ژنۆلۆژی بەیەكگەیشتنی ژنە لەگەڵ حەقیقەت دا – JINEOLOJI\nلە رێگای بەرگرینامەی سۆسیۆلۆژیای ئازادیەوە بەڕێز عەبدولڵا ئۆجالان ژنۆلۆژی خستە رۆژەڤی بزوتنەوەی ئازادیخوازی ژنەوە. لەو بارەیەوە ئاماژەی بەو دێرانە كردووە؛ ” لەجیاتی فێمینیزم لەوانەیە دەستەواژەی ژنۆلۆژی باشتر وەڵامی ئامانجەكان بداتەوە. ئەو راستیانەی ژنۆلۆژی بیخاتە روو بەلانی كەم راستی و واقیعەكەی لەو راستیانە كەمتر نابێت كە لقەكانی دیكەی سۆسیۆلۆژیا دەیخەنەروو. راستیەكی حاشاهەڵنەگرە كە هەم لە بواری جەستەیی هەم بواری ماناوە ژن بەرفراوانترین بەشی كۆمەڵگای سروشتی پێكدێنێت. كەواتە ئەو بەشە گرنگەی كۆمەڵگای سروشتی بۆچی نابێتە بابەتی زانست؟ پێش نەخستنی ژنۆلۆژی لەلایەن ئەو سۆسیۆلۆژیایەی تا ئاستی (پەداگۆجی- پەروەردەناسی).\nپەروەردە و فێركردنی منداڵ دابەشبووە جگە لە روانگە وگوتە پیاوسالاریەكەیەوە هیچ شتێكی دیكە روونی ناكاتەوە. تا سروشتی ژن لە تاریكیدا بمێنێتەوە،ئەوا تەواوی سروشتی كۆمەڵگاش بەشاراوەیی دەمێنێتەوە ورۆشن ناكرێتەوە. رۆشنكردنەوەی بەرفراوان و راستەقینەی سروشتی كۆمەڵگاش تەنیا لەمیانەی رۆشنكردنەوەی بەرفراوان و واقیعی سروشتی ژن فەراهەم دەبێت. رۆشنكردنەوەی دۆخی ژنیش لە مێژووی كۆلۆنیكردنیەوە تاداگیركردنی لە بوارەكانی ئابوری، كۆمەڵایەتی، سیاسی وزهنیەوە كۆمەكێكی مەزن پێشكەش بەئاشكرابوونی تەواوی بابەتەكانی دیكەی دیرۆك وسەرجەم لایەنەكانی كۆمەڵگای ئێستامان دەكات.زانستی ئەتیك و ئەستاتیكاش بەشی دانەبڕاوەی زانستی ژنن. پێشخستنی زانستی ئابووریش وەك بەشێكی زانستی ژن راستتر و گونجاوترە. ئابووری شێوەیەكی چالاكی كۆمەڵایەتییە كە هەر لە سەرەتاوە ژن رۆڵی بنەڕەتی تێدا بینیوە. بزووتنەوەیەكی یەكسانی، دیموكراسی و ئازادی ژنانی پشتبەستوو بە زانستی ژن كە فێمینیزمیش لەخۆوە دەگرێت ئاشكرایە كە رۆڵێكی سەرەكی لە چارەسەركردنی كێشە كۆمەڵایەتیەكاندا دەبینێت”. هەروەك لەو ئاماژەیەدا ئاشكرا دەبێت بەڕێز ئۆجالان ژنۆلۆژی لە دیدگای زانستی كۆمەڵایەتی پارادایمی نوێ جێگیر دەكات و وەك لقێكی سۆسیۆلۆژیای ئازادی بیری لێدەكاتەوە.\nجگە لە ژنۆلۆژی، لە سەرجەم زانستە كۆمەڵایەتیەكان و تیۆریەكانی دەروون شیكاری فرۆیدیدا ژن وەك بوونێكی هیستریایی، ناتەواوو هێزێكی زایەندی رەها پێناسە دەكرێت و وەك جەمسەرەكەی دیكەی پیاوی “چالاك، زاڵ و كامل” دەسەڵاتدار وێناكراوە.سایكۆلۆژی بەو سیفەتەی زەمینەی ” بەزانستیكردنی” قووڵكردنەوەی زهنیەتی فالوس – ڤاجینا و بچووككردنەوەی سروشتی كۆمەڵایەتی مرۆڤە بۆ سەرەتاییترین ئاستی رەمەك و كاردانەوە مەرجدارەكان، رۆڵێكی بەمجۆرە دەبینێت. پەرەسەندنی زیاتری ئەو دۆخە لەمیانەی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریەوە و بەخێرایی بەناوبانگبوونی و گەیشتنی بە حاڵەتی “دەسەڵات” ی زانستی؛ پێویستی بە پێشخستنی پەیوەندی بەهێزی هەردووكیانەوە هەیە.\nهەڵسەنگاندنێكی قووڵ و تێرو تەسەلی فێمینیزم _ كە بەڕێز عەبدوڵا ئۆجالان بە ” سەرهەڵدانی كۆنترین كۆلۆنی” پێناسەی كردووە_ دەكەوێتە چوارچێوەی ژنۆلۆژیەوە. بەهاكانی زادەی فێمینیزم لەخۆوە دەگرێت و ئەو بەرخودانەش بە میراسی خۆی دادەنێت كە لە وشیاركردنەوەی ژن و خستنەرووی كێشەكە پیشانیداوە. لەپاڵ ئەوەشدا شیكارێكی بەرفراوان و رادیكالانەی ژنۆلۆژی سەبارەت بە دەربازنەكردنی پۆزەتیڤیزم لە شیكاركردنی كۆمەڵگای زایەندگەرێتی لەلایەن فێمینیزمەوە، هەروەها لایەنەكان و هۆكارەكانی شیكارنەكردنی شارستانی دەوڵەتی و پیاوسالاری لەناو یەكێتیەكی بەهێزی سیستەماتیك و پەیوەندیەكانیان لەگەڵ پێناسە پێدراوەكانی دەرهەق بە ژنان گرنگ و بایەخدارە. لەو سۆنگەوە لە هەمانكاتدا ژنۆلۆژی زەمینەی پاككردنەوەی فێمینیزمە لە كاریگەریەكان و سنوورەكانی سیستەمی باڵادەست و پێشخستنی دیدگای ئەلتەرناتیفی ئازادی ژن و ئاواكردنی سیستەمەكەی. كاتێك لەو چوارچێوەیەدا دۆزی ئازادی ژن بە رێنومایی و دیدگای كۆمەڵایەتی- مێژوویی دەگات، ئەوا لێكۆڵینەوەی ژن بەو سیفەتەی چڕبوونەوەیەكی كۆمەڵایەتیە و گەیشتنی بە گوزارشتێكی زانستیانە، هەنگاوێكی گرنگ دەستەبەر دەكات. رەخنەكردن و شیكاركردنێكی بەهێزی ئەو كێشانەی فێمینیزم كە لە بواری رێكخستن و شێوازی ژیان، بونیادی فەلسەفی و تێكۆشەری پێیەوە دەناڵێنێت، ئەو لایەنانەی لە زەمینەی كۆمەڵایەتی دابڕاوە، شارستانی ناوەندی بەشێوەی سیستەمێكی یەكپارچە تاوتوێ و شیكار ناكات، خۆی لەناو سیستەم رزگار ناكات، گرنگ و بایەخدارە. ئەو بزووتنەوە و رەوتە فێمینستیانەی لەلایەكەوە تا دەچێت مارژینال دەبن، لەسەر بنەمای لیبرالیزم لە زەمینەی سیاسەتی زاڵ و باڵادەستدا دەكەونە ناو سیستەمەوە و لە ئامانجی ئازادی دووردەكەونەوە پێویستە لەو چوارچێویەدا تاوتوێ بكرێن. لەلایەكی دیكەشەوە پێویستە ئاماژە بەو خاڵەش بكرێت كە بە تایبەتی لە دوای 1985 وە ئەگەر لەناو بزووتنەوەی فێمینیستی بێت یان لە دەرەوە، خەباتێكی بەهێزی ئەكادیمی پێشكەوت. لەو چوارچێوەیەشدا گفتوگۆیەكی بەرفراوان لەلایەن ناوەندە ئەكادیمیەكانی ژنان دەستی پێكرد، چەندین گروپ و ناوەندی لێكۆڵینەوە و گفتوگۆ ئاواكران. هەرچەندە لە ناوەخۆیدا لە چوارچێوەی نوخبە مابێتەوەو كۆڵەكە كۆمەڵایەتیەكانیان لاواز بێت، بەڵام لە بواری زهنیەتدا هەوڵەكانیان بۆ شیكاركردنی سیستەم و دونیابینی زاڵ، تاوتوێكردنی ئابوری و سیاسەت لە تەوەرەی ژندا لە ئاستێكدایە کە ناکرێتکەم ببینرێت. لەپاڵ ئەوەی ژنۆلۆژی بەها و بایەخێكی زۆر بەو جۆرە خەباتانە دەدات ئامانجی ئاواكردنی زەمینە و پلاتفۆرمی هاوبەش و گفتوگۆی هاوبەشە لەگەڵ ئەو ناوەندانەدا.\nبواری ئەتیك و ئەستاتیك بەشێكی دانەبڕاوی زانستی ژن پێكدێنێت. فاكتەرە رەسەن و بنەڕەتیەكەی كۆمەڵگای ئەخلاقی و سیاسی ژن رۆڵێكی ژیانیی سەبارەت بە ئەتیك و ئەستاتیكی ژیان دەبینێت. ژن كە بەردەوام بەرامبەر بە ژیان خاوەن هەستی مەزنی بەرپرسیارێتییە، لە میانەی دونیا رۆحی و هزریەكەیەوە پێكهێنەرێكی بەهێزی ئەتیك و ئەستاتیكە. ئەتیك و ئەستاتیك بەو سیفەتەی فاكتەرە بنەڕەتیەكانی پێكهێنەری ئەو كلتوورەن كە ژیان دەئافرێنن، لە كەسایەتی ژنی ئازاد بەهێزترین نوێنەری خۆی دەدۆزێتەوە. بەراورد بە پیاو هەستی بەرپرسیارێتی ژن بەرامبەر بە ژیان مەزنترە. بەو سیفەتەی ئەتیك و ئەستاتیك دوو فاكتەری جوانكردن و ئازادكردنی ژیانن لەلایەن ژنەوە بابەتێكی ژیانیین. سەبارەت بە ماناداركردن و جوانكردنی ژیان لەسەر بنەمای بەها ئەتیكی و ئەستاتیكیەكانەوە ژن پێویستی بە راوەستەیەكی سروشتی هەیە. ئەتیک و ئەستاتیک پێوەرە بنەڕەتیەكانی ئازادكردن و جوانكردنی ژیان دەخەنە روو. لەمیانەی ئەتیک و ئەستاتیكەوە ئازادی بە پرەنسیپ و شێوە دەگات. بەڵام لەگەڵ سەرهەڵدان و پێشكەوتنی شارستانی سروشتیبوونی ژن گۆڕانكاری بەسەر داهاتووە. زهنیەتی دەسەڵاتگەر- دەوڵەتیی و هەڵوێستە موڵكایەتیگەراكانی سروشتی ژنی چەواشە كردووە، ژیانی وەهمی و مۆدێلی نوێی جێگیر كردووەو لە بەهاكانی ئەتیك و ئەستاتیكی دوور خستۆتەوە. خەسڵەتە زایەندگەرێتیەکان جێگایان گرتۆتەوە. دووبارە گەڕانەوەی ژن بۆ سروشتی خۆی و گەیشتنی بە ناسنامە رەسەنەكەی خۆی تەنیا لەمیانەی رزگاربوون لە سەرجەم هەڵوێست و چەمكە موڵكگەرێتیەکانەوە فەراهەم دەبێت. ئەگەر ناموس وەك پرەنسیپی ژیان و خاڵە سەرەكیەكانی خۆڕاگری پێناسە بكەین، لە حاڵەتێكی وەهادا سەرەكیترین پرەنسیپی ئاكار پرەنسیپی ” ناموسمان ئازادیمانە” یە. بەو رادەیەی ژن گرنگی و بەها بەراستی و ناسنامەی خۆی بدات دەتوانێت لەو وابەستەییە رزگاری بێت و خۆشی بەهێزتر بكات. ئەو ژنەی لەسەر بنەمای ناسینی ناسنامە باشتر دەرك بە رۆڵ و ئەركی بەهاكانی ئەتیك و ئەستاتیك دەكات، سەرەتا تەبایی و هاوسەنگیەك لەگەڵ خۆی بەدەست دێنێت. لەسەر ئەو بنەمایەش زیاتر ناسینی جەستەی ژن كە لەسەر بنەمای هەڵوێستە زایەندگەرێتیەکان پێناسەكراوە، هەروەها شیكاركردنی هەڵوێستە رەگەزگەراییەكان لەمیانەی هەڵوێستێكی ریشەیی رەخنەگرانەوە و دەربازكردنیان ئەركی ژنۆلۆژییە. لەو چوارچێوەدا پێویستە دەستەواژەی جوانی دەرهەق بە ژن لە سەرجەم سیفەت و پێناسە زایەندگەریەكان پاك بكرێتەوە و سەرلەنوێ پێناسە بكرێتەوە. بەیەكگەیشتنی ناوەڕۆك و شێوە و هاتنە مەیدانی لەمیانەی هزر و گوتە و مامەڵەی جوانەوە گوزارشت لە گەورەترین تێكۆشان و بەدواداچوونی ژن لەپێناو حەقیقەت دەكات. فەلسەفەش سەرچاوەی هزرو بیركردنەوەی جوانە. فەلسەفە دەربڕی ئەو هەمووێتی و نەرمیەیە كە بەیەكەوەبوونی تەبا و هاوسەنگی ژیری سۆزداری و ژیری ئەنالیتیكی فەراهەم دەكات. لەلایەن ژنەوە فەلسەفە تەنیا خۆشەویستی مەعریفە نییە، بەڵكو لە هەمانكاتدا پێناسەكردنی وەك سەرچاوەی جوانی گرنگ و بایەخدارە. لە رۆژی ئەمڕۆمان وەبەرهێنەرەكانی پیشەسازی مۆدێل و ئاڵۆزیەكانی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری جەستەی ژنیان وەك لاشەیەك لەت و پەت كردووەو نرخی تایبەتیان بۆ هەر بەش و ئۆرگانێكی داناوە. کرتە ڤیدیۆ، فیلم، تەلەفزیۆن و ریكلامەكان ئەنجامی بەكارهێنانی قێزەونانەی ژنە وەك كاڵایەك. بوارێكی دیكەی ئەو دۆخەی رەوا كردووە میدیای زایەندگەرە. لەمیانەی سەرجەم ئەو سیاسەتە رەگەزگەراییانەوە تەندروستی رۆحی و جەستەیی ژن خراپتر دەبێت و لاوازتر دەكرێت. ژنۆلۆژی بۆ ناو تەواوی ئەو كێشانە شۆڕ دەبێتەوەو لەسەر بنەمای تیۆری و رێكخستنە ئەتیكی و ئەستاتیكیەکانی ژنان هێزی چارەسەركردن دەئافرێنێت. بەو سیفەتەی ئەتیك ئەقڵی هاوبەش و ویژدانی كۆمەڵگایە، هەروەها ئەستاتیكیش رۆڵی جوانكردنی ژیان و گەڕاندنەوەی بۆ سروشتی خۆی دەبینێت یەكێك لەو بوارانە دەبێت كە ژنۆلۆژی پێیەوە سەرقاڵ دەبێت. پێویستە قاڵبوونەوە و دیدگا بنەڕەتیەكانی چۆنیەتی پێشخستن و چیەتی ژیانێكی باش، جوان و راست بێنینە ئاراوە. لەمیانەی مەعریفە و رێكخستنێكی بەهێزی ئەتیك و ئەستاتیك، كارو خەباتەكانی بونیادنانی تازەگەری دیموكراتی ناوەڕۆك و شێوەیەكی بەهێزتر بەدەست دێنێت.\nئابووری وەك بەشێكی سەرەكی ژنۆلۆژی تاوتوێ دەكرێت. ئابووری وەك چالاكی بنەڕەتی دیموكراتیانەی كۆمەڵگا بە پێشەنگایەتی ژن داهێنراوە و پێشخراوە. لەو سۆنگەوە ئابووری چالاكی و پیشەی سروشتی ژنە. لەبەرئەوەی كۆمەڵگابوون لەبنەڕەت دا لەمیانەی پەیوەندی نێوان دایك و منداڵ پێشدەكەوێت، هەم ئەو رۆڵە گشتییەی ژن لە ژیاندا بینیویەتی، هەم ئەو رەنجەی سەبارەت بە مناڵەكەی و كۆمەڵگابوون خەرجیكردووە گشتیان پێگەی ژنیان دەستنیشان كردووە. ژن وەك چالاكیەكی كۆمەڵایەتی پەرەی بە ئابوری دا. خودی كۆمەڵگاش لەسەر بەرهەم و پەیوەندییە مادی و مەعنەویەكان پەرەیسەندووە. واتە لەمیانەی رەنجەوە پەرەیسەندووە. رەنجی ژنیش لەوەدا جێپەنجەیەکی دیاری هەیە. خودی كۆمەڵگابوونیش گەورەترین رەنجە. لەهەمانكاتدا ئەو رەنجە بەهای خودی ژنیش دەخاتەروو. ئابووری كە چالاكیەكی كۆمەڵایەتییە و ژن پێشەنگایەتی دەكات، لەناو سیستەمی شارستانی كراوە بە ئامرازی بەدەستهێنانی قازانج و سەرمایە و خراوەتە ژێر چەپۆك و دەسەڵاتی زهنیەتی قۆرخكارەوە. ئەو ئابووریەی چالاكیەكی كۆمەڵایەتی بوو، لە هەمانكاتدا لە كارەكتەری بوارێكی دیموكراسی دوورخراوەتەوە و خراوەتە ژێر باڵادەستی هێزە قۆرخكارەكانەوە. ئیندوستریالیزم (پیشەسازیگەرێتی ) لەگەڵ مۆدێرنیتەی سەرمایەداری وەك پاوان و قۆرخكاریەك درێژە بە هەژموونگەری سەر كۆمەڵگا دەدات. كاریگەری دەكاتە سەر زۆربەی دیاردە و بونیادە كلتووری، زهنی، زمان و ئەتنیكەكان و كشتوكاڵی رووبەڕووی لەناوچوون كردۆتەوە كە بواری سەرەكی ژیانی كۆمەڵگاو سەرچاوەی خودبژێوییە. بەمجۆرەش پەیوەندی نێوان شار و لادێ پچڕێنراوە، دژی یەكتر بەكارهێنراون و ئابووریش كەوتۆتە نێوان بەرداشی قازانج- سەرمایەوە. لەرێگای بێكاری، برسێتی و هەژاریەوە كۆمەڵگا وابەستەی دەسەڵات كراوە. ئەو هەڵوێستەی رەنجی ژن لەناو ماڵ نابینێت، بە نەبووی دادەنێت و بە کەمی دەزانێت سەرچاوەی خۆی لە زهنیەتی سووخۆر، بازرگان و خۆسەپاندنەوە دێت. بەهۆی ئەو سیستەم و زهنیەتەوە ژن لە چالاكیە پیرۆزەكەی خۆی واتە لە ئابووری دوورخراوەتەوە و كراوە هێزی كاری هەرزان. لە بەرامبەر ئەو كێشانە ژنۆلۆژی پەرە بە تیۆریەكی نوێ‌ی رەنج- بەها دەدات کە رەنجی دایكایەتی ژن بەبنەما دەگرێت و هێزی بنەڕەتی بەڕێوەبردنی ئابوورییە. لەسەر ئەو بنەمایەش نەهێشتنی ئەو زایەندگەرێتیە كۆمەڵایەتیەی زهنیەتی باوكسالاری لەسەر رەنجی ژنەوە لەناو كۆمەڵگا ئافراندوویەتی و سەرلەنوێ پێشخستنی پشكداری، پەرەسەندن و رێكخستنێك لەسەر بنەمایەكی دیموكراتیانە یەكێكە لە راستییە سەرەكیەكانی تێكۆشان. لەمیانەی ئەو تێكۆشانەوە سەرجەم ئەو پەراوێزخستن، جیاواز پیشاندان و نامۆكردن و بێناوەڕۆككردنە كۆتایی پێدێت كە لەسەر رەگ و ریشەی رەنج پێشخراوە. سەرلەنوێ پیناسەكردنێكی راستی ئابوری لە تەوەرەی ژن، گەیاندنی بە رۆڵە راستەقینەكەی، رزگاركردنی لەدەست قۆرخكاریەكانی سووخۆر، بازرگان، دەوڵەت و سەرمایەداران و دراو، بە زانستیكردن و بەكارهێنانێكی بەهێزی لە ژیر پێشەنگایەتی ژندا لە سەرەكیترین ئەركەكانی ژنۆلۆژییە. رێكخستەبوونێكی ئابوری خودبژێوانە پێگەیەکی گرنگی لە شكاندنی چەمكی چاوەڕوانیكردن لە دەوڵەت – دەسەڵات دەبینێت و بونیادێكی نوێی ئابوری و مەعریفەیەكی بەهێزی ئابوری دەستەبەر دەكات. لەو سۆنگەوە بەو رادەیەی ژنۆلۆژی هێزی شیكاركردنێكی راستی ئەو كێشانەی ئابورییە و دەیانخاتەروو، پێویستە دەربازكردنی ئەو كێشانە و ئافراندنی ئەلتەرناتیفەكانیشی لەخۆوە بگرێت.\nبوارێكی دیكەی زانستی ژن بە بایەخەوە تاوتوێی دەكات دیموگرافیایە. روونكردنەوەو ئاشكراكردنی رەهەندە كۆمەڵایەتی- مێژووییە راستەكانی ئەو كێشەیەی لە رۆژی ئەمڕۆمان هەڕەشەیەكە بۆ سەر كۆمەڵگا و سروشت دەكەوێتە چوارچێوەی ژنۆلۆژیەوە. بواری زایەندی لەسەرووی ئەو بوارانەوە دێت كە چەوسانەوە سنوورنەناسەكەی سەر ژن پشتی پێدەبەستێت. كەچی لەو كۆمەڵگا سیاسی و ئەخلاقیەی كە لە دەوری ژن هۆنراوەتەوە كرداری زایەندی مرۆڤ لەمیانەی تابۆو رێسای كۆمەڵایەتی بەرفراوان بەستراوەتەوە، پیرۆزكراوەو كراوە بەکەلتور. لەبنەڕەتدا ئەوانە نەبن كۆمەڵگابوونیش پەرەناسەنێت. زایەندێك بە ئامانجی زۆربوون لە ئارادایە. منداڵ خستنەوەو رەنج و هەوڵدان لەپێناوی هۆكاری سەرەكی مەحسوبیەتی منداڵە لەسەر دایك- ژن. خستنەوەو بەخێوكردن ئەو ناسنامەی بە ژن بەخشیوە. لەو سۆنگەوە رەمەكی زایەند لەسەرووی كۆنترین خووەکانەوە دێت و بووە بە پۆتانسێلی سەرلەنوێ زۆربوونی كۆمەڵگا. وەك بەڕێز ئۆجالانیش ئاماژەی پێكردووە بووە بە وەڵامێكی مردن و مەترسی لەناوچوونی رەچەلەك. زۆربوون و زیادبوونی مرۆڤ پێویستیەكی كۆمەڵایەتییە. كاتێك ئیرادەو مافی ئاخافتنی ژن بەبنەما بگیرێت ئەو پێویستییە لەسەر بنەمای سوودی كۆمەڵگا گەشەی كردووە. بەڵام لەناو ئەو بونیاد و زهنیەتە باوكسالاریانەی مافی ئاخافتن و ئیرادەی ژنی بە نەبوو داناوە ئەو بوارەی چەوسانەوەی هەرە زۆری ژنی بەخۆوە دیوە و سروشتی ژنی گۆڕیوە بواری زایەندییە. لەمیانەی سیستەمی دەسەڵاتی خۆسەپێنەرەوە زایەند كراوە بە بوارێكی دەسەڵات و باڵادەستی تەواو. لەو سۆنگەوە ئەو زایەندەی لە ئارادایە دەسەڵات و پیاوێتیەكیهەڵكشاوو هاربوە. پیاو كە خۆی بە خاوەنی ژن دادەنێت لە بواری زایەندیشدا خاوەن چەمكێكی قەبەو دڕندێتی دەسەڵاتە كە هەموو شتێك لەناودەبات. لەسەر ئەو بنەمایە هەڵوێستی پیاو لەبواری زایەندێتی دا، دەسەڵاتگەرایە. خاوەن هەڵوێستی نابەرپرسانەیە، خۆپەرست و خۆسەپێنەرە. زایەندو جەستەی ژن كراوە بە ئۆبژەیەك كە موڵكی خۆی نییە. لەو چوارچێوەیەشدا پێویستە ژنۆلۆژی زایەندێتی ژن تاوتوێ بكات ، پشت بە مەعریفەی خۆیی و متمانە بەخۆكردنەوە زایەند بناسێت و پێوانەكانی پەسەندكردن- رەدكردن سەرلەنوێ لەسەر بنەمای ئازادی پێناسە بكاتەوە.


