ماڵپەڕێکی تایبەت بە کار و چالاکییەکانی ڕێکخستنی حیزبی دێموکرات لە دەرەوەی وڵات دامەزرا\n12:09 - 9 رەشەمه 2719\nماڵپەڕی (pdkimedia.com) ماڵپەڕێکی سەرەکیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانە کە کۆکراوە و جێگرەوەی ماڵپەڕی کۆمیتەکانی حیزبی دێموکرات لە دەرەوەی وڵاتە.\nماڵپەڕ بەگشتی پشت بە سەرچاوە و ئامار و زانیارییەکانی ماڵپەڕی کوردستان مێدیا و ناوەندی هەواڵدەری تیشک دەبەستێت و تەوەری بابەت و هەواڵەکانی لە چوارچێوەی کاری ڕێکخستنی حیزب لە دەرەوەی وڵات کە لە سێ هه‌رێمی سەرەکی پێک دێت، دیاری دەکات:\nهه‌رێمی سکاندیناڤی: کۆمیتەی وڵاتانی سوید، دانمارک، نۆروێژ و فینلاند.\nهه‌رێمی ئورووپا: کۆمیتەی وڵاتانی ئاڵمان، ئۆتریش، ئیتالیا، بریتانیا، بلژیک، سوئیس، فەرانسە و هۆلەند.\nهه‌رێمی ئامریکا: کۆمیتەی ئامریکا، ڕۆژهەڵاتی کانادا، ڕۆژئاوای کانادا، ئوسترالیا و نیوزیلەند.\nهاوکات هەواڵ و چالاکی دەزگاکانی دیکە كه لە یەکەی کارگێڕیی دەرەوەی وڵات بەشدارن بڵاو دەکاتەوە کە بریتین لە:\nدەزگای پێوەندییەکان، دەزگاکانی دارایی و دەزگای ڕاگەیاندن.\nماڵپەڕی (pdkimedia) بە بایەخەوە هەواڵەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات و پرسی مافی مرۆڤ لە ئێراندا و گرنگترین ڕووداوەکانی پەیوەندیدار بە کوردستان و ئێران لە ئاستی ناوچە و جیهاندا دەگەیەنێتە بەر دیدی خوێنەر.\nبەگشتی لە ڕێگەی ئەم ماڵپەڕەوە دەتوانن هەواڵ و زانیاریی پێوەندیدار بە کۆمیتەکانی حیزب لە دەرەوی وڵات، هاوکات هەواڵ و چالاکیی به‌شه‌كانی دیکەی یه‌كه‌ی كارگێڕی (به‌پێی پێڕه‌وی نێوخۆی حیزبی دێموکرات، ده‌سته‌یه‌كی به‌ڕێوبه‌رییه بۆ ڕاپه‌ڕاندنی كاروباری حیزبی) بخوێننەوە و هەروەها لەگەڵ هەرکام لەم بەشانە پێوەندی بگرن.\nهەر لەم ماڵپەڕە دەتوانن دوایین زانیارییه‌كان تایبه‌ت به کوردستانی ڕۆژهەڵات، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و گرنگترین ڕووداوەکانی ڕۆژ ببینن و بخوێننه‌وه.\nداوا لە خوێنەران و بینەرانی ماڵپەڕ دەکەین کە لە سەرنج و پێشنیارەکانیان بێبەشمان نەکەن. هەروەها خوێنەران و بینەرانی ماڵپەڕ ئاگادار دەکەینەوە کە دەتوانن بۆ بڵاوکردنەوەی وتار و بابەتەکانیان پەیوەندیمان پێوە بگرن.\nئادرەسی ماڵپەڕەکە بریتییە لە: www.pdkimedia.com\nلەگەڵ ڕێز و سپاسدا\nیەکەی ڕاگەیاندنی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە دەرەوەی وڵات


كوردیو - مەلا كرێكار بەڤیدیۆ لەسەر فەرهاد پیرباڵ دێتە دەنگ و مەلەفێكی زۆر هەستیار ئاشكرا دەكات\nمەلا كرێكار بەڤیدیۆ لەسەر فەرهاد پیرباڵ دێتە دەنگ و مەلەفێكی زۆر هەستیار ئاشكرا دەكات\nیەک شەممە, 16 نیسان 2017 14:01\nمەلا كرێكار لەسەر لێدان لە فەرهاد پیرباڵ گرتەیەكی ڤیدیۆیی بڵاوكردۆتەوەو تێیدا هێرشێكی توند دەكاتە سەر یەكێتی و پارتی بەتایبەت لەسەر پەروەردەكردنی كەسانێكیان كە بۆ ئەشكەنجەو لێدانی هاوڵاتیان گەورەیان دەكەن و چەند نهێنیەكیش ئاشكرا دەكات .\nمەلا كرێكار لە گرتە ڤیدیۆكە خەم و دڵتەنگی خۆی بۆ روداوەكە دەردەبڕێت و دەڵێت: ئاخیر دەرەجەی شەقاوەییە لەناو هەولێر كە دەیانەوێت بیكەن بەدوبەی كەچی لە نوسەرو مامۆستایەكی زانكۆ دەدەن لەكاتێكدا ریشی سپی بوەو كوردە .\nمەلا كرێكار ئاشكرای دەكات رۆژێك دێت ناوی ئەوانە بڵاودەكاتەوە كە تایبەتن بە مەلەفی زیندانیەكانی پارتی و یەكێتی و دەڵێت: رۆژێك دێت سكاڵا لەسەر هەموویان تۆماردەكەین بەتایبەت ئەوانەی دێنە وڵاتانی ئەوروپا .\nمەلا كرێكار دەڵێت: رۆژێك دێت ناوی چواری و مەلەفەكانی ئەوانە بڵاوبكەینەوە كە ئەشكەنجەو ئازاری هاوڵاتیانی كورد دەدەن كە ژمارەكەیان 1127 ناوە كە ژمارەی پەیوەندی و موچەكانیشیانمان لایە .\nدەڵێت: ئەم بابەتە مافی خەڵكەو لە وڵاتانی ئەوروپا دەیوروژێنین و دادگا نێودەوڵەتیەكانی لێ ئاگاداردەكەینەوە .\nمەلا كرێكار دەڵێت: سێ جار لەخەو بەخەبەر هاتومەتەوەو كسپە لەدڵم هاتووە بۆ ئەو روداوەی لێدانی دكتۆر فەرهاد ، دەشپرسێت: بەم شێوەیە دەتانەوێت دەوڵەتێك درووست بكەن كە دەوڵەتێك بێت لەسەر بنەمای ترس و تۆقاندن .\nمەلا كرێكار ئاماژەی بەوەش كردووە: بەهەموو شێوەیەك ئیدانەی هێرشەكەی سەر دكتۆر فەرهاد پیرباڵ دەكەم و پارتی بەرپرسیاری یەكەمە، دەشڵێت: ئیدانەی ئەوكاتەش دەكەم كە لە سلێمانی هێرشی كرایە سەرو دەسەڵاتی یەكێتی لەوێ بەرپرسیار بوو .\n74709 جار بینراوە


کارە دەستییەکانی ژنان بە بازاڕ دەکرێن - RojNews\nکارە دەستییەکانی ژنان بە بازاڕ دەکرێن\nبەئامانجی هاندانی ژنان بۆ کارکردن و دەستەبەرکردنی ئابوورییەكی سەربەخۆ بۆ ژنان، بازاڕێک بۆ کاری دەستیی ژنان لە شارۆچکەی خانەقین كرایەوە.\nکاژمێر ٠٥:٠٠ی ئێوارەی ئەمڕۆ، لە شارۆچكەی خانەقین-ی سەر بە پارێزگای دیالە، بە پشتیوانیی دکتۆرە ڕابیعە عەباس قاسم، کاندیدی ژمارە ٢ی لیستی ١٢٠ (نەوەی نوێ) لە بازنەی پارێزگای دیالە، بازاڕێک بەناوی "بازاڕی دەستڕەنگینەکان"، بۆ کاری دەستیی ژنانی شارۆچکەکە کرایەوە.\nکردنەوەی ئەو بازاڕە، لە پێناو هاندانی ژنان بۆ کارکردن و پەرەپێدانی بەرهەمیی ناوخۆییە، کە تیایدا کۆمەڵێك ژنی دەستڕەنگینی شارۆچکەکە، كە خاوەنی بەرهەمی دەستیی خۆیانن، بە بەرهەمەکانیان بەشدارییان تێداکردووە.\nئیخلاس مەجید، سەرپەرشتیاری بازاڕەکە، بۆ ڕۆژنیوز دەڵێت: پێشتر کارێکی لەمجۆرە لە خانەقین نەبووە، بەڵام ئێستا ژمارەیەكی زۆر لە ژنان بەشداربوون لەم بازاڕە و هەوڵیش دەدەین لە ئایندەدا زیاتر پەرەی پێبدەین.\nهەروەها د.ڕابیعە عەباس قاسم، كاندیدی ژمارە ٢ی لیستی ١٢٠ (نەوەی نوێ) لە بازنەی پارێزگای دیالە، کە پاڵپشتی کردنەوەی بازاڕەكەی کردووە، بە دابینكردنی شوێن بۆیان، بۆ ڕۆژنیوز وتی: بڕوای تەواومان بەوەیە، كە ئازادیی ژن، پەیوەستە بە سەربەخۆیی ئابووریی ژنانەوە.\nوتیشی: ئەم بازاڕە دەبێتە سەرەتایەک بۆ هاتنەپێشەوەی ژنان بۆ كاركردن و نمایشکردنی توانان و كارەكانیان و دابینكردنی بژێوی خۆیان و خێزانەكانیان، هیوادارین کاری لەمجۆرە بەردەوامیی پێبدرێت.


هونەری خۆشویستن | DidiMn\nAugust 15, 2016 DidiMn\n“بۆ ئەوەی فێر ببین ئەم ڕازە بە تەواوی بوونیەوە ببینین و و بۆی ببینە پیشاندانی نیەتێکی ڕەها؛ ئەمە سەمای ژیانە.”\nئەمە گوتەی مامۆستای ئەفسانەیی، چالاکوانی ئاشتی و ڕەبەنی بودی، سێچ نهات هانە، لە پرسیاری “چۆن یەکترمان خۆش بوێت؟” کە پرسیارێکی تەنک و بونیادێکی سادەیە، بەڵام لە دونیابینییەکی زۆر قووڵەوە و پرسیارکردنە لە سەر گەورەترین هەستی مرۆڤ، گوتی.\nبەپێی فێرکارییەکانی نهات هان، چەندین کۆکراوەی پاکی ناردووە، ئەوەش بە بەکارهێنانی زمانێکی سەرەتایی و چەندین خوازە بۆ ئەوەی ئاماژە بۆ یەکێک لە گەورەترین خەمەکانی رۆح و دەروون بکات. لە ڕاستیدا بەپێی ئەو فێرکارییانە، وەک پەیامێک بە زمانێکی سادە و پڕ لە خوازە، پاکی و ڕەوانی دەنێرێت و نماییشی یەکێک لە قوڵترین خەمەکانی ڕۆح دەکات.\nبۆ وەرگرتنی فێرکارییەکانی ، پێویستە تاکک نەبێت بە کۆیلەی دەستی فەلسەفەی ڕۆژئاواییی سایانیزم. ئەو پارێزگارییە ناتەواوەی کە لە خودی خۆمانی دەکەین هەموو شتێکی پاک و ڕاست و ڕەسەن لە نێوماندا دەکوژێت؛ لەبەر ئەوەی هەموومان بە سادەیی دەزانین کە ڕاستگۆیی یەکێکە لە کارە ڕاستەکانی مرۆڤی ڕەسەن.\n“ئەگەر چنگێک خوێ بکەیتە پەرداخێک ئاوەوە ئاوەکە ناخورێتەوە، بەڵام ئەگەر خوێ بکەیتە ناو ڕوبارێکەوە، خەڵکی دەتوانن بە بەردەوامی کاری پێ بکەن بۆ خواردنەوە،چێشتلێنان، خۆشتن و تا دوایی. ڕووبارەکە قوڵە و توانستی ئەوەی هەیە کە وەربگرێت، باوەش بکاتەوە بۆ هەرشتێک کە بۆی دێت و بیگۆڕێت، بە هەمان شێوە کاتێک دڵمان بچووکە، تێگەشتن و هاوهەستیمان سنووردارە، لەبەر ئەوە ئازار دەچەژین. ناتوانین قەبووڵی کەمتەرخەمیی بەرامبەر بکەین و داوای ئەوە دەکەین کە بگۆڕێن. بەڵام کاتێک دڵمان گەورە دەبێت، ئەو شتانە هەرگیز ئازارمان نادات، ئەمەش لەبەر ئەوەی تێگەشتن و هاوهەستیمان هەیە بۆ بەرامبەرەکان و باوەشی میهرەبانی و خۆشەویستییان بۆ دەکەینەوە و قەبووڵیان دەکەین بەو شێوەیەی کە هەن، نەوەک ئەو شێوەیەی کە ئێمە دەمانەوێت هەبن. کاتێک کە بەرامبەرەکەت قەبوڵ دەکەی بەو شێوەیەی کە هەیە، ئەوا تۆ فرسەتێکی دەدەیتێ کە بتوانێت خۆی بگۆڕێت.”\n“کاتێک یارمەتیدەری ئەوە دەبین کە خۆمان دڵخۆش بین، ئەوە یارمەتیی توانستی خۆشەویستی دەدەین، لەبەر ئەوەی خۆشەویستی هونەری دڵخۆشیی خودە. تێگەشتن لە ئازاری کەسی بەرامبەر، جوانترین دیارییە کە دەتوانی بیدەیت بە بەرامبەرەکەت. تێگەشتن ناوێکی ترە بۆ خۆشەویستی. ئەگەر لە یەک نەگەن ئەوا ناتوانن خۆشەویستی بکەن.”\nلەبەر ئەوەی خۆشەویستی بەیەکداکەوتنێکی داینامیکیە، خۆمان تێگەشتنێکی تایبەتی بۆ دروست دەکەین لە ڕێگەی ئەزموونەکان، تێگەشتن وهەڵەتێگەشتنەکانمانەوە لە سەرەتای ژیانماندا. بە لەیەکوەرگرتن و لاساییکردنەوە ئەمە، لە ناخ و خودی خۆمانەوە فێر دەبین. نهات هان لەسەر لێکدانەوەی ساکۆلۆجستەکانی رۆژئاوا لە بارەی خۆشەویستییەوە دەڵێت: “ئەگەر باوانمان یەکتریان خۆشنەویستایە و لە یەکتر نەگەیشتنایە، ئێمە بە چیا بزانین خۆشەویستی چییە؟ گەورەترین سامان کە ئەوان بەجێی دەهێڵن بۆ ئێمە ئەوا دڵخۆشیی خۆیانە. دەکرێت پارە و سامان و ماڵ وموڵک بەجێ بهێڵن و دڵخۆش نەبووبن. ئەگەر باوانی دڵخۆشمان هەبێت ئەوا گەورەترین سامانمان بۆ بەجێ هێڵدراوە لەلایەن ئەوانەوە.”\n“هەندێک کات حەزمان لە هەندێک کەس دەبێت، نەک لەبەر ئەوەی خۆشمان دەوێن و لێیان دەگەین، بەڵکو بۆ ئەوەیە خۆمان گێل بکەین لە ئازارەکانمان. کاتێک لە خۆمان دەگەین و هاوسۆزییەکی ڕاستەقینەمان هەیە بۆ خودی خۆمان، ئەو کاتە دەتوانین بە ڕاستی بەرامبەرەکانمان خۆش بوێت.”\nلە تێنەگەشتنی خۆمان و حەزە خەیاڵییکانمانەوە، کە نهات هان بە وتەکانی دەیپێکێت، بە ژیری و دانایی خۆی دەڵێت: “هەندێک کات هەست بە بۆشایی و هیچ دەکەین لە ناخماندا، هەست بە نەبوونی شتێکی گەورە دەکەین، ناشزانین بۆ و هۆکارەکەی زۆر تەمومژاوییە، بەڵام ئەو هەستی هیچ ە زۆر بەهێزە لە ناخماندا. چاوەڕێی ئەوە دەکەین کە شتێکی باشتر بێتە ڕێمان بۆ ئەوەی هەست بە تەنهاییەکی کەمتر بکەین، بە بەتاڵییەکی کەمتر، ئەو ویستە بۆ تێگەشتن لە خۆمان و لە ژیان وامان لێ دەکات کە ئەو تینوێتییە قووڵە بدۆزینەوە لە کوێدایە، ئەو تینوێتیە قووڵەی هەستی خۆشەویستی و ئەو هەستەی کە کەسێکمان خۆشبوێت و خۆشی بوێین. هەر لەو ساتەدا تۆ ئامادەی بۆ ئەوەی کەسێکت خۆشبوێت و خۆشی بوێیت، هەروەها هەستێکی زۆر سروشتییە، بەڵام لەبەر ئەوەی هەست بە بۆشایی دەکەین، پێویستە بەرکارێک بۆ خۆشەویستیەکەمان بدۆزینەوە. هەندێک کات بە تەواوی لە خۆمان نەگەشتووین، بەڵام لەمێژە بەرکاری خۆشەویستییەکەمان دۆزیوەتەوە. کە لەوە دەگەیت هەرچی هیوا و ئاوات و چاوەڕوانییەکانت لە لایەن ئەو کەسەوە پڕ دەبێتەوە، هەر هەست بە بەتاڵیش دەکەیت، دەتەوێت شتێک بدۆزیتەوە کە نازانیت چییە و چۆن بۆی بگەڕێیت. لە ناو گشت کەسێکدا چاوەڕوانییەک و حەزێک بوونی هەیە، لە قووڵایی ناخدا هەر چاوەڕوانی شتێکی باشتری بۆ ئەوەی ڕوو بدات.”\n“ڕۆحی بەخشندەیییەکی خۆشەویستانە دەتوانێت دڵخۆشییەک بدات پێمان، دەتوانیت لە ئەنجامدا ببێت بە خۆرەتاوی کەسێکی دی، هەروەها هەرگیز ناتوانی ئەم دڵخۆشییە ببەخشی هەتا خۆت نەتبێت. کەواتە خودقەبوڵکردن و خۆخۆشویستن و خود چاککردنەوە فێر ببە، فێری ئەوە ببە کە بتوانی چەندین سات دروست بکەیت کە چێژی تێدا ببینیت و لەدواییدا شتێکت دەبێت کە بتوانی بیبەخشی بە کەسێکی تر.”\n“لە پەیوەندییەکی قووڵدا چیتر سنوورێک بوونی نامێنێت لەنێوان خۆشەویستەکاندا، تۆ ئەویت ئەویش تۆیە. ئازارەکانی ئەو ئازارەکانی تۆیە. تێگەشتن لە ئازارەکانی خۆت وا دەکات کە ئازارەکانی بەرامبەریش کەمتر بێت، تاک چیتر مانای نییە. هەر شتێک لە خۆشەویستەکەت بێت ئەوا لە تۆش دێت.”\nلە خۆشەویستیی ڕاستەقینەدا، جیاوازی و جیاکاری بوونی نامێنێت. دڵخۆشیتان دەبێت بە یەک، چیتر ناتوانی بڵێیت “ئەوە کێشەی خۆتە”.\n“کاتێک کەسێکت خۆش دەوێت، دەبێت باوەڕبەخۆبوونت هەبێت، خۆشەویستی بەبێ باوەڕهێشتا خۆشەویستی نییە، بەڵام لە سەرەتادا دەبێت باوەڕت هەبێت بە خۆت و ڕێزی خۆت بگریت. تۆ بەشێکیت لە گەردوون، ئەستێرەکان سەرچاوەی بوونی تۆن. کاتێک کە لە خۆشەویستەکەت دەڕوانیت، دەبینیت ئەویش لە ئەستێرەکان دروست کراوە وە جوانییەکی بێپایانی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتووە. سەیرکردن لەمە وات لێ دەکات کە بۆ بوونی خۆتی بگەڕێنیتەوە. خۆشەویستیی ڕاستەقینەی بەبێ رێز و باوەڕپێکردن بەرامبەر و خودی خۆمان، بە خۆشەویستیی ڕاستەقینە دانانرێت.”\n“خۆشەویستی بەبێ زانین وەک ئەوە وایە ئازارەکانی کەسی بەرامبەرمان خۆشبوێت. بۆ ئەوەی بزانیت چۆن کەسێکت خۆش بوێت، پێویستە لێیان بگەیت وبۆ ئەوەی تێبگەیت گوێ بگرە. کاتێک کەسێکت خۆش دەوێت، پێویستە ئەو توانستەت هەبێت کە بتوانی یارمەتی بدەیت کە کەمتر ئازار بچێژێت، ناتوانی یارمەتیی بدەیت ئەگەر سەرەتا نەزانیت کێشەکە چییە، وەک دکتۆرێک کە ناتوانێت نەخۆشییەکان دیاری بکات بەبێ زانینی هۆکارەکەی. دەبێت لە ئازارەکانی خۆشەویستەکەت تێبگەیت بۆ ئەوەی چارەسەری بۆ بدۆزیتەوە. چەندێک تێبگەیت ئەوەندە زیاتر یەکترتان خۆش دەوێت و چەند یەکترتان خۆش بوێت ئەوەندەش لە یەکتر تێدەگەن. ئەمە دوولایەنی ڕاستەقیینەکەیە، تێگەشتن لە یەکتر و تێگەشتن لە خۆشەویستی هەمان شتن.”\nنهات هان لە سەر دێڕی “من خۆشم دەوێیت” دایەلۆگێکی هەیە دەربارەی ئەوەی کە چۆن دەکرێت ئەو منە تەنها هەستێکی خودپەرستی نەبێت و لەوە زیاتر بێت:\n“هەندێک کات دەڵێین ‘من خۆشم دەوێیت.’ زۆربەی کات لە سەر وشەی من دەوەستین و کەمتر لە فۆڕم و جوانیی وشەی خۆشەویستی و ئەو جۆرەی کە پێی دەدرێت. ئەوە لەبەر ئەوەی بە بیرۆکەی من ئێمە دەچەقین، وا دەزانین ئێمە خودێکمان هەیە، بەڵام شتێک بوونی نییە بە ناوی خودەوە، خودێکی تەواو جیا لە ئەوی دی. گوڵێک تەنها لە چەند ڕەگەزێکی نا گوڵەوە دروست بووە، وەک کلۆرۆفیل، خۆرەتاو و ئاو. ئەگەر ئەم ڕەگەزانە بوونیان نەبێت ئەوا گوڵیش بوونی نابێت. گوڵ ناتوانێت هەر خۆی بە تەنها بوونی هەبێت بەبێ ئەو ڕەگەزانە. مرۆڤەکانیش بە هەمان شێوە، ناتوانین هەر خۆمان بە تەنها بوونمان هەبێت چونکە لە ڕەگەزی بێخودی منەوە دروست بووین، وەک زەوی، خۆر و باوان. لە پەیوەندییەکانیشماندا دەتوانین سروشتی لەیەکبوون ببینیت لە نێوان خودی خۆت و بەرامبەرەکتدا، دەتوانیت ئەوە ببینیت کە ئازارەکانیان یەکە، بەڵام جۆر و شێوازی قسەکردنیان جیاوازی هەیە، ئەکت و کردارەکانیان جیاوازن. ئەمە خودی خۆی دەتوانێت چەندین ئازار و نەهامەتیی تاک چارەسەر بکات.”\nArt of LoveRawand Qadir\nPrevious Postشانۆنامه‌ی سێ خوشک و دوا قۆناغه‌کانی شانۆی چێخه‌ف، بەشی دووەمNext Postکتێبێک دەربارەی پەیوەندیی نێوان موزیک و سیاسەت


