بارەگای نیۆمارکسیزم – KurdRawm\nوەرگێڕانی لە ئینگلیزیەوە: ئالان عەتوف\nبۆچی مارکسیزم لە ئەڵمانیا لە بەرامبەر نازیزمدا شکستی هێنا؟ بیرمەندانی قوتابخانەی فرانکفۆرت چۆن باس لە سەرمایەداری ئەکەن؟ چۆن قوتابخانەکە لە مارکسیزم دوورکەوتەوە و لەژێر کاریگەریی (یۆرگن هابرماس)دا بەرەوە لیبراڵیزمی دیموکراتی- چەپ رۆیشت.\nخوێندنەوەیەکی (ساموێل فریدمان)ە بۆ سێ کتێب بە ناوونیشانەکانی: (گراند هوتێل ئابیس: ژیاننامەی قوتابخانەی فرانکفۆرت) لە نووسینی ستیوارت جێفریس؛ (هابرماس: ژیاننامەیەک) لە نووسینی ستێفان میولەر-دووم؛ (ئەدرنۆ و بوون) لە نووسینی پیتەر گۆردن.\nماركس ئەیوت سیستمە ئابووریەکان هەمیشە کرێکاران دەچەوسێننەوە لەپێناو بەرژەوەندی چێنێکی خاوەن ئیمتیازدا کە “ئامرازەکانی بەرهەمهێنان”یان لە ژێر رکێفدایە. لە دەرەنجامدا، وەک مارکس ئه‌یوت، کرێکاران لە به‌رامبه‌ر کار و ئەو بەرهەمەی دروستی دەکەن و خەڵکانی تر و لە کۆتاشدا لە به‌رامبه‌ر مرۆڤایەتی خۆشیان “پەراوێز دەخرێن” چونکە ژیان و کاریان لە لایەن خۆیانەوە دیاری ناکرێت بەڵکو لەلایەن خواستی چینێکی خاوەن ئیمتیاز و هێزە بێ رۆحەکانی بازاڕەوە دیاری دەکرێت.\nمارکس ئەڵێت کرێکاران بەرگەی ئەم نادادپەروەریە زەقە دەگرن چونکە ئەم چەوساندنەوەیە لە رێی تۆڕێکی ئاڵۆزی وەهمەکانەوە – کە ئەو پێی دەڵێت “ئایدیۆلۆژیا” – لە هەمووان دەشاردرێتەوە.\n[بەم پێیە] یەکێ لە گەوجاندنە بەرچاوەکانی سەرمایەداری بریتیە لە گرێبەستی پێدانی مووچە کە گوایا ئەمە یەکسانە بە بەهای عادیلانەی ئیشکردنی کرێکاران. هەروەها چەواشەکردنێکی تریش بریتیە لە “بێ ماناییە ئایدیۆلۆژیەکە سەبارەت بە ماف” بۆ نموونە “ئاڵوگۆڕی ئازاد و عادیلانە”، “دابەشکردنی عادیلانە،” و ئەو بانگەشەیەی گوایا بەشداریی سەرمایەدارانیش یەکسانە بە کار. ئەمانە و وەهمەکانی تریش، لەگەڵ ئایین و دەوڵەتدا، هەموویان پێكه‌وه سەرمایەداریان وەک سیستمێکی چەوساندنەوە و پەراوێزخستن راگرتووە.\nباسی مارکس بۆ ئایدیۆلۆژیا یان “هۆشیاری ساختە” بخایەنترین میراتیەتی لە خۆرئاوا. ئەمەش بناغەی رۆشنبیریی بۆ کاری ئەو مارکسیستانە فەراهەم کرد کە لە ١٩٢٠ کاندا قوتابخانەی فرانکفۆرتیان دامەزراند و تاوەکو ١٩٧٠کان بەردەوام پەرەیان پێ دا. ئەمان بناغەکانی (تیۆری رەخنەیی)یان فەراهەم کرد کە، بە سوود وەرگرتن لە ئایدیا مارکسیستی و فرۆیدیەکان، جەخت لەو هێزە ناوەکی و زۆرجار شاراوانە دەکاتەوە کە شكڵی کلتور دیاری دەکەن. ئەو پێداچوونەوەیەی لێرەدا بۆ ئەم سێ کتێبە کراوە گوزەرێك دەکات بە ژیان و ئایدیاکانی بەناوبانگترین ئەندامەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرتدا.\nپەیمانگای لێکۆڵینەوەی کۆمەڵایەتی، کە بە قوتابخانەی فرانکفۆرت ناسراوە، لە ساڵی ١٩٢٤ لە شاری فرانکفۆرتی ئەڵمانیا، وەک پەیمانگایەکی نیۆ-مارکسیستی بۆ لێکۆڵینەوە و رەخنەگرتن لە کۆمەڵگەی سەرمایەداری هاوچەرخ کرایەوە. گەورە بازرگانی دانەوێڵە (هێرمان وەیڵ) پشتگیری دارایی بۆ ده‌سته‌به‌ر دەکرد، کوڕەکەی وه‌یڵ بەناوی (فێلیکس) داوای له باوكی کرد فەندی پەیمانگایەکی ئەکادیمی فرە-پسپۆڕیی بکات تا بتوانێت توێژینەوە لەوە بکات کە بۆچی شۆرشی کۆمۆنیستیی لە ئەڵمانیا شکستی هێنا، و تا چه‌نێك ئه‌گه‌ری هه‌یه لە داهاتوودا سەرکەوتن بە دەست بهێنێت. لە ١٩٣٠ بۆ ١٩٥٨، (ماکس هۆرکهایمەر)ی فەیلەسوف بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بوو. کارکردنی لەو پۆستەدا ئەو ماوەیەشی گرتەوە کە قوتابخانەکە لە تاراوگە لە ئەمریکا کاری دەکرد (واتە لە ١٩٣٤ەوە، پاش ئەوەی نازیەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست، تاوەکو سەرەتای ١٩٥٠کان).\nبیرمەندە پێشەنگەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت بریتی بوون لە هۆرکهایمەر و ئەم فەیلەسوفانەی تر: تیۆدۆر ئەدۆرنۆ، هێربەرت مارکۆزە، و ئەریک فرۆمی دەروونشیکارناس. ڤاڵتە بنیامینی رەخنەگری ئەدەبی و فەیلەسوفیش، هەرچەندە بە فەرمی ئەندامی پەیمانگاکە نەبوو، بەڵام پەیوەندی نزیکی لەگەڵیان هەبوو و کاریگەری بەهێزی لەسەر بیرکردنەوەی پەیمانگاکە جێ هێشتبوو. هەموو ئەم کەسایەتیانە، بێجگە لە فرۆم، منداڵی خاوەنکاری جوولەکەی سەرکەوتوو بوون. هەروەک فێلیکس وەیڵ، سەرکەوتنی مادیی باوکە سەرمایەدارەکانیان رەت دەکردەوە و هاوکات سوودیشیان لێ دەبینی.\nهونەر ئەنتی تیزێکی کۆمەڵایەتیە.\nکتێبی گراند هوتێل ئابیس کە (ستیوارت جێفریس)ی رۆژنامەنووس و رەخنەگری کلتووری خاوەن ئیعتیباری بەریتانی نووسیویەتی، بریتیە لە مێژوویەکی سەرنج راکێشی ژیان و ئایدیا سەرەکیەکانی بیرمەندە پێشەنگەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت لەماوەی ١٩٠٠ەوە بۆ ١٩٦٠ەکان. چاپتەرێکی کۆتایی کتێبەکە وەک دەرەنجامێک باس لە دوورکەوتنەوەی قوتابخانەکە لە مارکسیزم و رۆیشتنی دەکات بەرەوە لیبراڵیزمی دیموکراتی-چەپ لەژێر کاریگەریی (یۆرگن هابرماس)دا.\nلە سەرەتاوە، قوتابخانەی فرانکفۆرت تەرکیزی خستە سەر تەفسیرکردنی ئەوەی بۆچی چینی کارکەر شکستی هێنا لەوەی کۆمۆنیزم لەخۆبگرێت. لە ماوەی ١٩٣٠ەکاندا، تیۆری دەروونشیکاریی فرۆیدیان بەکارهێنا بۆ شەرح کردنی هۆكاره‌كانی پشت سه‌رمه‌ستبوونی چینی کارکەر به مەسرەفگەرایی سەرمایەرداری و گردبوونه‌وه‌یان له‌ده‌وری نازیزم.\nیه‌كه‌مجار ئەندامانی قوتابخانەی فرانکفۆرت (فاشیزم)یان وەک یەکێک لە دوا قۆناغەکانی سەرمایەداری دەبینی. بۆ ئەمەش هاوپەیمانێتی سەرمایەدارەکانی کەرتی پیشەسازیان لەگەڵ هیتلەردا وەک بەڵگە دەهێنایەوە. پاشان بەد گومان بوون لەوەی سەرمایەداری رێگە خۆشكه‌ر بێت بۆ کۆمۆنیزم لە خۆرئاوا، به‌ده‌ر لە مارکۆزە (١٩٦٠).\nناوونیشانی کتێبەکەی جێفریس (گراند هوتێل ئابیس) لە توانجێکی بێ نرخی مارکسیستی هەنگاری گیۆرگی لوکاشەوە داڕێژراوە، کە ئەدۆرنۆ و ئەندامانی تری قوتابخانەی فرانکفۆرت تۆمەتبار دەکات بە مانەوەیان لە “گراند هۆتێل ئابیس” وەک شوێنێکی “ئامادە بۆ حەوانەوە کە لەسەر لێواری خەرەندێکە، لەسەر قەراخێک لە پووچی و بێ مانایی.” لوکاش دەیوت قوتابخانەی فرانکفۆرت وازی هێناوە لە بەستنەوەی تیۆری مارکسی بە چالاکی شۆڕشگێڕیەوە (“واتە بە لایەنە پراکتیکیەکەوە”). مورتاحانە لە کایەی تیۆردا خۆیان حەشار داوە و لە دوورەوە تەماشای دیمەنی قۆرخکاری سەرمایەداری دەکەن و بێ کەڵکانە کۆمێنت لەسەر وێرانکاریەکانی سەر رۆحی مرۆڤ دەدەن. (بێرتۆڵد برێخت)یش رەخنەی هاوشێوەی لێگرتن و دەیوت فەیلەسوفەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت خیانەتیان لەو شۆڕشە کرد کە خۆیان بانگەشەی پشتگیری لێکردنیان بۆ دەکرد. بە ئیدانەکردنی گۆشەگیریی قوتابخانەی فرانکفۆرت و پشتگوێخستنی چینی کارکەر، لوکاش و برێخت سەرزەنشتی نوخبەگەرایی قوتابخانەکەیان دەکرد.\nئەندامانی قوتابخانەی فرانکفۆرت هۆکاری باشیان هەبوو بۆ نائومێدبوون بەرامبەر کاریگەریی تیۆری مارکسیستی لە هەژاندنی مومارەسەی شۆڕشگێڕانەدا. دوای شکستی شۆڕشی مارکسیستی لە ١٩١٩دا لە ئەڵمانیا، زۆرینەی چینی کارکەر پشتگیریان لە جۆرێکی زۆر جیاوازی شۆڕش کرد. لەگەڵ سەرهەڵدانی فاشیزمی تۆتالیتاری لە ١٩٣٠ کاندا، قوتابخانەی فرانکفۆرت متمانەیان بە توانای کارکەران نەما بۆ سەرڕێخستنی شۆڕشێک دژی سەرمایەداریی قۆرخکەر و دژی ئەو دەوڵەتانەی دەیپارێزن (وەک چۆن مارکس [به پێچه‌وانه‌وه] پێشبینی کردبوو کە کارکەران ئه‌و توانایه‌یان هەیە). قوتابخانەی فرانکفۆرت کارکەرانیان بە چینێک لەقەڵەمدا کە ئیفلیجە بەرامبەر مەیلە خۆگونجێنەرەکان و توانای نیە پەی بە سەرچاوەكانی پەژارە بەرێت لە سیستمی سەرمایەداریدا.\nیەکێک لە ئەرکەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت لە ماوە و لە دوای ١٩٣٠ کاندا روونکردنەوەی ئەو (وەهمانە) بوو کە هانی چینی پرۆلیتاریا و بۆرژوازیان دا نەک تەنها بەرەو خۆگونجاندن بڕۆن بەڵکو بەرەو بەربەریەت و لەناوبردنی شارستانیەتی ئەوروپیش بڕۆن. بۆ ماوەی چل ساڵەکەی دواتر، قوتابخانەی فرانکفۆرت سەرقاڵی رەخنەبوو تەقریبەن لە هەموو لایەنێکی کۆمەڵگەی سەرمایەداری.\nبە لای زۆرینە و (جێفریس)یشەوە، ڤاڵتە بنیامین بە ڕەسەنترین بیرمەندی قوتابخانەی فرانکفۆرت دادەنرێت. رەخنە ئەدەبیەکانی لەسەر کافکا و پروست و بۆدلێر و ئەوانی تر کاریگەری گەورەیان بەجێهێشت، هەروەک وتارەکانیشی لەسەر هونەری مۆدێرن و فەلسەفەی مێژوو. سەرەڕای هەوڵەکانی ئەندامانی قوتابخانەی فرانکفۆرت بۆ هاوکاری کردنی، بنیامین نەیتوانی پۆستێکی ئەکادیمی بدۆزێتەوە یان لە کۆتایی ١٩٣٠ کاندا لە ئەوروپا هەڵبێت. جێفریس باسی ژیانی تراژیدی بنیامین و خۆکوشتنەکەشی ئەکات لە بەندەری (بۆو)ی ئیسپانیا کاتێک لە هەوڵدا دەبێت بۆ هەڵهاتن لە دەست گیستاپۆ (پۆلیسی نهێنی نازیەکان) لە پورتوگالەوە بەرەو ئەمریکا.\nلە وتەیەکی بەناوبانگی وتارێکیدا بە ناوی (تێزەکان لەبارەی فەلسەفەی مێژوو)ەوە بنیامین دەڵێت: “هیچ دۆکیومێنتێکی شارستانیەت بوونی نیە کە لەهەمان کاتدا دۆکیومێنتی بەربەریەت نەبێت.” بەقەدەر ئەم وتەیەی بەناوبانگ، خوازەیەک (میتافۆر)ێکیەتی لە هەمان وتاردا کە دەڵێت “فریشتەی مێژوو ئاوڕ دەداتەوە و داروپەردووی بەردەوام کەڵەکەبووی مێژوو وەک تاکە کارەساتێک ئەزموون دەکات”.\n١٨٩٥ – ١٩٧٣\nئەم چەمکەی (لێک جیانەبوونەوەی شارستانیەت و بەربەریەت)، کە بیرۆکەیەکی دووبارەیە لای بنیامین، بەشێوەیەکی قووڵ کاری کردە سەر قوتابخانەی فرانکفۆرت. جێفریس پێی وایە کە وتاری “تێزەکان”ی بنیامین بناغەی کتێبی (دیالەکتیک و رۆشنگەری)ی هۆرکهایمەر و ئەدۆرنۆیە، کە دیارترین ئیشی تاکی قوتابخانەی فرانکفۆرتە. لە پێشەکی ئەم کتێبەدا، هەردوو نووسەر دەڵێن دەستیان کردووە بە گەشتێک بۆ “روونکردنەوەی ئەوەی بۆچی مرۆڤایەتی لەبری ئەوەی داخڵی دۆخی راستەقینەی مرۆڤ بێت، غەرقی جۆرێکی نوێی بەربەریەت بوو.” مشتومڕی ئەوە دەکەن کە تۆتالیتاریەتی نازی لادانێکی مێژوویی نەبوو بەڵکو رەگوڕیشەی لە سەرمایەداری و رۆشنگەری و شارستانیەتی خۆرئاواییدا داکوتا بوو.\nهۆرکهایمەر و ئەدۆرنۆ بانگەشەی ئەوە دەکەن کە عەقڵی رۆشنگەریی بووەتە عەقڵێکی زاتی و (ئەداتی یان وەسیلەیی)، چی دی شوێن دۆزینەوەی حەقیقەتە گەردوونیە بابەتیەکان، و بەها مرۆییە راستەقینەکان، و دادگەری و نادادگەریی کردار و دەزگاکان ناکەوێت. مشتومڕیان لەسەر ئەوە بوو کە جەبرێکی زاڵ هەیە بۆ ئەوەی کۆمپانیا سەرمایەداریەکان قازانجەکانیان بگەیێننە زۆرترین ڕادە بێ گوێدانە ئاکامەکانی ئەمە. لە هەمان کاتدا دەیانووت کاتێ بەشداربووە لۆژیکیەکانی ]لۆژیکی بە مانا بیرکاریەکەی[ کایەی ئابووری تێربوونیان دەگەیەننە زۆرترین ڕادە، ئەوە بە سود وەرگرتن بووه لە بیرکردنەوەی ئەداتی و حساباتە ستراتیژیەکان کە ئەمەش سروشتی نائەخلاقی سەرمایەداری و مەیلەکەیەتی بۆ پەرەپێدانی هەر ئامانجێکی هەڕەمەکی یان تەنانەت بەدخوازیش (وەک فاشیزم) دەرئەخات لەپێناو دەسکەوتی ئابوریدا.\nبە لای ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەرەوە، میتۆدی زانستیی مۆدێرنیش عەقڵی ئەداتی بەرجەستە دەکات چونکە ئامانجەکەی ئیستغلالکردنی سروشت و مرۆڤە. زانستە کۆمەڵایەتی و سروشتییەکان بوونەتە ئەداتێک بەدەست زاڵمە سەرمایەدارەکانەوە. ئەوە بوونیادی ئابوریانەی کۆمەڵگەیە کە شکڵ دەدات بەو گرفتانەی کە زانست چارەسەریان بۆ دەدۆزێتەوە و، هەر ئەو بونیادەشە ئاراستەی کاری زانستی دیاری دەکات.\nهەروەها، ئەو وێنەیەی زانست بۆ جیهان هەیەتی و شاراوەیە لە (پۆزەتیڤیزم)دا واقع دەشێوێنێت بەهۆی پێداگری کردن لەسەر ئەوەی کە گەیشتن بە حەقیقەت تەنها لە رێی تەجروبەکردنی جیهانی دەرەکی و ئەو کردارە ماتماتیکی یان لۆژیکیانەوە دێتە دی کە ئەو تەجروبەکردنەیان لەخۆ گرتووە بە بێ رەچاوکردنی بەها ئەخلاقی و جەمالیەکان. (ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەر باوەڕیان وابوو کە پۆزەتیڤیزم سیستەمێکی زاڵە بەسەر فەلسەفەی خۆرئاواییدا).\nلە ١٩٦٠دا لە بەرامبەر هێرشەکانی ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەردا، کارل پۆپەر لە مونازەرەیەکدا کە بە “کێشمەکێشی پۆزەتیڤیزم” ناسراوە بەرگری لە (میتۆدی زانستیانە) کرد. پۆپەر مشتومڕی ئەوەی کرد کە میتۆدی زانستی لەسەروو بەرژەوەندیەکانی چینەوەیە. بە هەموو کەموکورتیەکانیەوە، کاتێ بەسەر زانستە کۆمەڵایەتیەکاندا تەتبیقی دەکەیت، دەبێتە تاکە رێگا بۆ ئەوەی رەخنەگرانە تێوەگلێیت لە گەڕانێکی بێ لایەنانەدا بۆ حەقیقەت. بەلای پۆپەرەوە “تیۆری رەخنەیی” زۆر لە دواوەیە لەم بارەیەوە بەهۆی رادیکاڵیزمە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکەیەوە.\nلەو چاپتەرەدا کە بەناوی (پیشەسازی کلتور – رۆشنگەری وەک هەڵخەڵەتاندنێکی جەماور)ەوەیە، ئەدۆرنۆ ئاماژە دەدات بە زاڵبوونی ئایدۆلۆژیای سەرمایەداری لە کلتوری جەماوەریی ئەمریکیدا و بە توندی رەخنە دەگرێت لەوەی پێ دەڵێت “پیشەسازی کلتور”. مۆسیقای شەعبی (پۆپ) و رادیۆ و تەلەفزیۆن و فیلمەکانی هۆڵیود و ریکلامکردن بە نەفامانە و داپڵۆسێنەر لەقەڵەم دەدات. (ئەم ئیدانەکردنەی بۆ کلتوری شەعبی و مۆسیقا بوونە هۆی ئەوەی تۆمەتی نوخبەگەرایی و تەنانەت رەگەزپەرستی بخرێنە پاڵ هەڵوێستەکانی ئەدۆرنۆوە، کە بەرامبەر مۆسیقای جاز گوزارشتی لێکردبوون). کلتوری جەماوەری لە ئەنجامی خۆ-گوزارشتکردنی خەڵکی ئاساییەوە دروست نەبووە بەڵکو تەگبیرێکی ساختەیە کە لەسەرەوە سەپێنراوە بۆ غافڵکردن و رێگری کردن لە خەڵکی ئاسایی بۆ تێوەگلان لە چالاکی رەسەن و بەهادار و دڵخۆشکەر. ئەدۆرنۆ دەڵێت لەناو سەرمایەداریدا ئەو بەناو ئازادیەی کە هەیە بۆ ئیختیارکردن، کە پاڵنەری کلتوری جەماوەری و مەسرەفگەرایی سەرمایەدارییە، تەنها وەهمێکە، ئایدیۆلۆژیایەکە کە هەمیشە رەنگدانەوەی زۆرداریی ئابورییە.\nبەشێوەیەکی گشتی ئەدۆرنۆ لە ڕووی فەلسەفییەوە بە ئاڵۆزترین ئەندامی قوتابخانەی فرانکفۆرت دادەنرێت. رەخنەکانی لە کیێرکیگارد و هەسرڵ و هایدگەر بوونەتە خاڵی ناوەندیی کتێبی (ئەدۆرنۆ و بوون) کە بەدواداچوونێکی فەلسەفییە لە نووسینی رۆشنبیر و مێژوونووسی زانکۆی هارڤەرد پیتەر گۆردن. ئەدۆرنۆ ئیدانەی (تەرکیز-لە-زات) و (زاتیبوونی بوونگەرایی) هایدگەر و سارتەر و دیاردەگەرایی هەسرڵ دەکات. وەک گۆردن بۆمان رووندەکاتەوە، بە لای ئەدۆرنۆوە، “چەمکی رەسەنایەتی” لە بوونگەرایی سەدەی بیستدا بریتی بووە لە دوایین مومارەسەی نەرجسیەتی بۆرژوازیەت و خۆپەرستی، رەتکرنەوەیەک بووە بۆ رووبەرووبوونەوەی واقیعە کۆمەڵایەتیەکان. ئەدۆرنۆ “رەسەنایەتی” لای هایدگەر و “فەیلەسوفەکانی تری فاشیزم” بە رووکەشێک بۆ دژایەتیکردنی سامییەت دادەنێت.\nگۆردن بە تێڕامانەوە گفتوگۆ دەکات لەبارەی رەخنەی ئەدۆرنۆ لە هایدگەر و ئۆنتۆلۆژیای بوونگەرایی کە لە کتێبە سەرەکییە فەلسەفییەکەیدا (دیالەکتیکی نەرێنی – ١٩٦٦) دەیخاتە ڕوو. تەوەرێکی سەرەکی ئەم ئیشەی باسی بە هەڵە تەرکیز کردنە سەر (هۆشیاری-زات) دەکات کە ئەمەش لە دیکارتەوە پوختەی فەلسەفەی مۆدیرن بووە [لای ئەو] و بە تایبەتیش لە ئایدیاڵیزمی کانت و هیگڵدا گوزارشتی لێکراوە. هەڵە لۆژیکیەکەی “زاتیبوونی پێکهێنەر” هەڵدەستێت بە پشتگوێخستنی ئەوەی ئەدۆرنۆ پێی دەڵێت “سەروەربوونی بابەت” یان پشتگوێخستنی ئەو بەشە گرنگەی کە واقعی ماددی و کۆمەڵایەتی رۆڵی تیا ئەگێڕێت و ئەو دۆخە مێژووییانەی رۆڵیان هەیە لە دروستکردنی هۆشیاری و هۆشیاری-زاتدا.\nبەلای ئەدۆرنۆوە، ئایدیاڵیزم بە هەڵە تێگەیشتووە لە (زاتێتی زات) و پەیوەندیەکەی لەگەڵ جیهاندا: زات (self) بە دوا واقعی پێکهێنەر دادەنێت و پێی دەڵێت “منی موتڵەق وەک سەرچاوەی جیهان”. “عەقڵی سەروەر” نایەوێت لێبووردە بێت بەرامبەر بە بیرۆکەی بابەتیبوونی سروشت لە پێش و سەربەخۆ لە زاتێتی زات. ئەمەش “رقی ئایدیاڵیزمە لە سروشت،” کە مەبەستیەتی هەموو ئەوە غەزو و سەرکوت بکات کە “من-نیە” یان جیاوازە لە خودی خۆی، و بە کەم یان نزمی دادەنێت.\nلەلایەکی ترەوە ئەدۆرنۆ بوونگەرایی وەک هەوڵێکی شکستخواردوو دەبینێت بۆ ئازادبوون لە (زاتێتی) ئایدیاڵیزم. بەڵام لای وایە کە هەوڵە فەلسەفییەکانی خۆی سەرکەوتوون لە بەدیهێنانی ئەو ئازادبوونەدا.\nئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەر تەواو رەشبین بوون. ئەریک فرۆم گەشبین تر بوو، هەر وەک هێربەرت مارکۆزە بەڵام بە راددەیەکی کەمتر. ئەم دووانە لە ئەمریکا مانەوە پاش ئەوەی ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەر لە ١٩٤٩ دا دەگەڕێنەوە بۆ فرانکفۆرت. لە ١٩٣٠ کاندا، فرۆم پێشەنگی لادانی قوتابخانەی فرانکفۆرت بوو بەرەو فرۆید، بەڵام لە ١٩٣٩ دا لە پەیمانگاکە دەرکرا لەسەر بنەمای ئەوەی تەفسیرەکانی بۆ فرۆید ناتەقلیدی و ناباو بوون. لە رێی وەستانەوە دژی مارکس و فرۆید، “مرۆڤگەرایی سۆشیالیستی”ی فرۆم بەرگری لەوە دەکات کە تاکە خۆبەڕێوەبەرەکان (ئۆتۆنۆمەکان) دەتوانن خۆیان لە حەتمیەتی غەریزە و کۆمەڵگە ئازاد بکەن لەپێناو بەدیهێنانی (وەرچەرخانی-زاتیی سنووردار) و ئازادی و خۆشەویستی رەسەندا تەنانەت لە سایەی بارودۆخۆی سەرمایەداریشدا.\nمارکۆزە لە ١٩٦٠ و ١٩٧٠ کاندا تیرۆناسێكی پێشەنگی (چەپگەرایی نوێ) بوو. لە کتێبەکەیدا بە ناوی (مرۆڤی تاک رەهەند – ١٩٦٤)، بانگەشەی ئەوە دەکات کە باشبوونی پێوەرەکانی ژیان چینی کارکەری یەکجار مورتاح کرد بەشێوەیەک کە چی دی نەیدەویست دژی سەرمایەداری راپەڕێت، لە کاتێکدا مەسرەفگەرایی و کلتوری پۆپ چوونەتە ریزی ئایینەوە و وەک ئەفیونی جەماوەریان لێ هاتووە. مارکۆزە دەڵێت چینی کارکەر دەبێت هەست بەوە بکات کە پێویستی بە رابوونە بەهۆی دۆخی زاڵی خود-نامۆبوون و نائازادیەوە. بەلای مارکۆزەوە، ئەندامانی کۆمەڵگەیەکی سەرمایەداری نامۆن بە خۆیان، بە ئیشەکەیان و بە یەکدی. مشتومڕی ئەوە دەکات کە ئێمە کەلەپچەی بەکاربردنی کاڵا ماددیەکان و بۆشیی کلتووری جەماوەریین. داخوازییە هەڵەکانی مەسرەفگەرایی زۆر زیاتر لە پێویست رێی دوورمان پێ ئەبڕن لەپێناو ئیشدا. چێژەکانمان گەمەی پێوە دەکرێت و ئازادی جیاکردنەوەی “پێویستیە راستەقینەکانمان” نەماوە.\nئارگیومێنتی مارکۆزە لە کتێبی (ئیرۆس و شارستانێتی)دا گەشبین ترە. لەوێدا، دژی فرۆید، داکۆکی لە بەردانی جڵەوی پرەنسیپی چێژ و سێکس دەکات بۆ دژایەتیکردنی ئەخلاقی بۆرژوازی و دروستکردنی هۆشیاریەکی شۆڕشگێڕی لەڕێی تواندنەوەی عەقڵ و ئیرۆس پێکەوە: “خەباتکردن بۆ تێربوونی هەمیشەیی رەغبەت نەک هەر رێگەخۆشکەرە بۆ نەزمێکی گەورەکراوی پەیوەندیە سێکسیەکان (‘جڤات’) … بەڵکو ئیرۆس بە مەرجەکانی خۆی دووبارە پێناسەی عەقڵ دەکاتەوە. کردەی “عاقڵانە” یەکسان دەبێت بە راگرتنی تێربوونی رەغبەت.” ئاشکرایە ئەم ئارگیومێنتەی مارکۆزە بە پێی تەرحەکەی خۆشی بێت نیمچە راست دەرچوو: چونکە “پەیوەندیە سێکسیەکان گەورەتربوون” و بەڵام هۆشیاری شۆڕشگێڕی گەورەتر نەبوو؛ سەرمایەداری و ئایدیۆلۆژیاکەی زیاد لەهەرکاتێکی تر لە پەرەسەندندان.\nقوتابخانەی فرانکفۆرت بیرۆکەی (ئازادی لە کۆمەڵگەی سەرمایەداری)دا وەک ئەوە پۆلێن دەکات کە لە “ئازادی نەرێنی” یان “ئازادبوون لە” تەداخولی ئەوانی تر زیاتر نیە. ئەمەش دەبێتە مایەی لێک هەڵوەشان یان (ئەتۆماندن)ی کۆمەڵگە. بە پێچەوانەی “ئازادی ئەرێنی”یەوە کە رێگە بە خەڵک دەدات بەشێوەیەک کردار بنوێنن کە بەها مرۆییە راستەقینەکان بەدی بهێنن. ئەم فۆرمە لە ئازادی تەنها بەهۆی گۆڕانی کۆمەڵایەتی-ئابورییەوە مومکین ئەبێت کە کۆتایی بە نامۆبوونی تاکەکان بەیەکدی و بەوانی دی دەهێنێت. (تێبینی: ئازادی نەرێنی ئاماژەیە بەو چەمکەی کە ئازایا بەرلین بەکاری دەهێنێت).\nلیبراڵیزم دووپاتی دەکاتەوە کە دەبێت تاکەکان ئازاد بن لەوەی بۆ خۆیان بڕیار بدەن چی باشە و ئازاد بن کردار بنوێنن بەرامبەر بژاردەکانیان و بەوەی پەسەندە لایان. لە ڕووی پرەنسیپەوە، سەرمایەداری تەواوکەری بۆچوونی لیبراڵە سەبارەت بە بەهای مرۆڤ، چونکە خستنەڕوو (عر‌ض( وەڵامدەرەوەیە بۆ خواست (طلب) و سیستەمەکش گوایا مەیلی ئەوەی هەیە تێربوونی پەسەندیە زاتیەکان بگەیەنێتە زۆرترین ڕادە (مەبەست لەو خەڵکانەیە کە پارە سەرف ئەکەن). لەژێرەوەی رەخنەی بێ بەزەییانەی قوتابخانەی فرانکفۆرتەوە دژی سەرمایەداری و کلتورەکەی رەتکردنەوەیەکی لیبراڵیزم و بەها زاتیەکەشی خۆی مەڵاس داوە کە جۆش دراوە بە جۆرێک لە چەمکی کامڵێتی ئەخلاقی.\nئەم بیرمەندانە گوێ نادەن بە تێربوونی ئارەزوو یان پەسەندیەکانی بەکاربەر لەبەر خودی خۆی. نووسینەکانیان ئەو بۆچوونە هەمیشە-ئامادە بەڵام هەرگیز-بە-روونی-گوازارشت-لێنەکراوە بەرجەستە دەکات کە دەڵێت: “رزگاریی” لە بەدیهێنانی-زاتیانەی “پێویستی و بەها مرۆییە راستەقینەکان”دا دروست دەبێت. ئەمەش لەرێی پەیڕەوکردن و گەشەپێدانی توانا ناوازە مرۆییەکانەوە بەدی دێت چونکە هەموو ئەندامانی کۆمەڵگە لەم جۆرە چالاکیە پاداشتدەرەوانەی وەکو بەشداریی دیموکراتیی لە بەرهەمهێنان و سیاسەت و کلتوردا تێوە دەگلێن. بەلای قوتابخانەی فرانکفۆرتەوە، کلتوری مەسرەفگەرایی سەرمایەداری “رزگاریی” مەحاڵ دەکات چونکە دەبێتە هۆی دروستکردنی داواکارییە هەڵەکان کە دواتر دەبنە ئارەزووی بەهێز. ئەمانەش داواکاری سروشت نین یان داواکراو نین لەلایەن گەشەپێدانی-زاتی توانا مرۆییەکان و سەرچاوەکانی تری بەرهەمهێنانەوە؛ و هەروەها پێویستی نین وەک پێشمەرج بۆ بەدیهێنانی بەها مرۆییە راستەقینەکان.\nهەرچەندە ئەندامانی قوتابخانەی فرانکفۆرت لایان وابوو مارکس لە رەخنەکانیدا بەرامبەر سەرمایەداری موبالەغەی بە گرنگیی (کار)ەوە کردووە، خۆشیان دانیان بەوەدا نا کە هاندانی سەرمایەداری بۆ ئارەزوو و مەبەستە هەڵەکان، کە رێگری کەرن لە بەدیهێنانی سەربەخۆیی بەها مرۆییە راستەقیەنەکاندا، كێشەیەکی بنەڕەتیە. ئیدانەی پێداگریە قازانج پەرستانەکانی سیستەمی سەرمایەداریان کرد بۆ گەیاندنی سەروەت و سامان و تێربوونی ئابوریانەی ئارەزووەکان بە زۆرترین ڕادە و هەروەها کورتبوونەوەی عەقڵ تەنها بۆ بیرکردنەوەیەکی ئەداتیانە بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی سروشت و مرۆڤایەتی. هەروەها ئیدانەی ئەو حاڵەتەشیان کردن کە سەرمایەداری یاری ئەکات بە پەسەندیەکانی خەڵک بۆ کاڵا ئیستیهلاکیەکان کە لە رێی ریکلام و ئامرازەکانی ترەوە ئەنجامدەدرێت، و ئیدانەی سەرکوتکردنی داهێنانی مرۆڤ و عەفەویەت و ئازادی زاتیان کرد.\nتیۆرناسە پێشەنگەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت نە گومانگەرا بوون سەبارەت حەقیقەت و نە رێژەگەراش بەرامبەر بە بەها. دەستەواژەی “هۆشیاری هەڵە” پێشنیازی ئەوە ئەکات کە خەڵک بەهەڵە لە واقع تێگەیشتوون و بیروباوەڕ و بەهای هەڵەیان هەڵگرتووە. بەڵام قوتابخانەی فرانکفۆرت هەرگیز ئەوەیان روون نەکردەوە کە (بەها مرۆییە راستەقینەکان) چین یان تیۆریەکی کۆمەڵگە کامەیە کە بکرێت ئەم جۆرە بەهایانەیان تێدا بەدی بێت. ئەمە لەبەر ئەوە نەبوو کە رێژەگەرا بن بەڵکو لەبەرئەوەبوو کە رەشبین بوون بەرامبەر شەرعیەتی مەعریفەی فەلسەفی و ئەخلاقی لە سایەی سەرمایەداریدا.\nئەرکی سەرەکی مرۆڤ لەدایکوبونەوەی خۆیەتی. – ئیریك فرۆم\nیورگن هابرماس نوێنەرایەتی سەرەکی نەوەی دووەمی قوتابخانەی فرانکفۆرت دەکات. لە ئەمریکا بە فەیلەسوف و تیۆرناسی کۆمەڵایەتی سەرەکی ئەڵمانی چلوپێنج ساڵی پێشوو دادەنرێت. ژیاننامەکەی ستێفان میولەر-دووم سەرتاپاییە و مێژووی پیشەی رۆشنبیریی هابرماس دەخاتەڕوو.\nهابرماس لە ١٩٥٦ دا دێتە فرانکفۆرت بۆ ئەوەی ببێتە توێژەری یاریدەدەری ئەدۆرنۆ. بۆ ماوەی پێنج ساڵ دەمێنێتەوە و دواتر چەند پۆستێکی ئەکادیمی لە پەیمانگا ئەڵمانیە جیاجیاکاندا قبوڵدەکات. پاشان لە ١٩٨٣ دا دەگەڕێتەوە زانکۆی فرانکفۆرت و لە ١٩٩٣ دا خانەنشین دەبێت. لەماوەی پیشەکەیدا، چەندین بەشداری گەورەی لە فەلسەفە و کۆمەڵناسی و تیۆری سیاسی و رەخنەی کلتوریدا کردووە. هەروەها لە سەرەتای ١٩٥٠کانەوە رۆشنبیرێکی پابەندی بواری گشتی بووە لە ئەڵمانیا کە کاتێک بەرەنگاری هایدگەر دەبێتەوە تاکو روونی بکاتەوە مەبەستی چی بووە لە “حەقیقەت و مەزنیی ناوەکیی”ی سۆشیالیزمی نەتەوەیی (ئەمە بانگەشەیەک بوو کە هایدگەر لە ١٩٣٥ دا لە کتێبی “پێشەکیەک بۆ میتافیزیک”دا رایگەیاندبوو و بە بێ دەستکاری و روونکردنەوە لە چاپی دووەمی کتێبەکەیدا لە١٩٥٣ دا داینایەوە).\nهابرماس خۆی بە نزیک لە ئایدیاکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت ناناسێنێت هەرچەندە دانی پێدا دەنێت کە سەرەتای کاری لە ١٩٥٠ کاندا لەژێر کاریگەریاندا بووە: “لە کارلێکردن لەگەڵ تێۆری رەخنەیی کۆنەوە دەستم پێکرد کە لەناو ئەزموونەکانی فاشیزم و ستالینیزمدا کاری کردبوو …. [بەڵام] بارودۆخمان لە دوای ١٩٤٥ەوە جیاواز بوو.” هه‌روەک ئەندامانی قوتابخانەی فرانکفۆرت، هابرماس سەرەتا وەهمەکانی ئەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و ئابوریانەی کە لە کلتوری ئەم دواییانەی سەرمایەدارییەوە سەرچاوەیان گرتووە بە لەمپەر دادەنا لەبەردەم خۆبەڕێوەبەری تاک و سیاسەتدا. بەڵام ئارگیومێنتی ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەری سەبارەت بە عەقڵی رۆشنگەری رەتکردەوە:\n“لەگەڵ ئەو پێشەکییە لۆژیکییە بنەڕەتییەی تیۆری رخنەییدا نیم کە دەڵێت عەقڵی ئەداتی بە شێوەیەک هەژموونی بەدەست هێناوە کە بە راستی هیچ رێگەیەک نەماوە بۆ دەرباز بوون لە سیستمێکی سەراپاگیری وەهم کە تێیدا دانایی تەنها بە کەمی لەلایەن تاکە پەراوێز کەوتووەکانەوە بەدەست دێت.”\nلەجیاتی “دیالەکتیکی نەرێنی” رەشبینانەی قوتابخانەی فرانکفۆرت و بەرواردکرنی سەرمایەداری بە فاشیزم، هابرماس هۆکارەکانی ئۆمێدمان پێشکەش دەکات. پێشبینی ئەگەری وەرچەرخانێکی ئەرێنی کۆمەڵگەی سەرمایەداری دەکات بەرەو کۆمەڵگەیەکی دیموکراتی (پەیوەندیکردنی ئازاد-لە-هەژموون) کە ئەندامەکانی ئاگادارن و ئەتوانن بە عەلەنی دان بە بناغەکانی پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانیان بنێن و قبوڵیان بکەن و دیموکراتیانە بڕیار لە چارەنووسی خۆیان بدەن. هابرماس پێی وایە ئەم بارودۆخانە بنەڕەتین بۆ زاڵبوون بەسەر ئەو وەهمانەدا کە ئایدیۆلۆژیا دروستیان دەکات.\nبەلای هابرماسەوە، ناوازەترین سیفەتی چەشنمان (واتە ئێمەی مرۆڤ) بریتی نیە لە کارلێکردنی کۆمەڵایەتی لەرێی (کار)ەوە، وەک مارکس لای وابوو، بەڵکو بریتیە لە کارلێکردنی کۆمەڵایەتی لەرێی (ووتووێژ – دیسکۆرس) و (پەیوندیکردن – کۆمیونیکەشن)ەوە. بانگەشەی ئەوە دەکات کە تێگەیشتنی هاوبەش غایەی راستەقینەی (وتووێژکردنی) مرۆڤە و سەرچاوەی (هاوپشتی – سۆڵیدارێتی)یە لە کۆمەڵگەدا. ئەرکی تیۆری رەخنەیی جیاکردنەوەی باردۆخە فەرمیەکانی وتووێژکردنی ئایدیاڵە کە (پەیوەندیکردنی ئازاد-لە-هەژموون) مومکین دەکات لەلای هەر بەشداربوویەک یان هەر کەسێکی ترەوە، کە توانا دەبەخشێت بە تاکەکان بۆ گەیشتن بە تێگەیشتن لە خۆیان و لە یەکتریش. تەنها ئەو کات رزگاریی و خۆبەڕێوەبەری (ئۆتۆنۆمی) بە دەست دێت.\nتیۆری (عەقڵانیەتی پەیوەندیکردن) و (وتووێژکردنی ئایدیاڵ)ی هابرماس، وەک جێفریس ئاماژەی پێ دەدات، زیاتر لیبراڵە تا سۆشیالیستی. هابرماس هەر بە رەخنەگری سەرمایەداری مایەوە، نەک لەبەر هەبوونی بازاڕەکان کە ئەو دانیان پیا دەنێت، بەڵکو لەبەر چڕبوونەوەی موڵکایەتی سەرمایە و ئاکامە شێوێنەرەکانی سەروەت و سامان لەسەر دیموکراسییەتی سیاسی. بەپێچەوانەی ئەندامە نیۆمارکسیستەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرتەوە، هابرماس کۆمۆنیزم رەت دەکاتەوە و داکۆکیی لە (دەستوورێکی لیبراڵی دیموکرات) و (ئابووری بازاڕ) و (دەوڵەتی رەفاهی دیموکراتیی کۆمەڵایەتی) دەکات کە مافی نوێنەرایەتیکردن (کۆدیتێرمینەیشن)ی کرێکاران لە ناوەندی بڕیاردانی کۆمپانیاکاندا دەپارێزێت. [کۆدیتێرمینەیشن: واتە هاوکاری نێوان بەڕێوەبەرانی کۆمپانیا و کرێکاران لە دەرکردنی بڕیاردا بە تایبەتی لە رێی نوێنەرایەتیی کرێکارانەوە لە دەستەی بەڕێوەبردن (بۆرد)ی کۆمپانیادا. – و-].\nهەروەها نەزمێکی دەستووریی لیبراڵ لە پشت وەسفی هابرماسەوەیە بۆ مەرجەکانی وتووێژی ئایدیاڵ. ئەمە مەرجێکی زەروری پەیوەندیکردنی عەقڵانی و تێگەیشتنی هاوبەشە. لەپێناو ئەوەی سودێکی کاریگەر لە ئازادیەکانیان ببینن و تێوەگلێن لەوتووێژی دیموکراتی بە راوێژ، پێویستە ماف و ئازادیە بنەڕەتیە یەکسانەکان بۆ هاووڵاتیە دیموکراتیەکان مسۆگەر بکرێت و سەرچاوەی کیفایەتیشیان بۆ دەستەبەر بکرێت.\nوەک جێفریس تێبینی دەکات، لە دوای کانت و هیگڵەوە هابرماس بە دیقەتترین و سیستەمی ترین تیۆری فەلسەفی و کۆمەڵایەتی گەشەپێداوە. وەک جۆن رۆڵز پێی ووتم، هابرماس یەکەم فەیلەسوفی سەرەکی ئەڵمانیە لە کانتەوە کە دان بە لیبراڵیزم و دیموکراسی دەستووریدا دەنێت و بە هۆشیاریەوە بەرگریان لێدەکات. لێرەدایە گرنگی مێژوویی هابرماس، بە تایبەتی لەو دیدەوەیە کە هیگڵ و شۆپنهاوەر و مارکس و نیتچە و هایدگەر و زۆرینەی قوتابخانەی فرانکفۆرت (لیبراڵیزمی دیموکراتی) رەت دەکەنەوە.\nپێش ئەوەی لە ١٩٤٩ دا لە کالیفۆرنیاوە بگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانیا، ئەدۆرنۆ و ئەوانی تر لێکۆڵینەوەیەکیان ئەنجامدا بەناوی (کەسایەتی ستەمکار) و لە ١٩٥٠ دا بڵاوکرایەوە. مەبەست لێی ناساندنی “چەشنێکی نوێی [مرۆڤ]ی ئەنسرۆپۆلۆژی” بوو کە مەیلی هەیە بۆ نزیکبوونەوە لە سەرکردە ستەمکارەکان. راپرسیەکیان پەرەپێدا بۆ پێوان و ریزبەندکردنی خەڵک بەپێی توانستی فاشیستانەیان. پێوەری-ئێف “F-scale”یان پەرە پێدا [پیتی ئێف نیشانەیە بۆ ووشەی فاشیست – و-] و ٢،٠٩٩ کەس بەشداری تێدا کرد. هەموو بەشداربووان خەڵکی ئەمریکی سپی پێستی غەیرە جولەکەی چینی ناوەڕاست بوون. ئەدۆرنۆ وەسفی کەسایەتی ستەمکار دەکات بە ئاماژە دان بەم نۆ خاسیەتەی کەسایەتی لای خوارەوە:\nملکەچیی سەخت بۆ بەها تەقلیدی و بەهاکانی چینی ناوەڕاست.\nهەڵوێستی ملکەچانە و نارەخنەگرانە بەرامبەر دەسەڵاتە ئەخلاقییە ئایدیەڵایزکراوەکانی گروپی داخراو.\nدژایەتیکردنی عەقڵی زاتی و داهێنەرانە و ئایدیالیستی و گەشبین.\nمەیلی ئیدانەکردن و رەتکردنەوە و سزادانی ئەوانەی کە بەها تەقلیدیەکان پێشێل ئەکەن.\nباوەڕهەبوون بە بڕیادەرە پڕ لە لوغزەکانی قەدەری تاک.\nسەرقاڵبوون بە رەهەندەکانی (هەژموون- ملکەچی)، (بەهێز-لاواز)، (سەرکردە-شوێنکەوتوو)، و خۆهاوشێوەکردن لەگەڵ کەسایەتیەکانی ناو دەسەڵات.\nبەشێوەیەکی گشتی رقاوی و خراپ گۆ بەرامبەر مرۆڤ.\nهەبوونی مەزاجی باوەڕهەبوون بەوەی کە شتی دڕندانە و مەترسیدار لە جیهانا ئەگوزەرێت؛ و دەرهاویشتنی پاڵنەرە عاتیفیەکانی ناخودئاگا بەرەو دەرەوە.\nنیگەرانیەکی موبالەغەپێوەکراو بەرامبەر بەوەی لە رووی سێکسییەوە ئەگوزەرێت.\nپێوەری-ئێف رووبەرووی رەخنەیەکی زۆر بوەوە چونکە نوقسانی زۆر بوو لەوانەش گریمانکردنی ئەوەی کە کۆنسێرڤاتیزم و ستەمکاری زۆر نزیکن لە یەکەوە.\nرەخنەگران سەریان لەوە سوڕما کە بۆچی ستەمکاریان نەبەستەوە بە کۆمۆنیزمیشەوە؛ هەر بۆیە پێشنیاری ئەوەیان کرد کە جیاوازیەکی روونتر لە نێوان دیموکراسی لیبراڵ و تۆتالیتاریەتدا لە هەردوو بەرەی چەپ و راستدا بوونی هەیە. سەرەڕای ئەوەی قوتابخانەی فرانکفۆرت زۆر بەتوندی ئیدانەی تۆتالیتیاریەتی یەکێتی سۆڤیەتیان کرد، بەڵام بەهەمان ڕادەی سەرکۆنەکردنی نازییەت نەبوو. ئەمەش بەشێکی لەبەر ئەزموونی شەخسی ئەندامەکانی بوو وەک جولەکەی ئەڵمانیا کە فاشیزم دونیای ئەوانی لەناوبرد.\nجێفریس دەڵێت قوتابخانەی فرانکفۆرت رەتیان کردەوە تۆتالیتاریەتی سۆڤیەت و فاشیزم لە یەک خانەدا دانێن و پێکەوە ئیدانەیان بکەن چونکە (هەژموون)یان لە فۆرمێکدا لە هەموو کۆمەڵگەکاندا دەبینییەوە لەوانەش لە کۆمەڵگە سەرمایەدارییە لیبراڵەکانیشدا. ئەم دیدەی کاری ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەر و مارکۆزە کە بە فاشیست دانانی ئەوەی ئێستە ئێمە بە ئاسایی دای دەنێنین – وەکو بازاڕکردن و کۆمەڵگەی مەسرەفگەرا و، مۆسیقا و کلتوری پۆپ و رادیۆ و تەلەفزیۆن ریکلام – وای لە قوتابخانەی فرانکفۆرت کردووە وەک دوورترین دەرکەوێت لە کەڵکەڵەکانی دونیای لیبراڵی مۆدێرن.\nلەوانەیە هەندێک جار بێتاقەت بین بە زیادەرۆییە سەرمایەداریەکان و ناڕەحەت بین بە پووچیی مەسرەفگەرایی، بەڵام کەمێک لە ئێمە هەن کە سەرکۆنەی سەرمایەداری ئەکەن وەک گەندەڵبوونی ئەخلاقی زات کە رێگریمان لێ ئەکات لە ناسینی بەها مرۆییە راستەقینەکان یان لە زانینی حەقیقەت سەبارەت بەخۆمان و پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانمان.\nپەرەسەندنەکانی ئەم دواییە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پرۆژەی رەخنەیی قوتابخانەی فرانکفۆرت پێدەچێت دیسان وەختی بێت. هەڵبژاردنی ئەم دواییەی سەرۆکایەتی ئەمریکا تاکتیکی تۆتالیتاریانەی شێواندن و گەمەپێکردنی بیروباوەری تێدا بەکارهێنرا کە ئاراستەی خەڵکانێک کرا کە ئەم جۆرە میتۆدانە زوو کاری لێدەکردن؛ و ئەمەش بووە مایەی بردنەوەی نزیکە-تەواوەتی پارتێکی سیاسی کە ئێستا بەرنامەیەکی (لیبریتاریەن١)ی هەیە بۆ گرێدانەوەی (بە تایبەتی کردن)ی زۆر لە دامودەزگا گشتیەکان (گەر لەناوبردنیان نەبێت) بە هەژموونەوە لەرێی چڕکردنەوەی سەروەت و سامانی سەرمایەدارانەوە؛ و ئەمەش سەرۆکێکی خستوەتە سەر دەسەڵات کە بەمەبەست دووبەرەکی دەنێتەوە و مەیلی ستەمکارانەی هەیە، بێ دانانی هیچ رێزێک بۆ حەقیقەت یان بۆ دامودەزگا دیموکراتیەکان، و هەبوونی تێگەیشتنێکی یان خەمێکی کەم بۆ چاکەی گشتی.\nهەرچەنێک تۆمەتەکانی قوتابخانەی فرانکفۆرت دژ بە هاوپەیمانی نێوان سەرمایەداری و ستەمکاری رۆژێک دوور نواندبێتی، رەخنەکانیان لە ئێستادا پەیوەندیدارن لە کاتێکا ئێمە رووبەرووی رەسەنگەرایی (نەیتڤیزم)ی زیاتر و متمانەپێکردنی بیرلێنەکراوە بە دەسەڵاتێکی دێماگۆگ و بە ئابووری، و بە نکوڵیکردن لە زانست و ئارگیومێنتی عەقڵانی، و بە پەرۆشیەک دەبینەوە بۆ لە ئامێزگرتنی رژێمێک لە نا-زانیاری و گەمەپێکردن.\n١- لیبریتاریەن: واتە سەر بە لیبریتاریەنیزم (libertarianism) کە فەلسەفەیەکی سیاسی پەڕگیرانەیە، داکۆکی لە بچووکردنەوەی رۆڵی حکومەت دەکات لە ژیان و کاروباری هاوڵاتیاندا و دەیەوێت کەرتی تایبەت رۆڵیکی زۆر ببینێت لە بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا.\nبیرمەندانی قوتابخانەی فرانکفۆرت.\nسەرچاوە: The New York Review of Books