ئه‌مڕۆژانه: سه‌لاحه‌دین عه‌باسی: روشنبیر له ته‌ک ئینسان و جڤات و مێژو موعامه‌له ده‌کا، بۆ داهاتوو پیلان داده‌نێ، خاوه‌نی ڕوانگه و بڕیاره، ره‌خنه‌گره و له ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته و به‌رهه‌می ماندوبوونی پێکهاتنی "شارستانیه‌ته"...\nسه‌لاحه‌دین عه‌باسی: روشنبیر له ته‌ک ئینسان و جڤات و مێژو موعامه‌له ده‌کا، بۆ داهاتوو پیلان داده‌نێ، خاوه‌نی ڕوانگه و بڕیاره، ره‌خنه‌گره و له ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته و به‌رهه‌می ماندوبوونی پێکهاتنی "شارستانیه‌ته"...\nله نێوان دوێنێ و ئه‌مڕۆدا\nئاماده‌کردن: ئه‌فراسیاب گرامی\nئاماژه: : یه‌کێک له که‌ڵکه‌ڵه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی کورد له رۆژهه‌ڵاتی کوردستان، ره‌وتی رووناکبیرییه که له نێوان شپرزه‌یی و به‌رهه‌مهێنانی گوتاردا قه‌یس ماوه‌ته‌وه، گوتارێک که به‌ناو په‌رۆشییه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌م، له نیوان چه‌پ بوون، ئیسلامی و ... هتدا، نه‌یتوانیوه رۆڵێکی ئه‌وتۆ بگێڕێ و خاوه‌ن گوتاری راسته‌قینه‌ی خۆی هه‌بێت. له‌م وتوێژه دا تیشک ده‌خرێه سه‌ر لایه‌نه‌کانی ئه‌م پرسه کۆمه‌ڵایه‌تییه له نێوان دوێنێ و ئه‌مڕۆدا. به‌شی یه‌که‌می "رووناکبیری له نێوان پێناسه و کاری رووناکبیریدا" و به‌شی دووهه‌م "خه‌سارناسی و کاری رووناکبیری کورد" ته‌رخان کراوه:\nپ: زۆر توێژه‌ری کۆمه‌له‌یاتی پێیان وایه که روناکبیر به‌رهه‌می گه‌شه‌سه‌ندنی کۆمه‌لگا له به‌ستێنه‌کانی زانست،فه‌رهه‌نگ و سیاسه‌ت دایه، سه‌ره‌تا بۆ ده‌سپێکی باسه‌که‌مان کورته‌یه‌ک له مێژو و سه‌رهه‌لدان و شکلگرتنی روناکبیر و بزوتنه‌وه‌ی روناکبیری باس بکه‌ین:\nروناکبیر وه‌ک نێو، دیارده‌یه‌کی هه‌لقولاوی سه‌ده‌کانی نێوه‌راستی ئوروپایه. سالی1273(1894ز) ئه‌فسه‌رێکی جوله‌که‌ی سوپای فه‌رانسه به تاوانی خه‌یانه‌ت به‌ند ده‌کرێ. پێنج سال دوایه ده‌رده‌که‌وێ ئه‌م ئه‌فسه‌ره بێ تاوانه و دوباره ده‌بێ دادگای بکرێته‌وه. (ئمیل زۆلا) نامه‌یه‌کی سه‌رئاواله له ژێر سه‌ردێری "من تاوانبار ده‌که‌م" به دژی ئه‌و که‌سانه‌ی ئه‌فسه‌ره‌که‌یان تاوانبار کردبو،بلاو ده‌کاته‌وه.زۆلا تاوانبار ده‌کرێ و ده‌گیرێ. سێ سه‌د که‌س له نوسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان و زانایانی فه‌رانسه نوسراوه‌یه‌ک له دژی گیرانی زۆلا و موحاکه‌مه‌ی ئه‌م ئه‌فسه‌ره، که نێوی دریفۆس بوه، ده‌رده‌که‌ن. ئه‌و نوسراوه‌یه به "به‌یاننامه‌ی روناکبیران" نێوی ده‌رکرد. له دوای ئه‌مه "کلمانسۆ" له سالی1277(1898ز) ئاماژه به نێوی روناکبیران بۆ لایه‌نگرانی دریفۆس ده‌کا.\n"روناکبیر" وه‌ک چه‌مک له‌و کاته‌وه هاته نێو لاروسی گه‌لان. بوو به سفه‌تی ئه‌و مرۆڤانه‌ی که به چاوی عه‌قل و زانست و بیر ده‌رواننه روداو و دیارده‌کانی کۆمه‌لایه‌تی. به تێپه‌ربونی زه‌مان، و به بلاو بونه‌وه‌ی وشه‌ی روناکبیر له ناو گه‌لانی جیاواز، ڕاو بۆچونی جۆراوجۆر و جیاوازیشی له‌سه‌ر ده‌رچو.\n"گرامشی" ده‌لێ هه‌رتاقمێکی کۆمه‌لایه‌تی له دونیای داهێنانی ئابوری خۆی سه‌ر هه‌لده‌دا و یه‌ک یان چه‌ن توێژی روناکبیریش به دی دێنێت که نه‌ته‌نیا ئه‌و تاقمه رێک ده‌خا و له رۆلی ئابوری خۆی ئاگای ده‌کاته‌وه،رۆله کۆمه‌لایه‌تی و رامیارێکانیشی بۆ ده‌رده‌خا. گرامشی روناکبیران ده‌کاته دو به‌ش1- روناکبیرانی کلاسیک که بریتین له مامۆستایانی ئایینی و زانستی و زانکۆ و قوتابخانه‌کان و به‌رێوه‌به‌ران 2- روناکبیرانی ئۆرگانی که به‌رده‌وام له حه‌ولی گۆراندان.\n"جولین بیندا" پێی وایه روناکبیر به که‌ڵک وه‌رگرتن له جیهانی میتافیزیک حه‌قیقه‌ت و دادپه‌روه‌ری داده‌به‌زێنێ. به هه‌وڵدان بۆ نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی، پارێزگاری له ماف خوراو و سته‌م لێکراوه‌کان ده‌کات. به خه‌بات دژی ده‌سه‌لاته ناشه‌رعی و سته‌مکاره‌کان خۆی پێناسه ده‌کات.\n"فۆکۆ" ده‌لێ: روناکبیر وشه‌یه‌کی سه‌یره که ده‌مهاروژێنێ. به‌لای منه‌وه روناکبیران هه‌ر بوونیان نیه.\n"ئیدواردسه‌عید" پێی وایه روناکبیر وجودی به‌نده به ناسین و لێکدانه‌وه‌ی ره‌خنه‌گرانه و هاوڕێ نابێ له ته‌ک ده‌سه‌لات و سوننه‌ت و ئایین.\n"پیربۆردۆ" مامۆستای گه‌وره‌ی کۆمه‌لناس ئاماژه به روناکبیرانی فه‌وری ده‌کات و ده‌لێ ئه‌وانه په‌یتاپه‌یتا له گفتگۆکانی میدیاکان خۆیان ده‌خه‌نه به‌رچاو، قسه‌کانیان سوک و بێ بنه‌مان، زۆرتر سه‌قامگیری بارودۆخی هه‌نوکه‌یی ده‌که‌ن.\n"شه‌ریعه‌تی" سێ وشه‌ی روناکبیر و ئنتلکتوئل و ئاسه‌میله له یه‌کتر جیا ده‌کاته‌وه. پێی وایه روناکبیر و ئنتلکتوئل "ئین هه‌مانیان" نیه. روناکبیر هه‌مان clairvoyant ی فه‌رانسه‌ویه که به مانای مرۆڤێکه روناکبین که روناک و ئاواله بیر ده‌کاته‌وه. کات و جێگه‌ی خۆی و کۆمه‌لگای ده‌ناسێ. شه‌ریعه‌تی پێی وایه ئه‌مانه‌ی ئنتلکتوئل به روناکبیر مانا ده‌که‌نه‌وه توشی هه‌له‌یه‌کی گه‌وره‌بون. راستیش ده‌کا. ئنتلکتوئل له "ئنتلکت" به مانای مێشک، هۆش و فام وه‌رگیراوه. نێوی سه‌رچاوه‌که‌ی(اسم مصدر) ئنتلی ژنزیا و سفه‌ته‌که‌ی ئنتلکتوئله. له ئوروپا به‌و که‌سانه‌ی که ئیشی فیکری و مێشکی ده‌که‌ن ده‌لێن ئنتلکتوئل له به‌رامبه‌ر که‌سانێک که کاری ده‌ستی و به‌ده‌نی ده‌که‌ن. مامۆستایانی ئایینی و قوتابخانه‌کان و زانستگاکان،چاودێره‌کان، قازێکان، رێبه‌رانی حیزبه‌کان، رۆژنامه‌نوسان، کارمه‌ندان، دوکتۆره‌کان، مێژونوس و فه‌یله‌سوفه‌کان، نوسه‌ران و وه‌رگێران و...و...هه‌موی ئنتلکتوئلن. که‌چی له ناو ته‌واوی ئه‌مانه به‌شێکی که‌م روناکبیرن. خۆ ناکرێ بلێین هه‌ر که‌س باسه‌واده ، کاری فیکری ده‌کا، فکری رونی هه‌یه و فره ره‌هه‌نده و کات و ژینگه‌ی خۆی و کۆمه‌لگاکه‌ی ناسیوه. ده‌توانێ ته‌حلیل بکا و بۆ چونه‌کانی شی بکاته‌وه. له واقیعدا "روناکبیر" سفه‌ته بۆ بیر کردنه‌وه، "ئنتلکتوئل" سفه‌ته بۆ ئیش و کار.\nمن پێموایه باوی رۆشنبیر هه‌ڵقولاوی چاخی مۆدرنیته‌یه و دوای سه‌ده‌کانی ناوه‌راسته. دوای سه‌ده‌ی 19 رێگای له شوێنه غه‌یره ئوروپاییه‌کان، چه‌شنی ئاسیا و ئافریقا و ئامریکای لاتین، کردۆته‌وه. له کوردستان پێویسته بپرسین رۆشنبیر چیه؟ کێیه؟ چ ده‌کا؟ ئه‌م زاراوه و باوه‌یه(اصطلاح) زۆر که‌وتۆته سه‌ر زمان و بۆ زۆر که‌س و که‌سایه‌تی به ساکاری به کار ده‌بردرێ و ده‌کرێته سفه‌ت. شاعیری روناکبیر، رێبه‌ری روناکبیر، مامۆستای روناکبیر، مه‌لای روناکبیر، مێژوناسی روناکبیر، ئه‌دیبی روناکبیر و... به راستی روناکبیر یانی چی؟\nرۆشنبیر که‌سایه‌تێکه که ده‌توانێ بابه‌ته کۆمه‌لایه‌تێکان "ته‌حلیل" بکا، ته‌وه‌ره‌کان لێک بداته‌وه. رۆشنبیری هه‌ر کۆمه‌لگا و هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ک، له هه‌ر شوێنێک و پله‌یه‌کی مێژوویی، تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه. که وابوو روناکبیر ''موتله‌ق'' نیه و نیسبیه. روشنبیر له ته‌ک ئینسان و جڤات و مێژو موعامه‌له ده‌کا، بۆ داهاتوو پیلان داده‌نێ. خاوه‌نی ڕوانگه و بڕیاره. ره‌خنه‌گره و له ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته. به‌رهه‌می ماندوبوونی پێکهاتنی "شارستانیه‌ته". \nپ:روناکبیر له ساده‌ته‌رین پێناسه‌داویژدانی به ئاگا و وشیاری کۆمه‌لگایه گوتاری روناکبیری کوردستان چۆن هه‌لده‌سه‌نگێنن؟\nله ناو خۆی کوردستانی ئێران نوسه‌ر، مامۆستای ئایینی، وه‌رگێر، مێژونوس، شاعیر، ئه‌دیب و زمان ناسی زۆر مه‌زن و تێکۆشه‌رمان هه‌یه. به‌لام به‌و تاریفه‌ی بۆ روناکبیرم لێکداوه من هیچکامێکیان به روناکبیر ناناسم. ئه‌گه‌ر ئیدوار‌دسه‌عید و چامسکی و شه‌ریعه‌تی به روناکبیر بناسین به‌و راستیه ده‌گه‌ین که به‌داخه‌وه ئێستاکه ناوخۆی کوردستانی ئێران به‌تال له روناکبیری نو‌خبه‌یه. هه‌رچه‌ن بوونی که‌سێکی چه‌شنی رێزدار عه‌بد‌وللای ئه‌بریشه‌می،وه‌ک روناکبیریکی ئاسایی نه‌ک نوخبه، ئیستسنایه‌که، هه‌ر بۆیه گوتاری روناکبیری به ده‌گمه‌ن گیر ده‌که‌وێ. یان ئه‌گه‌ر زۆر خۆش بینانه چاوی لێکه‌ین وتاری رۆشنبیری به هێزمان نیه.\nله په‌نا ئه‌و خاله نگاتیڤه پرۆسه‌یه‌کی به هێز له ده‌یه‌ی حه‌فتاکانه‌وه ده‌ستی پێکرد و ئێستاکه به ئامانج گه‌یشتوه. له نێو ئه‌و لاو و خوێندکارانه‌ی که له جولانه‌وه‌ی کۆمه‌لایه‌تی و رۆژنامه‌وانی و ده‌رکردنی گوڤاره خوێندکارێکاندا هه‌لسوراو بوون تاقمێکی به‌رچاو به‌و راده گه‌یشتون که ده‌کرێ به شانازێوه مۆری "روناکبیری" به ناوچاوانیاندا بدرێ.\nگوتاری روناکبیری له‌م به‌شه‌ی کوردستان ئالوگۆرێکی زۆری به‌سه‌رداهاتوه. هه‌رچه‌ن زۆر لاوازه به‌لام له ژێر کاریگه‌ری 1- رابورددوه پرشنگداره‌که‌ی 2- بارودۆخی رۆژهه‌لاتی ناوه‌راست 3- کوردستانی عێراق داهاتو‌ویه‌کی زۆر قه‌له‌وی بۆ چاوه‌روان ده‌که‌م.\nپ3:سه‌ده‌ی بیسته‌م،له کۆمه‌لگای کوردستان (رۆژهه‌لاتی کوردستان) گۆرانگارێکی زۆر هاته ئاراوه به چه‌شنێک که شار وه‌ک دیارده‌یه‌کی مۆدێرن، په‌ره‌ی ئه‌ستاند و چینی ناوه‌راست دروست بون، زۆر جار ملی گه‌را، مارکسیست، دینی و نوێگه‌را و... پۆلین به‌ندی ده‌که‌ن، کارکردی گوتاری روناکبیری کورد چۆن هه‌لده‌سه‌نگێنن و ئه‌گه‌ر پۆلین به‌ندی بکه‌ین به‌رای ئێوه ئه‌و پۆلین به‌ندییه چۆن ده‌بێ؟\nپێشه‌کی به پێویستی ده‌زانم ئاماژه بکه‌م که من که‌لک وه‌رگرتن له باوه‌کانی کوردستانی رۆژهه‌لات و باشور و... پێ گوتارێکی سیاسی و واقیعی نیه. جیا له‌وه‌ی پێ له کلک نانه، ئه‌ولا و ئه‌ولاش ده‌هاروژێنێ قازانجێکی نیه و چاو نوساندن له راستێکانه. راستی ئه‌مه‌یه که کوردستان ئێستاکه له چوار چێوه‌ی پێنج ده‌سه‌لات دایه. با نه‌وه‌ی کورد تێ بگا که سالانێک له مه‌وبه‌ر رۆشنبیرێکی به ناوی عه‌بدوللا په‌شێو چیرۆکی بێ ئاڵایی و بێ ولاتی بۆ باوکی گێرابۆوه، به‌لام باوکی نه‌ته‌نیا به‌م چیرۆکه رانه‌چڵه‌کی و له گۆیی نه‌گرت کوردستانێکی مزه‌ووه‌ری بۆ ساز کردۆ و رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوا و...بۆ داناوه. ......؟! \nپۆلین به‌ندی گوتاری روناکبیری کردستانی ئێران ده‌گه‌رێته‌وه سه‌ر روداوه سیاسێکان. به داخه‌وه ئه‌م گوتاره به‌رده‌وام له ژێر رکێفی سیاسه‌ت دابۆه. دوای هه‌لوه‌شانی "ژ.ک" گوتاری روشنبیری وه‌رچه‌رخانێکی گه‌وره‌ی به‌سه‌ر داهات. "ژ.ک" پێك هاتبو له تاقمێک بڵیمه‌ت و زانا که به راشکاوی ده‌کرێ ئیدعا بکه‌ین روناکبیر بون، که(به ئیحتمالی زۆر) به رێنوێنی روناکبیرێکی نه‌ناسراو و گومنێو به ناوی مه‌لا ئه‌حمه‌دی فوزی، که له گوندی خانه‌قای بورهان داده‌نیشت، پێک هاتبو. پێک هێنه‌رانی ژ.ک به مه‌عریفه‌یه‌کی قوول و به هێز له‌مه‌ڕ کورد و کوردستان گه‌یشتبون. په‌یمانی سێ سنور رونی ده‌کاته‌وه که ئه‌م پرۆسه‌یه ده‌روێشت کاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌شه‌کانی تری کوردستان ببێت. لافاوی شه‌ری دوهه‌می جیهانی هات و کوردستانیشی گرته‌وه. بارودۆخی تایبه‌تی شه‌ر "ژ.ک"ی جوانه مه‌رگ کرد. ئه‌ندامانی ژ.ک یان دانیشتن یان که‌وتنه گه‌مه‌ی سیاسی زلهێزانی ئه‌م مه‌یدانه و گه‌وره‌ترین رۆله‌کانی قوربانی کران. له‌و کاته‌وه تا ئه‌و رۆ ئاڵوگۆرێکی گه‌وره به‌سه‌ر گوتاری روناکبیری داهاتۆ.\nله سه‌رده‌می ژ.ک و کۆمار بۆچونی میلی- مه‌زهه‌بی به‌سه‌ر گوتاره‌کان زال بو. نوسراوه‌کانی ئه‌وسه‌رده‌مه، به‌تایبه‌ت وه‌سێتنامه‌ی پێشه‌وا، به راشکاوی ئه‌و مه‌به‌سته ده‌رده‌خه‌ن. دوای روخانی کۆمار بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر گوتاری روناکبیری له ناو خۆی ولات قه‌مته‌ر کرا. له نیوه‌ی ئاخری ده‌یه‌ی چل گوتاری روناکبیری چه‌پی مارکسیستی له زۆربه‌ی زانستگاکانی ئێران زال بو. گوتاری مارکسی که ڕیشه‌ی له هه‌لسورانی روناکبیرانێک دابو که به 53 نه‌فه‌ر نێویان ده‌رکرد، له ژێر کاریگه‌ری شۆرشه‌کانی ئامریکای لاتین و که‌سایه‌تی کاریزمای چه‌گوارا، له "چریکه فیدایه‌کانی خه‌لق" خۆی هێنایه سه‌ر رای گشتی. له ژێر کاریگه‌ری ئه‌و ره‌وته‌ی زانستگاکانی ئێران خوێندکارانی کورد، که پێگه‌ی چرۆ کردنی روناکبیران بون، به لای گوتاری مارکسسیتی خوار بونه‌وه. ئه‌و خوار بونه‌وه له به‌ر سێ هۆ بوو:1- گوتاری مارکسیسته‌کان باسی له‌سه‌ر که‌مایه‌تیه ئیتنێکان به چڕی و پڕی ده‌کرد. پروپاگه‌نده و پرۆگرامی تایبه‌تی له‌م به‌ستێنه‌دا هه‌بو. 2- تاقمێک له رێبه‌ران و هه‌لسوراوانی سیاسی کورد به دوای روخانی کۆمار تاراوی ولاتانی سۆشیالیست بون. ئه‌م ده‌سه‌لاتانه‌ش بۆ کورد جێگه‌ی هومێد بون که له به‌رامبه‌ر ده‌سه‌لاتی سه‌ر به ئامپریالیستی شا لایه‌نگریان لێ بکا.3- جیاوازی و ده‌مارگرژی مه‌زهه‌بی وای کردبو که بالی مه‌زهه‌بێکان که هه‌مو شیعه بون خۆ له کورده‌کان که سونی بون بپارێزن. مه‌زهه‌بێکان به بۆنه‌ی جیهان شمول دانانی ئیسلام و بێ ته‌جروبه‌گی خۆیان نه ته‌نیا باسی نه‌ته‌وه‌کانیان نه‌ده‌کرد به‌لکو دژایه‌تی داخوازیه نه‌ته‌وایه‌تێکانیان ده‌کرد. ده‌یه‌ی په‌نجا هه‌تا سه‌رکه‌وتنی شۆرشی گه‌لانی ئێران، که بۆخۆم ئه‌وکات خوێندکاری زانستگا بوم، بۆ چونی مارکسیستی ته‌واو زال بو. مافه نه‌ته‌وه‌یه‌کان له چوار چێوه‌ی مارکسیسم و بۆ رازی کردنی میلی گه‌راکان جاروبار باس ده‌کرا. ئه‌و کات 90%ی گوتاری روناکبیری کوردی به‌ده‌س چه‌په‌کانه‌وه بو. ته‌نیا 10%ی ئه‌م گوتاره له ژێر کاریگه‌ری شه‌ریعه‌تی و موجاهیدینی خه‌لق و سه‌یدقوتب به ده‌س ئایینێکانه‌وه بو.\nجا ئه‌گه‌ر وابو من گوتاری روناکبیری له روخانی کۆمار هه‌تا سالی 1356 هه‌تاوی ئاوا پۆلین به‌ندی ده‌که‌م که گوتاری رۆشنبیری میلی سه‌ربه‌خۆ بوونی نه‌بو. ته‌نیا گوتاری روناکبیری هه‌ڵسوراو چه‌پی مارکسیستی بو. گوتاری میلی له‌و گوتاره‌دا مارکسیه‌دا خۆی پێناسه ده‌کرد. گوتاری ئیسلامی له ئاخری چله‌کان گوورا و له سه‌ره‌تای په‌نجاکان له دایک بو. دوپاتی ده‌که‌مه‌وه گوتاری رۆشنبیری به‌ر له روخانی کۆمار میلی – ئیسلامی بو.\nبه‌ده‌س پێکردنی شورشی گه‌لانی ئێران گوتاری روناکبیری کوردستانی ئێران ئالوگۆری زۆری به‌سه‌ر داهات. گوتاری نه‌ته‌وایه‌تی زیندو بۆوه. گوتاری مارکسی خۆی خزانده نێو گوتاری نه‌ته‌وایه‌تی. گوتاری ئیسلامیش هاته ئاراوه و خۆی له مه‌یدانی خۆیندکاری زانستگاکان و حوجره‌کان ئاشکرا کرد و هاوکات ده‌ستی کرد به دور بونه‌وه له گوتاری مه‌زهه‌بی شیعه و نیزیک بونه‌وه له گوتاری ئیخوانی. دوای روخانی دیواری به‌رلین و پاشه‌کشی ئیده‌ئۆلۆژی مارکسیستی گوتاری روناکبیری چه‌پ نه‌رم و هێدی به‌ره‌و گوتاری سێکۆلاری خزی. له راستیدا گوتاری روناکبیری له کوردستانی ئێران هه‌ر له سێ بۆچوندا ماوه‌ته‌وه و هه‌رکام له‌و سێ بۆچونه سه‌ره‌کیانه خاوه‌نی بۆچونی جۆراوجۆر له ناو خۆیاندان. ئه‌م سێ گوتاره‌ش بریتین له1- گوتاری میلی2- گوتاری ئیسلامی3- گوتاری سکۆلار.\nبیوگرافییه‌کی کورتی به‌ڕێز سه‌لاحه‌دین عه‌باسیی:\nله شه‌وی 16 سه‌رماوه‌زی 1336 هه‌تاوی له دێی قاجری بۆکان له دایک بوم. خوالێخۆشبوی بابم، مه‌لا سه‌لیم، شاعیر و ناسناوی لوتفی بوو. هه‌ر پێنج برا خه‌ریکین دیوانه‌که‌ی چاپ بکه‌ین. سێزده‌به‌ده‌ری سالی 1338 هاتوینه دێی حاجی خۆشی شاروێران. سالی 1342 بابم ده‌ستی له مه‌لایه‌تی هه‌ڵگرت و هاتوینه شاری مه‌هاباد. ئێستاش له‌گه‌ل سوره‌ییای خێزانم و منداله‌کانم، سارا و سارم، دانیشتوی گه‌ره‌کی مزگه‌وتی سوری مه‌هابادم. 28 ساله به‌یانان کارمه‌ندی ناوه‌ندی که‌شاوه‌رزیم. پاش نیوه‌رۆیانیش له باغه گوێزه‌که‌م ئیش ده‌که‌م.\nـ هه‌ر له مندالێوه به بۆنه‌ی بابم له گه‌ڵ شیعر و شاعیرانی کلاسیکی کورد و مێژو و باوه‌ری ئیسلامی ئاشنا بوم.\nـ سالی 1353 مامۆستای زمانی فارسیم که لاوێکی لایه‌نگری چریکه فیدایه‌کان بو و ده‌نگۆ هه‌بو به‌و هۆیه له باکوری ئێران بۆ مه‌هاباد دورخراوه‌ته‌وه، به نهێنی کتێبه‌کانی سه‌مه‌دی بیهره‌نگی و ده‌رویشیان و په‌رویزی ره‌سولی پێ ده‌خوێندمه‌وه و له ته‌ک بیری چه‌پ ئاشنای کردم و ئه‌گه‌ر له زانستگا مه‌زهه‌بێکان "جه‌زبیان" نه‌کردبام ده‌بومه کومونیستێکی قه‌هار!\nـ سالی 1355 له زانستگای ورمێ ده‌ستم کرد به خوێندنی کارناسی کشتوکال. سالی1357 له به‌ر کورد و سوننی بون یه‌کێک له نوێنه‌رانی خوێندکاران له کومیته‌ی 15 نه‌فه‌ری به‌رێوه‌بردنی شۆرش و خۆپیشاندانه‌کانی شار و زانستگای ورمێ بوم که دوای سه‌رکه‌وتنی شۆرشی ئیسلامی زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌و کومیته‌یه به پله‌وپایه‌ی گه‌وره‌ی ده‌سه‌لات، وه‌ک وه‌زیر و وه‌کیل و سه‌ردار، گه‌یشتن.\nـ پێش و دوای سه‌رکه‌وتنی شۆرش، خوێندکارێکی هه‌لسوراو و خۆتێهه‌لقوتێن بوم. له ئایه‌توللا تاهیری و مه‌کارم و مونته‌زیرێوه بگره هه‌تا ده‌گاته شیخ عیزه‌دین و سه‌لاحی موهته‌دی و ئه‌حمه‌دی موفتیزاده و که‌ریمی حیسامی و سه‌عد موجبری لیبی و دوکتور په‌یمان و مه‌لا محه‌مدی جه‌وانرۆیی و مه‌لا هادی سه‌را و دوکتورقاسملو و سروش و هه‌ژارو حیکمه‌تیاری ئه‌فغانی و سه‌دان گه‌وره و چکۆله‌ی دیکه دیدارو کێشه و موجاده‌له‌م کردوه.\nـ سالی1367 دورخرامه‌وه شۆتی ماکۆ، سالی1368 له سه‌رکار ده‌رکرام و 1370 به حوکمی دیوانی عه‌داله‌تی ئیداری هاتمه‌وه سه‌رکار. له سالی 1369 هه‌تا ئه‌ورۆ خۆم له هه‌ر کارێکی نهێنی و رێکخراوه‌یی پاراست و هه‌رچی نوسیومه و کردومه به ئاشکرای و راشکاوی بۆه.\nـ هه‌تا ئه‌ورۆ پێنج کتێبم چاپ بوه، چواری دیکه‌م ئاماده‌ی چاپن. 98 گوتار و نوسراوه‌م له رۆژنامه و گۆڤاره‌کانی سه‌راسه‌ری و ناوچه‌یی و خوێندکاری بڵاو بۆته‌وه که چه‌مکی زۆریان سیاسی و میللی و مه‌زهه‌بین. چه‌ندین وتار و وتووێژم له لایه‌ن رادیۆ و ته‌له‌ویزیونه‌کانی وه‌ک ده‌نگی ئامریکا و میدیا تی وی و... له ته‌کدا کراوه و بڵاوبۆته‌وه.\nئێستاش خه‌ریکی خوێندنه‌وه و بیرکردنه‌وه و نوسینم. ده‌رگای مالم هه‌میشه و روبه‌روی هه‌مو که‌س، به هه‌ر بیروڕا و ئیده‌ئۆلۆژی و نه‌ژادێکه‌وه، ئاواڵه‌یه. له گفتگۆ و موجاده‌له و چاولێکردنی تلویزیۆن تێر نابم.\nکۆتایی به‌شی یه‌که‌م .... درێژه‌ی هه‌یه...\nبرچسب‌ها: رۆژهه‌ڵاتی کوردستان له نیوان دوێنێ و ئه‌مڕۆدا, هه‌ڤپه‌یڤین\nسه‌لاحه‌دین عه‌باسی: روشنبیر له ته‌ک ئینسان و جڤا...\nپێشەوا قازی محەممەد‌و كۆماری كوردستان\nعه‌بدوڵڵا حیجاب: بزووتنەوەی کورد پێویستی بە کۆپی ک...\nتێپه‌ڕین له زه‌مهه‌ریر ...\nعه‌بدولڵا حیجاب: حیکایەتی ئەوەی کە هێزەکانی چەپی ک...


