وەزیری تەندروستیی هەرێمی کوردستان هۆشداری لەبارەی ڤایرۆسە نوێیەکە دەدات\n2020-12-22 [10:15 AM]\nوەزیری تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە نووسراوێک بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی تەندروستی ئاگاداردەکاتەوە بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ هەر ئەگەرێکی سەرهەڵدانی ڤایرۆسێکی نوێ.\nوەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە نووسراوێکی فەرمی کە واژۆی سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی لەسەرە و ئەمرۆ دووشەممە دەرچووە، بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی تەندروستی پارێزگا، ئیدارە و قەزاکان ئاگاداردەکاتەوە لەوەی: "ئامادەکاریی بکەن بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ هەر ئەگەرێکی سەرهەڵدانی ڤایرۆسێکی نوێ کە ئێستا لە بەریتانیا راگەیێندراوە".\nوەزیری تەندروستی دەڵێت: "پێویستە بە وردی چاودێری هەموو گەشتیار و کەسێک بکەن کەوا راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە وڵاتی بەریتانیاوە دەگەڕێتەوە بۆ هەرێمی کوردستان، لە فڕۆکەخانە و دەروازە سنوورییەکان کاری پێویست ئەنجامبدەن بە تۆمارکردن و چاودێریکردنی رەوشی تەندروستییان لەکاتی ئێستا بۆ پشکنین و پەیوەندیکردن پێیان، دواتر لە رێکاری نوێ و پێشوەچوونەکان ئاگادارتان دەکەینەوە".\nبەمەبەستی رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتری ئەو جۆرە نوێیەی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە دەگوترێت لە بەریتانیا سەریهەڵداوە و بەهێزترە، چەند وڵاتێکی ئەوروپی گەشتیان لە بەریتانیاوە بۆ وڵاتەکانیان قەدەخەکرد یاخود بەنیازی قەدەخەکردنین.\nهەریەکە لە هۆڵەندا و بەلجیکا گەشتە ئاسمانییەکانیان لەگەڵ بەریتانیا هەڵپەساردوون، ئیتاڵیاش بەنیازی گرتنەبەری هەمان رێکارە. هاوکات بەلجیکا جگە لە هەڵپەساردنی گەشتی ئاسمانی لەگەڵ بەریتانیا، گەشتکردنی بە شەمەندەفەریش لەو وڵاتەوە هەڵپەساردووە.\nپێشبینی دەکرێت ئێرلاند لە نیوەشەوی ئەمشەوەوە گەشتە ئاسمانییەکانی لەگەڵ بەریتانیا سنووردار بکات، فەرەنسا و ئەڵمانیاش لەنێو ئەو وڵاتانەدان کە تاوتوێی گرتنەبەری هەمان جۆری رێکار دەکەن.\nڤایرۆسە نوێیەکە لە لەندەن و باشووری رۆژهەڵاتی ئینگلتەرا بە خێرایی بڵاودەبێتەوە.\nنزیکەی هەفتەیەکە جۆرێکی نوێی کۆرۆنا لە بەریتانیا بڵاوبووەتەوە و بەشێک لە پزیشکان پێیانوایە رەنگە ڤاکسینە نوێیەکانیش نەتوانن لەناوی ببەن، رۆژی شەممە 19ی کانوونی یەکەمی 2020 بۆریس جۆنسن، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا بڕیاریدا جارێکی دیکە قەدەخەی هاتووچۆ درێژبکاتەوە، ئەویش بە چوار قۆناخی جیاواز دەبێت.\nبەرپرسانی تەندروستیی ئەو وڵاتە دەڵێن، هیچ بەڵگەیەک نییە کە بیسەلمێنێت ئەم جۆرە ڤایرۆسە کوشندەتر بێت یاخود مامەڵەی بەرامبەر ڤاکسینەکان جیاواز بێت، بەڵام ئەوە سەلماوە کە ئەگەری گواستنەوەی 70% زیاترە.\nکام وڵات رێکاری گرتووەتەبەر و چۆن رێکارەکانیان گرتووەتەبەر؟\nلە ماوەی چەند کاژێری سەرەتای راگەیاندنی ڤایرۆسە نوێیەکەی کۆرۆنا لەلایەن بەریتانیاوە، هۆڵەندا رایگەیاند، تاوەکو 1ی کانوونی دووەمی 2021 قەدەخەی هاتنی هەموو گەشتیارێک دەکات لەو وڵاتەوە.\nسەرەڕای قەدەخەی تووندی هاتووچۆ و رێکارە تووندەکانی کە لە 14ی کانوونی یەکەمەوە گرتوونیەتەبەر، لە بەریتانیا ئەمڕۆ یەکشەممە 20ی کانوونی دووەم زیاتر لە 13 هەزار تووشبووی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەستنیشانکراون.\nبەلجیکا کە لە ئەمشەوەوە گەشتی ئاسمانی و شەمەندەفەر لە بەریتانیاوە هەڵدەپەسێرێت، ئەلیکساندەر دوکرۆ، سەرۆکوەزیرانی ئەو وڵاتە دەڵێت، هەڵپەساردنەکە لانیکەم بۆ ماوەی 24 کاژێر دەبێت و "ئەگەر دواتر بە پێویستمان زانی رێوشوێنی دیکە دەگرینەبەر".\nلویگی دی مایۆ، وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا لە فەیسبووکی خۆی ئاماژەی بەوە کردووە، حکومەتی وڵاتەکەی خەریکی گرتنەبەری رێوشوێنە بۆ هەڵپەساردنی گەشتی ئاسمانی لە بەریتانیاوە.\nلە ئێرلاند، گفتوگۆی بەپەلە لەوبارەیەوە کراوە و ستیڤن دۆنەلی، وەزیری تەندروستیی ئەو وڵاتە گوتوویەتی، پێشبینی دەکات بڕیارێک بدەن لەبارەی گەشتەکان لە بەریتانیاوە بۆ وڵاتەکەیان. مارتینا فیتز، گوتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیاش دەڵێت، وڵاتەکەی بەنیازە بژارەی سنووردارکردنی گەشت لەگەڵ بەریتانیا بگرێتەبەر، پلانەکانیش بۆ ئەو مەبەستە ئامادەن.\nمیدیاکانی فەرەنساش دەڵێن، حکومەتی ئەو وڵاتە "بە جیددی" تاوتوێی هەڵپەساردنی گەشتی ئاسمانی و شەمەندەفەر لە بەریتانیاوە دەکات و حکومەت "چاوەڕێی هاوئاهەنگیی وڵاتانی ئەوروپییە".\nئارانچا گۆنزالیز، وەزیری دەرەوەی ئیسپانیا ئەوەی خستووەتەڕوو، وڵاتەکەی خوازیاری بڕیارێکی هاوئاهەنگیی یەکێتیی ئەوروپایە لەسەر ئەو پرسە.\nبەپێی میدیاکانی نەمساش، ئەو وڵاتە پلانی هەڵپەساردن و قەدەخەکردنی گەشتی ئاسمانیی هەیە لە بەریتانیاوە.\nلە بەریتانیا، ڤایرۆسەکە لە ناوەڕاستی مانگی تشرینی یەکەمدا ناسێنرا، ئەوەش لەڕێگەی سامپڵێکەوە کە لە مانگی ئەیلوول وەرگیرابوو.\nرێکخراوی تەندروستیی جیهانی دەڵێت، هەمان ئەو گۆڕانکارییانە لە وڵاتانی هۆڵەندا، دانیمارک و ئوسترالیا بینراون، بەڵام ژمارەی تووشبووەکان لەو وڵاتانە لە مانگی ئەیلوولدا کەم بوون، بەشێوەیەک لە دانیمارک نۆ تووشبوو و لە هەریەکە لە دوو وڵاتەکەی دیکەش یەک تووشبوو تۆمارکراون.\nڤایرۆسە نوێیەکە لە ڤایرۆسەکەی پێشوو خێراتر بڵاودەبێتەوە، بەڵام تاوەکو ئێستا گۆڕانکارییە جینییەکانی و چۆنێتی دروستکردنی کاریگەریی لەسەر کۆڤید 19 بە ناڕوونی ماونەتەوە.\nئەم هەواڵە 271جار خوێندراوەتەوە


زارا و فەرزاد و خەرمانان ،حەمە حەریری – PMNews\nفەرزاد: دایە گیان ئەو ڕۆ لە خوێندنگەی مامۆستا پێی وتین دەبێ تەنیا بە فارسی قسە بکەن و بنووسن، ئێ منیش زۆرم پێ ناخۆش بوو دەستم بەرز کردەوە مامۆستا وتی: چە میخوای بگی، وتم ببوورە مامۆستا وتی: حرف نزن، فقط باید بە فارسی بخوانید و\nبنویسد و حرف بزنید اگر یە دفعە دیگر ھر کس فارسی حرف نزنە حتا در حیاط مدرسە، از کلاس بیرونش خواھم کرد.\nدایکی فەرزاد: دایە بە قوربانت بێ ئەتۆش ئەگەر ھاتیەوە ماڵێ لە گەڵ من و باوکت و خوشک و براکانت لە دەرێ لە گەڵ ھاورێکانت بە کوردی قسان بکەن.\nفەرزاد: باشە دایە گیان ئەی بۆ ڕامناگوێزنە خوێندەگەیەکی کوردی.؟\nدایکی فەرزاد: ڕۆڵە گیان جا کوا، خۆزگە سەد خۆزگە زمانی کوردی خۆمان ئازاد بوایە و خوێندنگەی کوردی ھەبوایە دەمناردی ڕۆڵە گیان. بەڵام کوا ؟؟؟؟\nفەرزاد: دەزانی دایە گیان ئەمن ئەگەر گەورە بووم حەزم لێیە ببم بە چی؟\nدایکی فەرزدا: پێتخۆشە ببی بە چی دایە بەقوربانت بی؟\nفەرزاد: حەزم لێیە ببم بە مامۆستای وانەی کوردی و بە شمەکی کوردییەوە بچمە ناو پۆلەکەم و خوێندکارەکانم ھەموو بە جل و بەرگی کوردییەوە کچ و کوڕ پێکەوە بن و پەڕتوکی کوردیان پێ بێ، بە گشتی ئاواتمە ھەموو بەیانیان لە حەوشی خوێندنگەکەماندا ھەموو کیژ و کوڕەکان و ئێمەی مامۆستایانی کورد لە ژێر ئاڵای کوردستان بەڕیز ڕاوەستین و سروودی نیشتمانی ئەی رقیب و کوردستان نیشتمانی کورد بڵێینەوە و دوای ئەوە بە ڕێک و پێکی بچینە ناو پۆلەکانمان و وەکوو خوێندکار و مامۆستا دەست بە خوێندنی لاپەڕەکانی ئەو ڕۆژەی بکەین.\nدایکی فەرزاد: دەی کوڕە جوانەکەم ھیوادارم بەو ئاوات و خۆزگەت بگەی، دەی خۆت سەخڵەت مەکە و با بچینە ژوورەوە ئێستا خوشک و براکانیشت دێنەوە و باوکیشت دێتەوە نان ئەخۆین.\nڕۆژ و حەوتوو و مانگ و ساڵ ھاتن و چوون، فەرزاد گەورە بوو و بوو بە مامۆستای پۆلێک لە مناڵانێ ڕەش و ڕووت و پێ پەت و ھەژار. فەرزاد بوو بە خەمخۆر و مامۆستایان، فێری زمانی دایکیانیانی دەکرد و ھەر وەھا لە بوارەکانی دیکەی ژیانی ڕۆژانەیان دا یارمەتی دەدان، دەردی ھەژاری، بێ کەسی و بێ زمانی دایک کە بۆ خۆی پێوەی ناڵاندبوو و بە گۆشت و ئێسکەوە ھەستی پێ دەکرد. بۆیە خولای فێر کردنی قوتابیەکانی بوو بە خوێندن و نووسینی کوردی لە بن ھەر دار و بەرد و چیا و بەندەن و سێبەرێک بوایە.\nمامۆستا فەرزاد ڕەمزی ھەستانەوە و بەرگری لە زمان و ناسنامەی کوردی لە سەر دەمی خۆی دابوو .\nفەرزاد مەشغەڵێکی پڕتین بەرەو زیندوو بوونەوەی دروشمی بە کردەوەی من کوردم و دەبێ خوێندنگەی کوردیم ھەبێ و بە کوردی بنوسم و بخوێنم و قسە بکەم و بئاژوێم بوو.\nھەر بۆیە داگیرکەرانی کوردستان لەو زاتە کوردە مەدەنیە فەرھەنگیە زەندەقیان چوو بوو. ھەر بۆیە پەتو سێدارەیان بۆ ھەڵخست و وەکوو زۆر ڕۆڵەی دیکەی بە ھەیبەت و نووسەرو ھونەرمەند و شاعیر و ڕووناکبیرو شۆڕشوانی دیکەی کورد و کوردستان لە ناویان برد .\nبەڵام ئایا کورد ھەتا ئێستاشی لە گەڵ بێ توواوەتەوە.\nیا پێداگرتر بووە لە سەر خاک و زمان و فەرھەنگ و کلتور ومێژووی خۆی.\nئاخر ئەگەر کورد وازی لە کوردستان و نەتەوەیی خۆی ھێنا با بە درێژایی مێژوو سەنگەری بەرگری لە خۆکردنی ھەڵدەبژارد و ئەشکەنجە و بەندیخانە و پەت و سیدارەی پێ دەبڕا؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟\nئەوەتا حەڤدەی خەرمانان پۆلێک لە ڕۆڵەکانی کورد لەسەر مان و مانەوەی کوردستان و کورد بە دستی ڕەشی داگیرکەران تێرۆر کران و ھەر لەو ڕۆژە دا بە مووشک ھێرش کرایە سەر مەشەخەڵدارانی ڕێگەی پێشەوا و دوی ڕێبەندان و کۆمەڵێک لە ڕۆڵەکانی مەتەرێزی پاراستنی خاک و خەڵکی خۆرھەڵاتی کوردستان، گیانیان بەخت بوو و برینی قوڵیان کەوتە نیشتمانمان، بەڵام ئایا کورد وازی لە ھەوڵ و تێکۆشان و بەرخۆدان ھەڵگرتووە؟؟؟ ھەرگیز مەگەر داگیرکەرانی کوردستان یەک لە دوای یەک خەونی پێوە ببینن.\nپێش فەرزاد. فەرزاد ھەبوون و فەرزاد گەشایەوە کە فەرزاد سەربەرزانە سەری دانا، زارا گەشایەوە ئێستا زارا دەست و زمان و مێشکی بەندی کراوە، قوتابیانی حەڤدەی خەرمانان و لە سێدارە دانی پەناھی و مورادییەکان کرا، بەڵام کورد دامرکا و ترسا و وازی لە خاک و بوونی خۆی ھێنا ؟؟؟؟؟؟ خەباتی کورد درێژەی ھەیە بۆ وەدست ھێنانی مافی نەتەوەیی و فەرھەنگی و ئینسانی و بەرابەری .\nجا بۆیە نە خاک دەمرێ و نە نەتەوە و نە ئامانج و میلیۆنان فەرزدا و پەناھی و مورادی و زاراو حەڤدەی خەرمانان و قەڵەمەکانیان و دەنگ و ڕەنگ و ڕازیان پەیمانێکە و ئەوینێکە و لە ناو دڵی زەریا دایە.


ژمارەیەک بڕیاری وەزارەتی پەروەردە بۆ گرنگیدان بە وانەی زمانی کوردی | قوتابخانەی زمانی کوردی\nلەدوای کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزارەتی پەروەردە لە 15ـی ئەم مانگە، ئەمڕۆ پێنجشەممە، 17-3-2022 وەزارەتی پەروەردە چەند بڕیارێکی کۆبوونەوەکەی راگەیاند کە لەبارەی گرنگیدانە بە زمانی کوردی لە قوتابخانە حکومی و ناحکومییەکان.\nئالان حەمەسەعید، وەزیری پەروەردەی هەرێمی کوردستان بڕیارەکانی بڵاوکردەوە کە تێیدا هاتووە، “بڕیارماندا بە گرنگیدان بە زمانی کوردی لە قوتابخانە ناحکومییەکان بۆ هەردوو سیستمی وەزارەتی پەروەردە و نێودەوڵەتی.”\nلەو بارەوە دارا ئەحمەد سەمین، بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی گەرمیان ئەمڕۆ پێنجشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، “ماوەیەکە هەست دەکرێت بابەتی زمانی کوردی لە ناوەندە ناحکومییەکانی خوێندن وەکو پێویست بایەخی پێنادرێت و پشتگوێخراوە، چونکە لەو قوتابخانانە زمانی ئینگلیزی زمانی سەرەکییە و کەمتر بایەخ بە زمانی کوردی دەدرێت؛ بۆیە دوای ئەوە وەزیری پەروەردە راسپاردەکانی کۆنفرانسی پەرەپێدانی زمانی کوردی وەرگرت کە ماوەیەک لەمەوبەر لەلایەن زانکۆی سۆرانەوە رێکخرابوو، بڕیاردرا کاریان پێبکرێت و ئەنجوومەنی وەزارەت بڕیارەکانی دەرکرد.”\nبەپێی بڕیارەکە، بەشەوانەی زمانی کوردی لە قوتابخانە ناحکومییە نێودەوڵەتییەکاندا پێداچوونەوەی بۆ بکرێت بەجۆرێک زیاتربێت لەوانەی ئێستا هەن. هاوکات لە ساڵی خوێندنی 2022 بۆ 2023 رێنمایی پێویست دەردەکرێت بۆ ئەنجامدانی هەڵسەنگاندنی زمانی کوردی بۆ قوتابیانی قۆناخی بنەڕەتی لە ناوەندە خوێندنە ناحکومییەکان.\nوەزارەتی پەروەردە ئەوەشی گوتووە کە مامەڵە لەگەڵ مامۆستایانی زمانی کوردی لە قوتابخانە ناحکومییەکان لەڕووی مووچە و شایستە داراییەکان بەراورد بە مامۆستایانی بابەتەکانی دیکە “دەبێت مامەڵەیەکی دادپەروەرانە بێت.”\nلەبارەی گرنگیدان بە زمانی کوردی لە قوتابخانە حکومییەکان، وەزارەتی پەروەردە دەڵێت، لە مانگی نیسانی ئەمساڵ کۆنفرانسی زانستی بۆ کتێبی ئەلف و بێی زمانی کوردی ئەنجامبدرێت.\nهەر بۆ زیاتر بە گرنگیدان بە زمانی کوردی، بەپێی بڕیاری پەروەردە، دەبێت گۆڕانکاری لە شێوازی ئەنجامدانی هەڵسەنگاندن و تاقیکردنەوەکان بکرێت و “شێوازی نووسین رێژەکەی بەرزبکرێتەوە.”\nلە ساڵی خوێندنی داهاتوودا، راهێنانی بەردەوام بە مامۆستایانی زمانی کوردی بۆ پۆلەکانی یەک تاوەکو سێی بنەڕەتی بکرێت.\nتەواوی بڕیارەکان بخوێنەوە\nThis entry was posted on ئازار 17, 2022 by A Freelancer in ڕێنووسی كوردی-kurdish dictation and tagged Kurdi, Kurdish, Kurdish language, ڕێزمانی کوردی, کورد, کوردی, کوردانە, کوردستان, زمانی کوردی.


سەروەری گەل شەهید برایم تاژانی سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nسەروەری گەل شەهید برایم تاژانی\nكاتێك كە ناوی پێشمەرگە دەبردرێ واتاو مانای لە خۆ بردوویی و لە قازانج بووردوویی دێتە دڵی ئادەمیزادەوە. كاتێك كە ناوی شەهید دەبردرێ واتاو مانای تیاچوون و شەهید بوون لە ڕێی ئامانجی ڕەوادا....\nكاتێ دەوترێ پێشمەرگە، مەبەست ڕۆڵەی كوردی كەمەر بەستۆ بۆ خەبات و موبارزەیە، كاتێك دەوترێ شەهید مەبەست و مانای ئەوەیە كە سینە بە سینەی دوژمن وێستابێ و شەڕە بەردی مەرگی لەگەڵ دوژمن كردبێ و چێژی لە مەرگی خۆی كردبێ. بەڵام چەند بكرێ مەرگ بە سەر دوژمندا ببارێنێ. كاتێك دەوترێ قارەمان، مەبەست پێشمەرگەی دەست هەڵێن و لێهاتوو و چاو نەترساوە كە وەك بەور دابێتە دوژمن و وەك هەور سامی مەیدانی جەنگ داگرێ. كاتێك دەوترێ شۆڕشگێر مەبەست كەسێكە كە باوەری بە خەباتی گەل هەبێت. بڕەنجێ و شادكرێ، لە شۆڕش هەڵنەبڕێ و قازانجی شۆڕشی بوێ و لە ڕیزی فیداكاران نەچێتەدەر. كاتێك كە دەڵێن پێشمەرگەی شۆڕشگێر قارەمانی شەهید كەسێكە كە ئەو هەموو ماناو مەبەستەی تێدا هاتبێتەدی و بە ئیمان و لێهاتوی و لە خۆبردووییەوە شەهید بووبێ. كاتێك كە ناوی شەهیدی ئاوایی دەبرێ یەكە یەكەی شەهیدان لەناو كۆڕی شەهیدان سەر هەڵدێنن دەڵەی بەناوی خۆیان بانگیان دەكەی و ناویان دەبەی. لە هەرە سەربەرزەكانیان كە گەردی شەهادەت بە ئەندازەی كێلی گلگۆی بەرزە... شەهید برایم تاژانیە ئەو ڕۆڵە باڵابەرز و بە هێرش و بە هەڵمەتە. ئەو ڕۆڵە قارەمانە كە ترس و خاوی نەدەزانی و هەموو هەلێكی بەهەلی خۆی دەزانی، نە ڕامانی بوو نە دامان یەك بە هەزار بوو. لەشكری بێ ژمار بوو سینەی قەڵای بەرگری بوو لە بەری جەنگدا، وە سەری موشەكی ئارپیجی بوو لە هێرشدا. لە ناوی، دوژمن دەلەرزی بە دیمەنی دڵ و جەرگی نەتەوەیی دەتەزی.\nشەهید برایم تاژانی كوڕی سەعید لە بنەماڵەیەكی جووتێر و خاوەن زەوی و زار لە ساڵی 1337ی كۆچی خۆڕی لە دێی تاژانی ناوچەی بانە لە دایك بوو.\nدایك و باوكی لێی جیا بوونەوەو لە باوەشی گەرمی سۆزی مامەكانی دا گەورە بوو. بەشی خوێندنەوەو نووسینی خوێند. پاشان لە كاری كشتوكاڵ دا لەگەڵ مامەكانی ژیانی مێر منداڵی و شلكە لاوی بردەسەر. لە دوای سەركەوتنی شۆڕشی خەڵكی ئێران و پێك هاتنی هێزی خەڵك، بوو بە یەكێك لە چەكدارانی پاسگای دێی تاژان و هەر لەوێوە ڕێگای پێشمەرگایەتی كوردستانی گرتەبەر.\nلە ساڵی 1359 دا هاتە ڕیزی پێشمەرگە خاوەن باوەڕەكانی سازمانی خەباتەوە. شەهید برایم تاژانی ڕۆڵەیەكی لێهاتوو و چاونەترس و چالاك بوو. پێشمەرگەیەكی لە خۆبردوو و فیداكار بوو، لە زۆربەری جەنگەكانی ناوچەی بانە دا بەشداری كردووە. لە هەموو جەنگێَك دا پەڕێزی دیاربوو. لە دروێنە كردنی دڕك وداڵی دوژمنانی كوردستاندا سەر پاڵە بوو. شەهید برایم 3 جار بریندار بوو بەڵام برینداری ورەی ئەو قارەمانەی بەرزتر دەكرد. شەهید برایم تاژانی لە بانەمەڕی 1362دا كرا بە فەرماندەی لقی شەهیدانی بانە لە هێزی شەهید خەلیل، لە ڕێبەندانی 1363دا كرا بە جێگری فەرماندەی هێزی ناوبراو ماوەیەكی كەمی چەند ڕۆژی لە دەرەوەی ڕیزی پێشمەرگە خۆی دەگرت و بێ ئەو ڕیزە هەڵی نەدەكرد. لەو ماوە كەمە داو بۆ خۆبەخت كردن و زەربەت دان لە دوژمن دەڕۆیی. تیغی جەوهەردار بوو خۆی لە كالان رانەدەگرت و دەستكەوتەكانی بە پاكی هەر بۆ كۆگای خەبات بوو. برایم تاژانی قارەمانی بێ ئەمان بوو، پێشمەرگەی بە جەرگ بوو، ڕۆڵەی تۆڵە بوو، هیواو هومێدی ڕیزی خەبات بوو، ئامانجی خەبات ئاواتی بوو.\nبرایم تاژانی نازانی چ بوو كێ بوو، دەبێ لە هاوەڵان و خەڵكی ناوچە بپرسی كێ بوو، چۆن بوو؟\nڕێبازی خەبات دەبێ سەری قارەمانی وابكرێ بە پردەبازی سەری ئەوانەی كە بەسەر بەرزی ژیاون و بە سەربەرزی شەهید كراون. گەلی كورد ڕۆڵەی وای زۆرن كە رێی خەبات و شەهادەت بە ئاوەدانی دەهێڵنەوە. شەقامی خەبات بە خوێنی خۆیان دەر دەكێشن، گیانی خۆیان بۆ خەبات دەوێ و سەری خۆیان بۆ پردەبازی ڕێی ئازادی كوردستان داناوە. یادی قارەمانی وەك شەهید برایم تاژانی بۆ شانازی و سەربەرزییە نەك بۆ پەژارەو ژێوانی. قارەمانەكان خۆیان بۆ ئەو ڕێگە دەوێ. گەلی كوردیش بەرخی نێری بۆ قوربانی دەوێ، شەهادەتی سوور خەڵاتە شیاوی ئەوانە، لای قارەمانان مەرگی سەر جێ سووكە و زیانە. بەڵێ هەر بۆیە شەهید برایم تاژانی نەبەزی ونەتەزی درێژەی دا بە خەبات و پێی وابوو شوان تا دانیشێ مەڕی دوور دەكەوێتەوە. ڕۆڵەی كورد نابێت لە خەبات وچان بگرێت. خۆ ئەگەر سەركەوتنی گەلی كورد نەبینێ خۆسەربەرزی\nخۆی وگەل بە شەهادەت دەبینێ، وچانی لە خەبات نەگرت لە ڕۆژی 10/3/1364 لە شەڕێکی قارەمانانەدا لە نزیک گوندی میرەوسوو لە نێوان تاژان و ئارمردە کە سەر بە شاری بانەیە، بەدەیان كەس لە هێزی دوژمنی تێدا كوژران، بە سەربەرزی و ڕوسووری بەرگی سوورخەڵاتی شەهادەت كردەبەر و گیانی پاكی بەرەو بەهەشتی شەهیدان هەڵفڕی و تەرمی پیرۆزی چووە ناو باوەشی نیشتمانەوە.\nهەزاران سڵاو لە گیانی پڕ لە شانازی شەهید برایم و هاوەڵانی...\nڕێکه‌وت: 2021-05-31 06:50:39


