زوان داڵگی (١٨)\nئایا زوان بەس وەسیلەی پەیوەندیە؟ یا مەقامی بەرزترە بەڵام تویەنید جوور وەسیلەش وەکار بچوود؟ چووی وەسیلە بووین یا نەبووین زوان بزانیم؟ لەی باوەتە وە ئەڵگەردانن نوویسینیگ لە ئنگلیسیەوە خواست ئیە دیرم باس ئیە واز بکەمەو کە هەرچەن زوان تویەنید وەسیلەییگ وەهیز بوود، بەڵکە لەیە موهمتر ئیەسە کە زوانە فەرهەنگ بونیاد نەید.\nپەیوەندی زوان و فەرهەنگ چەس؟\nوەرجە جواو داین ئی پرسیارە سەختە لازمە کە زوان و فەرهەنگ لە تاریفەیلیگ بناسیم. لەیرە لە تاریف Mike Byram (2008) لەسەر فەرهەنگ کەڵک گریم "باوەڕەیل و ئەرزشەیل و ڕەفتارەیل هاوبەش یەی دەسەی کوومەڵگا"، کە دەسەی کوومەڵگا تویەنید ڕیز "Micro" جوور خانەوادە، یا گورە "Macro" جوور گشت مەردم یەک مللەت بوود. ئەڕا تاریف زوانیش لە نگای Claire Kramsch (2002) کەڵک گریم کە پەیوەندی زوانی بەیدەو ئەڕا دامەزرانن واقعەیل یا فەرهەنگەیل کوومەڵایەتی هاوبەش- حەتتا ئەگەر وەختی بوودن- بەنا وە قسەگەی " زوان نەگ تەنیا جوور ئاڵەتیگ ئەڕا ئاڵ و گووڕ کردن زانیاری وەکار چوود، بەڵکە جوور سیستمیگ سمبولیک وە هیز ئەڕا درس کردن و قەوارە داین وە واقعەیلیگ سمبولیک، جوور ئەرزشەیل و ناسنامەیەیل، لە ڕی باس و وت و ویژەو."\nلەسەر ئی باوەتە (2006) Karen Risager وەیە ڕەسیە کە زوان و فەرهەنگ پەیوەند بیەیدن وە وەختیگ کە ڕوویداوەیلیگ هامشوویی مەردم هاوەناوی ‘communicative event’ ڕووی دەن. مەبەست لە ڕوویداوەیلیگ کە هامشوویی داشتوود ئەو روویداوەیل کوومەڵایەتی و هەروەها فەرهەنگیەیلەسە کە ئستڵاحەیل socio-cultural یا languaculture (Ager, 1991) ئەڕای دیاری کریاس. ئی بەڕیزە پەیوەندی زوان و فەرهەنگ لە سگلە ڕوانگەی جیاوازەو باس کەید؛ کوومەڵایەتیانە، ڕەوانشناسانە، زوانناسانە. لە ڕوانگەی کوومەڵایەتیانە زوان و فەرهەنگ تویەنن وەیەک جیا بووینەو؛ هەرجووریگ کە زوان تویەنید واقعەیل یا فەرهەنگەیل درس بکەید یا دەریبوویڕید. لە ڕووی ڕەوانشناسانەش، وەختیگ کە کەسیگ تواو ئەزموونەیل زوانی و فەرهەنگی لە دەرووینیەو وەگەرد خوەی دیرید، تویەنید ئیە نشان بیەید کە ئی دوگلە لەیەک جیا نیەونەو. لە ڕوانگەی زوانناسانەش وەختیگ ئەرزش دیرید کە زوان لە دەروەی ڕوویداوەیل فەرهەنگی شەرح بکریدن.\nلە ڕوویداوەیلیگ کە هامشوویی هاوەناوی، گشت پەیوەندیەگان ئنسان وەخوەی گریدەو، مەسەڵەن یەک ئەسەر هونەری بی وشەش تویەنید بوودە ڕوویداویگ کە هامشوویی درس بکەید، کە ئی هامشووییە بوودە هووی ئیە کە کەسەیل بەرداشتەیل جووراوجوور لەی ئەسەرە هونەریە بکەن. سیستم سە زوانەی وڵات لوگزامبورگ کە مەردم نزیک وە سەد نەتەوەی جیاواز لەورە حزوور دیرن، باس فەرهەنگ و زوان و لیکووڵینەوە لە پیکهاتەییگ چەن زوانی جاڵب کەید. هونەرمەند Su-Mei Tse وە ئەسەریگ هونەری بی وشە Many Spoken words باس لە پروسەی زوانی کەید کە زوان ئەوەڵ لە قسیە کردن شروو بوود و دویای بوودە نوویسریاگ. خود ئی هونەرمەندە لە باوگیگ چینی و داڵگیگ ئنگلیسی لە لوگزامبورگ لە داڵگ بیە و لە فەرانسە دەرس خوەنیە. ئی ئەسەر هونەریە کە ئی خانمە بەخشیەسەی هاتگ لە فرەیی فەرهەنگی و زوانیە.\nدویا قسە: بەنا وە ویر و واوەڕ Kramsch، زوان، دەربڕین و شکڵ داین و سیمبول کردن ڕوویداوەیل فەرهەنگیە.\nهامشوویی کوردی ئەڕا پەروار کردن فەرهەنگ کوردی\nوینەی زوان و فەرهەنگ جوور هەستەی سفت و تاڵ خورما و خورمای نەرم و شیرنە. فەرهەنگ جوور خورما بەشیگە کە ئارامش و خوەشی بەخشید مەردم، وە زوان جوور هەستە بەشیگ حەساسە کە بووت کەسان هوشیار و ئاگا وەبانی کار بکەن. ئیمە فرە تەوەجوە وە هەستەگەی نیەکەیم، خورماگەی خوەیم و هەستەگەی فڕی دەیم، بەڵام حزوور ئەو هەستە سەختە ئەدەبیگە لە دار بەری وە بی ناو و نشانە نیەوەخشید. هەرئیجوورە مەقام زوان لە فەرهەنگ، جوور موسیقا و کتاو و گشت لایەنەیلی بدوون حزوور زوان(هەستە) شکڵ نیەگریدن.\nوە کومەک ئی باوەتە کە باس هەمیەت هامشووییە، لازمە کە مەردم کورد فرە هامشوویی لە ناو یەکترەگ درس بکەن تا بتویەنید بوودە هووی نزیکی ڕوحی مەردم و پەروار کردن فەرهەنگ کوردی. هەرچووینیگ کە هامشووییەیل تەئسیر فرەییگ وەبان نزیکی و ئاوەدانی زوان نەیدن، جیایی و دوویری لە ناو مەردم تویەنید کە نەیلید زوانیگ ئەڕا ویر کردن و بەرهەمەیل فەرهەنگی درس بوود، یا بەرهەمەیلیگ وەبەر باید کە بوودە هووی دوویری و زەعیف کردن زوان کوردی.\nلە وڵاتیگ جوور لوگزامبورگ کە وڵاتیگ سە زوانەس و مەردم فەرهەنگەیل ترەگ لەورە ژیان کەن، فرە ئەڕایان جای ئەرزش و بەهاس لیکووڵینەوە لە بان ژیان و فەرهەنگ و زوان مەردم بکەن و کوومەڵگای خوەیان پیش بخەن و وە بەرهەمەیل ئەدەبی و هونەری لایەنەیل ڕوحی و مانادار لە ژیان پەیدا بکەن یا وە کومەک زوان مانا بیەنە ژیان. بەڵام وەداخەو لە ناوچەیەیل کوردی لە ئیران، نەگ تەنیا نزام جمهوری ئسلامی تواو تەڵاش خوەی کەید کە زوان و زاراوەگان مەردم وەگەرد فەرهەنگیان لە ناو بوەید و یەکدەس فارسی_شیعی بکەید، لە لاییگ ترەگەو خود مەردمیش نەڕەسینەسە ئی دید و نگا کە جیاوازیەگان لە زوان و فەرهەنگ چ لە خانەوادە بوود یا لە خیڵ یا ناوچەییگ، ئیانە قەشەنگیەگان و تایوەتمەندیەگان خاک و ئاویگە کە بوود بمینید و ڕیز وەلی بگیردرید.\nپیشنەهادیگ کە من لەیرە کەمەیە خەمخوەرەیل زوان و فەرهەنگ کورد ئیەسە کە ڕوویداوەیلیگ کە هامشوویی و هات و چوویەیلیگ وە زاراوەی کەلهوڕی درس کەید باو بکەن. لزومیگ نەیرید کە بەرنامەییگ تلویزیونی بوود کە کەسیگ زوانناس دەعوەت بکریدن باس زوان کوردی باشوور بکەید، بەڵکە هەر هاونشیینیگ کە زاراوەی کەلهوڕی وەناوی وەکار بچوود، لە بەرنامەیەیل تلویزیونی و ڕادیویی بگرە تا بڕەسید وە مەراسم شعرخوەنین یا شەونشیینیگ سادەی کوردانە.\nئامراز، کەرەستە لە سورانی/ وەسیلە لە کەلهوڕی/ وسیلە لە فارسی.\nپێناسە لە سورانی/ تاریف لە کەلهوڕی/ تعریف لە فارسی.\nحزوور لە کەلهوڕی/ حضور لە فارسی.\nورد، چکۆلانە لە سورانی/ ورد، بچکەلە، بچکەلانە لە جافی/ ڕیز، بوویچگ لە کەلهوڕی/ ریز و کوچک لە فارسی.\nناسنامە لە سورانی/ هویت لە فارسی.\nپێکهاتە لە سورانی/ ساختار لە فارسی. لە وەکار بردن ئی وشە لە کەلهوڕی وە "پیکهاتە" یا "پیکاتە" خوەنریدەو.\n لە ئەڵگەردانن ئی باوەتە دەسکاریەیلیگ بیە، چشتەیلیگ لا بریاس یا زیاد کریاس.\n زوان تویەنید فەرهەنگەیل و واقعەیل درس بکەید، یەعنی دەس زوان زاڵە وەسەر خود فەرهەنگ و واقعەیل ژیان.\n چوونکە زوان بەشیگ ڕوحی لە فەرهەنگ مەردمە، سەختە لە ڕووی ڕەوانشناسانە وە ڕووشنی باس زوان و فەرهەنگ جیا بوودەو.\n لەیرە مەبەست ئیەسە کە پرس و باس زوان جوور باوەتیگ پەتی ئاکادمی باس بکریدن.\n پەروار وشەییگە لە ناو مەردم جاف دەیشت زەهاو شنەفتمەسەی. ئەڕا وەخیو کردن کاوڕیگ کە ئەڕا گوشت و فروشتن بوود، ئوویشن کاوڕ پەروار. تویەنیم لە وشەی پەروار ئەڕا دەوڵەمەن کردن و فرەتر کردن هەرچشتیگ وەکار بوەیم، جوور پەروار کردن فەرهەنگ.\nزوان داڵگی (١٧)


ANF | قه‌سه‌ده: ١٤ چه‌ته‌ی داعش كوژران\nقه‌سه‌ده: ١٤ چه‌ته‌ی داعش كوژران\nناوه‌ندی ڕاگه‌یاندنی هێزه‌كانی سووریای دیموكراتیك (قه‌سه‌ده) ئاماری شه‌ڕی ٢٤ كاتژمێری ڕابردووی هه‌ڵمه‌تی گه‌رده‌لوولی جزیری ڕاگه‌یاند كه له چوارچێوه‌ی «شه‌ڕی نه‌هێشتنی تێرۆر»دا له دێره‌زۆر به‌ڕێوه‌ده‌چێت.\nدووشه‌ممه, 22 Oct 2018, 20:56\nقه‌سه‌ده ڕایگه‌یاند، شه‌ڕ و پێكدادان له‌نێوان شه‌ڕڤانان و چه‌ته‌كانی داعش به‌رده‌وامه و نیوه‌ی شارۆچكه‌ی سووسه ڕزگار كراوه. هه‌روه‌ها له ماوه‌ی ٢٤ كاتژمێری ڕابردوودا ١٤ چه‌ته‌ی داعش كوژراون.\nتێرۆریستانی داعش هه‌وڵیان دا هێرش بكه‌نه سه‌ر خاڵه‌كانمان، به‌و هۆیه‌وه شه‌ڕێكی سه‌خت ڕوویدا و هێزه‌كانی ئێمه بنكه‌كانی ئه‌وانیان كرده ئامانج. له‌م به‌ره‌یه‌دا به چه‌كی بی كه‌ی سی و ئاڕ پی جی شه‌ڕ هاته ئاراوه. ئێستا بێده‌نگییه‌ك هه‌یه.\nشه‌ڕڤانانی ئێمه پێشڕه‌وییان كرد و ٤٦ خاڵیان دامه‌زراند. له لایه‌كه‌وه ٣ كیلۆ مه‌تر، له لای دووه‌مه‌وه ٢كم و له لای سێیه‌میشه‌وه ٢ كم پێشڕه‌وییان كرد. هه‌رچه‌نده چه‌ته‌كان هه‌وڵیان ده‌دا ڕێ له پێشڕه‌وی شه‌ڕڤانان بگرن، به‌ڵام شه‌ڕڤانان توانیان پێشڕه‌وی بكه‌ن و تونێلێكی چه‌ته‌كانیشیان ڕووخاند. فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانه‌تیی نێونه‌ته‌وه‌یی بنكه‌كانی چه‌ته‌كانیان كرده ئامانج و ٤ تێرۆریستیان كوشتن.\nهێزه‌كانمان له به‌ره‌ی سووسه، له لایه‌كه‌وه پێشڕه‌وییان كرد و ١٧ خاڵی نوێیان دامه‌زراند. تێرۆریستانی داعش هه‌وڵیان دا له ڕێی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژكراوه‌وه ڕێگری له پێشڕه‌وییه‌كانی ئێمه بكه‌ن، له ئه‌نجامدا ٢ شه‌ڕڤانمان شه‌هید بوون و ٣ی دیكه‌ش بریندار بوون. به‌و هۆیه‌وه شه‌ڕڤانان هه‌موو ڕێگه‌كانی ناوچه‌كه‌یان داخست.\nله شه‌ڕی ده‌وروبه‌ری شارۆچكه‌ی سووسه‌دا، هێزه‌كانمان هێرشیان كرده سه‌ر بنكه‌كانی چه‌ته‌كان له ناوه‌ندی شارۆچكه‌كه و شه‌ڕ هاته ئاراوه. له‌و شه‌ڕه‌دا كه له به‌ره‌به‌یانه‌وه ده‌ستی پێكرد و هه‌تا ئێستاش به‌رده‌وامه، شه‌ڕڤانانمان له پێشڕه‌ویدان، گورز له تێرۆریستان ده‌ده‌ن و نیوه‌ی شارۆچكه‌كه‌یان ڕزگار كردووه.\nله ده‌وروبه‌ری گوندی مۆزان (شه‌فاتنا) نیشانه‌شكێنه‌كانمان له تێرۆریستێكیان دا كه ده‌یه‌ویست به ئۆتۆمبێلێكی بۆمبڕێژكراوه‌وه خۆی به شه‌ڕڤانه‌كانماندا بته‌قێنێته‌وه. تێرۆریسته‌كه كوژرا و ده‌ستیش به‌سه‌ر ئۆتۆمبێله‌كه‌دا گیرا.\nله ئه‌نجامی هه‌ڵكردنی شه‌پۆلێكی تووندی تۆز و با كه شه‌وی ڕابردوو ناوچه‌كه‌ی گرته‌وه، ٣ مین ته‌قینه‌وه كه تێرۆریستان له ده‌وروبه‌ری بنكه‌كانی هێزه‌كانی ئێمه جێگیریان كردبوون، به‌ڵام هیچ زیانێك به هێزه‌كانمان نه‌گه‌یشت.\nتێرۆریستانی داعش ٢ مووشه‌كی گه‌رمییان هاویشته ئۆتۆمبێلێك كه دۆشكه‌ی له‌سه‌ر بوو، له ئه‌نجامدا زیان به ئۆتۆمبێله‌كه گه‌یشت، به‌ڵام هیچ زیانێك به شه‌ڕڤانانی ئێمه نه‌گه‌یشت. تێرۆریستان دواتر تۆپبارانی ناوه‌نده‌كانی ئێمه‌یان كرد. له‌م به‌ره‌یه هه‌ست به جموجۆڵی دوژمن كرا و شه‌ڕڤانانمان شوێنی جموجۆڵه‌كه‌یان كرده ئامانج، هه‌روه‌ها فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانه‌تیی نێونه‌ته‌وه‌یی له ٢ بنكه‌ی چه‌ته‌كانیان دا.\nیه‌كینه تایبه‌ته‌كانی هێزه‌كانمان به ئامانجی پاراستنی ئاسایشی گونده ڕزگاركراوه‌كان و پاككردنه‌وه‌ی گونده‌كان له پاشماوه‌كانی داعش، له ده‌وروبه‌ری گوندی جردی كه ده‌كه‌وێته به‌رانبه‌ر گوندی ئه‌بوو حه‌مام-ی نزیك شارۆچكه‌ی به‌حره ژماره‌یه‌كی زۆری مین و ته‌قه‌مه‌نیی جۆراوجۆری داعشیان پووچه‌ڵ كرده‌وه كه له كاتی تۆز و بادا تێرۆریستان له ڕێگه سه‌ره‌كییه‌كانیان دایاننابوون بۆ ئه‌وه‌ی به هاوڵاتییانی سیڤیلدا بته‌قنه‌وه.\n- فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانان له ٧ شوێنیان دا.\n- ٦٣ خاڵی شه‌ڕڤانان دانران.\n- ١٤ تێرۆریست كوژران.\n- ٣ بینا و تونێلێك ڕووخێنران و بلدۆزه‌رێكی تێرۆریستانیش ته‌قێنرایه‌وه.\n- ٢ شه‌ڕڤانمان شه‌هید بوون و ٣ی دیكه‌ش بریندار بوون.\nهێزه‌كانی ڕزگاریی عه‌فرین: له عه‌زاز ٢ چه‌ته كوژران و ٧ی دیكه‌ش بریندار بوون\nبه‌هۆی ته‌قینه‌وه‌یه‌ك له ڕه‌قا ٣ كه‌س كوژران


سەرۆک ترامپ سەبارەت بە هاوپەیمانانی ئەمەریکا ڕەخنە لە ماتیس دەگرێت\nسەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ و وەزیری دەست لەکارکێشاوەی بەرگری ئەمەریکا جیم ماتیس\nسەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ سەبارەت بە هاوپەیمانەکانی وڵاتەکە ڕەخنەی لە جیم ماتیسی وەزیری بەرگری ئەمەریکا گرت کە لەماوەی ڕابردوودا دەستی لەکارەکەی کێشایەوە، وتی ماتیس درکی بە تێچووی ڕاستەقینەی پشتیوانی سەربازیی ئەمەریکای لە سەرتاسەری جیهاندا نەکردووە.\nڕۆژێک دوای ئەوەی جێگرەوەی ماتیسی دیاریکرد، سەرۆک ترامپ ڕەخنەی لە جیم ماتس گرت لەسەر ناکۆکییەکانی ماتیس لەگەڵ سەرۆک ترامپدا سەبارەت بە سیاسەتەکانی.\nسەرۆک ترامپ لە تویتەر نوسیویەتی " لە بنچینەوە ئێمە پشتیوانی زۆرێک لە سوپاکانی وڵاتان دەکەین لە سەرتاسەری جیهاندا، لە هەمان کاتدا لە ڕووی بازرگانییەوە ئەو وڵاتانە سوودێکی تەواو لە ئەمەریکا و باجدەرانی ئەمەریکا وەردەگرن."\nوتیشی " جەنەڕاڵ ماتیس ئەوەی بە کێشە نەدەزانی، من بە کێشەی دەزانم و ئێستا لە چارەسەرکردندایە."\nبەرپرسانی بەڕێوبەرایەتی ئەمەریکا وتیان سەرۆک ترامپ هەستی بە بێزاری کردووە لە نامەی دەست لەکارکێشانەوەکەی ماتیس کە تیایدا ڕەخنەی لە سەرۆک ترامپ گرتووە بەوەی کە سەرۆک ترامپ هاوپەیمانانی ئەمەریکای پشتگوێ خستووە.\nسەرەڕای دەست لەکارکێشانەوەکەی ماتیس، وەزارەتی بەرگری ئەمەریکا ڕایگەیاند ماتیس فەرمانی کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکای لە سوریا واژۆ کرد.\nهەروەها سەرۆک ترامپ دەڵێت " بەو ژمارە کەمەی ئەندامانی ئەنجومەنی سینات دەڵێم کە پێیان وایە من حەز بە هاوپەیمانان ناکەم یاخوود بەهایان نازانم، ئێوە هەڵەن، من لەگەڵ ئەوەدام."\nوتی " بەڵام ئەوەی حەزم پێی نیە ئەوەیە کە بەهۆی هاوڕێیەتیانەوە لەگەڵ ئەمەریکا، ئەو وڵاتانە سوودێکی زۆریان وەرگرتووە."\nوتیشی " ئێستا ئەمەریکا جارێکی دیکە ڕێزی لێدەگیرێتەوە."