چەند ڕۆژی ڕابوردوو لە شاری جێنەوا پردی مۆراندی داڕما. ئەم پردە کە بە بروکلینی (پردی ناسراوەی شاری نیویورک) ئیتالیا ناسراوبوو دەمێک بوو مایەی ڕەخنە و گازندەبوو. لەو ڕۆژەوە میدیاکانی دونیا ڕاپۆرتی جۆراوجۆر دەربارەی دۆخی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی ئیتالیا دەنوسن. هەمیشە روداوێکی وەها ساتەوختی دەرکەوتنی شاراوەکانە. لە هەمانکاتدا ئیدیتۆریاڵی ڕۆژنامەی گاردیان بە پارابیڵی ئیتالیای دەبینێت. پارابێل چیرۆکێکە کە هەڵگری سیمبول و ئاماژەناسی گەورەترە.\nئەوەی من مەبەستمە لێرەدا ئەوەیە کە:\nیەکەم، ئەمپردە لە شەستەکان لە سەردەمی گەشەی عەقارات و خانوبەرە لە ئیتالیا، سەردەمی پاش جەنگی جیهانی دووەم، بونیادنراوە. بە مانایەکی تر لە سەردەمی گەشەدا دروستکراوە.\nدووەم، لەم ڕۆژگارەدا ئیتالیەکان لە تای بونیادناندابوون هێندە بایەخ بە ووردەکاری و مادە و کەرەستەی بیناسازی نەدراوە، گرنگ دروستکردن بووە.\nئەمڕۆ ئیتالیا دادەڕمێت، ئایا کوردستان لە چەند دەیەی داهاتوودا هەمان چارەنوسی دەبێت، لە کاتێکدا ئاشکرایە کە مافیا و خێرا دەوڵەمەندی زۆر دەستیان هەبوو لە کەرتی عەقاراتدا، کە ئەمرۆ کاری سیاسی پێئەکەن\nسێیەم، ئیتالیا بە وڵاتی مافیا ناسراوە، ئێستا ڕوونە کە مافیا بە هەموو جۆرەکانی، چ مافیای سیسیلیا، چ مافیای کالابریا، چ مافیای ناپۆلی هەموو دەستیان هەبوو لە دروستکردن و هەبوونی کۆمپانیای بیناسازی . ئەم مافیایانە گوێیان بە جۆری کەرەستە نەداوە بەڵکو کەرەستەی هەرزان و خراپی زۆریان بەکارهێناوە لە پێناو بە دەستهێنانی سودی زۆر.\nچوار، چەند ساڵی ڕابوردوو کوردستان بەم قۆناغەدا تێپەڕی، ئەمڕۆ ئیتالیا دادەڕمێت، ئایا کوردستان لە چەند دەیەی داهاتوودا هەمان چارەنوسی دەبێت، لە کاتێکدا ئاشکرایە کە مافیا و خێرا دەوڵەمەندی زۆر دەستیان هەبوو لە کەرتی عەقاراتدا، کە ئەمرۆ کاری سیاسی پێئەکەن.\n5988 جار خوێندراوەتەوە


لە ۲۱ یەکەمین شاڵیادی شەهید تەحسین کاوانی قسە گەلی خۆم دەکەم – Standard Kurd\nلە ۲۱ یەکەمین شاڵیادی شەهید تەحسین کاوانی قسە گەلی خۆم دەکەم\nلەلایەن ستاندار Posted on تشرینی دووه‌م 9, 2018 921 جار بینراوە 0 سەرنج\nئاخ هەزار ئاخ لەو دیمەنە تێک نەکراوانە . لە لایەکەوە دەریایەک لە قوربانی و تێکۆۆشان گۆمێکی پڕاوپڕ لە خوێن دونیایەک لە لێکەوتەی قوربانی . هەر لە گرتن و کوشتن و ئەشکەنجەدان تا گۆڕە بەکۆمەلەکان و ئەنفال و زیندانی و تەخت کردنی شارو لادێکانمان و بەسەرداباراندنی گازی کیمیاوی و خەردەل و ئیدی و ئیدی و لە لایەکی ترەوە بە چاوی خۆمان دەبینین کوردستانێکی هەراج کراو هێنانی دەستی دەرەکی . گەندەڵی و مشەخۆری و نا عەدالەتی کۆمەڵایەتی و بە فیرۆردان و تاڵانکردنی سامانی نیشتمانی و بێسەروبەری لە حوکمرانی کردنی وڵات و بە جەنگەلستان کردنی بەڕێوەبردنی وڵات .\nدوو دیاردە ناکۆک و دژبەیەکەکانی ئەو کوردستانەی کە هەموو ئەو خوێنەی لە پێناودا ، ڕژا ئەوەندە زۆرە لە هەژمار نایەت .کاوەنیەکان و خەلکی بە ئەمەکی شەقلاوەو خۆشناوەتی کە دەتوانم بە یەکەمەکانی هەموو ئەو قوربانی دانانە هەژمار بکرێن کە بە لانکەی شۆڕشو بەرخوردان و حەوانەوەی شۆڕشگێرەکان پێناسە دەکرێن ، بە گری یەکەمی شۆڕشو بەرخوردانەکانن و هەر لەوێشەوە شەپۆل بە شەپۆڵ هەموو کوردستانی دەتەنیەوەو پێیەوە بورکانی شۆڕش و راپەرینی لێ دروست ببوو .\nلە شەقلاوەی مەزن و کاوەنیانی پێشمەرگە بە خۆوە گر کە شەهید تەحسین کاوانی سەرقافلەیان بوو گرەکە هەڵدەسێ و بەرەو شارە پیرو داخلەدڵەکەی هەولێر بەڕێ دەکەون و بە دواشیەوە ئەو ڕۆژە خۆشە بە کۆمەڵانی خەلکەوە دەبەخشن و وەک برێن ئۆخەی بۆ ئێمەی کورد خۆ کفر نیە دەبا هەوای ئازادی و سەربەستی و چاوەڕوانی بوون بە دەولەت بچێژین کەچی زۆری پێناچێ و دوو دیمەنی هەرە جیاوازو پێک نەچووی ئەو کوردستانە لە لایەن ملیارەهای خەلکی ئەو گۆی زەویە وبە چاوی خۆیان لە شاشەی تەلەفزیۆنەکان دەبینن و دەبیستن . سەرێکیان ئەو کۆڕەوە ملیۆنەی خەلکە بەرەو سنوورەکانی ئێران و تورکیاو بە هەزاران دیمەنی وەها نالەبار و کە هەر دیمەنێکیان چیرۆکێکی تراژیدی لێ وەدەست دەبێ.\nبە چاوی خۆیان دەبینن لە ناو ئەو وەرزە ساردی و بارانیەوە هەر بابایێ کۆبوونەتەوەو تەرمی پیرو منالەکانیان لێرەو لەوێ دەنێژن و لە لەیەکی تر چرپە چرپی ماچی سەرکردەکانی کوردو باوەش تێگرتنیانن بۆ سەدام حوسێنی هتلەر دکتاتۆر ئاسا . . کە خەلکەکە ئەو هەموو تڕادیژیاو کارەساتە نالەبارانەو ئەو کۆرەویە ملیۆنیە دەبینێ و لە بەرامبەریشیدا مرچە مرچی ماچەکان دەبینێ دەڵێ بە داخەوە بۆ ملەتێکی وەها قوربانی داو بێ و ئەوەش سەرکردەکانی بێت .\nشەهید تەحسین کاوانی پێش خۆشیەوە نەوزادی لاوی بەخشیە ئەو کوردستانە ئیسراحەت لەخۆ نەدیوە باوکیشی هەر بە کەسەری کوردستان لێی پاڵکەوت یاسینی برای ناسراو بە مام داراشی کە بە گێڤارای کورد واتە ئەگەر مام دارام لە پشت بێ سەفینم لە پشتە هەمدیسان چووە ناو کاروانی نەمران . ڕۆحت شاد کاکە تەحسین کاکی تێکۆشەرو شۆڕشگێرو لە خۆ بردو وا مەزانە لە پاش تۆ ئەمە دەناو ژیانێکی خۆشگوزەران و هەوای سەربەستی دەچێژین . ئەوەی تۆ بیرت لێ دەکردەوە کە کوردستان تا نەگەینینە حەمرێن کۆڵ نادەین ، لە سایەی ئێوەو تێکۆشانەکانتان ئەو خەباتو تێکۆشانانەمان ، کوردستانمان بردە ئەو شوێنەی تۆ مەبەستت بوو بەڵام لە بەر گەندەڵ کاران پاشەو پاش گەڕاینەوە. گەڕاینەوە بۆ ئەو شوێنەی کە وەختی خۆی سەدامی دکتاتۆر دەیگۆت ئەگەر پێ رازی بن دەتان دەینێ حوکمرانی ئێستای عەرەب و دڵرەقەکانی تورکیاو ئێرانیش دەڵێن هەر ئەوەندەتان بەسە .\nکەرکوک و شەنگال و تەواوی کوردستانە دابراوەکە بە قومار دۆڕێندرا . ئیدی کاکی شەهید کاکانی شەهید ئێمەش لە سێبەری ئەو ئازادیەی کە بە خوێنی خۆتان پێتان بەخشین ئێستاکە ، دەناو کوردستانێکی بچووک کراوەو قات و قری و بێکاری و چارەگە موچەی بەعەلەولا دەژین . بنون بنون هەر تەنیا ئێوە نینە شەهید بەلکوو ئێمەش لە ناو رووحێکی زیندوو وەک ئەوە وایە لە ناو قەبرێکی فراواندا بژین . بەڵام ئەو ڕۆژەش هەر دێت وەک کۆریای باشوورو دەیان دەولەتی تر کە ئێستاکە شانازی بە خۆیانەوە دەکەن و خاوەنی دەولەت و دەولەتداری پێشکەوتوون و ئەمەیان بە دەست هێنا پاش ئەوەی گەندەل کارانیان لە خاکی خۆیان پاک کردەوە دە ئێمەش چاوەڕوانی ئەو ڕۆژەین تا ئێوەش بە ئاسوودەیی بخەون . هەزاران سڵاو لە گیانی پاکت کاکە تەحسین باوکی ئاسۆو رەنج وکارگەر وڕێبین و ئارەزوو و لەنجە هەزاران سڵاو لە گیانی پاکی هەموو شەهیدانی ڕێگای کوردو کوردستان و شەهیدانی قەلەم و وشەی ئازادی .\nلە راستەوە شەھید تەحسین کاوانی لەگەل شەھید دارای برای.\nبڵاوکراوەی پێشووھەژماری توێتەری مەسعود بارزانی لەدوای سەدر و حەنان فەتلاوی و بەرھەم ساڵح و قەیس خەزعەلی دێت\nبڵاوکراوەی نوێترراپۆرتێکی ھەواڵگری بلاودەبێتەوە” داعش تورکیا دکاتە بنکەی خۆرێکخستنەوەی خۆی و بەھۆی دژایەتی کوردیش چاوپۆشی لێکراوە”


هەمەڕەنگ :: 08/12/2019 :: 3184 جار بینراوە\nهەمەڕەنگ :: 50 خولەک پێش ئێستا\nتۆ كه‌سێكى دوودڵیت به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌لانه‌ى بۆت ده‌ڕه‌خسێت، كارى زۆر باشت لێ هه‌ڵده‌كه‌وێت، هه‌وڵبده خۆت یه‌كلابكه‌یته‌وه و كارێكى باش هه‌ڵبژێریت، له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌و هه‌لانه ته‌نیا ئه‌م ماوه‌یه بۆت ده‌ڕه‌خسێن و چیتر نامێنن.\nبه‌شێوه‌یه‌كى به‌رچاو له كاره‌كه‌تدا به‌ره‌وپێش ده‌چیت، ئه‌وه‌ش واده‌كات كه ناحه‌زت بۆ دروستبێت، بۆیه پێویسته ئاگادارى خۆت بیت و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌كه‌ویته كێشه‌وه له‌گه‌ڵ هاوكاره‌كانت.\nبه‌هۆى پشتگوێخستنى كاره‌كه‌ته‌وه زیانى مادى ده‌كه‌یت و پێویسته له‌داهاتوودا زۆر ئاگاداربیت.\nئه‌مڕۆ رۆژێكى زۆر گرنگه له ژیانت، به‌ڵام له‌سه‌ر كاره‌كه‌ت توشى كه‌مێك كێشه ده‌بیته‌وه و پێویسته ئاگاداربیت و هه‌وڵبده به‌شێوه‌یه‌كى دیپلۆماسى چاره‌سه‌ریان بكه.\nسه‌ره‌تایه‌كى باش و كاتێكى گونجاوه بۆ ئه‌و پرۆژه‌یه‌ى كه ماوه‌یه‌كه پلانت بۆى داناوه و دواتخستووه، ته‌نیا به‌ئاسانى بیرى لێبكه‌ره‌وه و كاردانه‌وه‌ت بۆ هیچ شتێك نه‌بێت به‌بێ بیركردنه‌وه.\nبه‌ده‌ست فشارى زۆرى سه‌ر كاره‌كه‌ته‌وه ده‌ناڵێنیت و كاریگه‌رى نه‌رێنى له‌سه‌ر ده‌روونت ده‌بێت، تۆ كه‌سێكیت ناتوانیت له‌ژێر فشاردا كار بكه‌یت، پێویسته ئارامبیت و له‌سه‌رخۆ هه‌موو كاره‌كانت راپه‌ڕێنیت.\nبه‌شێوه‌یه‌كى نه‌رێنى بیر له بابه‌ته‌كان مه‌كه‌ره‌وه، له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌وانه‌یه به‌هۆیه‌وه هه‌لێكى مه‌زن له ژیانتدا له‌ده‌ست بده‌یت، كات وه‌كو زێڕ وایه بۆیه هه‌وڵبده چه‌ند شتێكى باش له كاره‌كه‌تدا ئه‌نجام بدیت بۆئه‌وه‌ى سه‌رنجى ئه‌وانیتر به‌ده‌ستبێنیت له كاره‌كه‌تدا.\nئه‌مڕۆ به‌ختت باشده‌بێت و له‌وانه‌یه هه‌نگاوێكى باش له ئامانجه‌كه‌ت بچیته پێشه‌وه، بۆیه تا كۆتایى ڕۆژه‌كه هه‌ست به دڵخۆشى ده‌كه‌یت.\nله‌مڕۆدا ئاره‌زووى ئه‌وه ده‌كه‌یت كۆنترۆڵى كاروباره‌كان بگریته ئه‌ستۆ و بڕیاره‌كان خۆت بیده‌یت، به‌ڵام ئه‌و هه‌موو به‌رپرسیاریه‌تیه له‌وانه‌یه له‌دوایدا دڵه‌ڕاوكێت بۆ دروست بكات.\nله‌نێوان هاوڕێكانتدا رێزێكى تایبه‌تیت ده‌بێت و له‌وانه‌یه له كاره‌كه‌تدا سه‌ركه‌وتنێكى وه‌ها به‌ده‌ست بهێنیت كه هه‌رگیز پێشتر سه‌ركه‌وتنى له‌و جۆره‌ت به‌ده‌ست نه‌هێناوه.\nپێویسته زۆر ئاگادارى خۆتبیت، له‌به‌رئه‌وه‌ى هه‌ندێك هاوڕێى خراپت هه‌یه كاریگه‌رى خراپیان هه‌یه بۆت به لاڕێتدا ده‌به‌ن، پێویسته له‌و كه‌سانه دوور بكه‌ویته‌وه و پشتگوێیان بخه‌یت.\nپێویسته خۆت ئاماده بكه‌یت، له‌وانه‌یه ڕووبه‌ڕووى كێشه‌ى خێزانى ببیته‌وه، گرنگترین شتیش كه بیكه‌یت ئه‌وه‌یه، سه‌ردانى هه‌ندێك كه‌سى شاره‌زا بكه‌یت بۆئه‌وه‌ى هه‌ندێك ڕێوشوێنى باشت بۆ دانێت بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان.


هه‌ره‌وه‌ز - نووڕسنێگ وه ئه‌ده‌بیات فۆلکلۆر کوردی و چاشانن مناڵ له مه‌کته‌و ده‌مه‌کی - به‌شی دووهه‌م / بێستون\n3 – به‌ش سێیه‌م ، چه‌وچه‌وه. گوواێ له‌ێ به‌شه دیتر باسْ ئاره‌زوو و قاره‌مان په‌روه‌ری نییه. دؤه‌ت یا کوڕ وه جلووس ده دوانزه ساڵان ره‌سینه کْ چه‌وچه‌ویش وه شێوه‌ێ تر له سه‌ر ئاوه‌ز وزیره‌کی مناڵ تاسیر دانه‌ێ .<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nچه‌ن نموونه له چه‌وچه‌وه‌یل\nدره‌ختێ دیمه له ســــه‌ر کــــــه‌ڵانێ\nتک تک مه‌چووڕێ ز‌ؤخاو له گیــانێ\nسفێـــدی کــه‌فـــــه‌ن مــه‌تـا بارانـه\nپه‌سه‌ندیـده‌ێ گشت شــار وشـارانـه\n« جاجگ و وه‌ن »\nخه‌واسان ئه‌و هه‌م خـــه‌واسان ئـه‌و هــه‌م\nمن چێشتێ دیمه جووش ئاورد ئـــه‌وهه‌م\nنیم گــــه‌ز دگانێــــه یا زێــاێ یا کـــــه‌م\nلاشـــــــه‌ێ ئه‌ؤ وه بان نه‌هه‌نـگێ بــــه‌نه\nگرفتـــــار وه ده‌س هه‌ڵقــــه‌ێ که‌مـــه‌نـه\nئه‌ر ئه‌و که‌مه‌نه وێـــــش بــوودن پـــــاره\nخوه‌ێ مه‌که‌ێ وه‌لاشه‌ێ مرده‌ێ سه‌دساڵه\nئێ چه‌وچه‌یله بێجه یه کْ وه‌ڵامێ دێرن کْ وه شێوه‌ێ راسته‌وخوو نیه‌ؤشیه‌ن، به‌ڵکوو شێعریشن. ئه‌و که‌سه‌یشه کْ ئیانه هه‌ڵوه‌ساگه ئه‌ونه تێار وئاوه‌ز دار بـؤه و وه‌لْ ئه‌ده‌بیاتا که‌ڵێن بـؤه كْ ته‌نانه‌ت له‌بان بڕه‌که‌گانیشێ «هه‌جاگانێ»ورده‌و بـؤه. بئــ‌ـؤش ئێ چه‌وچه‌وه‌یله كه‌سه‌یلێ بـؤنه كْ شێعر به‌شێ له ژیانێ بـؤه. ئێ چه‌وچه‌یله چـؤن ئڕا مناڵن، هه‌ر له سه‌ر ده‌مْ مناڵیا هانێیان ده‌ن کْ چـؤن فکر بکه‌ن. ته‌نانه‌ت وه‌گه‌ردْ ریتمْ شێعریشا ئاشناوه‌و بوون. گاجاریش ئه‌وقه‌ره سه‌خت و قـؤلن کْ مناڵ تا هه‌فته‌ێ ده رووژ ها له فکر یه کْ خوه‌ێ جوواوێ بـؤشێ و له لاێ بنه‌ماڵه و که‌س و کار چـؤ ئاێه‌مْ گه‌وراو زاناێگه له لێ ناو بووه‌ن.\n4 – زه‌مانْ چاشانن و یادگیری وه په‌رتخ ره‌سیه و زه‌مان خه‌ڵق کردن یا خزمه‌ت کردنه، ئه‌وه‌یش له ڕێ ئه‌و که‌سه‌یله کْ تا ئێ پله له مه‌کتبْ وتاری گه‌ورا بـؤنه. ئێ زه‌مانه وه‌ختێگه کْ شه‌خس وه جلووسْ جووانی ره‌سیه‌و و خوه‌ێ وه شێوه‌ێ سه‌ر وه خوه‌یێگ پا ناگه له ناو کوومه‌ڵگا. ئێ که‌سه چه‌نی چه‌ن ساڵه گه‌ردْ ئه‌ده‌بنیاتْ وتاریا گه‌ورا بـؤه و ئێسه مه‌ژبووره کْ خوه‌ێ هه‌نگاوێ له‌ێ ڕێیه هه‌ڵگرێ و له ناو کوومه‌ڵگا جیێگ ئڕا خوه‌ێ هه‌ڵوژنێ. ئێ به‌شه له ژیان ئێ که‌سه وه‌ختێگه کْ ها له بلـؤق جووانی وتــووا‌نێ له رێ مووسیقی و خوه‌نینه‌و خزمه‌تێ وه نه‌ته‌وه‌گه‌ێ بکه‌ێ .\nئـ - ئه‌گه‌ر ئێ که‌سه کوڕ بوو، هووره یا گوورانی یاد گرێ کْ به‌ش وه حاڵ خوه‌ێ له‌ێ رێه گام هه‌ڵگرێ، کْ هه‌م له‌ون وسه‌بکْ هووره یاد گرێ و هه‌م له به‌ێته‌یلْ فۆلکلۆر کْ میراتْ ئێ ملله‌ته‌نه ئیستفاده که‌ێ .\nب – ئه‌گه‌ریش ئێ که‌سه ئافره‌ت بوو، وه له‌ون تره‌و وه‌لْ مووسیقی وگوورانیا ئاشناوه‌و بوو. ئێ ئافره‌تْ تازه لاوه کْ هاوڕێ و هاوه‌لْ که‌سه‌یل تره‌ک کْ هاو جلووسێـْن یا له خوه‌ێ گه‌ورا ترن؛ له‌ێ وه‌خته ئیستفاده که‌ێ و گوورانی تایبه‌تْ ژنه‌یل کْ (بن‌ملی)ـه یاد گرێ. بن ملی گوورانیێ واورێزْ ژنه‌یل باشوورْ رووژهه‌ڵاتْ کوردسانه؛ کْ هناێ تازه ئازه‌وه‌یل چن ئڕا سه‌ێران یا ئڕا چیا و کـؤه‌سان و... ئی جوور گوورانیێگ خوه‌نن، کْ وه شێوه‌ێ یه‌ێ نه‌فه‌ری و دو نه‌فه‌ری و ته‌نانه‌ت تا گه‌لْ ده دوانزه نه‌فه‌رییش که‌فێده رێ.\nچه‌ن له‌ون هه‌ڵوه‌ست کْ له ناو بن ملی چووده کار \nکوڕه‌یل هه‌لا که‌ن سه‌ر کانی چووڵه\nقیقه‌ێ نازاران ، کــــونه وه کــووڵه\nئه‌ڵوه‌ن کووره‌و نه‌ؤد ، ئڕا ئاوه‌گه‌د\nقیقه‌ێ نازاران، سه‌ر سراوه‌گــــــــه‌د\nئه‌ڵبه‌ت ئێره جی ترکاننْ و دریژه دان وه ئێ باسه نییه .\n5 – به‌شْ په‌نجم ؛ وه‌ختێگه کْ شه‌خس وه سن و ساڵ بان ترێ ره‌سیه. له لاێگه‌و هووره چڕێ و له لاێ تریشه‌وه تـووا‌نێ ئافرانده‌ێ ئه‌ده‌بیێ بکه‌ێد کْ پله‌ێگیش له مووسیقی هاو بانتر. ئێ که‌سه هه‌ر له سه‌ره تاێ ژیانێا وه‌لْ ئه‌ده‌بیاتْ فۆلکلۆرا گه‌ورا بـؤه. ئێسه ئڕاێ فه‌ره گه‌ران و سه‌خت نییه کْ به‌ێت هه‌ڵوه‌سێ. ئێ که‌سه تووانیم وه ئنوانْ شاعێرێ له لێ ناو بووه‌یمن. گوواێ خاڵ دیاریێ کْ باێه‌س ئاماژه پێ بکه‌یم، یه‌سه کْ ئێ به‌ێتئه‌ڵوه‌سه‌یله له دریژایی زه‌مان له به‌ێن چێنه و بێجگه شێعره‌یلێ کْ لێیان وه جییه‌و ماێه، هـیچ ناوێگه لێیان نییه؛ بێجه چه‌ن که‌س چـؤ شاکه‌و خان مه‌سـؤر، ترکه‌میر، خاناێ قوبادی، غوڵامڕه‌زا ئه‌رکه‌وازی، نووشاێ، سه‌ی یاقوو ماێه‌شتی و... هتد کْ ناوێان هیچ وه‌خت له ناو مێژوو ئه‌ده‌بْ کوردی پاکه‌و نیه‌و .\n6 – به‌شْ شه‌شم یا کوتایی؛ زه‌مانێگه کْ شه‌خس لانْکه‌م وه سن هه‌فتا هه‌یشتا ساڵان و ته‌نانه‌ت فره تریش ره‌سییه، تاڵی و تفتی زه‌مانه چه‌شییه. ئێ که‌سه زه‌مانێ له مه‌کته‌و وتاری چه‌وه‌ڕێ که‌سێ بـؤ کْ مه‌ته‌ڵێ ئڕاێ تاریف بکه‌ێ؛ گوواێ ئێسه یه‌یه کْ له دریژایی زه‌مان چشتْ فره‌ێگ فێر بـؤه و باێه‌س بووده سه‌رچه‌وه و ئامووژیارْ مناڵه‌یلْ بانان و شه‌وان سه‌رقاڵێیان بکه‌ێد، ئێ که‌سه تـووا‌نێ ئافرانده‌ێ ئه‌ده‌بییێ له شێعر گه‌وراتر بکه‌ێ و ده‌س وه هه‌ڵوه‌سانْ مه‌ته‌ڵ بکه‌ێ و یه‌سه کْ مه‌ته‌ڵ گه‌وراترین ده‌رسه ئڕا مناڵ.\nئه‌ده‌بیاتْ فۆلکلۆر ئیمه له هه‌ر باوه‌ته‌وێگه‌و کْ بوو شرین وبێ هاوتاس و خه‌سپه‌ن ئیمه‌س کْ ئێ میراتْ خاوه‌ن شارستانیه‌ت و ژیاره بپارێزیمن. بێگومان خوه‌مانیم کْ تـووانیم فه‌رهه‌نگ و زووانه‌گه‌مان ده‌وڵه‌مه‌نتر و نه‌یلیمن داب و نه‌ریتمان له به‌ێن بچوو. بێجگه برا و خوه‌شکه‌یلْ پێنـؤس وه ده‌سْ ئێ نیشتمانه که‌سْ تر نییه باێ ئێ فه‌رهه‌نگ و زووانْ شرین و ڕازاوه وه وڵاته‌یلْ هه‌نده‌ران و ته‌نانه‌ت وه مناڵه‌یلْ بانان بناسنێد و بـؤشێ ئیمه‌یش خاوه‌نْ چه‌ن هه‌زار ساڵ شارستانیه‌تیم؛ یه‌یشه بزانن کْ هـیچ لاێه وخاواره‌ێگ نیه‌تێ له سه‌ر ئه‌ده‌بیات ومیرات ئیمه کار بکه‌ێ. وه ئڕا پێشکه‌فتن هه‌ر فه‌رهه‌نگ و زووانێ ته‌قه‌لا و تاقیكردن له سه‌ر ئه‌و فه‌رهه‌نگه خوازێ، ئه‌وه‌یش ته‌نیا وه ده‌س مه‌ێه‌ت ئیوه‌ێ پێنـؤس وه ده‌سه کْ تـووا‌نیم له لقێگه‌و بپه‌ڕیمنه‌و لقْ تر .\n Rastewxû راسته‌قین : مستقیم\n Çewçew چه‌وچه، مه‌ته‌ڵۆك : چیستان\n Tenanet هه‌تا ؛ حتی\n Hawel هاوال، هه‌واڵ، هه‌ڤال : رفیق ، دوست\n Seêran گه‌شت و گزار، گه‌ردین : تفریح\n Xespen ئه‌رك : وظیفه\n Pênüs پێنووس، ئامڕازْ نــؤسین : قلم، خودكار\n Henderan ده‌ره‌وه‌ێ وڵات. ده‌یشتْ نیشتمان : خارج\n Xaware لایه، ده‌ره‌كی، بێگانه : بی گانه


