لە دیدارێكدا ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەربارەی ئەفسونی خوێندنەوەو نووسین و كتێب دەدوێت\n2020-11-02 17241 جار\nئاوات ئەحمەد سوڵتان:\nخوێندنەوەی کتێب خۆی جۆرە داهێنانێکە، كە دیسان نوسینەوەیەتی.\nیەكێك لە پرسە جدی و كاریگەرەكانی دونیای ڕۆشنبیری، مەسەلەی سیحرو جادوی كتێبە، كە لە ڕێگایەوە مرۆڤ بەر چەندین سەدە لە زانست و زانیاری و مێژووی داهێنانەكانی مرۆڤ دەكەوێت، بێگومان لەپاڵ پرسی كتێبیشدا پرسی دەستنیشانكردنی فیگۆری خوێنەر یەكێكی كەیە لەباسە پێویستەكان، لەم دیدارەداو لە ڕێگای وروژاندنی ئەم پرسیارانەوە نووسەرو وەرگێڕ(ئاوات ئەحمەد سوڵتان) دەدوێنین.\nشاخەوان سدیق/ زۆر باس لە سیحرو ئەفسونی كتێب دەكرێت، بەجۆرێك كە زۆرێك لە مرۆڤەكان پاش خوێندنەوەی كتێبێك، تەواوی ژیانیان دەگۆڕێت، دەتوانی پێمان بڵێیت کتێب چیە؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: من کتێب وەها نابینم بریتی بێت لە ژمارەیەک لاپەڕەی نوسراوی زنجیرەیی و بەرگێک و ناونیشانێک یان زیاتر؛ واتە ئەوەی لەسەر ڕەفەی کتێبخانەکان یان سەر میزی خوێندنەوە دانراوە، یاخود لەهەر جێگایەکی دیکە دەیبینین و دەتوانین دەستی لێ بدەین و جێگۆڕکێی پێ بکەین. بەلای منەوە ئەوە جگە لە دەروازەیەک، یان پەنجەرەیەک بۆ گەیشتن بە کتێب، هیچی تر نیە! ئەو شتەی پێی دەوترێت کتێب لە ئەنجامی خوێندنەوەداو بۆ ماوەیەکی کاتی پەیدا دەبێت و دێتە دی، ئەویش هیچ نیە جگە لە جۆرە پەیوەندییەک و لەناویدا هەم کاریگەرییمان دەبێت و هەم دەشکەوینە ژێر کاریگەرییەوە.\nمەبەستم ئەوەیە کتێب لەناو پرۆسەی خوێندنەوەدا بوونی هەیە، نەک پێش یان پاش خوێندنەوە. واتە بوونی کتێب جۆرە حاڵەتێكی سیحریی یان هیولاییەو تەنها لەکاتی مومارەسەیەکی تایبەتیدا دەردەکەوێت یان درکی پێ دەکرێت. بەشە ماتریاڵییەکەی کتێب، دەفرێکە، قوتوویەکە، هەر شتێکی دیکەیە کە کتێبەکەی لەخۆیدا هەڵگرتووە، یان پاراستووە؛ بەواتای ئەوەی زانین و زانیارییەکان، ئەو ئامانجەی لەپێناویدا کتێبەکە بوونی هەیە، لەناو ئەو قەبارە ماتریاڵییەدا دانراوە.\nمەسەلەکە ئەوەندەش سەیرو نامۆ نیە، ئەم دیدە بۆ گەلێک شتی دیکەش دەبێت، بەتایبەتی ئەو شتانەی لە لەناو چوارچێوەیەکدا هەڵدەگیرێن: کە دەوترێت مرەبا، ئایا مەبەستت لە شوشەکەیە، یاخود ئەوەی لەناویدا. ئەوەی گرفتە لێرەدا، توانای جیاکردنەوەی مرەباکەیە لە شووشەکە، بەڵام کتێب و پەیکەرە ئێسکییەکەی ئاوا بە ئاسانی جیا ناکرێنەوە. کتێب شتێکە لە جێگایەکی پەنهاندا حەشاردراوە. وەک چۆن مرەباکە هیچ بەهایەکی نیە، هەتا تام نەکرێت و بۆ خواردن بەکارنەهێنرێت، بەهەمانشێوە ناتوانین لە بەهای کتێب تێبگەین لە پرۆسەی خوێندنەوەدا نەبێت. ڕەنگە ئەوەی گرفت بێت ئەوە بێت، کە دۆزینەوەی کتێب پێویستی بە سەرفکردنی وزەیەک و بوونی کۆمەڵێك میکانیزم و شارەزایی پێشوەخت هەبێت بۆ ئەنجامدانی، ئەم کارە تەنها بەو کەسە دەکرێت کە پێی دەوترێت خوێنەر.\nدەمەوێت بە نمونەیەک بابەتەکە یەکلایی بکەمەوە: مەحوی کۆمەڵێک لاپەڕەو بەیازی هەبوو، شیعرەکانی خۆی لەسەر تۆمار کردبوون و لەجێگایەکی پارێزراودا هەڵیگرتبوون؛ ئەو چی کردبوو؟ کتێبێکی لەناو ئەو لاپەڕانەدا حەشار دابوو. چەند جارێک فەقێ و مەلاکانی دەوری لەنێوان خۆیاندا ئەو بەیازانەیان خوێندۆتەوە، خوێندنەوەکانی ئەوان کتێبەکە بووە، کتێبێک لەناو گریمانەدا، چونکە دەروازەیەک شک نابەین بمانباتەوە سەریان، ئەوان مومارەسەی خوێندنەوەیان کردووەو بۆ ماوەیەکی کورت کتێبە جیاجیاکانی خۆیانیان بەرهەمهێناوە، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون لەوەدا کە مۆنۆمێنتێک بۆ خوێندنەوەکانیان بنیات نەناوە، تا دواتر ئێمە لێیەوە بگەڕێینەوە سەری و پەیوەندیی لەگەڵدا بگرین و کتێبەکە بیدۆزینەوە. دواتر مەلاکەریم و کوڕەکانی هاتن و کارەکەیان بنیاتناو ئێمە دەتوانین لێوەی خوێندنەوەکانی خۆمان ئەنجام بدەین؛ یان ڕاستر کتێبەکانی خۆمان بنوسین.\nشاخەوان سدیق/ ئەگەر كتێب ئەم هەموو گرنگیەی هەیە و ئەوەندە سەرسامكەرو مانادارە، كەواتە ئێمە چۆن لە ماهیەتی ئەم شتەی پێی دەوترێت كتێب تێبگەین؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: کتێب زۆر لە کێوەبەفرینەی ناو زەریا دەچێت، لوتکەکەی لە دەرەوەی ئاوەکەیەو بەشە زەبەلاحەکەی دیار نیە، ئەگەر وریای خۆمان نەبین لەوانەیە کارەساتی گەورەتر لەوەی تایتانیک بخەینەوە. ئەو بەشەی کە لە سەرووی دەریاوەیەو دەیبینین، ئەوە بەشە ماتریاڵییەکەیەتی، ئەوەیە کە لەسەر مێزەکەم دانراوەو هێشتا مامەڵەم لەگەڵ نەکردووە، واتە هێشتا دەستم بۆ نەبردووە. بەشە زۆرەکەشی بریتییە لەپرۆسەی خوێندنەوە، یاخود سەرلەنوێ نوسینەوە کە ئەمیان بەردەوامییەکی سەمەرەی هەیەو دەتوانم بڵێم هەرگیز تەواو نابێت، واتە هەرگیز ناتوانین هەموو ناوچەکانی تەی بکەین و بڵێین تەواو ئیتر هیچ نەماوە؛ ئیتر لە کتێبەکە بووینەوەو گەیشتینە کۆتایی. چونکە هەمیشە شتێک دەمێنێت بۆ ئەوەی هەوڵی دۆزینەوەی بدەین. هۆی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ پێچەوانەییەک لەنێوان هەبوونی کتێب لەوێ و سایکی مرۆڤیش لێرە. پێشتر دەرونشیکارەکان دیسان سایکی مرۆڤیان شوبهاندووە بە کێوە بەفرینەی ناو زەریا. بەڵام جیاوازییەکە لە پێچەوانەبوونەوەدایە. بەلای ئەوانەوە بەشی (ئاگا)ی سایکی مرۆڤ ئەو لوتکە بچووکەیە کە لەسەر ڕووی زەریاوە دەیبینین؛ بەشە مەترسیدارەکەشی (واتە نائاگایی) لەژێر دەریادا خۆی مەڵاسداوە؛ ئەمە بۆ کتێب بە پێچەوانەوەیە، واتە بەشە نائاگاکەی (لەپەڕەکان، بەرگ و دیزاین و شێوەی دەرەوەی) ئەوەیە کە لەڕووی زەریاکەوە دەیبینین و لە ژێریشەوە ئاگاییەکی فراوان هەیە کە دەبێت لە پرۆسەی خوێندنەوەدا، یاخود دیسان نوسینەوەدا پەیی پێ ببەین.\nئەمە پرسێكی مەترسیدارە، ئێمە زۆرجار بە نائاگاییمانەوە پەیوەندیی بە ئاگایی کتێبەکانەوە دەگرین، ئەمەش بەپێی جۆری کتێبەکان دەگۆڕێت، بێگومان ئەوانیش جۆرەهایان هەیەو شوێنێک تەرخان دەکەم بۆ قسەکردن لەبارەی ئەمەوە. لێرەدا ئاماژە بە یەکێکیان دەکەم کە کتێبی ئایدیۆلۆژییەو لە باسی جۆرەکانی کتێبدا بە کتێبی ستەمکار ناوم برد. کاتێک دەکەوینە ژێر هەژمونی کتێبێکی ئایدیۆلۆژییەوە، یەکەمین شت کە ڕوودەدات ئەوەیە مرۆڤبوونی خۆمان بۆ هەتاهەتایە، یاخود بۆ ماوەیەک دەدۆڕێنین، ئیتر دەبین بە ئاژەڵێکی بەستراوە بە مێخ زنجیرێکەوە (کوتە ئاسنێکە لەشێوەی کولەکەدایەو نوکێکی تیژی هەیە کە بەزەویدا دەچەقێنرێت و سەرەکەی تری کونەو زنجیرێکی لێبەستراوە، بەکاردەهێنرێت بۆ هێشتنەوەی ئاژەڵەکان لەجێگای خۆیاندا بۆ ماوەیەک). هەر ئەم دەستەواژەیەشم بەکارهێنا وەک ناوێكی دووهەمین بۆ ئەو جۆرە کتێبانە.\nئەم کتێبە دەتخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوەو هەموو جۆرە بیرکردنەوەیەکت لێ قەدەغە دەکات، یان تەنها ئەوەندە بواری بیرکردنەوەو تێڕامانت بۆ دەمێنێتەوە کە لە خزمەتی ئەودا بیت و بەو ئاڕاستەیەدا بڕۆیت کە بۆی دەستنیشان کردوویت. ئەم کتێبە تۆ دەکات بە دانەو لە ناو گروپێکی گەورەتری دانەکاندا پۆلێنت دەکات و لەبری هەمووتان ئەو بیردەکاتەوەو خۆی دەکات بە جیهانبینی ئێوە. هەر ئەوەندەی کەوتیتە ژێر کاریگەرییەوە، ئیتر ئەو خۆی ئاڕاستەتان دەکات بۆ هەر جۆرە مومارەسەیەک کە خۆی دەوێت، بۆ ئەمەش زۆرجار بۆ خوێندنەوەی دەستەجەمی کۆتان دەکاتەوەو یەکێک بەدەنگی بەرز خەریکی وتنەوەی ڕستەی پەرت و بڵاو یان یەک لەدوای یەکی کتێبەکە دەبێت کە لە هەر جێگایەکەوە وەرگیراوە، زۆرجاریش ئێوە بەدوایدا لەبەرخۆتانەوە یان بە دەنگی بەرز دەڵێنەوە "ئای هاوار چەند جوانە" یاخود "ئەمە مەزنترینە". لەکاتێکدا کە زۆرێک لە ئێوە هەر لێشی تێناگات. ئەوەی شتێکیشی لێ تێدەگات، حەزدەکات هەرچی لە نائاگایی خۆیدا هەیە، بۆ داکۆکیکردن لەو تێگەیشتنە بەکاربهێنێت.\nمەترسی ئەم کتێبە لەوەدایە کە جیهان دابەش دەکات بۆ دوو بەرەی بەگژیەکدا چوو، هەرگیز کار لەسەر تێگەیشتن و پەیوەندییگرتنی ئەرێنی ناکات، بەپێچەوانەوە هەمیشە ڕستەو دەستەواژەکانی میتافۆرییانەن و خۆیان نادەن بە دەستەوە. کاتێک دەکەویتە ژێر هەژموونی ئەم کتێبەوە، ئیتر دەربازبوونت زۆر زەحمەتە؛ چونکە ئەو نامەیەکی پێیە بۆ جیهان، دەیەوێت سەرلەنوێ ڕێکی بخاتەوە بەشێوەیەک کە خۆی دەیخوازێت. ئەم کارەش بە تۆ و ئەوانەی تر دەکات کە کەوتوونەتە داوییەوە.\nشاخەوان سدیق/ ئەی خوێنەر لە كوێی گرنگی كتێبدایە؟ ئایا كتێب بەبێ خوێنەریش هەر سەرسامكەرو مەترسیدارە یان ئەوە خوێنەرە ئەو گرنگیە بە كتێب دەدات؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: با بگەڕێینەوە بۆ لای کتێب و پەیوەندیگرتنی ئێمە پێوەی. لەبەرئەوەی کتێب و خوێنەر دوو جەمسەری جیاوازن لەیەکتری، جەمسەرێکیان ئاگایی و ئەوەی تریشیان نائاگاییە، هەردوکیشیان زۆر زەبەلاحن، بۆیە پرۆسەی خوێندنەوە وەک زۆرانبازیی نێوان تایتانەکانی لێ دێت (ژمارەیەک خواوەندی بەدەسەڵاتی یۆنانەکان بوون، جەستەیان زۆر گەوەرەو کەتە بوو، زۆریش بەتوانا بوون)؛ کە زۆر بە زەحمەت یەکلایی دەکرێتەوە، بگرە لە هەر جەولەیەک یان (وەک بە منداڵی دەمانووت لە هەر جێمێکدا "لە وشەی game ی ئینگلیزییەوە هاتووە) ئەنجامێکی جیاوازی دەبێت. هەربۆیە من جار لەدوای جار دووبارەی دەکەمەوە کە هەرگیز دوو کەس ناتوانن هەمان کتێب بخوێننەوە، نەک هەر ئەوەندە، بەڵکو هەمان کەس لە دوو کاتی جیاوازدا ناتوانێت هەمان کتێب بخوێنێتەوە. بۆچی؟\nهۆیەکەی ئەوەیە هەریەکەمان لە گۆشەنیگای خۆیەوە، لەو زەخیرەیەوە کە لەنائاگایی خۆیدا کۆی کردوتەوە، بۆیە پەیوەندیگرتن لەگەڵ کتێبەکاندا، هەروەها ڕوودانی کاریگەریی هەمیشە لە گۆڕاندایەو مەترسی کتێبەکانیش لێرەدایە، چونکە زۆرێک لە کتێبەکان ئەگەری ئەوەیان هەیە بگۆڕێن بۆ ئایدیۆلۆجیا، گەرچی خۆشیان لە بنەڕەتدا وا نەبن. ئەوەی ڕوودەدات ئەوەیەی خوێنەرەکانی لە خودێکی بیرکەرەوە دەگۆڕێن بۆ دەروێشێکی دەف بەدەست و دەسبەرداری بیرکردنەوەیان لەدەست دەدەن.\nمەسەلەی پەیوەندیگرتن لەگەڵ کتێبەکاندا فرە جەمسەرەو تا ڕادەیەکی زۆریش ئاڵۆز و پڕ لە شوینی سەیرو سەمەرەیە کە هەتا خۆمان فڕێ نەدەینە ناوی درکی پێ ناکەین. ئەم کارەش خۆی جۆرێکە لە خۆدانە دەستی نەزانراو، کە ئەگەری ئەوەی هەیە کاریگەریی ئەرێنی یان نەرێنیشی هەبێت؛ بگرە هەندێک کتێب هەن کە هەرچۆنێک لەگەڵیان خەریک دەبیت، خۆی ناخاتە ڕوو بۆ پەیوەندیگرتن، چونکە ئەوانە هەر لە بنەڕەتدا هێشتا لەوێ نین، خوێندنەوەش ناتوانێت شتێک بهێنێتە ئاراوە کە پێشتر لەوێ نەبووبێت، یان لانیکەم ئەگەرەکانی هەبوونی فەراهەم نەبووبێت.\nشاخەوان سدیق/ كەواتە مرۆڤ بۆ دەبێت کتێب بخوێنێتەوە؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: ڕەنگە باشترین و ڕاستەوخۆترین وەڵام بۆ ئەم پرسیارە ئەوە بێت کە بڵێم "لەبەرئەوەی مرۆڤە!" دوای وتنی ئەم ڕستەیە، پێویست ناکات هیچی تر بڵێم. چونکە مرۆڤەکان تاکە بوونەوەرن کە ئەزمونەکانی خۆیان تەنها لەڕێگای ڕەمەکەکان (غەریزەکان)ەوە بۆ نەوەکانیان ناگوێزنەوە، بەڵکو کتێبیشیان هەیەو دەتوانن زانیارییەکان کەڵەکە بکەن و ناچار نەبن هەمیشە خۆیان لەناو ئەزمونەکاندا بژین تا فێرببن، بەڵکو لە ئەزمونی کەسانی دەوروپشتیان و ئەوانەش کە ساڵانێکی زۆرە لێرە نەماون، ئەزمون بەدەست بهێنن. بەمجۆرە، کتێب خوێندنەوە بژاردەیەک نیە، واتە ئیختیارێک نیە لەبەردەمتدا کە سەرپشک بیت لەوەی هەڵیدەگریتەوە یان نا، مەبەستم لەوەیە نەخوێندنەوە خۆی مانای مرۆڤ نەبوونە. ئەوە خوێندنەوەیە کە لە بوونەوەرێكی ڕەمەکییەوە دەمانگۆڕێت بۆ بوونەوەرێکی ئەقڵانی، واتە دەمانکات بە مرۆڤ. خوێندنەوە بریتییە لە کردنەوەی دەرگای کتێبەکان و دۆزینەوەی ئەو هێڵەی لێوەی پەیوەندییان لەگەڵدا دەگریت، ئەمە خۆی لەخۆیدا سەرچڵییەکی گەورەیە. ئەمە بۆچی وایە؟ چونکە کتێبیكی نەخوێندراوە شێرێکی نوستووە، بێدارکردنەوەی شێری نوستوو، دلێرییەکی زۆری پێویستە، چونکە ڕەنگە ئاکامەکەی بە تێداچوونی خۆت تەواو ببێت. ئایا پێویست دەکات بڵێم بیرۆکەی شێرە نوستووەکەم لە گوزارشتەکەی ئێرنست هێمنگوای وەرگرتووە، کە دەڵێت "کتێبێکی تەواوکراو، شێرێکیی مردووە." من لەگەڵ بۆچوونەکەدا زۆر کۆکم، چونکە ئەو لە پەیوەندیدا بە نوسەرەوە قسە دەکات، بەڵام من گۆڕیومە بۆ ئەوەی لە پەیوەندیدا بە خوێنەر بەکاریبهێنم. هەرچۆنێک بێت، کورد گوتەنی خەو برای مەرگە، خوێندنەوەی کتێب خۆ جۆرە داهێنانێکە، دیسان نوسینەوەیەتی، واتە دەتوانم بۆچوونەکەی هێمنگوای ئاواهیش بەکاربهێنم "خوێندنەوەی کتێبێک، زیندووکردنەوەی شێرێکی مردووە." واتە بە مانایەک لەماناکان نوسینی کتێبکی دیکەیە. هەر لێرەشەوەیە کە من بەردەوام لە سیمینارەکانمدا جەخت لەسەر ئەوە دەکەمەوە کە هیچ دوو کەسێک ناتوانن هەمان کتێب بخوێننەوە، بەڵکو هەریەکەیان مومارەسەیەکی جیاواز دەکات. ڕاستە هەردوکیان لەهەمان دەروازەوە دەچنە ژوورەوە، بەڵام لەودیوی دەروازەکەوە جۆرەها هێڵ هەیە بۆ پەیوەندیگرتن، هەروەها خوێنەریش نائاگایی خۆی لەگەڵ خۆیدا دەباتە ژوورەوە، بێ ئەوەی ڕۆڵی ئاگایی فەرامۆش بکەین. ڕاستییەکەی نەک هەر ئەوەندە، بەڵکو لەبەرئەوەی پەیوەندیکردن بە کتێبەوە فرە جەمسەرەو کۆمەڵێک فاکتەری زۆر بەشداریی تێدا دەکەن (ئاستی ئاگایی، نائاگایی، حەزەکان، میزاجی ساتەوەختی خوێندنەوە... هتد) بۆیە هەرگیز ڕوونادات کەسێک لە دوو کاتی جیاوازدا هەمان کتێب بخوێنێتەوە. سیحری کتێبەکان لێرەدان و هەر لێرەشەوەیە کە بەردەوام دەڵێمەوە "ئەو چێژەی لە خوێندنەوەدا هەیە، قابیلی وەسفکردن نیە." ئەوە چێژێکە تەنها لە کاتی تاقیکردنەوەدا (خوێندنەوە) تامی دەکەیت. وەکچۆن هەموو دنیا باسی تامی مرەبات بۆ بکات، ناکاتە ئەوەی کەوچکێکی لێ بخەیتە سەر زمانت و بڵێیت: "همم... ئێستا دەزانم تامی چۆنە."\nخوێندنەوە جۆرێکە لە عەشق، داوێکە لەنێوان خوێنەردا لەکاتێکدا کەخەریکی خوێندنەوەیە، لەگەڵ نوسەردا لەکاتێكدا کە لەوێ نیە، واتە عەشقێکە لە بزرییدا، ئەوەی پێیدەوترێت نوسەر، ئەو کەسە نیە کە لەدوای نوسینی کتێبەکەی دەمرێت، وەک ڕۆلان بارت و کەسانی تر دەڵێن، بەڵکو ئەو کەسەیە کە لەدوای خوێندنەوە لەدایک دەبێت. ئەم نوسەرەیان هەمان ئەو کەسە نیە کە کتێبەکەی نوسیوە، کە من بەردەوام بەویان دەڵێم (دانەر) بەڵکو کەسێکە کە کتێبی تایبەتی خۆی دەنوسێتەوە، واتە لەتوێی خوێندنەوەوە دەینوسیتەوە.\nشاخەوان سدیق/ كەواتە ئێستا دەبێت بپرسم ئەی ئەو كەسەی كتێبەكان دەخوێنێتەوەو پێی دەتوترێت خوێنەر ئەمەیان كێیە؟ ئایا هەموو كتێب خوێنێك خوێنەرە؟ یان خوێنەر خاوەن خەسڵەتی تایبەتە؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: پرسیاری خوێنەر کێیە؟ یان ڕاستر بەبۆچوونی من خوێنەر کێیە؟ پرسیارێكی بەجێیە، خوێنەر بەدرێژایی مێژووی خۆی هەر هەمان بوونەوەر نەبووە، بەڕاستی خوێنەریش مێژوویەکی هەیە، کە لەبەرامبەریدا جگە لەوەی بە سەرسامییەوە بڵێین "سەیرە!" هیچی ترمان لەدەست نایە. سەرەتا کۆیلەیەک بوو لەبەردەمی ئاغایەکی ڕۆمانیی ورگ زلدا دادەنیشت و بەدەنگی بەرز شتی بۆ دەخوێندەوە، ئەو تەنها هەر ئەمەی لەسەر بوو؛ دوای تەواوبوونی کارەکە دەکشایەوە بۆ جێگای خۆی. ئەگەر دوای ئەم کەسە بکەوین دەبێت گەلێک ڕێگای سەیرو سەمەرە بدۆزینەوە کە زیاتر لە هەزارو یەک دەرەکەی خوارووی دەربەندیخان دەچێت. ئەوەی کە گرنگە بڵێم، من مەبەستم لەم خوێنەرە نیە، کە هەتا ئیمڕۆش بوونی هەیەو بگرە لە باڵاترین ناوەندە ڕۆشنبیریی و کەلتوریی و پەروەردەییەکاندا، لەنمونەی زانکۆ، ئامادەیی هەیە. کەسێکە دەخوێنێتەوە لەبەرئەوەی داوای لێکراوە، پێویستە بڕوانامە وەربگرێت... هتد. هەربۆیە من ژمارەیەکی زۆر لە خاوەن بڕوانامە باڵاکانی ئەم وڵاتە لەو کۆیلە ڕۆمانییە زیاتر نابینم .ئەی خوێنەر کێیە؟ ئایا لەگەڵ یەکەمین خوێندنەوەدا، ئیتر خوێنەرمان هەیە؟ ڕاستییەکەی نەخێر، خوێنەر کەسێكی وەهمییە، لە ئەنجامی مەشقکردن و ڕاهێنانێکی درێژدا دروست دەبێت، ڕێک ئەو کەسەیە کە نوسەر ئەندێشەی دەکات، بەڵام هەرگیز بەوجۆرە دەرناچێت، بەڵکو هەمیشە لەکۆتاییدا ئەو لەگەڵ وەهمی خوێنەردا کاری کردووە. ئەمەیان داستانێکی ترە. بەکورتی خوێنەر ئەو بوونەوەرە هیولاییەیە کە دەتوانێت بۆشاییەکانی دەق پڕ بکاتەوە، ئەمەش بەهۆی خوێندنەوە زۆر و زەوەندەکانی پێشووتریەوە دەکات، ئەمەش ئەو نائاگاییەیە کە خوێنەر لەگەڵ خۆیدا دەیباتە ناو تێکستەکەوە. پێشتر بە ئەنقەست باسی نائاگایی خوێنەرم بەکورتی بڕییەوە تا لێرەدا باسی بکەم.\nنائاگایی خوێنەر جیاوازە لە نائاگایی خود، یان کەس. لە دووهەمیاندا پرۆسەکە بەجۆرێکە کە هەموو ئەزمونە نەویستراوەکان، ناخۆشەکان، ئەوانەی کورد گوتەنی ڕووی مەجلیسیان نیە، فڕێ دەدرێنە خوارەوە بۆ ناو چاڵێکی تاریک و پاسەوانیان بەسەرەوە دادەنرێت بۆ ئەوەی نەتوانن بێنەوە دەرەوە بۆ ناو ئاگایی. بەڵام نائاگایی خوێنەر بەشێکی بچووکی قەوارە گەورەکەیەتی، ئەوەی کە خوینەر دەیبات بۆ لای کتێبەکان، ئاگاییەکەیەتی، کۆی ئەزمونەکانێتی لەگەڵ خوێندنەوەدا، کە مەشقەکان، فێربوونەکان،پێسەرسامبوونەکان؛ بەهەمانشێوە تووڕەبوون و ناڕەزایی و ڕەخنەکانیشی پێکەوە تێیدا کۆدەبنەوەو دەبنە ئەو ئامڕازە ئەپستمۆلۆجییەی لە خوێندنەوەکانی دواتریدا بەکاریاندەهێنێت. ئەمە ئەو خوێنەرەیە کە دەزانێت چێژ لە دەقەکان وەربگرێت، کە دەگاتە ئاستێکی ئەمان کە دەقە ئایدیۆلۆجییەکان دەڕۆستی نایەن. هەر ئەمەش خۆی گرنگترین هۆیە بۆ ئەوەی بخوێنینەوە. پێداویستی خوێندنەوە لێرەدایە؛ بۆ ئەوەی بتوانین شارەزای گەمەکە ببین، بۆ ئەوەی پێگەی خۆمان وەک خوێنەر لەناو هاوکێشە چوار جەمسەرییەکەدا بە شایستەیی بەدەست بهێنین.\nپێشتر وتم کتێب بریتییە لە پەیوەندی و کاریگەریی. بەڵام ئەمانە بێلایەنن، وەک ئەوەی گەردەلولێکی گەورە لەناو شوشەیەکی بچووکدا بێت، خۆیان مت کردووە، لەگەڵ کردنەوەی دەرگاکەدا دەتەقنەوە. هەربۆیەشە دەوترێت خوێندنەوە پرۆسەیەکی مەترسیدارەو ترسنۆکەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە نابێت بخوێنینەوە، گوایە تێکمان دەشکێنێت. ئەمە ڕاستە، خوێندنەوە هێزێکی تێکشکێنەرە، بەڵام تەنها ئەوانە تێکدەشکێنێت کە لە سەرەتاکانی پرۆسەکەدا خۆیان بە دەستەوە دەدەن، بەواتای ئەوەی خاوەنی ئاگاییەکی بچووکن.\nلە بەشی یەکەمی پرسیارەکەدا ئاماژەم کرد بۆ جۆرە خوێندنەوەیەک: دروستکردنی پەیوەندیی لەنێوان نائاگایی خوێنەرو ئاگایی کتێبدا. شتێکیش لەوبارەیەوە دەوایین، بەڵام ئەوە تەنها یەکێکە لە ئەگەرەکانی خوێندنەوە، کە هەرگیز بەو شێوە پوختە ڕوونادات، واتە خوێنەر ناتوانێت بەتەنها لە ئاگاییدا بێت؛ بەڵام با ئەوەندە وردی نەکەینەوەو بەشێوەیەکی درشت جەمسەرە سەرەکییەکانی دیکەی پەیوەندیگرتن دەستنیشان بکەین:\nدەشێت پەیوەندییەکە لەنێوان ئاگایی خوێنەر بە سێ جۆری دیکەش بێت:\nأ. ئاگایی خوێنەر و نائاگایی کتێب\nب. ئاگایی خوینەرو ئاگایی کتێب\nج. نائاگایی خوێنەرو ئاگایی کتێب.\nوەک وتیشم، ئەم تێکەڵە کیمییاییە هەرگیز بەو پوختییە نایەتە دی، بەڵکو هەمیشە ڕێژەیی جیاجیا لەهەر چوار جەمسەرەکە بەشداریی دەکەن. هەربۆیەشە هەمیشە دووبارە دەکەمەوە کە خوێنەرەکان لەیەک ناچن، دەتوانین لەناو کڵاسێکی گشتیدا کۆیان بکەینەوە، بەڵام هەریەکەیان بۆ خۆی قەوارەیەکی سەربەخۆ و جیاوازە. هەربۆیەشە هەریەکەیان هۆیەکی جیاوازی هەیە بۆ خوێندنەوەو وەڵامدانەوەی پرسیارەکە بەو شێوە گشتگیرە، ئەگەر مەحاڵ نەبێت، ئەوە هەر زۆر سەختە.\nشاخەوان سدیق/ وەك ئاماژەت بۆ كرد خوێنەر بەشێكی گرنگی پرۆسەی مەعنادانە بە كتێب، وەك ئەوەی (ئەیمبەرتۆ ئیكۆ) دەڵێ "خوێنەر كەسێكە بەشە سپیەكانی تێكست پڕ دەكاتەوە"، دەتوانی بەوردی هەندێك باسی (ئاگایی خوێنەر و نائاگایی کتێب)مان بۆ بكەی مەبەست لەم دەستەواژانە چین؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: هەردوو وشەی خوێنەرو نوسەر پڕن لە گومان، لەبەرئەوەی سنوری لەیەک جیاکراوەیان زۆر کەمەو زۆر زیاتر لەوەی ئەندێشەی دەکەین بەناویەکدا چوون و بگرە ڕۆڵی یەکترییش دەبینن. خوێنەرو نوسەر کامیان لە پێش ئەوەی تریانەوەن، ئەوە نازانم، بەڵام بە شێوەیەک لە شێوەکان لەوە دڵنیام کە کتێب ئەو جێگایەیە کە ئەگەری ئەوە هەیە تێیدا بەیەک بگەن، چونکە لە زۆربەی جارەکاندا سەفەری ناو کتێبەکان بە تەنها دەکرێت و بەریەککەوتنی نوسەرو خوێنەر حاڵەتێکی دەگمەنەو ئەگەریش روویدا ناتوانین پێشبینی بکەین کە چی لەنێوانیاندا ڕوودەدات.\nئەمەش خۆی پرسیارێکە، دەتوانین بیری لێ بکەینەوە، بەڵام ئێستا بۆئەوە بتوانم کارەکە بکەم، ئەم پرسیارە فەرامۆش دەکەم.\nئەگەری ئەوەی کتێب لە پێش نوسەر و خوێنەرەوە هەبێت، قابیلی ئەندێشەکردنە؛ بەواتای ئەوەی کتێبەکان هەن، ئەوەی نوسەرەکان دەیکەن تەنها نوسینەوەیانە بۆ ئەوەی بەدوای ئەواندا خوێنەرەکان بێنە سەریان و کارەکانی خۆیان ئەنجام بدەن، واتە جار لەدوای جار خەریکی نوسینەوەیان بن. ئەوانە ژمارەیەکی یەکجار زۆر لە گێڕەرەوەکان و گێڕراوەکان پێکدەهێنن. ڕەنگە ئەمە خاڵێکی بەیەکگەیشتنی نوسەرو خوێنەر بێت، ئەو باسەی دەمەوێت لێرەدا خۆمی لێ بدزمەوە.\nنوسەرەکان کتێب دەنوسنەوە! لەیەکەمین سەیرکردندا، واهەست دەکەین ئەمە ڕستەیەکی سەیر بێت، بەڵام زۆری پێناچێت بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە نوسەرەکان وەڕڕاق نین. وەڕڕاقەکان ئەوانەن کە کاتی خۆی لە بەغدا کاریان بۆ بەیتولحیکمە دەکرد، کارەکەشیان ئەوە بوو کتێبەکانیان پێ دەدان بۆ ئەوەی کۆپیی لەبەر بگرنەوە. خەڵکانێکی زۆرمان هەن کە وەک نووسەر خۆیانمان پێ دەناسێنن، بەڵام لە ئەسڵدا ئەوانە وەڕڕاقن؛ واتە ئەوانە لێرەو لەوێ سەرەپارچەو هزر و پەرەگراف لە نوسەرە ڕاستەقینەکان دەخوازنەوەو پێکەوەیان دەلکێننەوەو وەک کتێب پێمان دەفرۆشنەوە. جێگای ئاماژەیە زۆربەی زۆری ئەوانە ئەوەندە لێزان نین کە بتوانن بەڵگەو پەنجەمۆرەکان بسڕنەوەو لە سەرچاوە ئەسڵییەکان دوورمان بخەنەوە.\nنوسەرەکان وەڕڕاق نین، چونکە دەسکاریی گێڕانەوەکان دەکەن، ئەندێشەی گێڕانەوەی زیاتر و زیاتریش دەکەن، نوسینەوە لای ئەوان جۆرێکە لە گەمەکردن. هەربۆیەشە دەتوانم بێ ترس بڵێم ئەو نوسەرەی ئاواهی نیە، ئەوە هێشتا لە قۆناغی وەڕڕاقیی تێنەپەڕیوە، ئەو بە تەنها ئەوە دەنوسێتەوە کە هەیە، بێ ئەوەی هیچ جۆرە سەرکێشییەکی لەگەڵدا بکات. کتێبەکان بە دەستی ئەمانەوە دەبزڕکێن، لە دەقی زیندووەوە دەگۆڕێن بۆ لاشەی بێگیانی دووبارەکراوەی بێ مەبەست.\nشاخەوان سدیق/ ئێمە چۆن لە كتێب بڕوانین، ئایا نووسین هەر ئەوەیە كەلە دوتوێی كتێبەكاندا قەتیس بوون، یان نووسین سەرەتاش هەبووە و كتێبەكانیش هەر ئەوانەنین كە لەناو ڕەفەی كتێبخانەكاندا دەیان بینین؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: کێشە لێرەدا چیە؟ نوسین خۆی لە ئەسڵدا پێویستی بە قەڵەم و کاغەز نەبووە، چونکە کتێبەکان بێ بارستەو بێ شێوەن، بەشێکن لە ئەزمونی تایبەتی خۆمان. قەتیسکردنی ئەو ئەزمونانە لە چوارچێوەیەکدا، لە زیندانێکدا، کارێکی زۆر ستەمکارانەیە، ئەمە گرفتی یەک کتێب یاخود تاقە کتێبە، کتێبەکان سەرەتای بیرکردنەوەن، نەک کۆتاییەکەی. هەر کتێبێک لافی ئەوە لێبدات کە بیرکراوەی ئامادەکراوی حازربەدەستمان پێشکەش دەکات، کۆتاییەکەی دەگاتە ئەوەی لەسەر ڕەفە بەرزەکان دابنرێت و بەرگی ڕەنگاو ڕەنگی تێبگیرێت و بەدەگمەن دابگیرێتە خوارەوە، ئەویش تەنها بۆ تیلاوە کردن، واتە دەرکردنی دەنگەکان و وتنی پیتەکان بە شێوازێکی تایبەتی بۆ خوڵقاندنی کەشی تایبەتی بیرنەکردنەوە.\nجیاوازیی نوسەر لەگەڵ وەڕڕاقدا ئەوەیە، کە لەگەڵ کتێبە نابەرجەستەکاندا مامەڵە دەکات، ئەو ئەگەری بوونی کتێبێک لەوێ دەخاتە ڕوو، کە هەوڵی دۆزینەوەی دەدەین، بۆمان دەردەکەوێت وا نیە، ئەوەی لەوێیە کتێبێک نیە، بەڵکو پڕۆژەیەکە بۆ بیرکردنەوە، بۆ پێداچوونەوە، بگرە تەنانەت بۆ ڕەتکردنەوە. هەرگیز کتێبی ڕاستەقینە پڕۆژەیەک بۆ باوەڕکردن، یاخود ڕازیبوون ناخاتە ڕوو. هەرگیز ناتوانین لە ناو پڕۆژەی باوەڕکردندا، بیر لە بەردەوام بوون بکەینەوە. چونکە باوەڕەکان هیچ نین لە کۆتاییەکانی بیرکردنەوە. ئەوجۆرە کتێبانە لەپێناوی خوێندنەوەدا نین، واتە هەر لە بنەڕەتەوە ئامادە نین بۆ کردنەوەی دەرگاکانی خویندنەوە، بەڵکو هەر خوێندنەوەیەکیان بۆ بکەین، لە دەرەوەو جیا لە کتێبەکان دەکرێن. ئەمەش ئەو شتەیە کە پێی دەوترێت لێکدانەوە، بە واتای بارکردنی کتێبەکان بە دنیایەک شتی دیکە کە سەر بە فەزا ئەسڵییەکانیان نین. ڕەنگە ئەم قسانە وەڵامێک بن بۆ پرسیارە فرە ڕەهەندەکەی ئەمبرتۆ ئیکۆ "ئایا دەشێت شتگەلێک تا ئەم ڕادەیە جیاوازیی لە نێوانیاندا هەیە، بە جۆرێک گوزارشتیان لێ بکەین کە ئاستێکی یەکێتی لەنێوانیاندا هەبیت؟" واتە وەڵامەکەی من ئەمەیە: لە حاڵەتی بوونی باوەڕدا، بەڵێ! واتە هەموو شتە ناکۆکەکان لە سایەی باوەڕدا پێکەوە دەسازێن و دەتوانن پێکەوە هەڵبکەن، بەجۆرێک کە وا هەست دەکەین ئەوپەڕی (نەک بە تەنها ئاستێکی) یەکێتی و تەبایی لەنێوانیاندا هەیە، بەجۆرێک کە چیتر لێکجیاکردنەوەیان زەحمەتە.\nئەمە وەڵامێکی ئەستەم نیە، یەکێک لەو (تێکست)انەی باوەڕ بەرهەم دەهێنن، بگرە بە دەستەوەو لە گۆشەنیگایەکەوە لێی ورد ببەرەوە کە ناگاتەوە سەر باوەڕو خۆت ئەزمونی بکە. ئەمەی لێ دەربکە، ئیتر هیچ جۆرە یەکێتییەک لەنێوان شتە ناکۆکەکاندا، ئەو شتانەی (تا ئەم ڕادەیە جیاوازیی لەنێوانیاندا هەیە) نامێنێت، تا ئەو کاتەی دیسانەوە باوەڕێک پێکەوە کۆیان دەکاتەوە. واتە بۆ ئەوەی بتوانین لەگەڵ شتە ناکۆکەکاندا هەڵبکەین، دەبێت باوەڕمان هەبێت و ئەمەش یەکێکە لە هاندەرە سەرەکییەکانی نوسین!\nلەکاتێکدا کە کتێبەکان خۆیان هەن و نوسەرەکان، بەتەنها ئەرکی تۆمارکردن، یاخود نوسینەوەیان لە ئەستۆ دەگرن، ئیتر پرسیاری ئەوەی کێ نوسەرە دەبێتە پرسیارێکی بێ مانا، چونکە نوسین هەوڵێکی بەردەوامە بۆ هەڵاتن لەوەی شوناسێکی دیاریکرومان هەبێت، خواستی جیاوازبوون و گۆڕانە، دەرچوون لە هەژموونی قاڵبەکان. ئەو نوسینانەی ئاواهی نین، کاری وەڕڕاقەکانن.\nنوسین بە بێ ئەوەی هیچ گومانێکمان بۆ بهێڵێتەوە، پڕۆژەیەکی مەحاڵە، هەرگیز بە تەواوەتی ئەنجام نادرێت، تەنانەت خوداش کتێبە ئەزەلییەکەی خۆی دەور کردۆتەوەو جار لەدوای جار ڤێرژنی جیاوازتری ئامادەکردووەو لەناو هەر ڤێرژنێکیشدا، نەسخ و سڕینەوەی زۆری کردووە.\nشاخەوان سدیق/ ئایا ئەفسونی كتێبەكان لە كوێدان، كتێب بەتەنها هەر ئەوەیە كەهەیە یان پرسی یەك كتێب و دوانووسەر بابەتە جدییەكەیە بەبڕوای تۆ هێڵە جیاكەرەوەكانی نێوان ئەمانە كامانەن؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: هەتا ڕۆڵی چیرۆک و گێڕەرەوەی چیرۆک، یاخود گڕێرراوەو گێڕەرەوە بەرچاوتر بێت، ئەو دوو چەمکەی دیکە ئەوەندە ڕۆڵیان نامێنێت. بە تایبەتی ئەو شوێنەی کە تێیدا کۆدەبنەوە، ناوچەیەکی ئەفسانەییەو ئەگەرەکانی پەیوەندیکردنیش تێیدا هەتا بڵێی زۆرن. ئەمەش لە بیرۆکەی ڕەتکردنەوەی (یەک کتێب)ەوە هاتووە، چونکە لە کتێبێک نا، بەڵکو هێندەی ژمارەی خوێنەرەکان کتێبمان هەیە، بگرە لەوەش زیاترە، واتە بەقەدەر ژمارەی خوێندنەوەکان کتێبمان هەیە.\nئەمە ئامادەییەکی هەمەجۆرو گرفتاویی ئاستەکانی خوێندنەوەیە، یاخود باشتروایە بڵێین هێڵەکانی خوێندنەوە، کە تێیدا هەریەکە لە نوسەرو خوێنەر پێک دەگەن. بەڵام کام نوسەرەو کام خوێنەرە؟ بۆ نمونە، جارێکیان چیرۆکێکم دەخوێندەوە کە پێموترابوو (عەتا محەمەد) نوسیوێتی، کەچی لە نیوەی ڕێگادا (میلان کۆندێرا)م بینی و تا نزیکی کۆتایی لەگەڵ ئەودا مامەوەو بۆ من گرنگ نەبوو کێ نوسەرە! ئەگەر کەمێک ورد ببینەوە، دەتوانین نوسەرە جیاجیاکان لەناو کتێبە تاقانەکاندا بدۆزینەوە.\nئەمە کێشەیەکی ئەزەلییە، دەگەڕێتەوە بۆ هەوڵەکانی سەرەتای نوسین. بۆ ئەو کاتەی لە دیواری ئەشکەوتەکەی نوسی. مەبەستم چەند هەزار ساڵێک پێش ئێستاو نوسینە وێنەییەکانە. لەو ساتەدا چی ڕوویدا؟ یەکەمین شت کە سەرنجم ڕادەکێشێت بوونی چیرۆکە، بەڵام لەناو وێنەدا. وێنەنوسەکەی ئەوکات چیرۆکی ڕاوکردنی گایەکی کێشایەوە، نەک وەک گێڕانەوە، بەڵکو وەک هیوای دووبارەبوونەوەی بەشێوەیەک لە شێوەکان لە ئایندەدا.\nهەرلەوێوە مومارەسەی نوسین بە ئاڵۆزیی و تێکەڵاویی هاتووە، هەم زەمەنەکانی تێکەڵاوەو هەم جۆرەکانیشی. ئینجا ئەگەر بپرسین: "دەی باشە، ئەگەر ئەوە نوسەری یەکەم بێت! ئەی خوێنەری یەکەم کێیە؟" هاوڕێکانی کە لای ئاگرەکەوە دانیشتوون، یان ئێمە کە دوای هەزاران ساڵ هاتین؟ ڕەنگە ئەم پرسیارە گرنگ نەبێت بەقەدەر ئەم پرسیارەی دووهەمیان: بەڕاست تا ئێستا توانیومانە ئەو کتێبە بەردینە بخوێنینەوە؟ واتە کتێبە ئەسڵییەکە، ئەوەی نوسینکێشەکە مەبەستی بوو؟ لە ڕاستیدا نا، چونکە هەتا ئیمڕۆش کتێبی لەوجۆرە بوونی نیە؛ کتێبێک کە مەبەستە ئەسڵییە ڕەسەنەکەی نوسەر لەخۆیدا کۆبکاتەوە. ئەوەی هەیە کتێبەکانە، نەک کتێبەکە. لەناو هۆیە زۆر و زەوەندەکاندا، یەکێکیان ئەوەیە کە ڕێساکانی زمان خۆیان بێشومار دەرگای جیاواز لە ئاخاوتن دەکەنەوەو ناکۆتا مانا بە ڕووبەری کتێبدا بڵاو دەکەنەوە. کاتێکیش دەڵێم ڕێساکانی زمان بە تەنها مەبەستم لە بنەماو پێکهاتە فۆنۆلۆجییەکان (وتراوەکان) نیە، بەڵکو تەواوی ئاماژەو ڕەوتەکانی زمانیشم لە مێشکدایەو حیسابکردنی ئەمانە، لە بردنەسەرەوەی بەردەکەی سیسیفوس (سیزیف) قورسترە، چونکە هەمووجارێک دەگەینەوە جێگایەک کە دەبێت دیسان دەستپێبکەینەوە.