قوتابیەکانی کە خوێندی مەدرەسەیان تەواو کردبوو بڕوانامەیان وەرگرت\nقوتابیەکانی کە خوێندی مەدرەسەیان تەواو کردبوو بڕوانامەیان وەرگرت\nبه رواری داگرتن : 2019-04-27 17:58\nدیاربەكر - ٣٨ قوتابی کە خوێندی مەدرەسەیان تەواو کردبوو لە ئەنجامی مەراسیمێک کە لە لایەن إتحاد العلماء ئامادە کرابوو بڕوانامەیان وەرگرت.\nبۆ پێدانی بڕوانامە بە ٣٨ قوتابی کە لە مەدەرەسەکانی یەکێتی زانایان (إتحاد العلماء و المدارس الاسلامیة) خوێندنیان تەواو کردبوو مەراسیم ئامادە کرا.\nبەرنامەکە لە ناوەندی یەکێتی زانیان لە شاری دیاربەکر بە خوێندنی قورئانی پیرۆز لە لایەن موحەمەد ئەمین یڵماز دەستی پێ کرد. زانایان و نوێنەرانی زۆر لە ناو وڵات و لە دەرەوەی وڵات بەژداری بەرنامەکە بوون.\n"ئەمڕۆ ئومەت پەریشانە"\nمەلا عبد القدوس یالچن ئەندامی یەکێتی زانیان لە سەرەتای بەرنامەکە وتارێک پێشکەش کرد و باسی لەوە کرد: ئومەت ئەمڕۆ پەریشانە و چارەسەری ئەو ڕەوشە بە زانا و زانست دەبێت. ئومەت پەریشانە. ئومەت نەخۆشە. ئومەت پارچە بووە، ئومەت لە ژێر پەنجەکانی زالمەکان پەریشان بووە. لەگەڵ ئەو پەریشانیە ئومەت لە ناو تەفرەقەدایە. بە داخەوە ئومەت برایەتی و خۆشەویستی و مەرحەمەتیان لە دەست داوە. ئومەت ئەرکی زانست و عەمەلی ئیمانی و ئیسلامی خۆی لە بیر کردوە. بێ گۆمان چارەسەری ئەو کێشانە بە زانایانی ڕەبانیە. إن شاء الله ئەو جۆرە کۆبوونەوەکان دەبێتە هۆکاری برایەتی و دروست بوونی یەکێتی لە نێوان مسوڵمانەکان.\n"زانایان وەکو ئەستێرەکانی ئاسمانن"\nمەلا عبد القدوس لە بەردەوامی سوپاسگوزاری تەواوی بەژداربووەکان کرد، دواتر وتی: زانست؛ میراتی حەزرەتی موحەمەدە. لە لای خودا زانا زۆر بەهادارە. زانا وەکو ئەستێرەی ئاسمانە. مرۆڤ بەوان ڕێگای ڕاست دەبینێت. زانا میراتگری پێغەمبەرە. زانایان میراتی پێغەمبەر تا ئەمڕۆ هێناوە. ئامانجمان دروست کردنی برایەتی بە تایبەتی لە نێوان زانایانە و زیاتر کردنی موحبەت و کار کرد لە دژی دوژمنەکانە. مسوڵمانەکان دۆست یەکتر و دوژمنی کوفر و کافرەکانە.\nدوای وتار سینەڤیزیۆنێک سەبارەت بە چالاکیەکانی یەکێتی زانایان پێشکەش کرا.\n"دەبێت حامیی ئیسلام و قورئان بین"\nدواتر مەلا ئەنوەر قلچئەرسلان سەرۆکی گشتی یەکێتی زانایان وتارێکی پێشکەش کرد.\nمەلا ئەنوەر وتی: سوپاس بۆ خودا کە ڕۆژ بە ڕۆژ لە وڵاتمان ئەو جۆرە مەراسیمانە زیاتر دەبن. تەواوی پێغەمبەران زانا بوون. ئێمە هەموو جارێک لە قورئان و سونەتی پێغەمبەر دەبینین کە مەدحی زانست کراوە. بەڵام زانایان ئەرکیان بە جێ ناهێنن. خودا قورئان بۆ ئێمە بە میرات ناردوە. دەبێت حامیی ئیسلام و قورئان بن. چونکە کەسانێک قورئان دەزانن، زانایانن. بەڵام بە داخەوە کەسانێک خیانەت بە ئەمانەتی خودا و پێغەمبەرەکەی دەکەن. الحمد لله کەسانێک خاوەنداری قورئان و سونەت دەکەن و بە پێی قورئان کار دەکەن و بەڕەو پێشەوە دەچن. ئەوە گەورەترین فەزیلەتە.\n"دەبێت خاوەنداری قورئان و سونەت بکەین"\nمەلا ئەنوەر قلچئەرسلان لە بەردەوامی باسی لەوە کرد: ئەهلی کوفر، دوژمنەکانی ئیسلام دەیانەوێت مسوڵمانەکان لە ئایینیان دوور بکەن. بۆ ئەنجام دانی ئەو شتە هەر چی دەتوانن ئەنجام دەدەن. ئەمڕۆ جۆگرافیای ئیسلام لە ژێر پێیەکانی فلەکان و جوولەکەکاندا زیان دەبینن. بە تەواوی هێزیان تێ دەکۆشن مسوڵمانەکان لە ئیسلام و قورئان و ئاینەکەیان دوور بکەن. ئێمە وەکو زانایان دەبێت لە سەرەتا خاوەنداری قورئان و سونەتی پێغەمبەرەکەمان بکەین. هەرکێ خاوەداری قورئان و سونەت بکات لە بەهشت لەگەڵ پێغەمبەر دەبێت. دەبێت ئێمە دۆستەکانی پێغەمبەر بین. دەبێت ڕزامەندی خودا بە دەست بێنین.\n"ئامنجیان پارچە کردنی مسوڵمانەکان و دوور کردنیان لە ئیسلامە"\nمەڵا ئەنوەر لە بەردەوامی باسی لەوە کرد: خودا قورئانی پاراستوە. لە مێژوو تا ئیستا هەرچیان کردوە نەیتوانیوە گومانێک بۆ سەر قورئان دروست بکەن. ئەو جار تێدەکۆشن سونەت لە قورئان دوور بکەن. ئەمڕۆ کوفر بە چەک و ئابووری و تەواوی هێزەکەی هێرشی سەر جیهانی ئیسلام دەکات. ئامانجیان پارچە کردنی مسوڵمانەکان و دوور کردنیان لە ئیسلامە. هەروەها کەسانێک دەکڕن و لە ژێر ناوی مسوڵمان بوون دوژمنایەتی قورئان و سونەت دەکەن. سووکایەتی بە زانایانی گەورە و مەزهەبەکەیان دەکەن.\n"دەبێت زانایان بۆ هیدایەتی مرۆڤەکان کار بکەن"\nمەلا ئەنوەر قلچئەرسلان لە کۆتای باسی لەوە کرد: لەبەر ئەوەی لە ئیلاهیات زانستەکان تەواو نییە، مێشکی قوتابیەکان تێکەڵ دەبێت. کەسانێک مێشکی قوتابیەکان تێکەل دەکەن خیانەتی قورئان دەکەن. ئەوان پرۆژەیەکن لە لایەن فلە و جوولەکەکان ئامادە کراوە. تاکە ئامانجیان دوور کردنی گەنجەکانی مسوڵمان لە قورئان و سونەتە. ئەگەر ئێمە بە پێی سونەت کار نەکەین ناتوانین بە پێی قورئانیش عەمەل بکەین. حەدیس تەفسیرێکی قورئانە. دەیانەوێت بەم شێوەیە مرۆڤەکان بەرەوە کوفر ببەن. دەبێت هەموو شتەکانی فێری قوتانیەکانمان بکەین. ئەگەر ئەو شتە نەکەین ئەو گەڵە جاهل دەمێنێت. دەبێت کەسانێک مەدرەسە تەواو دەکەن حیمایەی قورئان بکەن. ئەگەر زانایێک فێری زانست بێت و زانستەکەی بۆ ئەرکی دونیا بە کار بێنێت بۆنی بەهشتیش هەست ناکات. پێغەمبەرەکەمان بێ خواردن و خواردنەوە شەو و ڕۆژ بۆ هیدایەتی مرۆڤەکان بێ ڕاوەستان کار کردوە. دەبێت زانایان شوێنکەوتووی پێغەمبەر بن و بۆ هیدایەتی مرۆڤەکان کار بکەن.\n"ئەوان زانایانی ئومەتی ئیسلامن"\nمحی الدین حەمدی یلدرم سەرۆکی گشتی یەکێتی کارمەندانی ئایینی (دین-بیر-دەر) سوپاس گوزاری بەرپرسانی یەکێتی زانایان کرد، وتی: لە ئیسلام تەفریقە حەرامە و ئیتیفاق پایەیە. چەندە جوانە؛ 'یەکێتی زانایان' لێرە وەکو یەکێتی زانیان کۆبوویەتەوە. ئەو زانایانە زانایانی ئومەتی ئیسلامن. فێر بوونی ئەو زانستانە فەرزی عەینە، ئەگەر بۆ تەواوی منداڵەکانی ئومەتی ئیسلام فەرزی عەنیش نەبێت بۆ زۆربەیان فەرزی کیفایەیە.\nدواتر مەتین ئالپاغوت وەکو نوێنەری زانایان وتارێکی پێشکەش کرد. دواتر مەتنی ئیجازەت لە لایەن مەلا مزگین ڤارۆل، مەلا وحد الدین ئاراشکی، مەلا نازم ئامدی و مەلا عبد الرحمان مورموشلوڤی ئەندامانی یەکێتی زانایان خوێندرا. دواتر بڕوانامەی ٣٨ قوتابی زانست پێیان درا.\nبەرنامەکە بە خوێندنی دوعا کۆتای هات.\nئیسحاق ساغلەم سەرۆکی گشتی هودا پار و چەندین زانا و نوێنەری جەماعەتەکان لە وڵاتانی سوریا و ئێران و عێراق و لوبنان و تانزانیا بەژداری بەرنامەکە بوون. (İLKHA)\nبليته كان یەکێتی زانایان إتحاد العلماء و المدارس الاسلامیة قوتابی بڕوانامە


کەژار: تێکۆشانی ئێمە لە لایەن ژنانەوە بە گەرمی پێشوازی لێدەکرێت – هەواڵی سۆرانی\nکەژار لە لێدوانێکدا بنەماکانی توندوتیژی دژی ژنان لە کۆمەڵگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئیرانی هەڵسەنگاند و جەختی کردەوە تێکۆشانیان لە لایەن ژنانەوە بە گەرمی پێشوازی لێدەکرێت.\nلە سەرەتای لێدوانەکەیدا کەژار رایگەیاندوە: توندوتیژی لە گەڵ لە نێوچوونی ئەخلاق و سیاسەت لە کۆمەڵگادا پەیوەندی پتەوی هەیە.کۆمەڵگای ئێران ئەمڕۆکە لە خراپترین رەوشی خۆیدایە و هەبوونی لە مەترسیدایە. دەوڵەت-نەتەوە توندوتیژی و دژایەتی ژنانی لە کۆمەڵگا برەو پێداوە. لێکدانەوەی کێشەکانی ژنان کە توندوتیژی بەرچاوترینیە بۆ چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگا گرینگە. توندوتیژی دوو لایەنی فیزیکی و پێکهاتەیی هەیە. توندوتیژی پێکهاتەیی ناتوانێت بە بێ پشتیوانی دین سەرکەوێت وبەدرێژایی مێژوو زیهنیەتی پیاوسالاری بە کەڵکوەرگرتن لە شەریعەت و نەریتە کۆنەکان توندوتیژی رەوا کردووە. رۆژانە ژنان لە رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران خۆیان دەکوژن. سەرچاوەی هەموو توندوتیژیەکان، هەڵاواردن دژی ژنانە و هەڵاواردنیش پێوانەی سەرەکی پیاوسالاریە. هەڵاواردن لە هەموو بوارە کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسیەکان دژی ژنان بەڕێوەدەچێت.\nکەژار لە بەردەوامیدا رایگەیاندوە: رژیمی سەرەڕۆی ئێران دەوڵەتێکی دەسەڵاتخوازە کە بە درێژایی مێژووی پێگەکانی دەسەڵاتی خۆی بە هەڵاواردن دژی ژنان قاییم کردووە. رژیمی ئێران توندوتیژی لە هەناوی خۆی پەرەوەردە کردووە و هەموو کات دژی ژنان و هەموو کۆمەڵگا بەکاری هێناوە. رژیمی ئێران بە بەکارهێنانی سونەت و شەریعەت توندوتیژی کردوتە دیاردەیەکی ئاسایی. رژیمی داگیرکەری ئێران تابۆکانی کۆمەڵگای خستوتە خزمەتی خۆی بۆ دژایەتی ژنان، بۆ ئەوەش کەڵک لە ژنان وەردەگرێت. بەسیجی ژنان و ژنانی ئەندام لە سپای پاسدارن نموونەی ئەو سیاسەتەن.\nکەژار لە بەردەوامی لێدوانەکەیدا بە ئاماژە کردن بە توندوتیژی دژی ژنان لە ژێر سایەی ئیدیۆلوژی شێعەگەرایی و وەلایەتی فەقیه ئەشکەنجە و دەستدرێژی سەر ژنان لە زیندانەکانی رژیم لە دەیەکانی ٦٠ و ٧٠ وەکوو نموونەی ئەو توندوتیژیانە بە بیرهێناوەتەوە.\nکەژار جەخت دەکاتەوە: رژیمی داگیرکەری ئێران دواهەمین هەناسەکانی ژیانی خۆی هەڵدەمژێت لە بەر ئەوە لە هیچ جۆرە توندوتیژیەک دەستناپارێزێت.رەوشی ژنان لە زیندانەکانی ئێڤین، قەرچەک و قزڵحسار، هاوسەرگیری منداڵان، قەتڵی نامووسی و خۆکوژی ژنان، بەشێکن لە ئاڵۆزیەکانی کۆمەڵگا. شیرازەی سیاسی و ئەخلاقی کۆمەڵگای ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان تێکدراوە. تاوانباری سەرەکی پەرەپێدانی زیهنیەتی پیاوسالاری لە ئێراندا خودی رژیمی داگیرکەری ئێرانە.\nئێمە وەکوو کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان کەژار، لە سەر ئیدیۆلۆژی کۆمەڵگای دموکراتیک-ئیکۆلۆژیک و بە بنەماگرتنی رزگاری ژن کە رێبەر ئاپۆ پێشڕەویەتی، خۆمان بەڕێکخستن کردووە و تێکۆشانی هاوبەش و بەرخودانمان کردوتە بناغەی چالاکیە رێکخراوەیەکانمان.\nلەو چوارچێوەیەدا ئێمە وەک کەژار لە ٢٥ی ئاگوستی ساڵی ٢٠١٨ بۆ چارەسەری کێشەکانی ژنان کە توندوتیژی یەکێک لەو کێشانەیە، پڕۆژەیەکمان پێشکەشی هەموو ژنانی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان کرد. تێکۆشان دژی هاوسەرگیری منداڵان، ئەشکەنجە، دەستدرێژی و گۆڕینی یاسای بنەڕەتی ئێرانمان کردوتە بەرنامەی سەرەکی خۆمان. کەژار هەوڵدەدات بە بەربڵاو کردنەوەی تێکۆشان لە هەموو بوارەکانی کۆمەڵگادا هێرشێکی هەمەلایەنە دژی دەوڵەتی ئێران رێکبخات.لە هاوینی ئەمساڵیشدا بە راگەیاندنی کەمپینی لە دژی توندوتیژی یەکبگرین، تێبکۆشین و ئازاد بین تێکۆشانی خۆمان دژی توندوتیژی سەر ژنان رێکخست کە بە گەرموگوڕی لە لایەن ژنانەوە پێشوازی لێکراوە.\nلە کۆتایدا کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان جەخت دەکاتەوە: بە دڵنیایەوەهەموو ئەمانە سەرەتای قۆناغێکی نوێی سەرکەوتنی تێکۆشانی ژنان لە داهاتوو دەبێت.


گاسپاچۆ، ئەو میوانەی چوار هەفتە لە ماڵمان بوو | ماڵێک لە ئاسمان\nیەکەم کەسێک لە دەرەوەی خێزانی ئێمە کە هەستی کرد ئەندامێکی دیکەی ماڵمان زیادیکردووە، پیاوی پۆستەچی گەرەک بوو. ئەو کە خەریکی دابەشکردنی پۆستی ماڵی ئێمە بوو، هەستیکرد ناوێکی تر بە جیا لەو ناوانەی کە تا ئێستا هەبوون، بەسەر سندووقی پۆستەکەوەیە. ئەو ڕوودەکاتە کوڕەکەم کە لە باخچەکەدا خەریکی یاریکردنە:" گاسپاچۆ چی تۆیە، هەستدەکەم ناوێکی دی بەسەر سندوقی پۆستەکەتانەوەیە. " کوڕە نۆ ساڵانەکەم ڕووی تێدەکات و دەڵێ:" حەز دەکەیت بیبینیت"؟ کابرای پۆستەچی دەڵێ:" بە خۆشحاڵییەوە". کوڕەکەم دەڵێ: دەیبینی، ئەها لە ناو باخچەکەدا چیمەن و گوێزەر دەخوات، ئەوە گاسپاچۆیە". "چ هاوڕێیەکی ووردیلەکەت هەیە. من ئەمڕۆ هیچ پۆستیکم بۆ گاسپاچۆ پێ نییە. دەکرێ لە ڕۆژەکانی دیکەدا، پۆستی بۆ بێت"، کابرای پۆستەچی بە زمانێکی منداڵانەوە ئەم هەواڵە بە کوڕەکەم دەدات.\nئارۆن ڕادەکاتە ژوورەوە و لە خۆشیدا خەریکە باڵی لێپەیدا دەبێت. : باوکە ئەگەر سندوقی پۆستەکەت بەتاڵ کرد، بیرت نەچێت، دەکرێ نامەیەک بۆ گاسپاچۆ هاتبێت، حەزدەکەم خۆم بیخوێنمەوە، کابرای پۆستەچی ئێستا پێیوتم. " من لە دڵی خۆمدا دەڵێم:" کابرا منت تووشی چی کرد؟ پۆست بۆ کەروێشکێکی بچکۆلە.؟\nگاسپاچۆ کەروێشکێکی کورتەباڵای تەمەن نۆ هەفتە بوو. کوڕەکەم دەمێک بوو دابووی بە گوێمانا کە لە جەژنی لە دایکبوونی ئەمساڵیدا کاتێک پێدەنێتە تەمەنی نۆ ساڵییەوە، دەبێ کەروێشکێکی بچکۆلەی بۆ بکڕین. گاسپاچۆ ئاوا هاتە ماڵی ئێمەوە.\nهەفتەی یەکەم هیچ نامەیەک نەگەیشتە دەستی کوڕەکەم. کەس نامەی بۆ گاسپاچۆ نەناردبوو. کوڕەکەم، بێتاقەت و هەستی دەکرد کە من لە گەڵ ریکلامی ناو پۆستەکاندا، دەکرێ نامەکەی گاسپاچۆم فڕیدابێت. بۆیە دەیویست، هەموو ڕۆژێک خۆی سندوقی پۆستەکە بەتاڵ کات. ناچار هەموو ڕۆژانێکی چوارشەممان، لە زمانی کەروێشکێکەوە کە بۆ منداڵێکی نۆ ساڵانە نامە بنێرێت، نامەیەکم لەسەر کار دەنووسی و هەر ئەو ڕۆژە پۆستم دەکرد تا ڕۆژی هەینی لە سندووقی پۆستەکەماندا بێت.\nنامەی یەکەم:" سڵاو ئارۆن. من هاوڕیەکی نزیکی گاسپاچۆم. هەردووکمان لە قەفەسی ماڵێکدا بووین. من چەند مانگێک لە گەسپاچۆ گەورە ترم. نزیکەی هەشت هەفتە هاوڕێی یەک بووین. ئێستاش بیری گاسپاچۆدەکەم. بیری ئەو ساتانەی بەیەکەوە گوێزەرمان دەخوارد. بە قەفەسەکەدا هەڵدەگەڕاین و لە باوەشی مندالاکانی ماڵدا دادەنیشتین و سەیری بەرنامەی ئاژەڵانمان دەکرد . گاسپاچۆ بەوەی هێشتا منداڵە، چەند جارێک میزی کردبوو بە باوەشی ئەو منداڵەی کە ئەوی لە باوەش نابوو. لەبەر ئەوە ئەگەر پێکەوە دانیشتن و سەیری بەرنامەی ئاژەڵانتان کرد، لە بیرت نەچیت، دەکرێ میزت پیا بکات. ناکرێ تووڕە بیت. ئاخر رۆژانێکیش تۆ میزت بە باوەشی دایە و بابەدا کردووە. تۆش وەک گاسپاچۆ منداڵ بوویت. ئێستا لەبەر ئەوەی کاتی نانخواردنمە نامەکەم کۆتایی پێدەهێنم و هەفتەی ئایندە، نامەیەکی ترت بۆ دەنووسم. هاوڕێیەکی گاسپاچۆ. بیرت نەچێت، بە گاسپاچۆ بڵێێ هاوڕیی دێرینت نامەی بۆ ناردویت و لەگەڵ ئەودا نامەکە بخوێننەوە."\nلەگەڵ هاتنی گاسپاچۆدا زۆر شت لە ئارۆندا گۆردرا. ئەو ئارامتر لە جاران. ئەگەر رۆژگارێک ئای پاد و ئێکس بۆکس هاوڕێێ نزیکی ئەو بوون و کاتێکی زۆری لەگەڵ ئەو یارییانەدا بەسەردەبرد، لە پاڵ هەر بۆڵەو شاتەیەکی باوکانەی مندا کە گوایە ئارۆن زۆر لەگەڵ ئەو ئامێرانەدا دادەنیشێت، کەچی لەگەڵ هاتنی گاسپاچۆدا، بۆلەی من و دایکیشی کۆتایی هات.\nنامەی دووەم:" سڵاو ئارۆن! من و گاسپاچۆ زۆر حەزمان لە چیرۆک خوێندنەوەیە. ڕەنگە تۆ ئێستا هێشتا نەتتوانیبێت بۆ خوێندنەوەی چیرۆکەکانت بەر لە خەوتن، گاسپاچۆ و قەفەسەکەی بێنیتە نزیکی خۆتەوە. ئەم ئێوارەیە وا بکە. بزانە چۆن لەسەر دوو پێ ڕادەوەستێ و گوێبیستی چیرۆکەکان دەبێت."\nئێوارەیەکی ڕۆژی پشوو، هەموومان درەنگ هاتینەوە ماڵ. ئارۆن بەر لە هاتنە ژوورەوە دەیویست شەو شاد لە گاسپاچۆ بکات. من هێشتا نەگەیشتبوومە بە قاڵدرمەکانی نهۆمی دوو، ئارۆن بە گریانێکی هەتا بڵێێ جۆشدارەوە بانگی کردین:" گاسپاچۆ ناجوڵێتەوە، لەوە دەچێت مرد بێت." کاتێک من و خوشکی و دایکی دەگەینە لای قەفەسەکەی گاسپاچۆ، هەر ئەوە بوو کە ئارۆن پێشبینی کردبوو. گاسپاچۆ لەسەر لا کەوتووە و هێشتاش لەشی گەرمە. گاسپاچۆ مردبوو.\nبە درێژی تەمەنی نۆ ساڵەی ئارۆن، هیچ کەسێکی نزیک لە خێزانمانەوە نە مردبوو. مەرگی گاسپاچۆ یەکەمین تاقیکردنەوەی ئارۆن بوو لەگەڵ پرسیاری مردندا. چۆن لە لەدەستدانی ئازیزانێکدا دایک و خوشک و کەس و کاری نزیکی کەسی گیان لەدەستچوو خۆیان دەکوتن تا لە نزیکەوە تەماشای ئازیزە گاینلەدەستچووەکەیان بکەن، ئارۆنیش کەوتبووە دۆخێکی ئاواهییەوە.\nئەو ئێوارە درەنگە، بە بێ ئاگاداری هیچ کەسێکی دیکە، هەر هەموومان لە کۆششی ژیرکردنەوەی ئارۆندا بووین. کاریگەری مەرگی گاسپاچۆ لە ڕووخسار و دەنگی هەمووماندا هەستی پێدەکرا.\nبۆ بەیانی بەر لەوەی ئارۆن هەستێت، بە لێوارێکی لێژی باخچەکەی ماڵمانەوە، لە شوێنێکدا کە لە پەنجەرەی مەتبەخەکەوە، دەبینرا، گۆڕێکی بچووکم بۆ گاسپاچۆ هەڵکەند. پێش نانخواردن، من و ئارۆن و پەریا و شنەی خێزانم، بە تەرمی گاسپاچۆوە کە لە ناو کارتۆنێکی پێلاودابوو، بێدەنگ لە بەرانبەر گۆڕە هەڵکەندراوەکەی گاسپاچۆدا، بەڕێزەوە راوەستاین. ئارۆن کارتۆنەکەی پڕکردبوو لە پووش بۆ ئەوەی گاسپاچۆ هەست بە سەرما نەکات. ئەو بە چاوی پڕ لە فرمێسکییەوە، نامەیەک لە گیرفانی دەردەهێنیت و دەیخاتە ناو کارتۆنەکەی گاسپاچۆوە و خۆی پاشماوەی گڵ و چیمەنی هەڵکەندراوی ناو باخەکە دەداتەوە بە سەر ئەودا. دوای کۆتاییهاتنی مەراسیمی ناشتنی گاسپاچۆ، هەموومان دوا بە دوا دەگەڕێنە دواوە و گاسپاچۆ لە ناو باخچەکەدا بە تەنها جێدەهێڵین.\nبۆ ئێوارەکەی، ئارۆن مۆمێک و چەند گوڵێکی کێویی ناو باخەکە لەسەر سینییەک دادەنێت و لە پەنجەرەی مەتبەخەکەمانەوە، شەو شاد لە گاسپاچۆ دەکات.\nگاسپاچۆ تەنها بۆ ماوەی چوار هەفتە لە ماڵی ئێمەدا بوو. بەڵام کوڕێکی ئارام و میهرەبانتری لە دوای خۆیەوە بۆ من جێهێشت. هێشتاش ناوی گاسپاچۆ بە سندوقی پۆستی ماڵمانەوەیە. بەڵام لە دوای مەرگی گاسپاچۆوە . ئارۆن هیچ نامەیەکی دیکەی بە دەستنەگەیشت. سەیر ئەوەیە، ئارۆنیش تا ئیستا نەیپرسیوە بۆ. بەڵام بە قسەی خۆی ، تا ئێستا چەند نامەیەکی بۆ گاسپاچۆ نووسیوە و لە ناو کتێبخانەی ژوورەکەی خۆیدا هەڵیگرتوون. دەکرێ ڕۆژێک بۆ گاسپاچۆیان بنێرێت. بەوەی کە خەفەتی لە دەستدانی گاسپاچۆ لە ئارۆندا زیاتر دەردەکەوێت، ناتوانم لە ناوەڕکی نامەکانی ئەو بپرسم، بەڵام لە دڵەوە حەزدەکەم، ڕۆژێک ئەو نامانەم بۆ بخوێنێتەوە.


