فاكتەر و ئەكتەرەكانی كاریگەر لە هاوكێشەی ئێران-توركیا دەربارەی پرسی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی كوردستان\nپەرویز ڕەحیم 26, 11, 2017\nبەر لە ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی هەرێمی كوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان، زۆربەی ئەكتەره ناوچەیی و سەرووناوچەیییەكان داوای وەپاشخستنی ئەم ڕیفراندۆمەیان دەكرد بۆ كاتێكی گونجاو. لە كاتێكدا ڕووداوەكانی دوای ڕیفراندۆم و هەڵوێستەكانی ئەكتەره جۆراوجۆرە هەرێمی و سەرووهەرێمییەكان، دەریان خست كە مەبەستیان لە ئەنجامنەدانی ڕیفراندۆم بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە پاش ئەنجامدانی ڕیفراندۆم ئەگەری زۆر هەیە كە هاوكێشەكان و تەنانەت هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكەدا بگۆڕدرێت و وەكوو پێش ڕیفراندۆم نەمێنێتەوە و، هاوكێشەی نوێ دێتە ئاراوە. هەر ئەوەیش وای كرد كە لە 16-10-2017 حەشدی شەعبی و بە هاوكاریی ڕاستەوخۆی ئێران و هەماهەنگیی توركیا و بێدەنگیی ئەمریكا و بریتانیا و، لەمەیش گرنگتر هاوكاری و پیلان و ڕێككەوتنی نهێنیی چەند كەسێك لە كوردستان، كەركووك داگیر بكرێتەوە و، پێشمەرگە ناچار بكرێت لە زۆربەی ناوچە كوردستانییەكانی دەره‌وەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان پاشەكشە بكات. تەنانەت پیلانی ئەوە هەبوو كە هەولێریش داگیر بكرێت. ڕەفتار، لێدوان و ئاماژەكانیش ئەوەی دەرخست كە ئامانج كۆتاییهێنانە به فیدراڵییەتی باشووری كوردستان و كۆتاییهێنان بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بەڵام لە چواچێوە و فۆرمی نوێیدا.\nلێرەدا پرسیار ئەوەیە كە چارەنووسی ئەو هاوكێشەیە بەرەو كوێ دەچێت؟ وه‌ڵامی ئەم پرسیارەیش لەسەر وه‌ڵامی چەند پرسیاری وردتر ڕادەوەستێت كە ئەو فاكتەر و ئەكتەرانە چیین و كێن كە دەتوانن كاریگەرییان لەسەر هاوكێشەكانی پاش ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەبێت؟\nلەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین كە تیشك بخەینە سەر ئەو فاكتەرانەی كە كاریگەرییان لەسەر ئەكتەرە پەیوەندیدارەكان و لە ئەنجامیشدا هاوكێشەكان هەیە بۆ یەكلاییكردنەوەی دەرەنجامەكانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی كوردستان.\nهەڵوێستی توندی ئێستای توركیا و تەنانەت ئەگەری گۆڕانی ئەم هەڵوێستە یاخود نەرمبوونەوەی هەڵوێستەكانی وەكوو ئەكتەرێكی ناوچەیی، پەیوەندیی بە چەند فاكتەرێكەوە هەیە كە دەتوانین ئاماژەیان پێ بكەین:\nهاوكێشە ناوخۆیییەكانی توركیا:\nپارتی دەسەڵاتدار (ئاكپارتی) لەژێر گوشاری هاوپەیمانێتیی توندڕەوەكان (مەهەپە) و، هەروەها ئۆپۆزیسیونی ئەو دەوڵەتە (جەهەپە)دایە. بەم واتایە كە ئاكپارتی بۆ مانەوەی لەسەر دەسەڵات و كۆنترۆڵی ڕای گشتیی توركیا، پێویستی بەم دژایەتییەی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی كوردستان هەیە. بەم واتایە كە ڕێگە لە نەیارەكانی بگرێت كە ئەم بوارە كۆنترۆڵ بكات كە ئەگەری هەیە لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردنەكانی داهاتووی توركیادا لە لایەن توندڕەوەكانەوە لە دژی ئەم ئاكپارتی كەڵكی لێ وەربگیرێت.\nبەڵام لە لایەكی دیكەوە ئاكپارتی لەژێر گوشاری فاكتەرێكی دیكەدایە كە لە ئەگەری بەردەوامبوون لەسەر دژایەتیی خۆی، ئەوە دەنگی بەشێكی زۆری دەنگدەرە كوردەكان لەدەست دەدات و، ئەمەیش هەم حزبە كوردییەكان بەهێز دەكات و هەمیش دیسانەوە حزبە نەیارەكانی سەربەخۆیی بە لاوازبوونی ئەم حزبە بەهێز دەبن. تەنانەت لە ڕوانگەی توركیاوە داننان بە ئەنجامەكانی ئەم ڕیفراندۆمە، دەتوانێت لە ڕووی ئاسایشییەوە كێشە بۆ توركیا بەتایبەت لە باكووری كوردستان دروست بكات و ئاستی داواكاریی كوردەكان لە توركیادا بەرزتر بكاتەوە. بۆیەیشە توركیا لە تەنگژەیەكی ئاسایشیدا (security dilemma) دەژیت.\nفاكتەرێكی كاریگەر لەسەر هەڵوێستەكانی ئاكپارتی، پرسی ئابوورییە؛ بەو پێیەی كە ئەگەر ئاستی هەڕەشەكان بگاتە پێكدادان و كۆتاییی پەیوەندییە ئابوورییەكان لەگەڵ هەرێمی كوردستان، ئەوە دیسانەوە ئاكپارتی كە بە هۆی ئەوەی كە بەشێكی زۆر لە دەنگەكانی دەرەنجامی سیاسەتی پەرەپێدان و گەشەی ئابووریی ئەو وڵاتە لە سەردەمی دەسەڵاتدارێتیی ئاكپارتییە، لە هەڵبژارنەكاندا بە هۆی تێكچوونی ڕەوشی ئابووری و لە ئەنجامیشدا دابەزینی بەهای لیرەی توركی و بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێكاری و هەڵاوسانی ئابووری و... زیان دەكات و، نەیارەكانی بەهێز دەبنەوە. هەروەها خراپبوونی ڕەوشی ئابووری، ناڕەزایەتییە كۆمەڵایەتییەكانی توركیا بەهێز دەكات و لەوانەیشە توركیا تووشی ناسەقامگیریی ئاسایشی بێت. بۆیە توركیا هەوڵی دا لە ڕێككەوتنەكەی لەگەڵ ئێران و بەغدا ڕەچاوی ئەوە بكات. بەم واتایە كە لە لایەك سنوورەكانی لەگەڵ هەرێمی كوردستان دانەخات و، لە لایەكی تریشەوە هەوڵ بدات كە گەرەنتی لە بەغدا وەربگرێت كە پاش داگیركردنی كەركووك و لەدەستدانی سەرچاوەكانی وزە لە لایەن هەرێمی كوردستانەوە، ڕاستەوخۆ مامه‌ڵه لەگەڵ عێراق بكات بۆ ئەوەی كە لە ڕووی وزە و داهاتەكان و، هەروەها ئاڵوگۆڕە بازرگانییەكان زیانی به‌رنه‌كه‌وێت.\nهاوكێشە ناوچەیییەكانی توركیا:\nلە ئاستی ناوچەیی یاخود هەرێمیدا، توركیا هەمدیس تووشی دژیەكی بۆتەوە؛ بەم واتایە كە لە لایەك ململانێی توندی لەگەڵ ئێران لەسەر ناوچەی نفووز و داهاتووی سووریا و نفووز لە عێراق و بەگشتی دڵەڕاوكێی ئاسایش لە ناوچەی دەرەوەی نزیكی خۆی هەیە و، لە لایەكی دیكەیشەوە ناچار بووە كە لەگەڵ ئێران هەندێ ڕێوشوێن لە دژی ڕیفراندۆم بگرێتە بەر. لە ناوخۆی توركیا و تەنانەت حزبی دەسەڵاتداریش، دەزانن كە هاوڕابوون لەگەڵ ئێران مەترسیی زۆری بۆ داهاتووی هاوسەنگیی هێزی توركیا لە ناوچەكەدا هەیە و، لەوانەیە ئێران سوود لەم دەرفەتە وەربگرێت و زیاتر بەهێز بێتەوە. جیاوازییە ناسنامەیییەكان و ئەجێندا و ستراتیژیی ئێران لەگەڵ توركیا، ڕێگە بە دروستبوونی هاوپەیمانێتییه‌كی جێگەی متمانە نادات.\nهەروەها توركیا لە ئەگەری بەردەوامبوون، وا دەكات كە كوردەكان پاڵ پێوە بنێت كە بیر لە ئەڵتەرناتیڤی توركیا وەكوو دەروازەی بازرگانی و گواستنەوەی وزە بكەنەوە لە ڕێگەی ڕۆژاوای كوردستان و سووریا (بە پاڵپشتیی ڕووسیا)، یاخود لە ناوچە سوننەكانی عێراق بۆ ئۆردن (بە هاوكاریی سوننەكان و ئەمریكا و سعوودیا). ئەوەیش توركیا بەتەواوی لە هاوكێشەكانی جیهانی عەرەبی دەخاتە پەراوێزەوە. هەروەها مەترسیی ئەوە هەیە كە ئێران بە زیرەكی لە كۆتاییدا ئەم بۆشایییە بۆ كوردستان پڕ بكاتەوە. ئەگەر هەر كامە لەم سیناریۆیانە ڕوو بدات، ئەوە هاوكێشە هەرێمییەكان لە زیانی توركیا دەشكێتەوە و؛ بێجگە لە بەهێزبوونی كوردستان و كوردەكان لە ناوچەكەدا، ئەوە ڕۆژاوای كوردستانیش لە لایەن ڕووسیا و تەنانەت ئەمریكاوە بەهێزتر دەبن و توركیا لە ئاستی ناوخۆییش لاواز دەبێت و ئاكپارتی زیان دەكات.\nبۆیە توركیا بەردەوام لەگەڵ ڕووسیا و ئێران و بەغدا هاوكاری دەكات بۆ ئەوەی كە هیچ كام لەم سیناریۆیانە نەیه‌تە دی، چونكە گەورەترین مەترسیی توركیا بەهێزبوونی پەكەكە لە هاوكێشە ناوچەیییەكان و، بەم پێیەیش ناوخۆی توركیا لە لایەك و، بەهێزبوونی پێگەی "یەپەگە" و پەیەدە" لە هاوكێشەكانی داهاتووی ناوچەكە و سووریایە. بۆیە ڕازیبوونی توركیا بۆ هاوكاری لەگەڵ بەغدا و ئیران، بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە توركیا بتوانێت لە سووریا دیفاكتۆی ڕۆژاوای كوردستان لەناو ببات یاخود لاوازی بكات و، لە عێراق دەستی ئاوەڵاتر بێت بۆ هێرشكردنه سەر "پەكەكە" یاخود بە بڕوای توركیا لەناوبردنی. هەروەها پلانی دووەمی توركیا ئەوەیە كە ئەگەر هاوكێشەكان بگۆڕێت و ئێران دەست بەسەر زۆنی سەوزدا بگرێت، ئەوە توركیایش بتوانێت دەست بەسەر زۆنی زەرد و، هەروەها ناوچە سوننەكانی عێراقدا (وەكوو موسڵ) بگرێت.\nگرنگترین خاڵی نەهێنیی پیلان و هاوكێشەكە ئەوە بوو/ئەوەیە كە لە پاش داگیركردنی ناوچە سنوورییەكان، توركیا دەتوانێت بەتەواوی ڕۆژاوای كوردستان كۆنترۆڵ بكات. ئەمەیش لە ڕێگەی ئەوەوە كە ئێران و عێراق گوشار بۆ "یەپەگە" لە ڕۆژاوای كوردستان دروست بكەن بۆ ئەوەی ڕێگە بدەن هێزەكانی حەشدی شەعبی و عێراقی و سوپای قودس لە ڕۆژاوای كوردستانەوە هێرش بكەنە سەر كوردستان و "بیشخابوور" و، پاشان سنووری هەرێمی كوردستان و باكووری كوردستان (ئیبراهیم خەلیل) كۆنترۆڵ بكەن. بەمەیش ئێران و توركیا ناوچەی نفووزی خۆیان دابەش دەكەن و كۆتایی بە حكوومەتی هەرێمی كوردستان دێت، چ لە ڕووی سیاسی و چ لە ڕووی ئابووری و سەربازییەوە. لە هەمان كاتیشدا ئێران و سوپای قودس و حەشدی شەعبی و حزبوڵلای لوبنان و سوپای ڕژێمی ئەسەد لە سووریا لەو ناوچەیە یەك دەگرنەوە و، "هیلالی شیعی" لە پاش ڕاماڵینی پاشماوەكانی داعش بەتەواوی جێگیر دەبێت و كۆتایی بە پرۆژەكە دێت.\nهاوكێشە سەرووهەرێمییەكانی توركیا:\nتوركیا لە ڕووی سەرووهەرێمییەوە لە دۆخێكی ناڵەباردایە، بەو واتایە كە لە لایەك پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا لە خراپترین ڕەوشدایە و، لە لایەكی دیكەوە بە هۆی سیاسەتەكانییەوە لەگەڵ دەوڵەتانی یەكێتیی ئەوروپا بارگرژی هەیە و، لە هەموو ئەمانەیش گرنگتر سەرەڕای ئەوەی كە ئەندامی ناتۆیە بەڵام ناچار بووە كە لە ڕووسیا نزیك ببێتەوە؛ كە ئەمەیش دیسانەوە بۆتە هۆی نیگەرانیی توند و بێزاربوونی ئەمریكا و یەكێتیی ئەوروپا لە توركیا. ڕووسیایش بە هۆی بوونی چەندین گرێبەست لەگەڵ هەرێمی كوردستان لە بواری وزەوە، ڕێگەی نەداوە كە توركیا وەكوو پێویست لە كاردانەوە لە هەمبەر ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی كوردستاندا دەستی كراوە بێت. ئەمە بێجگە لەوەی كە ڕووسیا لە سووریادا ڕۆڵێكی گرنگی هەیە و دەتوانێت گوشار بۆ سەر توركیا دروست بكات و، تەنانەت لە ئەگەری هەڵوێستی توندی توركیا، ئەوە كۆریدۆرێكی گواستنەوەی وزە لە سووریاوە بۆ دەریای ناوەڕاست دروست بكات و بەتەواوی توركیا لەو ناوچەیە پەراوێز دەخرێت. هەروەها ئەمریكایش بە هۆی بارگرژی لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ توركیا بە چەندین هۆكاری وەكوو سیاسەتەكانی توركیا لە سووریا و هەڵوێستی توركیا لە جەنگی دژی داعش و، هەروەها نزیكبوونەوەی لە ڕووسیا و كودەتای ساڵی ڕابردوو لە توركیا و پرسی ڕادەستكردنەوەی گولەن و...، هەروەها ڕێگەگرتن لە زاڵبوونی ڕووسیا لە هەرێمی كوردستان و ناوچەكەدا، ناخوازێت توركیا هەڕەشەی وجوودی لە كوردستان بكات.\nخاڵێكی دیكە ئەوەیە كە لە ئەگەری كاردانەوەیەكی توندی توركیا یاخود گوشاری سەربازیی توركیا لە دژی كوردستان، ئەگەری بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، وا دەكات كە خودی توركیا و پاشان وڵاتانی ئەوروپی زیان ببین و، ئەمەیش ئێران و ڕووسیا لە هەمبەر ئەمریكا و ئەوروپادا بەهێز دەكات. ئەوە بێجگە لەوەی كە پاراستنی ئاسایشی وزە بۆ ئەوروپا و ئەمریكا و تەنانەت ڕووسیا گرنگیی تایبەتی هەیە، هەروەها دروستبوونی هەر بارگرژییەك لە ناوچەكە دەتوانێت هاوكێشە ئاسایشییەكانی جەنگی تیرۆر بگۆرێت و، پرسی كۆچبەر و دروستبوونی لێشاوی پەنابەران بێنێتە ئاراوە، كە ئەوەیش تێكچوونی ئاسایشی نێودەوڵەتیی لێ دەكەوێتەوە؛ بێجگە لەوەی كە خودی توركیا تووشی دۆخی نائاسایشیی ناوخۆیی و ناوچەیی دەبێتەوە.\nكۆماری ئیسلامیی ئێران\nئێران پێش و پاش ڕیفراندۆم بەتوندی دژایەتیی خۆی بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم و، هەروەها سەربەخۆییی كوردستان ڕاگەیاندووە. بەڵام دەكرێت فاكتەرەكانی كاریگەر لەسەر هاوكێشەكان بەم شێوەیە پۆلین بكەین:\nهاوكێشە ناوخۆیییەكانی ئێران:\nكۆماری ئیسلامی لە ناوخۆدا بە هۆی سیستەمە نادیموكراسییەكەی و، هەروەها ناسنامە شیعییەكەی لە لایەك و فرەپێكهاتە و ناسنامەبوونی ئێران لە لایەكی دیكەوە، مەترسیی زۆری لە ئاكام و دەرهاوێشتەكانی ئەم ڕیفراندۆمە هەیە. یەكێك لە گەورەترین كێشەكانیش بۆ ئاسایشی پێناسەكراوی ئێران، پرسی مافی نەتەوەكان، بەتایبەت كوردە. بۆیە كۆماری ئیسلامی ئەمە بە سەرەتایەك بۆ دووبارەبوونەوەی لە ئێران و دابەشبوونی ئەو دەوڵەتە دەبینێت.\nبەڵام ئەوەی كۆماری ئیسلامی تووشی كێشە دەكات، ئەوەیە كە ئەگەر كاردانەوەیەكی سەربازیی ڕاستەوخۆی لە هەمبەر هەرێمی كوردستان هەبێت، ئەوە مەترسیی كاردانەوەی كوردەكان لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە ئارادایە. بێجگە لەمەیش لە لایەكی دیكەیشەوە، ئێران لە قەیرانێكی قووڵی ئابووریدایە و پێویستی بە بازاڕ و دروازەیەكی بازرگانی و ئابووری بۆ هەناردەكردن و هاوردەكردن هەیە. بۆیە ئاسایشی ئابووری و سیاسیی ئەو دەوڵەتە لە تەنگژەیەكدا خۆی دەبینێتەوە، كە ئەگەر دان بەم ڕیفراندۆمەدا بنێت ئەوە تووشی گرفت و لێكترازان و بەرزبوونەوەی داواكاریی كوردەكان لە ئاستی ناوخۆیی دەبێتەوە؛ بێجگە لەمەیش دابەشبوونی عێراق، وا دەكات كە ئاساشی نەتەوەییی ئێران بكەوێتە مەترسییەوە. بەڵام ئەگەر ڕووبەڕووی بوەستێتەوە ئەوە لە ڕووی سیاسی و ئاسایشی ڕووبەڕووی كێشەی پێشبینینەكراوی ئاسایشی دەبێتەوە. بۆیە هەروەكوو لە 16-10-2017 لە كەركووك ڕووی دا، هەوڵی دا لە ڕێگەی لایەنێكی ناوخۆییی كوردستان و حەشدی شەعبی و حكوومەتی ناوەندییەوە ئەم كارە بكات. ئەمەیش هەم ئەگەری ڕاگەیاندن و دروستبوونی دەوڵەتی كوردستانی بۆ ماوەیەك وەپاش خست، یاخود بە بڕوای ئەوان لەبار برد، هەمیش لە ڕێگەی درزدروستكردن و لێكترازاندنی ناوماڵی كورد و ئەگەری دروستكردنی جەنگی ناوخۆ و ڕاگەیاندنی دووئیدارەیی لە هەرێمی كوردستان، مەترسیی ئاسایشیی بۆ سەر مانەوە و بەردەوامیی كیانی هەرێمی كوردستان و سەرچاوەكانی ئابووری و وزە و، هەروەها ئاسایشی سیاسی و سەربازیی كوردستان دروست كرد. هەروەها لەم ڕێگەیەوە پێگەی هەرێمی كوردستانی لە هاوكێشە سیاسییەكانی عێراق لاواز كرد؛ ئەمە بێجگە لە دەستكەوتە ئابوورییەكانی ئێران لە سەرچاوەكانی كەركووك و گواستنەوەی بۆ ئێران. هەروەها كۆماری ئیسلامی، لەم ڕێگەیەوە توانیی ستراتیژیی نوێی ترامپ لە هەمبەر سنوورداركردنی كۆماری ئیسلامی تووشی بەربەست و كێشە بكات و، پێچەوانەی بكاتەوە. تەنانەت دڵەڕاوكێی ئاسایشی بۆ كۆی دەوڵەتانی عەرەبی-سوننە و ئیسڕائیل دروست بكات.\nهاوكێشە هەرێمییەكانی ئێران:\nكۆماری ئیسلامی لە ململانێ و جەنگێكی بەنوێنەرایەتیی تونددایە لەگەڵ دەوڵەتانی سوننەی ناوچەكە و ئەمریكا و ئیسڕائیل. هەروەها عێراق وەكوو خاڵی هەستیاری پێكەوەبەستنەوەی ئێران بە سووریا و لوبنان دەبینێت، كە ئاسایشی ئێران لە هەمبەر هەڕەشە و گوشاری وڵاتانی عەرەب-سوننە و ئیسڕائیل كەم دەكاتەوە. بۆیە دابەشبوونی عێراق دەتوانێت وەكوو سەرەتایەك بێت بۆ كۆتاییهاتنی نفووز و هێژموونیی ئێران لە ناوچەكەدا، بەو پێیەی كە هەرێمی كوردستان و لە داهاتوودا دەوڵەتی كوردستان وەكوو بنكەیەك بۆ ئەمریكا و ئیسڕائیل و دەوڵەتانی سوننەی نەیاری خۆی دەبینێت.\nهەروەها ئێران ترسی ئەوەی هەیە توركیا بتوانێت بە هۆی پەیوەندییە ئابوورییەكانی لەگەڵ كوردستان، ببێتە ناوچەی نفووزی ئەو دەوڵەتە و، ئێران لە سووریا و عێراق پەراوێز و سنووردار بكرێت. لە لایەكی دیكەیشەوە بە هۆی پێگەی جیۆئێكۆنۆمیی كوردستان، ئێران ترسی ئەوەی هەیە كە لە هاوكێشەكانی ئاسایشی وزە پەراوێز بخرێت و، كوردستان ئەو جێگرەوەیە بێت بۆ ئەوروپا و بازاڕی وزە كە ئێران ترسی لێی هەیە. ئەمەیش كارتی گوشاری (ئابووری-سیاسی)ی ئێران لاواز دەكات و، هەروەها لە ڕووی ئاسایشی ناوخۆییشەوە (بە هۆی گرێدراوبوونی ئابووریی ئێران بە فرۆشتنی نەوت و گازی سروشتییەوە) ئێران تووشی مەترسی دەكات.\nبۆیە ئێران هاوكات دەیەوێت ڕێگە لە سەربەخۆییی كوردستان و دابەشبوونی عێراق و باڵادەستیی توركیا لە كوردستان بگرێت و، لە هەمان كاتیشدا ناخوازێت دژایەتیی هەرێمی كوردستان تا ئەو ئاستە بێت كە بەتەواوی بكەوێتە ژێر كۆنترۆڵی توركیا یاخود وڵاتانی سوننە و ئەمریكا و ئیسڕائیل و تەنانەت ڕووسیایش. بۆیە ئێران دەیەوێت گوشار و ڕێگرییەكانی بە هاوبەشی و بەشداری لەگەڵ توركیا بەڕێوە ببات؛ ئەمەیش دڵنیاییی زیاتر دەداتە ئێران. هەر ئەمەیش وای كردووە كە ئێران لەم ماوەیەی دواییدا، ڕازی بێت كە چەندین گرێبەست لە بوراە جۆراوجۆرەكاندا (وزە، بازرگانی، ئابووری و...) لەگەڵ توركیادا واژوو بكات، كە لە قازانجی توركیایە.\nئێران هەوڵ دەدات كە لە ڕێگەی حەشدی شەعبی و بەغداوە ئەجێنداكانی جێبەجێ بكات، بۆیەیشە بەغدا لە گوشارەكانی بۆ سەر هەرێمی كوردستان دەستكراوەتر بووە و زیاتر متمانەی بە خۆی پەیدا كردووە. هەر ئەمەیش وای كردووە كە جەنگی ڕاستەوخۆ لە خۆی دوور بخاتەوە و ئەم جەنگە بەنوێنەرایەتییە لە عێراق و سووریا و لوبنان بەڕێوە ببات. داگیركردنی كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی دەره‌وەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان ئەم ستراتیژییەی ئێرانی جێبەجێ كرد.\nهاوكێشە سەرووهەرێمییەكانی ئێران:\nكۆماری ئیسلامی لە دوای ڕێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ دەوڵەتانی 5+1، زیاتر دەستی لە ڕووی سەربازی و ئابووری و سیاسییەوە كراوەتر بوو لە ناوچەكە، بەڵام بە هاتنەسەركاری ترامپ هاوكێشەكان بەرەو گۆڕان دەچن. بۆیە داهاتووی ئەم ڕێككەوتنە و، هەروەها هەڵوێستەكانی ئەمریكا و ئابڵووقە و گەمارۆكانی ئەمریكا لە دژی ئێران و سوپای پاسداران و ڕێكخراو و لایەنەكانی سەر بە سوپای پاسداران، كاریگەریی لەسەر هەڵوێستە توندەكانی ئێران لە هەمبەر ڕیفراندۆم و سەربەخۆییی هەرێمی كوردستان هەبووە. بەم واتایە كە لاوازبوونی ئێران، دەستی هەرێمی كوردستان بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هەڕەشەكانی ئێران و تەنانەت حەشدی شەعبی و حكوومەتی عێراق ئاوەڵاتر دەكات. بۆیە بۆ ئێران پێویست بوو ئەم هەڕەشانەی ئیدارەی ترامپ بە نیشاندانی نفووزی خۆی لە عێراق وه‌ڵام بداتەوە.\nهەروەها ئێران متمانەی تەواوی بە ڕووسیا نییە، چ لە ڕووی داهاتووی سووریا و چ لە ڕووی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا. بۆیە نزیكبوونەوەی ڕووسیا لە ئەمریكا و، هەروەها لە هەرێمی كوردستان، بە زیانی ئاسایشی ئابووری و سەربازیی ئێران دەشكێتەوە. تەنانەت پەیوەندییەكانی سعوودیا و ڕووسیا، ئێرانی تووشی دڵەڕاوكێی ئاسایشی كردووە و ئەگەری پەراوێزبوونی ئێرانی لە هاوكێشە ناوچەیییەكان بەهێزتر كردووە. ئەمەیش لە كۆتاییدا لە قازانجی هەرێمی كوردستان دەشكایەوە. هەروەها توندبوونی هەڵوێستی ئەمریكا لە هەمبەر ئێران، وڵاتانی سوننە بەهێز دەكات و، ئەمەیش وا دەكات ئێران بۆ دەربازبوونی لە گرفت و تەنگژەكان هەوڵی نفووز لە هەرێمی كوردستان و لاوازبوونی، پەیڕەو بكات.\nئێران و توركیا لە هاوپەیمانێتییه‌كی كاتی و تەكنیكی و لەرزۆكدا ڕووبەڕووی پرسی سەربەخۆییی هەرێمی كوردستان بوونەتەوە؛ بەڵام هاوكێشە ناوخۆیی و ناوچەیی و سەرووهەرێمییەكان لە گۆڕاندان و، ڕێگرن لە هەڵوێستی یەكلاكەرەوەی ئەو دوو دەوڵەتە. بۆیە هەوڵ دەدەن لە ڕێگەی بەغداوە ئەم گوشارانە بەردەوام بن. لە ئەگەری گۆڕانی فاكتەرەكانی ئەو هاوكێشە ناوخۆیی، ناوچەیی و سەرووهەرێمییانەدا، پێگەی هەرێمی كوردستان بۆ دەربازبوون لەم تەنگژانە بەرزتر دەبێتەوە. بەڵام لە ڕاستیدا گوشارەكانی بەغدا هەمان گوشارەكانی ئەو دوو دەوڵەتەن كە هیچ متمانەیەكیان بە یەكتری نییە. بۆیە لە ئەگەری گۆڕان لە هاوكێشەكان (بەتایبەت ناوخۆی كوردستان)، ئه‌وا هەموو ئەو گوشارانەی ئێستا دەكاتە دەرفەت بۆ كوردستان. بۆیە پێویستە كوردستان لە پاڵ پەیڕەوكردنی دیپلۆماسییەكی فرەڕەهەند، ئامادەییی خۆی بۆ قۆستنەوەی دەرفەتەكانی گۆڕانی هاوكێشەكان لە ناوچەكە بەرز بكاتەوە. كاركردن لەسەر خاڵە لاواز و ناكۆكەكانی ئەو دوو دەوڵەته، گرنگیی تایبەتی بۆ هەرێمی كوردستان هەیە. ململانێكانی ڕووسیا و ئەمریكا لە پاڵ هاوكاریی سعوودیا و ئیسڕائیل لەو هاوكێشانەیه كە دەتوانێت لە بەرژەوەندیی هەرێمی كوردستاندا بێت. گۆڕانكارییەكانیش وەكوو هەڵوێستی ڕووسیا و پەیوەندییەكانی لەگەڵ توركیا و، هەروەها بارگرژییەكانی ئێران و سعوودیا و هەڵوێستی ئەمریكا و ئیسڕائیل لە هەمبەر ئێران، بەو ئاراستەیە دەڕوات.\nلە ڕاستیدا ئەم هاوكارییە سەربازی و سیاسییانەی توركیا و ئێرانیش بە مەبەستی دەستەبەركردنی نفووزی ناوچەیییان و، هەروەها دووركردنەوەی هەڕەشە ئاسایشییە ناوخۆیییەكانیان (پرسی كورد) و دابەشكردنی سەرچاوە سروشتییەكانی كوردستان و، لە هەمان كاتیشدا لە دژایەتی لەگەڵ ئەمریكاوە سەرچاوە دەگرێت. هەرچەندە ئەمریكایش ئەجیندا و پلانی خۆی لە عێراق هەیە (هەڵە یاخود ڕاست بێت)، كە لەگەڵ ئەم ڕووداوانەدا هاوتەریب بووه.