دوای دابەزینی بەهای لیرە، ئابوری تورکیا چی بەسەردێت؟\n- 8/10/2018 1:06:00 PM 46974 جار خوێندراوەتەوە\nبەهۆی قوڵبونەوەی کێشە سیاسی و ئابوریەکانی نێوان تورکیا و ئەمریکا و چەند وڵاتێکی ئەوروپی، ڕۆژانە لیرەی تورکی بەهای خۆی لەدەستدەدات و ئابوری تورکیا بەرەو قەیرانێکی قوڵ دەچێت.\nلە سەرەتای ئەمساڵەوە لیرەی تورکیا ١/٤ی بەهای پێشووی خۆی لەدەستداوە و لەدوای هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی ئەو وڵاتە دابەزینەکە ڕووی لەزیادبوون کرد. لە ماوەی دوو هەفتەی ڕابردووشدا بەهای لیرەی تورکی لەبەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بۆ هەر ڕۆژێک بە تێکڕا سێ لیرە دابەزیوە و ١٠٠دۆلاری ئەمریکی لە ٤٢٠ لیرەوە بۆ ٥٢٧ لیرە دابەزی.\nدوای ئەو دابەزینە مێژوییەی بەهای لیرە، ڕەجەب تەیب ئەردۆغانی، سەرۆک کۆماری تورکیا ڕایگەیاند، جەنگێکی ئابوری دژی تورکیا بەرپاکراوە و داوای لە هاوڵاتیان و بەرپرسانی وڵاتەکەی کرد لەبەرامبەر ئەو جەنگەدا زێڕ و زیو و پارە بیانیەکانیان بگۆڕنەوە بە لیرە.\nبۆچی بەهای لیرە بەردەوامە لە دابەزین؟\nبەهای لیرەی تورکی ماوەی چەند ساڵێکە لە هەڵبەزین و دابەزینێکی بەردەوامدایە و لە ساڵی ٢٠١٢ەوە بەردەوام بەهاکەی ڕوو لەدابەزین بووە. بەپێی ئامارەکانی بانکی جیهانی ساڵی (٢٠١٢) ١ دۆلاری ئەمریکی بەرامبەر ١.٩ لیرەی تورکی بووە، بەڵام لە ئێستادا دۆلارێکی ئەمریکی بەرامبەر ٥.٢ لیرەی تورکی دێت. بەم جۆرەش بەهای لیرە لە ساڵی ٢٠١٢ەوە زیاتر لە چوار ئەوەندەی نرخەکەی خۆی لەدەستداوە.\nسەنتەرەکانی لێکۆڵینەوەی ئابوری لە جیهاندا پێیان وایە پاشەکشەی تورکیا لە بنەماکانی دیموکراسی و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە کاریگەری ناڕاستەوخۆی هەبووە لەسەر دابەزینی نرخی لیرە و دروستبوونی قەیرانی دارایی.\nهەروەها قەیرانی سوریا و تێکچوونی پەیوەندیە دیپلۆماسیەکانی نێوان تورکیا و بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپا هۆکاری سەرەکی بوون بۆ ئەوەی کۆمپانیا بیانیەکان ئەو وڵاتە بەجێبهێڵن و بڕی وەبەرهێنان لە تورکیا کەمبکات و ژمارەیەکی زۆر لە سەرمایەداران بکەونە ژێر قەرزەوە.\nدواین هۆکاریش کە داڕمانێکی بەرچاوی نرخی لیرەی بەدواداهات، تێکچونی پەیوەندیەکانی نێوان ئەمریکا و تورکیا بوو بەهۆی کێشەی قەشە برۆنسن-ەوە کە ماوەی دوو ساڵە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە دەستگیرکراوە.\nقوڵبوونەوەی کێشە سیاسیەکانی نێوان تورکیا و ئەمریکا\nپەیوەندیەکانی واشنتۆن و ئەنقەرە لە ماوەی ڕابردوودا ڕووی لە ئاڵۆزی کرد، دوای ئەوەی ئەمریکا داواکەی تورکیای ڕەتکردەوە بۆ ڕادەستکردنەوەی فەتحوڵا گولەن-ی ڕابەری بزوتنەوەی خزمەت، کە بەرپرسانی ئەو وڵاتە تۆمەتباری دەکەن بە ئەنجامدانی کودەتاکەی تەموزی ٢٠١٦ە و دروستکردنی "ڕێکخراوی تیرۆرستی". فەتحوڵڵا گولەنی ٨٠ ساڵ،ڕابەری بزوتنەوەی خزمەت کە خاوەنی سەدان خوێندنگا و ناوەندی پەروەردەییە و لە ئێستادا لە ویلایەتی پەنسیلڤانیای ئەمەریکا نیشتەجێیە.\nلە کاردانەوەی ئەو بڕیارەی ئەمریکا، بەرپرسانی تورکیا دۆسیەی قەشە برۆنسن –یان وەک کارتێک بەکارهێنا بۆ وەڵامدانەوەی ئەمریکا. ئەندریو برۆنسن قەشەیەکی ئەمریکیە لە کڵێسایەکی کاسۆلیکی لە شاری ئیزمیر. برۆنسۆن و ١٢ هاوڕێی بە تۆمەتی هاوکاریکردنی بزوتنەوەکەی فەتحولا گولەن لە کودەتای سەربازی، لە ١٦ی تەموزی ٢٠١٦ دەستگیرکران.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆک کۆماری تورکیا لە وتارێکدا ئاماژەی بەوەکرد، ئەگەر واشنتۆن دەیەوێت قەشە برۆنسن ئازادبکرێت، دەبێت فەتحوڵا گولەن ڕادەستبکاتەوە. لە بەرامبەردا بەرپرسانی ئەمریکا هەڕەشەی سزادانی ئابورییان لە بەرپرسانی تورکیا کرد ئەگەر ئامادەنەبن برۆنسن ئازادبکەن.\nپاش هەڕەشەکانی بەرپرسانی ئەمریکا، برۆنسۆن لە زیندانەوە گوازرایەوە بۆ ماڵەکەی لە شاری ئیزمیر، له‌وێ مافی گەشتکردنی لێسەندرایەوە. لە کاردانەوەدا، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمەریکا بڕیاریدا دەست بگرێت بەسەر ماڵ و سامانی وەزیری داد و ناوخۆی تورکیا کە لە ئەمریکا خاوەنداری دەکەن، ئەم بڕیارەی ترەمپ هێندەی تر نرخی لیرەی لە بازاڕەکانی تورکیا دابەزاند.\nپلانی ئەردۆغان بۆ ڕووبەڕوبونەوەی قەیرانی دارایی لە تورکیا\nڕۆژی هەینی ٣-٨-٢٠١٨، ڕەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆک کۆماری تورکیا پلانێکی ١٠٠ ڕۆژەی بۆ چاکسازیی ئابووری و دارایی ڕاگەیاند کە ٤٠٠ پڕۆژەی وڵاتەکەی دەگرێتەوە. ئەردۆغان لە وتاری ڕاگەیاندنی پلانەکەدا وتی، "ئێمە لە بەرامبەر شەڕێکی ئابووریداین". مەبەستی ئەردۆغان لەو شەڕە ئەو سزا ئابووریانەبوو کە ئەمەریکا بەسەر تورکیایدا سەپاندووە.\nئەردۆغان لە درێژەی وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەکرد،"هیچ نیگەران مەبن، ئێمە لەم شەڕەشدا براوە دەبین. پارە بیانیەکانتان لەگەڵ ئەو ئاڵتونەی هەتانە لەژێر نووێنی نوستنەکانتان دەربهێنن و بیانگۆڕنەوە بە لیرەی تورکی. هەموو توانا میللییەکانتان بەرامبەر دونیا بەکار بهێنن. من متمانەم بە میلەتەکەم هەیە، ئێمە پێشتر داوای شتمان لە میلەتەکەمان کردووە و ئەوانیش هەنگاویان ناوە و سەرکەوتوو بوین".\nسەبارەت بە داوکاریەکەی ئەردۆغان لە هاوڵاتیانی تورکیا، موستەفا سۆنمەز شارەزا لە بواری ئابووریدا دەڵێت، "ئەو داوایەی ئه‌ردۆغان بەهیچ شێوەیەک لە لایەن هاوڵاتیانەوە پێشوازی لێ ناکرێت. پێش ئەوەی بپرسین ئایا داواکەی ئه‌ردۆغان هیچ سودێکی دەبێت بۆ باشتر کردنی دۆخی ئابووری تورکیا یاخود نا، پێویستە ئەوە بپرسین کە ئایا خەڵکی دراوە بیانییەکانیان دەگۆڕنەوە بە لیرەی تورکی؟ نەخێر، بە دڵنیاییەوە هاوڵاتیانی بۆ خۆپارێزی و پاراستنی داهاتەکانیان لە هەموو وەرزێکدا پەنا بۆ کڕینی دراوە بیانییەکان دەبەن".\nئەردۆغان لە وتارەکەیدا باسی لەوەشکرد لە هەوڵی ئەوەدان چیتر ئاڵوگۆڕی لیرە بە دۆلار لە بازاڕەکانی دراوی تورکیا ڕابگرن و لەبری دۆلار ڕوو لە یانی چینی بکەن. "ئێمە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاستەنگانەی کە دێمە ڕێمان، ڕوو لە بازاڕەکانی چین دەکەین. بۆ یەکەمجار مامەڵە بە دراوی یانی چینییەوە دەکەین" ئەردۆغان وتی. بەڵام لە یەکەم هەنگاودا ئەم بڕیارەی سەرۆک کۆماری تورکیا سەرکەوتوو نەبوو کاتێک لیرەی تورکی لە بەرامبەر یانی چینیشدا بەهاکەی دابەزی.\nئابوری تورکیا چی بەسەردێت؟\nلەو کاتەوەی نرخی لیرە لە بازاڕەکاندا رووی لە دابەزین کردووە، ئابوری تورکیا رووبەرووی مەترسی گەورەی"داڕمانی ئابوری"بوەتەوە. هەندێ لە سەنتەرەکانی لێکۆڵێنەوەی ئابوری پێشبینی ئەوەدەکەن تورکیا توشی هەڵاوسانی ئابوری دەبێتەوە پاش ئەوەی ڕێژەی هەڵاوسان لە ڕێژەی لەسەدا ٥% ەوە بۆ سەدا ١٦% زیادیکرد. بەپێی ڕاپۆرتێکی فاینەنشاڵ تایمز، نرخی کاڵاو شمەک و خواردەمەنی لە ناوخۆی تورکیا بەڕێژەی ١٩% زیادیکردووە.\nچاودێرانی ئابوری تورکیا دەڵێن تاکە هۆکاری دابەزینی نرخی لیرە ململانێکردنی دەسەڵاتدارانی تورکیایە لەگەڵ وڵاتێکی زلهێزی وەک ئەمەریکا کە خاوەنی ئابوریەکی زەبەلاحە. جونەیت بەشەران کە ئابوریناسێکی تورکە لەو بارەیەوە ئاماژە بەوە دەکات "ئەمەریکا کە ئابوورییەکەی بە بەهای 18 تریلیۆن دۆلارە و خاوەن گەورەترین ئابووری جیهانە، دژایەتی کردنی وڵاتێکی لەو شێوەیە بۆ تورکیا زۆر زەحمەت دەبێت. بەتایبەتی کە ئابووری تورکیا زۆر پەیوەستە بە سەرمایەی بیانی".\nلەپێناو چارەسەری کێشەکانی نێوان ئەمریکا و وڵاتەکەیان، ڕۆژی ٨-٨-٢٠١٨، شاندێکی تورکیا کە پێکهاتوون لە نوێنەرانی وەزارەتی دەرەوە و دارایی و داد سەردانی بەرپرسانی ئەمەریکایان کرد و بڕیار وایە زنجیرەیەک کۆبونەوە لەگەڵ بەرپرسانی باڵای ئەمەریکا ئەنجام بدەن. لە دواین لێدوانیشیدا رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا لەبارەی چارەسەرکردنی کێشە دارایی و ئابوریەکان دڵنیای دایە هاوڵاتیانی وڵاتەکەی و ڕایگەیاند،"لە ماوەیەکی گونجاودا هەموو شتێک ڕێک دەبێتەوە، بازاڕەکان ئارام دەبنەوە. هیچ مەترسن، ئەمانە هەمووی تێدەپەڕن. هاوڵاتییان زۆر بە باشی لەوە تێدەگەن کە ئەم دۆخە چییە و لە کوێوە هاتووە."


په‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی چاوش ئۆغڵۆ و نێچیرڤان بارزانی - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٧ Bahman ٧ ٠٨:٥٣\nNews Code 24617\nقسه‌یان له‌سه‌ر ئاڵۆزییه‌کانی شیلادزێ کرد؛\nپه‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی چاوش ئۆغڵۆ و نێچیرڤان بارزانی\nوەزیری دەرەوەی تورکیا سەبارەت بە ئاڵۆزییەکانی شیلادزێ پەیوەندی بە سه‌رۆکی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستانه‌وه کردووە.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی هه‌واڵی مێهر، مەولود چاوش ئۆغڵۆ وەزیری دەرەوەی تورکیا پەیوەندی یە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەتى هەرێمەوە و کردووە و هۆکار و دۆخی ئاڵۆزییەکانی شیلادزێو هێرشکردنە سەر بنکەیەکى سەربازی تورکیایان تاوتوێ کردووە.\nلای خۆیه‌وه نێچیرڤان بارزانی رایگەیاندووە کە رێوشوێنی پێویستیان بەرامبەر ئەو ھێرشە گرتووەتەبەر کە کراوەتە سەر بنکەیەکی سەربازی سەر بە سوپای تورکیا لە باکووری عێراق و لێکۆڵینەوەیان لەوبارەیەوە دەست پێکردووە.\nئەمەش لە دوای ئەوە دێت دژی بۆردومانەکانى سوپاى تورکیا و شەهیدکردنى هاووڵاتییانى مەدەنى، ژمارەیەک هاوڵاتی ناحیەى شێلادزێ خۆپیشاندانێکیان کرد و هێرشیان کردە سەر بارەگای سوپاى تورکیا لە ناحییەکە و ئاگریان تێبەردا، بەهۆى گرژى و ئاڵۆزییەکانیشەوە منداڵێکى تەمەن ١٢ ساڵ شەهید بووە و نزیکەى حەوت خۆپیشاندەریش برینداربوون.\nله هه‌واڵه‌کاندا هاتووه که ژماره‌یه‌ک سه‌ربازی تورکیاش بریندار بوونه.\nدواتریش ڕەجەب تەییب ئەردۆغان سەرۆک کۆمارى تورکیا ڕایگەیاند، "ئەمڕۆ ویستیان لە باکوری عێراق هەڵەیەکی گەورە بکەن، بەڵام فڕۆکەکانمان هەستان و بڵاوه‌یان پێیان کرد.