شەڕە گەورەکانی شارستانی لە عێراق لە کۆتاییدایە. بەڵام کاریگەری شەڕەکە لە شوێنەکانی وەکو فەلوجە و موسڵ گەیشتۆتە ئاستی وێرانکاری کە چاککردنەوەی زۆر سەختە.\nکۆمیتی خاچی سوری نێونەتەوەیی ڕادەگەیەنێت یەک ملیۆن و هەشت سەد هەزار کەس هێشتا لە ناو عێڕاقدا ئاوارەن پاش ساڵێک لە کۆتاییهاتن بە ئۆپەراسیۆنە سەرەکییە لەشکرییەکان و نزیکەی یەک لە سەر سێی ئەوانە هێشتا لە کەمپەکاندا دەژین.\nسەرۆکی خاچی سور پیتەر مورێر بەم دواییانە سەردانی شارەکانی موسڵ، بەغدا و هەولێری کردووە. ئەو دەڵێت سەریسوڕماوە لەو هەمو وێرانکارییانە. ئەو هۆشداری لەسەر ئەو زیانانە داوە کە لە کۆمەڵگە کەوتوون و دەڵێت ساڕێژکردنیان زۆر سەختە.\nمورێر گوتیشی " لە ئەنجامی شەڕەکە، هێشتا ناکۆکی لە ناو کۆمەڵگادا هەیە کە ئەمەش ئاشتبوونەوی نێوان سوننە، شیعە و نژاد و ئاینە جیاوازەکان سەخت دەکات."\nئەوگوییشی لاوازترین ئەندامانی کۆمەڵگا، ژنان و منداڵان و بەساڵاچووان گەورەترین قوربانین و زۆر سەختە بۆ ئەمانە بگەڕێنەوە ماڵوحاڵی خۆیان و ژیانی ئاسایی دەستپێبکەنەوە. ئەمەش نەک تەنها بەهۆی برینی جەستەیی بەڵکو بەهۆی ئەو زیانە دەرونییەی کاری تێیان کردووە.


چین مووشەكی سەروو دەنگ كە “ئاڵنگاریی یاساكانی فیزیا دەكات” تاقیدەكاتەوە - ته‌كنه‌لۆژیای زانیاری\nڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەوانی ئاشكرایدەكات، چینییەكان تەنها لە هاوینی ڕابردوودا بەلایەنی كەمەوە دووجار چەكی سەرووی دەنگیان تاقیكردووەتەوە.\nڕۆژنامەی “فاینانشەڵ تایمز” ئەمڕۆ پێنجشەممە لە ڕاپۆرتێكدا بڵاویكردەوە، هێزە سەربازییەكانی چین، لە 27ی تەموز و 13ی ئابدا مووشەك و سوارڕۆی فڕیویان تاقیكردووەتەوە كە خێرایی سەرووی دەنگیان هەیە و توانای هەڵگرتنی كڵاوەی ئەتۆمییان هەیە.\nڕاپۆرتەكە پشتی بە چوار سەرچاوەی هەواڵگریی ئەمریكی بەستووە و ئاشكرایكردووە، ئەو تاقیكردنەوانەی چین سەرباری ئەوەی ئامانجی خۆیان بەتەواوەتی نەپێكاوە، بەڕادەیەكی زۆر سەرسووڕمانی وەزارەتی بەرگریی ئەمریكا (پێنتاگۆن) و دەزگای هەواڵگریی ئەمریكا (سی ئای ئەی)یان بەلای خۆیاندا ڕاكێشاوە.\nیەكێك لەو سەرچاوانە بە ڕۆژنامەكەی ڕاگەیاندووە، “ئێستا ئەمریكا بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارەدا دەگەڕێت و دەیەوێت بزانێت ئەو توانا سەربازییانە چین كە چین هەیەتی و ئەمریكا پێیان نەگەیشتووە؟، بۆ ئەو مەبەستەش لێكۆڵینەوە و گەڕانەكانی دەستپێكردووە”.\nسەرچاوە هەواڵگرییەكەی ئەمریكا ڕاشیگەیاندووە، “تاقیكردنەوەكانی چین ئاڵنگاریی یاساكانی فیزیا دەكەن”.\nلەبەرامبەر ئەو زانیاری و لێدوانانەدا، حكومەتی چین دەڵێت، “ئێمە هیچ چەكێكی لەو جۆرەمان دروستنەكردووە، ئەوەی هەیە كەشتییەكی ئاسمانییە كە ڕەنگە لە داهاتوودا سوود بە بواری زانستی بگەیەنێت”.\nچەكی سەرووی دەنگ “Hypersonic speed”، بریتییە لەو جۆرە چەكەی كە دەتوانێت بەخێرایی “5 ماخ” دەربپەڕێت، ئەو ڕادەی خێراییەش یەكسانە بە پێنج جار خێراتر لە دەنگ، واتە دەتوانێت لەماوەی یەك چركەدا 1.6 كیلۆمەتر ببڕێت.\nلەماوەی ڕابردوودا كۆریای باكوور مووشەكێكی لەو جۆرەی بەناوی “هواسونگ 8″ تاقیكردەوە كە لەتوانایدایە مانۆڕبكات و لە ئاسماندا هاتوچۆبكات بەخێراییەكی زۆر.\nدواتر ڕوسیا مووشەكێكی خێراتر لە دەنگی لەژێرئاوەوە سەركەوتووانە تاقیكردەوە. مووشەكەكەی ڕوسیا ناوی “تسێركۆن”ـە و خێراییەكەی زۆر لە دەنگ زیاترە و لەسەر ژێرئاوگەڕی “سیڤەرۆدنیسك” تاقیكرایەوە، كە ژێرئاوگەڕێكی فرەچالاكییە و دەتوانێت لە یەككاتدا چەند كارێك ڕابپەڕێنێت.\nتاقیكردنه‌وه, تەکنەلۆژیای زانیاری, چین, شه‌پۆل, شه‌پۆلی ده‌نگ, مووشەكی


ئێمە و ئێوە ( تەفاوت و تەمەییز) – لڤین پرێس\nئەو هێڵەی بەنێوانماندا کێشاوتانە بەتەنیا ئێمە و ئێوەیەکی سادەی جیاواز نی یە ! بەڵکە دیاریکردنی تەفاوت و تەمەییزی ئێوەیە لە ئێمە ..\nحکومەت بۆ ئێوەیە، متەمەیزن بەوەی خۆتان و کوڕ و کچەکانتان، حاکم و وەزیر و بەڕێوەبەری حکومەتن. تەفاوتمان لەوەدایە دەبێت ئێمە باج و سەرانە بدەین بە ئێوە بۆ ئەوەی خۆش بژین و ئێمەش بەبێ موچە و داهات خزمەتتان بکەین..\nسوپا بۆ ئێوەیە متەمەیزن بەوەی دەبێت ئەو سوپایە ببنە حیمایەی خۆتان و کچ و کوڕەکانتان. هەرکات پێویستان بوو بە تەواوی تفاقی عەسکەرەیەوە، سەربازەکان بێنە مەیدان، بەدۆشکە و چەکی قورسترەوە شەڕ بۆ منداڵەکانتان بکەن.\nتەفاوتەکە لەوەدایە، ئێمەش دەبێت دەستمان بەدڵمانەوە بێت داخۆ منداڵی کاممان بە فشەکی منداڵەکانتان دەکوژرێت!!سامانی وڵات بۆ ئێوەیە. متەمەیزن بەوەی نەوت و گومرگ و زەوی و بازاڕ هی ئێوەیە.\nئێمەش مەئموری جێبەجێکار و کۆکەرەوەی سامانەکەتان بین. تەفاوتەکەش لەوەدایە، ئەگەر پیشە و کارێکی مەمرە و بژیتان بۆ خەڵک هێشتبێتەوە ، بە باج و ڕسومات و غەرامەکردن ئەوەشیان لێدەسەننەوە.\nهەرچۆنێک بێت ، ئێمە و ئێوە، عادەتمان بەو ناعەدالەتیەی تەفاوت و تەمەییزەی نێوانمانەوە گرتووە، بەینی خۆمان پاراستووە، هێشتا کارەساتە گەورەکە ڕووینەداوە. کارەسات لە ئێستەوە دەستپێدەکات!! چۆن بتوانین منداڵەکانمان لە منداڵەکانتان بپارێزین؟!\nلە بارەی زۆریی کرێی کارەبا بەپێی پێوەری زیرەک ڕوونکردنەوە دەدرێت\nیەرەکە لە بارەی بۆردومانەکەی گوندی گەڵاڵە ڕاگەیەنراوێکی بڵاو کردەوە


بڕیارە بەریتانیا هێز ڕەوانەی كەنداو بكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/06/16 - 10:28 PM\nبەمەبەستی پاراستنی كەشتییە جەنگییەكانی، بڕیارە وەزارەتی بەرگری بەریتانیا زیاتر لە 100 سەربازی هێزە دەریاییەكانی وڵاتەكەی ڕەوانەی كەنداو بكات.\nڕۆژنامەی (سەندەی تایمز)، بەریتانیایی بڵاویكردەوە:”بڕیارە بەریتانیا زیاتر لە 100 سەربازی هێزە دەریاییەكانی لە تیپی42 ڕەوانەی كەنداو بكات”.\nڕۆژنامەكە ئەوەشی خستووەتەڕوو:”بەریتانیا كاتێك ئەو بڕیارە جێبەجێ دەكات، كە وڵاتانی ئێران و خۆرئاوا نزیك بن لە ڕووبەڕووبوونەوەی یەكتری”.\nبەپێی ڕاپۆرتەكەی ڕۆژنامەی (سەندەی تایمز):” ئەو بڕیارەی بەریتانیا بۆ پاراستنی كەشتییە جەنگییەكانیەتی لە كەنداو”.\nلاریجانی: ئەمریكا لە هێرشەكانی دەریای عومان بەرپرسیارە


حەوت مانگ ئەو ماوەیە بوو، پارتی لەگەڵ یەكێتی دانوستاندنی وردی كرد، دوو جار لەنێو "ماڵی" یەكێتی رێككەوتنی ئیمزاكرد. بەڵام لە خولەكی كۆتایی دوای حەوت مانگەكە، برادەرانی یەكێتی گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر. بەڵام هێشتاش دەرگای نوێ دەكرێنەوە.\nدەنگنەدانی یەكێتی بە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی بۆ سەرۆكی هەرێمی كوردستان ، پێشبینیكراوبوو، چونكە لە ماوەی ئەو حەوت مانگەدا یەكێتی چەندین جار لەگەڵ پارتی رێككەوتووە و پەشیمان بووەتەوە. پارتی بەم هەنگاوەی یەكێتی ناڕەحەت بووە، بەڵام ئەوە نییە دەستبەرداری یەكێتی ببێت. تاوەكو دەكرێ تووند جارێكی دیكە دەستی یەكێتی دەگرینەوە. قۆناخی خۆش و ناخۆشمان پێكەوە دەربازكردوون .\nرەنگە ئەم كێشەیە ئاسانتر لە هەموو كێشەكانی دیكە چارەسەر ببێ، ئەویش لەبەرئەوەی ئامانجی سەرەكی پارتی ئاشتەوایی و سەقامگیری كوردستانە، ئەگەر نرخەكەی چەندە گەورەبێ، ئامادەین بیدەین بۆ ئەوەی ئەم قەوارەیە بەهێز بمێنێتەوە.\nوەك سەركردەیەكی ئەو حیزبە دوای تەواوبوونی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، بەمنی گوت " یەكێتییەكان دوو رێگەیان لەبەردەمە، یان دابڕان لە پارتی، یانیش رێككەوتن". گوتی "دابڕان پێش هەمووان لەبەرژەوەندی خودی یەكێتی نییە. هەرچەندە دەنگی ئەوەش لەنێو یەكێتی هەیە كە كۆتایی بەهەموو شتێك بێنین لەگەڵ پارتی". بە بۆچوونی من، ئەوە بۆچوونێكی مام جەلالانە نییە و ناشبێ ئەو بۆچوونە لەنێو حیزبێكدا هەبێ كە ناوی "یەكێتی نیشتمانی كوردستان"ە.\nشایەتی ئەوە بۆ فراكسیۆنی یەكێتی لە پەرلەمانی كوردستان دەدەم، كە لەگەڵ ئەو بڕیارەی حیزبی خۆیان نەبوون، ئەوان زیاتر لەگەڵ تەبایی و پێكەوە كاركردنن ، چونكە پێكەوە لە پەرلەمانی كوردستان كاردەكەین . بەڵام سەرئەنجام بەناچاری ملكەچی بڕیاری حیزبەكەیان بوون .\nلە هەڵبژاردنی 30/9/2018ی پەرلەمانی كوردستان دەنگی ملیۆنێك و 567 هەزار و 547 دەنگدەر هەژماركران. لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەنێو پەرلەمان (یەكێتی، كۆمەڵی ئیسلامی، نەوەی نوێ، یەكگرتوو، شیوعی) دەنگی هەموویان دەكردە 644 هەزار و 18 دەنگ ، كە دەكاتە 42 كورسی نێو پەرلەمان. بەڵام دەنگی پارتی بەتەنیا لە دەنگی ئەو پێنج لایەنە زیاترە، ئەویش 686 هەزار دەنگبوو ، دەنگی (پارتی، گۆڕان، نەتەوەكانی دیكە و سەردەم) نزیكەی 902 هەزار دەنگ بووە كە دەكاتە 69 كورسی نێو پەرلەمان .\nكاك نێچیرڤان بە دەنگی 68 ئەندامی پەرلەمان بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە نوێنەرایەتی 902 هەزار دەنگدەر دەكەن.\nنێچیرڤان بارزانی، دەبێتە سەرۆكی ئەوەی دەنگی پێداوە و ئەوەی دژیشی بووە، سەرۆكی هەموو هەرێمی كوردستانە و بەناوی خەڵكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بەغدا و دەرەوە قسە دەكات و بەرگری لە مافی خەڵكی كوردستان دەكات. بەوەش ناسراوە كە ئەو گرێیانەی بە دەست و ددان نەكرێنەوە، لای ئەو بە ئاسانی دەكرێنەوە .\nیەكێتی و پارتی جگە لە دیالۆگ هیچ رێگەیەكی دیكەیان لەبەردەمدا نییە، كاك نێچیرڤان "چەتری یەكڕیزی و كۆكەرەوەی سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكان دەبێت ".\nجەنابی سەرۆك بارزانیش لەهەموو كەس زیاتر قیمەتی "ئاشتەوایی و تەبایی" دەزانێت. واتە لەنێو پارتیدا ئاراستەی چارەسەركردن لەگەڵ یەكێتی لەهەموو ئاراستەكانی دیكە زاڵترە. چاوەڕێی ئەو ئاراستەیە لەنێو یەكێتیش دەكەین.\nئەوەی لە پەرلەمانی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان روویدا، كە یەكێتی نەهات و دەنگینەدا، كێشە گەورەكەی بەردەم هەرێمی كوردستان – عێراق نییە، نا ئەوە كێشەكە نییە. كێشەی كوردستان لەگەڵ عێراق و دەورووبەرە، كێشەی كەركووك و سووتاندن و بەعەرەبكردنی ناوچە كوردستانییەكانە، كێشەی جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری عێراقە.\nدەبێ بیر لەوە بكەینەوە چۆن كێشە یاخود قەیرانەكانی نێو خۆمان چارەسەر بكەین، بۆ ئەوەی دەرەقەتی قەیرانی دەرەكی بێین كە بەسەر كوردستان و ناوچەكەدا دێن .\nراستە حەوت مانگ بەسەر هەڵبژاردندا تێپەڕیون، بەڵام ئەوەی ماوە زیاترە، پێكەوەكاركردنە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە مامەڵەكردن لەگەڵ بەغدا، لەهەموویان گرنگتر، چارەسەركردنی دۆخی كەركووك و ناوچە دابڕێنراوەكانە .\nئەگەر بەحەز بوایە، حەزمان دەكرد یەكێتی نەبووایە، بەڵام یەكێتی هەیە، لەنێو یەكێتیش ئەو حەزە هەیە كە دەبووایە پارتی ئێستا نەمابووایە، بەڵام پارتی هەیە و دەمێنێتەوە و بەهێزتریش دەبێت . ئیدی سەرباری جیاوازی لە تێڕوانینی پارتی و یەكێتی بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، بەڵام چونكە هەردوو حیزب هەن، جێگرەوەی رێككەوتن لەنێوان پارتی و یەكێتی تەنیا "رێككەوتنە".


پامپیۆ: كورده‌كانی سوریا تیرۆرست نین\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا رایگه‌یاند: ئه‌مریكا له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌مێنێته‌وه.\nمایك پامپیۆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا ئه‌مڕۆ 12-1-2019، له كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نووسیدا ته‌ئكیدیكرده‌وه، ئه‌مریكا له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌مێنێته‌وه.\nراشیگه‌یاند: كشانه‌وه‌مان له سوریا ستراتیجمان له ناوچه‌كه ناگۆڕێت و له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌مێنینه‌وه، وتیشی: له نیگه‌رانییه‌كانی توركیا سه‌باره‌ت به سوریا تێده‌گه‌ین، بۆیه سه‌رقاڵی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانین.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا راشیگه‌یاند: جیهان ده‌بێت له‌وه تێبگات كه كورده‌كانی سوریا تیرۆرست نین و هه‌ولًَی پاراستنی وڵاته‌كه‌یان ده‌ده‌ن له ده‌ست تیرۆرستان. پامپیۆ ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا، ده‌مانه‌وێت ئاواره‌كانی سوریا بگه‌ڕێنینه‌وه بۆ ناوچه‌كانی خۆیان، بۆ ئه‌وه‌ش كاری جددیمان كردووه.