رۆژئاوای كوردستان، چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكی پڕ له‌هیواو نیگه‌رانی\nروبه‌ری خاكی رۆژئاوا، ئه‌و ناوچانه‌ی ئه‌مڕۆ ئیداره‌ی سه‌ربه‌خۆی باكورو رۆژهه‌ڵاتی سوریا به‌رێوه‌ی ده‌بات ٥١،٥٥٤ كیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌و (٢٧.٨٤%) هه‌موو خاكی سوریا پێكدێنێت. له‌هه‌رێمی كوردستانی عێراق گه‌وره‌تره كه ٤٠،٠٠٠ كیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه. هه‌روه‌ها گه‌وره‌تره له ١٢٤ وڵاتی سه‌ربه‌خۆی ئه‌ندامی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، له‌ناویاندا دانیمارك، سلۆڤاكیا، هۆڵه‌ندا، سویسرا، به‌لجیكا، لبنان، ئیسرائیل، قه‌ته‌ر، به‌حره‌ین، كۆیت، تایوان، فه‌له‌ستین، سه‌نگافۆر، قوبرس‌و ته‌یموری خۆرهه‌ڵات هه‌یه.\nبه‌هۆی به‌شداریكردنم له‌كۆڕبه‌ندی نێوده‌وڵه‌تی ده‌رباره‌ی داعش (كه ناوه‌ندی رۆژئاوا بۆ لێكۆڵینه‌وه ستراتیجیه‌كان له شاری عاموده سازی كردبوو) بۆ ماوه‌ی حه‌فته‌یه‌ك له رۆژئاوا ژیام. له نزیكه‌وه ئاشنای هه‌موو ئه‌و هیواو نیگه‌رانیانه بووم كه ئه‌زمونی سیاسی و ئیداری ئه‌م به‌شه‌ی كوردستان له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌ڵیگرتووه. ئه‌و خاكه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی شه‌ڕڤانانی رۆژئاوادایه‌و ناوه فه‌رمیه‌كه‌ی (ئیداره‌ی سه‌ربه‌خۆی باكورو رۆژهه‌ڵاتی سوریا)یه كه‌متر له ٥ ملیۆن كه‌سی تیا ده‌ژی به كورد، عه‌ره‌ب، ئه‌رمه‌نی، چه‌ركه‌سی، چیچانی، و توركمانه‌وه.\nئه‌مانه نزیكه‌ی ٢٠%ی دانیشتوانی سوریا پێكدێنن به‌ڵام خاكه‌كه‌یان زیاد له ٧٥%ی سه‌رچاوه ئابوری و سروشتیه‌كانی سوریای له خۆگرتووه وه‌ك نه‌وت و گازی سروشتی و ئاو و زه‌وی به پیت بۆ كشتوكاڵ، هه‌ربۆیه ئه‌مڕۆ رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌د چاوی له‌وه‌یه سه‌ركردایه‌تی رۆژئاوا به‌رهه‌مه نه‌وتیه‌كان و ئاوی له‌گه‌ڵدا دابه‌شبكات نه‌ك به پێچه‌وانه‌وه.\nئاستی بژێوی تاكه‌كان له رۆژئاوا هێنده جیاوازو باشتره له ناوچه‌كانی تری سوریا وه‌ك ئه‌وه‌ی دوو وڵاتی ته‌واو جیاوز بن؛ ئه‌مه له كاتێكدایه رۆژئاوا هیچ دانپیانانێكی فه‌رمی و نێوده‌وڵه‌تی به‌ده‌ستنه‌هێناوه‌و له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی رۆژانه‌و به‌رده‌وامی دوژمنه‌كانیدایه، به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌د شه‌رعیه‌تی ناوخۆیی و پشتیوانی نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه و هه‌زاران میلیشیای ئێرانی، عێراقی و لبنانی و سوپای روسه‌كان شه‌ری بۆ ئه‌كه‌ن.\nرۆژئاوا له‌هه‌رچوارلاوه به دراوسێی خراپ و دووژمن ئابڵوقه‌دراوه. هه‌رێمی كوردستانی عێراق (كه ئه‌وان به باشور ناوی ده‌به‌ن و وه‌ك ماڵی برایه‌كی دراوسێ ده‌یبینن) دراوسێ خراپه‌كه‌یه. توركیا، رژێمی ئه‌سه‌د، گروپه چه‌كداره‌كانی سه‌ربه توركیاو ئۆپۆزسیۆنی سوریا دووژمنه‌كانن. سوپای توركیا له پێگه‌كانی خۆیه‌وه له‌سه‌ر سنوره‌وه نزیكه‌ی ٢٠٠ مه‌تر دوره له ناوه‌ندی شاری قامیشلۆ. له‌ناو ده‌زگای په‌یوه‌ندیه دیپلۆماسیه‌كانی رۆژئاواوه ئاڵای توركیا دیاره‌و ده‌شتوانیت ده‌موو چاوی هه‌ر سه‌ربازێكی تورك بناسیته‌وه كه له بن ئاڵاكه‌دا ده‌وه‌ستێت. هیچ چیاو روبارو دۆڵ و بیابانێك نیه له نێوان سوپای توركیاو ناوه‌ندی شاره سه‌ره‌كیه‌كانی رۆژئاوا.\nبه‌ته‌نیشت ئه‌و جاده‌یه‌ی ئێمه له قامیشلۆوه ده‌چوین بۆ عامودا شۆفڵ و حه‌فاره كاریان ده‌كرد و خه‌نده‌قیان لێده‌دا. له‌ناو شاری قامیشلۆش هه‌ر دیسان خه‌نده‌قلێدانم بینی و هاوڕێیه‌كی خه‌ڵكی شاره‌كه پێی وتم كه تۆڕێكی به‌رفراوانی تونێل و خه‌نده‌قی ژێرزه‌مینی له‌ژێر شاره‌كه‌دایه، ئه‌مه‌ش به‌شێكه له‌و ئاماده‌كاریانه‌ی شه‌ڕڤانانی رۆژئاوا له دژی دوژمنه‌كانیان ده‌یكه‌ن. یه‌كێك له‌و دیپلۆماتكارانه‌ی رۆژئاوا كه به درێژایی رۆژانی كۆڕبه‌ندیه‌كه هاوڕێ و رێنیشانده‌ری گروپه‌كه‌ی ئێمه بوو پێی وتم، “ ئێمه‌ش حه‌زمان ده‌كرد ئه‌و ره‌نج و پاره‌یه‌ی له‌م خه‌نده‌قلێدانه‌دا خه‌رجی ده‌كه‌ین بۆ ڕێگاوبان و قوتابخانه‌و خزمه‌تگوزاریه گشتیه‌كان بێت، به‌ڵام چی بكه‌ین؟”\nرۆژئاوا له روی ماده خۆراكیه سه‌ره‌كیه‌كانه‌وه، وه‌ك گه‌نم، جۆ، رۆن، گۆشت و هه‌ندێك به‌روبومی كشتوكاڵی تر توانای پشتبه‌خۆبه‌ستنی هه‌یه، به‌ڵام كێشه‌ی نه‌بوونی بازاڕی هه‌یه بۆ ساغكردنه‌وه‌ی ئه‌و به‌شه‌ی به‌روبومه‌كانی كه له ئاستی پێداویستی ناوخۆ زیاتره. بڕێكی كه‌می نه‌وته‌كه‌یان به چواریه‌كی نرخی بازاڕه جیهانیه‌كان له ڕێگای هه‌رێمی كوردستانه‌وه ده‌فرۆشن، به‌ڵام رێگه‌یان پێنادرێت به‌روبومه كشتوكاڵیه‌كانیان هه‌نارده‌ی هه‌رێم بكرێت. توركیاو هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا هه‌موو ده‌رگاكانیان به ڕودا داخستوون.\nبه‌ڵام به گشتی دۆخی ئابوری رۆژئاوا به‌راورد به ناوچه‌كانی تری سوریا زۆر باشه، ئه‌م جیاوازیه‌ش له هه‌ندێك حاڵه‌تدا گه‌وره‌تره له‌و جیاوازایانه‌ی له‌ێوان دوو كیشوه‌ری جیاوازدا هه‌ستی پێده‌كرێت.\nموچه‌ی مانگانه‌ی مامۆستایه‌ك له شاری دیمه‌شقی پایته‌ختی سوریا به‌لای زۆره‌وه ده‌گاته ٣٨٠٠٠ لیره، به‌ڵام له رۆژئاوا ئه‌و مامۆستایانه‌ی كه له لایه‌ن ئیداره‌ی سه‌ربه‌خۆی باكورو رۆژهه‌ڵاتی سوریاوه دامه‌زراون، كه‌مترین موچه‌یان له ٦٠،٠٠٠ لیره‌وه ده‌ست پێده‌كات. موچه‌ی ئه‌فسه‌رێك به پله‌ی ره‌قیب (وه‌ك ئه‌فسه‌ری یاریده‌ده‌ر) له سوپاكه‌ی ئه‌سه‌د ٥٣،٠٠٠ لیره‌یه، به‌ڵام له‌ناو سوپاكه‌ی رۆژئاوادا١٣٠،٠٠٠ لیره وه‌رده‌گرێت.\nكرێی ده‌ستی رۆژانه‌ی كرێكارێك له دیمه‌شق له ٥٠٠ لیره تێپه‌ڕناكات، به‌ڵام له شاری قامیشلۆ له ١٥٠٠ لیره كه‌متر نیه. له قامیشلۆ خه‌ڵكی شارو ناوچه‌كانی تر ده‌بینیت بۆ كاركردن هاتوون و كێشه‌ی بێكاریی نیه، به‌ڵام له دیمه‌شق بێكاری ئێستا یه‌كێكه له هۆكاره‌كانی كۆچكردنی خه‌ڵك، به‌تایبه‌تی ئه‌و كوردانه‌ی چه‌ندین ده‌یه‌یه له‌وێ ده‌ژین.\nیه‌ك لیتر به‌نزین له دیمه‌شق ١٦٠٠ لیره‌یه، به‌ڵام له قامیشلی ٤١٠ لیره‌یه.\nیه‌ك بتڵ غاز له دیمه‌شق ٢٠،٠٠٠ لیره‌یه، به ڵام له قامیشلۆ ٢٠٠٠ لیره‌یه.\nیه‌ك كلیلۆ نانی ئاماده‌كراو له دیمه‌شق ٧٠ لیره‌یه، به‌ڵام له قامیشلۆ ٢٠ لیره‌یه.\nله دیمه‌شق، به‌رزترین مۆدێلی ئۆتۆمبیله‌كانیان ٢٠٠٩ یه، به‌ده‌گمه‌ن ئۆتۆمبیلێمی له‌وه تازه‌تر ده‌بینرێت، به‌ڵام له قامیشلۆ ئۆتۆمبیلی ٢٠١٩یش هه‌یه. نرخی ئۆتۆمبیل سێ به‌رامبه‌ر گرانتره له به‌شه‌كانی تری سوریا به‌راورد به رۆژئاوا به هۆی سیاسه‌تی گومركی رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌ده‌وه.\nله‌رۆژئاوا دیمۆكراسیه‌تێكی ساوای پڕ ئاله‌نگاری له‌دایك بووه. له شاری قامیشلۆ سه‌ردانی ده‌زگایه‌كمان كرد ناوی ته‌ڤده‌م بوو نوێنه‌ری نزیكه‌ی ٥٥ حیزبی سیاسی بوو. ئه‌م ژماره‌یه جۆرێك له پاشاگه‌ردانی سیاسی ده‌رئه‌خات، به‌ڵام هێزه سیاسیه كاریگه‌رو خاوه‌ن نفوزه‌كان ژماره‌یان له په‌نجه‌كانی ده‌ست تێپه‌ڕناكات و هه‌موشیان دابه‌شده‌بنه سه‌ر دوو به‌ره‌دا، به‌ره‌ی ئه‌نه‌كه‌سه كه ئه‌و حیزب ولایه‌نانه له خۆ ده‌گرێت كه پارتی دیموكراتی كوردستان پشتگیریان ده‌كات و ئۆپۆزسیۆنی ئیداره‌ی رۆژئاوان، به‌ره‌ی په‌یه‌ده‌و هاوپه‌یمانه‌كانی كه دامه‌زرێنه‌ری ئیداره‌كه‌ن.\nسه‌ركرده سیاسیه‌كانی رۆژئاوا جلی برانده گرانبه‌هاكان و ئۆتۆمبیلی مۆدێل به‌رزیان پێ نیه. ناسنامه‌و پاسپۆرتی ئه‌وروپاو ئه‌مریكایان له گیرفاندا نیه. بۆ قوماركردن منداڵه‌كانیشیان ناچن بۆ لاسڤێگاس. له‌راستیدا ئاستی بژێویان زۆر جیاواز نیه له چینی ناوه‌ڕاستی قامیشلۆ و به‌رزترین موچه‌ی وه‌زیرو سه‌ركرده‌كانیان له ٢٧٠ دۆلار (نزیكه‌ی ١٦٥٠٠٠ لیره) تێناپه‌ڕێت به وته‌ی به‌رپرسی به‌شی په‌یوه‌ندیه دیپلۆماسیه‌كانی هه‌رێمی جه‌زیره. هه‌ندێك جار وه‌رگێڕێك یان فیكسه‌رێكی كه‌ناڵه بیانیه‌كان موچه‌كه‌ی سێ جار زیاتره له موچه‌ی وه‌زیرێكی كانتۆنه‌كانی رۆژئاوا.\nهه‌ر له‌ناو ده‌زگاحكومیه‌كانیشدا كارمه‌ندی ته‌كنیكی واهه‌یه كه موچه‌كه‌ی زیاتره له موچه‌ی وه‌زیره‌كانیان. له‌وانه‌یه ئێره ته‌نها شوێنێك بێت له‌م سه‌رزه‌مینه‌دا كه وه‌زیره‌كانی ده‌وڵه‌ت له خه‌ڵكه پیشه‌وه‌ره ئاساییه‌كه كه‌متر وه‌رده‌گرن، یان هه‌ر له‌هه‌مان ئاستدا بن. ئامانج له‌م موچه‌كه‌مییه‌ی سیاسیه‌كان رێگرتنه له‌گه‌نده‌ڵی و هه‌ڵاوسانی بازاڕ ئه‌گینا رۆژئاوا هێنده درامه‌تی هه‌یه تا بتوانێت وه‌زیره‌كانی به باشی بژیه‌نێت، ئه‌م سیاسه‌ته گرفتی ئابوری و دارایی خۆی هه‌یه كه ئێره شوێنی باسكردنی نیه.\nئه‌و جیاكاریه جێنده‌رییه‌ی له‌رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا هه‌یه، له‌رۆژئاوا تا راده‌یه‌كی زۆر كاڵكراوه‌ته‌وه. ئاستی به‌شداریكردنی ئافره‌تان له‌داموده‌زگا سیاسیی، ئیداریی، سه‌ربازیی، ئه‌منیی‌و روناكبیریه‌كانی ئه‌م وڵاته‌دا ئه‌وه‌ت نیشانده‌دات كه رۆژئاوا به‌ستانداردی ئه‌وروپاو ئه‌مریكاش زۆر هه‌نگاوی جدی ناوه به‌ره‌و كه‌مكرنه‌وه‌ی نایه‌كسانیه جێنده‌ریه‌كان. هه‌رچه‌نده ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری و رۆشبنیری كۆمه‌ڵگای كوردی و عه‌ره‌بی و كه‌مایه‌تیه‌كانی ناوچه‌كه هێشتا نه‌گه‌یشتۆته ئه‌و ئاسته‌ی كه ئه‌م به‌شداریه چالاكه‌ی ئافره‌تانی لێبكه‌وێته‌وه، به‌ڵام ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوه سیاسیه‌كانی كار‌یگه‌ر به بیروباوه‌ڕه‌كانی ئاپۆ ( عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان، رێبه‌ری زیندانیكراوی پارتی كرێكارانی كوردستان- PKK) ئه‌م گه‌شه‌كردنه‌ی دروست كردووه.\nهیواو نیگه‌رانیه‌كانی رۆژئاوا\nكه ده‌چیته رۆژئاوا هه‌ست ده‌كه‌یت له‌م وڵاته‌دا هیچ خاوه‌نماڵ و سه‌ركرده‌یه‌ك نیه جگه له ئاپۆ، ته‌واوی ئه‌زمونه سیاسیه‌كه‌ی ئه‌وێ له‌سه‌ر بیرو باوه‌ڕه‌كانی ئاپۆ دروستكراوه. له‌وێ سیسته‌مێكی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری لۆكاڵی هه‌یه‌و له‌خواره‌وه بۆ سه‌ره‌وه ده‌سه‌ڵاته‌كان شه‌رعیه‌ت و شێوه‌و فۆرم وه‌رده‌گرن و هیچ مه‌ركه‌زیه‌تێكی سه‌رتاپاگیر به‌دیناكرێت.\nئه‌م سیسته‌مه ناهێڵێت دیكتاتۆرو مافیای ئابوری و بنه‌ماڵه‌یی دروست ببێت وه‌ك ئه‌وه‌ی له هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا هه‌یه. هه‌میشه ده‌رفه‌تی به‌شداری كه‌مینه‌كان و گروپه جیاوازه‌كان به كراوه‌یی ده‌هێڵێته‌وه. به‌ڵام پێئه‌چێت هه‌ر ئه‌م سیسته‌مه لامه‌ركه‌زیه نه‌هێڵێت داموده‌زگای به‌هێزو سه‌قامگیری نیشتمانی دروست ببێت. له‌پرۆسه‌ی نه‌ته‌وه‌سازیدا (Nation-State Craft ) بوونی داموو ده‌زگای نیشتمانی سه‌روی حیزبه سیاسیه‌كان و یه‌كه ئیداریه لۆكاڵیه‌كان پێویسته. هه‌رچه‌نده ئه‌وان له خه‌می دروستكردنی مۆدێلێكی جیاواز له ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یین، به‌ڵام مه‌ترسی ئه‌وه هه‌یه ئه‌م لامه‌ركه‌زیه‌ته‌یان ده‌رفه‌ت به دروستكردنی ده‌زگای نیشتمانی به‌هێز نه‌دات.\nبۆ نمونه ئێستا ئیداره‌ی رۆژئاوا سێ كانتۆنه‌و له‌وانه‌یه ٢ كانتۆنی تریش زیادبكرێت به‌هۆی ناوچه عه‌ره‌بیه‌كانی ره‌ققه و دێره‌زوره‌وه. ئه‌گه‌ر ده‌زگایه‌كی نیشتمانی یاسادانان نه‌بێت هه‌موو ئه‌و كانتۆنانه كۆبكاته‌وه‌و چاودێرییان بكات ئه‌و پێنج ئه‌نجومه‌نی راوێژكاریه‌ی هه‌یانه ده‌سه‌ڵات و هه‌یبه‌تی ئه‌وه‌یان نابێت وه‌ك ده‌زگای نیشتمانی گشتگیر مامه‌ڵه‌بكه‌ن. بۆ گه‌شه‌ی ئابوری و سیاسی بوونی ده‌ز‌گای به‌هێزی له‌مجۆره له ئۆكسجین پێویست تره.\nلایه‌نێكی تری سه‌رنجڕاكێشی ژیانی سیاسی رۆژئاوا هه‌بوونی خه‌ڵكانێكی زۆری خۆبه‌خشه كه بۆ خزمه‌تكردنی ئه‌م ئه‌زموونه سیاسیه له‌وێن. له كاتی كۆڕبه‌ندیه‌كه‌دا كجێكی گه‌نجی توركم ناسی كه ئه‌ندامی رێكخراوێكی كۆمۆنیستی توركیابوو به‌ڵام بۆ خزمه‌تكردن هاتبووه ئه‌وێ. كه له قامیشلۆ بوین دوو پیاوی ته‌مه‌ن مامناوه‌ندی وریاو خوێنده‌وار هاتن بۆ لامان و داوایان لێكردین هاوكاری زانینگای رۆژئاوا بكه‌ین (كه زانكۆیه‌كی تازه دامه‌زراوی كوردیه له قامیشلۆ)، ئه‌وانیش خه‌ڵكی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان بوون. له‌وێ خه‌ڵكی ئه‌رمینیا و هه‌رێمی كوردستانی عێراق و فه‌ره‌نسام بینی كه بۆ خزمه‌تكردنی خۆبه‌خشانه هاتبوون. له‌پشت هه‌موو ئه‌م گیانی فیداكاریه‌وه ته‌نها یه‌ك نهێنی هه‌یه ئه‌ویش ئه‌و سیسته‌مه سیاسیه كراوه‌و له خۆگره (Inclusive)ه‌یه كه له بیروباوه‌ڕه‌كانی ئاپۆوه سه‌رچاوه‌ی گرتووه. به پێی ستاندارده سیاسی و مرۆییه‌كانی كۆمه‌ڵگا پێشكه‌وتووه‌كانی خۆرئاوای ئه‌وروپاو ئه‌مریكا، رۆژئاوا تا ئێستا به باشی هێناویه‌تی و له هه‌ربوارێكدا كاریان كردبێت وێنه‌ی دیمۆكراسیه‌ته ساواكه‌یان دره‌وشاوه‌تر كردووه.\nبه‌ته‌نیشت ئه‌م گیانی خه‌باتكردنه‌ی خۆبه‌خشه‌كانه‌وه، هێشتا بڕێكی زۆری دانیشتوانی رۆژئاوا ئاواره‌و په‌ناهه‌نده‌ن و له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌كه‌ی خۆیان ده‌ژین. متمانه‌یان به‌و دۆخه نیه كه له‌وێ دروست بووه. "كه شه‌ڕ ده‌ستی پێكرد، پێش هه‌موو كه‌س خوێنده‌وارو شاره‌زاو ته‌كنۆكراته‌كان هه‌ڵهاتن و جێیانهێشت” ئه‌مه وته‌ی یه‌كێك له‌و پیاوه رۆژهه‌ڵاتیانه بوو كه به په‌رۆشه‌وه ده‌یانویست زانینگای رۆژئاوا پێشبخه‌ن. \nله ئێستادا رۆژئاوا وێنه‌ی دورگه‌یه‌كی دیموكراسی، له‌ناو جه‌نگه‌ڵێكی پڕ له‌شه‌ڕو كاولكاریدا، بۆ خۆی دروستكردووه. ئه‌م وێنه‌یه تا راده‌یه‌كی زۆر یارمه‌تی به‌رده‌وامی ئه‌و پشتیوانیه نێوده‌وڵه‌تیه ئه‌دات ئه‌مڕۆ رۆژئاوا هه‌یه‌تی. به‌ڵام دیموكراسیه‌ته‌كه‌ی رۆژئاوا پێویستی به كرانه‌وه‌ی سیاسی زیاتر هه‌یه. پێویستی به‌وه‌یه زیندانی سیاسی و ئۆپۆزسیۆنی له‌وڵات به‌ده‌رنراوی نه‌بێت، ئه‌گه‌ر هه‌یبێت وه‌ك رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌دی لێدێت و یه‌كه‌مین ده‌ره‌نجامیشی دۆڕانی دۆست و پشتیوانیه نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی ده‌بێت.\nپێویسته سیسته‌مێكی سیاسی له‌خۆگرو كراوه (inclusive)ی هه‌بێت كه جێگای ئه‌نه‌كه‌سه و هه‌موو ئه‌و حیزب و لایه‌نه سیاسیانه‌ی تریشی تیا بێته‌وه كه دیدێكی سیاسی جیاوازیان له (PYD) هه‌یه. سه‌ره‌ڕای نیگه‌رانیه ئه‌منیه‌كانیان و هه‌ڕه‌شه‌ی به‌رده‌وامی دووژمنه‌كانیان، هه‌رگیز نابێت دوودڵی بكه‌ن له فه‌راهه‌مكردنی ئه‌و ژینگه سیاسیه‌ی ده‌نگوڕه‌نگه جیاوازه‌كانی رۆژئاوا ئازادیه‌كانی خۆیانی تیا ئه‌دۆزنه‌وه.\nهه‌بوونی رۆژئاوا ده‌ستكه‌وتێكی گه‌وره‌یه بۆ كوردو هه‌موو ئه‌و میلله‌تانه‌ی تر كه ئێستا له سایه‌یدا ده‌ژین. ئه‌م ده‌ستكه‌وته مه‌زنه به ره‌نج و خوێن و عاره‌قی ده‌یان هه‌زار جه‌نگاوه‌رو شه‌هید و برینداری ناوچه‌كه‌و جیهان بونیاتنراوه. بێگومان جێپه‌نجه‌ی پارتی یه‌كێتی دیموكراتی (PYD) و رێكخراوه‌كانی نزیك له (PKK) دیاره به هه‌موو ئه‌م ده‌ستكه‌وتانه‌وه. هه‌ركه به‌هاری عه‌ره‌بی و شۆڕشی گه‌لانی سوریا ده‌ستی پێكرد، ئه‌م ڕێكخراوه سیاسیانه هاتن شوێنی رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌دیان گرته‌وه‌و داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌تیان گرته‌ده‌ست و حكومه‌تی لۆكاڵیان پێ دروستكردو زیره‌كانه‌ش خۆیان له‌شه‌ڕی ئه‌سه‌د به‌دوور گرت. دواتر بوو به‌م رۆژئاوایه‌ی كه ئه‌مڕۆ هه‌یه.\nله راپه‌ڕینه‌كه‌ی به‌هاری ١٩٩١ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا، هه‌موو ده‌زگا حكومیه‌كان تاڵانكرا هه‌ركه ده‌ستی شۆڕشگێڕه‌كانی پێگه‌یشت. دواتر سه‌ركرده حیزبیه‌كان به شێنه‌یی كه‌ره‌سته گرانبه‌هاكانی ده‌وڵه‌تیان دزی و له ئێران فرۆشتیان. ئه‌م دوو ده‌ستپێكردنه جیاوازه‌ی هه‌رێم و رۆژئاوا ئه‌وه نیشان ده‌دات كه رۆڵی سه‌ركردایه‌تی و رێكخراوی سیاسی خاوه‌ن روئیا چه‌ند گرنگ و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه له ئیداره‌دانی سه‌ركه‌وتن و قه‌یرانه‌كاندا.\nتێبینی: هه‌موو ئه‌و زانیاری و ژمارانه‌ی له‌م باسه‌دا هاتووه له ده‌زگاو ئاماری فه‌رمیه‌وه وه‌رنه‌گیراون، به‌ڵكو راسته‌وخۆ له‌خه‌ڵكی ئاسایی قامیشلۆ و عامودا وه‌رگیراون، له‌گه‌ڵ چه‌ند ئاواره‌یه‌كی شاری دیمه‌شق كه ئێستا له رۆژئاوا ده‌ژین. هه‌ركه‌سێ ژماره‌و داتای جیاواز (یان ناكۆك له‌وه‌ی منی هه‌بێت، زۆر سوپاسیه‌كه‌م له‌رێگای ئه‌م ئیمه‌یڵه‌وه (mohammed.tarkhani@barcelonagse.eu) هه‌ڵه‌كانم بۆ راست بكاته‌وه.


