میوانی ئەمڕۆ: ١٨٠٦\nمیوانی هەفتە: ١٨٠٦\nكۆی گشتی سەردان لە بەرواری ٢٠١٠/١٥/٥: ١٥٣٩٤٩٤٠\nنووسەر: د.أحمد بن عثمان المزيد / د.عادل بن علي الشدِّي/وەرگێڕانى:إدريس محمود\nبەرواری بڵاوکردنەوە: ٢٠١١/٠٦/١٣\nبسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده... وبعد: پێشەكى پەروەردەكردنى منداڵ هونەر و لێزانینە، بەڵام بەداخەوە كەمێكى كەم لەخەڵكى بەجوانى دەیزانن، و لەم بوارەدا دەیان كتێب دانراون، كەهەندێكیان بەدرێژى باسیانكردووە، هەندێكیشیان بەكورتى، بۆیە پێمان باش بوو كورتەى هەندێك لەو كتێبانە وەربگرین، و لە كۆمەڵە بیرۆكەیەكى بەسوددا ڕێكى بخەین، لە خواى گەورە داواكارین لێمان قبوڵ بكات.آمین.\n1- منداڵەكەت فێرى وشەى یەكتاپەرستى بكە، لەگەڵ ئەوشتانەى كە ئەم وشەیە داخوازى دەكات، كە ئەویش بریتیە لەعیبادەت نەكردن بۆ جگە لە(الله) وە بەتەنها پەرستنى(الله)\n6- ئەو ڕستانە زۆر بڵێ كە یادكردن و ناوهێنانى خوایان تێدایە وەكو(بسم الله) لەكاتى خواردن و خواردنەوە و چوونە ژوورەوە و هاتنە دەرەوە، وە (الحمد لله) لەكاتى تەواوكردنى خواردندا، وە (سبحان الله) لەكاتى سەر سوڕماندا و...هتد.\n7- خۆشەویستى پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لەدڵى منداڵەكەتدا بڕوێنە ئەویش بەباسكردنى سیفەتە جوانەكانى و خوێندنەوەى هەندێك چیرۆك لەژیانى و سەڵاواتدان لەسەرى هەركاتێك ناوى هێنرا.\n8- بیروباوەڕى (قەزا و قەدەر) لە زەینیدا جێگیر بكە، و پێی بڵێ: كە ئەوەى خوا بیەوێت بووە و دەبێت، وە ئەوەشى خوا نەیەوێت نەبووە و نابێت.\n9- منداڵەكەت فێرى شەش پایەكەى بیرو باوەڕ بكە (واتە: باوەڕهێنان بە خوا و فریشتەكان و كتێبە ئاسمانیەكان و پێغەمبەران و ڕۆژى دوایى و قەزاوقەدەر).\n10- هەندێك پرسیارى لێبكە كە پەیوەست بن بە بیروباوەڕەوە وەكو: پەروەردگارت كێیە؟ ئاینت چییە؟ پێغەمبەرەكەت كێ یە؟ بۆچى خوا دروستى كردووین؟ كێ ڕزق و ڕۆزیمان دەدات و خواردن و خواردنەوەمان پێ دەبەخشێت و شیفاى نەخۆشیەكانمان دەدات؟ بەش و جۆرەكانى یەكتاپەرستى چین؟ هاوەڵ بڕیاردان (شیرك) و بێباوەڕى (كوفر) و دوو ڕوویی (نفاق) چین؟ چارەنووسى هەریەك لە هاوەڵ بڕیاردەر (مشرك) و بێباوەڕ (كافر) و دووڕوو (منافق) چییە؟ وە چەندین پرسیارى تریش، پاشان ئەگەر وەڵامەكەى نەزانى یان بەهەڵە وەڵامى دایەوە، تۆ بەشێوەیەكى ڕاست و دروست پێى بڵێ.\n11- فێرى پێنج پایەكەى ئیسلامى بكە، (واتە: شایەتوومان و نوێژكردن و زەكاتدان و ڕۆژووگرتن و حەج كردن).\n12- ڕاى بهێنە لەسەر نوێژكردن، پێغەمبەرى خوا صلى الله عليه وسلم فەرموویەتى: "مروا أبناءكم بالصلاة لسبع، واضربوهم عليها لعشر " واتە: فەرمان بكەن بە منداڵەكانتان بە نوێژكردن لە تەمەنى حەوت ساڵیەوە، وە لە دە ساڵیدا لێیان بدەن لە سەرى (بەڵام لێدانێكى سوك بێت نەك برینداركەر).\n13- هاوڕێیەتى بكە لەڕۆیشتن بۆ مزگەوت، و فێرى بكە چۆن دەست نوێژ بگرێت.\n14- فێرى ئادابى مزگەوت، و ڕێز لێگرتنى مزگەوت، و پیرۆزى مزگەوتى بكە.\n15- ڕاى بهێنە لەسەر ڕۆژوو گرتن بۆ ئەوەى لەكاتى گەورە بووندا ئاسان بێت لەسەرى.\n16- هانى بدە لەسەر لەبەركردنى قورئان و فەرمودە و زیكرە ڕاست(صەحیح)ەكان بە پێى توانا.\n17- لەكاتى پێشكەوتنى لە لەبەركردندا خەڵاتى بكە، ئیبراهیمى كوڕى ئەدهەم فەرمویەتى: باوكم پێى ووتم: كوڕەكەم بەدواى فەرمودەدا بگەڕێ و فێرى ببە، هەر كاتێك فەرمودەیەكت بیست و لەبەرت كرد درهەمێكت بۆ هەیە، ئیبراهیم دەفەرموێ: لەسەر ئەمە دەستم كرد بە داواكردن و فێربونى فەرموودە.\n18- منداڵەكەت بێزار و هیلاك مەكە بە زۆر لەبەركردن، بۆئەوەى ئەو شتە وەكو سزایەك تێنەگات، و واى لێبێت ڕقى لەلەبەركردنى قورئان بێت.\n19- بزانە كە تۆ پێشەنگیت بۆ منداڵەكانت، بۆیە ئەگەر بە تەمبەڵی و بە قورسى پەرستش ئەنجام بدەیت و پشت گوێی بخەیت، ئەوا منداڵەكانیشت پێت كاریگەر دەبن و ئەوانیش قورسى دەنوێنن لە عیبادەت و لەوانەیە لێشى هەڵ بێن و ئەنجامى نەدەن.\n20- منداڵەكەت ڕابهێنە لەسەر صەدەقەكردن و بەخشین، ئەویش بەوەى كە هەندێك جار چاكە بكەیت و ئەو بت بینێت، یان شتى بدەیتێ بۆئەوەى بیبەخشێت بەهەژار و سواڵكەر، و لەوەش چاكتر ئەوەیە هانى بدەیت لەوماڵە تایبەتیەى خۆى ببەخشێت كە پاشەكەوتى كردووە.\n21- ئەگەر دەتەوێ منداڵەكەت ڕاستگۆ بێت ئەوا ترس لەدڵیدا مەچێنە.\n22- خۆت ڕاستگۆ بە، بۆ ئەوەى منداڵەكەشت فێرى ڕاستگۆیی بێت.\n23- فەزڵ و گەورەیی ڕاستگۆیی و دەستپاكى بۆ باس بكە.\n24- سەر ڕاستى(ئەمانەت)ى منداڵەكەت تاقى بكەرەوە بێ ئەوەى خۆى هەستى پێ بكات.\n25- منداڵكەت ڕابهێنە لەسەر ئارامگرتن و پەلەنەكردن، ئەمەش لەڕیًَگەى ڕاهێنانى لەسەر ڕۆژوو یان ئەنجامدانى هەندێك كاروبار كە پێویست بەئارامگرتن و لەسەرخۆیی دەكات.\n26- دادپەروەر بە لە نێوان منداڵەكانتدا، چونكە ئەوە چاكترین ڕێگا(وەسیلە)یە كە منداڵ فێرى ڕەوشتى دادپەروەرى دەكات.\n27- منداڵەكەت ڕابهێنە لەسەر ڕەوشتى (خۆنەویستى)، ئەمەش لەڕێگەى چەند هەڵوێستێكى كردارەكی، یان لەڕێگەى هەندێك چیرۆك كە باس لە فەزڵ و گەورەیی ڕەوشتى خۆنەویستن دەكەن.\n28- ئەو دەرەنجامە سلبی و خراپانە بۆ منداڵەكەت ڕوون بكەرەوە كەلە ئەنجامى هەڵخەڵەتاندن و غەش و دزی و درۆ دەكەوێتەوە.\n29- ئەگەر منداڵەكەت لەهەندێك هەڵوێستدا ئازایەتى نواند، ئەوا ستایش(مەدح)ى بكە و خەڵاتى پێشكەش بكە و بۆى ڕوون بكەرەوە: زیرەكى ئەوەیە ئەو كارانە ئەنجام بدەى كە ڕاست و پێویستن.\n30- لەگەڵیدا توند و تیژ مەبە، چونكە ئەمە توشى ترسى دەكات، و پاڵى پێوە دەنێ بۆ درۆكردن.\n31- ڕەوشتى خۆبەكەم زانین (تواضع) و نەرم و نیانی و واز هێنان لەخۆبەزل زانینى لەلا خۆشەویست بكە.\n32- فێرى ئەوەى بكە كە پێوەرى چاكیەتى و بەڕێزى خەڵك لە لاى خواى گەورە به پێی لەخواترسان (التقوى) و كردەوەى چاكەیە، نەك بەپێی نەسەب و ڕەچەڵەك باشى و ماڵ و پارە.\n33- ئەوەى بۆ باس بكە كە چارەنوسى ستەم(ظلم) و ناپاكى بە هیلاك چوون و فەوتانە.\n34- فێرى جیاوازى نێوان ئەوشتانەى بكە كە لە لاى منداڵان شاراوەن، وەكو جیاوازى نێوان ئازایەتى و هەڵەشەیی، و جیاوازى نێوان شەرم و تەریق بوونەوە، و جیاوازى نێوان خۆبەكەم زانین(تواضع) و زەلیلى، وجیاوازى نێوان زیرەكى و هەڵخەڵەتاندن.\n35- منداڵەكەت ڕابهێنە لەسەر بەخشندەیی، ئەویش بەوەى كە خۆت لەناو ماڵى خۆتدا بەخشندە بیت پاشان لەگەڵ خەڵكیشدا.\n36- بەڵێن شكێن مەبە بەهیچ شێوەیەك بەتایبەتى لەگەڵ منداڵەكانتدا چونكە پابەند بوونى تۆ بەبەڵێنەكانتەوە منداڵەكانت فێر دەكات كە بەوەفابن بەرامبەر بەڵێنەكانیان.\n[رِەوشت و هەڵس و كەوت]\n37- سەلام لە منداڵەكانت بكە.\n38- عەورەتت دەرمەخە لەبەردەم منداڵەكاتندا.\n39- لەگەڵ دراوسێكانتدا چاك بە.\n40- منداڵەكانت فێربكە ڕێز لە دراوسێ بگرن، و وریایان بكەرەوە لە ترسناكى ئازاردانى دراوسێ.\n41- لەگەڵ دایك و باوكتدا چاكەكاربە، و سەردانى خزم و دۆستان بكە، و منداڵەكانیشت لەگەڵ خۆتدا ببە.\n42- بە منداڵەكەت ڕابگەیەنە كە خەڵكى منداڵى تێگەیشتوویان خۆش دەوێت كەئازارى كەسانى تر نەدات.\n43- نامەیەك بۆ منداڵەكەت بنێرە كەهەندێك ڕەوشت و ئاموَژگارى و ڕاسپاردە لەخۆ بگرێت.\n44- بۆ منداڵەكەت ڕوون بكەرەوە كە هەندێك هەڵسوكەوت هەیە بەتەواوى ڕەفزدەكرێتەوە و باسى هۆیەكانى بۆ بكە.\n45- لەگەڵ منداڵەكانتدا دابنیشە، و هەرجارێك باسى ڕەوشتێك لەڕەوشتەكانى پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم یان بۆ بكە، و پرسیاریان لێ بكە بزانە چ سودێكیان لێ بینیوە، وە دەشكرێ منداڵەكەت بخوێنێتەوە و تۆش گوێ بگریت.\n46- بەنهێنى ئامۆژگارى منداڵەكەت بكە، و لەبەرچاوى خەڵكى سزاى مەدە.\n47- ئەوەندەى دەتوانیت هەوڵ بدە زۆر لۆمەى منداڵەكەت نەكەیت.\n48- پێش ئەوەى بچیتە ژورەوە بۆلاى منداڵەكەت ئیزن وەربگرە، ئەمە باشترین وەسیلەیە بۆ ئەوەى منداڵەكەت فێرى ئیزن وەرگرتن بێت.\n49- چاوەڕوانى ئەوە مەبە هەرچى تۆ دەتەوێ منداڵەكەت لەیەكەمجارەوە فێرى ببێت (بەڵكو دەبێ پلە بە پلە لە گەڵیدا بڕۆیت).\n50- بیرت نەچێت پێش هەموو خواردنێك (بسم الله) بكە بەدەنگێك كە ببیسترێت، بەهەمان شێوە دواى خواردن (الحمد لله) بكە.\n51-خۆت لە هەندێك لە هەڵەى منداڵەكانت بێ ئاگابكە، و سنگت مەكە بەكۆگایەك بۆ كۆكردنەوەى هەڵەى منداڵەكانت.\n52- هەر كاتێك هەڵەیەكت كرد بەرامبەر منداڵەكەت، داواى لێبوردنى لێ بكە.\n53- هانى منداڵەكەت بدە لەسەر لێهاتوویى و سەركەوتن، و پێی بڵێ: ئەزانم كە تۆ منداڵێكى لێهاتوو و زیرەكیت و دەتوانیت كارەكانت بە باشى ئەنجام بدەیت.\n54- تایبەتمەندیەكى زیاتر بدە بەمنداڵەكانت.\n55- گاڵتە بەقسە و هەڵسوكەوتى منداڵەكەت مەكە.\n56- منداڵەكەت فێرى دەستەواژەى پیرۆزبایی و بەخێرهاتن و قسەخۆشى بكە.\n57- زیادەڕەوى مەكە لەلاواندنەوە و ناز كێشانى منداڵەكەتدا.\n58- منداڵەكەت وا لێ مەكە كەلەڕێگەى پارە پێدانەوە فەرمانەكانت جێبەجێ بكات، چونكە كەسایەتى لاواز دەكات بەرامبەر بەپارە(ماددە).\n59- منداڵەكەت بكە بەهاوڕێی ژمارە یەكت.\n60- دەرفەت و كاتێكى گونجاو بەمنداڵە‌كەت بدە بۆ یاریكردن.\n61- هەولڕ بدە (بهپێی توانا) یاریە بەسوودەكان بۆ منداڵەكەت دابین بكەیت.\n62- ڕێگەى پێ بدە خۆى هەندێك لەیاریەكانى هەڵبژێرێت.\n63- منداڵەكەت فێرى مەلەوانى و ڕاكردن و یاریە بەسودەكانى تر بكە.\n64- هەندێك جار والەخۆت بكە كەمنداڵە‌كەت لەیاریەكاندا لێت بباتەوە.\n65- خواردنێكى هاوسەنگ و مامناوەند بۆ منداڵەكەت ئامادەبكە.\n66- گرنگى بدە بە ڕێكخستنى ژەمە خۆراكیەكانى منداڵەكەت.\n67- منداڵەكەت وریابكەرەوە لە زۆر خواردن.\n68- لەكاتى خواردندا لێپرسینەوە مەكە لەگەڵ منداڵەكەتدا لەسەر هەڵەكانى.\n69- هەمیشە ئەو خواردنانە دروست بكە كە منداڵەكەت حەزى لێیەتى.\n70- زۆر بەجوانى گوێ لەمنداڵەكەت بگرە، و گرنگى بدە بە هەموو وشەیەك كە دەیڵێت.\n71- وابكە كە منداڵەكەت خۆى ڕووبەڕووى كێشەكانى خۆى ببێتەوە، وە دەكرێ یارمەتى بدەیت بێ ئەوەى هەستى پێ بكات.\n72- ڕێز لەمنداڵەكەت بگرە ئەگەر كارێكى بەڕێك و پێكى ئەنجام دا.\n73- منداڵەكەت وا لێ مەكە پەنا بۆ سوێند خواردن ببات بەڵكو پێى بڵێ: من بە ڕاستت دەزانم بێ ئەوەى سوێند بخۆیت.\n74- دوور بكەوەرەوە لەبەكارهێنانى دەستەواژە هەڕەشە ئامێزەكان (بۆ نمونە بڵێیت: ئەگەر فڵان شتم بۆ نەكەیت دەتكوژم).\n75- هەست بەوە مەكە منداڵەكەت كەسێكى خراپە یان گێلە و هیچ تێناگات.\n76- بێزار مەبە لەزۆر پرسیاركردنى منداڵەكەت، و هەوڵ بدە وەڵامى هەموو پرسیارەكانى بدەیتەوە بە وەڵام گەلێكى سادە و قایلكەر.\n77- منداڵەكەت بگوشە بەسنگتەوە و واى لێ بكە هەست بەسۆز و خۆشەویستى بكات.\n78- ڕاوێژ بە منداڵەكەت بكە لە هەندێك كاروباردا و كار بەڕاوێژەكەى بكە.\n79- وابكە كەمنداڵەكەت هەست بكات ڕێژەیەك لە ئازادى هەیە لە بڕیارداندا.\n80- ناوى منداڵەكەت تۆماربكە لەناوەندە هاوینیەكان، و زنجیرەكانى لەبەركردنى قورئان، و پێشبڕكێ زانستیەكان، و چالاكیە بەسودەكانى تردا.\n81- هەندێك ئەركى ڕێزلێگرتنى میوان بسپێرە بە منداڵەكەت ئەویش بەوەى كە چا و قاوە و میوە یان شتى تر بۆ میوان دابنێت.\n82- بەخێرهاتنى منداڵەكەت بكە كاتێك كە دێتە ژورەوە و تۆ لەگەڵ هاوڕێكانتدایت.\n83- ڕێگە بدە بەمنداڵەكەت بەشدارى بكات لە چالاكیە كۆمەڵایەتیەكانى مزگەوتدا وەكو سندوقى چاودێرى هەتیو و بێوەژنەكان.\n84- منداڵەكەت ڕابهێنە لەسەر ئیشكردن و كڕین و فرۆشتن و كاسبى حەڵاڵ.\n85- وا لە منداڵەكەت بكە هەندێك جار هەست بەئازار و ناڕەحەتى كەسانى تر بكات، و هەوڵ بدات ئەو ئازار و ناڕەحەتیەیان لەسەر سوك بكات.\n86- وا لەمنداڵەكەت مەكە غەم و خەفەتى هەموو جیهان هەڵبگرێت.\n87- وابكە منداڵەكەت بەرهەمى ئیشە كۆمەڵایەتیەكانت ببینێت.\n88- منداڵەكەت بنێرە بۆ دابینكردنى هەندێك لەپێداویستیەكانت، و كارى وا بكە هەست بكات تۆ متمانەت پێیەتى.\n89- ڕێگر مەبە لەوەى منداڵەكەت بەویستى خۆى هاوڕێ هەڵبژێرێ، وە دەتوانیت واى لێ بكەیت ئەو كەسەى تۆ دەتەوێت ئەوە بكات بەهاوڕێی خۆى بە بێ ئەوەى هەستى پێ بكات.\n90- گرنگى بە تەندروستى منداڵەكەت بدە.\n91- خواردن پێدانى منداڵەكانت لەكاتى خۆیدا پشت گوێ مەخە.\n92- زیادەڕەوى مەكە لەپێدانى دەرمان بە منداڵەكەت.\n93- لە ڕێگەى ڕوقیەى شەرعیەوە منداڵەكەت چارەسەر بكە (واتە: بە خوێندنى قورئان و هەندێك لەو دوعایانەى كە لە سوننەتدا هاتوون).\n94- منداڵەكانت ڕابهێنە لەسەر زوو خەوتن و زوو لەخەو هەستان.\n95- منداڵەكەت وا لێبكە گرنگى بدات بە پاك و خاوێنى لاشە و ددان وجلەكانى.\n96- زوو چارەسەرى منداڵەكەت بكە، و چاوەڕوان مەبە تا نەخۆشیەكەى قورس دەبێت.\n97- منداڵەكانت دوور بخەرەوە لەو كەسانەى كە توش بوون بەنەخۆشیەك كەترسى گواستنەوەى هەیە لەكەسێكەوە بۆ كەسێكى تر.\n98- كارێكى وامەكە منداڵەكەت هەست بەترسناكى نەخۆشیەكەى بكات.\n99- پەنا ببە بۆ خوا چونكە شیفاى هەموو نەخۆشی و دەردەكان بەدەستى ئەوە.\n100- پرسیارى هەندێك مەتەڵ لە منداڵەكەت بكە (بۆ ئەوەى بیركردنەوەى چالاك بێت).\n101- داواى لێ بكە كە بە دەربڕینى خۆى هەندێك بابەتت بۆ بنوسێت.\n102- هەوڵ بدە هەموو ئەو شتانە بخوێنیتەوە كە منداڵەكەت نوسیویەتى.\n103- هەموو هەڵەیەكى ڕێزمانى یان زمانەوانى مەگرە كەمنداڵەكەت لەكاتى خوێندنەوەدا دەیكات.\n104- هانى منداڵەكەت بدە بۆ خوێندنەوە.\n105- واى لێ بكە خۆى ئەو چیرۆكانە دیارى بكات كە دەیەوێ بیان خوێنێتەوە.\n106- لە خوێندنەوەى هەندێك شتدا بەشدارى بكە لەگەڵ منداڵەكەتدا.\n107- هەندێك لەو یاریانە بۆ منداڵەكانت ئامادە بكە كە دەبنە هۆى زیادكردنى زیرەكى و وریایی منداڵ.\n108- منداڵەكەت هان بدە بۆ سەركەوتن لە خوێندندا.\n109- یارمەتى منداڵەكەت بدە و واى لێ بكە زاڵ بێت بەسەر ئەو كۆسپانەى كە ڕێگرن لەبەردەم سەركەوتنى لەخوێندندا.\n110- منداڵەكەت هان بدە بۆ لەبەركردنى هۆنراوەى بەسوودى هەندێك لە شاعیرە كۆن و تازەكان.\n111- هانى بدە بۆ لەبەركردنى هەندێك نمونە و پەندى عەرەبى (یان كوردى) پاراو\n112- منداڵەكەت ڕابهێنە لەسەر هونەرى وتار بێژى.\n113- ڕاى بهێنە لەسەر هونەرى گفتوگۆ و قایلكردن.\n114- ڕێگەى پێ بدە بەشدارى بكات لە هەندێًك لە خولەكانى پەرە پێدانى توانا خودیەكان (زاتیەكان).\n115- منداڵەكەت هان بدە لەسەر فێربوونى زمانێكى بیانى باو(بە تایبەتى زمانى عەرەبى كە زمانى قورئانە).\n[پاداشت و سزا]\n116- شێوازى پاداشت و سزا بەكار بهێنە.\n117- بەردەوام خەڵاتى پێشكەش بكە، و بەردەوام سزاى مەدە.\n118- باشێوازى خەڵات پێبەخشینەكەت جۆراوجۆر بێت بەشێوەیەك كە بەردەوام خەڵاتەكە پارە نەبێت بەڵكو دەكرێ گەشت كردنێك بێت، یان ڕێگە پێدان بێت بەیاریكردن لەسەر كۆمپیوتەر، یان دیاریەك بێت، یان دەرچوون بێت لەگەڵ هاوڕێیەكیدا.\n119- شێوازى سزادانەكەت با جۆراو جۆر بێت، و بالێدان یەكەم شێواز نەبێت لەلات، بەڵكو هەندێك جار با سزاكە تێڕوانینێكى توڕەییانە،یان ترساندن بەقسە،\nیان قسە لەگەڵ نەكردن بۆ ماوەیەكى دیارى كراو، یان بێبەشكردن لەبەشێك لەو پارەیەى كەڕۆژانە دەیدەیتێ یان بێبەشكردن لەسەیرانى هەفتانە بێت.\n120- بزانە كە سزاى گونجاو ڕێگرە لەدووبارەبوونەوەى هەڵە، و یارمەتى دەدات بۆ گەیشتن بەحەق و صەواب.\n121- بزانە كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم هەرگیز لەمنداڵى نەداوە.\n122- ئەگەر منداڵەكەت یەكەم جار بوو هەڵەى كرد سزاى مەدە.\n123- لەسزاداندا دڵڕەق و توند و تیژ مەبە.\n124- ئەگەر منداڵەكەت سزادا هۆكارى سزاكەى بۆ باس بكە.\n125- وامەكە منداڵەكەت هەست بكات چێژ لەسزادانى وەردەگریت، یان ڕقت لەدڵدایە بەرامبەرى.\n126- نە لەبەردەم خەڵكیدا وە نەلەكاتى توڕەبووندا لەمنداڵەكەت مەدە.\n127- لە ڕوومەتى منداڵەكەت مەدە، و دەستت زیاد لەپێویست بەرز مەكەرەوە بۆئەوەى ئازارى زۆر پێنەگات.\n128- ئەگەر بەڵێنتدا لەمنداڵە‌كەت نەدەیت ئەوا لێى مەدە چونكە ئەگەر لێى بدەیت متمانەى پێت نامێنێت.\n129- وا لە منداڵەكەت بكە هەست بكات كە لە بەرژەوەندى خۆى سزاى دەدەیت، و خۆشەویستیەكەى وات لێدەكات سزاى بدەیت (بۆ ئەوەى تووشى هەڵە و تاوان نەبێت).\n130- منداڵەكەت فێرى ئەوە بكە كە سزادان بۆ ئەشكەنجەدان و ئازار نییە، بەڵكو بۆ تەمبێ كردنە.\nکاتی دروستبوونی ئەم لاپەڕەیە: ٠.٠١٨٣ چرکە