هاوپەیمانی نێودەوڵەتی یارمەتی خاوەنکارانی حەسەکە دەدات\nخاوەنکارانی ناوچەکە بانگهێشتکراون تا مۆڵەتیان پێبدرێت و تۆماربکرێن بۆ چەند گرێبەستێك لەگەڵ هاوپەیمانی نێوده‌وڵه‌تیدا تا یارمەتییان بدات ناوچەکە ببوژێننەوە و داعش پەراوێزبخەن.\nنوێنەرانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کۆبوونەوە لەگەڵ خاوەنکارانی ناوچەکە دەکەن لە رمێلان. [خاوەنی وێنە: رۆژاڤا 24]\nئه‌مڕۆ دووشه‌ممه (23 ئازار)، ساڵێك لەمەوبەر بوو كه هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) بەپشتیوانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)یان لە دوایین بنکەی خۆی لە سوریا دەرکرد، کە گوندی باغوزی دێرەزوور بوو.\nپێش ئەم ساڵیادە، وتەبێژی هاوپەیمانان، عەقید مایڵز کاگینز و وتەبێژی هەسەدە مستەفا بالی کۆنفرانسێکی هەواڵی هاوبەشیان رێکخست لە رمێلانی پارێزگای حەسەکە لە 6 ئازار، باسیان لە هەوڵە بەردەوامەکان کرد بۆ بنەبڕکردنی شانە نوستووەکانی داعش.\nچالاکوانی ناوچەکە، عەمار ساڵح بە دیارونای وت پەیوەندیی نێوان هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و خەڵکی ناوچەکە بونیادنەرانە و ئەرێنی بووە.\nوتی سەرەڕای کارکردن لەگەڵ هەسەدە بۆ بەئامانجکردنی پاشماوەکانی داعش و شانە نوستووەکانی لە باکوری خۆرهەڵاتی سوریا، هاوپەیمانی نێودەڵەتی دەمێکە پشتیوانی ده‌كات له خەڵکی ناوچەکە و بەمدواییانە چەندین دەرفەتی خاوەنکاربوونی بەخشیوە.\nنوێنەرانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی رێکار و مەرجە بنەڕەتیەکانی گرێبەست رووندەکەنەوە لەنێوان کۆمپانیا سورییەکان و هێزەکانی هاوپەیماناندا لە حەسەکە. [DVIDS]\nکاگینز لە 6 ئازار لە وتارێکدا وتی خاوەنکارانی ناوچەکە بانگهێشتکراون تا بە پرۆسەیەکدا بڕۆن و تۆماربکرێن بۆ چەند گرێبەستێك بۆ پشتیوانی بنکەکانی نیشتەجێبونی هێزەکانی هاوپەیمانان.\nوتی پێش ئەوەی بتوانن کار لەگەڵ هاوپەیمانان بکەن، بزنسەکان دەبێت تۆماربکرێن و مۆڵەتپێدراو بن.\nوتی: "ئەمە مانای وایە، خاوەن پرۆژەکان، خاوەنکاران، دەبێت ئامادەبن پشکنینی پێشینەی ئەمنییان بۆ بکرێت و دەبێت دڵنیابین لەوەی پارەکە راستەوخۆ دەڕوات بۆ بزنسەکان."\nکاگینز وتی ئەمە بۆ ئەوەیە دڵنیابین لەوەی پارەکە ناڕوات بۆ رژێمی سوریا، کە سزای بەسەردا سەپێنراوە، یان هەر گروپێکی تووندڕەو.\nئەو گرێبەستانەی کێبکڕکێیان بۆ دەکرێت هی دابینکردنی چەو و لم، ئامرازی قورس و بیناسازیی گشتیان تێدایە.\nکاگینز باسی لەوە کرد كه ئەمە "هەنگاوی یەکەمە... لەوەی بە هاوبەشییەکی سەرکەوتووی دەبینین بۆ تاودان و برەودان بە ئابوری ناوچەکە" و ئاماژەیکرد بەوەی ئەو بزنسانەی رەچاودەکرێن، لەلایەن "پیاوان، ژنان، کورد و عەرەبەوە" بەڕێوەدەبرێن.\nوتی "ئەگەری ئەوە هەیە هەندێك کەس کاری باشیان دەستبکەوێت، یان شوێنێکی دیکە بدۆزنەوە بۆ فرۆشتنی شمەکەکانیان." ئاماژەیکرد بەوەش كه ئابورییه‌كی به‌هێز له ناوچەکەدا داعش به‌دوور ده‌گرێت.\nوتی زۆرینەی حەسەکە چەکداری چالاکی داعشی تێدا نەبوو "لەبەرئەوەی کۆمەڵگەکە رێگەی پێنادات و پێمانوایە ئابورییەکی بەهێز و برەوسەندنی ئابوری بۆ ئەوە گرنگە".\nپەیوەندی 'ئەرێنی' لەگەڵ خەڵکی ناوچەکە\nساڵح کۆبوونەوەکانی ئەمدواییە و پەیوەندیگرتنەکانی هاوپەیمانانی لەگەڵ خاوەنکارەکانی ناوچەکە ناوزەدکرد بە "هەنگاوێکی زۆر ئەرێنی لەهەموو رەهەندێکەوە".\nبە دیارونای وت پێدانی گرێبەست بە بزنسە ناوخۆییه‌كان "ناوچەکە دەبوژێنێتەوە و دەرفەتی کار دابیندەکات"، ناوچەکەش پتەودەکات دژی تیرۆریزم و سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران (پاسداران).\nهێزەکانی ئەمریکا وەك بەشێك لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کاردەکەن و ئەرکی پاراستنی ژێرخانی نەوتی ناوچەکەیان پێدراوە.\nکاگینز وتی: "داعش پێشتر زیاد لە 5 ملیۆن دۆلاری لە ساڵێكدا لەم کێڵگە نەوتیانەوە دەستدەکەوت." وتیشی: "رێنادەین ئەوە رووبداتەوە."\nساڵح ئاماژەیکرد بەوەی جگە لە داعش، بوونی هاوپەیمانان لە ناوچەکە یارمەتی ئەوە دەدات کە ئەوانیدی، لەنێویاندا پاسداران و رژێمی سوریا، نەتوانن سامانی نەوتی ناوچەکە قۆرخبکەن.\nئاماژەیکرد بەوەش كه پرۆژەکان دەکرێت فراوانبکرێن بۆ بوارەکانی کشتوکاڵ، تەندروستی، وزە و پەروەردە، وه‌ك دوا ئامانجیش دروستکردنی ژینگەیەکی سەقامگیری کۆمەڵایەتی کە بتوانێت هەڵوێستی خۆی بۆ رەتکردنەوەی تیرۆریزم درێژەپێبدات.\nوتی تا ئەمڕۆ، 13 کۆمپانیا بە چەندین تایبەتمەندیی جیاواز و جۆری چالاکیەوە لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی تاووتوێی گرێبەستیان کردووە.\nوتیشی لەکاتی ئەم پرۆسەیەدا تەرکیز لەسەر دڵنیابوونە لەوەی ئەو پارەیەی رێککەوتنی لەسەر کراوە دەچێت بۆ کاری رێککەوتن لەسەرکراو و لە ناوچەکە دەمێنێتەوە و ناگوێزرێتەوە بۆ لایەنەکانی دیکەی وەك داعش یان رژێم.\nئایا كۆمه‌ڵگه‌كه‌ت تاووتوێی هیچ هه‌وڵێك ده‌كات بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تێرۆریزم؟\nلە هەڵکوتانەسەرێکدا لە دێرە زوور هەسەدە 2 بەرپرسی داعش دەستگیردەکات\nهەڵکوتانەسەرەکە، لەلایەن هێزە تایبەتەکانی هەسەدەوە بە هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، دوای چاودێرییەکی چڕوپڕ ئەنجامدرا.\nهەسەدە بەدووی پاشماوەکانی داعش دەکەوێت لە دێرەزوور\nبەرپرسێکی ئەمنی دەڵێت هەڵمەتی دەرکردنی پاشماوەکانی داعش کە هەفتەی رابردوو دەستیپێکرد بەپشتیوانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی پێشڕەوی باشی بەدەستهێناوە.\nتوڕەیی دوای ئەوەی رێکخراوی دژی چەکی کیمیایی رژێمی سوریا تۆمەتباردەکات بە هێرشە کیمیاییەکان\nرێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و حکومەتەکان سەرکۆنەی ئەو رژێمەیان کرد و وتیان راپۆرتەکان دەیسەلمێنن كه هێرشی چەکی کیمیایی بەردەوامە دژی خەڵکی سوریا.\nسەرەکوەزیرانی نوێی راسپێردراوی عێراق، کازمی، بەڕێوبەری هەواڵگرییە و هاوڕێی لە هەموو لایەك هەیە\nچاودێران دەڵێن مستەفا کازمی، کاندیدی سێیەمی ئەمساڵ بۆ سەرەکوەزیرانی عێراق، پێده‌چێت پەیوەندی باشی هەبێت تا عێراق رزگاربکات لە چەندین قەیران.


(ڕەوانەکراوە لە دیکارتەوە)\nڕێنێ دێکارت (بە فەرەنسی ʁəne dekaʁt) (لەدایکبوون ١٥٩٦- کۆچی‌دوایی ١٦٥٠) فەیلەسووف، بیرکار و شارەزای فیزیک و نووسەری خەڵکی فەڕەنسا بوو کە زۆرتری تەمەنی لە وڵاتە یەکگرتووکانی نێزرلاند (ھۆڵەندا) ڕابوارد. نازناوی «باوکی فەلسەفەی نوێی» پێ‌درا و زۆرینەی گەشەی فەلسەفەی ڕۆژئاوایی کە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆشدا دەیبینین، درێژەی نووسراوەکان و بیرەوەریەکانی ئەوە. بە تایبەت کتێبی «ڕامانگەلێک لە فەلسەفەی ئەولادا» ئێستاکەش وەک بەشی سەرەکی خوێندن لە زانکۆکانی فەلسەفە بەکاردێت. کاریگەریی دێکارت لەسەر بیرکاری و ماتماتیک بە ڕوونی دیارە؛ سیستەمی پۆتانەکانی دێکارت (بە ئینگلیزی: Cartesian coordinate system - بە فارسی: سیستم مختصات دکارتی) ڕێگە دەدات شێوە ھەندەسییەکان لەسەر ھاوکێشە جەبرییەکان بەیان بکرێن. دێکارت وەک باوکی ئەندازەی شیکارانە ناسراوە. ھەروا دێکارت بە یەکێک لە ئەندامانی شۆڕشی زانستیی دەزانن.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڕێنێ_دێکارت&oldid=634585»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٨:٢٧ی ٩ی ئابی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ـ مەڵبەندی بەرلین، ئێمە پێمان باشە ناوەکە وەک خۆی بمێنێتەوە.\nـ سۆکسە، ئێمە درێژکراوە و دابڕاوی هیچ لایەنێک نین. خۆ گەر لەسەر ناوێکی نوێ رێکبکەوین باشترە و،گەر زۆرینەشتان مانەوەی ناوەکەتان وەک خۆی پێ باشە، ئێمە دژ نین، چونکە ئامانج یەکبوون و کارکردن و خزمەتە. بەڵام لەم ڕووەوە پێمان باشە، دوا بڕیار کۆنگرە بیدات.\nسەرئەنجام هەندێ گفتوگۆ وکرا و بیروڕا ئاڵوگۆڕ کرا،بەتایبەت ئەکساش داوای گۆڕینی ناوەکەی دەکرد.\nسەرئەنجام: هەتا کۆنگرە، گەر لەسەر هەر ناوێک ڕێکەوتین ئەوا کارێکی چاکە،لێ گەر نەکرا، وا بە بڕیاری کۆنگرە ڕازی دەبین.\nجێگای کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی.\nـ مەڵبەندی پراگ، دەمانەوێ لە پراگ بێت.\nـ سۆکسە، ئێمە دژ نین، وەلێ لامان وایە زۆربەی ئەندامانی کۆمیتە لە کوێ بێت، ئەوێ باشترە. وەک دەزانن هاتووچۆ بۆ ئەوروپای ڕۆژهەڵات هەندێ سەختە. هەموو لایەنەکانی دیکەش لە ڕووی پراکتیکییەوە پراگیان بە زەحمەت ناوزەد کرد.\nسەرئەنجام: کۆمیتەی ئامادەکاریی،تا کۆنگرە هەوڵی چارەسەرکردنی ئەم خاڵە دەدات. گەر بە ڕێکەوتن نەگەشتین، با باسەکە بچێتە کۆنگرەوە.\nکۆمیتەی ئامادەکاریی کۆنگرە.\nلە کۆبوونەوەی ئیمڕۆدا نوێنەری یۆکسی کاک سەربەست و کاک موسڵح ئامادە بوون.\nدەستەیەکیش بە تایبەت لە بەرلینی ڕۆژئاوا و ئەڵمانیای ڕۆژئاوە لە ئەکسا جودابووبوونەوە و بە ناوی ئەکسای جیاوەبووەوە مەڵبەندی بەرلین، کاک کاکی خۆم و جەنگیزخان، ئامادە بوون.\nـ ئەکسا،پێشنیازی کرد، کۆمیتەی ئامادەکاریی، ژمارەییان ٧ ـ ٩ کەس بێت باشە.\nـ سۆکسە، هەر لایەک دووکەس و بۆ کۆبوونەوەکان، یەک کەسیش ئامادە بێت بەسە.\nـ یۆکسی، هەمان بیرورای سۆکسەمان هەیە.\nـ ناوەندی پراگ، هەر سێ رێكخراوەکە، بەرلین و پراگ و ئەکسا،سەروو دوو ئەندام و ئەوانی دیکەش یەک ئەندام.\nـ ناوەندی بەرلین، پێشنیازەکەی پراگمان پەسەندە.\nـ یوکسی... سوور بوون لەسەر ئەوەی دەبێ ئەوانیش دوو ئەندامیان هەبێت. لەم خاڵەدا کە زۆر گفتوگۆی لەسەر کرا..ئێمە ئامادەیی خۆمان دەبڕی تەنیا و تەنیا لە بەرخاتری پرسی یەکخستن و یەکگرتنەوە، واز لە ژمارەی ئەندامی خۆمان لە کۆمیتەدا بهێنین، بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی یەکگرتن. ئەمەش ئەوپەڕی نیازپاکی ئێمەی بەرامبەر بەوان دەردەخست. یۆکسی ،لە بەیاننامەیەکیاندا"چ یەکگرتنێکمان دەوێ ،لە ١٢/٩/١٩٨٨ دا دەنووسێ:\n"ڕاستییەکەی نوێنەری سۆکسەش ڕایگەیاند کە ئەوانیش زۆر لەگەڵ ئەو ژمارە(١١)؟!! یەدا نین،بەڵام ئەگەر ژمارەی ئەندامانی کۆمیتەکە ببێتە(١٢)ئەوا ئەوانیش دوو نوێنەریان دەوێت. سێ رێکخراوی ناوبراو وایان پیشان دا کە ئەگەر سۆکسە رازی بێت کۆمیتەکە ببێتە (١٢)ئەندام و ئەوانیش داوای دوو ئەندام نەکەن،ئەوا ئەوانیش(واتە سێ لایەنەکە)قایل دەبن بەوەی کۆمیتەکە ببێتە (١٢)ئەندام.سەیر ئەوە بوو دوایی سۆکسە بەوە قایل بوو،کەچی ئەوان لەوەش پەشێمان بوونەوە..".\nدوای گفتوگۆیەکی دوورودرێژ لە نێوان ئامادەبوواندا،بە باش زانرا هەر لایەک یەک کەس و سووربوونی KSSE لەسەر دوو کەس، بۆ هەرسێ لایەنەکە, کۆبوونەوەکانی بەرەو ئاڵۆزی برد. هەرچەند دواتر، برایانی ئەکسا نەرمییان نواند، بە یەک ئەندامیش رازی بوون.\nسەرئەنجام: بڕیاردرا لەبەرخاتری یۆکسی کۆمیتەکە لە ١٠ کەس پێک بێت.\nڕاپۆرتی سیاسی، دەستووری ناوخۆ، بڕیار و ڕاسپاردە، بەرنامەی کار، دروشمی کۆنگرە و ناوهۆڵی کۆنگرە، ئامادەکردنی بانگهێشتن بۆ پارت و ڕێکخراوکان، دامەزراندنی کۆمیتەی کۆنگرە، پێڕەوی ناوخۆ و دانیشتنەکان بنووسرێتەوە، دەرکردنی بڵاوکراوەیەک تا کۆنگرە، کۆکردنەوەی پیتاک، پاراستنی نهێنی کار و ناو و شوێنی کۆنگرە،وتار بە چ شێوەیەک بخوێندرێتەوە و دەستنیشانکردنی ناونیشانی کۆمیتەی ئامادەکاریی تا کۆنگرە..\nناوەکانی کۆمیتەی ئامادەکاریی.\nبەرلین، کاک فەوزی و کاک حەمەدەمین. سۆکسە، هەڵۆ بەرزنجەیی. ئەکسا کاک دەشتی و کاک نەریمان. کۆماکورد،کاک ئەبوزەڕ. لاوان کاک بەهرۆز. پراگ کاک شێخ عەلی و کاک جەوهەر شاوەیس و کاک ئەسکەندر.\nـ بەرلین: کۆمیتەی ئامادەیی کۆنگرەی یەکگرتووی کۆمەڵە خوێندکارە کوردی و کوردستانییەکان لە ئەوروپا\nـ یۆکسی: وشەی لاوانی بۆ زیاد بکرێ .\nـ سۆکسە: وشەی ڕێکخراوی بۆ زیاد بکرێ.\nـ پراگ: کۆمیتەی ئامادەیی کۆنگرەی یەکگرتووی، مەڵبەندە خوێندکاری و لاوانی کوردی و کوردستانی لە ئەوروپا.\nسەرئەنجام: کۆمیتەی ئامادەیی کۆنگرەی یەکگرتووی مەڵبەندە خوێندکاری و لاوانییە کوردی و کوردستانیەکان لە ئەوروپا.\nـ ئەکسا: دروشمی خوێندکاران وەک خۆی بمێنێتەوە.\nـ سۆکسە: ئێمە پێشنیاز دەکەین کەوا ئەو دروشمە بگۆڕدرێ،چونکە بەڕاستی گوزارشتی تەواو لە مەسەلەی خوێندکاران ناکات و ڕەنگدانەوەی تەواوی ئەم قۆناخەمان نابێت، لە سەر خوێندکاران و پرسی یەکگرتنەوە.\nسەرەتا یۆکسی، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە، گەردوو ئەندامیان لە کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتی گشتیدا نەبێ، بەشداریی کۆنگرە ناکەن. هاوکات هیوای سەرکەوتن بۆ هەموو لایەک دەخوازن.\nـ سۆکسە: ئێمە بەداخەوەین بۆ لایەنێکی وەک یۆکسی، کە دەیانەوێ لەسەر شتێکی وا ساکار و تەکنیکی دەست بکێشنەوە. چونکە ئامانجی یەکگرتنەوە لەوە مەزنتر و پیرۆزترە کەوا بەشداری نەکەن.\nـ بەرلین و ئەکساش بە هەمان شێوە بە داخەوەبوون بۆ هەڵوێستە توندەکەی یۆکسی.\nـ ئەکسا: دوای سووربوونی یۆکسی لەسەر هەڵوێستەکەی، بە توندی کەوتە سەرزەنشتیان، بەوەی هەمیشە دژی هەوڵی یەکگرتن بوون.وتی: ئێمە دەتوانین بڵێین تەنیا سۆکسە، بە کردەوە کاری بۆ پرسی یەکگرتن کردووە،ئێمەش وەک ئەکسا بایی پێویست کارمان بۆی کردووە. ئەمەی سەرێ گەواهی و ئارگومەندێکی ترە لەسەر هەڵوێست و فیکری سۆکسە و دروشمەکانی.\nـ سۆکسە: ئێمە لە لەخۆبووردوویی و دڵسۆزیی و پەرۆشمانەوە بۆ یەکگرتنەوە، ڕازین کەوا هەر چوار لایەنەکە، بەرلین و پراگ و ئەکساو یۆکسی سەرو دوو ئەندام و ئەوانی دیش یەک ئەندام... سەبارەت بە خۆمان گەر یەکگرتنەوە پێک بێت تەنانەت ئامادەین، کەسیشمان نەبێت لە کۆمیتەدا.بەلای ئێمە یەکگرتن وکارەکانی ئایندە و بەجێگەیاندنی خزمەتەکانی سەرشانمان بەرامبەر بە کورد گرنگترە.\nـ کۆماکورد: ئەوانیش بە توندی ڕەخنەیان لە هەڵوێستەکەی یۆکسی گرت و وتییان ئێمەش هەمان ڕای سۆکسەمان هەیە، بە یەک ئەندام ڕازین.\nـ سۆکسە: پێویستە ئەوە بڵێین ئێمە بە گشتی گومانمان هەیە و زۆر شت بە دڵی ئێمەش نییە،بەڵام چونکە خاڵەکان تەکنیکین،هەق نییە ببنە گرفت، هەر نەبێ خاڵی گەوهەری تر هەیە، لەسەری ڕێک بکەوین. دەنا ئێمەش خۆمان دەکێشینەوە.\nـ یوکسی: ئێمە لەو هەڵوێستەی برایانی سۆکسە زۆر باش تێدەگەین و سوپاسیان دەکەین. دواتر پیرۆزباییان لە کاروبارەکانی ئێمە کرد و ئامادەیی خۆیان بۆ هەر کارێک بەوان ساز بێت بۆ هاوکارییکردن دەربڕی ،و داوای لێبووردنیان کرد و خۆیان کێشایەوەو چوونە دەرەوەی کۆبوونەوەکە.(تومەز یۆکسی زووتر لە لقاء الرفاق ئاگادار کرابوونەوە،لێ بۆ بەس شەڕیان لەسەر دوو ئەندام دەکرد، ئەمە ئەو پرسیارە نهێنییەی جێی سەرنجە؟!).\nسەرئەنجام: هەموو لایەنەکان ڕەخنەیان لە یوکسی گرت و لەسەر ئەوەی پرسی یەکگرتنەوە پێشێل دەکەن. بە هەوڵێکی ئێمە،کارێکمان کرد، لەگەڵ ئەوەشدا،یۆکسی کۆبوونەوەکانیان جیهێشت،بەڵام دەرگامان بە کراوەیی بۆیان بە هێشتەوە،هەر کاتێ ڕازیبوون، دەتوانن بیری لێ بکەنەوە و بێنەوە بەشدار بن.