ڕەجەب تەیب ئەردۆگان گەورەترین مزگەوت لە ئەڵمانیا دەکاتەوە\nی مانگی نۆ ٢٩, ٢٠١٨\nسەرۆکی تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان لەکۆتایی سەردانە پڕ مشتومڕ لەسەرکەی بۆ ئەڵمانیا، ئەمڕۆ گەورەترین مزگەوتی ئەوروپا لە شاری کۆڵنی ئەڵمانی دەکاتەوە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ژمارەیەکی زۆر لەهێزەکانی پۆلیس کە لە کاتێکدا هەزاران کەس خۆپیشاندانی ناڕەزایی ئەنجام دەدەن.\nهەندیک لەو 10 هەزار کەسە ناڕازیانەی کە ڕەخەنە لە ئەردۆغان دەگرن شەقامەکانی شاری کۆڵنیان گرتووە و ناڕەزایی دەردەبڕن بەرامبەر سەرجەم ئەو پێشێلکارییانەی کە بەرامبەر مافەکانی مرۆڤ و ئازادی رادەربڕین و مامەڵەیان بەرامبەر نەتەوەی کورد لە تورکیا ئەنجام دراوە.\nلە کاتی سەردانی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا بۆ ئەڵمانیا، خۆپیشاندانی فراوان بە بەشداری ژمارەیەکی زۆر لە ڕەوەندی کوردی و تورکی ئەنجامدرا.\nبە وتەی پۆلیسی ئەڵمانیا، نزیکەی پێنج هەزار کەس لە خۆپیشاندانەکە بەشداریان کردووە، بەڵام سەرپەرشتیارانی خۆپیشاندانەکە دەڵێن ژمارەیان گەیشتووەتە هەشت هەزار.\nخۆپیشاندەران نزیکەی کاتژمێر و نیوێک بە نێو شەقامەکانی بەرلیندا گەڕان و دواتر چوونە نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی ئەڵمانیا...\nهەروەها خۆپیشاندەران داوایان کرد ئەڵمانیا گرێبەستی فرۆشتنی چەک لەگەڵ تورکیا ڕابگرێت و کۆتاییەک بۆ کۆمەڵکوژی کوردان دابنرێت.\nپێش ئەم خۆپیشاندانەش، ئێوارەی پێنج شەممە خۆپیشاندانێکی تر لە پایتەختی ئەڵمانیا سازکرا، بەڵام بە هۆی کەوتنەوەی توندوتیژی، پۆلیس بڵاوەی بە خۆپیشاندەران کرد و هەشت کەسی بە تۆمەتی تێکدانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی دەستگیرکرد.\nسەرۆکی تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆگان لە سەردانەکەیدا بۆ ئەڵمانیا داوای لە حکومەتی ئەڵمانیا کرد ڕێکخراوی تۆڕی فەتحوڵە گولەن بخەنە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستیەکانەوە، کە تورکیا تۆمەتباری دەکات بە تۆمەتی پلانگێڕان بۆ هەوڵی کودەتا سەرنەکەوتووەکەی ساڵی 2016ی تورکیا.\nداواکەی ئەردۆگان کە لە ماڵپەڕی ڕۆژنامەی فرانکفۆرت ئەلجماینەدا بڵاوکرایەوە تیشکی خستە سەر ئەو کەلێنەی کە سەرۆکی تورکیا دەیەوێت بیبینێت ئەگەر بێتوو بیەوێت چاکسازی لە پەیوەندییە سیاسیی و بازرگانییەکانیدا بکات لەگەڵ ئەڵمانیادا کە ماوەیەکە گرژییان تێکەوتووە.\nهەروەها ئەنقەرە توڕە بوو لەوەی ئەڵمانیا ئەو سەربازانەی ڕادەستی تورکیا نەکردەوە کە ئەنقەرە تۆمەتباریان دەکات بە تۆمەتی بەشداریکردنیان لە کودەتاکەدا. بەرلینیش هەست بە نیگەرانی دەکات بۆ ئەو هەزاران کەسەی کە تورکیا دەستگیری کردوون لە چوارچێوەی کەمپینێکدا کە دوای کودەتاکە دەستی پێکرد و لە نێو بەندکراوەکاندا دەیان هاوڵاتی ئەڵمانیشی تێدایە.


Ö:: گرێی ده‌روون\nکازیوه بوو... تازه زایه‌ڵه‌ی ده‌نگی "الله اکبر"ی مه‌لا عه‌لـی خه‌ریک بوو له گوێچکه‌مدا بڕه‌وێته‌وه و خه‌و بمباته‌وه، شیرینی خێزانم به چیقه چیقه‌که‌ی خۆی له خه‌وی کردم.\nـ پیاوه‌که، هه‌سته هه‌سته! سه‌یر سه‌یر، به‌و خوایه هه‌ر ده‌ڵێی ڕۆژ تا ئێواره کۆڵکێشی ده‌کا! هه‌سته، ده خێراکه!\nبه‌په‌له له شوێنه‌که‌ی خۆم ڕاپه‌ڕیم و به سه‌رسووڕمانه‌وه پرسیم:\nـ چییه؟ چ بووه؟!\nـ ئه‌وه بۆ دنیاش ڕه‌و بکا، تۆ هه‌ر وه‌خه‌به‌ر نایه‌ی؟!\nـ ئاخر پێم بڵێ به‌م شه‌فه‌قه شێت بووی؟ خه‌وت دیوه؟ چییه، چ خه‌به‌ره؟!\nـ باشه تۆ گوێت به‌و زرموکوته نه‌بوو؟!\nـ زرموکوتی چـی؟\nـ هی ده‌رگاکه.\n- ئه‌ی قوڕ به سه‌ر ئه‌و که‌سه‌ی دڵی پێت خۆشه. ده خێراکه... مام ڕه‌شه‌ی باوکی محه برکی کردووه و هاتوون له‌گه‌ڵیان بچیه نه‌خۆشخانه...\nهه‌رکه ئه‌م هه‌واڵه‌م بیست، تا بڵێی یه‌ک و دوو خۆم پۆشته کرده‌وه و به ده‌موچاوی نه‌شۆراوه‌وه خۆم گه‌یانده ماڵی مام ڕه‌شه.\nخۆر به ئاسمانه‌وه وه‌نه‌وزی ده‌دا.\nمام ڕه‌شه به بێهۆشی له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌که‌ی ڕاکشابوو. محه بۆ کڕینی هێندێ شتومه‌ک چووبووه ده‌ره‌وه و ئه‌منیش به‌دیار مام ڕه‌شه‌وه له‌په‌نای په‌نجه‌ره‌ی ژووره‌که‌دا له‌سه‌ر کورسییه‌ک دانیشتبووم و سه‌یری ده‌ره‌وه‌م ده‌کرد که له‌پڕ ژنه‌کاره‌که‌رێک هاته ژووره‌وه و ده‌ستی به گسکدان و خاوێنکردنه‌وه‌ی ژووره‌که کرد.\nئافره‌تێکی کورته‌باڵا و گۆشتن بوو. جلوبه‌رگێکی کۆنی له‌به‌ربوو که له هێندێ شوێنه‌وه کون، کون ببۆوه و به ئاسانی له‌شی له‌و درزانه‌وه ده‌بینرا. که له‌و چرچولۆچه وردانه‌ی ژێر چاو و لاملی ورد ده‌بوویه‌وه، به مه‌زه‌نه ده‌تگوت چل ساڵێکی تێپه‌ڕکردووه.\nبه‌ده‌م گسکدانه‌وه چاوێکی لێکردم و گوتی:\n- نه‌خۆشه‌که‌تان چۆنه؟\nته‌نیا ددانه‌کانی پێشه‌وه و یه‌ک، دوانێکیشی له‌ملا و له‌ولاوه مابوونه‌وه؛ به‌و حاڵه‌ش ئه‌گه‌ر بیویستبا ده‌یتوانی دڵی فره که‌سێ بخاته‌ژێر ڕکێفی خۆیه‌وه!\nـ ئه‌وه‌یه ده‌یبینی.\nپاش ساتێ بێده‌نگی له حاڵێکدا زۆر به‌ئارامی خه‌ریک بوو ژێر قه‌ره‌وێڵه‌که‌ی مام ڕه‌شه‌ی پاک ده‌کرده‌وه و سینگ و نێوان مه‌مکه بڵه‌کانیم لێوه دیار بوون، گوتی:\nـ من لێره‌م، هه‌رچیتان پێویست بوو له‌خزمه‌تدام!\n- باشه، مه‌منوون!\nـ به‌ڵام تۆیش چاوت له منه‌وه بێ!\n- منیش له‌خزمه‌تدام!\nکه ویستی له ژووره‌که‌ش بچێته ده‌ره‌وه، لایه‌کی لێکردمه‌وه و به‌هێمنی گوتی:\n-ئه‌من ناوم ئایشه‌یه. ئه‌مشه‌و لێره ده‌بم. چیتان پێویست بوو، بانگم بکه‌ن!\nفره شتم له ڕوومه‌تی ئایشه‌دا خوێنده‌وه و گه‌لێ پرسیاری جۆراوجۆرم لا دروست بوون. (... ئه‌مه، ئه‌م ژنه بۆ ئه‌وه‌نده قسه‌ته‌ڕ و ڕووته‌ڕ بوو؟ باشه جله‌کانی بۆ وه‌ها بوون؟ له‌وانه‌یه پاره‌ی نه‌بێ هی تازه بکڕێ. له‌وانه‌شه هه‌ر خۆی پێی خۆش بێ به‌و شێوه‌یه دڵی خه‌ڵک بۆلای خۆی ڕابکێشێ. نا، نا باوه‌ڕ ناکه‌م. به‌ڵام خۆ ئه‌و خۆی گوتی ئه‌مشه‌و لێره ده‌بم و ... تۆ بڵێی... ئه‌م ئافره‌ته... له‌شفرۆشی بکا؟! نا! کوڕه ئه‌مه بوختانه من ده‌یکه‌م. ئه‌مه‌یه ده‌ڵێن: نیوه‌ی دنیا به بوختان ده‌سووتێ. به‌ڵام لێی نێزیک ببمه‌وه چاکه. ئا، هه‌ر چۆن بێ، لێی نێزیک ده‌بمه‌وه تا بزانم...)\nمحه له‌م کاته‌دا هاته ژووره‌وه و هه‌ودای بیر و خه‌یاڵی بڕیـم...\nسه‌عاته دیوارییه‌که‌ی ژووره‌که‌مان له چواری به‌ره‌به‌یان نێزیک ده‌بۆوه. پرخه‌ی محه له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌که‌ی ئه‌ولای مام ڕه‌شه‌وه ده‌گه‌یشته گوێ. ئه‌منیش به‌دیار هاتنه‌خواره‌ی دڵۆپه، دڵۆپی ئه‌و ئاوموغه‌زییانه که بۆ شوشتنی گورچیله‌کانی مام ڕه‌شه په‌یتا، په‌یتا هه‌ڵده‌وه‌سران، خه‌وه‌نووچکه ده‌یبردمه‌وه. له‌پڕ ئایشه هاته ژووره‌وه و خه‌وه‌نووچکه‌که‌ی له کۆڵ کردمه‌وه.\nـ هیچتان پێویست نییه؟\nئه‌من بڕیارم دابوو ته‌می گومانه‌کانم بڕه‌وێنمه‌وه، بۆیه له‌م هه‌له که‌ڵکم وه‌رگرت و ده‌سبه‌جێ گوتم:\nـ فه‌رموو دانیشه!\nئایشه وه‌ک چاوه‌ڕێی ئه‌م "فه‌رموو"ه‌ی منی کردبێ، له خوار قاچی مام ڕه‌شه‌وه دانیشت، گوتی:\nـ باشه ئه‌م مامه پیره چییه‌تی؟\nـ دوکتۆر ده‌ڵێ گورچیله‌ی هه‌وی کردووه و خوێنیشی دابه‌زیوه.\nـ جا بۆیه ده‌بێ یه‌ک، دوو ڕۆژێ بمێنێته‌وه.\nئایشه هه‌ناسه‌یه‌کی هه‌ڵکێشا و گوتی:\nـ خوا شفای بدا!\nهه‌ردووکمان چه‌ند چرکه‌یه‌ک بێده‌نگ بووین. له ئاکامدا من بێده‌نگییه‌که‌م شکاند.\nـ ده‌کرێ چه‌ند پرسیارێکت لێ بکه‌م؟\nبه شێوه‌یه‌کی ئاسایی ئه‌م پرسیاره‌م لـێکرد.\nئایشه سه‌یرێکی کردم. سه‌یرکردنه‌که‌ی مانادار بوو. پاشان گوتی:\nـ بۆ نا؟\nـ ویستم بزانم له‌مێژه لێره کار ده‌که‌ی؟\nـ حه‌وت ساڵ ده‌بێ.\nبه سه‌رسووڕمانه‌وه گوتم:\nـ حه‌وت سـاڵ؟!\nـ گشت شه‌وێ لێره ده‌مێنیه‌وه؟\nـ نا. شه‌وێ لێره‌م و شه‌وێکیش له ماڵم.\nـ ئه‌ی مانگی چه‌ندت پێده‌ده‌ن؟\nـ زۆر نییه. وه‌ک هه‌ر مووچه‌خۆرێکی دیکه.\nجارێکی دیکه‌ش بێده‌نگ بووینه‌وه. به‌ڵام ئه‌م بێده‌نگییه‌ش کاتیی بوو. هێزێ له ناخه‌وه پاڵی پێوه ده‌نام تا زیاتر ئه‌م ژنه بدوێنم.\nـ مناڵت هه‌یه؟\nبێ پێچوپه‌نا وه‌ڵامی ده‌دامه‌وه.\nـ سێ کچ و کوڕێک.\nـ به‌ڵام پێم وا نییه لێره مانگانه‌ی مووچه‌خۆرێ به‌شی گوزه‌رانی بنه‌ماڵه‌یه‌کی ئه‌وتۆ بکا؟!\nخۆزگه لاڵ بام و ئه‌م قسه‌یه‌م نه‌کردبا. ئه‌م قسه‌یه زیاتر ده‌رگای ده‌روونی ئایشه‌ی به ڕوودا ئاوه‌ڵا کردم. ئایشه به‌رۆکی کراسه‌که‌ی نه‌ختێ ڕاکێشایه سه‌ره‌وه و هه‌ناسه‌یه‌کی دیکه‌ی هه‌ڵکێشا. پاشان گوتی:\nـ ئه‌من چاره‌ڕه‌شییم زۆر دیتووه، تاڵی و سوێریم فره چه‌شتووه. مانگانه‌که‌م به‌ش بکا و نه‌کا، تازه ناچارم. بژی و مه‌مر گوزه‌ران ده‌که‌ین. ئه‌و نه‌خۆشانه‌ش دێنه ئێره، که‌م و زۆر یارمه‌تیم ده‌ده‌ن. من ئێستا به‌م ژیانه خۆشبینم.\nئایشه نه‌ختێ بێده‌نگ بوو. ده‌ستێکی به نێو قژه بۆیاخکراوه‌که‌یدا کرد و پاشان درێژه‌ی دا:\nـ پاره‌که که‌وتبووینه‌سه‌ر ساجی عه‌لـی. نه‌داری خراپ ته‌نگی پێهه‌ڵچنیبووین. ته‌نانه‌ت مشتێک ئاردمان له ماڵدا نه‌بوو کولێره‌یه‌کی لێ دروست بکه‌م و ده‌رخواردی منداڵه‌کانی بده‌م. تمه‌نێکیشمان شک نه‌ده‌برد بیده‌ین به ده‌رمان خۆمانی پێ بکوژین. له ئاکامدا ناچار بووم...، به‌ڵێ ناچار بووم هه‌ر له‌م نه‌خۆشخانه‌یه‌دا که ئێستاش کاری تێدا ده‌که‌م گورچیله‌یه‌کی خۆم بفرۆشم! له‌پێناوی په‌روه‌رده‌کردن و پێگه‌یاندنی منداڵه‌کانمدا.\nئایشه بێده‌نگ بۆوه. یه‌ک، دوو دڵۆپ فرمێسک خه‌ریک بوون به‌سه‌ر گۆنای گۆشتنیدا سه‌ره‌وخوار ببنه‌وه، به‌ڵام خێرا به سه‌ر په‌نجه‌ی لایبردن. کزه له جه‌رگمه‌وه هه‌ستا. (ئای له‌م ژنه داوێنپاک و شیرپاکه! له‌م دایکه دڵگه‌وره‌یه! ده تۆ بزانه ئه‌من چۆن چۆنی له باره‌یه‌وه بیرم ده‌کرده‌وه. تف له خۆم! تف له بیر و بۆچوونم! چۆن دادوه‌رێکم؟! نه‌گه‌یشتمه بنار، ده‌رێم لێداکه‌ند. وه‌ی شه‌رمه‌زار خۆم)...\nله سه‌رخۆ لێم پرسی:\nـ ئـه‌ی مێرده‌که‌ت؟\nئایشه هه‌ستی به نیگه‌رانیم کردبوو.\nمحه به‌ده‌م کۆکه کۆک و قرخه قرخه‌وه خه‌به‌ری بۆوه. به هه‌ستانی محه ئایشه بێ ئه‌وه‌ی قسه‌که‌ی ته‌واو بکا، ژووره‌که‌ی به‌جێهێشت.\nـ باشه کوڕه‌که‌ت ئاوه‌زی کارکردنی هه‌یه؟\nـ گه‌وره‌ی گشتیانه.\nـ ئێ له‌سه‌ر کارێ دایمه‌زرێنه، با...\nـ کوڕه‌که‌شم ده‌مێکه دوای هه‌نگاوه‌کانی ئه‌و که‌وتووه!\nله‌م کاته‌دا محه له‌گه‌ڵ دوکتۆرێ هاته ژووره‌وه و باسه‌که‌یان پێبڕین.\nـ ئێستا حاڵی زۆر چاکه و ده‌توانن ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی بیبه‌نه‌وه.\nدوکتۆره‌که پاش فه‌حسکردنی مام ڕه‌شه ئه‌مه‌ی پێگوتین.\nمحه به باوکی گوت:\nـ بابه، شوکور حاڵت فره چاکه و دوکتۆره‌که ده‌ڵێ ده‌توانین هه‌ر ئێستا یان سبه‌ینێ بچینه‌وه.\nمام ڕه‌شه پاڕایه‌وه:\nـ نا نا، کوڕم. مه‌ردی خوا بن هه‌ر ئێستا بمبه‌نه‌وه. ئه‌م دوو ڕۆژه‌م به دوو ساڵ لێچووه.\nدوکتۆره‌که و ئایشه پێکه‌وه ژووره‌که‌یان به‌جێهێشت به‌ڵام ئایشه له‌ده‌م ده‌رگاکه‌دا ڕاوه‌ستا، لایه‌کی لێکردمه‌وه و له‌سه‌رخۆ گوتی:\nـ به‌و هیوایه ئێستا لێم تێگه‌یشتبی!\nمحه به سه‌رسووڕمانه‌وه گوتی:\nـ ئـه‌رێ ئـه‌وه ئـه‌و ئـافره‌ته مه‌به‌سـتی چ بوو؟!