لە دوكانێكی شەربەت، مێوژ لەناو تەنەكەی خۆڵ دانراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nلە شاری سلێمانی دوكانێكی فرۆشتنی شەربەت دادەخرێت و سەرۆكی لیژنەكانیش دەڵێت: “فێڵی لە هاووڵاتیان كردووە و مێوژی لەناو سەتڵی خۆڵ داناوە”.\nلەشكر حەمید، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی سلێمانی قائیمقامیەتی سلێمانی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، بەهۆی فێڵکردن لە هاووڵاتیان و فرۆشتنی شەربەتی گیراوە بەنرخی فرێش، شەربەت فرۆشی لەنیا لە شەقامی مەولەوی دادەخەن.\nئاماژەی بەوەشكرد، شەربەت فرۆشی لەنیا، پابەند نەبووە بەمەرج و ڕێنماییەکانی تەندروستی بەجۆرێک لە کۆگای دروستکردنی شەربەت، سەتڵی خۆڵی بۆ عەمبارکردنی میوە و مێوژ بەکارهێناوە، ئەمەش پێچەوانەی ڕێنماییەکانی کارکردنە.\nدەشڵێت: “سەرپێچییەکی دیکەی شەربەت فرۆشی لەنیا، لە دروستکردنی شەربەتەکانیدا تام و ڕەنگ و بۆنی خراپبوی بەکارهێناوە و بەنرخی فرێش بەسەر هاووڵاتیاندا ساغی کردۆتەوە”.\nجەختیشی كردەوە، بەفەرمانی قائیمقامی سلێمانی شەربەت فرۆشی لەنیا دەداخرێت و خاوەنەکەشی ڕوبەڕوی ڕێکاری یاسایی دەکرێتەوە.\nخەڵك لەسەر زانیاری ئاسایشی سلێمانی و بەهۆی نەبوونی نوسراوی فەرمی و پشكنینی كوالێتی و تەندروستی، قائیمقامیەتی سلێمانی دەست بەسەر بڕێكی زۆر خواردنەوە…


به‌شێكی تری كوڕان و لاوان خوێندن ئه‌كه‌نه پاساو بۆ دره‌نگ ژنهێنان\nبۆ كوڕان ڕه‌نگه په‌یوه‌ندی به بیركردنه‌وه‌ی كوڕه‌كه‌وه هه‌بێت. ئێمه كوڕی به ته‌مه‌نمان لایه له‌به‌رئه‌وه‌ی له نێو شه‌ڕو ئاژاوه‌ی باوك‌و دایكی گه‌وره‌بووه. تووشی بێ هیوایی بووه. وا ئه‌زانێ كه ئه‌میش ژن بێنێ ئه‌بێت وه‌ك باوكی بكات. دیاره ئه‌مه ژن ناهێنێ. چونكه خاڵی بینیوه، برا گه‌وره‌كه‌ی بینیوه. مامی بینیوه هه‌میشه له شه‌ڕو ململانێدابوون. ئه‌مه ئه‌و گه‌نجه هیوا بڕاو ئه‌كات له ژیان.\nجۆرێك گه‌نجی ترمان هه‌یه ترسیان له پڕۆسه‌كه هه‌یه. كاركردن له‌سه‌ر ئه‌مانه ئاسانه ئێمه له ڕێكخراوی ماڵ ئه‌و ترسه‌ی گه‌نجان ئه‌ڕه‌وێنینه‌وه. ئه‌مانه زیاتر بابه‌تی فسیۆلۆجی و سایكۆلۆجی بووه‌ته له‌مپه‌ڕ له‌به‌رده‌میان كاتێك ئێمه له‌گه‌ڵیان داده‌نیشین زۆر بۆچوونیان ده‌گۆڕێت.\nبه‌شێكی تری كوڕان و لاوان خوێندن ئه‌كه‌نه پاساو بۆ دره‌نگ ژنهێنان. ئه‌مانه زیاتر له بابه‌تی زانستی ڕۆئه‌چن. به‌ڵام دوا ئه‌كه‌ون. باشترین ماسته‌ر لای من زه‌واجه، دكتۆرایش بوونی مناڵی ساڵحه بۆ خێزان. من چه‌ند كه‌یسی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌رزم لایه خۆزگه به خێزانێكی ئاسایی كۆمه‌ڵگه ئه‌خوازن. چونكه كاتیان كه‌مه بۆ به‌ریه‌ككه‌وتن و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی. كه ئه‌مه وا بوو خۆشه‌ویستی نابێت، كه خۆشه‌ویستی نه‌بوو. ئه‌و ژیانه چێژی نیه. با خۆی بدات له ته‌ل. خۆزگه ئه‌خوازێ به مه‌ل.\nزۆر كوڕی ترمان هه‌یه. كێشه‌ی خێزانییان هه‌بووه. ئه‌مانه دایك‌و یاوكیان له‌یه‌ك جیابوونه‌ته‌وه. له ماڵی باپیریان ده‌ژین. یان له ماڵی مامیان. تووشی جۆرێك له وه‌هم بوون. ئه‌م وه‌همه بووه‌ته له‌مپه‌ڕ له‌به‌رده‌میان.\nهه‌ندێك بابه‌تی تریش هه‌یه ڕه‌نگه په‌یوه‌ندی به كێشه‌ی ده‌روونیه‌وه هه‌بێت، به‌هۆی فشار و ته‌نگژه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی كوڕه‌كه تووشی خه‌مۆكی بووبێت. یان هه‌ندێكجار ئێمه خه‌له لى كرۆمۆسۆممان هه‌یه له كوڕاندا كاتێك كێشه‌ی هۆرمۆنیان هه‌یه. حه‌زیان بۆ ڕه‌گه‌زی به‌رامبه‌ر نیه، ئه‌مانه وه‌ك حاڵه‌ت هه‌ن و ئێمه بینیومانه، به‌ڵام كۆمه‌ڵكه دركی پێناكا. ئه‌بێت بكۆڵینه‌وه، نابێت داوا له گه‌نجێك بكه‌ین كه ته‌مه‌نی هه‌ڵكشاوه به فه‌رمان پێی بڵین ژن بێنه.\nهه‌ندێك حاڵه‌تی تریشمان هه‌بووه كوڕه‌كه كێشه‌ی بچووكی ئه‌ندامی نێرینه‌ی هه‌بووه. زۆر هه‌وڵمان داوه وه‌ك چاره‌سه‌ر به‌ڵام باری ده‌روونی لاسه‌نگ بووه. ئه‌مه وه‌ك داتا هه‌یه.\n245 جار بینراوه


سرودە “کۆنەکان” و سرودە “نوێ کان” / ڕەزا کەعبی - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nسرودە “کۆنەکان” و سرودە “نوێ کان” / ڕەزا کەعبی\nبۆ سرودەکان و کلیپەکان، که ئەم ماوە وتراون یا دروست کراون، کەمترین هەستی خۆراگری و یەکگرتویی و نیشتمانی ناجوڵێنێت؟\nله یەک دو مانگی رابردو و دوای شەری داعش و خۆراگری هێزی پێشمەرگە و به تایبەت مەقاومەتی کۆبانێ، کۆمەڵێک سرود که کلیپی جۆراوجۆریان بۆ ساز کراوەتەوە، بڵاو دەبنەوە.\nمێژوی سرودی شۆرشگێرانه له کوردستان دەتۆانین بڵێین هاوکاتە له گەڵ سەرهەڵدانی بزووتنەوەکانی کوردستان که به شێۆازی جۆراجۆر وتراوە. هەر له لاواندنەوەی شەهیدێک له لایەن دایکێەوە تا گۆرانی و سرودی سەرزارەکی بۆ پێشمەرگە تا سرود و موزیک، زۆربەی هەرە زۆری ئەو سرودانه به خێرایکی بەرچاو چووەتە ناو دڵی خەڵک و لاوان و تێکۆشەرانی کوردستان له خۆپیشاندانەکان و له زیندانەکان پێکەوە وتویانەتەوە و ورەی زۆریان به خەباتەکەیان داوە. سەدان زندانی خۆراگری کوردستان به وتنەوەی یەکێک لەو سرودانه چونەتە مەیدانی له سێدارەدان و پێش پەتی سێدارە و بارانی گولله به دەنگی رەسا بێ دەنگی مەرگ ئاسای مەیدانی مەرگ و سێدارەیان کردوە به سرودی ژیان و خۆراگری. سەدان چالاکی پێشمەرگانه و هەڵمەتی بۆێرانه بۆ سەر دوژمن و هەروەها سەدان خۆپیشاندان له ژێر دیکتاتوری درندانە به سرودی: ” ئەی رەقیب”، “من پێشمەرگەی کوردستانم”، “رێی خەباتمان چەندە سەخت و دور بێت”، “پێشمەگەری کۆمەڵه وەک پۆڵان” و “سڵاوی گەرمی دڵی پر هومیدی مەت پێشکەش” دەستی پێکردووە. و هەزاران تەرمی پێشمەرگەی گیانبەختکردوو به سرودی “ئەی شەهیدان” پێشوازی و رەوانه کراوە.\nکاریگەری سرود و گۆرانی شۆرشگێرانه له دەیان ساڵی رابردوو له بزووتنەوەکانی کوردستان زۆر بەرچاوە.\nبەڵام سرودەکان و کلیپەکانیان (لانی کەم زۆربەیان) لەم ماوە که شەری داعش زۆر گەرمە و بزووتنەوەی کوردستان هیچ کات له ئاستی چوارپارچە هاودەنگی و هاوخەباتی و یەکگرتویی وەهای به خۆوە نەدیوە، بۆ کەمترین هەستی شۆرشگیرانه و حەماسی تێدا نیە؟ شێعرەکانی زۆر زۆر بێ ناوەرۆکن، موزێکیکی قورس و حەماسی تێدا نیە، کلیپەکان کەمترین ناو و نیشانی خۆراگری پێوە دیارە، زۆر دەسکرد (مصنوعی) و بازارین.\nرۆڵی ژنان لەم کلیپانه به هیچ جۆرێک له گەڵ بەرخۆدانی ژنانی کۆبانێ یەک ناگرنەوە و به داخەوە لێرەش وەک کاڵا به کارهاتون.\nزۆر جار که رادیو و تی ڤی یەکان سرودێکی “کۆن” و “نوێ” به هەڵکەوت له دوای یەک بڵاو دەکەنەوە، جیاوازیەکانیان زۆر دیارە\nدیارە ژمارەێک لەم سرود و گۆرانیانەی ئەم ماوە باش وتراون و زۆر پێویستە که نمونەیان زیاتر بێت.\nبەڵام هۆکارەکانی چیە؟ بۆ ئەم سرودانه هەست ناجۆڵینن و ناتۆانن دەنگدانەوە و رەنگدانەوەی ئەو خۆراگریە بن که ئێستە زۆربەی کوردستانی داگرتوە؟\nوەڵامی ئەم پرسیارە تەنیا ناتۆانی به سرود و گۆرانی و کلیپی شۆرشگێرانه بەرتەسک بکرێتەوە، پێویستە له هەمو بۆارەکان پێداچونەوە بکرێ، هەر له سیاسەت و ستراتژی رەهبەری سیاسی کورد تا خەباتی پێشمەرگانه و بزووتنەوەی جەماوەی و راگەیاندن و دیپلماسی و هتد….\n2014/10/31 /by عەتا\nhttps://www.komala.com/wp-content/uploads/2014/01/reza-kaabi.jpg 298 604 عەتا https://www.komala.com/wp-content/uploads/2014/03/logo.png عەتا2014-10-31 12:29:332014-10-31 12:29:33سرودە “کۆنەکان” و سرودە “نوێ کان” / ڕەزا کەعبی\nدکتۆر جەعفەر شەفیعی لە کاناڵی تەلەفزیۆنی هۆلەند... راگەیاندنی کۆمەڵە: له رۆژ جیهانی کوبانی هاوخەباتی جەماوەری کۆمەڵانی گەلی کوردستان و پشتیوان...


(فۆنەتیک phonetics) چییە؟ – فێرگەی زمانی کوردی\nوشەی (phone) واتە “دەنگ” وەکوو لە وشەی “مایکرۆفۆن”.\n(فۆنەتیک phonetics) واتە خوێندنەوە یان لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی دەنگەکانی ئاخاوتن یان زمان، “دەنگناسی“.\nبۆ نیشانەهەڵدان (وصف describe)ی دەنگەکانی زمان، پێویستە بزانرێت (تاکەدەنگ individual sound) چییە و چۆن لەگەڵ دەنگەکانی تر جیا دەکرێتەوە.\n(ئاخافتەری زگماکی native-speaker)ی هەر زمانێک بەئاسانی دەتوانێت چۆنێتیی (بێژە pronunciation)ی دەنگەکانی زمانەکەی خۆی لێک جیا بکاتەوە. بۆ نموونە کوردزمانێک لە کاتی قسەکردندا هیچ کاتێک دوو وشەی “کوڕ” و “کۆڕ” تێکەڵ ناکات و لە شوێنی خۆیدا دەزانێت کامیان هەڵبژێرێت.\nئەم کێشەیە کاتێک زیاتر سەرهەڵدەدات کە (ئاخافتەرێکی نازگماکی Non native-speaker) بیەوێت بەو زمانە قسە بکات و ئەو کاتە لە بێژەی دەنگەکانی وشەکان تووشی کێشە دەبێت و تێکەڵ و پێکەڵیان دەکات.\nبۆ نموونە ئەگەر کەسێک کە تازە فێری ئینگلیزی دەبێت و بێت وشەی (ئاو water) بە (واتر) بخوێنێتەوە، بێگومان تووشی هەڵە بووە چونکە ئاخافتەرێکی زگماکیی ئینگلیزیزمان ئەو وشەیە بە “واتر” بێژە ناکات. هەر بۆیە فێرخوازەکە پێویستە یان گوێ لە دەربڕینی ئەو وشەیە بگرێت یان لە ڕووی هێماکانی فۆنەتیک بزانێت وشەی (water) چۆن بێژە دەکرێت.\nلیستەیەک لە هێماکانی فۆنەتیک بۆ نموونە بۆ زمانی ئینگلیزی درووست کراوە کە تێیدا هەوڵ دراوە کۆمەڵێ هێما و نیشانە دابنرێت بۆ ئەوەی دەنگەکان باشتر و بێهەڵەتر بخوێنرێنەوە.\nوشەی (water) بەپێی هێماکانی فۆنەتیک کە بۆ هەموو دەنگەکانی زمانی ئینگلیزی دانراون ئاوا بێژە دەکرێت:\nکە زیاتر لە “وۆتە” دەچێت تا “واتر“.\nکەوا بێت بۆ ئەوەی دەنگێک یان وشەیەک بەدرووستی بێژە یان گۆ بکرێت هێماکانی فۆنەتیک پێویستن. هەر بۆیە لە هەر وشەنامەیەکی ئینگلیزیدا دەبینیت کە لە بەرانبەر وشەکاندا هێما فۆنەتیکییەکەشی دانراوە.\nلە فەرهەنگی سەرهێڵی (Oxford Advanced Learner’s Dictionary)دا وشەی ئاو بە ئینگلیزی ئاوا هێمای بۆ دانراوە:\nدوو وشەی (arm) و (cat) دەنگی (a)کەیان وەکوو یەک بیژە ناکرێت هەر بۆیە بە دوو هێمای جیاواز بێژەکەیان دەستنیشان کراوە:\nلەبەر ئەو کێشانە و کێشەی تری لەو بابەتە، زمانەوانان “ئەلفبێی دەنگیی نێونەتەوەیی“یان داناوە کە بە ئینگلیزی پێی دەوترێت:\nچاو لەم لیستەی خوارەوە بکەن:\nهەڵبەت لە تەنیشتیشیدا “ئەسکی ASCII” واتە (کۆدی ستانداردی ئەمریکایی بۆ گۆڕێنەوەی زانیاری) دەبینن.\nئەم هێما فۆنەتیکییانە بەڵگەیەکن کە پیشان دەدەن کە تەنانەت ئەلفبێی ئینگلیزی بەتەنیایی ناتوانێت دەنگەکانی زمانی ئینگلیزی ڕێک وەک خۆی بنوێنێت، هەر بۆیە پێویستی بە پاشکۆیەک هەیە کە پێی دەوترێت “ئەلفبێی دەنگیی نێونەتەوەیی” یان: The International Phonetic Alphabet (IPA)