سه‌رۆك بارزانی: ئێمه بڕیاری سه‌ربه‌خۆییمان داوه، به‌ڵام به هه‌نگاو و به دیراسه‌ت ده‌بێت، به حیكمه‌ت ده‌بێت و به بڕیاری گه‌ل ده‌بێت\nله دیمانه‌یه‌كدا له‌گه‌ڵ الجه‌زیره‌ی ئینگلیزی، به‌ڕێز مسعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان باسی دۆخی ئێستای عێراق و پرسی ریفراندۆم و چوون به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی ده‌كات و ئاماژه به‌وه ده‌كات كه گه‌لی كوردستان هه‌موویان یه‌كریزن له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆیی و كه‌وا هێزه‌كانی پێشمه‌رگه نه‌چوونه‌ته شوێنێك كه خاكی كوردستان نه‌بێت.\nالجه‌زیره: به‌ڕێز بارزانی سوپاس بۆ ئه‌م دیمانه‌یه، زۆر سه‌ربه‌رزین به‌م دیداره سه‌رباری ئه‌م سه‌رقاڵیتان. ده‌توانین به داواكاری سه‌ربه‌خۆیی ده‌ست پێ بكه‌ین. ئایا كورد ئێستا له ئاماده‌كاریدان بۆ سه‌ربه‌خۆییه‌كی ته‌واوی كوردسان؟\nسه‌رۆك بارزانی: ئه‌مه مه‌سه‌له‌یه‌كی تازه نییه و مافێكی سروشتی گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌كه. گه‌لی كوردیش ئه‌و مافه‌ی هه‌یه وه‌كو هه‌موو گه‌لێكی تر. ئێستا ئه‌و پرۆسه‌یه ده‌ستی پێكردووه‌و له په‌رله‌مانه و به‌ڕێوه ده‌چێت.\nالجزیره: واتا ئێستا پرۆسه‌كه‌تان ده‌ست پێكردووه و یه‌كه‌م هه‌نگاوی ئه‌و پرۆسه‌یه بریتییه له دامه‌زراندنی ده‌سته‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردن، به‌ڵام كه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م هه‌رێمه خودموختاره ده‌نگ ده‌ده‌ن بۆ ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ؟\nسه‌رۆك بارزانی: من ناتوانم ئێستا ته‌حدید بكه‌م بڵێم كه‌ی به‌ڵام وابزانم په‌رله‌مان ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی كۆمیسیۆنی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنی كوردستان زۆر ته‌واو كردووه. پێم وانییه زۆر كات بخایه‌نێت.\nالجزیره: به رای تۆ، سووده‌كانی سه‌ربه‌خۆیی و وازهێنان له عێراقی فیدراڵ چییه؟\nسه‌رۆك بارزانی: ئێمه ده ساڵی رابردوو به هه‌موو توانایه‌كمانه‌وه و به هه‌موو جدییه‌تێكمانه‌وه چووین له‌گه‌ڵ به‌غدا و له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانه‌كانی تری خۆمان له شیعه و سوننه، هه‌وڵماندا كه عێراقێكی تازه دروست بكه‌ین، عێراقێكی دیموكراتی فیدراڵ و فڕه‌حزبی، به‌ڵام به‌داخه‌وه ئه‌و هه‌وڵه سه‌ری نه‌گرت. ئێستایش به‌داخه‌وه، بارودۆخی عێراق وای لێهاتووه كه ئه‌توانم بڵێم عێراق پارچه‌بووه به‌ڵام نه‌ك ئێمه به‌رپرسیار بین لێی. بێگومان ئێمه هه‌وڵماندا كه ئه‌و عێراقه دروست ببێت، نه‌مانتوانی. به‌داخه‌وه رۆژ به رۆژ پاشه‌كشه كرا له مه‌سه‌له‌ی ده‌ستوور و له‌و رێككه‌وتننامانه‌ی هه‌بوون له نێوان كورد و لایه‌نه‌كانی تر به‌تایبه‌تی ده‌سه‌ڵاتداری به‌غدا. زه‌حمه‌ته بۆ ئێمه‌ش هه‌تا هه‌تایه چاوه‌ڕوانی ئایینده‌یه‌كی نادیار بكه‌ین و هه‌ر چاوه‌ڕوانی ئه‌وه بین كه‌ی خه‌ڵك پێشێلی ده‌ستوور و مافه‌كانی خه‌ڵكی ئێمه ده‌كرێت. بۆیه كورد ناچاره بیر له چاره‌نووسی خۆی بكاته‌وه به شێوه‌یه‌كی تر.\nالجزیره: ده‌ربڕینێك كه ده‌ڵێت (نابێت هه‌رگیز شه‌ق له‌كه‌سێك بده‌یت كه كه‌وتووه). ئایا ئه‌وه رێك ئه‌و شته نییه ئێوه ده‌یكه‌ن له كاتێكدا به‌غدا له‌وپه‌ڕی لاوازیدایه و ئه‌مه‌ش ئه‌وان ئه‌وه‌نده‌ی تر لاواز ده‌كات؟\nسه‌رۆك بارزانی: نه‌خێر. زۆر له مێژه من ئه‌لێم ئه‌م سیاسه‌ته‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌غدا، عێراق به‌ره‌و ئه‌م هه‌ڵدێره ده‌بات. دووه‌م، شه‌ش مانگ پێش ئێستا من ئاگاداری سه‌رۆك وه‌زیرانم كرد له به‌غدا كه بارودۆخ زۆر خراپه، به‌تایبه‌تی بارودۆخی موسڵ و پێم راگه‌یاند ئێمه ئاماده‌ین پێكه‌وه ئۆپه‌راسیۆنێكی هاوبه‌ش بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه له موسڵ و ئه‌و ناوچه‌یه دوور بخه‌ینه‌وه. ئه‌سڵه‌ن، به هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌و قسانه‌یان وه‌رنه‌گرت. چوار رۆژ پێش ئه‌وه‌ی موسڵ بكه‌وێته ده‌ست تیرۆریستان، دیسان ئێمه ئاماده‌بووین هاوكارییان بكه‌ین. نه‌یانهێشت پێشمه‌رگه بچێت. ئێمه نه‌مانده‌ویست عێراق تووشی ئه‌م دۆخه ببێت چونكه بارودۆخێكی ترسناكه. به‌ڵام له جیاتی ئه‌وه‌ی سوپاسی هه‌رێمی كوردستان بكه‌ن، كه ئێمه ناوچه‌یه‌كی زۆرمان پاراست له‌وه‌ی بكه‌وێـته ده‌ست تیرۆریستان، خه‌ڵكێكی زۆرمان پاراست كه ناچار نه‌بن ئاواره ببن و ده‌ربه‌ده‌ر بن، په‌ناماندایه خه‌ڵكێكی ئێجگار زۆر كه به پێی ئاماری نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له ملیۆنێك تێپه‌ڕیوه.\nله جیاتی ئه‌وه‌ی بێن سوپاسمان بكه‌ن، له جیاتی ئه‌وه‌ی بێن راوێژمان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی چی بكه‌ین و پێكه‌وه ئیش بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێكی ئه‌م بارودۆخه بكه‌ین، كه‌وتنه تۆمه‌تباركردنی هه‌رێم، تۆمه‌تی بێ بنه‌ما و دوور له هه‌موو ره‌وشتێك. له‌به‌ر ئه‌وه مادام بارودۆخه‌كه وا بێت، ئێمه ناتوانین به‌رده‌وام بین له‌سه‌ر ئه‌م بارودۆخه، له‌گه‌ڵ ئه‌م جۆره فه‌ره‌نگ و سیاسه‌ته. مه‌سه‌له‌ی ئه‌وه‌ی كه ئێمه داوای مافی چاره‌نووس ده‌كه‌ین، ئه‌مه نوێ نییه، ئه‌مه چه‌ندین ساڵه. به پێچه‌وانه‌وه، فه‌رهه‌نگی ئێمه ئه‌وه‌یه ئه‌گه‌ر یه‌كێك لێی قه‌وما ده‌بێت ئێمه یارمه‌تی بده‌ین، به‌ڵام كه ئه‌و بێت شكستی خۆی به تۆمه‌تباركردنی ئێمه بداته‌وه، ئێمه چۆن ده‌توانین له‌گه‌ڵیدا بمێنینه‌وه.\nالجزیره: قسه‌كانت وا ده‌ری ده‌خه‌ن تۆ زۆر بێتاقه‌ت و نیگه‌ران دیاری. به‌ڵام ده‌كرێت له نیگه‌رانییه‌كانی ئه‌وانیش له به‌غدا تێبگه‌یت، كه ئه‌وان وای ده‌بینین له كاتێكدا ئه‌م ئاژه‌وه‌یه له وڵات هه‌یه ئێوه ده‌چنه ناوچه كێشه‌له‌سه‌ره‌كان و خۆتان ده‌كه‌نه خاوه‌نی، بۆ ناوچه‌كانی كه‌ركووك و ده‌وروبه‌ری و دوو كێڵگه‌ی به‌رهه‌مهێنه‌ری گه‌وره‌ی نه‌وت. به‌غدا پێی وایه ئێوه ئه‌م كاتی شه‌ڕی داعشه‌تان قۆسته‌ته‌وه بۆ خۆتان كرده خاوه‌نی ئه‌و شوێنانه.\nسه‌رۆك بارزانی: ده‌مه‌وێت ئه‌م خاڵه روون بكه‌مه‌وه. دوای رووخانی رژێمی به‌عس له 2003 پێشمه‌رگه له‌و شوێنانه هه‌مووی هه‌بووه، نه‌ك ئێستا ئێمه چووبینه ئه‌و شوێنانه‌مان گرتبێت. له كه‌ركووك، خانه‌قین، شنگال، مه‌خموور و له‌و شوێنانه هه‌مووی هه‌بووه. له هه‌ندێك شوێن ئێمه به ته‌نها بووین. له هه‌ندێك شوێن هاوبه‌ش بووین، پێشمه‌رگه و سوپای عێراق. له هه‌ندێك شوێن سوپای عێراق ته‌نها بووه. پێشمه‌رگه ته‌نها ئه‌و شوێنانه‌ی پڕكردووه‌ته‌وه كه سوپای عێراق رایكرد و به‌جێیهێشت. ئه‌ویش نه‌ك شاری كه‌ركووك، به‌ڵكو هه‌ندێك ناوچه‌ی دوور له كه‌ركووك، ده‌ره‌وه‌ی خانه‌قین و شنگار. بێگومان ئه‌گه‌ر ئه‌و شوێنانه‌مان نه‌گرتبا ئێستا له ده‌ستی داعش ده‌بوو.\nالجزیره: واتا ئێوه ده‌ڵێن سنووری هه‌رێمی كوردستانتان له‌م دوو حه‌فته‌یه‌ی رابردوو 400 هه‌زار كیلۆمه‌تر چوارگۆشه فراوانتر نه‌كردووه؟\nسه‌رۆك بارزانی: ئێمه نه ته‌ماعمان له یه‌ك بست زه‌وی ده‌ره‌وه‌ی كوردستان هه‌یه، نه خۆمان ده‌سه‌پێنین به‌سه‌ر هیچ لایه‌نێك، ئێمه خه‌ڵكمان پاراستووه، ئێمه سنووری خۆمان پاراستووه. له زۆر شوێنیش پێشمه‌رگه به‌رگری له خه‌ڵكی دیكه‌ی غه‌یره كورد ده‌كات، عه‌ره‌بن، مه‌سیحین، توركمانن، شیعه‌ن. بێگومان ئه‌مه بابه‌تێكه ئه‌بێت پاشان باسی بكه‌ین ، به‌ڵام ئێستا پێشمه‌رگه‌ی ئێمه رۆژانه شه‌هید و بریندار ده‌ده‌ین بۆ پاراستنی خه‌ڵكێكیش كه نه كورده، جگه له‌وه‌ش كه سنووری خۆمان ده‌پارێزێت و خه‌ڵكی كوردستانیش ده‌پارێزێت.\nئه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌ی كێڵگه‌ی نه‌وت، ئه‌وه مه‌سه‌له‌یه‌كی گه‌وره‌كراوه. دیسان له‌وێ دوو لیوای پۆلیسی پاراستنی كێڵگه‌كانی نه‌وت هه‌بوون كه هه‌ر هه‌مان هێز هه‌ر له‌وێن، نه هیچ داگیركراوه و نه ده‌ست به‌سه‌ر هیچدا گیراوه. ئه‌و كێڵگانه ده‌مێكه بۆڕییه‌كانی كه ده‌چوون بۆ بێجی نه‌ماوه. شه‌ش-حه‌وت مانگه مالیكی بودجه و نانی خه‌ڵكی بڕیوه. ئه‌و نه‌وته به‌شی هه‌موو خه‌ڵكی عێراقه، به‌شی كورده، عه‌ره‌به، توركمانه، مه‌سیحییه، هه‌موویان. ئه‌و نه‌وته‌ش ئه‌گه‌ر بفرۆشرێت بۆ هه‌موو خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه‌یه نه‌ك ته‌نها بۆ كورد.\nالجزیره: له‌گه‌ڵ زۆربوونی رێژه‌ی نه‌وت بۆ هه‌نارده‌كردنیش، به‌ڵام ئێوه هێشتا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دان كه سه‌ربه‌خۆ بن و جیا ببنه‌وه.\nسه‌رۆك بارزانی: سه‌ره‌تا، ئه‌مه خاكی ئێمه‌یه و ئه‌و سامانه‌ش سامانی ئێمه‌یه. ئێمه به پێی ده‌ستووری عێراق رازی بووین كه سامانی نه‌وت و غاز بۆ هه‌موو خه‌ڵكی عێراق بێت و داهاتیشی بۆ خه‌ڵكی هه‌موو عێراق بێت. ئه‌مه چه‌ند ساڵه به‌غدا ئه‌مانه جێبه‌جێ ناكات. ئه‌وه‌ی بێت بودجه‌ی هه‌رێم ببڕێت و ده‌ستوور پێشێل بكات، خۆیشی ته‌حه‌مولی به‌رپرسیارێتییه‌كه‌ی ده‌كات. ئه‌وه‌یشی سه‌ربه‌خۆیی بوێت ده‌بێت ئاماده بێت هه‌موو به‌رگرییه‌ك و قوربانییه‌ك بدات له پێناوی سه‌ربه‌خۆیی.\nئێمه نامانه‌وێت تووشی كێشه‌بین له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێك. ئێمه حه‌ز ناكه‌ین تووشی شه‌ڕ ببین له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێك. ئێمه حه‌زیش ناكه‌ین به شه‌ڕ بێت و ده‌مانه‌وێت به تێگه‌یشتن بێت. به‌ڵام ئه‌گه‌ر یه‌كێك بیه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌مه ته‌عه‌دا له ئێمه بكات و شه‌ڕمان پێ بفرۆشێت، وابزانم خه‌ڵكی كوردستانیش ئاماده‌یه به‌رگری له خۆی بكات.\nالجزیره: واتا ئێوه ئاماده‌ن به‌شداری بكه‌ن له حكوومه‌تێكی نوێی عێراق له‌ژێر سه‌ركردایه‌تییه‌كی نوێ كه نوری مالیكی له‌خۆ نه‌گرێت؟\nسه‌رۆك بارزانی: ده‌بێت له بنه‌ڕه‌ته‌وه چاره‌سه‌ری ئه‌و ئه‌گه‌ر و هۆكارانه بكرێت كه ئه‌م بارودۆخه‌ی دروست كرد. ئێمه له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاراسته ده‌رۆین. ئه‌مه نابێته رێگر له‌به‌رده‌م ئه‌وی دیكه. هه‌روه‌ها نه‌ك ئێمه به ته‌نها، كێی تر هه‌یه رازی بێت به مانه‌وه‌ی مالیكی جگه له خۆی و چه‌ند كه‌سێكی ده‌وروبه‌ری؟ كێ رازییه له ناو شیعه یان سوننه یا كورد؟\nالجزیره: واتا تۆ داوا ده‌كه‌یت ده‌ستوور هه‌موار بكرێته‌وه؟\nسه‌رۆك بارزانی: مومكینه. ناڵێم ده‌ستووری تازه، به‌ڵام خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌م ده‌ستووره‌ی ئێستا جێبه‌جێ بكرایه بارودۆخه‌كه وای لێ نه‌ده‌هات. ئه‌م ده ساڵه‌ی رابردوو ئه‌زموونێكی تاڵ بوو و به‌م شێوه جێبه‌جێكردنی ده‌ستوور مومكین نییه. جه‌وهه‌ری ده‌ستوور ئه‌مه‌یه: ده‌بێت شه‌راكه‌ت هه‌بێت. له‌م جه‌وهه‌ره سه‌ره‌كییه درا. ده‌بێت زه‌مانه‌ت هه‌بێت كه به جددی هاوبه‌ش ده‌بین تا ئه‌وكاته‌ی مه‌سه‌له‌ی دووه‌م كاتی خۆی دێت و میلله‌ت بڕیاری خۆی ده‌دات. له ده‌ستووردا هاتووه: (پابه‌ندبوون به‌م ده‌ستووره زامنی یه‌كپارچه‌یی عێراقه). ئه‌سڵه‌ن ده‌ستوور هه‌ر له‌بیركرا.\nالجزیره: ئه‌گه‌ر ئێوه له یه‌ك كاتدا له‌سه‌ر ئه‌م دوو ئاراسته جیاوازه كار ده‌كه‌ن، ئه‌مانه پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر نین؟ ئه‌گه‌ر ئێوه سه‌ربه‌خۆییتان ده‌وێت، چۆن ده‌تانه‌وێت له دانووستاندنه سیاسییه‌كانی به‌غدا به به‌شدارییه‌كی جددی ته‌ماشا بكرێن؟\nسه‌رۆك بارزانی: پێش هه‌موو شتێك ده‌بێت ئه‌و ده‌رفه‌ته بۆ گه‌لی كوردستان بره‌خسێت كه خۆی بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی خۆی بدات. ده‌بێت رێگا بدرێت به گه‌لی كوردستان خۆیان ده‌نگ به په‌رله‌مان و سه‌ركردایه‌تی خۆیان بده‌ن، چۆن و كه‌ی به‌كاردێت، ئه‌مه مه‌سه‌له‌یه‌كی تره. ئه‌م پرۆسه‌یه ساڵێك ده‌خایه‌نێت، دوو ساڵ ده‌خایه‌نێت، یان چه‌ند مانگێك، من نازانم، به‌ڵام چه‌ند بخایه‌نێت، بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تی عێراق بده‌ین له‌م قه‌یرانه ده‌ربچێت و به‌شداربین له پرۆسه‌كه، ئه‌مه نابێته رێگر له‌وه. ئێمه به‌شدار ده‌بین تا ئه‌وكاته‌ی گه‌لی كوردستان بڕیاری خۆی ده‌دات، ئه‌وكاته په‌رله‌مان و میلله‌ت هه‌یه بڕیاری خۆی بدات و چۆن موماره‌سه‌ی ئه‌و مافه‌ی ده‌كات، ئه‌وكات ئێمه رایده‌گه‌یه‌نین و له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی دیكه قسه ده‌كه‌ین، هه‌روه‌ك وتم ده‌مانه‌وێـت به‌خۆشی بێت نه‌ك به ناخۆشی. قسه له‌گه‌ڵ به‌غدا ئه‌كه‌ین، كێ ده‌سه‌ڵات بێت له‌وێ، ده‌ڵێن وه‌ره با باسی ئه‌م بابه‌ته بكه‌ین، حه‌زه‌كه‌ین به خۆشی بێت، نامانه‌وێت به ناخۆشی له‌یه‌ك جیا ببینه‌وه، ده‌مانه‌وێـت باسی بكه‌ین چۆن بێت و به‌چی شێوه‌یه‌ك بێت، له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی ناوچه‌كه، له‌گه‌ڵ سوننه‌كان، له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌ك. به‌ڵام به‌راستی كورد ماندووه‌بووه له‌م بارودۆخه، ده‌بێت گۆڕانێك به‌سه‌ر ئه‌م بارودۆخه‌دا بێت. ئێمه وه‌كو كورد قبوڵ ناكه‌ین چی دی خه‌ڵكێكی تر بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی ئێمه بدات. ئێمه خۆمان بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی خۆمان ده‌ده‌ین. ئه‌وه‌ی دۆستایه‌تی ئێمه بكات سوپاسی ده‌كه‌ین، ئێمه حه‌ز ده‌كه‌ین دۆستی هه‌موو لایه‌ك بین. یه‌كێكیش بیه‌وێت ئه‌و مافه له ئێمه بسه‌نێت، به دڵنیاییه‌وه به‌رگری له‌خۆمان ده‌كه‌ین.\nالجزیره: بۆچوونێك هه‌یه كه پێی وایه مه‌به‌ستی راسته‌قینه‌ی ئێوه كوردستانێكی سه‌ربه‌خۆ نییه به‌ڵكو له راستیدا بۆ زیادكردنی سه‌نگ و پارسه‌نگتانه له پرۆسه‌ی سیاسی عێراق.\nسه‌رۆك بارزانی: له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیی، ئه‌گه‌ر بڕوامان پێنه‌بوایه باسیشمان نه‌كرد. ئه‌گه‌ر ئاماده‌نه‌بووینانه بۆ هه‌موو قوربانیدانێك، نه‌مانده‌گوت و خۆمان له شتێكی وه‌ها گه‌وره نه‌ده‌دا. ئه‌و شیكارییه ئه‌سڵ و ئه‌ساسی نییه.\nته‌قریبه‌ن له سه‌د ساڵی رابردوو، دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م، عێراق له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه دامه‌زرا كه وڵاتێكی هاوبه‌شه بۆ كورد و عه‌ره‌ب له‌گه‌ڵ رێزم بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانی تری عێراق، رێزم بۆ خۆیان و بۆ مافه‌كانیان. بێگومان ئه‌وه نه‌كرا. چه‌ندین رێككه‌وتننامه به‌سترا له‌گه‌ڵ حكوومه‌ته یه‌ك له دوای یه‌كه‌كان، تاوه‌كو خۆیان به‌هێز ده‌كرد و جارێكیتر په‌لاماری گه‌لی كوردیان ده‌دایه‌وه. كه ده‌وڵه‌تی عێراق دامه‌زرا، به نه‌وتی كه‌ركووك دامه‌زرا، كه ئه‌ویش نه‌وتی كورد بوو. بۆ خه‌ڵكی تر رێگاوبان و قوتابخانه و نه‌خۆشخانه‌ی پێ دروست ده‌كرا، به‌شی كوردستانیش ده‌بوو به تانك و فرۆكه و تۆپ و كوردستانی پێ وێران ده‌كرا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش كورد هه‌ر ته‌حه‌مولی كرد، هه‌تا گه‌یشته ئه‌وه‌ی كیمیاباران كراین، ئه‌نفال كراین، تا ئێستایش به ده‌یان هه‌زار ژن و منداڵی ئێمه بێسه‌روشوێنن له بیابانه‌كانی باشووری عێراق له گۆڕی به‌كۆمه‌ڵدا، 4500 گوندی ئێمه وێران كرا، دیسان دوای ئه‌م هه‌موو كاره‌ساتانه، له 2003 كاتێك رژێم رووخا، ئێمه چووینه به‌غدا و ویستمان عێراقێكی تازه و پێكه‌وه لاپه‌ڕه‌یه‌كی تازه بكه‌ینه‌وه. ئه‌وانه‌ی ئه‌نفالیان كردین، له 1991 كه میلله‌تی كورد راپه‌ری، خه‌ڵكی كوردستان ئه‌وه‌نده به ئه‌خلاق و به ره‌وشت بوو، یه‌ك سه‌ربازی عێراقی نه‌كوژرا، هه‌مووی ئیزن درا. سه‌ره‌رای ئه‌و هه‌موو شته‌ش هێشتا ئێمه تۆمه‌تبار كراوین، وه‌كو ئه‌وه‌ی تاوانێكمان كردبێت. خوا ئه‌و مافه‌ی به ئێمه داوه، ئه‌و مافه‌ی عه‌ره‌ب هه‌یه‌تی، كورد هه‌یه‌تی، فارس هه‌یه‌تی، ئه‌وروپی هه‌یانه، له ئاسیا میلله‌تان هه‌یانه، ئێمه‌ش ئه‌و مافه‌مان هه‌یه.\nله‌به‌ر ئه‌وه ئێمه وتمان ده‌رفه‌تێكی نوێیه، ئێمه 10 ساڵ كارمان كرد به‌ڵام دیسان سه‌ری نه‌گرت. ئێمه حازر نین هه‌ر به‌ختی خۆمان و ئایینده‌ی خۆمان و چاره‌نووسی خۆمان تاقی بكه‌ینه‌وه. ئێمه ئه‌و بڕیاره‌مان داوه، به‌ڵام به هه‌نگاو و به دیراسه‌ت ده‌بێت، به حیكمه‌ت ده‌بێت و به بڕیاری گه‌ل ده‌بێت.\nالجزیره: په‌یوه‌ندیتان له‌گه‌ڵ توركیا له ماوه‌ی 5 ساڵی رابردوو به‌رچاو به‌ره‌وپێش چوون. توركیا ئێستا هاوبه‌شێكی ستراتیژیتانه و ئێوه‌ش له‌م دواییانه‌دا له ئه‌نكه‌ره بوون. په‌یامی حكوومه‌تی توركیا چییه سه‌باره‌ت به‌خواسته‌كانتان بۆ سه‌ربه‌خۆیی؟\nسه‌رۆك بارزانی: گۆڕانێكی زۆر به‌سه‌ر سیاسه‌تی توركیادا هاتووه. پێش چه‌ند ساڵێك ناوهێنانی (كورد) و (كوردستان) به تاوان داده‌نرا. سه‌رۆك وه‌زیرانی توركیا، به‌ڕێز ئه‌ردۆغان، له دیاربه‌كر وتی به‌ڵێ كێشه‌ك هه‌یه به‌ناوی كێشه‌ی كورد و ده‌بێت به ئاشتی چاره‌سه‌ر بكرێت. هاته هه‌ولێر و وتی (ئه‌و رۆژه رۆیشت ئینكاری هه‌بوونی گه‌لی كورد بكرێت). من ئه‌مه‌م به رۆژێكی زۆر مێژوویی زانی كه سه‌رۆك وه‌زیرانی توركیا ئه‌م قسه‌یه بكات. ئه‌مه بۆ توركیا زۆر بوو. ئێمه به هه‌موو توانایه‌كمانه‌وه هه‌وڵماندا كه پرۆسه‌ی ئاشتی سه‌ربگرێت و به‌رده‌وامیش ده‌بین و ئومێده‌ورایشم كه چاره‌سه‌ر ده‌كرێت. دووه‌م، توركیا بۆی سه‌لما له‌م ساڵانه‌دا كه ئێمه له هه‌ر پێگه‌یه‌ك بین و له بارودۆخێكدا بین، ئێمه هه‌ڕه‌شه نین بۆ سه‌ر توركیا، به‌ڵكو ئێمه دراوسێیه‌كی باش و دۆستێكی باش ده‌بین و یارمه‌تیده‌ریش بۆ یه‌كتری. توركیا له بارودۆخی ئێمه تێده‌گات به‌ڵام نه من داوام لێكردوون بێن دان به سه‌ربه‌خۆیی ئێمه‌دا بنێن و نه ئه‌وانیش ده‌ستیان له‌و بابه‌ته وه‌رداوه.\nالجزیره: گه‌لی كورد به‌ته‌واوه‌تی یه‌كگرتوو نییه. چینی سیاسیش ته‌واو یه‌كگرتوو نییه. هه‌ندێك لایه‌نی ناو یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان كه له‌ژێر كاریگه‌ری تاراندان به‌ته‌واوی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نین كه سه‌ربه‌خۆ بن.\nسه‌رۆك بارزانی: هه‌رگیز وه‌كو ئێستا كورد یه‌كگرتوو نه‌بووه. ئه‌وه‌ش قسه‌ی راگه‌یاندنه كه ده‌كرێت. پارتی و یه‌كێـتی و گۆڕان و یه‌كگرتوو و كۆمه‌ڵ و هه‌موو حزبه‌كانی تر، ئه‌گه‌ر ناكۆكیشیان هه‌بێت له‌سه‌ر شتێكی تر، له‌سه‌ر مافی چاره‌نووس و سه‌ربه‌خۆیی كوردستان، هیچ ناكۆكییه‌كمان نییه. ئه‌و قسانه‌ی له راگه‌یاندنیش ده‌كرێت دووره له راستییه‌وه. هه‌مووشمان پێمان خۆشه په‌یوه‌ندی دۆستانه‌مان هه‌بێت له‌گه‌ڵ هه‌موو دراوسێكان، له‌گه‌ڵ توركیا، ئێران، له‌گه‌ڵ دراوسێكانی تر ئه‌گه‌ر بارودۆخه‌كه ئاسایی ببێته‌وه. نییه بڵێی لایه‌نێك دۆستی ئه‌ملایه و ئه‌وی تر دوژمنه. ئێمه هه‌موومان دۆستی هه‌موو لایه‌كین، بۆ نموونه ئێستا هه‌موومان له یه‌ك حكوومه‌ت و له یه‌ك په‌رله‌مانداین. ئه‌و بڕیاره‌ی له حكوومه‌ت ده‌رده‌چێت هی هه‌موویانه. ئه‌وه‌ی له په‌رله‌مان ده‌رده‌چێت هی هه‌موو خه‌ڵكی كوردستانه، له‌به‌ر ئه‌وه ئه‌م قسانه‌ی كه ئه‌و وا ده‌ڕوات و ئه‌م به رێگایه‌دا ده‌ڕوات، دووره له راستییه‌وه.\nالجزیره: ئه‌گه‌ر تاران دژ به سیاسه‌تی سه‌ربه‌خۆیی ئێوه وه‌ستایه‌وه، چی ده‌كه‌ن؟\nسه‌رۆك بارزانی: هه‌وڵ ئه‌ده‌ین بۆچوونیان بگۆڕن. له‌گه‌ڵیان داده‌نیشین و بۆیان باس ده‌كه‌ین ئه‌و هه‌موو كاره‌ساته‌ی به‌سه‌ر كورد هاتووه كه خۆیان زۆر چاك ده‌زانن و زۆر چاك شاره‌زان.\nالجزیره: جۆن كێری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا به‌ر له مانگێك له هه‌ولێر بوو. ئه‌و داوای له ئێوه كرد پشتگیری حكوومه‌تی به‌غدا بكه‌ین، كار بكه‌ن بۆ عێراقێكی نوێ و بۆ عێراقێكی نوێی یه‌كگرتوو. به روونی، ئه‌مه‌ریكا خۆشحاڵ نییه به‌و سیاسه‌ته سه‌ربه‌خۆییه‌ی ئێوه‌ی په‌یڕه‌وی ده‌كه‌ن.\nسه‌رۆك بارزانی: ئێمه هیوادارین ئه‌وه‌ی پشتگیریمان ناكات دژیشمان نه‌وه‌ستێته‌وه. ئێمه مه‌منونین.\nالجزیره: ئه‌وه زۆر دیپلۆماسییانه‌یه.\nسه‌رۆك بارزانی: نا به جددی، دیپلۆماسییانه نییه، ئه‌وه راستییه.\nالجزیره: كۆمكاری عه‌ره‌بیش ناڕه‌زایی خۆیان ده‌ربڕی. ئێوه بۆچوونی وڵاتانی دراوسێتان به‌لاوه گرنگ نییه؟\nسه‌رۆك بارزانی: بێگومان ئێمه رای گشتی هه‌ر هه‌موو وڵاتێكمان لا گرنگه. پێموایه زۆرێك له وڵاتانی عه‌ره‌بی له بارودۆخی ئێمه تێده‌گه‌ن و له هه‌ڵوێستی ئێمه‌ش تێده‌گه‌ن. پێموایه باشتره كۆمكاری عه‌ره‌بی تۆزێك خه‌ریكی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی وڵاتانی عه‌ره‌بی بێت و پاشان بیر له شتی تر بكه‌نه‌وه.\nالجه‌زیره: ئه‌مه جارێكی دیكه به‌رد ده‌خاته سه‌ر ئه‌و بۆچوونه‌ی پێی وایه ئێوه شت ده‌قۆسنه‌وه به‌و بڕیاره نامه‌رغوبه له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمه‌كه‌ی ئێوه، له كاتێكدا ماباقی هه‌رێم له كێشه‌دایه و زۆر كێشه روو ده‌ده‌ن.\nسه‌رۆك بارزانی: ئه‌م وێنه‌یه به هه‌ڵه گواستراوه‌ته‌وه و وانییه. ئێمه هیچ شوێنێكی زیادمان نه‌گرتووه، ئه‌گه‌ر له شوێنێكیش بووبین بۆ پاراستنی خه‌ڵكێكی غه‌یره كورده. ئه‌وه ئه‌مرۆ نییه ئێمه داوای مافی چاره‌ی خۆنووسین ده‌كه‌ین. ئێمه ئاماده‌بووین پشتگیری ته‌واوی به‌غدا بكه‌ین سه‌رباری هه‌موو پێشێلكارییه‌كانیان. له ده‌ره‌نجام له جیاتی ئه‌وه‌ی بێن سوپاسمان بكه‌ن، دێن شكست و هه‌موو فه‌شه‌لی خۆیان به‌سه‌ر ئێمه‌دا بشكێننه‌وه، ئیدی چی له ئێمه چاوه‌ڕوان ده‌كرێت؟ چونكه ئه‌و شكستی هێناوه له به‌غدا، ئیتر ده‌بێت ئێمه بێده‌نگ بین و باسی مافی خۆمان نه‌كه‌ین؟ ئێمه ئاماده‌بووین هاوكاری بكه‌ین، ئه‌و هاوكارییه‌كه‌ی قبوڵ نه‌كرد. له هه‌زار و په‌نجا كیلۆمه‌تر، رووبه‌ڕووی هێزێكی تازه بووین، كه هێزێكی ترسناك و تیرۆریسته، كه داعشه. ئێمه سنوورمان نه‌ماوه له‌گه‌ڵ مالیكی. مالیكی هێزی هه‌یه بێت ئه‌و شوێنانه بگرێته‌وه؟ باسی چی ده‌كه‌یت؟ تا ئێستا چه‌ندین شه‌هید و بریندارمان داوه له شه‌ڕی دژ به داعش. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وێنه‌یه‌كی زۆر ناواقیعی گواستراوه‌وه، وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێمه شوێنی تازه‌مان گرتووه و سوودمان له دۆخه‌كه كردووه و شتی تازه پێشنیار ده‌كه‌ین. ئێمه ئاماده‌بووین یارمه‌تییان بده‌ین، قبووڵیان نه‌كرد. ده‌بوایه پێشمه‌رگه‌ی وه‌كو سوپاكه‌ی مالیكی رابكات؟ ئه‌نجا ئه‌وكات ستایشی كورد ده‌كرا؟ ئه‌وكات رازی ده‌بوون به كورد؟\nالجه‌زیره: چۆن پێناسه‌ی دۆخی ئێستای عێراق ده‌كه‌یت؟ زۆر كه‌س پێشبینی دابه‌شبوونی وڵات ده‌كات بۆ سێ پارچه، سێگۆشه‌ی سوننه و ناوچه‌ی شیعه و هه‌رێمی كوردستان.\nسه‌رۆك بارزانی: بارودۆخێكی زۆر ئاڵۆزه. مومكینیش نییه هه‌روا به هیوا ئه‌م بارودۆخه چاره‌سه‌ر بكرێت. دوو چاره‌سه‌ر هه‌یه: یان دابه‌شبوونێكی ته‌واو یاخود هه‌ر ناوچه‌یه‌كی ده‌سه‌ڵاتێكی ته‌واوی هه‌بێت له‌گه‌ڵ شه‌راكه‌تی حه‌قیقیش، جا به چی شێوه‌یه‌ك و چۆن چۆنی، نازانم. وه‌كو جاران حكوومه‌تێكی مه‌ركه‌زی یان كه‌سێك له به‌غدا دانیشێت و بڵێت من سه‌رۆك وه‌زیرانم و فه‌رمانده‌ی گشتی هێزه چه‌كداره‌كانم و ئه‌نجا به ئاره‌زووی خۆم ئه‌كه‌ومه گیانی ئه‌م خه‌ڵكه، ئه‌وه مومكین نییه. ئه‌گه‌ر دانیشن پێكه‌وه، ئێمه‌ش یارمه‌تییان ئه‌ده‌ین چاره‌سه‌رێكی بنه‌ڕه‌تی بدۆزرێته‌وه، ئه‌گه‌رنا عێراق دابه‌شبووه‌و رۆژ به رۆژ قوڵتر ده‌بێته‌وه.\nSOURCE:: KRP PAGE HIT:: 2953