سـه‌رۆكی ئه‌فغانی كابیـنه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی ده‌گۆڕێت\nی مانگی سێ ٢٣, ٢٠٠٦\nسـه‌رۆكی ئه‌فغانی حامید كارزای ڕایگه‌یاند كه‌وا چه‌ند گۆڕانـكاریـیه‌كی له كابینه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی كردووه، له‌وانه وه‌زیری ده‌ره‌وه عه‌بدوڵـڵا عه‌بدوڵـڵا كه بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ له‌و پـۆسـته بووه.\nیاریده‌ده‌رێـكی به‌ڕێز كارزای ده‌ڵێت ڕاوێـژكاری سه‌رۆكایه‌تی بۆ كاروباری ده‌ره‌وه، ڕه‌نـگین دادفه‌ر سـپانتا دانراوه له شـوێنی عه‌بدوڵـڵا. تائێسـتا ڕوون نه‌بۆته‌وه هۆی لابردنه‌كه‌ی عه‌بدوڵـڵا چییه.\nهه‌روه‌ها وه‌زیری كاروباری ژنانیشـی، مه‌سـعوده جه‌لالی گۆڕیوه به سـوره‌یـیا ڕه‌حیم سـوبهڕه‌نـگ، وه زرار ئه‌حمه‌د موقبل كه له مانـگی 9 ی پاره‌وه وه‌ك بریكاری وه‌زیری ناوخۆ كاری ده‌كرد كردی به وه‌زیری هه‌مان وه‌زاره‌ت.\nوه له نێوان وه‌زیره‌كانی پـۆسـته گرنـگه‌كان ئه‌وانه‌ی كه له شـوێنی خۆیان ماونه‌ته‌وه وه‌زیری به‌رگری عه‌بدول ڕه‌حیم وه‌رده‌ك و وه‌زیری قه‌ڵاچـۆكردنی تلیاك، حه‌بیبوڵا قادری و هه‌روه‌ها وه‌زیری ئابوری، ئه‌مین فه‌رهه‌نـگ.\nئه‌م گۆڕانـكاریـیانه به‌نده به ڕه‌زامه‌ندی په‌رله‌مانی ئه‌فغانی له‌سه‌ری، كه ڕه‌نـگه لیستی كۆتایی ناوه‌كانی كابینه نوێـیه‌كه له ماوه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا پـێـشـكه‌شیان بكرێت.


سەرەتایەک بۆ کارکردن لە ڕاژە – RAID چیە؟\nلە لایەن سامرەند حاجی لە\t كانونی دووه‌م 22, 2017 داتاسترەکچەر و ئەلگۆریثمەکان راژە\nsource url سەرەتا ڕاژە چیە؟\nسەرەتا cheap Depakote ڕاژە (Server) بیرتیە لە کۆمپیوتەرێک کە لەلایەن کۆمپانیاکانی تایبەتمەند بە بە کرێدانی purchase prednisone کۆمپیوتەری هەوری (Cloud Computing) دەدرێت بە کرێ بە بەکارهێنەران ی ئینتەرنێت. ئەم ڕاژانە بەپێی چەند خزمەت گوزاریەک دەکرێن، کە بەبەردەوامی کاردەکەن بەبێ پچرانی هێڵی ئینتەرنێت و وزەی کارەبا و بەردەوام پێویستیان بە سارکەرەوە هەیە و چەندین پسپۆڕ و ئەندازیاری بواری تەکنەلۆجی لەسەری کاردەکەن هەتاوەکو بتوانین بە زوترین کات لەگەڵ هەبوونی هەر کێشەیەک بتوانن چارەسەری بکەن چەندین کۆمپانیای بەناوبانگ هەیە کە کار لە دابینکردنی ئەم جۆرە لە خزمەت گوزاریە دەکات لەوانە گووگڵ، ئەمەزۆن، بلوهۆست و چەندین کۆمپانیای بەناوبانگی تر! لەڕاستیدا لە سنوری جوگرافیای ئێمەداو لە ڕۆژ هەڵاتی ناوەڕاست لەم جۆرە کۆمپانیایانەی تێدانیە جگە لە یەک داتا سەنتەر نەبێت کە لە سعودیە هەیە. راژە لە ڕووی کارپێکردنەوە دەبن بە چەند بەشێکەوە!\nبابەتی رابردوووانەی چوارەم بەشی حەوتەم: دروستکردنی باسکە رۆبۆت\nبابەتی داهاتوو کردارە بنەرەتیەکانی سیسته‌می به‌كار خستن چیه ؟


کۆمیتەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە وڵاتی نۆروێژ وێبنارێکی سیاسی- گشتیی لە یادی تێرۆرکرانی دوکتور "قاسملوو"دا بەڕێوە برد.\nڕۆژی یەکشەممە ٢٢ی پووشپەڕ، کۆمیتەی گشتیی حیزبی دێموکرات لە وڵاتی نۆروێژ، وێبنارێکی سیاسی-گشتیی بۆ یادی ٣١ ساڵەی تێرۆرکرانی ڕێبەری بیرمەند دوکتور "قاسملوو، عەبدوڵڵا قادری ئازەر و دوکتور فازڵ ڕەسوڵ"، پێک هێنا.\nوێبنارەکە لەلایەن "نادر قودرەتی" بەڕێوە برا و کۆڕگێڕانی ئەم یادەش بریتی بوون لە "ڕۆستەم جەهانگیری" بەرپرسی ناوەندی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و دوکتور "هەژار ڕەحیمی" مامۆستای زانکۆ.\nلە بەشی یەکەمی وێبنارەکەدا "ڕۆستەم جەهانگیری" باسێکی لەسەر قۆناغە جیاوازەکانی مێژووی ژیانی سیاسیی دوکتور "قاسملوو" و بەشێک لە ڕووداوە مێژووییەکان کرد.\nهەروەها "جەهانگیری" کاریگەریی ڕووداوە مێژووییەکانی لەسەر هزر و کرداری "دوکتور قاسملوو" هێنایە بەر باس و لە چەند ڕەهەندێکی جیاوازەوە تیشکی خستە سەر هەڵوێست و جیهانبینیی دوکتور "قاسملوو".\nلە درێژەی باسەکاندا ناوبراو ئاماژەی بە پەیوەندییەکانی دوکتور "قاسملوو" لەگەڵ لایەنە کوردی و هەرێمییەکاندا کرد و پاراستنی بەرژەوەندیی پارچەکانی تری کوردستانی بە خاڵێکی پڕشنگداری حیزبی دێموکرات و دوکتور قاسملوو پێناسە کرد.\nلە بەشی دووەمی وێبنارەکەدا دوکتور "هەژار ڕەحیمی" لە باسێکی فرەڕەهەندیی زانستیدا تیشکی خستە سەر چەند تایبەتمەندییەکی کەسایەتیی دوکتور "قاسملوو" و کاریگەریی لەسەر ڕەوتی ڕووداوە مێژوییەکان بە شێوەیەک کە بووەتە بەشێک لە فەرهەنگی سیاسی و کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگای کوردی.\nهەروەها ناوبراو لایەنە فیکری و کردەییەکانی دوکتور "قاسملوو"ی لە چوارچێوەی جیهانبینیی دوکتور "قاسملوو"دا و ناسینی کۆمەڵگای کوردی و هەستکردن بە کێشەکان و هەنگاونان بۆ چارەسەرکردنیانی بەرز نرخاند.\n"ڕەحیمی" لە لێکدانەوە و شرۆڤەکانیدا ڕوونی کردەوە کە دوکتور قاسملوو لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە هیچ ئایدۆلۆژییەک ناتوانێت کێشەی کورد چارەسەر بکات و هەوڵی داوە ئایدۆلۆژی لەگەڵ کۆمەڵگا بگونجێنێت نەک کۆمەڵگا لەگەڵ ئایدۆلۆژی ئاوێتە بکات.\n"دوکتور هەژار" پێی وابوو لە خوێندنەوەی کردار و تێگەیشتنی دوکتور "قاسملوو"دا دەتواندرێت ڕۆحی کوردایەتییەکی مۆدێڕن هەڵێنجێت.\nناوبراو ئاماژەی بەوە کرد کە خاڵێک کە دەتوانین بیکەینە تێزی ڕۆحی کۆمەڵگای کوردی ئەوەیە کە دوکتور "قاسملوو" هیچ چەشنە گومانێکی لەسەر سەروەریی نەتەوەیی کورد نەبوو و ستراتێژیی نەتەوەیی بە شێوەی "تەساعودی" دادەڕشت نەک بە شێوەی "تەنازولی".\nئەمانە و زۆر باس و بابەتی بەپێزی دیکە لەسەر کەسایەتی و کاریگەریی دوکتور "قاسملوو" لە وتەکانی "ڕۆستەم جەهانگیری و دوکتور هەژار ڕەحیمیـ"ـدا ڕەنگیان دایەوە.\nوێبنارەکە ٢ کاتژمێری خایاند و بە شێوەی لایڤی فەیسبووک بەڕێوە چوو کە هاوکات بینەرێکی یەکجار زۆری هەبوو.


Sharbook | About\nلە دوای کرانەوەی کوردستان بەڕووی ناوچەکەو جیهاندا و ئەو پەرەسەندنە گەورەیەی کە لە بواری بازرگانی و پیشەگەریدا کوردستان بە خۆیەوە بینی کە هاوکات بوو لەگەڵ گەشەسەندن و زیادبوونی ڕێژەی بەکارهێنانی ئینتەرنێت لە کوردستاندا ؛ پێویستی بوونی ماڵپەڕێکی بازرگانی و بازاڕکردن و ڕێبەری پیشەگەری سەری هەڵدا.\nکۆمپانیاکەمان (كۆمپانیای ئاڤۆن بۆ بانگەشەی ئەلکترۆنی) بە هاوکاری و سەرپەرشتی کەسانی شارەزا و خاوەن ئەزموون لەبواری پیشەگەری ئەلکترۆنیدا ماڵپەڕی شاربووکی دامەزراند. شاربووك یەکەم و گەورەترین ماڵپەڕی بازرگانی ، ڕێبەری پیشەیی ، بازاڕکردن و ڕێبەری گەشت و گوزاری کوردی یە.\nلە ئێستادا ئینتەرنێت چۆتە هەموو ماڵێکەوە لە کوردستان ، ئینتەرنێتی وایەرلێسی خۆڕایی لە زۆرێك لە شوێنە گشتیەکان هەیە ؛ هەربۆیە باشترین و ئاسانترین و هەرزانترین ڕێگا بۆ ڕێکلام کردن بۆ پیشە و بازرگانی یەکەت دروستکردنی ئۆفیسی ئەلکترۆنیە بۆ پیشاندانی کاڵا و خزمەتگوزاریەکانت بە وێنە و زانیاری تەواوەوە لە ماڵپەڕێکدا کە زۆرترین ژمارەی سەردانی هەبێت.\nشاربووك ئەم بەشانە لە خۆ دەگرێت:\nبۆ هەموو دامەزراوە بازرگانیەکان و پیشەوەران و خاوەن کارامەییە تایبەتەکان ؛ کە لێرەوە بانگەشە بۆ کاڵا و خزمەتگوزاریەکانیان و ئۆفەرە تایبەتەکانیان دەکەن لە کەمترین کاتدا و بە ئاسانترین شێوە بە جۆرێك کە هەموو کاتێك توانای نوێکردنەوەیان هەبێت لەلایەن خۆیانەوە.\nناوەندی کار : بریتیە لە پلاتفۆرمێك بۆ بانگەواز بۆ هەلی کارەکان و بڵاوکردنەوەی سیڤی و پرۆفایلی ئەو کەسانەی کە بۆ کار دەگەڕێن. لەم بەشەدا پیشەگەر بەشداربووەکانی شاربووك بە ئاسانی ئەتوانن هەلی کارەکانیان لە کەمتر لە ٥ دەقیقەدا و بە چەند کلیکێك بڵاو بکەنەوە. هەروەها هەروەها ئەو کەسانەی کە بەدوای کاردا دەگەڕێن ( لەهەر پلەو ئاستێكدا بن) ئەتوانن زۆر بەئاسانی سیڤی خۆیان دروستبکەن. شاربووك فۆرمی سیڤی ئەلکترۆنی دەخاتە بەردەم کەسەکە بۆ پڕکردنەوە کە سەرجەم زانیاریە پێویستەکانی سیڤییەکی باش و سەرنجڕاکێشی تێدایە.\nتایبەتمەندیەکانی بەشی ناوەندی کار:\n-دانانی هەلی کار لە کەمترین کاتدا و بەئاسانترین شێوە.\n-توانای گۆڕانکاری لە هەلی کاردا لەوانە ( دەستکاری ناوەڕۆك ، داخستی هەلی کار، درێژکردنەوەی ماوەی هەلی کار...هتد).\n-توانای پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆ بۆ هەلی کار لەلایەن ئەو کەسانەوە کە بۆ کار ئەگەڕێن و لەشاربووكدا پرۆفایلیان هەیە.\n-توانای بینینی پێشکەشکردنەکان بۆ هەلی کارەکەت ، قبوڵکردن یان ڕەتکردنەوەیان تەنها بە یەك کلیك ، یان ڕاستەوخۆ ناردنی نامە بۆیان لە هەمان پەڕەی هەلی کارەکەتدا.\n-توانای گۆڕانکاری لە سیڤیەکەتدا لە هەموو کاتێکدا.\nبەشی ڕێکلامی بازرگانی:\nلەم بەشەدا خاوەن پیشەکان ئەتوانن بە چەند کلیكێك و بە ئاسانترین شێوە ڕێکلام بۆ پیشەکانیان دابنێن، ڕێکلامە نوێکان ڕاستەوخۆ لە پەڕەی سەرەکی ماڵپەڕی شاربووك دەردەکەون سەرجەم میوانەکانی ماڵپەڕ ئەیبینن.\nڕێبەری گەشت و گوزار: بۆ هەموو شوێنە گەشتیاریە گشتی و تایبەتەکان بەهەموو وێنەو زانیاری و ئەدرەسێکی تەواوەوە.\nفۆرومی گفتوگۆ: بۆ بانگەشەکردن بۆ بیرۆکە نوێکان لە بواری بازرگانی و پیشەگەریدا وە هەروەها گفتوگۆکردن لەسەر مامەڵە گرنگ و گرانبەهاکان لە نێوان بازرگاناندا لەپێناو دۆزینەوەی هاوبەشی گونجاو و سازدانی مامەڵەی دروست و زانستیانە بۆ ئەو بیرۆکانەی کە هەلی سەرکەوتنیان زۆرترە.\nهەلی کار: لێرەدا دەتوانیت هەلی کارەکانت بەخۆڕایی بەیان بکەی ، جگە لە شاربووك بانگەشەکان لە ماڵپەڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووك و لە پەیجی تایبەت بە شاربووك بڵاودەکرێتەوە بەمەش زیاترین هەلت دەبێت بۆ دۆزینەوەی کەسێکی تەواو گونجاو بۆ کارەکەت.\nبازاڕکردن: بەشی تایبەت تەرخانکراوە لەشاربووکدا بۆ بازاڕکردن و ساخکردنەوە، شاربووك پلانی زێڕینی هەیە بۆ دەستەبەرکردنی سیستمی کڕین و فرۆشتن لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بە هاوکاری لەگەڵ بانکە بەناوبانگەکاندا.\nهەڵبژاردە: بۆ ئاگاداربوون لە هەواڵە ئابووریە گرنگەکان و هەڵچوون و داچوون لە بازاڕە جیهانیەکاندا.\nشاربووك باشترین یارمەتیدەرە بۆ هەموو جۆرەکانی بازرگانی و پیشەگەری لەبەرئەوەی جیاوازە لە ڕێبەرێکی چاپکراوی نەگۆڕ کە توانای دەستکاری کردنی ئەستەم بێت ، شاربووك توانای گەورە دەداتە بەشداربووان بۆ دەستکاریکردن و نوێکردنەوەی پڕۆفایلەکانیان لە هەمووکات و بارێکدا و بە تایبەت لەم دۆخەی ئێستای کوردستاندا کە ڕۆژ دوای ڕۆژ کاڵا و خزمەتگوزاری تازە دێتە ووڵاتەوە.\nکەواتە با سود لە بەهرەو خێر و بێرەکانی تەکنۆلۆجیا وەربگرین بۆ زیاتر پێشخستنی کوردستانی خۆشەویست وەك هەموو وڵاتانی جیهان. شاربووك (پەڕاوی شار) ماڵێکی گەورە و فراوانە بۆ ئێوە و ڕێبەرێکی زۆر گرنگیشە بۆ ئەو بیانی و گەشتیارانەی بە هۆی جیاواز دێنە کورستان ئەوەش بەهۆی بەردەست بوونی ماڵپەڕەکە بە هەرسێ زمانی (ئینگلیزی و کوردی و عەرەبی).\nشاربووك ئاسانترین ڕێگا دابین دەکات بۆ بەکارهێنەران بۆ گەیشتن بە هەموو بازاڕ و شوێنە بازرگانی و پیشەیی و گەشت و گوزاریەکان؛ لێرە و ئەو کاڵا یان خزمەتگوزاریەت بەدەست دەکەوێت کە بۆی دەگەڕێیت ، لە پارچەیەك مۆبیلیاتەوە تا مۆدێلێکی دیاریکراوی ئۆتۆمۆبێل (بە نرخ و وێنەو مواسەفات و زانیاری تەواوەوە). لێرە بەدواوە پێویست ناکات شوێن بە شوێن بگەڕێیت بۆ کڕینی کاڵایەکی تایبەت ، بۆ دۆزینەوەی ئوتێلێکی گونجاو بۆ دۆزینەوەی نۆڕینگەی پزیشکێك ....هتد شاربووك کتێبێکی ئەلکترۆنی پڕ زانیاری یە.\nسەبارەت بە بەشداربووان ، جگە لەوەی شاربووك لە هەموو جۆرێک لە میدیای بینراو و بیستراو و خوێنراودا بانگەشەی بۆ دەکرێت کە پێشبینی دەکرێت دەیان هەزار بەکارهێنەر بۆ ماڵپەڕەکە بێنێت، بەشداربوون زۆر لەوە زیاتریان دەستدەکەوێت کە کە وەك کرێی بەشداربوون دەیدەن، بە هۆی ئەو ژمارە زۆرە بەکارهێنەرەی کاڵا و خزمەتگوزاریەکانی لە پرۆفایلەکەیدا دەبینن بەبەردەوامی.\nزیاتر لەوەش، شاربووك پێگەی وەرگرتووە لە ماڵپەڕی گۆگڵ کە گەورەترین ماڵپەڕی گەڕانە لە جیهاندا، بەمەش گۆگڵ بەبەردەوامی گرنگترین و بەسودترین ڕێکلام و خزمەتگوزاری جیهانی نوێ دەهێنێتە ماڵپەڕی شاربووکە لە ڕووبەرێکدا لە پەڕەی سەرەکی کە تایبەتکراوە بۆ ئەو مەبەستە ، هەروەها ئەو کەسانەی کەلە گۆگڵدا دەگەڕێن بە نوسینی هەر ووشەیەك کە تایبەت بێت بە بازرگانی و پیشەگەری و گەشت و گوزار لە کوردستاندا لە شوێنی گەڕاندا گۆگڵ پێشنیاری ماڵپەڕی شاربووکیان دەداتێ وەك ئەنجامی سەرەکی گەڕان.\nپلانەکانی داهاتووی شاربووك:\nگەشەپێدان و فراوانترکردنی ماڵپەڕەکە لە پێناو دابینکردنی خزمەتگوزاری زیاتر بۆ بەشداربووان بەجۆرێك بتوانن پرۆفایلەکانیان بەشێوازێک ڕێك بخەن کە بگونجێت لەگەڵ پیشەکانیاندا.\nدەستەبەرکردنی سیستەمی کڕین و فرۆشتن لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بە هاوکاری لەگەڵ بانکە بەناوبانگەکاندا.