\nشاخەوان سدیق/ تۆ دەتەوێت تەنها لە بیرۆكەی یەك كتێب ووربیتەوە، یان بەدوای پرسی یەكەم نووسەریشەوەیت؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: دەمەوێت بەدوای نوسەری یەکەميشدا بگەڕێم؛ بۆ ئەمەش دوو بژاردەم لەبەردەستدایە: یەکەمیان لێرەو نوسینی سەردیواری ئەشکەوتەکان. ئەوەی تریشیان لەوێ و ئەو قەڵەمەی بە فەرمانی خودا یەک جار و بۆ هەتا هەتایە هەموو شتەکانی نوسی. ڕۆژێکیان (لەدەرەوەی کات) خودا لەسەر عەرشەکەی خۆیەوە (لەدەرەوەی شوێن) فەرمانی بە قەڵەم کرد بنوسێت (لەدەرەوەی کردە). دوایی تۆمارەکەی لای ڕاستی خۆیەوە دانا، ئەوە یەکەمین کتێب بوو، ئەوە کتێبی کتێبەکانە، هەتا ئیمڕۆش هەموو کتێبەکان دەچنەوە سەر ئەو تاقە کتێبە. هەربۆیە دەگوترێت کردەی نوسین کردەیەکی خوڵقێنەرانەیە. کتێبی خودا نوسینەوەی گەردون بوو، نوسەرەکانی دیکەش هەر ئەو کارە دەکەن، بەڵام خەریکی نوسینەوە گەردوونە بچووکەکانن، کە بەهەموویان گەردونە گەورەکە پێکدەهێنن، بۆیە سەیر نیە لە ناوەڕاستی کتێبێکی هاوچەرخدا، ڕێکەوتی حیکایەتخوانێکی سەدەی ڕابردوو، یاخود نوسەرێکی چەندسەد ساڵ لەمەوبەر بکەیت.\nکتێبەکەی خودا لەدەرەوەی کات و شوێن و کردە بوو، کتێبی ئیرادە بوو، هەتا ئیمڕۆش چاکی و خراپی کتێبەکان بە ڕادەی سەرکەوتنیان لە دەربازبوون لەکات و شوێن و کردەدا دەناسرێنەوە، بەو مانا باوانەی بۆ ئەم وشانە هەن. هەر لێرەشەوەیە کە من دەڵێم، لە ڕاستیدا کتێبە ڕەسەنەکان (ئەسڵییەکان) کەمن (ئەم قسەیەم پێچەوانەی قسەکانی پێشووم نیە) ئەوەی هەیە زیاتر ئەو کۆپییانەیە کە دواجار کات و شوێن ڕەشیان دەکەنەوەو لە یادەوەرییدا نامێنن.\nکتێبە ڕەسەنەکان کامانەن؟ ئەوانەن کە تیتچە لەبارەیانەوە دەڵێت "لەناو هەموو ئەوانەدا کە نوسراون، تەنها ئەوەم خۆش دەوێت کە کەسێک بە خوێنی خۆی نوسیونی." خودا بە ئیرادەی خۆی کتێبەکەی خۆی نوسی، بەڵام ئەوە یەک کتێب نەبوو، بەڵکو سەدان هەزار کتێبی جیاجیان لەوەش زیاتر لێکدانەوەو بەرهەمهێنانەوەی جۆراوجۆر. ئەمە خاسییەتی کتێبی پیرۆزەو خوێنەرەکەی بە تەنها خودایە.\nشاخەوان سدیق/ ئەی ئەگەر خوێنەر هوشیار بوو، وە ئاگاداری گرنگی كتێب بوو، ئەوسا (ئاگایی خوینەرو ئاگایی کتێب) چۆن دەبێت؟ ئایا كتێب یش بەرپرسیارە بەرامبەر خوێنەر؟\nئاوات ئەحەمەد سوڵتان: با چیرۆکێکت بۆ بگێڕمەوە: چەند ساڵێک لەمەوبەر پارتێکی سیاسی نوێ دامەزرێنرا، سەرۆکی پارتەکە چەند کەسێکی ڕاسپارد کتێبی بۆ بکڕن. بەڵام هەموو کتێبێک نا! ئەو چەند مەرجێکی هەبوو:\nأ.بەرگی کتێبەکە ڕەق بێت،\nب.لە (٥٠٠) لاپەڕە کەمتر نەبێت،\nج.چەند بەرگێک بێت..\nسەرەنجام ئەوەی ویستی زۆر بە باشی بۆی جێبەجێکراو لە پشتی خۆیەوە لە کتێبخانەیەکی جواندا ڕیزی کردن.\nئایا ئێمە ئێستا خوێنەرێکمان هەیە؟ ئەو کتێبخانە گەورەیە کە پڕێتی لە کتێبی سەیرو سەمەرەی پێکەوە نەسازاو (ڕێنمای چێشتلێنان، ئافەتە کشتوکاڵییەکان، کتێبی پزیشکی، ئەدەبی، مێژوو، جۆرەها کتێبی دیکە) کە تاکە شت پێکەوە کۆیان بکاتەوە دوو سیفەتە: یەکەم هەموویان ئەستورن و دووهەمیش هەموویان بەرگەکانیان ڕەق و ڕەنگاو ڕەنگ و نوێن. ئەمەی لێرەدا هەمانە چیە؟\nکاتێک سەرۆکی پارت دەبینین لە پشتی مێزەکەیەوەو لەبەردەم کتێبخانەکەیدا قسە دەکات، ئایا هەست دەکەین خوینەرێک لەوێیە؟ ئەم پیاوە سیاسەتمەدارە تا ئەم ساتە خۆی ماندوو نەکردووە تا لە دەرگای کتێبەکان بدات، ئەو هیچ جۆرە پەیوەندییەک لەگەڵ کتێبەکاندا ناگرێت، بەڵکو وەهمی خوێندنەوە دەخاتە زەینی جەماوەرەکەیەوە. دەیەوێت وێنەیەکیان لا دروست بکات کە ئەو کتێبانەی خوێندۆتەوە!\nئێستا ئەگەر گریمانە بکەین، کەسێكی نائاسایی، یاخود کاراکتەرێکی ناو یەکێک لە چیرۆکەکان، دێت و خۆی تەرخان دەکات بۆ خوێندنەوەی کتێبەکانی پشتەوە سیاسەتمەدارەکەمان. دەبێت ئەو کەسە چی بکات؟ ئەم کتێبانە لە پرۆسەیەکی درێژخایەنی خوێندنەوەو لەگەڵ پەرەسەندنی هزرو کەشفکردنی نهێنییەکانی خوێندنەوەدا پەیدا نەکراون. پەرت و بڵاو، بابەتی جۆراوجۆر و فرە بابەت. دەتوانم بڵێم ئەو کتێبخانەیە پڕێتی لە کتێب و دژە کتێب! بەجۆرێک کە قابیلی خوێندنەوە نین، یاخود کەس ناتوانێت بە تاقی تەنها دابنیشێت لە یەک ماوەی بەردەوامدا ئەو هەموو کتێبە ناکۆک و سەیرو سەمەرانە بخوێنێتەوە. ئەوە پرۆسەیەکە ئەنجامدانی نزیک دەبێتەوە لە مەحاڵ. بۆچی؟ دەڵێن باڵندەی سیمرغ هەرچییەک بێتە بەردەستی دەیخوات، بێشک خوێنەر لە چەشنی ئەو باڵندەیە نیە هەرچییەک بێتە بەردەستی بیخوێنێتەوە. هەرکەسێكیش ئەم کارە بکات، کۆتاییەکەی بەوە دەگات هیچی نەخوێندۆتەوە.\nکابرای سیاسەتمەداریش هەر لە بنەڕەتەوە ئەو کتێبانەی بۆ خوێندنەوە لەوێدا کۆنەکردۆتەوە، ئەو سیفەتی کتێب بوونی لەوانە وەرگرتۆتەوە. چ جیاوازییەک دروست دەبوو، ئەگەر ئەو سیاسەتمەدارە لەبری ئەو کتێبانەی پشتی خۆی، کەسێکی بناردایە بۆ کتێبخانەیەک و وێنەی کتێبەکانی بۆ بگرتایەو پاشان وێنەکەی گەورە بکردایەو بە دیوارەکەی پشتی خۆیدا هەڵی بواسییایە؟ ئایا وینەی کتێبەکان هەمان ڕۆڵی بۆ سیاسەتمەدارەکە نەدەبینی؟\nشاخەوان سدیق/ بەبڕوای تۆ خوێنەر ئەكتیڤ چؤن پەیدا دەبێت، چۆن هوشیارانە بڕوانێتە كتێب و تێكست و چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بكات واتە لە دۆغی (نائاگایی خوێنەرو ئاگایی کتێب) دا پرۆسەكە چی لیدێت؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: خوێندنەوە پرۆسەیەکی درێژخایەنە، خوێنەر ئەزمونی خوێندنەوەی لە کتێبێکەوە دەگوێزێتەوە بۆ کتێبێکی دی، هەموو جارێک کە لەگەڵ کتێبێکی نوێدا مامەڵە دەکات، هەموو ئەزمونی ڕابردووی لەگەڵ خۆی دەبات، تا سەرەنجام فێر دەبێت (کتێبی خۆی) بخوێنێتەوە، ئەمەش جیاوازە لەگەڵ ئەو کتێبەدا کە نوسەر خستوویەتیە بەردەستی. سیحری خوێندنەوەش ئەمەیە! هەر ئەمەشە هۆی ئەوەی کتێبێک دوای ئەوەی خوێندرایەوە، ئیتر بەهای خۆی لەدەست نادات، چونکە هەمیشە خوێندنەوەیەکی دیکە لەوێ هەیە کە دەتوانیت لە ئایندەدا ئەنجامی بدەیت.\nسەیری ئەو کەسە بکە کە پێی دەڵێین (حافز)! عەرەبەکان وشەیەکی زۆرجوان بۆ ئەم کەسە بەکاردەهێنن، کە بەزمانی خۆمان مانای (خوێنەرەوە) دەگەیەنێت. واتە ئەو کەسە کتێبێک دەخوێنێتەوە کە خوێنراوەتەوە. کە ئەم وشەیە بەرگوێی من دەکەوێت، حاڵەتێکی دۆش دامان و سەراسیمەبوونم لا دروست دەکات، وەک دەڵێم تووشی (واق وڕمان) دەبم! سەرنجی ئەوەش بدە کە حافزەکان بەزۆریی نابینان، ئەوانە یەکێک لە گرنگترین پێداویستییەکانی خوێندنەوەیان نیە، بگرە هەندێکیان ئەو زمانەش بە باشی تێناگەن (جاریکیان گوێم لێ بوو باسی کەسێکیان دەکرد کە تەنها دەنگەکانی لەبەر کردبوو، شتێکی ئەوتۆی لە زمانەکە نەدەزانی). ئەمە سوکایەتیکردن نیە بەو پیشەیە؛ ئەوەش لە بەستێن (کۆنتێکست)ی خۆیدا کاری خۆی دەکات، بەڵام کارێکە پەیوەندیی بە خوێندنەوەوە نیەو ئاماژە پێدانی لێرەدا بۆ ڕوونکردنەوەی مەبەستێکی تایبەتییە.\nشاخەوان سدیق/ ئایا دەشێت کتێبێک لە ئەنجامی خوێندنەوەی جارلەدوای جارو هێرشی خوێنەرەکان بۆ سەری و بە تێپەڕینی کاتێكی زۆر، ئیتر بەکەڵکی خوێندنەوە نەمێنێت و هەموو نهێنییەکانی خۆی بدات بەدەستەوە؟ شتی وا دەکرێت؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: کە دەمەوێت وەڵامی ئەم پرسیارە بدەمەوە، دەگەمە ئەوەی کە ئەمە ساتەوەختی کوشتنی کتێبەکانە، بەتاڵکردنەوەیانە لەمانای (کتبێب بوون). ئەو کتێبانەی دەکوژرێن چییان لێ دێت؟ دەبن بە کتێبی پیرۆز! کتێبی پیرۆز ئەو کتێبەیە کە ناخوێندرێتەوە لەگەڵ ئەوەشدا کە بە بەردەوامی دەخوێنرێتەوە! هەرچییەکیش لەبارەی ئەو کتێبانەوە دەوترێت پەیوەندیی بە خودی کتێبەکانەوە نیە، یاخود پەیوەندییەکی ئاڵۆزو تەماوی و ساکێنەری هەیە.\nهەربۆیە بەشێوەیەکی بەردەوام کتێبە پیرۆزەکان کەس یان گروپێکی تایبەتیان هەیە بۆ ئەوەی لێکدانەوەو ڕاڤەکاریی بۆ کتێبەکە بکەن؛ کتێبەکە ناخرێتە بەردەستی جەماوەری گشتی. ئەمە لە سەردەمەکانی ڕابردوودا بە زەقی پیادە دەکرا، بەڵام پیشەسازی چاپەمەنی و وەرگێڕدرانی کتێبە پیرۆزەکان لە زمانە سەیرو قورسەکانیانەوە بۆ زمانە باوەکان، ئەمەی تا ڕادەیەک کاڵ کردەوە. لەگەڵ ئەوەشدا کتێبە پیرۆزەکان خۆیان قابیلی خوێندنەوە نین، چونکە ئەوانە دەرگاکانیان زۆر بە مەحکەمی داخراوەو هەوڵدان بۆ کردنەوەیان و ئەنجامدانی خوێندنەوەی تایبەت یاخود جیاواز، مەترسی گەورە دروست دەکات. دواهەمینی ئەو مەترسییانەمان لەگەڵ دکتۆر محەمەد شەحروردا بینی. ئەم پیاوە لە دەرگایەکی دیکەوە، یاخود لە هێڵێکی دیکەوە پەیوەندیی لەگەڵ کتێبی پیرۆزدا گرت. تەحەدای کردو وتی نەخێر، کتێبەکەمان هێشتا نەخوێندراوەتەوەو من دەست دەکەم بە خوێندنەوەی.\nشاخەوان سدیق/ پێم خۆشە لەبارەی كتێبە پیرۆزەكانەوە بۆم بدوێيت، ئایا ئەوانەی پێیان دەوترێت كتێبی پیرۆز، دەتوانین وەك هەموو كتێبەكانی دیكە لێیان بڕوانین؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: قسەکردن لەبارەی کتێبی پیرۆزەوە هەم زۆر دەخایەنێت و هەم ترسناکەو هەم تا ڕادەیەکی زۆریش لە پرسی خوێندنەوە دوورمان دەخاتەوە. بەڵام ویستم بەشێوەیەک لە شێوەکان دوو چەمکی پێ ڕوون بکەمەوە: ناکتێب و ناخوێندنەوە. مەبەستم لەوەیە کتێبە پیرۆزەکان بەشێوەیەک لە شێوەکان کتێب نین، بەڵکو شتێکی دیکەن، کە ناتوانین لەناو پێناسەیەکدا کۆیان بکەینەوە. سەرنجت داوە لە ماڵە کۆنینەکانی شاردا، لەو جێگایانەی پیرەمێردەکان و پیرەژنەکان دەژین، بەرگێکی سەوز بۆ کتێبی پیرۆز دروستکراوەوەو بە تەنها لەسەر تاقێک دانراوە. ڕەنگە ساڵانێکی درێژ بێت هەروا بەو شێوەیە لەوێدا مابێتەوە. ئەو کتێبە وەزیفەیەکی دیکەی هەیە جگە لە خوێندنەوە: دەتوانین بڵێن موفەڕک (پیرۆزکردن)، ئارامی دەرونیی (پاراستن لە هێزو بوونەوەرە پەنهان و نەبینراوەکان، لەنمونەی جنۆکە)، بەخشینی هێز، هەرەوەها خستنەڕووی شوناسی ئاینداریی و لەخواترسانەی ئەوانەی کتێبەکەیان لەوێ داناوە. ئەمانە کردەوەن، ڕەنگە بۆ خودی کەسەکان و گەلێک کەسی دیکەش کردەی چاک بن، بەڵام خۆ خوێندنەوە نین!\nبە یەک سەرنجی دیکە کۆتایی بە باسی کتێبی پیرۆز دەهێنم: لە ئێستادا خەڵک بەدەگمەن بەرگ دەگرنە کتێبە پیرۆزەکان، بەڵام هەمیشە لە جێگایەکی بەرزدا دایان دەنێن، یان ئەگەر لەناو کتێبخانەدا بێت، وەک کتێبێکی ئاسایی لەتەنیشتی ئەوانیترەوە دایان نانێن، بەڵکو بە پاڵکەوتوویی لەسەرووی هەموو کتێبەکانەوە دایان دەنێن، وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی ئەم کتێبە لەسەرووی خوێندنەوەیە. ڕاستە ناوبەناو دایدەگرن و دەیخوێننەوە، بەڵام ئەوانە تەنها وشەکان یەک بەدوای یەکداو بەپێی سیستمێکی تایبەتی دەنگ و هەناسە خەریکی دەبن، هیچ کارێکی دیکەیان نیە.\nشاخەوان سدیق/ ئێستا پرسیارەکەی سەرەتا بە شێوەیەکی دیکە دەکەم: ئایا کۆکردنەوەی کتێبی زۆر مانای بوونی خویَنەرى جدیە؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: بێگومان خوێنەر بە کۆکردنەوەی کتێبەکان دروست نابێت، ئەگەر وابووایە، ئەوە ئەمینی مەخزەنەکان، کارمەندەکانی چاپخانە، کتێبفرۆشەکان... هتد هەموویان خوێنەر، بگرە خوێنەری زۆر زرنگ دەبوون. ڕەنگە لێرەو لەوێ لەناو ئەوانەدا خوێنەرێک لە یەکێک لە ئاستەکاندا ببینین، بەڵام هەر بەوەندەی مامەڵەت لەگەڵ کتێب کرد نابیت بە خوێنەر.\nکاریكی زۆر زیاترو قورسترت لە پێشە تا ئەنجامی بدەیت بۆ ئەوەی بتوانین وەک خوینەر ناوت ببەین.\nدەتوانین بە سەرۆکی پارت بڵێین چی؟ خۆی قۆز کردووەو ئەو هەموو کتێبەش لە پشتییەوە دیارن! ئەو هیچ نیە جگە لە پاسەوانێک، لە وەردیانێک کە هەوڵ دەدات ئەو (شت)انە لەشوێنی خۆیان بمێننەوە، دەرگاکانیان بە کڵۆمدراویی جێبهێڵدرێن و پرۆسەی خوێندنەوە ڕوونەدات، واتە کتێبەکان پەیدا نەبن.\nتۆ پاسەوانی بانکت بینیوە؟ لەدەرەوە وەستاوەو بیر لەوە دەکاتەوە چۆن قەرزەکانی بداتەوە، کەچی ناو بانکەکەش پڕە لە پارە. ئەو هەروا بە بەردەمی باڵاخانەی بانکدا دێت و دەچێت، پاسەوانیی لە پارەیەک دەکات کە هی خۆی نیە؛ هیچ زانیارییەکیشی لەبارەیەوە نیە، هی کێیە یان چی لێ دەکرێت!\nشاخەوان سدیق/ چۆن دەتوانین ئامانجی خوێنەرەكان جیابكەینەوە، ئایا هەموو ئەوانەی كە دەخوێنەوە ئامانجی گشتگیریان لەناو كتێبەكاندا هەیە، یان جۆرەكانی خوێنەر ئامانجەكان جیادەكەنەوە؟\nئاوات ئەحمەد سوڵتان: من لە یەکێک لە سیمینارەکانمدا باسم لە جۆرەکانی خوێنەر کرد. لەوێدا ئاماژەم کرد بۆ هەندێک کەس کە بەحوکمی پیشەکانیان ناچارن کتێب بخوێننەوە، وتم ئەوانە پیشەوەرن، خوێنەر نین. نمونەی ئەوانە قوتابی و مامۆستا، هەڵەبڕ، ڕۆژنامەوان، ئەو کەسەی پێداچوونەوە بۆ کتێبەکان دەکات، پزیشک، پارێزەر... هتد. ئەمانە هیچیان خوێنەر نین. ئەی چی دەکەن؟ ئەمانە لەناو پرۆسەیەکدان کە وەک میکانیزم و ئەگەر لە دوورەوە سەیری بکەیت لە خوێندنەوە دەچێت، بەڵام خوێندنەوە شتێکی دیکەیە، ئەمانە لەپێناوی ئامانجێکی دیاریکراودا ئەو کارە دەکەن کە دەکەوێتە دەرەوەی کایەی پەیوەندیگرتن بە کتێبەکانەوە.\nبەهەمانشێوە ئەوانەی لەناو گروپداو بەپێی فەرمانێک یان داخوازییەکی دیاریکراو کتێبەکان دەخویننەوە (کە ئەمیان ئەوەندە لە پرۆسەی خوێندنەوە نزیکە، ئەگەر وریا نەبین بۆمان جیاناکرێتەوە)، ئەمانیش دیسان خوێنەر نین. مەبەستم لەوانەیە کە گروپە ئاینیی سیاسی، پیشەییەکەیان ژمارەیەک کتێبی دیاریکراویان بۆ دەستنیشان دەکەن تا خۆیانی پێوە خەریک بکەن. ئەمانە خەریکی لەکتێبخستنی کتێبەکانن، بچووکردنەوەی خوێنەرن بۆ ئامڕازی کردەیی لە کایەیەکی دیاریکراودا. خوێندنەوە پرۆسەیەکی سەپێنراو نیە، بەڵکو بژاردەیەکی ئەقڵانییە. واتە خوێنەر کەسێکە خاوەنی کاتی ئازادو بڕیاری خۆبەخۆیە بۆ ئەوەی بخوێنێتەوە.\nلەم ماوەیەی ڕابردوودا، بەهۆی کەیسێكی یاساییەوە ڕێم کەوتە لای خاتوونێکی دادوەر. لەکاتێکدا کە من لەبەردەمیدا بەپێوە وەستابووم، ئەو سەیری کتێبەکەی بەردەمی خۆی دەکردو ناوبەناو گوێم لە دەنگێک دەبوو، دەمزانی پرسیار لەمن دەکات. ئایا ئەو خاتوونە خەریکی کتێب خوێندنەوەیە؟ ئەو کتێبەی بەردەستی پڕە لە بەندی یاسایی کە پەیوەندییان بە زەوتکردنی ئازادی کەسەکان، یاخود سزادانیان بەوەی دەسبەرداری بەشێک لە سامانەکانیان ببن، یاخود ڕێگایان پێ بدەن بڕۆن... ئەمانە کتێبی خوێندنەوەن؟ خاتوونی دادوەر خوێنەرە؟\nشاخەوان سدیق/ لە جێگایەكدا دەستەواژەی (دژەکتێب)ت بەكارهێنا دەتوانی كەمێك زیاتر مەبەستت لە بەكار هێنانی وشیە ڕوونبكەیتەوە؟\nئاوات ئەحەمەد سوڵتان: زۆر ڕاستە من لەسەرەوە دەستەواژەی (دژەکتێب)م بەکارهێنا. لەوێدا مەبەستم لەهەموو ئەو (شت)انەیە کە لە شێوەو سیمای دەرەوەیاندا لە کتێب دەچن، بەڵام ئەرکی دیکەیان هەیە جگە لەوەی پەیوەندیی لە نێوان نوسەرو خوێنەردا دروست بکەن. یەکێک لە خاسییەتە سەرەکییەکانی دژە کتێب ئەوەیە نوسەرەکەی ناسراو نیە، یاخود ژمارەیەکی زۆری (نوسەر)ەکان کاریان تێدا کردووەو بەردەوامیش خەریکی کارکردنن لەسەری. بێگومان دەبێت ئاماژە بۆ ئەوە بکەم کە من لە بەکارهێنانی وشەی دژ وەک پێشگرێک بۆ کتێب، مەبەستێکی نەرێنی یان شەڕەنگێزانەم نیە، بەڵکو ڕوونکردنەوەی واقیعێکی دیکەیە کە بە ئاسانی خۆی بەیان ناکات. بابەتێکی زۆر گرنگ هەیە: کتێب و خوێنەرو نوسەرەکان، کاتێک بە پرۆسەیەکی دیاریکراودا تێدەپەڕن، دەگۆڕێن بۆ دژەکانیان. ئەمە چۆن؟ ئەمە پرسیارێكی گرنگەو لە دەرفەتێكی تردا لێی دەدوێین و وەڵامی دەدەینەوە.


