سێ شەممە 18 سێپتەمبر 2018 | 27 خەرمانان 1397\nلە سەرودەمی ساڵی نوێی خوێندن داین. نزیک بە چواردە ملیۆن قوتابی و نزیک بە ٤ ملیۆن خوێندکار خۆیان بۆ چوون بۆ قوتابخانە و زانکۆکان ئامادە دەکەن. لەم رۆژانەدا شور و شەوق، دڵەڕاوکێ و بێ قەراری منداڵان، ئەو تازە لاو و لاوانەی کە دەرفەتیان هەیە بچنە نێو دامەزراوەکانی ئاموزشیەوە، ڕواڵەتێکی نوێی داوتە فەزای کۆمەڵگا. لە هەمان حاڵدا بە ملیۆن منداڵی کار لە کارگاکان، لە کورەخانەکان، لە مەزرا و لە ماڵەکاندا خەریکی کاری موزدین تا پاروە نانێک بۆ بنەماڵەکانیان دەست بخەن. هەروەها نزیکەی ٢ ملیۆن منداڵی خیابانی کە لە چەرخەی خوێندن چوونەتە دەر بە جل و بەرگی کۆن و دڕاوەوە لەسەر چوارێیانەکان بۆ فرۆشتنی بەستەی دەستماڵ کاغەزی و یان خاوێن کردنەوەی شوشەی ماشێنەکان، بە درێژایی رۆژ لەنێو گازی ژاراوی ماشێنەکاندان و یان تا پشتێنە لە سەتڵی زبڵەکاندا نوشتاونەتەوە تا پەلاستیک، کاغەز و کارتۆن کۆبکەنەوە. ئەم منداڵانە ئەگەر لە چنگ مەئمورانی شارەداری ڕزگاریان بێت، شەوانە لە گۆشەی خیابانەکان، لە زبڵدانەکاندا و یان لە جۆگەلەی وشک بووی ئاودا دەخەون. لەم نێوانەدا منداڵانی کۆچبەر برینەکانیان قوڵترە. بەشێکی بەرین لەوان بە هۆی نەبوونی بەڵگەی پێناس و یان بە هۆی قەبوڵ نەکران لە مەدرەسە دەوڵەتیەکاندا، لە زاخە، و کەپر و عەمبارە شێدارەکان و لە ترسی بەردەوامدا لە کەوتنە دەست مەئمورەکان هەموو شادی و خۆشی و تازەلاوییان بە بڕە پارەیەکی کەم دەفرۆشن. ئەگەرچی تا چەند ساڵ لەوەپێش کاربەدەستانی ڕژیم بوونی منداڵی کار و خیابانیان ڕەد دەکردەوە بەڵام ئێستا ئیتر بوونی ئەوان لە ڕواڵەتی کارگاکان، کەپر و چوار ڕێیانەکان پاک نابێتەوە. منداڵانی کار و خیابانی یەکێک لە هێما بەرچاوەکانی هەژارین لە کۆمەڵگادا.\nئەمساڵ به‌هۆی قوڵ بوونەوەی قەیرانی ئابووری و لە حاڵێکدا کە لە ماوەی ٦ مانگی ڕابردودا نرخی ڕیاڵ ١٤٠ لەسەد دابەزیوە و نرخی قەڵەم و دەفتەر سەد لەسەد بەرز بۆتەوە، دابین کردنی پێداویستیەکانی منداڵان بۆتە یەکێک لە دڵەڕاوکێکانی بنەماڵە کەم داهاتەکان. لەم نێوانەدا بنەماڵە کرێکاریەکان بارودۆخێکی گەلێک دژوار تریان هەیە. کاتێک دەوترێت کە لە توانایی کڕینی کرێکاران هەشتا لەسەد کەم بۆتەوە، کاتێک دەوترێت کە بنەماڵە کرێکاریەکان ٧٠ لەسەدی حەقدەستەکانیان دەبێ تەنیا بۆ دابین کردنی خۆراک خەرج بکەن، ئەوکات چۆن دەکرێت چاوڕوان بیت کە دەرەقەتی شەهریە، لیباس و قەڵەم و دەفتەر بۆ منداڵەکانیان بێن. منداڵەکانیان لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ڕێگایەکیان بێجگە لە پەیوەیست بوون بە خێڵی بەرینی منداڵانی کارەوە نییە. لە ڕاستیدا ساڵ لەگەڵ ساڵ ئیمکانی خوێندن چینایەتی تر دەبێتەوە. تازە کاتێک بنەماڵەکان لە سەدی هەزینەی چوون بۆ مەدرەسە و زانکۆ دەپەڕنەوە، دانش ئاموز پێ دەنێتە مەیدانێکەوە کە زیاتر لە ٤ دەیەیە ڕژیم هەموو ئەهرومەکانی خۆی بۆ توشی کێشە کردنی زانست بەکار هێناوە.\nدانش ئاموز بە جێگای ئاموزشی زانست و ناسینی دنیای دەورو بەری دەبێ مەزهەب، خورافات و ئەفکاری پەڕتوکاو و بەجێماو لە سەدە و سەردەمەکانی ڕابردو بخاتە مێشکیەوە. سیستمی ئاموزش و پەروەرشی ئیسلامی کە لەسەر بنەمای ستەم و هەڵاواردنی ڕەگەزییە، هەوڵ ئەدات بە پەرەدان بە فەرهەنگی کۆنەپەرستانە و دژی ژن، کچان بگێڕێتەوە بۆ گۆشەی ماڵەوە. تێدەکۆشێ لەسەر بنەمای ئەم یاسایانە، ژنان و کچانی دانش ئاموز و خوێندکار لە کۆت وبەندی یاسا مەزهەبیەکاندا ڕابگرێت و لە خوێندن لە هێندێک لە ڕشتەکاندا بێبەشیان بکات. ناوەرۆکی کتێبە دەرسیەکان لە هیچ بواریکدا پێوەندی بە دنیای واقعی و بەرەو پێش چوونی سەرسوڕ هەێنەری سەردەمەوە نییە. ناوەرۆکی ئەدەبیی کتێبە دەرسیەکان لە کۆماری ئعیسلامیدا تۆزقاڵێک داهێنانی فەردی، هونەری و زەوقی قوتابیان پەروەردە ناکات. لە کتێبەکانی دەرسی مێژوودا ئاسارێک لە تاریخی گەشە و هەڵدانی واقیعی کۆمەڵگای بەشەری نابیندرێ. گشت ئەمانە لە خزمەت ئەوە دایە کە ڕژیم سوڵەتەی ئیدئۆلۆژیکی بپارێزێت و ئەو لاوانە پەروەردە بکات کە بیرو باوەڕیان نەک لە ژیانی واقعی و مادی، نەک لە دەستکەوتە مێژووییەکان و پێشڕەفتە زانستیەکانی بەشەریەتی پێشڕەو، بەڵکو لە ئەفسانە و ئافکاری مۆمیایی کراوی هەزاران ساڵە شکڵ پێئەدەن. لە وەها فەزایەکدایە کە موعەلیمان دەبێ ئاموزشی دانش ئاموزەکان بگرنە ئەستۆ. ئەو مامۆستایەنەی کە لە بارودۆخێکی پۆلیسی، پشکنینی بیروباوەڕ و حوزوری ناوەندە ئەمنیەتیەکان لە مەدەرەسەکاندا، دەبێ لە هەر دەرفەتێک کەڵک وەربگرن تا ناوەرۆکی پێشکەوتوانە و پێشڕەو بگوازنەوە بۆ شاگردەکانیان. تازە ئەوە هەموو دژواریەکانی کاری ئەوان نییە، مامۆستایانیش خۆیان لەو حقوق بگیرانەن کە بە حقوقی کەمیانەوە باری قەیرانی ئابووری به‌سه‌ر ئه‌وانیش قورسایی ده‌كات. کەم نین ئەو مامۆستایانەی کە بۆ گوزەرانی ژیانیان لانیکەم دوو کار دەکەن و فەراغەتی پێویستیان نە بۆ گەشەدان بە ئاستی ئاموزشی خۆیان و نە بۆ ئاموزشی تازەلاوان هەیە.\nلەم نێوانەدا بەشێکی زۆر لە دانش ئاموزان ئەگەر بە هۆی هەژاری بنەماڵەوە، دەبستان یان دەبیرستانیان بەجێ نەهێشتبێت، بە تەواو کردنی خوێندن دەچنە بازاڕی کارەوە. هەمان ئەو بازاڕەی کە تێیدا بە ملیۆن ئینسان بە حەدەستێکی ٤ تا ٥ جار لەژێر هێڵی هەژارییەوە لە نێوان مەرگ و ژیاندا شەو و رۆژیان تێپەڕ دەکەن. لە بارودۆخێکدا کە بە تایبەت لە ئاکامی خوسوسی سازییەكان ئاموزشی ڕۆژبه‌ڕۆژ چینایەتی تر بۆتەوە، ئەو قوتابیانەی کە لە بنەماڵە کرێکاریەکان و یان توێژی خوارەوەی کۆمەڵگان بە هەڵکەوت ڕێیان دەکەوێتە زانکۆ و خوێندنی باڵا. لە زانکۆکانیشدا درگا لەسەر هەمان پاژنە دەسوڕێتەوە. رۆژێک خوێندار ئەستێرەدار دەکرێت، رۆژێک دەکەونە دەست مەئمورانی حەراسەت و تازە کاتێک زانکۆ تەواو دەکەن، ئەمجار بە ئۆردوی ئەو کەسانەوە کە خوێندنیان تەواو کردوە پەیوەست دەبن. لەسەر بنەمای ئامارە ڕەسمیەکان ٨٠ لەسەدی کەسانێک خوێندنی زانکۆیان تەواو کردوە لە زومڕەی ئەڕتەشی ملیۆنی بێکارانن.\nهەر ئەم وێنەیە بە روونی دەرخەری ئەوەیە کە ئەم نیزامە ئاموزشیە ڕەنگدانەوەی جیاوازی چینایەتی، ستەمی ڕەگەزی، مەزهەبی و نەتەوەییە کە لە لایەن ڕژیمەوە دیسان بەرهەم دێنەوە. بە کورتی ئەم ڕژیمە رۆح و ڕەوانی منداڵەکانمان وردو خاش دەکات تا بە ڕازی بوون بە کۆیلایەتی لە خزمەت نیزامی چینایەتی و سیاسی حاکمدا بن. هەڵبەت ئەمە بەشێک لە وێنەی کۆمەڵگایەکە کە تێیدا ٤٠ ساڵە دژی شۆڕشی ئیسلامیی لەسەر کورسی دەسەڵات دانیشتوە. وێناکەی تری کۆمەڵگا کە روو بە داهاتوە و ئاسۆیەکی روونی بۆخۆی دیاری کردوە، وێنای هەوڵدان و خەباتە، ئەو خەبات و خۆڕاگری و بەرەنگار بوونەوانەی کە مژدە بەخشی سەرەتای دەست پێکی قۆناغێکی نوێیە لە حەیاتی کۆمەڵگادا. ئاخێزی سەرتاسەری مانگی بەفرانبار مژدە دەری ئەم قۆناغە نوێیە بوو. دانش ئاموزەکان، خوێندکاران، لاوانی بێکار، ژنان و مامۆستایان هەنگاو بە هەنگاو هاتونەتە پێشەوەی سەحنە و داخوازیەکانیان بانگەواز دەکەن. مردن بۆ دیکتاتۆڕ، موعەلیمی زیندانی دەبێ ئازاد بکرێت، خوێندکاری زیندانی دەبێ ئازاد بکرێت لە هەموو گۆشە و کەنارێک دەبیسترێت و گشت ئەمانە دەنگدانەوەی هاوار و بانگەوازەکانیان لە مانگرتنی کرێکارانی حەوت تەپە، لە مانگرتنی کرێکارانی فولادی ئەهواز، لە مانگرتنی کرێکارانی ڕیاگای ئاسن و هیپکۆ لە مانگرتنی سەرتاسەری شۆفیر کامیۆنەکان، لە مانگرتنی گشتی شکۆداری خەڵکی تێکۆشەری کوردستانیش جارێکی تر ئەبیننەوە.\nگشت ئەم خەبات، خۆڕاگری و مانگرتنانە پەیامێکی روونیان هەیە و ئەویش ئەوەیە کە هەست و نیستمان لەژێر هێرشی ڕژیم دایە و ئێمە دەبێ خۆمان هەنگاو بە هەنگاو بۆ نەبەردی کۆتایی ئامادە بکەین. لەم نێوانەدا بەبێ گومان دانش ئاموزان، خوێندکاران و مامۆستایان دەتوانن دەورێکی گرنگ بنوێنن، ئەوان تەنیا منداڵانی کار و زەحمەت نین. ئەوان دەتوانن ببنە رووناکبێرانی شۆڕشگێڕ و کومونیست و دەورێکی بەنرخ لە خزمەت بە ئامادەکاری بۆ شۆڕش و سەرکەوتن بگێڕن. بەبێ گومان جەمعەیەتی ملیۆنی قوتابیان و جەمعیەتی ٤ ملیۆنی خوێندکاران و مامۆستایانی زەحمەتکێش لە یەکێتی و هاوپشتی لەگەڵ بزوتنەوەی کرێکاری هێزێکی بە توانان بۆ گۆڕینی ئەم بارودۆخە موسیبەت بارە.\nحیزبی كۆمۆنیستی ئێران وێڕای پیرۆزبایی ساڵی نوێی خوێندن لە قوتابیان، خوێندکاران، مامۆستایان و بنەماڵەکانیان و دەربڕینی هاوپشتی قوڵی خۆی لەگەڵ منداڵانی کار و خیابانی، هەمویان بانگەواز دەکات بۆ خەباتێکی وشیارانە و ڕێکخراو لەدژی ڕژیمی سەرمایەداری کۆماری ئیسلامی. ڕوخاندنی شۆڕشگێڕانەی ئەم ڕژیمە هەنگاوی سەرەتایە بۆ جیایی دین لە دەوڵەت و ئاموزش و پەروەرش، کۆتایی هێنان بە کارەساتی منداڵانی کار و خیابانی و ڕزگار کردنی زانست لە چنگ خورافە و ئەفکاری مەزهەبی و لە کۆتاییدا گەشە و شکۆفانەوەی کۆمەڵگا.\nبژی ئازادی ، بەرابەری، حکومەتی کرێکاری


"دەبێت تورکیا بە فشار کردن لە سەر چین هەنگاوی پێویست ئەنجام بدات"\n"دەبێت تورکیا بە فشار کردن لە سەر چین هەنگاوی پێویست ئەنجام بدات"\nبه رواری داگرتن : 2019-02-11 11:33\nئەرزنجان - کۆبوونەوەیەکی ڕۆژنامەوانی لە شاری ئەرزنجانی وڵاتی تورکیا بۆ پشتگیری لە تورکستانی ڕۆژهەڵات ئامادە کرا، داوا لە تورکیا کرا بە فشار کردن لە سەر چین هەنگاوی پێویست ئەنجام بدات.\nبزووتنەوەی مەدەنیەت و مرۆڤ لە شاری ئەرزنجانی وڵاتی تورکیا بۆ سەرنج ڕاکێشان بۆ سەر ستەمی حکومەتی چین لە بەرامبەر مسوڵمانەکانی تورکستانی ڕۆژهەڵات کۆبوونەوەیەکی ڕۆژنامەوانی ئامادە کرد.\nکۆبوونەوەکە دوای نوێژی بەیانی لە مزگەوتی تەرزی بابا ئامادە کرا، حەسەن چاکماک بەرپرسی بزووتنەوەکە لە شاری ئەرزنجان ڕاگەیەندراوەکەی خوێندەوە.\nحەسەن چاکماک باسی لەوە کرد، تورکستانی ڕۆژهەڵاتی وڵاتێکی ئیسلامییە و ٧٠ ساڵە چین داگیری کردوە، تورکستانی ڕۆژهەڵات وەکو فەلەستین و ئاراکان کەشمیر یەکێک لەو جوگرافیانەیە هیچ کات ستەم و زۆرداری تێدا کەم نەبووە.\nهەروەها چاکماک باسی لەوە کرد، لە سەرتای داگیرکەریی چین تا ئێستا ئامانجەکەی لە ناو بردنی ناسنامەی مسوڵمانەکانە، لەبەر ئەوەی مسولمانەکانی ئویغور خاوەنداریەتی ئایین و کەلتور و ناسنامەیان دەکەن تووشی کۆمەڵکوژی دەبنەوە.\nچاکماک وتی: حکومەتی کۆمەنیستی چین، لە ژێر ناوی برایەتی هاوڵاتیێکی چینی هێناوە لە ماڵی مسوڵمانەکانی ئویغور نیشتە جێ کردوە. تورکستانی ڕۆژهەڵات کە ٦٦ ساڵە لە ژێر داگیری چینە، لەبەر ئەوەی لە ژێر سیستەمێکی نهێنیدایە نەیتوانیوە ڕووداوەکان بە دونیا بگینێت.\nچاکماک لە بەردەوامی باسی لەوە کرد، گومان دەکرێت ٣٥٠ هەزار مسوڵمان لە زیندانەکانی چینن و ناتوانێت هیچ هەواڵێک سەبارەت بە ڕەوشی تەندروستی زیندانییەکان بە دەست بێنرێت.\nچاکماک وتی: چاو و گوێی برا تورکستانی ڕۆژهەڵاتکانمان تورکیایە. بۆیە دەبێت تورکیا بە فشار کردن لە سەر چین هەنگاوی پێویست ئەنجام بدات. بۆ واز هێنانی حکومەتی کۆمەنیستی چین لە سیاسەتی ئاسیمیلاسیۆن (لە ناو بردنی نەژاد)، پێویستەکانی دیپلۆماسی ئەنجام بدرێت.\nچاکماک لە کۆتای وتی: بۆ کۆتای هێنان بە ستەمی زلهێزانی جیهان دەبێتە دووبارە بیری یەکێتی و ئومەت بوون لە ناومان دروست بکەین. ئێمە وەکو مسوڵمان تێڕوانینمان وایە؛ بۆ ڕزگار بوونی خاکمان دەبێت بیر و فکرمان لە کەلەپچەکان ئازاد بکەین.\nکۆبوونەوەکە بە خوێندی دوعا لە لایەن موحەمەد ئەمین چەتین موفتی پارێزگا کۆتای هات. (İLKHA)


ئامانجی لەناوبردنی یەکێتی ئەوروپایە – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » هه‌واڵ و سیاسەت » ئامانجی لەناوبردنی یەکێتی ئەوروپایە\nراوێژکارەکەی ترەمپ هاوکاری پۆپۆلیزمیستە راسـتڕەوەکانی ئەوروپا دەکات\nئامانجی لەناوبردنی یەکێتی ئەوروپایە\nستیف بانون راوێژکاری پێشووی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، کە بە یەکێک لە کەسایەتییە راستڕەوەکانی ئەمریکا دەناسرێت و رۆڵێکی بەرچاویشی هەبوو لەسەرکەوتنی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە هەڵبژاردنەکانی 2016، بە مەستی هاوکاریکردنی پارتە راستڕەوەکانی ئەوروپا و سەرخستنیان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی 2019 دا، بە نیازە گەورەترین دەزگای راوێژکاری سیاسی لە ئەوروپا دابمەزرێنێت. بانون پێی وایە، پارتە راسترەوەکانی ئەوروپا لە هەڵبژاردنی 2019 دا، سەرکەوتنی گەورە بە دەستدەهێنن و شۆڕشێکی گەورەی پۆپۆلیستی راسترەویش بەڕێوەیە. ئەمەش لە ناو میدیاکانی ئەوروپادا، بە گرنگییەوە باس دەکرێت و جۆرە ترسێکیشی لە لای پارت و ناوەندە چەپەکاندا دروستکردووە.\nسەرهەڵدانی گەورەترین شۆڕشی پۆپۆلیستی لە کیشوەری ئەوروپا\nلەبارەی ئەم هەوڵەیەوە، ستیف بانون راوێژکاری پێشووی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بە سایتی دایلی بیستی ئەمریکای رایگەیاند: ئامانجمان سەرهەڵدانی گەورەترین شۆڕشی پۆپۆلیستی لە کیشوەری ئەوروپا. هەروەها دەشمانەوێت لە هەڵبژاردنیەکانی پەرلەمانی ئەوروپادا، کە وا بڕیارە لە ساڵی 2019 دا ئەنجام بدرێت، دەستکەوتی باشـمان هەبێت.\nهاوکاری فکریی و سیاسی\nلەلایەکی ترەوە لەبارەی چۆنێتیی و شێوازی کارکردنی دەزگاکەوە، ستیف بانون رایگەیاند: ئەم دەزگا نوێیە هاوکاری فکریی و لۆجستیکی و راوێژکاری دەداتە، پارت و کەسایەتییە راستڕەوەکانی ئەوروپا، بە ئامانجی ئەوەی کە لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی 2019 دا، سەرکەوتنی گەورە بە دەستبهێنن.\nهەرلەمبارەیەوە سایتی یۆرۆ نیوزیش رایگەیاند: ئەم دەزگایە ناوی « بزووتنەوە» دەبێت، ئامانجی سەرەکی ئەم د ەزگایەش لەناوبردنی یەکێتی ئەوروپایە. جێگەی گوتنە بەشێکی زۆری پارتە راستڕەوەکانی ئەوروپا، دژی یەکێتی ئەوروپان.\nلە پایتەختی ئەوروپا دەبێت\nلەبارەی شوێن و بنکەی سەرەکی ئەم دەزگایەوە، بانون رایگەیاند: بنکەی سەرەکی ئەم دەزگایە لە شاری بروکسێلی پایتەختی بەلجیکا دەبێت. دیارە لەمەشدا ئامانجێکی سیاسی لەپشتەوەیە، چونکە برۆکسێل بە پایتەختی ئەوروپا دادەنرێت و زۆرێکیش لە دەزگا و ناوەندە سیاسییە گرنگەکانی یەکێتی ئەوروپای لێیە.\nدۆستی پارتە راسترەوەکانە\nستیف بانون دۆستێکی نزیکی پارتە راسترەوەکانی ئەوروپایە، بەتایبەتی لەگەڵ ماری لۆپێنی سەرۆکی بەرەی راسترەوەی فەرەنسا، نایجل فاراجی سەرۆکی راستڕەوەکانی بەریتانیا، پەیوەندییەکی زۆر بەهێزی هەیە. جێگەی ئاماژەیە بانون لە کاتی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانی 2016 دا، یەکێک بوو لە راوێژکارە سەرەکییەکانی دۆناڵد ترەمپ و پاشتریش کاتێک ترەمپ بوو بەسەرۆکی ئەمریکا ، کرایە راوێژکاری سیاسیی سەرۆک. لێ بە هۆی جیاوازی بۆچوونی سیاسییان، بانون پاش شەش مانگ لە دەستبەکاربوونی، لەمانگی ئابی 2017 دا وازی لە پۆستەکەی هێنا.\nسەرچاوە:-سایتی دۆیتچە ڤێلەی ئەڵمانیا، یۆرۆنیوز.\n526 جار بینراوە\nپەیامێک لە بافڵ تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە


سبەی مووچەی ئەم شوێنانە دابەش دەكرێت - اخبار العراق\nاخبار العراق » كوردى » سبەی مووچەی ئەم شوێنانە دابەش دەكرێت\nوەزارەتی دارایی ئاشكرای دەكات سبەی مووچەی وەزارەتی داد و ئەنجومەنی داوەری دابەش دەكرێت.\nبەپێی ئەو زانیارییانەی لە لایەن سەرچاوەیەك لە گەنجینەی وەزارەتی دارایی حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە بە (باسنیوز) دراون، سبەی دووشەممە 17ی ئەیلول مووچەی دوو شوێن دابەش دەكرێت، كە بریتین لە مووچەی وەزارەتی داد و ئەنجومەنی دادوەری.\nدوێنی شەممە 15ی ئەیلول سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە (باسنیوز)ی راگەیاند، ئەگەر دوواكەوتن لە مووچەی شوێنێك هەبێت تەنها پەیوەندی بە رۆژانی پشوو هەیە، گوتی: “هیچ سستییەك لە دابەشكردنی مووچە نییە، ئەگەر دواكەوتنی مووچەی شوێنێك هەبێت ئەوە پەیوەندی بە پشووی فەرمی هەیە و ئێمەش ناتوانین لە پشوودا مووچە دابەش بكەین”.\nبە گوتەی سەرچاوەكە، لە لایەن وەزارەتی سامانە سرووشتیەكان داهاتی نەوت دەدرێتە دارایی و ئێمەش لە رێگەی گەنجینەكان بەردەوامین لە دابەشكردنی مووچە.\nزیاتر گوتیشی: “317 ملیار دینارەكەی بەغداش لە دوای 18 یان 19ی مانگ دەگات و مووچەی ئەوانەی لێ دەدرێت كە لەسەر لیستی دووەمی مووچەن و تاوەكو 26 بۆ 27ی 9 هەموو لایەك مووچەكانیان وەردەگرن”.\nبەپێی زانیارییەکان وەزارەتی دارایی و ئابووری چیتر خشتەی مووچە ڕاناگەیەنێت، بەڵکو هەر 30 ڕۆژ جارێک مووچەی فەرمانبەران دابەش دەکات.


