وت‌ووێژی تایبەتی هاژە لەگەڵ ڕۆمان‌نووسی کورد فەتاح ئەمیری\nتاريخ: ۱۳۹۸ پنج شنبه ۴ مهر ساعت ۱۰:۰ بازدید: 1164 نظرات: 0 کد مطلب: 11078\n* فەتاح ئەمیری ساڵی 1325ی هەتاوی لە گوندی مەنیچەر لە محاڵی ئاختاچی لەدایک بووە\n* سێ ڕۆمانی "هاوارەبەرە"، "میرزا" و "زیندە‌خەو"ی نووسیوە و بڵاو کردۆتەوە\n* ڕۆمانێکی بەنێوی "خەم و خەیاڵ" نووسیوە کە ئامادە بڵاو بوونه‌وەیه\n* لە گۆڤاری "سروە"دا کاری کردووه و "سروەی ئازیز" وەک بۆڵتۆن له‌سەر ئه‌رکی ئه‌و بڵاو بۆته‌وە\n* خانەنشینی ئیدارەی کارەبای بۆکانە\nهاژه ـ چۆن بوو فەتاح‌خان هاتە نێو دنیای ئەدەبی کوردییەوە؟\nمازلۆ تاقمێک نیاز و پێداویستی وەکوو (فیزیۆلۆژیک، ئەمنییەت و...) خۆدۆزینەوەی (خودیابی) وەک لوتکەی ئەم پێداویستییە لە نەزەر گرتبوو. پێم وانییە لە دەوروبەری ئێمەدا مرۆڤێک بتوانێ هەنگاو بە هەنگاو بە هەمووی ئەو پێداویستانە بگات و ئەگەر من نەقسێکم هەبێ دیارە، ئەو نیازانه بە جۆرەی پێویست نەهاتونەتە جێ. وەک شاعیری فارس گوتەنی: (کیستم من! داستان از یاد رفتە منم / شاهکاری ناتمام از کار استادی منم). من پێم وایە مرۆڤەکان ناقیسن، خەیام دەڵێت: "بۆ هەر شتێک کە ویستم فێری بم، فێری بووم، بەڵام وەختێک کە فێری بووم، زانیم کە هیچ نازانم". یانی هەر ڕادە کە تۆ وەدووی فێربوون کەوی، ئەو دەم دەزانی کە زۆر ناقیسی.\nمن کارێکی ئەوتۆم نەکردووە، ئەوانەی کە نووسیومن، بڵاوبوونەوە و هێندێکیش بڵاو نەبوونەوە، ئەو شتانەی کە نووسیومن، بۆ دڵی خۆمم نووسیوە، بە جۆرێک خۆم پێ ڕازی کردووە و منەتیش لەسەر کەس ناکەم کە بڵێم: "ئەوە کتێبم بۆ ئێوە نووسی" و کارم بە قسەی کەسیش نێ، حەتا ئەوانەی کە دەڵێن: "کارێکی خراپی کردووە، دەبوو هەر نەنووسێ"!\nبۆ بەشی نووسین دوو بەشی هەرە بە هێزمان تێدایە کە یەکیان لە سرووشتی مرۆڤەکان سەرچاوە دەگرێ کە لەمندا ئەو بەشە تا ڕادەیەکی زۆر لە بابمەوە سەرچاوە دەگرێ، هەر چەند ئەمن بابم نەدیوە، بەڵام زۆر شتیان لەسەر جێگە و پێگه‌ی ئەو لە کۆمەڵگادا بۆ گێڕاومەوە، بەشێکی ڕەنگە میراتێک بووبێ کە من لەویم وەرگرتووە، بەشی دووهەمی ئیکتیسابییە، کەسێک کە زۆر دەخوێنێتەوە، حەتمەنیش دەتوانێ بنووسێ. من لە تەمەنی 10 ساڵییەوە هەر خەریکی خوێندنەوەم، لێرەدا سرووشت زۆر کاریگه‌رە. یانی ئەوەندەی کە من خوێندوومەتەوە، هیچ زانکۆیەک ئەوەندەی دەرس بە خوێندکارەکەی ناڵێت. ئێستاشی لەگەڵ بێت لە هیچ شوێنی زانکۆیەک، دەرس و وانەیەک و لەقێکی خوێندن بە نێوی ڕۆمان‌نووسی نابینی، لە حاڵێکدا نەمایشنامەنووسی تا پلەی دوکتۆرا لە زانکۆ هەیە، کە ئەوە بۆ خۆی کەلێنێکە. ڕۆمان شتێکە کە لە خەیاڵی مرۆڤەکان سەرچاوە دەگرێ و پێک دێ و ئەوە لە‌مندا تا ڕادەیەک هاتە دی.\nهاژه ـ چۆن بوو تەماتان گرت ڕۆمانی "هاوارەبەرە" بنووسن، نێوی "هاوارەبەرە" لە کوێوە سەرچاوە دەگرێ.\nتەقریبەن من 20 ساڵم تەمەن بوو کە من گوێم لە ئاهەنگی "هاوارەبەرەی شمشاڵ" بووە. ئاهەنگێکی تا بڵێی ڕەمزاوی، پڕ لە بڵیند و نەوی و هەڵسوکەوتم تێدا دەدیت. من لە سوێنگەی ئەوەی کە پەروەردەی لادێ بووم، زۆر یەک لە ئاهەنگه‌کانی شمشاڵم بیستبوو، بەڵام ئەو ئاهەنگەم نەبیستبوو. لە هەموو شایی و زەماوەندەکانی ئەو سەردەم‌دا، زۆرتر بە شمشاڵ هەڵپەڕکێیان دەگرت. جا ئەو کەسەی کە ئەو ئاهەنگەی بە شمشاڵەکەی لێدەدا، لێم پرسی: "ئەو ئاهەنگە چییە؟ من نەمبیستووە"، ئەو گوتی: "ئەوە هاوارەبەرەیە". ئەو دەمی زانیم کە ئەوە ڕۆمانێکی چڕ و پڕ هەڵدەگرێ. بەو جۆرەی کە شوانێک عاشقی کچی سێحەب ماڵکەیەتی، چون تەبەقەی ژیانی ئەوان یەکتر ناگرێتەوە، ناتوانێ بە زمان پێی بڵێ، چون دەزانێ ئەو ڕووتە و ماڵە کچەش دەوڵەمەندن، ئەگەر وایە کچەی نادەنێ، ئەو شوانە و ماڵە کچەش مەڕدار و دەست‌ڕۆیشتوون. شوانە دەهاتە سەر بەردەبێرێ لە شمشاڵێ‌دا پێی هەڵدەگوت. چیرۆکەکە ئاوا درووست بووە، ورده وردە کچە لە ئێحساسی شمشاڵەی تێدەگەیشت، لە کاتی لێداندا، لە چەند جێگایان، شمشاڵ دەگریا، وردە وردە کچەش عاشقی بوو، حەتا شەوێکی چەتە ویستبوویان مەڕی بەرن [ئاخری هاوارەبەرەی]، کوڕ لە بەر کچەکان دەپاڕێتەوە کە لێمگەڕێن با ئاخرین شمشاڵی بە گوێی ئەو مێگەلەدا بژەنم، جا دوایە وەپێش خۆتانی دەن بیبەن، بڕێکیشتان شیر بۆ دەکوڵێنم، ئێوە تا شیرەکەی دەخۆنەوە، ئەمنیش شمشاڵی بۆ ئەو مەڕەی لێدەدەم. ئەوانیش پێی دەڵێن: "جا مەڕی خەڵکی بە تۆ چی؟". ئەویش دەڵێ: "عادەتم پێیان گرتووە". کوڕە دەستی بە ژەنینی شمشاڵەکەی کرد و به جۆرێکی هەرای کچەی دەکرد کە "یارمەتیم بۆ بنێرە، ئەوە مەڕی دەبەن". کچەش لە شمشاڵەی حاڵی بوو و کەس و کاری خۆی و خه‌ڵکی ئاوەدانی ئاگادار کردەوە و ناردنی. ئەگەر چەتەکان زانیان کڵاویان چۆتە سەری، تفەنگێکیان لە کوڕەی هەڵکردووه و گوللەیەکی وەباسکی دەکەوێ. شەکێکی مەجازی کە شەکی "خەزاڵ" بوو، کچەش نێوی خەزاڵ بوو، ئەوە شوانە بە عیشقی وی، ئەو عیشقە مەجازییەی بۆخۆی ساز کردبوو، هەمیشە لە په‌نای دەنووست، لە دوایەدا ئەو ئەویندارییە ئەفلاتونییە بە ئاکام دەگات، ئەوانەشم هەر عەمدەن هێناونە تێوێ.\nجا بە قەولی کابرا گوتەنی: "ئەسپەکەم هەڵیگرتم، بۆم نەگەڕاوە"، منیش دەستم کرد بەو کارانە و دوایە کار گرتی. مرۆڤ نازانێ بە هیوای چی دەڕوا و چی بۆ دێتە پێش. ئەمن کە هاوارەبەرەم نووسی، بە هیوا بووم فەسڵ‌فەسڵ بۆ "سروە"ی بنێرم و وەک پاوەرەقی چاپ کرێن. سەلاحی ئاشتی ئەو دەم کە لە باشووری ئێرانێ سەرباز بوو، هەمیشە لە کاتی گەڕانەوەدا سەردانێکی من و مامۆستا حەقیقی و... دەکرد و دوایە بۆ مەهاباد دەگەڕاوە. ئەو سەردەم ڕۆژێکی کە لە ماڵە ئێمە بوو، گوتی: ئەوە چ دەکەی؟ منیش گوتم: ئەوە ڕۆمانێکە نیگەرانی ئەوەم بۆم چاپ نەکەن، لە ڕاستی‌دا هیچ هومێدێکم پێی نییە، دەمهەوێ فەسڵ‌فەسڵ بۆ سروەی بنێرم. کاک سەلاحیش گوتی: "خاڵە ئەگەر بە قسەی من دەکەی، قەت کاری وا مەکە و ئابڕووی مەبە، تەواوی کە جا بیبە، ئەگەر بۆیان چاپ نەکردی، ئەودەم لەت لەتی کە". منیش قسەکەی ئەویم بەدڵەوە نووسا. جا بۆیە تەواوم کرد و بۆ ئینتشاراتی سەلاحەددینم برد و لەوێش زۆر زوو چاپیان کرد. حەتا ئەو دەمی کە پرسیم، ئەوان نەشیانتوانیبوو کە بۆ سەر زمانی فارسی وەری‌بگێڕنەوە. خودی خۆشم زمانی فارسی لە کوردی باشتر دەزانم، بەڵام لە توانام دانییە کە ئەو کتێبە بۆ سەر زمانی فارسی وەربگێڕمەوە. بەو هۆیەی کە شتەکانی زۆر ڕەسەنن، وەک ئەو کوردییەی کە لە هاوارەبەرەیدا هاتووە، دەبێ ئه‌و فارسییە ڕەسەنەش بزانی کە بەداخەوە نەماوە، یانی تۆ دەبێ هاوشێوەی ئەو دەستەواژانەت هەبێ کە بتوانی ئەو کارەی بکەی.\nئەو کات کە هاوارەبەرە لە تیراژی 3 هەزاردا چاپ کرا، هەر خێرا فرۆشرا، دەوروبەر ئەوەندەم هاندەر بوون کە توانیم ڕۆمانی "میرزا" بە 6 مانگان بنووسم، لە حاڵێکدا هاوارەبەرەم بە 3 ساڵان نووسیوە.\nلە ڕاستەوە: مام‌جەلال، سەلاحەددین ئاشتی، فەتاح ئەمیری، عەتا نەهایی، بەهاری ١٩٩٩ی زاینیی، سلێمانی\nهاژه ـ لە بەینی ڕۆمانی "هاوارەبەرە" و "میرزا" کامیانت لە لا پەسندترە؟\nمن بۆخۆم "میرزا"م پێ لە "هاوارەبەرە"ی کتێب‌ترە. چونکە لە هاوارەبەرەیدا، بۆمبارانی وشە زۆرن، لە بنەڕەتدا شایەد هێندێکیش زەربەی لە ناوەرۆکی خودی ڕۆمان داوە. هەر چەند زۆریشم پێخۆشە و زۆریش شتی چاکە، چون هەر خودی ئەو وشە و ئیستلاحانە نێعمەتن. من ئەو وشە و ئیستلاحاتانەم لە کن مەعقوڵ و خۆشەویست بوون، پێم خۆش بوو هەرچی زووترە بۆ سەر کاغەزیان بێنم و بیاننووسم، تا بەو جۆرە لە نێو ئەدەبیاتی ئەوڕۆی کوردییان باوێم تا تۆزی لەبیر چوونەوەیان لەسەر نەنیشێ.\nئەو کارەی من لەگەڵ فەرهەنگ وشەیەکی وشک و خاڵی زۆر جیاوازە. ئەتۆ بۆ وشەیەک لە فەرهەنگدا دەتوانی بگەڕێی و بیبینێوە. بەڵام کاتێک کە لەگەڵ ڕستەکەی سەرفی دەکەی، ئەوە چاکتر لە فریای زمان دەکەوێ هەتا فەرهەنگێکی وشە. سەد بریا فەرهەنگەکانمان ئاوا نووسرابان، چون ئاوا وردە وردە دێنەوە کایە و کاتێک کە دێنەوە کایە کار لە جێگایەکی دیکەیە.\nئەو کوردییەی کە من ئەلان پێم نووسیوە، لەو کوردییەش بەقەوەتتر و بەهێزتر مامۆستا هێمن شێعری پێ نووسیوە. دوای مامۆستا هێمن، مامۆستا هێدی، شێعری پێ نووسیوە. هەر سێکمان یەک کارمان کردووە، بەڵام ئەوان بە شێعر گووتوویانە و من بە نەسر. ڕەنگە ئەوان لە من زیرەکتر بوون، چاکتری فێربوون. ئەلان زۆر جار بۆ گەڕانی وشە پەنا بۆ کتێب و فەرهەنگۆکی ئەوان دەبەم. بەداخەوە مامۆستا هێمن کەم ژیا، دەنا ئەمن زۆرم تکا لێکرد کە ئەو "لە کوێوە بۆ کوێ"یەی تەواو کات، قەولیشی پێدام کە وابکات، بەڵام ئەو 64 ساڵی ژیان کرد، ئەو تەمەنە بۆ کەسێکی ئاوا کە لە چوارچێوەی قه‌ڵەم‌دا ئەزموونی وەسەر یەک ناوە، زۆر کەمە. قەڵەم شاکاری زۆر گەورە دەنوێنێ، من شاکاری زۆر گەورەم نەکردووە، ئەوانەم ئاوا دەست پێکردووە، جا نازانم دوایە چۆن دەبێ...\nهاژه ـ ڕۆمانی "میرزا" لە چی دەدوێ؟\n"میرزا" درێژەی "هاوارەبه‌رە"یە، ئەو کاراکتێرانەی لە هاوارەبەرەدا هەن، لە میرزاش‌دا سەر وەدەر دەنێن. بەڵام ئەدەبیات و شێوەی داڕشتنەکەی جیاوازە. دەتوانم بە ڕاشکاوی ئەوەت پێ بڵێم کە "میرزا" ڕۆمانێکی تەواوە. چون میرزا هەر دوو لایەنی "ڕۆمانی" و "وشە و ئیستلاحی" بەقەوەتە. من وەک هەوەڵێش گوتم هیوام بە چاپ کردنی هاوارەبەرەی نەبوو، چون لە ئێران‌دا نەدیترابوو کە کتێبی ئاوا چاپ بکرێ، کە بە خۆشحاڵییەوە چاپیش کرا. نابێ ئەوەمان لەبیر بچێ کە ئینتشاراتی سەلاحەددین خزمەتێکی زۆری بە زمانی کوردی کرد. من نازانم لە کێ و لە چ کەسانێک سپاس و پێزانینی خۆم دەرببڕم، لەوانەی کە بۆیان دەنووسی یا لەوانەی کە بۆیان چاپ دەکرد.\nهاژه ـ ئێوە لە "هاوارەبەرە"دا گرینگییەکی زۆرتان بە بەشی زمان داوە، وەک چۆن خوالێخۆشبوو مارف ئاغایی لەوێدا 800 وشەی دەرهێنابوو کە هەنبانە بۆرینە نەیگرتبوو؟\nبەڵێ ڕاستە، ئێستا بۆ چاپی نوێی "هاوارەبەرە" و "میرزا" فەرهەنگۆکم بۆ دەرهێناوە. مامۆستا هەژار هەموو زاراوە و بن زاراوەکانی دەزانی، ئەو لە زمانی کوردی‌دا شارەزایەکی بێ‌وێنە بوو. بەڵام مەبەستی سەرەکی لە کارەکەم‌دا زاراوەی موکریانییە، نەک زاراوەکانی دیکە. چون غه‌یری موکریانی نازانم و بۆخۆشم هەر کات کتێبێکی غەیری زاراوەی موکریانی دەخوێنمەوە، ئەو تام و چێژی لێ نابەم کە لە زاراوەی خۆماندا دەیبەم.\nمن لە مامۆستا هێمنم زانیوە کە دەیگوت: "ئەمن پێم وایە دەبێ بنەمای زمانی کوردی، موکریانی بێ. دەبێ لە زاراوە و بن زاراوەکانی دیکەش بۆی بکێشنەوە و دەوڵەمەندی کەن". تۆ ئەگەر لە ئەدەبیاتی موکریان‌دا بگەڕێی لەسەر هیچ وشەیەک پەکت ناکەوێ، من ناڵێم هەمووی، بەڵام بەشی هەرە زۆری وشەی تێدایە و مەعنا کراوەتەوە. ئێستا لە ئێمە ئەدەبیاتی دیوانمان کزە، چون دیوانمان نەبووە. زمانی ئێمە زمانێکە کە تێکەڵاوی سرووشتە، جوانییەکەی لەوەیدایە کە لەگەڵ سرووشتی کوردستان تێکەڵاو بووە. چاو لە بەیتەکان، ڕۆمانەکان دەکەی هەمووی بە چەشنێک و بە جۆرێک ئەو جوانییە نیشان دەدەن.\nهاژه ـ وەک دەزانین ڕۆمانی "زیندەخەو" ڕۆمانێکی شارە و تا ڕادەیەک شێوەی ئاخاوتنەکەی لەگەڵ "هاوارەبەرە" و "میرزا" جیاوازە. چۆن بوو بڕیارتان دا ڕۆمانێک جیاواز لە زمانی ئەو دووانە بنووسن؟\n"هاوارەبەرە" و "میرزا" هەر دووکیان ئەدەبیاتی دێهاتن. لە وت‌ووێژێکی‌دا لە مامۆستا هێمنیان پرسیوە: ئەگەر تۆ مردی، ئێمه بڵێن مامۆستا هێمن چ جۆرە شاعیرێک بوو. دەڵێ: "بڵێ هێمن شاعیرێکی دێهاتی بوو". لە ماڕکێز دەپرسن کە تۆ چ جۆرە ڕۆمان نووسێکی؟ دەڵێت: "من ڕۆمان نووسێکی دێهاتیم". هێندێک پێیان وایە دێهاتی شتێکی نامۆ و خراپە، لە حاڵێک‌دا ئەسڵەن وانییە. ئەو وشە و ئیستلاحاتانەی کە من هێناومن، بۆیە دێهاتین، چونکە وشەکانی کەرەسە و کارێکن کە لە دێی‌دا زۆرتر لە کار دەکرێن تا لە شاردا.\nشار تایبەتمەندی خۆی هەیە، فکرت دەکرێتەوە، دەگۆڕدرێی. مرۆڤ ژیانی ئاوا چۆتە پێش، لە نیشتەجێ بوون لە ئەشکەوت‌دا هاتۆتە نێو خێوەت، لە ژیانی بن خێوەت‌دا هاتۆتە گوندنشینی، لە دێ‌نشینی ڕا هاتۆتە شار نشینی. ئەمنیش لەو بوارەدا ئەویشم بە تاقی کردۆتەوە. خودی ڕۆمانی "زیندەخەو" هێندێک مایەی دۆناودۆنی هەیە. ئینسانێکی دوو شەخسیەتیم لەوێدا نیشان داوە کە لە سوێنگەی ئەو دوو کەسایەتی بوونەی شەوانە خەونی سەیر و سەمەرە دەبینێ و بەو خەونانە ناڕاحەتە. کوڕە کوردێکی مەزلومە کە لە خەونەکانی‌دا دەبێتە مەئموری ئە‌شکەنجەی ساواکی. کاتێک وەخەبەر دێ، بێ‌ڕادە بەو خەونانە ناڕاحەتە...\n"زیندەخەو" چەندین سەبکی تێدایە. بۆ نمونە ڕئاڵیستی تێدایە، بەشێکی مێژوویی تێدایە، بەشێکی پۆست‌مۆدێڕنی لە خۆ گرتووە. ئەوانە بە بێ‌ئەوەی لە چاو بدەن لەوێدا زۆر تێکەڵ کردووە. "زیندەخەو" بەڵێ ڕاستە ئەدەبیاتی شارە، دوای زیندەخەویش کتێبێکم نووسیوە تێکەڵاوێک لە هەر دووک ئەدەبیاتی دێ و شارە. من لەسەر ئەو بڕوایەم، جیاوازی تەنیا لە "شێوەی بیرکردنەوەی مرۆڤەکانە".\nشار جێگای کامڵ بوونی فکرە. جا بۆیە ئێمە دەبێ هەم ڕۆمانی دێ و هەم ڕۆمانی شارمان هەبێ. لە بەر ئەو هۆیە من ئەوەم بۆ ئەوێ ڕاگوازتۆتەوە. لە ئاکامدا هیچ ئیرادێکیان لە "زیندەخەو" نەبوو، بەڵام وەک گلەیی، گوتبوویان: "فەتاح نەدەبوو بێتە نێو ئەدەبیاتی شارییەوە، دەبوو هەر لە دێیدا بمێنێتەوە"، بەڵام من ئەوەم کرد.\nهاژه ـ ئەو کتێبەی کە ئەدەبیاتی شار و گوندتان لەوێدا تێکەڵ کردووە، نێوی چییە؟\nنێوی "خەم و خەیاڵ"ە. بەداخەوە کاتێک کە ئەو کتێبەم تەواو کرد، بۆ ماوەیەک تووشی ناسازی هاتم، کاتم نەبووە، پاکنووسی بکەمەوە، لە هەمان کاتدا بژارێکیشی کەم. دەبێ ویراستارێکی باشی بۆ بکەم، خاڵبەندییەکه‌ی بۆ تەکمیل کەم، عەلایمی نیگاریشەکەی بۆ دانێم.\nئەلان بە نیسبەت جاران، بۆ ئەو شتانە خێراتر بووم و پتر دیقەتێ دەکەم، جوانتر دەست و فکرم ڕاهاتووە و تا کاتێکیش بزانم کە لێم تێکەڵ نابێ، دەنووسم. جارێکی کتێبێکی جەماڵ‌زادەم لە 92 ساڵیدا خوێندۆتەوە، گریانم بۆی هات، ئاخری کتێبەکەی ئەوەیە: "قصه ما به سر رسید". ئه‌و جەماڵ‌زادەیەی که ["دارالمجانین"، "سر و تە یک کرباس"، "یکی بود یکی نبود"]ی نووسیوە. ئەو کتێبانە هەمووی سەرەتای کتێب خوێندنەوە و موتاڵەعەی من بوون. من دیتم بە تەواوی مەعنا لەو ئاخر کتێبە‌دا تێکەڵی کردووە، بەداخەوە ویراستارەکەشی هەناوی خرا بێ، نەیتوانیوە ئەوانی بۆ عیلاج کات. ئەگەر خودای نەخواستە ڕۆمان نووسێک بێتو بمرێ، ئەوە ئەرکی منە بۆی تەواو کەم. ئەگەر ویراستاری پێویستە، دەبێ بۆی جێبەجێ کەم، ڕەنگە وەک هی خۆی نەهێتەوە، بەڵام لە ویراستارێکی سادە و مەعمولی هەر باشترە.\nهاژه ـ سەرەڕای ئەوەی کە ئەو زمانە خۆش و پاراوەتان لە نووسین‌دا هەیه، بۆچی فەتاح خان وا بەرهەمی کەمی نووسیوە؟\nئەمن لەسەر ئەو بڕوایەم بە زۆری و کەمی کتێب ناڵێن کار، من ئەلان [جای خالی سلوچ] مەحموود دەوڵەت‌ئابادیم لە [کلیدر]ی پێ بەهێزترە. لە [کلیدر]دا، زەعف و کەلێن زۆرە، کار ئەوەیە بگا، ئەگەر گەیشت، بێتە دەرێ. ئەمن لە تەمەنی 20 ساڵیدا هاوارەبەرەم لە زەینی دا بووە، هەتا بوومە 40 ساڵ هەر بیرم لەوە کردۆتەوە کە من ئەوەی چۆن بنووسم، چون نوسخە نەبوو. ئەمن پیشەی سەرەکیم کارمەند بووم و نزیکەی 31 ساڵ لە ئیدارەی کارەبای بۆکان کارم کردووە، نزیکەی 10 ساڵان لە دێی جووت‌بەندە بووم، جا بۆیە ژیان پێیدەوێ، خۆ وەک ئەمریکای لاتین نێ، تۆ بە نووسینی ڕۆمانێک بژیوی ژیانت دابین بکەی، لە لایەکی دیکەشەوە چاپ و هێنانە دەری کتێبیش لە ئێران وەدواکەوتنی دەوێ. من لە 40 ساڵی‌دا دەستم بەو شتە کرد، هەر ئەو زەمان لە باشووری کوردستانیش ڕۆمانەکان لە پەنجەی دەست تێنەدەپەڕین، بەڵام لێرە لە "ڕۆژهەڵات" هەر ڕۆمان نەبوو. جا بۆیە کێشەیە بۆ کەسێکی کە لە پێشدا نوسخە ڕێنوێنێکی نەبووبێ، هەر بۆیە دوای 20 ساڵان تەمام گرت کە هاوارە‌بەرەی بنووسم.\nئەلانیش بەیتەکانمان، هەر یەکەی دەتوانن ڕۆمانێکی شاهکار بخەنە دەرێ، بەڵام کوڕم دەوێ هەستێ بچێ لەسەر هەر کام لە بەیتەکان‌دا لێکۆڵینەوە بکات، بزانێ کامیان مەعقوڵترە، کامیان دەوڵەمەندترە و مەتڵەبی جوانتر بەدەستەوە دەدات.\nشایەد بەیتێک بە 50 شێوە گوترابێ، بەڵام یەک دوو دانەیان لە هەموویان تەواوترن، خۆشترن. جا دەبێ وەدووی ئەو یەک دوو دانەی کەوێ، ناورۆک و ئاکامی کارەکە یەکە، بەڵام خودی کارەکە یەک نییە. بە چ شێوازێک نووسراوە، چۆن بووە، چ بەرهەمێکی داوە. ئەگەر مامۆستا هێمن تەنیا "ناڵەی جودایی" گوتبایە، بۆ ئەوی تەواو بوو، چون شاعیر بوو. لە حاڵێک‌دا شاعیرمان هەیە چەندین دیوانە شێعری نووسیوە و بە کەڵکی هیچ نەهاتووە، جا من نامهەوێ ئاوابێ. بەڵکوو وەک دەگوترێ: "هەشت بێ و لە مشت بێ، نەک نۆ بێ و نەبێ".\nهاژه ـ کاری دیکە چتان بەدەستەوە؟\nمن قاعیدەم ئاوایە، ئەگەر ئەو ڕۆمانەی "خەم و خەیاڵ"م لە چاپ دا، بیر لە کاری داهاتوو دەکەمەوە. ئەو ڕۆمانە زۆرە، لانیکەم 450 لاپەڕەی A چواره، تازە لە دەستیشم دەرچووە، دەمهەوێ بڕێکی لێ کەم کەمەوە، چون بۆخۆم هێندێکیش زگ بە خوێنەری دەسووتێ، بۆچی زۆر ماندوو بێ. با ئەو تەوەرە بگۆڕدرێ و شتێکی جوانتر و ڕێک‌وپێکتر بە دڵی خۆی ببینێتەوە. ئەمن هیوادارم ئەو بەرەی ئێستا کە هاتۆتە پێشێ، بتوانن، شتی زۆر جوان دەرهێنن. جحێڵی ئەمڕۆ ڕەنگە داهێنەریان لە هی من پتر تێدابێ. دەی زمانەکەشی کە دیاری کراوە، هەر ئەو کتێبانەی کە من نووسیومن، دەکرێ بەو ئەدەبیات و زمانە قسان بکەن.\nهاژه ـ وەک دیارە ڕۆمانی "هاوارەبەرە" و "میرزا" لە سەرڕا چاپ و بڵاو کراونەوە، ئەو کتێبانە لە کوێ چاپ بوونە و تیراژەکەیان چەندەیە؟\nکاک ئازاد حسێنی گرێبەستی دووبارە چاپ بوونەوەی ئەوانی لەگەڵ نووسیوم و لە بڵاوکراوەی خانی لە سەقز چاپ کراوە و تیراژەکەشی هەزارە و هەر دوو ڕۆمانەکە لە تۆی کتێبێک‌دا چاپ و بڵاو بوونەوە. من خەریک بووم "زیندەخەو"یان لە ئەستۆ گوتم و ئەویان پێ چاپ کەمەوە، چون زیندەخەو لە ئێران‌دا چاپ و بڵاو نەبۆتەوە. حەتا برادەرێک کە خەڵکی بۆکانە و لە زمانی فارسیی‌دا شارەزاییەکی چاکی هەیە، یەک دوو جاری ئیزن لێ خواستووم کە "زیندەخەو"ی بۆ سەر زمانی فارسی وەرگێڕێتەوە.\nزیندەخەو ئەوڕۆیی‌ترە، غرور نەیگرتووم، تەنانەت لە ئەدەبیاتی فارسیش‌دا شتی ئاوام نەدیوە. پێم خۆش بوو ئەو لە پێشدا چاپ بکرێ و وەبەر دەستی خەڵکی بکەوێ. بۆ چاپێکی نوێ، ئەو کتێبەم داوە کە لەسەرڕا تایپ کرێتەوە. هەڵەی کەم تێدایە، من سەر و بنی ئەو 270 _ 260 لاپەڕەیەم لێکداوەتەوە، 17 وشەی هەڵەی تێدا بووە، ئەوانیشم چاک کردووە، داومە بە تایپیستی تا تایپیان کاتەوە.\nهاژه ـ بەڕێزتان لە گۆڤاری سروەدا چالاکیتان هەبووە، بە بڕوای ئێوە "سروە" چ ئەزمونێکی لەسه‌ر ڕۆژنامەگەری کوردی و بەتایبەت زمان هەبووە؟\nمن زۆر جار لەوانەی کە ژۆرنالیستن، بیستوومە کە دەیانگووت، بە نیسبەت گۆڤارەکانی دیکە زۆر بەهێزتر بووە. هەر چەند ناتوانین بڵێین زۆریش ئازادی ئازاد بووە. بەدڵنیاییەوە ئەو گیر و گرفتەی گۆڤارەکانی دیکە هەیانە، ئەویش لێی بێ‌به‌ری نەبووە. بەڵام شتەکە زۆر چاک دامەزرا. مامۆستا هێمن کەسێکی مەتبوعاتی بوو، زۆر چاک بناغەی بۆ داڕشت و ئەوانەی دوای ئەویش بەتایبەتی کاک ئەحمەدی قازی، درێژه‌دەری ئه‌و ڕێگایه بوون. دیارە هەر بۆخۆیان به تەنیا نەبوون، بەڵکوو تەواوی موکریان به‌بێ چاوەڕوانی کاری بۆ ئەوان دەکرد. چون خەڵکەکە تینووی زمان و فەرهەنگەکەی بوو. دوایەش گۆڤاری دی هاتن و سروەیان برده سنە. من ئەو دەم لەوێدا بەشێکم بەنێوی "سروەی ئازیز" پێ‌بوو. ئەو مەتڵەبانەی کە من لەو بەشەدا دەمنووسی، هەر زۆر سەیر جێی خۆی کردەوە. خەڵک پێشوازێکی باشیان لێ دەکرد. من هەر جارێ مەتڵەبێکم لەوێدا دەنووسی. ئەو مەتڵەبانە کۆمەڵایەتی بوون و لە بازەی نەقد و تەنز و... . من ئەو دەم دوو مەتڵەبی جودام لە سەر "نان" و "ئاو" نووسی، کە یەکێک لە ماندگارترین مەتڵەبەکان ئەژمار دەکرێن. ئاخرین "سروەی ئازیز"م ئەو کات کە دەیان برد بۆ سنە نووسی، بەڵام چاپیان نەکرد. نووسیبووم: "کابرایەک دوای تەمه‌نێک ڕابواردن، کوڕێکی بوو، بۆ کوڕەی گوێزەبانەیان بۆ ساز کرد و بانگیان به گوێدا خوێند و مەلۆتکەیان لابرد. بابە زۆری دڵ بە کۆرپەکەی خۆش بوو، گوتی: ئەو کوڕەم دەکەمە دوکتور! یەکی عاقڵ لەو مەجلیسەی بوو، پێی گووت: "بە من دەکەی جارێ لەو قسانە گە‌ڕێ!" گوتی: بۆ؟ کوتی: "سورێژە، کۆخە، مێکوتە و... هەن، شایەد بە یەکێک لەو دەردانە بمرێ، بۆیە جارێ ئەو چاوەڕوانییەت لێی نەبێ". منیش هەر لەسەر ئەو مەتڵەبەی نووسیبووم: "سروەی ئازیز، تۆ ئەگەر بچێ سنەی دەمری، تکا دەکەم، مەچوو". کە تکاکەیان قەبووڵ نەکردم و بۆ سنەیان برد و لەوێ مرد. چون زەمانی مامۆستا هێمنی لە تیراژی 15 هەزاردا چاپ دەکرا و یەک جڵدیشی نەدەما، بەڵام لە سنە وای لێهات گەیشتە تیراژی 400، کە بەڕاستی ئەوە جێگای داخە و ئەو بڵیند و نەوییە بۆ هەموو ڕۆژنامە و گۆڤارێک دێتە پێش.\nهاژه ـ کاتێک "هاوارەبەرە" چاپ دەکرێ، بەدەست مامۆستا "حسێن عارف" دەگات. نامەیەکت بۆ دەنووسێ و دەڵێ: "ئەگەر بە ئینسافەوە قسان بکەین، زمان یانی زمانی موکریانی"، بە بڕوای ئێوە بن‌زاراوەی موکریانی، کاریگه‌ری باڵای لەسەر زاراوەی سۆرانی بووە؟\nهەر چەند موکریانی بن زاراوەیە، بەڵام زۆر بەهێزە. بەهێزەکەشی لە خۆڕا نییە. ئەم مەڵبەندە [مه‌بەست ناوچەی موکریانە] زۆر شتی بۆ هاتۆتە پێش کە ڕەنگە بۆ شوێن و جێگای دیکە نەهاتبێتە پێش. هیچ شتێک لە خۆڕا تەکمیل نابێ، هیچ شتێکیش لە خۆڕا ناقیس نابێ. ئەمن بن زاراوەی موکریانی زۆر بە گەورەیی دەبینم و لەسه‌ر ئەو بڕوایەم: "ڕۆژێک بن زاراوەی موکریانی، زاراوەی سۆرانی دەخاتە سەروی خۆی". چون موکریانی زۆر پڕە، حەتا ئەدیبان و ئەو کەسانەی کە لە باشوور کاری زمان دەکەن، زۆر بە چاکی ئه‌و شتە دەزانن. جارێکیان مامۆستا حسێن عارفم لە سلێمانی دیت، لەوێ پێی گوتم: "هەر ڕەئالیستی بنووسە"، وڵامی ئەوەم نەداوە. چون من ناتوانم شتێک بنووسم کە هۆشم هەر بە سەبکەکەیەوە هەبێ، چون ئەو هۆشە بیر و فکرت لێ دەستێنێ و پەرتەوازەت دەکا.\nوەختێک کتێبێک یاخود نووسراوەیەک دێتە دەرێ، ئەو کەسەی کە نەقدی دەکات، لە پێشدا دەیخوێنێتەوە. ئەو دەبێ دیاری بکات کە ئەوە بە چ شێوازێکی نووسراوە، نەک ئەمنی نووسەر. چوون قەڵەم زۆر جاران ئیختیارم لە دەستی ده‌ستێنێ، یەک زەڕەش دەسەڵاتم به‌سەریدا نابێ و شتێکی زۆر شاهکاریش دێته دەرێ. بۆ نمونە لە کتێبی "میرزا"دا یەکێک لەو فروعاتەی کە هاتۆتە گۆڕێ، مەسئەلەی "ڕەشیدە دزەیە". من ئەسڵەن بیرم لەوە نەکردبۆوە کە کاراکتێرێکم بەو نێوەوە هەبێ. بەڵام میرزام ئەو ڕێگا دوور و درێژەی پێ تەواو نەدەبوو. شەوێ دەبوو لە کوێی دانێم؟ لە ئاوەدانی ڕەنگە چاکی خەو لێ نەکەوتبایە. ئەگەر لە چۆلیان و لە ئەشکەوتان نووستبایە، ئەسپەکەیان لێ دەدزی یا گورگ دەیخوارد. لەوێ "مەولوودکەوان" پێی دەڵێ: ["تەنیا ڕێگای تۆ ئەوەیە، ئەگەر بە شەوێ بڕۆی تا بەیانی، دەگەیە لای ئاشی ڕەشیدی، هەر چەند ڕەشید زۆر ناپیاوە، بەڵام پێم وانییە لەگەڵ میرزا کاری وا بکات. بچۆ میوانی ئەو ببە و دوایەش لەگەڵ خۆت پەتی بکە و بیبە بۆ لای ماڵە میران"]. "ڕەشیدەدزە" ئاوا هاتۆتە گۆڕێ. زۆربەی خوێنەرانی "میرزا" گلەییان لەوە بوو کە بۆ "ڕەشیدەدزە"ت بە کوشت داوە. "ڕەشیدەدزە" لەو ڕۆمانەدا وەک مۆرەیەکی بەقەوەتی لێ هاتبوو.\nهاژه ـ دەگووترێ ڕۆمانی "پێشمەرگە"ی ڕەحیم قازی یەکەم ڕۆمان بووە کە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نووسراوە، ڕا و بۆچونی جەنابت لەسەر ئەم شتە چییە و ئەوی وەک دەسپێکی ڕۆمانی کوردی دەناسی؟\nبەڵێ، مامۆستا ڕەحیم قازی یەکەم کەس بووە کە ڕۆمانی نووسیوە، بەڵام هێندێک پێیان وایە نۆوێلە و نەگەیشتۆتە ڕۆمان. من قسەی ئەو کەسانەشم قەبووڵ نییە و پێم وایە دەسپێک لەوێڕا بووە. بەڵام ئێمه مەبەستمان ڕۆژهەڵاتی کوردستانە، لە حاڵێک‌دا ئەو لە بەغدایەی چاپ کردووە نەک لە ڕۆژهەڵات‌دا. ئەو جۆرەی کتێبی (از رمان تا ملت) باسی لێدەکات و بە قسەی جەعفەر حسێن‌پوور "هێدی" کە هەوەڵ کەس کێیە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕۆمانی نووسیبێ، ئەویش دەڵێ: "ڕەحیم قازیی"ە.\nهاژه ـ دۆخی ڕۆمانی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان چلۆن ده‌بینی؟\nئەگەر بڵێین لە کەنگێوە دەستمان بە ڕۆمان نووسی کردووە، لە ڕووی کتێبەکانی خۆمەوە، دەڵێم: "لە 30 ساڵ لەوە پێشەوە"، 30 ساڵ مێژوویەکی یەکجار کەمە. هەر لە بنەپاڵەوەی ئێمە زەمانی تێزارەکان لە ڕووسیا کە جیرانی شان بە شانی ئێمە بووە، چیها کتێبی بە نرخ هاتۆتە دەرێ، ئەمن پێم بەهێز نییە. ئێمە 120 ساڵە ڕۆژنامەگەریمان هەیە، لە حاڵێک‌دا میللەتی وا هەیە 2 هەزار ساڵە ڕۆژنامەگە‌ری دەس پێکردووە. بە 30 ساڵان منداڵێک دەبێتە پیاو، بەڵام نابێتە هەموو شتێک، بۆیە جارێ ئەو ڕێگایە ڕۆیشتنی دەوێ.\nهاژه ـ بە بڕواتان لە نێو چیرۆکی کوردی‌دا تا چەند تواندراوە گرینگی بە بەیتەکان بدرێ و ئەو تایبەتمەندییانەی کە بەیتی کوردی وەکوو دەرفەت لە ئیختیاری پێکهاتەیی، زمانی، گێڕانەوەی چیرۆکی کوردی بنێ، توانیوێتی خۆی ببینێتەوە؟\nبەیتەکان زۆر باڵان، ئەو ئەدەبیاتی زارەکییەی کە لە نێو میللەتی ئێمەدا هەیە، ڕە‌نگە هیچ یەک لە میللەتەکان یا نەیان بێ یا نەیان مابێ و ون بووە. ئێستا فکری نوێ و مەسائیلی ئەوڕۆیی لە تاقمێک لە زمانەکان‌دا ڕابردووی پێچاوەتەوە. خاتوو نەسرین جەعفەری کتێبێکی بە نێوی "بڵیند و نەوی" نووسیوە و باسی بەیتی "دم‌دم"ی دەکات. دوای ڕۆمانی "میرزا"ی ئەو کتێبە هاتە دەرێ. خاتوو نەسرین دوو جاران، جارێکیان نووسخە خەتییەکەی، جارێکیش نووسخە تایپەکەی بۆ هێنام، بۆخۆم پێشەکیم بۆ نووسیوە. ڕۆمانێکی خۆشه، زمانەکەشی تایبەتە، بەڵام دوایه کشاوە و کاری نەکرد. زۆر کەم لەسەر بەیتەکان کار کراوە. هەر چەند لە بەیتەکانیش ڕەنگە لە 10 بەشان، بەشێکمان مابێ و 9 بەشمان ون کردووە. بەڵام، هەر ئەوانەی کە ماویشن، ڕۆژێکی دەبنە بنەما بۆ ڕۆمانی گەورە، چون دەتواندرێ زۆر سەبک و شێوازی نووسینی ڕۆمان لەو بەیتانەدا بدۆزێوە، جا با مۆوزون و شێعر نەبێ، نەسر بێ.\nمریەم قازی و فەتاح ئەمیری\nهاژه ـ ناوەرۆکی نووسینی چیرۆک لە ئێستادا لەگەڵ دەیەکانی 60 و 70 چلۆن دەبینی؟\nبەدڵنیاییەوە ئەلان چاکترە، بەرەو پێش هەنگاوی هەڵێناوەتەوە، بەڵام بە بڕوام ئێستاش هەر کزە. من بۆخۆشم لە نووسینی خۆم ڕازی نیم. بۆکان چیرۆک نووسی چاکی تێدایە و ئێستا ئەو شارە، شاری چیرۆکە.\nهاژه ـ چ شتێک ئەدەبیاتی کوردی لە ئەدەبیاتی نەتەوەکانی دیکە جیا دەکاتەوە و دەبێتە هۆی ئەوەی کە ئەدەبی کوردی شوناسێکی سەربەخۆی هەبێ؟\nکاتێک کە تۆ دەتهەوێ ڕۆمانێک بنووسی، ئەگەر بە کوردی فکر نەکەیەوە، ئەو ڕۆمانە دەگۆڕێ، بەڵام ئەگه‌ر بە کوردی بیر بکەیەوە، تۆ ناتوانی لەو شتە لابدەی. بەڵام ئەگەر تۆ بێی کارەکانی کلاسیکی ئورووپایە لەگەڵ کتێبی کوردی لە پەنا یەک دانێی، بەدڵنیاییەوە ئێمە نەمان توانیوە، وەک ئەوان بێینەوە. چوونکە لە ئاست کات، شوێن و ڕابردوو و... جیاوازین، ئە‌وان تەواو بوون، بەڵام ئێمە تازە دەس پێدەکەین.\nلە بنەڕەتدا ڕۆمان دیاردەیەکە لە ڕۆژئاواوە هاتووە و هی ڕۆژهەڵات نییە، ئێمە لاسای ئەوانمان کردۆتەوە. ئەگەر چاکمان لاسا کردبنەوە، ئەوە ماڵمان ئاوەدان بێ، ئەگەریش خراپمان لاسا کردبێتەوە، ئەوە هی وانیشمان تێک داوە.\nهاژه ـ زۆربەی نووسراوەکانی کوردی، بە نووسراوەکانی ئێستاشەوە، بە شێوەی ئەدەبی کلاسیک نووسراون، ئایا ئەدەبی کوردی توانیوێتی ئینسانێکی مۆدێرن بێنێتە بەر چاوان؟\nبەڵێ، بەختیار عەلی لە کتێبێکیدا باسی "جەمشیدخانی مامم" دەکات، ئەو کتێبە بە بڕوای من کتێبێکی زۆر زۆر نوێیە. ئەمن پێم خۆش بوو، "ئاخرین هەناری دنیا"ش پێنج شەش کتێبی وا بایە، نەک ئەو هەمووە بەحسی لە ڕەڵم و خیز و... کردبایە کە هیچت لێ وەدەست ناکەوێ. تەنیا ئەو شتەی نیشان داوە کە ئەو جێگایە سەحرایە و هیچت لێ دەست ناکەوێ. بەڵام "جەمشیدخانی مامم"، شتێکی‌تر بوو و خۆشیم لێی هات و بێ‌ڕادە خۆشم دەوێ.\nهاژه ـ ئە‌دەبیاتی کوردی ڕوو لە گەشەیه یا ڕابردووی پڕشکۆیە؟\nمن هێندێک واقع‌بینم، نە ڕابردووی زۆر بە گەشە دەبینم، نە داهاتووی پڕشکۆ دەبینم. داهاتوو لە حەدی زەرفییەتی خۆمان دایە، تا ئێمە چ بین، ئێمە هیچ پشتیوانەیەکمان نییە، هیچ یەک لەوانە موعجیزەی ناکەن، نە ئەوەی ڕابردوو کردوویەتی، نە ئەوەی داهاتوو دەیکا و واقعییەتێکه دەبێ قەبووڵیی بکەین. ئێمە ئەوەین کە هەین.\nهاژه ـ شێوەی نووسینی خوێندنەوە و نەقدەکانمان لە ئەدەبیاتی کوردی‌دا زۆربەیان کلاسیکن، ئایا وەهاشتێک نەبۆتە هۆی ئەوەی کە ئەدەبیاتێکی سنووردارمان هەبێ؟\nبەڵێ وایە، ئێمە ئەدەبیاتێکی سنووردارمان هەیە و زۆر بڵاو نییە، چون ئەوەندەمان کار نەکردووە. ئێمە لە ئێستادا فەرهەنگێکمان نییە وەک فەرهەنگی وشە بێ. ئەوانەی هەمانن، هەموویان (لغت معنی)ن. هیچ کات نەهاتوون حیسابێکی دەستووری (فعل، فاعل، مفعول، مصدر) لەسەر فەرهەنگ بکەن. بۆ نمونە فەرهەنگی (دهخدا) ڕیشەیابی وشەکانی کردووە، لە باری دەستوورییەوە لێکی داوەتەوە، بەڵام ئێمە نیمانە، ئێستا گەورەترین فەرهەنگمان، هەنبانەبۆرینە و فەرهەنگی زانستگای کوردستانە. لە هیچیان‌دا ڕیشەیابی و مەسائیلی دەستووری تێدا نەنووسراوە کە ئەو وشەیه چییە؟ لە کوێ‌ڕا هاتووە؟ هەر بۆیە، جارێ بۆ ئەو قەزاوەتە زوویە، چون ئێمە ئێستاش لە قوتابخانە و زانکۆدا بە زمانی دایکی خۆمان ناخوێنین.\nهاژه ـ بە گشتی چارەنووسی ئەدەبیاتی کوردی چۆن دەبینن؟\nچارەنووسی ئەدەبیاتی هەر میللەتێک بۆ حەول و دەوری ئەو میللەتە دەگەڕێتەوە. عەبدوڕەحمانی زەبیحی دەستی بە نووسینی فەرهەنگێکی چاک کرد، کە تەنیا دوو سێ پیتی ئەلف و بێی چاپ بووە. سەددام زانیی کە ئەو کارێکی گەورە دەکات، بۆخۆی کوشتی و فەرهەنگەکه‌شی ئاور تێبەردا. ئەمن لە مامۆستا هێمنم بیستووە کە: "زەبیحی، بە قەرا وەتاغێکی گەوره لە خوارێ ڕا تا بنی میچی، هەر فیشی ساز کردبوو و وەسەر یەکی نابوو." زەبیحی 18 ساڵ کاری لەسەر کرد، بەڵام سەددام بە ئاورێکی هەمووی لە بەین برد.\nهاژه ـ وەک دوایین وته فەرموون...\nئاواتەخوازم بەرەی داهاتوو هێندێک لە شێعر خۆ دوور بخاتەوە و به‌رەو نەسر بڕواتە پێشێ. بتوانین دەردی دڵەکانمان بە بێ‌قافیە و بێ‌وەزن و زۆر بە شێوەیەکی سادە و ساکار بنووسین. هێندەش تەوجیە و تەئویلی بە قسەی ئەو کەسانەی کە هی فەرهەنگی ئێمە نین و هی وڵاتێکی دیکەن، نەچین لە کامپیوتێڕدا دەری بهێنین و لە هەر مه‌تڵەبێکی‌دا لە هی وان دەر نەکێشین و لە هی خۆمان کەڵک وەرگرین.\nئەمن خۆشبینم. ئێمە کاتێک توانیمان بیر و فکرێکی سەربەخۆمان هەبێ، دەتوانین نووسراوەیەکی سەربەخۆمان هەبێ. دەتوانین وەک کورد بیر کەینەوە و وەک کورد بنووسین.\nزۆری وا هەیە وەک فارس فکر دەکاتەوە و وەک کورد دەنووسێ، زۆری وا هەیە وەک عەڕەب فکر دەکاتەوە و وەک کورد دەنووسێت کە ئەوە نابێ. بەوەش زۆر خۆشحاڵ یا بەدحاڵ نەبین کە ئەوە نووسراوەیەکی گوندییە یا شارییە.\nنووسراوە، نووسراوەیە. زمانیش، زمانە. هەمووی ئەوەیە. بەداخەوە ڕووناکبیری ئێمە زۆریان خۆ بە "ئەسڵیی خۆمانەوە" ماندوو نەکردووە. باشترین کار ئەوەیە، ئەسڵی خۆمان لە بیر نەچێتەوە، ئەوەش تەنیا لە ڕێگای کاری فەرهەنگی ڕا دەکرێ. ئەو کەسانەی کە زمانی بێگانە دەزانن، کتێبەکانی خۆمان وەرگێڕنەوە. بە خاتری ئەوەی کە ئێمە سەرێک بین لە نێو سەران‌دا، کە بەڵێ کورد شارەستانییەتی هەیە. زۆرم لەسەر ئەو شتە هاوار کرد، بەڵام تا ئێستا کەسێکی وا جوابی نەداومەوە.\nبرچسب ها: ئەحمەد قازی, حسێن عارف, خەم و خەیاڵ, زمانی کوردی , زیندەخەو, سەلاحەددین ئاشتی, فتاح امیری, فەتاح ئه‌میری, گۆڤاری سروه, گۆڤاری مەهاباد, مامۆستا هێدی, میرزا, هاژە, هاواره بەره, هاواره‌بەره, هێمن, هەژار موکریانی, هەنبانە بۆرینە, ڕۆمانی پێشمه‌رگه, ڕۆمانی کوردی, کوردانە


