ئەگەر بارزانی بییەوێت !\n661 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبێگومان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەد دەر سەد ئەوەیان بۆ یەکتر ڕوونکردۆتەوە کە بەبێ یەکتر ناتوانن حکومەت پێکبهێنن.\nدوو ئیدارەیی کە یەکەمجار بە زیانی یەکێتی شکایەوە، ئێستا یەکێتی سوودێکی زۆری لێدەبینێت کاتێک وەک کارت بەکاری دێنێت لەدژی پارتی.\nلەماوەی ڕابردوودا ئەوەمان دەخوێندەوە کە لەپێش هەر کۆبوونەوەیەکی یەکێتی و پارتی، قسەو نوسینەکان بەو ئاراستەیەبوون یەکێتی و پارتی ڕێکدەکەون و "هەندێکجاریش دەیانوت ڕێککەوتوون و خۆڵ دەکەنە چاوی میللەت". بەڵام دوای هەر کۆبوونەوەیەکیش بەپێچەوانەوە دەگوترا نێوانیان ئاڵۆزەو ڕێکناکەون . ڕەنگە بۆ کۆبوونەوەی سبەینێیش هەمان شت ڕاست بێت، کاتێک ئێستا هەواڵی ڕێککەوتنی یەکێتی و پارتی گەرمە، بەڵام ئەگەر سبەی ڕێکنەکەوتن ئەوا سبەینێ نوسینەکان پێچەوانە دەبنەوە.\nکۆبوونەوەکان لێکدانەوەی ناوێت، هەموو شت ماوەتەسەر وەزارەتی (ناوخۆ) .. دوای دوانزدە کۆبوونەوەی نێوانیان و بەسیانزەهەمین کۆبوونەوە کە پێدەچێت سبەینێ شەممە ۳۰ ــ ۳ ــ ۲۰۱۹ ببەسترێت، یەکێتی و پارتی زیاتر لەیەک نزیکبوونەتەوە و لەئێستادا هەردوولا لەبەردەم دەرگاکەدان و ئەگەر هەیە سبەینێ دەرگای کابینەی نوێ بکرێتەوەو بخرێتەسەر سکەی خۆی. بەمەرجێک وەزارەتی ناوخۆ بدرێتە یەکێتی!\nبەڵام بەپێی زانیارییەکانی (ئێمە) چەندە ئەم دوو لایەنە لەئێستادا کۆکن ئەوەندەیش ناکۆکن. چونکە بارزانی لەپەیوەندییە تەلەفۆنییەکەیدا بۆ کۆسرەت ڕەسول بەڵێنی تەواوی نەداوەتە کۆسرەت ڕەسوڵ کە ئەو وەزارەتە بدرێتە یەکێتی تاکو ڕێکبکەون.\nوەفدی دانوستانکاری پارتی دیموکراتی کوردستان بچوکترین دەسڵاتیان نەبووە و نییە لەتەواوی ئەو کۆبوونەوانەی لەگەڵ یەکێتی کردوویانە. واتە وەفدەکە ناتوانن بەبێ گەڕانەوە بۆ مەسعود بارزانی هیچ جێگۆڕکێیەک لە وەزارەت و بێنەوبەردەی وەزارەتەکان لەگەڵ یەکێتیدا بکەن لەپێناو ڕێککەوتن.\nدوو تێلەفۆنی بارزانی بەقەدەر هەر دوانزدە کۆبوونەوەکە کاریگەری هەبووە. تێلەفۆنی یەکەمی بارزانی و کۆسرەت ڕەسوڵ ڕێککەوتنێکی لێکەوتەوە کە پرسی کەرکوک و وەزارەتی دادی لەبەغداد یەکلاکردەوە! ، دانیشتنی داهاتوویش دیسان لەدوای تێلەفۆنێکی بارزانییەوەیە بۆ کۆسرەت ڕەسوڵ.\nکەواتە وەفدی دانوستانکاری پارتی هیچیان پێنییە لەبڕیارداندا کە چۆن بتوانن لەپێناو ڕێککەوتن لەدانیشتنەکاندا دەستکاری دابەشکاری پۆستەکان بکەن، بەڵکو هەموو شت لای مەسعود بارزانییە و ئەگەر بارزانی بییەوێت، بەبێ ئەوەی کۆبوونەوەی سیانزدەهەم ببەسترێت ، وەزارەتی (ناوخۆ) کە کێشەکە لەئێستا لەسەر ئەو وەزارەتەیە، دەیدات بەیەکێتی و هەموو کێشەکە کۆتایی دێت و فیکەی کۆتایی یارییەکە لێدەدرێت.


سیاسەتی مەعنەوی لەمێژووی کوردستاندا [بەشی دووەم] – History Of Kurd\nHome / بەشی مێژووی كورد / سیاسەتی مەعنەوی لەمێژووی کوردستاندا [بەشی دووەم]\nزريان احمد 2016-10-09\tبەشی مێژووی كورد, مێژووى سەدەکانى ناوەڕاستى کورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە سیاسەتی مەعنەوی لەمێژووی کوردستاندا [بەشی دووەم] 1,467 Views\nسیاسەتی مەعنەوی لە ستاتی جیهانییەوە\nلە راستیدا دامەزرێنەرانی ئەمریکا بیرۆکە بنەڕەتییەکانی جان لاکیان وەرگرت و جێبەجێیان کرد کە “بواری پیرۆزی ئەمریکا”یان پێکهێنا و ئەوەش بە کورتی بریتیە لە: تیۆلۆژییەکی سیاسی لەسەر بنەمای پێوەندیی خوا لەگەڵ هەر تاکێکی مرۆڤ کە دەبێتە هۆی پێکهاتنی مافی ئازادی بیروباوەڕ لە کانتێکستێکدا کە خەڵک دەتوانن مەبەستی سیستەم واتە پێکهێنانی کۆمەڵگای چاک لە خوارەوە بۆ سەرێ پێکبهێنن. لە مێژووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا دەکرێ بە جێفرسۆن و مەدیسۆن ئاماژە بکرێت کە وێرای ئەوەی کە لە دژی پاڵپشتی دەوڵەت لە ئایین بوون و ئەم باوەڕەیان لە دەرەوەی بڕوای ئایینی خۆیان بوو، ئەوان سێکیولار لە واتای بێ بەندوباوی نادروستدا نەبوون، بەڵکو لە ژێر کاریگەری هەستی ئایینی قووڵ بۆ پێکهێنانی باسیکی شارستانی لەسەر دەوڵەتێکی سێکیولار بوون. لە 1785 دا مەدیسۆن باسی کرد کە دەوڵەت دادوەرێکی رکابەری هەقێقەتی ئایینی نییە و دەستێوەردانی سەوداگەرانەی لە بابەتەکانی پێوەندیدار بە ئاییندا نییە. بۆ مەدیسۆن و زۆرێک لە دامەزرێنەرانی ئەمریکا ئەم چەشنە هەڵسوکەوتە لەگەڵ ئایین بۆخۆی بواری ئیلاهییاتی و ئایینی هەبوو. بۆ ئەوان ئازادی ئایینی – تەنانەت بەرەڵا بوون لە هەر چەشنە ئایینێک – شانازییەک بوو کە لەلایەن خواوە وەک جۆرێ چارەنووس دیاریی کرابوو. ئەم دۆخە لە مێژووی ئەمریکا تاوەکو ئێستاش درێژەی هەبووە و خەڵکەکەشی بە زۆرینە ئایینی ماونەتەوە.\nهێزی هەناوی و باوەڕی ئایینی لە “مارتین لۆتەر کینگ”دا، هێزی سەرەکی بزووتنەوەکەی لە دژی نادادپەروەری رەگەزیی، کۆمەڵایەتی و ئابووریی بوون. ئەوە لە کاتێکدایە کە زۆربەی بەشداربووانی بزووتنەوەی مافی شارستانی (مەدەنی) لایەنگرانی جیایی ئایین و دەوڵەت بوون. کینگ لە ژێر کاریگەریی هەندێ ئیلاهیزاندا بوو کە مەسێحییەتیان “وەک رۆحێکی برایەتی کە بۆ ئەخلاقی کۆمەڵایەتی بانگهێشت دەکات” دەزانی. کینگ و دیتران لە بزووتنەوەکەدا ئەم بیرۆکەیان گۆڕی بە چەمکی “کۆمەڵگای خۆشەویست”، روانگەیەک کە تێیدا مرۆڤەکان پێکەوە بۆ ئاشتی و دادپەروەریی هەوڵ دەدەن. ئایینی کینگ کاریگەری هەبوو لەسەر بنەما و بەهاکانی ئەو. ئەو بنەماکانی نەبوونی توندوتیژی زیندوو کردەوە کە ئەوەی نەک وەکو پاشەکشێ لە سیاسەت بەڵکو وەکو ئامرازی تێکەڵکردنی سیاسەت لەگەڵ ئەخلاقیاتدا راڤە کرد. هەر لەم پێوەندییەدا، لە سەردەمی نوێدا هەندێ جار لە ئەمریکا هەڵبژاردنەکان وەک پێوەری دۆخی پێشکەوتنی مەعنەوی کۆمەڵگا هاتوونەتە ئەژمێر. وەک هەندێ کەس هەڵبژاردنی باراک ئۆبامایان لە ٢٠٠٨ دا لە روانگەی مەعنەوییەوە بە شیاو زانیوە.\nوڵاتێکی تر کە بە شێوازێکی تر و بەرچاوتر سیاسەتی مەعنەوی تێدا بینراوە هێندستانە. لە سیاسەتی مەعنەوی هێندستانی سەردەمی بزووتنەوەی رزگاریخوازیدا، ئایین و نیشتمان (هێند) دەبن بە یەکێک. هەر بەو رادەی هێند بوونێکی جوگرافیاییە، وەک “دایکی نیشتمان” بوونیەتێکی ئایینیشە. بیرمەندان و رامیاران و سەرکردەکانی هێند یەک بە دوای یەک ئەم بیرۆکەیان بەهێزتر دەکرد و پەرەیان پێ دەدا. ئەم سیاسەدە لە چاکترین شێوازیدا لە سیاسەت و بزووتنەوەی “گاندی”دا بینرا. گاندی بە دوای پێکهێنانی حکومەتی ئایینی نەبوو، بەڵام وێرای بڕوا بە جیایی “ئایین و دەوڵەت”، قەت ئایین و سیاسەتی لە یەکتر بە جیا نەدەزانی. ئایین و مەعنەوییەتی کردە پاڵپشتی بزووتنەوەی سەربەخۆیی. لەم پێناوەشدا بە هۆی بڕوا بە پلورالیزمی ئایینی تەنیا گرنگایەتی بە ئایینی هێندو نەدەدا. بەڵکو وێرای ئەوەی کە بە شێوەی تاکەکەسی خۆی هێندوو بوو، رێزی لە هەموو ئایینەکانی تر دەگرت و بنەمایەکی یەکسانی بۆ هەموو ئایینەکان لەبەرچاو دەگرت و لەگەڵ پێڕەوانی ئایینەکانی تر هاوکاری دەکرد و هان و یارمەتی دەدان. بۆ وێنە لە بزووتنەوەی خەلافەتدا لە دژی بەریتانیا پاڵیدا بە بسوڵمانەکانەوە.\nبۆیە لە هێندا سیاسەتی کەسێک وەک گاندی بە گشتی ناکەوێتە بازنەی سیاسەتی ئایینی (ئەگەرچی لە شێوازی خەباتیدا جۆرێ سیاسەتی ئایینی تایبەتی بۆ بەکارهێنانی هەستی ئایینی هەبوو) و زیاتر لە بازنەی سیاسەتی مەعنەویدا بوو. مەعنەوییەتی گاندی بۆخۆی و دەرەتانی مەعنەوی خولقاو بە هۆی کارە ئایینیەکانی وەک نوێژ و رۆژ و لاڵیانەوە و پاڕانەوەی مەعنەوی کاریگەر بوو لەسەر شێوازی خەباتی ناتوندوتیژانە و خۆڕاگرانەی خۆی و پێرەوانی و هەروەها پێکهێنانی کەسایەتییەکی کاریزما. بە کورتی، هەوڵی گاندی بۆ مەعنەوی کردنی سیاسەت بوو. بەڵام هەندێکی تر لە رێبەرانی ئەوێ سیاسەتی ئایینییان هەبوو بە واتای هەوڵ بۆ سەرکەوتنی پێڕەوانی ئایینێکی تایبەت و لەڕاستیدا ناسیۆنالیزمی ئایینی و بازنەی ئایینی سیاسی. هەندێ لە رێبەرانی هێندوو و زۆرینەی رێبەرانی بسوڵمانی پێش سەربەخۆیی هێندستان بۆ وێنە حەمە عەلی جیناح – کە خۆی سێکیولار بوو بەڵام سیاسەتی ئایینی گرتە پێش – و ئەبولعەلا مەودوودی -کە پێکهێنانی دەوڵەتی ئیسلامی کردبووە ئامانج – لەم تاقمە دواییەن.\nبەشی دووەم: سیاسەتی مەعنەوی لە کوردستاندا\nئەگەرچی لە ناو کوردا کەمتر لە باری تیۆریەوە لەسەر سیاسەتی مەعنەوی کار کراوە، بۆ وێنە بەپێچەوانەی ئەوەی لە هێندی کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی بیستدا لەلایەن بیرمەندانێک وەک تیلاک، ئورۆبیندۆ گۆس و… هێنرایە کایەوە و لەڕاستیدا لە تیۆریەوە بۆ کردەوە بوو و لە رێگای مەعنەوی و ئایینیکردنی سیاسەت، ئاپۆرەی خەڵکیان دەرگیری سیاسەت کرد، لە کوردستاندا “دایکی نیشتمان” لە ئاستی پێویستدا پاڵپشتی مەعنەوی بۆ نەدۆزرایەوە و تەنیا باری سیاسی پەتی بەخۆیەوە گرت و دواییش بەجێی دووپاتکردنەوە و درێژەپێدانی بە شێوازی جۆراوجۆر، بە کردەوە ئاسەواری نەما. بەڵام لە کردەوەدا و بەتایبەت لە ئاستی رێبەرایەتی و هێزی خەباتگێڕدا بەشێکی گرنگی خەباتی کوردی لە ژێر کاریگەریی سیاسەتی مەعنەویدا بووە. هەروەها کە ئاماژە کرا سیاسەتی مەعنەوی دەتوانێت نائایینی بێت بەڵام لە کوردستاندا لە ژێر کاریگەریی مەعنەوییەتی ئایینیدا بووە کە کاریگەریی دەروونی هەبووە و تاکی باوەڕمەند رەوشی دەروونی جیاوازیی هەبووە. سیاسەتی مەعنەوی لەسەر بنەمای ئایین و ئیمانی پەتی پیرۆزیی بە خەباتی نەتەوایەتی و هەوڵ بۆ دەرچوون لە ژێر زوڵم و رکێفی بێگانە بەخشیوە و لە پێناوی بەرژەوەندیی نەتەوەییدا ورە و دڵپاکی ئایینی تاکی خستووەتە خزمەت هەوڵی بێ وچان بۆ رزگاریی گەلە چەوساوەکەی. ئەمە لەڕاستیدا بەهاناوە هاتن و یارمەتی ئایینە لە سیاستەدا.\nهەر لەو پێوەندییەدا، دەکرێ بگوترێت کە هێز و دەسەڵاتی خاوەن دەسەڵاتەکان لە کوردستاندا دوو سەرچاوەی سەرەکی هەبووە: ناوخۆیی، واتە هێز و توانی خۆیان و هۆز و خێڵیان، و دەرەکی. مارتین ڤان بروینسێن، بە گشتی خودا و دەوڵەت بە سەرچاوە دەرەکییەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگای کوردیدا دەزانێت و بەڕای ئەو کەمتر کەسانێک بە بێ دەست بە داوێن بوونی ئەو دووانە، بە پێگەی بەرز و بەرچاو گەیشتوون. تەشەنەی سیاسی-ئابووری کەسێک رەنگە لە رێگای پێوەنددانی خۆ لەگەڵ خوا سەرچاوە بگرێت. ئەمە بە شێوەی سەرکەوتووانە لە کوردستاندا لەلایەن شێخ و مەلاکانەوە جێبەجێ کرا. بە قسەی ئەو، مەلا مستەفا بارزانی گەورەترین رێبەری سەدەی بیست، پێگەکەی بە هۆی کەڵکی زۆری خۆی و باب و باپیرانی لەم دوو سەرچاوە بووە.\nسەرچاوەی دەرەکی “خوا” لە پێوەندیی لەگەڵ ئاییندا دێتە ئاراوە و رەنگدانەوەکەی لە هەندێ قۆناغی خەباتی سیاسی کوردا زەق بووەتەوە. لەم پێوەندییەدا، کریس کوچەرا لە شرۆڤەی بیچمگرتنی بزووتنەوەی نەتەوەیی کوردا ئاماژە بە سێ قۆناغ دەکات: فیۆدالی، ئایینی و سیاسی. کە ئەم قۆناغانە هەندێ جار هاوکات پێکەوەش هەبوون. قۆناغی یەکەم تا کۆتایی سەدەی 19 و سەرەتای سەدەی ٢٠ کە دواهەمینیان شۆڕشی سمکۆ بوو، درێژەی هەبوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ دا قۆناغی دووەم دێتە ئاراوە و چینێکی تازە لە رێبەران کە زۆربەیان لە رێبەرانی ئایینی و شێخانی تەریقەتی قادری و نەقشبەندی بوون، سەرکردایەتی شۆڕش بە ئەستۆ دەگرن. کە من لێرەدا بە پێی ئەو باسانەی لەسەر جیاوازیی سیاسەتی ئایینی و مەعنەوی کرا، قۆناغی دووەم بە قۆناغی زاڵیەتی سیاسەتی مەعنەوی دەزانم. چونكە هیچ کام لە بزووتنەوەکانی ئەم قۆناغە لەڕاستیدا ئایینی نەبوون و شەڕ بۆ ئایینێکی تایبەت نەبوو. مەبەستی کوچەراش ئەوە بووە کە رێبەرانی ئایینی سەرکردایەتی شۆڕشی کوردیان کردووە، نەک ئەوەی کە ئامانجیان خەباتی ئایینی پەتی بووبێت. کەواتە ئەم قۆناغە قۆناغی خەباتی مەعنەوی کورد بووە و سووسە شۆقێکیشی تاوەکو ئێستا لە سیاسەتی کوردیدا ماوەتەوە. لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمەوە قۆناغی سێهەم واتە سیاسەتی حیزبی باڵ دەکێشێت بەسەر خەباتی رزگاریخوازیی کوردا.\nلە پێوەندیی لەگەڵ قۆناغی دووەمی ئاماژەپێکرا لە سەرەوە، زۆرێک لە رێبەرانی ئایینی و پێڕەوانی رێچکەی عیرفان و تەسەووف خاوەن مەعنەوییەتی ئایینی تایبەت بوون. مەعنەوییەتی رێبەرانی کورد تواناییەکی پێ بەخشیبوون بۆ بەدواداچوونی ئامانجەکان کە مرۆڤی ئەمڕۆیی کەمتر هەیەتی. زۆربەی ئەو سەرکردە کوردانە خەباتییان بە ئەرکی نەتەنیا نەتەوەیی بەڵکو ئایینی زانیوە و ئامادە بوون خۆیانی بە گیان و دڵەوە بۆ تەرخان بکەن. بەمجۆرە مەعنەوییەتێک دێتە ناو سیاسەتی کردەوەیی و خەبات کە کەمتر بەرژەوەندیی تاک و زیاتر بەرژەوەندیی گەل و چاکەی گشتی لەبەرچاو دەگیردرێت. زۆربەی رێبەرانی پێش قۆناغی نوێ خەبات و هەروەها تاکو چەند دەیەی رابردوو بە کردەوە خاوەن سیاسەتی مەعنەوی بوون. تەشەنە و بڕواداریی ئەم رێبەرانە جگە لە پێگەی بنەماڵە، لەسەر بنەمای بڕوایان بە هێزێکی تایبەت بوو کە لە دەرەوەی چوارچێوەی ئاوەزمەندیی بووە. کەسانێ کە لەلای پێڕەوانیان وەک ئاگادارانی راز و نهێنییەکان بوون و لە رۆح و جەستەدا زۆر بەهێز بوون.\nلە روانگەیەکی ترەوە، سیاسەتی کوردی بنەمای لەسەر سیاسەتی مەعنەوی بووە لەو روانگەوە کە هەڵگری پلۆرالیسم و فرەچەشنی، بانگی دادپەروەریی و بەرابەری و ئازادی هەبووە و تێیدا لە هەموو لایەک رێز گیراوە و زۆرینەی تاکی بەشداربووی خەباتیش وێرای باوەڕی ئایینی و خاوەن مەعنەوییەتی تایبەت بوون، بەتایبەت لە ئاستی سەرکردایەتیدا، ئامانجی مرۆیی و بەرفراوانتر لە دەمارگرژی ئایینییان هەبووە و بە دڵی خاوێن و رۆحێکی بەرزەوە خۆیان بۆ بەرژەوەندیی دیتران و هاوبەش (نەتەوەیی) و لە ئاکامدا مرۆڤایەتی تەرخان و بەخت کردووە. بۆ وێنە رێبەرانی بەشێکی زۆر لە خەباتی کوردی وێرای ئایینی بوون، ئامانجی نەتەوەییان هەبووە و لەسەر بنەمای رۆح و مەعنەوییەتێکی تایبەتی خۆیانەوە، خۆیان لە پێناو گەلدا بەخت کردوە. ئەگەرچی ئامانجی نەتەوەیی و مافی بەرابەر لە ئایینیشدا جەختی لەسەر کراوە بەڵام بۆ زیندووکردنەوە و ئامانجی پەتی ئایینێکی تایبەت خەباتیان نەدەکرد و رێزیان لە هەموو گرتووە و لە ئایین و ئایینزا جیاوازەکانیشیان تێدا بووە.\nبە وتەی کوچەرا، زۆربەی ئەم رێبەرە ئایینیانە هەر لە شێخ عوبەیدوڵڵا و شێخ عەبدولسەلام بارزانی تا مەلا مستەفا بارزانی لایەنگری جیهانی رۆژئاوا بوون و لە ئایدیالەکانی ئەوان یارمەتییان وەردەگرت. لەڕاستیدا بیرۆکەی رووناکبیرانی کورد کە کەم کەم لەسەر چەمکی ناسیۆنالیزمی رۆژئاوایی زانیارییان دەستەبەر کردبوو لەلایەن شێخەکانی تەریقەتە ئایینییەکانەوە وەرگیرا و بڵاو کرایەوە. شێخەکان و دواتر مەلا گەورەکانی کوردستان جگە لە پیرۆزیی و رەوشتبەرزیی و بەهرە و کەسایەتی بێ وێنە، پێویستیان بە تواناییەکانی سیاسەتوانانی سەردەمی نوێش هەبوو. دەبوا بیانتوانایە پێکدادان و کێشە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەی دادپەروەرانە چارەسەر بکەن. ئەمە نەریتێ بووە کە لە زۆربەی شێخ و مەلاکاندا بینراوە و بە هۆی رێزداربوون لە باری ئایینییەوە لە ناو خەڵکدا، لە پێکدادان و دژبەریەکاندا، نێوبژیوان بوون کە ئەمە بووەتە هۆی تەشەنەی سیاسی ئەوان. ئەم رێبەرانە لە رێگای تەشەنەی بەرچاوی خۆیان لە کۆمەڵگادا، هۆزە کوردییەکانیان یەکدەخست و وەجووڵەیان دەخستن و ویستی گەلی کورد واتە مافی سەربەستانەی دیارییکردنی چارەنووسیان بە روونی هێنایە ئاراوە.\nشێخەکان لە باری ئاوەز و هێزی راکێشان و کەرامەتیان لە نێو خەڵکی کوردستاندا ناوبانگیان دەرکردبوو. سەرۆک هۆزەکان پێڕەوییان لێ دەکردن. لە زۆربەی کوردستاندا نەقشبەندییەکان لە رێگای “خانەقا” و قادرییەکان لە رێگای “تەکیە”کانەوە دەسەڵاتی مەعنەوی و هەڵسووڕانی کوردستانیان بە دەستەوەبوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەهەمەوە شێخەکان بەهێزترین دەسەڵاتی سیاسیان لە سەرتانسەری کوردستاندا هەبوو. زۆربەی شۆڕشە نەتەوەییەکان تا دەست پێکرانی شەڕی دووەمی جیهانی لە ژێر سەرکردایەتی شێخەکاندا بەڕێوەدەبران. شێخەکان هەستی ئایینی و سۆزی کوردایەتییان ئاوێتەی یەکتر کرد و بۆ ئامانجی رزگاریی نەتەوەیی کەوتنە هەوڵ و تێکۆشان. لە درێژەدا بە ئاماژە بە تایبەتمەندییە مەعنەوییەکانی ئەم رێبەرانە، زیاتر کاریگەریی سیاسەتی مەعنەوی لەسەر خەباتی کوردی دەردەکەوێت.\n “ستاتی” یان لە هەندێ شوێنی کوردەواریدا “سیاتی” وشەیەکی رەسەنی کوردییە بە واتای “پەنجەرە” کە وشەیەکی فارسییە.\n بەپێچەوانەی جیهانبینی ئایینی لە سەرەوە بۆ خوارەوە واتە جیهانبینی ئیلاهییاتی زنجیرە پلیکانی کۆنی لەسەرەوە بۆ خوارەوە و لەسەر بنەمای تیۆری سیاسی نەریتی مەسێحی.\n McGraw and Formicola, 2005, p. 10.\n McGraw and Formicola, 2005, p. 11.\nMarty Jezer, “The Spiritual Politics of Martin Luther King”, 2003, at: http://www.alternet.org/story/14960/the_spiritual_politics_of_martin_luther_king\n See; Government, Politics and Spirituality, at: http://new-age-spirituality.com/wordpress/content/204\n See: Sabah Mofidi, The Political functions of religion in contemporary India (Hinduism and Islam), New Delhi: Swastik Publications, 2015.\n Gandhi’s idea on spiritual politics, Shashank Sheakhar, HIDAYTULLAH NATIONAL LAW UNIVERSITY, RAIPUR, CHATTISGARH, 2013.\n Tilak and Aurobindo Ghose\n Martin Van Bruinessen, Agha, Shaikh and State, The Social and Political structures of Kurdistan, London and New Jersey: Zed Books, 1992, p. 205.\n کریس کوچرا، چالش ملت کرد یا رؤیای شیفتە استقلال، ترجمە:عزیز ماملێ، کردستان، سلیمانیە، چاپ دوم، 2008، ص 15.\n کوچرا، 2008، ص. 19.\n رابرت اولسن، قیام شیخ سعید پیران (کردستان 1925)، ترجمە: ابراهیم یونسی، انتشارات نگاه، تهران، چاپ اول، 1377، ص. 16.\n حوسێنی مەدەنی، کوردستان و ستراتێژیی دەوڵەتان، بەرگی یەکەم، 1379ی هەتاوی (2000 ز)، ل. 155.\nPrevious سیاسەتی مەعنەوی لە مێژووی کوردستاندا،بەشی یەکەم\nNext سیاسەتی مەعنەوی لە مێژووی کوردستاندا،بەشی سێیەم