رێککەوتی 30/6/2019 یادی 26 ساڵەى ڕاگەیاندنی حزبی شیوعی کوردستان بوو، بۆ ئەم مەبەستە کۆمیتەی پارێزگای کەرکووک بڕیارمان وەرگرت کارتی بانگێشتنامە بۆ سەرجەم حزب و لایەنە سیاسی و کەسایەتی کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری کوردی و تورکمانی و عەرەبی بنێرین.\nسەرجەمیان بانگهێشتکران بەکارتى تایبەت، تەنانەت ڕاکان جبورى تەعریبچى و حەشدی شەعبى و ڕۆشنبیر و کەسایەتى کۆمەڵایەتی عەرەب و تورکمان. لەڕاستیدا وا چاوەڕوانمان دەکرد هیچ کەسێک لەوانە داوەتنامەکەمان فەرامۆش نەکەن و ئامادەبن.\nڕێک بیرکردنەوەکەی ئێمە پێچەوانە دەرچوو، جگە لە حزبە کوردستانییەکان و ڕۆشنبیران و کەسایەتی کۆمەڵایەتی کورد و هەندێ لە هاوڕێیانی عەرەبی خۆمان بە دەنگ داواکەمانەوە نەهاتن.\nلێرەوە دەگەینە ئەو ئەنجامەی ئایا چەمکی پێکەوەژیان لەلاى دەسەڵاتدارى عەرەب و تورکمان هیچ بەهایەکى ماوە؟ یان بە زۆر ئێمەی کورد دەمانەوێت ئەو چەمکە بەیەکەوە گرێ بدەین، تۆ تەماشاکە، لە ساڵی 2003 بە دواوە، دوای ڕووخانی بەعسی دیکتاتۆری لەناوچوو، لەلایەن هێزە هاوپەیمانەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و حزب و لایەنە سیاسییەکان لە ناوخۆی کەرکووک و پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان و عێراق و وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا و وڵاتانی هەرێمایەتی و دەیان و سەدان کۆنگرە و وۆرک شۆپ و ئۆپن دایالۆگ بۆ ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک کە سەرجەم نەتەوەکانى تێدایە لە کورد و عەرەب و تورکمان و کلد و ئاشووری لەسەر پێکەوەژیان و ئاشتی و برایەتی. هەروەها بۆ حزب و لایەنە سیاسییەکان و ڕۆشنبیر و کەسایەتى ئاینى و کۆمەڵایەتى بۆ ئەو مەبەستەش، دەیان ملیۆن دۆلار خەرج کراوە، ئەو ڕاستییە دەرکەوت نە حزبە تورکمانییەکان نە حزبە عەرەبییەکان بڕوایان بە پێکەوەژیان نییە بەهەمان بیرکردنەوەى بەعس مامەڵە لەگەڵ دۆخەکەدا دەکەن.


لێکچوونی سروودی "سڵاو فەرماندە"ی خامنه‌ای و سروودی " سڵاو هیتلەر "ی نازییەکان\nمی 26, 2022 65\nلە سەرەتای ئەمساڵەوە سروودێکی کۆنەپەرستانەیان خستۆتەسەر زمانی منداڵان کە ئاوێنەی باڵانوێنی ئەو مەینەتی و ڕۆژڕەشییەیە کە ڕژیمی ئێسلامی بەسەر خەڵکی ئێرانیدا هێناوە. ” سڵاو فەرماندە” سروودێکە کە بۆ ئەوەی منداڵان بەکۆڕ بیڵێنەوە کەڵکی لێوەردەگیرێت. ڕاگەیاندنەکانی سەربە حکوومەتی ئێران گەلێک ڕاپۆرتیان سەبارەت بە وتنەوە و بڵاوکردنەوەی ئەم سروودە لە شوێنە جۆراوجۆرەکاندا بڵاو کردۆتەوە. گەورەترین کۆڕ کە تێیدا ئەو سروودە خوێندرایەوە، بەبەشداری دووهەزار منداڵ لە حەساری “مزگەوتی جەمکەران” بەڕێوەچووە.\nڕێکخراو و گرووپە تەبلیغاتی و مەزهەبییەکان بەرنامە گەلێک لە شارە جۆراوجۆرەکانی ئێران بۆ بەکۆڕ خوێندنەوەی ئەم سروودە لەلایەن منداڵان و تازەلاوانەوە ڕێک دەخەن. دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیش لە بانگهێشتنامەیەکدا داوای لە منداڵان و خوێندکاران کردووە کە ئەم سروودە چ بەشێوەی کۆڕ و چ بە تاک تۆمار بکەن و فیلمەکەیان بۆ بنێرن. بەگوێرەی ڕاپۆرتی ئەم کاناڵە گۆیا تا “بیست و یەکی” گوڵان، پێنج هەزار ویدئویان لە تۆماری ئەم سروودە بەدەست گەیشتووە.\nحکوومەتی ئیسلامی و لە لوتکەی ئەم حکوومەتەدا خامنه‌ای، تووشی دێوانە حاڵی و شەیداییەک بوون کە نەخۆشییەکی ڕەوانی هاوبەشی زۆربەی دیکتاتۆرەکان و حاکمانی سەرەڕۆی جیهانە. سروودی ” سڵاو فەرماندە”ی ڕژیمی ئێسلامی لەگەڵ سروودی ” های هیتلەر”ی سەردەمی ئاڵمانی نازی، لەزۆر لایەنەوە وەک یەک دەچن. خامنه‌ای، ئەو مەلایەی کە خۆی کردۆتە فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان و لەپەنای سپا و فەرماندە نیزامییەکاندا هەست بە ئەمنییەت و بەهێزیی دەکات، سەرەڕۆیەکە کە لە کۆمەڵانی خەڵک نیگەران و بێ هیوایە. ئەو نە تەنیا لە جەماوەری ملیۆنیی خەڵک، بەڵکوو لە کاربەدەستانی هەڵبژێردراوی خۆشی هەست بە دڵنیایی ناکات. لە هەلومەرجیێکدا کە هەژاری و ڕۆژڕەشی سەرتاسەری ئێرانی داگرتووە، بە فەرمانی ئاوا کەسێک و بەپێی بەرنامە بۆداڕشتنی ناوەند و دامەزراوە کۆنەپەرستەکانی ڕژیم و هەروەها خەرجکردنی هەزینەگەلێکی ملیاردی، دووهەزار منداڵی کچ و کوڕ لە ناوەندێکی مەزهەبیدا کۆدەکەنەوە و سروودی سڵاو فەرماندە بۆ ئەو و بەمەبەستی شۆردنەوەی مێشکی منداڵان بەکۆڕ بەڕێوە دەبەن. کچانی کەم تەمەن لە حیجابی زۆرەملێی ئێسلامییەوە دەپێچن و لەگەڵ کوڕانی هاوتەمەنی خۆیاندا بە زمانێکی منداڵانە ئاواز و سروودێک دەخوێنن کە هیچی لێ تێناگەن و هیچ بایەخێکی هونەریی نییە و تەنیا کۆمەڵێک درۆ و دەلەسە و وشەی بی مانایە.\nئادۆڵف هیتلەر پێشەوای ئاڵمانی نازیش، سروودی ” سڵاو هیتلەر”ی خۆی ڕێک بەم شکڵ و شێوازە لەناو هەزاران نیزامی و هەروەها نەزم و ئینزیباتێکی وەک کۆیلەدا بەرێوەدەبرد. لە سروودی ” های هیتلەر”دا نیزامییەکان ئیتاعەت و پەیڕەویی بێ ئەملاو ئەولای خۆیان لە سەدری ئەعزەمی فاشیستی ئەوکاتی ئاڵمان ڕادەگەیاند. ئیتاعەتێکی بێ ئەملاو ئەولای کە بە کۆمەکی پێشکەوتووترین ماشێنی شەڕی ئەو سەردەمە بەشێکی جیهانی وێرانکرد، پتر لە پەنجا ملیۆن ئینسان گیانیان لەدەستدا و بەسەدان ملیونیش بریندار و ئاوارە و ماڵوێران بوون. سەرەنجام دیتمان کە ئەم تراژیدیا مرۆییە، بە شکستهێنانی نازیسم و خۆکوژی پێشەوا فاشیستەکەی کۆتایی پێهات. خامنه‌ای فەرماندەی درووستکراوی ڕژیمی ئێسلامی، تەنانەت سروود و گاڵتەجاڕی ” سڵاو فەرماندە”کەشی لەناو سپا و نیزامییەکاندا بەڕێوە نەبردووە، بۆخۆی نەچۆتە ناو ئەوان و بەسەدان منداڵی کەم تەمەنی کوڕ و کچی لە کەشێکی مەزهەبیدا کۆکردۆتەوە و ئەم گاڵتەجاڕەی بەڕێوەبردووە.\n” های هیتلەر” و ئەرتەشی زەبەلاحی ئاڵمانی نازی، نەیتوانی بەربە شکست و هەرەسهێنانی نازییەکان لە شەڕی دووهەمی جیهانیدا بگرێت.، ” هەربۆیە سڵاو فەرماندە”ی کۆمەڵێک منداڵی کەم تەمەنیش کە بەشێک لە هاوتەمەنەکانیان لەناو زبلدانەکاندا بەشوێن پارووە نانێکدا وێڵن و لەچوون بۆ مەدرەسە بێبەشن و ناچارن کار بکەن، خامەنەیی و حکوومەتە ئیسلامییەکەی رزگار ناکات.\n“سڵاو فەرماندە”ی خامەنەیی لە کاتێکدا بەڕێوە دەچێت کە موعەلیمەکانی ئەم منداڵانە لەگەڵ ڕژیمی ئێسلامیدا دەستەویەخەن بۆ ئەوەی لانیکەمی مافی خوێندکار و مامۆستایان دابین بکەن. بە ملیۆنان دایک و باوکی مناڵانی هاوتەمەنی ئەو منداڵانە، لە شارە جۆراوجۆرەکان دەستیانداوەتە خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایەتی لەدژی ڕژیمی ئێسلامی بۆ ئەوەی نان و ئازادی بۆ منداڵەکانیان دابین بکەن.\n” سڵاو فەرماندە”ی عەلی خامەنەیی و ڕێزگرتن لە تیرۆریستێکی جینایەتکاری وەک قاسمی سلێمانی، کە قاتڵی دەیان هەزار منداڵ لە سوریە، عێراق، یەمەن، لوبنان، ئەفغانستان و کورستانە، پێشێلکردنی بەئاشکرای مافی منداڵانە. جێگای ئەو منداڵانە مەدرەسە و شوێنی یاریکردنە، نەک ئەوەی کە لە حیجابی ئیسلامییەوە بپێچرێن و وەک منداڵەکانی سەردەمی شەڕی کۆنەپەرستانەی ئێران و عێراق کە لە مەیدانەکانی “مین”دا کەڵکیان لێوەرگیرا، بەکار بهێندرێن.\nحکوومەتی ئیسلامی کە لەگەڵ نەفرەت و تووڕەیی ملیۆنان کەسی بەساڵاچوو بەرەوڕوو بۆتەوە، لەسەر منداڵانی کەم تەمەن سەرمایەگوزاری کردووە. پێویستە ئەم سیاسەت و پلانە شوومەی ڕژیم لەگەڵ دژایەتی و ناڕەزایەتی جەماوەری شەریف و ڕێکخراوەکانی دیفاع لە مافی منداڵان بەرەوڕوو بێتەوە. شوێنی منداڵ مەدرەسەیە نەک ناوەندە مەزهەبییەکان و بەشداریپێکردن لە کۆڕ و سروود و شۆردنەوەی مێشکی نەوەی نوێ لەڕیگەی فەرهەنگ و سیاسەتی کۆنەپەرستانە و دژبە منداڵانی دەسەڵاتدارانی ڕژیمی ئێسلامی ئێرانەوە.\nسروودی "سڵاو فەرماندە


:: KDPMR :: - نیفاقی دونیای سیاسی ئێمە. سەبارەت بە ونبوونی پرەنسیپەكان\nنیفاقی دونیای سیاسی ئێمە. سەبارەت بە ونبوونی پرەنسیپەكان\nئەبو بکرجاف ؛\nبێبەهایی تا ئەو ئاستە بڕوات پێودانگێك نەمێنێت بۆ نرخ پێدان و بەهاپێدان و فلتەرێك بێت بۆ هەڵسەنگاندن و شەن و كەوكردنی حوكمدانەكانمان، ئەوا هەموو شتێك لە ناو گەمەی هێزو بەرژەوەندی و پۆپۆلیزمدا وندەبێت یاخود وندەكرێت. لە غیابی كۆمەڵێك پرەنسیپی گرنگی نیشتمانی و\nنەتەوەیی و مۆراڵیدا بۆ بەرگریكردن و پەیوەستبوون و وابەستەبوون پێوەی، ناتوانرێت حوكمی باش و خراپ و چاك و خراپ لێك جیابكرێتەوە. واتە مانەوەو بەرگریكردن لە كۆمەڵێك بەهاو پرەنسیپی مۆراڵی و سیاسی پێش هەر شتێك دەبێت لە كارە هەرە لە پێشەكانمان بن. لە دونیای ئێمەدا، كارەساتی حوكمدانی بیناكراو لەسەر ڕق و كینەو بەرژەوەندی و گەی بردنەوە تەنیا بە كایەی سیاسییەوە نەوەستاوەو گوازراوەتەوە بۆ دونیای كۆمەڵایەتی و دەرونی تاكی ئێمە. پرەنسیپەكان پێودانگی هەڵسەنگاندن و نرخ پێدان و كێشانی حوكمەكان نین. لێرە كێ دەنگی بەرزترو قیژوقاژی میدیایی و ناو بازاڕی زیاتر بێت، ئەوە حەقیقەتی لایە. حەقیقەت لێرە بارگاوییە بە قیژوقاژو هەراوزەناو دەنگی گەورەی بۆش، بە شێوەیەك بوونێكی وا خولقێنراوە، سروت و تەقسێكی وەها خولقێنراوە، كە تاك و گروپ و هێزەكانی ئێمە نەتوانن بیر بكەنەوە لەوەی ئەوەی دەوترێت و حوكمی لەسەر دەدرێت كە، ئایا ڕاستە یان هەڵە؟. بەمشێوەیە باش و خراپ بە پیودانگ و پێوەری ڕق و كینەو بوغزو كۆنەقین و كۆنەشەر دەپێورێت. "٢٥ ساڵە نەك نەتوانرا بەرگری لەو پرەنسیپە بەهایی و مۆراڵییانە بكرێت كە، لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە لە دونیای ئێمەدا بوونی هەبوو، تەواو بە پێچەوانەوە، ئەو بەهاو پرەنسیپە میللی و كوردەوارییانەش كە هەمان بوو لە ناو گەمەكاندا لەبار برا. نەك ئێمە نەمانتوانی پرەنسیپەكان بكەین بە پرەنسیپی مەدەنی و ناو فەزای گشتی، بەڵكو دونیای خۆمانمان كرد بە بەرەهوت و بیابانێكی بێ بەهاو بێ پرەنسیپ. لێرەوە ئەولەوێتی بەرگریكردن و بە تەنگەوە هاتنی پرەنسیپەكان و بەها پرەنسیپییەكانی دونیای ئێمە دەبێت بە ئەرك و واجبێكی فكرو فەلسەفەی سیاسی.\nئەگەر بڕیار بێت، ئەگەر ئەركێكی مۆراڵی و مەدەنی و نیشتمانی و نەتەوەی وا بخوازێت بە فلتەری پرەنسیپەكاندا شت و پەیوەندییەكان ببینین و حوكمیان لە سەر بدەین و هەڵیان سەنگێنین، ئەوا بەرانبەر هەموو پێشێلكاری و سەرپێچی و ئیهانە كردنێك، ئێمە بەڵگە نەویست و پرەنسیپمان هەیە. لەوێوە دونیاو ئەكت و هەڵسەنگاندنیان دەبینین نەك پرەنسیپەكان بخەینە ناو گەمەو یاریی بێ ماناو پوچ و عەبەسییەوە. هێزێك هەڵەیەك دەكات، ڕەخنە لە هەڵە بگرین وەك ئەوەی كە لە ناو خۆی و بۆ خۆی هەڵەیە، نەك هەڵە بێت لە بەر ئەوەی نەیارەكەمان هەستاوە بەم ئەكتانە. پێشێلكاری و سنوربەزاندن لە سلێمانی و هەولێرو دهۆك و گەرمیاندا پێشێلكاری و سنوور شكاندن و سنووربەزاندنە بە پێودانگی پرەنسیپەكان ، نەك بە پیودانگی ئەو هێزەی پێی هەڵدەسێت. سوكایەتیكردن بە ئینسان و شكۆو كەرامەتی ئینسانیمان لە هەر كوێ بێت، بئ مۆراڵی و پێشێلكردنی پرەنسیپەكانە.بەرەو بەرەكاری و هەڵوێست نوواندن دەبێت لەسەر بنەمای پرەنسیپە جێگیرەكان بێت. ئەوەی لە دونیای ئێمەدا دەگوزەرێت، سیپتۆمی نەخۆشییەكی نیهیلیستیی و عەدەمییە كە، كێ دەنگی بەرزترو قیژەو قاژی زیاتر بێت، حەقیقەت لای ئەوە. پێشێلكارییەكان لە هەولێردا، پێشێلكارییەكان لە سلێمانیدا، پێشێلكارییەكان لە بەغداد، لە گەرمیان و هەڵەبجەدا...لە هەر پانتایی و جوگرافییەكی دیكەدا بێت، هەر بێحورمەتی و پێشێلكارییە. پێشنیاری بڕینی مووچە بۆ بەغدا، تەقاندنەوەو هەڕەشەی تەقاندنەوەی بۆڕی نەوت و غازو ژێرخانی ئابووری تازە پێگەیشتووی دونیای ئێمە،\nسنوربەزاندن و پێشێلكاریی و بێحورمەتیكردنە بە بەها جێگیرەكانمان. ڕۆژنامەنووسێك و چالاكوانێكی مەدەنی لە هەر كوێی دونیای ئێمەدا شكۆی بریندار بكرێت، هەر شكۆ شكاندنە وەك پرەنسیپ و بەها. چ بیابانێكمان خولقاندووە ئەوەی لە بەغدا بكرێت بەرانبەر ژیان و شكۆی ئێمە لێی بێدەنگین، ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان بكرێت لێی بێدەنگین، ئەوەی لە باكور بكرێت بە دوو تەرازووی جیاواز بكێشرێن و لێی بێدەنگ بین. پەكەكە هەڕەشەی تەقاندنەوەی بۆڕی غازو نەوت دەكات، لێی بێدەنگ بین. دەبێت تەواوی هێزەكانی ئێمە هەڵوێست وەرگرن، یەپەگەو یەپەژە لە ڕۆژئاوا بوار بە هێزە كوردییەكانی دیكە نادات دەبێت وەك پرەنسیپ و بەرگری لە بەها مەدەنیی و نیشتمانییەكان دەنگی بەسەردا بەرز بكەینەوە وەك چۆن بەرانبەر مامۆستایەكی ئاینی لە هەولێر دەنگ بەرزدەكەینەوە. گەمەیەك هەیە زۆر ترسناكە، هەرچی ڕوویداو ڕوو بدات هەڵیواسین بە عەلاگەی پارتیدا، ئەمە لە كاتێكدا هەموان بەژدار بوون لە چاكەو خراپەكانی دونیای ئێمەدا و ئێستاد بەشدارن و هەر هێزو كەسێك پشكی خۆی، هەموان گوناهبارن، هەموان بەشدارن لە تاوانكردن و گوناهكردن. جیابوونەوە لە یەكێتی و ئینشیقاق، ناكاتە ئەوەی برادەرانی گۆڕان بێگووناه بكەونەوە. ناكاتە پاكبوونەوەو حەجی پاكبوونەوە. با جەمسەرگیریی و هەڵوێست وەرگرتن لە سەر بنەماو بەرگریكردن و بە تەنگەوەهاتنی بەهاو پرەنسیپە مۆراڵیی و مەدەنییەكان بێت، نەك قیژووقاژو هەراو زەنا بۆ بردنەوەو گەلەكۆمە لە سەر بنەمای رق و كینەو بوغز.)


نهێنیی گروپی سیاسیی نوێ! – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » عه‌داله‌ت عه‌بدوللا » نهێنیی گروپی سیاسیی نوێ!\nنهێنیی گروپی سیاسیی نوێ!\nفرەحزبی لەهەرێمدا، وەك بەشێك لەسیستەمی دیموكراسی لەقەڵەمدەدرێت. گریمانەكە ئەوەیە، ئەگەر باوەڕ بەم سیستەمە بكرێت، ئەوا وەك پرەنسیپ، دەبێ بەهەمان ئەندازە باوەڕ بە فرەحزبییش هەبێت!. ئەگەر ئەمڕۆ هۆكاری بابەتی لەئارادا نەبێ بۆ زیادبوونی رێژەی گروپە سیاسییەكان، بیانوویەك هەر دەمێنێتەوە كە ئازادیی سیاسییە. لەم حاڵەتەدا، رەنگە تەنها دوو رێگە هەبێ كە رێكارییان پێبكرێت بۆ عەقڵانیكردنی ئەم ئازادییە، یەكەمیان، ئەو یاسایانەی وڵات كە ئەم دیاردەیە مەرجبەندو رێكدەخەن، دووەمیان، لەحاڵەتی تێوەگلانی گروپە سیاسییەكان بە ناپاكی، لەبابەت كرێگرتەیی بۆ بێگانە، یان سیخوڕیكردن بەسەر وڵاتەوە.\nلەو دوو رێگەیە بەدەر، ئارگۆمێنتی تری عەقڵانی سوودی نییە، بگرە هەندێجار دەشێت بەجۆرێك لەرێگرتن لەئازادیی سیاسی‌و بیانوو بۆ سەركوتكردن لێكبدرێتەوە!، مەبەست لەو ئارگیۆمێنتەیە كە دەپرسێ: كۆمەڵگە تاچەند پێویستی بە فرەحزبییەكی زیادەڕۆیە؟، گروپی سیاسیی نوێ كە دروستدەكرێت، جیاوازیی چۆنایەتیی لەو گروپانەی تر چییە، كە لەئارادان؟، ئایا ئەو ستراتیژو پرۆژانە چین، كە گروپێكی نوێ دەتوانێت بەدییان بهێنێت‌و هێزو گروپە سیاسییەكانی تر نەیانتوانیوە بەدییان بهێنن؟.\nبەو مانایانە، دەبینی تاقە رێگە، گرەوكردنە لەسەر یاسا، بەڵام ئاشكرایە لەسیستەمی دیموكراسیدا، یاساكانیش بەلای بەها دیموكراتییەكاندا دایدەشكێننەوە، بۆیە نەزیفی فرەحزبی كوتایی نایەت‌و یاساش چارەی ناكات!، بەڵام ئایا ئەمە ئاساییە؟ ئاخۆ كایەی سیاسەت، بەبێ عەقڵانییەت، ئەڕوا؟ ئایا لەبنەڕەتیشدا، خودی فرەحزبی، زادەی درەوشانەوەی دیموكراسییە، یان دەشێت، هەر پەیوەندیشی پێوە نەبێت؟\nئەم پرسیارانە گرنگن، چونكە لەپەیوەندیدا بەواقعی كوردستانەوە، فرەحزبی بەمانای سوودوەرگرتن نییە لە كەشی دیموكراسی، بەڵكو پەیوەستە بەشكستی كۆمەڵێك پرەنسیپی خودی دیموكراسی خۆیەوە، لەوانە، یەكترقبوڵكردن، جیاوازی، دەستاودەستكردنی دەسەڵات، تازەگەری. غیابی ئەم پرەنسیپانە، فرەحزبیی زیادەڕۆ ئەخوڵقێنێ و دەیكاتە پەرچەكردار. لێرەوە حزبی نوێ بۆیە دروستدەبێت، چونكە ئاڵوگۆڕ لەدەسەڵاتدا نییە، یان جیاوازییەكان هەرس ناكرێن، یان نەفیكردنی یەكتر هەیە، یان نوێبوونەوە روونادات.\nواتە لەدایكبوونی گروپی سیاسی نوێ، لەبنەڕەتدا، پرۆژەیەكی عەقڵانی نییە ئەوەندەی پەرچەكردارێكە لەئاست ئەزموونی تێكشكاوی دیموكراسیی هەرێم‌و پرەنسیپەكانی وژیانی حزبایەتی. ئەو گروپانە سوور دەزانن ناتوانن، رادیكاڵانە، جیاوازبن، دەشزانن، گۆڕانكاریی ریشەییان پێناكرێت، بەڵام لەبەر ئەوەی پێیانوایە خراونەتە پەراوێزەوەو بوونەتە قوربانیی شكستی دیموكراسی، ناچارن، گروپی تری سیاسی دابمەزرێنن‌و لانیكەم گۆڕانكارییەكی رواڵەتی بخوڵقێنن!. نهێنییەكی تر، تێكەڵبوونی بازرگانییە بەكایەی سیاسەت‌و حزبایەتی. لەكوردستاندا بۆ ئەوەی دەستەبەری بازرگانی‌و خەونە تایبەتییەكان بكرێت، دەبێ لەناو كایەی سیاسەتدا پێگەیەكت هەبێت، ئەم پێگەیە وابەستەی ئەوەیە، حزبی سیاسی دروستبكەیت!.\nخواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن\nبۆ هەلومەرجی هەرێم، نا‌گۆڕێت؟