تەوژمێك لە تاوانکاریی داعش لەنزیکی موسڵ\nلەم رۆژانەی دواییدا راپۆرتەکان لە موسڵەوە ئاماژە دەکەن بە دەیان کوشتار لەلایەن "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)ەوە.\nئەو خێزانە عێراقیانەی ئاوارەبوون بەهۆی ئۆپەراسیۆنەکانی دژ بە "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) بۆ گرتنەوەی شاری موسڵ، کۆبوونەتەوە لە ناوچەیەك نزیکی گەیارە رۆژی 24 تشرینی یەکەم. رێکخراوی پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت خۆی ئامادەدەکات بۆ داڵدەدانی 15,000 عێراقی کە لە شەڕەکانی دەوروبەری موسڵ هەڵدێن لە ماوەی چەند رۆژی داهاتوودا. [بولەنت کیلیج / ئاژانسی فرانس پرێس]\nلەکاتێکدا هێزەکانی عێراق بەرەو دەوروبەری موسڵ دەکشێن، نەتەوە یەکگرتووەکان رۆژی سێشەممە (25 تشرینی یەکەم) رایگەیاند کە راپۆرتی پێگەیشتووە دەربارەی دەیان کوشتار لەلایەن "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)ەوە، لەوانە سەربڕینی 50 پۆلیسی پیشوو، بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی فرانس پرێس.\nوتەبێژی نوسینگەی مافەکانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، روپەرت کۆڵڤیل، وتی تۆمەتەکان -- کە هێشتا "سەرەتایی"ن -- لەلایەن ژمارەیەك سەرچاوەی مەدەنی و حکومییەوە هاتوون کە ناتوانرێت ناویان بهێنرێت لەبەر هۆکاری ئەمنی.\nکۆڵڤیل وتی ئەو تاوانکارییانەی باسدەکرێن لەلایەن داعشەوە ئەنجامدراون لەنێوان چوارشەممە و یەکشەممەدا، لەکاتێکدا هێزەکانی عێراق لەپێشڕەویدا بوون بەرەو موسڵ.\nلە گوندێکدا بەناوی سەفینە، نزیکەی 45 کیلۆمەتر باشوری موسڵ، داعش تۆمەتباردەکرێت بە کوشتنی 15 مەدەنی و فڕێدانی تەرمەکانیان بۆ ناو روبارێك، پێدەچیت بەمەبەستی تۆقاندنی دانیشتوانەکە بووبێت.\nکۆڵڤیل وتی هەروەها رۆژی 19 تشرینی یەکەم لە سەفینە، چەکدارە توندڕەوەکان "گوایا شەش مەدەنییان بەدەستیان بەستۆتەوە بە ئۆتۆمبیلێکەوە و رایانکێشاون بەدەوروبەری گوندەکەدا، پێدەچێت زۆر بەسادەیی لەبەرئەوەی هەواداری سەرۆك خێڵێك بوون کە دژی داعش شەڕدەکات".\nهێزە ئەمنیەکانی عێراق رۆژی 20 تشرینی یەکەم، 70 تەرمی تریشیان دۆزیەوە کە گولـلەباران کرابوون لە گوندی تولول کە نزیكە لەوێوە. کۆڵڤیل وتی یەکسەر ئاشکرانەبوو کێ بەرپرسیار بوو لە کوشتنیان.\nهەروەها رۆژی یەکشەممەش، چەکدارانی داعش گوایا سێ ژن و سێ کچیان رەمیکردووە لەکاتی رێپێوانێکی زۆرەملێیدا لە گوندی روفەیلە لە باشوری موسڵ.\nنوسینگەکەی مافی مرۆڤ رایگەیاند کە ئەم ژنانە کوژران چونکە بەزەحمەت دەیانتوانی خۆیان رابگرن، پێدەچێت بەهۆی ئەوەوە کە یەکێك لەو کچانە کە دواجار رەمیکرا کەمئەندام بووە.\nکۆڵڤیل لە جنێڤ بە پەیامنێرانی وت کە ئەو 50 پۆلیسەی لەلایەن داعشەوە دەستبەسەر کرابوون، دەگوترێت لە بینایەکدا کوژراون لەدەرەوەی موسڵ رۆژی یەکشەممە.\nوتیشی: "زۆر دەترسین ئەمە دواهەمینی ئەو جۆرە راپۆرتانە نەبێت کە دەربارەی ئەو کردەوە دڕندانەی داعش پێماندەگات." هەروەها وتی هەموو تۆمەتەکان "پێویستیان بە کەمێك زیاتر کاری (لێکۆڵینەوە) هەیە" پێشئەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان بتوانێت بەدڵنیایی بڵێت رویانداوە.\nنەتەوە یەکگرتووەکان پلانی هەیە بۆ 150,000 ئاوارە\nلەهەمانکاتدا، هێزەکانی عێراق رۆژی سێشەممە دەکشان بەرەو خۆرهەڵاتی موسڵ بەنزیکەی مەسافەی تەقەکردن.\nفەرماندەی دەزگای دژەتیرۆر، فەریق ئەوەل عەبدولغەنی ئەسەدی، بە دیارونای وت کە هێزەکانی سەر بە دەزگاکەی چوار گوندیان لە دەوروبەری باکوری خۆرهەڵاتی موسڵ گرتەوە.\nئەسەدی وتی: "ئاڵای عێراق بەرزکرایەوە لە گوندەکانی تەبە، توب زاوا، موەفەقییە و تەهراوە."\nئەسەدی بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت: "دەبێت ئێستا هەماهەنگی بکەین لەگەڵ هێزەکانی بەرەکانی تر بۆ ئەنجامدانی هێرشێکی هەماهەنگ" بۆسەر موسڵ.\nسەرۆکی رێکخراوی پەنابەرانی سەربە نەتەوە یەکگرتووەکان وتی رێکخراوەکەی خۆی ئامادەدەکات بۆ لەخۆگرتنی 150,000 عێراقی کە لە موسڵ هەڵدێن.\n" خۆئامادەکردنەکان بەباشی بەڕێوەدەچن ... رێکخراوی پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان لەماوەی دوو یان سێ رۆژدا 30,000 خێمەی لە عێراق دەبێت، کە بەشی 15,000 کەس دەکات،" فیلیپۆ گراندی بە پەیامنێرانی وت لە ئەردەن پاش سەردانێکی بۆ عێراق.\nدەشێت ملیۆنێك خەڵک ئاوارە ببن و ببێتە هۆی کێشەیەکی مرۆیی بێوێنە لە وڵاتێکدا کە بەوتەی رێکخراوی پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان سێ ملیۆنی تر ناچارکراون بە بەجێهێشتنی ماڵەکانیان لە سەرەتای 2014 وە.\nگراندی وتی بابەتی سەرەکی "دۆزینەوەی جێگای پێویستە کە بتوانن ئەم ژمارە گەورەیە لە خەڵك بگرنەخۆیان ئەگەر لە موسڵ بێنەدەرەوە".\nوتیشی: "دانوستان لەسەر ئەم بابەتە لەگەڵ حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوامە."\nهەروەها وتی تائێستا "هاتنی ئاوارەکان هێشتا لە شاری موسڵەوە نیە، بەڵکو لە دەوروبەریەوە" کە شەڕی تیادایە.\nگراندی وتیشی: "نزیکەی 7,500 ئاوارە لە دەوروبەری موسڵەوە جوڵاون بەرەو جێگای تر و کۆمەکیان کراوە و رەنگە نزیکەی 1,000 کەسیش پەڕیبێتنەوە بۆ سوریا."\nسکرتێری داهاتووی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کاتی زاڵبوونە بەسەر جیاوازیەکاندا لە سوریا


تەندروستی توركیا: هەزار و 368 كەسی تر تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/05/17 - 11:46 PM\nوەزیری تەندروستی توركیا دەڵێت، لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا هەزار و 368 كەسی تر تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و 44 كەسی تریش گیانیان لەدەستداوە.\nفەخرەدین قۆجا وەزیری تەندروستی توركیا، ئەمڕۆ یەكشەممە 17/5/2020، ئاماری نوێی مردووان و تووشبووانی بە ڤایرۆسی كۆرۆنای لە وڵاتەكەی بڵاوكردەوە و ڕایگەیاند، لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 35 هەزار و 369 پشكنین كراون، لەو پشكنینانە هەزار و 368 كەسی تر تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و 44 كەسیش گیانیان لەدەستداوە.\nبەپێی ئامارەكانی وەزارەتی تەندروستی توركیا، تا ئێستا چوار هەزار و 140 كەس بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە گیانیان لەدەستداوە و ژمارەی تووشبووانیش بۆ 149 هەزار و 435 بەرزبووەوە. 914 لەو تووشبووانە لەژێر چاودێری چڕدان.\nهەروەها، لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا هەزار و 825 تووشبوو چاكبوونەتەوە، بەگشتی تائێستا 109 هەزار و 962 تووشبوو چاكبوونەتەوە.\nتوركیافەخرەدین قۆجاڤایرۆسی كۆرۆنا


(جـۆن دێـوی) ده‌ڵێت:"منـداڵ ئەو خـۆرە گەشـەیە، کە هەمـوو دەزگـا پەروەردەییەکان بە دەوریـدا دەسووڕێنـەوە" (رووبـارد کلـینک) دەڵـێت:"جـوانترین دیمـەن لـەژێـر\nئاسمانـدا، دیمـەنی منـداڵـێکە کە پێـدەکـەنێ"\n(تـۆڵستـۆی) دەڵێت:"منـداڵ لە هەموو سەردەمێکـدا، هـێمای بێتاوانی و پاکی و خـێر و راسـتی و جـوانیـیە"\n(هـۆمیرۆس) یش دەڵێت:"تاوەرەکان جوانی شارەکانن.. کەشتییەکان جوانی دەریاکانن.. منـداڵانیـش جـوانی ماڵـەکـانن"\nمنداڵ بەردی بناغـە و یەکەمین خشتە، لە بنیادنانی هەر کۆمەڵگایەک کە داهاتـوویەکی گەشی هەبێت. منـداڵ تۆوێکە، گەر بە شێوەیـەکی دروست بـڕوێنرێ و تۆکـەرەکەی بە جـوانی خـزمەتی بکات و بیپارێـزێت. دەبێت بە دارێکی گەورە و بـەری باش دەگـرێت.\nدەشێ ئامانجەکانی دایکان و باوکان لە پێگەیانـدنی منداڵەکـانیان جـیاوازبن. رەنگە هەر دایک و باوکێک شێواز و رێبازی خۆیان لە پەروەردەکـردنی منداڵەکـانیان هـەبێ، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی، هەمـوو دایک و باوکـێک حەزدەکەن، کە منداڵەکـانیان زیـرەکبن و لە چالاکییە جیاوازەکانی قوتابخانەکەیان بەشداری بکەن. گەورەببن و ببن بە کەسایەتی رێزلێگـیراوی ناو کۆمەڵ و زۆر بە دڵسۆزییەوە خـزمەتی گەل و نیشتمانەکەیان بکەن.\n(ئه‌رستـۆ) دەڵـێت:" رەگـی پـەروەردە تـاڵـە.. بـەڵام بـەرەکـەی شـیـرینـە"\n(ئه‌فـلاتـوون) یش دەڵێت:" هـونەرێکی تـر بـوونی نییە، کە لە پەروەردە پیـرۆزتر بێ"\n(دانتـۆن) دەڵـێت:" لە دوای پـارووی ژیـان.. یەکەمـین پێـویستی گـەلان پەروەردەیـە"\nکوردیش دەڵـێت" منـداڵ شـیـرینـە.. بـەڵام پـەروەردە شـیریـنـترە"\nپەروەردەکـردنی منـداڵان بە پوخـتی و دروستی، قـورسترین ئـەرک و کـارە لـە هەمـوو جـیهـانـدا، لە هەمان کاتیشدا پیـرۆزترین ئەرک و کـار و خـزمەتە. بە رادەی گرنگـیدان بە پەروەردەی منداڵان، دەتوانین پێشبینی چارەنـووس و داهـاتووی هەر گەل و وڵاتێک بکەین. واتە ئەمـڕۆ و داهـاتووی هەر گەلێک بە چۆنییەتی پەروەردەی منداڵەکانیانەوە بەسـتراوە. ئەمەش راستیـیەکە و بـووە بە پێـوەر بۆ گـەلانی پێشکەوتوو و دواکەوتوو.\nکـورد وتەنیش:" چـی بچـێنـین.. ئـەوە دروێنـە دەکـەین".\nپەروەردەکـردنی منـداڵان هـونەر و زانستیە، پێـویستی بە زانیـاری و هـۆشیاری و بە لـێهاتـوویی هـەیە. پێویستە پەروەردەکـاران، دایکـان و باوکـان و مامۆستاکـان یا هەر پەروەردەکارێکی تر، شارەزایی لە قـۆناغـەکانی منـداڵی و هەراشـبوون و گەشەکـردنی جەستەیی و دەروونی و ژیری و جیاوازییەکانی نێوان منداڵان بن. پەروەردەی منـداڵان پێویستی بە ئارامی و هێمنی و خۆڕاگری و پشوودرێژی و دەمارخاوی و سنگ فراوانی هـەیە. چونکە پەروەردەی منداڵان، کار و پـرۆژەی چەنـد رۆژ و مانگ و ساڵێک نییە، بەڵکو لەدایکبوونەوە دەستپێدەکات تا پێگـەیشتن درێـژەی هـەیە. بەڵام لەگـەڵ ئەوەشدا پـەروەردەی منـداڵان کارێکی ئەسـتەم نییە. گەر بتـوانن کـۆدی بنـەمـا سەرەکییەکـان و پرەنسیپەکان و رەهەندەکانی سەرکەوتن و شارەزایی پەروەردەی منداڵان بەدەستبهێنن.\nبەڵام بە داخەوە، کە تا ئەمـڕۆش بەشێکی زۆر لە دایکان و باوکانی ئەمڕۆمـان، بەپـێی میزاجی خۆیان لەگەڵ منداڵەکانیاندا رەفتار و هەڵسوکەوت دەکەن. هەروەکو چۆن پەنجا سـاڵ بەر لە ئەمـڕۆ دایکـان و باوکـانیان رەفـتاریان لەگـەڵـدا کـردوون. ئەوە نـازانن کە نە منداڵانی ئەمڕۆ و نە پەروەردەی نـوێ، وەکو منداڵان و پەروەردەی سەدەی رابردوو نین. زیرەکی و ئاست و خواست و ئارەزووەکانیشیان هەمان زیرەکی و ئاست و خواست و ئارەزوو نین. منداڵانی ئەمڕۆ زیرەکتر و هـۆشیارتر و زۆرزانتـرن لە منـداڵانی نەوەی پێشوویان. لە ئەمڕۆدا دایکان و باوکان پانتاییەکی زۆریان، لە توێـژینەوە و لێکۆڵینەوە و لە زانیارییە کۆمەڵایـەتییەکـاندا گرتـوونەتـەوە. چـونکە بە پلـەی یەکـەم گۆشکـردن و پەروەردەکـردنی منـداڵان لە ئەسـتۆی دایکـان و باوکـان دایـە.\n(سیمۆنـز) دەڵـێت:"پەروەردەی منـداڵ، بیست ساڵ بەر لەدایکـبوونی دەست پێـدەکات.. ئەوەیش بە پـەروەردەکـردنی دایـک و بـاوک "مەبەسـتی سیمـۆنـز، پەروەردەکـردن و شارەزاییـە لە پەروەردەکـردنی منـداڵ، بـەر لـەوەی کە هـاوسەرگـیری بکەن و ببـن بە دایک و باوک. پێویستە دایکان و باوکان بە منـداڵی بە دروستی پەروەردە کـرابـن.. تا بەڵـەدبن و بزانـن کە چـۆن بە دروسـتی منـداڵـەکـانیان پـەروەردە و ئاراستە دەکـەن.\nئەمانەی خوارەوە، هەنـدێ لە بنەما سەرەکییەکانی پەروەردەی دروست و ئاراسەکردنی راستی منـداڵانـن، کە دایکـان و باوکـان و مامۆستاکـان دەتوانن سوودیان لێوەربگـرن:\n١ـ پێویستە دایکان و باوکان و مامۆستاکان، ببن بە پێشەنگ و نموونە و سەرمەشق:\nچونکە منـداڵان چاولێکەر و لاساییکەرەوەن. چاو لە رەفـتار و لە خووی ئەوان دەکەن.\n(ویـن دایـەر) دەڵـێت:" منـداڵەکانت دەڕواننە ئەو کارانەی لە ژیانتـدا دەیانکەیت.. نەک ئـەو قـسانەی کە دەیـانکەیـت"\n(یوسف جۆبێرت) دەڵـێت:"منـداڵان زۆر پێویستییان بە چـاولێکردنی کەسانی نموونەیی هـەیە.. نەک بە رەخـنەگـرتـن"\nکوردیـش دەڵـێت:" گـەورە ئـاو دەڕێـژێ و.. بچـووک پـێی تێـدەخـا" واتـە پێـویسـتە، گەورەکان بە تایبەتیش دایک و باوک، ببن بە پێشەنگ و سەرمەشق بۆ منداڵەکانیان.\nبۆ نموونە ئەم خەسڵەتە جوانـانەتان پێـشان بـدەن، تا منداڵەکـانتان لێـتانەوە فـێرببن و چـاوتـان لێبکەن، وەکـو: خۆشـەویستی، کوردسـتان پـەروەری، رێـزگـرتـن، تەبـایی، دڵسۆزی، سۆزداری، نەرم و نیانی، لێبووردەیی، راستگۆیی، هاوکاری، چاکەخوازی، سنگـفـراوانی، خـوێنـدنەوە و پەرتـووکـدۆستی، پیـاوەتی، ژینگەپـارێـزی،...هتد.\n٢ـ زیادەڕۆیی لە خۆشەویستی و نازپێدان منداڵان لە رێ دەردەکەن و دەبن بە نێرگزی:\nسۆز و خۆشەویستی و نـازپێـدان، زۆر پێویستن بۆ منداڵان. بەڵام گەر خۆشەویستی و نـازپێـدان لە رادەبـەدەربـن. زیـان بە منداڵەکـانتان دەگەیـەنن، کە لای ئێـوە نـەبێ، لای کەسانی تـر، هـەست بـەو رادە سـۆز و خۆشـەویستی و نـازە ناکەن. بەرگـەی رەخـنە ناگـرن. لەوانـەشە کە ببـن بە کەسایـەتی نێـرگـزی. کەواتە مامناوەنـدبن لـەم رووەوە.\n٣ـ ریـز لە منـداڵەکانتـان بگرن و بە هـەنـدیان بزانـن: منـداڵان هـەست بە گەشەکردنی خۆیان دەکەن. لە دیـدی ئێوەی دایک و باوکدا، شکۆ و کەسایەتی خۆیان بەدی دەکەن.\nلە شـێوازی دەنگ و لە روانیـن و لە زمـانی جەسـتە و لە هەمـوو دەربـڕینێکی ئێوەی دایـک و بـاوک تێـدەگەن. گەر ئەرێنـیبن کاریـان تێـدەکەن و پـێزانینیان بۆتـان دەبێت.\n٤ـ ستایش و هـەڵنان و هاندان و پاداشتکـردنی منداڵەکانتان: لە ئەنجامی هەر کارێکی ئەرێنیدا کە دەیکەن گەر کارێکی ساکار و بچووکیش بێت، لای ئەوان کارێکی گەورەیە.\nئافـەرین و دەستخۆشیان لـێبکەن، جاروبار بە دیارییەک پاداشتیان بکەن. یا بە وشە و رسـتەی هـانـدەری وەکو: باشـە، زۆر باشـە، نایـابە، جـوانە، زۆر جـوانە. هـەر بـژین، هـیوادارم کە داهـاتـوویەکی گـەش و باڵاتـان ببێت. ببن بە زانـای گەورەی گەلـەکەمان. یا بە زەردەخـەنەیـەکی نـاسک، یا بە چەپـڵەلـێدانـێک، یا بـاوەش لێـدانـێـك، ...هـتد.\nمنداڵەکانتان هەستی شانازی و رێـز و پێـزانینی کارەکانیان لایـان دروست دەبـن. دەبنە هـانـدان بـۆ گەشەکـردن و داهـێنان و درێـژەدان، بە هـرە و بە توانـا و ئارەزووەکـانیان.\nپەیوەندی و خۆشەویسی و رێزیش لە نێوان ئێوە منداڵەکانتان شیرینتر و بەهێزتر دەبن.\nبە پێچەوانەش گەر پێزانیتان بۆ کارەکانیان نەبێ و بە هەند وەریان نەگرن. منداڵەکەتان ئەو هەستە لایان دروسـت دەبێـت، کە پێـگە و سـەنگ و و رێـزیـان لاتـان نیـیە.\n٥ـ هەرگیز منـداڵەکەتان لەگـەڵ منـداڵێکی لە خـۆی زیرەکـتر و باڵاتـر بەراورد مەکەن. ئەمە هـەڵەیەکی گەورەیـە، ئیـرەیی و رق لێـبوونـەوە و ناحـەزی لێـدەکەوێتـەوە.\n٦ـ بە قسەی سووک و ناشیرین و نەشیاو و توانج هەستی منداڵەکانتان بریندار مەکەن:\nدەڵێن:"زامی خەنجـەر ساڕێژ دەبێت. بەڵام زامی قسەی ناخۆش هەرگیز ساڕێژ نابێت" قـسەی ناخـۆش، ئازار بە هەست و دەروونی منداڵەکـانتان دەگەیەنێت، زیـاتر لە ئازاری جەستەیی. هەرگیزیش ناو و ناتۆرەی ناشیرین لێیان مەنێن. گەر هەڵەیەکیشیان کرد، کە بە ئەنقةەست نەبـوو، لـێیان تـووڕە مەبـن. تـا وا هـەست بکەن هـەر خۆشـیان دەوێـن.\n٧ـ لێدان و هەڕەشە و دڵڕەقی و تووڕەیی و توندوتیژی و مۆڕەلێکردن و سەرکوتکردن و دەمکوتکردن و چـاو زەقکردنەوە و قـژ و گۆێ ڕاکێشان و تـفـلێکرن و چەمۆڵەلێنان، هەمـوو ئەمـانە دەچـنە بـواری تونـدوتیـژییەوە. کە پـەروەردەی نـوێ رەتیان دەکـاتەوە. هەموو ئەو کارە نەرێنیـیانە، زیانی جەستەیی و دەروونی بە منـداڵەکـانتـان دەگەیەنـن، لە ماڵـدابن یا لە قـوتـابخـانـەدابن. بـۆیـە پێـویسـتە منداڵـەکـانتان سەرکـوێـر نەکـەن. لە هەموو هەڵەیەکیشدا، سەرزەنشت و لۆمەیان مەکەن و تەریقیان مەکەنەوە و رەخنەیان لێ مەگـرن و سزایـان مـەدەن و قـسەی ناشیرینیان پێ مەڵـێن و مەیـان شکـێننەوە، بە تایبەتیش لە بـەردەم هـاوڕێکـانیـان دا.\nئەو منـداڵانەی کە رووبـەڕووی لێـدان و تونـدوتیـژی و کەم سـۆزی نا خۆشـەویستی و دڵـڕەقی بوونەتـەوە، باجـی ئەم پەروەردە سەقـەتە دەدەنـەوە.. کارتێکردێکی خراپیان تێکردوون، بوونەتە شەڕانگـێز و مووبـەکار و کەڵەگا و چەقاوەسوو و لەڕیـدەچـوو. گەر دەتانەوێ منداڵەکانتان تووشی ئەم بەد ڕەفـتارییانە نەبـن. لیان مـەدەن. دەتـوانن ئەڵتەرنـاتیـڤـێکی ئەرێنی بـۆ سـزادان و راستکردنـەوەی هـەڵـەکـانیان بـدۆزنـەوە.\n٨ـ یاسا و سنووردان و کۆنترۆڵکردنی منداڵەکانتان پێویستن. چونکە بێسەرە و بەرەیی زیـان بەسەرجەم ئەنـدامانی خـێزان دەگـەیەنێت. شـیرازەی خـێزانی تێکـدەچێت. لە هەر ماڵـێکـدا یاسـا و رێـسـا و رێـز و خـۆشـەویستـیی دوولایـی و تـەبـایی هـەبـن. شـادی و کامەرانی و بەخـتەوەری لەو ماڵە دایە. مەبەستیش لە کـۆنترۆڵکردن و سـنوور دانـان، سەرکوتکردنی ئازادی نییە، مەبەست ئەوەیـە کە منـداڵان رەفـتار و رەوشتی ئەرێنی و گـونجـاو و دروسـت هـەڵـبژێـرن و فـێری رێـزگـرتـن لـە یاسـا و بەهـاکـان ببـن. تـا کە گـەورەش بـوون رێـز لە دەسـتوور و یاسا بگرن و بەرپرسیارێتی هەڵبگـرن. پێویستە دایک و باوک هاوڕا و هاوهەڵـوێست و هاوشێوازبن لە پەروەردەکردنی منداڵەکانیان. چونکە دوو شێوازی جـیاوازی پەروەردەی منـداڵ زیانی هـەیە، بۆ نموونە: یەکێکیان نەرمـڕەو و ئـەوی تریـان تـونـدڕەو، پەروەردەیـەکی سەقـەتیـان لێـدێتـە ئـاراوە.\n٩ـ کاتێک بۆ بەسەربـردن لەگـەڵ منداڵـەکانتانـدا دیاری بکەن: راستە بەشێکی زۆر لە ئێوەی باوکان و دایکان سەرقـاڵی کارکـردنـن. بەڵام نابێـت ئەمـە بکەن بە بیانوو و بە پاسـاو بۆ فەرامـۆشکـردنی منداڵەکـانتان. هەر ئەوە پێویست و بەس نیـیە کە تەنیـا بە سـۆزداری لەگـەڵ منـداڵەکـانتان دابن، بەڵکو بە جەسـتەییش لەگەڵیـانـدابن. پێـویستە لایـەنی کەمەوە هەفـتەی رۆژێـک یا ئێـوارەیەک، بە گـردی لە شوێنێکـدا پێکـەوە نـان بخـۆن، یا پێکـەوە بـۆ پیاسەکـردنێـک، بـۆ سـەردانێـک، بـۆ پێشانگایـەک، بـۆ بینـینی فـیلمێک، بۆ سەیـرکـردنی شانـۆیەک، بۆ سەیـرانێک،...هـتد. پێـویستە لەم بـارەیـەوە منداڵـەکـانیشتان بەشێکـبن لە هـەڵـبژاردن و بـڕیـاردان و لە پلانـدان و بەرنامەدانـان.\n(جاكسۆن بـراون) دەڵـێت:" کاتی گـەڕان و یـاری لەگـەڵ منداڵەکـانتـدا دوامـەخە.. ئەو کـاتانە چـۆن بۆ تـۆ گـرنگـن، ئەوهـاش بـۆ ئەوانیـش گـرنگـن"\n١٠ـ زۆر دایکان و باوکان ئەرکەکانی ماڵەوە، خۆیان بۆ منداڵەکانیان جێبەجێیان دەکەن.\nئەمە هەڵەیە. مەبەستی مامۆستاکان لەم ئەرکانەدا، ئەوەیە تا بزانن قوتابییەکانیان فێری بابەتەکان بوونە یا نا. لێیان تێبگەن و یارمەتیان بدەن. خاڵی ئەرێنی و نەرێنیان بزانن.\n١١ـ جەخـتکـردن لەسەر ئـەوەی کە منـداڵەکـانتان بە بـاشی لە قـوتابخـانەدا فێردەبن: فێربوون بەشێکی گـرنگە لە پەروەردەی منداڵان، بەڵکو پەروەردە و فێرکردن دوانەن و تەواکەری یەکـترین. تەنـانەت وەزارەتی فـێرکردن ناوەکەشیـان گـۆڕی بە وەزارەتی پـەروەردە. فـێربـوونێکی بـاش نـەک تەنیـا لە پێـناوی فـێربـوونێکی ئاکـادیمی، بەڵکو فـێربـوونیش لە چـۆنییەتی رەفـاتـرکردنیان لەگـەڵ کەسوکـار و کەسانی تـر و ژینگەی دەور و بەریانـدا. پـەروەردەی بـاش ئەوە دەردەخـات کە چـۆن منـداڵان بە شـێوەیەکی دروسـت رەفـتار لەگـەڵ مامۆستاکـانیـانـدا دەکەن و رێـزیـان لێـدەگـرن. بـە دڵـنیایی و پەرۆشیشەوە دەچـن بۆ قـوتابخـانە و بە باشیش ئەرکەکـانیان جـێبەجێ دەکـەن.\n١٢ـ ئـازادی بۆ منـداڵان و گەورەکان پێویستە و هـیچ جێگـرەوەیەکی تری نییە: ئـازادی بە رادەی ئاو و نان و ژیان پێویستە. مرۆڤ بەبێ ئـازادی ژیانی ناتەواوە. پێویستە هەر لە منداڵییەوە، منداڵان ئـازادبن لە گوزارشتکـردن لە راو و هـزر و لە ناخی دەروونیان. ئەگەرچی لە هیچ شوێنێکی جیهانـدا ئازادییەکی رەهـا نییە و سـنووردارە. مرۆڤ تا ئەو سنوورە ئـازادە، کە سـنووری ئـازادی کەسانی تر نـەبـەزێنێـت. ئـازادی بـڕوا و متـمانە بەخـۆبـوون بە منـداڵان دەبەخـشـێت. هـۆکـارێکی سەرەکی داهـێنان و پێـشکەوتنـە.\n١٣ـ پەروەردەیەکی باشی منـداڵان، لە زۆر شت دەیـانپارێزێت:(ستاینبـێرگ) مامۆستای دەروونناسی جـیاواز لە زانکۆی (تمـبل) لە ڤـیلادلـڤیا لە ئەمریکا، دەڵێیت:"پەروەردەی بـاش، منـداڵان لە تـووشـبوون بە دڵـەڕاوکێ و خەمـۆکی و ئارەزوونەبوونی خواردن و دژە ڕەفـتار بە کۆمـەڵ و ئاڵـوودەبـوون بە مـەی و بە مـاددە سڕکەرەکـان دەپـارێـزێ"\n١٤ـ بە داخەوە تا ئەمڕۆش کۆمەڵێک لە دایکان و باوکانی کۆنەپەرست و پیـاوسالاری و عەشایری بە ئەقـڵەتێکی کلاسێکی دواکەوتووەوە.. جیاوازی دەکەن و وەکو یەک لە کچ و کوڕ ناڕوانن. کوڕانیان لا لەپێشترە لە کچان. پاوەنی ئازادی کچەکـانیان کردوون.\n١٥ـ بە جـوانی گـوێ لە راز و نیـازی منداڵەکـانتان بگـرن و قـسەیان پێ مەبـڕن. با بە ئەوپـەڕی ئـازادی و بەبێ تـرس ئـەوەی دیانـەوێت دەری ببـڕن و گوزارشـتی لـێبکەن.\nدایکان و باوکان و مامۆستا دڵسۆزەکان. بە لەبەرچاوگرتنی ئەو پانزە خاڵەی سەرەوە و چەنـدین خاڵی تریش، ئـەوە دەزانن، کە چ ئەرکێکی پیرۆز و هەستیار و چارەنووساز و داهاتوویەکی گەشتر لە ئەستۆی ئێوە دایە، لە سایە و میانەی پەروەردەیەکی دروست و ئاراستەکردنێکی راستی جگەرگۆشەکانـتان، کە هـیوای داهاتـووی کورد و کوردسـتانن.\n(هـێنری وارد بیتشەر) دەڵـێت:" ئێـمە هەرگیز لە واتای خۆشەویسی دایکـان و باوکـان بۆ منـداڵەکـانیان نـازانیـن.. تـا نەبـین بـە دایـک و بـاوک".