دەزگاى ئامارى سەر بەوەزارەتى پلاندانانى عێراق پێشبینى ئەوە دەکات، بۆ ساڵى 2025 ژمارەى دانیشتوانى عێراق بگاتە 42 ملیۆن کەس، دەشڵێت، ئەو گەشە خێرایە لەژمارەى دانیشتوان کاریگەرى بۆ خزمەتگوزارییەکان و بازاڕ و بەرزبونەوەى ئاستى هەژارى هەیە.\nلەمیانى چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەى سەباحى فەرمى کە ناس کورد بەدواداچوونى بۆ کردووە، زیاء عەواد کازم، سەرۆکى دەزگاى ناوەندى ئامارى سەر بەوەزارەتى پلاندانانى عێراق، پێشبینى ئەوەى کردووە، بەهاتنى ساڵى 2025 ژمارەى دانیشتوانى عێراق بۆ 42 ملیۆن زیاد بکات.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کردووە، بەگوێرەى هەڵسەنگاندنەکان لەئێستادا ژمارەى دانیشتوانى عێراق 39 ملیۆن کەس دەبێت.\nکازم باسى لەوەش کردووە، ئەو گەشە خێرایەى کە لەژمارەى دانیشتواندا ڕودەدات بەڕێژەى 850 بۆ ملیۆنێک کەس زیاد دەبێت و زیاتر زۆربونى ئەو ژمارەیەش لەدانیشتوان لەشارەکانى وەکو بەغدا و بەسڕە و موسڵدا چڕدەبێتەوە و ئەوەش بۆ ساڵانى داهاتوو فشار دەخاتە سەر بازاڕى کار و ئەو خزمەتگوزارییانەى کە حکومەت پێشکەشیان دەکات.\nبەگوێرەى ئامارێکى ساڵى 1979 ژمارەى دانیشتوانى عێراق 12 ملیۆن کەس بووە و دواتر لە ئامارى گشتى ساڵى 1987 دا گەیشتووەتە 16 ملیۆن و 300 هەزار بەگوێرەى ئامارێکى گشتى لەساڵى 1997 گەیشتووەتە 22 ملیۆن کەس.\nڕۆژنامەکە ئەوەشى خستووەتە ڕوو، لەئێستادا داهاتى عێراق لە98 % پشتى بەستووە بە داهاتى نەوت و بەهۆى پەتاى کۆرۆناشەوە ئابوریەکەى دوچارى قەیران بووە و کێشە لە پێدانى موچەى فەرمانبەراندا دروست بووە سەربارى چەندین گرفتى ترى خزمەتگوزارى هاتوەتە ڕێگاى.\nسەرۆکى دەزگاى ئاماریش ئەوە ئاشکرا دەکات، هیچ سیاسەتێکى دانیشتوانناسى لەئارادا نیە بۆ چارەسەرکردنى قەیرانەکانى گەشەى دانیشتوان و بەپێى توێژینەوەیەکیش کە بانکى نێودەوڵەتى بەهاریکارى دەزگاکەیان ئەنجامیداوە ڕێژەى هەژارى 31% زیادى کردووە.\nپلاندانان: بودجەی 2021 بۆ دوو بواری بنەڕەتی تەرخان دەكرێت\n2020.10.26 - 11:19


رێگای رزگاری یان پلانی رزگاری چییە؟\nپرسیار: رێگای رزگاری یان پلانی رزگاری چییە؟\nوه‌ڵام: ئایا برسیته؟ مه‌به‌ستم برسیه‌تی جه‌سته‌یی نییه، بەڵکو مەبەستم ئەوەیە ئایا برسی شتێکی زیاتری لەوەی کە ئێستا هەیە؟ ئایا شتێک له قوڵایی ناختەوە هه‌یه که وادیارە هیچ کاتێ قانع نابێت؟ ئەگەر وەڵامەکە بەڵێیە، ئەوا عیسا رێگاکەیە! عیسای مەسیح دەفەرموێت: "منم نانی ژیان. ئه‌وه‌ی بێته لام هه‌رگیز برسی نابێت، ئه‌وه‌ش باوه‌ڕم پێ بهێنێت هه‌رگیز تینووی نابێت." (یۆحەنا ٦: ٣٥).\nئایا سه‌رت لێشێواوە؟ ئایا وادیارە که هەرگیز رێگا یان ئامانجی ژیانت نادۆزیتەوە؟ ئایا وا دەردەکەوێت کە که‌سێک چراکانی کوژاندووه‌ته‌وه و ناتوانیت کلیلەکانی بدۆزیتەوە؟ ئه‌گه‌ر وەڵامەکە بەڵێیه، ئەوا عیسا رێگای رزگاریتە! عیسا دەفەرموێت: "منم ڕووناكی جیهان. ئه‌وه‌ی دوام بكه‌وێت هه‌رگیز به تاریكیدا ناڕوات، به‌ڵكو ڕووناكی ژیانی ده‌بێت." (یۆحەنا ٨: ١٢).\nئایا هەرگیز هه‌ستت به‌وه کردووه که دەرگای ژیانت له سه‌ر داخراوه؟ ئایا پاش هەوڵ و کۆششێکی زۆر بۆ کردنه‌وه‌ی درگاکانی دیکه‌ی ژیانت، لەوە تێگه‌یشتووییت که ئه‌وه‌ی له پشت ئه‌م درگایانه‌وه‌یه، پووچ و بێ واتان؟ ئایا به دوای دەروازەیەکدا ده‌گه‌رێیت که به‌ره‌و ژیانێکی پڕ و جێی ره‌زامه‌ندی بکرێته‌وه؟ ئه‌گه‌ر وەڵامەکە بەڵێیە، ئەوا عیسا رێگای رزگارییە! عیسا دەفەرموێت: "منم ده‌رگاكه. ئه‌وه‌ی له منه‌وه بچێته ژووره‌وه ڕزگاری ده‌بێت، دێته ژووره‌وه و ده‌چێته ده‌ره‌وه و له‌وه‌ڕگا ده‌دۆزێته‌وه." (یۆحەنا ١٠: ٩).\nئایا ئەو کەسانەی لە دەوروبەرتن، به‌ردەوام بێ هیوات دەکەن؟ ئایا پێوه‌ندییه‌کانت رووکەش و بێبنەما بوون؟ ئایا وادیارە کە هەموو کەسێک دەیەوێت سوودی خراپت لێوەربگرێت؟ ئه‌گه‌ر وەڵامەکە بەڵێیە، ئەوا عیسا رێگای رزگارییە! عیسا دەفەرموێت: " منم شوانه دڵسۆزه‌كه، شوانی دڵسۆز ژیانی خۆی بۆ مه‌ڕه‌كانی داده‌نێ. منم شوانه دڵسۆزه‌كه. مەڕەکانی خۆم ده‌ناسم و مەڕەکانیشم من ده‌ناسن." (یۆحەنا ١٠: ١١، ١٤).\nئایا ده‌ته‌وێت بزانیت که پاش ئه‌م ژیانه چی رووده‌دات؟ ئایا ماندوو بوویت لەوەی بۆ ئەو شتانە بژیت کە لەناودەچن و کاتین؟ ئایا هەرگیز کەوتویتە گومانەوە و پێت وابووبێت کە ژیان بێواتایە؟ ئایا ده‌ته‌وێت پاش مه‌رگیش بژیت؟ ئه‌گه‌ر وەڵامەکە بەڵێیە، ئەوا عیسا رێگای رزگارییە! عیسا دەفەرموێت: "منم هه‌ڵستانه‌وه و ژیان. ئه‌وه‌ی باوه‌ڕم پێ بهێنێت، ئه‌گه‌ر بشمرێت ده‌ژیێته‌وه، هه‌روه‌ها هه‌ر كه‌سێك كه زیندووه و باوه‌ڕم پێ بهێنێت، هه‌رگیز نامرێت." (یۆحەنا ١١: ٢٥- ٢٦).\nرێگای راست چییه؟ راستی چییه؟ ژیان چییه؟ عیسا دەفەرموێت: "منم رێگا و راستی و ژیان، کەس ناڕوات بۆ لای باوکەکە بە هۆی منەوە نەبێت". (یۆحەنا ١٤: ٦).\nئەو برسیه‌تییەی کە هەستی پێدەکەیت، رۆحییه، کە ته‌نها و تەنها مەسیح دەتوانێت برسییەتیەکەت نەهێڵێت. عیسا ته‌نیا که‌سێکه که ده‌توانێت تاریکایی له‌نێو ببات. عیسا، درگایه‌که به‌ره‌و ژیانێکی پڕ و رازی. عیسا ئه‌و هاوڕێ و شوانه‌یه که به دوایدا ده‌گه‌ڕایت. عیسا ژیانه، له‌م جیهانه و له جیهانه‌کەی دیکە‌شدا (قیامەت). عیسا رێگای رزگارییە!\nهۆی هەستکردن بە برسییه‌تی، هۆی ئه‌وه‌ی که هه‌ست ده‌کەیت له تاریکیدا ون بووییت و هۆی ئه‌وه‌ی که ناتوانیت واتای ژیان بدۆزیته‌وه، ئه‌وه‌یه که له خودا دابڕێنراویت. کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت کە ئێمه هه‌موومان گوناهمان کرد هەربۆیە له خوا دابڕاین (ژیرمەندی ٧: ٢٠، رۆما ٣: ٢٣). هە‌ست کردن به پووچی له دڵتدا، هۆکارەکەی بریتییە لە نەبوونی خودا لە ژیانتدا. ئێمە بەدیهێنراوین تاوەکو لەگەڵ خودا پەیوەندیمان هەبێت. بەهۆی گوناهەوە ئێمە لەو پەیوەندییە دابڕاوین. تەنانەت لەوەش خراپتر ئەوەیە کە گوناهەکانمان وای کردووە کە له‌م ژیانه‌دا و لە ژیانەکەی دیکەشدا، تاهەتایە لە خودا داببڕێین و دووربکەوینەوە (رۆما ٦: ٢٣، یۆحەنا ٣: ٣٦).\nئه‌م کێشه‌یه چۆن چاره‌سه‌ر دەکرێت؟ عیسا ته‌نها رێگە چاره‌یە! عیسا گوناهه‌کانی ئێمه‌ی گرته ئه‌ستۆ (دووەم کۆرنسۆس ٥: ٢١). عیسا لە جیاتی ئێمه گیانی سپارد (رۆما ٥: ٨)، عیسا ئەو سزایەی گرتە ئەستۆ، کە ئێمە شایانی بووین. دوای سێ رۆژ، عیسا له مردن هەستایەوە و سه‌رکه‌وتنی خۆی بەسەر گوناه و مه‌رگدا سه‌لماند (رۆما ٦: ٤- ٥). بۆچی ئەو کارەی کرد؟ عیسا خۆی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارە دەداتەوە و دەفەرموێت: " كه‌س خۆشه‌ویستی له‌مه گه‌وره‌تری نییه كه یه‌كێك ژیانی خۆی بۆ دۆسته‌كانی دابنێت (یۆحەنا ١٥: ١٣). عیسای مەسیح گیانی سپارد تاکو ئێمه بژین. ئه‌گه‌ر باوەڕ به عیسا بێنین و باوەڕ بەوە بکەین کە لە پێناوی باجی گوناهەکانی ئێمە گیانی سپارد، ئەوا گوناهه‌کانمان ده‌به‌خشرێن و نامێنن. پاشان چیدیکە برسیه‌تی رۆحی و ده‌روونیمان نامێنێت. چراکان هه‌ڵدەبن. ژیانێکی پڕ و جێی ره‌زامه‌ندی ده‌سته‌به‌ر ده‌بێت. هاوڕێ راستەقینە و هەرەباشەکان و شوانمان ده‌دۆزینه‌وه. هەروەها ئەو کاتە دەزانین کە پاش مه‌رگ، تاهەتایە لەگەڵ مەسیح دەژین!\nچونكه خودا به‌م جۆره جیهانی خۆشویست، ته‌نانه‌ت كوڕه تاقانه‌كه‌ی به‌ختكرد، تاكو هه‌ر كه‌سێك باوه‌ڕی پێ بهێنێت له‌ناو نه‌چێت، به‌ڵكو ژیانی هه‌تاهه‌تایی هه‌بێت (یۆحەنا ٣: ١٦).


وتووێژی ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌كان له‌گه‌ڵ هه‌ڵۆ جانانی\nدووشەممە, 19. 12. 2011\tهه‌ڵۆ جانانی\nوتووێژی ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌كان له‌گه‌ڵ هه‌ڵۆ جانانی، به‌رپرسی ماڵپه‌ڕی "هه‌ڵۆی كوردستان"، به‌بۆنه‌ی 26ی سه‌رماوه‌ز رۆژی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان\nــ تکایه خۆت بناسێنه به خوێنه‌رانی ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌کان\nــ ناوم "هه‌ڵۆ جانانی"یه، له‌دایكبووی 13 ـ 2 ـ 1361، خه‌ڵكی شاری سه‌قزم.\nــ له کام شوێن پێشمه‌رگایه‌تیت له ریزی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێراندا کردووه و چه‌ند ساڵ و چ به‌رپرسایه‌تییه‌كت هه‌بووه و ئێستا چی ده‌که‌یت ؟\nــ له 29 ـ 11 ـ 1381 خۆم به ناوه‌ندی وه‌رگرتنی پێشمه‌رگه له حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێراندا ناساندووه‌و دوای تێپه‌ڕ كردنی ده‌وره‌ی فێرگه له كۆمیسیۆنی چاپه‌مه‌نيی حیزب سازمان درام‌و چه‌ندین ساڵ له كۆمیسیۆنی چاپه‌مه‌نی‌و دواتر له كۆمیسیۆنی ته‌شكیلاتی حیزب خزمه‌تم كردووه‌و وه‌كوو كادرێكی حیزب هه‌ر كارێكم پێ سپێردرابێت به‌ڕێوه‌م بردووه. رێكه‌وتی 9 ـ 8 ـ 1389 له مه‌قه‌ڕه‌كانی حیزب به مه‌به‌ستی هاتنم بۆ ئورووپا هاتمه ده‌ره‌وه‌و رووم كرده وڵاتی نوروێژ، به‌ڵام ئێستاش هه‌ر وه‌كوو كادرێكی حیزب به‌رده‌وام خه‌ریكی كاری حیزبم‌و راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ حیزبدا له پێوه‌ندیدام. هه‌روه‌ها 3 ساڵیشه ماڵپه‌ڕێكم به‌ناوی "هه‌ڵۆی كوردستان" www.heloykurdistan.com هه‌یه‌و له رێگای ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ش خزمه‌تی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازانه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد ده‌كه‌م.\nــ بیره‌وه‌یه‌کی ژیانی حیزبی یان پێشمه‌رگایه‌تی خۆتمان بۆ باس بکه.\nــ كاتێ له رۆژهه‌ڵاتی كوردستان بووم گه‌وره‌ترین ئاواتم ئه‌وه بوو كه ببمه پێشمه‌رگه‌و ئه‌و رۆژه‌ی كه بوومه پێشمه‌رگه خۆشترین رۆژی من بوو. ناخۆشترین رۆژی من تا ئه‌مڕۆ شه‌هید بوونی هاوڕێیانی پێشمه‌رگه‌یه، به‌تایبه‌ت ئه‌و 4 پێشمه‌رگه‌ی كه له 30ی گه‌لاوێژی 1388 دوای 2 رۆژ شه‌ڕی قاره‌مانانه له سه‌قز شه‌هید بوون.\nبه‌ڵام یه‌ك شت له‌سه‌ر دڵم بووه به گرێ. به‌داخه‌وه له رۆژی 15ی سه‌رماوه‌زی 1385 كه چه‌ندین كه‌س له حیزب له رێبازی شه‌هید دوكتور قاسملوو لایان داو رێگای خۆیان له رێگای حیزب جیا كرده‌وه، من یه‌ك ـ دوو رۆژ پێشتر له رۆژهه‌ڵاتی كوردستانه‌وه دایك‌و باوكم هاتبوون بۆ سه‌ردانم، به‌ڵام كه ئه‌و رووداوه ناخۆشه رووی دا وتم نه‌كا كێشه‌یه‌ك له نێوان ئه‌ندامانی حیزب‌و ئه‌و كه‌سانه روو بدات‌و دایكم‌و باوكم به‌م جۆره كێشانه نیگه‌ران بن، كاتژمێر 10ی به‌یانی ئه‌و رۆژه به دایك‌و باوكمم وت بڕۆنه‌وه بۆ سه‌قز. هه‌رچێ وتیان چی بووه وتم كارم هه‌یه ده‌بێ بڕۆن، وتیان تۆ بڕۆ به‌لای كارته‌وه ئێمه لێره ده‌مێنین تا دێیته‌وه وتم نا، ده‌بێ بڕۆنه‌وه. ئه‌و رۆژه دایك‌و باوكم دڵیان لێم ئێشا‌و گه‌ڕانه‌وه. ئه‌وان ئه‌و هه‌موو رێگایان بڕیبوو هاتن بۆ لای من‌و منیش پێم وتن بڕۆنه‌وه. ئه‌گه‌رچی هه‌ر ئه‌و رۆژه به ته‌له‌فۆنی هه‌موو شتم پێ وتن به‌ڵام ئێستاش ئه‌و رۆژه له‌سه‌ر دڵم بووه به گرێ‌و زۆر ناڕه‌حه‌تم كه هیوادارم دایكم‌و باوكم بمبه‌خشن.\nــ ڕۆژی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان (26 ی سه‌رماوه‌ز) بۆ تۆ چ رۆژێكه؟\nــ رۆژی رێزگرتن له خه‌باتگێڕترین‌و فیداكارترین مرۆڤی ئه‌م نیشتمانه‌یه ئه‌و مرۆڤه‌ی كه ته‌نانه‌ت حازره گیانی خۆی پێشكه‌ش به باره‌گای ئازادی بكا. بێگۆمان ئه‌و رۆژه بۆ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه به شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كان ژیانیان پێوه‌ندی به وشه‌ی "پێشمه‌رگه"وه هه‌یه جه‌ژنێكی گه‌وره‌و رۆژێكی خۆشه‌و یه‌كێك له خۆشترین رۆژه‌كانی ساڵه. ئه‌و رۆژه به خۆشی‌و شادی‌و هه‌ڵپه‌ڕكێ به‌سه‌ر ده‌به‌م.\nــ که‌سانێک په‌یدا ده‌بن که پێیان وایه ئه‌رکی پێشمه‌رگایه‌تی ته‌واو بووه، تۆ نه‌زه‌رت له‌و باره‌وه چیه؟\nــ هیچ كات‌و له هیچ زه‌مه‌نێكدا پێشمه‌رگایه‌تی كۆتایی پێ نایه‌ت. زۆر كه‌س ده‌توانی به‌شێك له ئه‌ركه‌كانی پێشمه‌رگه به‌ڕێوه به‌رێت. بۆ وێنه مامۆستایه‌ك له قوتابخانه كه قوتابیه‌كانی فێری وانه‌ی ئازادی‌و ئازادیخوازی ئه‌كا، دایك‌و باوكێك كه رۆڵه‌كه‌یان نیشتمانپه‌روه‌ر په‌روه‌رده ده‌كه‌ن، ئه‌ندامانی نهێنیی حیزب كه ئه‌ركی قورسی خه‌باتیان له‌سه‌ر شانه، ئه‌مانه‌و زۆر كه‌سی دیكه به شێوه‌ی جۆراوجۆر ئه‌توانن ئه‌ركێكی پێشمه‌رگانه به‌ڕێوه ببه‌ن به‌ڵام ئه‌وی كه زۆرتر وه‌كوو پێشمه‌رگه له‌به‌رچاوه ئه‌و كه‌سه‌یه كه له چوارچێوه‌ی حیزبێكدا به به‌رده‌وامی‌و شه‌و‌و رۆژ ئه‌ركه پێ‌سپێردراوه‌كانی حیزبه‌كه‌ی به‌ڕێوه ده‌بات. پێشمه‌رگه ئه‌ركی قورسه‌و گه‌لێك تاڵی‌و سوێری رۆژگار ده‌بینێ كه هه‌موو كه‌س ناتوانێ ئه‌و تاڵی‌و سوێرییه‌ی رۆژگار‌و ئه‌و ئه‌ركانه به‌ڕێوه به‌رێ. له دوارۆژی كوردستانی ئازادیشدا ئه‌ركی پێشمه‌رگه هه‌ر قورسه چونكی له دواڕۆژدا ئه‌ركی هێزی پێشمه‌رگه پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان‌و پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌كانی خه‌باتی ئازادیخوازانه‌ی نیشتمانه‌كه‌مانه. كه‌وابێت هیچ كات‌و له هیچ زه‌مه‌نێكدا پێشمه‌رگایه‌تی كۆتایی پێ نایه‌ت.\nــ باشترین وته که پێشکه‌ش به پێشمه‌رگه‌ی بکه‌ی چیه ؟\nــ باشترین وته له‌سه‌ر پێشمه‌رگه هه‌ر ئه‌و وته به‌نرخه‌ی شه‌هید دوكتور قاسملووه كه فه‌رموویه‌تی: پێشمه‌رگایه‌تی بۆ لاوی كورد شانازییه. به دڵنیاییه‌وه رۆژێك دێت كه به‌رهه‌می خزمه‌تی پێشمه‌رگه هه‌موو كه‌س‌و هه‌موو جیهان ده‌یبینێ كه چۆن میلله‌تێك له‌سایه‌ی خزمه‌ته‌كانی پێشمه‌رگه، به ئازادی‌و به ژیانێكی خۆش گه‌یشتووه.\nــ له کۆتایی دا ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌کان 9 ساڵی ته‌واو کرد، چیت هه‌یه بۆ ساڵڕۆژی ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌کان ؟\nــ پڕ به دڵ پیرۆزبایی له به‌ڕێوه‌به‌رانی ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌كان ده‌كه‌م‌و ده‌ستخۆشییان پێ ده‌ڵێم‌و هیوادارم هه‌روا به‌رده‌وام بن. بێگومان ماڵپه‌ڕی پێشمه‌رگه‌كان هه‌میشه یه‌كێك بووه له‌و ماڵپه‌ڕانه‌ی كه به پێچه‌وانه‌ی بڕێك له ماڵپه‌ڕه‌كان، هه‌میشه خزمه‌تی به بزووتنه‌وه‌ی كورد كردووه‌و مه‌كۆیه‌ك بووه بۆ ئەویندارانی ئازادی‌و لایەنگرانی زانیاریی راست‌و نووسەرانی دەروەست‌و هیوادارم هه‌میشه‌و بێ پسانه‌وه درێژه به‌م خزمه‌ته مه‌زنه‌ی بدا.\nجاری خوێندراوه: 1896