لەمەودوا ئەپی Hulu پشتگیری له ئامێری Google Dydream دەکات. – کەی ئای تی ئێن\nبابەتی گرینگ 15, تشرینی دووه‌م 2016\nلەمەودوا ئەپی Hulu پشتگیری له ئامێری Google Dydream دەکات.\nوەکو دەزانین لە ڕابردوودا ئامێری Google Dydream ڕاگەیەندرا، کە یەکێکە لە ئامێرە VRـەکان. گووگڵ لەم بەرهەمەیدا دەیەوێت پشتگیری لەو ئەپانە بکات کە لە جۆری ڤیدیۆن، هەر وەک هەفتەیەک لەمەووبەر ڕاگەیاندرا کە ئەپی یوتوب پشتگیری لە Google Dydream دەکات، ئەمە سەرەڕای ئەوەی لە داهاتووشدا گووگڵ پلەی و تێلەفزیۆنەکان پشتگیری دەکرێن لەلایەن ئامێرەکەی گووگڵەوه.\nئەوەش چاوەڕوان دەکرێت چەندین ئەپ لە داهاتوودا پشتگیری لە ئامێرەکەی گووگڵ بکەن، لەوانە ئەپی Huluە و ئەمڕۆ وەشانی نوێی ڕاگەیاندرا. دەزانین کە ئەپی Hulu ئەپێکی ناوازەی تایبەت بە Entertainmentـە و تایبەتە بە فیلم و دراما جیهانیەکان، ئەمڕۆ لە هەنگاوێکی دڵخۆشکەردا و لە وەشانی نوێی ئەپەکە، تایبەتمەندی و پشتگیری کردنی لە ئامێری Dydream بۆ زیادکراوه و ئەمەش بە مەبەستی چێژێکی زیاتری بینەر و بەکارهێنەرانی ئەپەکە.\nوه چەندان ئەپی تر کە وا چاوەڕوان دەکرێت پشتگیری له ئامێرەکە بکەن لەوانە: Netflix, HBO Now, Jaunt.\nئێستا بۆ مۆبایلەکانتانی نوێ بکەنەوە، بۆ سیستەمی ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید.\nوەشانی نوێی Hulu بۆ سیستەمی ئەندرۆید\nوەشانی نوێی Hulu بۆ سیستەمی ئای ئۆ ئێس\nتاگەکان Dydream Hulu VR


لەناوچوونی شەشەم لەسەر زەوی، لە لادێکەی منەوە بوو\nکانی بامێ ناوێکی گرێدراوە بە سیستمێکی ژینگەیی سروشتیی داهێنەرەوە، هەروەها بە هۆشیارییەکی خۆڕسکەوە دەربارەی گرنگیی پاراستنی هەمە-چەشنی کە باوکم پێی بەخشیم. کانی بامێ کە دەکەوێتە ناوچەی گەرمیان، باشووری ڕووباری ئاوەسپی، هەمە-چەشنییەکی دەگمەنی تیا بوو: ئاوی سازگار، باڵندەی کۆچەریی ڕووی تێدەکردو هی تر بەجێی دەهێشت، بۆقی زۆرو جۆراجۆر، پونگەو نەعنا بەسەوزایی و بۆنی خۆشیانەوە، زۆر جۆری تریش لە ڕووەکی کێوی؛ گۆلە مەرەزەکانی مەنسووری خاڵیشم لەبیر ناچێت، کە سەرچاوەی دەرامەتی خێزانەکەی بوو. لە کانی بامێ، هەر جۆرێک سەرچاوەی خۆراکی جۆرێکی تر بوو. بۆقێک لەسەر بوونەوەرەکانی ناو ئاوەکەدا دەژیا، باڵندەیەکی لەق لەقیش لەسەر بۆقەکە دەژیا. برنج لەسەر ئاوە دەژیا، ئێمەش لەسەر برنجەکە. سیستمی ژینگەیی فێرمان دەکات کە برنجیش جۆرە، وەک گیانلەبەرێکیش جۆرە.\nزەوییەکانی چواردەوری چەمی کانی بامێ بۆ باپیرەم دەگەڕایەوە لەلای دایکمەوە. لە وەرزێکی زیاتری دروێنەی گەنمدا، باوکم لە لەو زەویانەدا جوتیاریی دەکردو گەنم و جۆی دەچاند. من و خوشکی لەخۆم گەورەترم، نەزیرە، هەموو چێشتەنگاوێکی هاوین خواردنمان بۆ باوکم دەبرد، دایکم چەند نانێکی گەرم و دۆو کەرەی تازە دەرچووی لە مەشکەی دەخستە ناو چاورۆکەیەکەوە؛ من و نەزیرەش هەڵمان دەگرت بەرەو کێڵگەکانی گەنمی لای کانی بامێ دەکەوتینە ڕێ. ساڵێکیان گەنمەکانی باوکم کەوتبوونە دیوی باکووری چەمەکەوە، ملەیەک هەبوو بەچاوی مناڵیمان بەرزو سەخت بوو، هەر لەو چەمەوە بۆ سەردەکەوتین و دەمانبڕی تا دەگەیشتینە لای باوکم . زۆرجار لە چەمەکدا دوادەکەوتین و باوکیشم لەگەڵ ئەوەی برسی و ماندووی ناو کێڵگەی گەنم بوو، لێی نەدەپرسین بۆ چی دواکەوتوین. دەیزانی مناڵین و شتێک لەسەر ڕێگە هەر دەبێت تا سەرنجمان ڕابکێشێت. لە راستیدا من و نەزیرە خواردنەکەمان دەخستە لاوەو لە چەمی کانی بامێدا بەدووای بەچکە لەق لەقدا ڕامان دەکرد، ڕۆژێکیان ڕاکردنەکەمان بە زایە نەچوو، بەچکەیەکمان گرت و جارێکی تر، کەوتینەڕێ بۆ کێڵگەکەی باوکم.\nلەق لەقی دایک وازی لێ نەهێناین و بەسەرسەرمانەوە لەشەقەی باڵی دەدا، ئێمەی دڵخۆش بە بەچکەیەکەوە لە ناو دەستماندا هەنگاوەکانمان خێراتر دەکردو ئەویش زیاتر باڵەکانی بەیەکدا دەدا. پێش گەیشتنمان بەچەند هەنگاوێک، باوکم درکی بەوەکرد چی لە ئارادایەو لەق لەق بەدووای بەچکەدا نەبێت ئەوەندە لە کەس نزیک نابێتەوە. کە گەیشتین پێی وتین بەچکەکە بەرەڵا بکەین و وازی لێ بهێنین. بەزمانە سادەکەی خۆی باسی پەیوەندی نێوان ئێمەو گیانلەبەرانی بۆ کردین، زمانەکەی باوکم بەدەریش نەبوو لە جۆرێک لە ترساندن، بۆ نموونە باسی گرنگیی لەق لەقی کرد کە چۆن مار دەخوات. دەیەویست پێمان بڵێت کە دەگەرێینەوە بۆ ماڵەوە، مار لەسەر ڕێگا پێمانەوە نادات، چونکە لەق لەقەکان دەیانخۆن.\nئەم چیرۆکەم لە کاتێکدا بیردەکەوێتەوە، کە لە ڕاپۆرتێکەوە دەچمە سەر ڕاپۆرتێکی تر لەسەر لەناوچوونی شەشەمی گەورەی جۆرەکان لەسەر زەوی، ئەویش بەهۆی تێکدانی جێلانە سروشتییەکانیانەوە لەلایەن مرۆڤایەتیییەوە، لە پێناو کشتوکاڵ و بەرهەمهێنانی خۆراک و زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی داهاتەکانی زەویدا، گۆڕانی کەشیس لەولاوە بگرە. پێش قسەو ڕاپۆرتی زاناکان لەسەر مەحفبوونی شەشەمی گیانلەبەران، کانی بامێکەی ئێمە، لە چەمێکی پڕ لە هەمە-چەشنی و جۆرەکانەوە: ئاو، پونگەو نەعنا، مار، بۆق، لەق لەق، کڵاوکوڕەو جۆری تر، گۆڕا بۆ خاکێکی دەیم و بۆر، کەس بڕوا ناکات ڕۆژێ لە ڕۆژان ژیانی کێویانەی بەخۆوە بینیبێت. بەکورتیەکەی کە ئاوەکە وشکی کرد، سەوزایی نەماو خۆراکی گیاخۆرەکان لە بنهات و لەناچوون، ئاژەڵە گۆشتخۆرەکانیش کە لەسەر گیاخۆرەکان دەژیان، یان ڕەویانکرد، یان ئەوانیش مەحفبوون. ئێستا کانی بامێ چەمێکی وشک و برینگە، نە لەق لەق ڕوی تێدەکات و نە ژیانی هەمە-چەشنی تیایە. بەگوێرەی ئەو ڕاپۆرتانەش کە دەیانخوێنمەوە، هەموو گۆی زەوی لەسەر ڕێگەکەی کانی بامێیە.\nبەگوێرەی زۆرینەی ڕاپۆرتی سەنتەرو دەستەو زانکۆ جیهانییەکان، کە لەم ساڵانەی دوواییدا بڵاوبوونەتەوە، زۆربەی جۆرەکان لە ناوچە کەمەرییەکاندا، بەتایبەتیش لە چیاو دوورگە زەریاییەکاندا، ڕووبەڕووی لەناوچوون دەبنەوە. ئەوەی ئاشکراشە زۆربەی جۆرەکانی باڵندەو شیردەرو وشکاوییەکان لە ئەمریکای ناوەڕاست و باشوور، ئەفریکای باشووری بیابان و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیای نزیک هێڵی ئیستیوادا دەژین. ئەم ناوچانە دارستانی ئیستیوایی و نیمچە ئیستیوای شێدارو گەڵای پان و بەرینان هەیە، واش مەزەندە دەکرێت کە زۆربەی جۆرە کێویەکان و هەروەها جۆری بوونەوەرەکانی ئاوی شیرین لە خۆدەگرن. لەبەر ئەم هۆکارەش، وا دادەنرێت ئەو جۆرانەی شیردەرو باڵندەو وشکاوییەکان کە ئامەژەیان بۆ کرا، زۆربەی ئەم کۆمەڵە کێوییە دیاریکراوانە بگرنەوە. ئەوەی ئێستا ڕوودەدات جیاوازە، چونکە حاڵەتی لەناوچوون بەشێوەیەکی فراوان لە کێشوەرەکاندا بەربڵاوە، لە کاتێکدا زۆربەی حاڵەتەکانی لەناوچوون لە 1500 ساڵی پێشوودا لە دوورگە زەریاییەکاندا ڕوویانداوە. ئامارەکان باس لەوە دەکەن کە بەربڵاویی لەناوچوونی جۆرەکان لە بیست ساڵی ڕابووردودا، هەروەک دوورگە زەریاییەکان، لەکێشوەرەکانیشدا بڵاوبوەتەوەو گەیشتووەتە 50%.\nئەمڕۆ، جۆرەکانی شیردەرو باڵندەو وشکاوییەکان بەشێوەیەکی دراماتیکی توشی لەناوچوون دەبنەوە، ئەمەش پاڵی بە توێژەرو زانای زۆرەوە لە بواری هەمە-چەشنیدا ناوە، لەناوچوونێکی پێشوەختەی شەشەم ڕابەگەیەنن. ڕاپۆرتە زانستیەکانیش ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ڕیتمی لەناوچوونی ئێستای جۆرەکان 100 تا 1000 جار زیاترە لەوەی پێش زاڵبوونی مرۆڤ بەسەر زەویدا بەملیۆنان ساڵ ڕوویداوە. پێنجەم لەناوچوونی گشتیی جۆرەکانیش لەسەر زەوی دەگەرێتەوە بۆ 65 ملیۆن ساڵ و 76%ی جۆرەکانی لەسەر زەوی لەناوبرد.\nلە 500 ساڵی پێشووداو بەپێی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی ژینگە، مرۆڤایەتی بووەتە هۆکاری لەناوچوونی 869 جۆر لە بوونەوەرەکان. ئەگەر دۆخەکەش لەسەر ئەم ڕیتمە بەردەوام بێت، ئێمە لەبەردەم لەناوچوونی شەشەمداین، چونکە هەزاران ساڵە، ڕێگەی باوباپیرانمان لە ڕاوشکاری و کشتوکاڵ و زیادەڕۆیی لەبەکارهێنانی زەوی و بوونەوەرەکانیدا بەرنەداوە. مرۆڤایەتی نیوەی لانەی ئاژەڵانی گۆڕیوە بۆ کشتوکاڵ و نیشتەجێبوون، ئەمە جگە لە ماڵیکردن و ملکەچکردنی جۆرێکی زۆر لە ئاژەڵان یان جیاکاری و بەباشتر زانینی ماڵییەکان لەبەرامبەر کێویەکاندا، ئێمە هەڵۆیەکی ڕاوی ماڵیمان پێ باشترە لە باڵندەیەکی کێوی، سەگێکی ماڵیمان پێ باشترە لە ڕێوییەک، ئەمە جیاکاریی دەستی مرۆڤ، چونکە بونەوەرەکانی تر جیاکاریی نازانن.\nدروستبوونی کێشوەرو زەریاکان و جێگیربوونیان بەم شێوەیە کە دەرەنجامی گۆڕانکاری جیۆلۆجییە، پێویستی بەملیۆنان ساڵ بووە، جۆری بوونەوەرو بنەچەکانیشیان لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییە جیۆلۆجیانەدا گۆڕانکارییان بەسەردا هاتووە، بەردەوامیش جۆرو بنەچەی نوێ لەسەر زەوی دەرکەوتووە. لەناوچوونی یەکەمەوە کە وا مەزەندە دەکرێت بگەڕێتەوە بۆ 440 ملیۆن ساڵ پێش ئێستا، لەناوچوونی جۆرەکان پەیوەست بووە بە گۆڕانکارییە جیۆلۆجیە بەردەوامەکان. لەو ئاژەڵانەش کە پێش دەرکەوتنی مرۆڤ لەسەر زەوی، لە پێنج لەناوچوونی گەورەدا لەناوچوون، تەنها 2 تا 4% یان، ئەمڕۆ لە نێوانماندا دەژین و ئەوانی تر هەموو مەحفبوون.\nئەم لەناوچوونەی ئەمڕۆ ڕوودەدات، دەرەنجامی گۆڕانکاری جیۆلۆجی نیە یان کەوتنی نەیزەکێک بەسەر زەویدا، وەک چۆن مەزەندە دەکرێت لەناوچوونی پێنجەمدا ڕوویدابێت، بەڵکو دەرەنجامی پێشکەوتنی شارستانیەتی مرۆڤایەتییە کە دۆخی زەوی گەیاندووەتە ناهەموارییەکی بێوێنە لە مێژوودا. ئەم دۆخە ناهەموارە بەپێوانەی ژیانی مرۆڤ هەروەها بەپێوانەی ژیانی جۆرەکانی تر لە مێروویەکی بچووکەوە تا ئاژەڵێکی زەبەلاح، ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە ئیتر ئێمە لەبەردەم ترسێکی گەورەداین و تەمەنی زەوی زۆر کورت بووەتەوە. ئەگەر سەرنجێکی ژمارەی مرۆڤەکان لەسەر زەوی بدەین، دەبینین لە 0.01% تێپەڕ ناکات، بەڵام لەسەرەتای سەرهەڵدانی شارستانیەتەوە ئەم ژمارە کەمە بووەتە هۆی لەناوچوونی 80%ی بوونەوەرەکانی تر. لەناوچوونەکەش جۆرێکی دیاریکراو ناگرێتەوە، بەڵکو هەموو ئاژەڵان، بۆ نموونە ئاژەڵە ناسراوەکانی وەک ورچی جەمسەر، ماسیە گەورەکانی وەک قرش، ئەسپی ئاوی و ماسی ناو ڕووبارە سازگارەکان و ڕووەکی حەوزی سپی ناوەڕاست. بەم شێوەیەش بەڵگەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە جۆرە ئاویەکان وەک جۆرەکانی تر ڕووبەڕووی لەناوچوون دەبنەوە. واش مەزەندە دەکرێت ژمارەی ئەو ئاژەڵانەی لەژێر مەترسی لەناوچووندان، بگاتە 17000 جۆر، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی بۆشاییەکی گەورە لە سیستمی خۆراک و ئاسایشی ژینگەییدا. هۆکارەکەش ئەوەیە کە ئەم هەمە-چەشنییەی ئێستا، کە پێویستی بە ملیۆنان ساڵ بووە تا جێگیر ببێت، ڕۆڵێکی بنەڕەتی هەیە لە سیستمی ژینگەیی و ئەو خزمەتگوزاریانەی کە سیستمە ئایکۆلۆژییەکان پێشکەشی دەکەن: وەک خۆراک بەخشین، سوڕی ئاو، پێکهاتەی خاک و پاراستنی، بەرگری لە جۆری داگیرکەرو زیانبەخش (مشەخۆر)، پیتاندنی ڕووەک، رێکخستنی کەش و لەناوبردنی پیسبوون و درم و پەتا، ئەمڕۆ ڕووبەڕووی تێکچوونێکی دەگمەن بووەتەوە. ئەم سیستمە داهێنەرە، ساڵانە بڕی 33 ترلیۆن دۆلار خۆراک پێشکەشی مرۆڤ و بوونەوەرەکانی تری سەر زەوی دەکات، ئەم بڕەش دوو ئەوەندەی ئەو خۆراکەیە کە چالاکی مرۆیی بەرهەمی دەهێنێت. بۆ نموونە 5000 تا 7000 هەزار جۆری ڕووەک بۆ دروستکردنی دەرمانی میللی و نوێ بەکار دەهێنرێن، زیاتر لە 100 ملیۆن تەن لە جۆرە ئاوییەکان، تیایاندا ماسی و نەرمۆڵە و توێکڵدارەکان بەشداری لە دابینکردنی ئاسایشی خۆراکی جیهانیدا دەکەن، هەروەها ئاژەڵە کێویەکان بەشدارییەکی بەرچاو لە دابینکردنی خۆراک و دەرامەتی ژیانی زۆرێک لەو وڵاتانەدا دەکەن کە گیرۆدەی دەستی هەژاری و نەبوونی ئاسایشی خۆراکن.\nکامانەن هەڕەشەی نەمانی جۆرەکان؟\nئەو هۆکارە سەرەکیانەی لە پشت تێکچوونی سیستمی ئایکۆلۆژییەوەن لەسەر زەوی، بە پلەی یەکەم مرۆیین، جیاوازیشن لەهۆکارەکانی لەناوچوونە گەورەکان کە پێش ملیۆنان ساڵ، لەسەر زەوی ڕوویانداوەو بە پێنج ڕووداوە گەورەکە ناسراون. توێژینەوە زانستیەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ئێستا بە لەناوچوونی شەشەمدا تێپەڕ دەبین، ئەویش لەدەرەنجامی گەرمبوونی زەوی و گۆڕانی کەش. لەهەموو بارێکیشدا نابێت هەموو هۆکارەکان لە گۆڕانی کەشدا ببینرێن، چونکە بەشێکی زۆریان پەیوەستن بە چالاکی مرۆییەوە، کە کە ڕاستیدا کەمتر نیە لە هۆکارەکانی تری مەحفبوونی جۆرەکان لەناو سیستمی ژینگەیی و هەمە-چەشنیدا. دەکرێ هۆکارە ڕاستەخۆکان کە لە پشت نەمانی ئاژەڵانەوە دەوەستن، لەم خاڵانەی خوارەوەدا کۆبکرێنەوە:\nیەکەم: تێکدانی لانەی ئاژەڵان لەدەرەنجانی کشتوکاڵ و لەناوبردنی دەوەن و دارستانە سروشتییەکان.\nدووەم: زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی ئاژەڵان وەک بازرگانی و ڕاوشکاریی ...هتد.\nسێیەم: پیسبون لە دەرەنجامی سوتاندنی وزەی ژێرزەوی (نەوت، گاز و خەڵووز)، بەکارهێنانی پلاستیک و کەرەستەی کیمیاوی و هۆکاری تر.\nچوارەم: بڵاوبوونەوەی نەخۆشی و پەتا لە ژیانی کێویانەو ئاویدا.\nپێنجەم: دەرکەوتن و بڵاوبوونەوەی جۆری داگیرکەرو مشەخۆر کە هەڕەشە لە کۆمەڵگەی جۆرە ڕەسەنەکان دەکەن. وەک بڵاوبوونەوەی جۆرێک لە قارچکی ژەهراوی کە لە کۆتایی سەدەی ڕابووردوو، سەرەتای ئەم سەدەیەدا بوە هۆی نەمانی جۆری بۆقی ئاڵتوونیی لە ئەمریکای باشووردا.\nشەشەم: گۆڕانی کەش: ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما، زریان، کەمبوونەوەی ئاو و خۆراک، توانەوەی ڕووبارە بەستووەکانی جەمسەرەکان کە دەبێتە هۆی تێکدانی لانەی جۆرە جەمسەرییەکان و هەروەها دوورگە زەریاییەکان لە دەرەنجامی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریادا، ئەو زیانانەش لەولاوە بگرە کە دەگاتە باخچە مەرجانییەکان.\nبەنسبەت ئاژەڵە شیردەرەکانەوە، تێکدانی لانە سروشتییەکانیان و زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانیاندا، وەک کۆکردنەوەو بازرگانی، بووەتە هۆی ئەوەی 35% لە جۆرەکانیان بکەونە ژێر هەڕەشەی لەناوچوونەوە، هەروەها 30% لە جۆرەکانی باڵندەو ئەوەش پەیوەستە بە بوونەوەرە وشکاوییەکانەوە 29% یان لەژێڕ هەڕەشەی لەناوچوونی ڕاستەوخۆدان. بەگوێرەی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی ژینگە، کارلێکردن لە نێوان دیارە توندو ناهەموارەکانی کەشدا، وەک وشکانی، تیۆری دیارو سەرەکییە لە کەمبوونەوەی زۆرو فراوانی جۆرە وشکاوییەکاندا. هەرچەندە، هەڕەشەکان لەسەر سیستمی ئاوی زەریاو شیرین زۆر ڕوون نین، وادیارە زیادەڕۆیی لە بەکارهێناندا هەڕەشە گەورەکەیە دژی جۆرە ئاوییەکان، دووای ئەوەش هەڕەشەی تێکدانی لانەکانیان دێت.\nوادیارە، لەدەستدانی لانەی جۆرەکان، هەڕەشەی یەکەم بێت دژی جۆرەکانی ئاوی سازگار، دووای ئەوەش هەڕەشەی نەخۆشی و پەتا دێت کە جۆرە داگیرکەرو مشەخۆرەکان لەسەر سەر سیستمی ژینگەیی دروستی دەکەن. ئەوەی ناسراوە لەسەر هەمە-چەشنی ئەوەیە کە هەڕەشەکانی لەناوچوون، بەگوێرەی گۆڕانکارییەکانی کات دەگۆڕێن. لە پێشدا جۆری داگیرکەرو مشەخۆر، گەورەترین هەڕەشە بوون بۆ سەر باڵندە، دووای ئەوەش زیادەڕۆیی لە بەکارهێنان و تێکدانی لانەکانیاندا، بەڵام ئەمڕۆ، تێکدانی لانە بووەتە هەڕەشەی یەکەم، دووای ئەوەش جۆری داگیرکەرو مشەخۆر و زیادەڕۆیی لە بەکارهێناندا. دووریش نیە بەهۆی گۆڕانکاری کەشەوە، گۆڕانکاری بەسەر ئەم دۆخەشدا بێت. ئەمەش بەگوێرەی ڕاپۆرتی سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکانیش لەسەر هەڵکشانی گەرما لە 1.5 ەوە بۆ 2.0 لەنێوان 2030-2052 کە ساڵی 2018 بڵاوکرایەوە.\nواش مەزەندە دەکرێت بەرزبوونەوەی گەرمای زەوی بۆ 2.0 پلەی سێلزی، دەیان ملیۆن مرۆڤ و بوونەوەر جیهاندا بخاتە بەردەم هەڕەشەی تەوژمی گەرماو بێئاوی و لافاو و زریانەوە، بەتایبەتی لەشارەکانی ڕۆخی دەریادا. توێژینەوە زانستیەکانیش لەم بوارەدا ترسی ئەوە ناشارنەوە کە دۆخێکی ئاوەها ببێتە هۆی لەناوچوونی نیوەی جۆرەکان لەسەر زەوی، ڕێک وەک ئەوەی پێش دوو دەیە زیاتر، لە لادێکەی ڕوویدا.