وەک پێداچوونەوەی ١٩:٤٧، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ (بینینی سەرچاوە)\nوەک پێداچوونەوەی ١١:٣٠، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ (بینینی سەرچاوە)\n[[پەڕگە:Chawg-google-search-result.png|چەپ|وێنۆک|250px|ئەنجامی گەڕان بۆ وشەی '''چاوگ''' لە گووگڵ]]\n'''SEO''' کورتکراوەی ('''S'''earch '''E'''ngine '''O'''ptimization) یان ('''S'''earch '''E'''ngine '''O'''ptimizer) بە مانای '''پوختەکردنی بزوێنەری گەڕان''' یاخود '''پوختەکەری بزوێنەری گەڕان''' دێت، واتە ماڵپەڕ بە شێوەیەک ڕێک بخەیت کە لە ڕیزی پێشەوەی ئەنجامەکانی گەڕاندا بێت لە بزوێنەرەکانی گەڕاندا.\n'''Pidgin''' (پێشتر ناونرابوو '''Gaim''') ڕاژەخوازێکی دەستبەجێی پەیامکردنی فرە-سەکۆیە، بنچینەکراوە لەسەر ژێدەرگەیەک بە ناوی Libpurple. '''Libpurple''' پاڵپشتی هەیە بۆ زۆربەی کۆنووسەکانی پەیامکردنی دەستبەجێ. ڕێگا بە بەکارهێنەر دەدات بۆ چوونەژوورەوە لە خزمەتگوزاری هەمەجۆری جیاواز لە یەک نەرمەکاڵاوە.<br />\nPidgin لە زۆربەی زمانەکان بەردەستە ،بەخۆشحاڵییەوە زمانی کوردیش یەکێکە لەو زمانانە.\nژمارەی بەکارهێنەرانی Pidgin لە ساڵی ٢٠٠٧ بە ٣ ملیۆن بەکارهێنەر خەمڵێندرا. هەردوو Pidgin لەگەڵ libpurple بریتیین لە [[نەرمەکاڵای خۆڕا]] و [[سەرچاوە کراوە]]. وەشێندراون لەژێر مەرجەکانی ڕێپێنامەی گشتی [[گنو]].\nپوختەکردنی ماڵپەڕ بۆ بزوێنەرەکانی گەڕان لە چەند خاڵێکی جۆراوجۆر پێک دێت کە هەموو خاوەن ماڵپەڕ/[[Webmaster|وێبماستەر]]ێک پێویستە بیان زانێت و جێبەجێیان بکات. لەکاتێکدا پوختەکردنی ماڵپەڕ بۆ بزوێنەرەکانی گەڕان زۆر سانایە، بەڵام لەلایەن زۆرێک لە خاوەن ماڵپەڕەوە فەرامۆش دەکرێت، بەتایبەت لە نێو ماڵپەڕە کوردییەکاندا کە تا ڕادەیەکی زۆر [[Webmaster|وێبماستەر]]ان لەم لایەنە بێ ئاگان.\n[[Pidgin |وتاری سەرەکی »]]\nلەم وتارەدا هەوڵ دەدرێت ئەو خاڵانە باس بکرێت کە هاوکار دەبن لە پێشخستنی ئاستی ماڵپەڕەکەت لە بزوێنەرەکانی گەڕاندا.\n[[SEO |وتاری سەرەکی »]]\nوەک پێداچوونەوەی ١١:٣٠، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠\nPidgin (پێشتر ناونرابوو Gaim) ڕاژەخوازێکی دەستبەجێی پەیامکردنی فرە-سەکۆیە، بنچینەکراوە لەسەر ژێدەرگەیەک بە ناوی Libpurple. Libpurple پاڵپشتی هەیە بۆ زۆربەی کۆنووسەکانی پەیامکردنی دەستبەجێ. ڕێگا بە بەکارهێنەر دەدات بۆ چوونەژوورەوە لە خزمەتگوزاری هەمەجۆری جیاواز لە یەک نەرمەکاڵاوە.\nPidgin لە زۆربەی زمانەکان بەردەستە ،بەخۆشحاڵییەوە زمانی کوردیش یەکێکە لەو زمانانە. ژمارەی بەکارهێنەرانی Pidgin لە ساڵی ٢٠٠٧ بە ٣ ملیۆن بەکارهێنەر خەمڵێندرا. هەردوو Pidgin لەگەڵ libpurple بریتیین لە نەرمەکاڵای خۆڕا و سەرچاوە کراوە. وەشێندراون لەژێر مەرجەکانی ڕێپێنامەی گشتی گنو.\nوتاری سەرەکی »\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/w/index.php?title=داڕێژە:وتاری_هەڵبژێردراو&oldid=2562»


سعودیە.. بەهۆی هێرشی حوسییەکانەوە هەناردەکردنى نەوت لە دوو وێستگە ڕاگیرا\n4301 جار خوێندراوەتەوە\nدوو وێستگەى هەناردەکردنى نەوت لە سعودیە لەلایەن حوسییەکانەوە هێرشى کرایە سەر و بەوەش نرخى نەوت لە بازاڕەکانى جیهاندا بەرزبونەوەى بەخۆوە بینى.\nوتەبێژى سەرۆکایەتى ئاسایشى سعودیە ڕایگەیاند، بەرەبەیانى ئەمڕۆ سێشەممە دوو وێستگەى هەناردەکردنى نەوتى سەر بەکۆمپانیاى ئارامکۆ لە پارێزگاکانى دەوادمى و عەفیف لە ناوچەى ڕیاز بە فڕۆکەى بێ فرۆکەوان کراونەتە ئامانج.\nڕاشیگەیاند، ئاگر لە هەردوو وێستگەکە کەوتوە و دواى چەند کاتژمێرێک کۆنتڕۆڵکراوە و هەناردەکردنى نەوت لەو دوو وێستگەیە ڕاوەستاوە تا کۆمپانیاکە کارى چاککردنەوە دەکات و بەوەش نرخى نەوت لە ٧٢ دۆلارەوە بۆ ٧٥ دۆلار بەرزبوەوە.\nهاوکات کەناڵێکى سەر بەحوسییەکان رایگەیاند ، ئۆپەراسیۆنێکی گەورەی لەدژی چەند ئامانجێکی سعودی لەرێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە ئەنجامداوە.\nهەر لەو بارەیەوە، خالید عەبدولعەزیز فالح وەزیرى وزە و پیشەسازى و سامانە کانزاییەکانى سعودیە ڕایگەیاند، ئەو دوو وێستگەیەى کە کراونەتە ئامانج بە فڕۆکەى "درۆن" کە بێ فرۆکەوانە نەوت لە بۆریەکانى ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاواى سعودیە دەگوازنەوە.\nڕاشیگەیاند، "سعودیە ئەو کارە بە شێتانە و کارێکى تێکدەرانە و تیرۆریستى ناو دەبات، چونکە تەنها سعودیە ناکاتە ئامانج، بەڵکو ئامانجى تێکدانى ئاسایشى نەوت و وزە و ئابورى جیهانە."\nفالح وتیشى، جارێکیتر گرنگى ڕووبەڕووبونەوەى تەواوى لایەنەکانى تیرۆر سەلمێنرا کە نمونەى ئەو جۆرە کارانە دەکەن لەوانە، چەکدارەکانى حوسى لە یەمەن کە ئێران پشتیوانیان دەکات.\nلە ماوەى چەند ڕۆژى ڕابردوودا ئەوە دووەم هێرشى چەکداریە بۆ سەر کەرتى نەوتى سعودیە دواى ئەوەى دوو کەشتى نەوتهەڵگرى سعودیە لە ئاوەکانى کەنداو هێرشى کرایە سەر.


نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان - تاران - وتووێژی دیپلۆماسی ئێرانی لەگەڵ نازم دەباغ نوێنەری هەرێمی کوردستان لە ئێران\nدیپلۆماسی ئێرانی: محەمەدجواد زەریف وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران لە یەکەمین سەردانی دەرەوەی خۆیدا سەردانی بەغدای پێتەختی عێراقی کرد. زەریف لەم سەردانەیدا چاوی بە نووری مالکی سەرۆک وەزیر، خوزەیر خەزاعی کەفیلی سەرۆک کۆماری عێراق، ئوسامە نوجەیفی سەرۆکی پەڕڵەمانی عێراق و ... کەوت و پەیامی حەسەن ڕووحانی سەرۆک کۆمار و ئیسحاق جەهانگیری جێگری یەکەمی سەرۆک کۆماری بە نووری مالکی ڕاگەیاند و مالکیش بە بۆنەی دەست بەکاربوونی دەوڵەتی نوێی لە ئێران و بەرپرسانی ئێرانی پیرۆزبایی کرد. سەبارەت بە گرینگی سەردان و دەرئەنجامەکانی لەگەڵ نازم دەباغ نوێنەری هەرێمی کوردستان لە ئێران وتووێژمان کردووە کە لە خوارەوە دەیخوێننەوە:\nهەڵسەنگاندنی ئێوە لە سەردانی محەمەدجواد زەریف وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران بۆ عێراق چییە؟ چونکە عێراق وەکوو یەکەمین شوێنی سەردانی دەرەوەی زەریف هەڵبژێدراوە؟\nهۆیەکەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئێران و عێراق لە ئێستادا پەیوەندییەکی بەهێز و دێرینیان پێکەوە هەیە. بەرپرسانی ئێرانی لەگەڵ زۆربەی بەرپرسانی عێراقی بە تایبەت لە ساڵانی خەبات دژی ڕژیمی دیکتاتۆری عێراقدا پەیوەندییەکی نزیکیان هەبووە و ئەم پەیوەندییە لە ساڵانی دوای ڕووخانی سەدامیشدا پاراستراوە. لەم ساڵانەی دواییدا و بە تایبەت دوای دروستبوونی قەیرانی سووریاش ئێران و عێراق بە هۆی باروودۆخی ناوچەکەوە زیاتر لە ڕابردوو لە یەکتری نزیک بوونەوە. دوای پێکهێنانی دەوڵەتی نوێی ئێران بە سەرۆکایەتی دکتۆر ڕووحانی بە لەبەرچاوگرتنی سیاسیەتی بەڕێزیان لە بەهێزکردنی پەیوەندی لەگەلًًَ دراوسێکان، چاوەڕوان دەکرا کە پەیوەندی ئێران و عێراق باشتر لە ڕابردوو بێت کە ئەم سەردانەی ئاغای زەریف لەم پێناوەدا جێگای سرنج و شیکردنەوەیە.\nهەر وەکوو دیارە یەکێک لەو باسانەی کە خراوەتەڕوو لەم سەردانەدا ئیحتمالی هێرشی ئەمەریکایە بۆ سووریا. لەم لایەنەوە ئێران و عێراق چ هەڵوێشتێکیان هەیە؟\nبە هەر حاڵ ئێران و عێراق دەیانەوێت ڕۆڵێکی چالاک و کاریگەریان لە مەسەلە ناوچەییەکان بە تایبەت مەسەلەی سووریادا هەبێت. سووریا دراوسێی عێراق و یەکێکە لە هاوپەیمانەکانی ئێران و هەر جۆرە گۆڕانکارییەک لەم وڵاتە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئێران و عێراق دەبێت. ئێران و عێراق هەر وەکوو ئاغای زەریفیش ئاماژەی پێکردووە هەر دوو لە ڕابردوودا قوربانی چەکە کیمیاییەکان بوون بەڵام ئەوەی کە بە هۆی چەکە کیمیاییەکان هێرش بکرێتە سەر سووریا کاریگەری ڕاستەخۆی لەسەر ئێران و عێراق دەبێت.\nچ باروودۆخی ئەمڕۆ و ئەو قەیرانەی کە لەم وڵاتەدا بوونی هەیەو چ هەڵگیرسانی جەنگ، کاریگەری نگەتیڤی لەسەر ناوچەکە بە تایبەت ئێران و عێراق دەبێت؛ هەر بەم بۆنەیەوە هاوفکری دوو وڵات و دابینکردنی هەڵوێستێکی هاوبەش سەبارەت بەم ڕووداوە و پێشگرتنی شەڕ لە ناوچەکەدا پێوستە. سەردانی ئاغای زەریف لەم باروودۆخەی ئێستادا کە ڕووداوگەلی گرینگ لە دراوسێی ئێمە لەسەرهەڵداندایە زۆر گرینگە و دەتوانێت بە داهاتووی ناوچەکە و داهاتووی پەیوەندییەکانی دوو وڵات یارمەتی زۆر ببەخشێت.\nئێران لە کۆنەوە هاوپەیمانی بەشار ئەسەد بووە و لە ئێستاشدا دژی هەر جۆرە گۆڕانکارییەکە لە حکوومەت لە سووریادا. ئەوە لە کاتێکدایە کە عێراق لە ڕابردوودا لەگەڵ حکوومەتی بەعسی سووریا دژایەتی بووە. تا چەندە عێراق لە ئێستادا سەبارەت بە قەیرانی سووریا لەگەڵ ئێران هاوبیروڕایە؟\nشایەد بیروڕای جیاوازیان بووبێت. ناتوانین چاوەڕوانی ئەوە بین کە دوو وڵات لە تەواوی مەسەلەکاندا هاوبیرڕابن. ئەوەی کە ئەم دوو وڵاتە پێکەوە نزیک دەکاتەوە و دەبێتە هۆی ئەوەی کە بیروڕا جیاوازەکان بنێنە لاوە باروودۆخی ئەمنییەتی ئێستا و داهاتووی ناوچەکە و گۆڕان و گۆڕانکارییەکانە کە ئێستاکە خەریکە ڕوودەدات. ڕاستە کە ئێران هاپەیمانی بەشار ئەسەد بووە و عێراق بەم شێوەیە نەبووە بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئەو خاڵە هاوبەشانەی کە ئەمڕۆ لە نێوان ئێران و عراقدا بوونی هەیە هەر دوو وڵات لە سەر ئەم مەسەلەیە هاوبیروڕان کە لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا لە سووریا هەلوومەرجێک بڕەخسێت کە هەموو خەڵکی سووریا لە هەڵبژاردنەکاندا بەشدارییەکی چالاکانە بکەن و لەم ڕێگایەوە بڕیاربدەن کە چ کەسێک سەرۆک کۆماری سووریا بێت و بەشار ئەسەد لە دەستەڵات بمێنێتەوە یا ئەوەی کە لە دەستەڵات بچێتە ئەو لاوە.\nبەڕێز زەریف و زێباری لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی خۆیان لە سەر چارەسەرکردنی ئاشتیانەی قەیرانی سووریا تەئکیدیان کردەوە. مەبەست لەم ڕێگا ئاشتیانەیە چییە؟\nهەر وەکوو ئاماژەم پێکرد ئێران و عێراق لەو بڕوایەدان کە باروودۆخی داهاتووی سیاسی سووریا دەبێت خەڵکی ئەم وڵاتە دیاریبکەن و بە دەستێوەردانی دەرەکی تەنیا قەیرانەکە بەربڵاوتر دەبێت. ئێران و عێراق بە شوێن چارەسەرکردنی ئەم مەسەلەیە لە ڕێگای وتووێژی نەتەوەیی و بە ئامادەبوونی هەموو گرووپە سیاسییەکانی سووریان. ڕوون و ئاشکرایە کە درێژپێدانی باروودۆخی ئێستا لە بەرژەوەندی دوو وڵاتدا نییە. هەر جۆرە نائەمنی لە دراوسێ ئێمە بە زەرەری ئێمەیە. هەر بەم پێیە ئێران و عێراق و زۆربەی وڵاتانی دیکەش لەمبارەیەوە هاوبیروڕان کە شەڕ و پێکدادانە نیزامییەکان لە سووریا دەبێت کۆتایی پێبێت و هەموو نەتەوەکان و مەزهەبەکان، لەوانە: شیعە، سوننە، کورد، دەرووزی، مەسیحی و ... هاوپەیمانی یەکتری بن تاکوو مەترسی ئەلقاعیدە و تیرۆریزم لەناوبەرن. ئەگەر ئەم کارە نەکرێت دەبینین کە ئەلقاعیدە ڕیشەی زیاتر دادەکوتێت و ڕادیکسالیزم لە ناوچەکەدا گەشە دەکات و هەر ئەمە داهاتووی سەرتاسەری ناوچەکە بەرەو تاریکی دەبات.\nئاغای زەریف بە هەڵبژاردنی عێراق وەکوو یەکەمین شوێنی سیاسیەتی دەرەوەی خۆی لەڕاسیتیدا سیاسەتی ناوچەگەریی خۆی دەست پێکرد. بە بڕوای ئێوە گۆڕینی دەوڵەت لە ئێراندا تا چ ڕادەیەک کاریگەری لەسەر پەویوەندییەکانی نێوان ئێران و عێراق دەبێت؟\nهەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری لە ئێران کە بووە هۆی ئەوەی کە دەوڵەتی ئاغای ڕووحانی بێتە سەر کار، دەتوانێت خاڵێکی درەوشاوە لە پەیوەندییەکانی دوو لایەنی نێوان ئێران و عێراق بێت. بە هەر حال سیاسەتە گشتییەکان مومکینە کە درێژەی پێبدرێت بەڵام یەک جیاوازی جیدی دەوڵەتی ئێستا لەگەڵ دەوڵەتی ڕابردوودا کەسایەتیی ئاغای ڕووحانی و ئاغای زەریفە کە هەر دووکیان توانایی دیپڵۆماسی جیدییان هەیە. بە پێی ئەو ئەزموون و توانا دیپڵۆماسییە و بە پێی ئەوەی کە ئاغای زەریف یەکەم هەنگاوی دیپڵۆماسی خۆی لە عێراقدا هاویشتووە دەتوانین چاوەڕوانی ئەوە بین کە ئێران و عێراق پەیوەندی دوو لایەنەی خۆیان بەهێز کردووە. ئەم ڕووداوە دەتوانێت بە هاوپەیمانی وڵاتانی دیکەی ناوچەکەش یارمەتی ببەخشێت و ئەمنییەت و ئاسایش لە ناوچەکەدا ببینین.\nحوسێن شەهرستانی جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق لە کاروباری وزە دوای دیدار لەگەڵ محەمەد جواد زەریف ئامادەیی وڵاتەکەی نیشاندا بۆ یارمەتیدان بە ئێران سەبارەت بە بەرنامەی ناڤۆکییەکەی، ئەم یارمەتییە بە چ مانایەکە؟\nلە سەردانی بەڕێز زەریف بۆ عێراق لە نێوان دوو لایەندا سەبارەت بە دانووستانەکانی داهاتووی نێوان ئێران و گرووپی 1+5 سەبارەت بە بەرنامەی ناڤۆکی ئێران وتووێژکراوە. عێراق هەم دەتوانێت ڕۆڵی خانەخێو لە وتووێژەکانی ناڤۆکی ئێراندا ببینێت و هەمیش دەتوانێت بە یەکسانی و ڕاستییەوە لە نێوان دوو لایەندا ڕۆڵی حەکەم و ناوبژیوان بگێڕێت. بە هەر حاڵ عێراق پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ ئێران هەیە و دەتوانێت متمانەی ئێران بۆلای خۆی ڕابکێشێت. لە لایەکی دیکەشەوە عێراق پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ وڵاتانی عەڕەبی و بە تایبەت ئەمەریکا و ئەورووپا هەیە و دەتوانێت لەم بوارەدا ناوبژیوان بێت تا گرژییەکانی نێوان ئێران و ڕۆژئاوا کەمبکاتەوە. ئەم هەنگاوە نە تەنیا لە بەرژەوەندی ئێران و عێراقدایە بەڵکوو لە بەرژەوەندی سەرتاسەری ناوچەکە و جیهانیشدایە.\nمحەمەد جەواد زەریف لە پەیوەندیی لەگەڵ ڕووداوەکانی ئەم دوایانەی کەمپی ئەشرەف جێگای مانەوەی گرووپی تیرۆڕیستی مونافقین، لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دوای دیدار لەگەڵ هاوتا عێراقییەکەی خۆی وتوویەتی کە ئێران مانەوەی تیرۆڕیستەکانی هاودەستی ڕژیمی بەعس لە سەرکوتکردنی خەڵکانی عێراق لەم وڵاتەدا مەترسییەک بۆ پەیوەندی نێوان دوو لایەن دەبینێت. بە بیڕوای ئێوە ئەم مەسەلەیە لە پەیوەندییەکانی نێوان دوو لایەندا چ پێگەیەکی هەیە؟\nهێرشکردن بۆ سەر کەمپی ئەشرف ڕووداوێک نییە کە بتوانێت لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و عێراقدا کاریگەری هەبێت. سیاسیەتی دەرەوەی عێراق لە سەرەتاوە سەبارەت بە موجاهیدینی خەلق یەکسان بووە و حکوومەتی عێراق بەردەوام بە چوونەدەرێی ئەم گرووپە لە عێراق تەئکیدی کردووە. ئەم سیاسەتە لە سەرەتاوە ڕوون و ئاشکرابووە و عێراق نایەوێت کۆمەڵەیەکی چەکدار کە دژی وڵاتی دۆست و دراوسێیان چالاکی دەکات لەم وڵاتە بمێنێتەوە و نائەمنی دروست بکات. بەڕێز زێباریش ئاماژەی کردووە کە دەوڵەتی عێراق لە پەیوەندی لەگەڵ ڕووداوەکانی ئەم دوایانەی کەمپی ئەشرەفدا لێژنەیەکی تەحقیقی پێکهێناوە، بەڵام بە هەر شێوەیەک مونافقین هیچ پێگە و شوێنێکیان لە عێراقدا نییە و دەبێت هەر چی زووتر لە خاکی عێراق بچنەدەرێی. عێراق زۆر جار لە کۆمەڵگای جیهانی داوای کردووە کە شوێنێکی دیکە بۆ مانەوەی مونافقین دابین بکەن، بە بەرلەبەرچاوگرتنی ئەمانە هێشتا ئەم کارە ڕووینەداوە.\nوتووێژ لە: وەحید عابدینی\nRead کد خبر: 255


