خوێندنەوەیەکی تر بۆ ئایەتی ٤٠، سورەتی (الاحزاب).\nلێکۆڵینەوە هەمیشە کارێکی پڕ کێشەیە. بەتایبەتی بەدواداچوون و ساخکردنەوەی بەرهەمێکی زۆر کۆن، کە سەرچاوەی بێلایەن و جێ متمانە بە دەگمەن دەستبکەون. جا لەوەش سەختتر کێشەی پەرتووکە دینییەکانە کە هەرگیز دەرفەتی دیالۆگ و ڕەخنەی تێدا نییە. بەڵکوو وەک پەرتووکێی ئاسمانی، بە سەرچاوەیەکی نەگۆڕ بۆ ژیان و ڕەفتارەکانی مرۆڤ دادەنرێن. هەرکەسێک ڕەخنە یان سەرنجێکی هەبووبێ ئەوا بەهەموو تواناوە ڕێگری لێکراوە. تا گەیشتۆتە ئاستی کوشتن. بەم شێوەیە وا لە دیندار کراوە، کە هەرگیز بە ڕەخنە سەیری پەرتووکی پیرۆزی دینەکەی خۆی نەکا. ئەوەش وایکردووە، بەردەوام بە مەبەست یان نا، بەڵگە و دۆکومێنتی ساخکەرەوە لاناو بچن و لە جیاتی ئەوە، بەڵگە و ساخکردنەوەی پڕ تەمومژ ولابەلا جێگایان بگرنەوە. ئەوەش کارێکی ئاسایی و پرۆگرام بۆکراوبووە. کە بە درێژایی مێژووی پەرەسەندن، ڕێگای بۆ خۆش کراوە. بۆ ڕەوایی دان بە شتێک چمکێک، کە لە هەڵومەرجێکی تر ئەستەمە جێگای ببێتەوە. بۆ ئەو مەبەستەش سیاسەتی ترساندن و پاداشت بۆ گۆڕینی چمکی دیاردەکان و گۆڕینی ئاڕاستەیان، بەو لایەدا کە دەستەڵات خۆی دەیەوێت. لەگەڵ ئەوەشدالە بە تروسکەی ڕووناکی چرا ڕەشکە لە توونێلە تاریکەکان، لێکۆڵەرەوە دەتوانێ بە سۆراخی دەق و بەڵگە یەکلاکەرەوەکان دا بگەڕێ و لە دەلاقەی لەبیرکراوی ڕاڤەکارەکانی خۆیان زانیاری یان بەڵگە بدۆزێتەوە، کە ڕووناکی بخاتە سەر چمک یان دەقە شێوێنراوەکان . لە دەرەوەی سنووری دینیش هەمیشە هەست بە ناهاوسەنگی هەڵەو لاڕێیی کراوە و دەکرێ. کە بە تێڕوانینێک دەردەکەوێ کە بە لێکدانەوەیەکی لۆژیکی یەک ناگرێتەوە. بۆیە هەمیشە سەرچاوە لێرە و لەوێ دەست دەکەون کە زۆر یان کەم پەردە لەسەر ڕاستییەکان هەڵماڵن.\nهەرسێ پەرتووکی دینە ئیبراهیمییەکان تەورات، ئینجیل و قورئان بە درێژایی مێژووی تەمەنیان، کەوتوونەتە بەر چاوێلکەی ڕەخنە. و هەڵەکانیان خراونەتە ڕوو و شرۆڤەی بۆکراوە. لەم باسەدا سەرنجی ڕەخنەگرانە دەکرێتە پەرتووکی پیرۆزی ئیسلام. کە مرۆڤی خوێندەوار زوو هەست بە هەڵەکانی دەکات. جا بە ئاشکرابێ یان نهێنی خراوەنەتە بەر سەرنجی ڕەخنەگرانە. قورئان دەمێکە بۆتە جێی سەرنجی لێتۆژەرەوانی عەرەب و ڕۆژئاوایی. ئەوەش لەبەر هەڵەی لە ڕادەبەدەری ناو دەقەکانی. بە دەیان پەرتووکی بە زمانە جۆراوجۆرەکان لەسەر نووسراوە. ئەو لێتۆژینەوانە ئەگەر لە ناو سنووری دەستەڵاتی ئیسلام بووبێ، ئەوا بە توندترین شێوە سزادراوە. و ناو و ناتۆرەی سوکی بۆ دۆزراوەتەوە و بە زەندیق و معتزلە …. هتد تاوانبارکراوە. لە لەگەڵ ئەوەشدا نەتوانراوە ئەو دەنگە ڕەخنەگرانە وا بە ئاسانی کپ بکرێن. شارەزایانی زمانی عەرەبی و زمانەکانی ئارامی، عیبری و یۆنانی … هتد. هەبووین و هەن کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کردوون. بەرامبەر بەوەش زانایانی موسوڵمان و دیندارەکان لە جیاتی دەستخۆشی لێکردن و ڕاستکردنەوەی هەڵەکان، بە پێچەوانەوە بەرگریان لێکردوون. و ڕەخنەگرانیان بەوە تانبارکردووە، کە لە قورئان تێناگەن. یان مانای ئەو چمک و زاراوانە تەنیا اللە خۆی دەزانێ. یان ئەوە کاری ئەوان نییە. و بەلای کەمی سووکایەتیان پێکردوون. ئەو هەڵانەی لەناو دەقەکانی قورئان هەن، لە بوارەکانی زمانەوانی، مێژوویی، جوگرافی و ڕووداو و کەسایەتی و هتد. هەر عەرەبی زانێک بە تەنیا سەرنجێکی ڕەخنەگرانە، جوان هەستیان پێدەکات. بەڵام هەڵە تەنیا لە تێکستەکان دانیین. بەڵکو جۆرێکی تریش هەڵە هەیە کە پێویستی بە ووڕووژاندنە. ئەویش لێکدانەوەی تێکستەکانی قورئان و پێدانی ناوەرۆکێک کە لەگەڵ پەیامی ئایەتەکە یەکناگرنەوە. ئەو جۆرە هەڵانەش لە ئەنجامی نەزانین، یان بە هەڵە تێگەیشتن لە ووشە یان چمکێک هاتوون. تێنەگەیشتن و لێکدانەوەی هەڵە بۆ ئایەتەکانی قورئان، وایانکردووە کە لە هەندێک شوێن تێکستەکە دیمەنێکی کۆمێدی یان ترسناک وەربگرێ. یان بەلای کەمی دووربێ لەو مانایەی ئایەتەکەی بۆ نووسراوەتەوە. هەندێک لەو هەڵانە ڕەنگە بێ وەیبن. و هەندێکیشیان بەڕاستی چارەنووس سازبن. نموونەیەکی ئەو جۆرە هەڵانە، سورەتی الواقعە، ئایەتی ٢٢-٢٣ (وَحُورٌ عِينٌ (٢٢) كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ (٢٣) کە تا ئێستا ڕەنگە گیانی ملیۆنان کەسی دروێنەکردبێ. لەپێناوی گەیشتنە ٧٢ حۆری لە بەهەشت. کەچی ئایەتەکە مانایەکی تری هەیە، کە هەر فڕی بەسەر حۆرییەوە نییە (٢). ئەو تێگەیشتنە هەڵانە بونەتە هۆی گرفتی گەورە. و دروستکردنی دەردەسەری هەم بۆموسوڵمان و هەم ڕێبەرانی دین کە ناچار دەبن بە پینە و پەڕۆکردن لێی دەربازبن. لە جیاتی دانپێدانان و ڕاستکردنەوەی ڕاڤەکانیان. تا دێ ڕۆژ دوای ڕۆژ پینە و پەڕۆی زیاتر بۆ ئەو هەڵانە دەکەن. کاتی وەڵامێکی لۆژیکی و ڕاییکەریان پێ نابێ دەست دەکەنە هەڕەشە و تاوانبارکردن.\nئەو بابەتەی لەو نووسینە دەخرێتە ڕوو. ئایەتێکی قورئانە سەبارەت بەوەی، محەمەد دوا نەبیی اللەیە لەسەر زەوی. و لەو بەدواوە هیچ نەبییەکی تر نایەت و هەر بەو پێیەش دینی ئیسلام دوا دینە بۆ مرۆڤ هاتبێ!!\nکێشەی ساخکردنەوی ئایەتەکانی قورئان.\nبۆ لێکۆڵینەوە و تێگەیشتن لە تێکستەکانی قورئان، دەبێ لێکۆڵەرەوە بە قووڵی ڕەچاوی دوو کێشە بکات. ئەو دوو کێشەیەش هەر لە دوای تێپەڕبوونی قۆناخی یەکەمی پەرەسندنی دینی ئیسلام. سەریان هەڵداوە و هەنگاو بە هەنگاو سەختتر و ئەستەمتر بووین. بەردەوام تا ئێستاشی لەگەڵدابێ، گرفتی گەورەن بۆ ساخکردنەوە و لێکۆڵینەوەی زۆر لە ئایەتەکانی قورئان. ئەگەر نەتوانین لەو دوو کێشەیە تێبگەین. وبۆ لێکۆڵینەوە لە دەقەکانی قورئان ڕەچاویان بکەین، ئەوا ناشتوانین بە دروستی لە زمانی قورئان بگەین. و زوو دەگەینە بنبەست. و بەدواداچوون بۆ مانای ڕاستی ئایەتەکان ئەستەم دەبێ. کێشەکانیش:\n١- زمانی قورئان و گرفتەکانی\n٢- کێشەی خاڵ و سەروبۆرلە تیپە ئارامییەکان.\n١- زمانی قورئان و گرفتەکانی.\nکێشەی گەورەی ڕاڤەکارانی موسوڵمان ئەوەیە کە بە هەڵە لە ووشە و چمکەکانی قورئان دەگەن. ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ زمانی قورئان و تێنەگەیشتنی ووشە بیانییەکانی ناو ئایەتەکان. کە زۆر لە ئایەتەکان دەبنە گرێکوێرەی ڕاڤەکاران و ناچار دەبن لێکدانەوەیەکی بە مەزەندەی بۆ بکەن. لەو بارەوە ئەلفۆنس میگنانە (١٨٧٨ - ١٩٣٧) باوەڕی وایە، کە لەبەر نەبوونی زمانێکی ستاندارد و پێشکەوتووی عەرەبی. کە نووسەری قورئان توانیبای بیکاتە دەربڕی ئاراستەی ڕەوتی دینی خۆی. پێویستی زۆری بە زاراوە و ووشەی وا هەبوو، کە لە زمانی عەرەبی دەستنەدەکەوتن. بۆیە نووسەرەکەی بۆ دەربڕینیان و ئاسانکردنی ئایدیا نوێکەی سەبارەت بە ئیسلام، بەرەوڕووی سەختی زۆر بۆتەوە. ناچار بووە ووشە و چمکی نوێ بۆ دەربڕینەکانی بگونجێنێ، کە زمانی عەرەبی هێشتا ڕێزمانێک یان فەرهەنگێکی زمانی جێگیری نەبووە. لە هەمان کاتدا نەیدەوێرا ووشەی نوێ دابتاشێ. چونکە ترسی ئەوەی هەبوو کەس لێیان تێنەگا. باشترین ڕێگا ئەوەبوو، کە ووشە و چمک بۆ ئەیدیا نوێکەی، ئەو ووشانەبن کە گوێگرەکانی لێیان تێدەگەیشتن. و لە زمانەکانی دیکەی نزیکی زمانی عەرەبی هەبوون. ئەو ووشانە بووبوونە زاراوەی زمانی کەنیسە و سیناگۆگەکانی دینی. کە بە سەدان ساڵ پێش لەدایکبوونی خۆی و یاوەرانی دەوروبەری لە ناوچەی مەککە، لە لایەن قەشەکانی نەساڕی و ڕابینەکانی یەهوودی، لە ووتاریاندا بۆ ڕێنمایی کۆمەڵگە و ڕێڕەوی دینی و چاکە بەکاریان دەهێنان(٣). ئەو بۆ چوونە لەلایەن کریستۆف لوکسێنبێرگیش بە شێوەیەکی تر پشتڕاستکراوەتەوە. لوکسێنبێرگ زیاتر ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی گوێگرەکانی لەو ووشە و زاراوانە تێدەگەیشتن. ئەو دەڵێ قورئان بە زمانی پاراوی عەرەبی نەنووسراوەتەوە، کە لە بیابان و لەلایەن هۆزە شوانکارەکان بەکار دەهات. بەڵکوو تێکەڵاویێکی فرەزمانی بووە. کە لەو سەردەمەدا زمانی بازرگانی بووە لە شاری مەککە. بریتی بووە لە تێکەڵاوی لە چەندین زمانی ئەو بازرگانانەی چ بۆ بازرگانی دەهاتنە مەککە. یان ئەو بازرگانانەی سەر بە نەتەوەکانی تر. کە لە مەککە جێگیربوون. ئەوەش وایکردبوو خەلکی مەککە بۆ پەیوندی باشتر، ووشە و چمکی ئەو زمانانە لە کاروباری ڕۆژانەیاندا بەکاربێنن. هەر بۆیەش ئەو زمانە تێکەڵاوە ببووە زمانی ڕۆژانەی بازاڕەکانی مەککە (٤). جا لە زمانی کەنیسە و سیناگۆگ بێ، یان لە بازاڕی فرەزمانی مەککە بێ، باشترین ڕێگا بوو، کە نووسەری قورئان بەکاری بێنێ بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیێنێتە خەڵکی مەککە، باتایبەتی قوڕەیش. هەر ئەوش بۆتە هۆی فرەزمانی لە قورئاندا. هەر ئەو زمانە بوو کە قورەیش وەک زمانی بازاڕ و کەنیسە و سیناگۆگ بەکاریان دەهێنا. زمانی دەربڕینی دەقەکانی قورئانیش بە هەمان شێوە، بەرهەمی ئەو زمانە تێکەڵاوەن. لەلایەکی تر سەرچاوەکانی چیرۆک و بەسەرهاتەکانی ناو قورئانیش بریتی بوون لە لیتورگی نەسرانییەکانی مەککە. دوای تۆمارکردنی سەرجەمی قورئان و تێپەڕینی ماوەیەکی زۆر، مانای زۆر شت لێڵی تێکەوت. خەڵکی لەو زمانە بازرگانییە تێکەڵاوە نەدەگەیشتن. هەوڵیاندا ئەو زاراوە و ڕستانەی تێنەدەگەیشتن بە مەزەندە بیکەنە عەرەبی ستاندارد. هەر ئەوەش بووە هۆی پەیدا بوونی زۆر ڕاڤەی هەڵە، بۆ لێکدانەوەی ووشەکانی ناو ئایەتەکانی قورئان، کە ووشەی بیانی بوون. ئەو فرەزمانییە لە قورئان وایکرد هەندێک لە لێکۆڵەرەوانی موسوڵمانیش ئاماژەی بۆ بکەن. ابو بکر الواسطی لە پەرتووکی (الإرشاد فی القراءات العشر) دەڵێ: قورئان بە پەنجا زمانە. دوایی دەست بە ژماردنیان دەکات. بێجگە لە عەرەبی، فارس، ڕۆم. نبط، حبشە و بەربەر و سریانی و عیبرانی و قبط و …هتد (٥) هەروەها إمام سیوطی باسی سی و هەشت زمان دەکات، بێجگە لە عەرەبی (٦). هەرچەندە لە زمان مەبەست ووشەی زمانە جۆراوجۆرەکانە. ئەو ئاماژە پێکردنە، لە خۆیا درک پێکردن و دانپدانانە بۆ لێکدانەوەی مانای ئایەتەکانی زۆر شوێنی قورئان. نموونەیەکیتر کە زۆر جێگای سەرنجە، ئەوەیە عومەری کوڕی خەتاب لە وەڵامی پرسیارێکدا گوتی : قورئان تەنیا گەنجانی قوڕەیش دەینووسنەوە (٧). ئەگەر کەسێک بە قووڵی لێی ووردبێتەوە. و پرسیار بکات. دەبێ گەنجانی قورەیش کێ بن؟. هەر ئەوانەن کە ڕۆژانە لەو بازاڕە فرەزمانییەی ناوەڕاستی مەککە بەشداری گفتوگۆ و مامڵەتی بازرگانی دەبوون. زمانەکەشیان هەڵێنجراوی ئەو تێکەڵاویە بوو کە بە درێژایی مێژووی بازرگانی شاری مەککە. و تێپەڕبوونی خەڵکی نا عەرەب، ئەو زمانە تێکەڵاوە دروستبووە. دەبینین عومەر بەوەش ناوەستێ و هەمیشە دووپاتەی ئەوەی دەکردەوە، کە دروست نییە بێجگە لە زمانی قوڕەیش قورئان بەهیچ زمانێکیتر بخوێندرێتەوە (٨). هەڵبەتە ئەو شێوە زمانە تێکەڵاوە و زۆری ووشەی بیانی وایکرد، بە تێپەڕبوونی کات و دروستبوونی بناخەی زمانی عەرەبی، ئەو ووشەو چمکانەش نەمێنن. ئیتر تێگەیشتنیان بۆ خەلکی ببێتە شتێکی ئەستەم.\nهەموو ئەو کەسانەی شارەزاییان لە مێژووی نووسینەوەی قورئان هەیە، دەزانن یەکەمین جار قورئان بە تیپی ئارامی نووسراوەتەوە. لەو سەردەمەشدا بە هیچ شێوەیەک خاڵ و سەروبۆر بۆ تیپە ئارامیەکان نەبووە. بۆیە نازانرێ، تیپەکانی هاوشێوەی وەک ح، خ، ج یان ت، ب، ث …. هتد. چۆن بووین، کە گۆڕانیان مانای ووشەکەش دەگۆڕێ. و خوێنەر تووشی سەرلێشێوان دەکات. سەرەڕای ئەوە (فتحە، کسرە، شدە، ضمە و سکون) لەسەر و ژێری تیپەکان چۆن بووین. کە مانای ووشەکانیان پێوە بەستراوەتەوە.\nدەستنووسەکانی قورئانیش، وەک هەموو نووسراوە ئارامییەکانی ئەو سەردەمە، بێ سەروبۆر بووین. تەنیا وێنەی ووشەکانی تێدابووە. هەرچەندە لە قۆناخی یەکەمی دەوڵەتی ئیسلامیدا، بە هۆی نزیکی خەڵکی لەیەکەوە. و بوونی ئەو کەسانەی قورئانیان لەبەر بووە. ئایەتەکان بەردەوام بە شێوەی زارەکی لەلایەن خەڵکی دووبارە دەکرانەوە. و لەلایەن خەڵکی کە لە بەریان بوو یان لە کۆڕ و دانیشتنی سەردەمی پەیامبەر بووین، پشتڕاست دەکرانەوە. بۆیە کێشە لە خوێندنەوە و تێگەیشتنی ئایەتەکان ئەگەر هەشبووبێ ئەوەندە گەورە نەبووە. بەڵام دوای پەرسەندن و فراوانبوونی سنووری دەوڵەتی ئیسلام، ئەوانەی قورئانیان لەبەربوو و یان هاوسەردەمی پەیامبەر بوون دەکوژران یان دەمردن. بەو شێوەیە تەنیا دەستنووسەکان مابوونەوە. کە تاکە سەرچاوەبوون، بۆ ئەوەی لەکاتی جیاوازی یان هەڵە لە خوێندنەوە بۆیان بگەڕێنەوە. ئەو دەستنووسانەش بەبێ خاڵ و سەروبۆربوون.\nلە شوێنە دوورەکانی وەک عێراق و شام. گرفتی تێگەیشتن و خوێندەوەی قورئانی بێ سەروبۆر تا دەهات گەورەتر دەبوو. خەڵکی جیاواز و شێوەزاری زۆر لەیەک دوور لە سێبەری دەستەڵاتی ئیسلام. کە هەم لە ڕووی زمانەوە و هەم لەڕووی وێنەی ووشەکان، تێگەیشتنی ببووە کارێکی ئەستەم. کە هەمیشە ناکۆکی لەسەر تێگەیشتنی ئایەتەکانی قورئان لە ناو موسوڵمانان دروست دەکرد. خەڵکی دەستنووسەکانی قورئانی سەردەمی خەلیفە عثمان کوڕی عفان (٤٧ پ.ک - ٣٥ کۆچی/ ٥٧٦-٦٥٦ زایینی) کە خەلافەتی لە ساڵانی نێوان (٢٣-٣٥ کۆچی بوو) کۆپی دەکرد و دەستاودەست لەیەکیان وەردەگرت. و بۆ لێکدانەوەی کێشە جیاوازەکان بۆی دەگەڕانەوە. کەچی زۆربەی جار بە هۆی نەبوونی سەروبۆر کێشەکان یەکلا نەدەبوونەوە. تا گەیشتە سەردەمی عبدالملك کوڕی مروان (٢٦-٨٦ کۆچی/ ٦٤٦-٧٠٥ زایینی). تا دەهات دەستنووسەکان زیاتر دەبوون و کێشە و ناکۆکییەکانیش زیاتر و گەورەتر دەبوون. حجاج کوڕی یوسف الثقفی (٤٠-٩٥ کۆچی/ ٦٦٠-٧٤ زایینی) لە ساڵی ٧٥ کۆچی بووە والی عێراق (بۆ ماوەی ٢٠سال والی عێراق بوو). حەجاج هەرزوو هەستی بەو گرفتە گەورەیە کردبوو. زۆر بە ڕەخنە بوو لە سەر خەتی نووسین و خوێندنەوەی عەرەبی. و ناکۆکی لە تێگەیشتنی نامە فەرمییەکان و بە تایبەتی قورئان. کە بۆ زۆر پرسی کۆمەڵایەتی و دینی چارەنووسسازبوون. بۆیە پرسی: ئایا ناکرێ سەروبۆر بۆ تیپە هاوشێوەکان بکرێ. تا خوێندنەوەیان ئاسانتربێ؟ دوای ڕاوێژ لەگەڵ چەند کەسێکی تر، بڕیاری دا کە خاڵ و سەروبۆر لەسەرو ژێری تیپە هاوشێوەکان دانابنێن. بۆ ئەوەی بتوانرێ ئاسانتر و بەشێوەی ڕاست بخوێندرێنەوە. ئەوەبوو نصر بن عاصم ئەو کارەی گرتە ئەستۆ. لە زۆر سەرچاوە دا هاتووە کە ابو اسود الدولی یەکەم جار بەو کارە هەڵساوە و نصر بن عاصم لەو وەریگرتووە. هەڵبەتە ئەوەی نصر بن عاصم کردی، بە گشتی بۆ زمانی عەرەبی بووە. دواتر یحیی بن یعمر لە نصر بن عاصم بە مەبەستی نووسینەوەی قورئان وەریگرتووە. و سەروبۆری بۆ سەرجەم سورەتەکانی قورئان کردووە. ئەوەش زۆر کارئاسانی بۆ خوێندنەوە کرد و بووە ستانداردێک بۆ خوێندنەوە و نووسینەوە لە زمانی عەرەبی بەگشتی قورئان بەتایبەتی (٩). بەڵام ئەو سەروبۆانە، تا چەند لە شوێنی خۆیانن. کە ماوەی نێوان کۆکردنەوەی قورئان لە سەردەمی عوسمان تا دەگاتە سەردەمی عبدالملک بن مروان و دانانی خاڵ و سەروبۆر بۆ ووشەکان خۆی لە نزیکەی پەنجا ساڵ دەدات؟؟\nلەوەتەی بەبیرمان دێ، لەماڵ، لە گفتوگۆی چایخانە و ووتاری مەلا لە مزگەوت و تا دەگاتە منارەو بەدەنگی بەرزی بڵندگۆکان، گوێمان لێدەبێ ئیسلام دوا دینە و محەمەدیش دوا پەیامبەری اللەیە. کە لێیان دەپرسی، بەچ بەڵگەیەک؟ خێرا ئایەتی ٤٠ لە (سورەتی الاحزاب) لە قورئان (خاتم النبیین)، وەک بەڵگەیەکی حاشا هەلنەگر و زۆر بە دڵنیایی دێننەوە.\n"مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُم وَلَكِنْ رَسُولَ اللهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللهُ بِكُلِّ شَيءٍ عَليماً". (سورة الأحزاب، آية ٤٠).\nئەوەش وەرگێڕانی کوردی ( هەڵبەتە بەپێی لێکدانەوەی موسوڵمانان):\n(محەمەد باوکی هیچ کام لە پیاوەکانی ئێوە نییە. بەڵام نێردەی خودایە و دوا نەبیە و خوداش ئاگاداری هەموو شتێکە) (الاحزاب ٤٠).\nپرسی کە پەیامبەر (دوا نەبی) یە، لە ناو دینەکان شتێکی نوێ نییە. و تەنیا ئیسلام ناگرێتەوە. هەموو دینەکان بە شێوەیەک ئەو دەربڕینە دووبارە دەکەنەوە. دینی یەهودی بێجگە لە موسا باوەڕیان بە هیچ پەیامبەرێکی تری لە دوای ئەوبێ. نە عیسا و نە محەمەد وەک پەیامبەر ناناسن (١٠). کریستیانەکان باوەڕیان بە موسا هەیە، بەڵام لە دوای عیسا باوەڕیان بە هیچ پەیمبەرێکی تر نییە. پێیان وایە کە عیسا کوڕی خودایە و دوا نەبی بوو. ئیتر کەسیتر لەدوای ئەو نایە. و چاوەڕوانن کریستی (مسیح) چاوەڕوانکراو بگەڕێتەوە (١١). هەرچەندە بۆ ئەو دوو پەیامبەرە دەقێکی پەرتووکی پیرۆز یان ڕاستەوخۆ ئەو بۆچوونە پشتڕاست ناکاتەوە. ئەوەی کە دووبارەی دەکەنەوە بریتییە لەخوێندنەوە و ڕاڤەکردنی تێکستە پیرۆزەکان. تا بتوانن ڕەوایی ڕەها وەک پیرۆزییەکی هەتا هەتایی بە دینی خویان بدەن.\nبە لەبەرچاوگرتنی ئەو دیاردەیە لە ناو دینەکانی تر، ئەو بۆچوونە بۆ ئیسلامیش شتێکی ئاساییە. کە موسوڵمانان محەمەد بە دوا پەیامبەر بزانن. تا بشتوانن نکۆڵی لە هاتنی پەیامبەرێکی تر بکەن. کەچی ئەوەی جیاوازی لە تێکستی قورئان هەیەو موسوڵمانان بۆ بەرگری لە دوا پەیامبەرایەتی محەمەد پشتی پێدەبەستن، ئایەتی ٤٠ سورەتی الاحزابە. کە سورەتێکی (مەدینە) مدنی/ دوای کۆچکردنە بۆ یەتروب. بە سەرنجێک لە سەرجەمی سوورەتەکانی ناو قورئان و ووربوونەوەیکی بەراوردکارانە، بۆمان دەردەکەوێ، ئەو ئایەتە وەک منداڵێکی هەتیوە لە ناو قورئان. لە سەرجەمی ئایەتەکانی ناو قورئان، هیچ ئایەتێک یان ئاماژەیەکی تری لەم شێوەیە نادۆزیتەوە. بەڵکوو تاکە ئایەتە ئاماژەی پێکردووە (خَاتَمَ النَّبِيِّينَ) و هیچیتر. بە پێچەوانەوە لە زۆر شوێنی تری قورئان باسی پەیامبەرانی ترکراوە و بە تایبەتی بە دەیان جار باسی ئیبراهیم و موسا و عیسا، بە شێوەی جۆراوجۆر کراوە و ناویان هاتووە. کە تەواو پێچەوانەی چمکی ئەوئایەتەبن.\nتێەگەیشتن لە چمکی ئایەتی (خاتم النبیین)، کلیلە بۆ کردنەوەی دەرگایەک بۆ لێکدانەوەی ئایەتەکە، و گەیشتنە دەرئەنجامێکی گونجاو. چونکە نهێنی ماناکەی خۆی لەو دوو زاراوەیە دا حەشارداوە. تەمومژی هەڵەی ڕاڤەکارانیش، دەگەڕێتەوە بۆ چۆنییەتی تێگەیشتنیان لەو دوو ووشەیە (خَاتَمَ النَّبِيِّينَ). ئێمە نازانین کەی ئەو چمکە بەو شێوەیە (لە ڕووی مانا و گەرداندن) بۆتە ماڵ بەسەر قورئاندا. بەڵام دەبێ زۆر دوای مردنی محەمەد بووبێ. ئەگەر زووتر بوایە، ڕەنگە کەسانی نزیک پەیامبەر کاردانەوەیان بۆ ئەو لێکدانەوەیە هەبووایە. بۆیە کەس ناتوانێ و ناوێرێ ڕەخنەی لێبگرێ. وەک چمکێکی بەڵگەنەوێست هیچ کەس بیری لێناکاتەوە. بە درێژایی مێژووی سەروبۆری تیپەکانی عەرەبی بەردەوام بە (دوا نبی) دانراوە. ئەگەرچی ناکۆکی لە ماناکەیدا هەیە!! بۆیە با لەم نووسینە هەوڵ بدەین لە هەردوو ووشەی (خاتم) و (نبیین) دەست پێبکەین.\n١- ووشەی (خاتم).\nهەر لە کۆکردنەوەی قورئان لە سەردەمی خەلیفەی سێیەم عوسمان کوڕی عفان. تا دەگاتە سەردەمی عبدالملک کوڕی مەروان کە پێشتر ئاماژەی پێکرا. بۆ نزیکەی پەنجا ساڵ قورئان بێ سەروبۆری بووە. و زیاتر بەپێی تێگەیشتن خوێندراوەتەوە. بۆیە سەختە بتوانین ئالتەرنەتیڤێک بۆ خوێندنەوەی ووشەکان بدۆزینەوە. بێجگە لە دەقی ئایەتەکە لە ناو قورئان، هیچ دۆکومێنتێکی ترمان لە بەر دەستدانییە، پشتڕاست یان ڕەتی بکاتەوە، تا بەراوردی پێ بکەین. هەر لەبەر ئەوە، ئایەتەکە چۆن لە قورئان داهاتووە. بەپێی ئەو نووسینەوەیە دەیکەینە سەرچاوە. بۆ ڵێکدانەوەی ووشەکان (وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ). ئەگەر وانەکەین ساخکردنەوەی دەبێتە شتێکی ئەستەم. بۆیە هەوڵدەدەین بە ڕەچاوکردنی ئەو سەر و بۆرەی بۆیکراوە. هەر بەوپێیە لێکدانەوەیەکی زمانەوانی بۆ مانای ئایەتەکە بکەین.\nبەر لە هەموو شتێک با بزانین ووشەی (خاتم) لە زمانی عەرەبی، مانای/ماناکانی چین و لە کام بوار چ مانایەک دەدەن. دوایی کامە لە ماناکان گونجاوە بۆ دروستی و لۆژیکی ئەو ئایەتە.\nبەپێی فەرهەنگەکانی زمانی عەرەبی ووشەی خاتم، (ئەوەندەی چنگ کەوتبێ) شەش مانای جیاوازی هەیە (١٢). بەپێی ئەو بوارەی لێی بەکاردێ:\n١. خاتم: کۆتایی، دوا. (هەروەک موسوڵمانان ئاماژەی بۆ دەکەن. کە محەمەد دوا پەیامبەرە).\n٢. خاتم: ختم الادارة. مۆری کارگێڕی، بۆ ڕاستاندنی نامە یان دۆکومێنتی فەرمی کە ماکی ڕەسەنی پێبدات. لە هەمان کاتدا بۆ پشتڕاستکردنەوەی بابەتێک یان ڕاستاندنی (تصدیق) شتێک بەکاردێ. ئەو زاراوەیە بە قسەش بۆلایەنگیری و پەسەندکردن یان ڕاستاندن و هاوڕابوون بەکاردێ.\n٣. خاتم: خاتم الزواج. ئالقەی هاوسەرگیری، ئەموستیلە، ئەنگوستیلە.\n٤. خاتم: پاکیزە (باکرە). کچ کە هێشتا سەرمۆر بێ و نەبۆبێتە ژن.\n٥. خاتم: پەڵەی مووی سپی نێوچەوانی ئەسپ.\n٦. خاتم: قەتماخەی برین (پزیشکی).\nئەو مانایەنە بە تێکڕایی، لە ناو فەرهەنگەکانی زمانی عەرەبی، بۆ ووشەی خاتم دەستدەکەون. بەڵام ئەوەی بۆ ئەو نووسینە گرنگە، یەکەم و دووەمن. بەپێی لێکدانەوەی جیاجیا، دەکرێ جێگایان لێرە ببێتەوە. و ببنە بنەمایەک بۆ ساخکردنەوەی ماناکانیان و گونجانی لەگەڵ پەیامی ئایەتەکە. کە ئایا محەمەد دوا پەیامبەر بووە. یان محەمەد پەیامبەرەکانی تری (ڕاستاندووە) پشتڕاست کردۆتەوە.\nبەپێی فەرهەنگەکانی زمانی عەرەبی (وَخَاتَمَ النَّبِيِّين) بە کەسرە لەژێر (ت) دەکاتە دوا نەبی. لێرەدا خاتم بە دوا یان کۆتا دێ. بەڵام بە پێچەوانەوە، ئەگەر فتحە لەسەر (ت) بێ، دەبێتە پشتڕاستکردنەوە یان ڕاستاندن. ئەو دەمە مانای ئایەتەکە بە تەواوی دەگۆڕێ و پەیامەکە دەبێتە پشتڕاستکردنەوە یان ڕاستاندن. لە فەرهەنگی (الغنی) بەو شێوەیە ڕوونی دەکاتەوە:\n(وضع خاتم الادارة علی قرارات جدیدة)\nجا ئەگەر سەیرێکی ئایەتەکە بکەین دەبینین بە فەتحە لەسەر (ت) یە (وَخَاتَمَ النَّبِيِّين) (١٣)\nيوسف درة الحداد بەو شێوەیە ڕوونی دەکاتەوە:\nللفظ خاتم ( قراءتان :على الكسر ) خاتِم: بمعنى خاتمة ألأنبیاء. و(على الفتح) خاتَم (بمعنی ألة الختم) (١٤).\nلێرەدا بەپێی زمانەوانی عەرەبی ستاندارد، ڕووندەبێتەوە کە مەبەست دوا نەبی نییە. بەڵکوو پشتڕاستکردنەوەی (ڕاستاندنی) نەبییەکانی ترە و بە ڕاستیان دەزانێ و پەیرەوی ڕێگای ئەوان دەکات. ئەوەش ئەو بڵگەمان دەداتێ کە لێکدانەوەی موسوڵمانان بپ ووشەی خاتم تەنیا دووبارە کردنەوەیەکە، بەبێ گەڕان بە دوای سەرچاوە و ساخکردنەوەی زمانەوانی و گەیشتنە منایەکی دروست.\nلە ناو دینە ئیبراهیمییەکان دوو زاراوە هەن کە هەم گرنگن و هەمیش ڕێزبەندییەک لە نێوانیاندا هەیە. بۆهەر پەیامبەرێک پێگا و ئاستی گرنگیان لە ناو دین دیار دەکا. ئەو دوو زاراوەیەش (نبی) و (رسول)ن.\nأ- نەبی (النبیین) لە بنەڕەتدا ووشەیەکی کۆنی میسریە لەسەردەمی فیرعەونەکان بە مانای (سەرۆک) دێ. گشت فیرعەونەکانیش نازناوی نەبیان هەبووە. واتە سەرۆک یان سەرکردەی ئیمپراتۆرییەتی میسر. ئەوەش نیشانی دەدات کە فیرعەون نە خودابووە و نە خۆشی بە خودا زانیوە. بەڵکوو سەرۆکی ئیمپراتۆرییەتێک بووە. ئەوەش پێچەوانەی دەقی ناو پەرتووکە دینییەکانە کە فیرعەون بە خودا دانرابێى. بەڵکوو سەرۆکی ووڵات بووە. ئەو ووشەیە تا ئێستاش لە ناوچەکانی ووڵاتی حەبەشە (ئەثیوبیا) بە هەمان مانا بۆ سەرۆک هۆز و خێلەکان بەکاردێ.\nلە ئەنجامی پەیوەندی و هاموشۆی نێوان بنی ئیسرائیل و میسر بە درێژایی زیاتر لە هەزار ساڵ، ئەو ووشەیەش هاتۆتە ناو زمانی عیبری. دوای هاتنی ووشەی نەبی بۆ ناو زمانی عیبری، ئەوا لە ڕووی زمانەوانیش بۆ گەردانن، فۆرمێکی نوێی وەرگرتووە تا لەگەڵ زمانی عیبری بگونجێ. ئەوەش لە ڕووی زمانەوانییەوە شتێکی ئاساییە. کاتێ ووشەیەک یان زاراوەیەک دێتە ناو زمانێک ئەوا لەڕووی زمانەوانییەوە دووبارە دادەڕێژرێتەوە تا فۆرمێکی لەبار لە زمانە نوێکەدا وەربگرێ. ووشەی نەبی وەک تاک: نبی و کۆیەکەشی دەبێتە: نبییم. زاراوەکەش مانا میسریەکەی وەک خۆی پاراستووە و لە زمانی عیبری بەهەمان مانا بەکاردێ. بەتایبەتیش وەک نازناوێک بۆ بنەماڵەی داود بەکارهاتووە. ئەوەش بەڕەچاوکردنی کە بنەمالەی داود پاشا بووین، شتێکی ئاساییە، بە ناوی نەبی (سەرۆک) ناو ببرێن. (١٥)\nبۆ بەرچاو ڕوونی وتێگەیشتنی ئاسانترلە گرفتەکە، لەناو بنی ئیسرائیل دوو بنەماڵە هەبووین. کە بە درێژایی مێژوو، بەشێوەیەکی هاوتەریب بەنی ئیسرائیلیان بەڕێوە بردووە. بنەماڵەی داود پاشا بووین و ووڵاتیان لە ڕووی سەربازی، ئابووری و کارگێڕی بەڕێوەبردووە. هەرچەندە دەستەڵاتی ووڵاتیان بەدەستەوە بووە، کەچی هەوڵیان نەداوە خۆیان تێکەڵی کاروباری دین بکەن. (بێجگە لە سەردەمی هاتنە سەر تەختی نەبی سولەیمانی کوڕی داود نەبێ. لەبەر ناکۆکی و لەسەر جێنیشینی داود، بۆ جێگیرکردنی دەستەڵاتی خۆی دوژمنەکانی خۆی پاکتاوکرد. لەلایەک خزمەکانی خۆی لە ناو دەستەڵات پاکتاوکرد و لە ناو دینیش ناحەزەکانی خۆی پەڕاگەندەکرد). بەرامبەر ئەوە بنەماڵەی لاوین هەڵگری لایەنی دینی یەهودی بووین و کاهینەکانی (عیبری:کۆهن) یەهوودی لەو بنەماڵەیە بووین. بۆیە بە بنەماڵەی داود گوتراوە نەبی و بە بنەماڵەی لاوین و بە دیاریکراویش بنەماڵەی هاڕوون دەگوترا کاهن. کە بەپێی تەورات هاڕون یەکەمین کاهن بووە لە دینی یەهودی. (١٦)\nدوای پەڕینەوەی ووشەی (نەبی) بۆ زمانی عەرەبی و بە دیاریکراویش قورئان تێکەڵاوییەک پەیدابوو. هەر ئەو تێکەڵاوییەش وایکردووە کە ووشەی (نبی) مانای بنەڕەتی خۆی لەدەست بدات. هەرچەندە نازانین نووسەری قورئان تا چەند لە ڕەگوڕیشەی مانای نەبی لە زمانی میسری و عیبری ئاگاداربووە. تا بتوانێ لە هێنانی بۆ ناو ئایەتەکانی قورئان، مانا بنەڕەتییەکەی ڕەچاوبکا. ووشەی نەبی لە زمانی عەرەبی بەگشتی و لە قورئان بەتایبەتی ناوەرۆکێکیتری وەرگرت. کە لە بواری گشتی دا بۆ هەواڵ گەیێن یان ئەوکەسەی هەواڵ پەخش دەکا (مذیع) بەکار دێ. و لە بواری دینیشەوە بە مانای گەیێنەری پەیامی دینی بەکار دێ. بۆیە لە ڕووی فۆرم و ناوەرۆک ووشەی نەبی ئەو ڕۆڵەی میسری و عیبری لەبەر داکەنرا و ڕۆڵ و ناوەرۆکێکی تری پێ بەخشرا. لە زاراوەیەکی فەرمانڕەوایی و بەڕێوەبردن، گۆڕا بۆ زاراوەیەکی کۆمەڵایەتی. و خزێنراوەتە ناو زۆر کایەی پەیوەندییەکانی کۆمەڵگە. بەتایبەتیش ڕۆلی پیرۆز بۆ گەیێنەری پەیامی دینی و ئاڕاستەکردنی کاروباری کۆمەڵگە، بە گیانی خودایی بە ئاڕاستەیەکی دیاریکراو (١٧)\nلە ڕووی زمانەوانیشەوە ڕەچاوی گەرداندن بۆ (نەبی) لە ناو دەقەکانی قورئان نەکراوە. کە بەپێی زمانی عەرەبی ستانداردی هاوچەرخ دەبێتە (الانبیاء). کەچی لە (ئایەتی ٤٠ سوورەتی الاحزاب) نووسراوە (النبیین). ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی، لەو سەردەمەی قورئان هاتووە زمانی عەرەبی ڕێزمانێکی جێگیری نەبووە. نووسەری قورئانیش لەبەر ناشارەزایی لە ڕێزمانی عەرەبی یان هەرهۆیەکی تر. ڕەچاوی ئەوەی نەکردووە. دەقی (کۆی:نبییم)ی عیبری وەرگرتووە. تاکە شت کە گۆڕانی بەسەردا هاتبێ، لە عیبرییەکە کۆ بە تیپی (م) تەواو دەبێ لە قورئان بۆەتە (ن). جا ئەگەر بە پێی ڕێزمانی عەرەبی لێکی بدەینەوە، دەبێتە دوو نەبی نەک کۆ. کە دەبوایە (الانبیاء) بوایە. (١٨)\nووشەی رسول: بە مانای نێردە یان پەیامبەر دێ. زاراوەیەکی بەرزترە لە نەبی. بەو پێیەی نێردەی خودایە بۆ خەڵک. لە سایتی (الإسلام سوأل و جواب). کە سایتێکی دیندارەکانە. هەمیشە خەریکی پینەو پەڕۆیە بۆ قورئان و حدیسەکان. بە ڕاشکاوی دان بەوەدا دەنێ و دەنووسێ ( کل رسول فهو نبی، و لیس کل نبی رسول) واتە گشت نێردەیەک نەبیە، بەڵام گشت نەبیەک نێردە نییە. لێرەدا پرسیارێک سەر هەڵدەدا. ئایا بۆ لەناو ئایەتەکەدا دوا رسول نەبوو؟ کە پلەی لە نەبی بەرزترە. لە جیاتی (خاتم النبیین) بنووسرایە (خاتم المرسلین). هەرچەندە بە ڕەچاوکردنی (خَاتَمَ)، هێشتا ناتوانێ مانای دوا نێردە بدات. کەچی دیالۆگ و هەڵوێستەکان سەبارەت بەو ئایەتە بە شێوەیەکیتر دەبوون. تەنانەت لە صحيح مسلم دەنووسێ: (وإنما قال خاتم النبیین ولم یقل المرسلين) (١٩)\nلە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە پێی کەلەپووری ناوچەکە دەبێ ١٢٤ هەزار نەبی هاتبن. ئەگەر بەپێی زمانی میسری و عیبری لێکی بدەینەوە. ژمارەکە هەندێک لۆژیکی تێدایە و دەبێتە جێگای متمانە. بە ژماردنی گشت فیرعەون و سەرۆک و پاشا و میرەکان و سەرۆک خێل و هۆزەکانی ئەو ناوچەیە ڕنگە ئەو ژمارەیە دەربچێ!. ئەوکاتە مرۆڤ هەست دەکا، لۆژیکێک لەم ژمارە زۆرە دا هەیە. کەچی نەبی ئەو ڕۆڵە پیرۆزەی نامێنێ کە لە زمانی عەرەبی بەبەری دابڕاوە. وەک ئەوەی لێدێ بڵێی ١٢٤ هەزار سەرۆک هەبووین. بەڵام ئەگەر ئەو ژمارەیە بە نەبی (پەیامبەر) دابنێین. وەک لە زمانی قورئان هاتووە، ئەوا بە لێکدانەوەیەکی بیرکاری سادە بۆمان دەردەکێوێ شتێکی ناهاوسەنگە و هیچ لۆژیکێکی تێدا نابێ. بۆیە ناتوانێ جێگای متمانەبێ.\nگریمان با وایدابنێین هیچ نەبی تر نایە، محەمەد دوا نەبی بوو. باشە بەڵام ڕێ لەوە ناگرێ نێردەیەک (مرسل) بێت، لەبەر ئەوە لە قورئان باسی ئەوەی نەکردووە کە دوا نێردەیە. و نێردەش ڕاستەوخۆ پەیامبەری خودایە، واتە لە هەمان کاتدا نەبییە. هەر لە هەمان سایتی (الإسلام سوأل و جواب) دەنووسێ (''محمد رسول اللە''یە، بۆیە بێگومان نەبیە). ئەی باشە ئەگەر نێردەیەکی (رسول) تر هات، ئەو کاتە چی دەبێ؟ بێگومان ئەویش رەسولە، ڕاستەوخۆ نەبییە. لەوکاتەدا ئایەتەکە چ گرنگییەکی دەمەنێ؟ کاتێ رسول بێت، پێویستی بە مۆڵەتی کەس نییە. لەبەر ئەوەی نێردەیە (رسول) و پلەی لە نەبی بەرزترە. ئیتر ئەو ئایەتە بێکار دەمێنێ و وەک موسوڵمانەکان دەڵێن (نەسخ) دەبێ. چونکە نێردە هاتووە و ئاستی لە نەبی بەرزترە و ڕاستەوخۆ نەبیە. (٢٠)\nخاتم النبیین لە حەدیس و ڕیوایەت دا.\nحەدیس و روایەت، بە شێوەیەکی گشتی دوو بواری زۆر گرنگن بۆ موسوڵمانان، کە هەمیشە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئایەتێک یان هەڵومەرجێکی کۆمەڵایەتی، یان دینی پشتییان پێدەبەستن. لەگەڵ ئەوەشدا زۆرتەماویین. ناکرێ بە لێبڕاوی جێگای متمانەبن. ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ دووری ماوەی نێوان مردنی پەیامبەر و دەستپێکی کۆکردنەوەی حەدیسەکان. یەکەمین جار ساڵی ٨٤٠ زایینی لەلایەن ابن سعد (١٦٨-٢٣٠ ک/ ٧٨٤-٨٤٥ ز) حەدیسکان لە پەرتووکێک بەناوی (کتاب الطبقات الکبیر) لە ١١ بەرگ دا کۆکرایەوە، کە بە (الطبقات ابن سعد) ناسراوە. دوای ئەو بخاری (محمد بن اسماعیل البخاری ١٩٤-٢٥٦ ک/ ٨١٠-٨٧٠ ز) لە ساڵی ٨٦٩ ز صحیح البخاری نووسراوەتەوە. لە دوای بوخاری، مسلم (إمام أبی الحسین مسلم بن الحجاج القشری النیسابوری ٢٠٦-٢٦١ ک ٨٢٢-٨٧٥ ز) لە ساڵی ٨٧٤ زایینی حەدیسەکانی پەیامبەری لە پەرتووکێک بەناوی (صحیح مسلم) بڵاوکردەوە. ئەگەر سەیرێکی ئەوە بکەین کە محەمەد ساڵی ٦٣٢ زاینی مردووە. کەواتە یەکەم کۆکردنەوەی حەدیسەکان ٦٣٢-٨٤٠ دەکاتە ٢٠٨ ساڵ دوای مردنی محەمەد. هەڵبەتە ئێمە نازانین تا چ ڕادەیەک بوخاری سوودی لە (الطبقات ابن سعد) وەریگرتووە. ئەگەر وەرینەگرتبێ، ئەوە دەکاتە ٢٣٧ ساڵ دوای مردنی محەمەد. هەر هەمووشی متمانە لەسەر کەسان دەکات، کە لە کەسانیتر بیستوویانە ئەوانیش لە کەسانی تر بیستوویانە(٢١). سەرجەمی گێڕانەوەکانیش بریتین لە دەستی چوارەم و پێنجەم و هتد. لەلایەکیتر بە هەموو شێوەیەک ماوەی زیاتر لە ١٥٠ ساڵ دوای دانانی سەروبۆر و جێگیربوونی نووسین و خوێندنەوەی زمانی عەرەبی. کەواتە چۆن بزانین دروستکراو نیین؟ ڕۆژهەڵاتناسی ئەڵمانی ئیگنێس گۆڵدێزەر (١٨٥٠ - ١٩٢١ز) دەڵێ ناتوانین بڵێین هەر حەدیسێکی صحیح محەمەد گوتوویەتی. لەبەر ئەوەی دروستکردنی حەدیس بەناوی پەیامبەر، تا هاتنی دەوڵەتی عەباسیش هەر بەردەوام بوو. خەلیفەکانی عەباسی دەیانەویست بەهانە بۆ زەوتکردنی دەستەڵات لە ئەمەوییەکان بێننەوە. داوایان لە زانا دینییەکان دەکرد، حەدیس دابنێن، کە پشتیوانی لەوان بکات و لۆمەی ئەمەویەکان بکات. تا ڕەوایی بە دەوڵەتی عەباسی دژی ئەمەوییەکان بدا. جا بیری لەبکەرەوە، یەکەم دەوڵەتی عەباسی لە ساڵی ١٣٢کۆچی٧٥٠/ زایینی دامەزرا. بەو پێیە بخاري بە زیاتر لە ١٠٠ ساڵ دوای دامەزرانی دەوڵەتی عەباسی صحیحی نووسیوە. کەواتە مەحاڵە لە پڕووشکی شەڕە حەدیسی نێوان عەباسی و ئەمەوی بەدووربووبێ. هەندێک لەحەدیس گێڕەوەکان تا سێ سەد هەزار حەدیسیان کۆکردبووەوە. هەر ئەو کەسەی کۆیکردۆنەتەوە. لەناو حەدیسەکانی خۆی، هەندێکیان ڕێک دژی هەندێکیتریان بوون. جا ئەگەر خەڵکێک بە درۆ حەدیس بەناوی محەمەد دروستکرد، کەواتە بە هەمان شێوە لە پێناوی دەستەڵات و بەرژەوەندی هەڵومەرجەکان، بە دەیان و سەدان ئایەتی قورئانیش دروستکراون (٢٢) ئەو قسانەی گولدێزەر بۆ هەردووک قورئان و حەدیسەکانی پەیامبەر ڕەوایە. کە دەتوانرێ لێکدانەوەی زۆری بۆ بکرێ. و زۆر پرسیار لەخۆ دەگرێ!!. بەڵام جێگای ئێرە نییە.\nبۆیە هەر حەدیسێک دەبێ زۆر بەگومانەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێ. بەلای کەم، لە دوو ڕوانگەوە لێی ووردبینەوە. یەکەم شێوەی گێڕانەوەی و بەراوردکردنی لەگەڵ حەدیسەکانی تری پەیامبەر، بۆ دڵنیابوون لە شێوەی داڕشتن و دەربڕینی. دووەم بۆنەی هاتنی حەدیسەکە. کە لە خۆیەوە خاڵێکی گرنگە. ئەوەش بە ڕەچاوکردنی دووری ماوەی نێوان مردنی پەیامبەر و گێڕانەوەی حەدیسەکە. دووەم هەروەک گولدێزەر ئاماژەی پێدەکا. ڕەنگە بە مەبەستێکی سیاسی دروستکرابن. بۆیە دەبێ هەڵومەرجی تۆمارکردنی لەگەڵ باری سیاسی و کۆمەڵایەتی لایەنە ناکۆکەکانی ناو ئیسلام هەڵسەنگێندرێ. هەر بۆیە ناتاونرێ بە ئاسانی بکرێتە سەرچاوە بۆ لێکۆڵینەوە و متمانەی پێ بکرێ.\nسەرەڕای گومان لە لێکدانەوەی مانای حەدیسەکەش، دەبێ هەروەک چۆن لە شێوەی لێکدانەوەی ئایەتەکانی قورئان بە گومان بووین، بۆ حەدیسەکانیش بەهەمان شێوە بەگومان بین. ئەوەش دیاردەیەکە ڕووچۆتە ناو قووڵایی دەقەکانی هەردوو قورئان حەدیسەکان.\nبا لە بخارییەوە دەست پێبکەین:\nلە صحیح بخاری (١٨- باب خاتم النبیین صلى الله عليه وسلم) دوو حەدیس هەن. هەردووکیان لە دوای یەک هاتوون کە هەمان حەدیسن بە گێڕانەوە لەلایەن دوو سەرچاوەی (کەسانی) جیاواز.\nحەدیسی یەکەم ژمارە:٣٥٣٤ - حدثنا محمد بن سنان: حدثنا سليم: حدثنا سعيد بن ميناء، عن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم: (مثلي ومثل الأنبياء، كرجل بنى دارا، فأكملها وأحسنها إلا موضع لبنة، فجعل الناس يدخلونها ويتعجبون ويقولون: لولا موضع اللبنة. (٢٣)\n٣٥٣٤ هەروەک من و نەبیەکانی پێش من. وەک ئەو پیاوەی خانوێکی دروستکرد. باشتری کرد و جوانکاری تێداکرد. بێجگە لەیەک خشت لە گوشەیەک. خەڵکی سەری لێدەدا. و پێی سەرسام بوون. پێیان دەگوت: ئەگەر ئەو خشتە دانەنرایە!\nحەدیسی دووەم ژمارە ٣٥٣٥ - حدثنا قتيبة بن سعيد: حدثنا إسماعيل بن جعفر، عن عبد الله بن دينار، عن أبي صالح، عن أبي هريرة رضي الله عنه: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: (إن مثلي مثل الأنبياء من قبلي، كمثل رجل بنى بيتا، فأحسنه وأجمله إلا موضع لبنة من زاوية، فجعل الناس يطوفون به، ويعجبون له ويقولون: هلا وضعت هذه اللبنة؟ قال: فأنا اللبنة، وأنا خاتم النبيين).(٢٤)\n٣٥٣٥ هەروەک من و نەبیەکانی پێش من. وەک ئەو پیاوەی خانوێکی دروستکرد. باشتری کرد و جوانکاری تێداکرد. بێجگە لەیەک خشت لە گوشەیەک. خەڵکی سەری لێدەدا. و پێی سەرسام بوون. پێیان دەگوت: ئەگەر ئەو خشتەشت دانابوایە؟. گوتی: من ئەو خشتەم. من دوا نەبیم.\nحەدیسی یەکەم گێڕانەوەیەکی سادەی وەک پەند وایە. کۆتاییەکەشی ناتەواە. کەچی لە حەدیسی دووەم، کە هەمان گێڕانەوەیە. تەنیا دوو ووشەی لەسەر زیادکراوە.\nلێردەا گومان لەسەر بنەڕەتی حەدیسەکە دروست دەبێ. دوو گێڕانەوەی جیاواز لەیەکتری دوو پەیامی زۆر جیاواز. ئەوەی جێگای گومانە، یان هەردوو حەدیسەکە دروستکراون. چونکە یەکەم لەنگی لە کۆتایی حەدیسەکەدا هەیە. دووەمش هەر هامەنە و دەستکاریکراوە و کۆتاییەکەی لێ زیاد کراوە. ئەگینا ئەگەر ڕاستبوایە دەبوایە هەردووک حەدیسەکە یەکتری پشتڕاستکەنەوە. بۆیە ناکرێ هیچ لە حەدیسەکان جێگای متمانە بن. بەتایبەتی حەدیسی دووەم ٣٥٣٥ (قال: فأنا اللبنة، وأنا خاتم النبيين) زیادکراوە و کە لەگەڵ تەواوی پەیامی حەدیسەکانی پەیامبەر ناکۆکە.\nسەبارەت بە صحیحی موسلم ئەوە هەر ماڵی وێرانە. لە پێشەکی صحیح مسلم ( نووسیویەتی :(قولە خاتم النبیین) بفتح التاء و کسرها هو اخرهم، فلانبی بعدە. و انما قال خاتم النبیین ولم یقل المرسلین (٢٥)\nمسلم بێ گوێدانە ڕێزمانی عەرەبی و ڕۆڵی کسر و فتح. بڕیاری خۆی دەدات. کە بەهەردووک کسر خاتِم: و فتح خاتَم هەر دوا نەبییە ( پێت خۆش بێ یان نا هەر ئەوەیە!!). ئەوەش ڕێک پێچەوانەی ڕێزمان و فەرهەنگی عەرەبیە. کە (کسر و فتح) دوو مانای تەواو جیاواز بە ختم دەبەخشن. هەرچەندە دان بەوەش دادەنێ کە دەڵێ (دەڵێ خاتم النبیین، ناڵی خاتم المرسلین). بۆیە مسلم لە دوولاوە بە هەڵە داچووە. یەکەم لایەنی ڕێزمانی کە جیاوازی لە نێوان سەروبۆری فەتح و کەسر نەکردووە. دووەم دەنووسێ: ئەو گوتوویەتی خاتم نەبی و نەیگوتووە خاتم المرسلین. ئێ باشە ئەگەر نێردە نەبێ، بۆ نەبی بێ؟ ئەوەش وامان لێدەکا نەتوانین متمانە بەو بۆچوونەی مسلم بکەین. بۆ پشتڕاستکردنەوەی نا ڕاستی لە گێڕانەوەی حەدیسەکانی صحیحی موسلم، با حەدیسێکی تری بێنینەوە، بۆ بەراوردکردن، لەسەر دروستی گێڕانەوەکانی: هەرچەندە ئەو حەدیسە سەبارەت بە هەڵومەرجێکی ترە. بەڵام مەبەست لێرە ئاماژەکردنە بە نالۆژیکی حەدیسەکان و تا چەند جێی متمانەن.\n٢٧٦٧ - عن أبي موسى رضي الله عنه، عن النبي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: »يجيء يوم القيامة ناس من المسلمين بذنوب أمثال الجبال، فيغفرها اللهُ لهم ويضعها على اليهود والنصارى«.” (٢٦)\n٢٧٦٧ نەبی دەڵێ: ڕۆژی قیامەت دێ خەڵکی موسوڵمان بەووێنەی چیا تاوان دەکەن، خودا لێیان خۆش دەبێ تاوانەکان دەخاتە سەر یەهودی و نەساریەکان.\nبە ووردبوونەوەیەک لەو حەدیسە و بەراوردکردنی لەگەڵ ئایەتەکانی قورئان و حەدیسەکانی تری پەیامبەر. نالۆژیکی و بێمانایی لەو دوو دەربڕینەی مسلم بە ڕاشکاوی دیارە. هەر زوو مرۆڤ تێدەگات، ئەو حەدیسە دروستکراوە. لە بەر ئەوەی هەم لە قورئان و هەم لە حەدیسەکانی تری پەیامبەر، ئەو دوو دینە بە (أهل الکتاب) دادەنێ و بە دینی ڕەوای خودا دەیانژمێرێ. چۆن لە یەک حەدیس، بە بێ هیچ هۆیەکی لۆژیکی خراپەکارییەکانی موسوڵمانان بخڕێنە سەر شانی ئەوان؟ ئەگەر دینی ئیسلام و پەیامبەرەکەی سەرڕاستبن، دەبوایە یان لە سەرجەمی قورئان و حەدیسەکان یەهودی و نەسرانییەکان ڕەتکەنەوە. یان وەک دینێکی اللە چاولێبکرێن. نەک هەرچی بن هەر خراپەکارن. جا ئەگەر ئەو حەدیسە هی محەمەد بێ، ئەوا دوو فاقیی لە کردار و ڕەفتارەکانی داهەیە. ئەگینا ناتوانین متمانە بە دروستی ئەو حەدیسە بکەین.\nسەرەڕای ئەوە هەمان ئایەتی ٤٠ سوورەتی الاحزاب، بە ریوایەتێکی عائیشە هەردوو حەدیسەکانی بخاری و موسلم ڕەتدەکاتەوە.\nهەرچەندە ئەو ڕیواتەش بە دوو شێوە لەلایەن کەسانی جیاوازەوە گێڕدراوەتەوە، کەچی هەمان پەیامە:\nرواهإ بن أبي شيبة في مصنفه عن جرير بن حازم: “حَدَّثَنَا حُسَيْن ُبْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قُولُوا: ” خَاتَمُ النَّبِيِّينَ, وَلا تَقُولُوا: لا نَبِيَّ بَعْدَهُ”. (٢٧)\nلە عائیشە دەگێڕنەوە کە گوتوویەتی بڵێن ڕاستێنەری نەبیانە ، و نەلێن هیچ نەبی لەدوای ئەو نییە.\nدواتر لە تفسیر یحیی بن سلام لەوەش زیاتر دەڕوات، بەڵکوو عیسا بە دوا نەبی دادەنێ.\nرواه یحي بن سلام عن الربیع فی تفسیره: ''الربیع بن صبیح، عن محمد بن سیرین، عن عائشة قالت: لا تقولوا: لا نبي بعد محمد، و قولوا: خاتم النبیین، فانه ینزل عیسی ابن مریم حكما عدلا واماما مقسطا، فیقتل الدجال، ویكسر الصلیب، ویقتل الخنزیر، ویضع الحرب اوزارها''. (٢٨).\nبە هەمان شێوەی پێشتر لە عائیشە دەگێڕنەوە کە گوتوویەتی: مەڵێن هیچ نەبی دوای محەمەد نیە، و بڵێن ڕاستێنەری نەبیانە. ئەوە عیسای کوڕی مریەمە دادەبەزێ و دادوەری ڕەوا دەکات و ئیمامێکی ڕەوایە، دەجال دەکوژێ، خاچ دەشکێنێ و…. هتد. عائیشە مەبەستی گەڕانەوەی عیسایە وەک نەساڕییەکان (کریستی چاوەڕوانکراو) دێتەوە. کە لە ئیسلامیش بە ناوی (مهدی منتظر) ناو دەبرێ.\nئەوەی جێگای هەڵوێستەکردنە لەو ڕیوایەتە ئەوەیە، کە ئەو بۆ چوونە پشتڕاستدەکاتەوە کە ئیسلام و پەیامەکەی لە قۆناخی سەرەتادا لە ژێر کاریگەری بەهێزی نەسرانییەکاندا بووە. محەمەد ئەو پایە بەرزەی نەبووە کە بتوانێ لە ڕوانگەی دینییەوە وەک نێردەی اللە ببینرێ. بەڵکوو ئەو کەسە کریست (مەسیح) بووە. وەک عائیشە گوتەنی دەگەڕێتەوە و جیهان ڕزگار دەکات. بۆیە ناکرێ کەسایەتی محەمەد وەک دوانەبی ببینرێ.\nبە لێکدانەوەیەکی گشتی بۆمان دەردەکەوێ کە لە سەرجەمی پەرتووکەکانی صحیح چەواشەکاری تێدایە. جا ئەو چەواشەکارییە، دەبێ لە دوو ڕووەوە تێی بڕوانین یەکەم ڕاڤەکاران و کۆکەرەوەی حەدیسەکان پابەند بووین بەو مانایەی بەسەر خاتم دابڕاوە. و بۆتە کولتوورێکی باو کە ڕاڤەکاران، ئەگەر هەستیشیان بە هەڵە کردبێ، نەیان وێراوە گوزارەی تری بۆ بکەن. دووەم لە ئەنجامی دروستبوونی هەڵومەرجی سیاسی کە وایکردووە حەدیس و ڕیوایەت لە بەرژەوەندی لایەنێکی سیاسی دەستەڵاتدار دروستبکرێن. ئەگینا ناکرێ ئەو کەسانەی وەک پسپۆر لە بوارێکدا کار دەکەن. هەڵەی وا ئاشکرایان لەسەر تێبپەڕێ و کاردانەوەیان نەبێ.