به‌شی شه‌شه‌م : هه‌ڵسه‌نگاندنی كتێبی (من العالم الثالث الی الأول)\n2020-02-17 09:45 125 جار بینراوە کۆمێنت\nوه‌رچه‌رخانی ئابوری، له‌ئابورییه‌كی دواكه‌وتوه‌وه بۆ هه‌ره پێشكه‌وتوو، له‌مێژووی وڵاتاندا گرنگترین‌و كاریگه‌رترین سه‌ركه‌وتنه. ته‌نانه‌ت، هه‌رچی سه‌ركه‌وتنی سیاسی، شۆڕشگێڕانه، فه‌لسه‌فه‌و تیۆریش هه‌یه، له‌دوائه‌نجامدا، له‌مه‌حه‌كی ئابوری ده‌درێن. زۆرن ئه‌و سه‌ركردانه‌ی لافی شۆڕشگێڕانه‌و فه‌لسه‌فه‌یان لێده‌دا، به‌ڵام پرۆژه‌ی ئابورییان نه‌بوو، شكستیان خوارد. ئه‌و سه‌ركردانه‌ی توخنی دروشم‌و تیۆری بریقه‌داریش نه‌كه‌وتن، به‌ڵام ستراتیژی بوژانه‌وه‌ی ژێرخانی ئابورییان چه‌سپاند، سه‌ركه‌وتن.\nهه‌ر ئه‌زمونێك، سه‌رۆكێك، رابه‌رێك، له‌شۆڕشدا، له‌سیاسه‌تدا، له‌فه‌لسه‌فه‌دا، چه‌ند بلیمه‌ت بوبێ، ئه‌گه‌ر له‌بواری ئابوری سه‌ركه‌وتنی بۆ گه‌له‌كه‌ی‌و ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی به‌دینه‌هێنابێ، سه‌ره‌نجام به شكستخواردوو چونه‌ته مێژوو. نمونه‌كانی ماوتسیتۆنگ، كاسترۆ، كیم ئیل سۆنگ، پۆل پۆت، جه‌مال عه‌بدولناسر، نۆردۆم سیهانۆك، جه‌واهیر لال نه‌هرۆ، یاسر عه‌ره‌فات..تاد. باشترین به‌ڵگه‌ن. ته‌نانه‌ت لینین، كه نه‌یتوانی ئابورییه‌كی باش پێشبخات، شكستی خوارد.\nسه‌رۆكی سه‌نگاپوره، به‌شی زۆری كتێبه‌كه‌ی، له‌ده‌وری به‌رنامه‌و پرۆژه ئابوریه‌كانی نوسراوون. كه‌متر باسی شانازی سیاسی‌و باسی فه‌لسه‌فه ده‌كات. توخنی ئایدیۆلۆژیه‌ت ناكه‌وێ. سه‌ریش كه‌وتووه.\nئه‌م سه‌رۆكه ده‌ڵێ:\n)ساڵی 1975) كه ئابوری بوژایه‌وه. له‌به‌رێوبه‌رێكم پرسی: تا كه‌ی پارێزبه‌ندیی پێناسه‌ی گومرگی كۆمپانیای سه‌یاره‌ی مارسیدیس بهێڵینه‌وه؟ به‌رێوبه‌ری دارایی كۆمپانیاكه وتویه‌تی: هه‌تا هه‌تایه. چونكه كرێكاره‌كانمان له‌ڕووی ته‌كنیكیه‌وه، له‌ئاستی كرێكارانی ئه‌ڵمانیا نین".\nئه‌م سه‌رۆكه، تێگه‌یشتووه، كۆمپانیاكان ده‌یانه‌وێ درێژه به زۆرترین قازانجی خۆیان له‌سه‌ر حسابی گه‌ل‌و كرێكارانی سه‌نگاپوره بده‌ن. بۆیه، گوێی نه‌داوه‌ته ئه‌و بۆچونه‌ی كۆمپانیاكان‌و ده‌ستبه‌جێ، ده‌سته‌به‌ری له‌سه‌ر كۆمپانیاكان لابردووه‌و پشتی به‌خۆیان به‌ستووه.\n"له‌كۆتایی حه‌فتاكاندا. واتا: دوای (14) ساڵ له بڕیاری سه‌ربه‌خۆیی ئابوری، بیكاریی‌و بێتوانایی وه‌به‌رهێنانمان پشت سه‌رخست. دوای ئه‌مه، چڕمان كرده سه‌ر چۆنایه‌تی وه‌به‌هێنانی نوێ، هاوكات ئاستی فێربون‌و كارامه‌یی كرێكاران. په‌یوه‌ندیشمان له‌گه‌ڵ ئه‌مریكاو ئۆروپاو ژاپۆن، په‌ره‌پێدا.."تاد. له‌درێژه‌ی قسه‌كانیدا ده‌ڵێ:\n"ساڵی 1997 (200) كۆمپانیای ئه‌مریكامان لا بووه، كه (15 ملیار دۆلار) وه‌به‌رهێنان كردووه. به‌رهه‌م‌و ته‌كنیكیان به‌رده‌وام پێشده‌خست، سه‌ره‌نجام تێچووی یه‌كێتی كاریان كه‌مكرده‌وه‌و كرێی به‌رزیشیان دابین ده‌كرد". له‌په‌راوێزی ئه‌و بابه‌ته‌دا له‌لاپه‌ڕه (98) نوسیومه:\n"1959 بۆ 1997 دوای (38) ساڵ، وڵاته‌كه كراوه‌ته پیشه‌نگ. كێشه‌یان كه‌مبۆته‌وه. بونه‌ته بازاڕی پیشكه‌وتوی كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كان. هه‌موشی خراوه‌ته خزمه‌تی خه‌ڵك‌و وڵاته‌وه".\nله‌م كێبه‌ركێ ئابورییه‌دا، به‌ریتانیا (150) ساڵ سه‌نگاپوره‌ی داگیركردووه، كه‌چی به‌هۆی كێشه‌ی مانگرتنی كرێكارانی به‌ریتانیاوه‌و ناكۆكی پارتی كرێكاران‌و پارێزگارانه‌وه، به‌ریتانیا له وه‌به‌رهێنان له سه‌نگاپوره دواكه‌وتووه. هه‌روا هۆڵه‌نداش. له په‌راوێزی لاپه‌ڕه (99)دا، له‌سه‌ر ئه‌م وڵاتانه ده‌نوسم:\n"ئه‌مریكا پیش ژاپۆن كه‌وتووه. چین دوای هه‌مویان بووه. وڵاتێكی بچوكی وه‌كو سه‌نگاپوره، سیاسه‌تی ئابوری ئه‌مریكاو ژاپۆنی له‌باشوری رۆژهه‌ڵاتی ئاسیادا ده‌گۆڕێ. كه‌وابێ، وڵاتی گه‌وره‌و بچوك نییه، به‌ڵكو ئه‌قڵ‌و ستراتیژو نه‌خشه‌ی بازاری ئازاد.. رۆڵ ده‌گێڕێ.\nله‌به‌رامبه‌ر ره‌خنه‌ی توندڕه‌وه‌كان، له‌وكاته‌دا، كه دژی هێنانی كۆمپانیاو وڵاتانی وه‌به‌رهێن بون بۆ سه‌نگاپوره، سه‌رۆكی وڵاته‌كه پێیان ده‌ڵێ (سه‌خیف) بون. منیش له‌په‌راوێزی لاپه‌ڕه (102)دا ده‌نوسم:\n"ره‌خنه‌ی توندڕه‌وانه هیچی لێ سه‌وز نابێ، ئه‌گه‌ر نه‌خشه‌ی ستراتیژی ئابوری هه‌بێ‌و رێگه‌ی گه‌نده‌ڵی‌و مشه‌خۆریی نه‌درێ. سه‌ركرده‌ی پاك‌و بێباك له بڕیارو به‌رنامه‌كه‌یدا سه‌رده‌كه‌وێ".\nبه‌دڵنیاییه‌وه، هه‌رێمی كوردستان، له (29) ساڵی رابردودا، پێشكه‌وتنی به‌رچاوی تیادا به‌دیهاتووه. له‌گه‌ڵ سه‌رده‌می داگیركاری گوناحه به‌راوردیش بكرێ. به‌ڵام پرسیاری گرنگ ئه‌وه‌یه، ئایا، سه‌نگاپوره، كه سامانی سروشتییان نه‌بووه، هه‌ژارترین ناوچه‌ی ئه‌و جوگرافیا-سیاسیه بووه، توانیویانه ئاوها پێشبكه‌ون. ئه‌ی كوردستان، به‌م هه‌موو سامانه سروشتیه‌و ئه‌م ژینگه له‌باره، ئایا، ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵی‌و مشه‌خۆری‌و ئه‌قڵیه‌تی ته‌سكی حیزبایه‌تی-حوكمڕانی نه‌بوایه.. شه‌ڕی ناوخۆ نه‌كرایه، موزایه‌ده‌ی سیاسی واز لێ بهێنرایه.. ئایا، له‌ئێستا پێشكه‌وتوتر نه‌ده‌بوو؟ ئایا ئێستا پشكی تاك له‌كوردستاندا، (25 هه‌زار دۆلار)ی تێنه‌ده‌په‌ڕاند؟ ئایا بێكاری‌و هه‌ژاری كۆتایی نه‌ده‌هات؟!!\n3 وەزارەتى دارایى روونکردنەوە لەبارەى دابەشکردنى موو...


بەریتانیا گەشتکردنی هاووڵاتییانی شەش وڵاتی ئەفریقی بۆ وڵاتەکەی هەڵپەسارد\n26/11/2021 ژمارەی بینراو 161\nبەھۆی دەرکەوتنی جۆرێکی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەریتانیا سنووردارکردنی گەشتکردنی خستە سەر شەش وڵاتی ئەفریقی.\nبەھۆی دەرکەوتنی جۆرێکی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە بەریتانیا کە بە (B.١.١.٥٢٩) ناسراوە لە وڵاتەکانی ئەفریقای باشوور و بۆستڤانا و لە چوارچێوەی بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ شەش وڵاتی ئەفریقی خستە "لیستی سووری" گەشتکردن بۆ ئەو وڵاتە.\nساجید جاوید، وەزیری تەندروستیی بەریتانیا،جریوەیەکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویکردووەتەوە:"ئاژانسی ئاسایشی تەندرووستیی بەریتانیا (UKHSA)، لێکۆلینەوە لە نەوەیەکی نوێ (ڤایرۆسی کۆرۆنا) دەکات. پێویست بە داتای زیاترە بەڵام لە ئێستادا رێکاری رێگەگرتن دەگرینە بەر".\nجاوید ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کاتژمێر ١٢:٠٠ ی سبەینێ شەممە وڵاتەکانی (ئەفریقای باشوور، نامبیا، لیزۆتۆ، بۆستڤانا، ئیسڤاتینی و زیمبابۆی)، دەخەنە لیستی سوورەوە و گەشتە ئاسمانییەکان بۆ ئەم وڵاتانە ھەڵدەپەسێردرێت و ئەوەشی دیاریکرد کە گەشتیاری بەریتانییەکانیش دەخرێنە کەرەنتینەوە.\nساجید جاوید، جەختی لەوەش کردەوە کە زاناکان دەڵێن "تا دوا رادە جێی مەترسییە" و دەبێت زانیاری زیاتر لەسەر ئەم جۆرە کۆبکرێتەوە.\nوەزیری تەندروستیی بەریتانیا، ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم جۆرە نوێیە لە جۆری دەلتا زیاتر بڵاودەبێتەوە و ئەگەری ھەیە ئەو ڤاکسینانەی کە ھەیە کاریگەریی کەمتری لە بەرامبەر ئەم جۆرەدا ھەبێت.\nئەمە لە کاتێکدایە تاکو ئێستا ھیچ حاڵەتێکی تووشبوون بەو جۆرە نوێیەی ڤایرۆسەکە لە بەریتانیا تۆمار نەکراوە.


پەیوەندییه ون بووەکانی شانۆ و ئەدەبیات – کورد شانۆ | Kurd Shano\nپەیوەندییه ون بووەکانی شانۆ و ئەدەبیات\nشانۆ بەو تاریفه زاڵەی ئێستا هەیەتی و له یوونانی کەوناراوه به ئێمه گەیشتووه، دیاردەیەکی رۆژهەڵاتی نییه و هەر بۆیه شانۆ و شانۆنامه بنچینه و رەگەزێکی وای له ناو کۆمەڵگاکانی رۆژهەڵات دا نییه و تەمەنی پتر له سەت ساڵ ناخایەنێ.\nهەربۆیەش سەر له بەری ئەدەبیاتی کوردی یا فارسی یان عەرەبی و تورکی لێک دەیەوه شتێک به ناوی سووننەتی ئەدەبیاتی شانۆیی نادۆزیەوه و هەر ئەمه وای کردووه له هەموو ئەم وڵاتانه شانۆ وەک دیاردەیەکی جیا له ئەدەبیات سەیر کرێ.\nئەمە له کاتێکدایه که له رۆژاوا شانۆ و شانۆنامه بەشێکه له جیهانی بەرفرەوانی ئەدەبیات یان ئەگەر واش نەڵێین تێکەڵاوییەکانی ئەم ئەم دوو جیهانه هێنده زۆره که یەکاڵا کردنەوەیان زۆر سەخته.\nکاتێک دەگەرێینەوه بۆ سەرەتاکان ئەم دیاردەیه زۆر به ئاشکرایی وه دیار دەکەوێ.\nئەرەستوو کتێبی بووتیقا یان فەننی شێعری بەو مەبەسته نووسی که تێیدا باس له تیورییەکانی شێعر بکا بەڵام سەر له بەری ئەم کتێبه گرینگه باسی شانۆ و به تایبەت تراژێدییه.\nچون ئەو کات هیچ سنوورێک له نێوان شانۆ و شێعر دیاری نەکرابوو.\nکاتێک چاو له کتێبی فەننی شیعری هوراسیش دەکەین دیسان ئەمه باسی شانۆ و تراژێدییه که زاڵه.\nهەرچەن له دوای رۆنیسانسەوه سنووری نێوان شانۆ و ئەدەبیات دیاری دەکرێ و لێک جیا دەکرێنەوه بەڵام دیسان دەبینین ئەژمارێکی زۆری نووسەران و شاعیران له هەردوو بواردا کار دەکەن و له هەردوو بواریشدا سەرکەوتنی گەوره به دەست دێنن. ناسراوترینی ئەم کەسانه ویلیام شێکسپیەره که وەک گەورەترین شاعیری ئینگلیس دەناسرێ بەڵام له هەمان کاتدا شانۆنامەکانی له هەموو دونیا به رێزێکی تایبەتەوه پێشکەش دەکرێن.\nله ئاڵمان کەسانی وەک گووته یان شیلێر وەک شاعیرانی گەورەی نەتەوەیی یان جیهانی دەناسرێن بەڵام هەر کام لەو شاعیره گەورانه خاوەنی چەندین شاکاری شانۆیین.\nدوای بەدی هاتنی ژانرێکی نوێ به ناوی چیرۆک و رۆمان ئەم پەیوەندییانه نەک کز نەبوو بەڵکوو زۆر پتەوتریش بوون که هۆکارەکەی دەگەڕێتەوه بۆ ئەوەی که هاوبەشییەکانی نێوان چیرۆک و شانۆنامه زۆر زیاتره تا شێعر و شانۆنامه که دواتر زیاتر باسی ئەو هاوبەشییانه دەکەین.\nسێروانتس که به نووسینی رۆمانی دۆن کیشۆت به پێشەنگی رۆمان نوووسی له جیهان دا دەناسرێ کاری خۆی به نووسینی شانۆنامه دەست پێکردووه و تا دێینه پێشتر ژمارەی ئەو نووسەرانەی شانۆنامەیان نووسیوه و ئەو شانۆنامه نووسانەی چیرۆک و رۆمانیان بڵاو کردۆتەوه زیاتر دەبێ.\nچیخۆف چەنده له جیهانی کورته چیرۆک دا بەناوبانگه دوو هێنده وەک شانۆنامه نووسێکی گرینگ دەناسرێ،\nماکسیم گوورکی جیا لەوەی خاوەنی رۆمانی گەورەی وەک دایکه کۆمەڵێ شانۆنامەی زۆر پتەوی نووسیوه\nو نیکولای گوگول جیا له چیرۆک گەلی شاکاری وەک شێنێل شانۆنامەی به هێزی وەک بازرەسی خولقاندووه.\nجیا له نووسەرانی رووس ئەم هاوبەشییه دەتوانین له نووسەرانی گەورەی تری دونیاش دا ببینین که بەرچاوترینیان ژان پۆل سارتر و ئالبێر کامۆی فەرانسەوین.\nسارتر جگه له چەندین رۆمانی گرینگ وەک رشانەوه خاوەنی شاکاری شانۆیی وەک شەیتان و خودا یان گۆشەگیرانی ئالتۆنایه کامۆش جگه لەوەی رۆمانی گەورەی وەگ بێگانه و تاعوونی خولقاندووه شانۆنامەی به هێزی وەک کالیگوولا و دادپەروەرانی هەیه.\nئەگەر لەولاشەوه چاو لێکەین زۆر شانۆنامه نووسی گەوره هەن که خۆیان له قەرەی چیرۆک نووسی داوه و بەرهەمی زۆر به پێزیان خولقاندووه که دیارترینیان سامۆئێل بێکێتی ئیرلەندییه.\nبێکێت که خاوەنی شانۆنامەی گەورەی وەک له چاوەڕوانی گودۆ و کۆتایی گەمەیه رۆمان وچیرۆکی پتەوی وەک مالۆن دەمرێی نووسیوه یان هارۆلد پینتێر که خەڵاتی ئەدەبی نوبێلی 2005 ی وەرگرتووه جیا له شانۆنامه خاوەنی دەیان چیرۆکی ناسراوه.\nهەموو ئەم نموونانه ئێمه دەگەیێنێته ئەو باوەڕەی پەیوەندییەکانی نێوان شانۆ و ئەدەبیات له رۆژاوا چەنده پتەو و به هێزه و ئەم پرسیارەمان لا ساز دەکا که شانۆ و ئەدەبیاتی کوردی تا چەند توانیویانه ئاوەها پەیوەندییەک ساز کەن؟\nهۆکارەکانی کز بوونی ئەم پەیوەندییه کامانەن و دەسکەوتەکانی بوونی وەها پەیوەندییەک چین؟\nله کوردستان پەیوەندییەکانی نێوان شانۆ و ئەدەبیات دەیتوانی زۆر بەهێز بێ و چی له وڵاتانی خاوەن سوننەتی شانۆیی نەمێنێتەوه. چما دەسپێکی شانۆ له کوردستان له لایەن ئەدیبان و نووسەرانەوه بوو.\nیەکەم شانۆنامەی کوردی به ناوی مەمی ئالان له لایەن شاعیرێک به ناوی عەبدول رەحیم رەحمی هەکارییەوه نووسرا، دانانی زاراوەی شانۆ و هەروەها نووسینی یەکەمین ئۆپەرێت به زمانی کوردی له لایەن شاعیری گەورەی نەتەوەیی کورد گۆرانەوه بوو.\nیەکەم رەخنە و لێکدانەوەکان له شانۆی کوردیدا له رۆژنامەی ژین و له لایەن شاعیر و رۆشنبیری ناسراو پیرەمێردەوه بوو.\nهەموو ئەمانه هەرچەن زۆر درەنگ بوو- چون میژووی هەموو ئەم رووداوانه تەنانەت ناگاته سەدساڵ- بەڵام دەیتوانی پەیوەندییەکی پتەو و بەهێز له نێوان شانۆ و ئەدەبیات له کوردستان دا ساز کا.\nله کوردستانی ئێرانیش دیسان سەرهەڵدانی شانۆی کوردی دەگەڕێتەوه بۆ ئەدەبیات و هەرچەن نووسەری یەکەم شانۆنامەی کوردی له کوردستانی ئێران واته شانۆنامەی دایکی نیشتمان هێشتا نەناسراوه بەڵام ئەو چەن کەسەی که وا باس دەکرێ رەنگه نووسەرانی ئەم شانۆنامەیه بن هەموو یان شاعیرن یان نووسەر.\nبه ئاوەها بنەمایەکەوه شانۆ و ئەدەبیات دەیانتوانی هاودەنگ له کوردستان بێنه پێشێ و هەرکامیان یارمەتی بەرەو پێش چوونی ئەوی دی بن، بەڵام له دوای ئەم سەرەتایانه ئەم پەیوەندییه یەکسەر دەپچڕێ و هەر ئەم دابڕانەش دەبێته هۆی ئەوەی شانۆ و شانۆنامه له کوردستان به تەواوی له بیر بچێتەوه، ئەگەر چی ژانره ئەدەبییەکان دەتوانن بەردەوام بمێننەوه.\nواته تا ئەورۆش و تا دوای ئەو شەپۆلەی گۆران و پیرەمێرد وەڕێیان خست شانۆی کوردی هەر له کزی داوه و تا ئەمڕۆش شانۆنامه نووسێکی گەوره له هەموو پانتای کوردستان سەری هەڵنەداوه.\nئەگەر چی له هەموو ئەو ساڵانەدا شانۆ و شانۆگەری له کوردستان بەردەوام بووه بەڵام هیچ کات نەبۆته هۆی خولقانی شانۆنامەیەکی بەهێز که خەڵک ئێستاش هەر بگەڕێنەوه سەری و باسی بکەن.\nهۆکاری سەرەکی ئەم قەیرانەش دەگەڕێتەوه بۆ ئەوەی که نووسەران و شاعیرانی ئێمه وەک کەم ئەژمار کوردی زانەکانی ناو کۆمەڵگا شانۆیان یەکسەر له بیر چۆتەوەو شانۆکارانی ئێمەش هێنده سەرقاڵی شانۆنامەی فارسی و عەرەبی و تورکی و بیانی بوون، هێنده سەرقاڵی فستیواڵه ورد و درشتەکان بوون که بۆته هۆی مەرگی ساوایەک به ناوی شانۆی کوردی سەیرەکەش لەوەدایه که ئەم رەوته تا ئێستاش هەر بەردەوامەو نه ئەدیبانی ئێمه قۆڵێک بۆ شانۆ هەڵدەماڵن و نه شانۆکاران بیر له ساوایەک به ناوی شانۆی کوردی دەکەنەوه.\nکەوابوو دەتوانین بڵێین لێک دابڕانی شانۆ و ئەدەبیات له کوردستان بەر له هەر شتێ بۆته هۆی له ناو چوونی شانۆی کوردی بەڵام ئەوە بەو مانایه نییه که ئەدەبیاتیش لەم لێک دابڕانه هیچ خەسارێکی بەر نەکەوتبێ.\nله کوردستانی باشوور ساڵەکانی کۆتایی هەفتاکانی زایینی و سەرەتای هەشتاکان وەک سەردەمی زێڕینی شانۆ له کوردستان ناودێر دەکەن و هەر ئەمه دەکەنه بەڵگەیەک بۆ گەشەدار بوونی شانۆ له کوردستان، بەڵام له بەرامبەر ئاوەها وەهمێک دا دەکرێ ئەم پرسیاره بێنینه گۆڕێ که دەسکەوتەکانی ئەو سەردەمه زێڕینه کامانەن چەن شانۆنامه لەو سەردەمه ئێستا له کتێبخانەی کوردی دا ماوەتەوه؟\nچەن شانۆنامه هەن که ئێستاش بێنەوه سەر سێن؟\nچەن لێکدانەوه و تیوری شانۆیی لەو سەردەمه جێ ماوه؟\nئەم پرسیارانه له بەرامبەر هەر سەردەمێکی زێڕینی شانۆیی له کوردستانی ئێرانیش دا هەیه که ناوی لێ بهێندرێ.\nکه وابوو سەردەمی زێڕینی شانۆی کوردی ئێستا دانەهاتووه و من دڵنیام تا کاتێ ئەو پەیوەندییه پچڕاوەی نێوان شانۆ و ئەدەبیات له کوردستان ساز نەبێتەوه هیچ کات ئەو سەردەمه زێڕینه دانایه واته تا ئەو رێگایەی گۆران و پیرەمێرد گرتیانه بەر دیسان دەست پێ نەکەینەوه ناتوانین باس له سەردەمی زێڕینی شانۆی کوردی بکەین.\nهەر ئێستا له کوردستان سەدان چیرۆک نووسی خاوەن کتێب و به سەدان چیرۆک نووسی بێ کتێبمان هەیه که هەر کامه و تا رادەیەک به کەلێن و قوژبنەکانی گیڕانەوه ئاشنان، له سەر دەستی ئەو چیرۆک نووسانەیه که دەتوانێ شانۆی کوردی له دایک بێ یان به واتایەکی دروستتر له دایک بێتەوه.\nئێستا دەمانهەوێ باسی ئەو دەسکەوتانه بکەین که شانۆ دەتوانێ بیبەخشێ به ئەدەبیات، به واتایەکی تر ئەو شتانەی نەبوونی پەیوەندی ئەدەبیات و شانۆ له کوردستان بۆته هۆی کز بوونیان له ئەدەبیات و به تایبەت چیرۆکی کوردی.\n1- زمان و راوێژ :\nئەگەر بڵێین ئەدەبیات یەکسەر زمانه و له گەمەکانی زماندایه که ئەدەبیات و گێڕانەوه بەدی دێ زۆر به هەڵه دا نەچووین.\nبەشێک له راوێژی زمان ئەو شتەیه وا زمانناسان وەک پارۆل یاخۆ زمانی رۆژەزاری خەڵک دەستەبەری دەکەن واته ئەو زمانەی خەڵک پێی دەئاخڤن.\nله لایەکی تر شانۆ و شانۆنامه یەکسەر له دیالۆگی نێوان کەسایەتیەکان پێک دێ و هەر به پێی ئەوه بەشی زۆری زمان و راوێژی شانۆ راوێژی رۆژەزار یان موحاوێرەیه.\nواته هەر کەسایەتییەک به پێی چینی کۆمەڵایەتی و شوێن و کاتی خۆی دەدوێ و هەر ئەمه وا دەکا چەن دەنگی و چەن زمانی له شانۆدا دیاردەیەکی سەرەکی بێ. ئەمه راست ئەو شتەیه که ئەدەبیات پێویستییەکی زۆری پێیەتی و له ئەدەبیاتی کوردی دا به تایبەت بۆشاییەکەی به تەواوی هەست دەکرێ.\nئەمڕو ئەدەبیاتی ئێمه ئەدەبیاتێکی مۆنۆتۆنه و دەنگی جیاوازی زۆر کەم تێدا دەبیسترێ.\nواته زمانێکی ئەدەبی که زۆر دووره له زمانی خەڵک و ئەمه له چیرۆکی کوردی دا زۆر به ئاشکرایی دەبیندرێ چون هیچ جیاوازییەکی ئەوتۆ له نێوان راوێژی بێژیار و کەسایەتییه جیاوازەکانی ناو چیرۆک نابینین.\nتەنانەت ئەم لایەنەی شانۆ دەتوانێ ببێته هۆی دەوڵەمەندتر بوونی زمانی شیعری کوردی و به تایبەت ئەو شاعیرانەی سەر به رێچکەی شیعری گوفتارن دەتوانن زۆر کەڵک لەو تایبەتمەندییەی شانۆ و شانۆنامه وەرگرن.\nیەکێک له بەخششەکانی شانۆ بۆ ئەدەبیات دەتوانێ چەن دەنگی کردنەوەی ئەدەبیاتی ئێمه بێ به تایبەت به کەڵک وەرگرتن له زمانی رۆژەزار یان زمانی چینه جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگا.\nیەکێک له ئامرازه گرینگەکانی چیرۆک چ بۆ ناساندنی کەسایەتی و چ بۆ ناساندنی شوێن و کات دیالۆگه،\nهەروەک ئاماژەشمان کرد شانۆ یەکسەر له دیالۆگ بەدی دێ واته هەرشتێ له شانۆدا دەخولقێ به هۆی دیالۆگەوەیه.\nئەمه له کاتێکدایه که چیرۆکی کوردی هێندە سەرقاڵی وەسفه که دیالۆگ و کاردانەوەکانی له چیرۆکی کوردی دا یەکسەر له بیر چۆتەوه.\nدووهەم بەخششی گەورەی شانۆ به ئەدەبیات چۆنیەتی کەڵک وەرگرتن له دیالۆک و گرینگی دان به دەوری دیالۆگ له گیڕانەوه دایه شتێک که بۆشاییەکەی له چیرۆکی کوردی به تەواوی دیار وله بەرچاوه.\nله شانۆدا به هۆی نەبوونی زۆر ماکی سەرەکی وەک وەسف یان فەزا سازی له دەرەوه و له لایەن نووسەر یان نەبوونی بێژیار باری زۆری قورسایی شانۆ دەکەوێته سەر شانی کەسایەتی و چۆنیەتی دارشتنی کەسایەتی به دیالۆگ، هەر ئەمه کەسایەتی دەکاته یەکێک له ماکه هەره گرینگەکانی شانۆ.\nله چیرۆکیش دا کەسایەتی دەورێکی زۆر گرینگ دەبینێ تا ئەو جێیەی زۆر یەک له نووسەران چیرۆکەکانیان بەپێی کەسایەتی دادەرێژن واته له پێشدا کەسایەتی دەخولقێنن ئەمجا ئەو کەسایەتییه دەخەنه دڵی رووداوەکانەوه.\nتێکەڵاوی ئەدەبیات و شانۆ دەتوانێ مودێلەکانی دارشتنی کەسایەتی له چیرۆک دا زۆر دەوڵەمەندتر بکا به تایبەت به له بەرچاو گرتنی ئەو راستییەی که ئەمڕۆ یەکێک له گەورەترین کەمایسییەکانی چیرۆکی کوردی کەسایەتییه،\nواته نووسەری کورد هێندەی سەرقاڵی داڕشتنی فەزایه نیو هێنده خۆی به کەسایەتییەوه ماندوو ناکا هەر بۆیەش تا ئەورۆ چیرۆکی کوردی نەیتوانیوه کەسایەتی نەمر بخولقێنێ ئەو جۆرەی نموونەکانی له ئەدەبیاتی جیهاندا دەبینین و کەسایەتی وەک دۆن کیشۆت و تریسترام شێندی و…. یان له ئەدەبیاتی ئیران دا کەسایەتی وەک حاجی ئاقای هیدایەت و شازده ئیحتجابی گولشیری یان له تورکیه کەسایەتی وەک ئینجه مەمەدی یاشار کەماڵ ناتوانین کەسایەتیەکی بەرچاو له ئەدەبیاتی کوردی وەک نموونه بێنینەوه و زۆربەی کەسایەتییەکان یان زۆر لاوازن یان له ئاستی تیپ نارۆنه سەرتر.\nدارشتنی بەهێزی کەسایەتی سێهەمین رەهەندێکه که شانۆ دەتوانێ به ئەدەبیاتی کوردی ببەخشێ بەڵام تا ئەورۆش دەبینین نووسەرانی ئێمه لەو هەموو ئیمکانه که دەتوانێ ئەدەبیاتی کوردی زۆر دەوڵەمەندتر کا چاویان قووچاندووەو تا ئەورۆش نەمانتوانیوه پردێکی بەهێز له نێوان شانۆ و ئەدەبیات له کوردستان ساز کەین.\nمطلب قبلیدر بوکان به اندازه تهران تماشاگر دارم\nمطلب بعدیتئاتر محیطی و راه های ناگشوده”-رحیم عبدالرحیم زاده،