حەسانەی پەڕلەمانتاری کوردوستان ئێستا هەڵناگیرێت بەڵکو لە بنەڕەتدا جگە لە چەند تاکێکی کەم کەس حەسانەی نەبوە. هەڵەیت ئەگەر پێت وابێت تەنها لەو ڕۆژەی تۆ و لایەنەکەت بڕیارتان داوە، یان بەواتایەکی تر هەستی مەترسی بەرتەسکبونەوەی پاوەنەکەتان کردوە ،ئیتر پەڕلەمان وحکومەتی هەرێم شەرعیەتی لەدەست داوە . حکومەتی هەرێم هەر لەسەرتاوە بەخوارو خێچی و لەسەر بنەمایەکی نا دیموکراتی دامەزراوە.بۆیە ناڕەوایە چاوەڕوانی کاری دیموکراتی لە سیستەمێکی دژ بە بنەما سادەکانی دیموکراتی بکەین.هەر لەژێر سایەی ئەم حکومەتەدا ، بە پاشگری حیزبە بچوکەکان چی گوزەراا:\n*پاش ڕاپەڕین هەرچی ئامێر و دەزگای بەرهەمهێنانی گرنگی کوردوستان تاڵانکرا و ئاودیوکران ، کەس خۆی بەخاوەنیان نەزانی.\n* کار بۆ دروستکردنی دەستەڵاتێکی یاسادانانی سەربەخۆ بە سود لە یاسا نێودەوڵەتیەکان وەرگرتن و گونجاندنیان بۆ بارودۆخی کۆمەڵایەتی کوردوستان نەکرا،یاسایەک بۆ هەمو پرسە جیاوازەکانی ژیانی کۆمەڵگا ڕێنیشاندەردەبو. لەژێر ڕۆشنایی ئەو یاسایە سنوری دەستەڵاتەکانی، یاسادانان/بەڕێوەبردن وە ئەنجومەنی داوەریش نیشان دەکرا وە چاودێری هەڵبژاردنەکانیش بێ کێشە دڵسۆزانە و بێلایەن دەکرا.\n* بەرپرسان لەبری پەیڕەویکردنی تاکتیکی تۆکمە و دانانی پلانێ دروست بۆ گێڕانەوەی ناوچەدابڕاوەکان لەگەڵ ڕێزگرتن لە کەمایەتیە نەتەوییەکانی ئەوشوێنانە بۆ گەیشتنە ئامانجە ستراتیژیەکە گرنگی بە پەرژەوەندی حیزبی و تاک درا. دەستەڵاتی کوردوستان لە نێوان دو پارتە گەورەکە بە فیفتی/فیفتی بێ ڕێزگرتن لە بوچونەجیاوازەکانی تر کە سادەترین پرینسیپی دیموکراتیە دابەشکرا. لە ناوچە دابڕاوەکانیش لەجێی دەستەڵاتێکی کوردی کارای پشت بەستو بە پرینسیپی دیموکراتی و مافی مرۆڤ لایەنەکان دەستیان بەسەر سەرچاوە ئابوریەکاندا گرت بۆ کۆکردنەوەی لەشکری لایەنگر دەستی پێکرد. پێشبڕکێی جاش، کۆنەبەعپی لەخۆگرتن و بەموچەخۆرکردنی ژمارەی زۆر بۆ پاوەنکردنی ناوچەکان بوبەستراتیژی حیزبە سیاسیەکان . بۆیە لە هەر لە ناوچەیەکی دابڕاوە دو دەزگای ئاسایش، پۆلیس.....هتد قوتکرانەوە.\n*پێشبڕکێی چالاکی لایەنەکان بە تاک یا جوتە لە نێوان مزگەوت، تەکیە، یا حەوزە کانی نەجەف بۆ بدەست هێنانی پێگەی پتر بۆ خۆیان کەوتەگەڕ. همولە بیرمانە دەستەڵات یا لایەنێکی ناوی بە پشتیوانی داگیرکەری بەشێکی کوردوستان دژی ناحەزانیان و پارتە سیاسیەکانی تری کوردوستان کاری قێزەونیان ئەنجامدا. ڕێگەدان بە کردنەوەی سەنتەری سیخوڕی داگیرکەرانی بەشەکانی تری کوردوستان لە ژێر ناوی تردا شتێکی نامۆ نیە. بۆ کپ کردنی دەنگە ناڕازیەکان بە زیندانی کردن، ڕاونان یا تیرۆرکردنیان و تاوانبارکردنیشیان بە تۆمەتی درۆ و هەڵبەستراو زۆر چالاک بوە. بەردانی تاوانبارانی ئاسایی، تەنانەت گۆڕینی سزایش کە تەنها کاری دادوەرانە بەبڕیاری سەرکردەیەک ئاسایی بوە.\n* بۆ سەرقاڵکردنی خەلکی کوردوستان بە هات و نەهاتنی موچەوە بانکەکانی کوردوستان لە نەختینە خاڵیکران، و دراوەکان بۆ ژێرخانی کۆشکی فیرعەونەکان و حسابی بانکی دەرەوە گوێزرانەوە.\n* پرینسێپی ئەڵقەلەگوێی لە بری پسپۆڕی و دڵسۆزی بۆ نیشتیمان بۆ دیاریکردنی بەڕێوەبەر و بەرپرسی شوێنێک ڕەچاودەکرا. لە دەرباری سەرانی نەخوێندەواران خاوەن بڕوانامەت لە بری کار لە بواری پسپۆڕی خۆی وەک پاسەوان و خزمەتچی لە دەربار دەبینی.\n* بازاڕی کوردوستان لە لایەن دەزگای حیزبە دەستەڵاتدارەکانەوە قۆرخ کرا و بێ بەرپرسانە سەرپەرشتی پڕۆژەی هەستیاربە کەسانێکی ناشارەزا سپێردرا و کاڵای ماوەبەسەرچو بەکوالێتی خراپیشەوە تەنها بۆ قازانجی حیزبەکان بەقوڕگی خەڵکی هەژاردا دەکرا.\nدەستەڵاتێکی لەمجۆرە کەی شەرعیەتی هەبوە؟\n1 هەرای لەبری بیرەوەری‌و چەند سەرنجێک!\n2 کام دیموکراتی؟\n3 چاکسازی و بیست وحەوت\n5 سیاسی بازرگان و بوونەوەری سیاسی