ئاکامە تەندروستیەکانی قەیرانی دارایی و بەرپرسیارێتی وەزارەتی تەندروستی\nقەیرانە داراییەکانی کوردستان ئاکام و کاریگەری راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆیان دەبێت لەسەر خزمەت و سیستم و ررەوشی تەندروستی. جگەلەوەی گرنگە بەدوای ئاکامە تەندروستیەکانی قەیرانە داراییەکاندا بگەڕێن و دەرئەنجامەکانی دەستنیشان بکەین، لەوە گرنگتر ئەوەیە کە بەدوای وەڵامی ئەو پرسیارەدا بگەڕێین کە ئاخۆ دەبێت چی سیاسەت و بەرنامە و پلانێکمان هەبێت بۆ چارەسەرکردنی ئەو قەیرانە داراییانە و هاوکات وریا بین کە سیاسەت و پلانەکانمان زەرەر بە خزمەت و سیستمی تەندروستی نەگەیەنێت.\nبۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارانە گرنگە چاوێک بە ئەزمونی وڵاتانی دنیا بخشێنین کە بە هەمان دۆخی ئێستای کوردستان یا هاوشێوەی تێپەڕیون. یۆنان بەهۆی قەیرانی دارایی جیهانی کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا رویدا، توشی قەیرانی دارایی و ئابوری گەورە هات. قەیرانەکە بە ئەندازەیەک بو کە هەڕەشەی مایەپوچبونی لە یۆنان کرد و تەنانەت ئەگەری ئەوەشی خستە بەردەم سەرکردەکانی ئەو وڵاتە کە یەکێتی ئەوروپا بەجێبهێڵن . لە ماوەی دو ساڵدا (٢٠٠٨-٢٠١٠) بێکاری لە یۆنان لە ٦.٦%ەوە بۆ ١٦.٦% زیادی کرد، قەرزی یۆنان لە ١٠٥.٤% بۆ ١٤٢.٨%ی کۆی بەرهەمی نیشتیمانی ئەو وڵاتە بەرزبوەوە. بۆ دەربازبون لەو قەیرانە کوشندەیە، یۆنان دو بژاردەی لە بەردەمدابو؛ یا جێهێشتنی یەکێتی ئەوروپا و یان قەرزکردنی ١١٠ بلێۆن یۆرۆ لە سندوقی دراوی نێودەوڵەتی. یۆنان بژاردەی دوەمی هەڵبژارد، بەڵام لە بەرامبەریشدا رازی بو بە کۆمەڵێک مەرجی تاقەتپرۆکین بۆ خەڵك و وڵاتەکە. بەشێکە لەو مەرجانە بریتی بون لە سیاسەتی تەقەشوف بە تایبەتی لە پەیوەند بە خزمەتگوزارەیە کۆمەڵایەتیەکانی وەکو تەندروستی و خوێندن و یارمەتیە کۆمەڵاتیەکانی تر.\nلە دەرئەنجامی ئەو سیاسەتە سەپێنراوانەی سەر یۆنان دۆخی تەندروستی ئەو وڵاتە توشی قەیران بو. رێژەیەکی زۆری خەڵک بەهۆی نەبونی بودجە بۆ نەخۆشخانە و بنکە تەندروستیەکانەوە لە خزمەتی تەندروستی بێبەش بون. هاوکات و بەهۆی دواکەوتنی دەستنیشانکردنی نەخۆشی و تەشەنەکردنی ئەو نەخۆشیانە بۆ رادەی پەکخستنی کەسەکە، رێژەی داخڵبون لە نەخۆشخانەکاندا زیادیان کرد بۆ ٢٤%.لە بەرامبەردا رێژەی داخڵبون لە نەخۆشخانە تایبەتەکاندا بە رێژەی ٣٠%دا کەمی کرد، چونکە خەڵک چیتر پارەی ئەوەی نەبو کە سەردانی ئەو نەخۆشخانانە بکات. هاوتەریب لەگەڵ ئەم پێشهاتانەدا، دۆخی تەندروستی خەڵکیش بەرەو خراپتر رۆیشت؛ ژمارەیەکی زۆرتری خەڵک لە راپرسیەکاندا رایانگەیاند کە تەندروستیان بەرەو خراپتر چوە بە بەراورد بە پێش قەیرانە داراییەکە و خۆکوشتن بە رێژەی ٢٥% دا زیادیکرد. هاوکات توشبون بە ئەیدز و نەخۆشیە گواستراوەکانی تر بە رێژەی ٥٢%دا زیادی کرد و بۆ یەکمجار لە ماوەیەکی زۆر درێژدا حاڵەتی مەلاریا لە یۆناندا دەستنیشانکران.\nلە کوردستاندا سیستمێکی زانستی داتا کۆکردنەوە و بەکارهێنانی ژمارەمان نیە بۆ ئەوەی کاریگەری قەیرانە دارایی و ئابوریەکان بە وردی لەسەر تەندروستی دەستنیشانبکەین. ئەوەی دەکرێت خوێندنەوەی بۆ بکەین کاریگەری ئەو قەیرانەیە لەسەر ئاست و کواڵیتی و هەبونی خزمەتی تەندروستیە لە دەزگا گشتیەکانی سیستمی تەندروستی. لەگەڵ سەرهەڵدانی ئەم قەیرانە ئابوریە، رۆژ نیە لە میدیاکانەوە گوێمان لە مانگرتنی پزیشکان و کارمەندانی تەندروستی نەبێت. ئەمەش کاریگەری گەورەی هەیە لەسەر هەبون و ئاستی کواڵیتی خزمەتی تەندروستی لە کوردستاندا. ئەوەی گرنگە لێرەدا قسەی لەسەر بکەین کاردانەوەی (یا زۆر جار دەستەوەستانی) دەزگاکانی حکومەتە بە تایبەتی وەزارەتی تەندروستی بەرامبەر ئەم قەیرانە داراییە.\nپێش ئەوەی قسە لەسەر کاردانەوەکانی سیستم و وەزارەتی تەندروستی بکەین، دەبێت ئەوە بڵێن کە بەشێک لە هۆکارەکانی ئەم قەیرانە داراییە جگە لە سیاسەتە سەقەتەکانی حکومەت بە گشتی و دۆخە سیاسی و ئەمنیەکەی کوردستان، بۆ بێ پلانی وەزارەتی تەندروستی خۆی و تەخشان و پەخشانکردنی پارە و داهات و بەهەردەرانی بودجەی گشتی و گەندەڵی دەگەڕێتەوە لە بواری تەندروستیدا. سەرباری ئەوەی بەشێکی کەمی بودجەی حکومەت کە کەمترە لە ٥%دا لە کەرتی تەندروستیدا خەرجدەکرێت، بەڵام ئەتەوانین بە دڵنیایەوە ئەوە بڵێن کە بەشی شێری ئەو بودجە کەمە لە گەندەڵی و بەهەردەردان و بێ پلانی بەفیرۆئەچێت. هەر بۆ نمونە، رێژەیەکی زۆری بندیوارەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کەرتی تەندروستیدا خۆیان مەڵاس داوە و سیستمەکە ئەدۆشن. راپۆرتە میدیایەکان لەسەر بندیوارەکانی تەندروستی شەقڵاوە دڵۆپێکە لە دەریایەک لە بندیوار لە سیستمی تەندروستی. هاوکات وەزارەتی تەندروستی خۆیشی تێوەگلاوە لە بەهەدەردانێکی کوشندەی بودجەی تەندروستی لە گرێبەستی بێبەها و نازانستیدا. بۆ نمونە لەم رۆژانەدا وەزارەتی تەندروستی گرێبەستێکی گرانبەهای لەگەڵ دەزگایەکی ئوردونی ئیمزاکردوە بۆ بەناو کۆنترۆڵکردنی دۆخی دەرمان لە کوردستان کە بە گوێرەی یەکێک لە بڕگەکانی گرێبەستەکە وەزارەتی تەندروستی رازی بوە بە پێدانی ٢٣٥ دۆلاری ئەمریکی بۆ هەر رۆژێکی پسپۆرێکی ئوردونی کە دێت لە کوردستاندا گوایە راهێنان بە کارمەندانی خۆمان ئەکات. ئەمە لە کاتێکدایە کە پێشتر وەزارەتی تەندروستی و بۆ ماوەی دو ساڵ بە ملێۆنان دۆلاری خستە گەروی کۆمپانیایەکی ساختەی بەریتانیەوە بە ناوی چاککردنی دۆخی دەرمان کە ئەم گرێبەستە تازەیەی بۆ خۆی بەڵگەیە لە شکستهێنانی گرێبەستی یەکەم و بەفیڕۆدانی ئەو هەمو بودجەیە. ئەمە جگە لەو بەهەدەردانە گەورەیەی کە لە ئەنجامی تێکەڵکردنی کەرتی گشتی و کەرتی تایبەت کە وای لەوەی دوەم کردوە ببێت بە مشەخۆر بەسەر کەرتی گشتیەوە. لە باتی چارەسەکردنی ئەو تێکەڵکردنە وەزارەتی تەندروستی سیستمی نیمچە تایبەتی داهێنا کە نرخی بازاڕی لە ناو نەخۆشخانەکاندا جیگیر کرد و ئەوەی سەپاند بەسەر حکومەتدا کە ٨٠%ی ئەو نرخە لە ئەستۆ بگرێت. ئەمە ئەگەر باسی ئەو هەمو بەفیڕۆدانە کارەساتاویانە نەکەین کە لە پرۆسەی ئیفاد بۆ دەرەوەدا رودەدات کە تەنها بۆ مەبەستی سیاسی بەکارئەهێنرێت و هیچ پێوەرێکی زانستی پێوە دیار نیە.\nلە سەروبەندی ئەم قەیرانە داراییە تازەیدا، وەزارەتی تەندروستی لە باتی ئەوەی چاوێک بەو هەمو بەهەدەرانە گەورانە بخشێنێت و کەمیانکاتەوە و ئەو پارە کەمەی کە لە بودجەی حکومەت دەستی ئەکەوێت عاقڵانە بەکاربهێنیت، لە باتی هەمو ئەمانە دەستیداوەتە کۆمەڵێک سیاسەت کە ئەوەندەی تر لە دۆخی یۆنان نزیکماندەکاتەوە و رەنگە ببنە هۆی کارەساتی تەندروستی قوڵ و گەورە. تەنها سیاسەتێک کە حکومەت و وەزارەتی تەندروستی لەم دۆخەدا بە باشی ئەزانن و پیادەی ئەکەن، بە تایبەتکردنی زیاتری سیستم و خزمەتی تەندروستیە. لەم هەنگاوەیاندا، وەزارەتی تەندروستی ئەیەوێت کورتهێنانی بودجەکەی (کە وەکو لە سەرەوە ئاماژەمانپێکرد خۆی هۆکاری سەرەکیەتی) بە دۆشینی هەرچی زیاتری گیرفانی هاونیشتیمانیان پڕ بکاتەوە. لە راستیدا وەزارەتی تەندروستی ئەم قەیرانە داراییەی کردوە بە بیانو بۆ ئەوەی ئەو سیاسەت و بەرنامانەی کە پێشتر بۆ بەتایبەتکردنی سیستمی تەندروستی جێبەجێیکردون لە چەند دەزگایەکەی کەمدا بۆ هەمو سیستمەکە فراوانتر بکات. بۆ نمونە لە پێشتردا وەزارەتی تەندروستی لە ناو هەندێ لە دەزگاکانی خۆی و بۆ هەندی خزمەتگوزاری وەکو قەستەرەی دڵ و نازوڕی ریخۆڵە و پشکنینی تیشکی، بڕێکی زۆری پارەی لە هاوڵاتیان دەپچڕی. ئەم قەیرانە داراییە هەڵێکی زێڕینی بۆ وەزارەتی تەندروستی فەراهەم کردوە کە خێراتر و لە ئاستیکی فراوانتردا ئەو سیاسەتە نایەکسان و ناعادلانە جێبەجێبکات.\nپێش ئەوەی وەزارەتی تەندروستی یا هەر دەزگایەکی تری حکومەت دەستببات بۆ بڕینی خزمەتگوزاریەکان یا ناچارکردنی هاوڵاتیان بۆ پێدانی پارەیەکی زۆر لە بەرامبەر خزمەتێکدا کە بە گوێرەی دەستوری عێراق و پرۆژەی دەستوری کوردستان و هەمو یاسا جیهانیەکان مافێکی سەرەتای هاونیشتیمانیانە، دەبێت پێش ئەوەی ئەو هەنگاوانە بنێن، ئەزمونی وڵاتێکی وەکو یۆنانیان لە بەرچاو بێت. بە تایبەتکردن و بە پارە کردنی خزمەتی تەندروستی بەشێکی گەورەی هاونیشتیمانیان لە خزمەتی تەندروستی مەحروم ئەکات بە تایبەتی لەم کاتانەدا کە گیرفانی هاوڵاتیان بەتاڵە. ئەمە خزمەتی تەندروستی ئەکات بە کاڵایەک کە تەنها کەسانی دەوڵەمەند ئەتوانن بیکڕن و زۆربەی زۆری کۆمەڵگا نەخۆش و پەکەوتە ئەکات. لە باتی ئەوەی وەزارەتی تەندروستی پەلاماری هاوڵاتیان بدات، حەقە پێش ئەوە بەخۆیدا بچێتەوە و سەرچاوەکانی گەندەڵی و بەهەدەردان لە ناو سیستمی بنبڕبکات.\n24/01/2015 بینین: 4848


“كار بۆ پەراوێزخستن و بێنرخكردنی زمانی كوردیی دەكرێت” – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/08/21 - 1:39 PM\nزیاتر لە 200 پسپۆڕ و ڕۆژنامەنوس و ڕۆشنبیر ئاشكرایدەكەن، پێویستە زمانی كوردی گرنگی پێ بدرێت و چیتر شەرم لە زمانی دایك نەكرێت وەك پێوەرێكی سەرەكی لە ناوەندەكانی خوێندندا.\nئەو كەسانە كە لە ڕاگەیەندراوێكدا كە خۆیان بە دڵسۆزانی زمانی كوردیی ناساندووە ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، لەكاتێكدا بە ئاشكرا دەبینین و هەستدەكەین، لێرەولەوێ، بە شێوازی جۆراوجۆر، بە بەرنامە كار بۆ پەراوێزخستن و بێنرخكردنی زمانی كوردیی دەكرێت، ئێمە بە ئەركی سەر شانی خۆمانی دەزانین بە توندی ڕووبەڕووی ئەو هەوڵانە ببینەوە و گێڕانەوەی رێز و شكۆ بۆ زمانەكەمان بكەینە شائامانجی ئەم قۆناغەمان.\nدەقی نامەیەكی كراوە بۆ ڕایگشتیی\nسەبارەت بە مەرجدانانی (زمانی كوردیی) بۆ وەرگرتن لە خوێندنی باڵا\nدوای ئەوەی لە ماوەی ڕابردوودا، نوسەر و ئەكادیمیی (پ.ی.د.هێمن مەجید) لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیاوە پێشنیاریكرد: “پێویستە (زمانی كوردیی) بە پلەی (زۆر باش) بكرێتە مەرجی سەرەكی وەرگرتنی خوازیارانی (خوێندنی باڵا)، لە كۆی كۆلێژ و بەشەكاندا، بە بێ جیاوازیی!”، ئێمەش وەك كۆمەڵێ دڵسۆزی (زمانی كوردیی) لە: (ئەكادیمیی، نوسەر، ڕۆژنامەنوس، ڕۆشنبیر و چالاكی مەدەنیی) لە ناوەوە و دەرەوەی هەرێمی كوردستان بوینە هاوڕا و پاڵپشتی پێشنیارەكەی بەڕێزیان و بۆ ماوەی چەند ڕۆژێك لە سۆشیاڵ میدیا هەڵمەتێكمان لەوبارەیەوە وەڕێخست.\nئێستاش، پێمان باشە لە هەنگاوێكی دیكەدا، كەمێك بابەتەكە وردتر بكەینەوە و لەم نامە كراوەیەدا، هۆكار و ئامانجی پڕۆژەكە و هەنگاوەكانی ئایندە ڕوونبكەینەوە.\nبەر لە هەر شت، دەبێ خۆمان لەو ڕاستییە نەبوێرین، كە (زمان) یەكێكە لە ناسنامە سەرەكییەكانی هەر نەتەوەیەك و پایەیەكی گرنگی دروستكردن و لەسەرپێوەستانی دەوڵەتە. كەواتە گرنگیدان بەو رەگەزە جێبایەخە و پاراستن و گەشەپێدانی لە هەر كۆمەڵێكدا، وێڕای نیشانەی هۆشیاریی گشتیی، بەجێهێنانی ئەركێكی نەتەوەیی، نیشتمانیی، ئاكاریی و ئەكادیمییە.\nلەو سۆنگەیەشەوە و لەكاتێكدا بە ئاشكرا دەبینین و هەستدەكەین، لێرەولەوێ، بە شێوازی جۆراوجۆر، بە بەرنامە كار بۆ پەراوێزخستن و بێنرخكردنی (زمانی كوردیی) دەكرێت، ئێمە بە ئەركی سەر شانی خۆمان دەزانین بە توندی روبەڕوی ئەو هەوڵانە ببینەوە و، گێڕانەوەی رێز و شكۆ بۆ زمانەكەمان بكەینە شائامانجی ئەم قۆناغەمان.\nلەم ئاستانەشدا، دەزانین كارەكەمان هەنگاوی جیاواز و فرەلایەنی گەرەكە، چونكە مەترسیی لاوازكردن و بێبەهاكردنی زمانەكەمان زۆر و هەمەجۆرن، بەڵام ئێمە لەم قۆناغەدا تەنها لەم چمكەی خوێندنی باڵاوە دەست پێدەكەین، بەو ئومێدەی ئەمە ببێتە دەستپێكێكی سەركەوتوو لەپێناو پاراستن و گەشەپێدانی.\nوەكچۆن، كاتێك جەخت لەسەر ئەو خاڵە گرنگە دەكەینەوە، بایەخدان بە زانینی زمانی تر بۆ ئەكادیمییان ڕەتناكەینەوە و بە پێویستی دەزانین و نكۆڵی لە گرنگییەكەیشی ناكەین، بەڵام بە كارێكی نازانستی دەزانین كەوا ئەو گرنگیدانە لەسەر حسابی (زمانی كوردیی) بێت.\nبۆیە، پێشمانوانیە جێبەجێكردنی وەها كارێك لە ڕووی كردەییەوە سەخت بێت، دور ناڕۆین بۆ وڵاتانی ئەمەریكا و ئەوروپا، هەر بە ڕوانینێك لە ئەزمونی وڵاتانی دەوروبەر بۆمان دەردەكەوێت، كە چەندە لە خەم و هەوڵی پاراستن و گەشەپێدانی زمانەكەیاندان.\nئەوەتا (ئێران) تاقیكردنەوەیەكی نێودەوڵەتی تایبەت بە لێهاتوییەكانی (زمانی فارسی) داناوە، (توركیا) بە هەمانشێوە بۆ (زمانی توركی). بە پێی زانیارییەكان لە (عیراق) هەوڵێكی لەوجۆرە هەیە سەبارەت بە (زمانی عەرەبی). هەروەك، ساڵی ڕابردوو، وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عیراق بڕیارێكی لەوبارەیەوە دەركرد و چەند لایەنێكی ڕاسپارد بۆ ئامادەكردنی تاقیكردنەوەیەكی لەوشێوەیە و دواتر بەمەرجدانانی بۆ وەرگرتن لە خوێندنی باڵا (ماستەر، دكتۆرا).\nتاكەی (زمانی كوردیی) نەكەینە زمانی ڕەسمیی پەروەردە، خوێندنی باڵا، ڕاگەیاندن، سیاسەت، ئابوریی و بازاڕ و … تاد؟!\nئاخر نەنگی و كارەساتێكی گەورەیە كورد بیت و مامۆستای زانكۆ بیت (زمانی دایك)ـت باش نەبێت! یان نەتوانیت پێنج خولەك بە كوردییەكی ڕەوان بدوێیت، یاخود پێنج دێڕ بە دروستیی بنوسیت!\nبێگومان، ئەمە هەوڵێك دەبێت بۆ ئەوەی لانیكەم بزانرێت ئاستی ئەو ئەكادیمییە لە چوار لێهاتوییەكەی زمان (گوێگرتن، قسەكردن، خوێندنەوە، نوسین)ـی كوردی چۆنە، بەڵام ئەمەش هەروا سانا نییە، هەوڵی لێیڕاوانەی هەمو كوردێكی دڵسۆزی دەوێت. ئیدی ئەمە پرۆژەی هەموانە، چون لە بەرژەوەندیی گشتییدایە.\nدەكرێ، ئەمە سەرەتای زۆر پڕۆژەی گەورە بێ لە هەمو كایە جیاوازەكان لەپێناو (زمانی كوردیی)ـدا.\nدەكرێ بۆ ئایندە بكرێتە پڕۆژە یاسایەكی دروست و پێشكەشی پەڕلەمانی كوردستان بكرێت بۆ گفتوگۆ و دەوڵەمەندكردن و دواتر پەسەندكردنی. یان ببێتە هەوێنی بڕیارگەلی پێویست لەلایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمەوە.\nهەرچۆنێك بێ، دڵنیاین، خەمێكی گشتییە و بەهەندوەرگرتنیشی سودی گشتیی و نەتەوەیی و نیشتمانیی لێدەكەوێتەوە.\nزمانی كوردیهەرێمی كوردستان\nهەزاران خێزانی ئاوارە گەڕانەوە ناوچەكانی خۆیان