هێزەکانی عێراق 6 چەکداری داعش دەکوژن لە ئەشکەوتێکی بیاباندا\nهێزێکی هاوبەشی سوپا و خێڵەکان دەوری ئەشکەوتێکیان گرت لە باکوری شاری راوە لە بیابانی ئەنبار دوای گەیشتنی زانیاری هەواڵگری.\nسەربازانی عێراق ئۆپەراسیۆنێکی شه‌نوكه‌و ئەنجامدەدەن له نزیك سنووری سوریا لە گەڕانیاندا بەدوای حەشارگە و دزەکارانی داعشدا لەم وێنەیەدا کە 16 ئایار بڵاوکرایەوە. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی بەرگری عێراق]\nهێزە هاوبەشەکانی عێراق دووشەممە (21 ئایار) شەش چەکداری رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)یان کوشت لە بیابانی ئەنبار، دوای گەمارۆدانی حەشارگەکەیان.\nسەرکردەیه‌كی خێڵەکی لە ئەنبار، شێخ قەتری عوبێدی، وتی هێزێكی سوپا و خێڵەکان ئۆپەراسیۆنێکیان ئەنجامدا دوای گەیشتنی زانیاری هەواڵگری دەربارەی گروپێك لە چەکدارانی داعش كە خۆیان لە ئەشکەوتێكدا شاردبووه‌وە لە ناوه‌ڕاستی بیابانەکەدا.\nوتی هێزێکی سەربازی، به پشتیوانیی چەکدارانی خێڵی ئەلبو نیمر و هێزی ئاسمانی، بەرەو شوێنێکی هەواڵ لێدراو رۆیشتن و گەمارۆی ئەشکەوتەکەیان دا لە هەر چوارلاوە.\nشەش ئەندامی داعش کە لەنێو ئەشکەوتەکەدا خۆیان شاردبووه‌وە لە هێرشێکی ئاسمانیدا کوژران.\nهێزەکانی عێراق حەشارگەیەکی کۆن دەڕوخێنن کە داعش جێیهێشتووە لە بیابانی خۆرئاوای ئەنبار لەم وێنەیەدا کە 18 نیسان بڵاوکراوەتەوە. [خاوەنی وێنە: نوسینگەی رۆژنامەوانی فیرقەی 8 پیادەی چەکدار]\nعوبێدی وتی: "كۆمه‌ڵێك چەکی سوك و ئامراز دۆزرانەوە کە هی ئەو تیرۆریستانە بوون لە حەشارگەکەدا خۆیان شاردبووه‌وە."\nعوبێدی وتی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی جەزیرە، فیرقەکانی 7 و 8ی سوپا و هێزە خێڵەکییەکان ئۆپەراسیۆنی بەردەوام و "كارا و سەرکەوتوو" ئەنجامدەدەن لەو پێگانەی داعشدا کە هێشتا لە بیابانه‌كه‌ی خۆرئاوادا ماون.\nوتیشی: "ئه‌ركی هاوبەشی ئەمنیی رۆژانه‌مان هەیە و بەردەوامین لە گەڕان لە ناوچە دووردەستەکانی بیاباندا. لە چالاکیەکانماندا، هەندێكجار حەشارگەی کۆن یان بنکەی تیرۆریستان دەدۆزینەوە کە لەلایەن گروپەکەوە جێهێڵراون و دەستبەجێ دەیڕوخێنین."\nگوندەکانی بیابان پشكنران\nهێزەکانی عێراق یەکشەممە (20 ئایار) ئۆپەراسیۆنێکی گەڕانیان لە چوار گوندی بیاباندا لە باکوری راوە ئەنجامدا: تەمیشان، ئوم سەماوی، خەنیفس و ئوم وحوش.\nسێ جبەخانەی جێهێڵراوی داعش روخێنران لە ئۆپەراسیۆنەکەدا، کە 19 بۆمبی دەستکرد و سێ بۆمبی تری دەستکردی پڕ لە مادده‌ی سی فۆڕیان تێدابوو.\nعوبێدی وتی هەوڵەکانی بەهێزکردنی پاسەوانیی سنوور دڵنیاییداوە لەوەی "پەڕینەوەی تیرۆریستان لە سنووری سوریاوە بۆ ناو خاكی عێراق رووی لەکەمی کردووە".\nئاماژەی به‌وه‌ش کرد بەوەش كه: "هێزە ئەمنیەکان بەووردی چاودێری سنووری سوریا دەکەن و هەنگاوی توندیان ناوە بۆ بەرگرتن لە هاتنی هەر تیرۆریستێك. سنوورەکە لەژێر کۆنترۆڵی پتەودایە و هەر دزەکردنێك دەستبەجێ پێیدەزانرێت و مامەڵەی توندی لەگەڵ دەکرێت."\nهێزەکانی عێراق، پێنجشەممە دوو ئەندامی داعشیان دەستگیرکردلەکاتی هەوڵدانیاندا بۆ پەڕینەوە لە سنوری پارێزگای حەسەکەی سوریاوە بۆ نێو عێراق.\nدوو کەسی داواکراو، كه یەکێکیان ئەندامی "پۆلیسی ئایینی" داعش بوو، کەوتنە کەمینێکەوە کە لەلایەن بەڕێوبەرێتی هەواڵگریی سەربازییەوە بۆیان دانرابوو.\nرۆژێك پێشتر، ئەندامێکی داعش کە دزەیکردبوو لە گوندی دەشیشەی سوریاوە، لە ئۆپەراسیۆنێکی بەرپێگرتندا دەستگیرکرا.\nمێرده‌كه‌م له شاری قائیم كارده‌كات و من زۆر نیگه‌رانیمی. خودایه له داعشی شه‌یتان و دوژمنه‌كانی شیعه لامان بده. خودایه، هه‌موو سه‌ربازه‌كان و ئه‌وانه‌ش بپارێزه كه پارێزگاری له ئال ئه‌لبه‌یت [خێزانی پێغه‌مبه‌ر] و شه‌ره‌فی شیعه ده‌كه‌ن.\nمحمد | 2018-05-22\nده ستان خوشبيت\nKayfi | 2018-05-22\nده ستتان خوش بو هه وال و زانيارى يه كانتان هيوام وايه هه موو گه لى عيراق به كوردستانيشه وه وه كو سالانى هه فتاكان به برايه تى و بى كيشه بژين دوور له دژايه تى و مه زهه بى\nهێرشێکی چەند بەرەیی سەرکردەکانی داعش لە خۆرئاوای عێراق دەکوژێت\nهێزەکانی عێراق و خێڵەکیەکان هێرشیانکردە سەر بنکەیەکی داعش لە بیابانی خۆرئاوا لە چەندین ئاراستەوە، تێکیانشکاند و 15 ئەندامی داعشیان کوشت.


ناڕەزاییەکان لە هەرێمی کوردستانی عێراق زۆرن و بێزارییەکانیش زیاتر. ڕای گشتی دەمێکە داوا دەکات گەندەڵی و هۆکارەکانی گەندەڵی بنەبڕ بکرێن و دەمێکیشە چاودێران ئاگاهی دەدەن بەوەی کەڵەکەبوونی ئاڵۆزییەکان و چارەسەرنەکردنی قەیرانەکان دەشێت هەرێم بەرەو قەیرانێکی گەورە و قوڵی ئابوری و دارایی بەرێت.\nبێ لەم ڕەوشە ناکۆکییە سیاسییەکانی نێوان لایەنەکانی هەرێمی کوردستانی عێراقیش لەولاوە بوەستێت کە ئاستی بێ متمانەیی نێوانیانی گەیاندۆتە لوتکە، هەر بۆیە خەڵک زۆر خۆشحاڵ نەبوون بەو پڕۆژانەی کە دەخرانە ڕوو، وەک دەگوترێت بۆ چاکسازی بوون و لە پێناو بژێوی ژیانی خەڵکدا بوون.\nئەبوبەکر هەڵەدنی، ئەندامی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان\nدکتۆر دانا سەعید سۆفی، ئەندامی پێشوی هەرێمی کوردستان\nلە نێوەندی ئەم قەیرانە ئاڵۆزانەی ئێستای هەرێمی کوردستان، مەسعود بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەک لە ڕاگەیاندنەکەیدا هاتووە بە مەبەستی زیاتر ڕێکخستنەوەی کاروباری حکومەتی هەرێم و ئەنجامدانی چاکسازی و چارەسەرکردنی کەموکوڕییەکان لە ناو حکومەتی هەرێمدا ژمارەیەک بڕیاری دەرکرد لەوانە؛\nپێداچوونه‌وه به هه‌یكه‌لیه‌تی كارگێڕی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و ڕێكخستنه‌وه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی گونجاو و به‌پێی پێویستی حكوومه‌ت. پێداچوونه‌وه به هه‌یكه‌لیه‌تی دارایی حكوومه‌تی هه‌رێم و ڕێكخستنه‌وه‌ی یه‌كه ژمێریارییه‌كان له گشت دامه‌زراوه‌كانی حكوومه‌ت و وه‌زاره‌تی دارایی له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی گونجاو. پێداچوونه‌وه به گشت میلاكاتی حكوومه‌تی هه‌رێم به‌مه‌به‌ستی ڕێكخستنه‌وه‌ی میلاكات، و كاركردن بۆ دامه‌زراندنی ئه‌نجوومه‌نی راژه. ئەو كەس و كۆمپانیانەی بەشێوەیەكی نایاسایی دەوڵەمەند بوونە و لە گەندەڵیدا تێوەگڵاون پێویستە ئیجرائاتیان لەگەڵدا بكرێت و بەپێی میكانیزمێك و بەشێوەیەكی دادپەروەرانە سوود و داهاتەكانیان بدرێتە گەنجینەی حكوومەتی هەرێم. ئەم بڕیارەی سەرۆکی هەرێم چەندان بڕگەی تریشی لە خۆ گرتووە.


رێگاي ئێوه بابه ت » بۆچي په‌که‌که له‌ھه‌رێمي کوردستانه؟\nماوه يه کي زۆره که په که که سه دان گوندي ھه رێمي کوردستاني داگيرکردووه و رێگا نادات ھاوڵاتيان بگه ڕێنه وه سه ر ماڵ و حاڵي خۆيان. گونده کان ئاوه دان نه کراونه ته وه و خه ڵک له کشت و کاڵ بێ به شه. ئه م گرووپه ھێرش ده کاته سه ر ناوچه ي خه ڵک و منداڵه کانيان ده رفێنێت و ژيانيان ده شێوێنێت. پرسيار ئه مه يه که په که که بۆ ئه م گوندانه داگيرده کات و ئازاري خه ڵک ده دات؟ ئه گه ر په که که خۆي به چه کدار و ئازاديخواز ده زانێت بۆ ناڕوات گوندێکي تورکيا ئازاد بکات؟ بۆ به جێگاي بوون و چالاکي له کوردستاني تورکيا ھاتۆته ھه رێم و ماڵ و سه روه تي خه ڵک تاڵان ده کات و زه ويه کانيان لابڕ ده کات؟\nنابێت خه ڵک ئه مه په سه ندبکه ن و نابێت له ھه رێمي کوردستانيش له باره ي په که که وه گفتگۆيه ک بکرێت. چونکه داگيرکردني ناوچه کاني ھه رێم له لايه ن تورکياوه به ھۆي بووني په که که يه له ناوچه که دا. په که که ده يه وێت وه ک عه فرين تورکيا بێنێته ھه رێمي کوردستانيش. بۆ ده بێت ھه رێم تاواني داگيرکاري تورکيا و په که که بداته وه؟ په که که درۆزنه و ئارمانجي خراپي له دژي ھه رێم ھه يه. ئه گه ر راست ده کات با گۆڕه پاني شه ڕه که بگوازێته وه بۆ تورکيا نه ک بۆ خۆي په نا بێنێت بۆ نێو خه ڵکي ھه رێم. ساڵانێکه خه ڵک و ھه رێم داوا له په که که ده که ن ناوچه که يان چۆڵ بکه ن به ڵام ئه م گرووپه ھيچ ئاورێکي له داواکاريانه نه داوه ته وه. له کوردستاني سوريا بينيمان که ھه زاران گه نجي کورد له پێناو په که که دا قورباني بوون به ڵام په که که ناوچه داگيرکراوه کاني به قسه يه ک و دواي وتووێژي سياسي راده ست کرده وه.\nپه که که و لايه نگراني له ھه رێم و ھه روه ھا دژبه راني ئێران له ھه رێم له دۆخه که تێناگه ن و ئه گه ر له خاکي ھه رێمه وه ھێرش بکه نه سه ر تورکيا و ئێران ئه و دوو ده وڵه ته ش ھێرشي ھه رێم ده که ن. پێويسته ياري سياسي به لاوه بنێرێت و بزانن ھه رێم ناتوانێت ئه م ھه موو گوشاره ته حه مول بکات. بۆ ده بێت ژياني خه ڵک ببێته قورباني ھه ڕشه و ئابڵوقه و داگيرکاري؟ دواي ده يان ساڵ ئێستا ھه رێم گه يشتۆته دۆخێکي فه رمي تا خه ڵک ئاسووده بن و رێگا بۆ چالاکي سياسي و سڤيل کراوه ته وه به ڵام ئه م گرووپه شه ڕه که راده کێشێت بۆ ھه رێم و له به رانبه ر ھه ڕه شه دا دايده نێت که زۆر رژده. بۆيه پێويسته ھه موويان به رژه وه ندي ھه رێم له به رچاو بگرن.\nنووسه ر: ئاريان فه ره ج\nسه رچاوه: ماڵپه ڕي فه رمي پارتي دێمۆکراتي کوردستاني ئێراق\nبرچسب ها : بارزاني , په‌كه‌كه , توركيا , شنگال , هه‌رێم