ئه‌و كه‌سه‌ی كه له خه‌ودا دابچڵه‌كێت یا هه‌ست به ته‌نیایی بكات یان خەونى ناخۆشی بینى چ دوعایەک بکات؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nدوعا و پاڕانه‌وه‌زیکرەکانى موسڵمانئه‌و كه‌سه‌ی كه له خه‌ودا دابچڵه‌كێت یا هه‌ست به ته‌نیایی بكات یان خەونى ناخۆشی بینى چ دوعایەک بکات؟\nئه‌و كه‌سه‌ی كه له خه‌ودا دابچڵه‌كێت یا هه‌ست به ته‌نیایی بكات یان خەونى ناخۆشی بینى چ دوعایەک بکات؟\nنزای ئه‌و كه‌سه‌ی، كه له خه‌ودا دابچڵه‌كێت یا هه‌ست به ته‌نیایی بكات\n«أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِنْ غَضَبِهِ وَعِقَابِهِ, وَشَرِّ عِبَادِهِ, وَمِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَنْ يَحْضُرُونِ»(حسنه الألباني في صحيح أبي داود ( 3294 / 3893 ) ).\nواته: (په‌نا ده‌گرم به وشه و ناوه ته‌واو و جوانه‌كانی خودا له توڕه‌یی و سزای، هه‌روه‌ها له زه‌ره‌ر و زیانی به‌نده‌كانی، هه‌روه‌ها له وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتانه‌كان، هه‌روه‌ها له‌و كاتانه‌ی، كه شه‌یتانه‌كان دێنه لام) .\nچی ده‌كات ، ئه‌گه‌ر خه‌ونی ناخۆشی بینی\nیەکەم : «سێ جار تف ده‌كات به‌لای چه‌پدا»\nدووەم : «سێ جار په‌نا ده‌گرێت به خودا له شه‌یتان و ئه‌وه‌ی، كه بینیویه‌تی له خه‌ودا»\nسێیەم : «خه‌ونكه بۆ كه‌س ناگێڕێته‌وه» (مسلم 4 / 1772) .\nچوارەم : « ڕوو وه‌رده‌گێڕێت له‌و لایه‌ی، كه له‌سه‌ریه‌تی بۆ لایه‌كی تر »(مسلم 4 / 1773 )\nپێنجەم : « ئه‌گه‌ر بیه‌وێت هه‌ڵده‌ستێت نوێژی سوننه‌ت ده‌كات »(مسلم 4 / 1773 ) .\nوەرگیراوە لە کتێبی : قەڵای موسـوڵمان له ویردەكانی قورئان و سووننەتدا\nوەرگێڕانی : پێشین عبد الله محمود پێشینی\nدوعا و نزای دانه‌وه‌ی قه‌رز بڵاوكردنه‌وه‌ی سەلام و چۆنێتى وەڵامدانەوەى سەلامى کەسی بێباوەڕ ویرده‌كانی له خه‌و هه‌ستان کامانەن و لەگەڵ ماناکەى بە کوردی؟ ئێمە ڕۆژانە دەچینە سەرئاو و دەست نوێژ دەگرین ئایا چ زیکرێک سوننەتە بکەین؟ زيكرەکانى دوای نوێژ کامانەن؟ وە ماناکانیان بە کوردی چیە؟\nسەردان: ٣,٨١٠ بەش: زیکرەکانى موسڵمان\nپرسیاری دواترزیکرەکانى کاتى خەوتن کامانەیە و ماناى زیکرەکانیش بە کوردی چیە؟پرسیاری پێشترویرده‌كانی له خه‌و هه‌ستان کامانەن و لەگەڵ ماناکەى بە کوردی؟


هانده‌رانی ئاتڵێتیكۆ مه‌درید هۆیهایان له گریزمان كرد و فرمێسكیان پێ ڕژاند\nكارێكی تا بڵێی قیزەون و ناڕەوا، هەر دوێنێ بوو ئاتڵێتیكۆ مەدرید بە گۆڵەكانی گریزمان پاڵه‌وانێتی جامی ئەورووپای بردەوە، كەچی زۆر بە خێرایی لەبیریان چووه و تا توانیان هۆیهایان كرد، وه‌ك ئه‌وه وابوو گریزمان هێرشبەرێكی نامۆیە بۆیان و چەند گۆڵێكی له یانه مه‌دریدییه‌كه داوه و له‌بیریان چوو یاریزانی خۆیانه. هەرچەند ئەگەری زۆرە بە درێسی بارسێلۆنا تۆڵەی ئەو هۆیهاكردنه‌یان لێ بكاتەوە، له كاتێكدا ئانتوان گریزمانی فەڕەنسی، ئەو یاریزانەی كە پار تەنیا سەبارەت بە دڵی هاندەران لە یانەكەیدا مایەوە و پلەی دووەمی لالیگا و پاڵەوانی جامی ئەورووپای بۆ بردنەوە.\nدەسكەوتێكی زۆر بۆ ئاتڵێتیكۆ\nگریزمان توانی لە یاری كۆتایی جامی ئەورووپا دوو گۆڵ تۆمار بكات و پاڵەوانێتی پێشكەشی سیمیۆنی ڕاهێنەر و هاندەرانی كرد. بەو حاڵەشەوە، پروپاگەندەی گواستنەوەی بۆ بارسێلۆنا وای كرد لە دوایین یاری ئەمساڵی بوارێكی خراپی بۆ بڕەخسێت و دوای ئەو هۆیهاكردنه پێدەچێ هەر لە ئێستەوە گریزمان لە درێسی بارسێلۆناوە ببینین.\nتەنیا بیر لە جامی جیهانی دەكاتەوە\nلە ڕاستیدا تا ئێستا گریزمان بڕیاری یەكلاكەرەوەی خۆی نەداوە، تەنانەت هەر باسیشی نەكردوە و دیار نییە ساڵی داهاتوو بۆ كام یانە یاری دەكات و بۆ كام یانە گۆڵ تۆمار دەكات. هەموو فكر و هۆشی لە یارییەكانی جامی جیهانی ڕووسیایە بۆ ئەوەی بتوانێ شكستی بەرانبەر بە پورتوگال لە یاری كۆتایی یارییەكانی پاڵەوانێتی ئەورووپا لەبیر بكات. كەچی لە یاری بەرانبەر بە ئیبار لە لایەن هاندەرانی یانەكەیەوە هۆیهای لێكرا و شەوێكی تاڵی تێپەڕاند.\nگابی و فێرناندۆ تۆرێس بۆلای هاندەران چوون و داوای ئەوەیان لێ كردن هەڵوێستی نەرێنیان بەرانبەر بە گریزمان نەبێت، كەچی هاندەران لە هەڵوێستی ناڕەوایان بەردەوام بوون، تا ئەوەی كە دیێگۆ گۆدین بە تكا و ڕجا داوای لێكردن واز لە گریزمان بێنن، داوایەك كە جێبەجێ كرا و دواتر هەندێ هاندەری ئاتڵێتیكۆ مەدرید دەستیان كرد بە چەپڵەڕێزانی گریزمانی فەڕەنسی.\nتۆرێس دڵنه‌وایی گریزمانی دایه‌وه\nدوای ئه‌وه‌ی هانده‌رانی ئاتڵێتیكۆ له داخی ده‌نگۆی چوونی گریزمان بۆ بارسێلۆنا هۆیهایان له گریزمان كرد، له‌وكاته‌دا فێرناندۆ تۆرێس ده‌ست ده‌خاته سه‌رشانی گریزمانی و پێی ده‌ڵێت به‌م هۆیهاكردنه توڕه‌مه‌به، ئه‌وان له خه‌می رۆیشتنی تۆ وا ده‌كه‌ن، ئه‌وان تۆیان خۆشده‌وێت و نایانه‌وێت له‌ده‌ستت نه‌ده‌ن.\nئه‌م قسانه‌ی تۆرێس گه‌رووی گریزمان پڕ له گریان كرد و وای له هێرشبه‌ر فره‌نسییه‌كه كرد فرمێسك له چاوه‌كانی بێته خواره‌وه.\nمێسی هەوڵی گواستنەوەی گریزمان دەدات\nمێسی، ئەستێرەی ئەرژەنتینی بارسێلۆنا، تا توانی بە ستایشەوە باسی گریزمانی هێرشبەری كرد.\nماوەیەكی زۆرە دەنگۆی ئەوە هەیە لە وەرزی داهاتوودا گریزمان بە درێسی یانەی بارسێلۆنا یاری دەكات و تەنانەت لویز سوارێز ڕایگەیاندووە بە باوەشی كراوە پێشوازی لێ دەكات.\nهەر لەو پەیوەندییەدا لیۆنێل مێسی ڕایگەیاندووە هەموو هەوڵی خۆی دەدات گریزمان بۆ بارسێلۆنا بگوازێتەوە.\nگریژمان لە باشترینەكانی جیهانە\nمێسی وتویەتی، زۆریشم خۆش دەوێ، گریزمان یەك لە باشترین یاریزانەكانی ئێستەی جیهانە. لە ڕاستیدا نازانم بارسا هەوڵی گواستنەوەی دەدات یان نا، بەڵام زۆر خۆشحاڵ دەبم گریزمان بە درێسی بارسێلۆناوە ببینم و بە یەكەوە یاری بكەین، چونكە ئەو لە باشترینەكانە.\nهەروەها مێسی نەیتوانی خەمی لەدەستدانی ئینێستای كاپتنی بەتوانای یانەكەی بشارێتەوە و ده‌ڵێت: كەس ناتوانێ جێگەی ئەو بگرێتەوە، دوایین یاری ئێنێستای پاڵەوان بۆ بارسێلۆنای پاڵەوان، شەوێكی ناخۆش بوو. وەرزێكی باشمان تێپەڕاند و توانیمان لالگیا و جامی شای ئیسپانیا بەدەست بێنین، كەچی ئینێستامان لەدەست دا.


وێنەیەك لە 13 کانونی دووەم گیراوە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی سوپای ئەمریکا نیشاندەدات لە بنکەی ئاسمانی عەین ئەسەد لە پارێزگای ئەنباری خۆرئاوای عێراق. [ئەیمەن هەننا/ئاژانسی فرانس پرێس]\nهێزە ئەمنیەکانی عێراق ئۆپەراسیۆنەکانیان دەستپێکردۆتەوە لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ شەڕکردن دژی شانە نوستووەکانی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)، ئەو هاوپەیمانێتیە بەسەرکردایەتی ئەمریکا رایگەیاند، دوای ئەوەی بارگرژییەکان بوونە هۆی وەستانێکی زیاد لە سێ هەفتە.\nهاوپەیمانی نێودەوڵەتی 5 کانونی دووەم رایگەیاند كه هەڵمەتی دژ به داعش هەڵدەپەسێرێت لە عێراق بە هۆکاری ئەمنی دوای زنجیرەیەك هێرشی موشەکی بۆسەر بنکەکانیان کە هێزەکانیانی لێ جێگیرە.\nئەو هاوپەیمانێتیە لە 2014وە راهێنان و پشتیوانی ئاسمانی دەبەخشێتە هێزەکانی عێراق تا یارمەتییان بدات شکست بە داعش بهێنن، بەڵام وەستانەکە مانای وابوو چیتر ناتوانێت ئۆپەراسیۆنەکان یان هێرشەکانی بەردەوامی پێبدات.\nوتەبێژی هاوپەیمانێتیەکە مایڵز کاجینز پێنجشەممە (30 کانونی دووەم) پشتڕاستیکردەوە کە هەڵپەساردنەکە کۆتایی پێهاتووە.\nکاجینز وتی: "ئۆپەراسیۆنەکانمان دەستپێدەکەینەوە لەگەڵ هێزە ئەمنیەکانی عێراق بۆ شکستهێنان بە پاشماوەکانی داعش."\nسەرچاوەیەك لە سوپای عێراقیش پشتڕاستیکردەوە کە ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان دەستیانپێکردۆتەوە و رایگەیاند كه بەمزوانە راگەیاندنێکی فەرمی بڵاودەکرێتەوە.\nهێشتا مۆڵەت نەدراوە بۆ سیستمی موشەکی پاتریۆت\nوەزیری بەرگری ئەمریکا مارك ئێسپەر پێنجشەممە وتی هاوکات ئەمریکا چاوەڕێی گڵۆپی سەوزی حکومەتی عێراقە بۆ جێگیرکردنی سیستمی بەرگری موشەکی پاتریۆت بۆ پاراستنی هێزەکانی ئەمریکا دژی موشەکەکانی ئێران.\nئێران 11 موشەکی گرتە عەین ئەسەد، کە هێزەکانی ئەمریکای لێ جێگیرن و دانەیەکی دیکەش لە هەولێر لە 8 کانونی دووەم، له تۆڵەی کوشتنی فەرماندەی هێزی قودسی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران (پاسداران)دا، قاسم سوله‌یمانی، لەلایەن ئەمریکاوە.\nهیچ سەربازێکی ئەمریکا نەکوژرا، بەڵام زیانی دەروونی و ئازاردانی مێشك تووشی دەیان کەس بوو بەهۆی تەقینەوەکانەوە و ئەمریکا دەیەوێت موشەکی پاتریۆت جێگیربکات تا باشتر بنکەکان بپارێزێت لە عێراق، کە نزیکەی 5,200 سەربازی ئەمریکای لێیە.\nسیستمی پاتریۆت پێکهاتووە لە راداری ئاستی باڵا و بەرپێگری موشەکی کە دەتوانێت موشەکی بالیستی هاوژێراو له ئاسماندا بپێکێت.\nکاتێک پێنجشەممە پرسیاری لێکرا دەربارەی دواخستنی جێگیرکردنی سیستمەکە، ئێسپەر بە رۆژنامەوانانی وت حکومەتی عێراق هێشتا مۆڵەتی نەداوە.\nوتی: "پێویستمان بە مۆڵەتی عێراقیەکانە. ئەوە کێشەیەکە. رەنگە کێشەی دیکەش هەبێت دەربارەی جێگیرکردن و شتی لەو بابه‌ته."\nژەنەراڵ مارك مایلی، سەرۆک ئەرکانی هاوبەشی سوپا، ئاماژەیکرد به‌وه‌ی کەتیبەی پاتریۆت ده‌زگایه‌كی تاڕادەیەك گەورەیە و میکانیزمی جێگیرکردنی لە عێراق "دەبێت بدۆزرێتەوە. ئەوەش، راستییەکەی، بەردەوامە".


ئوستڕاڵیا پێدانی ڤیزا بە هاوڵاتیانی هۆنگ کۆنگ درێژدەکاتەوە\nسەرۆک وەزیری ئوستڕاڵیا سکۆت مۆریسن\nسەرۆک وەزیری ئوستڕاڵیا سکۆت مۆریسن کۆمەڵێک ڕێوشوێنی ڕاگەیاند بەمەبەستی یارمەتیدانی هاوڵاتیانی هۆنگ کۆنگ تاوەکو ژیانێکی نوێ لە ئوستڕاڵیا دەست پێبکەن، یەکێک لەو ڕێوشوێنانەش درێژکردنەوەی ڤیزای هاوڵاتیانی هۆنگ کۆنگە بۆ ماوەی پێنج ساڵ، ئەمەش دوای ئەوەی چین یاسای ئاسایشی نیشتیمانی سەپاند بەسەر ئەو شارەدا.\nلە ڕێوشوێنێکی دیکەدا مۆریسن پەیماننامەی ڕادەستکردنی تاوانبارەکانی لەگەڵ هۆنگ کۆنگدا ڕاگرت، ئەمەش بەهۆی ئەو یاسایەی سەپێندراوە بەسەر هۆنگ کۆنگدا کە بەپێی یاساکە چین دەتوانێت هەموو ئەو تاوانبارانەی ڕادەستی هۆنگ کۆنگ دەکرێن لەژێر سەرپەرشتی حکومەتی چیندا دادگاییان بکات.\nمۆریسن وتی یاسای ئاسایشی نیشتیمانی کە هەفتەی ڕابردوو سەپێندرا بەسەر هۆنگ کۆنگدا گۆڕانکاری لە هەلومەرجەکەدا دروست کردووە و ئوستڕاڵیا پەیماننامەی ڕادەستکردنی تاوانبارەکان ڕادەگرێت.\nوتیشی " هاوڵاتیانی هۆنگ کۆنگ پێدەچێت بیانەوێت بڕۆن بۆ شوێنێکی تر، بۆ دەستپێکردنی ژیانێکی نوێ لە وڵاتێکی تر."\nدرێژکردنەوەی ماوەی ڤیزا یارمەتیدەر دەبێت بۆ ئەو هاوڵاتیانەی هۆنگ کۆنگ کە ئێستا لە ئوستڕاڵیا دادەنیشن و دەتوانن بمێننەوە. هەروەها ئەو خوێندکارانەشی کە لە ئوستڕاڵیا دەخوێنن دەتوانن تاوەکو پێنج ساڵ لەوێ بمێننەوە و دواتر داوای مانەوەی هەمیشەیی بکەن لەو وڵاتەدا.\nمۆریسن ئەوەشی خستەڕوو 10 هەزار هاوڵاتی هۆنگ کۆنگ لە ئوستڕاڵیان و بەشێکیان بە ڤیزای خوێندن و بەشەکەی دیکەیان ڤیزای کاتین بۆ کارکردن لە وڵاتەکەدان.


قەسەدە: هێرش بەردەوامە، لانیکەم ٢٠ داگیرکەر کوژران – هەواڵی سۆرانی\nدواین هەواڵ لەرێکەوتی نوامبر 7, 2019\nناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی سوریای دیموکراتی ئەنجامی شەڕ و بەرخۆدانی ٢٤ کاتژمێری ڕابردوی بڵاو کردەوە و ڕایگەیاند، لانیکەم ٢٠ چەتەی سەربە تورکیا کوژراون.\nلە لێدوانەکەیدا قەسەدە رایدەگەینێت: ئەرتەشی داگیرکەری تورکیە و چەتەکانی لە ئاسمان و زەوی هێرش دێنن. قەسەدە جەخت دەکاتەوە هێزەکانیان لە چوارچێوەی پاراستنی ڕەوادا وڵامی داگیرکەرانیان داوەتەوە.\nبە گوێرەی لێدوانەکەی قەسەدە دواهەمین ئەنجامی چالاکیەکانی وڵامدانەوەی شەڕڤانان بەمجۆرەیە.\nبەرەی تل‌تەمەر: سوپای داگیرکەری تورکیە و چەتە هاوپەیمانەکانی بە چەکی قورس، تانک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشیان کردە سەر گوندەکانی تەویل، دبسا، مەناجیر و ئومەلکێف. لە ئەنجامی وڵامدانەوەی هێزەکانماندا ٩ چەتەی سەربە سوپای داگیرکەری تورکیە کوژران.\nسەبارەت بە ئەنجامی بەرخودانی شەڕڤانان لە بەرەی ئەبووراسێن قەسەدە رایدەگەینێت: ئەرتەشی تورکیە و چەتەکانی ئەو دەوڵەتی لە هێرشەکانیان بۆ داگیرکردنی گوندەکانی بابولخەیر، فەرەج، تل‌موحەمەد،داوودیە و خشم و ناوچەی زرگان بەردەوام دەکەن.\nئەنجامی شەڕ و پێکدادانەکان لە بەرەی عەین‌عیسا بە گوێڕەی لێدوانەکەی قەسەدە وەهایە: سوپای داگیرکەری تورکیە و چەتەکانی لە دەوروبەری گوندەکانی بەربەریە، شەڕگراس و ناسریە بە چەکی قورس، تانک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشەکانیان چڕ کردەوە. لە ئەنجامی وڵامدانەوەی هێزەکانماندا ١١ چەتە و داگیرکەر کوژران و ٦چەتەش بریندار بوون و ژمارەیەک لە چەک و جبەخانە لەلایەن قەسەدەوە دەستیبەسەردا گیرا. قەسەدە جەخت دەکاتەوە شەڕڤانان ئەو هێرشەیان تێکشکاندووە.\nقەسەدە لە کۆتایی لێدوانەکەیدا رایدەگەینێت: لە بەرخودانی شەڕڤانانمدا ١٥ هەڤاڵمان لە ئەنجامی شەڕی قارەمانانەدا گیانیان بەختکرد، ١٣ هەڤاڵیشمان بریندار بوون.\nقەرەیلان: هەموو کوردان لە کەشتیەکدان\nژمارەیەک پەرلەمانتاری عێراق هەڵهاتون بۆ هەرێمی کوردستان


نامەیەک لەشڤان پەروەرەوە بۆ هیڤیدار ئەحمەد. – WTARIKURD\nکوڕی خۆم هیڤیدار، دەزانم چەند بەتاسەوەی بۆ پێگەشتن، بەڵام بۆ ئەوەی فێربیت نابێت تەنها سەیری شاشەکان بکەیت، تەنها تەماشای ئەو ساتانە بکەیت کە خەریک بو لەشاشەی تیڤییەکانەوە دەفڕیت، بەجۆرێک نزیک بو لەوەی خۆتت لێ ببێت بە سوپەرمان. تەنها خویندەوەی پەرتوکەکان و پۆشینی قاتێكی تورکی و گرتنی جانتایەک بەس نین کورم، بەلکو گویگرتن لەو مرۆڤانەی کە ئەزمونیان هەیە زۆر گرنگە.\nتۆ پیش ئەوەی خۆت بفرۆشیت بە تورکەکان دەبو پرست بەمن بکردایە، چون من ئەزمونیکم لەو بوارەدا هەیە. دەبو بپرسیت ئایا خۆفرۆشتن بەدوژمن گەورەم دەکات، خۆشەویستیم دەکات لای ئەوانی تورک، یان وەک ئاژەلێکی پیس لێم دەڕوانن.\nکوڕی خۆم هیڤیدار، ئێمەی کورد مرۆڤ گەلێکین زاکیرەمان زۆر لاوازە و زو شتەکانمان لەبیر دەچێت، بەجۆرێک ناتوانین ڕابردو بهێنینەوە بەرچاومان ،هەرلەبەر ئەوەشە بەئاسانی و لەهەمو قۆناغیکدا خۆمان دەفرۆشین.\nببینە من دەساڵ پێش ئێستا خۆم فرۆشت بە ئاکەپەو ئەردۆغان، ئەوکاتانەی لەکۆڵانەکانی ئامەددا براکانم دەکرانە زیندانەوە، لەسەر هەڵواسینی دروشمەکانی هەدەپەو کوردەکان، کەچی منیش وەک ئاژەلێکی پیس بەتەنیشت ئەردۆغان و تورکەکانەوە، وێنەو پۆستەری ئەردۆغانم دەشەکاندەوە، دەنگم بۆ جەلادێک کۆدەکردوە، کە ڕۆژانە بەناپاڵم و چەکی قەدەغەکراو لە کۆڵانەکانی جزیرەو گەڤەرو سلۆپیدا کوردی کۆمەڵکوژدەکرد. ئاخ هیڤیدار کوڕم، دەبێت تێبگەیت، خۆفرۆشتن چەند ئاسانە وەلێ کڕینەوەی زەمەنی پێش خۆ فرۆشتن چەند گرانە.\nمن هەمو ژیانم دەدەم هەتا ئەو وێنانەم بسڕمەوە کە لەگەڵ ئەردۆغانداگرتومن، کەچی تۆ تازە دەتەویت بە پشتگیری کاڵای تورکی بچیتە ئەنقەرەو وینەیەک لەگەڵ ئەردۆغان بگریت.\nکوری خۆم لەکۆتاییدا پێت دەلێم بەشەرەفترینی کوردەکان لای تورکەکان ئەوانەن کە کەلەشاخن، لەگەڵ ئەو مرۆڤە نیشتیمان پەروەرانەن کە ئێستا بایکۆتی کالای تورکیان کردوە. من و تۆش هیچ نین جگە لە ئاژەلێکی پیس، ئەها ڤیدۆکەت بینی, کە چۆن تورکەکان لە شاشەکانەوە سوکایەتیم پێدەکەن و تفم تێدەکەن، بۆتۆ لات وایە لەمن زیاتر دەکەی بۆ تورکەکان. کوڕی خۆم ئەگەر من لەجیگەی تۆ دەبوم هەر ئێستا داوای لێبوردنم لە میلەتەکەم دەکرد، باهێندەی کە سەرشۆر نەبیت، با وەک ئێمە شەرمەزاریی لای خەلکەکەت نەبیت.\nباوکی خۆت شڤان پەروەر\nکۆلن ئەڵمانیا. ٢٣/١٠/٢٠١٩\nتێبینی/ ئێمە وەک وتاریکورد لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکانەوە ئەم نامەیەمان پێگەیشتووە، ڕوونی سەرچاوەکە بۆ کات دەگەڕێتەوە