کتێبێکی شیعریی چۆمان هەردی کاندید کراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی فۆروەرد » DidiMn\nسەرەتا / ڕاپۆرت/کتێب / کتێبێکی شیعریی چۆمان هەردی کاندید کراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی فۆروەرد\nکتێبێکی شیعریی چۆمان هەردی کاندید کراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی فۆروەرد\nلیستی كۆتایی كاندیدكراوان بۆ خه‌ڵاتی فۆروەردی تایبه‌ت به شیعر بڵاوكرایه‌وه\nدیدی من– ئاماده‌كردن و وه‌رگێڕانی له ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال\nلە شیعرەکانی نوسەری کورد چۆمان هەردی‌ـیەوە، کە شیعرەکانی چیرۆکی دەربازبووانی جینۆساید دەگێڕنه‌وە، بۆ نووسەری ترینیدادیی ڤاهنی کاپیڵدیۆ، کە هەوڵ دەدات چیرۆکی ئاوارەیی بگێڕێتەوە، لیستی کۆتاییی خەڵاتی فۆروەرد بۆ باشترین کتێبی شیعری، به بڕوای ئەو دادوەرانەی شیعرەکانی ئەم خەڵاتە هەڵدەبژێرن، “گەشانەوەیەکی تەواو”ـی شیعر و “شکاندنی بەربەستەکان” پیشان دەدات.”\nلە ڕابردوودا چه‌ندین نووسه‌ری به‌ناوبانگ خەڵاتەکەیان بەدەست هێناوە، لەوانیش دۆن پاتێرسۆن و شین ئۆبراین. لیستی کۆتاییی خەڵاتی فۆروەرد، لە لایەن نووسەر مالیکا بووکەرـەوە ئاشکراکرا؛ ئه‌و گوتی کە پێشبڕکێکارانی ئەمساڵ ئەو نووسەرانەن کە “سەرکەشی بە شیعرەوە دەکەن، شاعیرانێک ڕێگریی فه‌رمی بەکار دەهێنن، بەڵام لە ھەمان کاتدا شیعره‌كانیان زۆر مۆدێرنن، زیاتر لەوەمان پێ دەڵێن کە دەیزانین لەبارەی شیعرەوە، زیاتر لەوەش کە دەیزانین لەبارەی زمانی ئینگلیزییەوە.”\nناسراوترین نووسەری پاڵێوراو بۆ وەرگرتنی ئەم خەڵاتە، شاعیری بەڕیتانی و براوەی خەڵاتی تی ئێس ئیلیەت، ئەلیس ئۆسواڵدـە، کە بۆ کۆمەڵە شیعری بەئاگاهاتنەوەی کەوتن، کە بیرکردنەوەیە لە توانای گۆڕان لە سروشتدا. هەروەها هەردوو شاعیری بەڕیتانی یان دوهیگ و دێنیس ڕیلی بۆ کتێبە شیعریی شەقام دروستکەری نابینا پاڵێوڕاون، کە ده‌رباره‌ی ژیانی ئەندازیاریی شارستانیی سەدەی هەژدە بلایند جاک مێتکاڵف‌ـە، هەروەها کتێبە شیعری لە وەڵامدا شتێک بڵێ کە باس لە پەژارەی دایک دەکات.\nچۆمان هەردی، لە کوردستان لەدایک بووە و لەساڵی ١٩٩٣ لە بەڕیتانیا بووەتە پەناخواز، بۆ کتێبە شیعری تێڕامان لە ژنان پاڵێوراوە، کە بووکەر دەربارەی ئەم کتێبە شیعرییە دەڵێت: “شیعرە و وەک ڕێپۆرتاژ نووسراوە.” کتێبەکە لە لێکۆڵینەوەی نامەی دکتۆراکەیەوە وەرگیراوە، کە باس لە ژنانی ڕزگاربووی جینۆساید لە باشووری کوردستان ده‌كات؛ چەقی بابەتەکەی بریتییە لە گێڕانەوەی چیرۆکی ڕزگاربووانی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٠ـکاندا. “خۆ تۆ نامریت! ئەو کاتەی کە دەتەوێت نامریت،” لە ده‌قی شیعری کەمپی دوبز، زیندانی ژنان دا نووسیویەتی. “نە ئەو کاتەش کە کوڕەکەت لە باوەشتا ھەڵدەوەرێت/ دەگری تا ئەو کاتەی چیتر ناتوانێت، کاتێک دواهەمین شت/ کە لێتی داوادەکات ‘خەیارێکە’، تۆش/ نەعلێکی سەوزی دەدەیتێ تا بیمژێت، چونکە دەزانیت لەوە دەرچووە/ کە لێکیان جیا بکاتەوە.”\nله کۆتاییدا باشترین كتێبی شیعری هه‌ڵده‌بژێردرێت و براوه دەبێتە خاوەنی ١٥٠٠٠ پاوه‌ندی به‌ڕیتانی. هاوكات له‌گه‌ڵ براوه‌كانی دوو خه‌ڵاتی دیكه‌ی تایبه‌ت به كتێب كه بریتین له باشترین یه‌كه‌مین كتێبی شیعری و باشترین شیعر، ٢٠\_٩ـی ئه‌مساڵ، له یادی ٢٥ ساڵه‌ی دامه‌زراندنی خه‌ڵاته‌كه، براوه‌ی خه‌ڵاتی ئه‌مساڵی فۆروەرد بۆ شیعر له له‌نده‌ن ڕاده‌گه‌یەنرێت.\nسه‌رچاوه: زه گاردییان\nChomanHardi, ForwardPrize, PshtewanKamal,


کۆمپانیای شێڵ ئۆیڵ: 60 کارمەندمان بە هۆکاری ئەمنی عێراقیان بەجێهێشتووە\nکارمەندێکی کۆمپانیای شێڵ ئۆیڵ لە عێراق\nفۆتۆ: ماڵپەڕی فەرمیی شێڵ ئۆیڵ\nئێستا - Reuters\nکۆمپانیای شێڵ ئۆیڵ، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ڕایگەیاند بەهۆی خۆپیشاندانی کرێکارانی کۆمپانیای گازی بەسرە کە لەسەر دواکەوتنی مووچەکانیان ئەنجامیان دابوو، ژمارەیەک لە کارمەندانی بیانیی کۆمپانیا عێراقییەکەیان بەجێهیشتووە. "بەڵام ئەمەش کار ناکاتە سەر بەرهەمهێنان".\nبەپێی هەواڵێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز، ڕۆژی چوارشەممە بەهۆی دواکەوتنی مووچەی کرێکارانی کۆمپانیای گازی بەسرە، کە پرۆژەیەکی هاوبەشی کۆمپانیاکانی گازی باشووری حکوومی، شێڵ ئۆیڵ و میتسوبیشییە، 60 کارمەندی بیانیی لە عێراق چوونەتە دەرەوە.\nشێڵ ئۆیڵ لە لێدوانێکدا کە بە ئیمەیڵ بۆ ئاژانسەکەی ناردووە، نووسی، "شێڵ پشتڕاستی دەکاتەوە کە بەهۆی شکاندنی سنووری ئەمنیی کەمپی نیشتەجێبوونی کارمەندانی کۆمپانیای گازی بەسرە، کارمەندانی یەدەگی کۆمپانیاکەمان گواستووەتەوە".\nئاماژەی بەوەش کرد کە ستاف و گرێبەستکاری کۆمپانیاکە سەلامەتن و بەرهەمهێنانی کۆمپانیای گازی بەسرەش کاریگەر نەبووە بەو جێگۆڕکێیەی کارمەندەکان.\nسەرنجی بۆ ئەوەش ڕاكێشا "ئەو ئەندامانەی دەستەی کارکردنەکە، کە بە هۆکاری ئەمنی گواستراونەتەوە، بە ئۆنلاین کار دەکەن و هیچ کاریگەرییەکی نزیکمەودای لەسەر بەرهەمهێنان نابێت، کە لە ئێستادا ڕۆژانە 900 ملیۆن پێ سێجای ستاندارد گاز بەرهەمدەهێنن".\nبەرپرسێکی کۆمپانیا عێراقییەکەش وتی، "گواستنەوەی کارمەندەکانی شێڵ ئۆیڵ بۆ دەرەوەی عێڕاق، گرتنەبەری ڕێکاری خۆپارێزی و کاتییە، کارمەندەکان ڕێنمایی پێویست وەردەگرن و دوور لە کۆمپانیاکە کارەکانی خۆیان جێبەجێدەکەن".


وڵاتێكی ئەوروپی دەیان سەرباز لە هەرێمی كوردستان جێگیر دەكات\n2018-09-15 [05:46 AM]\nهۆڵەندا بڕیاریداوە تاوەکو کۆتایی ئەم ساڵ فڕۆکە شەركەرەكانی ووڵاتەكەی كە لە عێراق و سووریا شەڕی داعشیان دەكرد بکێشێتەوە. بەڵام جێگیرکردنی ئاسایش 50 سەرباز لە هەرێمی کوردستان جێگیردەکات.\nمارک رۆتە سەرۆک وەزیرانی هۆڵەندا لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا گوتی: "کۆتایی شەڕی داعش نزیک بووەتەوە و ئێستا داعش بووەتە رێکخراوێکی نهێنی و کاردەکات بۆ ئەنجامدانی کاری تیرۆریستی، بۆیە حکومەت بڕیاریداوە ماوەی مانەوەی فڕۆکەکانی F 16 درێژ نەکاتەوە".\nمارک رۆتە گوتیشی: " هۆڵەندا لە عێراق قۆناغی هێرشکردن دەگۆڕێ بۆ قۆناغی بنیاتنانی ئاسایش بۆ گەڕانەوەی خەڵک بۆ سەر ماڵ و حاڵیان، بۆ ئەم مەبەستەش 50 سەرباز لە هەرێمی کوردستان جێگیردەکات بۆ مەشقکردن و پاراستنی ناوچە ئازادکراوەکان لە دەستی داعش".\nهەروەها 3 تا 12 سەربازی یەکەی تایبەت لە بەغدا دەمێننەوە بۆ مەشقکردنی هێزە عێراقییەکان، هەروەها 20 کەسی مەدەنی و سەربازی لەچوارچێوەی پرۆسەی ئەرکەکانی هێزەکانی پەیمانی ناتۆ دەمێننەوە بۆ جێگیرکردنی ئاسایش لە عێراق.\nلە ساڵی 2014 هۆڵەندا بە 4 فڕۆکەی جۆری F16 بەشداریکرد لەگەڵ هێزەکانی هاوپەیمانانی دژی داعش لەعێراق.\nئەم هەواڵە 7261جار خوێندراوەتەوە


دیموكراتەكانی كۆنگرێس بە جلوبەرگی سپی چ پەیامێكیان گەیاندە ترەمپ؟\nلە دیمەنێكی ناوازەدا، دیموكراتەكانی كۆنگرێسی ئەمەریكی بۆ گوێگرتن لە گوتاری ساڵانەی ترەمپ، بڕیاریاندا جلوبەرگی سپی بپۆشن. بەگوێرەی زانیارییەكانیش ئەو هەنگاوەی ئەوان مەبەست لێی گەیاندنی پەیامێك بووە لە بارەی مافی ژنان لە ناو ئەمەریكا كە نابێت پاشەكشەی لێ بكرێت.\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا گوتاری ساڵانەی لە كۆنگرێسی ئەمەریكا پێشكەش كرد، كە ئەندامانی لیستی دیموكراتەكان لە كۆنگرێسی ئەمەریكا بە جلوبەرگی سپی ئامادەی كۆبوونەوەكە بوون، ئامانجیش لەو هەنگاوە گەیاندنی پەیامێكی هاوسۆزی و پشتگیری بووە بۆ مافەكانی ژنان لەناو ئەمەریكا.\nپۆشینی جلوبەرگی سپی لەلایەن ژنانەوە، مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای بیستەكانی سەدەی رابردوو، لەو كاتەی لە ئەمەریكا ژنان مافی بەشداری كردنیان لە هەڵبژاردن نەبووە و مافی دەنگدانیان نەبوو.\nلە كۆبوونەوەكەی كۆنگرێس 116 ژن جلوبەرگی سپیان پۆشی بوو پەیامی هاوخەمی و پشتگیری بۆ مافەكانی ژنان لە ناو ئەمەریكایان بە ترەمپ دا كە "بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری مافەكانی ژنان نابین و ئەو مافەی بە دەست هاتووە زۆر بە زەحمەت بووە".\nئەمە یەكەمجار نییە ژنانی كۆنگرێسی ئەمەریكی ئەو هەنگاوە هەڵدەگرن، لە 2017 ئەنجامیان داوە و لە 2018 رەنگی سوویان لەبەر كرد بۆ پشتگیری لە هەڵمەتی "هەروەها منیش" لەسەر گێچەڵی سێكسی دژ بە ژنان لەناو هۆلیۆد كە بوو بە پرسی رۆژەڤ و لە زۆر جێگەی تری ئەمەریكا ئاشكرا بوو، تەنانەت لەسەر ئاستی ئەوروپا و وڵاتانی تری دنیاش ئەو هەڵمەتە بەڕێوە چوو.\nپۆشینی جلوبەرگی سپی لەناو ژنانی ئەمەریكا بووەتە نیشانەیەك بۆ گەیاندنی هاوسۆزی و پشتگیری لە مافەكانی ژنان، هیلاری كلنتن لە كاتی كۆنگرەی نیشتمانی دیموكراتەكان لە 2016 جلوبەرگی سپی پۆشی، هەروەها ئەلكساندریا ئوكاسیۆ كاتێك لە بەردەم كۆنگرێس سوێندی یاسایی خوار لە مانگی رابردوو، جلوبەرگی سپی لەبەر كرد.\nگوتاری ساڵانەی سەرۆكی ئەمەریكا، گوتارێكی دەستوورییە و دەبێت هەموو ساڵێك سەرۆك ئەو گوتارە پێشكەش بكات.\nبەرانبەر بەو ژمارە زۆرە سپی پۆشە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا گوتی "ژمارەی ژنان لەناو هێزی كاریگەر زیادی كردووە و ئێستە ژنان لە كۆنگرێس ژمارەیان لە هەموو كات زیاترە". قسەكانی ترەمپ وایكرد هەموو ژنان چەپڵەی بۆ لێ بدەن، بەوانەی نەیاری سیاسەتەكانی سەرۆكی ئەمەریكاشن.\nكچانى ڤه‌نزوێلا ده‌ستبه‌ردارى جوانییه‌كه‌یان ده‌بن\nئەلیسا نوێترین به‌رهه‌مى بڵاو كرده‌وه\nتەنیا: ڕاگەیاندنی كوردی گرنگی بە ڕووخساری ژن دەدات


پۆلیسی فه‌لوجه هه‌وڵه‌كانی داعش بۆ راووڕووت داده‌پڵۆسێت\nئه‌ندامانی داعش و بانده‌كانی تاوانكاری هه‌وڵده‌ده‌ن پاره په‌یدابكه‌ن له‌ڕێی راووڕووت و به‌زۆر پاره سه‌ندنه‌وه، به‌ڵام پۆلیس كارده‌كات بۆ رێگریلێكردنیان.\nعه‌لا حه‌سه‌ن له به‌غدا\nوێنه‌یه‌ك له 3 كانونی دووه‌می 2017 گیراوه له فه‌لوجه، عه‌قید جه‌مال جومه‌یلی پیشانده‌دات، كه فه‌رمانده‌ی پۆلیسه له‌م شاره‌ی خۆرئاوای عێراق. [سه‌باح عه‌رعه‌ر\_ئاژانسی فرانس پرێس]\nئه‌ندامانی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش) و بانده‌كانی تاوانكاری چه‌ندین هه‌وڵی راووڕووت و به‌زۆر پاره‌سه‌ندنیان داوه له شاری فه‌لوجه له پارێزگای ئه‌نبار، به‌رپسانی ناوخۆ به دیارونایان وت.\nله یه‌كێك له‌و هه‌وڵانه‌دا، كه له ژماره 31 ی گۆڤاری قه‌زا (یاسا \_ القضاء)دا تۆماركراوه، پۆلیسی فه‌لوجه بۆسه‌یه‌كی دانابوو به‌پشتبه‌ستن به زانیاریی به‌ده‌ستهاتوو، تێیدا سه‌ركرده‌یه‌كی داعشی ده‌ستیگیركردبوو كه هه‌وڵیدابوو به‌زۆر پاره له كاسبكارێكی ده‌وڵه‌مه‌ند بسێنێت.\nئه‌و سه‌ركرده‌یه‌كی داعش به‌رپرسی میدیای گروپه‌كه بووه كاتێك فه‌لوجه‌ی له‌ژێرده‌ستدا بوو، دوای رزگاركردنی گه‌ڕابووه‌وه بۆ شاره‌كه، به‌گوێره‌ی گۆڤاره‌كه، كه له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی باڵای یاسای عێراقه‌وه بڵاوده‌كرێته‌وه.\nبه‌گوێره‌ی گۆڤاره‌كه ئه‌و سه‌ركرده‌یه له‌گه‌ڵ دوو هاوكاریدا كاریده‌كرد.\nله گۆڤاره‌كه‌دا هاتووه كه هه‌رسێكیان په‌یامێكی هه‌ڕه‌شه‌یان ناردووه بۆ كاسبكاره‌كه‌ی فه‌لوجه و داوای پاره‌یان لێكردووه، پێیانوتووه كه ده‌بێت كۆمه‌كی داعش بكات یان رووبه‌ڕووی مه‌رگ ده‌بێته‌وه. دواتر ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌ی داعش ددانی به‌وه‌دا ناوه كه ئه‌وه سێهه‌مین ئۆپه‌راسیۆنی له‌و جۆره بووه كه ئه‌نجامی دابوو.\nهه‌روه‌ها ته‌قه‌مه‌نی ده‌ستكردیان له‌نزیك ماڵی كاسبكاره‌كه چاندبوو تا بیترسێنن، به‌ڵام نه‌ته‌قییه‌وه.\nسه‌ركرده‌كه‌ی داعش داوای 10,000 دۆلاری له كاسبكاره‌كه كردبوو. ئه‌و شوێنه‌ی له‌سه‌ری رێكه‌وتبوون بۆ پێدانی پاره‌كه، كه چه‌ند جارێك گۆڕیبوویان، له‌نزیكی رێستۆرانتێك بوو كه كاسبكاره‌كه پاره‌ی "فدیه"كه‌ی له‌وێ دانابوو، پاشان رۆیشتبوو.\nسه‌ركرده‌كه‌ی داعش چووبوو به‌ره‌و پاره‌كه و بۆیده‌ركه‌وتبوو كه سندوقه‌كه به‌تاڵه. له هه‌موو لایه‌كه‌وه پۆلیس په‌یدابوون و ده‌ستبه‌جێ ده‌ستگیریانكرد.\nداعش ئێستا 'نائومێده'\nفه‌رمانده‌ی پۆلیسی فه‌لوجه، عه‌قید جه‌مال جومه‌یلی، به دیارونای وت ئه‌م هه‌وڵی پاره‌سه‌ندن و ده‌ستگیركردنه ته‌نها رووداوی له‌و شێوه‌یه نیه.\nوتی: "دانیشتوانی فه‌لوجه كه له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریزمدان بوێریی ئه‌وه ده‌كه‌ن هاوكاریی پۆلیس بكه‌ن به پێدانی زانیاری ده‌رباره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی هه‌وڵده‌ده‌ن به‌زۆر پاره‌یان لێبسێنن."\nوتیشی داعش ئێستا هه‌موو سه‌رچاوه‌كانی دارایی له‌ده‌ستداوه و پاشماوه‌كانی گروپه‌كه ئێستا كورتبوونه‌ته‌وه بۆ هه‌وڵدانی نائومێدانه بۆ به‌زۆر پاره‌سه‌ندن.\nئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای ئه‌نبار، فه‌هد میشعان، وتی بانده‌كانی تاوانكارییش زۆر له دانیشتوان ده‌كه‌ن بۆ پاره‌دان و ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد كه هاوكاریكردن له‌گه‌ڵ دانیشتوان بووه‌ته پێویستییه‌ك بۆ ده‌ستنیشانكردنی ئه‌و تاوانكارانه و كۆتاییهێنان به‌م كێشه‌یه.\nمیشعان به دیارونای وت قه‌ڵاچۆكردنی كێشه‌ی راووڕووت و به‌زۆر پاره‌سه‌ندن كۆمه‌كده‌كات به ئابوریی ئه‌نبار، چونكه وه‌به‌رهێنه‌ران له‌و شارانه دوورده‌كه‌ونه‌وه كه كێشه‌ی ئه‌منیه‌تیان تێدایه.\nوتی: "ئێستا ئه‌نبار ئاماده‌یه ده‌رگاكانی بكاته‌وه به‌ڕووی وه‌به‌رهێنه‌راندا، به‌تایبه‌تی له كشتوكاڵ و ده‌رهێنانی كانزاكان و به‌رهه‌مهێنانی شوشه و بواره‌كانی تردا."\nپێویست به كۆمه‌كی حكومه‌ت هه‌یه\nئابوریناس نه‌بیل جه‌عفه‌ر به دیارونای وت كه پێویسته حكومه‌تی عێراق پشتگیریبكات له ئابوریی شاره رزگاركراوه‌كان بۆ چاككردنی باری ژیاریی دانیشتوانیان.\nوتی ئاستێكی به‌رزتری خستنه‌سه‌ركاری لاوان دووریانده‌خاته‌وه له په‌یوه‌ندیكردن به گروپه تیرۆریستیه‌كان و بانده‌كانی تاوانكارییه‌وه.\nوتیشی: "ئه‌وه ئه‌ركی سه‌رشانی حكومه‌ته كه رۆڵێكی ناوه‌كی ببینێت له پشتگیریكردنی بواری تایبه‌تدا به هه‌موو رێگایه‌ك له هه‌موو عێراقدا و به‌تایبه‌تیش له ناوچه رزگاركراوه‌كاندا."\nوتی به‌شێك له‌و پشتگیرییه‌ش بریتییه له مسۆگه‌ركردنی هه‌لی كار كه رۆڵی ده‌بێت له هێنانه‌كایه‌ی ئاستێكی به‌رزتری ئاسایش و سه‌قامگیریدا.


ئەنجوومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەنجوومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان دامەزراوەیەکی یاسایی و دادوەرییە، لە ڕێگەی دادگای کارگێڕی و دەستەی بەرزەفتکردنی فەرمانبەرانی ھەرێمەوە، دەسەڵاتی کاری دادبینی ھەیە، لەلایەکی تر کاری داڕشتن و وردبینی بۆ پڕۆژە یاساکان دەکات، یاخود ڕاوێژ و ڕای یاسایی لە سەر ئەو بابەتانەی کە لەلایەن دەزگاکانی حکوومەتەوە، ئاراستەی دەکرێت، دەردەبڕێت، بەو جۆرەش خۆی لە ئاوێزەی ئەنجامدانی کاری یاسایی دەبینێتەوە.\nئەنجوومەنی شوورا بەپێی یاسای ژمارە «١٣» ساڵی ٢٠٠٧، یاسای وەزارەتی داد، لەڕووی کارگێڕیەوە لکێنراوە بە وەزارەتی داد. ئەم ئەنجومەنە ئەرک و کار و ئامانج و پێکھاتەکانی بەپێی یاسای ژمارە «١٤» ساڵی ٢٠٠٧، یاسای ئەنجوومەنی شوورای ھەرێم ڕێکخراوە و ڕاییدەکات.\n١ پێکھاتەکانی ئەنجوومەنی شوورا\n١.١ دەستەی سەرۆکایەتی\n١.٢ دەستەی گشتی\n١.٣ دادگای کارگێڕی\n٢ شێوازی کاری ئەنجوومەنی شوورا\nپێکھاتەکانی ئەنجوومەنی شوورا[دەستکاری]\nئەم دەستەیە پێکھاتووە لە سەرۆکی ئەنجوومەنی شوورا، جێگری سەرۆک و کۆنترین ڕاوێژکار.\nئەرکەکانی بریتییە لە دانانی پلان، سیستەمی کارکردن و کاندیدکردنی کەسانی بە توانا بۆ پۆستی ڕاوێژکاری یاریدەدەر، دیاریکردنی ئەندامانی «ڕاوێژکار» دەستەی بەرزەفتکردن و تاوتوێکردنی ئەو بابەت و کێشانەی کە گرنگن، کۆبوونەوەکانی بە پێی پێویست ئەنجامدەدات.\nدەستەی گشتی گەورەترین و گرنگترین دەستەیە لە ئەنجوومەنی شوورای ھەرێم، پێکھاتووە لە سەرۆکی ئەنجوومەن، جێگری سەرۆک، ڕوێژکاران و ڕاوێژکارانی یاریدەدەر. ئەم دەستەیە سێ ئەرکی گرنگی لە ئەستۆدایە، کە ئەمانەن:\nئەو بڕیارانەی کە لەلایەن دادگای کارگێڕی یاخود دەستەی بەرزەفتکردن دەردەچێت و یەکێک لە لایەنەکانی داواکە یاخود ئەندامی داواکاری گشتی بە یاسایی و دادپەروەری نازانێت، ئەوا دەتوانێت لەلای دەستەی گشتی تانەی لێ بدات، ئەو کات دەستەی گشتی وەکوو دادگای پێداچوونەوە کاری پێداچوونەوە بۆ بڕیارەکە ئەنجامدەدات و لە ڕاست و دروستی دەکۆڵێتەوە، لە پاشان بریاری پێویستی لە بارەوە دەردەکات.\nئەنجامدانی کاری داڕشتن و وردبینی بۆ پڕۆژەیاساکان، کە لەلایەن دەستگاکانی حکوومەتی ھەرێم ئاراستەی دەکرێت.\nدەربڕینی ڕاوێژ و ڕای یاسایی لەسەر ئەو بابەتانەی کە لەلایەن وەزارەت و فەرمانگە نەبەستراوەکان بە وەزارەت ئاراستەی دەکرێت. کۆبوونەوەکانی خۆی ھەموو ھەفتەیەک و بەپێی پێویست، بە ئامادەبوونی ھەموو ئەندامان یان سێ لەسەر چواری ئەندامان ئەنجام دەدات.\nئەم دادگایە لە لایەن دەستەیەک لە دادوەری پسپۆر و شارەزا ھەڵدەسوڕێنرێ و پێی دەوترێ دەستەی بەرزەفتکردی فەرمانبەران. دەستەی بەرزەفتکردنی فەرمانبەرانی ھەرێم: دەستەی بەرزەفتکردن پێکدێت لە جێگری سەرۆک و دوو ڕاوێژکار، کە لەلایەن دەستەی سەرۆکایەتی دیاریدەکرێن. سەیری ئەو داوایانە دەکات، کە لە ماددەی «١٣» یاسای ئەنجومەنی شوورادا ھاتووە، بەم شێوەی خوارەوە:\nسەیرکردنی دروستی ئەو فەرمان و بڕیارە کارگێڕیانەی کە لە فەرمانبەران و دەستەکان لە فەرمانگەکانی ھەرێم دەردەچن لەدوای بەرکاربوونی ئەم یاسایە، کە لایەنێک دەست نیشان نەکراوە بۆ تانون لێدانی لەسەر تانوت لێدانێکی خاوەن ئەگەری بەرژەوەندیی، تەنیا ئەوەندە بەسە کە ترسی ئەوە لە گۆڕێدا ھەبێت کە زیان بەر لایەنی بەرژەوەندیدار بکەوێ.\nیەکلاکردنەوەی تانوتە تایبەتەکان بە ھەڵبژاردنی دەستە خۆجێیییەکان.\nیەکلاکردنەوەی ئەو داوایانەی کە دەستەکان و کەسەکان پێشکەشی دەکەن بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیارە کارگێڕییە کۆتایییەکان.\nداواکانی قەرەبووکردنەوە لەو زیانانەی کە لە ئەنجامی بڕیارە کارگێڕییەکانی بە نایاسایی دەرچوون.\nتانووتدان لە بڕیارە کۆتایییەکانی کە لە لایەنە کارگێڕییەکانەوە دەرچوون لەبارەی کێشەکانی باج و ڕەسم بەپێی ئەو یاسایەی کە چۆنیەتیی سەیرکردنی ئەو ناکۆکیانە ڕێکدەخات.\nتانووتدان لە ڕەتکردنەوە یان کارنەکردنی فەرمانبەر یان دەستەی فەرمانگەکان و دەزگاکانی ھەرێم لەبارەی دەرکردنی بڕیارێک یان فەرمانێک کە پێویست بوو لە سەری لە ڕووی یاساییەوە بیکات.\nشێوازی کاری ئەنجوومەنی شوورا[دەستکاری]\nبەشێوەیەکی گشتی ئەنجوومەنی شورای ھەرێمی کوردستان دوو شێوازی کار ئەنجام دەدات، یەکەم کاری قەزائی، دووەمیان کاری یاساییی تەشریعی، بەم شێوەی خوارەوە:\nداڕشتن و وردبینیکردنی پڕۆژەیاساکان: ئەمەش کارێکی یاسایی پڕوفیشناڵە کە بۆ ئەم مەبەستە چەندین دادوەر، پسپۆری یاسایی و قەزائی ئەم کارە ئەنجام دەدەن.\nڕادەربڕینی یاسایی: کارێکی یاسایی تایبەتمەندە.\nسەیری ئەو داوایانە دەکات کە لە ماددەی «١٣» یاسای ئەنجومەندا ھاتووە: ئەمە کارێکی قەزائییە و لە لایەن چەند دادوەرێکی پایە بەرز و زانا و پسپۆر. «دەستەی بەرزەفتکردن» ئەنجام دەدرێت و سەیری ئەو داوا و کێشانە دەکات، کە لە ئەنجامی پیادەکردنی یاسای ڕاژەی شارستانیی فەرمانبەران سەرھەڵدەدەن. واتا بوونی دادگای کارگێری لەنێو پێکھاتەکانی ئەنجوومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان کە یەکێکە لە دەزگاکانی وەزارەتی داد سەر بە دەسەڵاتی تەنفیزی وای کردووە کە دەسەلاتی دادوەری لە کوردستان دوولایەنەبێ، لایەنی قەزائی یاسایی و لایەنی قەزای کارگێری.\nلەڕووی کاری تەشریعیەوە ئەنجوومەنی شووری ھەرێمی کوردستان بەپێی پێویست و داوای لایەنە پەیوەندارەکان ساڵانە چەندین یاسا ھەموار و تەشریع دەکات یاخود پڕوژەیاسا ڕاییی دەکات یاخود ھەڵی دەوەشێننەوە.\nهەموو شتێک لەباره‌ی ئەنجومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان[بەستەری مردووی ھەمیشەیی]، باسنیوز، ١٧ی ئابی ٢٠١٥.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئەنجوومەنی_شوورای_ھەرێمی_کوردستان&oldid=663872»\nدامەزراوەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٣:١٧ی ٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


ئه‌مه‌ریكا زه‌لكاوی عێراق بۆ ئێران به‌جێده‌هێڵێت\nKurdistan24 هه‌ولێر 20:47 2021/08/11\nئه‌سیل نوجێفی، پارێزگاری پێشووی نه‌ینه‌وا\nئه‌سیل نوجێفی، پارێزگاری پێشووی نه‌ینه‌وا، له میانی به‌شداریكردنی له "ژووری هه‌واڵی كوردستان24" رایگه‌یاند، دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، پێویسته وڵاتانی هه‌رێمایه‌تی له باره‌ی كێشه‌كانی ناوچه‌كه‌وه بگه‌نه له‌یه‌ك تێگه‌یشتن. گوتیشی: هه‌ڵبژاردن له واده‌ی خۆیدا ده‌كرێت و كێشه‌كان له دوای هه‌ڵبژاردن روو له ته‌قینه‌وه ده‌كه‌ن. ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌شكرد، دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، ئێران و توركیا له باره‌ی چاره‌نووسی په‌كه‌كه‌وه گفتوگۆ ده‌كه‌ن و هه‌وڵی چاره‌سه‌كردنی ئه‌و كێشه‌یه ده‌ده‌ن، به بێ ئه‌وه‌ی ره‌چاوی به‌رژه‌وه‌ندی و داواكاری عێراق بكه‌ن. له باره‌ی عێراقیشه‌وه گوتی: ئه‌مه‌ریكا زه‌لكاو بۆ ئێران به‌جێده‌هێڵێت.\nپوخته‌ی گفتوگۆی بێژه‌ری دیاری كوردستان 24 فه‌رهاد ره‌سووڵ، له‌گه‌ڵ ئه‌سیل نوجێفی:\nكوردستان 24: كێشه‌ی په‌كه‌كه چۆن چاره‌سه‌ر ده‌كرێت\nئه‌سیل نوجێفی: بێگومان په‌كه‌كه بوونی هه‌یه و كێشه‌یه و بابه‌ته‌كه له توانای عێراق ده‌رچووه، له ئاستی ئێران و توركیا چاره‌سه‌ر بكرێت، ره‌نگه عێراقیش به‌شێك بێت له چاره‌سه‌ر. له‌و نێوه‌دا لایه‌نی كوردیی، ره‌نگه لایه‌نێك نه‌بێت له چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كه‌دا، ئه‌مڕۆ قسه له‌و باره‌یه‌وه ده‌كرێت، به تایبه‌ت دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا له ناوچه‌كه‌دا، له كۆتایی ئه‌مساڵ، ئێران و توركیا ره‌نگه قسه له‌سه‌ر ئه‌و چاره‌سه‌ر بكه‌ن، به بێ ره‌چاوكردنی داواكاری عێراق، به‌غداش به‌شێك ده‌بێت له چاره‌سه‌ر.\nكوردستان 24: پێت وایه هه‌ڵبژاردن له واده‌ی خۆیدا بكرێت.. ئایا هیچ ده‌گۆڕێت، ئه‌گه‌ر بكرێت؟\nئه‌سیل نوجێفی: تێبینیمان كردووه، له 2003ه‌وه تا ئێستا هیچ هه‌ڵبژاردنێك نه‌كراوه، گه‌ل پێی رازی بووبێت. لایه‌نه‌كان ناڕازی بوون، له كۆتاییدا ئه‌نجامه‌كان راده‌گه‌یه‌ندرێت، ئه‌گه‌ر چی رێژه‌ی به‌شداری زۆریش نه‌بێت، وه‌ك هه‌ڵبژاردنی رابردوو. پێم وایه هه‌ڵبژاردن له كاتی خۆیدا ده‌كرێت. دوای هه‌ڵبژاردن چه‌ندین لایه‌ن ئه‌نجامه‌كان قبوڵ ناكه‌ن و ره‌نگه بڕژێنه شه‌قامه‌كان و جموجووڵ بكه‌ن و كاریگه‌ری درووست بكه‌ن و ره‌نگه شه‌ڕ و كێشه له نێوان گرووپه چه‌كدارییه‌كان درووست بێت.\nهه‌ڵبژاردن له واده‌ی خۆیدا ده‌كرێت و دوای هه‌ڵبژاردن عێراق رووبه‌ڕووی كێشه ده‌بێته‌وه، نه‌ك پێش هه‌ڵبژاردن.\nكوردستان 24: باستان له هاتنه ناوه‌وه‌ی توركیا كردبوو، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا بكشێته‌وه؟\nئه‌سیل نوجێفی: من به‌م شێوه‌یه نه‌موتووه، به‌ڵام ده‌ڵێم، كاتێك ئه‌مه‌ریكا ده‌كشێته‌وه، ده‌بێت وڵاتانی ناوچه‌كه دۆخی ناوچه‌كه رێكبخه‌نه‌وه. ته‌نگژه‌یه‌ك له ته‌واوی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هه‌یه، پێم وایه وڵاتانی ناوچه‌كه ده‌بێت خۆیان گفتوگۆ له ناو خۆیان بكه‌ن بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌م كێشانه.\nئێران و توركیا دوو جه‌مسه‌ری سه‌ره‌كین له عێراق و ناوچه‌كه. دوای ئه‌مه‌ریكا ده‌بێت رۆڵی توركیا هه‌بێت له عێراق و ته‌واوی ناوچه‌كه‌دا. ئه‌مه‌ریكا به‌ره به‌ره ناوچه‌كه جێده‌هێڵێت، بۆ خه‌ڵكی ناوچه‌كه.\nكوردستان 24: پرسیار: ئه‌گه‌ر توركیا بێت، شتێك ده‌مێنێته‌وه به ناوی عێراق؟\nئه‌سیل نوجێفی: پێم وا نییه له رووی سه‌ربازییه‌وه توركیا ده‌ستوه‌ردان بكات له عێراق، توركیا خۆی ئه‌وه‌ی ناوێت، به‌ڵام توركیا كاریگه‌ری ده‌بێت له ناوچه‌كه‌دا، به تایبه‌تی له رووی فشاری سیاسی و ئابووری و هێزی نه‌رمه‌وه.\nچه‌ندین كێشه هه‌یه رووبه‌ڕووی ئێران بووه‌ته‌وه و پێویستی به گفتوگۆ هه‌یه له‌گه‌ڵ توركیا، بۆ نموونه ئه‌وه‌ی له ئه‌فغانستان رووده‌دات.\nپێشم وا نییه، توركیا له داهاتوویه‌كی نزیكدا ده‌ستوه‌ردان له كاروباری ناوخۆی عێراق بكات.\nكوردستان 24: ئایا كۆنگره‌ی به‌غدا مه‌به‌ست لێی چییه؟\nئه‌سیل نوجێفی: ئه‌م كۆنگره‌یه‌ی كه بڕیاره ببه‌سترێت، ئه‌مه هه‌وڵێكی عێراقییه. دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، پێویسته كێشه‌كانی ناوچه‌كه له نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه چاره‌سه‌ر بكه‌ن. ئه‌مه هه‌وڵێكه بۆ ئه‌و مه‌به‌سته. جه‌مسه‌ری قه‌ته‌ر و توركیا و له به‌رامبه‌ردا جه‌مسه‌ری ئێران پێویسته گفتوگۆ له باره‌ی كێشه‌كان بكه‌ن.\nمه‌زنده‌ی من وایه ئێرانیش ده‌یه‌وێت له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكرێن. له به‌رژه‌وه‌ندی ئێران نییه ره‌وشه‌كه تێكبچێت و له ده‌ست ده‌ربچێت، چونكه دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، ئه‌گه‌ر كێشه‌كان له گرێژنه ده‌رچوون، ئێران زۆر زیانی به‌رده‌كه‌وێت و به‌رژه‌وه‌ندی ئێران له‌وه‌دایه دۆخه‌كه هێور بكرێته‌وه و له كۆنترۆڵ ده‌رنه‌چێت.\nكوردستان 24: دوای هه‌ڵبژاردن پێكدادان له نێوان میلیشیا شیعه‌كان یان لایه‌نه‌كانی دیكه‌دا درووست ده‌بێت؟\nئه‌سیل نوجێفی: به‌ڵێ ئه‌مه ئه‌گه‌رێكی به‌هێزه. ئه‌گه‌ری پێكدادان و ململانێ هه‌یه و راسته ئێران كۆنترۆڵی گرووپه‌كانی كردووه، ئه‌وانیش خۆیان به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تیان هه‌یه و ره‌نگه له ژێر كۆنترۆڵی ئێرانیش نه‌بێت. به‌رژه‌وه‌ندیان له گه‌نده‌ڵی و ناسه‌قامگیری هه‌یه، بۆیه شتێكی چاوه‌ڕوانكراوه، گرژی و ئاڵۆزی رووبدات، ئه‌گه‌ر له‌یه‌كتێگه‌یشتنێكی هه‌رێمایه‌تی بۆ كێشه‌كان نه‌بێت.\nكوردستان 24: له ئه‌گه‌ری كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكاییه‌كان چاره‌نووسی عێراق به كوێ ده‌گات؟\nئه‌سیل نوجێفی: به مه‌زنده‌ی من ئه‌مه‌ریكا كاتێك له عێراق ده‌كشێته‌وه تا كۆتایی ساڵ، عێراق وه‌ك زه‌لكاوێك به‌جێده‌هێڵێت، كه ئێرانییه‌كان تێیدا مه‌له ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی له 2003 ئێران كردی به‌رامبه‌ر به ئه‌مه‌ریكا. پێم وایه ئه‌مه‌ریكا هه‌مان شت ده‌كات له عێراقدا، كاتێك ده‌كشێته‌وه، ره‌نگه پشێوییه‌كی زۆر رووبدات. ئێران ده‌یه‌وێت ئه‌و پشێوییه روو نه‌دات، ئه‌گه‌ر ئێران سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو له كۆنترۆڵكردنی ئه‌و ره‌وشه، زۆر زیانی به‌رده‌كه‌وێت و ره‌نگه قورس بێت ره‌وشه‌كه وه‌ك خۆی لێ بێته‌وه.