پەرویز ڕەحیم 15, 07, 2019\nفەرمانی تێكەڵبوونەوە یاخود ڕێكخستنەوەی حەشدی شەعبی لە لایەن سەرۆكوەزیرانی عێراقەوە (عادل عەبدولمەهدی) بڕیارێكی تا ڕاددەیەك چاوەڕواننەكراو و تەنانەت بوێرانە بوو. بەڵام ئەم بڕیارە بەپێی مەودا و ئەگەر و چۆنێتیی جێبەجێكردنی بۆ هەرێمی كوردستان، دەتوانێت هەڵگری چەندین هەڕەشە و دەرفەت بێت. هەرچەندە ناكرێت بۆ خوێندنەوە و شرۆڤەی ئەم بڕیارە بەستێن و گۆڕانكارییە سیاسی و ئاسایشییەكانی ناوخۆی عێراق و، بەتایبەتی پاش تەواوبوونی جەنگی دژی داعش لە لایەك و هەڵبژاردنەكانی عێراق و ململانێ و بارگرژییەكانی نێوان ئێران و ئەمریكا لە لایەكی ترەوە، لەبەرچاو نەگرین. لەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین بەكورتی گرنگترین هەڕەشە و دەرفەتەكانی بەردەم ئەم فەرمانە بۆ سەر هەرێمی كوردستان شرۆڤە بكەین.\nڕاستییەكەی ئەوەیە حەشدی شەعبی لە (15/6/2014) لەسەر فەتوای مەرجەعی گەورەی شیعەكان "ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی" بۆ دژایەتیكردنی داعش دامەزرا. حەشدی شەعبی لە هاوپەیمانێتیی زیاتر (42) گرووپی چەكداری شیعە كە ژمارەی چەکدارانی بە 120 هه‌زار كه‌س ده‌خه‌مڵێندرێت و، هه‌روه‌ها له 300 هه‌زار كه‌سیش وه‌ك خۆبه‌خش كه خۆیان له ڕیزه‌كانی حه‌شدی شەعبی ناونووس كردووه، دروست بووە. هەرچەندە پێش دروستبوونی حەشدی شەعبی، چەندین گرووپ و ڕێكخراوی میلیشیاییی شیعەكان بوونیان هەبوو و تەنانەت ئەزموونێكی دوورودرێژیان لە جەنگ و تێكەڵبوونیان بە گۆڕەپانی سیاسییەوە هەبووە؛ بۆ نموونە: سەرایای سەلامی موقتەدا سەدر و ڕێكخراوی فەیلەقی بەدر، كەتیبەی حزبوڵڵا و عەسائیبی ئەهلی هەق. بەڵام هەڕەشەكانی داعش و نزیكبوونەوەیان لە بەغدا و تەنانەت مەترسی لە كۆنترۆڵكردنی عێراق وای كرد، كە لە ٢٦-١٢-٢٠١٦دا بەپێی یاسای ژمارە (٤٠)ی ساڵی ٢٠١٦ كە بە "یاسای دەستەی حەشدی شەعبی" ناسراوە ئەم گرووپانە ڕەوایەتی وەربگرن و وەکوو بەشێک لە هێزە چەکدارەکان و سوپای عێراق هەژمار بکرێت. جێگەی ئاماژەیە كە كۆماری ئیسلامی بە چەندان هۆكاری جۆراوجۆر و بەتایبەتی ڕەوایەتیدان بە نفووز و، هەروەها یارمەتیی ئەم گرووپانە ڕۆڵی سەرەكیی لە دامەزراندن و بەیاساییكردنی ئەم گرووپه چەكدارانە گێڕاوە. تەنانەت لە ڕووداوەكانی پاش ڕیفراندۆم و بەتایبەتی ١٦ی ئۆكتۆبەری ساڵی ٢٠١٧ حەشدی شەعبی بە یارمەتی و هاندانی ئێران ڕۆڵی سەرەكیی لە هێرش و داگیركردنەوەی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان هەبوو. هەروەكوو ئاماژەمان پێ دا، چەندین ڕووداو پێشهاتەی سیاسی لە عێراق و ناوچەكە وای كرد، كە عادل عەبدولمەھدی لە ٢٠١٩/٧/١ بەپێی فەرمانی دیوانی ژمارە (٢٣٧) لە (١٠) ماددەدا بڕیاری ڕێكخستنەوە یاخود تێكەڵبوونەوەیان بە هێزە چەكدارەكانی عێراق بدات. لە فەرمانەكەدا هاتووە كە هێزەكانی حەشدی شەعبی وەكوو بەشێك لە سوپای عێراق مامەڵەیان لەگەڵ دەكرێت و پێویستە بارەگاكانیان لە شار و گوندەكان دابخرێت و تەنیا بە فەرمانی سەرۆكوەزیران و ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران جووڵەیان پێ دەكرێت. هەروەها سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی لە لایەن سەرۆكوەزیرانەوە دەستنیشان دەكرێت. هەروەها ڕێگەیان پێ دەدرێت كە ببن بە هێزێكی سیاسی، بە مەرجێك كە دەستبەرداری چەكەكانیان ببن. جێگەی ئاماژەیە ئەم بڕیارە دەبێت تاوەكوو ٣١-٧-٢٠١٩ جێبەجێ بكرێت.\nگرنگترین هۆكاری ئەم بڕیارە بەرزبوونەوەی ئاستی بارگرژییەكانی نێوان ئەمریكا و كۆماری ئیسلامییە. بەم واتایە كە سیاسییەكانی عێراق بەگشتی و عادل عەبدولمەهدی بەتایبەتی، دركیان بەوە كردووە كە عێراقی شەكەت لە چەندین جەنگ و ماڵوێرانی، كە دوایینیان جەنگی داعش بووە، یەكەمین شوێن\_ناوچە دەبێت كە لە ڕووبەڕووبوونەوەیەكی گریمانەیی و شیمانەكراودا بە هۆی نفووز و كاریگەریی ئێران و، هەروەها هاوسنووری لەگەڵ ئێران ببێتە گۆڕەپانی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێران و داهاتوویەكی نادیار چاوەڕێی دەكات. هەر بۆیە ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز بڵاوی کردووەتەوە، مایک پۆمپیۆ لە دوایین سەردانیدا بۆ عێراق بە عادل عەبدولمەهدیی ڕاگەیاندووە، ئەگەر چەکدارانی حەشدی شەعبی هەڵنەوەشێنێتەوە، ئەوا واشنگتۆن ناچار دەبێت هێرشیان بکاتە سەر؛ لە بەرامبەریشدا سەرۆکوەزیران بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی دەرکردووە. بۆیە عێراق هەوڵ دەدات بەم بڕیارە خۆی لە جەنگی نێوان ئەم دوو لایەنە دوور بگرێت، لە كاتێكدا كە بەشێكی زۆر لە هێزەكانی حەشدی شەعبی لەژێر فەمانی ڕاستەوخۆی كۆماری ئیسلامیدان و بەئاشكرا هەڕەشەیان لە ئەمریكا كردووە. تەنانەت ئیداره‌ی ئه‌مریكا ناوی به‌شێك له‌و گرووپانه‌ی خستووه‌ته لیستی تیرۆره‌وه، به‌تایبه‌ت گرووپه‌كانی وه‌ك: نوجه‌با، عه‌سائیبی ئه‌هلی هه‌ق و حزبوڵڵای عێراقی. ئەمەیش مەترسیی ئەوەی دروست دەكرد كە ئەمریكا ئەو مافە بە خۆی بدات كە لە كاتی پێویستدا هێرشیان بكاتە سەر و ئەو كاتە هەموو هێزەكانی حەشدی شەعبی بە پاڵپشتیی ئێران لەم جەنگەدا تێوه بگڵێن و عێراق بەڕاستەوخۆ بكەوێتە ناو ئەو جەنگەوە. چونكە ئەمریكا بەئاشكرا و ڕاستەوخۆ ڕای گەیاندووە كە كە هەر هێرشیك بۆ سەر هێزەكان و بەرژەوەندییەكانی یاخود هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكە لە لایەن هێزەكانی بەنوێنەرایەتیی ئێرانیشەوە، ڕاستەوخۆ وه‌ڵام دەدرێتەوە.\nلە لایەكی ترەوە، لە پاش هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق هاوسەنگیی هێز لە عێراق گۆڕا. بەم واتایە كە كەسایەتی و لایەنە نزیكەكانی ئێران تا ڕاددەیەك پاشەكشەیان كردووە. ئەوەش بە هۆی ئەوەی كە حەشدی شەعبی پاش کۆتاییی جەنگی دژی داعش لە عێراق وەكوو خۆی ماوەتەوە و دەتوانێت كاریگەرترین هێز بێت بۆ یەكلاییكردنەوەی هاوكێشە ئاسایشی و سەربازی و بەتایبەت سیاسییەكان لە هەر ئەگەر و ڕووداوێكدا. بەم پێیە عادل عەبدولمەهدی بۆ جێگیركردنی دەسەڵات و، هەروەها دووركردنەوەی مەترسییەكانی بەكارهێنانی گوشار و هێزی سەربازی لە هاوكێشە سیاسییەكانی خودی عێراق، بەم بڕیارە هەوڵ دەدات كە ئەم هاوسەنگییە، كە پاڵپشت بە هێزی سەربازی و میلیشایییە و لەژێر كۆنترۆڵ و فەرمان و دەسەڵاتی حكوومەت و بەتایبەتی سەرۆكوەزیران وەكوو فەرماندەی هێزە چەكدارەكاندا نین، بگۆڕێت و بەپێچەوانەی بكاتەوە. بۆیە لە پاش تەواوبوونی جەنگی داعش و ڕەوانەوەی مەترسییەكان تا ڕاددەیەكی زۆر، ئێستا ئەو هێزانە بوونەتە هەڕەشە لەسەر ئاسایشی خودی عێراق و تەنانەت لە لایەن دەوڵەتی دەرەكی وەكوو كۆماری ئیسلامی بۆ یەكلاییكردنەوەی كێشەكان لە عێراق و پاشان لەگەڵ دەوڵەتانی تر وەكوو ئەمریكا و نەیارەكانی ئێران بۆ نموونە سعوودیا و پاراستنی ڕژێمی "بەشار ئەسەد" لە سووریا و، هەروەها زیاتركردن و چەسپاندنی نفووز لە ناوچەكە بەكار دێن. بۆ نموونە ڕۆژنامەی "واڵ ستریت ژۆرناڵ"، لە ھەواڵێکدا ئاشكرای كرد کە سەرچاوەی هێرشی مووشەكی بۆ سەر دامەزراوە نەوتییەکانی سعوودیا، لە خاکی عێراقەوە بووە. هەر بۆیە عادل عەبدولمەهدی له به‌یاننامه‌كه‌دا، وەكوو فه‌رمانده‌ی گشتیی هێزه چه‌كداره‌كانی عێراق ڕای گه‌یاند، ڕێگه ناده‌ن هیچ هێزێكی بیانی كار، یان جووڵه له‌سه‌ر خاكی عێراق به‌بێ ڕێگه‌پێدان و ڕێككه‌وتن و كۆنترۆڵی حكوومه‌تی عێراق ئه‌نجام بدات. جەختیشی لەسەر ئەوە كردەوە كە ڕێگه ناده‌ن هیچ وڵاتێكی هه‌رێمایه‌تی یان وڵاتانی دیكه له‌سه‌ر خاكی عێراق بوونیان هه‌بێت یان كرده دژی هه‌ر لایه‌نێك بكه‌ن؛ جا چ وڵاتانی بیانی بن یان وڵاتانی دراوسێ. ئەمەیش دەربڕی مەترسیی قووڵی حكوومەتی عێراقە لە بە-گۆڕەپانبوونی عێراق وەكوو ناوچەیەك بۆ یەكلاییكردنەوەی كێشە سیاسی و سەربازی و ئاسایشییەكانی دەوڵەتان.\nهەرچەندە بەفەرمی زۆربەی لایەنە سیاسییەكان پێشوازی و پشتیوانییان لەم بڕیاری سەرۆكوەزیرانی عێراق كردووە، بەڵام هەڵوێست و ڕاگەیاندنەكانیان جێگەی تێڕامان و سەرنجە كە لە گرنگترینیان دەتوانێ ئاماژە بە هەڵوێستی هاوپەیمانیی نەسر بە سەرۆكایەتیی سەرۆككۆماری پێشووتری عێراق (حەیدەر عەبادی) بكەین.\nهاوپەیمانیی نەسر لە بەیاننامەیەکدا ڕای گەیاند، کابینەی پێشوو لە ڕێگەی لیژنەیه‌کی تایبەتمەندەوە بە سەرۆکایەتیی "حەیدەر عەبادی" لە 7/3/2018دا فەرمانی دیوانیی ژمارە 57ی لەبارەی چۆنێتیی ڕێکخستنی حەشدی شەعبی لە چوارچێوەی پێكهاتەی دەوڵەت و دامەزراوە پەیوەندیدارەکان دەرکردووە. هەر بۆیە لە ماوەی حکوومەتی ڕابردوودا دەست کرا بە جێبەجێکردنی ئەو ڕێکخستن و پەیڕەوە و جیاکردنەوەی لایەنی سیاسی لە دامەزراوەی حەشدی شەعبیدا. بەڵام داوایش دەکات بە هەمان شێوە فەرمان و ڕێنمایی دەربکات بۆ ڕێکخستنی دامەزراوەی "پێشمەرگە" و بوونی هەموو هێزێکی سەربازی و نیمچەسەربازیی دیکە. ئەمەیش ئەو خاڵەیە كە لە لایەك جێبەجێكردنی بە مەرج و ئەگەرەوە دەبەستێتەوە و، لە لایەكی تریشەوە هەڕەشەیە بۆ هەرێمی كوردستان. لە بەرامبەریشدا "وەزارەتی پێشمەرگە" ڕای گەیاند كە پێشمەرگە هێزێکی ڕێکخراوە و جیاوازە لە میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و، وەزارەتی پێشمەرگەیش ڕێگە بە دەستێوەردانی کەس لە هێزی پێشمەرگە، نادات. هەروەها ڕێکخستنەوەی پێشمەرگە لە دەسەڵاتی سەرۆکی ھەرێمی کوردستاندایه، کە فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی هەرێمی کوردستانە و سەرۆکی حکوومەتە، نەک سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق.\nهاوكات موقته‌دا سه‌در، ڕێبه‌ری ڕه‌وتی سه‌در و سه‌رۆكی گرووپی سه‌رایا سه‌لام، پێشوازیی له‌و فه‌رمانه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدی كرد. موقتەدا سه‌در ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌ی لێره به لامه‌وه گرنگه، ئه‌وه‌یه گرووپی سه‌رایا سه‌لام، كه پێشتر فه‌رمانم به دامه‌زراندنی ئه‌و گرووپه كردبوو، ده‌ستبه‌جێ ببێته ده‌ستپێشخه‌ری یه‌كه‌م بۆ ئه‌و مه‌به‌سته. پێویسته ئه‌بو یاسر ده‌ستبه‌جێ ئه‌و فه‌رمانه جێبه‌جێ بكات و یه‌كه‌م هه‌نگاویش به داخستنی باره‌گاكان و لابردنی ناوی گرووپه‌كه "سه‌رایا سه‌لام" و هه‌موو ڕێوشوێنەكان بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌ندامانی گرووپه‌كه بۆ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار ده‌ست پێ بكات." هەروەها سەدر دەڵیت: "لێره‌وه هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ته‌واوه‌تیی په‌یوه‌ندیی نێوان خۆم و ئه‌و گرووپه ڕاده‌گه‌یه‌نم؛ به‌و هیوایه‌ی ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندییان به ڕیزه‌كانی هێزه ئه‌منییه فه‌رمییه‌كانه‌وه كرد، هیچ سته‌مكارییه‌كیان به‌رامبه‌ر نه‌كرێت. داوایش له به‌رپرسانی سه‌ربازی ده‌كه‌م، به‌گوێره‌ی پێویست ئه‌و هێزانه له شوێنه پیرۆزه‌كان دوور نه‌خه‌نه‌وه." ئەم ڕاگەیه‌ندراوە دەری دەخات كە بەشێك لە لایەنە سیاسییەكانی عێراق بە هۆی نفووزی ئێرانه‌وه گرنگیی ئەو هێزە چەكدارە لە ململانێیە سیاسییەكاندا دەزانن و، لە لایەكی تریشەوە ناخوازن ببنە بەشێك لە ململانێی ئێران و ئەمریكا هەوەكوو پێشووتریش موقتەدا سەدر ئەوەی ڕاگەیاندبوو. بەڵام لە هەمان كاتیشدا نیگەرانن لە چۆنێتیی جێبەجیكردنی، كە ئێمە بە هەڕەشە ناوی لێ دەبەین و تیشكی دەخەینە سەر.\n١- سەرەكیترین هەڕەشە ئەوه‌یە كە ئەم بڕیارە تەنیا بۆ ئەوە بێت كە هێزەكانی حەشدی شەعبی لە پاش نەمانی جەنگی دژی داعش، كە چیتر ڕەوایەتیی كار و چالاكییان (بەپێی فەتوای سیستانی) نەمابێت، دووبارە ڕەوایەتی وەربگرن. بەم واتایە كە تەنیا بەناو لە چوارچێوەی هێزە چەكدارەكاندا جێگیر بكرێن بەڵام لە ڕاستیدا بە هەمان شێوەی پێشووتر لەژێر نفووز و فەرمان و كاریگەریی سەركردە سیاسی و سەربازییەكانی نزیك لە ئێران بمێننەوە.\n٢- خاڵێكی تر ئەوەیە كە ئەم بریارە تەنیا بۆ شاردنەوەی ئەم هێزانە لە چوارچێوەی هێزە سەربازییەكانی عێراق بێت بە مەبەستی دووركردنەوەیان لە هێرشی ئەمریكا. چونكە لە ئەگەری هەر هێرشێكی ئەمریكا، ئەوە هێزەكانی سوپای عێراق دەكرێنە ئامانج و ئەو كاتە تێچووی زۆری بۆ ئەمریكا دەبێت و ئەمریكا بەسانایی ناتوانێت جیایان بكاتەوە و هێرشیان بكاتە سەر. ئەمەیش لە لایەك دەیانپارێزێت و، لە لایەكی تریشەوە كار و چالاكییەكانیان لە دژی ئەمریكا و وڵاتانی هەرێمی لە بەرژەوەندیی ئێران ساناتر دەكات.\n٣- هەڕەشەیه‌كی تر ئەوەیە كە ئەم هێزانە تەنیا بەڕواڵەت لەژێر فەرمانی سەرۆكوەزیران و ئەنجومەنی نوێنەراندا بن. بەم واتایە كە وەكوو ڕابردوو فەرمان لە سەركردەكانیان و بەتایبەتی لە كاتی پێویست لە كۆماری ئیسلامیی ئێران وەربگرن؛ بەڵام بەم جیاوازییەوە كە ئەم جارە ڕەوایەتیی زیاتریان هەیە و وەكوو میلیشیا سەیر ناكرێن و، هەروەها لە توانا و ئیمكانیاتی سوپای عێراق زیاتر كەڵك وەردەگرن.\n٤- هەرچەندە بەپێی دەستوور هێزی پێشمەرگە بەشێكە لە سیستەمی بەرگریی عێراق و هێزێكی دەستوورییە نەك یاسایی، بەڵام خاڵێكی مەترسیدار بۆ هەرێمی كوردستان ئەوەیە كە ئەمە وەكوو گوشارێك لە لایەن هێزە سیاسییەكانی عێراقەوە بۆ سەر هەرێمی كوردستان بەكار بێت و لە هەر بارگرژی و ئەگەرێكدا ئەو هێزانە (وەكوو داواكارییەكی عەبادی، سەرۆكی هاوپەیمانیی نەسر) داوای جێبەجێكردنی ئەم بڕیارە لەسەر پێشمەرگە بكەن.\n٥- هەڕەشەیەكی تری ئەم بڕیارە ئەوەیە كە هێزەكانی حەشدی شەعبی لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان كە تاوەكوو ئێستا ڕووبەڕووی ڕەخنەی هەرێمی كوردستان بوونەتەوە و هەرێمی كوردستان داوای ئاساییكردنەوەی ئەو ناوچانە و، هەروەها دەرچوونی ئەو هێزانە دەكات، ئەم جارە لە چوارچێوە و بەرگی سوپای عێراق ڕەوایەتیی مانەوەیان پێ بدرێت. لێرەوە هەر جۆرە پێكدادانێك لە نێوان ئەو هێزانە و هێزی پێشمەرگە، بە پێكدادان لە نێوان سوپای عێراق و پێشمەرگە دادەندرێت نەك پێشمەرگە و حەشدی شەعبی. لە بارودۆخێكی لەم چەشنەدا، ئەوە هەرێمی كوردستان دەكەوێتە هەلومەرجێكی ئاڵۆز و دژوارەوە، چ لەسەر ئاستی عێراق و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی. بۆیە یەكێك لە مەترسییەكان ئەوەیە كە هێزەكانی حەشدی شەعبی لەژێر ناونیشانی سوپای عێراق بەتەواوی لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان جێگیر بن.\n٦- هەڕەشەیەكی شاراوە ئەوەیە كە حەشدی شەعبی و سوپای عێراق كە ئێستا چ لە ڕووی ڕێكخستن و چ لە ڕووی فەرماندەیی و بڕیارەكانەوە لێك دابڕاون، لە ئەگەری جێبەجێبوونی ئەم بڕیارە، پێكەوە سوپایەكی بەهێز پێك بێنن. ئەزموونی ڕابردووی بەغدا و هەرێمی كوردستان نیشانی داوە كە سوپایەكی تۆكمە و پڕچەك و بەهێز، هەمیشە مەترسی بووە بۆ كورد لە عێراق. بەم واتایە كە درفەت دەداتە بەغدا كە لەژێر پاساو و بیانووی یاسایی بە پاڵپشتیی ئەو سوپایە داواكارییەكانی كورد پشتگوێ بخات و تەنانەت هەڕەشە بۆ مانەوەیشی دروست بكات. هەرچەندە ئەم خاڵە گرێدراوی چەندین پرسی دیكەی ئاڵۆزی ناوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتییە، بەڵام پێویستە وەكوو هەڕەشەیەك ببیندرێت.\n٧- مەترسییەكی دیكەی ئەم بڕیارە ئەوەیە كە لایەنە سیاسییەكانی عێراق لە ڕێگەی پەرلەمانەوە كە زۆرینەن، بۆ لاوازكردنی هێزی پێشمەرگە و بەم پێیە هەرێمی كوردستان جێبەجێكردنی ئەم بڕیارە یاخود بڕیارێكی هاوشێوە بۆ پێدانی شایستە دارایییەكانی پێشمەرگە و، هەروەها پڕچەككردنی پێشمەرگە وەكوو بەشێك لە سیستەمی بەرگری و سەربازیی عێراق، بخەنە ڕۆژەڤەوەوە. بەم واتایە لە بەرامبەر داواكارییەكانی هەرێمی كوردستان لەسەر پرسی پێشمەرگە، ئەوە داواكارییەكی هاوشێوەیان هەبێت بۆ لاوازكردن و بچووككردنەوەی پێشمەرگە و تەنانەت لە ناوەرۆك بەتاڵكردنی ئەم هێزەیە؛ بۆیە پێویستە بەوریایییەوە لەم بڕیارە بڕواندرێت.\n١- ئەم بڕیارە دەتوانێت لە ئەگەری جێبەجێكردنی و ڕەواندنەوەی مەترسیی ئەو خاڵانەی كە بە هەڕەشە پێناسە كران، ببێتە دەرفەتێك بۆ ئەوەی زەمینەی سازان لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان لە نێوان هەولێر و بەغدا بێتە ئاراوە. بەم واتایەكە بە هەڵوەشانەوە یاخود دووبارە ڕێكخستنەوەی ئەم هێزانە، ئەو كاتە دەكرێت پێشمەرگە بەهاوبەشی لەگەڵ سوپای عێراق و بە دەرچوونی هێزە میلیشیایییەكان كۆنترۆڵی ئەو ناوچانە بكاته‌وه. ئەمەیش بە هۆی ئەوەی كە لە ئێستادا ئەم هێزانە فەرمان لە سەرۆكوەزیران وەرناگرن و لە لایەن هێزە توندڕەوەكانی شیعی و تەنانەت ئەجێنداكانی ئێرانەوە ئاراستە دەكرێن.\n٢- ئەم بڕیارە دەتوانێت بە هۆی لێكتێگەیشتن لە نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدا، بەتایبەتی لەگەڵ كابینه‌ی "عادل عەبدولمەهدی"دا، ئەگەری پێكدادان لە نێوان هەولێر و بەغدا نزم بكاتەوە. بەم واتایە كە لایەنە سیاسییەكان و توندڕەوەكان ناتوانن بە پاڵپشتیی ئەم هێزە چەكدارانە هاوسەنگیی هێز بگۆڕن. بۆیە سەرۆكوەزیران دەتوانێت ڕێككەوتنێكی گشتگیرتر و، هەروەها جێگیرتر لەگەڵ هەرێمی كوردستان لەسەر پرس و بابەتە هەڵپەسێردراو و جێگەی مشتومڕەكانی نێوان بەغدا و هەولێر بێنێتە ئاراوە و ئەو دەسەڵاتەیشی هەبێت. لە ڕوانگەیەكی ترەوە، بەهێزبوونی كەسێك لە بەغدا كە لە كورد نزیكە و هێز و لایەنی سیاسیی دیكە نەتوانن گوشاری لەسەر بكەن، دەرفەتێكە بۆ هەرێمی كوردستان.\n٣- ڕێكخستنەوە و تێكەڵكردنەوەی ئەو هێزانە لە سوپای عێراق، دەتوانێت مەترسیی جەنگ لە عێراق و بەتایبەتی هەرێمی كوردستان دوور بخاتەوە. بەم واتایە ئەگەر ئەم بڕیارە جێبەجێ بكرێت و هەموو هێزەكانی لەژێر فەرمانی كەسێكی میانڕەو وەكوو عەبدولمەهدی بن، ئەو كاتە ئێران ناتوانێت بەئاسانی فەرمانیان پێ بكات. لە لایەكی تریشەوە لەو ناوچانەی كە بۆ ئێران پێگەی ستراتیژییان هەیە و زۆربەی ناوچە كێشەلەسەرەكان دەگرێتەوە، نفووزی ئێران لاواز دەبێت و ڕێگە بۆ دووبارە گەڕانەوەی پێشمەرگە و كۆنترۆڵكردنی (هەرچەندە وەكوو ڕابردوویش نەبێت) لە لایەن كوردەوە خۆش دەكرێت. بە واتایەكی تر، ئەگەر سەیری نەخشەی دابەشبوون و چالاكیی حەشدی شەعبی بكەین، دەبینین لەو ناوچانەن كە لە لایەك ناوچەی كێشەلەسەرن و لە لایەكی تریشەوە سوننەن؛ كە كۆی ئەمانەیش ئەو ناوچانەن كە بۆ ئێران لە چوارچێوەی نفووزی ناوچەیی و بەستنەوەی هیلالی شیعی، پێگەیەكی ستراتیژین. بۆیە ئەو كاتە ئێران ناچار دەبێت بۆ بەردەوامبوون و پاراستنی ئاسایشی پێناسەكراوی خۆی، بگەڕێتەوە بۆ حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ڕەچاوی بەرژەوەندییەكانی بكات. ئەمەیش پێگەی هەرێمی كوردستان بەرزتر دەكاتەوە. هاوكات لەم ڕێگەیەوە سوننەكانیش بەهێز دەبنەوە و لە هەر ئەگەرێكدا دەكرێت هاوسەنگیی سیاسی-سەربازیی نوێ لە عێراق بێتە ئاراوە كە لە قازانج و بەرژەوەندیی كورد بێت؛ بەو مەرجەی لە هێزە سوننییەكان كە خاوەن پشتیوانیی وڵاتانی عەرەبین، نزیك ببێتەوە.\nئەم بڕیارەی سەرۆكوەزیرانی عێراق بە هۆی گۆڕانكاری لە هاوسەنگیی هێزی ناوخۆیی و، هەروەها جێگیركردنی دەسەڵاتی خودی سەركوەزیرانە. هەروەها گۆڕانكارییە هەرێمییەكان بەتایبەتی بارگرژییەكانی نێوان تاران و واشنگتۆن ڕۆڵی سەرەكییان بینیوە. هەر بۆیە ئەم بڕیارە ئەگەر جێبەجێ بكرێت، دەتوانێت بە سوودی هەرێمی كوردستان بێت، بەڵام ناكرێت هەڕەشە و مەترسییەكانی ئەم فەرمانەیش نادیدە بگرین. ئەمەیش لە لایەك دەوه‌ستێتە سەر چۆنێتیی جێبەجێكردنی ئەم بڕیارە بەدروستی لە لایەن سەرۆكوەزیرانەوە و، لە لایەكی تریشەوە ملكەچكردنی لایەنە سیاسییەكان، بەتایبەتی ئەو هێزانەی كە سەركردایەتی و فەرماندەییی هێزەكانی حەشدی شەعبی دەكەن. بەڵام ناكرێت ڕۆڵی ئەمریكا و ئێران بەپێی بەرژەوەندی و هەڕەشەكانیان لە بارگرژییەكاندا لەم یارییەدا فەرامۆش بكەین.\nبۆ زانیاریی زیاتر و دابەزاندنی یاساكە بڕوانە:\n - بۆ زانیاریی زیاتر لەسەر فەرمانەكە و دابەزاندنی، بڕوانە:


