پێشەکییەک بۆ ئەفسانە-لە ئینگلیزیەوە :سەنگەر عەبدولکەریم موسته فا – کورد شانۆ | Kurd Shano\nپێشەکییەک بۆ ئەفسانە-لە ئینگلیزیەوە :سەنگەر عەبدولکەریم موسته فا\nپێشەکییەک بۆ ئەفسانە\nلە ئینگلیزیەوە :سەنگەر عەبدولکەریم موسته فا\n/ پێشەکیەکی گشتی بۆ ئەفسانە\nلە چەند حاڵەتێکی دەگەمەندا نەبێت _ وەک ئەو خێڵە تازە دۆزراوەیەی ئەمازۆن، پیراهاس_ هەموو کلتورە مرۆییەکان ئەفسانەی خۆیان گەشەپێداوە بۆ ڕوونکردنەوەی بنچەیان و واتادارکردنی ئەو دیاردانەی لە سروشتدا سەرنجیانداوە.\nوشەی ” میسۆلۆژی” لە وشەی میسیۆسی یۆنانیەوە هاتووە بە مانای ” چیرۆک” و لۆجیا بە مانای ” زانیاری” . ئەفسانەکانی پەیدابوون دونیا دەگێڕنەوە یان پێشبینی کۆتایهاتنی دەکەن؛ ڕوونیدەکەنەوە چۆن گیانداران دروستکراون و خاکەکان پێکهێنراون. دونیای مرۆڤەکان بە دونیای ڕۆحەکان یان خوداوەندەکانەوە دەبەستنەوە ؛ دەیانەوێت تەکوزی بەسەر ئاژاوەیەکی ترسناکدا بسەپێنن و ڕازەکانی مەرگ بکەنەوە. بەگرنگیەوە، ئەفسانەکان بناغەی ئاینەکانیشن؛ شوناس بە کلتورەکان دەدەن و بەهاکانیان دادەڕێژن.\nئەفسانەی جیهانی دێرین بەشێکی گەورەی ئەم کتێبە دەگرێت. لە میزۆپۆتامای دێریندا، لە کوانووی شارستانیەتدا لە هەزارەی چوارەمی پ.ز ، کاتێک مرۆڤایەتی بۆ یەکەمجار فێری ئەوە بوو لە شارەکاندا بژێت ـ سۆمەریەکان یەکەم کۆمەڵەی خوداوەندەکانیان دروستکرد. لە نێو پەیکەر، هەڵکۆڵراو و دەقە دێرینەکاندا پارێزراوە ـ وەک داستانی گەلگامێش، کە تیایدا پاڵەوانەکەی بەدوای نەمریدا دەگەڕێت. گەڕانێکی لەو جۆرە لە ئەفسانەکانی سەرانسەری دونیادا دووبارە دەبێتەوە. شارستانەیەکانی دواتری میسۆپۆتامیا خوداوەندە سۆمەریەکانیان گەشەپێدا، پلەیان گۆڕین و هەڵیانگرتنەوە بە ئەفسانەکانی گەڵیانەوە، بۆ وێنە، خوابانووی بەهێز، ئینانا، لە کۆمەڵە خوداوەندی بابلیەکاندا دەبێتە عەشتار، دواتریش لای فینقیەکان دەبێتە ئەستارتێ.\nوەک شارستانیەتەکانی تر، میسۆپۆتامیای دێرین لە ڕێی گێڕانەوەوە شێوەی گرت کە بەکاردەهێنرا بۆ ڕوونکردنەوەی گەردوون. فەرمانڕەواکانی لە لایەن خوداکانەوە ڕێنوێنی دەکران کە بڕیارەکانیان لە لایەن کاهینەکانەوە لێکدەدرایەوە. دەبوو خوداکان بە بەردەوامی ستایش بکرێن و هێور بکرێنەوە. لە کاتی ئەکیتۆدا، فێستیڤاڵێکی ۱۲ ڕۆژی کە لە پەرستگای مەزنی مەردۆکدا ساز دەکرا، خەڵکی ئینوما ئیلیشیان دەگوتەوە، ئەفسانەی پەیدابوونی بابلیەکان، لەڕێی هێزی تەلیسمی جادوویەوە لە سورەتەکەیاندا گەردوونیان پڕ وزە دەکردوە.\nئەفسانەکان ڕاستەکانی هزرن کە لە ئەندێشەی ماددەدا خۆیان نمایش دەکەن.\nئەفسانەکان کاریگەریەکی مەزنیان هەبوو لەسەر پێکهاتەی کۆمەڵایەتی مەزنترین شارستانیەتەکانی مێژوو. ئەفسانەی دەوڵەمەند و ئاڵۆزی میسریە دێرینەکان جەختی دەکردەوە لەسەر دروستبوونی تەکوزی لە ئاژاوە و ناڕێکیەوە. ئەو جۆرە چیرۆکانە فەرمانڕەوایکردنی کۆمەڵگای چەسپاند ئەو پێگەیەی بە یاسایی کرد کە فیرعەون خۆی تێدا دەبینی و وەک ئاسمانی دەبینرا هەربۆیە شایەنی ئەوە دەبوو کە خزمەت بکرێت. هەروەها میسریە کۆنەکان کاتیان بازنەیی دەبینی؛ ئەو ڕووداوانەی لە کۆمەڵگاکەیاندا ڕوویدەدا تەنها دووبارەبوونەوە ئەوە بوو کە پێشتر ڕوویداوە و لە ئەفسانەکانیاندا تۆمارکراوە.\nلە یۆمان و ڕۆمای دێریندا، ئەفسانەی دامەزراندنی شارە وڵاتەکان بنچینەیی بوون بۆ چەمکەکانی هاونیشتیمانیبوون؛ بیرۆکەی نیشتیمانپەروەری و بەرژەوەندی هاوبەشیان پێکەوە بەستۆتەوە لەگەڵ دەسەڵاتی ئیلاهی. لە یۆناندا، کە پێکهاتبوو لە زیاتر لە ۱٠٠٠ شارە وڵات، هەریەکەیان ئەفسانەی دامەزراندن و خوداوەندێکی پارێزەریان هەبوو، کە دەبووە هۆی دەستەیەک ئەفسانەی فرە ئاڵۆز کە زۆر جار دژیەک دەبوون. وای لە هۆمەر و هیسیۆد کرد تۆمارێکی ڕوون و پان ـ هیلینی بۆ ئەفسانەی یۆنانی دروست بکەن. چیرۆکە داستانیەکانی هۆمەر ـ ئیلیاد و ئۆدیسە ـ و سیەگۆنی هیسیۆد یەکەمین هەوڵی فەرمی لەخۆدەگرن بۆ دورینی ئەفسانە یۆنانیە جیاوازەکان لە یەک دەزووی گێڕنەوەدا.\nلە ڕۆمای دێریندا، ئەفسانە ناوخۆییەکانی گەلانی ئیتاڵیا، وەک لاتینەکان و ئتروسکانەکان، لەگەڵ ئەفسانە یۆنانیەکانی پێش خۆیان تێکەڵکران. ڤیرجیلی شاعیر ئەفسانەی دامەزراندنی بۆ ڕۆم نووسی، ئەینیەد، لەسەر شێوازی داستانەکانی هۆمەر، لە کاتێکدا ئۆڤید گەلێک لە ئەفسانە یۆنانیەکانی گێڕایەوە لە چامە شیعریەکەیدا، مێتامۆرفیس، هەروەها ژمارەیەک ئەفسانەی پوختی خوداوەندە ڕۆمانیەکانی تۆمارکرد لە شیعرەکەیدا دەربارەی ساڵی ئایینی، فاستی. ڕۆمانەکان تێکەڵەکەیان دەوڵەمەندتر کرد بە زیادکردنی خوداوەندەکانی فریجیا ( وەک سیبیلی دایکی مەزن) میسر ( خوابانوو ئیسیس) و سوریا ( ئلاگابال، یان سۆل ئنڤیکتوس، بەکورتی خوداوەندی سەرەکی ڕۆم).\nهێڵی نێوان وێژە، ئەفسانە و فۆلکلۆر ناڕوونە؛ گەلێک ئەفسانە وەک کاری وێژەیی هەژمار کراون. چیرۆکی ناسراوی پاشا ئارسەر ڕەگی لە ئەفسانەی سەلتیکدایە؛ لە کاتێکدا مەهابەهاراتا و ڕامایانا، شاکاری ئەفسانەی هیندی، وەک شاکاری شیعری داستانی هەژمار دەکرێن. لە کۆمەڵگا نەخوێندەوارەکاندا، ئەفسانەکان گوتراونەتەوە و بە زارەکی گواسراونەتەوە. تۆماری نووسراوی ئەفسانەکان بەند بووە لەسەر بەخت، کە ئەگەری هەیە بووبێتە هۆی دیارنەمانی گەلێک ئەفسانەی مەزن. تەنانەت لە کۆمەڵگا خوێندەوارەکانیشدا، وەک باکووری سەردەمی ڤایکینگ، هەندێک ئەفسانە تەنها لە ڕێی تاکە سەرچاوەیەکەوە ماونەتەوە. دەستنووسەکانی چامە شیعرییە ئەفسانەیەکانی ناسراو بە ئیدا ـ هەروەها ئیدای پەخشانی دواتری سنۆری سترەلسۆن ـ لەناوبران. هێندە کەم دەزانین دەربارەی ئەفسانەی نۆرس، هەروەک ئەوەی دەیزانین دەربارەی ئەفسانەکانی بریتۆنی دێرین.\nگەلێک خەڵکانی خێڵەکەی ـ لە نێویاندا دۆگۆنەکانی مالی، بایگای ناوەڕاستی ئەفریکا، تیکۆپیای دوورگەکانی سەلەمۆن و ئفوگاۆسەکانی فلیپین ـ هێشتا لە دونیایەکدا دەژین کە سەرڕێژە بەوەی کە کەسێکی دەرەکی ڕەنگە پێی بڵێت ئەفسانە. گێڕانەوەی زارەکی لەم کۆمەڵگایانەدا بە شێوەیەکی بەرچاو لەکاردایە: هەروەک سەلماوە بە ئەفسانەکان یان خەونبینینەکانی ئوستراڵیە ڕەسەنەکان، ئەفسانەکانی دێما ( ڕۆحەکانی دروستکردن) لەنێو گەلی ماریند ـ ئەنیمی گینیای نوێ، یان گۆڕانییە زوڵاڵەکانی ناڤاجۆ لە باکووری ئەمریکا. هەرچەندە، گەلێک ئەفسانەی ئەم گەلانە، بە دونیای دەرەوە نەگەیشتوون لەبەرئەوەی نهێنی بوون، یان کۆنەکراونەتەوە و وەرنەگێڕدراون، یان لە دەرئەنجامی هێرشی دەرەکی و لەناوبردنی کلتوورە ڕەسەنەکانەوە لەناوچوون.\nئەفسانە قەڵەمڕەوی ئەندێشەی شیعرییە، ئەو چیرۆکانەش کە هەر کلتورێک دەیگێڕێتەوە گوزارشتێکی ناوازەی ترپەی داهێنەرانەیە. بەڵام ئەفسانەکان زۆر لە چیرۆکی سادە زیاترن؛ چیرۆکگەلێکن کە کلتورەکان بۆ خۆیانی دەگێڕنەوە دەربارەی ئەو ڕازە مەزنانەی کە هەموومان سەرسام و کونجکۆڵ دەکات: پرسیارەکانی لەدایکبوون و مردن و هەموو شتەکانی نێوانیان. تەنانەت ئێستاش، ئەفسانەکان وەک هەڵگری نەریتەکان و ڕێبەڕی ڕۆحی و ڕەوشتی خەڵکی ماونەتەوە لە سەرانسەری دونیادا.\nئەفسانە… هەموو ئەو شتانە وەردەگرێت کە تۆ دەیانزانیت و ئەو گرنگیە دەوڵەمەندەیان بۆ دەگەڕێنێتەوە کە بە پەردەی ئاشنایی شاردراونەتەوە.\nسی. ئێس. لویس\nنووسەر، توێژەر و نووسەری تۆماری نارنیا\nیۆنانیە دێرینەکان بۆ یەکەمجار هاتنە ئەو ناوچەیەی ئێستایان دەوروبەی ۲٠٠٠ پ.ز ، کاتێک میسر هێشتا دەسەڵاتێکی مەزن بوو و مانوکانی کرەیتیش دەبوونە کۆمەڵگایەکی تەواو پێشکەوتوو. یەکەمین کۆچبەرەکان، کە ئەگەری هەیە لە ڕووسیا و ناوەڕاستی ئاسیاوە هاتبن، لە چیاکانی باکوور و پێلۆپۆنیس لە باشوور نیشتەجێبوون، کە شاری میسینی لە ۱٦٠٠ پ.زدا بنیاتنرا. هۆمەر بە ” دەوڵەمەند بە زێر” پەسنی کردووە، شارستانیەتی مێسینی گەشایەوە سوپاس بۆ تۆڕەکانی بازرگانی نێوان دەریای ئیجە و دەریای ناوەڕاست.\nلەگەڵ داڕمانی کۆشکی کلتووری چاخی برۆنز و کۆتایی شارستانیەتی مێسینی لە ۱۲٠٠ پ.ز، یۆنان چووە سەردەمی تاریکیەوە، لە سەدەی هەشتەمی پ.زدا، پۆلیس ( شارە ـ وڵات) دەستیان بە پەیدابوون کرد وەک مەکۆی بازرگانی و کشتوکاڵی.\nیۆنان بووە کۆکراوەی چەندین شارە وڵاتی سەربەخۆ ـــ وەک ئەسینا، سپارتا و کۆرنیس ـــ بە زمانێکی هاوبەش و پەرستنی خوداوەند هاوبەش پێکەوەبەسترابوون. هەرچەندە، ئایینی یۆنان ستاندارد نەکرابوو؛ هیچ کتێبێکی باوەڕ نەبوو بە خەڵکەکە بڵێت چۆن پەرستش بکەن. ئەفسانەکانیان لە باپیرانیانەوە وەرگرتووە ـــ ئەفسانەی میناتۆر لە مینۆکانی کریتەوە هاتووە، سەردەمی مێسینیش بووە شوێنی جەنگی ترۆجان، لە ئیلیادی هۆمەردا نەمرکرا.\nسەردەمی کلاسیکی یۆنان بە ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی بەهێزی فارس لە ٤۷۹ پ.زدا دەستیپێکرد. دوای سەرکەوتن بەسەر فارسەکاندا، شارە وڵاتەکانی ئەسینا و سپارتا لەگەڵ یەکتردا جەنگان بۆ دەستگرتن بەسەر یۆناندا. وەک دەسەڵاتێکی گرنگ، ئەسینا شوێنی گەلێک لە ئەفسانە یۆنانیەکان بوو، هەر لە بنەڕەتیەوە لەژێر چاودێری ئەسینای خوابانووی پارێزەریدا، بۆ چیرۆکەکانی جەیسن و میدیا.\nگەلێک لەو ئەفسانە یۆنانیانەی کە ماونەتەوە و گەیشتوون بە ئێمە لە ڕێی شانۆنامەنووسەکانی ئەسیناوە بووە: لە تراژیدیەکانی ئیسکلەس، سۆفۆکلیس و یوریپیدیس لە سەدەی پێنجەمی پێش زایینەوە بۆ کۆمیدیاکانی ئەریستۆفانیس ( ٤٤٦ ـ ۳۸٦پ.ز) و مناندێر ( ۳٤۲ ـ ۲۹۱ پ.ز). ئەم کارانە چیرۆکی خوداوەند و پاڵەوانەکانی ئەفسانەی یۆنانی دەگێڕنەوە و دواتر ئیلهامی بە نووسەرانی وەک شەیکسپێر ( ۱٥٦٤ ـ ۱٦۱٦) بەخشیووە، کە خەونی شەوی چلەی هاوین و ڕۆمیۆ و جولێتی لە ئەفسانەی یۆنانیەوە وەرگرتووە.\nسەردەمی دەسەڵاتی ئەسینا کۆتایی هات کاتێک ئەسکەندەری مەزنی فەرمانڕەوای مەکدۆنیا ئیمپراتۆریەتەکەی دروستکرد. سوپاس بۆ داگیرکاریەکانی ئەسکەندەر، کلتوور و ئەفسانەی یۆنانی هەتا ئاسیای بچووک، میسر، میسۆپۆتامیا و هیندستان هەنارددەکرا.\nشاعیرانی وەک هۆمەر و هیسیود بوون کە خوداوەند و باوەڕە زۆر و زەبەندەکانی میراتی سەردەمانی پێشوویان کۆکردەوە و ڕێکیانخستن. هۆمەر شیعرەکانی لە گێڕانەوەی زارەکیەوە داڕشت لە ۸٠٠ی پ.زدا، دوای ئەو کۆچکردنەوەی ڕووخانی کلتووری مێسینی بەدوادا هات. دوو چامە داستانیەکەی، ئیلیاد و ئۆدیسە، مێژوو و کۆمەڵەی خوداوەندەکان و ڕێبەرێکی بۆ چۆنێتی ژیانیان بە یۆنانیەکان بەخشی. کە بنەماڵەی ۱۲ خوداوەندەکەی نشتەجێی چیای ئۆلۆمپیس پەیتا پەیتا جێگەی باوەڕە کۆنەکانیان گرتەوە. هۆمەر و هیسیود کەسایەتی و ڕووخساری جیاوازیان پێدان. لەبەرئەوەی چامە داستانیەکانی هۆمەر لە کۆمەڵگایەکی ئەرستۆکراتی و دەرەبەگایەتیدا داڕێژرابوون ـ کە پێش لەدایکبوونی دیموکراسی کەوتبوو لە ئەسیندا لە سەدەی پێنجەمی پ.زدا ـ خوداوەندەکانی وەک دەرەبەگ ڕەفتاریان دەکرد، تەنها بە ئارەزووی خۆیان هاندەدران.\nهەروەک خەڵکە دێرینە کشتوکاڵیەکانی تر، یۆنانیەکان سەرنجیان لەسەر ناوخۆ بوو. ژیانی ئایینیان لە چواردەوەری شوێنە ناوخۆییەکان ڕێکخستووە، گرد و چەم و دەشتگەلی جیاوازیان بە ناوی خوداوەندی جیاوازەوە ناساندووە. ئەم کلتوورە ڕازدارە وەبەرهێنانی لە هەموو سوچێکی خاکەکەدا کردووە بە گرنگی ڕۆحانیەتەوە. زەوی بنچینەی بوونە؛ هێزی ئاسمانی لە قوڵاییەکەوە سەرچاوەی گرتووە، هەر وەک بەروبومی کشتوکاڵی. ئەفسانەکان هەوڵی ڕوونکردنەوەی لایەنەکانی ژیانئ کشتوکاڵی دەدەن. چیرۆکی پێرسیفۆنی ـ کچی دیمیتێری خوابانووی دروێنە ـ زیندانیکردنی لە جیهانی ژێرەوەدا لە لایەن هادیسەوە شێوازێکە بۆ ڕوونکردنەوەی سووڕی گۆڕانکاری لە ساڵی کشتوکاڵیدا.\nنیگارەکە سزادانی پرۆمیسیوس – تیۆدۆر ڕۆمبۆوتس\nدەگوترێت شاری ڕۆما لە ٧٥٣ی پ.ز لە لایەن ڕۆمولۆس و ڕیمیوسەوە بنیاتنراوە – دوو نەوەی ئینیەسی شازادەی ترۆیی، کە گەشتە دەریاییەکەی لە شاری گەمارۆدراوی ترۆیەوە بابەتی ئینیەیدە. ڕۆم بووە دەسەڵاتێکی ئیمپراتۆری مەزن، لە مەزنترین ڕووبەریدا لەژێر فەرمانڕەوایی تراجان ( ١٠٠ ز )، لە سەدا ٢٠ی دانیشتووانی دونیای لەخۆدەگرت.\nیۆنان و ڕۆم\nکلتتوری ڕۆمانی پێکهاتبوون لە خێڵە جیاوازەکانی ئیتاڵیا – لاتینەکان، ئتروسکانەکان و سابینەکان – کە خوداوەندەکانیان لە لایەن ئەفسانەی ڕۆمانیەوە وەرگیران. بەڵام ڕۆمانەکان ئەفسانەکانی یۆنانی دێرینیشیان وەرگرت، کە کۆڵۆنیەکانیان، کلتوورەکانیان و ئەفسانەکانیان وەرگیرا. گەلێک لە خوداوەندەکانیان هاوتەریب بە هاوتا یۆنانیەکانیان ڕێکخست. بەڵام خوداوەندە ڕۆمانیەکان هەروا بەسادەیی خوداوەندی یۆنانی نەبوون بە ناوگەلی جیاوازەوە. باکوس، خوداوەندی ڕۆمانی دڵگەرمی مەی و نیگا، زیاتر لە خوداوەندی چێژگەرای ئتروسکانی فوفلونس دەچوو وەک لەوەی لە دینیسیۆس بچێت. ” سێینە خوداوەند”ی جوپیتێر، جونۆ و مینیرڤا لە خوداوەندانی تینیا، ئونی و مێنڤرای ئەتروسکیەوە گەشەیان پێدرا. تەنها دواتر خوداوەندە ڕۆمانیەکان لەگەڵ زیوس، هێرا و ئەسینا هاوتەریب کران.\nگەلێک لە نووسەرە ڕۆمانیەکان ئازاریان کێشاوە بۆ جەختکردنەوە لەسەر باڵایی ڕەوشتی خوداوەندە ڕۆمانیەکان بەسەر هاوتا یۆنانیەکانیاندا. ڕۆمانیەکان ئەزیان لە بەدڕەوشتی بێ هاندەری خوداوەندە یۆنانیەکان نەبووە، لایان پەسەنتر بووە جەخت لە چاکی ڕەوشتی خوداوەندە ڕۆمانیەکان بکەنەوە. ئەفسانەیەکی وەک ئەوەی ئەراکنی – ئەو تەشی ڕێس و بەرگدرووەی ڕەخنەی لە خوداوەندەکان گرت بە نەخشاندنی کارە شەرمەزارکەرە ڕەوشتیەکانیان و لە ئەنجامدا گۆڕدرا بۆ جاڵجاڵۆکە – لەگەڵ بەها ڕۆمانیەکاندا دێتەوە چونکە هەم ڕێگری لە بەدڕەوشتی خوداوەندەکان دەکات و هەم سزای ئەو مرۆڤانە دەدا کە بوێری ئەوە دەکەن سەرکۆنەیان بکەن. چیرۆکی ئەراکنی لە لایەن ئۆڤیدی شاعیرەوە تۆمارکراوە، یەکێک لە سەرەکیترین گێڕەرەوەکانی ئەفسانەی ڕۆمانی، بەڵام ڕەنگە لە سەرچاوەیەکی لەناوچووی یۆنانیەوە وەریگرتبێت، چونکە ئەراکنی لە یۆنانیدا بەواتای ” جاڵجاڵۆکە دێت.\nئایینی دێرینی ڕۆمانی بەدەوری ڕازیکردنت خوداوەندەکاندا دەسووڕایەوە. بەرلەوەی لە ٣١٣ی زایینیدا مەسیحیەت لە لایەن کۆنستانتینەوە ددانی پێدا بنرێت، ڕۆژمێری ڕۆمانی پڕ بوو لە ڕۆژی جەژن، قوربانی و سرووتگەل بۆ چەندین خوداوەند. لە کاتێکدا ڕۆمانیەکان پێکەوە ئاهەنگی ئەفسانەکانی خوداوەندە جیاوازەکانیان دەگێڕا، ئایینەکەیان لەسەر بنەمای پەیڕەوکردنی کردەی سرووتی ڕۆنرابوو، لەبری باوەڕبوون بە باوەڕێک یان گێڕانەوەی ئەفسانەیی.\nزۆرینەی ئەو ئەفسانەیەی کە دەتوانرێت پێیبگوترێت ڕۆمانی – وەک چیرۆکی ڕۆمیلۆس و ڕیموس – دەربارەی دامەزراندنی ڕۆمە. شیعرە داستانیەکەی ڤیرجیل، ئەنیەد، لەسەر شێوازی کارەکانی هۆمەر داڕێژراوە، ڕوونیدەکاتەوە چۆن ئینیەسی شازادەی ترۆیی لە گەمارۆی ترۆی هەڵهات و گەشتیکرد بۆ ئیتاڵیا بۆ دامەزراندی دەوڵەتێکی نوێ.\nئەفسانەیەکی تر کە لە لایەن دیۆنیسیەسی هالیکارنەسسەوە تۆمارکراوە، چیرۆکی کەشتگەلێکی جەنگی ئەچیا( یۆنان)دەگێڕیتەوە، کە لە ترۆی گەڕاونەتەوە بە چەندین ژنی دیلی ترۆییەوە، بەڵام ئەم گەشتە سەرکەوتووەیان بە گەردەلوولێک لێ تێکدەچێت کە ناچریان دەکات بەرەو کەنارێکی ئیتاڵی بڕۆن. ئەچیایەکان کەشتیەکانیان بۆ زستان ڕادەگرن، لە بەهاردا، لەو کاتەدا کە خۆیان ئامادە دەکەن بۆ ڕۆیشتن، ژنە ترۆییەکان جووڵەی خۆیان دەکەن. لە ترسی ئەوەی وەک کۆیلە بفرۆشرێن، ئاگر لە کەشتیەکان بەردەدەن، کەڵکی نیو دەریایان پێوە ناهێڵن. بەو جۆرە ئەچیایەکان ناچاردەبن لەوێ لە ئیتاڵیا نیشتەجێ بن لەبری ئەوەی بگەڕێنەوە بۆ یۆنان.\nهەر کەمێک لە ئەفسانەکانیان بەدڵ ببوبیت، ڕۆمانیەکان شانازیان بەوەوە دەکرد کە کلتووری خۆیان بگەڕێنەوە بۆ کلتووری یۆنانی دێرین، لەڕێی ئەچیایە سەرکەوتووەکانەوە یان ترۆییە دۆراوەکانەوە. لە گێرانەوەیەکی هێلانیکەسی لێزبۆسدا، تەنانەت هەردووکیانی پێکەوە گرێداوە: لەم گێڕانەوەیەدا، ئنیەس لەگەڵ ئۆدیسیۆسدا گەشت بۆ ئیتاڵیا دەکات و ناوی شاری ڕۆما دەنێت ڕۆمێ ( یان رهۆم)، ئەو ژنە ترۆییەی کە هانی ئەوانی تریدا کە کەشتیەکان بسووتێنن.\nئەفسانەی ڕۆمانی ڕەنگینکراوە بە کاریگەری خوداوەند و ئایینەکانی بەدەر لە ئیتاڵیا و یۆنانیش؛ چیرۆکەکانی دایکی مەزن، سیبێل لە ئەنەتۆلیا؛ لە میسرەوە خوابانوو ئسیس؛ لە خوداوەندە سووریەکانیش وەک جوپیتێر هیلیۆپۆلیتانوس وەرگیراون. وەک جوڤینالی شاعیر لە ساتیرەکانیدا نووسسیوویەتی، ” ئۆرۆنتیزی* سووری ماوەیەکی باشە خۆی ترانجۆتە تایبێرەوە* “. یەکیک لەو خوداوەندانەی کە شوێنکەوتوویەکی زۆری لە نیو سەربازانی ڕۆمیدا بەدەستهێنا میتراس بوو. بنەچەی ڕەنگە پارسی بووبێت، بەڵام مەزهەبی گاکوژەکە بەدڵنیایەوە ڕۆمانییە. لەبەرئەوەی فەرمانڕەوایەتی ئیمپراتۆریەتیکی گەورەیان کردووە، تۆمارێکی بەرفراوانیان هەبووە، کە ڕەنگە روونی بکاتەوە بۆچی زۆرینەی ئەفسانەکانیان ماونەتەوە. هونەر و وێژە – شیعر، نامە و ساتیرە – ئەفسانەکانی یۆنان، ئتروسکان و خۆرهەڵاتیان پاراستووە و گۆڕیوە بە وێناکردنەوەیەکی هێندە زیندوو کە هیشتا کاریگەری هەیە بەسەر نیگارکێشەکانی خۆرئاوادا.\nڕووبارێکە لە لوبنان سەرچاوە دەگرێت و بە سورریادا تێدەپەرت و دواتر لە تورکیاوە دەرژێتە دەریای سپی ناوەراستەوە.\nڕووبارێکی ناوەراستی ئیتاڵیایە، لە ڕۆماوە سەرچاوە دەگرێت بۆ نێو دەریای سپی ناوەراست.\nنیگارەکە/ ” ساتورن بە مەڵەغانێک باڵەکانی کیوپید دەبرێت” – ئیڤان ئەکیمۆڤیچ ئەکیمۆڤ (١٨٠٢).\nئەفسانەکانی پێش مەسیحیەتی باکووری ئەوروپا هێندەی یۆنانی و ڕۆمانیەکان باش تۆمار نەکراون. بەپێچەوانەی ژیارە کۆنەکانی تر، خەڵکانی باکووری ئەوروپا کلتوورگەلی خوێندەواریان نەبوو هەتا دوای ئەوەی بوونە مەسیحی لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا. لە شێلگیری بۆ سەپاندنی ئایینی نوێ، کڵێسای مەسیحی ڕێگەی بە هەبوونی ئەفسانە و پەیڕەوە کۆنەکان نەدا؛ لەبەرئەوە ئەگەری زۆرە زۆرینەی لەناوچوبێت. ئەو نووسەرە مەسیحیانەی کە ئەفسانەکانی بەر لە مەسیحیەتیان تۆمار دەکرد بەگشتی هاوسۆز نەبوون بەرامبەریان و زۆرجار هیچ تێگەیشتنێکیان نەبوو دەربارەی گرنگی ئایینە ڕەسەنەکەیان، هەر بۆیە ئێستا ماناکانیان ناڕوونە.\nتەنانەت ئەو نووسەرانەشی کە دژ نەبوون، وەک سنۆری سترەلسەنی ئێرلەندی سەدەی ١٣، ئاگاداری ئەوە بوون کە ئەفسانەکان بەجۆرێک دەربخەن کە لە لایەن کڵێساوە پەسەندکراوبن، بۆ ئەوەی خۆیان لە تۆمەتی بێباوەڕی بپارێزن. ئەفسانەکانی تر پەردەپۆش کران و بەردوامبوون لە گێزانەوە لە نێو خەڵکیدا. بە تێپەڕینی کات، کاتێک ئەفسانەکان گرنگیە ڕەسەنە ئایینیەکەیان لەدەستدا، بوونە چیرۆکی فۆلکلۆری.\nبەرلەوەی ببنە مەسیحی، خەڵکی باکووری ئەوروپای ئێستا زۆرینەیان بەسەر خێڵەکان و دەرەبەگایەتیدا دابەشببون. پێکهاتەیەکی ناوەندی سیاسی و ئایینیان نەبوو هەتا بتوانێت باوەڕێکی یەکگرتوو بسەپێنێت. لە دەرئەنجامدا، چەندین پێکهاتەیی ئایینی جیاواز هەبوون. لە لوتکەی دەسەڵاتیاندا لە کۆتا سەدەکانی پێش زاییندا، سێڵتەکان نیشتەجێی بەریتانیا، ئێرلەندا و دەشتاییە فراوانەکانی ناوەڕاست و خۆرئاوای ئەوروۆا بوون. کۆمەڵە خوداوەندێکی هاوبەشیان نەبوو؛ لە کاتێکدا پەرستنی هەندێک خوداوەند، وەک تارانیسی خوداوەندی هەورەگرمە و ئپۆنای خوابانووی ئەسپ، بەربڵاو بوون، بەڵام هیچییان لە لایەن هەموو گەلانی سێڵتیکەوە نەدەپەرستران.\nلە تەواوی باکووری ئەوروپادا، تەنها سێڵتەکان زانراوە کە کاهینێتی پیشەگەریان هەبووبێت. ئەم کاهینانە، پێیاندەگوترا دروید، ماوەیەکی زۆر دەیانخوێند کە تیایدا چاوەڕواندەکرا هەموو یاساکان، مێژوو، ئەفسانەکان و پەیڕەوە ئایینیەکانی خێڵەکەیان ئەزبەر بکەن. لە لایەکی ترەوە، لە نێو نۆرسی بەر لە مەسیحیەتدا، سرووتە ئایینیەکان لە لایەن پاشا و سەرۆکە خێڵەکیەکانەوە پێشکەشدەکران. ئەم ئایینە کۆنانای نۆرس سیستەمێکی ئایینیان نەبوو، لەبری ئەوە سەرنجیان خستبووە سەر قوربانیکردنی سرووتی – سامان، ئاژەڵ و هەندێک جار مرۆڤیش – بۆ ئەوەی خوداوەندەکان ڕازی بکەن یان تووڕەییان هێور بکەنەوە.\nهەندێک لە ناسراوترین ئەفسانەکانی باکووری ئەوروپا، لە ساڵانی دوای ڕووخانی ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆمانی لە سەدەی ٥ی زاینیدا ڕوویانداوە یان سەرچاوەیان گرتووە. بۆ نموونە، ئەفسانە سەرەتاییەکانی پاشا ئارسەر، وەک جانگاوەرێکی پاڵەوان پیشانی دەدات کە بەرگری لە سێڵتیکە بەریتانیەکان کردووە دژی ئەنگلۆ سەکسۆنە ئەڵمانیەکان، کە بەریتانیایان داگیرکرد دوای کشانەوەی سوپای ڕۆمانی لە ٤١٠ی زاییندا. دوای هەڵمەتی نۆرمان لە ١٠٦٧دا، ئارسەر لە لایەن نووسەرە فەڕەنسی و ئینگلیزەکانەوە وەرگیرا کە وەک پاشای نموونەیی و شۆڕەسواری هەموو ئینگلتەرا وێنایان کرد،\nئەفسانەی نۆرسی سیگۆردی پاڵەوانی ئەژدیهاکوژ کەسایەتی راستەقینەی مێژووی تێدایە، بنەڕەتی دەگەڕیتەوە بۆ سەدەی ٥ یان ٦ی زایینی. لە کاتێکدا ئەفسانە ئێرلەندی و وێڵزیەکان بنەڕەتێکی زۆر دێرینتریان هەیە، زۆرێک لەوانیش، دەکرێت بخرێنە نیو چوارچێوەی میژووییەوە. ئەفسانەکانی زنجیرەی ئولستێر، کە باس لە کوکاڵیەنی پاڵەوان دەکات، لە ئمەین ماچا روودەدات، گردەقەڵایەکی نزیک لە ئەرماه، کە ناوەندێکی سەرەکی دەسەڵات بووە لە چاخی ئاسندا ( ٥٠٠ پ.ز – ٤٠٠ ز ).\nخواست لەسەر ئەفسانەکانی نۆرس و سێڵتیک، بە چیرۆکی پاڵەوانەکان و ئەژدیها کوژەکانەوە، هێشتا لە دونیای مۆدێریندا بەهێزە. بوونە ئیلهامی چەندین کاری نیگارکێشی، میوزیک و وێژەیی – لە نیگارەکانی چیرۆکە ئارسەریەکانی بەر لە ڕافایلیتەوە بۆ ئۆپێراکانی ئەنگوستیلەی نیبێلونگی ڕیچارد واگنەر و پاشای ئەنگوستیلەکانی ج. ر. ر. تۆڵکین.\nلە کاتێکدا ئەوەی دەیزانین دەربارەی ئەفسانەکانی سێڵتیک و نۆرس لە سەدەکانی ناوەراستدا نووسراونەتەوە. ئەفسانەی فینلەندی هەتا سەدەی ١٩ تۆمار نەکرا. بۆ زۆرینەی مێژووی تۆمارکراویان، گەلی فین لە لایەن خەڵکانی بێگانەوە فەرمانڕەوایەتی کراون – سەرەتا سوێدیەکان، دواتریش رووسەکان – هەروەها خویندەواری لە زمانی فینلەندیدا زۆر سنووردار بوو هەتا سەرەتای سەدەی ١٩.\nکۆکردنەوەی ئەفسانە و فۆلکلۆری فینلەندی لە سالانی ١٨٢٠دا دەستیپێکرد و لە نزیکەوە بەسترابوو بە گەشەسەندنی هەستی نەتەوەیی فینەکان. لە ژێر فەرمانڕەوایی رووسەکاندا لە ١٨١٥وە، فینەکان درکیان بەوە کرد کە شوناسی نەتەوەییان لە ژێر هەڕەشەدایە بە هۆی سیاسەتی ” بەڕووسکردنەوە” و بە دروستکردنی خوێندنگای جیاکراوەی فینلەندی وێنەکێشان، میوزک و وێژە بەرپەرچیان دایەوە. یەکیک لە مەزنترین کارەکانی ئەم بزووتنەوە کلتووریە کالیڤالای ئلیاس لۆنڕۆت بوو، کە ئەفسانە فینلەندیەکانی پێکەوە بەست بۆ دروستکردنی داستانێکی نەتەوەیی بۆ گەلەکەی.\nنیگارەکە/ ڕانگارۆک (کۆتایی دونیا لە ئەفسانەی نۆرسدا) – سام فلێگال\nلە دەوروبەری ٤٠٠٠ پ.ز دا، یەکەمین شارە گەورەکان لە سۆمەر پەیدابوون، باشووری میسۆپۆتامیا. هەر زوو، خەڵکانی ناوچەکە نووسینی بزماریان دروستکرد. ئەمە یارمەتیدان ئەفسانەکان تۆمار بکەن – وەک ئەفسانەی ئینانای خوابانووی بەپیتی – کە پێشتر بەشێوەی زارەکی گواسترابوونەوە. ئەم ناوچەیە نیشتیمانی داستانی گلگامێشە، یەکێک لە کۆنترینی ئەو کارە وێژەییانەی کە ماونەتەوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ٢١٠٠ی پ.ز. داستانەکە لەسەر ئەو تاتە قوڕانە تۆمارکراوە کە لە کتێبخانەی ئاشوربانیپاڵدا دۆزراونەتەوە – بەناوی پاشایەکی سەدەی ٧ی پ.ز ناونراوە – لە کاتی لێکۆڵینەوەیەکی شوێنەوارناسی لە شاری دێرینی نەینەوادا. ئنوما ئیلیش، ئەفسانەی پەیدابوونی بابلی سەدەی ١٦ی پ.ز، هەر لەوێ دۆزراوەتەوە.\nژیارێکی تر کە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا پەیدابووە فارسەکان بوون. یەکەمین ئیمپڕاتۆریەتی فارسی لە ٥٥٠-٣٣٠ پ.زدا دروستبووە. ئەفسانەکانی پەیوەستن بە بیرۆکەی چاکە و خراپەوە – کە لە زەردەشتیەتیشدا هەیە، ئایینی فەرمی دەوڵەت لە ٦٠٠ی پ.ز بۆ ٦٥٠ ز.\nئەفسانەکانی ئایینە سەرەکیەکان\nباوەڕی هیندۆسی کە لە دەوروبەری ١٩٠٠ی پ.ز دا لە نیمچە کیشوەری هیندستان گەشەی سەند چوارچێوەی بۆ زۆرینەی ئەفسانە هیندیەکان دروستکرد. لە بنەڕەتدا، بە زارەکی گواستراوەتەوە – بە دوو داستە شیعرییە مەزنەکەی هیندیشەوە، ڕامایانا و مەهابهاراتا، کە باسی ژیانی خوداوەندەکان دەکات. بەڵام هیندۆسی تاکە ئایین نییە کە کاریگەری خستبێتە سەر ئەفسانەی هیندی و تەواوی ئاسیا. سیدهارتا گاوتاما لە نیپاڵی ئێستا لەدایکبووە لە دەوروبەری سەدەی شەشەمی پێش زاییندا. بووە بودا، چەندین شوێنکەوتووی بەدەستهێنا و فێرکارییەکانی لە هیندستانەوە بەتەواوی کیشوەرەکەدا بڵاوبۆوە، کاریگەری خستە سەر ئەفسانەکانی گەلانی وەک ژاپۆن، چین و کۆریا. لە سەدەی ١ی پ.ز بەدواوە، تۆمارکردنی چیرۆکەکان لە سەرانسەری ئاسیادا بووە شتێکی باو. ئەفسانەکان بە زمانی سانسکریت تۆمارکران، کە بووە زمانی نووسینی سەرەکی هیندۆسی و ئایینەکانی تر کە لەو ناوچەیەوە سەریانهەڵدا.\nیەکەمین شانشینی چین لە دەوروبەری ٢٢٠٠ی پ.زدا پەیدابوو. بە درێژایی سەردەمەکان، دەسەڵاتی سیاسی ئەم پاشایانە لە بنکەی دەسەڵاتیانەوە لە ناوەڕاستی چینەوە بۆ ئاسیا فراوان بووە. لە ماوەی هەزارەی یەکەمی پێش زاییندا، زمانی نووسینی چینی دروستبوو. ئەمە بووە هۆی ئەوەی توێژەرە چینیەکان بتوانن ئەفسانەکان تۆمار بکەن لە کارەکانی وەک کلاسیکی چیاکان و دەریاکان و دواتر تۆمارە مێژوویەکانی سێ شانشینە ئاسمانیەکە و پێنج خوداوەندەکەی شو ژیانگدا. تۆماری ژاپۆنی، کۆجیکی، بە شێوازی چینی نووسراوە، هەروەک سامگوک یوسای کۆری.\nلە هەندێک بەشی ئاسیادا، ئەفسانەکان تەنها لە سەدەی ٢٠دا نووسراونەتەوە، بەهۆی گەڕیدە خۆرئاواییەکانەوە. بۆ نموونە، ئفوگاۆکانی فلیپین، بەردەوامبوون لە گواستنەوەی ئەفسانەکانیان بەزارەکی بۆ زیاتر لە ١٠٠٠ ساڵ، چەندین وەشانی جیاوازیان دروستکردووە، کە تەنها لە ساڵانی ١٩٤٠ وە دەستکرا بە کۆکردنەوەیان لە لایەن ئەنسرۆپۆلۆجیستەکانەوە.\nتەکوزی و ئاژاوە\nتێمای سەرەکی ئەفسانە ئاسیاییەکان گەڕانە بەدوای هاوسەنگیدا، هەم لە ئاسمان و هەم لە زەویدا. مەردۆک، خوداوەندی بابلی، یارمەتی چەسپاندنی تەکوزیدا بە تێکشکاندنی هێزە شەیتانیەکانی ئاژاوە و ناونانی هەموو شتەکانی گەردوون. ئەم گەڕان بەدوای هاوسەنگیەدا لە چیرۆکەکانی وەک ئەوەی پانگودا دەردەکەوێت، کە لە هێلکەیەکەوە پەیدابوو – ئەفسانەیەک کە لە ئەفسانەی کۆری جومونگدا دەردەکەوێتەوە – بۆ هێنانی تەکوزی بۆ گەردوونی بێ شێوە و مسۆگەرکردنی هاوسەنگی لە نیوان هێزەکانی ین و یانگدا. چەمکی دهارما – ژیان بە هاوسەنگی لەگەڵ گەردوون و دونیادا – تێمای سەرەکیە لە چیرۆکی ڕامای خوداوەندی هیندۆسیدا. ئەفسانەی ژاپۆنی ڕکابەری نێوان خوداوەندنی ئاماتێراسو و سوسانوش ئەم پێکدادانەی نێوان تەبایی و ئاژاوە پیشان دەدات.\nئەفسانەی زەردەشتی لەسەر بنەمای بیرۆکەی دووانەی گەردوونی دامەزراوە. خوداوەند ئاهورامەزدا دونیایەکی خاوێنی دروستکرد، کە ئەهریمەن بە پیری، نەخۆشی و مەرگ هێرشی کردە سەر. ئاهورامەزدا و ئەگریمەن دووانە خوداوەندێک بوون کە کتومت پێچەوانەی یەکتر بوون: دروستکەر و لەناوبەر.\nخوداوەندەکان و دامەزرێنەرەکان\nبیرۆکری ئەوەی کە خوداوەندەکان شوناس و شێوەی جۆراوجۆر وەردەگرن باوە لە زۆربەی ئەفسانەکانی دونیادا، بەڵام بە تایبەتی لە ئاسیادا. ڤیشنو، خوداوەندێکی بنچینەی هیدۆسی و پارێزەر لە سێییەکەدا، چەندین ئاڤاتاری هەیە کە دەجێتە سەر شێوەیان بۆ گێرانەوەی تەکوزی بۆ دونیا.\nکەسایەتی دامەزرێنەری ئەفسانەیی تێمایەکی ترە لە ئەفسانە ئاسیاییەکاندا. هەندێکیان خوداوەندن کە تەواوی وڵاتێکیان دروستکردووە، وەک ئزاناگی و ئزانامی لە ژاپۆن. ئەوانی تر مرۆڤگەلی ئەفسانەیین، وەک دانگیوم وانگیۆم، کە یەکەمین شانشینی کۆریی دامەزراند، یان یی، تیرئەندازی ئەفسانەیی کە دونیای لە دە خۆری گڕدار ڕزگار کرد.\nنیگار/ گلگامێش گای گەردوونی دەکوژێت -ئرنێست والکەسنز\nئەمریکای باکوور و باشوور\nیەکەمین مرۆڤەکان کە لە ئەمریکاکاندا نیشتەجێبوون هیندیەکانی پالاییۆ بوون، کە لە ئاسیاوە پەڕینەوە بۆ ئەمریکای باکوور نزیکەی ۲۲٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر. لە هەزارەی دواتردا، بەرەو باشوور کۆچیانکرد و هەتا ۱٦٥٠٠ی پ.ز، پەتەگۆنیا لە لێواری باشووری ئەمریکای باشوور خەڵکانی وەک تواڵچی لێ نیشتەجێ بوون.\nلە نزیکەی ۳٥٠٠ پ.ز بەدواوە، ژیارە میسۆئەمریکیەکان پەیدابوون لە ئەمریکای ناوەڕاستدا، یەکەمین شارەکانیان تێدا دروستکرد لە دەوروبەری ۱۸٠٠ پ.ز. چیرۆک و ئەفسانەکانی ئەم خەڵکە سەرەتاییانە کاریگەریەکی گەورەی کردۆتە سەر ژیارەکانی دواتر، وەک مایا، کە لە ۷٥٠ی پ.ز بۆ سەدەی ۹ی ز گەشایەوە، هەروەها ئیمپڕاتۆریەتی ئازتیک، کە لە سەدەی ۱۳ بۆ ۱٦ی زایینی گەشەی سەند. لە ئەمریکای باشوور، ئنکا دەسەڵاتی پەیدا کرد و گەشەی بە ئەفسانەکەیدا لە سەدەی ۱۲ وە بۆ ۱٦ی ز. خەڵکە ڕەسەنەکانی ئەمریکای باکووریش، کلتوور و ئەفسانەگەلی هەمەجۆریان گەشەپێدا ـ لە ئنیوتەکانی جەمسەری باکوورەوە، کە لە سەدەی ۱۱دا پەیدابوون، بۆ نەتەوەی ناڤاجۆ، کە بۆ باشووری خۆرئاوا کۆچیانکرد لە دەوروبەری ۱٤٠٠ی زایینیدا.\nجیهانی کۆن لە بەرامبەر جیهانی نوێدا\nگەیشتنی ئەوروپیەکان لە کۆتایی سەدەی ۱٥ دا جیهانی نوێی گۆڕی؛ ئەو نەخۆشیانەی لەگەڵ خۆیان هێنابوویان ملیۆنان کەسی کوشت و گۆڕین بۆ مەسیحیەت و بەخۆرئاوایکردن چەندین ئەفسانەی ڕەسەنی سڕیەوە. لەکاتێکدا ئەو زیانەی بەر ئەمریکاکان کەوت بە گەیشتنی ئەوروپیەکان هەژمار ناکرێت. یەکەمین پەیوەندیگرتنی دواتر لەگەڵ خەڵکە ڕەسەنەکە واتای ئەوەیە کە لە سەدەی ۱٦ بەدواوە، گەلێک ئەفسانە بۆ یەکەمجار بە نووسین پارێزران.لە لایەن نووسەرە ئەوروپیەکانی وەک جۆهانێس ویلبێرتەوە تۆمارکران، ناوچە دوورە دەستەکانیان پشکنی کە پێشتر لە لایەن جیهانی کۆنەوە نەدۆزرابونەوە. هەرچەندە، گەلێک ئەفسانەی ئەمریکیە ڕەسەنەکان و یەکەمین نەتەوەکانی کەنەدا لەناوچوون لە کۆتایی سەدەی ۱۸ دا کاتێک دانیشتوان و کۆڵۆنیە نوێیەکان هێرشیان کردە سەر کلتوورە ڕەسەنەکان و ناچارین کردن لە شێوازی ژیانی دانیشتوانە تازەکاندا بتوێنەوە.\nئەمریکیە ڕەسەنەکان بەگشتی زمانی نووسراویان بەکارنەدەهێنا هەتا یەکەمین بەرکەوتنیان لەگەڵ نیشتەجێبووە سپی پێستەکاندا. هەموو لقەکانی ئەفسانەی ئەمریکی پێشتر بەهۆی گێڕانەوەی زارەکیەوە پارێزرابوون، بەڵام هەندێک لە گەلە میسۆئەمریکیەکان، وەک مایا و ئازتیک، سیستەمگەلی هیرۆگلیفیان گەشەپێدا کە ڕێگەی دەدان ئەفسانەکانیان ە کۆکراوەی وەک پۆپۆل ڤوه و دەستووسی چیمالپۆپۆکادا تۆمار بکەن. خەڵکانی تر سیستەمی جیاوازتەیان بەکاردەهێنا بۆ تۆمارکردنی چیرۆکەکانیان. بۆ نموونە ئنکا ڕەنگە پەتی گڕێداریان بەکارهێنابێت.\nبەگشتی، زۆرینەی نەتەوەکانی ئەمریکا باوەڕیان بە خوداوەندی دروستکەر هەیە. گەلێک لە ئەفسانە بنچینەیەکانی ئەمریکیەکان وردەکاری تێدایە دەربارەی ئەوەی چۆن ئاسمان، زەوی و هەموو بوونەوەرە زیندووەکان دروستکراون. بۆ ئینکا، ئەوە ڤیراکۆچایە، کە گەردوونەکانی دروستکرد. کووچ، باوکە ئاسمانی تواڵچی، ڕۆڵێکی هاوشێوەی هەیە. ئەزتیکەکان بڕوایان وایە گەردوون سەرەتا لە لایەن خوداوەندی دوو ڕەگەزی ئۆمێتئۆتلەوە هێنرایە بوون، کە چوار خوداوەندە یەکەمینەکانیشی دروستکردووە. کەسایەتیەکی تری گرنگی دروستکەر دایکە زەوییە، کە وەک جاڵجاڵۆکە دەردەکەوێت لە زۆرێک لە ئەفسانەکانی ئەمریکیە ڕەسەنەکاندا و مامۆستای مرۆڤایەتیە.\nئەو پاڵەوانەی کە یارمەتی یان مرۆڤایەتی فێردەکات تێمایەکی دووبارەبوەوەیە لە ئەفسانە ئەمریکیەکاندا. گەلی واراۆی ئەمریکای باشوور ڕێز لە کەسایەتیەک دەگرن بەناوی هابوری کە بەلەمی دوگۆوتی داهێناوە. ” دووانە پاڵەوان”کەی مایا یارمەتی مرۆڤەکانیاندا بە تێکشکاندنی پاشاکانی جیهانی ژێرەوە، مرۆڤەکانیان لە قوربانی ڕزگار کرد. هەروەها دوانە پاڵەوانەکە تایبەتمەندی هاوبەشیان هەیە لەگەڵ خوداوەندە تەڵەکەبازەکاندا. ئەم خوداوەندە زیرەکانەش باون لە ئەفسانەکانی ئەمریکای باکووردا، وەک چیرۆکەکانی قەلەڕەشی ئنویت و خەڵکانی نەتەوەی یەکەم.\nتێگەیشتن لە گەردوون\nئەفسانەکانی ئەمریکیەکان بەقووڵی بە تێڕوانینی ڕۆحی و ئایینی خەڵکە ڕەسەنەکەوە گرێدراوە. بەتایبەتی، پەیوەندی قووڵی نێوان مرۆڤ، سروشت و گەردوون پیشان دەدات. ئەفسانە ئەمریکیەکان گەردوونەکانیان بە شێوازگەلی بێهاوتا چەمکاندووە. بۆ نموونە، ئەفسانەی پەیدابوونی چێرۆکی، جیهان وەک دوورگەیەکی سەرئاوکەوتووی نێو دەریا وێنا دەکات، کە گوریسگەلێک ڕاگیرکراوە، لەکاتێکدا گەلی واراۆ جیهانەکەیان وەک بارستە خاکێک وێنا دەکەن کە بەتواوەتی بە زەریا دەوردراوە.\nزۆرجار ئەفسانە ئەمریکیەکان تەنە ئاسمانیەکانیشی تێدایە. ڕکابەری نێوان خۆر و مانگ تێمایەکی باوە، لە چەندین ئەفسانەی ئازتیک، ئینکا و تواڵچیدا ڕوودەدات. بۆ ئازتیکەکان بەتایبەتی، بوون لەسەر بنەمای سووڕی پێنج خۆر و سەردەمە، هەریەکەیان بە وێرانبوون کۆتایی دێت و قوربانیدان بە مرۆڤ بنچینەییە بۆ ڕێگرتن لە کەوتنی خۆری پێنجەن و کۆتایی ـ لەگەڵیشدا، کۆتایی دونیا.\nنیگار/ داپیرە جاڵجاڵۆکە\nمیسری دێرین و ئەفریکا\nکیشوەری ئەفریکا دەوڵەمەندە بە ئەفسانە، کە دابەشدەبێت بەسەر دوو کاتیگۆریدا: ئەفسانەی میسری دێرین، کە بەهۆی نووسراوە هەڵکۆڵراو و دەستنووسەکانەوە دەیزانین؛ هەروەها ئەفسانەی هەمەچەشن و پڕ وزەی ئەفریکای خوار بیابانی ساهارا، کە لەڕێی گێرانەوەی زارەکی تۆکمەوە دەیزانین کە لە سەدەی ١٩وە دەست بە تۆمارکردنی کراوە لە لایەن ئەنسرۆپۆلۆجیستەکانەوە.\nگەشەسەندنی میسری دێرین دەکرێت بەگشتی ڕێکبخرێت بۆ سێ سەردەمی سەرەکی: شانشینی کۆن (٢٦٨٦ – ٢١٨١ پ.ز)، شانشینی ناوەند (٢٠٥٥-١٦٥٠ پ.ز) و شانشینی نوێ (١٥٥٠-١٠٦٩ پ.ز) بەڵام ڕەگەکانی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شانشینی سەرەتا کە لە ٣١٠٠ی پ.ز دەستپێدەکات، مێژووەکەی درێژدەبێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەوایی ڕۆم و سەردەمی نوێ. سەردەمێکی هێدە درێژ – کە هەر سەردەمێکی جیاوازی بە گەشەی کلتووریدا دەناسرێتەوە – پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەفسانەی میسریش پەرەی سەندووە، بەڵام لەڕاستیدا یەکێتیەکی ناوازە هەیە لە سەرانسەری مێژووی میسردا. بەشێکی لەبەرئەوەیە کە ئەفسانە هەمیشە ورد و گونجاو بووە، لەتوانایدا بووە جیاوازی و دژیەکەیان هەڵمژێت.\nدەقە میسریەکان باسی ” دەیان هەزار هەزار خوداوەند” دەکەن، بەڵام هەموو ئەم خوداوەندانە، لە جەوهەردا، ڕووکاری دروسکەری بنەرەتین، ” خوداوەندی بێسنوور”. کەواتە، دەکرێت خوداوەندەکان دابەش بکرێت بۆ دوو بەش، یان هاوبەش لەگەڵ خوداوەندەکانی تردا. فیرعەون ئەخناتون (١٣٥٢-١٣٣٦ی پ.ز) هەوڵیدا گۆلاوی پڕی خوداوەندە میسریەکان بە عەقڵانی بکات و هەموو پەرستشی چڕکردەوە لەسەر ئاتێن، بینراو بە دیسکی ئاشکرای خۆر، وەک تاکە کردگار و پەروەرێنی دونیا داینا. ئەم جووڵە ڕادیکاڵیە میسری خستە پشێویەوە. هەڵکۆڵڕاوێک بەناوی پاشای جێگرەوەی ئەخناتون، پاشا توتئەنخئامونی لاو، باسی ئەوە دەکات چۆن، ” پەرسگای خوداوەند و خوابانووەکان تەختی زەوی کران. … خاکەکە سەرەوژێرکراو و خوداوەندەکان پشتیان تێکرد. … ئەگەر هەرکەسێک نزای بۆ خوداوەندەکان یان خوابانووەکان بکردایە بۆ هاوکاری، بە هانایەوە نەدەهاتن. دڵیان شکابوو.”\nلە ماوەی ٣٠٠٠ ساڵدا، لایەنەکانی ئەفسانەی میسری کە سەرەتا تەنها بەسەر پاشاکاندا جێبەجێ دەبوو درێژبۆوە، هەتا ئەو کاتەی میسریەکان دەیانتوانی هیوا بۆ ژیانێکی نوێ بخوازن دوای مەرگ، لە کێڵگەی قامیشەکاندا. ئەم ڕوانینە نموونەییەی ژیانی میسریەکان لە دەلتای نیلدا دەکەوتە خۆرهەڵاتەوە ئەو شوێنەی خۆری لێ هەڵدەهات. ئەو هەڵکۆڵراوی تەلیسم و نزایانەی کە سەرەتا لە هەڕەمەکانی فیرعەونەکانی شانشینی کۆندا دەرکەوتن (دەقەکانی هەرەم) هەڵگیرانەوە بۆ بەکارهێنانی تایبەت لە شانشینی ناوەنددا (دەقەکان تابووت)، لە لایەن شانشینی نوێشەوە ڕێکخرانەوە لە بەناوبانگترین دەقەکانی میسریەکاندا، کتێبی مردووان. زۆبەی ئەفسانە میسریەکان پێکەوە بەستران لەڕێی باسکردنیان لەو تەلیسمانەدا، بەڵام هەندێکیان نووسرانەوە بە شێوازی گێڕانەوە، بەناوبانگترینیان ڕکابەری هۆروس و سێسە – چیرۆکێکی توندوتیژ و کۆمیدی تەڵەکەبازی و ڕکابەری نێوان دوو خوداوەند.\nچیرۆکەکانی خوار ساهارا\nئەنانسی تەڵەکەبازی ئەکام-ئەشانتی، کە هەم مرۆڤ بوو هەم جاڵجاڵۆکە، بنا‌غەی گێڕانەوەی کۆمیدی و توندوتیژە، چیرۆکەکانی ئەنانسیش بە خۆرئاوای ئەفریکادا بڵاوبوونەوە، بۆ کاریبی و ئەمریکا. چیرۆکبێژیی زارەکی شل و خۆگونجێنە، دەتوانرێت بەئاسانی بەم جۆرە بە سنوورەکاندا بگوازرێتەوە. خوداوەند و نەریتەکانی خەڵکانی خۆرئاوای ئەفریکا وەکو یۆروبا و فۆن لەگەل کۆیلە ئەفریکیەکاندا بۆ جیهانی نوی گەشتی کرد، لەوێ بوونە بناغە بۆ ئایینی نوێی ” ڤوودو”. لێگبا، هاوتا فۆنەکەی خوداوەند ئشوی یۆروبا، بووە خوداوەند لێگبای ڤۆدوو.\nئەگەر سێتتەمی باوەڕی ئفای پێشبینی کردنی کۆنتڕۆڵکرابوو لە لایەن ئشوەوە – خوداوەندێک کە دەیتوانی ٢٥٦ شێوەی جیاواز وەربگرێت – ئاڵۆز دەربکەوێت، هیچ نییە کاتێک بەراورد دەکرێت بە مێتافیزیکی ئەفسانە تێکچڕژاوەکەنی دۆگۆنەکانی مالی. سێتتەە باوەڕییە فرە ئاڵۆزەکەیان بەرجەستەکەری ئەو بیرۆکە بنچینەییەیە کە مرۆڤایەتی ” تۆو”ی گەردوونە، هەروەها شێوەی مرۆڤ دەنگدانەوەی یەکەم ساتی دروستبوون و تەواوی گەردوونی دروستکراوە. هەر گوندێکی دۆگۆن لە شێوەی جەستەی مرۆڤدا دروستکراوە، هەروەها وەک شتێکی زیندوو هەژمار دەکرێت.\nکاریگەری ئەفسانەکانی خوار ساهارا لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی هێشتا بوون هەیە. ئەفسانەی ئن – کای خۆرهەڵاتی ئەفریکا کە ڕەشەوڵاخی دروستکرد و بە ماسای بەخشی بناغەی شێوازی ژیانی بۆ خەڵکەکە داڕشتووە. ئەفسانە شیعریەکانی جەنگەڵنشینانی سان لە بیابانی کالاهاری لە باشووری ئەفریکادا، چیرۆکی کارەکانی ڕەگەزی سەرەتایی بوونەوەرەکان دەگێڕێتەوە کە هەم مرۆڤ بوون هەم ئاژەڵ، وەکو کانگی دروستکەر. کە هەم مرۆڤ بوو هەم کوللە حاجی، کانگ خەونی بە بوونی دونیاوە بینی. ئێستا، شەمانەکانی سان هێشتا دەچنە هەمان دۆخی خەونەوە بۆ گەشەپێدان بە تواناکانی باران باراندن، چارەسەر کردن، یان ڕاوکردنی جادوو.\nنیگار/ لاپەڕەیەک لە کتێبی مردووانی هونیفێر- ١٢٧٥ی پ.ز.\nجگە لە گەورە خاکی ئوستراڵیا، ئۆقیانیا پێکدێت لە دوورگەگەلێک کە بە ڕووبەری ۸,٥ ملیۆن کلیۆمەتر چوارگۆشە ( سێ ملیۆن مایلی چوارگۆشە) بە زەریای هێمندا بڵاوبوونەتەوە. ئەفسانەکانی خەڵکانی ئۆقیانیا زۆرجار جیاوازن لە یەکتری بەزۆری بەهۆی ئەو مەودا جوگرافیا گەورەیەی نێوانیان. بەتایبەتی ئوستڕالیە ڕەسەنەکان نەریتگەلێکیان هەیە کە زۆر جیاوازە لە تەواوی ئۆقیانیا. خەڵکانی ڕەسەنی ئوستراڵیا یەکەمین خەڵکانێک بوون لە ئۆقیانیادا نیشتەجێ بن، ئەگەری هەیە لە دەوروبەری ٦٥٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە باشووری ئاسیاوە هاتبن.\nدووەم گروپی سەرەکی کە گەیشتنە ئۆقیانیا پاپواکان بوون، کە گەیشتنە گینیای نوێ زیاتر لە ٤٠٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر. بنەڕەتی زۆرێک لە چیرۆکە ئۆقیانیەکان دەکرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ ئەم سەردەمە. لەکاتێکدا ئوستراڵیا لەڕووی کلتووریەوە دابڕاو بووە هەتا گەیشتنی ئەوروپیەکان لە کۆتایی سەدەی هەژدەدا، پاپواکان تێکەڵاویەکی زیاتریان هەبوو لەگەڵ ئەو کەسانەی سەردانی ئەم دوورگانەیان کردووە. لەنێوان ٥٠٠٠ بۆ ۳٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر، شەپۆلێکی نوێی کۆچبەرە دەریایەکان لە باشووری خۆرهەڵاتی ئاسیاوە گەیشتنە مێلانیسیا، باکووری خۆرهەڵاتی ئوستراڵیا، لە دوورگەکانی وەک فیجی و سەلەمۆن نیشتەجێبوون. لە ۱٠٠٠ پ.ز دا، نیشتەجێبووەکان خۆیان لە دوورگەکانی میکرۆنیزیادا لە خۆرئاوای زەریای هێمندا جێگیرکرد، لە باکووری مێلانیسیا.\nشەپۆلی دواتری کۆچکردن، لە دەوروبەری ۲٠٠٠ ساڵ لەمەوبەردا بە ئاڕاستەی خۆرهەڵاتدا بوو بۆ پۆلینیزیا. لەماوەی سەدەکاندا، سامۆوا، تۆنگۆ، تاهیتی، دوورگەی ئیستەر ( ڕاپا نوی) و دوورگەکانی هاوایی خەڵکی تێدا نیشتەجێبوو. نیوزلاند کۆتا ناوچەی گەورەی ئۆقیانیا بوو کە مرۆڤی تێدا نیشتەجێ ببێت؛ ماۆریەکان لە دەوروبەری سەدەی سیانزەی زایینیدا گەیشتە ئەوێ. خەڵکی پۆلینیزیا لە گروپێکی مێلانیسیا داکەوتون بەناوی لاپیتا، کە کەشتیوان و گەڕیدەی لێهاتوو بوون. دابەشبوو بۆ چەندین خێڵ و تیرە، لاپیتا لە کۆمەڵە دوورگەی بسمارکی باکووری خۆرئاوای گینیای نوێ نیشتەجێبوون لە ۲٠٠٠ی پ.زدا، هەروەها لە خۆرئاوای زەریای هێمندا نیشتەجێبوون لە ۱٦٠٠ی زایینی بەدواوە.\nتێمای سەرەکی لە ئەفسانەکانی ئۆقیانیادا پەیدابوونی دونیایە. لە زۆربەی ئەفسانەکانی خەڵکە ڕەسەنەکەدا، پەیدابوون لە ماوەی ” کاتی خەوندا” ڕوویداوە، سەردەمێک کە ڕۆحەکان و بوونەوەرە نائاساییەکان بە دونیادا گەڕاون، سروشتیان پێکهێناوە. لەکاتێکدا پەیدابوون لای خەڵکانی ڕەسەن وەک پڕۆسەیەکی بەکاوەخۆ باسکراوە، لە فۆلکلۆری پۆلینزیادا زۆر پڕ جووڵە و گۆڕانکاریترە ـ جیادەکرێتەوە بە بڵاوبوونەوەی فراوانی تاۆرا، خوداوەندێک کە لە قەپێلکەکەیەوە تروکا بۆ ئەوەی هەموو شتێک بێنێتە بوون. ئەفسانەکانی پەیدابوون باسی دروستبوونی مرۆڤایەتیش دەکەن. لە گێڕانەوەی ماۆریدا، تەین ـ خوداوەندێکی دارستان کە لە زۆربەی کلتوورە پۆلینیزیەکاندا دەردەکەوێت ـ مرۆڤی دروستکرد بە کردنی هەناسەی ژیاندا بە لم و قوڕدا. لە ئەفسانەکانی دوورگەکانی ئیستەردا، مەیکمەیک، خوداوەندی باڵندە دەریاییەکان، ژیانی دروستکرد بە تۆوکردنە قوڕی وشکراوەوە، لەکاتێکدا ئەفسانەکانی پاپوا دەڵێن مرۆڤ لە بنەڕەتدا ماسیەکەی بێ تایبتمەندی بووە کە کراوە بە مرۆڤ لە لایەن خوداوەندە پێشینەکانی ناسراو بە دێماوە.\nجوگرافیای دوورگەکابی ئۆقیانیا کاریگەریەکی گەورەی هەیە لەسەر چیرۆکەکانی. بۆ وێنە، ئەفسانەی ماکرۆنیزی ئەلۆلوی، جەختدەکاتەوە لەسەر گرنگی کەشتیوانی و گەڕیدەیی.ماوی خوداوەندی تەڵەکەچی کە لە گەلێک لە ئەفسانە پۆلۆنیزیەکاندا دەردەکەوێت؛ وەک ماسیگرێکی بەتوانا کە هەموو دوورگەکانی لە بنکی زەریاوە هەڵکێشاوە بۆ سەرەوە، بنەڕەتی ئەفسانەیی هاوایی و نیوزلاندی دەدرێتەپاڵ، کە تیایاندا ڕاوەماسی بنچینەیە بۆ ژیان. لە فۆلکلۆری ماۆریدا، دوورگەی باکووری نیوزلاند ئەو ماسیەیە کە ماوی گرتوویەتی و دوورگەی باشووریش بەلەمەکەیەتی.\nئەفسانەکانی ئۆقیانیا لەسەر بنەمای گێڕانەوەیەکی شیعری دێرینە. ئەمە زۆربەی کات بە نزیکی گرێدراوە بە ئایینی خەڵکەکەوە، وەک ئەوەی کاهینەکان بەردەوام کۆگای ئەفسانەکانن. چیرۆکەکان نەوە بە نەوە پارێزراون لەڕێی ئەزبەرکردنی بلیمەتانەوە.\nلەبیرمانی ئەم چیرۆکانە بنچینەیی بوون لەبەرئەوەی زۆربەیان بنچینەی بنەمەڵەیەک یان هۆزێکیان دامەزراندووە. ماۆریەکان پێشینانیان دەگەڕێنەوە بۆ ئەو بەلەمەی کە یەکەمین پێشینانیانی بۆ نیوزلەندا هێناوە، خێڵەکانی پاپواش خۆیان بە خوداوەندە پێشینەکانیانەوە دەبەستن، دێما. هەروەها ئەفسانەکان یارمەتی دامەزراندنی “مانا”یان داوە ـ چەمکێکی گرنگی ئۆقیانیا بە مانای ” هێز” یان ” شکۆ” ـ هی تاکەکان و شوێنەکان، هەروەها تۆمارکردنی ئەوەی یاساغ و قەدەغەیە.\nئەفسانەکانی ئۆقیانیا بنچینەش بوون بۆ مانەوەی سرووت. بۆ وێنە، لە چیرۆکی لوما ـ لومادا، زەبەلاحەکە سرووتگەلی پیرۆزی فێری گەلی گونوینگوی باکووری ئوستراڵیا کرد بەرلەوەی بیکوژن. چیرۆکگەلی لەم جۆرە لا لایەن مرۆڤناسە ئەوروپیەکانەوە دەستکرا بە نووسینەوەیان لە سەدەی نۆزدەدا، بەڵام لە بنەڕەتدا بۆ ئامادەبووان گوتراونەتەوە و ئەزبەریان کردووە و گوێزراونەتەوە لە ئەرکێکی پیرۆزی سرووتیدا.\nنیگار/ نیگارێکی سەردەمی خەونبینینی ئوستراڵییە ڕەسەنەکان\nمطلب قبلیکتێبخانه‌ی دیجیتاڵی شانۆی کوردی\nمطلب بعدی[دەربارەی شەقامی شانۆ یان شانۆی برۆدوای چەند زانیارییەک]