کەسانی نەناسراو بە نارنجۆک هێرشیانکردە سەر ماڵی ژنەچالاکوانێک\nشەوی ڕابردوو چەند کەسێکی نەناسراو بە نارنجۆک هێرشیانکردەسەر ماڵی چالاکوانێکی ژنی خەڵکی شاری سەردەشت و زیانی ماددیی زۆریان بە ماڵەکە گەیاندووە.\nئەو چالاکوانە ناوی “ناسکە ئەفخەمی”یە و پێشتر ناوی چەند کەسێکی بڵاوکردبووەوە کە بەرپرسن لە دەستدرێژیی سێکسی بۆسەر کچان و ژنانی سەردەشت.\nهەفتەی ڕابردوو “ناسکە ئەفخەمی” و چەند چالاکوانێکی دیکە ناوی چەند کەس و باندێکیان ئاشکراکرد، کە بەرپرسبوون لە دەستدرێژیی سێکسی بۆسەر ژنان و کچان.\nبەپێی زانیارییەکان، هێرشەکە بۆسەر ماڵی باوکی ناسکە ئەفخەمی بووە و ئەو چەند کەسە هێرشی توندیان کردووەتەسەر دایک و باوکی ناسکە، کە هەردووكیان بەساڵاچوون.\nڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئاشکرایانکردووە، “ئەمڕۆ کەسێکی نەناسراو پەیوەندی بە خوشکی ناسکەوە کردووە و هەڕەشەی ئەوەیکردووە، ئەگەر ناسکە لە بڵاوکردنەوەی ئەو ناوانە پەشیمان نەبێتەوە، ئەوا دەکوژرێت”.\nناسکە ئەفخەمی چالاکوانێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و خاوەنی مافی مانەوەیە لە سوید، بەڵام لەچەند ڕۆژی ڕابردوودا ناوی چەند کەس و باندێکی ئاشکراکردبوو كە بەرپرسن لە دەستدرێژیی سێکسی بۆسەر ژنان و کچان، کە بەهۆی ئەوەوە چەندین کچ و ژن هەوڵی خۆکوشتنیان داوە.\nكێ دەبێتە ڕاهێنەری داهاتووی بەرشلۆنە؟


دەشێ پێناسەکردنی جوانی زۆر ئاسان نەبێ، چونکە ئەم زاراوەیە پێویستی بە پێناسەی جـیاواز هەیە. بۆ روونکردنەوە بە شێوەیەکی ساکار، جـوانی\nبریتییە لە خۆشەویستی و لە کۆششکردن بە دوای جوانیدا. هەروەکو لە هونەر و جووڵە و موزیک وژیاندا هەیە.\nجـوانی هەستکـردن و پێزانینی تاقـیکردنەوە هەستییە خۆشـەکانە. دەشوتـرێت جـوانی توانـای تێگەیـشتنی کـارە هـونەرییـەکـانە لە شـێوەی رەخـنەدا، بەپـێی پێـوەرەکـانی کە رۆشنبیری دیاریی دەکات. جـوانی چەمکـێکە کە لە کولتوورە جـیاوازەکانی جیهاندا، لە زانیارییە رەوشتییەکان و کۆمەڵایەتییەکـن و دەروونناسی کۆمەڵایـەتیـدا، لیکـۆڵینەوەی لەسەر دەکەن. چەندین زانـا و پەروەردەکاری شارەزا سەرقـاڵی لێکۆڵینەوەی جوانین.\nهەمـوو مرۆڤـێک ناتوانێت ببێت بە هونەرمەندێکی ئاوازدانەری موزیکی و گـۆرانی یا ببێت بە شاعـیر و نووسەرێکی بلیمەت، یا شێوەکارێکی بیرفـراوان، یا وەرزشکارێکی هەڵکەوتـوو. بەڵام دەتـوانن لە جـوانی تێبگەن و چـێژ و خـۆشی لـێوەربگـرن. تـوانـای\nهەستکردن بە جوانی، رۆحی مرۆڤ دەوڵەمەنتر و دڵی پاکتر و دەروونی باشتر دەکات.\nکێ هەیە لە ئێمە کە رۆژی چەنـد ـارێک نەـێتە بەردەم ئاوێنـە و سەیـری خـۆی نەکات و سەری بە شانە نەکات و سەیـری جلوبەرگە جوانەکانی نەکات. یا بەبێ ئوتـووکـردنی جلەکانی بچێتە دەرەوە. ئەمەیان جـوانی دەرەوەمـانە و بە چـاو دەیبینین. بەڵام پێویستە بایەخ بە جوانی ناخی ناوەوەمان بدەین، کە هـەستـێکی دەروونیـیە و بە چـاو نابینرێت. پێویستە بە رەواڵەـت و رووکەشـش نەخەڵەتێـین. زۆر کـەس هـەن، لە دەرەوە جـوانن، بەڵام لە نـاوەوە ناشـیرینن. هـەر شتـێک ببریسکـێتەوە ئـەوە ناگەیـەنێـت کە زێـڕ بێـت. یا تەنیا بـڕیار لەسەر بەرگی پەرتـووک بدەین، بەبێ ئەوەی کە نـاوەڕۆکی پەرتووکەکە بیخـوێنینەوە کە چـی بابـەتـێک جـوانی لەخـۆی گـرتـووە.\n(کۆنفـۆشیۆس) دەڵێت:"هەمـوو شتـێک بـڕێک جـوانی هـەیە، بـەڵام هەمـوو کەسـێک ناتـوانێت بیبیـنێت"\n(سیگمۆند فـرۆید) دەڵێت:"جـوانی بە گەلێک شێوە لەدایک دەبێت.. تەنیا سووچەکەت بگـۆڕە، لە هەمـوو شـوێنێکـدا دەیبیـنیت"\n(شکـسپـیر) یش دەڵێت:"جـوانی و ناشـیرینی نیـیە، بەڵکـو بیرکـردنەوەی مـرۆڤـە، کە جـوانی و ناشـیرینی لێکـدەداتـەوە"\n(مستەفا سوباعی) دەڵێت:"جـوانی کـراسـێک نییە کە بمانـڕازێنێـتەوە، جـوانی، جـوانی زانسـت و ئـەدەبـە"\nئەوەی بە لای منەوە جوانە، دەشێ بە لای تۆ یا ئێوەوە جوان نەبێت، یا بە پێچەوانەوە، چونکە لە هەسـت و روانین و خـۆشی و چـێژوەرگـرتن لە جـوانی وەکـو یـەک نین. گەر وانەبوایە هەمەڕەنگەیی و و هەمەچەشنەیی نەدەهاتنە ئاراوە. گەر من حەزم لە رەنگی وەنەوشەیی بێت، دەشێ تۆ حەزت لە رەنگی قـاوەیی بێت، ئەو حەزی لە رەنگی سـەوز بێـت،... هـتد. گەر بە چـاوی گەشبینییەوە لە بـوون بـڕوانین، دەبینین جـوانی لە هەموو گەردیـلەیەکـدا هـەیە. تەنانـەت لە ناشـیرینیـشدا، جـوانی دەبینین.\nژیان بەبێ جوانی و هونەر، وەکو زەوییەکی قـاقـڕ وایە. دەبینین کەسانی دارا پارەیەکی زۆر لە دیکـۆری دەرەوەی ماڵـەکانیان و باخچەکـانیان خەرجـدەکـەن. بۆ ئـەوی چـێژی جـوانی و خـۆشی بە خۆیـان و بە بینەرانیان ببەخـشن. گوزایـشتیشە لە جوانیخوازیان.\nپەروەردەی منداڵ بە جوانیخوازی، لە ماڵەوە و لە خێزانەوە دەست پێدەکات، گەر دایک و باوکێک جوانیخـوازبن. هەست و چـێژی جـوانییـان هـەبێت، لە دیکـۆر و رازانـەوە و سـتایـل و رێکخستنی ناومـاڵ و شتومەکەکانیانةدا دەردەکەوێت، شوێـنی پاک و جـوان و گونجاوی شتەکان پێکەوە، گوزارشتە بۆ کەسانی جوانیخواز. ئەم جـوانسازییە هـەر لە منـداڵییەوە کاریگەرییـان لەسەر منـداڵانی بچـووک هـەیە. دایـکان و بـاوکانی هـۆشـیار، هەر لە کۆرپەییەوە منـداڵەکانییان هـۆگری جـوانی دەکەن و بە خۆشی و چـێژی جـوانی پەروەردەیـان دەکـەن و رایـان دەهـێنـن. دەبیـنین دایکانی جـوانـیخواز بـە کەمەرەکـانی لانکەکـانی کورپەکانیانـدا، موورووی جـوان و رەنگـاوڕەنگ هەڵـدەواسن، یا بازنـگ و ملوانکەی رەنگاوڕەگیان لە دەست و ملیان دەکـەن. یا ژووری منـداڵەکانیان بە جۆرەها شتی رەنگ گەش و جـوان دەڕازێننەوە. ئەمانە کارێکی ئەرێنین بۆ روواندنی هەست و چـێژی جـوانی لە دەروونی منداڵە کـۆرپـەکـانیان.\nلە دوای ماڵـیش، باخچـەی منـداڵان رۆڵێکی گـرنگی هـەیە، لە گەشەکـردنی هـەست و چـێژی منـداڵان بۆ جـوانی. لە میانـەی پـرۆگـرام و بەرنامەی داڕێـژراوی فـێرکـردنـدا.\nبەداخـەوە، لە بەشـێکی زۆری باخچـەکانی ساوایـان و لە قـوتابخـانە سەرەتـاییەکـانی کوردستانـدا، هـێـندەی خـەریکی پەسـتانـدنی زانـست و زانیـارین لە مێـشکی منـداڵانی کوردمانەوە، لایەنی گرنگی و پێویستی جـوانیان پشتگوێخستوون. بەڵام زۆر پێویستە کە سروشت و جوانی تێکەڵی فـێرکردن و زانست بکـرێن و بە وانەکانەوە گرێ بدرێن. تێکـەڵی خـۆشی و گـۆرانی و مـوزیـک و یـاری و جـووڵـە و زەردەخـەنـە و پێـکەنـین بکـرێن. زۆر جـاریش فـێربوون و داهـێنانی منـداڵان، لـە رێی ئەنـدامە هەستییەکـانەوە دێنەدی و گەشەدەکـەن، نـەک تەنیـا لە رێی بیـرکـردنەوەوە.\nتوێژەران و پەروەردەکاران، زۆر باسیان لە سوود و گرنگییەکانی پەروەردی جوانی بۆ فـێرکردن و پەروەردەکردن بۆ ژیـانی ئەمـڕۆ و داهاتووی منـداڵان کردوون. بە تایبەتی لە تەمەنی بەرایی منـداڵـیدا. کاتێکیش منـداڵان هەست بە جـوانی دەکەن و لایـان گەشە دەکـات. کە بە ژینگەیـەکی جـوانی دەوردرابـن.\nهەر منداڵێکیش رێگای جیاوازی بۆ فـێربوون هەیە. پێویستە لە بوارەکانی فـێربوونی جیاواز و بواری جـوانیدا، هەلی دۆزینەوە و داهـێنان و تاقیکردنەوەیان بۆ بڕەخسێنین.\nدەکرێت لە شێوەی هـونەری شـێوەکـاری و موزیـک و سەما و هەڵـپەڕکێ و گـۆرانی و درامـاوە، هەستی جـوانی لە منـداڵانـدا بورووژێـنرێـت. لەوێـشـەوە هەسـتی جـوانی لای منـداڵان سەرهەڵـدەدات، کە شوێنە ناڕێکەکان، ماڵ و شەقام و سەیرانگاکان و ژینگەی سروشتی و قوتابخـانەکان و پۆلەکـان پیسکـرابن، خـراپە و ناشـیرینی دەدەنـە پـاڵ ئـەو کەسانەی کە پسیان کـردوون بە پیـس و چەپەڵـیان دەزانـن. جـوانیش لە جـوانی مـاڵ و باخچەی منـداڵان و قـوتابخـانەکـان و پـۆلەکـان و سەیـرانگـاکان و ژینگەی سروشـتیدا بەدی دەکەن. شانازی و پێزانینیش ئەمەش بۆ کەسانی دڵسۆز و پاکـیخواز و جوانیخواز و خۆشەویست و نیشتمان پـەروەر و ژینگەپـارێـز دەگەڕێنـنەوە.\nهەموو خەڵکی هونەرمەندن، منداڵان بە سروشتی و رەمەکی جوانیخـوازن و حەزیـان لە هـونەر هەیە. بەڵام مەترسی لەوەدایە کە پەروەردەکاران لە پەروەردەکردنی منداڵان و قوتابییەکانیاندا، شێوازێکی لـۆژیکی وشک و بێتام بگـرنەبەر، ئەوە پشتگوی نەخەن کە خۆشی و جوانی کە بە رەمەکی لە گەڵ منداڵانـدا هاتووە. زۆر لە مامۆستایان هـەن، لە رووی زانست و زانیاری و شارەزایی بابەتەکانی وانەکانیان باگکـراونـدێکی باشیان هەیە. بەڵام لە رووی هـونەری و شێوازی وتنەوەی وانەکانیانـدا نابەڵـەدن. وانەکانیان وشـک و بێ چـێژن و قـوتابییەکـانیان، لە وانەکـانیان بێـزارن و چـێژیان لێـوەرناگـرن.\nجـوانیـش مـەرجی زۆرە، گـرنگـترینیان زەردەخـەنەیە.\nئامانجی پەروەردەکردنی منداڵان بە جوانیخوازی، گەشەکردنی هەست و سۆزدارییەکی تەوای جوانییە لە دەروونیاندا. لە میانەی زانینی بایەخی جوانی و رێزگرتن لە جوانی.\nپەروەردەی جوانی، ململانێ لەگەڵ جۆرەکانی تری پەروەردەکردندا دەکـات، لە رووی هۆشی و رەوشتی و جەستەییەوە. کە کاردانەوەیەکی ئەرێنییان لە ژیانی منداڵان هەیە. پـەروەردەی نوێـش، بە چـاوێکی گـرنگی و رێـزەوە لە پـەروەردەی جـوانی دەڕوانێـت.\nبە لای (تـۆڵستۆی) یەوە:"هـونەر هـۆیەکە بۆ گواستنەوەی هەستەکـان بۆ کەسانی تـر. هۆیەکە بۆ کۆکردنەوەی یەکهەستی، کە لە ژیاندا وەکو تاک و کۆمەڵ یارمەتییان دەدات بۆ پێشکەوتنێکی باڵاتر و لەبارتر. کارێکی جوان و ئەرێنییە کە دایکان و باوکان لەگەڵ منداڵەکـانیان بچـن بۆ بینـینی نمایـشێک یا شانـۆیـەکی تایبـەت بـۆ منـداڵان. یا سەردانی پێشانگا هونەرییەکان بکـەن. یا گوێگـرتن لە چەنـد پارچە موزیکـێک و گـفتوگـۆکـردن دەربـارەی مـوزیـک. لەمـانەش جـوانـتر ئامـادەکـردنی منـداڵانە بـۆ وەرگـرتـنی جـوانی. بۆ شیرینکردنی خۆشەویستیان بۆ قـوتابخانە کە بۆیان بووە بە تەواکەر و ئەڵتەرناتیڤی ماڵـەوەیان. گـرنگـترین ئەرکەکـانی قـوتابخـانەش هـەل رەخسانـدنە بۆ قـوتـابییەکـانیان، بە هەمـوو هـۆیـەک و رێگـایەک، گـەر بکـرێـت، جـوانی دروسـت بکەن، رێـزگرتـن لە هـێزی جـوانی بزانـن و گەشە بکات لای قوتابیان.\n(بـستالـۆزی) دەڵێت:"سروشت پـڕە لە دیمەنی ئەفسووناوی، بەڵام قوتابخانەکان هـیچ شتێکـیان نەکـردوون تا ئـەم سـۆزدارییە لە منـداڵان راچـەنـێنن"\nکەواتا گرنگی پەروەردەی منداڵان لەوەدا قەتیس نەبووە، تەنیا ئەوەبێت کە منداڵان، بە زانست و زانیاری و داب و نەریتی باش و پەسەنـد پابەنـدبن. بەڵکو گـرنگی پەروەردە ئەوەشـە کە بایـەخ بە گەشەکـردنی پـێزانین و چـێژ و خۆشـیش لە هەمـوو جـوانیـیەک وەربگرن. لەئەدەب یا موزیک یا وێنەگرتن بێت. بۆ مرۆڤ تەنیا ئەوەش بەس نییە، کە پارووی بژێـوی هەبێت. بەڵکو پێویستە خۆشی و چێژیش لە جـوانی ژیـان وەربگرێت.\nنەرویـج: ٣/ فـێبروار/٢٠٢١