تاریخ ایجاد در شنبه, 08 شهریور 1393 08:02\nسایتی قه‌ڵه‌م بڵاوکراوه‌یه‌کی ئینته‌رنێتییه که له ژێر چاوه‌دێری ئه‌نجومه‌نی قه‌ڵه‌می کوردستانی ئێران ده‌رده‌چێ.\nمافی بڵاو کردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌کانی سایتی قه‌ڵه‌م پارێزراوه و، بۆ بڵاو کردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌کانی سایتی قه‌ڵه‌م پێویسته ئاماژه به سه‌رچاوه بکرێت.\nسایتی قه‌ڵه‌م له درێژه‌ی کار و چالاکییه‌کانی ئه‌نجومه‌نی قه‌ڵه‌می کوردستانی ئێران هه‌ڵده‌ستێ به هه‌وڵدان بۆ گه‌شه پێدان و ده‌وڵه‌مه‌ند کردنی زمان و که‌لتوری کوردی و هه‌روه‌ها هه‌وڵده‌دا مه‌نبه‌رێک بێت بۆ ده‌ربڕینی بیری ئازاد و ناوه‌ندێک بێت بۆ خوێندنه‌وه‌یه‌کی تیۆریانه له‌مه‌ڕ پرسی تاک و کۆمه‌ڵگا. سایتی قه‌ڵه‌م داکۆکی ده‌کا له ماف و خواسته پیشه‌ییه‌کانی رۆشنبیران به‌گشتی و بڕاوای وایه که ره‌خنه‌ی زانستی کاریگه‌رترین میتۆدی عه‌قڵانییه بۆ ئه‌وه‌ی گشت روانگه و دیارده‌کانی کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و دیالۆگ بانگهێشتن بکات. هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته سایتی قه‌ڵه‌م خۆ ده‌بوێرێ له بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی که پێوه‌ندیان هه‌یه به هه‌ڵوێستی سیاسی و په‌لاماردانی که‌سایه‌تیی تاکه‌کان.\nسایتی قه‌ڵه‌م خاوه‌نی چه‌ندین لینکی تایبه‌ته (وتاره‌کان، چیرۆک، وتووێژ و...) بۆ ئه‌رشیڤ کردنی بابه‌تی ئه‌و نووسه‌رانه‌ی که بابه‌ته‌کانیان له سایتی قه‌ڵه‌مدا بڵاو ده‌که‌نه‌وه، ئه‌م ئه‌رشیڤه پارێزراو ده‌مێنێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌یه‌ک بێت بۆ گه‌ڕان به‌داوای بابه‌تی نووسه‌ران که هاوکاری ئه‌م سایته ده‌که‌ن.\nئەرشیوی بەشی "هۆدەی هونەر " تەرخان دراوە بە ئەو بابەت و نوسراوانەی کە دەوری سەرچاوەیی و مەرجەعیان هەیە بۆ کاری ئەدەبی. لێرەدا رێنوێنییەکان و بۆچونەکانی زانایانی بواری ئەدەب و لێکۆڵینەوەی ئەدەبی کۆ دەکرێتەوە تاکو ببێتە هۆدەیەک بۆ کەڵک وەرگرتنی هۆگرانی ئەدەب و نوسین. تکایە بە ناردنی سەرچاوەگەلی باش و بڕوا پێکراو لە دەوڵەمەند کردنی ئەم بەشەدا یارمەتیمان بدەن.\nکتێبخانە ،هەروەک لە ناوەکەیدا دیارە ئەم بەشە شوێنی کۆکردنەوە و بڵاوکردنەوەی کتێب و چاپکراوەکانی نوسەران و وەرگێڕانە. هیوادارم بە ناردنی بەرهەمەکانی خۆتان کتێبخانەکەمان رازاوەتر بکەن\nسه‌رنج و هاوکاری\nخوێنه‌ری ئازیز گه‌ر ده‌ته‌وێ له‌گه‌ڵ سایتی قه‌ڵه‌م هاوکاری بکه‌ی، تکایه ئه‌م خاڵانه ره‌چاو بکه:\n1. هه‌وڵ بدرێ بابه‌تی سیاسی یان هه‌ڵوێستی سیاسی به نیسبه‌ت رووداوێکی دیاریکراوه‌وه له وتاره‌کاندا ره‌نگ نه‌داته‌وه، به‌ڵکو زیاتر بابه‌تی فکری، ته‌حلیلی بێت له مه‌جاله جۆراوجۆره‌کاندا .\n2. سه‌رچاوه‌و په‌راوێز با ئاماژه‌یان پێبکرێ.\n3. بابه‌ته‌که له سایتی دیکه‌دا بڵاونه‌کرابێته‌وه.\n4. هه‌ر بابه‌تێک ته‌عبیر له رای نوسه‌ره‌که‌ی ده‌کات و، سایتی قه‌ڵه‌م به‌رپرس نییه له ناوه‌ڕۆکه‌که‌ی.\n5. بۆ که‌ڵک وه‌رگرتن له بابه‌ته‌کانی قه‌ڵه‌م ئاماژه به سایتی ئه‌نجومه‌نی قه‌ڵه‌م بکرێت.\n6. وێنه‌یه‌کی خۆت له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌که‌ت بنێره.\n7. وردبینی پێویست له رێنووس و رێزماندا به‌کار بێنه.\n8. له پێناو مانا و زمانێکی روونتر، لێژنه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندن به مافی خۆی ده‌زانێ که به گوێره‌ی پێویست ده‌ستکاری بابه‌ته‌کان بکات.\n9. بۆ نوسین له فۆنتی Tahoma یان Unikurd که‌ڵک وه‌ربگره.\n10. بابه‌ته‌که‌ت به شێوه‌ی فایل و له رێگه‌ی Attachment بنێره.\n11. بۆ گۆڕینی هه‌ر فۆنتێکی کوردی بۆ unikurd له‌م لینکه که‌ڵک وه‌ربگره.\n12. بۆ ئه‌وه‌ی کێیبۆرده‌که‌تان بکه‌ن به کوردی و فارسی ئه‌م پرۆگرامه دابه‌زێنه كێیبۆردی کوردی و فارسی.\n13. ىۆ داگرتنی فۆنت سه‌ردانی ئه‌م ماڵپه‌ره بکه: www.kurditgroup.org


تۆفیق ئاغای گەڵاڵی..کوردپەروەر و ئەدەب‌دۆست – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » تۆفیق ئاغای گەڵاڵی..کوردپەروەر و ئەدەب‌دۆست\nگەڵاڵی، هۆزێکی گەورەی کوردن‌و لە دێر زەمانەوە لە وڵاتی شارەزووری کۆن نیشتەجێ بوون. بەشی زۆریان ئێستا لە ڕۆژهەڵات‌و باشووری کوردستان نیشتەجێن. بە چەندین شوێن‌و وڵاتی جیهاندا بڵاوەیان کردووەو لە هەندێ شوێن بچڕبچڕ و، لە هەندێ کیشوەر تۆق تۆق مۆڵیان داوە. لەم بەشەی کوردستان گەڵاڵی نزیکەی حەوتسەد ساڵە لەگەڵ تیرەکانی هۆزی گەورەی جـاف تێکەڵن‌و، لەو ماوەدا تا ئەم درەنگە، کۆچەر بوون‌و گەرمیان‌و کوێستانیان کردووە.\nهۆزی گه‌ڵاڵی چه‌ندین كه‌سایه‌تیی دیاریان تێدا هه‌ڵكه‌وتووه. یه‌كێك له‌وانه (تۆفیق ئاغای گەڵاڵی) بووه.\nتۆفیق ئاغا کوڕی عەباس ئاغا کوڕی ئەحمەد ئاغای گه‌ڵاڵی، لە (1870 ی عیسایی) لە دایکبووە، دایکی لە بەگزادەکانی بـانەیە، تۆفیق ئاغا چوار ژنی هێناوە، بەرهەمی ئەو هاوژینیانەی، شەش کوڕ و پێنج کچ بووە. ساڵی (1948) کۆچی دوایی کردووەو لە گۆڕستانی گوندی (ئەحمەد بڕندە)ی وارماوا، ئەسپەردەی خاک کراوە. خوێنه‌وارو زمانزان بووه. جگه له كوردیی، فارسی‌و عه‌ره‌بی‌و توركی‌و بڕێک ئینگلیزیشی زانیوە. به‌شداریی شۆڕشه‌كه‌ی (شێخ مه‌حموودی حەفید)ی كردووه‌و، ماوەیەک كراوه به مودیر ناحیه‌ی وارماوا، کە ئەو کاتە ناوەندی ناحیەکە گوندی (فەقێ جنە) بووە. فەقێ جنە گوندێکە لە ڕۆژئاوای دەربەندیخان.\nفەقێ جنە، بە ناوی فەقێیەکەوە ناونراوە کە لەوێ خوێندوویەتی‌و گوایە توانیویەتی جنۆکە بگرێ.\nدێڕە شیعرێکی گۆرانیی فۆلکلۆر هەیە ئەڵێ:\n« هـەڵـسـە! بـا بـڕۆیـن، بـۆ فەقێ جنە\nنووشتەیەک بکەین لەم بەختی منە! «\nئەچینەوە بۆ لای تۆفیق ئاغای گەڵاڵی..\nكاتێك شێخ مەحموودی حەفید دوورخراوه‌ته‌وه بۆ هندستان، تۆفیق ئاغاش دوور خراوه‌ته‌وه بۆ به‌ریتانیا. له‌وێ هەندێک خۆی فێری ئینگلیزیی کردووە.\nنامەیەکی دەستنووسی شێخ مەحموودی حەفید ماوە، کە بۆ تۆفیق ئاغای نووسیوە، ناوەرۆکی نامەکە سەبارەت بە ئیشێکی تۆفیق ئاغایە کە لای (بابە عەلی)ی کوڕی شێخ مەحموود بووە، شێخ ئیعتیزاری هێناوەتەوە بۆ تۆفیق ئاغا و، پێی ئەڵێ لەو کاتەدا بابە عەلی لە پۆستی وەزارەت نەماوەو (ساڵەح جەبر) وەزارەتی نوێی تەشکیل کردووە، نامەکە مێژووی (31ی 3ی 1947)و واژۆی شێخ مەحموودی لەسەرە.\nتۆفیق ئاغا، به‌شدار بووە له شۆڕشه‌كه‌ی پێشەوا (قازی محه‌مه‌د) له مهاباد، یه‌كێك له كوڕه‌كانی به ناوی (حـەسەن) له لایه‌ن مەئموورەکانی ڕژێمی شای ئێرانه‌وه ده‌ستگیر کراوەو، به به‌رچاوی تۆفیق ئاغاوه له ژێر ئه‌شكه‌نجه‌یەكی تونددا شه‌هیدیان کردووە. بەوەشەوە دەستبەرداری نەبوون، بۆ ماوەی سێ ساڵ (تۆفیق ئاغا)یان دوور خستۆتەوە بۆ تـاران.\nگەڵاڵییەکان لە کۆندا کۆچەر بوون‌و ئاژەڵدارییان کردووە، بە دوای لەوەڕدا گەڕاون بۆ وەتکردنی مەڕوماڵاتیان، لە سەرەتای بەهاردا گەرمیانیان جێهێشتووەو بەرەو شارەزوور و ئێلاخەکانی پێنجوێن‌و مەریوان‌و سەقز ڕۆشتوون، لە کۆتایی پاییز و سەرەتای زستانیشدا گەڕاونەتەوە بۆ هەوارگەکانیان لە گەرمیان‌و تا نزیکی گوڵاڵە (جەلەولا) و قەرەتەپە ڕۆشتوون، بەڵام زۆربەی کاتیان لە پووش و پەرێزی دەشت‌و هەردەی (شاکەل)دا بردۆتە سەر.\nشاکەل، دێیەکی جوان‌و دڵگیرە لە ڕۆژئاوای قەزای کەلار، دەشتەکەی چواردەوریشی بە (دەشتی شاکەل) وە نامێ‌یە. لە پیاوە قەیمییەکانی گەرمیانم بیستووە ئەڵێن ئەو دەشتی شاکەلە ئاودار بووەو کراوە بە مەرەزە، ڕەوە ئاسکی کێوی وەک ڕانەمەڕ داویەتی وە بانیاو تێر تێر لێی لەوەڕیاوە.\nشاکەل لەبەر دوو هۆکار بۆ گەڵاڵییەکان گرنگ بووە، یەکەم لەبەر ئەوەی بەگزادەو سەرخێڵ‌و پیاوە گەورەکانی گەڵاڵی زۆر دۆست‌و دڵسۆزی کەسایەتیی ڕۆحیی (شێخ سەعید شاکەلی) بوون کە دەکاتە باوکی صۆفی‌و خواناسی دەشتی گەرمیان (شێخ ئەحمەدی شاکەلی)و باپیری شێخ محمد شاکەلی و شێخ سەعید شاکەلی. مەزاری شێخ سەعید شاکەلی لە گوڕستانی شاکەلییەکانە لە نزیک گوندی (سەیدە)ی گەڵاڵی لە ڕۆژئاوای کەلار. گەڵاڵییەکان بە ڕادەیەک وابەستەی شێخ سەعید بوونە، زۆر جار سوێندیان بە سەری شێخ‌و تەنانەت ئەو دار و دەوەنانە خواردووە کە لە نزیک تەکیەو بارەگاکەی شێخ سەعید ڕووابوون.\nدووەم، هەردە و دەشتی شاکەل لەوەڕ و پاکژێکی چاکی هەبووەو جێی ڕەوە ئاسکی کێوی بووە، لەبار بووە بۆ ئاژەڵداریی. گەڵاڵییەکان بۆ موبارەکیی، کەسێکیان وەفاتی کردبێ لەو گۆڕستانە بە خاکیان سپاردووە، تا چاوبڕکا قەبری گەڵاڵییە، زۆر جاریش گەڵاڵییەکان لە کاتی مەرگیاندا بۆ لاواندنەوەی ئەو پیاوە گەورانەو ئازیزانی کۆچکردوویان بە شین‌و گریانەوە ئەم دێڕەیان وتووەتەوە:\n« هەر خـۆم بە قوربـان چەفتە و کڵاوت!\nهەر شـاکەل خۆشە، پـەی ئـاسکەڕاوت! «\nوچانێکی زمانەوانیی لەتەک وشەی (پـەی):\nــ پەی: وشەیەکی کۆنی کوردیی (گۆرانی = هەورامیی = ماچۆزوان و جافی)یە، لە باری ڕێزمانەوە ئامرازیی پەیوەندییەو بە مانای (بـۆ) دێت.\nئەم (بـۆ)ی ئامرازی پەیوەندییە جیاوازە لە ئامزازی پرسی (بـۆ)ی سۆرانی، هەروەها جیایە لەو (بـۆ)یەی ماچۆ کە بە مانای (بـۆن) دێت.\n« قیـبلەم! وە شەو بۆ .. قیبلەم! وە شەو بۆ\nمەیل کەر وە جەستەم، شەوێ وە شەو بۆ\nبـدەم نە دەمـاخ شـەوبۆت چوون شەوبۆ\nتــــا دڵــم ســـاکـن بـە بـۆی شـەوبـۆت بۆ! «\nلە دێڕی یەکەمی ئەم پارچە شیعرەی بێسارانی‌دا سێ جار (بـۆ) هاتووە کە هەر سێکیان بە مانای (بوون) دێت.\nلە دێڕی دووەمدا پێنج جار (بـۆ) هاتووە، چواریان بە مانای (بـۆن)و پێنجەمیان بە مانای (بوون) دێت.\nئەم (پـەی)یە کە گەڵاڵییەکان لەو دێڕە شیعری لاواندنەوەدا بەکاریانهێناوە، لە مەدرەسەی شیعریی گۆراندا زۆر بەکارهاتووە، مەلای جەباری (مەلا فەتاحی جەرباری ١٨٠٦-١٨٧٦) ئەڵێ:\n« (پەی) یەکێ بمرە! پەرێت مەردە بۆ\nئـەو، جە تۆ زیـاتر ئـیمـان ھەردە بۆ «\n((بۆ کەسێ بمرە! کە بۆت مردوو بێ! ئەو لە تۆ زیاتر باوەڕی بە خۆشەویستیی بەتین‌و، وەفاو، دڵسۆزیی ببێ)).\nــ پەی: لای کورد بە مانای (دۆزینەوە، پەی پێ‌بردن، دەرکپێکردن)یش دێ.\nــ پەی: بە مانای (قۆڵایی، بن)یش هاتووە، مەلەوانێک لە گۆمی قووڵدا مەلە بکات‌و بیەوێ پێی بدا لە بنی گۆمەکە، ئەڵێ ناتوانم (پەی دایەڵم). کورد بە دەریای قووڵ‌و گەورە ئەڵێن (بەحری بێ‌پەی).\nــ پەی پەی، پەیاپەی: بە مانای (تاو تاو، وردە وردە، پێ بە پێ، خۆش خۆش، یەک لە دوای یەک) دێ، مەولەوی ئەڵێ:\n« سـەدای ئـاسـیاوچی مەیـۆ پەیـاپەی\nئاسیاو خاڵییەن، نەوبەتەن! سا! دەی! «\nواتە:((خودا ئەم (بوون)ـەی لە شێوی ئاشێکدا سازاندووەو، فریشتەی گیانکێشانی کردووە بە ئاشەوانی، ڕۆژانە خەڵک ئەکاتە قوڕگی ئەو ئاشەداو وەک باراش ئەیانهاڕێ‌و گیانیان ئەکێشێ، ئەوەتا ئاش خاڵیی بووەو ئیزرایل خۆش خۆش بانگمان ئەکات‌و ئەڵێ نۆرەتانە! دەی! وەرن با گیانتان بکێشم!)).\nباسی تۆفیق ئاغای گەڵاڵی ئەکەین..\nئه‌و كه‌سه به ته‌مه‌نانه‌ی كه (تۆفیق ئاغا)یان دیوه، ئێستاش سه‌رسامن به ویقار و هه‌ڵسوكه‌وت‌و نه‌فه‌س به‌رزیی‌و، ده‌ست‌و دڵفراوانی‌و، هه‌ستناسكیی تۆفیق ئاغا.\nتۆفیق ئاغای گەڵاڵی پیاوێکی ئەدەبدۆست بووە، بە (سۆرانی و هەورامی) شیعری ناسک‌و تەڕ و پاراوی نووسیوە. چەند پارچەیەک لەو شیعرانەی ماون. زۆر دۆستی شاعیر و خواناسی دەشتی گەرمیان (شێخ ئەحمەدی شاکەلی) بووەو هاوزەمان ژیاون. دیارە هاموشۆ و کاتڕابواردنی خۆشیان پێکەوە بووە.\nشاکەل چەند جارێک ڕووخاوەو چۆڵ بووە. لە دوای چۆڵ‌و وێرانبوونی، تۆفیق ئاغای گەڵاڵی بە حەسرەتی خۆشی‌و جوانییەکانی جارانییەوە نامەیەکی ناردووە بۆ (شێخ ئەحمەدی شاکەلی)، تیایدا نووسیویەتی:\n« به یــادی ڕاو و، سـه‌یرانی (شاكه‌ل)\nبـبـینم به چـاو، ئـاسـكـان گه‌ل گه‌ل\nته‌ركم كرد وه‌ته‌ن، نـاوچـه‌ی كوردستان\nبه تـاڵیی‌و خه‌می ده‌شـته‌كه‌ی گه‌رمیان\nئێسـتـاكه، زیـاتـر ده‌ردم بــوو كاریی\nنه ڕاو ئـاســك مـــا، نـه یــادگـــاریی\nنه خـاوه‌ن (شاكه‌ل) ئه‌بـیـنم به چــاو\nنه دڵ خـاڵـیـیـه له خـه‌فـه‌ت یه‌ك تـاو\nنه پۆلی ئاسـكــان وه‌ك جـاری جاران\nنه ده‌نگی هاتـهاتی چـاپووك سواران\nشه‌و و ڕۆژ لـه بـیـری كـولـلـه و مـارم\nله كـاری گـه‌ردوون هه‌ر خـه‌مـه كـارم\nبه‌شـكـوم داخـه‌كـه‌ی جێی چـاكه‌كاران\nئـــاوه‌دان كـاتـۆ (شـاكه‌ل) وه‌ك جـاران «.\n(شێخ ئه‌حمه‌دی شاكه‌لی)یش بەم نامە، وەڵامی (تۆفیق ئاغا)ی داوەتەوە:\n« كـزه‌ی خسته جه‌رگ، دڵه‌ی خه‌مبارم\nچـه‌ند قـاتی كـردۆ ده‌رد و ئـــــازارم\nكـــه‌لامـی دڵـســـۆز (ئـاغــای گه‌ڵاڵـی)\nبه دڵــســۆزیی ئـه‌و دڵــم بـوو حــاڵی\nدۆسـته‌كه‌ی گـیـانی! ڕاستت فه‌رمووه!\n(شـاكـه‌ل) وێـرانـه و، عـه‌زیه‌تـت بووه!\nلـه‌گـه‌ڵ هـــاوڕێــیــان ڕاوت كـردووه!\nكــاتت به سـه‌یـران ســه‌رف كـردووه!\nبه‌و یـادی سه‌یران ئه‌مساڵ وه‌ك ساڵان\nته‌ركت كرد وه‌ته‌ن، ناوچه‌ی كوردستان\nنه بــه‌زم مــاوه، نه كـه‌یـف و ســه‌یران\nنه زه‌وق و شه‌وق و، زه‌مزه‌مه‌ی جاران\nلات كــۆ بــۆتـه‌وه! مـه‌یـنـه‌ت فــراوان!\nبۆ شـه‌وقی هـاوڕێـی شێخی گه‌رمیان\nئـه‌زانــێ، ئێـســتـا ده‌ردت كـاریـیه!\nكـه‌یـفـت ڕووخــاوه! نــا دیـاریـیـه\nبـه‌ڵام ئـه‌ی هـــاوڕاز! ڕه‌فـیـقـه‌كه‌ی دڵ!\nتۆ هه‌رگیز نه‌خۆی ڕێی مه‌ینه‌ت به دڵ!\nبـه ته‌وفـیـقـی زات، تـاكی بێ هـاوتـا\nڕاوی تـیــا ئه‌كه‌ی! لــه‌و زێـد و مـــاوا\nئه‌گه‌رنــا به ڕای ئـێـمـه‌ش وه‌ك یــاران\nبه‌م گـشـت ده‌رده‌وه هـه‌ی بۆ مه‌زاران «*\nهـه‌ی: ئامرازی بانگه‌وازكردنه لای کورد و عەرەب، بە عەرەبیی (حی)یە، کە بانگ ئەدرێ ئەڵێن:(حی علی الصلاە.. حی علی الفلاح..) واتە:(نوێژە! وەرن بۆ نوێژکردن! سەرفرازییە! وەرن بۆ سەرفرازیی!). لە کوردەواریی‌دا کەسێ خوازبێنی کچەکەی نەکرێ ئەڵێ (خۆ هـەی توور ناکەم!). هەر ئەم (هەی)یە کە بەقاڵ هاواری پێ ئەکات بۆ بانگردنی کڕیارانی.\n* هـه‌ی بۆ مه‌زاران: واته هه‌ی بۆ گۆڕســتان، یان با بچین بۆ گۆڕستان. مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه ئه‌گه‌ر ئاواتی ڕاوه‌ئاسك‌و سه‌یرانه‌كه‌ی (تۆفیق ئاغا) لە دەشتی شاکەل‌دا به‌دی نه‌یه‌تەوە، ئه‌وا وه‌ك یارانی پێش خۆیان، ئه‌و هه‌موو خه‌فه‌ت‌و ئاواتە ئه‌به‌نه ناو گۆڕه‌وه.\nهه‌ردوو نامه‌كه به شـێوه‌زاری (ماچۆ = هه‌ورامی) نووسراون له كاتێكدا نه تۆفیق ئاغا و نه شێخ ئه‌حمه‌د، هیچ كامیان هه‌ورامی نه‌بوون، بەڵام تا ئەوکاتەش ئەو شێوەزارە لای شاعیرانی کلاسیک‌و پیاوانی ئاینی‌و عیرفانیی زمانی ئەدەبی‌و شیعر نووسین بووە.\nئێمه هەردوو شیعرەکەمان هێناوە‌ته سه‌ر شێوازی کوردیی ناوەڕاست (سۆرانی)، ئه‌وه‌نه‌ی گونجا بێت به‌های شیعریی هه‌ردوو نامه‌كه‌مان پاراستووه، هەرەوها له ڕووخسار و ناوه‌رۆكدا. ئەگەرچی له‌هجه‌ی هه‌ورامیی تایبه‌تمه‌ندییه‌كی وه‌های هه‌یه له ڕووی مـیلۆدی‌و مۆرفۆلۆجییه‌وه، كه ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه له سۆرانی‌دا كه‌من، بۆیه ڕه‌نگه له كاتی گۆڕینی هه‌ر ده‌قێكی شیعریی له هه‌ورامییه‌وه بۆ سۆرانی، به‌شێك له چێژی ده‌قه‌كه ون ببێ.\nـ ماوەتەوە ڕەحمەت بنێرین بۆ ڕۆحی ئەو زاتانەی باسمانکرد.