رێکخراوی ئاشتی، بۆ مافەکانی مرۆڤ ماوەی زیاتر لە هەشتا رۆژە فەرهاد پیرباڵ له زیندانه - رێکخراوی ئاشتی، بۆ مافەکانی مرۆڤ\nماوەی زیاتر لە هەشتا رۆژە فەرهاد پیرباڵ له زیندانه\nرێكخراوی ئاشتی بۆ مافەكانی مرۆڤ\nنوسەرێک نامەیەکی کراوە ئاڕاستەی سەرۆکایەتیی زانکۆی سەڵاحەدین و وەزیری خوێندنی باڵای هەرێم و مامۆستایانی بەشی کوردیی سەڵاحەدین دەکات‌و گازندەی ئەوەیان لێدەکات کە ماوەی زیاتر لە هەشتا رۆژە فەرهاد پیرباڵ له زیندانه‌و ئەوان بێدەنگن.\nرێكخراوی ئاشتی : حەمە مەنتک لە نامەیەکی کراوەدا کە بۆ سەرۆکایەتیی زانکۆی سەڵاحەدین و وەزیری خوێندنی باڵای هەرێم و مامۆستایانی بەشی کوردیی سەڵاحەدینی نووسیوە گلە و گازندەی کردووە کە بۆ هێندە و هێندە کەمتەرخەمن بەرانبەر بە فه‌رهاد پیرباڵ.\nناوبراو ده‌ڵيت ”ماوەی پتر لە هەشتا رۆژە یەکێك لە کاریگەرترین ئەکادیمیستەکانی زانکۆی سەڵاحەددین لە زیندانە. فەرهاد پیرباڵ، ئەو کەسەی لە سەردەمێكدا بە خۆی و بڕوانامەکەیەوە لە ئەوروپاوە هاتەوە کوردستان، زۆربەی ئەکادیمیستەکانی زانکۆی سەڵاحەددین بۆ ئەورووپا کۆچیان دەکرد. ئەو لە سەردەمێکدا بە کەڵکی وەزارەتی خوێندنی باڵا و زانکۆی سەڵاحەدین هات، خەڵک وازیان لە خوێندن دەهێنا و بۆ پاروویێک نان رێی قاچاخیان بۆ گەیشتن بە تاراوگە دەگرتەبەر”.\nئاماژه به‌وه‌ش ده‌کات ”فەرهاد پیرباڵ بە هەموو خاسیەتەکانیەوە بەشێکە لە کورد، موڵکی هەموو کوردیشە. بمانەوێ و نەمانەوێ بیرمەندە. سەت مخابن وەزیری خوێندنی باڵا و سەرۆکایەتیی زانکۆی سەڵاحەدین و سەرۆکی بەشەکانی زمانی کوردی لەو زانکۆیە لە ئاست بەندکردنی ئەو نووسەر و ئەکادیمیستە بێدەنگن. راستە بە هەموو پێوەرێک ئەو تاوانێکی کردووە و موڵک و ماڵی خەڵکی سووتاندووە، خاوەن موڵکیش حەقی خۆیەتی داوای مافی خۆی بکاتەوە. بەڵام ئەوەی فەرهاد پیرباڵ کردی، ئەنجامی ئەو فشارە کۆمەڵایەتی و دەروونییانە بوو کە دەمێکە ئەم پیاوە بەرەنگاری دەبێتەوە”.\nرۆژێك ئێوە نەچوون بە دەم گرفت و کێشەکانیەوە، بەڵکوو لە زۆر باردا زانکۆی سەڵاحەدین رۆڵی هەبووە لە قووڵترکردنەوەی گرفتەکانی ئەم نووسەرە، چۆن؟ پێش ئەوەی زیندانی بکرێت، وتی “مووچەی پێنج مانگیان پێنەداوم. ناهێڵن وانە بڵێمەوە.” ئەمە شەڕی دەروونی نەبێت، چییە؟!\nحەمە مەنتک لە نامەکەیدا دەڵێت: “فەرهاد پیرباڵ تاکە ئەکادیمیستە پێوەندیی لە نێوان زانکۆ و دەرەوەی زانکۆ دروست کرد. ئەو بوو پێوەندیی نێوان مامۆستا و قوتابیی تۆخ کرد. کەم مامۆستای بەشەکانی زمانی کوردی هەیە، پیرباڵ وانەی پێ نەگوتبێت، یان کتێبەکانی ئەوی وەکوو پرۆگرام نەخوێندبێت. بەڕێزان وەزیری خوێندنی باڵا، سەرۆکایەتی زانکۆی سەڵاحەدین کام مامۆستای زانکۆتان هێندەی فەرهاد پیرباڵ کتێبی لە پسپۆڕیی خۆیدا چاپ کردووە؟ کام مامۆستای بەشی زمانی کوردی هەیە هێندەی فەرهاد پیرباڵ کتێبی چاپ کردبێت و لە خەمی زانکۆدا بووبێت؟ بەڵام کەستان رۆژێک لە رۆژان لە خەمی ئەم نووسەرەتان نەپێچاوەتەوە، رۆژێك سەردانیتان نەکردووە. تەنانەت هیچ ئەکادیمیستێک نەبووە وەکوو ئەو بوێر بێت و بە ئاشکرا هەڵوێستەکانی خۆی لەبارەی ئایین، سیاسەت، دەسەڵات، کولتوور و کۆی بوارەکانی دیکە دەربڕیبێت. ئەگەر لەگەڵ شێوازی دەربڕین و ئایدیۆلۆجیا و بیرکردنەوەی ئەویش نەبووبێتن، وەکوو ئەرکێکی کارگێڕی و ئەخلاقی و مرۆڤایەتی دەبوو لە پشت ئەم نووسەرە بن. راستە ئەو تاوانێکی کردووە، بەڵام خۆ کەرکووکی نەفرۆشتووە، گەندەڵیی لە نەوت و داراییی حکوومەتدا نەکردووە. ئەگەر بە بڕێک لەو داهاتەیش بێت کە ئێوە لە شاندکردن بۆ وڵاتان خەرجی دەکەن، هاوکاریی بکەن چی لە زانکۆ کەم دەبێتەوە. ئاخر ئەو کەمی بۆ زانکۆی سەڵاحەدین نەکردووە. هەرنا وەکوو پێشنیازێك بۆ سەرۆکایەتیی زانکۆی سەڵاحەدین، لە چاپخانەی زانکۆ هێندێك لە کتێبەکانی ماڵی وەفایی چاپ بکەن، بۆ ئەوەی ئەویش لە هێندێك مافەکانی خۆی خۆش بێت.\nله نامه‌که‌یدا ئه‌وه‌ش هاتووه ”ئەو کات دەبێتە پاڵپشتییه‌ک بۆ فەرهاد پیرباڵ، دەبێتە مۆدێلێک بۆ ئەوەی مامۆستایانی دیکە هەست بکەن زانکۆ هەمیشە لە پشتیانەوەیە. کوان مامۆستایانی بەشەکانی زمانی کوردی، ئەگەر هەریەکەی پەنجا دۆلار لە مووچەکەی بدات، دەتوانن کۆمەکی فەرهاد پیرباڵ بکەن، چوونکە کەم مامۆستا هەیە فەرهاد پیرباڵ بە نووسین و وانەپێگوتن و لە جیاتی وان هەڵوێست وەرگرتن چاکەی بەسەرەوە نەبێت. شتێکی ناسروشتییە تاکوو ئێستا وەزیری خوێندنی باڵا، سەرۆکایەتیی زانکۆی سەڵاحەددین سەردانی ئەم ڕۆشنبیر و ئەکادیمیستەیان نەکردووە. کۆی مامۆستایانی بەشەکانی زمانی کورد هەڵوێستیان نەبووە. فەرهاد پیرباڵ هی هەموومانە، کەواتە هەموومان دەبێ هوشیاریی ئەوەمان هەبێت، بتوانین لە ڕووی کۆمەڵایەتی و دەروونییەوە کۆمەک بەو نووسەر و ئەکادیمیستە بگەیەنین، نەک هێندێک بە حەوجەی سیاسی، هێندێك بە بەهانەی ئایدیۆلۆجی و لە هەمووی ناخۆشتر نەوێران لە ترسی حزب خۆیان لە کەیسی ئەم نووسەرە نەدەن”.\nتاگەکان : Ashti Ashti Human Rights azadi farhad pirbal پرسی ئازادی ڕێكخراوی ئاشتی ڕێكخراوی ئاشتی بۆ مافەكانی مرۆڤ\nمۆڵه‌تی به‌خێوكه‌ر چییه؟ چۆن وه‌رده‌گیرێت؟


بەوێنە: هێنانەوەى فایلە سڕاوەکانى کۆمپیوتەر – کەی ئای تی ئێن\nبابەتی گرینگ 29, ئازار 2015\nبەوێنە: هێنانەوەى فایلە سڕاوەکانى کۆمپیوتەر\nسڵاو فێرخوازانى کەى ئاى تی ئێن. پێمان باشبوو لەم بابەتەدا تیشک بخەینە سەر بەرنامەیێکى بەهێز بۆ هێنانەوەى فایلە سڕوەکانى کۆمپوتەر، کە ئەویش بەنامەى “Recuva”یە و بەرهەمى کۆمپانیاى Piriformـە کە جگە لەم بەرهەمە چەندین بەرهەمى بەهێزیترى هەیە. کارى بەرنامەى “Recuva” بریتیە لە هێنانەوەى ئەو فایلانەى کە لەسەر کۆمپیوتەر سڕاونەتەوە بە شێوەیەکى سەرکەوتوو. بەرنامەکە لە توانایدایە بەدواى گشت جۆر فۆرماتێکى فایل بگەڕێت، جا فایلەکە وێنە یاخود ڤیدیۆ بێت یانیش بەرنامە و داتا و دەقى نووسراو…هتد. ئەوەى ئەو بەرنامەیەى جیاکردۆتەوە لە بەرنامەکانى تر بریتیە لەوەى کە پێویستى بە سڕیاڵ نییە بۆ چالاککردن.


“بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە” لە وەرگێڕانێکی نوێدا – دانا ڕەئووف\nخوێندنه‌وه و ڕانان\n(نوێکردنەوەی زمان، یان لە چاوەڕوانییەکی بەردەوامدا)\nدەزگای (مۆدانیستە)، کە دەزگایەکی چاپ و بڵاوکردنەوەیە و گرینگی دەدات بە بڵاوکردنەوەی شاکارە کلاسیکییەکانی جیهان، سەرلەنوێ و بە وەرگێڕانێکی نوێوە، شانۆنامە بەنێوبانگەکەی ساموێل بێکێت ١٩٠٦-١٩٨٩ (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە) لە بەرگێکی جواندا بڵاودەکەنەوە. پێنج دەستنووسی ئۆرگیناڵی ئەم دەقەی بێکێت هەیە، ئەمەیش کاری وەرگێڕەکان ئاسان ناکەن و بۆ ئەوەی وەرگێڕانێکی تەواو و نزیک لە دەقە ئۆرگیناڵەکەی بێکێت-ەوە بکەین، پێویستمان بە گەڕان و پشکنینێکی زۆرە. بێکێت ساڵی ١٩٥٢ بەدەم چاوەڕوانی گۆدۆوەی بە زمانی فەڕەنسی نووسیوە. هەر لەسەرەتاوە دەقەکە دەبێتە جێگای سەرنجی ڕۆگەر بلین، کە دەرهێنەرێکی دیاری ئەو دەمە دەبێت و بێکێت متمانەیەکی زۆری پێی دەبێت. ئەم دەرهێنەرە بە نمایش و خوێندنەوەکانی بۆ دەقەکانی (ئەنتۆنان ئارتۆ) ناسرابوو، ئەو دەقانەی لە ژێر ناوی شانۆی توندوتیژدا ناوزەد کرابوون، ئەمە جگە لە دەرهێنانەکانی بۆ دەقەکانی ستریندبێرگ، بە تایبەتیش (سەمای مەرگ)، کە لەو دەمەدا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست هێنابوو.\nڕۆگەر بلین دەیەوێت وەک نمایشێکی سێرک کار لەسەر گۆدۆ بکات، بۆ ئەم مەبەستەیش پانتایی شانۆیەکی بچووک دەستنیشان دەکات و دەیەوێت، ئێستراگۆن و ڤلادیمیر بکاتە دوو لێبوک، کە شانۆنامەکەیش بۆ یەکەمجار لە سێی مانگی یەکی ساڵی ١٩٥٣ لە پاریس و لەسەر شانۆی بابیلۆن، کە شانۆیەکی بچووکە، نمایش دەکرێت، بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو هۆڵەکە پڕ دەبێت لە بینەران. ئەو ستایلە نامۆ و جیاوازەی دەقەکە ناوبانگێکی گەورە بە نمایشەکە دەبەخشێت و خەڵک و ڕەخنەگرەکان باسی ئەزموونێک دەکەن، کە هەرگیز لەوەوبەر نەیاندیوە.\nبێکێت ئامادەی پرۆسەی دەرهێنان و پرۆڤەی ڕۆژانەی نمایشەکە دەبێت، لەم پرۆسەیەدا، ڕۆگەر بلین و بێکێت چەندان گۆڕانکارییان لە دەستنووسەکەدا کردووە و بێکێت هەموو ئەو گۆڕانکارییانەی لە دەقە ئۆرگیناڵەکەدا تۆمارکردووە، بەڵام دواتر کە دەقەکە لە دووتوێی کتێبێکدا دەردەچێت، دەستنووسە ئۆرگیناڵەکە، بێ ئەو گۆڕانکارییانەی لە کاتی مەشق و پرۆڤەکاندا کردوویانە، بڵاودەکرێتەوە. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٦٢دا چاپە ئینگلیزییەکەی گۆدۆ، بەسەرپەرشتیی بێکێت خۆی و دوای پێداچوونەوە و چاکردن و هەڵسەنگاندنی هەموو گۆڕانکارییەکان، بڵاودەکرێتەوە و بێکێت ئاماژە بۆ ئەوەیش دەکات، کە لەمەولا دەبێت ئەم دەقە بکرێتە بنەما و بۆ هەموو نمایشەکان بەکاربهێنرێت.\nبێکێت، کە لە دبلنی پایتەختی ئێرلەند لە دایک بووە، هەر لەسەرەتای ژیانییەوە دبلن بۆ پاریس بەجێ دەهێڵێت و لە دوای جەنگیش وەک وەرگێڕ بۆ گروپێکی خاچی سووری ئێرلەندی لە ناوچەی (نۆرماندی)ی فەرەنسی کاردەکات. دواتر گوتارێک لە نووسینی خۆی، دەربارەی ئەم ناوچەیە بەناوی (پایتەختی کەلاوە) لە ڕادێوی ئێرلەندی دەخوێنێتەوە. لەم گوتارەیدا، باسی دیدی خۆی سەبارەت بە پارچە پارچە بوونی ڕۆحی مرۆڤ و کەلاوە دەرونییەکانی مرۆڤی جەنگ و هەلومەرجەکانی دوای جەنگ دەکات. هەر لەم گوتارەیشەوە چەکەرەی فەلسەفە و ستایل و زمانی بێکێتێکی نووسەر و شانۆنامەنووس دەردەکەوێت. یەکەم بەرهەمیشی، کە بە فەرەنسی دەینووسێت، باسی دوو هاوڕێی لێبوک ده‌کات، کە بەبێ هیچ پلانێک لە بازنەیەکی بۆش و دونیایەکی بێپەروادا دەژین. لە یەکێک لەبەشەکانی ئەم نووسینەدا، دوو کارەکتەرە سەرەکییەکە پێکەوە دەپەیڤێن و یەکێکیان دەڵێت: ئێمە پێویستە یەکێکیان هەڵبژێرین. هاوڕێکەیشی لە وەڵامدا دەڵێت: لەنێوان چی و چیدا؟ ئەویش دەڵێت: (کەلاوە یان ڕوخانێکی تەواو) ئەم وەڵامەیش نابێتە جێگای هیچ سەرسورمانێکی هاوڕێکەی، بەڵکو ئەویش زۆر بێباکانە بەم شێوەیە وەڵامی دەداتەوە: (ئەی ناکرێت بەشێوەیەک لە شێوەکان هەردوو هەڵبژاردەکە لە یەکێکدا کۆبکرێنەوە.) پاش چەند ساڵێک ئەم نووسینە دەبێتە بنەمایەکی گرینگ بۆ دەقی شانۆنامەی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە). دوو کەسی بێلانە، ئێستراگۆن و ڤلادیمیر، کە خۆیان بە دیدی و گۆگۆ بانگی یەکتری دەکەن، لەژێر درەختێکدا چاوەڕوانی کەسێک ده‌که‌ن بەناوی (گۆدۆ)وه. لە کۆتایی پەردەی یەکەمدا، کوڕێکی منداڵکار دێت و پێیان ڕادەگەیەنێت، “کە جەنابی گۆدۆ ڕایسپاردووم پێتان بڵێم، کە ئەم ئێوارەیە نایەت، بەڵام سبەینێ بە دڵنیاییەوە دێت.” پەردەی دووەمیش هەر بە هاتنی کوڕە منداڵکارەکە کۆتایی دێت و سەرلەنوێ ئەوەیان پێڕادەگەیەنێت، کە گۆدۆ نایەت.\nهەروەها لە پەردەی یەکەم و دووەمی ئەم شانۆنامەیەدا، دوو کەسی تر، لەکی و پۆزۆ دەردەکەون. پۆزۆ کەسێکی دەوڵەمەند و دەست ڕۆیشتووە، لەکی-یش خزمەتکارە و بە گوریسێکی درێژەوە بەستراوەتەوە و شتومەکەکانی پۆزۆیش، جانتا و کورسی… هتد هەڵگرتووە. هەندێک جار پۆزۆ بە قامچی لە لەکی دەدات و ناچاریشی دەکات سەمای بۆ بکات. لە پەردەی دووەمدا، کە دەردەکەونەوە، پۆزۆ کوێر بووە و لەکییش کەڕوڵاڵ، چەندین جار بەسەر یەکتردا دەکەون، هەڵدەستنەوە و دەکەونەوە تا لە دواجاردا لە تاریکیدا بزر دەبن.\nئەم دەقە هەر لەیەکەم ڕۆژی نمایشییەوه دەبێتە جێگای گفتوگۆی ناوەندە هونەری و فەرهەنگییەکەی ئەو کاتەی فەڕەنسا و ناوبانگێکی بێ سنوور بەدەست دەهێنێت، گروپەکەیش لە شانۆ بچووکەکەی بابیلۆنەوە، گەشتێکی هونەری بەنێو شار و شارۆچکەکانی فەرەنسا و دواتریش ئەڵمانیادا دەکەن. لێرەوە چیرۆکی سەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە) لەسەر هەموو شانۆکانی جیهان دەست پێ دەکات.\nبێکێت دوای ئەم سەرکەوتنانەی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە) خۆی بیر لە دەرهێنانی دەقەکانی دەکاتەوە و لە ساڵی ١٩٦٤دا، سەرەتا لە فەڕەنسا، دوای ئەوە لە بەریتانیا، ئەمەریکا و ئەڵمانیا دەست دەکات بە دەرهێنانی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە)، هەروەها دەقە شانۆییەکانی تری. ئەم کارە پراکتیکی و کردەییەی بێکێت لەگەڵ دەقەکانی دید و بۆچوونی تری لا دروست کردووە و کەوتۆتە گۆڕانکاری و دەستکاری کردنی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە) و دەقەکانی تریشییەوە. بێکێت ئەو گۆڕانکاریانەی لە بنەمای دەق و دیالۆگ و هەندێک دیمەن و کارەکتەرەکاندا کردوونی، لە دەفتەرێکی تایبەتیدا تۆماری کردوون. دوا دەقی (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە)، کە هەموو گۆڕانکاری و لابردن و خستنە سەر و چاکردنەکان لەخۆ دەگرێت، بە ئەڵمانی و لە ساڵی ١٩٧٥ دا بڵاوکراوەتەوە، کە لە ماوەیەکی کورتدا دەفرۆشرێت و لە کتێبفرۆشەکاندا نامێنێت. بەڵام دواتر، کۆمەڵێک پسپۆر و لێکۆڵەرەوەی بواری بێکێت و ڕەخنەگری ئەدەبی، دەکەونە ساخکردنەوە و بەراوردکردنی هەموو دەستنووس و چاپکراوەکان، هاوکات فایلی دەرهێنانەکانی بێکێت، کە هەموو تێبینی و گۆڕانکارییەکانی تیا تۆمارکردووە. ئەنجامی کارەکەیشیان لە ساڵی ١٩٨٨دا چاپکردن و بڵاوکردنەوەی کتێبێک دەبێت بە ناوی (بێکێت لە شانۆدا).\nوەرگێڕانە سوێدییەکە، کە لەلایەن (ماگنووس هێدلوند) Magnus Hedlund کراوە، گەڕانەوەیەکە بۆ هەموو ئەو دەستنووس و چاپ و ساخکردنەوە و بەراوردکاریانەی لەم دەقەدا کراون. ئەم وەرگێڕانەی (هێدلوند) هێندە لە سوێد متمانەی پێکراوە، که هەموو دەرهێنەر و گروپە شانۆییەکان، بۆ کارکردن لە (بەدەم چاوەڕوانیی گۆدۆوە) دەگەڕێنەوە بۆ سەر ئەم وەرگێڕانە.\n(ماگنووس هێدلوند) لە کۆتاییدا ئەم پرسیارە دەکات، ئایا سەرلەنوێ وەرگێڕانی ساموێل بێکێت پێویستە؟ هەر خۆی وەڵامی پرسیارەکەی خۆی دەداتەوە و دەڵێت، بەڵێ پێویستە، مەسەلەکەیش تەنها ئەو هەموو گۆڕانکاری و دەستنووسە جیاوازانەی دەقەکە نییە، کە دەبێت ساخبکرێنەوە و بەراوردکارییان بۆ بکرێت، بەڵکو ئۆرگیناڵ و وەرگێڕانەکانیش کۆن دەبن و دەبێت لەگەڵ زمانە مۆدێرنەکاندا بگونجێنرێن و فۆرمی ئەو زمانە بەکارهێنراوانەی ئەمڕۆ، بە تایبەتی بۆ سەر شانۆ بەکار بهێنرێن.\nبێکێت لە ساڵی ١٩٥٧دا شانۆنامەی دووهەمی به‌ناوی (کۆتاییی گەمە) نمایش دەکات. دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٥٨دا (دوا شریتی کراب) و لە ساڵی ١٩٦١یشدا (ڕۆژێکی بەختیار) دەنووسێت. لە (دوا شریتی کراب)دا، باسی نووسەرێک دەکات، کە ڕۆژانە یادەوەرییەکانی خۆی لەسەر شریت تۆمار کردووە. ئێستا ئەو کەسایەتییە تەمەنی گەیشتۆتە شەست و نۆ ساڵ و دانیشتووە گوێ لە دەنگی خۆی دەگرێت و بە یادەوەرییەکانی ڕابردوویدا دەچێتەوە، کە سی ساڵ لەمەوبەر تۆماری کردوون. کراب هەست بە نامۆبوونی دەنگی خۆی دەکات، لە هەندێک لەو وشانە تێناگات که لەوه‌وبەر بەکاری هێناون و پەنا دەباتە بەر فەرهەنگ و لە ڕەوشێکی ئاڵۆزی بوون و نەبووندا دەژی و یادەوەرییەکان دەبنە بەشێکی گرینگی (هەم یان نیم)ی ژیانێکی بوونگەرای مرۆڤایەتی.\nلە (ڕۆژێکی بەختیار)دا، ڕووبەرووی (وێنیی) دەبینەوە، کە بە چەترێک و جانتایەکی دەستییەوە تا ناوقەدی لە لمی تەپۆلکەیەکدا نێژراوە. لە بەشی دووهەمدا تەنها سەری بە دەرەوە دەمێنێت و هەموو جەستەی لە لمەکەدا دەنێژرێت. مێردەکەیشی (ویلی) لە خوارەوە، لە کونجێکی سێبەری دامێنی تەپۆلکەکەدا دانیشتووە و بە بێدەنگی ڕۆژنامە دەخوێنێتەوە. (وێنیی) بەشێوەیەکی بەردەوام خەریکی شتەکانییەتی، فڵچەی ددان، چاویلکەکەی، زەرەبینێک، دەستەسڕ، ئاوێنە، دەمانچەیەک، شووشەی حەبەکانی، چەترێک و بەشێوەیەکی بەختیار باسی ژیانی ئێستا و ڕابردووی خۆی دەکات. لە کۆتاییشدا ویلیی مێردی هەوڵ دەدات سەربکەوێتە سەر تەپۆلکەکە بۆ لای (وێنیی)، بەڵام ناتوانێت بگاتە سەرەوە و خل دەبێتەوە بۆ خوارەوە.\n(وێنیی) یەکەم کارەکتەری گەورەی ئافرەتە لە شانۆنامەکانی بێکێتدا و دوای ئەم ڕۆژە بەختیارەیش، کۆمەڵێک دەقی تر لەو ستراکتور و فۆرمەدا، دەنووسێت. بۆ نموونە ئەو شانۆنامانەی لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠دا دەیانووسێت، بە تەواوی لە هەموو شتێک پاک دەکاتەوە؛ دەقەکان کورتن، دیالۆگی کەم لەخۆدەگرن یان تەنها چەند وشەیەکی کورت کورتن و لە چڕی و بێدەنگی و ڕەوشی ڕووداوەکاندا بزر دەبن و زیاتر مۆرکێکی مینیاتری لەخۆ دەگرن. لە (من نا)دا، کە لەساڵی ١٩٧٢ نووسیویەتی، هیچ کارەکتەرێک نابینین، بەڵکو ڕووناکی بەکزی تەنها دەدرێت لە (دەمێک) کە بە بەرزاییەکەوە دیارە و بە ریتمێکی خێرا مەنەلۆگێک دەڵێت. ژنێک تەمەنی حەفتا ساڵە، باسی خۆی دەکات؛ ژیانی بە تەواوی لە پەراوێزدا بووە و تەنانەت توانای قسەکردنیشی نەبووە. لەپڕ، بەیانییەکی پایز و لە کێڵگەیەکی سەوزدا و لە ژێر تیشکی خۆردا، بەبێ وەستان دەپەیڤێت. ئەمە ئەو دەنگەیە لە ڕەوتی قسەکاندا دەیناسێتەوە و بۆی دەردەکەوێت، کە ئەوە دەنگی خۆیەتی.\nSamuel Beckett, I väntan på Godot, översättning av Magnus Hedlund, Modernista. Stockholm 2019