هەواڵی دژبەیەک لە سەر هێرشی تورکیا بۆ سەر شەنگال - Mehr News Agency\n2019 rez 19\n27 adarê 2018 - 10:31\nNews Code 17719\nگەورە کردنەوەی وڵات بە شێوەی ئەردۆغان؛\nهەواڵی دژبەیەک لە سەر هێرشی تورکیا بۆ سەر شەنگال\nلە حاڵێکدا سەرۆک کۆماری تورکیا هەواڵی لە هێرشی ئەو وڵاتە بۆ سەر شەنگال دابوو بەغدا ئەو پرسەی وەردۆ دەخاتەوە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە ڕۆیتێرز، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا، ڕایگەیاند کە ئەنقەرە لە ناوچەی کوردنشینی شەنگال لە باکووری عێراق دەستی داوەتە ئۆپراسیۆنەوە.\nئەردۆغان وتی: ئێمە وتمان کە دەڕۆینە شەنگال. ئێستا ئۆپراسیۆن لەوێ دەستی پێکردووە. ئەوە شەڕی ناوخۆیی و دەرەکییە.\nبەم حاڵەوە ئەرکانی هاوبەشی عێراق هاتوچۆی هێزە بیانییەکانی لە سنووری ئەو وڵاتە ڕەت کردووەتەوە.\nئەرکانی هاوبەشی عێراق بە دەرکردنی بەیانییەیەک ڕایگەیاند: ئەرکانی هاوبەش پشت ڕاسی دەکاتەوە کە دۆخی نەینەوا، شەنگال و ناوچەی سنووری لە کۆنترۆڵی هێزە ئەمنییەکانی عێراقە و هۆکارێک بۆ هاتوچۆی هێزە بیانییەکان لە سنوورەوە بۆ ناوچەکە نییە.\nسەرچاوە خۆجەییەکان لە شەنگال هەواڵیان داوەتە هەواڵدەری ڕۆیتێرز ڕۆژی یەکشەممە جووڵەی سەربازیەکی تایبەت لە ناوچەکە نەبینراوە.\nئەردۆغان هەفتەی ڕابردوو وتبووی کە هێزەکانی پەکەکە بنکەیەکی نوێی لە شەنگال دروست نەکردووە و هۆشداریی دا کە ئەگەر پێویست بێت تورکیا هێرش دەکاتە سەر ناوچەکە.\nسەرۆک کۆماری تورکیا هۆشداریی داوە کە ئەگەر پەکەکە شەنگال و بەرازییەکانی قەندیل بەجێ نە‌هێڵێت، تورکیا لەوێ دەیانکاتە دەرەوە.\nهەواڵدەری ڕۆیتێرز ڕۆژی هەینی بە گێڕانەوە لە سەرچاوەکانی خۆی لە باکووری عێراق ڕاپۆرتی دابوو کە هێزەکانی پەکەکە لە شەنگال ناکشێنەوە. هێزەکانی پەکەکە لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ کردنە دەرەوەی داعش لە شەنگال هاتبووە یارمەتی هێزی پێشمەرگەوە.\nسوپای تورکیا و شۆڕشیەکانی یەکگرتووی سووری ئەم مانگەی زایینی عەفرین لە خاکی سووریای کۆنترۆڵ کرد. عەفرین پێشتر لە کۆنترۆڵی یەکینەکانی پاراستنی گەل بوو. ئەنقەرە یەکینەکانی پاراستنی گەل بە لقێک لە پەکەکە دەزانێت.\nئەردۆغان لە بەشێک لە لێدوانەکەی ڕۆژی یەکشەممەیدا وتی تورکیا تەلەعفەر لە پارێزگای حەڵبیش کۆنترۆڵ دەکات.\nزۆربەی هێزەکانی یەکینەی پاراستنی گەل و خەڵکی سڤیلیش پاش کشانەوە لە عەفرین چوونەتە تەلەعفەر.\nنەتەوە یەکگرتووەکان هەفتەی ڕابردوو ڕایگەیاند، تا ئێستا ٧٥ هەزار کەس لە عەفرینەوە چوونەتە تەلەعفەر و دەڤەری عەفرین.\nئێران وەڵامی توند بە هەر جۆرە دژایەتی و دەستدرێژییەکی…\nهێرشی یەمەنییەکان بۆ سەر ناوەندێکی پیشەیی هۆشدار بە…\nوێنە بەشدارەکان لە پێشبڕکێ ساڵانەی جیهانی ئاژەڵان\nکۆڕی خوێندنەوەی ڕۆمانی " پێشەوا قاقا پێدەکەنێ" لە سنە…