عومەر مختار؛ شێرەکەی لیبیا\nپێرێ لە دووتوێی بابەتێکدا پڕژاینە سەر وڵاتی لیبیا؛ لیبیا لە یۆنانەوە هەتا ئەمڕۆ؛ لەو بابەتەدا هەر بە ئاماژە باسێکی شەهید عومەر مختاریش کرابوو؛ پێشەوای خەڵکی شۆڕشگێڕی لیبیا؛ جێی خۆیەتی بە کورتێکیشەوە بووبێ باسێکی ئەو کەڵەپیاوە بکەین.\nلادێی جنزۆر نزیک شاری تبرۆق\nلەدنیادەرچوون 1٦/٩/1931 (۶9 ساڵ تەمەن)\nلە شارەکی سلۆقدا بە شەهیدی لە دنیا دەرچوو.\nرۆڵ پێشەوای بزووتنەوەی رزگاریخوازی خەڵکی لیبیا بۆ وەدەرنانی ئیتالیای داگیرکەر\nعومەر مختار (20ـی مانگی ئابی ساڵی 18۶2 هەتا ١٦ـی ئەیلوولی ١٩٣١) سەکردە و جڵەوداری خەڵکی شۆڕشگێڕی لیبیا بوو؛ نیازی وا بوو لیبیا لە دەستی ئیتالیا رزگار بکات؛ بەڵام لە شەڕێکدا گیرا و لە دادگایەکی سەربازیدا تۆمەتبار کرا و، بە دەستی ئیتالیای داگیرکەر لەسێدارە درا و شەهید کەوتن.\nعومەر مختار لە لادێی جنزۆر، نزیک شاری تبرۆق (بە عەرەبی: طبرق) لە ناوچەی بەرقە (باکووری رۆژهەڵاتی لیبیا) لەدایک بوو؛ لە ساڵی ١٩٢٢ـی زایینەوە لە ئیتالیای داگیرکەر راپەڕی و، ٢٠ ساڵی رێک خەبات و بەرخودانی دەکرد. خەڵکی لیبیای رێک دەخست و شۆڕشێکی گەورەی هەڵگیرساند. ساڵی ١٩٣١ـی زایینی لە شەڕێکدا کەوتە دەست ئەرتەشی ئیتالیا و، هەر ئەو ساڵە لە شاری سلۆقدا، بە بەرچاوی داژدارەکانیەوە لەسێدارە درا.\nرەچەڵەکی عومەر مختار\nعومەر مختار بە رەچەڵەک دەگاتەوە هاشمی کوڕی مەنافەگەورە، باپیرە گەورەی حەزرەتی محەمەد درود و سڵاوی خوای لێ بێ؛ واتە بە رەچەڵەک قورەیشیە.\nتەمەنی منداڵکاری و هەرزەکاری\nلە سرنایکا (بە ئینگلیزیCyrenaica)، پارێزگای بەتنان (رۆژهەڵاتی ناوچەی تبرۆق)، لادێیەکی لێیە پێی دەڵێن جنزۆر؛ وەکو باسمان کرد، عومەر مختار لەوێ لەدایک بووە. هەرزوو باوکی ئەمری خوای کرد و هێتیم کەوت؛ شارف گەڕیانی (بە عەرەبی: الشارف الغریانی) برازای حسێن گەڕیانی پێشەوای خەڵکی ناوچەکە، بوو بە سەمیانی عومەر مختار و گەورەی کرد؛ عومەر مختار ساڵی ١٨٩٩ـی زایینی لەگەڵ بزووتنەوە شۆڕشگیڕەکەی سنۆسیدا چوون بۆ یارمەتیدانی ئەو خەڵکە شۆڕشگێرە لە وڵاتی چاددا لە فەرەنسا راپەڕیبوون.\nعومەر مختار لە توێی فیلمدا\nمستەفا عەقاد دەرهێنەری بەناوبانگی هۆلیۆد، هەڵسا ژینامەی عومەر مختاری کردە فیلم و ناوی لێ نا: شێرەکەی بیاوان؛ ئەنتۆنی کوین، ئەکتەری بەناوبانگی هۆلیود، رۆڵی عومەر مختاری لەو فیلمەدا گێڕاوە؛ ئەنتۆنی کوین هەر ئەو ئەکتەرەیە وا لە فیلمەکەی پەیام (الرسالە)دا بووە بە حەزرەتی هەمزەی مامۆی پێغەمبەر. فیلمی شێرەکەی بیاوان، ساڵی ١٩٨١ـی زایینی بڵاو کرایەوە.\nئانتۆنی کوین لە فیلمی شێرەکەی بیاواندا رۆڵی عومەر مختاری گێڕاوە.


باسم خەشان كاندیدی سەربەخۆی براوەی هەڵبژاردنەكان لە پارێزگای موسەننا تانەی دا لە یاسای هەڵبژاردن و جەختی كردەوە "پێچەوانەیە لەگەڵ دەستور".\nخەشان لە بڵاوكراوەیەكدا (28ی تشرینی دووەمی 2021) كە "ناس كورد" بینیویەتی دەڵێت هەرچەندە ئەو براوەیە بەڵام ئەم یاسایەی هەڵبژاردنی پێ كراوە ناتەبایە لەگەڵ دەستور و كۆمسیۆن ناتوانێت بە ڕێكوپێكی جێبەجێی بكات چونكە دژیەكی تێدایە.\nخەشان جەخت دەكاتەوە جێبەجێكردنی یاسای بەركاری هەڵبژاردن لە ئێستادا كەلێنی یاسا لەگەڵ دەستور فراوانتر دەكات.\nخەشان كە پێشتر پەرلەمانتار بووە و گوشارە جیاجیاكان نەیانهێشت دەستبەكاربێت، لەپاش یەكلاییبونەوەی سەركەوتنی بۆ ئەم خولەش جەختی كردەوە لە ئێستاوە تانە و پرسیارە پەرلەمانییەكانی ئامادە دەكات و ناچێتە هیچ بەش بەشێنە و رێككەوتنێكەوە و بە ئۆپۆزسیۆن و سەربەخۆ دەمێنێتەوە.\nهەڵبژاردنە بەگوێرەی یاسای ژمارە 9 ی ساڵی 2020 ئەنجام درا كە 18 پارێزگای عێراقی دابەشكردووە بۆ 83 بازنەی هەڵبژاردن كە هاوتای ژمارەی كۆتای ژنانە، مەرجیشە لەهەموو بازنەیەكدا كاندیدێكی ژن سەربكەوێت. جگە لەوەش كاندیدەكان جگە لە حیزب و هاوپەیمانێتییەكان، ڕێژەیەكی بەرچاویان بەشێوەی سەربەخۆ و لیستی تاك بەشدارییان كرد.\n2021.10.23 - 21:23


