يه‌ك ده‌نگ، سێ ته‌رم\nموراد جانبيلگينجان (ڕۆژنامه‌نووس و فيلمسازێكى توركه و كارى بۆ CNN كردووه).\n7ى نۆڤه‌مبه‌رى 2018، ئه‌لمۆنيتۆر\nچۆن ڕيفراندۆمێك له توركيا، گوندێك و ماڵباتێكى له‌باريه‌ك ده‌رهێنا\nئاماژه‌گه‌لێكى هۆشدارى، زۆر پێش ئه‌وه‌ى دانيشتووانى گوندى "ياباناردى" ڕێز بگرن و ده‌نگى خۆيان بخه‌نه ناو سندووقه‌كانه‌وه له‌نێو قوتابخانه سه‌ر به ته‌نكه گيراوه‌كه‌ى ته‌په‌ى گونددا، به‌رچاو و خويا بوون. پاش هه‌ڵمه‌تێكى پرۆپاگه‌نده‌ى توند و تايبه‌ت، هه‌ر لايه‌نه له‌و باوه‌ڕه‌دا بووه كه كه‌متر له ئایينده‌ى كۆمارى توركيا نا، له‌سه‌ر به‌لانس ڕاوه‌ستاوه.\nزۆر كه‌س شك و گومانيان بۆ ئه‌وه ده‌چوو كه ئۆپۆزيسيۆن – دۆست و دراوسێ و كه‌سوكاره‌كانيان له گوندێكدا كه ته‌نيا نزيكه‌ى 200 ده‌نگده‌رێكى هه‌بووه- بۆ ده‌نگدزين، ساز و ئاماده‌ن. موختارى گوند، خدر يڵدز، له ديمانه‌يه‌كدا له‌گه‌ڵ ئه‌لمۆنيتۆر ده‌گێڕێته‌وه: "كاتێ گه‌يشتمه قوتابخانه، 8 يان 10 كه‌سى چه‌كدار له‌وێ چاوه‌ڕوان بوون."\nموختار پياوێكى به‌خۆوه‌ى سمێڵپڕى ماش و برنجه، پشتيوانێكى متمانه‌پێكراو و به‌ئاووتاوى سه‌رۆك ڕه‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان و حزبه‌كه‌ى، واته AKPيه. له ڕۆژى چاره‌نووسسازى 16ى نيسانى 2017دا موختار بێ ئه‌ملا و ئه‌ولا له پشت ڕيفراندۆمه‌كه‌ى ئه‌ردۆغان بووه بۆ قايمكردنى ده‌سه‌ڵاتى سه‌رۆك و ده‌ڵێ: "له‌وه‌ته‌ى ئه‌ردۆغان هاتووه‌ته سه‌ركار، هه‌رتم ده‌نگم بۆ داوه. لايه‌نگرانى منيش هه‌روا ده‌نگيان بۆ داوه" و "ئێستا تاكه چاره‌سه‌رى گرفته‌كانى توركيا، له‌ده‌ست ئاكه‌په‌يه."\nئه‌و وشه و قسانه، به لاى ئه‌ندامانى ديكه‌ى ماڵباتى يڵدز، وشه‌گه‌لێكى شه‌ڕانگێزانه بوون. سه‌رۆكى به‌ره‌ى "نه‌خێر" له‌و گونده، براگه‌وره‌ى موختار، عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز بووه كه لايه‌نگره‌كانى به جۆش و خرۆشه‌وه پشتيوانیى حزبه كوردييه هه‌ره گه‌وره‌كه‌ى وڵات ده‌كه‌ن. ئه‌و به‌ره‌ى نه‌خێره پێيان وايه، كه دوا به دواى هه‌وڵى كوده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ى ته‌مووزى 2016ى دژ به سه‌رۆككۆمار، حكوومه‌ت خێراتر هه‌نگاوى بۆ سه‌ركوتكردنى گرووپى كه‌مينه هه‌ڵێناوه‌ته‌وه.\nوه‌كى خه‌ڵكى ئه‌و دێيه بچووكه به‌ره‌و قوتابخانه هاتوون، هه‌ر دوو به‌ره‌ى "به‌ڵێ" و "نه‌خێر" له‌ناو ئه‌و پۆله‌ى كه سندووقى ده‌نگدانى ژماره 1115ى تێدا بووه، خڕ بوونه‌ته‌وه. تاكه يه‌ك سندووق بۆ هه‌موو ده‌نگده‌ران هه‌بووه. خدر يڵدز پێ ده‌چه‌قێنێ كه ده‌نگده‌ران ترسيان له پشتيوانانى براكه‌ى نيشتووه. هۆشداریى داوه و داواى هێزى له پادگانێكى خۆجێى سه‌ربازى كردووه و پاش نزيكه‌ى 20 خوله‌كیك، هه‌ندێ سه‌رباز گه‌يشتوونه‌ته جێ. موختار به فه‌رمانده‌ى سه‌ربازه‌كانی گوتووه كه "ده‌نگده‌ران له ترس و خۆفى ئه‌وان، ناوێرن له ماڵه‌كانيان بێنه ده‌رێ و ده‌نگ بده‌ن. ئێمه ناتوانین وا بژين." ماڵباتى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدزيش، ئه‌م تۆمه‌ته ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه كه گوايا هه‌ڕوگيڤيان له كه‌سێك كردبێ. وێده‌چێ سه‌ربازه‌كان قه‌ناعه‌تيان هاتبێ و به قسه‌ى موختار مايه‌ى خۆيان له‌و پرسه نه‌كردووه.\nچه‌ند كاتژمێرێ پاشتر، كيژه‌كه‌ى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز- كه بووكى موختاره- هاتووه‌ته وێستگه‌ى ده‌نگدان. له‌و كاته‌ى حه‌وا يڵدز هه‌وڵی داوه ده‌نگى خۆى بدا، ده‌سپێكى تێكبه‌ربوونى بنه‌ماڵه‌ى يڵدز بووه. كاتێ ئه‌و ژنه ده‌ستى درێژ كردووه، كارتى ده‌نگدان بخاته ناو سندووق، موختار خۆی تێ هه‌ڵقورتاندووه و گوتوويه‌تی: "ها كارته‌كه‌ى قه‌د كردووه." هه‌روا پێى گوتووه: "كارته‌كه قه‌د مه‌كه و ڕاسته‌وڕاسته بيخه ناو سندووقه‌كه‌وه."\nئيدى حه‌وا يڵدز، ئاگرى گرتووه و قيژاندوويه‌تی و به هه‌ر دوو چه‌پۆكان له خه‌زوورى داوه، موختار وا ده‌ڵێ. موختار ده‌ڵێ لێكديحاڵینه‌بوون بووه. لێ ڤيديۆيه‌كى مۆبايل كه چه‌ند مانگێ پاشتر له ئينته‌رنێت بڵاو كرايه‌وه، نيشانى ده‌دا كه زه‌رفى ده‌نگدانه‌كه قه‌د نه‌كراوه؛ ئه‌مه‌یش له ئيعتوبارى تۆمه‌ته‌كانى موختار دێنێته خوارێ، به‌ڵكه موختار ويستوويه‌تی كه بزانێ ئه‌و ژنه چۆن ده‌نگى داوه. ئيدى يه‌كجێ شه‌ڕێكى خۆبه‌خۆ له‌ناو ئه‌ندامانى ئه‌و بنه‌ماڵه‌يه‌دا قه‌وماوه؛ له كاتێكدا خه‌ڵكى ديكه‌ى گوند، لايه‌نگر و به‌ره‌ى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدزيان بردۆته ده‌رێ، موختار له ديوى ژووره‌وه ده‌رگه ئاسنينه‌كه‌ى قوتابخانه‌ى شيشكوت كردووه.\nپاشان چ ڕووی داوه، جێگه‌ى پيله‌كه‌يه.\nئوزله‌م بۆ ئه‌لمۆنيتۆر دوا و ده‌ڵێ: گوێى له هاتوهاوار و قيژه بووه و به‌هه‌ڵه‌داوان ڕای كردووه تا مێرده‌كه‌ى، محه‌مه‌د يڵدز ببينێته‌وه، لێ ده‌بينێ خه‌ريكه له‌ناو داروده‌وه‌نى حه‌وشه‌ى قوتابخانه‌دا ماركوژى ده‌كه‌ن؛ خێرا خۆى به‌سه‌ردا داوه تا نه‌توانن چيديكه‌ى لێ بده‌ن و له‌و كاته‌ى خه‌ريك بووم له‌ناو ئاپۆراكه‌ى ببه‌مه ده‌رێ، له‌ناكاو و هيكڕا گوێى له ده‌نگى ته‌قه بووه. ئيدى محه‌مه‌د يڵدز خراپ عه‌بدولڕه‌زاقى مامى و "شێخموس"ى ئامۆزاى، كوڕى عه‌بدولڕه‌زاق، زامدار كردن.\nدوو شايه‌د كه نه‌يانويست ناويان بهێندرێ، له ديمانه‌يه‌كى ئه‌لمۆنيتۆردا، قسه‌كانى ئوزله‌م پشتڕاست ناكه‌نه‌وه. ئه‌و دووانه گوتيان محه‌مه‌د يڵدز هاته حه‌وشه‌ى قوتابخانه‌كه و چه‌كى پێ بووه و له‌بن چاكێته‌كه‌ى شاردبۆوه و بێ هيچ ده‌مه‌قاڵييه‌ك، ده‌ستى به ته‌قان كردووه و پاش ئه‌وه بۆ تۆڵه‌كردنه‌وه، په‌لامارى محه‌مه‌د دراوه. باوكى محه‌مه‌د، واته موختار، ده‌ڵێ: داخوا محه‌مه‌د تفه‌نگى لێ ستاندوون؟ يان ئه‌وه‌تا له ده‌ستى يه‌كێ كه‌وتووه‌ته خوارێ؟ يان هه‌ر هى خۆى بووه؟ من دڵنيا نيم كه چۆن بووه‌و چ ڕووی داوه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا، وێده‌چێ تاكه شتێك خويا و ڕوون بێ: كه‌شوهه‌واى ژه‌هراويى سياسى له‌و گونده، ڕۆڵێكى له‌و له‌به‌ريه‌كهه‌ڵته‌كانه خوێناوييه‌ى ماڵباتى يڵدز هه‌بووه؛ هه‌ر ئه‌و ڕۆژه، ژيانێكى مرۆڤێكى ديكه‌یشى تێدا چووه. به‌گوێره‌ى دۆكيومێنته‌كانى دادگه، له ڕۆژانى به‌رايیى كرانه‌ژوورێى محه‌مه‌د يڵدزدا، فه‌رمانده‌يه‌كى جه‌ندرمه داواى لێ كردووه، كێشه و بێشه‌كه‌ى بۆ باس بكا. محه‌مه‌د وه‌ڵامى داوه‌ته‌وه: كه ئه‌و له‌به‌ر خاترى ده‌وڵه‌ت ته‌قه‌ى له‌وان كردووه و ده‌یشزانم له‌سه‌ر ئه‌و كاره‌م له زيندانێ ده‌نرێم. له‌مێژه شه‌ڕه‌دووكه‌ى نێوان بنه‌ماڵه‌ى يڵدز نهێنييه‌كى ئاشكرايه له يابانارادى. ئه‌و گونده، گوندێكى تا ڕادده‌يه‌ك به‌پيت و له‌وه‌ڕه و كه‌وتۆته ڕۆژاواى شارى دياربه‌كرى زۆرينه كوردنشينى باشوورى ڕۆژهه‌ڵاتى توركيا و نزيكه‌ى دوو سه‌عاته ڕێ دووره. به قسه‌ى كه‌سوكارى هه‌ر دوو ماڵباتى يڵدز، موختار و براكه‌ى له‌مێژه كێشه‌يان هه‌يه و پێك ناكه‌ن. زێتر ئاريشه‌ى ئه‌و دووانه كه‌سايه‌تى و هه‌روابێته‌وه سياسييه.\nبه‌و ئيعتوباره‌ى سه‌رۆكى هه‌ڵبژێردراوى يابانارادى، يان موختار، وه‌ك ده‌ستنێژو ده‌ستوپێوه‌ندى ئانكارا‌يه بۆ گوندێكى كه‌مده‌رامه‌تى 40 ماڵى له به‌ردو كۆنكرێت دروستكراودا. له كاتێكدا زۆربه‌ى خه‌ڵكى گوند، پشت به‌و حه‌واڵه‌يه ده‌به‌ستن كه كه‌سوكاره گه‌نجه‌كانيان له ئه‌لمانياوه يان له شاره گه‌وره‌كانى توركياوه بۆيان ده‌نێرنه‌وه، خدر يڵدزى موختار، داهاتێكى سه‌رباريشى له ده‌وڵه‌ت دێته‌ده‌ست، كه ده‌شێ له موختارى لابدات. له يابانارادى حاڵ و باڵى خدر ئيڵدز، له هه‌موو خه‌ڵكى دێ، باشتره‌و خانووبه‌ره به‌رچاو و دڵڕفێنه‌كه‌ى ده‌كه‌وێته كۆتايى ئه‌و تاقه ڕێگه خۆڵه‌ى كه به ناوه‌ڕاستى گونددا تێده‌په‌ڕێ.\nئيلتار توران، پرۆفيسۆرى خانه‌نشينكراوى زانسته سياسييه‌كان له زانكۆى بيلجى له ئيستانبوڵ ده‌ڵێ: "له گوندى بچووكدا كه بنيادێكى هيراركى [زنجیره‌پله‌یی] و عه‌شيره‌تیى هه‌بێ، هه‌ميشه ڕووداوى له‌م بابه‌ته له ساته‌وه‌ختى هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ده‌قه‌ومێ و ته‌نيا تايبه‌ت نييه به ڕيفراندۆمه‌وه." هه‌رچه‌ند به قسه‌ى ئه‌و پرۆفيسۆره، ژماره‌ى ڕووداوى توندوتيژئاسا له ده‌نگدانى نيسانى 2017دا له‌چاو هه‌ڵبژاردنه‌كانى دى، له ڕاستيدا نزمتر بووه.\nله يايانارادى، به هه‌ر حاڵ، گوتارى توند و وشه و په‌يڤى نابه‌جێ كه له ده‌ورى سياسه‌ته‌كانى ئه‌ردۆغان ده‌خولانه‌وه، دابه‌شبه‌ندیى بنه‌ماڵه‌ييیان گه‌يانده خاڵى ته‌قينه‌وه.\nبنه‌ماڵه‌ى يڵدز سه‌ر به كه‌مينه‌يه‌كى كوردن كه زازايان پێ ده‌گوترێ؛ ئه‌و زاراوه‌ى قسه‌ى پێ ده‌كه‌ن له كرمانجى كه زۆرينه‌ى كورد له‌وێ پێى ده‌ئاخڤن، جياوازه. حكوومه‌تى توركيا دوا به دواى تێكچوونى وتووێژه‌كانى ئاشتى له 2015دا، شاڵاويكى نوێى دژى كوردان ده‌ست پێ كرده‌وه و گه‌لێ له زازاكانيش، له‌وانه به‌ره‌ى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز، تووڕه و نيگه‌ران بوون. به ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى شه‌ڕوشۆڕ له نێوان سوپا و پارتى تيرۆريستى كرێكارانى كوردستان (په‌كه‌كه) [له ده‌قه‌كه وا نووسراوه- ئاسۆ] و ڕاگه‌ياندنى بارى له‌ناكاو دوا به دواى هه‌وڵى كوده‌تاكه‌ى 2016، ژماره‌يه‌كى ئێكجار زۆرى سه‌رباز و پۆليس ڕوويان له باشوورى ڕۆژهه‌ڵات كردووه.\nسێ مانگ پاش كوده‌تا شكستخواردووه‌كه، ئه‌ردۆغان پلانێكى بۆ سازكردنى ڕيفراندۆمێك ڕاگه‌ياند له‌باره‌ى تێڕوانينى له‌مێژينه‌ى خۆى بۆ گۆڕينى سيسته‌مى نزيكه يه‌ك سه‌ده كۆنى ديموكراسيى په‌رله‌مانى بۆ سيسته‌مێكى سه‌رۆكايه‌تى كه ده‌سه‌ڵاتێكى زۆرى ته‌نفيزى به سه‌رۆككۆمار بدا. بۆ ئه‌مه‌یش به‌سته‌يه‌كى پێشنياركراوى 18 خاڵيى گۆڕانكاريى ده‌ستوورى خرايه به‌رده‌م خه‌ڵك، وه‌ك نه‌هێشتنى پۆستى سه‌رۆكوه‌زيران و پێدانى ده‌سه‌ڵاتێكى زۆرتر به سه‌رۆككۆمار، وه‌ك دامه‌زراندنى دادوه‌ران، زيادكردنى ژماره‌ى كورسييه‌كانى په‌رله‌مان.\nمانگى پاشتر، ئانكارا جه‌نگى دژى په‌كه‌كه‌ى به‌رفره‌تر كرد و حزبى سه‌ره‌كيى كوردان، حزبى ديموكراتى گه‌لان (HDP)يشى گرته‌وه. له كاتێكدا، خه‌ڵكى يابانارادى به‌ره‌و سندووقه‌كانى ده‌نگدان ده‌چوون، هاوسه‌رۆكى هه‌ده‌پ، سه‌ڵاحه‌ددين ده‌ميرتاش، كه كوردێكى زازاكييه، به تۆمه‌تى تيرۆر له‌گه‌ڵ چه‌ندين ئه‌ندامى ديكه‌ى په‌رله‌ماندا، له زينداندان؛ له‌م سۆنگه‌يه‌وه، به لاى پشتيوانانى هه‌ده‌په‌وه، وه‌ك عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز و شێخموسى كوڕى، نه‌ده‌كرا ده‌نگ به "به‌ڵێ" بده‌ن و هێشتا ده‌سه‌ڵاتێكى زۆرتر به ئه‌ردۆغان بدرێ.\nبه قسه‌ى جان كۆزانئۆغلوو، كه سۆسيۆلۆژيستێكى جينائيیه، پێشينه‌ى سياسى و مێژووى شه‌ڕوشۆڕى نێوان ده‌وڵه‌ت و په‌كه‌كه كه بۆ چه‌ندين ده‌يه ده‌گه‌ڕێته‌وه، ناو جه‌رگه‌ى ناوچه كوردنشينه‌كانى توركياى كردووه‌ته زه‌مينه‌يه‌كى به‌پيتى توندوتيژيى سياسى "باشوورى ڕۆژهه‌ڵاتى توركيا، ناوچه‌يه‌كه كه ماوه‌يه‌كى درێژه به‌رزترين ئاستى گرژيى كۆمه‌ڵايه‌تیى لێيه." ئه‌گه‌ر يه‌كێ له گه‌ڕه‌كێكى ئيستانبۆڵ تفه‌نگ به يه‌كێكه‌وه بنێ، ئه‌وا منداڵى خێزانێكى چينى ناوه‌ڕاست له‌وانه‌يه تووشى شۆك ببێ، لێ بۆ زارۆيه‌ك كه له گوندێكى باشوورى ڕۆژهه‌ڵات ژيابێ، كه دايك و بابى به كلاشينكۆفه‌وه بخه‌ون و تفه‌نگ له ته‌نيشت ديوار دابنێن، شتێكى خواساييیه."\nته‌نانه‌ت بۆ ئه‌و منداڵانه‌يش كه له‌نێو ته‌قوتۆق و تفه‌نگدا گه‌وره و هه‌راش بووبن، ديتنى ديمه‌نى ته‌رمى خوێن له‌به‌ر ڕۆی و له حه‌وشه‌ى قوتابخانه، ديمه‌نێكى به‌ژان و خه‌م و كۆڤانه. ديله‌ك يڵدزى ته‌مه‌ن سێزده ساڵ له ديمانه‌يه‌كدا ده‌گێڕێته‌وه كه "تووشى شۆك بووم كه ته‌رمى مامى گه‌وره عه‌بدولڕه‌زاقم بينى له‌و عه‌رده مردووه" و "هه‌مووان گرياون، چونكه مردووه‌كان، خزم و كه‌سوكارى نزيكى ئێمه بوون."\nهه‌ر له ڕۆژی ڕيفراندۆمه‌كه، ئه‌و گونده مه‌رگى كه‌سێكى ديكه‌یشى به‌خۆوه بينيوه. له كاتێكدا ئيدريس يڵدز، خۆى ساز كردووه، ته‌رمى خزمه برينداره‌كه‌ى، واته شێخموس، بگه‌يه‌نێته خه‌سته‌خانه، ده‌سڕێژ له ئۆتۆمبێله‌كه‌ى كراوه. ئيدى ئيدريس به‌ركه‌وتووه و كوژراوه. يه‌كێ له برايه‌كانى، واته برايه‌كى شێخموس، به ناوى محه‌مه‌ده‌مين يڵدز له لێكۆڵينه‌وه‌دا تۆمه‌تى ته‌قه‌كردن له ئيدريس-ى دراوه‌ته پاڵ. ئه‌مه به قسه‌ى محه‌مه‌ده‌مين ئاكتارى پارێزه‌رى ديفاع له ماڵه عه‌بدولڕه‌زاق ئيڵدز كه گوايا محه‌مه‌ده‌مين يڵدز به هه‌ڵه ته‌قه‌ى له ئيدريس كردووه و وای زانيوه، بكوژه‌كه‌يه (واته محه‌مه‌د يڵدزه) و ده‌يه‌وێ ته‌رمه‌كان له حه‌وشه‌ى قوتابخانه بباته ده‌رێ و بڕفێنێ.\nكاتێ كه ئاژاوه گوندى يابانارادیى داگرتووه، سوپا كاروبارى به‌ده‌سته‌وه گرتووه و سه‌ربازه‌كان له پادگانێكى خۆجێ، گومانلێكراو، واته محه‌مه‌د يڵدزيان بردووه‌ته نه‌خۆشخانه. فه‌رمانده‌كه‌يان بڕيارى داوه كه له‌و گونده بمێنێته‌وه تا ڕێگه له توندوتيژى و خوێنڕشتنى زێتر بگرێ و ئه‌و شه‌وه ڕاديۆى سه‌ربازى له دۆڵى خوارێى گوند ده‌نگى داوه‌ته‌وه. پاشان لێكۆڵه‌رانى پۆليس، ده‌مانچه ڕه‌شه‌كه‌ى محه‌مه‌د يڵدزيان ديوه‌ته‌وه كه ته‌قه‌ى پێ كراوه و هه‌روا شوێنه‌وارى باڕوتيشيان به‌سه‌ر جلوبه‌رگى بينيوه و له 20 نيسانى 2017وه تا ئێستاكه له به‌نديخانه ڕاگيراوه.\nله كاتى دادگه‌ييكردندا، محه‌مه‌د يڵدز خۆى به بێسووچ و گوناح داناوه. لێ پاش ئه‌وه‌ى كه شه‌ش مانگ له به‌ندیخانه‌دا ماوه‌ته‌وه، نامه‌يه‌كى بۆ "بن عه‌لى يڵدرم"ى سه‌رۆكوه‌زيرانى ئه‌و ده‌مه‌ى توركيا ناردووه و مكوڕبوونى خۆى له‌سه‌ر بيروباوه‌ڕه سياسيیه‌كانى دووباره ده‌كاته‌وه. به قسه‌ى ئاژانسێكى هه‌واڵى توركى، محه‌مه‌د يڵدز نووسيويه‌تی: "ئه‌گه‌ر باجدان له‌سه‌رينى ئه‌وه‌وه بێ كه ئێمه به دڵ و مێشكمان باوه‌ڕمان به ئێوه كردووه، ئه‌وه‌یش چاره‌نووسمان بێ، ده‌مه‌وێ ئه‌وه بزانيت كه من ئاماده‌م به‌بێ سێ و دوو و دوودڵی، ئه‌و باجه بده‌م."\nله ڕوانگه‌ى "موراد پاكه‌ر"ه‌وه، كه دكتۆرێكى ده‌روونناس و پرۆفيسۆرى ياريده‌ده‌ره له زانكۆى بيلجى له ئيستانبۆڵ، ده‌سته‌به‌ندیى سياسى جێگه‌يه‌كى نوێى بۆ خۆى له‌ناو ماڵباتى يڵدزدا كرده‌وه كه به دواى تۆڵه و تۆڵه‌كارى له‌سه‌ر ناكۆكيى پێشووتريان بگه‌ڕێن. له‌و ماڵباته‌دا، له‌وانه‌يه ده‌نگده‌رانى به‌رى "به‌ڵێ" بيريان له‌وه كردبێته‌وه كه ئه‌وان به‌هێزن و حكوومه‌تيان له‌پشته، له ته‌له‌فزيۆنيش گوێيان لێ بووه كه به‌ره‌ى "نه‌خێر" خيانه‌تكارن، ئيدى كاتى هاتووه به‌ره‌نگاريان ببنه‌وه.\nبه هاتنه‌سه‌ركارى ئه‌و سياسه‌توانانه‌ى كه خۆيان به خاوه‌نى شه‌رعيى ده‌وڵه‌ت ده‌زانن، پاكه‌ر ده‌ڵێ، ته‌نيا مه‌سه‌له، مه‌سه‌له‌ى كاته كه هه‌ر لايه‌ك نه‌يار و ناحه‌زه‌كانى خۆى به هه‌ڕه‌شه‌يه‌ك دابنێ و، ده‌بێ به هه‌ر شێوازێكى پێويست بووه، به‌ره‌نگارييان بكرێ و له‌م باره‌وه ده‌ڵێ: "عاده‌ته‌ن سێبه‌رێكى بۆر به‌سه‌ر گوتارى جڤاكيدا زاڵ بووه"، "لێ كه ده‌سته‌به‌ندى زياد ده‌بێ، خه‌ڵك ئۆپۆزيسيۆن وه‌ك دوژمن ده‌بينێ و سێبه‌ره بۆره‌كان نامێنن و ده‌بنه ڕه‌ش و سپى." كاتێ كه ئێمه ده‌كه‌وينه ناو ئه‌و بازنه بۆشه‌وه، هاكا توندوتيژى هاته گۆڕێ.\nمێژووى نوێى توركيا، ئه‌مه‌مان بۆ ڕاڤه ده‌كا. به‌گوێره‌ى ڕاپرسييه‌كى "گێرمان مارشاڵ فاند" كه سه‌نته‌رێكى لێكۆڵينه‌وه‌ى ئه‌مريكييه، 74%ى ئه‌و هاووڵاتييه توركييانه‌ى وه‌ڵامى ڕاپرسييه‌كه‌يان داوه‌ته‌وه، نايه‌نه‌وێ منداڵه‌كانيان له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانى ئه‌و دايك و بابانه‌دا يارى بكه‌ن كه ده‌نگيان به حزبێكى به‌رهه‌ڵستكار داوه. پرۆفيسۆر ئۆغۆز ئيشك، له زانكۆى ته‌كنيكى ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستدا له ئانكارا نيشانی دا كه حزبى سه‌ره‌كيى به‌رهه‌ڵستكار، حزبى گه‌لى كۆمارى (CHP) كه له ته‌ك حزبى حوكمڕاندا (AKP) هه‌ڵی كردووه، به‌رده‌وام و تا هاتووه له هه‌ڵبژاردنه‌كاندا له‌وه‌ته‌ى ئه‌م حكوومه‌ته له 2002وه هاتووه‌ته سه‌ركار، ده‌نگه‌كانى كه‌ميان كردووه.\nبه‌پێى ڕاپرسييه‌كى 2016ى "گێرمان مارشاڵ فاند"، 74%ى ئه‌و هاووڵاتييه توركانه‌ى وه‌ڵامى ڕاپرسييه‌كه‌يان داوه‌ته‌وه، نايانه‌وێ منداڵه‌كانيان له‌گه‌ڵ ئه‌و منداڵانه‌دا وازى بكه‌ن، كه دايك و باوكيان ده‌نگيان به حزبێكى به‌رهه‌ڵستكار داوه.\nوێڕاى ئه‌م ئاراستانه‌ى دوايى، توران له زانكۆى بيلجى گوتى: ده‌سته‌به‌ندیى ناو كۆمه‌ڵگه‌ى توركيا به‌رهه‌مێكى ئه‌م 15 ساڵه‌ى ڕابردوو نييه. هه‌ميشه دابه‌شبه‌ندیى سياسى له نێوان مۆدێرنيسته‌كان و نه‌ريتخوازاندا هه‌بووه. نه‌ريتخوازان هه‌ميشه دژى عه‌لمانيیه‌تێكى سه‌ختگر بوون كه له ده‌سپێكى كۆمارى توركياوه پێڕه‌ویى لێ كراوه. به‌ڵام به هاتنه‌سه‌ركارى ئه‌ردۆغانى مێشك ئيسلامى، ئه‌و كه‌لێن و درزه قووڵتر بووه‌ته‌وه.\nتوران به ئه‌لمۆنيتۆر ده‌ڵێ: ده‌سته‌به‌ندى زۆر خوياتر بووه، له‌وه‌ته‌ى گۆڕانى سيسته‌م بووه‌ته ئه‌گه‌رێكى به‌رچاو. مۆدێرنيسته‌كان هه‌ميشه تا كۆتايیى هه‌زاره‌ى دووه‌م به‌سه‌ر سيسته‌مدا زاڵ بوون؛ ته‌نيا به هاتنه‌سه‌ركارى ئه‌م حكوومه‌ته گۆڕانكارى له سيسته‌مدا بووه ئه‌گه‌رێكى ڕێتێچوو.\nپاكه‌ر، دكتۆرى ده‌روونناس، پێى وايه حكوومه‌ت هه‌ندێ به‌رپرسيارێتیی ئه‌وه‌ى له گوندى يابانارادى ڕووی دا، ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆوه. "ئه‌گه‌ر سه‌ركرده‌يه‌كى سياسى باوه‌ڕى وا بێ كه ده‌سته‌به‌ندى به قازانجى ئه‌وه، ئه‌وا هه‌وڵ ده‌دا له نرخ و به‌هاى نه‌يار و ناحه‌زه‌كانى كه‌م بكاته‌وه و به سووك سه‌يريان بكا"، ئه‌م ديدگه‌يه، ده‌سته‌به‌ندى و خه‌ته‌رى توندوتيژى له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا زياد ده‌كا. توران پێدا ده‌چێ و ده‌ڵێ: "ده‌سته‌به‌ندى سياسه‌تێكى پێره‌وكراوى حكوومه‌ته" و پێش ڕيفراندۆميش په‌يڕه‌ویى لێ كراوه. ئۆپۆزيسيۆن ده‌ڵێ: "سه‌رۆككۆمار ويستوويه‌تی ميكانيزمه‌كانى ڕاستكردنه‌وه و به‌لانسڕاگرتن نه‌هێڵێ" و، حكوومه‌تيش به ده‌ورى خۆى ده‌ڵێ: "حزبى هه‌ده‌په‌ى كورد درێژكراوه‌يه‌كى ڕێكخراوى تيرۆريستیى كوردى، په‌كه‌كه‌يه."\nهاوسه‌رى محه‌مه‌د يڵدز، ئوزله‌م، يه‌ك به خۆى، به‌ڕاستى نه‌يزانيوه كه ئه‌و ڕۆژه چاره‌نووسسازه‌ى خێزانه‌كه‌ى له‌به‌ريه‌ك هه‌ڵوه‌شانده‌وه، چۆن ده‌نگ بدات. ئوزله‌م گوتى: به لاى منه‌وه ڕيفراندۆم گرنگ نه‌بووه و من كابانى ماڵم و پێم وا نييه شتێك له ژيانى مندا بگۆڕێ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا به به‌ڵێ ده‌نگى داوه، چونكه وه‌ك خۆى ده‌ڵێ ئه‌ردۆغانى خۆش ده‌وێ.\nئێستا له ئه‌نجامه‌كانى ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ى خۆی ڕاده‌مێنێ و ده‌ڵێ: "به‌ره‌ى به‌رهه‌ڵستكاريش، هه‌ر كه‌سوكارى خۆمن و كول و كه‌سه‌رێكى به‌رگه‌نه‌گره كه چ به‌سه‌ر هه‌ر دوو لاماندا هات." لێ كيژه گه‌وره‌كه‌ى، ديله‌ك، هه‌ڵسه‌نگاندنێكى پێگه‌يشتووانه‌ى ئه‌و ڕووداوه ده‌كا و ده‌ڵێ: له‌به‌ر يه‌ك ده‌نگ، سێ كه‌س مردن؛ هه‌رگيز ئه‌و ده‌نگه ئه‌وه‌ى نه‌ده‌هێنا.\nدوو مانگ پاش گيرانى محه‌مه‌د يڵدز، "ئايشه‌گوڵ"ى خوشكه گچكه‌كه‌ى ديله‌ك، كارتى سه‌رى ساڵى وه‌رگرته‌وه. مامۆستاكه‌ى ستيكه‌رێكى به وێنه‌ى دوو دڵ به كارته‌كه‌وه نابوو. يه‌كجێ ئايشه‌گوڵ كارته‌كه‌ى بۆ دايكى هێنايه‌وه كه له هۆده‌ى به ڕايه‌خ داپۆشراوى دانيشتن، ڕوونيشتبوو. پاش ئه‌وه‌ى له كۆشى دايكى داده‌نيشێ، ئايشه‌گوڵى ته‌مه‌ن 9 ساڵه، يه‌كه يه‌كه پله‌كانى خۆى به دايكى نيشان ده‌دا. مامۆستاكه‌ى به‌م شێوه‌يه هه‌ڵی سه‌نگاندووه: كچێكى تا بڵێى سه‌ركه‌وتوو و بالكێشه له پۆڵدا. ئايشه‌گوڵ به‌شانازى و به ده‌نگێكى به‌رز ئه‌مه‌ى بۆ دايكى خوێنده‌وه.\nدايكى لێى ده‌پرسێ: "له جياتى ئه‌و كارتى سه‌ركه‌وتنه‌ت، چت به ديارى بۆ بكڕم؟" ئايشه‌گوڵ بێ يه‌ك و دوو وه‌ڵامى ده‌داته‌وه‌ه: مڕه‌باى تووفه‌ره‌نگى. ئاخر باوكى هه‌ميشه وه‌ك خه‌ڵاتێك، پاش ئه‌وه‌ى سه‌يرێكى كارته‌كه‌ى ده‌كرد، مڕه‌باى تووى فه‌ره‌نگیى بۆ كڕيوه. له چه‌ند هه‌فته‌ى به‌ر و دواى ڕۆژى ڕيفراندۆمه‌كه، ئوزله‌م يڵدز تا پێى كراوه، هه‌وڵی داوه هه‌ر پێنج منداڵه‌كه‌ى له‌و واقعه به‌خه‌م و ژانه دوور بخاته‌وه و بپارێزێ. ئوزله‌م ده‌ڵێ: هه‌وڵم دا ئه‌و شته‌يان له مێشك بسڕمه‌وه و به ئايشه‌گوڵم گوت باوكت بۆ كار و كاسبى چۆته ئيستانبۆڵ. به‌ڵام ئه‌و كيژه زيت و وريايه، باوه‌ڕ و به‌قاى پێ نه‌كردووه و زانيويه كه "ديله‌ك"ى خوشكى له حه‌وشه‌ى قوتابخانه به چاوى خۆى ته‌رمى مردووه‌كانى بينيوه. هه‌روابێته‌وه، توندوتيژى له ماڵه‌وه‌یش يه‌خه‌ى گرتوون.\nله كاتێكدا كه كشتوكێڵ چيتر وه‌ك جاران به‌شێكى گرنگى ژيانى گوند نه‌ماوه، لێ هێشتا ڕۆژانه به‌شێكى كارى ڕۆتينى ئوزله‌مه كه بۆ شير و ماست و په‌نير، خزمه‌تى گا و گۆلك و مانگاى ماڵه‌وه ده‌كا. ئوزله‌م به ئه‌لمۆنيتۆرى گوت، هه‌ر له ڕۆژى ته‌قه‌كردنه‌كه‌دا، يه‌كێ ئاگرى له پشتير و گه‌وڕى وان به‌رداوه و زێتريش گومانى بۆ ماڵى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز ده‌چێ. هه‌روا ده‌ڵێ، هه‌ندێ جووجه‌له‌م كڕيبوون، ئه‌وان مليان هه‌ڵكه‌ندبوون. ئه‌وه چ دڵڕه‌قييه‌كه.\nداب و نه‌ريتى خۆجێ وا ده‌خوازێ، كه بنه‌ماڵه‌ى بكوژ له گوند بار بكه‌ن تا زێتر خوێن نه‌ڕژێ و ته‌ره‌فى گوناهكاريش سزا بدرێ. لێ له گوندى يايانارادى ڕه‌وشه‌كه له‌وه ئاڵۆزتر و پێچه‌وانه بووه. تۆمه‌تپێكراوى سه‌ره‌كى، كوڕى موختارى ده‌ستڕۆيشتووى گونده. زۆر كه‌س پێيان وايه، يه‌كێكى بنه‌ماڵه‌ى قوربانى به‌رپرسياره له كوشتنى ئيدريس يڵدزى ئامۆزايان، واته سێيه‌م كوژراو كه له ڕۆژى ڕيفراندۆمه‌كه‌دا كو‌ژراوه.\nوتووێژكاران گه‌يشتنه چاره‌سه‌رێك كه به‌پێچه‌وانه‌ى نه‌ريتى باو بووه. ئه‌وان قسه‌يان له‌گه‌ڵ موختاردا كرد كه ماڵ و موڵك و عه‌ردوبانى ماڵباتى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدزى براى بكڕێته‌وه و له هه‌مان كاتدا ماڵى مردووه‌كانيشيان قه‌ناعه‌ت پێ هێناوه كه بچنه ئيزمير كه شارێكى ده‌م كه‌نارى ده‌ريا و نزيكه‌ى 1000 ميلێك له‌و گونده‌ى خۆيانه‌وه دووره. ئه‌نجامى كۆتايى: تا پێوه‌ندى له نێوان ئه‌و دوو "تائیفه" به‌ره ڕكابه‌ر و ناحه‌زه سياسييه‌دا نه‌مێنێ.\nپرۆفيسۆر ئيشك گوتى "ئه‌مڕۆ شاره‌كانى توركيا به هۆى حزبحزبێنه‌وه، دابه‌ش بوون و لايه‌نگرانى حزبه جياوازه‌كان به شێوه‌يه‌ك ده‌ژين كه كه‌مترين سه‌روكار و پێوه‌ندى و هامشۆ له نێوان گرووپه جياوازه‌كاندا هه‌يه." ئه‌و پرۆفيسۆره ئاماژه بۆ يۆگسلاڤيا ده‌كا كه ده‌سته‌به‌ندیى ئاوا توندى به‌خۆيه‌وه نه‌بينيوه كه له سه‌ره‌تاى نه‌وه‌ده‌كاندا، به‌و شێوه توندوتيژييه له‌به‌ر يه‌كهه‌ڵوه‌شايه‌وه.\nساڵ و نيوێ دواى ئه‌و كوشتاره‌ى نيسانى 2017، هێشتا ڕووداوه‌كانى ئه‌و ڕۆژه له‌ناو گوندى يابانارادى قسه و باسيان له‌باره‌وه ده‌كرێ. خدر يڵدزى موختار كه تۆمه‌تى دنه‌دانى ئه‌و كوشتاره‌ى درابووه پاڵ، بێسووچ ده‌رچوو. لێ هێشتا له‌نێو ترس و گوماندا ده‌ژى؛ ئاخر خوێنى ناوخۆى بنه‌ماڵه‌ى يڵدز به ئه‌ستۆى ئه‌وه‌وه‌يه و له‌وانه‌يه سه‌رو ژيانى خۆى له‌سه‌ر دابنێ. موختار كه دوو پاسه‌وانى چه‌ك به‌ده‌ست به‌دواوه‌ى بوون، به ده‌ورى مه‌زرا و ته‌باره‌ى برا گه‌وره‌كه‌يدا ده‌سووڕايه‌وه و خۆيشى ده‌مانچه‌يه‌كی به لاقه‌ده‌وه‌يه و خه‌وى لێ ناكه‌وێ و ڕۆژگارێكى سه‌خت تێ ده‌په‌ڕێنێ.\nهه‌ندێ كه‌س پێيان وايه دواجار ئه‌و خێزانه هه‌ر ئاشت ده‌بنه‌وه و پێك دێنه‌وه. ئوزله‌م يڵدز ده‌ڵێ: "ئاخر ئه‌وان خزم و كه‌سوكارى يه‌كترن." خدر يڵدزيش پێی وايه ئاشتبوونه‌وه نزيكه "ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ نه‌بێ، سبه‌ى، سبه‌ى نه‌بێ، دووسبه‌ى هه‌ر پێك دێينه‌وه." كوڕێكى عه‌بدولڕه‌زاق يڵدز كه له ئيزمير ده‌ژيێ، به‌م قسانه‌ى موختار، تووڕه بوو.\nله ڕۆژى ڕيفراندۆمه‌كه‌دا، يابانارادى له تاقيكردنه‌وه‌ى ديموكراسيدا ده‌رنه‌چوو. به هه‌ر حاڵ، ده‌نگده‌ران، بڕيارێكى ڕوونى سياسيى خۆيان دا. له‌م گونده، ڕيفراندۆمه‌كه به 52 ده‌نگ له به‌رانبه‌ر 23 ده‌نگدا برديیه‌وه. وێڕاى ڕێژه‌ى به‌رزى ده‌نگدان له سه‌رانسه‌رى وڵاتدا، 88 هاووڵاتیى ديكه‌ى ئه‌م گونده نه‌چوونه سه‌ر سندووقى ژماره 1115.\nبه بردنه‌وه‌ى "به‌ڵێ" به كه‌متر له 3% له سه‌رانسه‌رى وڵاتدا، توركيا بۆ سيسته‌مێكى سه‌رۆكايه‌تيى ته‌نفيزى گۆڕا. كاتێ كه ئه‌ردۆغان سه‌ركه‌وتنى ڕاگه‌ياند، لايه‌نگرانى وى داواى گه‌ڕانه‌وه‌ى سزاى مه‌رگيان بۆ تيرۆريستان كرد. زۆر له كارناس و شاره‌زايان پێشبينیى ئه‌وه ده‌كه‌ن كه ئازادييه ده‌ستوورييه‌كان زێتر تووشى داخوران ببن و به‌رته‌سك ببنه‌وه، له كاتێكدا وڵات ميكانيزمه‌كانى "ڕاستكردنه‌وه و به‌لانسڕاگرتن"ى تێدا زێتر كز و لاواز بوون. "كۆميسيۆنى ئه‌وروپى بۆ ديموكراسى له ڕێگه‌ى یاساوه" باس له ڕژێمى نوێى توركيا وه‌ك ڕژێمێك ده‌كا كه ميكانيزمگه‌لێكى ڕاستكردنه‌وه و به‌لانسڕاگرتنى پێويستى تێدا نييه كه ڕێگه له‌وه بگرن وڵات ببێته ڕژێمێكى ئۆتۆريته‌ى ملهوڕ.\nديله‌كى كچه گه‌وره‌ى ئوزله‌م يڵدز به ئه‌لمۆنيتۆرى گوت: "سێ كه‌س له‌به‌ر يه‌ك ده‌نگ مردن و هه‌رگيز ئه‌و ده‌نگه ئه‌وه‌ى نه‌ده‌هێنا."\nئه‌ردۆغان، دوا به دواى سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ى له ڕيفراندۆمى 16ى نيسانى 2017دا، له‌سه‌ر ڕيسواكردن و له‌قاودانى ئۆپۆزيسيۆن وه‌ك نه‌يار و ناحه‌زانى ميلله‌ت، به‌رده‌وامه؛ له هه‌ڵمه‌تى هه‌ڵبژاردنى سه‌رۆكايه‌تى بۆ ماوه‌ى 5 ساڵدا، له زێدى باوكى خۆى، له شارى ڕزا، سه‌رۆككۆمار، كانديده سه‌ره‌كييه‌كانى به‌ره‌ى ئۆپۆزيسيۆنى به "فه‌تحوڵڵا گويله‌ن"ه‌وه گرێ دا. گويله‌ن كه له ئه‌مريكا داده‌نيشێ، به پلانه‌ده‌رى كوده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ى 15ى ته‌مووزى 2016 داده‌نرێ. ئه‌ردۆغان به پشتيوان و لايه‌نگرانى خۆى گوت: له سه‌رێكه‌وه، ئێوه هاوپه‌يمانێتیى تێكدانتان هه‌يه كه له پێنسیلڤانيا دامه‌زراوه و له سه‌ره‌كه‌ى ديكه‌یشه‌وه ئێوه ئه‌و هاوپه‌يمانێتيیه‌ى ميلله‌تتان هه‌يه كه كه له گۆڕه‌پانه گشتييه‌كاندا له شه‌وى 15ى ته‌مووزدا هاته دامه‌زراندن.\nڕۆژى دواى ئه‌و قسانه‌ى ئه‌ردۆغان، لايه‌نگرانى HDPى تام كورد به‌ره‌وڕووى په‌رله‌ما‌نتارى AKP، ئيبراهيم خه‌ليل يڵدز له شارى سروج بوونه‌وه. له كاتێكدا ئه‌و په‌رله‌ما‌نتاره له‌گه‌ڵ دوكانداراندا تۆقه‌ى كردووه و داواى لێ كردوون له هه‌ڵبژاردنى چه‌ند مانگى داهاتوودا پشتيوانيان بن، دوكاندارێك ڕاسته‌وڕاست ئه‌و داوايه‌ى ڕه‌ت كردۆته‌وه؛ به قسه‌ى ئه‌و شايه‌دانه‌ى كه BBC ديمانه‌ى له‌گه‌ڵدا كردوون. ئيدى شه‌ڕێكى خوێناوى ڕووی داوه و جه‌لال سه‌نياسارى دوكاندار به خۆى و برايه‌ك و باوكى كوژراون. هه‌روا برايه‌كى په‌رله‌ما‌نتاره‌كه‌یش كوژراوه.\nمحه‌مه‌د يڵدز ئێستا ساڵێ پتره له زينداندايه. هاوسه‌ره‌كه‌ى ته‌نيا به ته‌له‌فۆن قسه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌كا، به‌ڵام سه‌رى لێ نادا. ئوزله‌م يڵدز هه‌ست ده‌كا به‌زه‌حمه‌ت ده‌توانێ له پشت شيشه‌كانى زينداندا چاوى به مێرده‌كه‌ى بكه‌وێ. ئايشه‌گوڵى كچيان به ئه‌لمۆنيتۆرى ڕاگه‌ياند "زۆر حه‌ز ده‌كه‌م بيبينم و ماچى بكه‌م و له ڕاستى بكه‌مه‌وه." لێ دايكى ڕێگه‌ى نادا و ڕازى نييه. دايكى له‌وه نيگه‌رانه كه ئه‌و تاقيكردنه‌وه‌يه چ هه‌ستێ له‌سه‌ر دڵ و ده‌روونى كيژه‌كه‌ى جێ ده‌هێڵێ.\nئايشه‌گوڵ له ته‌مه‌نى دوو ساڵيدا ده‌ستى به قسان كردووه، لێ كاتێ بووه‌ته سێ ساڵ له قسه كه‌وتووه. دايكى، دكتۆر نامێنێ پێى نه‌كا و پزيشكه‌كان به دايكه‌يان گوتووه ئه‌و كيژه چكۆڵه‌يه زۆر به‌هه‌سته و هه‌ر سترێسێكى ده‌روونى له‌وانه‌يه كاريگه‌ریى بۆ سه‌ر ئاخاوتنى هه‌بێ. له ته‌مه‌نى حه‌وت ساڵيدا به‌قسه هاتووه‌ته‌وه، لێ وه‌ك منداڵێكى 5 ساڵان و وشه‌گه‌لێكى زۆره‌وه. دايكى ئايشه‌گوڵ ده‌پرسێ: "ئه‌ى ئه‌گه‌ر جارێكی دی تووشى شۆك ببێ و كار له قسه‌كردنى بكاته‌وه؟"\nپاكه‌رى دكتۆرى ده‌روونناس، ده‌ڵێ به‌زه‌حمه‌ت ده‌كرێ ئه‌و منداڵانه‌ى كه به تاقيكردنه‌وه‌ى له‌م بابه‌ته تێ په‌ڕيون، چاك ببنه‌وه و به ئه‌لمۆنيتۆرى گوت: "كاريگه‌ريى هه‌ره بنه‌ڕه‌تى ئه‌وه‌يه كه منداڵان هه‌ست به ته‌ناهى و متمانه و ئه‌من و ئه‌مانه‌ت نه‌كه‌ن و ئه‌و نه‌مانى متمانه‌يه، ئاريشه و كێشه‌ى زۆرى لێ ده‌بێته‌وه." مانگ و نيوێ پاش گيرانى، محه‌مه‌د يڵدز له زيندانه‌وه داواى ئايشه‌گوڵى كردووه. ئه‌و ده‌مه له‌به‌ر هه‌يوانى ماڵه داپيرى، ئايشه‌گوڵ ياریى به كيسه‌ڵه ڕه‌نگزه‌رده‌كه‌ى خۆى كردووه، كاتێ كه مامێكى مۆبايله‌كه‌ى پێ داوه و هه‌وه‌ڵ جار قسه‌ى پێ ناكرێ، لێ به هه‌ر دوو ده‌سته بچووكه‌كانيیه‌وه توند مۆبايله‌كه ده‌گرێ و هه‌ر كه گوێى له ده‌نگى باوكى ده‌بێ، ده‌موچاوى ده‌كرێته‌وه و زه‌رده‌خه‌نه‌ى دێتێ و محه‌مه‌د يڵدز پێى ده‌ڵێ "له جه‌ژنى ڕه‌مه‌زانێ تۆ و دايكت وه‌رن." ئايشه‌گوڵ وه‌ڵامى ده‌داته‌وه و كيسه‌ڵه‌كه‌ى ده‌گوشێ، هه‌رچۆنه‌كى بێ ده‌مه‌وێ بێم.\nوێڕاى ناڕه‌زايیى دايكيان، پاش 22 ڕۆژان، ئايشه‌گوڵ و ديله‌ك چوونه‌ته سه‌ردانى باوكيان. داپيره‌يان هه‌ردووكيانى له‌گه‌ڵه خۆيدا بردۆته به‌ندیخانه‌ى دياربه‌كر، له ڕێگه‌دا، كچه‌كان زۆريان قسه نه‌كردووه. ئايشه‌گوڵ كه له ناوه‌ڕاستى شار نزيك بوونه‌ته‌وه، خێرا خۆى له ماشێنه‌كه فڕێ داوه. ديله‌ك به‌بيرى دێته‌وه "كاتێ كه بۆ هه‌وه‌ڵ جار چاوم به‌و جێيه كه‌وت، وام زانى ماڵێكى گه‌وره‌يه." له‌وێ داروبارێكى زۆرى لێ بوو، لێ پاشان له پێش ده‌رگه‌ى چوونه‌ژووره‌وه، تانكێكم ديت. كيژه‌كان به‌پێش زرێپۆشێكى پۆليس چوونه‌ته ژووره‌وه و ماوه‌ى كاتژمێرێك له‌گه‌ڵ بابياندا ماونه‌ته‌وه.\nپاش ئه‌و سه‌ردانه، مه‌زاج و گێولى ئايشه‌گوڵ به‌ته‌واوى گۆڕاوه. بۆ ماوه‌ى چه‌ند مانگان، نه ده‌نگى وه‌ك جاران به‌رز و نه به‌كه‌يف بووه. به هه‌ر حاڵ، گرفتێك هه‌بووه. ئايشه‌گوڵ به‌هه‌ناسه‌ردييه‌كه‌وه به ئه‌لمۆنيتۆرى گوت: "هه‌رگيز ڕێگه‌يان نه‌دا كارته‌كانى سه‌رى ساڵ ببه‌ينه ژوورێ" و "له‌وێ به بابم گوت كه نمره‌ى وانه‌كانم زۆر باش بوون و هه‌موو خوشك و براكانم له پۆله‌كانى خۆياندا ده‌رچوون." ئايشه‌گوڵ پشتڕاست بوو، ئه‌گه‌ر بابى بوارى هه‌با و پێى بكرايه، يه‌ك شووشه‌ى گه‌وره‌ى مڕه‌باى تووى فه‌ڕه‌نگیى بۆ ده‌هێنا.\nله ساڵتێوه‌رسووڕانه‌وه‌ى ئه‌و تراژيديايه له 16ى نيسانى 2018دا، ده‌ست به دادگه‌يیى محه‌مه‌د يڵدز كرا. محه‌مه‌د يڵدز له سه‌ردانێكى پێشووترى ديله‌كى كيژى بۆ زيندان، پێى گوتووه: "به دایكت بڵێ كه له خه‌می مندا نه‌بێت؛ ڕۆژێك من ده‌گه‌ڕێمه‌وه." لێ ئه‌گه‌ر محه‌مه‌د تاوانه‌كه‌ى له‌سه‌ر ساغ بێته‌وه، ئه‌وا له‌وانه‌يه هه‌رگيز نه‌گه‌ڕێته‌وه ماڵ.\nشێخموسى ئامۆزاى محه‌مه‌د يڵدزيش، منداڵ و زارۆى ئاوزه‌ى ديله‌ك و ئايشه‌گوڵ هه‌يه. لێ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ى ئه‌و دوو كيژه‌ى محه‌مه‌د يڵدز، منداڵه‌كانى شێخموس هه‌رگيز جارێكی تر چاويان به باوكيان ناكه‌وێته‌وه. له په‌ڕگه‌ى ئاوايى، شێخموس له‌ته‌ك باپيرى له‌ناو گۆڕدا ڕاكشاوه و جووتێ كێلى كۆنكرێتى، له‌م سه‌ر و ئه‌و سه‌رى خۆڵه‌سوور و ورده چه‌وى سه‌ر گۆڕه‌كه‌ى، چه‌قێندراوه.\n"پرۆژه‌كانى داڤيس بۆ ئاشتى"، يارمه‌تیى دارايیى ئه‌م ڕاپۆرته‌ى داوه.\n« ئایينده‌ى ده‌وڵه‌تى ئيسلامى له ئه‌فغانستاندا- به‌شى يه‌كه‌م ئه‌مريكا، عێراقييه‌كان له سزاكانى سه‌ر ئێران ده‌به‌خشێ »