د.قاسملوو: تیپۆلۆژی دکتور قاسملوو لە حیزبایەتی، کوردایەتی و خەبات و سیاسەتدا، برایم لاجانی\n. من تێدەکۆشم قاسملوو لە ڕوانگەی ئەزموونەکانی خۆمەوە بخەمە بەر باس . بەوحاڵەش ئەوەش بۆخۆی کارێکی گرانە. چوونکە دوکتور قاسملوو کەسایەتیەکی هەموو لایەنەی کامڵی هەبوو\nتازە دانیشتبووم کەسێک هاتە نزیکم و وتی من لە ناوچەی شینکایەتی چەند شەو لە گەڵ کاک محمەدی موکری و چەند نوسەری تر میوانی کاک دووکتۆر قاسملوو بوومە باسی ئەو دیدارانەی دەگێراوە و عیشق و خۆشەویستی کاک دوکتور لە چاوانیدا شەپۆلی دەدا. ئەو مامۆستا محمەد ئەمین بوو کە سەردەمێک مودیری پەروەردەو فێرکردنی دهۆک بووە. مەبەستم ئەوەیە بڵێم پێوەندیەکی بەرینی کۆمەڵایەتی هەبوو. هەرکەس یەکجار دیتبای دەچۆ ژێر تەئسیری. سەردانی بریندارەکانی دەکرد، لە ئەحواڵیانی دەپرسی، کەم ئەندامەکانی بەسەر دەکردنەوە...\nارسال شده توسط afrasyab grami در ۱۲:۴۹


بە بۆرییەکی تر نەوتی کەرکوک بە تورکیاوە دەبەسترێتەوە\n10:19 - 16/02/2020\nبە بۆرییەکی تر نەوتی کەرکوک بە تورکیاوە دەبەسترێتەوە\nبە دەستپێکردنی هێڵی دووەمی نەوتبەری کەرکوک – جەیهان، دەروازەیەکی تر بۆ نەوتی پەنگخواردووی کەرکوک دەکرێتەوە کە لە دوای رووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەرەوە، هەناردنی بە تەواوی کەمیکردووە.\nبەگوێرەی ئەو زانیارییانەی لە کۆمپانیای نەوتی باکوور دراونەتە پەیسەر، مانگی پێنج – ئایاری ئەمساڵ پڕۆژەی راکێشانی هێڵی دووەمی کەرکوک - جەیهان دەست پێدەکات.\nتورکیا دەڵێ، راکیشانی ئەم هێڵە بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمی هەناردنی نەوتی عێراقە لەڕێی بەندەری جەیهانەوە. بیرۆکەکەش دوای ئەوە ئاشکراکرا کە (فاتح دونماز) وەزیری وزەی تورکیا رۆژی ٢٨ی ئابی ٢٠١٩ سەردانی بەغدای کرد.\nبڕیارە مانگی ئایاری ئەمساڵ دەست بە دروستکردنی پڕۆژەکە بکرێ\nسەرچاوەیەک لە کۆمپانیای نەوتی باکوور کە نەیویست ناوی بنووسرێ بۆ پەیسەر گوتی:" پلانی وەزارەتی عێراقە کە دەروازەیەکی تر بۆ ھەناردنی نەوت کەرکوک بدۆزێتەوە". ئەمەش نیشانی دەدات بەغدا بەو بڕە رازی نییە کە ئێستا بە هاوبەشی لەگەڵ هەرێم نەوتی کەرکوک لە ھەرێمی کوردستان – بەندەری جەیھانەوە هەناردە دەکات.\nپێشتر وەزارەتی نەوتی عێراق، بە بۆری نێوان (کەرکوک – موسڵ –جەیھان) نەوتی کەرکوکی ھەناردە دەکرد ، بەڵام ئەم بۆرییە چەندینجار کەوتووە بەرهێرشی چەکدارانی توندڕەو یان چەکدارانی عەشیرەتەکانی ئەو ناوچەیە و تەقێنراونەتەوە.\nمانگی ئازاری ٢٠١٤ بریاردرا لە ماوەی نۆ مانگدا بۆرییەکە نۆژەن بکرێتەوە و لەلایەن کۆمپانیای سیکوریتی و پۆلیسی نەوتەوە پاسەوانی بکرێن، بەڵام بەهۆی سەرهەڵدانی داعشەوە پڕۆژەکە راگیرا.\nبەپێی ئاماری کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی عێراق (سۆمۆ) کە ماڵپەری وەزارەتی نەوتی عێراق مانگەنە بڵاوی دەکاتەوە، مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ لە کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوکەوە بڕی دوو ملیۆن و ٨٢٧ ھەزارو ٥٠ بەرمیل نەوت بە بۆری کەرکوک - ھەرێمی کوردستان - جەیھاندا ھەناردەکراوە.\nوەزارەتی نەوتی عێراق پیشبینی دەکات، بۆری دووەمی کەرکوک-جەیهان رۆژانە بتوانێ یەک ملیۆن بەرمیل ھەناردە بکات.\nبۆری یەکەمی کەرکوک – جەیھان ساڵی ١٩٧٦ کەوتە کار و تاساڵی ٢٠١٤ نەوتی پێدا رەوانە کراوە، ساڵی ٢٠١٤ تەقێنرایەوەو زیانەکەی خەمڵێنرا بە ٥٠٠ ملیۆن دۆلار.\nگواستنەوە بە ئێراندا\nدوای ئەنجامدانی ریفراندۆمی ھەرێمی کوردستان لە ئەیلولی ٢٠١٧ ھەناردنی نەوتی کەرکوک لە رێگەی ھەرێمی کوردستانەوە راگیرا. دواتر حکومەتی عێراق و ئێران رێکەوتن کە بە تانکەر نەوتی کەرکوک بگوازرێتەوە بۆ کرماشان.\nماوەیەک ئەم پرۆسەیە بەردەوام بوو، دواتر بەھۆی سزا ئابورییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، ھەناردنی نەوتی کەرکوک لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٨ دا راگیرا. بۆیە جارێکی تر حکومەتی عێراق و ھەرێمی کوردستان رێکەوتن نەوتی کەرکوک لە رێگەی ھەرێمی کوردستانەوە ھەناردە بکرێ.\nپلانی وەزارەتی عێراق ئەوەیە کە دەروازەیەکی تر بۆ ھەناردنی نەوت کەرکوک بدۆزێتەوە\nمەرامی ئەنقەرە تەنیا نەوت نییە\nبەگوێرەی لێدوانی شارەزایان قسەی ئەو کەسانەی بۆ ئەم راپۆرتە لێدوانیان داوە، ھۆکارەکانی دروستکردنی ھێڵی دووەمی کەرکوک – جەیهان، تورکیا تەنیا مەبەستی ئەوە نییە کە هێڵیکی تری نەوت بە وڵاتەکەیدا تێپەڕێ، بەڵکو ئەنقەرە دەیەوێ بەم کارتەی دەستی، ھەرێمی کوردستان لە مەنگەنە بدات و چیتر نەوتی کەرکوک لەژێر دەستی ھەرێمدا نەمێنێ.\nبە کردنەوەی هێڵی دووەمی کەرکوک – جەیهان، تورکیا سودمەندی سەرەکییە، چونکە ئەوکاتە دەتوانێ گرەوی زیاتر لەسەر یارییە سیاسییەکانی لەگەڵ هەرێم و بەغدا بکات.\nئەوکاتە هەولێر و بەغدا لە یەک کاتدا، ئاتاجیان بە بە ئەنقەرە دەبێ چونکە ھەردوولا بێجگە لە تورکیا، دەرەچەی تریان نییە تا نەوتی کەرکوکی لێوە پێ ھەناردە بکەن بە تایبەت ھەرێمی کوردستان.\nئەم راپۆرتە لە ژمارە ٨ی گۆڤاری پەیسەردا بڵاوکراوەتەوە


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: November 2013\nزمانه دایکییه کان له ئێران\nده‌قی گه‌نگه‌شه له سه‌ر زمانه دایکییه کان له ئێران\nئه‌م بابه‌ته له ڕۆژی یه‌کشه‌مه 6ی ئۆکتۆبری 2013 له ستودیۆی سه‌ره‌کی بی بی سی له له‌نده‌ن بۆ به‌رنامه‌ی "پرگار" ی تێلێڤزیۆنی بی بی سی فارسی ئاسته کراوه و ڕۆژی دووشه‌مه 11ی نۆڤامبر بڵاو کراوه‌ته‌وه و ڕۆژانی جومعه 15 و شه‌مه 16ی نۆڤامبر دووپاته و سێ پاته‌کراوه‌ته‌وه.\nبۆچی له ئێران زمانه دایکییه‌کانی نا فارسی به هێند وه‌رناگیرێن؟ بۆچی داوا له منداڵ ده‌کرێ ئه‌گه‌ر زمانه دایکییه‌که‌ی فارسی نییه له مه‌دره‌سه دا له بیری بکا؟\nسه‌لام ئه‌من داریووشی که‌ریمی م. زۆر له ئێرانییه‌کانی دانیشتووی ڕۆژئاوا که‌ده‌یانه‌وێ زمانی دایکی خۆیان بپارێزن گله‌ی و گازند له ده‌وڵه‌ته خانه‌خوێیه‌کان ده‌که‌ن. چونکه پێیان وایه ئه‌و ده‌وڵه‌تانه له ئوڕووپا تا ئه‌مه‌ریکا ده‌ره‌تانی کافی بۆ فیربوونی زمانی دایکی بۆ منداڵانی ئێرانییه‌کان ئاماده ناکه‌ن.سه‌یر ئه‌وه‌یه که زۆربه‌ی هه‌ره زۆریان ئاگایان لێ نییه یان نایپه‌ژرێنن که مافێکی ئه‌وتۆ له چه‌ندین میلیۆن بنه‌ماڵه و منداڵی ئێرانی له نێوخۆی ووڵات دا زه‌وت ده‌کرێ. ئه‌گه‌ر ده‌بێ له مه‌دره‌سه مرۆڤ فێری زمانی دایکی بێ و ئه‌گه‌ر خوێندن و بارهێنان ده‌بێ به زمانی دایکی ده‌ست پێ بکرێ بۆچی له ئێرانێ له ئاست وی له باشترین دۆخ دا که‌م لوتفی و له خراپترین دۆخ دا دوژمنایه‌تی ده‌کرێ؟ نه‌ک هه‌ر له لایه‌ن سیستمی فه‌رمانڕه‌وا به سه‌ر ئێران دا، به‌ڵکوو له لایه‌ن زۆر له ڕووناکبیران و نوخبه‌کانیش ڕا. که‌م نین ئه‌و منداڵانه‌ی که به ده‌ستپێکردنی ساڵی خوێندن خۆیان له دنیاییه‌کی غه‌ریب و ترسێنه‌ر دا ده‌بیننه‌وه. به‌شێک له به‌ر ئه‌وه‌ی که مامۆستا و مه‌دره‌سه و جار جار ته‌نانه‌ت هاوپۆله‌کان و بنه‌ماڵه‌یان ئه‌وانیان هاوێشتووه‌ته نێو دنیایه‌ک که سه‌ره‌ده‌ری لێ ناکه‌ن و لێی تێناگه‌ن. جا ڕه‌نگه هه‌ر له به‌ر ئه‌و هۆیه بێ که له ناوچه‌کانی نافارس زمان باس له زیاترین ڕاده‌ی ده‌ست له خوێندن هه‌ڵگرتن ده‌کرێ. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌و منداڵانه فێری فارسی نه‌بن یان به زمانی فارسی پێیان نه‌خوێندرێ له ووڵاتێک دا که فارسی زمانی پێوه‌ندییه‌کان، پێشکه‌وتنه‌کان و ده‌رفه‌ته‌کانه چ جێ و پله‌یه‌کیان ده‌بێ؟ ئایا باشتر نییه له سه‌روبه‌ندێک دا که زه‌ینێکی تیژ و له سه‌ر حاڵیان هه‌یه وه‌ک فارس زمان مامڵه‌یان له‌گه‌ڵ بکرێ بۆ ئه‌وه‌ی له داهاتوو دا له ئیمتیازه‌که‌ی که‌لک وه‌ربگرن؟ ئه‌م بابه‌ته له گه‌ڵ میوانانی ئه‌م حه‌وتوویه ده‌هێنینه گۆڕێ: محه‌مه‌د ئه‌مینی ، توێژه‌ره‌وه و نووسه‌ر له مه‌ڕ مێژووی ئێران و کولتووری ئێرانی قه‌دیم. پۆلێت ساموێلیان زمانناس له فه‌ڕانسه، و حه‌سه‌ن قازی چالاکگه‌ری فه‌رهه‌نگی له تێلێڤیزۆنی ستێرک له بێلژیک. زۆر به‌خێر بێن.\nکه‌ریمی: ئاغای ئه‌مینی ئێوه پێتان وایه که خوێندن به زمانێکی غه‌یری فارسی له مه‌دره‌سه‌کانی ئێران ده‌بێته هۆی لاواز بوونی پێوه‌ندییه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان! بۆچی ؟\nئه‌مینی: هه‌ڵبه‌ت په‌روه‌رده به زمانی دایکی به‌شێکه له مافه قه‌بووڵکراوه جیهانییه‌کان.ئه‌من له جێدا باوه‌ڕم به‌وه‌یه که ده‌بێ حه‌تمه‌ن له ئێران له فێرگه‌کان په‌روه‌رده به زمانی دایکی به‌ته‌نیشت په‌روه‌رده به زمانی فارسییه‌وه بکرێ و منداڵان بتوانن خوێندن و نووسین به زمانی دایکی خۆیان فێر بن. به‌ڵام په‌روه‌رده کردن به زمانی دایکی بابه‌تێکی زۆر به‌ربڵاوتره. ڕێگام بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌ته باش ڕوون که‌مه‌وه ئاماژه بکه‌م که ئێران ووڵاتێکی زۆر ده‌گمه‌ن وڕێزپه‌ڕه. واته له‌و ڕوانگه‌یه‌وه که به درێژایی مێژوو له سه‌رتاسه‌ری سه‌رزه‌وییه‌کانی ده‌ور وبه‌ری فه‌لاتی ئێران له ئاسیای نێوه‌ڕاسته‌وه تا سه‌حرای نه‌جد به ده‌یان ده‌سته و تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌کی جۆر به جۆر کۆچیان کردووه بۆ ئه‌و سه‌رزه‌وینه و بوونه به‌شێک له‌و سه‌رزه‌وینه، بوونه به‌شێک له کری ئه‌و سه‌رزه‌وینه. زۆرانیش له‌و سه‌رزه‌وینه دا له زه‌مانی دێره‌وه، له کوردانی ئێران، له لوڕانی ئێران، و تیر و ڕه‌چه‌ڵه‌کی دیکه‌ی که به سه‌رتاسه‌ری ئێران دا بڵاو بوونه‌ته‌وه ، دامه‌زراون و له هه‌بووانی سه‌ره‌تایی ئه‌و سه‌رزه‌وینه بوون. ئه‌م ووڵاته‌ی که ئێمه ئه‌مڕۆ هه‌مانه، مافووره‌یه‌کی هه‌زار ڕه‌نگه به پۆیه‌کی یه‌کگرتووی نه‌ته‌وه‌یی فه‌رهه‌نگییه‌وه ، به‌ڵام به ده‌یان تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌کی تێدایه. یه‌که‌م ئه‌وه‌ی که زمانه دایکییه‌کان له ئێران هه‌ر ئه‌و چه‌ند زمانه ناسراوه، قه‌بووڵ کراو له لایه‌ن هه‌مووانه‌وه نین وه‌کوو عه‌ڕه‌بی، کوردی، تورکی و یه‌ک دوو زمانی دیکه. هه‌ر به وانه ته‌واو نابێ، هه‌ر ئه‌وه‌نده نین. ئێمه ڕه‌نگه 700 گوویێش (گۆوه‌ر) و بن- گوویێش مان له ئێران دا هه‌بێ. هێندێک له‌وان وه‌کوو\n" سه‌نگسه‌ری" ڕه‌نگه زیاتر له ده‌هه‌زار که‌س قسه‌ی پێ نه‌که‌ن.\nکه‌ریمی: هه‌ڵبه‌ت گوویێش (له‌هجه) له زمان جیاوازه! گوویێشه‌کان یه‌کجار زۆرن، زمانه‌کان که‌مترن.\nئه‌مینی: گووێێش زۆره. لانی که‌م ئێمه له ئێران ده‌توانین له لکه‌کانی زمانی دا به‌لانی که‌مه‌وه 200 بن- گوویێش یان زمان له یه‌کتری هه‌ڵئاوێرین، ته‌نانه‌ت له هێندێک ناوچان بۆ نموونه له ده‌وروبه‌ری سێمنان ڕه‌نگه 3 یان 4 زمانی به ته‌واوی جیاوازمان هه‌بێ به سترووکتوری ته‌واو جیا له بناخه‌ی زمانی فارسی، ئاماژه‌م کرد به سه‌نگسه‌ری که دۆخی نێر و مێ ی هه‌یه له جێدا له‌گه‌ڵ فارسی له ڕیشه‌یه‌ک نییه.پێوه‌ندی له گه‌ڵ زمانی په‌هله‌وی و ڕه‌نگه به‌ر له په‌هله‌ویش هه‌بێ. ئه‌وه له سه‌رتاسه‌ری ئێران ئاوایه. ته‌نانه‌ت له‌و سه‌رزه‌وینانه‌ی که باس و دمه‌ته‌قه‌ی باوی ئه‌مڕۆ ی میلییه‌تی، قه‌ومی و تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌کیان تێدا نییه وه‌کوو به‌ندرعه‌باس، هورموزگان، ته‌نانه‌ت فارسیش ، له‌و شوێنانه‌ش زمانی دایکی زۆر له خه‌ڵکی ئێران زمانی فارسی ئه‌ده‌بی تارانی نییه و له‌وانه‌یه ته‌نانه‌ت منداڵێکی مازه‌نده‌رانیش کاتێک که ده‌چێته مه‌دره‌سه، زمانێکی که له ماڵێ قسه‌ی پێکردووه له گه‌ڵ زمانێکی که زمانی په‌روه‌رده یان ئه‌ده‌بی فارسییه که ئێمه هه‌موومان ده‌یناسین له‌گه‌ڵی بێگانه‌یه.به‌ڵام هه‌رچۆنێک بێ بۆ هه‌بوونی ووڵاتێک ئێوه حه‌وجێتان به زمانێکی هاوبه‌ش، زمانێکی دیوانی، زمانێکی ئیداری، زمانێکی قه‌بووڵکراوی غه‌یره ئیجباری هه‌یه و زمانی فارسیش به درێژایی مێژوو به بێ ئیجبار و تۆبزی بوو به زمانی هاوبه‌شی دیوانی و ئه‌ده‌بی ئێران به‌ڵام به ته‌نیشت وییه‌وه ده‌بێ زمانه دایکییه‌کانیش فێر بکردرێن.\nکه‌ریمی: کاتێک ئێوه ده‌ڵێن به ده‌رس دابدرێن، مه‌به‌ستتان ئه‌وه‌یه که له نێوان په‌روه‌رده کردن به زمانێک و فێر کردنی ئه‌و زمانه له مه‌دره‌سه دا جیاوازی هه‌یه. ئێوه له‌و باوه‌ره دان که زمانه دایکییه نافارسییه‌کان ده‌بێ له مه‌دره‌سه دا فێر بکردرێن به‌ڵام په‌روه‌رده کردن به‌و زمانانه به لاواز کردنی پێوه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانن؟\nئه‌مینی: بڕوانن ئه‌من به چ مانایه‌ک ده‌ڵێم: ده‌بێ له خوێندنگه سه‌ره‌تاییه‌کان بۆ وێنه وه‌کوو ئه‌و داوخوازه‌ی که ئێرانییه‌کان لێره له ده‌وڵه‌تی بریتانیایان هه‌یه، که زمانی فارسی فێری منداڵه‌کانیان بکردرێ ته‌واو دروسته به‌ڵام ئه‌گه‌ر ته‌سه‌وری ئه‌وه بکرێ دانیشکه‌ده‌یه‌کی پزیشکی به زمانه دایکییه‌کان له ئێران هه‌بێ و پزیشکان بچن له ئێران به زمانی دایکی ده‌رس بخوێنن ئه‌وه له هیچ کوێی دنیا واقع بینانه نییه، له ئێرانیش نییه.ته‌بیعی یه که بۆ وێنه کورسی زمانی هه‌رمه‌نی ده‌کرێ ته‌نانه‌ت له ئیسفه‌هانیش هه‌بێ، به‌ڵام گۆیا ئه‌وه‌ی که بکرێ له ئێران به زمانی جۆر به جۆرپسپۆڕایه‌تی په‌یدا بکرێ و ئه‌و ووڵاته وه‌کوو ووڵاتێک که هه‌رچۆنێک بێ وا داده‌ندرێ خه‌ڵک له به‌ر کار و چالاکی و په‌ره سه‌ندن به زمانێک به‌یه‌که‌وه قسه بکه‌ن، هێشتا بکرێ بپارێزدرێ، دوور وه‌به‌رچاو دێ، کاری کرانیش نییه.له‌هیچ کوێی دنیاش ئێمه نیشانه‌و نموونه‌یه‌کمان له‌و کاره نییه به گشتی.\nکه‌ریمی: زۆر باشه. خانمی ساموێلیان! زمانناسێک چۆن ده‌ڕوانێته ئه‌و مه‌سه‌له‌یه؟ مه‌سه‌له‌ی زمانه دایکییه‌کانی ناڕه‌سمی!\nساموێلیان: ئه‌من پێم وایه ناکرێ هه‌ر دیتنێک یان هه‌مان بڕیار له سه‌ر هه‌موو زمانه ئێرانییه‌کان ده‌کار بکردرێ. وه‌زعی ئه‌و زمانانه وه‌ک یه‌ک نییه،ژماره‌ی ئاخێوه‌رانیان وه‌ک یه‌ک نییه، دامه‌زراوی و کۆبوونه‌وه‌یان وه‌ک یه‌ک نییه، به‌و پێیه ناکرێ بگوترێ له ته‌ک ئه‌و زمانانه هه‌موویان به یه‌ک جۆر ده‌کرێ مامه‌ڵه بکرێ. بۆ وێنه له گه‌ڵ زمانی تات ، یان له‌گه‌ڵ زمانی تالشی یان زمانی کوردی و ئازه‌ری ناکرێ وه‌ک یه‌ک مامه‌ڵه بکردرێ، له به‌ر ئه‌وه‌ی ئاخێوه‌رانیان وه‌ک یه‌ک نین، شێوه‌ی دامه‌زرانیان وه‌ک یه‌ک نییه، با له‌وه ده‌رباز بین، به‌ڵام ئه‌من له‌و باوه‌ڕه دام لانی که‌می ئه‌و زمانانه ده‌بێ به‌ده‌رس بگوترێنه‌وه، ئه‌گه‌ر بتوانین زیاتر بچین چ باشتر. دوایه هۆیه‌کی دووه‌میان هێنا گۆڕێ، ئه‌ویش هۆی حقووقی یه، دووچاوکی له‌گه‌ڵ کردن. به‌پێی ئه‌و ئامارانه‌ی له به‌ر ده‌ست دان، به‌داخه‌وه ئاماری وورد له به‌ر ده‌ست دا نییه، به‌ڵام له نێوان چل تا په‌نجا له سه‌دی دانیشتووان، هاووڵاتیانی ئێران له نێو خێزانێکدا دێنه دنیاوه و گه‌وره ده‌بن که زمانی دایکییان فارسی نییه. ئه‌وه مه‌سه‌له‌ی یه‌ک له سه‌دێک یان دوو له سه‌دێک نییه. چه‌ند زمانی له ووڵاتی ئێمه، له ڕاستیدا دۆخی ئاسایی یه، دۆخی ده‌گمه‌ن نییه. به‌و پێیه مافی یه‌کسان دان به نیوه‌ی دانیشتووانی ئێران به باوه‌ڕی من به‌شێک له‌و بایه‌خه گرینگانه‌یه که ئێمه ده‌توانین به‌رگری لێ بکه‌ین. \nکه‌ریمی: ئه‌و مافگه‌له یه‌کسانه دان به نیوه‌ی دانیشتووانی ئێران به قه‌ولی خۆتان له زه‌مینه‌ی په‌روه‌رده‌یی دا به چ شێوه‌یه‌ک ده‌بێ؟ ئایا مه‌به‌ستتان ئه‌وه‌یه که ده‌کرێ له‌مه‌ڕ هێندێک له‌و زمانانه په‌روه‌رده به‌وان ئه‌نجام بدرێ یان مه‌به‌ستتان ئه‌وه‌یه که تا ئاستێک له مه‌دره‌سه‌کان دا به ده‌رس بگوترێنه‌وه؟\nساموێلیان: ئه‌من پێم وایه ئه‌وه ده‌بێ به هه‌ر ئوستانێک خۆی بسپێردرێ، ئه‌من له‌و باوه‌ره دام بۆ ئه‌وه ده‌بێ ئازادییه‌کی زیاتر له به‌رچاو بگیرێ بۆ ئه‌وه بزاندرێ داوخوازی ئه‌و خه‌ڵکه‌ی که به‌و زمانه قسه ده‌که‌ن چییه؟\nکه‌ریمی: یانی ناکرێ ڕه‌چه‌ته‌یکی گشتی بپێچرێته‌وه.\nساموێلیان: ڕه‌چه‌ته‌یه‌کی گشتی نالوێ، له هیچ کوێی دنیا ناکرێ سه‌باره‌ت به‌و مه‌سه‌له‌یه ڕه‌چه‌ته‌یکی گشتی بدڕێ. ئه‌گه‌ر ڕێگا بده‌ن من ده‌مه‌وێ هۆیه‌کی سێیه‌م، یانی هۆیه‌کی زمانناسانه له‌مه‌ڕ ئه‌م باسه بهێنمه گۆڕێ. هۆی بایه‌خ هه‌ڵسه‌نگاندن نییه. چونکه ئه‌و هۆیانه‌ی تا ئێستا هێنرانه گۆڕێ زیاتر هۆی بایه‌خی بوون . ئه‌من ده‌مه‌ویست ته‌نانه‌ت هۆی زانستی له مه‌ڕ په‌روه‌رده‌ی زمان و په‌روه‌رده به زمانه که‌مایه‌تییه‌کان له ئێران بهێنمه‌وه گۆڕێ. بڕوانن له ساڵانی حه‌فتا و هه‌شتاکانه‌وه گشت ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی که له بواری ده‌روون- زمانناسی یان ده‌روونناسیی زمانی کراوه زۆربه‌یان خه‌ریکن ده‌گه‌نه ئه‌و ئاکامه که دوو زمانه‌کی موته‌عادیل یه‌کێک له گه‌وره‌ترینی ئه‌و شانسانه‌یه ، یه‌کێک له گه‌وره‌ترینی ئه‌و ده‌ره‌تانانه‌یه که منداڵ ده‌توانێ هه‌یبێ، واته دوو زمانه‌کی موته‌عادێل، نه‌ک شتێکی که پێی ده‌ڵێین دیاگلۆسیا، به‌ڵکوو منداڵێک که ده‌توانێ دوو زمان له ئاستێکی هاوڕێک دا قسه بکا. ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی که له‌و زه‌مینه‌یه دا کراون و له ڕاستییدا ژماره‌یان زۆره له هه‌موو ووڵاته‌کانی دونیا به‌تایبه‌تی له ووڵاتانی ڕۆژئاوایی گه‌یشتوونه‌ته ئه‌و ئاکامه که ده‌ست پێ نه‌کردنی خوێندن به په‌روه‌رده‌ی زمانی دایکی یه‌کێک له‌و هۆکارانه بووه که ده‌ست له خوێندن هه‌ڵگرتن یان سه‌رنه‌که‌و‌تن له خوێندن دا هاتووه‌ته پێشێ ، گشت ئه‌و دژواریانه‌ی که بۆ منداڵێک دێته گۆڕێ که ده‌گاته ته‌مه‌نی چوونه مه‌دره‌سه و ئیدی له‌وێ ناتوانێ به زمانی دایکی خۆی قسه بکا و به‌و زمانه‌ی که ده‌رسی پێ ده‌گوترێ زمانی دایکی وی نییه، یه‌کێک له گرینگترین ڕێگاکان بۆ پێشگیری له‌و گیروگرفتانه په‌روه‌رده کردن به زمانی دایکییه، یانی ووشه‌یه‌ک که بۆی ده‌کار ده‌کرێ هاوتاکه‌ی ڕه‌نگه خوێنده‌واری واته لیترێسی بێ. گشت ئه‌و لێکۆلێنه‌وانه‌ی که سه‌باره‌ت به لیترێسی کراون یانی خوێنده‌واری فێر بوون گه‌یشتوونه ئه‌و ئاکامه که پشت به‌ستن به زمانی دایکی یه‌کێک له باشترین ڕێگاکانه بۆ فێر بوونی زمانی دووه‌م.\nکه‌ریمی: زۆر باشه، هه‌ڵبه‌ت لێکۆڵینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵناسانه‌ی دیکه‌ش سه‌باره‌ت به ئاستی به‌ره‌وپێشچوونی ئه‌وانه‌ی که به زمانی نه‌ته‌وه‌یی (سه‌رتاسه‌ری) و ڕه‌سمی په‌روه‌رده نابینن کراوه که له درێژه‌ی به‌رنامه دا ئاماژه‌یان پێ ده‌که‌ین، به‌ڵام ڕێگا بده‌ن با له ئاغای قازی بپرسین بۆچوونیان چییه. ئێوه له تێلێڤیزیۆنێک دا که به زمانی کوردی یه کار ده‌که‌ن، به‌رنامه به‌ڕێوه ده‌به‌ن و له زه‌مینه‌ی په‌روه‌رده‌ی زمانه محه‌لییه‌کان دا کارتان کردووه و توێژینه‌وه‌تان کردووه، کامه‌یه‌ک له‌و دوو بۆچوونانه به دیتنی ئێوه ده‌بێ له ئێران جێ گیر بێ؟\nقازی: عه‌رزم به حزوور ئه‌من له‌وانه‌یه هێندێک چه‌مک به‌کار بهێنم که ئێوه به ئاسایی ده‌کاریان ناکه‌ن. ئێوه ئێستا گوتتان " زمانی محه‌لی" که بۆ وێنه سه‌باره‌ت به کوردی یان تورکی ئازه‌ربایجانی ئه‌من زاراوه‌یه‌کی ئاوا ناتوانم به‌کار بهێنم.\nکه‌ریمی: له به‌ر ئه‌وه‌ی که له ووڵاتانی دیکه‌ش دا به‌کار ده‌هێندرێن؟ مه‌به‌ستتان ده‌ره‌وه‌ی ووڵاتێکه؟\nقازی: به‌ڵێ، له جێدا زمان بۆ خۆی دیارده‌یه‌کی ده‌ره‌وه‌ی ووڵاتی یه. بۆ وێنه ئێستا ئێمه له ووڵاتی ئینگلیستانین، به زمانێک قسه ده‌که‌ین که زمانی ئاخێوه‌رانی ئه‌م ووڵاته نییه. با ئێستا بگه‌ڕێینه‌وه سه‌ر بابه‌تێکی که ئێوه پرسیتان له سه‌ره‌تای به‌رنامه دا. هه‌ر وه‌ک که مامۆستا ( ساموێلیان) یش گوتی ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی که کراون به‌و ئاکامه گه‌یشتوون که پێداویستیی په‌روه‌رده‌ی زمانی دایکی ڕاستییه‌کی دنیا گره‌وه‌یه، به‌ڵام کاتێک باس له‌وه ده‌کرێ قه‌ت مه‌به‌ست ئه‌وه نییه که ئه‌و زمانه به ته‌نیا و تاک له به‌رچاو بگیرێ، ئێستا که ئێمه له مه‌ڕ ئێران ده‌دوێین، مه‌به‌ست له پێوه‌ندی هه‌رکام له زمانه دایکییه‌کانه له‌گه‌ڵ زمانی فارسی که وه‌کوو زمانی سه‌رتاسه‌ری یان زمانی ڕه‌سمی ده‌کار ده‌کردرێ. به‌و پێیه ئه‌من پێم وایه ئه‌و مافه واته په‌روه‌رده به زمانی دایکی هه‌ر ئه‌و جۆره‌ش که له قانوونی بنچینه‌یی ئێستای ئێرانیش له چه‌ند ماده‌یه‌ک دا پێشبینی کراوه، شتێکی ئاشکرایه و لێکۆڵینه‌وه‌کان له ئاستی جیهانیش دا ده‌یسه‌لمێنن که ئه‌وه زیاتر یارمه‌تی ده‌کا به خوێنده‌واری فێر بوون و به‌ره‌و پێشتر چوون و تیژ بوونی هۆشی منداڵان و زۆر لایه‌نی دیکه...\nکه‌ریمی: به‌ڵام ئاغای قازی ئێوه ئاماژه‌تان کرد به قانوونی بنچینه‌یی، به‌ڵام ئێمه نامانه‌وێ بچینه نێو باسی قانوونی بنچینه‌یی ئێران.به‌ڵام له ئه‌سڵی 15 دا ناڵێ په‌روه‌رده له خوێندنگه‌کان دا به زمانی دایکی غه‌یری فارسی ئه‌نجام بدرێ، ده‌ڵێ ڕێگاده‌درێ به ده‌رس گوتنه‌وه‌ی ئه‌ده‌بییاتی ئه‌و زمانانه، ئه‌وه زۆر جیاوازه.\nقازی: به‌ڵێ. قسه‌ی ئێوه به ته‌واوی ڕاسته. به‌و پێیه هێنانه گۆڕێ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه له‌و ماده‌یه دا که هێشتاش دوای ساڵه‌های ساڵ که له مێژووی خۆداکوتانی ئه‌و ڕێژیمه ڕاده‌برێ وه دی نه‌هاتووه ، هیچ شتێک جێ به‌جێ ناکا.\nکه‌ریمی: ئه‌وه‌ی ئێوه ده‌تانه‌وێ، گوتتان په‌روه‌رده به دوو زمان.\nقازی: به‌ڵێ په‌روه‌رده به دوو زمان، به‌ڵام له ساڵانی به‌رایی خوێندن دا ده‌بێ په‌روه‌رده به زمانی دایکی له‌به‌رچاوگیراو ده‌ست پێ بکا..\nکه‌ریمی: واته ده‌ستپێکردنی په‌روه‌رده‌ی گشتی به زمانی دایکی بێ...\nقازی: واته، منداڵ که ده‌گاته ته‌مه‌نێکی تایبه‌تی، به‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ش که به‌ڕێزیان ئاماژه‌ی پێ کرد بۆ منداڵ ئاسته‌م ده‌بێ هه‌ر دووکیان به‌شێوه‌ی هاوسه‌نگ به‌ره‌وپێش به‌رێ.\nکه‌ریمی: ئاغای ئه‌مینی.\nئه‌مینی: هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه دروست نییه، هه‌ڵبه‌ت ئه‌من وه‌کوو باوک ئه‌وه ده‌ڵێم. منداڵان له نێوان ته‌مه‌نی پێنج ساڵان تا ته‌مه‌نی دوازده سێزده ساڵان به هاسانی ده‌توانن چوار پێنج زمان فێر ببن و هیچ دژوارییه‌کیان نابێ بۆ فێر بوونی زمان، که وابوو ئه‌وه‌ی که له منداڵییه‌وه زمانی فارسی و زمانی دایکی فێر بکردرێ و زمانی فارسی به تایبه‌تی له به‌ر ئه‌وه‌ی که زمانی هاوبه‌ش و زمانی دانوستاندنی هه‌موو خه‌ڵکه له‌گه‌ڵ یه‌کتر، یانی پێوه‌ندیی ئابووری، پێوه‌ندیی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری پێک ده‌هێنێ و زمانی په‌ره‌سه‌ندنی هاوبه‌شه زۆر پێویسته. ئێوه ته‌ماشا بکه‌ن ئێستا له ووڵاتی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا ئیدی ناکرێ به‌وانه‌ی که زمانیان ئێسپانیایی یه بڵێی موهاجیر، ئه‌وان له بوونه‌کانی ئه‌و سه‌رزه‌وینه‌ن. تێلێڤیزیۆنیان هه‌یه، مێدیایان هه‌یه، کار ده‌که‌ن به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌نه جێگایه‌کی به‌رز له کۆمه‌ڵی ئه‌مه‌ریکا دا ده‌بێ زمانی ئینگلیسی له ئاستی زانکۆیی و له ئاستی گشتی دا فێر بن، ده‌نا...\nقازی:له سه‌ر ئیزنتان. به بۆچوونی من زێهنییه‌ت گرینگه. ئێوه له به‌شی یه‌که‌می قسه‌کانتان دا ئاماژه‌تان به‌وه کرد که جێ به جێ کردنی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه له ڕووی کرده‌ییه‌وه نالوێ. له ڕاستیدا ئه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر زێهنییه‌تی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه له مه‌ڕ زمانه‌کان له ئێران. چونکه ئه‌و مۆدێله که له ئێران هه‌یه له فه‌ڕانسه‌وه هێندراوه....\nئه‌مینی: نا زێهنییه‌ت نییه.باسێکی واقعی یه. باسی واقعی له‌وه دا که چ بمانه‌وێ و چ نه‌مانه‌وێ زمانی فارسی به‌شێوه‌ی دڵخوازانه و به بێ زۆر و تۆبزی بووه به زمانی هاوبه‌شی خه‌ڵکی ئێران ، واته له په‌ره‌پێدانی زمانی فارسی دا.\nکه‌ریمی: یانی له هێندێک سه‌روبه‌ندان دا ئاغای ئه‌مینی\nئه‌مینی: سه‌د له سه‌د وایه. زمانی فارسی به درێژایی مێژوو واته له سه‌روبه‌ندی غه‌زنه‌وییه‌کان ...\nکه‌ریمی: یانی ده‌ڵێی هیچ تۆبزییه‌ک له گۆڕێ دا نه‌بووه ؟\nقازی: یانی له ساڵی 1925ه و هیچ ئاڵوگۆڕێک نه‌بووه؟\nئه‌مینی: ئیزن بده‌ن، بۆچی نا! ئێوه سه‌روبه‌ندی ده‌گمه‌ن و ئاوارته وه‌لایه‌ک بنێن. زه‌مانی ئاواش بووه که نۆ سه‌د ساڵ له ئێران ده‌وڵه‌ته‌کان، ده‌وڵه‌تانی ڕه‌چه‌ڵه‌ک تورکما‌ن بوون له ئێران له زه‌مانی غه‌زنه‌وییه‌کانه‌وه تا کۆتایی قاجار.زمانی ئه‌ده‌بی ئێران زمانی فارسی بووه، زمانی دیوانی ئێران زمانی فارسی بووه و ئه‌و زمانی فارسییه که زمانی که‌مایه‌تی خه‌ڵکی ئێرانه ته‌نانه‌ت په‌نجا له سه‌دیش نا، ته‌نانه‌ت زیاتر. له سه‌روبه‌ندی ڕابردوو دا زیاتری خه‌ڵکی ئێران تا گه‌وره‌ترین هۆنه‌رانی ئێران له حافز و سه‌عدی یه‌وه بگره زمانی دایکییان ئه‌و فارسییه نه‌بووه که ئه‌مڕۆ ئێمه قسه‌ی پێ ده‌که‌ین. زمانی ئه‌وان ویجه‌یی بووه، لارستانی بووه . ئه‌وانه زمانانی جیاوازن له‌و فارسییه‌ی که زمانی ئه‌ده‌بی و زمانی شێعری حافز و سه‌عدییه. سه‌روبه‌ندێکی کورت واته له سه‌روبه‌ندی تێپه‌ڕین له ته‌جه‌دودی ڕاوێژانه‌ی مه‌شرووته به‌ره‌و ته‌جه‌دودی فه‌رمانانه‌ی په‌هله‌وی جۆره‌یه‌ک تۆبزێتی و ئیجبار هاته گۆڕێ چونکه پێیان وا بوو ده‌بوو جلوبه‌رگ بکه‌ن به یه‌ک، حیجاب نابێ هه‌بێ. ده‌بێ به زۆری لای به‌ن.زمان له هه‌موو جێیه‌ک ده‌بێ بکه‌نه تۆبزی. منداڵان ته‌نانه‌ت له پشووش دا بۆیان نه‌بوو به زمانی دایکی قسه بکه‌ن. ئه‌و پڕۆژه‌یه تێک شکا. ئه‌و پڕۆژه‌یه پڕۆژه‌یه‌کی بێ به‌خت بووه و تێک شکاوه و به‌شێوه‌ی ته‌بیعی ئێرانییه‌کان زمانی فارسی له مه‌هاباده‌وه بگره تا سنه و ته‌ورێز و به‌نده‌ر عه‌بباس فێر ده‌بن بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له ئابووری و سیاسه‌تی زلی ئێران دا تێوه بگلێن...\nقازی: به زمانێک که زمانی ئه‌وان نییه.\nئه‌مینی: زمانێکه، که‌هه‌رچۆنێکی بێ زمانێکی هاوبه‌شه.هیچ گومانێک له‌وه دا نییه که ده‌بێ زمانه بوومییه‌کان، زمانه دایکییه‌کان فێر بکردرێن تا ئاستێکی زۆر به‌رز. ئێوه ده‌کرێ بواری پسپۆڕی به‌و زمانانه ساز بکه‌ن، به‌ڵام ته‌سه‌وری ئه‌وه‌ی که له ووڵاتێکی وه‌کوو ئێران به‌و جۆراجۆرییه زمانییه‌وه ئێوه ده‌توانن بواری زانکۆیی و بواری جۆربه‌جۆریی کاری تان به زمانه دایکییه‌کان هه‌بێ، یانی بۆ وێنه له دادگه‌یه‌ک دا له ئێران پارێزه‌ر به زمانی کوردی قسه بکا، قازی به زمانی ئازه‌ری و بۆ وێنه تاوانبارکراو به زمانی به‌لووچی، دیاره ئه‌وه واقعییه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ی به‌شه‌ری نییه.\nقازی: ئاغای ئه‌مینی ئه‌و واقعییه‌ته‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی به‌شه‌ری تاکه‌کان دیاری ده‌که‌ن، زێهنییه‌ت دیاری ده‌کا وایه یان نا؟ باشه ئه‌من چۆن بتوانم جیاوازی بخه‌مه نێو ئه‌و زێهنییه‌ته‌ی که له زه‌مانی ڕه‌زا شای په‌هله‌وی دا زاڵ بووه له گه‌ڵ ئه‌و زێهنییه‌ته‌ی ئێوه؟ ئه‌وه به‌س نییه که ئێوه....\nکه‌ریمی: بزانین خانمی ساموێلییان بۆچوونیان چییه له‌و باره‌یه‌وه؟\nساموێلیان: ئه‌من ده‌مه‌ویست بڵێم ئه‌وه ڕاسته که زێهنییه‌تی کۆمه‌ڵێک و داوخوازه‌کانی نێو کۆمه‌ڵێک هه‌ر وه‌ک خۆیان نامێننه‌وه.ئاغای ئه‌مینی ئاماژه‌یان به مێژوو کرد. ئه‌وه ڕاسته که ئێستا له دونیا دا، ئه‌وه هه‌ر له ئێرانیش دا نییه، ئاغای قازی ئاماژه‌یان کرد به فه‌ڕانسه.ته‌نانه‌ت له ووڵاتێکی وه‌ک فه‌رانسه که له دوای شۆڕشی فه‌ڕانسه زمانی فه‌ڕانسه‌یی زاڵ کرا به سه‌ر هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی دا که له فه‌ڕانسه ده‌ژیان، له بیست یان سی ساڵ له‌مه‌وبه‌ره‌وه به شێوه‌یه‌یه‌ک گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ک هه‌یه بۆ سه‌ر زمانه ناوچه‌ییه‌کان ...\nکه‌ریمی: داخ ده‌خۆن له‌وه‌ی که زمانی ئاڵزاسی له ده‌ست چوو.\nساموێلیان: به ووردی وایه و ئێستا له زانکۆکان هێندێک ڕشته‌ی خوێندن وه‌ک زمانی ئۆکسیتان و باسک و ئه‌و زمانانه‌ی که له چاو ئاڵزاسی زیاتر خۆیان گرتووه ساز ده‌درێ. به‌و پێیه زێهنییه‌ت ده‌گۆڕدرێ، داوخوازه‌کانی کۆمه‌ڵێک ده‌گۆڕدرێن و له مه‌ڕ په‌روه‌رده، ئه‌گه‌ر ئیزن بده‌ن ده‌مه‌ویست مه‌سه‌له‌که بهێنمه‌وه سه‌ر مه‌سه‌له‌ی خوێندنی ئه‌و زمانانه و خوێندن به‌و زمانانه. بڕوانن ئه‌وه دروسته که شایه‌د ئێستا ده‌ره‌تانی ئه‌وه نه‌بێ بۆ وێنه که له پۆلی یه‌که‌م تا پۆلی دوازده‌هه‌م هه‌موو ماده ده‌رسییه‌کان به کوردی یان به ئازه‌ری بڵێینه‌وه.ئاماده کردنی کتێبی ده‌رسی کاتی پێ ده‌وێ...\nکه‌ریمی: هاوکات، مه‌به‌ستتان له ئازه‌ری ، زمانی تورکی یه ئیتر، چونکه زۆر له تورک زمانه‌کان له‌مه‌ڕ ئه‌و زاراوه‌یه حه‌ساسن.\nساموێلیان: ئه‌من وه‌کوو زمانناس حه‌ساس نیم. کاتێک ده‌ڵێین ئازه‌ری مه‌به‌ستمان تورکی ئازه‌رییه، کاتێک ده‌ڵێین کورمانجی مه‌به‌ستمان کوردیی کورمانجی یه.\nکه‌ریمی: زۆر باشه.\nساموێلیان: داوای لێبووردن ده‌که‌م، هه‌رچۆنێک بێ ...\nکه‌ریمی : تکایه\nساموێلیان: ئه‌من هیچ جۆره دیتنێکی نرخێنه‌رانه‌م سه‌باره‌ت به زمانه‌کان نییه و ئازه‌ری به بێ هیچ گۆمانێک زمانی تورکی یه. یه‌کێک له له‌هجه‌کانی تورکی یه. له قۆناخی ئێستا دا به لێبڕاوی ده‌ره‌تانی ئه‌وه نییه که ئێمه کتێبی ده‌رسیمان هه‌بێ و بتوانین شیمی تا پۆلی دوازده‌هه‌م به تورکیی ئازه‌ری بڵێینه‌وه.به‌ڵام شتێکی دیکه‌مان ده‌بێ له به‌رچاو بێ. ئێمه ده‌زانین که زمانه‌کان، که نووسین و به‌ده‌رس گوتنه‌وه‌یی زمانێک ئه‌و زمانه ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌کا. زمانێکی که هه‌ر ده‌بێ به زمانی نێو ماڵێ و زمانی نێو بنه‌ماڵه، ورده وورده ده‌وڵه‌مه‌ندیی ووشه‌دانی خۆی له ده‌ست ده‌دا، بناخه نه‌حوییه‌کانی خۆی که‌م که‌م ساده‌تر ده‌کا، چونکه ئه‌وه نووسینه که ڕێگا ده‌دا که بناخه نه‌حوییه‌کان ئاڵۆز بن، بۆچی چونکه کاتێکی ئێمه قسه ده‌که‌ین، له ئاخاوتن دا ساده‌ی ده‌کینه‌وه، چونکه بیر ناتوانێ له ڕسته‌یه‌کی زۆر درێژ تێ بگا. ڕسته‌یه‌کی پڕووستی یه‌ک لاپه‌ڕه‌یی ئێوه ناتوانن هه‌ر وا بیڵێن و لێی تێبگه‌ن به‌ڵام نووسین رێگامان ده‌دا ئێمه بگه‌ڕێینه‌وه سه‌ر ئه‌وه‌ی نووسیومانه و بیر ده‌توانێ له هه‌وه‌ڵه‌وه ده‌ست پێ بکاته‌وه. که وا بوو سترووکتووری ئاڵۆز ته‌نێ به ڕێگای نووسینه‌وه ده‌لوێن.