مه‌ریوان وریا قانع و ئاراس فه‌تاح\nنەوەی نوێ تازه‌ترین ھێزی ئۆپۆزیسیۆنی ناو کایەی سیاسیی ھەرێمە كه بەر لە هه‌موو شتێك زاده‌ی سایكۆلۆژیا و خولیای شه‌خسیی ملیۆنێر و سه‌رمایه‌دارێكی ناڕوون و دووڕوخسارە. ناڕوون و دووڕوخسار به‌و مانایه‌ی گه‌رچی پڕۆژه ئابوورییه‌كانی و بوونی به ملیۆنێرێكی گەنج و گه‌وره، جێگای مشومڕی گه‌وره و به‌دگومانیی بوون لای خه‌ڵكێكی زۆر، بەڵام خستنه‌گه‌ڕی بەشێک لە سەرمایه‌كه‌ی و دامەزراندنی ئیمپراتۆرییه‌ته میدیاییه‌كه‌ی له‌ناو پرۆسه‌ی دروستكردنی حیزبێكی سیاسیی نوێدا، ڕووداوێکی تازەی ناو کایەی سیاسیی ئێمە بوو. ئەم ھێزە تازەیە خاوەنی گوتارێکی سیاسیی رادیكاڵ و ”بوێرانە“بوو بەرامبەر بەو دەسەڵاتدارێتییەی لە ھەرێمدا دروستکراوە و ھەر ئەم گوتاری ”بوێریی“ەش بوو، بووە جێگای سه‌رسامیی ژماره‌یه‌كی به‌رچاوی ده‌نگده‌ران له دواھەمین دوو هه‌ڵبژاردندا. ده‌نگده‌رانێك كه هه‌م له‌ده‌سه‌ڵات و له ئۆپۆزیسیۆن نائومێدبوون، هه‌م سه‌رسامبوون بەم ”بوێریی“ە و ھەم ھەڵگری خه‌ونی ده‌وڵه‌مه‌ندبوون و خۆشگوزه‌رانییەک بوون كه ئایدیاڵ و نموونە باڵاکایەن خودی شاسوار عه‌بدولواحید بوو.\nنەوەی نوێ لە ساتی دروستبوونیەوە خۆی وه‌ك بۆمبێكی سیاسیی قۆناغی دوای بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان نماییشده‌كردوە و بانگه‌شه‌ی ئەلتەرناتیڤێکی دووسەرەشی ده‌كرد. ھەم ئەلتەرناتیڤی حوکمڕانیی دوو ھێزە باڵادەستەکەی ھەرێم و ھەم ئەلتەرناتیڤی ئەو ھێزە ئۆپۆزیسیۆنانەی كه ”بوێریی“ سیاسییان نه‌ماوه. بەم ڕۆحییەت و وێناکردنە تایبەتەشەوە، لە پاڵ ئەو وێنەشدا کە لەسەرەوە کێشامان، بەشداریی له ھەڵبژاردنەکانی ئەم دوایەی پەرلەمانی هه‌رێمی کوردستان و عێراقدا کرد.\nیەکەم سەرنج بکرێت لەسەر ئەم بەشداریکردنە دەریببڕین ئەوەیە کە ئەم ھێزە سیاسییە تازەیە ئەو قورسایی و ھێز و قەبارەیەی نەبوو، کە بۆ نموونە بزوتنەوەی گۆڕان لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٣ دا نیشانیدا. بکەرە سیاسییە سەرەکییەکانی ناو ئەم ھێزەش ھەڵگری ئەو کاریزما تایبەتە نەبوون کە لەناو بزوتنەوەی گۆڕاندا ھەبوون.\nشاسوار خۆی و نه‌وه‌ی نوێی وه‌ك تاقه سیاسیی و تاقە ھێزێکی سیاسیی وێناده‌كرد، كه مێژوویه‌كی پاك و بێگه‌ردی هه‌یه و له‌وانی تر ناچێت، چونكه هه‌موو هێزه‌كانی تر، به‌زمانی خۆیان، ته‌قلیدیین و له هه‌ناوی حیزبه‌كانی تره‌وه سه‌ریانهه‌ڵداوه. به‌ڵام گه‌ر به‌وردی ته‌ماشای پێكهات و كه‌سایه‌تییه‌كانی جوڵانه‌وه‌كه بكه‌ین، وێنه‌یه‌كی تر ده‌بینین. بەشێکی بەرچاوی ناوە دیارەکانی ناو ئەم ھێزە یان لەناو بزوتنەوەی گۆڕانەوە ھاتوون، یان لەناو ئەو ماشێنە میدیاییەوە کە لە ھەرێمدا ھەبووە و کاریکردوە. کەسانێکن بە مانای نوێ، نوێ نین و سەر بەو نوخبە سیاسیی و فەرھەنگە میدیاییەن کە لە دونیای دوای ڕاپه‌ڕین و دوای نائومێدبوونی سیاسیی له ئۆپۆزیسیۆن، دروستبوون. جگە لەمە ھەم ھەڵگریی ئەو کولتورە سیاسیی و ئەو میکانیزمە ئابورییانەن کە لە ھەمان دونیادا دروستبووە.\nبۆ ئەوەی زیاتر لەم ھێزە، یان لە ھەر ھێزێکی سیاسیی تر لە ھەرێمدا بگەین، پێویستە لانیکەم لە سێ ڕەھەندی سەرەکیی بڕوانین. یەکەمیان ئەو گوتاره سیاسییانەیە کە ئەم ھێزە ھەڵیگرتوە. دووھەمیان پێكهاتی ڕێكخراوه‌یی ئەو ھێزەیە. سێھەمیان ئەو پەیوەندییەیە کە ئەو ھێزە بە کایەی ئابورییەوە گرێیدەدات.\nبەبۆچونی ئێمە گوتارە سیاسییەکانی نەوەی نوێ نموونەیەکی تەواو ڕوونی ئەو جۆرە گوتارەیە کە لە ئەدەبیاتی سیاسییدا بە پۆپۆلیزم ناونراوە. یەکێک لەڕەگەزە ھەرە بنه‌ڕه‌تیی و گرنگەکانی پۆپۆلیزم، لە ھەموو مۆدێله‌كانیدا، بریتییە لە سادەیی و سەتحیبوونی گوتاره سیاسییەکەی و وێناکرنێکی زۆر ساکاری کێشە ئاڵۆزەکان، ئینجا پێشنیارکردنی کۆمەڵێک ڕەچەتەی سیاسیی ساكاره بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشە ئاڵۆز و کەڵەکەبووانە کە حوکمڕانییەکی خراپ دروستیان دەکات. ئامانجی ژمارە یەکی ھێزە پۆپۆلیستەکان دەستکارییکردن و گۆڕینی نوخبه‌ی حوکمڕانە به نوخبه‌كه‌ی خۆیان، نەک دەستکاریکردنی ئەو واقیعەی کە ئەو کێشانەی دروستکردوە، داڕشتنەوەی دەزگاکانی و ھێنانەکایەی فۆرمێکی نوێ لە پراکتیک و کردەی سیاسیی و پێداچوونەوەیەکی ھەمەلایەن بە پەیوەندیی نێوان کایەی سیاسیی و کایەکانی تر، بەتایبەتی پەیوەندیی ئەم کایەیە بە کایەی میدیا و کایەی ئابورییەوە. ھێزە پۆپۆلیستەکان دەیانەوێت بەھەر نرخێک بگەنە ترۆپكی ده‌سه‌ڵات، نه‌ك ده‌ستكارییكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بكه‌ن.\nئەوەی پێویستە لێرەدا جیاکارییەکی سەرەتایی تیادا بکەین، جیاکردنەوەی ”خەونی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی مێژوویی“ە لە ”ڕەچەتەی سیاسیی سادە“. ھێزە پۆپۆلیستەکان ھەڵگری خەونێکی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی مێژوویی نین کە ھێزەکانی ئەو خەونە و ڕەگوڕیشەکانی لەناو ئەو واقیعە کۆمەڵایەتیی و مێژووییەدا بێت کە لەناویدا ئامادەن. ھاوکات عەقڵانییەتێکی سیاسیی حیساب بۆکراویش ئاراستەیان ناکات، بەڵکو ھەڵگری ”ڕەچەتەیه‌کی سیاسیی“ سادەن کە نەک تەنھا دژ بە ھەموو عەقڵانییەتێکی سیاسییە، بەڵکو تەواو ناکۆکیشە بە ھێز و توانا مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانی ناو ئەو واقیعە. بەم مانایە گوتاری پۆپۆلیستیی لەباتی ئەوەی واقیع بناسێت و ئەگەری گۆڕانکاریی لەناویدا بدۆزێتەوە و گەورەبکات، لەسەر نەفیکردنێکی تەواوی ئەو واقیعە کاردەکات. ئامرازی سەرەکیی ئەم نەفیکردنەش جگە لە پێشنیارکردنی ڕەچەتەیەکی سیاسیی ئاسان، شتێکی دیکە نییە. گوتارەکانی نەوەی نوێ سەر بەم شێوازەن لە ڕەچەتەی پۆپۆلیستی و چاره‌سه‌ری ساده بۆ كێشه ئاڵۆز و گه‌وره‌كانی دونیای دوای ڕاپه‌ڕین.\nھەرچی مۆدێلی رێكخراوه‌یی هێزە پۆپۆلیستییه‌كانە، مۆدێلێکی هه‌ره‌مییه و دیارده‌یه‌كی تاكسه‌رۆكیی ئاراستەیدەکات. هه‌موو هیوا و گوتار و تواناكانیشی له‌سه‌ر له‌باقه‌ت و كارامه‌یی و كاریزمای ئەو تاکە سه‌رۆكە به‌نده. له‌ناو بزوتنه‌وه پۆپۆلیستییەکاندا كه‌سی دووهه‌م و سێهه‌م بوونی نییه، چ جای سەرکردایەتییەکی دەستەجەمعیی و دروستبوون و دەرکەوتنی کەسایەتی سیاسیی تازە. بۆیه له زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌كاندا به كه‌وتنی سه‌رۆكەکە، به‌بێزاربوون و بێتاقەتبوونی، یان بە مردنی، سەرجەمی بزوتنەوەکە و گوتارەکانیشی دەمرێت، یان تووشی شەلەلێکی سیاسیی ھەمەلایەن دەبێت تاڕادەی كۆتاییھاتنی خودی جوڵانه‌وه‌كه. بزوتنه‌وه پۆپۆلیستییه تاكسه‌رۆكه‌كان ئه‌و مۆدێله‌ن له بزوتنه‌وه‌ی سیاسیی كه یەک سەرۆک به‌تاقی ته‌نها ئاراسته‌ی كۆی سیاسه‌ت و گوتار و ئابووریی و هه‌یكه‌لی ڕێكخراوه‌یی جوڵانه‌وه‌كه ده‌كات. نەوەی نوێش مۆدێلێكی ئه‌م ڕه‌وته‌یه كه له جیهانی سیاسه‌تدا نموونه‌ی كه‌م نییه.\nنه‌وه‌ی نوێ وه‌ك هێزیكی سیاسیی نوێی ناو كایه‌ی سیاسه‌ت له هه‌رێمی كوردستاندا، یه‌كه‌م رێكخراوه كه راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن سه‌رمایه‌دارێكه‌وه دروستده‌كرێت و ھەم خۆیشی سه‌ركردایه‌تی و ئاراستەی دەکات. گه‌ر هێزه سیاسییه‌كانی تری ھەرێم پاش گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات گۆڕابن بۆ كۆمپانیایه‌كی سیاسیی، ئه‌وا نه‌وه‌ی نوێ ھێزێکە لە کۆمپانیایەکی ئابورییەوە گۆڕاوە بۆ ھێزێکی سیاسیی. لە ھەردوو دۆخەکەدا پەیوەندییەکی تەواو ناتەندروست لەنێوان سیاسەت و ئابورییدا دروستبووە. لە دۆخی یەکەمیاندا سیاسەت دەبێتە ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی ئابوریی، لە دۆخی دووھەمیشیاندا ئابوریی دەبێتە ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی سیاسیی. لە ھەردووکیشیاندا سیاسەت لەوەدەکەوێت کردە و بڕیاری پێکەوەیی و دەستەجەمعیی بێت بۆ دروستکردنی ”ژیانێکی ھاوبەش“ بەلانی ھەرەکەمی کێشە و گرفت و ململانێوە.\nسەرۆکی نەوەی نوێ سه‌رمایه‌دارێكه له‌ناو ئابوورییه پڕ گەندەڵیی و تاریکییه‌كه‌ی دونیای دوای ڕاپەڕینی هه‌رێمی كوردستاندا بوو به‌ملیۆنێر. ئەوەی ئەمی لە ملیۆنێرەکانی ناو ئەو دونیایە جیاکردەوە سەرفکردنی بڕێكی سه‌رمایه‌کەی بوو له دروستکردنی ده‌زگایه‌كی میدیاییدا كه ماوه‌یه‌ك رۆڵێكی به‌رچاوی له نیشاندانی پێشێلكردنی مافەکانی مرۆڤ و خراپەکارییه‌كانی سیسته‌می حوكمڕانیی لە ھەرێمدا گێڕا. NRT وەک دەزگایەکی میدیایی، گرنگییەکی مێژوویی تایبەتی لەناو ئەو ئیمپراتۆریەتە میدیاییە شەخسیی و حیزبیی و ئاراستەکراوەدا ھەیە کە دوو ئەرکی سەرکییان ھەیە: یەکەمیان، فرۆشتنی حیزب و بنەماڵە سوڵتانییەکانە بە نرخی فریشتە و فریادڕەسێکی مێژوویی بە کۆمەڵگای ئێمە. دووھەمیان تێکدان و شێواندنی ھۆشیاریی مرۆڤی ئێمە و بەناسیاسیی و ناڕەخنەییکردنی ئەو ھۆشیارییە. NRT لەدوای دروستبوونی نەوەی نوێوە وەک ھێزێکی سیاسیی، وەک زۆرێک لە تەلەفیزیۆنە حیزبییەکانی تر، بووە بە ئامرازی پڕوپاگەندەکردن بۆ نەوەی نوێ بەگشتیی و بۆ سەرۆکەکەی بە تایبەتی. خاوەندارێتی سەرۆکی نەوەی نوێ بۆ میدیای NRT وایکردوە گوتاره‌كانی بزوتنه‌وه‌ی نوێ، به‌فیگه‌ر و قسه‌كانی شاسواردا بناسرێنه‌وه. قسه‌كانی شاسواریش دووبارەکردنەوەیەکی زۆر سادەی ئه‌و گوتارانه‌یە كه پێشتر له كایه‌ی ئۆپۆزیسیۆنی سیاسییدا بە شێوەیەکی سیستماتیکیتر و عه‌قڵانیتر هه‌بوون.\nلەماوەیەکی کەمدا ھەم نەوەی نوێ وەک ڕێکخراو و ھەم NRT وەک دەزگایەکی میدیایی، بوون بە حیزب و میدیای تاكسه‌رۆك. نەوەی نوێ لە ئێستادا رێكخراوێكه كه دامه‌زرێنه‌ره‌كه‌ی كۆماندۆئاسا ھەم رێكخراوه‌كه به‌ڕێوه‌ده‌بات و ھەم ئابوورییه‌كه‌ی له‌ژێر ده‌ستی خۆیدایه و ھەم میدیاكه‌شی ھی خۆیەتیی. ئه‌م مۆدێله له حیزبایه‌تی مانای ئه‌وه‌یه كه ئابووریی و میدیا و ئیدارە و سیاسەتی رێكخراوه‌كه به‌ریمۆت كۆنترۆڵی ده‌ستی سەرۆكەکەیەوه به‌نده. بەشێکی زۆری ئەوانەشی لەناو بزوتنەوەکەدا کاردەکەن، یان به‌گرێبه‌ست له ده‌زگاكانیدا کارمەندن، یان فەرمانبەر و مووچەخۆری سەرۆکی ڕێکخراوەکەن كه به خۆبه‌خش ناودێڕكراون. زۆری پێنه‌چوو وێنه ڕاستەقینەکەی نه‌وه‌ی نوێ و شاسواری سەرۆکی بۆ ڕووبه‌ری گشتیی ئاشكرابوو. شاسوار رێكخراوێكی هه‌ره‌میی دامه‌زراند كه خۆی كه‌سی یه‌كه‌م و کەسی كۆتایی و بڕیارده‌ری ناو ڕێكخراوه‌كه‌یه. ده‌زگای میدیایی رێكخراوه‌كه شه‌خسی خۆی ئاراسته‌ی ده‌كات، زمان و گوتاره‌كانی جوڵانەوه‌كه خۆی دیاریده‌كات و هه‌رچی ئه‌ندامانی ڕێكخراوه‌كه‌شه كه ناوی ناون خۆبه‌خش، جگه له كارمه‌ندێك كه به‌گرێبه‌ست كاری بۆ ده‌كه‌ن، شوناسێكی تریان نییە.\nئەندامبوون له جوڵانه‌وه‌ی نەوەی نوێدا هه‌ڵگری هه‌مان خه‌سڵه‌ت و مۆدێلی ”كارمه‌ندی گرێبه‌سته“ له‌ناو كۆمپانیایه‌كدا كه له‌گه‌ڵ هه‌ر سه‌رپێچییه‌كدا، بێگومان ئەوەی سەرۆکی کۆمپانیاکە بە لادان و خیانه‌تی بزانێت، نه‌ك ته‌نها ئه‌گه‌ری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ی ئاماده‌یه، به‌ڵكو ناوزڕاندن و تیرۆری كه‌سایه‌تیشی ئه‌گه‌رێكی كراوه‌یه. به‌م چه‌شنه مۆدێلی حیزبایه‌تی له‌ناو نه‌وه‌ی نوێدا سەرلەنوێ بەرھەمھێنانەوەی هه‌مان په‌یكه‌ری سیاسییه كه له‌حیزبه نادیموكراسییه سوڵتانییه‌كانی تردا ده‌یبینینه‌وه، ئەگەر لەوان خراپتریش نەبێت. شاسوار ده‌توانێت به‌گرێبه‌ست سیاسییەکانی ناو بزوتنەوەکە دابمەزرێنێت و موچه‌یان بۆ ببڕێته‌وه، هه‌ر شاسواریش ده‌توانێت گرێبه‌سته‌كه‌یان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه و ده‌ریان بكات و بێكاریان بكات.\nگه‌ر بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان یه‌كێك بێت له‌و هێزه سیاسییانه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین كه له ماوه‌یه‌كی كورتدا زوو هه‌ڵكشاو دوای دوو ھەڵبژاردن داكشا، ئه‌وا جوڵانه‌وه‌ی نەوەی نوێ ئەم پله‌ی یه‌كه‌می لە گۆڕان سه‌نده‌وه. گه‌ر گوتاری ”به‌ڵێ ده‌یگۆڕین“ی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان له ماوه‌یه‌كی زه‌مه‌نییدا مه‌ترسییه‌ك بووبێت بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵات و له ئێستاشدا له‌ناو دیوەخانی ده‌سه‌ڵاتدا كۆتایی هاتبێت، ئه‌وا له‌مڕۆدا نه‌وه‌ی نوێ له گوتاری گۆڕینی ترۆپكی ده‌سه‌ڵات له پایتەخته‌وه کەوتۆتە ناو مه‌ترسیی ئەوەی ترۆپكی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی له گوندی ئه‌ڵمانی بكه‌وێته له‌رزین. دوای چروکبوونی بۆمبی گۆڕان، بۆمبێكی سیاسیی و ئه‌خلاقیی گه‌وره‌ی تر له‌كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا له چروکبووندایە. ئاكامی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ته‌نها ناچیزبوونی ئه‌و هێزانه نییه كه خۆیان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات به ئۆپۆزیسیۆنی راسته‌قینه ده‌زانن، به‌ڵكو مه‌ترسیی هه‌ره گه‌وره له‌وه‌دایه كه هه‌م مانای ئۆپۆزیسیۆنبوون بەتەواوی وێران ده‌كه‌ن و هه‌م كرده‌ی سیاسییش لە ھەموو نرخ و بەھایەک دادەماڵن. بەسەریەکیشەوە متمانه‌ی ئەو زیاد لە حەفتا لەسەدەی، دەنگە ناڕازییه‌كانی دونیای ئێمه به سیاسه‌ت و گۆڕانكاریی شكستپێده‌هێنن.\nئێمه هه‌میشه جه‌غدمان له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه كردۆته‌وه كه له‌م قۆناغه‌دا هه‌موو حیزبه سیاسییه‌كانی كوردستان به‌پله‌ی جیاواز له پرۆسه‌یه‌كی خێرا و هێواشی به‌سوڵتانیبووندان. سوڵتانیبوونیش مانای ئه‌وه‌یه خێزانێك ده‌ست به‌سه‌ر قه‌ده‌ری حیزبدا ده‌گرێت و حیزب ده‌كات به كۆمپانیایه‌ك بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه ئابووریی و گروپییه‌كانی خۆی و، ھەموو سیستمی حوکمڕانییش دەگۆڕێت بۆ موڵکایەتییەکی شەخسیی و جوڵاندنی بەپێی لۆژیکی ئەو موڵکایەتییە. ئێمه ڕامان وایه كه پرۆسه‌ی به‌كۆمپانیاكردنی سیاسیی نەوەی نوێ بە میكانیزمی به‌خێزانییكردنێکی تەواوی جوڵانه‌وه‌كه كۆتایی دێت و پرۆسه‌ی هه‌ڵوه‌رینی گوتاره‌كانی و به‌داوه‌شانی جوڵانه‌وه‌كه و ته‌كینه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و بكه‌ره‌سیاسیی و كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ش كۆتایی دێت كه له قۆناغی دروستبوونی فه‌راغی سیاسیی دوای کەوتنی بزوتنەوەی گۆڕاندا، ئومێدێكیان پێی هه‌بوو.\nخاڵێکی دیکە کە ئێمە بەدرێژایی دونیای دوای ڕاپەڕین بەرگریمان لێکردەوە بەستنەوەی سیاسەتە وەک چالاکییەکی ناو ڕووبه‌ری گشتیی بە مەسەلەی ئه‌خلاقی بەرپرسیارێتییەوە. کۆمەڵگای ئێمە پێویستی بە ھێزێکی سیاسیی نوێیە کە بە ئەخلاق و کولتوور و میدیا و زمانێکی سیاسیی نوێ و بڕێکی گەورە لە بەرپرسیارێتییەوە ئامادەبێت، ھەم واقیعەکە بناسێت و ھەم کەرەستەکانی دەسکاریکرنیشی گەڵاڵە بکات. ھەموو ئەمانەش لەناو ئەخلاقیەتێکی بەرپرسیارانەدا کە سیاسەت دەگۆڕێت بۆ ئاکتێکی عەقڵانیی و مێژوویی. ئه‌زموونی سیاسیی كورتی نەوەی نوێش پێمانده‌ڵێت كه ئه‌م جوڵانه‌وه‌یه لە خولی یه‌كه‌می كاری سیاسییدا له ھەموو بەشەکانی ئەم تاقیکردنەوەیەدا دەرنەچوو.