ئینفۆگرافیك.. ٨ ئۆتۆمبیلی سەركردەكانی جیهان\n504 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەپێچەوانەی خەڵكی ئاسایی كاتێك لەناوخۆی وڵات هاتوچۆ دەكەن یان دەیانەوێت گەشتی دەرەوەی وڵات بكەن بژاردەی جۆراوجۆریان لەبەردەمدایە ، بەلام گەلێك لە ڕێبەر و سەرۆكی وڵاتان بە ئۆتۆمبێلی گرانبەها و زرێپۆشكراو و گولەنەبڕ هاتوچۆ دەكەن .\nبەشێك لە سەركردەكان لەكاتی گەشتە فەرمییەكانیاندا ئۆتۆمبێلەكانیان لەگەڵ خۆیان دەگوازنەوە و ئۆتۆمبێلی پاسەوانەكانیشیان هاوڕێیەتیان دەكەن .\nبۆ نموونە ، دۆناڵد ترامپی سەرۆكی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا بە ئۆتۆمبێلی كادیلاك هاتوچۆ دەكات كە نرخەكەی ١،٥ ملیۆن دۆلارە و پێیدەگوترێت " دڕندەكە".\nهەرچی ئیلیزابێسی دووەمی مەلیكەی بەریتانیایە ، بە ئۆتۆمبێلی جۆری " بینتڵی ستەیت لیمۆزین "هاتوچۆ دەكات ،كە نزیكەی ٥٠ ساڵ پێش ئێستا و ئەوكاتەی بووە مەلیكەی بەریتانیا بۆی درووستكراوە.\nڤلادیمێر پۆتینی سەرۆكی رووسیاش ئۆتۆمبێلێكی گرانبەها و كەشخەی درووستكراوی رووسیا بەكاردەهێنیت كە لە جۆری ئۆرۆس سیناتە و پێیدەگوترێت "سینیت" .\nكیم جۆنگ ئۆنی ڕێبەری كۆریای باكوور بە ئۆتۆمبێلی "مەرسیدس بێنز ئێس ٦٠٠ بوڵمان گارد" هاتووچۆ دەكات كە درووستكراوی وڵاتی ئەڵمانیایە ، ئەو جۆرە ئۆتۆمبێلە گەلێك لە ڕێبەر و سەرۆكی وڵاتانی جیهان بەكاری دەهێنن .\nشی جینگ بینگی سەرۆكی چین ئۆتۆمبێلی "هۆنگ كی ئێڵ ٥" بەكاردەهێنێت ، كە ئۆتۆمبێلێكی كەشخەیە لەدرووستكردنیدا بەهرەیان لە جۆری پێش خۆی وەرگرتووە ، لەساڵی ٢٠١٣ پەردەی لەسەر لادراوە و لەگرانبەهاترین ئۆتۆمبێلەكانی چینە ، تەنیا لە چینیش بەكاردەهێنرێت ، نرخەكەشی ٨٠٠ هەزار دۆلارە .\nهەرچی نارۆهیتۆی ئیمپراتۆری یابانە لەرێگای ئۆتۆمبێلی جۆری "سێنچری رۆیاڵ" هاتوچۆ دەكات كەلەلایەن كۆمپانیای تۆیۆتای یابانییەوە درووستكراوە و گەلێك تایبەتمەندی ناوازەی تێدایە .\nلە رۆژهەڵاتی ئەفریقیا و بەتایبەت لە كینیا ، ئۆهۆرۆ كینیاتا سەرۆكی كینیا "مەرسیدس بێنز ئێس ٦٠٠ بوڵمان " بەكاردەهێنێت.\nهەرچی خێزانی شاهانەیی وڵاتی مەغریبیشە ئۆتۆمبێلێكی هاوشێوە بەكاردەهێنن كە ئەویش "مەرسیدس بێنز ئێس ٦٠٠ بوڵمان "-ە.