داکشانی دەنگەکانی ئاکەپە وایکردووە جوڵەیەکی عاتیفیی سەرڕێ بخرێت و دوونیای ئیسلامیزمی عەرەبی پێ فریوبدرێت\nئایاسۆفیا یا سەینت سۆفیا بەواتای خانەی دانایی یا خانەی حیکمەت دێت. لەساڵی 361ز لەسەر دەستی کۆنستەنتەینی دووەم بنیادنراوە. پاش دووجار سووتان لەساڵی 532ز لەسەر دەستی ئیمپراتۆری بێزەنتییەکان گۆستنیانی یەکەم دەستکرایەوە بەدروستکردنی پاش پێنج ساڵ کارکردن تێیدا لەساڵی 537ز کارەکانی تەواو بوو وەک کڵێسای کاتێدرائیی مەسیحییە کاپۆلیکەکان دەستبەکاربووە. پاش سووتانی سێیەم لەنێوان ساڵانی (1453_1261ز) بووە بەناوەندی کاته‌درائیەی کلێسەی ئۆرپۆدۆکسیی رۆم. رێکەوتی (29/5/1453) شاری کۆستەنتینەی پایتەخت لەلایەن سوڵتان محەمەد ئەلفاتیحی دووەمەوە دەستی بەسەرداگیراو هەر لەوساڵە بەدواوە کڵێساکە گۆڕدرا بۆ مزگەوتی ئایاسۆفیا بەبێ دەستکارییکردنی نەخش و نیگاری و تەلارسازیی مزگەوتەکە، تەنها چوار منارە بۆ بیناکە زیادکرا. لەپاش رووخانی خەلافەت و لەساڵی 1935 لەلایەن موستەفا کەمال ئەتاتورکەوە کرا بەمۆزەخانە. دوای (٨٦) ساڵ دیسان لەساڵی 2020 کرایەوە بەمزگەوت.\nئایا ئاردۆغان باوەڕی بەکردنەوەی ئایاسۆفیا هەبوو؟\nئاردۆغان چەند مانگێک پێش ئێستا لە کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ گەنجانی وڵاتەکەی و کاتێک مەترسییە سیاسیی و ئابوورییەکانی سەرشانی حکومەت و پارتەکەی کەمتربوون و بەرەکانی شەڕ لە دەرەوەی وڵاتەکەی بەو شێوەیە فراوان نەبوون هێشتا لەوەڵامی گەنجێکی رادیکاڵدا کەپرسیاری کرد بۆچی ئایاسۆفیا ناکەنەوە گوتی:\n«تەماشا ئێستا لە ئایاسۆفیا تیلاوەتی قورئان ئەنجامدەدرێت، لەبەشێکی دیاریکراویشی نوێژ دەکرێت، تەجاوزکردنی ئەمانە گرنگ نییە بمانەوێت ئەمانەش تەجاوز دەکەین بەتەواوی دەیکەینەوە. بەڵام ئەم کارە بگرەو بەردەی خۆی هەیە، باجی خۆی هەیە دەبێت بیدەین. لێرا ناتوانم روونی بکەمەوە. کەپێویستە نهێنی بێت. ئەم کارە بۆ ئێمە باجێکی زۆر قورستری دەبێت و دەبێت بیدەین.لەبیرتان نەچێ لەسەدان وڵاتی دوونیا ئەمڕۆ ئێمە خاوەنی هەزاران مزگەوتین. داخۆ ئەوانەی دەڵێن ئایاسۆفیا بکەینەوە هەرگیز بیریان لەوە کردووەتەوە چی بەسەر ئەو هەزاران مزگەوتەدا دێت؟ ئێستا ئەم جوڵانەوانە بەبێ ئەوەی حیساب بۆ هیچ شتێک بکەن ئەم قسانە دەکەن. بیر لەقسەکانیان ناکەنەوە. پێیان یەڵێم ببوورن ئێوە هێشتا لەدونیا تێنەگەیشتون و نازانن کێ موخاتەبەکانتانە. لەبەرئەوە من وەک سەرکردەیەکی سیاسیی ئەوەندە ئاسان لەڕێ دەرناچم و نایەمە ناو تەڵەیەکەوە کە لەڕێم دەرکا.»\nئێستا ئاردۆغان سێ بەرەی فراوانی شەڕی کردۆتەوەو رۆژانە ملیۆنان دۆلاری گەلانی تورکیا دەچێت بۆ خەرجیی شەڕ، لەناوخۆی وڵاتەکە دۆخی ئابووری لەلێواری هەرەسە و دۆلارێک حەوت لیرەی تێپەڕاندووە، دوو حزبی دیکە لەهەناوی حزبەکەی جیابوونەتەوەو دوو کاراکتەری بەهێز سەردکردایەتی دەکەن کەمەترسین بۆ سەر پێگە ئابوورییەکانی خێزانەکەی، هەڵبژاردنی لەپێشە و لەدواین راپرسییدا کەسەنتەری لێکۆڵینەوەی ئاڤراسیا ئەنجامیداوە ئاردۆغان دەدۆڕێت\nشەش مانگ تێنەپەڕیبوو بەسەر ئەم قسانەدا لەپڕ مەرسومێکی کۆماریی دەرکراو ئایاسۆفیا کرایەوە بەمزگەوت. بەشی زۆری شارەزایانی کاروباری تورکیا پێسانوایە ئەم کرنەوەیە بێ مەرام نییەو ئاردۆغان دەیەوێت پینەی شکستێکی زۆر گەورەی پێبکات.\nئێستا ئاردۆغان سێ بەرەی فراوانی شەڕی کردۆتەوەو رۆژانە ملیۆنان دۆلاری گەلانی تورکیا دەچێت بۆ خەرجیی شەڕ، لەناوخۆی وڵاتەکە دۆخی ئابووری لەلێواری هەرەسە و دۆلارێک حەوت لیرەی تێپەڕاندووە، دوو حزبی دیکە لەهەناوی حزبەکەی جیابوونەتەوەو دوو کاراکتەری بەهێز سەردکردایەتی دەکەن کەمەترسین بۆ سەر پێگە ئابوورییەکانی خێزانەکەی، هەڵبژاردنی لەپێشە و لەدواین راپرسییدا کەسەنتەری لێکۆڵینەوەی ئاڤراسیا ئەنجامیداوە ئاردۆغان دەدۆڕێت، قۆناغی دووەمی تەسفیەی جەنەراڵ و دادوەرەکان دەستیپێکردووەو سەرکردەی ناسراوی ئەرگەنەکۆن «دەوڵەتی قووڵ» و هاوپەیمانی ئێستای ئاردۆغان دۆغو پەرینچەک دوێنێ لەبەرنامەیەکی راستەوخۆدا ئەوەی ئاشکراکرد کە تەسفییەکان بەدڵی ئێمە ئاردۆغان دەچێتە قۆناغێکی نوێ و تورکیا ناچێتەوە پێش 2016و پێش کودەتا.\nئایاسۆفیاو مافی شمشێر\nلە مونازەرە (13) سەعاتییەکەی ناسری سوبحانییدا هاتووە ئەبوو حەنیفە کە ئیمامی یەکەمی مەزهەبەکانە دەڵێت گەر ئەم خەلیفەیە «عبدالملک کوڕی مەروان» مزگەوتێک درووستبکات، چەند دەرگایەکی هەبێت، بڵێ ئەبو حەنیفە وەرە دەرگاکانیمان بۆ بژمێرە ناڕۆم بیژمێرم، مزگەوتێک ئەم زاڵمە دروستیکردبێت بەبێ دوودڵی خۆم دەپارێزم لەژماردنی دەرگاکانی و دەترسم بەو ژماردنە ببمە تەرەفداری زاڵم.\nلەدرێژەی قسەکانیدا سوبحانی دەڵێت شافیعییش لەبەرامبەر خەلیفەی زاڵمی سەردەمەکەی خۆی دەڵێت: همتي همة الملوک ونفسي نفس حر تری المدلة کفرا. ئیمامی ئەحمەد لەزیندانی خەلیفە وەفات دەکات، ئیمامی ئەوزاعی و سەرمەزهەبی ئەوزاعیی حەوت ساڵ لەئینفرادیی دەبێت. سوبحانی پێی وایە دەبێت ئینسانی ساڵح بەمەوقیفەکانی بناسرێتەوە لەبەرامبەر زاڵمدا نەک بەدەستنوێژو ئادابی تەهارەت و قورئان تیلاوەتکردن و مزگەوت دروستکردنەکانی، چونکە گەورەترین جیهاد وشەیەکی حەقە بەرامبەر سوڵتانێکی جائیر. ئەمە جگە لەوەی هەر ئەو سەلاتین و خەلیفانە کچەزای پێغەمبەریان سەربڕی و دواتریش خانەوادەکەیان وەک تۆز بەر باددا.\nمافی شمشێر KILIÇ HAKKI تێرمێکە تورکەکان باوەڕیان پێی هەیەو پێیان وایە ئەو زەوییانەی کە عوسمانییەکانی باوانیان بەشمشێر گرتوویانە موڵکی شەرعی و یاسایی ئەمانە، جا بەشەڕ بێ یا بەئاشتی دەبێ بچنەوە ناویان و دەستی بەسەردا بگرنەوە. دنەدانە بەردەوامەکانی دونیای عەرەبی و ئیسلامیی بەوەی ئاردۆغان خەلیفەی نوێی ئوممەتە ئەو پیاوەی خستووەتە دۆخێکی هیستریی تەمام عەیارەوە، ئەو پێی وایە خەلیفە ئاردۆغانی یەکەمە و بست بەبستی نەک هەر تورکیا بەڵکو سوریا و عێراق و لیبیاو دەریای ناوەڕاست مافی شمشێرەو هیی خۆیەتی. ئەمڕۆ ئیمام جومعەی ئایاسۆفیا عەلی ئیرباش بە فیعلی بەشمشێرەوە رۆیشتە سەر مینبەرو باسی لەحەقی شمشێری تورکەکان کرد بەسەر ئەو مزگەوتەوە. تەسەورم نەەکرد ئەم باسە وا بەئاشکرا بکەن و پێم وابوو لەژێر لێوەوە وەک هێمایەک لەناو یەکدا ئەچرپێنن بەگوێی یەکدا لەسەر ئەو باسە. ئەوان بۆ موسڵ و کەرکوک و شارەزووریش هەمان بۆچوونیان هەیە و بەحەقی شمشێر دەیانەوێت دەستی بەسەردابگرنەوە لەچوارچێوەی میساقی میللیدا.\nلەکاتی وتارەکەیدا پارادۆکسێکی سەیر روویدا، عەلی ئێرباشی سەرۆکی دامەزراوەی ئەوقافی ئەو وڵاتە لائیکە لەسەر مینبەرەکەوە جارجار شمشێرەکەی دەستی رادەوەشاند و دەیوت ئاردۆغانیزمەکەی ئێمە لەتورکیا ئاینی رەحمەت و پێکەوەژیانە. ئەمە لەکاتێکدایە تورکیا ئیسلامیستەکەی ئەمڕۆی عەلی ئێرباش و سوڵتانەکە زیاد لە (850) مناڵی خوار تەمەن یەک ساڵی لەگەڵ دایکەکانیان زیندانی کردوووە. بەڵێ (250) مناڵیان هێشتا چلەیان نەچووبوو کە زیندانیی کران. ئەمە جگە لەوەی دەیان مزگەوت و شاری نیشتەجێبوونی لەکوردستانی ئەو وڵاتەدا لەگەڵ زەوی تەخت کردووە.\nبەرە فراوانەکانی شەڕی جەندرمەی تورک لەلیبیا و دەریای ناوڕاست و سوریا و هەرێمی کوردستان، تەقینەوە سیاسییەکانی نێوان یۆنان و تورکیاو ئابوورییە داتەپیوەکەی وڵات و داکشانی دەنگەکانی ئاکەپە و پارتی رەگەزپەرستی تورکی کەهاوپەیمان، وایکردووە جوڵەیەکی عاتیفیی سەرڕێ بخرێت و دوونیای ئیسلامیزمی عەرەبی پێ فریوبدرێت\nئەم یارییە رەزیل و هەزیلەی ئاردۆغان و دەستوپێوەندەکەی کە لە 2020 دەستیان داوەتێ، لەیارییەکانی ساڵی هەشتای موعەممەر قەزافیی لیبیا دەچێت. ئەویش کە لێی دەقەوما لەدەرەوە، دەهاتەوە لەلیبیا باسی موهاتەراتی ئومەمیی بوون و ئوممەتی عەرەبیی و پانئیسلامیزمی دەکرد، لەکاتێکدا سامانی خۆی و کوڕەکانی پەیتا پەیتا رۆژ دوای رۆژ زیادی دەکرد.\nهەرکاتێک ئاردۆغان بەهۆی گەندەڵیی و سەرەڕۆییە شەخسیی و خێزانییەکانی دەکرێتە دەرەوەی موعادەلە سیاسیی و دیموکراسیەکانەوە، کاتێک لەسفر کێشەوە دەگوازێتەوە بۆ ئەوەی خۆی خودی کێشەو سەرئێشەبێ لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئیدی دەبێ رۆڵی قارەمان و پاڵەوانی ئوممەت بگێڕێت و لە دەرەوەی دامەزراوە رەسمییەکانی دەوڵەت و پارلەمانی وڵاتەکەی دەکەوێتە ئاکتی سەرەڕۆیانە بە تەجنیدکردنی سکۆڵەر و رۆشنبیری ئیسلامیست و حزبی و ترۆجانەکانی لەسۆشیال میدیا و داوا لە مورتەزەقە چەکدارەکانی ناوخۆو دەرەوە دەکات بۆ ئەوەی بەشداربن لە گوێرایەڵیی کردنی وەک خەلیفەی سەر رووی زەوی و ئەم کارەشی لەڕێگەی وروژاندنی لەپڕی عەتفی ناسیۆنالیستیی و دینیی ئەنجامدەدات، کردنەوەکەی ئایاسۆفیاش لەمە بەدەر نەبوو.\nدووساڵ بەر لە ئێستاو لەکاتی وتاردانی لە میتینگێکی پارتەکەی ئاردۆغان بەتوندی دژی ئەو گەنجە رادیکاڵانە دەوەستایەوە کەدەیانگوت ئایاسۆفیا بکەرەوەو پێی دەوتن «ئێوە جارێ چوار ریز نوێژخوێن ببەنە سوڵتان ئەحمەد ئەوسا داوای کردنەوەی ئایاسۆفیا بکەن». کردنەوەی ئایاسۆفیا نە زەروورەتێکی ئیمانیی و ئیسلامیی بوو لەم تەوقیتەیا نە زەروورەتێکی مێژوویی و کلتوریش بوو، ئەوەی هەبوو زەروورەتێکی ئاردۆغانیی وماشێنە پۆپیولیستێکەی خۆی و باخچەلی بوو.\nبەرە فراوانەکانی شەڕی جەندرمەی تورک لەلیبیا و دەریای ناوڕاست و سوریا و هەرێمی کوردستان، تەقینەوە سیاسییەکانی نێوان یۆنان و تورکیاو ئابوورییە داتەپیوەکەی وڵات و داکشانی دەنگەکانی ئاکەپە و پارتی رەگەزپەرستی تورکی کەهاوپەیمان، وایکردووە جوڵەیەکی عاتیفیی سەرڕێ بخرێت و دوونیای ئیسلامیزمی عەرەبی پێ فریوبدرێت.\nپێش کردنەوەی ئایاسۆفیا مارکێتینگێکی زۆر هەرزان بۆ ئەو کردنەوەیە ئەنجام درا، یەکێک لە پرۆفیسۆرە بەناوبانگەکانی مێژوو لەو وڵاتە بەناوی بەکر سۆفوئۆغڵو لەتووتێکیدا دەنووسێت « چۆن لەمزگەوتدا دەبێت رەسمی قاحبە هەڵبواسرێت. ئایاسۆفیا ئەمانەتی سوڵتان فاتیحە ، بەبوونی وێنەو مۆزایکی قاحبەو بتەکانەوە دەبێتە یەکەمین مزگەوت لەجیهاندا بەو تایبەتمەندێتییە. بەسە کۆتایی بهێنن بەگەمژەیی و پاراستنی هەنیێ وێنە و بت و لەو مزگەوتەداو لایاندەن.»\nئەو (قاحبە)یەی کەئەم پڕۆفیسۆرە باسی دەکات مەسیحییەکان بەمەریەمی پاکیزەی ئەزانن و عیسای لەباوەش گرتووە، لەئاینی ئیسلامیشدا مەریەم مەکانەتی وەک مەکانەتی پێغەمبەرێکی هەیە. بەڵام کاتێ ئیسلامی سیاسیی دەستکەوتی دەوێ نەک ئیمان ئەم تابلۆ قێزەونە پێشکەش دەکات. ئایدۆلۆژیای ئیسلامی سیاسیی لەو وڵاتە شوێنێکی بۆ تولێرانس و قەبوڵکردنی ئەوی دیکە نەهێشتوەتەوە. بەشی زۆری ئۆپۆزسیۆنی تورکی پێیان وایە ئەم زیهنییەتە تەلەبەی زیهنییەتەکەی حیکمەتیارو تاڵیبانی ئەفغانستانە کە پەیکەرە مێژووییەکەی بودای تەقاندەوە. دەنگۆی ئەوە هەیە ئەو مۆزایک و وێنانەی کە سوڵتان فاتیح نەیشاردنەوە و مێژووی مزگەوت و کڵێساکەیان هەڵگرتووە ئاردۆغان بەتەواوی لەناویان ببات بیانشارێتەوە.\nئایاسۆفیا لەنێوان حەسەن کەیف، زەیتوونەکانی عەفرین\nکردنەوەی مۆزەخانەی ئایاسۆفیا بەمزگەوت قۆناغێکی نوێە بەڵام رەش و تاریکی ئیقتداری ئیسلامی سیاسییە\nدەبێت شتێک زۆر بەدیهیی بێت کەمێژووی هەزارو (500) ساڵەی ئایاسۆفیا لەمێژووی ئیسلام کۆنترە، هاوکات لەساڵی 1991ـەوە لەبەشێکی ئەو مزگەوتەدا پێنج فەرزە نوێژ ئەنجامدەدرێت و وەک مزگەوت بەکاردەهێندرێت و هەڵاشی درووستنەکردووە. بەڵام کردنەوە سیاسییەکەی ئەمجارە ئیسلامی سیاسیی دوونیای عەرەبی و کوردیی هێناوەتە هەلەکە سەما کەدوور نییە سبەی ئاردۆغان لەژێر باری بڕیارەکە دەربچێت لە مانۆڕێکی هاوشێوەی خستنەخوارەوە و دواتر سازشکردن لەسەر فڕۆکە روسییەکە و کودەتاکەی تەمه‌وزی 2016 دایبخاتەوە و ئەوەشی پیرۆزبایی کردنەوەی کردووە زیندانیی بکات.\nئەو لەوحە فەننیانەی مەسیح و مەریەمی پاکیزە کە لەناو گونبەدی مزگەوتەکەدا هەن نیشانەی پرسیاری شەرعی دروستدەکەن کە داخۆ لەمیتۆدۆلۆژیای ئیسلامدا نوێژ خوێندن بەرامبەر پەیکەرو وێنەی نەخشێندراو درووستە یا خود نا! دەنگۆی ئەوە لەدامەزراوەی ئەوقافی ئەو وڵاتە دەبیسترێت کە ئەو وێنە نەخشێندراوانەی هەزار ساڵ تەمەنیانە لابدرێن لەکاتی فەریزەکاندا و شێوازی لادانەکانیان هێشتا روون نییە. ئەمە لە کاتێکدایە ئیستانبوڵ کێشەی مزگەوتی نییەو هەر لەبەرامبەر ئەو مزگەوتەدا مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد بە نزیکەیی هەمان قەبارە هەیەو سێ ریز نوێژخوێنی تێدا نابیندرێت بۆ فەریزەکان چونکە لەو وڵاتەدا ئیسلامی سیاسیی ئاینی ئیسلامی لەهەمو موراڵ و ئیمان و قوڵبوونەوەیەکی رۆحی خاڵی کردۆتەوە بۆ چەند مانۆڕێکی بەرژەوەندیخوازانەی سیاسیی تاکە کەسێک. چەند مانگێک بەر لە ئێستا ئاردۆغان مزگەوتێکی دیکەی لەسەر رووبەریی (22) هەزار مەتری دووجا لەگردی چامڵجای ئیستانبوڵ کردەوە کەشوێنی نوێژخوێندنی (60) هەزار کەسی تێدا دەبێتەوە. مزگەوتی سولەیمانییەش چەند کیلۆمەترێکی کەم دوورە لە ئایاسۆفیاوە کە لە ئایاسۆفیا گەورەترە.\nسێ هەفتەی رابردوو دێی کوردنشینی حەسەن کەیف بەمنارەو گومەزو گونبەدە (700) ساڵانەکانییەوە کرا بەژێر ئاوی دیجلەوە. مێژوونووسان مێژووی دروستبوونی دێکە بۆ نزیکەی حەوت هەزار ساڵ بەر لەزایین دەگێڕنەوە. دێی حەسەن کەیف یەکێکە لەو دێیانەی دەیان ئاسەواری ئەییوبییەکانی تێدایە و ئەوان وەک قەڵایەکی ئامین بەکاریانهێناوە لەسەردەمی عەباسییەکاندا. مزگەوتە مێژووییەکەی حەسەن کەیف، یادگاری ئەییوبییەکانە لەو دێیە کە بەتەواوی وردەکارییەکانییەوە چیرۆکی تەلارسازیی کوردیی و شارستانێتی ئەییوبییەکان دەگێڕێتەوە. حەسەن کەیف بەماڵ و باڵەخانە و منارەو گومەزە هەزار ساڵییەکانییەوە نوقمی دیجلە کرا. چەند کیلۆمەترێک لەولاوە دێیەک لە چیمەنتۆو ئەلیکۆبۆن و بلۆک و شیش و پلاستیک دروستکرا. مزگەوتی ئەیوبییەکانیش کرا بەژیر دیجلەوەو بۆ هەمیشە بەفەرامۆشی سپێردرا. ئەم ئاکتەی ئاردۆغان ئیسلامی سیاسیی نەهەژاند، چونکە ناسیۆنالیزمی دینیی و نەژادیی ئاردۆغان رێگانادات هیچ زانایەکی سوننی سەر بەئاخوڕەکەی خۆی قسە لەگۆڕینی دیمۆگرافیای گەلانی تورکیا و بەتایبەتی گەلی کورددا بکات. ئەم بەنداوەی سەر دیجلە بەتەنها حەسەن کەیفی خاپور نەکرد، بەڵکو لە ئایندەی نزیکدا ئاو دەبێتە چەکێکی بەهێز بۆ بەچۆکدا هێنانی کوردانی سوریاو عێراق و لەئەگەری ملەجەڕێ و ملنەداندا ئاردۆغان ناوچەکانیان بەتەواویی دەکاتە بیابانەکانی عەرعەر.\nئیسلامیزمی تورکیی و بەدیاریکراویش پانتورکیستێکی وەک ئاردۆغان زۆر بەوردی کار لەسەر شێوانیدنی دیمۆگرافیای گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەناویشیاندا کورد دەکات» هۆشیار زێباری کە حزبەکەی هاوپەیمانی ئاردۆغانە لە تویتەر مەترسیی شێواندنی دیمۆگرافیای کوردستانی عێراقی بڵاوکردەوە». لەسەرووبەندی بەلاماردانی عەفرین و گۆڕینی بەویلایەتێکی مورتەزیقی تورکیا، زۆرترین زەرەر بەر دار زەیتوونە سەدان ساڵانەکانی ئەو شارە کەوتن. مورتەزەقە عەرەبەکان بەهاوکاری سوپای تورکیا سەدان پیرە زەیتوونی ئەو شارەیان لەڕەگ و بێخ هەڵکێشاو لە بازاڕەکانی تورکیا و ئەوروپادا بەدەیان هەزرا دۆلار ساغیان کردنەوە، ئەوەشی پێیان هەڵنەکێشرا گڕیان تێبەرداو سووتاندنیان. زەیتوون دارێکی رەسەن و مێژوویی عەفرینەو وەک بەشێک لەدیمۆگرافیای ئەو شارە چاوی لێدەکرێت. هەر وەک چۆن فەلەستینییەکان زەیتوون و زەعتەریان کردووە بە بەشێک لە دیمۆگرافیای خاکەکەیان و بەردەوام یاسر عەرەفات دەیگوت « نحن باقون ما بقی الزعتر و الزیتون، هەتا زەیتوون و زەعتر بمێنن ئێمەش دەمێنین» بەهەمان شێوە عفرینییەکانیش هەمان هەستیان بۆ زەیتون هەیە. بەڵام جیاوازییەکە ئەوەیە کە ئیسرائیل بەهەموو دڕندەیی و داگیرکارییەکانی خۆیەوە دەستی بۆ دار زەیتوونەکان نەبرد. بە قەولی سالمی ساحێبقڕان رۆمی ئەوەندە شوومە لە شەخس گەڕێ، لە زەیتوون و قەل و قازیش دەدا زەرەر.\nکردنەوەی ئایا سۆفیاو هەڵگیرساندنی هەڵای سیاسی\nپڕۆفیسۆر ماهیر کایناک پسپۆڕی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان دەڵێت: گەر سیاسییەکانی وڵاتێک زوو زوو دەرکەوتن و قیڕەقیڕیان کردو دەنگیان بەرزکردەوە ئەوە بزانە:\nیەکەم/ ناڕێکی و کێشەیەکی گەورە بەرۆکی وڵاتەکەی گرتووەو پێیان چارەسەر ناکرێت.\nقسەکانی کایناک کتومت بۆ ئەم هەڵایە راست دەردەچێت کە لەکردنەوەی ئایاسۆفیادا بەدیکرا.\nگەر یەکێک پینەو پەڕۆکانی زۆر گەورەبوون و دەنگی زۆر بەرزکردەوە بزانە ئەو زەرەرەش داوێتی زۆر گەورەیە. حەقیقەت بێ زمان نییە بەڵام بێدەنگە و پێویستی بەقیڕە قیڕو تەشویش و ژاوەژاو هەڵاو هاتو هاوار نییە. خۆی خۆی تەجللی دەکات.\nئەوەی لەساڵی 2014ـەوە تورکیا ئیدارە دەدا تەیب ئاردۆغان نییە بە تەنها بەڵکو پیرە پیاوێک بەناوی دۆغو پەرینچەک لەژێر هەموو جوڵەکانی ئاردۆغانەوەیە. ئەندازیاری تورکیای دوای 2014یە.\nپەرینچەک بەکەسی سەرەکی رێکخراوی ئەرگەنەکۆن «دەوڵەتی قوڵ» دادەندرێت، ئاڤراسیاجی و ئوڵوساڵجیشیان پێ دەڵێن. زیاتر پرۆ روسیان. ئەندازیاری دابڕینی تورکیایە لە یەکێتی ئەوروپاو رێکخستنی ئاردۆغان و روسیایە. ئاردۆغان هەموو سازشێکیان بۆ دەکات لەپێناو مانەوەی خۆی لەسەر کورسیی دەسەڵات. ئایاسۆفیاش بە گڵۆپی سەوزی ئەرگەنەکۆن کراوەتەوە و کێشە موزمین و سەرەتانییەکانی تورکیای پێ پەردەپۆش دەکرێت.\nشەش مانگ پێش ئێستا لەباسی کردنەوەی ئایا سۆفیادا ئاردۆغان رەگی ملی رەپ دەبوو بەڵام لەپڕ وتیان ئەیکەینەوە. کەسانێکی وەک دەمیرتاش، باباجان، داودئۆغڵو، کلچدارئۆغڵو، مەرال ئاکشەنەر کە بەهەموویان زیاتر لە 59% لەسەدی دەنگی تورکیایان هەیە میدیاکانی تورکیایان لێ قەدەغە کراوەو هەرگیز دەرناکەون لێیانەوە، بەڵام ئەم دۆغو پەرینچەکە لەدوایین هەڵبژاردندا کەمتر لە 1% ی دەنگەکانی هێناوەو هەر شەوی لەمیدیایەکەی گەورەوە دەردەکەوێت و بەئاشکرا دەڵێت ئێمەین کە تورکیا بەڕێوە دەبەین و گەندەڵی زۆری ئاردۆغانیشمان لەبەردەستدایە، بەڵام کەس پێی ناڵێ سەری چاوت برۆیە.\nئەوەی دەڵێ هەموو ئەوروپاو ئامریکا زیڕەیان کردووە و دژی کردنەوی ئایاسۆفیان وەک مزگەوت درۆ دەکات و وەهمێکی نەزەریەی موئامەرەی نێو مێشک و دوونیابینییە بچووکەکەی خۆی ئەگوازێتەوە، چونکە ئایاسۆفیا میراتێکی مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکانە و زیاتر سەر بەکاتیدرائیی رووسەکانە، هەرچیی ئەوروپاو هەردوو ئەمریکاکە هەن پەیڕەوی یا پرۆتستانت یا کاسۆلیکن کە دوژمنایەتییان لەگەڵ ئۆرتۆدۆکسەکان هەبووە و هەیە بەردەوام حەز بەلاواز بوونیان دەکەن. وەک شیعەو سوننە وان. رووسیاش لەپاش شەپۆلە بێدینییەکەی سۆڤێتی جاران کەمتر دین و دیانەت و کەنیسەی بۆ گرنگە. ئەوەی بۆ ڤلادمیێر پووتن گرنگە ئێستا هێزو پارەو دەستکەوتە. دیارە ئەرگەنەکۆن و بەدیاریکراویش پەرینچەک تورکیا بەتەواویی دەخەنە رەهنی پوتنەوە بەم ئاکتە سەرسەرییەی ئاردۆغان. دەستبەسەرداگرتنی قەوقاس و گەرووی فسفۆڕو بەشێک لەکوردستانی تورکیا خەونی لەمێژینەی قەیسەرەکانی رووسە.\nپێش کردنەوەی ئایاسۆفیادا، ڤلادیمێر پوتن وتی ئەوە کێشەیەکی ناوخۆیی تورکیایە لەکاتێکدا چاوەڕوانیی هەڵوێستی تووندی لێدەکرا. دەنگەکانی ئاکەپە کەمی کردووەوکورسییەکەی ئاردۆغان دەلەقێ، بۆیە هەم شەڕ هەم راکێشانی عاتیفەی دینیی زەروورەتە. ئەحمەد داودئۆغڵو لەتویتێکی موعەمما ئامێزداو دژی ئیقتیدارو پیاوەکانی دەوری ئاردۆغان ئەمڕۆ نووسیوێتی نزیکیی رۆحی لە ئایاسۆفایا گرنگە نەک نزیکی فیزیکی و جەستەیی.\nئەوەی ماوەتەوە بگوترێت ئەوەیە جوانترین و ناسکترین شتی ئینسان هەست و سۆزو ئیحساسات و تێکەڵکردنی خۆشی و ناخۆشییەکانیەتی لەگەڵ ئینسانەکەی هاوژین، هاوزمان، هاودین، هاوژیان و هاومەشرەبەکەی. سوتێنەرترین ئازاریش ئەو ئازارەیە کاتێک تۆئەم شتە جوانانەت کردۆتە ئەسیری بەرامبەرێکی ساختەچی خۆپەسەندی خۆپەرەستی بێ قییەم و ئەویش لەپاداشتی هەناسە گەرمەکانتا هەیەتی قسەی ساردو سڕو بەستەڵەکێک لەشکاندن، وەک رێوییەکی پیر بێباکانە تووڕت هەڵدەداو تووشی شکانی غایەی خەیاڵ و ئومێدت دەکات. لەدیندا ئەمە پێی دەوترێت وەڵا‌و و بەڕا‌و. ئینسانی عاقڵ دەبێت بزانێت ئیکسیری دەروونی دەداتە دەست کیمیاگەر تا بیکاتە ئاڵتوون یا ئاسنگەر تا ژەنگی پێ هەڵبهێنت. دڵنیام ئاردۆغان ئەو فریادڕسە نییە کەئیسلامی سیاسیی و ئیخوانی جیهان ئومێدیان پێدا هەڵواسیوە و رۆژێک لەڕۆژان وایان دەگرێنێ لەبری فرمێسک خوێن بەچاویاندا بێتە خوارەوە.