ئەندامێکی هێزەکانی سوریای دیموکرات کە ئەمریکا پاڵپشتی دەکات، ئاڵایەکی داعش لادەبات لە تەبقە لە سوریا، مانگی نیسان بەر لەوەی هێزەکانی سوریای دیموکرات پێشڕەوی بکەن بۆ رەققە، بەناو پایتەختی داعش. [دەلیل سلێمان/ئاژانسی فرانس پرێس]\nشرۆڤەکاران دەڵێن هەڵوەشاندنەوەی "خەلافەتی" بەناو "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە عێراق و سوریا داڕوخانی پشتگیری گروپەکە لە ئەفغانستان و پاکستان و ئاسیای ناوەڕاست و شوێنانی دیکە بەدوای خۆیدا دەهێنێت.\nداعش لە 2014 خەلافەتە تەمەن کورتەکەی راگەیاند دوای ئەوەی ناوچەیەکی زۆری لە عێراق و سوریا خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆیەوە.\nبەڵام دوای زنجیرەیەك شکستی كوشنده، تەنیا چەند پۆلێك له چەکداره‌كان ماونەتەوە له سوریا كە چالاکی بێکاریگەر ئەنجامدەدەن یان ده‌لكێن بە گرتنی چەند مۆڵگه‌یه‌كی بچوكەوە کە تیایدا بەتەواوەتی گەمارۆدراون.\nسەرکەوتن بەسەر داعشدا\nسەره‌كوەزیرانی عێراق حەیدەر عەبادیسەرکەوتنی بەسەر داعشدا راگەیاند له 10 کانونی یەکەم .\nهێزەکانی عێراق تابلۆیەك لادەبەن کە لۆگۆی داعشی پێوەیە لەکاتی پێشڕەویەکانیاندا بەرەو حەویجەی کۆنە قەڵای داعش له 4 تشرینی یەکەم. [ئەحمەد روبەیعی/ئاژانسی فرانس پرێس]\nسەربازێکی عێراقی و پۆلیسێك ئاڵای نیشتمانی دەشەکێننەوە لە گۆڕەپانی تەحریر لە بەغدا 10 کانونی یەکەم لە کاتی ئاهەنگێکی سەرکەوتندا لە شەڕی سێ ساڵەی دژی داعشدا. [ئەحمەد روبەیعی/ئاژانسی فرانس پرێس]\nلە لێدوانێکی تەلەفزیۆنیدا وتی: "هێزەکانمان کۆنترۆڵی تەواوەتی سنوورەکانی عێراق و سوریایان کردووە و هەربۆیەش کۆتایی شه‌ڕ دژی داعش رادەگەیەنم." وتیشی دوژمنەکەمان ویستی شارستانیمان بکوژێت بەڵام ئێمە بە یەکێتی و ئیرادەمان سەرکەوتین".\nچاودێران ده‌ڵێن گروپەکە لە سوریاش بەرەو هەمان چاره‌نوس دەڕوات.\nسەرۆکی روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ، رامی عەبدول رەحمان، وتی داعش ئێستا زۆر سەری لێشێواوە و ئەو یەکانەش کە ماونەتەوە هەریەکە و خەریکی مانەوەی خۆیەتی.\nعەبدولرەحمان، کە چاودێری شەڕی سوریای کردووە لە دوای دەستپێکی شەڕە ناوخۆییەکەوه، وتی "ئیتر یەك ناوەندی بڕیار بۆ دەرکردنی فەرمان نەماوە" و داعش بە گروپی زۆر بچوكی لە یەكتر دابڕاو لە سوریا ماون.\nلەگەڵ رووخانی "خەلافەتەکی" داعشیشدا، بەرپرسان و شرۆڤەکاران چاویان بڕیوه‌ته ئەوەی کە رەوشەکە چی مانایەکەی دەبێت بۆ داهاتووی گروپەکە لە بەشەکانی دیکەی جیهاندا.\nكاربه‌ده‌ستانی ئەفغان بەڵێنی لەناوبردنی توندڕه‌وه‌كانی داعش دەده‌ن\nشکستی گروپەکە هۆشداریدەدات لە ئەگەری هاتنەوەی ژمارەیەکی زۆر چەکدار بۆ ئەفغانستان، هەرچەندە هێزەکانی ئاسایش و بەرگری نیشتمانی و هێزەکانی هاوپەیمانان لەوێ چالاکانە شەڕی لقی خۆراسانی داعش دەکەن.\nعەقیدی خانەنشین، محەمەد ئەنوەر سوڵتانی، کە شرۆڤەکارێکی سەربازییە لە جەلالئاباد لە ویلایەتی نه‌نگەرهار، وتی: "دوای ئەوەی داعش توشی شکستەکان بوو لە عێراق و سوریا، نیگەرانی جێگۆڕکێی گروپەکە بۆ ئەفغانستان درووستبووە."\nئاژانسی فرانس پرێس سەرەتای ئەم مانگە رایگه‌یاند چەکدارانی جەزائیری و فەرەنسی، هەندێکیان کە لە سوریاوە هاتوون، چونەتە ریزەکانی داعشەوە لە ویلایەتی جوزجان.\nشرۆڤەکاران دەڵێن ئەو چەکدارانە لەوانەیە بڕۆن بۆ ئەفغانستان دوای ئەوەی لە سوریا و عێراق وەدەردەنرێن.\nبەڵام هێزەکانی ئاسایش و بەرگری نیشتمانی ئەفغانستان و هێزەکانی هاوپەیمانان لە دوو ساڵی رابردوودا تواناکانی داعشیان زۆر بەتوندی کەمکردۆتەوە و هێزە ئەمنیەکانیان لەسەر پێی خۆیانن بۆ ئەوەی بەرپەچی چەکدارە نوێکان بدەنەوە.\nسوڵتانی وتی چەکدارانی داعش لەسەر دوا پێی خۆیانن لە ئەفغانستان لەبەرئەوی "ئەوان ئیتر هیچ پەیوەندییەکیان بە عێراق و سوریاوە نەماوە و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی سەرچاوە داراییەکانی وەستاند و لەناوبردن."\nوتیشی: "داعش ئەو توانایەی نەماوە کە پێشتر هەیبوو، لەبەرئەوەی ئەمریکا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەفغانستان شەڕێکی باشیان دژی گروپەکە کرد."\nوتی دانیشتوانی ویلایەتەکانی کونار و نه‌نگەرهار ئێستا لە داعش ناترسن، "چونکە هەبوونیان سنووردارە و به‌هۆی ئه‌وه‌شه‌وه كه هەڵمەتە نێودەوڵەتیەکە لە دژیان بەردەوامە."\nگروپەکانی هاوپەیمانی داعش لە پاکستان پشتگیری لەدەستدەدەن\nشرۆڤەکاران دەڵێن رووخانی "خەلافەت"ەکەی داعش پشتیوانی بۆ گروپەکە لە پاکستانیش لاوازدەکات.\nموقەدەمی خانەنشین تەڵعەت مەسعود، کە شرۆڤەکاری سەربازی و بەرگرییە لە ئیسلامئاباد، وتی: "شکستی داعش لە عێراق و سوریا گورزێکی توندە بۆ هەوادارانیان لە پاکستان."\nوتی هەوادارانیان دوای داعش کەوتوون بۆ "مانەوەی ئابووری و جەستەیی" بەڵام شکستی گروپەکە لە عێراق و سوریا مانای وایە " ئیتر هیچ پاڵپشتییەکی دارایی و هاوکاری ماددیان بۆ نایەت لە داعشەوە."\nمەسعود وتی: "پێکهاتەکەی داعش لەم هەرێمەش دەڕوخێت."\nرۆژنامەوان و شرۆڤەکاری ئەمنی دانیشتووی پیشاوەر، عەقیل یوسەفزای، وتی: "شکستەکەی لە عێراق و سوریا دواجار نیشانەیەکی روونی کەوتنی داعشە لە ناوچه‌كانی پاکستان و ئەفغانستانیش."\nوتیشی: "هەندێك هەوادار و ئەندامی تەحریکی تاڵیبان پاکستان و چەند گروپێکی دیکەی چەکدار کە بەیعەتیان دابوو بە [سەرۆکی داعش ئەبوبەکر] بەغدادی [لەمەودوا پشتگیری داعش ناکەن] لەبەرئەوەی هیچ پەیوەندیەکی ئایدۆلۆژییان لەگەڵیدا نەبوو، بۆ قازانجی تایبەت و پێویستییەکانیان پشتگیرییان ده‌کرد."\nهه‌روه‌ها وتی: "ئەو ژمارە کەمەی هەوادارانی داعشیش گورزی جدییان [بەردەکەوێت] لە پاکستان و ئەفغانستان [ئەگەر هەردوو وڵاتەکە] رێککەون بۆ لەناوبردنی دوژمنە هاوبەشەکەیان."\nعەمیدی خانەنشین، مەحمود شا، لە پیشاوەر و سکرتێری ئەمنی پێشووی ناوچەکانی ئیدارەی فیدراڵی خێڵه‌كان، وتی پاکستان پێشتر سەرکەوتووبووە لە شکستهێنان بە تیرۆریزم لە بەشی مەلاکەند لە پارێزگای خیبەر پەختونخوا و ناوچەکانی ئیدارەی فیدراڵی خێڵه‌كان.\nوتیشی: "شکستپێهێنانی داعش [لە پاکستان و ئەفغانستان] مسۆگه‌ره لە دوای شکستە راگەیاندراوەکەیان لە عێراق و سوریا."\nگەڕانەوەی چەکدارانی داعش دەبێتە هۆی مەترسی لە ئاسیای ناوەڕاست\nلە ئاسیای ناوەڕاست یەکەم مەترسی ئەگەری گەڕانەوەی ئەو هاوڵاتیانەیە کە رۆشتبوون بۆ ئەوەی لە پاڵ داعشدا شەڕبکەن لە سوریا و عێراق.\nمورات ته‌لیبیکۆڤ، سەرۆکی یەکێتی موسڵمانانی کازاخستان لە ئاڵماتی، وتی شکستی داعش لە سوریا و عێراق "بەبێ گومان کاریگەریی لەسەر ئاسیای ناوەڕاست ده‌بێت."\nوتیشی: "ئەگەری زۆر هەیە چەکدارەکان ئێستا بۆ شوێنێکی دیکە بۆ چالاکی بگەڕێن و زۆر دوورنیە ئاسیای ناوەڕاست ئەو شوێنە بێت."\nپرۆفیسۆری یاسا لە بیشکێك و ئەندامی کۆمسیۆنی ناوەندیی هەڵبژاردنەکان لە کیرگیزیستان، کایرات عوسمانالیێڤ، وتی: "زۆر خراپە كه ناوچه‌یه‌كی نائارامت هەبێت و ببێته خاكێكی به‌پیت و پەناگەی ئارام بۆ رادیکاڵەکان." وتیشی: "دوای ئەوەی ئەو شوێنە گەرمە پاکدەکەیتەوە کەچی ئەو ترسە هەیە کە [چەکدارەکانی] ماون لە شوێنێکی دیکە بنکە بکەنەوە."\nهه‌روه‌ها وتی: "هاونیشتمانیانی ئاسیای ناوەڕاست [کە لە سوریا شەڕ دەکەن] لەوانەیە بگه‌ڕێنه‌وه ماڵەوە لە رێگای تورکیا و ئەفغانستانەوە. ئاژانسە ئەمنییەکانی ئێمە لە ئێستاوە بەڵگەیان لەبەردەستدایه کە خەریکن دەگەڕێنەوە."\n"بۆ کوێ دەڕۆن؟" شرۆڤەکاری سیاسی دانیشتووی ئاڵماتی، تەڵگەت ئیسماگامبیتۆڤ، پرسیی لەسەر ئەو چەکدارانەی داعش کە ماون.\nوتی: "بۆ ئەفغانستان یان شوێنێكی دیکە یان دەڕۆنەوە بۆ ماڵەوە؟ ده‌بێت چی جۆرە [رێنماییەکی] ناوخۆییان پێبگات لە پاشماوەی سەرکردایەتی [چەکدارەکانەوە]؟ پشتگیری دەرەکییان چەندە به‌هێزه؟"\nئیسماگامبیتۆڤ وتی: "بەشێكی خراپ ئەوەیە كه چەند چەکدارێك دەگەڕێنەوە و دەبێت چاودێری بکرێن بەڵام هەواڵی خۆشیش ئەوەیە كه لەئێستادا هەرێمەکەمان ناوەندی سەرنجی بزووتنەوەی ئیسلامیی جیهانی نییە."\n[خالید خیرای لە نه‌نگەرهار، محەمەد ئەهیل لە پیشاوەر و ئارمان کالیێڤ لە بیشکێك و ئاڵماتی بەشداری ئەم راپۆرتەیان کردووە.]\nحه‌زم له هه‌واڵه


ئانگ‌سان سوچی، رێبەری بزووتنەوەی دیموکراسی لە میانمار-بەشی یەکەم\n23/8/2021 05:45 PM\nمیانمار لە ١٨٢٤ـەوە بۆ ١٩٤٨ لە ژێر کۆنتڕۆڵی بەریتانیادا بوو. لەم ماوەیەدا ژێنەڕاڵ ئانگ‌سان، دامەزرێنەری سوپای مۆدێرنی میانمار، بە سەرکەوتوویی دانوستانەکانی پێوەندیدار بە سەربەخۆیی میانماری لەگەڵ بەریتانیا بە ئاکام گەیاند. کەمتر لە ساڵێک پاش سەرکەوتنی سیاسیی ئانگ‌سان، رکابەرەکانی لە سوپادا ئەویان کوشت. سوپا دەسەڵاتی خۆی لە ١٩٦٢ـدا بەهێز کرد. لەم ساڵەدا ژێنەڕاڵ نێوین و حزبە سوشیالیستەکەی ئەو، حکومەتی رووخاند و حکومەتێکی سەربازیان دامەزراند. ئەو سەردەمە ٥٠ ساڵەیەی پاش بە دەسەڵات گەیشتنی حکومەتی سەربازی لەلایەن رژێمێکەوە کە ترس و هەژاری بەسەر میانماردا سەپاند، بوو بە سەردەمێکی رەش لە مێژووی ئەم وڵاتەدا.\nئانگ‌سان سوچی، کچی ژێنەڕاڵ ئانگ‌سان، ساڵی ١٩٤٥ لەدایک بوو، واتە سێ سال بەر لە سەربەخۆیی میانمار و کوژرانی باوکی. سوچی پاش جێهێشتنی وڵات لە سەرەتاکانی دەیەی ٦٠ بە مەبەستی درێژەدان بە خوێندن و دامەزران لە نەتەوە یەکگرتووەکان، دواجار لە ساڵی ١٩٨٨ـدا گەڕایەوە بۆ میانمار بۆ ئەوەی ئاگاداری لە دایکە نەخۆشەکەی بکات. ئەو گەڕایەوە ناو دۆزەخی وڵاتەکەی. ژێنەڕاڵ نێوین دەستی لەکار کێشابووەوە و بەڕێوەبەرایەتیی سیاسیی وڵات کەوتبووە بۆشاییەوە؛ ناڕەزاییەکی زۆر بەنیسبەت دۆخی ئابووری لەئارادا بوو و خۆپیشاندانێکی بەربڵاو لە ٨ـی ئاگۆستی ١٩٨٨ـدا بەڕێوە چوبوو. سوپا، ئەم خۆپیشاندانەی سەرکوت و هەزاران کەسی لە خوێندا شەڵاڵ کردبوو.\nرێک سێ هەفتە پاش ٢٦ـی ئاگۆست، سوچی کە پێشتر وەکوو کچی ژێنەڕاڵ ئانگ‌سان کارتێکەرییەکی سیاسی زۆری هەبوو، لە خۆپیشاندانێکی نیو ملیۆن کەسی لە رانگۆن داوای حکومەتێکی دیموکراتیکی کرد. بەڵام گروپێکی نوێ لە بەرپرسانی سەربازی کە رێبەرەکەیان ژێنەڕاڵ ساومانونگ بوو، لە هەژدەی سیپتەمبەردا، دۆخەکەیان بە زۆری خستە ژێر رکێفی خۆیانەوە. سوچی لە وڵامدا، هەستا بە دامەزراندنی «لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسی» و پۆستی سکرتێری ئەم حزبەی لە کاتی دامەزرانی، واتە لە ١٩٨٨ـەوە لە ئەستۆیە. پاش ئەوەی حکومەت تێگەیشت بزووتنەوەیەکی سیاسیی بەرچاو لە پشت بیرۆکە دیموکراتیکەکانی ئانگ‌سان سوچییەوە خەریکە پێک دێت، ئەوی لە ٢١ـی ژوئیەی ١٩٨٩ لەناو ماڵەکەی خۆی زیندانی کرد.\nئانگ‌سان سوچی، ژیانی خۆی لە پێناو دەستەبەرکردنی میانمارێکی ئازاد داناوە کە لەودا حکومەتی سەربازیی دەسەڵاتدار، جێگەی خۆی بدات بە حکومەتێکی هەڵبژاردەی خەڵک لە پرۆسەیەکی دیموکراتیکدا. بەپێی بۆچوونی سوچی، باشترین شێوە بۆ دەستەبەرکردنی ئەم ئامانجە لە ١٩٨٨ـدا، بۆ «لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسی»، شکستی دەسەڵاتدارانی سەربازی لە پرۆسەی هەڵبژاردنی نەتەوەیی بوو. لە یەکەم هەڵبژاردن بە بەشداری ئەم حزبە لە ساڵی ١٩٩٠، لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسی ٨٣٪ـی کورسییەکانی پەرلەمانی بەدەست هێنا. سوچی کە لە زیندانی ماڵەوەدا خەریکی خەباتی سیاسی بوو، بڕیار بوو پۆستی سەرۆکایەتی حکومەتی پێبدرێت. بەڵام دەسەڵاتدارە سەربازییەکان ئاکامی هەڵبژاردنەکەیان رەد کردەوە و خۆیان لە رادەست کردنی دەسەڵات بوارد. بەم جۆرە بە جوانی دەرکەوت کە پێشێل کردنی ئازادییە مەدەنی و سیاسییەکان لەئارادایە.\nتاکتیکەکانی سوچی بۆ رووبەڕوونەوە لەگەڵ ئەم لەمەپەرە گۆرانی بەسەردا هات. ئەو زیندانی کرانی خۆی لە ماڵەوە وەکوو مژارێک بۆ باسکردن سەبارەت بە پێشێل کردنی مافی مرۆڤ لەبەرامبەر کۆمەڵگای ناودەوڵەتیدا بەکار هێنا. سوچی سەرەڕای دەست رانەگەیشین بە کەشی سیاسی و میدیا ناودەوڵەتییەکان لە زیندانی ماڵەوەدا، درێژەی دا بە پێوەندی خۆی لەگەڵ هاوڕێیانی لە لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسیی و کۆمەڵگای ناودەوڵەتی لە رێگای مێرد و دوو مناڵەکەی کە لە بەریتانیا دەژیان.\nسوچی پاش تێپەڕکردنی ماوەی زیندانەکەی، لە ژووئیەی ١٩٩٥ـدا ئازاد کرا. ئەو ئەگەرچی دەیتوانی لە دەروپشتی ماڵەکەی خۆی بۆ هەموو شوێنێک بڕوات بەڵام نەیدەتوانی وڵات جێبهێڵێت. سوچی پێنج ساڵ لە بواری پێشخستنی دیموکراسیدا چالاکی کرد تا ئەوەی کە لە ساڵی ٢٠٠٠ـدا دووبارە گیراوە. حکومەتی میانمار، جارێکی دیکە سوچی بەهۆی هەوڵدان بۆ شکاندنی ئەو بەرتەسکیانەی لە بواری چوونە دەر لە میانمار بەسەریدا سەپابوو، خستەوە ناو زیندانی ماڵەوە. ئەویش دوبارە زیندانی ماڵەکەی خۆی کرد بە دەرفەتێک بۆ بیرکردنەوە و بەرهەمهێنانی هزری نوێ. سوچی دەڵێ: «من کاتێکی زۆرم هەبوو بۆ ئەوەی سەبارەت بە مانای وشەکان و ئەو چەمکانەی کە هەمووی تەمەنم فێری ببووم و قەبووڵم کردبوو، بیر بکەمەوە. وەکوو بووداییەک هەندێک بابەتم سەبارە بە داک (رەنج)ـەکان بیستبوو...بەڵام تەنها لە ماوەی ساڵەکانی زیندانی ماڵەوەدا بوو کە توێژینەوەم سەبارەت بە جەوهەری شەش دانە داکی گەورە ئەنجام دا». بیرکردنەوەکانی ئەو لەدوای رزگاربوون لە زیندانی ماڵەوە بەم دەرئەنجامە گەیشت: «ئەگەر رەنج، بەشێکی جیانەکراوە لە ژیانی ئێمە بێت، دەبێ تا ئەو جێگایەی دەکرێ بە شێوازە کردەوەیی و دنیاییەکان لەناو بچن». ئەو لە تەنهایی خۆیدا بیری لەو شێوازە کردەوەییانە کردەوە کە دەیتوانی رەنج لە میانمار لەناو ببات. بۆ نموونە خزمەتگوزاریی بواری تەندروستی، پلانەکانی پەروەردەی مناڵان و بەرگیری لە قاچاخی بە مرۆڤەوە.\nلەدوای رزگاربوون لە زیندانی ماڵەوە لە ٦ـی مانگی مەی ٢٠٠٢ـدا، سوچی بەخێرایی خەباتێکی هێرشبەرانە و شێلگیری بە مەبەستی بەهێزکردنی لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسی دەست پێکرد. بەڵام ئەم خەباتە بە گیرانی دوبارەی ئەو لە ٣٠ـی مەی ٢٠٠٣، تەمەنێکی کورت کرایەوە. لە سێهەمین جاری دەستبەسەرکراندا، سوچی هەوڵەکانی بۆ راکێشانی سەرنجی کۆمەڵگای ناوخۆ و دەرەوە لەلایەن ئەمریکا و یەکێتیی ئەوروپاوە درێژە پێدا. سەرجەم ئەم وڵاتانە بە شێوەیەکی چالاکانە، زەختیان خستە سەر حکومەتی میانمار بۆ رزگارکردنی سوچی لە زیندان. زەختە ناودەوڵەتییەکان لە مانگەکانی نزیک لە هەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٠ـدا زیادی کرد. ئەم زەختانە بۆ ئەوە بوو کە حکومەتی میانمار ئیزن بە سوچی بدات خۆی وەکوو بەربژێر ناونووس بکات. حکومەتی میانمار بۆ وڵامدانەوە بە بایکۆتە ناودەوڵەتییەکان و پشتگیریی زمانی لە سوچی و دیموکراسی، هەفتەیەک بەر لە هەڵبژاردن ئەوی لە زیندان ئازاد کرد. سوچی لە حەوت ساڵ و نیو زیندانی ماڵەوە زرگار بوو و دواتر لەگەڵ ئاپۆرەی لاینگرە شادەکانی بەرەوڕوو بووەوە. سوچی لەدوای ئازادکران، داوای لە بزووتنەوە دیموکراسی‌خوازەکان کرد بەرەیەک پێک بێنن: «من لام وانییە کە ئەم شتانە بەشێوەی ئۆتۆمات روو بدەن. ئێمە دەبێ ببینە هۆکاری روودانەکەیان. ئێمە دەمانهەوێ لەم هەلە کەڵک وەربگرین. ئێمە دەمانهەوێ ئەم دەرفەتە بەکار بێنین بۆ یەکگرتنێکی گەورەتر و تێگەیشتنێکی گەورەتر لەنێوان ئەو گروپە جۆراوجۆرانەی خوازیاری دیموکراسین».