بۆ پێنجه‌مین ساڵرۆژی دامه‌زراندنی یه‌كێتی دیموكراتی كوردستان / ڕێكخستنی ناوخۆ ـ كۆمیته‌ی جوانڕۆ\nهه‌ڤاڵانی به‌ڕێز و سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی دیموكراتی كوردستان, ساڵوه‌گه‌ڕی دامه‌زراندنی یه‌كێتی دیموكراتی كوردستان له ئێوه و سه‌رجه‌م هاوڕێبازانمان پیرۆزبایی پێ ده‌ڵێین و ساڵی ئاینده، وه‌ك ساڵی بووژانه‌وه‌ی خه‌باتی ئۆپۆزیسیۆن ناوزه‌د ده‌كه‌ین. گومان له‌وه‌دا نییه مه‌ردمی به‌وه‌فای رۆژهه‌ڵاتی كوردستان، هه‌ر رۆژ فره‌تر له رۆژان و مانگانی ڕابردوو بۆ رێگه‌ی چاره‌ی مه‌ده‌نییانه ده‌گه‌ڕێن تا چاره‌نووسی كورد به‌ره‌و گێژاوی خراپتر نه‌ڕوات.\nجێی خۆیه‌تی ده‌زگیركردن و بێ سه‌ر و شوێنكردنی چه‌ند كه‌س له ناوچه‌ی جوانڕۆ و ده‌وروبه‌ری وه‌ك كۆمیته‌ی جوانڕۆی یه‌كێتی دیموكراتی كوردستان، مه‌حكوم بكه‌ین و داواكارین چاره‌نووسی ئه‌و كه‌سانه به زووترین كات روون ببێته‌وه.\nئێمه وه‌ك رێكخستنی ناوخۆیی یه‌كێتی دیموكراتی كوردستان ـ كۆمیته‌ی جوانڕۆ، له‌م رۆژی به‌شكۆیه‌دا داوا له هه‌موو هێزێكی كوردی ده‌كه‌ین كێشه‌كان له بیر بكه‌ن و بۆ به‌ئه‌نجام گه‌یاندنی ئامانجێكی به‌رز و به‌ڕێزتر تێبكۆشن. ئێمه وه‌ك رێكخستنی ناوخۆیی ئاماده‌ین به‌ره‌یه‌كی ناوخۆیی بۆ كاروبار و چالاكی رێكبه‌خه‌ین و داوا له هه‌موو هاوسه‌نگه‌رانمان ده‌كه‌ین، به‌شداری ئه‌و به‌ره‌یه ببن، تا به هاوكاری و هاوخه‌باتی یه‌كتری بتوانین بگه‌ینه خاڵه دیاریكراوه‌كانمان.\nڕێكخستنی ناوخۆ ـ كۆمیته‌ی جوانڕۆ


تڕەمپ لە ساڵی یەکەمی دەسەڵاتیدا، هەلومەرجی کارو ئەمنیەتی کرێکارانی بەرەو خراپتر بردووە. – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 تڕەمپ لە ساڵی یەکەمی دەسەڵاتیدا، هەلومەرجی کارو ئەمنیەتی کرێکارانی بەرەو خراپتر بردووە.\nتڕەمپ لە ساڵی یەکەمی دەسەڵاتیدا، هەلومەرجی کارو ئەمنیەتی کرێکارانی بەرەو خراپتر بردووە.\nئامادەکردنی / شوان عەزیز\nKenneth Quinnell January 18, 2018\nدۆناڵد تڕەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا، وا ساڵێکی تەواوی بەسەربرد وەکو سەرۆک لەسەر کورسی سەرۆکایەتی ئەمەریکا.\nتڕەمپ لەماوەی ئەوساڵەیدا لەسەر کورسی سەرۆکایەتی ئەمەریکا، سەرباری بەڵێنەکانی؛ کە وەک هاوڕێ و هاوکاری کرێکاران خۆی وێنا دەکرد، بەڵام لەو ساڵەیدا زیاتر شوێنی کارو ئەمنیەتی بۆ کرێکاران نا ئامنتر و بەرەو ترسناکتر برد.\nپێگ سێمیناریۆ، بەرێوەبەری بەشی تەندروستی و سەلامەتی لە(ئەی ئێف ئێڵ سی ئای ئؤ) بەم شێوەیەی خوارەوە باس لە کارەکانی تڕەمپ دەکات لە ماوەی ساڵی یەکەمی سەرۆکایەتیدا. شایانی باسە تەواوی ئەو کارانەشی بە زەرەری کرێکاران بوون.\nپێگ دەڵێت:” ئیدارەی تڕەمپ لەگەڵ ڕابەرانی پارتی کۆماری و هاوپەیمانەکانیان بەیەکەوە شەڕیان ڕاگەیاند لە دژی یاساکانی پاراستنی کرێکاران، و خەڵک و کرێکارانیان خستە حاڵەتێکی نا ئەمنیەوە. تڕەمپ بووە هۆی کە سەلامەتی و تەندروستی کرێکاران بکەوێتە بەر هەڕەشە، هەقدەست و دڵنیایی باری دارایی کرێکاران هەمووی بکەوێتە بەر هەڕەشەی نەمان”.شایانی باسە کە ئەو یاسای کارانەی، کە ترەمپ پشگیریان دەکات یا پێشنیاریان دەکات کارکردی خراپیان لە سەربوون و نەبوونی کار نییە، بەڵکو کارکردی زۆر خراپیان لەسەر ژیان و گوزەرانی کرێکاران هەیە.\nکارەکانی تڕەمپ لە دژی کرێکاران:\nلە ماوەی یەک ساڵی ڕابردویدا تڕەمپ ئەم کارانەی خوارەوەی خستە ناو دۆسیەی کارکردنی لە دژی کرێکاران وەک سەرۆکی ئەمەریکا:\n١/یاسای پیشەیی سەلامەتی، و یاسای ئیدارەی تەندروستی کرێکارانی هەڵوەشاندەوە. بە پێی ئەو یاسایە دەبوایە خاوەنکاران تۆماری دروست و تەواوی کرێکاران بپارێزن کاتێک توشی ڕووداوێک دەبن لەسەر کار.\n٢/ یاسای پێدانی هەقدەستی باش و گونجاو؛ هەروەها سەلامەتی شوێنی کار؛ بۆئەوەی بەڵێندەران و خاوەن کاران پەیڕەوی لێ بکەن، هەڵیوەشاندەوە. بە پێی ئەو یاسایە دەبوایە تەواوی خاوەن کارو بەڵێندەران، لەژێر یاسای کارو سەلامەتی فیدڕاڵیدا کاریان بکردایە.\n٣/.فەرمانگەو هۆبەی یاساکانی کاری هەڵوەشاندەوە. ئەو فەرماگەیە کاری ئەوە بوو کە زانیاری دەدا بە دەوڵەت و حکومەتە ناوخۆییەکانی ناو ئەمەریکا، بۆئەوەی بەرنامەی پاشەکەوتی ئارەزوومەندانەیان هەبێت بۆ کرێکارانی کەرتی تایبەت.\n٤/ فەرمانی جێبەجێکردنی ژمارە ١٣٧٧١ی دەرکرد، بۆ هەڵوەشاندنەوەی پێویستی بە بوونی دوو کەس هەبوو بۆ پشگیری لە کرێکارێکی تازە کە دادەمەزرێت.\nفەرمانی جێبەجێکردنی ژمارە ١٣٧٧٧ ی دەرکرد، کە داوا لە لایەنی پەیوەندیدار دەکات، بۆئەوەی ئەو یاسایانە دەستنیشان بکەن کە دەبنە هۆی بارگرانی بەسەر کارگە پیشەسازیەکانەوە، ئینجا یا هەمواریان بکەنەوە یا هەڵیان وەشێننەوە بە یەکجاری.\n٥/کشانەوە لە یاسای تەندروستی و سەلامەتی پیشەیی، کە ڕێگای بە کرێکاران دەدا نوێنەری خۆیان دیاری بکەن، تا بتوانن هاتوچۆ بکەن لەو شوێنانەی کە هیچ سەندیکاییەکی تێدا نییە.\n٦/ پوچەڵکردنەوەی دەیان بڕیار لە یاسای ئیدارەی تەندروستی و سەلامەتی پیشەیی، هەروەها سەلامەتی و تەندروستی لە یاسای ئیدارەی کانەکاندا. لە ناویاندا یاسای ماددەکانی قابیل بە تەقینەوە، ماددە توێنەرەوەکان، دەنگ و ژاوەژاو لە کاری تەعمیرات، یاسای کرێکارانی پەنابەرو بیانی کە لە کانەکانی خەڵوزدا کاردەکەن. شایانی باسە بە کشانەوە لەو یاسایە، ئیتر کرێکاران بێ بوونی یاسایەک کە بیان پارێزێت، دەکەونە مەیدانی کارکردنەوە.\n٧/ کشاندنەوەی یاسای کرێ و ڕێنمایی لە دابەشکردنی سەعات کار، و چۆنیەتی چەسپاندنی لەسەر بەڵێندەرە سەربەخۆکاندا. شایانی باسە کە ئەم یاسایە بۆئەوە بوو، کە دڵنیایی هەبێ کە کرێکاران دەتوانن سوود لە یاسای پاراستنی کار ببینن، و خاوەن کارەکانیش نەتوانن کرێکاران بە شێوەی نایاسایی بەکاربهێنن.\n٨/ لە پێشنیارکردنی بودجەی ساڵی ٢٠١٨دا کورتهێنانێکی گەورە دەخاتە بودجەی وەزارەتی کارەوە. لە ٢١٪ ی بودجەی بەرنامەی مەشق و ڕاهێنانی کرێکاران لەسەر سەلامەتی و تەندروستی کەم دەکاتەوە. بۆ نموونە بە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار کاری کردە سەر بودجەی توێژینەوەی سەلامەتی کار، و نزیکەی ١٧ ملیۆن دۆلاریش لە بودجەی دەستەی پەیوەندیە نیشتیمانیەکانی کار کەم کرایەوە.\n٩/ دادگای فیدڕاڵی ئەمەریکا، بڕیارێکی لقی کاری لە ٢٠١٦دا پوچەڵکردەوە کە تایبەت بوو بە ئەپدەیت و فراوانکردنی یاسای زێدەکاری، و یاسای پاراستنی ژمارەیەکی زۆری کرێکاران کە دەگەیشتە ٤.٢ ملیۆن کرێکار لە ٣١ئۆگەستی ٢٠١٧دا. ئێستاش ڕوون نییە ئاخۆ لقی کار بە تەمایە ئەو بڕیارەی دادگای فیدڕاڵی ڕەت بکاتەوە؟.\n١٠/فەرمانی ئیدارەی تڕەمپ بە ژمارە ١٣٧٧٢ کە داوا دەکات بە پێداچوونەوە بە بواری داراییدا. هۆبەی کار پێشنیاری هەیە کە وەڵامی ئەو بڕیارە دوابخات تا دەوروبەری ١ی تەموزی ٢٠١٩. هۆبەی کار ئێستا سەرقاڵی ئەو بڕیارەی تڕەمپە، و دەیەوێت دڵنیا بێت لە ڕووی یاساییەوە ئاخۆ پێویست دەکات پێداچوونەوەی پێدا بکرێت یان نا؟\n١١/ دادگای فیدڕاڵی ئەمەریکا فەرمانێکی دەرکرد لە دژی یاساکانی هۆبەی کار. هۆبەی کار پێشنیاری کرد کە بەرپەرچی فەرمانەکان دەداتەوە، و کۆتا بەرپەرچدانەوەش لەم زوانەدا دەبێت. ئەو فەرمانانە بۆئەوە دراون کە ڕوونی هەبێت لە سەندیکاکانی بواری پیشەسازیدا.\n١٢/ تڕەمپ ستانداردی تازەی ئیدارەدانی سەلامەتی پیشەیی و تەندروستی بۆ مادەی بێریلیۆم دواخست بۆ ماوەی دوومانگ. گرووپەکانی پیشەسازی داوایان لە ئیدارەی سەلامەتی پیشەیی و تەندروستی کرد، بۆ هێشتنەوەی ئەو فەرمانە لە بواری تەعمیرات و پیشەسازی گشتی و بواری دەریاییدا. هەروەها جارێکی تر هەڵدانەوەی دۆسیەکە بۆ پێداچوونەوە. هەروەها تڕەمپ پێشنیاری لاوازکردنی فەرمانی بەکارهێنانی بێریلیۆمی کرد لە بواری تەعمیڕات و دەریایییدا.( بێریلیۆم مادەیەکی سەرەتاییە و پێی دەگوترێت ئەتۆمی ژمارە چوار). ئەوەشی بەوە دەست پێکرد کە یاسای هاوکاری لەوبوارانەدا پوچەڵ بکاتەوە.\n١٣/ ترەمپ بووە هۆی دواخستنی ستانداردی سلیکایی لە بواری تەعمیڕاتدا بۆ ماوەی ٩٠ ڕۆژ تا ٢٣ سێپتەمبەری ٢٠١٧، ئەوەش بووە هۆی ئەوەی کە کرێکاران لەو بوارەدا تووشی هەڵمژینی تۆزوخۆڵێکی زۆر ببن، ئەوەش مردنی ١٦٠ کرێکاری لێکەوتەوە. تڕەمپ جارێکی تریش ئەو یاسایەی بۆ ماوەی ٣٠ ڕۆژی تر دواخست.\n١٤/یاسای تاقیکردنەوەی کانەکانی ئاسن و غەیرە ئاسنی دواخست لە ٢٣ی مەی ٢٠١٧ وە بۆ٢ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧. دوبارە درێژی کردەوە بۆ جاری دووەم بۆ٢ی ئازاری ٢٠١٨. ئەو دوبارە پێشنیاری لاوازکردنی یاساکەی کرد بەوەی، کە کانەکان پێش دەست پێکردنی کار تێیاندا تاقی نەکرێنەوە، بەڵکو کاتێک کار تێیاندا دەستی پێکرد ئەو کارە بکرێت. ئەمەش کرێکاران دەخاتە بەر هەڕەشەی ترسناکی کتوپڕو لە ناکاو.\n١٥/ تڕەمپ بووە هۆی دواخستنی دیاریکردنی ڕۆژێک بۆ ناردنی پوختەی زانیاری لەسەر کرێکاری بریندار، بۆ ئیدارەی سەلامەتی پیشەیی و تەندروستی لە ١ی تەمووزی ٢٠١٧ وە بۆ ١ی دێسەمبەری ٢٠١٧. ئەمەش دیسان لە بەرژەوەندی کرێکاراندا نەبووە.\n١٦ تڕەمپ، بووە هۆی دواخستنی دیاریکردنی ڕۆژێکی کاریگەر بۆ دەزگای پاراستنی ژینگە، بۆ بەبەڕێوەبردنی پڕۆگرامێک بۆ دورخستنەوەی ڕووداوەکانی پەیوەست بە مادە کیمیاویەکان . بۆیە تڕەمپ بەم فەرمانەی، دەربارەی ئەم پڕۆگرامە کرێکاران و خەڵکی بەگشتی تووشی مەترسی کرد.\n١٧/تڕەمپ هات ئەندرو پوزدەری دیاری کرد وەک سکرتێری کرێکاران. ئەو پیاوە بەڕێوەبەری تەواوی چێشتخانەکانی خۆراکە خێراکانە (فاست فوود). بۆیە سکاڵایەکی زۆر لەسەر ئەندروبەرز کرایەوە، کە سەلماندیان ئەو زۆر توندوتیژی بەکارهێناوە لە دژی کرێکاراندا. بۆیە نوێنەرایەتی کرێکارانی لێ سەندرایەوە.\n١٨/دیسان تڕەمپ هات کەسێکی تری بەناوی دەیڤید زەیتزالۆ دانا وەک سکرتێری یاریدەر بۆ ئیدارەی سەلامەتی و تەندروستی کانەکان. ئەو پیاوەش بەڕێوەبەری گشتی کانەکانی خەڵووز بوو پێشتر. وە کۆمپانیای ئەو پیاوەش مێژوویەکی دیاری لە تووندوتیژی هەیە لەبەرامبەر کرێکاراندا.\n١٩/ تڕەمپ هات، تەواوی نوێنەرانی بەشی کاری لەو کەسانە دیاری کرد کە پێشتر مێژوویەکیان هەبوو لە دژی کرێکارو مافەکانیان. بۆیە هیچ کام لەو بەرپرس و نوێنەرانە شتێکیان نەکردووە کە بەڕاستی لەبەرژەوەندی کرێکاراندا بێت.\nترەمپ لە ماوەی یەک ساڵی ڕابردووی سەرۆکایەتی ئەمەریکادا، هیچ کارێکی نەکردووە لەبەرژەوەندی کرێکاراندا، هیچ یاسایەکیشی دەرنەکردووە لەبەرژەوەندی کرێکاراندا بووبێت، بەڵکو بە پێچەوانەوە هاتووە، زۆر لەو یاسایانەشی پوچەڵ کردۆتەوە کە سوودێکیان بۆ کرێکاران تێدا بووە. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە، ئایا تڕەمپ بەم شێوە مامەڵەیە لەگەڵ کرێکاراندا، دەیەوێت بیسەلمێنێت کە ئەمەریکا بەهێزترو گەورەتر دەکات؟ ئەمە ساڵی یەکەمی بوو. با بزانین ساڵی دووەمی چۆن دەبێت؟