سەرەتا»جۆراوجۆر»ئۆتۆمبێل»توركیا ئۆتۆمبێلی دروست دەكات\nوەزیری زانست، پیشەسازی و تەكنەلۆجیا فیكری ئشك دیمەنی یەكەم نموونەكانی ئۆتۆمبیلی بەرهەمی نێوخۆی لەرێگەی دێسكی نووسەرانی ئاژانسی ئانادۆڵوەوە بۆ رای گشتی بڵاو كردەوە. ئشك ئاماژەی بەوە كرد کە سێ نموونە هەن كە بەرهەمهێنراون و گوتی: “ئینشائەڵڵا لە ساڵی 2016دا 30 بۆ 40 ئۆتۆمبیل درووستدەكەین كە لە هەموو وەرزەكان، هەموو جۆرە كەشوهەوایەك و رێگایەك تاقییان دەكەینەوە. ئامانجمان ئەوەیە پێش ساڵی 2020 واتە تاوەكو كۆتایی ساڵی 2019 بەرهەمهێنانی زنجیرەیی ئەمە لە توركیا دەست پێ بكەین”.\nئشك كە لەدێسكی نووسەرانی ئاژانسی ئانادۆڵو میوانداری كرا، وەڵامی پرسیارەكانی سەبارەت بە بابەتەكانی رۆژەڤ دایەوە.\nئەو وەزیرە وەڵامی پرسیارێكی سەبارەت بە ئۆتۆمبیلە نوێیەكە دایەوە و ئاماژەی بەوە كرد كە ئیتر لە بواری ئۆتۆمبیلدا مۆدێلێكی گۆڕانكاری هاتووەتە ئاراوە و هەروەك لە بواری تەكنەلۆجیای ئۆتۆمبیلیشدا بەرەوپێشچوونی بەرچاو تۆماركراوە.\nئشك باسی لەوە كرد كە كەموكوڕی میكانیكی گرنگی بەرە بەرە گرنگی لەدەستدەدات و لەبەرامبەر ئەمەدا تەكنەلۆجیای بوارەكانی پاتری سووتەمەنی و پیل و بواری ئامێرەكان و پرۆگرامكردن و ئەو ئامێرانەی خاوەنی هێزێكی دیدجیتاڵین، مەكینەی كارەبایی قورساییان زیاد دەكات. ئاماژەی بەوەش كرد كە توركیا هەلێكی لەبەردەمدایە لەوبارەیەوە و لەماوەی 4 بۆ 5 ساڵی داهاتوودا قۆناغێكی ئینتیقالی لەو بابەتەدا دێتە كایەوە. ئشك باسی لەوە كرد كە هەموو ماركەكانی بواری ئۆتۆمبیلیش ماوەیەكی لەو جۆرەیان پێویست بووە بۆ ئەوەی خۆیان ئامادە بكەن و گوتی: “لەوانەیە 10 ساڵی پێنەچێت كە لەسەر شەقامەكانمان ئۆتۆمبیلی ماركەكانی ئەپڵ و گووگڵ ببینین”.\nفیكری ئشك نەیشاردەوە كە ئۆتۆمبیلی نێوخۆیی بۆ بەرەوپێشبردنی ئەو تەكنەلۆجیا نوێیانە، پلاتفۆرمێكی باشە، بۆ نموونە پاتری نەك تەنها لە ئۆتۆمبیلدا بەڵكو بەرهەمێكە كە لە فڕۆكەكانی بێ فڕۆكەوان و خانووە زیرەكەكاندا دەتوانرێت بەكاربهێنرێت و پێویستە ئەمە بەبازرگانی بكرێت، ئەمەش تەنها دەتوانرێت لەرێگەی ئۆتۆمبیلی نوێوە ئەنجامبدرێت.\nوەزیری زانست، پیشەسازی و تەكنەلۆجیا ئاماژەی بەوە كرد كە لەدوای وتەكانی سەركۆمار رەجەب تەیب ئەردۆغان كە گوتبوی ‘بەدوای قارەمانێكدا دەگەڕێم’ دەستیان بە كاركردن كردووە و پاشان نەخشەرێگایەكیان ئامادەكردووە.\nئشك نەیشاردەوە کە بەپێی نەخشە رێگاكە نموونە یەكەمەكانی ئۆتۆمبیلەكان لە مانگی ئابی 2015دا دەردەچوو و گوتی: “نموونەكان لە ئێستادا دەرچوون، بۆ یەكەمجار لە رێگەی دێسكی نووسەرانی ئاژانسی ئانادۆڵوەوە دەتوانین یەك دوو وێنەی ئەو نموونانە بڵاوبكەینەوە”.\nبابەتەكانی پێشووترلە سەرەتای ساڵی 2016 دا رێگە بە ئۆتۆمبێلی بێ شۆفێر دەدرێت\nبابەتی دواتر سڕینەوەی هەموو نامەكانی فەیسبووك بە یەك كلیك لەكرۆم\nچۆنیەتی بەکارهێنانی “ئەمیتەر” ،و پێناسەی ئەمیتەر\nلە بابەتی ئەمجارەماندا باسی چۆنیەتی بەکارهێنانی ئەمیتەرتان بۆ دەکەین بە رێگایەکی ئاسان و زمانێکی سادە…\nباڵۆنەکەی گووگڵ (ئینتەرنێتە خۆڕاییەکە) کەوتە خوارەوە.\nلەلایەن Rasty Saeed 26/04/2016\nئاشکرایە یەکێک لە نوێترین تایبەتمەندیەکانی کۆمپانیای گووگڵ بریتیە لە بڵاو کردنەوەی ئینتەرنێتی خۆڕایی لە رێگەی…


2020-12-26 15:15 73 جار بینراوە کۆمێنت\nوەها دیارە ئێمە لاوازترو پەرتەوازەترو برسیتر دەبین لەساڵی داهاتوودا. ئایا ئەمە کۆتاییمان پێدەهێنێت، بەهیوام نەخێر.\nساڵی داهاتوو لەئاستی دونیادا بەهەمانشێوە ناسەقامگیرو ئاڵۆزتر دەردەکەوێت.\nپەیوەندی چین و ئەمریکا ساڵێکی زۆر خراپی تێپەڕاندا. ساڵی داهاتوو بەئاسانی ئاسایی نابێتەوە. شی چین بەرەو ناسیونالیزم دەبات، ئەمە پەیوەندی لە گەڵ زۆر وڵاتاندا خراپ کردووە.\nزۆر وڵات کاریگەر دەبن بەم ململانێیە، لەنێویاندا عیراق و کوردستانیش. هەندێک وڵات هەوڵدەدەن جێگای چین بگرنەوە بۆ بازاڕەکانی ڕۆژئاوا لەبەرهەمهێنانی کاڵای باش و هەرزان، وەک فلیپین و مەکسیک و تورکیاش هەوڵی ئەمە ئەدا، بەڵام دۆخی ئاسان نییە.\nهەوڵی تورک بۆ بوونی کارت لەسەر هەموو مێزێک راستەوخۆ کاریگەری هەیە لەسەر دۆخی ئێمەی کورد لەسێ پارچەی کوردستاندا، ساڵی داهاتوو بەهاتنی بایدن ئەم دۆخە رەنگە ئاڵۆزتربێت.\nعیراقی هەژار زیاتر دەبێتە گۆڕەپان. هێزەکانی ناوی هەوڵی زیاتری دزی دەدەن، چونکە دۆخەکە سەختتر دەبێت. دۆخی کورد لەنێوان تەسلیمبون و دابراندایە. ئەمریکا لەناوچەکە بێدۆست تر دەبێت. زیاتر لەئاوەکان و ئاسماندا بوونی دەبێت.\nکورد دەتوانێت سوود لەمە وەربگرێت، بەڵام نەک هەوڵبدات بۆ شەڕی کوردو کورد.\nهێزە کوردیەکان لە دودڵییەکی کوشندەدا دەبن، ناتوانن بەئاسانی وەڵامی ئەو پرسیارە بدەنەوە: ئایا کەمکردنەوەی گەندەڵی لاوازمان دەکات یان بەهێز؟ هەتا وەک حیزب و هێز بیربکەنەوە ئەوا ئەو وەڵامە زاڵ دەبێت کە دەڵێت، گەندەڵی پێویستە بۆ مانەوە.\nئەمەش بنەمای ئەو بەڵایەیە کە کاتێک خەڵك داوای حوکمرانی باش دەکات، نوخبەی سیاسی کوردی ئەو داوایە بەمەترسی دەبینێت.


👫 ئاسۆس ئەحمەد هەردی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 25 2009 4:20PM\n👁 ئەم بابەتە 22,097 جار بینراوە\nلەساڵی 1963 لەشاری سلێمانی لەدایکبووە، دەرچووی کۆل [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 2 9 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 25-1-2009 16:20:59\n☂ ئەکادێمیای زانستی کوردستان - KAS پارت و رێکخراوەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 23 2009 11:32AM\n👁 ئەم بابەتە 6,500 جار بینراوە\nرێکخراوێکی زانستیی سەربەخۆیه، بە هیج رێکخراوێکی س [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 84% ✍ هـ.ب. 23-11-2009 11:32:33\n📝 بەڕێز.. کاک نەوشیروان مستەفا رێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 25 2014 11:45AM\n👁 ئەم بابەتە 13,606 جار بینراوە\nسڵاوێکی گەرم... ئێمە کە لەخوارەوە ناومان هاتووە، [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ هـ.ب. 25-4-2014 11:45:08\n📕 پەروەردەی دژە تیرۆر پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 29 2011 3:54PM\n👁 ئەم بابەتە 8,428 جار بینراوە\nئامانج 2004 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 29-8-2011 15:54:26\n✌ شیرین عەلەم هولی شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 4 2010 6:35PM\n👁 ئەم بابەتە 14,872 جار بینراوە\nخەڵکی گوندی (دێم قشڵاق) ە، کە دەکەوێتە سەر رووباری [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 7 7 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 4-2-2010 18:35:50\n📕 قەڵای ئاژەڵان پەڕتووکخانە\n👁 ئەم بابەتە 10,376 جار بینراوە\nنووسینی: جۆرج ئۆرویل وەرگێڕانی لە فارسیەوە؛ ئەحمە [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 22-12-2010 14:41:16\n✌ موتەلیب مەجید - نەبەز شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 14 2009 7:18PM\n👁 ئەم بابەتە 5,709 جار بینراوە\nلە 01-07-1967 لە گوندی سێ پیرانی دەشتی هەولێر لەدا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 14-11-2009 19:18:05\n👫 نەوزاد سڵێمان کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 23 2010 10:32PM\n👁 ئەم بابەتە 3,128 جار بینراوە\nلە دایکبووی ساڵی 1967 دهۆک، سۆسۆلۆجیای لە وڵاتی هۆ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 23-2-2010 22:32:51\n📄 کوردستان 4 بڵاوکراوەکان (گۆڤار، رۆژنامە و ...)\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 23 2010 8:55PM\n👁 ئەم بابەتە 4,327 جار بینراوە\nکۆمپانیای راگەیاندنی کوردی بەریتانی، ژمارە یەکی هە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 23-3-2010 20:55:07


بۆچوونی پڕۆفیسۆر و سیاسەت مەدارانی جیهان لەسەر سەربەخۆی كوردستان\nچوار شەممە, 27 ئەیلول 2017 08:40\nریفراندۆمی 25 سێپتێمبەری كوردستان، بابەتیگی گرنگی ئەمرۆی گۆرەپانی سیاسی گێتییە، لەسەر ئاستی جیاجیا و لەشوێنی جیاجیا قسەی لەبارەوە دەكرێت. هەندیك لە پسپۆرانی بواری\nكۆمەڵناسی ئۆكراینی لەبارەی ئەو پرسەوە بۆچوونی پۆزەتیڤیان هەیە، زاركی كرمانجی هەوڵیداوە دەنگی ئەو دۆستانە بگەیەنەتە گەلی كوردستان.\nد. زیرەك عەبدوڵلا\nپرۆفیسۆری بواری كۆمەڵناسی و سەرۆكی بەشی فەلسەفە و كۆمەَلناسی لە زانكۆی لۆگانسكی نیشتمانی ئۆكراینی ئیلیا فیۆدۆرۆڤیچ كۆنۆنۆڤ\nپێموایە كورد گەورەترین گەلە لە جیهاندا كە وڵاتی سەربەخۆی خۆیان نییە، ئەمەش شتیكی نادادپەروەرانەیە، پێویستە كۆمەلگای نیودەولەتی ئەوپەڕی توانای خۆی بخاتە گەڕ, تاوەكو كورد وڵاتی سەربەخۆیی خۆی هەبێت، و بەبێ هیچ ئاستەنگێك بتوانێت پێشبكەوێت.\nچارەسەركردنی كیشەی كورد دەشێت ببێتە رێگرێك لەپێش بڵاوبوونەوەی تیرۆر لەسەر ئاستی نێو دەوڵەتی. پێشمەرگەی كور سەلماندی بەهێزترین لایەنە كە لە دژی داعشدا جەنگاوە. بێگومان راگەیاندنی سەربەخۆیی تەنها هەنگاوی یەكەمە بەرەو بەواقیعیبوونی سەربەخۆیی گەشەسەندن. پێویستە بیر لە مۆدێلێكی ئابووری ئەكتیڤ بكرێتەوە، كە كۆكراوەی نێوان هەلی گەشەسەندنی ئابووری و مسۆگەركردنی دادپەروەری كۆمەڵایەتی بێت، پێویستە بیر لەو گۆڕانكارییانە بكرێتەوە، كە بەسەر بونیادی كۆمەڵایەتی دێت، تا بتوانێت سنوورێك بۆ پێشبركێی خێلەكی دابنێت. لە داهتوودا بەشداری لە دەستەبەركردنی یەكسانی بۆ هەموو هاوڵاتیانی دەوڵەتی كوردستان بكات.\nپێویستە دەوڵەت رێگای سیكۆلار بۆ گەشەپێدان بگرێتەبەر، لە یەكسانی مافەكانی پیاو و ئافرەت، لە گەشەپێدانی زانست و تەكنۆلۆژیای باڵا. ئەگەر ئەمە بەو شێوەیە بێت، ئەوا داهاتوویەكی باش چاوەڕوانیانییە، بەڵام ئەگەر لە دەوڵەتی تازەدا رووبەرووبوونەوە خێڵەكی سەرهەڵبدات لەپێناو ئەوەی ئەم، یان ئەو خێل دەستبەسەر دەسەڵاتدا دەگرێت، ئەوا دابەشبوونی سەروەرت و سامانەكان قووڵتر دەبنەوە، لەوكاتەشدا سەربەخۆیی دەشێت ببێتە هۆی بێهیوای توێژێكی زۆری هاووڵاتییان.\nد. ناتالیا ئەنەتۆلیڤنە كروپێنینا، پەیمانگای باڵای پێگەیاندنی مامۆستایان.\n- من لەكوردستان بووم، ژیانێكی ئاشتی و هێمن، گەشەسەندنی خێرای شارەكان، جوانی لەرادەبەدەری سروشت و میواندۆستی خەڵكم بینی.\n- گرنگە تێبینی بكەین كە ئاراستەی گەشەی جیهانی لە رۆژگاری ئێستادا بریتییە لە كۆتایهێنان بە داگیركاری گەلان و مافی چارەی خۆنووسین، ئەم ئاراستەیە ناشێت گەلی كورد ببرێت و فەرامۆشی بكات.\n25 سێپتیمبەر لە كوردستانی عێراقدا راپرسی لەبارەی پرسی سەربەخۆی دەكرێت، ئەگەر كوردەكان بە پۆزەتیڤ دەنگ بدەن، ئەوە دەبێتە سەرەتایەك بۆ دەوڵەتێكی نوێ كە چەندین سەدەیە كوردەكان لێی بێبەشكراون.\nگرنگی ئەمە بریتییە لە چارەسەركردنی كێشەی كورد، بە ناوەڕۆكی كوردستانێكی سەربەخۆ و زیندووكردنەوەی كولتووری نەتەوەیی و گەشەپێدانی. دانیشتوانی كوردستان ئەزمونی نەرێنی لەگەڵ حكومەتەكانی عێراق لەماوەی 100 ساڵی رابردوودا بینیووە، خەڵكی كوردستان رووبەرووی لەناوبردن و هێرشی كیمیایی كرایەوە، و پرنسیپی هاوبەشی لە وڵات ژێر پێخرا. چارەنووسی كارەساتاوی نەتەوەیەك، كە ژمارەیان دەگاتە 40 ملیۆن كەس، جینۆسایدی فیزیكی و روحی، لەناوبردنی شار بە چەكی كیمیایی (شاری هەلەبجە)، پروسەی ئەنفال، ئەمانە ناكرێت و پێویستیش نییە لەدەرەوەی ئاگایی زانایان، كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و هەموو پێشكەوتنی مرۆڤایەتی بمێنێتەوە.\nلەراپۆرتەكەی خۆیدا هیومن رایتس وۆچ لە ساڵی 1993 تێبینیكردووە كە زیاتر لە 50 هەزار كەس لەپرۆسەی ئەنفال لەسەر دەستی رژێمی بەعس كورژاوە، لەوانەیە لە 100 هەزار كەمتر نەبێت، بەڵام لەوكاتەوە تائێستا چەند سەرچاوەیەك ئاماژە بەوە دەكەن كە 182 هەزار كەس لەو پرۆسەیەدا كوژراون. لەناو كوژراونی ئەو پرۆسەیەدا نزیكەی 70% پیاون و تەمەنیان لە نێوان 15- 50 ساڵیدا بووە. لەو پرۆسەیەدا 90%ی كۆی گوندەكانی كوردستان و 20 شارۆچكەش وێرانكران. هەموو ئەوشتانە مومكین بوو، لەبەر ئەوەی كوردستان لەژێر چنگی عێراقدا بوو.لێرەدا ئەوەی زۆر گرنگە وتەی سەرۆك مەسعود بارزانییە كە دەڵێت (تاكە چارەسەری هەموو ئازارەكانمان و تاكە گەرەنتیەك بۆ نەهیشتنی دووبارە بوونەوەی كارەسات بریتییە لە هەنگاونان بەرەو سەربەخۆیی).\nزۆر لەزانایاینی ئۆكراینا پێیانوایە كە ئەوە بەغدادە دەستور و پرنسیپی هاوبەشیی پێشێل كردووە، هەر بۆیە گەلی كورد بریاری دەنگدانی بۆ سەربەخۆیی داوە، لەپێناو نەهێشتنی دووبارەبوونەوەی ئەزموونە فاشیلەكەی مانەوە وەكو بەشێك لە عێراقدا.\nمن لەكوردستان بووم، بینیم لەو ناوچەیەدا (كە ئامرازەكانی راگەیاندن باسی ناكەن)، ژیانێكی ئاشتی وهێمن، گەشەسەندنی خێرای شارەكان، جوانی لەرادەبەدەری سروشت و میواندۆستی خەڵك. جگە لە موسلمان، ئیزیدی، مەسیحی وكاكەیی ..و تاد بەیەكەوە بەبێ كێشە دەژین، من تێبینیم كردووە كە شوناسی كورد بریتییە لەوەی گەلێكی لێبوردەن.\nپێموایە گرنگە تێبینی بكەین كە ئاراستەی گەشەی جیهانی لە رۆژگاری ئێستادا بریتییە لە كۆتایهێنانی تەواوی داگیركاری گەلان، و مافی چارەی خۆنووسین، ئەم ئاراستەیە ناشێت گەلی كورد ببرێت و فەرامۆشی بكات. بەڵگەشمان رافراندۆمكردنە لە كوردستانی عێراقدا، كە ئێستا بێت، یان دواتر هەر دەبێتە هۆی دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی.\nگواستنەوە بۆ سەربەخۆیی مافیكی رەوا و سروشتی گەلی كوردستانە، هیچ دژپێكییەكی لەگەڵ پرنسیپی خودایی، یان مرۆیی نییە، لە ئۆكراینا باوەروایە كە گەلی كوردستان دوای بەدەستهێنانی سەربەخۆیی، ئیلتزاماتی هەر دەمێنێت بۆ بەهای كولتووری لەمێژینەی برایەتی و بەیەكەوە ژیانی ئەتنی و ئایینی جیاواز ، وە لە گوزارشتكردن لەئیرادە و پاراستنی مافەكانی هەموواندا.\nد. ڤالیریخاڤیر زلۆتین، كۆلیژی ئەكادیمیا لە تەلئەبیب یاڤۆ\n- لە كۆتاییدا كۆمەڵگای نێو دەوڵەتی رێزی دەرەنجامی ریفراندۆم دەگرێت و دانیپێدادەنێت.\nمن بەهەموو شێوەیەك لەگەڵ سەربەخۆیی كوردستاندام، ئیسرائیل یارمەتی كوردستان دەدات، بەڵام نازانم ئۆكراینا یارمەتی دەدات، یان نا.\nدەزانم دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان داوای ریفراندۆمی سەربەخۆیی لە 25ی سێپتیمبەر دەكەن، بەڵام یاریزانە هەرێمی و نێو دەوڵەتییەكان هەڵویستی جیاوازیان لەوبارەوە وەرگرتووە، توركیا و ئێران بەتەواوی دژن، ئیسرائیل بەتەواوی لەگەڵییەتی.\nبەلەبەرچاوگرتنی كێشەكان لەو ناوچەیەدا، بەتایبەتی لە سنووری نێوان عێراق و سوریا كە درێژییەكەی 600 كیلۆمەترە، زۆرینەی وڵاتانی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی گرنگی بە پاراستی یەكپارچەیی خاكی عێراق دەدەن.\nلەناو خودی كۆمەڵگای كوردیدا گرووپگەلێكی دژ بە ریفراندۆم هەن، كۆمەڵێك بڵاوكراوە ئیدی بڵاوكراونەتەوە، پێشبینیكردنی دەرەنجامی ریفراندۆم هیچ ئەستەم نییە. زیاتر لە 90% دەنگ بەبەڵی دەدەن.\nدوای رزگاركردنی موسڵ لە دەست چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامی، دەوڵەتی ئیسلامی لەو ناچەیە لاواز بوو، هێزی شەڕكەری كوردی (پێشمەرگە) رۆلی گرنگی لەدژی گروپی داعش گێڕا، زۆر لە بەرپرسانی كورد پێیانوایە ئەمە مەوقیفی بارزانی لە دانوستاندنەكانی داهاتوو لەگەل بەغدا بەهێزتر دەكات. پرسی ناوچە كێشە لەسەرەكان پرسێكی ئاسان نییە.\nراپرسی 25ی سێپتیمبەر هەر تەنها لە سێ پارێزگای (هەولێر، دهۆك و سلێمانی) بەرێوەناچێت، كە زۆنی كوردیان پێكدەهێنا و بەهۆی جەنگی كەنداوی فارس لە ساڵی 1990 ئۆتۆنۆمییان بەدەستهێناوە.\nبارزانی رایگەیاندووە كە دەنگدان لە پارێزگاكانی سنووری ناوچە كێشە لەسەرەكانیش دەكرێت، لە نەینەوا و كەركوك و دیالە. كەركوك شارێكی تێكەڵە لە پێكهاتەی جیاجیا، كورد، عەرەبی سوونی، توركمان و مەسیحی. ئەنجوومەنی پارێزگای كەركوك دەنگیداوە بۆ كردنی ریفراندۆم لەو پارێزگایەدا، عەرەب و توركمانەكان كۆبوونەوەكەیان بایكۆت كردووە، رایانگەیاندووە كە دەنگدانەكە دەستوری نییە.\nپێموایە لە كۆتاییدا كۆمەڵگای نیودەوڵەتی رێزی دەرەنجامی ریفراندۆم، یاخود پلانی كوردی بۆ دامەزراندی دەوڵەتی تایبەت بەخۆیان دەگرێت، لە كۆتاییشدا بێگومان دانی پێدادەنرێت.\nئەمەش دەوەستێتە سەر ئەوەی تاچەند نەتەوەی كورد ئامادەیە بەرگری لە نیشتمانپەروەری خۆی بكات.