پۆلیسی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، دوو تۆمەتبار دەستگیركران كە زیاتر لە چوار هەزار دۆلاری ئەمریكی ساختەیان پێبووە.\nبەڕێوبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی ئەمڕۆ یەكشەممە 11ی تشرینی یەكەم ڕایگەیاند، مەفرەزەكانی بەشی پۆلیسی نەهێشتنی تاوان و بەشی پۆلیسی فریاكەوتنی سلێمانی دوو تۆمەتباریان دەستگیركرد كە بڕێك پارەی ساختەیان پێبوو و ویستویانە لەناو بازار ساغی بكەنەوە.\nڕونیشیكردەوە، “دوای ئەوەی زانیاری گەیشتە پۆلیس لەبارەی تۆمەتبارانەوە، پۆلیسی سلێمانی لێكۆڵینەوەكانی دەستپێكرد و دوای كۆكردنەوەی زانیاری ورد و دەستنیشانكردنی شوێنی تۆمەتباران توانرا دوو تۆمەتبارەكە دەستگیربكرێن كە بڕی چوار هەزار و 600 دۆلاری ئەمریكی ساختەیان پێبووە و ویستویانە ساغی بكەنەوە”.\nپۆلیسی سلێمانی دەشڵێت، لەئێستادا تۆمەتباران (ش ، م ، م ) و ( س، م ، أ ) دانیشتووی قەزای دوز بە بڕیاری دادوەر ڕاگیراون و لێكۆڵینەوە لەگەڵیاندا بەردەوامە.\nدوێنێش بەڕێوبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای هەولێر ڕایگەیاند، “دوو كەسیان بە ناوەکانی (م.ی.ع) و (ح.ی.ع) دەستگیرکرد، کە بڕی (3500) دۆلاری ئەمریکییان ساختە کردبوو و دەیانویست لە بازاڕ ساغی بکەنەوە”.\nپێشتریش عیسا خدر ڕەشە، بەرپرسی ڕاگەیاندنی بەڕێوبەرایەتیی گشتیی نەهێشتنی مادە هۆشبەرەکانی هەرێم بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، لە ماوەی شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵدا 586 كەس بە تۆمەتی بازرگانیکردن و بەکارهێنانی مادەی هۆشبەر و دراوی ساختەوە دەستگیرکراون.\nسكاڵا لەسەر ئەو كۆمپانیایەی تایبەتە بە پێوەری زیرەكی ئاو تۆماردەكرێت\nسكاڵایەك لەسەر ئەو كۆمپانیایە تۆماردەكرێت كە تایبەتە بە هێنان و دانانی پێوەری زیرەكی ئاوی ماڵان و ئەو پارێزەرەی…


كارتێكەریی لەشکەرکێشیی ڕووسیە بۆ سەر ئۆکراین لەسەر نەزمی جیهانی – کوردستان و کورد\nكارتێكەریی لەشکەرکێشیی ڕووسیە بۆ سەر ئۆکراین لەسەر نەزمی جیهانی\nزیاتر لە دوو مانگە ئەرتەشی ڕووسیە هێرشێكی بەڕبلاوی كردۆتە سەر ئۆکراین و بەم هۆیەوە بێجگە لەوەی زیان و زەرەرێكی زۆری لە ژێرخانی ئابووریی ئۆکراین داوە، كارتێكەرییەکی زۆریشی کردۆتە سەر وەزعی ئابووری و سیاسیی جیهان بە گشتی و ئورووپا بەتایبەتی. وا دێتە بەرچاو كە ئەو شەڕە تا ئێستا چارەسەرێکی سیاسیی بەردەستی نەبێ و كۆتایی‌هاتنی شەڕ بە سەرنجدان بە ویست و داخوازییەكانی هەردولا لانیكەم بەمزووانە چاوەڕوان ناكرێ. لە لایەك دەوڵەتی ڕووسیە لە پەیوەندی لەگەڵ هەڵسوكەوتی ئۆکراین و هەروەها سیاسەتی ئورووپا، ئەمریكا و ناتۆ بەرامبەر بە خۆی ڕێگایەكی گرتۆتەبەر كە پاشگەزبوونەوە لەو ڕێگایە بۆی زەحمەتە. لە لایەكی دیكەوە ئۆکراینیش لەپێناو دیاریكردنی چارەنووسی وڵاتەكەیدا، بە لەت‌وپەت‌كردنی خاكەكەی لەلایەن ڕووسیەوە باجی ڕێگاێك دەدا كە، پشت‌كردنە لە ڕووسیە و ڕووكردنە لە ڕۆژئاوا.\nلەگەڵ ئەوەی دەوڵەتی ئۆکراین مافی خۆیەتی كە ڕوو لە ڕۆژئاوا یان ڕۆژهەڵات بكا و ئاقاری سیاسیی وڵاتەكەی بۆ خۆی دیاری بكا، بەڵام دەكرا بەر لە داگیركردنی دووڕگەی كریمە و بە دووربینی و زیرەكی خۆی لەو شەڕە لابدا. ئەو شەڕە بێجگە لەوەی كە بۆ ئەو وڵاتە شەڕی مان و مەوجوودیەتە، بۆ ڕۆژئاواش شەڕێكی حەیسییەتیە. بۆ سەرۆكی ڕووسیەش، ئەو شەڕە شەڕێكی چارەنووسسازە، بەجۆرێك كە ئەگەر لەو شەڕەدا سوپای ڕووسیە بشكێ، هەم بۆ خۆی وەک کاراکتەرێکی سیاسیی دیار دەدۆڕێ و هەم پێگەی ڕووسیە وەك گەورەهێزێك لە سیاسەتی نێونەتەوییدا دادەبەزێ. بۆیە وەختێك ئەو دوو فاكتۆرە لە پەنا یەك دادەنێن، نابێ مەترسیی هەڵگیرسانی شەڕی سێهەمی جیهانی و كەڵك‌وەرگرتن لە چەکی ناوکی بە كەم بگرین.\nكاریگەریی شەڕی ڕووسیە و ئۆکراین لەسەر نەزمی جیهانی\nكاریگەریی ئەو شەڕە لەسەر سیاسەتی نێونەتەوەیی و نەزمی ئارایی جیهانی زۆرە. بێتوو ڕووسیە لەو شەڕەدا سەر بكەوێ، نەزمی ئارایی جیهانی كە لەسەر بنەڕەتی مافی مرۆڤ، ڕێزگرتنی بەرانبەر و دەستێوەرنەدان لە کاروباری نێوخۆیی وڵاتان دامەزراوە، جێی پی لێژ دەبێ، بەجۆرێك هەر دەوڵەتێك دەستی بڕوا و هێز دەخۆیدا شك بەرێ، پەلاماری وڵات و دەوڵەتانی لاوازتر لە خۆی دەدا و خاكەكەی داگیر دەكا. بەكورتی یاسای جەنگەڵ كە بریتییە لە بەهێزەكان لاوازەكان قوت دەدەن زاڵ دەبێ و بۆ شێواندنی ئەو نەزمە جێگرتووی جیهانییە ڕووسیەش بەتەنیا نییە، بەڵكو چینیش پشتیوانیی لێ دەكا.\nچین و ڕووسیە بێجگە لەوی ڕووبەرێكی زۆری خاكی جیهانیان هەیە، لە ڕووی پیشەسازی و كەرەسەی خاو و وزەوە، پێویستییەكی زۆریان بەیەکتر هەیە. ڕووسیە سەرچاوەی وزە و كەرەستەی خاوە و چینیش وڵاتێكی سەنعەتییە و پێویستییەكی زۆری بە نەوت و گاز و كەرەسیەی خاوی ڕووسیە هەیە. بۆیە لەو بارەوە بێجگە لەوەی پێویستییان پێك هەیە، هەردوكیشیان سەرچاوەی داهاتن بۆ ئەویتر. بێجگە لەوە ئەو دوو وڵاتە لەمەڕ پرسی دێموكراسی، مافی مرۆڤ و مافی كەمایەتییەكانیش هەم وەكوو یەك بیر دەكەنەوە و هەم لەو بارەوە سیاسەتێكی هاوبەشیان هەیە. هەردوو ئەو گەورەهێزانە نە لە نێوماڵی خۆیاندا باوەڕیان بە دێموكراسی، مافی مرۆڤ و مافی كەمایەتییەكان هەیە و نە لە دەرەوەی وڵاتەکەی خۆشیاندا. ڕووسیە دوای ڕووخانی سیستەمی سۆسیالیستی لەگەڵ ئەوەی پێی ناوەتە نێو بازاری ئازاد و سەرمایەدارییەوە، بەڵام لە ڕووی سیستەمی بەڕێوەبەری و پرسی دێموكراسی كرانەوەیەكی ئەتۆی بەخۆوە نەدیوە. ئەوە بۆ چینیش هەربەو جۆرە و تەنانەت بەولاوەتریشە. هەردووک ئەو وڵاتە بەهۆی تەماحێك بۆ سەر خاكی تایوان و ئۆکراین و شوێنەكانی دیكە هەیانە، هەم لە شوڕای ئەمنییەتدا سیاسەتەكانی ڕۆژئاوا بلۆك دەكەن و هەم پشتیوانی لە سیاسەتی یەكتر دەكەن لەو پەیوەندییەدا .\nسیستەمی ڕۆژئاواش ( ئەمریكا و ئورووپا ) وەكوو ڕوسیە و چین سیستەمێكی كاپیتالیستییە، كە جۆرێك لە دێموكراسی بە ناوی دێموكراسیی ڕۆژئاوایی بەرێوەی دەبا. ئەو دێموكراسییە لەسەر بنەڕەتی نیزامی پارلمانی، سیستەمی چەند حیزبی (پلورالیزمی سیاسی) و هەروها لەسەر بنەمای پاراستنی مافی مرۆڤ بە هەموو کەموکوڕییەکانیەوە هەڵدەسووڕێ، هەڵبەت وەخۆگرتنی ئەو هەمووە پەنابەر لە گۆشە و كەناری جیهان خۆی یەكێك لە پێوەرەکانی پاراستنی مافی مرۆڤە. جیاوازیی دیكەی ڕۆژئاوا لەگەڵ ڕووسیە و چین لەوەدایە كە ڕۆژئاوا ئەگەر بۆی بگوونجێ لە دەرەوەی خۆشیدا پێی خۆشە نیزامی دێموكراسی و مافی مرۆڤ جێگیر بکا، هەرچەند لەو بارەوە ڕوانگەی و پڕاکتیکی ئەمریكا و ئورووپا بۆ جێگیرکردنی دێموكراسی لە جیهاندا وەكوو یەك نییە. لە حاڵێكدا ئەمریكا بۆ گۆڕانكاریی دێموكراتیك هەتا ئێستا تەنانەت لە هێزی سەربازییش كەڵكی وەرگرتوە، ئورووپا پێی وایە نابێ بە هێزی ئەرتەش ئەو كارە بكرێ، بەڵكوو پێویستە یارمەتیی حكوومەت و دامەزراوە سیاسییەكان بدا كە بۆخۆیان دێموكراسی و مافی مرۆڤ جێگیر بکەن. لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا جیاوازییەكی سەرەكیی نێوان ئەو دوو بلووكە لە پەیوەندی لەگەڵ جیهانی دەرەوەی خۆیان ئەوەیە: لە حاڵێكدا ڕووسیە و چین بەبێ دیكتاتۆرەكان ناژین، ئورووپا و ئەمریكا لەگەڵ ئەوەی پێیان خۆشە لەگەڵ وڵاتانی دێموكراتیک هەڵسوكەوت بكەن، بەڵام لەگەڵ دیكتاتۆرەکانیش هەڵدەکەن.\nپێكگرتنی سیستەمی ئەو دوو بلووكە لەوبارەوە گرینگە و مەبەستی ئەو نووسینەش ئەوەیە كە، كێ و چ هێزگەڵێك جەمسەری سیاسەت و نەزمی جیهانیان بەدەستەوەیە؟ دوای شەڕی ئۆکراین بیرۆكەی ئەوە لە لایەن ڕووسیە و چین هەتا دێ زیاتر بەهێز دەبێ كە ئەو دوو گەورە هێزە بە شێوازی خۆیان بیانەوێ دەست لە دۆخی نەزمی جیهانی وەربدەن و نەزمێك جێ بخەن كە بۆ خۆیان گەرەکیانە. ئەو ناتەبایی و شەڕەی ئێستای نێوان ڕۆئاوا و ڕووسیە و چین، دەگەڕێتەوە بۆ دوو هۆكاری بنەڕەتی: زیندووكردنەوەی شکۆ و دەسەڵاتی پێشووی سۆڤییەت و بەرژەوەندیی ئابووری و داگیركردنی بازارەكانی جیهان. بۆ چین پاراستنی بەرژەوەندیی ئابووری و دەست‌ڕاگەیشتن بە سەرچاوەی كەرەستەی خاو و بازاڕەكان جیهان پرسێکی ژیانەکییە و بۆ ڕووسیەش زیندووكردنەوەی دەسەڵات و ئەتۆریتە لەسەر بنەڕەتی یەكیەتیی سۆڤیەتی پێشوو، بۆتە مەزنەخەون. دیارە لە بلووك‌بەندیی ئێستادا وەكوو پێشوو ناتەباییەكی ئیدئۆلۆژیك لە ئارادا نییە کە یەكیان سۆسیالیستی و ئەویتریان كاپیتالیستی بێ و، لەو بارەوە شەرعییەتێك بدەن بە ناتەباییەكە. لەگەڵ ئەوەی هەردووك بلووك لە نێوەرۆكدا كاپیتالیستین، بەڵام سەرمایەداری لە ڕۆژئاوادا ڕەگ و ڕیشەیەكی قووڵ و دوورودرێژتری هەیە، بە جۆرێك هەم پەرەگرتووترە و هەم پێشكەوتووترە لە ڕووسیە و چین.\nلە حاڵێكدا ڕۆژئاوا بۆ وەدەست‌هێنانی بازار بۆ بەبازاڕکردنی كاڵا و شتومەكەكانی پێویستیی بەوە نییە بە زەبری هێز (سوپا) وڵاتان داگیر بكا، بەڵام بۆ ڕووسیە داگیركردنی بازاڕەكانی جیهان لە ڕێگای هێزەوە گرینگیی تایبەتی هەیە. بۆیە گاز و وزەش وەك چەک بەکار دێنێ و هەر جارناجارێ بۆڕییەکانی گاز بەسەر ئەو وڵاتانەدا دادەخا کە گرفتی لەگەڵیان هەیە! چینیش ئەگەر چی بۆ دابین‌كردنی بازاڕەكانی جیهان بۆخۆی كەڵك لە هێزی زبر و زۆر وەرناگرێ، بەڵام لە ڕێگای دانی قەرز و پووڵی نەغد، وڵاتان قەرزداری خۆی دەكا و دەست بەسەر بنكە و بنیاتە ئابووری و پیشەسازییەكان دادەگرێ. كەوابوو هەر هێزێك لەو گەورەهێزانە سیاست و نەزمی جیهانی دیاری بكا، نەزم و سیاستەكە ئاوێنەێكی باڵانوێنە لە هەڵسوكەوتی ئەو هێزە لەمەڕ دێموكراسی و پڕەنسیپە دێموکراتیک و جیهانداگرەکان هەم لەنێو خۆی و هەم لە دەرەوەی خۆیدا.\nكاریگەریی شەڕی ڕووسیە و ئۆکراین لەسەر پرسی كورد\nئەگەر ڕووسیە وەك گەورەهێزێك قەرارە خاك و نەتەوە لێک‌دابڕاوەكان بخاتەوە سەریەك، شتێكی زۆر باشە، بەڵام بۆ ئەو كارە لەپێشدا پێویستە وەك گەورەهێزێك ڕوانگەی خۆی لەمەڕ خاك و نەتەوە دابڕاوەكان بەبێ جیاوازی بۆ خەڵكی جیهان ڕوون كاتەوە و لەو بارەوە دۆكتۆرینی خۆی بداتە دەرێ. هەرچەند بێتوو سیاسەت و ستراتیژییەكی ئەوتۆش بگرێتەبەر، نەک بە بەکارهێنانی زەبر و هێز، بەڵكو پێویستە لە ڕێگای پشتیوانی‌كردنی سیاسی لەو نەتەوانە بۆ ئەو کارە یارمەتیدەریان بێت. سیاسەتێكی ئەوتۆ كە خاك و نەتەوە دابڕاوەكان پێكەوە دەلكێنێتەوە، بەر لە هەر نەتەویەك بە قازانجی كورد و پرسە نەتەوایەتییەکەیەتی؛ نەتەوەیەك كە بەپێچەوانەی ویست و ئیرادەی خۆی بەسەر چوار دەوڵەت-نەتەوەدا دابەش كراوە. بەڵام بە پێچەوانە ئەو ڕوانگەیە لە سیاسەتی ڕووسیەدا هەر بە تەنیا نەتەوەی ڕووس دەگرێتەوە! لە ڕاستیدا بوونی كەمایەتیی ڕووس لەو وڵاتانەی دوای تێكچوونی یەكیەتیی سۆڤیەتی پێشوو سەربەخۆ بوون، بۆتە بیانوویەکی بنەڕەتی بۆ دەستێوردان و داگیركردنی خاكی ئەو وڵاتانە لەلایەن ڕووسیەوە. ڕووسیە نەك هیچ بەرگرییەك لە مافی كەمایەتییەكانی غەیرە ڕووس لە نێوخۆی و جیهاندا ناكا، بەڵكوو تەنانەت خۆی بە توندترین شێوەش سەركوتیان دەكا، یان ڕێگا دەدا سەركوت بکرێن و ئەوەش ناتەباییەكی زۆری لە سیاسەتی ڕووسیە لەمەڕ پرسی نەتەوەكان پێك‌هێناوە. لەگەڵ هەموو ئەوانەش كەمایەتیی ڕووس لە ئۆکراین و شوێنەكانی دیكەی جیهان مافی خۆیانە لە چوارچێوەی ئۆکراین و وڵاتانی دیكەدا مافە نەتەوایەتییەكانیان دەستەبەر ببێت.\nئەو داگیركارییەی ڕووسیە کە لەو چەند ساڵەدا بە بیانووی بەرگری لە مافی كەمایەتیی ڕووس دیكا، زیانێکی زۆری بۆ پرسی نەتەوە بێ‌دەوڵەتەكان بەگشتی و یەك لەوان كورد هەیە. ڕووسیە بە گرتنەبەری سیاسەتێكی ئەوتۆ ئاوێك دەڕێژێ كە، ئەوانەی لە هاوکێشە سیاسییەکاندا هێزێك لەخۆیاندا شك دەبەن، پەلاماری بێ‌هێزەكان بدەن و خاكەكەیان داگیر بكەن. هاوکات ئەو هەڵسوكەوتەی ڕووسیە لەگەڵ دراوسێیەكانی، كارتێكەرییەكی زۆری لەسەر دوو دەوڵەتی بەهێزی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، تورکیە و كۆماری ئیسلامی هەیە. هەم توركیە و هەم كۆماری ئیسلامی لە سەرەتاوە تا ئێستا نەیانشاردۆتەوە كە چاوی تەماحیان لە خاكی دەوڵەتان و نەتەوەكانی دیكەی ئەو ناوچەیە و یەك لەوان كورد بڕیوە. هەردووكیان بە بەئەمنیەتی‌کردنی پرسی كورد ئەو ئیزنەیان بە خۆیان داوە خاکی دراوسێیەکان -عێڕاق و سووریە- داگیر بکەن. ساڵهایە توركیە بە بیانووی هەبوونی پارتی كریكارانی كوردستان بەشێك لە خاكی باشووری كوردستان و چوار ساڵیشە عەفرین و بەشێكی بەرچاو لە خاکی كوردستانی سووریەی داگیر كردوە. لەگەڵ ئەوەی شێوازی داگیركاریی كۆماری ئیسلامی لەگەڵ توركیە جیاوازیی هەیە، بە چەشنێك كە كۆماری ئیسلامی زیاتر هەوڵی ئەویە لە ڕێگای هێزە نیابەتییەكانەوە سیاسەتی دەوڵەتانی ناوچە بهێنێتە ژێر ڕەكێفی خۆیەوە، بەڵام دەكرێ بڵێن لە نێوەرۆكدا ئامانج و مەبەستی هەردووك لایەن هەر یەكە. ئەوەش كە كەی كڵاوی ئەو دووانەش -توركیە و ئێران- لەسەر فراوانخوازییەکانیان لە ناوچەدا تێك دەگیرێ، جارێ ڕوون نییە، بەڵام مادام هەردوك لا لەسەر ئەو سیاسەتەیان بەردەوام بن، ڕۆژێك لە ڕۆژان هەر تێک دەگیرێن.\nئێستا بە سەرنجدان بەو کەڵەوەکێشییانەی ڕووسیە لە ئاستی جیهان بۆ شێواندنی نەزمی ئارایی دەیكا و چینیش بە جۆرێك پشتیوانیی لێ دەكا و، بە سەرنجدان بە کشانەوەی ڕێژەیی سەربازیی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست و جیهاندا، دەست بۆ تەڕاتێنی زیاتر كۆماری ئیسلامی و تورکیە لە هاوکێشەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەگشتی و مەسەلەی كورد بە تایبەتی ئاوەڵاتر دەبێت. هەربۆیە لەو قۆناغەدا گرینگە كە كورد و هێزە سیاسییەكانی زۆر لە جاران زیاتر خەم لەو پرسە هەستیارە بخۆن و لەو بارەوە دوو ئەكی بنەڕەتییان دەكەوێتە سەرشان:\nئەركی یەكەم ئەوەیە كە سەرەڕای جیاوازیی بیروبۆچوون و جیاوازیی دۆخی سیاسیی بەشەكانی كوردستان لەگەڵ یەكتری، پێویستە جووڵانەوەی كورد لە هەموو سەردەمێكی‌تر یەكگرتووتر و تۆکمەتر بێت. ئەركی دوهەمیش ئەوەیە هێزەكانی نێو جووڵانەوەی كورد هیچ بەیانوویەک نەدەن بە دەست دوو دەوڵەتی فراوانخوازی تورکیە و كۆماری ئیسلامی كە لەشكركێشی بۆ سەر خاكی بەشەكانی دیكەی كوردستان بكا و خاكەكەیان داگیر بكا .\nتاگی بابەت: كارتێكەریی لەشکەرکێشیی ڕووسیە بۆ سەر ئۆکراین لەسەر نەزمی جیهانی


