خەتیب زادە : سەفەری مۆرا بۆ تاران نیشانەی رێگەی دروستی دانوستانەکانەهه واڵده ری ئال و به ێت (ع)\nئایار ١٠, ٢٠٢٢ - ١٢:٣٣ د.ن کۆدی هه واڵ : 1256238 سه ر چاوه : Sahartv Link:\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی ابنا - سەعید خەتیب زادە وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە سەرلەبەیانی ئەمڕۆ لە کۆنگرەی ڕۆژنامەڤانی ڕایگەیاند: سەفەری مۆرا بۆ تاران دوای گفتوگۆی تەلەفۆنی ئەم دواییەی ئەمیر عەبدوڵڵاهیان و بورێل ئەنجام دەدرێت.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە وتی: دانوستانەکانی ئێران 4+1 و ئەمریکا بێ ڕاگیران ئەنجام دراوە و پەیامەکان لە ڕێگای هاوئاهەنگکاری ڕێککەوتنی ناڤۆکییەوە خەریکە ئەنجام دردرێت.\nناوبراو بە وتنی ئەوەی کە هاتنی بەڕێز مۆرا نیشانی دەدات ئێمە گفتگۆکان لە ئەو ڕێگایە کە ئەبێ بکرێت، شوێنگیری دەکەین، گوتی: سەرەڕای هەوڵە دژە دیپلۆماسییەکان لەلایەن کۆنگرە و سێناوە، ئێران و 4+1 پابەندەی دیپلۆماسی و دەستخستنی ڕێککەوتنی باش بوون.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە وتیشی: ئەگەر ئەمریکا ئەوە کە لە ئێمەی وەرگرتووە بیگەڕێنێتەوە و مافی پێشێلکراوی گەلی ئێران قبووڵ بکات، دەتوانین سبەینێ دوای بەڕێز مۆرا بگەڕێینەوە ڤیەنا.\nخەتیب زادە بە وتنی ئەوەی کە ئەمریکا بڕیار نییە خەڵاتێک بە ئێران بدات یان کارێک سەرتر لە بەڵێنەکانی ئەنجام بدات، ڕایگەیاند: ئەمریکا مافی گەلی ئێرانی پێشێل کردووە و لە گیرفانی گەلی ئێران شتگەلێکی هەڵگرتووە کە ئەبێ بیگەڕێنێتەوە. ئەگەر ئاوەها ڕوو نەدات، دەتوانین بڵێێن کە دانوستانەکان درێژەی دەبێت.\nناوبراو وتیشی: بڕیاری واشنتۆن بە ئاسانی دەتوانێت ببێتە هۆی ڕێککەوتن لە ڤیەنا.\nناوبراو سەبارەت بە سەفەری حەلبووسی بۆ تارانیش وتی: بۆ ئێران دۆخی خەڵکی عێراق و پێوەندی بازرگانی و ئابووری زۆر گرینگە، عێراق یەکێک لە هاوبەشە بازرگانییەکانی ئێمەیە و لە پرسی خزمەتگوزاری و وزەش دا هەر هاوکاری و گفتوگۆکان درێژەی دەبێت. سەفەری حەلبووسی گرینگ بوو و سەبارەت بە پڕۆژەگەلێک کە مابوونەوە، گفتوگۆ کرا.