\nکه‌ریمی: که وا بوو ئێوه پێتان وایه که نووسین ده‌بێته هۆی توانایی ئه‌و زمانانه‌ی که ئێمه پێمان وایه به‌توانا نین.\nساموێلیان: به دڵنیاییه‌وه.\nکه‌ریمی: بۆ وێنه ئێستا له کوردستانی عێڕاق په‌روه‌رده به چ زمانێکه و تا چ ڕاده‌یه‌ک ئه‌و کوردییه‌ی که له‌وێ ده‌کار ده‌کردرێ توانایی په‌یدا کردووه.\nقازی: وه‌ک ده‌زانن کوردی له کوردستانی عێڕاق له‌و زه‌مانییه‌وه که عێڕاق له ژێر ئینتیدابی بریتانیا دا بووه ، یه‌كێک له مه‌رجه‌کانی که ده‌وڵه‌تی تازه‌ی عێڕاق به ته‌وافوقی بریتانیا ساز کراوه ئه‌وه بووه که زمانی کوردی هێندێک ئازادی هه‌بێ و دواتر له شۆڕشی 58...\nکه‌ریمی: 1958 ی زایینی\nقازی: به‌ڵێ، 1958 ی زایینی ئه‌و زمانه زیاتر پێش که‌تووه، کۆڕی زانیاری کورد دامه‌زراوه و هه‌رچۆنێک بێ ئه‌وه هاتووه تا ئه‌و قۆناغه‌ی که ئێمه‌ی تێداین و ئێستا له زانکۆکان زمانی کوردی، زمانی ده‌رس پێگوتنه‌وه، زمانی زانستی یه ، ئه‌و زمانه‌ی که که‌لکی لێ وه‌رده‌گیردرێ زمانی کورد یه ، هه‌ڵبه‌ت به ته‌نیشت ئه‌وه‌وه ده‌کرێ له زمانی ئینگلیسیش که‌لک وه‌ربگیردرێ و ته‌نانه‌ت...\nکه‌ریمی: ئایا ئه‌وه مانای وایه که هێندێک ماده‌ی ده‌رسی ناکرێ به کوردی بگوترێنه‌وه؟\nقازی: ڕه‌نگه، ڕه‌نگه یه‌ک له هۆیه‌کان ئه‌وه بێ و ئه‌من جارێکی دیکه‌ش عه‌رزتان ده‌که‌م و قسه‌که‌م ڕووی له ئاغای ئه‌مینی یه که گۆڕانی زێهنییه‌ت زۆر گرینگه. به‌ڕێزیان باسێکی زۆر چاوڕاکێشیان هه‌یه که له ئێران به پێچه‌وانه‌ی ئوڕووپا ئێمه سه‌رده‌می ڕووناکی مان نه‌بووه، له به‌ر ئه‌وه‌یه که هێندێک بابه‌ت که‌وتوونه‌ته دۆخی ئاچمه‌زه‌وه. به بۆچوونی من جێبه‌جێ کردنی ئه‌و کێشه‌یه به‌ستراوه‌ته‌وه به‌وه‌ی که به ڕوحییه‌تێکی تازه‌وه چاو له دیارده‌کان بکرێ. بۆ وێنه له مه‌ڕ زمانه دایکییه‌کان، زمانه ناڕه‌سمییه‌کان، زمانه نا فارسییه‌کان، ده‌بێ ڕووناکبیران به ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م و هه‌م ئه‌وانه‌ی کاریان به ده‌سته خۆیان له‌و زێهنییه‌ته ئه‌منییه‌تییه ڕزگار بکه‌ن. واته هیچ ئیمکانی ئه‌وه نییه که ئه‌گه‌ر له کوردستان به زمانی کوردی یان له ئازه‌ربایجان یان جێگای دیکه به زمانی تورکی په‌روه‌رده هه‌بێ ئه‌وه به هیچکلوه‌جێ ناگاته له‌ت له‌ت بوونی مه‌مله‌که‌ت، به‌ڵکوو به بۆچوونی من زه‌مینه‌ی یه‌کانگیربوونی زیاتریش پێک ده‌هێنێ.\nئه‌مینی: بڕوانن، ده‌بێ له پێشدا شتێک قه‌بووڵ بکرێ. ئه‌وه‌ی که له دنیا دا ڕووی داوه و جار جار زۆر و تۆبزیش ده‌وری تێدا هه‌بووه به هه‌ڵکه‌وت نه‌بووه. یانی زۆر و تۆبزێتی بۆ وێنه تۆبزی کردنی زمانی فه‌ڕانسه‌یی یان له سه‌رده‌می بیسمارک دا به تۆبزی به‌یه‌که‌وه لکاندنی یه‌که‌کانی ئه‌ڵمان، ئه‌وانه به‌شێک بوون له ڕه‌وتی مۆدێرنیته. له‌وانه‌یه له‌و ڕۆژگاره دا لای ئێمه خۆشه‌ویست نه‌بن و بڵێین بریا خه‌ڵک به پێی داوخوازی دڵی خۆیان له ده‌وری یه‌کتری کۆ ببنه‌وه، به‌ڵام ڕه‌وتی ڕاسته‌قینه‌ی مێژوو ئه‌وه‌یه که له په‌یدا بوونی ده‌وڵه‌ت _ نه‌ته‌وه مۆدێرنه‌کان دا له هێندێک زه‌مینه دا زمان تۆبزی ده‌کرێ ، لایه‌نی دیکه ساز ده‌بێ. ده‌کرێ ئه‌مڕۆ مرۆڤ دانیشێ و ئاخ هه‌ڵکێشێ که بۆچی ئاوا کراوه. ئێستا له ئه‌فریقا 1830 زمان هه‌یه به‌ڵام ژماره‌ی ووڵاته‌کان 1830 ووڵات نین که هیچ، به‌ڵکوو هێندێک له‌و ووڵاتانه به‌شێوه‌یه‌کی سونعی له یه‌کتری جوێ بوونه‌ته‌وه و ئه‌وه کێشه و گرفتاری گه‌وره‌ی ساز کردووه. ئێمه له ئێران له گه‌ڵ واقعئییه‌تێکی دیکه ڕووبه‌ڕووین که که‌متر سه‌رنجی ده‌درێتێ. ئه‌ویش ئه‌وه‌یه که له زه‌مانی په‌ره‌سه‌ندنی شارنشینییه‌وه به تایبه‌تی له په‌نجا ساڵی ڕابردوو دا ئێمه له گه‌ڵ تێکه‌ڵاوییه‌کی خێزانی به‌ربڵاو له ئێران به‌ره‌وڕووین که زۆربه‌ی بنه‌ماڵه‌کان ده‌کا به چه‌ند تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌کی و چه‌ند زمانی. یانی سه‌یر نییه له ئێران که هاوسه‌رێک خه‌ڵکی ڕه‌شت بێ ، پیاوه‌که خه‌ڵکی ڕه‌شت بێ،ژنه‌که ئیسفه‌هانی بێ یان سنه‌یی بێ و ته‌نانه‌ت که کۆچ ده‌که‌ن بۆ هه‌نده‌ران منداڵه‌کانیان له‌گه‌ڵ یه‌کتری به فه‌ڕانسه‌یی قسه ده‌که‌ن به ناچاری، به‌ڵام له‌گه‌ڵ یه‌کتری به فارسی قسه ده‌که‌ن و له گه‌ڵ دایکوباوکیان له‌گه‌ڵ یه‌کیان به زمانی گیله‌کی قسه ده‌کا، له گه‌ڵ ئه‌ویدیان به زمانی تورکی.\nکه‌ریمی: له نێو قسه‌کانتان دا، ئه‌من نموونه‌یه‌کی سه‌رنجڕاکێشتان بۆ باس بکه‌م، چه‌ند ڕۆژ له‌مه‌وبه‌ر ئه‌من ووتارێکی چاوڕاکێشم ده‌خوێنده‌وه بۆ ئه‌م به‌رنامه‌یه ئی نووسه‌رێک که باسی تافی منداڵی خۆی ده‌کرد و ده‌ڵێ که کاتێک که خزمه‌کانی دایکم ده‌هاتن بۆ ماڵی ئێمه زمانمان ده‌بوو به گیله‌کی و ئه‌و کاته‌ی که خزمه‌کانی بابم ده‌هاتن زمانه‌که‌مان ده‌بوو به تورکی و که چوومه مه‌دره‌سه له پڕ زمانه‌که‌ی من بوو به فارسی. لێره دا باسی عه‌داڵه‌تی په‌روه‌رده‌یی دێته گۆڕێ. منداڵێک که ئه‌و ڕاده‌یه ئاشنایی له‌گه‌ڵ زمانی فارسی نییه له ته‌نیشت منداڵێک بێ که ئاشنایی له‌گه‌ڵ زمانی فارسی زۆر چووه‌ته پێشێ ئه‌وه نابێته هۆی پێشێلکردنی عه‌داڵه‌تی په‌روه‌رده‌یی؟\nئه‌مینی: ئه‌وه نوخته‌یه‌که که خانم به دروستی ئاماژه‌ی پێ کرد. واته ئه‌گه‌ر ئێمه ئه‌مڕۆ باسی چه‌ند زمانه بوونی، چه‌ند تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌ک بوونی خه‌ڵکی ئێران به نوخته‌ی به‌هێزی ئێران بزانین نه‌ک وه‌کوو هۆکارێک بۆ لاواز بوونی ئێران . واته له ڕابردوو دا هێندێکان ئاوایان بیر ده‌کرده‌وه که ده‌یانه‌ویست به زۆر ده‌وڵه‌تی مۆدێرن سازبکه‌ن و ئه‌و چه‌ند ڕه‌چه‌له‌ک بوونه و چه‌ند تیره بوونه و چه‌ند زمانه بوون و چه‌ند کولتووری بوونه‌یان به لاوازی ئێران ده‌زانی و پێیانوابوو هه‌موویان ده‌بێ یه‌ک کاسه بکرێن ئه‌مڕۆ ده‌بینین که ....\nکه‌ریمی: ئێوه باوه‌رتان به‌وه نییه؟\nئه‌مینی: نه‌خێر. ئه‌من له سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌م که فره‌چه‌شنی له ئێران ، ئه‌و پلوورالیزمی فه‌رهه‌نگییه له ئێران یه‌کێک له نوخته‌کانی توانایی کۆمه‌ڵی ئێمه‌یه.که ئه‌ز قه‌زا ده‌توانێ شوێن دا بنێ له سه‌ر ئێران، له سه‌ر ئێرانی دێمۆکڕاتیک .\nکه‌ریمی: به‌ڵام ئه‌و سیاسه‌ته په‌روه‌رده‌یی یه‌ی که ئێوه ڕاده‌سپێرن هه‌بێ نابێته هۆی یه‌کده‌ست بوونی فه‌رهه‌نگی؟\nئه‌مینی: نا، ئه‌من به‌هیچ جۆر باسی یه‌کده‌ست بوون ناکه‌م. ئه‌من باوه‌رم وایه منداڵان بۆ ئه‌وه‌ی له ئابووری و سیاسه‌تی سه‌تاسه‌ری ئێران دا بتوانن هاوسه‌نگ و به‌رابه‌ر به‌شداری بکه‌ن ده‌بێ له منداڵییه‌وه زمانی فارسی به‌شێوه‌ی هه‌ره باش فێر بن ، زمانی دایکیش خوێندن و نووسین و ئه‌ده‌بییاته‌که‌ی یه‌گجار زۆر گرینگه بۆ پاراستنی ئه‌و زمانه، ئینسانه‌کان ئه‌گه‌ر له منداڵییه‌وه چه‌ند زمان ته‌نانه‌ت زیاتر له دوو زمان بزانن به‌تواناتر ده‌بن.\nکه‌ریمی: به‌هه‌ڵکه‌وت لێکۆڵینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵناسانه‌ش کراون له ئه‌مه‌ریکا که له دووی بۆچوونی ئاغای ئه‌مینی ده‌ده‌ن. ئێوه خانمی ساموێلیان ئاماژه‌تان کرد به‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی که له سه‌ر ده‌روونناسی زمان کراون، به‌ڵام ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی که سه‌باره‌ت به کۆمه‌ڵناسیی زمان کراون له ئه‌مه‌ریکا نیشان ده‌ده‌ن ئه‌وانه‌ی که زمانی دایکییان له نێو بنه‌ماڵه دا ئێسپانیایی بووه به پێی قانوونێک کاتێک چوون بۆ مه‌دره‌سه په‌روه‌رده‌ی گشتییان به زمانی ئێسپانیایی کراوه دواتر نه‌یانتوانیوه به‌و ڕاده‌یه‌ی که ئینگلیسی زمانه‌کان له کۆمه‌ڵ دا سه‌رکه‌توو بوون، سه‌رکه‌وتوو بن. یانی له‌وانه‌یه له سه‌ره‌تاوه بۆ منداڵ گران بێ یان ئه‌شکه‌نجه هێنه‌ر بێ په‌روه‌رده کران به زمانێک جوێ له زمانی دایکیی خۆی بۆ وێنه زمانی ڕه‌سمی فارسی، به‌ڵام په‌روه‌رده به زمانی فارسی دواتر یارمه‌تی ده‌کا ، چونکه بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ له‌و کۆمه‌ڵه دا ئه‌وه فارسی یه که ده‌رگاکان به‌ڕووی ئێوه دا ده‌کاته‌وه و ئه‌و نموونه‌یه له ئه‌مه‌ریکا، نموونه‌ی زمانی ئیسپانیایی و ئه‌وانه‌ی که به‌و زمانه خوێندبوویان چه‌ندان سه‌رکه‌توو نه‌بوون ئه‌وه نیشان ده‌دا.\nساموێلیان: ئه‌من نه‌م گوت که نابێ به فارسی ده‌رس نه‌گوترێته‌وه، ئه‌من پێم وایه به ووردی هه‌ر دووکیان... بڕوانن زه‌ینی منداڵ، زه‌ینی منداڵان هه‌ر وه‌ک ئاغای ئه‌مینی گوتیان کێشی دێته‌وه و شت وه‌خۆ ده‌کا و دوو زمانی و ته‌نانه‌ت چه‌ند زمانیی موته‌عادیل هه‌یه. ئه‌و هه‌لومه‌رجانه کاتێک ده‌بن به ڕه‌نج هێنه‌ر و ده‌گه‌نه شکان که ته‌عادولیان تێدا نه‌بێ. به دڵنییاییه‌وه ده‌کرێ فارسی به هه‌مان شێوه به‌و منداڵانه بگوترێته‌وه که زمانی دایکییان فارسی نییه و به‌وانه‌ی که زمانی دایکییان فارسی یه. شتێکی که ئه‌من گوتم ئه‌وه نه‌بوو ، ئه‌وه بوو که ده‌بێ بۆ ده‌رس دادان به زمانی فارسی ، ته‌نانه‌ت هاسانتر ده‌بێ ئه‌گه‌ر ئێمه بتوانین به پاڵپشتی زمانی دایکیی منداڵان ئه‌وه بکه‌ین. واته له هه‌مان کات دا ده‌رس دادان به زمانی دایکی و به زمانی ... شتێکی دیکه‌ش نابێ له بیر بکه‌ین ته‌نانه‌ت ئه‌و هاونیشتمانانه‌ی ئێمه که له‌و جۆره بنه‌ماڵانه دا له دایک ده‌بن که زمانیان تورکی، کوردی، به‌لووچی یا هه‌رشتێکی بێ، هه‌ر چۆنێک بێ له ته‌مه‌نی زۆر منداڵی ڕا فارسی ده‌بیسن. مێدیاکان ...\nساموێلیان: دراوسێکه‌یان، ئیمکانی نییه له ئێرانی ئێستا دا منداڵێک بگاته ته‌مه‌نی 5 ساڵان ، مه‌گه‌ر نموونه‌ی زۆر ڕێزپه‌ڕ نه‌بێ، له 5 ساڵه‌یی دا هیچ کات فارسی نه‌بیستبێ. شتێکی که ئه‌من پێم له سه‌ر دا ده‌گرت چه‌ند زمانی بوون ، دوو زمانه‌کی یان ته‌نانه‌ت چه‌ند زمانیی موته‌عادیل بوو که ده‌توانێ ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌کی دروست به‌ڕێوه ببردرێ یارمه‌تییه‌کی زۆر به منداڵان بکا. گشت لێکۆڵینه‌وه ده‌روون زمانییه‌کان ده‌یسه‌لمێنن که منداڵانی چه‌ند زمانه وه‌خۆکردنی زه‌ینییان نه‌ک بۆ فێر بوونی زمان  زیاتره به‌ڵکوو ته‌نانه‌ت ئه‌و منداڵانه‌ش که نه‌چوونه مه‌دره‌سه. منداڵه چه‌ند زمانه‌کان ئه‌و کارانه‌ی که پێوه‌ندی به هۆشه‌وه هه‌یه وه‌کوو ناسینی فۆرمه‌کان، ناسینی شکڵان، ده‌سته‌به‌ندی کردنی شکڵان خێراتر له منداڵانی تاک زمانی ئه‌نجام ده‌ده‌ن.\nکه‌ریمی: ئێستا ئه‌و پرسیاره له ئاغای...\nئه‌مینی: ئه‌من ته‌نێ با شتێک ڕوون که‌مه‌وه، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی که ئێستا ئێمه ئه‌مڕۆ قسه‌ی لێوه ده‌که‌ین بتوانێ له بواری ده‌سته‌ویه‌خه بوونی سیاسی بێته ده‌رێ و بچێته ناو مه‌ڵبه‌ندی عه‌قڵانی، مه‌ڵبه‌ندی ئاوه‌ز و بێته بواری کردارییه‌وه ده‌بێ دوو ده‌سته دوو پێداهاتنه‌وه به بۆچوونه‌کانیان دا بکه‌ن. یه‌که‌م ئه‌وانه‌ی که له‌وه نیگه‌رانن که په‌روه‌رده‌ی زمانی دایکی ده‌کرێ بگاته جوێ بوونه‌وه‌ی هێندێک به‌شی ئێران. ئه‌وان ده‌بێ ئه‌و بیره به‌لاوه بنێن. ناگاته ئه‌وه. په‌روه‌رده‌ی زمانی دایکی زۆر پێویسته و به ته‌نیشتییه‌وه، به ته‌نیشت زمانی فارسییه‌وه ده‌بێ به شێوه‌یه‌کی سیستماتیک به ده‌رس بگوترێته‌وه. ئه‌و ده‌ستانه‌ش که ئه‌مڕۆ به دوای وه‌رگرتنی ناسێنه‌ی مێژوویی، قه‌ومی، نه‌ته‌وه‌یی، ڕه‌چه‌ڵه‌کی یان ئێتنیکی خۆیانه‌وه‌ن ده‌بێ قه‌بووڵ بکه‌ن که زمانی فارسی، بۆ ئه‌وه‌ی که ئێمه بتوانین ووڵاتێکی تاقانه‌ی به‌توانامان هه‌بێ، زمانی هاوبه‌شی سه‌رزه‌وینی ئێرانه و یه‌که‌کانی جوگرافیایی ئوستانی ناتوانن زمانی ڕه‌سمی خۆیان هه‌بێ ئه‌وه باسێکه که ده‌هێندرێته گۆڕێ!\nکه‌ریمی: ڕێگا بده‌ن، قسه‌که‌ی ئێوه ڕووی له ئاغای قازی یه. ئاوایه ئاغای قازی.\nقازی: ئه‌من له به‌شی یه‌که‌می قسه‌کانی دا زۆر خۆشحاڵم که دیتنه‌کانیانم بیست. له‌مه‌ڕ زمانی کوردی و زمانی تورکی ئازه‌ربایجانی شیکردنه‌وه‌ی زۆر له ڕاستیدا پێویست نییه، چونکه زمانی تورکی ئازه‌ربایجانی زمانی ده‌وڵه‌تی یه له ئازه‌ربایجان و زمانی کوردی یه‌کێک له زمانه ده‌وڵه‌تییه‌کانه له عێڕاق و له قانوونی بنچینه‌یی عێڕاق دا که له ساڵی 2005 په‌سند کراوه که زمانی کوردی وه‌کوو یه‌کێک له زمانه ڕه‌سمییه‌کان ته‌نانه‌ت له‌ناوچه عه‌ڕه‌ب نشینه‌کانی عێڕاقیش...\nکه‌ریمی: ده‌بێ ئامووزشت بدرێ..\nقازی: به‌ڵێ، به‌لانی که‌م له سه‌ر کاغه‌ز وایه، ئیدی ئه‌گه‌ر ئه‌وه ئێستا له‌عێڕاق ته‌تبیق ده‌کرێ یان ناکرێ ئه‌وه مه‌سه‌له‌یه‌کی دیکه‌یه. ئێوه لێی وورد بنه‌وه له هه‌موو ئه‌وشوێنانه‌ی که ئێستا له ده‌ره‌وه‌ی سنووره ده‌وڵه‌تییه‌کان ئێران که به زمانی کوردی قسه ده‌کرێ ئێستا زمانی کوردی دۆخی به‌ره‌وپێشچوونێکی زۆر خێرای په‌یدا کردووه. ته‌نێ له کوردستانی عێڕاق وا نییه. بۆ نموونه له کوردستانی سووریه، ئێستا پێی ده‌ڵێن " ڕۆژئاوا" ، ته‌نانه‌ت له زمانی تورکیش دا مێدیا تورکییه‌کان ووشه‌ی کوردی " ڕۆژئاوا" به‌کار ده‌هێنن ..\nکه‌ریمی: به چ مانایه‌ک؟\nقازی: بۆ نێو بردنی ڕۆژئاوای کوردستان که کوردستانی سوورییه بێ..\nئه‌مینی: ئه‌وه سیاسه‌تی له پشته\nقازی: له وێنده‌رێ له ماوه‌ی دوو ساڵی ڕابردوو دا پۆلی زمانی کوردی داییر بوون. منداڵانی کورد به زمانی کوردی ده‌رس ده‌خوێنن، عه‌رزم به حزوورتان و له‌و پێشوه‌چوونانه‌ش که له دابێ دا دێنه گۆڕێ هه‌رچۆنێک بێ مه‌سه‌له‌ی خوێندنی کوردی جێگیر ده‌بێ.\nکه‌ریمی: ڕێگه‌م بده‌ن ئه‌و پرسیاره‌ی که له خانمی ساموێلیانم پرسی له ئێوه‌ی بپرسم.ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی کراون نیشانیان داوه، ئه‌وانه‌ی که به زمانی دایکی خۆیان که غه‌یری ڕه‌سمی یه. مه‌به‌ست ئه‌مه‌ریکایه که له‌وێ ئێسپانیایی زمانی سه‌رتاسه‌ری ئه‌مه‌ریکا نییه...\nکه‌ریمی: خوێندوویانه له داهاتوو دا به قه‌د ئه‌وانه‌ی که به ئینگلیسی خوێندوویانه سه‌رکه‌وتوو نه‌بوون. ئه‌وه زۆر گرینگه. ئێوه سه‌ره‌تی ده‌ده‌ن به‌وه‌ی که‌سێک که ده‌چێته مه‌دره‌سه داهاتوویه‌کی باشتری هه‌بێ یان نا؟ ئه‌وه دروسته که ئێوه ده‌ڵێن ده‌بێ دیتن بگۆڕدرێ. به‌ڵام هێندێک سترووکتوور، هێندێک داب و شوێن و هێندێک شت  گۆڕانیان سه‌خته.یان له‌وانه‌یه نه‌گۆڕدرێن. له ئێرانێک دا که ئه‌وه زمانی فارسی یه که یارمه‌تی ئێوه ده‌دا پیشه‌ی به‌رز وه‌ده‌ست بهێنن. ئه‌وه ته‌نێ تۆبزێتی ده‌وڵه‌تی نییه. له ووڵاتێکی ئاوا دا فێر کردنی زمانی فارسی به منداڵ وه‌کوو زمانی دووه‌م له داهاتوو دا چ ته‌ئسیرێکی ده‌بێ بۆ منداڵه‌که؟\nقازی : بڕوانن ، له ڕاستیدا ئینسانێک، به‌ڵام ئێستا باسه‌که‌مان له سه‌ر زمانی دایکی یه، به‌ڵام به گشتی ئینسانێک ده‌کرێ دوو زمانی دایکی هه‌بێ، ئه‌وه زیاتر ڕوون ده‌که‌مه‌وه بۆچی؟\nئه‌مینی: ته‌نانه‌ت زیاتریش..