\nناکرێ رێبەرایەتیی ناوازەی ئانگ‌سان سوچی تەنها گرێ بدەینەوە بە پێگەی ئەو وەکوو کچی قارەمانێکی سیاسی. ئەو بە چڕی لەژێر کاریگاریی رێبەرانی مەدەنیی بزووتنەوە ناتوندوتیژەکان بۆ نموونە دکتۆر مارتین لۆتەر کینگ جونیۆر و مەهاتما گاندیدا بوو. ئەو وەکوو رێبەرێکی سیاسی، هاوسەنگییەکی گونجاو و بەردەامی لەنێوان دژایەتی لەگەڵ حکومەت و ناتوندوتیژیدا دۆزیبۆوە. سوچی سەرەڕای قەدەغەبوونی کۆبوونەوەی زیاتر لە چوار کەس، زنجیرە وتاربێژییەکی گشتی لە سەرتاسەری وڵات بە مەبەستی کۆکردنەوەی پشتگیری بۆ "لیگای نەتەوەیی بۆ دیموکراسی" دەست پێکرد؛ ئەوە نە یەکەمین و نە دوایین چالاکیی ئەو بۆ سەرپێچی لە فەرمانەکانی حکومەت بوو.\nیەک جار لەکاتی گەڕانەوە لە وتاربێژیی لە کۆبوونەوە لە شارێکی بچووکدا، سوچی و لاینگرانی لەلایەن سەربازەکانەوە گەمارۆ دران و فەرمانیان پێکرا لە جادەکە لادەن. سوچی بە ئارامی وڵامی داوە کە ئەوان «لە تەنیشت جادەکە پیاسە دەکەن». سوچی لەم بارەوە دەڵێ: «من وام بیر کردەوە کە مرۆڤ لەم دۆخەدا ئاراستەکەی ناگۆڕێت.» ئەو بە رۆیشتنی راستەوخۆ بەرەو سەربازەکان چاوەڕێی کرد ئیزنی پێبدەن تێپەڕ بێت تا ئەوەی کە نەقبێک دەرکەوت و فەرمانی بە سەربازەکان دا چەکەکانیان داخەن. سوچی لەسەر باوەڕەیە کە «جیاوازییەکی گەورە لەنێوان روانگەی پیاوی چەک لەدەست و پیاوی بێ چەکدا هەیە. کاتێک کەسێک چەکی پێ نییە، هەوڵێکی زیاتر دەدا بۆ ئەوەی زەین، حەز، تامەزرۆیی و تێگەیشتنی بەکار بێنێت بۆ دۆزینەوەی رێگەچارە».


پەیامی کورد ... بەشیر حەداد : پارتی هەڵوێستی خۆی دەبێت " هەندێک لایەن هەڕەشە دەکەن " .\nجێگری پێشووی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، شیعەكان لە نێوخۆیاندا لە گفتوگۆی بەردەوامدان، بۆ ئەوەی بگەنە رێككەوتنێك و ئەنجامی كۆتایی هەڵبژاردن رابگەێندرێت. دەشڵێ، گرینگە پەلە بكرێت لە راگەیاندنی ئەنجامەكان و پەرلەمان دەستبەكار بێت و حكوومەتی تازە درووست بكرێت.\nدكتۆر بەشیر خەلیل حەداد، ڕایگەیاند ، لەو دۆخەی ئێستادا ھەموو لایەنەكان لە چاوەڕوانیی ئەوەدان ئەنجامی كۆتایی هەڵبژاردن رابگەێندرێت و دواتر دادگای فیدراڵی بڕیاری كۆتایی بدات، چوونكە ئەنجامی كۆتایی ھەڵبژاردن بەزەحمەت بووە و ھەندێك لایەن ھەڕەشە دەكەن و تەنانەت لە دوای ِڕاگەیاندنی ئەنجامی ھەڵبژاردنەكانیش، گومان لەوە دەكرێت كە ئایا دادگای فیدراڵی چۆن پەسەندی دەكات، چوونكە ئەگەر دۆخی ئەمنی و سەقامگیری عێراق تێكبچێت، ڕەنگە دوابكەوێت.\nحەداد ووتیشی، لە ئێستادا گفتوگۆی بەردەوام دەكرێت لە نێوان تەیاری سەدری و لایەنەكاندا، بۆ ئەوەی بگەنە رێككەوتن و تا ئێستاش ھەر بەردەوامن و چاوەڕێ دەكرێت لە رۆژانی داھاتوودا بگەنە ئەنجامێك.\nجێگری پێشووی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق ڕوونیشی كردەوە، ڕەنگە راگەیاندنی ئەنجامی كۆتایی، كاتی زیاتری پێویست بێت، چوونكە پێویستە بە جۆرێك بێت ھیچ گرژییەك دروست نەبێت.\nناوبراو ئاماژەشی دا: "تا ئێستا ھیچ دەستكارییەكی دەنگەكانی پارتی نەكراوە و ھیچ كورسییەكی پارتی بە فەرمی كەم نەكراوەتەوە، پێویستە چاوەڕێ بكەین ئەنجامی كۆتایی رابگەیەندرێت ئەوكات دیار دەبێت و پارتیش لە كاتی خۆیدا ھەڵوێستی خۆی دەبێت".\nدەشڵێ: "پێویستە پەلە بكرێت لە راگەیاندنی ئەنجامەكان و حكوومەتی نوێ دروست بكرێت و پەرلەمان دەستبەكار بێت، چوونكە پەرلەمان كاتی بەسەر چووە و حكوومەتیش كاربەڕێكەرە و دەسەڵاتەكانی سنووردارن، بۆیە گرینگە پەلە بكرێت.


وتووێژ:چیرۆک - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبۆ ئاماژە پێدانی داھاتوو:\nچیڕۆک لەگەڵ چڕین ھاوڕیشەیە. شێوازە کۆنترەکەشی چێڕۆک-ە. چێڕ لە کرمانجیدا یانی قسە. بۆیە چیڕۆک-ە نەک چیرۆک.\n— بەکارھێنەر: Calak\nسوپاس، ◂ ئێپین لێدوان♬ ٢٢:٠١، ١٢ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC)\nکاک چالاک ئەوەی تۆ وتت لەبارەی ڕیشەی وشەکەوە منیش بیستوومە و ئەکرێ بە وتارەکە زیاد بکرێ. بەڵام ئەوەی کە باوە لەناو خۆمانا ھەر چیرۆکە بە ڕێی ناسک. من کەسم نەبیستووە بڵێ چیڕۆک و خۆشم ھەرگیز ناڵێم چیڕۆک. بۆ یە پێم باشە ناوی وتارەکە ھەر چیرۆک بێ.--Aza (لێدوان) ٠٤:٣٤، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nکاک ئازا، نازانم بەڕێزت خەڵکی کام ناوچەی و مەبەست چییە لە خۆمان! بەس بە پێچەوانەی ئەوەی گوتت، منیش ھەر بە چیڕۆک گوێم لێ بووە و زۆریشم بۆ زەحمەتە بڵێم چیرۆک. لە کتێبەکانیش زیاتر چیڕۆکم بینیوە، تا ئەم دوایییانە کە لە ھەندێک شوێن بینیم چیرۆکیش دەنووسن. سەرچیا — ١١:١١، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nکاک سەرچیا @Serchia: لە ڕۆژهەڵات هەموو کەس دەڵێ چیرۆک، پێم وایە کاک ئازاش مەبەستی لای خۆمان، ڕۆژهەڵات بێت، منیش زۆر بۆم سەختە بڵێم چیڕۆک. جارێکیش ئەم باسە کرا هاوڕێیانی ڤەژین بوکس پرسیان، چیرۆک بنووسرێ یان چیڕۆک، من وتم لە ویکیپیدیا چیڕۆک پەسەند کراوە، ئەوانیش دژی چیڕۆک بوون. Şûşe وتووێژ ١١:٣٤، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\n@Serchia:مەبەستم لە خۆمان ئاخێوەرانی کوردی ناوەندی بوو بە ڕۆژھەڵات و باشووریشەوە. کاک سەرچیا لەوە ناچێ چیڕۆک لای ئێوەش باو بێ، ئەگەر باو بوایێ لە فەرھەنگی مامۆستا خاڵ یان فەرھەنگی تەوفیق وەھبیدا ئەنووسرا، کەچی ھیچ ئاماژەی پێ نەکراوە و ھەر چیرۆک بە ڕێی ناسک نووسراوە. یان لە ھیچ شیعرێکی شێرکۆ بێکەسدا من چیڕۆکم نەدیوە بەڵام چیرۆکم زۆر دیوە. بۆ نموونە: ئەوان ھەر خڕخاڵ و بازن بوون بۆ شیعر و چیرۆک بوون بۆ کوانووی نیشتمان!--Aza (لێدوان) ١٣:٢٤، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمنیش «چیڕۆک»م زۆر بەلاوە نامۆیە. ھەمووکاتێک بە چیرۆک بیستوومە و پێشووتریش وتوومە ھەر چیرۆک باشە؛ بەڵام ئەو کات یەکدەنگی لەسەر «چیڕۆک» بوو بۆیە گواستمەوە.--◂ ئێپین لێدوان♬ ١٣:٢٩، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمنیش هەر چیرۆک گۆ دەکەم و گۆکردنی چیڕۆک زۆر سەختە بۆم، بەڵام لە وتووێژ:پرۆژەی لووندا یەکدەنگی لەسەر چیڕۆک بوو. -- ⇐ئارام وتووێژ💭 ١٧:٤٤، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nئێستا لێرە کە دوو ڕا ھەیە. دەبێت دوو لایەن لەبەرچاوبگرین، ژمارەی ئاخێوەران و بنەچەی وشەکە. زمانی من کوردیی سۆرانییە، و وەک گوتم بە «چیڕۆک» دەری دەبڕین، بەڵام وا دیارە ئەوانەی بە «چیرۆک» دەری دەبڕن زیاترن. بۆ بنەچەی وشەکەش، ئەکرێ چیڕۆک بووبێب، پیتی «ڕ» گۆڕابێت بۆ «ر»، واتە وشەکە سوکترکرابێت لەسەر زار. ئەشکرێ بەھۆی نووسینەوە وای لێ ھاتبێت، وەک دەزانین، زۆر کەس گرنگیی تەواو بەو پیتانە نادەن کە «٧»یان ھەیە، بەتایبەت لە سەدەی ڕابردوو کە کێشەکانی چاپ و ڕێنووسی زمانی کوردی بەرچاوتربوون. واتە ئەکرێ چیڕۆک بووبێت و ھەر بە چیرۆک نووسرابێت، ئەمەش کاری کردبێتە سەر خوێندنەوەی وشەکە. سەرچیا — ١٢:١٨، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nلەوانەیە قسەی کاک سەرچیا راست بێ. لە ناو فەرھەنگەکانیشماندا کێشەی ر/ڕ و ل/ڵ زۆر زۆرە. دڵنیا بن زۆر وشەیە ھەڵە تۆمار کراوە و دوایی ئەو ھەڵەیە کەوتووەتە ناو زاری خەڵکەوە. دوایی وای لێھاتووە لەسەر ھەڵەکە وتاریان نووسیوە.\nبۆ ناوی ئەم وتارەش من دژایەتیم نییە چیرۆک بی بەڵام ئەوانەی دەڵێن چیرۆک دروستترە ھیچ بەڵگەیەکی زانستییان نییە مەگەر بڵێن بە ھەڵە باو بووە و ئەمەش قسەیەکی ترە. خۆ ئەمەش ناڵێن ھەر لەخۆوە دەڵێن چیرۆکە!--چالاک وتووێژ ٠٧:٣٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nئەوەی کە باوە چیرۆکە. لە ناو شاعیرانی و ئەدیبانماندا تەنانەت یەک کەسیشم لە بیر نییە ڕێی قەڵەوی بەکار ھێنابێ بۆ چیرۆک. ھێمن ئەڵێ «نەما خانی ھەتا چیرۆکی عیشقی ئێمە داڕێژێ». ھەژار، گۆران، شێرکۆ، و زۆر کەسی تر ھەموو وتوویانە چیرۆک. حەتتا ئەگەر چیرۆک لە چیڕەوە ھاتبێ و چێڕیش بە مانای قسە بێ (کە ئەمەش بە دڵنیایییەوە ناتوانی وا بڵێی) تازە ئیتر بووە بە چیرۆک. وەکوو وشەی برین کە لە بڕین -ەوە دێ و ئیتر ڕێکەی ناسک بووەتەوە.--Aza (لێدوان) ٠٥:١٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nبەر لە ویکیپیدیا چیڕۆکم نەبیستبوو و نەخوێندبووەوە (یا زۆر بە دەگمەن). وشەکەش بە بڕوام داتاشراو بێت، چون لە نووسراوەی بەر لە سەدەی بیستەمدا نەمدیوە (نە کرمانجی و نە سۆرانی و نە ھەورامی). ئەوەی کە چالاک دەڵێ ڕەنگە لە چڕینەوە داتاشرابێت ڕێی تێدەچێت، بەڵام من ھیچ بەڵگەیەکم بۆی نیە. چیڕۆک و چیرۆک بڕوا ناکەم پەیوەندی بە ئێران و عێراق و فڵانیشەوە ببێ. من لە نووسراوەکانی باشووردا ھەتا 200ەکانیش چیڕۆکم نەدیوە (یانی ھەتا جەماعەتی گەلاوێژی نوێ و...). تەنانەت لە ئیستەشدا کە ھەر کەس بە دڵی خۆی لە ئینتەرنێتدا دەنووسێ ھەر چیرۆک باوترە. قسەکە لەوایە ئەگەر بزانین وشەیەک بە ھەڵە زۆر باو بووە ئایا ئەشێ چاکسازیی تێدا بکرێ یا نە؟ ئەوەی بیرم بێت چالاک ھەمیشە ڕای لەسەر ئەوە بووە ھەڵەکان چاک بکرێنەوە. ئەگەر بەڕاست کەسانێک ھەن پێی بڵێن چیڕۆک با وا بێت، بەڵام ئەگەر ئێمەین چاکسازی دەکەین و خەڵک لێمان کۆپی دەکەن، من ئەوە بە باش نازانم. چون بەڵگەی وەھامان لەسەر ڕیشەی وشەکە نیە و چیرۆکیش زۆر باوە. وەک ئەوەی لە وتووێژ: کۆواردا وتم. سپاسپیرەھەڵۆ (وتووێژ) ٠٦:١٥، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nمادام ئەم ناوە گۆڕدرا بۆ ناوە باوەکە. با کۆوار و وتارە ھاوشێوەکانی دیکەش یەکلایی بکەینەوە. ناکرێ لە ھەر وتووێژێک بڕیارێکی جیاواز بدەین. سەرچیا — ١٧:٤٩، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC)\nوشەکە کرمانجییە و ڕەنگە داتاشراوە بێ. ھیچ شکێک نییە لە وشەی «چێڕ»ی کرمانجییەوە (بە مانای قسە کە ھاوڕیشەی چڕین-ی سۆرانی و کەڵھوڕییە) بە لکاندنی پاشگرێکی -ئۆک چێ کراوە. جا کێشەی ئەلفوبێی کرمانجی ئەوەیە ڕ و ر لێک ناکاتەوە و ھەر وەک یەک دەنووسرێن: çîrok. بۆیە وای بۆ دەچم کاتێک ھاتۆتە ناو سۆرانییەوە ھەندێک نەیان زانیوە بە ڕ بووە و نووسیویانە چیرۆک. وشەکەیش من نامەوێ ڕاستی کەمەوە؛ ھەر لە فەرھەنگی بەناوبانگی کرمانجی-ئینگلیزی MICHAEL L. CHYET بە شکڵی ç'îr̄ok تۆمار کراوە.-- چالاک وتووێژ ٠٧:٤١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی چیرۆکم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181106185913/http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1476127016629880 بۆ https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1476127016629880 زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٠١:٣٠، ٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:چیرۆک&oldid=706403»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:٤٢ی ١٠ی ئابی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


دەولەتا یاسایێ دخوازیت هەلبژارتن دوبارە ببن - وارمیدیا\nدەولەتا یاسایێ دخوازیت هەلبژارتن دوبارە ببن\nمێژوویا به‌لاڤكرنێ: 2018/05/17 - 9:57 م\nهەڤپەیمانییا دەولەتا یاسایێ ژی گومان ل سەر ئەنجامێن هەلبژارتنان هەیە و سێ پێشنیاز بۆ کۆمسیۆنێ هەنە.\nعەباس موسەوی، پەیڤدارێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسایێ د بەیانەکێ دا راگەهاند؛ نابیت حکومەتا نوو یا ئیراقێ ل سەر بنەمایێ هندەک هەلبژارتنان بهێتە پێکئینان کو دەهان سکالا ل سەر ئەنجامێن وان هەنە و چەندین بنپێکاری د پرۆسێ دا هاتینە کرن.\nدەولەتا یاسایێ د بەیانا خوە دا سێ بژاردە داینە کۆمسیۆنێ و راگەهاندییە؛ پێدڤییە کۆمسیۆن ئێک ژ وان بژاردەیان بکار بینیت و بژاردەیێ وێ یێ ئێکێ، بدەست هەژمارتنا پێنج ژ سەدێ یا دەنگانە، بژاردەیێ دویێ ژێک جوداکرن و دوبارە ڤاڤارتنا هەموو دەنگانە و بژاردەیێ سێیێ، هەلوەشاندنا ئەنجامێن هەلبژارتنان و دوبارە کرنا هەموو پرۆسەیا دەنگدانێ یە.\nدەولەتا یاسایێ کو نووری مالکی، سەرۆکوەزیرێ بەرێ یێ ئیراقێ سەرۆکاتییا وێ دکەت، ل گۆرەی ئەنجامێن دەستپێکی یێن هەلبژارتنان، رێژەیەکا مەزن یا کورسیێن پەڕلەمانی ژ دەست داینە و ل سەر ئاستێ ئیراقێ، ل رێزا چارێ یە.\n2019/01/20 - 12:04 م\n2019/01/20 - 11:40 ص\nمافێن مرۆڤی ل ئیراقێ: بكارئینانا مادده‌یێن هۆشبه‌ر زێده‌بوویه


ئەم میوانە سیستمی بەرگری بەهێز دەکەن\n10/11/2021 06:16 PM\nهەر وەک دەزانن سیستمی خۆراک کاریگەرییەکی زۆری لەسەر تەندروستیی جەستە هەیە. لەڕاستیدا گەدە و ریخۆڵە ٧٠٪ سیستمی بەرگری پێک دێنن و کەوابوو دەبێ زۆرمان ئاگا لە سیستمی خۆراکەکەمان بێت ئەگینا بەخێرایی نەخۆش دەکەون. لەدرێژەدا بەشێک لەو میوانە دەخەینە روو کە سیستمی بەرگری بەهێز دەکەن.\nکیوی: کیوی یەکێک لە تەندروستترین میوەکانە و بەسوودە بۆ سیستمی بەرگری. کیوی پڕاوپڕە لە ڤیتامین C، ڤیتامین K، فۆلات، ئەنتی‌ئۆکسیدەنت و ریشاڵ و٢٧٣٪ـی پێداویستی جەستە بە ڤیتامین C دابین دەکات.\nپرتەقاڵ: پرتەقاڵ پڕاوپڕە لە ڤیتامین C و بڕێکی زۆر پوتاسمیک کۆلین، فۆلیک ئاسید و ئەنتی‌ئۆکسیدەنتی تێدایە کە مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجە کەم دەکاتەوە و هۆکارە بۆ پاکبوونەوەی پێست، کەمبوونەوەی ئاستی کۆلیستڕۆل و بەهێزبوونی دڵ و دەمارەکان.\nسێو: سێو پڕاوپڕە لە ڤیتامین C، پوتاسیۆم، مەگنسیۆم و بڕێکی کەم ڤیتامین A و ڤیتامین E. هەروەها سەرچاوەیەکی باشە بۆ پۆلی فنۆل و ریشاڵ کە بەگشتی لە پێستی ئەم میوەیەدا جێگیر بوون. سێو سیستمی بەرگری بەهێز دەکات و بەم جۆرە مەترسیی شێرپەنجە، شەکرە و ئاسم کەم دەکاتەوە.\nبلۆبێری: بلۆبێری دژی رادیکاڵە ئازادەکان ناو جەستەیە واتە ئەو پێکهاتانەی هۆکاری سەرهەڵدانی شێرپەنجەن. ئەم میوەیە بڕێکی زۆر ئەنتی‌ئۆکسیدەنتی تێدایە و هەروەها دەبێتە هۆی باشتربوونی دۆخی جەستە دژی هەڵامەت و ئەنفلۆئازایە.