سابیری سه‌ندیكا - ئه‌مریكا\nلە كاتێكدا ڤایرۆسی نەگریسی كۆرۆنا هەموو جیهان و تێكڕای مرۆڤایەتی كردۆتە ئامانج و ژیانی خەڵكە ئیفلیج كردووە، ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٩ لە چینەوە بڵاوبووەوە و تا ئێستاش بەردەوامە لە بڵاوبوونەوە. کاریگەرییەکانی داهاتووی ڤایرۆسەکە گەورە دەبن و لە ئێستادا چەندین پرسیار جێدەهێڵن: ئایا بەرکەوتن دەبێت بە شتێکی حەرام؟ شێوەی خواردنگە و قاوەخانەکان چیلێدێت؟ فڕۆکە و فڕۆکەخانەکان چییان لێدێت؟\nبەبڕوای هەندێک لە شارەزایان ئەم کارەساتە لە داهاتوودا کاریگەری ئەرێنی دەبێت: بڵاوبونەوەی شێوازی کارکردن بێ تێکەڵاوبوون، گۆڕینی تێڕوانینمان بۆ نەتەوایەتی بەوپێیەی وێنەی سەربازێک دەگۆڕێت بۆ وێنەی پزیشک یاخود پەرستارێک، گۆڕانی کیشوەری لە سیاسەتی جیهانیدا، ڕێوڕەسمە ئاینییەکان شێوازێکی دیکە وەردەگرن، هێڵی ئینتەرنێت بەشێوەیەکی بەرفراوانتر بەردەستدەبێت و ئەمەش توانای دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان زیاتر دەکات، پێشکەوتنی بواری پزیشك بەوپێیەی پزیشکان دەتوانن چارەسەری نەخۆش بکەن بێ ئەوەی سەردانی نەخۆشخانە یان کلینیکەکانیان بکەن، باوەڕی مرۆڤ بە زانست دەگاتە سەروو نۆرمە کۆمەڵایەتییەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان، بڵاوبوونەوەی دەنگدانی ئەلیکترۆنی و چەندین کاریگەری دیکە کە دەبێت چاوەڕوان بین تا بیانبینین.\nبە درێژایی مرۆڤایەتی نەخۆشییە ڤایرۆسیەکان یەکێکبوون لەو کارەساتە سروشتیانەی مرۆڤ نەیتوانیوە بە زوویی کۆنتڕۆڵیان بکات و قوربانییەکی زۆری لەو پێناوەدا چەشتووە. کاتێک چارەسەری پێویستیش بۆ نەخۆشییە ڤایرۆسیەکان دۆزراوەتەوە، هێشتا کاریگەرییەکانی ئەو نەخۆشییانە بەردەوامبوون و بووونەتە هۆی ڕووخاندنی ئیمپراتۆرییەتەکان و تێکشکاندی نەتەوەکان.\nكڕۆنا ئه‌وپه‌تا جیهانیه‌ی كه ئابوری و ئاسایش و ته‌ندروستی و زانست و ژیانی هه‌موجیهانی به‌خۆیه‌وه سه‌رقاڵكردوه رۆژانه\nهەزار كه‌سیش رۆژانە گیان لەدەست دەدەن پیوسته خه‌ڵك كه‌لتوری خۆ پارێزی په‌یڕه‌وبكات ئەمەش بۆ سەلامەتی خەڵکی کوردستان\nیە هەزاران کەس تۆش فایرۆسی کۆرۆنا نەبێتته به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێ له‌یه‌ك وشه‌ی ئه‌وده‌سه‌ڵاته درۆزنه بگرێت بەگشتی لە کوردستانی عێراق چونکەبه‌شێكی زۆر له‌خه‌ڵكی ئێمه ی کوردستانی عێراق باوه‌ڕ به‌بوونی ڤایرۆسی كڕۆنا ناكه‌ن هۆكاره‌كه‌ش باوه‌ڕنه‌بونی خه‌ڵكی کوردستان به دڵسۆزی و ڕاستگۆیی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و هه‌رێمه كه‌به‌جۆرێك به‌ناخی خه‌ڵكدا ڕۆچووه هه‌ر به‌وچاوه سه‌یری سیاسه‌تو سیاسیه‌كانی هه‌موو جیهان ده‌كه‌ن.\nبه‌داخه‌وه ئه‌و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ی هه‌رێم به‌جۆرێك ده‌سه‌ڵاتداریان ناشیرین و بێ متمانه كردووه\nبه‌گومانه‌وه سه‌یری هه‌مووده‌سه‌ڵاتو ده‌سه‌ڵاتدارانی دوونیا ده‌كات\nده‌توانێ ژیانی خۆێ و چوارده‌وره‌كه‌شی بپارێزی به‌بێ ئه‌وی گوێبداته ئه‌وه‌ی ڤایرۆسكه له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی كام حیزب تێكه‌ڵ كراوه یان له‌گه‌ڵ كام دین و ڕه‌نگی پێست گرێدراوه چونكه له‌ڕاستیدا ئه‌م ڤایرۆسه جیاوازی ناكات له نێوان هیچكام له مرۆڤه‌كان به‌هه‌موو جیاوازیه‌كانه‌وه\nدەگۆڕدرێت، پێویستە ده مامك و دەسکیش ببەستن بۆ ئەوەی تووشی ڤایرۆسەکە نەبن لەکاتی چون دەرەوە و بۆ بازارو شوینە قەرەبال غەکان و مارکیت و کۆبوونەوەکان کاتی گەریتەوە بۆ مالەوە پیویستە جل و بەرگەکەت دابکەنی و یەک سەر خۆت بشۆی و جل و بەرگی تازە لەربکەیتەوە ئەمەش بۆ خۆ پاریز لە ڤایرۆسەکە کە ناوی ڤایرۆسی کۆرۆنایە . بەڵام بە تەنیا بەستنی ماسک و دەسکیش بەس نییە بۆ ئەوەی تووش نەبیت، بەڵکو دەبێت هەموو رێکارە خۆپارێزییەکان بگریتەبەر.\nوەکو پاو خاوینی ماڵ و ئەو شوینانەی کاری تیدا دەکەی یان تیدا دەمینیتەوە و هەروەها دووری تۆ لەگەڵ کەسیکی تر دەبیت لە دوو مەتر مەتر نەبێت و کاتێ نەخۆشیت دەبیت لەمالەوە بیت و تیکەلی خەڵکی نەبیت و لەکاتی پیویست نەبێت نەچیت بۆ بازارو کاریتەکان و سەردانکردنی مالان و کۆمەلایەتیەکان نەکەیت و زوو زوو دەستەکانت بشۆی و دەست بۆ دەم و چاوت دەبەو کاتی دەست دەشوشت کیشە نیە دەست بۆ دمو چاوت ببەی و کاتی یەکێک نەخۆشە لی دروبکەوەیەوە و سەفەرکردن بۆ ولاتان شارەکان راگریت سەردان نەکەیت تا ڤاکسینێک بۆ ڤایرۆسە پەیدا دەبێت .\nنەخۆشییەک بڵاوبووەوە کە دواتر بە “تاعوونی جەستنیان” ناسرا. تاعوونەکە ساڵی ٥٤١ نزیک شاری بورسەعیدی میسر سەریهەڵدا و پاشان گوازرایەوە بەرەو سکەندەریە و بەرەو فەلەستین و لە دواییەکانی ساڵی ٥٤٢ گەیشتە قوستەنتینییە، پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمای ڕۆژهەڵاتی، و بڵاوبوونەوەی بۆ ماوەی دووسەد ساڵ و تا ساڵی ٧٥٠ بەردەوامبوو.\nدەرکەوتە سەرەتاییەکانی، بەپێی وتەی مێژوونووس برکۆبیس قەیسەرانی ، بە دەرکەوتنی تایەک لەسەر تووشبوانبوو و پاشان نیشانەکانی تاعوونی دەرکەوتن کە لە شێوەی دومەڵە لەسەر ڕان یان ژێر باڵی کەسی تووشبوو. هەندێکیان لە هۆش خۆیان دەچوون. هەندێکی دیکە ورێنەیان دەکرد و زۆرینەشیان خوێناویان هەڵدەهێنایەوە.\nبەپێی سەرچاوەی ناشیۆنال جوگرافی ژمارەی ئەو کەسانەی لە ئاسیا، باکوری ئەفریقاو ناوچە عەرەبییەکان و ئەوروپا بەهۆی تاعوونەکەوە مردوون لەنێوان ٣٠ بۆ ٥٠ ملیۆن کەسن یان دەتوانین بڵێین نیوەی دانیشتوانی سەرزەوی بووە لەو سەردەمەدا.\nئەم تاعوونە ئیمپراتۆریەتی قوستەنتینییەی لەچەندین ڕووەوە لاوازکرد. ئیمپراتۆریەتەکە توانای بەرگریکردن لەخۆی بەرامبەر دوژمنانی لەدەستدا بەهۆی ئەوەی ژمارەی مردووانی زۆربوو و نەشیدەتوانی راهێنانی سەربازی زیاتر بکات. کەمی ڕێژەی دانیشتوان تەنها کارییگەری لەسەر سوپاکەی نەبوو بەڵکو سیستمی ئابوری و بونیادی ئیداریی ئیمپراتۆریەتەکەشی تێکشکاند.\nکاتێک ڤایرۆس دەچێتە جەستەی مرۆڤەوە، سیستمی بەرگری لەگەڵیدا دەجەنگێت. زۆربەی کات ڤایرۆسەکە بێ دەرکەوتنی هیچ نیشانەیەک لەگەڵ جەستەدا دەژی، بەڵام کەسی تووشبوو دەتوانێت نەخۆشییەکە بگوازێتەوە بێ ئەوەی خۆی تووشی ببێت.\nبڵاوبونەوەی ئاوڵە بۆ پێش مێژوو دەگەڕێتەوە، وەک کۆلبێرت لە توێژینەوەکەیدا ئاماژەی پێداوە، کاریگەرییەکانی بەدرێژایی مێژوو بەردەوام بووە. هیچ کەس نازانێت لەکوێ و چۆن دەستیپێکردووە. ئاوڵە لەگەڵ دۆزینەوەی سەردەمی نوێدا لە ساڵی ١١٨ لەڕێی ئیسپانیاوە تەشەنەی سەند بۆ هیسپانیۆلا (یەکێک لە دورگەکانی دەریای کاریبی). لە سەرەتاکانی ساڵی ١٥١٩ سێ لەسەر چواری دانیشتوانی دورگەکە تووشیبوون.\nپاشان لە هیسپانیۆلاوە ئاوڵە گوازرایەوە بۆ بورتوریکۆ و پاشانیش بۆ ئازتیکی پایتەخت کە دەکاتە مەکسیکی ئەمڕۆ. نووسەرێکی ئیسپانی نووسیویەتی “لەزۆربەی شوێنەکان، هەریەکەو لە ماڵی خۆیدا دەمرد، ژمارەیان هێندە زۆربوو، ئەستەم بوو بیاننێژن بۆیە ماڵەکەیان بەسەردا دەڕووخاندن.”\nلە مەکسیک نیوەی دانیشتوان گیانیان لەدەستدا، ئاوڵە زۆر خێراتر لە داگیرکاری ئیسپانییەکان گەشتیدەکرد تا گەیشتە ئیمپراتۆریەتیئیلانکا و گشت ئیمپراتۆرییەکە تێکشکا و بە ئاوڵە گیانییان لەدەستدا.\nتوانرێت ژمارەی مردوانی نەخۆشی ئاوڵە بزانرێیت چونکە تۆمارەکانی ئەو قۆناغە ڕووکەشیین، بەڵام بە خەمڵاندن دەگاتە دەیەها ملیۆن. بە گوتەی ویلیەم دنیڤان مامۆستای جوگرافیا لە زانکۆی مادیسۆن “کاتێک ئەم ڤایرۆسە گەورەترین کارەساتی دیمۆگرافی بەسەر ناوچەکەدا هێنا لە مێژووی مرۆڤایەتیدا.”\nئەم کارەساتە دیموگرافییە بەتەنها کاریگەری لەسەر ئەوروپا نەبوو، بەڵکو ئەفریقاشی گرتەوە. لە سەدەی هەژدەدا ئاوڵە دووبارە سەریهەڵدایەوە و لەڕێی کەشتییەکی هۆڵەندییەوە گەیشتە باشووری ئەفریقا،کە ئەمەش بووە هۆی تێکشانی دانیشتوانی (خوی سان)کە دانیشتوانێکی ڕەسەنی باشووری ئەفریقان.\nتاعوونی ڕەش و گۆڕینی ڕووی ئەوروپا�تاعوونی ڕەش لە ساڵی ١٣٤٧ و ١٣٥١ گەیشتە لوتکە، تاعوونەکە لە ڕۆژهەڵاتەوە لە ڕێگەی بازرگانی ناسراو بە “ڕیگەی ئاوریشم” سەریهەڵدا. دانیشتووانی جیهان لەوکاتەدالە ٥٠٠ ملیۆن کەس کەمتر بوو. لە ئەوروپا ژمارەی مردوان بە تاعوونەکە گەیشتە ٧٥ ملیۆن.\nلەگەڵ بڵاوبونەوەی تاعونی ڕەشدا بەپێی توێژینەوەیەکی لێکۆڵەر جۆشوا مارک کەلە بڵاوکراوەی ئینسایکلۆپیدیای مێژووی کۆن بڵاوکراوەتەوە، ئەوروپییەکان چیتر متمانەیان بەو دامەزراوە و ڕێکخراوانە نەدەکرد کە پێشتر متمانەیان پێان بوو\nئەو سەردەمە بەهۆی گیانلەدەستدانی چەندین کرێکارەوە درزی تێکەوت. تاعوون لەنێوان نەوەی چینە هەژارەکاندا کە وەک پەنابەر هاتبوونە ئەوروپا تەشەنەی سەند، لەڕێگەی ئەوانیشەوە تاعوون گەیشتە چینی دەوڵەمەندان و لە ساڵی ١٣٥٢دا بە ملیۆنان خەڵک گیانیان لەدەستدا و بونیادی کۆمەڵایەتی ئەوروپا بەشێوەیەکی گەورە گۆڕانی بەسەردا هات.\nچونکە ئەوروپا دانیشتوانی زۆربوو، بۆیە لە سەرەتادا کێشەی دەستی کاری نەبوو. کرێکاران کاریان دەکرد کە باجیان بە پاشا دەدا و لە بەرامبەر ئەو زەوی و زارەشی کاریان تێدا دەکرد تەنها بەشی خواردن و خواردنەوە کرێیان پێدەدرا.\nبەڵام لەگەڵ تەشەنەسەندنی تاعوونەکەدا ئەوروپا تووشی کارەساتێکی گەورەبوو بەهۆی کەمکردنی دانیشتوانەوە، کە بە مانای کەمکردنی هێزی کار دێت، چونکە ئیتر کرێکاران گرنگییەکی بەرچاویان هەبوو،\n“ژنان لەبەرامبەر گیانلەدەستدانی ژمارەیەکی زۆری پیاواندا، مافگەلێکی زۆریان بەدەستهێنا. ئیتر ژنان مافی ئەوەیان هەبوو خاوەندارێتی زەوی بکەن و خۆیان کاروبارە ئیدارییەکان بەڕێوەبەرن.\nلەگەڵ بڵاوبوونەوەی تاعوونەکەدا پزیشکانی ئەوروپی گومانیان لەو ڕێگاچارە پزیشکییانە دەکرد کە لە یۆنانییەکانەوە سوودیان لێوەرگرتبوو. لەدوای ئەوە نەخۆشانەکان شێوازێکی مۆدێرنیان کرا بە بەردا.\nژنان لەبەرامبەر گیانلەدەستدانی ژمارەیەکی زۆری پیاواندا، مافگەلێکی زۆریان بەدەستهێنا. ئیتر ژنان مافی ئەوەیان هەبوو خاوەندارێتی زەوی بکەن و خۆیان کاروبارە ئیدارییەکان بەڕێوەبەرن\nلە دەرئەنجامی جەنگی یەکەمی جیهانی، ئەنفلۆنزای ئیسپانی بڵاوبویەوە و نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن کەس تووشی بوون. لەنێوانیاندا ٥٠ بۆ ١٠٠ ملیۆن کەس گیانیان لەدەستدا. نەخۆشییەکە تووشی ئەوکەسانە دەبوو کە تەمەنیان لەنێوان ٢٠ بۆ ٤٠ ساڵدا بوو، زۆرینەی تووشبوانیش ڕەگەزی نێربوون. لەڕێگەی بەرکەوتنەوە لە کەسێک بۆ کەسێکی دیکە دەگوازرایەوە\nبەپێی ڕاپۆرتێکی بی بی سی عەرەبی “ئەنفلۆنزای ئیسپانی وەک تاعوون کاریگەری کۆمەڵایەتی قوڵی نەبوو، بەڵام زۆرینەی بەڵگەکان ئاماژە بە کاریگەری جۆراوجۆر دەدەن وەک باشتربوونی پێگەی ژنان بەهۆی زۆری ڕێژەی مردنی پیاوانەوە.\nهەروەها کاریگەری گەورەی لەسەر جەنگ بۆ نمونە لە هیندستان کە ئەنفلۆنزاکە بڵاوبووەوە، خەڵکی هیندی بەریتانییە داگیرکەرەکانیان تۆمەتبارکرد بەوەی کەمتەرخەمبوون لە مامەڵەکردن لەگەڵ نەخۆشەکاندا.\nیەکێک لە کاریگەرییە هەرە گەورەکانی ئەنفلۆنزای ئیسپانی گۆڕینی پێوەری جیهانی کەرتی تەندروستی گشتی بوو. چیتر تاوانبارکردنی نەخۆش بۆ نەخۆشکەوتنیان و چارەسەرکردنی تاک تاکەی نەخۆشەکان مانایەکی نەما و دەوڵەت دەستیکرد بە پەیڕەوکردنی بنەمای دابینکردنی چارەسەر بۆ هەمووان. هەروەها دەستیکرد بە دروستکردنی کەرتی تەندروستی گشتی و بەرەوپێشبردنی دامەزراوە پزیشکییەکان لەپێناو چارەسەری پێویست بۆ هەموواندا. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٣، نەتەوە یەکگرتووەکان دامەزراوەیەکی تەندروستی ڕاگەیاند کە لە ساڵی ١٩٤٨دا بە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی WHO ناسرا\nئه‌م ڤایرۆسه جیاوازی ناكات له نێوان هیچكام له مرۆڤه‌كان به‌هه‌موو جیاوازیه‌كانه‌وه پێویستە ده مامك و دەسکیش ببەستن بۆ ئەوەی تووشی ڤایرۆسەکە نەبن لەکاتی چون دەرەوە و بۆ بازارو شوینە قەرەبال غەکان و مارکیت و کۆبوونەوەکان کاتی گەریتەوە بۆ مالەوە پیویستە جل و بەرگەکەت دابکەنی و یەک سەر خۆت بشۆی و جل و بەرگی تازە لەربکەیتەوە ئەمەش بۆ خۆ پاریز لە ڤایرۆسەکە کە ناوی ڤایرۆسی کۆرۆنایە . بەڵام بە تەنیا بەستنی ماسک و دەسکیش بەس نییە بۆ ئەوەی تووش نەبیت، بەڵکو دەبێت هەموو رێکارە خۆپارێزییەکان بگریتەبەر.\nوەکو پاو خاوینی ماڵ و ئەو شوینانەی کاری تیدا دەکەی یان تیدا دەمینیتەوە و هەروەها دووری تۆ لەگەڵ کەسیکی تر دەبیت لە دوو مەتر مەتر نەبێت و کاتێ نەخۆشیت دەبیت لەمالەوە بیت و تیکەلی خەڵکی نەبیت و لەکاتی پیویست نەبێت نەچیت بۆ بازارو ماریتەکان و سەردانکردنی مالان و کۆمەلایەتیەکان نەکەیت و زوو زوو دەستەکانت بشۆی و دەست بۆ دەم و چاوت دەبەو کاتی دەست دەشوشت کیشە نیە دەست بۆ دمو چاوت ببەی و کاتی یەکێک نەخۆشە لی دروبکەوەیەوە و سەفەرکردن بۆ ولاتان شارەکان راگریت سەردان نەکەیت تا ڤاکسینێک بۆ ڤایرۆسە پەیدا دەبێت .