\nقازی: به‌ڵێ به‌لانی که‌مه‌وه. بۆ وێنه له ووڵاتێکی که سته‌می نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه، زۆرداریی ده‌وڵه‌تی هه‌یه، خه‌ڵک نه‌یانتوانیوه به زمانێکی له‌به‌رچاوگیراو قسه بکه‌ن، بۆ وێنه له ئێران  زمانی فارسی فێر بوون، جا له‌وێ بۆ منداڵێکی که زمانی فارسی فێر بووه و له تافی لاوێنی دا و دواتریش له سه‌ر ئه‌و زمانه کاری کردووه له ئێران نموونه‌ی ئاوا زۆره. بۆ وێنه ئێمه دوو له باشترین وه‌رگێری زمانی فارسیمان هه‌ن که کورد بوون...\nکه‌ریمی: به‌ڵێ ئاغای قازی...\nقازی: به‌ڵێ ئاغای قازی و یۆنسی بۆ نموونه. به‌ڵام ئه‌و ڕاستیه پرسیارێک بۆ کوردانی ناسێنه‌خواز ده‌هێنێته گۆڕێ. چونکه دیاره که محه‌مه‌دی قازی که زۆر کاری باشی به فارسی وه‌رگێڕاوه یا ئاغای یۆننسی ش هه‌ر وا، یان ئاغای ته‌عریف که ڕه‌دیفه‌کانی موسیقی ئێرانی به شێوه‌یه‌کی زۆر سه‌رنجڕاکێش گوتووه‌ته‌وه خه‌ڵکی سنه‌یه ئه‌وه پێوه‌ندی په‌یدا ناکاته‌وه به ناسێنه‌خوازی کورده‌وه.\nئه‌مینی: گرفته‌که له‌وه‌دایه که باسی زۆر مه‌نتیقی و زانستی پێوه‌ندیی زمانی دایکی و زمانی ڕه‌سمی بووه به بابه‌تێکی سیاسی ناسێنه‌خوازانه. یانی بووه به به‌شێک له خه‌باتێکی سیاسی ته‌نانه‌ت تا ئه‌و جێگایه ده‌چن که ئینسانگه‌لی وه‌ک ئه‌حمه‌د که‌سره‌وی به خائین به گه‌لی ئازه‌ربایجان ده‌زانن، چونکه چووه به زمانی فارسی کاری کردووه . به‌ڕێزیان نموونه‌یه‌کی زۆر باشن. له ئێران که‌یسێک که ته‌نانه‌ت دووچاوکی مافی تێیدا نه‌بووه ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه که هه‌رمه‌نیانی ئێران مافیان هه‌بوو که هه‌تا خوێندنگه‌ی نێوه‌ندی و ئاماده‌ییشیان به زمانی هه‌رمه‌نی هه‌بێ، مه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی به جێی خۆی. به‌ڵام زۆربه‌ی هه‌رمه‌نییه‌کانی ئێران بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن فارسی له شانۆی زلی ئێران دا فێر بن چوون فێر بوون ته‌نانه‌ت هێندێک وه‌ک میرزا مه‌لکه‌م خان به پێی ڕاسپارده‌ی بابی واته یه‌عقووبی به‌ردبڕی ئیسفه‌هانی که پێی گوتبوو ئه‌گه‌ر نه‌بییه موسوڵمان له‌و ووڵاته ناگه‌یه هیچ کوێ ته‌نانه‌ت بوو به موسڵمانیش. با ئه‌وه به‌لاوه بنێین. به‌ڵام ئێوه له گه‌ڵ ووڵاتێک ڕووبه‌ڕوون ، له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تێکی نه‌ته‌وه‌یی له ئێران ده‌بێ شارۆمه‌ندانی ئێران قه‌بووڵ بکه‌ن که له پانتایی ووڵاتێک به نێوی ووڵاتی ئێران دا ئێمه خاوه‌نی زمانێکی هاوبه‌شی ئیداری، زمانی ڕه‌سمی، زمانه به‌ره‌وپێش چوون و په‌ره‌سه‌ندنین و ته‌بیعی یه که له‌و ووڵاته دا، جوانی ئه‌و کۆمه‌له له‌وه دایه که به په‌ره‌سه‌ندن و به‌توانا کردنی زمانه ئێوه ده‌ڵێن محه‌لی، بوومی، دایکی یه‌کان ئه‌ز قه‌زا ئێران ده‌توانێ له سه‌ر سه‌رزو‌ینه‌کانی ده‌ورو به‌ری خۆی ته‌ئسیری ئابووری ، ته‌ئسیری سیاسی، ته‌ئسیری فه‌رهه‌نگی دابنێ، به‌ڵام ده‌بێ ئه‌وه قه‌بووڵ بکرێ که ئه‌وه ده‌بێ له ناسێنه خوازییه‌کانی سیاسی جوێ بکرێته‌وه.\nکه‌ریمی: به‌ڵام ئاغای ئه‌مینی مه‌گه‌ر ده‌کرێ زمان له ناسێنه جوێ بکرێته‌وه؟ زمان تۆوێکی بنه‌ڕه‌تی ناسێنه‌یه. که‌سێک بڵێ ناسێنه‌ی من به‌شێکی له به‌ر زمانی تورکی منه. ئێوه ده‌توانن مه‌حکوومی بکه‌ن؟\nئه‌مینی: نا، من ناسێنه تا ئه‌و ئاسته‌ی که ده‌یه‌وێ ببێته سیاسی. ناسێنه، ئه‌گه‌ر ناسێنه‌ی فه‌رهه‌نگی، ئه‌گه‌ر ناسێنه‌ی مێژوویی یه ته‌واو دروسته..\nکه‌ریمی: ناسێنه له‌و جێیه دا که نکووڵی لێ ده‌کردرێ، بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ ده‌بێته سیاسی.\nئه‌مینی: نا نکووڵی لێ نه‌کراوه ، ئێوه ناتوانن بڵێن له ئێران ناسێنه‌ی خه‌ڵکی ئازه‌ربایجان، تورک زمانانی ئێران حاشای لێکراوه. له‌ئابووری و سیاسه‌تی زلی ئێران دا، تا به‌رزترین جێگاکان نه‌ک هه‌ر هه‌بوون، به‌ڵکوو له شکڵپێدان به ده‌وڵه‌تی مۆدێڕنی ئێران هیچ ده‌سته‌یه‌ک به قه‌د خه‌ڵکی ئازه‌ربایجان ده‌وری نه‌بووه. ئێوه له په‌یدا بوونی ئه‌ڕته‌شی مۆدێڕنی ئێران دا دوو سه‌رگوردی خه‌ڵکی شیراز نابینییه‌وه هه‌موویان یان تورکه‌مه‌نن یان ئازه‌ربایجانین یان ڕه‌چه‌ڵه‌کی کوردیان هه‌یه، له به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و سه‌روبه‌ندی دا ئیسفه‌هانییه‌کان و شیرازییه‌کان ئه‌هلی شه‌ڕ نه‌بوون. له‌و سه‌وبه‌ندانه دا که خێڵه‌کان له ئێران جه‌نگاوه‌ر بوون.\nقازی: من لێره دا ڕوونکردنه‌وه‌یه‌کی کورتم هه‌یه: له ڕاستیدا مه‌سه‌له‌ی قه‌ده‌غه کردنی زمانه‌کان بۆ خۆی کرده‌وه‌یه‌کی سیاسی یه، چۆن ده‌کرێ بگوترێ ئه‌و بابه‌ته سیاسی نییه.چونکه ئه‌و زمانانه سیاسه‌ت قه‌ده‌غه‌ی کردوون، یانی شێوه‌ی سیاسه‌ت دانان بووه‌ته هۆی قه‌ده‌غه کردنی زمانی تورکی.\nئه‌مینی: ئه‌و به‌حسه واقعی نییه.\nقازی : چۆن نییه؟\nئه‌مینی: واقعی نییه، چونکه له زۆر بواران دا ئه‌وانه قه‌ده‌غه نه‌بوون. ئێمه به‌لانی که‌مه‌وه له شه‌ست ساڵی ڕابردوو دا ده‌زانین که ڕادیۆ له ئێران به زمانی کوردی و به زمانی ئازه‌ربایجانی هه‌بوون.\nقازی: چییان بڵاو کردووه‌ته‌وه؟\nئه‌مینی: مه‌گه‌ر " فارسی" یه‌که‌ی چ بڵاو ده‌کاته‌وه؟ ئێوه جۆرێک قسه ده‌که‌ن وه‌ک ئه‌وه‌ی که به‌شه فارسی یه‌که‌ی خه‌ریکه بانگه‌شه‌ی زانست و دێمۆکڕاسی ده‌کا و به‌شه کوردییه‌که‌ی ته‌بلیغاتی ده‌وڵه‌تی ده‌کا. هه‌ر دووکیان به ده‌ست ده‌وڵه‌ته. گرفته‌که له ده‌وڵه‌تمه‌داری دایه. له‌وه دایه که ئیزن نه‌دراوه به په‌ره‌سه‌ندنی که‌رتی تایبه‌تی. ئه‌گه‌ر له ته‌ورێز خه‌ڵک مافیان هه‌بێ ، ئازاد بن، مه‌دره‌سه‌یه‌ک به زمانی تورکی داییر بکه‌ن و دایک وبابه‌کان بچن له‌وێ منداڵه‌کانیان نێونووس بکه‌ن کاره‌که سه‌ر ده‌گرێ. ئه‌وه سه‌ری نه‌گرتووه، له سه‌رده‌می کۆماری ئیسلامی له ته‌ورێز 4 مه‌دره‌سه‌ی زمانی تورکی داییر کرا...\nکه‌ریمی: ئه‌ز قه‌زا ئه‌وه نوخته‌یه‌کی باشه. ئاغای قازی ده‌گوترێ، هه‌ڵبه‌ت له ڕاستییدا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی لێبڕاوانه و شیاوی حاشا لێنه‌کردن نییه، به‌ڵام ده‌گوترێ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خوێندنگه به زمانی دایکی نافارسی ش بکرێنه‌وه، باب و دایکه‌کان خۆیان زۆرجار پییان خۆش نییه منداڵه‌که‌یان له‌وێ دابنێن چونکه پێیان وایه ئه‌گه‌ر ئه‌و منداڵانه بیانه‌وێ له ( ژیان) دا پێش که‌ون ده‌بێ فێری فارسی بن.\nقازی: ده‌کرێ هێندێک له دایکوباوکان فکرێکی ئاوایان هه‌بێ ، به‌ڵام هه‌ر وه‌ک ئێوه گوتتان ناکرێ زمان له ناسێنه جوێ بکرێته‌وه. ئه‌و قسه‌ی که من ده‌یکه‌م له سه‌ر بنه‌مای داوخوازی ناسێنه‌خوازانه. بو وێنه من زۆرم حورمه‌ت هه‌یه بۆ ئه‌حمه‌د که‌سره‌وی، به‌ڵام هه‌ر وه‌ک ئاغای ئه‌مینی ش له لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی زۆر سه‌ڕنجڕاکێشی که سه‌باره‌ت به که‌سڕه‌وی کردوویه ئیدێعای ئه‌وه ناکا که له هه‌موو بوارێک دا ده‌بێ بۆچوونه‌کانی قه‌بووڵ بکرێن . بۆ وێنه به‌ڕێزیان سه‌باره‌ت به زمانی ساخته‌ی ئازه‌ری که قسه‌ی کردووه له ووتارێک دا که دواتر به زمانی ئینگلیسی بڵاو کراوه‌ته‌وه و ئێستا له به‌رده‌ست دایه له‌و قسه‌یه‌ی خۆی پاشگه‌ز بووه‌ته‌وه _ نازانم ئاغای ئه‌مینی ئه‌م قسه‌یه‌ی چه‌نده پێ قه‌بووڵه؟ به‌و پێیه باسه‌که‌ی من له سه‌ر بنه‌مای داوخوازی ناسێنه‌خوازانه‌یه.سه‌رنج ده‌ده‌ن !و له‌و باره‌یه‌وه له چوار چێوه‌ی ڕێژیمی ئێستاش هه‌ر وه‌ک که ئێوه ئاماژه‌تان پێ کرد ، ده‌ستپێشخه‌ری که‌سی و فه‌ردی و کاری له‌و بابه‌ته وه‌کوو داییر کردنی پۆلی تایبه‌تی هه‌م له ئازه‌ربایجان هه‌بووه، و هه‌م له کوردستان و هه‌م ته‌نانه‌ت له نێو کورده‌کانی خۆراسانیش دا.\nکه‌ریمی: ئه‌گه‌ر باسی ناسێنه‌خوازی یه، ئیزن بده‌ن بزانین خانمی ساموێلیان ده‌ڵێن چی له‌و باره‌یه‌وه، به تایبه‌تی که ئاغای ئه‌مینی ئاماژه‌ی کرد به ئه‌زموونی ئێوه. ده‌مه‌وێ بزانم ئه‌زموونی ئێوه بۆ فێر بوونی زمانی فارسی به ته‌نیشت هه‌رمه‌نییه‌وه به چ شێوه‌یه‌ک بووه ؟ ئایا به‌و شێوه‌یه‌ی که ئاغای ئه‌مینی گوتی به‌ته‌واوی دڵخوازانه بووه و هه‌ر له به‌ر ئه‌وه‌شه که ئێمه که‌متر سه‌باره‌ت به داوخوازی ناسێنه خوازانه له نێو هه‌رمه‌نییه‌کان دا ده‌بیستن؟\nساموێلیان: پێم وایه مه‌سه‌له‌ی سیاسی هه‌رمه‌نییه‌کانی ئێران له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی کورده‌کان و ... وه‌ک یه‌ک نییه.\nکه‌ریمی: فه‌رقی هه‌یه.\nساموێلیان: مه‌سه‌له‌ی زمان زۆر مه‌سه‌له‌یه‌کی گرینگه له ناسێنه‌ی هه‌رمه‌نیان دا به تایبه‌تی له ئێران. ئه‌وه‌ی ئاغای ئه‌مینی گوتی دروسته. زۆربه‌ی هه‌ر‌مه‌نییه‌کانی ئێران ئه‌و ده‌می که ئیمکان هه‌بوو منداڵه‌کانیان ده‌نارده مه‌دره‌سه‌ی هه‌رمه‌نیان. یانی له وه‌خته‌وه که ئێمه ده‌چووینه مه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی تا دیپڵۆمی ده‌بیرستان ئێمه حه‌وتووی چه‌ند سه‌عات ده‌رسی هه‌رمه‌نیمان هه‌بوو.\nقازی: گۆڤارێک به نێوی " ئالیک" یش چاپ ده‌کرا.\nساموێلیان: به‌ڵێ، گۆڤاری جۆربه‌جۆر\nکه‌ریمی: یانی په‌روه‌رده به زمانی فارسی بوو به‌ڵام حه‌وتووی چه‌ند سه‌عات ده‌رسمان هه‌بوو به زمانی هه‌رمه‌نی؟\nساموێلیان: به‌ڵێ، په‌روه‌رده‌ی ئه‌سڵی و ماده ئه‌سڵه‌ییه‌کان به زمانی فارسی بوون به‌ڵام ئێمه حه‌وتووی چه‌ند سه‌عات ئه‌ده‌بییاتی هه‌رمه‌نی، مێژووی هه‌رمه‌نی، ئه‌و جووره بابه‌تانه‌مان به زمانی هه‌رمه‌نی هه‌بوو. زمانی هه‌رمه‌نی، ڕێزمانی هه‌رمه‌نی.\nکه‌ریمی: و ئه‌و سیستمه هه‌ڵده‌سووڕا ؟ یانی ئێوه ڕازین له‌وه‌ی که له تافی منداڵیتان دا له ئێران ته‌جروبه‌تان کردووه؟\nساموێلیان: هه‌ڵبه‌ت من ئه‌و ده‌می ئه‌گه‌ر لێیان پرسیبام ڕه‌نگه گوتبام ڕازی نیم ، چونکه کارمان زیاتر ده‌بوو، ده‌رسی زیاترمان ده‌بوو. به‌ڵام ئێستا که لێی ده‌ڕوانم به دڵنیاییه‌وه ڕازیم. ئه‌گه‌ر لێم بپرسن، ئه‌من پێم وایه ئه‌من حه‌ول ده‌ده‌م ڕوانگه‌ی نرخێنه‌رانه‌م له سه‌ر ئه‌و بابه‌ته نه‌بێ. ده‌بێ که‌سان ئازاد بن که ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ منداڵه‌کانیان چه‌ند زمانه بن با ببن، ئه‌گه‌ر نایانه‌وێ با نه‌بن. پشکووتنی تاکوته‌رایان گرینگترین ئه‌رکی کۆمه‌ڵێکه. پشکووتنی منداڵه‌کانی ئێمه و سه‌رکه‌وتنیان گه‌وره‌ترین ئه‌رکی ئێمه‌یه. ئه‌گه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ک وا بیر ده‌کاته‌وه که بۆ منداڵه‌که‌ی تاک زمانی باشه ئه‌وه باشه، ئه‌گه‌ر پێی وایه سێ زمانی باشه ئه‌وه باشه. مه‌سه‌له ئه‌وه‌یه که کۆمه‌ڵ بتوانێ ئه‌و ده‌ره‌تانه له به‌ر ده‌ست بنێ. چوار پێنج ساڵی هه‌وه‌ڵی ژیان به‌شێک له گرینگترین سه‌رده‌می ژیانه بۆ فێر بوونی زمان. ئه‌گه‌ر ئه‌و زمانه‌ی که ئێوه له بنه‌ماڵه‌تان دا بیستووتانه، زمانێکه که به جۆرێک هێندێک شتی که‌م بووه له زمانێکی ده‌وڵه‌مه‌ند، ئه‌وه له هه‌موو ژیانتان دا شوێنی ده‌بێ به سه‌ر سه‌رکه‌وتنتان دا، که وا بێ ئه‌من پێم وایه له ئێران گه‌یشتووینه قۆناغێک که ده‌کرێ مه‌سه‌له‌ی سیاسی له‌و مه‌سه‌له‌یه جوێ بکه‌ینه‌وه و زیاتر له باشی و پشکووتنی منداڵه‌کانمان بیر بکه‌ینه‌وه تا مه‌سه‌له‌ی سیاسی.\nکه‌ریمی: به‌ڵێ، ئاغای ئه‌مینی ئه‌گه‌ر گه‌یشتووینه ئه‌و قۆناخه ده‌کرێ داوخوازی ئه‌وه بکرێ که دوو زمانی نه‌ته‌وه‌یی یان سێ زمانی نه‌ته‌وه‌یی هه‌بێ؟ بۆ وێنه له ئه‌فغانستان ئێستا دوو زمانی نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه، په‌شتوون و فارسی. له ئێران شتێکی ئاوا ده‌لوێ؟\nئه‌مینی: نا، واقعی نییه چونکه ئه‌و ده‌می له ئێران ئێمه تووشی موناقه‌شه‌ی به‌ربڵاو دێین ئه‌گه‌ر دوو زمان بێ ته‌بیعیترین زمانێک که بکرێ زمانی دووه‌م بێ زمانی کوردی نییه، تورکی ئازه‌ری یه چونکه زۆر به‌ربڵاوه. باشه بۆچی زوڵم له کورده‌کان بکه‌ین.، ده‌بێ به‌لووچیش هه‌بێ. ئه‌وه‌ی که نابێ بکرێ هێنانه مه‌یدانی باسێکه که گۆیا زمانی فارسی زمانی ده‌سته‌یه‌کی سته‌مکار و زاڵ و ده‌وڵه‌تی فه‌رمانڕه‌وایه له ئێران  و بۆیه هه‌ر که‌س ده‌بێ زمانی خۆی هه‌بێ و ئه‌وه سه‌ره‌تای جوێکردنه‌وه‌ی سیاسی ئێرانه. دووه‌میش ئه‌وه‌ی بێتوو ئه‌و دابه‌شکردنه له سه‌ر بنه‌مای یه‌که جوگرافیاییه‌کان بکرێ، ئه‌وه نادروسته. یانی گوتنی له ئازه‌ربایجان ده‌بێ وا بێ، له کوردستان ده‌بێ ئاوا بێ. ئێستا گه‌وره‌ترین شاری کورد نشین و تورک نشینی ئێران تارانه.\nیانی ژماره‌ی ڕه‌چه‌ڵه‌ک کوردی دانیشتووی تاران و که‌ره‌ج له سنه‌و مه‌هاباد به‌یه‌که‌وه زیاتره. له ئاکامدا ئه‌وه ده‌بێ بکرێته بابه‌تی سه‌رتاسه‌ری ووڵات. یانی ده‌بێ بنه‌ماڵه بڕیار بدا که ئه‌و زمانه دایکییه‌ی که ده‌یه‌وێ له مه‌دره‌سه فێری منداڵ بکرێ چییه، زمانی فارسیش وه‌ک زمانی هاوبه‌ش ، نه‌ته‌وه‌یی ، زمانی ئیداری....\nکه‌ریمی: په‌روه‌رده ده‌بێ به فارسی بێ.\nئه‌مینی: به‌ڵێ، په‌روه‌رده ده‌بێ به فارسی بێ، هه‌ڵبه‌ت ته‌بیعییه که ده‌کرێ له هێندێک بوار دا به‌تایبه‌تی له بواری ئه‌ده‌بییات دا ، له هێندێک بوار دا ده‌کرێ تا ئاستی دوکتورا بۆ وێنه مرۆڤ فێری زمانی هه‌رمه‌نی بێ، فێری زمانی کوردی بێ. به‌ڵام ته‌سه‌وری ئه‌وه‌ی که دانیشکه‌ده‌ی حقووق به چارده زمان له سه‌رتاسه‌ری ئێران دا هه‌بێ واقعبینانه نییه.\nکه‌ریمی: ئێوه نه‌زه‌ری ئاغای ئه‌مینی قه‌بووڵ ده‌که‌ن که ته‌نێ له ئێران دا هه‌ر ده‌بێ زمانێکی نه‌ته‌وه‌یی هه‌بێ؟ له به‌ر هۆی مێژوویی\nقازی: من له ئێستاوه ناتوانم له‌و ڕوه‌وه بڕیار بده‌م. ده‌توانم له زمان خۆمه‌وه قسه بکه‌م، من بۆخۆم چوار پێنج زمان ده‌زانم بۆ وێنه ، ئاغای ئه‌مینیش هه‌ر وا، به‌ڕێزیشیان هه‌روا له جێیه‌ک فه‌ڕانسه‌یی به‌کار ده‌هێنن، له جێیه‌ک فارسی.\nکه‌ریمی: به‌ڵام ئاغای ئه‌مینی ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر ئێوه بڵێن زیاتر له زمانێکی نه‌ته‌وه‌یی هه‌بێ، ده‌رگا به‌ره‌و ئه‌وه ده‌کاته‌وه که بۆچی هه‌ر فارسی و تورکی و دوایه به‌لووچی و دوایه.\nقازی: ئه‌من پێم وایه، به هه‌موو حورمه‌تم بۆ به‌ڕێزیان ئیستیدلالی به‌ڕێزیان به‌ته‌واوی هیچ موو لێ نادا له‌گه‌ڵ ئیستیدلالی ئه‌ندامێکی پارلمانی تورکییه که دوو رۆژ له‌مه‌و به‌ر له باسی ئازادیی زمانه دایکییه‌کان له تورکییه دا گوتی، ئێمه ئه‌گه‌ر بێتوو زمانی کوردی قه‌بووڵ بکه‌ین، هه‌ژده زمانی دیکه له تورکییه هه‌یه له گه‌ڵ ئه‌وانیدی چ بکه‌ین؟\nئه‌مینی: قوربان له تورکییه نه‌ک هه‌ر فێرکردنی قسه‌کردن به کوردی ناقانوونی بووه به‌ڵکوو قانوونی بنچینه‌یی تورکییه ده‌ڵێ تورک بوون به‌شێکه له ناسێنه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ئێمه. یانی حاشا ده‌کا. ئێمه له ئێران ئه‌وه‌مان نه‌بووه. بڕوانن، ئێوه شتێک له سه‌ر واقعییه‌تی مێژووی ئێران له به‌ر چاو بگرن له په‌یدا بوونی ئێرانی گه‌وره، ئێرانی یه‌کگرتوو دا ناسیۆنالیزمی ئێرانی نه‌ک ناسیۆنالیزمی فارس ئێمه دیارده‌یه‌کمان نییه له خۆ به‌زل زانین تر له ڕوانگه‌ی حقووقییه‌وه.\nقازی: ئه‌ی له چ زمانێک که‌لک وه‌رگیراوه بۆ به‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ی زمانه‌کانی دی؟