چارەنووسی رێکەوتنەکەی نێوان بەغدا و هەولێر دیار نییە\n3381 جار خوێندراوەتەوە\nبەهۆی ئەو بارودۆخەی لە عێراق هاتووەتە ئاراوە، چارەنوسى ئەو رێککەوتنەی کە لەنێوان هەرێم و بەغدا کراوە، لەسەر بودجە و نەوت دیارنییە. لە ئەگەرى دانانى سەرۆک وەزیرانێکى نوێش نازانرێت چۆن مامەڵە لەگەڵ هەرێمى کوردستاندا دەکرێت. ئەندامێکی پەرلەمانی عێراقیش باس لەوە دەکات، کورد دەبێت بە پێى دەستور سەرجەم شایستە داراییەکانى لە بەغدا وەربگرێت.\nوێڕاى دڵنیاییدانى چەندین بەرپرسى کورد لەبەغدا، بەڵام ساڵى ٢٠٢٠ بۆ هەرێم و سەبارەت بەو رێککەوتنەى لەگەڵ بەغدا هەیەتى، پێدەچێت ساڵێکى پڕ لە چاوەڕوانى و دوودڵى بێت.\nلەدواى دەستلەکارکێشانەوەى عادل عەبدولمەهدى و کابینە وەزارییەکەى، تائیستا چارەنوسى ئەو رێککەوتنەى پێشتر لەگەل هەرێمى کوردستان کردبووى، دیار نیە چى لێدێت و لەئەگەرى دانانى سەرۆک وەزیرانێکى نوێ چۆن مامەڵە لەگەڵ هەرێمى کوردستاندا دەکرێت.\nئەحمەدى حاجى رەشید، ئەندامی پەرلەمانى عێراق باس لەوەدەکات کە لەئێستادا بەبێ ئەوەى نەوتى هەرێم رادەستى بەغدا بکرێت، موچەى فەرمانبەرانى بۆ رەوانەدەکرێت، بەڵام ڕێککەوتنە نوێکەى هەرێم و بەغدا لەبودجەى ساڵى ٢٠٢٠دا جێدەکرێتەوە کە هێشتا بۆ پەرلەمان نەنێردراوە.\nهەرێم کەمال، ئەندامى پەرلەمانى عێراقیش ئاماژە بەوەدەکات، "هەرچەندە داواکارییەک لە لیژنەى نەزاهەى پەرلەمانى عێراقەوە هەیە بۆ راگرتنى شایستە داراییەکانى هەرێم، بەڵام پەرلەمانتارێک پێى وایە کورد دەبێت بەپێى دەستور سەرجەم شایستە داراییەکانى لەبەغدا وەربگرێت.\nهەفتەى رابردوو عادل عەبدولمەهدى سەرۆک وەزیرانى کاربەڕێکەرى عێراق سەردانى هەولێرو سلێمانى کردو لەگەڵ بەرپرسانى حکومى و حزبى کۆبویەوە بەمەبەستى قسەکردن لەسەر کێشە هەڵپەسێردراوەکانى هەولێرو بەغدا، بەڵام دیار نیە ئاسۆى رێککەوتنە نوێکەى هەردوولا بەکوێ دەگات و تاچەند ئەو رێککەوتنە لەمساڵدا لەلایەن هەردوولاوە جێبەجێ دەکرێت.


وتووێژ:هزر - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە وتووێژ:بیرۆکەەوە)\nمام ئازا ئێستا کە سەیری ئەم وتارە و وتاری بیر دەکەم دەبینم جێگای ئەم دووانە دەبێ بگۆڕدرێ. یانی ھزر بە مانای thoughtە و بیر بە مانای mindە. بۆ ئەمە دەتوانم بەڵگەشت بۆ بێنمەوە بەڵام ھەر کەمێک خۆت فکری لە بکەیەوە دەزانی وایە. سپاس.--چالاکWьтуwеж (٥ی جۆزەردانی ٢٧١٣) ١٠:٤٥, ٢٦ ئایار ٢٠١٣ (UTC)\nئەم بەینە زۆر بیرم لێ کردۆتەوە. لەوە ئەچێ تۆ ڕاس ئەکەی. بیر لە ویر -ەوە هاتووە کە وشەیەکی پاڵەوەییە. "از بر کردن" کە لە فارسیا ئەڵێن هەرئەو "از بیر کردن" -ەیە. کاتێ سەیری فەرهەنگی پاڵەوی بە ئینگلیزی ئەکەم لە بەرامبەر وشەی "ویر" -دا نووسراوە memory, mind. ھەرچەن کە پێویست بەو فەرهەنگەش نییە، ئینسان بۆ خۆی ئەزانێ بیر یانی چی. ھەر بۆیە کاتێ من ئەڵێم بیر تۆزیک مانای thought -یش ئەدا. ئەوە تۆزێ سەری لێ شێواندووم.\nجا نازانم ئەم وشەی "ھزر" -ە لە کوێوە هاتووە. عەرەبییە؟