گرتنی بەدەیان قاچاخچی لەلایەن پۆلیسی مالموێ - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nwêne: Andreas Hillergren/TT\nگرتنی بەدەیان قاچاخچی لەلایەن پۆلیسی مالموێ\nبڵاو کرایه‌وه fredag 2 oktober 2015 kl 11.21\nهاوکات لەگەڵ ئەوەی کە تیشکی زۆر لە ئەوروپا خراوەتە سەر قەیرانی پەنابەری، پۆلیسی مالموێ لەماوەی مانگی سپتامبەردا ٤٥ کەسی بەگومانی قاچاخچێتی لەڕیگای پردی ئوێرێسوند – Öresundsbron - گرتووە.\nبەشیک لەم کەسانە کە گومانی قاچاخچێتیان لەسەرە دەڵێن هۆکاری ئەنجامدانی ئەم کردارە هۆی مرۆڤیانەی لەدوایە. یەکێک لەمانە کە ئەم حەوتووە دادگایی کراوە، پیاوێکی ٥٩سالانی ئەڵمانیە، کە ژنێک و سێ منداڵەکە لە ئەڵامنیاوە گەیاندۆتە سوید. ئەم خانەوەدەیە خزمی خوشکەزای ئەم پیاوەن و لەسوید داوای پەنابەرینا کردووە.\nلەگوێن پاریزەری ئەم پیاوە ئەم کردەوەیە هیچ نیەتێکی تاوانکردنی لەدوا نەبووە.\nسۆفی پالمگرێن پاولسۆن، پارێزەری ئەم پیاوە ٥٩ ساڵانە دەڵێ بەزەیی پێیانداهات و بۆیە هاوکاری کردوون تا بگەنە سوید. بەڵام بەهیچ شێوەیەک قازانجێکی بۆ ئەو تێدا نییە و نییەتی تاوانکاری نەبووە. بەڵام هێشتا هەر وەهای لێهاتووە.\nبەشیکی بەرچاو لەو ٤٥ کەسەی کە پۆلیسی مالموێ لەماوەی مانگی سپتامبەردا گرتوونی، وەکوو ئەم پیاوە ٥٩ساڵە دەڵێن بەهۆی مرۆجیانەوە ئەم کارەیان کردووە. لەمانەش سێ کەسی دانمارکی تێدایە کە بەخۆیان دەڵێن چالاکوان. ئەوانە گومانی ئەوەیان لەسەر کە هاوکاری ١١ کەسیان داوە بەقاچاخی خۆیان بگەێننە سوید.\nپارێزەری گشتیی، لیندا ڕاسموسسێن باسی دەستەیەکی دیکەش لەمانەی کە گیراون دەکات.\nبەشیک لەم کەیسانە کرێکارانی سویدین کە بڕیاریان داوە خۆراک کۆبکەنەوە و بچنە ولاتانی دیکەی ئەوروپا، کە قەیرانی ئیستا دەبینن و لەوێ دەیانەوێ هاوکاری خەڵک بکەن.\nلەو کاتەوەی کە سوید ڕێککەوتنی شینگێنی ساڵكی ١٩٩٦ ئیمزا کرد و سنوورەکانی نێوخۆی یەکێتی ئەوروپا نەمان، هاوکاریکردنی کەسێکی غەیرە ئەوروپی بۆ سنوورپەڕاندن بەپێی یاسای سوید تاوانکاریە. وە بۆیە پەڕاندنەوەی پەنابەران لە دانمارکەوە بۆ سوید لەڕێگای پردی ئوێرێسوند، تاوانکاریە.\nلەمپەیوەندیەدا لیندا ڕاسموسسێن دەڵێ ئەگەر کەسێک هاوکاری کەسێکی دیکە بدات بۆ پەڕاندنی سنووری سوید، ئەوا دەبی لێکۆڵینەوەیەکی قاچاخچێتی دەسپێبکەین.\nبەڵام بەپێی بڕیارەکی دادگای باڵای سوید کە ٢٠٠ درا، دادگاکانی سوید لەکاتی وەهادا دەتوانن بڕیاری ئازادکردن بدەن،ئەگەر بێتوو ئەو کەسەی کە گومانی قاچاخچێتی لەسەرە بەهۆی مۆرڤیانە ئەم کارەی کردبێت.


ئەم جارەیان وەك پێشوو نییە\nنوری مەحموود وتەبێژی یەپەگە سەبارەت بە ئەگەری هێرشی تورکیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان دەڵێت "ئەم هێرشە وەکوو هێرشەکانی پێشوو نییە و ئێمە بۆ بە ئامانج گەیشتنی پرۆژەی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەری لە هەموو توانای خۆمان بۆ بەرگری لە خۆمان و نیشتمانمان دەخەینە گەڕ".\nمەحمود لە لێدوانێكدا كە "ناس كورد" بینیویەتی (22ی تشرینی یەكەمی 2021) دەڵێت: لە حاڵێکدا کە ئێمە بەدوای شەڕ لە گەڵ داعشین، سەرۆک کۆماری تورکیا بەدوای بیانووی بێهۆ بۆ هێرش کردنە. ئەوان دەیانەوێ دەستکەوتەکانی ئێمە لە ناوچەكە لەناو ببەن.\nمەحموود وێڕای ئاماژە بەوەی کە گەر ئەم شەڕە ڕوو بدات، تیرۆریزمی داعش دیسانەوە سەر هەڵدەداتەوە، داکۆکی کرد: ئەم شەڕە وەکوو شەڕەکانی پێشوو نییە. ئەم جارە ئێمە بە هەموو توانامەنەوە بەرگری دەکەین. مەبەستی تورکیا ڕووخاندنی پرۆژەی خۆبەڕێوەبەری دیموکراتیکی ڕۆژئاوایە.\nهەروەها دەڵێت: ئێمە لە قەیرانی سووریا، داعشمان لە ناو برد. بە یارمەتی هێزەکانی هاوپەیمانی نێونەتەوەیی دژی ئایدۆلۆژیای داعش بەرەنگاریمان کرد. ئێمە هەروەها هەوڵی زۆرمان دا کێشەکانی ئۆردوگای ئەلهۆل چارەسەر بکەین.


ئەمریکای شەرمەزار سەد ساڵە چێلێکی گوان پڕ و تورکیا دەیدۆشێت … ئاشتی ئیبراهیم ئەفەندی – Dengekan\nbyAshti Ebrahim Afandi\tJanuary 27, 2018\tGeneral\nلەشکرکێشی تورکیا، بۆ سەر کوردانی ڕۆژئاوای وڵات لە شاری عەفرین، شەرمەزارییەکی ئێجگار مەزنە بۆ ئەمریکا و دارودەستەکانیان لە ناوچەکە. چوار ڕۆژە لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر کوردستان بەردەوامە، ئەمریکا ئامادە نەبووە تەنیا بە ووشەیەک، سەرکۆنەی بکات! تەنیا ئەوە نەبێت لە لێدوانەکانیاندا گوتویانە “هێرشەکانی تورکیا دەبێت سنووردار بێت و کاتەکەشی کورت و دیاریکراو بێت”!\nلە ساڵی ١٩٤٧دا، “هاری ترومان”، لە کۆنگرسی ئەمریکی، رایگەیاند کە ئامادەیە یارمەتی هەر وڵاتیک بدات، کە هەڕەشە بێت لە سەر بیرۆکەی شیوعیی. بەو مەبەستە جگە لە یارمەتی سەربازی، ئەو کات ٤٠٠میلیۆن دۆلاری بەخشی بە تورکیا و یۆنان. ساڵێک دواتر، لە کۆتایی شەڕی جیهانی یەکەم، ئەمریکا، بۆ دژایەتی کردنی ڕوسیا، ١٤٠ بیلیۆن دۆلاری بە نرخی هەنوکە، تەرخان کرد، بۆ پلانی “مارشاڵ”، بۆ گەشەپێدانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات. لە پلانی “مارشاڵ”، تورکیا ١٣٧ میلیۆن دۆلاری لە ئەمریکا وەرگرت!\n١٩٥٢، بە هاوکاری ئەمریکا، تورکیا چوو بۆ نێو “هاوپەیمانیەتی ناتۆ”. لە هەمان ساڵدا، یارمەتییە لۆجیستەکانی ئەمریکا، هەناردە دەکرا بۆ سوپای ئەمریکا، لە تورکیا بە سەرپەرشتی لیژەنەیەکی پێکهاتوو لە تورک و ئەمریکی.\nئەمریکا، تورکیای بە هاورێیەکی بەوەفا دەزانی، بەڵام گەلێک ڕووداوی مێژووی هەیە کە پێچەوانەی ئەوە دەسەلمێنن. لە ساڵی ١٩٦٤، “لێندۆن جۆهنسۆن” نامەیەک دەنێرێت بۆ تورکیا، تێددا ڕوونی دەکاتەوە کە هەقیان بەسەر “قوبرس” نەبێت، بەڵام تورکیا خۆی توڕە دەکات و بەبێ گوێدانە ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٧٤دا هەڵیکوتایە سەر دورگەی “قوبرس”و داگیری کرد. سەرەڕای ئەوە، پەیوەندی ئەمریکا لەگەڵ تورکیا بەردەوام بوو، بە سەدان، ڕێککەوتن و بەڵێننامە، لە نێوانیاندا واژۆ دەکرا. گفتوگۆ و مشتومڕیان دەکرد، بۆ داڕشتنی پلان دژ بە دوژمنەکانیان، جا چ ڕوسەکان بووبن، یان هێزی ئیسلامییەکان لە ناوچەکە یان کورد، کە تورکیا هەموو کاتێک لە هەموو بۆنەیەک بەبێ شەرمانە و بە دەنگی بەرز، بە دوژمنی هەرە سەڕەکی خۆی پێناسەی کردون!\nهەنوکە، دووبارە تورکیا، بەرەنگاری خواستەکانی ئەمریکا بۆتەوە، چۆتە بەرەیەک لەگەڵ “ڕوسیا، ئێران و ئەسەد”، کە دوژمنی سەڕەکیی ئەمریکان.\nلە چەند رۆژی ڕابردوو، لە ژیر ناوی ئۆپەراسیۆنی “چڵی زەیتون”، تورکیا، لەشکرکێشی کردە سەر شاری عەفرین لە سوریا. کە شارێکی کوردییە، دەکەوێتە رۆژئاوای فورات، کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی یەپەگەدایە، ئەو هێزەی لە سەرەتای جەنگی دژ بە داعشدا، لە هاوپەیمانییەتی دایە لەگەڵ ئەمریکا، بڕبڕەی سەرکەوتنەکانە لە شکاندنی داعش لە بەرەکانی جەنگ، هێزێکە لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی خاوەن ناوبانگێکی باشە. کەچی ئەمریکا لێی بێ دەنگە! لە کاتێکدا هەفتەیەک پێش ئەوە، ئەمریکا لە زمانی “تێلێرسۆن”، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، پلانەکەی خۆی ئاشکرا کرد، لە دروست کردنی “سوپای باکوور”، پێکهاتوو لە هێزەکانی یەپەگە، کە ژمارەیان ٣٠ هەزار کەس دەبێت.\nلەشکرکێشی تورکیا، بۆ سەر شاری عەفرین، نمونەیەکی دیکەیە، کە دەیسەلمێنی تورکیا هیچ پابەندبوونی نییە نە بە هاورێیەتی ئەمریکا نە بە ئەندامانی ناتۆ. گومانی تێددا نییە کە ئەو لەشکرکێشیەی، تورکیا بۆ سەر شاری عفرین، دژ بە ئەمریکایە و تەماعی تورکیایە بۆ فراوان کردنی هەیمەنەی لە ناوچەکە و دەست تێکەڵاو کردنی زیاتر لەگەڵ ڕوسیا.\nئەمریکا، تورکیای بە زەبەلاح کرد و کردی بە خاوەن سوپایەکی وەک ئەمرۆ، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە بۆ یەکلایی کردنەوەی کێشەکان، مەرجی نا مەشروعی هەبێت، ماف بەخۆی بدات، لەشکرکێشی بۆ سەر وڵاتانی دراوسێی، وەک عیراق و سوریا ئەنجام بدات، بەبێ سەڵمینەوە، لە یاسای نێو نەتەوەی و دەوڵەتی، بەبێ هەژمارکردن بۆ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانانی لە ناوچەکە و بەبێ گوێدانە پرنسیپ و بەها مرۆڤایەتییەکان.\nدەرئەنجام: کاتی ئەوەی ماوە ئەمریکا، هەڵوێستی ڕاست بنوێنێت و پشتیوانی لە عەفرین بکات، دەنا سەرکەوتنی تورکیا لە عەفرین، سەرکەوتنێتی لە رۆژهەڵاتی ناوڕاست، سەرکەوتنی ئیران، ئەسەد و ڕوسیایە و دۆڕانی ئەمریکایە. کە لە ئەنجامدا، کاردانەوەی دەبێت لەسەر هەیبەتی ئەمریکا لە دنیا، زڕاندنی ناوبانگی ئەمەریکایە، بەوەی کە پشت لە هاوپەیمانەکانی دەکات، کە لە تەنگەژەکاندا، تەنیا هێزی سەڕەکیی بوونە، لە یەکلایی کردنەوەی جەنگی داعش و متمانەیان بە ئەمریکا داوە، کە ئەویش هێزەکانی یەکەنەکانی گەلن “یەپەگە”، کەچی ئێستا ئەمریکا، دەستەوەستان ڕاوەستاوە، هەمان هێز و هەمان میللەت دەخاتە ژێر ڕەحمەتی “ئەردوغانی” دڕندە!\nPrevious لە ئامۆژگاری یەکانی رۆشنبیرە فاشی یەکان بۆ خەڵکی کوردستان … موزفەر عەبدوڵا\nNext دژایەتی هێرشی تورکیا بۆ سەر عفرین بۆ؟! … جیهاد محەمەد