\nجا لە هەربارێک دابێ. و بە هەر هۆیەک بووبێ، بە هەڵە لێکدراوەتەوە. بۆیە وامان لێدەکات متمانەیان پێیان نەبێ. ئەوەی کە دەتوانرێ بگوترێ، ناکۆکی نێوان دەربڕینەکان ناتوانن ڕاستی بشارنەوە. سەرەڕای ئەوەش زمانی ئەو سەردەمەی محەمەد تێیدا ژیاوە. زمانێکی تێکەڵاو بووە کە تێگەیشتنی کردۆتە کارێکی ئەستەم.\nبەراوردێک لە نێوان ئایەتی ٤٠، سورەتی الاحزاب لەگەڵ چەند ئایەتی تر.\nبا لە چەند ئایەتی تری قورئان ووردبینەوە و لەگەڵ ئەو ئایەتە دا بەراوردیان بکەین. تا بتوانین بگەینە ئەنجامگیرییەک بۆ مەبەستی (خاتم النبیین). نووسەری قورئان لە چەندین شوێن لە قورئان پەیڕەوی (اتباع)ی خۆی بۆ عیسا دووپاتە دەکاتەوە ( وقفینا بعیسی) (البقرە ٨٧، المائدە ٤٩، الحدید ٢٧) واتای ئەو ئایەتە (قفینا من بعدە بالرسل) ووشەی (قفینا) دەکاتە (اتبعنا). واتە پەیرەوی پەیامبەری ئەومان لەدوای خۆیکرد.\nهەروەها لە سورەتی الصافات ئایەتی ٣٧ سەبارەت بە محەمەد هاتووە دەڵێ:\n(بل جاء بالحق و صدق المرسلین) (الصافات ٣٧)\nبەڵکوو ئەو ڕاستی لەگەڵ خۆی هێناو و بڕواشی بە پەیامبەرانی خوداکرد. (صافات ٣٧).\nلە سورەتی البقرە ٨٧ دەڵێ:\nوَلَقَدْآتَیْنَامُوسَىالْكِتَابَوَقَفَّیْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَیْنَا عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنَاتِوَأَیَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَھْوَى أَنْفُسُكُمُاسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِیقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِیقًا تَقْتُلُونَ (البقرە ٨٧)\nئێمە پەرتووکمان بۆ موسا نارد و چەند پەیامبەری تریشمان بەدوایدانارد. چەندین بەڵگەی ئاشکراشمان دایە عیسای کوڕی مریەم. لە گیانی پیرۆزی خۆشمان یارمەتیمان دا. تاکو ئێستا هەر پەیامبەرێکتان بۆ هاتبێ و بانگهێژی کردبێ، ئێوە بە دڵتان نەبووە و، خۆتان لەو بە زلترزانیوە. بەهەندێکتان گوت درۆزن. هەندێکیشتان هەر کوشتن (البقرە ٨٧)\nسورەتی الحدید ٢٧\nثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِم بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الإِنجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَاء رِضْوَانِ اللَّهِ\nدوای ئەوان زۆر پەیامبەری ترمان نارد. دوای ئەوانیش عیسای کوڕی مریەممان نارد و ئینجیلمان پێ بەخشی. سۆز و میهرەبانیشمان خستە دڵی پەیرەوانی. ئەو ڕەبەنیەش کە هەیانە ئێمە بۆمان نەنووسیون، بۆ خۆیان دایان هێناوە. ئەو کارەشیان بۆ ڕەزامەندی خودا بوو. (الحدید ٢٧)\nتەنانەت لە سورەتی یونس، نووسەری قورئان پاکانە بۆ ئەوە دەکا کە قورئان باەڕی بە پەرتووکەکانی تر هەیە. لێرەدا دەیەوێ پەرتووکەکانی تر واتە تەورات و ئینجیل بکاتە بارمتە بۆ پشتیوانی کردنی قورئان، تا وەک پەرتووکێکی خودایی وەربگیرێ:\nوَمَا كَانَ هَٰذَا الْقُرْآنُ أَن يُفْتَرَىٰ مِن دُونِ اللَّهِ وَلَٰكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِن رَّبِّ الْعَالَمِينَ (یونس ٣٧)\nناکرێ ئەو قورئانە هی اللە نەبێ و هەڵبەسترابێ. کەچی ئەم قورئانە باوەڕ بەوە دەکات کە پێشتر هاتووە و ئێستاش لەبەر دەستدایە و ڕوونیشی دەکاتەوە. هیچ گومانی تێدانییە، لەلایەن پەروەردگاری گشت جیهانەوە هاتووە (یونس ٣٧)\nهەڵبەتە زۆر ئایەتی تر هەن، کە بەهەمان شێوە محەمەد پاکانە دەکات و دەیەوێت هەردوو موسا و عیسا و پەرتووکەکانیان بکاتە گەواهی. تا ڕەوایی بە خۆی و قورئانەکەی بدا. بەڵام بە مەبەست ئەو چەند ئایەتە هەڵبژێردراون. بۆ ئەوەی نیشانی بدەین کە بەپێی کرۆنۆلۆژیای مێژوویی نووسینەوەیان، گرفتەکە هێشتا گەورەتر دەبێ. لەبەرئەوەی ئەو ئایەتانە تێکەڵاون لە نێوان سورەتەکانی مەککە (مکی) و مەدینە (مدنی). بۆ نموونە ئایەتەکانی (سورة الأحزاب، سورة البقرە و سورة الحدید) هەرسێکیان سورەتی (مدنی) واتە دوای کۆچی محەمەد بۆ مدینە نووسراون، هەردوو سورەتی (سورة الصافات وسورة یونس) مکی ین. کەواتە لە ناوەڕاستی مکی و مدنی ئەو ئایەتە هاتووە و ئیتر هیچ جارێکی تر نەهاتووتەوە. گریمان ئەگەر تەنیا سورەتەکانی مکی بان ئەوە موسوڵمانان دەیانگوت (منسوخ)ن. بەڵام دەبینین ئایەتی (مدنی) ش هەن کەواتە هیچ لۆژیکێک ڕێگا نادا، لە ناوەڕاستی قورئان یەک ئایەت بێ، کە پێچەوانەی سەرجەم قورئان بێ. هەردوای ئەوە ئایەتی تر بێن دژ بەو ئایەتە و ئێمەش بە ئاسانی ڕەوایی بە ڕاڤەی هەڵە بدەین. (٢٩)\nسەرەڕای ئەوە بە وورد بوونەوەیەک لە سورەتی یونس، ئایەتی ٣٧ بۆمان دەردەکەوێ چۆن محەمەد شێوەیەک شپڕزەیی پێوەدیارە بۆ ئەوەی خەڵکی پێی باوەڕبکەن، کە قورئان لەلایەن اللە ناردراوە. سەرەڕای ئەوە بە پەرۆشەوە ئاماژە بە پەرتووکە دینییەکانی تر دەکات، کە باوەڕی پێیان هەیە.\nبە بەراوردێک لە نێوان سورەتی الاحزاب ئایەتی ٤٠ و ئایەتەکانی تری ناو سورەتەکانی قورئان، بۆمان دەردەکەوێ. لێکدانەوەی (خَاتَمَ النَّبِيِّينَ) بە هیچ لۆژیکێک ناکرێ مانای دوا نەبی بدا. یەکەم بەپێی لێکدانەوەی زمانەوانیی دەرفەتێ ئەوەی نەهێشتووتەوە، کە بێجگە لە ڕاستاندن یان پشتڕاستکردنەوە هیچ مانایەکی تری هەبێ. هەروەها سەرجەمی ئایەتەکانی تری قورئان، پێچەوانەی ناوەرۆکی ئەو ئایەتەن. دووەم لێکدانەوەی بە (دوا نەبی) هەڵەیە و دەبێ پشتڕاسکردنەوە (ڕاستاندن) بێ، نەک دوا (کۆتا). لەلایەکی تر زاراوەی نەبی بەپێی پەرەسندنی. و گۆڕانی ناوەرۆکی زاراوەکە ناتوانێ دوا نەبی بێ. چونکە رسول هەیە و ئاستی بەرزترە. بۆیە چمکێکی نەگونجاو دەردەچێ.\nبە ڕەچاوکردنی هەمەلایەنی مانای ئایەتەکە دەبێتە:\n(محەمەد باوکی هیچ کام لە پیاوەکانی ئێوە نییە. بەڵام نێردەی خودایە و ڕاستێنەری نەبییەکانی ترە و خوداش ئاگاداری هەموو شتێکە) (الاحزاب ٤٠).\nپرسی دوا پەیامبەر، هەرچەندە پرسێکی کۆنە لە دینەکاندا. کە بۆ سەقامگیری و مانەوەیان، هەمیشە پێیان لەسەر ئەوە داگرتووە، کە دینەکەی ئەوان ڕاستترین دینە و پەیامبەریشیان دوا پەیامبەرە. هەر بەو لێکدانەوەیەش دین و پەیامبەری دوای خۆیان ڕەکردۆتەوە. ئەوەش کاردانەوەیەکی ئاساییە، ئەگەر دان بەوەدابنێن هەردینێکی نوێ بەت و بە ڕەوای بزانن، واتە بڕیاری نەمانی خۆیان دەدەن. ئەو کاردانەوەیەش وەک دیاردەیەکی کولتووری دینە ئیبراهیمییەکان، لە هەرسێ دینەکە بە ڕاشکاوی دووبارە بۆتەوە. یەهودیەکان عیسایان بە پەیامبەر دانەنا و موسایان بە پەیامبەری گشت بەنی ئیسرائیل دەژمارد. دواتر کە ئیسلام هات، هەرچەند محەمەد هەوڵیدا، بێهودەبوو. یەهودیەکان بەوە ڕازی نەبوون، دان بەوەدابنێن محەمەد پەیامبەری اللەیە. هەر ئەوەش بووە کارەسات بۆ جولەکەکانی خەیبەر، بەنی نەزیر و بنی قورەیزە. دینی کریستیانی باوەڕی بە موسا هەبوو، بەڵام باوەڕی بە هیچ پەیامبەرێک دوای ئەو نەبوو. بۆیە محەمەد وەک نێردەی اللە لەلای کریستیانەکان ڕەتکرایەوە. و ئەنجامەکەشی لەناوچوون و توانەوەی نەساڕیەکان بوو، لە ناو دینی ئیسلام. بەڵام لە هەر دوو دینەکانی یەهودی و کریستیان شتێکی ڕاستەو خۆ لەناو پەرتووکی پیرۆزیان نەنووسراوە. ئەوەی هەیە تەنیا ڕاڤەکردنە و کاردانەوەیەکی ئاساییە بۆ مانەوە و ڕەوایی دان بە دینی خۆیان.\nکاتێ دینی ئیسلام هات پەیامبەرەکانی هەردوو دینە ئیبراهیمییەکانی بە پێشڕەوی خۆی دانا. تەنانەت لە چەندین ئایەتی جۆراوجۆر خۆی بە پەیرە و بەردەوامی ئەوان دەزانێ. ئەوەش شتێکی سروشتیە کە موسوڵمان بەرگری لە مانەوەی دینی خۆی بکات.\nکێشەی موسوڵمانان ئەوەیە، بەپێی ئایەتێکی قورئان محەمەد بە دوا نەبی (وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ) دادەنێن. ئیسلامیش بە دوا دین. بەو پێیەش هیچ دینێکیتر نابێ بێت و دینەکانی تریش دەبێ بێنە ناو ئیسلام. لەبەر ئەوەی ئیسلام دینی هەتا هەتاییە.\nبە ڕەچاوکردن و لێکدانەوەیەکی هەمەلایەن بۆ ئایەتی (وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ). چ لە ڕووی زمانەوانی و بەراوردکردنی لەگەڵ ئایەتەکانی تری پێش و پاش ئەو ئایەتە، ناکرێ دوا نەبی بێت. بەڵکوو ڕاستێنەری نەبیەکانی ترە.\nلێرەدا پرسیارێک سەر هەڵدەدا. ئایا بۆچی لە ماوەی ١٤٠٠ ساڵە ئەو هەموو زمانزان و ڕاڤەکارانی ئیسلام درکیان پێنەکردووە؟ وەڵامەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی لە ناو دینی ئیسلام، گشت دەرگایەک بۆ ڕەخنەگرتن داخراوە.\nڕاڤەکاران و زمانزانانی ئیسلام، هەرگیز نەیانوێراوە ئاماژەی پێبکەن. ولێی بێدەنگ بووین. یان پینەو پەرۆیان بە چەندین جۆر بۆ کردووە.\nئەگینا ناکرێ لەو هەموو عەرەبیزانە و بوونی سەرچاوەی زمانەوانی و فەرهەنگناسی درکیان پێ نەکردبێ؟ لە دینی ئیسلام و کولتوورەکەی، قورئان شتێکی نەگۆڕە. بچووکترین ڕەخنە بە گشتی کارەساتی لەدوایە. بۆیە ئەگەر زانایەک یان عەربیزانێک کەمترین ڕەخنەی گرتبێ ئەوا بە شێوەیەکی دڕوندانە بێدەنگکراوە. نموونەیەکی دیار بۆ ئەو مەبەستە، دوو کەسایەتی بەرزی دینی ئیسلامن ابو ذر عبداللە بن احمد الهروی (٣٥٥- ٤٣٤ کۆچی) و دادوەر (القاضی) ابو ولید الباجی (٤٠٣-٤٧٤ کۆچی/١٠١٣-١٠٨٢ زایینی) کاتی ووتیان محەمەد خوێندەوار بووە، هێرشێکی توندیان کرایە سەر. بەتایبەتی ابو ولید الباجی گەیشتە ئەو ئاستەی هەندێک مەلا لە ووتاری ڕۆژی هەینی بە جنێو و نەفرەت سووکایەتیان پێکرد (٣٠). جێگای ئاماژەیە ئەو دوو زانایە لە ئەندەلوس لەدایک بووین و پەروەردە بووین. ئەو ووڵاتەی ابن ڕشدی بەرهەم هێناوە. بۆیە سەیر نییە. کە بوێرانە ڕەخنە لە هەڵەیەکی سەدان ساڵی پێش خۆیانبگرن.\nبۆیە موسوڵمانان بە زانا و نەزانەوە. بە درێژایی مێژوو، هەر لە دوای سەروبۆری تیپەکانی قورئان ئەو چمکەی (خاتم النبیین)، بە ڕاست دەخوێننەوە و بەهەڵە تێی دەگەن. هەر لەسەریشی بەردەوامن.\n١. القرآن الکریم (١٩٧٩) دار ألایمان للطباعة و النشر. بیروت - لبنان (گشت ئایەتەکانی قورئان کە لەم نووسینە بەکار هاتوون لەو کۆپییەی قورئان وەرگیراون).\n٢. Luxenberg, Christoph (2007) The syro- Aramic Reading of the Koran. Acontribution to the Decoding of the Language of the Koran.\n٣. Mignana, Alphonse (1927) Syriac influence on the style of the Kur´an\nSource: John Rylands Library Bulletin, Manchester, 1927, volume 11, pages 77-98. Pp87\n٤. Luxenberg, Christoph (2007) The syro- Aramic Reading of the Koran. Acontribution to the Decoding of the Language of the Koran.\n٥. عبدالکریم. خلیل (١٩٩٧) قريش من قبیلة الی الدولة المرکزیة. ص٢٠\n٦. الشیخ الإمام جلال الدین عبدالحمن السیوطی الشافعی. الإتقان فی علوم القرآن . الجزء الأول ص ١٧٧\n٧. عبدالکریم. خلیل عبدالکریم. خلیل (١٩٩٧) قريش من قبیلة الی الدولة المرکزیة. ص ١٩\n٨. شاهين الدکتۆر عبد الصبور (٢٠٠٥) تاریخ القران ص ١١٢-١١٣\n٩. الصلیبی دکتۆر کمال. البحث عن مسیح قراءة جدیدە فی الاناجیل\n١٠. الحداد يوسف درة. القرآن دعوة نصرانية\n١١. هەمان سەرچاوە\n١٢. فەرهەنگەکان: منجد اللغة و الاعلام، معجم لاروس، معجم الوسیط، معجم شمس العلوم، المعجم الغنی، معجم الرائد، لغة الفقهاء.\n١٣. الدکتۆر عبد الصبور شاهين (٢٠٠٥) تاریخ القران ص ١١٢-١١٣\n١٤. الحداد يوسف درة. القرآن دعوة نصرانية\n١٥. الدكتور سامی الذیب. الحوار المتمدن\n١٦. الصلیبی دکتۆر کمال. البحث عن مسیح قراءة جدیدە فی الاناجیل\n١٧. دکتۆر سامی الذیب. الحوار المتمدن\n١٨. هەمان سەرچاوە\n١٩. صحیح مسلم. للامام ابی الحسین مسلم بن الحجاج القشری النیسابوری المتوفی ٢٦١ هجریة. مع شرحە المسمی اکمال اکمال المعلم، للامام ابی عبداللە محمد بن خلفە الوشانی الاتی المالکی. الجزء الاول، ص ٣\n٢٠. الإسلام سوأل و جواب\n٢١. شاهين الدکتۆر عبد الصبور (٢٠٠٥) تاریخ القران ص\n٢٢. Godziher, Ignes (1969) Muslim Studies (Muhammedanische Studien). Volume 1\n٢٣. صحیح البخاری للامام ابی عبداللە محمد بن اسماعیل البخاری ١٩٣- ٢٥٦ هجری. طبعە جدیدە مضبوطە و مصححە و مفهرسە. دار ابن کثیر. دمشق - بیروت. طبعە الاولی ١٤٢٣ هجری - ٢٠٠٢ م حدیث رقم: ٣٥٣٤\n٢٤. صحیح البخاری للامام ابی عبداللە محمد بن اسماعیل البخاری ١٩٣- ٢٥٦ هجری. طبعة جدیدە مضبوطة و مصححة و مفهرسة. دار ابن کثیر. دمشق - بیروت. طبعە الاولی ١٤٢٣ هجری - ٢٠٠٢ م حدیث رقم: ٣٥٣٥\n٢٥. صحیح مسلم. للامام ابی الحسین مسلم بن الحجاج القشری النیسابوری المتوفی ٢٦١ هجریة. مع شرحە المسمی اکمال اکمال المعلم، للامام ابی عبداللە محمد بن خلفە الوشانی الاتی المالکی. الجزء الاول، ص ٣\n٢٦. صحیح مسلم. للامام ابی الحسین مسلم بن الحجاج القشری النیسابوری المتوفی ٢٦١ هجریە. (وهو ثانی کتابین، هما أصح الکتب المصنفة). الجزء الاول، خادم الکتاب و السنە محمد فواد عبدالباقی. دار الکتب العلمیە بیروت- لبنان. حدیث رقم:٢٧٦٧\n٢٧ أبو بكر عبد الله بن محمد بن أبي شيبة الكوفي. المصنف في الأحاديث والآثار،، ٥/٣٣٦، الطبعة الأولى، ١٤٠٩، مكتبة الرشد - الرياض، تحقيق : كمال يوسف الحوت. حدیث ٢٦٦٥٣\n٢٨. یحیی بن سلام بن ابی ثعلبە.(١٢٤ - ٢٠٠هجری ٧٤٢- ٨١٥ م) ) تفسير يحيى بن سلام. سُورَةُ الأَحْزَابِ، تَفْسِيرُ سُورَةِ الأَحْزَابِ. ٥١٩\n٢٩. الدکتۆرسامي دیب (٢٠١٦) القرآن الكريم بالتسلسل التاريخي. وفقًا للأزھر بالرسم الكوفي المجرد والإملائي والعثماني مع علامات الترقیم الحديثة ومصادر القرآن وأسباب النزول والقراءات المختلفة والناسخ والمنسوخ ومعاني الكلمات والأخطاء اللغوية والإنشائیة\n٣٠. شاهين الدکتۆر عبد الصبور (٢٠٠٥) تاریخ القران ص٩١.