چۆن لە فێمینیزم بڕوانین – Denegkan\nچۆن لە فێمینیزم بڕوانین\nbydengekan\tJuly 26, 2012\tژنان\nبیری فێمێنزم یەکێکە لەو بیرانەی کە لە گەڵ سەرهەڵدانی شەپۆلە جیاوازەکانی فێمینیزم و گۆڕانی داواکاریەکانی ژنان ئەویش گۆڕانی بە سەردا هاتوە، بە تایبەت لە دوای سەر هەڵدانی فێمینستە لیزبیانەکان(feminist lesbian)، (واتە ئەو خانمانەی کە پیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانیان، سێکسیەکانیان وخۆشەویستیەکانیان لە گەڵ هەمان ڕەگەز ڕێک دەخەن.) لە سەرەتای ساڵەکانی 1970و کۆتاییەکانی هەشتاکان. ئەو خانمانەی کە هەڵگری ئەو بیرە بون، پێان وابوو سەر چاوەی ئازارەکانی ژنان پیاوانن یان ڕەگەزی نێر. لێرەوە ئەو گرووپە لە خانمان بە شیوەیەکی جدی ڕەخنەی ئەو پەیوەندییان ئەگرت کە بە پەیوەندی هێترۆسێکشواڵی (Heterosexuality)ناسرابوو، واتە (ژیان لە ناو پەیوەندییەکی کۆمەڵایەتیدا کە پیوەندی سێکسی وخۆشەویستی لە گەل هەمان ڕەگەزدا ڕێک دەخرێت). پڕۆسەی هاوسەرگیری ڕەتدەکەنەوە لە گەڵ ڕەگەزی برانبەردا، چوونکە لە دیدی ئەوانەوە لە نێو ئەم پیوەندیەدا جۆرێک لە دەسەڵاتی هیرارکی بوونی هەیە و پیاو تێدا سەنتەرو بڕیاردەرە، وە بە پێچەوانەشەوە ژن پەراوێزەو خاوەنی هیچ بڕیارێک نیە. ئەوان لە پاڵ ڕەخنە تووندەکانیان لە بیری ماسکوولانێتی،(Masculinity) (واتە ئەو بیرەی کە سەنتراڵیەتی پیاو لە کۆمەڵگادا فەراهەم دەکات). وکەپیتاڵیزم، لە گەڵ ئەوەشدا ئەم گرووپە لە خانمان وەک کٶمەڵێک ژنی توڕە ناسرابوون کە ڕقیان لە پیاوانە.\nبوونی ئەم تێڕوانینە لە ناو شەپۆلەکانی بزووتنەوە فێمینێزمدا بەهانەییەکی گەورەی دایە زۆرینەی مرۆڤەکانی کۆمەڵگایی خۆرئاوا بە جیاوازی تێڕوانین و ئاستی ڕۆشنبیریان،کە ئەو خانمانەی لە ناو ئەم بزووتنەوەیەدا کار دەکەن، بەوە تۆمەت باربکرێن کە کۆمەڵێک ژنی تووڕەن و بێری دژایەتی کردنی ڕەگەزی نێر لە کۆمەڵگادا دەچێنن.\nکورتکردنەوەی بزتنەوەی فێمینیزم و بیرەکانی فێمینیزم لەم تاک ڕەهەندەدا، وای لە خانانمانکرد بەتایبەت لە باری تێۆرییەوە خوێندنەوەیەکی نوێ بۆ بزوتنەوەکە و بیرەکانی فێمینیزم بکەن. ئەمە سەرەڕای سەرهەڵدانی کۆمەڵێک شەپۆلی تر کە کەوتنە ڕەخنەکردنی سیستمی پەتریارکی و کەلتووری مەسکولینیتی لە زۆر ڕوووەو. بزتنەوەی فێمینیزم هەر بەوە نەوەستا، بەڵکو بووە بابەتێکی گرنگی نوو سینیی زۆریک لە ژانرە ئەدەبیەکانی وەک ڕۆمان، چیرۆک،فیلم، شانۆو گۆرانی. لە سەر ئاستی ئەکادیمی لە زۆرێک لە زانکۆکانی دنیای خۆر ئاوا تێزەکانی فێمینیزم ئەخوێنرێت. بیرەکانی فێمینیزم .هەر بەوە نەوەستاوە کە ببێت بە بابەتی ژانرە ئەدەبیەکان و وەک تێۆرە لە ناو دامەزراوە ئەکادیمیەکان بخوێنرێت، بەڵکو بووە بە شێوە ژیان و ئاکاری و دونیابینی زۆرێک لە خانمان. بە مانایەکی تر، ئەمرۆ زۆرێک لە خانمان سەر بە مەدرەسە جیاوازەکانی فێمینیزمن.\nیەکێک لەو خانمە بیرمەندانەی کە هەوڵی دا تێگەیشتنێکی نوێ لە بارەی تێزەکانی بیری فێمینیزم بەرهەمبهێنت(Bell Hooks). ئەم خانمە سەرەتا هەڵدەستێت بەسەر لە نوێ پێناسەکردنەوەی بیری فێمینیزم. ئەوپێیوایە بیری فێمینیزم، بیرێکە کە هەوڵ ئەدات بۆ کۆتایی هێنان بەسێکسیزم(Sexism)،هەروەها بیرێکە هەوڵدەدات بۆ نەهێشتنی چەوسانەوە) (Oppression، بەکاربردنی ڕەگەزی مێ بۆمەرامی سێکسی. ((Sexist exploitation\nلە دیدی ئەم خانمەوە کارکردن بۆ ڕووبەڕوبونەوە و کۆتاییهێنان بە بیری هەڵاواردنی ڕوگەزی، یەکێکە لە بیرە بنەماییەکانی بیری فێمینیزمی. واتە هەر کلتورێک، ڕۆشنبیرییەک، ئاینێک، شێوە ژیانێک کە کاربکات لەسەر جیاوازیکردن بەشێوەیەکی نێگەتیفانە لە نێوان ڕەگەزی نێرو ڕەگەزی مێ بە بیری ماسکولینیتی ناو دەبرێت. ئەم بیرەش لە هەر پانتاییەکی جوغڕافیدا بوونی هەبێت، زٶربەی پانتاییەکانی تریش بۆ خۆی رکێف دەکات، وەک بوارەکانی کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئاینی، ، یاسایی، ئابووری و ڕۆشنبیری…هتد. لەم حاڵەتەدا کۆمەڵگاییەکمان بۆ بەرهەم دێت کە پێی دەوترێت .(Man Domination) واتە کۆمەڵگایەک کە تیدا پیاو سەردارە لە سەر هەمو شتێک.\nهەربە ڕایی ئەو خانە، ئەو شێوە ژیانە، واتە بیری مەسکولانێتی کە بووە بە بەشێک لە مۆڕاڵ و هەروەها بەشی هەر گەورەی هەست ونەستی ئێمە داگیر دەکات. هەڵسوکەوتی ڕۆژانەمان پێکدەهێنێت. لێرەوە زۆر گرنگە رووناکبیران و فێمینیستەکان هێواش هێواش پاشەکشە بەو بیرانە بکەن و لە شوێنیاندا دنیابینی و مۆڕاڵی ڕۆژانەمان بە بیرەکانی فێمینیزم بارگاوی بکەین. واتە بیرەکانی فێمینیزم بکەینە شێوە ژیان. هەڵسوکەت و مۆڕاڵ و هەست و نەستمان بە بیرەکانی فێمینیزم پڕبکەینەوە. دنیابینی فێمینزم تەنها مۆدێلێک نیە لە ژیان کە تایبەت بێت بە ژنان وەک زۆریک لە پیاوان ئەڵین ئەوە کاری ژنانە، بەڵکو ئەوە کاری هەموو مرۆڤێکی ئازادی خوازە. کاتێک دەتوانرێت بە ژیان بووترێت گۆڕان تیدا ڕووداوە وکەمێک مڕۆیی تربوە کە بیرەکانی فێمینیزم بوونەتە دنیابینی زۆرینەی مرۆڤەکانی کۆمەڵگا.\nزۆرن ئەو پنتانەی کە لە کۆمەڵگایی ئێمەدا بیرەکانی ماسکولینیتی تێدا پیادە دەکرێت. لەوانە خێزان، تاکە فۆڕمێکە کە مرۆڤەکان لە سایەییدا دەتوانن پەیوەندیە کۆمەڵایەتی وخۆشەویستی و سێکسیەکان ڕێکبخەن. ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەم دامەزراوەیە تاکو ئستاش لە کۆمەڵگایی ئێمەدا دامزراوەییەکی تەواو پیاوانەی هیرارکیە کە دەسەڵات تێدا لە زۆربەی حاڵەتەکاندا لە دەستی نێرەکانی خێزانداییە. لەم دامزراوەیەدا کارەکان ناو ماڵ و پەروەردەکردنی منداڵ ئەرکی سەرەکی ژنە. لێرەوە دەبینین دامەزراوەی خێزان زۆر باش کار لەسەر جیاکردنەوەو هەڵاواردنی ئەو دوو ڕەگەزە دەکات و چۆن کارەکان بە پێی ڕەگەزەکان دابەشکراون. بۆ ئەوەی ئەم دامەزراوەیە کەمێک مرۆیتربێت ئەبێت هەوڵبدرێت بە بیرەکانی فێمینیزم لۆدبکرێن. واتە دامەزراوەی خێزان لە دامەزراوەیەکی ماسکولینیتی بگۆڕێت بۆ دامزراوەیەک کە لە سەر بنەمای ڕێزو خۆشەویستی دامەزرابێت و ژن و پیاو تێدا خاوەنی بڕیار بن. چۆن ژن لە گەڵ ئەو هەمو گرفتانەی کە ڕوبە ڕوویبوونەوە کاتێک بڕیاری دا بەژداری ژیانی گشتی بکات، واتە کار بکات و بەژداری بە دەست هێنانی بژێوی و ئابووری خێزان بکات و ئە و بۆچونەی ڕەتبکردەوە کە پێی وابوو ژن ناتوانێت کاری ئینتاجی بکات. زۆر گرنگە ئەمڕۆش پیاوان ئەو هەنگاوە بنێنوو بە شەرمی نەزانن کە لە ماڵەکەی خٶیاندا کاری ماڵ ئەنجامبدەنوو بەژداری بکەن لە پەروەردەکردنی منداڵەکانیان. وە ئەو بۆچوونە ڕەتبکەنەوە، کە پێی وایە کاری ئنجابی تەنها کاری ژنانە.\nجگە لە مانەش، دوورکەوتنەوەی لە تووندو تیژی جەستەیی و ڕەمزی، هەروەها بە هەند وەرگرتنی ڕابۆچوونی ژنانو، وا سەیر نەکرێن کە بوونەوەرێکن سرووشت تەنها بۆ کاری سێکسی خووڵقاندوونی، هەوەها پیاو کاتێک لە گەڵ خێزانەکەیدا دەچێتە دەرەوە بە شەرمی بزانێت کە شان بەشانی ژنەکەی بڕوات وپێی وابیت ئە بێت چەند هەنگاوێک لەپێش ژنەکەییەوە بڕوات. ئەمانەو دەیان وردەکاری تری ژیان، واتە لە کوێدا بینیمان ڕەگەزێک زاڵە بە سەرڕەگەزەکەی تردا، زٶر گرنگە کە ئەمە بووەستێنریت و ئەو لاسەنگیە لە کردەکانماندا بە هاوسەنگی و دونیابینی فێمینیزمی پڕبکرێتەوە. ئەمانەی ئێستا ئاماژۆمان پێکردن زیاتر پەیوەستن بە مٶڕاڵ و کردەی مرۆڤەکان لە چوار چێوەی ماڵ وخێزاندا. چۆن گۆڕان لە ژیانی تایبەتیدا گرنگە بە هەمان شێوەش لە ژیانی گشتیدا گرنگە. بۆ نموونە، سێنتراڵیەتی پیاو، زۆر گرنگە ئەو بۆچوونە باوە بگۆڕیت کە پێی وایە پیاو بوونەوەرێکی باڵاو ئەسیلە، بۆیە دەبێت ئەو پێشەوابێت لە زۆرێک لە بوارەکانی ژیاندا، لە وانە سیاسەت، کاری بەرێوەبردن، بواری ئابووری و بەرهەم هێنان وبواری ڕۆشنبیری و..هتد.\nسەرەڕایی ئەمانە بیری مەسکولینیتی لە زۆر شێوێن و حاڵەتدا بوونی هەیە لە کۆمەڵگایی ئێمەدا. لە وانە وینەی سەر دیوارەکان، پەیکەری ناو پارکو شوێنە گشتیەکان هەموویان گووزارشت لە وجودی پیاو ئەکەن. پاڵەوامەکان، قارەمانەکان و زانستخوازۆکان لەم وڵاتەی ئێمەدا هەموویان پیاوبوون وژن لەم شتان هیج پشکێکی بەر نەکەو توە.\nئەم خانمە بۆ جێکەوتەکردنی ئەو بەهایانە و کەلتوور فێمینیزمی کە ئاماژۆمان پێدان لە ژیاندا داوای کارکردنمان لێدەکات بۆ فەراهەمکردنی پڕۆسێسیک کە پێی دەوترێت کۆنشیەسنێس رەیزینگ (Consciousness rising). واتە کارکردن بۆ بەرزکردنەوەو گۆرێنی ئەو ڕۆشنبیرییە ماسکولینتەی کە نەستی کۆگەلی ئێمە پێک دەهێنێت. دیارە ئەم کارە پێویستی بە کەسانی ئازادی خوازو خانمانی فێمینست هەیە، ئەگەر چی لە کۆمەڵگای ئێمەدا ژمارەیەکی زۆر ڕیکخراومان هەیە، بەڵام ئەندامەکانی ئەو ڕێکخراوانە مەرج نیە فێمینیزم بن. مێبوون ژن بوون، تەنانەت ئەو ژنانەی کە لە ڕێکخراوەکان کاردەکەن وهاتوو هاواری ئەوەدەکەن کە بەرگری لە ژن دەکەن مەرج نیە فێمینیست بن. ئەو خانمە پێی وایە کە فێمینیستی سیاسی ڕاستەقینە، هەمیشە لە کەلەپچەوە دەمانباتە ئازادی، لە نەبوونی خۆشەویستی بۆ خۆشەویستی، لە کاتێکدا بەبێدادپەروەری خۆشەویستی بوونی نیە.\nنووسینی: تریفە عەلی\nPrevious تیپی مۆسیقای ( باواجی ) لە نێوان سرووەی ڕەسەنایەتی و گەردەلوولی عەولەمە.\nNext حیزب ده‌سه‌ڵاتخوازه‌و ده‌وڵه‌تیش هه‌یکه‌لی چینایه‌تییه


📅 16-05-1960 رێکەوت و رووداو\n👁 ئەڤ بابەتە 8,264 جار هاتیە دیتن\n... [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 21-1-2017 17:26:34\n📝 2250 نوسەر و هەنەرمەند و رۆژنامەنووس مانەوەی بارزانی بە زەرور دەزانن بەلگەنامە\n📅 دەمێ تومارکرنێ Aug 4 2015 2:06PM\n👁 ئەڤ بابەتە 37,174 جار هاتیە دیتن\nهەموومان بارودۆخی هەستیاری ئەم قۆناغەی میللەتەکەما [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ هـ.ب. 4-8-2015 14:06:22\n👁 ئەڤ بابەتە 6,516 جار هاتیە دیتن\n👁 ئەڤ بابەتە 10,550 جار هاتیە دیتن\nو. ئازا حەسیب قەرەداغی هەولێر-2004 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 31-3-2014 0:40:07\n👫 حەسیب قەرەداغی کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ Nov 19 2008 1:11PM\n👁 ئەڤ بابەتە 26,021 جار هاتیە دیتن\nلە ناوەڕاستی مانگی مایسی ساڵی 1929 ز دا، لە یەکێ ل [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 5 7 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 19-11-2008 13:11:36\n📄 رێگای کوردستان بڵاوکراوەکان\n📅 دەمێ تومارکرنێ Mar 8 2009 11:17AM\n👁 ئەڤ بابەتە 14,845 جار هاتیە دیتن\nرۆژنامەی رێگای کوردستان لەدوای راپەڕینی 1991ی باشو [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 8-3-2009 11:17:37\n📅 دەمێ تومارکرنێ Nov 19 2012 10:03PM\n👁 ئەڤ بابەتە 10,198 جار هاتیە دیتن\nئازا حەسیب قەرەداخی 2009 [ زێدە... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 19-11-2012 22:03:28\n👁 ئەڤ بابەتە 6,273 جار هاتیە دیتن\nئازا حەسیب قەرەداغی سلێمانی-2003 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 31-3-2014 0:40:07\n📅 دەمێ تومارکرنێ Sep 24 2011 12:34AM\nنووسەر: میلان کۆندێرا وەرگێڕ: ئازا حەسیب قەرەداخی [ زێدە... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 24-9-2011 0:34:03