10:22 - 25/04/2021\nچەكدارە بەكرێگیراوەكانی توركیا لە سوریا هەڕەشەن بۆ سەر ئازادییە ئاینییەكان\nكەمینە ئاینییەكان لەرۆژهەلاتی ناوەڕاست ماوەی چەندین دەیەیە لەژێر گەمارۆدان. لە ساڵانی پێشوتردا توركیا وەك یەكێك لە پشتیوانیكەرانی ئەو توندڕەوانەی كە هەڕەشە بون بۆ سەر كەمینەكان وەك كریستیانەكان و ئێزدییەكان. داگیركردنی سوریا لەلایەن توركاوە كە لە 2016وە دەستیپيكرد بوە هۆی سڕینەوەی ئیتنی و هێرشی چەكدارە توندڕەوە بەكرێگیراوەكانی توركیا بۆ سەر گروپە ئاینییە كەمینەكان. مەزاری ئێزدییەكان لە عەفرین كە توركیا بە نایاساییانە هێرشی كردە سەر وێران كراوە. راپۆرتی ساڵانەی نوێی 2021 كە لەلایەن لیژنەی نێودەوڵەتی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكا بۆ ئازادیی ئاینی بڵاوكراوەتەوە، چەند پێشێلكارییەكی توركیای ئاماژە پێكردوە لەگەڵ رۆڵی ئەو وڵاتە لە هاندان و پشتیوانیی توندڕەوی.\nلەكاتێكدا رژێمەكەی بەشار ئەسەدی سەرۆكی سوریا بەردەوامە لە سەركوتكردنی خەڵكی لە بەشێك لە سوریا، وەك ئیدلب، كە تێیدا توركیا هێزی چەكداری هەیە، بەرەی حەیات تەحریر شام كە باڵێكی رێكخراوی قاعیدەیە لەوێ بونی هەبە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكالە راپۆرتیلیژنەی نێودەوڵەتی ئەمەریكی بۆ ئازادییە ئاینییەكان، ئەو رێكخراوە توندڕەوەی وەك (یەكەیەكی جێی ترس و نیگەرانی) ناوبردوە.\nلەكاتێكدا راپۆرتەكە سەرزەنشتی توركیا و میلیشیا چەكدارە هاوپەیمانەكانی دەكات، هاوكات رۆڵی ئەنجومەنی سوریای دیموكرات لە رۆژئاوا بەرز دەنرخێنێت. راپۆرتەكە ئاماژەی بەوە داوە كە ئیدارەی خۆسەری لە رۆژئاوا دۆخێكی ئەرێنییانەی خوڵقاندوە لەڕێی پێكهێنانی ئەنجومەنێكی سوریای دیموكرات كە فرەیی ئاینی و ئیتنی تێدایە هەروەها لەڕێی لەڕێی پشتیوانیی سەربازیی ئەمەریكاوە بۆ هێزەكانی سوریای دیموكرات.\nهێزەكانی سوریای دیموكرات لە 2015دا پێكهێنرا و لەلایەن هاوپەیمانی نێودەوڵەتی شەڕێ دژبە داعشەوە پشتیوانی لێ كرا. ئەو هێزە یارمەتیدەر بو لە شكستپێهێنانی داعش و بەرگرتن بە بیری توندڕەوی. لە رۆژانی رابردودا چەند پێكهاتەیەكی سەر بە بەڕێوەبەرێتی خۆسەری رۆژاڤا لەگەڵ هێزەكانی سەر بە رژێمەكەی سوریا روبەڕوی پێكدادان بونەوە. ئەمو پێكدادانە بەهۆی ئەوەوە بو كە رۆژهەلاتی سوریا ناوچەیەكی فرەیی ئاڵۆزە و هەندێ لە پێكهاتەی سەربە رژێمەكەی ئەسەد و هەروەها چەند پێگەیەكی روسی نزیك لە هێزەكانی ئەمەریكا و چەند پێگەی هێ.ەكانی سوریا دیموكرات و چەكدارانی ئۆپۆزسیۆنی سوریای بەكرێگیراوی توركیای لەخۆ گرتوە كە هەڕەشەی ئەوە دەكەن ئاو لە هاوڵاتیانی مەدەنی ببڕن.\nراپۆرتەكە پێشنیاری ئەوە دەكات فشاری زیاتر بخرێـتە سەر توركیا و خشتەیەكی كاتی بۆ كشانەوە لەناوچە داگیركراوەكان بۆ دیاری بكرێت كە لە 2019وە هێرشی كردوەتە سەریان. توركیا هەڕەشەی لە هێزەكانی ئەمەریكا كرد و دواتر ئەوكات داوای لە دۆناڵد ترەمپ كرد ئەو هێزانە لە ناوچەكە بكشێنێتەوە.\nراپۆرتەكە باس لەوە دەكات كە توركیا پێویستە میلیشیا چەكدارەكان ناچار بكات تەواوی چالاكییەكانیان رابگرن كە بەشێ,ەیەكی نەرێنی بونەتە هۆی كاریەری لەسەر كەمینە ئاینی و ئیتنییەكان. راپۆرتەكە بەهەمان شێوە باس لەوە دەكات كە پێویستە ئەمەریكا دان بە بەڕێوەبەری خۆسەریی رۆژئاوادا بنێت وەك حكومەتێكی شەرعی لۆكاڵی و هەروەها بونی خۆی لە ناوچەكە بەرفراوانتر بكات. ئەمە دەبێت هۆی بەهێزبونی فرەیی و بەرەوپێشچونی مافی كەمینە ئاینی و ئیتنییەكان.\nبەشێكی راپۆرتەكە بۆچونی تاكەكەسیی ئەندامانی لیژنەی نێودەوڵەتیی ئەمەریكی بۆ ئازادییە ئاینییەكانی لەخۆ گرتوە، كە ئەوانیش بریتین لە گرای ئێڵ بایور، ئەنوریما بارگاڤا، جەیمس دەبلیو كار، فرێدرێك ئەی دەیڤ، نادین ماینزا، گایلی مانچین، تۆنی پێركینس و نوری توركیل. ئەو ئەندامانە پێشنیاریان كردوە كە ئەمەریكا پشتیوانیی تەواوەتی ناوچەكە بكات. راپۆرتەكە تێبینی ئەوەی كردوە كە زۆرێك لە رێكخراوە سەربەخۆكان و لەنێویاندا ئەمنسی ئینتەرناشناڵ و هیومان رایتس وۆچ و تەنانەت نەتەوە یەكگرتوەكانیش، چەندین راپۆرتیان بڵاوكردوەتەوە كە تێیاندا چەندین تاوان و پێشێلكاریی سوپای توركیا و میلیشیا بەكرێگیراوەكانی توركیایان تۆمار كردوە كە دژبە كریستیانەكان و ئێزدییەكان و كەمینە ئاینی و ئیتنییەكانی دیكە كراون لەو ناوچانەی كە توركیا داگیری كردون.\nكردەوە دوژمنكارەكانی توركیا كوشتن و رفاندن و دەستدرێژیكردن و گێچەڵ و گۆڕینی ناسنامە لەخۆ دەگرێت. بەپێچەوانەوە ئەو ناوچانەی لەلایەن بەڕێوەبەری خۆسەریی رۆژئاواوە بەڕێوەدەبرێ، زیاتر هانی پەیڕەوكردنی ئازادی ئاینی دەدرێت تەنانەت بۆ ئەو كەسانەش كە موسوڵمانن و بونەتە كریستیان كە ئەمە شتێكی نوێیە لە ناوچەكە. راپۆرتەكە باس لەوە دەكات كە توركیابەگشتی لە ترجیدیایەكی پڕكێشەدایە. بەهەمان لەئێرانیش نیگەرانی هەیە لەبارەی سەركوتكردنی كەمینە ئاینییەكان و مامەڵەی كەم و نەشیاو لەگەڵ كەمینەكان لە عێراق و دۆخی پڕكێشەی سعودیە سەرەڕای هەندێ بەرەوپێشچون. سودان هەندێ بەرەوپێشچونی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، بەڵام لە سوریا كەمینە ئاینییەكان لەژێر هەڕەشەیەكی مەترسیداردان.\nوەرگیڕان : فەلاح حەسەن