کەرکوک لەسێگۆشەی ئاشتی‌و نەوت‌و ھەڵبژاردندا\nلەم دواییەدا سێ مەلەسە کەرکوکیان ھێناوەتە بەر باس. یەکەمیان دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی ئازادکردنی رۆژئاوای موسڵە کە لەگەڵ کۆتایی ھاتنی، دەست بە ئۆپەراسیۆنی حەویجە دەکرێ. ئەمەش بەم مانایە دێت کە کەرکوک وەک پارێزگا ھەموو ناوچەکانی خۆی لەداعش پاک دەکاتەوەو لەوە بەدواوە پارێزگاکە دەچێتە ناو قۆناغی بنیاتنانەوەی پەیوەندییەکان لەسەر بنەمایەکی نوێ. چەردەیەک کەیسی تایبەتیش سەر ھەڵدەدەنەوە لەوانە مەسەلەی چاڵە نەوتییەکانی سنوری پارێزگاکەو پشکی کەرکوک لەپترۆ دۆلارو بەڕێوەبردنی ناوچەکان‌و سەرلەنوێ رێکخستنەوەی ھێزەکان‌و شێوەی دابەشبونیان بەسەر ناوچەکانداو چەند مەسەلەیەکی دیکەی تەکنیکی. قۆناغی پاش شەڕ ھەمیشە قۆناغێکی ھەستیارە چونکە تێکچڕژانی تێڕوانینەکان‌و ئاڵۆزیی بەرژەوەندییەکان‌و بەئاگا ھاتنەوەی گرفتە خەوتووەکان ھەلومەرجێکی وا لەگەڵ خۆیاندا دێننە پێش کەپێویست بەوریاییەکی زۆر دەکات.\nمەسەلەی دووەم ھەوڵی بەغدایە بۆ راکێشانی بۆرییەکی تازەی نەوت لەکەرکوکەوە بەناو ئێراندا بۆ سەر کەنداو. ئەم پڕۆژەیە ھەردوو وەزارەتی نەوتی عیراق‌و ئێران تاوتوێیان کردووەو سەرقاڵی دانانی نەخشە تەکنیکییەکانین.\nئەم پڕۆژەیە پڕۆژەیەکی ستراتیجییەو بایەخەکەی لەبایەخی بۆرییەکەی کەرکوک- جەیھانی تورکیا کەمتر نیە. بەم بۆرییە، بەغدا چیتر پێویستی بە بەکارھێنانی بۆرییەکەی ھەرێمی کوردستان نابێ. ئەمەش لەمانۆرە سیاسییەکاندا پێگەیەکی بەھێزتری بەرامبەر بەھەولێر پێ دەبەخشێ. بەڵام سەرگوزشتەی ئەم بۆرییە تەنھا پەیوەندیی بە ھەرێمی کوردستانەوە نیە، بەڵکو پەیوەندیی بەموسڵیشەوە ھەیە.\nبەغدا ھێشتا لەئایندەی موسڵ دڵنیا نیە. ئەگەر موسڵ پاش ئازادکردنی لەداعش، بەرەو پێکھێنانی ھەرێم بچێ، بەغدا بەشێکی زۆری دەسەڵاتەکانی لەھەرێمە تازەکە لەدەست دەداو رەنگە حکومەتی ھەرێمی نەینەوا تەگەرە لەبەردەم ھەناردەکردنی نەوتی کەرکوک بەناو خاکەکەیدا دروست بکا. بۆیە بەغدا لەئێستاوە دەیەوێ کارتێکی فشار لەدەست موسڵ دەربێنێ. لەھەمان کاتدا پڕۆژەکە ماسیجێکی کاریگەرە بۆ ئەنکەرە کە بەدڵنیاییەوە بەھۆی پڕۆژەکەوە زیانێکی ئابوریی زۆری بەر دەکەوێ، سەرباری ئەوەی کەپڕۆژەکە بەغدا لەتورکیا بێ مننەت دەکاو وای لێ دەکا بەھیچ شێوەیەک پێویستی بە خاکەکەی نەبێ بۆ ھەناردەکردنی نەوت، بەتایبەتی کەبەغدا بەنیازیشە بۆرییەکی تری نەوت لەبەسرەوە بەناو خاکی ئوردوندا بگەیەنێتە سەر کەنداوی عەقەبە. لەھەمان کاتدا بۆرییەکەی کەرکوک رەنگدانەوەی ھەوڵی عیراق‌و ئێرانە بۆ سودمەندبون لەخاکی یەکتر بۆ ناردنە دەرەوەی سەرچاوەکانی وزە. بەمجۆرە، عیراق لەکاتێکدا بۆ ناردنە دەرەوەی نەوتی کەرکوک سود لەخاکی ئێران وەردەگرێ، ئێرانیش بۆ ناردنی گازی کێڵگەی پارس سود لەخاکی عیراق وەردەگرێ‌و کار بۆ ئەوەش دەکات کەپاش کۆتایی ھاتنی شەڕی سوریا، بۆرییەکە بەناو خاکی عیراقدا بگەیەنێتە سەر دەریای ناوەڕاست.\nمەسەلەی سێیەم پەیوەندیی بەھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانەوەیە کەھەوڵ دەدرێ کەرکوکیش بەشدار بێ تێیداو لەمافی دەستوریی خۆی بێبەش نەکرێ. بەڵام ھەندێ لایەن، ھەم لەناو ھەرێمی کوردستان ھەم لەپارێزگای کەرکوک‌و ھەم لە بەغدا، ھەر یەکێکیان لەبەر ھۆیەکی دیاریکراو، کار بۆ پەکخستنی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک دەکەن‌و ژێر بەژێر گەلەکۆمەکێ لەدژی ھەڵبژاردنەکە دروست دەکەن. کارکردن بۆ درێژەدان بەو چەق بەستنەی کە لەکەرکوکدا ھەیە، نە لەبەرژەوەندیی کەرکوک دایە، نە لەبەرژەوەندیی بەھا باڵاکانی کورد دایەو ئەم ھەڵوێستە زۆرتر رەنگدانەوەی تەنگبینییەکی حزبییانەیە کەھیچ بەھایەک بۆ بەرژەوەندییە نیشتمانییەکان ناھێڵێتەوەو تەنھا لەگۆشە نیگای حزبییەوە دەڕوانێتە مەسەلەکان‌و ھەر بەو پێوەرەش ھەموو مەسەلەکان دەپێوێ. ئەمەش وەک تاقی کراوەتەوە بەھیچمان ناگەیەنێ‌و دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات.


Jemal Nebez Stiftung - پڕۆژەی درێژخایەن\nکار و بەرهەمی شاز پێویستی بە کاتێکی زۆرە. نەبەز ئەمەی دەزانی و بۆی گرنگ بوو کە لە ڕێباز و بێخەوشی و وردبینی لە هەر شتێکدا کە دەیگرتە بەر دڵنیا ببێتەوە. دەزگای جەمال نەبەزیش هەر بەم شێوەیە لەگەڵ میراتی زانستیی نەبەزدا دەجووڵێتەوە. ڕوونە کە دامەزراندنی کتێبخانە و ئەرشیفی جەمال نەبەز پرۆژەیەکی درێژخایەنە کە نەتەنیا پێویستی بە هەوڵ و ماندووبوونێکی زۆرە، بەڵکوو بۆ ئەم مەبەستە دەبێ کەم تا زۆر کەڵک لە ڕاوێژی پسپۆڕی و شارەزایانەش وەرگرین.\nکارکردن لە دوو بەشدا، کتێبخانە و ئەرشیف\nمیراتی زانستی و بەرهەمەکانی جەمال نەبەزمان لە دوو بەشدا پۆلێن کردوون. یەکەمیان کتێبخانەیە و کارکردن لەو بەشەدا لە بنکەی ڕێکخراوەی Spichernstraße و هەروەها لە ڕێگەی دوورەوە بە کەڵکوەرگرتن لە ئینتەرنێت دەستی پێ کردووە. کارکردن لە بەشی دووەمی پرۆژە درێژخایەنەکەمان واتە ئەرشیف دوا خراوە و هێشتا دەستی پێ نەکردووە. بۆ شوێنی ئەرشیفی دەزگای جەمال نەبەز ژوورێکی گونجاو بۆ کۆکردنەوە و هەڵگرتن، و هەروها بۆ پێداچوونەوە و دیتنی بابەتەکان، دۆزراوەتەوە؛ وێنەکانی ئەم شوێنە لە خوارەوەدا دەبینن. وێنەی لای چەپ: نامیلکە و ڕۆژژمێرەکانی نەبەز؛ وێنەی خوارەوە: دەفتەری بیرەوەرییەکانی؛ وێنەی سەرەوە و لای ڕاست: دیمەنێک لە شوێن و ژووری ئەرشیف.\nسەبارەت بە لیستەی بابەتەکانی ناو ئەرشیف\nتا ئێستا تەنیا لیستەیەکی سەرەتایی و ناتەواو لە بابەتەکانی ئەرشیف پێک هێنراوە. دەفتەری بیرەوەرییەکان، نامیلکەکان و نامیلکەکەی ژمارە تەلەفۆنەکان بەپێی ڕیزبەندی ساڵ پۆلێن و ڕیز کراون و لە کۆمەڵە بۆکسێکدا ڕادەگیرێن و بۆکسەکان ژمارەی تایبەتیان لێ دراوە. هەروەها تا ئێستا تەنیا دەفتەری بیرەوەرییەکان سکەن کراون، کە وەک چەشنێک تاقیکردنەوە بوو تا بێتە دەستمان کە پرۆسەی سکەنکردنی بابەتەکانی ئەرشیف بە چ شێوازێک ئەنجام بگیرێت. هەروەها ئەم ئەرشیفە ژمارەیەکی زۆر فۆڵدێر و لاپەڕەی تۆمارکراو لە خۆ دەگرێت کە نەبەز بۆ هەڵگرتنی کۆمەڵە بابەتێکی جۆراوجۆر لەسەر ئەو مژارانەی هۆگری و حەزی بۆی هەبوون کەڵکی لێ وەرگرتوون. لەم فۆڵدێرانەدا گەلێک یادداشت و دەق کە بە دەست نووسراون، لەوانە گەلێک دەسنووس و کۆمەڵە نامەیەک، بە چەند زمانی جیاواز دەبیندرێن. لە کۆتاییدا، گەلێک ڕوونووس و نوسخەی ئەو وتارانەی نەبەز خۆی نووسیونی لە ئەرشیفدا هەن.\nسەبارەت بە بارودۆخی کتێبخانەکە\nکتێبخانەکە پێک هاتووە لە کۆمەڵێک گۆڤار و ڕۆژنامە (بڵاڤۆکی وەک مانگنامە و وەرزنامە) و کتێب (مۆنۆگراف) کە بەپێی زمان پۆلێن کراون. هەروەها ژمارەیەک فەرهەنگ و قامووس لە کتێبخانەکەدا دەبیندرێن. لە ماوەی داهاتوودا، دەکرێ لیستە و پێڕستێکی چڕوپڕ و بەوردەکاری لە یەکێک لە بوارەکاندا، بۆ نموونە بەشی پەیوەست بە گۆڤار و بڵاڤۆکە خولییەکان ئامادە بکرێت. هەموو گۆڤارەکانی ناو کتێبخانە، واتە هەموو ئەو بەرگ و ژمارانەی لە هەر ساڵدا داویانەتە دەرەوە، لە فایلێکی ئێکسێل (Excel)دا تۆمار کراون، کە ئەم فایلە وێنەی ڕووبەرگی ئەو گۆڤارانە بە کوالێتیی وێب لە خۆ دەگرێت.\nوەشانی یەکەم، واتە خشتەی ئێکسێلی گۆڤارەکان، تەواو بوو\nبەم شێوەیە، ئێستا یەکەم وەشانی ڕێکوپێک و شیاوی پێشکەشکردن بۆ تۆڕی داهاتووی بنکەکانی زانیاری ئامادەیە، کە لە ڕێگەیەوە دەمانهەوێ فایلی ڕێنوێنیی کتێبخانەکەمان و هەروەها ئەرشیفخانە تۆمار بکەین و بیخەینە بەردەستی بەکارهێنەرانی داهاتووی کتێبخانەی جەمال نەبەز.\nبابەتی تایبەتی ناو ڕەفەکانی کتێب؛ ئەو کتێبانەی جەمال نەبەز نووسیونی\nهەموو کتێبەکانی ناو کتێبخانەکەمان لە ڕەفەکاندا چندراون، کە هەرکام لە ڕەفەکان، جگە لە یەکێکیان، وەشانێک لە هەرکام لە بەرهەمەکانی جەمال نەبەز لە خۆ دەگرن. بۆ هەشتایەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی نەبەز، لیستەیەک لە بەرهەمەکانی کە لە فایلێکی وۆرد (Word)دا کۆ کراونەتەوە، وەک دیاری پێشکەش بە نەبەز کرا. هەروەها، ناونیشانی هەموو ئەو بەرهەمانە لە ڕەفەکانی کتێبدا کۆ کراونەوە، کە هەر ئێستا دەتوانن بە کرتەکردن لەسەر لینکی ماڵپەڕەکەی بیانبینن\nکاری ئامادەکردنی ئەو لیستەیەی بە لیستەی سەرەکی ناو نراوە، کە لە فایلێکی وۆرددا کۆ کراوەتەوە، بە هەوڵ و ماندووبوونی گرووپێک لە کەسانی خۆبەش کە لە ڕێی دوورەوە و لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بە جوامێری و دڵاوایی هاوکارییان کردین، ئێستاکە تا ڕادەیەکی زۆر بەرەو پێش بردراوە. ئەو لیستەیە تەواو کراوە و هێنراوەتە سەر فۆرماتی لاپەڕەی فایلی ئێکسێل، بە شێوەیەک کە بۆ کار و پرۆسەکانی داهاتوو گونجاو بێت. بۆ ئەم مەبەستە، دوو فایلی ئێکسێلیان لە زانیارییەکان بەرهەم هێناوە، کە یەکیان بەتەواوی بە ئەلفوبێی لاتین و بە زاری کورمانجی، و ئەوەی تریان بە ئەلفوبێی ئارامی و بە زاری سۆرانییە. بەم شێوەیە، ئەم دوو لیستەیەی ناو ئێکسێل، کە زانیاری و ڕوونکردنەوەی تەواو لەسەر هەموو بەرهەمەکانی نەبەز و هاوکات وێنەکانی ڕووبەرگی پەیوەست بە هەرکام لە بەرهەمەکانی تێدا کۆ کراوەتەوە، ئێستا دەکرێ بەساکاری بۆ دۆزینەوەی فۆرمێکی باوی ئینتەرنێتیی گونجاو بەکار بهێندرێت تا یارمەتیی هەموو کورد لە سەرانسەری جیهان بدات کە بەرهەمەکانی جەمال نەبەز بناسن\nهێشتا گەلێک کار ماوە کە پێویستە ئەنجام بگیرێت، کە بە هاوکاری و یارمەتیی دارایی ئێوە بە باشترین شێوە ئەنجام دەگیرێن\nدەزگای جەمال نەبەز، بەپێی پەیڕەو و پرۆگرامەکانی، چەند ئەگەر و ڕێگەی بۆ دامەزراندنی کۆمەڵێک فەرمانبەر و کارمەندی لێهاتوو بە مووچە و هەقدەستێکی گونجاو لەبەردەمە، کە ئەمە لە ڕێگەی گرێبەستەکانی تایبەت بە کار و دامەزران ئەنجام دەگیرێت. جگە لەمە، گەر بکرێ ئەو فێرخوازانەی لە سەروبەندی دەرچوون لە خوێندنی زانکۆیاندان لە پرۆسەی ڕاهێنانیاندا وەرگرین، کە ئەم ئەگەرە بۆ ئەم دەزگایە مەیسەرە، دەکرێ گەلێک بەشی تایبەت و دیاریکراو لە پرۆژە و کارە هەڵپەسێراوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرەو پێشەوە بەرین. توانایی و ئیمکانەکانی ئێمە بۆ ئەم مەبەستە زۆر سنووردارە، هەر لەبەر ئەمەیە هیوامان لەسەر یارمەتیی دارایی ئێوە هەڵچنیوە، کە بتوانین بە شێوەیەکی گەڵاڵەکراو و پلان بۆ داڕێژراو بۆ بەئەنجامگەیاندنی پرۆژە درێژخایەنەکەمان کەڵکی لێ وەرگرین. هەروەها، هیوادارین کەسانی خۆبەخشی لێهاتوو و شیاو بۆ ئەم مەبەستە یارمەتیدەرمان بن\nتکایە لە ڕێگە[فۆرمی پەیوەندی]گرتنەوە پەیوەندیمان پێوە بکەن، ئێمە خۆمان پەیوەندی بە تاک بە تاکتان دەکەینەوە و بانگهێشتتان دەکەین لە ڤیدیۆ-کۆنفرانسێکدا بەشداری بکەن.