تەندروستیی جیهانیی: هیچ بەڵگەیەک نییە کۆرۆنا بە گەرما لەناوبچێت – کوردی – RojNews.News\n22/06/2020 - 11:07:04 pm\nسێشەممە, 28 أبر 2020 – 14:17 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nئەمڕۆ لە هۆڵی هۆتێل ڕۆتانا-ی شاری هەولێر، ئەدهەم ئیسماعیل، نوێنەری ڕێکخراوی تەندروستیی جیهان کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسیی سەبارەت بە ئەگەری سەرهەڵدانەی کۆرۆنا لە هەرێمی کوردستان ئەنجامدا.\nئەدهەم ئیسماعیل، ڕایگەیاند: ئێمە پێمانوایە جارێكی دیكە شەپۆلێكی دیكەی ڤایرۆسەكە دێتەوە بۆ هەرێمی كوردستان، بۆیە هەنگاوەكانمان بۆ ڕێگرییە لەو شەپۆلە.\nنوێنەری ڕیکخراوی تەندروستیی جیهانیی، وتیشی: چاودێرییەكی چڕی كامپەكان دەكەین و هەموو ڕێكارێك بۆ پاراستنی ئاوارە و پەنابەرەكان دەگرینە بەر، و بۆ ئەو مەبەستەش لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی هەرێم و عێراق لەسەر خەتین.\nئەدهەم ئیسماعیل، لەبارەی کاریگەریی پلەی گەرما بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسەکە، وتی: وەك ڕیكخراوی تەندروستیی جیهانیی هیچ بەڵگەیەك لەبەردەست نییە بەهۆی بەرزربوونەوەی پلەی گەرماوە ئەو ڤایرۆسە لەناو دەچێت، بەڵام پێمانوایە، كە لەسەرووی ٣٠ پلەی گەرما چالاكییەكانی كەم دەبێتەوە.\nنوێنەری ڕێکخرای تەندروستیی جیهانیی، ئاشکراشیکرد، کە بە دابینکردنی کیتی پشکنین، ئامێری تاقیگەیی و پێدانی چەند ئۆتۆمبێلێک هاوکاری هەرێمی کوردستانیان کردووە و بەردەوامیش دەبن لە پێشکەشکردنی ئەو هاوکارییانە.\nهەروەها، وتی: ئەو ژمارەیەی كە لە هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی چوار پارێزگا تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا، لە سەرووی ٣٥٠ كەسە ، بەڵام ژمارەی چاكبووەكان لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان دڵخۆشكەرە كە %٩٠ی تێپەڕاندووە.\nكارمه‌ندانی ته‌ندروستی ده‌ربەندیخانیش مانگرتنیان ڕاگه‌یاند


بەرپرسیارێتی میدیا بەرامبەر بەجەماوەر\nلەراستیدا گرنگی میدیا و کاریگەربوونی بە هاوسۆزی لەگەڵ جەماوەردا دەردەکەوێت، لەهەرکاتێکدا زانرا دەبێتە هۆی ئازاردانی خەڵکی تێکدانی باری ئارامی کۆمەڵگە ئەوا پێویستە شارەزایان و پسپۆران و سەندیکاکانی بواری میدیا لەسەری بێنەگۆ.\nئئازادی یان بەرپرسیارێتی لە راگەیاندندا؟\nهەرکاتیک باسی راگەیاندن دەکرێت لەگەڵیدا باسی ئێتێکی رۆژنامەوانی دێتە ئاراوە. کاریگەری راگەیاندن لەئێستا هێندە گەورەیە ئەگەر یاسا و ئێتیکی خۆی نەبێت ئەوا کارەساتی مرۆیی دروستدەکات، چونکە هەندێ جار خراپ بەکارهێنانی میدیا و ئازادی رۆژنامەوانی خۆی دەبێته هۆی پێشێلکردنی مافی گشتی. فەیلەسوف و شارەزایانی بواری راگەیاندن لەدوای چەندین ساڵ کارکردن بۆ بەرقەراربوونی ئازادی رۆژنامەوانی گەیشتنە ئەو راستییەی کە ئازادی رەهای راگەیاندن زیان بە هاوڵاتی دەگەیەنێت، بۆیە پاش لێکۆڵینەوەو توێژینەوەیەکی زۆر لە بوارەکەدا تیۆری بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی هاتە ناو بواری راگەیاندنەوە.\nهەموو ئازادییەکان لە نێویشیاندا ئازادی رۆژنامەوانی پێویستی بە گیانی بەرپرسیارێتی هەیە، ئازادی و بەرپرسیارێتی، دوو چه¬مکی تەواوکەری یەکترن. بەداخەوە لای هەندێک ئازادی بە مانای نابەرپرسیارێتی راڤەدەکرێت، هەرکاتێک باس و خواست لەسەر سنوور و پرەنسیپەکانی ئازادی بکرێت بەمانای سانسۆر لێکدەدرێتەوە. نەخوێندەواری میدیایی خۆی لەوادا دەبینێتەوە کە جیاوازی لە نێوان (ئازادی و بەرپرسیارێتی و سانسۆر) دا نەکرێت، چونکە هەر یەک لەم چەمکانە لە دنیایی زانستی میدیاییدا پێناسەی خۆی هەیە.\nئازادی رۆژنامەوانی تیۆرییەکی نوێ نییە، بەشێوەیەکی گشتی لەکۆتاییەکانی سەدەی حەڤدەهەم لەبەریتانیا باس وخواستی گەرم لەسەر هەڵگرتنی سانسۆری سەر رۆژنامەکان کراوە، سالی ١٦٩٥ پەرلەمانی بەریتانی یاسای رۆژنامەوانی رێکخست، ئەم بابەتە لە لەئەنجامی وتارە بەناوبانگەکەی جۆن ملتۆن John Milton's Areopagitica لە ساڵی ١٦٤٤ هاتەبوونەوە، کە بۆپشتگیرکردن لە ئازادی رۆژنامەوانی نوسیبووی، لە راستیدا ئەم ئازادییەی ئێستا لە بواری رۆژنامەوانیدا پراکتیز دەکرێت، بەرهەمی هەمان ئەو فەیلەسوف و بیرمەندە سیاسییانەی وەک (جۆن لۆک John Locke، تۆماس جێفێرسۆن Thomas Jefferson، جۆن میلتۆن John Milton)ە، ئەوان لە وتار و نووسینەکانیاندا بەتوندی جەختیان لەسەر بنەماکانی ئازادی و دیموکراسی دەکرد. لە کۆتاییدا ئەو هەوڵ و بیرکردنەوانە بوونە هۆی گەڵالە بوونی یاسایەکی تایبەت بە رۆژنامەوانی لەولاتانی رۆژئاوادا، لە پاشاندا بوویە یاسایەکی جیهانی بۆ راگەیاندن،دەک دەستکەورێکی گەورە ئازادی رۆژنامەوانی لە ساڵی ١٧٩١ لە دەستوری ئەمریکا و لە ١٧٩٢ لە بەریتانیا جێگیرکرا.\nئەگەر لێرەدا هەر فۆکەس لەسەر کاتی نائاسایی بکەین، بۆ نمونە لە ئێتیکی جیهانیدا رێگەنەدراوە وێنەی ترسناک و خوێناوی بگوێزرێتەوە، هەرچەندە بابەتەکە بەهای هەواڵی زۆری هەبێت و سەرچاوەکەیشی راست بێت، بۆ نمونە لە کاتی جەنگ و کارەساتەکاندا، میدیا سنووردار دەکرێ، ئەمەش بۆ سنووردارکردنی راگەیاندن نیە، بەڵکو بۆ پاراستنی کۆمەڵگا و رەچاوکردنی باری دەروونی خەڵکییە، چونکە بەهۆی پەخشکردنی ئەو جۆرە دیمەنانە دروستبوونی کارەساتی تر بەدوور نازانرێت بەهۆکاری ترس تۆقاندنەوە. چەند ساڵی رابردوش لە کوردستاندا هەواڵی لەو جۆرەمان زۆر هەبووە، ئەگەر لەوکاتەدا وەک خۆی پەخشبکرایە کاریگەرییەکی تەواو خراپی دەبوو بۆ هاولاتی کورد، یەکێک لەوانە نزیکبوونەوەی داعش بوو لە هەولێر، ئەگەر میدیا وەک خۆی بەجەماوەری بگەیاندایە خەڵکی توشی شڵەژانێکی گەورە دەکرد.\nلێرەش لە کوردستان میدیا نابەرپرسانە روماڵی کردووە چونکە کاتێک دەڵێت مردوو لەسەر جادەکان دەکەون یان کارەسات گەورە بەرێوەیە، بەهەمان شێوە میدیا پابەندی ئێتیکی رۆژنامەوانی نەبووە، چونکە هەموو زانیارییه‌ک شایەنی نووسین و بڵاوکردنەوە نییە هەرچەندە بەهای هەواڵێشی بەرزبێت. ئەمەش هیچ مانای کەمکردنەوەی ئازادی راگەیاندن نیە بەڵکو رێکخستنی کاری میدیاییە.\nلەم کاتانەدا راگەیاندن بەرپرسیارێتی قورستری دەکەوێتە ئەستۆ چونکە دەبێت هاوسەنگی لە نێوان بەهای هەواڵ و خێرایی گەیاندنی هەواڵ و مۆرالی میدیاییدا بکات، نابێت بە هیچ شێوەیەک میدیاکان تەنها بەرژەوەندی خۆیان بخوێننەوە و کۆمەڵگە توشی زەحمەت بکەن. پێویستە هاوسەنگی لە نێوان پرنسیپەکانی ئازادیی تاک و ئازادیی ڕاگەیاندن وبەرپرسیارێتی ڕاگەیاندن لە بەرامبەر کۆمەڵگه‌دا بکەن.\nدکتۆرا لەراگەیاندن لەوڵاتی بەریتانیا\n1 میدیای کوردی پێویستی بە 'رۆژنامەوان' ھەیە نەک 'چالاکوان'


پرۆژەی كەناڵی ئیستەنبوڵ چیە؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزیری ژینگەی توركیا موراد قوروم ئاشكرایكرد دەوڵەت رازی بووە لەسەر پلانی پەرەپێدانی پرۆژەی گەورەی گەرووی ئیستەنبوڵ كە بە كەناڵی ئیستەنبوڵ ناسراوە.\nپرۆژەی كەناڵی ئیستەنبوڵ پرۆژەیەكی گەورەی حكومەتی توركیایە بۆ بەستنەوەی دەریای رەش بە دەریای مەڕمەڕەوە، ئەمەش دووهەم گەرووە لە دوای گەرووی بۆسفۆڕ.\nتێچووی ئەم پرۆژەیە بریتییە لە 75 ملیار لیرە واتە 9.2 ملیار دۆلار.\nئەم پرۆژەیە دوای ساڵێك دێت لە یەكەم كەمكردنەوە بۆ دووبارە بنیاتنانی دوو پردی مێژوویی لە گەورەترین شار كە بڕیاری لێدراوە لەگەڵ هەڵكەندنی گەرووی ئیستەنبوڵ بە درێژیی 45 كیلۆمیتر بە پشتیوانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا.\nوەزیری ژینگەی توركیا رایگەیاند رەزامەندیان نیشان داوە لەسەر پلانی پەرەدان بە پرۆژەی كەناڵی ئیستەنبوڵ و خستویانەتەڕوو بۆ گفتوگۆ و راوێژ.\nبە ئەم پرۆژەیە هاتوچۆی دەریایی لە گەرووی بۆسفۆڕ كەمدەبێتەوە كە قەرەباڵغرین رێڕەوی دەریاییە لە جیهاندا، رێگریش دەكات لە روودانی رووداوی هاوشێوەی گیرخواردنی كەشتییەك لە گەرووی سوێس لە میسر.\nئەم پرۆژەیە بووەتە جێگەی رەخنەی هەندێك كەس و لایەن، دەڵێن زیانێكی گەورە بە ژینگە دەگەیەنێت لەگەڵ سەرچاوە ئاوییەكانی شاری ئیستەنبوڵ كە دانیشتووانەكەی 15 ملیۆن كەسە.\nئەكرەم ئیمام ئۆغلۆ سەرۆكی شارەوانی ئیستەنبوڵ لە حزبی ئۆپۆزسیۆن جەهەپە لەبەهێزترین رەخنەگرەكانی ئەم پرۆژەیە.


خزمەتگوزارییەکانی فریاکەوتنی خێرا لە نهۆمی زەمینییدایە و دەروازەیەکی چوونە ژوورەوەی تایبەت بە خۆی هەیە.\nبەشی فریاکەوتنی خێرا یەکێکە لە بەشە گرنگەکانی شاری پزیشکیی فاروق بەهۆی ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشکەشیان دەکات بۆ ڕزگارکردنی ژیانی نەخۆشەکان. بەشی فریاکەوتنی خێرا کراوەیە بەدرێژایی ٧ ڕۆژی هەفتە بە رۆژانی پشووە فەرمییەکانیشەوە بۆ پێشکەشکردنی کۆمەڵێكی فراوان لە خزمەتگوزاریی ئاست بەرز لە ڕووی جۆرەوە لەلایەن تیمێكی شیاو لە پزیشکان و پەرستارانەوە کە لە ئاستێکی بەرزی لێهاتوویی و خاوەن شارەزاییدان.\nبەشی فریاکەوتنی خێرا ئامادە کراوە بە گشت ئامراز و کەلوپەلە پێویستەکان کە یارمەتیی دابینکەرانی چاودێریی تەندروستیی دەدەن بۆ وەرگرتنی هەموو حاڵەتەکانی ڕووداو و برینداربوون لەپاڵ هەموو حاڵەتە پزیشکییە زۆر بەپەلە و / یان لەناکاوەکان لە هەموو پسپۆڕییەکاندا.\nزۆرجار نەخۆشەکان لە بارودۆخێکی ناجێگیردا دەگەن و پێویستییان بە چاودێریی ورد و چارەسەری دەستبەجێ هەیە. دەشێت لەهۆش خۆیان چووبن، و زانیاریی بەردەست نەبێت لە بارەی بابەتەکانی وەکو پێشینەی پزیشکییان و هەستیارییان بە هەندیک چارەسەر و جۆری خوێنیان. لەبەر ئەوە کارمەندانی بەشی فریاکەوتنی خێرا ڕاهێنراون لەسەر کارکردن بە خێرایی و کارامەیی تەنانەت لە کاتی بوونی کەمترین زانیارییشەوە.\nتیمی فریاکەوتنی خێرا پەرستارەکانی فریاکەوتنی خێرا و کارمەندانی پێشوازیی فریاکەوتنی خێرا و کارمەندی خزمەتگوزارییەکانی نەخۆش و کارگوزارانی گواستنەوەی نەخۆش لەگەڵ پزیشکانی شیاو و خاوەن کارامەیی و لێهاتوویی ناوازەی بواری فریاکەوتنی خێرا لەخۆدەگرێت بۆ پێشکەش کردنی باشترین خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان بەپێی باشترین پەیڕەوکارییە پزیشییەکان.\nژووری پۆلێن کردن\nژووری نەشتەرگەرییە سادەکان (نەشتەرگەری پچووک)\nژووری چاودێریی پزیشکیی\nژووری پشکنینی نەخۆشییەکانی ئافرەتان\nخزمەتگوزاری ئۆتۆمبیلی فریاکەوتنی خێرا\nئۆتۆمبێلی فریاکەوتنی خێرا\nئۆتۆمبێلەکانی فریاکەوتنی خێرا لای ئێمە، بریتین لە ئۆتۆمبێلی تایبەتمەندی ئامادەکراو بە شێوەیەکی تەواوەتیی بە کەلوپەلی پێویست. خزمەت گوزاریی فریاکەوتنی خێرا بەردەستە بەدرێژایی ٢٤ کاژێر لە ڕۆژێکدا بۆ بارودۆخەکانی فریاکەوتنی خێرا، وەکو حاڵەتە مەترسیدارەکان و ڕووداوەکان و گواستنەوەی نەخۆشەکان لە و بۆ شاری پزیشکیی فاروق. ئەم خزمەتگوزارییانە لەلایەن تیمێکی پزیشکیی لێهاتوو و بەئەزموونی ئاست بەرزەوە پێشکەش دەکرێن بە درێژایی کات بە شەو و بەڕۆژ.\nبەشی فریاکەوتنی خێرا دەکەوێتە تەنیشت بەشی تیشك و سۆنەر و بەشی تاقیگە. ئەمەش بۆ ئاسانکردنی گەیشتن بە خزمەتگوزارییەکانی بەشی تیشک و تاقیگە بۆ نەخۆشەکانی فریاکەوتنی خێرا بەشێوازێکی بە پەلەو ڕاستەوخۆ.


پەنجا ساڵ پێشمەرگایەتی - مەسعود بارزانی - ماڵپەڕی فەرمی\nیەکشەممە 20 ئایار 2012\nپەنجا ساڵ پێشمەرگایەتی - مەسعود بارزانی\n٢٠ی ئایار لە ژیانی مندا یادەوەریەکی پرشنگدارە. پەنجا ساڵ پێش و لە رۆژێکی وەک ئەمرۆدا بووم بە پێشمەرگە. ئەم یادەوەریە هەمیشە بۆ من سەرچاوەی گەورەترین شانازی بووە.\nلە رێکەوتی ٢٠ی ئایاری ١٩٦٢ لە گەلیی بێخمە پەیوەندیم بە بارەگای بارزانیی نەمر کرد و بەفەرمی چوومە ریزی پێشمەرگە. دۆخی سیاسیی پێش شۆرش و کەشی دوای شۆرش، بارێکی هەڵخستبوو کە باوکمان زۆربەی کات دوور لە ماڵ و خێزان بێت، بۆیە داواکاریی خۆم بۆ پەیوەندی بە ریزەکانی شۆرشەوە بە هۆی نامەوە بۆ باوکم نارد، وێرای رەزامەندیی باوکم بە هەولێکی زۆر رەزامەندیی ئیدریسی برام و شێخ بابۆی مامم،دوای هەموو ئەمانە دەبوایە رەزامەندی گەورەمان شێخ ئەحمەد بارزانی وەربگرم. وردەکاریی چۆنیەتی پەیوەندیکردنم بە شۆرشی ئەیلول و ریزەکانی پێشمەرگە لە بەرگی سێیەمی کتێبی بارزانی و بزووتنەوەی رزگاریخوازی کورددا لە بەشی شۆرشی ئەیلولدا باس کردووە*.تا ئێستاش بیرهاتنی سات بەساتی چۆنیەتی رۆیشتنم بەرەو بەرەی پێشمەرگە و بارەگای بارزانی بۆ من خۆشی بەخشە و بەشێکە لە یادەوەریە هەرەخۆشەکانی ژیانم.\nتامەزرۆییم بۆ گەیشتن بە ریزەکانی پێشمەرگە لەو تەمەنەدا، هەلقوڵاوی شانازییەکی گەورە بە ناوی پێشمەرگە بوو، بۆیە گەورەترین شانازیی منیش لە ژیاندا بوون بە پێشمەرگە بوو.\nبە بڕوا و ئومێدێکی زۆرەوە بووم بە پێشمەرگە، بڕوا بە رەوایی دۆزی کورد و ئومێد بە سەرکەوتن بنەمای باوەری پێشمەرگایەتییە. وەک پێشمەرگەکانی تر ئامانجم خەبات بوو لە پێناو ئازادیی نیشتمان و هێنانە ئارای مافەرەواکانی کورد، خەبات بوو لە پێناو بەرجەستەکردنی کەرامەتی کورد لە بەرامبەر هەموو هەولەکانی سڕینەوەی کورد. هەمیشە هاندەری بەردەوامیم و سڵنەکردنەوە لە خەبات ئەو روحە پێشمەرگانەیە بووە. لە هەموو هەوراز و نشێویەکانی قۆناغە جیاجیاکانی خەبات و گۆرانکاریەکان لە ئەرک و بەرپرسیاریەتیدا تاکە شتێ کە لەلام نەگۆڕ بووە ئەو روحە پێشمەرگانەیە بووە. دوای پەنجا ساڵ لە خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتیش بۆ یەک چرکە ئەو باوەرەی کە بە هۆیەوە بووم بە پێشمەرگە لەق نەبووە و بگرە بە هێزتر بووە. لە زاخۆ تا پینجوین ، چوومەتە دیهات بە دیهاتی کوردستان و چەندین جار لەگەل چەندین هەڤال و برداەر پێکەوە بووین و دوای جەند کاتژمێریک ، جەنازەیان هاتۆتەوە، ئا ئەمانەش وایان کردووەکە خۆشەویستی خاک و خەلکی کوردستانلەگەل خوێنم تیکەل ببیت. زۆریسم لا سەیرە، کە کەسانێک وا تەوەقوع بکەن ، دوای پەنجا سال خەبات و پێشمەرگایەتیم ، مساومە لە سەر دۆزیک بکەم کە هەموو تەمەنملە پیناویدا داناوە.\nئەزموونی پێشمەرگایەتی بۆ من گەورەترین قوتابخانە بووە و لەو قوتابخانەیەشدا ئێمەی پێشمەرگە مامۆستایەکی گەورەی وەک بارزانیی نەمرمان هەبووە. ئامۆژگاریەکانی بارزانیی نەمر چ وەک باوکێک و چ وەک رابەرێک ڕێنیشاندەری ژیان و خەباتم بووە. دەتوانم بڵێم هەوێنی خۆراگری و ورەبەرزیمان لە خەباتدا ئەم ئامۆژگارییەی باوکم بوو کە (لە شکستدا نائومێد نەبین و لە سەرکەوتندا لەخۆبایی نەبین). ئەم ئامۆژگارییە هەمیشە لەبەرچاوم بووە و دەبێت و فاکتەرێکی بەهێزی بەردەوامییە.\nئێستا لە ئەنجامی خەبات و قوربانیدانی زۆری هێزی پێشمەرگە و تێکرای چین و توێژەکانی گەلەکەمان، پرسی کورد پێشڤەچوونی زۆری بەخۆوە بینیوە و پەنا بەخوا و بە پشت بەستن بە هێز و ئیرادەی گەل دەسکەوتی زیاتریش بەدەست دێت، لەم بەینەدا ئەوەی پێویستە ئەوەیە کە گشت لایەکمان گیانی خەباتی پێشمەرگانە لە ناو خۆماندا بپارێزین و بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان لە سەرووی هەر بەرژەوەندییەکی تر دابنێێن. لەم کاتوساتەدا زیاتر لە هەر کاتێک پێویستیمان بەو خەباتە پاک و بێگەردەیە تا کەموکوڕیەکان چارەبکرێن و داخوازییەکانی گەل لە چاکسازیی و دابینکردنی ژیانێکی شایستە و پاراستنی کەرامەتیان مسۆگەر بکرێت. یەکریزیی ئێستامان گرەنتیی بەردەوامی سەرکەوتنمانە و پاراستنی ئەم یەکریزییەش ئەرکی سەرشانی هەموولایەکمانە. خەباتمان بەردەوامە و ئامانجمانە کە بە رێگەچارەی ئاشتیانە بە گشت ئامانجەکانمان بگەین و هیچ هێزێکیش ناتوانێت رێگە لە ویستی گەلێکی یەکگرتوو و تەبا بگرێت.\nلەم بۆنەیەدا جێگەی خۆیەتی سەری رێز و نەوازش بۆ سەرجەم ئەو پێشمەرگانە دابنوێنم کە گیانیان بۆ سەربەرزیی گەل و نیشتمانیان بەخت کرد، یادی هەموو هەڤالان و هاوسەنگەرانم بەخێر و ئەمرۆ لە هەر جێیەک بن رێزم بۆیان هەیە و ئاواتم سەرکەوتن و بەردەوامییانە.\nتا لە ژیاندا مابم هەر پیشمەرگەی کوردستانم