مستەفا مەولوودی: ڕێژیم لە بەرامبەر فشاری دەرەکی و نێوخۆییدا ناچارە پاشەکشە بکا\nدیمانە: شەونم هەمزەیی 6 / 6 / 2019\n“ماوەی چەند مانگێکە پێوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران ئاراستەیەکی تری وەگرتوە. ئەمریکا سپای پاسدارانی خستووەتە لیستەی تێرۆر و ناوگانی سەربازیی خۆی لە ئاوەکانی نیزیک ئێران نیزیک کردۆتەوە. هاوکات بە گوشارە ئابوورییەکانی کۆماری ئیسلامیی خستووەتە تەنگانەوە. دوو لایەن سەرەڕای شیر و شمشیربەستنیان لە ڕوو لەدژی یەکتر، بەڵام لە دانوستان و سازانیش غافڵ نین. پرسیار ئەمەیە کە ئێران بەرەو کوێ دەڕوا؟ دوورەدیمەنی ئەم گۆڕانکارییانە چین و کاریگەرییان لەسەر پرسی کورد لە ئێران چین.\nئەم بابەتە و چەند تەوەرێکی دی بیانووی وتووێژێکی “کوردستان” بوون لەگەڵ بەڕێز کاک مستەفا مەولوودی، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان.”\nکاک مستەفا با بەو پرسیارە دەست پێبکەین کە ئێران بەرەو کوێ دەڕوا؟\nکۆماری ئیسلامیی ئێران لە هەلومەرجێکی زۆر دژواردایە. بۆیە دەکرێ هەموو گریمانەیەکی بۆ لەبەرچاو بگیرێ.\nیەکەم ئەوەی بەربڵاوبوونی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی وڵات و فشاری دەرەکی دەکرێ بە چۆکی دابێنێ. دووهەم ڕەنگبێ ڕێژیم بە بەردەوامیی سیاسەتی سەرکوت و زەبروزەنگ لەسەر خەڵکی ئێران و پیلان بۆ ماوەیەکی دیکەش درێژە بە مانەوەی خۆی بدا. بەڵام بەگشتی ئەمن داهاتوویەکی ڕوون بۆ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی نابینم و لام وایە ناڕەزایەتیی نێوخۆیی و فشاری دەرەکی لە کۆتاییدا ئەو ڕێژیمە بەرەو گۆڕانی بنەڕەتی یان هەڵدێر و نەمان دەبەن.\nڕەنگبێ هیچ کات، تەنانەت کاتی شەڕ لەگەڵ عێراقیش هیندەی ئێستا گوشاری سیاسی و ئابووری لەسەر کۆماری ئیسلامی نەبووبێ، ڕێژیم چەندەی زەرفییەت هەیە بۆ خۆڕاگرئەم گوشارانەدا؟ی لە بەرامبەر\nئەوە ڕاستە هیچ کات ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی هێندەی ئێستا گوشاری سیاسی و ئابووری و دەرەکی و کۆمەڵایەتی نێوخۆیی لەسەر نەبووە. کاربەدەستانی حکوومەتی کۆماری ئیسلامیش ئەوە ناشارنەوە و حاشای لێ ناکەن. ئەمن پێم وایە هەرچەندە ڕێژیم هێندێک کارتی بەدەستەوەن، وەک ئەوەی نیزام و سیستمێکی ئیدۆۆلۆژیک و ناوەندگەرا توانای بڕیاردانی ئاسانتری هەیە، هێزی پۆشتەی سپای پاسداران و ناوەندی داپڵۆسێنەر و تۆقێنەری ئەمنییەتیی جۆراوجۆری هەیە کە هەم ئەزموون و هەم ئیرادەی سەرکوت و کۆنتڕۆڵی خەڵک و کۆمەڵگەیان هەیە، هەروەها سەرچاوە و ئیمکاناتی وڵات لە کاتی ئاوادا زۆرتر بۆ پاراستنی نیزامی سیاسی هەزینە دەکرێ؛ بەڵام بەو حاڵەش ئەمن پێموایە لە کۆتاییدا ئەو ڕێژیمە ناتوانێ خۆ لە بەرامبەر فشاری دەرەکی و نێوخۆیی خەڵکدا ڕابگرێ و بە چۆکدا دێ. جا چ بە ڕووخان بێ یان بە پاشەکشە کردن بێ لە سیاسەتەکانی، کە لە حاڵەتی ئاواشدا هەر پاشەکشە و شکستە بۆ ڕێژیم.\nئەگەر کەمێک وردتر چاو بە هێز و فاکتەرە دەورگێڕەکانی نێوخۆی ئێراندا بگێڕین، باڵانسی هێز لەنێوان ئەواندا چۆنە؟ ئێران بەرەو سیستمێکی داخراوتری سەربازی دەچێ، یان دیسانەکەش ڕیفۆڕمخوازەکان بەفریای ڕێژیم دەکەونەوە؟\nڕێژیمی ئێران ناوەندگەرایە، بەڵام لەنێو نیزام و سیستمی تا ڕادەیەک «پیچیدە»ی کۆماری ئیسلامیدا جۆرێک دابەشکردنی کار و بەرپرسایەتی هەیە و تا گەیشتن بە بەیتی ڕێبەری چەند لایەی دەستەڵات هەن کە کارکردی لێکجیاوازیشیان لەگەڵ یەکتر هەیە کە ئەوە دەتوانێ لە هێندێک کاتی حەساسدا بە فریای ڕێژیم بکەوێ، بە تایبەت دەبێ قەبووڵمان بێ کە هەموو قۆڵەکانی نێو ڕێژیم لەسەر مانەوە و پاراستنی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیدا کۆک و یەکدەنگن، بۆیە هیچ دوور نییە بۆ کەمکردنەوەی فشاری دەرەکی لەسەر ڕێژیم و مەجال دان بە خەڵك بۆ ئەوەی لەو هەلومەرجە داخراوەدا کەمێک هەناسە بکێشن و، کۆمەڵە ڕێفۆرمێکی سنووردار بکەن کە ئەوە هەم دنیای دەرەوە پێشوازیی لێ بکا و هەمیش خەڵکی ئێران لەگەڵی ڕابێن.\nبۆچوونێک هەیە کە هاتنی هێزی ئەمریکا بۆ کەنداو و زۆرترکردنی گوشارەکان بۆ ئەوەیە باڵانسی هێز لە نێو باڵەکانی حاکمییەتدا بگۆڕن. ئێوەش وا بیر دەکەنەوە؟\nئەوە دەتوانێ وەک گریمانەیەک سەیر بکرێ و تا ڕادەیەک ڕاستیش بێ. ڕاستە فشاری سیاسی و ئابووریی دەرەوە لەسەر ڕێژیمی ئێران هەتا ئێستاش بۆ گۆڕینی ڕەفتاری ئەو ڕێژیمەیە و، کاربەدەستانی ئەمریکا ئەمە ناشارنەوە. بە هەموو پێوانەیەک گۆڕینی ڕەفتاری ڕێژیم تێچووەکەشی بۆ ئەوان لە ڕێگاکانی دی کەمترە و بۆ داهاتووش باشتر کۆنتڕۆڵی وەزعەکە دەکرێ و کارەکان چاکتر مودیرییەت دەکرێن. ئەمن باوەڕم وایە دنیای دەرەوە بە تایبەتی ئەمریکاییەکان لەسەر ئەوە بەئاشکرا و بەنهێنی کار دەکەن. بۆیە ئەو گوشارانە بۆ گۆڕینی ڕەفتاری ڕێژیم و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانییەتی. بەڵام هەموو گریمانەیەک دەکرێ لەسەر مێزی کاری بەرپرسانی ئەمریکادا ڕوو بکرێ. واتە ئەگەر ڕێژیمی ئێران لە کۆتاییدا نەیەوێ بێتە ڕەدایە و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دابین نەبن، بژێرەی گۆڕینی ڕێژیمیش دەکرێ بخرێتە ڕۆژەڤەوە.\nکاک مستەفا خەڵکی ئێران لە کوێی ئەم هاوکێشەیە دان؟ چ لە ڕوانگەی هێزەکانی گوشاری دەرەکی، چ لە گۆشەنیگای دەسەڵاتەوە؟\nڕوونە خەڵکی ئێران پێی خۆش نییە وڵاتەکەی سێبەری شەڕ و گوشاری ئابووریی لەسەر بێ، چونکە باش دەزانن دووکەڵی ئەو فشارانە زۆرتر دەچێتە چاوی ئەوان و بە تایبەتی چینی هەژاری ئەو کۆمەڵگەیە پتری لێ زەرەرمەند دەبێ، هەروەها بەوەش ناڕەحەتن کە وڵاتەکەیان ئاوا کەوتۆتە بەر فشار و لۆمەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و، لەوەش تووڕەن کە ئەو هەموو ئیمکاناتە کە لە ئێراندا هەیە لە باتی ئەوەی لە ئاوەدانیی وڵات و خۆشبژیویی خەڵکدا خەرج بکرێ، دەبێتە تێچووی دەستێوەردانی نابەرپرسانەی ڕێژیم و دەسەڵات لە وڵاتانی دیکەدا. بەڵام سەرەڕای ئەو پێناخۆش بوونانە، خەڵكی ئێران دەزانن کە ئەوە ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە کە چوار دەیەیە خەڵک و وڵاتی کردووەتە سپەری بەڵا و، هۆ و هۆکاری هەموو ئەم نەهامەتییانەیە و بەرپرسایەتیی ئەو بارودۆخە هەمووی دەخەنە ئەستۆی ڕێژیم. بۆیە ئەمن لام وایە خەڵکی ئێران گوشاری سیاسی دەرەکی دەکەنە دەرفەت بۆ بردنەپێشی بزوتنەوەی سیاسی، کۆمەڵایەتی لە وڵاتدا بۆ گۆڕینی ئەو نیزامە و جێگیرکردنی نیزامێکی دێموکراتیک و خەڵکی.\nئەگەرچی گوشارە ئابوورییەکان لە دوو ساڵی ڕابردوودا لەسەر ئێران زیاتر بووە، بەڵام وا دێتە بەرچاو کە بزووتنەوە ئێعترازییەکان لە ئاستی پێش دوو ساڵدا نین، هۆکارەکان چین؟\nلە پێشدا دەبێ دان بەوەدا بنێین جارێ فشاری ئابووریی دەرەوە و کاریگەریی لەسەر خەڵك بەو ڕادەیە نە گەیشتووە کە بگاتە سەر ئێسقان و لێکەوتەی بەربڵاوی هەبێ. دووهەم خۆ پێش ئەو گوشارانەش خەڵكی ئێران لەو بوارەدا زۆریان چێشتووە، لە حەقیش دەرنەچین زۆربەی چین و توێژە کەم داهاتەکان هاواری خۆیان بەرز کردۆتەوە، تەنانەت لەو ڕێگایە ئەمنیەتی کاری و بژیوی ژیان و تەنانەت گیانی خۆشیان خستووەتە مەترسییەوە. پەیامەکەش بە گوێی هەمووان، لەوانە وڵاتان ودەوڵەتان و کاربەدەستانی حکوومەتیش گەیشتووە، بۆیە بەگشتی خەڵک کەمیان نەکردوە، بەڵام بەداخەوە نە گوێیان لێ گیراوە و نە بە هاورایانەوە چوون. ئەوەش دەزانن کە خەڵک مەیدانی و بەکردەوە ڕادەی دڕندەیی و زەبری مۆرەکانی رێژیمیان لە سەرکوتدا چێشتووە. لە هەلومەرجی ئێستاشدا کە فشاری دەڕەکی لە بواری سیاسی و بەتایبەتی ئابوورییەوە تەنگی بە ڕێژیم هەڵچنیوە، ئەمن پێموایە خەڵكی ئێران ڕەچاوی ئەوە دەکەن ناڕەزاییەتیەکانیان وا لێک بدرێتەوە کە هاودەستی لەگەڵ بێگانە دەکەن، وە ئەوەش ببێ بە بیانوو بۆ سەرکوت کردنی زیاتری خەڵك. بۆیە مولاحزەیەک دەکەن، بەڵام مەرج نییە ئەم حاڵەتەش دەوامی زۆری هەبێ. لەبەر ئەوە خەڵك نیازی زۆر زەرووریان هەیە و ڕێژیم ڕوونە نە ئامادەیە داواکانیان جێبەجێ بکا و نە تواناشی هەیە. هەر بۆیە هاتنەسەر شەقامی خەڵک و پێداگرییان لەسەر مافە سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانیان، ئەویش لە شێوەی ناڕەزایەتیدەربڕین شتێکی چاوەڕوانکراوە.\nبارودۆخەکە لە کوردستان چۆنە؟\nبارودۆخی کوردستانی ئێران بەگشتی جیا ناکرێتەوە لە سەرانسەری ئێران، بەو جیاوازییە کە فشار لەسەر خەڵكی کوردستان دووهێندە زیاترە بە بەراورد لەگەڵ هەموو خەڵکی ئێران. خەڵكی کوردستان کەمتر بەشداری دەستەڵاتی سیاسی و ئیداریی وڵات کراوە، کوردستان زۆر کەمتر ڕووی ئاوەدانی بەخۆیەوە دیوە. وە لەبەر ئەوەش خەڵكی کوردستان هەڵگری پەیام و خواستی سیاسی و نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی بووە، زۆرتر فشاری دەزگاکانی ئەمنیەتی و سپای پاسدارانی ئێرانی لەسەر بووە و کوردستان زۆرتر بە ئەمنیەتی کراوە و بەرپرسانی نیزام بە چاوی ئەمنیەتی دەڕواننە هەموو جموجۆڵێکی خەڵكی کوردستان، بەڵام خۆڕاگریی خەڵك و بوون و تێکۆشانی هێزە سیاسییەکان و جووڵەی مەدەنی، فەزایەکی تەواو سیاسی و لەسەرهەست بوونی لە کوردستاندا خوڵقاندوە، کە ئەوە بۆ ئێستای حکوومەتی کۆماری ئیسلامی چالشێکی گەورەیە و بۆ داهاتووی سیاسیی ئێران و کوردستان فاکتۆرێکی بەهێزە.\nلەو ماوەیەدا کۆمەڵێک باسی نوێ کەوتووەتە سەر زاری کاربەدەستانی ڕێژیم کە لە نێوەرۆکدا بۆ کورد گرینگن. بۆ نموونە خاتەمی باس لە فیدرالیزم دەکا، یان ڕۆحانی باس لە ڕێفراندۆم دەکا، خوێندنەوەی حیزبی دێموکرات بۆ ئەم مژارانە چین؟\nوڵاتی ئێران زۆر پان و بەرینە و خەڵكێکی زۆری بە جیاوازیی جۆراوجۆری نەتەوەیی، دینی، مەزهەبی و فەرهەنگی و کولتوورییەوە هەیە، بۆیە دروستە کە بۆ چارەسەری کێشەکان واقیعبینانە بیر بکرێتەوە. بە لەبەرچاو گرتنی ئەو هەموو جیاوازییانە باشترین سیستم، بە فیدرالی کردنی وڵاتی ئێرانە. ساڵی ١٣٥٨ی هەتاوی نەمر دوکتور قاسملوو ئەمەی بە ئاغای خومەینی گوتوە و ئەم حەقیقەتەی لەگەڵ باس کردوە. ئێستا کە لە نێو کاراکتەرەکانی ڕێژیمدا کەسانێک پەیدا دەبن باس لە فیدرالیزم دەکەن و تەنانەت باس لە ڕێفراندۆم دەکەن، _بەو مانایە کە بۆ دیاریکردنی نیزامی سیاسیی وڵات پرس بە خەڵك بکرێ_ ئەمە لە نەوعی خۆیدا باش و قابیلی دەرکە، بەڵام بە مەرجێک کە ئەمە مافی هەموو پێکهاتەکانی وڵاتی ئێران دابین بکا و کۆتایی بە سیاسەتی هەڵاواردن و پەراویزخستنی نەتەوەکان لە دەسەڵات و بەڕێوەبەریی وڵات بێنێ.\nدەوری ئۆپۆزیسیۆنی کۆماری ئیسلامی لەو هاوکێشانەدا چۆن دەبینن؟ ئەوان لە چ پێگە و ستاتۆیەکدا جێیان گرتوە؟\nزۆر باس لەوە کراوە کە یەکێک لە هۆیەکانی مانەوەی کۆماری ئیسلامی لە لاوازیی ئۆپۆزیسیۆن دایە. بە داخەوە ئێستاش ئەوە هەر ڕاستە. ئەمن پێم وایە ئەوەیە خەڵکی وڵات بە ناچاری ملیان بۆ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ڕاکێشاوە و فشاری دەرەوەش هەر بۆ گۆڕینی ڕەفتاری ڕێژیم هەر لە لاوازیی ئۆپۆزیسیۆنەوە سەرچاوە دەگرێ. لەبەر ئەوەی جێگرەوەیی ڕێژیم بۆ خەڵك و دنیای دەرەوە دیار نییە و شکڵی نەگرتوە و، نەبۆتە ئادرەس کە ئێستاش بە داخەوە هەر وایە.\nئەدی مەوقعیەتی ئۆپۆزیسیونی کورد لەم هەلومەرجەدا چۆنە؟ پێتان وایە ئامادەیی ڕۆڵ بینین لە گۆڕانکارییەکانیان هەیە؟\nبارودۆخی ئۆپۆزیسیۆنی کورد بەگشتی باشترە لە ئۆپۆزیسیۆنی سەرانسەری. لەو ماوەیەدا هێندێک هەنگاوی زیاتریشی هەڵگرتوە و وەک دەبینین، ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێرانی پێک هێناوە کە ئەمە لەجێدا کارێکی باش و پێویست بوو. بەڵام زۆر کار ماوە ئۆپۆزیسیۆنی کورد بیکا تا بتوانێ کاریگەریی زیاتری لە کوردستان و ئێران و ناوچەدا هەبێ.\nوەک دوا پرسیار، لەم هەلومەرجەدا هێزە سیاسییەکانی کورد ئەوەی دەبێ بیکەن چین و ئەوەی دەبێ نەیکەن کامانەن؟\nلەم هەلومەرجەدا هێزە سیاسییەکانی کوردستان ئەوەی دەبێ بیکەن، یەکگرتن و داڕشتنی پلانی هاوبەشە بۆ ئێستا و داهاتووی کوردستان لە زۆر ئاست و بواردا. خەڵكی کوردستان و خۆیان ئامادە بکەن بۆ هەر ئەگەر و ڕووداوێک. ئەوەش کە دەبێ نەیکەن و خۆی لێ بەدوور بگرن، نایەکگرتوویی و پەڕشوبڵاویی ڕیزەکانیانە.\nزۆر سپاس بۆ بەشداریتان لەم دیمانەیەدا


هێزە ئەمنیەکان لە بەغداد کرانە ئامادەباشیەوە – هەواڵی سۆرانی\nدواین هەواڵ لەرێکەوتی اکتبر 24, 2019\nماویەیەکە لە تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان چالاکان بانگەوازی بۆ ئەنجام دانی خۆپیشاندان لە شاری بەغداد و پارێزگاکانی تری باشوری عێراق دەکرێت.\nبڕیارە سبیەنێ ، هەینی، لە پارێزگای بەغداد و پارێزگاکانی تری عێراق، خۆپیشاندانی ملیۆن کەسی لە دژی گەندەڵی، بێکاری و نەبونی خزمەتگوزاری دەست پێبکەنەوە.\nلە ئەمڕۆوە بە بڕیاری کاربەدەستانی ئەمنی عێراق، لە بارەی ئەوڕەوشەوە هێزە ئەمنیەکان خراونەتە حاڵەتی ئامادە باشییەوە.\nوەزیری ناوخۆی عێراق ڕایگەیاندوە لە ٨ی ئەم شەوەوە دۆخی نائاسایی ڕادەگەیەنرێت و دەچێتە بواری جێبەجێ کردنەوە.\nلە بارەی ئەو خۆپیشاندانە ملیۆنیەوە، موقتەدا سەدر پێشتر بانگەوازی بۆ کردبوو، لە پەیامێکدا بە ١٥ خاڵ داوای لە خۆپیشاندەران کردوە گوڵ بە هێزە ئەمنیەکان بدەن و چەندێک دەتوانن ڕوداوەکان بە وێنە و ڤیدیۆ دێکۆمێنت بکەن.\nهەروەها داوای لە خۆپیشاندەران کردوە هێمنی بپارێزن و دڵنیایی داوەتە خۆپیشاندەرانیش لە ئەگەری ڕوبەڕوبونەوەی هێزە ئەمنیەکان و دەستدرێژی کردنە سەریان ئەوا ڕەوتی سەدر وەڵامدانەوەی گونجاوی دەبێت.\nلە پێشتریشدا موقتەدا سەدر لە ڕاگەیەندراوێکدا داوای کردبوو کار بۆ بەرپا کردنی شۆرش و گۆڕینی دەسەڵات بکرێت.\nهەر لەو چوارچێوەیدا، بەپێی زانیاریەکان، باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد، کەوتۆتە ئەوپەڕی حاڵەتی ئامادە باشی و بەشێک لە کارمەندەکانی بردۆتە دەرەوەی عێراق و باڵیۆزخانەکە باری لە ناکاوی ڕاگەیاندوە.\nباڵیۆزخانەی ئەمریکا هەندێک زانیاری بڵاوکردۆتەوە لەوەوەی کە خۆپیشاندەران نیازی هێرشکردنە سەر ناوچەی سەوزی بەغدادیان هەیە کە بارەگا حکومیەکانی عێراق و باڵیۆزخانەی ئەمریکاو چەندین باڵیۆز و نوێنەری تری ووڵاتانی تێدایە.\nئەوەی جێی باسە لە سەرەتایی ئەم مانگەوە لە گۆڕەپانی تەحریرلە ناوەندی شاری بەغدا خۆپیشاندانی خەڵکی دژی بێکاری، نەبونی خزمەتگوزاری و گەندەڵی دەستی پێکرد و نزیکەی هەفتەیەکی خایاند، لەئاڵۆزیەکانی ئەو خۆپیشاندانەدا ١٥٧ کەس کوژراون کە لە هێزە ئەمنیەکانیان تێدایە و زیاتر ٣ هەزار و ٥٠٠ کەسیش برینداربوون . ئەوەشزانراوە زۆرینەی کوژراوەکان گولە بەر سەر و سنگیان کەوتوە.\nقەسەدە بیلانی ١٧هەمین رۆژی بەرخودانی ڕادەگەینێت


ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاو\nKurdish Sorani /\nEmergency Contraception - Kurdish Sorani\nسێكسم كردووە بەبێ ڕێگرى لە دووگيانى، يان ڕێگرى لە دووگيانىەكە شكستى هێناوە، ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاو هەلەكانى سك دروست بوون كەم دەكاتەوە. 2 جۆر لەمە هەن: حەبى ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاو دانانى ئامڕازى ناو مناڵدان (لوولپێچى/ IUD ى مسين) حەبى ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاو دەتوانرێت تا 5 ڕۆژ پاش سێكس كردن بخورێت. تا زووتر لەپاش سێكس كردنەوە و زووتر لە سووڕەكەدا بخورێت بەكارتر دەبێت. حەبى ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاو لە زۆربەى دەرمانخانەكان و لاى پزيشكە گشتييەكان و هەروەها لاى سانديفۆرد Sandyford يش دەست دەكەوێت. IUD هەرە بەكارترين ڕێگرى لە دووگيانىى ناكاوە. بەكارييەكەى لەسەروو %99 يە و دەتوانيت بڕيار بدەيت بيهێڵيتەوە يان پاش سووڕى مانگانەى داهاتووت لاى بەريت. دەبێت لە لايەن كارمەندێكى پسپۆرى سەرپەرشتيى تەندروستييەوە دابنرێت، ئەويش لە ماوەى 5 ڕۆژ لەپاش سێكس كردنى بێ خۆپارێزييەوە، يان، ئەگەر بكرێت بخەمڵێنرێت كەى هێلكە دادەبەزێت، ئەوا تا 5 ڕۆژ لەپاش هێلكە دابەزینەوە. چۆن وادە دابنێيت لە ڕێى ژمارە 0141 211 8130 ەوە تەلەفۆن بۆ سانيدفۆرد Sandyford بكە، دەتوانيت داواى فەراهەم كردنى وەرگێڕێك بۆ كاتى وادەكەت بكەيت. هەر كاتى دانانى وادەكە پێمان بڵێ بۆ كام زمان وەرگێڕت دەوێت و ئێمەش بۆت ئامادە دەكەين. زانياريى زياتر لەبارەى خزمەتگوزاريى وەرگێڕەوە دەتوانرێت لێرە دەست دەكەوێت: https://www.sandyford.scot/sexual-health-services/i-need-an-interpreter/ نهێنبڕى ئێمە خزمەتگوزارييەكى نهێنبڕانە پێشكەش دەكەين و بەبێ ڕەزامەنديى خۆت زانياريى دياريكراو لەبارەى تۆوە بە هيچ كەسێك نادەين، مەگەر هەست بكەين مەترسيت لەسەرە يان لەسەر كەسێكى تر، يان مەترسييەك لەسەر تەندروستيى كەسێكى تر هەيە. هانت دەدەين كە هاتيت ناوى ڕاستەقينەى خۆت بەكار بهێنيت و ئەوەش بە شێوەيەكى بێ مەترسى لە تۆمارە ئێلێكترۆنييەكەت لە سانيدفۆرد دەپارێزرێت\nقسەكردنت بۆ ئێمە لەبارەى تەندروستيى سێكسيتەوە بۆ دڵنيا بوون لەوەى لە كاتى سەردانت باشترين سەرپەرشتييەكت پێشكەش دەكرێت كە هەبێت، ڕەنگە دەستەى كارمەندانى سانديفۆرد پرسيارى كەسى و هەستيارت لە بارەى ڕابوردووى سێكسييانەت و پزيشكييانەتەوە لێ بكەن، وەك پرسيارى دوايين جار كەى بوو كە سێكست كرد، ئايا سێكسەكەت بێ خۆ پارێزى بوو، ئايا هيچ نيشانەيەكى نەخۆشيت لێ دەركەوتووە. ئەندامانى دەستە بۆ ئەوە لەوێ نين تا حوكمت بەسەردا بدەن. هەرچييەك بڵێيت نە دەمانهەژێنێت و نە شەرمەزارمان دەكات، بەڵكو تۆ پێويست دەكات ڕاشكاو و ڕاستگۆ بيت تاوەكو ئێمە بتوانين بە باشترين شێوە تێستت بۆ بكەين و چارەسەرت بكەين و يارمەتيت بدەين. هەموو ئەو شتانەى دەيانڵێيت بە نهێنى لە تۆمارە ئێلێكترۆنييەكانماندا دەپارێزرێت، مەگەر، پاش ڕەزامەنديى خۆت، داوات لێ بكەين زانيارييەكانت بە لايەنێكى تر بدەين تاوەكو بتوانين ئاڕاستەى دەزگايەكى خزمەتگوزاريى ترت بكەين. لە هەندێك بارى زۆر دەگمەندا دەشێت دەستە پێويستى بەوە بێت لە پێناو سەلامەتيى خۆتدا زانيارييەكانت بدات بە لايەنێكى تر. خۆت دەتوانيت هەڵبژێريت پسپۆرە تەندروستييەكەى دەيبينيت مێينە بێت يان نێرينە ئەگەر خۆت پێت باش بێت، بەڵام ڕەنگە بۆ ئەمە پێويست بكات لە كاتى ئاسايى زياتر چاوەڕێ بيت ئەگەر نۆڕينگەكە سەرقاڵ بێت، هەروەها دەبێت لەكاتى دانانى وادەكەدا ئەمەمان پێ بڵێيت. پێش ئامادەبوونم لە وادەكە چاوەڕوانييەكانم چى دەبن درێژيى ماوەى وادەكان دەكرێت لە 10 خولەك تا 90 خولەك درێژە بكێشێت. لە كاتى وادەكەتدا ئەوپەڕى كۆشش دەكەين تا دڵنيا بين لە سەرپەرشتى كردنى پێويستييەكانت، بەڵام لە هەندێك باردا ڕەنگ هەيە داوات لێ بكەين بۆ وادەيەكى تر بێيتەوە ئەويش وەك بەشێك لەو خزمەتگوزارييەى پێشكەشى دەكەين. ئەگەر پێش وادەكەت نامەمان بۆ ناردبيت، ئەوا هەموو ئەو زانيارييە پەيوەنديدارانەشمان لەگەڵيدا بۆ ناردوويت كە پێش وادەكەت پێويستن. كاتێك ئامادەى وادەكە دەبم، چاوەڕوانييەكانم چين ئەگەر داواى وەرگێڕت كردبێت، لەكاتى وادەكەتدا پێى دەگەيت و دەيبينيت. كاتێك دەگەم چى ڕوو دەدات؟ كاتێك دەگەيت، لەلايەن پێشوازيكارێكەوە بەخێرهاتن دەكرێيت كە كارتێكى ژمارەدارت دەداتێ، لەگەڵ بەستەيەك زانيارى لەبارەى ئەو خزمەتگوزارييەى پێشكەشت دەكرێت و بەڵگەنامەيەكى نهێنبڕى كە تيايدا بۆت ڕوون دەكرێتەوە چى لە زانيارييە كەسييەكانت دەكرێت، هەروەها فۆرمێكى تۆمار كردن. پێشوازيكارەكە داوات لێ دەكات دابنيشيت تا نۆبەتى تۆمار كردنت دێت. ئەگەر بۆ پڕ كردنەوەى فۆرمەكە پێويستيت بە يارمەتى هەبوو، دەتوانيت پێشوازيكارەكە ئاگادار بكەيت. تكايە چەندى دەتوانيت لە فۆرمەكە پڕ بكەرەوە. چەند دەبێت چاوەڕوان بم؟ ئێمە ئەوپەڕى هەوڵمان دەدەين تا دڵنيا بين لەوەى تا دەكرێت نزيك لە كاتى وادەكەتەوە بتبينين. بە داخەوە، جار هەيە ئەوە ناكرێت. ئەگەر ئامادەى وادەيەك بيت و 30 خولەك چاوەڕوان بيت و بانگ نەكرێيت، ئەوا تكايە ئەندامێكى دەستەى پێشوازى ئاگادار بكە و ئەويش دەتوانێت بەدواى دا بچێت و بزانێت چيت بۆ دەكرێت. لەبەر ئەوەى زياتر لە نۆڕينگەيەكمان هەيە كە لەيەك كاتدا كار دەكەن، ئەوا دەكرێت لەپاش كەسێكەوە ببينرێيت كە پاش تۆ گەيشتووە.\nچى دەبێت ئەگەر درەنگ بگەم ئێمە دەزانين جار هەيە نەخۆش درەنگ دەگاتە وادەكەى. ئەگەر لە وادەكەت دوا بكەويت، ناتوانين گەرەنتيت بدەينێ تەواوى ئەو كاتەت پێ دەبەخشين كە لە وادەكەتدا هەيە. كاتێك لە وادەكەت درەنگ دەكەويت، پێشوازيكار ئەندامێكى تيمى نۆڕينگەت بۆ ڕێك دەخات كە بێت و قسەت لەگەڵ بكات. ڕەنگە پێويست بكات چاوەڕوان بيت تا كەسێكت بۆ پەيدا دەكرێت. بۆ هەندێك نۆڕينگە و هەندێك ڕێكار، ئەگەر دوا بكەويت، ناتوانين بتبينين. ئەگەر شتى وا ڕووى دا، ئەوا وادەيەكى ترت بۆ دادەنێينەوە. لەكاتى ئەم پرس و ڕاوێژەدا كێ دەبينم؟ زۆربەى خزمەتگوزارييەكانمان بە تيمێكى نۆڕينگەكاران بەڕێوە دەبرێن، كە دەشێت پزيشك بن يان پەرستار، يان ياريدەدەرانى سەرپەرشتيى تەندروستى، ڕاوێژكاران يان دەروونناسان، ئەوەش لەسەر خزمەتگوزارييەكە ڕادەوەستێت. كاتێك بانگ دەكرێيتە ژوورى نۆڕينگەكەوە، هەموو ئەندامانى دەستەمان خۆيانت پێ دەناسێنن. ئەگەر پێت باشتر بێت ئەندامێك لە ڕەگەزێكى ديارى كراو لە نۆڕينگەكاران ببينيت، ئەوا تكايە كاتى دانانى وادەكە پێمان بڵێ. ئێمە هەوڵ دەدەين هەر كات بكرێت، بەدەم داواكەتەوە بێين، بەڵام دڵنياييش نادەين كە بۆت بكەين. چۆن پشکنینم بۆ ئەنجام دەدرێت؟ ئەگەر ويستت يان پێويستت بە تێستێك بوو بۆ نەخۆشييەك كە لەڕێى سێكسەوە دەگوازرێتەوە، ئەوا ڕەنگە پێويست بەوە بكات نمونەيەك لە ميزت يان خوێنت بدەيت. بۆ هەندێك تێست پێويست دەكات بە سڕين لە ئەندامى زاووزێ و بە پێى جۆرى ئەو سێكسەى كە كردووتە، لە گەرووت و لە كۆمت نمونە وەربگيرێن. دەشێت ئەمە كەمێك ناخۆش بێت، بەڵام ئەندامانى دەستەى نۆڕينگە كەسانى پسپۆڕن لەم نمونە وەرگرتنانەدا، لەبەر ئەوە خەمت نەبێت. بۆ هەندێك تێست ڕەنگە پێويست بكات پزيشك ئەندامى زاووزێت ببينێت. ئەگەر پزيشكێكت لە هەمان ڕەگەزى خۆت پێ باشتر بێت، ئەوا تكايە كاتێك وادەكە دادەنێيت، پێمان بڵێ. دەتوانم منداڵ لەگەڵ خۆم بهێنم؟ باشتر وايە منداڵ نەهێنيت و لە بيناكەشدا شوێنى منداڵ پێ سپاردنى تيادا نيە. ئەگەر پێويست بكات بەمنداڵەوە ئامادە بيت، ئەوا تكايە گەورەساڵێكى تر لەگەڵ خۆت بهێنە تا لە شوێنى چاوەڕوانييەكە ئاگاداريان بێت لەو كاتەدا كە تۆ لە نۆڕينگەكە دەبيت. لەوبەر جادەكەوە پاركێكى خۆشى لێيە كە چەندين شوێنى يارى كردنى تيادايە ئەگەر بتوانيت منداڵەكانت بدەيتە دەست گەورەساڵێكى متمانە پێ كراو. ئەگەر نا، ئەوا ڕەنگە داوات لێ بكرێت بە بێ منداڵەكانت بێيتەوە.