کوردێکی نەناسراو. نووسینی: ڕەحیم قادری\nبه کوردی زێرۆ، به فارسی زریاب و به ئیسپانی، Ziryab\nابولحسن علی ابن نافی له ساڵی ٧٨٩ له بنەماڵەیەکی کورد له موسل له دایکبووه و له ٨٥٧ زائینی له\nشاری کوردبا (قرطبه به عربی) ئیسپانیا کۆچی دوایی کردوه. فارسەکان دەڵێن ئێرانیه و له ئوستانی فارس له باشووری ئێران له دایکبووه.\nمێژوونووسانی عه‌ره‌ب دەڵێن که ناوی زێڕۆ ابو ذریقه که باڵندەیەکی ره‌شه و ده‌نگی زۆر خوشه و چون زێڕۆ ڕەشتاڵ بووه ئه‌و ناوه‌یان له سه‌ر داناوه. مێژوونووسانی فارس و ئه‌وانه‌ی زۆر ناسیونالیستن دەڵێن هیچ په‌یوه‌ندیه‌کی ئه‌وتۆ له به‌ینی ابو ذریق و زریاب دا نیه و سه‌رچاوه‌کان بێ ده‌لیل ئه‌وەی ئیدعایه ده‌که‌ن.\nزۆر له مێژوونووسانی عه‌ره‌ب و به تایبه‌ت ابن خلدون دەڵێن که زێڕۆ به مانای ( طلای مایع) و ده‌بێته هه‌مان زێڕۆ به مانای زێری ئاو نه زریاب (یابنده زر) که شجاع الدین شفا له کتێبی ایران و اسپانیا دا دیفاعی لێده‌کا.\nزێڕۆ به گه‌نجی موسڵ به جێ دێڵێ و ده‌چێته به‌غداو له رێگه‌ی اسحاق الموصلی که مامۆستای موسیقیه و له ده‌رباری هارون الرشید دا کار ده‌کا پێی ده‌که‌وێته ده‌ربار. به هۆی لێهاتوویی و هۆش و زه‌کاوەتێکی زۆر که له خۆی نیشان دەدا زۆر زوو جێگای خۆی له ده‌ربار ده‌کاته‌وه تا ئه‌و راده‌یه که مامۆستاکه‌ی ئیره‌یی پێده‌با و ده‌بینێ که جێگه‌وپێگه‌ی له لایه‌ن قوتابیه‌که‌یه‌وه ده‌که‌وێته مه‌ترسی.\nاسحاق الموصلی ڕۆژێک بانگی ده‌کا و دوو رێگای له پێش داده‌نێ، یا ده‌بێ بڕۆی یا هه‌ر له ئێستاوه وه‌ک دوژمن سه‌یرت ده‌که‌م و هه‌رچی له ده‌ستم بێ دژی تۆ ده‌یکه‌م.\nزێڕۆ بریار ده‌دا به‌غدا به‌جێ بێڵێ و به‌ره‌و ئافریقا وه‌رێ بکه‌وێ.\nبه‌یانی‌یەکی زوو به‌غدا به‌جێ دێڵێ و پێش ئه‌وه‌ی ته‌واوی شاری له به‌ر چاو وون بێ سووکه ئاوڕێک ده‌داته‌وه و به چاوی پڕ ئه‌سرین و دڵێکی پڕ له خه‌مه‌وه دەڵێ ،" هیوادارم ڕۆژ‌ک بتبینمه‌وه".\nماوه‌ی چەند ساڵ له میسر و تونس ده‌مێنێته‌وه به موسیقا و ده‌نگی خۆشی له شایی و به‌زم و خۆشیدا ناوبانگێکی زۆر ده‌ر ده‌کا و ساتێکیش له فێربوونی موسیقا و شێعر ڕاناوه‌ستێ. هه‌ر له‌و ماوه‌یه دا بوو ، یانی دووری له به‌غدا و پ‌ش گه‌یشتن به ئیسپانیا، ده‌بێته خاوه‌نی دوو ژن و چوار منداڵ.\nده‌رباری الحکیم یه‌که‌م ، ناوبانگی زێڕۆ ده‌بیسێ و له نامه‌یه‌کدا بۆ (Córdoba قرطبه به عه‌ره‌بی) پێته‌ختی ئیسپانیای موسڵمان بانگهێشتنی ده‌کا. ( به هینانی ناوی Córdobaپێمخۆشه یادێک له نه‌مر کاک ئه‌بوو که‌ریمی بکه‌م که هه‌ر یه‌کترمان ده‌دی یا به ته‌له‌فون قسه‌مان ده‌کرد ده‌یگوت پێمخۆشه بۆ ئیسپانیا سه‌فه‌ر بکه‌م ئه‌و شاره ببینم چۆن له ئه‌سڵدا ناوی کوردوبا، کووردئاوا بووه ناوبراو له بواری ئیتیمۆلۆژی، واته ووشه ناسیدا کاری ده کرد ).\nزێڕۆ بارگه و بنه تێکده‌نێ و ئه‌و نامه‌یه وه‌ک گه‌یشتن به خه‌ون و خه‌یاڵەکانی سه‌یر ده‌کا.\nله ئافریقاوه ده‌ریای مدیترانه تێده‌په‌رێنێ و خۆ ده‌گه‌ینێته شاری Algeciras ئیسپانیا و پاشان شاری کوردوبا. له سه‌فه‌ری دوور و درێژ له به‌غدا بۆ ئیسپانیا که چوارده ساڵی خایاند زۆر تووشی نه‌هامه‌تی هاتو زۆر گوریسی لێبوون به ریس.\nموسیقیدانێکی جووله‌که به ناوی ابولناصر منصور هه‌واڵی مردنی الحکیم پێده‌دات و جارێکیتر ئاواته‌کانی ده‌بنه خه‌ون و خه‌یاڵ. ابولناصر دڵخۆشی ده‌داته‌وه. زۆری پێناچێ عبدالرحمن دووهه‌م که جێی بابی گرتبۆوه زێڕۆ بۆ ده‌ربار بانگهێشتن ده‌کا و ڕێز و حورمه‌تێکی زۆری لێدەگرێ و ئیمکاناتێکی چاوه‌روان نه‌کراوی ماددی و مه‌عنه وی له ئێختیار ده‌نێ.\nله یه‌که‌مین به‌زمی شه‌وانه دا و به به‌شداری حاکم و وه‌زیر و ده‌سه‌ڵاتداران ئەمەویه به موسیقا و ده‌نگیخوش و شێعر سرنجی هه‌موویانی بۆ لای خۆی راکێشا. شێعرێکی خوینده‌وه که وه‌رگێراوه‌که‌ی ئاوایه:\nئه‌و شه‌رابه ئاڵه مه‌ستم ده‌کا\nتامه‌زرۆی خواردنه‌وه‌ی له ناو لیوانت ده‌که‌م\nهاوکات پێمخۆشه ده‌ست به سه‌ر کوڵمانی ئاوریشمت دا بێنم و.\nله دوو پیاڵه‌ی چاوه‌کانتدا رووخساری خۆم ببینم\nبه‌شداران و شه‌خسی عبدالرحمن چه‌پڵه‌یه‌کی زۆریان بۆ لێدا.\nزێڕۆ به شاهیدی هه‌موو مێژوونووسانی عه‌ره‌ب و ئێرانی و بیانی مووسیقیدان، شاعیر، مونه‌جیم، جوغرافیزان و هه‌روه‌ها شاره‌زایه‌کی زۆری له هونه‌ری ئاشپه‌زی و چۆنیه‌تی پۆشینی جل‌وبه‌رگ (مدل ) دا هه‌بووه.\nیه‌کێک له‌و کارانه‌ی که به زوویی له ده‌ربار کردی دانانی سفره بوو، کەڵک وه‌رگرتن له چه‌رمی ناسک. که‌وچک و چه‌نگاڵ که‌وته سه‌ر سفره‌ی ده‌ربار. بۆ شه‌راب له جێگای پیاڵه‌ی زێڕ و زێو پیاڵه‌ی شووشه‌ی دانا. به عبدالرحمانی گووت شه‌راب ته‌نیا به تامه‌که‌ی خۆش نیه به‌ڵکوو ره‌نگه‌که‌شی له‌زه‌تێکی تایبه‌تی ده‌دا به خواردنه‌وه.\nده‌بێ به‌وه ئاماژه بکرێ که عبدالرحمان دووهه‌م مرۆڤێکی دوگم نه‌بوو و بۆ ئاڵ‌وگۆره‌کان کۆسپی بۆ زێڕۆ دا نه‌ده‌نا. عه‌ره‌به‌کانی ده‌رباری ئەمەویه هه‌ر به سه‌بکی بیابانی و پاشکه‌وتووانه نانیان ده‌خوارد. ئه‌وه‌ی که ئێستاشی ده‌گه‌ڵ بێ که خەڵکی ئیسپانیا له کاتی خواردنی نیوەڕۆدا ٣ جۆر خوارده‌مه‌نی ( پێشه‌کی، غه‌زای ئه‌سڵی و پاشان دسر ) ده‌خۆن هه‌ر میراتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه.\nله شاری کوردوبا ساڵۆنی جوانی (زیبایی) دانان که تێیدا ژن و پیاو خۆیان ده‌رازانده‌وه ،مووی سه‌ریان کورت و روخساری خۆیان جوان ده‌کرد. هه‌موو ئه‌وانه‌ی له سه‌ر مێژووی زێڕۆیان نووسیوه له سه‌ر ئه‌وه یه‌کده‌نگن که ناوبراو له دونیای شێعر، مووسیقی ، ئاشپه‌زی، چۆنیه‌تی جل و به‌رگ و هه‌ڵسووکه‌وتدا شؤرشی پێکهێنا.\nپاش مردنی دوو کچ و هه‌شت کوڕی له پاش به‌جێ ماوون که هه‌موویان تێکەڵاوی کاری هونه‌ری و موسیقا بوون.\nجێگای سرنجه کاتێک سه‌یری ووشه‌ی Ziryabله ویکیپیدیا ئیسپانیای ده‌که‌ی دەڵێ کورده بەڵام له به‌شی فارسیدا هیچ ئاماژه به کورد بوونی ناوبراو ناکاو دەڵێ فارسه.\nله شاری کوردوبا بینایه‌ک(monumento ) که بریتیه له ستوونێکی بلیند گیتارێکی گه‌وره ی له سه‌ر دانراوه و له سه‌ر گیتاره‌که‌ش باڵنده‌یه‌کی ره‌ش ( ابو ذریق ناز ناوی عه‌ره‌ب بو زێڕۆ) هه‌ڵنیشتوه.\nگیتاریستی هه‌ره به ناوبانگی ئیسپانیای Paco de Lucía به‌رهه‌مێکی پر له سه‌رکه‌وتوی خۆی پێشکه‌ش به زێڕۆ کردوه.\nرستورانێکی به پرستیژی کوردوبا له ناو لیستی خوارده‌مه‌نیه‌کانیدا غه‌زایه‌کی به ناوی Ziryab هه‌یه که گۆشتی که‌وه.\nبو نووسینی ئه‌و بابه‌ته له‌و سه‌ر چاوانه کەڵکم وه‌رگرتوه:\nکتێبی Ziryab له نووسینی Jesús Greus\nکتێبی ایران و اسپانیا ئی شجاع الدین شفا. لێره دا پێویسته سوپاسی دۆستی به نرخ کاک مەولود سواره بکه‌م که کاتێک ئه‌و په‌رتووکه له ساڵی ٢٠٠٦ ، بڵاو بۆوه داوام کرد که بۆم بنێرێ و ئه‌ویش به‌و په‌ری سه‌خاوه‌تمه‌ندیه‌وه به دیاری بۆی ناردم.\nنووسه‌ر، ڕۆژنامه‌نووس و مێژووناس Manuel Martorell\nهیوادارم ئه‌و بابه‌ته بۆ خۆێنه‌ری به‌رێز به‌که‌ڵک بێ.\nمادرید ٢٨ ئاوریل ٢٠٢٠