ده‌ستهلاتدارێن کوردی پێرابوونێن خوه به‌ری نه‌رازیبوونان توندتر دکه‌ن | Human Rights Watch\nدیمەنەک ژ باژارێ دهۆکێ یێ هەرێما کوردستانا عیراقێ. © 2017 Laurence Geai/SIPA via AP Images\nل گۆر رۆژنامه‌ڤانه‌کی و دوو مامۆستایێن ژ باژارێ دهۆکێ ل هه‌رێما کوردستانا عیراقێ، فه‌رمانبه‌رێن حکوومەتا هه‌رێما کوردستانێ، د ناڤ دا مامۆستا ژی، ژ هه‌یڤا شوباتێ ڤه مووچه‌یێن خوه وه‌رنه‌گرتینه. تێ گۆتن ژ به‌ر کێمبوونا بوهایێ په‌ترۆلێ و ده‌رئه‌نجامێن ئابۆری یێن کۆڤید-۱۹. ژ سالا ۲۰۱٥ ڤه، ده‌ره‌نگمایینا مووچه‌یان کێشه‌یه‌کا به‌رده‌وامه کو د ئه‌نجام ده نه‌رازیبوون تێن ئه‌نجامدان و ده‌ستهلاتدارێن کوردستانێ ژی ب گرتن و ده‌ستگیرکرنێ به‌رسڤا وان دده‌ن.\nد ۱۳ێ هه‌یڤا گولانێ دا، گرووپه‌کا کو پرانیا ئه‌ندامێن وێ مامۆستا بوون، داخوازه‌کا رێکخستنا نه‌رازیبوونه‌کێ د ۱٦ گولانێ دا پێشکێشی ئۆفیسا پارێزگارێ دهۆکێ کرن ژ بۆ کو ب رێکا وێ داخوازا دایینا مووچه‌یان بکه‌ن. داخوازا داخوازکرنا مۆله‌تا رێکخستنا نه‌رازیبوونان، کو ب خوه ل دژی یاسایێن ناڤده‌وله‌تی یێن تایبه‌ت ب مافێ کۆمبوونێن ئاشتیانه‌یه، دبێژه ئه‌گه‌ر ده‌ستهلاتداران د ناڤا ٤۸ سەعه‌تان دا به‌رسڤا ڤێ داخوازێ نه‌دن، مۆله‌ت ب ئاوایه‌کی ئۆتۆماتیکی دهێته دایین.\nد ۱٥ێ گولانێ دا، پارێزگارێ دهۆکێ به‌یاننامه‌یه‌ک ل سه‌ر رووپه‌لا خوه یا ل سه‌ر فێسبووکێ به‌لاڤکر کو ئه‌و ئاگه‌هدارێ "پرۆپاگه‌نده و بانگێن بۆ نه‌رازیبوونانه" و ئاماژه ب وێ یه‌کێ کر كو مۆله‌تا رێکخستنا کۆمبوونا نه‌رازیبوونێ نینه و سه‌باره‌ت ب "ده‌رئه‌نجامێن یاسایی" هۆشداری دا، ئه‌گه‌ر هات وئه‌و نه‌رازیبوون به‌رده‌وام بن. لێ یه‌ک ژ رێکخه‌رێن کۆمبوونا نه‌رازیبوونێ گۆت کو به‌رسڤا داخوازا وان یا فه‌رمی نه‌هاتیه دایین و نه‌هاتیه گۆتن کو مۆلەت ژ به‌ر پێرابوونێن تایبه‌ت ب کۆڤید-۱۹ نه‌هاتیه دایین.\nد ۱٦ گولانێ دا، هێزێن ئێمناهیێ خالێن پشکنینێ و ئاسته‌نگی دانین ژ بۆ رێگرتن ل پارکا کو وه‌که جهێ نه‌رازیبوونێ هاتبوو ده‌ستنیشانکرن. د ۱٥ و ۱٦ گولانێ دا ژی هێزێن ئێمناهیێ ب ده‌هان خوه‌پێشانده‌ر ده‌ستگیرکرن، دوو ژ وان د ناڤا مالێن وان دا، و گه‌له‌ک که‌سێن دی ژی یێن کو د ۱٦ گولانێ د‌ا ده‌رکه‌تن. هه‌ری کێم هه‌شت رۆژنامه‌ڤان ژی هاتنە ده‌ستگیرکرن. د ناڤا پێنج سەعه‌تان دا پرانیا گرتیان ژ ئالیێ ده‌ستهلاتداران ڤه سه‌ربه‌ست هاتن به‌ردان، لێ ئه‌ڤ چه‌نده پشتی کو رێک نەهاتە دایین کو کۆمبوونا نه‌رازیبوونێ یا ئاشتیانه بهێته ئه‌نجامدان.\nد ۱۹ گولانێ دا، رێكخەرێ راسپاردێن نێڤدەولەتی ل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، د.دیندار زێباری، ل وێ چه‌ندێ موکر هات کو ئه‌و گرتن د ئه‌نجاما "رێکخستنا خوه‌پێشاندانێن بێ مۆله‌ت" دا بوو، وبه‌هانه‌یا وی ژ بۆ گرتنان ئه‌و بوو کو خوه‌پێشانده‌ران سه‌رپێچی ل رێنماییێن تایبه‌ت ب خوه‌پاراستنا ژ کۆڤید-۱۹ کرنه، ئه‌ڤ یه‌ک ته‌ڤی کو ده‌ستهلاتدارێن ناڤخوه‌یی هه‌ما بێژه هه‌موو ئاسته‌نگیێن ل پێشیا لڤ و ته‌ڤگه‌رێ هلگرتبوون و د هه‌مان ده‌مێ دا ئاماژه ب چ ئاسته‌نگیێن به‌رامبه‌ر کۆمبوونێ نه‌هاتبوو کرن.\nهه‌ر یه‌ک ژ زێباری و به‌رپرسه‌کی ئێمناهیێ د ڤیدیۆیەکێ دا کو ل سه‌ر ڕووپه‌لا فێسبووکێ یا پارێزگه‌ها دهۆکێ هات به‌لاڤکرن ئاماژه ب وێ چەندێ کرن کو گرووپێن سیاسی ل پشت خوه‌پێشاندانان بوون. ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ تۆمه‌ت راست بیت، واته‌یا ڤێ یه‌کێ چ یه؟ ژ که‌نگی ڤه کارەکی نه‌یاساییە ئەگەر خوه‌پێشانده‌ر نه‌رینێن خوه یێن سیاسی هه‌بن؟ ئه‌ڤ داخویانی مەترسیدارن کو ئاماژه ب وێ چه‌ندێ دکه‌ن کو ل هه‌رێما کوردستانێ رێک ناهێته دایین چ کەسەک نه‌رینێن خوه یێن سیاسی ب ئاوایه‌کی ئاشکه‌ره دەرببڕه ئەگەر هات و ئەو نه‌رین دژبه‌ری نه‌رینێن ده‌ستهلاتدارێن ده‌ڤه‌رێ بن.\nد هه‌یاما هه‌رچار سالێن بهووری دا، ئه‌ز زێده‌تری ب ده‌هێن جاران لگه‌ل به‌رپرسێن هه‌رێما کوردستانێ کۆمبوومه و هه‌رده‌م وان شانازی ب وێ چەندێ دکر کو ئەو رێز ل مافێن مرۆڤان دگرن "به‌رووڤاژی به‌غدایێ". ئه‌ڤ روویدانا داوی دیار دکه‌ت کو هه‌رێما کوردستانێ نه جهێت کۆمبوونێن ئاشتیانه و ئازادیا راده‌ربڕینێ یه.


وتووێژ:ڕادە (ماتماتیک) - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nهاوڕێیان لە کتێبەکانی باشوور بۆ limit ئامانج نووسراوە و لە فەرهەنگی زانستی ڕادە ڕای ئێوە چییە؟ کامیان دانێین؟ shushe (لێدوان) ١٠:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nلە کتێبی خوێندن ھەر تەنیا ئامانج بوو، لەگەڵ ئەویانم. با برادەرانی تریش ڕایان بێژن. | سەرچیا — ١٩:٤٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nئامانج ھەر فڕیشی بەسەر limitەوە نیە :(. ڕادەش ھەرچەند پڕ پێستی نیە، بەڵام تا ڕادەیەک لێی نزیکە. ئەو فەرھەنگەی باست کرد چیە؟ فەرھەنگی زانستی؟ پیرەھەڵۆ (وتووێژ) ٢١:١٥، ٥ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nبەڵام ھەرچی دادەنرێت بۆ ناوەکەی، با ئاماژەش بەوە بکرێت لە کتێبی وەزارەتی پەروەردەدا فڵان شت نووسراوە. وەکوو داستانەکەی لێژی. سپاس پیرەھەڵۆ (وتووێژ) ٢١:١٧، ٥ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nفەرهەنگی زانستی تایبەت بە بیرکاری نییە، بەڵام لە هیچ باشترە، ئەوەیە [] بۆ ناوەکانی تریش هەروا پاشیەکی و یەکبەدوای یەکی بۆ (دنباله، Sequence) ، گرتە و داتاشراو بۆ (مشتق، Derivative )، دیتانە و سەلمێنراو بۆ (قضیه، theorem) و بەکۆتایی و بەرسوور بۆ (متناهی) و ... shushe (لێدوان) ٢١:٣٩، ٥ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nکاکە بەڕاستی سەرم سووڕ ماوە. یەکێک پێم بڵێ ئەمانە ئەم بەرامبەرانە چۆن دادەنێن. باشە یانی ھەر چەند فکری لێ دەکەمەوە نازانم limit چۆن بووەتە ئامانج! یانی ھەر تۆسقاڵێک تۆسقاڵێک پەیوەندی نابینم نێوان limit و ئامانج. کاکە ھەزاران ھەزار خۆزگە بە لاری و لێژی! ئەمانە کێن ئەم بەرامبەرانە دادەنێن؟ تۆ بڵێی تۆسقاڵێک سەواد و شعووریان ھەبێ. یانی ئەوەی کە ئامانج دەبێتە target, goal ڕوونکردنەوەی دەوێ؟ ئاشکرایە ئەو کتێبانەی وەزارەتی پەروەردە کانگای ھەڵەن و ناکرێ وەک سەرچاوەیەکی جێباوەڕ سەیری بکردرێ.--چالاک وتووێژ ٠٩:٢٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)--چالاک وتووێژ ٠٩:٢٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nتا ئەو جێگایەی بزانم دیسان بە داخەوە سەیری زمانی عەرەبییان کردووە. عەرەب دەڵێ نھاية. بەڵام مەعنای سەرەکی نھایة دەبێتە end (کۆتا). بەڵێ جاروبار بە مانای غاية و ھدف ھاتووە و لێرەدا بە ھەڵە چوون و ئامانجیان بۆ داناوە. کەچی لێرەدا نھاية بە مانای حد ھاتووە. حد ھەم لە فارسیدا و ھەم لە عەرەبیدا وەکوو نھاية/نھایت بە مانای end ھاتووە و ھەم بە مانای limit. لە ھەر دووک زمانیشدا محدود دەبێتە limited  .\nئەگەر سەیری وشەنامە ئەستێرگەشە (کوردی-عەرەبی) بکەن بەرامبەر بە ڕادە وشەی حد ھاتووە. ھەروەھا نووسراوە برزترین رادە ← حد الاعلی. لە ژێرەوەش ڕادەدار ← محدود. لەڕادەبەدەر ← غير محدود (unlimited). بەداخەوە عەرەبیەکەش نازانن. --چالاک وتووێژ ١١:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nسەری خۆمانی زۆر پێ نەئێشێنین باشە. برا ھەرکەس زانکۆی ھەولێری پزیشکی و فڕۆکەخانەی ھەولێری نێودەوڵەتیی بیستبێت، تێدەگات کێشەکە لە چیدایە. لەوەدایە ئەوانەی ئەو وشانە لە عەرەبییەوە وەردەگێڕن بەداخەوە نە عەرەبییەکە تەواو تێگەیشتوون نە لە کوردییەکە :( پیرەھەڵۆ (وتووێژ) ١٥:٥٠، ٧ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\n@Pirehelokan: @Calak: @Amine yousefi: @سەرچیا:✓وشەی limit لە وشەی لاتینی līmesوە ھاتووە کە بە مانای ڕێچکە یا زەوییەکی نەکێڵدراوە لە نێوان دوو زەویدا (a cross-path or balk between fields) دەی ئەگەر سەیری فەرھەنگەکان بکەن وشەی تخووب یش ڕێک ھەر ئەوەیە. بۆ نموونە فەرهەنگی خاڵ ئەڵێ تخووب سنوورێکە دوو دێ یا دوو زەوی لە یەک جیا ئەکاتەوە. عەیبی ئەوەیە کوردی نییە بەڵام بەس نییە ماناکە ئەپێکێ. وشەیەکی نزیکی تریش کەوشەنە کە دیسان لە فەرھەنگی خاڵدا ھاتووە کە کەوشەن مەیدانی کشتوکاڵ و حەیوان لەوەڕاندنی ئاوایییە. ئەمە پێم وابێ بە boundary یەوە نزیک تر بێ. ڕای ئێوە چییە؟ Aza (لێدوان) ١٢:٢٦، ١ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: قسەکانت ڕاستە و وا بزانم لە سۆرانیدا لانی کەم لە باڵەکایەتیدا وشەی تخووب باوە (لە کرمانجیشدا کە باوە). بەڵام پڕسیاری من ئەوەیە پێت وایە وشەی ڕادە بەرامبەر بە چ وشەیەکی ئینگلیزی باشە کە ئەمە بگۆڕین؟--چالاک وتووێژ ٠٩:٠٦، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Calak: پێم وایە بۆ rank باشە.--Aza (لێدوان) ٠٤:٤٢، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: لە فەرھەنگیی مەھابادی مامۆستا گیوی موکریانیدا (کوردی-ئارەبی) وشەی ڕادە ئاوا مانا کراوەتەوە: درجة، رتبة، مرتبة. حد.\nبۆ درجة ئەمڕۆکە زیاتر دەڵێن پلە. بۆ رتبة و مرتبة-یش (ھەمان rank) ئەمڕۆکە ڕێز/ڕیز (جارجاریش پلە).\nبۆیە بە بڕوای من ڕادە با ھەر حەد بێ. با شتێکی تریش بڵێم. ڕادە و ڕێز/ڕیز ھەر یەک وشەن. لێرەدا ئاڵۆگۆڕی دوو دەنگی د و ز دەبینین کە ئاساییە وەک داماد و زاوا یان دریا و زریە> ز تایبەتی زمانگەلی باکووری ڕۆژاواییە و د ھی باشووری ڕۆژاوایی. ڕێز/ڕیز کوردییەکەیەتی و ڕادە لە زمانێکی تر قەرز کراوە. ھاوڕیشەیە لەگەڵ ردە-ی فارسی.\nسپاس.--چالاک وتووێژ ١١:١٠، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Calak: سپاس. دەی یەعنی ئەمە نەکەین بە تخووب؟ Aza (لێدوان) ١٤:٤١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: قسەی من ئەوەیە ئەگەر ڕادە حەد بێ (کە ھەیشە) بێکێشەیە و پێویست نییە دەستی لێدەین... .--چالاک وتووێژ ١٧:٤٠، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Calak: بەڵام عەرەب خۆی بەمە ناڵێ حەد. Aza (لێدوان) ١٨:٠٥، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: عەرەبیش بۆ ئەمە وشەیەکی دروستیان دانەناوە (نهایة) بۆیە لە کوردیشدا لە ڕووی عەرەبی بە ھەڵە چوون و ئامانجیان داناوە. دەنا حەد ھەر یانی limit؛ سەیر کە  و . -- چالاک وتووێژ ١٩:٥٢، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Calak: باشە ئەی row چییە لە کوردیدا؟ ئەویش ھەر ڕیز بێ؟ Aza (لێدوان) ٠٣:١٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: جوانی بۆ چووی منیش فکرم لەوە کردبۆوە. بەڵێ وایە ئەویش دەبێتە ڕیز. ئاساییە لە ئێتمۆلۆژی وشەی rankیشدا ھاتووە لە ئینگلیزیی ناوین و فەرەنسی وەرگیراوە کە مانای row بووە. من بوایەم بە rowم دەوت ڕزگ (ھەمان ڕیزە بە زاری کوردیی باشووری و لەکی).--چالاک وتووێژ ٠٦:٢٨، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Calak: «ڕزن»یش ھەیە، ئەڵێن ئەو شتانە ڕزن کە، واتە بە دوای یەکا دای بنێ. --Aza (لێدوان) ٠٦:٣٣، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\n@Aza: درۆ نەبێ نەمبیستبوو. ئەمە ئی ئەردەڵانی و مەڵبەندی ئێوەیە. چاوم کرد بەرامبەرێکی زۆر تەواوە، لە ڕزگ-یش باشتر.--چالاک وتووێژ ٠٧:٠٩، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:ڕادە_(ماتماتیک)&oldid=692247»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:٠٩ی ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


ئەنگێلا مێرکڵ دەڵێت مەترسی نییە وڵاتانی تر لە یەکێتی ئەوروپا بکشێنەوە\nڕاوێژکاری ئەڵمانیا ڕایگەیاند مەترسی نییە لەوەی وڵاتانی تر لە یەکێتی ئەوروپا بکشێنەوە، ئەمەش هاوکاتی ئەوەی ڕێبەرانی یەکێتیەکە خۆیان ئامادە دەکەن بۆ ئاهەنگی تێپەڕبوونی 60 ساڵ بەسەر دامەزراندنی قەوارەکەیان.\nئەنگێلا مێرکڵ لە چاوپێکەوتنێـکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی پاسایور نیو پرێس Passauer Neue Pressی ئەڵمانی، پرسیاری لێکرا ئایە مەترسی هەیە لە دوای بەریتانیا وڵاتی تر لە یەکێتی ئەوروپا بکشێتەوە؟ لە وەڵامدا وتی"نەخێر، بێگومان هەر وڵاتێکی ئەندام بیرۆبۆچوونی جیاوازی هەیە سەبارەت بە داهاتوو، بەڵام ئەوەی لە بەردەمدا ڕوونە هاوکاری زیاترە."\nئاماژەی بۆ بوارەکانی هاوکاری کرد و وتی بەرگری و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا دەگرێتەوە لەگەڵ هاوکاری سیاسی و ئابوری و شەڕی دژی میلیتانانی ئیسلامی توندڕەو.\nئەم تیڕوانینەی خاتوو مێرکڵ لە کاتێکدایە بەریتانیا وا لە دەسـتپـێکردنی پرۆسەی کشانەوەیە لە یەکێتی ئەوروپا. بڕیارە تێرێزا مەی سەرۆک وەزیری بەریتانیا ڕۆژی چوارشەممەی داهاتوو پەیامێـک ڕابگەیەنێت بە بۆنەی دەسـتپێکردنی پرۆسەکەوە کە پێشبینی دەکرێت دوو ساڵ درێژەبکێشێت.\nئەنگێلا مێرکڵ وتی پێیوانییە پەیامەکەی تێرێزا مەی سەرنجەکان لابدات لەسەر کۆنگرەی 60 هەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەکێتی ئەوروپا.


بەم بێ ڕێزانە بڵێن ؛ بەڕێز بن ، بۆ ئەوەی بێ ڕێزیان پێ نەکرێت – بنیان جهاد علیه دین سکولاریسم و مذاهب مختلف آن\nئا: ئاوات کەرکوکی\nلێرە و لەوێ ولەولاتریش ، هەر مونافیقە و بێ هیچ پێشەکیەک دەستی کردوە بە جنێودان و سوکایەتی کردن بە موجاهیدان..!\nهەر مەلای کافر و عەمامە پیسە ، کەف لە لالغاوی دەرپەڕیوە و سوکایەتی بە موجاهیدان ئەکات\nهەر کاسەلێسێکی کاسبی قەلەمە و بە جنێودان بە موجاهیدان خۆی قەلەو ئەکات !!\nهەر بێ ناو و ناکەس بەچەیەکە بە سوکایەتی کردن بە موجاهیدان ناو پەیدا ئەکات !!\nکە دێین و ولامی سوکایەتیەکانیان ئەدەینەوە ، هەندێ بەڕێز لە دڵ پاکی خۆیانەوە دێن و ئەڵێن ، تکایە سوکایەتی مەکەن بەم بەرێزانە .. !!\nبرای بەرێز و خوشکی رێزدار..\nئەوە ئێمە نین سوکاتی ئەکەین…!\nئەوە ئێمە نین پشتمان کردۆتە کوفر و خەریکی جنێودان وسوکایەتی کردنین بە موجاهیدان !\nئەوە ئێمە نین بوینەتە داشی دامەی دەستی عەلەمانیە کافرەکان و بۆ دژایەتی ئیسلام و موسوڵمانان بەکارمان ئەهێنن.. !\nبێ گومان ئەوە ئەم مونافیق و مورتەد و عەمامە پیسانەن ؛ بێ هیچ پاساوێك بونەتە سەگ و پەلاماری داوێنی پاکی پاکترین مرۆڤەکانی ئەدەن..!\nئەوە ئەم مونافیق و مورتەد و عەمامە پیسانەن کە سوکایەتی بە بەرێزترین مەخلوقی سەر زەوی ئەکەن کە موجاهیدانن …!\nمەگەر نازانن لەوەسفی موجاهیداندا ؛ ئەم مورتەد و مونافیق و عەمامە پیسانە ئەڵێن؛ خەواریج ، سەگی جەهەنەم ، تیرۆریست .. !!\nئەی مەگەر نازانن خوای گەورەش لەوەسفی ئەم موجاهیدانەدا ئەفەرموێت :\nفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا (النساء :٩٥)\nبێگومان خوا فه‌زڵ و ڕێزو پله‌یه‌کی تایبه‌تی بڕیارداوه بۆ تێکۆشه‌ران به ماڵیان و خۆیان، به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا که دانیشتوون و (فیداکاری ناکه‌ن و گیان به‌خت ناکه‌ن)، خوای گه‌وره به‌هه‌ر ده‌سته‌یه‌کیان به‌ڵێنی چاک و به‌نرخی داوه، (بێگومان) خوا فه‌زڵ و ڕێزو پاداشتی گه‌وره‌و بێ سنووری ئه‌و تێکۆشه‌ر و موجاهیدانه‌ی داوه به‌سه‌ر ئه‌و دانیشتوانه‌دا…\nئێستا ئێوە بڵێن کێ بەرێزە و کێ سوکایەتی بە ڕێزداران ئەکات ؟؟!!\nخوایەک بەم گەورەیەی خۆی رێز بگرێت لە موجاهیدان …. ئەم مورتەد و مونافیق و عەمامە پیسانە سوکاتی بە کەسانیك بکەن کە خوا ڕێزیان ئەگرێت !!\nهێشتا ئێمەش بێ دەنگ بین و وەلامیان نەدەینەوە !!\nگەردنمان ئازابکەن … سوکاتی بە هەر کەسێك ئەکەینەوە سوکاتی بە موجاهیدان بکات ، ئەو کەسەی سوکاتی بە موجاهیدان ئەکات بەلای ئێمە هیچ رێز و حورمەتیکی نیە هەتا ڕێزی بگرین و سوکاتی پێ نەکەینەوە…\nبڕۆن بەو بێ ڕێزانە بڵێن ، رێز بگرن لە کەسانێك خوا رێزیان ئەگرێت ، بۆ ئەوەی لە دنیا و قیامەتدا بێ ڕێز نەبن..\n3 دیدگاه دربارهٔ «بەم بێ ڕێزانە بڵێن ؛ بەڕێز بن ، بۆ ئەوەی بێ ڕێزیان پێ نەکرێت»\nمارس 2, 2017 در 11:21 ق.ظ\nبەیارمەتی و منەتی اللە، ژمارەیەك گورزە هێرشێکیان کردە سەر خاڵەکانی مانەوەی مولحیدانی PKK لە گوندی #سەحامیەی لە ڕۆژهەڵاتی دێهاتەکانی ڕەققە، پێکدادانیان ئەنجام دا لەگەڵیان بەچەکی سـوك و مام ناوەند، سەرەنجام بوە هۆی تیاچوونی ۸ ئەندامیان و برینداربونی دوانی تریان، موجاهیدانیش بەسەلامەتی گەڕانەوە شوێنەکانیان، وللە الحمد والمنە.\nئاژانسی اعماق _ تێکشکاندنی سەیارەیەکی هەڵگری مەدفەعی ڕەشاشی pkk ـی مولحید لە گوندی “المستريحة” لە باشوری شاری منبج.\nمارس 3, 2017 در 9:27 ق.ظ\nسەگمەرگەیەی تریش گەیشتە کاروانی دۆزەخیەکان.\nئەمڕۆ پێشنیوەڕۆ سەگمەرگەیەک بەناو (ئیڤان ) لە بەرزایەکانی گڕاو لە کەرکوک گیانی پیس و بۆگەنی دەرچوو وە چەند سەگێکی تری هاوڕێشی برینداربوون دوعای بەهیلاک چونیان بۆبکەن لە ئەنجامی تەقاندنەوەی بۆمبێکی چێنراو


چوارەمین ڤیستڤاڵی شانۆیی ئەمازیخی بە بەشداری کورد بەڕێوە دەچێت\nپەیمانگای رۆشبیری ئەمازیخی لە وەزارەتی کلتوری ووڵاتی مەغریب و ئاسمانی تافۆکات بۆ داهێنان، چوارەمین فێستیڤاڵی شانۆی ئەمازیقی لە شاری کازا بلانکا لە بەرواری 6 ی سێبتەمبەری 2018 بەبەشداری کورد بەڕێوەدەچێت.\nکۆمەڵەی هونەرەجوانەکانی کورد مەڵبەندی گشتی سلێمانی بەشداری ئەم فێستیڤاڵە شانۆییە دەکات بە شانۆیی " خۆشەویستی هەنگاوێک دوور بوو لێم" کە لە نوسین و دەرهێنانی زاهیری عەبەرەشە پێشکەشدەکرێت.\nهونەرمەند زاهیر عەبدوڵا رەش لە لێدوانێکدا بۆ سپی رایگەیاند" بەرهەمەکەمان لە ڤێستاڤاڵی شانۆی ئەمازیخی بەخۆشحاڵیەوە وەرگیراوەو، بە هیوام ئەم بەرهەمەمان هەر وەک چۆن لە کوردستان و بەغداد جێی رەزامەندی بینەران بوو، بە هەمان شێوە کارێکی باش لەم وڵاتەدا پێشکەش بکەین".\nنوسەرو دەرهێنەری شانۆییەکە وتیشی "بەشداریکردنمان هۆکاری ئەو پەیوەندیە بەردەوامە بوو کە لەگەڵ مەسرەحی وڵاتی مەغریب هەم بوو، هۆکاری ئەو وارکشۆپانە بوو کە لە وڵاتی مەغریب بۆ هونەرمەندان و لاوانم سازکردبوو". ناوبراو وتیشی "لەپاڵ پێشکەشکردنی نمایشەکەمان، بە نیازین ئێوارە کۆرێک بۆ ئەدەب و شانۆی کوردی بەزمانی عەرەبی ساز بدەین لەلایەن برای ورۆشنبیر کاک ئازاد بەرزنجیەوە".\nنومیاشکردنی شانۆگەریەکی کوردی و بەزمانی کوردی لە ڤیستڤاڵی چواری شانۆیی ئەمازیخی بۆتە مانشێتی بەشێک لە رۆژنامەکانی ئەو وڵاتە.\nلەم لینکەوە زیاتر لەسەر بەرهەمە بەشداربووەکان بخوێنەرەوە


نوسەر: شێخ سالم العجمی/ وەرگێڕانى: مامۆستا عدنان بارام.\nعابایە یان ئامرازى ڕازاندنەوە ؟؟!\nخوشكەكەم... داواكارم ئەم پەڕەیە بەوپەڕى ڕاستیەوە لە گەڵ خۆدا بخوێنیتەوە...\nعاباى سەرشان !!! ئایا بۆ پۆشتەییە یان ئامرازى خۆڕازاندنەوەیە !!؟\nئایا گومانت وایە بە پۆشینى ئەو جۆرە عابایە خۆداپۆشى پێویستت بە دى هێناوە كە لێت داواكراوە ؟\nڕاشكاو بە لە گەڵ خۆتدا... ئایا ئەم عابایە لە (كریب) دروست نەكراوە، كە پارچەیەكى درەوشاوەیە، و بە شێوەیەك دەلكێت بە لەشەوە هەموو بەشەكانى دەردەخات، و قەبارەى دەكات، تاكو بووەتە دیاریدەیەكى ئاشكرا بۆ ڕووتى و سفوورى !!!\nبە خۆت پێمەكەنە... بەوەى كە بڵێت: عاباى ئیسلامیە !!! چونكە ناوەكان هیچ لە ڕاستى و ناوەڕۆكەكان ناگۆڕن...\nلێم وەرگرە... ئەم ئامۆژگاریە لەم ڕۆژگارەى كە ئامۆژگارى كاران زۆر كەم بوون تیایدا...\nئەم عابایە عابایەكە بۆ ڕووتى و سفورى، لە گەڵ هەموو ئەو ڕازاوەییەى كە تێیدایە...\nئەگەر خۆ داپۆشینت ئەوێ..؟؟ خۆداپۆشین بە پۆشاكێكى بە حیشمەت دەبێت... وە بەو حیجابە شەرعیە دەبێت كە شەریعەت پێی هاتووە، و داواى دەكات (دڵنیاش بە كە حیجابى شەرعى ئەوەیە كە ئافرەتان پۆشاكێكى فراوان لە بەر بكات، هەموو لەشى دابپۆشێت، ڕازێنراوە، و بۆن خۆش كراو نەبێت، و سەرنجى پیاوان بۆ لاى خۆى ڕانەكێشێت).\nئەمەیە حیجابى شەرعى، ئەگەر تۆ بتەوێت لە بەر ڕەزامەندى و گوێڕایەڵى خواى پەروەردگار بیپۆشیت، بەڵام عاباى سەرشان لە ئایین نیە، بەڵكو دەرگایەكە بۆ هەموو ئاشووب و فیتنەیەك...\nخۆت بپۆشە ئەو كاتە بڕوانە... چەندەها كەسى پاك و پابەند بوو بە ئایین ئاواتى ئەوەیە كە تۆ ببیت بە هاوسەرى...چونكە متمانەى پێتە لە كاتى دەرچوونى، و گران بەهاترین شتى ژیانى دەخاتە ژێر دەستەكانت.\nباشیش بزانە كە چەندەها كەسى بێ ئابڕو و درۆزن (مستهتر) هەن... تەماشاى ئەو ئافرەتە بێ نرخانە ناكەن جگە بۆ ئەوە نەبێت كە (بوكە شووشەیەكى كاتین... و بۆ كاتێكى دیاریكراوە) !!!\nخوشكى بە حیشمەت و حەیادارمان بە ئاگا بە... لە سەنگەرى تۆوە هێرش بكرێتە سەر... ئاین... و كەس و كار... و كۆمەڵگاكەت...