ئێرانی خنكاو لەژێر هەرەسی ئابووریدا \nئێرانی خنكاو لەژێر هەرەسی ئابووریدا\nباس لەسەر ئەزموون و بارودۆخی ئابووریی پڕاوپڕ لە قەیرانی كۆماری ئیسلامی ئەوەندە قووڵە كە پێویستی بە تۆماركردنی چەندین كتێبە، بەڵام هەوڵ ئەدەم لەم چەند دێڕەدا تیشك بخەمە سەر خاڵە سەرەكی و گرینگەكانی ئەم قەیرانە. بۆیە بەبێ دەستپێك دەچینە سەر ناوەڕۆكی بابەتەكە. هەواڵ ئەمەیە: لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا ١٥ لە سەد بە ڕێژەی هەژاران زیاد بووە!\nسەرەتا ئەو جوگرافییەی كە بە ئێران ناسراوە وڵاتێكی زۆر دەوڵەمەندە. لە ڕێژەی ١٥ وڵاتی سەرەكیی خاوەن سەرچاوە مەعدەنییەكانە. یەكەمە لە سەرچاوەی گاز و پێگەی چوارەمی هەیە لە كێڵگە نەوتییەكاندا. یەكەمینە لە بەرهەمهێنانی زعفەران، پستە، خاویار، زرشك و هەنار لە دونیادا. لە سەر ڕێگای ڕۆژهەڵاتی ئاسیا بەرەو ڕۆژاوای ئەم قاڕە و ئۆرووپادا ڕاوەستاوە، دوو هەزار و ٧٠٠ كیلۆمەتر سنووری نێوتەنەوەیی دەریایی هەیە (هەر وڵاتێك بە ٢٠٠ كیلۆمەتر سنووری ئاوی ئازادەوە توانای بەخێوكردنی ٢٠٠میلیۆن كەسی تێدایە) هەروەها بەسەر ئەو تەنگەدا زاڵە كە ٤٠ لە سەدی نەوتی دونیا لەوێوە دەگوازرێتەوە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەم فاكتەرانە دەبوا یەكێك لە وڵاتە هەرە پێشكەوتوو و دەوڵەمەندەكان بوایەت و هەموو چین و توێژ و پێكهاتەكانی، لەم سامان و داهاتانەدا شەریكە بەش بوایەتن. بەڵام بە پێچەوانە لە ڕێژەی هەژارترین وڵاتەكاندایە و برسێتی و نەداری تەنیابەشی دانیشتوانیەتی.\nڕاستە ئەم وڵاتە بەهۆی فرە ئایینی و فرەنەتەوە بوون و دەسەڵاتگەلێكی دیكتاتۆر و شەڕخواز بەردەوام مەكۆی ناسەقامگیری، كێشمەكش و ئاژاوەگێڕان بووە كە پێوەندییەكی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ئاستی گەشەسەندنی ئابووریدا هەیە بەڵام لە دوو سەدەی ڕابردوو و بۆ نموونە لە سەردەمی عەباس میرزا و ئەمیركەبیر و پەهلەوییەكان هەندێك پێشكەوتن و نوێسازی تێدا هاتە ئاراوە كە بەهۆی ڕوانینی ئەمنی و سیاسی، گەشەی ناهاوسەنگ و چاوپۆشیكردن لە بنەڕەتی كێشەكان، ئەم هەوڵانە چاكسازی و گۆڕانكارییەكی درێژماوەیان درووست نەكردوو و بە هاتنی كۆماری ئیسلامی ئەو تۆزە بەرەو پێشچوونەیش لە گۆڕ نردرا.\nئێرانی دوای ڕاپەڕینی گەلان زۆربەی سەرچاوە مرۆڤیەكانی لەناو برد یاكوو ڕاویانی نا. چوویە ناو شەڕێكی ٨ ساڵەوە كە زۆربەی پاشكەوت و پێشكەوتنە بنەماییەكانی كردە قوربانی لەپێناو درێژەدان بە دەسەڵات و سەركەوتنێكی ئایدیۆئۆلۆژیكدا. كاتێك كۆتایی بە شەڕ هێنرا كە سیلۆكانی توانای بەخێوكردنی مانگێكی خەڵكی نەمابوو و خەڵك بە جیرەی مانگانە دەژیا.\nبەدوای شەڕدا ڕەفسەنجانی بە دروشمی ئاوەدانی و سازەندگی هاتە سەركار و بە ڕوانگەیەكی لیبراڵەوە، كەلتووری گەندەڵی و ڕانت و ئاغاسالاری و ئەشرافییەتی بونیاد نا. بەدوای ئەودا خاتەمی بە درووشمی وتووێژی شارستانییەتەكان و بە ئامانجی خۆبژێویی ئابووری، وڵاتی بەدەستەوە گرت و زۆربەی سامانە سرووشتییەكانی لەم پێناوەدا بە فیڕۆ دا. بۆ نموونە هاوردەكردنی گەنمی بە شانازییەوە ڕاوەستان، بەڵام دەیان پێداویستیی دیكە هاوردەكرا و سەرچاوە ئاوی ٣ نەسلی داهاتووی لەناو برد.\nبەدوای ئەواندا ئەحمەدی نژاد بووبە سەرۆك كۆمار و بە درووشمی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و پاڵپشتی لە چینی هەژار، ئابووریی لەرزۆكی ئێرانی بەرەو ڕووخان برد. هەروەها بەڵێنی دا _پارەی نەوت_كە هی خەڵكە بباتە سەر سفرەی ماڵەكان. سازمانی مودیرییەت و بەرنامەڕیزیی هەڵوەشاندەوە و بە پلانێكی سەقەت، حەجمێكی زۆر پارەی لە چوارچێوی یارانەی نەقدیدا هەناردەی نێو بازاڕ كرد كە بووبە هۆی سەرهەڵدانی گرانییەكی بێوێنە. بەوەیشەوە كە هەناردەكردنی نەوت دابەزیبوو، نرخی نەوت لە بەرزترین ئاستی خۆیدا بوو و كۆی داهاتی دەوڵەتەكەی لەگەڵ داهاتی هەموو دەوڵەتانی پێشوویدا بەرابەریی دەكرد و هاوكات بژێوی خەڵك گەیشتە خراپترین ئاستی خۆی.\nلە هەمان كاتدا گەمارۆكانی كۆمەڵگای نێونەتەوەیی ئامانجەكانی خۆی پێكابوو و تاكوو سەر سفرەی خەڵك پەلی كێشابوو. هەموو موراوداتی نێونەتەوەیی بانكیی ڕاوەستابوو، كێڵگەكان لە تین كەوتبوون و كارگاكان داخرابوون. كارخانەكان نیوە وەخت كاریان دەكرد. تەوەڕۆم بە ٣٥٪ گەیشتبوو و گەشەی ئابووری لە ساڵەكانی ٩١ و ٩٢ مەنفی ١٠٪ بوو. ڕكود هەموو بازاڕی داگرتبوو. بێكاری شێرپەنجەیەكی بێدەرمان بوو و هەژاری كونتڕۆڵ نەدەكرا.\nلەم ناوەدا و لە كاتێك كە خەڵك بێزار بوون و شۆڕشی برسییەكان بەڕێوە بوو، ڕەوحانی بە دروشمی تەدبیر و ئومێد بە كلیلێكەوە هاتە مەیدان و بەڵێنی دا درگا داخراوەكان بكاتەوە. هەموو ساڵێك ٢ میلیۆن پیشە بەرهەم بێنێت، گرانی نەمێنێت، گەمارۆكان لاببات و ژیانی خەڵك بەرەو ئاسوودەیی بچێت. ڕاستە لە ئەنجامی ڕێكەوتنكێدا هەندێ لە گەمارۆكانی سەر بەرنامەی ئەتۆمی لاچوو بەڵام مەخابن بە قسەی خۆی، كلیلەكەی بە هیچكام لە قوفلەكانی دیكەی نەدەكرد.\nبۆ بەراوەردی دۆخی ئابووری و چۆنییەتی ژیانی خەڵك، بە تەركیز لەسەر داهات و خەرجییەكان، تەنیا ئەوە بەستە پشت بە ئامار و ڕیژەی ناوەندەكانی دەسەڵات ببەستین(ئەگەرچی ڕێژەی ئامارەكانی دەسەڵاتی ناوەند لە كۆماری ئیسلامیدا یەك لە دەیە).\n*بەپێی ئامارە فەرمییەكان، ١٢ میلیۆن كەس لە ژێر هێڵی هەژاریی موتڵەق و ٣٠ میلیۆن كەسیش لە ژێر هێڵی هەژاری ڕێژەییدان (ئامارە نافەرمییەكان باس لە دوولەسێی حەشیمەتی ئێران دەكات كە دەگاتە نزیكەی ٥٣میلیۆن كەس). لە ساڵی ٨٣دا هێڵی هەژاری بۆ هەر تاكێك مانگی ٩١هەزار تمەن دیاریكرابوو كە ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٩٢ گەیشتە ٧١٤ هەزار تمەن و ئێستاش ١ میلیۆن و ١٥٠ هەزارتمەنە. لە هەمان كاتدا كەمترین مووچەی مانگانە لە ساڵی ٩٦دا ٩٣٠ هەزار تمەن بوو، مامۆستایەك ١.٣میلیۆنی وەردەگرت و خانەنشین كراوان ١میلیۆن تمەنیان دەستاند. یانی ئەگەر لە بنەماڵەیەكی ٤ كەسیشدا ٢ كەسیش كاریان بووایەت و پارەیان وەرگرتبا هێشتا لە ژێر هێڵی هەژاریدا دەژیان( ٢٦ لە سەدی بنەماڵەكانی ئێران داهات و سەرچاوەی بژێوێكی دیاریان نییە)\n* بە پێی ئامارەكانی ناوەندی كار، تا كۆتایی ساڵی ١٣٩٢ نزیكەی ٦٦.٢ میلیۆن كەس لە حەشیمەتی ئێران جەمعییەتی كار بوون، لەم ڕێژەیە ٤٠ میلیۆن كەس خەڵكی ناچالاك بوو كە بەواتای ئەوەیە حەزیان لە كار نەبووە یان لە پەیدا كردنی كار نائۆمێد بوون و تەنیا بەرخۆر بوون. بەم بەراوەردە تەنیا ٢٦ میلیۆن كەس واتە ٣٥٪ی خەڵك جەمعییەتی چالاك بوون (كاریان بووە و یان بەدوای كاردا گەڕاون) كە ئەم ڕێژەیە نیوەی ڕێژەی مامناوەندی جیهانییە. لەم ڕێژەیەش، بە وتەی دەوڵەت ١٠ میلیۆنیان لە بەشی خزمەتگوزاری، ٧ میلیۆن لە بەشی پیشەسازی و ٤.١ میلیۆن لە بەشی كشت و كاڵ بە شێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ كاریان دەكرد كە ٤میلیۆن كەسیان كارمەندی دەوڵەت بوون. لێرەدا بە ڕێژەی ٥ میلیۆن بێكار دەگەین كە بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی كە زۆربەیان چەندكارەن یا كاریگەری وەرزی و كاتین (٧ بۆ ٨میلیۆن)، ئەم ئامارە بەرزبوونەوەیەكی بەرچاو بەخۆیەوە دەبینێت (دەگاتە ١٢ بۆ ١٣م) هەروەها ساڵانەش ٦٠٠هەزار كەس بەم ڕێژەیە زیاد بوون و ئەمە بەواتای ٢.٦ میلیۆن كەسە تا ساڵی ٩٦. كۆی ئەمانە بە ئاماری ١٥میلیۆن بێكار دەگات كە زیاتر لە ٥٠٪ی جەمعییەتی چالاكە. هەروەها بە ئیعترافی خۆیان بێكاری لە هەندێك پارێزگا دەگاتە نزیكەی ٦٠ لە سەد كە هەمیسان ناوچە كوردییەكان لەم بوارەدا لە پێشەوەن. ٤٨٪ی بێكاران خوێندكارانن و ڕادەی بێكاریی ژنان ٥٥ تا ٦٠ لە سەدە. بەپێی ئاماری فەرمی، نرخی بێكاری لە دەوڵەتی نۆهەم و لە ساڵی ٨٥دا ١١.٣ ٪ بوو و لە ساڵی ٩٥دا بە ١٢.٤ ٪ گەیشتووە. لە سێ و نیو ساڵی سەرەتایی دەوڵەتی ڕووحانی، تەنیا ١٥١ هەزار هەلی كار سازدراوە. هەر بەپێی ئەم لێكەڵۆلینەوە و لە گشبینانەترین حاڵەتدا تا ساڵی ١٤٠٠ بە گەشەی ئابووری ٥٪ەوە ڕێژەی بێكاری دەگاتە نزیكەی ١٦ لەسەد (بەپێی ئاماری دەوڵەتی) و بە پێی ڕێژەی واقێعی دەگاتە ٦٠ تا ٧٠٪ بەپێی ئەو ستانداردە جیهانییەی كە بۆ پێناسەی حەشیمەتی چالاك لە هەر وڵاتێكدا دابینكراوە.\n* لەم ٢٠ ساڵەی پێشوودا بەها و كرێی خانوو ٥٥ ٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە دیوە. لەپاڵ ئەمەشدا ڕێژەی خاوەنماڵەكان كەمی كردووە و خەڵكێكی زۆر كرێچین. چینی مامناوەندی ئێران ئەگەر یەك لە سێی داهاتی مانگانەیان بۆ كڕێنی خانوو تەرخان بكەن لەدوای ٩٦ ساڵدا دەتوانن ببنە خاوەنماڵ. لە ساڵی ٨٥دا ٣ میلیۆن و ٥٨٦ هەزار كەس كرێچی بوون كە ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٩٥دا بەرزبوونەوەیەكی ٨٣٪ی بەخۆیەوە دیوە و گەیشتووە بە ٦ میلیۆن و ٥٦٥ هەزار. لە ساڵی ٧٥دا دو لە سێی بنەماڵەكان لە خانووی خۆیاندا دەژیان، كە ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ١٣٩٥دا بە زیاتر لە نیوە دابەزیوە. زۆرترین داڕمانی ئاستی مالكییەت لە پارێزگاكانی باشووری زاگرۆسدا ڕوویداوە (كرماشان بە ١٥.٦٪، ئیلام بە ١٣.١٪، لورستان بە ١٢.٢٪ و خوزستان بە ١١.٩٪) هەروەها لە تاران بە ڕێژەی كرێنشینەكان ٧.٨ ٪ زیاد و لە خاوەنماڵەكان ٨.٣٪ كەم بووەتەوە و مامناوەندی كرێی خانوو ٧ قات زیادی كردووە. (لە ئێران، زیاتر لە ٢٠ میلیۆن كەس پەراوێزنشینن و نزیكەی ١ میلیۆن كەس لە چادر و كەپردا دەژین هاوكات ٦ میلیۆن كەس توانای كڕینی ویلایان هەیە).\n*بودجەی ١٤٣هەزارتمەنی بنەماڵە لەساڵی ١٣٧٦ بۆ ٣٢٧٥ هەزار تمەن لە ساڵی ٩٥دا بەرز بووەتەوە. هەروەها ناكۆكیی بودجەی بنەماڵەكان لە ٤٥٪ لە ساڵی ٨٥ەوە بە ٨٧٪ لە ساڵی ٩٥گەیشتووە. پارێزگای سنە لە دوای لورستان كەمترین بڕی مامناوەندی بودجەی بنەماڵەی هەیە. پارێزگاكانی بەلووچستان و بەختیاری و ئیلام و كرماشان بودجەی خواردمەنیان لە سەرەوەیە و لە كوردستان ٣٠ لە سەدی داهاتی مانگانە بۆ خۆراك تەرخان دەكرێت (ئەمە بە واتای ئەوەیە كە نیانە تاكوو بۆ باقیی بوارەكانی دیكەی ژیان وەك خۆشگوزەرانی و تەندرووستی و پەروەردە و... پارەیەكی ئەوتۆ تەرخان بكەن). بودجەی خواردنی ڕۆژانەی دەهەكە خوارەكان تەنیا ٢٣٠٠ تمەنە كە بە واتای ئەوە ئەگەر تاكێك بیەوێت هەموو پارەكەی بۆ خواردنی گۆشتی سوور تەرخان بكات، ئەتوانێ بۆ هەر سێ ژەمەكەی ٦٧ گرەم كۆشت بخوات. بودجەی خواردنی دەهەكە سەرووەكان ٧ ئەوەندەی دەهەكە خوارەكانە. لە لایەكی دیكەوە بنەماڵە مامناوەندییەكان لەم ١٠ ساڵەدا ٢٠٪ كەمتر لە كاڵا و خزمەتگوزاری كەڵكیان وەرگرتووە. هەروەها بودجەی بنەماڵە دەوڵەمەندەكانیش ١٥٪ كەمی كردووە. بەمەیشەوە هێشتا بودجەی دەهەكەكانی سەرەوە ١٥ بەرابەری دەهەكە خوارەكانە.\n*سفرەی خەڵك لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا، نیوە بووە. بەكارهێنانی گۆشتی سوور، ماسی، نان، برنج و شیر لەم ١٠ ساڵەدا نێوانی ٣٠ تا ٥٠ لەسەد كەمی كردووە. لەم ماوەیەدا نرخی نان ١٦٠ لەسەد گران بووە، قەند و شەكەر ٤٥ لەسەد و شیر ٣٩ لەسەد نرخی بەرز بووەتەوە.\nهەروەها داهاتەكانی خەڵك لەگەڵ گرانی و خەرجییەكانی نایەتەوە و بەهای پارە لە ٢٠ ساڵی ڕابردوودا ٢٠ ئەوەندە كەمی كردووە. بێجگە لە چۆنییەتیی دابەشبوونی بودجەی گشتی، ناڕوونی لە داهات و خەرجییەكانی دەوڵەت، قەرزی دەرەكی و ناوەكی وڵات، نەدانی مووچەی كرێكاران و كارمەندان و دەیان گرفتی بنەمایی دیكە، تەنیا بە پشبەستن بەم ئامارانە، لە چەند بواری باسكراودا بە جوانی لە داڕمانی ئابووریی ئێران تێدەگەین.\nبەڵام هۆكارەكانی ئەم ڕووخانە لە چەندخاڵدا كورت دەكرێنەوە\n١-دابەشبوونی نابەرابەریی دەسەڵات و سەروەت\nكاتێك كە دەسەڵات لە خەڵك و بۆ خەڵك نەبوو و داهاتەكان بەشێوازی عادڵانە دابەش نەكرا، كۆمەڵگا لەباری دەروونییەوە، وڵات و چارەنووسی بە هی خۆی نازانێت و هیچ پاڵنەرێكی بۆ بەرەو پێشچوون نییە. هەندێك بە برسێتی دەژین و هەندێك ژیانی لاكچێری دەكەن، لاوەكانی هەندێك پارێزگا بۆ بژێوی ڕۆژانە كۆڵبەری دەكەن و لە هەندێك شوێن بەكۆڵ پارە بۆ خۆشگوزەرانی دەدەن. ئەم دابڕانە چینایەتییە لە درێژماوەدا لەسەر بارودۆخی ژیان و چارەنووسی چینی باڵادەستیش كاریگەری دادەنێ و ڕوانینی كارتۆنخەوەكان لە پەنجەرەی پێنت هاوسەكان هەمیشەیی نابێت.\nهەموو خزمەتگوزاری و كارخانە و كێڵگەكان لە ناوەنددا كۆ بوونەتەوە. ٢٠ لە سەدی دانیشتووانی ئێران لە تاران و دەورووبەری دەژین. بەوەیشەوە كە خەڵكی گوندەكان لەبواری كشتوكاڵ و بەرهەمهێناندا كارامەترین توێژی كۆمەڵگان بەڵام زۆربەیان بەهۆی نەبوونی خزمەتگوزاری و پێداویستییەوە سەرەتاییەكانەوە ڕوویان لە شارنشینی كردووە و هەروەها دانیشتووانی شارەكانیش بەهیوای ژیانی باشتر بەرەو گەورەشارەكان كۆچیان كردووە. ئەمە لە كاتێكدایە كە هیچ پلانێك بۆ ماڵ و پیشە و بژێوی ژیانیان دانەڕێژراوە. لە ساڵی ١٣٩٠ تەنیا ٢٨٪ی لە گوندەكاندا دەژیان و ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ١٣٣٥ ٧٠٪ بووە. لە ١٥ ساڵی ڕابردوودا ٧هەزار گوند بە تەواوی خاڵی كراوە.\n٣- دەسەڵاتداری و سیاسەتی دەرەكی\nبنەمای سیاسەتی دەرەكی لەسەر دژایەتی بونیاد نراوە و ئەم بۆچوونە بووتە هۆی گۆشەگیری و گەمارۆ و دابڕانی لە چەرخی ئابووریی جیهان. ڕێگە بە هاوردەی سەرمایەی دەرەكی نادات و زۆربەی داهات و سامان و بەرژەوەندی وڵات لەپێناو سەركەوتنی ئامانجە ئایدیۆئۆلۆژیك و دەستێوەردانی دەرەكی و نیزامیگەریدا تەرخان كراوە. تەنیا بۆ مانەوەی بەشارئەسەد زیاتر لە ٣٠میلیارد دولاریان سەرف كردووە و ئاشكرا نییە لەپێناو درێژەدان بە دەستێوەردانی ناوچەیی و پاڵپشتیی لە گرووپ و میلیشییاكانی دیكە چەندەها میلیارد دۆلار سەرف كرابێت. ئەوەی كە بۆ ئەوان گرینگە درێژەدان بە دەسەڵاتی خۆیان و دەستێوەردانە دەرەكییەكانە نەك بژێو و ژیانی خەڵك.\n٤- سیستەمی ئابووریی سەقەت\nئابووریی ئێران دەوڵەتی-مۆنۆپۆلی-ڕانتیە و بە تینی نەفت ئەگڕێت. ٥١ لە سەدی خەڵكی ئێران بە شێوازی جۆراوجۆر لە دەوڵەت مووچە خۆرن. هەروەها شكۆمپانیاكانی وابەستەی دەوڵەت، ٧٠ لەسەدی بودجەی گشتیی وڵات (دو بەرابەری بودجەی گشتی) بەخۆیانەوە تەرخان دەكەن و لە بەرامبەردا كەمترین بەهرەیان هەیە. دوو لەسەر سێی ئابووری ئێران بە دەستی سوپای پاسدارانە و دەوڵەت بڕی چەندین هەزار میلیارد تمەن قەرزداری ئەم ناوەندەیە. (سپا ٣٣ لە سەدی بودجەی نیزامیی وڵاتی بۆ خۆی تەرخان كردوە و لە كاتێكدا كە كۆی گشتیی بودجە ٣.٧ بەرز بووە، بودجەی سپا بەرزبوونەوەیەكی ٤٢ لەسەدی بۆ خۆوە دیوە) هەرچەندە پشكی نەوت لە بودجەی ٩٧دا كەم بووە، بەڵام هێشتا زۆربەی داهاتەكانی وڵات لە فرۆشی ئەم سامانە بەرهەم دێت. لە ساڵی ٩٣دا، قەرزی ١٤٣٢ كەس بە ٨٢ هەزار میلیارد تمەن گەیشت و ئێستا قەرزی تەنیا ٢٠ كەس بە بانكی سەرمایە نزیكەی ٧ هەزار میلیارد تمەنە.\n٥- گەشەی ناهاوسەنگ\nناهاوسەنگی لە گەشەی ئابووریدا، وڵات بەرەو داڕمان دەبات و ڕوونترین ئەزموون یەكێتیی سۆڤییەتە كە بەو هەموو شكۆیەوە ڕووخا. زۆربەی سامانەكانی ئێران بۆ چەند بوارێكی تایبەت تەرخان كراوە و ئەمە دواكەوتوویی لەبوارەكانی دیكەدا بەرهەمهێناوە. نزیكەی ٤٨ لە سەدی حەشیمەتی چالاكی ئێران لە بەشی خزمەتگوزاری، كەمێك زیاتر لە ٣٠ لەسەد لە پیشەسازی و ٢٠ لە سەد لە كەرتی كشت و كاڵدا چالاكن كە ئەمە بە واتای كەمبوونی ئاستی بەرهەمهێنان بەپێی پێداویستییەكانە. جیاوزازیی چینایەتی ڕوو لە هەڵكشانە و ئەمە بووەتە هۆی درزێكی بەرین لە نێو خزمەتكاران و ئەوانەی پێویستیان بە خزمەتگوزارییە. پارێزگا پیشەسازییەكانی وەك تاران و ئەلبورز و قۆم كەمترین بەشیان لە كەرتی كشت و كاڵ هەیە و پاڕێزگاكانی كوردستان بە ٢٦.٥ / پارێزگای ئیلام ٢٦.٢ / كرماشان ٢٤.٨ / ئازەربایجانی ڕۆژاوا ٢٤.٦ لە سەد كەمترین كاریان لەبواری پیشەسازیدادا هەیە.\nبەهۆی سیاسەتی ناوەندگەرایی و نەبوونی ئیمكانات لە شوێنە پەراوێز كەوتوو و دوورخراوەكان، خەڵكی دێهاتەكان ڕوویان لە شار و ناوەندەكان كردووە. ئەم دیاردە هەم بەسەر كەرتی بەرهەمهێنان كاریگەری دانا و هەم لە ناوەندەكاندا بوو بە هۆی بەرزبوونەوەی حەشیمەت و تەراكوم و گرانی و كەمبوودی پێداویستی. لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا ئاستی جیاوازیی خۆشبژێویی تاران و پارێزگای سنە ٣ قات زیادی كردووە. بەپێێ پێوەرگەلی كۆمەڵگا و كولتووری هەژارساز (وەلانراویی لە ژێرخانی بنەڕەتیی پەروەردە، تەندرووستی، دەرمان و ...) زیاتر لە ٥٠ لە سەدی خانەوارەكان لە پارێزگاكانی كوردستان، بەلووچستان و خوراسانی باكوور لە سێ دەهەكی خواروودا دەژین. ئاستی هەژاری بەگشتی لە پارێزگا سنوورییەكان بە ڕێژەیەكی بەرچاو لە پای ناوەند بەرزترە.\n٦-قەیرانی ژینگەیی و ئاو\nچۆم و گۆم و گۆڵەكانی ئێران وشك هەڵاتوون. لە ٢٠ ساڵی داهاتوودا ٨٠٪ی ئێران ئاوی نامێنێت و ژیانی تێدا دەمرێت. بە لەناوچوونی دارستانەكان، جگە لە لەناوچوونی ئاژەڵ و بۆنەوەرەكان و زیادبوونی تەپوتۆز، ١٠٠میلیۆن هێكتار لە زەوییەكانی ئێران خەریكە دەبێتە بیاوان. ئەم هەواڵە كارەساتبارانە بێگۆمان كاریگەریی نەرێنی و بێگەڕانەوە لەسەر ئێكۆسیستمی وڵات دادەنێ و لە هەموو ڕەهەندێكی سرووشتییەوە ژینگەی دانیشتووانی تووشی كێشە دەكات. مەسرەفی نەشیاوی سەرچاوە و كانگاكان، كۆمەڵێك خەسار و كاردانەوەی بەرینی لێدەكەوێتەوە كە بەرپرسایەتییەكان لە ئەستۆی دەسەڵاتدارانی ئێستایە. بۆ نموونە بەپێی لێكۆڵینەوەیەك لەسەر ٢٧٠ گوندی شاری بیجاڕ لە ئەمساڵدا، بەهۆی وشكەساڵی ٤٠ گوندی خاڵی كراوە، ٧٠ گوندی بەهۆی قەیرانی ئاو كۆچیان كردووە و ئاوی ٢٦ گوندیش پیسە.\nلە ئێران چەند ئەوەندەی ئەو پارەیە كە سەرفی پەرەسەندن و پێشكەوتنی ئابووری و باشتربوونی ژیان دەكرێت، بە دزی و گەندەڵی دەدزرێت. دزەی هواڵگەلی گەندەڵی چەندهەزار میلیاردتمەنی بووەتە ڕووداوێكی مانگانە و بانك و سەندووقەكان بە ئاشكرا پارەی خەڵك ئەخۆن. ئێران لە بواری گەندەڵی داراییدا لە نێوان ١٧٧ وڵات خاوەن پێگەی ١٤٤ە.\nئەگەرچی دەیان و سەدان نموونەی دیكە بۆ هێنانەوەی دۆخی ئێستا لە بەردەستدایە، بەڵام هەر ئەوەندە بەستە بۆ ئەوەی پانتایی و قووڵایی و بەرینبوونی قەیرانە ئابوورییەكانی ئێران مەزەنە بكەین.\nلە كۆتاییدا ڕۆحانی وتوویە ئابووری لە ئەمساڵدا ٥٪ گەشە دەكات لە كاتێكدا كە بەڵێنی گەشەی ٨٪ی دابوو و بەراوەردە سەرەتاییەكان پیشان دەدات دەوڵەت زیاتر لە ٤٥ هەزار میلیارد تمەن بۆ بودجەی ئەمساڵی كەم دەێت. كەوابوو لە دوایین ساڵەكانی سەردەمی ئەویشدا دۆخەكە هەتا دێت خراپتر دەبێت.\nقەیرانی ئابووری لە هەر وڵاتێك، قەیرانی سیاسی و كۆمەڵایەتیش بەدوای خۆیدا دێنێت. لە هیچمان شاراوە نییە كە بواری ئابووری یەكێك لە بوارە سەرەكی و پێویستییەكانی بەردەوام بوونی ژیانی كۆمەڵگا و پێداویستی بژێوی ڕۆژانەی تاكە. قەیرانی ئابووری بۆ هەر دەسەڵات و دەوڵەتێك، هێمایەكی بەهێزە بۆ ئاستی كارامەیی و شیاوبوون و كیفایەتی بەڕێوەبردنی سامان و خەرجی و داهاتەكان. لەم سونگەوە، خەڵك متمانەیان بە بونیادەكانی دەسەڵات و دەوڵەت لەدەست ئەدەن و دەرەنجامەكانی ئەم ڕەوەش لە ئاست كۆمەڵگادا بە جوانی وێنا دەكرێت. ئەوەی كە گومانی تێدا نییە، خەمساردی و ناكارامەیی لە ئاست بەڕیوەبردنی ژیان و ماڵ و حاڵی خەڵك لە پاڵ دۆخی نالەباری ئابووری هەم بوویەتە هۆی ناڕەزایی و دڵساردی خەڵك، هەر ڕەوایی سیاسی لەبەین بردووە و هەم كۆمەڵێك قەیرانی كۆمەڵایەتیی نوێی بەرهەم هێناوە. مانگرتنەكان و ناڕەزایی دەربڕینەكان بەردەوامە و هەتا دێت پەرە دەستێنێت و مۆمی تەمەنی كۆماری ئیسلامی ئێران لە كوژانەوەدایە.\nئه‌م بابه‌ته 1723 جار خوێنراوه‌ته‌وه


نەتەوە یەکگرتووەکان: تورکیا بەرپرسیارە لە تاوانی جەنگ دژ بە کوردەکان – کوردی – RojNews.News\n12/03/2020 - 11:06:24 pm\nسێشەممە, 3 مار 2020 – 10:18 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nلەچوارچێوەی زیادبوونی ئاڵۆزییەکان لە نێوان تورکیا و سوریا لە ئیدلب، دوایین پەناگەی چەتەکانە، نەتەوە یەکگرتووەکان چەندین بەڵگەیان لە بارەی ئەنجامدانی تاوانی شەڕ لەو وڵاتە تۆمار کردووەو بڵاویان کردەوە.\nلە بەشێکی ڕاپۆرتەکەدا، لێکۆڵەرانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێن، دەبێ تورکیا بەرپرسیارێتی ئەنجامدانی ئەو تاوانە قورسانە لە ئەستۆ بگرێت کە چەتەکان بە پشتیوانی ئەوان ئەنجامیان داوە.\nڕاپۆرتەکە دەڵێت، سوپای تورکیا و چەتەکانی هاوپەیمانی، ناوچەیەکی بەرفراوانیان لە باکوری سوریا کۆنترۆڵ کرد لە مانگی ١٠ی ساڵی ڕابردوو، دوای ئۆپراسیۆنێکی سەربازی دژ بە هێزە کوردییەکان کە لە ئەنجامدا دەیان هەزار کەس ماڵەکانیان چۆڵکردو ئاوارەبوون.\nلە ئەستۆگرتنی تاوان\nڕاپۆرتەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژەی بە گولە بارانکردن و شەهیدکردنی هەڤرین خەڵەف و شۆفێرەکەی کردووە لە ڕۆژئاوای کوردستان لە ١٢-١٠-٢٠١٩.\nڕاپۆرتەکە لەبارەی هەڤرینی تەمەن ٣٥ ساڵەوە باسی لەوەشكردووە، کە ئەندامی ئەنجومەنی دیموکراتی سوریا و سکرتێری گشتی حیزبی ئاییندەی سوریا بووە، لە کاتێکدا چەکدارەکانی سەر بە کەتیبەی ١٢٣ی سەر بە “سوپای نیشتیمانی سوریا” ‘چەتەکان’ لە ڕێگەی چوونی بۆ قامیشلی شەهید کرا.\nهەروەها دەڵێت، چەکدارەکان بەشێوەیەکی توند هەڤرینیان بە قژ لە ئۆتۆمبێلەکەی ڕاکێشاوەو وەک لە بەڵگەکاندا تۆمار کراوە، پێش شەهید کردنی، ئاسەواری ئەشکەنجە بە جەستەیەوە بەجێماوە.\nلێکۆڵەرانی سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان باسیان لەوە کردووە، بەڵگە هەیە کە چەتەکان هەستاون بە ئەنجامدانی تاوانی شەڕو کوشتن، زیاتر لەوانەش تاوانی ئەنجامدانی تاڵانی.\nبەپێی ڕاپۆرتەکە، چەتەکان بە ئاشکرا باسیان لە پاڵپشتی تورکیا کردووە لە شەڕەکانیاندا، لەژێر ڕۆشنایی ئەم دانپێدانانەی چەتەکانیشدا، لیژنەکە پێیوایە کە تورکیا دەبێت بەرپرسیارێتی ئەو تاوانانە لە ئەستۆ بگرێت یان دەست بکات بە لێکۆڵینەوە بۆ ڕاگرتنی هەموو ئەو تاوانانەی کە ئەنجامدراون.\nڕاپۆرتەکە ئاماژەی بە تاوانێکی دیکە کردووە کە لە هەمان ئەو ڕۆژەی هەڤرین تیایدا شەهید کراوە، هێرشێکی ئاسمانی کراوەتەسەر کاروانێکی مەدەنی کە بەهۆیەوە ١١ کەس شەهیدکراون و ٧٤ کەسیش برینداربوون.\nهەروەها ڕایگەیاندووە، کە دەوڵەتی تورک و چەتەکان هاوڵاتیانی مەدەنییان کوردیان لە باکوری سوریا کردووەتە ئامانج و کۆمەڵکوژیی و ئەشکەنجە و تاوانی جەنگیان ئەنجام داوە.\nمنداڵەکان لە سەرما ڕەق دەبنەوە\nلیژنەکە چەندین تۆمەتی ئاڕاستەی لایەنە شەڕکەرەکانی سوریا کردووە بەوەی کە هەستاون بە ئەنجامدانی تاوانی دژ بە مرۆیی، لەوانەش گرووپە چەکدارەکانی سەر بە هێزەکانی ڕژێمی سوریا لە ڕۆژئاوای سوریا.\nلێکۆڵەران نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە لەو قەیرانە مرۆییەی کە لەسەر سنووری سوریا و تورکیا زیادیکردووە کە بەهۆیەوە ملیۆنان کەس لە باکوری سوریا ئاوارەبوون.\nپاوڵ بینهیرۆ، سەرۆکی لیژنەکە بە ڕۆژنامەنوسانی ڕاگەیاندووە، نیگەرانە لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کە بەو جۆرە هەڵسوکەوت لەگەڵ دۆخەکەدا دەکات و مایەی ئابڕووچونە، لە کاتێکدا چەندین منداڵ تا ئێستا لەبەر سەرما ڕەقبوونەتەوەو سەدان خێزانیش بەبێ خێمە ڕۆژ دەکەنەوە.\nسیستمی بەرگریی دەوڵەتی تورک لە لیبیا تێکشکێندرا