منداڵە ئەڵەمانیە نەشییاوەکان کێ بوون؟! “گەرد فڵێشێر” …. جیهاد موحەمەد : چاوی گەل\nمنداڵە ئەڵەمانیە نەشییاوەکان کێ بوون؟! “گەرد فڵێشێر” …. جیهاد موحەمەد\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : مارس - 12 - 2019\nمنداڵە دەرکراوەکان، یان (Tyskebarn) تیسکەبارن(منداڵە ئەڵەمانییەکان)، ئەو منداڵانە بوون، کە لە کاتی داگیرکردنی وڵاتی نەرویج لە ساڵی ١٩٤١ تا ساڵی ١٩٤٥ لەو دایکانە لە دایکبوون، کە بە زۆر یان بە خوایشت سکیان پڕبوو لە سەربازە ئەڵەمانیە داگیرکەر و شەڕکەرەکان.\nئەم کارەسات و تاوانەی بەرامبەر بە کۆمەڵاگا و خەڵکی وڵاتی نەرویچ لە ماوەی ساڵی ١٩٤١ تا ساڵی ١٩٤٥، ساڵی رازگاری وڵاتی نەرویج درێژەی کێشا، لەم ماوەیەدا بە گوێرەی زانیاریەکان ٥٠ پەنجا هەزار منداڵ لە دایک بوون لەو ژنانەی لە لایەن سەربازە جۆراو جۆەکانی ئەڵەمانیاوە سکیان پڕ دەکرا، لە سەربازێکی ئاساییەوە تا دەگات بە بەرزترین پلەی سەربازیی سڵی نەدەکردەوە لەم دڕندەییە. بەڵام لە ڕاستیدا ژمارەی دیاری منداڵەکان نزیکەی ١٢دوانزە هەزار منداڵێکە، ئەوانی دیکە کەس نازانێت چۆن بێ سەروشوێن کراون.\n“گەرد فلێشێر” ئێستا سەرۆکی ڕێکخراوێکی دەوڵەتییە لە نەرویج، ڕێکخراوەکەی ناوی،”پشتبەستن بە خۆت”ە. ئەم ژنە ئازا و نەبەردە، لە ١٧ ساڵیدا نەرویجی بە جێهێشتووە لە ژێر ئەو هەموو فشارە دەروونییەی کە لەسەری بووە. ئاخر هەندێک لەو منداڵانەی کە بە نیمچە قاچاخ ماونەتەوە لە نەرویجدا، بەڵام بەردەوام لە ژێر فشاری تیرۆرکردنی کەسایەتیاندا ماونەتەوە، پێیان دەوترا”تیسکە بارن” (Tyskebaran)، ئەم ناولێنانەش بۆ ئەو منداڵانە بریندارکەر بوو، چونکە ئەڵەمنیای نازیی خۆشەویست نەبوون لە نەرویجدا. هەوەک چۆن ئێستاش ئێزیدیەکان بە منداڵی کچ و خوشکەکانی خۆیان دەڵێن، منداڵی داعش، یان منداڵی زۆڵ و حەرام. ئەم عەقڵێتە حەق وایە لە دنیادا ڕسواکرێت، نەفەرتکردن لە داعش و نازیەکان حەقە و کارێکی باشە، وەلێ منداڵ هیچ تاوانێکی نییە. منداڵ، لە خولقاندنی و لە دایکبوونی و ناولێنانیدا دەسەڵاتی نییە، دەسەڵاتی نییە لەوەی باوکی کێیە و کێ نییە، دەسەڵاتی نییە لەوەی دایک و باوکی لەسەر کام پرنسیپ و کام ڕێوشوێن جووت بوون.\n“گەرد فلێشێر” ١٨هەژدە ساڵ لە تاراوگەدا ژیانی بردوەتە سەر، بە زۆری لە مەکسیک ژیاوە لەگەڵ زۆرێک لە هاوڕێ دەرکراوەکانی خۆیدا، دوای ئەوە گەڕاوەتەوە نەرویج، دەستی کردووە بە دژایەتیکردنی ئەو تاوان و ستەمەی لەو منداڵانە کراوە. لە دوا جاردا بوو بە کەسایەتیەکی دیار و گەورە لە وڵاتی نەرویجدا، بە فشاری ئەم ژنە بەڕێزە و زۆرێک لەوانەی گۆشکراون بە عەقڵیەت و پەروەدەی مرۆڤیی سەردەمیانە، توانیان نەک هەر وڵات و کۆمەڵاگای نەوریجیی پەشیمان بکەنەوە لەو تاوان و کارەساتەی بەسەر ئەو منداڵانەدا هێناویانە و درێژەیان داوە بە تاوانی نازیەکان، بەڵکو لە ساڵی ٢٠٣دا پەرلەمان ناچار کرا کە داوای لێ بووردن بکات لە سەرجەم ئەو منداڵانە و، بڕیاریش درا کە قەرەبوویەکی تەواوی هەموو ئەو منداڵانە بکرێتەوە. ئێستا هەموو ئەو ژن و پیاوانەی گەڕاونەتەوە بۆ وڵاتی نەرویج بەر ئەو لێبوردنە کەوتوون و بەو پەڕی بەختەوەریەوە دەژین و سوودمەندن لە هەموو قەرەبووەکانی ئەو بڕیارەی پەرلەمان.