بزوتنەوەی بەرگریی لە ژینگە [ یاخیبوون لە لەناوچوون] بەردەوامە: – www.facebook.com/sekoy.anarkistan ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net\nبزوتنەوەی بەرگریی لە ژینگە [ یاخیبوون لە لەناوچوون] بەردەوامە:\nبزوتنەوەی یاخیبوون لە ژینگە لە دوێنێوە، 07/10/2019 بەردەوامە و بڕیارە بۆ دوو هەفتە چالاکی ڕاستەوخۆ ئەنجامبدەن بە داگیرکردنی شەقامە سەرەکییەکانی ناوجەرگەی لەندەن و سەر جسرەکانیش. دوێنی دووشەمە ، 07/10 ، لە کاژێری 6.15 دەقە بە کاتی لەندەن دەستیپێکردوو گەلێك لە شەقامەکان و ئەم شوێنانە Westminster Bridge, Lambeth Bridge, Trafalgar Square ، Smithfield market بۆ ماوەیەکی زۆر داگیرکران . چالاکییەکان لە شێوەی جیاجیادا وەکو کەڕنەڤاڵ، نمایشکردنی هونەر و دانس و مۆسیقا و گۆرانی و وتنەوەی دروشم و شیوەکانی دیکە هەتا شەو درەنگانێك دەوامی کرد. هەتا دوێنێ کاژێری 9.30 ی شەو 280 کەس لەلایەن پۆلیسەوە دەسگیرکران کە لەوانە هەندێ کەسی تیادایە کە تەمەنیان لە سەروو 80 ساڵەوەیە. یەکێك لەوانە تەمەنی 83 ساڵە لەسەر نوسینی ” ژیانمان دەوێت بۆ نەوەکانمان ، نەك مردن” بەڕەنگی سوور، دەسگیرکرا.\nهەروەها لە زۆر شاری گەورەی دونیادا بزوتنەوەکە و چالاکییەکانیان بەردەوام بوو لەوانە شاری نیو وێرک لە ئەمەریکا.\nئەمڕۆش 3 شەمە لە لەندەن چالاکییەکان بەردەوامە و ڕیگای سەرەکی یا خود هەندێك شەقامی سەرەکی لە نزیك بە بینای پەڕلەمان و جسری وێستمنسەتەر و شوێنی دیکە داگیرکراوە.\nهەفتەی پێشو پۆلیس داوای دەسەڵاتی زیاتری لە دەوڵەت کرد بۆ مامەڵەکردنی جیاواز و بەکارهێنانی توندووتیژی زیاتری خۆپیشاندەران.\nPrevious Postفلسفة التقدم /2Next Postبزوتنەوەی بەرگریی لە ژینگە بەردەوامە و تاکتیکی نوێ بەکاردەهێنن :


ئەمڕۆ چوارشەممە 12-05-2021 وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان راگەیێندراوێکی لەبارەی هێرشەکەی شەوی رابردووی داعش لە سنووری گەرمیان بۆ سەر سەنگەرێکی پێشمەرگە کە پێشمەرگەیەک تێیدا شەهیدبوو، بڵاوکردەوە و دەڵێت "لە ماوەی رابردوودا چەندینجار هۆشداریمان دابوو، لە ئەنجامی بوونی بۆشایی ئەمنی لەنێوان سەنگەرەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای عێراق، "تیرۆریستانی داعش توانیویانە خۆیان رێکبخەنەوە و ئێستا لەشێوەی گرووپ و مەفرەزەی جۆراوجۆر دەرکەوتوونەتەوە، بۆ سەلماندنی ئەو راستیەش، ماوە ماوە کردەوەیەکی دڕندانەی تیرۆریستی ئەنجام دەدەن\nدەقی راگەیێندراوەکەی وەزارەتی پێشمەرگە لەماوەی رابردودا، چەندین جار هۆشداریمان دابوو، لەئەنجامی بوونی بۆشایی ئەمنی لەنێوان سەنگەرەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و سوپای عێراقی، تیرۆریستانی داعش توانیویانە خۆیان ڕێکبخەنەوەو لەئێستادا لەشێوەی گروپ و مەفرەزەی جۆراوجۆر دەرکەوتونەتەوە. بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستیەش، ماوە ماوە کردەوەیەکی دڕندانەی تیرۆریستی ئەنجام دەدەن. کاتژمێر 10:30 خولەکی شەوی 11ی ئایاری 2021 تیرۆریستان پەلاماری سەنگەرێکی لیوای 116ی هێزی پێشمەرگەی کوردستانیان دا، لەسنوری قەزای کفری و لەئەنجامی ئەو پەلامارە ترسنۆکانەیە، پێشمەرگەیەک بەناوی( محسن حسێن گەرەوەیی) شەهیدبوو. پەلامارەکە لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە، بەرپەرچ دراوەتەوەو تیرۆریستان راونران. جارێکی تر دوپاتی دەکەینەوە، کە تیرۆرستان جوڵەو بزاوتەکانیان زیادبووەو لەئێستادا شێوازی شەڕو پەلاماردانیان گۆڕیوەو، بەردەوام مەترسی دروست دەکەن. لێرەوه جەخت دەکەینەوە، بۆ رێگریکردن لەم رووداوانە و تێکشکاندنی تەواوەتی تیرۆریستان پێویستیمان بە رێککەوتنێکی گشتگیر و هەمەلایەن، لەگەڵ سوپای عێراقدا هەیە. بەدڵنیاییەوە هێزی پێشمەرگەی کوردستان لەئاست ئەوکردەوانە بێدەنگ نابێت و لەکاتی خۆیدا وەڵامی توندی دەبێت، دڵنیاییش دەدەین بەخەڵکی کوردستان، کە ئاسایشی هەرێمی کوردستان، وەک هەمیشە پارێزراوەو پێشمەرگەش جێگای باوەڕو متمانەی هەمولایەکە. پرسەو سەرەخۆشی لەخانەوادەی شەهیدی سەنگەری بەرگری نیشتمان (محسن حسێن گەرەوەیی) دەکەین و پەروەردگاری میهرەبان سەبووری هەموو لایەک بدات. وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان\n12 ی ئایاری 2021


لێدوانی منداڵانەی ڕیاز سه‌باره‌ت به کوشتنی خاشقجی - Mehr News Agency\n21 kewçêrê 2018 - 08:54\nNews Code 22519\nئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێونەتەوەیی – ڕامین حسێن ئابادیان: "جەماڵ خاشقجی" رۆژنامەنووس، چالاکی سیاسی و ڕەخنەگری ڕژیمی سعوودی نزیکەی سێ حەوتە لەوە پێش، پاش چوونە ناو بینای کۆنسولخانەی عەرەبستان لە شاری ئەستەنبۆڵی تورکیا شوێن‌بزر بوو و لەو رۆژە بە دوا هیچ ناونیشانێکی لێ نەدۆزراوە. لە ڕاستیدا، ئەو چالاکە ڕەخنەگرە سعوودییە هیچکات لە کۆنسولخانەی عەرەبستان نەچووە دەرێ، هەتا بدۆزرێتەوە.\nهەر لەو کاتەوە، میدیاگەلی جۆراوجۆر و لەوان میدیاکانی سەر بە هاوپەیمانانی ڕیاز و لەوان "نیۆیۆرک تایمز" و "واشنتۆن پۆست" لە ڕاپۆرتە جۆراوجۆرەکانی خۆیان سەبارەت بە ڕووداوی شوێن‌بزر بوونی خاشقجی، بە ڕاشکاوی ڕایانگەیاند کە ناوبراو لە لایەن بەرپرسان و فەرماندەگەلی ئەمنیی باڵا و بەکرێ گیراوی "محەمەد بێن سەلمان" جێنشینی سعوودی، کوژراوە.\nلەو ماوەیەدا، بەرپرسانی سعوودی هیچکات هاوکارییەکی سازێنەریان لە گەڵ دادستێنی تورکیا بۆ توێژینەوە لەبارەی چارەنووسی خاشقجی نەبووە. بەرپرسانی ڕیاز بەردەوام لە ڕەوتی لێکدانەوە و گەیشتن بە سەرەداوێک لەبارەی چارەنووسی رۆژنامەنووسی ڕەخنەگری سعوودی کارشکێنیان کردووە؛ هەر ئەوە بۆتە هۆی پەرەسەندنی گومانی دەست هەبوونی ڕیاز لە کوشتنی خاشقجی لای ڕای گشتی، بە چەشنێک کە ئەمڕۆ کەم کەس هەیە کە لە دەست هەبوونی بەرپرسانی باڵای سعوودی لەو جەنایەتەدا ئەرخایەن نەبێت.\nلێدوانی منداڵانەی ڕیاز\nبەڵام لەمناوەدا، لە گەڵ تێپەڕبوونی نزیکەی سێ حەوتە لە شوێن‌بزر بوونی جەماڵ خاشقجی، بەرپرسانی سعوودی لە ئەنجامدا دانیان بە کوژرانی ناوبراودا هێنا؛ بەڵام بەرپرسایەتیی ئەو جەنایەتە ئاشکرا و کارەساتبارەی لە دژی رۆژنامەنووسی ڕەخنەگری عەرەبستانی لە ئەستۆ نەگرتووە. سعوودییەکان بۆ سەرپۆش نانەوە لە سەر ئەەو جەنایەتە ڕیوایەتێکی منداڵانە و گاڵتەجارانەی ئاراستەی ڕای گشتی کردووە بۆ ئەوەی لەو رێگەوە بتوانێ لەو قەیرانەی بەرەوڕوویەتی، تێپەڕێت.\nهەر لەو پەیوەندییە دادستێنی گشتیی عەرەبستان ڕایگەیاند کە جەماڵ خاشقجی رۆژنامەنووسی ڕەخنەگری سعوودی لە کۆنسولخانەی ئەو ڕژیمە لە ئەستەنبۆڵ کوژراوە. دادستێنی گشتیی سعوودی لە بەیاننامەیەک کە بەو بۆنەوە بڵاوی کردۆتەوە وێرای پشت‌ڕاست کردنەوەی هەواڵی کوژرانی خاشقجی ڕاشیگەیاند کە رۆژی ٢ی ئاکتەوبر خاشقجی لە گەڵ پیاوێک لە ناوخۆی کۆنسولخانەدا دیداری کردووە و لە میانەی دیدارەکەیاندا بۆتە شەڕیان و کوژراوە.\nدادستێنی گشتی ئاماژەی بەوەش داوە کە کەسانی گومان لێکراو بۆ گفتوگۆ لەبارەی ئەگەری گەڕاندنەوەی خاشقجی بۆ عەرەبستان ڕەوانەی ئەستەنبۆڵ کرابوون. هاوکات هەواڵدەریی دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی "واس" بە گێڕانەوە لە دادستێنی گشتی نووسیویەتی کە ١٨ کەس لە پەیوەندی لە گەڵ ئەو دۆسیە دەستگیر کراون. بە گوێرەی سەرچاوەگەلی سعوودی "سعوود قەحتانی" و "ئەحمەد عەسیری" لە بەرپرسانی ئەمنی – هەواڵگریی سعوودی بە تاوانی دەست هەبوون لە ڕووداوی کوشتنی خاشقجی لە پۆستەکانیان دوور خراونەتەوە.\nبەڵام ڕاستییەکەی ئەوەیە کە عەرەبستانی سعوودی بە مەبەستی دوور ڕاگرتنی محەمەد بێن سەلمان لە ڕووداوی خاشقجی، دەستی داوەتە داڕشتنی ئەو ڕیوایەتە منداڵانە؛ هەر بۆیە ئەوی لە لایەن دادستێنی عەرەبستانەوە ڕاگەیێندراوە تەنیا و تەنیا شۆیەکی پێکەنین هێنەرە بۆ هەڵفریواندنی ڕای گشتی و بە چەواشە بردنی لە ناوخۆ و دەرەوەی عەرەبستان. ئەو هەنگاوە سعوودییەکان لە ڕاستیدا دابەزاندنی هەمان سناریۆیەکە کە پێشتر ئاژانسی هەواڵی مێهر لە ڕاپۆرتێکدا لە ژێر ناوی "دەستەوەستان بوونی سعوودییەکان لە دۆسیەی خاشقجی"دا ئاشکرای کردبوو.\nناوەڕۆکی گشتی و گوماناویی بەیاننامەکە\nسەبارەت بە بەیاننامەی بڵاوکراوە لە لایەن دادستێنی عەرەبستانی سعوودی کۆمەڵێک پرسیار دەورووژێنێت کە گرینگترینیان گوماناوی بوونی ناوەڕۆکی بەیاننامەکەیە کە هیچ وردەکارییەک لە ڕووداوەکە لە خۆ ناگرێت. لەو بەیاننامەیەدا هیچ ئاماژەیەک بە هۆکارەکانی چوونی خاشقجی بە کۆنسولخانەی سعوودی و هەروەها هۆکاری تێهەڵچوون لەو بینایەدا نەکراوە.\nجگە لەوە، دادستێنی عەرەبستانی سعوودی لەو بەیاننامەیەدا سەبارەت بە ڕووداوی خاشقجی هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکاری چوونی هاوکاتی ١٥ کەس لە بەرپرسانی ئەمنی – هەواڵگریی عەرەبستان بۆ ناو بینای کۆنسولخانەی ئەو وڵاتە لە ئەستەنبۆڵ نەکردووە. هەڵبەت ڕوون و ئاشکرایە کە ئەو تیمە ١٥ کەسییە بۆ جێبەجێ کردنی فەرمانەکانی جێنشینی سعوودی لە دژی خاشقجی چونەتە ئەو کۆنسولخانەیە.\nباس و هەواڵەکان لەبارەی تیمی ئەمنی ١٥ کەسی\nدادستێنی عەرەبستانی سعوودی هەروەها ئاماژەی بەو بابەتە نەداوە کە تەرمەکەی خاشقجی پاش کوژرانی چی بە سەرهاتووە؟ ئاماژە نەدانی دادستێنی بەو بابەتە سەلمێنەری ڕاستی و دروستیی ڕاپۆرتەکان لەبارەی پارچە پارچە کرانی تەرمی خاشقجی و بردنە دەرەوەی بە بە جانتاگەلی جۆراوجۆر لەو کۆنسولخانەیە لە لایەن تیمی ١٥ کەسی ئەمنییە.\nجگە لەوە ئەو پرسیارە دێتە ئاراوە کە ئەگەر خاشقجی هەر لەو کاتەدا و بە پێی ئیدعای سعوودییەکان لە شەڕ و تێهەڵچوونێکی ئاساییدا کوژراوە. ئەی بۆ پاش نزیکەی سێ حەوتە دوای ئەو ڕووداوە ئاشکرا دەبێت؟ چۆنە بەرپرسانی کۆنسولخانەی عەرەبستان و لەوان سەرکۆنسولی ئەو وڵاتە کە لە کاتی ڕووداوەکە لەو بینایە بووە، ئاگاداری ڕووداوەکە نەبووە؟ دیارە بە هیچ چەشنێک ئەو پاگەندەیە جێی بڕوا نییە و قبووڵ ناکرێت.\nکات‌کڕین بۆ پاڵپشتی وەرگرتنی هاوپەیمانان\nدەبێ ئاماژە بەوەش بدەین کە لە وڵاتێکی وەک عەرەبستانی سعوودی کە بەو ئاستە لە ژێر زەختی ستەمکاری و دیکتاتۆریی سعوودییەکانە، بۆ کەس جێی بڕوا نییە کە جەنایەتێکی لەو ئاستە و ئەویش لە ناو بینای کۆنسولخانەی ڕیاز لە ئەستەنبۆڵ بە بێ ئاگاداریی بەرپرسانی باڵا و بە بێ پلان داڕشتنی پێشتر ئەنجام درابێت و تێچوویەکی ئاوا زۆر بداتە دەست بنەماڵەی سعوودی؟ تێچوویەک کە ڕەنگە لە پادشایی کەوتنی بێن سەلمانی بە دواوە بێت. بێ شک وەڵامی ئەو پرسیار و گومانە "نا"یە.\nدیارە هۆکاری سەرەکیی ئاشکرا کردنی ڕازی کوشتنی خاشقجی لە لایەن سعوودییەکان، سەرەڕای گوشارە بەربڵاوە سیاسی و میدیاییەکان لە دژی بێن سەلمان پاش نزیکەی سێ حەوتە، کات‌کڕین بۆ داڕشتنی ڕه‌وایەتێکی ساختە و درۆیین لەبارەی ڕووداوەکە و هەروەها بەتلاندن بۆ پاڵپشتی وەرگرتنی هاوپەیمانان بووي.\nبەرپرسانی سعوودی لەو ماوەیەدا هەوڵیان داوە تا دوو ئامانجی سەرەوە پێکەوە بپێکن. ئاساییە کە ڕیوایەتی ئەوان سەبارەت بە کوشتنی خاشقجی بۆ قبووڵ کران لە لای ڕای گشتی پێویستی بە پاڵپشتیی هاوپەیمانان بە تایبەت ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. هەر بۆیە ئەوان بەر لە بڵاوکردنەوەی ئەو ڕیوایەتە هەوڵی ڕاکێشانی پاڵپشتیی هاوپەیمانانیان داوە.\nهەر بەو هۆیەیە کە دەبینین "دۆناڵد ترامپ"ی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ماوەیەکی کەمی دوای بڵاوبوونەوەی بەیاننامەی دادستێنی عەرەبستان، لە هێڵی پێشەوەی لایەنگرانی ئەو لێدوانه منداڵانە و گاڵتەجارانەیە لە کوشتنی خاشقجی دەوەستێت و وەک ڕه‌وایەتێکی جێی بڕوا ناوی لێ دەبات. هەڵبەت ئاساییە کە پاش وەرگرتنی ١٠٠ ملیارد دۆلار لە ڕیاز، سەرۆک کۆماری بازرگانی ئەمریکی پرێنسیپەکانی مافی مرۆڤ بۆ بەرژەوەندییەکانی خۆی قوربانی بکات.\nڕای گشتی هێشتاش دژی سعوودییە\nبە گشتی ئەوی پاش لێدوانی منداڵانەکەی سعوودی لە کوژرانی خاشقجی بەرەوڕووی دەبینەوە، شەپۆلێک نەرێنییە کە سعوودییەکان بەرەو قەیرانێکی نوێ دەبات. گێڕانەوەی پێکەنین هێنەری ڕیاز لای ڕای گشتی و میدیا جۆراوجۆرەکانی جیهانی هیچ پێشوازییەکی لێ نەکرا و بە پێچەوانە، زۆربەی میدیاکان ئەو ڕیوایەتیان جێی پرسیار و گوماناوی وەسف کردووە.\nهەر لەو پەیوەندییە رۆژنامەی ئەمریکیی نیۆیۆرک تایمز لە ڕاپۆرتی خۆی سەبارەت بە دان پێدانانی عەرەبستان بە کوژرانی جەماڵ خاشقجی لە ڕووداوێک لە کۆنسولخانەی ئەو وڵاتە لە ئەستەنبۆڵی تورکیا نووسی: درۆکانی عەرەبستان لەبارەی کوژرانی خاشقجی تەواو ئاشکرا و ڕوونە و جێی بڕوا نییە.\nئەو رۆژنامەیە نووسیشی: ئەگەر محەمەد بێن سەلمانی جێنشینی عەرەبستان بەرپرسایەتیی کوشتنی خاشقجی بە ئەستۆ نەگرێت، ئەو بابەتە چرا سەوزێک بۆ ئەو دەبێت ... بێن سەلمان پێشتریش خۆی دزیبووەوە لە بەرپرسایەتیی ڕفاندنی سەعد حەریری سەرۆک وەزیرانی لوبنان و برسی ڕاگرتنی ٨ ملیۆن خەڵکی یەمەن.\nهەروەها رۆژنامەی ئەمریکیی واشنتۆن پۆست لەوبارەیە ئاشکرای کرد: گرتە دەنگییە بڵاوبووەکان لەبارەی کوشتنی خاشقجی دەبێتە هۆی ئەوەی کۆشکی سپی نەتوانێ ڕیوایەتی عەرەبستان لە چۆنیەتیی کوژرانی خاشقجی بە هۆی ڕووادوێکی لەناکاو قبووڵ بکات. ئەو رۆژنامەیە جەختی کرد: بەرپرسانی سیا (CIA) گوێیان داوەتە دەنگە تۆمارکراوەکانی بەرپرسانی تورکیا کە تێیدا باس لەوە کراوە بەڵگەگەلێکیان لە بەر دەستە کە نیشان دەدات تەرمی خاشقجی پارچە پارچە کراوە.\nپێشینەی لێدوانی ساختەیی لە سیاسەتی دەرەوەی ڕیاز\nڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی رۆژی ڕابردوو شەممە ڕایگەیاند: بێ لایەنی عەرەبستان لە توێژینەوەکانی هاوپەیوەند بە کوشتنی جەماڵ خاشقجی جێی پرسیارە. ئەو ناوەندە نادەوڵەتییە و ناوەندەکانی دیکەی مافی مرۆڤ خوازیاری ئەوەن توێژینەوە بێ لایەنەکان بۆ ڕوون کردنەوەی ڕاستی و دادپەروەری لە لایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەنجام بدرێت.\nڕاپۆرتدەری تایبەتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە کاروباری هاوپەیوەند بە لەسێدارەدانە نایاساییەکان ڕایگەیاند: ڕوون کردنەوەی عەرەبستان سەبارەت بە کوشتنی سەرەڕۆیانەی جەماڵ خاشقجی رۆژنامەنووسی سعوودی ژیرانە و لوژیکی نییە. ناوبراو وتیشی: نابێ هیچ دەوڵەتێک بڕوا بەو وتانەی عەرەبستان بکات یان قبووڵی بکات کە ئەو وڵاتە لەوباریەوە لێکۆڵینەوەی بووە. ئەو بەرپرسەی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی کرد: ئێمە پێویستمان بە توێژینەوەیەکی جێی متمانە و ڕوون سەبارەت بە ناساندنی بکوژانی خاشقجی هەیە.\nلە کۆتاییدا، ئەزموون سەلماندوویەتی کە بەرپرسانی ڕیاز بەردەوام وێرای بەهانەدان بە ڕای گشتی، ڕیوایەتگەلی منداڵانە و گاڵتەجارانەیان بۆ سەرپۆش نانەوەی ڕووداوگەلێک کە حەز بە ئاشکرابوونیان ناکەن، داڕشتووە. بڵاوکردنەوەی بەیاننامەی پێکەنین‌هێنەری داستێنی سەبارەت بە چۆنیەتیی کوشتنی خاشقجی زیاتر بیرهێنەرەوەی ڕیوایەتی گاڵتەجارانەی بەرپرسانی سعوودی لە ڕووداوی دەستڕێژی بۆ سەر کۆشکی پادشایی "خەزامی"یە؛ ڕووادوێک کە ڕیاز سەرەڕای سەرسووڕمانی ڕای گشتی، گرێی دەداوە بە داکەوتنی فرۆکەیەکی منداڵانە.