دەستپێک (فیلم) - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە ئینسێپشن (فیلم)ەوە)\n٨ی تەممووزی ٢٠١٠ (لەندەن)\n١٦ی تەممووزی ٢٠١٠ (ویلایەتە یەکگرتووەکان)\n١٦٠ میلیۆن $\nدەستپێک فیلمێکی زانستی خەیاڵی و ھەستبزوێنە، لەنووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کریستۆفەر نۆلانە. فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەران لیۆناردۆ دی کاپریۆ، جۆسێف گۆردن-لێڤیت، ئێلن پەیج، ماریۆن کۆتیارد، کێن وەتانابی،تۆم ھاڕدی، کیلیان مەرفی و مایکڵ کەینە. دیکاپریۆ ڕۆڵی دزێکی پڕۆفیشناڵ دەبینێ کەوا کاری سیخووڕیکردنی پیشەسازیە لەڕێگای چوونە نێو بیری کەسە دەوڵەمەندەکان. دواتر ھەلی ئەوەی دەدرەتێ کەوا تاوانەکانی بسڕێنەوە ئەگەر ھاتوو سەرکەوتوو بێ لەچاندنی بیرۆکەیەک لەنێو مێشکی میراتگری یەکێک لەگەورەترین کۆمپانیاکان.\nدوای ئەوەی لەساڵی ٢٠٠٠ فیلمی (Insomia) بەکۆتا ھات، نۆلان ھەستا بەنووسینی چیرۆکێکی ٨٠ لاپەڕەیی دەربارەی "خەون دزەکان" و ئەوکات بیرۆکەکەی بۆ فیلمێکی ترسێنەر دانابوو بیرۆکەکەی پێشکەشی کۆمپانیای وارنەر بردەرز کرد. کۆمپانیاکە پێیوابوو نۆلان پێویستی بەلێھاتوویی زیاتر ھەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم فیلمە بودجە-زەبەلاحانە، بۆیە نۆلان لەپڕۆژەکە کشایەوە ھەستا بەکارکردنی لەسەر سیانەی فیلمی باتمان لەنێوان ساڵانی (٢٠٠٥-٢٠١٢) ھەروەھا فیلمی (The Prestige) لەساڵی ٢٠٠٦. لەم نێوانەدا و لەساڵی ٢٠٠٩ بۆ ماوەی شەش مانگ چاککاری بۆ سیناریۆکە کرد و پێشکەشی کرد. فیلمەکە لە شەش وڵاتی جیاواز و چوار کیشوەری جیاواز کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە، و کاری وێنەگرتنەکەی لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٠٩ دەستیپێکرد و لە ٢٢ی نۆڤەمبەری ٢٠٠٩ بەکۆتا ھات. تێچووی فیلمەکە ١٦٠ میلیۆن دۆلار بوو و بڕەکەی لەنێوان کۆمپانیای وارنەر برۆس و لێجندەری پیکجەرز دابەش کرا، بەھۆی سەرکەوتنی نۆلان لەفیلمی (The Dark Knight) ھەوادارێکی زۆر لەسەرەتا چاوەڕوان بوون و ھەر زوو فیلمەکە نزیکەی ١٠٠ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە.\nفیلمەکە لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٠ لەشاری لەندەن نمایشکرا. و داھاتی فیلمەکەش گەیشت بە ٨٠٠ میلیۆن دۆلار و پلەی ٤٥ەمی گرت لەپڕداھاترین فیلمەکانی مێژوو، ھەروەھا فیلمەکە تەنھا لەڕێگای فرۆشتنی دیڤیدی و بلوڕەیەوە ٦٨ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە. لەڕوانگەی ڕەخەنگرانەوە فیلمەکە پێشوازیەکی سەرسورھێنەری لێکرا و ستیاشی سیناریۆ و کاستی فیلمەکە کرا و بەتایبەت دەرھێنەر کریستۆفەر نۆلان، ھەروەھا توانی چوار خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە بۆ باشترین سینەماتۆگرافی، باشترین دەستکاری دەنگی، باشترین تێکەڵکردنی دەنگی و باشترین کاریگەریە ڤیدیۆیەکان، جگە لەوەش پاڵێوراو کرا بۆ چواری تر لەنێویاندا: باشترین فیلمی ساڵ، باشترین سیناریۆی نووسراو باشترین دەرھێنەر و باشترین مۆسیقا.\n٢ ئەکتەران و ڕۆڵەکانیان\n٣ بەرھەمھێنانی فیلمەکە\n٣.٢ شوێنی وێنەگرتن\n٣.٣ کاریگەریە ڤیدیۆیەکان\n٤ شێوازی فیلمەکە لەنێوان ڕاستی و خەون\n٥ تەکنیکی سینەمایی\n٥.١ جۆری فیلمەکە\n٥.٢ کۆتایی فیلمەکە\n٧ بەشەکانی داھاتوو\nدۆمنیک "دۆم" کۆب (لیۆناردۆ دی کاپریۆ) و ئارسەر (جۆسێپ گۆردۆن-لێڤیت) کەسانی "دەرھێنەر - ھێنانەدەر"ن، کە کاریان دەرھێنان و دزینی بیرۆکەی سەرۆک کۆمپانیا پیشەسازیەکانە بەھۆی بەکارھێنانی ئامێرێکی پێشکەوتوو بۆ چوونە نێو بیرکردنەوەی خەڵک و ھێنانەدەرەوەی زانیاری لەڕێاگای جیھانێکی کراوەی خەونەوە. دوایین ئامانجیان سایتۆ (کێن واتانابی)، پێیان دەڵێ کەوا ئەو ئەرکێکی بۆیان ھەیە ئەویش چاندنی بیرۆکەیەکە لەنێو میراتگری کۆمپانیا ڕکابەرەکەی.\nبۆ ئەم کارەش دەبێ کوڕەکەی ماوریس فیشەر (پیت پۆستڵوەیت) بەناوی ڕۆبەرت فیشەر (کیلیان مەرفی) ڕازیبکات تاکو کۆمپانیاکەی باوکی تێکبدات، لەبەرامبەر ئەوەشدا سایتۆ ھەڵدەستێ بە سڕینەوەی حوکمی تاوانەکانی کۆب کەپێشتر تاوانی کوشتنی خرابووە پاڵ، ئەمەش ڕێگەدەدات کەوا کۆب بگەڕێتەوە ماڵەوە بۆلای منداڵەکانی. کۆب ئەم ئەرکەی پێ قبوڵە و ھەڵدەستێ بەپێکھێنانی تیمێک لە: ئیمس (تۆم ھاڕدی)، کە کەسێکی گرەوکەر و ساختەکاری ناسنامەیە، و یوسف (دیلیپ ڕائۆ)، کیمیاگەرێکە کەوا توانای درووستکردنی مادەیەکی کیمیاوی ھەیە بۆ درێژکردنەوەی کاتی خەونەکان، ئەدریان (ئێلن پەیج)، قوتابیەکی ئەندازیاریە کەوا داوای لێدەکرێ نەخشەسازی بۆ خەونەکان بکات، بە یارمەتی پرۆفیسۆر ستێفن مایڵس (مایکڵ کەین) کە لەھەمان کاتدا باوانی کۆبیشە. دوای ئەمە ئەدریان بۆی دەردەکەوێ کەوا لەنێو خەونەکانی کۆبدا، کۆب ھاوسەرەکەی خۆی بەناوی ماڵ دێتەوە بەرچاو کەزۆرجار کارەکانی لێ تێکدەدەن.\nماوریس فیشەری سەرۆک کۆمپانیا لە سیدنی دەمرێ، ڕۆبەرت فیشەری کوڕی و میراتگری لەفڕۆکەی گواستنەوەی تەرمەکە دەبێ و بۆ ماوەی دە کاتژمێریان دەبێ تاکو تەرمەکە دەگەینەوە شوێنی مەبەست، ھەربۆیەش سایتۆ ھەڵدەستێ بەکڕینەوەی فڕۆکەکە بەنھێنی و تیمەکەش دەباتە نێو ھەمان فڕۆکە. تیمەکەش ھەڵدەستن بە لەھۆشچواندی ڕۆبەرت و بردنی بۆ نێو خەونێکی ھاوبەش. لە ھەر قۆناغێکی خەونەکەدا، کەسێکی تیمەکە نابێ بچێتە نێو خەونێکی تر و بەڵکو دەبێت لە خەونەکە بمێنێتەوە بۆ ئەوەی بتوانێ "لەقە"یەک بکات کە ھاوتیمەکانی خۆی پێ لەخەونەکە بەئاگا بھێنێتەوە.\nلەقۆناغی یەکەمی خەونەکە، یوسف خاوەنی خەونەکە دەبێ کە لەکەشێکی باراناوی لۆس ئەنجلس دەستپێدەکات، تیمەکە ھەڵدەستن لەم قۆناغەی خەونەکەدا ڕۆبەرت فیشەر دەڕفێنن بەڵام لەلایەن سەربازە مێشکیەکانی فیشەرەوە بەرپەرچ دەدرێنەوە، ئەم سەربازانەش بەھۆی ئەوە پەیدابوونە کەوا ڕۆبەرت فیشەر لە جیھانی ڕاستیدا مێشکی ڕاھێنانی پێکراوە بۆ ئەوەی نەتوانرێ بیرۆکەی نێو مێشکی دەستکاری بکرێ، ھەربۆیەش ئەم سەربازانە درووست دەبن لەناو خەونەکەی یوسف، تیمەکە ڕۆبەرت دەبەنە شوێنێکی تایبەت و بۆشیان دەردەکەوێ کە سایتۆ برینداربووە، لەوێشدا کۆب ئاشکرای دەکات کەوا مردن لەنێو خەونەکەدا وادەکات کەسە مردووەکە بگەڕێتەوە جیھانی ڕاستەقینە، بەڵام بەھۆی بەھێزی ماددە کیمیاویە بێھۆشکەرەکان کە بۆ درێژکردنەوەی خەونەکە یوسف لەسەر ھەمووانی دانابوو، سایتۆ لەو حاڵەتەدا دەکەوێتە نێو جیھانی "لیمبۆ"، کە جیھانێکی گەورە و بێکۆتای خەونە و ھەلاتن لێی زۆر سەختە و زۆرجار لە وا لەکەسی خەونبین دەکات کە بیری بچێتەوە لەنێو جیھانی خەونە و جیھانە خەونەکەی لێ ببێتە ڕاستی، سەرەرای ئەمەش تیمەکە بەردەوام دەبن لە ئەرکەکەیان.\nئیمس شێوەی خۆی دەگۆڕێتە سەر شێوەی باوانی ڕۆبەرت فیشەر کە پیتەر یراونینگە، بۆ ئەوەی داوا لەڕۆبەرت بکات کە دووبارە پێداچوونەوە بۆ وەسیەتی باوکی بکات و ھەندێ زانیاری لێوەردەگرێ لەسەرشێوەی براونینگی باوانی. دوای ئەمە تیمەکە ھەموویان دەچنە نێو پاسێکەوە و فیشەریش دەبەن بۆ ئەوەی ھەموو تیمەکە بچنە نێو خەونێکی تر جگە لەیوسف کە ئەو دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی بتوانێ لەکاتی پێویست "لەقە"کە لەتیمەکانی بدات و لەخەوەکە بەئاگایان بھێنێتەوە.\nلەقۆناغی دووەمی خەونەکەدا، ھوتێلێک دێتە بەرچاو و خەوبینەکەش ئارسەرە، کۆبیش وا لەڕۆبەرت دەکات کە وا بیربکاتەوە ڕفێندرابێت لەلایەن بڕاونینگی باوانیەوە و کۆب خۆی وەک پاسەوانی ڕۆبەرت دەناسێنێت. کۆب دوای گفتوگۆیەک ڕۆبەرت ڕازیدەکات کەوا بچێتە نێو قۆناغێکی تر خەون بۆ ئەوەی لەوڕێگایەوە ڕۆبەرت بچێتە نێو بیرکردنەوەی براونینگی باوانی تاکو بزانێ براونینگ نیازی چی بووە، بەڵام لەڕاستیدا تیمەکە فێڵی لێدەکەن و دەچنە نێو بیرکردنەوەی خودی ڕۆبەرت و ئیمسیش دەکەنە خاوەن خەونەکە و ئارسەر بەجێدەھڵێدرێ بۆ ئەنجامدانی "لەقە"ەکە.\nسێیەم قۆناغ بریتیە لە بینایەکی سەربازی لەنێو چیایەکی بەفراویە و خەونبیەنەکەش ئیمسە. تیمەکە دەبێ سەربازەکانی ئەو قۆناغە بوەستێنن لەوکاتەی کەوا کۆب ڕۆبەرت دەباتە ھاوتای خەونەکەی خۆی (بریتیە لەقاسەیەک کەوا بەکردنەوەی ڕۆبەرت بیرۆکەکەی لەمێشکیدا دەچەسپێ).\nیوسف، لەبەردەم ھێرشی بەردەوامی سەربازە بیریەکانی ڕۆبەرتە لەقۆناغی یەکەمی خەونەکەدا، بەوھۆیەشەوە لەوێ دەکەوێتە نێو ڕووبارێکەوە و ئەمەش "لەقە"ەکەی ئەو زۆر زوو چالاک دەکات. بۆیە ھێزی کێشکردنی زەوی لەقۆناغی ئارسەر ناھێڵێت، ئارسەریس دەبێ ھەڵسێ بە ڕێکخستنی لەقەیەک بەرلەوەی پاسەکە بگاتە ئاوی ڕووبارەکە لەقۆناغی یەکەمدا و ببێتە ھۆی دروستبونی ھەرەسی بەفر لەقۆناغی خەونەکەی ئیمس تاکو ئاگاداریان بکاتەوە. کۆب ڕۆبەرت دەگەیێنێتە لای قاسەکە، بەلام بەھۆی بیرەوەریەکانی ھاوسەرەکەی، "ماڵ"ی ھاوسەری لەوێدا لێی پەیدا دەبێت و ڕۆبەرت دەکوژێ بەرلەوەی بگاتە قاسەکە، کۆبیش "ماڵ" دەکوژێتەوە و لەلایەکی تر "سایتۆ"ی برینداریش دەمرێ: ھەرسێکیان دەچنە نێو جیھانی لیمبۆ، لەوکاتەشدا ئیمس خەریکی درووستکردنی لەقەیەکە لەڕێگای دانانەوەی تەقەمەنیەوە لەچواردەوری بینایەکە، کۆب و ئەدریان دەچنە نێو جیھانی لیمبۆ لەپێناوی ڕزگارکردنی ڕۆبەرت و سایتۆ.\nکۆب ئەوە بۆ ئەدریان ئاشکرا دەکات کەوا ئەو "ماڵ"ی ھاوسەری لەوکاتەی ئامێری خەونبینەکەیان تاقیدەکردەوە ھاتبوونە نێو جیھانی لیمبۆ، و بەکاتی جیھانی ڕاستەقینە چەند کاتژمێرێکی خایاندبوو بەڵام لەڕاستیدا ٥٠ ساڵیان لەجیھانی لیمبۆ بەسەربردبوو و جیھانێکیان لەبیرەوەریەکانی نێوان خۆی و ماڵ درووست کردبوو، و کاتێکیش ماڵ بیری چۆبەوە کەوا لەنێو خەونە ڕەتی کردبەوە بگەڕێتەوە جیھانی ڕاستی، بۆیە کۆب ھەڵسابوو بەچاندنی بیرۆکەیەک لەڕێگای مزراعێکەوە (کەوا تایبەتە بەوەی خەونبینەکان لەڕێگای سوڕاندنی دەزانن کەوا لەجیھانی خەونن یان راستی) و ئەوەی بیرخستبەوە کەوا ئەوان لەجیھانی لیمبۆن نەوەک ڕاستی. دوای ئەوە ماڵ و کۆب گەڕابوونەوە جیھانی ڕاستی، ماڵ ھەر پێیوابووە کەوا جیھانەکەیان ڕاستی نییە ئەمەش بەھۆی کاریگەری چاندنی بیرۆکەکە لەمێشکی، بۆیە ماڵ ھەستا و خۆی کوشت چونکە پێیوابوو بەو خۆکوشتنەی دەگەڕیتەوە جیھانی ڕاستی، نەیدەزانی کەوا خۆکوشتنەکەی ھەتا ھەتاییە و لەجیھانی ڕاستیە، بەمشێوەیە کۆبیش بەکوشتنی ئەو تاوانبار کرابوو و ئەمەریکای جێھێشت و منداڵەکانیشی لای پرۆفیسەر مایڵس، ئەم چیرۆکە کاریگەری زۆر دەکاتە سەر ئەدریان و پێیوایە کۆب تاوانی نەبووە.\nدوای ئەم گفتوگۆیە، کۆب دەگاتە ئەو ئەنجامەی کەوا ئەو بێتاوان بوو لەمردنی ماڵ. کۆب و ئەدریان بەردەوامن بەگەڕان لەنێو جیھانی لیمبۆ، کاتێ دەگەنە لای ماڵ، ئەدریان ماڵ دەکوژێ و ڕۆبەرتیش لەجیھانەکە ڕزگار دەکات لەڕێگای لەقەیەکەوە، بەم ھۆیەشەوە ڕۆبەرت دەگەڕێتەوە قۆناغی سێیەمی خەونەکە کەتیایدا چیایە بەفراویەکە بوو و قاسەکە دەکاتەوە و بیرۆکە چێندراوەکە دەچێتە ناو مێشکی. کۆب ھەر لەجیھانی لیمبۆ دەمێنێتەوە بۆ ڕزگارکردنی سایتۆ، بەڵام ئەندامانی تری تیمەکە لەقەکە ئەنجامدەدەن دەگەڕێنەوە جیھانی ڕاستی. کۆب لەناکاو سایتۆ دەدۆزێتەوە بە تەمەنێکی پیرەوە و بیریدەخاتەوە کەوا بەیەکەوە کاریان کردووە و ڕێکەوتنیان لەنێواندا ھەبووە. بەمشێوەیەش ھەموو خەونیبنەکان بەئاگا دێنەوە و دەگەڕێنەوە جیھانی ڕاستەقینە بۆنێو فڕۆکەکە و لەوێشدا ڕاستەوخۆ سایتۆ پەیوەندیەک دەکات بۆ ئەوەی تاوانەکانی کۆب بسڕێنەوە.\nدوای گەیشتنی بە فڕۆکەخانەی لۆس ئەنجلس، کۆب وەک ھاوڵاتیەکی ئاسایی ڕێگەی پێدەدرێ بروات و پڕۆفیسۆر مایڵس دەیباتەوە ماڵەکەی و بۆلای منداڵەکانی، کۆب دەیەوێ لەڕێگای مزراعەکەوە ئەوە تاقی بکاتەوە کەوا لەجیھانی ڕاستیە یان خەون، کاتی مزراعەکە دەسوڕێنێ (گەر ھەر بەردەوام بێ لەسوڕان ئەوا جیھانی خەونە، گەر بوەستێ ئەوا مانای ئەوەیە جیھانی ڕاستیە)، بەڵام چاوەڕێی تەوابوونی سوڕانەکە ناکات و دەچێتە لای منداڵەکان و پڕۆفیسۆر مایلس لەنێو باخچەکەدا دادەنیشن.\nئەکتەران و ڕۆڵەکانیان[دەستکاری]\nکاستی فیلمەکە لە تەممووزی ٢٠١٠ لەلای چەپەوە: سیلیان مەرفی، ماریۆن کۆتیارد، جۆسێپ گۆردن لێڤیت، ئێلن پەیج و کێن وەتانابی، مایکڵ کەین و لیۆناردۆ دیکاپریۆ.\nلیۆناردۆ دیکاپریۆ لەڕۆلی دۆمنیک کۆب، دزێکی پڕۆفیشناڵە کەوا شارەزای فێڵەکانی دزینە و دەچێتە نێو خەونی قوربانیەکانی و نھێنیەکانیان دەدزێ. دیکاپریۆ یەکەم ئەکتەر بوو کە بۆ ڕۆڵبینین لەفیلمەکەدا ڕازی بووە. نۆلان دەمێک بوو ویستی کارکردنی لەگەڵ دیکاپریۆ ھەبووە، بەڵام بەھۆی نەبوونی فیلمێکی گونجاو نەیانتوانیبوو بەیەکەوە کاربکەن تاکو فیلمی دەستپێک کاتی خۆی ھات. بەپێی وێبسایتی باوەڕپێکراوی (The Hollywood Reporter) ھەردوو ئەکتەران بڕاد پیت و ویل سمیتیش نزیک بوونە لەوەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.\nجۆسێف گۆردۆن لێڤیت لەڕۆلی ئارسەر، ھاوبەشی کۆبە و یارمەتی کۆب دەدات لەئەرکەکانی. گۆردۆن-لێڤیت ڕۆلی ئارسەر بە بەرھەمھێنەری کارەکانی کۆب وەسفکرد. گۆردۆن تەواوی دیمەنە ئاکشنیەکانی خۆی ئەنجامیداوە. جەیمس فڕانکۆ لەسەرەتادا قسەی لەگەڵ کریستۆفەر نۆلان کردبوو بۆ ئەم ڕۆڵە، بەڵام بەھۆی کاری وێنەگرتنی فیلمێکی دیکەی نەیتوانی ئەم ڕۆڵە بگێڕێ.\nئێلن پەیج لەڕۆلی ئەدریان، قوتابیەکی زانکۆی ئەندازیاریە کەوا کۆب دەیھێنێ تا خەونەکان دیزانی بکات، کە بەشێوەی پێچ و پەنان. ناوی ئەدریان بۆیە ھەڵبژێردرابوو ڕۆلی ئەم ئەکتەرە چونکە لە ئەدەبی یۆنانی کۆندا ئەدریان ئەو کەسە بوو کە یارمەتی پاڵەوانانی یۆنانی داوە لە زیندانیەکاندا ھەڵبێن. ھەریەکە لە ئێمیلی بڵەنت،ڕەیچل مەکادەمس،تەیلۆر سویفت، لەسەرەتا نزیکبوون لەوەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.\nتۆم ھاڕدی لەڕۆڵی ئیمس، ھاوڕێیەکی زیرەکی کۆبە. کاری سەرەکی ساختەکاری و گۆڕینی شێوەی خۆیەتی لەنێو خەونەکاندا.\nکێن وەتانابی لەڕۆلی بەڕێز سایتۆ، ئەو کەسەی کە گرەنتی بە کۆب دەدا بڕیاری لێخۆشبوونی بۆ دەربکات گەر ھاتوو بتوانێ بیرۆکەکە لەمێشکی ڕۆبەرت فیشەر بچێنێت.\nدیلێپ ڕائو لەڕۆلی یوسف، کیمیاگەرێکی بەتوانایە کەوا لەنێو خەونەکاندا بەھۆی ماددە کیمیاویەکان ماوەی خەونەکە درێژ دەکاتەوە.\nکیلیان مەرفی لەڕۆلی ڕۆبەرت فیشەر، میراتگری ئەو کۆمپانیایەی کەوا تیمەکەی کۆب دەیانەوێ لەناوی ببەن و ئەو کەسەشە کە دەبێ بیرۆکەکەی لەناو مێشکی بچێندرێ.\nماریۆن کۆتیارد لەڕۆلی ماڵ، ھاوسەری مردووی کۆب. کەوا کۆب بەھۆی ئەوەوە تاوانی کوشتنی درابووە پاڵ و بەھۆی ئەوەی وایزانیبوو لەجیھانی خەونە خۆی کوشتبوو.\nمایکڵ کەین لەڕۆلی پرۆفیسەر مایڵس، مامۆستای کۆب و باوانیەتی، کەوا ھەر ئەویش ئەدریان دەخاتە تیمەکەوە.\nئێما تۆماس و کریستۆفەر نۆلان لەکاتی وەڵامدانەوەی پرسیاری ڕۆژنامەنووسان، ئەم دوو هاوسەرە هەستاون بە بەرهەمهێنانی زۆربەی فیلمەکانیان بەیەکەوە.\nنۆلان بەشێوەیەکی سەرەتایی ٨٠ لاپەڕەی دەربارەی چیرۆکی خەون دزەکان نووسیبوو لەساڵی ٢٠٠٢. لەبنچینەدا نۆلان فیلمەکەی وەک فیلمێکی ترسناک نووسیبەوە، بەڵام دواتر کردیە فیلمێکی دزین و ئاکشنی. لەکاتی پێداچوونەوەی بۆ چیرۆکەکە نۆلان چەند گۆڕانکاریەکی گەورەی لەچیرۆکەکە کرد لەساڵی ٢٠٠٧. نۆلان بۆ ماوەی نۆ ساڵ کاری لەسەر چیرۆکەکە کردبوو، ھەروەھا چیرۆکەکەشی ئیلھامی لەفیلمە مەزنەکانی وەک (The Matrix)، (Dark City)، (Memento) و (The 13th Floor)ەوە وەرگرتبوو، ئەمەش بەھۆی ئەوەی چیرۆکەکانی ئەو فیلمانە باسی لەوە دەکرد کە جیھانی زەوی ڕاستەقینە نین و فیلمەکان خەیاڵیەکی زۆریان تێدابووە.\nنۆلان لەساڵی ٢٠٠١ قسەی لەگەڵ کۆمپانیای وارنەر بڕۆس کردبوو، بەڵام دواتر ھەستی کرد پێویستی بەلێھاتوویی زیاتر لە بەرھەمھێنانی فیلمێک بەبودجەیەکی گەورەوە، بۆیە پڕۆژەکەی دواخت و ھەستا بە بەرھەمھێنانی سیانەی فیلمی باتمان. دوای ئەمانە نۆلان درکی بەوەکرد کە فیلمەکە پێویستی بە بودجەیەکی گەورە ھەیە، بەھۆی باسکردنی خەون و جیھانی تر.\nدیکاپریۆ یەکەم ئەکتەر بوو کە بۆ ڕۆڵبینین لەفیلمەکەدا ڕازی بووە. نۆلان دەمێک بوو ویستی کارکردنی لەگەڵ دیکاپریۆ ھەبووە، بەڵام بەھۆی نەبوونی فیلمێکی گونجاو نەیانتوانیبوو بەیەکەوە کاربکەن تاکو فیلمی دەستپێک کاتی خۆی ھات. بەپێی وێبسایتی باوەڕپێکراوی (The Hollywood Reporter) ھەردوو ئەکتەران بڕاد پیت و ویل سمیتیش نزیک بوونە لەوەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.\nکاری وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ دەستی پێکرد لەو دیمەنەی کەوا سایتۆ و کۆب لەنێو ھەلیکۆپتەرێکن.\nدواتر کاری وێنەگرتنەکە گوازریەوە بەڕیتانیا و لەنێو ستۆدیۆکانیش وێنەگرتنی لەوێ بۆ کرا. ھەروەھا ھەر لەوێش دیزاینی دیمەنی ھوتێلەکە کرابوو و بەیارمەتی تیمی کاریگەریەکانی فیلم توانیان دیمەنەکە ئەوێش وێنەبگرن.\nدواتر کاری وێنەگرتنەکە گوازرایەوە فەڕەنسا لەو دیمەنەی کەوا کۆب دەچێتە کۆلێژی ئەندازیاری و دیمەنەکانی کۆب و ئەدریان لەوێ وێنەگیرا. بۆ دیمەنی تەقینەوەکان پۆلیسی فەڕەنسا ڕێگەی بە تیمی فیلمەکە نەدا کەوا تەقەمەنی ڕاستەقینە بەکاربھێندرێ، ھەربۆیەش تیمەکە لەڕێگای نایترۆجینی پەستان بەرزەوە و بەیارمەتی کاریگەریە ڤیدیۆیەکان توانیان تەقینەوەکان بەھۆی شەش کامێرای جیاواز و شەش گۆشەی جیاواز دیمەنەکە وێنەبگرن.\nدواتریش کاری وێنەگرتنەکە گوازرایەوە شاری تەنجڕی وڵاتی مەغریب، کە لەفیلمەکەدا بە شاری مومباسای کینیا ناودەھێنرێ، کە تێیدا کۆب و ئیمس دەچن بۆ ئەوەی یوسف بھێننە نێو تیمەکە.\nکاری وێنەگرتنی فیلمە دووبارە گوازرایەوە ئەمجارەیان بۆ لۆس ئەنجلس لەستۆدیۆکانی کۆمپانیای وارنەر بڕۆس، لەنێویاندا دیمەنی قەڵاکەی سایتۆ وێنەگیرا لەوێدا.\nدوایین قۆناغی وێنەگرتن لەپارێزگای ئەلبێرتای وڵاتی کەنەدا بوو لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٠٩، لەوێدا دیمەنی قۆناغی سێیەمی خەونەکە لەلای چیایە بەفراویەکان وێنەگیرا. تیمی بەرھەمھێنانی فیلمەکە نزیکەی دوو ھەفتە وەستان بۆ بەفر بارینێکی بەھێز بۆ وێنەگرتنەکە.\nبۆ دیمەنی خەونەکان، نۆلان پشتی بە کاریگەریە ڤیدیۆیەکان دەبەست بەشێوەیەکی بەردەوام، ھەروەھا گوتی:"ھەمیشە ئەم کاریگەریانە ئەو دیمانەنەت بۆ ڕێکدەخەن کەوا بەشێوەیەکی ئاسایی وێنەت گرتوون. سەرپەرشتیاری کاریگەریە ڤیدیۆیەکان پاول فرانکلین بوو، کەوا بودجەیەکی باشی لەبەردەست دانرابوو بۆ بەرھەمھێنانی ئەو دیمەنانەی پێویستیان بە کاریگەریەکانە، وەک دیمەنی تەقینەوەی بینای نێو چیایە بەفراویەکە و دیمەنی جیھانی لیمبۆ و دیمەنی نەمانی ھێزی کێشکردنی زەوی لەلای ئارسەر.\nمۆسیقای فیلمەکە لەلایەن ھانس زیمەرەوە نووسرابوو و دارێژرابوو، ھانس کارە مۆسیقاییەکەی بە مۆسیقایەکی ئەکشنی و پڕ لەھەست و سۆزەکانی کۆب وەسفکرد. بۆ ئەم کارەی ھانس پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی ئۆسکاری باشترین مۆسیقای فیلم.\nشێوازی فیلمەکە لەنێوان ڕاستی و خەون[دەستکاری]\nپەیژە سێ لایەکان یەکێکن لەو شتانەی کە لەفیلمەکەدا لەنێو خەونەکەدا درووست دەکرێ.\nنۆلان دەیویست لەم فیلمەدا بیرۆکەی خەڵک نیشانبدات لەنێو خەونێکی ھاوبەشدا، کە ڕێگەت پێدەدات بچیتە نێو ئەقڵی کەسێکی ھۆشمەند. ھەروەھا فیلمەکە بەزۆری لەنێو خەونەکاندایە وەک نۆلان دەیویست، ھەروەھا نۆلان دەربارەی خەونەکان ڕایگەیاند "خەونەکان ھەمیشە گەشە دەکەن لە ھەر قۆناغێکدا و تا ئەوکاتەی کەسەکە لەنێویدا دەگەڕێ". نۆلان پەیوەندی بە تیمی نووسەرانی فیلمی ماتریکسیش کردبوو بۆ وەرگرتنی بیرۆکە دەربارەی درووستکردنی جیھانێکی خەیاڵی کە پێکھاتبوونی لە مایکڵ فۆکاڵت و ژۆن باودیلارد.\nدیدێ بارێت، توێژەرەوەیەکی خەون لەزانکۆی ھارڤارد گوتی کەوا نۆلان ھەموو وردەکاریەکانی بینینی خەونی بەتەواوی باسنەکردبوو، بەڵام ئامرازە خەیاڵیەکان توانی قەرەبووی ئەمە بکاتەوە، جگە لەوە ئەو دیمەنەی کەوا کۆب دەکەوێتە نێو بانیۆیەکی پڕ ئاو و ئاوەکە دەکەوێتە نێو خەونەکە ئەمەیان دیمەنێکی سەرنجڕاکێشە چونکە کاتێک مرۆڤ خەون دەبینێ ھەمیشە بەھۆی شتێکی نەخوازراوە بەھۆش خۆی دێتەوە، ئەم دیمەنەش ھەمان ڕاستی دەسەلمێنێت.\nماریۆن کۆتیارد لەڕۆلی ماڵ، ئەو کەسەی لەخەونەکاندا دەبێتە بەربەستی کۆب، بەهۆی ئەوەی یادەوەریەکی زۆریان بەیەکەوە هەیە. نۆلان ئەم ڕۆڵەی بەڕۆلی ئافرەتێکی چاونەترس وەسف کرد.\nنۆلان چەندەھا ئامرازی خەیاڵی و زانستی و ئاکشنی تێکەڵکردبوو لەفیلمەکەدا. ماڵیش بەشێک بوو لەزۆربەیان، وەک شەڕانگێزی فیلمەکە زۆرجار لەخەونەکانی کۆبدا دەردەکەوت و کارەکانی لێی تێکدەدا و کۆبیش نەیدەتوانی کۆنتڕۆلی بکات. دیکاپریۆ ستایشتی ڕۆڵەکەی کۆتیاردی کرد و بە نواندنێکی شازی وەسفکرد کە تێیدا لەیەک کاتدا ئافرەتێکی چاونەترس و شەڕانگێزە و ھەندێکجار دڵی بینەران بۆلای خۆی دەبات.\nدیمەنی کۆتایی فیلمەکە پرسیاری ئەوەی دوای خۆی جێھێشت کە ئاخۆ ھێشتا کۆب لەنێو خەونە یاخود جیھانی ڕاستی، ئەمەش بەھۆی تەواونەبوونی سوڕانی مزراعەکە لەدیمەنەکەدا. نۆلان ڕایگەیاند کەوا پرسیاری ئەم دیمەنەی زۆر لێکراوە و گوتی ئەوەی بەلامەوە پێکەنیناویە ئەوەیە کە خەڵکی دەیانەوێ وەڵامێکیان بدەمێ بۆ ئەم دیمەنە. لە سکریپتی فیلمەکە دیمەنەکە بەمشێوەیە دارێژڕابوو " لەپشت ئەودا، لەسەر مێزەکە، مزراعەکە ھەر بەردەوامە لەسوڕان و فیلمەکە بەکۆتا دێت". ھەروەھا مایکڵ کەین کە لەدیمەنی کۆتاییدا دەردەکەوێ گوتی "گەر من لەنێویدا بم ئەوا ڕاستیە، چونکە من ھەرگیز لەنێو خەونەکاندا نەبوومە، من ئەو کەسەم کە خەونەکەم داھێناوە".\nوێبسایتی Rotten Tomatoes ڕێژەی ٪٨٦ بە فیلمەکەدا لەنێوان ٣٢٥ ڕەخنەگردا و بەشتێکی زیرەکانەی وەسفکرد، ھەروەھا وێبسایتی Metacrtic 74 لە ١٠٠ بەفیلمەکدا و وێبسایتی IMDBیش ٨٫٨/١٠ بە فیلمەکەدا و لەپلەی ١٤ھەمی باشترین فیلمی مێژووی جێگیر کرد.\nئینسێپشن لەلایەن ٢٧٣ ڕەخنەگرەوە بە یەکێک لە باشترین فیلمەکانی ٢٠١٠ ھەڵبژێردرا، و لەنێویاندا ٥٥یان بەباشترین فیلمی ساڵ ھەڵیانبژارد، و زۆربەشیان بەپلەی دووەم ھەڵیانبژاردبوو دوای فیلمی (The Social Network). فیلمەکە لەبەشەکانی تەکنیکاری خەڵاتی زۆری بردەوە، وەک خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سینەماتۆگرافی، باشترین کاریگەریە دەنگیەکان، باشترین تێکەڵکردنی دەنگی و باشترین کاریگەریە ڤیدیۆیەکان، ھەروەھا خەڵاتی بافتا بۆ باشترین کاریگەریە ڤیدیۆیەکان و باشترین دەنگ و باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان.\nکاتێ پرسیار لەنۆلان کرا دەربارەی بەشێکی تری فیلمەکە، نۆلان گوتی "ئەمە شتێک نییە کە بڵێم نەخێر بۆی، بەلام شتێکیش نییە کەزۆر بیرم لێکردبێتەوە". تۆم ھاڕدی گوتی " تەواوی ئەکتەران بۆ بەشێکی تر ئامادەن، بەڵام جارێ دیارنییە کە بەشێکی تر دەبێت یاخود نا".\n^ George (July 23, 2009). "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١ی ئابی ٢٠٠٩. لە ڕێکەوتی ٣ی شوباتی ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی) Cinema Rewind. Retrieved August 31, 2009..\n^ Inception. BBFC (لە ڕێکەوتی June 29, 2010). سەردان لە ڕێکەوتی August 8, 2010.\n^ http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=inception.htm Box Office Mojo. Retrieved January 16, 2011.\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە دەستپێک (فیلم) تێدایە.\nئەم وتارە لەسەر وەشانی ٧ی ئابی ٢٠١٧ بووە بە وتارێکی باش (بەراوردکردن بە ئێستا • پەڕەی لێدوان • پەڕەی پاڵاوتن)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دەستپێک_(فیلم)&oldid=622118»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٠:٤٣ی ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