بازرگانانی سلێمانی کارەکانیان لەگەڵ ئێران کەمدەکەنەوە\nهەواڵ / ئابوری :: 13/08/2018 :: 303 جار بینراوە\nتاگ :: ئێران ئابوری بازرگانی دراو و بانک\nبەھۆی بەرزی و نزمی دراوی کۆماری ئیسلامی ئێران، بازرگانان لەشاری سلێمانی توشی زیانبوون و بەشێکیشیان مەمەڵەکردنیان لەگەڵ بازرگانانی ئەو وڵاتە وەستاندووە.\nژیر خەسرەو لەنوسنگەی برایان لەبازاڕی دۆلارەکە بەدواڕۆژی وت "بەرز و نزمی بەردەوام لەنرخی تمەن کاریگەری زۆری کردۆتە سەر بازاڕ و بازرگانان، بۆیە لە ئێستادا مامەڵەکردن و بازرگانیکردن بە تمەنی ئێرانیەوە قورسبووە".\nوتیشی "ئێمە خۆمان هەستیارانە مامەڵە بە تمەنەوە دەکەین و لە ماوەی رابردوودا مامەڵەی بازرگانیشمان ھەبووە لەگەڵ ئێراندا ھەندێک کەلوپەلی کارەبایمان ڕەوانەی ئێران دەکرد بەڵام لە ئێستادا ھەموو شتێکمان وەستاندووە چونکە زیانی زۆر دەکەین".\nئاماژەی بەوەشدا، لەکوردستانەوە کە کەلوپەل بەبازرگانانی ئەودیو دەفرۆشرێت ئەوان ناتوانن ساغی بکەنەوە و پارەکەیان بەردەوام بەرز و نزمی دەکات، بۆیە بازرگانانی سلێمانی لەئێستادا مامەڵەیان کەمکردۆتەوە و بازرگانانی ئێرانیش ناتوانن ئەو پارانە بدەنەوە کە قەرزارن.\nهاوکات سیروان محەمەد، سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی بۆ دواڕۆژی رونیکردەوە "دابەزین و بەرزبونەوەی نرخی دراوی ھەر وڵاتێک کاریگەری راستەوخۆی دەبێت لەسەر بازاڕ و بازرگانان".\nئەوەشی خستەڕوو "لەئێستادا بەھۆی بەردەوامی دابەزینی نرخی تمەنەوە بازرگانان بە ئاگاوە مامەڵەدەکەن و کاڵاو مادەکان لەئێران دەکڕن".\nبەھۆی فشارە ئابوریەکانی ئەمریکا بۆسەر ئێران لەئێستادا تمەن بەرامبەر بە دۆلار دابەزینی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوەو لەمێژووی ئەو وڵاتەدا هاوشێوەی نەبووە.


بنکەی بووژانەوەی گۆلی ورمێ چالاک دەبێتەوە - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ ڕەزبەر ٣٠ ٠٩:١٠\nNews Code 39686\nسەرۆک کۆمار وتی: بنکەی بووژانەوەی گۆلی ورمێ بەم زوانە چالاک دەبێتەوە بۆ ئەوەی نوێنەران و بەرپرسانی پارێزگا کاروباری پێویست بەڕێوە ببەن.\nبە پێی هەواڵی مێهر، سەید ئیبراهیم ڕيییسی لە سەفەری خۆی بۆ پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا وتی: مەبەستمان لەم سەردانە دەستپێکی پرۆژەی نوێ نییە بەڵکوو هەموو هەوڵی خۆمان ئەدەین پرۆژەکانی پێشوو کۆتایی بێنین بۆ ئەوەی بۆ لاوان کاروپیشە ساز بکەین و یارمەتیدەری گەشەی وڵات بین.\nئەو سەبارەت بە گۆلی ورمێ وتی: بنکەی بووژانەوەی گۆلی ورمێ بەم زوانە چالاک دەبێتەوە بۆ ئەوەی نوێنەران و بەرپرسانی پارێزگا کاروباری پێویست بەڕێوە ببەن.\nناوبراو هەروەها وێڕای داکۆکی لە سەر ئەوەی کە وڵاتانی بیانی خێرخوازی ناوچە دراوسێیەکان نین، وتی: ئەوان بەدوای بەرژەوەندییەکانی خۆیانن و ئێمە ئیزن نادەین زایۆنیستەکان پێوەندی ئێمە و دراوسێیەکانمان تووشی کێشە بکەن.\nرەییسی داکۆکی کرد: پێوەندی ئابووری و بازرگانی و چالاک بوونەوەی سنوورەکان لە بەرنامە گرینگەکانی دەوڵەتە و بازرگانی کاڵا لە گەڵ دراوسێیەکان دەبێتە هۆی گەشەی ئابووری و پێوەندی زیاتر لە گەڵ وڵاتانی ناوچە.


كیڤن كۆستنەر نهێنییەك لەسەر شازادە دیانا ئاشكرادەكات\n1322 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nفیلمی The Bodyguard بەیەكێك لە بەناوبانگترین ئایكۆنەكانی سینەمای جیهانی لە نەوەدەكانی سەدەی رابردوو هەژمار دەكرێت ، بەڵام بەشی دووەمی ئەو فلیمە ئەگەر چاوی بەدنیا هەڵهێنابایەوە ئەوە هەڵلایەكی گەروەی دەنایەوە .\nپێگەی People ی ئەمەریكی باسی لەوە كردووە، كە كیڤن كۆستنەر جەختی كردووەتەوە شازادە دیانا رەزامەندی دەربرێوە، كە ئەو سیناریۆی فلیمێكی سینەمایی بنووسێت و دیانا رۆڵی سەرەكی تێدا بگێڕێت.\nكۆستنەر دەڵێت : لەیادمەلەكاتی قسەكردنمان بەتەلەفۆن زۆر نەرم و نیان بوو لەگەڵم ، پرسیاری ئەوەی لێكردم كە ئایا كێشەی ماچكردنمان بۆ دێتەپێش؟ لەبەر ئەوەی بەدرێژایی كات هەر لەژێر چاودێریدا بوو بۆیە راڕا بوو و پارێزی دەكرد .\nبەگوێرەی رۆژنامەكە بابەتی فلیمەكە بریتییە لە پاراستنی دیانا لە هەوادار و وێنەر و خۆتێهەڵقولتێنەران لەلایەن كیڤن كۆستنەرەوە ، بەڵام دواتر پەیوەندییەكەیان گەشە دەكات تا دەگاتە ئاستی پەیوەندی خۆشەویستی و رۆمانسییەت .\nكۆستنەر وتووشیەتی: لەمانگی ئابی ساڵی ١٩٩٧ و رۆژێك پێش مردنی دیانا، كە بەرووداوێكی هاتوچۆ لەپاریس گیانی لەدەستدا ، كۆتایی بە نووسینی سینارۆكە هێناوە .