بەشار ئەلئەسەد: نەهێشتنی تیرۆرستان سوریا بەرەو چارەسەری سیاسی دەبات\nسەرۆکی سوریا بەشار ئەلئەسەد سەرنجی خۆی لەسەر کەم کردنەوەی هەڕەشەی تیرۆرستان لە وڵاتەکەی دووپات کردەوە و ڕۆژی یەکشەممە گوتی ئەمە دەبێت هۆی چارەسەری سیاسی کە سوریاییەکان لە ماوەی چوار ساڵو نیوی ڕابوردۆوە هەوڵی ب دەدەن.\nئەسەد لەگەڵ کۆمەڵێک لە یاسادانەرانی ڕوسیا و کاربەدەستانی تر لە دیمەشق کۆبۆوە. ئاژانسی دەنگوباسی دەوڵەتی سوریا سانا دەڵێت بەشار ئەلئەسەد گوتویەتی دەرکردنی گروپی تیرۆرستییەکان سەروەری خاکی سوریا دەپارێزێت.\nئەندامێکی شاندەکەی ڕوسیا ئالیکساندەر یوشیچینکۆ ڕایگەیاند ئەسەد گوتویەتی ئامادەیە بەشداری بکات لە هەڵبژاردنی نوێی سەرۆکایەتی پەرلەمان ئەگەر گەلی سوریا بیانەوێت.\nئەسەد لە ئێستادا لە خولی سێهەمی سەرۆکایەتیدایە پاش ئەوەی پارەکە خولێکی تری 7 ساڵی بردەوە. هەڵبژاردنەکان تەنها لەو ناوچانەدا کران کە لەلایەن حکومەتەوە کۆنتڕۆڵ کراوە ئۆپۆزسیۆن بایکۆتی هەڵبژاردنەکەی کرد. ئەسەد لە سەدا 89 ی دەنگەکانی بەدەستهێنا.


زانکۆییەکى دیارى ئەمەریکی بە هەڵە پەیامى وەرگرتنى خوێندن بۆ نزیکەى نیو خوێندکارى دوا قۆناغى ئامادەیى ئەمەریکى دەنێرێت و دواى ئاشکرابوونى هەڵە زەقەکەش داواى لێبوردن دەکات.\nبەپێى هەواڵى میدیاکانى ئەمەریکا، زانکۆى کنتاکى لەو وڵاتە کەوتووەتە هەڵەیەکى زەقەوە و پەیامى وەرگرتنی بۆ نزیکەى نیو ملیۆن خوێندکارى دوا قۆناغى ئامادەیی ناردووە.\nئاماژە بۆ ئەوەش کراوە، دواى بەدواى ئەو هەڵەیە، زانکۆکە بەنامەیەک داواى لێبوردنى لەوانە کردووە کە بەهەڵە پەیامەکەى بۆ ناردوون و ئەو پەیامەش تایبەت بووە بە وەرگرتن لە بەرنامەى ڕێبەراتیکردنى تەندروستى لە کۆلێژى زانستى ئەو زانکۆییە.\nمیدیاکانى ئەمەریکا باسیان لەوەش کردووە، سەربارى گەیشتنى پەیامى وەرگرتن بە نزیکەى نیو ملیۆن خوێندکار، بەڵام تەنها ئەو خوێندکارانە وەڵامی پەیامەکەیان داوەتەوە کە بایەخیان بۆ ئەو بەرنامەیە داوە و خواستی خوێندنیان هەبووە لە زانکۆکە.\nمارى دۆگێرتى کە لەویلایەتى تەکساسە یەکێکە لەو خوێندکارانەى کە قسەى بۆ میدیاکانى ئەمەریکا کردووە و باسى ئەو هەڵەیەى کردووە کە بێ ئەوەى هیچ داواکارییەکى پێشکەشى ئەو زانکۆییە کردبێت بەڵام قەبوڵکردنەکەشى پێگەیشتووە.


تۆ لێرەیت:Home»چالاکی»پەیمانگای ناوین سەردانی نوێنەرایەتی (تیار الحکمة الوطني)ی کرد\nنووسەر:\tناوین 13 فبراير، 2018 چالاکی\nرۆژی دووشەم 12ی شوباتی 2018 وەفدێکی پەیمانگای ناوین بۆ پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان، سەردانی نوسینگەی هەولێری ڕەوتی (تیار الحکمة الوطني) سەربە عمار الحکیم کرد و لەلایەن بەڕێزان کـاروان بابان بەرپرسی نوێنەرایەتی هەولێری رەوتەکە و ئومێد نانەکەڵی بەرێوەبەری نوسینگەی هەولێری دەزگای شەهیدی میحراب بەگەرمی پێشوازی کران.\nسەرەتا خاتوو تانیا جمل غریب سەرۆکی پەیمانگای ناوین ئەو پێشوازیە گەرمەی لێکردن، دواتر بەکورتی باسی پەیمانگای ناوین و کار و چالاکیەکانی کرد، هەروەها پیرزۆبای دەست بەکاربوونی لە نوێنەری رەوتەکە کرد و هیوای سەرکەوتنی بۆ خواستن و پیرۆزبای بەستنی کۆنگرەکەشی لێکردن.\nلەلایەن خۆیەوە بەرێز کاروان بابان سوپاسی هاتنی وەفدی پەیمانگای ناوین ی کرد و بەکورتی باسی لە دوا کۆنگرەی ڕەوتەکەی کرد و باسی ئامانج و چۆنیەتی کارکردنی رەوتەکەی کرد، هەروەها بانگێشتی پەیمانگای ناوین ی کرد بۆ سەردانی بەکۆمەڵ بۆ نەجەف و کەربەلا.\nهەر لە دیدارەکەدا جێگر برادۆستی بەرێوەبەری ئەنجوومەنی پەیمانگا، باسی لەو چالاکیانە کرد کە لەبەرنامەی پەیمانگای ناوین دا ئەنجامی بدات، هەروەها باس لە کاری هاوبەش و درێژەدان بەو پەیوەندیانە کرد لە نێوان هەردوو لادا. جەختیش لەوە کرایەوە کە بەهەماهەنگی لەگەل کاک ئومێد نانەکەلی بەرێوەبەری دەزگای شەهیدی میحراب، چەند پروژەیەک تاوتوێبکەن تا بەیەکەوە لە ئایندەدا ئەنجامی بدەن.\nشایەنی باسکردنە لەو دیدارەدا بەرێز محمد عرب بەرپرسی پەیوەندیەکانی پەیمانگای ناوین ئامادە بوو\nسێیەم کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی بەریتانی لەگەڵ پسپۆرانی پەروەردە و ئۆتیزم لە لوبنان


ئێران و ئه‌مریكا به نهێنی له هه‌ولێر كۆبوونه‌ته‌وه\nئێران و ئه‌مریكا به نهێنی له هه‌ولێر كۆبوونه‌ته‌وه\nسه‌رچاوه‌كانی هه‌واڵ بڵاویانكردۆته‌وه، كه هه‌فته‌ی ڕابردوو به نهێنی كۆبوونه‌وه له نێوان ئه‌مریكا و ئێران له شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان ئه‌نجامدراوه. به‌ڵام به‌رپرسانی ئه‌مریكا ئه‌و هه‌واڵه به درۆ ده‌خه‌نه‌وه.\nبه پێی هه‌واڵێكی پێگه‌ی (ئۆرشه‌لیم پۆست) بریان هۆك پارێزه‌ری حكومه‌تی ئه‌مریكا و نێرده‌ی تایبه‌تی ئه‌مریكا بۆ ئێران له چاوپێكه‌وتنێكیدا له‌گه‌ڵ كه‌ناڵی ئه‌لعه‌ره‌بییه ڕه‌تیكردۆته‌وه ئه‌وان له‌گه‌ڵ ئێران كۆبووبێتنه‌وه.\nله راپۆرتێكی كه‌ناڵی (ئای 24 نیوز) ئاماژه به‌وه كراوه كه هه‌فته‌ی ڕابردوو كۆبوونه‌وه له نێوان ئه‌مریكا و ئێران له شاری هه‌ولێر به ڕێوه‌چووه. هۆك ده‌ڵێت" ئێران چه‌ند جارێك دیپلۆماسیه‌تی ڕه‌تكردۆته‌وه. له ئێستا هیچ گفتوگۆیه‌ك له نێوان ئێران و ئه‌مریكا له ئارادا نییه."\nهۆك له‌و چاوپێكه‌وتنه‌دا جه‌خت له‌وه ده‌كاته‌وه كه پێویسته ئێران ڕه‌فتاری خۆی بگۆڕێت تاوه‌كو سزادانه‌كانی ڕابگیرێت. ئه‌و ده‌ڵێت" ئێمه بۆ جاری یه‌كه‌مه ده‌ڵیین نا بۆ رژێمی ئێران. هیچ ئاستێكی قه‌بوڵكراوی نییه تاوه‌كو هاوكاری كوشنده‌ی بریكاره‌كانی بكرێت. هیچ ڕێگه پێدراو نییه تۆ رۆژ له دوای ڕۆژ هه‌ڕه‌شه له دراوسێكانت بكه‌یت. پێویسته له‌سه‌ریان ڕه‌فتاریان بگۆڕن."\nبه پێی ڕاپۆرته‌كه‌ی كه‌ناڵ ئای 24 نیوز، ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه به نهێنی ڕۆژی سێ شه‌ممه‌ی ڕابردوو له نێوان به‌رپرسانی ئه‌مریكا و نوێنه‌ره‌كانی ئێران له هوتێلێكی هه‌ولێر به‌ڕێوه‌چووه. ئه‌وانه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئێرانیان كردووه. حه‌سه‌ن خومه‌ینی كوڕی دامه‌زرێنه‌ری كۆماری ئیسلام ئه‌یه‌توڵا خومه‌ینی یوو. هه‌روه‌ها شاندێك له گاردی كۆماری ئێران و ئیره‌ج مه‌سجدی نێرده‌ی تایبه‌تی ئێران له عێراق، به‌شداریان كردووه.\nئه‌و كه‌ناڵه باسیشی له‌وه كردووه كه ماوه‌یه‌كه گاردی شۆڕشی ئێرانی چه‌ند كوتله‌یه‌كیان تێكه‌وتووه، بۆیه له ئێستادا ئێران ڕووبه‌ڕووی كوده‌تایه‌كی نه‌رم بۆته‌وه.\nئاژانسه‌كان ئاماژه‌شیان به‌وه كردووه. كه ئێران په‌یوه‌ندی كردووه به حیزبه كوردییه ئۆپۆزسیۆنه‌كانی ئێرانه‌وه. به‌ڵام گفتوگۆكان بێ سوود بووه.\nحیزبی كۆمۆنیستی ئێران ئاماژه‌یان به‌وه كردووه. چه‌ندین حیزبی گه‌وره‌ی كوردی له ماوه‌ی دوو ساڵی ڕابردوودا چه‌ندین جار له‌گه‌ڵ ئێران كۆبوونه‌ته‌وه.


