۆکاندا، سەرکردایەتیی کورد ڕقوکینەی تایبەتی و کەسێتی بەرامبەر نەیارەکانیان وەلا بنێن، چونکە ئەم شێوە بیرکردنەوە و ستراتیجییە، تەنها هەڵوێستی توند درووست دەکات کە دەبێتە تەماویکردنی بینینی بەرژەوەندییە ڕاستەقینەکان و سەرئەنجام لەدەستچوونیان. لەبەر ئەوە با ئەم جارە گفتوگۆکان لەسەر بنەمانی بەرژوەندیی بێت نەک کەسایەتییەکان و بۆ جارێکیش بێت ڕێگایەکی نوێی دانوستان لەگەڵ بەغداد تاقی بکرێتەوە کە بە دڵنیاییەوە ئەگەری سەرکەوتن و ئەنجامەکانی بەرهەمهێنتر دەبێت بۆ خەڵکی کوردستان.\nخوێندکاری دکتۆرا، زانکۆی جۆرج مەیسن\nدیەن بەکر: هەرچییەک بخۆم قەڵەو نابم