تیرۆریستان تا ئێوارەی ئەمڕۆ لە ئەدلەب چەکی کیمیایی بە کار دێنن - Mehr News Agency\n8 September 2018 - 19:58\nNews Code 21545\nوتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕووسیا:\nتیرۆریستان تا ئێوارەی ئەمڕۆ لە ئەدلەب چەکی کیمیایی بە کار دێنن\nوتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕووسیا ئاشکرای کرد: تیرۆریستان تا ئێوارەی ئەمڕۆ لە ئەدلەب چەکی کیمیایی بە کار دێنن.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێڕانەوە لە سپۆتنیک، ژینڕاڵ ئیگۆر کۆناشێنکۆف وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕووسیا ئەمڕۆ شەممە لە لێدوانێکدا ڕایگەیاند: تیرۆریستان لە شاری ئەدلەبی سووریا تا ئێوارەی ئەمڕۆ چەکی کیمیایی بە کار دێنن.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا لەوبارەیە وتیشی: تیرۆریستان لە شاری ئەدلەب تەواو هەنگاوی پێویستیان بۆ ئەنجام دانی ئەو هەڵمەتە دەنەدەرانەیە هەڵگرتووە و بە تەواوەتی خۆیان بۆ هێرشی کیمیایی لە ئێوارەی ئەمڕۆ ٨ی سپتامبێر ئامادە کردووە.\nناوبراو ئاماژەی بەوەش دا: بوونی گرووپێکی تایبەتی لە هاوڕێیانی دەرەکیی تیرۆریستان سەلمێنەری هەڵگرتنی یەکەمین هەنگاوەکانی ئەو هەڵمەتە دەنەدەرانەیە، هەڵبەت ئێمە چاوەدێریمان بە سەر تەواو جموجۆڵەکانە.\nئەوە لە کاتێکدایە کە لە سەرودەمی دەسپێکی شیمانەیی ئۆپەراسیۆنی ئازادکردنەوەی ئەدلەب لە سووریا لە بندەستی تیرۆریستانی پاڵپشتکراوی رۆژئاوا، دیداری بەرپرسانی ئەمریکی پەرەی سەندووە. هەر لەو پێناوە، هێزی ئاسمانیی ڕووسیا لەم دواییەدا هەندێک مۆڵگەی تیرۆریستانی لە هاوێری ئەدلەب کردۆتە ئامانج.\nشایانی باسە، هەرکات سوپای سووریا تیرۆریستانی داگیرکار لە جێ جێی ئەو وڵاتە گەمارۆ دەدا، وڵاتانی رۆژئاوایی بە بیانووگەلێکی وەک هێرشی کیمیایی، قوربانی مرۆیی و خەڵکی سڤیل و هتد، هەوڵ دەدەن پێشگری بکەن لە پێشڕەویی دیمەشق و شکستی تیرۆریستانی بە کرێ گیراویان.\nهەروەها جێی ئاماژەیە کە لە ٧ی ئایپرێلی ساڵی ٢٠١٧، ئەمریکا بە تۆمەتبار کردنی دیمەشق و خستنە پاڵی هێرشی کیمیایی، بنکەی ئاسمانیی شەعیراتی سووریای بە ٥٩ مووشەکی "تام هاوک" کردە ئامانج.


ئەردۆغان: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا پاتریۆتیان به توركیا بفرۆشتایه ئه‌وا ئێس400مان نه‌ده‌كڕی\n2021-09-30 [12:10 PM]\nرۆژنامەی نیویۆرک تایمز، دیدارێكی لەگەڵ سەرکۆماری تورکیا بڵاوکردەوە کە له‌م دیداره‌دا رەجەب تەیب ئەردۆغان ئەو رەخنانەی رەت کردەوە کە باس لەوە دەکەن کڕینی ئێس-٤٠٠کان لە لایەن تورکیاوە لە رووسیا زیانی بە هاوپەیمانی ناتۆ گەیاندووە و، رایگەیاند: ''ئەگەر ئەمریکییەکان سیسیتمی بەرگریی مووشەکی پاتریۆتیان بە تورکیا بفرۆشتایە، ئەوا ناچار نەدەبووین ئێس-٤٠٠کان بکڕین''.\nبە گوێرەی هەواڵەکە، سەرکۆماری تورکیا ئەردۆغان لە لێدوانەکەیدا بۆ رۆژنامەی نیویۆرک تایمز ئەوەی وەبیرهێناوەتەوە کە هەم سکرتێری گشتیی ناتۆ، یانس ستۆڵتنبێرگ و هەمیش سەرۆکی ئەو کاتەی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ جەختیان لەسەر مافی تورکیا کردووەتەوە بۆ کڕینی چەک.\nگوتیشی : ''ئەگەر ئەمریکییەکان سیستەمی بەرگریی مووشەکی پاتریۆتیان بە تورکیا بفرۆشتایە، ئەوا ناچار نەدەبووین ئێس-٤٠٠کان بکڕین''.\nلە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەوەی کە ئایا کڕینی ئێس-٤٠٠کان لە لایەن تورکیاوە شایەنی ئەوە ناکۆکییە بوو لەگەڵ ئەمریکا یان نا، ئەردۆغان رایگەیاند: ''بە رای من شایەنی بوو. دەتوانین بە ویستی خۆمان بەرگرییمان بەهێز بکەین''.\nهەروەها ئەردۆغان ئاماژەی بەوە کردووە کە پەیوەندییەکانی تورکیا-ئەمریکا لە رووی بنەماوە پارێزراوە و، رایگەیاندووە: ''تورکیا پەیوەندی لەمێژینەی لەگەڵ ئەمریکا هەیە و پێویستە بپارێزرێت و بەهێز بکرێت''.


ANF | ئاڵدار خەلیل: پێویستە هەموو کەسێک لەدژی پیلانی پەدەکە و دەوڵەتی تورک هەڵوێستی روونی هەبێت\nپێنجشه‌ممه, 17 Mar 2022, 19:01\nئاڵدار خەلیل ئەندامی دەستەی هاوسەرۆکایەتی پەیەدە رایگەیاند، پەدەکە باشوری کوردستانی کردووەتە گۆڕەپانێکی پیلانەکانی دەوڵەتی تورک و وتی، " دەوڵەتی تورک کاتێک دەڵێت، کۆتایی بە تەڤگەری ئازاد دەهێنێت، پشت بە پەدەکە دەبەستێت. ئەو شتەی کە دەوڵەتی تورک لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتی ناتوانێت بکات، پەدەکە دەیکات."\nئاڵدار خەلیل چاوپێکەوتنەکانی نێوان پەدەکە و دەوڵەتی تورک و ئامانجی چاوپێکەوتنەکان و کاریگەریان لەسەر گەلی کورد، بۆ ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF) شیکردەوە.\nلەم قۆناغەدا هێرشی گەورە لەسەر گەلی کورد هەیە، پێویستە پەیوەندیەکانی نێوان پەدەکە و دەوڵەتی تورک کە رۆژ بە رۆژ زیاد دەبن، شیکردنەوەیەکی چۆنیان بۆ بکرێت؟\nپەدەکە قەدەری خۆی بە پەیوەندیەکانی خۆی و دەوڵەتی تورکەوە بەستووە. بە روونی دیارە، قەدەری خۆی بە ئاکەپە و مەهەپەوە بەستووە. ئاکەپە و مەهەپە لە مێژووی دەوڵەتی تورکدا، شۆڤێنیترین دەسەڵات بووە. لە بەرانبەر هەبوونی گەلی کورد، دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ و یەکسانیە. پەدەکە قەدەری خۆی بە کەسانی بەم شێوەیە بەستووە. لەگەڵ ئەوان لەنێو پیلانگێڕیدایە.\nلەم قۆناغەدا کە دەوڵەتی تورک سوورە لەسەر هێرشەکانی بۆ سەر کورد، خاکی کورد داگیر دەکات و سیاسەتی لەناوبردن بەڕێوە دەبات، بەرپرسانی پەدەکە یەک بە یەک دەچنە لای ئەردۆغان، لەگەڵ وەزیر و حکومەتەکەیان چاوپێکەوتن دەکەن. لە هەولێر، ئەنقەرە، مونیخ و زۆر شوێنی دیکە چاویان بە یەکدی کەوتووە. هەموو کاتێک لەنێو پەیوەندیدان. ئەوەش بە واتای ئەوە دێت کە پێکەوە لەنێو پیلانگێڕیدان."\n'دەوڵەتی تورکیش پشت بە پەدەکە دەبەستێت'\nبە هاتنی بەهار و نەورۆز کاتێک دەوڵەتی تورک دەڵێت ' تەڤگەری ئازادی کورد لەناو دەبەم و رێگری لە هەموو جموجووڵێکیان دەکەن' پشت بە چی دەبەستێت. پشت بە پشتگیریەکانی پەدەکە دەبەستێت. پەدەکە زۆر جار بە دەوڵەتی تورک وتووە ' لەبەرانبەر شۆڕشی ئازادی من ئامادەم و لەگەڵ تۆدام' و ئەوەشی ئاشکرا کردووە. ئەم پرسە زۆر مەترسیدارە. لە باشوری کوردستان کە بەشێکی کوردستانە، لەگەڵ دەوڵەتی تورک لە بەرانبەر هەبوونی گەلی کورد دەجووڵێتەوە. هەرچەندە ئەم راستیەش هەبێت، هێزەکانی باشوری کوردستان بیر لەوە ناکەنەوە. هەموو گەلی باشور لەسەر ئەم هزرە نییە.\nپەدەکە کە دەستی بەسەر حکومەت و دەزگاکاندا گرتووە، بە دەسەڵات، هەواڵگری و هێزە تایبەتەکانی، باشوری کردووەتە گۆڕەپانێک بۆ پیلانەکانی دەوڵەتی تورک. لەبەرئەوەش بەشداری لە پیلانەکانی دەوڵەتی تورک دەکات. ئەمە بۆ پەدەکە باش نییە. باشترین رێگە بۆ ئەوان ئەوەیە کە پێویستە لەدژی پیلانەکانی دەوڵەتی تورک بن. بەداخەوە ئێمە بە پێچەوانەوە دەبینین. دەبینین هاوکاری دەوڵەتی تورک دەکات. ئەوەش نەک لە بەرژەوەندی گەلی کورد، بەڵکو لە بەرژەوەندی ماڵباتیدایە.\nلەگەڵ ئەوەی پەدەکە بە ئاشکرا بەشداری پیلانەکانی دەوڵەتی تورکدا دەکات، هێزەکانی دیکەی باشور بۆ چی بێدەنگن؟\nماڵباتێک لە باشوری کوردستان بەردەوامی بە ماڵباتی خۆی دەدات. پارتەکانی دیکەی نێو حکومەت خاوەن بڕیار نین، کاریگەریان نییە کە بتوانن بڕیار بدەن و لە هەرێمەکە کاریگەریەکی سیاسی دروست بکەن. لە هەموو باشور ئەو ماڵباتە لەسەر دەسەڵاتە، دەستیان بە سەر هەموو شتێکدا گرتووە. ئەوە شتەی کە ئەردۆغان لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا نەیتوانی بیکات، ئەو ماڵباتە دەیکات. بوونەتە هاوبەش و ئەو شتەی ئەردۆغان ناتوانێت بیکات، دەیکات. دەبێت کە هەموو ئەندامانی ماڵباتی بارزانی هاوبەشی ئەم شتە نەبن. دەبێت کە ژمارەیەکیان لە دەرەوەی ئەو شتە بن. بەڵام ئەوانەی لەسەر ناوی بارزانیەکان لەسەر دەسەڵاتن، لەسەر ناوی ئەو ماڵباتە حوکم دەکەن. بەو هۆیەوە باشوری کوردستان وەک دەسەڵاتی ماڵباتی دەبینرێت.\nکاتێک کە بنەماڵەیەک هەموو دەستکەوتەکانی کورد دەخاتە مەترسییەوە\nئەمە کلتورێکی دیموکراتی نییە بۆ کورد زیان بە هەموو بزووتنەوەکانی کورد دەگەیەنێت. بۆ ئێمە ڕەنگە ببێتە هۆی بەهێزبوونی دەوڵەتی تورک. نابێت هێزەکانی کوردستان وا بیر بکەنەوە. بێگومان ئەگەر کوردستانی بن نابێت ڕێگە بەو هێزانە بدەن کە خاکەکەمانیان داگیرکردووە و بەهێز بکرێن. بەپێچەوانەوە دەبێت یارمەتیمان بدەن بۆ ئازادکردنی ناوچە داگیرکراوەکان. ئەوەی ئێستا دەیکەن یارمەتیدانی داگیرکاری.ە کاتێک ئەمە دەبینین، ئێمە زۆر خەمبار دەبین. ئەنەکەسە هاوکاری تورکە. لەگەڵ تورکیا هاوبەشن، کە عەفرین و سەرێکانی و گرێ سپی و جەرابلوس و عەزاز و بابیان داگیرکردووە. ئەمە چۆن دەبێت! ئەمە بێویژدانی و نائەخلاقییە و لەگەڵ نیشتمانپەروەری ناگونجێت. مرۆڤ نازانیت چییان پێ بڵێت. ئەم سیاسەتانە دژی بەرژەوەندی گەلی کوردە.\nدوای کۆبونەوەی نێچیرڤان بارزانی و ئەردۆغان، رۆژەڤێکی بەو شێوەیە دروست بوو کە هێرشێکی نوێ ئەنجام دەدرێت. ئایا ئێوەش ئاگاداری ئەوە هێرشەن؟\nهەندێک زانیاری هەیە کە لەدوای نەورۆزەوە چەند هێرشێک دەکرێتە سەر گەریلاکانی کورد و بزووتنەوە کوردییەکان و دەستکەوتەکانی کورد. ئەمە خزمەتی سیاسەتی دوژمن دەکات و ئەمە خزمەتی بەبزووتنەوەکانی کورد و شۆڕشی دیموکراتی کورد ناکات. پێویستە ئێستا هەموو کەسێک دژی ئەم سیاسەتە بێت. ئەمە تەنها کاری پارتێک نیە. ئەمە ناکۆکی تاکەکەسی نییە.. ئەمە بەو شێوەیە نییە، هەندێک ڕاستی هەیە. هەموو کەس دەبێت بزانێت ئەم بنەماڵەیە و خێزان و پارتانە ناویان هەرچیەک بێت، لەگەڵ دوژمندا کار دەکەن. بەڵام ئێمە بۆ ئازادی تێدەکۆشین.\nهەندێک کەس دەڕۆن و لەگەڵ دوژمن هاوپەیمانی دەکەن. ئەو دوژمنە دەیەوێت ئێمە لەناوببات و ئێوەش یارمەتی دوژمن دەدەن. من ناتوانم بە نیازێکی باش سەیری ئەم پرسە بکەم. دوژمن دەیەوێت ئێمە لەناوببات، دەچیت لەگەڵیدا هاوڕێیەتی دەکەیت، پاشان دەڵێیت ئێمە براین، دەبێت گەلەکەمان ئەم ڕاستیانە بزانن. برایەتی لەگەڵ کەسانێک دەکەن کە دەیانەوێت ئێمە لەناوببەن.\nپێویستە کورد لەبەرانبەر رۆژەڤی هێرشەکە و بەشداری پەدەکە لەنێو هێرشەکەدا چی بکات؟\nپێویستە هەموومان بڵێین " ئیتر ئەمە بەم شێوەیە نابێت، لەگەڵ دوژمندا مەبە" هەتا لەگەڵ دوژمندا بیت، دوژمن تۆ بەکاردێنێت. دەیەوێت شۆڕشەکەمان تێکبشکێنێت و سەرکەوتوو بێت، بۆیە ئێوەش لەناو دەبات. دواتر شکۆ و بەهای تۆش نامێنێت، سڵاوت لێ ناکات. بۆ ئەوەی بەهای ئێوەش هەبێت، پێویستە ئەم شۆڕش و دەستکەوتانە بپارێزرێت، دەبێت گەلەکەمان خۆیان ڕێکبخەن و هەڵوێستی ڕوون لە دژی داگیرکاری و هاوبەشانی داگیرکەران وەربگرن.


لە وتارەکەیدا سەرۆک ترامپ جەختی لەو دۆسێیانە دەکردەوە کە زیاتر پەیوەندییان بە ڕەوشی ناوخۆی وڵاتە یەکگرتووەکانەوە هەبووە وەک وتی "من سەرۆکی ئەمریکام نەک سەرۆکی جیهان."\nیەکێک لە دۆسێ هەرە گرنگەکانی سەرۆک ترامپ کە بە درێژی لەو وتارەی ڕۆژی سێشەممەیدا لەسەری دوا، دۆسێی کۆچبەری بوو کە بۆ یەکەم جار باسی لە چاکسازی کردن کرد لە یاسا و ڕێساکانی کۆچبەریدا.\nسەرۆک ترامپ دەڵێت ئەوانەی ڕێگەیان پـێدەدرێن بێنە ناو ئەمەریکاوە پێویستە پشـتیوانی لە ئەمەریکا و لە گەلی ئەمریکا بکەن و هەروەهاش بەها ئەمریکاییەکانیان خۆشبووێن. سەرۆک ترامپ دەڵێتنابێت ڕێگە بدرێت تێرۆریستان بێنە ناو ئەمەریکاوە و وڵاتەکە ببێتە شوێنێک بۆ داڵدەدانی توندڕەوان، و دەشڵێت هەربۆیەشە بەڕێوەبەرایەتیـیەکەی کار بۆ باشترکردنی ڕێوشوێنەکانی لێپرسینەوە و لێکۆڵینەوە دەکات و بەم زووانە هەنگاوی نوێ دەنرێت بە ئاڕاستەی پارێزراوی وڵاتەکە و دورخستنەوەی ئەوانەی دەیانەوێت زیان بە ئەمەریکا و ئەمەریکایـیەکان بگەیەنن.\nقارەمان مامەند، شیکەرەوەی سیاسی.\nترامپ و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛\nسەرۆک ترامپ دەڵێت وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڕی 6 ترلیۆن دۆلاری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا خەرج کردووە و دەکرا بەو شەش ترلیۆن دۆلارە وڵاتەکەی خۆمانمان پێ بونیاتبنایاتەوە وەک دەڵێت خەرج کردنی ئەو بڕە پارەیە لە کاتێکدا بووە کە ژێرخانی ئەمریکا کێشەی هەبووە. ئەم شەش ترلیۆن دۆلارە کە دانۆڵد ترامپ باسی دەکات لە ماوەیەکی دوورودرێژدا بووە.\nلە ڕاپۆرتێکدا، مانگی دوو لەلایەن نێوەندێکی توێژینەوەی کۆنگرێسی ئەمریکاوە کە نێوەندێکی بێلایەنە، نوسراوە وەزارەتی بەرگری ئەمریکا وەهای مەزەندە کردووە لە ساڵی 2001 ەوە تا مانگی 9 ی ساڵی 2016خەرجییەکان بە بڕی یەک ترلیۆن و حەوت سەد ملیار دۆلار بوون کە کردە لەشکرییەکانی عێراق و ئەفغانستان و سوریا و لیبیای تیادابووە.\nترامپ و شەڕی داعش؛\nسەرۆک ترامپ دەڵێت داعش تۆڕی کەسانی خوێنڕێژ و دڕندەیە کە موسڵمان و کرستیان و خەڵکی تری سەر بەهەموو ئاینە جیاوازەکان دەکاتە ئامانج.\nسەرۆک ترامپ ئاماژەی بەوەش کرد کە بەڕێوەبەرایەتیـیەکەی ڕێوشوێنی پـێوست دەگرێتە بەر بۆ پاراستنی ئەمریکا و ئەمریکاییەکانیش لە هێرشە تێرۆرکارییەکانی توندڕەوی ئیسلامی.\nوەک سەرۆک ترامپ لە وتارەکەیدا باسی کرد بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی داد لەوەتای هێرشە تێرۆرکارییەکانی یازدەی سەپتێمبەر زۆرینەی گوناهباران بە تێرۆریزم تاوانەکانی تری پەیوەندییان بە تێرۆرەوە هەیە لە وڵاتانی ترەوە هاتونەتە ناو ئەمریکاوە.\nسەرۆک ترامپ دەڵێت لەگەڵ هاوپەیمانان بە دۆستەکانی ناو جیهانی ئیسلامیشەوە کاردەکرێت بۆ لەناوبردن و شکستپێهێنانیتێرۆریستان لەسەر گۆی زەوی.\nسەرۆک ترامپ دەشڵێت ئەو هێرشانەی لە ناو ئەمریکا و لە شوێنەکانی تری جیهانیشدا دەکرێن بەهۆی کەمتەرخەمییەکانەوە بوون لەو جۆرە لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونە وردانەی پێویستە بکرێن.\nئایا سەرۆک ترامپ توانی کەلێنی جیاوازییەکانی نێوان ئەمریکاییەکان هەر هیچ نەبێت کەم بکاتەوە؟\nئایا دروستکردنی دیوارێک کۆتایی بە کێشەی کۆچبەرانی نایاسایی دەهێنێت لە ئەمریکادا؟\nئایا لەم چوار ساڵەی سەرۆکایەتی ترامپدا کۆتایی بە ڕێکخراوە تێرۆریستیەکەی دەوڵەتی ئیسلامی دێنێت؟\nسەرۆک ترامپ لە وتارەکەیدا پشتیوانی بۆ هاوپەیمانێتی ناتۆ ڕاگەیاند، ئایا ئەمە وەرچەرخانە لە سیاسەتی ترامپدا؟\nقارەمان مامەند، شیکەرەوەی سیاسی لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەی (لەگەڵ ڕووداوەکاندا) وەڵامی ئەم پرسیارانە و پرسیار و سەرنجەکانی ئێوەی ئازیزیش دەداتەوە:


مامۆستایان - سێنتەری پەرەپێدان و زمان\nدەیڤید لە بۆلیمینا لەدایک بووە، لە ئێرلەندای باکور (هەمان شوێن کە ئەکتەری بەناوبانگ لیام نیسەنی تێدا لە دایک بووە). ئاینزانی لە زانکۆی هۆڵ خوێندووە و پاشان بە توێژینەوەکردن لە ئابنزانیدا بەردەوام بووە لە زانکۆی سانت ئاندرۆز. بڕوانامەی (PGCE)لە زانکۆی گرینوچ بە دەست هێناوە و ئاینزانی وتۆتەوە لە خوێندنگاکانی بەڕیتانیا. دوای بەدەست هێنانی چوار دیبلۆم لە یاسا، وانەی یاسای لە ئاستێکی باڵا وتۆتەوە. لە نێوان ساڵەکانی ٢٠٠٥-٢٠٠٧، لە زانکۆی کۆمینیەس لە شاری براتیسلاڤا لە وڵاتی سلۆڤاکیا لەبواری تاقیکردنەوەکانی PET, FCE و CAE هەروەها intermediate TOEFL کاری کردووە. بۆ ئەوانەی کە تازە دەیناسن، ئەو حەزی لە ماتۆڕسواری سەر بەفرە. حه‌زیشی له میوزیکه، ئارەزووی گوێگرتنی له گۆرانیه‌کانی ماهلیر و ستیلث ئەلفانگەوە سه‌ری هه‌ڵداوه، له ئێستادا زۆر حه‌زی له باندی لومنیەرسە. لەوکاتەی هاتۆتە کوردستان ڕۆژ دوای ڕۆژ حەزی بۆ خواردنی کفتە زیاتر دەبێت.\nئاشلی لە (٢٠٠٩) ەوە وانە دەڵێتەوە و لە میسر و ڕۆژهەڵەتی تورکیا و کوردستان کاری کردووە، لە وڵاتی خۆی بەڕێوەبەری سەنتەری زمان بووە لە زانکۆی چێستە. وێڕای خۆشەویستی بۆ زمانەکانە، ئاشلی باکگڕاوندی لە شوێنەوارناسی بەتایبەتی مێزۆپۆتامیەی ناوەڕاست و شارستانی فارس و ورارتيان دا هەیە. ئاشلی لە ئێستادا ماستەر دەخوێنێت لە زانکۆی بێرمینگهام لە بواری بەڕێوبردنی کەلەپوری نێودەوڵەتی لەگەڵ پەرۆشیشی بۆ یارمەتیدانی پەرپێدانی شوێنەوار و کەلەپوری هەرێمی کوردستان.\nترەیسی فوئاد نوسەرو مامۆستایە لە مینێسۆتا. بەکالۆریۆسی خوێندوە لە زانکۆی باکوری-رۆژئاوا (Northwestern University) لە شیکاگۆ و ماستەری لە پەروەردە بەدەستهێناوە لە کاتێکدا وانەی ئینگلیزی بە نێوجەوانان دەوتەوە لە نییۆرک. هەروەها هەڵگری بروانامەی ماستەرە لە هونەرەجوانەکان لە بەشی شێعر لە زانکۆی رۆدگەرس، کەتیایدا بۆ ماوەی دو ساڵ وانەی داڕشتن (نوسین)ی بە خوێندکارانی قۆناغی یەکەم وتۆتەوە. نوسینەکانی لە ژمارەیەک گۆڤار، ژێنەڵ و، کۆکراوەی ئەدەبیدا بڵاوکراوەتەوە کە لەلایەن چەندین گڕانت و سکۆلەشیپەوە پشتیوانی کراوە. وێرای وانەبێژیی و شێعر، ناوبراو مەیلی بۆ بە چیاداگەڕان، خێوەتنشینیی، چێشتلێنان، یۆگا و تێرامان دەکات و، ئارەزویەکی بێهاوتاشی هەیە بۆ ژین و وانەوتنەوە لە رانیە.\nناوم ئان دوبینا-یە.خەڵکی بەریتانیام بەڵام ئینگلیزنیم، چونکە دایکم خەڵکی وێڵزە و وێڵزییەکانیش بە گەلێکی شانازی بەخۆکەر ناسراون. لە سالێ ٢٠٠٧ وە مامۆستای ئینگلیزیمە. هەڵگری براوانامەی بەکالۆریۆسم لە زمانی فەرەنسی و روسی لە زانکۆی لیدز. ئەمەش رێگە خۆشکەربو کە لە خزمەتگوزاری روسی لە کەناڵی بی بی سی ((BBC بەشی رادیۆ، کار وەربگرم. ماوەی ١٧ ساڵی تەمەنم لە خزمەتگوزاری جیهانی بە خۆشی بەرێکردوە کە تیایدا رۆلی جیاجیام بینیوە لە ئامادەکرای بەرنامەوە بگرە بۆ سەرنوسەر تا فرۆشیار لە بەشی فرۆشتنی بی بی سی. پاشان، بە چڕی لەگەڵ کاری راهێنانی رۆژنامەگەری تێکەڵبوم، کەئەمەش گەیاندمیە کاری داهاتوم وەک مامۆستای ئینگلیزی.\nبەهۆی شیاویم وەک مامۆستا، بەختەوەربومە بە کارکردن لە چەندین وڵاتی خۆش، لەوانە پیڕۆ، ئازرباینجان، مالیزیا، عومان، تیمۆر-لیستە، عەرەبستانی سعودی، ئیسپانیا و، ئێستاش کوردستان. وەک نوسەر و رۆژنامەنوسێکی پێشو (هەرچەند چاپنەکراو، بەڵام بەو هیوایەوە دەژیم)، ئامانجم گواستەوەی خۆشەویستییە بۆ زمان بۆ خوێندکارەکانم وە لەمەشەوە یارمەتیدەریانبم لە بەدەستهێنانی ئامانجەکانیان لەرێگەی زانیارییەکی پیشکەوتوی ئینگلیزی.