مۆدێلی پەروەردەی «دوو زمانەی هاوكات (دوئل ئیمرژن)» وەكو پردی داهاتووی نێوان بنەماڵە و ئاكادیمیای نوێ\nگوڵان میدیا August 31, 2021 کۆمەڵایەتی\nلەم بابەتەدا بە هیوام باسی پرسێكی گرینگ بكەم كە پێویستە لە هەرێمی كوردستانیش لە لایەن كەسایەتییە شارەزاكان و سیستەمی پەروەردەوە بایەخی پێ بدرێت و، كۆمەڵگەش ئامادەی وەرگرتنی ئەو سیستەمە بێت.\nدیارە سیستەمەكە سیستمێكی فێرگە و پەروەردەییە بە ناوی “دوئل ئیمرژن”، كە من ناوی “سیستەمی پەروەردەی دوو زمانەی هاوكات”م بۆ وەرگێڕانی هەڵبژاردووە، واتە لە قوتابخانەكان هاوكات دوو زمان فێری منداڵان دەكەن، هیچكام لەو دوو زمانەش بایەخی زیاتری پێ نادرێت و، هەموو وانەكانیش بەو دوو زمانە دەخوێندرێن. ئەمەش جیایە لەو خوێندنگەیانەی كە تەنیا وانەیەك بە زمانێكی دیكە دەخوێندرێت. لە ئەمریكا زیاتر لە 150 هەزار قوتابخانەی لەم جۆرە بۆ خوێندنی سەرەتایی دامەزراون.\nپاش لێكۆڵینەوەیێكی درێژخایەن لە لایەن فێرگەناس و كۆمەڵناسان و شارەزایانی پەروەردەیی لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە چەند ساڵی ڕابردوودا بۆیان دەركەوتووە ئەو سیستەمە چە ندە گرینگ و سەركەوتووە. ئەوان بەو واقیعە گەیشتن كە وێڕای ئەوەی فێربوونی زمانی فەرمیی وڵات پێویستیی هەر هاووڵاتی و شارەمەندێكە، پێویستە هەر منداڵێك دەرفەتی ئەوەی پێ بدرێت، كە دوو زمان (زمانی نەتەوەیی خۆی و زمانێكی بیانی) بە تەواوی فێر بێت.\nباشترین خاڵی (سیستەمی پەروەردەی دوو زمانەی هاوكات) كە دەكرێت پەنجەی لەسەر دابنێین، ئەوەیە كە كاریگەریی ئەرێنی لە سەر ڕەوان و تەندروستیی مێشك و لەبیرمانەوەی باسەكان لە مێشكی قوتابیدا دەبێت. هەروەها ئەم سیستەمی خوێندنە لە بواری پێوەندیی كۆمەڵایەتی لەگەڵ خەڵكدا زۆر كاریگەرە و دەرفەتی باشتر بۆ سەركەوتنی منداڵان لە داهاتوویاندا دەڕەخسێنێت.\nبە یارمەتیی تیمێكی لێكۆڵەر لە ڕامیاری و سیاسەتڕێژی پەروەردە و شارەزا و پسپۆڕان لەلایەن یەكێك لە زانكۆكانی ولایەتی كالیفۆرنیا، لە ئەمریكا بۆ ماوەی دوو ساڵ لە سەر ئە م پڕۆگرامە لێكۆڵینەوەمان كرد.\nبە داخەوە منداڵانی كورد جگە لە باشووری كوردستان لە بەشەكانی دیكەی كوردستانی داگیركراو، تەنانەت لە فێربوونی زمانی نەتەوەیی خۆیان بێبەش كراون، ئەو دەرفەتە بۆ ئەوان تەنیا خەونێكە و هێشتا ڕێگرییەكانی زۆرن، ئەوەتا مامۆستای خۆبەخش كە زمانی كوردییان فێری منداڵەكان دەكرد،\nلە لایەن دەسەڵاتەوە زیندانی كراون. نموونەیان زارا محەمەدی، مامۆستا و چالاكی مەدەنی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانە كە تەنیا بە هۆی وتنەوەی زمان و ئەدەبی كوردی چەند جار دەستبەسەر كراوە. لە باكوور و ڕۆژئاوای كوردستانیش بە هەمان شێوە كۆسپەكانی بەردەم زمانی كوردی زۆرن، بەڵام بە خۆشییەوە لە باشووری كوردستان ئەو دەرفەتە هەیە و هیچ ڕێگرییەك نییە. ئەگەر خوێندەوار و فێرخوازان هەموو وانەكانیان هاوكات بە دوو زمان بخوێنن، پاش چەند ساڵ خۆیان دەتوانن ببنە بنەمایێك بۆ منداڵانی دیكە و هەروەها بۆ قوتابیانی هەندەران و دەرەوەی وڵات.\nخوێندن و فێربوونی دوو زمان، مێشكی منداڵ بەهێز دەكات. بەڵام ئەگەر زمانی دایكی لە ناو خێزان و سیستمی پەروەردە كەڵكی لێ وەرنەگیرێت - بەتایبەت لە هەندەران – پاش دوو نەوە لە ناو دەچێت و ناسنامەی بنەماڵەیی دە گۆڕێت. زۆر لە زمانەكان هەر بەو هۆیەوە لە ناو چوون.\nشایانی باسە بزانن لە كۆی ٧٠٠٠ زمانی ناسراو لە دونیادا نزیكەی٥٠٪یان مەترسیی نەمان و لەناوچوونیان هەیە. ئەمە زۆر جێگەی داخە و ئێمەش نامانەوێت یەكێك لەوانە بین.\nلە لایەكی دیكەوە من لەسەر ئەو بڕوایەم كە سیستەمی پەروەردەی دوو زمانەی هاوكات (دوئل ئیمرژن) دەتوانێت لە بواری ئابوورییشەوە گەشە بە كوردستان بدات.\nئێمە لە كارێكی مەیدانیدا سەردانی ئەو خوێندنگە و قوتابخانەیانەمان كرد، كە سیستمی دوو زمانی هاوكات پەیڕەو دەكەن. لە نزیكەوە لەگەڵ مامۆستایان و قوتابی و بنەماڵەیان و سەرۆكی خوێندنگاكان وتووێژی تایبەتمان كرد و هەموویانمان تۆمار كرد. لەو لێكۆڵینەوە درێژخایەنەدا بە چەند دەرئەنجام گەیشتین:\n٩٠٪ی بنەماڵەكان لەسەر ئە و بڕوایە بوون كە بەم سیستمی خوێندنە لە نەوەی نوێ نزیك بوونەتەوە، واتە فێربوونی زمانی دایكی دوو جیل و تەنانەت سێ نەوەی پێكەوە نزیك كردووەتەوە. چونكە زۆر لە بنەماڵە لاتینەكان كە بە زمانی ئیسپانی قسە دەكەن و كۆچەر و پەنابەرن بریتین لە دایك و باوك، باپیر و داپیر و منداڵەكان، ئەمە بوو بە سێ نەوە. زۆر لە كۆچەرانی دیكەی دانیشتووی ئەمریكا وەك كورد و عەرەب و فارس و.. هتد.\nبەڕێوەبەر و بەرپرسی خوێندنگەكان ڕایان وا بوو، سیستمی فێرگە زۆر جار وەك دیوارێكە لە نێوان بنەماڵە و شوێنی خوێندنی منداڵەكانیان، بەڵام پێوەندیی نێوان ئەم دوو ئەنستیتۆ بنەڕەتییە زۆر گرینگە و بە هۆی ئەم پەروەردە جیاوازەوە بەشداریی بنەماڵەكان لە كارەكان و پێویستییەكانیان زیاتر بووە.\nمنداڵەكان زۆربەیان لە سەر ئەو بڕوایە بوون كە لە داهاتوودا دەرفەتی خزمەت و كاریان لە وڵاتەكان و زانكۆكان، یان لە بواری بازاڕ و بزنێس و بازرگانی زیاتر دەبێت و دەتوانن ئابوورییان بەهێز بكەن.\nئەم جۆرە پەروەردە تایبەتەش وەك هەموو سیستمێك گیر و گرفتی تێدا دروست دە بێت، لەوانە: تێچووی ماددی و دارایی زۆر گرانە و پارەی زۆری دەوێت، بۆیە بە گوێرەی تەرخانكردنی بودجە و یارمەتیی كۆمەڵگە لەوانەیە قوتابخانەیەكی لەو جۆرە دابمەزرێت، یان بە پێچەوانەوە دابخرێت. هەروەها ئەم جۆرە پەروەردەیە كاتی زیاتری پێویستە و منداڵەكان ماوەیەكی زیاتر لە قوتابخانە دەبن و، لە وانەیە ماندوو ببن. بەڵام مامۆستاكان بڕوایان وا بوو، مێشكی منداڵ بەهێزە و توانایی زۆرە بۆ فێربوون، بەتایبەتی كە گیرۆدەی كاركردن نین بۆ دەهات و بژێوییان دایك و باوكان دابینی دەكەن. هەروەها زۆربەیان كاتی باشیان بۆ یاریكردنی منداڵەكانیان تەرخان كردووە، كە هەست بە ماندوویەتی خوێندنەكەیان نەكەن.\nلە كۆتاییدا پێویستە بگوترێ:\nئامانجی سەرەكیی ئەم سیستمە، دروستكردن و وەبەرهێنانی نەوەیەكی شارەزاترە، كە بە زانستی ڕۆژ ئاشنا بن. ئەمە داهاتوویێكی باشتر بۆ منداڵەكانمان لە كوردستان دەستەبەر دەكات، بە جۆرێك كە بتوانن لە دڵ و مێشكی جیهاندا كاریگەر بن.\nڕێزدار نیلسۆن ماندیلا دەڵێت: “ئە گەر لەگەڵ مرۆڤێك بە زمانێك كە تێدەگات، قسە بكەیت، دەچێتە مێشكی، بەڵام ئەگەر بە زمانی خۆی قسەی لەگەڵ بكەیت، دەچێتە ناو دڵی.”\nمنیش دەڵێم: ئەگەر لەگەڵ مرۆڤێك قسە بكەیت، بە زمانێك كە شارەزا و ئاكادیمیك بێت، هەم دەچێتە ناو مێشكی و هەم ناودڵی...\nوتووێژ لەگەڵ بنەماڵە و مامۆستاكان، سەردانی قوتابخانەكان، وتووێژی فەرمی لەگەڵ سەرۆكی قوتابخانەكان، تۆماركردنی باسەكان لە گەڵ مامۆستاكان، خۆێندنی دیكیۆمێنتی قوتابخانەكان، سایتی تۆڕی مافەكانی مروڤی كوردستان، سایتی كۆمەڵگەی زمانناسانی ئەمریكا\nژۆڕناڵە زانستییەكان وەك لێكۆڵینەوەی:\nAlanís، I.، & Rodríguez،Andersen، A. Baig، F.، Campbell، C. (2011). Creswell، J. W. Dearing، E.، Kreider، H.، Simpkins، S.، & Weiss، H. Drozdowicz، S.،Teaching and Leanring، 4(2)، 23-30. Giacchino-Baker، R.، & Piller، B.، Potowski، K. Young، C\nد. سورەیا فەلاح


باوكم مردووە مانگانە پارە دەدەین بە كەسێك خەتمى قورئانی بۆ دەكات دروسته؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nقورئانی پیرۆزباوكم مردووە مانگانە پارە دەدەین بە كەسێك خەتمى قورئانی بۆ دەكات دروسته؟\nباوكم مردووە مانگانە پارە دەدەین بە كەسێك خەتمى قورئانی بۆ دەكات دروسته؟\nمن ماوەی ٢ ساڵ دەبێت باوكم مردووە مانگانە پارە دەدەین بە كەسێك خەتمى قورئانی بۆ دەكات ئایا ئەو پارەیە بكەینە خێر باشترە یان هەر بەو شێوازە بێت خەتمى قورئانەكە كامەیان باشترە؟\nپارە دان بۆ خەتمى قورئان شتێكى باش نییە و موسڵمانان لەسەردەمى هاوەڵاندا نەیانكردووە و بەڵكو ئەگەر خۆتان قورئان بخوێنن باشترە یان ئەو پارەیە بكرێتە خێر ئەوەش چاكەو كوڕ و كچ هەر شتێك بكەن بۆ باوك و دایك بەمەرجێك هەموو لایەك موسڵمان بن ئەو خێرە دەگات تەنها ئەوە هەیە ڕەچاوى ئەوە بكرێت كام خێر چاكترە بكرێت و شێوازى چۆن بێت.\nزۆر حەز دەکەم لە قورئان تێ بگەم و لێى ورد ببمەوە ئایا كلیلی وردبونەوە و تێفكرین لە قورئان چۆن بە دەست دێ؟ كردەوە كردن بە قورئان لاى پێشینانى چاكمان حوکمی قورئان خوێندن و زیکر کردن چیە لە نێو حەمامدا؟ حوكمی ئەو قورئان خوێندنە چیە كە لە ناو مزگەوت دا بەدەنگی بەرز بخوێنرێت؟ قورئان كەدابنرێ لەماڵدا نەخوێنرێ حوكمى چیە؟ چونكه لاپه ڕەكانى كۆنە.\nسەردان: ٢,٠٩٤ بەش: قورئانی پیرۆز\nپرسیاری دواتر خەتمى قورئان تەنها بۆ دایك و باوك و داپیر و باپیر دروستە؟پرسیاری پێشترئایا ماچكردنى قورئانى پیرۆز بیدعەیە؟


ئەدیب نادر لە تەپەوە بۆ کتێبی بۆشاییەکان – Denegkan\nئەدیب نادر لە تەپەوە بۆ کتێبی بۆشاییەکان\nbyئازاد ئه‌حمه‌د\tJune 12, 2012\tئەدەب\nلەڕاستەوە: ئەدیب نادرو ئازاد ئەحمەد، لەندەن 20/04/2012 فۆتۆ: کاکەیی\nئەدیب نادر پاش پتر لە 30 ساڵ لە شیعر نووسین، یەکەمین کۆمەڵە شیعری خۆی بە چاپ گەیاند.\nلەپاش رووخانی بت (2003)وە بارودۆخێکی ئەدەبیی وا دروست بووە هەموو نانووسەرێکی کردووە بە نووسەر، هەموو ناشاعیرێکی کردووە بە شاعیر. دەزگاو چاپەمەنییە رۆشنبیرییەکان بەناوی ئازادییەوە بێ ئەژمار کتێب چاپ ئەکەن بێ ئەوەی بە سانسۆری زمانەوانی و هونەریدا تێپەڕێ. شاعیری لاو ئەبینی هێشتا لە بیستەکانی تەمەنیدایە سێ چوار کۆمەڵە شیعری بە چاپ گەیاندووە. بێگومان ئەم شاعیرە لاوانە، پاش دە ساڵی دی، گەر بەردەوام بن لە شیعر نووسین، لە بەرهەمەکانی ئێستایان پەشیمان ئەبنەوە. بەڵام ئەدیب نادر دانی بەخۆیدا گرت و بەردەوام کاری لەسەر ئەزموونە شیعری یەکەی خۆی کردووە. بە درێژایی ئەم سی ساڵە، ئەدیب، لە پێناو خەمڵاندنی ئەزموونی شیعریی، هەموو جۆرە تەکنیکێکی شیعریی ئەزموون کردووە؛ لە ئەو پەڕی فۆرمالیستی و یاری کردن بە زمان و وشەبازی یەوە، بۆ زمانی ئاسایی و گفتوگۆو ئیدیۆمی رۆژانە. جگە لەمانە، ئەدیب بەردەوام کار لەسەر شیعرە کۆنەکانی خۆی ئەکات و دایانئەڕێژێتەوە، بێ گوێدانە ئەو وتە باوەی نێو شاعیرانی کورد کە ئەڵێ شاعیر وەکو جگەرگۆشەی خۆی ئەڕوانێتە شیعرە کۆنەکانی بۆیە نابێ دەسکارییان بکات چونکە زادەی سەردەمی خۆیەتی، بەڵام ئەدیب ئەزانێ خوێنەر گرنگ نی یە بەلایەوە شاعیر وەکو جگەرگۆشە ئەڕوانیتە بەرهەمەکانی خۆی یان نا، خوێنەر داهێنانی لە شاعیر ئەوێ.\nکۆچی بێ وادە\nرەنگە زۆر کەس بەوە نەزانن کە ئەدیب، ساڵی 1986 لە ئێران، کۆمەڵە شیعرێکی بە شێوازێکی بەرایی و چەند دانەیەکی کەمەوە بەچاپ گەیاند بەناونیشانی “کۆچی بێ وادە”، ئەدیب ئەو کۆمەڵە شیعرەی لەژێر کاریگەریی شیعری ئەدۆنیس دا نووسییەوە، بەتایبەتی قەسیدەی “اسماعیل”. ئەو شێوازە شیعرییەی کۆچی بێ وادە بۆ ئەو سەردەمە شتێکی نوێ بوو، هێشتا چەشەی شاعیری کورد بە شیعری ئەدۆنیسی رانەهاتبوو، هێشتا ئەحمەدی مەلا “زەردك”ی چاپ نەکردبوو. ئەوسا کەمال میراودەلی بڕیاری دا لە هەموو ژمارەیەکی گۆڤارەکەی خۆیدا “پەیڤ” کە لە لەندەن دەری ئەکرد، یەکێك لە شیعرەکانی کۆچی بێ وادە بڵاو بکاتەوە. هەروەها فەهمی کاکەیی بابەتێکی لەسەر ئەو کۆمەڵە شیعرە نووسی. هەر لە ئێران، لەگەڵ هونەرمەندی شێوەکار حوسێن کاکەیی دا گۆڤارێکی ئەدەبی و هونەرییان بەناوی “زەنگ” دەرکرد، بەڵام لەبەر دەستکورتی تەنیا یەك ژمارەیان لێ چاپ کرد.\nلە کامپی پەناهەندەدا\nئاشنا یەتیی ئەدیب لەگەڵ شیعری ئەدۆنیس دا لەڕێی هاوڕێ عەرەبەکانیەوە بوو، کە لە کامپی پەناهەندان لە ئێران پێکەوە ئەژیان. لەوێدا ئەدیب هەندێ نووسەری عێراقیی ناسی، کە دواتر رۆڵێکی گرنگیان لە ئەدەبی عێراقی و عەرەبی دا بینی، وەکو؛ جەمال جومعەو جەمال مستەفاو کەریم عەبدو کەریم ناسڕو حەمید عقابی. بە یارمەتی و هاندانی ئەو کۆمەڵە نووسەرە ئەدیب دەستی بە شیعر نووسین بە عەرەبی کردو لە گۆڤاری ئەليف “أ”و “الثقافة الجديدة” و “الصوت” کە لە دانیمارك دەرئەچوو و، رۆژنامەی “القدس العربي”و “الوفاق”دا بڵاوی ئەکردنەوە. هەروەها شیعرێکی مەوجود سامانی وەرگێڕایە عەرەبی بەناوی “الهجرة الشرقية”.\nپاشان ئەدیب ساڵی 1989 رووی لە بەریتانیا کردو لە هاوڕێ نووسەرەکانی دابڕا. مافی پەنابەریی لەو وڵاتە وەرگرت و لە چێشتخانەیەکی بچووکی ژەمی خێرا “تەیك ئەوەی”دا لە لەندەن سەرقاڵی کارکردن بوو و، بۆ ماوەی پانزدە ساڵ لە نووسین دوور کەوتەوە.\nهاوڕێیانی تەپەو بۆنی ئێم Boney M\nئەدیب نادرمان لە کۆتایی حەفتاکان ناسی. لەڕێی عەلی شێخ عومەر قەرەداغی، کە هاوڕێی هەموو نووسەرانی کەرکوك بوو، هاوڕێیانی تەپەمان ناسی؛ ئەدیب نادر، نەجات حەمید، خالید مەجید فەتحوڵلا کە ئەوسا کۆمەڵە شیعرێکی چاپ کرد بەناوی “خونچەکانی گەرووی تەپە”، محەمەد مەشعەل، فەیسەڵ هەمەوەندی. ئەدیب ئەوسا بەناوە راستەقینەکەی خۆی، فەخرەدین محێدین، بابەتی ئەنووسی، بەڵام، بەپێچەوانەی هەموومانەوە، ئەدیب بە شیعر دەستی پێ نەکرد. یەکەم بەرهەمی بڵاو کراوەی بابەتێك بوو لەسەر ئیزرا پاوند. ئەدیب ئەوسا کەسێکی کەمدوو و هێمن بوو، بەڵام لە وتووێژی ئەددەبی دا دیپلۆماسیەتی نەئەزانی، رەخنەو تێبینی یەکانی لەسەر نووسینی هاوڕێکانی تا رادەیەك توند بوو. بەڵام رەنگە کەس وەکو ئەدیب هاوڕێ نووسەرەکانی خۆی خۆش نەویستبێ، ئەبوو رۆژانە سەری لە کتێبخانەی ئاسۆ – تاقە شوێنی پێکگەیشتنی ئەدیبانی کەرکوك- بدایە بۆ بینینی هاوڕێکانی و کەوتنە گفتوگۆی ئەدەبی و سیاسی لەگەڵیاندا.\nئەوسا گوێمان لە گۆرانییەکانی بۆنی ئێم ئەگرت؛ راسپۆتین، ما بەیکەر، دادی کوول، وامان ئەزانی لەسەر پردی گۆڵدن گەیت بریجی سان فرانسیسکۆ یان شەقامەکانی لەندەن پیاسە ئەکەین. ئێستاش لە بەریتانیا، من و ئەدیب کە گوێمان لە گۆرانییەکانی بۆنی ئێم ئەبێ وا ئەزانین ساڵی 1979یەو لە شەقامی جمهوریی کەرکوك دا پیاسە ئەکەین!\nگەڕانەوە بۆ کەرکوك\nئەدیب ساڵی 2004 بە یەکجاری گەڕایەوە کەرکوك و، لەوساوە هەموو کاتی خۆی بۆ نووسین و وەرگێڕان تەرخان کردووە. تا ئێستا پێنج کتێبی لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوەتە سەر کوردی؛ شیعرەکانی ئۆکتاڤیۆ پاث و کۆمەڵە چیرۆکێکی جەیمز ثێربەرو (مەزرای ئاژەڵان)ی جۆرج ئۆروێڵ و (هێوری)ی میلان کوندێراو (مشك و بنیادەم)ی جۆن ستاینبێك، جگە لە کۆمەڵە شیعرێکی خۆی بەناوی (کتێبی بۆشاییەکان). هەروەها رۆمانێك و کۆمەڵە چیرۆکێکی خۆی لەژێر چاپدایە. جگە لەمانەش، شانۆنامەی (دکتۆر فاوستوس)ی کریستۆفەر ماڵڕۆو کۆمەڵە چیرۆکێکی بیانیی لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوەتە کوردی و ئامادەن بۆ چاپ.\nگرفتی ئەدیب ئەوەیە ئاشنایەتیی لەگەڵ تەکنۆلۆجیای سەردەمدا نییە. پێی وایە ئینتەرنێت، بە هەموو بەشەکانیەوە؛ ئیمەیل و گوگڵ و فەیسبووك، خەیاڵ ئەکوژێ و هۆیەکە بۆ خافڵاندنی ئەدیب لە پرۆسەی داهێنان. تا ئێستاش بەرهەمە ئەدەبییەکانی بە دەست ئەنووسێتەوە. ئێستاش هەرچەند ئەگەرێتەوە بۆ وڵات، ئەڵێ؛ نامەت نییە بۆ نەوزادی (براتی) ببەمەوە؟!\nئازاد ئەحمەد – بەریتانیا\nPrevious توندوتیژی سێکسی؛\nNext وێرانی لە پێشانگای ئارکیۆلۆژیای کات و شوێن دا