کامەران وریا قانع: خودایه عه‌ره‌ب بوونمان بكه بە به‌زه‌یی له ڕۆژى حساب. – WTARIKURD\nکامەران وریا قانع: خودایه عه‌ره‌ب بوونمان بكه بە به‌زه‌یی له ڕۆژى حساب.\nئه‌مه ناویشانى نووسینێكى جوانى نوسه‌رى سعودى دكتۆر عه‌بدولله دۆسى یە، كه سه‌رى سورماوه له جیاوازه‌كانى نێوان وڵاتى سعوده‌یه و سوید. نووسەر ده‌ڵێت:\nهه‌رچه‌نده له سعودیه ئامۆژگاریى ، وتارى ئاینى ، قسه‌ى باش ، قورئان ، ته‌فسیر، یه‌ك تاك خوداى ، زانستنى فیقه و وه‌هه‌زاران مزگه‌وت و سه‌دان هه‌زار كه‌سى واعز هه‌یه، ئه‌مانه هیچى له سوید نیه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش سوید له پله‌كانى یه‌كه‌مه له لیستى وڵاته شه‌فافه‌كان ، كه‌چى سعودیه له خواریى خواره‌وه‌ى ئه‌و لیسته‌یه.\nپێغه‌مه‌ر (د.خ) داواى له هاورێكانى كرد كۆچ بكه‌ن بۆ حه‌به‌شه و فه‌رموى: كه پاشایه‌كى لێیه سته‌م و زولم ناكات.\nهه‌رچه‌نده له حه‌به‌شه نه قورئان هه‌بوو بۆ خوێندنه‌وه و نه خوتبه‌ى ئاینى، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دادپه‌روه‌رى به‌رقه‌رار بوو.\nهه‌رگیز كێشه‌ى موسلمان كه‌مى وتارى ئاینى و كه‌مى خوێندنه‌وه‌ى قورئان و شه‌رحى حه‌دیس نه‌بوه، به‌ڵكو كێشه‌كه‌یان مامه‌ڵه نه‌كردنیان بوه به‌دادپه‌روه‌رى و ئینساف.\nئه‌و دادوه‌ره‌ى عه‌لى كورى ئه‌بو تالیب دایمه‌زراند ، مافى ئه‌و (ده‌رعه‌ى ) دا به یه‌هودیه‌ك، كه له‌گه‌ڵ ئیمام على كه‌وته كێشه له‌سه‌رى.\nخودا ده‌وڵه‌تى دادپه‌وره‌ریى ده‌پارێزت هه‌رچه‌ند كافر بن و، ده‌وڵه‌تى سته‌مكار له‌ناو ده‌بات هه‌رچه‌ند ئیسلامى بێت.\nئه‌گه‌ر وتار و قورئان و سیره‌ى ئه‌سحابه و حه‌دیس و نه‌بێته به‌شێك له دنیابینى بۆ مامه‌ڵه‌كردن له گه‌ڵ هه‌ژاران و لاوازه‌كان مافه‌كانیان دابین نه‌كات ( ئه‌گه‌ر داواشى نه‌كه‌ن) ئه‌وه فاتیحه‌یك له‌سه‌ر جۆرى بیركردنه‌وه‌ت بخوێنه.\nله سوید مامه‌ڵه له‌گه‌ل مرۆڤ ناكه‌ن له‌سه‌ر بنجینه‌ى ره‌گه‌زنامه‌كه‌ى، به‌ڵكو له‌سه‌ر بنچینه‌ى مرۆڤبوون مامه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.\nله سوید به‌یانیان له دەرگاى ماڵه‌كه‌ت ئه‌درێـت و شیر بۆ منداڵه‌كه‌ت ده‌هێنن بێ ئه‌وه‌ى منداڵه‌كه‌ت ڕه‌گه‌زنامه‌ى سویدى بێت. ئه‌وه‌ى هه‌یه ئه‌ویش مرۆڤه و وه‌كو منداڵێكى سویدى پێویستى به شیر هه‌یه.\nله وڵاتى منیش له درگاى كه‌سێكى نیشته‌جێى بیانى نادرێ ته‌نها ئه‌گه‌رجه‌ماعه‌تى جه‌وازات نه‌بیت كه ته‌ماشاى ئێكسپایه‌رى پاسپۆرته‌كه‌ى ده‌كه‌ن بۆ سنورداشكردن.\nله سوید دواى چوار ساڵ مانه‌وه‌ت به به‌رده‌وامى مافى مانه‌وه‌ى هه‌میشه‌یت ده‌ست ئه‌كه‌وێت.\nله وڵاتى منیش كه‌سى نیشته‌جێ ئه‌بێت هه‌موو جار ماوه‌ى مانه‌وه‌ى تازه‌ى بكاته‌وه ئه‌گه‌ر هه‌زار ساڵیش لێره بژى.\nله سوید كه‌سى نیشته‌جێ ده‌بێته خاوه‌ن ره‌گه‌زنامه دواى شه‌ش ساڵ ئه‌گه‌ر به‌به‌ر‌ده‌وامى له‌وێ بژیت، ئه‌گه‌ر مێژووى ئه‌و وڵاته شاره‌زا بیت.\nله وڵاته‌كه‌ى منیش كه‌سى نیشته‌جێ به شه‌ش ساڵ ئه‌گه‌ر مافى دروست كردنى خێزان وه‌ربگرێت. وه ڕه‌گه‌ز نامه‌ى پێنادرێت ئه‌گه‌ر هه‌موو قورئان و ئنجیل و زه‌بور و هه‌موو مێژووى كه‌نداوى عه‌ره‌بی بزانێت له‌سه‌رده‌مى ئاده‌مه‌وه تاكو ئه‌مرۆ.\nله سوید مامه‌ڵه به ئیسلام ئه‌كه‌ن هه‌رچه‌نده كافرن، له ولاتانى ئیسلامیش به میتۆدى كوفر ئیش ئه‌كه‌ين هه‌رچه‌ند موسڵمانین . هاولاتیه‌كى سودى نابێته كه‌فیلى سوماڵیه‌ك، هندیه‌ك كه ئیستغلالى بكات داواى هه‌مووشتێكى لێ بكات و مافى زه‌وت بكات، له سوید مێر منداڵێك نادۆزیته‌وه كه هێشتا سمێڵى دانه‌ناوه پێت بڵێـت: بێ ده‌نگ به ئه‌گینا سنورداشت ئه‌كه‌م. له سوید كاره‌كه‌رێك نادۆزیته‌وه رۆژانه بیست و چوار سه‌عات كار بكات و له هه‌فته‌یه‌ك حه‌وت رۆژ. منداڵه‌كانت فێر بكه‌ن ئه‌وه به‌نغالیه‌ى كه شه‌قامه‌كان پاك ده‌كاته‌وه براته له ئیسلام و ره‌نگه به نرختر بێت له تۆ له لایه‌ى خودا.\nمنداڵه‌كه‌ت فێربكه ئه‌وه‌ى چێشتت بۆ لێده‌نێت ئه‌وه‌ى جله‌كانت بۆ ده‌شواو ئه‌وه‌ى نانت بۆ ده‌كات وه‌كو تۆ مرۆڤه و هه‌ست و كه‌رامه‌تى هه‌یه، ئه‌و هاتوه بۆ ئێره ته‌نها پارویه‌كى حه‌ل دابین بكات.\nئه‌وه له‌سه‌ر هه‌موو وڵاتانى كه‌نداو پراكتیك ده‌كرێت به بێ جیاوازى و له‌سه‌ر هه‌موو موسڵمانانیش.\nعێراقه‌یه‌ك هه‌یه چه‌ند ساڵێكه له سوید ئه‌ژیت، كوره‌كه‌ى یه‌كێكه له قوتابیه زیره‌كه‌كان، قوتابخانه‌كه‌ى بریار ئه‌دات گه‌شتێك بۆ وڵاتى به‌رازیل رێك بخه‌ن بۆ قوتابیه زیره‌كه‌كان. كارگێرى قوتابخانه‌كه داواى پاسپۆرتى ئه‌و كوره‌یان كرد بۆ مه‌سه‌له‌ى ڤیزا، دواى ماوه‌یه‌ك به‌رێوه‌به‌رى قوتابخانه‌كه به غه‌مبارى به باوكى كوره‌كه‌ى وت: به‌داخه‌وه سه‌فاره‌ت رازى نه‌بوون فیزا بۆ كوره‌كه‌ى بدات چونكه پاسپۆرته‌كه‌ى عێراقیه، به‌ڵام به‌رێوه‌به‌ره‌كه وتى: تكایه به كوره‌كه‌ت مه‌ڵێ بۆ ئه‌وه‌ى توشى شۆك نه‌بێت و دواتر كاریگه‌رى له‌سه‌ر كه‌سایه‌تى بكات، وه تكاى كرد كاتێكى ترى بداتێ تاكو ئه‌م كێشه‌یه چاره‌سه‌ر ئه‌كات. باوكى كوره‌كه به پێكه‌نینه‌وه قوتابخانه‌كه‌ى به‌جێهیشت و سه‌رى سورما له‌و به‌رێوه‌به‌ره كه ئه‌وه‌نده كاریگه‌ر بوو به بابه‌ته، چوه‌وه ماڵه‌وه به هاورێكان و كوره‌كه‌شى وت كه چى روویداوه!!. دواى چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك به‌رێوه‌به‌ره‌كه ته‌له‌فۆنى بۆ باوكى هه‌مان كوڕ كرده‌وه پێيوت: بێت بۆ قوتابخانه بۆ چاوپێكه‌وتن.\nباوكه‌كه ئاماده بوو له رۆژى دیاركراو، به‌رێوه‌ربه‌ر به خه‌نده‌یه‌كه‌وه پێشوازى لێكردو وتى فه‌رموو ئه‌وه پاسپۆرتى سویدى بۆ منداڵه‌كه‌ت، باوكه‌كه توشى شۆك بوو نه‌یزانى چى بڵێت. به‌رێوه‌به‌ره‌كه وتى: په‌یوه‌ندیم كرد به سه‌رۆك وه‌زیرانه‌وه ده‌رباره‌ى كوره‌كه‌ت و به‌رێزشى رازى بوو په‌ساپۆرتى سویدى بدات به كوره‌كه‌ت تاكو تووشى هیچ شۆكێكى ده‌رونى نه‌بێت كه كاریگه‌رى خراپى له‌سه‌ر كه‌سایه‌تى هه‌بێت كه گه‌وره بێت.\nخودایه بوونمان له وڵاتى عه‌ره‌بى وه‌ك به‌زه‌یه‌ك بێت بۆ رۆژى حسبامان.\nمنیش ده‌ڵێم: خودایه به‌س كوردمان ئه‌مرۆ به‌سه بۆ ئه‌وه‌ى جیگاى به‌زه‌یت بین!\nنەبەز گۆران: ناشیرینكردنی دونیای شاشەكان.\nشێرزاد شێخانی: پێشنیارێك بۆ سەرۆكی حكومەتی خەتی 36.


You are at:Home»بابەتی گشتی»کوردستان»رێگا رەئوف: عەقڵیەتی ژن کوشتن بەبڕینی سنور و کیشوەرەکان کاڵ نابێتەوە\nBy nuche.net on\t 2018/10/05 کوردستان, هەڤپەیڤین\nرێگا رەئوف، کۆمەڵناس، لە گفتوگۆیەکی نوچەنێت سەبارەت بە کوشتنی ژنان لە ئەوروپا، رایوایە ئەوەی کە وادەکات کورد لە هەمووشوێنێ ژن بکوژێت، ئەو تێڕوانینەیە کە لە بنەماوە پێیوایە ژنەکە هەڵەی کردووەو ئەم تۆڵەی لێدەسەنێتەوە. نەک ئەو تاوانی کردووە.\nنوچەنێت: لە ئەوروپا هیچ بۆشاییەکی یاسایی نییە. بکوژانی ژن سزادەدرێن، بەڵام ئەوە رێگای لە ژن کوشتن نەگرتووە، هۆکارەکەی چییە؟\nرێگا رەئوف: لە ئەوروپا یاسا هەیە سزاش هەیە. ئەوەی کە کوشتنی ژن بەردەوام دەکات ئەو عەقڵیەتەیە کە نزیکەی چل سالە خەڵکی پێ گۆش کراوە. عەقڵیەتی ئەوەی کەژن و کچ دایک و خوشک، حەیاو ناموسیان هی پیاوە و ئەبێ بیپارێزن. ئەگەریش نەیتوانی بیپارێزێ ئەوا هەوڵبدات بۆپاكکردنەوەی لەکەی شەرەفی کە ئەوکاتە کوشتنی ژنەکەیە، ئەم عەقڵیەتە بەبڕینی کیشوەرو سنورەکان کاڵ نابنەوە، چونکە لە دەرون و مۆخ و دەماریاندا هەناسەدەدات و تازە دەبێتەوە. ئەوەی کە رێگە بە کوشتنی ژنەکە دەدات کە بیرکردنەوەیە کە دەڵێت، زۆر زۆر حوکم بدرێم هەشت ساڵ زیندانییەو دوایی دەردەچم پێشیوایە زیندانی ئەروپا خۆش و ئیسراحەتە.\nئەگەر لە ئەوروپا بپرسی ژنکوژ چۆن دەبینیت؟ وەڵامەکە ئەوەیە تاوانە، تاوانبار زیندانی دەکرێ و زیندانیش ناخۆشترین و پیسترین شتە، کە هاوڵاتی وەریدەگرێ. ئەم دوو روانگەیە بۆ ژیان و بۆ کوشتن و بۆ زیندان جیاوازی ئەسڵییە نەک یاسا، یاسا زۆرگرنگە بەڵام دەبێت هاوکات بارهێنانەوەو چاکسازی دەرونی و رۆشنبیری بکرێت لە ئاستی تاک و کۆمەڵگە، ئەگینا وەک چەند دێڕێکی بێ گیان دەمێنێتەوە. ئاگایی خەڵک لە ئەوروپا زۆر بەرزە بۆیە کەسێکی ئەوروپی کە ژن بکوژێت لە ئەساسەوە دەزانێ تاوان دەکات. بەڵام کەسە رۆژهەڵاتییەکە بە تایبەت کورد، لە بنەماوە پێیوایە ژنەکە تاوانی کردووە و ئەم تۆڵە دەسەنێتەوە.\nنوچەنێت: جگە لە یاسا پێتوانییە ئەوەی کە وادەکات پیاو لە هەر شوێنێک ژن بکوژێت و کاریگەرە دین و کلتورە؟\nرێگا رەئوف: دین و کلتور دووشتی گرێدروان بەیەکەوە. دین لە هەموو پایەو ئەساسەکانی ژیانی تاکدا تەدەخول دەکات. بێگومان دەبێتە سەرچاوەی بیرکردنەوەو تێڕوانین بۆ ژیان. دین و فەرهەنگی دواکەوتوویی بیرو هۆشی کۆمەڵگەی کۆنتڕۆڵ کردووە. تاک ناتوانێ خۆی ئازادبکات ئەگەر توانیشی ئەوا هێزو تاقەت و توانای بێوچانی دەوێت، چونکە ئەگەر من وەک تاک نەمەوێ ژنکوژ نەبم ئەوا دین چاوم لێ سوردەکاتەوە. دایکم حەیام دەباو باوکم، براکەم و خوشکەکەم هەمان بیروبۆچوونیان هەیە. واتە دەبێ من بەرهەڵستی خێزان و نزیکترین کەسەکانم بم، ئینجا لە ئاستی کۆمەڵگەداو بەرامبەر دین و دواتریش سستمی دەسەڵات چ خوێندن، چ پەروەردەو یاسا هەمووی هەمان عەقڵیەتی هەیە. بۆیە کاتێک یاسا دەگۆڕدرێت دەبێ هاوکات لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی و لەسەر ئاستی تاک خەڵک هوشیار بکرێتەوە. تا بزانن بۆ دەبێ پەیڕەوی یاسابکەن. ئەگەر منداڵەکانمان لەسەرەتاوە پێیان بگوترێ، جیاوازی لە نێوان کوڕ و کچدا نییە کە گەورە دەبێت پەروەردەیەکی باش و سالم وەردەگرێ لەکۆمەڵگاو نابێتە بکوژ و تاوانبار.\nنوچەنێت: پێتوایە کە لێرەدا هوشیارکردنەوەی کۆمەڵایەتی لە یاسا گرنگترە؟\nرێگا رەئووف: نەخێر هیچ کامیان لەوی تر کەمتر یاخود گرنگتر نییە، بەڵکو پێکەوە گرێدراون. دەبێ بە یەک ئاست و ئاراستە هەردوو کارەکە بکرێت. بۆ نموونە لە سوید لە حاڵێکدا خەڵک ئاگایی زۆرەو هاوڵاتی ئێرەیە، بەڵام کە یاسایەکی بچوک تا گەورە دەگۆڕدرێت. چەندین خولی زانستی و فێرخوازی دەکرێتەوە هەر لە حاکمەوە تا ناو قوتابخانە و شوێنە گشتییەکان کاری لەسەر دەکرێت. بەمە دەگوترێت جێبەجێکردنی یاسا و جێخستنی لەناو خەڵک و کلتور.\nنوچەنێت: کاتێک باسی کلتور دەکەین دەبێ بزانین، کە جێبەجێکارانی یاساش پەروەردەی ئەم کلتورەن، کەواتە دیسان رات وانییە کە کاریگەری کلتوری سەردەست و دین لە هی یاسا زیاترە؟\nرێگا رەئوف: بێگومان بەڵام دەبێ حاکمەکان یەکەم کەس بن کە ملکەچی یاسابن و جێبەجێی بکەن. زۆرجار یاسا لەسەرەتادا بەشێوەیەکی جوان دادەڕێژرێت بەڵام لە جێبەجێکردندا سەختی و گرفتی دێتە پێش. ئەمە هەرچەند ساڵ جارێک یاساناسان هەڵی سەنگێنن و راپۆرتی مەیدانی لەسەر ئامادەبکەن. تا خولی داهاتووی پەرلەمان یان حکومەت، بتوانێ ئاڵ و گۆڕێ تێدابکات.\nدەمەوێ بڵێم، کە دەبێ لە جێگەیەکەوە دەست پێبکرێت. ئەگەر ئێمە پێمان وابێت حاکمەکان پیاون و کێشە دەبێت. خۆ زۆرینەی پەرلەمانیش پیاوە.


کۆمپانیای شاومی بە فەرمی هەردوو مۆبایلی Mi5s و Mi5s Plusـی ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nکۆمپانیای شاومی بە فەرمی هەردوو مۆبایلی Mi5s و Mi5s Plusـی ڕاگەیاند\nڕۆژی سێ شەمە کۆمپانیای شاومی چینی لە شاری پەکینی پایتەختی وڵاتی چین پەردەی لەسەر نوێترین و پێشکەوتووترین مۆبایلی هۆشمەندی خۆی لادا کە ئەوانیش لە دوو جۆردا خۆی دەبینیەوە کە ئەوانیش شاومی Mi5s بە لاشەیەکی کانزایی و Mi5s Plus بە کامێرایەکی دووانی بوو.\nشایەنی باسی پڕۆسێسەری ئەم دوو مۆبایلە هەمان جۆری پڕۆسێسەرن بەڵام تەنها لە خێرایی کار کردندا جیاوازن ئەوایش Mi5s بە خێرایی پڕۆسێسەری ٢.١٥ گێگاهێرتز و Mi5s Plus بە خێرایی ٢.٣٥ گێگا هێرتز بەرهەم هاتووە.\nشایەنی باسە مۆبایلی Mi5s بە شێوەیەک پەنجەمۆرەکەی درووست کراوە کەوتۆتە ژێر شوشەی ڕوونماکەیەوە کە ئەمەش جیاواز تر لە مۆبایلەکانی پێش خۆی و مۆبایلەکانی تری کۆمپانیاکانی تر درووست کراوە.\nهەردوو مۆبایلەکە پشتگیری لە نەوەی چوارەمی تۆڕەکانی پەیوەندی دەکەن لە جۆری 4G LTE و نەوەی سێیەمی تۆڕەکانی پەیوەندی لە جۆری 3G وە ستانداردی وایفای 802.12ac و تەکنەلۆژیای پەیوەندی دوور NFC و Bluetooth V4.2 وە سیستەمی دیاری کردنی شوێنی جوگرافی لە جۆری A-GPS.\nئەمەی لای خوارەوەش تایبەتمەندییەکانی ئەم دوو مۆبایلە هۆشمەندەن:\nڕوونما: ڕوونماکەی لە جۆری IPS LCDـیە بە قەبارەی ٥.١٥ ئینچ بە ڕوونی 1920×1080 پیکسڵ بە ڕووناکی ٦٠٠ ڕوونککەرەوە لە یەک مەتر چوارگۆشە، بە ڕێژەی جیاوازی 1500:1 وە ڕێژەی ٩٥ لە سەد لە چینی NTSCـی ڕەنگی لەگەڵ بوونی تایبەتمەندی هەستەوەری پەڵەپەستۆی هێز لەسەر ڕوونماکە.\nپڕۆسێسەر: کۆمپانیای کوالکۆم جۆری سناپدراگۆنی ٨٢١ بە خێرای ٢.١٥ گێگاهێرتز.\nکامێرا: کامێرای پشتەوەی بە قەبارەی 1/2.3 ئینچ و بە ڕوونی ١٢ مێگاپیکسڵە وە دەرچەی هاوێنەی F/2.0 و قۆناغی ئاشکرا کردنی جەخت کردنەوەی خۆکار لە جۆری PDAF، وە کامێرای پێشەوەی بە ڕوونی ٤ مێگاپیکسڵ و ٢ مایکڕۆمەتر µm و دەرچەی هاوێنەی F/2.0.\nلاشە: لاشەکەی لە ماددەی ئەلەمنیۆم و کۆتاییەکەی لە کانزا درووست کراوە کە ئەمەش شیوەیەکی جوان دەدات بە مۆبایلەکە.\nباتری: ٣٢٠٠ ملیئەمپێرە و پشتگیری لە بارگاوی کردنەوەی خێرا دەکات لە جۆری Quick Charge 3.0.\nدەرچەی بارگاوی کردنەوە: USB Type-C.\nبیرگە و ڕام: بیرگەی ٦٤ گێگابایت ڕامەکەی ٣ گێگابایتە و بیرگەی ١٢٨ گێگابایت ڕامەکەی ٤ گێگابایتە.\nنرخ: بۆ بیرگەی ٦٤ گێگابایت نرخەکەی ٣٠٠$ـی ئەمریکی دەبێت و بۆ بیرگەی ١٢٨ گێگابایت نرخەکەی ٣٤٥$ـی ئەمریکی دەبێت.\nڕەنگ: زیوی، خۆڵەمێشی، زێڕی، گوڵی زێڕی\nکاتی بەردەست بوون: ڕۆژی پێنج شەممە بە فەرمی دەخرێتە بازاڕەکانەوە.\nڕوونما: ڕوونماکەی لە جۆری IPS LCDـیە بە قەبارەی ٥.٧ ئینچ بە ڕوونی 1920×1080 پیکسڵ بە ڕووناکی ٥٥٠ ڕوونککەرەوە لە یەک مەتر چوارگۆشە، بە ڕێژەی جیاوازی 1500:1 وە ڕێژەی ٩٤ لە سەد لە چینی NTSCـی ڕەنگی لەگەڵ بوونی تایبەتمەندی هەستەوەری پەڵەپەستۆی هێز لەسەر ڕوونماکە.\nپڕۆسێسەر: کۆمپانیای کوالکۆم جۆری سناپدراگۆنی ٨٢١ بە خێرای ٢.٣٥ گێگاهێرتز.\nکامێرا: کامێرای پشتەوەی ئەم مۆبایلە دوانەیە لکێنراوە بە دوو هەستەوەری IMX 378ـی کۆمپانیای سۆنی ژاپۆنی بە ڕوونی ١٣ مێگاپیکسڵە یەکێکیان بۆ هەموو ڕەنگەکان ئەوی تریان بۆ ڕەنگی ڕەشی و سپی وە دەرچەی هاوێنەی F/2.0 و قۆناغی ئاشکرا کردنی جەخت کردنەوەی خۆکار لە جۆری PDAF، وە کامێرای پێشەوەی بە ڕوونی ٤ مێگاپیکسڵ و ٢ مایکڕۆمەتر µm و دەرچەی هاوێنەی F/2.0.\nباتری: ٣٨٠٠ ملیئەمپێرە و پشتگیری لە بارگاوی کردنەوەی خێرا دەکات لە جۆری Quick Charge 3.0.\nبیرگە و ڕام: بیرگەی ٦٤ گێگابایت ڕامەکەی ٤ گێگابایتە و بیرگەی ١٢٨ گێگابایت ڕامەکەی ٦ گێگابایتە.\nنرخ: بۆ بیرگەی ٦٤ گێگابایت نرخەکەی ٣٤٥$ـی ئەمریکی دەبێت و بۆ بیرگەی ١٢٨ گێگابایت نرخەکەی ٣٩٠$ـی ئەمریکی دەبێت.\nتاگەکان mi Mi5s Mi5s Plus xioami