ئەرشیفی دلاوەر عەلائەدین - دوای تووشبوون\nدوای تووشبوونی كۆرۆنا\nرووداو. ١٢ ئاداری ٢٠٢٠\nدوای تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤید 19)، چارەنووسی نەخۆش پەیوەستە بە كۆمەڵێك فاكتەرەوە، كە پێویستە لەكاتی خۆپاراستن رەچاوبكرێن:\n1) رێگەی گواستنەوە: دەست بۆ دەم و لوت، وەیان راستەوخۆ لە رێگەی هەناسەوە.\n2) جورعەی ڤایرۆسەكە: ژمارەی ڤایرۆسەكانی دەچنە لەشەوە\n3) تەمەن و باری تەندروستی مرۆڤە توشبووەكە.\nهاوكات تێگەیشتن لە كاروانی ڤایرۆسەكە لەناو لەشی مرۆڤ گرنگە بۆ ئەوەی خەڵك لە زانیاری و رەفتار و رێگەچارەی نەشیاو یان زیانبەخش دوور بكەوێتەوە.\nئەگەر ڤایرۆسی كۆرۆنا بە دەست بگوازرێتەوە بۆ ناو دەم و لوت، لەوێدا، چەند سەعاتێكی دەوێ تاوەكو خۆی بە خانەكانی ناو دەم و گەروو و لوت هەڵدەواسێ و دواتر نیشتەجێ دەبێ. بۆیە:\n- هەتا دەكرێ لە دوای دەست لێدانی كەلوپەلی ڤایرۆساوی، مرۆڤ دەست بۆ دەم و لوت نەبات، و ئەگەر بردیشی، بە بێ دواكەوتن دەست و دەم و لوتت بشۆرێ وغەرغەرە بە ئاو یان خوێواو بكات. ئەوە چانسێكت دەداتە مرۆڤەكە هەتا ڤایرۆسەكە لە قۆناخی یەكەم رابگری، ئەگینا دواتر هیچكام لەوانە سوودێكی ئەوتۆی نابێ.\n- ئەگەر ژمارەی ڤایرۆسەكانی دەگوازرێتەوە ناو دەم و لوت زۆربن (واتە ئەو شوێنەی دەستی پێكەوتووە زۆر پیس بووبێ)، ئەوا ڤایرۆسەكە خێراتر و بە ژمارەی زۆرتر جێگیر دەبێ و لە لەش بڵاودەبێتەوە و نیشانەكانی نەخۆشیەكە زووتر بەدەر دەكەوێ.\nدوای نیشتەجێبوون، ڤایرۆسەكە دەچێتە ناو خانەكانی دەم و لوت و گەروو. لەوێدا پێداویستی گەشەكردن و زۆربوون مسۆگەر دەكات و لە ماوەی چەند ڕۆژێكدا بە هەزاران قات زیاد دەكات. لەوێشەوە لە خانەكانی گەرووەوە لە رێگەی هەناسە و خوێنەوە بڵاودەبێتەوە بۆ ناو سیپەلاك و باقی لەش. هەر لەو كاتەشەوە كەسی تووشبوو توانای گواستنەوەی ڤایرۆسەكەی هەیە بۆ یەكێكی دیكە. واتە پێش ئەوەی خۆشی نیشانەكانی لێ دەركەوتبێ.\nدیارە لەو نێوەشدا ئامراز و كۆئەندامی بەرگری لەش دەكەونە شەڕ لە دژی ڤایرۆس. لەو شوێنەی كە شەڕی تێدا دەبێ، نیشانەكانی نەخۆشەکە دەردەكەون. دەم و گەروو و دیوی پشتەوی لووت كۆمەڵێك شانەی لیمفاویان تێدایە، كە یەكەم بەرەی شەڕكردنن. ئەوانە بەهۆی شەڕەكەوە دەست بە ئاوسان دەكەن و مرۆڤەكە هەست بە ئاوسانی مل و گەرو و كەوتن و كڕانەوەی پشتەوەی لووت و گەروو دەكات.\nلە لەشی مرۆڤێكی تەندروست و لاودا، رەنگە ئەو شەڕە لە گەروودا یەكلایی ببێتەوە، هێزەكانی بەرگری لەش لەوێدا ژمارەی ڤایرۆسەكان كەم دەكەنەوە و رێگە بە زۆربەیان نادەن تەشەنە بكەن. لەونێوەشدا كۆئەندامی بەرگری راهێنان بە خڕۆكە سپییەكان دەكات و ئامادەیان دەكات بۆ شەڕكردنی راستەوخۆ و دروستكردنی ئەنتی بۆدی. ئیتر نەخۆشیەكە سووك دەبێ و كەسەكە زووتر رزگاری دەبێ.\nدوای گەروو، ڤایرۆسەكە چەند رۆژێكی دیكە دەخایەنێ هەتا دەگاتە سیپەلاك و بۆرییەكانی هەناسە. ئەوانیش لەكاتی شەڕدا تووشی برینداری و مردنی خانەكان دەبن، بەڵام لەوانەدا – بە بەراورد لەگەڵ گەروو - شانەی لیمفاوی كەمترن و ئاستی بەرگری گشتی نزمترە، بۆیە، زیانی گەورەتریان پێ دەكەوێ. ئەوەش كار دەكاتە سەر توانای بۆرییەكانی هەناسە و سیپەلاك بۆ كاربەجێگەیاندنیان، بۆیە مرۆڤەكە تووشی تەنگە نەفەسی و كەمبوونەوەی رادەی ئۆكسجینی لەش دەكات.\nئەگەر مرۆڤی ساغ یەكەمجار ڤایرۆسی لە رێگەی هەڵمژینی هەناسە و دڵۆپی كۆكە و پژمینی نەخۆشێك تووش ببێ، ئەوا زۆربەی ڤایرۆسەكان بە راستەوخۆیی دەگەنە سیپەلاك و بۆریەكانی هەناسە و یەكەمجار ئەوێ بریندار دەكەن. لەو كەسانەدا، رەنگە یەكەمین نیشانەكانی نەخۆشی بە كۆكە و تەنگەنەفەسی بەدەر بكەون بەبێ ئەوەی كێشەی گەروو و لوت زاڵ ببێ. خۆ ئەوانەی بۆ ماوەیەكی درێژتر لەگەڵ نەخۆشێك تێكەڵ دەبن و دەكەونە گفتوگۆ و هەڵمژینی هەناسەی یەكتر، ئەوا جورعەی (ژمارەی) ڤایرۆسەكانی كە راستەوخۆ دەگەنە بۆرییەكانی هەناسە و سیپەلاك زیاتریش دەبن و نەخۆشەكە زووتر نیشانەكانی لێ دەردەدات و رەنگە نەخۆشییەكە تووندتریش بێ.\n- لە ژوورێكی داخراودا كە دەنگە دەنگی زۆری تێدایە، زۆربەی ئەوانەی قسە دەكەن، لە نزیك یەكتر دەوەستن و دەنگیان بەرزتر دەكەنەوە، بەوە پریشكی دەم و لووتیان بە ئاسانتر ئاڵوگۆڕ دەكەن و زیاتریش هەناسەی یەكتر هەڵدەمژن. هەیانە بۆ نهێنی پاراستن دەمیان لەیەكتر زۆر نزیك دەكەنەوە، بەوە دیسان جورعەی ڤایرۆسەكانیان كە راستەوخۆ لە رێگەی هەناسەوە دەگەیننە سیپەلاكی یەكتر گەورەتر دەبێ. هەتا ئەو تێكەڵاویە رووبەڕووش درێژتر بخایەنێ، ژمارەی ڤایرۆسە گوزراوەكان زیاتر دەبن.\n- بۆیەش گرنگە هەتا بكرێ، كەمترین خەڵك بۆ كەمترین ماوە لە ژوورێكدا بن، و لەكاتی قسەكردن بە لانیكەمەوە مەترونیوێك هەتا دوو مەتر لێك دوور بن، و كۆبوونەوەكانیش زوو كۆتایی پێ بێنن، و دواتر هەوای ژوورەكان بگۆڕن.\nئەگەر تووشبووێك بەرگری لەشی كەم بێ، بۆ نموونە بەهۆی نەخۆشی، یان دەرمانی هەندێ جۆرە نەخۆشی، و یان جگەرەكێشان (كە كاری بۆڕیەكانی هەناسە و سیپەلاك تێك دەدات)، ئەوا ڤایرۆسەكە گەورەترین زیان لە سیپەلاك دەدات و لەوێشەوە ناوەستێ لە سەرجەم بەرەكانی شەڕدا سەردەكەوێ و خۆی دەگەیەنێتە كۆئەندامەكانی دیكەی لەش و كاری ئەوانیش تێك دەدات. لەوانە، رەنگە گورچیلەكان لەكار بخات.\n- لەو حاڵەتەدا نەخۆش هەر دەبێ لە نەخۆشخانە بخەوێ و كۆمەڵێك ئامرازی ژووری ئینعاشی لە خزمەتدا بێ، لەوانە ئۆكسجین و هاوكاری هەناسەدان و شوشتنەوەی گورچیلە و رێكخستنەوەی فشاری خوێن و رێكخستنەوەی لێدانی دڵ و هی دیکە.\n- هەر لەبەر ئەو هۆیانەشە كە پێویستە جەخت نەك تەنیا لە پاكوخاوێنی بكرێتەوە، بەڵكو لە باشكردنی تەندروستی و جگەرە تەرككردن. هیچ كاتێك درەنگ نییە بۆ ئەوەی دەستپێبكەیت.\nبەرگری لەش و گواستنەوەی بەرگری\nدوای چاكبوونەوە، كۆئەندامی بەرگری لەش ئەو ڤایرۆسەی لەبیر دەمێنێ و ئەگەر لە ئایندەدا دیسان رووبەڕووی بێتەوە دەیناسێتەوە و هەموو ئامرازەكانی شەڕكردنی بۆ بەگەڕ دەخات. بەوە لەش بە یەكجارەكی دەپارێزێ، تەنیا لەو حاڵەتانە نەبێ كە ڤایرۆسەكە لەژێر فشاری بەرگری خەڵكدا مەجبوور دەبێ بەرگری خۆی بگۆڕێ، بەڵام ئەو گۆڕانكارییە زۆر خێرا نییە و لە زۆربەی حاڵەتیشدا گۆڕانكاری بچووكن. واتە ئەگەر لەشی مرۆڤ بۆ جاری دووەمیش بەرەنگاری ئەو ڤایرۆسە - بە بەرگە نوێیەكەی - بوویەوە، ئەوا نەخۆشییەكەی سووك دەبێ.\nهاوكات، كە ژمارەی ئەو كەسانەی لە نەخۆشییەكە رزگاریان دەبێ زۆر دەبن، بگرە دەگەنە ئاستی زۆرینە، ئەوكات هەمان ئەو كەسانە دەبنە بەربەست لەبەردەم تەشەنەكردنی ڤایرۆسەكە، وە ئاستی توشبوون كەم دەكەنەوە – واتە بەرگری كۆمەڵ.\nلە سەردەمانی پێشوو، پێش داهێنانی ئەنتیبایۆتیك، كاریگەرترین شێوازی چارەسەری نەخۆشی بریتی بوو لە گواستنەوەی سیرەم (ئاوی خوێن)ی ئەو كەسانەی لە نەخۆشییەكە چاكدەبنەوە بۆ یەكێكی توشبووی نوێی. ئەو شێوازە لە ئێستاشدا بەردەوام لە بواری نەخۆشی ڤایرۆسی كاری پێ دەكرێ، نەك تەنیا بۆ چارەسەركردن بەڵكو وەك كوتانێك بۆ رێگرتن لە نەخۆشی. ئێستاش دەكرێ بیر لەوە بكرێتەوە، بەتایبەتی لە چین كە ژمارەی ئەوانەی چاكبوونەوە و لە ڤایرۆسەكە پاكبوونەتەوە بایی ئەوەندە زیادی كردووە كە بتوانرێ بە سیرەمی ئەوان خەڵكی دیكە لە مردن وەیان نەخۆشبوون رزگار بكرێن.\nدوایین وشە: مایەی خۆشحاڵییە كە سەرباری بەربەستەكان، كەچی هەرێمی كوردستان لە زۆر وڵاتانی دیكەی دەورووبەر و بگرە ئەوروپییەكان باشتر خۆی پاراستووە. بەشێكی ئەو سەركەوتنە دەگەڕێتەوە بۆ هاوكاری و هۆشیاری تاكەكەس و كۆمەڵگە و حكومەت. هاوكات خەڵك بەدوای زانیاری بەسوود دەگەڕێ بۆ خۆپاراستن و پاراستنی خەڵكی دیكە. هیوادارین هەموو لایەك لەوەدا بەردەوام بێ.\nلە ماڵپەڕی رووداو. ١٢ ئاداری ٢٠٢٠


یەحیا حەسەن: ئەو گەنجەی لەسەروکاری کوشتنی باوکەکاندا، باوکەکان کوشتییان…بەکر ئەحمەد – Dengekan\nbyBaker Ahmad\tMay 5, 2020\tGeneral, Literature\nبیست لیتر تاریکی و منداڵیم بە دیوارەکەدا دەڕێژم\n٢٩ ی ئەپریل، شاعیری لاوی دانیمارک کە نەوەی ئەو کۆچبەرە فەلەستینیانە بوو کە وەک پەنابەرانی بێ دەوڵەت لە دەستگاکانی ئەوروپادا تۆمارکراون، لە ماڵەکەی خۆیدا بە مردووی دۆزرایەوە. تا ئێستاش وەک مەرگێکی ئاسایی ناوبراوە و هیچ هۆکارێکی دیکەی لە پشتەوە نەبووە. ئەو تەنها فریاکەوت ٢٤ ساڵ بژی و دوو بەرهەمی شیعری جوان لە دوایی خۆیەوە بەجێبێڵێ.\nمەرگی یەحیا بە یەکێک هەواڵە گەورە کولتوریەکانی ئەوروپا لەقەلەم دەدرێت. لاوێک لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بە کۆمەلە شیعری” یەحیا حەسەن” وەک بەهێزترین دیاردەی شیعری لە دووهەزەرەکانی دانیمارکدا ناودەردەکات و شیعرەکانی وەردەگێردرێتە سەر کۆمەڵێک زمانی جیهانی.\nلە پاش شەش ساڵ بەشی دووەمی شیعرەکانی بە ناونیشانی “یەحیا حەسەن ٢” چاپدەکات و چەند مانگێک لە دوای ئەوەوە دمرێت.\nشیعرەکانی یەحیا هەتا بڵێی تووڕەن. ڕوون و بێ پەردەن. دژی ئیسلام و باوک و کۆمەلگای دانیمارکن. لە بەرپرسەکانی سوشیالەوە، بۆ دەستگاکانی پۆلیس و ئەنستییتیۆتەکانی کە سەروکاریان لەگەڵ ئەو منداڵانەدایە کە تووشی گرفتەکانی مەوادی بێهۆشکەر و تاوان بوون، باوک و خزم و مەلای مزگەوت، هەر هەموویان ئەم نیگا توورەیەی یەحیایان بەردەکەوێ.\nلە هەمووی سەرنجراکیشتر، نیشاندانی ژیانی کۆچبەرانی موسولمانە وئەو بەریەککەوتنە کولتورییانەی نەوەکانیان دووچاری دەبنەوە.\nڕەخنەگرانی ئەوروپا لە دابەشکردنی یەحیادا بەسەر بەرەی چەپ یاخود راستتدا سەرە گیژەیەکی گەورە دەیانگرێت.\nئاخر یەحیا حەسەن بەشێک لەو چیرۆکانە دەگێڕیتەوە کە راست و راسیزمی ئەوروپا چەندین ساڵە لەبەرانبەر پەنابەراندا دەیلێنەوە . چەپی ئەوروپا لە یەحیادا ئەو هاوارە دەبیستێ کە لە گیتۆکانەوە دێتە دەر. ئەو خۆی لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفیزیۆنی سویددا، لە بەرانبەر ئەم ڕەخنانەدا دەڵی: بۆ من هیچ گرنگ نییە کە ئەجێنداکە لە لایەن چەپ یاخود راست، شەیتان یاخود خواوە دادەڕێژرێت، بۆ من پرسیارەکە دەربارەی شیعرە، دەربارەی ئەدەبە. من وای دەبینم کە ئەدەب و شیعر دەبێ لەپەیمانە جۆراجۆرەکانی دیکە ئازاد بن.\nرۆژنامەی ئافتونبلادیتی سویدی دەنووسێ: یەحیا حەسەن چۆن دەخوێنرێتەوە، بەجۆرێک لە جۆرەکان خوێندنەوەی یەکێك لە پرسیارە چارەنووسسازەکانی ئەوروپایە”\nبۆ من یەحیا حەسەن دەنگێکی بەهێزە بۆ ئازادی، ئەگەرچی پێشێلکەری ئەم ئازادییە باوک بێ، یان دەنگی بڵندگۆی مزگەوتێک یاخود کولتور و ستراکتۆرێکی راسیستی بێت.\nئەو وەک گەنجێکی هەژدە ساڵە، شیعر دەباتەوە ئەو شوێنەی کە دەبێ لەوێ بێ. بە بێ رتووش و زۆر لەخۆکرنی شاعیرانە و وێنەی شیعری. ئەو بۆ درکاندنی راستییەکان لە دەرئەنجامی ڕاستیەکانی یەک زەررە سڵ ناکاتەوە.\nئاخر یەحیا حەسەن و شیعرەکانی یەک بوون. ئەو گەنجێک بوو کە چەندین جار لەسەر دزی و سەیارەفراندن و حەشیشە کڕین و فرۆشتن لە زینداندا دیلکرابوو. بەڵام لەپاڵ وەسفکردنی چۆنێتی وەدووکەوتنی سەیارەکانی پۆلیس بەدوای ئەودا، بێموبالاتی خێزان و دەسەلات و دامودەستگاکانی کۆمەلگا لەبەرانبەر ژیانی گەنجێکدا، هەر هەموو ئەم هۆکارانە بە رووخساری بێدەمامکی خۆیانەوە، لە شیعرەکانی یەحیا حەسەندا، بە ڕووتی نیشاندەدرێن. ئەم چەند شیعرەی خوارەوە لە کتێبی یەکەمی یەحیا حەسەندا و لە وەرگیرانە سویدییەکیەوە کراونەتە کوردی.\nYahya Hassan, Nordstedt, 2017\nپێنج منداڵ لە ڕیزێکدا و باوکیش بە گۆپاڵێکەوە\nهەمووان پێکەوە دەگرین و گۆمێک لە میز\nدەستی چەپ یاخود راستمان بۆ پێش خۆمان درێژدەکەین\nئای لەو دەنگەی کاتێک زرمە لە یەکێک هەڵدەسێ\nخوشکێك کاتێک لەسەر قاچی چەپی بازدەداتە سەر قاچی ڕاست\nمیز جۆگەیە و بە قاچیدا دەڕژێتەخوار\nیەکەم جار دەستی ڕاستی، دوای کەمێ تر، دەستی چەپی\nگەر دواش کەوێ، بەرجێیەکی دیکەی دەکەوێ\nزرمەیەک و هاوارێک و ژمارەیەک، سی، چل، پەنجا\nدوا لێدانیش، شەقێک لە قن کاتێک ژوورەکە جێدێلرێ\nدەستدەنێتە سەر شانی گچکەکەمان، قیافەی رێکدەخاتەوە و\nبەرجنێو و شەقی دەدا\nمن چاوشۆر وچاوەڕوانی نۆرەی خۆمم\nلە حەسرەتتدا، دایکم قاپەکان دەشکێنێ\nلەولاشەوە، ئەلجەزیرە هەواڵەکانی پەخشدەکا\nبلدۆزەرێک بە گرمەگرم\nدەست وقاچی ژیان تاڵکەر\nکەرتی غەززە لەناو تیشکا\nگەر تاکە زایۆنیستێک بوونی ئێمە قبووڵنەکا\nگەر بەڕاستی ئێمە هەبین\nکاتێک بە دوای کەمێک هەوا و مانایەکدا هەناسەبڕکێ گرتووینی\nلە قوتابخانە بۆمان نییە بە عەرەبی قسان بکەین\nلە ماڵیشەوە بۆمان نییەبە دانیمارکی بپەیڤین\nبۆکسێک و هاوارێک و ژمارەیەک\nگشت پێکەوە، بۆ خالێکم لە دوبەی، پارەی گوورجیلەیەکمان پاشەکەوتکرد\nبۆ باپیرەییشم لە لوبنان، بۆ نەشتەرگەریەکەی دلی\nبۆ دەردی ئەوانی دیکە، پارەمان خڕدەکردەوە\nلەژێر فەرشدا پارەکانمان دەشاردەوە\nدەمانگۆرییەوە بۆ دۆلار و پێکەوە دۆعاماندەکرد\nئەوکاتەی من لە زیندان بووم، باوکم منداڵێکی دیکەی بوو\nمن نازانم ناوی چییە\nبیرم نایە کوڕ بوو یان کچ\nمەرەخەسییەک ، سەردانی مالی باوکم کرد\nکە من هاتم، مندالەکان دلیان خۆش بوو، دەیانویست یاریم لەگەڵ کەن\nباوەژنەکەم وتی: نابێ پەنجەم بەر پەنجەی کەسیان بکەوێ\nگەورەکەیان، بە سکەخشێ دەهات بۆ لام\nزللەیەکی تووندی لێدا\nمنداڵەکە بە دەم گریانەوە وتی: ئاخر دایە تۆم خۆش دەوێ\nزللەیەکی کەی پیاکیشا،\nبەلام من نا، دایکی وتی.\nکاتێک برا بچکۆلەکەم سەرجێگاکەی خۆی تەڕدەکرد\nبە بۆکس خەبەردەکراوە.\nشەوێک براکەم رایوەشاندم: کاکە هەستە، میزم بەخۆمدا کردووە\nبۆیە گرفتی وی بوو بە هی من.\nبەدزییەوە خۆمگەیاندە توالێت و دەسری تەڕم پەیدا کرد و\nدۆشەکە ئاونەدزەکەم پاککردەوە و\nجلەکانیم کردە کیسە و لە ژێر تەختەکەی شاردمەوە\nلێفەکەیشم هەرشەو گۆڕی\nبۆ بەیانی، لێفەکەیشم تووردایە ناو عەللاگەکە و\nلە پەنجەرەی قاتی یەکی ماڵمانەوە، هەلمدایە خوار.\nدانم شت و نانێکی عەرەبیم خوارد\nعەللاگەکەم لەلای دایکم، لە شوقەی ژمارە ٣٦جیهێشت\nگەرچی باوکم پییوتبووم\nڕێم کەوێتە ماڵی دایکم، قەپۆزم شین و مۆردەکا.\nلە دوای مەکتەب، عەللاگەکەم هێنایەوە\nبۆنی میزی لێنەدەهات\nباوکم هیشتا لەسەرکاربوو\nلە ژووری میوان دانیشتم وجگەرەیەکم داگیرساند\nلە دوورەوە، سەیری دیوارەکەم دەکرد.\nلەسەر ٣٠٠ لێدەخوڕین\nلە سەیارەیەکی چەتالکراوی دزراوی بێ ئیستۆپدا\nدەستکیش لە گیرفانەکانی دواوە دادگایکردنەکانی ئایندەن\nمن لەسەر جادەکەوە چاوچاوێنمە\nپەنجەرەی سەر حەوشەکە دەشکێنی و\nهەڵدەگەرێ و دەرگاکەی ماڵ دەکاتەوە\nبۆنی عەترەکەت هێشتا دێت\n“ئای ماک”ەکە لە رارەوەکەدا دادەنێم\nئامۆزاکەم کەلوپەلەکان هەڵدەگرێ و دەیانبات بۆ ناو سەیارەکە\nئەو بە دراوسێکان دەلێ: یارمەتی هاورێیەک دەدەین\nبە نیازی گواستنەوەی ماڵە.\nدواتر تێڤێی و بڵندگۆکان، ئەمپریفایەر وقەوان و\nلاپ تۆپ وئایپاد و گیتارەکان\nباران بەلێزمە لە جامی بەردەمی سایەق دەدا\nفلچەکان هیچییان ئیش ناکەن\nمن نازانم، لە کوێێ شارداین\nچەند رەقەمی سەیارەی دی دەدزین و رەقەمە کۆنەکە دەگۆڕین\nلە بانزینخانە فولی دەکەین و دوو هۆڕنییان بۆ لێدەدەین\nقاچ لە بانزینەکە توونددەکات\nمن پیی دەڵێم بە هێواشی بەلای چەپدا\nئامۆزاکەم وەک شێت سەیارە لێدەخورێ\nوەک ئەوەی گەواهینامەی لێخوڕینی رەسمی پێ بێ.\nوەک ئەوەی شتەکانی ناو سەیارە، کەل و پەلی گواستنەوەی ماڵ بێ\nئێستاش لە ناو خەتی لێخوڕینی پاسەکاندا گیرمانکردووە\nمن بە سەریا دەقیژێنم: گەمژە، پێم ناڵێی چی دەکەی؟\nکورسی سایەق تا دەتوانم دەبەمە دوا، بەگ دادەنێم\nهەر بە پێوە ، قاچ لەسەر بەنزین توونددەکەم\nسەیارە باڵی لێدەردێ.\nPrevious هەنگاوێک بۆ کرۆکی شانۆی سەکۆ زا‌هیر عەبەڕەش\nNext با تۆڕەکانی هاوکاری کردنی کۆمەلایەتی بە خەڵکی کوردستان فراوان بکەینەوە!