حەمەئازاد بەرزنجی: قۆناغی بێ مۆڕاڵی، یان لێدانی شوڵک بۆ سەری لوت. – WTARIKURD\nهەبو نەبومیللەتێ بوو، ئەوەن هێندە داخ لەدڵ بو، تەڕو وشکی بەیەکەوە سوتاندبو، دوکەڵ و قرچەی تەڕەکەش، لەو شکەکە زۆر زیاتر بوو.\nئەنجامی هەڵبژاردنەکان بۆئەنجومەنی نوێنەرانی ئێراق زۆر شت دەگەیەنێ. ئایا چاوەڕوانکراو بو، یان چاوەرواننەکراو و نامۆ. ئایا بۆ چونەکانی پێش دەنگدان و ئەو ڕاستیە حاشا هەڵنەگرەی دەرەنجامەکان کە ئێستا لە بەردەستدان و وەک ڕۆژی ڕوناک دەبریقێنەوە لەیەکەوە نزیکن یان دور؟\nپارتی زۆرینەیە، یەکێتی دەنگەکانی لە ڕاوەستان و کەمکردنایە. گۆڕان بە جارێ ڕما. نەوەی نوێ لە زیادبونایە، یەکگرتو و کۆمەڵیش لە چەقبەستویی و دابەزیندان.\nئێمە قسە لەسەر ئەوە ناکەین کە زۆرینە بایکۆتی هەڵبژاردنی کردوە و کەمینە بەشدار بون و براوەکان براوەی کەمینەن، گەر لە ڕویی یاسایشەوە سەیر بکرێن،کۆی هەمو دەرچوانی گشت حزبەکان لە نیوەی بایکۆتکەران و دەنگنەدەران کەمترن و یاسایی نین و نوێنەری زۆرینەی ڕەهای ڕاستەقینەی خەڵکەکە نین. بەڵام ئەوەی هەیە دەچەسپێ و کاری پێدەکرێ. دەبێ باس لە کاریگەری دەرەنجامەکان و ئاڕاستە و بەرەو پێشچونی کات و روداو و گۆڕانکاریەکانی دوای دەرەنجامەکان بکرێت. ئایا پارتی و نەوەی نوێ براوەن؟ ئایا گۆڕان و یەکێتی دۆڕاون؟ وە ئەم ڕێچکەیە کە ئێستا ئاڕاستەی هەڵبژاردنەکە گرتویەتی بەو شێوازەی ئێستای بەردەوام دەبێ ؟یان نا؟ یان دەبێ بەری پێبگیرێ و وبوەستێنرێ و ئاڕاستەکە گەر هەڵەیە ڕاستبکرێتەوە، گەر ڕاستیشە خۆی لەگەڵیدا بگوجێندرێ. ئایا گۆڕانکاری نوێ بەم حزبانەی ئێستاو بەو دەمو چاوە ئیدارییەی ئیستایانەوە دەکرێ؟ یان دەبێ گۆڕانکاری لە ناو حزبەکاندا بکرێ؟ یان دەبێ کۆمەڵ و ڕێکخراو و پارتی نوێ، بە مۆراڵی زانستی و سەردەمیانەی پێشکەوتوخوازانەی نوێوە دابمەزرێن و پلانی بەردەوام بون و خۆڕاگری و بە ئایدۆلۆجیا ( گەر حزبی ئایدۆلۆجیا باوی مابێ )یان بیر و هزری یان ڕەهەندی نوێوە بێنە کایەوە.\nباسی زۆر ڕابردو ناکەیین، ئایا ڕووداوە نزیکەکان بە چاک و خراپیانەوە کاریگەرییان لەسەر هەڵبژاردنەکان هەبوە، چ لەسەر تاکی هەڵبژێردراو وەک تاکی سەربەخۆ چ تاکی ناو حزبەکان؟ یان کلتورو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیە کۆنەکان وەک مێخ خۆیان داکوتاوەو کاریگەریان هەر بەردەوامە. پارتییەک دەستی بەسەر هەمو دەرامەتی ئەم میلەتەدا گرتوە، بەئاشکرا بەرهەمی نەوتی قۆرخ کردوە و بە هەوەسی خۆی گرێبەستی ژیر بەژێر دەکات و دەرئەنجامی ڕیفراندۆمە حەیا بەرە شکستخواردوەکەی،کە نیوەی خاکی کوردستان لە زومارو مەخمورو شنگالەوە و بەناو کەرکوکدا، تا دەگاتە خانەقین و مەندەلی لە دەست داو، لە سەربەخۆیی کوردستان و جیابونەوە و دراوسێیەکی باشەوە بۆ ئێراق! ئێستا شانازی بە ژمارەی زۆری ئەوکورسیانە وە بکات، کە لە پایتەختی دراوسێ باشەکەیەوە بە دەستی هێناوە و دەچێ، لە سەری دادەنیشێ. لەگەڵ ئەمانەشدا هێشتا ژمارەی دەنگدەر و کورسیەکانی زیاد بکات! بەرپرسی یەکەم بیت لە بڕین و پاشەکەوتی موچەو ڕیسواکردن و هەژارکردنی فەرمانبەرانداو دەنگت هەر زیاد بکات. نەوەیەکی نوێ هێشتا سەرۆکەکەی هیچی بەدەست نییە پارەی خاوە پشکەکانی چاڤی لاندی خواردوە و بە ئارەزوی خۆی یاری بە سەرمایەی گردکراوەی خەڵکی دەکات و ئامادە نیە پارەی هچ کەسێ لە خاوەن پشکەکان بداتەوەو دادگایش بێ دەنگە و خاوە پشکەکان تەنها لەسەر دەفتەر و کاغەز پارەیان هەیە گەر نا خاوەنی هیچ نین. درۆ بەناو خەڵکدا بڵاو دەکاتەوە بە خەیاڵ و لایەلایەو گورگانە شەوێی درۆ خەو لەگەنج دەخات تا ببێتە خاوەن دەنگی زیادە، ئەمە بۆ؟\nگەر باسیش لەوە نەکەین کە پارتی چەند تاوانباره، یەکێتی دوو ئەوەندەو لە گەڵ پارتیدا هاوبەشی حکومەت بون و لە کەمو کوریەکانیدا، پشکیان هەیە. بەڵام هەرچۆنێ بێ سەربەستی لای زۆنی ئەمان فراوانترو خاوەنی خەباتی زیاترن، هەمو جارێکیش نەبێ جار جارێکیش بێ هەنگاوی نیشتمانی و هەڵوێستی نیشتمانی باشیان هەیە. کەچی دەنگەکانیشیان زیادی نەکرد. گۆڕان بەشداری حکومەت بوە، بەڵام خیانەتی نەکردوە. بەشدار و بەرپرسی کارا نەبوە و وەک پارتی و یەکێتی لە ناو حکومەت. لە بەرەی ئۆ پۆزسیۆن بو بەرنامەی باشی هەبو، بۆ بەڕێوەبردن و پێشکەوتنی وڵات و بۆیشی تێدەکۆشا، کە چویشە ناو حکومەت لە بەرنامەکانی پاشگەز نەبوبۆوە. ڕۆڵیشی زۆر بو لە وریاکردنەوەی خەڵکی و بە ئاگا هێنانەوەیان لە زۆر لایەنی کۆمەڵایەتی و ئابوری و سیاسی. بە ڵام بەرنامەکەی بۆ جێبەجێ نەدەکرا، چونکە کارا نەبو لەناو حکومەتاو سەرچاوەی دارایی لە بەردەستدا نەبو، ئەی بۆچی بەو دەردە چو!\nئێمە هۆکارەکان ( هۆکاری سەرکەوتنەکانی پارتی و نەوەی نوێ و داکشانەکانی گۆران و یەکێتی ) لەم خاڵانەدا دەخەینە ڕو، چەند نیشانمان پێکاوە یان نا، ئەوە خوێنەر دەیزانێ و لەو بڕوایەشدام هەر یەکەش چەندەها خاڵی بونیاتنەری دیکەی لە خەیاڵدایە، ئێمەیش بەمەبەستی خستنە ڕوویان و سود لێوەرگرتنیان ئەم خاڵانەمان خستۆتە ڕوو.\n1- پارتی دەنگدەرێکی جێگیری هەیە ڕو لە هەر لایەک بکات ئەمان لەگەڵیدان.\n2- دەنگدەری پارتی هیچ کاتێ ئامادە نییە لێپێچینەوە لە سەرانی پارتی بکات لەسەر هەڵوێستەکانیان یان هەنگاوە هەڵەکانیان، تەنانەت لەسەر خیانەتەکانیشیان، بە پێچەوانەوە پارتی محاسەبەیان دەکات گەر لەگەڵیدا نەبن و دەنگی نەدەنێ.\n3- دەنگدەری پارتی بێ مۆڕالە، کەڕەی شەربەت. توانای هەڵسەنگاندنی هەڵوێستەکانیان نییە. تەنها ئەوە دەزانن دوای ڕێبازەکەی بارزانی کەوتون. ئیتر ڕێبازەکە بەرەو ئاگرە یان ناو بەحر یان ڕوەو بیبانیش بێ. کەڕەلادێیانە ( بە واتای خەڵکی گوند نا، بە واتای بێ سەوادی ) خۆیان داوەتە دەم شەپۆلەکە.\n4- دەنگدەی پارتی هەڵوێستی کردوە بەڕق. لەسەر هەڵوێستەکەی خۆی سورە گەر چی هەڵەش بێ. چونکە وادەزانێ گەر ڕاستیشی پێ بڵێی و هەڵەکەیشی بۆ ڕاستبکەیتەوە ئەو وا دەزانێ کەتۆ بۆیە ئەو هەڵوێستەت هەیە بۆ دژایەتی پارتیە. تۆ مادام پارت نیت، تۆ دژیت. هەرچیەکیش بڵێی هەڵەیە.\n5- دەنگدەری پارتی گەر تێگەیشتویش بێت، بۆ ئەوە تێناگات کە هەڵە ڕاست کاتەوە یان ڕەخنە بگرێ و ئێسکی خۆی قورس بکات بە تایبەتی لای خێزانی بەرزانی. بەڵکو تێگەیشتنەکەی بۆ ئەوەیە کە چۆن پاساو بۆ هەڵەکان بێنێتەوە و پەردەپۆشیان بکات.\n6- دەنگدەری پارتی دەنگدەرێکی دەمچەورکراوە بەو پارەیەی کە لە من و تۆیان دزیوە، گەر بە بڕە پارەیەکی کەمیش بێت، هەر حەزی پێدەکات و لای خەڵکی پۆزی پێوە لێدەدات و بۆیشی زیاد دەکات.\n7- دەنگدەری پارتی دەنگدەرێکی بنەماڵەییە لە دایبابەوە ( دایک و باوکەوە ) بۆ کچ و کوڕ. شێوە خێلەکییەکیشیان هەیە لە بەڕێوەبردنی خێزان، منداڵ بەتەواوی سەرشۆری قسەی سەرۆک خێل و باوکێتی، چونکە خێڵەکەیشیان ژمارەی ئەندامانی خێزانیان زۆرە و منداڵی زۆری بێ بەرنامە دەخەنەوە، لێشی بپرسی ئەو هەمو منداڵەت بۆ چیە بۆت بەخێو ناکرێ، دەڵێ سەری بێ ڕزق لە ژێر خاکدایە، خوا بەرزانیمان بۆ بیێڵێ دەیان ژێنێ.\n8- دەنگدەری پارتی، هەمو کاتێ کۆمەڵێ هەڵوێست فرۆشی پارتەکانی تریان لە بەرچاوە کە تازە بە تازە لە حزبەکانی ترەوە سەنگەریان گواستۆتەوە بەو چاوەوە سەیری ئەندامانی حزبەکەی بەرامبەر دەکەن و دەڵێن هەر کاتێ ئەمانیش بۆیان بلوێ ئاوا سەنگەر دەگوازنەوە.\n9- دەنگەری پارتی کۆمەڵێ قەڵەمی بەکرێگیراو ڕاهێنراویان لە پشتە کە هەمو کات پڤیان دەدات بە دەنگو باس و پیاهەڵدانی سەرۆک و دەسکەوتەکان و گەڕان و هاتوچۆکان وگەڕانەکانی سەرۆک.\n10- دەنگدەری پارتی میدیایەکی تەواوی لە پشتە لە ڕادیو تەلەفزیۆن و چەندەها قەناتی مەشغوڵکەری ڕاهێنەری ئاڕاستە کراو.\n11- لەناو پارتیدا مەرکەزیەتی حزبی شێوە ستالینی، خێزانی، خێلەکی هەیە. کە حزب وتی گەڕانەوی نییەو هەمو گوێ ڕایەڵن. کە باوک وتی کەس قسە لە قسەیدا ناکات کە سەرۆکی خێڵ وتی ڕەعیەت پەیڕەوکەرن.\nپێچەوانەی ئەمان لە ناو یەکێتی و گۆڕاندا. بەناوی دیموکراسی و رای سەربەخۆی تاک، کەس کەس ناخوێنێتەوە بە دیموکراسی دەزانێ فەرمانی حزب جێبەجێ نەکات. لەناو خێزاندا و بەناوی پێشکەوتن و بونی خودی تاکەوە ئەسڵەن کوڕ هیچ حسابێ بۆ باوکی ناکات و نەک لەبەر باوکی دەنگ نادات و ناچێ بۆ دەنگدان گەر بشچێ لە دژی باوکی دەنگ دەدات و شانازی پێوە دەکات.\nمن ناڵێم بەزۆر مناڵەکانتان بئاڵێننە ناو سیاسەت، بەڵام بۆ ئەم قۆناغە بەرامبەرەکەت زەفەرت پێدەبات لە دەلاقەی پەیوەندییە خێڵەکی و خێزانییەکانەوە بۆت دێتە ناوەوە. برادەرێ گێڕایەوەو وتی: جارێ لە جاران خۆم هەڵبژاردبو لە ماڵ و مناڵ پاڕامەوە بچن بۆ دەنگدان و دەنگم پێبدەن. دوایی وتی توشی ئزدواجیەت بوم من دەرگا بەدەرگا دەکەم و داوا لە خەڵک دەکەم دەنگی خۆیم بداتێ و دەنگی دیکەشم بۆ پەیدا بکات! کەچی مناڵەکانی خۆم دەنگم نادەنێ. لەوە زیاتر برادەرێکی دیکە هەر بۆ دەرخستنی ڕەوتی پەروەردەو بەڕێوەبردنی خێزان لە ئێستادا وتی: جاران لەماڵەوە کە باوکم دەجوڵایەوە هەمومان ڕادەپەڕین و گوێ قوڵاغ دەبوین بزانین داوای چی دەکات یان لە کەسمان توڕە نییە و چ داواکارییەکی هەیە. وتی وەک حسابیشم کردوە تەمەنی ئەوسای باوکم لە ئێستای خۆم بچوکتریش بوە ئەوەندە مەرکەزیەتی هەبو . کە چی ئێستا خۆم لە ماڵەوە یەک کەس حسابم بۆ ناکات وئەسڵەن زۆریش بانگ بکەم هەر قوڕگی خۆم دەیەشێنم بێجگە لە بێگوێیەکەیان یەکی سەماعەیەکی لە گوێدایە و هەر کەڕیش بون .\n12- ڕەخنە و ڕەخنە لەخۆگرتنی ناو حزب سەرچاوەی نەهێشتنی گەندەڵی و محاسبەکردنێکی باشە بۆ چارەسەرکردنی کەموکوڕیەکان لە کاتی خۆیداو هەر لە شوێنی خۆیدا و نەهێڵدرێ تەشەنە بکات. بەڵام لە ناو یەکێتی و گۆڕاندا لە ڕەخنەو ڕەخنە لە خۆگرتنی ناوخۆ بوە بە حەیاو حەیابردنی دەرەکی و سوککردنی یەکتری و باسکردنی یان بڵاوکردنەوەی لە دەرەوەی ئۆرگانە حزبیەکان. کاتی خۆی بە ناوی فایلداریەوە یەکێتی چەندەها سەرکردەی خۆی سوک کرد، کە چی پارتی بە شانازیەوە دەیوت فایلدارمان نییە! کەلای هەموان ڕونە نەک نەیان بوە، بەڵکو لەوان زۆر زیاتر بوە.\n13- جیاوازی زۆرە لە پێگەیاندن و پەروەردەکردنی نەوەی نوێ و پڕچەک بە زانست و پێودانگی نوێ و لە بێ ئەدەب کردن و دەمڕوتکردنی تاکی نوێ.\n14- لەگەل بێ مۆڕاڵی خودی شاسوار خۆی و بێ مۆڕاڵی حزبەکەشی ئەی ئەو بردنەوە بۆ؟ نەوەی نوێ وەک لە ناوەکەیەوە هاتوە، نەوەیەکی نوێیە، وەک قاڵب و مۆد و باو، زۆر لە خەڵکی ئێستا حەز بەو شێوە خۆ دەرخسنە دەکات وەک ئەوەی شاسوار دەخوازێ، نەک وەک ئایدۆلۆجیا و تێروانین و قوڵبونەوەی بیروباوەڕی سەردەمیانەی نوێ و نوێگەرایی.\n15- نەوەی نوێ، دەربرینێکی پڕاوپڕ و زۆر گەنجانە و بێ مۆڕاڵیانەی ئەم سەردەمەیە، کە دەیانەوێ لە پڕێک ببن بە کوڕێ. وەک خودی شاسوار خۆی وەک چۆن لە هیچەوە بە فێڵ و تەڵە کە ( سیاسەتی ئێستا )، بو بە سەرمایەدار و سیاسەتمەداری سەردەم، پەیڕەوکەرانیشی خۆشخەیاڵانە هەمان ڕێچکەو ڕێبازەکەی دەگرنە بەر بۆ زوو دەوڵەمەند بون.\n16- بونی کەلێن و دەلاقەیەکی ڕامیاری ( فراغ سیاسی ) لە هەرێم بە تایبەتی لە بەرەی ئۆپۆزسیۆن و چۆڵکردنی گۆڕەپانەکە لە لایەن گۆڕانەوە.\n17- دەنگدەرانی نەوەی نوێ زۆربەی زۆریان تۆراو دەنگدەری هەمیشە توڕەو هەمیشە ناڕازی دێرینی گۆڕانن.\n18- دەنگدەری نەوەی نوێ، زۆرینەیەکی داخ لەدڵی پێکهێنانی هاوپەیمانی کوردستانین لە لایەن گۆران و یەکێتی.\n19- هەڵخەڵاندن و فریودانی گەنجان لەلایەن کۆمپانیاکانی نەوەی نوێ و پێدانی وەعدی قەبەو دامەزراندن و ئیش بۆدۆزینەوەی درۆ.\n20- هەیە هەر خۆی لە خۆیدا بە سروشت و تەبیعەتی ئۆپۆزسیۆنی هەڵکەوتووە کێ لە حکومدا بێت ئەم دژیاەتی، بەس پێی بڵێن ئۆپۆزسیۆن و دژە باو، ئەمانەش زۆر لە نەوەی نوێ کۆبونەتەوە.\n21- بە ئیدارەکردنی نابەجێی حکومەتی هەرێم بە گشتی و ناوخۆی سلێمانی بە تایبەتی و کەمی پرۆژەو هەلی کار لە ناوچەی سلێمانی. وای لە دەنگدەر کرد تەنانەت ئەرکی دەنگدانیش نەخاتە ئەستۆی خۆی.\n22- پەرچەکرداری شێوەی کارکردنی حزبەکانی دەسەڵات لە ناو هەرێم و بە حزبی کردنی زۆربەی بوارەکانی ژیان. وای کردوە هەندێ لەمانە لە نەوەی نوێ کۆببنەوە هەرچەندە نەوەی نوێش نین چ لە بارەی تەمەن یان بیرورا ( کە بیرورا هەر بونی نییە لای نەوەی نوێ ) هەر هەیمەنەی حزب و ڕۆچونی بۆ ناو زۆربەی کایەکان، بێزاری کردون.\n23- گۆڕان و یەکێتی لە زۆر کایەوە هاوکار و هاوپەیمان یەکدین و شێوازی کارکردن و تەنانەت بیری سیاسیشیان لە یەکەوە نزیکن و زۆرجار لە قۆناغەکانی خەباتی کۆن بەیەک نەفەس کاریان کردووە، هۆکاری نوشوستیەکانیشیان لە یەکەوە نزیکن. هەرچەندە دروستکردنی هاوپەیمانی گۆڕان و یەکێتی کارێکی باش بوو، خاڵی باشی زیاتر بو لە خاڵی خراپە. وەلێ لای زۆر لە ئەندامانیان پەرچەکردای درروستکرد بە خاوکردنەوەی ئەندامان و ناڕازی دەربڕینیان و نەچونیان بۆ دەنگدان. بە تایبەتی لەناو گۆڕان بە گەڕانەوە بۆ ناو باوەشی یەکێتی دادەنرا.\n24- نەمانی گۆڕان لە بەرەی ئۆپۆزسیۆن و چۆڵکردنی گۆرەپانەکە بۆ یاریزانی نوێ و بەشداریکردن لە حکومەتی هەرێم. چونکە گۆڕان لە ناو لانکەی ئۆپۆزسیۆندا لە دایکبوبو، زۆریش لە خەڵکی دەیان ویست هەر لەناو ئۆپۆزسیۆنیشدا دەبێ سەربنێتەوە. کە لەناو ئۆپۆزسیۆنیشدا بو جڵەوەکەی گرتبووە دەست و هەڵەکەش لە بارەی ناوخۆیی و مەزوعی و بابەتیەوە لەو کاتەدا زۆر گونجاو بو، خەڵکی بە حەماسەوە کاریان لە گەڵدا دەکرد و خەڵک زۆر داخ لەدڵی حکومەت بو، حکومەتیش لەزمە لەدوای لەزمە ئەیدا بەدەستەوەو ڕەوانشادیش لەو پەڕی گوڕوتین و خۆ ئامادەکردنی تەواودا بو، پلان و نەخشەو داویی بە بەرنامە بۆ هۆنیبوەوە. ڕەخنەی باش و واقعی لە حکومەت دەگیراو حکومەتیان هەراسان کردبو. بەرنامەی باشیشیان بۆ بەڕێوەبردنی حکومەت و وڵات بە دەستەوە بو.\n25- بێ منەتی لە ناو گۆڕان و یەکێتی بەرامبەر کادران و ئەندامان و هەوادارانیان. چەندەها ئەندام و هەڵسوڕاو، دڵیان رەنجاو، زۆر ئەندامی پلە باڵاشیان دور دورکەوتنەوە، ئەمان هەر مێش میوانشیان نەبو، یان وەک پێویست نەدەچون بە دەنگیانەوە و گوێیان بۆ ڕەخنەکانیان شل نەدەکرد، چ لەسەردەمی خودی ڕەوانشاد یان دوای ئەویش. زۆرن دیاریترینیان قادری حاجی عەلی، عوسمانی حاجی مەحمود لای گۆران و ئازاد جوندیانی لای یەکێتی.\n26- گواستنەوی سەنگەری سیاسی و ئابوری و سەربازی لەلایەن کەسانی دیارو چالاکی ناو گۆران و چونیان بۆ ناو پارتی لەوانە ڕێبازی حەملان و محەمەدی حاجی و کاروانی پەڕلەمان و نمونەکانیان لە ناو پەڕلەمان. هەرچەندە ئەمانە خۆیان لە خۆیاندا هیچ نەبون تەنیا گۆڕان خۆی لە پڕێکا کردبونی بە کوڕ و بەشت و پلەی باڵاشی دابونێ بە حساب جیلێکی نوێی بە پەروردەی نوێوە دەخەنە بازاڕی سیاسەت، لە و کاتەشدا خودی ڕەوانشاد خۆشی مابوو، گەر بەربژێری خۆیشی نەبوبون، هەر ئەمانەش بون بوبونە دڵڕەنجاوی چەندەها کادری کۆن و لێوەشاوەی خاوەن شەخسیەت لە ناو گۆراندا. پارتیش لە کاتی پێویستدا دەیان هێنێتە سەر شاشە بۆ ڕوخاندنی مەعنەویات و دودڵ کردنی دەنگدەرانی گۆڕان. خەڵکی دەڵێن دەنگ بدەین بەمانەو دوایی بچن پلە و پۆستی پێوەرگرن و وەک هاوڕێ کۆنەکانیان دوایی بچن هەرزانفرۆشی بکەن.\n27- جیابونەوەی کەسانی دیار و ناسراو لە ناو گۆڕان و خۆکانیدکردنیان وەک کەسانی سەربەخۆ کە خودی خۆیان لە ناو گۆڕانەوە دەرکەوتبون. هەم خۆیان دەنگی پێویستیان نەهێنا، هەم دەنگەکانی گۆڕانیان فەوتان. ئەمەش جۆرێک بو لە خۆبایی بونی تاکی گۆڕان لەلایەک و گوێ نەگرتنی گۆڕان لەلایەکی دیکەوە لێیان.\n28- دەستەمۆ نەبونی لایەنگیران و هەڵسوراوان و کادران و لایەنگیران و دەنگدەرانی گۆڕان و یەکێتی.\n29- پێنەگەیاندنی کادری بەتوانا و پێشکەوتو ڕاهێنراو تا چالاکی بنوێنن و هەم برەو بە خۆیان و کادرانی ناو حزبەکانیان بدەن، هەم بتوانن لایەنگیرو ئەندامی نوێ ڕاکێشن بۆ ناو حزبەکەیان. هەستی بەرگری و بەرخودان لەناو دڵدا بچێنن.\n30- زیز بونی جوت ئامۆزا و ئاشت نەبونەوەیان پێش دەنگدان، کارێکی نەرێنی زۆری کردە سەر ئەندامان و خاوکردنەوەو زویرکردنی زۆر و ڕۆلێکی باشی نە گێڕا. هەرچۆنێ بێ ئەوەی ڕویدا، ڕویداو ، گوزەشت. بەڵام شوڵکی میلەت بو بۆ سەر لوتی بەرپرسان و کەسانی پلە باڵای ناو حزبەکان. هەرچەندە شوڵکەکە بۆ هەندێ لایەن زۆر توندو کاریگەر بو، کە کەمترین مەسئولیاتی دەکەوتە سەر و خیانەتیشی نەکردبو دەبوایە بۆ ئەوانە بوایە کە سەرچاوی خیانەت بون و زۆرترین قوتی میلەتیان قوتداوە. ئەمە خۆی لە خۆیدا بێ مۆڕاڵی میللەت و، کەم تێگەیشتنێکی ڕای گشتی تێدایە، بەڵام هەر تاوانەکە بۆ یەکیتی و گۆڕان دەگەڕێتەوە ئەی بۆ نەیانتوانیوە ئەوە لە خەڵکی بگەیەنن کە کێ هەڵەی کردوە کێش تاوان و خیانەت، بە کردار و ڕەفتاریان نەک بە قسەی زل و پەیمانی ناڕاست. میللەت هێندە توڕە بو تەڕ و وشکی بەیەکەوە سوتان و دوکەڵ و هاوارو قرچە قرچی تەڕەکەش زۆر زیاتر بو. بەڵام دەبێ وانەو تاقیکردنەوەی نوێ، دروستکردنی هەستی خەبات و کۆڵنەدان و بەرخۆردان بکرێتەوە بە بەری خەڵکداو بە کردەوە لە خزمەتی خەڵکی و لایەنی زۆرینەدا بن و هەڵەکان ڕاستبکرێنەوە و لە ناو قوڕگی شکستەوه سەرکەوتن دروستبکرێتەوە. لە ناو قوڵایی تاریکدا دەستبەری و ڕوناکی و ڕۆژ و تیشکی ڕۆژ جاریکی دی بە هەناسەیەکی نوێوە بێنیتە دەرەوە و پرشنگی دەربڕ لە واقعی ئێستا بدەنەوە. لە ناو نائومێدیدا، نەمام و گوڵی نوێی ئومێد بڕوێنیتەوە و دۆش دامان دادی کەس نادات. بەرخوردان و هەوڵدانی بەردەوامی تاقەت پڕوکین کاری لەمەودوایە. شاعیرێکی عەرەب ددەڵێ: ( ما أضیق العیش لولا فسحــة الأمل ).\nحەمەئازاد بەرزنجی: گەر دەستێکم دەیگەیشتێ! - 2021-09-13\nعه‌بدوڵا که‌ریم مه‌حمود: مه‌خزه‌نی کڵاشینکۆفه‌کانیان له شه‌قامه‌کانی شارا له گه‌نجه‌کاندا خاڵی کرده‌وه.


10:37 - 28/07/2021 185 جار خوێندراوەتەوە\nلە كاتێكدا كۆمسیۆن سەرقاڵی ئامادەكارییە بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، ژمارەی ئەو هێزانەی بایكۆتی هەڵبژاردن دەكەن زیاتر بووە، ئێستا بە قورسایی 76 كورسی ئەم خولە بایكۆت كراوە.\nتائێستا چه‌ندین هێزی پەرلەمانی عێراق پاشەکشەی خۆیان لە هەڵبژاردنی پێشوەختە راگەیاندووە، كه گرنگترینیان؛ سەدرییەکان (٥۳) کورسی، حیزبی شیوعی (۲) کورسی، بەرەی ساڵح موتڵەگ (٤) کورسی، یٔەیاد عەلاویش (۱۷) کورسی.\nئارام جەمال، بەڕێوەبەری پەیمانگەی کوردی بۆ هەڵبژاردن، كە چەند ساڵێكە چاودێری هەڵبژاردنەكان دەكەن، بە "زەمەن"ی راگەیاند، ئەوەی تایٔێستا هەیە کۆمسیۆن بەردەوامە لە ئامادەکاری هەڵبژاردن و دوای گەڕانەوەی کازمیش لە ئەمەریکا زیاتر پێداگیری بۆ هەڵبژاردن دەکات، رەنگە هێزەکانی نزیک لە ئێرانیش پاشەکشە بکەن.\nبەوتەی ئارام جەمال لایەنی خراپی کشانەوەی سەدر ئەوەیە دەتوانن شەقام بجوڵێنن، بەڵام بۆ هێزەکانی دیکە کەمتر کاریگەریان هەیە.\nئەمە لەكاتێكدایە، بڕیارە رۆژی ۱٠ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵ، هەڵبژاردنی پێشوەختەی پەرلەمانی عێراق بەڕێوەبچێت.