خوێندنەوەیەک بۆ رۆمانی قەپێلک.\nمێژووی دەسەڵات لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست داو بە تایبەتیش لە وڵاتە عەرەبییەکان، ھەمیشە مێژووێک بووە لە چەوسانەوەو خوێن ڕشتن و بێ بە ھا کردنی مرۆڤ وەک گەورەترین سەرمایەی ژیان. دیوێکی ھەرە دیاری ئەو مێژووە، چەو سانەوەی مرۆڤەکانە لە سۆنگەی بیروڕای سیاسی، بە تایبەتیش لە ژێر سایەی ڕژێمێکی وەکو بە عسدا. چیرۆکی نە ھامەتییەکان و ئەو ھەموو قەھڕو دڵشکانەی مرۆڤەکان، بە شێکە لەو مێژووە ناشرینەی، ئەو وڵاتانەی پێدەناسرێتەوە. شێوازەکانی چەو سانەوەی مرۆڤ و پرۆسەی لە مرۆڤ خستن کە تیایدا دەسەڵات، بە جۆرەھا شێوە دژ بە نە یارەکانی پیادەی دەکات، بە شێکە لەو دەسەڵاتانە. ئەگەر دە سەڵات و فەرمانرەوایەتیکردن، ئامرازێک بن بۆ خۆشگوزەرانی مرۆڤەکان و دەستەبەرکردنی ژیانێکی ئاساییانە بۆ مرۆڤەکان، ئەوا لەوڵاتە عەرەبییەکاندا، دە سەڵات ھێمایەکە بۆ چەوسانەوەو کوشتنی ھەموو دەنگێکی ئازادو سەربەست. مێژووی ئەو وڵاتانەش لەم ڕوەوە گەواھیدەری ئەو ڕاستییەن. بۆیەکەمن نین ئەو چیرۆک و ڕووداوە تراژیدیانەی دیوە شاراوەکانی ئەو دەسەڵاتانەمان بۆ دە گێرنەوە، لە بێ بە ھاکردنی مرۆڤ و ستەم و چەوسانەوەیان.\nکە بێگومان زیندانیکردن و شێوازەکانی ئە شکەنجەدان و ئاخنینی مرۆڤەکان، لە زیندانە تاریکەکاندا، بە شێکن لەو ئامرازانە.زیندان بۆ خۆی وەک شوێنێک ھەڵگری ئاماژەیەکی گەورەیە لە ترس و تۆقاندن و فۆبیا. چ جای ئەوەی ئەو زیندانیکردنە لە ژێر سایەی ڕژێمێکی سیاسی وەک بە عس و لەوڵاتە عەرەبییەکاندا بێت. کە ھێمایەکن بۆ کپکردنی ھەموو دەنگێکی سەربەست و ئازاد. ئەگەر زیندانیکردنی مرۆڤەکان لە سۆنگەی تۆمەتبارییان، ئامانج لێی ڕیفۆرمکردنی کۆمەڵایەتیانەی تاکەکان بێت وسەرلەنوێ دەسپێکردنەوەی ژیانێکی تازە بێت دوای ئەزموونی زیندان، ئەوا لە وڵاتە فاشی و نادیموکراسییەکاندا، ئەزموونی زیندانیکردنی مرۆڤەکان، ئەزموونی لە مرۆڤ خستنیانە، نەک چاکسازیکردن لە ژیانیان. زیندان لەو وڵاتانەدا، بە تایبەتیش وڵاتە عەرەبییەکان، بۆ نموونە: عێراق و سوریا،شوێنێکە بۆ داماڵینی مرۆڤ لە ھەموو ئەو بە ھا ئنسانی و پەروەردەیی و کۆمەڵایەتیانەی مرۆڤەکانی پێدەناسرێتەوە.کەم نین ئەو چیرۆکانەی مێژووی خوێن و ئەشکەنجەدان و تێھەڵدانی مرۆڤەکانمان بۆ دە گێڕنەوە، کە لەو زیندانانە گوزەریان کردوە. کە ھەرگیز گێڕانەوەی ئازارەکان، وەک ئەزموونکردنی خودی ئەو ئازارانە نییە. چونکە زۆر ڕووداو تراژیدیا ھەیە، لەوە گەورەترە زمان بتوانێ گوزارشتی لێبکات. بە پێچەوانەوە زۆرجار، گوزارشتکردن لە کارە ساتێک و تراژیدیایەک ھەر گیز وەکو ئەو بەریەککەوتنە ڕاستەوخۆیە نییە، کە تیایدا مرۆڤ بۆ خۆی کارەکتەری تراژیدیاکەیە.لێرەوەش بۆ ئەوەی لە ئازارەکانی زیندان بگەین، دەبێ خۆمان ئەو فەزا پڕ لە ترس و دڵە ڕاوکێیەمان بینیبێت.\nدەبێ ھەموو ئەو دڵشکاندن و بێ بە ھاکردنانەمان ئەزموون کردبێت، کە لە سەرو بەندی زیندانیکردندا، دەیبینین. چیرۆکەکانی زیندان، چیرۆکی تراژیدین. کە گێڕانەوەیان ئەستەمە. ڕەنگە کاریگەرترین چرکەکانی بەریەککەوتنی زیندانیکراوێک لە چوارچێوەی زینداندا، ئەو ساتانە بێت، کە تیایدا ڕوح بەر لە جەستە دەڕووخێت. کاتێ مرۆڤیش لە ڕووی ڕوحی و دەروونییەوە تێکشکا، مەحاڵە بتوانێت بە ئاسانی ببێتەوە مرۆڤێکی ئاسایی. بۆیە دەبینین بە شێکی زۆری ئەوانەی لە زیندانە نوتەکەکانی بە عسدا ئازاد بوون، ھەرگیز نەگەڕانەوە دۆخی سروشتی و ئاسایی بەرلە زیندانیکردنیان. بیناکردنەوەی ڕوح و دەروونی تێکشکاوی مرۆڤێک ئاسان نییە. بە تایبەتیش ئەگەر ئەو مرۆڤە ھەستی کرد، ئیدی ئەو ھەمان ئەو کەسە ئاساییەی بەر لە زیندانیکردنە کە نییە. وەک پاڵەوانی ڕۆمانی (قە پێلک).نووسینەوەی یاداشتەکانی زیندان و تۆمارکردنی ئەو چرکە ساتانەی کە لە بیرچوونەوەیان مە حاڵە، وەک تێکست، بە شێکە لە لایەنە دیارەکانی نووسین و ئەدەب بەگشتی. کەم نین ئەو ڕۆمان و یاداشت و بیرەوەریانەی، ئەزموونی زیندانیکردنی مرۆڤێکمان بۆ دە گێرنەوە.\nئەزموونێک کە تە ژی لە ئازار و دڵشکان و تێھەڵدان و لە مرۆڤ خستن، کە ڕەنگە لە گەڵ خوێنەوەی ھەر وشەیەکیدا، ھەست بە ئازارێکی گەورەی دەروونی بکەین و شەرم لە مرۆڤبوونی خۆمان بکەین، بەوەی کە چۆن ھاوشوناسی ڕەگەزێکین، کە ئامادەیە ئازاری مرۆڤێکی دیکەی وەک خۆی بدات. دەبێ گومان لە مرۆڤبوونی ئەوان بکەین، کە جگە لەجەلادێک کە داماڵدراون لە ھەموو ھەست و نەست و تێڕوانینێکی مرۆییانە، ھیچی تر نین. ڕۆمانی (قە پێلک)* ئەو ڕۆمانەیە، کە وێنەیەکی واقیعی و بەرجەستە کراوی مرۆڤەکانە، لە زیندانەکانی بە عسدا. بەڵام ئەمجارەیان لە سوریا، نەک عێراق.پێشتر ڕۆمانی (شەماعیە)ی ڕۆماننووسی عێراقی (عەبدولستار ناسر)م خوێندەوە، کە باس لە زیندانی شەماعیەو چیرۆکی زیندانیکراونی دەستی بە عس لە عێراقدا دەکات. بەڵام ئەمجارەیان وەک خوێنەرێک بەر ڕۆمانێکی دیکە کەوتم، کە ھاوشێوەی شەماعیەو زیاتریش، سەر گوزشتەکانی زیندان دە گێرێتەوە، بەڵام ئەمجارەیان لە سوریا کە ئەویش ڕۆمانی (قە پێلک)ە. کە نووسەری سوری (مستە فا خەلیفە) نووسیویەتی. ڕۆمانێک کە لە گەڵ خوێنەوەی ھەر وشەیەکیدا، ھست بە ئازار دەکەین.\nڕۆمانێک کە لە ناخەوە خوێنەر دە ھەژێنێت و شەرم لە مرۆڤبوونی خۆی دەکات، بەوەی کە کەسانێکی دیکەش بە ھەمان شێوە، ھەڵگری شوناسی مرۆڤن، کە ھەرچی ھەست و سۆو زو بە ھای مرۆڤانە ھەیە، لە ناخیاندا نییە. ئەو ڕۆمانە ھەموو ئەو دیمەن و وێنە دڵتە زێنانەی زیندانمان پیشان دەدەات، لە لێدان و ئە شکەنجە دان و تێھەڵدان و تەنانەت ئەتکردنی مرۆڤیش!. ڕۆمانێک کە دیوێکی ھەرە گەورەو شاراوەی دە سەڵاتمان پیشان دەدات لە ژێر سایەی بە عسی سوریا. ڕۆمانێک کە تیایدا، بە ھای مرۆڤ وەک گەورەترین سەرمایەی ژیان، لە وڵاتە عەرەبییەکاندا بە گشتی وەسف دەکات. ئەو وڵاتانەی لە ڕێی ئازارو ئەشکەنجەکانی زیندان و گرتن و کوشتن، مرۆڤ دا ئەماڵن لە بە ھای مرۆییانەی خۆی. ناوەڕۆکی ئەو ڕۆمانە، تۆمارکردنی یاداشتنامە ڕۆژانەییەکانی زیندانیکراوێکە، کە خودی ڕۆماننووس خۆیەتی. کە لە زینداندا بینیویەتی. ئەم ڕۆمانە، سەر گوزشتەی ژیانی سێزدە ساڵەی مرۆڤێکمان بۆ باسدەکات، کە لە زینداندا بە سەری بردوە. کە تەنھا، بە گێڕانەوەی تاس دەمانگرێت، چ جای ئەوەی مرۆڤ خۆی لە نێوی دابێت.ئەو ڕۆمانە، باس لە خەونی گەڕانەوەی مرۆڤێک دەکات، کە خودی ڕۆماننووس خۆیەتی. کە دوای ئەوەی خوێندنی ئە کادیمی لە پاریس تەواو دەکات، بە ئامانجی خزمەتکردنی نیشتمانەکەی، پشت دەکاتە ھەموو خۆشییەکانی پاریسی پایتەختی فەرەنساو و کە سوکارو خۆشەویستەکەی جێدێڵیت و دە گەڕێتەوە نیشتمانی ڕاستە قینەی خۆی، کە وڵاتی سوریایە.\nبەڵام دوای ئەوەی دە گەڕێتەو وڵاتەکەی، ھەر لە فرۆکەخانەوە، پیاوانی ھەوڵگری دوای پشکنینی ناسنامە کەی، داوای لێدەکەن، بۆ کارێکی کەم و بچوک لە گەڵیان بڕوات(ھاوشێوەی ئەوەی بە عس لە عێراقدا بە رامبەر بە گیراوەکان دەیکرد) ئیدی دوای ئەو ڕۆیشتنە چەند خولە کییە تا سیانزە ساڵ تەواو ڕۆشنایی ژیان نابینێتەوە. پاڵەوانی ڕۆمانەکە، دوای گەڕانەوەی بە کۆڵێک خەونی جوانەوە، بە بیانووی ئەوەی کە سەر بە ڕێخستنە نھێنییەکانی (ئیخوان موسلمینە)دە گیرێت و زیندانی دەکرێت. وەلێ کارەساتەکە، لە گرتنەکەدا نییە. لەو پاساوە کۆمیدی و گاڵتە جاریە دایە، کە پێی زیندانی دەکرێت. پاساوێک کە دیوە کۆمیدیەکەی دەسەڵاتی دادگەریمان لەو وڵاتە شۆفێنیانە بۆ دەردەخات. نووسەر لە کاتێکدا، بەو تۆمەتە دەگیرێت، کە خۆی بە ئایین مەسیحیە. واتە نەک ھەر چ پەیوەندی بەو ڕێخراوە نییە، بەڵکو ئایینەکەشی جیاوازە لە وان! بەڵام تۆمەت و پاساو بۆ گرتن و ئە شکەنجەدانی مرۆڤەکان، لە ژێر سایەی بە عسدا، چ ھایەکی ھەیە؟ بیانوویەکی کەم بەس بوو بۆ ئەوەی کە سێکی پێ زیندانی بکرێت و لە سێدارە بدرێت. یاخود تا ھەتایە لە زیندان بمێنێتەوە.\nپاڵەوانی ڕۆمانەکە، دوای ئەوەی بەو تۆمەتە دەگیرێت، ئیدی بۆ ماوەی سیانزە ساڵ، لە زیندان دەمێنێتەوە. لە زیندانیش، ھەرچی شێوازەکانی ئە شکەنجەدان ھەیە، لە لێدان و تێھەڵدان و بگرە ئەتککردنیش، دەبینێت. لە زینداندا، دە کەوێتە ئەو گومانەی کە ئەو ئەو بوونەوەرە بێت، کە پێی دەوترێت مرۆڤ. بۆیە بە گومانەوە لە خۆی دەپرسێت:( من چ جۆرە بوونەوەرێکم، ئایا مرۆڤم؟ ئاژەڵم چ شتێکم؟لا ١٢٨) ئەو دیمەنە دڵتە زێن و ئەشکەنجە دەروونی و جە ستەییانەی لە زیندان، چ خۆی، چ ھاوشێوەکانی دەیبینن، ئەو گومانەی لا دروست دەکەن، کە ئەو چ بوونەوەرێکە؟ چونکە ھەرچی پەیوەندی و مامە ڵەی نامرۆڤانە ھەیە دەیبینێت. جەلادەکانی زیندان، ئەوەندە داماڵدراون لە ھەموو ھەست و سۆزێکی مرۆڤانە، کە تەنھا چێژ لە ماسۆشیەت و ئازاردانی بە رامبەرەکانیان وەردەگرن. بۆیە ھەرچی شێوە جیاوازەکانی لێدان ھەیە، بە رامبەر بە زیندانییەکان تاقی دەکەنەوە. بۆیەش ھەر کاتێ ئارەزوویان کرد، گاڵتەو تێھەڵدان بە زیندانییەکان دە کەن. تا ڕادەی ھێنانە خوارەوەیان بۆ ئاستی ئا ژەڵیش. یە کێ لە جەلادەکانی زیندان، بە زیندانیکراوێک دەڵێت: (ئێستا دە مەوێ وەک کەر بزەڕی. دە زەڕێت. لا١١٦. ئێستا دە مەوێت وەک سەگ بڕەویی و گاز لەوەی بەردەمت بگری. زیندانیەکە،ھاوشێوەی سەگێک فەرمانی جەلادەکە بە جێ دە گەیەنێت و گاز لە قۆڵی زیندانیکراوێک دە گرێت. بە زیندانیەکی دیکە دەڵێن: تۆمرۆڤی یا زەرافە؟ بە یەکێکی دیکە دەڵێن: تۆ سێ ساڵە لێرە زیندانی، دەزانی ئەو سێ ساڵە ژنەکەت چی دەکات؟) جەلادەکان بەو دیمەنانە شادومان دەبن.\nپیاوانی ڕژێم، چونکە داماڵدراون لە ھەموو ھەست و نەستێکی مرۆییانە و بوونەتە ڕۆبۆتێک، ئیدی لە ئازاردانی ئەو زیندانییانە، نەک ھەر چێژ دەبینن، بەڵکو ھەست بە پاڵەوانیەتی و سەرکەوتنیش دەکەن. بۆیە چەند دڕەندەترین شێوەکانی ئەشکەنجەدان بەرامبەر بە زیندانییەکان تاقیبکەنەوە، ئەوەندە زیاتر ھەست بە خۆشی دەکەن. تا ئەو ڕادەیەی ھەرچی نزمتریت ئاستی شکاندنی مرۆڤەکانە، بە زیندانەکانی دەکەن. پاڵەوانی ڕۆمانەکە، ھەموو ئەو دیمەنە قێزەوەنانە دەبینێت، کە مرۆڤەکان بەرامبەر بە ھاو شوناسەکانیان دەکەن، تەنھا لە سۆنگەی ئەوەی بە تۆمەتێکەوە گیراون. تەنانەت ھەندێکیان، بێ تاوانیشن. بەڵام سەلماندنی بێ تاوانی کەسێک لە سایەی دە سەڵات و زیندانەکانی بە عس،چ بایەخێکی دەبێت؟ بۆیە پاڵەوانی ڕۆمانەکە، ناچارە ھاوشێوەی زیندەوەرێک بچێتەوە نێو قە پێلکەکەیی و ڕۆژانە بە دیار ئەو دیمەنانەوە، قێز لە مرۆڤبوونی خۆی بکاتەوەو بپرسێت: (بە ڕاست ئەو چ بوونەوەرێکە؟) گرفتی پاڵەوانی ڕۆمانەکە ھەر تەنھا ئەوە نییە، کە پیاوانی ئاساییش تۆ مەتێکی کۆمیدییان داوەتە پاڵ بەوەی کە سەر(ئیخوان موسلمینە)و بەو ھۆیەوە زیندانی دەکرێت. بەڵکو کارەسات لەوە دایە، کە ئەو لە زیندانیش لە سۆنگەی ئەوەی بە ئایین ئیسلام نییە، لەلایەن ھاوزیندانیەکانییەوە، دەچەوسێنرێتەوە ھەندێکیان بە سیخور و ھەندێکیان بە کافری دەزانن. تا ئەو ڕادەیەی لەلایەن ئەبو قەعقاعەوە، ھەوڵی کوشتنی دەدرێت. بەڵام ھەموو ئەو ترس وھەڕەشانە نابێتە ھۆی ئەوەی دەستبەرداری ئایینی خۆی بێت. بە پێەوانەوە بە زیندانەکانی تر دەڵێت:( کە ئایینی ئێوە، دەبێ ئایینی پێکەوە ژیان بێت و مە سیحیەکانیش وەک ئێوە، ئایینی تایبەت بە خۆی ھەیە).\nلێرەوەش ئەگەر زیندانییەکانی تر، جارێک بچەوسێنرێنەوە، ئەوا ڕۆماننووس دووجار دە چەوسێنرێتەوە. جارێکیان لە بەر بیرو ڕای سیاسی، جارێکی دیکەیان لە بەر بیڕو ڕای ئایینی. لە کاتێکدا زیندانیەکان ھەموویان، یەک چارە نووس ویەک ژیانیان ھەیە. وەکو یەکتریش ئازارەکانی زیندان دەبینن. کە چی وێرای ئەمەش پاڵەوانی ڕۆمانەکە باجی مە سیحی بوونی خۆشی دەدات. ڕۆماننووس کە وابڕیاربوو، ھەر تەنھا بۆ چەند خولە کێک لێکۆلینەوەی لە گەڵ بکرێت، ئەو چەند خولکە دە بنە سیانزە ساڵی تەواو. سیانزە ساڵ لە زیندانێک ژیان دەباتە سەر، کە ھەرچی شێوەکانی ئە شکەنجەدان ھەیە دەیبینێت. ئەمە وێرای سەرماو برسیەتی و گەرمای ھاوین و لە ھەمووشی ترسناکتر، کوشتن و لە سێدارەدانی زیندانییەکانە، کە ھەموو بە یانییەکی ڕۆژانی دووشەممەو پێنچ شەممە، لە لایەن لیژنەیەکی تایبە تییەوە جێبەجێ دەکرێت. بە بێ ھیچ جۆرە ڕێو شوێنێکی دادوەری. بە ڵکو ھەر کاتێک مەبەستیان بوو، لیستێک لە ناوی زیندانییەکان دە خوێننەوەو لە بە یانیەکی زوودا، فەرمانی لە سێدارەدانیان بە سەردا دە سەپێنرێت. دادگاییکردنەکە، وەک پاڵەوانی ڕۆمانەکە باسی دەکات، زیاتر لە خولەکێک ناخایە نێت و لە زیندانییەکە دەپرسن:( تۆ فلانی کوڕی فلانی؟ بە ڵێ گەورەم. ئیعدام). یەکێ لەو دیمەنە دڵتەزێنانەی ڕۆماننووس لە میانەی زیندانیکردنە کەیدا بینیویەتی و لە ڕۆمانەکەیدا باسی دەکات، ئەوەیە کە خێزانێک کە لە باوکێک و چەند کوڕێک پێکھاتوون، ھەموویان بە یەکەوە زیندانیکراون. پیاوانی ڕژێم، زۆر دڵڕەقانەداوا لە باوکەکە دەکەن، کە خۆی سەرپشک بێ و ناوی کوڕەکانی بۆ لە سێدارەدان بڵێت.\nتا دواجار ھەموو کوڕەکانی لە سێدارە دەدرێن و خۆشی دواتر، بە ھۆی ئەو خەمە قوڵەوە، دوای چەند ڕۆژێک وێرای تێکچوونی باری دە روونی دەمرێت. ڕۆماننووس لە میانەی ژیانی زینداندا، چەندین دیمەن و ڕووداوی دڵتە زێن، لە کوشتن و برسیکرد ن و لە سێدارەدان دە بینێت. بەم جۆرە سیانزە ساڵ بە دیار ئەو دیمەنانەوە ژیان دەباتە سەر. تا سەرەنجام لە ڕێگەی براو خاڵەکانی و دوای ھەوڵێکی زۆر بێ پاکانە کردن، بەرگەی ھەموو ئازارێک دە گرێت و لە زیندان ئازاد دەبێت. بەڵام ژیانی دوای زیندان بۆ ئەو ھیچ جۆرە مانایەکی جیاوازی نییە لە گەڵ ژیانی زینداندا. بە پێچەوانەوە وا ھەست دەکات، لە زیندانێکی بچووکەوە بۆ زیندانێکی گەورەو لە قە پێلکێکی بچووکەوە چۆتە نێو قە پێلکێکی گەورە. دوای ئازاد بوونی لە ماوەی ئەو سیانزە ساڵەدا، زۆرشت ڕوو یانداوە. بۆ نموونە: دایک و باوکی ھەردووکیان مردوون. ڕۆماننووس بە تاسەیەکی زۆرەوە، دوای ئازادبوونی دەڵێ:(نیوەی ژیانم دەبە خشم بەرامبەر بەوەی پێنچ خولەک سەر بخەمە سەر سنگی دایکم لا٣٨٦) دوای ئازار و ئەشکەنجەکانی زیندان، پاڵەوانی ڕۆمانەکە کە ھەر خودی ڕۆماننووسە، بەر ژیانی دوای زیندان دەکەوێت. بەڵام ئەو ژیانە بۆ ئەو دوای لە دەستدانی دایک و باوکی و ساڵانێکی زۆر لە تەمەنی ھەر جوان و بە برشتی خۆی، ھیچ مانایەکی نییە.\nبۆیە دوای ئازادبوونیشی ھەمیشە ھەست دە کات لە زیندانێکی گەورەتر دایە. بە تەنھا دەژیت و گۆ شە گیر دەبێت و ھەست بە ھیچ دوا ڕۆژێک ناکات.بۆیە دە ڵێت:( ھەمیشە واھەست دەکەم، ئەوان دنیای خۆیان ھەیەو منیش دنیای خۆم. من ھەر گیز سەر بە دنیای ئەوان نیم.) بێگومان ئەمەش دەریدەخات کە زیندانیکردن لەو وڵاتانەدا، ھەر گیز پرۆسەیەک نییە بۆ چاکسازیی زیندانییەکان و گێڕانەوەیان بۆ نێو کۆمەلگە. بە قەد ئەوەی شوێنێکە بۆ لە مرۆڤ خستن و ئازار و تێھەڵدان. ئەم ڕۆمانە، ھەر تەنھا ڕادەی دڵرەقیی و بێ بە زەییانەی کە سانێکمان نیشان نادا، بە رامبەر بە ھاو شوناسەکانیان. بەڵکو دیوی گاڵتە جارانەی دادوەری لەو وڵاتانەو بێ بە ھاکردنی مرۆڤ و ستەم و چەوسانەوەی دەسەڵات، بەرامبەر بە ھاووڵاتییانی لە بڕی خزمەتکردنیان دەردەخات. ئەو ڕۆمانە، دیوە ھەرە راستە قینەکەی ژیانی مرۆڤەکانە، لە وڵاتی سوریا. دیوێک شاراوە. وەڵێ تە ژی لە دڵرەقی و بێ ویژدانی و بێ بە ھاکردنی مرۆڤەکان، لە سۆنگەی ھیچ شتێکەوە، جگە لە چێژ وەرگرتن لە ئازار نەبێت....\n* قە پێلک، ناوی ڕۆمانێکی نووسەری سوری(مستەفا خەلیفەیە)و لەلایەن(ھەورامان وریا قانح)ەوە بە پێشەکییەکی جوانی نووسەرو ڕوناکبیری دیاری کورد( مەریوان وریا قانح) وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و ناوەندی ئەندێشە چاپ و بڵاوی کردۆتەوە...