یاسا بۆ مردوو داناڕێژرێت\nبۆچوون / بیروڕا :: 24/08/2016\nبۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو پەلامارە شارستانییەی کە وەکو زریان هەڵیکرد بەسەر خەونە نەونەمامەکانماندا بۆئەوەی بگەینەوە بە کاروانی ئەو نەتەوانەی کە یاساکان و تۆمارکراوەکانی مۆدێرنیتە و پاش مۆدێرنیتە بەخشندانە بوونە هۆی سەرخستنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییەکانی و کەرامەتی: ئێمە پێویستمان بە دۆزینەوەی ڕێگای مسۆگەرە بۆ وشککردنەوەی ئەو سەرچاوانەی کە ئەم مۆمیاکراوانە دەپارێزێت و بە زیندوویی دەیانهێڵێتەوە. کاتێک کە چاوێک بە ئەزموونی کۆمەڵگا و دەوڵەتانی پێگەیشتوودا دەخشێنینەوە دەبینین هەموویان پەیوەستن بەو یاسا و تۆمارکراوانەی کە بەرژەوەندی نەوەکانی ئێستا و ڕابردوویان لەبەرچاوگرتووە، نەک وڵاتە بەدبەختەکانی ئێمە کە گیرۆدەی پیرۆزکردنی ڕابردوو بوون و پاڵەوانییەتییەکانیان دەبەنە کەشکەڵانی فەلەک و تەنانەت ڕێگاش بە باڵندە نادەن کەش و هەوا و ڕووداوەکان و ژیاننامەی پاڵەوانە ڕاستەقینەکانی بدۆزێتەوە.\nیاسادان لە ژیانی کۆمەڵگا و نەتەوەکاندا ڕەنگدانەوەی قوڵاییەکانیانە و توانا و ئاواتەکانیان بەرجەستەدەکات. ئەوەی ڕەنگدانەوەی یاساکان لەم وڵاتەدا دەبینێت سەری سوڕ دەمێنێت لەو نشێوە قوڵەی کە تێی کەوتووە لەوکاتەوەی کە بوونەوەرە خەرافییەکە دەسەڵاتی ڕەهای گرتووەتە دەست و هەموو چارەنووسی وڵاتانی لەو قسە باوەدا کورتکردووەتەوە کە دەڵێت (یاسا لای من نوکە قەڵەمێکە) و بووەتە هۆی دروستبوون و مانەوەی کۆمەڵە ڕەفتار و ڕەوشت و نەریت و بەهایەک کە بە ئاسانی ناتوانین بیانسڕێنەوە. لێرەوە دەتوانین ئەو هەموو بێسەروبەرییە بناسینەوە کە پاش نەمانی ڕژێمی لەگۆڕنراو، لەبواری یاساداناندا سەریهەڵدا. گرنگترین و ترسناکترین یاسا لەم قۆناغی وەرچەرخانەی مێژووی تازەی عێراقدا بەپەلە و لەژێر چاودێری کۆمەڵە هێز و فراکسیۆنێکدا داڕێژرا کە هیچ تێڕوانین و پرۆژەیەکیان نییە بۆ عێراق. ئەڵڵاهوومە ئەوانە نەبێت کە لەماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵدا تەنیا هەر دووبەرەکی و ململانێ و جەنگیان لێ کەوتووەتەوە کە هەموو هەوڵ و سامان و کات و تواناکانی عێراقیان بەفیڕۆدا. ئەمە لەگەڵ عێراقییەکاندا ڕوویدا لە شارەکانیان و لە بازاڕ و شەقام و گۆڕەپانەکانیاندا کە بوونەتە مەڵبەندی تەقینەوە و دەمانچەی بێدەنگ و لوغم و تەقەمەنی. ئەمە پێشتر دەرهەق بە دەستووری وڵات کرا کە بڕگەکانی سیخناخ کران لە دەستەواژە و دەربڕینی ترسناک و دژ بەیەک، ترسناکتر لە کەرەستە کیمیاویی و ئەتۆمی و تەقەمەنییەکان. ئەمە ڕاستییەکە شارەزاکانی بواری دەستوور زۆرباش ئاگادارن لێی، بەڵام وەک هەموو عێراقییەکانی دیکە گوێی خۆیان لێ کەڕ کردووە بۆئەوەی درێژە بدەن بە ژیانە کارەساتبار و بێزارکەرەکەیان.\nعێراقی نوێ مەزهەبەکان و تاقمەکانی ناسنامە کوشندەکان دروستی ناکەن. عێراق چاوەڕوانی پرۆژەی دەوڵەتی نیشتمانی بوو وەک باقی ئەو دەوڵەتانەی دیکە کە زۆریان چەشتبوو بەدەست کۆیلایەتی و ستەم و چەوساندنەوەوە و پاشان ڕێگا تاقیکراوەکەیان دۆزییەوە: واتە دەوڵەتی نیشتمان و هاونیشتمانیی ڕاستەقینە نەک ساختە. ئەو دەوڵەتەی کە هاونیشتمانییەکانی دەپارێزێت بێ هیچ جیاوازکارییەکی نەتەوەیی و مەزهەبی. دەوڵەتێک کە مافە سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و کەسێتییەکانیان دەپارێزێت. دەوڵەتێک کە پێی وایە ئایین و سرووتە مەزهەبییەکان مەسەلەیەکی تایبەتن بە تاکی کۆمەڵگا و دەوڵەت هیچ هەقێکی پێوەی نییە. ئێمە لەم ئەزموونە نەونەمامەماندا خۆمان لە هەردوو جەژنەکە کرد. دەسەڵات نە بۆ مردووان و نە بۆ زیندووانە. جا بۆئەوەی فریای خۆمان بکەوین و لەم قۆناغەی بێئەقڵی و دوورکەوتنەوە لە ئەقڵ و ژیری و ئازایەتی: پێویستە مردووەکانمان دووربخەینەوە لە کێشەکانمان و لە مەسەلە بایەخدارەکانمان کە هیچ پەیوەندییەکیان بەوانەوە نییە. چونکە یاسا بۆ مردوو داناڕێژرێت بەڵکو بۆ ئێستایە و بۆ ئایندە. جا ئەگەر ڕاستگۆ بین لەم مەسەلەیەدا پێویستە یاسایەکی وا دابنێین بۆ حیزبەکان کە ڕێگەیان پێنەدات ببنە مایەی تاقم تاقمێنە و نانەوەی دووبەرەکی بەڵکو مەرجێکی وایان بۆ دابنێین کە هەموو عێراقییەک بەبێ جیاوازی بتوانن کاری تێدا بکەن. هەر بەم شێوەیە یاسادانان دەتوانێت کۆمەڵگاکانی خۆی بپارێزێت لە ئاژاوە و بزربوون و بیگەیەنێتە کەنارەکانی ئارامی و گەشەکردن.\nجەمال جەسانی:: 24/08/2016


وتەبێژی قوباد تاڵەبانی؛ پێویستە جارێكی دیكە شاندێكی هەرێم بچنەوە بەغدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوتەبێژی فەرمی جێگری سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیێنێت ، چاوەڕوانی ئەوەن سەرۆككۆماری عێراق واژۆ لەسەر بودجە بكات و بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە، دەشڵێت، “دەبێت حكومەت بڕیار لەبارەی لێبڕینی مووچەوە بدات، ئەگەر داهاتی هەرێم بگاتە 895 ملیار مووچە بەبێ لێبڕین دەدرێت”.\nسەمیر هەورامی، وتەبێژی فەرمی جێگری سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان لە لێدوانێكیدا ڕایگەیاندووە، حكومەتی هەرێم مانگانە پێویستی بە 895 ملیار دینارە بۆ ئەوەی مووچەی مووچەخۆران بە تەواوی بدات .\nرایگەیاندووە، لەئێستادا چاوەڕێین حكومەتی عێراقین بزانن چەندێك بەر هەرێمی كوردستان دەكەوێت، ئەم مانگە وەكو تاقیكردنەوە وایە، ئەگەر بە داهاتی نانەوتییەوە كە 50٪ـی لای حكومەتی هەرێمی كوردستانە، داهات گەیشتە 895 ملیار دینار، ئەوا 100٪ مووچە بەبێ لێبڕین دابەش دەكرێت.\nسەمیر هەورامی بۆ ڕووداو ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، كە ڕەنگە پێویست بكات شاندێكی دیكەی هەرێمی كوردستان بچن بۆ بەغدا بۆ ئەوەی رێكارەكانی چۆنییەتی جێبەجێكردنی یاساكە دابڕێژنەوە.\nئەمە لەكاتێكدایە ، بڕیارە ڕۆژی سێشەممە 5ی نیسانی 2021 بودجەی گشتی ئەمساڵی عیراق ڕەوانەی سەرۆكایەتی كۆمار بكرێت بۆ واژۆكردنی دواتر بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە.\n21 شوبات 2021 7.15 pm\nخەڵك- بڕیارە ڕۆژی پێنچ شەممە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١ دابەشكردنی مووچەی مانگی شوبات دەست پێبكات و لەماوەی چەند ڕۆژێك مووچەی…


07:51 - 23/07/2020 588 جار خوێندراوەتەوە\n"زه‌مه‌ن" یادگار سدیق گەڵاڵی\nبۆیەکەم جار لە مێژوی فرۆشی نەوتی عێراقدا دوو مانگ لەسەریەک نەوتەکەی لە سەروو نەوتی خاوی برێنتەوە دەفرۆشێت.\nوەزیری نەوتی عێراق ئیحسان عه‌بدولمه‌جید لە چریکەیەکدا لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر دەڵێت ” گەڕانەوە بۆ ڕۆڵی پێشەنگی لە بازاڕی نەوتی جیهانیدا لە گەڵ بوونی بەربەرەکانێ و ئاستی بەربەستەکاندا. بۆ یەکەم جار لەمێژوویدا عێراق دا بۆ دوومانگ لەسەریەک نەوتی خاوی ئامادەی بۆ هەناردەکردن لە سەرو نەوتی خاوی برێنت دەفرۆشێت” وەهەروەها دەڵێت ئەمە خاڵێکی سپیە لەبەرنامەی کاری حکومەتدا.\nلە جیهاندا چەند جۆر نەوت هەیە کە وەک بنەما دادەنرێت (بێنچ مارک) سەرەکیترینیان نەوتی خاوی ڕۆژئاوای تەکساس ناسراو بە WTI وە نەوتی دەریای باکوریناسراو بە برێنت Brent, ئەمەی دواییان دوو لەسەر سێی وڵاتانی بەرهەم هێنی نەوت لە جیهاندا وەکو بنەمایەک بۆ دیاری کردنی نرخی نەوت بەکاری دێنن . نەوتی هەرێمی کوردستان و ئێراق لەسەر بنەمای نەوتی خاوی برێنت دەفرۆشێت.\nلە ڕابوردودا هەمیشە عێراق لەژێر ئەو پێنچ مارکە وە بە چەند دۆلارێک ( ٢ بۆ ٣ دۆلار) نەوتی فرۆشتووە، بەڵام هەرێمی کوردستان بەپێی ڕاپۆرتی دیلۆیت بەتێکڕا بە ساڵی ٢٠١٩ دا بە ١١ دۆلار و ٣٥ سەنت لەژێر نرخی برێنتەوە نەوتی فرۆشتووە.\nنەوتی خاوی برێنت یان خاوی دەریای باکوور بە نەوتێکی سوک و شیرین ئەژمار دەکرێت سوکە چونکە چری کەمە و شیرینە چونکە لە پێکهاتەکەیدا ڕێژەی گۆگردی کەمە.\nبەرهەمهێنەرانی نەوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پشت زیاتر دەبەستن بەنەوتێک کە کبریت ( فسفۆڕ) ی بەرز و چڕی زۆرە، دوای ئەوەی پاڵاوگەکانی ئاسیا داخوازیان لەسەر ئەو جۆرە لە نەوت زیاد کردووە. بەتایبەت دوای ئەوەی هاوپەیمانێتی ئۆپیک پلەس بەنیازە بەرهەم زیاد بکات ئەمەش هاوکار دەبێت کە دابینکردنی ئەو جۆرە نەوتە زیاد بکات.\nهەریەک لە عێراق ، ئیمارات و قەتەر نرخی فرۆشی نەوتی فەرمی مانگی ئاب لە جۆری مامناوەند- ترش (Medium- Sour) زیادکردووە . ئاسیا هەندێک لە پاڵاوگەی نەوتی زۆر پێشکەوتووی جیهانی هەیە کە دیزاین کراون بۆ ئەوجۆرە نەوتە خاوە، کە داخوازی زیاتر لەسەر بەراورد بە نەوتی جۆری سوکتر ، چونکە ئەو نەوتە ترشە سوتەمەنی فرۆکە و دیزلی زیاتری لێ بەرهەم دێت. ئەم جۆرە مام ناوە دو ترشە لە نەوتی خاو فشاری زیاد لە سەر خستنە روی هەیە ، بەهۆی کەمکردنەوەی بەرهەمی ئۆپیک پلەس و ئەو گەمارۆیەی لەسەر بەرهەمی ڤەنزولا و ئێران هەیە . وەلەهەمان کاتدا خستنەروی ئەو جۆرە لە نەوتی کە کبریتی کەمە زیاترە.\nجۆن دریسۆن گەورە ستراتیجیست لە کۆمپانیای JTD EnergyService لە سەنغافورە دەڵێت ” لە ژینگەیەکدا کە خواست کەمە پاڵاوگەکان کەمتر مەیلیان بەلای نەوتی سوک هەیە، زیادی ڕێژەی کبریت لەنەوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهای باشتر دەدات بەپاڵاوگەکانی ئاسیا کە ئاڵۆزترن”\nعێراق نرخی مانگی ئابی بۆ نەوتی بەسرە سوکی مامناوەند (Medium light) بە ٢,١$ لە نرخی بێنچمارکی عمان – دبی دیاری کرد، کە بەرزترینە لە شەش مانگی ڕابوردودا. ئەبوزەبی نرخی زاکۆی سەرو بە ٢٠ سەنت لەسەرو جۆری موربان دیاری کردووە، لە کاتێکدا لە مانگی حوزەیراندا یەکسان بوون. نرخی نەوتی خاوی ماربین قەتەر تۆزێک لەسەرو قەتەر لاندی سوک بووە بۆمانگی ئایندە.\nنرخی نەوتی خێرا رەنگدانەوەی خواست و خستنەڕوو بوو. کۆمپانیای سۆمۆ کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق نەوتی بەسرەی سوکی بە ٩٠ سەنت لەسەروو نرخی فەرمی مانگی رابوردووە وە فرۆشتووە، لە کاتێکدا نەوتی دوبەی سوک-ترش (Light- Sour) موربان بە ٨٠ سەنت کەمتر لە نرخی خێرا مامەڵەی پێوە کراوە.\nخاوی مۆربان جۆرێکە (Disillates- rich) دڵۆپاندن – دەوڵەمەند. API ئەی پی ئای ٤٠ وڕێژەی سولفەری 0.7% کە زۆر داوا لەسەرە بەتایبەت لەوکاتانەی داوا بۆ مەبەستی پیشەسازی زۆرە ,لەکاتێکدا خاوی بەسرەی سوک کە API ئەی پی ئای ٣٠ و سولفەری ٢,٩ % پاشماوەی زیاترە کە دەتوانرێت بگۆڕرێت بۆ سوتەمەنی بەنرخ وکو بەنزتن لەڕیگەی دوبارە تێکشکاندنیەوە لە پاڵاوگەکان.\nسه‌رچاوه: رێكخراوی روونبیین


رێگاي ئێوه ئابوري » کاردانەوە لەبەرانبەر داخوازییەکی سۆران عومەر\nدوای ئەوەی کە سوران عومەر نوێنەری بزووتنەوەی ئیسلامی لەپارلمانی کوردستان لە نووسراوێکدا خوازیاری کۆتایی هێنان و هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان بوو ئەبووبەکر هەڵدانی نوێنەری یەکگرتوو لەپارلمانی کوردستان کاردانەوەی نیشان دا.\nهەڵدانی دژی هەرجۆرە هەڵوەشاندنەوەیەکە و لەوڵامی سۆران عومەردا نووسی: دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان پیروزە و دەرئەنجامی یەک سەدە خوێن رشتن و برینە سارێژ نەبووەکان و کۆمەڵکوژییەکانە و دەبێت وەک چاومان بیپارێزین. سەرەڕای هەموو گەندەڵی و هەرەس هێنانیشی نابێت کوردستان ببێتە قوربانی هەندێک کەسی نابەرپرسیار و تاڵانچی.\nناوبراو لەدرێژەدا جەختی کردەوە کە هەرێمی کوردستان دەسەڵاتدارانی وەها بە خۆیە نابینێ کە لەهەموو قەیران و ئازارێک رۆلیان هەبووە و بەسەر خەڵکیان هێناوە ئەوانە دەبێت چاوەڕی چارەنووسی پڕ لە شەرمساری بن.\nشایانی باسە سۆران عومەر رایگەیاندبووە کە ئەگەر بە نارەزایەتی دەربڕین شتێک ناگوڕدرێت دەبێت دەسەڵات هەڵبوەشێتەوە کە بۆتە دۆزەخێک بۆ کوردەکان و شوێنێکی ئەمن بۆ دوژمنانی کورد.\nبرچسب ها : ئەبووبەکر هەڵدانی , سۆران عومەر , هەرێمی کوردستان , یەکگرتووی ئیسلامی


مانگانە ١٠٠ پەرستاری ئێرانی کۆچ دەکەن\n12:50 - 19 خاکەلێوه 2721\nسەرۆکی گشتیی ڕێکخراوی نیزامی پەرستاری وتوویەتی کە ئاماری کۆچکردنی پەرستارەکان بەنیسبەت ساڵەکانی پێشترەوە هەڵکشاوە و بە شێوەی نێونجی مانگانە ١٠٠ پەرستار کۆچ دەکەن.\n"محەممەد میرزابەیگی" سەرۆکی گشتیی ڕێکخراوی نیزامی پەرستاری، هەروەها ڕایگەیاندووە کە وڵاتانی دیکە زۆر بە باشی پەرستارە ئێرانییەکان وەردەگرن و پەرستاری کە لە پیشە ئەستەم و زیانبارەکانە، ژنان دوای ٢٠ ساڵ کار خانەنشین دەکرێن و پیاوانیش پاش ٢٥ ساڵ.\nناوبراو هەروەها ڕایگەیاندووە کە بەرپرسان لەو ماوەیەدا ئەو یاسایەیان نەپاراستووە یان مافی بیمەیان کەم کردووەتەوە و تەنانەت جەریمەشیان کردوون و بۆ ئەم کێشانە سەرۆکی "دابینکردنی کۆمەڵایەتی" (تەئمینی ئیجتماعی) دەبێ وڵامدەر بێت.\nلەو ماوەیەدا کە ڤایرۆسی کۆرۆنا جیهانی گرتە بەر، پەرستارەکان لە ئێران خراپترین دۆخیان بردەسەر، چونکە بە شێوەی پێویست کەرەستەی پێویستیان بۆ پاراستنی خۆیان لەو ڤایرۆسە نەبوو، هەروەها جیا لەوەش مووچە و حەقدەستەکانیان بە دواکەوتنەوە پێ دەدرا.\nکێشەکانی بەردەم کاروباری پەرستارەکان بووەتە هۆکار تا زیاتر لە جاران ئەو چینەی کۆمەڵگا لە بیری کۆچکردن و ڕۆیشتن بۆ وڵاتانی دەرەوەدا بن.


سامى پێش پشكۆ مرد /گۆران ڕه‌ئوف - ئاماژه\nخانه / به شی ئه ده بی کوردی / سامى پێش پشكۆ مرد /گۆران ڕه‌ئوف\nئاماژه2 نوامبر 18, 2016\tبه شی ئه ده بی کوردی, چیروکی کوردی ارسال دیدگاه 502 بازدید\nمردوویه‌كتان بینیوه دواى مردنى پیاسه بكات و سیگار بكێشێت؟ مردوویه‌ك پاش مردنى بیر له مردنى كه‌سانى تر بكاته‌وه؟ مردووه‌یه‌ك غه‌م بۆ ئازارى له‌ده‌ستدانى دۆستانى مردووه‌كانى تر بخوات؟ دڵنیام كه نه‌تانبینیوه! بێگومانم قورسه زۆر قورسه، باوه‌ڕ به ئاشنابوونى وه‌ها مردووه‌یه‌ك بكه‌ن! دژواره مردوویه‌كى وه‌هاتان بێته‌پێشچاو، به‌ركه‌وتنێكى سه‌یره حیكایه‌تى مردوویه‌ك بخوێننه‌وه كه خودى مردووه‌كه حیكایه‌تخوانه، یان جوانتر وایه بڵێم من له ئێستادا ڕێك ئێستا ساڵێك به‌سه‌ر مردنمدا تێده‌په‌ڕێت و ڕووداوه‌كانى مردنى خۆمتان بۆ ده‌گێڕێمه‌وه.. چۆن مردم؟ كه‌ى بوو مردم؟ به‌چى مردم؟ ئایا من به شێوه‌یه‌كى ئاسایى مردووم و ته‌واو؟! یاخود كوژراوم؟ ئه‌ى به‌چى كوژراوم؟ له‌هه‌مووى سه‌یرتر ئه‌وه‌یه پێتان ده‌ڵێم كه‌ى بوو كه هه‌ستمكرد من ئیتر مردووم!\nباپیرم به شێرپه‌نجه‌ى قوڕگ مرد، نه‌نكم له‌م ساڵانه‌ى دوایدا جه‌ڵته‌ى دڵ كوشتى، كوڕه مامێكم له ڕوداوى ماشیندا مێشكى پژا و مرد، كوڕه دراوسێكه‌شمان له‌شه‌وى ته‌قه زۆره‌كاندا مرد، شه‌وى خۆشییه‌كانى نیشتمان ئه‌و گیانى سپارد، هێشتا ته‌له‌فۆنه‌كه‌ى به گوێیه‌وه بوو كه گولله‌یه‌ك مێشكى پژاند، هێشتا ڕاز و نیازى ده‌گۆڕییه‌وه، دڵى له لێدان كه‌وت!\nئه‌هااااااى.. خه‌ریك بوو شتێكى گرنگ له‌یاد بكه‌م، شتێك كه زۆر مه‌به‌ستمه ئێوه بیزانن! ئه‌ها ئه‌و كوڕه دراوسێیه‌مان كه وتم له‌شه‌وى ته‌قه خۆشییه‌كاندا به گولله‌ى وێڵ مرد، ئه‌و كوڕه ناوى (پشكۆ) بو، كوڕێكى شه‌رمن و بێده‌نگ، زۆر نه‌بوو خوێندنى زانكۆى ته‌واوكردبوو، هه‌ندێ شه‌و كه به‌ته‌نیا بووم ئه‌ویش پاش ته‌واوبوونى له ته‌له‌فۆنكردن ده‌هات بۆلام، ده‌چووینه سه‌ربان ئه‌و هێشتا هه‌ر نامه‌ى ده‌گۆڕییه‌وه، باسى خۆى بۆده‌كردم، به‌نیازى چییه و له چ دۆخێكى ژیاندایه، هه‌ندێجار به هه‌ندێ پرسیار كه‌من لێم ده‌كرد، ڕه‌نگى سورهه‌ڵده‌گڕا وه‌ك پشكۆیه‌ك داده‌گیرسا، ئه‌و شه‌رمن بوو چاوه‌كانى قاوه‌یى بوون، زۆرجار هه‌ستمده‌كرد ڕه‌نگى چاوى ده‌گۆڕدرێت، چونكه له‌به‌ر خۆردا زێده‌تر له زه‌رد و سه‌وزباوبوو، شتێكى سه‌یربوو كه ڕه‌نگى چاوه‌كانى ده‌گۆڕا، من پێمده‌وت تۆ ڕه‌نگى چاوه‌كانت له ڕۆژێكه‌وه بۆ ڕۆژێكى تر و له شه‌وێكه‌وه بۆ شه‌وێكى تر ده‌گۆڕێت؟! پێده‌كه‌نى و ده‌یوت خۆشم ئه‌وه ده‌زانم! به‌ڵام ته‌نیا كه‌سى كه ئه‌وه‌ت له‌مندا درككردوه! من زۆربه‌ى جار به (پشى) بانگم ده‌كرد، به‌شێك له دۆسته‌كانى به‌هه‌مان ناو بانگیان ده‌كرد كه من به‌سه‌ریدا بڕیبوم، هه‌تا دایكیشى، هه‌روه‌ها خۆشه‌ویسته گه‌رمیانییه‌كه‌شى هه‌ر به‌و ناوه‌وه بانگى ده‌كرد، زۆربه‌ى شه‌وان كه من له سه‌ربان بووم ئه‌وم ده‌بینى، به‌رده‌وام بۆ ته‌له‌فۆنكردن ده‌هاته سه‌ربان، منیش هه‌ندێجار به ته‌نیا سیگارم ده‌كێشا و پیاسه‌م ده‌كرد، هه‌ندێجاریش له‌گه‌ڵ چه‌ند‌هاوڕێیه‌كمدا داده‌نیشتین و دۆمینه‌مان ده‌كرد، زۆرى جار پشیم ده‌بینى له‌سه‌ربان ته‌له‌فۆنه‌كه‌ى به‌گوێیه‌وه بوو، ده‌مزانى له‌گه‌ڵ ئه‌و كچه گه‌رمیانه‌دا قسه‌ده‌كات كه خۆشیده‌وێت، ئه‌و كچه‌ى بڕیاربوو له به‌هارى ئه‌مساڵدا‌هاوسه‌رگیرى بكه‌ن.. پشى زۆركات به‌ده‌م ته‌له‌فۆنكردنه‌وه به ئاماژه‌ى ده‌ست سڵاوى لێده‌كردم و خه‌نده له‌سه‌ر لێوه‌كانى بوو، هه‌ستمده‌كرد له‌كاتى سڵاوكردنیشدا شه‌رم دایده‌گرت، من بیرم له ڕه‌نگى چاوه‌كانى ده‌كرده‌وه، ده‌بێت له چ ڕه‌نگێكدابێت!\nپشكۆ به گولله‌ى وێڵ مرد! له ته‌قه‌ى خۆشیدا، من دڵنیام ئه‌و كه‌سه‌ى ئه‌و گولله‌یه‌ى ته‌قاندووه هیچ مه‌به‌ستى نه‌بوو پشكۆ بمرێت، هیچ نه‌یده‌ویست دڵى دایكى پشكۆ له‌ت له‌ت بكات، نه‌یده‌ویست خۆشه‌ویسته گه‌رمیانه‌كه‌ى ڕه‌نجبه‌با بكات، به‌ڵام پشكۆ مرد، به‌ڵێ مرد.. بیر له ئه‌و كچه گه‌رمیانه بكه‌نه‌وه كه چۆن پشكۆى له ده‌ستدا؟! بیر له دایكى بكه‌نه‌وه چۆن پشى له ده‌ستدا؟ من تا پشكۆ نه‌مرد نه‌مزانى منیش مردووم، نه‌مزانیبوو كه‌منیش ماوه‌یه‌ك پێش ئه‌و مردم، پێمبڵێن مردن لاى ئێوه چۆنه؟ ئه‌سڵه‌ن مردن یانى چى؟\nئاخر به‌حیساب من كه‌مێك له ئه‌لیكترۆنات شاره‌زام و هه‌رله‌خۆوه وه‌ها ناوم ڕۆیشتووه كه شتێكى لێده‌زانم، هه‌ست ده‌كه‌م ئه‌وه‌ش بۆ فزولیم ده‌گه‌ڕێته‌وه.\nده‌ڵێن: ئه‌مه هه‌ر چیرۆك نه‌بوو بۆ ئێمه‌ت گێڕایه‌وه، بابه درۆى وه‌ها گه‌وره‌ش عه‌یبه، یان ئه‌وه‌تا ده‌ڵێن: بێماناییه مرۆڤ هه‌بێت، به نامه‌یه‌ك بمرێت! زۆر شتى تر ده‌ڵێن.. گه‌ر‌هاتوو ئه‌م چیرۆكه له فیستیڤاڵێكدا خه‌ڵاتى یه‌كه‌م به‌رێت، دواتر ده‌ڵێن: جاتوخوا ئه‌وه چیرۆك بوو، كه‌سێك به نامه‌یه‌ك مرد؟! یه‌ك دنیا جنێویش ده‌ده‌ن به لیژنه‌ى فیستیڤاڵ!\nخۆشم قه‌له‌قم له ده‌رخستنى ناوه‌ڕۆكى نامه‌كه؟! ڕه‌نگه هى ئه‌وه‌بێت دواى مردنم باوه‌ڕم وایه نه‌ده‌بوو به‌و نامه‌یه بمردمایه! یاخود ئه‌وه‌تا بیر له‌وه‌ده‌مه‌وه، ئه‌و سه‌گبابه بۆ فه‌یسبوكى دروستكرد تا كه‌سانێكى وه‌ك منى پێ له‌ناوبه‌رێت! بۆچى من فه‌یسبووكم چێكرد؟ تا ببێته هۆى ئه‌و به‌دبه‌ختییه گه‌وره‌یه بۆم؟ ئه‌م هۆیانه واده‌كات دودڵ بم له باسكردنى ناوه‌ڕكى نامه‌كه.\nدڵى پشكۆ چه‌ندان ڕاز و نیازى تێدامابوو كه وه‌ستا، خه‌یاڵه‌كانى پشكۆ هێشتا وه‌ك ته‌مێك نه‌ڕژابوون به‌سه‌ر ژیاندا، پشكۆ به خه‌یاڵه نه‌ڕژاوه‌كانییه‌وه مرد، به نهێنییه تایبه‌ت و نه‌زانراوه‌كانییه‌وه مرد.\nحه‌زمده‌كرد بڕۆمه گه‌رمییان تا ئه‌و كچه ببینمه‌وه كه دڵدارى پشكۆ بوو، بزانم حاڵى چۆنه؟ یان له‌ده‌سدانى پشكۆ چ مانایه‌كى تر دروست ده‌كات بۆ ژیانى؟ ڕاستیتان بووێت من كه‌مێك فزولم، یان باشتره بڵێم جارجار حه‌ز به فزولى ده‌كه‌م له هه‌ندێ ڕووداو و بابه‌تدا، بۆیه حه‌زمده‌كرد ئه‌و كچه ببینم تا بزانم چركه‌یه‌ك به‌ر له مردنى پشكۆ، چى پێگوتووه؟ باسى چى بۆ كردووه؟ حه‌زێكى ئاوا بۆمن زۆر شت ده‌گه‌یه‌نێت، چونكه منیش مردووم! ڕه‌نگه ئێوه حه‌زبكه‌ن بزانن مردنى من چۆن بووه؟ یان چركه‌یه‌ك به‌رله‌وه‌ى من بمرم چم گوتووه؟ بیرم له‌چى كردۆته‌وه؟ به‌ده‌م كام خه‌یاڵه‌وه مردووم؟\nهاتمه سه‌ربان، سیگارم كێشا، پشكۆش مرد، گولله‌یه‌ك‌هات و مێشكى پژاند.\n” به‌ڕێزم… كاك سامى تۆ دیاره تێناگه‌یت! من نه‌تۆم خۆشده‌وێت، نه ده‌توانم گوێبده‌م به‌و قسه هه‌له‌ق و مه‌له‌قانه‌ت، نه هیچ. بڕۆ وازبێنه، یه‌ك تۆز واقیعى به و خۆت ببینه، بزانه تۆ كێیت و من كێم؟! بڕۆ شوێن ئه‌و خه‌ونه سه‌یرانه‌ت بكه‌وه كه من پێكه‌نینم دێت پێیان! ههههها، من دیسانه‌وه پێت ده‌ڵێم نه‌ك هه‌ر تۆم خۆشناوێت، به‌ڵكو وه‌ك شێتێك ته‌نیا ده‌توانم له‌وه‌ختى خوێندنه‌وه‌ى نامه دورودرێژه‌كانتدا پێبكه‌نم، هه‌ندێجاریش توڕه‌م ده‌كه‌ن. به‌ڵام لام وایه تۆ شیاوى ئه‌وه‌ش نیت توڕه‌یى خۆمت بۆ به‌یانكه‌م، با له‌مه زیاتر بێڕێزیت پێنه‌كه‌م، من كچێكم خه‌ونى خۆمم هه‌یه و حه‌زم له هه‌ر كوڕێك بێت خۆم هه‌ڵیده‌بژێم، نه‌وه‌ك وه‌ك تۆ، بێت و هه‌ڵمبژێرێت! ئێستا ئیتر باسى عه‌شق و خۆشه‌ویستى ئه‌و شتانه‌م بۆ مه‌كه! تێگه‌یشتىىىىىىىىى؟! ئه‌وه بلۆكیشت ده‌كه‌م.”