ئا: كاوە ڕەش/ بەریتانیا\nخانمە پزیشكێكی كورد، لەنوسینێكدا بۆ ڕۆژنامەی میترۆی بەریتانی، نیگەرانیی و ترسی قوڵی خۆی دەربارەی ئایندەی خۆیی و كۆچبەرانی ووڵاتی بەریتانیا، لەسەر پڕۆژەیاسای نەتەوەی سنورییەكانی بەریتانیا دەردەبڕێ.\nبنار تاڵەبانی،كەپزیشكێكی كوردەو لەتەمەنی ١٠ساڵییەوە هاتۆتە بەریتانیا، ئەو ئێستا لەشاری كاردیف، سەرقاڵی پزیشكی و خوێندنیشە لەزانكۆی ئەوشارە دەڵی، ڕەنگە لەهەركاتێكدا ڕەگەزنامەی ووڵاتی بەریتانیام لێ وەرگیرێتەوە، بەبێ ئاگاداری خۆم بەپێی ئەوپڕۆژە یاسایەی گەڵاڵەكراوە دەربارەی پەنابەرو كۆچبەران (پڕۆژەیاسای نەتەوەیی و سنوریەكان) بەپێی ئەو یاسانەی تێدا هاتوون، وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا، دەستكراوە دەبێت كە بەبێ ئاگاداركردنەوە، دەتوانێت پاسپۆرت یاخود ڕەگەزنامەی هاووڵاتی بونی پەنابەران بەتاڵ بكاتەوە.\nدكتۆر بنار تاڵەبانی دەڵێ، هەرچەندە من یەكێك بووم لەوانەی لەكۆتایی نۆڤەمبەری ساڵی ڕابردوو دەست نیشانكراوم كەخەڵاتی كۆشكی شاهانەی بەریتانیام (MBE) پێ بەخشراوە لەپای ئەو ئەركەی لەسەرو وەختی پەتای كۆڤید١٩وە ئەنجامم داوە، بەڵام هێشتا وەك هاووڵاتیەكی بەریتانیی و پەنابەرێك ، واهەست دەكەم پێشوازی لێكراونیم ودەڵێن (بەخێر نەهاتی).\nبەگوتەی بنار تاڵەبانی پزیشك، بەڕێگریکردن و ڕەتكردنەوەی ڕەگەزنامەی پزیشك و زانای خەڵكانی پسپۆڕ، هیچ بەهایەك بۆ سەنگی ئەوان دانانرێت. ئەو دەڵێ هێشتا، من ئەزموونی ئەوەم لەیادەوەریدایە، کەناچاركراین ماڵ و وڵاتەکەم بەجێ بهێڵم، دوای ئەو هەموو ئەو نیگەرانیانەی بینیومانە لێرەش لەداهاتوویەکی نادڵنیایی دەخولێینەوە.\nبنار تاڵەبانی، لەدرێژەی سەرگوزشتەی نەهامەتی و سەختیەكانی ژیانیدا دەڵێ، من كەلەساڵی 1988 لە کوردستان باشور، لە باکوری عێراق لەدایک بووم، باوکم و باپیرم چالاکوانێکی دیاری دژ بە سەدام حوسێن بوون و ئەگەری هەبوو لەهەرکاتێکدا کوژرابان من وەک منداڵێک، هەموو کات چەکم لەبەر چاو بووە، كەبەدەستی باوکمەوە دەم بینی دەبوو هەڵبگرێت، بۆ سەلامەتی و بەرگریكردن. من وەك منداڵێك شاهیدی کوشتنی خەڵک بووم لەو تەمەنە بچوكەدا.\nلەكاتی ڕاپەڕینی خەڵكی باشور، ئێمەیش لە نێو ئەو پەنابەرانەدا بووین کە لەساڵی 1991دا بەپیادە بۆ ئێران ڕامان كرد. لەسەر سنورەكان ناچاربووین لە ئەشکەوتەكانداو لە چیاکان خۆمان بشارینەوەو هەموو شتێك لەدوای خۆمان بەجێ بهێڵین.\nدایكم بۆی گێڕاومەتەوە كەمن دووساڵان بووم، تەنانەت فریای پێچانەوەی خواردنیش نەكەوتوین لەكاتی كۆڕەوەكەدا، بۆیە لەناو ئەشكەوت و چیاكاندا بەدوای پاشماوەی خواردن و بەری درەختەكان دەگەڕاین بۆ ئەوەی بیخۆین.\nهەرلەسەرووەختی جەنگ و كۆڕەوەكەدا، برایەكی تەمەن نۆ مانگانم گیانی لەدەستداوە، تەنها یادەوەری لەگەڵ ئەو برایە نۆ مانگەم ئەوەیە كەلەیادم مابێت، كاتێك لەئەشكەوتدا مابوینەوە ئەو بەگاگۆلكە بەسەرمندا هەڵدەگەڕا، لەیادمە كەدایكم دەیگوت وەرە لای من لێگەڕێ بەئەو بخەوێ.\nکاتێکیش هەرێمی کوردستان لەباقی عێراق، نیمچە ئۆتۆنۆمی بەدەست هێنا، دوابەدوای ئەو ڕاپەڕینانەی کەباوکم و باپیرم ڕۆڵی سەرەکیان تێدا هەبوو، توانیمان بگەڕێینەوە باشووری کوردستان (باکوری عێراق) و لە سەرەتاوە دەستمان بەژیان و ئاوەدان كردنەوە كرد.\nهەرچەندە لەوكاتەشدا ئێمە لە ناوچەیەکی دەرەوەی نفوزی سەدامدا دەژیاین، بەڵام هەمیشە ترسی ئەوە هەبوو كەڕژێمی بەعس دووبارە هەوڵی گرتنەوەی بدات لە ٣١ی ئابی ساڵی 1996دا، ڕژێمی دیکتاتۆری سەددام هەوڵیدا دەست بەسەر کوردستاندا بگرێتەوە، بۆیە دایکم و دوو خوشک و برام كەخۆشم كەلەتەمەنی هەشت ساڵیدا بووم، بەرەو سوریا هەڵاتین، باوکم لەکوردستان مایەوە، بۆ درێژەدان بەبەرخۆدانی خۆی لە دژی ڕژێمی عێراق.\nئێمە لەدیمەشقی پایتەختی سوریا بوینە دراوسێی ماڵێكی میهرەبانمان ، بەڵام لەگەڵ ئەوەش بۆ دایكم و سێ منداڵی گەنج زۆر زەحمەت بوو. لەوێ لەڕێگای ڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكانەوە داواكاریمان پێشكەش كرد بۆ گەیشتن بەدەرەوە، هەرچەندە دایک و باوکم دەیان زانی کە چانسی وەرگرتنمان زۆركەمەو زۆر کەسی دیكە داواكانیان ڕەتكرابۆوەو سەرکەوتوو نەبوون لەپلانی نیشتەجێکردنی پەنابەریان لەدەرەوە. بەڵام دواجار بەشێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، ئێمە قبوڵ کراین و بووە هۆی گۆڕانی ژیانمان.\nئەوە بوو ئێمەلەساڵی ١٩٩٨ لەڕێگای (یو ئێن)ەوە، گەیشتینە شاری بێرمینگهام، لەبەریتانیا، کاتێک من ١٠ ساڵان بووم. باوكیشم چەند ساڵێک دواتر توانی بگاتەوە بەئێمە.\nبۆ ێەكەم جارم بوو، کەچووم بۆ سوپەرمارکێتێک، من توشی سام بووم. زۆر گەورە و خاوێن بوو، هەموو ئەو خواردنەی کە بیرت لێ دەکردەوە لەوێ هەبوو. ئەوەش جیاوازیەکی زۆری هەبوو لەگەڵ ئەو قەیرانی خۆراكەی، کەئێمە لەکاتی جەنگی کەنداودا ئەزموونمان کردبوو لەنەبونیدا.\nبەدەستپێكردنی ژیان لەبەریتانیادا، توانیم سەرنج بدەمە سەر خوێندنەكەم وبۆدواجاریش، چێژ لەتەمەنی منداڵبوون وەربگرم. ئەوەی بۆ ئێمە هاوكاربوو، پێشتر خێزانمان هەبوو لە بەریتانیا، وە ئەوان بەڕاستی یارمەتی باشیان كردین. بۆیە پاش ماوەیەکی کورت کەگەیشتم، دایکم و پورەکەم، دانیشتن و پێیان وتم: "پێویستە زمانی ئینگلیزی فێربیت. تاقیکردنەوەیەک هەیە، کەپێویستە تێیپەڕێنیت، پێی دەگوترێت، یازدە پڵس، ئەوە تاقیکردنەوەی چوونەژوورەیە بۆ قوتابخانەکانی ڕێزمان لەئینگلتەرا.\nدكتۆر بنار پەسنی دایكی دەكات و دەڵێ، كاتێك ئێمە گەیشتینە بەریتانیا، دایكم بەتەنها ئەركی سەرپەرشتی كردنی سێ منداڵی خوار دەساڵانی لەئەستۆبوو، سەرباری ئەمەش هێشتا هەوڵی فێربوونی زمان و لێخوڕینی ئۆتۆمبیل و هەوڵی بەدەست هێنانی بڕوانامەی چاودێری منداڵانی دەدا.\nمنیش هەركەلەقوتابخانە دەگەڕامەوە ئێواران، هەوڵی بەهێزكردنی ئینگلیزیەكەم دەدا، تابتوانم بۆ تاقیكردنەوەی ئەزموونەكان خۆم ئامادە بكەم.\nدواتریش بڕیارم دا كەببم بەپزیشك، ئەوەبوو لەساڵی ٢٠٠٧، لەقوتابخانەی پزیشكی شاری كاردیف وەرگیرام، كەزۆر پێی خۆشحاڵ بووم.\nدوای ئەوەش بڕیارمدا وەک پسپۆری بواری چاندن و چارەسەری گورچیلە ڕاهێنان بکەم تالەو ڕێگاوە و چاودێری نەخۆشەکان بکەم کەئەوانەی لەڕەوشێكی دیاریکراویان هەیە، لە هەمان کاتدا بەردەوامی بدەم بە توێژینەوە و یارمەتیدان و دۆزینەوەی چارەسەری باشتر بۆ نەخۆشەکان.\nلەسەرو وەختی سەرهەڵدانی پەتای كۆڤید١٩، دەستم كرد بەخوێندنی دكتۆراكەم، لەزانستی ئیمۆنۆلۆجی، لەزانكۆی كاردیف.\nبەهۆی ئەوەی خێزانەكەم لەشارێكی دیكە دەژیان و هاوسەرەكەشم پزیشكی ددان بوو، لەوكاتەداوەك زۆركەسی دیكە توشی نیگەرانی بووم، بەهۆی مەترسی كڕۆناوە.\nكاتێك لەدیسەمبەری ٢٠٢٠ ڤاكسینی دژبەكۆڤید١٩ پەسەندكرا، خۆم و بەشێك لەهاوكارەكانم كەدكتۆربوون (لە کاردیف)، ئێمە گروپێكمان لەدکتۆرە موسڵمانەکان پئك هێنا، بۆ هۆشیارکردنەوەی سوودەکانی کوتان. دەستمان کرد بەكاركردن بۆ ڕەواندنەوەی دوودڵی لەسەر ڤاكسینەكە، لەنێو کەمینە ڕەگەزییەکانی وێڵز.\nئێمە بەشێوەیەكی ڕێكخراو ئەمەمانکرد، بەگەیاندنی وێبینارەکان بە چەندین زمانی جیاواز، ئامادەكردنی مزگەوتەکان، وەک ناوەندی کوتان، هاوکاری کردن لەگەڵ ببیرو باوەڕو ئاین و گرووپەکانی تر.\nهەرچۆنێک بێت، من پێم وایە هاوکارەکانم هەموویان بەیەکسانی شایستەی پێدانی خەڵاتی (MBE)، لەوانە زۆرێک لەدەزگای تەندروستی نیشتمانی كاردەكەن، زۆر ماندوونەناسانە ئەركەكانیان ڕایكردوەو گرنگیان بە نەخۆشەكان داوە. هەروەك باشترین کاراکتەری ئەم وڵاتە وەك من، كەپەنابەرێکی پێشوو بووە، دەتوانێت بەردەوام بێت بۆ خزمەتی تەندروستی وە دەستنیشانیش كرام بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئێم بی ئای ،\nبەڵام لەگەڵ ئەوە ئەو پڕۆژە یاسای نەتەوەیی و سنوورییەی، وەزارەتی ناخۆی بەریتانیا، بەبۆچوونی من، دژ بەبەرگی ئەم کۆمەڵگایە هەڵچنراوە.\nدكتۆر بنار تاڵەبانی، نیگەرانی قوڵی خۆی دەردەبڕێ لەسەر ئەو پڕۆژە یاسایەو بەجیاوازی كردنی دەزانێت لەسەر هاوڵاتیانی نیشتەجێی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیاو پێی وایە; ئەوە ئەگەر یاسا هەبێت دەبێت یەك شت بێت بۆ هەمووان، پڕۆژەی پێشنیارکراوەکانی لێ سەندنەوەی هاووڵاتیبوون بۆ هەموو کەسێک بێت، نەك تەنها پەنابەرەكان، بەڵام وا دیارە تەنها بۆ ئەو کەسانە بێت، کەباوك و باپیرانیان، بەڕەچەڵەك بەریتانی نین، وە بەم شێوەیە هەست بەبێگانەبوون دەكەین.\nتاڵەبانی دەڵێ، من زۆر سوپاسگوزارم کە لێرە بژیم و هەموو کارێک بکەم کە بتوانم یارمەتی هەمووان بدەم، بەڵام دەزانم کەشتەکانش چەند جیاواز دەركەون. زۆر کەس نەبونن، یان بەبەخت نین.\nئەو پەنابەرو پەناخوازانەی کە لەترس و نا ئومێدیدا دەژین، و هانا بۆ زەحمەترین و قورسترین ڕێگا دەبەن بۆ دەدۆزینەوەو بۆ گەیشتن بەڕێگای بووڵاتانی ئارام، ڕەنگە بەشێكیان چانسی ئەوەیان نەبێت وەك ئێمە بەڕێگا سەلامەتەکان بۆ بەریتانیا – وەک ئەوەی ئێمە لە ڕێگەی پلانی نیشتەجێکردنی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ئەنجامماندا بگەنە ئێرە.\nئەم پرۆژەیاسایە هەوڵ دەدات ڕێگا لەو کەسانە بگرێت کە لە ڕێگەی نایاساییەوەو بەبەلەمە چوپەكان، دەیانەوێ بێنە ئەم وڵاتەو وەك تاوانبار مامەڵەیان لەگەڵ بكرێ، کە لەبنەڕەتەدا سەرەتاییترین مافی مرۆڤ- مافی ژیان لە سەلامەتی و شکۆمەندیە.\nلەبەر ئەوەیە کەمن زۆر بەنیگەرانی دەزانم، ئەو پڕۆژەیاساو ئەوە بیری خەڵکی وەک ئێمە دەهێنێتەوە، کەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئێمە چەند بەشداریمان بەڕێوەچونی جومگەكانی ژیان لەم وڵاتە كردووە، هێشتا هەست بەهاووڵاتی پلە دوو دەکەین.\nدەزگای خزمەگوزاری تەندروستی (ئێن ئێچ ئێس) نمونەیەکی باشە بۆ ئەوەی ببینین كەئەم ووڵاتە چەندە فرە کولتورە. ئەگەر من تەنها بگەڕێمەوە بۆ هەر ڕۆژێک لەناو ئەو شوێنانەی کەلە ئێن ئێچ ئێس،کارم لەسەر کردووە وەک خوێندکارێکی پزیشکی، یان پزیشک - ناتوانم بیر لەكەسێك بکەمەوە یان ئەندامێکی تری ستافەکان كەخەڵكی ووڵاتێكی دیكە نەبووبێ.\nلەكۆتایدا دكتۆر بنار تاڵەبانی، نوسیویەتی; من و خێزانەکەم هەموو شتێكی ژیانمان تەرخان دەكەین بۆ خزمەتكردنی ئەم ووڵاتە سەرسوڕهێنەرە، چونكە كاتێك هیچمان نەبوو، ماڵێکی میهرەبانی پێ بەخشین.\nبەڵگەکانیش دیارن و ڕەنگیان داوەتەوە كەدەریدەخات، کۆچبەران و پەنابەرو و پەناخوازان، زۆر زیاتر لە ئەوەی وەری دەگرن، دەیخزێنە ناو ئابووریی ئەو ووڵاتەوە.\nبەگوتەی تاڵەبانی، دایکی لەبواری پەروەردە كاردەكات، خوشکەکەی ئەفسەری پۆلیسە و براکەی پارێزەرە. وە دەڵێ; ئێمە بەردەوام دەبین لە بەسەربردنی هەموو ژیانمان بۆ دانەوەی ئەو میهرەبانییەی کەلەكاتی پێشوازیکردن و بەخشینی لە\nماڵێكی نوێ پێانداوین.\nبەڵام هەرچۆنێکش بێت، پڕۆژەی نیشتمانی و سنوورەکان ئەوەمان وەبیردەهێنێتەوە، کەگرنگ نییە خەڵكی وەك ئێمە چی بکەین، یان چەندە بەزەحمەتی کار بکەین، دواجار ئێمە بەتەواوی سەر بە ئێرە نین و بەو ووڵاتەوە پەیوەست نین، چونكە دەوڵەت دەتوانێت لەهەركاتێكدا هەمووی پوچەڵ بكاتەوە.


هەوڵی گرتنەبەری ڕێگەیەکی کۆن بۆ چارەسەرکردنی ڤایرۆسی کۆرۆنا\nخوێنی ئەو کەسانەی کە COVID-19 یان گرتووەو چاکبوونەتەوە ڕەنگە هاوکار بێت بۆ ڕێگەگرتن لە نخۆشییەکە بۆ کەسانی تر.\nزانایان ئامادەکاری دەکەن بۆ ئەوەی بزانن دەتوانرێت بە شلەمەنی ڕوونی ( پلازما) خوێنی ئەو کەسانەی کە ڤایرۆسی کۆرۆنایان گرتووەو چاکبوونەتەوە چارەسەری ڤایرۆسەکە بکەن.\nئەم جۆرە چارەسەرە زۆر کۆنە و زیاتر لە 100 ساڵە دژی ڤایرۆسەکان بەکارهاتووە، هەر لە پەتای ئەنفلوانزای ساڵی 1918 وە بگرە هەتا دەگاتە سورێژە لە 1930یەکاندا و ئیبۆلاش لە 2014.\nکاتێک نەخۆشەکان لە نەخۆشییەکە چاک دەبنەوە، خوێنەکەیان دژەتەنی ئەو ڤایرۆسە دروست دەکات کە هۆکاری نەخۆشییەکە بووە. دژە تەنیش وەکو نیشانەیەکی هۆشدارییە بۆ سیستمی بەرگری لەشی مرۆڤ. کاتێک بەهۆی میکرۆبێک کەسێک نەخۆش دەکەوێت ئەو هۆشدارییەی لەش سیستمی بەرگی ئاگادار دەکاتەوە و بەدەنیش دەتوانێت شەڕی دژ بە میکرۆبەکە بکات.\nجا ئەگەر ئەو شلەمەنییەی خۆێنە بە دەرزی بدرێت لە کەسانی تریش ڕەنگە بەدەنیان هەمان بەرگری درەست بکات.\nدکتۆر شاموێل شۆهام یاریدەدەری پرۆفیسۆری دەرمان لە زانکۆی پزشکی جۆن هۆپکنس دەڵێت " ئەگەر بتوانیت ئەو دژە تەنانە کۆبکەیتەوە و بیدەی بەو کەسانەی کە توش بوون و ئەوانەش کە لە مەترسیدان یاخود لە سەرەتای توشبووندان، ئەوکات ڕەنگە دەرفەتێکت هەبێت بۆ ئەوەی گۆڕانکارییەک بکەیت."\nهەرچەندە ئەم جۆرە چارەسەرە هەمیشە سەرکەوتوو نابێت.\nشۆهام لێکۆڵینەوەیەکی کردووە تا بزانێت پلازمای ئەو کەسانەی کە لە ئەنفلوانزا چاکبوونەتەوە دەشێ هاوکاری ئەو کەسانە بکات کە ئەنفلوانزایان هەیە بەڵام نەیکرد.\nبەڵام شۆهام کۆڵی نەداوە چونکە دەڵێت هەست دەکات ئەوانەی کە ئەنفلوانزایان هەبووەو نمونەیان لێوەرگیراوە زۆر لەمێژبوو ئەنفلوانزاکەیان چاک بوبۆوە.\nئەو دەڵێت " زۆربەی ئەو نەخۆشانەی ئەنفلوانزایان هەبوو درەنگ نمونەکانیانمان دەستکەوت. "\nپزیشکە چینییەکان هەندێک لە نەخۆشەکانیان بە پلازمای خوێن چارەسەر کردووە، بەڵام نەک لەو نەخۆشخانانەی کە لێکۆڵینەوەکانیان کۆنترۆڵ دەکرێت، بۆیە نازانرێت تا چەندێک کاریگەر بووە.\nدەسەڵاتدارانی چین داوایان لەو هاووڵایانە زیاتر کردووە کە پاش توشبوون بە COVID-19 چاکەوە بوون، پلازما ببەخشن. شۆنگ فێ شوێفێرێکی پاسە لە شاری ووهان کە لە دەمی خزمەتکردنی دایکی، کە بەهۆی ڤایرۆسەکە گیانی لەدەستدا، خۆشی توشی ڤایرۆسەکە بوو دەڵێت " هیوادارم هەموان بتوانن ئەم کارە بکەن بۆ ئەوەی بتوانین هەرچی زووترە کۆتایی بەم ڤایرۆسە بهێنین."\nتاقیگەکانی خوێن بە بەردەوامی پلازما کۆدەکەنەوە بۆ ئەوەی لە نەشتەرگەری و فریاکەوتندا بەکاریبهێنن.\nکۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری تەندروستی ئیسپانی گریفۆلس ڕێککەوتنێکی لەگەڵ حکومەتی ئەمەریکا مۆر کردووە بۆ کۆکردنەوەی پلازما لە نێوەندەکانی بەخشینی خوێن لە ئەمەریکا. هەروەها پلانی هەیە دژە تەنەکانی کۆرۆناڤایرۆس پاکبکاتەوە لە پلازما بۆ ئەوەی تاقیکردنەوی زانستی زیاتری لەسەر بکرێت دژ بە نەخۆشییەکە.\nڕێکخراوی خۆراک و دەرمانی ئەمەریکا ناسراو بە FDA لەم هەفتەیەدا ڕێگەی دا بە پزیشکەکان پلازمای نەخۆشکان لە حاڵەتە مەترسیدارەکاندا بەکاربهێنن. دەسەڵاتداری FDA ستیڤن هان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند " ڕەنگە ئەمە چارەسەر بێت. تەنها دەمەوێت ڕوونی بکەمەوە نەسەلمێنراوە تەنها شیانی هەیە."\nهێشتا تاقیکردنەوەی زیاتر پێویستە بۆ ئەوەی بزانرێت چارەسەرکردنی نەخۆشەکان بە پلازما چەندێک سەلامەتە و چەندێکیش کاریگەری دەبێت.


خولی ئەوروپا - 2017/2018 - قۆناغی ١٦ی کۆتاییەکان - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nAggr. کرێڤنا زڤێزدا 0 - 1 سسکا مۆسکۆ\n13/02/18 کرێڤنا زڤێزدا 0 - 0 سسکا مۆسکۆ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n21/02/18 سسکا مۆسکۆ 1 - 0 کرێڤنا زڤێزدا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ئاستانا 4 - 6 سپۆرتین سی پی\n15/02/18 ئاستانا 1 - 3 سپۆرتین سی پی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 سپۆرتین سی پی 3 - 3 ئاستانا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. سپارتاک مۆسکۆ 3 - 4 ئاتلەتیک بلباو\n15/02/18 سپارتاک مۆسکۆ 1 - 3 ئاتلەتیک بلباو بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ئاتلەتیک بلباو 1 - 2 سپارتاک مۆسکۆ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ڕیاڵ سۆسیداد 3 - 4 ساڵزبورگ\n15/02/18 ڕیاڵ سۆسیداد 2 - 2 ساڵزبورگ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ساڵزبورگ 2 - 1 ڕیاڵ سۆسیداد بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. بۆروسیا دۆرتموند 4 - 3 ئاتڵانتا\nAggr. لودۆگۆڕێتس 0 - 4 میلان\n15/02/18 لودۆگۆڕێتس 0 - 3 میلان بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 میلان 1 - 0 لودۆگۆڕێتس بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ئۆستێرسوندس 2 - 4 ئاڕسێناڵ\n15/02/18 ئۆستێرسوندس 0 - 3 ئاڕسێناڵ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ئاڕسێناڵ 1 - 2 ئۆستێرسوندس بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. نیس 2 - 4 لۆکۆمۆتیڤ مۆسکۆ\n15/02/18 نیس 2 - 3 لۆکۆمۆتیڤ مۆسکۆ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 لۆکۆمۆتیڤ مۆسکۆ 1 - 0 نیس بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ئۆڵیمپیک مارسێیل 3 - 1 سپۆرتین براگا\n15/02/18 ئۆڵیمپیک مارسێیل 3 - 0 سپۆرتین براگا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 سپۆرتین براگا 1 - 0 ئۆڵیمپیک مارسێیل بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ناپۆلی 3 - 3 ئاڕ بی لایپزیگ\nAggr. پارتیزان 1 - 3 ڤیکتۆریا پلزێن\n15/02/18 پارتیزان 1 - 1 ڤیکتۆریا پلزێن بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ڤیکتۆریا پلزێن 2 - 0 پارتیزان بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. سەڵتیک 1 - 3 زینیت\n15/02/18 سەڵتیک 1 - 0 زینیت بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 زینیت 3 - 0 سەڵتیک بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ئۆڵیمپیک لیۆن 4 - 1 ڤییاڕیاڵ\n15/02/18 ئۆڵیمپیک لیۆن 3 - 1 ڤییاڕیاڵ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ڤییاڕیاڵ 0 - 1 ئۆڵیمپیک لیۆن بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ئایک ئاسێنس 1 - 1 دینامۆ کیێڤ\n15/02/18 ئایک ئاسێنس 1 - 1 دینامۆ کیێڤ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 دینامۆ کیێڤ 0 - 0 ئایک ئاسێنس زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. ستیوا بوخارێست 2 - 5 لازیۆ\n15/02/18 ستیوا بوخارێست 1 - 0 لازیۆ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 لازیۆ 5 - 1 ستیوا بوخارێست بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nAggr. کۆبێنهاڤن 1 - 5 ئاتلەتیکۆ مەدرید\n15/02/18 کۆبێنهاڤن 1 - 4 ئاتلەتیکۆ مەدرید بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n22/02/18 ئاتلەتیکۆ مەدرید 1 - 0 کۆبێنهاڤن بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە


زیندووم بۆ ئه‌وه‌ی بیگێرمه‌وه - گابریل گارسیا ماركیز\nمنتدى إقرأ الثقافي :: كتێبخانه‌ی كوردی - المكتبة الكوردیة :: یاده‌وه‌ری ،گه‌شتنامه ،كه‌ساییتیه‌كان\nعدد المساهمات : 8401\nموضوع: زیندووم بۆ ئه‌وه‌ی بیگێرمه‌وه - گابریل گارسیا ماركیز الإثنين يونيو 20, 2016 1:29 am\nزیندووم بۆ ئه‌وه‌ی بیگێڕمه‌وه\nنووسینی: گابریل گارسیا ماركیز\nوه‌رگێڕانی له فارسیه‌وه: پێشڕه‌و حسن\nچاپی یه‌كه‌م 2007\nدواتر گابریێل لە ھەشت ساڵیدا باوەگەورەی لەدەست دەدات و دایە گەورەشی بەھۆی پیری و پەککەوتوویی چاوی لەدەست دەدات و کوێر دەبێ. ھەر بۆیە گابرابرێلی مێرمنداڵ بۆ جارێکیتر بۆ لای خێزانەکەی دەگەڕێتەوەو بەشێوەی فەرمی دەست بەخوێندن لەقووتابخانەکان دەکات. گابریێل لەخوێندنگە سەرەتاییەکەی شاری "سوکری" بەنووسینی شیعرو کێشانی کاریکاتێر ناوبانگ دەردەکات و بەھۆی بێدەنگبوون و سەرقاڵبوون بەکارەکانی لەقووتابخانە بە «گابرێلی پیرە پیاو» دەناسرێ.\nگابریێل گارسیا مارکێز زۆرتان لێ فێربووم ئەی مرۆڤ ھەموو دەیانەوێت لەلوتکەی چیا ژیان بکەن بەڵام ڕازی خۆشبەختی ھەڵگەڕانە بەسەر چیادا نەک خودی لوتکەی چیاکە کەخەونی پێوە دەبین. گەر خودا بخوازێ دەرفەت و ژیانێکی دیکە پێم ببەخشێ بەھەموو بوونم دەیقۆزمەوە، ڕەنگە ئەوە نەڵێم کەبیری لێدەکەمەوە بەڵام بەدڵنیاییەوە بیر لەوە دەکەمەوە کەدەیڵێم. ھەموو شتێک بەھای خۆی پێدەبەخشم وەک ئەوەنا کە ئەوشتە گوزارشت لەچی دەکات بەڵکو ئەوەی چ بایەخێکی ھەیە. کەم دەخەوم و خەو زۆر دەبینم ئەبێ ئاگامان لەوە بێت خولەکێک چاو لێک دەنێین واتە لەدەست چوونی «٦٠چرکە» لە ڕۆشنایی.\nلینكی ڕاسته‌وخۆ****لینكی تر\nموضوع: رد: زیندووم بۆ ئه‌وه‌ی بیگێرمه‌وه - گابریل گارسیا ماركیز الجمعة يونيو 24, 2016 12:24 am\nخودا پاداشتی براكه‌م كاكه ابو علي الكردي بداته‌وه\nموضوع: رد: زیندووم بۆ ئه‌وه‌ی بیگێرمه‌وه - گابریل گارسیا ماركیز الأحد فبراير 04, 2018 1:31 am