بەوێنە..جوتیارێك دوای كۆچی دوایی، 250 ئۆتۆمبێلی جێهێشت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەوێنە..جوتیارێك دوای كۆچی دوایی، 250 ئۆتۆمبێلی جێهێشت\n2019/08/09 - 9:39 AM\nجوتیارێك لە شاری ویتن-ی ویلایەتی مینیسۆتا-ئەمریكا، دوای كۆكردنەوەی 250 ئۆتۆمبێلی كلاسیك و 42 ماكینەی كشتوكاڵی كۆچی دوایی كرد و لە ئێستادا نەوەكانی و هاوڕێكانی سەرقاڵن بە چاككردنەوەیان و بڕیارە لە ڕۆژانی داهاتوودا لە زیادكردنێكی ئاشكرادا دەست بە فرۆشتنیان بكرێت.\nجیم گراهام دوای مردنی لە تەمەنی 88 ساڵیدا، زیاتر لە 250 ئۆتۆمبێلی كلاسیكی جێهێشتووە و نەوەكانیشی بەهاوكاری چەند هاوڕێیەكی ماوەی چەند مانگێكە سەرقاڵن بە چاككردنەوە و ڕێكخستن و نوێكردنەوەی ئۆتۆمبێلەكان و ئامادەكردنیان بۆ زیادكردنێكی ئاشكرا و فرۆشتنیان.\nلە هەر ئۆتۆمبێلەش یەك جۆر براندی تێدایە بۆ نمونە یەك شۆفرلێت – ئیمپالای 1959 ی تێدایە، زیاتریش فۆكسی خستۆتەسەر ئۆتۆمبێلی ئەمریكی ماركەكانی كادیلاك، بیوكس، پلایمۆزس، هدسونز، فۆرد.\nلە نێویاندا ئۆتۆمبێلی ڕۆزفێلتی سەرۆكی ئەمریكای تێدایە كە لە ساڵی 1934 دەستی كەوتووە، هەروەها كۆنترین مۆدیلی ئۆتۆمبێل لە نێویاندا فۆرد-ی مۆدێلی 1931 پیكابە.\nبۆ زیادكردنەكەش تا ئەمڕۆ 8ی ئاب لەسەر ماڵپەڕی زیادكردنەكە لە 30 ویلایەت و 21 دەوڵەتەوە، ژمایەكی زۆر خەڵك ناوی خۆیان تۆماركردووە.\nئەڵمانیا دوایین نازی دادگایی دەكات


بەڤیدیۆ؛ لەژێر شوتیەكەوە چی باركراوە؟چەندین تەن شوتی خراپ بوو دەستی بەسەرداگیرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڤیدیۆ؛ لەژێر شوتیەكەوە چی باركراوە؟\nچەندین تەن شوتی خراپ بوو دەستی بەسەرداگیرا\n2018/10/14 - 4:08 PM\nلە مەرزی نێودەوڵەتی باشماخ و سەیران بەن چەندین تەن شوتی خراپ بوو دەستی بەسەردا دەگیرێت و بەرپرسێكی كشتوكاڵ-یش ئاشكرای دەكات، كە لەژێر باری شوتیەكەوە شتی قاچاخ و جگەری مریشكی كۆنی بەسەرچوو هەبووە.\nبەهێز بابان، لێپرسراوی هۆبەی كەرەنتینەی كشتوكاڵی باشماخ لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، لە بەرواری ۷/۱۰/۲۰۱۸ تاكو بەرواری ۱۲/۱۰/۲۰۱۸ بڕی (٦٤٫٥۰۰) تەن شوتی ئێرانی لە پشكنین دەرنەچوو بەهۆی نەشیاوی بۆ خواردن، هەندێكی گەڕایەوە و هەندێكی تریشی لەناوبرا.\nئاشكراشی كردووە، بڕیاریش درا بۆ لەمەودوا شوتی ئێرانی لە مەرزی باشماخ و سەیران بەن شەوانە پشكنینی بۆ نەكرێت، بەهۆی خراپی شوتیەكە و هێنانی شتی قاچاخ لە ژێر باری شوتی بەتایبەتی جگەری مریشكی كۆنی بەسەرچوو.\nشووتی خراپ بوو\nلەژێر شوتیەكەوە چی باركراوە؟!چەندین تەن #شوتی خراپ بوو دەستی بەسەرداگیرا\nPosted by Xelk Media Network on Sunday, October 14, 2018\nدەروازەی نێودەوڵەتی باشماخشوتىكشتوكاڵ\nبارزانی:گەلی كوردستان خاوەنی دۆزێكی ڕەوایە\nبارزانی لەگەڵ حەكیم و وەفدێكی هاوپەیمانی ئیسڵاح كۆدەبێتەوە


هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئاينده و ئه‌ركی پێشڕه‌وه‌كانی ديموكراسيه‌ت/ پارچه‌ی سێ یه‌م و كۆتایی - دۆسیه‌ی تایبه‌ت - بابه‌ته‌كانی ئێوه - كۆشان .. سه‌كۆی هه‌مووان\n9:59 AM به‌خێربێیت Guest\nسه‌ره‌كی » بابه‌ته‌كان » دۆسیه‌ی تایبه‌ت\nهه‌ڵبژاردنه‌كانی ئاينده و ئه‌ركی پێشڕه‌وه‌كانی ديموكراسيه‌ت/ پارچه‌ی سێ یه‌م و كۆتایی\n<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />پڕۆفیسۆر دلاوه‌ر عه‌بدولعه‌زیز قه‌ره‌داغی\nچاودێری سندوقه‌كان كێن؟\nگرنگترين به‌شی پڕۆسه‌ی به‌ديموكراسيكردنی وڵات بريتيه له مه‌سه‌له‌ی شه‌فافيه‌ت و نه‌زاهه‌تی ده‌نگدان. چاودێری كردنی سندوقی ده‌نگدان خزمه‌تێكی نيشتيمانیه و له به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو لايه‌نێكدايه. ئه‌ركی سه‌رشانی هه‌موو حيزب و ڕێكخراوه خاوه‌ن ليسته‌كانه كه هاوكاری چاودێران و لێپرسراوانی هه‌ڵبژاردن بكه‌ن، و خۆيشيان به باشترين شێوه چاودێری يه‌كتری بكه‌ن.\nپڕۆسه‌ی سه‌رپه‌رشتيكردن ئه‌ركی سه‌رشانی ليژنه‌ی سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردنه، به‌ڵام ئه‌ركی كارئاسانكردن له ئه‌ستۆی حكومه‌تی هه‌رێمه. پێويسته حكومه‌تی هه‌رێم خولی ڕاهێنان بۆ هه‌زاران لاوی ڕۆشنبير له هه‌موو شار و شارۆچكه‌يه‌ك بكاته‌وه و ئامڕازی چاودێريكردن و به‌ڵگه‌كۆكردنه‌وه‌يان بۆ دابين بكات. ڕاهێنانی ئه‌و لاوانه جۆره ئيستيسمارێكه له ئاينده‌ی وڵات كه ئيمڕۆ فێری كه‌ڵتوری هه‌ڵبژاردنی سه‌رده‌ميانه ده‌بن و له دواڕۆژدا هه‌ر ئه‌وانه سه‌ركردايه‌تی پڕۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن ده‌كه‌ن.\nپێويسته نوێنه‌رانی حكومه‌تی هه‌رێم، به‌هاوكاری ڕه‌وه‌ندی كورده‌واری و ڕێكخراوه لۆبيسته كورده‌كانی هه‌نده‌ران، هه‌وڵده‌ن په‌رله‌مانتار و كه‌سايه‌تی ناسراو و ڕۆژنامه‌نووسانی بيانی هان بده‌ن تا بۆ چاودێری سندوقه‌كان بچنه كوردستان. پێويسته حكومه‌تی كوردستان ئه‌ركی مه‌سره‌فكێشانی كه‌سايه‌تيه بيانيه‌كان بگرێته ئه‌ستۆ، وه نيشانی بدات كه دووحيزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌كه‌ش به‌قه‌ده‌ر ئۆپۆزيسيۆن خه‌مخۆری ديموكراسيه‌تن . ئه‌گه‌ر ده‌سه‌لاتی كوردی نه‌يويست به‌و كاره پيرۆزه هه‌لبستێ، ئه‌وا پێويسته ڕه‌وه‌ندی كوردی هه‌نده‌ران ئه‌و ئه‌ركه بگرنه ئه‌ستۆ. له په‌رله‌مانی هه‌موو وڵاتێكی ديموكراسی، كۆميته‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی ديموكراسيه‌ت هه‌يه، كه هه‌رخۆيان ئاماده‌ن مه‌سره‌فی هاتوچۆی په‌رله‌مانتاران بكێشن. شايانی باسه كه‌وا ده‌سه‌ڵاتی كوردی حيسابێكی قوڵتر بۆ په‌رله‌مانتار و كه‌سايه‌تی بيانی ده‌كات وه‌ك له هی كوردی بێلايه‌ن، بۆيه‌ش پێويسته ته‌ركيزی كوردی هه‌نده‌ران له‌سه‌ر ناردنه‌وه‌ی بيانيه‌كان بێ. حيزبه ئۆپۆزيسيۆنه‌كانی هه‌رێميش ده‌توانن به‌گوێره‌ی توانا و پێويست هاوكاری له مه‌سره‌فكێشانی هه‌ندێ كه‌سايه‌تی بيانی بكه‌ن.\nبه‌ڵێنی حيزبه‌كان پێشی ده‌نگدان\nبه‌گشتی حيزبه كورديه‌كان خه‌ڵكی ده‌نگده‌ری كوردستان به ساده له‌قه‌له‌م ده‌ده‌ن، به‌و ئه‌زموونه‌ی كه‌وا مێژووی هه‌ڵه و تاوانی سياسی حيزبه‌كان هه‌رچی بووبێ ئه‌وا له دوا قۆناخدا هه‌ر توانيويانه ده‌نگيان مسۆگه‌ربكه‌ن. به‌ڵام له‌وه‌دا هه‌ڵه‌ن، چونكه خه‌ڵكی هه‌رێم جياوازی له‌گه‌ڵ خه‌لكی ده‌نگده‌ری هه‌ر وڵاتێكی تر نيه . زۆرينه‌ی خه‌ڵكه‌كه چاوكراوه و خاوه‌ن ئه‌زموون و حيكمه‌ته و له‌دوای هه‌ڵسه‌نگاندنی بارودۆخ و ئيختياره‌كان به‌گوێره‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه گشتی و تايبه‌ته‌كان ده‌نگده‌دات. خه‌ڵكی نيشتيمانپه‌روه‌ری هه‌رێم هه‌رده‌م له ميحنه‌ت و پێچی مێژوويی چاره‌نوس سازدا پشتی سه‌ركرده‌كانی گرتووه. به‌ر له داهێنانی ديموكراسيه‌ت له‌عيراقدا، خه‌ڵكه‌كه مه‌سه‌له‌ی مافه سياسی و ناسنامه نه‌ته‌وه‌ييه‌كه‌یان پێ له خۆشگوزه‌رانی گرنگتر بوو بۆيه ده‌نگيان به پارتی و يه‌كێتی دا. هه‌ڵبه‌ته پارتی و يه‌كێتيش ئيستيغلالی ئه‌و ڕاستيانه‌يان به‌چاكی كرد. به‌ڵام له هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئاينده‌دا، له‌وانه‌يه هاوكێشه‌كان و بڕياری خه‌ڵك جياواز بن. دياره كه گرنگترين پێوانه بۆ ده‌نگدان په‌يوه‌نديان به به‌رنامه‌ی سه‌روه‌ر كردنی ياسا، و پته‌وكردنی ئابووری وڵات، و چاكردنی سيسته‌می خزمه‌تگوزاری، و ئه‌نجامدانی پڕۆسه‌ی چاكسازی و پاراستنی مافی مرۆڤه‌وه‌يه . وورده‌كاری ژێر ئه‌و پێوانانه‌ش ده‌كه‌ونه ژێر عه‌ده‌سه‌ی پشكنينه‌وه ده‌سه‌ڵاتی كوردی له‌به‌رچاوی ميدياكان و له ڕووی ڕه‌خنه‌كاندا، به شێوه‌يه‌كی هونه‌رمه‌ندانه دان به گرفته‌كان و ته‌شه‌نه‌ی گه‌نده‌ڵيه‌وه ده‌نێن. لێره‌و له‌وێش كۆميته و لێژنه‌ی بێده‌سه‌لاتی بۆ داده‌نێن، و به‌وانه له ته‌وژمی ڕه‌خنه‌كان كه‌م ده‌كه‌نه‌وه. به‌ڵام هه‌وڵه‌كانی پێشووی ده‌سه‌ڵات بۆ گۆڕانكاری سيسته‌م به‌ده‌گمه‌ن له ئاستی ڕووكه‌شی و پۆستگۆڕكێی سه‌ركرده ناوه‌نديه‌كان تێپه‌ڕيوه. دوا خۆهه‌ڵته‌كاندنی سه‌كردايه‌تی يه‌كێتی بۆ گۆڕانكاری ناو حيزب و حكومه‌ت به‌ڵگه‌ی زيندوون بۆ ئه‌وه.\nله قۆناخی هه‌ڵبژاردندا، خه‌ڵكی ده‌نگده‌ری كوردستان چاوه‌ڕێی به‌ڵێنی جێگۆڕكێی سه‌ركرده‌كان نين، به‌ڵكو چاوه‌ڕێی شۆڕشێكی گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تين له به‌رنامه‌ی ئيداره‌ی حوكم و ژيانگوزه‌راندنی خه‌ڵك له هه‌رێمدا. هه‌رله پڕۆسه‌ی ده‌ركردنی ياساوه بگره هه‌تا پياده كردنی هه‌موو لايه‌نێكی ته‌نفيزی. چاوه‌رێن شێوازی حوكمڕانی له تاكڕه‌ويانه ببێته ديموكراسی هاوزه‌مان له‌گه‌ڵ هی به‌غدا. ئيتر له هه‌ڵبژاردنی ئاينده‌شدا به‌رنامه‌ی هه‌موو خاوه‌ن ليستێك (حكومه‌ت بێ وه‌يان ئۆپۆزيسيۆن) ده‌بێ له ماينفه‌ستۆيه‌كی تێروته‌سه‌لدا به ورده‌كاریه‌كانه‌وه بۆ ده‌نگده‌ران ڕوون بكرێته‌وه. ئاماژه بۆ هه‌موو ئه‌و جۆره گۆڕانكاريه بنه‌ڕه‌تيانه بكرێت كه ده‌بنه هه‌وێنی شۆڕشی وڵاتسازی سه‌رده‌ميانه. وورده‌كان دياريبكه‌ن به‌بێ به‌ڵێنی سه‌رپێيی و وه‌عزی مه‌لا ئاسايی، و به‌بێ خۆشاردنه‌وه له په‌نای شيعاراتی ڕووكه‌شی و هه‌ستبزوێن. به‌بێ قه‌وانی سه‌ردولكه‌ی سياسی و به‌كارهێنانی داستانی شه‌هيدان و خه‌باتی پێشمه‌رگه دێڕينه‌كان و كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه و جێنۆسايدی ئه‌نفال وه‌ك سووته‌مه‌نی سياسی بۆ پڕۆپاگه‌نده‌ی هه‌ڵبژاردن. لێره‌دا ئه‌ركی سه‌رشانی هه‌موو ڕۆژنامه‌نووس و نووسه‌ر و ڕۆشنبيرێكی چاودێره كه مانيفه‌ستۆی ئه‌و لايه‌نانه شی بكه‌نه‌وه و يارمه‌تی ده‌نگده‌ران بده‌ن له‌وه‌ی كه به واقيعيانه مانيفه‌ستۆ و به‌ڵێنه‌كانی حيزبه‌كان هه‌ڵبسه‌نگێنن.\nئازادی و سه‌ربه‌خۆيی قه‌ت به‌بێ قوربانيدان به ده‌ست هيچ ميلله‌تێك نه‌كه‌وتووه. ديموكراسيه‌ت قه‌ت وه‌ك دياری پێشكه‌ش به هيچ ميلله‌تێك نه‌كراوه و ناكرێ. خه‌ڵكی هه‌رێم بۆ ماوه‌ی حه‌فتا ساڵ له ژێر حوكمی نه‌ژادپه‌رستانی به‌غدا ناڵاندی، به‌ر له‌وه‌ی بڕه ئازاديه‌كی له به‌شێكی هه‌رێم ده‌ستكه‌وێ. ئێستاش وا حه‌ڤده ساڵ چاوه‌رێی كردووه بۆ ئه‌وه‌ی له رێگه‌ی ده‌نگدانی ئازاده‌وه سه‌ركرده‌كانی خۆی ملكه‌چ بكات تاوه‌كو ديموكراسيه‌ت دابهێنن و عيزه‌ت نه‌فس و هه‌يبه‌ت و كه‌ڕامه‌تی كورد هه‌تاهه‌تايه بپارێزن . له‌به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سه‌لاتداراندايه كه وڵاتی كوردستان سه‌رفراز بێ، ئازاد بێ، پێشبكه‌وێ و ببێته سمبۆڵی ديموكراسيه‌تی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. به‌بێ ده‌نگدانی ئازاد، كاروانی دۆزی كورد و بارودۆخی هه‌رێم ڕوويان هه‌ر به‌ره‌و هه‌ردێر ده‌مێنێ و كورديش له سه‌ر شانۆی دونيادا هه‌ر به پاشبه‌گايه‌تی ده‌مێنێته‌وه.\nكوردستان پێويستی به تاكه پێشڕه‌وی ديموكراسيه‌ت نيه تاوه‌كو ئازاد ببێ، به‌ڵكو پێويستی به هه‌زاران پێشڕه‌وه له گشت ئاست و مه‌يدانه جياجياكادا . هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌وجاره فرسه‌تێكن بۆ هه‌موو ديموكراتيخوازێك كه بيه‌وێ جله‌وی پێشڕه‌وێتی بۆ ئازادكردنی وڵات بگرێته ده‌ست. جياوازی له نێوان سه‌ركرده و پێشڕه‌و له دووربينی و له‌خۆبورده‌يی دايه. پێشڕه‌و سووڕه له‌سه‌ر گه‌يشتن به دواقۆناخ، وه مه‌جالی پاشكه‌وتن و كه‌مته‌رخه‌می به‌خۆی و به هاوخه‌باته‌كانی نادات. پێشڕه‌و له خۆيه‌وه ده‌ستپێده‌كات و ده‌بێته نموونه‌ی قوربانيدان. ئه‌و سه‌ركرده‌يه‌ش كه‌وا كۆلكه‌مه‌لا ئاسايی (به‌قسه‌م كه‌ن و به عه‌مه‌لم مه‌كه‌ن ) جله‌وی كاروان ده‌گرێته ده‌ست، قه‌ت نابێته پێشڕه‌و. ميلله‌تێكيش جله‌وی كاروانی له‌ده‌ستی سه‌ركرده‌ی وا بێ قه‌ت ئازاد نابێ.\nئيمه‌يلی نووسه‌ر: prof.dlawer@gmail.com,\nماڵپه‌ڕی نووسه‌ر: www.dlawer.net\nبه كورتی: پڕۆفيسۆر دلاوه‌ر عه‌بدولعه‌زيز عه‌لائه‌ددين پزيشك و مامۆستايه له زانكۆی نۆتينگهامی به‌ريتانی . پسپۆڕه له بواری لۆبی نيوده‌وڵه‌تی و نووسه‌ره له‌و بابه‌ته ستراتيژيانه‌ی كه په‌يوه‌نديان به چاره‌نووسی كورده‌وه هه‌يه. دانه‌ری كێتبی (لۆبی كردن بۆ نه‌ته‌وه‌يه‌كی بێ ده‌وڵه‌ت)ه.\nبه‌ش دۆسیه‌ی تایبه‌ت | زیادكراوه له‌لایه‌ن 2Koshan (2009-04-23)\nبینراوه 293 | پله دانان 0.0/0 | - Rate - Excellent Good Not bad Bad Awful


مەسعوود بارزانی: چارەنووسی کوردی سووریا جێگای نیگەرانییە - Mehr News Agency\n10 rêbendanê 2019 - 08:56\nNews Code 24222\nلە دیدار لەگەڵ پەمپەئۆ ڕایگەیاند:\nمەسعوود بارزانی: چارەنووسی کوردی سووریا جێگای نیگەرانییە\nڕێبەری پارتی دیمۆکراتی کوردستانی عێراق سەبارەت بە کشانەوەی ئەمریکا لە باکووری سووریا و دۆخی کورد لەم ناوچە نیگەرانی خۆی بە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕاگەیاند.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، مەسعوود بارزانی لە شاری هەولێر لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا كۆبۆوە و هەردوولا لەسەر ئەوە هاوڕابوون كە لە عێراقدا دەرفەتێكی تازە لە ئارادایە بۆ چارەسەركردنی كێشە هەڵواسراوەكانی نێوان هەرێم و بەغدا.\nوەزیری دەرەوەی ئەمەریكا جەختی لەوە كردەوە كە وڵاتەكەی هاوبەشی هەرێم و بەغدا دەمێنێتەوە.\nلە كۆبوونەوەكەدا كە دۆگڵاس سلێمان باڵوێزی ئەمەریكا لە عێراق و ستیڤ ڤاگین كونسووڵی ئەمەریكا لە شاری هەولێریش ئامادەی بوون.\nگفتوگۆ لەبارەی بارودۆخی سیاسیی عێراق و ناوچەكە و هەروەها پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا و شەڕی دژی تیرۆر كرا و هەردوولا لەسەر ئەوە هاوڕابوون كە لە عێراقدا دەرفەتێكی تازە لە ئارادایە بۆ چارەسەركردنی كێشە هەڵواسراوەكانی نێوان هەرێم و بەغدا .\nلای خۆیەوە مەسعوود بارزانی سوپاسی ئەمەریكای كرد كە لەشەڕی دژی تیرۆریستان پشتیوانی هێزی پێشمەرگە بووە و ئاماژەیشی بەوەدا كە بەهۆی هەماهەنگیی نێوان سوپای ئەمەریكا و هێزی پێشمەرگە سەركەوتنی زۆر گەورە لە شەڕی دژی تیرۆر بەدەست هاتووە.\nسەبارەت بە پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا بارزانی وێڕای ئاماژەدان بە كەشوهەوای سیاسیی تازە لە عێراق ئەوەی دووپاتكردەوە كە هەرێمی كوردستان هەمیشە بڕوای وا بووە كە گرفتەكانی لەگەڵ بەغدا لەڕێگەی دیالۆگ و بە شێوازی ئاشتیانە چارەسەر بكات. هیوای ئەوەیشی خواست كە كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغدا چیتر بە هەڵواسراوی نەمێننەوە.\nبارودۆخی سووریا تەوەرێكی دیكەی ئەو دیدارە بوو و وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا ستراتیژیی وڵاتەكەی لە سووریا و بڕیاری كشانەوە و كەمكردنەوەی هێزەكانی ئەمەریكای لە سووریا بۆ بارزانی شی كردەوە.\nپەیوەست بە بارودۆخی سووریا بارزانی نیگەرانیی خۆی لەبارەی چارەنووسی گەلی كورد لە سووریا ڕاگەیاند و داوای كرد كە گۆڕانكاری و پێشهاتە تازەكان نەبنە هۆی ئەوەی گەلی كورد لە سووریا چیتر تووشی ئازار و زیان ببێت.