كۆچكردن بریتییە لە جێ هێشتنی خاك وخەڵك و نیشتیمان كەتیایدا دەژی، بەرەو خاك وخەڵك ونیشتیمانێكی تر بە ئامانج و مەبەستێكی دیاری كراو و نیەتێكی پێشوەختە لەبەر هۆكار و بەربەستی جۆراو جۆرەوە .\nكۆچی ئەمجارەی هاووڵاتیان بەگشتی و گەنجان بەتایبەتی دیوێكی خۆماڵییەو پەیوەندی بە وڵات ونیشتیمان و هەرێمی ناوەوەوی خۆمان هەیە، دیوەكەی تری نێودەوڵەتییە كە لێشاوێكی بەرفراوانی كۆچكردن لە وڵاتانی پڕ قەیرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بەرەو وڵاتانی ئەوڕوپا بووە.\n1- كۆچی مەعنەوی : كۆچی واتایی و ڕۆحی و دەروونی مرۆڤە لە ماناو زیهن و بیر و پاڵنەرە دەروونییە خراپەكان بەرەو ئیمان و دەروونێكی ئارام عەقڵێكی دروست و لاشەیەكی تەندروست ؛ كۆچكردنە لە تاوان وخراپەكاری بەرەوباشی و لێخۆشبوون و چاكەكاری ، كۆچە لە مرۆڤێكی كردار چراپ بەرەو مرۆڤێكی كردارچاك و باش.\nكۆچكردنە لە ژیانێكی بێبەرنامەو هەرەمەكی وبێ مەبەست و بێ مانا بەرەو ژیانێكی پڕلە پلان و بەرمانەڕێژی ڕێكخستنی كات و كارەكان و بوونی ئامانجی بەرزو هەوڵدان بۆ گەیشتن بە بەها باڵا و لوتكە بەرزەكان .\n2- كۆچی فیزیكی (( لاشەی)) : بریتییە لە كۆچكردن وجێهێشتنی خاك ونیشتیمان بەرەوخاك ونیشتیمانێكی تر، كە باسەكەی ئێمە لەسەر ئەم شێوەی كۆچكردنەیە .\nبەهانەكانی كۆچكردن پێویستە بەهێزبن تاوەكومرۆڤ نیشتیمانی بۆ بەجێ بهێڵێت ، هەروەك پێویستە پەیامێكی گەورەو مانایەكی شكۆدار ومەبەست و ئامانجی بەرز و دیاری كراو لە پشت كۆچكردنەكەوە هەبێت ، هەروەك پێشەوای مرۆڤایەتی پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت كۆچەكەی لە شاری مەدینەوە بۆ شاری مەككە ؛ كۆچ بوو بۆكۆتایی هێنان بە ستەم و زوڵم و بەرپاكردنی ئازادی وسەربەستی و بونیادنانی ژیانێكی شارستانی وپێكەوە ژیان و برایەتی و ئاشتی و ئارامی لە ژێر خیوەتگەی پەیامی میانڕەوی ئیسلامدا .\nهۆكارەكانی كۆچی گەنجان لە هەرێمی كوردستان\n1-قەیرانەكانی هەرێمی كوردستان لەموچەو بودجەو گرفتە سیاسیەكان و ئابووردییەكان.\n2-بێكاری و دەستنەكەوتنی كار.\nئەم پێداویستییە بنەڕەتییەی كە هەموو گەنجێك ئاواتی بۆ دەخوازێت بریتییە لە :\n-پێكهێنانی ژیانی هاوسەری\n-بوونی شوێنی نیشتەجێ بوون\n-بوونی كارێك وەك سەرچاوەی بژێوی ژیان\n3- ناڕۆشنی لە داهاتوویەكی پڕشنگدار ..\n4- نائومێد بوونی گەنجان لە سیستەمی سیاسی و دەسەڵاتی حكومەت و دەزگاكان و حیزبە سیاسییەكان و سەركردەكان و كۆی كایە سیاسی و كارگێڕییەكە ، كە ناتوانێت چاكسازی ڕاستەقینە بكات و گەندەڵی نەهێڵێت و حكومەتێكی دادپەروەرەو چاكسازو خزمەتگوزار بۆ هاووڵاتیان فەراهەم ببێت .\n5-ڕێگادان ودەرگاكردنەوە بۆ وەرگرتنی پەنابەران لەلایەن هەندێك وڵاتی ئەوروپییەوە بە هەر هۆكارو بیانوو ئەجێندای تایبەت بەم وڵاتانەوەبێت ، هاندەری زیاتری كۆچكردن بوون .\n6- چاولێكەری و كاریگەری كۆچی گەنجان لە وڵاتانی تر.\n7- فەرامۆشكردنی گەنجان و گوێ نەگرتن لێیان.\n1- چارەسەرە سیاسی یەكان:\nپارتی سیاسی رۆڵێكی گرنگ دەبینێت لە ئاراستەكردنی كۆمەڵگە، چونكە بەرێوەبردنی وڵات و پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هاونیشتمانیان و بەشداری و پێكهێنانی دەزگا فەرمیەكانی وڵات بەشی زۆری لەڕێگای پارتە سیاسی یەكانەوە دەبێت، بۆیە پێویستە لەسەر پارتە سیاسیەكانی كوردستان گرنگی تایبەت بە گەنج بدەن و وازبێنن لە دروشم وبەكارهێنانی ناوی گەنج و پێهەڵدانی بێ كردار ، لەلایەكی ترەوە هەل و بواریان بۆ برەخسێنن تاوەكو بتوانن لە جومگە سیاسی و هەستیارەكاندا بەشداربن و خۆیان بسەلمێنن، هەروەك پێویستە حكومەت و پەرلەمان و دەزگا شەرعیەكانی كارگێری و سیاسی خواستی گەنجان و بەشدارییان لەم دەزگایانە بە گرنگ بزانن و سوود لە وزەو توانا و بەهرەكانی گەنجان وەرگرن، تاوەكو هیواو ئومێد بۆ گەنجان دروست ببێتەوەو خۆیان لە دەزگاكانی بەرێوەبردنی وڵات و پارتە سیاسیەكاندا بدۆزنەوە.\n2-چارەسەربوونی قەیرانەكانی هەرێم:\nچارەسەر بوونی ئەم قەیرانانەی كە رووی لە هەرێمی كوردستان كردوە لەسەر دوو ئاست:\nئاستی یەكەم: چارەسەر بوونی قەیرانە ناوخۆییەكان وەكو موچە.\nئاستی دووەم: كەمبوونەوە و نەمانی مەترسی یەكجارەكی شەری نەگریسی سەپێندراوی تیرۆریستانی داعش لەسەر خاك و سنور و ناوچەكانی هەرێمی كوردستان.\n3- چالاك بوون و ئەكتیفكردنی حكومەتی هەرێمی كوردستان:\nبەداخەوە ئەم قەیرانە داراییەی كراوەتە بەهانەیەكی گەورەو ئاسان بۆ خۆدەربازكردن لە هەموو بەرپرسیاریەتیەكان و ئەنجامنەدانی كارە پێویستیەكان و كەمتەرخەمی لەراپەراندنی ئەركەكاندا، چونكە ئێمە لە كاتی ئاسایی وبێ كێشییدا ناتوانین بە پلان و دووربینی كار و ئەركەكان بە ئەنجام بگەیەنین، جا لە كاتی قەیران و شەردا دەیبێت چۆن بتوانین؟!\nلە ئەستۆگرتن و وەرگرتنی دەسەڵات و متمانەپێدانی خەڵك بەرپرسیاریەتی یە لەهەر بارودۆخێكدا بێت، بۆیە ئەركی حكومەتە بەدوای چارەسەركردنی كێشەی دارایی و دابین كردنی موچەی فەرمانبەراندا بگەرێت و ڕێگای دروست بدۆزێتەوە بۆ چارەسەركردنی قەیرانەكان و هاوڵاتیان دڵنیا بكاتەوە و ئاراستەیان بكات، كە ئێستاو ئایندەیان پارێزراوە.\nلەگەڵ چارەسەربوونی گرفتە داراییەكان دۆزینەوەی هەلی كار و بۆ گەنجان و پێدانی پێشینەی هاوسەگیری و دابینكردنی شوێنی نیشتەجێ بوون هاندەرو هۆكارێكی باشە بۆ چارەسەربوونی گرفتەكانی گەنجان و كەمكردنەوەی رێژەیی كۆچكردن.\n4- دەزگا پەروەردییەكانی كۆمەڵگە رۆڵی خۆیان ببینین لە پەروەردەكردن و ئاراستەكردنی گەنجان وەكو ماڵ و قۆناغەكانی خوێندن و نەریت و كەلتوری نێو كۆمەڵگە.\n5-دەزگاكانی ڕاگەیاندن رۆڵی ئیجابی و ئاراستەی دروست و بەخشینی ئومێد و هیوا بە داهاتوو لای گەنج دروست بكەن.\n6- رێكخراوەكانی تایبەت بە گەنجان خەمەكانی گەنجان هەڵبگرن و كێشەو گرفتەكانیان بگەیەننە لایەنی پەیوەندیدار و هەوڵی دۆزینەوەی رێگا چارەی گونجاو بدەن بۆ چارەسەركردنی ئاریشەكانی گەنج .\n7- توێژینەوەی زانستی: ئەنجامدانی توێژینەوەی تایبەت بە گرفتەكانی گەنجان و دیاردەی كۆچكردن و كاریگەری و هۆكارو رێگاكانی چارەسەربوون بخرێتە روو لەلایەن دەزگای تایبەت و لایەنی پەیوەندیدار.\n8- بونیاتنانی تواناكانی گەنجان و دۆزینەوەی دەرفەتی كار و بەگەرخستنی توانا و وزەكانی گەنج بەباشترین شێوە.\n9- بەهێزكردنی ئینتمای نیشتمانی و خۆشویستنی وڵات و كۆچ نەكردن لە خاك و نیشتمان.


لە هەر ڕوویەکەوە شکست\nFriday, 11.01.2019, 14:13\nنووسینی Kristin Helberg\nوەرگێڕانی لە ئاڵمانییەوە: ھەڵۆ بەرزنجەیی٢٠١٩/١٠/ ٣٠\nبۆ ئەمەریکا و ئەوروپا ھیچ شتێک نەماوە.....ئێستا ئەسەد، پۆتین و ئەردۆغان دەیکەن – بۆبەداخەوە بوون و نیگەرانی خەڵک، وێڕای ئاکامەکانیش بۆ ئەوروپا.\nلەگەڵ ئەوەشدا کە کەس ئامەدە نییە ددانی پێدا بنێت، لێ ھەندێ سیاسەتمەداری ئەڵمانی ئامادەن بارەکەیان ئاسان بێت،ئێ باشە، کەسانی تر لە خەمی کوردانی رۆژھەڵاتی باکووری سووریادا بن- لەم دۆخەدا واتە ڕژێمەکەی ئەسەد. کەواتە لە کاتێکدا لە برۆکسل سەرقاڵی گفتوگۆکردنن سەبارەت بەسزادانی تورکیا، کە ھیچ کەس بە ڕاستی نایەوێت - سزای ئابووری، ڕاگرتنی ھەناردەکردنی چەک و لەکارخستنی ھەوڵی بوونە ئەندامێتی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا- یەکەکانی ھێزی پاراستنی گەلی کوردەکان YPGدەمێکە لەگەڵ دیمەشق دا ڕێک کەوتوون.\nسەبارەت بە لەشکرکێشی ھێزەکانی سەر بە تورکیا و کشانەوەی ھێزە سەربازییەکانی USA ئەوان نایانەوێ کات لەدەست بدەن... ئەوروپای ڕاڕا و دوو دڵ ھیچ بژاردەیەکی نییە «گەر ئێمە ناچار بکرێین بڕیار بدەین لە نێوان سازان و ژینۆسایدی گەلەکەماندا، وا ئێمە ژیانی گەلەکەمان ھەڵدەبژێرین». مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی ھێزە دیموکراسییەکانی ھەسەدە ئەمەی نووسی لە نامەیەکدا بۆ Foreigen Policy.\nگەورەترین ھەڵەی PYD بڵندکردنەوەی وێنە و ئاڵای دامەزرێنەری PKK عەبدوڵا ئۆجەلان لە ھەر دەر و شوێنێک - چونکە بەھۆی زەقکردنەوەی ئەم تێڕوانینە نزیکییە ئایدۆلۆژییە لە PKK ەوە،وای کرد بۆ ئەوروپا سەخت بێت لێیان نزیک بێتەوە و زۆر لە کوردانی سووریاش خۆیانی تێدا ببیننەوە و دیاری بکەن.\nڕژێم ھەڵوێستێکی گرنگی وەر نەگرتووە - لەخودی قامشیلیدا ، کە گەورەترین شاری تەواو کوردییە لە سووریا ،ھەتا ئیمڕۆ فڕۆکەخانە و بەشێکی شارەکە لەژێر کۆنتڕۆڵی ئەسەددایە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ کەوا ڕژێم لەم ناوچانەدا جارێکی تر بەخێرایی جێ پێی خۆی قایم دەکاتەوە.\nکوردەکان بەھەندێ مافی کوولتوری و داننان بە - خوێندن بە زمانی کوردی و یادی بۆنە و جەژنی نەورۆز لە 21.3 ڕازی دەکات ، دەنا وەکو تر پێویستە لەگەڵ ڕژێمی ناسیۆنالیستی ھاوئاھەنگی بکەن. هەروەھا لەژێر دەسەڵاتی ئەسەددا گۆڕانی دیموگرافی ھەڕەشەیەکە- لە کاتێکدا حیزبی بەعس کە ھەتا ئیمڕۆ حوکم دەکات. لە ساڵانی شەستەکان بە ھەڵمەتی « پشتێنەی عەرەبی» لەسەر سنووری ڕۆژھەڵاتی باکوور دەستی کرد بە ئەنجامدانی سیاسەتی بەعەرەبکردن. ناوی گوندە کوردییەکان گۆڕدرا و خێڵی عەرەب و لایەنگرانی ڕژێمی بە مەبەست تێدا نیشتەجێ کرا، بۆئەوەی پێکھاتە ئێتنییەکان بگۆڕن و جگەرسۆزی و دڵسۆزی ناوچە سنوورییە نزیکەکان، بەرامبەر بە دەسەڵاتی ناوەندی دیمەشق زامن و مسۆگەر بکەن. بەیاسای ستەمکاری و سیاسەتی کەسی گونجاو ڕژێم ھەوڵ دەدات، کورد لەو باوەڕ بەخۆبوونە نوێیەدا جارێکی تر دەرپەڕێنێت و زەمینە ساز بکات زیاتر دەسەڵات بکەوێتە دەست خێڵە عەرەبە وابەستەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی باکوور .\nئەگەر بێت و داعشە ئەوروپاییەکان بکەونە زیندانەکانی بەعسەوە، ڕژێم دەتوانێ گووشار بۆسەر ئەوروپا بھێنێ پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئاسایی بکەنەوە و پێکەوە کار بکەن. پێویستە دەزگاکانی ئاسایشی ئەڵمانی و فەرەنسی لەگەڵ سەرۆکی دەزگای ھەواڵگیری سووری پێکەوە سەودا و مامەڵە بکەن، بەدوای ئەوانەدا بگەڕێن، کە بە فەرمانی نێونەتەوەیی بەھۆی تاوانکارییەوە بەرامبەر بە مرۆڤایەتی کردوویانە. ئەمەش گرێ کوێرەیەکە کە بەزەحمەت دەکرێتەوە. لەمەودایەکی مامناوەندیدا ڕژێمی بەعس دەتوانێ ئامانەتی بدات کەوا ئەوان سەرقاڵی ڕادیکالە ئەوروپاییەکان دەبن. لەژێر دروشی " ئێمە کاروباری جیھادیستەکانتان دەگرینە ئەستۆ و فەرموون ئێوەش دەتوانن ئێستا پشتیوانی دارایی سەرلەنوێ بیناکردنەوە بکەن" . ئەمە لە مامەڵە و ھەژمارەکەدا ھەیە. ئەگەرنا، دەزگای ھەواڵگیری ئەسەد دەتوانێ ھەڕەشە بکات، چەکدارەکانی داعش بە پاسپۆرتی ئەوروپاییەوە بەڕەڵا دەکات.\nگەورەترین زیان بە دڵنیاییەوە بە کۆمەڵگای سووری دەگات، کە تێیدا خانەگومانی و ڕک و کینە بەردەوام پەرەدەسێنێ. ھەر یەکە بەوی تر دەڵێ ناپاک. - کوردەکان ناپاکییان لەشۆڕش کرد. ھێزە سووریە ئۆپۆزیسیۆنەکان وا دەڵێن ئەوان لەگەڵ ئەسەد دا ڕێکەوتن و دوای بەرژەوەندی خۆیان کەوتن، لەبری ئەوەی بەشداری بکەن لە شەڕی دژی بە ئەسەددا . بە پێچەوانەشەوە کوردەکان- ئەندامانی YPDبن یان نا - ئۆپۆزیسیۆنی سووری کتومت بەھەمان شێوەی ناسیۆنالیستی - عەرەبی دادەنێن، ھەروەک ڕژێمی - بەعس و ئەوەی لە ئەنقەرەوە وەگیراوە.\nنەیارەکانی ئەسەد کە لە ئایدۆلۆژیای دەیەی ڕابووردوودا گیریان خواردووە، جگە لە ناسیۆنالیزم و ئیسلامیزم، زۆربەیان بیر لە ھیچی تر ناکەنەوە. لەبەرئەوە جوێن بە کورد دەدەن وەک «جیاخواز »یاخود وەک "کافر".\nسەرچاوە: رۆژنامەی دی تسایتی رۆژی٢٠١٩/١٠/١٦\n(کلیکی وێنەکەی بکە)\nبۆ ھاوڕێم شاعیر ژەنەڕاڵی پایز؛ محمەد عومەر عوسمان


سیامەند موعینی وڵام بداتەوە؛ ئەم منداڵانە بۆ کوژراون و تەرمەکانیان لەکوێیە؟ چاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران لەنێزیکەی ۳۰ رۆژ پێسەوە بڵاوکردنەوە - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nچاودێری مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران لەنێزیکەی ۳۰ رۆژ پێسەوە بڵاوکردنەوەی یەک لەدوای یەکی راپۆرتەکانی لەژێر ناوی ونبووەکان لەنێو پەژاکدا لەبارەی منداڵە کوژراوەکان لەپەژاک دەستی بەهەڵمەتێک کردووە کە ئەم رەوتە درێژە هەیە. ئەم راپۆرتانە، باسی روون و بێ ئەملاو وئەولا لەبارەی منداڵانەوە لەنێو گرووپی تێرۆریستی پەژاک دەکات. لەڕاستیدا یەکێک لەئەندامانی پێشووی پەژاک لەنووسراوە تایبەتەکانی بۆ چاودێر بەدواداچوون بۆ ئەم ون بووە زۆەرملێیانە دەکات کە بەکوشت دەدرێن و زانیاری تایبەت دەداتە چاودێر. شایانی باسە هەموو ئەم زانیاریانە لە ماڵپەڕی فەرمی پەژاک و هەپەگە وەرگیراوە.\nئەم ئەندامە پێشووی پەژاک لەنووسراوێکدا، تاکەکە دەناسێنێت و و پێشینە و شێوەی کوشتنی باس دەکات. هۆکاری گرنگی ئەم زانیاریانە لەوەی کە بۆ یەکمجارە بڵاو دەبنەوە. چوونکە نووسەر بۆ خۆی پێشتر ئەندامی پەژاک بوو و لەنێزیکەوە بابەتی منداڵ سەربازەکان دەناسێت.\nئەمە لەکاتێکدایە کە ماوەیەک پێش ئێستا سیامەند موعینی هاوسەرۆکی پەژاک و دانیشتووی ئەورووپا لەدانیشتنێکدا لەکەشێ ئەنتەرنێت لێدوانی گاڵتەجاری دا و تی” پەژاک منداڵانی خوار تەمەن ۱۸ ساڵ لەچالاکییە سەربازیەکانیدا بەکار ناهێنێت و من ئاگاداری شتی وەها نیم گەر هەبێت.”\nبەڵام زانیاری بڵاو کراوە لە ماڵپەڕی فورات (سەربە پەکەکە) و دەزگاکانی مافی مرۆڤ لەوانە چاودێر پیشان دەدات رەوتی بەکارهێنانی منداڵان لەنێو پەژاک/پەکەکە هێشتاش درێژەی هەیە کە بەڵگەکان بەم زوانە لەلایەن چاودێرەوە بڵاو دەکرێتەوە.\nبە لەبەرچاوگرتنی راپۆرتە یەک لەدوای یەکەکانی چاودێر و راپۆرتەکانی لەبارەی ونبووانەوە، ئێستا دەبێت لەموعینی بپرسدرێت کە منداڵەکانتان رفاند و هەڵتانخەڵەتاندن و بە کوشتان دان؛ لانی کەم تەرمەکانیان بدەنەوە بە ماڵباتەکانیان.ئەم منداڵانە لەکوێ نێژراوەن؟ لەگۆڕستانی بێ ناو و نیشانی تورکیا؟\nموعینی بە جێگای ئەەیکە لەئەورووپا خۆشی رادەبوێرێت و شەپۆلسواری لەسەر خوێنی منداڵانی کوردی ئێرانیدەکات دەبێت وڵامی ئەم پرسیارە بداتەوە کەگەر پەژاک کەڵک لەمنداڵان وەرناگرێت کەوایە ئەم بەڵگانە لەفورات و ماڵپەڕی هەپەگە درۆن؟ موعینی درۆ دەڵێت یا پەکەکە؟\nپەژاک و سەرکردەکانی دەبێت وڵام دەروە بن جا بۆ خۆیان بە پارێزوانی مافی کوردان دانانێن؟ کەوایە بۆ منداڵان و گەنجانی کوردی ئێرانی دەرفێنن و دەیانبەن بۆ شەڕ بۆ تورکیا، ئێراق و سوریا؟ چەند لەو منداڵانە لەو شەڕانەدا کوژراون؟ مەعینی بۆ بێدەنگە لەمەڕ شوێنی شاردنەوەکەیان؟ بۆڕێک ناڵێت هۆکاری مردن و چارەنووسی تەرمەکان و…. ئەم منداڵانە چییە و روونکردنەوە نادات؟ شەڕی پەکەکە چ پەیوەندیەکی لەگەڵ کوردانی ئێران هەیە؟\nچاودێر جارێکی دیکە دووبارە دەکاتەوە:”سیامەند موعینی ئەم منداڵان بۆ کوژروان و تەرمەکانیان لەکوێیە؟”