\nئه‌مینی: ئه‌و زمانه‌ی که، یانی حه‌ولێک درا، من ئاماژه‌م پێکرد که ئه‌و ته‌جه‌دودی ڕاوێژکارانه و ناسیۆنالیزمی شه‌یدا ئامالی ئێران بوو به ته‌جه‌دودی فه‌رمانانه و ناسیۆنالیزمی ده‌وڵه‌تی، له‌و ده‌وره‌یه دا حه‌ولێک درا بۆ ئه‌وه‌ی زمانی فارسی ته‌نانه‌ت دابسه‌پێندرێ ، ته‌نانه‌ت له مه‌جلیس ئاغای ده‌شتی ده‌یگوت له نێو عه‌ڕه‌به‌کان، عه‌شیره‌ته عه‌ڕه‌به‌کان ده‌بێ ئه‌وان ناچار بکه‌ین کۆت و شه‌ڵوار ده‌به‌ر بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ببنه ئینسان. ته‌نانه‌ت که‌لک له‌م عیباره‌ته وه‌رده‌گیرا. ئه‌وانه له ئێران دا تێک شکا. تێک شکا بۆ ئه‌وه‌ی شیاوی کردن نییه. به‌ڵام ئێوه دواجار بۆ سازکردنی ووڵاتێکی هاوبه‌ش ، پاراستنی ووڵاتی هاوبه‌ش، زنجیره‌یه‌ک شتتان پێویسته وه‌کوو کاری هاوبه‌ش. ئه‌گه‌ر زمانی هاوبه‌ش نه‌بێ، زمانی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بێ، له سه‌ر یه‌ک ئه‌و هه‌ستی ناسێنه‌ی نه‌ته‌وه‌یی به سه‌ر ناسێنه‌کانی ژێر نه‌ته‌وه‌یی دا زاڵ نه‌بێ ووڵاتتان نابێ و ئه‌وه بڕیارێکی دڵخوازانه‌یه. بڕوانه ئه‌من به ته‌واوی له گه‌ڵ باسی فه‌رق و جیاوازی له‌گه‌ڵ دانان له ئێران و تێکۆشان بۆ وه‌ده‌ستخستنی ناسێنه و ماف هه‌م. به‌ڵام هیچ مانایه‌کی له ووڵاتێک دا نییه که ئێوه باسی مافی سیاسیی قه‌ومی یان مافی سیاسی تیره و ڕه‌چه‌ڵه‌کی بکه‌ن.\nقازی: بۆچی "گه‌ل" نا؟ ئێوه زه‌مانێک " گه‌ل" تان به‌کار ده‌هێنا.\nئه‌مینی: منداڵ بووم، ببوورن.\nقازی: ئه‌و زه‌مانی که ئێوه نازناوی " مه‌مه‌د لێنین" تان هه‌بوو.\nئه‌مینی: ئێستا ئێوه ده‌تانه‌وێ بچنه نێو باسێکه‌وه . هه‌ڵبه‌ته ئه‌وه قسه‌ی ساواک بووه. تکا ده‌که‌م مه‌یه‌نه نێو ئه‌و جۆره باسانه\nقازی: نا، له کۆنفێدراسیۆنیش هه‌ر ئاوایان ده‌گوت، هیچ پێوه‌ندی به ساواکه‌وه نییه.\nکه‌ریمی: ئیزن بده‌ن بزانین خانمی ساموێلیان ده‌یانه‌وێ چ بڵێن.\nساموێلیان: ئاغای ئه‌مینی ئاماژه‌ی پێ کرد که ئه‌گه‌ر ئه‌و ڕه‌وته‌ی گه‌یشتن به زمانێکی ڕه‌سمی له کۆمه‌ڵگه‌لی جۆربه‌جۆر دا ڕووی داوه،حه‌تمه‌ن شتێک بووه که تا ڕاده‌یه‌ک خۆی لێ نه‌پارێزدراوه. ئه‌وه ڕاسته ئه‌گه‌ر ته‌ماشای مێژووی مۆدێڕنیته بکه‌ین به دڵنیاییه‌وه زمان یه‌كێک له هۆکاره‌کانی یه‌کگرتوویی نه‌ته‌وه‌ییه و پێک هاتنی ئه‌وه شتانه‌ی که پێی ده‌ڵێن میلله‌ت، نه‌یشن مه‌سه‌له‌یه‌کی گرینگ بووه. به‌ڵام شتێک که هه‌یه پێم وایه ئێستا گه‌یشتووینه سه‌رده‌مێک که له تافی منداڵی مۆدێرنیته تێپه‌ڕیوین و گه‌یشتووینه‌ته قۆناغێک که پێی ده‌گوترێ باڵغ بوونی مۆدێرنیته، ته‌نانه‌ت هێندێکان ده‌ڵێن پۆست مۆدێرنیته( دوای مۆدێرنیته). ئێستا گه‌یشتووینه جێگایه‌ک که ده‌توانین ، مه‌سه‌له‌ی ماف له‌ئاستی نێونه‌ته‌وه‌یی دا زۆر گرینگ بوون ومه‌سه‌له‌ی مافی زمانی و فره‌چه‌شنی زمانی یه‌کێک له‌و مافانه‌یه. به‌دیتنی من ئێستا ئێمه گه‌یشتووینه‌ته قۆناغێک ته‌نانه‌ت له ئێران که ده‌توانین له‌و ڕوانگه‌یه‌وه چاو له‌و مه‌سه‌له‌یه بکه‌ین.یانی دیتن ئه‌وه نه‌بێ که هه‌رکه‌س که ده‌یه‌وێ زمانی دایکی فێر ببێ به پێویستی جیاوزایخوازه.\nئه‌مینی: به‌ڵێ ته‌واو دروسته\nساموێلیان: و پێم وایه ده‌توانین بگه‌ینه ئه‌و قۆناغه و له هێندێک له ووڵاتان گه‌یشتوونه‌ته ئه‌وه. له‌وانه‌یه پێم بڵێن سویس نموونه‌یه‌کی باش نییه چونکه هه‌ر ئه‌وه‌ندووکه‌یه، ئه‌وه ڕاسته به‌ڵام سویس ووڵاتێکه که چه‌ند زمانی تێدایه و ئه‌من پێم وایه له ئێران ده‌توانین ، دیاره ئه‌وه ڕه‌چه‌ته پێچانه‌وه نییه، ده‌بێ بزاندرێ ئه‌و که‌سانه‌ی که ئاخێوه‌رانی ئه‌و زمانانه‌ن داوخوازییان چییه ، به‌ڵام ئه‌وه‌ی که به‌و ئاڕاسته‌دا تێ بکۆشین و ئه‌و ئیجازه‌یه‌یان بده‌ینێ پێم وایه گه‌یشتووینه‌ته قۆناغێک که ده‌توانین ئه‌و کاره بکه‌ین.\nئه‌مینی: نوخته‌یه‌کی که ئه‌من ده‌مویست بیڵێم. ببوورن ( ڕوو له قازی ده‌کا ) توڕه‌ییه‌ک له نێو ئێمه دا هاته پێشێ، چونکه ئێوه گه‌ڕانه‌وه سه‌رو به‌ندێک که ئه‌من بیست و یه‌ک بیست و دوو ساڵ ته‌مه‌نم بووه و حه‌تمه‌نیش بیرو ڕام گۆڕدراوه، به‌ڵام بابه‌ته‌ێک له ئێران که به بۆچوونی من له هه‌ر دوو لایه‌نی ئه‌و دیسکۆرسه دا قه‌بووڵ بکرێ یه‌کیان ئه‌وه‌یه که خانم به دروستی ئاماژه‌یان پێ کرد. په‌روه‌رده‌ی زمانی دایکی، زاڵبون به سه‌ر زمانی دایکی دا، په‌ره‌پێدانی زمانی دایکی، فه‌رهه‌نگی دایکی، نه‌ک هه‌ر زمان، بڵاو کردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه، میدیا، ڕادیۆ، تێلێڤیزیۆن به زمانی دایکی به هیچجور له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌وه که زمانی دایکییان فارسی یه نابێ به سه‌ودای جوێبوونه‌وه دابندرێ. لایه‌که‌ی دیکه‌ی جه‌ره‌یانه‌که‌ش ده‌بێ ڕوون بێ. که‌ئه‌وانه‌ی هۆگری ئه‌و ناسێنه ناسینه‌ن ، ئه‌خر دووبابه‌ته هۆگری ناسێنه ناسین به‌ڵام نایانه‌وێ ئه‌و ناسێنه‌یه بکه‌ن به یه‌که‌یه‌کی سیاسی سه‌ربه‌خۆ له چوارچێوه‌ی ئێران دا، ده‌بێ ئه‌و نیگه‌رانی و دڵپه‌شێوییه له لای ئه‌وانیدی که له گه‌ڵ ئه‌و سه‌ودایانه ڕووبه‌ڕوو بوون، ئێمه فیرقه‌ی دێمۆکڕاتی ئازه‌ربایجانمان هه‌بووه، ئێمه جمهووری ئازه‌ربایجانمان هه‌بوو ده‌نیو حکوومه‌تی پادشایی دا ، ئێمه ئه‌و گرفتانه‌مان هه‌بووه، جودا بوونه‌وه‌ی خووزستانمان هه‌بووه .ده‌بێ ئه‌وه نیشان بده‌ن و ڕابگه‌یێنن که پێداگرتنی ئه‌وان به دروستی له سه‌ر پاراستنی زمانی دایکیان، فه‌رهه‌نگێکی دێرینی که هه‌یانبووه. فه‌رهه‌نگی کوردی فه‌رهه‌نگێکی زۆر دێرینه..\nقازی: ئه‌من ڕوون کردنه‌وه‌یه‌کم هه‌یه.\nئه‌مینی: به هیچ جۆر به مانای زه‌مینه‌ی هێندێک سه‌وداگه‌لی سیاسی نییه بۆ یه‌که‌ی سه‌ربه‌خۆی سیاسی دروست کردن و مه‌سه‌له‌ی دیکه. ئه‌وه‌ش هه‌ڵبه‌ت بڕیارێکی سیاسی یه.\nقازی: هه‌ڵبه‌ت له‌گه‌ڵ ئیحتیرام به نه‌زه‌ری به‌ڕێزیان له مه‌ڕ ئازه‌ربایجان. له ڕاستیدا له ئازه‌ربایجان کۆمار ڕانه‌گه‌یێندرا...\nئه‌مینی: له کوردستان ڕاگه‌یێندرا..\nقازی : و خۆیان به نێوی حکوومه‌تی نه‌ته‌وه‌یی _ میللی حکوومه‌ت _ ده‌ناساند و له ئۆرگانی ڕه‌سمی فیرقه‌ی دێمۆکڕاتی ئازه‌ربایجان دا که خۆشبه‌ختانه ئێستا ژماره‌کانی ئانڵاین هه‌ن ئه‌گه‌ر مرۆڤ ته‌ماشایان بکا. له‌وێ دا زه‌ڕره‌یه‌ک باسی ته‌جزییه‌ته‌ڵه‌بی نه‌کراوه، به‌ڵام ئه‌وه پێوه‌ندییه‌کی ڕاسته‌وخۆی به باسی ئێستای ئێمه‌وه نییه.\nئه‌مینی: وه‌زیری دیفاعیان هه‌بووه، ئه‌ڕته‌شیان ساز کرد قوربان.\nقازی: حکوومه‌تی میللی یان هه‌بوو و ده‌یانگوت ئێمه ئه‌و ئاڵای ئازادیخوازییه ده‌به‌ین له سه‌ر تارانێ ده‌ی شه‌کێنینه‌وه.\nکه‌ریمی: زۆر باشه، به‌م پێیه گه‌یشتینه کۆتایی به‌رنامه‌ی ئه‌م حه‌وتوویه. مه‌منوون له ئێوه که دانیشتن له پای ئه‌م گه‌نگه‌شه‌یه و هه‌ر وه‌تر له میوانانی به‌رنامه محه‌مه‌د ئه‌مینی، پۆلێت ساموێلیان و حه‌سه‌ن قازی. نێونیشانی به‌رنامه‌که له سه‌ر شاشه ده‌توانن ببینن. به‌و ئادرێسه ئیمه‌یلمان بۆ بنێرن. فه‌یس بووکی ئێمه‌ش داییره بۆ گوتنی ئه‌وه‌ی که به بۆچوونی ئێوه له‌و باسه دا نه‌گوترا. شه‌و و ڕۆژی هه‌مووتان خۆش!\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 7:59 PM 1 comments Links to this post


ماوەی دوو كاتژمێر لەناویدا ماونەتەوە\nچوار ئەفغانی، كە لە سێ پیاو و ژنێك پێكدێن بۆ ماوەی دوو كاتژمێر دەست بەسەر باڵیۆزخانەی وڵاتەكەیان لە برۆكسل-دا دەگرن.\nڕۆژنامەی (LeSoir)ی بەلجیكی بڵاویكردەوە، ئەو كەسانە ڕایانگەیاندووە، ئامانجی كارەكەیان داواكردنە لە دەسەڵاتدارانی بەلجیكا بۆ داننەنان بە حكومەتی تاڵیباندا.\nبەشداربووانی ڕووداوەكە لەڕێی پەیامێكی ڤیدیۆییەوە لە تویتەر بڵاویانكردەوە، كارەكەیان ئاشتییانە بووە و ئامانج لێی “سەرانجڕاكێشانە بۆ گرنگیی داننەنان بە ڕژێمی تاڵیبان وەك نوێنەری شەرعیی گەلی ئەفغانستان”.\nناڕازییان دەشڵێن، “ئێمە دان بە حكومەتی گوازراوەی تاڵیبان نانێین، تا ئەوكاتەی حكومەتێكی شەرعی لە ئەفغانستان دەردەكەوێت”.\nچوار ئەفغانییەكە لە كاتژمێر 04:30ی بەیانی تا كاتژمێر 06:30 خولەك لە باڵیۆزخانەكەدا ماونەتەوە و دواتر لەلایەن پۆلیسەوە دەركراون.\nلەكاتێكی پێشتریشدا خۆپیشاندانێكی دژ بە تاڵیبان لە پایتەختی بەلجیكا بەڕێوەچوو.\nبەهۆی ئەوەی كاریكارتێری لەسەر ئەردۆغان بڵاوكردەوە، سەرۆکایەتیی داواکاری گشتیی ئەنقەرە، دۆسییەی لێکۆڵینەوەی لەسەر گۆڤاری شارلی ئەبدۆ کردەوە. ئەمڕۆ…\nلە ماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوودا لە هەندێک شاری ئێران، لەوانە تاران و کەرەج، بەبێ ئاگادارکردنەوەی خەڵکی، زیاتر لە…


سەركردەیەكی ئۆپۆزسیۆنی روسیا دەستگیركرا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەركردەیەكی دیاری ئۆپۆزسیۆنی روسیا و رەخنەگری فلادیمێر پۆتین سەرۆكی روسیا، لە فڕۆكەخانەی مۆسكۆ دەستگیركرا لە شەوی رابردوو.\nبەپێی ئاژانسەكانی هەواڵ، شەوی رابردوو ئەلێكس ناڤالنی رەخنەگر و ئۆپۆزسیۆنی روسیا لە كاتی گەڕانەوەی بۆ روسیا لە فڕۆكەخانەی مۆسكۆ لەلایەن هێزە ئەمنییەكانەوە لە شوێنی پشكنینی پاسەپۆرت دەستگیركرا.\nناڤالنی بە فڕۆكەیەكی هێڵی ئاسمانی بۆبیدا لە ئەڵمانیاوە گەڕایەوە روسیا، سەرباری ئەوەی دەسەڵاتدارانی روسیا دووپاتیانكردەوە كە ناوبراو دەستگیر دەكەن لە كاتی گەڕانەوەی دا بەپێی هەواڵدەری رۆیتەرز.\nناڤالنی بۆ رۆژنامەوانان پێش سواربوونی فڕۆكەكە لە ئەڵمانیا رایگەیاند ئەو بێ تاوانە.\nلە فڕۆكەخانەی مۆسكۆ ژمارەیەك لە لایەنگرانی ناڤالنی دەستگیركران لەلایەن پۆلیسەوە كە بۆ پێشوازی چووبوونە فڕۆكەخانە بەپێی سەرچاوەیەكی نزیك لە ئۆپۆزسیۆنی روسیا.\nبی 52وەكان گەڕانەوە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست\nترەمپ بۆ بایدن: مەخەوە\nخەڵك- دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی پێشووی ئەمریكا، هیوای سەركەوتنی بۆ جۆ بایدنی جێگرەوەی خواست لە چاوپێكەوتنی لەگەڵ ڤلاددیمێر پۆتین سەرۆكی ڕوسیا و داوای…\nخەڵك- ئەندامێكی دەستەی سەرۆكایەتی پارتی یەكێتی دیموكرات ڕایدەگەیەنێت، شەڕەكەی لەقامشلۆ بەشێكە لە یاریەكانی ڕوسیا و حكومەتی سوریا. (زیاتر…)\n06 حوزەیران 2021 10.59 am\nخەڵك- ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستانی سووریا ڕایدەگەیەنێت، ئەمریكا دەستی بەسەر كێڵگە نەوتییەكانی…\n22 ئازار 2021 6.15 pm\nخەڵك- دادگای ئیستەنبوڵ بڕیاری زیندانیكردنی بۆ سەڵاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆكی پێشووی (هەدەپە) دەركرد.


دانیشتووم بیرده‌كه‌مه‌وه باڵنده مردنی پێ خۆشتره یان شكانی باڵیی، وا كه نه‌توانێت تازه قه‌ت له شه‌قه‌ی باڵی بدات و بفڕێت؟ بیر ده‌كه‌مه‌وه تاوانی كوشتنی باڵنده زۆرتره یان به‌ڕه‌ڵلا كردنیی له چاوه‌روانییه‌ك كه تازه قه‌ت كۆتایی نایه‌ت؟\nبۆ دڵی خۆم:\nچیرۆكێكی كۆنه. چیرۆكێك كه ده‌یان جار، نا، سه‌دان جار، بگره زۆرتریش بیستووته و هه‌روا به ته‌نیشتیدا تێپه‌ریوی و قه‌ت تێنه‌گه‌یشتوویی بـــــــــــــۆ؟ بـــــــــۆ كۆتاییه‌كان ئاوان كه هه‌ن؟ ئـــــــــه‌وه چاره‌نووسه یان قه‌زا و قه‌ده‌ر؟ ویستی خودایه یان شه‌یتان؟ بۆت ده‌نووسێت :" تكایه له‌بیرم مه‌كه!" و پێت ده‌ڵێت: "ناتبینمه‌وه" و تــــۆ تێناگه‌یی. بۆت ده‌نووسێت:"خۆشمده‌وێی" و ده‌ڵێت: "هه‌موو شتێك ته‌واو بووه" و تــــــۆ باوه‌ر ناكه‌ی! بۆت ده‌نووسێت:" بێ تۆ زۆر سه‌خته" و ده‌ڵێت: " هه‌رچی بووین و كردمان وگوتمان له بیربكه" و تۆ ده‌نگی ڕووخانی شتێك له ناو خۆتا ده‌بیستی و هه‌ناسه‌ت هێنده قورسه ناگه‌نه به‌ر ...\nبه‌رهه‌م: سه‌رسوڕمان ...\nهه‌ستێكی سه‌یره ئه‌و هه‌سته كه ئه‌وه‌ی به گه‌رمای خۆشه‌ویستی خۆیی، تۆی ده‌گه‌ڵ خۆت ئاشت كرده‌وه، ئێستا ناو دڵی سه‌هۆڵبه‌ندانێكه و تۆ سڕ ده‌كات! جۆره بۆشاییه‌ك! بۆشاییه‌كی بێ‌بڕانه‌وه. بۆشاییه‌ك كه هه‌رچی زۆرتر نوقمی ده‌بیت، قوڵتر ده‌بێته‌وه. هه‌ستێكی سه‌یره! په‌نجه‌ره‌یه‌كی تازه‌یه بۆ دیتن. دیتنی ڕووداوێك كه لێی بێزاری. ڕه‌نگه تا ئێستا خۆت ده‌یان جار به كه‌سێكی‌ترت گوتبێت "خۆشمناوێی" و قه‌ت نه‌تزانیوه ئه‌و كه‌سه چ هه‌ستێكی هه‌بووه كاتی بیستنی. قه‌ت نوقم بوونیت له بۆشاییه‌كاندا نه‌دیتوه و هه‌ستت پێنه‌كردووه.\nبه خۆت ده‌لێی ده‌ی ئیتر، خۆشنه‌ویستن هۆی ناوێت، ده‌یه‌وێت؟! هه‌ندێ جار ڕوو نادات. هه‌ندێ جار نابێت، تاوانی كه‌س نییه! كه‌چی گومان ده‌كه‌یی له هه‌رچی خۆشه‌ویستی و خۆشویستنه! گومان ده‌كه‌ی له هه‌موو ئه‌وانه‌ی پێت ده‌لێن، پێیان گوتووی "خۆشمده‌وێی". به خۆت ده‌ڵێی: "ورده‌و، ... چیرۆكی خۆشه‌ویستی خۆی بۆ نووسیوی، باوه‌ری بكه!" ، به خۆت ده‌لێی :"... چاوه‌رێته خۆشه‌ویستییه‌كه‌ی قه‌بووڵ بكه‌ی، ڕێگه‌ی بده!" ، به خۆت ده‌لێی و ده‌ڵێی و ده‌لێی و ده‌ڵێی ... كه‌چی دێوی گومان یه‌خه‌ت ده‌گرێت و ژاری خۆی ده‌رژێته ناوی ده‌ماری هه‌رچی باوه‌ڕه!\nئه‌نجام : ڕووخان\nئه‌وه‌یان بۆ تۆیه:\nبیر بكه‌وه باڵنده مردنی پێ خۆشتره یان شكانی باڵیی، وا كه نه‌توانێت تازه قه‌ت له شه‌قه‌ی باڵی بدات و بفڕێت؟ بیر بكه‌وه تاوانی كوشتنه‌كه‌ی زۆرتره یان به‌ڕه‌ڵلا كردنیی له چاوه‌روانییه‌ك كه تازه قه‌ت كۆتایی نایه‌ت؟\nڕۆژه‌كان درێژ و درێژتر ده‌بنه‌وه ...! كات لێورێژه له هیچ! شه‌وه‌كان دره‌نگ دێن و زوو ده‌ڕۆن. كاكی پۆستچی هه‌موو ڕۆژێ دێت و بێ‌ئاوڕدانه‌وه له ده‌رگای من، ده‌روات. ئه‌و تله‌فوونه غه‌زه‌ب لێگیراوه‌ش ده‌نگی نایه‌ته ده‌ر! چاوه‌ڕوانی، ده‌چمه هه‌رشوێنێك به دواما دێت. خه‌یاڵێك له ناو پێخه‌ڤه‌كه‌ما چاوه‌رێم ده‌كات! بیرێكی تاڵ ده‌ست له یه‌خه‌م ناكاته‌وه: "چه‌ند جاری‌تر ده‌بێ درۆم ده‌گه‌ڵ بكه‌ن تا باوه‌ڕ بكه‌م مرۆڤ، مرۆڤی گوناح دانووی ده‌گه‌ڵ قسه‌ی ڕاست ناكووڵێت؟". ئاوێنه‌کان بشكێنم یان خۆم؟ باوه‌ڕم به هیچكامیان نه‌ماوه. ڕاستی ده‌زانی كێی‌تریش درۆی ده‌گه‌ڵ كردم؟\nئه‌م ڕۆژانه به قه‌د ساڵێك كتێبم خوێندۆته‌وه ... چاوه‌روانیم له قاره‌مانی چیرۆكه‌كان نییه، بۆیه ته‌نانه‌ت كاتێك به عاڵه‌م ئاشكرا درۆ ده‌كه‌ن، چاوم ته‌ڕ‌نابێت! ... یان له‌وانه‌یه، نازانم، له‌وانه‌یه ورده ورده وه‌ك شتێك درۆ كردنیش ئاسایی ده‌بێته‌وه!\n... له كۆڵ خۆم بوومه‌ته‌وه!\nIt went from so good... to so bad.. so soon\nIt goes from so good to so bad, so soon\nIt went from sunshine...to shadow...to rain\nIt went from passion...to pleasure....to pain\nFrom singing sweet and love songs, to cryin' the blue\nSo good...to so bad... so soon\nAnd went from always, to sometimes, to never\nFrom give some lovin' ... to give me some room\nSo good... to so bad... so soon\nIf nobody's told you, it's time that you know\nIt goes from so good, to so bad, So soon!\nده‌زانی، بوونی تۆ هه‌موو شتێك بوو، كه‌چی تۆش ڕۆژێك زۆر له ناكاو، وه‌ك ڕووناكی، له ئاسۆیه‌كی دووره ده‌ست ون بوویت و ئه‌ستێره‌ی نیگات خووشیی و له بێده‌نگییه‌كاندا توایه‌وه! ئێستا من تا ئاخری دونیا، ده‌بێت به دوای ئه‌ستێره‌یه‌ك بگه‌رێم كه چاوه‌کانی خۆڵه‌مێشی بوون و به‌رۆكی بۆنی مێخه‌كی لێده‌هات ...\nهاتووم پێت بڵێم مردن كۆتایی تۆ نه‌بوو...