زمانی مرۆڤ لە کوێوە دێت ؟! … دکتۆر: مەولود ئیبراهیم حەسەن – Dengekan\nbyMawlud Ebrahim\tMay 4, 2019\tGeneral, زمان\nبابەتێک بۆ گفتوگۆ ..\n(هه موو ڕؤژێک کە خاتوو ( میکایلا ئەر مەر ) لە خەو هه ڵدەستێ ،ئەو بەزمانێک قسە دەکات کە جیایە لەگەڵ زمانی ئیتالی بۆ چینی ،پاش ئەوە ی توشێ حالەتیکی سەیربوو لە نێوان شەوو ڕۆژێکدا .ئەو دایکە( ٤٧ سال)یە، توشی زمانگؤڕان بووە ،ئەو پێی وایە قوربانی یەکی ڕەگەز پەرستیە !میکایلا لە ناکاولە (ساڵی ٢٠١٥) زمانی –لانکشایەر –ی لەبیرکرد، کە پێی وایە هۆکەی وێنەگرتنی لەرزە ییە ،ئێستا ئەو هه موو بەیانیەک کە لەخەو هه ڵدەستێ نازانێ بە کام زمان قسان دەکات !زمانی چێنی یان فللیپینی یان زارێکی باشوری ئەفریقایە ،یا ئەوەتە ئیتالییە یان پۆلەندیە یائەوەتە فرەنسیە .ئەو پێی وایە کە ئەو کەسێکی نێوان ژمارەیەکی یەکجارکەمی تووشبووە بە زمانگۆڕان !ئە م ڕەوشە وادێتە بەر چاو کە ئەو کەسە بەزمانی بیانی قسان دەکات .کە زۆر بەی جاریش بە هۆی وەستانی میشک و کێشەی دەماغ و کێشە دەروونیەکانە .\nمیکایلا کە کاری دیکۆرسازی دەکات دەڵێ :لە دووساڵی رابردوودا زۆر کاری ڕەگەزپەرستی لەگەل کراوە !یەکەمجار کەوای لێدێت بگرێی لە ساڵی ٢٠١٥ لە سۆپەرمارکێتەک بووە ، کە یەکێ گوتی : ئەو پۆلەندیانە لە هه موو شوێنێک هه ن ! ئەمەش یەکجار ناخۆش بوو ،هه ندێ کەسیش پێیان وایە من بەردەوام بەزمازنی چێنی قسان دەکەم .هه ندێکی تر بە تەلەفۆن پەیوەندی دەکەن و بە پێکەنینەوە دەڵێن :دەتوانم مریشکێکی سورەوەکراوەی نیو برنجم دستکەوێ ؟ ئەمە زۆر جار روودەدات ، هه روەها بەردەوام دەبێت و دەڵێ: ئەگەر ئەمە جارێک بێت مایەی پێکەنینە ! بەڵام ، کە زۆرجار ئەمەدەبیسیەوە ، دەشێ کارەکە ڕوخێنەرو بیزارکەربێت .هه روەها میکایلا بەردەوام دەبیت و دەڵێ :لەوەتەی مانگی پێنجیی ساڵێ ٢٠١٥ توشی ئەم کارەساتە بووە ، بەردەوام هه وڵدەدات زمانی خۆی بگێڕیتەوە بە هۆی بەردەوامی گۆرانی گوتنەوە .- گۆرانی گوتن بەزمانی دایکی !!) ئەمە حاڵی خاتوو میکایلایە ڕۆژانە کە بەیانیان لە خەو هه ڵدەستێ ، ئەوە هیچ کە بەزمانی دایکی قسان ناکات ؛ هه ر ڕۆژەش بە زمانیک قسان دەکات کە خواستی خۆی نیەو وەک کاریکی ئۆتۆماتیکی بەسەریدا دەچەسپێ ! ئێمە لیرە بە شێوەیەکی جیا لە نموونەکانی – فێربوونی زمان بە لە بەرگرتنەوە – قسەی لە بارەوە دەکەین و دەیکەین بە نموونەی زۆر پرسیاری بێ وەڵام و گەڕان بەدوای وەڵام دا.\nزمانی مرۆڤ لە کوێوە دێت ؟\nخاتوو میکایلا ئەرمەر\nلە لێکۆڵینەوەی ( فێربوونی زمان بەلەبەرگرتنەوە ) (١)دا نموونەی زۆرمان بینی لەوەی کە کە سانێک بە هۆیەک لە هۆیەکان ، زمانی قسەکردنیان دەگۆڕێ . زمانی دایکیان لە بیر دەکەن و بە زمانێک قسەدەکەن کە پێشتر نە یانزانیوەو هه ندێ جار ناوێشیان نە بیستووە ! نموونە هه یە کە کە سانێک بەم زمانگۆڕانە فێری زمانیک بووین کە بەزمانی مردوو دەژمێردرێ ! وەک زمانی فیرعەونییەکان ، هه ندێک لە زمانگۆڕاوانە فێری زیاتر لە زمانێک بوون لە هه مان ڕووداودا ، دوو زمان و سێ زمان و چوارێشمان بەر چاو کەوتووە ؛ ئەمانە کە زمانیان گۆڕاوە ..زمانە تازەکە زمانێکی جێگیر بووەو لە گەڵی ماوەتەوە و بەردەوام قسەی پێکردووە . بەڵام خاتوو (میکایلا ئەرمەر )کە بەزمانی لانکشایەر قسەی دەکرد لە ناکاو ساڵی ٢٠١٥پاش گرتنی وێنەیەکی لەرزە موغناتیزی زمانی دەگؤڕێ و هه موو بەیانیەک کە لە خەو هه ڵدەستێ ؛ بە زمانێک قسە دەکات جیایە لە زمانەکەی ڕۆژی پێشتر ! ئەو زمانە خۆشی نازانێ کام لە م زمانانەیە .\n.ئایا بە زاری سینی یان فلیپینی یان بە زاری خوارووی ئەفریقیا یا ئەوەتە بە زمانی ئیتالیایی یان پۆلەندی یا ئەوەتە بە زمانی فەڕەنسی قسان دەکات !؟ ئەم ڕەوشە بارێکی دەروونی خراپی لای ئەم ژنە دروستکردووە وهه ربۆیە پزیشکەکان ئەم زماگۆڕانە بە نەخۆشێ(٢) دەزانن وزۆریش بە زەحمەت بۆیان چاک دەبنەوە ، چاک بوونەوە بە مەبەستی گەڕانەوەی ئەوکەسە بۆ ڕەوشی پێش سەدمەو زمانگۆرانەکە ، تەنیا نموونەیەک کە من بینیم چاکبوووەوە ئەوێش پیاوێکی ئیزەدی بوو بە ناوی ( نەواف )(٣)، کە پاش ئەوەی لە خەو هه ڵدەستێ زمانە کوردیە کرمانجیە ئیزەدیەکەی لە بیردەکات و بە زامانی ئینگلیزی دەکەوێتە قسە کردن و کەسو کاری بەهۆی وەرگێڕ لێی حالی دەبن و قسەی لەگەل دەکەن ، سەرەڕای ئەوەش باوەڕەئایینیە کەشی کە ئایینی( ئیزەدی) بوو گۆڕا بوو بە ( مەسیحی ) ئەو پیاوە مامۆستا (مە ڵا عەلی کوردی کەلەک )(٤)چاکی کردەوەو بەکوردییەکەی خۆی کەوتەوە قسە کردن و گەڕاوە سەر ئایینی ئیزەدیەکەی جارانی ؛ ئێمە لێرە نامانەوێ بەوردی باسی هۆی زمانگۆڕان و هه وڵی چارەسەری زمان و بارە دەروونیەکەی خاتوو (میکایلا ئەرمەر ) بدەین ئەمە مەبەستی ئێمە نیەو کاریئێستای ئێمە ش نیە . ئەوەی ئێمە بە گرنگی دەزانین و جێگای پرسیارەو وەڵامە کەی زۆر ئەستەمە ! کۆبوونەوی ئەم هه موو زمانە یە لە کەسێکداو بێ خواستی خۆی هه ر ڕؤژەی بە یەکێکیان قسان دەکات یان ڕۆتتر هه ر ڕۆژەی یەکێک لە و زمانانە چاڵاک دەبێت و خاتوو میکایلا هیچ ڕۆلیکی نیە لە چالاککردنی زمانی ئەورۆژە. کە بە م زمانە تازانە دەدوێ، دیارە هه موو پێویستیەکانی زانینی زمانەکەی لا جێگیر بووەو بەوشەو فەرهه نگ و فۆنەتیک و دەستورەکانی زمان و کلتوریشەوە ؛ هه ربۆیە دەتوانی لە گەڵ کەسانی ئەو زمانە قسان بکات وتێیانبگات و لێی تێبگەن . کە ئەم ڕەوشە زۆر جیایە لە ڕەوشێ فیربوونی زمانێکی تازەو ڕێگای فێربوون و زەمەنی فێربوون و ژمارەی زۆری زمانەکان .کە سانی ئاسایی کاتێکی زۆریان دەوێ تا فێری زمانێکی تازەببن بۆ ئەوەی بە تەواوی قسەی پێ بکەن .کەچی ئەم ڕووداوەی بەسەر ئەم خاتوونە دا هاتووە هه موویاساکانی پێشووی تێکشکاندووە !\nئێمە دەزانین منداڵێکی ئاسایی تا زمانی دایکی بەتەواوی فێر دەبێت نزیک بە دووساڵ زمەنی پێویستە . بەڵام ؛ ئەم زمانگۆڕاوانە بە کتوپڕیی و لە ناکاو زیاتر لە زمانێک فێردەبن و قسەی پێ دەکەن ؛ پرسیاری زۆر هه ڵدەگرێ.\nپرسیاری گرنگ ئەوەیە کە ئەو زمانانە لە کوێندەرەوە دێن ؟ ئایا لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤەکانن ، یان لە نێو جەستەی دان و بەم ڕووداوانە چالاک دەبنەوە ؟ زانست باس لەوە دەکات کە =جینی زمان فۆکس پ ٢ –foxp2 )\n)لە مێشکی مرۆڤ دا بەرپرسە لە زمان و دەستوورو فەرهه نگی زمانی مرۆڤ و قسەکردنی ،ئەمەش لە بارە ئاساییە کەیدا بە هۆی کەلەکە بوونی فیربوون تەواوی زمانە کە لە نێو ئەم جینە بەرپرسەدا کۆ دەبێتەوە ، سەرەتا تەنیا زمانی دایکەو دواتر بە هۆی ڕێگاکانی فێربوونی باو لە نیوەندەکانی فێربوون زمانی تریشی دەچێتە سەر بە پێی تواناو خواستیی کە سەکە ؛ پرسیارە گرنگە کە ئەوەیە :ئەم هه موو زمانانە لە کوێ هاتن و پێشتر لە کوێندەر بوون ؟! کە ئەو پێشتر هیچیانی نەدەزانی . ئەگەر هه ر لە نێو جینی بەر پرسی زمان دابوون ؟ بۆچی خاوەنەکەی قسەی پێنەدەکردن ؟ چۆن ئەم هه موو زمانە لە ویدا کۆببوونەوە ؟ ئەگەر بە هۆی ڕووداوە کتوپڕەکەوە هاتوون لە کوێندەرەوە هاتوون ؟ ئایا دەکرێ مێشکی مرۆڤ بە تایبەت جینی بەرپرس لە زمان و قسە کردن وەک( ڕادیۆ)یەک تەماشا بکەین و ئەو شووێنەی کە زمانە کانی لێوە هاتووە وەک (ئێستەگە)یەکی پەخشکردن قبول بکەین ؟ باشە ئەوە جینەکە لە نێو جەستەی مرۆڤ دایە ،گوتمان ڕادیۆی وەرگرتنە ! ئەی ئەو ئێستگە یەی ناردنە لە کوێندەرەو چۆن کاردەکات و چەند زمانی تێدا کۆبووەتەوە ؟\nئێستا ئێمە لە کۆمبیوتەردا دەتوانین چەند زمانی بمانەوێ دایبەزێنین و بیخەینەسەر کیبۆرد و بە شە جیا جیاکانی لاپتۆپەکەمان . لیرەدا شوێنی هێنانی زمانە کە دیارەو جێگای وەرگرێش دیارە . بەڵام لە زمانگۆڕانە کەدا لە مرۆڤ جیگای لێوە هاتنی زمانە تازەکان دیار نیە ؟!!\nئەگەر ئێمە بە وردی سەیری کۆی زمانگۆڕاوەکان بکەین کە دەبینین ..هه موو زمانە کانی مرۆڤ قسەی پێکردوون لە کۆن و ئێستا بە مردوو و زیندووەکانەوە ، لەم زمانگۆڕانانەدا دەبینرێن و هه ن . هه ن واتە لە نێو میللەتێک و لە وڵاتێکدا قسەیان پێکراوەو ئێستاش قسەیان پی دەکرێ . بەڵام ؛ لە نێوان ئەم دووری زەمەن ودووری شوێنانەدا ئەم زمانە چۆن دەگاتە ئەو کەسەو دەبێتە زمانی قسەکردنی ؟؟\nتیئۆرەکانی دروستبوونی زمان هه رچیەک بن بۆ ئێمە گرنگ نیە !چونکە ئێمە خاڵێ هاوبەشی زۆر دەبینین لە نیوان تیئۆرەکانی زمان دروست بوون ؛ بە تێئۆرە ئایینی و ئەفسانەیی و زانستیەکانیشەوە ! ئەوەی گرنگەو هۆکەی بزانین ئەو زمانانە لە کوێندەر هه لگیراون وچۆن بە سەدمەیەک و تایێک و کەوتنێک ئاوا زوو لە کەسی بەرکەوتوو ئامادە دبن ویەکسەر دەبن بە زمانی قسەکردنی !؟\nئەگەر تائێستا زانست وەڵامێکی پێ نیە ! هێندەی ئێمە بیزانین – واچاکە پەنا بۆ چێڕۆکە ئایینیەکان ببەین و دان بەوە دابنێن کە خودا مرۆڤەکانی فێری زمان کرد !!\nباشە ، ئەو زمانە چ زمانێک بوو کە خودا مرۆڤەکانی فێرکرد ؟؟ئایا تەنیا زمانێکی فێرکردن ؟ ئەوەتە لە قورئاندا دەفەرمووێ 🙁 ئادەمی فێری هه مووناوەکانکرد ) (٥)ئێمە ئەم واتایە واوەردەگرین ، کە خودا ئادەمی فێری هه موو ناوەکان کرد ، لە ناویشدا وای لێکدەدەینەوە کە مەبەست لەناو – وشە – یە و وشەش واتە زمان .واتە وشە مەبەست ناوەو ناوێش وشەیەو وشە ش مە بەست – زمان – ە و لە دەقەکەشدا –ناوەکان – هاتووەو بە شێوەی (کۆ) کە دواجار زمانەکەش دەکاتە – زمانەکان – .ئێتر خودا ئادەمی فێری هه موو زمانە کان کرد . لە گۆکردنی – ئادم – دەتوانرێ بە مانای کۆوەربگیرێ و بکاتە ئادەمەکان واتە هه موو مرۆڤەکان .واتە خودا هه موو مرۆڤەکانی فێری هه موو زمانەکان کرد !! پرسیارێکی لۆژیکی دێتە پێش ، ئەی بۆچی هه موو مرۆڤەکان ، هه موو زمانەکان نازانن و زۆربەیان هه ربە منداڵیەوە زۆر بەزەحمەت فێری تەنها زمانێ دەبن ؟!! دەکرێ وەڵامی ئەم پرسیارە بەم شێوەیە بدرێتەوە: ئەی ئەوە نیە هه موو مرۆڤەکان پێکەوە ..هه مووزمانەکان دەزان !! ئێمە کە خودا بەو سفەتەوە بناسین و قبول بکەین کە کیتابە یەکتا پەرستەکان پێناسەی دەکەن ! ئەوکاتە خودا دەتوانێ هه موو شتیێک بکات و هه موو کارێکی لەدست دێت .بەڵام ؛ هێشتا پرسیاری تر زۆر ماون و وەڵاممان دەستنەکەوتووە !! باشە ئەگەر ئادەمیەکان هه رهه موویان فێری هه موو زمانەکان کراون ، بۆچی مرۆڤ هه رلەدایک بوو قسان ناکات و نادوێ ؟ بۆچی زۆر بەزەحمەت و زۆریشی پی دەچێ هه تا فێری زمانی دایکی دەبێت !ئەگەر فێرکراون دەبێ زمانە کە بەشێک بێت لە جەستەی و هه رزوو ئامادەی بەکارهێنان بێت ، وەک دیتن و بیستن وجولەی سەرو مل ودەست و پێ و دەنگە دەنگ !! ئەوە هه موومان و بەردەوام دەبینین کە منداڵ وشە بە وشە و بەدووبارەکردنەوەی زۆرو بەردەوام و هه ڵەکردن و بۆ راسکردنەوە و کەلەکە بوون فێری زمانی دایکی دەبێت . ئەوشمان دیوەو زانیوە ، کە منداڵێک بە بچوکی دەکەوێتە نێو گورگان و جگە لەوەی وەک گورگ لە سەر چوار لەپ دەڕوات وەک گورگیش دەلوورێنێ ! واتە زمانە مرۆڤیە ئادەمیە کە فێرنابیت و قسە ناکات !!؟ ئەم ئەنجامە بەرەو تیئۆری ئەوەمان دەبات کە منداڵ بە – پرۆسەی خانوادەیی – فێری زمان دەبێت ، وەک ئەوەی ئەگەر منداڵێک لە بچوو کیەوە کەدایک و باوکی کوردبن و بدرێت بە دایک و باوکێکی فەڕەنسی ..ئەوا منداڵە کە زمانی دایک و باوکە فەڕەنسیەکە فێر دەبێت ، نەک دایک و باوکە کورد ەکە .کەواتە منداڵە کە فێردەکرێ ، نەک فێرکراوە و بڕاوەتەوە .\nدەگەڕێینەوە بۆ ئینجیل و بابزانین خودا لەوێ چۆن باسی زمان و فێربوونی زمان دەکات ؟!\nلە ئینجیل داهاتووە : (لە سەرەتادا وشە بوو ، هه روەها وشە لای خودا بوو ، وشە هه ربۆخۆی خودا بوو .) ئەگەر بەوردی سەنجی ئەم سێ ڕستەیە بدەین ، ڕستەی یەکەم و سێیەمیان زۆر لێک نزیکترن ، تا ڕستەی دووەم .لەسەرەتادا وشەبوو، وشە هه ربۆخوی خودابوو .ئەم دوو ڕستەیە دەکرێ یەکتر تەواو بکەن و مە بەست بدەنە دەست .واتە ماناکەی وادەکەوێتەوە کە .. لەسەرەتادا وشە بوو وشەش هه ربۆخۆی خودا بوو .ئەم ڕستە تازەیە کارەکە ڕێك دەخات و مەبەستەکە دەداتە دەست .\nواتە خودا- وشە – وشە زمان بوو ..زمان خودا بوو . کەواتە ئەم خودا زمانە وەک لە قورئاندا هاتووە : (خودا مرۆڤی بەجوانرتین شێوە دروست کرد .)لە فەرموودەیەکی پێغەمبەریش دا هاتووە :(خودا ئادەمی لەسەر شێوەی خۆی دروست کرد .)کەواتە ئەو جوانترین شێوەیە ، شێوەی خودایە کە مرۆڤی لەسەر دروست کراوە ، ئەو خودایەی کە لەسەرەتاوە وشە بوو ..وشەش هه ربۆخۆی خودابوو ! دەئ ئەو خودا جوانە کە وشە بوو مرۆڤی لەسەر شێوەی خۆی دروست کرد ، کە خودا وشە بوو !!دیارە لە دەقە ئایینی و ئەفسانەییە کان باس لەوەش دەکەن کە خودا مرۆڤی لە خۆڵ و ئاو خوێن و نووری خۆشی دروست کردووە ، واتە مرۆڤ ، نە بەتەنیا لەوشە دروست کراوە نە لەئاوو نە لە خوێن و نووریش ! بەلکو پێکهاتەیەکە لەمانەو زۆری تریش ، کەزمان یەکێکیانە دروستکراوە! واتە هه ر ئەمەشە ، واتە زمانە مرۆڤ لە هه موو کائینەکانی تر جیادەکاتەوە ئەوێش قسەکردنە .واتە بەکارهێنانی ناوو وشەیە . ئەمە لەوەمان نزیک دەکاتەوە کەبلێین : بەشێکی پێکهاتەی دروستکراوی جەستەی مرۆڤ.. زمانە . ئەوەتە زانستی نوێش دەیسەلمێمێ کە (جینی فۆکس پی ٢) لە نێوجینەکانی جەستەی مرۆڤ بەرپرسە لە زمان و قسە کردنی مرۆڤ خۆی .\nلە چێڕۆکە ئایینیە ئیسلامیەکە (ناو=زمان) وا دەخاتە بەر زیهن کە خودا زمان دەزانێ و ئەوە خودایە ئادەم فیری زمان و قسە کردن دەکات .بەڵام ، لە ئینجیل دا دەڵێ (لەسەرەتادا وشە بوو ،هه روەها وشە لای خودا بوو ، وشە هه ربۆخۆی خودا بوو) واتە وشە خودا بوو ..خودا وشە بوو،ئەم دوو باسکردنەش وەک یەک ناکەونەوە ، سەرە ڕای ئەوەی کە لە قورئان دا زۆر بە ڕوونی باسی ئەوە دەکات کە خودا ئادەمی فیری ناوەکان = زمان کردووە . بەڵام لە ئینجیل دا بە م شێوەیە نیە !\nهه رچەندە دەقی چێڕۆکە ئایینیەکان دەکرێ بە جۆریکی تر بخوێندرێنەو،وەک ئەوەی یەکێ لە ڵیکۆڵەرانی چیڕۆکەکانی قورئان دەنووسێ :ئێمە نابێ چیرۆکەکانی قورئان واوەر بگرین کە چۆنە ئاوها ڕوویانداوە ، بەڵکو حیکمەتی چێڕۆکەکە گرنگە .هه روەها چیڕۆکە ئەفسانە ییەکانیش زۆر جار دەبێ وەک هێما وەریان بگێرێن ، نەک وەک ئەوەی لەدەقەکەدا باسی ڕوودانەکانیان دەکرێت .ئەوتە لە کتێبی پیرۆز دەڵێ :بڵاو بوونەوەو پەرت بوونی زمان و هه لەت و پەلەت بوونی مرۆڤەکان لە خاکی – شینعار – بوو، ئەوەی دواتر بوو بە بابیل وزەمەنی ئەم ڕووداوەش بۆ(٤٢٠٠)ساڵ دەگێڕنەوە !ئەگەر بەوردی ئەم دەقە شێبکەینەوە ، ئەوا دەردەکەوێ پێش پەرت بوون و لێکپچڕانی خەلک و خاک و زمانە کە ، زمانێک هه بووە خەلکەکە قسەیان پێکردووە ! دواتر کە لێکدابڕاون زمانەکە پارچە پارچە بووەو زۆر زمانی تری لێ پەیدابووە .ئەم هه واڵە ئایینیەو ئەگەر باسی زۆر بوونی زمان دەکات ..ڕاستە ، دەشێ وابێت ! بەڵام ، ئەم چیڕۆکە پێمان ناڵێ ئەو زمانەی خەڵکە کە پێی دەدوان پێش ئەوەی – یەهوا – دەریان بکات و پەرت و بڵاویان بکاتەوە ، چۆن دروست بووە ؟ کە ئێمە لیرە زیاتر پێویستیمان بەچۆنیەتی دروستبوونی زمان هه یە لە سەرەتاوە . نەک پەرت و بڵاو بوونەوەی . ئەو زەمەنی( ٤٢٠٠ )ساڵەش بۆ دروستبوونی زمان دایان ناوە ، لە گەڵ ڕەوتی ژیان و سەر هه ڵدانی شارستانییەت ناگونجێ ! کە هه رتەنی پەیدابوونی نووسین لێکۆڵەران بۆ( ٣٢٠٠ تا ٣٥٠٠ )ساڵ پێش زایینی دەگەڕێننەوە ، کە دەکاتە نزیک(٥٥٠٠ – ٦٠٠٠) ساڵ ، دیسان ئەم (٦٠٠٠) ساڵەش هه رزۆر کەمە بۆ سەرەتای پەیدا بوونی زمان ، ئەگەر پشت بە زانستی مرۆڤناسیی و شوێنەوارناسیی ببەستین !\nمردووەکانی ئەشکەوتی شانەدەر:\nئەگەر بەوردی ئەنجامی پشکنینەکانی( ئەشکەوتی شانەدەر )(٦) بخوێنیەوە ، بۆمان دەردەکەوێ کە لە( ٦٥٠٠٠)سال پێش زایین ئەشکەوتنشینەکان مردووەکانی خۆیان ناشتووە ! زاناکان لەم جۆری ناشتنە زۆر ئەنجامیان بە دەست هێناوە ، وەک ئەوەی کە مردووکانیان وەک منداڵ لە ناوزگی دایکیاچۆن گرمۆلە دەکات ئاوایان ناشتوون ، مردووکانیان پیکەوە ناشتوون ، کەرەستەی سادەی دروستکراوی خۆیان، ئەوانە ڕؤژانە بە کاریان دەهێنان ..ئەوانیشیان لە گەڵ ناشتوون . لە سەر هه موو ئەمانەش بە هه شت جۆر گوڵ جەستەکانیان گوڵپۆشکردوون . ئەمانە هه مووی وای لە ( ڕالف سوالکی ) سەرۆکی تیپەکە و جەماعەتەکەی کرد . بڵێن ؛ ئەم مرۆڤانەی ئەشکەوتی شانەدەر کە( بە نیاندرتالی شانەدەر) ناسراون ..جۆرەئایینەکیان هه بووە .چوون وەک لە کۆی کاری ناشتنی مردووەکان دەردەکەوێ ، بڕوایان وابووە ئەم مردووانە زیندوو دەبنەوەو جارێکی تر پیکەوە دەست بە ژیان دەکەنەوەو کەرستەکانی خۆیان بە هه مان شێوەی پێشوو بەکار دەهێننەوە !ئەمە ئەگەر جۆریک بێت لە بیرۆکەیەکی ئایینی و مرۆڤەکان بڕوایان پێی هه بووبێت ..ئەوا ئەو باوڕەی کە لایان وابووە مردووکان بە شێوەی پێشو زیندوو دەبنەوەو بە هه مان شێوەش کەرستەکانیان بەکاردێننەوە ؛ ئەوا ئەم باوەڕە باوەڕێکی ئەفسانەییە !! چۆن ئەگەر مردووەکان بەپیی جۆریک لە ئایینەکان بەجۆرێک لە جۆرەکان زیندوو دبنەوە؛ ئەوا بە هیچ شێوەیەک بەشێوەی پێشو زیندوونابنەوەوهه مان کەرستە بە هه مان شێوە بەکار نا هێننەوە ؛ کە بەڕای ئێمە وەک لێکۆڵەریکی ئەفسانە ..ئەمە ڕایەکی ئەفسانەییە ! کەواتە لیرە پێکەوە ئایین و ئەفسانە سەریان هه ڵداوە .بەهیچ شێوەیەک ئاقڵ نایبڕێ کە ئەم هه موو کارو بڕوائایینی و بیرۆکە ئەفسانەییە بەبێ قسەکردن ڕووی دابێ !! هه ربۆیە دەبێ ئەشکەوتنشینەکان ئەووەختە بەزمانیک.. هه رزمانیک بیت قسەیان کردبێ ، کەدەکرێ بە ( زمانی ئەشکەوت ) ناوی ببەین .کە ئەشکەوتەکەش شانەدەرە ؛ کەواتە زمانەکەیان زمانی (ئەشکەوتنشینانی شانەدەر )ە ئەگەر ئەوەش لە بیرنەکەین کە زەمەنی مردووناشتنەکانی ئەشکەوتی شانەدەر( ٦٥٠٠٠)ساڵ پێش زایینە ! دەبێ ئەوش ڕەچاو بکەی کە زمانەکە زۆر پێش ئەو زەمەنە دروستبووەو بەرە بەرە پێگەیشتووە .\nهه ربۆیە هه ندێک لەزاناکان لەسەر ئەو باوەڕەن کە باپیرانی مرۆڤ لە فێربوونی زماندا توانایەکی گەورەیان هه بووە ، ئەگەر سەیری ئەو وێنانەی ئەشکەوتەکان بکەین کە بۆ( ٣٠٠٠٠٠ تا ٧٠٠٠٠٠)هه زار ساڵ دەگەڕێتەوە بۆ چەرخی بەردینیی کۆن ،کە هه ندێ لە زاناکان دەڵێن : مرۆڤ بەر لە( ١٠٠٠٠٠)ساڵ پێش ئێستا دەستی بەوەکردووە کە زمان فێر ببێت .بۆ دروستبوونی زمان زاناکان زمەنی تریشیان دەستنیشانکردووە بۆ نموونە زمان لە نێوان (١٥٠٠٠٠ تا ٣٠٠٠٠) ساڵ پێش زاین دروست بووە ، ڕایەکی تر هه یە دروستبوونەکە بۆ (٥٠٠٠٠٠) هه زار ساڵ پێش ئێستا دەگێڕنەوە .وەک دەبینن تیئۆرەکانی دروستبوونی زمان و سەردەمەکانی دروستبوونی زمان زۆرن و لێک جیان .\nدەقێکی ئەفسانەیی بۆ دروستبوونی زمان “\nوەک دەقە ئایینیەکان دەقی ئەفسانەییش هه یە باس لە دروستبوونی زمان دەکات ، لەم ئەفسانەیەدا دەڵێ :هه بوو نەبوو لە زەمانی کۆنداخەلک هه موویان لە گوندێکی گەورەدەژیان و تەنیا بە یەک زمان قسەیان دەکرد .ئەم ئەفسانەیە لەنێو هۆزەکانی( بەرزاییەکانی میانمار) دەگێڕدرێتەوە .هه روەها دەلێن : وەستاکان خەریکی دروستکردنی بورجێکی بەرزبوون، بەم هۆیەوە بەرە بەرە شێوازی زۆرو جیا جیایان لە قسەکردن بەدست هێنا،دواجار بە سەر زەویدا بڵاو بوونەوە . دوور نیە کە دانیشتوانی ڕەسەنی ئەفریقاوڕۆژهه ڵاتی ئاسیاو مەکسیک و زۆر جێگای ترئەمانیش ئەفسانەی هاوشێوەیان هه بێت .\nئەگەر سەرنج بدەین ..دەبینین کە ئەفسانە کە دەڵی: لە زەمانی کۆندا خەڵک لە گوندێکی گەورە دەژیان و بە یەک زمان قسەیان دەکرد .! باسی قسەکردن بە یەک زمان دەکات ، کەچی؛ ناڵی ئەم زمانە چۆن وکەی دروست بووە !؟ بەڵام ئەوێش باس لە شێوازی ز ۆرو هه مە جۆر دەکات کە دواجار زمانە کە پێی بڵاو دەبیتەوە . واتە لێرەش لەم دەقە ئەفسانەییە شدا زەمەنی دروستبوونی زمان باسی لێنەکراوە ، هێندەهه یە قسەکردنەکەی خەلکی گوندە گەورەکە بۆ زەمەنی( هه بوو.. نەبوو )دەگەڕێنێتەوە .واتە زەمەنی ئەفسانەیی لە کۆنیدا .\nکەواتە تائیستا نە گەیشتینە ئەوەی بزانین زمان چۆن دروستبووەو کەی دروستبووە ؟هێندە هه یە لە نێوهه موو تیئۆرەکان تیئۆری – لاسایی کردنەوەو گۆڕین دەنگی هێمائی بۆ وشەی مانادار و ورد ورد کەلەکەبوون – لە هه مووان نزیکترن لەواقیعی دروستبوونی زمانی مرۆڤ .\nئەگەر چیڕۆکە ئایینە کان زەمەنی دروستبوونی یەکسەرەیان لێوەربگرینەوەو ئەوە قبول بکەین ئەوانیش بەجۆرێک لە جۆرەکان باس لە فیربوونی بەرە بەرە دەکەن ، ئەوا لە گەڵ تیئۆرە زانستیەکان لیکنزیک دەبنەوەوکێشەی دروستبوونە کە هه تا ڕاددەیەک ئاسان دەبێت ، بەڵام؛ زەمەنی دروستبوونەکە ، وەک زەمەنیکی دیارو چەسپاو هه ردەمینێ ! ئەوسا چاکترین زەمەن بە پێی تیئۆری گەشە کردن ئەوەیە لە گەڵ گەشە کردنی جەستەی مرۆڤ و گەشەی شارستانیەت بگونجێ ، ئەوسا هه ر تیئۆری پێ بە پێ دروستبوون دەمێنێتەوە کە هه موو لایەک قبووڵی بکان .\nئێستا جارێکی تر دەگەڕێینەوە سەر ئەوەی کە زمانە کان هه موو لە کوێندەر هه ڵگیراون ؟ئایا هه موو زمانە کان لە زماندانی هه موو مرۆڤەکان هه ڵگیراون ؟! واتە هه رمرۆڤێک لە نێو( جینی فۆکس پ ٢ ) کەیدا هه موو زمانەکانی لەگەڵ خۆی هه ڵگرتووە !؟ یان هه موو زمانەکان لە نێو زماندانی هه موو مرۆڤەکان پێکەو – واتە هه رمرۆڤەو چەند زمانێکی لا هه ڵگیراور ە ! یان لە جێگایەکی ترە کە بەردەوام پێوەنددارە بە مرۆڤ کۆبوونەتەوە ؟ باشە ئەگەر وابێت ..ئەو جێگایە کوێندەرە ؟\nلە گواستنەوەی زمان لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر ، دەتوانین پەنا بۆ شێوەی هاو بەشێ و زگماکی و جمکانەی مرۆڤەکان ببەین ، کە دوو جمک هه ر چەندە لیکدووربن ، بەڵام؛ جۆرێک یەک هه ستیان هه یەو هه ست بە خۆشی و ناخۆشی یەکتر دەکەن ، کاتێک یەکێکیان نە خۆش دەکەوێ ئەوەی تریش نە خۆش دەکەوێ و کاتێ یەکیان دڵخۆش دەبێت ئەوەی تریشیان دڵخۆش دەبێت .ئێمە ئەم تیئۆرە جمکیە بۆ هه موو مرۆڤەکانیش قبووڵ بکەین ..کە ئەوانیش لە سەرەتای دروستبوونیان بە پێی هه موو تیئۆرەکان جۆرێک جمکانەن ! واتە هاو بەشی و وەک یەکیان هه یە .هه ر لە خاڵێ سەرەتاو پێکهاتەی جەستەو خوێن و ئیحساس و هه ستەوە تا دەگاتە جۆری بیرکردنەوەو بەکارهێنانی زمانەوە .بۆیە ئەم هه موو هاو بەشێە پیکهاتەییە جەستەییە یارمەتی ئەوەمان دەدات کە بڵێین : پەیوەندیەکی بۆماوەیی لە نێوان هه موو مرۆڤەکاندا هه یەو لەم جۆرەکاتانە – مەبەست کاتی سەدمەو زمانگۆڕان – ە بێ خواستی مرۆڤەکان خۆیان هه ندێکیان زمان ئالوگۆڕ دەکەن ! وەک ئەوەی بێ خواستی خۆشیان تاکەکان زمانیان دەگۆڕێ .\nئەگەر ئەمە کارە میکانیکیە ئۆتۆماتیکیەکە بێت ! ئەی باشە زمانەکان چۆن هه رهه موویان بە تەوای و ئامادەن بۆ بەکارهێنان و قسەپێکردن لە کن مرۆڤەکان کۆبوونەتەوە و هه ن ؟ چۆن لەسەرەتادا مرۆڤەکان تاک تاک و گروپەبچوکەکان تەنیا یەک زمان فێردەبن ، دواتر بە پەرتی و لێکدووری بە زەمەن و بە جوگرافیاوە زمانی تر دروست دەبن . کە ئەم تیئۆرە یارمەتی ئەوەمان دەدات کە بڵێین : مرۆڤەکان بە تاک تاک هه رتەنیا یەک زمان فێردەبن ؛ کەواتە چۆن هه موو زمانەکان لەکن هه موو مرۆڤەکان عەمباربوونە ؟! ئەم ژنە بە هۆی سەدمەیەکەوە ، ئەم هه موو زمانەی لە کوێ بۆ هات و چۆن لای ئەوهه ر ڕۆژەی یەکێکیان چاڵاک دەبێت ؟\nئەگەر زەمەنی فێربوونی زمان و چۆنیەتی دروستبوونەکەی تیئۆری زۆری هه یە ! ئەوا تا ئێستا من ڕاوبۆ چوون و تیئۆریکم نە دۆزییەوە کە بۆمان ڕوون بکاتەوە کە چۆن ئەم هه موو زمانە بە هۆی سەدمەیەکەوە لای تەنیا مرۆڤێک کۆبوونەوەو چاڵاک بوون ؟ من خۆشم نە گەیشتم بە قەناعەتێک و هۆیەکم دەستنەکەوت بە گونجاوی بزانم بۆ ئەوەی خوێندەوارانی پێ ڕازی بکەم ! تا ئەو ڕۆژەی کە زانست ئەم نهێنیە و زۆری ترمان لە نهێنیەکانی کەون و جەستەی مرۆڤ بۆ ئاشکرا دەکات ، دەبێ هه وڵدەین و چاوە ڕێی داهێنانای زاناکان بین !. ئەم کەونە پڕ لە نهێنیە و کە مێکی زۆر کەمی زانراوەو زۆری ماوە بزانرێ ، جەستە و پیکهاتەی مرۆڤ پڕە لە نهێنی و کەمێکی زۆر کەمی زانراوەو زۆری ماوە بزانرێ.!!\nئەم دوو بارە بوونەوەی – زمانگۆڕان – ە بەبەردەوامی لە مێژووداو لە نێو هه موو وڵاتان و میللەتان ، هه روەها زۆرجار کەسی زمانگۆڕاو زیاتر لە زمانێک جیگەی زمانی خۆی دەگرێتەوە ، دواجار ئەم خاتوو ( میکایلا مەرمەر )ە کە هه ربەیانیەو بەزمانێکی ترو جیا لەوەی ڕۆژی پێشتر قسان دەکات ؛ حالەتەکان زۆر پرسیار بە دوای خۆی دادێنێ !\nیەکەم : ئەوەیە کە ئەم زمانانە لە چ زماندان و عەمبارێک دا هه ڵگیراون؟\nدووەم : ئایا هه موو زمانەکان لە نێو جینی بەرپرسی زماندا کۆبوونەتەوە ؟\nسێیەم : ئایا زمانەکان لەدەرەوەی جەستەی مرۆڤ و لەشوێنێک دا هه ن ؟\nچوارەم : چۆنە ئەم زمانگۆڕانە کتوپرە فێربوونی تەواوو یەکسەرەی بەدواوەیە؟\nپێنجەم : هۆی چێە زمانگۆڕاو هه ندێ جار زیاتر لە زمانیک فێردەبێت و پێیان دەدوێ ؟\nشەشەم : هۆی چێە ئەم ژنە میکایلا مەرمەر بەم زمانگۆڕانە هه ر ڕۆژەی بە زمانێکی جیا لەزمانی ڕۆژی پێشتر قسە دەکات و ئەم بەردەوام زمانگۆڕانەشی لەدەرەوەی خواستی خۆیەتی ؟\nئەم پرسیارانە ئەرکی زاناکان گران دەکات و وادەخوازێ زانست بەدوای وەڵامەکاندا بگەڕێت ، چوونکە ئەم دیاردە مێژووییە ئەم دووبارەبوونە بەردەوامەی نێو جوگرافیای مرۆڤایەتی ناکرێ هه روا بمێنتەوەو زانستانە کاری لە سەر نەکرێ و تەنیا بە نەخۆشیەکی بێ جارەسەری ناوببرێ !\nئەگەر نۆرەدڵ و وەستانی مێشک و تای گران و سەرێشەی زۆر نەخۆشین و زۆر جار دەبنە هۆی ئەم زمانگۆڕانەو کەوتن و سەدمەش دەبنە هۆی نەخۆشی ؟ ئەی ئەم ئەنجامە کە زمانگۆڕانەکەی لێدەکەوێتەوە ، ناکرێ ئەم بەشی زمانگۆرانەکە بۆ سودی مرۆڤ بەکار بێت و هۆی زمانگۆڕان و شوێنی زمانگۆران و کاری زمانگۆڕانەکە بزانرێ و مرۆڤ لە ڕێی زانستەوە دواجار ئەم زمانگۆرانە کۆنترۆل بکات و زانستیانەو بۆ سودی مرۆڤایەتی و بەتایبەت بۆ ( فێر بوونی زمان بە لەبەرگرتنەوە ) بەکاری بهێنێ و زمەنی زمان فیر بوون کورت بکاتەوە ؟\nئێمە بە شێوەیەکی تیئۆری لە کتێبەکەماندا (فێر بوونی زمان بەلەبەرگرتنەوە ) بەپشت بەستن بەم بەردەوامییەی زمانگۆڕان ، ڕیگامان بۆ ئەوە خۆشکردووە کەدواجار زانست دەتوانێ ئەم کارە بکات . خۆشبەختانە ( دکتۆرنیکۆلاس مۆنتی گرۆپۆنتە ) زانای مێشک و کۆمپیوتەر لەزانکۆی ئێم –ئای –تی لەکەنەدا ئەم هه واڵەی ڕاگەیاند و گوتی ؛ لە داهاتوودا دەتوانین بە کەبسولێک مرۆڤ فێری زمانی ئینگلیزی بکەین .\nباشە.. ئەوە ئەم کە پسولە بەرهه می زانستە و فیربوونەکەش وەک دەردەکەوێ کتوپرە !ئەم کە پسولە چێ دەکات ؟زمانە کە لە نێو کەپسولەکەیەو لە جینی بەر پرسی فێربوونی زمانی کە سەکەدا کۆپی دەکات ؟ یان کە پسولە کە ئەو زمانە ئینگلیزیە چالاک دەکات کە خۆی هه یە لە نیو زماندانی مرۆڤەکەدا !؟ ئەمانەش پرسیارن و وەڵامەکانیان ڕوون نیە ! بەڵام ؛ فێربوونە کتۆپڕەکە بە هۆی کە پسولەکەوە نزیکمان دەکاتەوە لە فێربوونی کتووپڕی ئایینی و ئەفسانەیی و هه روەها فیربوونی کتوپڕی دوای سەدمەوە .لێکۆڵینەوە لە م ڕووداوو دیاردانەو گەڕان بە دوای وەڵامی پرسیارەکان ، سەرەتای قۆناخێکی نوێی زانستە لە بارەی زمانەوە بە هه موو ڕەهه ندەکانی زمانەوە . بابزانین زانستی داهاتوو چ وەڵاێکمان دەداتەوە !؟\n-(١) بۆ ئەوەی باشتر لەم بابەتە نزیک بیتەوە ، پێویست دەکات کتێبی (فیربوونی زمان بەلەبەر گرتنەوە – لە ئەفسانەی کوردیەوە بۆ زانستی سەردەم ) لێکۆڵینەوەیەکی زانستی ئەکادیمی تیئۆری پێشبینیکارە باس لە داهێنانێکی گرنگ دەکات ، کە دواجار ڕوویدا بخوێنیتەوە .\n-(٢)لە ڕاستیدا ئەم زمانگۆرانە وەک نە خۆشیەک جاو لێدەکرێت و خۆشی لە ئەنجامی نۆرەدڵ و سەکتەی دەماغ و سەدمەی توند پەیدا دەبێت ، بەڵام هه موو جارێ زمانی کەسەنە نەخۆشەکە دەگۆڕێ بە زمانێکی تر یان زیاتر لە زمانیک و ئەو کە سە بەوزمانانە دەدوێت و قسە دەکات و زمانە نوێکە بەتەواوی فێردەبێت ، ئەوەی بۆ لێکۆلینەوەکەی ئێمە گرنگە ..ئەم زمانە تازانەیە کە کەسەکان بەکتوپڕی فێری دەبن . ئەم زمانفێربوونە ئەوەدەهێنێ لێکۆڵینەوەی زۆری لەسەر بکرێت ، کە تا ئێستا ئەم لێکۆڵینەوەو کتێبەکەی خۆم من بەم شێوەیە بە تاقانە ەبینم ، هیوادارم داهاتوو لێکۆڵەران چاکترو زۆرتری پیوە خەریک بن .\n-(٣)(٤) نەواف پیاوێکی ئیزەدی بوو ئەوێش کە لە خەو هه ڵدەستێ بەزمانی ئینگلیزی قسان دەکات و ئایینەکەشی لە ئیزەدیەوە دەگۆڕێ بۆ مەسیحی ، مامۆستا مە لا عەلی کوردی – کەلەک کە بیست سال زیاترە وەک خۆی باسەدەکات ئەو جۆرە نەخۆشانە چاک دەکاتەوە ، کە لە نە خۆشخانەکان بێهیوادەبن ، هه رئەویش نەوافی چاککردەوەو بە زمانی کوردی کەوتەوە قسەو گەڕایەوە سەر ئایینەکەی خۆشی و وازی لە مەسیحیەت هێنا، ئەم کارەی (مامۆستا مەلا عەلی کوردی) وەک (دکتۆر ئاڕئاڕ سواریز)وایەو ئەوێش کە پیاوێکی مەسیحیە ئەوە چل سالە خەریکی ئەم جۆرە پزیشککارییەیەو بەشێوازی خۆی چارەسەری ئەم جۆرە نە خۆشانە دەکات ، ئەم دوانە ئەوە هه ڵدەگرن لە چەندین لاوە لێکۆڵینەویان لەسەر بکرێ . من تا ئیستا ئەم ئایینگۆڕانەم بە م شێوەیە نەدیوەو نەمزانیوە کەسیش بە شێوەی مامۆستا مەلا عەلی بەم جۆرە نەخۆشی لا چاکبووبێتەوە !!\n-(٥) بۆ ئێمە وەک لێکۆڵەرێک هه موو دەقەکان ، دەقی ئایینی و ئەفسانەیی و مێژوویی و واقیعی و هه ردەقێکی تر کە سودی بۆ بابەتەکە هه بێت ، دەقی لیکۆڵێنەوە ن .\n-(٦)ئەشکەوتی شانە دەر گرنگیەکی جیهانی هه یە لە ڕووی پڕ نهێنی و زانیاری کۆنی ژیانی مرۆڤەوە ، یەکێ لە پسپۆرانی شوێنەوارناسی و شارە زا لە ئەشکەوتی شانەدەر دەلێ:( ئەشکەوتی شانەدەر کۆنترین و گرنگ ترین و دەوڵەمەندترین ئارشیفی مرۆڤایەتیە ) یەکێکی تریان لەکاتێکدا پەنجە بۆ دەرگای ئەشکەوتی شانەدەر درێژ دەکات ، دەڵێ :(:: هه رچی شارستانیەت هه یە لە دەرگای ئەم ئەشکەوتە هاتووتە دەرەوە .) مە بەستی هه موو شارستانیەتەکانی مرۆڤایەتیە . چونکە لەڕووی زەمەنەوە لەهه مووان کۆنترە .\nPrevious ناسیۆنالیزم و نەتەوەو خێڵ … مەحمود عەبدوڵڵا\nNext راگه‌یاندن وخه‌ڵك … ئاری زێندینی