📅 کاتی تۆمارکردن Nov 21 2013 11:52AM\n👁 ئەم بابەتە 8,626 جار بینراوە\ndi Mirella Galletti [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 11/21/2013 11:52:32 AM\n📕 Ambiente e guerra پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 7 2019 1:39PM\n👁 ئەم بابەتە 3,947 جار بینراوە\nLaura Schrader [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 84% ✍ ز.س. 2/7/2019 1:39:07 PM\n📕 Canti d’amore e di libertà del popolo kurdo پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 4,119 جار بینراوە\nLaura Schrader [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 99% ✍ ز.س. 2/7/2019 1:39:07 PM\n📕 curdi پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 23 2018 7:05PM\na cura di: Antonella De Biasi I contributi in vol [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 64% ✍ ز.س. 11/23/2018 7:05:41 PM\n📕 Essere Curdo ; Il più grande popolo senza Stato, tradito dalla storia پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 17 2020 7:21AM\nSHORSH SURME & LORENZO GUELLA Questo libro è dedi [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ ز.س. 2/17/2020 7:21:58 AM\n📕 GRAMMATICA E VOCABULARIO DELLA LINGUA KURDA پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Oct 16 2011 11:03PM\n👁 ئەم بابەتە 22,768 جار بینراوە\n1787، Roma ئەم پەڕتووکە لەلایەن گووگڵەوە سکێنکراو [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 10/16/2011 11:03:06 PM\n📕 Guerra e Pace in Kurdistan پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2014 11:03AM\n👁 ئەم بابەتە 24,281 جار بینراوە\nProspettive per una soluzione politica della que [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 8/11/2014 11:03:36 AM\n📄 Hetaw بڵاوکراوەکان (گۆڤار، رۆژنامە و ...)\n📅 کاتی تۆمارکردن May 17 2012 11:50AM\n👁 ئەم بابەتە 17,770 جار بینراوە\n1991 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 5/17/2012 11:50:10 AM\n📕 I curdi / Viaggio in un paese che non c'è پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 17 2013 8:34PM\n👁 ئەم بابەتە 15,518 جار بینراوە\nJonathan C. Randal Multimedia Maria Giuseppina Ca [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 90% ✍ هـ.ب. 9/17/2013 8:34:06 PM\n📖 I curdi in Iraq کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 21 2013 11:38AM\n👁 ئەم بابەتە 6,561 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 1 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 11/21/2013 11:38:50 AM\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 3.594 چرکە!


یەكێك لەدواین، وتارەكانی سەردەشت عوسمان، "من عاشقی كچەكەی بارزانیم"، تیایدا باسی نادادپەروەری و دروستبونی چینایەتی كردبوو. بەتەنزەوە باسی ئەوەی دەكرد كە ئەو ئەگەر ببێتە زاوای سەرۆك چۆن خۆشگوزەرانی روی تێدەكات و چیتر ناچار نییە لە گەڕەكێكی هەژارنیشن بژێت.\nلە هەرێمی كوردستان لە ماوەی نێوان 2015 بۆ 2020، 419 کەیسی پیشێلکاری بەرامبەر بە رۆژنامەنوسان تۆماركراوە، لەنێویاندا کوشتن، ئەشكەنجەدان، دەستگیرکردن و رێگرییلێکردن. ئەوەش بەپێی راپۆرتی سەندیكای رۆژنامەنوسان، زۆربەی ئەو پێشیلکارییانە ئەنجامدەرەکانیان لەسزا دەربازبون.\nسەندیكا و رێكخراوەكانی بەرگری لە مافی رۆژنامەنوسان لە هەرێمی كوردستاندا قوڵبونەوەی ململانێیە سیاسییەكان بەهۆكاری پێشێلكارییەكان و لەسزا دەربازبونی تۆمەتباران دادەنێن. بۆ نمونە لە كەیسی لیژنەی لێكۆڵینەوە لە كوشتنی رۆژنامەنوس كاوە گەرمیانیدا، نوێنەری سەندیكای رۆژنامەنوسانی كوردستان هەر زوو كشایەوە.\nمەترسییەكی گەورەی بەردەم، دەربازبونی تاوانباران لەسزا، وەك بەشدار برای سەردەشت عوسمان، دەڵێت "ئەوەیە خەڵکانی تریش هاندەدرێن بۆ ئەوەی هەمان تاوان بكەن".


زاهیر باهیر: ئایا ئەردۆگان ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستدەکات؟ – WTARIKURD\nزاهیر باهیر: ئایا ئەردۆگان ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستدەکات؟\nبۆچونی من تەواو پێچەوانەی بۆچونی ئەوانەی سەرەوەیە. من لام وایە ئەردۆگان ئەوەندە ساویلکە نییە کە بیەوێت ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستبکاتەوە، بەڵکو ئەوەی کە دەیکات لە پێناوی بەرژەوەندییەکانیدایە لەو شوێنانەی کە خۆی بۆ دەکوتێت. بۆ نموونە لە لیبیا سێ پرسی گەورە هەیە بۆ دەستتێوەردانی لە لیبیا.\nیەکەم/ لە سەردەمی قەزافیی –دا کۆمپانیاکانی تورکی بیناکردن و بیناکردنەوەی گەلێك پرۆژەی گەورەیان لە ئەستۆ گرتبوو کە لە زۆربەیانا دەستبەکار بوون، هەندێكیشیان تەنها کۆنتراکتەکانیان واژۆ کرابوو. کە قەزافی ڕوخا هەموو ئەو پرۆژانە وەستان و ئەوەشی کە واژۆیان لەسەر کرابوون هەر وەکو خۆیان ماونتەوە.\nدووەم/ مەسەلەی نەوتە کە هەموان دەزانن کە لیبیا وڵاتێکی دەوڵەمەندە لە نەوت و سامانی غازی سروشتتیدا، ئەویش بەشی خۆی دەوێت و لە لایەن حکموتەکەی فەیاز ئەل سەراج-وە لە پاداشتی هاوکاریکردنی دژ بە هێزی خەلیفە حەفتار، پشکێکی لە نەوت پێدەدرێت.\nسێیەم/ ئەردۆگان دوور بینە و نایەوێت میسر کە دژ بە ئیخوانەکانە ڕۆڵی لە لیبیادا، هەبێت، چونکە لە ئایندەدا بە زەرەری ئەردۆگان و حیزبەکەی ئاکەپە دەگەڕێتەوە. ئەمە جگە لەوەی کە لیبیا بوەتە پرسێکی ناوچەیی و جیهانیی.\nلە تەك یۆنانا کێشەی ئاوی هەیە و هەروەها گەڕان بە دوای نەوتدا . لەتەك قوبرس-دا کێشەیەکی 46 ساڵییە کە لە ساڵی 1974 وە بەشە تورکییەکەیان لە قوبرس بچڕیوە و دەوڵۆتکەیەکیان بۆ دروستکروە کە تەنها هەرخۆیان دانیان پیادا ناوە و پەراوێزکەوتووە و لە هەژارییدا دەژی. سەرۆکی ئەو بەشە تورکییە و بەشی زۆری تورکەکانیش ئەوە دەزانن کە کڵاویان لەسەر نراوە بە ناوی چیاکردنەوەی دەسەڵات و زەوییەوە لە کۆمەڵی قوبرسیی، کە زەرەور و زیانێکی زۆریان لێکردووە ، چەند جارێک هاتوونەتە سەر ئەوەی کە ڕێکبکەونەوە لە گەڵ حکومەتی مەرکەزیی قوبرسدا بەڵام ئەردۆگان هەڕەشەیە و فشارێکی گەورەیە و بەو هۆکارە ئەوە ڕونادات و ئەردۆگانیش نایەوێت تورکەکانی ئەوێ بچنەوە سەر وڵاتی قوبرس و ببنەوە بە بەشێك لەو کۆمەڵە.\nسەبارەت بە داگیرکردنی باشوریش ئەردۆگان نایەوێت یا ڕاستتر ناتوانێت و ناکرێت کە باشوور داگیر بکات . هۆکاری ئەمەش یەکجار زۆرن. لەوانە ئەو، پێویستی بەوە نییە کە لە کاتێکدا والی خۆی لە باشووردا هەبێت، هەموو بەرژەوەندییەکانی تورکیا لە هەموو ڕویەکەوە لە هەموو شار و شارۆچکەکانی باشوردا پارێزراو بێت، چی سیاسی، ئابووریی ، فەرهەنگیی و ڕۆشنبیریی و کولتوریی و زۆری تر . ئەردۆگان پێویستی بەو سەریەشەیە نییە کە بێت هەولێر و زاخۆ و دهۆك [ ئەگەر بیشتوانێت] داگیر بکات و بە سەدەها بنکەی سەربازیی دانێت و پارەیەکی خەیاڵی سەرفبکات و هەمیشەش لە دڵە ڕاوکێی کوژرانی سەرباز و ئەفسەرانیا بێت و خۆی بخاتە ژێر لۆمەی دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ڕوسیا و جەماوەری سەرشەقامەکانی ئەوروپا و کوردستان، دژایەتی بکەن. هاوکاتیش کوردستان بەشێکە لە عێراق، عێراق-یش دەوڵەتە بە هەموو کەموو کوڕییەکەوە کە ناکرێت وا بە ئاسانی لەشكری وڵاتێکی دیکە بێت داگیری بکات. خودی عێراقیش بە تەنها موڵکی خۆی نییە بەڵکو موڵکی ئێران و ڕوسیا و ئەمەریکا و خەڵکی عەرەبی ناوخۆو هەموو عەرەبەکانی دەرو دراوسێ و جیهانە، هیچ لایەك لەو لایانە بێ دەنگ نابن لە داگیرکردنی ئەو سێ شارەی کوردستان. دوای ئەوەش کوردستان[ باشوور] هەر بریتی نییە لە هەولێر و زاخۆو دهۆك، کوردستان وڵاتێکی پان و بەرینە، سەرێکی لە سوریایە سەرێكی لە ئێرانە. تورکیا چۆن دەتوانێت داگیری بکات؟! تورکیا هەموو کوردستانی بە بێ تەقە، ئابوریانە، داگیرکردووە ئیتر بۆچی دەیەوێت بە هێزی سەربازیی داگیری بکات کە زەرەرێکی گەورەی لیدەکات، تەنانەت دەبێتە هۆی ڕووخانی، هەر خەڵکەکەی خۆی دژی دەچێتە سەرشەقام، چونکە ئەوەی کە لە هێزی دابینکردنی سەربازەکانیا سەرفیدەکات لە باشووردا، لە قووتی خەڵکی لە تورکیای دەگرێتەوە. داگیرکرنی کوێت لەلایەن صەدامەوە باشترین نمونەیە، گەر صەدام نەچوایەتە کوێتەوە، ڕەنگبوایە ئێستاش لە سەر حوکم بمایەتەوە.\nدەوڵەتی تورکییە هێڕشێکە کردویەتی خۆشی دەزانێت کە سەرکەوتن بەدەستناهێنێت، بەڵام دەبێت بیکات هەم بۆ قورتاربوونی کاتیی لە هەندێك ئەزمەی، هەم کردنی بەناو جەنگی ” تیرۆریزم” و ڕازیکردنی ڕاستڕەو و فاشییەکانی ناو کۆمەڵی تورکیا. ڕەنگە لەشکری تورکیا بۆ ماوەیەك بمێنێتەوە بەڵام مانەوەی بۆ ماوەیەکی درێژ لە باشوردا نە بۆی دەکرێت و نە ئەوەش پلانێتی. ئەوە ڕاستییە کە ئەردۆگان و هەندێك لەو وەزیرەکانی ڕاگەیاندنی سەیر سەیر و مەترسیدارانە دەدەن، بەڵام ئەوانە جەنگی میدیاین و دەبێت زۆر باوەڕیان پێنەکەین.\nئەوەش ڕاستییە کە ئەردۆگان کۆشکێکی گەورەی لە ستایەڵی کۆنی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دروستکردوە و پاسەوانەکانی بە جل و پۆشاکی سەردەمی عوسمانییەوەن، بەڵام ئەمانە هیچ نین و بەڵگە نین بۆ ئەوەی کە ئەو دەەیەوێت دەوڵەتی عوسمانیی دروستبکات. ئەمە تەنها بۆ دروستکردن و ڕاگرتنی شکۆی خۆیەتی، بۆ خۆڵکردنە چاوی ئەوانەن کە خەون بە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە دەبینن و خولیای گەڕانەوەی ئەو سەردەم و زەمانەیان و ڕاکێشانیانە بەرەو ئاکەپە ، دەنا ئەردۆگان ئەوەندە گێل نییە پاش 103 ساڵ بیەوێت ئەوە بکات.\nدەسەڵات و دەسەڵاتداران زۆر زیرەکن و تاکتیکی زۆر سەیر و سەمەرە بەکاردەهێنن لە پێناوی مانەوەی خۆیاندا کە ئەمەش تەنها لەسەر حسابی گێلێتی بەشێك لە گەلە. بۆ نموونە تەماشای صەدام بکەن لە ڕۆژەکانی جەنگی ئیران و عێراقدا گەڕایەوە بۆ دین، هەر خودی جەنگەکەشی بەناوی قادسییەوە ناونا تاکو جەماوەر بۆ مەبەستی خۆی هەڵخەڵەتێنێت. ئومەی عەرەبی و عروبەی بەکاردەهێنا تاکو هاوپشتی بۆ خۆی لە جەنگی لەتەك کورد و هەم لەتەك ئێرانیشدا، پەیدا بکات . هەر ئاواش نمونەی داگیرکردنی عێراق لە لایەن ئەمەریکا و هاوپەیماناناوە مانەوەیان و جەنگیان لە ئەفغانستان، لە لیبیا، لە سوریا بە ئێمە دەلێن جەنگی ” دژە تیرۆرە” بەڵام ئایا وایە؟ وەڵام لای خۆتانە بە بەڵگە و دۆکۆمێنتەوە.\nهێڕشی دەوڵەتی تورکییە بۆ سەر باشوور، هێڕشە بۆسەر پەکەکە چونکە پەکەکە لە بەشی باشووردایە، هێڕشیشە بۆسەر یەکێتی و پارتی تاکو زیاتر بیانکاتە پاشکۆی خۆی و ئامادەی هەموو جۆرە سازشێك بن، تاکو پێگەیان لەناو جەماوەری کوردیدا ئەوەندەی تر لاوازبێت و ڕسواتر بن.\nئەوەی کە ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە کە پاگەندەی داگیرکردنی باشوور و مانەوەی تورکیا لەوێ، ئیدی هەرکەس ئەو پاگەندانە بکات: پەکەکە، سیاسییەکان ڕۆشنبیران یا ئەهلی فەیسبوك، بە گەوەرەترین زیان لەسەر جەماوەری باشوور دەگەڕێتەوە، پاگەندەیەکی ترسناکە و جگە لە ناڕاستییەکەی، ورە و بەرهەڵستی و دژایەتیکردنی لەشکری تورکیا بە جەماوەر ناهێڵێت و ئەوەندەی تر دەیانتەپێنێت. ئەم پاگەندانە خەڵکی دەکاتە کۆیلەیەکی بێ بیرکەرەوەی چاولەدەمی حیزب و ڕۆشنبیر و کادیرانی زانکۆ و پسپۆڕەکان و سیاسییەکان و لەدەستدانی هەموو توانا و هێزێکی خۆی.\nشيرزاد شيخاني: تركيا وحكام العراق!\nزەبەنگ بەهادین: یان لە کۆڵمان ببنەوە، یان لە کۆڵ خۆتانمان کەنەوە.


ستایلی منداڵان | کانیاو\nستایڵی منداڵان یەکێکە لەو بابەتانە وا لە گۆڤاری ئێنتەرنتی کانیاو باسی ئەکەین. هەوڵ ئەدەین کە بابتەکە بە وردی شی کەینەوە تا بتوانن کەڵکی لێ وەربگرن. بەڵام ئەگەری ئەوە هەیە کە لە خۆتان پرسیار بکەن کانیاو کوێیە و چی لە خەیاڵیایەتی؟ بۆ وڵام دانەوە بەم پرسیارە دەبێ بڵێین، ئامانجی کانیاو لە چالاکی خۆی بەس کار کردن وەکو ماڵپەڕێکی ئاسایی نیە. بەڵکو کانیاو هەموو هێزی خۆی دادەنێت کە ببێتە دەسپێکی جووڵەیەکی کۆمەڵایەتی. جووڵه و حەرەکە بەرەو زانیاری، بەوەو زانست و جیهانی نوێ. بۆیە کانیاو یەکەم چالاکی خۆی لە بواری مۆد و دونیای بەرینی فاشیۆن و جل‌و بەرگ دەست پێکرد. بۆ ئەوەی هەموو تاکێکی کۆمەڵگا بتوانێ بە ئاگاداریەوە جل لەبەر بکات. دەروون‌ناسەکان سەلماندوویانە کە بەشێکی هەرە گرنگ لە متمانە بەخۆ بوونی مرۆڤەکان لە شاز بوون و جوانی جلەکانیانەوە سەرچاوە دەگرێت. کەواتە کانیاو دڵنیاتر بوو لەوەی کە چالاکی خۆی لە بواری جل‌و بەرگ و فاشیۆن بە ورەیەکی بەرزترەوە دەست پێ‌بکات. بڕوامان هەیە هەر جووڵەیەکی دیکەش، لە یەکەم هەنگاودا پێویستی بە ورەی بەرز و متمانە بەخۆ هەیە. ئێوەش بڕواتان هەبێت ستایلی شیاو بە مانای پارەی زۆر نیە. لە کانیاو هەموو ڕۆژێک دەتوانن وتاری نوێ بخوێننەوە. کانیاو بۆ ستایلی خاتوونەکان، پیاوان، دایکەکان، گەنجەکان و هەموو خەڵکی کورد زمان گونجاوە. تەنها بابەتی جل و بەرگ نیە کە لەم گؤڤارە‌دا باس دەکرێت. بەڵکو دەمانەوێت باسی ئەو بابەتانە بکەین وا بۆ شاز بوون و سەرنج ڕاکێش بوون پێویستە؛ وەکو ئاگاداری لە جل و بەرگەکانتان، بەکارهێنانی ڕەنگەکان و شێوازەکانی ژیان بە وردی باس دەکەین. بۆ ئەوە کە دۆستانیشتان ستایڵی منداڵان بناسن و ئەوانێش کەڵکی ڵی وەربگرن، کانیاویان پێ بناسێنە.