Alexander Zalmanov, 1875–1965, Russia – turpentine bath چینگ خا, 1371–1433, China – Chinese treasure ship Nikolay Zelinsky, 1861–1953, Russia – the first effective filtering coal gas mask in the world Konrad Zuse, 1910–1995, Germany – invented th ...\nپڕۆتینی پاڵاوتەی شیر بریتییە لە تێکەڵەیەکی پڕۆتینی جیاکراوە لە پاڵاوتەی شیر، کە جیا دەکرێتەوە لەکاتی دروست کردنی پەنیر لە شیر، پڕۆتینی شیری مانگا بریتییە لە ۲۰% پڕۆتینی پاڵاوتەی شیر و ٨۰% پڕۆتینی کازین، وە ئەمە لە کاتێکدایە کە پڕۆتینی شیری مرۆڤ پ ...\nشیر ساریم سەرکردەیەکی کوردی ئێزیدی بوو کە سەرکردایەتی ڕاپەڕینێکی کرد دژ بە دەوڵەتی سەفەوی لە سەردەمی شا ئیسماعیلی یەکەم. کتێبی مێژووی شا ئیسماعیل کە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن غولام سەروەر نووسراوە ئاماژە دەکات بەوەی "لە زستانی ١٥٠٥–١٥٠٦ شا ئیسماعیل چوو ب ...\nشیردەرەکان یاخود مەمکدارەکان ئەو گیانلەبەرانەن کە لە کۆمەڵەی بڕبڕەدارەکانن و خاوەن بڕبڕەی پشتن و بە شیر بێچووەکانیان گەورە دەکەن. نزیکەی ٤، ٥٠٠ جۆر گیانلەبەری مەمکدار ھەیە و مرۆڤیش ھەر سەر بە کۆمەڵەی مەمکدارەکانە. ئەو گیاندارانەی گوێیان لە دەرەوە ...\nپۆلدەشت شارۆچکەیەکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوایە ، دەکەوێتە باکوریی پارێزگاکە. لە ڕووی کارگێڕیەوە شارستانی پۆلدەشتپارێزدەشت لە ناوچەی ناوەند و ناوچەی ئاراس و گوندستانەکانی چایپاساری ڕۆژھەڵات و زەنگەبار و گەچلەراتی ڕۆژھەڵات و گەچلەراتی ڕۆژاوا پێ ...\nشمشێربازی یەکێکە لەو وەرزشە جەنگییانەی کە تێیدا یاریزان شیر بەکاردێنێت. یەکێکە لەو چوار یارییە ئۆڵمپییە کە بۆ یەکەم جار بەشدارییان لە ئۆڵمپیدا کردووە. وەرزشی شیربازی دەکرێت بگوترێت کە کۆنترین وەرزشە چونکە ڕاستەوخۆ لە جەنگەوە وەرگیراوە. لە سەرەتاک ...\nناوچەی ئاراس لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە دوو ناوچەی شارستانی پۆلدەشتە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم ناوچەیە لە دوو گوندەواری گەچلەراتی ڕۆژھەڵات و گەچلەراتی ڕۆژاوا پێکھاتووە. لە ئەم ناوچەیە یەک شا ...\nلیر یان لیرگ کاردانەوەیەکی ئالێرجیکی تووشە کە بە شێوەی زیپکەی پانی سوور لە سەر پێست دەردەکەوێت. لیر ھەڵماسینی پێستی لەشە وەک ئەوەی بەر گیای گەزنە کەوتبێت. لیر نەخۆشییەکی کورت خایەنە کە تێیدا ھەموو لەش سوور دەبێتەوە و دەخورێت. ئەم دیاردەیە لە دەنک ...\nئاو ماددەیەکی کیمیایییە، کە بە H 2 O ھێما دەکرێت. یەک مۆڵگە لە ئاو پێک دێت لە گەردێک ئۆکسجینێک و دوو گەرد لە ھایدرۆجین کە بە بەندی ھاوبەش پێکەوە بەستراون. ئاو شلە لە باری پێوانەییدا، بەڵام لەسەر زەوی زۆرتر بەشێوەی ڕەق، سەھۆڵبەند و بەشێوەی گاز ھەی ...\nشارستانی پۆلدەشت یان شارستانی پارێزدەشت ، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری پۆلدەشتە. ئەم شارستانە ھاوسنورە لە باکورەوە لەگەڵ کۆماری ئۆتۆنۆمی ناخچەوان و شارستانی ماکۆ و لە باشوور ...\nھێرشی نیس ٢٠٢٠ ئەو ھێرشە بوو لە ٢٩ی تشرینی یەکەم لەلایەن کەسێک بە ناوی ئیبراھیم عویساوی کە بە ڕەگەز تونسیە کرایە سەر کەنیسەی نۆتردام لە نیسی وڵاتی فەڕوسا کە لە ئەنجامدا ٣ کەس کوژران و دوو کەسی دیکەش برینداربوون دواتر ھێرشبەرەکە لەلایەن پۆلیسەوە د ...\nچەقۆکان دەرکەن فیلمێکی ئەمریکیی کۆمێدیای ڕەش و ھەستبزوێنی ساڵی ٢٠١٩یە. لە نووسین، بەرھەمھێنان و دەرھێنانی ڕایان جۆنسنە. فیلمەکە باسی مردنی لەناکاوی گەورەی خێزانێک دەکات، کەوا وا لێکدەدرێتەوە کە کوژرابێت بۆیە، سێ لێکۆڵەری ژیر بە مەبەستی لێکۆڵینەوە ...\nتۆکیۆ غول زنجیرەیەک مانگای ژاپۆنییە لە نوسینی سوی ئیشیدایە. لە نێوان سێپتەمبەری ٢٠١١ بۆ سێپتەمبەری ٢٠١٤ وەک ١٤ کتێبی تانکۆبۆن جیا لە گۆڤاری Weekly Young Jump بڵاوکراوەتەوە. وه لە تشرینی یەکەمی ۲۰۱٤ زنجیرەیەکی تەواوکەر بڵاو کرایەوە بەناوی تۆکیۆ غو ...\nپیتزا خۆراکێکی ئیتالیاییە کە پێک ھاتووە لە نانێک کە سەرەکی بە تەماتە، پەنیر و چەند شتی دیکە بەپێی جۆری پیتزاکە پڕ دەکرێت و دواتر دەخرێتە ناو فڕن یان تەنوور بۆ برژاندن. لە ئیتالیا لە شوێنە فەرمییەکان وەکوو ڕیستۆرانت پیتزا قاش ناکرێت و بە چنگاڵ و چ ...\nباتڵفیڵد زنجیرەی یاریەکی ڤیدیۆیی کەسی-یەکەمی تەقەکەرە یەکەم جار کە دەستی پێکرد لەسەر سیستەمی مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئۆ ئێس ئێکس بوو، یەکەم یارییان باتڵفیڵد ١٩٤٢ بوو لەساڵی ٢٠٠٢ بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە لەلایەن کۆمپانیای ئی ئەی دایسـی سویدیـەوە پەرەی پێ ...\nمستەفا بەگی کوڕی مەحموود بەگی ساحێبقڕان ، ناسراو بە کوردی ، لە ساڵی ١٨٠٩ یا ١٨١٢ز لە سلێمانی لەدایک بووە، ھەر لە سلێمانی لە ساڵی ١٨٥٠ز کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە. ھەڵبەستوان وەکو منداڵانی سەردەمەکەی خۆی لە حوجرە فێری خوێندەواری بو ...\nچەپلەر یان چەپە یان ئەو کەسەی کە زیاتر دەستی چەپی بەکاردەھێنێت تا دەستی ڕاستی لە جێبەجێکردنی ئیشە سەرەکییەکان لە کاروویارە کەسییەکان وەک خواردن و نووسین و ئەوەش ئاماژەدانی تەواو نییە لەبەر ئەوەی ھەندێک بۆ نممونە دەستی ڕاست بەکاردەھێنن بۆ خواردن ب ...\nزۆدیاکی بکوژ بکوژێکی زنجیرەیی بووە لە باکوری کالیفۆرنیا کە لە کۆتایی ٦٠ەکان و سەرەتای ٧٠ کان ، ناسنامەی زۆدیاک بە نەزانراوی مایەوە و زۆدیاک بە یەکێک لە گەورەترین کوشتنە زنجیرەییە شینەکراوەکانی مێژوو دادەنرێت ، زۆدیاک لە کۆتایی ١٩٦٨ـەوە تا مانگی د ...\nپەلاماری خێڵی حەمە ، بریتیبوو لە ھێرشێکی گرووپی ئەنسارولئیسلام بۆ سەر گوندی خێڵی حەمە لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر. لەو کارەساتەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە ل ...\nلە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦، ھەوڵی کردنی کودەتایەک درا لە تورکیا. ئەم ھەوڵی کودەتایە پستڕاستکرایەوە لەلایەن سەرۆک وەزیران بینالی یڵدرم و سەرۆک کۆمار ڕەجەب تەییب ئەردۆغان. کودەتاکە لەلایەن بەشێکی ھێزەکانی سوپای تورکیا ئەنجام درا، ڕێکخەرانی کودەتاکە دروست ...\nتۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان لە لایەن ئێران و تورکیاوە لە ساڵی ٢٠١١ ، بریتییە لە بۆردومانی گوند و چیاکانی ھەرێمی کوردستان بە تۆپ و فرۆکەی جەنگییەوە بە بیانووی بوونی گەریلا و بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و پارتی ژیانی ئازادی ک ...\nھەڵبژاردنی گشتی تورکیای ٢٠١٥ ئەو ھەڵبژاردنەیە لەڕۆژی ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەنجام دەدرێت بەمەبەستی ھەڵبژاردنی ٥٥٠ ئەندام پەرلەمان بۆ پەرلەمانی تورکیا. ئەم ھەڵبژاردنە ٢٤ەمین ھەڵبژاردنی گشتیی و ٢٥ەمین ھەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانی تورکیا. ئەنجامەکانی ئەم هەڵ ...\nفیلمی ڕێ فیلمێکی ١٩٨٢ی تورکییە. لەلایەن هەریەکە لە یەڵماز گونەی و شەریف گۆرین دەرهێنراوە. ئەم فیلمه له ڤیستیڤالی فیلمی کان بووە براوەی خەڵاتی دارخورمای زێڕین. کاتێک یەڵماز له بەندی خانەدا بوو، شەریف گۆرین ئەم فیلمەی له سەر ڕێنوێنییەکانی یەڵماز چێ ...\nئەنجومەنی نیشتمانیی کورد یان ئەنەکەسە دامەزراوەیکی سیاسییە لەدوای ھاتنی بەھاری عەرەبی یان شەڕی ناوخۆیی سووریا دامەزراوە، ئەم دامەزراوە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١١، لەشاری ھەولێر و لەژێر سەرپەرشتی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان مەسعوود بارزانی دەستی بە ...\nگوڵی خراپەکار زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کۆریای باشوورە. بە بەشداریی ئەکتەران لی جۆن-جی، مون چایون، جانگ ھێی ـ جین، و سێو ھیون وو دروستکراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ەوە لەسەر تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن پەخش کرا، و لەسەر ئینتەرنێتیش لە تۆڕەکانی Viki ،ViuTV ، ...\nکەلتورێ چایێ ب وێ رێکا چا پێ دهێتە دروستکرن و ڤەخوارن و ب وێ رێکا خەلک کارڤەدانێ بو دکەن و ئەو هونەرێ جوانزانیێ یێ د ناڤ کەش و هەوایێ چا ڤەخارنێ دا هەی دهێتە پێناسەکرن. ل هندەک وەڵاتان چایێ رۆلەکێ گرنگ هەیە. و پتریا جارا د هەلکەفتێن جڤاکی دا دهێت ...\nوشکبوون حاڵەتێکە دروست دەبێ بەهۆی لەدەستدانی شلەی زۆر لەلەشی مرۆڤدا. ڕوودەده کاتێ جەست گەڵک شلە نییە بۆ کارکردن بە شێوەیەکی دروست. زۆربەی خەڵک دەتوانن قبوڵی کەمبوونی ٣_٤٪ لە ئاوی کۆی لەشدا بکەن بەبێ زەحمەتی یان تەندروستی خۆ خراپ بکەن. ٥_٨٪ کەمبوو ...\nحەریق لە ساڵی ١٨٥٦ لە گوندی زێویەی ناوچەی سوورداشی سلێمانی لە دایکبووە. زێویە کەوتۆتە قەدپاڵی لای ڕۆژھەڵاتی شاخی پیرەمەگروون. مەلا نەسڕوڵڵای باوکی حەریق لە بنجدا خەڵکی ئەو ناوچە کوردەوارییە بووە، کە لە ڕۆژگاری مێژوودا سەر بەدەسەڵاتی ئێران بوون. ل ...\nمێژووی مەی خواردنەوە و ئاکامە خراپەکانی خواردنەوەی ئەلکھوول زۆر لە مێژە لە ناو گەلانی گۆی زەوی باوبووە و تەنیا جیاوازی لەوەدا بووە کەسانێک بە ئازادی و کەسانێکی دیکە بە دزیەوە خواردوویانەتەوە و بە پێی کولتور و ئایین و داب و نەریتی کۆمەڵگا خواردنەو ...\nھەڵچوون – گرژبوونی قۆلۆن پەیوەندی نێوان مێشک و کۆئەندامی ھەرس مێشک و کۆئەندامی ھەرس بە راستەوخۆ و ناراستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر یەکتر ھەیە. کاریگەری مێشک لەسەر کۆئەندامی ھەرس لەڕێگەی جووڵەدەماری ڤاگەس و چەندەھا فاکتەری کیمیاوی دەمارەگەیەنەر دەبێت، ...\nلوسین کلێرگ ساڵی ١٩٣٤ لە شاری ئارلس لە دایک بووە. دوای ئەوەی قوتابخانەی ئامادەیی تەواو دەکات، لوسین کلێرگ دەستی کردووە بە کاری وێنەگرتن. لەساڵی ١٩٥٤ یەکەم پیشانگای تایبەتی دەکاتەوە و تێیدا ٥٠ پۆرترێتی ئەکتەرەکانی رۆڵی یۆلیۆس قەیسەریان نواندووە، ن ...\nلەندەن کەوت فیلمێکی ئەمریکیی ساڵی ۲۰۱٦یە، فیلمەکە لە چەشنی ئاکشن و سەرکێشی و چیڕۆکییە. فیلمەکە لە لایەن بابەک نەجەفییەوە دەرھێنراوە و لەلایەن جیرارد بوتلەر و ئالان سێیگیل و مارک گیل و جۆنس سۆمپسۆن و مات ئۆتۆلی و لیس وێڵدۆن بەرھەمھێنراوە.\nدوو بیت فیلمێکی درامایی ئەمەریکاییە لەدەرھێنانی جەیمس فۆولی و پاڵەوانێتی ئاڵ پاچینۆ و ماری ئەلیزابێس ماسترانتۆنیۆ و جێری بارۆنە. جۆزێف ستیفانۆ سیناریۆکەی داڕشتوە، ئەم فیلمە زیاتر بە پڕۆژەیەکی کەسی دادەنرێت کە نیوەی چیرۆکەکە باس لەژیاننامەی کەسێک ...\nتیم ھۆرتنز Tim Hortons Inc. زنجیرە خواردنگەیەکە کە خواردنی خێرا پێشکەش دەکات، گرنگی تایبەت بە بەرھەمەکانی کێک و قاوە دەدات، گەورەترین زنجیرەخواردنگەیە لەسەرانسەری کەنەدا. لە کۆی ١٤وڵات ٤٨٤٦ لقی ھەیە، بارەگای سەرەکی ھاوبەشگاکە لە تۆرەنتۆی کەنەدایە ...\nھەشت قینەونەکە ، فیلمێکی ڕۆژئاوایی نھێنیی و ھەستبزوێنە، کاری نووسین و دەرھێنانی بۆ کرایە لەلایەن ، لە ڕۆل گێرانی ھەریەک لە ئەکتەران، ، ، ، ، ، ، ، وە. تارانتینۆ لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٣ بڕیاری بەرھەمھێنانی ئەم فیلمەی دا، راشیگەیاند کەوا دەبێتە ...\nبێنیگنی لەدایک بووی شاری مانچانۆی ئیتاڵیە. دایکی پشکێنەری پارچەفرۆشی و باوکی خشت‌بڕ و کشتیار بوو. یەکەمین ئەزموونی وەک ئەکتەری شانۆ لە ساڵی ١٩٧٢دا ڕووی دا. دوای ئەوە کۆچی کرد بۆ شاری فلۆڕەنس و لەوێ لە چەن نمایشتی دی دەور ئەبینێ. لە ساڵی ١٩٧٥دا بێ ...\nزانکۆی ئیسلامی جیھانی زانکۆیەکی حوکومیە یەکێکە لەو دامەزراوانەی کە دەگەرێتەوە بۆ خوێندنی باڵا کامپی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری جومباک کەدەکەوێتە باکوری پایتەختی مالیزیا کە شاری کوالالومپورە وەکامپی پزیشکی دەکەوێتە کوانتان ، لە رۆژی ٢٣ ی مانگی ٥ ی ...\nئەلفرێد جەیمز پاچینۆ ناسراو بە ئەل‌پاچینۆ لە دایک بوو 1940ی زایینی ئەکتەری سینەما و شانۆ و دەرھێنەری ئەمریکی و یەکێک لە بە ناوبانگترین ھۆنەرمەندەکان لە زەمان‌دایە. ئەل ناسیاوە بە بینینی دەوری: مایکڵ کۆرلیۆن لە سێدانەیی سەرۆک خێزان Godfather، سەنی ...\nشارستانیەتی مایا ناوی شارستانیەتیێکە و لەھەمان کاتدا ناوی نەتەوەشە، کە لە باکووری وڵاتی گواتیمالا و بەشێک لە مەکسیک و دارستانە ئیستواییەکانی ھیندۆراس و سلڤادۆر ژیاون، کە ئەو ناوچانە نیشتمانی نەتەوەی مایایە کە لە ڕەگەزی ھیندی سووری ئەمریکان، کە لە ...\nھاڵکی پاڵەوان فیلمێکی سوپەرھێرۆی ئەمریکییە، فیلمەکە لەسەر یەکێک لە کەسایەتییەکانی مارڤیلە، لەلایەن "ستۆدیۆکانی مارڤیل" بەرھەمھێنراوە، بەڵام کۆمپانیای وێنەکانی گەردوون بڵاوی کردووەتەوە. لەلایەن "لویس لیتریر" دەرھێنراوە، "زاک پێن" سیناریۆکەی نوسیوو ...\nھەڵدڕین ڕێگایەکی ئەشکەنجەدان و کوشتنە بە تێچەقاندنی دارێک یان ڕمێک یان پارچە ئاسنێک بە لەشی تاوەنبارەکەدا کە زۆر جار بە تەواوی یان بە نیوە بەناو سکی تاوەنبارەکەدا تێدەپەڕێت. سزاکە زۆرجار بەکاردەھات بۆ سزای تاوانی دژ بە دەوڵەت و لە زۆر کەلتووردا ب ...\nکارڵ لودویگ لۆرێنز بیندینگ مافناسی ئاڵمانیە کە زۆرتر بە ھۆی کتێبی بەدناوی "ڕێگەدان بە نابودی ژیانی بێ بایەخ" ناسراوە کە لەگەڵ ئالفرێد ھۆخە ھاونووسی کردووە. بیندینگ لەو کتێبەدا سەرەتا باس لە یاسایی بوونی خۆکوژی دەکا و خۆکوژی بە مافێکی مرۆڤ دادەنی، ...\nحەکیم کاکەوەیس، ساڵی ١٩٤٩ لە گوندی حەساری گەورەی نزیک شاری کەرکووک لەدایکبووە. ساڵی ١٩٥٧ دەستی بە خوێندنی سەرەتایی کردووە لە قوتابخانەی گوندی دارەمان. خوێندنی ئامادەیی لە کەرکووک تەواو کردووە. ساڵی ١٩٧٣ بەشی زانستی بیرکاری لە زانکۆی سلێمانی تەواو ...\nدرۆ دەستەواژەیەکی ھەڵەیە کە دەردەبڕدرێت بۆ کەسێک لەلایەن کەسێک ی ترەوە، لە کاتێکدا ئەو کەسەی بە کارەکە ھەڵدەستێت ئاگادارە لە ناڕاستی دەربڕینەکە. پێشەکی: درۆکردن وەک یەکێ لە رەوشتەکانی مرۆڤ هەر لە سەرەتای بونی مرۆڤایەتیەوە سەری هەڵداوە و زۆر جار ک ...