به‌ڤیدیۆ: ببینه شێرێك چۆن به‌رازێك له ژێر زه‌وى ده‌رده‌هێنێت و ده‌یخوات\nژینگە :: 07/11/2019 :: 285 جار بینراوە\nگه‌رم بوونى زه‌وى چ خێرێكى بۆ روسیا تێدایه\nژینگە :: 19/12/2019\nلێكۆڵینه‌وه‌كان هه‌ندێك به‌ڵگه‌ی سه‌ره‌تاییان به‌ده‌ستهێناوه كه ده‌ریده‌خه‌ن، گیانه‌وه‌ران به‌هۆی گه‌رمبوونی زه‌وییه‌وه پێش ماوه‌ی دیاریكراوی خۆی ده‌زێن. ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ژیانی گیانه‌وه‌ران ده‌بێت.\nلێكۆڵینه‌وه‌كه له‌لایه‌ن زانكۆی ئێدنبه‌ره له شانشینی یه‌كگرتوو و زانكۆی نه‌ته‌وه‌یی ئوسترالیاوه ئه‌نجامدرا و ده‌ریخست "ئاسكه سووره‌كانی كۆمه‌ڵه دوورگه‌ی ره‌م له سكۆتله‌ندا گۆڕانكاریی به‌سه‌ر جینه‌كانیاندا دێت كه وایان لێده‌كات زووتر بزێن".\nبه‌پێی لێكۆڵینه‌وه‌كه "له ساڵانی 1980وه كه گه‌رمبوونی زه‌وی ده‌ستیپێكردووه، تێكڕای پێشكه‌وتنی زاوزێی ئاسك له هه‌ر ده‌یه‌یه‌كدا سێ رۆژ پێش كه‌وتووه، واته به به‌راورد به‌و كاته، ئێستا گیانه‌وه‌ران نزیكه‌ی ده رۆژ زووتر ده‌زێن".\nبه‌م هۆیه‌وه، ئه‌و ئاسكه دایكانه‌یه‌ی زووتر ده‌زێت زووتر ده‌توانێت وه‌چه‌ی تر بخاته‌وه و ئه‌وه‌ش وایكردووه ئێستا جینی ئه‌و جۆره ئاسكه زیاتر بووبێت له‌ناو ئاسكه‌كانی سه‌ر ئه‌و دوورگه‌یه‌دا. ئه‌مه‌ش یه‌كێكه له حاڵه‌ته ده‌گمه‌نه‌كان كه بتوانرێت له ماوه‌ی چه‌ند ده‌یه‌یه‌كی كه‌مدا په‌ره‌سه‌ندن و گۆڕانكاریی گه‌وره له جیناتی گیانداراندا تۆمار بكرێت.


(٢٥) زانیاری له‌بارەی باندی ڕۆکی پینک فلۆیده‌وه – sulyon.com\n[(٢٥) زانیاری له‌بارەی باندی ڕۆکی پینک فلۆیده‌وه ]\nناوى پینک فلۆید (پينك+فلۆيد) لە ناوەکانی پینک ئەندرسنی گۆرانیبێژی جێنەری بلوز و فلۆید کەنسڵی گیتارژەنی جینەری بلوزەوە هاتوون کە دوو هونەرمەندی دڵخوازی سید باریت بوون، پێکەوە بوون بە پینک فلۆید؛\nخەڵکی پێیان وابوو ناوی پینک فلۆید ناوی ئەندامێکی گرووپەکەیە، بە تایبەتی ئەوانەی لە پیشەسازيی موزیکدا کاریان دەکرد. گرووپەکەش کردی بە گاڵتە کاتێک ناوی باندەکەیان کرد بە (کامیان پینکە؟) بۆ هەردوو گۆرانيی (خۆزگە لێرە دەبوویت،) لەگەڵ (جگەرەیەکە بکێشە) لە ساڵی١٩٧٥دا؛\nئارنۆڵد لەین، یەکەمين گۆرانيی سەربەخۆیان بوو. لەو کاتەدا دەنگدانەوەیەکی کەمی هەبوو (لەدوایيدا ئاستێکی کلاسیکيی بە دەست هێنا.) ڕۆجەر واتێرس ئیلهامی لە ژیانی کەسێکەوە وەرگرتبوو کە دەیزانی جلوبەرگی ژێرەوه‌ی ئافرەتان بە تەنافه‌کانەوە دەدزێت؛\nگۆرانیی لاوەکی (تراکی بێناو) شیرینی و کێکی مێوژی گۆرانيی سەرەکيی (ئارنۆڵد لەین) لە جێنەری سایکادێلیک لە لایەن گرووپى (Mars volta)دا وترايه‌وه و له‌گه‌ڵ ئه‌لبوومى (The Bedlam in Goliath)يشدا بڵاو کرایەوە؛\nلە نیوەی دووەمی ساڵانى شەستدا پینک فلۆید (کە دواتر بە ناوبانگ بوون،) ئامادەییان لە ڕاوندهاوس لە کامدن و یانەی ئەدەبيی ئەفسانەی (UFO)دا هەبوو؛\nناوی پینک فلۆید بە خێرايی بڵاو بووەوە. لە کۆتایيی ساڵانى شەستدا، دیارنەمانەکەیان لەدوای به‌جێهێشتنی گرووپەکە بوو لە لایەن (سید بارێت)ـەوە بە هۆی تووشبونی بە شیزۆفرینیا. گرووپەکە هیچ بژێره‌یەکی نەبوو، نەیاندەتوانی لەگەڵیدا بەردەوام بن، بۆیە کۆمپانیاکە لەنێو نمایشەکەیاندا لە ساڵى ١٩٦٨دا جیا بووه‌وە؛\nکاتێک ڕۆجەر واتێرس لە ستۆدیۆى (Abbey Road) خەریکی تۆمارکردنى گۆرانيیShine on your crazy Diamond بوو بۆ سید بارێت، سید بارێت هاته نێو ستودیۆکەوه. زۆر قەڵەو بووبوو، قژ و برۆی پێوه نه‌مابوو. شێوەی زۆر خەمبارکەر بوو. گوايه واتێرس و گێلمۆريش بەو هۆیەوە گریاون؛\nگرووپی پینک فلۆید سەرەتای دەرکه‌وتنیان بە ناوى (The Tea set)ـه‌وه بوو. ئه‌م ناسناوە لەناو کۆمەڵێ ناوی ترى وه‌كوو:Sigma 6, Meggadeaths, the Abdabs and the Scréaming Adabads, Leonard’s Lodgers, and the Spectrum Five. هه‌ڵبژێررا؛\nنمایشەکەی ساڵی ١٩٦٧ لە کۆشکی ئەلێکساندەر، بەشی ئەفسانە به ڕێوه چوو. کۆنسێرتی (چواردە سه‌عات لە خەونی ڕەنگاوڕەنگ) هێشتا بە دی-ڤی-دی دەست دەکەوێ. یۆکۆ هونۆی هونەرمەندیشی لێ بوو بۆ نمایشکردنی کارە هونەرییەکانی و جۆن لینینى هونەرمەندیش یەکێک بوو لە ئامادەبووەکان، بەڵام لەو کاتەدا ئەو دوانە چاویان بە یەک نەکەوتبوو؛\nساڵی ١٩٧٠ بۆ ناوی ئەلبوومی (Atom Heart mother) ئيلهامیان لە ناونیشانی ڕۆژنامەیەکەوە وەرگرتبوو کە باسی ئافرەتێکی دەکرد، یەکەمین ئامێری ڕێکخەری لێدانی دڵیان بە سەرکەوتوويی بۆ دانابوو؛\nوێنەی مانگاکەی سەر ئەلبوومى (Atom Heart Mother) بوو به ناوی لولوباڵی سێیەم. بە داخەوە چیتر لەگەڵمان نییە؛\nگرووپی Hipgnosis دیزاینەری زۆربەی بەرگی ئەلبوومەکانی پینک فلۆید بوون. بۆ ئەلبوومی Atom Heart Mother مەلەوانێکیان بە پێچەوانەوە پێشکەش کرا، بەڵام ڕەتیان کردەوە، کە دواتر بوو بە بەرگی ئەلبوومی وێنەی High&Dryـى گرووپى Def Leppard. لەجیاتی ئەوە گرووپی پینک فلۆید وێنەی مانگایەکی بۆ بەرگی ئەلبوومەکە هەڵبژارد؛\nئەلبوومی (لایە تاریکەکەی مانگ) بۆ ماوەیەک پڕفرۆشترین ئەلبووم بوو لە جیهاندا (هێشتا لە پلەی سێیەمدایە) فرۆشێکی ئێجگار زۆری هەبوو، بە جۆرێک لە هەردوانزە کەسێک یەکێک ئەلبوومەکەی کڕیبوو؛\nپێکەنینی ناو گۆرانیيەکانی (قسەم لەگەڵ بکە) لەگەڵ (تێکچوونی مێشک)ـدا لە ئەلبوومی لایە تاریکەکەی مانگدا پێکەنینی پیتەر واتزی بەڕێوەبەری گەشتکردنیان بوو لەو کاتەدا. کە ساڵی ١٩٧٦ بە هۆی زیادبەکارهێنانی هیرۆيينەوە کۆچی دواييی کرد؛\nئەلبوومی (لایە تاریکەکەی مانگ) و فیلمی (جادووگەرەکەی ئۆز) زۆر هاوشێوەی یەکن کە ئەمەش بیردۆزی پیلانگێڕيی خستە باسەکەوە کە گرووپەکە بەم مەبەستە ئەلبوومەکەی نووسیوە. نیک مەیسن بۆ دامرکاندنەوەی دەنگۆکان، وتی بە نیاز بوون بیکەن بە ساونتراکی فیلمی (دەنگی میوزیک)؛\nبەرگی ئەلبوومی دەیەمی پینک فلۆید بە ناوی (ئاژەڵان)ـه‌وه یەکێکە لە بەرگە دیارەکان. پێك هاتووه لە وێنەی کارگەی وزەی بارتسی لەگەڵ بەرازێکی فڕیودا. باڵۆنی بەرازەکە و ناوی ئەلبووم و زۆربەی گۆرانیيەکانیش دەگەڕێنەوە بۆ ڕۆمانی مەزرای ئاژەڵانی جۆرج ئۆروێڵ؛\nبە دڵنیایيەوە یارمەتیيەکانی بەڕێوبەری هونەری ستۆرم ثۆرگرثۆن بۆ گرووپەکە لەبیرنەکراون وەک بەڕێوبەر و هاوکاریش و پێشنیارەکەشی بۆ بەرگی ئەلبوومی (لایە تاریکەکەی مانگ)؛\nهەروەها نووسینی گۆرانيی (ئایا ئەوان دەزانن سەری ساڵە) و کۆکردنەوەی جیهان بۆ کۆنسێرتی Live Aid و پێشکەشکردنى گۆرانیيەک بە ناوی (حەز بە دووشەممان ناکەم) له‌بارەی ڕووداوێکی تەقەکردن لە قوتابخانە لە لایەن گرووپی (Bommtown Rats) و بۆب گێڵدۆف ئەکتەری سەرەکیيە بۆ فیلمە تۆمارکراوەکەی پینک فلۆید بۆ ئەلبوومی دیوارەکە؛\nئه‌لبوومى The Last Cast )کارێک کە تەنیا ڕۆجەرز بیری لێ کردبووەوە و بە بێ یارمەتيی ئەندامەکانی تر نووسیبووى،) دوايین ئەلبوومی پینک فلۆید و ڕۆجەر واتێرسە. (ده‌يڤد گێلمۆر گومانی خۆی لەبارەی تۆمارکردنی گۆرانیيەوە لە داهاتوودا ئاشکرا کرد؛)\nلە ناوەڕاستی هەشتاکاندا واتێرس ئەندامانی گرووپەکەی ڕووبەڕووی دادگا کرده‌وە، تا نەتوانن ناوی گرووپەکە (پینک فلۆید) بە کار بێنن، بەڵام لەدوایيدا پەشیمانيی خۆی لەو کارە دەربڕی؛\nناوی ئەلبوومی (زەنگەکەی دابەشکردن) دۆگلاس ئادەمی نووسەری ڕۆمانی (ڕێبەری گەشتکەر بۆ کاکێشان) هەڵیبژاد؛\nلە میانەی وەرزی دیوارەکەدا ڕیچارد ڕایت لە گروپەکە دەرکرا بە هۆی و دانەبەزاندنی کێشیەوە لە ساڵی ١٩٨٦دا گەڕایەوە بۆ گروپەکە بۆ ئەلبومی (A Momentary Lapse of Reason)، لە بەرهەمهێنانی گیڵمۆر به‌ڵام بە هۆی هۆکارێکی یاساییەوە بە تەواوی نەبوەوە بە ئەندام تاوەکو گەشتی هونەريی گرووپەکە بۆ ئەلبوومی The Division Bell ؛\nچارلی گێلمۆر، کوڕی سامسن و هێتکت ویلیامز و کوڕە هەڵگیراوەکەی ده‌يڤد گێلمۆر. لە ساڵی ٢٠١١دا زیندانی کرا بە تۆمەتی توندوتیژی لە خۆپێشاندانی قوتابیان دژی باج و بە هۆی شەکاندنەوەی ئاڵای بەریتانیا بە سەرخۆشی لەسەر پەیکەرێک (لەژێر کاریگەريی خواردنەوە و ماددەی هۆشبەردا)؛\nلە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣دا ڕۆجەر واتێرس ئاژاوەیەکی جیهانيی نایەوە و تۆمەتبار کرا بە دژایەتیکردنی جوولەکە، کاتێک ستەمکاريیەکانی ئیسرائیلی دژ بە فەڵەستینیيەکان بە سەردەمی نازیيەکان بەراورد کرد. لە چاوپێکەوتنێکدا وتی: (هاوشێوەی ئەو ستەمکارییانەیە کە له ساڵانی سيدا ڕوويان ئەدا. زۆر ڕوونە؛)\nلە ساڵی ٢٠٠٥دا واتێرس پێوەنديی بە مەیسن و گێلمۆر و ڕایتەوە کرد. بۆ یەكەمين و دوايين نمایش، ئەم چوارە پێکەوە بوون ،ساڵی ١٩٨١ بۆ نمایشە تایبەتەکەی کۆنسێرتی Live Aid بۆ فشارخستە سەر سەرکردەکانی جی هەشت و ڕێکخراوی Makee poverty History کە ڕێکخرابوو لە لایەن بۆب گیڵدۆفەوە.


پاشا و وەزیر - قەڵەم\nجارێک له جاران، لە نێو دارستانێک شێرێکی پیر و پەک کەوتە، ته‌ک و ته‌نیا ده‌ژیا. شێر ساڵی لە خوا بڕیبوو. راوی بۆ نەدەکرا، پێوسیستی بە لەتە گۆشتێک بوو، ئەویش بە خێر بیدەنێ. بە دڵپڕی و چاوی بە فرمێسکاوی سەیری دارستانی دەکرد. بە حەسرەت دەیوت: "رۆژێک لە رۆژان پاشای ئەم دارستانە بووم، بەڵام ئێستا هیچ قەدر و قیمەتم نەماوە. مردن باشترە لەم حاڵە". خۆزگە بتوانم کەسێکی عاقڵ و زانا لە بری خۆم هەڵبژێرم. چی وام نەماوە، هاکا ئەمڕۆ یان سپەینێ مردم. هێچ نەبێ ئەو دەم بە سەر بڵندی دەمرم و، بە ناهومێدی ناڕۆم. بەڵێ: هەروا بوو، رۆژێک له رۆژان بڕیاریدا پێش مردنی جێگرێک بۆ خۆی هه‌ڵبژێرێت. هه‌ر به‌م بۆنه‌وه، داوایی له هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کان کرد کۆببنه‌وه!\nبه‌ڵێ، هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کان به بیستنی ئه‌م هه‌واڵه گرینگە له نێو دارستان لە شوێنێکی دیاری کراو کۆ بوونه‌وه. چاوه‌ڕوان بوون تا بزانن چ باسه. کاتێک شێر ئه‌م هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌ی بینی یەکجار که‌یفی پێ هات. هەستی بە شانازی و گەورەیی کرد. داوایی لە هەموو بوونەوەرەکان کرد تاکو باش سرنج بده‌ن به قسه‌کانی ئه‌و. بە دڵێکی پڕ لە داخ و کەسەر وتی، رۆژێکی زۆر گرینگە، ئەمڕۆ ئیوە چارەنووسی خۆیان دیاری دکەن.\nسرته و ورتە له هه‌ر لایه‌که‌وه ده‌ستی پێکرد. شێر ده‌ستی کرد به قسه کردن، هه‌ر وه‌ک خۆتان ئاگادارن وا پێیەکم لە لێوی قەبرە، حه‌ز ده‌که‌م پێش مردنم پاشایه‌ک له‌نێو ئێوه هه‌ڵبژێرم که دوایی مردنم ئه‌م دارستانه بێ پاشا نه‌بێت. پێویستە کەسێکی عاقڵ و زانا بە نوێنەری خۆتان بکەن بە پاشا. هه‌ر که‌س توانایی ئه‌م کاره‌یی هه‌یه ده‌ست به‌رز کاته‌وه، بێته مه‌یدان و قسه‌ی خۆیی بکات، له پاشان وڵامی پرسیاره‌کانی خه‌ڵک بداته‌وه. هه‌ر که‌س له شوێنی خۆی ده‌ستی به‌رز کرده‌وه. هه‌ر یه‌که‌و شتێکی ده‌وت. له دوور دووره‌وه، که‌رێکی سپی مات و بێده‌نگ گوێی خۆی به‌ردا بوونەوە، هیچ قسه‌یی نه‌ده‌کرد.\nئه‌گه‌رچی ده‌نگه ده‌نگ زۆر بوو، به‌ڵام بێدەنگی کەری سپی سرنجی شێری به خۆیی راکێشا، داوایی لێکرد بچێتە پێش تا بزانێت بۆ هیچ قسه ناکات؟ به‌ڵێ، که‌ری سپی هاته لایی شێر و وتی: فه‌رموو گەورەم، ئه‌مر بکه بزانم چ فه‌رمایشتت هه‌یه؟\nشێر وتی: بۆچی هیچ قسه ناکه‌یی، حه‌ز ناکه‌ی وه‌ک ئه‌م بوونه‌وه‌رانه‌ی تر ببی به پاشا؟\nکه‌رە سپی وتی: قوربان ئه‌مه ئاواتێکی زۆر مه‌زنه، به‌ڵام که‌ی که‌ر بۆ پاشا ده‌بێ؟ تۆ خۆت فەرمووت کەسێکی عاقڵ و زانا.\nشێر قسه‌ی کەری زۆر به دڵ بوو. وتی: کێ وتوویەتی تۆ عاقڵ و زانا نی؟ کەر وتی: گەورەم، لەم رۆژەوە هاتووینەتە سەر زەوی بە چاوی سووک سەیریان کردووین.\nشێر وتی: ئێمە بوونەوەرەکان هەموو سروشتی دەژین و ژیانێکی ئاساییمان هەیە، ئەوە مرۆڤەکانن ئەم هەموو ناوە پڕ لە سەیر و سەمەرانە لە ئێمە دەنێن، ئەویش بۆ قازانج و بەرژەوەندی خۆیان. کەواتە ئێمە لەگەڵ مرۆڤەکان جیاوازیمان زۆرە، هیچ نەبێ ئەم هەموو فرت و فێڵانەی ئەوان نازانین. ئێمە دەبێ یاساکانی نیو دارستان بپارێزین، رێز لە یەکتری بگرین و نیشان بدەین جیاوازیمان هەیە.\nشیر وتی: با کات بە فیڕۆ نەدەین، دەس بەکار بین تاکو بە ئامانج بگەین. تۆش دەتوانی وەک هەموو ئەم بوونەوەرانە شانسی خۆت تاقی کەیتەوە. تۆش ده‌توانی ببیت به پاشا.\nکه‌ر وتی: به‌ڵێ گەورەم هه‌رچی تۆ بفه‌رمووی.\nشێر وتی: ئه‌م قسه‌یه‌م زۆر به دڵ بوو، بۆیه حه‌ز ده‌که‌م تۆ بکه‌م به پاشا، به‌ڵام به مه‌رجێک، کەس گلەیی نەبێت. ئەگەر کەسێک گلەیی هەبێت، پێەیستە لێرە وڵام دەیەوە.\nکه‌ر وتی: به‌ڵێ گەورەم هه‌رچی تۆ بفه‌رمووی. ئێمەی کەر لە بێ حورمەتی و سووکایەتی و بارکێشی هیچی ترمان بە نەسیب نەبووە. بەڵام دیسان هەرچی تۆ بفەرموویی!\nشێر وتی: ئازیزان گوێ بگرن بزانم، هه‌رکه‌س گله‌یی له‌م که‌ر هه‌یه، یان دڵی هێشاوه، بێته ئێره بۆمان روون بکاته‌وه!\nهەرچەند بەشێکی زۆر کەریان قەبووڵ نەبوو، بەڵام لە ترسی شێر قسەیان نەکرد. ناچارهه‌موو بێده‌نگ بوون و که‌س گله‌یی نه‌کرد.\nکه‌رێکی رەشی ورگن له‌دووره‌وه ده‌یزه‌ڕاند و ده‌ینه‌ڕاند، لاچن رێگام بدەن، رۆژ رۆژی خۆمە. رۆژ رۆژی کەرانە!\nرێم بۆچۆڵ که‌ن، با بچمه لایی جه‌نابی شێر!\nشێر وتی: هۆش بە کەرە، ئه‌م زه‌ڕه زه‌ڕه‌ت له چیه؟ شکایه‌تت هه‌یه وه‌ره پێش بزانم بۆمان روون که‌وه!\nکه‌ری رەش له‌ترسان خۆی کۆکرده‌وه و وتی: به‌ڵێ قوربان ده‌مێکه چاوه‌ڕوانی ئه‌م رۆژه‌م.\nشێر وتی: باش هۆشی بده‌رێ، ئه‌گه‌ر له‌خۆته‌وه قسه بکه‌ی سزای قورس دەدرێت. سزاکەشی مردنە.\nکه‌ری رەش وتی: به‌ڵێ گەورەم هه‌رچێ تۆ بفه‌رمووی.\nشێر سه‌یرێکی که‌ری سپی کرد و پرسی: تۆ ئه‌م که‌ره ده‌ناسی؟\nکه‌ری سپی وتی: قوربان نایناسم و قەتم نەدیوە.\nشێر روویی کرده که‌رەکان و وتی: بۆمان روون که‌نەوه، بزانین کامتان تاوان بارن، کامتان راست ده‌ڵێن، ئه‌گینا دەبێ تاوانبار سزای قورس بدرێت!\nکه‌رە رەش وتی، قوربان ئێمە بە جاشکی هاوڕێی یەکتری بووین. هەرەها خاوەنەکانمان پیکەوە هاوڕێ و دراوسێ بوون. ئەو جاشکی ماڵێکی فه‌قیر و خێزاندار بوو، منیش جاشکی ماڵێکی ده‌وڵه‌مند و که‌م خێزان. زۆرجار ئەو تێری نه‌ده‌خوارد به زگی برسی ده‌هاته لام و ده‌پاڕاوه بۆ جه‌مێک. منیش یان له به‌شی خۆم به‌شم ده‌دا یان به دزی ماڵه‌وه خواردنم بۆ ده‌برد. هه‌موو جار که زگی تێر ده‌بوو سوێندی بۆ ده‌خواردم رۆژێک له رۆژان قه‌رزه‌کانم بداتەوە. کاتێک بچووک بوو فرت و فێڵی نەدەزانی، کە گەورە بوو لێم کەوتە فرت و فێڵ حاشای لێکردم.\nئێستا من کەرێکی فه‌قیر و بێکه‌سم، هیچم نیە، حه‌زده‌که‌م قه‌رزه‌کانم بداتەوە!\nشێر زۆری پێ سه‌یر بوو، سه‌یرێکی که‌رەکانی کرد. که‌ری سپی هه‌موو گیانی خه‌ز و به‌ز بوو، وی دەچوو زۆرخۆر و نەوسن بوو بێت، قەت باری هەڵ نەگرتبێت.\nکەری رەش زۆر کز و لاواز، هەموو شان و پشتی بریندار بوو. وێ دەچوو زۆری جەور و جەفا کێشا بوو بێت .\nشێر شک هه‌ڵی گرت، به خۆیی وت: به عه‌قڵم ئه‌م قسه‌یه له راست ده‌چێت، به‌ڵام باشتر وایه ئەم راستییە له زاری خۆیی ببیسین! رووی کرده که‌ری سپی و وتی: قسەت چیە، ئه‌م قسانه درۆن یان راستن؟\nکه‌ری سپی وتی: قوربان که‌م که‌م دێته‌وه بیرم، ئه‌م قسانه راستن و منیش بۆ هه‌ر خزمه‌تێک ئاماده‌م.\nشێڕ وڵامه‌که‌ی کەری سپی زۆر به دڵ بوو، بەڵام دەنگی بوونەوەرەکان چی؟ وتی، پێش هەموو شتێک دەبێ راستی ئەم قسانە لە کەری سپی ببیسین.\nرووی کردە کەری سپی و پرسی: ئەم قسانە راستن یان درۆ؟\nکەری سپی وتی: وەباڵم بە ئەستۆم هەموویی راستن، ئەگەر ئەو نەبووبایە لەبرسان دەمردم. تا ماوم قەرز داری ئەوم. ئێستاش بۆ هەر خزمەتێک ئامادەم.\nشێر رووی کردە بوونەوەرەکان و وتی: ئێوە قسەتان چیە؟ دەنگ بە کامیان دەدەن؟\nرێوی دەنگی هەڵێنا، وتی: گەورەم ئەمن نارازیم. لە دارسانێک کەر ببێت بە پاشا، پێویستە وەزیرێکی وەک من زانا و زیرەکیان هەبێت کە ری و شوینیان نیشان بدات. کە واتە، پێویستە من ببم بە وەزیر، ئەگینا قەبووڵم نیە!\nشێر سەیری ڕێوی کرد، بینی گورگێک لە تەنیشتی وێستاوە. لای سەیر بوو کە گورگ و رێوی لە لای یەک وێستاون بێ هیچ کێشەیەک. کاتێک ئەم تەباییەی بوونەوەرەکانی بە چاوی خۆی بینی، هەستی بە گەورەیی و شانازی کرد.\nشێر بە خۆی وت: ئیتر بە ناهومێدی نامرم.\nرووی کردە گورگ، تۆ بۆ هیچ قسە ناکەی؟ وا دیارە بار و دۆخەکەت بە دڵە؟\nگورگ، گورگێکی پیری دنیا دیدە کە هەموو ژیانی لە گەڵ راو و چەرمەسەری رۆژگار بەسەر بردبوو، وەدەنگ هات و وتی: "کەری سپی هەر بە جاشکی فێری فێڵ بازی و مفتە خۆری بووە، ئێستا خەراپ تریش. ئەگەر بۆی بکرێت ئێستاش ئەم کارە دەکات. کەواتە دەبێ لەوە عاقڵتر بین کە کڵاومان بچێتە وەر. نابێ فێری زمان لووسی و چەوری کەس ببین. بەڵام کەری رەش عادڵ و دادپەروەرە، وێ ناچێت فرت و فێڵ بزانێت".\nهەرچەند هەردووکیان هەر کەرن. بەڵام خۆت بڕیار ئەدەی، چونکە ئەمە ویستی خۆتە!\nشێر وتی: کەواتە بزانین لە کەر و گورگ و رێوی کامیان زۆرتر دەنگ وەردەگرن.\nدوایی راوێژگاری و راگۆڕینەوە بڕیاریان دا کەری رەش بکەن بە پاشا، رێوی بە وەزیڕ.\nشێر کە قسەکانی گورگی پێ عاقڵانە بوو داوایی لێ کرد خۆی ناودێر بکات.\nگورگ لە وڵامدا وتی: "لە دارستانێک کەر ببێتە پاشا، رێوی ببێت بە وەزیر. مردن باشترە لەم حاڵە.\n"بۆ قەومێک کە بێ عاقڵ بێت، پاشای شێر باشترە، تاکو قەومێکی عاقڵ کە پاشاکەی کەر بێت. کەواتە زەرەرە".\nمن بە دڵنیایی ئەم دارستانە بە جێ دێڵم، چونکە مردن باشترە لەم حاڵە.\nئه‌مه بوو به‌سه‌رهاتی ئه‌مجاره‌مان.