سەروەت هەڵەبجەیی: لە هەڵهاتنەوە بۆ 31ی ئاب. – WTARIKURD\nسەروەت هەڵەبجەیی: لە هەڵهاتنەوە بۆ 31ی ئاب.\nئایا ئاشبەتاڵ و خیانەتی قیادە موەقەتە و بەدەستەوە دانی شەنگاڵ؛ هاوشێوەی 31ی ئاب شانازین بۆ پارتی؟\nلەم نوسینەدا دەمەوێت سەرنجتان رابکێشم بۆ ئەو شکستگەلەی لە مێژووی بنەماڵەی بارزانیدا روویانداوەو دواجار بە سحری گۆچانەکەی تاڵەبانی دێنەوە سەر سفرەی حازر. ئاخر بنەماڵەی بارزانی خێڵیکی بێ سەوادو بێ سیاسەد بونەو هەمیشە بە ئامرازوو بندەستەیی داگرکەران جێ پێی خۆیان لە کوچێکی ئەم کوردستانەدا کردووەتەوە.\nئەوە بوو ماوەیەکی کورت دوای ئاشبەتاڵ، چەند کەسایەتی سیاسی و سەربازی، لە ناوەو و دەرەوەی وڵات، کۆ دەبنەوە و بڕیاری بەردەوامیدان بە شوڕش ئەدەن. دیارترینی ئەوانە بریتی بوون لە مام جەلال، نەوشیروان مستەفا، عەلی عەسکەری، دکتۆر خالید ، دکتۆر مەحموود عوسمان و… هتد.\nلە کاتێکدا بارزانی ئاشبەتاڵ کردووە و لە ناوخۆی کوردستان و لە دەرەوەی وەڵات ئێعتبارێکی نەماوە، تاڵەبانی نامەیەکی بۆ ئەنووسێ و دیسان وەک رابەری کورد ناوی دەبا و بەڵێنی پێ ئەدات کە شۆڕشی ئەوان دژی بنەمـاڵەی بارازنی نییە و، ئەم شۆرشە بۆتێکرای کوردستانیانەو بادەستپێبکەین؛ هەر لێرەدا بارزانی گەلێک خۆشحاڵ دەبێت و کورەکانی ئیدریس و مسعو دبارزانی رادەسپێرێت؛\nکە دەست بە کۆکردنەوەی پاشماوەی هێزەکانیان بکەن و ئەوانیش چەند کەسێکی وەک سامی عەبدولڕەحمان و جەوهەر نامیق؛ ئەرکدار ئەکەن و دەست پێ ئەکەنەوە.\nیەکیەتی نیشتمانی کوردستان لە سەرەتای خۆ ئامادەکردندا بوو کە هێزەکانی قیادەی موەقەتە، بە فەرماندەییی سامی عەبدولڕەحمان و جەوهەر نامیق، بە فەرمانی ڕاستەوخۆی مستەفا بارزانی و هەروەها بە هاوکاریی عەشیرەتە کۆنەپەرەستەکانی باکووری کوردستان، کەوتنە گەمارۆ دانی هێزێکی گەورەی یەکێتی لە هەکاری و پێشیان پێگرتن وقەتل وعامی زۆرێک لەو هێزەیانکرد وهەندێکیشیان لێ بەدیل گرتن. عەلی عەسکەری و دکتور خالید حسەین بابەشێخ سێ سەرکردەی دیاری بەدیل گیراوەکان بوون.\nئەگەر مام جەلال و ئەو کەسانە کە دەستیان بە خەباتی نوێ کردبوو بەو دوودڵییەوە لە بەرانبەر بە بنەماڵەی بارزانیدا هەڵسوکەوتیان نەکردبایە و هەر لە یەکەم ڕۆژەوە حیسابی هەڵهاتوویان بۆ بکردایەن، ئەوا لەسەر دەستی پارتی تووشی ئەو شکەستە گەورەیە نەدەبوون کە لە هەکاری بەسەریاندا هات.\nسەرەڕای ئەوەش هێزەکانی قیادەی موقەتە دوای مردنی بارزانی باوک و بە فەرماندەیی ئیدریس بارزانی و دواتریش مەسعوود بارزانی، بوونە لەمپەری کار و خەبات و گەشەکردنی یەکیەتیی نیشتمانیی کوردستان و دەیان کادر و ئەندامی ئەو شوڕشە نوێیەیان تێرۆر کرد.\nوەک دەبینین لە ڕەوتی ئەم مێژووەدا، یەکیتیی نیشتمانیی کوردستان هەمیشە بوەتە رەگی گەورەکردنەوە و داسەپاندنی بنەماڵەی بارزانی بە سەر کوردستاندا، هەریەکێتیشە کە هەموو شکەستەکانی پارتی و بارزانی پینە و پەڕۆ دەکەن و بە سەرکەوتن لە قەڵەمی دەدەن.\nلە کاتی راپەڕینی خەڵکی باشووری کوردستاندا، یەکەمجار نەوشییروان مستەفا و دواتر کادر و فەرماندەکانی یەکیتیی نیشتیمانی بوون کە تێکەڵ بە ڕاپەڕینەکە بوون، بەرنامەیان بۆ دانا و پێشەنگایەتیان کرد. پارتی و بنەماڵەی بارزانی لەو ئاخر کەسانە بوون کە گەڕانەوە هەرێمی ڕزگارکراو، کەچی مام جەلال و نەوشیروان مستەفا. دیسان ئەمانەیان دایە پێش خۆیان و جارێکی دیکە گەورەیان کردنەوە. لە کاتێکدا دەبوو، بەهۆی تاوانی گەورە و خیانەتەکانیان هەر لە سەر سنوورەوە چەک بکرێن، زیندانی و دواتریش لە دادگایەکی خەڵکیدا سزا بدرێن.\nئەمانە هاتنەوە و سەرلەنوێ لەسەر دەستی یەکیتی و تاڵەبانی کرانەوە ئاغا و کوێخا. بەڵام ئەم ڕەوتە زۆری نەبرد و لەگەڵ یەکیتی، دیسان؛ بەشەرهاتن شەڕی براکوژییان دەست پێکردەوو. دوای ماوەیەک شەڕ، ساڵی 1996 مەسعود بارزانی نامەی بۆ سەدامی دیکتاتوری قاتڵی نیو ملیۆن کورد نارد و داوای یارمەتی لێکرد لە دژی هێزەکانی یەکیتی نیشتمانی کوردستان. پارتیەکان بێشەرمانە سواری دەبابەکانی بەعس بوون و بینای پارلەمانی کوردستانیان داگیر کرد و، ئاڵای باشووریان داگرت و ئاڵای عێراقیان هەڵکردەوە\nپارتی و بارزانی دوای ڕووداوی سەرشۆڕانەی 31 ئابی 1996، کە هێزەکانی عێراقی هێنایەوە بۆ ڕاوەدوونانی یەکیتیی نیشتمانیی کوردستان، بە تەواوی ریسوابون کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بێزیان لێ دەکردنەوە تەنانەت ئەندام و لایەنگرانیشیان شەرمیان ئەکرد باسی ئەو کارەساتەی سەرکردایەتیەکەیان بکەن.\nپارتی شەنگاڵ ئەدا بەدەستەوە و خەریکە لە هەولێریش دەرئەچێ، یەکیتی نیشتمانی کوردستان سینگی دەنێتە پێش و لە پارتی زیاتر خۆی پێ تاوانبارە؛ تا ئەو کاتەی یەکێتی بە هاوکاری هاوپەیمانان و گەریلاکان شەنگال ئازاد دەکەن، دیسان بارزانی بەسەردان ئەچێتە سەرچیاکەو لە پەنای ئاڵای حیزبەکەیدا وتاری سەرکەوتن ئەخوێنێ و خەبەرێکیش لە یەکیتی نیە.\nبەڵام کاتێ هێزەکانی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی ریفراندۆمە بێسەرو بەرەکەی بارزانی، بەرەو کەرکوک هێرش دەکەن رێک لەو کاتەدا بارزانی بیری لای ئەوەیە پلانی بۆدادەرێژێت، کە تەرو وشک پێکەوە بسوتێنێ، واتا کەرکوک بەسەر یەکێتیدا بروخێنێ و خۆی بگەرێتەوە بۆ گۆردەخمەکانی سەری رەش.\nبە بروای بەندە کاتی ئەوە هاتووە هەندێک لە سەرکردە زەرد هەڵگەراوەکانی ناو یەکێتی لە دەسەڵات دوور بخرێنەوە، لە شوێنێک و لە ژێر هەرناوێک خانەنشین بکرێن؛ ئیتر بەمجورە باشوور ئەتوانی بەرەو گوڕانکارییەکی جیدی هەنگاو بنێ و بنەماڵەی بارزانی لە سواری کورسی دەسەڵات بێنە خوارێ.


Friday, 02.26.2021, 0:54\nداواکاری گشتی نوێنەری تاك و کۆمەڵگایە لە دادگاکان. رۆڵێکی پراکتیکی و رەمزی هەیە. پێویستە لەکاتی لێکۆڵینەوە بێلایەن و سەربەخۆ بێت.\nبە مانای تاوانبارکردن و بێتاوانبارکردن(الاتهام و البرائة) à charge décharge مانای ئەگەر کەسێك کەسێکی تری تاوانبارکرد بە ناڕەوا ئەوسا پێویستە داواکاری گشتی و دادوەری لێکۆڵینەوە لێکۆڵینەوە بکەن بۆ سەلماندنی ئەوەی کە ئایا ئەو کەسە تاوانبارە یان بێتاوان؟\nپارێزەرانی و یاساناسان و داوەری گشتی نزیك لە پارتەکانی دەسەڵات سەبارەت بە رای کۆمەڵگا دەڵێن؛ ''کەسانێك کە لە یاساکان بەئاگانین، مافی ئەوەیان نیە دەستێوەردان بکەن و ڕەخنە لە بڕیارەکانی دادگا بگرن.'' وا پێدەچێت کە ئەو بە ناو یاساناسانە هێشتا لە فەرهەنگی بەگرنگ گرتنی کۆمەڵگا و رای خۆسەپاندن بەسەریاندا ڕزگار نەبوبن!\nئەگەر بەهۆشیاریەوە بڕوانینە یاسا بنەماییەکان کەمەخابن لە پەرتوکی کۆلێژی یاسایاندا بە بەرچاوییاندا تێپەریووە، نەیانتوانیوە یان نەیانویستووە لەسەر بنەما سەرەکیەکان ڕابوەستن، کە داواکارە بە بێلایەنانە پیشەکەیان ئەنجام بدەن و پرنسیپە مرۆڤایەتی و بەهاکانی کۆمەڵگاکەیان لەبەرچاوبگرن. یان بێئاگان لە تاقیکردنەوەکانی وڵاتانی تری دونیا لەو بوارانەدا؛ لە وڵاتانی ئەنجلۆ زاکسن و لە زۆربەی وڵاتانی دیموکراسی و شارستانی سیستەمی یاسایی لە کەیسە گەورەکاندا وەک کوشتن و هەوڵی کوشتن لەلایەن ''جوری'' یەوە واتە ئەندامانی سوێندخواردوی کۆمەڵگا بڕیاری سزادان دەدرێت. کە بریتین لە ١٢ کەس، کەسانی ئاسایین و تەنها خاوەندی بیرو مێشکی ئاسایین و لە سەرو تەمەنی ١٨ ساڵن.\nئایا بۆچی ئەمانە دەهێنرێنە دادگاکان و دەبنە بڕیاردەر لەبری دادوەر؟ وەلامی تەنها و تەنها ئەوەیە کە ئەمانە ڕۆڵی نوێنەرانی کۆمەڵگاکەیان دەبینن. ئەوان وەك نوێنەری خەڵك بۆ ماوەی چەند هەفتەیەك بە کەیسەکە و سەرجەم لایەنەکانی و لێکۆڵینەوەکان و هەلومەرجەکانی روداوەکان بە ئاگا دەکرین و ئەوسا لە داگاکاندا بڕیاردەری سزاکە دەبن.\nسەرەتا ئەوانن کە بە زۆربەی دەنگ بڕیاردەدەن کە گومانلێکراو یان تاوانبارکراو، تاوانبارە یان نا. لە قۆناغی دوهەمدا ئەم بڕیارەی ئەمان سەرنجەکانی دادوەر و داواکاری گشتی دەخرێتە ڕو کە دەبێت چەند و چ سزایەك بدرێن و ئەگەرەکانیان بۆ شیدەکرێتەوە کە لە چوارچێوەی یاساکاندان. دوا قۆناغ ئەندازە و شێوازی سزاکە لەلایەن (جوری) یەوە دیاری دەکرێت. ئەوەش پاش ئەوەی دادوەر بۆیان شی دەکاتەوە کە دەتوانن لەچوارچێوەی یاسادا چەند سزابدەن.\nلە وڵاتانی دیموکراسی ڕای گشتی گرنگی زۆر و فشارێکی زۆری هەیە بۆ تەواوی کەیسەکان کە کاریگەری ڕای گشتیان لەسەرە. بۆ نمونە، کەیسی گەورە لە دادگای تاوانە قورسەکان، گرنگیەکی گەورە دەدرێت بەوەی کە ئەو تاوانبارەی سزادراوە کەی و لە ژێر چ هەلومەرجێکدا بگەڕێتەوە ناو کۆمەڵگا.\nیاساو سزادان دەبێت پر بەپێستی هەست و سۆزو نەریتی کۆمەڵگاکە بێت، نە کەمو نە زیاد. ئەم بوارە بەجۆرێك جێگای گرنگیپێدانە کە دەزگای داواکاری گشتی لە ولاتانی پێشکەوت و دیموکراسی، بەشی لێکوڵێنەوەی تایبەتیان هەیە سەبارەت بە رای پەیوەست بە کۆمەڵگاوە، کە هەمیشە پشکنینی سەرنج و تێروانینەکانی کۆمەڵگا دەکەن بۆ تاوانە جیاوازەکان و سزا جیاوازەکان. تەواوی ئەم کارانەش بەو مەبەستەیە کە دادگا و بڕیارەکان لە کۆمەڵگادا پەسەندکراو بێت و هاوڵاتیان هەست بە دڵنیایی و ڕەوایی بڕیارەکانی دادگا بکەن و بە تاکەکانی کۆمەڵگا نامۆ نەبن. لە هەمانکاتدا دڵنیابن لە ژیانی ڕۆژانەیان کە دادگاکان پارێزەریانن نەك بەشدار و ئاسانکارن لە پێشێلکردنی مافەکانیان.\nئەو دەربڕینانە کە پێشاندەری خۆسەپێنی و پشتیوانی پێشێلکردنی مافەکانە، کە گوایە بۆیان نییە ڕەخنە لە دەزگاکەیان بگرن، ئەمە خۆی لەخۆیدا دوبارە دەبێتەوە جێگای ڕەخنەی توندتر بەرامبەریان.\nئەم گوایە یاساناس و دەزگایانە ئاگادار نین لە ڕوانگەی کۆمەڵگا و یاسایی ؛ دادگاکان و کۆمەڵگا گڕێبەستەی هەمیشەییان هەیە، کە بەڵێنی ڕەواییی ئەرکی ئەخلاقی و ناوەرۆکی گڕێبەستەکەیانە. پەیرەوکردنی ئەو گرێبەستە دڵنیایی دەداتە تاکەکانی کۆمەڵگا و بە پیچەوانەشەوە بە پێچەوانەوە دەبێت.\nلەوڵاتانی دیموکراسی و ماف پەڕوەر هەمیشە خۆپێشاندان و گردبونەوە و ناڕەزایی دەربڕین، لەبەردەم دادگا و زیندانەکان بە شێوازی جیاواز ئەنجام دەدرێت. نوێترین نمونەی زیندو کە تەواوی دونیا و هاوڵاتیانی کوردستان لێی بەئاگابون، کەیسی جۆرج فلۆید بوو. ئێستاش رۆژانە دادگاکان و داوەری گشتی لە تەواوی ماڵپەر و دەزگا میدیاییەکان و خەڵکانی ئاسایی لە میدیا کۆمەڵایەتیەکانا دەکەونە بەر لێشاوی ڕەخنە، سەرباری جیاوازیە گەورەکانی نێوان ئەو دادگایانە و دادگاکانی هەرێمەکەمان.\nلە ڕۆژئاواو لە ولاتانی دیموکراسی هەمیشە کەس و کاری قوربانیان خۆپێشاندان و نارەزایەتی دەردەبرن لەبەر ئەوەی دادگاکان هەندێك جار بە نەرمی و مرۆڤدۆستانە تاوانباران سزا دەدەن. بەڵام لە هەرێمەکان بە پێچەوانەوە بێتاوانەکان بە قورسی و نامرۆڤانە تاونبار دەکرێن و سزا دەدرێن. بۆیە کۆمەڵگا ناچارە ڕێگای نارەزایی و ڕەخنە بگرێتەبەر و روی ڕاستی دزێوی دادوەران و داواکارە گشتیەکان بخەنە ڕوو.\nهەر بەو شێوازەش دەمێنێتەوە تاکو ئەو کاتەی دادگاکان بە پرنسیپ و مرۆڤانە و سەربەخۆ کاردەکەن و پرنسیپەکانی گرێبەستەکەیان لەگەڵ کۆمەڵگاکەیان پەیرەو دەکەن.


مستەفا ئیلخانیزادە بە دانانی بارمتە لە زیندانی بۆکان ئازاد کرا\n17:34 - 30 رێبەندان 2720\nئەمڕۆ پێنجشەممە ٣٠ی ڕێبەندان، مستەفا ئیلخانیزادە، لێکۆڵەر، نووسەر و بەرپرسی فێرگەی زمانی کوردیی "ئەدەب" لە بۆکان، بە دانانی بارمتە لە زیندانی ئەو شارە ئازاد کرا.\nڕۆژی سێشەممە ۷ی ڕێبەندان، ئەو نووسەرە کوردە، لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر و پاش کۆتایی لێپرسینەوە ڕەوانەی زیندانی بۆکان کرابوو.\nهێزە ئەمنییەتییەکان، بەبێ بەڵگەی یاسایی هێرشیان کردبووە سەر نووسینگەی کار و ماڵی مستەفا ئیلخانیزادە و مۆبایل، کامپیوتێر و هەروەها کەرەستەی کەسیی ناوبراویان لەگەڵ خۆیان بردبوو.\nهێزە ئەمنییەتییەکان، بەرپرسی فێرگەی زمانی کوردیی "ئەدەب" لە بۆکانیان، بەهۆی بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمێک بەبۆنەی ۲ی ڕێبەندان، ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە نووسینگەی ئەو دامەزراوەیەدا، دەسبەسەر کردبوو.\nڕۆژی پێنچشەممە ۲ی ڕێبەندان، فێرگەی زمانی کوردی "ئەدەب" لە بۆکان، ڕێوڕەسمێکی تایبەتی بەبۆنەی ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان، بەڕێوە برد.