دواى بڵاوبوونەوەى وێنەکان خۆى کوشت\nدەسەڵاتدارانى بەلجیکا پێنج کەسیان بە تۆمەتى دەستدرێژى سێکسى بۆ سەر کچێکى تەمەن 14 ساڵ دەستگیر کرد، کە دواتر خۆى کوشتبوو.\nتۆڕى BBC بڵاویکردووەتەوە، دواى ئەوەى کچێکى تەمەن 14 ساڵ چووە بۆ بینینى هاوڕێیەکى لە گۆڕستانى شارى گینت، هاوڕێ کوڕەکەى چوار کوڕى ترى لەگەڵ خۆیدا بردووە و دەستدرێژى سێکسییان کردووەتە سەرى، ئەوەش بەپێى گێڕانەوەکانى کچەکە.\nکوڕەکان وێنەى تاوانەکەیان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکردووەتەوە، باوکى کچەکەش ئاماژەى بەوەداوە ئەو وێنانەى بڵاوکرانەوە بووە هۆى ئەوەى بە تەواوەتى کچەکەى بڕوخێت و بەهۆى ئەوەشەوە کۆتایى بە ژیانى خۆى بهێنێت.\nپێنج کوڕەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە دەستگیر کراون، سیانیان تەمەنیان کەمترە لە 18 ساڵ و لە دامەزراوەى تایبەت ڕاگیراون، دوانەکەى تریان تەمەنیان 18 و 19 ساڵن و ڕۆژى چوارشەممەى داهاتوو لەبەردەم دادگا ئامادە دەبن.\nڕوداوەکە لە بەلجیکا دەنگدانەوەى گەورەى بەدواى خۆیدا هێناوە و سیاسیەکانیشى هێناوەتە دەنگ، سارە شیڵتز وەزیرى کاروبارى دەوڵەت بەڵێنى ئەوەى داوە کە ڕێوشوێنى توند لەسەر بڵاوکردنەوەى وێنەى دەستدرێژى سێکسى لە تۆڕى ئینتەرنێت بگرنەبەر.\nلەلایەکى ترەوە ڤینسینت ڤان کویکنبۆرن وەزیرى داد لە تۆڕى کۆمەڵایەتى تویتەر بڵاویکردووەتەوە، "قێزەونە.. تەنانەت وشەکانیش ناتوانن دەریببڕن، داوا لە قوربانیانى دەستدرێژى سێکسى دەکەم کە سکاڵا تۆمار بکەن، هاوکارى بەردەستە و سیستمى دادوەریى هەموو هەوڵێکى دەدات بۆ دۆزینەوەى تاوانباران و سزادانیان، هەروەها ئەوانەشى ئەو وێنانەیان بڵاوکردووەتەوە ".\nلیسبیت ستیڤنز شارەزاى بوارى یەکسانى نێوان ڕەگەزەکان دەڵێت، بەدواخەوە حاڵەتى دەستدرێژى سێکسى حاڵەتێکى دەگمەن نییە، ساڵانە 200 حاڵەت لە بەلجیکادا بوونى هەیە.


بافڵ تاڵه‌بانی: یه‌كێتی زۆر به‌هێزتر ده‌كه‌ین\nبافڵ تاڵه‌بانی رایده‌گه‌یه‌نێت، دڵخۆشین به ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن، به‌ڵام له‌ئاست داخوازی یه‌كێتییه‌كاندا نییه‌و ده‌بێت یه‌كێتی زۆر به‌هێزتر بكه‌ین.\nئه‌مڕۆ 16-5-2018 له ده‌باشان، بافڵ تاڵه‌بانی پێشوازیكرد له مه‌كته‌بی چاودێری و به‌دواداچوونی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و رایگه‌یاند: بۆ به‌هێزتركردنی یه‌كێتی پێویسته زیاتر ماندوو ببین.\nوتیشی: پیلانێكی ناوخۆیی و ناوچه‌یی له‌دژی یه‌كێتی هه‌یه، سه‌رباری ئه‌و پیلانانه یه‌كێتی توانی له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا ئه‌نجامی دڵخۆشكه‌ر به‌ده‌ستبهێنێت، به‌ڵام هێشتا له‌ئاست داخوازی ئێمه‌دا نییه.\nله‌دوای ئه‌م هه‌ڵبژاردنه ئه‌ركێكی قورستر له‌سه‌ر شانی یه‌كێتییه‌و ده‌بێت له‌ئاستی ئه‌و به‌ڵێنانه بێت كه به یه‌كێتییه‌كان و كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی داوه.\nسه‌باره‌ت به خۆڕێكخستنه‌وه‌ی یه‌كێتیش، بافڵ تاڵه‌بانی باسی له‌وه كرد كه یه‌كێتی پێویستی به‌خۆ رێكخستنه‌وه‌و نوێبوونه‌وه هه‌یه، ئه‌ویش له‌ڕێی كۆنگره‌یه‌كه‌وه ده‌بێت كه سیاسه‌تی چه‌پكه گوڵه‌كه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال په‌یڕه‌وبكات.\nبافڵ ته‌ڵه‌بانی له‌درێژه‌ی قسه‌كانیدا تیشكی خسته‌سه‌ر ئه‌وه‌ی گۆڕانكاری له‌ناو یه‌كێتیدا به كادرانی یه‌كێتی و به پێشمه‌رگه قاره‌مانه‌كان و كه‌سوكاری شه‌هیدان و تێكۆشه‌ره دێرینه‌كان و سه‌رجه‌م ئۆرگانه‌كانی یه‌كێتی ده‌بێت.\nسه‌باره‌ت به پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عیراق و پێگه‌ی كوردیش، بافڵ تاڵه‌بانی رایگه‌یاند: سه‌ره‌تا پێویسته لایه‌نه سیاسییه‌كانی كوردستان ئاشتبكه‌ینه‌وه‌و به‌ره‌یه‌كی به‌هێز دروستبكه‌ین. ئه‌مه‌ش ته‌نها یه‌كێتی ده‌توانێت و یه‌كه‌م هه‌نگاوی یه‌كێتیش ده‌بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ته‌نها به یه‌كڕیزی به‌غدا گوێ له كورد ده‌گرێت بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه ده‌ستوورییه‌كانی.\nئاماده‌كاری بۆ هه‌ڵبژارندنی په‌رله‌مانی كوردستان ته‌وه‌رێكی تری كۆبونه‌وه‌كه بوو كه ته‌ئكید كرایه‌وه یه‌كێتی ده‌بێت به پلان و به‌رنامه‌یه‌كی تۆكمه‌وه له سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی كوردستان خۆی بۆ هه‌ڵبژاردن ئاماده‌بكات و ده‌بێت به‌دواداچوون بۆ هۆكاری كه‌مبوونی رێژه‌ی ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له هه‌ندێك ناوچه‌دا بكات و ئه‌و راپۆرتانه‌ی له ئۆرگانه جیاوازه‌كانه‌وه ده‌درێته سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی به جددی وه‌ربگیرێت و لێپرسینه‌وه له كه‌سانی كه‌مته‌رخه‌م بكرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ناكرێت یه‌كێتی باجی كه‌سانی كه‌مته‌رخه‌م بدات، یه‌كێتی حزبی خه‌ڵكه‌و بۆ خزمه‌تی خه‌ڵك دروستبووه‌و له‌سه‌ر ئه‌و رێبازه‌ش كه سه‌رۆك مام جه‌لال دایناوه به‌رده‌وام ده‌بین تا به ئامانجه ره‌واكانی گه‌لی كورد ده‌گه‌ین.


حزبی سۆسیالیست: ئەگەر لە سلێمانی ساختەکاری نەبوایە دوو کورسیمان لە سلێمانی دەھێنا\n2018-05-16 [11:07 AM]\nگوتەبێژی حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان ڕایگەیاند ئەگەر ئەو ساختەکاریە لە دەنگەکانی سنووری پارێزگای سلێمانی نەکرایە، حزبەکەیان دوو کورسی دەھێنا. گوتیشی پێویستە ئەو لایەنە سیاسییەی کە ساختەکاریەکەی ئەنجام داوە، دادگایی بکرێ.\nبەختیار کەریم گوتەبێژی حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان ڕایگەیاند "حزبەکەمان دەرەنجامی ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراقی ڕەت کردووەتەوە، چونکە دەستکاری دەنگەکانمان کراوە و بەھۆی ئەو ساختەکارییە زۆرەی کە ئەنجام دراوە، دەنگێکی زۆری حزبەکەمان دیار نەماوە".\nهەروەها گوتی "ئەو دەنگانەی کە حزبەکەمان ھێناویەتی لە ئاستی خەبات و تێکۆشانی ئێمەدا نەبووە، بێگومان ئەگەر ساختەکاری نەکرابێت، حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان، لە پارێزگای سلێمانی کورسییەکی دەھێنا و لە شاری کەرکووکیش کورسییەکی پەرلەمانی عێراقی بەدەست دەھێنا، بەڵام بەداخەوە تاوانێکی گەورە بەرامبەر حزبەکەمان کراوە".\nگوتەبێژی حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان باسی لەوەش کرد كە دەستکاریکردنی دەنگەکان بە تاوانێکی گەورە ھەژمار دەکرێت، بۆیە پێویستە ئەو لایەنەی ساختەکارییەکەی ئەنجام داوە، ڕووبەڕووی یاسا بکرێتەوە و دادگایی بکرێن.\nئەم هەواڵە 3421جار خوێندراوەتەوە


سەرجەم ڕاگەیاندراوەکانی کۆنگرەی تایبەتی ئەپڵی دوێنێ شەو – کەی ئای تی ئێن\nدوێنێ شەو، کۆمپانیای ئەپڵ کۆنگرەی تایبەتی خۆی لە ژێر ناوی “By innovation only” ـدا ئەنجامدا، تێیدا نوێترین جۆرەکانی لە مۆبایلی ئایفۆن و چەند بەرهەمێکی دیکە ڕاگەیاند. ئەگەر بە هەر هۆکارێک کۆنگرەکەی دوێنێ شەوی ئەپڵت لەدەست چووە، یاخود ئاگاداری تەواوی ڕاگەیاندراوەکانی کۆنگرەکە نەبوویت، لەم بابەتەدا سەرجەم ڕاگەیاندراوەکانی دوێنێ شەوی کۆنگرەکەی ئەپڵ بوونیان هەن.\nگومانی تێدا نییە، کە لە کۆنگرە تایبەتەکەی ئەمساڵی ئەپڵدا ئایفۆنی نوێ بوونی هەبوو. مۆبایلی نوێی iPhone 11 بە 2 دانە کامێرا و بە 6 ڕەنگی جیاواز و بە نرخێکی مامناوەندەوە نمایشکرا. ئایفۆنە نوێیەکە، دیزاینی زۆر نزیکە لە iPhone XR ـی ساڵی ڕابردوو، تەنها ئەوە نەبێت کە خاوەن 2 دانە کامێرای شێوە ڕێکخراوی جیاوازە لە پشتەوە و وێنۆچکەی سێوەکە هێندراوەتە ناوەڕاست. نرخی ئایفۆنە نوێیەکە لە 699$ ـەوە دەستپێدەکات و لە ڕێکەوتی 20 ـی ئەم مانگەدا دەست دەکرێت بە فرۆشتنی.\nئەپڵ iPhone 11 ـی بە 2 دانە کامێرا و چەند ڕەنگێکی نوێ و نرخی دەستپێکی 699$ ـەوە ڕاگەیاند\nلە پاڵ نمایشکردنی iPhone 11 ـەوە، ئەپڵ 2 جۆری دیکەی لە مۆبایلی ئایفۆن ڕاگەیاند، ئەوانیش iPhone 11 Pro و iPhone 11 Pro Max بوون. ئایفۆنە نوێیەکان لە پشتەوە خاوەن 3 کامێران، قەبارەی مۆبایلی iPhone 11 Pro Max لە iPhone 11 Pro گەورەترە و هەردووکیان خاوەن ڕەنگی نوێی “سەوزی سەر لە بەیانی” ـن، لە پاڵ ڕەنگەکانی خۆڵەمێشی و زیوی و ئاڵتونی. نرخی مۆبایلی iPhone 11 Pro لە 999$ ـەوە دەست پێدەکات و نرخی مۆبایلی iPhone 11 Pro Max ـیش لە 1,099$ ـەوە دەست پێدەکات و لە ڕێکەوتی 20 ـی ئەم مانگەدا بەردەست دەکرێن.\nزنجیرەی پێنجەمی کاتژمێری زیرەکی Apple Watch ـیش یەکێک بوو لە ڕاگەیاندراوەکانی کۆنگرەکەی دوێنێ شەوی ئەپڵ. زنجیرە نوێیەکەی کاتژمێرە زیرەکەکە خاوەن هەمان دیزاینی زنجیرەی پێش خۆیەتی، بەڵام ئەم زنجیرە نوێیەی Apple Watch خاوەن تایبەتمەندی ڕوونمای Always-on ـە کە وا دەکات هەرگیز ڕوونماکەی نەکوژێتەوە، بەڵکو بە تەنها ڕووناکی کەم ببێتەوە و لە کاتی دەست بەرزکردنەوە ڕووناکی ببێتەوە ئاسایی. لەگەڵ ئەوەشدا، خاوەن ئەپی نوێی قیبلەنما (Compass) و پەیوەندی فریاکەوتنی نێودەوڵەتییە بۆ 150 وڵات، کە لە هەر حاڵەتێکی فریاگوزاریدا پەیوەندی بە فریاگوزاری ئەو وڵاتە دەکات کە لێی نیشەجێیت. وا بڕیارە لە ڕێکەوتی 20 ـی ئەم مانگەدا زنجیرەی پێنجەمی کاتژمێری زیرەکی Apple Watch بە ڕەنگەکانی خۆڵەمێشی و زیوی و ئاڵتونی و بە نرخی دەستپێکی 399$ ـەوە بەردەست بکرێت.\nحەوتەمین نەوەی iPad\nکۆمپانیای ئەپڵ حەوتەمین نەوەی لە ئامێری iPad بە ڕوونمایەکی قەبارە 10.2 ئینجەوە نمایشکرد. دیزاینی ئایپادە نوێیەکە هاوشێوەی نەوەی پێش خۆیەتی و هیچ جیاوازییەک بەدی ناکرێت. ئایپادە نوێیەکە خاوەن ڕوونمایەکی گەورەیە بە قەبارەی 10.2 ئینج لە جۆری Retina و پڕۆسێسەری A10 Fusion ـی لەسەر جێگیرە. پشتگیری لە تەختەکلیلی زیرەکی پڕاوپڕ و نەوەی یەکەمی قەڵەمی زیرەکی Apple Pencil دەکات. لە پشتەوە خاوەن کامێرایەکی 8 مێگاپێکسڵە و لە پێشەوەش خاوەن کامێرایەکی 1.2 مێگاپێکسڵە، هەر وەک ئایپادەکانی پێشوو. خاوەن پاترییەکە کە وزەکەی بەرگەی ڕۆژێکی تەواو دەگرێت. وا بڕیارە لە ڕێکەوتی 30 ـی ئەم مانگەدا دەست بکرێت بە فرۆشتنی ئایپادە نوێیەکە بە نرخی دەستپێکی 329$.\nئەپڵ حەوتەمین نەوەی iPad ـی بە قەبارەی 10.2 ئینج و نرخی دەستپێکی 329$ ـەوە ڕاگەیاند\nخزمەتگوزاری Apple Arcade ـی تایبەت بە یاریکردن\nڕەنگە بزانیت، کە خزمەتگوزاری Apple Arcade ـی تایبەت بە یاریکردن نوێ نییە و لە سەرەتاکانی ئەمساڵدا کۆمپانیاکە ڕایگەیاندبوو، بەڵام ڕێکەوتی بەردەستکردن و نرخی نادیار بوو. دوێنێ شەو کۆمپانیاکە ئاشکرای کرد کە خزمەتگوزاری Apple Arcade ـی تایبەت بە یاریکردن لە ڕێکەوتی 19 ـی ئەم مانگەدا بۆ سەرجەم بەکارهێنەرانی ئایفۆن و ئایپاد و ئەپڵ تیڤییەکان بەردەست دەکرێت. نرخی بەژداریکردن بڕی 4.99$ دەبێت بۆ هەر مانگێک. لە نێو خزمەتگوزارییەکەدا، زیاتر لە 100 یاری جۆراوجۆر بوونی دەبێت. ئەوەی خزمەتگوزارییەکە جیا دەکاتەوە لە خزمەتگوزاری هاوشێوەی دیکە، ئەوەیە کە هیچ کام لە یارییەکانی نێو Apple Arcade لە نێو خزمەتگوزارییەکانی دیکەدا بوونیان نابێت.\nئەپڵ ڕێکەوتی بەردەستکردن و نرخی بەژداریکردنی مانگانەی خزمەتگوزاری Apple Arcade ـی ئاشکراکرد\nخزمەتگوزاری Apple TV Plus\nبە هەمان شێوەی خزمەتگوزاری Apple Arcade، خزمەتگوزاری Apple TV Plus ـیش لە سەرەتاکانی ئەمساڵدا لە لایەن ئەپڵەوە ڕاگەیاندرا، بەڵام ڕێکەوتی بەردەستکردن و نرخی بەژداریکردنی نادیار مابوویەوە. دوێنێ شەو کۆمپانیاکە ئاشکرای کرد کە خزمەتگوزاری Apple TV Plus ـی تایبەت بە سەیرکردنی فیلم و زنجیرەکان لە ڕێکەوتی 1 ـی مانگی 11 ـی ئەمساڵدا بەردەست دەکرێت و نرخی بەژداریکردنی خزمەتگوزارییەکە بڕی 4.99$ دەبێت بۆ هەر مانگێک. لە نێو خزمەتگوزاری Apple TV Plus ـدا، دەیان فیلم و زنجیرەی جیهانی جۆراوجۆر بوونیان دەبێت، کە بەکارهێنەران دەتوانن لە سیستەمەکانی iOS و tvOS و macOS ـەوە بینەریان ببن.\nئەپڵ ڕێکەوتی بەردەستکردن و نرخی بەژداریکردنی مانگانەی خزمەتگوزاری Apple TV Plus ـی ئاشکراکرد\nتاگەکان Apple Arcade Apple TV Plus Apple Watch Series 5 ئایفۆن ۱۱ ئایفۆن ۱۱ پڕۆ ئایفۆن ۱۱ پڕۆ ماکس ئایفۆنی نوێ ئەپڵ By innovation only iPad 7 iPad 7th Generation iPhone 11 بەرهەمی نوێ