چ شوێنێك باشه بۆ ڕیكلام كردن ؟ (په‌ڕه 1) - كڕین و فرۆشتنی ڕاژه/ خزمه‌تگووزاریی - مەکۆکانی وێبچن\nچ شوێنێك باشه بۆ ڕیكلام كردن ؟\nمەکۆکانی وێبچن » كڕین و فرۆشتنی ڕاژه/ خزمه‌تگووزاریی » چ شوێنێك باشه بۆ ڕیكلام كردن ؟\n1 بابه‌ته‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-27 20:50:05\nبابه‌ت: چ شوێنێك باشه بۆ ڕیكلام كردن ؟\nمن یانه و ماڵپه‌رم هه‌یه ...\nئه‌مه‌وێت ڕیكلامیان بۆ بكه‌م وه ڕێكلامه‌كه ڕێژه‌ی سه‌ردانیكه‌رانی به‌رزبكاته‌وه ..\nئایا چ شوێنێك باشه بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌م ؟\n2 وه‌ڵامه‌كانی AhMeD Esc 2014-05-27 22:21:50\nوه‌ڵام: چ شوێنێك باشه بۆ ڕیكلام كردن ؟\nRudaw , Xendan\n3 وه‌ڵامه‌كانی IMPERATOR10 2014-05-27 23:19:56\n4 وه‌ڵامه‌كانی briar 2014-05-28 06:50:23\nریکلامی ئەو شوێنانە زۆر گرانە\nئەتوانت سود لە شوێنی تر وەربگرێت کە نرخی زۆر گونجاوە\n5 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-28 07:44:57\nوه‌ك چ شوێنێكی تر ؟\n6 وه‌ڵامه‌كانی briar 2014-05-28 08:25:52\nبۆ نمونە ماڵپەری دەستی دوو یان هاک بۆکورد یان ماڵپەری یانی\nئەمانە نرخیان باشە\nهەوڵبە لە دەستی دوو بیکەیت و پێیان بڵی لە پەیجەکەشیان بۆت شەیربکەن\n7 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-28 08:44:17 (دەستکاری کراوە: MSTAFA koyi 2014-05-28 08:44:45)\nئه‌ها ده‌ست خۆش راسته\nان شاء الله ئه‌یكه‌م له‌و شوێنانه\nماوه‌یه‌ك پێش ئێستا له هاك بۆ كورد كردم به‌س ئه‌وكات مه‌كته‌ب هه‌بوو\nكه‌م سه‌ردانیكه‌ری هه‌بوو بۆیه له‌م ماوه‌یه ئه‌یكه‌مه‌وه له‌وێ\n8 وه‌ڵامه‌كانی ڕێنوار 2014-05-28 09:16:06\nKak mstafa sayrka bzana aw malparana chon pesh kawtun bzana chon xalk lalay awan reklam aka wata abe tosh shtek bkait bo malpar ka xalk lay to reklam bkat awysh abe malparakat baswd bet nak har tanha malpareki hamarang u bas\n9 وه‌ڵامه‌كانی barhameng 2014-05-28 10:08:29\nراسته كاك رینوار ئه گه ر مالپه ره كه ت زانیاری وای تایه نه بوو كه سودی هه بیت ریكلامیشی بۆ بكه ی هیج سودی نیه\nتۆخۆت جارئ بابه ت وای تیپكه كه سیك له گۆگل گه‌را به دوای بابه تیك ئه وه‌ی تۆش ده ربكه ویت لیره شدا سه ردیر زۆر گرنگه بۆ بابه ت به م شیوه ده توانی مالپه ره كه ت قه ره بالغ بكه یت\n10 وه‌ڵامه‌كانی Rawand Jamal 2014-05-28 17:22:52\nشوێن: Iraq, Sulaymanya\nبۆ له فه‌یسبوك ناكه‌یت؟\n11 وه‌ڵامه‌كانی زیرەک عەبدولڕەحمان 2014-05-28 18:49:26\nماڵپەڕی دەستی دوو\n12 وه‌ڵامه‌كانی mohammed_kurd 2014-05-28 19:38:33\nله فه‌يس بووك سه‌ردانى گروپه‌كان بكه\n13 وه‌ڵامه‌كانی garmyani 2014-05-29 08:04:34\nشەر نییە تۆ بەدوای شوینکی باشدا بگەری\nشەردت ئەوەیە مالپەرکت شیاوی ئەوەیە ریکلامی بۆ بکەی\nمن ئاگادری مالپەر و یانەکەی تۆم هەموی کۆپییە\nتەنها ناوەکەی نەبی\n14 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-30 00:19:52\nبه چ هه‌قێك وا ئه‌ڵێیت ؟\n1-سه‌ره‌تا ئێمه به‌س یانه‌مان هه‌بوه !\n2- ئه‌و ستایله‌ی ئێمه یه‌كه‌مین ستایلی ئاوا بوو خۆمان دروستمان كرد لێمان دزرا له لایه‌ن چه‌ند یانه‌یه‌كه‌وه !\n3-هه‌موو یانه‌یه‌كیش بای خۆی بابه‌تی كۆپی تێدایه پێویست به‌و قسه‌یه ناكات ته‌نانه‌ت هاك بۆ كورد و وێبچن ...\n15 وه‌ڵامه‌كانی garmyani 2014-05-30 07:08:55\nبەراست یانی مالپەری کورد سیستەم نەبووە؟\n16 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-30 09:41:50\nته‌نها بۆ یه‌ك رۆژ كرایه‌وه\n17 وه‌ڵامه‌كانی garmyani 2014-05-30 11:00:59\nموهیم ئەوەیە هەبووە\nبۆچەند سەعاتیک هەبووو چەندین بابەتی ئیرەت کۆپی کرد بێ ئەوەی هەست بە ماندو بونی خاوەنی باباەتەکە بگریت\nلەگەل ریزم بۆت !!!!!!!\n18 وه‌ڵامه‌كانی MSTAFA koyi 2014-05-30 16:48:05\nدڵنیابه به به‌لگه‌وه په‌شیمانت ئه‌كه‌مه‌وه له قسه‌ت كه وتت كۆپیه !\nبه‌ڕێزم ئه‌و كه‌سه‌ی ماڵپه‌ری بۆ دیزاین كردین بۆ تاقی كردنه‌وه‌ی دای نابوو !\nوه ئێمه‌ش خاوه‌ن بابه‌ت بووین و ئه‌زانین كه كۆپی بكرێت چه‌ند ناخۆشه !\nئێستا قسه‌ت پێماوه ؟


خیانەت ئەسڵەو تەخوین لێكەوتەی خیانەتە، ئەگەر خیانەت نەبووایە تەخوین نەئەبوو، یان ئەگەر خیانەت لە كارە باشەكان بووایە، ئێستا تەخوین لەبری ناشرینكردن، مەدح‌و جوانكاریی بوو.\nجا بۆ ئەوەی لە تەخوین بدەین، ئەبێ لە خیانەت بدەین، بۆ ئەوەشی لە شتێك بدەین ئەبێ سەرەتا بیناسین، لێرەشدا كارەكەمان ئاسانە، چونكە خیانەت پێناسەش نەكرێ هەر ناسراوە!\nیەعنی ئەمنی قەومی‌و یاساو دەستورو هۆشیاریی نوێش لە ئارادا نەبێ، تۆ هەر بە هۆشیاریی سەرەتایی‌و ئەشكەوت، ئەزانیت كە دەستێكەڵكردن‌و هاوسۆزی لەگەڵ قەبیلەیەكی تر دژی قەبیلەكەی خۆت خیانەتە.\nڕێكنەخستن‌و كۆنتڕۆڵ نەكردنی خیانەت، ڕاستە دەرگا بۆ ڕوودانی جۆرەها خیانەت ئەكاتەوە، بەڵام ڕوودانەكان مانای ئەوەنییە كە كردەكان ئاسایین‌و خیانەت نین! محاسەبە نەكردن‌و دەربازبوونی خائنەكان، مانای ئەوەنیە كە خائنەكان خائن نین.\nلە هۆشیاری خەڵكدا خیانەت هەر خیانەتەو خائن هەر خائنە، ئەگەرچی هۆشیارییەكە سادەشبێ‌و تەیار نەبێت بە هۆشیاری مۆدێرن.\nجا ئەم تەخوینە كە سەرەتا بوونێكی سەربەخۆی نیەو لێكەوتەی خیانەتە، دواتر ئەبێتە دەعبایەكی سەربەخۆ، دواتر ئەتوانێ بەتەنیا هەمان ئەو كارە بكات كە خیانەت ئەیكات!\nخیانەت دامان ئەڕزێنێ‌و لەناوەوە توشی داخورانمان ئەكا، تەخوینیش هەمان كار ئەكا، خیانەت لە ئەمنی قەومی‌و ئاشتی كۆمەڵایەتی‌و پێكەوەژیان ئەدا تەخوینیش هەمان شت ئەكات.\nئەسڵەن تەخوین گێڕێ خراپتریشە، چونكە خیانەت خزمەتگوزارییەكی بە بەرامبەرەو لە خیانەتدا دوژمن عەزێتێكی كێشاوەو شتێكی داوە بۆ ئەوەی هەنێكمان بكڕێ‌و بگرێ. بەڵام لە تەخویندا دوژمن لەماڵی خۆی دانیشتووەو ئێمە لەناوەوە بەرئەبینە یەكترو قازانجەكەشی بۆ ئەوە بەبێ ئەوەی عەزێتێكی كێشابێ‌و شتێكی دابێت!\nمن دژی تەخوینم تا ئەو ڕادەیەی كە لە خراپیدا بیخەمە پێش خودی خیانەتەوە، بەڵام ئاگاداربە دژی ئەوەشم كە 'دژایەتی تەخوین' ببێتە غیتائی خیانەت!! یەعنی ناكرێ خیانەت‌و خائنەكان بە بەردەمماندا تێپەڕن‌و ئێمەش بێدەنگبین لە ترسی ئەوەی كە تەخوینی ئەوانیتر نەكەین!\nئاخر تەخوین ئەوەیە كە خیانەت لەئارادانیە، كە خیانەت هەبوو، ئیتر قسە تەخوین نیە، ئیتر دەنگ هەڵبڕین خودی ژیانە، بەرامبەر شتانێك كە لە مێژوودا مەرگی گەلانن.\nلە دنیای سیاسیی ئێمەدا (خیانەت‌و تەخوین) هەردووكی زۆر بە تۆخی ئامادەیەو ئەمەش تەواو پەرت‌و داوەشاوی كردوین.\nبێ دەنگی لە خیانەت خیانەتە، تەخوینكردنیش هەر خیانەتە، وەستانەوەش بەڕووی هەردوكیاندا ئەركە.


(127) به یاد بهێنن ئه‌و كاته‌ی ئیبراهیم پایه‌كانی كه‌عبه‌ی به‌رز ده‌كرده‌وه له‌گه‌ڵ ئیسماعیلدا و (ده‌یانوت): په‌روه‌ردگارا ئه‌م كاره‌مان لێ وه‌ربگره‌و له ڕیزی چاكه‌كانماندا تۆماری بكه، چونكه به‌ڕاستی تۆ خوایه‌كی زۆر بیسه‌رو زانایت.\n(128) په‌روه‌ردگارا، هه‌ردووكمان وا لێ بكه ته‌نها فه‌رمانبه‌ردارو ملكه‌چی تۆبین و له نه‌وه‌كانیشمان ئوممه‌تێكی موسوڵمان و فه‌رمانبه‌ردار بۆ خۆت فه‌راهه‌م بهێنه و چۆنیه‌تی ڕێبازی به‌ندایه‌تیمان فێربكه و نیشانمان بده‌و ته‌وبه و په‌شیمانیمان لێ وه‌ربگره، بێگومان تۆ خوایه‌كی زۆر ته‌وبه وه‌رگرو میهره‌بان و دلۆڤانیت.\n(129) په‌روه‌ردگارا، بۆ ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه له ئاینده‌دا دێن پێغه‌مبه‌رێك له خۆیان ڕه‌وانه بكه، تا ئایه‌ته‌كانی تۆیان به‌سه‌ردا بخوێنێته‌وه‌و فێری كتێبه پیرۆزه‌كه‌ی تۆ (واته قورئان) و داناییان بكات، تا دڵ و ده‌روونیان له ژه‌نگ و كرده‌وه‌یان له ڕه‌وشتی ناپه‌سه‌ند پاك بكاته‌وه، به‌ڕاستی هه‌ر تۆ خوایه‌كی باڵاده‌ست و دانایت.\n(130) ئایا كێ له ئاینی ئیبراهیم پشت هه‌ڵ ده‌كات، جگه له‌و كه‌سه‌ی كه‌خۆی گێل و نه‌فام بكات، سوێندبێت بێگومان ئێمه ئیبراهیممان له‌م دنیایه‌دا هه‌ڵبژاردوه‌و (كردوومانه به‌پێشه‌وا) به‌ڕاستی له‌و دنیاش له ڕیزی پیاو چاكاندایه.\n(131) كاتێك په‌روه‌ردگاری پێی وت: ملكه‌چ و فه‌رمانبه‌ردار به، (ئه‌ویش خێرا) وتی: ته‌سلیمی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان بووم (باوه‌ڕی پته‌وم پێی هه‌یه).\n(132) جا ئیبراهیم و یه‌عقوب ئه‌م وه‌سێته‌یان كرد بۆ كوڕه‌كان و نه‌وه‌كانیان، (هه‌ریه‌ك له‌وان فه‌رموویه‌تی): ڕۆڵه‌كانم؛ به‌ڕاستی خوا هه‌ر ئه‌م ئاینه‌ی بۆ ئێوه بڕیارداوه‌و هه‌ڵی بژاردووه، ئیتر ئێوه‌ش هه‌وڵ بده‌ن به موسوڵمانی نه‌بێت مه‌مرن (تا دوا هه‌ناسه‌تان په‌یڕه‌وی بكه‌ن).\n(133) ئایا ئێوه (ئه‌ی جووله‌كه‌و گاورانێك كه باوه‌ڕ به‌محمد ناكه‌ن و خۆشتان به‌شوێنكه‌وته‌ی ئیبراهیم و یه‌عقوب ده‌زانن) ئاماده‌ی سه‌ره‌مه‌رگی یه‌عقوب بوون؟ ئه‌و كاته‌ی به‌كوڕه‌كانی وت: دوای مردنی من چی ده‌په‌رستن؟! هه‌موو وتیان: خوای تۆ و باوو باپیرانت ده‌په‌رستین، كه ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاقن، خوایه‌كی تاك و ته‌نهایه‌و ئێمه هه‌موو ته‌سلیم و فه‌رمانبه‌رداری ئه‌وین.\n(134) ئه‌وانه ئوممه‌تێك بوون ڕۆشتن به‌خۆیان و كرده‌وه‌ی چاكیانه‌وه، ئێوه‌ش هه‌رچی ده‌یكه‌ن له چاكه بۆ خۆتانه و به‌رپرس نابن له كارو كرده‌وه‌ی ئه‌وان.


ڤیدیۆ.. وردەکاری نوێ لەبارەی کوشتنی نورزان شمەرییەوە\n50756 جار خوێندراوەتەوە\nلە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا چەند کەسێک کە بە وتەی خۆیان کەسی نزیکی نورزان شەمەرین وردەکاری نوێ لەبارەی کوشتن و ئەو زنجیرە رووداوانەی ژیانی ئەو کچەی پێدا تێپەڕیوە دەخەنەڕوو.\nکەسەکان لە رێگەی گرتەیەکی ڤیدیۆییەوە رایانگەیاند، "نورزان بە دەستی مامی کوژراوە کە لەناوچەی توراس چەقۆی لێداوە."\nئاماژە بەوەشدەکەن، هەر لە منداڵییەوە مامەکەی و دایکی توندوتیژییان بەرامبەر نورزان بەکارهێناوە، کاتێک بووەتە ١٣ ساڵان بە زۆرەملێ هاوسەرگیرییان لەگەڵ پیاوێکدا پێکردووە کە ٢٠ ساڵ لەو گەورەتربووە، دوای ماوەیەک بەهۆی کێشەی نێوانیان لێک جیابوونەتەوە.\nئەو کەسانە دەشڵێن، جارێکی دیکە دایکی و مامی هاوسەرگیری بە نورزان دەکەنەوە، بەڵام ئەمجارە دەیدەن بە کەسێکی بەخشراو کە رۆژانە لە نۆرزانی داوە و نورزان ویستوویەتی لێی جیابێتەوە، بەڵام مامەکەی لێیداوە و گێراویەتییەوە بۆ لای هاوسەرەکەی.\nلە کۆتاییدا نورزان لە هاوسەرەکەی جیابووەتەوە و ئەمجارەیان مامی ویستوویەتی بیدات بە کوڕێکی خۆی، بەڵام نورزان رازی نەبووە، چونکە کوڕە مامەکەی لەخۆی بچوکتربووە.\nکەسەکان لە درێژەی قسەکانیاندا ئەوەش دەخەنەڕوو، نورزان لە ساڵی ٢٠١٨ ویستوویەتی بگەڕێتەوە بۆ قوتابخانە و خوێندن تەواو بکات، بەڵام مامی هەڕەشەی کوشتنی لێکردووە.\nئەو کەسانەی کە خۆیان بە خزمی نزیکی نورزان دەناسێنن لە درێژەی لێدوانەکەیاندا دەڵێن، "ئێمە ئاگاداربووین نورزان لە ژوورێکدا دەژیا و دۆخی ئابوری ماڵەوەیان زۆر خراپبووە، بەردەوام پەیوەندیمان پێوەکردووە ، دوای ئەوەی لە ماڵەوە هەڵهاتووە لە ترسی ماڵەوەیان ناوی خۆشی گۆڕیوە."\nیەکێک لەو کەسانەی خۆیان بە خزمی نزیکی نورزان ناساندووە وتی، پێش چەند رۆژێک قسەی لەگەڵ کردووە، جەختیشی کردەوە لەسەر ئەوەی نورزان دەست درێژی سێکسی نەکراوەتە سەر، بەڵکو لەلایەن مامی و کوڕەکانیەوە پێکەوە کوشتوویانە هەر بۆیە پێویستە لەسەر دەسەڵاتدارانی ئەمنی لێکۆڵینەوە لە رووداوەکە بکەن و رێگەنەدەن خوێنی بە فیڕۆ بڕوات.\nئەم قسانە لەکاتێکدایە، دوێنێ، وەزارەتی ناوخۆی عێراق رایگەیاند، لیژنەیەکیان لەبارەی کوژرانی نورزان شەمەرییەوە پێکهێناوە و دەردەکەوێت ئەو کارە لەلایەن سێ کەسەوە ئەنجامدراوە و چاوەڕوانی راپۆرتی کۆتایی پزیشکی دادوەرین.