کوردیپێدیا - بەر لە ڕاپرسی، دەبێ چی بکەین لە کەرکوک؟\n📖 بەر لە ڕاپرسی، دەبێ چی بکەین لە کەرکوک؟ | 🏷 پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nبەر لە ڕاپرسی، دەبێ چی بکەین لە کەرکوک؟\nپرۆفیسۆر جەبار قادر\nدوای ڕووداوەکانی نۆی حوزەیرانی ئەمساڵ، بارێکی نوێ لە عیراق و باشوری کوردستان هاتە کایەوە. ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان، کە بابەتی مادەی سەد و چل بوون، لە لایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە ئازاد کران. بە بۆنەی ئەم ڕووداوانەوە باس و خواسی ئەم مادەیە دیسان سەری هەڵدایەوه. یەکێ لەو بابەتانەی باسیان لێوە دەکرێت، پرسی ڕاپرسییه.  باسکردنی ڕاپرسی لە سەر دوا ڕۆژی ئەو ناوچانه، بە جۆرێک لە جۆرەکان داننانە بە مادەی سەد و چلدا. لێرەدا کە باس لە کەرکوک دەکەین، مەبەستتمان هەموو ئەو ناوچانەیه، چونکە کەرکوک سیمبولی هەموویانە و لە هەمان کایشدا کرۆکی کێشەکانە. \nپێدەچێ زۆر کەس لەو باوەڕەدا بن کە پەنابردنە بەر ڕاپرسی شێوازێکی دەستوری و دیموکراتییە و ڕێگە لە هەندێ ئاڵۆزی نێوخۆیی و دەرەکی دەگرێت کە لە پرسی چارەسەرکردنی دۆزی کەکرکوکدا دەتوانن بێنە ڕێمان و ڕەنگبێ یارمەتیدەر بێت بۆ گەیشتنی کورد بە مافەکانی لەو ناوچانە. هەڵوێستمان هەرچۆنێک بێت لە مەڕ مادەی سەد و چڵ، ناچارین لە گەڵ ئەم بۆچوونەدا هۆشمەندانە هەڵس و کەوت بکەین. ڕاپرسی یەکێکە لە پایە سەرەکییەکانی مادەی سەد و چل لە دوای ئاساییکردنەوە و سەرژمێری. نوێنەرانی کورد لە بەغدا ڕەزامەندییان لە سەریان داوە و لە دەستوری عیراقدا جێگیریان کردوون.\nئێستا کە ئەم ناوچانە کەوتوونەتەوە دەستی کورد و بەر لەوەی باسی ڕاپرسی بکەین، پێویستیمان بە کۆمەڵی هەنگاو هەیە، کە دەتوانن واتایەک ب‌بەخشن بە ڕاپرسی و مافەکان بگەڕێننەوە بۆ خاوەنەکانیان.\nپێموایە خاڵی هەرە گرنگ و کەلێنی هەرە گەورە لەم بوارەدا نوێنەرایەتیکردنی خەڵکی ئەو ناوچانەیه. دانیشتوانی ئەو ناوچانە بەشدارییان لە هیچ یەکێک لە هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستاندا نەکردووەو ئەو دەزگا شەرعییانەی ئەوڕۆ لە کوردستان دەسەڵات بەڕێوە دەبەن، ناتوانن ئیدیعای ئەوە بکەن، کە ئەوان نوێنەرایەتی خەڵکی ئەو ناوچانه دەکەن و لە سەر ناوی ئەوان دەتوانن بڕیار لە چارەنووسیان بدەن. کاربەدەستانی هەرێم قەت بیریان لەوە نەکردەوە جۆرە نوێنەرایەتییەک لە دانیشتوانی ئەو ناوچانە لە دەرەوەی چوارچێوەی حیزبایەتی دروست بکەن بۆ ئەوەی لە ڕۆژێکی وەکو ئەوڕۆدا بەکاری بێنن بۆ ئەوەی ڕەوایەتی زیاتر بدەن بە داواکارییەکانی کورد. هەڵبەتە هەموو کوردو کوردستانییەک مافی ئەوەی هەیە لە سەر دواڕۆژی ئەم ناوچانە قسەی هەبێ، بەڵام بەر لە هەر کەسێ مافی دانیشتوانی ئەو ناوچانایە بڕیاڕ لە شێوازی بەڕیوەبردنی خۆیان بدەن، هەڵبەتە لە چوارچێوەی کوردستانێکی ئازاددا. لێرە دروشم و دروشمبازی دادی کەس نادات. ئەوڕۆکە لە کوردستان نەریتێکی ئەوەندە خراپ دروست بووە، بچووکترین پلە و پایەی بەڕێوەبەرایەتی نادرێت بە کەسێک خەڵکی " دەڤەرەکە" و کوڕی خێڵ و عێڵەکە نەبێت. تەنها لە پرسی کەرکوکدا کاربەدەستانی کورد زۆر حاتەمییانە و نەتەوەییانە بیردەکەنەوە و دۆسێی کەرکوک ڕادەستی کەسانێک دەکەن کە کەمترین زانیارییان لە سەر کەرکوک نیە و ڕۆژێک لە ڕۆژان لەو شارە ژیانیان بەسەر نەبردووە.\nڕەنگبێ کەسانێک هەبن بڵێن، ئەی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک کە زۆرینەی ئەندامانی کوردن، نوێنەرایەتی خەڵکەکەی ناکات. بەداخەوە دەبێ بڵێین ئەو ئەنجومەنە زیاتر لە پێنج ساڵە کاتەکەی بەسەرچووە و نەتوانراوە هەڵبژاردنێکی نوێ بکرێت. ئەو ئەنجومەنە بە قانونێک کار دەکات کە لە هیچ شوێنێکی دیکەی عیراق و هەرێمی کوردستان کاری پێناکرێت. ئەمە گوناهی ئەندامانی ئەو ئەنجومەنە نیە، بەڵکو ئەمە ئەنجامی ئەو سیاسەتە دژ بەکوردەیە کە کاربەدەستانی عەرەبی عیراق لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا خەریکی جێبهجچیکردنی بوون.\nدامەزراندنی نوێنەرایەتییەکی ڕاستەقینەی دانیشتوانی ئەو ناوچانە کارێکی پێویستە و ناکرێت دوابخرێت. ئەمە بانگەشە نیە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو دام و دەزگایانەی هەن، بەڵکو دەکرێ بۆ بەهێزکردن و پشتیوانیکردنیان بەکار بهێنرێت. ئەم نوێنەرایەتییە چۆن دروست دەکرێت و دادەمەزرێ، ئەوە بابەتێکی دیکە و دەکرێت حکومەتی هەرێمی کوردستان ژمارەیەکی زۆر لە کەسایەتی و نوێنەرانی ڕاستەقینەی دانیشتوان بە هەموو پێکهاتەکانیانەوە بۆ کۆنگرەیەک بانگهێشت بکات و داوایان لێبکات لە سەر باری ئەوڕۆ و دواڕۆژی ناوچەکانیان وتووێژ بکەن و ڕاوێژیان پێ بکات و لە سەر کۆمەڵێ بڕیاڕ ڕێکبکەون و نوێنەرایەتییەک بۆ خۆیان دەستنیشان بکەن بۆ بڕیاردان لە سەر دواڕۆژی ناوچەکانیان. ئێستا ڕەوشەکە لە هەموو کاتێ لەبارتره بۆ کارێکی لەم جۆرە، چونکە خەڵکی ئەو ناوچانە هەڕەشەیان لە سەرە و ڕاستییەکانیان بۆ دەرکەوتووە و بەشێکیان هاتوونەتە سەر ئەو باوەڕەی کە چارەنووس و دواڕۆژیان لە تەک کوردایە. هەڵبەتە ئەمە دەبێت ئامادەکاری باشی بۆ بکرێت و کۆنگریەکی ڕاستگۆیانە و ڕاستەقینە بێت و دوور بێت لە میهرەجان و فستیڤال کە بووەتە باو لە کوردستان.\nلە بارەی ئاساییکردنەوەوە ئەوەی تا ئێستا کراوە ئەوەیە کە ئەو عەرەبە هاوردانەی هێنرابوون بۆ تەعریبکردنی کوردستان و پارە و زەوی و پلە و پایەیان لە لایەن ڕژێمی بەعسەوە پێ بەخشرابوو، جارێکی دیکە بە بیست ملیۆن دینار و پارچەیەک زەوی لە پارێزگاکانی پێشووییان " قەرەبوو" کراونەتەوە و ئەوجاش زۆربەیان نەچوونەتەوە. کوردی ڕاگوێزراو دەرکراویش بە دە ملیۆن دینار " قەرەبوو" کراوەتەوە. کردەوەی وا تەنها لە ولاتی نادادپەروەری وەکو عیراق دەتوانێت ڕوو بدات. لەم بارەیەوە دەتوانین بڵێین پرۆسەکە هەنگاوێک بۆ پێشەوە و دوو هەنگاو بۆ دواوە بووە. سەرباری عەرەبی هاوردە، دەیان هەزار عەرەبی دیکە لە ژێر پەردەی شەڕی مەزەبی و هەندێکیشیان بە هان و پشتگیری دارایی گروپە شۆڤینی و توندڕەوەکانی عەرەب ماڵ و موڵکیان لە کەرکوک کڕیوە و بوونەتە بنکەی تاوان و تیڕۆر لەو شارە و ئەمن وئاسایشی دانیشتوانیان تێکداوە. هەموو ئەوانەی بە پێی مادەی سەد و چل دەبوایە بگەڕێنەوە پێویستە مەرجەکانیان بەسەردا بەسەپێنرێت و ئەوانەشی بە ناوی ئاوارەوە هاتوون پێویستە کەمپی تایبەتیان بۆ دروست بکرێت و لە ژێر چاودێری توندی هێزەکان ئاسایشدا بن.\nڕاستکردنەوەی هاوسەنگی لە فەرمانگە و دەزگا گشتییەکاندا، هەنگاوێکی گرنگە بۆ گەڕانەوەی مافەکان بۆ خاوەنەکانیان. لە کاتێکدا عەرەبی هاوردە لە هەموو لایەکی عیراقەوە دەهێنران و لە فەرمانگەکاندا پلە و پایەییان پێ دەبەخشرا، چەندین وەچەی کورد بە حەسرەتی ئەوەوە بوون لە شارەکەی خۆیاندا کارێکیان دەسبکەوێ. بەهەزاران مامۆستا و دەرچووانی زانکۆ و سەدان هەڵگری بڕوانامەی باڵا ناچار بوون لە شارەکانی دیکەی کوردستان و عیراق کار بکەن، دوای دەیان ساڵ ژیان لەو شارانە ئەستەمە بتوانن بە یەکجاری بگەڕینەوە بۆ کەرکوک. لەم چەند سالەی دوای ڕووخانی ڕژێمیش کاربەدەستانی بەغدا بە بەردەوامی کارمەند و فەرمانبەری نوێی عەرەبیان دەناردە ئەم ناوچانە و بەهەزاران گەنجی کوردیش بە بێ کار و دامەزراندن مانەوە و دوور لە پسپۆری و شارەزاییان کار دەکەن.\nخاڵێکی دیکەی ئاساییکردنەوە گەڕانەوەی ئەو ناوچانەیە کە ڕژێمی بەعس لە کەرکوکی دابڕیبوون و لکاندبوونی بە پارێزگاکانی دیکەوە (خورماتوو بۆ سەر تکریت، کفری بۆ سەر دیاله، چەمچەماڵ و کەلار بۆ سەر سلێمانی و پردێ بۆ سەر هەولێر). ئەم ناوچانە ئەوڕۆ هەموو لە ژێر دەسەڵاتی کورددان، ئەنجومەنی قەزاکان و ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک دەتوانن بە ڕەسمی داوا بکەن، ئەم قەزایانە بگەڕێنەوە سەر کەرکوک و ئەوانەی لە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی هەرێمن بخرێنەوە سەر کەرکوک بە فەرمی و ئەوانی دیکەش بە کردەیی. تا ئێستا بەرپرسانی کورد هیچیان لەم بارەیەوە نەوتووە و نازانین پاکانەیان بۆ دواخستنی ئەم کاره چیە. ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوکیش هەڵوێستی لەم بارەیەوە ڕوون نیە.\nبە بێ سەرژمێرییەکی گشتی لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم، کە پایەی دووەمی مادەی سەد و چلە، نازانین ژمارەی دانیشتوانی ئەو ناوچانە چەندە. کێ کەرکوکییە و کێ کەرکوکی نیە، کێ مافی هەیە لە ڕاپرسیدا بەشداری بکات و کێ مافی نیە. کێ ڕاپرسییەکە دەکات. ئایە هەر بە خۆمان دەیکەین؟ یا پەنا دەبەینە بەر ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان، کە ماوەیەکی زۆریان پێدەوێ بۆ ئەوەی ئامادەکاری بۆ بکەن و ئەنجامی بدەن، ئەگەر قایل بن بەوەی کە بیکەن؟. ئەمانە و دەیان پرسیاری دیکە وەڵامیان لای کەس ڕوون نیە.\nلە کەرکوک و هەموو ناوچەکانی دیکەی دەرەوەی هەرێمی کوردستان کارێکی زۆر چاوەڕوانی کورد دەکات، پێویستە پەلەیان لێبکرێت و کۆمەڵێ ڕاستی لە سەر زەوی ئەو ناوچانە بەرجەستە بکرێن و لە سەر هەندێ شتی بچووک ئاسۆی ڕووناکمان لێڵ نەکرێت.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 15 2016 10:43AM تۆمارکراوە


◄ نتیجه: Found 73, page 1 of 8 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📊 %95ی بودجەی پەروەردە بۆ مووچە تەرخانکراوە آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Feb 26 2019 3:21PM\n👁 اێ بەخشە 3,829 گل سئرکریائە(دێینە)\nدواڕۆژ، کۆچەر عەلی بەپێی راپۆرتێک لە %95ی بودجەی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 26-2-2019 15:21:38\n📊 ئێران بودجەی سەربازی وەزارەتی بەرگری زیاد دەکات آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Jan 4 2019 3:58PM\n👁 اێ بەخشە 1,068 گل سئرکریائە(دێینە)\nدواڕۆژ، ئازوو محەمەد سەرۆکی کۆمسیۆنی ئاسایشی نەتە [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 4-1-2019 15:58:32\n📝 ئەنجومەنی نوێنەران تەرخانکراوی مووچە و خانەنشینی بۆ مووچەخۆرانی هەرێم لە یاسای بوودجەی عێراق بۆ ساڵی 2018 لە بڕی 334 ملیار دینار زیادکرا بۆ 418 ملیار دینار وەڵگەنۆمەل\n📅 زمان اضافه کردن Mar 5 2018 1:44PM\n05-03-2018 [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ س.ئـ. 5-3-2018 13:44:39\n📝 ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق: سەرکۆمار مافی رەتکردنەوەی یاسای بودجەی نییە وەڵگەنۆمەل\n📅 زمان اضافه کردن Mar 21 2018 9:21AM\n👁 اێ بەخشە 4,111 گل سئرکریائە(دێینە)\n19-03-2018 [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ ن.ئـ. 21-3-2018 9:21:53\n📝 ئەنجومەنی وەزیران نیگەرانیی خۆی لە پەسەندکردنی یاسای بودجەی عێراق دەردەبڕێت وەڵگەنۆمەل\n📅 زمان اضافه کردن Mar 4 2018 4:31PM\n👁 اێ بەخشە 2,465 گل سئرکریائە(دێینە)\nپێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ یەکشەممە 04-03-2017 بە سەرۆکایەتی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 95% ✍ هـ.ب. 4-3-2018 16:31:42\n📊 ئەنجوومەنی وەزیران بودجەیەکی تایبەت بۆ تەواوکردنی پردی چەمە تەرخاندەکات آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Mar 9 2017 10:34PM\n👁 اێ بەخشە 1,442 گل سئرکریائە(دێینە)\nدواڕۆژ، کۆچەر عەلی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم بڕی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 9-3-2017 22:34:49\n🔤 بودجە واژەل واصطلاهەل\n👁 اێ بەخشە 916 گل سئرکریائە(دێینە)\n... [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 10-1-2011 14:30:02\n📊 بودجە بۆ تەواوکردنی ژمارەیەک بەنداو تەرخانکراوە آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Apr 26 2018 12:50PM\n👁 اێ بەخشە 1,458 گل سئرکریائە(دێینە)\nئەندامێکی پەرلەمانی کوردستان ئاشکرایدەکات، بەهۆی ب [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 26-4-2018 12:50:17\n📕 بودجە و کارتێکەرەکانی کتاووخانە\n📅 زمان اضافه کردن Feb 18 2015 9:51PM\n👁 اێ بەخشە 8,004 گل سئرکریائە(دێینە)\nنووسینی: محەمەد رەئوف سلێمانی 2015 ئەم کتێبە کۆم [ فرەتر(ویشتر)... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ م.ب. 18-2-2015 21:51:15\n📊 بودجەی (2014)ی عێراق، دەگاتە (130) ملیار دۆلار آمار و گەپ آزمایی\n📅 زمان اضافه کردن Jun 30 2013 2:04PM\n👁 اێ بەخشە 6,376 گل سئرکریائە(دێینە)\nوەزارەتی دارایی عێراق ئاشکرایدەکات، ئامادەکاریە سە [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 30-6-2013 14:04:13\n| زمان دؤرسکردن وەڵگە(پەڕە): 5,304 ثانیه(اێس)