20/02/2020 1367 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nعەبدوڵڵا گویلی سەرۆك كۆماری پێشووی توركیا، دوای دووركەوتنەوەیەكی زۆر لەگۆڕەپانی سیاسی، لە چەند لێدوانێكی دەگمەندا دەڵێت: ئیسلامی سیاسی لە هەموو جیهاندا هەرەسیهێناوە.\nناوبراو ئەو لێدانەی بۆ ڕۆژنامەی "قەرار" داوە، تێیدا باسی لەچەند پرسێكی وڵاتەكەی كردووە، وەك دۆخی سیاسی، پارتە تازەكەی عەلی باباجان، ڕووداوەكانی باخچەی غیزی ساڵی 2013، كە پشتیوانی لێ دەكات.\nسەبارەت بە پارتی داد و گەشەپێدانی توركیا دەڵێت: بزووتنەوە سیاسییە خاوەن باكگراوندە ئیسلامییەكان، كاتێك دەتوانن بگەنە دەسەڵات، كە دیموركراسی و لیبڕاڵیبن و ڕێز لە مافەكانی مرۆڤ بگرن.\nگویل وتیشی: پارتی داد و گەشەپێدان لە یەكەم گرتنەدەستی دەسەڵاتدا لە 2002 ، نموونەیەكی جوان بوو، بەگوێرەی پێودانگە ئەقڵییەكان فەرمانڕەوایی دەكرد، بۆیە لە ماوەی یەكەمی دەسەڵاتداری خۆیدا سەركەوتوو بوو، سەرچاوەی ئیلهامی جیهانی ئیسلامی و تەنانەت بزووتنەوە ئیسلامییەكانیش بوو، بەڵام دۆخەكە گۆڕا، چونكە ئەو پارتە لەمیتۆدە دیموكراسییەكەی دووركەوتەوە.\nگول جەختی لەوەش كردەوە، كە دەبێت ئەو پارتە بگەڕێتەوە سەر بنەما سەرەكییەكانی خۆی، دەبێت پەرلەمانی توركیاش، چالاكییە یاساكارییەكانی پێشووی دەست پێبكاتەوە.\nگویل ئاماژەی بەوەشدا، گۆڕانی سیستەمی فەرمانڕەوایی توركیا، بەخشینی دەسەڵاتێكی فراوان بە سەرۆك ڕەجەب تەیب ئەردۆغان بەگوێرەی دەستوور، لەسەر هەگبە و كەوڵی پەرلەمان و حكومەت بوو، پەرلەمانی توركیای زۆر لاواز كردووە و كردویەتی بەپەرلەمانێكی ڕوخساری ڕواڵەتی.\nگویل پشتیوانی خۆشی نەشاردەوە بۆ عەلی باباجانی وەزیری دارایی پێشووی توركیا، كە تازە بە تازە پارتێكی سیاسی دامەزراندووە، زۆر لە سەرچاوەكانیش دەڵێن: گویل پشتیوانی باباجان و پارتەكەیەتی.\nهۆكاری وازهێنانی عەبدوڵڵا گویل لە پارتی داد و گەشەپێدان، بەهۆی ناڕەزایی ناوبراو بوو، لە شێوازی بەڕێوەبردنی پارتەكە لە لایەن ئەردۆغانەوە.\nسەبارت بە پارێزگای "ئیدلب" یش گویل وتی: نابێت شەڕێكی سەراپاگیر لەسوریا بەرپا بكەین، ئەمەش ئاماژەیە بۆ پشتیوانی بەردەوامی توركیا لە گروپە چەكدارەكانی باكووری ڕۆژئاوای سوریا.\nهەروەها وتیشی: شێوازی مامەڵەی جیهان لەگەڵ پرسی سوریادا، هەر لە سەرەتاوە تەواو هەڵە بووە، گویل مامەڵەی موشەكی ئێس – 400 ڕوسی نێوان توركیا و ڕوسیاشی ڕەتكردەوە.\nگویل ئەوەشی وت: لە بەرانبەر ڕووداوە كۆمەڵایەتییەكانی وەك خۆپیشاندانەكانی باخی غیزی بێدەنگ بووە، كە پۆلیس زۆر بە توندی مامەڵەی لەگەڵ كرد، باسی لەوەش كرد، كە ئیدارەدانی ئەو خۆپێشاندانە لە لایەن دەسەڵاتەوە باش نەبووە.


(به‌شی دووه‌م) په‌رتووكی (The Road ahead)ی بیل گه‌یتیس به‌كوردی – پێشه‌كی په‌رتووكه‌كه- – کەی ئای تی ئێن\nزمانە بیانیەکان 15, شوبات 2012\nدۆكیۆمێنت چییه؟ زۆرینه‌ی خه‌ڵك دۆكیۆمێنت به‌وه پێناسه ده‌كه‌ن كه بریتیه له پارچه كاغه‌زێك و شتێكت پێراده‌گه‌ێنیت. بۆ زیاتر له 500 ساڵ خه‌لكی كاغه‌زیان به‌كارهێناوه بۆ هه‌ڵگرتنی بیرۆكه و زانیارییه‌كان، نمونه‌ش ئه‌م كتێبه‌ی به‌رده‌ستان جۆرێكه له دۆكیۆمێنت. له ڕاستیدا دۆكیۆمێنت هه‌موو شتێكه كه تێیدا شتێك به تۆ ده‌ڵێت، هه‌روه‌ها هه‌واڵی سه‌ر ته‌له‌فزیۆنیش بریتیه له دۆكیۆمێنت. له‌وانه‌یه له‌داهاتوودا كاغه‌ز بوونی هه‌ر هه‌بێت به‌ڵام ڕێگه‌ی تریش ده‌بن بۆ پاراستن و شێركردنی بیرۆكه‌كان.\nبیرۆكه و ڕێگه تازه‌كان له ڕاپه‌ڕاندنی كاره‌كاندا؛ كۆمپیوته‌ر له‌پێشاندا ژیانمانی گۆڕی و ئێستاش جیهان دوباره به‌ره‌و گۆڕینه به‌هۆی باشتر و خێراتری په‌یوه‌ه‌ندییه‌كان. ده‌بێت ژیانمان چی لێبێت له 10 ساڵی تردا؟ ده‌بێت ئێمه چی بكه‌ین و چی ببینین؟ ئه‌م په‌رتووكه پڕییه‌تی له پرسیار و وه‌ڵام سه‌باره‌ت به داهاتوو.\nبیڵ گه‌یتس له ساڵی 1975 له‌گه‌ڵ هاوڕێكه‌ی پاوڵ ئه‌ڵێن ده‌ست به مایكرۆسۆفت ده‌كه‌ن ئه‌مه له‌كاتێكدا بیڵ ته‌نها 19 ساڵان ده‌بێت. مایكرۆسۆفت كۆمپانیاییه‌كی وه‌ها گه‌وره نییه به‌ڵام داهاتیی له زۆربه‌ی كۆمپانیاكانی تری ناویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا زیاتره. بیڵ گه‌یتس له سێیاتڵ-واشنگتۆن له دایك بووه، ئه‌و تا ئێستا له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی له ناوچه‌یه‌كی نزیك سێیاتڵ ژیان به‌سه‌رده‌بات.\nله‌م هاوڕێیانه‌شی كه كاریان له‌گه‌ڵ بیڵ كردووه له مایكرۆسۆفتدا ببریتین له ناسان میرڤۆڵد كه له 1986وه له مایكرۆسۆفته به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ی بێت بۆ مایكرۆسۆفت له كامبریج ئیشی ده‌كرد. پاوڵ ڕێنێرسنی ڕۆژنامه نوس و پرۆگرام نوسیش كه له‌ساڵی 1982 چیرۆكێكی گرنگی ڕۆژنامه‌یی له‌سه‌ر گه‌یتس و مایكرۆسۆفت نوسی.


سبه‌ی مزگه‌وتی ئایاسۆفیا بۆ نوێژکردن ده‌كرێته‌وه\n23/7/2020 - 17:24\nله دوای 86 ساڵ\nمزگه‌وتی ئایاسۆفیا، سبه‌ی به ئه‌نجامدانی نوێژی هه‌ینیی تیایدا له دوای ٨٦ ساڵ سه‌رله‌نوێ به‌ڕووی په‌رستشدا ده‌كرێته‌وه.\nدوای ئه‌وه‌ی دەیەمین فەرمانگەی ئەنجوومەنی شوورای تورکیا بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی ئه‌و كاته‌ی تورکیای ھەڵوەشاندەوە كه لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٤دا ده‌ری كردبوو بە گۆڕینی مزگەوتی ئایاسۆفیا بۆ مۆزەخانە، ئایاسۆفیا خرایه سه‌ر سه‌رۆكایه‌تی كاروباری ئایینی و بڕیاری سه‌ركۆماری توركیا له باره‌ی كردنه‌وه‌ی مزگه‌وته‌كه به‌ڕووی په‌رستشدا له ١٠ی ته‌مووزدا له ژماره‌ی دووباره‌ی رۆژنامه‌ی فه‌رمیی ئه‌و وڵاته‌دا بڵاوكرایه‌وه.\nدوای بڕیاری سه‌رله‌نوێ كردنه‌وه‌ی مزگه‌وته‌كه به‌ڕووی په‌رستشدا، ئایاسۆفیا بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌م به‌ڕووی سه‌ردانكردندا داخرا و له‌ئێستاشدا، دوایین ئاماده‌كارییه‌كان به‌ڕێوه‌ده‌چن بۆ رێكخستنی رێوڕه‌سمی كردنه‌وه‌ی به‌ڕووی په‌رستشدا.\nبانگهێشتی میوانان بۆ رێوڕه‌سمه‌كه له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تی كاروباری ئایینی توركیا‌وه ئه‌نجام ده‌درێت.\nله چوارچێوه‌ی رێكارییه‌كان به‌رامبه‌ر په‌تای ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ، شاره‌وانی فاتیح له كاتژمێر ٢٠:٠٠ی ئێواره‌وه ده‌ست ده‌كات به پاكژكردنه‌وه و رشاندنی شوێنی نوێژخوێنان و تا كاته‌كانی به‌یانی ته‌واوی ده‌كات.\nسبه‌ی له كاتژمێر ١٠:٠٠ه‌وه ده‌رگای مزگه‌وته‌كه به‌ڕووی نوێژخوێناندا ده‌كرێته‌وه و له ده‌روازه‌ی چوونه‌ژووره‌وه‌دا، پله‌ی گه‌رمی له‌شی نوێژخوێنان و پشكنین بۆ به‌ستنی ده‌مامك ده‌كرێت.\nسه‌رچاوه‌ی هه‌واڵ - AA\nبوومه‌له‌رزه‌یه‌ك ئاكسارای توركیای هه‌ژاند\nسه‌رۆكی فه‌ره‌نسا: چاوه‌ڕوانین توركیا رێز له سه‌روه‌ری ئه‌ورووپا و یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان بگرێت


پێمخۆشە لەم ژیانەدا هەرگیز خەمگین نەبیت – Nabaz Goran – نەبەز گۆران\nسڵاو ڕوبار گیان…\nراستییەكەی لەبەر تەمبەڵیم و گۆشەگیریم، هەندێكجار بیرم دەچێت بپرژێمە لای ژیانی كەسە نزیك و ئازیزەكانی دەوروبەرم، بۆیە زۆر نیگەران نەبیت بەم درەنگوەختە، لە ژورەكەی خۆمەوە پێت بڵێم: “پیرۆزە، راستییەكەی ئەو پێكەوە ژیانەی تۆ و رەحمانم گەلێ پێخۆشبوو.”\nهەرچەندە من نازانم ژیانی هاوسەرگیریی چییە و، هیچ ئەزمونێكم نییە، وەلێ هەستدەكەم پێكەوەژیان یانی دابەشكردنی خۆت لەگەڵ ئازیزێكدا، تۆ ئەگەر پێتدەكرێت لە بەشە شیرینەكەی خۆت بدە بەو منداڵە. هیچ نەبێت لەوە تێدەگەم پیاوەكان لەدەرەوە شتێكن و، لەناخەوە شتێكی كە، لەناو زۆربەی پیاوەكاندا منداڵییەك بوونی هەیە، تەنانەت لە ناو رۆحی جەلادەكانیشیاندا ئەو منداڵییە هەیە. هەرژنێك توانی ئەو منداڵییە بدۆزێتەوە ئەتوانێت بە باشی لەگەڵ پیاودا رێگای ژیان بگرێتە بەر.\nئەم قسانەم بۆ ئەوەنییە، تەنها دڵی ئەو منداڵە خۆشكەیت، بۆئەوەمە مادام بریارتداوە ژیانی خۆت لەگەڵ كەسێكی دیكە بەشبكەیت، هەوڵدە منداڵییەكەی ناخی بناسیت. یەكێكی تر لە كێشە گەورەكانی پیاوان ئەوەیە، هەمیشە حەزیان لەوەیە لەگەڵ هاوژینەكەیاندا بەشە شیرینەكەیان بەربكەوێت! لەوانەیە (رەحمان)یش وابێت؟ وایە؟\nئەگەر رۆژێك خەمگین بوویت، یان رۆژێك دڵتەنگ بوویت، بیر لە ساتەجوانەكانی پێكەوە بوون بكەوە، بیركردنەوە لە هەموو ساتێكی جوان كاڵكردنەوەی خەمگیینیەكە، گەرچی هەرگیز نامەوێت خەمگین و دڵتەنگبیت، ئەما ئەمە ژیانە. ئەو كەسەی لەنزیكیشتەوەیە كەسێكی زۆر ئاسانە، بەچەند ساتێك ئەتوانی لەمدیووە سەیری بكەیت و ئەودیوی ببینیت، بۆیە ژیانكردن بۆتۆ ئاسانتردەبێت. هەمیشە ژیان كاتێك قورسدەبێت بەرامبەرەكەت ئاڵۆزبێت، خۆشبەختانە تۆ هەڵبژاردنەكەت دروستبوو، چونكە بەرامبەرەكەت ئاڵۆز نییە روونە.\nدەی با لەوە گەرێم بەبێ ئەزموون قسە لەسەر پێكەوەژیان دەكەم، من هەمیشە مەمنونی تۆم، هەر من نا،(من، كاژاو، ئەحمەد میرە) زۆر زۆر مەمنونی تۆین، یەك دونیا كێشەت لەكۆڵكردیینەوە، بابە ئەو ماوەیەی ئاگری خۆشەویستییەكەتان هەڵیكردبوو لەپشت پەردەكانەوە، ئەم پیاوەی ئێستای تۆ سەری ئێمەی كونكردبوو. خۆمان بەو حاڵەخراپەوە، ئەویش ئەهات ئەوەندەی تر خراپی ئەكرد. ئاخر بەدبەختە كەمجار هەواڵی خۆشی دەهێنا، هەر لە پەیامنێری شەر ئەچوو، زۆربەی هەواڵەكانی لەسەر رووبەروو بوونەوەبوون. (بەینی خۆمان بێت باش؟!)\nشتێكی تریش زۆر سەرنج راكێش بوو، هەمیشە بیرم دەكردەوە دەمگوت: جابەس نەبوو لەسەردەمی تەكنۆلۆژیابووین، وانەبواییە چیمان بكردایە، ئاخر هەموو هاتنە دەرەوەیەكی و، هەموو دانیشتنێكی پێویستی بەوەبوو وێنەیەك بگرێت و بۆ تۆی بنێرێتەوە، تا دەریخات لەگەڵ ئێمەیە!! جاوەرە جاران بواییە، یەك موختەبەری پێویست بوو لە پشتمانەوەبێت!\nبەو هەموو بەرزی و نزمییە، بەو هەموو خەفەت و نوكتانەی لەو سەردەمە بینیمان، هێشتا نەتۆراوین لە ژیان. گەلێك پێمخۆشبوو ساڵی رابردوو بوویە ساڵی پێكەوە ژیانی ئێوە، بەراستی رووداوێكی گەورەبوو. ئەگەر منیش بیرم كردەوە ژیانم بەشبكەم لەگەڵ كەسێك، هەوڵدەدەم لە چل و پێنج ساڵیدا دەم و ددانم بشۆم و، لەدەوروبەری شاری (شیراز و ئەسفەهات و تاران) مۆمێك بدۆزمەوە بۆ روناككردنەوەی ژیانە تاریكەكەم. (ئەمە زۆر بەرژدی وەرمەگرە، رەنگە نەیشكەم چونكە كەسێكم قورسە ژیانكردن لەگەڵم.)\nئەزانم ئێستا سەرەتایەكی جوانە لەلای تۆ و منداڵەكە، لە هەموو حاڵەتێكدا كە دەتەوێت ژیان بەشبكەیت، باخەونەكانت گەورەبن. ژیان لە پەنجەرەوە بەجوانی خۆی دەرناخات، ژیان دەبێت دەروازە گەورەكانی بۆبكەیتەوە، بۆئەوەی بەرەو رووت بێت.\nهەمیشە باشبیت، هەر حەزمكرد من دواكەسبم پیرۆزبایی بكەم، گەرشتێكیشم وتبێت بە دڵت نەبووبێت، خەتای ئەوەیە هێشتا بەباشی نازانم قسە بكەم.\nزۆر … زۆر… زۆر… ئاگات لەو منداڵەبێت. ماڵت ئاوا لەكۆڵتكردیینەوە و هەربەتەواوەتی ونبووە!!\nتۆرانی منداڵەكان چەند ئاسانە، ئاشتكردنەوەشیان هێندە ئاسانە، هەروەك پیاوەكان.\nچاوی هەردووكتان ماچەكەم.. ماچ … ماچ…


زیرۆکردنی کێشەکان ، یان گەڕانەوە بۆ چوار گۆشەی یەکەم؟\nدەست لەکارکێشانەوەی پەرلەمانتارانی ڕەوتی سەدر چی لە کێشەکانی عیراق چارەسەر دەکات و ئەم ھەنگاوە بۆچی باشە؟\nئایە پەستانی خوێنی پرۆسەی سیاسی خاو دەکاتەوە و درزێک دەخاتە ناو دیواربەندی ئاسنین کە بۆتە بابەتی میدیاکان و بۆتە ھۆی توڕەیی سەدرو ھاوپەیمانەکانی و بۆتە مایەی داخرانی جموجۆڵی سیاسەت لەم وڵاتەدا.\nدەست لەکارکێشانەوەی وا کە قەوما نیشانەی کۆتایی خولی یەکەمی ململانێ سیاسییەکەیە، بەڵام مەرج نییە مژدەی چارەسەرێکی سەنگینی پێ بێت.\nمەزەندەی یەکەمین دوای کشانەوە ئەوەیە سەدر بچێتەوە بۆ سەر سیناریۆی وروژاندنی شەقام کە کەیفی بە سیاسەتی تا ئێستای رەسمی نایەت و ئەمەش وەبەرھێانێکی کۆن و نوێیە کە رەوتەکە چەند جار کاری تیا کردووە. مەعلومە کە شەقام رای سلبی لەسەر سیاسەتی رەسمی خراپە و جارێ نەگۆڕە ، بەڵام مەرج نییە رای لەسەر ھاندەرانی شەقام و ئەندازیارانی جموجۆڵە جەماوەرییەکان تا سەر نەگۆڕ بێت کە رەوتی سەدر تێیدا مەعلانە چ بە کۆششی زاتی خۆی و چ بە تێکەڵکردنی سەرمایەی رەمزی تشرینییەکان لەگەڵ جموجۆڵی «تاعەتی کوێرانەی رەوتەکە»ی کە ئەم تاریفە خۆی بە باڵای رەوتەکەیدا بریویەتی .لەھەموو حاڵێکدا کە رەوتی سەدر ئەم بژاردەی شەقامەی ھەمیشە لەبەردەمدا بووە و ئێستا بیکاتە بژاردەی یەکەمین خۆی لە خۆیدا نیشانەی نیگەرانی و لەقبوونە.\nدەست لەکارکێشانەوەی پەرلەمانتارانی سەدر و راکێشانی کارتی تر لەدەرەوەی پەرلەمان و رێرەوەی رەسمی حوکمڕانی دەرخەری بێ ئومێدییە تا ئەوەی دەرخەری سەرکەوتن و فرەیی چانسەکانی بەردەمی بێت.\nلەوانەیە سەدر وای نیشان بدات دەتوانێت بگەرێتەوە بۆ شەقام، ھەڕەشە بکا بە پەلاماردانی دامەزراوەکان و خستنەگەڕی نارەزایەتی و تەنانەت وای دەربخات دەتوانێ پاڵ بە پرۆسەی سیاسیەوە بنێت بۆ دووبارەکردنەوەی ھەڵبژاردن. ئەمانە ھەمووی دەشێ و دەکرێن، بەڵام قەناعەت ساز نین و ھەرگیز بەڵگەی بردنەوەو سەرکەوتن نییە.\nرەوایی دوا ھەڵبژاردنی پێشوەختی عیراق کە لە ١٠-١٠-٢٠٢١ سازکرا ھەر ئەوە بوو کە گوایە و شەرتیش نییە وابێت ، ئاکام مەخرەجەکانی ھەڵبژاردنەکانی پێشوو نەیتوانی حکومەتی باش و گوزەرانی باش بەرھەم بێنێت. نەیتوانی گەندەڵی و پشکپشکێنەی تەسک و تەنگی حزبەکان و خۆپەرستی دەستەبژێری حوکمڕان چارەسەربکات. بەم پێوەرە دەیسا کوا بەرھەمی ھەڵبژاردنی ئەمجارە کە رەوتی سەدر یەکەمێتی و بە ھەموو پێوەرێک خۆی تێیدا بڕیاردەری سەرەکی بەرەی براوەیە، بەو شێوەیە کە خۆیان پێیان خۆشبوو رووبدات؟\nئەگەر رەوتی سەدر ، دوای دەست لە کارکێشانەوەی جەماعی کە کەمتر دەتوانرێت ناونیشانی جولەیەکی دیموکراتی لێ بنێرێت و زیاتر رەنگی فەتوای جەماعی گرتووە ، بەرەو جەماوەر و نارەزایی شەقام بڕوات ئەوا زیاتر ھاوپەیمانەکانی ئیحراج دەکات و ئەگەر بەرەو گەڕەێکیتری ھەڵبژاردن پاڵی پێوە بنێ خۆ دەبێ خەرجی ئەم ھەڵبژاردنە بکەوێتە ئەستۆی خۆی.\nتەبعەن خەرجی دارایی ناڵێین کە دیموکراتییە نەوتییەکان قەت لەسەر تێچووی دارایی ھەڵبژاردن پەکیان ناکەوێت، بەڵکو خەرجی سیاسی و خەرجی تریش وەک دەرکەوتنی بێ جەدوایی و بێ کەڵکی تەنانەت بژاردەی ھەڵبژاردن و ئامرازی دیموکراتی کە رێگای چارەسەر ناکاتەوە بەڵکو دیاردەی تا ئێستا کاتی بنبەستی دەکاتە دیمەنێکی رەسەنی سیاسیی و دوور مەودا.\nقەرار نەبوو وا بێ. قەراربوو دوای دوو دەیە لە دیموکراسیی بە ھەموو سەرکەوتن و پاشەکشێکانییەوە عێراق بچێتە قۆناغی وڵاتێکی شایان کە ویستی گۆڕانکاری لەگەڵ جێگیرییە دەستورییەکانی وەک تەوافوق و فیدرالی ئاوێتە بکات .\nکێ ئەم نرخە دەدات و کێ ئەم خەرجییە لە ئەستۆ دەگرێت؟\nژمارەیەک زەوی لە سنوری پارێزگای کەرکوک بۆ خاوەنەکانیان گەڕێنرانەوە\nتائێستا تەنھا یەک ھاووڵاتی چەکی رادەستی حکومەت کردووە\nلە شەش مانگی ئەمساڵدا دوو ناو لە نێو منداڵاندا زیاتر تۆمار کراوە


لایەنەكان لەسەر مانەوەی عەبدولمەهدی سوورن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/11/17 - 1:30 PM\nئەندامێكی پەڕلەمانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، خۆپیشاندانەكان لە عیراق بەردەوامە، بەڵام دۆخەكە بەرەو ئاسایی بوونەوە دەڕوات.\nخۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكانی عیراق بەردەوامی هەیە و خۆپیشاندەران متمانەیان بە بەڵێنەكانی حكومەت بۆ چاكسازی و خزمەتگوزاری نییە و داوا دەكەن هەر سێ سەرۆكایەتییەكە هەڵبوەشێنەوە، ئەمە لەكاتێكدایە بە هەزاران خۆپیشاندەر لە سەرجەم خۆپیشاندانكانی شارەكانی عیراق بوونە قوربانی.\nشیروان میرزا ئەندامی پەڕلەمانی عیراق بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، خۆپیشاندانەكان بەردەمە، بەڵام بەرفراوان نیین و لە چەند ناوچەیەكی دیاریكراو بوونیان هەیە و دۆخەكە بەرەو ئاساییبوونەوە دەڕوات.\nئاشكراشیكرد، دوو هۆكاری هەیە بۆ هێوربوونەوە خۆپیشاندانەكانی عیراق كە یەكێكیان ئەوەیە كە خۆپیشاندەران كەسێك یان هێزێك نییە خۆیان لێ بكات بە خاوەن و سەركردایەتی خۆپیشاندانەكان بكات، هۆكاری دووەمیش ئەوەیە، لایەنە سیاسییەكان ڕێككەوتوون كە حكومەت بمێنێتەوە.\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، ڕاستە دەبێت گۆڕانكاری و چاكسازی بكرێت و ئەمانەش كاریگەرییان هەیە، بەڵام دواجار لایەنەكان بڕیاریان داوە حكومەت بە سەرۆكایەتی عادل عەبدولمەهدی بمێنێتەوە.\nمەرجەكانی پێدانی لۆگۆی تاكسی ئاشكرا كران