بە کورتی له‌بارەی ده لە سیمفۆنییەکانى دمیتری شۆستاکۆڤیچه‌وه – sulyon.com\n[بە کورتی له‌بارەی ده لە سیمفۆنییەکانى دمیتری شۆستاکۆڤیچه‌وه ]\nMuzîk November 1, 2020\nبە کورتی له‌بارەی ده لە سیمفۆنییەکانى دمیتری شۆستاکۆڤیچه‌وه\nئاوازدانەری ڕووسی (دمیتری شۆستاکۆڤیچ) يەکێکە لە گرنگترین و دیارترین ڕووخسارەکانی میوزیکی سەدەی بیستەم. میوزیکە تاریک و قووڵ و ئاڵۆز و سەرنجڕاکێشەکەی شۆستاکۆڤیچ تا ئێستاش لە سەرسامکردنی گوێگرانی بەردەوامە، بەڵام بەشێک لە ژیانی ئەم پیاوە هێشتا نادیارە و جێگەی مشتومڕە، بە تایبەت پێوەندییە سەرلێشێوێنەرەکەی لەگەڵ ڕژێمی سۆڤیەتیدا. ئەم بابەتە هەڵدەگرین بۆ کاتێکی تر. شۆستاکۆڤیچ کەسێکی زۆر دیارە و سەروەتێکی میوزیکيی دەوڵەمەندی هەیە و خاوەنی 15 سیمفۆنییە. گرنگە بڕۆیتە نێویانەوە و شتی نوێیان تێدا بدۆزیتەوە، بەڵام تەقەلایەکی زۆریشی دەوێت تا تێبگەین ئەم پیاوە بیری لە چی کردووەتەوە.\nبە کورتی و دانە دانە باس لە ده لە سیمفۆنییەکانی شۆستاکۆڤیچ دەکەین\nسیمفۆنيی ژماره -1-\nیەکەمين سیمفۆنيی شۆستاکۆڤیچە و لێرەوە دەستی پێ کرد. لە گێڕانەوەیەکیدا ئاماژەی بەوە داوە ئه‌گەر ئەم سیمفۆنییە پێشوازيی لێ نەکرایە و بە دڵی گوێگران نەبوایە و ڕەخنەی بهاتبایەتە سەر، ئەوا دەستبەرداری کاری میوزیکی دەبوو و چیتر میوزیکی نەدەنووسی. سیمفۆنییەکی جوانە و لە گوێدا ئاسان و خۆشە. سەرەتایەتی و لە گەشەپێداندا بووە بە ستایلەکەی، چونکە ئەم سیمفۆنییەی لە تەمەنی 19 ساڵیدا نووسیوە.\nسیمفۆنيی ژماره -2- ئۆکتۆبەر\nلە سیمفۆنيی دووەمدا هەست بەوە دەکەیت ئەمە میوزیکی منداڵێکی بلیمەتە کە بە بتهۆڤن و چارڵس ئایڤێس سەرسامە. سیمفۆنییەکە یەک جووڵەی هەیە و 17 خولەکە، هاوشێوەی سیمفۆنيی نۆیه‌مى بتهۆڤن بە کۆڕاڵێک کۆتایيی دێت. لە لایەکی تریشەوە دەستپێکی کاریگەرییە دەنگییە ئەبستراکتەکانە لە لاى شۆستاکۆڤیچ کە لە ئایڤس نەبینراوە. سیمفۆنيی دووەم بەرهەمێکی تری سەرنجڕاکێشی شۆستاکۆڤیچە.\nسیمفۆنيی ژماره -3- یەکی ئایار\nسیمفۆنيی سێیەم بە یەکی ئایار ناسراوە و زیاتریش هەر ئەو ناوەی بە باڵادا بڕاوە. شۆستاکۆڤیچ ئەم سیمفۆنییەی بە بۆنەی ڕۆژی جیهانيی کرێکارانەوە نووسیوه. ئەم سیمفۆنییە بە یەکێک له کارە سەرەتاییەکانی شۆستاکۆڤیچ دادەنرێت، واتا ئه‌گەر بمانەوێت بگەڕێینەوە بۆ سەرەتاکانی میوزیکی ئەم پیاوه، دەبێت بشگەڕێینەوە بۆ سیمفۆنيی سێیەم.\nسیمفۆنی ژمارە -4-\nسیمفۆنيی چوارەم هەڵەشه و زەبەلاحە. هەم گڕە و هەم تیژە، هەروەها زۆر بەرزە. لێرەدا دەزانیت توانى شۆستاکۆڤیچ چەندە زۆرە. ئەم سیمفۆنییە ناوبانگێکی زیاتری بەراورد بە سێ سیمفۆنییەکەی تر بە شۆستاکۆڤیچ بەخشى و یەکەم کاری شۆستاکۆڤیچه کە هێندە زەبەلاح بێت. ئەم سیمفۆنییە بۆ گوێ و دڵێک نییە کە کاڵ و بێهۆش و لاواز بن. سیمفۆنيی چوارەم شتێک نییە ئاسایی و سەرپێیی گوێی لێ بگریت. دەبێت کاتێکی تایبەتی ڕۆژەکەت یان شەوەکەتی بۆ تەرخان بکەیت.\nسیمفۆنيی ژماره -5-\nلە ساڵی 1936دا شۆستاکۆڤیچ ئۆپێرای لەیدی مەکبێس دەنووسێت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی لە لایەن دەسەڵاتدارانی سۆڤیەتەوە بە چاوى تاوانبارێكەوە سەیر بکرێت. زۆرێک ناویان لەم سیمفۆنییە ناوە (وه‌ڵامی هونەرمەندێکی سۆڤیەتی بۆ ڕەخنەکان.) ئەم سیمفۆنییە جارێكى تر ئەوی بۆ پێگەکەی پێشتری گەڕاندەوە و دەسەڵاتدارانی ئاشت کردەوە. سیمفۆنيی پێنجەم بە پوختی دەربڕی زیرەکی و دیوی تاریکی کەسيێتيی شۆستاکۆڤیچە. میوزیکەکە پەشێو و لەڕە، بە تایبەت جووڵەی سێیەم کە کرۆک و گیانی ئەم سیمفۆنیيەیە و دەمانگه‌يه‌نێته قووڵاييی ئازارەکە.\nشتێک کە شارەزایان له‌بارەی ئەم سیمفۆنییەوه سەری لێ دەر ناکەن ئەوەیە کە ئایا کۆتایيی ئەم سیمفۆنییە وەسفی باشەى ستالینه، یان گاڵتەپێکردنى!\nسیمفۆنی ژمارە -6-\nلە سێ جووڵە پێک هاتووە. سیمفۆنيی شەشەم لە کەشی خۆشی پێش هاتنی زریان و نەهامەتيی گەورە دەچێت. پێچەوانەی زۆرێک لە کارەکانی پێشتر و دواترییەتی و هەستەکانی ناوی لە یەکتری ناچن، ئەمەش ڕەنگە بە هۆی ئەوەوە بێت كه سرووشتی ئەو سێ جووڵەیە ئەم ناهاوسەنگییەی بەرهەم هێنابێت. جووڵەی یەکەمی لە جووڵەی دووەم درێژترە، جووڵەی سێیەم هەست و سۆزی زیاتر بەراورد بە دوو جووڵەکەی تر تێدایە، بەڵام بە گشتی ناهاوسەنگە و هەستێکی سەیرت پێ دەدات.\nسیمفۆنيی ژماره -7- لینینگراد\nسیمفۆنيی لینینگراد بە یەکێک لە گرنگترین کارەکانی شۆستاکۆڤیچ دادەنرێت. سیمفۆنییەکە باس لە یەکێک لە گرنگترین ساتەکانی گەلی ڕووس لە جەنگی دووەمی جیهانیدا دەکات. لینینگراد و خەڵکەکەی بۆ ماوەی زیاتر لە ساڵێک لەژێر گەمارۆیەکی زۆر سەخت و تۆقێنەری نازییەکاندا بوون، ئەم سیمفۆنییە پێشکەش بە خەڵکی لینینگراد کراوە بەرانبەر بەو خۆڕاگری و ئازایەتییەی بەرانبەر دوژمنانیان نواندوویانە و یەکەم پێشکەکردنیشی هەر لە لینینگراد و لە ساڵی 1942دا بوو. سیمفۆنییەکە دەنگدانەوەیەکی زۆر گەورەی هەبوو و بووە سەرچاوەى هاوکاريكردنى خەڵکە برسییەکەی ئەو شاره. سیمفۆنییەکە وەک گەشتی پاڵەوانێکە، ساتی هیوابەخشی تێدایە و ساتی پڕئازار و بێهیوایشی تێدایە. هەروەها سیمفۆنيی حەوتەم بە یەکێک لە درێژترین سیمفۆنییەکانی شۆستاکۆڤیچ دادەنرێت، کە ماوەکەی نزیکەی 70 خولەکە. ئەم سیمفۆنییە ئارامییەکی زۆری لە گوێگر دەوێت، چونکە زۆر قورسە و زۆریش ماندووت دەکات، بەتایبەتتر بۆ ئەوانە قورسە کە گوێگری نوێن و سەرەتايین.\nسیمفۆنيی ژمارە -8-\nسیمفۆنيی هەشتەم سیمفۆنییەکی تاریک و لێڵە، هەروەها بە یەکێک لە شاکارە زۆر قورسەکانی شۆستاکۆڤیچ دادەنرێت. لە ساڵی 1943 و لە نێوەندی جەنگی دووەمی جیهانیدا نووسراوه. سیمفۆنيی هەشتەم بە یەکێک لە درێژترین سیمفۆنییەکانی شۆستاکۆڤیچ دادەنرێت. گوێگر دەبێت زۆر بەباشی خۆی بۆ ئەم سیمفۆنییە ئامادە بکات، چونکە ماوەی زیاتر لە سه‌عاتێك و دە خولەک دەچێتە نێو ژاوەژاو و شێواوییەکی زۆر تاریک و تۆقێنەری پێنج جووڵەییەوە کە وێنەدانەوەی جەنگی دووەمی جیهانییە و ناهێڵێت بۆ ساتێکیش ئۆقرە بگريت. لەنێو سیمفۆنيی هەشتەمدا هیچ شتێک باش نییە.\nسیمفۆنيی ژماره -9-\nسیمفۆنيی نۆیەم ساڵی 1943 نووسراوە. ئەم سیمفۆنییە بە بۆنەی سەرکەوتنی سۆڤیەت بەسەر نازییەکاندا نووسراوه. شۆستاکۆڤیچ سوودی لە هایدن وەک نموونەیەک وەرگرتووە. سیمفۆنییەکی زەبەلاحە و پێویستی بە ژمارەیەکی زۆر ژەنیار هەیە. هەروەها بۆ چەندان ساڵ لە یادی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا ئەم سیمفۆنییە زۆر گوێی لێ دەگیرا و زۆر دیار و بەناوبانگ بوو.\nسیمفۆنيی ژمارە -10-\nسیمفۆنيی دەیەمی شۆستاکۆڤیچ یەکێکە لە کارە هەرەباڵا و بەرزەکانی ئەم پیاوە، هەروەها وەک زۆرێکی تر لە کارەکانی، ئەم کارەشی زۆر لێڵ و ئاڵۆزە. پاش جووڵە قورسەکەی یەکەم و جووڵە تۆقێنەرەکەی دووەم، لە جووڵەی سێیەمدا دوو مۆتیفی زۆر گرنگ هەن، هەریەکە لەمانە بە شێوازی نووسینی میوزیکییانە ناوی دوو کەسی تێدا نووسراوە، یەکێکیان ناوی خۆیەتی، ئەوی تریشیان ناوی قوتابیەکییەتی کە دەگوترێت شۆستاکۆڤیچ زۆری خۆش ویستووە. لە کۆتاییەکەیدا هەموو جووڵەکان بە یەکدييه‌وه دەبەستێتەوە و تێکەڵیان دەکات. کۆتایيی سیمفۆنییەکە دەکات بە کۆتاییەکی وێرانکەر.