ئەمەریكا زیاتر لە 2 هەزار سەربازی خۆی لەعێراق و كوێت دەكشێنێتەوە\n2020-05-13 [11:54 AM]\nسوپای ئەمریکا ئاشكرایكرد، دەستیکردووە بە کشاندنەوەی نزیکەی 2500 سەربازی خۆی لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بۆ ئەمریکا، هۆکارەکەشی بۆ مەترسیی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا گەڕاندۆتەوە.\nئەم هەنگاوەی سوپای ئەمریکا بەشێکە لە پلانی رێکخستنەوە، کە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا جێبەجێی دەکات. ئەو 2500 سەربازەی کە لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە دەکشێندرێنەوە، سەربازی فیرقەی 82ن.\nسەربازە کشاوەکانی فیرقەی 82 لە فڕۆکەخانەی فۆرت براگی سەربازیی لە ویلایەتی کارۆلاینای باکوور، کە پێگەی سەرەکی خۆیانە لە بری گوڵ بە پشکنینی ڤایرۆسی کۆرۆنا پێشوازییان لێدەکرێ و 14 رۆژ لە ماڵی خۆیان کەرەنتین دەکرێن.\nسەربازانی فیرقەکە، کە ژمارەیان نزیکەی 2500 سەربازە، پێش چوار مانگ و لە دوای کوژرانی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی هێزی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە گواسترانەوە بۆ کویت و عێراق، بەهۆی زیادبوونی گرژیی لەنێوان هەردوولا.\nبەپێی ئامارەکان تائێستا زیاتر لە 11 هەزار لە کارمەندان و سەرباز و خێزانەکانیان لە هێزەکانی سەر بە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون.\nئەم هەواڵە 5893جار خوێندراوەتەوە


دانوستانی روسیا و ئۆکراینا دەستپێدەکات – Esta News\nئەمڕۆ دانوستانی روسیا و ئۆکراینا لە سنووری نێوان ئۆکراینا و بێلاڕوس دەستپێدەکات، سەرۆکی ئۆکراینايش پێشیبنی ئەوە ناکات کۆبونەوەی شاندی وڵاتەکەی لەگەڵ شاندی روسیا ھیچ ئەنجامێکی لێ بکەوێتەوە.\nحکومەتی بێلاڕوس رایگەیاندوە، ھەموو ئامادەکارییەک بۆ بەڕێوەچوونی دانوستانی نێوان روسیا و ئۆکراین کراون و وەفدی دانوستانکاری ھەردوو وڵاتیش گەیشتوونەتە ناوچەکی سنووریی نێوان بێلاڕوس و ئۆکراین لە نزیک چێرنۆبڵ.\nئەندامێکی وەفدی دانوستانکاری ئۆکراینیش بە میدیاکانی وتووە، ئەمڕۆ دانوستانەکانیان لەگەڵ روسیا دەستپێدەکەن و گوێ بۆ ھەموو پێشنیازەکانی روسیا دەگرن، سەرۆکی وەفدی دانوستاندکاری روسیاش رایگەیاند، ھیوادارن لە نزیکترین کاتدا بگەن بە رێککەوتن لەگەڵ ئۆکراین.\nلەلایەكی دیكەوە سەرۆکی ئۆکراینا پێشیبنی ئەوە ناکات کۆبونەوەی شاندی وڵاتەکەی لەگەڵ شاندی روسیا ھیچ ئەنجامێکی لێ بکەوێتەوە.\nسەرۆکی ئۆکرانیا، ئاماژەى بەوەشدا، ھیچ ھاوڵاتییەکی ئۆکراینیی گومانی ئەوەی لە ھەوڵەکانمان بۆ راگرتنی شەڕ نەبێت، ئەگەر دەرفەتێکی کەمیش ھەبێت ھەوڵەکانی من لەوبارەیەوە بەردەوام دەبێت.


زێدەبوونا دیاردەیا رەڤاندنا زارۆكان – Sibehî سبەھی\nزێدەبوونا دیاردەیا رەڤاندنا زارۆكان\nBergeh Kurdistan On 05/09/2021 / نڤیسار\nد ڤان ڕۆژێن داوی دا دو بوویه‌رێن گه‌له‌ک گرنگ هه‌نه كو ب پەكەكێ ڤە گرێدایی نه. دڤێ ئه‌م ڤابن هه‌ردو بوویه‌ران بێخن رۆژەڤێ و ب زەلالی شرۆڤە بکن. هه‌لوه‌ستی ل هه‌مبه‌ری ڤان بوویه‌ران دیار بکن. د ده‌ربارێ ڤان دو بوویه‌ران دا ژی پەكەكێ تاوانبار و شه‌رمه‌زار بکن.\nژ بۆنا كو ئەم ب باشی د ڤان هه‌ردو بوویه‌ران، ئان ژی مژاران تێبگەھین، دڤێ ئه‌م پەكەكێ جاره‌که دن ژ نێزک ڤه ناس بکن.\nپەكەكە ڕۆژا کو وه‌ک پرۆژه‌یه‌کێ ئاڤا بوو و هه‌تا ئیرۆ، خرابی، شه‌رفرۆشی، پرۆڤۆکاسیۆنێن خوه ل هه‌مبه‌ری ته‌ڤگه‌را نه‌ته‌وه‌یی یا کوردستانێ، ل هه‌مبه‌ری دیرۆک و چاندا نه‌ته‌وه‌یا کورد، ل دژی گه‌لێ کورد، ل دژی ڕێخستنێن کوردستانێ بەردەوام دكە.\nخرابی، شه‌رفرۆشی، پرۆڤۆکاسیۆن، ئێریشێن پەكەكێ د ده‌ستپێکا ئاڤاکرنا وێ دا ل باکورێ کوردستانێ، د قۆناغا دویه‌مین دا ل باشوورێ کوردستانێ و ڕۆژاڤایێ کوردستانێ، د قۆناغا سه‌یه‌مین دا ژی ل ڕۆژهه‌لاتا کوردستانێ دۆماند.\nب تایبه‌تی ژی پشتی کو ل باشوورێ کوردستانێ کوردان سه‌روه‌ری ب دەست خست و بوون ده‌ستهلاتدار، مافێن خوه یێن نه‌ته‌وه‌یی ب دەست خستن، ستاتویا فه‌ده‌رال ئاڤا بوو، دژمناتی و شه‌رێ پەكەكێ ل هه‌مبه‌ر باشورێ کوردستانێ خوورتتر بوو.\nد شه‌رێ پەكەكێ دا، ب هه‌زاران پێشمه‌رگه و جوانێن کوردستانێ ژیانا خوە ژ دەست دان.\nد ئێریشێن پەكەكێ دا ب هه‌زاران وه‌لاتپارێز هاتن کووشتن. پەكەكێ به‌س د ناڤ خوه دا 17000 کوردپه‌روه‌ر کووشتنە.\nپەكەكە ل کودەرێ دژمنه‌کێ کوردان و کوردستانیان و کوردستانێ و نه‌ته‌وه‌یا کورد هه‌به، دچه ب وان ڕا تفاقێ دکه و ل سه‌ر ناڤێ وان شه‌رێ ب وه‌کاله‌ت دمه‌شینه.\nل باکوورێ کوردستانێ بوو سه‌ده‌ما تەسفیه یا ته‌ڤگه‌را نه‌ته‌وه‌یی و ڕێخستنێن کوردستانێ.\nل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ژی تێكدانێ دكە، دکتاتۆری ئاڤا کریه، زوولم و زۆرداریێ ل گه‌لێ مه و ل کوردپه‌روه‌ران دکه.\nد ڤان ڕۆژێن داوی دا به‌رپرسیارێن پەكەكێ ب ڕێیا مه‌دیایا خوه ل دژی پەدەکێ شه‌ره‌ک دەست پێ كریە. ده‌ره‌و و نووچەیێن شاش ل سەر پەدەكێ بەلاڤ دكە. پەكەكە ب ڤاب ده‌ره‌و و نووچەیێن خوە یێن شاش، کوردان دکە دژمنێ کوردان. به‌رپرسێن پەكەكێ د داخوویانیێن خوه دا دبێژن کو، “پەدەکە د ناڤا خیانه‌تێ دا یه و شه‌رێ ل دژی پەدەکێ ئێدی نابه شه‌رێ براکوژیێ.” ئانكو پەكەكە دبێژە ئێدی دڤێ ب شەری پەدەكە بھێتە ژناڤبرن\nد هه‌مان ده‌مێ دا گه‌له‌ک ئالیگرێن پەكەكێ د مه‌دیایا جڤاکی دا ب ئاشکه‌را ددن خوویاکرن کو دڤێ پەکەکە شەرێ ل دژی تركیێ راوەستینە و دەست ب شەرێ نەھێلانا پەدەكێ بكە. له‌ورا ژ بۆنا کو ستاتویا فەدەرال یا کوردستانێ ژ هۆلێ ڕاکن، دژمناتیا پەدەكێ دکن.\nئه‌ڤە ستراته‌ژیا وێ یا ئه‌وله و ده‌ما ئەو ھاتیە ئاڤاكرن و ھەتا رۆژا ئیرۆ ژی ڤێ ستارتەژیێ ب كریای جیبجی دكە. وه‌ک تێ زانین پەكەكێ د مانیفه‌ستۆیا خوه یا دامه‌زراندنێ دا، به‌ریا ده‌وله‌تا کۆلۆنیالیست یا ترک، گه‌لێ کورد و ڕێخستن و پارتیێن کوردستانێ وەك دژمنێن خوە ب ناڤ كرنە. ل گۆر وێ ستراته‌ژیێ ل هه‌مبه‌ری ڕێخستن و پارتیێن کوردستانێ شه‌ر کر. ئه‌و شه‌رێ وان به‌ریا سالا 1980ێ ل هه‌مبه‌ری کوکێ گەھشتە كۆپییكێ. ب سه‌دان کوردپه‌روه‌ر هاتن کووشتن.\nپەكەكێ زێده‌تر ژ بێده‌نگیا ڕێخستن و پارتیێن کوردستانێ جسارەت وەرگرت. د ڤێ قۆناغی دا ژی، ژ ڤێ بێدەنگیێ مفا وەردگرە. ڕێخستن و پارتیێن باشورێ کوردستانێ ده‌نگێن خوه ل هه‌مبه‌ری شه‌رفرۆشی و خرابیا پەكەكێ یێن ل هه‌مبه‌ری پەدەکێ و ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال یا کوردستان، بلند ناکن.\nئه‌ز د وێ باوه‌ریێ دا مه کو گه‌له‌ک پارتی و ڕێخستن ژی، ژ بۆنا کو پەدەكە لاواز ببە و ده‌ستهلاتداریێ وه‌ندا بکه، پشتگریا پەكەكێ دکن.\nلێ دڤێ باش بھێتە زانین کو راگەھاندنا شەری ل دژی پەدەكێ، ئەە شەر نه به‌س ل هه‌مبه‌ری پەدەکێ یه. ئه‌ڤ شه‌رێ وان ل دژی سه‌رخوه‌بوون و فه‌ده‌رالیزما کوردستانێ یه. لۆما هه‌موو ڕێخستن و پارتیێن باشوورێ کوردستانێ یێن کو ژ فه‌ده‌رالیزمێ ڕا خوه‌دی ده‌ردکه‌ڤن، دڤێ ل دژی پەكەكێ هه‌لوه‌ستا خوه ڤه‌کری دیار بکن.\nدڤێ باش بھێتە زانیین کو ئارمانج و ستراته‌ژیا پەكەكێ یا سەرەكی ئەڤەیە. پەكەكە دخوازه کو پێشیا پێڤاژۆیا ده‌وله‌تبوونا کوردستانێ بگره و فه‌ده‌رالیزمێ ژی تێک ببە\n.دڤێ کورد ئیزن نه‌دن ڤێ خرابیا پەكەكێ\nپەكەكێ گوندێن کوردستانێ، مەخموور، شه‌نگال داگیر کریه. ناهێله کو گوندی چاندنیێ بکن. گوندی و زارۆکێن کوردان دره‌ڤینه. ل گۆر لێکۆلینه‌کێ پەكەكێ، ژ داعشێ زێده‌تر به‌س زارۆکێن شه‌نگالێ ڕه‌ڤاندیه، ئه‌و کرنه له‌شکه‌ر. ئه‌و دانه کووشتن.\nل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ زوولمه‌کا مه‌زن دكە. دکتاتۆریا پەکەکێ/پەیەدێ ناهێله کو ڕێخستنێن کوردستانێ خه‌باتێن خوه یێن سیاسی و ڕێخستنی بمه‌شینن. ل ور ژی کوردان دره‌ڤینن ئێشکه‌نجه دکن و دکوژن. سیاسیان دگرن حەپس دکن، ئێشکه‌نجه دکن و دکوژن.\nدڤێ پەكەكە ژ باشوورێ کوردستانێ بێ ده‌رخ̇ست̇ن و سیسته‌ما وێ ل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ بێ ڕووخاندن.…\nوه‌زیفه‌یا مه‌زن ل سه‌ر پشتا حکومه‌تا فه‌ده‌رال یا ئیراقێ و حکومه‌تا هه‌رێمێ یا کوردستانێ و پەرلەمەنتۆیا کوردستانێ، ڕێخستن و پارتیێن کوردستانێ یه.\nپرس و خه‌ته‌ریا پەكەكێ ل باشورێ کوردستانێ ب داخوویانیان چاره‌سه‌ر نابه. پەكەكە ل باشوورێ کوردستانێ ڕێخستنه‌که بیانی، داگیرکه‌ر، تێكدەر، ته‌رۆریسته. دڤێ کو ژ کوردستانێ بێ قه‌وراندن.\nل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ژی سیسته‌ما وان یا فاشیست و تۆتالیته‌ر بێ ڕووخاندن.\nل گۆر ھندەك نووچەیان 2 كه‌چ و خورتەك ژ ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ژ ژ پەكەكێ ڤەقەتیانە ڕه‌ڤیانە و لێ دیسا حكومەتا ئیراقێ ئە تەسلیمی پەكەكێ كرنە.\nل گۆر ئاگاهداریا ڕۆژنامه‌یا دارکا مازی:\nبه‌ریا ده‌مه‌کێ 2 که‌چ و جوانه‌ک ژ ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ل مەخموورێ ژ پەكەكێ ڕه‌ڤیان و خوه ته‌سلیمی هێزێن ئاسایشا حکومه‌تا فه‌ده‌رال یا ئیراقێ کرن. ھێزێن ئاسایشا ئیراقێ ڤەكۆلینێ ب وان را دكە دیار دبە كو راستە ئە ژ پەكەكێ ڤەقەتیانە و رەڤیانە. حكومەتا ئیراقێ خوە ئامادە دكر كو وان تەسلیمی مالباتێن وان بكە، لێ بەرپرسەكێ یەنەكێ پێ دزانە و خەبەری ددە پەكەكێ و پەكەك ژی وان ژ ئیراقێ داخواز دكە و ئیراێ ژی وان ھەر دو كەچ و خورتێ كورد تەسلیمی پەكەكێ دكە. .\nئه‌و دو که‌چێن کورد: بارین خه‌لیل عه‌لی و نه‌سرین سه‌لان شیندین.\nجوانێ کورد: مهه‌مه‌د حه‌جی ی.\nنووها نێ زانین کو ڕه‌وشا وان که‌چ و جیوانێ کورد چ یه؟\nئه‌ز باش دزانم کو ژیانا وان د خه‌ته‌ریێ دا یه\nنووها ئه‌و د زیندانا پەكەكێ دا ئێشکه‌نجه دبینن.\nدڤێ هه‌ر کورده‌ک، ڕێخستنێن کوردستانێ، ب تایبه‌تی ژی حکومه‌تا ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال یا کوردستانێ ل سه‌ر ڤێ بوویه‌را ئه‌ساسی و ژیانی ڕاوه‌سته.\nهه‌لوه‌ستا حکومه‌تا ئیراقێ ل دژی یاسایێن ناڤنه‌ته‌وه‌یی و ل دژی یاساییێن فه‌ده‌رالی یه.\nهه‌لوه‌سته‌که نه ئینسانی یه.\nپەكەكە وان مالباتێن کو ڤه‌د̇گه‌ر عه‌فرینێ وەك دژمن حساب دكە. دڤێ هه‌ر کورده‌ک ژ مالباتێن عه‌فرینی ڕا خوه‌دی ده‌رکه‌ڤن…\nپەكەكە دخوازه کو کوردان ژناڤ ببە و کوردستانێ ڤالا بکه. کوردستانێ بکه وه‌لاتێن کۆلۆنیالیستان.\nپەكەكێ گه‌له‌ک ئاشکه‌را گرێدایی ڤێ ستراته‌ژیێ عه‌فرین ته‌سلیمی ده‌وله‌تا ترک کر، پشت ڕا ژی عه‌فرین ڤالا کر و عه‌فرینی د كامپێن خوه دا مەحكومێ برسیبوونێ و زوولمێ کر. ل سه‌ر وان ده‌ستهلاتداریه‌که فاشیست و تۆتالیته‌ر چێکر.\nنووها ژی مالباتێن عه‌فرینی ژ بۆنا کو ل گوندێ خوه ئازاد بژین و چاندنیێ بکن و ژیانه‌کا خوه‌ش ده‌رباس بکن؛ ژ زوولما پەكەكێ یا فاسیست و تۆتالیته‌ر خه‌لاس ببن، ڤه‌دگه‌رن عه‌فرینێ.\nپەكەكێ ژ بۆنا كو ده‌ستهلاتداریا خوه یا فاشیست ل سه‌ر عه‌فرینیان بەردەوام بكە ل دژی ڤەگەرا عەفرینیان دەردكەڤە.\nژ بۆنا ڤێ ڤه‌گه‌را مالباتێن عه‌فرینێ ژی، ئه‌نەکەسە و پەدەکە-سوریێ تا‌وانبار دکه.\nئه‌ز ب خوه د وێ باوه‌ریێ دا مه کو مالباتێن عه‌فرینێ ب ئیراده‌یا خوه ڤه‌دگه‌رن گوندێن خوه. مرۆڤ ل سه‌ر ئاخا خوه زۆلمێ بكشینە، ژ کۆچبه‌ری و په‌نابه‌ری باشتره. زۆلما بکشینن ژی ژ زۆلما پەكەكێ زێده‌تر نابه.\nدڤێ ئه‌فرینی گۆر ئیراده‌یا خوه یا ئازاد ته‌ڤبگه‌رن.\nدڤێ هه‌موو کوردپه‌روه‌ر ژی، ژ وان ڕا ببن ئالیکار. ل هه‌مبه‌ری ده‌ره‌و و خرابیێن پەكەكێ ده‌رکه‌ڤن.