هاووڵاتییەک پاش بانگهێشتکردنی بۆ ئیتلاعات، دەسبەسەر کرا\n21:52 - 5 گەلاوێژ 2719\nئاژانسی کوردپا: هاووڵاتییەکی کوردی خەڵکی شاری مەریوان، پاش بانگهێشتکردنی بۆ ئیدارەی ئیتلاعاتی ئەو شارە، دەسبەسەر کرا.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی شەممە، ٢٩ی پووشپەڕ، هێزە ئیتلاعاتییەکان پاش بانگهێشتکردنی هاووڵاتییەک بە ناوی \_"عەبدوڵڵا وەیسی\_"، تەمەن ٤٤ ساڵ، خەڵکی گوندی \_"گوڵچێر\_"ی شاری مەریوان، ناوبراویان دەسبەسەر کرد.\nسەرەڕای تێپەڕینی یەک حەوتوو بە سەر دەسبەسەرکردنی ئەم هاووڵاتییە کوردە، هیچ زانیارییەک لەمەڕ چارەنووسی ناوبراو لەبەر دەستدا نییە.\nدەوترێت، هێزە ئیتلاعاتییەکان ئەم هاووڵاتییە کوردەیان بە تۆمەتی \_"هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی دژبەری حکوومەتی ئێران\_" دەسبەسەر کردووە.\nئەم هاووڵاتییە کوردە، خێزاندار و خاوەنی سێ منداڵە.


ڕۆژهەڵات Archives - کەحلان\nئەرشیفی تاگ: ڕۆژهەڵات\nهەوڵێکە بۆ تێگەشتن لە هەڵاودێرکردنی و هەڵاوگێرکردنی لۆژیک/مەنتق بە کوردییەکی سادەتر لەوەی هەیە. کاریگەری نادروستی بەکاربردنی مەنتق بۆ پەروەردەیەکی خراپی تاک و کۆمەڵی ئێمە و دواخستنمان لەچاو هەموو ئەوانەی تر. مەبەست لێرەدا بەراوردی جیهانی سێیەم بەگشتی لەگەڵ وڵاتانی پێشکەوتووە. هەمان کات لێکدانەوەی ئەو هەموو هەڵانەیە بەپێی هاوپۆل و دابەشکردنی، کە چەند من و تۆش رۆژانە دەیکەین و توشی دەبین. بگرە دەوڵەت و دەزگاکانمان لەسەر هەمان بینای هەڵەی لۆژیکی دروست بووە، کە هەرگیز لە ماوەیەکی دووری رێژەییشدا چارە ناکرێت. جا نەمتوانیووە هەمووی بنوسم و قسەی لەسەر بکەم، بەڵکو دیارترین و زۆرترین ئەوانەم باس کردووە، کە لای خۆمان هاڕەی دێت لە چەلەحانێکانماندا.\nبەکەسێتیکردن یا بەشەخسیکردن Ad hominem\nبیانووی خولاوە یا خولانەوە بەهەمان خاڵدا Circular Reasoning\nڕەوایەتیدان بە هێز یا بە دەسەڵات و خەڵکی Argument from authority\nخوای کونوکەلەبەر God of the gaps\nبێ پەیوەستی و بێ رەبتی Non sequitur\nلەگەڵ کۆمەڵێکی تر بەنمونەی ئاسان و سادەوە بۆ نزیکبوونەوە لە تێگەشتنی\nئەم وتارە بڵاوکراوەتەوە لە گشتی بەتاگی ئاین، ئیسلام، ئەوروپا، زانست، سیاسەت، فەلسەفە، لۆژیک، میللەت، مەنتق، هەڵاودێرکردن، ڕۆژهەڵات، کلتور، کورد ڕێکەوتی ئه‌یلول 10, 2021 لەڕێگەی Sia.


کۆبوونەوەی نێوان ئەمەریکا و تورکیا هەتا ئێستا بێ ئەنجامە\nمایک پێنس جێگری سەرۆکی ئەمەریکا و شاندی یاوەری لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیا لە کۆشکی سەرۆکایەتی ئەو وڵاتە کۆبوونەوە و هەتا ئێستا هیچ ئەنجامێکی نەبووە.\nبە پێیئاژانسی دەنگ‌وباسی ئەسۆشەیتد پرێس شاندی باڵای ئەمەریکا بۆ ئەنکەرە ئەرکێکی قورسیان لەسەر شانە، ئەویش ڕازیکردنی ئەردۆغانە بە ڕاگرتنی شەڕ لەگەڵ هێزە کوردییەکانی سوریا لە باکوری خۆرهەڵاتی سوریا. شاندەکە پێکهاتووە لە جێگری سەرۆکی ئەمریکا و وەزیری دەرەوەو راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی لە کۆشکی سپی.\nبەر لە کۆبوونەوەکە نیگەرانی و توڕەیی لە دەموو چاوی بینس و ئەردۆغان بینراو ەو سڵاوێکی ساردو سڕیشیان لە یەکتری کردووە، کۆبوونەوەی دوو قۆڵی جێگری سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی تورکیا 90 خولەک پێچووە، هەروەها لە کۆبوونەوەی بەرفراوانی هەردوولا پاش نیوەڕۆی ئەمڕۆ پـێنجشەممە کە 2 کاتژمێری خایاندووە، روون نەبووەتەوە کە هەنگاو دەنرێت بەرامبەر راوەستاندنی شەڕەکە یاخود نا.\nئەردۆغان رازی بووە رۆژنامەوانان بۆ ماوەی دوو خولەک وێنەی دانیشتنەکە بگرن، ئەوەش بە ئاماژەدانی جێگری سەرۆکی ئەمریکا بووە رۆژنامەنوسان بێنە نێو هۆڵی کۆبوونەوەکەوە.\nسەرۆکی تورکیا بە شاندی ئەمەریکایی راگەیاندووە "یەکەم جارە رێگە بدرێت رۆژنامەوانان بێنە ناو هۆڵی کۆبوونەی تەلاری سەرۆکایەتی."\nوەها پێشبینی دەکرێت شاندەکەی ئەمەریکا ئاگایی بدەن بە سەرۆکی تورکیا، سزای ئابووری زیاتر بەسەر تورکیادا دەسەپێنن ئەگەر شەڕ لە دژی هێزەکانی کورد رانەگرێت کە رۆژگارێک هاوپەیمانی ئەمەریکا بوون لە شەڕی دژی داعش.


ريورةسمي بةخاك سپاردني (ئاسو نادري) (په‌ڕه 1) - تێبینی، پرسیار و ئاگاداری (وێبچن) - مەکۆکانی وێبچن\nريورةسمي بةخاك سپاردني (ئاسو نادري)\nمەکۆکانی وێبچن » تێبینی، پرسیار و ئاگاداری (وێبچن) » ريورةسمي بةخاك سپاردني (ئاسو نادري)\n1 بابه‌ته‌كانی هێدی سه‌رمۆردی 2017-08-07 17:53:45\nبابه‌ت: ريورةسمي بةخاك سپاردني (ئاسو نادري)\nڕێوڕەسمی پرسە و سەرەخۆشی و بە خاکسپاردن!\nبە ئاگاداری هەموو خزم، دۆست، هاوڕێ و هەموو خۆشەویستان ڕادەگەیەنین کە بەیانی ڕۆژی سێ شەممە بەرواری 2017/08/08 لە کەنیسەی ڕوید (Ruds kyrkogård) لە شاری کارلستاد کاتژمێر 13.00 تەرمی جوانەمەرگ کاک ئاسۆ ناردی بە خاک دەسپێردرێت.\nهەموو لایەک ئاگادار دەکەینەوە دوای بە خاک سپاردن کاتژمێر 16.00 ڕێوڕەسمی پرسە و سەرەخۆشی لە لۆکاڵی ئۆستانڤیند بەڕێوە دەچێت.\nشوێنی بە خاک سپاردن\nلۆکاڵی پرسە و سەرەخۆشی\nداوا یەکی برایانە و دۆستانە لە هەموو لایەک دەکەین کە ڕێگایان دوورە و بە هۆی ڕۆژی کارەوە بۆیان ناکرێت. زەحمەت نەکێشن و دەتوانن لە ڕێگای پەیوەندی تەلەفۆنیەوە پرسە و سەرەخۆشی خۆتان بە یەکێک لەم کەسانە خوارەوە بگەیەنن.\nئیبراهیم نادری 0737327739\nعوسمان نادری 0727025599\nمستەفا پاڵانی 0736599398\nئازاد نادری 0735451641\nتکایە هیچ کەسێک پێش کاتی دیاری کراو نەچێت بۆ لۆکاڵ.\nکومیتەی یەکییەتی کوردانی شاری کارلستاد.\n2 وه‌ڵامه‌كانی ڕێنوار 2017-08-08 12:33:53\nوه‌ڵام: ريورةسمي بةخاك سپاردني (ئاسو نادري)\nبەداخەوە، خۆزگە بمتوانیبا ئامادە بم\n3 وه‌ڵامه‌كانی world 2017-08-08 20:01:29\nخۆزگه له كوردستانه‌وه ئاماده‌يه‌م خۆم پيشاندابوايه به‌لام به‌هۆى دوورى نێوانمان\nلێره‌وه پرسه‌و سه‌ره‌خۆشى خۆم ئاراسته‌ى بنه‌ماله‌ى كاك ئاسۆ نادرى ده‌كه‌م أن شاء الله دواين خه‌م و ناخۆشيان بێت هاوبه‌شى خه‌ميانم\nأن شاء الله به پشتيوانى خودا مه‌كۆى وێپچن به‌رده‌وام ده‌بێت و وه‌ك جاران چالاكى خۆى نيشانده‌دات\nبێگومان بردنى هه‌ر ئازيزێك و كه‌سێكى لێهاتوو له‌لايه‌ن خوداوه‌يه ويستى خوداى له‌سه‌ره\nأن شاءالله خوداى گوره كه‌سێكى لێهاتوو ده‌خاته شوێنى يا به‌رده‌وامى به مه‌كۆى وێپچنبدرێته‌وه\nهيوادارم له دوعاى خێر بێ به‌شى نه‌كه‌ن.\n4 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2017-08-08 21:22:44\nبەداخەوە ئێمە لە كوردستان جگە لە پەیام و بابەتێك لەسەری هیچی ترمان پێ ناكرێت.\nخۆزگە پرسەی لە كوردستان بۆ دانرابا ، جا لە چ شاریك بوایە كیشەمان نەبوو.\nدووبارە رۆحی شاد\n5 وه‌ڵامه‌كانی MAYAN 2017-08-20 07:59:40


ANF | کۆڕبەندێک لەبارەى داعش-ەوە لە قامیشلۆ دەستیپێکرد\nکۆڕبەندێک لەبارەى داعش-ەوە لە قامیشلۆ دەستیپێکرد\nقوربانیانى دەستى داعش لە کۆڕبەندی سەر داعش لە قامیشلۆ رایانگەیاند، دەبێت ئەندامانى داعش لە دادگایەکى نێودەوڵەتى دا دادگایى بکرێن.\nشه‌ممه, 6 Jul 2019, 14:07\nقوربانیانى دەستى داعش لە کۆڕبەندی سەر داعش لە قامیشلۆ رایانگەیاند "بۆ ئەوەى گروپی هاوشێوەى داعش دروست نەبنەوە، دەبێت ئەندامانى داعش لە دادگایەکى نێودەوڵەتدا دادگایى بکرێن.\nناوەندی لێکۆڵینەوەى ستراتیژیى رۆژئاوا (NRLS) لە ناوچەى عامودێ لە قامیشلۆ لە هۆڵی بەیلەسان کۆڕبەندێکى نێونەتەوەیى لەبارەى چەتەکانى داعشەوە رێکخست. دواى پێشکەشکردنى وتەکان و سەیرکردنى سینەفیزیۆنەکان لەسەر داعش، گوێ لە وتەى شایەتحاڵانى تاوانەکانى داعش گیرا.\nداواى قوربانیانى دەستى دڕندەیى و بەربەرێتى چەتەکانى داعش ئەوەیە، کە چەتەکانى داعش لە هەرێمەکانى باکوور و رۆژهەڵاتى سوریا دادگایى بکرێن.\nژنێکى ئێزدی: ئێمە تیرۆری داعش لە بیر ناکەین\nمەقلوبە ئێزدی ژنێکى ئێزدیى خەڵکى شەنگاڵە و دڵخۆشیى خۆی بە تێکشکاندنى چەتەکانى داعش خستەڕوو و وتى "تاوەکو ئێمە لە ژیاندا بین تیرۆری چەتەکانى داعش لە بیر ناکەین. لە بە بەر چاوی جیهانیانەوە کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا. بە بەرچاوی خۆمانەوە کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا. ژمارەیەکى زۆر منداڵ لە برسیەتیدا مردن. کەس لەو تاوانانە ناپرسێتەوە، ئەوانەى کوژران و تاوانیان بەرامبەر ئەنجامدرا هەموویان هاووڵاتییانى مەدەنی بوون. فرۆشتن، دەستدرێژیکردن، کوشت و بڕ و هەموو تاوانەکانى تری دژ بە مرۆڤایەتى لەلایەن ئەو چەتانەوە ئەنجامدرا. منیش ٤ ساڵ دیلی دەستیان بووم. زوڵم و زۆردارییان بەرامبەرمان دەکرد. لە بەرچاومانەوە دەیان کەسیان دەکوشت. هێرشی دڕندانەیان دەکردە سەرمان. هەر چەند زوڵمی ئەوان بەرامبەر بە هەموو پێکهاتەکان جیاوازیى نەبوو، بەڵام زۆر دڕندانەتر و وەحشیانەتر هێرشیان دەکردە سەر ئێزدییەکان. هەموو کات ئێزدییەکان دەبوونە ئامانجی چەتەکان. بە تایبەتى تاوانگەلێکى زۆر قێزەون و چەپەڵیان بەرامبەر ئێزدییەکان ئەنجام دەدا. لە موسڵ، رەقا تاوەکو عەفرین تاوانیان لە دژی ئێزدییەکان ئەنجام دەدا. ئێمەیان زیندانى دەکرد و چاویان دەبەستین. ئێمەش لە دەستیان هەڵهاتین و خۆمان گەیاندە ناوچە ئارامەکانى ژێر دەستى هێزەکانى سوریاى دیموکراتیک (قەسەدە). ئێمە بە بوونی قەسەدە و هێزەکانیان زۆر دڵخۆشین، کە لە دژی چەتەکانى داعش شەڕێکى بێ هاوتایان ئەنجامدا و چەتەکانیان تێکشکاند".\n"بە شەڕ لە دژی داعش تۆڵەى خۆمم کردەوە"\nسوعاد مراد خەلیفە ئیمرا قوربانییەکى تری دەستى چەتەکانى داعشە و شایەتحاڵی زۆرێک لە تاوانەکانى داعش بووە. سوعاد لە گێڕانەوەى چیرۆکەکەى خۆیدا وتى "کاتێک ئێمەیان زیندانیکرد گواستینیانەوە بۆ خاکی سوریا. هەزاران ژن و منداڵی ژێر چەپۆکەى چەتەکان گیانیان لەدەستدا. دواى ئەوەى ئێمەیان لە زیندان هێنایە دەرەوە دەیانجار مامەڵەیان پێکردین و فرۆشتینیان، هەزاران ژنی ئێزدی لەلایەن چەتەکانەوە فرۆشران. لە دژی ئەو عەقڵییەتەى داعش هەزاران ژنی ئێزدیى خۆیان کوشت. من لە رێگەى قەسەدەوە لە دەستى چەتەکانى داعش رزگار کرام. سەدان شەڕڤانی قەسەدە بە خۆینى خۆیان یەکێک لە ئێمەیان رزگار دەکرد. دواى ئەوەى رزگارکرام، بۆ ئەوەى تۆڵەی هەزاران ژن و منداڵی ئێزدی لە چەتەکانى دعش بکەمەوە چوومە ناو ریزى یەکینەکانى ژنانى شەنگال (یەژەشە - YJŞ). من بە شەڕکردن لە دژی داعش تۆڵەى خۆم و هەزاران ژنی ئێزدیم کردەوە. ئێستا ئێمە داوامان هەیە، لە دواى ئەوەى قەسەدە چەتەکانى داعشی تێکشکاند، داواکەمان ئەوەیە، داعش لێرە دادگایى بکرێت".\nبریندارانى کۆمەڵکوژییەکى سوروج: یەک ئازارمان هەیە\nسیبەل ئیشک یەکێک لە کەمئەندامانى کۆمەڵکوژییەکەى ٢٠ی تەمووزی پرسوس (سوروج)ە و وتى، "دەوڵەتى تورکی داگیرکەر خواستى بەو کۆمەڵکوژییانە ئیرادە و ورەى گەل تێکبشکێنێت. سەربازان و پۆلیسەکانى دەوڵەتى تورک لە کاتى کۆمەڵکوژییەکەدا نەیاندەهێشت، ئێمە بریندارەکان بگوێزینەوە بۆ نەخۆشخانەکان. ئەو کۆمەڵکوژییە هەرگیز نەیتوانى کۆتایى بە ئومێد و بڕوامان بهێنێت. ئومێدى هاوڕێیانمان بۆ شۆڕشی رۆژئاوا بەردەوامیى هەیە. بە هێز و ئیرادەى خۆیان چەتەکانى داعش و هاوکارەکانیان لە رۆژئاوا تێکشکاند. ئەمڕۆ قسەکردن لەسەر تاوانەکانى داعش و دادگایکردنى چەتەکانى داعش لە هەرێمەکەدا بووەتە هیواى شەهیدان و منداڵەکانمان و دەبێت ئەو هیوایە بەدی بهێنرێت. هەموو ئازارەکانمان وەک یەکە. ئێمە ئازارەکانى خۆمان بۆ تۆڵەکردنەوەى مرۆڤایەتى دەکەینە هێز. هەڤاڵەکانمان لە کۆمەڵکوژیى پرسوس دا شەهید بوون و بە دەمی بە پێکەنینەوە و پڕ لە بزەوە دەیانوت، دەبێت هەموو کات گەلەکەمان دەم بە پێکەنین و دڵخۆش بێت".\nئاڵچن ئیبراهیم یەکێکە لەو کەسانە، کە دایک و باوکی لە کۆمەڵکوژیى کۆبانێ دا شەهید بوون. ئاڵچن رایگەیاند، کۆمەڵکوژی ئازارێکى گەورەیە و وتى "باوک و دایکم لە کۆمەڵکوژیى کۆبانێ دا لەلایەن چەتەکانى داعشەوە شەهید کران. من هەموو کات ئەو ئازارەم لەگەڵ دەبێت، بۆیە هەموو کات لە بەرامبەر چەتەکانى داعش دا تێدەکۆشم".\nجەواد کەساسبە: دەبێت دەوڵەتەکانیش ئامادەى دادگایکردنى چەتەکانی داعش بن\nجەواد کەساسبە برای مەعاز کەساسبە، برای ئەو فڕۆکەوانە ئوردنییە، کە لەلایەن چەتەکانى داعشەوە بە زیندویى ئاگری تێبەردار و سوتێنرا. جەواد کەساسبە لە رێگەى سکایپەوە بەشداریى لە کۆڕبەندی سەر چەتەکانى داعش بوو لە قامیشلۆ و رایگەیاند "دەبێت لێپرسینەوەیەکى روون ئەنجام بدرێت و دەوڵەتەکان و هێزە نێودەوڵەتییەکانیش بەشداریى ئەو لێپرسینەوە و دادگایکردنە ببن. ئێمە دەمانەوێت دەوڵەتەکان و هێزە نێودەوڵەتییەکان لە کاتى دادگایکردنى چەتەکانى داعش دا ئامادە بن. ئێمە دەمانەوێت بکوژانى مرۆڤایەتى دادگایى بکرێن".\nئالیس دایف-ی فەرەنسی یەکێک لە بریندارانى کۆمەڵکوژییەکەى داعشە لە فرەنسا و لە کۆڕبەندەکەى قامیشلۆ لەبارەى داعشەوە رایگەیاند "دەبێت ئەو چەتانە دادگایى بکرێن و سزا بدرێن. مەترسیى ئەو چەتانە بۆ سەر هەموو مرۆڤایەتییە. دەبێت هەموو چەتەکان لە باکوور و رۆژهەڵاتى سوریا دادگایى بکرێن".\nناسر ئەل سەباح لە دێرەزۆرەوە شایەتحاڵی کۆمەڵکوژییەکى شەعیرات بوو، کە ٧٠٠ کەس لەلایەن چەتەکانى داعشەوە کۆمەڵکوژکران و ٥ کەسیش بریندار بوون. سەباح وتى "بێ یەک و دوو با ئەو چەتانە لە هەرێمەکانى ئێمەدا دادگایی بکرێن، لە کوێ کۆمەڵکوژییان ئەنجامداوە با لەوێ دادگایى بکرێن".\nگراهام: سزای وا بەسەر ئەنقەرەدا دەسەپێنین ئابوورییەکەی ئیفلیج بێت\nنەخۆشخانەی لێگەڕین: تەنیا لە سەرێکانی تا ئێستا ٧٥ شەهید و ٤٥٠ برینداری سڤیلمان بۆ هاتووە\nسەربازانی تورک چیای جودیان سووتاند\nبەرخودێرانی سەرێکانی: ئەمە شەڕی مان و نەمانە\nکۆشکی ئەلیزێ: بۆ سەربازە فەڕەنسییەکان و خەڵکی سڤیل ڕێوشوێن دەگرین