پادشای سعودیە: ئێران مەترسییە بۆ ناوچەكە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپادشای سعودیە ڕایدەگەیەنێت، كۆماری ئیسلامی ئێران هەڕەشەیە بۆسەر ناوچەكە و هیچ نەرمییەك نانوێنێت بۆ چەسپاندنی سەقامگیری لە ناوچەكە.\nبەرەبەیانی ئەمڕۆ، سەلمان بن عەبدولعەزیز پادشای سعودیە لە كۆتا گوتاری ساڵانەی خۆی لەبەردەم ئەنجومەنی شورای سعودیە ڕایگەیاند، ئێمە بە نیگەرانییەوە دژی سیاسەتەكانی ئێرانین لە ناوچەكە و بووەتە هۆی هەڕەشە.\nئاشكراشیكرد، وەكو وڵاتێكی دراوسێ هیوادارین سیاسەت و ڕەفتاری نەرێنی خۆی لە ناوچەكە بگۆڕێت و هەنگاو بەرەو گفتوگۆ و جێبەجێكردنی هاوكارییەكانی بنێت.\nڕوونیشیكردەوە، ئێران بەرگری لە گروپە چەكدارەكانی ناوچەكە دەكات، ئێمەش خوازیاری ئاسایشی یەمەن و هەموو ناوچەكەین و بۆ كەمكردنەوەی ئازار و ڕەنجی مرۆڤەكان هەوڵ دەدەین.\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، لە حاڵەتی لێكۆڵینەوەو پێداچوونەوەی بەرگرییەكانی ئێرانین لە گروپی حوسییەكان كە شەڕی یەمەنی درێژخایەن كردووە و ئاسایشی دەسەڵاتی ئێمەو ناوچەكەشی خستووەتە مەترسییەوە.\nخەڵك- پەیوەندییە گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا زیاتر لە 2 هەزار و 650 تووشبووی نوێ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا…\nخەڵك- پەیوەندییەكان گشتییەكان لە وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایدەگەیەنێت، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا نزیكەی 40 هەزار تووشبووی نوێ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا…


فەزیحەیەكی یەك ملیار دۆلاری نەوتی هەرێم ئاشكرادەبێت\n10/12/2019 7446 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبڕی یەك ملیار دۆلار لە بانكی دەریای ناوەراست لە لوبنان سڕكراوە بەهۆی ناڕوونی سەرچاوەی ئەم پارەیە، پارەكە لەژێر حیسابی بانكی كەسێكە بەناوی (مورتەزا لاخانی).\nبەپێی هەواڵێكی ئاژانسی رۆیتەر (مورتەزا لاخانی)، سكاڵای لە بانكەكە كردووە لە دادگایەكی ئەمریكا، دوای ئەوەی داواكەی لەدادگاكانی لوبنان سەركەوتوو نەبوو.\nمورتەزا لاخانی كێیەو پەیوەندی لەگەڵ بەرپرسانی هەرێم چییە؟\nمورتەزا بزنسمانێكی كەنەدی بەرەگەز پاكستانییە و لە ساڵانی ٢٠٠٠ـەكان وەك نوێنەری كۆمپانیا گلینكۆری بەریتانی-سویسری لەبەغدا كاری كردووە.\nدواتر لەرێی ئاشتی هەورامیەوە دەهێنرێتە هەرێم و دەبێتە بەشێك لەكەرتی نەوتی هەرێم، بەهۆی سووكردنی ئەم كۆمپانیایانەی لەنەوتی هەرێم كار دەكەن لەلایەن حكومەتی عێراقەوە.\nكاری مورتەزا دۆزینەوەی ئەم كەشتییانە دەبێت، كە رازی دەبن بە گواستنەوەی نەوتی هەرێم لەبەندەری جەیهانی توركییەوە.\nمورتەزا لاخانی ماڵێكی لە هەولێر هەیە و راوێژكارێكی نزیكی ئاشتی هەورامی بووە و دەستی تێكەڵە لەگەڵ بنەماڵەی بارزانی لەچەندین بازرگانی تایبەت بە نەوت.\nبەپێی قسەی مورتەزا لاخانی خۆی، موچەی مانگانەی لەلایەن حكومەتی هەرێم یەك ملیۆن دۆلار بووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ـەوە بەهۆی قەیرانی دارایی هەرێم موچەكەی بۆ ٢٥٠ هەزار دۆلار كەمبووەتەوە، كەچی ئێستا یەك ملیار دۆلار لەژێر حیسابی ئەوە لە لوبنان.\nهاوكات بەپێی قسەی سەركردەیەكی ئۆپۆزسیۆنی لوبنان، ئەم پارەیە هی بنەماڵەی بارزانییە\nهەر بەپێی قسەی ئەم سەركردە لوبنانییە، ئەو كەسەی كە سكاڵای لە دژی بانكی دەریای ناوەراست بەرزكردووەتەوە كەسێكە بەناوی (ریمۆند رەحمە)، كە بزنسمانێكی لوبنانییە و وەك مورتەزا لاخانی لەگەڵ سەركردەكانی هەرێم كار دەكات.\nلە راپۆرتێكی ئاژانسی رۆیتەرزدا، ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە (ریمۆند رەحمە) پشكی لەكۆمپانیای كۆرەك تیلیكۆم هەیە و كۆرەك بە دەیان ملیۆن دۆلاری داوە بە ریمۆند رەحمە.\nئەمانە و چەندین كەسی تریش هەموویان بەیەكەوە تۆڕێكن و كار بۆ سەركردەكانی هەرێم دەكەن و زیاتر وەك واجیهەی ئەم پارەیە دەردەكەون، كە لە پارەی نەوتی هەرێم براوە.\nئامادەكردن: عەبدوڵڵا حەوێز


وەزارەتی دارایی روونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە رایگەیاند، چاوەڕوانی راپۆرتی لیژنەی لێکۆڵینەوە و دەزگا ئەمنیەکانن لەسەر موچەی دزراوی کارمەندانی نەخۆشخانەی شار و دواتر بڕیاری خۆیان دەدەن.\nوەزارەتی دارایی و ئابوری حکومەتی هەریم لەسەر موچەی دزراوی کارمەندانی نەخۆشخانەی شار رایگەیاند، چاوەڕوانی راپۆرتی لیژنەی لێکۆڵینەوە و دەزگا ئەمنیەکانن لەسەر موچەی دزراوی کارمەندانی نەخۆشخانەی شار لە سلێمانی.\nدەربارەی پلان و کاری وەزارەتەکەش بۆ چارەسەرکردنی ئەم بابەتە وەزارەتی دارایی ئاشکرایکردووە، تاکو دوو رۆژی داهاتوو چاوەڕوان دەبن و دواتر بریاری لەسەر دەدەن.\nنیوەڕۆی ئەمڕۆ زیاتر له ملیارێك دیناری مووچه‌ی كارمه‌ندانی نه‌خۆشخانه‌ی شار دزرا و تا ئێستا نەدۆزراوەتەوە.\nهاوکات بەگوێرەی ئەو زانیاریانەی لە سەرچاوەیەکی ئەمنی سلێمانیەوە دەست "سپی" کەوتووە ئەمڕۆ چەند کارمەندێکی نەخۆشخانەی شار بە مینی پاسێکی سەر بە تەندروستی مووچەکەیان دەگواستەوە بۆ نەخۆشخانەکەیان بۆ دابەشکردنی بەسەر کارمەندەکاندا.\nسەرچاوەکە ئەوەی ئاشکراکرد کە ئۆتۆمبێلێکی جۆری نیسان پاتڕۆڵی جام ڕەش لە نزیک کەباب وەلی بە زۆر و هەڕەشە کارمەندەکانی نەخۆشخانەکەی لەو ئۆتۆمبێلە دابەزاندووە و پارەکەیان ڕفاندووە و سەیارەکەشیان لەلای گردی سەیوان جێهێشتووە.\nسەبارەت بە بڕی پارەکە ئەو سەرچاوەیە ڕەتیکردەوە کە یەک ملیار دینار بێت وەک بەشێک لە ڕاگەیاندنەکان بڵاوکراوەتەوە و وتی "بڕی یەک ملیار و هەشت سەد ملیۆن دیناری ئەو مووچەخۆرانە دزراوە".


ئەو كاتەی ململانێی ئەرسناڵ و مان یونایتد لە لووتكەدا بوو، بەردەوام شەڕی ڕاگەیاندن و وەڵامدانەوەی ڕاهێنەر و یاریزانەكان گەرمترین بابەت بوو. فێرگسۆن لە ووتەیەكی مێژوویدا ووتی ژیان لە تۆپی پێ گەورەترە.\nئێستا یەكێك لە گرفتە زەق و هەست پێكراوەكان جنێو و سوكایەتیە بەرامبەر یەكتر، ئەمە هەموو لایەكی تەنیوە، تەنانەت لە كایەیی وەرزش یەكتر قبووڵ ناكەین.\nلەم ماوەدا كە خولی تیپەپلەیەكانی دەربەندیخان بەڕێوەچوو, یانەی دەربەندیخانیش خەریكی دروست كردنی تیپ و ئامادەكارییە, دیقەت بدە لە فیسبوك چەند ووتەی بێ سود و بێمان و ناخۆش بەرامبەر یەكتر كراوە! ئەمە لە شارێكی وەك دەربەندیخان كە هەموو وەرزشكارەكان یەكتر دەناسن، رەنگە زۆربەیان هاوڕێش بن.كەواتە لێرە بە پێجەوانەوە تۆپی پێ لە ژیان گەورەترە. ئەوانەی یەكتر قبوڵ ناكەن بیرلەوە ناكەنەوە ژیان و تۆپی پی هەر بەردەوامە، ئەوە ئێمەین لە خاڵێكدا بە ناچاری دەوەستین. تێگەشتن و قبوڵی شكست و هەڵەی نابژیوان ئەلف و بێی تۆپی پێیە، لەشكست تێنەگەی ناگەیت بە بردنەوەی حەقیقی و سەركەوتن. سەرپەشتیار و ڕاهێنەری تیپەمیلیەكان، دەبێت ئەم دۆخە تێپەڕێنن، چونكە ڕۆشنبیری و تێگەشتووی بۆ یاریزان ڕێگایەكی دروست و بناغەی سەركەوتنە، ئەبێتە پاڵپشتیەكی بەهێز بۆخۆیی كاتێك ئاستی دەگاتە ئەوەی بۆ یانەیەك یاریی بكات، لەلایەكی تر دەبێتە جێگەی شانازی بۆ راهێنەر و ئەو تیپە میلییەی لێوەی پەروەردە بووە. ئەو یاریزانانەی لە ئادابی گشتی لادەدەن، دەبنە هۆیی گرفت لە وەرزش، جگەلەوەی سزا دەدرێن، پێویسە تیپەكانیش پشتگوێیان بخەن، نەتوانن بە ئاسانی برۆنە تیپێكی تر، ئەمە دەبێتە دەرس بۆیان، سنورێكیش بۆ هەمووان دادەنرێت.\nتیپەمیلییەكان ئەگەر نەبن بناغەیەك بۆ یانە و كادری باش پەروەردە نەكەن بەردەوام نیشانەی پرسیاریان لەسەردەبێت.بەبڕوایی من ئەوەی دەمێنێتەوە لە زهینی هاندەرو شوێنكەوتووی وەرزش ئاكار و رەفتاری ناو یاریگایە نەك ێەنجام. ێەنجامەكان بیردەجنەوە، گۆڵەكان لەبەرچاو وون دەبن، بەڵام ڕەفتار و قسەی وەرزشكار هەمووكات ئامادەیە لەبەرچاومان، لە مێشكمان دێت و دەچێت.\nلیژنەی تیپەمیلیەكان ساڵانە خولەكان دەكەنەوە، ڕێكخستنێكی باش دەكەن، حەیفە ڕێز لەو ماندووبونەیان نەگیرێت. هیوادارم وەزشكاران و ڕاهێنەران كاریگەری فەیسبوك و قسە تێپەڕێنن، لە یاریگا یەكتر قبووڵ بكەن. چونكە ئازایی ئەوەیە لە ناویاریگا و لەكاتی یاریی ڕێز لە ێەكتربگرن و دۆخ و ئەنجامی یاری قبوڵ بكەن.


أيوب 20 NAV - ئەیوب 20 KSS\nوەڵامی دووەمی چۆفەر\n1چۆفەری نەعماتیش وەڵامی دایەوە:\n2«لەبەر جۆشانی ناخم،\nبیرکردنەوەکانم هانم دەدەن وەڵام بدەمەوە.\n3گوێم لە سەرزەنشتەکانی تۆ دەبێت کە سووکایەتیم پێ دەکەیت،\nڕۆحی تێگەیشتنم وام لێ دەکات وەڵام بدەمەوە.\n4«ئایا لە کۆنەوە ئەمەت نەزانیوە،\nلەو کاتەوەی مرۆڤ لەسەر زەوی دانراوە؟\n5هاواری خۆشی خراپەکاران کورتە و\nخۆشی خوانەناس بۆ ساتێکە.\n6هەرچەندە لووتبەرزی خوانەناس بگاتە ئاسمان و\nسەریشی لە هەور بدات،\n7بەڵام وەک تەپاڵە خۆی بۆ هەتاهەتایە لەناودەچێت و\nئەوانەی بینیویانە دەڵێن: ”کوا؟“\n8وەک خەون دەفڕێت و ئیتر نامێنێت،\nوەک مۆتەکەیەک دەردەکرێت.\n9چاوێک کە بینیویەتی دیسان نایبینێتەوە،\nجارێکی دیکە شوێنەکەشی نابینرێت.\n10کوڕەکانی هەوڵ دەدەن هەژاران ڕازی بکەن؛\nدەستەکانی سامانەکەی دەدەنەوە.\n11ئێسکەکانی پڕ لە گەنجیێتین،\nبەڵام ئەو گەنجیێتییە لەگەڵیدا لەناو خاک ڕادەکشێت.\n12«کە خراپە لەناو دەمی شیرین بێت و\nلەژێر زمانی بیشارێتەوە،\n13دڵی پێی سووتاو و بەجێی نەهێشت،\nبەڵکو لەناو گەرویدا بەندی کرد،\n14بەڵام نانەکەی لەناو ڕیخۆڵەکانی دەگۆڕێت،\nدەبێتە تاڵی ژەهری مار لەناو سکی.\n15سامانێکی قووت دا و دەیڕشێنێتەوە؛\nخودا لەناو سکی وەدەری دەنێت.\n16ژەهری مار دەمژێت؛\nزمانی مار دەیکوژێت.\nڕووبارە ڕۆیشتووەکانی هەنگوین و قەیماغ.\n18بەری ماندووبوونەکەی دێنێتەوە و قووتی نادات،\nلە قازانجی بازرگانییەکەی خۆشی نابینێت.\n19لەبەر ئەوەی هەژارانی وردوخاش کرد و بەجێی هێشتن؛\nدەستی بەسەر ماڵێکدا گرت کە بنیادی نەنابوو.\n20«بێگومان لە ناخیدا نەیزانی بەس چییە؛\nئەوەی ئارەزووی دەکات دەربازی ناکات.\n21خواردنەکەی پاشماوەی نییە؛\nئیتر خێروخۆشییەکەی بەردەوام نابێت.\n22لەوپەڕی سەڵتەنەتیدا تووشی تەنگانە دەبێت،\nدەستی هەموو ڕەنجدەرێکی دێتە سەر.\n23لە کاتێکدا سکی خۆی پڕ دەکات،\nخودا گڕی تووڕەیی خۆی بۆ دەنێرێت و\nوەکو باران بەسەریدا دەیبارێنێت.\n24لە چەکی ئاسنەوە ڕادەکات و\nتیری بڕۆنز دەیبڕێت.\n25تیرەکەی ڕاکێشا و لە پشتییەوە هاتە دەرەوە،\nنووکی بریسکەدار زراوی بڕی.\n26هەموو تاریکییەک بۆ گەنجینەکانی شاردراوەتەوە.\nئاگرێک دەیخوات فووی لێ نەکراوە،\nئەوەی لە چادرەکەی مابێتەوە لووشی دەدات.\n27ئاسمان تاوانەکەی ئاشکرا دەکات،\nزەوی لێی ڕادەپەڕێت.\n28لەو ڕۆژەی کە خودا تووڕەییەکەی دەبارێنێت،\nلافاوێک ماڵەکەی دەبات.\n29ئەمە بەشی کەسی خراپە لە خوداوە،\nمیراتی دیاریکراوە لە خوداوە.»\nKSS : ئەیوب 20


ترەمپ لە دوا وتاریدا: بە هەرشێوەیەك بێت دەگەڕێمەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، لە بنكەی ئاسمانی ئەندرۆز، بەر لە جێهێشتنی واشنتنی پایتەخت و دەستبەكاربوونی جۆ بایدن لە پۆستی سەرۆكایەتی، دوایین وتاری خۆی پێشكەش كرد.\nترەمپ لە وتارەكەیدا، بەڵێنیدا”بە هەر شێوەیەكی بێت بگەڕێتەوە”، ئەمەش بەر لە دەستكردن بە ڕێوڕەسمی دەستنیشانكردنی جۆ بایدن وەك سەرۆكی نوێی ئەمریكا.\nترەمپ بەر لەوەی بەرەو ماڵەكەی خۆی لە فلۆریدا بەڕێبكەوێت، ڕایگەیاند”ئیدارەكەی ئەو ئاسایی نەبوو، توانی لەماوەی چوار ساڵی حوكمڕانیدا زۆرێك لە ئامانجەكانی بهێنێتەدی”.\nبە وتەی ترەمپ”75 ملیۆن ئەمریكایی لە دوایین هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیدا دەنگییان پێداوە، ئەمەش مێژووییە و مایەی شكۆمەندییە”.\nلە كۆتایی قسەكانیدا هیوای چانسێكی باش و سەركەوتنی گەورەی بۆ ئیدارەكەی بایدن خواست و بە لایەنگرانیشی ڕاگەیاند”بەردەوام لەپێناو ئێوەدا تێدەكۆشم و بەهەر شێوەیەكیش بێت دەگەڕێمەوە”.\nنەوت 56 دۆلاری تێپەڕاند\nخەڵك- بەشی هەواڵ نرخی بەرمیلێك نەوت 56 دۆلار تێدەپەڕێنێت، هۆكاریی ئەمەش پەیوەندی بە پێشبینییەكانەوە هەیە بۆ زیادبوونی داواكاریی لەسەر نەوت، وێڕای…\nخەڵك-بەشی هەواڵ نرخی نەوت لەبازاڕەكانی جیهان بەراورد بە ڕۆژانی ڕابردوو بە جێگیر ماوەتەوە. ئاژانسەكانی جیهان بڵاویانكردەوە، نرخی نەوت بۆ…\n29 ئازار 2021 7.15 pm\nخەڵك- شرۆڤەكاری پرسەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕایدەگەیەنێت، مانگی داهاتوو ئەمریكا مووچەی سێ مانگی لیواكانی پێشمەرگە…