خوێندنەوەیەك بۆ سایكۆلۆجیای سیاسیی داڤید پاتریك هۆتۆن – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » خوێندنەوەیەك بۆ سایكۆلۆجیای سیاسیی داڤید پاتریك هۆتۆن\nكتێبی سایكۆلۆجیای سیاسی، كە لە نوسینی (داڤید پاتریك هۆتۆن)ە وەرگێر و روناكبیر حمە رەشید بۆ سەر زمانی كوردی وەریگێڕاوە، یەكێك لە شاكارە دانسقەكانی بیر و توێژینەوەی سیاسی نوێ و لەگەڵ گیانی ئەم سەردەمەدا زۆر گونجاوە.\nپێش ئەوەی بچمە سەر ناوەڕۆكی كتێبەكە دەمەوێت راستیەك بڵێم وەرگێڕانی ئەم كتێبە كارێكی زۆر پڕ ماندووبون و گرانە، كەمن ئەوانەی دەرقەتی ئەم جۆرە باسانە دێن، بەڵام حمە رەشید وەك ئەوەی پێشتر چەندین كاری لەم جۆرەی زۆر بە سەركەوتوانە ئەنجام داوە، چواردە كتێبی دانسقە و هەڵبژاردەی زۆر باشی وەرگێراوەتە سەر زمانی كوردی، وەك سەربازێكی نەناسراو بەردەوامە لە كاركردن و وەرگێڕان. وەرگێڕانی شاكارەكەی هانا ئەرندێت، بنەماكانی تۆتیالیتاریزم و كتێبەكانی كەنعان مەكیە و بزوتنەوە جەماوەریەكان، چەندین شاكاریتر ئەو راستیە دەسەلمێنن، كە حمە رەشید هەڵبژاردەكانی بۆ وەرگێڕان بە هەرەمەكی و سەرپێیانە نییە، بەڵكو دوای چەندین حیساب و كیتاب ئینجا بڕیار لە سەر وەرگێڕانی كتێبێك دەدات، هەر ئەمەش هۆی ئەوەیە تەواوی كتێبەكانی جێگای بایەخ و سەرنجن. حمە رەشید لەگەڵ ئەوەی بە وەرگێرێكی زمان پاراو و شیرین ناوی دەركردوە، لە مامەڵەكردن لەگەڵ باسەكاندا زۆر بە سەلیقە و وردە. لە وەرگێڕانی ئەم كتێبەدا توانا و لێهاتوی زۆر بە رونی دەر دەكەوێت\nبابەتێكی بە پیت و نوێیە\nنوسەر لەم كتێبەدا باسێكی زۆر هەستیار و بابەتێكی گرنگ كە پەیوەستە بە ژیانی سیاسی و ئاسایی ی كۆی كۆمەڵگا و تاكەكانەوە لەم سەردەمە پڕ لە قەیران و كێشەیەدا دەوروژێنێت. ئەم توێژینەوەیەی هۆتۆن نەك هەر بابەتێكی بە پیت و نوێیە، بەڵكو بە شێوازێكی نوێ و ورد نوسراوەتەوە، خوێنەری زانستخواز لەگەڵ خۆیدا پەلكێش دەكات بۆ بەردەوامبوون لە خوێندنەوەو بەشداریكردن لە بڕیار لە سەر کۆتایی و ئەنجامی توێژینەوەكەی. لە خاسیەتە هەرە بەهێز و سەرنجراكێشەكانی ئەوەیە، نوسەر بۆ سەلماندنی بۆچونەكانی پەنا بۆ شیكاركردنی چەندین وێنەی زیندوو دەبات، بۆنمونە وەك واقعی سیاسی ئێمە لە عێراق و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست وێنەی ئەو زیندانیانەی، كە لە لایەن چەند ئەفسەر و سەربازێكی ئەمریكیەوە لە زیندانی ئەبو غرێب ئەشكەنجە دەدران و سوكایەتیان پێكرا دەكاتە باسێكی سەرەكی و شیكاری بۆ رەفتاری سیاسی و هەڵسوكەوتی سایكۆلۆجیانەی ئەو كەسانە دەكات. شیكاركردن بۆ رەفتاری ئەو سەربازانە لە رووتكردنەوە و ئەشكەنجەدانی ئەو زیندانیانەی، كە بۆخۆیان رۆژانێك ئەمانیش جەلاد و كەسانی رەفتار خراپ بوون، چ ئەو كاتانەی لەزیندانەكانی بەعسدا خەڵكی بێتاوانیان بە دڕنده‌ترین شێوە ئەشكەنجە دەدا و سوكایەتیان پێ دەكرد، یان ئەو كاتانەی لە ریزەكانی داعشدا خەڵكی بێتاوانیان دەكوشت و سەر دەبری، لە جەوهەردا هەڵگری شیكاریەكی فەلسەفیانەیشە. لێرەدا ، كە جەلاد جارێكیتر دەبێتەوە قوربانی و سۆز و بەزەی خەڵك دەجوڵێنێت و باسەكەیان دەبێتە رای گشتی لە سەر ئاستی جیهان. لەم توێژینەوەیەدا ئەم وێنەیە تەنیا نمونە و وێنە نیە، بەڵكو توێژەر چەندین نمونە و وێنەیتر بۆ سەلماندنی بۆچونەكانی دەخاتە روو. ئەم كتێبە هەوڵی وه‌ڵام دانەوەی پرسیارێك دەداتەوە تا ئەمڕۆ وەك پێویست وه‌ڵام نەدراوەتەوە. قسەكردن لە سەر هەڵسوكەوت و رەفتاری سیاسی و بەستنەوەی بە سایكۆلۆجیا و گرێدانەوەی لەگەڵ زانستی سیاسی لە كرۆكدا رەهەندێكی هزری و فەلسەفیشی هەیە، ئەم بوارە لە توێژینەوە، بە واتە گێرانەوەی رۆڵی سایكۆلۆجیا لە شیكاركردن و خستنەرووی راستیەكان لە بواری كۆمەڵایەتی و سیاسی ، كە لە ئەمڕۆدا لای زۆۆرێك لە بیرمەند و فەیلەسوفەكانیش بوەتە بناغە بۆ وه‌ڵام دانەوەی پرسیارە هزری و فەلسەفیەكان.\nچی وا لە سیاسەتمەدار دەكات\nلەم بوارەیی سایكۆلۆجیای سیاسیدا، كە هۆتۆن كردویەتیە ئامانج، و دەیەوێت وه‌ڵام ی چەند پرسیارێكی زۆر گرنگ بداتەوە. لەوانە، چی وا لە سیاسەتمەدار دەكات، كە بەو شێوەیە هەڵسوكەوت بكات، كە دەیكات؟ بۆچی و لە سەر چ بنەمایەك كەسێكی ئاسایی بەشداری هەڵبژاردن دەكات، یان رەتی دەكاتەوە؟ ئەو بنەمایە چیە، كە وا لە كەسێك دەكات دەنگ بە لایەنێكی دیاریكراو بدات؟ چی لە پشت دروستبوونی بڕیار ی سیاسیەوە هەیە، یان بڕیار ی سیاسی لای سەركردە چۆن دروست دەبێت؟ دیكتاتۆرەكان بۆچی لە پێناوی مانەوەی خۆیاندا بڕیار لە سەر شەڕ و كوشتوبڕێكی نامرۆیانە دەدەن؟ ئەمانە و چەندین پرسیاریتر لەم بازنەیەدا، كە تا ئەمڕۆ وه‌ڵام ێكی تەواو و یەكلاكەرەوەی نیە. لە دەرئەنجامدا توێژەر بە ئێمە دەڵێت رەفتاری تاكەكان لە كەسێكی ئاسایی ەوە تا سەركردەیەكی سیاسی گەورە، لە سەر كۆمەڵە فاكتەرێك بونیاد دەنرێت و دروست دەبێت، كە لە شیكاركردنیدا پێویستی بە دانانی چەند موتەغەیرێك رێكخستنێتی لە هاوكێشەیەكی زانستی سایكۆلۆجیای سیاسی. لەم كتێبەدا نوسەر سێ پایە بۆ ئەو هاوكێشەیە دەخاتە روو، هەڵوێستداری(الموقفیە) و مەیلداری و خۆڵەمێشی(بەواتە دەركەوتنی رەفتارێك لە دەرئەنجامی تێكەڵبونی كاریگەریەكانی كۆمەڵێك فاكتەری سیاسی و سایكۆلۆجی و كۆمەڵایەتی و كەلتوری و ئابووری.. هتد). لەم توێژینەوەیەدا نوسەر پرسیارە سەرەكیەكەی بەم شێوەیە دادەرێژێتەوە، ئایا هەڵسوكەوت و رەفتاری تاك لە کۆتاییدا دەرئەنجامی كاریگەریەكانی مەیلداری تاكەكەسییە، كە دەرئەنجامی ئەزمونی ژیان و پێكهاتەی دەرونی و سروشتی كەسێتی و بیروباوەر و ئاستی مەعریفە و دەمارناسی و سۆز و هەڵچونی ئەو كەسەیە، یان هۆكارەكەی دەرەكیە، لایەنی هەڵوێستداریە (الموقفیە)، بەواتە ئەو بارودۆخ و واقعەی تاك تێیدەكەوێت، رەفتارخوازی و ئازادی مرۆڤ ، سایكۆلۆجیای گوێڕایەڵی، دروستكردنی باوڵی بۆ گەن بڕیار دانی بە كۆمەڵە، یان هۆكارەكەی پێكەوە یەكانگیربوونی هەردوو ئەم پایەیەیە؟ لەم باسەدا داهێنانی نوسەر لە بەشی سێیەمدایە، بەواتە ئاشكراكردنی بوونی ناوچەیەكی خۆڵەمێشیە لە سایكۆلۆجیای سیاسی.\nئەو رەفتارە ناتەندروستەن\nلە شیكاركردنی رووداوەكەی زیندانی ئەبوغریبدا دوو دنیابینی جیاواز : یەكێكیان پێیوایە ئەو سەربازانە تاوانبارن، كە ئەو كردەوەیان كردوە، بەواتە مەیلداری تاكەكەسی سەرچاوەی ئەو رەفتارە ناتەندروستەن، لەم بوارەدا سەركردە سەربازی و سیاسیەكانی ئەمریكا سیاسەت و دەزگا و دەسەڵاتی ئەمریكا بێبەری دەكەن لەو تاوانە و باس لەوە دەكەن، كە هۆی ئەو رەفتارە كەسێتی ئەو سەربازانەیە و دەبێت ئەوان سزابدرێن. دەڵێن ئەوانە چەند كەسێكی قێزەوەن و نەخۆشن، چەند سێوێكی بۆگەنن كەوتونەتە ناو سوپایەكی خاوەن پرانسیپ و بەهای پیرۆزەوە، باوڵی سێوەكان هیچ كێشەیەكی نیە، بەجوانترین شێوە دروستكراوە. لە هەمانكاتدا بۆچونێكیتر، كە پێیوایە هۆی سەرەكی ئەو رووداوە سێوەكان نیە، بەڵكو باوڵەكە خۆی بۆگەنە. لە خوێندنەوەی ئەم رووداوەدا زانا و دەرونناسی كۆمەڵایەتی ئەمریكی (فلیب زمبارۆ) ئەو بۆچونەی سەركردە سەربازی و سیاسیەكانی ئەمریكا رەت دەكاتەوە، پێیوایە هۆی سەرەكی ئەو رووداوە ئەو بارودۆخ و واقعەیە، كە سەربازەكانی تێخراوە، بەواتە باوڵەكە بۆخۆی هۆكارە نەك سەربازەكان. پەروەردەكردن و پرانسیپ و بەها سەربازیەكان لە لایەك و وێناكردنی ئەو زیندانیانە وەك كەسانی درندەو و بكوژ و تاوانبار و وحشی بناغەی رەفتاری ئەو سەربازنەیە، نەك ئەوەی، كە ئەم كەسانە بۆ خۆیان لە جیناتەوە كەسانی خراپ و شەڕانگیز بن.\nنوسەر لەم باسەیدا بە پلان و نەخشە بە رێگایەكی روون و تەندروستدا دەروات، پشت بە چەندین توێژینەوەو دیراسەی زانایانی بواری سایكۆلۆجی و سیاسی و كۆمەڵایەتی و كەلتوری دەبەستێت. لەم توێژینەوەیەدا دافید تێگەیشتن لە هۆكارەكانی دروستبوونی رەفتاری سیاسی دەكاتە ئامانج. لە پێناسەكردنی رەفتاری سیاسیدا دەڵێت: هەموو چالاكیەكی رۆژانە ئاسایی و نائاسایی، كە ئامانجی سیاسی لە پشتەوە بێت.\nرەفتاری سیاسی لە رووی ستراكچەریەوە پانتایەكی بەرفراوانی هەیە، رەفتارەكانی تاك هەر لە تاوانی تیرۆركردنەوە دەگرێتەوە تا بڕیار ی هەڵگیرسانی شەڕ و بڕیار لە سەر بەشداریكردنی هەڵبژاردن و دەنگدان. لە پرۆسەی دەنگداندا ئەم توێژینەوەیە شیكاركردنی رەفتاری تاك بە شێوەیەكی زانستی دەخاتەروو، هۆیەكانی دەنگدان بە لایەنێكی سیاسی دیاریكراو، یان رەتكردنەوەی كۆی پرۆسەی دەنگدان و بەشدارینەكردن، تا دەگاتە هاوبەشیكردن و هاوبەشینەكردنی سیاسی لای تاكی ئاسایی .\nخستنەرووی ئەو فاكتەر و هاندەرانەی كاریگەریان لە سەر بڕیاری تاك دەبێت لە پرۆسەی بەشداریكردن و نەكردن لە هەڵبژاردن یان بڕیار دان بە دەنگدان بە لایەنێكی دیاریكراو.\nوڵاتان بۆ شەڕ دەكەن؟ رای گشتی چۆن دروست دەبێت؟ كاریگەریەكانی سەر بڕیار ی سیاسی چین و بڕیار لە کۆتاییدا چۆن دروست دەبێت؟ بۆچون و رەفتاری رۆژنامەنوس و روناكبیران تا چەند كاریگەریان لە سەر دارشتنەوەی بڕیار ی سیاسی و رەفتاری تاك هەیە. لەم توێژینەوەیەدا هۆتۆن وه‌ڵامێكی لۆجیكی بۆ تەواوی ئەم پرسیارانەش دەخاتەروو. رێبازی توێژینەوەكە، لە جەوهەردا گرێدانی زانستی سیاسی و سایكۆلۆجیا وەك كێڵگەیەكی نوێی توێژینەوەو دیراسەكردن دەخاتەروو.\nبەشێكی گرنگی توێژینەوەكە\nستراكچەری توێژینەوەكە بە شێوەیكی گشتی لە سەر دوو پایەیە سەرەكی وەستاندوە، هاوسەنگی نێوان ئەم دوو پایەیە لە دەرئەنجامدا هاوسەنگی شیكاری سیاسی بەرهەم دێنێت. ئەم دوو پایەیە، هەڵوێستداری و مەیلداری تاكەكەسی، كە هەر یەكەیان بۆخۆی بەشێكی گرنگی توێژینەوەكە و تەواوی دیراسەكە پێكدێنن. لە کۆتاییدا بە گرێدانەوەی ئەم دوو پایەیە هاوكێشەیەكی زانستی سیاسی دادەهێنێت، كە تا ئەمڕۆ زۆر بە كەمی توێژەران توانیویانە پەی پێبەرن. بەواتە ئەم كتێبە بەشێوەیەكی سەرەكی لەرووی ستراكچەریەوە سەرەتا كراوە بە سێ بەشەوە، بەشی هەڵوێستداری، بەشی مەیلداری، بەشی خۆڵەمێشی واتە گرێدانی هەردوو بەشەكە پێكەوە.\nلە پایەی هەڵوێستداریدا توێژەر شیكاریەكانی چەندین بیرمەند و پسپۆری بوارەكانی سیاسی و سایكۆلۆجی دەخاتەروو، لە بەشی سێیەمدا لە ژێر ناونیشانی رەفتارخوازی و ئازادی مرۆڤ، بۆچونەكانی بە پشتبەستن بە چەندین توێژینەوە لە قوتابخانەی توێژینەوەی سایكۆلۆجی دەكاتە بنەمای توێژینەوەكەی، بەتایبەتیش توێژینەوەكانی( (B. F. Sknner\nلە بەشی چوارەمی كتێبەكەیدا پرسی سایكۆلۆجیای گوێڕایەڵی دەكاتە پایەیەكیتری باسەكەی، لەم بەشەدا توێژینەوە بەناوبانگەكەی (ستانلی ملگرام) لە مەر پرسی گوێڕایەڵی و شۆكی كارەبای لەم پایەدا وەك سەرچاوە و بنەمایەكی سەرەكی دەخاتەروو. لە بەشی پێنجەمدا لە ژێر ناونیشانی دروستكردنی باوڵی بۆگەن. كاریگەریەكانی ئەو واقع و بارودۆخەی تاك، كەسی ئاسایی بێت یان سیاسەتمەدار تێدەكەوێت، لە سەر رەفتار و هەڵسوكەوتی دەخاتەروو. لەم بوارەدا ئاماژە بە توێژینەوەكانی زمباردۆ دەكات. لەم روەوە زمباردۆ دەڵێت: كۆمەڵە لاوێك بخەرە هەڵوێستداریەكی خراپ و ناتەندروستەوە، دەبینیت ئەو هەڵوێستداریە رەفتاریان كۆنترۆڵ دەكات.بە بۆچونی زمباردۆ مرۆڤ بە سروشت خراپ و شەڕانگێز نیە، بەڵكو ئەو واقیع و هەڵوێستەیەی تێدەكەوێت دەبێتە هۆی خراپ بوون و شەڕانگێزی و هەڵسوكەوت و رەفتاری نا مرۆیانە بكات.\nدروستكردنی بڕیارە بە كۆمەڵەكان\nلە بەشی شەشەمدا هۆتۆن لە خستنەرووی توێژینەوەكەی لە مەر هەڵوێستداری بەردەوام دەبێت، لەم بەشەدا لە ژێر ناونیشانی دروستكردنی بڕیارە بە كۆمەڵەكان، پشت بە توێژینەوەكانی ئیرفنگ جانیس لە مەر گۆڕانی رەفتاری تاك لە ناو كۆمەڵدا دەبەستێت. جانیس لە توێژینەوەكەیدا بە پرسیارێكی زۆر گرنگ باسەكە دەوروژێنێت، چی وا لە كەسانی بەهەرەمەند و لێهاتو و زیرەك دەكات لە كۆبونەوەی جەماوەریدا بكەونە دوای هەڵوێستی كەسانی نەخوێندەوار و بڕیار ی ناتەندروست بدەن؟ ، ئەم دیاردەیە زۆر جار لە كاتی بەرپابوونی خۆپیشاندان و نارەزای جەماوەریدا هەستی پێدەكرێت، كاتێك، كە زۆرینەی نەخوێندەواری خۆپیشاندەران بڕیار ێكی ناتەندروست دەدەن ئەو گروپ و كەسە روناكبیر و و بەهەرمەندانە كەمەی بەشدار لە خۆپیشاندانەكە دەكەونە ژێر كاریگەری هەڵسوكەوت و رەفتاری زۆرینەوەو بە هەمان شێوەی ئەوان رەفتار دەكەن. هەندێك جار دەبینین بە هەمان شێوەی كەسانی نەخوێندەوار ، كەسانی رۆشنبیر دەكەونە بەرد هاویشتن و شكاندنی ماڵ و موڵكی گشتی.\nبە رامان لە بەشی پوختەكاریدا كۆی ئەم توێژینەوانەی لەم بەشەدا باسی هاتوە ، وەك تیۆری سایكۆلۆجی (سكنەر ) و فۆرمەكانی دنیابینی (ملیگرام) لە مەر پرسی گوێڕایەڵی و تیۆری باوڵی بۆگەنی (زمباردۆ) و توێژینەوەكانی جانیس لە مەر هەڵسوكەوت و رەفتاری بە كۆمەڵ، بەگشتی نابنە وه‌ڵام ێكی یەكلاكەرەوە بۆ پرسیارەكەی هۆتۆن، بەڵكو دەبنە پایەیەكی هاوكێشەكەی، كە لە کۆتایی توێژینەوەكەیدا وینە تەواوەكەی دەردەكەوێت. لە دوای ئەم بەشانە هۆتۆن دەرگایەكیتر بۆ خستنەرووی پایەیەكیتری توێژینەوەكەی دەخاتەروو، لەم باسەدا لە ژێر گوزارشتی مەیلداری تاكەكەسی پایەیەكیتری توێژینەوەكەی دەخاتەروو. لەم تەوەرەدا هۆتۆن زیاتر پشت بە تیۆرەكانی دەرون ناسی دەبەستێت. ئەم پایەیە پێیوایە سەرچاوەی رەفتاری تاك لە جەوهەردا پێكهاتەی دەرونی كەسێتی دیاریدەكات، بەواتە جینات رۆڵی سەرەكی لە دیاركردن و فۆرمەلەبونی ئەو هەڵسوكەوت و رەفتارانەدا هەیە. لەم تەوەرەدا تیۆرەكانی شیكاری دەرونی دەبنە كەرەسەی سەرەكی باسەكە. بە شێوەیەكی گشتیش توێژینەوەكانی سێگمۆند فرۆید و هاوبیرانی دەبنە بناغەی پایەیەكی سەرەكی سایكۆلۆجیای سیاسی . لە بەشی حەوتەمی كتێبەكەیدا داڤید لە ژێر ناونیشانی ژیاننامەی دەرونیدا، باس لە كاریگەریەكانی پەروەردەكردنی منداڵ لە سەر پێشخستن و كامڵ بوونی كەسایەتی تاك لە گەورەبوونیدا دەكات. لە دەرئەنجامدا ئەو پێكهاتیەیە، كە رەفتار و هەڵسوكەوتی تاك دیاریدەكات. لەم بوارەدا زانایانی سایكۆلۆجی سیاسی چەند كەسایەتیەكی بەناوبانگی جیهانی وەك نمونە وەردەگرن. لەم بوارەدا جەستن فرانگ لە سەر بنەمای تیۆرە توندەكان توێژینەوەكەی بونیاد دەنێت. میلان كلاین شیكردنەوەی دەرونی بۆ كەسایەتی جۆرج بۆش كردوە، لە باسەكەیدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، كە شێوازی ژیانی منداڵی بۆش كاریگەری لە سەر دروستبوونی كەسایەتی هەیە، هاوكات پێیوایە، تێگەیشتن لەو ژیانە كلیلی تێگەیشتنە لە كەسێتی بۆش، تێگەیشتن لە رەفتار و هەڵسوكەوتەكانی. لە بەشەكانی(8،9، 10، 11) لە سەر خستنەروو و شیكاركردنی ئەم پایەیە دەروات، چەندین توێژینەوە لە سەر چەمكی( كەسێتی و بیروباوەر، زانین، بیركردنەوەو فێربوون و كاریگەریەكانی لە سەر كەسایەتی، سۆز و هەڵچون، دەمارناسی) دەخاتەروو.دافید پاتریك هۆتۆن پێیوایە لە راستیدا پایەكانی دروستبوونی كەسایەتی لە چەندین بوارەدا پەلی كێشاوە. تێكەڵبونێك لە بوارە جیاجیاكاندا ، كە دەرئەنجام پایە و بنەمای ئەم باسەی لێدروست دەبێت، هۆی سەرەكی ئاڵۆزی و قوڵی ئەم باسەیە. لە هاوشانی ئەمانەیش كۆمەڵێك خاسیەتی كەسایەتی هەیە بۆماوەیە، پێكەوە لەگەڵ تەواوی ئەو پایانەیتردا دەبنە بناغەی دروستبوونی كەسێتی. توێژەر لە کۆتایی ئەم بەشەدا خوێنەر دەگەیەنێتە ئەو باوەرەی، كە ئەم پایەیەش بە تەنیا ناتوانێت بە تەنیا ببێتە بناغەی شیكردنەوەو خوێندنەوەی رەفتار و هەڵسوكەوتەكانی تاك. ئەم پایەیە(مەیلداری) لە هاوشانی هەڵوێستداری دەبنەپایەكیتر ، بەڵام هێشتا باسەكە تەواو نیە و كەموكوری هەیە بۆیە دەچێتە سەر باسی سێیەم.\nتێكەڵبونی ریشاڵەكانی ئەم دوو پایەیە، لە واقعدا ناوچەیەكی خۆڵەمێشی دروست دەكات، كە لە هاوكێشە زانستیەكەدا دەبێتە پایەیەكیتری باسەكە و کۆتایی بە توێژینەكە دێنێت.\nچەند دیاریدەیەكی كۆمەڵایەتی\nهۆتۆن لەم تەوەرەدا لە رێگای خستنەرووی چەند دیاریدەیەكی كۆمەڵایەتی و شیكاركردنیان كار بۆ گرێدانەوەی هەردوو پایەی پێشو دەكات. لەم بەشەدا لەگەڵ ئەوەی بە سروشت ئەم پایەیە لە هەناوی هەردوو پایەی هەڵوێستداری و مەیلداریەوە دروست بوە، بەڵام توێژەر وەك باسێكی سەربەخۆ هەڵسوكەوتی لە گەڵدا دەكات. لە بەشی 12 یەمدا دەچێتە سەر چەندین پرس ، لەوانە شیكاركردنی پرۆسەی دەنگدان لە هەڵبژاردنەكاندا. كاریگەریەكانی هەڵوێستداری و مەیلداری لەم پرۆسەیەدا چۆن یەكانگیر دەبن، بە شێوەیەك لە رواڵەتدا وە دەردەكەوێت، كە پایەیەكی تەواو جیاواز و تایبەت بێت. هۆتۆن پێیوایە لە پرۆسەی دەنگداندا، تەنیا مەیلداری و مەعریفەی تاك نابێتە بناغە، بەڵكو واقعی حیزبایەتیش كاریگەری خۆی هەیە، ئەمە جگە لە چەندین فاكتەری تر ، كە دەرئەنجام پێكەوە تاكی دەنگدەر لە سەر راوبۆچونێك جێگیر دەكەن. تاكی حیزبی كاركردنی بۆ ماوەیەكی دور و درێژ لە ناو حیزبێكی دیاریكراودا، ئەو ئینتمایەی لا دەخوڵقێنێت، كە ئەركە لە سەری دەنگ بەو حیزبە بدات، كە ئینتمای بۆی هەیە، ئەمە هەندێك جار كاریگەری لە سەر ئەو كەسانەش دەبێت، كە بەرژەوەندی تایبەتیان لەگەڵ ئەو حیزبەدا ناكۆكە یان ئەو حیزبە بە شێوەیەك لە شێوەكان پەراوێزی خستون. لە واقعی سیاسی ئێمەدا دیاریدەیەكی زۆر سەیر هەیە، زۆرجار ئەوەمان بینیوە، كە ئەندامانی حیزبێك زۆر بە توندی بەرگری لە هەڵە و خراپەكاری حیزبەكەیان دەكەن، كە خۆیشیان زۆر بە باشی ئەوە دەزانن، كە حیزبەكەیان كارێكی خراپی كردوە. هەندێك جار بەرژەوەندی كەسێتی دەبێتە پێوەر و بنەما بۆ دەنگدان، كەسانێك تەنیا بیر لە یەك فاكتەر دەكەنەوە، ئەویش ئەوەیە بەرژەوەندیان لەگەڵ ئەم حیزبەدایە، بۆیە بێ هیچ لێكدانەوەیەك بۆ هەڵسوكەوت و رەفتارەكانی حیزب، دەنگی پێدەدەن. لە تەواوی كۆمەڵگاكانی دونیادا ناوچەیەك هەیە پێیدەوترێت، ناوچەی خۆڵەمێشی، ئەم ناوچیە زۆرجار دەبێتە سەنگی مەحەك بۆ یەكلاكردنەوەی دەنگدان و پرۆسەی هەڵبژاردن. بەزۆری ئەم ناوچەیەیە، كە لە سەر بنەمای بەرژەوەندی تایبەت یان بەرژەوەندی گشتی و پرانسیپ و بەهای بیرۆز دادەمەزرێت. هاوكات لەئەمڕۆدا ئەوەی دەبێتە سەرچاوەی گرفت و كێشە ئەوەیە بەهۆی پێشكەوتنی بواری راگەیاندن و زیادبوونی كاریگەریەكانی لە سەر عەقڵ و دنیابینی تاك. ئەم واقیعە رێگاخۆشكەرە بۆ سەرهەڵدانەوەی دیاریدی پۆپۆلیستی و تەفرەدانی جەماوەر.\nپوختەی بۆچونەكەی هۆتۆن ئەوەیە بە هاوكێشەیەكی زانستی پەیوەندی نێوان هەڵوێستداری و مەیلداری و ناوچەی خۆڵەمێشی پێكەوە گرێدەدرێت و دەرئەنجامی پرۆسەیەكی ژمارەی زۆر لە راستی نزیك دەبینەوە.\nچەند باسێك دەكاتە بنەما\nلە بەشی12دا لە ژێر ناونیشانی سایكۆلۆجیای رەفتاری هەڵبژاردن، چەند باسێك دەكاتە بنەما بۆ توێژینەوەكەی لەوانە لە هەڵوێستداریەوە بۆ مەیلداری، كاریگەری فیكرە گەرم و ساردەكان، چۆن بڕیار بدەین كێ هەڵبژێرین، چەند باس و پرسێكیتر) . لە بەشی 13دا لە ژێر ناونیشانی سایكۆلۆجیای ناسیونالیزم و ململانێی ئەتنیكیو كۆمەڵكوژی چەندین باس و تیۆریتر دەخاتەروو لەوانە(پێنج شێواز بۆ راڤەكردنی ناسیونالیزم و تیۆری ململانێی ریاڵیستیانەی نێوان گروپەكان، تیۆری ناسنامەی كۆمەڵایەتی،تێۆری باڵادەستی كۆمەڵایەتی شێوازی بایۆسیاسی، سایكۆلۆجیای جینۆ ساید، و چەند باس و توێژینەوەیەكیتر) لە بەشی 14دا جەغت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، كە لە ئەمڕۆدا تەواوی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی بە دەست ئەم كێشەیەوە دەناڵێنن. لەم بەشەدا كۆمەڵێك توێژینەوە و دیراسەیتر ریزبەند دەكات، لەوانە(چ شتێك رەگەزپەرستی راڤە دەكات، تیۆری كەسایەتیی دەسەڵاتگەرا، تیۆریی كۆنترۆڵی كۆمەڵایەتی، تیۆری چەشنایەتی، دەروازەكانی سۆزداری، تیۆری هەڵوێستداری، رەگەزپەرستی سومبلی یان رەگەزپەرستی نوێ، لێبوردەی و نالێبوردەی، ئەمانە و چەندین تیۆر و توێژینەوەیتر). لە بەشی 15دا توێژەر دەچێتە سەر باسێكی گرنگ و سەردەمیانە، گرفتێك لە ئەمڕۆدا بوەتە قەیرانێكی جیهانی و ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی تەواوی كۆمەڵگاكانی گرتوەتەوە، لەم بەشەدا شیكاری بۆ رەفتاری تیرۆرست و دیاردەی تیرۆر دەكات، لەم بەشەدا لە ژێر ناونیشانی سایكۆلۆجیای تیرۆزرم چەند پرس و باسێكیتر دەوروژێنی ، بە پشتبەستن بە كۆمەڵێك تیۆر سروشت و سایكۆلۆجیای تیرۆرمان پێ ئاشنا دەكات. لەوانە ( تیرۆر چیە، تیۆری نائومێدی – شەرانگێزی، تیۆری نارسیسیزم-شەڕانگێزی، ڕاڤەكردنی دەروونشیكاریی فرۆیدی، ئەو ئارایشانەی رووبەرووی ئەو تیۆرانە دەبێتەوە، فاكتەرە هەڵوێستداریەكان، نمونەی پرۆسیسەكەی هۆرگان، نهێنی تیرۆرستی خۆكوژ، ئەنجامگیری).\nلە بەشی 16دا لە ژێر ناونیشانی سایكۆلۆجیای پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان، توێژینەوەیەكی ورد و زانستی بۆ كاریگەری لایەنە دەرونیەكانی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان دەخاتەروو، هەردوو پایەی هەڵوێستداری و مەیلداری و هاوكێشەكەی لەم بوارەدا پراكتیزە دەكاتەوەو دەیسلمێنێت لەم بەشەی سیاسەتیشدا هەمان تیۆر دروستە.\nلە دواین بەشیدا، بەشی 17 هۆتۆن بۆچونەكانی خۆی جارێكیتر بە چڕی دەخاتەوەروو، پوختەی باسەكەی لەم بەشەدا كۆدەكاتەوە، لە وه‌ڵام ی پرسیارە ستراتیجیەكەیدا، ئایا هەڵوێستداری یان مەیلداری كامیان دەبنە بناغەی دیاریكردنی رەفتاری مرۆڤەكان؟ یان پێكەوە دەبنە سەرچاوەی ئەو رەفتارانە ، هاوكێشەیەكی زانستی دەخاتەروو، پێیوایە هەرسێ ئەم باسە پێكەوە دەبنە بناغەی دروستبوونی رەفتار و هەڵسوكەوتی تاك.\nلە کۆتایی كتێبەكەدا توێژەر دوو پێرست، كە سروشتی فەرهەنگیان هەیە دەخاتەروو(پێڕستی چەمك و زاراوەكان) و (پێڕستی كەسایەتیەكان)، لەم بەشەیشدا وەرگێڕ نەك هەر هەقی خۆی داوە بە باسەكە بگرە زۆر جوان پێناسە و زاراوەكان بە زمانێكی سادە وەردەگێڕێت.\nلە خاسیەتە ئەرێنیەكانی ئەم كتێب و توێژینەوەیە، گرنگترینیان ئەوەیە، كە توێژەر بە فۆرمی نوێ بۆچونەكانی خۆی دەخاتەروو، بەواتە بۆچونەكانی ناسەپێنێت بە سەر خوێنەر و خوێندكارەكانیدا. زۆری و چڕی بەڵگە و دەوڵەمەندی توێژینەوەكە و پڕبوونی لە دیراسەی لاوەكی ئەو خاسیەتەی داوە بە باسەكە لە کۆتاییدا گومان لای خوێنەر نەمێنێت، بەواتە بە بەڵگە و دیراسە قەناعەت بە خوێنەران و خوێندكارانی دەكات، كە ئەم بۆچونەی تەواو تەندروستە. لە رێكخستنەوەی بەشەكان و دانانی ستراكچەری باسەكەدا پێموایە جارێكیتر توێژەر داهێنانیكردوە، زۆر بە وردی ستراكچەرەكی دارشتوە و لە دەستپێكەوە تا کۆتایی بە یەك ئاراستە دەروات.\nوەرگێڕانی ئەم كتێبە بۆ سەر زمانی كوردی زۆر گرنگ و پێویستە، ئێمەی كورد لە تەواوی ئاستەكانی گشتی و توێژدا ئاشانیەتیمان بەم باسە سنوردارە، بۆیە دەستخۆشی لە حمە رەشید دەكەم بە راستی ئەمەیە پێیدەوترێت هەستی روناكبیر بۆ گرنگی باس و بابەتەكان.\nلە روویەكیترەوە لە وەرگێڕانی ئەم كتێبە، كە دڵنیام ئەرك و ماندووبونێكی زۆری كێشاوە، مانووبونەكەی بێهودە نابێت، چونكە لەگەڵ ئەوەی باسەكە پرسێكی زۆر ئاڵۆز و هەستیارە بەڵام زمانە جوان و شیرینەكەی حمە رەشید هاندەرە بۆ خوێندنەوەو بەردەومبوون لە سەری.\nدواین سەرنجم بۆ پەرپرسانی ئەم وڵاتە ئەم شاكارە ئەوەندە پێویست و گرنگە، نەك تەنیا ئەركە لە سەر هەموو كەسێك ، كە لە بواری سیاسەت و توێژینەوەی زانستیدا كار بكات بیخوێنێتەوە، بەڵكو زۆر پێویستەبكرێتە یەكێك لە سەرچاوە سەرەكیەكانی خوێندنی زانكۆ لەو بەشانەی پەیوەستە بەم باسەوە.