جەماوەری ئێمە و ئەوان\nنوسینی / سامان بریفکانی\nچەند رۆژێک لەمەوبەر لە تورکیا بە شەقامی ئیستیقلال گوزەرم کرد، زانیم ئەو خەڵکە چۆن و بە چ شێوەیەک عەشقی یانە وەرزشییەکانی خۆیانن. ئەو رۆژە یاریی نێوان غەڵاتە سەرای و ترابزۆن سپۆر بوو لە خولی نایابی تورکیا. لە تۆپی پێ\nیارییەکە سێ کاتژمێری مابوو، کەچی زۆربەی خەڵکەکە بەدەم گۆرانیی فەرمیی یانەکە ئەو شەقامەیان لە زەواق نابوو. زۆربەی خەڵکەیە درێسی تیپی غەڵاتەسەرای بە زۆری و تراپزۆن سپۆریش بە تایبەتی پۆشیبوو. بەرانبەر بە یەکترییش دەھاتن، کەچی خەندەیان بۆ یەکتر دەکرد.. ئەوەی درێسی لەبەردا نەبوو، ملپێچ یان کڵاو یاخود کیسەی ئەو یانانەیان بەدەستەوە بوو.\nھەموو گەشتیارانی ئەو وڵاتە بە دڵخۆشی و سەرسامی خەندەیان بۆ دەکردن.\nیەکسەر ھاندان و خۆشەویستیی جەماوەری یانەکانی خۆمانم بیر کەوتەوە، کە چەند جیاوازن لەگەڵ ئەو دیمەنانەی کە بەرچاوم کەوتن.\nلێرەدا باس لە جوانیی ھاندان و ئینتیمای خەڵکەکە دەکەم، نەک خراپیی شێوازی ھاندان و توندوتیژی و رەگەزپەرستی و دەمارگیری کە لە زۆربەی وڵاتە پێشکەوتووەکانیش بەدی دەکرێ.\nئەوەی لە جەماوەری وەرزشیی خۆمان بەدی دەکرێ، بریتییە لە رەنگدانەوەی حزبی بە پلەی یەکەم، پاشان شارچێتی.. رقلێبوونەوە و نەویستنی بەرانبەر و دەمارگیری و توندڕەوی و تەنانەت دژایەتیکردنی یەکتری دوور لە ھەر پەیوەندییەک بە وەرزش.\nکاتێک تیپی تۆپی پێی یانەی ھەولێر یارییەکی گرنگی دەبوو (باس لە سەردەمی زێڕین دەکەم) ئاڵای حزب بە ئاشکرا بەسەر ھاندەران دابەش دەکرا… ئەمە وای کرد یانەکە رەنگی حزبایەتی پێوە دیار بێ، نەک یانەیەکی جەماوەری، بۆیە وردە وردە ھاندەران روویان لە کەمی کرد. تا گەیشتە ئاستی ئەوەی کە ئێستا دەیبینین.\nبیانوو ئەوە نییە کە ئێستا یانەکە ئاستی دابەزیوە و کێشەی دارایی و نەبوونی یاریزانی پیشەگەر.. ئەوەی یانەکەی خۆش بووێ و ھانی یانەکەی بدات، لە ھەموو ساتێک و بۆنەیەک ھەر ھاندەری دەکات. ئەم قسانەم یانەکانی دیکەی وەک سلێمانی و دھۆک و زاخۆ و برایەتی و ئەوانی دیکەش دەگرێتەوە.\nجگە لەمانە، رۆشنبیریی ھاندانیش ھاوتەریبە لەگەڵ ھۆشیاری و رۆشنبیریی گشتیی تاک.\nگرنگە جەماوەر باوەڕ بە دۆڕاندن بکات و ھەروەھا یەکتر قبووڵکردن و دوورکەوتنەوەی حزب و کەسایەتی لە یانە وەرزشییەکان زۆر پێویستن.\n4/13/2018 3:15:56 PM\nبۆ کۆبوونەوە لەگەڵ یەکێتی و گۆڕان شاندێکى پارتی سەردانی سلێمانی دەکات


مێژووی وێژە - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمێژووی وێژە یان مێژووی ئەدەب پێشکەوتنێکی مێژوویییە لە نووسینی پەخشان یاخود شیعردا کە ھەوڵی دەستخستنی ئاسوودەیی، ڕۆشنکەرەوە یاخود ڕێنیشاندەری دەدات بۆ خوێنەر/گوێگر/چاودێریکار، ھەروەھا پێشخستنی تەکنیکە ئەدەبییەکان بەکارھاتووە لە گەیاندنی ئەم پارچانە. ھەموو نووسراوەکان ئەدەب پێکناھێنن. ھەندێک وەک داتا تۆمارکراون، وەک پۆلێنی داتا (بۆنموونە چەکی بانک) وەک ئەدەب ھەژمارنەکراون، و ئەم نووسراوە تەنھا پەیوەندیدارە بە پێشکەوتنی ئەو کارانەی کە لەسەرەوە باسکراون.\n١ دەستپێکی وێژە\n١.١ ئەدەبی سەرەتا\n٢.٢ ئەدەبی عیبری\n٢.٣ سەردەمە کلاسیکییە کۆنەکان\n٢.٣.١ ئەدەبی یۆنانی\nئەدەب و نووسین، سەرەڕای پەیوەندیداریان بە یەکترەوە، ھاوواتا نین. نووسینە سەرەتایییەکانی سۆمەری کۆن بە ھیچ پێناسەیەک ئەدەب پێکناھێننەوە، ھەمانشت بەسەر نووسینە ھیرۆگلیفییەکانی مێژووی کۆن یان ھەزاران ڕەگی ڕژێمی چینی کۆن. زۆرجار زانایان ھاوڕانین لەبارەی ئەوەی چ کاتێک ھەڵگرتنی تۆمارە نووسراوەکانی وەک «ئەدەب» لەھەرشتێکی تر زیاتربووە؛ پێناسەی کەسی تا ئاستێکی گەورە.\nسەرەڕای ئەوەش، بەڕەچاوکردنی گرنگی مەودا وەک دابڕانی ڕۆشنبیری لە سەدەکانی ڕابردوودا، پێشکەوتنی مێژووی ئەدەب بەشێوەیەکی یەکسان لەسەرانسەری جیھاندا ڕووینەداوە. کێشەکانی دروستکردنی مێژوویەکی جیھانی یونیفۆڕم ئەدەب بەھۆی ئەو ڕاستییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە دەقەکان بەدرێژایی ھەزاران ساڵ، یان بەئەنقەست یان بەڕێکەوت یانیش بەھۆی ونبوونی تەواوی کلتوورە کلتوورە بنەڕەتییەکەوە. زۆر نووسراون، بۆ نموونە، لەزارەی لەناوبردنی کتێبخانەی ئەسکەندەرییە لە سەدەی یەکەمی پێش زایین، و ئەو دەستنووسە سەرەکییانەی کە بڕوایان وابووە بۆ ھەتاھەتایە لەدەستچوون بەھۆی ئاگرەکەوە. کە دامرکاندنی بەئەنقەستی دەستنووسەکان (و زۆرجار نووسەرەکانیان) لەلایەن ڕێکخراوەکانی سروشتی ڕۆحانییەت یان کاتییەکانەوە ئەم بابەتە دادەپۆشێت.\nو لەگەڵ ئەوەش، ڕەنگە ھەندێک لە دەستنووسە سەرەتایییەکان دابڕێندراون کە ڕۆڵێکی ئامادەیان ھەیە وەک یەکەم جوڵانەوەکانی ئەدەب. لە نموونە زۆر زووەکانی داستانی گلگامشە، لە چاپە سۆمەرییەکەیدا کە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین، و کتێبی میسڕی لەسەر مردووەکان کە لەسەر بەرد نووسراوە نزیکەی ١٢٥٠ ساڵ پێش زایین، بەڵام ئەگەر ھەیە کە مێژووەکەی بگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٨ی پێش زایین. ئەدەبی میسڕی کۆن لە خوێندنەوە زووەکانی خوێندنی ئەدەبدا نییە چونکە نووسراوە میسڕییە کۆنەکان وەرنەگێڕدراونەتە سەر زمانە ئەورووپییەکان تا سەدەی نۆزدە کاتێک بەردی ڕۆزیتا لێکدرایەوە.\nژمارەیەکی زۆر لە دەقەکان لەڕێگای کلتوورە زارەکییەکان ماونەتەوە بەدرێژایی سەدەکان بەرلەوەی چاکبکرێن لەشێوەی نووسیندا سەختە یاخود مەحاڵە دیاریبکرێن. مێژووی ڕێجڤیدا لەوانەیە بگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی دوو ھەزار ساڵ پێش زایین. مێژووی (pentateuch) لە سەدەی ھەژدەی پێش زایین، ھەرچەندە کە توێژینەوە نوێیەکان دەری دەخەن کە کۆنترین بەشی بەنزیکەیی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی دەی بەر لە زایین.\nمێژووی ئەلیادە و ئۆدیسەی ھۆمیرۆس دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ھەشتی پێش زایین، و سەرەتای سەدە کلاسیکییە کۆنەکان دەنوێنێت. ئەوانیش لە لاساییکردنەوەی زارەکی دەوەستن کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایییەکانی سەدەی بڕۆنزی.\nنووسراوە شروتییە ھیندییەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ پاش ڕێجڤیدا (یاجورڤیدا و ئەشارڤا و بەرھماناسی)، ھەروەھا Tanakhـی عیبریش و ھەروەھا کۆمەڵێک شیعری سۆفییانەی Loa Tze, Tao te ching، کە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی ئاسنی، بەڵام دیاریکردنی کاتەکەیان سەخت و جێگای مشتومڕە. ھەروەک چۆن مەلحەمە ھیندۆسییە مەزنەکان بەزارەکی گواستراونەتەوە، بەلایەنی کەمەوە بەر لە ماوەی ماوریا.\nکلاسیکی ھۆنراوە (یاخود shijing) کۆنترین کۆمەڵە شیعری چینییە، ٣٠٥ کاری نووسەرانی ناودار لەخۆدەگرێت کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی یازدەھەمین بۆ حەوتەمینی پێش زایین. ھەڵبژاردەکانی چوو سی (یاخود گۆرانییەکانی چوو) بریتییە لە بەرگێک لە ھۆنراوە کە دەگەڕێتەوە یاخود وا دادەنرێت کە سرووشی لە دێڕە ھۆنراوەکانی کیو یوان وەرگرتووە. کیو یوان یەکەمین نووسەری ھۆنراوەیە لە چین کە ناوەکەی بە کارەکانییەوە لکێندرابێت و بە یەکێک لە دیارترین کەسایەتییەکانی ڕۆمانسییەت دادەنرێت لە ھۆنراوەی کلاسیکی چینیدا.\nیەکەم نووسەری گەورە لەسەر تاکتیک و ستراتیجییە سەربازییەکان سوون تزو بوو، کە ھونەری جەنگی لەسەر ڕەفەی زۆرێک لە ئەفسەرە سەربازییە نوێیەکان مایەوە (وا ئامۆژگارییەکانی لە جیھانی …\n… ڕاستەوخۆ و زیاتر فێرکاری).\nژوانگزی پێکدێت لە کۆمەڵەیەکی گەورە لە چیرۆکی داھێنەرانە، ڕۆمان، وتە، و ئەفسانەکان. شاکارێکی ھونەرییە لە بەھرەی فەلسەفی و ئەدەبی، و بەشێوەیەکی گەورە کاریگەری ھەبووە لەسەر نووسەر و ھۆزانڤانەکان بۆ زیاتر لە دوو ھەزار ساڵ لە ئیمپراتۆریەتی ھانەوە تاوەکو وەختی ئێستامان.\nلەنێوان کۆنترین کارە چینییەکان لەمێژووی گێڕانەوەدا، زوۆ ژوان گەوھەرە لە پەخشانی کلاسیکی چینیدا. ئەم کارە «شیجی» یاخود نووسراوەکانی مێژووی کۆن، لە نموونە کۆتایییەکانی لەلایەن چەندین نەوەوە لە دیزاینەرانی ھۆنراوە لە چینی کۆندا.\nئەو کتێبانەی کە ئینجیلی کۆنیان تێدابوو بەنزیکەیی بەدرێژایی ھەزار ساڵ گەشەیان کردووە. وادیارە کە کۆنترین دەقەکان دەگەڕێتەوە بوو سەدەکانی یازدە و دەی پێش زایین، لەکاتێکدا کە زۆربەی نووسراوەکانی دیکە تا ڕادەیەک ئەو کارانەن کە ڕزگارکراون، کە پێکھاتوون لە کۆمەڵێک سەرچاوەی جیاواز کە بەشێوەی ئاڵۆز و وریا پێکەوە بەستراون.\nپەیمانی کۆن لەلایەن پیاوی جیاوازەوە کۆکراوەتەوە و دەستکاری کراوە بەدرێژایی سەدەکان، و ژمارەیەکی زۆر لە زانایان بۆیان دەرکەوت کە یاسای عیبری بەنزیکەی لە سەدەی سێیەمی بەر لە زایین بلۆککرا. کارەکان ڕووزەڕووی کۆمەڵێک ھەڵسەنگاندنی ئەدەبی (زانستی و ئایینی) بوونەوە. فریدریک نیتچە نووسیویەتی: "لە سەردەمی یەھودی کۆندا، پیاوانێک، شتانێک و وتارگەلێک ھەن بەشێوەیەکی ئەوپەڕی مەزنن کە بەڕادەیەک کە ئەدەبی یۆنانی و ھیندی پێ بەراورد ناکرێت. مرۆڤ بە ھەیبەت و ڕێزەوە بەرامبەر ئەو پاسماوە گەورەیە دەوەستێت کە ڕۆژێک لە ڕۆژان وابووە… تامی سەردەمی کۆن سەنگی "مەزنی" و "بچووکی"یە.\nسەردەمە کلاسیکییە کۆنەکاندەستکاری\nکۆمەڵگای یۆنانی کۆن تەرکیزێکی گەورەیان خستبووە سەر ئەدەب. ژمارەیەکی زۆر لە نووسەران پێیان وایە کە لاسایکردنەوەی ئەدەبی ڕۆژاوا لە ھۆنراوەکانی داستانی ئەلیادە و ئۆدیسەوە دەستیپێکردووە، کە تا ئێستاش شاکارن لە یاسای ئەدەبدا بەھۆی وێناکردنە لێزان و زیندووەکەی زۆ شەڕ و ئاشتی و شەرەف و ئابڕووچوون و خۆشەویستی و ڕق. سافۆ یەکێکە لە دیارترین ھۆزانڤانە یۆنانییەکانی دواتر، کە ھۆنراوەی گۆرانی لە زۆر لایەنەوە وەک جۆرێک لە ئەدەب ناساند.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مێژووی_وێژە&oldid=902783»\nدواجار لە ١٥:٢٣ی ٥ی شوباتی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٢٣ی ٥ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


کەنەدا لەسەر هێرشی سەر مزگەوتەکەی کیوبیک دوو کەس دەسـتگیردەکات\nپـۆلیسی هەرێمی کیوبیکی کەنەدا دەڵێت لەسەر ئەو هێرشەی شەوی یەکشەممە کرایە سەر مزگەوت و سەنتەرێـکی ئیسلامی لە شاری کیوبیک 2 کەس دەسـتگیرکراون.\nکرستین کۆلۆمب خانمە گوتەبێژی هەرێمی کیوبیک بۆ میدیاکانی ڕاگەیاند 2 کەسیان کە گومانیان لێدەکرێت دەسـتیان لە هێرشەکەدا هەبووبێت دەسـتگیرکراون، یەکێـکیان لە شوێنە ڕووداوەکە و ئەوی دیکەیان لە ناوچەی دۆغلێینی نزیک شوێنی مزگەوتەکە. هەروەها پـۆلیس پـێی وایە کەسێـکی دیکە بەشداری لە هێرشەکەدا کردووە و بۆی هەڵاتووە.\nجەستن ترودو سەرۆک وەزیری کەنەدا لە بەیانـنامەیەکدا بە توندی کوشتنکاریـیەکەی شەرمەزارکرد و بە هێرشێـکی تێرۆرستی ناودێری کرد و گوتی ئەو فرە پـێـکهاتەیەی لە وڵاتەکەیدا هەیە هۆکاری بەهێزیانە و لێبوردەیی ئاینی لە لای کەنەدیـیەکان لە بەها گرنگەکانیانە و موسڵمانانی کەنەدی بەشێـکی گرنگن لە پـێـکهاتەی نیشـتیمانی وڵاتەکەیان و کاری سەرشێتانەی لەو جۆرە لە کەنەدادا شوێنی نابێتەوە.\nفلیپ کویار سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کیوبیک ئەویش بە هەمان شێوە لەسەر تویتەرەکەی هێرشەکەی بە توندی شەرمەزاردەکرد و سەرەخۆشی خۆی ئاڕاستەی کەسوکاری قوربانیـیەکان کرد و گوتی داوای کردووە ئاڵای هەرێمەکەیان دابگرن بۆ ڕێزلێنان لە قوربانیانیـیەکان.\nجێی ئاماژەیە شەوی یەکشەممە لە دەوروبەری کاژمێر 7:30 بە کاتی خۆجێی 2 کەس کە سەرودەموچاویان بەستبوو، خۆیان کرد بەو ناوەندە ئیسلامیـیە و تەقەیان لە خەڵکی ناو مزگەوتەکە کرد و لە ئاکامدا 6 کەس کوژران و 8 کەسی دیکە برینداربوون. قوربانیـیەکان تەمەنیان لە نێوان 35 بۆ 70 ساڵە. لە کاتی هێرشەکە 39 کەس لە ناو مزگەوتەکەدا بوون.


لە پاركی هەواری شارەوە باسی لامەركەزیەتی سلێمانی دەكرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/05/27 - 8:11 PM\nپارێزگاری سلێمانی ئاشكرای دەكات، كە لەگەڵ سەرۆك كۆماری عیراق و وەزیری دارایی هەرێم و سەرۆكی شارەوانی سلێمانی لە پاركی هەواری شار باسی لامەركەزیەت و خزمەتگوزارییەكان و پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا كراوە.\nهەڤاڵ ئەبوبەكر، پارێزگاری سلێمانی لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك ئاماژەی بەوەكردووە، ئێوارەی ئەمڕۆ، كۆبوونەوەیەكی مەیدانی لەگەڵ د. بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عیراقی ئیتحادیی، بە ئامادەبونی ئاوات جەناب نوری، وەزیری دارایی هەرێمی كوردستان و توانا كەمال جەلال، سەرۆكی شارەوانیی سلێمانی ئەنجام درا.\nڕاشیگەیاندووە، گفتوگۆ كرا لەسەر خزمەتگوزارییەكانی پارێزگای سلێمانی و سیستمی لامەركەزی كارگێڕی و دارایی و پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا.\nدەشڵێت: “سەرۆك كۆماری عیراق سوپاس و پێزانیی خۆی پێشكەش بە هاووڵاتیان و پارێزگاری سلێمانی و فەرمانگاكانی دەوڵەت لە سلێمانی و هەرێمی كوردستانی عیراقدا كرد له بەرەنگاربونەوەی كۆرۆنادا”.\nپاركی هەواری شار لە سلێمانیپارێزگاری سلێمانیسەرۆك كۆماری عیراقلامەركەزیەت


به‌رنامه‌ی كاری دانیشتنى ژماره (18)ی ئاسایی رۆژى 23/12/2014\n21/12/2014 04:11:00 م\nبه‌پێى حوكمه‌كانی بڕگه (1)ی مادده (20) له په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانى كوردستان ـ عیراق ژماره (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان بڕیاریدا كاتی دانیشتنى ژماره (18)ى خولى گرێدانى ساڵى دووه‌م له خولــی هه‌ڵبژاردنی چواره‌مى په‌رله‌مان له كاتژمێر (10:30)ى پێش نــــیوه‌ڕۆ رۆژی سێ شه‌ممه رێكه‌وتی 23/12/2014 بێت و به‌رنامه‌ی كاری دانیشتنه‌كه به‌م شێوه‌یه بێت:\nیه‌كه‌م: به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر گفتوگۆكردنى دۆخى كشتوكاڵ له هه‌رێمى كوردستان، به ئاماده‌بوونى وه‌زیرى كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌كانى ئاو، به‌پێى بڕگه‌ى (1) له مادده‌ى (53) له په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو.\nدووه‌م: خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌می ئه‌م پڕۆژه یاسا و بڕیارانه‌ى خواره‌وه، به‌پێی مادده‌ی (71) له په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو:\n1ـ پڕۆژه یاساى هه‌موارى یه‌كه‌مى یاساى ژماره (2)ى ساڵى 2013، یاساى زانكۆ تایبه‌ته‌كان له هه‌رێمى كوردستان.\n2ـ پڕۆژه یاساى هه‌موارى یه‌كه‌مى یاساى ژماره (2)ى ساڵى 2013، یاساى زانكۆ تایبه‌ته‌كان له هه‌رێمى كوردستان ـ عێراق.\n3ـ پڕۆژه یاساى دڵنیایى كۆمه‌ڵایه‌تى له هه‌رێمى كوردستان ـ عێراق.\n4ـ پڕۆژه یاساى به‌خشینى پێشمه‌رگه و هێزه‌كانى ناوخۆ و ئاسایش له سولفه‌ى هاوسه‌رگیرى و قه‌رزى خانووبه‌ره.\n5ـ پڕۆژه بڕیارى به‌خشینى شه‌هیدان و پێشمه‌رگه و هێزه‌كانى ناوخۆ له پێشینه‌ى خانووبه‌ره و هاوسه‌رگیرى.\n6ـ پڕۆژه بڕیارى هێشتنه‌وه‌ى ته‌نیا یه‌ك مووچه بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى زیاتر له یه‌ك مووچه‌یان هه‌یه.\n7ـ پڕۆژه بڕیارى پاراستنى سه‌روه‌رى كوردستان ـ عێراق.\nسێیه‌م: گفتوگۆكردن له‌سه‌ر ڕه‌وشى كاره‌با له هه‌رێمى كوردستان به ئاماده‌بوونى وه‌زیرى كاره‌با، به‌پێى خاڵى (2) له بڕگه‌ى (دووه‌م)ى مادده‌ى (54) له په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو.\nچواره‌م: گفتوگۆكردن له‌سه‌ر پڕۆژه یاساى هه‌موارى یه‌كه‌مى یاساى وه‌زاره‌تى خوێندنى باڵا و توێژینه‌وه‌ى زانستى ژماره (10)ى ساڵى 2008، به‌پێى مادده‌كانى (72، 74 و 75)ی له په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو.\nفخرالدین قادر عارف جعفر إبراهیم ئێمینكى یوسف محمد صادق\nسكرتێری په‌رله‌مانی جێــگری ســـه‌رۆكی په‌رله‌مـانى ســــه‌رۆكی په‌رله‌مـــانى\nكوردستان ـ عیراق كوردستان- عیراق كوردسـتان ـ عیراق