16 كانونی یه‌كه‌م, 2020\nژن، ژیان و ئازادی چەمک‌گەلێکن کە هەمیشە لە قووڵایی مێژوودا واتایەکی شاراوەیان هەبووە، وەها بەیەکەوە پەیوەست بوونە کە هیچ زیهنییەتێکی چەوسێنەر تا ئێستاکە نەیتوانیوە لە نێوانیان‌دا مەودایەک بنێتەوە. سەرەڕای دەسەڵاتداری، سەرکووت و زەختی زیهنییەتی پیاوسالاری لە ماوەی ٥٠٠٠ساڵ دەسەڵاتداری، هەبوونی خۆیان وەکوو راستییەک کە نکۆڵی لێناکرێت و لێک جیاناکرێنەوە، سەلماندووە، لە پێناو کۆیلەکردنی ئەم هێزەی کۆمەڵگا و لاوازکردنی لەپێناو خزمەت بە زیهنییەتی دەسەڵاتداری پیاوسالار لە هیچ کردەوەیەک دوورپارێز نەبوونە.\nزیهنییەتی رەگەزپارێز کە ژنان وەکوو پاشکۆی پیاوان و سەرچاوەی گوناح دەزانێت، ژن ناچاری دانەوەی ئەم قەرزە دەکەن و تەنانەت بچووک‌ترین مافی مرۆڤایەتیشی بۆ بەڕەوا نابینن. ژن کە سەرچاوەی ژیان و خوڵقاندنە، ئەمڕۆکە کردوویانە بە سەرچاوەی خراپییەکان، دەستدرێژی و کۆتایی هێنان بە ژیان. گوناحکارە و پێویستە تا کۆتایی تەمەنی ئەرکی خزمەت‌کردن بە پیاو لە پێناو پاک کردنی گوناحەکەی لە ئەستۆ بگرێت. وەرچەرخاوە بە مۆدێلێک بۆ هەموو کۆمەڵگا و بووەتە نمونەی ئەو ژنە لاوازەی کە هەموو کۆمەڵگای بەچۆک داداوە و لاوازی کردووە. ئیدی نەک تەنیا ئاسەوارێک لە پیرۆز بوونی نەماوە بەڵکو، لەهەمان‌کاتدا نامووس و شەڕەفی پیاوان و کۆمەڵگا لە جەستەی ژن‌دا کورت‌کراوەتەوە.\nدەستدرێژی و دەسەڵاتی رۆحی، دەروونی و جەستەیی راهاتنە رۆژانەییەکانە کە لە لایەن رژێمی پیاوسالارەوە لەسەر ژنان و زیهنییەتی ئەوان دەسەپێندرێت. ئەو داسەپاندنە لە ئاستێکی وەهادایە کە ژنانیش بۆخۆیان بڕوایان بەوەهێناوە کە ئیدی هی خۆیان نین و پێناسەیەکیان نییە بۆخۆیان زیاتر لە بوون بە ئامرازێک بۆ بەدیهێنانی داخوازییەکانی پیاوان. هەرچەندە هێشتاش مێژوویەکی لەمێژینە کە ژنان تێیدا خاوەن رۆڵێکی ئەرێنی و دیاریکەر بوون، تروسکەی دێت بەڵام، بە بێ ژیرکردنی کۆمەڵگا لە کەسایەتی ژنان‌دا دەیانهەوێت کە ئەم مێژوویە لەبیر کۆمەڵگا بەرنەوە. بە سازکردنی کۆمەڵگایەک کە بە شێوەی مێگەلی لێهاتووە، شەو و رۆژیان بۆتە یەک، نە لە دوێینێیان و نە لە سپەینێیان ئاگادار نین و هەروا بێ هەست ماونەتەوە. ئیدی نە ئاسەوارێک لە مێژوو بۆیان ماوەتەوە و نە دەنگی ئازادیخوازی ژنان بە گوێیان دەگات.\nبە دڵنیایەوە زیهنییەتێکی بەمشێوەیە رەگەزپارێز و دەسەڵاتخواز لە نێوان نەژاد، نەتەوە، زمان، کلتوور، ئایین و …هتد هیچ جیاوازییەک دانانێت. ئەوەی کە لێرەدا گرنگە؛ شکڵدانی ژن و کۆمەڵگایەکی کۆیلەیە، هەتاکوو بە رێگای ئەوانەوە بتوانن بنەمای دەسەڵاتی خۆیان بەهێزتر و پتەوتر بکەن. کەواتە هەر ژنێک چ لە ئەمریکا بێت، چ لە ئەوروپا یاخود رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەبێ هیچ جیاوازییەک رووبەڕووی ئەم زیهنییەتە دەبنەوە و رۆژانە کاریگەرییەکانیان بەوێنەی سێبەر و تارماییەک لە سەر ژیانیان هەست دەکەن. یەکێک لە وڵاتە باوەکان کە لە ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست‌دا ژنان و گەنجانی لە ئاستێکی بەرزدا رووبەڕووی ئەم زیهنییەتە دەبنەوە، ئێرانە. کاتێک باس لەسەر ئێران دەکرێت؛ بە دڵنیایەوە پێش هەر شتێک مێژووی لەمێژینە، رۆڵی مێژووی ئەم وڵاتە لە پەرەدان و پێشکەوتنی لانکەی شارستانییەت بە تایبەت گەلانی زاگرۆس نەشین و بە شێوەیەکی گشتی جوگرافیای ئەم وڵاتە دەگاتە مێشکمان. وڵاتێک کە خاوەن مزاییکی گەلانە، خاوەن دەوڵەمەندییەکی کلتوورییە و لە ئەمنییەتی دیموکراسی و یەکسانی‌دابووە.\nهاوژیانییەک وێڕای هەموو رەنگەکانی خۆی و رێز بۆ هەرجۆرە جیاوازییەکان دەتوانین ببینین. شایانی وتنە کە زیهنییەتی دەسەڵاتدار و بەرژەوەندی‌خواز نەیتوانی لەبەرامبەر وەها ژیانێک دان بەخۆی دابگرێت و لە پێناو پەرەپێدانی زۆرتری گۆڕەپانی دەسەڵات بە وێنەی ئۆختاپوتێک هەموو کۆمەڵگای تەنی. تەنیا توێژێک کە پێش توێژەکانی‌تر لەو زیهنییەتە زەرەری بەرکەوت؛ توێژی ژنان بوون. بە شێوەیەک کە بە دێژایی مێژوو، ژنان یەکەمین توێژبوونە کە کەوتونەتە ژێر پەنجی داگیرکاری و کۆیلێتی، لە ئێرانیش بەهەمان شێوە بووە. تەنیا مۆدێل ژنێک کە لە ژێر کاریگەری زیهنییەتی رژێم لە ئێران‌دا رۆڵی هەبوو، نمونەی ژنانی کۆشکی‌پاشایی بوون کە نوێنەری زیهنییەتی پیاوسالار و ژنی لاواز لە کۆمەڵگادا بوون.\nلە درێژایی مێژووی ئێران، ئەم مۆدێل ژنە رۆڵی جیاوازی گرتووە و بە زیهنییەتی پیاوانە لە خزمەت رژێم‌دابووە. بە دڵنیایەوە لە وەها کۆمەڵگایەک‌دا ژنانێک هەنە کە دژبەری ئەم زیهنییەتەن و بە تێکۆشانی ئازادی‌خوازی خۆیانەوە لە هەوڵ‌دانی تێپەڕکردنی ئەم زیهنییەتە و گەڕانەوەی گەوهەوری راستەقینەی خۆیان‌دان. گەرمی ژیلەمۆی ژیانێکی ئازاد و یەکسان ئێستاکەش هەستی پێدەکرێت و هێشتا نەبووە بە خۆڵەمێش. لە مێژووی ئێران‌دا ژنان بە ئیلهام وەرگرتن لەم گەرمای ژیانە هەوڵی تێکۆشانێکی ئازادی‌خواز و لەدژی زیهنییەتی رەگەزگەرا و دژە ژن دابوون بەڵام، لەهەمان‌کات‌دا لەپاڵ تێکۆشانی ژنان، گۆڕانکاری هەر دەوڵەتێک لە قۆناخی جیاواز‌دا کاریگەرییەکی لەسەر باشبوونی دۆخی ژنان دانەناوە؛ بە پێچەوانەشەوە زیاتر گۆشەگیرییان لەسەر بەڕێوەچووە، لە مافی سروشتی خۆیان بێبەری بوونە و بێ‌شوناس و بێ مێژوویان کردوون.\nئەمڕۆکە کە رژێمی ئێران لەسەر کارە، دۆخی ژنان بەهەمان‌شێوە رووی لە دابەزین بووە و سەردەمێکە کە زیاتر لە هەر کاتێکی‌تر لە سەدە تاریکەکانی ناوەڕاست دەچێت. رژێمی ئیسلامی ئێران کە بە بەڵێنە درۆییەکانی توانی هیوای ژنان و گەنجان کە زیاترین رۆڵیان لە سەرکەوتنی ئەودا هەبوو بەدەست بێنێت بەڵام، هیچ رۆڵێکیان بە ژنان نەدا و ناشدەن. زیهنییەتی ویلایەتی فەقیهـیش لەم پێناوەدا زیاتر جەخت لەسەر پیرۆزی و گرنگی ماڵ و بوونە ژنی ماڵ دەکات. سەرجەم گۆڕەپانەکانی کۆمەڵگای بۆ ژن بە قەدەغە جیاوازەکانییەوە بەرتەسک کردووە و هەر وتە و هەر جوڵەیەکی ژنان وەکوو گوناح لەقەڵەم دەدەن. بەداخەوە زیهنییەتی پراگماتیست واتا کردەگەرێتی رژێمی ئیسلامی لە ماوەی ٤٢ساڵی حکومەتی خۆی ئەگەر بوارێکی بۆ بەشداربوون لە گۆڕەپانە کۆمەڵایەتییەکان‌دا رەخساندبێت، مسۆگەر لەپێناو بەرژەوەندییەکانی زیهنییەتی کردەگەرێتی و چەوسێنەری ئەودابووە. نمونە؛ هەر ژنێک لە تەمەنی ١٨ساڵی بۆ دواوە مافی بەشداربوون لە هەڵبژاردنانی هەیە و دەتوانێت نوێنەری سیاسی خۆی هەڵبژێرێت و دەنگی ئەویش وەکوو مرۆڤێکی کامڵ و عاقڵ شایانی پەسەند کردنە. بەڵام، هەر ئەو ژنە کامڵە مافی بەشداربوونی لە گۆڕەپانەکانی سیاسی، شوێنی بڕیاردان، بەڕێوەبەری و بەجێگەیاندنی نییە و بەگوێرەی ماددەی ١١٥ی یاسای بنەڕەتی سەرۆک کۆمار پێویستە لە نێوان پیاوانی ئایینی و سیاسیەوە هەڵبژێردرێت. لە راستی‌دا بابەت‌گەلێکی دژبەری یەکترن کە پەسەندکردنی یەکیان بەواتای رەت‌کردنی ئەوەی‌ترە. تەنانەت ئەگەر بە دەگمەن ژنانێک لە گۆڕەپانی سیاسی بوونیان هەبێت، لەپێناو نیشاندان یاخود بەکارهێنانی ژنان لە سیاسەت‌دا لەبەرامبەر بە رکابەرەکانیان و یان لە پێناو بەدەستهێنانی پوان‌دا بەکار دەهێندرێن.\nبەشێوەیەک کە سیستەمی پاشایی لەم رێگەیەوە ژنانیان ئاشنای پیلانگێڕی و فڕوفێڵ کردووە و ئەمڕۆکەش بە زیهنییەتی مۆدێڕنیتەی سەرمایەداری رەنگ و روویەکی جیاوازی بەخۆی داوە و ژنانێک بەوێنەی مەعسومە ئێبتکار و شەهیندوخت مولاوێردی و … هتد ییان بە بەستنی دەمامەکێکی پیاوانە لەسەر روخساری ژنانەیان هێنایاننە گۆڕەپانی سیاسەت و سیاسەت بەڕێوەبردن. بە دڵنیایەوە زیهنییەتێکی وەها ناتوانێت هیچ خزمەتێک بە ئازادی ژن بکات و هیچ رێگەچارەیەکیش بۆ خەڵاس‌بوون لە دۆخی هەنووکە پەیداکات. بێ‌گومان لە گۆڕین و دەست بە دەست کردنی هێزدا دیسان، ئەوە کۆمەڵگای ژنان بوونە کە زۆرترین زەرەریان وەبەر کەوتووە. وەک ئەوەیکە نە دەوڵەتە لیبەراڵە کردەگەرەکان و نە بەرژەوەندیخوازە ئایینییەکان نەیانویست لەم دۆخەدا گۆڕانکارییەک پێکبێنن. رژێم لە ماوەی جڵەوبەدەستی خۆی هەمیشە یەک هێڵیان بەردەوام کردووە و گۆڕینی پێشکەشوانە هێمایینەکانیان هیچ گۆڕانکارییەک لە ناوەڕۆکی بابەتەکەدا درووست ناکات.\nهەمیشە و لە هەموو شوێنێک لە هێز و ماتەوزەی ژنان خەراپ کەڵک وەردەگرن و بە چاوی بەرژەوەندی‌خوازی قازانج‌گەرا لێیان روانیوە و لێشی دەڕوانن. بەرپرسانی رژێم هەر لە سەرەتای شۆرشەوە پشتیان لە بەڵێن‌گەلێک کە لە لایەن خومەینییەوە بە ژنان درابوو کرد و تا ئەمڕۆکەش بەم‌شێوەیە بەردەوامە. بە شێوەیەک کە پێش لە هەر هەڵبژاردنێکی سەرۆک کۆماری شایەتی بەڵێنە پڕ درەوشاوەکانی نوێنەرانی ئەم پلەیەین بەڵام، لەدوای ئەوەی دەستیان بەسەر تەختی دەسەڵات‌داگرت، ناوەڕۆکی بەڵێنە درۆیەکانیان زیاتر ئاشکرا دەبێت. نمونەی هەرە نزیک هەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری ساڵی ٩٦ بوو.\nحەسەن روحانییش لە رێوڕەسمی رێکلامی خۆی لە پێناو خزمەت بە کۆمەڵگا و بە تایبەت باش‌بوونی دۆخی ژنان بەڵێن‌گەلێکی زۆری دا بەڵام، کاتێک کە دۆخەکە گەڕایەوە سەر بواری ئاسایی خۆی و روحانی توانی ببێتە سەرۆک کۆمار نە تەنیا هیچ گۆڕانکارییەکی ئەرێنی بەسەر دۆخی ژنان‌دا نەهات بەڵکو، لە پێشووتریش خەراپ‌تر بوو. شایانی سەرنجە کە سیاسەتەکانی دژە ژن، جیاکارانە، توندوتیژیخوازی حکومەتی نوێ زیاتر لە رابردوو ژنان و سەرجەم کۆمەڵگای رووبەڕووی کۆمەڵکوژی و وەچەکوژی کردۆتەوە.\nلە کۆمەڵگای ئێران و بە تایبەتیش رۆژهەڵاتی کوردستان ژنان کە زۆرترین جەماوەری وڵات پێکدێنن، بە شێوەیەکی جیددی هەم مافیان پێشێل کراوە و هەم رووبەڕووی تووندوتیژی هەمیشەیی دەبنەوە. ئەمە لە کاتێک‌دایە کە ژنان لە رۆژهەڵاتی کوردستان بە هۆی هاووڵاتی پلەی چەندەمین و لە هەمان کاتیش‌دا لە سەرجەم ئێران بەهۆی رەگەزی دوویەم‌بوون رووبەڕووی توندوتیژی بەم‌جۆرە دەبنەوە. لەم بابەتەدا ئێران خاوەنی ئاماری سەدا ٦٦ی توندوتیژی لە دژی ژنانە.\nبرەودانی سیاسەتی ژن لە دژی ژن لە رێکخراو و دامودەزگا جیاوازەکان‌دا وەکوو بەسیج خواهران و خواهران زەینەب و…هتد کە مۆدێلی ژنێکی بەتەواوەتی پەیوەستی رژێم دەخاتە نێو کۆمەڵگا، بابەتێکی‌ترە کە زیاتر لە هەر شتێک پەرە بە توندوتیژی و وەچەکوژی دژی ژنان دەدات و بەرەودانی وەها سیاسەتێک، گرنگ‌ترین و بنەڕەت‌ترین ئەرکی ئایدیۆلۆژیای رژێمی ویلایەتی فەقیهە. لە ژێر یاسای امر به معروف و نهی از منکر لە ئاستی کۆمەڵگادا خواهران بسیج لە دژی ژنان بەکار دێنێت و قین و رقی ژن لە بەرامبەر بە ژن کە دەبێتە هۆی بڵاوبوونی رێکخستن‌بوونی ژنان و یەکێتی، پەرەپێدەدات و ژن بە دەستی ژن لاواز دەکات.\nزیهنییەتی ژنێکی وەها ئەوەندە بە ئایدیۆلۆژی پیاوانەوە دەشۆردرێتەوە کە بە کیلۆمەتران لە ئازادی مەودا دەگرێت و زیاتر لە پیاوان، ژن، ژنان رووبەڕووی توندوتیژی دەکاتەوە. درووست‌کردنی پایەگا بەسیجییەکان لە ناوچە کوردنشینەکان و بەتایبەت ئاواییەکان لە سیاسەتە باوەکانی رژێمی ئیسلامییە. بۆ زیاتر پەیوەست‌کردن بە ئایدیۆلۆژیا و رژێمی خۆی، بەسیج و بوون بە بەسیج وەکوو کارتی سەوز بۆ چوون بە سەرجەم گۆڕەپانە کۆمەڵایەتییەکان بەکار دێنێت. لە پۆلی سەرەتاییەوە بگرە هەتا زانکۆ و سەرجەم رێکخراو و دامودەزگا حوکمییەکان و …هتد و بۆ هەر کارێک پێویستە کارتی بەسیجیان هەبێت. سیاسەتی "برسی بهێڵە و حوکم بکە"ـش سیاسەتێکە لە پێناو زیاتر گرێدراوکردن و حاکم‌بوونی زیاتر بە تایبەت لە ناوچە سنوورییەکان و کوشتنی کاسبکارانی کورد و غەیری کورد. لەم سۆنگەیەشەوە دەوڵەت بە هاسانی دەتوانێت لەم رێگەیەوە، زیهنییەتی خۆی بەسەر زەینی کەسانی نێو خێزان‌دا بسەپێنێت و فێریان کات کە چۆن پەیرەوی ئەم زیهنییەتە رەگەزگەرایە بن. جیرەبەندی‌کردنی زانکۆکان و لەمپەردانان بۆ کاری ژنان و قەدەغەی هێندێک لە رشتەکانی خوێندن بۆ کچان، حیجابی زۆرەملی و تەنانەت خۆتێ‌هەڵقورتاندن لە شێوە و رەنگی جل پۆشین، سووکایەتی‌کردن بە جل و کلتووری نەتەوەکانی‌تری ئێران، بڵاوکردنی مادەی هۆشبەر و سڕکردنی زەینی ژنان و گەنجان کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ئەتک‌کردن و دەستدرێژی لە نێو و دەرەوەی خێزان‌دا، زیادکردنی سێدارە و ئەشکەنجە دژوارەکان لەنێو زیندانەکانی ئێران و…هتد، لە نمونەی سیاسەتەکانی توندوتیژهێنەری زیهنییەتی رژێمی ئیسلامی ئێرانە کە بەردەوامی ژیانی بۆ تاکەکانی کۆمەڵگا دژوار کردووە.\nبە گوێرەی ناوەندەکانی لێکۆڵین لە ئێران لە ساڵی رابردوودا ٣٦٤٠مردنی بە گومان پێکهاتووە کە زۆربەیان ژن بوونە. لەم ژمارەیە لە تاران ٤٠٩کەس، کرمانشان ٢٧٠کەس. سەدا ٩٢یان خۆیان هەڵواسیوە و سەدا ٢٨ـیان مامناوەندی تەمەنیان لە نێوان ١٨-٢٤ساڵ، سەدا ١٧یان ٢٥-٢٨، سەدا ١٣ لە سەرووی ٥٠ساڵ‌دابوونە. زیاتر لە چەند مانگ هەتا هەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری نەماوە کەچی هێشتاش هیچ هەواڵێک لە پێکهێنانی بەڵێنەکانی سەرۆک کۆمار کە بە گەل و ژنانی ئێرانی دابوو نییە؛ بەپێچەوانەوە ئاماری سێدارەی گەنجان و ژنانی ئێرانی زیادبوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە دیوە.\nلە لایەن پیاوانی دەوڵەتەوە چەندە زیهنییەتی نەتەوە پەرەستی پان-ئێرانیزم سەرەوە بووە ئاکامەکانی دەتوانین لە ئامارەکانی ئاخری قوربانیانی کورد، بەلوچ، عەڕەب، ئازەر و…هتد ببینین. حکومەتێک کە باس لە سازگاری نەرم دەکات، تەنیا ئامرازی بێ‌دەنگ‌کردنی دەنگە دژبەرەکان، ئازادیخواز و جیاوازەکان لە ئێران‌دا سێدارە دەبینێت. ئەگەر بڕوانینە دەیەکانی ٦٠ـیش، لە ماوەی مێژووی ئێران‌دا دەیەیەکە کە هەرگیز لەبیر ناکرێت. لە ماوەی ئەم ساڵانەدا و هەتا رۆژی ئەمڕۆکە و سپەینێش، هەزاران بنەماڵە بە وەبیرهێنانەوەی خزمەکانیان کە لە سێدارە دراون رۆژگار تێپەڕ دەکەن.\nبە گوێرەی ئامارە هەییەکان لە ساڵەکانی ١٣٦٠ تا ١٣٦٤ نزیکەی ١١هەزار کەس لە زیندانە جیاوازەکان‌دا گووللەباران‌کراون یان لە سێدارە دراون و یاخود لە ژێر ئەشکەنجەدا کوشتراون و ئەم ئامارانە بە فەرمانی خومەینی تا ساڵی ١٣٦٧ تا ١٥هەزار کەس زیادی کرد. هەروەها بەگوێرەی ئامارگەلێک کە بە شێوەی فەرمی لە لایەن رێکخراو و رێکخستنەکانی مافی مرۆڤەوە راگەیێندراوە، لە ساڵەکانی ١٣٨٤بە ژمارەی کەسانێک کە لە سێدارە دراون ٣٥٠کەس، ١٣٨٨ بە ٤٠٢ کەس، ١٣٨٩بە ٥٤٦کەس، ١٣٩٠ بە ٦٧٦کەس و لەساڵی ١٣٩١ بە ٥٨٠کەس گەیشتووە کە لە ٥٨٠کەس ٢٩٤کەسیان بە شێوەیەکی فەرمی راگەیێندراوە و ٢٨٦کەسیش لە لایەن راپۆڕتەکانی سەرچاوە نافەرمییەکانە. لە نێوان ئەو کەسانەی کە لەسێدارە دراون نزیکەی ٩کەسیان ژن بوونە.\nکەسایەت‌گەلێکی بە وێنەی زەهرا کازێمی، نێدا ئاغاسولتانی، شیرین عەلەمهولی، هالە سوبحانی، پەروانە ئەسکەندەری، نسرین و شەهلا کەعبی، مەعسومە سەرهەنگی، شەهێن باوەفا،شەهربانو مۆدەررێسی، ئەوین عوسمانی، رەیحانە جەبباری و …هتد کوشتنی سەدان ژن و گەنجی بەلوچ، ئازەر، عەڕەب، کورد و فارس کردەوەی نادیارن و یان بەهۆی فەلسەفەی ئازادیخوازی و یەکسانی‌خوازییان لە لایەن حاکیمانی رژێمی ئیسلامی ئێران قەتڵ کراون یان لەدار دراون. ئەمساڵ لەدوای سێداری هێندێک لە خۆپێشاندەرانی، سەرهەڵدانەکانی مانگی خەزەڵوەڕی ساڵی ١٣٩٨،تا ئێستاش مەترسی سێدارە لەسەر ٩٦لەو زیندانیانە هەیە کە لە زیندانەکان‌دا چاوەڕوانی حوکمەکەیانن.\nبە دڵنیایەوە باسکردن لەسەر دیاردەکانی سێدارە و کۆمەڵکوژی‌گەلێکی بەمشێوەیە بە تایبەت لە سەدەی ٢١دا جێی داخ و مایەی شەرمێکی گەورەیە بۆ رژێمی داگیرکەری ئێران، ئەم کردەوە دژە مرۆییانەی دەوڵەتی ئێران لە کاتێک‌دایە کە رۆژانە هەزاران جار بۆ رەوایەت‌دان بەم کردەوانەیان کەڵک لە ئایینی ئیسلام دەگرن بەڵام شایانی سەرنجە کە ئەم کردەوە و حوکمانە هیچ لە ئایین ئیسلام و قورعان ناچێت؛ چونکە ئایینی ئیسلامی محەمەدی و ئیسلامی مەدینە رێز بۆ ژیان و گیانی بوونەوەران دادەنێت لە کاتێک‌دا کە رژێمی ئیسلامی ئێران لە ماوەی دەسەڵاتداری خۆی تا ئێستاکە کەسانێکی زۆر لەژێر ناوگەلێکی جۆراوجۆری وەک مۆحارێب، مۆفسێد، جیایی‌خواز و …هتد قەتڵ‌کردووە. بە بەڕێوەبردنی دادگا رواڵەتییەکان و چەند خولەکی بە هاسانی و بە بێ هیچ سەردانەوانێک بۆ مرۆڤەکان حوکمی قێساس و سێدارە دەدەن. کوشتنی هەرجۆرە جیاوازی، ژیری ئازادی، ئیرادەی سەربەخۆ، دیموکراسی مسۆگەر کردەوەیەکە کە لەگەڵ خوو و گەوهەری سروشت، گەردوون و مرۆڤایەتی لە ململانێ دایە.\nلە لایەکەوە زیهنییەتی پیاوسالاری دەوڵەت کە هەر رۆژ بە شێوەی جیا، جیا دەستدرێژی دەکەنە سەر زەین و جەستەی ژن و سووکایەتی پێدەکەن، لە لایەکی‌ترەوەش پیاوی بنەماڵە(باوک، برا، مێرد، مام، خاڵ، باپیر و …هتد) ژنان دەخەنە ژێر زەخت و گوشارەوە. داب و نەریتە باوەکانی کۆمەڵگاش رۆژانە گیانی بەدەیان ژن دەستێنێت و ئاکامی ئەم زیهنییەتەش، دونیای بۆ ژنان وەکوو گۆڕستانێک لێ کردووە. سەرجەم ئەم بابەتانە نیشانەدەری ئەوەیە کە ژنانی ئێرانی وەک بەلوچ، کورد، فارس، ئازەر، عەڕەب و …هتد بە بێ هیچ جیاوازییەک رووبەڕووی زیهنییەتی رەگەزپەرەست و زاڵمی پیاوسالاری دەبنەوە.\nکەواتە شتێک کە روونە ئەوەیە کە هەموو ژنان دەردێکی هاوبەشیان هەیە، ئەویش نەبوونی ئازادییە. دیتنی ئامارگەلێک کە دەدرێن ئاستی وەچەکوژی ژنان لە سەرجەم گۆڕەپانە کۆمەڵایەتییەکان نیشان دەدات. هەروەها کە زۆربوونی یاسا لەنێو کۆمەڵگادا ئاستی نەبوونی ئەخلاق و کلتوور نیشان دەدات بەهەمان شێوەش نیشانەدەری زۆربوونی بێ مافییەکە کە بەسەر ژنان‌دا دەسەپێندرێت. بە تایبەت زۆربوونی بێ ئەمانی یاسا لە رژێمی سەرمایەداری‌دا دەگەڕێتەوە بۆ مەیل بۆ بەدەستهێنانی پوان لە کاتێکی کورت و زوودا کە هیچ سنوورێک ناناسێت، لەم سۆنگەیەشەوە ژنانیان کردۆتە گەورەترین ئامراز و کاڵا.\nپێویستە ئێمە ژنانی کورد و ئێرانیش لە هەموو گۆڕەپانە جیاوازەکان بە پەرەپیدان بە چالاکییە دیموکراتیکەکانمان کۆتایی بە زیهنییەتی قاتڵ و قڕکەری رژێمی ئیسلامی ئێران بێنین و هەروەها لە لایەن رێکخراوە نێونەتەوەییەکان، دامودەزگا دەوڵەتییەکانی رژێمی حاکیم لە ئێران بخرێتە ژێر گوشارەوە و هەتا لابردنی حوکم‌گەلێکی وەک سێدارە، بەردباران، قێساس و…هتد هەنگاو رووەو دواوە نەنێین. لە پێناو کۆتایی هێنان بە زیهنییەتی سێدارە و قڕکردنی ژنانی ئێرانی بە سمینار، پەروەردەی پێویست بۆ زاناکردنی ژنان، چالاکی جۆراوجۆر، چالاکی راگەیاندنی و کاری بەمشێوەیە ئەم هەڵمەتە بە رێکخستن بکەین.\nبە ئامانجی ئێرانێکی دیموکراتیک کە سەرجەم گەلان و بە تایبەت ژنان بتوانن ژیانێکی ئازاد، سەربەخۆ و دیموکراتیک مسۆگەر بکەن، هەوڵدانێکی هەمیشەیی و بەئامانجمان دەبێت. شایانی وتنە کە بۆ پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی ئازاد و ئێرانێکی دیموکراتیک پێش لە هەر شتێک پێویستە ژنان بگەن بە ئازادی. چونکە ئازادی کۆمەڵگا پەیوەستە بە ئازادی ژنانەوە. بە تایبەت ژنانی ئێرانی کە خاوەن کلتوورێکی دەوڵەمەند و مێژوویەکی دێرینەن، پێویستە بە پشت بەستن بە دەستکەوتە میژووییەکانیان، بە دوای ژیانێکی فەلسەفی، وێڕای وشیاری، زانست و سیاسەت و ئەخلاق‌دا بگەڕێن. بە دڵنیایەوە سەرکەوتنی ژنان لە گۆڕەپانی سیاسی مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ گەیشتن بە ئازادی و سەرکەوتن. گۆڕەپانی سیاسی دژوارترین و ئاڵۆزترین گۆڕەپانی تێکۆشانە بۆ ژنان. گۆڕەپانێک کە تا ئێستاکە لە ژێر داگیرکاری زیهنییەتی پیاوسالار دابووە و ژنان هەمیشە لەدەرەوەی سنوورەکانی ماونەتەوە.\nکەواتە بۆ سەرکەوتنێکی هەمیشەیی و سەقامگیر لە هەر قۆناخێک لە میژوو، یەکێتی، یەکدەنگی، هاوڕەنگی و رێکخستن‌کردنی ژنان لە سەرجەم گۆڕەپانەکان مەرجێکی بنەڕەتییە. شتێک کە هەتا ئەمڕۆکە بۆتە هۆی بەربڵاوبوونی یەکێتی ژنان بە زانستی ژیانێکی فەلسەفی و سیاسی هەڵیوەشێنین و لە ئازادی و حەقیقەتی ژیانێکی ئازاد بگەڕێین. هەڵمەتی"لە دژی سێدار و قڕکردنی ژنان، کاتی پاراستنی ژیانی ئازادە" دەتوانێت هەنگاوێکی نوێ لەم پێناوەدا بێت. پێویستە بتوانین بە پابەندبوون بە مێژووی ئازادی ژنان، تێکۆشانمان لە پێناو گەیشتن بە داهاتوویەکی ئازاد و روون بەرز کەین. بێ‌گومان یەکێتی و هاوپەیوەندی ژنان گەرەنتی سەرکەوتنی داهاتوومانە.