چۆن ڕه‌وتی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی پۆلێن بکه‌ین؟…2 – Denegkan\nچۆن ڕه‌وتی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی پۆلێن بکه‌ین؟…2\nbyحه‌مه مه‌نتک\tJanuary 1, 2013\tئەدەب\nئه‌م دابه‌شکارییه له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌ق کراوه. ده‌قی تازه پێوه‌ری دیاریکردنی سه‌ره‌تای هه‌ر قۆناغێکه. وه‌ک ئاماژه‌شمان بۆ کرد، ئه‌وه‌ی له‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا جێی دڵخۆشییه، له هه‌ر قۆناغێک، ڕۆڵی شاعیرانی هه‌موو ناوچه‌کانی کوردستان، به هه‌موو شێوه‌زاره‌کانه‌وه دیاریکردووه.\nله باسی قۆناغی یه‌که‌م، نووسه‌ر پێداگری له‌سه‌ر ڕۆڵی (گۆران)ی شاعیر ده‌کاته‌وه. به سه‌ره‌تای تازه‌یی له شیعری کوردیدا داده‌نێت. ئه‌ویش به هۆی به‌کارهێنانی کێش و سه‌روای خۆماڵی. هه‌روه‌ها باسی ڕۆڵی (جگه‌رخوێن)ی شاعیر ده‌کات، که له ساڵی (1932) ئه‌و کیشانه‌ی له شیعری میللی کوردیدا به‌کارهاتوون دۆزیوه‌ته‌وه، ناوی له‌م کێشانه‌یش ناوه (هه‌سپ). له‌هه‌مان قۆناغ ڕۆڵی شاعیرانی کرمانجی سه‌روو باس ده‌کات له‌وانه (بوزان شاهین، کامه‌ران به‌درخان، جگه‌رخوێن، عوسمان سه‌بری، قه‌دریجان، سه‌بری بۆتانی، ئه‌نوه‌ر مائی، ساڵح یووسفی، ته‌ها مائی). به‌ڵام ئێمه تێبینیمان له‌سه‌ر ناوهێنانی ئه‌م شاعیرانه‌یه به بادینی، نووسه‌ر ده‌بوو له‌بری بادینی، کرمانجی سه‌رووی به‌کارهێنابا، چونکوو بادینی بنزاراوه‌یه‌که له کرمانجی سه‌روو، هه‌روه‌ها هه‌ندێک له‌و شاعیرانه خه‌ڵکی جزیره و بۆتانن، هه‌رچه‌نده دواتر له شوێنه‌کانی دیکه ئه‌مه‌ی به دروستی به‌کاربردووه. نووسه‌ر پێداگری زیاتر له‌سه‌ر ڕۆڵی (گۆران) ده‌کاته‌وه، له‌گه‌ڵ (دڵدار و ئیبراهیم ئه‌حمه‌د). یه‌که‌م لادانێک بۆ تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی ئه‌م شاعیرانه ئه‌نجامیاندا، به‌کارهێنانی کێشی خۆماڵی بوو، که له‌ناو جه‌رگه‌ی شیعری میللی و فۆلکلۆری کوردییه‌وه هه‌بوو. هه‌روه‌ها گوتاری شیعریان تازه‌کرده‌وه. جووت سه‌روایان بۆ شیعر به‌کارهێنا. توانیان بیری نه‌ته‌وه‌یی وه‌کوو گوتارێکی شیعری ده‌رببڕن. هه‌روه‌ها به‌کاربردنی وشه و ده‌سته‌واژه‌ی کوردی، ئه‌مه‌شیان وه‌کوو تازکردنه‌وه‌ی زمانی شیعری ئه‌نجام ده‌دا.\nنووسه‌ر باسی ئه‌و هۆکارانه‌ی پاڵنه‌ربوونه بۆ ئه‌م تازه‌کردنه‌وه‌یه ده‌کات، وه‌کوو گۆڕانی سه‌رده‌م و فراوانبوونی دید و تێڕوانینی خه‌ڵکی بۆ جیهان و بوون. هه‌روه‌ها پێشکه‌وتنی ململانێی فیکری و ئایدیۆلۆژی و ده‌ربڕینی ئه‌و ئایدیۆلۆژیانه. دواتر تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئه‌م قۆناغه‌ی له چه‌ند خاڵێکدا دیاریکردووه. وه‌کوو وازهێنان له کێشی عه‌رووزی و به‌کاربردنی کێش و سه‌روای خۆماڵی. دوورکه‌وتنه‌وه له سرووشتی ده‌ربڕین به‌و زمانه کۆنه‌ی کلاسیک. دوورکه‌وتنه‌وه له به‌کارهێنانی وشه‌ی ناکوردی. شیعره‌کان ده‌ربڕی واقیعی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و سه‌رده‌م بوون، کێشه و گرفته‌کانی خه‌ڵکیان ده‌رده‌بڕی. ڕوونی له تێڕاوانین بۆ جیهان و بوون.\nقۆناغی دووه‌می تازکردنه‌وه‌ی شیعری کوردی، نووسه‌ر ماوه‌که‌ی له نێوان ساڵانی (1969-1983) دیاریده‌کات. هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ی ڕۆڵیان له‌م تازکردنه‌وه‌یه هه‌بووه، دابه‌شی سه‌ر چه‌ند کۆمه‌ڵه‌یه‌کیان ده‌کات له‌وانه:\nکۆمه‌ڵه‌ی یه‌که‌م: شاعیرانی ناوچه‌ی گه‌رمیان و که‌رکووک له‌وانه ( له‌تیف هه‌ڵمه‌ت، فه‌رهاد شاکه‌لی، ئه‌حمه‌د شاکه‌لی، عه‌بدولسه‌لام محه‌مه‌د).\nکۆمه‌ڵه‌ی دووه‌م: شاعیرانی هه‌ولێر له‌وانه ( عه‌بدوڵڵا په‌شێو، جه‌میل ڕه‌نجبه‌ر، سه‌عدوڵڵا په‌رۆش، جه‌وهه‌ر کرمانج، سامی شۆڕش و عه‌بدولخالیق سه‌رسام).\nکۆمه‌ڵه‌ی سێیه‌م: شاعیرانی سلێمانی دیارترینیان ( شێرکۆ بێکه‌س و ئه‌نوه‌ر قادر محه‌مه‌د) بوو.\nکۆمه‌ڵه‌ی چواره‌م: ئه‌و شاعیره کوردانه‌ی له شاری به‌غدا ده‌ژیان له‌وانه ( جه‌لالی میرزاکه‌ریم، ڕه‌فیق سابیر، سه‌ڵاح شوان، عه‌بدوڵڵا عه‌باس).\nکۆمه‌ڵه‌ی پێنجه‌م: شاعیرانی ناوچه‌ی بادینان له‌وانه ( عه‌بدولڕه‌حمان مزووری، فه‌یسه‌ڵ مسته‌فا، به‌درخان سندی).\nئه‌م دابه‌شکردنه، دابه‌شکردنێکی زانستیانه و تازه‌یه، چونکوو شاعیرانی هه‌موو ناوچه‌کان ڕۆڵیان له تازکردنه‌وه‌ی شیعری ئه‌م ماوه‌یه‌دا هه‌بووه، به‌ڵام بێگومان هه‌ر ناوچه‌یه‌که‌یش تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه. بۆیه‌یش ده‌ڵێم زانستیانه‌یه، له‌به‌رئه‌وه‌ی زۆربه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌کانی دیکه، ته‌نێ شاعیرانی گرووپی و ڕوانگه و کفری له‌م قۆناغه به تازه‌که‌ره‌وه‌ی شیعری کوردی داده‌نێن. لێکۆڵه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئه‌م قۆناغه به ده خاڵ دیاریده‌کات، له‌وانه: لادان له بونیادی ڕیتمی کێشی خۆماڵی. قووڵی له دیدی شیعریی و دوورکه‌وتنه‌وه له ده‌ربڕینی ئایدیۆلۆژیا له‌سه‌ر ئه‌رکی شیعر. به‌کاربردنی سیمبووله کۆن و نوێیه‌کانی ناوه‌خۆ و ده‌ره‌وه. گرنگیدان به ئه‌زموونی ژیانی ڕۆژانه بۆ خزمه‌تکردنی ده‌قی شیعری و چه‌ند خاڵیکی دیکه. نووسه‌ر باسی دامه‌زرێنه‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی ئه‌م قۆناغه ده‌کات و تایبه‌تمه‌ندی هه‌ریه‌که‌یان دیاریده‌کات. ئه‌وه‌ی له‌م قۆناغه جێی بایه‌خه و نووسه‌ر په‌نجه‌ی خستۆته‌سه‌ر، نائاماده‌یی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعر له باکوور و ڕۆژئاوای کوردستان، هه‌روه‌ها له ڕۆژهه‌ڵاتیش ته‌نێ (سواره‌ی ئێلخانیزاده)مان هه‌یه، ڕۆڵی ئه‌م شاعیره‌یش به‌رباسده‌دا. ئه‌و پاڵنه‌ر و هانده‌رانی هۆکاری هاتنه‌کایه‌وه‌ی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعر له‌م قۆناغه‌بوون به شه‌ش خاڵ دیاریان ده‌کات. له‌وانه: بارودۆخی مێژوویی وه‌کوو ئه‌و ئازادیه‌ی به‌هۆی به‌یاننامه‌ی یازده‌ی ئازار هاته‌کایه‌وه. ده‌رچوونی گۆڤار و ڕۆژنامه و ئازادی بڵاوکردنه‌وه، وه‌کوو گۆڤاری (ڕوانگه). به‌ستنی کۆنگره‌ی یه‌کێتیی نووسه‌رانی کورد. وه‌رگێڕان و ئه‌ده‌بیاتی دراوسێیه‌کان. توێژینه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌یی له‌سه‌ر شیعر و گوتاره ئه‌ده‌بییه‌کان، وه‌کوو ئه‌و گوتارانه‌ی به یار و نه‌یار له‌باره‌ی ڕوانگه‌وه ده‌نووسران. چاخانه و کۆمه‌ڵه ئه‌ده‌بییه‌کان، هه‌ر شارێک چاخانه‌یه‌ک ده‌بووه مه‌ڵبه‌ندی کۆبوونه‌وه‌ی شاعیران و له‌وێدا ئاڵوگۆڕی بیر و ڕای ئه‌ده‌بییان ده‌کرد، هه‌روه‌ها هه‌ر له‌م چاخانانه گرووپی ئه‌ده‌بی دروست ده‌بوون. وه‌کوو گرووپی کفری، هه‌روه‌ها گرووپی هه‌ولێر له چاخانه‌کانی (عوسمان و بێخاڵ و مه‌چکۆ) کۆده‌بوونه‌وه. له سلێمانی له چاخانه‌ی ( پشده‌ری و شه‌عب) کۆده‌بوونه‌وه. ئه‌م خاڵانه هه‌مووی به درێژی له‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه قسه‌یان له‌باره‌وه کراوه.\nقۆناغی سێیه‌م له ڕه‌وتی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی، لێکۆڵه‌ر له نێوان ساڵانی (1984-2000) دیاریده‌کات. ئه‌ویش له‌گه‌ڵ دروستبوونی گرووپی (پێشڕه‌و) له شاری هه‌ولێر. ئه‌وانیش شاعیران (عه‌باس عه‌بدوڵڵا یووسف، دڵشاد عه‌بدوڵڵا، جه‌لال به‌رزنجی) بوون، دواتر شاعیرانی دیکه‌ی وه‌کوو (ئیسماعیل به‌رزنجی، هاشم سه‌ڕاج، ئه‌نوه‌ر مه‌سیفی، محه‌مه‌د باوه‌کر، سه‌باح ڕه‌نجده‌ر) هاتنه ناو گرووپه‌که و ڕه‌وتی شیعریان به ده‌قه‌کانیان تازه‌کرده‌وه. هه‌ر له‌م باسه‌دا تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئه‌م قۆناغه‌ی به حه‌وت خاڵ دیاریکردووه، له‌وانه، به‌ته‌واوی کێش و سه‌روایان فه‌رامۆشکرد. گرنگیدان به به‌ریه‌ککه‌وتنه زمانییه‌کان. گرنگیدان به پێکهاته زمانییه‌کان به‌وپێیه‌ی بونیادێکی سه‌ره‌کیی ده‌قه. قووڵی خه‌یاڵی شیعری. ئه‌م ڕه‌وته له سلێمانی شاعیران ( جه‌مال غه‌مبار، بۆتان جه‌لال، قادر مینه، به‌رزان هه‌ستیار) ڕۆڵیان هه‌بوو. له بادینان شاعیران( موحسین قۆچان، عارف حیتۆ، شوکری شه‌هباز، هزرڤان، سه‌لمان کوفلی) ڕۆڵیان هه‌بووه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی له کن من جێی سرنجه لێکۆڵه‌ر له‌م قۆناغه‌دا هیچ باسێکی له‌باره‌ی گرووپی وێرانه‌وه نه‌کردووه. هه‌رچه‌نده ئه‌م گۆڤاره مانیفێستی خۆی هه‌بوو هه‌روه‌ها چه‌ند شاعیرێکی (پێشڕه‌وه‌کان) تێیدا ڕۆڵیان هه‌بوو، له‌وانه (هاشم سه‌ڕاج، عه‌باس عه‌بدوڵڵا یووسف، ئه‌نوه‌ر مه‌سیفی، ئیسماعیل به‌رزنجی، فه‌رهاد پیرباڵ). ئه‌م گۆڤاره ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی هه‌بوو له تازه‌کردنه‌وه‌ی کۆی بونیاده‌کانی شیعر له ساڵی (1994) به‌دواوه، دواتر هه‌ر ئه‌مانه دوو ژماره له به‌رهه‌می (جوایه‌ز)یان ده‌رکرد. چونکوو ئه‌مانه ته‌واو به سووریالییه‌کان و داداییه‌کانی ئه‌ورووپا کاریگه‌ربوون.\nلێکۆڵه‌ر بۆ ئه‌م قۆناغه‌یش کۆمه‌ڵێک هۆکار، که پاڵنه‌ربوونه به‌رباسده‌دا. له‌وانه : پاڵنه‌ری مێژوویی به‌هۆی گۆڕانکارییه سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه هۆکاربوون بۆ ئه‌وه‌ی به شێوه‌یه‌کی تازه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ شیعر بکه‌ن. هه‌روه‌ها پێشکه‌وتنی دیدی شیعریی.\nقۆناغی چواره‌می تازکردنه‌وه نووسه‌ر له‌دوای ساڵی (2000)ه‌وه تاکوو ئێستا هه‌ژماری ده‌کات. ئه‌وه‌ی له‌م قۆناغه بۆ من جێی دڵخۆشی بوو دانانی شاعیرێکی کورد (وریا مه‌زهه‌ر) به سه‌ره‌تای ئه‌م قۆناغه. چونکوو ئه‌م شاعیره هه‌رچه‌نده پێشتر شیعری به فارسیش ده‌نووسی، به‌ڵام دواتر زیاتر ڕووی له نووسینی شیعر به زمانی کوردی کرد و ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی هه‌بوو له تازکردنه‌وه‌ی ئه‌م شیعر کوردییه‌دا، هه‌روه‌ها شاعیره بۆ هه‌ندێ که‌س نه‌ناسراو نه‌بوو، به تایبه‌ت کاتێک که له ساڵی (2010) خۆی کوشت. له‌م قۆناغه‌یش ته‌نێ ناوی (وریا مه‌زهه‌ر و زانا خه‌لیل، ته‌لعه‌ت تاهیر) ده‌هێنێت، ده‌بوایه باسی له ئه‌زموونی (به‌ڕۆژ ئاکره‌یی) بکردایه که ده‌که‌وێته ساڵانی کۆتایی قۆناغی سێیه‌م و سه‌ره‌تاکانی ئه‌م قۆناغه، که به‌هه‌ردوو کۆمه‌ڵه شیعری (فه‌رامۆشیم نازناوی مه‌رگه و به‌ته‌مابووم له ته‌م بدوێم) ئه‌م شاعیره له ده‌قه‌کانیدا به شێوه‌یه‌کی تازه ڕیتم و مۆسیقای له شیعردا جێکرده‌وه، هه‌ر وشه‌یه‌ک و دێرێکی ڕیتمێکی هه‌یه. هه‌ر له‌م قۆناغه‌دا چه‌ندین شاعیری گه‌نجمان هه‌ن، به ده‌قی تازه‌وه له‌دوای ساڵی دووهه‌زاره‌وه به‌شداریان له ڕه‌وتی تازه‌کردنه‌وه‌ی ئه‌م قۆناغه کردووه. له‌وانه: له هه‌ولێر (ڕێبین ئه‌حمه‌د خدر، به‌شدار سامی، ڕابه‌ر فاریق)، له سلێمانی (شاڵاو حه‌بیبه، ئیدریس عه‌لی، ئاریان ئه‌بووبه‌کرد)، له که‌رکووک (هیرۆ کورده، ئاوێزان نوری) و چه‌ندانی دیکه.\nله دوا باسه‌کانی ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا نووسه‌ر باسی شێوازه‌کانی نووسینی شیعری تازه‌ی کوردی ده‌کات. حه‌وت شێواز دیاریده‌کات. له‌وانه شیعری سیلابی، شیعری سیلابی نوێ، شیعری ئه‌نگلۆسه‌کسۆنی ئازاد، قه‌سیده‌ی دوانه‌یی، قه‌سیده‌ی په‌خشانی کوردی، شیعری لێکدراو ئه‌م شیعره به‌هۆی لێکدانی شیعری ئه‌نگلۆسه‌کسۆنی و په‌خشانی ده‌نووسرێت، ده‌قی کراوه. هه‌ریه‌ک له‌مانه‌یش پێناسه و باسیان ده‌کات. له به‌شی کۆتاییدا باسی ئاراسته‌کانی شیعری تازه‌ی کوردی ده‌کات. له‌مه‌یش چوار ئاراسته له‌هه‌ر چوارقۆناغه‌که دیاریده‌کات. له‌وانه: ئاراسته‌ی ئایدیافۆنی ئه‌م ئاراسته‌یه له سه‌ره‌تای شه‌سته‌کانه‌وه سه‌رهه‌ڵده‌دات، ئاراسته‌یه‌که واز له تێکه‌ڵکردنی ئایدیۆلۆژیا له‌نێو ده‌ق ده‌هێنێت. ئاراسته‌ی فۆرمافۆنی، ئه‌م ئاراسته‌یه‌ش له ناوه‌ڕاستی حه‌فتاکانه‌وه ده‌ست پێده‌کات، ئه‌مانه واز له شێوه‌ی کۆنی شیعر نووسین ده‌هێنن و شێوه‌یه‌ک و تۆبۆگرافیایه‌کی تازه بۆ شیعر داده‌هێنن. ئاراسته‌ی سینتافۆنی، ئه‌م ئاراسته‌یه‌ش هه‌وڵی وازهێنان له پێکهاته‌یی شیعری کۆنیان ده‌دا. کۆتا ئاراسته، ئاراسته‌ی ئه‌وبفۆرمافۆنییه.\nئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه، به شێوه‌یه‌کی تازه هه‌وڵی دیاریکردنی شیعری تازه‌ی کوردی ده‌دا. ئه‌مه‌یش له دیاریکردنی قۆناغه‌کانی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی. ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه گرنگی و بایه‌خی زۆری بۆ بواری ئه‌کادیمی هه‌یه، چونکوو لێره‌دا هه‌وڵدراوه له‌سه‌ر بنه‌مایه‌کی زانستیانه و به‌پێی مێتۆدی نوێ کار بکرێت. دیاریکردنی هه‌ر قۆناغێکیش له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌ق بووه. لێره‌وه ئه‌م لێکۆڵینه‌وه ده‌توانێت (لانیکه‌م بۆ ئێستا) وه‌رامی پرسیاری ناوونیشانه‌که بداته‌وه. ڕه‌نگه له داهاتوودا شێوه‌یه‌کی تازه‌تر بۆ پۆلێنکردنی ڕه‌وتی تازه‌کردنه‌وه‌ی شیعری کوردی بێته‌ئاراوه، به‌ڵام بۆ ئێستا ئه‌م پۆلێنبه‌ندییه بۆ شیعری کوردی زانستیانه و تازه‌یه.\nPrevious ستیانەکەت …. حەمە کاکەڕەش\nNext بیری ماسکولینیتی (masculinity) لە کۆمڵگادا