چۆن خۆمان له په‌تای سكچوون و رشانه‌وه بپارێزین\nKurdistan24 هه‌ولێر 08:34 2022/06/17\nد. پروشە شوان، پزیشكی گشتی و پسپۆڕی خۆراك و كێش\nکوردستان سكچوون رشانه‌وه ته‌ندرووستی سلێمانی پزیشك رێنمایی\nله چه‌ند ناوچه‌یه‌كی هه‌رێمی كوردستان، په‌تای سكچوون و رشانه‌وه بڵاوبووه‌ته‌وه و به هۆیه‌وه ده‌یان كه‌س له نه‌خۆشخانه‌كان خه‌وێندراون.\nله‌و باره‌یه‌وه، د. پروشە شوان، پزیشكی گشتی و پسپۆڕی خۆراك و كێش باس لەچەند رێنماییەك دەكات بۆ خۆپاراستنی هاووڵاتیان لەسكچوون و رشانەوە.\nد. پروشه داوا له هاووڵاتیان ده‌كات ئه‌م رێنماییانه جێبه‌جێ بكه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی خۆیان و منداڵانیان له په‌تای سكچوون و رشانه‌وه به دوور بن:\n1. خواردنی سووك و ئاسان بۆ هه‌رس بخۆن. رۆنی ناته‌ندرووست و به‌هاراتی زۆر به‌كارمه‌هێنن.\n2. بایه‌خ به خواردنی شۆربای مریشكی بێ چه‌وری و شوربای سه‌وزه‌وات بده‌ن.\n3. نه‌خۆش رۆژانه پێویسته دوو لیتر ئاو بخواته‌وه. به‌ڵام ئاوه‌كه به قوم بخورێته‌وه و پێویستە ئاگاداربین زۆر خواردنی شلەمەنی و ئاوی زۆر بەسەریەكەوە و لەیەك كاتدا دەبێتە هۆی ئەوەی نەخۆشەكە هەست بەدڵتێكهەڵاتن یان رشانەوەی زۆر بكات.\n3. ئه‌و خواردن و سه‌وزه و میوانه بخۆن كه ده‌وڵه‌مه‌ندن به پۆتاسیۆم، له‌وانه ئەڤۆگادۆ، شووتی، قەیسی، هەنار، پرتەقاڵ، مۆز، تەماتە، سپێناخ، خەیار، پەتاتە، چەوەندەر ، نیسك، و ماسی.\n4. یەكێك لەو گیراوە گرنگانەی بۆ ئەم پەتایە دەتوانرێت لەسەرەتای نەخۆشیەكە سوودی لێببینرێت پەرداخێك ئاوی شلەتێنە لەگەڵ نیو لیمۆی گوشراو و كەوچكێك هەنگوینی سروشتی، كەوچكێكی چا لە خوێ.\n5. ئەو كەسانەی نەخۆشی شەكرەیان هەیە بەزووترین كات سەردانی نەخۆشخانە یان پزیشكەكەیان بكەن، چونكە نەخۆشانی شەكرە زیاتر و زووتر لە كەسانی تر وشكدەبنەوە لەحاڵەتی سكچوون و رشانەوە.\n6. كاتێك سكچون و رشانەوە لەنەخۆشەكە زیاد دەكات و ئاوی لەش زۆر كەم دەبێتەوە و توشی ووشكبونەوە دەبێت، پێویستە سەردانی نەخۆشخانە و پزیشك بكات بۆ چارەسەری كتوپڕی قەرەبووكردنەوەی لەدەستدانی شلە و خوێ و كانزاكان.\nد.پروشە شوان باس لەوەدەكات بەگشتی سكچوون و رشانەوە ئەگەری وشكبوونەوەی زۆرە لەزۆرینەی حاڵەتەكان، بەڵام هەندێك كەس وەك منداڵ و كەسانی بەتەمەن و تووشبووانی نەخۆشیە درێژخایەنەكان و بەكار‌هێنەرانی هەندێك دەرمان و ئەو كەسانەی كاری قورس و كارلەبەر خۆردا دەكەن دەبێت زیاتر ئاگاداری تەندروستی خۆیان بن و بەزوترین كات سەردانی پزیشك بكەن لە كاتی زیادبوونی نیشانەكان.\nئەو پزیشكە رایدەگەیەنێت لەكاتی پەتای سكچوون و ڕشانەوە و كۆلێرا پێویستە هاووڵاتیان رێوشوێنی خۆپارێزی و پاكو خاوێنی بگرنەبەر:\n1. لەحاڵەتەكانی كەمترین گومان لەپیسبوونی ئاو دەبێت پێش بەكارهێنانی بكوڵێنرێت بۆ مەبەستی خواردنەوە و چێشت لێنان.\n2. پێویستە هەموو خۆراكەكان داپۆشراو بن و سەوزە و میوەكان پێش خواردنیان زۆر بەباشی بشۆرێتەوە و پاكبكرێتەوە بەدانانی بۆ ماوەیەك لەناو خوێ یان سركە یان گیراوەی تایبەت.\n3. دڵنیابوونەوە لەوەی ئەو خۆراكەی بەكاری دەهێنیت لەسەرچاوەیەكی پاك و بەئاوی پاك بەرهەم هێنراوە.\n4. دووركەوتنەوە لەخواردنی ساردەمەنیەكان و ئەو شەربەتە دروستكراوانەی پاكوخاوێنی و ئاوی بەكارهاتوو و كەرەستەكانی جێی دڵنیایی نیە.\n5. دووركەوتنەوە لەهەموو سەوزە نەكوڵاوەكان یان مامەڵەكردن لەگەڵ خواردنە نەشۆردراوەكان.\n6. دەستشووشتنی باش بەتایبەتی پێش نان خواردن و دوای چوونه سه‌رئاو و خۆ بەدوورگرتن لەهەموو بەركەوتنەكان لەگەڵ كەسانی نەخۆش.


ئەمڕۆ پەرلەمانی سوید بڕیاریدا شانسی مانەوە بداتە نزیکەی 9000 پەنابەری بەتەنهاهاتوو (Ensamkommande) کە زۆربەیان ئەفغانین و بڕیاری ناردنەوەیان هەیە.\nبە هۆی ئەوەی حکوومەت بە پشتیوانیی پارتی سێنتەر لەگەڵ مانەوەی پەنابەرە بەتەنهاهاتووەکاندان ئەم پێشنیازە توانی لە پەرلەماندا دەنگی زۆرینە بەدەست بهێنێت.\nهەرچەندە زۆر لە سیاسەتوانان بەم بڕیارە دڵخۆشن بەڵام بە ڕای فەرهاد جەهانمەیهەن، توێژەر لە بواری زانستی منداڵان و گەنجان لە زانکۆی ستۆکهۆڵم ئەم یاسا تازەیە پڕ کێشەیە و تەواو کردنی خوێندن بۆ ئەم منداڵانە زەحمەت دەبێت.\nبە پێی یاسا تازەکە ئەم پەنابەرانە مافی پەنابەریی کاتییان دەدرێتێ و لەو ماوەیەدا دەبێت خوێندنی ئامادەیی یاخود خوێندنێک لەهەمان ئاستی ئامادەییدا تەواو بکەن تا بتوانن لە سویددا بمێننەوە.\nیاساکەش ئەو منداڵە بەتەنهاهاتووانە دەگرێتەوە کە یەکەم داوای مافی پەنابەرییان لە پێش 24ی مانگی نۆڤەمبەری ساڵی 2015 ناردووە بۆ دەستگەی کۆچ و بەلایەنی کەمەوە 15 مانگ چاوەڕوانی بڕیاری مانەوە بوون. هەروەها لە ماوەی چاوەروانیی بریاری دەستگەی کۆچدا تەمەنیان بووەتە هەژدە ساڵ.\nکۆی سه‌ردان: 17734358


زایینی: ١٠-٠٢-٢٠١٥ - هەتاوی: ١٣٩٣/١١/٢١ - ١٦:٥٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: هێزە ئەمنییەتییەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی رێژیمی ئێران لە سـنە چالاکێکی کرێکاریی کوردیان دەستبەسەر کرد.\nبەپێی راپۆرتی هەواڵدەریی کوردستان میدیا، رۆژی شەممە رێکەوتی ٢٠ رێبەندانی ١٣٩٣ی هەتاوی، هێزە لیباس شەخسییەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی رێژیمی لە شاری سـنە چالاکێکی کرێکاریی کوردیان دەستبەسەر کرد.\nکۆمیتەی هاوئاهەنگی بۆ دامەزراندنی ناوەندە کرێکارییەکان، شوناسی ئەو چالاکە کرێکارییەی "حاتەم سەمەدی" راگەیاندووە.\nئەو چالاکە کرێکارییە دوای دەستبەسەرکرانی بۆ شوێنێکی نادیار راگوێزراوە و هەتا ئێستا لە چارەنووسی هیچ زانیارییەک لەبەر دەستدا نییە.\nدەستبەسەرکرانی چالاکانی کرێکاری و ئەندامانی کۆمیتەی هاوئاهەنگی بۆ دامەزراندنی ناوەندە کرێکارییەکان لە کوردستان لە حاڵێکدایە کە بەپێی بەندی ٤ی ماددەی ٢٣ی جاڕنامەی جیهانی مافی مرۆڤ پەسندکراوی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، هەر کەسێک بۆ پشتیوانی لە بەرژەوەندییەکانی خۆی مافی پێکهێنان و ئەندامەتی لە یەکیەتییە کرێکارییەکاندا هەیە.\nراپۆرتەکان لە کوردستان باس لەوە دەکەن کە ناڕەزایەتییەکانی کرێکاران بە هۆی نەدانی حەقدەست و داواکاری زیادکردنی مووچە و ناڕەزایەتیی سەبارەت بە دەرکرانی کرێکاران دەبێتە هۆی دەستبەسەکران و تۆمەت وەپاڵدان بە کرێکاران.\nلەو پەیوەندییەدا لە ماوەی چەند رۆژی رابردوودا چەندین حاڵەت دەستبەسەرکران، بانگهێشت و موحاکمەی چالاکانی کرێکاری رووی داوە.\nرۆژی یەکشەممە رێکەوتی ١٩ی رێبەندانی ١٣٩٣ی هەتاوی "موزەفەر ساڵح نیا" چالاکی کرێکاری لەلایەن ستادی خەبەری ئیتلاعاتی سـنە بانگهێشت و لێپێچینەوەی لێکراوە.\nهەروەها رۆژی یەکشەممە رێکەوتی ١٢ی رێبەندانی ١٣٩٣ی هەتاویش "مێهرداد ئەمین وەزیری" لەلایەن چالاکانی کرێکاریی کورد کە پێشتر لە مانگی بەفرانباری ئەمساڵدا دەستبەسەر کرابوون بە دانانی بارمتە ئازاد کرابوو؛ لە پەیوەندییەکی تەلەفوونیدا ئاگادار کرایەوە کە دەبێت بە مەبەستی لێپێچینەوە خۆی بە لێکۆلەری لقی یەکەمی دادگای سـنە بناسێنێت.\nهەروەها لە هەمان رۆژدا، "زانیار دەباغیان" چالاکی کرێکاری کوردی خەڵکی سـنە لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانی رێژیمی ئێران دەستبەسەر کرابوو.


هاوکاتی بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕێوشوێنی نوێی گەشتکردن لە ژمارەیەک وڵاتدا دادەنرێت | KURDPLAT\nهاوکاتی بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕێوشوێنی نوێی گەشتکردن لە ژمارەیەک وڵاتدا دادەنرێت\nکوردپلات 1/30/2021 04:22:00 م ليست هناك تعليقات\nلە کاتێکدا ژمارەی توشبوانی کۆڤید-19 هەتا دێت زیاتر دەبێت و ئەو جۆرەشی کە زیاتر بڵادەبێتەوە سەریهەڵداوە، ژمارەیەک لە وڵاتانی جیهان ڕێوشوێنی نوێ بۆ گەشتکردن دەگرنە بەر.\nفەرەنسا هەمو هەمو گەشتەکان بۆ وڵاتانی یەكێتی ئەورپاو لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپاوە قەدەغە دەکات. بە پێی ئەو بڕیارەی کە لە ڕۆژی یەکشەممەوە دەستپێدەکات، ئەو گەشتیارانەی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا کە دەخوازن بڕۆن بۆ فەرەنسا پێویستە بەڵگەی تاقیکردنەوەی کۆرۆنایان پێبێت و دڵنیابن لەوەی کۆرۆنایان نییە.\nگەشتیارانی ژمارەیەک وڵاتی ئەوروپا و ئافریکا لەوانەدا، بەرازیل ، بەریتانیا، ئێسواتینی، ئیرلەندا، لێسۆتۆ، پورتوگال و ئافریکای باشوور بۆیان نییە گەشت بۆ ئەڵمانیا بکەن، هەرچەندە ئەگەر هاووڵاتیانی ئەڵمانی لەم وڵاتانەوە بگەڕێنەوە ڕێگەیان پێدەدرێت بڕۆنە ناو وڵاتەکەوە تەنانەت ئەگەر کۆرۆناشیان هەبێت.\n14 لە خوێندکارانی زانکۆی مشیگەن لە ئەمەریکا لە کەرەنتینەدا پاش ئەوەی دەرکەوتووە کە ئەو جۆرەی ڤایرۆسەکەیان گرتووە کە سەرەتا لە بەریتانیاوە بڵاو بۆوە. بەپێی ڕاپۆرتان یەکێک لە خوێندکارەکان لە کاتی پشووی زستاندا سەردانی بەریتانیای کردبوو.\nکاربەدەستانی تەندروستی لە کارۆلاینای باشوور دەڵێت ئەوان دوو حاڵەتی ئەو جۆرەی کۆڤید-19یان دەستنیشان کردووە کە لە ئافریکای باشوورەوە بڵاوبووەتەوە. ئەمەش یەکەم جارە لە ئەمەریکا ئەم حاڵەتانە ڕابگەیەندرێت.\nکۆمپانیای دەرمانسازی و کەرەستەی تەندروستی ئەمەریکایی جۆنسن & جۆنسن پاش تاقیکردنەوە جیهانییەکانی دەڵێت ئەو ڤاکسینەی کە دژ بە کۆڤید-19 بەرهەمی هێناوە 66% کاریگەریی هەیە بۆ ڕێگەگرتن لە نەخۆشییەکە.\nئەو ڤاکسینەی بە یەکجار لێدەدرێت، کەلە لایەن کۆمپانیای جانسینی بنکە لە بەلجیکاوە دروست کراوە پێدەچێت لە 85% کاریگەری هەبێت بۆ ڕێگەگرتن لە نەخۆشکەوتنی قورس هەروەها بۆ ئەو جۆرەی کۆڤید کە گۆڕانکاری بەسەردا هاتووەو بە جۆرە ئافیکای باشوورییەکەی ناسراوە.\nکۆمپانیاکە دەڵێت لەو 44 هەزار کەسەی کە لە تاقیکردنەوەکانی ئەمەریکا، ئافریکای باشوور و برازیل بەشدارییان کردووە و دەرزییەکەیان لێدراوە کەسیان گیانیان لەدەستنەداوە.\nکۆمپانیاکە دەڵێت ئەمەریکا قایل بووە بە کڕینی 100 ملیۆن بەشی ڤاکسینەکە و بژاردەی ئەوەش هەیە لە داهاتوودا 200 ملیۆن بکڕێت.\nڤاکسینەکەی جۆنسن & جۆنسن چوارەم ڤاکسینی دژی کۆرۆنایە پەسەند بکرێت.\nنێوەندی لێکۆڵێنەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە نەخۆشخانەی جۆنس هۆپکنس سەرلەبەیانی ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند هەتا ئێستا زیاتر لە 102 ملیۆن کەس لە جیهاندا توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون.\nئەمەریکا لە هەمو جیهان زیاتر حاڵەتی هەیە و تا ئێشتاش 25.9 ملیۆن کەس لە ئەمەریکا ئەو ڤایرۆسەیان گرتووە دوای ئەمەریکاش هیندستان دێت کە 10.7 ملیۆن کەس تیایدا توشی کۆرۆنا بوون و سێهەمیش بەرازیلە کە 9.1 ملیۆن کەس تیایدا توشی کۆرۆنا بوون.


لەناوچەکانی سەرێکانی و گرێ سپی شەڕی توند لەنێوان شەڕڤانان و چەکدارانی تورکیا ڕوویدا و هەسەدەش دوو گوندی لە گرێ سپی کۆنتڕۆڵکردەوە.\nئەمرۆ، سێشەممە، 5ی تشرینی دووەمی 2019، لەڕۆژئاوای کوردستان شەڕ و پێکدادان لەنێوان شەڕڤانانی هێزەکانی سوریای دیموکرات هەسەدە و سەربازان و چەکدارانی سەر بەتورکیا لەچەند ناوچەیەکی ڕۆژئاوای کوردستان بەردەوام بوو.\nئاژانسی هاوارنیوزی نزیک لە یەپەگە بڵاویکردەوە “ئەمڕۆ لە گوندی شرکراکی سەر بە سەرێکانی لە هەرێمی فورات پێکدادان ڕویداوە و شەڕڤانان هەردوو گوندی مەسعودیە و کەنتەریان لە چەکدارانی سەر بەتورکیا پاککردووەتەوە و هەردوو گوندەکەیان کۆنتڕۆڵکردووەتەوە”.\nئاماژەی بەوەشداوە “هەر ئەمڕۆ چەکدارانی سەر بە تورکیاوە هێرشیان کردووەتەوە سەر گوندی بیر عیسا و واقیعەیان لە ڕۆژهەڵاتی سەرێکانی لەسەر ڕێگای نێودەوڵەتی M4 و شەڕڤانان بەتوندی ڕوبەڕویان بونەتەوە و هێرشەکەیان تێکشکاندوە، لەو پێکدادانەشدا هەشت چەکداری سەر بە تورکیا کوژران”.\nئاژانسەکە باسی لەوەشکردووە، شەڕڤانان هێرشێکی دیکەی سوپای تورکیا چەکدارەکانیان لە گوندی تەل وەردی سەر بە ناحیەی زرکانی حەسەکە تێکشکاندوە،هەروەها دەستیان گرتووە بەسەر زریپۆشێکی تورکیدا لەجۆری “BMB” و تێکیانشکاندووە و پاشەکەشە بە هێرشەکە کراوە.\nپێنج دەموچاوی دیار کە بوونەتە سیمبولی خۆپیشاندانەکانی جیهان یەکێکیان عێراقیە و وێنەکەی لە هەموو شوێنێکە\n13:05 سێ شه‌ممه 03 کانونی یەکەم 2019\nئەو هونەرمەندە میسرییەى گۆرانی بۆ کوردستان وت کۆچی دوایی کرد


کوردیی باشووری - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە کوردیی خوارووەوە)\nڕۆژاوای ئێران، ڕۆژھەڵاتی عێراق\nڕۆژاوای ئێران، کرماشان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی پارێزگای کوردستان، ڕۆژاوای پارێزگای ھەمەدان، پارێزگای قەزوین؛ ڕۆژاوای سنووری عێراق، شارەکانی خانەقین، کفری، مەندەلی و بەغدا.\nنزیکەی ٦،٠٠٠،٠٠  لە ئێران، عێراق و شوێنەکانی تر. (ڕێکەوت نەدراوە)\nناوچەکانی کوردیی خوارین.\nکوردیی باشووری یان کوردیی خوارین یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە و لە ھەرێمەکانی کرماشان، ئیلام و لوڕستان قسەی پێدەکرێت. بەھەڵە ئەم زارە ناوی کەڵھوڕی وەخۆ گرتووە، بەڵام کەڵھوڕی خۆی شێوەزارێکی کوردیی خوارینە.\n٢ نموونەیەک لە ڕستەی وێژەیی\n٤ بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ زارەکانی دیکەی زمانی کوردی\nیەکێک لە تایبەتمەندییەکانی زاری کوردیی باشووری، ئرگاتیڤ نەبوونی بنزاراوەکانی کوردیی باشووریە، ئەمە لە حالێکدایە کە کوردیی کرنی کە لە بنزاراوەکانی کوردیی باشووری بە ئەژمار دێت، ئرگاتیڤە. ھەروەھا تایبەتمەندیی ئرگاتیڤ لە زۆربەی بنزاراوەکانی کوردیی لەکیش دەبێنرێت، بەلام ھەندێک لە بنزاراوەکانی کوردیی لەکییش وەکوو بنزاراوەی ھەرسینی ئرگاتیڤ نین. جگە لە ئەمە، بنزاراوەکانی سنجاوی و زەنگنەیی کە زۆر بە کوردیی لەکی نزیکن، ئرگاتیڤ نین و بەشێک لە کوردیی باشووری بە ئەژمار دێن.\nنموونەیەک لە ڕستەی وێژەیی[دەستکاری]\nئەو چێشتەگ چۊ زانست لە دیرووک توومار کریاێە ڕا و ئەنیشەێ ڕچەشکنەیل فەڵسەفە لە سەدان ساڵ وەرجە زاین بۊیە. فەڵسەفە وەرجە سﯚقرات، چاودێر زانستەیل سرووشتی بۊیە و کارێگەو کردار، باوەڕ، دین و ئاین خەڵک نێاشتێیە. وە سەر ئێ بێ باێەخییەوە لە سەرەتاێ دامەزریان کوومەڵگایل شاری و ژیار بەشەری زۊنە، تەنانەت وەرجە وە دی ھاتن دینەیل گەورا، بەشەر پەێ وە قۊلی و گرانی خێ (ئەخڵاق ) و فەرھەنگ و ئەدەبیات واوەسە و پەێوەندارێ بردۊد و ئاگا بۊ لە ڕەوڵ گران ئێ فاکتﯚرە لە ژیان خوەێ. وەێ جوورە تۊەنیم بۊشیم، پەند پێشەنان وەرجە دەسەبەنی ئەڕا زانستەیل و تەنانەت بۊن فیلسووفەیل، بۊە و ژیاێە. بەشەر خاوەن ژیار تۊەنسێیە خاس و گەن لە یەکەو بکەێد و لە رۊ ئەزموون و خاوەنداری لە ئۆستوورە و مەتەڵەیل زۊنە، واتە و دەستەواژەێ ئەخڵاقی بسازێد. وە پاێەێ پەخشانەیل دیرووکی ئەڕا یەکم جار ئەرەستوو دەس کردە کوو کردن واتەێ پێشەنان، گ ھۊچ لاپەڕەێگ لە لێ وە دەس کەس نەڕەسیە. ئوو ھەرسەێ فرە لە فیلسووفەیل و ھەڵوەسوانەیل ئەو سەردەمە چۊ: ئەفڵاتۊن، ئاپﯚلﯚنیووس، ئۆرپیدس و … لە ناو کارھیلێان چۊ بەشێگ لە ئەدەبیات، لەێ واتەیلە بردیانە کار، ھۊچکامێان کارێگ تایوەت لەسەر ئێ گەپە نەکردن\nزاری کوردی باشووری لە بڵاڤۆکەکانیدا ئەلفوبێی ئارامی بەکار دێنێ و پیتێگی لە ئەلفوبێی سۆرانی زیاترە کە «ۊ» یە.\nبەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ زارەکانی دیکەی زمانی کوردی[دەستکاری]\nمن من، ئەمن م ئەز، من ئەز، من ئەمن، من\nت تۆ، ئەتۆ، ئەتو تۆ تو، تە ت، تۆ تۆ، ئەتۆ، تو\nمن/م کەم من/ئەمن ئەکەم/دەکەم م مەکەم(مھەم) ئەز دکم ئەز کەنا ئەمن/من کەروو/مەکەروو\nمن/م چم من/ئەمن ئەچم/دەچم م مەچم ئەز دچم ئەز شەنا ئەمن، من لوو/مەلوو\nفرە زۆر، فرە فرە پڕ، زاف زاف زۆر/فرا\nوەت وت ڤت گۆت، *بێت ڤات ڤات/وات\nئیرەنگە، ئیسە ئێستا، ھەنووکە ئیسگە ،ئیسە نھا، نکا نکا ئیسە\nھات- ھات- ھەت-ھات ھات- ئامە- ئامە-\nھەنا، دەنگ دەنگ، بانگ ھەنا، دەنگ دەنگ ڤەنگ دەنگ\nکەلێن، گەورا ،قۊ گەورە کەڵنگ گر، گرس، مەزن گرس گەورە\nوا با ڤا با ڤا ڤا/وا\nواران باران، وەرشت ڤاران، ڤەشت باران ڤاران واران\nگەن ، خراو خراپ گەن ، پێس خراب خراب، خراڤ خراب\n^ Ethnologue: Kurdish, Southern\nئەزموونی ویکیپیدیای کوردیی باشووری لە ڕێکخراوەی ویکیمیدیادا\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کوردیی_باشووری&oldid=702510»\nزمانەکانی پارێزگای ئەلبورز\nزمانەکانی پارێزگای تاران


زایینی: ٠٥-٠٣-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٢/١٤ - ١٧:١٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: هێزە ئیتلاعاتییەکانی ڕێژیم لە شاری پیرانشار هاووڵاتییەکی خەڵکی ئەو شارەیان دەستبەسەر کرد.\nئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا بڵاوی کردووەتەوە ،ڕۆژی سێشەممە ڕێکەوتی ٨ی ڕەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی، هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی "محەممەد پەتاشی" تەمەن ٥٤ ساڵ کوڕی محەممەد کەریم خەڵکی شاری پیرانشار لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانی ڕێژیمی ئێرانەوە دەستبەسەر کراوە.\nهێزە ئیتلاعاتییەکانی هۆکاری دەستبەسەرکردنی ئەوم هاووڵاتییە کوردەیان "هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ڕێژیمی ئێران" ڕاگەیاندووە.\nهەتا ئێستا بەدواداچوونی بنەماڵەی ئەو هاووڵاتییە کوردە بۆ ئاگاداربوون لە چارەنووسی کوڕەکەیان بێ‌ئاکام ماوەتەوە.\nهەتا کاتی بڵاوبوونەوەی ئەم هەواڵە، ئەوم هاووڵاتییە کوردە لە گرتووخانەی هێزەکانی ئیتلاعات دایە و لە چارەنووس و شوێنی ڕاگیرانی ناوبراو هیچ زانیارییەک لە بەردەستدا نییە.