دژە تیرۆری کوردستان- هەولێر، رایدەگەیەنێت، "مەزڵوم داغ"یان دەستگیرکردوە، کە دوو رۆژ لەمەوبەر ناسێنرا، بەبێ ئاشکراکردنی جۆری تۆمەتەکەی.\nئەمە دووەمین راگەیەیەنراوە کە دژە تیرۆری کوردستان لەسەر مەزڵوم داغ بڵاویدەکاتەوە، بەڵام لە هیچ کام لە بڵاوکراوەکاندا ئاماژەی بە جۆری تۆمەتەکەی نەکردوە.\nئەگەرچی بەپێی یاسا هیچ تۆمەتبارێک بە تاوانبار ناناسرێت هەتاوەکو دادگا یەکلایی دەکاتەوە، بەڵام دژە تیرۆری کوردستان- هەولێر، بەبێ دادگاییکردنی مەزلوم داغ وەکو تاوانبار ناودەهێنێت.\nمەزڵوم داغ برای دەرسیم داغ پەرلەمانتاری هەدەپەیە کە بچوکترین پەرلەمانتاری تورکیایە.\nپارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) دوێنێ رایگەیاند قبوڵی ناکەن لەسەر روداوی کوشتنی دبلۆماتکارێکی تورکی لە هەولێر بکرێنە ئامانج، دوای ئەوەی دژە تیرۆری کوردستان وێنەی کەسێکی بلاوکردەوە کە برای پەرلەمانتارێکی هەدەپەیە.\nدژه تیرۆری کوردستان- هەولێر پێرێ وێنەنەی کەسێکی "داواکراو"ی بڵاوکردەوە بەڵام بە روونی ئاماژەی بەوە نەکردبوو کەسەکە چ "تاوان"ێکی ئەنجامداوەوە و تا چەند پەیوەندی بە روداوی کوشتنی دبلۆماتکارەکەی تورکیاوە هەیە لە هەولێر.\nدواتر میدیای تورکی بڵاویان کردەوە کە بەگوێرەی مەزڵوم داغ تەمەن ٢٧ ساڵ، برای دێرسیم داغ ، پەرلەمانتاری هەدەپەیە کە گەنجترین پەرلەمانتاری هەدەپەیە و تەمەنی ٢٣ ساڵە.\nدواتر هاوسەرۆکانی هەدەپە لە راگەیەندراوێکدا دەربارەی رووداوی تەقەکردنەکەی هەولێر وتیان قبوڵناکەن پەرلەمانتارێکیان بە بیانووی ئەو هێرشە و بەهۆی ناوی براکەیەوە بکرێتە ئامانج.\nلە راگەیەندراوەکەدا سزایی تەمەللی و پەروین بوڵدان رایدەگەیێنن "ئێمە هەڵگیرساندنی شەڕ لەو ناوچانەی کە خەڵکی سڤیلی تێدان بەهیچ شێوەیەک قبوڵناکەین، لەلایەن هەر کەسێکەوە ئەنجامدرابێت، هەروەها هێرشی سەر کارمەندانی کۆنسوڵخانە بە تووندی ئیدانە دەکەین".\nلە راگەیەنراوەکەدا هاتووە "دەبێت ئەو هێرشە ناڕوونە بە زووترین کات روونبکرێتەوەو هیچ گومانێک لەوبارەوە نەمێنێت و ئەنجامدەرانی ئاشکرا بکرێن".\nپێرێش دژه تیرۆری کوردستان- هەولێر لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند لێكۆڵينه‌وه‌كان لە رووداوه 17ى ته‌مووزی هەلێر بەردەوامە كه بووه هۆى گیان لە دەستدانی سێ کەس.\nهەروەها دەڵیت کەسێک بەناوی ناوى مه‌زلوم داغ، تەمەن ٢٧ ساڵ داواکراوە لە لایەن ده‌زگا ئه‌منييه‌كانى هه‌رێمى كوردستانه‌وه، بەڵام بە ڕوونی ناڵێت کەسەکە تا چەند پەیوەندی بەو روداوەوە هەیە.\nلە راگەیەنراوەکەدا مەزڵوم بە "تاوانبار" ناوی هاتوە و دەڵیت خەڵکی ئامەدی باوکری کوردستانە، بەڵام ناڵێت چ تاوانێکی ئەنجامداوە.\nئەوەش لەکاتێکدایە بە پێی یاسا هیچ کەسێک نابێت پیی بوترێت "تاوانبار" هەتاوەکە دادگا تاوانەکەی پشتراست نەکاتەوە.\nدەقی راگەیەنراوەکەی دژە تیرۆری کوردستان- هەولێر


:: دابڕان - ئاین بۆ تاک و دیموکراسی بۆ هەموان ::\nدابڕان، پلاتفۆرمێكی ڕۆشنگەریی سەربەخۆیە، تێده‌كۆشێ، ره‌خنه‌ی ئازادو ویژدان، ببنه بنه‌مای بیركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ، به‌ره‌و گۆڕانكاری هه‌مه‌لایه‌نه‌ی هزرو فه‌لسه‌فه و بیركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی رۆشنگه‌رانه. گۆڕانكارییه‌ك كه رای گشتی له هه‌ژمونی سه‌له‌فیه‌ت، سه‌ربه‌ست بێ.\nوێبسایت بە زمانەكانی (كوردی - عەرەبی - ئینگلیزی)\nلەبارەی "پلاتفۆرمی دابڕان"، زیاتر بزانە:\nبنچینەكانی پلاتفۆرمی دابڕان:\nپلاتفۆرمی "دابڕان" زادەی سەرەتای قۆناغێكی سیاسی، كۆمەڵایەتی، روناكبیریو فەلسەفییە لەناوچەكەو كوردستاندا؛ قۆناغێك كە ئاڕاستە مێژووییەكانی ئەركەكانی رۆشنگەریی هاوچەرخ، لە چۆنیەتی چەسپاندنی سیستەمێكی دیموكراسی- سیكۆلاریستی راستەقینە، بە "دابڕان" لە قۆناغەكانی لەمەوبەر، بەلۆژیكی رەخنەی ئەقڵانی؛ ئەقڵی ئازادو ئازادی بیروڕا؛ بەرامبەر ئیسلامی نەریتگەرا؛ تۆتالیتاریزمی رۆحی؛ مەترسیەكانی هەژمونگەری دەسەڵاتەكانی دەق و سەپاندنی ئەندێشەی لێكنەدراوی (ئاین-مەزهەب) لە دوڕیانی ململانێی مێژووی سەلەفیەت و دیموكراسی، بە پرۆژەیەكی دابڕانی ئەبستمۆلۆژی، لە لایەنە زیان بەخشەكانی سەدەكانی ڕابردوو بەدروشمی(ئاین بۆ تاك و دیموكراسی بۆ هەموان) ئاوێتەی بۆتەی خەباتی سەردەم، لەسەردەمی جیهانگیریدا، دەبێ.\n1- پێناسەی پلاتفۆڕمی دابڕان:\nپلاتفۆڕمی دابڕان، دەستپێكی پرنسیپێكی كتومت میتۆد زانستییە؛ ئەركی هەمەلایەنەی لێكۆڵینەوە لە ئاینەكان، مەزهەبەكان،ترادسیۆنەكان، كولتورو دیاردە كۆمەڵایەتیەكان، لە كوردستان و ناوچەكەو جیهان، لە جیهانبینی هاوچەرخەوە، رادەپەڕێنێ.\n2- رێسای پلاتفۆڕمی دابڕان:\nناوەندێكی هزر، رەخنە، توێژینەوەی ئەبستمۆلۆژی و كۆمەڵایەتی نۆژەنە، بۆ پەروەردەی رۆشنگەری و فشاری فكری خستنە سەر دەسەڵات، بۆ چەسپاندنی سیستمێكی سیكۆلارو، ژیانێكی كۆمەڵایەتی مۆدێرن و مەدەنیدا، كە تەواوی ئازادیەكان لە سایەیدا، بە ئازادی ویژدانیشەوە دەستەبەر بێ.\nئازایەتی رەخنەی ئەقڵانی و، ئازادیی بیروباوەڕی رەخنەیی، دەكاتە بنچینەی خەباتی رۆشنگەریی هاوچەرخ لە پێناوی:\n3-1- توێژینەوە لە بواری زانستی ئاینناسی و بەراوردكاریی ئایینی و مەزهەبی.. دوور لە هەر جۆرە خۆپارێزی كۆمەڵایەتی‌و رەخنەی شەرمنانەی سیكۆلاریستی.\n3-2- نەهێشتنی هەژمونی ئەو تێكستانەی، بەدرێژایی مێژوو، بەتایبەتی لەسەر دەستی شەرعناس‌و لێكدەرە گۆشەگیرەكانی فەرمودەو تێكستەكان، دوور لە ڕێڕەوی زەمان و زەمینەی هاتنە ئارایان، بەپێی ئایدۆلۆژیەتی مەزهەب و شەریعەت و دەسەڵاتە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكان، سەپێندراوون.\n3-3- بایەخدان بە میتۆدی زانستە نوێكانی لێكۆڵینەوە، لەمەڕ: ئایینناسی، بەراوردكاریی ئاینی، ئەنسرۆپۆلۆژیای ئایینی، فیقه‌و شەریعەت، تیۆری، زمانەوانی، سۆسیۆلۆژیاو سایكۆلۆژی هاوچەرخ..تاد.\n3-4- توێژینەوەی رەخنەگرانەی دوور لە هەژموونی ئایین و مەزهەبەكان، لە بواری ئایین و عەقیدەو ترادیسیۆنە كۆمەڵایەتیە لۆكاڵیەكان .\n3-5- بڵاوكردنەوەی هۆشیاریەكی نوێی ئاین، پێكەوە ژیان، كرانەوەی ئایین، مەزهەب و عەقیدەكان، لە كوردستاندا.\n3-6 – ریفۆرمكردنی خوێندنی ئاینەكان، فەلسەفەی هاوچەرخی پەروەردەو خوێندی باڵا.\n4- پێگەو ڕێگەكانی پلاتفۆرمی دابڕان :\n4-1- دەركردنی گۆڤارێكی وەرزی تایبەت بە رۆشنگەریی هاوچەرخ، بەناوی (دابڕان)\n4-2- بایەخدانی فراوان بە میدیای ئەلكترۆنی و كردنەوەی سایتێك بە ناوی (دوڕیان) دوور لە لایەنی ئەنارشیزمی ماس میدیا.\n4-3- چالاكی هەمەجۆری فەلسەفی، هزر، توێژینەوە، سمینار، كۆڕ، ۆرك شۆپ، كۆنفرانس، لە هۆڵا و ناوەندو میدیاكاندا، بۆ برەوپێدانی ستراتیژی "دابڕان".\n4-4- چاپكردنی چاپەمەنی چەشناو چەشن؛ كتێب، نامیلكە، نامەی فەلسەفی و رەخنەیی، بۆ هەر نووسەرێك، كە خەمخۆری بنەماكانی دیموكراسی‌و رۆشنگەریی و مۆدێرنێتە بێ.\n4-5-وەكو ئەركێكی سەردەم، دروستكردنی تۆڕی پەیوەندی لەگەڵ ناوەندەكانی: ئەكادیمی، رۆشنگەریی، دیموكراسی، پەروەردەیی، میدیایی و مەدەنی، بۆ پەرەپێدانی هەوڵەكان و ئاوێتەبوون بە ئەزموونەكان، لە كوردستان، عێراق، ناوچەكەو جیهاندا.\n4-6- ئاڵوگۆڕٍی بیروبۆچون، پێشنیاز، پرۆژەو پرۆپۆزەڵ، لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان بە ستراتیژی رۆشنگەریی هاوچەرخ.\n4-7-ناونیشانی سەرەكی لە (باشوری كوردستان- سلێمانی) دەبێت.\n5- كانگای كارای پلاتفۆرمی دابڕان:\n5-1- كانگای كارا، لە (5-7) رۆشنگەر پێكدێت.\n5-2- رێبەری كانگا ، كەسایەتیەكی رۆشنگەرە، كە تەمەنی لە (25) ساڵ كەمتر نەبێ و لایەنی كەم (5) بەرهەمی دیاری لە بواری رۆشنگەریی و مۆدێرنەو دیموكراسیدا هەبێ.\n5-3- ئەندامانی كانگای كارا، شارەزایی فەلسەفەی رۆشنگەری بن و دەبێ، دوو زمان بۆ نوسین و وەرگێڕان بزانن.\n5-4- لێبڕاو بێ لە دیموكراسی و، سوربێ لەسەر رۆشنگەری و، باوەڕی بە ئازادی رەخنەی هەمەلایەنەو ئازادیی ویژدان هەبێت.\n5-5- كانگا؛ رابەرایەتی رێكخراوەكە، بە پێی پرنسیپە پەسەندكراوەكانی دەكات.\n5-6- بەرپرسە لە گۆڤاری (دابڕان) و سایتی (دابڕان)و سەرجەم چالاكیە رۆشنگەرییەكان.\n5-7- نوێنەرایەتی كانگا، لە چالاكیەكانی ناوەوەو دەرەوەدا دەكات.\n5-8- هەر وەرزێك سیمینارێك بۆ هەڵسەنگاندنی چالاكی وەرزانەی پلاتفۆرمەكە ساز دەكات.\n5-9-رابەرایەتی كانگای كارا، ساڵانە دەبێ‌و لە دوای ساڵێك، لە ناو كانگای كارادا، رابەرێكی نوێ هەڵدەبژێردرێ. بەڵام مافی رابەری لە پۆست دووركەوتوو، دوای ساڵێك، بۆ خۆكاندیدكردنەوە دەگەڕێتەوە.\n6- گۆڤاری "دابڕان"\nبە شوناسی فەلسەفی‌و رەخنەیی جیاوازەوە،گۆڤارێكی وەرزیی رۆشنگەریی هاوچەرخە. بابەتەكانی تێكڕا بۆ ستراتیژی دیموكراسی‌و ئازادیی رەخنە تەرخان دەكرێن. پێچەوانەی خۆپارێزی، گۆڤارێكی رچەشكێنی قەدەغەكراوەكانە.\n6-1- سەرەتای هەموو وەرزێك، لە كاتی خۆیدا، دەردەكرێ.\n6-2- نوسەرانی گۆڤار، بەناوی (دەستەی دەربەستانی رۆشنگەری ) دەبێ.\n6-3- دوای دەركردنی چوار ژمارە، دەربەستێكی نوێ، لە ناو دەستەكە، یان دەرەوەی دەستەكە، بە پەسەندی كانگای كارا، هەڵدەبژێردرێ.\n6-4- هەموو بابەتێك لە "دابڕان"دا بابەتێكی بابەتی بێ‌و بەمەرجێ دوور بێ لە ئیلحاد، ئازادە.\n6-5- لە كاتی ئاڵوگۆڕی دەستەی دەربەستی دابڕان، چالاكترین نوسەری ئەو چوار ژمارەیە، خەڵات دەكرێ.\n6-6- دەربەستی سەرەكی دابڕان، ئەندامی كانگای كارا دەبێ.\n6-7- بابەتەكان، بە بڕیاری زۆرینەی دەربەستانی "دابڕان" بڵاودەكرێتەوە. ئەگەر بابەتێك زۆرینەی دەنگی نەهێنا، دەربەستی سەرەكی بۆی هەیە، لەسەر بەرپرسیاریەتی خۆی، بڵاوی بكاتەوە. ئەم بەرپرسیاریەتیەش لە ژێر بابەتەكەدا، دەنوسرێ.\n6-8- ئەندامانی كانگای كارا، لە هەر كەمتەرخەمییەكی گۆڤارەكە، دەپێچنەوە. بە تایبەتی لە دواخستنی ژمارەی وەرزێك. ئەگەر كەمتەرخەمی لە دەربەستی سەرەكی بوو، دەتوانن بە بڕیاری زۆرینە بیگۆڕن.\n6-9- بۆ دابەشكردنی "دابڕان" بایەخ بە زانكۆكان، پەیمانگاكان‌و ناوەندەكانی روناكبیری بەگشتی، بە نرخێكی هەرزانتر دەدرێ.\n7- ئەندامانی پلاتفۆرم:\nلەبەرئەوەی دابڕان، رێكخراوێكی باو نییە. رەوتێكی وەرچەرخێنەرە، لە چەقبەستن‌و خۆپارێزیەوە، بەرەو رچە شكاندنی رێی دابڕانی ئەبستمۆلۆژی‌و مۆدێرنێتە، كە پەیوەندی ئۆرگانیكیان بە پرۆسەی دیموكراسیەوە هەیە، بۆیە، ئەندامێتی لە رێكخراوەكەدا، راستەوخۆ پەیوەندی بە ئەندێشەو فەلسەفەی هەموو رۆشنگەرێكەوە هەیە، كە لێدەبڕێ خەبات بۆ دیموكراسی‌و رۆشنگەریی هاوچەرخ بكات. لەم رێڕەوەدا، دەستەی كارای سەرپەرشتی، دوور لە بیروكراسی، بۆ رێنوێنی دەربەستەكانی (دیموكراسی-رۆشنگەری) لە (5-7) رۆشنگەر لە بازنەی شارەكاندا پێكدێنێ‌و ئەم ئەركانەش رادەپەڕێنن:\n7-1- سەرپەرشتی چالاكیەكانی پلاتفۆرمەكە دەكەن.\n7-2- رایەڵەی پەیوەندی ستاتیكی- ویژدانی، لە تەك رۆشنگەر‌و دیموكراتخوازانی سنورەكەیان دروستدەكەن.\n7-3- نوێنەرانی دەربەستی بازنەی چالاكیەكانیان، بۆ كۆبونەوە گشتی‌و كۆنفرانسەكان، لە رێی هەڵبژاردنەوە، لە ناو چالاكە پابەندەكانی رێكخراوەكەوە، دیاریدەكەن.\n7-4- هەر رۆشنگەرێك، باوەڕی بە خەباتی دیموكراسی، رۆشنگەریی هاوچەرخ، رەخنەی ئازاد‌و ئازادی‌و مۆدێرنێتە هەبێ، راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ، دەتوانێ ئەندامی پلاتفۆرمی دابڕان بێ. ناوی لە پلاتفۆرمەكەدا تۆماردەكرێ. سەرپشكە لە بەشداریكردن، یان نەكردنی چالاكیەكان. گرنگ ئەوەیە بە ناوی خۆیەوە، یان خوازراوەوە، توانای رۆشنگەری‌و روناكبیری، بخاتە بۆتەی دیموكراسی بە هەموو چەمكەكانیەوە.\n7-5- پلاتفۆرمی دابڕان، خۆی بە بەرپرسیار دەزانێ بەرامبەر هەر ئەندامێك، لە سەر بیر‌ورا‌و رەخنەی ئازاد، بە ناوی ئاین، یان مەزهەب، یان دەسەڵاتی كۆمەڵایەتیەوە، فشاریان بخرێتە سەر.\n7-6- هەموو دەربەستێكی رۆشنگەر، پلاتفۆرمی "دابڕان"ی قبوڵ بێ یان نەبێ، بە خەمخۆری دیموكراسی راستەقینە دەزانرێ‌و بۆ هەر چالاكییەك بتوانین، پشتیوانی دەكرێ.\n7-7 پلاتفۆرمی دابڕان؛ بە ئەركی خۆی دەزانێ، هەموو ئەو ئازادیخوازانەی بە دەستی تیرۆریستە سەلەفیەكان لە سەر دیموكراسی‌و سیكۆلاریزم تیرۆر كراون، بە بیر‌و فەلسەفەی جیاوازەوە، یادیان بكاتەوە، وێنەیان لە بارەگای سەرەكی پلاتفۆرمی دابڕان هەڵدەواسێ.\n7-8- ئەنجومەنی پلاتفۆرم: سەرجەم ئەندامانی دەستەی پلاتفۆرمی دابڕان لە بازنەی شارەكان، كانگای كارا‌و دەستەی دەربەستانی گۆڤاری دابڕان، دەبنە ئەنجومەنی رێنوێنی گشتی پلاتفۆرمی دابڕان.\n7-9- ئەنجومەن، ساڵی چوار جار كۆدەبێتەوە. مشتوماڵی چالاكیەكان، دەستەی شارەكان، بۆچون‌و پێشنیازە تازەكان دەكات‌و رێنوێنی نوێش بۆ كانگا‌و، دەستەی شارەكان، چالاكیی‌و گۆڤاری دابڕان، گەڵاڵە دەكات.