گفتوگۆ لەگەڵ فرانک سيناترا – sulyon.com\n[گفتوگۆ لەگەڵ فرانک سيناترا]\nMuzîk October 14, 2020\nگفتوگۆ لەگەڵ فرانک سيناترا\nدیمانەساز: گۆڤاری پلەی بۆی\nلە ئینگلیزیيەوە: سیڤان ئەرسەلان\nفرانک تۆ لەو بيست ساڵەدا و لەو ماوەیەی لە باندی (تۆمی دۆرسێی) جیا بوویتەوە بۆ ئەوەی وەک تاکە موزیسیانێک دەر بکەویت، توانه‌کانت لەگەڵ چەندان کاری پێوەست بە یەکدييه‌وه لەم بوارەی خۆتدا زیاتر و چڕتر کردووە، بەڵام تا ئێستاش هیچ یەكێک لەم کار و چالاکیيانەت لە سەرخستنی بەهرەکەتدا وەک گۆرانیبێژێکی بەناوبانگ سەرکەوتوو نەبوون، کە وایە بۆچی بە باسکردنی سيناترای گۆرانیبێژ دەست پێ نەکەین؟\nزۆر باشە. کێشە نیيە.\nقسەوباسێکی زۆر لەبارەی توانه بێوێنەکەی تۆوه گوتراون، وێڕاى نەرميی ستایل و ئامێرەکانی دەنگ. بەوەی تۆ هەستی ناو گۆرانیيەکە دەگوازیتەوە بۆ ئامادەبووان. تۆ چۆن باسی ئەمە دەکەیت؟\nپێم وايه ئەمە بە هۆی ئەوەوه‌یە كه من ئامادەبووانیش بەشداری پێ دەکەم. بەشداریپێکردنێکی تاکەکەسیيانە لە گۆرانیيەکانمدا، چونکە من خۆيشم بەشدارم، شتێک نيیە کە من بە مەبەست بیکەم. ناتوانم ڕێ لە خۆم بگرم. ئەگەر گۆرانیيەکە لاواندنەوەی لەدەستدانی عەشقێک بێت، لە هەناومەوە ئازارەکە دەر دەهێنم. هەست بە ونبوونی خۆم دەکەم بە تەنيايی دەقیژێنم بۆ ئەو تەنیايی و ئازار و ژانەی هەستی پێ دەکەم.\nئایا بەو شێوەیە نیيە کە هەموو گۆرانیبێژێکی باش هەست بە گۆرانیيەکە دەکات؟ ئەمە هیچ جیاوازیيەکی هەیە؟\nنازانم گۆرانیبێژەکانی دیکە هەست بە چی دەکەن کاتێک دەقێکی گۆرانی دەڵێنەوە، بەڵام من بە هۆی فشارێکی زۆری دەروونی و ژیانێکی سۆزداریيانەی پڕ لە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژييه‌وه جێگه‌یەکی ناوازەم بۆ دڵتەنگیيەکانم بە هەمان شێوەی دڵخۆشیيەکان هەیە. دەزانم ئەو پشیلەیەی گۆرانیيەکەی نووسیوە، دەیەوێت چی بڵێت. من لەوێدا بووم و گەڕامەوە. پێم وابێت ئامادەبووان لەگەڵمدا دەچوونە ناو گۆرانیيەکە و هەستپێکردنەکە بە دەستى خۆیان نەبوو. سۆزدارانە بوو، لە کۆتايیشدا ئەمە هەستێکی هاوبەشە لەناو هەموو مرۆڤایەتیدا.\nهەزاران وشە لەسەر ئەم بابەتە لەبارەی تۆوە نووسراون، هیچ یەکێکیانت لە یاد ماوە کە بە تەواوی باس لە توانه‌کانت بکات؟\nزۆربەی ئەو شتانەی لەبارەی منەوە نووسراون، بۆ لەکەدارکردن بوون، بەڵام لە یادمە بە وشەیەکی سادە باس لە من کرابوو کە لەگەڵیدا هاوڕام. لە پارچەیەکدا بوو کە منی له هەڵسوکەوتی تاکەکەسیم جیا کردەوە. نووسەرەکە دەڵێت کاتێک گۆرانیيەکە دەستی پێ کرد، منیش دەستم بە گۆرانیگوتن کرد؛ گوايه من ڕاستگۆم و بەو شێوەیە گۆرانیيەکە دەڵێم وەک ئەوەی ئه‌و هەستی پێ دەکات.\nهەرقسەیەکی دیکە بە تایبەتی لەبارەی منەوە گوترابێت، گرنگ نیيە. کاتێک گۆرانی دەڵێم، باوەڕم هەیە، ڕاستگۆم. ئەگەر دەتەوێت ئامادەبووان لەگەڵ خۆتدا پەلکێشی ناو گۆرانیيەکە بکەیت، ئەوا تەنها یەک ڕێگە هەیە، پێویستە بە ڕاستگۆییەکی تەواو و سادەوه پێیان بگەیت. ئەمە سەکۆیەکی شانۆ نیيە. من ئەوەم بۆ دەر کەوتووە. هەروەک لە چاوپێکەوتنەکانی دیکەمدا بیستووتە.\nکاتێک ناتوانن بە گوێگر بگەن، هیچ ڕوو نادات. دەتوانیت ببیتە بەهرەمەندترین هونەرمەندی دنیا، بەڵام گوێگر وەک مەودایەکی فراوانە، ئەگەر تۆ جیاواز و بێوێنە نەبیت، ئەوا دەچیتەوە سەر هەرپێوەندیيەکی دیکەی مرۆڤەکان. سیاسیەتمەدارێک لەسەر تیڤی، ئەکتەرێک لەناو فیلمدا، یاخۆ کوڕێک و کچێک، وەک چۆن لە ژیاندا ڕاستەقینەیە لە هونەریشدا وایە.\nبه قسه‌كانتدا وا دەر دەکەوێت هەموومان دەبێت شتێک فێر بین وەک مرۆڤ کە چی وات لێ دەکات وەک هونەرمەندێک دەستنیشانی بکەیت چ شتێك هانت دەدات؟ بۆ تۆ ئاسایی دەبێت ئه‌گەر بچینە سەر بابەتێک بە گەڕانێک بەو چەند بیروباوەڕە بنچینەیيەی کە جووڵە و شێوەی ژیانی تۆیان ڕه‌نگڕێژ کردووە؟\nهاوڕێ تەماشاکە! ئایا ئەوەی دەتەوێت بپرسیت گەشتێکی تەواوەتیيە بەناو زەریاکەدا، یاخۆ گەڕانێکی خێرایە (بە کەشتی) بە دەوری بەندەرەکەدا؟ وەکوو تۆ، بیر دەکەمەوە، هەست دەکەم، پرسیار دەکەم، شتێک دەزانم، باوەڕم بە هەزاران شت هەیە و بۆ ملیۆنانێکی دیکە بەپەرۆشم. زیاتر دیاریکراو بە!\nزۆر باشە، با بە پرسیارێکی سادە دەست پێ بکەین.- ئایا تۆ پیاوێکی ئايینیيت؟ باوەڕت بە خودا هەیە؟\nباشە، ئەمە دەڵێم بۆ دەستپێک. پێم وابێت دەتوانم بیرکردنەوە ئايینیيەکانم لە چەند پەرەگرافێکدا کۆ بکەمەوە.\n(یەکەم،) من باوەڕم بە تۆ هەیە، هەروەها بە خۆيشم، من وەکوو (ئەلبێرت شوایتزەر و بێرتراند و ئەلبێرت ئەنیشتاین) ڕێزم بۆ ژیان هەیە لە هەربارودۆخێکدا. باوەڕ بە سرووشت، بە باڵندەکان، زەریا، ئاسمان، بە هەرشتێک کە دەتوانم بیبینم، يان بەڵگەیەکی بوونى هەبێت. ئەگەر ئەو شتەی تۆ مەبەستته (خودا)یە ئەوا باوەڕم پێیەتی، بەڵام باوەڕم بە خودای شەخسی نیيە، ئەوەی کە بۆ ئاسوودەيی بۆی دەگەڕێم، یان ئەو ڕۆتینەی چاوەڕێی خولی داهاتووی زارەکە دەکەم.\nبێئاگا نیم لە ڕواڵەتی پێویستی مرۆڤ بۆ بیروباوەڕەکانی. من لەگەڵ هەرشتێکدام کە شەوانی لەگەڵدا بەسەر دەبەیت، جا ئەگەر نوێژ بێت، ئارامکەرەوەیەک، یان بوتڵێکی جاک دانیاڵ بێت. بەڵام ئايین بۆ من شتێکی بە تەواوەتی تایبەتیيە، ئەوەی کە کەسەکە و خودا پێکەوە بە تەنها دەبن، نەک ئەو چارەسەرکارە جادووگەرانەی ڕۆژهەڵات. جادووگەرەکان دەیانەوێت ئێمە قایل بکەن كه بۆ یاريده‌دانمان پێویسته داوا لە خودا بکەین؛ ئەوەی بۆ باس بکەین کە پێویستمانە، تەنانەت بەرتیلی پێ بدەین بە نوێژ یاخۆ بە پارەدان.\nڕاستیيه‌كه‌ى باوەڕم بەوەیە کە خودا دەزانێت هەریەک لە ئێمە چی دەوێت و پێویستی بە چیيە، پێویست ناکات ئێمە بۆ ئه‌وه‌ى پێی بگەین، ڕۆژانی شەممە سەردانی کەنیسە بکەین. دەتوانیت لە هەموو شوێنێکدا خودا بدۆزیتەوە. ئەگەر قسەکانم بێباوەڕانە دەر دەکەون، سەرچاوەکانم زۆر باشن (matthew, five to seven, the sermon on the mount)\nهیچ وەڵامێکت لەناو دینە ڕێکخراوەکاندا بۆ خۆت دۆزیوەتەوە؟\nهەندێک شت لەبارەی دینە ڕێکخراوەکانه‌وه هەن کە من لێیان بێزارم؛ مەسیح بە (پادشای ئاشتی) ناسراوە، بەڵام زیاد لە هەرکەسێکی دیکە لە مێژوودا زۆرترین خوێنى لەپێناودا ڕێژراوه. تۆ هەنگاوێکم بۆ پێشەوە پێشان دەدەی، بەڵام من هەزار هەنگاوت بۆ دواوە پێشان دەدەم.\nده‌شێت له بيرت بێت كه ئەوانەی گەنجینەی پەروەردەیان لە ئەلێکساندرا ڕووخاند، پیاوانی خودا بوون؛ ئەوانەی لە ئیسپانیادا یاسای لێپرسینەوەیان داهێنا؛ ئه‌وانه‌ى جادووگەرەکانیان لە (سەیلیم) ئاگر پێوه نا، کێ بوون. زیاتر لە ٢٥٠٠٠ ئايینی ڕیکخراو لەم هەسارەیەدا بەر بڵاوە، بەڵام شوێنکەوتەی هەریەکێکیان پێی وایە ئەوەی دیکە ڕێونكه‌رێكى ترسناکە و بێ گومان لەگەڵیشیدا بە شەیتانيان دادەنێن.\nلە هیندستان مانگای سپی دەپەرستن، مەیموون و خۆنقومکردن لە زەریای گانگەدا؛ موسوڵمانەکان کۆیلایەتیيان قبووڵە و خۆیان بۆ لای خودا ئامادە دەکەن کە بەڵێنی شەراب و حۆريی پێ داون و چارەسەرکارە جادووگەرەکان تەنها لە ئەفریقادا نین. ئەگەر لە بەیانیيەکی ڕۆژی یەکشەممەدا سەیری ڕۆژنامەکانی لۆس ئەنجلوس بکەیت، ئەوا دەبینی خەڵکی هەمەجۆر ڕيکلام بۆ کەلوپەلەکانیان دەکەن، هەروەک چۆن ڕیكلام بۆ قاتێک لەگەڵ دوو جووت پانتۆڵدا ده‌كه‌ن.\nئایا بیروباوەڕی ئايینی بە هەمان شێوەی کاریگەريیەکانی شارستانیەت خزمەتی نەکردووە؟\nلە بیرتە بە چاوی خراپ-سەیرکردن و نەفرەتلێکردنه‌وه له لیتڵ ڕۆک (شارێکە لە ئەرکانساس) کۆ بوونەوە، بۆ لە سێدارەدان و ئەشکەنجەدانی کچێکی ١٢ ساڵی بێتاوانی نیگرۆيی، بەوەی کە دەیویست بچێتە قوتابخانە؟ ئەوان نەبوون یان زۆربەیان لە ئايینیيەکانی کڵێسە نەبوون؟\nحەزم له مرۆڤی دووڕوو نييه. ئەوانەی خۆيان وا دەر دەخەن بەخشندەن، لە مەودا بچووکەکەی خۆیاندا بە تەواوەتی ڕەگەزپەرستن. بە کچەکەم ناڵێم دەبێت لەگەڵ کێدا هاوسەرگیری بکات، بەڵام دەستی دەشکێنم ئەگەر چاوی لەسەر کەسێکی ڕەگەزپەرست بێت.\nوەک ئەوەی من دەیبینم، پیاو بەرهەمی دەوروبەرەکەیەتی. ئەو هێزە کۆمەڵایەتیيەی کە قاڵبی ڕەوشت و ڕەفتاری کردووە و لە نێویدا حوکومدانی پێشوەختەی بۆ ڕەگەزێک کە ئەمە زیاتر کاریگەریيەکانی بە هۆی شتە ماددیيەکانی وەک خواردن و پێویستیيە ئابووریيەکانەوەیە وەک لە هەڕەشە و ترس. ڕەگەزپەرستی بە هۆی بازرگانيی پووچی قەشە باڵاکانەوە پەیدا بووە، ئێستا بە هەڵە لێم تێمەگە! من لەگەڵ چاکەدام. قسەی کۆتايی.\nمن لەگەڵ هەرشتێک و هەموو شتێکدام کە ئاماژەی خۆشەویستی و ڕێزگرتن بێت بۆ هاوڕێکەم، بەڵام کاتێک پشتگیریيەکی زارەکی بۆ چەند خودایەکی نادیار بە ڕێگەپێدانی گەندەڵی لە ڕۆژی چوارشەممەدا و پاشان پاکبوونەوە لە تاوان لە ڕۆژی یەکشەممەدا ده‌بينم، من واز دەهێنم.\nبەڵام ئایا ئەو قەشە ئایينیيانە کەمینە نین؟ ئەی زۆربەی ئەمەریکايیەکان یەکسان و هاوتا نین لە ڕەفتاریاندا لەگەڵ یاسای بیروباوەڕی ئايینیدا؟\nمن هیچ دژایەتیيەکم لەگەڵ مرۆڤی چاکەکاردا نیيە، بە هیچ شێوەیەک. بەڵام ناتوانم باوەڕ بەوە بکەم چاکەکردن تەنها لە ڕێگەی ئايینەوە بە دەست بێت و ناتوانم لە پرسیارکردن بوەستم لەوەی چەند کەسایەتيی ناسراو بانگەشەی بیروباوەڕی خۆیانيان لەپێناو پاراستنی ڕێز و کەسایەتیياندا کردووە.\nشارستانیەتی ئێمە وەک ئەوەی ئێستا، ئایين ڕواڵەتی پێ بەخشیوە و پیاوانی ئێمە ئه‌گەر بیانەوێت پۆستێکی حوکوومەت وەربگرن، لە هەرشوێنێک لەم جیهانە ئازادەدا، ئەوا دەبێت چۆک بۆ خودا دابدەن، یان مەترسيی ڕاستەوخۆی شەرمەزارکردنیان دێتە ڕێ.\nڕۆژنامەکانمان بە تەواوی ڕەنگدانەوەی سرووشتی ئايینی کۆمەڵگاکەمانن، بەڵام ئه‌گەر سەرنج بدەیت بە هەمان شێوە وتاری تێدایە دەربارەى ئەستێرەناسی و ناوبانگە ساختەکان. ئێمە لە ئەمه‌ریکا شانازی بە ئازاديی ڕۆژنامەگەرييه‌وه دەکەین، بەڵام هەموو ڕۆژێک من و تۆش دەبینین کە ڕاست نیيە و شیواندنێکە، نەک تەنها لەم بوارەدا، بەڵکوو لە ڕاپۆرتوەرگرتن لە کەسێکی وەک منیشه‌وه.\nبۆ نموونە، هەرچەندە گرنگیيەکی ئەوتۆی بۆ من نیيە، بەڵام لە ڕاپۆرتوەرگرتنی هەواڵە جیهانیيەکانیشدا هەیە. چۆن دەکرێت مرۆڤێکی ئازاد بەبێ بوونی حەقیقەت بڕیار بدات! ئەگەر ڕۆژنامەکان ڕاپۆرتی هەواڵەکان بەو شێوەيه‌ی کە ڕاپۆرت لەبارەی منه‌وه ئاماده ده‌كه‌ن، ئاماده بكه‌ن، ئەوا لە کێشەداین.\nنەخێر، چاوەڕێ کە قسەکانم تەواو بکەم، ئایا بیرت لەو مەترسیيانەی کردووه‌تەوە کە بە هۆی ئه‌م جۆره قسەکردنانه‌مه‌وه تووشم دەبن؟ دەتوانیت وێنای دیالۆگی نامە پڕ توندوتیژی و جنێو و هەڕەشە و بێڕەوشتیيەکان بکەیت لەپاش ئەوەی ئەم لێدوانە بڵاو دەبێتەوە؟ خراپتر، بایکۆتی ڕیکۆردەکانم، فیلمەکانم و ڕەنگە گردبوونەوەی ناڕەزایەتيیش لە دژم بکەن، بۆچی؟ چونکە من وێرام بڵێم خۆشەویستی و چاکەکاری مەرج نیيە پەرۆشيى ئايینييان لەگەڵدا بێت.\nئەگەر پێت وایە زیاد لە پێویست لەسەر هێڵەکە لات داوە، ڕای گشتی تووڕە دەکات یاخۆ دەبیتە هۆی مەترسی ئابووری، دەتوانین ئەمە ببڕین و ڕیکۆردەکە بسڕینەوە و دووبارە لەسەر هێڵێکی جیاوازتر دەست پێ بکەینەوە؟\nنەخێر، با بهێڵین بڕوات، چەند ساڵێک بەم شێوەیە بیرم دەکردەوە، خەفەتبار دەبووم بە وتنی ئەو قسانە، بەو شتانەی کە باسم کردوون، زیانم بە کێ گەیاندووه؟ چ لادانێکی ڕەوشتیم پێشنیار کردووە؟ نەخێر، نامەوێت لەبەر ترس ئەمە بکەم، خێرا بە هاوڕێکەم کات تێدەپەڕێت!\nزۆر باشە با بچینە سەر بابەتێکی ئاڵۆزی دیکە، (چەکداماڵین.) هەستت لەبارەی ئەگەرەکان و زەرووریيەتی بەدەستهێنانييه‌وه چۆنه؟\nباشە ئەمە وەک پارچەیەک کێک و دایکێکە چۆن دەتوانیت لە دژی بیت؟ لە پاش هەمووی، سەرەڕای ئەو گریمانە جیهانی و هاودەنگیيەی کە هەردوو هێز (ڕووسیا و ئەمه‌ریکا) لە ئێستادا بڕێکی زۆر لە پێویست چەکی ناوەکیيان بۆ لەناوچوونی تەواوه‌تيی هەسارەکەمان عەمبار کردووە، هەریەک لە هێزەکان لە بنیاتنان و باشترکردن و فراوانکردنی کارخانە تۆقێنەرەکانیاندا بەردەوامن. بۆ یەکەمين جار لە مێژوودا، مرۆڤ تەکنیکێک بەرەو پیش دەبات کە دەبێتە هۆی سڕینەوەی هەموو مرۆڤایەتی بە یەک لێدانی دەستبەجێ. براکەم! کەس لێی دەر ناچێت، کەس ناتوانێت لەمەیاندا خۆی بشارێتەوە.\nبەڵام پرسیارەکە هێندە گەورە نييە. چەکداماڵین سوودبەخشە و یان دەتوانرێت بە دەست بهێنرێت. ئەگەر ئێمە بتوانین بە دەستی بهێنین، ئه‌وا بارودۆخێکی باشمان دەبێت و ڕەنگە بارودۆخێکی زۆر خراپيش بێت.\nئایا دەتەوێت ئەوە بڵێیت کە چەکداماڵین زیان بە ئاشتی دەگەیەنێت؟\nبەڵێ، بە هەستێکی تەواوەتیمەوە، سەیر کە من کەسێکی واقیعیم، یان دەیهێنمە پێشچاوم، تەنها وەک ئەوەی که باوەڕم پێیەتى، ئایين هەموو کاتێك سەرکەوتوو نابێت، بۆیە پێم وایە چەکداماڵین بە تەواوی لە سەرووی توانی مرۆڤەوەیە، تاوەکوو لەگەڵیدا بژی. با خولەکێک ئەو کێشە ئاڵۆزە کە لە گۆڕینی جەنگی سارد بۆ ڕێکەوتنێکی ئابووریيانەدا تووشی دەبین، لە یاد بکەین. با باسی چەکداماڵین لە ڕووی بارودۆخى سیاسی، کۆمەڵایەتی و فەلسەفيی کەسەکەوە بکەین، با بڵێێن ئەمه‌ریکا بە شێوەیەک دەتوانێت پڕۆگرامی چەکداماڵین لەناو هەموو نەتەوه‌کاندا بە دەست بهێنێت. خەیاڵی ئەوە بکە پاش چەند ساڵێک چەکداماڵینێکی تەواوی جیهان، بەڵام بە هەمان شێوە خەیاڵی نیگەرانی و ترس و دڵەڕاوکێ بکە کە پیویستە، یەکسەر دەست دەکرێت بە پڕکردنەوەی بۆشاییەکان، ئەو ترسەی لایەکەی دیکە یاخود هێزێکی دیکەی سێهەم بە نهێنی سوپا پێک بهێنێت، یانیش هێشتا هەندێک بۆمبیان بۆ سەرسامکردنی جیهان و سەرکەوتنیان بەسەر ئەوانەی دیکەدا هەڵگرتبێت.\nبەڵام من بە تەواوەتی باوەڕم بەوەیە کە جەنگی ناوەکی شتێکی مەحاڵە. پێم وانیيە کەسێک هەبێت لەم جیهانەدا ئەو جەنگەی بوێت، تەنانەت ڕووسیاش. ئەوان، ئێمە و وڵاتانی دیکەش، وەک ئەوەی ستراتیجی چەکی ناوەکی دەگەڕێتەوە بۆ هێزی چەکی ناوەکی لە داهاتوو، ڕووبەڕووی ئەو گومانە حاشاهەڵنەگرە دەبینەوە بە تۆڵەکردنەوەیەکی کوشندەی هێرشی ناوەکی، بۆ چەند دەقەیەک ناتوانم باوەڕ بکەم کە لەناو هەموو نەتەوەیه‌کدا گەمژەیەک هەیە دوگمەی یەکەم ڕادەکێشێت نەک ئەوەی بە ڕێکكەوت دەستی بەری بکەوێت.\nتۆ پیشبینيی هیچ ئەگەرێکی ڕوودانی جەنگی جیهانی، یاخۆ کاریگەريی چەکداماڵین ناکەیت؟\nمن ئابووریناس یان کەسێکی خاوەن پیشەسازی نیم. دەزانم بە تەواوی زانیاریم نیيە کاتێک هەوڵ دەدەم لە ئاڵۆزيی گواستنەوەی بەرهەمهێنانی وڵاتیك لە شەڕەوە بۆ ئاشتی تێبگەم، بەڵام ئه‌گەر بە ڕێگەیەک هەموو ئەوانەی لە بەرهەمهێنەرانی کەلوپەلی وێرانکاريدا بەشدارن، کۆک بن لەسەر مەبەستێک بە هەمان شێوەی مەبەستێکی قازانجویست، پێم وایە ئەم گواستنەوەیە لە ڕووی دەروونیيەوە زەحمەت بێت.\nبەڵام ئه‌گەر ئەوە ڕووش بدات، باوەڕم وایە کە ئەو هەستی تیرۆریيەی بە هۆی هەڕەشەی وێرانبوونی جیهانه‌وه لەناو دڵی زۆربەی خەڵکدا قووڵ بووه‌تەوە، لەناو دەچێت. ئەنجامەکان زیاتر ئەرێنی دەبن، کەمتر چاوبرسیيانەیە و کەمتر خۆویستانەیە و زیاتر نزیکبوونەوەیە لە حەزی ژیانەوە. ناتوانم لە ئەزموونی تاکه‌كه‌سى و سەرنجلێدانمه‌وه زیاتر ئەمەت بۆ باس بکەم، ڕق کێشەکان چارە ناکات، تەنها درووستیان دەکات.\nبەڵام گوێ بگرە! پرسیاری زۆرت لێ کردم بۆیە بهێڵە منیش پرسیارێکت لێ بکەم، کە شەوی ڕابوردوو ئاڕاستەی (مایک ڕۆمانۆف)م کرد. خۆت دەزانیت کە مایک کەسێکە بیرکردنەوەکانی تەواو جيدیيانەیە، ئێوارەیەکمان پێکەوە بەسەر برد. یاریيەکی شەترەنجی نایاب لەگەڵ دەستبردن بۆ چەندان بابەتی گرنگ و باسی ئەو بابەتەی ئێستەشمان کرد.\nپرسیارم لە مایک کرد چی ڕوو دەدات ئه‌گەر کۆبوونەوەی لووتکەی سەرکردەکانی هەموو وڵاتانی جیهان ساز بکرێت و لەنێویشیاندا چین لەناو (یو-ئێن)ـدا، گریمانەیەکی دوور لەوەی هەرسەرۆکێک یارمەتیدەرێکی خۆی دەهێنێت، کەنەدی ڕووسک دەهێنێت، خروشێڤ گرۆمیکۆ دەهێنێت، مۆو چۆو دەهێنێت و… ئەم هەموو پشیلانە لە ژوورێکدا پێکەوە دەبن، پاشان کەسێک بیناکە دەتەقێنێتەوە. چیدى سەرۆکەکان نامێنن، یارمەتیدەرەکان نامێنن. ئەو پرسیارەی ئاڕاستەی مایکم کرد، لە تۆشی دەکەم، جیهان چی بەسەر دێت؟\nتۆ پێمان بڵێ!\nبە مایکم گوت پێم وایە ئەمە تاکە چانسە جیهان هەیبێت بۆ ڕزگاربوون. بەڵام مایک سەری ڕاوەشاند و گوتی (فرانک! تۆ زۆر نەخۆشیت!) ڕەنگە واشبێت، هەتا ئەو کاتەی کەسێک ئاگرەکە خۆش دەکات. هەرچۆنێک بێت، پێم وایە بەردەوامی ئامادەکاریيەکانی جەنگی سارد ڕەنگە کاریگەریيەکەی زیاتر بێت لەو بیرۆکە نەزانەی چەکداماڵینی تەواوەتی کە لەگەڵیشیدا چەکی کیمیایی و بەکتریایش دەگرێتەوە. وەک خۆت دەزانیت دەکرێت هێندەی چەکی ناوەکی کوشندە بێت. یاریزانانی قومار قسەیەکیان هەیە دەڵێن (ئاساییە یاری بکەیت، ئەگەر چاوت لەسەر مێزەکە هەڵنەگریت.) کە ڕێگه‌یەکی دیکەی پارێزگاریکردنه لە (بەرهەمی نەمری باجی ئازاد.)\nهەست دەکەیت تاقیکردنەوەی چەکی ناوەکی پێویست به بەردەوامى بكات؟\nبە دڵنیاییەوە نەخێر. پێم وایە ڕادەوەستێت، چونکە دەبێت ڕابوەستێت. ناوهێنان و پەنجەڕاکێشانی کۆنفڕانسی ئاشتی تەنها چەند ديبلۆماسیيەتێکی بێمانایە. هەردوو لا پێویستە لەسەر ئەم هەسارەیە بژین و سەرۆکەکانی وڵاتان بەوە دەزانن کە منداڵ و نەوەکانیان بە هەمان شێوە دەبێت لێرە بژین. گومانم وایە کاتێک بڕی سترۆنیم ٩٠ لە بەرگەهەوادا زۆر ترسناک بێت، زانایان لە هەردوو کۆمەڵەکەدا سیاسیيەکان قایل دەکەن تاوەکو داوای وەستانی تاقیکردنەوەکە بکەن، ڕەنگە بە ورديیش بێت لە هەمان کاتدا، بەبێ هیچ پەلەلێکردنێک لە لایەنەکەی دیکە.\nچەند دەقەیەک بەر لە ئێستا باست لە ترس و دڵەڕاوکێ کرد کە ڕەنگە هەرپلانێک بۆ مانەوە و کاریگەريی چەکداماڵین هەڵبوەشێنێتەوە. ئایا بەرده‌واميی ئامادەکاریيەکان بۆ چەکی ناوەکی بەبێ تاقیکردنەوە یان بە تاقیکردنەوه‌ی لە پاشینەدا، ئەو هەستانە بەرهەم ده‌هێنێت یان تەنانەت ده‌یگەیێنێتە ڕێژەیەکی ترسناکتر؟\nترس دوژمنی لۆجیکە. چیتر لاوازی و پەستان و بەرگری-لەخۆکردن و کاری قێزەون لەم جیهانەدا بۆ تاکێک و نەتەوەیەک بوونی نابێت ئه‌گەر بەرده‌وام بین لە ترسان لە ڕووسیا و ئه‌گەر ئەوانیش بەردەوام بن لە ترسانیان لە ئێمە. لەو کاتەدا هەردوولامان لەناو کێشەیەکی گەورەداین، هیچ لایەکمان توانای بڕیاردانێکی لۆجیکيانە و ڕاستمان نیيە.\nپێم وایە هەرچۆنێک بێت ئەو ترس و نیگەرانیيەیان لە هاوسەنگيی ئایدۆلۆژیای هێز لە هەندێک ناوچەدا شتێکی بێمانایە، بەرژەوەنديی ئێمە لەگەڵ کووبای سۆڤیەت٩٠ میل لە کێی وێست ( دوورگەیەکە لە ئەمه‌ریکا) بۆ نموونە پێویستە هاوسەنگ بێت لەگەڵ بەرژەوەنديی ڕووسیا لە بنکەی تەقەمەنیيەکانمان کە چواردەوریان داون، ئاساییە ئه‌گەر ئێمە تەواو نیگەران بین، بەڵام پێویستە بتوانین دیوەکەی ئەوان لەسەر زارەکە ببینین و نەهێڵین ئەم بەرژەوەندیيە ببێتە ترس لەسه‌ر لایەکەی دیکە.\nلە ئاستێکی پراکتیکیدا تۆ چۆن بەرەنگاری فراوانبوونی کۆمۆنیستەکان دەکەیت لەو ناوچانەی وەک کووبا، لۆواس و نەتەوە پێشکەوتووەکانی ئەفریقا؟\nشتێکی نائاساییە بۆ من. بەوەی زۆر پێکەنیناوييه، لە لام ئاسانە، بوەستە لە نیگەرانبوون لەبارەی کۆمۆنیزمه‌وه، بوەستە لە نیگەرانبوون لەو بارودۆخەی دەیهێنێتە بوون، خستنەلاوەی فەلسەفەی مارکسیەت و جیاوازی ڕێژەيی، پێم وایە ئەم کۆمۆنیزمە خێراتر دەبێت کاتێک لە هەرکاتێک و لە هەرشوێنێکدا هانی درووستبوونی دەدرێت، نەک تەنها لە لایەن کۆمۆنیستەکان خۆیانەوە، بەڵکوو لە لایەن بارودۆخی لاوازيی ئابووری و کۆمەڵایەتييه‌وه و ئێمە هەموو کات دەتوانین لەسەر کۆمۆنیزم لە قۆزتنەوەی باردودۆخەکەدا حسابی بکەین. هەژاری، بێ گومان گەورەترین سەرمایەی کۆمۆنیزمە. لە هەرجێگایەک بوونی هەیە، لە هەرشوێنێک لەم جیهانەدا توانای زیادبوونی کۆمۆنیزم ئەوە دەر دەخات کە ئەگەر کەسێک هەستە ماددیيەکانی لێ بشێوێت، خێزانەکەی برسی دەبن و ئازار دەچێژێت. بير دەکاته‌وه و ئامادە دەبێت بۆ پشتگیریکردنی هەرجۆرە ئایدۆلۆژیایەک کە بەڵێنی رزگاربوونی لە قوڵاییەکە پێ دەدات.\nئایا ئەم ئامانجە له دیزاینکردنی وڵاتەکەمان بۆ وڵاتێکی کۆمۆنیزم لەگەڵ باڵی ڕاستی ئەمه‌ریکایيەکاندا (ناسراون بە کۆنەپەرستانی ئەمه‌ریکا) هاوبەشی پێدەکەیت؟\nباشە ئه‌گەر باسێک لەو هەژاری و لێدان و ئەتککردن و جیاکارییە لە بەرانبەر گەنجێکدا لە ناوچەیەکی هەژارنشین لەسەر ڕێگه‌ی باشوور بکەین، بە دڵنیاییەوە لە بازاڕدا کار دەکات بۆ بەرەوپێشبردنی خۆی، بەڵام ناتوانیت باوەڕم پێ بهێنێ کە وەستایەک لە دیترۆیت کۆتاييی بە ٤٠ کاتژمێری هەفتەی کارکردنی دێنێت، دەچێتە ناو شۆڤرلێتەکەی، بەرەو ماڵە ٢٥،٠٠٠ دۆلارييەکەی لە نێوان دارەکاندا و خەریکە هەفتەکەی لەگەڵ خیزانەکەیدا بەسەر ببات. دەچێت هەموو ئەو پارەیەی بە دەستی هێناوە، لە یاریيەکی قوماردا سەرفی دەکات. لە ئەمه‌ریکا جگە لە گیرفان بچووکە هەژارەکان کە هێشتا هه‌ن، خروشێف چانسی زیاترە وه‌ک ئەوەی کە ١٠٠ جار لەسەر یەک لەسەر مێزی قومار بیباتەوە.\nناکۆکيی کۆمۆنیستەکان و فراوانبوونی بۆ ناوچە دواکەوتووەکان لێرە و لە دەرەوەش، ئێمە دەتوانین چی بکەین جگە لە پێشکەشکردنی کەرەستەیەکی زۆری هاوکاری و ڕێبەریيەک لەو جۆرەی کە لە دووهەم جەنگی جیهانیدا کاری پێ دەکەین.\nنازانم. من ئابووریناس نیم. بەو شێوەیە خۆم دەرنا خەم، كه پێشینەیەکی باشم لە زانستی سیاسیدا هەبێت. بەڵام ئەوەندەی دەيزانم، چوون بۆ پێشبڕکێیەکی ڕاڵی کە لە سەدا ١١٠ی سپۆنسەری لە لایەن ئەنتی کۆمۆنیستەکانەوەیە و لەسەرکردنی قوماشی سپی و لێخوڕین لەگەڵ کلانەکان، ئەوەی کە بە پیتی (ک) دەست پێ دەکات، ئەمە وەڵامەکە نيیە.\nهەموو ئەوەی دەيزانم، نەتەوەیەک بە هەمان ستانداردی ژیان و بە هەمان سیستەمی ئاسایشی کۆمەڵایەتی، تی-ڤی-ئەی، یەکێتيی کشتوکاڵ، پلانی تەندرووستی، بیمەی دانەمەزارندنی وڵاتی ئێمە بێت، دەتوانێت بە خۆی بڵێت شێرپەنجەی برسێتی، بێ پێوانەی نیشتەجێبوون و بۆشاييی پەروەردە و چینی دووەمی دانیشتوان کە هێشتا لە هەندێک ناوچەی دواکەوتووی وڵاتەکەماندا هەیە. کاتێک ئەم پیسايیەی خۆمان پاک کردەوە ئەو کاتە دەتوانین بە ویژدانێکی پاکەوە ببینین دەتوانین یارمەتيی چ شوێنێکی دیکەی ئەم جیهانە بدەین!\nبرسێتی لێبوردنی نیيە لەو جیهانەی کە تۆوەکان لەناو عەمبارەکاندا دەگەنێن و کەرە بۆگەن دەبێت کاتێک بۆ خشتەی کەلوپەلە ئارەزوومەندەکان هەڵگیراوە.\nئایا پشتگیریکردنی ئەمه‌ریکایيەکان لە یو-ئێن یەکێکە لە ڕێگەکان کە بتوانین بارودۆخی ئابووريی جیهان ببووژێنینەوە؟\nپێم وایە زۆرێک لە ئێمە یو-ئێن وەک یانەیەکى تایبەت دادەنێن. هی ئێمە بێت، بە دڵنیاییەوە لەگەڵ ڕازیبوونی بەڕێزان هەروەک یانە تایبەتەکانی دیکە، تەنها ئەوەیە جگە لە دوورخستنەوەی کەسێک یان نەتەوەیەک و نەژادێک یو-ئێن دەتوانێت تەواوی نەتەوەیەک دوور بخاتەوە. نامەوێت وا بیر بکەمەوە لەوەی دەتوانیت ٨٠٠،٠٠٠،٠٠٠ چینی ژێربەژێر لە کار لا ببه‌يت و زۆر بە ئاسانی وا نیشان بدەیت کە هه‌ر نەبوون، چونکە وان. ئەگەر یو-ئێن بە ڕاستی نوێنەر بێت کە وایە، دەبێت هەموو نەتەوەکانی دیکە قبووڵ بکات. ئەگەر نوێنەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی جیهان نەبێت، کە واتە چیيە؟ ئه‌گەر دیموکراسی نەبێت، به دڵنیاییەوە حوکوومەتی جیهان نابێت.\nپێدەچێت هەمووی لە بیری کردبێت کە سەرۆک کەنەدی، پێش ئەوەى ببێتە سەرۆک لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ستراتیجی ئاشتی)ـيه‌وه بە ئاشکرا لایەنگری دانپێدانانی چینی کرد، دوور نیم لەوەی خۆم بخەمە مەترسیيەوە وا نيیە؟\nلەگەڵ وڵاتی چیندا یاخۆ بەبێ ئەوان لە یو-ئێندا، هەست دەکەیت پێشبینیيەکانی چیيە لە ئەگەری ڕوودانی ئاشتەوايی لە نێوان ئەمه‌ریکا و ڕووسیادا؟\nمن گۆرانیبێژم نەک پێغەمبەر، یان سیاسەتمەدارێک. لە کەسێکی شارەزا بپرسە یان ڕاپۆرتەکانی برایانی ڕۆکیفیلەر بخوێنەوە، بەڵام تەنها وەک ئايینیيەک یان کەسێکی ئاسایی کە بیر دەکاتەوە و نیگەران دەبێت، قسە دەکەم. پێم وايه کە ئەگەر ئێمە بتوانین لە جەنگ دوور بکەوینەوە، لە ١٠ ساڵی داهاتوودا چیتر جەنگێکی دیکەمان تووش نابێت. لەو شتانەی بەم دواییە خوێندوومنەتەوە و گوێم لێيان بووه، بە تەواوی دڵنیام لە دەیەی داهاتوودا ڕووسیا کرێدی کارت لادەبات، هەروەک ئێمە. ئیتر تەلەفزیۆنی ڕەنگاوڕەنگیان دەوێت. ژنەکان داوای چێشتخانەی کارەبايی دەکەن، منداڵەکان ئوتومۆبێلى کلاسیکیان دەوێت و تەنانەت کچەکانیش سمتیان گەورە دەکەن. وێنەی کەناراوەکانی ڕووسیام لە لایە و بە تەواوی لە ڕیڤەرا دەچێت. دەیانبینم بەرەو خوارەوە دەڕۆن و دەچنەوە سەر ڕێچکەی لەبەرکردنی جلی سەر دەریا، کاتێک بەشی فرۆشگای گەمی مۆسکۆ دەستی بە فرۆشتنی جلی سەردەریا کرد، ئێمە چانسی شەڕكردنمان بە دەست هێنا، چونکە ئەمە واتای ئەوەیە کچەکان چێژ وەردەگرن لە کچبوونیان و کوڕەکانیش لە بیرکردنەوە لەبارەی کۆمەڵگەوه دەوەستن و دەست بە بیرکردنەوە لەبارەی ژیانی هاوسەرێتييه‌وه دەکەن.\nهەمیشە من تیۆریيەکم هەبووە کە هەرکاتێک كوڕان و کچان دەستیان بە چوونە ناو پێوەندی کرد ئەوا حەز بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی جیهان لە دەست دەدەن، تەنها سەرینێکی ئارام و ڕادیۆیەک و پاڕچە ویلێکی ئاسنیان دەوێت و بیرکردنەوەکانیان دەگۆڕێت بۆ شتی باش لە ژیانیاندا، نەک بۆ جەنگ. ئارام دەبن، ژیان دەکەن و زیاتر بۆ ژیان ئامادەن، هەڵدەکەنن؟\nدەزانی حەز بە سەردانێكى ڕووسیا دەکەم و هەندێ کات چینیش، تا شتی زیاتر لەبارەیانەوە بزانم و ئەوانیش لەبارەی منەوە بزانن. ئەو کاتە چانسی زیاترمان لە ژیانكردن به ئاشته‌وايى لەم جیهانەدا ده‌بێت. ئامانجم نیيە بۆ چالاکیيەک بچم بۆ ئەوێ بۆ فرۆشتنی شێوازی ژیانکردنی ئەمه‌ریکايیەکان. نامەوێت بچمە ناو ئەو جۆرە باسەی دەربارەی حوکوومەت، بەڵام حەز دەکەم برۆم بۆ پێشاندانی موزیکی ئەمه‌ریکايی، کۆون بەیس و ئێلا فیتزجێراڵد لەگەڵ خۆمدا دەبەم و کاری باش دەکەین. زریانێکی موزیکی ڕاستەقینەی جازی ئەمه‌ریکايی درووست دەکەین، هه‌تا منداڵەکانیان ببینن کە منداڵانی ئێمە لەناو چ جۆرە موزیکێکدان، چونکە دڵنیام هەموو منداڵانی دنیا وەک یەک وان. دەزانم کە ئێمە هەڵدەکەنن، ئەمەش دەبێتە هۆی درووستبوونی چەند ویستێکی باش. هاوڕێ! ویستێکی باشی بچووک شتێکە کە لە ئێستادا بتوانین بە کاری بهێنین. هەموو ئەوەی پێویستە ویستێکی باش و زەردەخەنەیەکە بۆ شکاندنی بەربەستی زمان.\nکاتێک سەماکەرانی مۆیسیڤ لە لۆس ئەنجلوس بوون، ئيدی لەگەڵ لیزدا ئاهەنگێکیان پێشکەش کردن، هەرچەندە من نەمدەتوانی وشەیەکی ڕووسیيش بڵێم، بەڵام باش بووم. سڵاوێکم کرد، گوتم سڵاو ئازیزەکەم و ئەوانیش بە زمانی ڕووسی جوابیان دامەوە. ئاهەنگی سەماکردنمان هەبوو.\nفرانک! تۆ باسی چەند ڕوئیایەکی نەرێنیيانەی سرووشتی مرۆڤایەتیت کرد لە ماوەی ئەم گفتوگۆیەدا. مرۆڤ ئەوەی لە لا دەچه‌سپێت کە سەرەڕای ڕەگەزپەرستی و دووڕوویی و گەمژەیی و زۆرداری و ترس کە تۆ باست کردن، هەست دەکەیت هێشتا شوێنێک بۆ هیوايه هەیە بە چارەنووسی ئادەمیزاد، ئەوە ڕاستە؟\nبە دڵنیاییەوە. من هەرگیز ڕەشبین نیم، هیچ کاتێک. مێژووی مرۆڤایەتی ئەوە دەسەلمێنێت كه لە هەندێ حاڵدا مرۆڤەکان شوێنی حەوانەوەیان هەبووە. پێم وایە خەریکە دێین بۆ شەمشەمە کوێرە. پێم وایە دەتوانین پێی بگەین، ئەگەر بژین و بهێڵین خەڵکیش بژین و یەکدیمان خۆش بوێت. مەبەستم له (بە ڕاستی خۆشویستن) ئه‌وه‌يه كه تۆ ئەگەر کەسێکيش لە بەشەکەی دیکەی جیهاندا ناناسیت، هەرچۆنیک بێت خۆشت بوێت، چونکە ئەویش وەک تۆیە، هەمان خەونی هەیە، وەک تۆ هەمان هیوا و ترس، یەک جیهانە برادەر! هەموو دراوسێی یەکدین، ئه‌وه نەبوو یەکێک ماوەیەک لەمەوبەر چووە سەر چیایەک و هەمان شتی بە جیهان گوت؟


حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەنجامی ڕیفراندۆمی سڕکرد - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٦ Dey ١٣ ١٢:١٦\nNews Code 15764\nبۆ ده‌ستکردن به گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌غدا؛\nحکومەتی هەرێمی کوردستان ئەنجامی ڕیفراندۆمی سڕکرد\nحکومەتی هەرێمی کوردستان ئەنجامی ڕیفراندۆمی سڕکرد و داوای دەستبەجێ ڕاگرتنی تەقەکردن و شەڕ دەکات.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی هه‌واڵی مێهر له ئێن ئارتی؛ حکومەتی هەرێم لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاشکرای کرد که ئه‌نجامی ڕیفراندۆمه‌که‌ی هه‌رێمی کوردستان سڕ کراوه.\nلە بەشێکی ڕاگەیندراوەکەدا هاتووە: " ئه‌و بارودۆخه گرژ و مه‌ترسیداره‌ى ڕووبه‌ڕووى عێراق و كوردستان بۆته‌وه، هه‌مووان ناچار ده‌كات له ئاستى به‌رپرسیاریه‌تیى مێژووییدا بین و ڕێگا نه‌ده‌ین بارودۆخه‌كه زیاتر به‌ره‌و شه‌ڕ و پێكدادان بچێت له‌نێوان هێزه عێراقییه‌كان و پێشمه‌رگه‌دا.\n"ئاماژه‌ش دراوه که "په‌لامار و به‌ریه‌ككه‌وتنى هێزه‌كانى عێراق و پێشمه‌رگه له ١٦/١٠/٢٠١٧ـه‌وه تا ئه‌مڕۆ، زیانى به هه‌ردوولا گه‌یاندووه، له‌وانه‌شه ببێته هۆى خوێنڕشتنێكی به‌رده‌وام و له ئاكامیشدا تێكدانى ڕایه‌ڵه و په‌یوه‌ندییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانى نێوان پێكهاته‌كانى عێراق."\nلە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستاندا هاتووه: " بێگومان شه‌ڕ له نێوان هه‌ردوولادا نابێته هۆى سه‌ركه‌وتنى هیچ لایه‌ك، به‌ڵكوو له هه‌موو بواره‌كانى ژیاندا وڵات به‌ره‌و هه‌ڵدێرى گشتى ده‌بات."\nئه‌م پیشنیاره‌ش دراوه؛\n٢- سڕكردنى ئاكامى ڕیفراندۆم كه له كوردستانى عێراق ئه‌نجام درا.\n٣- ده‌ستپێكردنى دیالۆگى كراوه له نێوان حكوومه‌تى هه‌رێم و حكوومه‌تى فیدرال له سه‌ر بنه‌ماى ده‌ستوورى عێراق.\nئەو هەڵوێستەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کاتێکدایە نێچیرڤان بارزانى سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕایگەیاند، دەیانەوێت کێشەکانیان لەگەڵ بەغدا بەپێى دەستوور چارەسەر بکەن، چونکە هەڵوێستى حکومەتى هەرێم ئەوەیە کێشەکان لەگەڵ بەغدا لە چوارچێوەى دەستوردا چارەسەر بکرێت و بۆ ئەوەش چاوەڕوانى وەڵامى بەغدا دەکەن.\nڕاشیگەیاند: ماوەى سەرۆکى هەرێم کۆتایى پێدێت و بارزانیش یاسا و ڕیسا ناشکێنێت.\nنێچیرڤان بارزانى سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕۆژی ٢٣ی تشرینی یەکەم لە کۆنفڕانسێکى ڕۆژنامەنووسیدا لە شارى هەولێر ڕایگەیاند "دەمانەوێت کێشەکانمان لەگەڵ بەغدا بەپێى دەستور چارەسەر بکەین و ئامادەین شاند ڕەوانەى بەغدا بکەین و لاپەڕەیەکى نوێ هەڵبدەینەوە".\nسەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان ئەوەشى وتووە "تائێستا چوونى شاندى ئێمە بۆ بەغدا دیارینەکراوە، چونکە چاوەڕوانى وەڵامى ئەوان دەکەین، چونکە هەڵوێستى حکومەتى هەرێم ئەوەیە کێشەکانى لەگەڵ بەغدا لە چوارچێوەى دەستوردا چارەسەر بکات


سلێمان عەبدوڵا یونس - 12-06-2017 - 16704 جار خوێندراوەتەوە\nپارتی بیت دەزانی بۆ دەنگ دەدەی بەپارتی، بەڵام ئەوە لەبەرئەوە نییە ئەو حزبە ڕیفراندەم و پرسی سەربەخۆیی کوردستان سەرکردایەتی دەکات، بەڵکو لەبەرئەوەیە هەرکاتێک حزبەکەت بخوازێت، ڕستێک لەحزبەکانی ترت بۆ کۆدەکاتەوە و خۆی دەکا بەپێشەنگ و ئەوانی تریش بەپاشکۆ. پەرلەمان دادەخات و بنکەی حکومەت فراوان دەکات ئەگەر پێویستیشی کرد تەسکی دەکاتەوە.\nبڕوانە، پارتی بیت دەزانێت بۆچی حزبەکەت گرێبەست لەگەڵ تورکەکان دەکات. دەزانیت، بۆچی پارتەکەت لەبەرەی ئەمەریکایە و دەشزایت حزبەکەت چۆن لەگەڵ ڕوسەکان چووەتە ناو جەمسەربەندی ئابوورییەوە. بەڵام یەکێتی بیت، هێشتا لات دیارنیە، بۆچی حزبەکەت واژۆی ڕێککەوتنی لەگەڵ تورکەکان بۆ پارتی کردوە . نازانیت بۆچی نوێنەرایەتی حکومەتت، لەپشت سەری واژۆکارانی ڕێککەوتنەکەی ڕۆسنێفتەوە، کەپارتی و ڕوسەکانن، وەستاوە. ناشزانی حزبە گەورەکەت بۆچی لەناو ڕیزبەندییە بچوکەکانە؟\nپارتی بیت ئاسانە مەرجەعیەتت بنەماڵەیە و سەرۆکەکەت بڕاوەتەوە کەبارزانیە. بەڵام یەکێتی بیت ناخۆشە، مەرجەعیەت و مەرکەزیەتت نییە؛ بەقەول حزبی کادران و بەکرداریش جێگرانی سکرتێر وبەرپرس و دەستەی کارگێڕی، پێویستیان بەواسیتەی گەورەیە و شازادەیەک لەپڕ، شوناسی حزبەکەت لینگەوقچ دەکاتەوە و پێدا دێتە خوارەوە!\nبەڵام هێشتاش یەکێتیبون هەر لەبوون بەگۆڕان خۆشترە لەبەرئەوەی یەکێتی بیت، ترست نامێنێ و بڕایەوە. ئاخر دەتوانی لەهەولێر بەئاوازێک و لەسلێمانی بەئاوازێک و لەبەغداش بەئاوازێک، بخوێنی! بەڵام کەگۆڕان بیت ناخۆشە، دەبێت شازادە و میرەکانی سلێمانی بلاوێنیتەوە و کەلامیان بەشەکر تێبگەی بەڵام بەگژ شازادە و میرەکانی هەولێردا بچیتەوە و کەلامیان بەژەهر بزانی! لەکاتێکدا، شازادە و میری ئێرە و ئەوێ -لەشەکر و ژەهردا- هاوبەشن!


نامه‌یه‌ک ژ سه‌رۆک بایدن بۆ سه‌رۆک نێچیرڤان بارزانی – Sibehî سبەھی\nنامه‌یه‌ک ژ سه‌رۆک بایدن بۆ سه‌رۆک نێچیرڤان بارزانی\nBergeh Kurdistan On 30/03/2022 / ھەمەرەنگ\nسەرۆکێ ویلایەتێن یەکگرتی یێن ئەمریکایێ نامەیەکێ ژ بۆ سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ دشینە و تێدا دبێژە کو هەرێما کوردستانێ ژ بۆ ئەمریکایێ گەلەک گرنگە و ئێریشا مووشەکان بۆ سەر هەولێرێ شەرمەزار دکە.\nئەو نامەیا سەرۆكێ ئەمریکایێ، ئیرۆ رۆژا چوارشه‌میێ (2022.03.30) سەفیرێ ئەمریکایێ یێ ئیراقێ سەردانا هەولێرێ کر، ژ بال سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ ڤە هات پێشوازی کرن، و وی ئەو نامەیە گه‌هاندە ده‌ستێ نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆکێ هه‌رێما کوردستانێ.\nسه‌رۆک جۆ بایدن، د نامه‌یا خوه دا، ته‌کید دکه کو هه‌رێما کوردستانێ هه‌ڤبه‌شه‌ک گرنگ یا ئەمریکایێ یه و د وێ نامه‌یێ دا دبێژه کو وه‌لاتێ وی ب به‌رده‌وامی و ده‌مدرێژ دێ ئارامی و سه‌قامگیریا ئیراق و هه‌رێما کوردستانێ بپارێزە.\nسه‌رۆک بایدن ئێریشا مووشه‌کان بۆ سه‌ر هه‌ولێرێ شه‌رمه‌زار دکه و هه‌ڤاهه‌نگیا مۆکم و ده‌مدرێژ یا د ناڤبه‌را هه‌رێما کوردستانێ و ئەمریکایێ دا بلند دنرخینه و ته‌کیدێ ل سه‌ر پێگیریا ئەمریکایێ ب پشته‌ڤانیا هێزێن ئه‌منی یێن ئیراق و پێشمه‌رگه دکه.\nد به‌شه‌ک دن ژ نامه‌یا خوه، سه‌رۆک بایدن دبێژە کو ئەمریکا دخوازە هه‌رێما کوردستانێ هەرتم ئارام، سه‌قامگیر و پێشکه‌فتی بە.\nسه‌رۆک بایده‌ن د وێ نامەیا خوە دا، هه‌روه‌سا، جه‌ژنا نه‌ورۆزێ ل سه‌رۆک نێچیرڤان بارزانی و گه‌لێ کوردستانێ پیرۆز دکه.