ڕۆژانەی خوێندنگەی مامۆستا فەتحوڵا گولەن… – بزاڤی خزمەت\nبەخامەی: تاریک بوراک\n314 15 minutes read\nلە گوندی کۆروجوک کە مامۆستا فەتحوڵا گولەن (خواجە ئەفەندی) تێیدا لەدایکبووە و گەورە بووە، هەتا ساڵانی ١٩٤٠ خوێندنگەی تێدا نەبووە. خۆی لە خۆیدا خەڵکی دەترسان لەوەی منداڵەکانیان بنێرن بۆ خوێندنگە. قەدەغەکردنی پەروەردەی ئایینی و وتە و هەڵوێستی دژی بیر و باوەڕ لە لایەن مامۆستاکانەوە ترسێکی گەورەی لە لای خەڵکی درووست کردبوو لە بەرامبەر خوێندنگەکانی سەر بە دەوڵەتدا. سیستەمی پەروەردەی دەوڵەت لەگەڵ بیروباوەڕی میلەتدا نەدەگونجا، لەبەر ئەوە خەڵکی دەترسان لەوەی منداڵەکانیان بیروباوەڕ و ئایینیان لەدەست بدەن ئەگەر بیاننێرنە خوێندنگەکانی سەر بە دەوڵەت.\nلەو ڕۆژگارەدا قورئان قەدەغە کرابوو، بانگدان قەدەغە کرابوو، بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو قەدەغانە نەوەیەکی بیروباوەڕ پتەو و بەهێز پێدەگەیشت. ئەو کەسانەش کە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ‘نەوەیەکی دیندار پێدەگەیەنن’ تەواو بە پێچەوانەوە بوونە هۆی ئەوەی نەوەیەکی دابڕاو لە ئایین پێبگات. لە ژێر ناوی ئیسلامی سیاسییدا، دونیا پەرستی و ئارەزووە شەهوانییەکان و خۆشویستنی سەروەت و ناوبانگ پیشانی خەڵکی دەدرێت. ئەو مەترسییەی لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ڕووبەڕووی ئیسلام بووەتەوە زۆر کوشندەترە لەوانەی ڕابردوو. بەڵام کۆمەڵگا هەست بەو ڕووداوانە ناکات کە ڕەگ و بەها بنەڕەتییەکان دەدەن و بزوێنەرە ڕۆحییەکان لەناو دەبەن. چاوی بەصیرەتی کۆمەڵگا بە تەواوی نابینا بووە. چینێکی پارێزکار کە ناوەوەی بەتاڵە درووست بووە و خۆیان بە شێوەیەک دەردەخەن کە زۆر پابەندن بە ئایینەوە. دوورکەوتنەوەی خەڵکی لە ئایینی ئیسلام و ڕووکردنە بێ دینی و ئاتایزم ڕاستییەکە هەمووان پێویستە بیزانن.\nئەمەش ئەمڕۆ و ساڵانی ١٩٤٠ کە خواجە ئەفەندی تێیدا منداڵ بووە…\nلە گوندی کۆروجوک لە دوای ساڵی ١٩٤٤ وە ئەو مەدرەسەیەی لە کۆتایی مزگەوتەکەدا هەبوو، وەک پۆلێکی خوێندن بەکاردەهێنرا. بە ڕۆژ منداڵان و بە ئێواران بەساڵاچووان تێیدا دەیانخوێند و فێری نووسین و خوێندنەوە دەبوون. خواجە ئەفەنی لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت ‘لە پەنجەرەکەوە تەماشای ئەو مرۆڤە بەساڵاچووانەم دەکرد و پێدەکەنیم’. بە گوێرەی تۆماری ڕەگەزنامە ئەو کات بە هۆی نەگونجانی تەمەنییەوە ساڵی یەکەم خواجە ئەفەندییان لە خوێندگە وەرنەگرت. کاتێک لە ساڵی ١٩٤٦ دووبارە خوێندن دەستی پێکردەوە دیسان تەمەنی نەدەگونجا بۆ وەرگیران لە خوێندنگە، بەڵام ئەو هەر بەردەوام بوو. سێ ساڵ چووە ئەو خوێندنگەیە. خوێندکارەکان لە هەلومەرجێکی زۆر سەختدا دەستیان بە خوێندن کرد. خوێندکارەکان نەیاندەتوانی جلوبەرگی خوێندنگەی گونجاو لەبەر بکەن، لەبەر ئەوەی گوندنشینەکان زۆر هەژار بوون. خانەوادەکان لە بارودۆخێکدا نەبوون کە بتوانن جلوبەرگی گونجاو بۆ منداڵەکانیان لە خوێندنگە بکڕن.\nلە ساڵی ١٩٤٦ کاتێک خواجە ئەفەندی دەستی کرد بە خوێندنی سەرەتایی بەرەوپێشچوونێکی گەورە لە وڵاتدا دەگوزەرا. چەند کەسێکی دیاری وەک جەلال بایار، عەدنان مەندەرێس، تۆفیق کۆراڵتان و فواد کۆپرولو لە پارتی گەلی کۆماری (جەهەپە) جیابوونەوە و پارتی دیموکراتیان درووست کرد. پرۆگرامی پارتەکە لەسەر ٨٤ مادە بنیادنرابوو کە لەسەر بنەمای لیبراڵیزم و دیموکراسی بنیاد نرابوو. پارتی دیموکرات هەتا کاتی کودەتای سەربازی لە ٢٧ی ئایاری ساڵی ١٩٦٠ لە کارەکانی بەردەوام بوو.\nیادەوەرییەکی سەردەمی خوێندنی سەرەتایی…\nخواجە ئەفەندی لە بیرەوەرییەکانیدا باس لە مامۆستایەکی خوێندنگەی سەرەتاییەکی دەکات بە ناوی بێلما و دەڵێت: “لە خوێندنگە مامۆستایەک هەبوو ناوی مامۆستا بەلما بوو. لەگەڵ من زۆر ڕووی خۆش بوو، وە زۆر ڕووی پێ دەدام. هەندێک جار لە ناو پۆلدا تەماشای منی دەکرد و دەیوت ‘ڕۆژێک ئەفسەرێکی گەنج بەسەر پردی گالاتادا هاتوچۆ دەکات و من لە ئێستاوە تەماشای ئەو دەکەم’. ئەو خۆی خەڵکی ئەستەمبوڵ بوو. یادەوەرییەکم لەگەڵ ئەو هەیە کە هەرگیز لە یادم ناچێت. ڕۆژێک هەرچۆنێک بێت منیش لەگەڵ ئەو خوێندکارانەی دیکە تێکەڵ بووم کە ژاوەژاویان لەناو پۆلدا درووست دەکرد. لە خوێندکارەکانی دیکەیدا، بەڵام کاتێک نۆرەی من هات گوێی گرتم و تەنها پێی وتم ‘تۆش وات لێهات؟’ تەنها ئەو ڕستەیە بەس بوو بۆ من.”\nیەکێک لە مامۆستاکانی ئەو خوێندنگەیە دوژمنێکی سەرسەختی دین بوو. تەنانەت نوێژکردنی خواجە ئەفەندی لە کاتی پشووی نێوان وانەکاندا پێ هەزم نەدەکرا. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خواجە ئەفەندی هەر دەچووە سەر مێزێک و نوێژەکانی خۆی بەجێ دەگەیاند. ئەو مامۆستایە ناسناوی “مەلا” ی لە خواجە ئەفەندی نابوو، وە تاکە هۆکاری ئەوەش بریتی بوو لە نوێژ کردنی خواجە ئەفەندی. بەڵام هەموو فشارەکان و گاڵتەپێکردنەکانی ئەو مامۆستایە نەبوونە ڕێگر لە بەردەم نوێژکردنی خواجە ئەفەندیدا.\nهەستیاری بۆ نوێژەکان\nخواجە ئەفەندی لە تەمەنی ٨ بۆ ٩ ساڵیدا لە کاتێکدا لە خوێندنی سەرەتایی بەردەوام بوو، لە لایەکی دیکەشەوە لە هەموو کاروبارەکانی خانەوادەکەیدا یارمەتیدەریان بوو. بە دەم هەموو کارەکانەوە دەچوو، وەک کۆکردنەوەی ناو ماڵ، گسک لێدان، خواردن ئامادە کردن، قاپ شۆردن و لەوەڕاندنی مەڕ و ماڵات. لەگەڵ بەدەمەوەچوونی هەموو ئەو کارانەشدا هیچ کات خوێندنەوەی پشتگوێ نەدەخست. سەرەڕای ماندووبوونی هەوڵی دەدا سوود لە شەوەکانیشی وەربگرێت. شەوێکیان زۆر ماندوو ببوو، وە پێش ئەوەی نوێژی خەوتنان ئەنجام بدات پاڵ کەوتبوو. دەیویست کەمێک پشووبدات و دواتر هەستێت و نوێژەکەی بەجێ بگەیەنێت. خاتوو ڕەفیعە دایکی خواجە ئەفەندی کە زۆر بە وردی چاودێری هەموو بارودۆخێکی ڕۆڵەکەی دەکرد، هەستی بەوە کردبوو کە ئەو بێ ئەوەی نوێژەکەی بەجێ بگەیەنێت خەوی لێکەوتبوو. بەو دۆخە زۆر ناڕەحەت بوو، و پێی وت ‘نوێژەکەت بکە و دواتر بنوو، منیش ماندووم ڕەنگە نەتوانم تۆ بەرز بکەمەوە’. خواجە ئەفەندی هەتا ئەو کاتە هەرگیز بە بێ ئەوەی نوێژەکانی بەجێ بگەیەنێت نەنووستبوو. بە پشت بەستن بە ماندوێتی و ڕەحمی دایکییەوە وەڵامی دایەوە و وتی: ‘دایە زۆر ماندووم، دواتر هەڵدەستم و دەیکەم’. خاتوو ڕەفیعە بەو هۆیەوە زۆر نیگەران بوو. ئەویش تەواوی ڕۆژەکە کاری کردبوو و ماندوو ببوو. بەڵام بە لای ئەوانەوە فەوتاندنی تەنها یەک نوێژ وەک ئەوە وابوو تەواوی دونیایان بەسەردا بڕوخێنیت. خاتوو ڕەفیعە وتی ‘ئەگەر بە بێ ئەوەی نوێژەکەت بەجێ بگەیەنیت بنوویت، ئەوا تەرمەکەت ببینم کاتێک بەیانی بەئاگا هاتم’ و وا بیری کردەوە کە کوڕەکەی شەو خەبەری نابێتەوە و بەو هۆیەوە زۆر نیگەران بوو و دەستی بەرزکردەوە دەستی کرد بە پاڕانەوە. خواجە ئەفەندی بە هۆی ئەو وتانەوە هەستا و نوێژی کرد و بە درێژایی تەمەنی ئەو هەڵوێستە جدییەی لە بەرامبەر نوێژدا لەبیر نەچووەوە.\nکاتێک لە ساڵی ١٩٤٧ خواجە ئەفەندی تەمەنی گەیشتە نۆ ساڵان، ئەمریکا ئاڵای جەنگی لە بەرامبەر کۆمۆنیزم لە سەرانسەری جیهان بەرز کردبووەوە. لە بەرواری ١٢ی ئازاری ١٩٤٧ ئەمریکا بە ڕێبازی ترومانەوە بە تایبەت هەوڵیان دەدات تورکیا و یۆنان لە بەرامبەر کۆمۆنیزمدا خۆیان بپارێزن. ئەوە لە کاتێکدا کە لە جەنگی ناوخۆی یۆناندا کۆمۆنیستەکان سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. لەگەڵ ئەو ڕێبازەدا تورکیا هەستی بە پارێزراوی دەکرد لە بەرامبەر سۆڤییەتدا. تورکیا لەگەڵ بلۆکی ڕۆژئاوادا نزیک بووەوە و چووە قۆناغی بوون بە ئەندام لە هاوپەیمانێتی ناتۆدا. پلانی مارشاڵ یەکێک بوو لە ئەنجامەکانی ئەو ڕێبازە. لە لایەکی دیکەشەوە هەر لەو ساڵەدا هندستان سەربەخۆیی بەدەستهێنا.\nلە دوای ساڵی ١٩٤٨ وە فشار و ستەمەکان لە دژی مامۆستا سەعیدی نورسی (بەدیعوزەمان) زیادیان کرد و توندتر بوون. وەک ئەوەی یاخیبوونێکی گەورە ڕوویدابێت پاریزگار و بەڕێوەبەری بنکەی پۆلیس بەردەوام دەچوونە ئەمیرداغ و دەهاتنەوە، و لە لایەکی دیکەشەوە پێنج فڕۆکەی جەنگی بەردەوام بەسەر ناوچەی ئەمیرداغدا دەسوڕانەوە و دەیانویست خەڵک و تەلەبەکانی پەیامەکانی نوور بترسێنن و تووڕەیان بکەن. لە بەرواری ٢٣ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٨ بەدیعوزەمان و ژمارەیەکی زۆر تەلەبەی دیکە لە شارەکانی دەوروبەرەوە دەستگیر کران و لە گرتووخانەی ئافیۆن بەندکران. هەلومەرجەکان لە گرتووخانەی ئافیۆندا زۆر سەختتر بوون. بەدیعوزەمان بە تەنها خرایە قاوشێکی نهۆمی سەرەوەی گرتووخانەکە کە قاوشێکی ٧٠ کەسی بوو، وە ٢٤ پەنجەرەی شکاوی تێدا بوو. لە سەرمای سەختی ساڵانی سەدەی ڕابردوودا، تەنانەت زۆپایەکیشی پێ نەدرا. مامۆستا سەعید لەو کاتەدا تەمەنی لە سەروو ٧٠ ساڵییەوە بوو و جەستەی بە تەواوی داڕوخا بوو، بە هۆی برسێتییەوە لە بارودۆخێکی زۆر خراپدا بوو، وە لەو ماوەیەدا سێ جار ژەهری بۆ کرایە خواردنەکەیەوە. بەڵام ئەو لە بەرامبەر هەموو ئەو ئازار و ناڕەحەتییە تاقەت پڕوکێنانەدا ئارامی دەگرت و بە شێوەیەک لە شێوەکان هەوڵی دەدا نامەی دڵنەوایی بگەیەنێتە دەست تەلەبەکانی و بانگێشتی دەکردن بۆ ئارام گرتن.\nیەکێکی دیکە لە ڕووداوە گرنگەکانی ئەو سەردەمە بریتیی بوو لە کوشتنی غاندی لە ئێوارەی ڕۆژی ٣٠ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٨. لە دوایین هەناسەیدا وتبووی “الله”. غاندی بە تەنها بەهایەکی باڵای هندستان نەبوو، بەڵکو بەهایەکی گەورە بوو بۆ هەموو مرۆڤەکانی سەر زەوی. لە دوای خۆی هیچ ماڵێکی بەجێ نەهێشت، تەنها نەعلێکی کۆن و چاویلکەکەی نەبێت…\nیەکێکی دیکە لە ڕووداوە سەرسوڕهێنەرەکانی ئەو ساڵە بریتیی بوو لە دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل لە بەرواری ١٤ی ئایاری ١٩٤٨. بەریتانییەکان سەرەڕای ئەوەی زۆر بە باشی دەیانزانی دامەزراندنی دەوڵەتێک بۆ جوولەکەکان لە ناوچەکەدا وڵاتانی عەرەبی زۆر تووڕە دەکات، بەڵام ڕێگەیاندا لە ناو وڵاتی فەلەستیندا دەوڵەتێک بۆ جوولەکەکان دابمەزرێنرێت. لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل وڵاتانی یەکێتی عەرەبی جەنگیان لە دژی ئیسرائیل ڕاگەیاند. هێزەکانی میسر و ئەردەن و سوریا و عێراق لە سێ لاوە هێرشیان کردە سەر ئیسرائیل و بەرەوپێش چوونێکی گرنگیان تۆمار کرد، بەڵام جەنگەکە دواتر لە دژی عەرەبەکان شکایەوە، وە لە کۆتایی جەنگەکەدا ئەو ڕێژەی ٥٦ لە سەدەی خاکی فەلەستین کە لە ساڵی ١٩٤٧ بەدەستی هێنابوو بۆ ڕێژەی ٧٨ لە سەد بەرز کردەوە.\nکۆچ بۆ گوندی ئاڵڤار (١٩٤٩)\nلەو سەردەمەدا کە هاوسەنگی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕا و بەدیعوزەمان و تەلەبەکانی نوور لە گرتووخانەی ئافیۆن بە شێوەیەکی نایاسایی دەستگیر کرابوون و ڕووبەڕووی مامەڵەی خراپ ببوونەوە، خواجە ئەفەندی لە پۆلی سێی سەرەتایی بوو، وە خانەوادەکەی لە گوندی کۆروجوکەوە دەیانویست کۆچ بکەن بەرەو گوندی ئاڵڤار.\nمامۆستا ڕامیز هەتا ساڵی ١٩٤٩ لە گوندەکەی خۆی لە کوروجوک ئیمامەتی دەکرد. لەو ساڵانەدا لە ناو خەڵکی گوندەکەدا بیروڕای جیاوازی سەری هەڵدابوو دەربارەی بابەتی “ئیمامەتی”. هەندێک لەو کەسانە دەیانویست لە بری مامۆستا ڕامیز کەسێکی دیکە ببێتە ئیمام، وە هەندێکی دیکە حەزیان دەکرد مامۆستا ڕامیز لە ئیمامەتی بەردەوام بێت. چارەسەری هەموو ئەو کێشانە لە لایەن حەزرەتی ئاڵڤارلی ئەفەوە هات. پێشنیاری کرد مامۆستا ڕامیز بچێتە ئاڵڤار و لەوێ خزمەت بکات. خەڵکی ئاڵڤار خۆی لە خۆیدا بەوە ڕازی بوون. لەبەر ئەوە مامۆستا ڕامیز گوێی لە وتەکەی ئاڵڤالی ئەفە گرت و خستییە مێشکی خۆیەوە کە لە کۆروجوک بڕوات و بچێت بۆ گوندی ئاڵڤار و لەوێ ئیمامەتی بکات. کاتێک ئەو بابەتە ئاشکرابوو، وەرزی زستان بوو، لەبەر ئەوە چاوەڕوانی وەرزی بەهاریان کرد بۆ ئەوەی ماڵ بگوازنەوە. جیابوونەوە هەم بۆ ئەوانەی کە دەڕۆن و هەم بۆ ئەوانەی کە دەمێننەوە کارێکی زۆر سەخت بوو. بە هۆی ئەوەی ساڵانێکی زۆر هەموو ئەو خانەوادانە پێکەوە دەژیان، جیابوونی ئەو خانەوادانە وەک مردن وابوو بۆ ئەوان.\nلە ئەنجامدا هەرچەندە کارێک زۆر سەخت بوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٩ گوندی کۆروجوکیان بەجێهێشت. لە ئاڵڤار لە ماڵی ئیمامی مزگەوتەکە لە بەرامبەر مزگەوتی گوندەکە جێگیر بوون. ماڵێکی زۆر بچوک بوو کە لە دوو ژوور پێکهاتبوو. خۆی لە خۆیدا هێندەش کەلوپەلیان نەبوو. خواجە ئەفەندی بە هۆی بوونی باوکی بە ئیمامی گوندی ئاڵڤار و گواستنەوەی ماڵەکەیان بۆ گوندی ئاڵڤار، ناچاربوو بێ ئەوەی پۆلی سێی سەرەتایی تەواو بکات واز لە خوێندن بهێنێت و دواتر لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی دەرەکییەوە خوێندنی سەرەتایی تەواو کرد.\n“دوای دوو ساڵ و نیو خوێندن، خوێندنگەم بەجێهێشت. بە هۆی ئەوەی باوکم وەک ئیمام چوو بۆ گوندی ئاڵڤار، ئێمەش ناچاربووین ماڵمان بۆ ئەو گوندە بگوازینەوە. دوای ئەوەش هیچ کات نەچوومەوە بۆ خوێندنگە. ماوەیەک گەڕامەوە بۆ گوندی کۆروجوک. مامۆستا بەلما منی بینی و پێی وتم ‘من تۆم دەرچاندووە بۆ پۆلی چوارەم’. بەڵام ئەو هەوڵەی ئەویش هیچ سوودێکی نەبوو. نەچوومەوە بۆ خوێندنگە. دواتر خوێندنی سەرەتاییم لە شاری ئەرزڕوم لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی دەرەکییەوە تەواو کرد”.\nلەو کاتانەدا کە مامۆستا ڕامیز ماڵی گواستەوە بۆ گوندی ئاڵڤار، لە بەرواری ٤ی نیسان هاوپەیمانێتی ناتۆ دامەزرا. هاوپەیمانێتی ناتۆ لە لایەن کۆمەڵێک وڵاتی سەربەخۆوە لە پێناو پاراستنی یەکپارچەیی و سەربەخۆیی خاکی وڵاتەکانیان لە بەرامبەر ئەگەری هێڕشی ئەو وڵاتە کۆمۆنیستانەی لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە بە بەهێزی لە جەنگەکە دەرچوون، بنیادنرا. ڕێک لەو کاتانەدا، یەکێتی سۆڤییەت کە لەگەڵ ئەمریکادا چووبووە ڕکابەری چەکی ئەتۆمییەوە لە مانگی ئابی ١٩٤٩دا یەکەم تاقیکردنەوەی بۆمبی ئەتۆمی خۆی ئەنجامدا.\nئەرکەکانی سەر شانی خاتوو ڕەفیعەی دایکی خواجە ئەفەندی لە گوندی ئاڵڤار زیاتر ببوو. لەبەر ئەوەی خێزانی ئیمام بوو دانیشتوانی گوندەکە کۆمەڵێک چاوەڕوانیان لەو هەبوو. هەرگیز لە هیچ شتێک دوا نەدەکەوت کە زانیاری دەربارەی هەبووبێت، بەدەم هەموو خزمەتێکەوە دەچوو کە فریای بکەوتایە. بیرمان نەچێت کە گەورەترین یارمەتیدەری خاتوو ڕەفیعە لە کاروباری ناوماڵدا خواجە ئەفەندی بوو:\n“کاتێک باوکم دەچوو بۆ گوندی ئاڵڤار بۆ ئیمامەتی دایکم بە تەواوی بە تەنها دەمایەوە. بە هۆی ئەوەی دایە گەورەم (خاتوو مونیسە) لەگەڵ خوشکە گەورەکەمدا دەمایەوە، ئەرکی یارمەتیدانی دایکم لە کاروباری ناوماڵدا دەکەوتە سەرشانی من. چونکە من گەورەترینی ماڵەوە بووم. تەمەنم نۆ یان ١٠ ساڵان بووم. لە لایەک وانەی لەبەرکردنی قورئانی پیرۆزم تەواو دەکرد و لە لایەکی دیکەوە یارمەتی دایکمم دەدا. لە هەویر شێلان و خواردن ئامادەکردن و جل و قاپ شۆردندا یارمەتیم دەدا. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زۆر ئەرکی دیکە دەکەوتە سەر شانی دایکم. بە کورتی ژیانی دایکم سەرانسەر ناڕەحەتی بوو. سەرەڕای هەموو ئەوانەش تەواوی هەوڵی خۆی خستبووە گەڕ بۆ ئەوەی بە باشترین شێوە ئێمە پەروەردە بکات. ئەوەش کاریگەری لەسەر من درووست کردبوو و یارمەتی دەدام بۆ ئەوەی لە هەندێک لە قۆناغەکانی تەمەنمدا ئەو کارانە بکەم کە پێویستە بیکەم.”\nلەو ڕۆژگارەدا کە خواجە ئەفەندی لە گوندی ئاڵڤار ساڵانی منداڵی بە ئازار و ناڕەحەتییەوە دەگوزەراند، بەدیعوزەمان هێشتا هەر لە گرتووخانەی ئافیۆن بەندکرابوو. بە هۆی ئەوەی دادگا نەیتوانی هیچ بڕیارێک بدات، بەدیعوزەمان و تەلەبەکانی لە ٢٠ی ئەیلولی ١٩٤٩ ئازاد کران. بەڵام سەرەڕای ئەوەی بێتاوانیان سەلمێنرابوو، ڕێگە نەدەدرا مامۆستا سەعید هەتا بەرواری ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ شاری ئافیۆن بەجێ بهێڵێت. دواتر لە ڕێگەی ئوتومبێلێکی پۆلیسەوە گوازرایەوە بۆ ناوچەی ئەمیرداغ و ناچار بوو بۆ ماوەی دوو ساڵ لەوێ بمێنێتەوە.\nبێرنارد لویس لە تورکیایە (١٩٥٠)\nلە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠دا، بێرنارد لویس کە ئەمریکییەکی بە ڕەگەز بەڕیتانی بوو سەردانی تورکیای کرد. لێکۆڵینەوەی لە ئەرشیڤی عوسمانییەکان دەکرد و کتێبێکی بە ناونیشانی “لەدایکبوونی تورکیا مۆدێرن” نووسی. لویس بۆ یەکەم جار تێزێکی خۆی بە ناونیسانی “پێکدادانی شارستانیەتەکان” بڵاوکردەوە و بە یەکێک لە کاریگەرترین مێژوونووسانی بواری ئیسلام لە جیهانی ڕۆژئاوا و شارەزا لە بواری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەسەندکرا. لە بەرامبەر بیرۆکەی “پێکدادانی شارستانییەتەکان” ی بێرنارد لویس، فەتحوڵا گولەن کە دەیەوێت پردی دیالۆگ لە نێوان کەلتور و شارستانییەتە جیاوازییەکاندا درووست بکات و ئاشتی و ئشتەوایی لە سەرانسەری جیهاندا بەرقەرار بکات، لەو کاتەدا هێشتا منداڵ بوو. بە هۆی ئەوەی ئاسۆی تێگەیشتنی خواجە ئەفەندی لەو ڕۆژگارەدا هێشتا کەشف نەکرابوو، بانگەشەی ئەوە دەکرا کە جیهانی ئیسلامی کێشەی لەگەڵ جیهانی مۆدێرندا هەیە و باسیان لە شەڕ و پێکدادان دەکرد.\nجەنگی کۆریا (١٩٥٠ – ١٩٥٣)\nجەنگی کۆریا لە نێوان ساڵانی ١٩٥٠ بۆ ١٩٥٣ لە نێوان کۆریای باکوری کۆمۆنیست و کۆریای باشور بەڕێوەچوو. دوای ئەوەی ستالین لە جەنگەکەدا پشتیوانی لە کۆریای باکور کرد، ئەمریکا دەستی وەردایە جەنگەکە. بەو شێوەیە ڕەهەندی جەنگەکە گۆڕانی بەسەردا هات و بووە جەنگی نێوان “بلۆکی کۆمۆنیست و دونیای ئازاد”.\nلە چوارچێوەی بڕیارێکی نەتەوە یەکگرتووەکاندا تورکیا لیوایەک، واتە ٥ هەزار و ٩٠ سەربازی ناردە کۆریا. کاک بایرام یوکسەل کە یەکێک بوو لە تەلەبەکانی مامۆستا سەعیدی نورسی لەو کاتەدا لە ناوچەی ئەسکەندەروون ل خزمەتی سەربازیدا بوو، وە بەشداری لەو جەنگەدا کرد. خۆی لە خۆیدا مامۆستا سەعید بیروڕای خۆی دەربارەی ئەو جەنگە بەیان کردبوو و وتبووی “بەشداری کردن لەم جەنگەدا لە دژی ئەو بیروبۆچوونەی ئینکاری لە بوونی خودا دەکات کارێکی پێویستە”. لە ڕێگەی بایرام یوکسەلی تەلەبەیەوە تەواوی پەیامەکانی نووری نارد بۆ یەکێک لە فەرماندەکانی سوپای ژاپۆن کە لە ساڵی ١٩٠٧ لە ئەستەمبوڵ ناسیبووی.\nهەوڵەکانی خواجە ئەفەندی بۆ لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز (١٩٥١)\nخواجە ئەفەندی لە کۆروجوک ماوەی دوو ساڵ و نیو چووە خوێندنگە، بەڵام لە ئاڵڤار دووبارە دەستی بە خوێندن کردەوە. لە ساڵی ١٩٥١ لە لایەن مامۆستا ڕامیزی باوکییەوە وانەی عەرەبی دەخوێند. لە کتێبی ڕێزمان و هەندێک نمونەی دیکەوە بەشێک لە زمانی عەرەبی شارەزا بوو. لەو سەردەمەدا چەند کتێبی باوکی هەبوو کە بە زمانی عوسمانی نوسرابوو هەمووی خوێندەوە. سەرسامی مامۆستا ڕامیزی باوکی بە هاوەڵانی پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێت) گوازرایەوە بۆ ئەویش و لەو تەمەنەیدا ئەو کتێبانەی کە سەرگوزەشتەی ژیانی ئەوانی تێدا باسکرابوو لەبەری کردن. دواتر مامۆستا ڕامیز لەسەر پێشنیاری کەسانی چواردەوری خواجە ئەفەندی لەگەڵ دوو سێ منداڵی دیکە ناردە بەر لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز. خواجە ئەفەندی لە دوای کارەکانی ناو ماڵ و لەوەڕاندنی مەڕ و ماڵاتەکەیانەوە بە پێی توانای قورئانی لەبەر دەکرد و لەو ڕۆژانەی زۆر باش کۆششی دەکرد دەیتوانی هەتا ١٠ لاپەڕە (نیو جوزء) لەبەر بکات. مامۆستا ڕامیز بە ڕەفتارە نەرمونیانەکەی خۆی بەردەوام هانی دەدا. خاتوو ڕەفیعەش سەرەڕای ئەوەی خۆی بە تەواوی هەموو قورئانی لەبەربوو، بەڵام گوێی لە ووتنەوەکانی خواجە ئەفەندی دەگرت.\n“من شەخسی خۆم حافز قورئانم و لەو کەسانەم کە لە تەمەنمدا دوو جار هەموو قورئانم لەبەر کردووە. یەکەمیان لە تەمەنی نزیک ١٠ ساڵیدا بووم باوکم پێی لەبەر دەکردم. لەبەر هەندێک هۆکار و بە هۆی ئەوەی لەسەری ڕانەوەستام بە تەواوی لەبیرم چبووەوە. دواتر لە ساڵانی ١٩٨٠ دووبارە لە ماوەی چوار مانگدا بوومەوە حافز. بەڵام بە تەواوی ڕاستگۆیی و سەمیمیەتی خۆمەوە پێویستە ئەوە بڵێم کە لەگەڵ هەر خوێندنەوەیەکی دیکەدا وەک ئەوە وایە ئاسۆیەکی نوێ و کیشوەری نوێ کەشف بکەم. پێم وایە هەموو ئەو کەسانەی دیکەش کە دڵیان بەوە داوە بە هەمان شێوە بیر دەکەنەوە. ئەگەر توانا هەبێت، ئاشنا بیت بە واتای ئایەتەکان و بتوانیت بە شوێن مەبەستە ئیلاهییەکان بچیت و بە شێوەیەکی پڕ لە تەرکیزەوە بیانخوێنیتەوە.”\nخواجە ئەفەندی جگە لە هەموو ئەو هەوڵانەی، بەشداری لە وانەکانی شێخ موحەمەد لوتفی ئەفەندیدا دەکرد کە بە “ئاڵڤارلی ئەفە” ناسراوە.\nهەر لە ساڵی ١٩٥١ دا خاتوو فەزیلەتی خوشکی خواجە ئەفەندی لەدایکبوو.\nچالاکییەکانی دیالۆگ لە نێوان پاپا و بەدیعوزەمان (١٩٥١)\nلەو قۆناغەدا دەبینین بەدیعوزەمان لەگەڵ کۆمەڵێک لە مرۆڤە دیارەکانی جیهان دیالۆگی ئەنجامداوە. بەرهەمێک بە ناوی زولفیقار لە ساڵی ١٩٥١ نێردرا بۆ پاپا ڕابەری مەسیحییە کاتۆلیکییەکان لە ڤاتیکان. هەر لە هەمان ساڵدا نامەیەک لە ڤاتیکانەوە نێردرا بۆ بەدیعوزەمان و تێیدا بە هۆی “بەرهەمە دەستنووسەکەوە” سوپاسی مامۆستا کرا.\nڕۆژانی خواجە ئەفەندی لە هاسانکالە (١٩٥٢)\nخواجە ئەفەندی بە یارمەتی باوکی لەبەرکردنی قورئانی پیرۆزی تەواو کرد و لە وەرزی هاوینی ساڵی دواتردا بۆ یەکەم جار لە کارەکانی ناو ماڵ و کێڵگە بەخشرا و بە مەبەستی وانە خوێندن و فێربوونی تەجوید نێردرایە لای مامۆستایەک بە ناوی حاجی سدقی لە هاسانکەلە. (١٩٥٢) بەڵام بە هۆی ئەوەی لە هاسانکالە هیچ شوێنێک نەبوو بۆ ئەوەی تێیدا بمێنێتەوە ناچار بوو هەموو ڕۆژێک ٧ بۆ ٨ کیلۆمەتر ڕێگە ببڕێت بۆ ئەوەی لە ئاڵڤارەوە بگاتە هاسانکالە.\nحاجی سدقی خۆی بەزاز بوو. (سەرقاڵی کاری کڕین و فرۆشتنی قوماش بوو). تەنها لەبەر ڕەزامەندی خودا وانەی بە تەلەبەکان دەوتنەوە. بەڵام لەو کاتانەی کارەکانی تەواو دەبوو تەنها لە دوکانەکەیدا دەیتوانی لەگەڵ یەک دوو تەلەبە سەرقاڵ ببێت. لە هەمان کاتدا خۆی نانی نیوەڕۆی بۆ تەلەبەکانی دابین دەکرد. هەر لەو سەردەمەدا ئەمریکا لە چوارچێوەی ڕکابەری بەرهەمهێنانی چەکی ئەتۆمییدا کە بووە بەڵایەک بۆ مرۆڤایەتی بۆمبێکی هایدرۆجینی بە ناوی “مایک” تاقیکردەوە.\nخواجە ئەفەندی لە مەدرەسەی مزگەوتی کورشونلو (١٩٥٢)\nمامۆستا ڕامیز نیگەران بوو لەوەی هەموو ڕۆژێک کوڕەکەی ڕێگەی دوور و درێژی نێوان ئاڵڤار و هاسانکالە ببڕێت کە ڕێگەیەکی زۆر دوور و درێژ بوو بۆ منداڵێکی دە ساڵان. لەبەر ئەو هۆکار چیتر کوڕەکەی نەناردەوە بۆ هاسانکالە.\nخواجە ئەفەندی جاریکی دیکە دەستی کردەوە بە خوێندن لە لای مامۆستا ڕامیزی باوکی. بەڵام ئەوانە بەس نەبوون بۆ ئەو. مامۆستا ڕامیز درکی بە توانا و لێهاتوویی و تامەزرۆیی کۆڕەکەی دەکرد بۆ خوێندن، بەڵام نەیدەزانی پێویستە چ ڕێگەیەک بگرێتەبەر. خواجە ئەفەندی دیسان ئەو بۆشاییەی بە خوێندنەوەی کتێبی جۆراوجۆر پڕ کردەوە.\nڕێک لەو کاتەی بڕیاری کۆتایی نەدەدرا، لەسەر پێشنیاری ئیمامی ئاڵڤار کە وتی “بە دڵنیاییەوە پێویستە ئەم منداڵە بخوێنێت” خواجە ئەفەندی لە ساڵی ١٩٥٢ نێردرایە لای سەعدی ئەفەندی نەوەی ئیمامی ئاڵڤار لە مزگەوتی کورشونلو لە شاری ئەرزڕوم. سەعدی ئەفەندی نزیکەی ٥ بۆ شەش ساڵ لە خواجە ئەفەندی گەورەتر بوو. پیاوێکی زۆر پاک و ڕێکوپێک بوو، بەڵام تەمەنی زۆر گەنج بوو و بێ ئەزموونیش بوو.\nمەدرەسەی مزگەوتی کورشونلو سەقفەکەی لە تەختە درووست کرابوو و مەدرسەیەکی بچووک بوو. خواجە ئەفەندی بۆ یەکەم جار لەوێ دەستی بە خوێندنی مەدرەسە دەکرد. سندوقێکی بە دەستەوە بوو کە هەموو کەلوپەل و پێویستییەکانی تێدا بوو. خواجە ئەفەندی لەو مەدرەسەیەدا لە ماوەی دوو مانگ و نیودا وانەکانی (ئەمسیلە، بینا و مەراح) ی لەبەرکرد. ئیزهاری تەواوکرد. بە بەراورد بە هاوپۆلییەکانی زۆر خێرا بەرەوپێش دەچوو.\nمەدرەسەکە لە کۆمەڵێک ژووری بچووک پێکهاتبوون کە لە چواردەوری مزگەوتەکەدا هەبوون و بە زۆری جگە لە پەتاتە هیچ خواردنێکی دیکەی تێدا لێ نەدەنرا. لەو ژوورە بچوکانەدا حەسیر ڕاخرابوو و بەسەر حەسیرەکەشدا دۆشەک ڕاخرابوو. هەر ژوورێک خۆی خواردنی خۆی ئامادە دەکرد.\nعەبدولخالق گۆمەچ یەکێک بوو لەو هاوڕێیانەی خواجە ئەفەندی کە لەو ڕۆژگارەدا پێکەوە لەو مەدرەسەیە دەیانخوێند. عەبدولخالق گۆمەچ بەم شێوەیە وێنای ئەو ڕۆژانە دەکات:\n“ئەو مەدرەسەیەی تێیدا دەمانخوێند زۆر سەرەتایی و دواکەوتوو بوو. حەسیرێک لەسەر زەوییەکە ڕاخرابوو، وە لەسەر ئەوە دۆشەکێکمان ڕاخستبوو کە لەسەر دادەنیشتین و نانمان دەخوارد و دەنووستین و وانەمان لەسەر دەخوێند. شوێنێکمان هەبوو پێمان دەوت کیلەر، خۆراکەکان لەوێدا دادەنران. شوێنێکی زۆر تاریک بوو: لەو سەردەمانەی مزگەوتی کورشونلو گرتووخانە بوو، سزای لە سێدارەدان لەو شوێنانەدا جێبەجێ دەکرا… گولەن مرۆڤێک بوو کە بەرگەی ناحەقی نەدەگرت. ڕۆژێک یەکێک لە هاوڕێکانمان جنێوی بە مندا. منیش لە تووڕەییدا دانیشتم و گریام. کاتێک ئەو منی بینی دەگریام، پرسیاری دەردەکەمی لێ کردم و پێم وت. یەخەی ئەو کەسەی گرت کە جنێوی بە من دابوو و دواتر لییدا. زۆر توند و بەهێز بوو. بەڵام هێز و تواناکەی هیچ کاتێک بە ناحەقی یاخود بۆ پاڵپشتی بەهێزەکان بەکار نەدەهێنا. وێنەیەکمان هەبوو پێکەوە. ئەو چاکەتێکی سێ قۆپچەی لەبەردا بوو… هەموو گەنجە هەبووەکان چاکەتی سێ قۆپچەیان لەبەر دەکرد. لەو ڕۆژگارەدا باوی ئەوە بوو. فەتحوڵا گولەن بەردەوام جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە کە پانتۆڵەکەشی ئوتوکراو بێت. هیچ کاتێکیش سەر و قژیم بە پەرش و بڵاو نەبینیوە.”\nسەعدی کەیهان یەکێکی دیکە لە هاوڕێکانی خواجە ئەفەندی لە مەدرەسە، بەم شێوەیە باس لە ڕووداوەکانی ئەو ڕۆژگارە دەکات:\n“ساڵی ١٩٥٣ چوومە مزگەوتی کورشونلو. خواجە ئەفەندیش لەوێ تەلەبە بوو. لەوێ یەکترمان ناسی. بەڵام لەو سەردەمەدا مەدرەسەکان پشتگوێ خرابوون. ئەو کەسانەی کە تەلەبەکانیان لەخۆ دەگرت و پارێزگارییان لێ دەکردن و یارمەتییان دەدان زۆر کەم بوون. لەبەر ئەوە لەو مەدرەسەیەدا جگە لە پەتاتە هیچ شتێکی ئەوتۆ لێ نەدەنرا. هەر ژوورێک خۆی خواردنی خۆی ئامادە دەکرد و ئامادەکردنی خواردن بە نۆرە بوو. بەڵام لە ژوورەکەی خواجە ئەفەندی بەردەوام خواجە ئەفەندی خواردنەکانی ئامادە دەکرد. پێش هەموو ژەمە خواردنێک ئیشتیهای دەکردینەوە و دەیوت “خواردنێکی هێندە خۆشم بۆ ئامادە کردوون کە پەنجەکانتانی پێوە دەخۆن”. ئێمەش وامان دەزانی ئەمڕۆ خواردنێکی جیاواز دەخۆین، بەڵام ئەوە لە کاتێکدا بوو دیسان هەر پەتاتە دەهاتەوە بەردەممان. بەڵام خواجە ئەفەندی هەر جارەو بە جۆرێکی جیاواز پەتاتەی ئامادە دەکرد. بەردەوام خۆی کارەکانی خۆی دەکرد. هیچ کەسێک ئەوی نەبینەوە کە داوای ئەنجامدانی کارێک لە کەسێکی دیکە بکات. بە پێی توانای خۆی حەزی دەکرد یارمەتی کەسانی دیکە بدات لە کاروبارەکانیاندا و بە خۆشحاڵییەوە یارمەتی دەدان. هەندێک بیروبۆچوونی هەڵە کە لە ناو خەڵکیدا ببووە شتێکی باو، بە بێ هیچ شەرم کردنێک ڕەتی دەکردنەوە. بە تایبەت بەردەوام دژی ئەوە لە کاتی گێڕانەوەدا زیادەڕۆیی و ڕۆچوون بکرێت.\nهەندێک چیرۆک هەبوون کە خەڵکی حەزیان لێبوو، دەیانخوێندنەوە گوێیان لێ دەگرتن. ئەو دەیوت ئەو چیرۆکانە هەڵبەستراون و بەردەوامی دژی دەوەستایەوە. ئێمە لەو سەردەمەدا بێتاقەت بووین لەو هەڵسوکەوتانەی ئەو، بەڵام دوای تێپەڕبوونی چەندین ساڵ تێگەیشتین کە ئەو چەند لەسەر حەق بووە. هیچ کەسێکم بەبیرنایەت کە هێندەی ئەو پارێزگاری لە شکۆی زانستەکەی بکات. لەو ڕۆژگارەدا کاتێک کەسێک دەمرد ئێمەیان دەبرد بۆ ئەوەی خەتمیان لەسەر بخوێنین و دواتر سێ چوار قروش خەرجییان دەخستە گیرفانمانەوە. ئێمە بە تامەزرۆییەوە چاوەڕوانی ئەو ڕۆژانەمان دەکرد. زۆرینەمان هەژار بووین و پێوستمان بە پارە هەبوو. بەڵام خواجە ئەفەندی هەرچەند پێویستیشی پێی بووبێت نەدەچووە ئەو شوێنانەوە. تەنانەت هەوڵیشی دەدا ڕێگە لەو کەسانە بگرێت کە دەچن و تەنانەت لەو کاتانەشدا مشتومڕ و پێکدادان درووست دەبوو.\nجلوبەرگی زۆر پاک و خاوێن بوو. ڕێگەی نەدەدا کەسانی دیکە کەلوپەلەکانی بەکار بهێنن. تەنانەت پشتییەک هەبوو کە لەسەری دادەنیشت، هەندێک جار هاوڕێیان دەیانویست لەسەر ئەوە دابنیشن، بەڵام خواجە ئەفەندی بە زمانێکی شیرین دەیوت “هاوڕێ من هێندە بە ئاسانی ئەو پشتییە نادەم بە کەسانی تر” و ڕێگەی نەدەدا کەس لەسەری دابنیشێت. پەیوەندی لەگەڵ کەلوپەلەکاندا زۆر قووڵ بوو. ئەو شتانەی ئێمە هیچ گرنگییەکمان پێ نەدەدا، ئەو زۆر لە نزیکەوە گرنگی پێ دەدا. واتە هەر شتێکی ببینییایە بە دڵنیاییەوە هەوڵی دەدا فێری وردەکارییەکانی ببێت. لە کاتی ناسینی هاوڕێیاندا زۆر بە هەستیاری مامەڵەی دەکرد. دەتوانم بڵێم خاوەنی ڕۆحێکی لێکۆڵەر بوو. ئەو خاوەنی هەیبەتێکی تایبەت بوو کە کاریگەری لەسەر هەموو کەسانی چواردەوری درووست دەکرد و هەمووان ڕێزیان لێ دەگرت. هیچ کات بەرگەی ناحەقی نەدەگرت. ئەو ناحەقییە لە لایەن هەر کەسێکەوە بکرایە، بێگومان ئەو بە هەڵوێستێک دژی دەوەستایەوە و هانی ئێمەشی دەدا بۆ ئەوەی بەو شێوەیە مامەڵە بکەین.”\nئیسلام بەم شێوەیە نیە!