یه‌كێتی 150 تیرۆریست راده‌ستی راكان جبووری ده‌كاته‌وه\nلەدرێژەی خیانەتی 16ی ئۆكتۆبەری 2017، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بڕیاری رادەستكردنەوەی 150 تیرۆرستی ده‌ركرد و راده‌ستی راكان جبووری پارێزگاری سه‌پێنراوی كه‌ركووك ده‌كه‌نه‌وه.\nحەسوور دووشیوانی بەرپرسی مەڵبەندی كەركووكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بەو كارە هەستاوە، بەرانبەر بەو كارە و سەرگرتنی رادەستكردنەوەی بەندكراوەكان راكان جبووری پارێزگاری سەپێنراوی كەركووك دەستخۆشی لەو بەرپرسەی یەكێتیی كردووە.\nئەو بڕیارەی یەكێتی دوابەدوای ئەوە دێت كە ئەمڕۆ كۆبوونەوەیەكی فراوان لەسەر ئەو پرسە لەنێوان چەند بەرپرسێكی یەكێتی و راكان جبووری بەرێوەچووە.\nحه‌مه‌سوور دووشیوانی له كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانی رای گه‌یاند، له‌سه‌ر راسپارده‌ی هاوسه‌رۆكی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ئه‌و كاره‌یان كردووه و ده‌سپێشخه‌ری یه‌كێتی بووه. روونیشی كرده‌وه كه ژماره‌ی ئه‌وكه‌سانه 150 كه‌سه.\nیەكێتی یەكەمجاری نییە كارێكی لەو جۆرە دەكات، پێشتریش چەندان تۆمەتباری تیرۆرستی ئازاد كردبوو لەپێناو ڕێككەوتن لەگەڵ میلیشیاكانی حەشدی شەعبی و دەسەڵاتی سەربازی لە بەغدا.\nئه‌وه له‌كاتێكدایه كه ئێسته ده‌ستكراوه به سووتاندنی گه‌نمی جووتیارانی كورد له ناوچه كوردستانییه‌كان و هه‌مان ئه‌و تیرۆریستانه‌ی كه ئه‌مڕۆ یه‌كێتی ئازادی كردن ئه‌و كاره ده‌كه‌ن و كێشه بۆ كورده‌كان دروست ده‌كه‌ن.\nهەموو ئەو كارانەی یەكێتی لەچوارچێوە ڕێككەوتنی خیانەتی 16ی ئۆكۆتبەری 2017یە كە تاقمێكی ناو یەكێتی كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانیان رادەستی حەشدی شەعبی كرد.


هودا پار: دەبێت جیهانی ئیسلام بە گشتی لە کودەتاکانی سەربازی خاوێن بکرێت\nبه رواری داگرتن : 2019-04-17 13:56\nناوەندی ھەواڵەكان - هودا پار بە ئاماژەی کودەتای سەربازی لە سودان باسی لەوە کرد، ئیتر دەبێت جیهانی ئیسلام بە گشتی لە کودەتاکانی سەربازی خاوێن بکرێت.\nهودا پار لە ڕاگەیەندراوی هەفتەیانەی خۆی باس لە بابەتی کودەتای سەربازی لە سودان و هێرشەکانی سعودیە بۆ سەر یەمەن و لووتکەی ئەردۆغان-پوتین و بڕیاری ئەمریکا سەبارەت سوپای پاسداران و بڕیاری سەرۆک وەزیرانی تیرۆرستەکانی داگیرکەر بۆ زیاد کردنی نشتەجێگاکانی جولەکەکان بۆ سەر خاکی خۆی کرد.\nکودەتای سەربازی لە سودان\nهودا پار لە ڕاگەیەندراوەکەی سەبارەت بە کودەتای سەربازی کە بۆ سەر عومەر بەشیر کە ٣٠ ساڵە وڵات بەڕێوە دەبێت ئەنجام درا وتی: دوای ئەنجام درانی کودەتای سەربازی بۆ سەر عومەر بەشیر کە لە ئەنجامی کودەتا بوبوو دەسهەڵاتدار دووبارە حکومەتێکی سەربازی ئۆلیگارشی بۆتە دەسهەڵاتدار. لە وڵات کە دوو جار شەڕی ناوخۆ ڕووی داوە بۆ دووبارە نەبوونی ئەو ڕەوشە دەبێت هەرچی زووە سیاسەت ڕادەستی بەڕێوبەریێکی مەدەنی کاتیی بکرێت. چونکە سوودان چەندین ساڵە تاوانی ئابووری و سیاسی کودەتای سەربازی دەدات.\nلە بەردەوامی باسی لەوە کرا: بە دابەش بوونی سودان و کەوتنی بەشێکی گەورەی سەرچاوەکانی نەوت بۆ دەستی سودانی باشور قەیرانی ئابووری زیاتر تێکچوو و بۆتە هۆکارێک بۆ ئەنجام درانی خۆپیشاندان. ئەو قۆناغەی کە هەیە بۆتە هۆکاری گومان کە ئالۆزیێکی کە لە جیهانی ئیسلام هەیە لە سودانیش ڕووی بدات. بۆیە دەبێت دوای کودەتا گوێبیستی ناڕەزایەتی گەڵ لە بەرامبەر حکومەتی سەربازی بکرێت و بە حکومەتێکی مەدەنی کاتەیی ئارامی و هێمنی لە وڵات دروست بکرێت. بۆ دەهاتووی سودان زۆر گرنگە کە قۆناغ بۆ سوود و داواکانی گەڵی سوودان بەڕێوە بچێت. ئیتر جیهانی ئیسلام دەبێت لەو ترس و فشاری کە بەهۆی قۆناغەکانی کودەتای سەربازی هەیە بە گشتی خاوێن بکرێت.\nهێرشەکانی سعودیە بۆ سەر یەمەن\nلە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە سەبارەت بە گەورەترین قەیرانی مرۆڤی کە لە یەمەن هەیە و هێرشەکانی هێزەکانی هاوپەیمان کە سعودیە پێشەوایانە بۆ سەر مەدنیەکان لە یەمەن باس لەوە کرا: دوای هێرش بۆ سەر پاسێک کە منداڵەکان سەرنشینی بوون و هێرش بۆ سەر گوندێک کە لە ئەنجامی دا ٢٢ کەس گیانیان لە دەست دا، هێرشێکی ئاسمانی بۆ سەر نزیکەی نەخۆشخانەیەک ئەنجام درا کە لە ئەنجامیدا ٧ کەس گیانیان لە دەست دا کە ٤یان منداڵ بوون. لە وڵات کە دیدارەکانی سیاسی سەرنەکوت ڕاگەیەندرا لە ٤ ساڵی کۆتایدا زیاتر لە ١٩ هەزار هێرش ئەنجام دراوە و گیان لە دەست دان لە سەدا ١٦٤ زیاتر بووە. کەسانێک لە هێرشەکە بە زیندووی ڕزگار دەبن بەهۆی بە دەست نەهێنانی پێداویستیەکانی پزکشی و مرۆڤی گیانیان لە دەست دەدەن.\nلە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە باس لەوە کرا، یەمەن کە پێش لە شەڕ یەکێک لە هەژارترین وڵاتانی جیهان بوو ئەمڕۆ لە خراپترین قۆناغەکەیدا دەژی. وتی: بۆ سوودی گەڵ دەبێت ڕێکەوتنی حودەیدە و گۆڕینی ئەسیرەکان و پەیمانی بەندەرەکان کە واژۆ کرا دەست پێ بکات. ئەو شەڕەی کە وڵاتانی بێگانە دەستوەرداری دەکات دەبێتە هۆکاری درێژ بوونی قۆناغی قەیران و گرانتر بوونی سەرئەنجامەکەی. شەڕی کە بۆ سوودەکانی سیاسی ئەنجام دەدرێت هیچ سوودی بۆ گەڵ نییە. گەڵی کە تاوانەکەی بە گرانی دەدەن لە بەرامبەر برسیەتی و نەخۆشی هەوڵی ژیان دەدەن. شەڕی یەمەن بووە هۆکاری گومانی گیان لە دەست دانی ١٠ ملیۆن کەس بەهۆی برسیەتی.\nلە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە سەبارەت بە لووتکەی پوتین-ئەردۆغان باسی لەوە کرا: لە لووتکەکە باس لەوە دوو بابەتی کڕینی موشەکی S-400 و بابەتی سوریا کرا. دەبێت ئەو قۆناغی لووتکەی ئاستانا بە پێداگری بەردەوام بێت و ئەو شتە بۆ کۆتای هاتنی ئالۆزی گرنگە.\nبڕیاری ئەمریکا سەبارەت بە سوپای پاسداران\nلە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە سەبارەت بە بڕیاری ئەمریکا لەبارەی سوپای پاسداران باس لەوە کرا: ترامپ سەرۆکی ئەمریکا لە ڕۆژێک بووە سەرۆک تا ئێستا بە سیاسەتەکەی ڕەگەشی لە ناوچەکە زیاد دەکات. بڵاو کردنی ئەو ڕاگەیەندراوە دوای ڕاگەیەندراوەکانی سەبارەت بە قودس و بەرزاییەکانی جۆلان و پچرانی پەیمانی نەوەوی وەکو ئامادەکاری بۆ شەڕی گەرم دەبینرێت. ئەنجام درانی کۆبوونەوەکانی کە بە پێشەوایی وڵاتانی ئیسلام ئەنجام دەدرێت و ئێران دەکرێتە ئامانج و هەنگاو بۆ دروست کردنی ناتۆ عەرەبی دەبێتە هۆکاری مەترسی جوولانی شەڕ بۆ سەر ئێران.\nئەمریکا تێ دەکۆشێت ئێران لە مەیدانی نێودەوڵەتی تەنها بهێڵێت و بە سوود وەرگرتن لە شەڕی ناوخۆی سوریا تێ دەکۆشێت قۆناغێکی وەکو عێراق لە ئێران دروست بکات. بۆ کۆتای هاتنی ئەو ڕەوشانەی سیاسی و ئابووری پێویستە وڵاتانی ناوچەکە دەستیان بە گفتوگۆ بکەن. ئیتر دەبێت وڵاتی سعودیە و ئیمارات و میسڕ کە سیاسەتی بڵاو کردنەوەی سەهیۆنیەکانیان ئاسایە کردوە و تێدەکۆشێت پەیوەندیەکەی لەگەڵ سەهیۆنیەکان باش بکات، دەبێت بەهۆی ڕفتاری ئەو وڵاتانی ئیتر لە لای وڵاتانی ئیسلام مەحکوم بکرێن.\n"دەبێت بۆ ڕزگار کردنی خاکی فەلەستین لە ژێر داگیرکەری کۆتای بە ئاسای بوون لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر بێت"\nلە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە باس لەوە کرا: لە کەرتی ڕۆژئاوا کە لە ساڵی ١٩٦٧ داگیر کراوە نزیکەی ٢٥٠ نشتەجێگای نایاسایی هەیە و لەوێ زیاتر لە ٤٠٠ هەزار جوولەکە دەژین. لەگەڵ ئەوەی بە پێی یاساکانی نێودەوڵەتی نشتەجێگاکانی جوولەکەکان لە خاکی داگیرکراو بە نایاسایی قبول دەکرێت بەڵام سەبارەت بەو ڕەوشە هیچ سەپاندینی سزایەک ئەنجام نادرێت.\nڕژێمی داگیکەر کە جەسارەت لە بێ دەنگی نێنەتەوەیی وەردەگرێت دەستیان بە پرۆژەی دروست کردنی ٤ هەزار ٥٠٠ ماڵی نوێ کردوە. ئەو بڕیارانەی بۆ سوودی ڕژێمی داگیرکەر سەبارەت بە قودس و بەرزاییەکانی جۆلان درا و چالاکیەکانی وڵاتانی ناوچەکە بۆ ئاسایی بوون لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر بۆتە هۆکاری خێراتر بوونی پرۆژەی ئیلحاق. سەرکەوتنی دووبارەی ناتنیاهو نیشان دەدات کە ناوچەکە تێکەڵتر دەبێت.\nئەو قۆناغەی سیاسی کە لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر بەڕێوە دەچێت خیانەتی سەد ساڵەیە. ئەو قۆناغە دەستی فەلەستینی زەعیف کردوە و بووە هۆکار ئیتر خۆراگری لە مەیدانی نێونەتەوەیی کۆتای بێت. دەبێت بۆ ڕزگار کردنی خاکی فەلەستین لە ژێر داگیرکەری کۆتای بە ئاسای بوون لەگەڵ ڕژێمی داگیرکەر بێت و دەستی بە یاساکانی نێودەوڵەتی بکرێت و ڕێگری لە جێبەجێ کردنی "پەیمانی سەد ساڵە" بکرێت. (İLKHA)\nبليته كان هودا پار سودان سوریا ئێران سوپای پاسداران فەلەستین\nشاندێکی عێراقی لەگەڵ ئەردۆغان کۆبوویەوە\nوەزیری دەرەوەی عێراق و وەزیری بەرگری عێراق و وەزیری دەزگای هەواڵگری نهێنی عێراق لەگەڵ سەرۆک کۆمار ئەردۆغان کۆبوونەوە.


:: PM:01:28:09/09/2019 \nئایرین عه‌باس /26 ساڵ/، جگه له راهێنه‌ری له‌شجوانی، شێوه‌كار و دیزاینه‌ر و میدیاكار و ئه‌ندازیاری ته‌لارسازییه. ئه‌و له‌م دیمانه‌یه‌ی "وشه" ئاشكرای ده‌كات، به‌رده‌وام حه‌ز به فێربوونی پیشه و كاری نوێ ده‌كات و ئامانجیشی ئه‌وه‌یه خۆبه‌خشانه هه‌موو ئاره‌زوومه‌ندان فێری كاره‌كانی بكات.\nخه‌ڵكی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانم و له سنه له دایك بووم، 10 ساڵه له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌م له هه‌ولێر ده‌ژیم. جگه له‌وه‌ی شێوه‌كارم، له هه‌مانكاتدا ڕۆژانه به كاری دیزاینی جلوبه‌رگی ژنان سه‌رقاڵم. هاوكات مامۆستا و ڕاهێنه‌ری له‌شجوانیم و خاوه‌نی بڕوانامه‌ی ماسته‌رم له ئه‌ندازیاری بیناسازیدا، له پاڵ هه‌موو ئه‌و كارانه‌یشدا له چه‌ند ڕۆژنامه و گۆڤارێك وه‌ك سه‌رنووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووس كاری میدیایی ده‌كه‌م.\nده‌ستپێكت له شێوه‌كاری بۆ كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه؟\nله منداڵییه‌وه حه‌ز و خولیام بۆ وێنه و تابلۆكێشان هه‌بوو، له‌به‌ر ئه‌و به‌هره باشه‌ی له بواری نیگاركێشان هه‌مبوو، ده‌ستم به‌و كاره كرد و له قۆناغه‌كانی خوێندن له ئاستی قوتابخانه و ئاستی زانكۆدا چه‌ندان جار خه‌ڵات كراوم. تا ئێسته‌یش زیاتر له 200 تابلۆم كێشاوه.\nتابلۆكانت زیاتر باس له چی ده‌كه‌ن؟\nتابلۆكانم باس له شتی جۆراوجۆر ده‌كه‌ن، به‌ڵام زیاتر باس له جوانی ڕووخساری ژن و ڕۆحیان ده‌كه‌ن، به‌و شێوازه‌ی خۆم لێی ده‌ڕوانم و باسیان ده‌كه‌م، جگه له‌وه باس له‌و شتانه ده‌كه‌م كه له ناخی ژناندا هه‌یه و ده‌یشارنه‌وه.\nبه‌و هه‌موو به‌هره‌وه، ئامانجت له هونه‌ری شێوه‌كاریدا چییه؟\nئامانجم ئه‌وه‌یه بگه‌مه ئه‌و ڕۆژه‌ی بتوانم به‌رده‌وام پێشانگه‌ی تایبه‌ت به خۆم بكه‌مه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی كار و په‌یامه‌كانم بگه‌یه‌نم، له هه‌مانكاتدا به‌شێوه‌ی خۆبه‌خشانه هه‌موو ئه‌و كه‌سانه فێری كاره‌كه‌م بكه‌م كه ئاره‌زوویان لێی هه‌یه.\nتا ئێسته به‌شداریی هیچ پێشانگه‌یه‌كی تایبه‌ت و هاوبه‌شت كردووه؟\nتا ئێسته یه‌ك پێشانگه‌ی تایبه‌ت به خۆمم كردووه‌ته‌وه، ئه‌ویش له شاری سنه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان بوو و بۆ ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته به‌رده‌وام بوو، له ماوه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه پێشوازیم له خه‌ڵكێكی زۆر كرد و به كاره‌كانم سه‌رنجی زۆری خه‌ڵكم ڕاكێشا. بۆیه له‌لایه‌ن هونه‌ره جوانه‌كانه‌وه ڕێزێكی زۆرم لێ گیرا و خه‌ڵاتم پێ به‌خشرا.\nله كاتی وێنه‌كێشاندا هه‌ست و خه‌یاڵه‌كانت تێكه‌ڵ به‌چی ده‌بن؟\nهه‌ر كات ده‌ست به نیگار و تابلۆكێشان ده‌كه‌م، هه‌رگیز ئاگام له خۆم و ده‌وروبه‌ره‌كه‌م نامێنی و ته‌نیا تابلۆ له مێشكم زیندوو ده‌كه‌مه‌وه و هه‌موو گیانیشمی پێ ده‌به‌خشم.\nهه‌وڵت داوه سوود له به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندانی تر وه‌ربگریت، به تایبه‌ت شێوه‌كارانی به‌ناوبانگی جیهانی؟\nله‌و كاتانه‌ی وێنه ده‌كێشم، ئه‌و شتانه‌ی دێنه خه‌یاڵم ده‌یانكێشم و زۆر جاریش كتێب له‌باره‌ی هونه‌رمه‌ندانی جیهانی ده‌خوێنمه‌وه، به‌دڵنیاییه‌وه ئه‌وانیش كاریگه‌ری باشیان له‌سه‌ر هه‌ستی من هه‌یه، یه‌كێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی زۆر پێی سه‌رسامم و كاریگه‌ری له‌سه‌رم هه‌یه، "فریده كه‌هلۆ"یه كه نیگاركێشێكی به‌ناوبانگ و ناوداری جیهانییه و خه‌ڵكی مه‌كسیكه و زۆربه‌ی تابلۆكانیشی له‌سه‌ر ڕووخساری خۆیه‌تی.\nئه‌ی وه‌ك ڕاهێنه‌ری له‌شجوانی كه‌ی ده‌ستت پێ كرد؟\nوه‌ك ڕاهێنه‌ری له‌شجوانی ماوه‌ی سێ ساڵه به فه‌رمی بڕوانامه‌م له‌م بواره پێ به‌خشراوه به‌شێوه‌ی ئه‌كادیمی به‌شداریی خوله‌كانم كردووه، ئێسته‌یش به‌رده‌وام به‌شداری خوله‌كان ده‌كه‌م بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر فێر ببم، پێشتریش له چه‌ند شوێنێك له ئێران و له هه‌ولێر وه‌ك ڕاهێنه‌ر و مامۆستای له‌شجوانی كارم كردووه، به‌ڵام ئێسته به‌هۆی سه‌رقاڵبوونم به كاری تره‌وه، ته‌نیا ڕاهێنان به‌خۆم ده‌كه‌م.\nئه‌ی كه‌ی ده‌ستت به كاری دیزاینی جلوبه‌رگ كردووه؟\nپێش ئه‌وه‌ی ببم به دیزاینه‌ری جلوبه‌رگ، له ئێران و توركیا بۆ چه‌ند ماركه‌یه‌كی به‌ناوبانگی جلوبه‌رگ به‌شداریی چه‌ند خولێكم كرد، دوای ئه‌وه مۆدێلی دیزاینه‌كانم بۆیان نارد و زۆر به دڵیان بوو، پاشان ئیشیان له‌سه‌ر كرد و منیش وه‌ك دیزاینه‌ری جلوبه‌رگ ده‌ستم پێ كرد.\nبه‌شداری هیچ چالاكییه‌كی مۆدێلت كردووه بۆ نمایشكردنی به‌رهه‌مه‌كانت؟\nهه‌رچه‌نده تا ئێسته ئه‌و ده‌رفه‌ته‌م بۆ نه‌ڕه‌خساوه به‌شداری فێستیڤاڵ و چالاكی گه‌وره‌ی تایبه‌ت به مۆدێل بكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانم تێدا بخه‌مه ڕوو، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له داهاتوودا بۆم هه‌ڵبكه‌وێ به‌دڵنیاییه‌وه به‌شداری ده‌كه‌م.\nجیا له‌م كارانه‌ی ئاماژه‌ت پێ كرد، له چ شتێكی تریش ئه‌زموونت هه‌یه؟\nبڕوانامه‌ی ماسته‌رم له بواری ته‌لارسازی "ئه‌ندازیاری بیناسازی"دا هه‌یه كه تاكه ڕێ و خه‌ونی من بوو بۆ ئه‌وه‌ی پێی بگه‌م.\nله‌م بواره‌دا خاوه‌ن بیرۆكه‌ی تایبه‌ت به خۆمم و پێش ساڵی 2014 چه‌ند بیرۆكه‌یه‌كی باشم هه‌بوو له هه‌ولێر جێبه‌جێم كرد و ئێسته‌یش به‌رده‌وامم له‌سه‌ری.\nهاوكات ڕۆژانه وه‌ك سه‌رنووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووس به كاری میدیاییشه‌وه سه‌رقاڵم و بۆ چه‌ند ڕۆژنامه و گۆڤارێك كار ده‌كه‌م.


پەرلەمانی عێراق یاسایەک بۆ قەدەغەکردنی خواردنەوە کحولییەکان پەسەند دەکات\nپەرلەمانی عێراق بە شێوەکی چاوەڕوان نەکراو یاسایەکی پەسەند کرد بۆ قەدەغەکردنی هاوردەکردن، بەرهەمهێنان یان فرۆشتنی خواردنەوە کحولییەکان. ئەم هەنگاوەش ژمارەیەک کەسی لە کۆمەڵگای کرستیانەکانی وڵاتەکە توڕە کردووە کە پشت بو کاردارییە دەبەستن.\nبە پێی ئەو یاسایەی کە شەوی شەممە پەسەند کرا، 25 ملیۆن دیناری عێراقی کە دەکاتە 21 هەزار دۆلار سزای هەر کەسێک دەدرێت کە سەرپێچی لە یاساکە بکات. بەلام هەتا ئێستا ڕوون نییە یاساکە چەند بە توندی جێبەجێ دەکرێت و ڕەنگە لەلایەن دادگای باڵای وڵاتەکەوە ڕەت بکرێتەوە.\nلە یاسای ئیسلامدا بەکارهێنانی کحول حەرامە، بەڵام هەمیشە لە شارە گەورەکانی عێراق فرۆشراوەو بەکارهاتووە و زۆربەی خاوەن دوکانە کحولییەکان کەسانی کرستیان بوون. ئەو باڕانە لە ئێستادا داخراون بەهۆی مانگی پیرۆزی محەڕەمی موسوڵمانان.\nزۆرینەی ئەندامانی پەرلەمانی عێراق پارتە ئیسلامییە شیعەکانن. پەرلەمان قەدەغە کردنەکەی لەسەر ماڵپەڕەکەی ڕاگەیاندووە بەڵام نەیگوتووە کە چەند لە یاسادانەران دەنگیان بۆ یاساکە یان دژ بە یاساکە داوە.