لەلایەن مامەند رۆژە 14/3/2018\nمخابن هێڵەكانی بەرگریی لە عەفرین دەكەون. ئێستا لەبەر نەبوونی هێڵی دووەمی بەرگری، هێزە داگیركارەكان لەدوو هێڵەوە خەریكن لە شارەكە نزیك دەبنەوە. ستراتیژی سوپای تورك بریتییە لە: تەوقدانی شارەكە و بەیەكگەیاندنی هێڵی هێرشی باكوور و رۆژئاوا و داخستنی دەرگاكانی شارەكە.\nداكشانی هێزە داگیركارەكان لە هێڵی رۆژئاواوە رەنگە تەنها چەند كیلۆمەترێكی مابێت. لە هێڵی باكووریشەوە هەر ئەوەندەی ماوە. بەشێوەیەك كەوا لە بەرازییەكانەوە دەتوانن شارەكە ببینن!\nعەفرین لە كەوتن نزیكە و هەر ئێستا هێزەكانی سوپای تورك خەریكن هێزەكانی كۆماندۆ و تیمە تایبەتەكان و هێزەكانی جووڵانی تایبەتی جەندرمە و پۆلیس و هێزەكانی سوپای ئازاد بۆ چوونە ناو شارەكە ئامادە دەكەن. بەمجۆرە بە ئەگەری زۆر لەم چەند رۆژەی كە ماوە، هێزە داگیركارەكان (ئەگەر دەستوەردانێكی نێودەوڵەتی روونەدات) چەمبەری شارەكە كامڵ دەكەن و لە هەندێك گەڕەكەوە بۆ چوونەناوەوە ئامادەكاری دەكەن.\nگەلۆ بۆچی شەقامی باكووری كوردستان بۆ هاوسۆزی لەگەڵ عەفرین ناجووڵێت؟ گەلۆ عەفرین چی لێ بەسەردێت؟\nئەگەری ئەوە هەیە لە چەند رۆژی ئایندەدا چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و چ لەسەر ئاستی ناوخۆی سووریا و تەنانەت توركیاش رووداوێكی لەناكاو رووبدات و كۆی ئەم هاوكێشەیە بەراوەژوو بكاتەوە.\nعەفرین: باجی ناسنامەی كوردستانی\nعەفرین باجی بزووتنەوەی سیاسی باكووری كوردستان دەبژێرێت. هەروەها باجی پێگەی جیۆسیاسی خۆی دەدات كەوا نەیاری ستراتیژی بەئاشكرا دەڵێت: ناهێڵین راڕەوی تیرۆر كامڵ بكەن. لەكاتێكدا ئێستا خاڵی كلیلی بەدەست كوردی باكووری كورستانەوەیە و یەك تەقینەوەی كۆمەڵایەتی لە باكووری كوردستان كۆی هاوكێشەكە بەراوەژوو دەكاتەوە. بەڵام ئەرێ بەڕاستی بۆچی باكووری كوردستان ئاوا كشوماتە؟\nراستییەكەی باكووری كوردستان وزەی ماتی هەموو وەرگۆڕانەكانی كوردستانە و جاران ئەگەر هەڕەشەیەك لەلایەن توركیاوە بۆ سەر كوردستان هەبووایە، جووڵانی شەقامی باكووری كوردستان دەیڕەواندەوە. بەڵام لەوەتەی تەنگژەی عەفرین قەوماوە، لەگەڵ ئەوەی دەیان بانگەواز لەلایەن كەجەكەوە بۆ هەدەپە و كۆمەڵگەی باكووری كوردستان كراوە، كەچی هیچ پەرچەكردارێكی كۆمەڵایەتی بۆ عەفرین نایەتە كایەوە. بۆچی؟\nئەمە پەیوەندی بە چەند هۆكارێكەوە هەیە:\nیەكەم- وزەی چالاكی كۆمەڵگە لە ستراتیژیەتی خەندەقدا بەفیڕۆ درا. لە ستراتیژیەتی خەندەقدا كەرتە زیندوو و چوست و چالاكەكانی كۆمەڵگە لەباربران. چەند هەزارێك جوانی چالاك لە ئۆپەراسیۆنەكاندا گیانیان لەدەستدا. زیاتر لە پێنج هەزار كەس دەستگیركراون و لە شارە كوردپەروەرەكاندا نزیك بە پێنسەد هەزار هاووڵاتی كورد، شارەكانیان جێهێشتووە. ئەمەش كەرتی زیندوو و چالاكی كۆمەڵگە بووە كەوا ئێستا لە باكوور نەماوە.\nدووەم – بزاڤی سیاسی بە ستراتیژیەتی پێچەوانە سەری لە خەڵك شێواندووە. لەماوەی سێ مانگدا دوو ستراتیژیەتی دژبەیەكی پیادە كردووە. لە هەڵبژاردنەكانی حەوتی حوزەیراندا خەڵكی هانداوە روو لە ستراتیژیەتی ئاشتەوایی و دیموكراتیانە بكەن و بە هەڵبژاردن، پرسی كورد بۆ پایتەختی توركیا بگوازنەوە. خەڵك پێشوازی لەمە كردووە و كورسییەكانی هەدەپە لە 35 كورسییەوە بۆ 81 بەرزبوونەوە.\nبەڵام رێك یەك مانگ دوای ئەمە بە كوشتنی دوو پۆلیس رایگەیاند كەوا یەكلایەنە كۆتایی بە ئاگربەست و پرۆسەی چارەسەری دەهێنرێ و شەڕ دەستپێدەكرێتەوە. چەند مانگێك دوای ئەمەش شەڕی خەندق دەستیپێكرد. ئەمەش چەند ستراتیژییەكی دژبەیەك و بەراوەژوون كە كۆمەڵگەیەك ناتوانێ لەیەك كاتدا خۆی لەگەڵ هەموویان بگونجێنێ.\nسێیەم - لە حەوتی حوزەیراندا دەوڵەت لە مەترسی سەركەوتنی پەرلەمانی كورد تۆقیوە. پێش ئەوەش دەوڵەت پێگەكانی جەنگی تۆكمە دەكرد. واتە خۆی بۆ جەنگی كتوپڕ ئامادە دەكرد. لەوێوە ئامادەكارییەكانی بۆ دەسپێكردنەوەی جەنگ كردووە و 12ی تەمموز نیعمەتێك بوو كە قۆستییەوە.\nبۆیە بەهۆی ئەم فاكتەرانەی باسیان لێوەكرا، بزاڤی سیاسی ناتوانێ وەك جاران كۆمەڵگە بجووڵێنێ، چونكە: كۆمەڵگە لە قەیرانی متمانە بە بزاڤی سیاسیدا دەژیت. پینەكردنەوەی ئەم درزی متمانەیە وەختی دەوێت. لەگەڵ ئەمەش ئەگەر هەیە ئەم نەورۆزە، هەندێك شتی لەناكاو بقەومێن، چونكە دۆخی عەفرین بە خاڵی شكانەوە گەیشتووە و ئەردۆغان هەموو سنوورەكانی تەحقیركردنی گەلی كوردی بەزاندووە.\nئەنجام: چارەنووسی عەفرین بە چی دەگات؟\nئێستا چارەنووسی عەفرین بە دوو فاكتەری كوردی (باكووری كوردستان) و فاكتەری نێودەوڵەتیەوە بەندە. گەلۆ ئەم دوو فاكتەرە چۆنی شیدەكرێنەوە؟\nسەبارەت بە فاكتەری یەكەم: ئەگەر لەم نەورۆزەدا باكووری كوردستان بتەقێتەوە، ئەوە ئۆپەراسیۆنی عەفرین تەگەرەی تێدەكەوێت. خۆی ئەم فۆرموولە بۆ عەفرین هەیە: ئەگەر عەفرین بكەوێ باكووری كوردستان دەتەقێتەوە. ئەگەر سوپای تورك بشكێ، توركیا دەتەقێتەوە كە ئەگەری هەڵبژاردنی پێشوەخت، جەنگی ناوخۆیی و تەنانەت كودەتاش لەئارادا هەیە.\nسەبارەت بە فاكتەری دووەم: ئەگەر شارەكە تەوق بدرێ، كارەبای لێ ببڕێت، ئاوی لێ بگیرێتەوە و شەڕ بەناو شارەكە بگات و ئازووخە بە خەڵك نەگات، ئەگەری روودانی كارەساتی مرۆیی هەیە و لەم حاڵەتەدا دەشێ چاوەڕوانی بڕیارێكی ناودەوڵەتی بكرێت. ئەگەر ئەمەش روونەدا، ئەوە ئەگەری كۆڕەوێكی گەورە هەیە. حاڵەتێكی دیكەش هەیە كەوا توركیا خۆی نەیەوێ بچێتە ناو شارەكەوە. لەم حاڵەتەدا چاوەڕێی رێككەوتنی نێوان ئەمریكا – توركیا یاخود رووسیا – توركیا سەبارەت بە عەفرین دەكرێت.\nبەگشتی: عەفرین ئێستا لە لووتكەی تەنگژەكەی نزیك دەبێتەوە.\n2171 ژمارەی بینین