October 22, 2018 – Dengekan\nبۆچی دۆخی سیاسی کوردستان لە بازنەیەکی بەتاڵدا دەسوڕێتەوە؟ … ئاسۆکمال\nWritten on October 22, 2018, by Aso Kamal\nناسیونالیزمی کورد لەبەرئەوەی لە دوای جەنگی جیهانی یەکەم و ڕوخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە شێوەی عەشیرەتگەری و ناوچەگەریدا دێتەمەیدان و لە ڕێگەی زمان و خوێندنی ڕەسمی کوردیەوە فەرهەنگێک شکڵ پێدەدا کە Continue Reading »\nWritten on October 22, 2018, by Hama Hewa\nزۆربەی کات بیری دەکردەوە و لە خۆی دەپرسی ئایە کۆتایی بونی ھەیە؟نەستی ئەو ھەرزەکارە ڕوبارێک بوو لە پرسیار،گشت کاتێک لەسەر ئەو ئایدیایە بو،کە سەراسیمەیی نەبێت بەرامبەر ھیچ فەیلەسوفێک یاخوود ھەر Continue Reading »\nWritten on October 22, 2018, by Denegkan\nله وڵاتی من جاشه‌كان قاره‌مانن قاره‌مانه‌كان دۆشداماون شۆڕشگێڕه‌كان كرێچین چه‌قۆكێشه‌كان وه‌زیرن. له وڵاتی من گه‌مژه‌كان ڕووناكبیرن ڕووناكبیره‌كان گه‌مژه‌ن. له وڵاتی من حزب كه‌عبه‌یه و سه‌ركرده‌ش خوایه. له وڵاتی من ئازادی Continue Reading »\nWritten on October 22, 2018, by Mozafar Abdullah\nڕێکەوتی ١٦ ئۆکتۆبەری ئەم مانگە ساڵێک تێپەڕی بەسەر ڕوداوێکی کارەساتباردا کە بوە هۆی کوشتنو برینداربونو ئاوارە بونی سەدانو هەزاران کەسی بێتاوان. جگە لەوەش بوە هۆی لەدەستدانی زیاتر لە نیوەی ناوچەکانی Continue Reading »\nWritten on October 22, 2018, by Jalal Barznji\nهەمووجارێک، کە باوکم، لە گەڵ چەند بازرگانێک؛ بۆ مافور،دەچوونە سەقز، دایکم دەیگوت؛ “لە سنوورئاگاداری خۆتان بن” “بەشەو لێی دەدەین” ئەوە وەڵامی باوکم بوو. دارکەران، هەمیشە، چەند کیلۆمەترێک، دوورلە سنوور، دار Continue Reading »\nئیکۆسیستەم و کێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەند … ئاسۆ حامدی\nکچانی شیناوێ میوانی تایبه‌تی فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمه‌کانی منداڵانی ئیسفه‌هانن\nAug 31, 2018\t0


دوو ژنی هەولێری بە کۆڵنەدان بەربەستەکانی ژیان تێکدەشکێنن – کوردی – RojNews.News\n20/10/2020 - 7:07:27 am\nلەسەر شەقامێکی گشتی کە تاڕادەیەک ئاوەدانی کەم پێوەیە، دوو ژنی گەنج کافێیەکیان لەناو کابینەیەکی بچوکدا بەگەڕخستووە کە لە بەیانییەوە تا درەنگانێکی شەو ئیشی تێدا دەکەن.\nماوەی دوو مانگە بێلانا ڕەفعەت-ی تەمەن ٢٩ ساڵ لەگەڵ هاوڕێیەکی دیکەیدا، یەکێک لەو کۆشکانەی نزیک سەرۆکایەتی زانکۆی سەڵاحەدینیان لە هەولێر بە کرێ گرتووە کە لە قەراخ شەقامەکاندا بۆ کرێ دانراون و کافێیەکیان تێدا بەگەڕخستووە کە ڕۆژانە ١٥ کاتژمێر ئیشی تێدا دەکەن.\nلە ڕووبەرێکی کەمدا، چەند کورسیی و مێزێکی بچووک لە بەردەم کافێیەکە بۆ کڕیاران دانراوە، بێلانا بە گەرم و گوڕییەوە پێشوازی لە میوان و کڕیارە کەمەکانی دەکات، دەیەوێت نیشانی بدات شەربەت و خواردنەوە گەرمە بەتامەکان تەنها لە کافێ تایبەت و گرانەکاندا پێشکەش ناکرێن، بەڵکو بەدەستڕەنگینی خۆیان گرەو لەسەر بەتامترین شەربەت و قاوە و ساردەمەنی دەکەن.\nبێلانا و هاوڕێکەی بە نۆرە دێنە کافێکەوە، بەهۆی ئەوەی خێزاندار و خاوەنی منداڵن، لەگەڵ ئەوەشدا بێلانا ئیشی دیکەی هەیە و هاوڕێکەشی خوێندکاری زانکۆیە، کۆڵنەدانێکی بێوچان بەڕوویانەوە دیارە، هەمیشە بە خەندەوە پێشوازی لە کڕیار و میوانەکانیان دەکەن.\nماوەی چەند ساڵێکە قەیرانی دارایی بەرۆکی هەرێمی گرتووە، لەمساڵدا قەیرانەکە لەگەڵ بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنادا گەیشتە لووتکەو هەزاران کەس کارەکانیان لەدەستدا، حکومەتیش لە لێواری ئیفلاسبووندایەو بە دوو مانگ جارێک مووچەی فەرمانبەران دابەش دەکات.\nبێلانا قاوە و نیسکافەیەکی بەتام دروستدەکات\nئێستا بەشێکی زۆر لە ژنان و کچان، هاوکاری هاوسەر و خێزانەکانیان دەکەن و لە دەرەوە کاردەکەن و نان پەیدا دەکەن، ئەمەش بەرەوپێشچوونێکی زۆرە لە هاتنەپێشەوەی ژنان بۆ ناو کار و بازاڕ.\nبێلانا و هاوڕێکەی بەیانیان لە كاتژمێر ھەشتەوە دەرگای کافێکەیان بەڕووی کڕیار و میواناندا دەکەنەوەو تا کاتژمێر ١١ی شەو بەردەوام دەبن، بە درێژایی ئەو ١٥ کاتژمێرە ئەم دوو ژنە پشوویان نییە، بێلانا ئێواران کە لە ئیشی یەکەمی تەواو دەبێت، ڕاستەوخۆ دێتە کافێکەو پشوو بە هاوڕێکەی دەدات کە لە هەمان کاتدا ئەویش خوێندکاری زانکۆیە.\nهاوکارەکەی بێلانا لەناو کافێکەیدا\nبۆكان عەلی، کڕیارێکەو دڵخۆشە بە کارکردنی کچان و ژنان لە شاری هەولێر، ناوبەناو دێتە کافێکەو هەندێک جاریش لەگەڵ ئەم دوو ژنە ئیش کەرەدا دەکەوێتە گفتوگۆ و باس لەو بەربەستانە دەکەن کە ڕووبەڕوویان دەبنەوە لە ئیشوکاری ڕۆژانەیاندا.\nئەگەر کارکردن بۆ کچان و ژنان قورس بێت لە دەرەوە، بۆ بێلانا و هاوڕێکەی دووبەرامبەرە، بە تایبەت بوونی منداڵ و هاوسەر و تەنانەت ئیشی دیکەو خوێندن، بەڵام هەموو ئەمانە واینەکردووە ئەم دوو ژنە کۆڵ بدەن و گلەیی لە چارەنوس و بەختی خۆیان بکەن.\nئەم دوو ژنە کاتەکانی ڕۆژانەیان چرکە بە چرکە ڕێکخستووە بۆئەوەی بە فریای هەموو کارەکانیان بگەن، هەر ئەوەش نهێنی سەرکەوتنیانە.\nکارەکەی بێلانا و هاوڕێکەی زەحمەتی زۆری تێدایە، ڕۆژانە لە دەرەوە بە ماندووبونێکی زۆردا تێدەپەڕن تا دەگەنەوە ماڵەوە، بەڵام لەوێش خەمی خێزان و منداڵەکانیان لە کۆڵیان نابێتەوە، بەوحاڵەشەوە ژیان لە چاوی ئەوانەوە کۆڵنەدانەو بەرپرسیارێتی گەورەی تێدایە.\nبێلانا خزمەتی گوڵەکانی بەردەم کافێکەشی دەکات\n"تورکیا ڕانەگیرێت ئێرانیش هێرش دەکات"


باشترین چارەسەر بۆ نەهێشتنی ژانەسەر\nئەگەر بۆ ماوەیەكی كەمیش بێت، هەموومان تووشی ژانەسەر دەبین، لەوانەیە بەهۆی هۆكارێكی سادەوە ژانەسەرمان تووش ببێ، وشكبوونەوە و كەمخەوی و زۆر هۆكاری تر هەن و زیاتر لە 150 جۆری ژانەسەریش بوونیان هەیە، بۆیە لە خوارەوە باوترین جۆر و چارەسەر سروشتییەكانیان دەخەینە ڕوو.\n1: نیوە سەرئێستە "ژانەسەر" ، ئەم ژانەسەرە ئازارێكی توندی هەیە و بۆ ماوەی چوار سەعات یان چوار رۆژ بەردەوام دەبێت ، نیشانەكانی هێڵنجدان و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ژاوەژاو، بۆن، ڕشانەوە و ئازاری گەدە و ئازاری ورگ دەگرێتەوە.\n2: ژانەسەری ناوچەوان، ئەم جۆرەی ژانەسەر ناوچاوان دەگرێتەوە، ئازارێكی نەگۆڕ دروست دەكات بۆ ئێسكی كووڵم یان ئێسكی لووت دەگوازرێتەوە، زۆركات بەهۆی هەوكردنی جیوبەوە دروست دەبێت و دەبێتە هۆی هەڵئاوسانی ڕووخسار و زیادكردنی ئاوی لووت.\n3: ژانەسەری هۆرمۆن، ئەم جۆرە زیاتر لەو خانمانەدا دروست دەبێت كە لە سووڕی مانگانەدان، یان لە تەمەنی نائومێدی، یان ماوەی سكپڕی لە ئەنجامی گۆرینی هۆرمۆنەكانی لەشەوە دروست دەبێت.\n4: ژانەسەری هێشوویی، ئەم جۆرەی ژانەسەر لەشێوەی سووتان دروست دەبێت بەتایبەتی پشتی سەر و دەوروبەری چاوەكان دەگرێتەوە، بەهۆی كێشە تەندروستییەكانەوە دروست دەبێت .\nباشترین ڕێ بۆ نەهێشتنی ژانەسەر..چارەسەرە سروشتییەكانن كە بریتین لەمانەی خوارەوە:\n* ئاو، زۆرێك لە هۆكارەكانی ژانەسەر وشكبوونەوەی لەشە بەهۆی نەخواردنەوەی ئاو، پێویستە رۆژانە دوو لیتر ئاو بخورێتەوە، تا لەش تووشی وشكبوونەوە نەبێت.\n* دارچین ، سێ جۆر پێكهاتەی تێدایە كە زۆر گرنگن ڕۆڵی دژە بەكتریا دەبینن لە لەشدا و تایبەتمەندی دژە هەوكردنیان هەیە. بۆچارەسەركردنی ژانەسەر پێنج كەوچك دارچین لەگەڵ كەمێك ئاو تێكەڵ بكە و دواتر ناوچاوانی پێ تەڕ بكە.\n* بەكارهێنانی سەهۆڵ، ئەم چارەسەرە زیاتر بۆ ژانەسەری شێوە لۆژ بەكاردەهێنرێت، واتە ناوچەوان كەبەهۆی هەوكردنی جیوبەوە دروست دەبێت و دانانی چەند پارچە سەهۆڵێك لەسەر ناوچەوان بۆ چەند خولەكێك ئەم ژانەسەرە چارەسەر دەكات.\n* لیمۆ، زۆر گرنگە بۆ چارەسەركردنی ئەو ژانەسەرەی بەهۆی گەدەوە دروست دەبێت، پێویستە كوپێك ئاوی لیمۆ بخۆیتەوە بەشێوەیەكی خێرا چارەسەری ژانەسەر دەكات، یان گیراوەی توێكڵی لیمۆ بەكاربهێنە بۆ ناوچەوانت.\n*ئاوی گەرم، فشار و ڕەقبوونی ماسوولكەكان هۆكارێكە بۆ دروستبوونی ژانەسەر، بۆیە ،ئەم گەرمیە سووڕی خوێن چالاك دەكات و ماسوولكەكان خاو دەكاتەوە و خۆشۆردن بە ئاوی گەرم یان پێیەكان دەستەكان بكرێت ئاوی گەرمەوە، بۆ ماوەی 15 خولەك.\n* سێو، لەكاتی هەستكردن بە ژانەسەردا قاشێك سێو بە خوێوە بخۆ، یان خواردنەوەی كوپێك ئاوی گەرم لەكاتی هەستان لەخەو، دەتوانیت دوو كەوچك سركەی سێوی بۆ زیاد بكەیت و ڕۆژی دووجار بیخۆیتەوە بەم شێوەیە ژانەسەر چارەسەر دەكات.\nئه‌م بابه‌ته 1371 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ژمارەی پشكنینەكانی سلێمانی بۆ كۆرۆنا لە هەولێر كەمترن\nئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، گومانی لە جیاوازی و كەمی پشكنینەكانی كۆرۆنا لە شاری سلێمانی هەیە و دەڵێت بەراورد بە شاری هەولێر زۆر كەمتر پشكنینی بۆ دەكرێت.\nڕێبوار كەریم، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ڕایگەیاند "ئەو ژمارە پشكنینانەی بۆ گومانلێكراوانی تووشبوو بە كۆرۆنا لە پارێزگای سلێمانی و ئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەڕین دەكرێن، زۆر كەمترە لەچاو ئەو ناوچانەی نەخۆشییەكە تیایدا كەمترە".\nئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەران لە نوسراوێكدا كە ئاراستەی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كردووە دەشڵێت "لەسەر ئاستی جیهان ئەو ناوچانەی كۆرۆنا تیایاندا بەربڵاوە پشكنینی زۆر دەكرێت، بەڵام لە پارێزگای سلێمانی ژمارەی پشكنینەكان كەمن".\nرێبوار كەریم داوادەكات بەزویی چارەسەرێك بۆ ئەو بابەتە بدۆزێتەوە چونكە وەك ئەو دەڵێت "ئێستا سلێمانی و ئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەڕین لەسەر ئاستی عێراق پلەی دووەمە لە تووشبوون بە كۆرۆنا".\nئەو پەرلەمانتارە خشتەی پشكنینەكانی بۆ هەر سێ شاری سلێمانی و هەولێر و دهۆك وەرگرتووە لە 12 بەیاننامەی وەازرەتی تەندروسستی كە كۆی پشكنینەكانی سلێمانی 584 پشكنین بووە لەبەرامبەردا هەولێر 1293پشكنین بووە دهۆك كە بەراورد بە سلێمانی زۆر بچوكترە 307 پشكنینی بۆكراوە.\n2610 جار بینراوە\nدوای ئەوەی رێكخراوەكانی كەمئەندامان هەڕەشەی خۆپیاشندانیان كرد ئەگەر مووچەكانیان دوا بكەوێت، لەبەرامبەردا وەزارەتی ناوخۆ هەڕەشەیان لێدەكات بەوەی رووبەڕووی یاسایان دەكاتەوە.\nوەزارەتی تەندروستیی ئاگاداری ئەو هاوڵاتیانە دەكات پێشتر گەشتی دەرەوەیانكردووە بەپەلە پەیوەندی بە هێڵی گەرمی 122یان سەنتەرەكانی كۆرۆنا بكەن بۆ پشكنین هەڕەشەش لەوانە دەكات كە بەدەم بانگەوازەكەیانەوە ناچن.\nوەزیری تەندروستی داوا دەكات قەدەغەی هاتوچۆ و مانەوە لە ماڵەوە درێژ بكرێتەوە و بۆ ئەوەی پێش لە بلاوبونەوە و كۆنتڕۆڵكردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا بگیرێت.\nسبەینێ 300 خوێندكاری هەرێمی كوردستان لە قوبرسەوە دەگەڕێنەوە\nسبەینێ 300 خوێندكاری هەرێمی كوردستان لە قوبرسەوە دەگەڕێَنەوە هەرێمی كوردستان، ئەوەش دوای ئەو هەوڵانەی حكومەتی هەرێم و وەزارەتی خوێندنی باڵا دێت.


هێزە چەکدارەکان لە سیستەمە تاڵانکارییەکاندا و دەرهاویشتەکانی. | KURDPLAT\nهێزە چەکدارەکان لە سیستەمە تاڵانکارییەکاندا و دەرهاویشتەکانی.\nکوردپلات 6/23/2021 07:36:00 ص ليست هناك تعليقات\nبەپێی زیاتر لە سەرچاوەیەکی زانستیی، ناوخۆیی و نێودەڵەتیی، دەسەڵات لە هەرێمی کوردستاندا دەسەڵاتێکی تاڵانکەرە. ئەوەی تاڵانیش لە دزیی جیادەکاتەوە ئەوەیە کە تاڵاینی بە ئاشکرا و، بە بەکارهێنانی هێزێکی زۆر ئەنجام دەدرێت.\nئەوەی دوێنێ شەو لە سەرچنار روویدا شتێکی نوێ نەبوو، نموونەیەکی تری رەفتاری ئەم جۆرە دەسەڵاتانە بوو. سارا شایز لە کتێبی " دزەکانی دەوڵەت: بۆچی گەندەڵی مەترسییە بۆ سەر ئاسایشی جیهانیی" دا دەنووسێت: دەسەڵاتە تاڵانکارییەکان بۆ پارێزگاریی لە تاڵانکراوەکان گشت هێزە چەکدارە فەرمییەکان تێکەڵ بە بەرژەوەندییەکانیان دەکەن و کۆنتڕۆڵیییان دەکەن. هەربۆیە ئاسایی بوو پاش پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی کچی یەکێک لە سەرکردە باڵاکانی تاڵانکاریی، هێزێکی زۆر جووڵەی پێبکرێت. ئەم جووڵەیە هیچ جیاوازییەکی نەبوو لەگەڵ جووڵەی ئەو هێزەی، میلیشیا ئاسا، رێگریان لە د. باخان کردو هەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی. ئەویش تەنها لەبەر ئەوەی قسەی لەسەر تاڵانییەکانی بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی هەڵەبجە کردبوو.\nپێشتریش هێزێکی هاوشێوە، بە پێی راگەیاندنەکان بە پەیوەندییەکی قوباد تاڵەبانی، هێرشکەرەکەی سەر د. غالب محمد ئازاد دەکەن و بە پارێزراویی دەیگەیەننە هەولێر، پایتەختی تاڵانکاریی. هەروەها هێرشەکەی سەر د. بەختیار ئەمین بە هەمان میکانیزم لەلایەن هێزێکی سەر بە کۆسرەت رەسوڵەوە ئەنجامدرا. چونکە دکتۆری ناوبراو رەخنەی لەسەر دەرمانی خراپ و بەسەرچوو گرتبوو، کە بەشێکی بەرچاوی بازرگانییەکەی لەلایەن کچێکی کۆسرەت رەسوڵەوە کۆنتڕۆڵکراوە.\nسارە شایز زیاتر لەسەر ئەم جۆرە دەسەڵاتانە قسەدەکات و دەنووسێت: بۆ دەربازبوون لەهەر لێپێچینەوەیەکی یاسایی، دەسەڵاتە تاڵانکارییەکان، دەستگای دادوەریی ملکەچ بە کارەکانییان دەکەن. باشترین بەڵگەش سزادانی رۆژنامەنووسان و چالاکوانانی بادینانە. لە کاتێکدا دەبوایە سەرکردە باڵاکانی تاڵانکاریی رووبەرووی لێپرسینەوە و سزادان بکەنەوە.\nسارا شایز دەڵێت: مەترسیدارترین کاری دەسەڵاتە تاڵانکارییەکان ئەو کاتەیە کە لە ڕێی دەستگای یاسا دانانەوە رەوایەتیی (شەرعییەت) بە کارە گەندەڵییەکانییان دەدەن. لێسەندنەوەی متمانە لە پەرلەمانتار سۆران عومەر، لەجیاتی لێپرسیینەوە لە سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەریمی کورداستان، مەسرور بارزانی، وەک یەکێک لە پایەکانی تاڵانکاریی ئاماژەیەکی روونی ئەم مەترسییەیە.\nئێرینا ، رۆژنامەنووسی بنکۆڵکار، لە کتێبی "خەونەکانی بۆری: تاڵانکردنی سامانی نەوتی عێراق" ئاماژە بە بە تاڵانبردنی بەشێک لە داهاتی نەوتی هەرێمی کوردستان دەدات، لە لایەن هەردوو بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانییەوە و ئەو تۆرە بەرژەوەندییانەی پێیانەوە گرێدراون. لە دەرئەنجامیش دا ئەو خەونە خۆشانەی لە سەرەتای دروستکردنی بۆرییە نەوتەکانی هەرێمی کوردستانەوە دەبینران، بوون بە مۆتەکە (خەونی ناخۆش)، هەروەک لە ناونیشانی کتێبەکەوە "خەونەکانی بۆری" رووندەبێتەوە.\nد. مەریوان وریا قانع لە بابەتی توندوتییژیی دژی ئافرەتان لە هەرێمی کوردستاندا دەنووسێت: ئەو توندوتییژییەی لە هەرێمی کوردستاندا روودەدات بابەتێکی جێندەری نییە، بەڵکو شتێکە پێوەندیی بە شڵەژانی پێوانەیی Normative Disorientation ەوە هەیە. لە گشت کایەکانی کۆمەڵگادا لە هەرێمی کوردستان دا پێوەری کارکردن نەماوە. زۆر بە ئاسانی دادوەرێک بە ناشرینترین تۆمەت کەسێکی بێ تاوان سزا دەدات، بێ ئەوەی ویژدانی بۆ یەک چرکەش ئازاری بدات. لە دەرەنجامیشدا ئاسایی بۆتەوە کە باوکێک، برایەک، مێردێک دەستی بچێتە ئازیزترین و نزیکترین ئافرەت.\nچارەسەرکردنی ئەم دەرهاویشتانەش پێویستی بە پڕۆژەیەکی نیشمانیی گشتگییرە، لە دەرەوەی پارتی و پارتییەکانی ناو یەکێتی. چونکە بەپێی سەرچاوە زانستییەکان لە هەر شوێنێکی دنیادا شڵەژانی پێوانەیی هەبوو، ئەوا دەسەڵاتە سیاسییەکە رەوایەتیی (شەرعییەت) لە دەست دەدات. لای گشت لایەکیش ئاشکرایە کە چۆن پارتییەکان وپارتییەکانی ناو یەکێتی، لە دوا هەڵبژاردن دا، چۆن بە ساختەکاریی کۆنتڕۆڵی دەسەلاتییان کردەوە. د. مەریوان وریا قانع لە نووسینێکی تردا دەڵێت: ئەستەمە لە هیچ کایەیەکی هەرێمی کوردستاندا چاکسازیی بکرێت، بێ گۆڕانکاریی لە پەیکەری دەسەڵاتە سیاسییەکەدا.


سەرەتا پیرۆزبایی لە خوشك و برایانی کۆمەڵی دادگەری کوردستان دەکەم بە بۆنەی کۆتاییھاتنی کۆنگرەکەیانەوە. ھیوادارم بەردەوام لەگەشەکردن و پێشکەوتندابن و بەسەر ئاستەنگەکانی سەر ڕێگەیاندا زاڵ ببن.\nسەبارەت بەگۆڕینی ناوی حیزبەکەو ئاوەڵناوی کەسی یەکەمیش، حەزدەکەین ئەم سەرنجانەی خوارەوە بخەینە ڕوو:\n١- بەسیفەتی خاوەن فیکرێك کە چەندین ساڵە بانگەشە و تەنزیر بۆ نوێکردنەوەی تەوژی ئیسلامی دەکەم، دەستخۆشی زۆرم بۆم ھەنگاوە بوێرو پێشەنگانە ھەیە.\nوا چاکە یەکگرتوو لە ژێر ھەژموونی کۆمەڵ و رەنگدانەوەکانی ململانێی حیزبیی نێوخۆیی بێتە دەرەوە و لە کاردانەوە خۆی بەدوور بگرێت. لە کەش و ھەوایەکی ئارام و ھەست بەلێپرسراویەکی قوڵدا بیر لە ئایندەو چارەنوسی خۆی بکاتەوەو ئەو ھۆکارو رەگانەش دیاری بکات کە چەندین ساڵە ڕێگرن لەوەی توانای قۆستنەوەی دەرفەتی فیکری و روحی و سیاسی ھەبێت و ئیرادەی گۆرانکاری لێ زەوتکردووە. ئاگاشی لەوە بێت وەک ھەر ھێزێکی تر مەشمولە بەرێسای خوایی (تداول)؛ وتلك الايام نداولها بين الناس.