له‌ماوه‌ى 3 ڕۆژدا 5 هاوڵاتى كورد له‌سێداره‌دران\n20/4/2019 - 11:38\nله‌كرماشان و زه‌نجان و ئیلام\nله‌راگه‌یاندراوێكدا ڕێكخراوی هه‌نگاو بۆ مافه‌كانى مرۆڤ ڕایده‌گه‌ێنێت ، لەماوەی 3 ڕۆژدا پێنج هاووڵاتیی کورد لە بەندیخانەکانی ئیلام، کرماشان و زەنجان لەسێدارە دراون.\nرێکخراوی هەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات كه ، لە ماوەی سێ رۆژی رابردوودا لە ئێران پێنج هاوڵاتی کوردی رۆژهەڵاتی کوردستان لەلایەن دەسەڵاتی دادوەری ئێرانەوە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.\nڕێكخراوه‌كه راشیده‌گه‌ێنێت ، بەرەبەیانی ڕۆژی پێنج شەممە ١٨ی نیسانی ٢٠١٩ حوکمی سێدارەی هاووڵاتییەکی کورد لە بەندیخانەی دێزڵئاوای کرماشان جێبەجێ کراوە.\nئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات کە بەندکراوەکە بەتۆمەتی کوشتنی ئەنقەست حوکمی سێدارەی بە سەردا سەپاوەو هاوکات لەسێدارەدانی ئەو بەندکراوە هەتا ئێستا لە هیچ میدیایەکی حکومەتی و مافی مرۆڤی بڵاو نەبووەتەوە.\nله‌به‌شێكى دیكه‌ى راگه‌یاندراوه‌كه‌ى رێكخراوی هه‌نگاو ڕایده‌گه‌ێنێت ، کە سێ هاوڵاتی دیکەی کوردی رۆژهەڵاتی کوردستان لەلایەن دەسەڵاتی دادوەری ئێرانەوە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە، کە لە بەندیخانەی ئیلامدا زیندانن و تۆمەتی کوشتنی بە ئەنقەستیان خراوەتە پاڵ.\nهه‌روه‌ها ده‌شلێت ، بە پشتبەستن بە ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندی ئاماری ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٩ەوە هەتا ئێستا، حوکمی سێدارەی ١١ بەندکراوی کورد کە بە تۆمەتی کوشتنی ئەنقەست بەسەریاندا سەپاوە، لە بەندیخانەکانی ئێران جێبەجێ کراوە.\nتره‌مپ: ئێران به نیازی دانوستانه به‌ڵام نازانێت چۆن ده‌ستپێبكات\nئایه‌توڵڵا عه‌لی خامنه‌یی: سعوودیه و ئیمارات هه‌وڵی دابه‌شكردنی یه‌مه‌ن ده‌ده‌ن


📕 ئاوێنەی خواناسین پەڕتووکخانە\nسابر گردعازەبانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 56% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49\nسابر حەمەد عەلی عەبدوڵڵا گردعازەبانی سلێمانی-1977 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 31-3-2014 0:40:07\n📕 بەشێک لە دیوانی فیردەوسی پەڕتووکخانە\nسابیر گردعازەبانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 56% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49\n📕 چارەنووسی لاوێکی هەژار و شێرێک پەڕتووکخانە\nسابر گردعازەبانی سلێمانی-1979 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 62% ✍ ب.ج. 31-3-2014 0:40:07\n📕 چۆن فێری راهێنان لەسەر هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی دەبیت؟ پەڕتووکخانە\nسابر گردعازەبانی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 62% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49\n📕 چۆن فێری زمانی ئینگلیزی دەبیت؟ پەڕتووکخانە\n📕 داستانی مناڵێکی بەختەوەر و پەرەسێلکەیەک پەڕتووکخانە\nسابر حەمەد عەلی عەبدوڵڵا گردعازەبانی راپەرین-سلێم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 31-3-2014 0:40:07\n📕 فەرهەنگی ئاری (کردی کردی عربی)، ب1 پەڕتووکخانە\nسابیر گردعازەبانی بەغداد: چاپخانەی ئەسعەد، 1984، [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ هـ.ب. 6-5-2011 11:37:05\n📕 لە رقی خەڵک خۆی دەکوژێت پەڕتووکخانە


ئاخۆ باز لەسەر شانی خەڵك دەنیشێتەوە؟ – Denegkan\nئاخۆ باز لەسەر شانی خەڵك دەنیشێتەوە؟\nbyمحه‌مه‌د\tAugust 19, 2012\tگشتی\nزۆر جار لە چیرۆك و ئەفسانە و حیكایەتەكاندا شتگەلێك هەن، كە مرۆڤ لە قۆناغێكی ژیانییدا وا دەزانێت ئەو شتانە جگە لە خەیاڵ و بەسەرهاتی ناواقیعی هیچی دیكە نین. لەو قۆناغەدا مرۆڤ ناتوانێت لەوە تێ بگات ئەو چیرۆك و ئەفسانە و حیكایەتانە هەر لەخۆوە و بەبێ مەبەست و هەڕەمەكی نەچنراون. ئەو چیرۆك و ئەفسانە و حیكایەتانە بە شێوەیەكی رەمزی، هەندێ ڕاستییمان بۆ دەگێڕنەوە كە لە ناو واقیعدا ڕوویان داوە. یەكێك لەو بەسەرهاتانە كە لە قۆناغی هەرزەكاریمدا خەیاڵی دەبزواندم و دوای قۆناغی هەرزەكاری تا چەند ساڵێكیش وام دەزانی تەنها ڕووداوێكی دروستكراوی خەیاڵە و ئەگەری ڕوودانی لە ناو واقیعدا، ئەگەر مەحاڵ نەبێت، بێگومان ئەگەرێكی زۆر زۆر لاوازە، حیكایەتەكانی ئەو بازانە بوو كە گوایە هەڵ دەدران و لەسەر شانی هەر كەسێك بنیشتنایەتەوە دەبوو بە پاشا. ئاسان نییە مرۆڤ بڕوا بەوە بهێنێت، كەسێك كە لە ژیانییدا هیچ بەرپرسیاریەتییەكی نەبوو بێت و ڕادەی ئەزموونی سەركردایەتی سفر بێت و توانای بیركردنەوەی تا ڕادەیەكی زۆر سنووردار بێت و ئازایەتی بڕیاردانی تێدا نەبێت، هەر بەوە كە بازێك لەسەر شانی دەنێشێتەوە ببێت بە پاشا. هەر بۆیە من نەم دەتوانی بڕوا بە راستێتی ئەو چیرۆكانە بێنم. پێم وا بوو ئەو چیرۆكانە جگە لە سەرمەستكردنی گوێگر و تێپەڕاندنی كاتەكانی دەستبەتاڵی، نە هیچ حیكمەتێكیان تێدایە و نە لە هیچ بارودۆخێكدا، ئەگەری ڕوودانیشیان هەیە. بەڵام ئێستا زۆر باش دەزانم ئەو كەسە گومناوانەی ئەو چیرۆك و حیكایەتانەیان چنیووە، ویستوویانە بەو شێوازە ڕەمزییە رەخنە لە واقیعێك بگرن، كە تیایدا خەڵكانێك كراون بە پاشا، كەمترین پێداویستییەكانی پاشایەتییان تێدا نەبووە. ئێستا دەزانم ئەو چیرۆك و حیكایەتانە نەك هەر لە كاتی خۆیاندا شتگەلێك نەبوون لە دەرەوەی واقیع، ئێستاش لە ناو واقیعدا بوونیان هەیە و بە شێوازی دیكە چەندبارە دەبنەوە. وردبوونەوە لە ئەدا و كار و كردەوە و قسەكردن و ئەتەكێتی هەندێك سەركردە و وەزیر و پەرلەمانتاری ئەم سەردەمە، بە ڕوونی پێمان دەڵێت: بەڵێ ئێستاش خەڵك هەن باز لە سەر شانیان دەنیشێتەوە و دەیان كات بە سەركردە و وەزیر و پەرلەمانتار!\n*گۆشەی راز و نیاز، كوردستانی نوێ، ژمارە (5859) 17/8/2012\nPrevious دۆكتۆر مارف خه‌زنه‌دار قه‌ڵه‌مێك ئه‌ده‌بی لێ ده‌چۆڕێته‌وه\nNext له نێوان عه‌لی كیمیاوی و جه‌لاله‌دین سه‌غیردا


٢٠ ساڵ ماڵپه‌ڕی ڕۆژهه‌ڵات / بۆکان\nمن و نادر دوو ناو بووین، دوو ناوی جیاواز، جیران و هاونشینی یەک کەلاس و یەک خوێندنگە، لە شار و وڵاتێکی داگیرکراو، لە دەوەرێکی زمان یاساخ، مێژوویەکی چەواشەکراو، پێناسەیەکی چەوت، کەسایەتییەکی شپرزە، بیرومێشکێکی تێکەڵ، پێشینەیەکی ئاڵۆز، داهاتوویەکی نادیار.\nمن و نادر نە توانیمان کێو بە شوێن خۆماندا ڕاکێشین، نە چۆم لە گەڵ خۆ ڕاگوێزین، نە گوند و شار لە کۆل قایم کەین، جگە لە بیرەوەری، تاقیکردنەوە و خەیاڵ، چمان پێ ڕانەگوێزرا.\nزۆرم حەول دا بۆ ٢٠ ساڵەی بۆکان - ڕۆژهەڵات لە جیهانی نادیار، چەند پەیڤێک بنووسم، باسی ڕۆژانی سەرەتا بکەم کە چۆناوچۆن کارمان دەست پێکرد، چۆن زانیاریمان کۆ دەکردەوە، چۆن پێوەندیمان لە گەڵ خەڵک دەگرت و چۆن وشەکانمان لە پەنا یەکدا دەچنی و ڕەوانەی جیهانی نادیارمان دەکرد، ئەو کاتەی کە لە هەموو ئێران لە هەر هەزار کەس یەک کەس دەستی بە جیهانی نادیاری ئینترنێت ڕانەدەگیشت.\nئەو کاتەی ئێمە دەستمان پێکرد، جیهان ڕواڵەتێکی تری هەبوو، وشە و ئەدەبیات و هەستی ئینسانیش نڕخی لە ئێستا جیاواز بوو. ئەمڕۆ ماڵپەڕی بۆکان ڕۆژهەڵات، کە زیاتر لە هەزاران لاپەڕە لە خۆی دەگرێ، لە جیهانی ناو ماڵپەڕەکاندا وون بووە، بەڵام هەر وەک جاران دڵی لێدەدا و چاوەکانی زیتە، من ئەو دڵە و ئەو چاوانەم خۆش گەرەکە، کە بۆتە دڵ و چاوی نادریش.\nمن و پێنووسەکەم قەدمان ناگاتە قەد و باڵای ئەم شارە و ئەو وڵاتە، هەر بۆیە قەڵەم دەسپێرمە نادری ئازیزم. ڕێزی بێ پایانم هەیە بۆ ئەو و هەموو ئەو ئازیزانەی تا ئێستا بە بێ منەت هەست و بیر وزانیارییان لە ڕێگای ئەو ماڵپەڕەوە گەیاندۆتە خەڵک. یادی ئەو ئازیزانەش هەر دەم زیندوو بێت کە قەڵەمەکانیان بێ خاوەن ماوەتەوە.\nبرایم فەڕشی ڕەشەمەی ٢٠١٨\nئه‌و سه‌رده‌مه‌ی له وڵاتیش بووم هۆگری کۆکردنه‌وه‌ی زانیاریی له‌سه‌ر مێژووی ناوچه‌که بووم. به‌داخه‌وه جیا له کتێبی کاك برایم ئه‌فخه‌می که‌ڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر شاری بۆکانی نووسیبوو و چه‌ند نووسراوه و هۆنراوه‌ی شاعیران و سیاسه‌توانانی ناوچه‌که و بڕێك زانیاریی که له‌خه‌ڵکی شاره‌که ده‌بیسران، هیچ زانیارییه‌کیتر له‌ده‌ستدا نه‌بوو. کاتێ به‌هۆی کێشه‌ی تەرکی وڵات، له بۆکانه‌وه به‌ره‌و ئورووپا ڕۆیشتم و دواتر له‌وڵاتی ئاڵمان گیرسامه‌وه، هه‌رگیز بیری ئه‌وه‌م نه‌ده‌کرده‌وه ڕۆژێك به‌هاوکاریی هاوپۆل و هاوشارییه‌کانم، له‌وڵاتێکی بێگانەدا سەبارەت بە مێژوو، ئه‌ده‌بیات، فه‌لسه‌فه، داب و نه‌ریت و ئایینی ناوچه‌کەمان نووسراوه بڵاو بکەمه‌وه.\nسروشتییه ماوه‌یه‌ك ده‌کێشێ تا مرۆڤ بتوانێ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی چۆنیەتی ژیانی له‌وڵاتێکی بێگانه، خوو به‌زمان و داب و نه‌ریت و شێوەی ژیانیان بگرێ. دوای چه‌ند ساڵ به‌هۆی په‌یوه‌ندیی ده‌رس و کارم له ئاڵمان به‌کامپیۆتره‌وه، ئه‌گه‌رچی ئه‌و کات ماڵپه‌ڕ و به‌گشتی که‌ڵك لێوەرگرتنی که‌سیی له‌ئینترنێت زۆر باو نه‌بوو، هاتمه سه‌ر ئه‌و بۆچوونه ئه‌گه‌ر هه‌ر بۆ تاقیکردنه‌وه‌ش بێ، ماڵپه‌ڕێك له‌سه‌ر ئینترنێت به ناوی بۆکان بکه‌مه‌وه. به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌مده‌ویست به‌زمانی فارسی بڵاوی بکەمەوە. دیاره نووسینی کوردیشم زۆر له‌ق بوو و به‌ته‌نیایی بۆم نه‌ده‌گونجا. په‌نام بۆ ڕێزدار کاك برایم فه‌ڕشی برد که له سه‌رده‌می منداڵییه‌وه هاوپۆل و جیرانی یه‌کتر له‌شاری بۆکان بووین. ناوبراو به‌هۆی چالاکیی کاری شانۆیی، سیاسی، هونه‌ری و ... هه‌روه‌ها ئاگاداربوون له‌بارودۆخی زۆربه‌ی شاعیر و نووسه‌رانی ناوچه‌که، باشترین یارمه‌تیدر بوو بۆ پڕۆژه‌یه‌کی ئه‌وتۆ.\nکاك برایم به دڵفراوانییه‌وه ئه‌و هاوکاریە‌ی لێ قه‌بووڵ کردم. به‌هۆی هاوکاری و کات ته‌رخانکردنی ئه‌و دوو که‌سه‌مان، به‌شێوه‌یه‌کی ڕێژه‌یی، لە مانگی ئۆکتۆبری ساڵی ١٩٩٨ی زایینی کاره‌که‌مان وه‌ڕێخست.\nکاك برایم هه‌م وه‌ك مامۆستایه‌کی زمانی کوردی و هم وه‌ك پسپۆرێکی زانا له‌سه‌ر بارودۆخی ته‌وه‌ره هه‌مه‌ڕه‌نگه‌کانی ناوچه‌که، بووه گۆچان و چاویلکه‌یه‌کی به‌توانا بۆ وه‌دیهێنانی خه‌ونه‌که‌م. به‌ڕاستی من وه‌ك کوردێك که‌هیچکات له‌وڵات نووسینی کوردیم نه‌خوێندبوو، نووسینم به‌کوردی، تەنیا له‌کاك برایمی ده‌زانم. هیوادارم خۆی و بنه‌ماڵه خۆشه‌ویسته‌که‌ی له‌هه‌موو بواره‌کانی ژیانیاندا سه‌رکه‌وتوو بن.\nچه‌ند ساڵ دواتر هاوشارییه‌کی خۆشه‌ویستیتر واته کاك ئه‌نوه‌ر سوڵتانی به‌فریامان هات و تا ئه‌وڕۆش وه‌ك کۆڵەکه‌یه‌کی قایمی ماڵپه‌ڕه‌که ئەرکێکی زۆری له‌سەر شانی خۆی داناوه و چالاکیه‌کی مه‌زن بۆ دەوڵەمه‌ندکردنی ماڵپه‌ڕه‌که به‌ڕێوه‌ده‌بات. مێژووی بۆکانی به‌شێوه‌یه‌کی نوێ خسته‌به‌ر چاوی خوێنه‌رانی ماڵپه‌ڕه‌که که تا ئه‌و کات به‌و شێوه‌یه نه‌بینرابوو، به‌رهه‌می شاعیران وه‌ك مامۆستا کامیل ئیمامی "ئاوات" به‌شێوه‌یه‌کی نوێ نووسیه‌وه و چه‌ندین بابه‌تی به‌که‌ڵکی تریشی له ماڵپه‌ڕه‌که زیاد کردووه که ناوه‌ڕۆکی ماڵپه‌ڕه‌که‌ی به‌ڕاده‌یه‌کی زۆر پێ ده‌وڵه‌مه‌ند بووە.\nجێی خۆیه‌تی ده‌ستخۆشی له کاك سوله‌یمان فه‌ڕشی بکه‌م که له پشت ناوی "مامه‌عه‌زۆ" به گه‌لێك نووسراوه‌ی به‌که‌ڵکی ره‌خنەیی که ڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر سیاسه‌توانانی کورد و بارودۆخی کوردستان ده‌ینووسی، ماڵپه‌ڕه‌که‌ی ڕازانده‌وه. هەروەها دەستخۆشی لە سەرجەم نووسەرانی ماڵپەڕەکە دەکەم کە بە ناردنی شیعر، پەخشان، بابەتی مێژوویی و نەتەوەیی ماڵپەڕەکەیان ڕازاندوینەتەوە.\nئه‌وڕۆ ٢٠ ساڵ پیرتر بووین و ماڵپه‌ڕه‌که‌ش به‌شێوه‌یه‌کی ڕێژه‌یی زانیاریی بەڕێ وجێی له‌سه‌ر بۆکان و ده‌وروبه‌ری گردوکۆ کردووە. لێره‌دا جێی خۆیه‌تی له‌چه‌ند له‌نووسه‌ری ماڵپه‌ڕه‌که یاد بکەین که له ئه‌وپه‌ڕی دڵفراوانیدا یارمه‌تیده‌رمان بوون.\n- کاك حه‌سه‌ن سه‌لاح سۆران تا ئاخرین چرکه‌کانی ژیانی به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك یارمه‌تی ماڵپه‌ڕه‌که‌ی دا. به‌هۆنراوه‌جوانه‌کانی، نووسراوه به‌که‌ڵکه‌کانی و هه‌روه‌ها نووسینه‌وه و ناردنی بابه‌ته‌کانی برای خۆی، دوکتۆر عەلی گه‌لاوێژ، هێنده‌یتر ماڵپه‌ڕه‌که‌ی ره‌نگین کرد. رۆحی شاد بێ.\n- ده‌ستخۆشیی لە کاك حه‌سه‌ن ئه‌یوب زاده ده‌که‌ین که به‌بابه‌ته ئه‌ده‌بی و سیاسیه‌کانی زۆر قوژبنی خاڵیی ماڵپه‌ڕه‌که‌ی بۆ پڕ کردووینه‌ته‌وه.\n- سپاسی کاك کامران ئه‌مین ئاوه ده‌که‌ین بۆ بابه‌ته پزشکی و سیاسیەکانی.\n- سپاس و پێزانین بۆ کاك تایرعه‌لیار که ماوه‌یه‌ك نووسینه‌وه‌ی مێژووی بۆکانی له‌ئه‌ستۆ گرت و بابه‌تی زۆر به‌که‌ڵکی دیکەشی له‌ماڵپه‌ڕه‌که زیاد کردووه.\n- سپاس بۆ هه‌ڤالی خۆشه‌ویست کاك ڕەحمان سۆفی بۆ هۆنراوه و په‌خشانه‌کانی.\n- سپاس بۆ خوشکە کەژاڵ ئیبراهیم خدر (ڕۆحی شاد)، کاك هەڵۆبەرزەنجی، پشکۆ نەجمەدین، کەژاڵ عەلی، حوسێن حەبەش، نیگار عینایەتی، عەتا جەماڵی، ئیسماعیل ئیسماعیل زادە، هاوار تەیب، کامیل نەجاڕی، عەبدولخالق یەعقوبی، ئەفسانە سروش، لانە ئاسۆ، ئەڵماس مستەفا، چڕۆ ڕانیەیی، شیرین کافی، سۆزی بابانی، ڕۆژ هەڵەبجەیی، کەژاڵ حەمەنەزیم، دەریا ڕەواندزی، گەشاوە جاف، سابات، دانەر، بەختیار ئەحمەد، ژاکا، مەنسوور سدقی، هەنگاو ئازاد، لەیلا وەزیری سویلا مەیهەمی، کانی حەمەدەمین، ڕشاد مستەفا سوڵتانی و هەروەها خوشناو مەریوانی کە بە بابەتەکانیان ماڵپەڕەکەیان دەوڵەمەند کردووە.\nهه‌روه‌ها سپاسی هه‌موو ئه‌و نووسه‌ره گه‌نجانه ده‌که‌ین که به ناردنی هۆنراوه، شیعر و نووسراوه‌کانیان ماڵپه‌ڕه‌که‌یان ڕه‌نگینتر کردووه. ئاواته‌خوازی سه‌رکه‌وتوویی بۆ هه‌موویانین.\nماڵپه‌ڕی ڕۆژهه‌ڵات بۆکان\nنادر فه‌تحی (شوانه)\nڕەشەممەی ٢٠١٨ی زایینی