ڕۆژێکی تۆزاوی – كولتور مه‌گه‌زین\nدوێنێ شه‌و، له‌تاو گه‌رما، په‌نجه‌ره بچووکه باریکه‌که‌ی ژووره‌که‌م خسته سه‌ر پشت. به‌یانی له ده‌نگی ئه‌و به‌خه‌به‌ر هاتم، کاتێک ڕه‌شه‌بایه‌کی تۆزاوی ده‌یهێنا و ده‌یبرد.\nپێمخۆش بوو زیاتر بنووم به‌ڵام له دڵی خۆمدا ده‌مگووت باشتر که زوو خه‌به‌رم بووەوه، ئه‌مڕۆ ده‌بێت فریای زۆر شت بکه‌وم. نیازمه ده‌مه‌و ئێواره بچمه شوێنی مانگرتنه‌که. به‌ر له‌وه‌ش پێویسته سه‌رێک له دراوسێ غه‌ریبه‌که‌مان بده‌م و شاراش ببینم و باسی دره‌نگکه‌وتنی میوانه‌که‌مانی بۆ بکه‌م. نازانم بۆچی ئه‌مجاره هاتنی ئه‌و میوانه‌م له خه‌یاڵ ده‌رناچێت و زۆر دێته‌بیرم.\nمیوانه‌که‌مان پیاوێکی که‌ڵه‌گه‌تی ئه‌سمه‌ری قژ لووله. به زمناکۆ بانگی ده‌که‌ن. له‌مێژه ده‌یناسین و ماوه‌ماوه سه‌ردانمان ده‌کات. من جاران خۆشییم پێی نه‌ده‌هات و هه‌رکاتێک ئه‌و له ماڵی ئێمه ده‌بوو، ده‌چوومه لای شارای هاوڕێم، یان شارام بانگ ده‌کرد و ده‌چووینه ژووره‌که‌م. به‌ڵام له‌م دواییه‌دا چه‌ند جارێک گوێم بۆ قسه‌کانی شل کردووه، ڕاستتر، قسه‌کانی گوێچکه‌میان تا لای خۆی بردووه. ئه‌و هه‌میشه باسی خه‌باتی شاخ و په‌روه‌رده‌ی قوتابخانه‌ی شۆڕش ده‌کات. جه‌ختی ئه‌و له‌سه‌ر ته‌واوی وڵات و سه‌ربه‌خۆیی سه‌رانسه‌ریی و یه‌کپارچه‌یی نیشتیمانه.\nمن تازه ده‌بمه چوارده‌ساڵان و سه‌رم له زۆر په‌شێویی و هه‌ڵچوونی ئه‌و ده‌رناچێت به‌ڵام دڵم له‌گه‌ڵ حه‌ماسه‌ته‌که‌ی قوڵپ ده‌دات و ده‌خوازم زوو به‌زوو گه‌وره‌بم. حه‌زیش ده‌که‌م میوانه‌که‌مان ده‌رکه‌وێت و زوو بێته‌وه، زوو بێته‌وه و دره‌نگ بڕواته‌وه. ئه‌مجاره له ده‌رفه‌تێکدا پێی ده‌ڵێم قسه‌م زۆر بۆ بکه، قسه‌کانت هه‌ستێکی به کوڵ له‌ناو سنگمدا دروست ده‌کات.\nRaphaelesque Head – Salvador Dali\nشارا شیرینترین هاوڕێمه و چوار ساڵێک له خۆم گه‌وره تره. ئه‌و به‌دبه‌خته هه‌ر له منداڵییه‌وه له دایکی دوورخراوه‌ته‌وه و له‌گه‌ڵ باوه‌ژن و باوکێکی دڵڕه‌قدا ده‌ژی. هه‌میشه به‌ته‌نها ده‌گری و دواتر بۆ منی ده‌گێڕێته‌وه چۆن فرمێسكی ڕشت و چی ڕووخاندی. ته‌مه‌نی ته‌نها هه‌ژده ساڵه و جارێک جیابۆته‌وه و دوو جار نامرۆڤانە منداڵیان لەناو سکدا کوشتووە. له‌دوای ئه‌و دوو منداڵه‌وه له‌گه‌ڵ هه‌موو سووڕێکی مانگانه‌دا خوێن ده‌یگرێت و وه‌کوو که‌وتنه‌سه‌رخوێنی لە دەمی منداڵ لەباربردندا، ترس دایده‌گرێت و له‌رزی لێدێت …\nدراوسێ غه‌ریبه‌که‌مان ژنێکی پیری فارسه، قاتی دووهه‌می ئه‌م خانووه‌ی ته‌نیشتمانی به کرێ گرتووه. دایکم ڕۆژانه به مندا خواردنی بۆ ده‌نێرێت. ئه‌و ژنه هه‌ندێک جار خڵه‌فاو و هه‌ندێک جار گه‌لێک ژیر و وریا دێته‌پێش چاو. ئه‌و هه‌میشه به جلێکی جوان و قژی ڕێکخراوه‌وه له‌به‌رده‌م په‌نجه‌ره‌که وه‌ستاوه و چاوه‌ڕێی هاتنه‌وه‌ی مێرده خۆشه‌ویسته‌که‌یه‌تی. ئاخر مێرده‌که‌ی دواهه‌مین جار که چۆته ده‌ره‌وه له‌ودیو په‌نجه‌ره‌که‌وه ماچێکی بۆ هه‌ڵداوه و پێی گووتووه زوو دێمه‌وه. ئه‌میش له‌مدیو په‌نجه‌ره‌که‌وه له‌گه‌ڵ سه‌لامێکی ماڵئاواییدا پێی گووتووه چاوه‌ڕێتم ... ئه‌و کاته ئه‌مان له ئێران بوون و سه‌روه‌ختی شه‌ڕی ئێران و عێڕاق بووه. مێرده‌که‌شی له‌و چوونه ده‌ره‌وه‌یه‌یدا پارچەیەک گوله‌تۆپی به‌رکه‌وتووه، هه‌پروونبه‌هه‌پروون بووه و چیدی نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه. که‌چی ئه‌م ژنه سەلارە ئێستاش هه‌ر چاوه‌ڕێیه‌تی. ئه‌و ژنێکی عاشقه و مێرده‌که‌ی ئێجگار ئێجگار خۆشویستووه. هه‌موو ڕۆژێک که ده‌چم، ده‌یه‌وێت بمهێڵێته‌وه و چیرۆکی خۆشه‌ویستیی خۆی و هاوسه‌ره‌که‌یم به فارسی بۆ بگێڕێته‌وه. من هه‌موو ڕۆژێک پێی ده‌ڵێم “خانم جان فارسی نه‌میدونم” ئێ تۆش کوردی نازانیت. به‌ڵام ئه‌و وه‌ک ئه‌وه‌ی دوای بیستنی ئه‌و ڕسته‌یه گومانی له تێگه‌شتنم نه‌مێنێت، ده‌که‌وێته گێڕانه‌وه‌ی باسه‌که‌ی تا ده‌گاته ئه‌و جێیه‌ی که ئه‌م ده‌بێت بچێته‌وه به‌ر په‌نجه‌ره‌که و چاوه‌ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌ی هاوسه‌ره‌که‌ی بکات!\nئه‌و ڕۆژه تۆزاوییه‌ی تیایدا زوو هه‌ستام، هیچ شتێکی له جێی خۆی نه‌بوو. دایکم خوشکه بچووکه‌که‌می بردبوو لە نه‌خۆشخانه بیکوتێت و چێشتمان نه‌بوو بیبه‌م بۆ دراوسێ غه‌ریبه‌که‌مان. چه‌ند زه‌نگم بۆ ماڵی شارا لێده‌دا، که‌س هه‌ڵینه‌ده‌گرت. له هه‌مووشی ناخۆشتر، هاتنه‌وه‌ی باوکم بوو به ده‌مووچاوێکی که‌سه‌ر لێنیشووه‌وه کە گووتی؛ زمناکۆ شه‌هید بووه! هه‌نگاوێکم کرده ده و تا ژووره‌که‌م نه‌وه‌ستامه‌وه. تا هێزم تیا بوو به تووندیی ده‌رگاکه‌م پێوه‌دا و به ته‌نگترین دڵی دونیاوه خه‌مم ده‌خوارد و له به‌رده‌م خۆمه‌وه ده‌مگووت چ ڕه‌شه‌بایه‌کی نه‌عله‌تییه ئه‌مڕۆ خودایه …\nهێشتا سڕم و هه‌واڵی شه‌هیدبوونی میوانه‌که‌مانم هه‌زم نه‌کردووه. ناشمه‌وێت باوه‌ڕ بکه‌م که چیتر ئه‌و نایه‌ته میوانییمان و باسی شاخ و ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ی ئه‌وێم بۆ ناکات. نائارامی شارام و بیرێکیشم له‌لای ژنی به‌ر په‌نجه‌ره‌که‌یه، ده‌ڵێم چاوه‌ڕوانیی له‌برسێتیدا هه‌ڵبه‌ت سه‌ختتره! له یادیشمه ئه‌مڕۆ له‌به‌رده‌م بنکه‌که‌ی نزیک فولکه‌ی یه‌کگرتن، خۆپیشاندانی ئه‌و مانگرتووانه هه‌یه که چه‌ند ڕۆژێکه مانیان له نانخواردن گرتووه به مه‌به‌ستی سه‌ندنی مافی مانه‌وه له شاردا! ده‌مه‌وێت بچم، ئه‌گه‌ر ئه‌م چوونه‌م یه‌که‌مین و دوواهه‌مین ڕووداویش بێت که له‌م ڕۆژه‌دا به‌دڵی خۆم بێت، هه‌ر ده‌چم.\nمن له‌وێم، له‌ناو قه‌ره‌باڵه‌غییه‌که‌دا، هاتووم شتێک ببینم، هاتووم شتێک تێبگه‌م. لێره زۆر له ده‌سته‌واژه‌کانی میوانه‌که‌مان ده‌بیستم. گوێشم لێیه له‌ناو مانگرتووه‌کانه‌وه ده‌ڵێن هاتنتان کۆمه‌کمان ده‌کات، تکایه له ته‌کمان هه‌ڵوێست وه‌ربگرن … ژماره‌ی مانگرتووه‌کان تا بێت زیاد ده‌کات و ورد ورد له سیمایان ده‌ڕوانم، هه‌یانه ده‌می خۆی دووریووه، هه‌یه پێڵووی چاویشی به‌یه‌کدا دووریوه‌ته‌وه، تیایانه هێزی دانیشتنی نه‌ماوه و سووره له‌سه‌ر نه‌شکاندنی بڕیاره‌که‌ی. من له مانگرتووه‌کان ڕاده‌مێنم و له پشتیانه‌وه چاوم ده‌که‌وێته سه‌ر کچێک که شێوه‌ی ده‌که‌م! دیقه‌تی لێده‌ده‌م قاتێک جلی کوردی خاکیی کوڕانه‌ی له‌به‌ردایه، پێده‌چێت سه‌ر به‌خۆیان بێت. هانی خه‌ڵکه‌که ده‌دات و هوتاف ده‌کێشێت. زیاتر سه‌رنجی ده‌ده‌م و له‌گه‌ڵ ناسینه‌وه‌یدا چاوم له‌سه‌ری مۆله‌ق ده‌بێت! خوایه گیان ئه‌وه شارایه! ئا، ئه‌وه، خۆیه‌تی، به‌ڵام ئه‌و چی ده‌کات لێره! چۆن گه‌یشته ناو ئه‌وان! هه‌وڵ ده‌ده‌م بچمه پێشه‌وه، ده‌مه‌وێت بیگه‌مێ … له دووره‌وه بانگی ده‌که‌م شارا شارا … شارا زۆر سه‌رقاڵه به‌ڵام هه‌رچۆنێک بێت که‌مێک دێته لام و تێمده‌گه‌یه‌نێت که له دۆزه‌خی ماڵه‌وه ڕایکردووه و خۆی تێکه‌ڵ به‌م کۆمه‌ڵه کردووه. من حه‌په‌ساوم و ئه‌و به باوه‌شێکی توند ده‌یه‌وێت بمهێنێته‌وه سه‌ر خۆم. به هه‌ردوو ده‌ستی هه‌ردوو ده‌ستم ده‌گوشێت و ده‌بێژێت چه‌ند باش بوو هاتیت، هه‌ڤاڵ ڕه‌نگه نه‌تبینمه‌وه، من ئیدی خۆم ناونووس کردووه و ده‌چمه شاخ!\nمه‌رگی هه‌ڵبژارده، مه‌رگی بۆهیمی، بەربوونەوەی پیاوێکی تەنها\nئاوی بارانمان ده‌خوارده‌وه


لێکەوتەکانی هێرشی کلتوری و ڕۆڵی لاوان لە بەرەنگاربونەوەیدا ! سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nکلتوری هەر نەتەوەێک پێکهاتووە لە بیرکردنەوە و باوەڕەکان و داب و نەریت و کۆی بیرو هزری ئەو نەتەوە. ئەم بیروباوەڕانەیه کە چۆنیەتی ژیان، لە ڕابردووەوە تا ئێستا و مانەوەی ئەو کۆمەڵگەش دیاری ئەکات. یەکێک لە گرنگترین هۆکارەکانی هاودەنگی و تەبایی لە نێو کۆمەڵگە، ئاشنایی لەگەڵ داب و نەریت و کلتوری ئەو کۆمەڵگەیە. لە ڕاستیدا کلتور و داب ونەریتی کۆمەڵگە دەتوانێ ڕۆڵێکی گرنگی هەبێت لە شێوازی بیرکردنەوە و ڕەوشتی ژیانی ئەو کۆمەڵگەو لەو ڕێگەوە هێزو توانای دیاری ئەکات. لە کۆمەڵگەو وڵاتانێک کە سیستەمی دیموکراسی پەیڕەو دەکرێ، ئەو دەرفەتە هەیە کە هەموو نەتەوەکان بە ئازادی کلتوری خۆیان بەڕێوەبەرن و هیچ سنورێکیان بۆ دیاری نەکراوە، بەڵام لە وڵاتانێک کە سیستەمی دیکتاتۆری و فاشیستی بەردەوامە، مرۆڤ لە مافە سەرەتاییەکانی خۆی بێ بەشە و لە دەربڕینی ئازادانەی بیرو هزری خۆیان وەک ئایین و زمان و هتد ...بێ بەشن. بەهۆی سیاسەتی دژە کوردانەی داگیرکەرانی کوردستان لە ئەم بارودۆخە ئەستەمەی ئێستا دروست کراوە، وەکو خەڵکێکی چەوساوە کەوتوینەتە ژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆران. لە ئێران لە سەردەمی ڕەزاشا و ئێستاش، ئەم دەسەڵاتە دیکتاتۆرانە، ڕەفتاری ڕەگەزپەرستانەیان لەگەڵ کورد پەیڕەو کردووەو وەکو هاوڵاتی پلە دوو هەژمارمان دەکەن، بە شێوەێیک قسەکردن بە زمانی کوردی زۆر ڕێگە پێدراو نیەو لە هێندێک قۆناغیشدا قەدەغە و تاوان بوو.\nئەم کردەوانە بۆ لە ناوبردنی کلتوری نەتەوەی کوردبووە کە لەگەڵ خۆڕاگری کوردان ڕوبەڕو بوەو و تا ئێستاش بەردەوامە. دوای داگیرکردنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە لایەن خومەینی و هاتنە سەرکاری ئینقلابی بە ناو ئیسلامی، ئاڵوگۆڕێیک ڕووینەداو ئەم ڕژیمە لە سیاسەتی ڕەگەزپەرەستانەی خۆی بەردەوام بووە لە چوارچێوەی ئایین بەتەمای شەڕ لەگەڵ نەتەوەی کورد لە ژێرناوی جیهاد لەگەڵ دژە ئینقلاب ،هەر سیاسەتی ڕابردوو بە دژمان پەیڕەو کراوەتەوە. جینایەتی زۆریان لە بەرانبەر کورد ئەنجام دا، بەڵام نەتەوەی کورد هیچ کات کۆڵی نەداو تەسلیمی ئەو دەسەڵاتە نەبووە. لە کۆمەڵگەی نوێدا لاوان ڕۆڵی ڕێ نیشاندەریان هەیە و هێزی کار پێشڕەوی ڕێگای پیشکەوتن بوەو کۆمەڵگە بەرەو سەرکەوتن دەبات. بەڵام ئەگەر لە هێزی کاربە پێچەوانەوە کەڵکی لێ وەربگیرێ دەبێتە هۆی ڕوخانی کۆمەڵگە.\nیەکێک لە ڕێگاکان بۆ بەلاڕێبردنی لاوان، کەڵک وەرگرتن لە شەڕی نەرم و هێرشی کلتوریە کە لە درێژ ماوە دەتوانێ هەموو کلتوری کۆمەڵگە لەناو ببات. سنوردار کردنی ڕۆڵی لاوان و سەرکوتی ئاخێزەکانیان، بووە هۆی لە ناوبردنی کەسایەتی زۆربەی لاوان و دوور کەوتنەوەیان لە پێوەندیە کۆمەڵایەتیەکان و ڕقی زیاتریان لەو ڕژیمە هەڵگرتووە. دیکتاتۆری زاڵ بە سەرکۆمەڵگەو فشارەکان لە سەردەمی ڕەفسەنجانی و لەکاتی سەرۆک کۆماری خاتەمی بەناوی ئازادی لە چوارچێوەی یاسا، بیرکردنەوەی گۆڕانی لەناو مێشکی خەڵک لە ناوبرد. هێرشی کلتوری، کردەوەێیکە نادیار و دارێژڕاو بەکەڵک وەرگرتن لە ئامرازی جۆراوجۆر، بە مەبەستی لەناوبردنی باوەڕەکان، گۆڕینی بایەخەکان ،بەلاڕێ بردنی هزرو بۆچونەکان، گۆڕینی داب و نەریت و پڕەنسیبی ئەخلاقی ئەو کۆمەڵگە. هێرشی کۆمەڵایەتی بریتیە لە پوچکردنی بیرو هزر و کلتور و شارستانیەتی نەتەوەیی و ڕەچەڵەکی کۆمەڵگە و لاوازکردنی کەسایەتی مرۆڤەکان هاوکات لەگەڵ زاڵ کردنی ترس بەسەریاندا و جێگیر کردنی بیرو هزری جیاواز و داگیرکار بێجگە لە ڕێگەی لەناوبردنی پڕەنسیبی فکری و ئەخلاقی و نەتەوەیی ناهێنێتە دی . ئاخوند خاتەمی بەسیاسەتێیکی نەرم و هەڵخەڵەتێنانە و هێرش بۆ پێکهاتەی بنەڕەتی کۆمەڵگە، توانی تاڕادەێیک کاریگەری بخاتە سەرخەڵکی ساویلکەو ئەمە بووە هۆی دوبەرەکی کلتوری لەنێوان دەیەی ٦۰و ۷۰و بووە هۆی ئەوەی لە نێوان لاوانی ئەم دوو قۆناغە دوورکەوتنەوەی زیاتر ڕوبدات. ئازادی بیروبۆچون و ئاشنایی لە کلتوری جیهانی کردەوێیکی درووستە بەڵام ئەمە لە کاتێکدایە کە مرۆڤەکان کلتوری خۆیان باشتر بناسن و نەک لە ڕویی نەزانیەوە توشی کلتوری داگیرکەر بن و لە دابو نەریتی خۆیان دورکەونەوە یان مافی هەڵبژاردنیان هەبێت. بەڵام لە دەسەڵاتی ئاخوندی دا وانیە و ئەم ڕژیمە بە سەپاندنی کلتور و باوەڕەکانی خۆیان لە قوتابخانەو زانکۆکان، مافی قسەکردن و خوێندن بە زمانی زکماکی ڕێگە پێ نەدراوە و مرۆڤ ناچارە هزر و باوەڕێک کە لە ڕێگەی کتێب و سەرچاوەی ناڕاست دێتە ناو مێشکی و مرۆڤ لە بنەڕەت و ڕەچەڵەکی خۆی دوور دەکەوێتەوە بخوێنێ. ئەم شێوە هێرشی کلتوری بەناوی ڕۆشنبیری و مۆدێرنیتە بوەتە هۆی دوورکەوتنەوەی لاوان لە کلتوری خۆیان و دوور کەوتنەوەیان لە ڕەوشتی کلتوری، ڕێگاێیکە بۆ بۆشایی لەنێوان تاکی کۆمەڵگە و بۆ لە ناوبردنی تەبایی و یەکدەنگی. حاشاهەڵنەگرە کە هەر نەتەوەێیک لە ژێردەسەڵاتی حکومەتێیکی دیکتاتۆر ئەگەر هەستی ناسیۆناڵیستی نەبێت زۆر بە ئاسانی لە ڕووی کلتوری و فەرهەنگی وردە وردە لەناو بچێت. بە بەربڵاوبون و پەڕەپێدانی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و دەست پێڕاگەیشتنی زانیاری دروست و ڕاستەقینە، لاوان باشتر دەتوانن شوناسی خۆیان بناسێنن و ببنە هۆی پەرەگرتنی ئەو شوناسە و لاوان دەتوانن بەکەڵک وەرگرتن لە ئەزمونەکانی ڕابردوو، ڕاستیەکانی کلتوری لەگەڵ هەمووان دابەش بکەن. هەرچەند ڕژیم بە هەموو توانای خۆی لە دژی ئەم شێوە تێکۆشانە ڕاوەستاوە و زیاتر لە ڕابردوو بە دوای جیاوازی دانان لە نێوان خەڵک و لە هەموو ئامراز بۆ ئەم ئامانجە کەڵک وەرئەگرێ. ئاستی بیروو بۆچۆنی هەرکەس بە پێی زانیاریەکانی ئەوکەسەیە کە دەتوانێ باوەڕەکانی لەگەڵ هەموو ئەم پیلانانە ئاشنا بکات، بە واتای ئەوە کە ئاستی بیروبۆچونی هەرکەس لە بازنەێیکی دیاری کراوە و هیچ کات وەکو کەسێک نیە کە مێشکی کراوەتەوە و لە ڕێگای خوێندن و لێکۆڵینەوە و هەوڵدان بۆ ناسینی کلتوری خۆی و کردەوەێیک وەک پەرەپێدان بە جلو بەرگ و زمان و دابوو نەریت و پەرە پێدان بەکلتوری خۆی ڕێگە بۆ ناسینی شوناسی سەرەکی نەتەوەیی خۆی هەست پێ دەکات و کاری لەسەر دەکات. هەروەها لاوان بەهەوڵدان لەم بوارەدا زیاتر دەتوانن بگەنە ئامانجی خۆیان و دەبێتە هۆی بەرەو پێشبردنی کۆمەڵگەو بەرەو پێشبردنی کلتوری سەرەکی خۆیان و زیندوو کردنەوەی. ئەم نەوە بە تێکۆشان و بەرپرسیارەتیان لە ئاستی ڕۆشنبیری بە بەرچاو ڕوونی و دورکەوتنەوە لە خێڵ گەری و ناوچەگەرایی و بیری دەمارگرژانەو بێ زانیاری لە کۆمەڵگە بەئامانجی پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەو لە ڕاستای زیندوو کردن و پەرەپێدانی نەتەوەو ڕەچەلەکی کۆمەڵگە دەبێت. زانیاری درووست و ڕاستەقینە دەبێتە هۆی ئەوەی کە لاوان باشتر بتوانن شوناسی خۆیان بناسن و بناسێنن. ئاستی بیرکردنەوەی هەرکەس بە پێی زانیاریەکانی ئەوکەسەیە کەدەتوانێ باوەڕەکانی لەگەڵ هەموو پێشکەوتنەکانی سەردەم بگونجێنێ. بە واتایەکی دیکە، ئاستی بیروبۆچونی هەرکەس لە بازنەێیکی دیاری کراودایە و لێکۆڵینەوە و هەوڵدان بۆ ناسینی کلتوری خۆیی و بەکردەوە هەنگاونان بۆ پەرە پێدان بە جلو بەرگ و زمان و دابوو نەریت و بەکلتوری خۆ نازین، ڕێگەی زیاتر بۆ ناسینی شوناسی نەتەوەیی دەکاتەوە.\nڕێکه‌وت: 2020-03-27 08:00:14