--Aza (لێدوان) ٠٦:٤٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nوەڵڵا مام ئازا ئێمە بۆ ئەوەی وشەی بیانی بەکارنەھێنین ھەموو شتێک لەگەڵ یەک تێکەڵ دەکەین و وشەیەک لە جیات چەند چەمک و مانای جیاواز بەکاردەھێنین. ئەمە سەر لە خەڵک دەشێوێنێ. بەڵام ھەر وەکی وتت شتەکە ڕوونە. دەڵێ لە بیرم نەماوە ئەمە یانی لە زەینمدا نەماوە (لە memory یان mindمدا نەماوە). لە کرمانجیدا شتەکە ڕوونترە. مانای بیر ھەر ئەمەیە و ئەگەر بیانەوێ بڵێن فکر دەکەم دەڵێن ھزر دکم.\nجنابت وتت «بیر تۆزیک مانای thought -یش ئەدا» بەڵام بە بڕوای من ئەوی جنابت دەڵێی thought نییە بەڵکوو تۆزێک مانای «یاد»ە. ھەڵبەت لە زمانی ئینگلیزیشدا mind تۆزێک مانای thought دەدا.\nجا ئەگەر بە ئەرک نەبێ و دڵنیا بووی تکایە وتارەکان و نێوانویکییەکان چاکسازی بکە چون لەمێژە ئەم لێدوانە کراوە. سپاس.--چالاک وتووێژ ٠٩:٥٥، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nئاوای لێ بکەین چۆنە:\nmind: ناوی سەرەکی = بیر (لە بنەڕەتدا پاڵەوییە)، ڕەوانەکەر = زەین (لە ذهن -ی عەرەبی ئەچێ)\nmemory = ناوی سەرەکی = یاد (لە بنەڕەتدا پاڵەوییە)\nthought = ناوی سەرەکی = ئەندێشە (لە بنەڕەتدا پاڵەوییە)، ڕەوانەکەر = ھزر (لە حزر -ی عەرەبی ئەچێ)، ڕەوانەکەر = ڕامان\nجا ئەکرێ "بیر (ڕوونکردنەوە)" -شمان بێ کە تێیدا بنووسرێ بیر جگە لە MIND ھەندێ جار مانای MEMORY -ش ئەدا.--Aza (لێدوان) ١٤:٠١، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nبۆ mindەکە تەواو لەگەڵتم.\nبۆ thoughtیش بە پێچەوانە بیر دەکەم. کاک ئازا ھەر وشەیەک پاڵەوی بوو وا مەزانە کوردیە. ئەمە دەبێ لە بواری زمانەوانیەوە تاوتوێ بکرێ. وشەی پاڵەوی ئەشکانی دەتوانین بڵێین بێ تاوتوێ کوردییە بەڵام وشەی پاڵەوی ساسانی نا (چون ئەم دوو زمانە وەک فارسی و کوردی سەر بە دوو خێزانی زمانی جیاوازن). ھەروەھا ھەندێک وشە دروستە ڕیشەی پاڵەوییان ھەیە بەڵام لە زمانی فارسیەوە ھاتۆتە ناو زمانی ئێمەوە. وەک وشەی ئەندێشە کە فارسیە. مامۆستا عەبدولڕەحمان زەبیحیش لە قامووسەکەیدا وتوویەتی پێم فارسیە. یانی وشەی ئەندێشە لە کوردیدا زیاتر بە مانای «ترس» ھاتووە و بە تایبەت بە مانای thoughtەکەی لە فارسیەوە ھاتۆتە ناو کوردیەوە. بۆ ھزریش دڵنیا نیم عەرەبی بێ بەڵام ئەگەر عەرەبیش بێ زۆر زۆر زیاتر باوە لە وشەی «ئەندێشە» (بە تایبەت لە باشوور) بۆیە پێم باشە ھەر ھزر ناوی سەرەکی بێت و ئەندێشە ڕەوانەکەر بێ.\n«یاد»یشم ھیندە پێ کوردی نییە. بەڵام مەسەڵە ئەمە نییە. یاد زۆر بە مانای memory باو نییە. بە تایبەت لە کۆمپیوتەردا. ھەر بە بڕوای من وشەی «بیرگە» خراپ نییە ھەر وەکی جنابت لە وتاری «بیرگەی کۆمپیوتەر»دا بەکارتھێناوە.--چالاک وتووێژ ١٤:٥٤، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nبیرگە واتە ئەو شوێنەی کە بیرەکان لەوێن. ئەگەر memory بیرگەیە (بیر بە مانای mind نەک بیر بە مانای یاد) ئەو کات memory داگری mind -ە (= بیرگە بیری تیایە). بەڵام وا نییە، mind داگری memory -یە.--Aza (لێدوان) ١٥:٢٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nدەی باشە بە بڕوای من 'memory بۆ مرۆڤ' دەگونجی «یاد» بێ. بەڵام بۆ ئەو شتەی لە کۆمپیوتەردا ھەیە نازانم دەگونجێ یان نا. بە بڕوای من باشترە جارێ ئەوانەی لەسەری پێکھاتووین جێبەجێیان بکەین.