ئه‌لیاس زۆرگڤانى: له‌پێشبڕكێیه‌ك دا پله‌ى یه‌كه‌مى فۆتۆ مۆبایل-م به‌ده‌ست هێنا\n7/9/2020 - 22:44\nله‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنى ته‌كنه‌لۆجیاو په‌ره‌سه‌ندنى گوزه‌رانى حه‌ڵكى كوردستان زۆركه‌س توانى له دونیاى مه‌زجازى ته‌كنه‌لۆجیا به‌دواى هه‌ست و جێبه‌جێ كردنى ئاره‌زووه تایبه‌تییه‌كانى خۆى بكه‌وێت، ره‌نگه ئه‌و هه‌له‌ى بۆ نه‌وه‌ى ئه‌و سه‌رده‌مى ئێستاى كورد هه‌لَكه‌وتووه بۆ نه‌وه‌ى پێشتر فه‌راهه‌م نه‌بووبێ ، ئه‌لیاس عه‌زیز زۆرگڤانى ته‌مه‌ن 23 ساڵ، یه‌كێكه له‌و گه‌نجانه‌ى كه توانیویه‌تى خۆى له ناو بوارى فۆتۆگرافى ببینێته‌وه و خولیاى و ئاره‌زوه‌كانى له‌گه‌ڵ سروشت تێكه‌ڵ بكات و رۆلى خؤى له ده‌ڤه‌ره‌كه‌ى ببینێته‌وه .\nله كه‌یه‌وه ده‌ستت داوه‌ته كاری فۆتۆ گرافه‌ری؟\n_سەرەتایی خۆلیایی فۆتۆگرافیم دەگەرێتەوە بۆ ساڵی ۲۰۱٦ ، کە بە موبایل دەستم کرد بەکاری فۆتۆگرافی سروشت . تا ئێستاش بەردەوامم .\nفۆتۆگرافه‌ری به لای تۆوه چی ده‌گه‌یێنێت؟\n_فۆتۆگرافی تێکەڵبوونی خودی هونەرمەندە لەگەڵ لەو بوارەی تێدا کاری دەکات، دەیەوێت لە رێگای چاوی کامێراوە ئەو سات و دیمەنە جوانانە تۆمار بکات، ئەمەش بۆ کارێکی تایبەتیە، یاخۆد بۆ ئارەزووی خۆی وەک یادەوەری هەلبگرێت یان بڵاوکردنەوە لە سوشیاڵ میدیا ، کە دەگات بە بینەر بە چاوێکی جیاواز لە کەسی ئاسایی. ئەمەش هەستێکی خۆش بە فۆتۆگراف دەبەخشێت ،\nفۆتۆگرافه‌ری هونه‌ره یان زانست؟\n_لە سەدەکانی 17 و 18 بەردەوام زانایانی فیزیای لە هەوڵی ئەوە دابوون تا لە رێگا ئامێرەوە وێنەبگرن بە رووناکی ، لە کوتا جار توانییان ئەو کارە ئەنجام بدن ، واتا فۆتۆگرافی لەو سەەردەمە تاکو ئێستا داهێنان دەکات و بەردەوام لە پێشکەووتن دایە لەرووی تەکنەلوجیاو زانستەوە. هەروەها فۆتۆگراف بە شێوازێک لە یاسایەکانی فۆتۆگرافی و کۆمپێزەیشنەوە، بە هۆنەر و سەلیقەی خۆی بە فرێم فرێم ساتەکان تۆمار دەکات کەواتە لە رێگای زانست و تەکنەلوجیاوە هۆنەر دروست دەکات.\nفۆتۆگرافه‌ر چی پێبه‌خشیت له ژیانتدا له كاتێكدا تێكه‌ل به سرووشت بوویت؟\n_کوردستان پرە لە دیمەنی جوان و دڵرفێن وەک رووبار و کانی وتاڤگە و دارستان ..هتد. کاتێک لەو دیمەنانە تۆمار دەکەم هەستێکی زۆر خۆش و ئارامم پێ دەبەخشێت . وە دەمەوێت لەرێی چاوی موبایلەکەمەوە ئەو دیمەنە جوانەی کوردستان ئاشنا بکەم بە بینەرەکانیم لە کوردستان و جیهان ، ئەوانیش ئەو دیمەنە جوانە ببین و هەستێکی خۆش وئارام پێ ببەخشێت\nهیچ دیمه‌نێك هه‌یه كه خۆت وێنه‌ت كێشابێت و به‌ڵاته‌وه جێی سه‌رنج بووبێت ؟\n_زۆربەی دیمەنە سرۆشتیەکانی کوردستان دڵرفێن وجێی سەرنجن، بەڵام زیاتر دیمەنەکانی سروشتی دەڤەری بارزان و باڵەکایەتیم تۆمارکردووە ، بەڵام ئەوەی بەڵامەوە تایبەتە وێنەی مزگەوتێکە کە لە رێی ئەو وێنەیە توانیم بەشداری لە یەکەم پێشانگا فۆتۆگرافی بکەم و براوە خەڵاتی یەکەمی پێشانگایەکەبم .\nله كاری فۆتۆگرافه‌ری رووبه‌رووی هیچ مه‌ترسیه‌ك بوویته‌وه؟\n_سوپاس بۆ خوا تا ئێستا رووبەرووی هیچ حاڵەتێک نەبوومە کە بووبێتە هۆکاری مەترسی لەسەر ژیانم .\nوه‌ك فۆتۆگرافه‌رێك به‌رنامه‌ت نیه پێشانگایه‌ك بۆ وێنه‌كانت بكه‌یته‌وه؟\n_تا ئێستا هیچ بەرنامەیەکم نییە پێشانگا بکەمەوە ، انشاللە لە داهاتوو گەر هەڵ برەخسێت .\nتا ئێستا له چه‌ند پێشانگای فۆتۆگرافه‌رانت به‌شداری كردووه؟\n_تا ئێستا لە چوار پێشانگای فۆتۆگرافی بەشداریم کردووە ، دوو جار لەشاری هەولێر ، جارێک لە شاری سلێمانی و جاڕێکیش لە شاری کەرکوک.\nسۆشیال میدیا تا چه‌ند هاوكار بووه بۆ ئه‌وه‌ی فۆتۆكانت زیاتر بكه‌ونه به‌رچاوی خه‌لك ؟\n_بە شێوەیەکی گشتی سوشیاڵ میدیا رۆڵێکی گرنگی هەیە بۆ بە دەستهێنانی زانیاری و داتا و وەرگرتنی ئەزموون لە هەر بووارێکی ژیاندا ، باشترین هۆکارە گەر بتەوێت لە هەر بوارێک کار بکەی تێدا سەرکوتووبی نەک تەنیا لەبواری فۆتوگرافی دا ، بەڵام سەبارەت بەخۆم لە رێگای سوشیاڵ میدیاوە توانیم بگەم بە سەدان زانیاری و بابەتی گرنگی فۆتۆگرافی ، لەم رێگایەوە ئاشنابووم بەکاری سەدان فۆتۆگرافی ناخۆیی و جیهانی کە ئەزمونم لێیان وەرگرتووە لە کارەکانیان دا ،و لە رێگای سوشیاڵ میدیاوە بەشداری لە چەندین پێشبرکێ مەیدانی و ئۆنلاینم کردووە . هەروەها هۆکارێکی باش بووە لە بڵابوونەوەی وێنەکانم بەشێوەیەکی فرەۆان و زیاتر بناسرێم و چەندین خەڵات بەدەست بهێنم .وە بینەرێکی باش پەیدا بکەم بۆ کارەکانم بەتایبەتی لە تۆری کۆمەڵایەتی ئینستگرام .\nچیرۆكى تاكه سه‌ماكارى ئه‌فغانستان\nبۆ ئێكه‌م جار به‌هره‌مه‌نده‌كا قه‌زا سێمێلێ هونه‌رێ "زومبی" ئه‌نجام دده‌ت\nپـێـشـانـگـای "بـنـی هـه‌مـبـانـه" كـرایـه‌وه\nهونه‌رمه‌ند"نه‌سرین مه‌رجان" یه‌كه‌م ئافره‌تی كورد بووه چۆته كۆلێژی هونه‌ر له به‌غدا


سەرپێڵ زەهاو: کوشتنی کچێکی ١۶ ساڵ تەمەن بە دەستی براکەی - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nڕۆژی دووشەممە ١٠ی خەرمانانی ٢٧٢٠ی کوردی، کچێکی مێرمنداڵی تەمەن ١۶ ساڵ بە ناونیشانی؛ فاتمە هەواسی خەڵکی ناحیەی” قەڵعە شاهین”ی سەر بە شاری سەرپێڵ زەهاو بە دەستی براکەی کوژرا.\nبە گوێرەی هەواڵەکە، برای ئەم کچە کوژراوە ٣٣ ساڵی تەمەنە و سەرچاوەیەکی ئاگادار لە ڕووداوەکە ڕایگەیاندووە کە بە هۆی کێشەی بنەماڵەییەوە بووە و ئەم کەسە بە چەکی پەڕان خوشکی خۆی کوشتووە.\nشیاوی باسە بکوژەکە دەستبەسەر کراوە و تەرمی ئەم کچە ١۶ ساڵ تەمەنە ڕۆژی سێشەممە لە مەزارگەی ئەحمەد بەنی ئەسحاقی سەرپێڵ زەهاو ئەسپەردەی خاک کراوە.\nبە پێی داتاکانی ناوەندی ئاماری کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان لە سەرەتای ساڵی نوێی زاینییەوە تا ئێستە بەم حاڵەتەوە ٢٥ ژن و ٢٣ پیاو لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان خۆیان کوشتووە یان لە؟لایەن کەسوکاریانەوە هێرش کراوەتەسەریان و کوژراون.\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردســـــــــتان\n← مانگرتن لە خواردنی دوو ژنی زیندانی سیاسی کورد\nخۆکوژی گەنجێکی خەڵکی دیواندەرە لە باشووری کوردستان →


وه شێوه‌زار داڵگی... 2\nمامۆستا هه‌ژار سه‌باره‌ت وه چوينیه‌تی ژیان (شامی)، نويساس: “شامی وه گشت بێ دەسەڵاتی و دەستەنگیەو فره وەرچه‌و تێر بويه و هه‌رگز تام نان ناپیاوی نەکرديه و دەس ئه‌ڕا هويچ كه‌سێگ دريژه‌و نه‌كرديه. ئيسه‌يش ماڵه بويچكه‌ڵه‌ێگ دێرێ ک دو سێ ئوتاق (ژويه‌ر)ێ داسه كرا و وەوه ژيه‌ێد. لە عومر خوه‌ێ پیرتر دیار ده‌ێد و وه داخەو نەخوه‌شیش فشار فره‌ێگ هاورديه‌سه بانێ. مه‌ردميش قەدرێ نيه‌زانن و کەمتر هەواڵێ پرسن. تەنانەت يه‌ێ جار نامه‌ردێگ شعرەیلێ له‌لێ برديه و وتیه ئه‌ڕاد چاپێ کەم، وه‌لێ دزيه‌سه‌يان و وه ناو خوه‌یەو چاپێ كرديه”. (شامى) خوه‌ێ ئويشێ: “بێجگه له‌وانه، شعره‌یل فره‌ێگ وتمه وه‌لێ کەسێگ نه‌ويه بويشمه‌پێ بنويسێده‌يان و خوه‌میش له هویرم نەمه‌ننه و هەر لێوا له كيس چينه”.\n(چەپکە گوڵ) ناو کتاوێگە ک پێکهاتيە لە بڕێگ له شعره‌يل شاعر گەوراێ کورد شامی کرماشانی، ک لە وه‌ختێگ جارێ (شامی) لە ژیانا مه‌نويد، وە هەوڵ و ته‌قالاێ (ماجد ڕوحانی) جه‌مه‌و كريانه.\nمامۆستا (هەژار موکریانی) پێشەکى ئه‌ڕا (چەپکە گوڵ) شامی نويساس.\nهەژار نه‌مر له چه‌ن دێڕێگ ئه‌و پێشه‌كییه ك ئه‌ڕا كۆمه‌ڵه شعر شامی كرماشانی نويساسه‌ێ، وه‌ى شێوه باس كه‌ێد و ئويشێد: “کۆمەڵه شعر (شامی) کوردی کرماشانی خوه‌نستمەو. دەگەڵوه‌ل هەر شعرێگیا بزە هاته بان لێوه‌يلم و کزە له جگرمه‌و هاتياد. چمانێ زه‌رده‌خه‌نه‌م له‌بان گيرستنا هەڵکيشرياس. خەم و مەینەت وه بێژنگ گەپ و گاڵته دابژرياس. هەناسەی سه‌رد له دڵێگ گەرم و وەکوڵ هاتيه‌سه دەيشت.\nئەوه‌گ ڕاس بوود تا خودا خوه‌شێ باێد شعرەیلێ تەڕ و پاكن و له مرخێگ فره ڕەوان و لەبار و جوان خەوەر دەن. تەنیا عەیبێگ ک ئايه‌م وه چه‌و هسێ بكه‌ێد کوردی بوين و کوردبوين شاعرەگەس، ک وه ناشوکری خودا نەود کوردی و کوردبوين له بازاڕ دنیا پويل سزيايگيش نيه‌ژیه‌ێ و کەس لاوه له‌لێ نيه‌كه‌ێد”.\nشامی بێجگه له کوردبوينیش له سەرەتاێ ژیانەو له بینایی بەشێ بڕياس. هەژارێگه ك هویچ له خودا شک نيه‌وه‌ێد. شامی هەر پووس و سقانێ داسه وەر سه‌ختی بار ژیان و له تاریکی شەوەزەنگ چارەسيه‌يی و دويرەبەشی دەسەکوته و پەلەقاژەێ پەیيا کردن بژێوى ژيانيه. ناو ژیان وە ڕاحەتی و ئاسوودەیی جارجار له دەم مه‌ردمه‌و ڕه‌سيه‌سه گووشێ، وه‌لێ جارێ نه‌زانستيه شادی بەر چ دارێگه و لەوەڕ چ هەوارێگه.\nوه‌و مانا ك ئەگەر تاوانباره‌یل ئاسایی له زندانێگا گیريه‌ن، شامی شاعر له سێ زندان گیرياس، له زندان نابينايی، له زندان بێ نانی و له زندان سه‌خت کوردزووانی و کوردڕەسەنی، چوار پەلێ به‌سياس. قەڵەم زرانيی شکياس، دەم قسەی وترياس، دەرەتان له‌لێ بڕياس، ئاسمان دوير و زەوی سەخت وه کام کەلێنا دەرکەفێ؟ چوين بتويه‌نێ پەل بخه‌ێ؟ چوين دەنگ به‌رزه‌و بکه‌ێد و هاوار بكه‌ێ؟ ئمجا ئەگەر هاوار کرد، کى له‌لێ بفامێ؟ یا کی تيه‌ێده هانایەو؟ خو ئەگەر جاروه‌جارێگ دەرد و زويخاو ژیان خوه‌ێ وه چەن شعرێگ خستيه‌سه ده‌يشت، کەسێگ نەويه زه‌حمه‌ت بکيشێ و بخه‌ێده‌ێ بان قاقەز و لەناو نەچوود. ئەو چەن شعر و هەڵبەسته‌يلە لەى نامیلکە (چەپکە گوڵ) کووه‌و بوين، هەر ئەوانەن ک خوه‌ێ حفزيان كردويد و له هویریه‌و نەچوينه‌و. خودا ماڵ کاکه ماجد ڕوحانی ئاوا بكه‌ێ، ک ڕه‌سيه داد ئى تووزه‌يشه‌و چاپێ كرد”.\nئەگەر شامی سەر وه ملله‌ت کورد نەوياتا، ئەگەر ئه‌وقه‌ره بێ کەس و هەژار نەوياتا، ئەگەر له بەهرەی بینایی بەش بياشتا، ئەگەر و ئەگەر و ئەگەر.. ، ک وه داخ گرانەو هەزاران ئەگەر و خوه‌زه‌و وه ده‌رد هويچ نيه‌خوه‌ێد، دڵنيام ناوبانگ شعرێ له فره شوون ژنه‌فرياد.\n(شامی) شاعر و رووشنهویر له دويه‌م رووژ مانگ سه‌رماوه‌ز ساڵ 1363 هەتاوی، له‌شوون نه‌خوه‌شیێگ دريژخایه‌ن كووچ دويایین كرد و چه‌وە بێ سۆماگانێ ئه‌ڕا هەمیشە به‌سا و له قه‌ورسان باخ فرده‌وس شار كرماشان وه خاك سپاريا.\nئى شعريشه نموونه‌یگه له شاكاره‌یل شامی كرماشانی، وه‌ناونیشان (وڵم كه):\nپه‌ریشانم په‌ریشانم وڵم كه\nدوچار ده‌رد پنهانم، وڵم  كه !\nوه ده‌ردم ئاشنا كردی نه‌كردی\nسته‌مگه‌ر فكر ده‌رمانم، وڵم كه !\nوڵم كه تا نه‌وه‌یت كه‌س په‌ی وه ده‌ردم\nدو سێ رووژی كه مهمانم، وڵم كه !\nنه‌كرد كه‌س ده‌عوه‌تم خوه‌م بیمه مهمان\nوه كار خوه‌م په‌شیمانم، وڵم كه !\nحه‌مامه ئی سه‌رای سه‌رد و گه‌رمه\nبساو كیسه‌ی وه ناو شانم، وڵم كه !\nنه ساخت من وه فوولاده نه وه سه‌نگ\nهه‌ف هه‌شت ده تیكه سوقانم، وڵم كه !\nته‌نم زانم نه‌سیبِ موور و ماره\nنه موورم نه « سلیمانم »، وڵم كه !\nوه كامِ كه‌س نیه‌گه‌ردد چه‌رخ تا سه‌ر\nنه ده‌رویشم نه سوڵتانم، وڵم كه !\nوه واویلای دڵ هه‌ر شه‌و ره‌وانه\nسرشك غه‌م وه دامانم، وڵم كه !\nخه‌رابم كرد خه‌رابات خه‌یاڵت\nوه ده‌س چوود عه‌قڵ و ئیمانم، وڵم كه !\nوه باده‌ی ته‌ڵخ جام زنده‌گانی\nده‌می مه‌ست و غه‌زه‌ڵخانم، وڵم كه !\nوه سه‌حرای خیاڵ چون قه‌یس سانی\nتو كردی ویڵ و وه‌یلانم، وڵم كه !\nگوزه‌شت فه‌سڵ به‌هار و مووسم باغ\nوه فكر له‌رز زمسانم، وڵم كه !\nله‌وه ترسم بكیشد كار وه ها‌وار\nنه‌كه‌ی كه‌س گووش وه ئه‌فغانم، وڵم كه !\nوڵم كه‌ید یا نیه‌كه‌ید ره‌حمی وه حاڵم\nته‌نم كردی وه زندانم، وڵم كه !\nوه ئه‌رواح شه‌ره‌ف سوه‌گند كه دائم\nمه‌لول مه‌رگ وجدانم، وڵم كه !\nشه‌ره‌ف كوشیاد و وجدان جوانه‌مه‌رگ بی\nوه بی وجدانی حه‌یرانم، وڵم كه !\nوه كام دوشمه‌ن بووه‌م ئی دووس شكایه‌ت ؟\nكه دووس بیه قاتڵ گیانم، وڵم كه !\nوڵم كه ! وڵكه‌رت نیم سوب له مه‌حشه‌ر\nتو كردی خار ده‌ورانم، وڵم كه !\nتو كردی بی سه‌ر و سامان « شامی»\nوه مه‌ولا خوه‌م قه‌شه‌نگ زانم، وڵم كه !


ئەوەی بەرێزتان وەک سەرۆکی حکومەتی ھەرێم ئاماژەتان پێ دا بە بۆنەی جەژنەوە ئەو قسانە بوو کە زیاتر لە ١٥ سالە خەلکە دلسۆزەکانی ئەم ولاتە دەیکەن ، رۆشنبیرە بە ئەمەکەکانی ئەم ولاتە دەیکەن ، میدیا جوان و سەربەخۆکان دەیکەن ، خەلکی سەر شەقام وبرسی دەیکەن و کێ دلسۆزە بۆ ولات دەیکات ، بۆ گوێتان لێ نەگرتن؟\nنەوشیروان مستەفا ھەر لە دوای راپەرینەوە لە بەرەوە بە ھێمنی لە ناو خەلک و یەکێتیدا دەیکرد ، تا کار گەیشتە ئەوەی دەنگی لێ بەرز بێتەوە و ھێزێک دروست بکات، بۆ ئەوەی رێ لەمە بگرێ کە ئێستا ئەگوزەرێ ، بۆچی بە قسەتان نەکرد؟\nواتان دەزانی ئەمانە ھەمووی دژو دوژمنتانن و خۆتان دلسۆزی ئەم ولاتەن و کەسی تر نا، کە گوێتان لە کەس نەگرت تا گەیاندتانین بەم رۆژە.\nگۆران کە چووە حکومەت بۆ جاری دووەم بۆ ئەمە بوو ، گوێمان لێ بگرن ، زەرەر ناکەن ، گەر لەبەر خەلکیش نەبێ لەبەر مانەوەی خۆتان.\nبە ناو دوژمنەکانی ولات !! راستیان کردو بە قسەتان نەکردن!!!\nئێوە گوێتان لە کەس نەگرت ئێوە دابەش بون بەسەر نەیارەکانی ھەرێم ، لایەنی دەرەکی مامۆستاتان بوون تا بەم دەردەیان بردن.\nئێوە بون بە بەردە بازی ولاتانی دەورو بەر ئێستا ئێوە باشترین وەرگێڕی دابەش کردنی تازەی کوردستانن، ئێوە باشترین وەرگێڕی شەری چاڵدێرانن ، ئێمە تا ئێستا ھەموومان لە خەیمەی سەفوان داین.\nبەرێزتان شتێکتان وت تا ئێستا کەس نەیوێراوە شتی وا بلێت لەمەدا دەست خۆشیت لێ دەکەم و لەوانەیە تۆ کەمترین بەرپرسیارێتیت بەرکەوێت.\nبەلام بەرێزتان بەدەر لە وتنی راستییەکان بەمە ویستت بە شێوەیەکی نا راستەوخۆ ئامۆزاکەت بکەیتە بەرپرسی یەکەم لەم نەھامەتییە.ـ\nویستت خۆتی لێ دەربکەی بەلام کەوتیتە ھەلەیەکەوە کە :\n١-بەرێز کاک مسعودیشت کردە ژێر گەورەترین بەرپرسیارێتی مێژویی کە ماوەیەکی ھێجگار زۆر بەرپرسیاری یەکەمی ئەم ھەرێمە بوو.\n٢-خۆشت لە شوێنێکدا بووی کە ئاگات لە ورد و درشتی ئەم ھەرێمە ھەبوو ، بۆ قسەت نەکرد؟\n٣-خۆت و کاک مسعود و ئامۆزاکەت ھەرسێکتان پارتی و لە یەک بنەماڵە ناکرێت ئاگاتان لە ورد و درشتی ئەم ھەرێمە نەبێ\n٤-یەکێتی یش شەریکی راستەقینەیە ، ئەوانیشتان کردە شەریکەبەشی گەندەڵی و نارێکی حکومرانی ولات .\nبۆ گوێتان نەگرت ؟ واتان ئەزانی ئەمانە ھەمووی دوژمنی ولاتن خۆتان نەبێت.


پڕۆژەی زانکۆ ماڵی هەمووانە لە زانکۆی ڕاپەڕین ڕاگەیەندرا - اخبار العراق\nاخبار العراق » كوردى » پڕۆژەی زانکۆ ماڵی هەمووانە لە زانکۆی ڕاپەڕین ڕاگەیەندرا\nزانکۆی ڕاپەڕین پڕۆژەی” زانکۆ ماڵی هەمووانە”ی ڕاگەیاند کە تایبەتە بە کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت.\nئاراس رەمەزان، بەڕێوەبەری ڕاگەیاندنی زانکۆی ڕاپەڕین بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: ” پڕۆژەی (زانکۆ ماڵی هەمووانە) تایبەتە بە خاوەن پێداوییتسیە تایبەتەکان تاوەکو لە پڕۆسەی خوێندن دانەبڕێن و بتوانن وەکو هەر تاکێکی ئاسایی درێژە بە قۆناغی خوێندنی باڵا بدەن”.\nگوتیشی: “بەپێی ناوەڕۆکی پڕۆژەکە کە ئەنجوومەنی زانکۆی ڕاپەڕین بەشێوەیەکی سەرەتایی پەسەندی کردووە، هەر خاوەن پێداویستییەکی تایبەت ڕێژەی کەمئەندامیەکەی (۷۰٪)یان زیاتر بێت ئەوا ئاسانکاری تەواوی بۆ دەکرێت لە دابینکردنی سەرجەم پێداویستیەکانی خوێندن و دابینکردنی مامۆستا”.\nئاماژەی بەوەشکرد، هەر بەپێی پڕۆژەکە ئەو خوێندنانەی کە پارەن وەک پارالێل و ئێواران، ئەوا زانکۆی ڕاپەڕین تەواوی کرێی خوێندنی ئەو خاوەن پێداویستییە تایبەتانە لە ئەستۆ دەگرێ بەجۆرێک لە هەر بەشێکی زانکۆ تەنیا یەک کورسی بۆ ئەوان دابین دەکرێت”.\nئاراس ڕەمەزان ڕوونیشیکردەوە، هەروەک لە پڕۆژەکەدا هاتووە لە هەر خول و ڕاهێنانێک کە لە زانکۆدا دەکرێتەوە بێ بەرامبەر دەتوانن سود مەند بن و زانکۆی ڕاپەڕین لەسەر سندوقی داهاتەکان تێچووەکانیان دەگرێتە ئەستۆ.\nگوتیشی: “لە بەشێکی دیکەی پرۆژەکەدا زانکۆی ڕاپەڕین هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی سنورەکە دەکات، تا بتوانن بە هەردوولا کەشێکی گونجاوی خوێندن بۆ خاوەن پێداویسستییە تایبەتەکان بڕەخسێنن”.