جاره‌كادى رژێما به‌شار ئه‌سه‌دى ب چه‌كێ كێمیاوى هێرشێ وه‌لاتیێن خوه‌كر . – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / نوچه / جاره‌كادى رژێما به‌شار ئه‌سه‌دى ب چه‌كێ كێمیاوى هێرشێ وه‌لاتیێن خوه‌كر .\nجاره‌كادى رژێما به‌شار ئه‌سه‌دى ب چه‌كێ كێمیاوى هێرشێ وه‌لاتیێن خوه‌كر .\nح.ي 2018-04-08\tنوچه لابردنی بۆچوون 16 بینین\nبۆ جارا گه‌له‌كێ ڕژێما سوریا چه‌كێ كێمایاوى ب كادئینت ل دژى وان ناوچێن نه‌شیایێ ل ژێر ده‌ستێ كومێن چه‌كدارێن ئوپوزسیونێ دا بینته‌ده‌ر، ئه‌ڤجاره خه‌لكێ باژێرێ (دوما)ژڤانێ مرنێ ب چه‌كێ كێمیاوى دگه‌ل رژێما دیمه‌شقێ و ب هاریكارییا روسیا هه‌بى .\nدووهى و پشتى هێرشه‌كا به‌رفره‌هـ ب توپخانه و فروكێن شه‌ركه‌رێن روسیا و رژێما سوریا بۆ سه‌ر ناوچه‌یا دوما ب كارئینانا بومبه‌یێن كێمیاوى و قه‌ده‌غه‌كرى ژلایێ نه‌ته‌وێن ئێكگرتى ب ده‌هان كه‌س بینه قوربانى .\nژێده‌رێن راگه‌هاندنێ ئه‌و چه‌نده دیاركرینه، كو بۆ ماوه‌یه‌كێ دان و ستاندن هه‌بین ب سه‌رپه‌رشتییا روسیا دناڤبه‌را چه‌كدارێن ئوپوزسیونا سوریا و رژێما به‌شار ئه‌سه‌دى ل سه‌ر چولكرنا دوما وه‌كى باژێر و ناوچه‌یێن دیتر ل نێزیك دیمه‌شقێ .\nبه‌لێ پشتى ژ كه‌ستنا وان دان و ستاندنان دوما كه‌فتییه به‌ر ئاگرێ رژێما سوریا . و د ماوێ دوو رۆژاندا پتر ژ 150 كه‌سا هاتینه كوشتن و ب ده‌هان ژى برینداربینه و پتریا وان ژى وه‌لاتیێن سڤێل و زاوكن .\nوه‌زاره‌تا به‌رگرییا ئه‌مریكا د به‌یانامه‌یه‌كێ دا وه‌كى جارێن دیتر گوتییه، ئه‌و دێ دیڤداچوونێ كن ل سه‌ر وێ تاوانێ، و ئه‌گه‌رێن به‌رده‌وامییا كوشتنا خه‌لكێ سوریا ئێخستییه د ستوێ موسكو دا .\nلەگەڵ ئەوەی لە ماوەی هەفتەی ڕابردوودا سەدان خانەوادە و چەكداری ئۆپۆزسیۆن لە ناوچە جیاوازەكانی غوتە شوێنەكانیان جێهێشت بەڵام ڕژێمی سوریا بە باڵپشتی ڕوسیا بەنیازە هیچ كەسێكی نەیاری غوتە بە زیندویی نەمێننەوە.\nدواتر 15 ملیون دولار بۆ ئه‌لماسه‌كا سپی\nدواتر دێ چاوا بێهنا سیر و پیڤازێ د ده‌ڤی دا ناهێلی؟\n31 خوله‌ك پاش


فیلمێكی دۆكیومێنتەری دەربارەی سۆشیال میدیا\nلەگەڵ هاوڕێكانت یان كەسوكارت دانیشتویت بۆ نانخواردنی بەیانیی، نیوەڕۆ یان ئێوارە و چەند جارێك دەست بۆ مۆبایلەكەت دەبەیت. دوو رەسم دەگریت و سناپێك دەكەیت، ڤیدیۆیەك دەبینیت و دەمودەست لەگەڵ گروپی هاوڕێكانت شەیری دەكەیت.\nدایكت یان هاوسەرەكەت بانگت دەكات بۆ سەر سفرە، ئەو خەمێتی نانەكەت سارد ببێتەوە و تۆ سەرقاڵی مۆبایلەكەتی. تا ئەگەیتەسەر سفرەكە، چەند جارێك بانگت دەكات.\nئارام و بێ دەنگ دانیشتویت، لە خۆت رازییت، كاتێك دەزانیت توشی كێشەیەكی دەرونیی بویت و كەوتویتەتە شەڕ لەگەڵ جەستەی خۆت، بۆ نمونە لوتت، مەسڕەفكە و بیگۆڕە.\nخەیاڵت، حەز و ئارەزووەكانت، تەنانەت مەزاجت لە ژێر كاریگەریی سۆشیال میدیادان و بڕیارەكانیشت تا رادەیەكی زۆر دیزاین كراون.\nلەم سەردەمەدا دووركەوتنەوە لە مۆبایل لە سەخترین بڕیارەكانە.\nئایا ئەمانە تەنها ئالودە بوونن؟ نەخێر، مەسەلەكە زیاترە لە ئالودەبون. هێزێك هەیە ئاراستەت دەكات بەو شێوەیەی دەیەوێت.\nئەو هێزە كێیە و چی دەوێت و بۆ وادەكات؟\nلە فیلمی دۆكیومێنتەری دایلەمای كۆمەڵایەتیی (the social dilemma)، بەشداربووان كە هەموویان خەڵكی بە ئەزمونی بوارەكەن، ئەوە رووندەكەنەوە ئەمڕۆ سۆشیال میدیا (فەیسبوك، ئینستاگرام، گوگڵ، هتد) تەنها ئالودەی خۆیانمان ناكەن، بەڵكو ئاراستەمان دەكەن و لە بەرژەوەندیی خۆیان دەمانخەنەگەڕ.\nسوپەردیزاینەرەكانی سۆشیال میدیا خولەك بە خولەك زانیاریی لەسەر بەكارهێنەرانیان كۆدەكەنەوە. وەزیفەی سەرەكییان ئەوەیە بە هەر رێگایەك بێت تۆ بە سۆشیال میدیاوە ببەستنەوە. ئەوەی بۆ ئەوان گرنگە تەنها یەك شتە: ببیت بە یوزەری سۆشیال میدیا، بۆ ئەمەش ورد ورد چاودێریت دەكەن: حەزت لە سەیری چ ڤیدیۆیەك، فۆتۆیەك، نوسینێك، لینكێكە، رێك ئەوەت بۆ دەنێرن تا توانای بەرەنگاریی لە تۆدا تێكدەشكێت و ئەبیت بە یوزەریان، بە مرۆڤێك بە دەست ئەوانەوەیت.\nبۆچی ئەم ئیشە دەكەن؟\nچونكە سۆشیال میدیا بازاڕە نەك شوێنێكی ئازاد و قازانج و كەڵەكەكردنی سامان پایە سەرەكییەكەیتی. ئەوەی پارەی سۆشیال میدیاش دەدات كۆمپانیاكانی ریكلامكردنن. كێ هێندەی ئەوان لەم دنیایەدا دەوڵەمەندە؟\nكەڵەكەكردنی قازانج لە ئەزەلەوە فێڵی خۆی هەبووە، یەكێكیان ئەوەیە ئایدیۆلۆجیایەك، گوتارێكی سیاسیی و كۆمەلایەتیی لە پشتییەوە بێت. ئەگەر بۆ هەندێك "رزگاربون لە داگیركەر" كەرەستەی دەوڵەمەندبوونە، ئەوا بۆ سۆشیال میدیا فێڵەكە فرەڕەهەندترە.\nیەكێك لە جیاوازییەكانی ئەم بازاڕە لەگەڵ بازاڕە تەقلیدییەكانی دیكە ئەوەیە توانای هەیە خۆی وەك كەرەستەیەكی شۆڕشگێڕیی نمایش بكات، گوایە بە دەست شۆڕشگێڕانەوەیە لە دژی حكومەتەكانیان. بەبێ ئەوەی هەست بە خۆت بكەیت، خۆت لەناو جەرگەی خۆپیشاندانێكدا دەبینیتەوە، هاوار دەكەیت، پەلاماری هاوڕەگەزەكانت دەدەیت، شەڕی دەستەوئێخە دەكەیت، هتد، دواتریش خۆتت لێ دەبێت بە پاڵەوان. دەتدەن بە گژ داروبەرددا بە پاساوی جیاواز.\nئەوەی لە پشتی جوڵاندنی تۆوەیە كەمتر هۆشیارییە، زیاتر ئەو ئاگرەیە سۆشیال میدیا لە ناختدا كردویەتییەوە، ئەویش دوای ئەوەی زانیاریی لەسەر تۆ كۆكردۆتەوە و تێگەیشتوون لەوەی لەوانە نیت كە بە باسی جوانكاریی و سناپ بجوڵێنرێیت، بەڵكو لەوانەیت پێویستت بەوەیە وەك شۆڕشگێڕ خۆت نمایش بكەیت، یان یاخییەكیت و نادادپەوەریی قبوڵ ناكەیت، یان بەرگریی لە میللەت و تایفەكەی خۆت دەكەیت. لەم ئاستەدا، سۆشیال میدیا نایەكانگیریی كۆمەڵایەتیی دروست كردووە.\nسوشیال میدیا خاڵی لێكچوونی هەیە لەگەڵ ئایینەكاندا. جیاوازییەكەی لەگەڵ ئایینە ئاسمانییەكاندا دوو شتە. یەكەمیان خوداكانی لەسەر زەوییە و دووەمیان لە ئاسمان.\nیەكەمیان هەموو سەعاتێك و دووەمیان داوای چەند جارێك رۆژ و تاعەتت لێ دەكات لە رۆژێكدا .\nزیاتر لەسەری ناڕۆم، قسەكە ئەوە نییە ئەكاونتەكەت دابخەیت، یان كەمتر بێیتە سۆشیال میدیا، یان لەبەرچاوتی بخەم، بەڵكو دوو شتە:\nیەكەم، تێگەیشتن لەم بازاڕە ئەو هۆشیارییە دەچێنێت كە هەمیشە لەلایەن سیستم و پیاوەكانییەوە نەجولێنرێیت، كەسایەتیی خۆت و بڕیاری خۆتت هەبێت، ئەوەیە سنوری داگیركردنەكەت بەرتەسك بكەیتەوە.\nدووەم، كۆمپانیاكانی سۆشیال میدیا ملكەچی یاسا و رێنمایی ئینسانیی بكرێت، باجیان لێ وەربگیرێت، هتد.\nبینینی فیلمەكە شتی زۆر زیاترت پێ دەڵێت. هیوادارم ژێرنوسی كوردیی بخرێتەسەر ئەگەر نەخراوە.\nكارێكی بە نرخ دەبێت ئەوانەی كاریگەرییان هەیە لەسەر كۆمەڵگەی ئێمە (لەوانەش مامۆستایانی پەروەردە و فێركردن، میدیاكاران و مامۆستایانی ئاینیی) قوڵ رۆبچنە ناو ریشەی گەشەی تەكنۆلۆجیی و باشیی و خراپییەكانی بۆ جیلی نوێ بەتایبەت و خەڵك بە گشتیی لە گۆشەیەكی بەرفراوانی ئینسانییەوە، نەك خێڵەكیی و مەزهەبیی بەرتەسكەوە، شیی بكەنەوە.


کاتی کۆتایی هێنان بە مۆتەکەی دیکتاتۆریی دڕندەی ئێران هاتووە – Giareng\nکاتی کۆتایی هێنان بە مۆتەکەی دیکتاتۆریی دڕندەی ئێران هاتووە\nلە چوار شه‌ممه - 19 02 2020\nواشینگتۆن تایمز – سام فادیس\nلە ١٩٧٩، خویندکارانی ئێرانی لەگەڵ لایەنگرە\nئەمریکاییەکانیان لە سەر شەقامەکانی واشینگتۆن خۆپیشاندانیان دەکرد، ئەوان دژی “سەرکوت” لە وڵاتەکەیان ناڕەزایەتییان دەردەبڕی و دروشمی “بمرێ شا”یان دەدا. دوای ماوەیەکی کورت، کاتێک سەرۆک کۆمار جیمی کارتەر پشتی لە هاوپەیمانە لەمێژینەکەی ئەمریکا کرد، ئایەتوڵڵا خومەینی لە پاریس ڕا گەڕایەوە و دەستی بە لێکهەڵوەشاندنی ئێرانی شا کرد و ڕێژیمێکی ئیسلامیی نوێی دامەزراند.\nئەوە ڕۆژێکی نوێ بوو. ڕۆژێکی ڕەشی نوێ.\nسیاسەتوانە ڕۆژئاواییەکان تووشی سەرلێشێواوی بوون و دڵنیان کە ئەمریکا خەتاباری هەرچی شتی خراپ لە جیهانە و ڕەنگبێ هەوڵ بدەن خۆیان ڕازی بکەن کە ڕەنگبێ دیکتاتۆرییە ئایینییەکەی تاران نوێنەری خەڵکی ئێرانە. ئەوان بیر لەوە دەکەنەوە کە ڕێگا بۆ ئایەتوڵڵاکان خۆش بکەن کە بێنە ناو کۆڕی نەتەوە خاوەن شارستانییەکان. ئەوە نابێتە هۆی وەڕاست گەڕانی ئەو بیرۆکەیە.\nکۆماری ئیسلامیی ئێران دیکتاتۆرییەکی بێ بەزەیی سەدەکانی ناوەڕاستە، کە هۆی مانەوەکەی بەکارهێنانی هێزی لە ڕاددەبەدەری سەرکوت و دڕندەییە.\nئێران بە بەراورد لەگەڵ ڕێژەی حەشیمەتەکەی پتر لە هەر نەتەوەیکی دیکەی ئەو دونیایە خەڵک ئیعدام دەکا. ڕێژەی ئەو کەسانەی کە ساڵانە لە ئێران ئیعدام دەکرێن لە هی گشت وڵاتێک جگە لە چین، کە ڕێژەی دانیشتواانی حەڤدە هێندەی ئێرانە، زیاترە. حوکمی ئیعدام بەسەر تاوانی بێ تووندوتیژیی دەسەپێ و بە گوێرەی یاسای سزای ئێران کچی ٩ ساڵە و کوڕی ١٥ ساڵە بۆ ئیعدام کردن دەبن.\nبە گوێرەی ئەو حوکمانەی کە لە لایەن سیستەمی دادوەریی کۆماری ئیسلامیی دەدرێن، خەڵک دەتوانن بە تۆمەتی تاوانی ناڕوونی وەک “شەڕ دژی خودا” یا ڕەخنە گرتن لە ڕێبەری گەورە ئیعدام بکرێن. ئەوان بە هەمان شێوە لەبەر هاوڕەگەخوازیی لەوانەیە ئیعدام بکرێن. تەنیا بۆ ئەوەی کە خەڵکی مەحکومکراو بە ئیعدام لە ئاستی تاوانکارییەکەیان ئاگادار بکەنەوە، پێش ئیعدام کران بە قامچی لێیان دەدرێ. سیستەمی سزای ئێران چەندین شێوازی ئیعدام کردنی هەن، لە ناویاندا هەڵواسران، تیرباران، لە سێدارەدان و بەردباران.\nبۆ پارە پەیدا کردن لە ڕێژەی بەرز و سامناکی ئیعدامەکان، تاران لەو دواییانەدا یاسایەکی پەسەند کردووە کە ئیجازە بە فرۆشتنی ئەندامی ئەو زیندانییانە دەدا کە ئیعدام دەکرێن. کڕیارەکان ئێستا دەتوانن ئەندامە نوێکانیان رێزێرڤ بکەن و دەستبەجێ دوای جێبەجێ کردنی حوکمی ئیعدام وەریگرن.\nبەڵام لەکار کردنی هێزی کوشندە تەنیا تایبەتی ئەو ئیعدامانە نییە کە لە لایەن سیستەمی دادوەریی بڕیاریان لەسەر دراوە. لە ماوەی ناڕەزایەتییەکانی ئەو دواییانەدا کە ئیرانیان هەژاند، خۆپیشاندەران کە هیچ تووندوتیژییەکیان نەنواندبوو لە لایەن تاک تیرهاوێژانی سوپای پاسدارانەوە تەقەیان لە سەری کرا کە لەسەربانەکانی نزێک شوێنی خۆپیشاندانەکان خۆیان مەڵاس دابوو. کاتێک کە لەوبارەوە لە وەزیری ناوخۆ، عەبدولڕەزا ڕەحمانی فەزڵی، پرسیار کرا ئەو جوابی داوە، ” ئێمە تەقەمان لە لاقانیشیان کرد، تەنیا سەریان نەبوو. ئێمە لاقانیشمان هەنگاوت.”\nئاشکرا بووە کە بەکار هێنانی هێزی کوشندە دژی خۆپیشاندەران بە ئەمری ڕێبەری گەورە ئایەتوڵڵا عەلی خامەنەیی بووە. بە گوتەی بەرپرسێکی پلەبەرز لە نۆڤامبری ٢٠١٩، ڕیبەری گەورە گوتوویەتی “هەرچی پێویستە بیکەن، ئەوە ئەمری منە.”\nلە هەندێک ڕوانگەوە، ئەوانی کە بەدەست مرۆڤکوژەکانی ڕێژیم کوژران ڕەنگىی لە بەختەوەرەکان بن. ئایەتوڵڵاکان بە هەمان شێوە ئەشکەنجەی سسیتەماتێک بەکار دێنن بۆ نەهێشتنی ناڕەزایەتییەکان و پاراستنی دەسەڵاتی خۆیان. زیندانییەکان لە دونیای دەرەوە دادەبڕێن و ڕێگایان پێ نادرێ بنەماڵە و هەڤاڵەکانیان ببینن، لێیان دەدرێ، لە بەرق دەدرێن، بە قامچییان لێیان دەدەن و بێکۆتایی ئەشکەنجە دەکرێن تا ددان بە هەموو شتێک دابنێن تا کۆتایی بە ئازارەکەیان بێنن. ددانپێدانانی لە ژێر ئەشکەنجە زۆر جار تەنیا بەڵگەن بۆ مەحکوم کردن.\nکاتێک کە حوکم دران، تەنانەت ئەگەر ئیعدامیش نەکرێن زیندانییەکان لەوانەیە بکەونە ژێر بێ بەزەییانەترین سزا. لە ئێران بڕینی قامک یا دەست بۆ هەندێک تاوان شتێکی ئاساییە. لە ٢٠١٨، سیستەمی دادوەریی ئێران حوکمی بڕینەوەی دەستی بۆ پیاوێکی ٣٤ ساڵە پەسەند کرد کە گۆیا مەڕی دزیبوو.\nئەوە ڕوخساری ڕاستەقینەی ڕێژیمی تارانە. ئەوە ئەو شتەیە کە خەڵکی بوێری ئێران لەگەڵی دەجەنگێن. ئێمە زۆر دەمێکە کە چاوەکانی خۆمان نووقاندوون. کاتی ئەوە هاتووە پشتیوانیی لە خەڵکی ئێران بکەین و ببینە هۆی گۆڕانی ڕێژیم.\nمەبەست لەوە دەلیل هێنانەوە بۆ شەڕی ئاسایی و دوژمنکاریی ئاشکرا نییە. مەبەست ڕەچاو کردنی سیاسەتێکە کە ئایەتوڵڵاکان و دەستوپێوەندییەکانیان فڕی درێنە ناو زبڵدانی مێژوو.\nئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان، کە لە لایەن سەرۆک کۆمار ترامپ سەپێنرانەوە، خەریکن ئابووری ئێران لێک هەڵدەتەکێنن، دەزگای تێرۆری ئایەتوڵڵاکان مایەپووچ دەکەن و دەبنە هۆی سەرهەڵدانی ناڕەزایەتی لە ناوخۆ. کاردانەوەیان لە بەیروت، ئەو شوێنەی کە حیزبوڵڵای لێیە، هەستی پێدەکرێ و چیدیکە ناتوانێ خۆ بە پارەی ئێرانەوە ڕانێ و لە حەولی ئەوە دایە خۆی نەجات بدات.\nئەو ڕێچکەیە بەر مەدە، زەختەکە بپارێزە و بە شێوەیەکی سیستەماتیک زەختەکە زیاتر بکە.\nبەرەوڕووی بەکرێگیراوەکانی ئێران لە سەرانسەری خۆرهەڵاتی نێوەڕاست ببەوە. بۆ ئەو کارە پێویست بە کەڵک وەرگرتن لە هێزی ئاسایی ئەمریکا ناکا. ئەوە پشتیوانیی ئابووری و دارایی هاوپەیمانەکانمان و هەنگاوی ناوەندە هەواڵگرییەکانمان و هێزەکانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان دەخوازێ. ئێستا، کە ڕێژیمی ئێران لە ژێر زەختی ئابلۆقە ئیفلیجکەرەکاندا نەقەی لێبڕاوە، کاتی تێکشکاندنی حوسییەکان، میلیشیاکانی عێراق و بەکرێگراوەکانی دیکەی ئێران هاتووە.\nکەمپەینی سۆشیال مێدیاییمان لەناوخۆی ئێران پەرە پێبدەن. هەنگاوی ئەو دواییانەی ڕێژیمی ئێران بۆ داخستنی ئینتەرنێت لە ناوخۆی وڵات، نیشانی دەدا کە ئایەتوڵڵاکان چەندە لە ڕاستییەکان و لەوە کە خەڵکی خۆیان بزانن کە دونیا پشتیوانی خەباتەکەیانە دەترسن. هەوڵ بدەن تا خەڵکی ئێران بزانێ کە وڵاتە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانەکانی لە خۆرهەڵاتی نێوەڕاست پشتیوانیانن و کە داهاتووی ئەوان داهاتوویەکی ئازاد و دوور لە سەرکوت و ترسە.\nحزووری پتەوی هێزی سەبازیی ئاسایی لە خۆرهەڵاتی نێوەڕاست، کە لەسەر پیوەندیی لەگەڵ هاوپەیمانە سەرەکییەکانمان وەک ئیسڕائیل، عەڕەبستانی سعودی، کووەیت و ئیماڕاتی یەکگرتووی عەڕەبیی دامەزراوە بپارێزن. لەگەڵ ئەوەی کە گەمارۆکان دژی مەلاکان لە تاران تووندتر دەبن، خۆتان لەوە دڵنیا بکەن کە ئەوان بە تەواوی لەوە تێدەگەن کە هەر شێوە ئۆپەراسیۆنی سەربازیی لە لایەن ئەوانەوە دەبێتە هۆی تێکشکانی ئەوان. خۆتان لەوە دڵنیا بکەن کە هاوپەیمانەکانمان تێدەگەن کە ئێمە پێداگرین و ئەگەر ئەوان پێویستییان بە ئێمە بێ ئێمە پشتیوانییان دەکەین.\nچل ساڵ لەوە پێش، ئێران، کە سەردەمێک بە شێوەی گشتیی سێکولار بوو و یەکێک لە نەتەوەکانی خاوەن شارستانیی مەزن بوو، لە لایەن دڕندانەوە [ڕێژیمەکەی] ڕووخا تاکو بۆ شێوەیەکی سەیروسەمەرەی سەردەمی تاریکیی بگەڕێننەوە. لە هەموو ئەو کاتەدا، پتر لە جیلێک، خەڵکی ئێران لە ژێر مۆتەکەیەکدا ژیاوە شتی وەها مەترسیداری ئەزموون کردووە کە زۆربەی خەڵکی ئەمریکا ناتوانن تەنانەت بیریشی لێ بکەنەوە. ئێستا کاتێکی گونجاوە. کاتی ئەوە هاتووە کە ئەو مۆتەکەیە کۆتایی پێبێ.