(510) جار خوێندراوەتەوە\n[ڕامان لە ماناى ئیرەیی لە ژیانى مرۆڤەکاندا]\nڕەنگە قەسیدەکەی ویلیام باتلەر «هاتنی دووەم»، باشترین وێناکردن بێت بۆ تەنگانەکەی ئێستامان: «باشترینەکان هیچ باوەڕێکیان نییە، خراپترینەکان پڕن لە گڕوتین». ئەمە باشترین وەسفە بۆ جیاوازیی نێوان لیبراڵە سستەکان و فەندەمێنتاڵیستە پڕ جۆشەکان. «باشترینەکان» چیدی توانای ململانێیان نەماوە، کەچی «خراپترینەکان» پڕن لە دەمارگیریی ڕاسیستی و ئایینی و ڕەگەزی.\nبەڵام ئاخۆ فەندەمێنتاڵیستە تیرۆریستەکان، چ موسڵمان بن یان مەسیحی، بە مانای وشەکە فەندەمێنتاڵیستن؟ هەر بەڕاست باوەڕدارن؟ ڕەنگە ئەوەی لای ئەوان نوقسان بێت، بریتی بێت لەو شتەی سیمای دیار و ناسراوی هەموو فەندەمێنتاڵیستێکە، لە بودییەکانی تیبت ـەوە بیگرە بۆ ئامیشـەکانی ئەمریکا: نەبوونی بوغز و ئیرەیی، بێباکییەکی قووڵ بەرامبەر شێوازی ژیانی بێ‌باوەڕان. ئەگەر بەناو فەندەمێنتاڵیستەکانی ئەمڕۆکە بڕوایان وایە ڕێگەی حەقیقەتیان دۆزیوەتەوە، ئەی بۆچی هەست بە مەترسی دەکەن بەرامبەر بێ‌باوەڕان؟ چ پێویست دەکات ئیرەییان پێ ببەن؟ وەختێک بودییەک ڕووبەڕووی چێژپەرستێکی ڕۆژئاوایی دەبێتەوە، سەرکۆنەی ناکات، بەڵکو تەنها ئەوە بەبیری خۆی دەهێنێتەوە، هەوڵی چێژپەرستەکە بۆ خۆشبەختی، ئاکامەکەی خۆ_دۆڕاندنە. پێچەوانەی فەندەمێنتاڵیستە ڕاستەقینەکان، دەبینین فەندەمێنتاڵیستە ساختەکان پڕن لە بێزاری و دڵەڕاوکێ و سەرسامی بەرامبەر شێوازی ژیانی _پڕ لە گوناهـ_ بێ‌باوەڕان. بەجۆرێک مرۆڤ هەستدەکات، ئەمانە وەختێک دژی ئەویتری گوناهبار دەجەنگن، ئەوا لەبنەڕەتدا بەگژ وەسوەسە و ئیغراکانی ناو خۆیاندا دەچنەوە. ئەم بەناو فەندەمێنتاڵیستە مەسیحی و ئیسلامییانە، پەڵەی ڕەشن بەناو چاوانی فەندەمێنتاڵیزمی ڕاستەقینەوە.\nلێرەدا، دەستنیشانکردنەکەی ویلیام باتلەر کورتدەهێنێت بۆ ئەم تەنگانەیە: گڕوتینی هەر گرووپێک، گەواهییە بۆ نەبوونی باوەڕێکی ڕاستەقینە. لە قووڵاییدا، فەندەمێنتاڵیستە تیرۆریستەکان باوەڕێکی ڕاستەقینەیان نییە، تەقینەوە بەهێزەکانیان بەڵگەیە بۆ ئەم ڕاستییە. دەبێ باوەڕی موسڵمانان چەندێک فشۆڵ بێت، تاوەکو بە کاریکاتۆرێکی گەمژانەی ڕۆژنامەیەکی کەمفرۆشی دانیمارکی، بێتەلەرزە. تیرۆری فەندەمێنتاڵیزمی ئیسلامی پشت ئەستوور نییە بە باوەڕی تیرۆریستان بە سەروەرییان یان ئارەزووییان بۆ پاراستنی شوناسە کەلتووری و ئایینییەکەیان بەرامبەر هێرشی شارستانییەتی بەرخۆریی جیهانی. کێشەی فەندەمێنتاڵیستەکان ناگەڕێتەوە بۆ ئەوەی، گوایە ئێمە بە کەمتر لە خۆمان لێیان دەڕوانین؛ بەڵکو کێشەکە ئەوەیە خۆیان، بە شاراوەیی و نهێنی، خۆیان بە کەمتر دەبینن. بۆیە دەبینین جەختکردنەوەمان لەسەر _زۆرجار نەزاکەتی سیاسییە_ باڵاترنەبوونمان بەسەر ئەوانەوە، زیاتر و زیاتر توڕە و بوغزاوییان دەکات. کێشەکە لێرەدا جیاوازیی کەلتووری نییە (هەوڵدان بۆ پاراستنی شوناس)، بەڵکو بەپێچەوانەوە، فەندەمێنتاڵیستەکان وەک ئێمەیان لێهاتووە؛ چونکە بە نهێنی، بەشێک لە پێوەر و بەهاکانی ئێمەیان لەخۆدا ناونشین کردۆتەوە، بە نێوانگریی ئەم بەها و پێوەرانە لە خۆیان دەڕوانن (بێگومان، ئەم ڕاستییە بەسەر دالای لاماشدا دەچەسپێت، وەختێک لەڕێگەی دەستەواژە ڕۆژئاواییەکانەوە سەبارەت بە هەوڵدان بۆ ئاسوودەیی و دوورکەوتنەوە لە ژان، پاساو بۆ بودیزمی تیبیتی دەهێنێتەوە). پارادۆکسەکە لەوێدایە، ئەوەی فەندەمێنتاڵیستەکان نیانە، بریتییە لە تۆزێک باوەڕی «ڕاسیست»ـی ڕاستەقینە سەبارەت بە سەروەری و باڵاتربوونی خۆیان.\nفاکتە سەرسوڕهێنەرەکە سەبارەت بە هێرشە «تیرۆریستییەکان» ئەوەیە، ناچنە چوارچێوەی پێوەر و ستانداردەکانی ئێمەوە بۆ جیاکردنەوەی چاکە و خراپە: خراپە، وەک خۆپەرستی و ڕەچاونەکردنی چاکەی گشتی؛ چاکە، وەک فیداکاری لەپێناو دۆزە باڵاکان. تیرۆریستەکان زیاتر نزیکن لە شەیتانەکەی میلتۆن ـەوە، وەختێک دەڵێت «ئەی خراپە! تۆ چاکەی من بە»: هەرچەند ئێمە وا دەزانین هەوڵەکەی ئەوان بۆ ئامانجێکی خراپە لەڕێی ئامرازی خراپەوە، بەڵام چالاکییەکەیان یەکانگیرە لەگەڵ باڵاترین پێوەری چاکەدا. کردنەوەی ئەم گرێ‌کوێرەیە هێندەش دژوار نییە. پێشوەختە ڕۆسۆ درکی بەمە کردبوو، خۆپەرستی یان بایەخدان بە خۆشگوزەرانیی خۆمان، دژ نایەتەوە لەگەڵ چاکەی گشتی‌دا، چونکە دەشێت ئەنجامگیریی چاکەخوازانە لە تەقەلا خۆپەرستییەکانەوە دەربهێنرێت. دانانی تاکگەرایی وەک دژی کۆمەڵخوازی، دانانی سودخوازی وەک دژی نۆرمە گەردوونگەراییەکان؛ دژییەکییەکی ناڕاستە، چونکە لەکۆتاییدا هەردوو دژەکە هەمان ئەنجامیان لێ دەکەوێتەوە. هەندێک کەس، ڕەخنە لەم کۆمەڵگە چێژپەرست و خۆپەرستەی ئەمڕۆکە دەگرن، گوایە خاڵییە لە بەهای ڕاستەقینە؛ ئەم کەسانە زۆر هەڵەن. خودئەڤینیی خۆپەرستانە، دژەکەی بریتی نییە لە چاکەخوازی یان هەوڵدان بۆ چاکەی گشتی؛ بەڵکو بریتییە لە ئیرەیی و بوغز کە هاندەرمە بۆ ئەوەی دژی بەرژەوەندییەکانی خۆم بجووڵێمەوە. فرۆید بەجوانی درکی بەمە کردبوو: پاڵنەری مەرگ دژی پرەنسیپی چێژە، هاوکات دژی پرەنسیی واقیعیشە. خراپەی ڕاستەقینە، بریتییە لە پاڵنەری مەرگ، هۆکاری خۆ_وێرانکردنە، وا دەکات دژی بەرژەوەندییە تایبەتەکانمان ڕەفتاربکەین.\nوەک لاکان دەڵێت، کێشەی ئارەزووی مرۆڤ ئەوەیە بەردەوام «ئارەزووی ئەویترە» بە تەواوی مانای وشەکە: ئارەزووکردنی ئەویتر؛ ئارەزووی بوون‌بەئارەزووی ئەویتر؛ بەتایبەت، ئارەزووکردنی ئارەزووی ئەویتر. ئەمەی کۆتایی سەرچاوەی ئیرەییە، هەمان ئەو ئیرەییەی وا بوغزی لەخۆیدا هەڵگرتووە، هەردووک پێکەوە دەبنە ڕەگەزی پێکهێنەری ئارەزووی مرۆڤ. قەشە ئۆگەستین بەباشی درکی بەم بابەتە کردبوو، لە دانپیانانەکانی وی، بڕگەیەک هاتووە، لاکان هەمووجار دووبارەیدەکردەوە: دیمەنی مناڵێک ئیرەیی بە براکەی دەبات وەختێک مەمکی دایکی دەمژێت: «بینیم و دەمزانی مناڵەکە هەست بە ئیرەیی دەکات، هەرچەند توانای قسەکردنی نەبوو. ڕەنگی زەرد هەڵگەڕا؛ نیگایەکی تاڵی دەگرتە براکەی».\nپاڵپشت بەم ڕوانگەیە، جان پییەر دوپوی، ڕەخنەیەکی ماقووڵ قوتدەکاتەوە دژی تیۆری دادەپەروەری لای جۆن ڕۆڵز. بەگوێرەی مۆدێلەکەی جۆن ڕۆڵز بۆ کۆمەڵگەی دادپەروەر، نایەکسانیی کۆمەڵایەتی تا ئەو ئاستە ڕێگەپێدراوە، هاوکار بێت بۆ ئەوانەی لە خوارەوەی پەیژەی کۆمەڵایەتیین، هەروەها لەسەر بناغەی هیرارشییەتێکی میراتییانە دانامەزرابێت، بەڵکو لەسەر بناغەی نایەکسانیی سرووشتی، ئەمانەش ئیمتیازی ڕێکەوت و ڕاگوزەرن، نەوەک نەگۆڕ و هەمیشەیی. ئێستا، تەنانەت کۆنزەرڤاتیڤە بەریتانییەکانیش قایلن بە ڕوانگەی ڕۆڵز لەمەڕ دادپەروەری: لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٥، سەرکردەی هەڵبژێردراوی کۆنزەرڤاتیڤەکان، دەیڤید کامیرۆن، ئاماژەی بەوە دەکرد نیازی وایە پارتەکەی بگۆڕێت بۆ بەرگریکاریی بەشخوراوەکان، بانگەشەی ئەوەی دەکرد: «پێموایە، دەبێت پێوەری هەڵسەنگاندنی سیاسەتەکانمان وەها بێت: بە چ دەردێکی کەسانی کەم دەرامەت دەخوات، ئەوانەی لە خوارەوەی پەیژەی کۆمەڵگەن؟». ئەوەی ڕۆڵز درکی پێ نەکردبوو، ئەوەیە چۆن ئەم کۆمەڵگەیە زەمینە دەڕەخسێنێت بۆ تەقینەوەی بوغزێکی جڵەونەکراو: لەم کۆمەڵگەیەدا، دەبینم پێگە نزمەکەم تەواو «پاساودراوە»، چیتر بەهانەیەکم بۆ نامێنێتەوە تاوەکو شکستەکەم بخەمە ئەستۆی نادادیی کۆمەڵایەتی.\nلێرەوە، ڕۆڵز پێشنیاری کۆمەڵگەیەکی ترسناک دەکات، هیرارشییەت ڕەوایەتی و خەسڵەتی سرووشتی وەردەگرێت. ئەمەش لەیادکردنی وانەیەکی ڕاستەقینەیە؛ وانەیەک لە نوکتەی جووتیارە سلۆڤینییەکەوە بەڕوونی دەردەکەوێت. جادووگەرێکی چاکەخواز، دوو بژاردە دەخاتە بەردەستی ئەم جووتیارە: مانگایەک وەردەگری، بەڵام دراوسێکەت دوو مانگا وەردەگرێت؛ یان، مانگایەکت دەبەم، بەڵام دوو مانگای دراوسێکەشت دەبەم؛ جووتیارەکە دەستوبرد بژاردەی دووەم پەسەند دەکات. گۆر ڤیدال، بلیمەتانە ئەم خاڵە ڕووندەکاتەوە: «هێندە بەس نییە من براوە بم، دەبێت ئەویتر بدۆڕێت». تەڵەی بابەتی ئیرەیی/بوغز لەوەدایە، تەنها لایەنگری پرەنیسپی گەمەیەک نییە کە تێیدا ئەنجامەکە سفرە و سەرکەوتنی من یەکسانە بە دۆڕانی ئەویتر؛ بەڵکو کەلێنێک لەنێوان هەردووکیاندا لەخۆدەگرێت، کەلێنەکەش [پڕ] و پۆزەتیڤ نییە (هەمووان دەتوانین براوە بین، بەبێ ئەوەی دۆڕاوێک هەبێت)، بەڵکو [بۆش] و نێگەتیڤە. ناچارم لەنێوان بردنەوەی خۆم و دۆڕانی بەرامبەرەکەم دەستبدەمە هەڵبژاردن، من دۆڕانی نەیارەکەمم بەلاوە باشترە، تەنانەت ئەگەر مانای دۆڕانی خۆشم بێت. وەک ئەوەی بردنەوەی کۆتاییم لە بەرئەنجامی دۆڕانی نەیارەکەم، جۆرێکە لە ڕەگەزی پاتۆلۆژی و [بەبنەڕەت نەخۆشانە] و پاکێتیی سەرکەوتنەکەم لەکەدار دەکات. فریدریک هایک دەیزانی دەتوانرێت بەئاسانی نایەکسانی قبووڵبکرێت، ئەگەر کەسێک بانگەشەی ئەوە بکات ئەم نایەکسانییە بەرئەنجامی هێزێکی کوێرانە و ناشەخسییە: ڕەهەندە باشەکەی «ناعەقڵانییەت»ـی بازاڕ و سەرکەوتن یان شکستی نێو سەرمایەداری لەوەدایە، دەتوانم شکست و سەرکەوتنەکانم وەک بەرئەنجامێکی «ناڕەوا» یان ڕێکەوت ببینم. پێناسە کۆنەکەی بازاڕ بەبیری خۆتان بهێننەوە: [بازاڕ] ڤێرژنە مۆدێرنەکەی چارەنووسی پێشبینی‌نەکراوە. ئەو فاکتەی گوایە سەرمایەداری «نادادپەروەر»ـە، هەمان ئەو خەسڵەتە سەرەکییەیە وا دەکات [سەرمایەداری] بەلای زۆرینەوە پەسەندکراو بێت. دەتوانم ئاسانتر لەگەڵ شکستەکانما هەڵبکەم، ئەگەر بزانم بەرئەنجامی بێ‌توانایی خۆم نییە، بەڵکوو زادەی ڕێکەوتە.\nنیچە و فرۆید لەوەدا هاوڕان کە دادپەروەری هاوشێوەی یەکسانی، لەسەر ئیرەیی بەندە،_ ئیرەیی بە ئەویتر کە خاوەنی شتێکە و چێژی لێ دەبینێت، بەڵام ئێمە نیمانە. لەکۆتاییدا، خواستی دادپەروەری، خواستێکە بۆ کەمکردنەوەی زیادەچێژی ئەویتر، تاوەکو هەلی گەیشتنی هەمووان بە ژویسانس یەکسان بێت. بەرئەنجامی زەروورەتی ئەم خواستە بریتییە لە زوهد و لەخۆگرتنەوە. مادام بەرقەرارکردنی ژویسانسی یەکسان مەحاڵە، بۆیە سەپاندنی قەدەغە و ڕێگریی یەکسان دەسەپێت. بەڵام ئەمڕۆ، لەم کۆمەڵگەیەی بانگەشەی ئاسانگیری و نەرمی‌نواندن دەکات، ئەم زوهدە شکڵ و کەوڵی دژەکەی خۆی وەرگرتووە، لەشێوەی فەرمانێکی گشتێنراوی سوپەرئیگۆدا، هەمان فەرمانی: «چێژ وەرگرە!»، سیحری ئەم فەرمانە هەموومانی گیرۆدەکردووە. دەرئەنجام، قەت وەها چێژەکانمان ڕووبەڕووی بەربەست نەبۆتەوە. بۆنمونە، بڕواننە ئەو یوپیـانەی هەوڵدەدەن «خۆ_تێرکردن»ـی نارسیستانە، بگونجێنن لەگەڵ دیسپلینەکانی لەخۆگرتنەوەی وەک ڕێکردنی خێرا و خواردنی خۆراکی تەندروست و هتد. ڕەنگە هەر ئەمە بەبیری نیچەدا هاتبێت، وەختێک باسی لە دواهەمین مرۆڤ کردووە، تەنها ئەمڕۆ دەتوانین سیماکانی [بیرۆکەکەی نیچە] لەژێر پەردەی چێژپەرستی و لەخۆگرتنەوەی یوپییەکانەوە بەدی بکەین. نیچە هەروا لەخۆڕا «جەختکردنەوە لەسەر ژیان»ـی دژی زوهد و لەخۆگرتنەوە بەکار نەدەبرد: ئەو دەیزانی چەشنێک لە زوهد، هیچ نییە جگە لە ڕوویەکی دیکەی هەوەسبازییەکی نزم و زیادەڕۆ. ڕەخنەکەی وی لە پارسیفالـی فاگنەر و داڕمانی ڕۆمانسیزمی دوایین بەگشتی کە تێکەڵەیەکە لەنێوان هەوەسبازییەکی ژاکاو و ڕۆحانییەتێکی تەمومژاوی، ئەم خاڵەمان بۆ ڕووندەکاتەوە.\nکەوایە، ئیرەیی چییە؟ با بگەڕێنینەوە بۆ دیمەنەکەی ئۆگەستین، وەختێک مناڵەکە ئیرەیی بە براکەی دەبات کە مەمکی دایکی دەمژێت. سوبێکت ئیرەیی نابات بەوەی ئەویتر خاوەنی ئۆبێکتە بەنرخەکەیە [مەمک]، بەڵکو ئیرەیی بەو ڕێگەیە دەبات کە وا دەکات ئەویتر چێژ لە ئۆبێکت ببینێت؛ هەر بۆیە، بۆ سوبێکت، تەنها دزین و زەوتکردنی ئۆبێکت بەس نییە. ئامانجی ڕاستەقینەی وی، لەناوبردنی توانای ئەویترە بۆ چێژبردن لە ئۆبێکت. لێرەوە، دەبێت ئیرەیی بخرێتە ناو سیانەی: ئیرەیی و پاشەکەوت و مالیخۆلیا، هەمان ئەو سێ فۆرمەی ڕێگرن لەبەردەم چێژبردن لە ئۆبێکت، هەروەها هۆکارن بۆ چێژبردن لەم مەحاڵێتییە [مەحاڵبوونی چێژبردن لە ئۆبێکت]. پێچەوانەی سوبێکتی سەر بە ئیرەیی، ئەو سوبێکتەی ئیرەیی بە ئەویتر دەبات کە خاوەنی ئۆبێکتە و/یان چێژی لێ دەبینێت؛ چاوچنۆک خاوەنی ئۆبێکتە، بەڵام ناتوانێت چێژی لێ ببینێت یان بەکاری ببات. تێربوونی چاوچنۆک تەنها لە هەبوونی ئۆبێکتەکەدایە، هەروەها بڵندکردنەوەی بۆ ئاستی موقەدەس، بەمەش [ئۆبێکت] دەگۆڕێت بۆ شتێک کە قەدەغەیە و شیاوی لەمسکردن نییە. ئەو نموونەیەی بە خەیاڵماندا دێت، ئەو چاوچنۆکەیە وا دەگەڕێتەوە ماڵەوە، دەرگاکان کڵۆم دەدات، خەزێنەکەی دەکاتەوە و چاو دەبڕێتە ئۆبێکتە بەنرخەکانی، بە شکۆوە لێیان دەڕوانێت. هەمان ئەو شتەی وا دەکات ئۆبێکتەکە شیاوی بەکاربردن نەبێت، هەر ئەوەیە دەیکات بە ئۆبێکتی ئارەزوو. سەبارەت بە سوبێکتی مالیخۆلی، هاوشێوەی چاوچنۆک، خاوەنی ئۆبێکتە، بەڵام هۆکاری ئارەزووەکەی لەدەستداوە. لە هەمووی تراژیدیتر، مالیخۆلی دەتوانێت بگاتە هەموو شتێک، بەڵام هەست بە هیچ قایلبوون و تێربوونێک ناکات.\nزیادەڕۆیی لە ئیرەییدا، بناغەی جیاکارییە بەناوبانگەکەی ڕۆسۆیە لەنێوان خۆپەرستی یان عەشقی خود (عەشقێکی سروشتییە)؛ لەگەڵ عەشقی پەتی [خۆپەسەندیی]، بریتییە لە خۆسەپاندێکی لادەرانە بەسەر ئەوانیتردا، لێرەدا کەسەکە تەنها هەوڵی گەیشتن بە ئامانجێک نادات، بەڵکو دەیەوێت بەربەستەکانی بەردەمی وێران بکات:\n«جۆشوخرۆشە بەراییەکان، ئەوانەی تەنها ڕوویان لە کامەرانی ئێمەیە، وا دەکەن تەنها مامەڵە لەگەڵ ئەو شتانەدا بکەین وا پەیوەستن بەم جۆشوخرۆشانەوە، پرەنسیپەکەیان تەنها بریتییە لە عەشقی خود، هەر هەموویان دۆستانە و دڵگیرن؛ بەڵام وەختێک ئەم جۆشوخرۆشانە بەهۆی بەربەستەکانەوە لە ئۆبێکتەکان وەردەچەرخێن، لەبری ئەوەی سەرقاڵی ئەو ئۆبێکتە بن کە هەوڵدەدەن پێی بگەن؛ کەچی سەرقاڵی ئەو بەربەستانە دەبن وا دەیانەوێت لێی ڕزگاربن، بۆیە سرووشتەکەیان دەگۆڕێت بۆ ڕق و شەڕانگێزی. هەر بەم چەشنە، عەشقی خود کە هەستێکی بڵند و ڕەهایە؛ دەگۆڕێت بۆ عەشقی پەتی و خۆپەسەندی، ئەمەش هەستێکی ڕێژەییە مرۆڤ بۆ بەراوردکرنی خۆی بەکاری دەهێنێت، ئەم هەستە پێویستی بە زاڵبوونە، چێژەکە لێرەدا تەواو نێگەتیڤە، تێربوونەکە تەنها لە کامەرانی ئێمەدا نییە، بەڵکو لە بەدبەختی ئەوانیتریشدایە».\nکەوایە، کەسی خراپ ئەو خۆپەرستە نییە کە «تەنها بیر لە بەرژەوەندیی خۆی دەکاتەوە». خۆپەرستی ڕاستەقینە، هێندە سەرقاڵە بە سودی خۆیەوە، کاتی ئەوەی نییە عەوداڵی بەدبەختکردنی ئەوانیتر بێت. ڕەنگە یەکەمین خراپەی هەر کەسێک، سەرقاڵبوونی بێت بە ئەوانیترەوە لەبری سەرقاڵبوونی بە خۆیەوە. ڕۆسۆ بەوردیی میکانیزمی لیبیدۆیی وەسفدەکات: ئەو وەرچەرخانەی وا دەکات خەرجکردنی لیبیدۆ لە ئۆبێکتەوە ڕووبکاتە خودی بەربەستەکان. دەشێت ئەمە بەسەر توندوتیژیی فەندەمێنتاڵیستەکاندا بچەسپێ،_ جا تەقینەوەکانی ئۆکلاهۆما بێت یان تەقاندنەوەی دوو تاوەرە بازرگانییەکە. لە هەردوو حاڵەتەکەدا، دەرگیربووین لەگەڵ کینەیەکی سادە و پەتی: خودی ئامانجەکە وێرانکردنی بەربەستەکان بوو، باڵەخانەی فیدراڵیی شاری ئۆکلاهۆما، دوو تاوەرە بازرگانییەکە؛ نەوەک بەدیهێنانی ئامانجێکی بڵند لەپێناو کۆمەڵگەی مەسیحی یان ئیسلامی.\nلێرەوە، نابێت یەکسانیخوازی لەسەر بنەمای بەها ڕوواڵەتییەکەی وەربگرین. تێگەی (و پراکتیکی) دادپەروەرییەکی یەکسانانە وەکچۆن بەندە لەسەر ئیرەیی، هێندەش بەندە لەسەر ئاوەژووکردنەوەی ستانداردە باوەکە دەربارەی سازشکردن لەپێناو چاکەی ئەوانیتر: «ئامادەم سازش لەسەر شتێک بکەم، بۆ ئەوەی نەبێتە موڵکی ئەوانیتریش». لەبری ئەوەی خراپە دژی گیانی فیداکاری بێت، لێرەدا خراپە وەک خودی گیانی فیداکاری دەردەکەوێت،_ ئامادەم دەستبەرداری خۆشبەختی خۆم ببم، ئەگەر لەڕێی ئەم فیداکارییەوە، ئەوانیتر بێبەش بکەم لە چێژ و کامەرانی.\n Amish: پرۆتێستانتە توندڕەوەکان.\n تەنانەت پێش دەربڕینە بەناوبانگەکەی شەیتان: «ئەی خراپە! تۆ چاکەی من بە»، لە فیردەوسی لەدەسچوو ـی میلتۆن؛ دەربڕینێکی شەیتانیانەی هاوشێوە لە لەمەڕ خراپە لای شکسپیر دەبینینەوە، لە شانۆنامەی تیتۆس ئەندرۆنیکۆس، مەگەر ئارۆن ـی تۆبەنەکەر ناڵێت: «ئەگەر لە تەواوی ژیانما چاکەیەکم کردبێ/ ئەوا لە قووڵایی ڕۆحمەوە لێی پەشیمانم».\n باشترین نموونە: Robert Axelrod, the evolution of cooperation (New York: Basic books, 1984)\n دوپوی بە هەڵە دەروونشیکاریی لاکانی وەسفدەکات، وەک پرۆسەیەکی بەردەوام بۆ «بەماشێنکردنی زەین»؛ بەپێچەوانەوە، ئەمڕۆکە دەروونشیکاری دووبارە تێگەکانی خراپە و بەرپرسیارێتی دەهێنێتە ناو فەرهەنگی ئەخلاقییمانەوە؛ «پاڵنەری مەرگ»، ناوێکە بۆ ئەو شتەی دەبێتە هۆی شێواندنی میکانیزمی گەڕان بەدوای چێژی عەقڵانییدا، بریتییە لە دژێکی نامۆ و هۆکارە بۆ وێرانکردنی بەرژەوەندییەکانم. ئەگەر ئەمە خراپەی ڕاستەقینە بێت، ئەوا نەک هەر ئەو تیۆرە پراگماتیکییانەی ئەخلاقی سیکولار وا ئەمڕۆ باڵادەستن، بەڵکو تەنانەت «بەماشێنکردنی زەین» لە زانستە مەعریفییەکانیشدا، نابێت وەک «خراپ»ـەیەک لەخۆیدا، بەڵکوو وەک بەرگرییەک لە خراپە لێیان بڕوانرێت.\n desire to be desired by the Other\n Lacan, Ecrits, p. 689–98.\n بڕوانە: Dupuy, Avions-nous oublié le mal?\n John Rawls, A Theory of Justice, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971 (revised edition 1999).\n لە نوسخەیەکی دی، جادووگەرەکە پێی دەڵێت: «هەرچییەک بخوازی بۆت دەکەم، بەڵام بزانە، دوو هێندە بۆ دراوسێکەت دەکەم!»، جووتیارەکە بە بزەیەکی بەدکارانەوە دەڵێت: دەی، چاوێکم دەربێنە!\n Friedrich Hayek, The Road to Serfdom, Chicago: University of Chicago Press, 1994.\n Yuppies: دەستەواژەیەکی عەوامانەیە و ئاماژەیە بۆ گەنجە پرۆفیشناڵ و بەهرەمەندەکانی شارەکان، ئەوانەی لە بازاڕ و بازرگانییدا سەرکەوتوون. ئەم گەنجانە بە ڕێکپۆشی دەناسرێنەوە، زۆرجار هەوڵدەدەن لەڕێگەی ستایل و جلوبەرگ و موڵکەکانییانەوە سەرکەوتنی خۆیان پیشانبدەن. (و. کوردی).\n ئۆپێرایەکی سێ دیمەنیی ڕیچارد ڤاگنەرە. (و. کوردی).\n Alenka Zupancic, The Shortest Shadow, Cambridge, MA: MIT Press, 2006.\n ئایا دەشێت ئیرەیی بە خۆت ببەی، نەوەک سوبێکتێکی دی؟ هەندێک سوبێکت هەن، ناتوانن بەرگەی خۆشبەختی و کامەرانی خۆیان بگرن، هەر بۆیە کەلەڕەقانە زیان بە خۆیان دەگەیەنن؛ بە دەربڕینە وشکەکانی فرۆید، سوپەرئیگۆکەیان ئیرەیی بە سەرکەوتنی ئیگۆکەیان دەبات. هەمان ئەو کەرتبوونەی وا لاکان باسی دەکات لەنێوان «سوبێکتی دەربڕاو» ‘subject of enunciated’ (ئەو ڕێگەیەی تێیدا من، سوبێکتی قسەکەر، خۆی لە گوتارەکەیدا دەردەخات) و «سوبێکتی دەربڕین» ‘subject of enunciation’ (خودی من ـی قسەکەر)، لێرەدا دەگاتە ترۆپک: سوبێکت دەبێتە ئەویتری خۆی، لێرەوە ئیرەیی بە خۆی دەبات.\n Jean-Jacques Rousseau, Rousseau, Judge of Jean-Jacques: Dialogues, Hanover, NH: Dartmouth College Press, 1990, p. 63.\n Jean-Pierre Dupuy, Petite metaphysique des tsunamis, Paris: Editions du Seuil, 2005, p. 68.\nتەوەرێک لە کتێبى "توندوتیژى":\n1- Violence: six sideways reflections, Slavoj Žižek, profile books, 2008.\n2- العنف: تأملات في وجوهه الستة, سلافوي جيجك, ترجمة فاضل جتكر, المركز العربي للابحاث و دراسة السياسات, بيروت 2017.


مەگەر بەسەر لاشەی بافل جەلال تاڵەبانیدا بۆری غاز ھەناردەی دەرەوە بکرێت\n10:17 - 2022-04-28\nبافڵ جەلال تاڵەبانی لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە ھەولێر لەگەڵ نوێنەر، نێردەی دیپلۆماسیی وڵاتانی بیانی، رێکخراو و ئاژانسە نێودەوڵەتییەکان لە ھەرێم کۆبووەوە.\nلە کۆبوونەوەکەدا کە هەریەک لە رێواز فایەق، سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان و دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، كارگێڕی مەکتەبی سیاسی و ئەمین بابە شێخ، د.سۆران جەمال تاھیر و پۆڵا تاڵەبانی، ئەندامانی مەکتەبی سیاسی و فریاڵ عەبدوڵڵا، ئەندامی سەرکردایەتی ئامادەبوون، بافڵ جەلال تاڵەبانی لەبارەی دۆخی سیاسی ھەرێم، عیراق و پرسی ھەڵبژاردن هەڵوەستەیکرد و بەڕاشکاوی ھەڵوێستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی خستەڕوو و رایگەیاند، یەکێتی ھێزێکە قورسایی سیاسی خۆی ھەیە و لەناو ھاوکێشە ناوخۆیی، عیراقی و جیھانییەکانیش کاریگەری خۆی هەیە. سەرۆک مام جەلال پاشخانێکی سیاسیی گەورە و پەیوەندییەکی دۆستانەی هاوسەنگی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ دروستکردووە. ئێمەش جگە لە پاراستنی، پەرەپێدەر و درێژەپێدەری ئەو پەیوەندییانە دەبین لەسەر بنەمای پاراستنی بەرژەوەندییە باڵا و هاوبەشەکان.\nلەدرێژەی کۆبوونەوەکەدا بافڵ جەلال تاڵەبانی سەبارەت بە پرسی غاز و هەناردەکردنی هەڵوەستیکرد و وتی، دەبێت گرێبەست و شێوازەکەی بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان روونبکرێتەوە و نامانەوێت مەینەتییەکی تر بەسەر هەرێمەکەماندا بهێنین. بە شەفافی کار لەسەر ئەم کەیسە بکرێت و هاووڵاتییانی کوردستان بەشێکبن لە پرۆسەکە. هەموو هەوڵێکیش لە دەرەوەی ئەم داواکارییانە ئەوا روون و ئاشکرا رایدەگەیەنم، دەبێت بەسەر لاشەی بافڵ جەلال تاڵەبانیدا بۆری غاز هەناردەی دەرەوە بکرێت. ئەمەش داواکاری خەڵکی کوردستانە جێبەجێی دەکەم و لەبەرامبەر ژیانی خەڵک و ئایندەی گەلەکەماندا، بێدەنگی و شەرمەزاری هەڵنابژێرم.\nسەبارەت بە پرسی نەوت و بەهەدەردانی، بافڵ جەلال تاڵەبانی هەڵوێستی یەکێتی ئاشکرا کرد و وتی، بەداخەوە بەشێک لەو کۆمپانیایانەی لەبواری نەوتدا کار دەکەن لەلایەن حزبەوە ئاڕاستە دەکرێن و بۆ بەرژەوەندی کەسیی بەکاردەهێنرێن. بەردەوامبوونی ئەم دۆخەش قبووڵ ناکەین و رێگەنادەین هیچ هێز و لایەنێک لەسەر قوت و ژیانی خەڵک خۆیان دەوڵەمەند بکەن.\nبافڵ جەلال تاڵەبانی لەڕێگای نوێنەر، نێردەی دیپلۆماسی وڵاتانی بیانی، رێکخراو و ئاژانسە نێودەوڵەتییەکانەوە پەیامێکی توند و روونی ئاڕاستەی ئەو لایەنە کرد کە بە مەرام و پیلان دەیەوێت دۆخی ھەرێم بە تایبەت سلێمانی، ھەڵەبجە، گەرمیان و راپەڕین بشێوێنن و گەمارۆی داراییان بخەنەسەر و رایگەیاند، یەکێتی ئەو هێزە نییە کە پاشکۆیەتی و ئیستیفزاز لە هیچ هێز و لایەنێک قبوڵ بکات. بڕوامان بەخەباتی دیموکراسی هەیە و بەهەموو شێوەیەک خۆسەپێنی و تاکڕەوی رەت دەکەینەوە. بەڵام بۆ راستکردنەوەی هەڵەکان، هەموو هەنگاوێک دەگرینەبەر لەپێناوی ژیان و گوزەرانی خەڵکی خۆمان.\nسەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی: یەکێتی موڵکی جەماوەرە دڵسۆزەکەیەتی\nسەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی: دەبێت رێز لە هەموو لایەک بگیرێت\nسەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی: دەبێت سازان و لێکتێگەیشتن بکەینە بنەمای کارکردن