ئەرشەد هورمزی و قەڵغانی دیجلە\nلەلایەن مامەند رۆژە 29/9/2017\nپێشنیارەکانی ئەرشەد هورمزی\nئەرشەد هورمزی سیاسەتمەدارێکی تورکمانی خەڵکی کەرکووکە کە ماوەیەکی زۆر راوێژکاری کاروباری خۆرهەڵاتی ناوەڕاستی عەبدوڵڵا گوڵ سەرکۆماری پێشووی تورکیا بووە. ئەم پیاوە ئێستا سەرۆکی وەقفی کەرکووک و سکرتێری گشتیی یەکێتی دیالۆگی ناونەتەوەیی تورک – عەرەبە. دەگوترێ لە کۆبوونەوەی بەرایی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی تورکیادا پێشنیارەکانی بەهەند وەرگیراون.\nناوبراو لە راپۆرتە تایبەتەکەیدا، ئاماژە بە پەیمانی ئەنکەرە دەکا و داوا لە ئەردۆغان دەکا لە کاتی جاڕدانی سەربەخۆییدا، پێویستە تورکیا هێرش بکاتە سەر هەرێمی کوردستان و داگیری بکات. هورمزی یەکەم کەس بووە کە دووبارە مەسەلەی پەیمانی ئەنکەرەی ورووژاندووە.\nئەو راپۆرتێکی ئامادەکردووە و پێشنیاری ئەوەی کردووە کە تورکیا مافی ئەوەی هەیە بگەڕێتەوە بۆ رێککەوتنی ئەنکەرە و ئەگەر کوردستان ببێ بە دەوڵەت، ئەوسا تورکیا بۆی هەیە ئاماژە بە هەڵوەشاندنەوەی ئەو رێککەوتنە بکات.\nئەم پێشنیارە لەسەر مێزی سەرکۆمار، سەرۆکوەزیران و هاکان فیدان راوێژکاری میتە. بەپێی قسەکانی موحسین قزڵکایا کە ماوەیەک راوێژکاری سەرۆکی ئاک پارتی بۆ کاروباری کورد بووە، ئێستا پێشنیارەکەی هورمزی بەهەند وەرگیراوە و کاری لەسەر دەکرێت.\nهورمزی پێشنیاریشی کردووە کە: سەرەتا میکانیزمی سێقۆڵی تورکیا – ئێران - عێراق بێتەکایەوە، بەشێوەی بەردەوام کۆبوونەوەی سەرکۆمار و سەرۆکوەزیرەکان، وەزیرانی دەرەوە، سێ سوپاسالاری وڵاتەکە و دەزگای هەواڵگریی هەرسێ وڵاتەکە بەڕێوەبچێت.\nهەروەها پێشنیاری کردووە دەست بنرێتە بینەقاقای شادەماری ئابووریی بارزانی (وەک خۆی ناوی لێناوە)، دەروازەی سنووریی خابوور دابخرێ و تەنها لەڕێی دەروازەی سنووریی (ئۆڤاکۆی) بازرگانی لەگەڵ عێراق پێشبخرێت. ئۆڤاکۆی لەسەر سنووری زاخۆ – سلۆپییە و ئەو پرسیارە دەورووژێنێ کە ئایا ئەم سنوورە لەڕێی کێ دەکرێتەوە؟ ئایا پیلانێکی ناوچەیی بۆ لەتکردنی هەرێمی کوردستان لەئارادایە؟\nقەڵغانی دیجلە هاوشێوەی قەڵغانی فورات\nیەکێک لە بڕیارەکانی دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی دیجلەیە. بەپێی ئەم پرۆژەیە، سوپای تورکیا هێڵی سنووری ئۆڤاکۆی هەتا شنگال واتە کەرتی رۆژئاوای دیجلە داگیر دەکات و بەمجۆرە سنوورەکانی باشوور و رۆژئاوای کوردستان لەیەک دادەبڕێت. بۆ ئەم پرۆژەیە تورکیا دەیەوێ رەزامەندی دەوڵەتی ئەمریکا و رووسیا، عێراق، ئێران و تەنانەت تورکمان و عەرەبەکان و هەندێک لە هێزە کوردییەکان وەربگرێت.\nلەدوای ئەم پرۆژەیەوە، بڕیارە کۆبوونەوەی سێقۆڵی دەزگای هەواڵگریی تورکیا، ئێران و عێراق لە ئەنکەرە بەڕێوەبچێت!\nبەمجۆرە تورکیا پێی ناوەتە ناو قۆناغێکەوە کە خۆیشی هێشتا سەری لێدەرناکات. بەڵام تورکەکان پرۆژەی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەی رۆژئاوای کوردستان بەجیاواز نازانن و پێیانوایە ئەمە پیلانی خۆرئاوا بۆ دابەشکردنی ناوچەکەیە!\nپەیمانی ئەنکەرە چییە؟\nچەند ساڵێک لەدوای پەیمانی لۆزان، رێککەوتنی ئەنکەرە لە رۆژی پێنجی حوزەیرانی 1926 لەنێوان تورکیا، عێراق و ئینگلتەرە بۆ یەکلاکردنەوەی سنوورەکان واژۆکرا.\nلە رێککەوتنی موتارکەی مۆدرۆس، ناوچەکانی مووسڵ و کەرکووک لە چوارچێوەی میساقی میللیدا دیاریکراون. بەڵام لەبەر ئەوەی مەجلیسی مەبعوسانی ئەوکات نەیدەپەرژایە سەر ویلایەتی مووسڵ، ئەم ناوچەیەی پشتگوێخستووە.\nسێ رۆژ دوای واژۆکردنی رێککەوتنی مۆدرۆس، بەریتانیا بە پشتبەستن بە بەندی حەوتی ئەم رێککەوتنە، ویلایەتی مووسڵی داگیرکرد. لە کۆنفرانسی لۆزاندا تورکیا داوای لە بەریتانیا کرد ویلایەتی مووسڵی بۆ جێبهێڵێ کە لە چوارچێوەی میساقی میللیدایە، بەڵام بەریتانیا رایگەیاند کە ئەم ناوچەیە بۆ بڕیاری کۆمەڵەی میللەتان جێدەهێڵێ و لە سنووری دەسەڵاتی خۆیدا هێشتییەوە.\nبۆ چارەسەرکردنی کێشەی مووسڵ، یەکەمجار بەریتانیا لە 29 ی ئۆکتۆبەری 1924 لە کۆنفرانسی کۆمەڵەی میللەتاندا بەپێی هێڵەکانی سنووری بروکسەل، سنوورەکانی دیاریکردوون. بەپێی ئەم رێککەوتنە، ئەگەر لە سنوورەکانی باکووری عێراقەوە هەڕەشە لە تورکیا بکرێ، ئەوە تورکیا بۆی هەیە 75 کیلۆمەتر بێتە ناوەوە. خۆ ئەگەر ئەم ناوچەیە لە عێراق جیاببێتەوە، ئەوە تورکیا پابەندی رێککەوتنی 29ی ئۆکتۆبەری 1924 نابێت.\nشاندی بەریتانیا لە ساڵی 1924 لە کۆنفرانسی خەلیج لە ئیستەنبوڵ بەشداریی کرد. بەڵام لەبەر ئەوەی بەریتانیا لەگەڵ مووسڵ داوای هەکاریشی دەکرد، رێککەوتن واژۆ نەکرا و دواخرا.\nدوای ئەمە بەریتانیا ویستی بە زەبر ئەم داخوازییەی بسەپێنێ و بۆ ئەمەش هۆشداریی بە حکومەتی تورکیا دا کە بە هێزی سەربازی ئەم خواستەی دەسەپێنێت. تورکیا لەبەرئەوەی بە راپەڕینی شێخ سەعیدی پیرانەوە سەرقاڵ بوو، نەیتوانی هێز رەوانە بکات و ناچار بوو واز لە ویلایەتی مووسڵ بهێنێت.\nلە 1926دا کێشەی مووسڵ برایە کۆمەڵەی گەلان و لەوێش چارەسەر نەکرا، پاشان بەرزکرایەوە بۆ دیوانی باڵای دادوەری. لەوێش هیچ بە هیچ نەکرا.\nبەناچاری هەردوولا لە رێککەوتنی ئەنکەرە لەسەر ئەم بابەتە سازان. سەرئەنجام لە رۆژی پێنجی حوزەیرانی 1926 واژۆ کرا و لە حەوتی حوزەیرانیشدا مەجلیسی میللیی تورکیا پەسەندی کرد.\nئێستا بەرپرسانی تورکیا باس لە ژیاندنەوەی پەیمانی ئەنکەرە دەکەن، لەکاتێکدا 91 ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە. ئایا ئەم پەیمانە دەبووژێتەوە؟ گەلێک ئاستەمە بەو گوتارەی تورکیا پەیمانی ئەنکەرە ببووژێنرێتەوە، بەڵام لەدوای رۆژی 26 ی ئەیلولەوە گەلێک شت دەگۆڕدرێت. یەکێک لەوانە گوتاری تورکیایە: درەنگ یان زوو تورکیاش پراگماتیانە سیاسەت دەکا و لەگەڵ ئەمری واقیعی تازەی کوردستان هەڵدەکات.\nنیشانەکردن : ئەرشەد هورمزی\n2896 ژمارەی بینین


بەکارهێنانی کارتی کوژەک\nئێستا سزای ئابووری گرنگترین کارتی سیاسییە بەدەست دەوڵەتەکان بۆ سەر رکابەرەکانیان. بگرە لەنێوەندە سیاسییەکان پێیدەڵێن "کارتی کوژەک".\nلەرێگەی بەکارهێنانی ئەم کارتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نیشتیمانی و ناسەقامگیری کۆمەڵایەتی دروستدەبێت. ئەوەی ئێستا عێراق بەپشتیوانی دەوڵەتانی دەوروبەرو ئەوانەی عێراقی نوێیان دروستکردووە بەرامبەر بەهەرێمی کوردستان دەیکەن دروست بەکارهێنانی "کارتی کوژەکە".\nبەکارهێنانی ئەم کارتە بو چەند مەرامێکە، ئەگەر نەڵێین بو لەنێوبردنی هەرێمی کوردستان و بندەستکردنی خەڵكی هەرێمی کوردستانە و گەڕانەوەیانە بۆ بەغدا، بو زەلیلکردنی ئەم میللەتەیە.\nدوو لایەن سزادەدەن ئەم جۆرە سزادانە دوو جەمسەرەیە:\nیەکەم: جەماعییە و دەیانەوێ خەڵکی هەرێمی کوردستان پێکەوە سزابدەن وەک ئەوەی ئێستا هەیە و لەبەر چاوی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی خەڵکی هەرێمی کوردستان لەڕووی ئابوورییەوە بە تووندترین شێواز سزا دەدەن. لە مانگی چواری ئەمساڵ 2020 تائێستا عێراق یەک دیناری بۆ مووچەی مووچەخورانی هەرێمی کوردستان نەناردووە.\nکە دەبووایە بە گوێرەی بودجەی 2019ی عێراق و یاسای ئیدارەی دارایی عێراق لەو چور مانگە، حکومەتی فیدرالی ترلیۆنێک و 865 ملیار دیناری بۆ مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی ناردبووایە.\nئەم سزادانە و برسیکردنی خەڵکی کوردستان لەبەرچاوی ئەمریکا، بەریتانیا، ئێران، تورکیا و نەتەوەیەکگرتووەکان دەکرێ و کەس ئامادە نییە بە بەغدا بڵێ، بۆ ئەم خەڵکە سزادەدەن!\nمەعقولە 6 ملیۆن کەس نەبینرێ سزادەدەرێن، بەڵام ئەمریکا لە واشنتنەوە چەکدارێکی داعش دەبینێ و لێیدەدات؟\nدووەم: سزادانی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و زیاتر سزادانی پارتی دیموکراتی کوردستانە، کە لە 25ی ئەیلوولی 2017 سازشی بۆ هیچ لایەنێکی دەرەکی نەکرد و ئەوەی (ئاشکرایە) بە پشتیوانی لایەنە کوردستانییەکان پێشڕەوی پرۆسەی گشتپرسی کرد و 93%ی خەڵکی کوردستان دەنگی بۆ جیابوونەوە لە عێراق دا.\nئەوانەی لە پشت رووداوەکانی 16ی ئوکتۆبەر بوون، بەهێزی ناوخۆ و دەرەکی هێشتا لە سزادانی خەڵکی هەرێمی کوردستان خۆش نەبوونەو دەیانەوێ لە رێگەی سزادانی خەڵکی کوردستان وابکەن، متمانەی خەڵک بە دەسەڵاتەکەی کە زیاتر بەدەست پارتییەوەیە نەمینێ و لە چەندین سەكۆوە کار بۆ ئەوە دەکەن.\nلە 2014 دیپلۆماتکارێکی گەورەی ئەمریکی لە شاری هەولێر بەمنی گوت "گەورەترین کێشەی ئێمە لە عێراق جەنابی بارزانییە"، گوتم "بۆ؟" گوتی "بەڕاشکاوی هەندێجار بە ئێمە دەڵێ نا! و ئەوە کێشەیە بۆ ئێمە و خەڵکی کوردستانیش ئامادەیە گوێ لە ئامۆژگارییەکانی بگرێت!"، هەروەها گوتی "بۆ ئێوە (هەرێمی کوردستان) نییە نەوت بفرۆشن"، گوتم "ئەی کە عێراق بودجەی ئێمەی بڕیوە چ بکەین و پارە لەکوێ بینین؟"، گوتی "دەبێ بگەڕیَنەوە بۆ باوەشی عێراق...".\nجوتیاری هەرێمی کوردستان سیاسەت ناکات، بەڵام جوتیارانی كوردستانیشیان سزادان. بەغدا لەکاتی پێگەیشتنی بەرهەمی کشتوکاڵی ئەمساڵ، بڕیاری قەدەخەکردنی چوونی 27 جۆر بەرهەمی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستانی راگەیاند کە نابێ بچێتە پارێزگاکانی عێراق. ئەمەش جۆرێکی دیکەی سزادانی خەڵکی هەرێمی کوردستانە نەک تەنیا بڕینی مووچە و بودجە...هتد.\nوەزارەتی دارایی عێراق لە رێگەی دەرکردنی بەیاننامەیەک لە 13/8/2020 بۆ ئەوەی متمانەی خەڵکی ئێمە بە حکومەتەکەی کەمتر بكات رایگەیاند "مووچەمان بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان ناردووە، بەڵام نەگەیشتووەتە دەستییان؟ هەروەها داخوازی زۆر لەلایەن مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانەوە بو ئێمە هاتووە کە راستەوخۆ مووچەیان پێبدەین".\nئەمە سەرباری ئەوەی خاڵی یەکەمی بەیاننامەکەیان راست نییە و حکومەتی هەرێمی کوردستان بە زانیاری و ئامار وەڵامی دایەوە کە چەند پارە بۆ هەرێمی کوردستان هاتووە، ئەوەی دووەم، بەڵێ لەلایەن هەندێك لە پەرلەمانتارانی کورد لە بەغدا ئەو داخوازییە کراوە، ئەمەش گفتوگۆیەكی دیكەیە .\nئەمریکا بە هەرێمی کوردستانی گوتووە، ناتوانم شتێکی ئەوتۆ بکەم، خوتان ئەم کێشەیە لەگەڵ عێراق چارەسەر بکەن! حکومەتی عێراق و ئەوانەی یاری لە پشت ئەم حکومەتە دەکەن یەک مەرامیان هەیە بەرامبەر خەڵکی هەرێمی کوردستان، ئەویش ئەوەیە: ئەو کوردەی 100 ساڵ خەبات دەکات بو ئازادی و خوێن دەڕژێ لەگەڵ حکومەتە یەک لە دوا یەکەكانی عێراق، واز لە هەموو داواکاری خۆیان بێنن و تەنیا داوای مووچە بكەن لە بەغدا.\nئەندامێکی شاندی دانوستاندنكاری حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغدا بە منی گوت "بەغدا بە روون و ئاشکرا بە ئێمەی گوت، دان بە دەستوور و یاسا دانانیَین، وەرن رێکبکەوین!"، گوتیشی "ئامادەبووین هەموو نەوتی هەرێمی كوردستان رادەستی بەغدا بکەین، بەغدا هەر رازی نەبوو، ئەگەر مەرامیان شکاندن و سزادانی هەرێمی كوردستان نەبێت ئەمە چییە؟".\nبەڕاستی ئەمە جگە لەوەی کارێکی نایاسایی و نامرۆڤانەیە بەرامبەر گەلی كوردستان، لەبەرئەوەی تەنیا لە رێگەیەکی دیموکراسییانەوە داوای مافی خۆیان کردووە، سزادەدرێن.\nبەحوکمی ئەوەی ئەندامی پەرلەمانی کوردستانم لە فراکسیۆنی پارتی، چەند رۆژێکی کەم ماوە حیزبەكەم یادی 74 ساڵی دامەزراندنی دەکاتەوە و بە یەکێک لە کۆنترین حیزبەكانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەژمار دەکرێ و لە دەسەڵاتدایە. خەڵک لە دوو هەڵبژاردنی رابردوودا یەک لەسەر ئاستی عێراق و ئەویدیکە لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان زۆرترین متمانەی بە پارتی هەبووە و لە عێراق 25 کورسی بەدەستهێنا و لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستانیش وەک گەورەترین حیزب هەڵبژێردراو 45 کورسی پەرلەمانی بەدەستهێناوە.\nئەوەی شاراوەو باسنەكراوە رۆڵی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستانە، كە بەردەوام بەبێدەنگی لەگەڵ بەرپرسانی عێراق گفتوگۆ دەكات بۆ هێوركردنەوەو دروستكردنی رێككەوتن. ئەمجارەش گەیاندبوویە لێتگەیشتنێك لەگەڵ عێراق و نزیككردنەوەی تەواو لە رێككەوتن، بەڵام ئالۆزبوونەوەی رووداوەكان، وایكردووە جارێكی دیكە خەریكی هێوركردنەوە و دروستكردنەوەی لێكتێگەیشتن و ئینجاش رێككەوتن بێت.\nدەبێ چ بکرێت؟\nپێویستە بو ئەم قۆناخە پارتی زۆر بە وردی و وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ رووداوەکان بکات و لەسەر ئاستی ناوخۆ پیَویستە هەرچی زووە کار بو یەکریزی نێوماڵی کوردی بکات. چاکسازی بووەتە داخوازی گشتی خەڵکی هەرێمی کوردستان و کادیری پارتی لە هەموویان زیاتر داوادەکەن، دەبێ ئیرادەیەکی بەهێز هەبێ بو رێگری لە گەندەڵی و خەڵکی بەتوانا و لێهاتوو دابنرێت کە هەست بە بەرپرسیارێتی دەکەن و ئەوانەی دەیانەوێ خزمەت بکەن، نەک ژیانی خۆیان مسۆگەر بکەن.\nکورد تەنیا یەک کات دەتوانێ بەرامبەر بەغدا و هەموو هێزێکی دیکە بەهێز بوەستێ، کاتێك نێوماڵی خۆی رێکبخات و یەکڕیز بێت. کاتێك کەرکووکمان لەدەستدا، نەک تەنیا هەرێمی کوردستان زیانی بەركەوت، پارچەکانی دیکەی کوردستانیش تێكشکان.\n1 مەترسیدارترین کۆبونەوە لەبەغدا


یانەی مانچستەر سیتی ئامادەیە دەستبەرداری گابریێل جێزوس ببێت و نرخی گواستنەوەشی بۆ یانەی یوڤانتۆس ئاشکرادەکات.\nماڵپەڕی کالچیۆ میرکاتۆی ئیتاڵی ئاشکرایکردووە، نوێنەرانی یانەی یوڤانتۆس هەوڵیانداوە گابریێل جێزوس هێرشبەری بەرازیلی بگوێزنەوە بۆ ڕیزەکانیان، بۆ ئەو مەبەستەش داوای نرخی یاریزانەکەیان لە مانچستەر سیتی کردووە.\nبەپێی سەرچاوەکە، ئیدارەی سیتیزنس بڕی (43) ملیۆن پاوەندی وەک نرخی هێرشبەرە بەرازیلییەکە دیاریکردووە، ئەو نرخەش بەلای بەڕێوەبەرانی یانە ئیتاڵییەکەوە زۆر بووە.\nیوڤانتۆس لە میرکاتۆی هاوینی 2021 بەدوای هێرشبەرێکی گونجاودا دەگەڕێت، ماورۆ ئیکاردی وەک داواکراوی سەرەکی دەستنیشانکراوە و گابریێل جێزوس وەک پلانی (B) مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت.\nهۆکاری ئەم هەنگاوەی ئەندریا ئانێلی و هاوکارانی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، پاولۆ دیبالا هاوشێوەی ڕابردوو نەماوە، هەروەها کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ تەمەنی گەیشتووەتە 34 ساڵ و لەداهاتوودا پێویستیان بە جێگرەوەیەک دەبێت.\nئارسیناڵ پاڵیپێوەدەنێت و ئۆبامیانگ دەڵێت: تەنها و تەنها ئەوروپا\nبەڕێوەبەرانی یانەی ئارسیناڵی ئینگلیزی هەوڵەکانیان بۆ فرۆشتنی پیێر ئایمیریک ئۆبامیانگ دەستپێکردووە، یاریزانەکەش جەختی لە بەردەوامبوون لە کیشوەری ئەوروپا…\nڕوبەڕوبوونەوەی ئاگرینی نێوان داستن پۆیرێری ئەمریکی و کۆنۆر ماگریگۆری ئێرلەندی ئەنجامدرا، پۆیرێر بە بڕیاری ناوبژیوانان بردنەوەی بەدەستهێنا. بەرەبەیانی…\nیەکەم قوربانیی سعودییەکان لە نیوکاسڵ ڕاهێنەری یانە بوو\nڕاهێنەری یانەی نیوکاسڵ، ستیڤ بروس بەفەرمی دەستی لە پۆستی ڕاهێنەری یانەی نیوکاسڵ کێشایەوە. ڕاهێنەرە 60 ساڵەکە لەم وەرزەدا…


یادێک لە یەشار کەمال\nخەڵک: بەکر شوانی\nساڵی ١٩٢٣ لە گوندی هەمیتە (لەم سەردەمەدا: گوێکچەدام)ی سەر بە قەزای عوسمانییەی گرێدراوی پارێزگای ئەدەنە لە دایك و باوکێکی کوردی بەڕەچەڵەك خەڵکی کەناری دەریاچەی وان لە دایك بووە. لە گوندی بورهانلیی نزیك لە گوندی خۆیان، دەستی بە خوێندنی قۆناغی سەرەتایی کردووە و دواتر لە ناوچەی قادیرلی تەواوی کردووە. لە ئەدەنە چووەتە قۆناغی ناوەندی و هەمان کات لە کارگەیەکی خۆشکردنی لۆکە کاری کردووە. لە دوایین ساڵی خوێندنی قۆناغی ناوەندیدا دەستی لە خوێندن هەڵگرتووە و وەك فەرمانبەری پسوولەنووسی گازی ماڵان، سەرگەورەی پسوولەنووسان، یاریدەدەری مامۆستا، کارمەندی کتێبخانە، شۆفێری تراکتۆر و چاودێر و پاسەوانی مەرەزە کاری کردووە. سەرەتای ساڵانی ١٩٤٠ لەگەڵ هونەرمەندان و نووسەرانی مەیلەوچەپی وەك پەرتەڤ نایلی بۆراتاڤ، عابیدین دینۆ و عارف دینۆدا ئاشنایی پەیدا کردووە و کاتێك تەمەنی بووە بە ١٧ ساڵ، لەبەر هۆکاری سیاسی، بۆ یەکەمین جار خراوەتە زیندانەوە. ساڵی ١٩٤٣ یەکەم کتێبی خۆی بەناوی "لاواندنەوەکان" بڵاو کردووەتەوە. ئەو کتێبە چەپکێك لاواندنەوە و شیعری فۆلکلۆریی تورکی لەخۆدەگرێت کە نووسەر لە میانەی گەڕانی بە گوندەکانی ئەنادۆڵدا کۆی کردوونەتەوە. ساڵی ١٩٤٦ و پاش تەواوکردنی خزمەتی سەربازی، چووەتە ئیستانبوڵ و لەوێ وەك کارمەندی پسوولەنووسی گازی ماڵان لە کۆمپانیایەکی فەرەنسایی دەست بەکار بووە. ساڵی ١٩٤٨ سەرلەنوێ گەڕاوەتەوە ناوچەی قادیرلی و ماوەیەك وەك پاسەوانی مەرزە و دواتر وەك سکاڵانووس کاری کردووە. ساڵی ١٩٥٠ بە تۆمەتی ئەنجامدانی پروپاگەندەی کۆمۆنیستی، دەستگیر کراوە و لە گرتووخانەی کۆزان لە ئەدەنە بەند کراوە. ساڵی ١٩٥١ پاش ئەوەی بێتاوان دەرخراوە، چووەتە ئیستانبوڵ و تا ساڵی ١٩٦٣ لە ڕۆژنامەی جمهورییەت وەك نووسەری ڕیپۆرتاژ و گۆشە کاری کردووە.\nیەشار کەمال ساڵی ١٩٥٢ یەکەم کۆمەڵە چیرۆکی خۆی لە کتێبێکدا بەناوونیشانی "گڕە" بە چاپ گەیاندووە. ساڵی ١٩٥٥یش بەرگی یەکەمی ڕۆمانی ئینجە مەمەد "حەمەدۆك"ی بڵاو کردووەتەوە و ئەم ڕۆمانە ناوبانگێکی زۆری بۆ نووسەر پەیدا کردووە. ساڵی ١٩٦٢ چووەتە ڕیزەکانی پارتی کارگەری تورکیاوە و ماوەیەك ئەندامی لیژنەی بەڕێوەبەری گشتی و دواتر ئەندامی لیژنەی ناوەندیی بەڕێوەبردن بووە. لەپای نووسین و کاری سیاسی، چەندین جار دادگایی کراوە. ساڵی ١٩٥٧ یەکێك بووە لە دامەزرێنەرانی گۆڤاری ئانت "بە کوردی: سوێند". ساڵی ١٩٧٣ بووە بە ئەندامی سەندیکای نووسەرانی تورکیا و لە ١٩٧٤-١٩٧٥ سەرۆکی سەندیکا بووە. ساڵی ١٩٨٨ بووە بە یەکەم سەرۆکی یانەی "PEN"ی تازە دامەزرێندراو. ساڵی ١٩٩٥ لەپای وتارێك کە لە گۆڤاری "دێرشپیگل"ی ئەڵمانیدا بڵاو کرایەوە، لە دادگای ئاسایشی دەوڵەت لە ئیستانبوڵ دادگایی کرا و دواتر بێتاوان دەرخرا. هەمان ساڵ، لەپای وتارێك بەسەردێڕی "هەورە ڕەشەکانی ئاسمانی تورکیا" کە لە گۆڤاری ڕێکخراوی "Index on Censorship" بەریتانیدا بڵاو کرایەوە، سزای ساڵێك و ٨ مانگ بەندکردنی بەسەردا درا، بەڵام جێبەجێکردنی سزاکەی دواخرا.\nیەشار کەمال وەك نووسەرێکی خاوەن توانای سەرسوڕهێنەری وێناکردن و زمانێکی شیعرئامێز، ناوێکی دیار و لە پێشی نەك تەنیا ڕۆمانی تورکی، بگرە ئەدەبیاتی جیهانیشە و لە ساڵی ١٩٧٣وە تا مردنی، پاڵێوراوی خەڵاتی ئەدەبیاتی نۆبڵ بوو. نووسەر سەرووی ٤٥ کتێبی لە دوای خۆی بەجێهێشتووە کە لە نیوە زیاتریان ڕۆمانن. بەشی زۆری بەرهەمەکانی نووسەر بۆ نزیکەی ٥٠ زمانی جیهان، بە زمانی کوردیشەوە، وەرگێڕدراون. لە ساڵی ١٩٥٥ تا ساڵی ٢٠١٤ لە ناوخۆ و دەرەوەی تورکیا سەرووی٤٠ خەڵاتی گەورە و واتاداری وەرگرتووە.\nیەشار کەمال، ڕۆژی ٢٨ شوباتی ٢٠١٥، لە تەمەنی ٩٢ ساڵیدا لە شاری ئیستانبوڵ کۆچی دوایی کرد و ڕۆژی ٢ ئادار تەرمەکەی لە گۆڕستانی "زنجیرلیکویو"ی هەمان شار بە خاك سپێردرا.