--چالاک وتووێژ ١٥:٤٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nبۆ کۆمپیوتەریش ئەتوانێ "یادگە" بێ.--Aza (لێدوان) ١٦:٠١، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nسەبارەت بە هزر -یش من پێم وایە لە ئەندێشە کەمتر باوە. لە ڕۆژھەڵاتدا کە ھیچ باو نییە، لە باشووریدا پێم وا نییە ئەوەندە باو بێ. --Aza (لێدوان) ١٦:٠٦، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nmind = ناوی سەرەکی = بیر. بەکاردێ لە (بیرمەند، بیریار)\nmemory = ناوی سەرەکی = یاد. بەکاردێ لە (یادەوەری، یادگاری)\nthought = ناوی سەرەکی = بیرۆکە. بەکاردێ لە (بیرۆکەی ئەو، بیرۆکە ئەنجامی بیرکردنەوەیە و بە بیر بیر ئەکەینەوە)\nبە پشت بەستن بەمە https://en.wikipedia.org/wiki/Thought هەڵبەت تەواوی تەواوی بۆجوونەکانم لە چوارچێوەی ویکیدایە، دەنا بۆ کاری من memeory یەکەم شت دەکاتە بیرگە لە بواری کۆمپیوتەردا. دەستان خۆش.--هیوا (لێدوان) ١٦:١٥، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nئەکرێ ئاواش بێ:\nmind = زەین\nmemory = بیر، بیرگە، یاد، یادگە\nconscious mind = زەینی وشیار--Aza (لێدوان) ١٦:٢٥، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nدەکرێ ئێمە چون بۆ memory کۆمپیوتەر وشەی بیرگەمان داناوە بۆ memoryی مرۆڤیش بڵێین «بیر». ئەگەر وا بکەین دەبێ بۆ mind ھەر بنووسین «زەین». دەمێنێتەوە thought. کاک ھیوا وشەی بیرۆکە وشەیەکی داتاشراوە و بەرامبەر بە idea دانراوە.\nھەر ئێستا ئێمە دەبێ لە نێوان دوو وشەی ھزر یان ئەندێشە بۆ thought ساغ بینەوە. ئەگەر ئەندێشە دابنێین بە بڕوای من زۆر بۆ لای فارسی چووین (mind = ذھن = زەین / thought = اندیشە = ئەندێشە). بەڵام بۆ ئەمە باشترە دۆستانی تریش ڕای خۆیان بنووسن کامە باشترە ناوی سەرەکی بێ و کامە ڕەوانەکەر (لە نێوان ھزر و ئەندێشەدا).\n@هیوا، Zhyar Afc، Diyar se، Min.neel، Aminijian: بۆ ئاگاداری.\nسپاس.--چالاک وتووێژ ١٧:٣٤، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nهاوڕێیان من پێم باشە ئەندێشە بکرێتە ناوی سەرەکی و هزر ڕەوانەکەر بێت.. --Zhyar Afc Witûwêj ٢١:٥١، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nمن ناچارم لە ڕۆشنایی ئەم (http://www.pertwk.com/ktebxane/node/1403) کتێبەدا thought = هزر. ناونیشانی کتێبکە وەرگێڕاوی ئەمەیە Henle, Paul. "Language, Thought, and Culture." (1965). ناتوانم لەسەر ئەندێشە قسە بکەم. سوپاس کاکە چالاک. --هیوا (لێدوان) ٢٢:٠٢، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nپێم خاسە کە لە ھزر کەڵک بگرین. مادیوتووێژ (١٣ی بەفرانباری ٢٧١٢) ١٧:٤٤، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nزۆر سپاس لە دۆستان ئاکامی لێدوانەکە بوو بە ئەمە:\nthought = ھزر (ڕەوانەکەر: ئەندێشە)\nmemory = بیر، بیرگە (ڕەوانەکەر: یاد، یادگە)\n--چالاک وتووێژ ١١:٥٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nسپاس کاک چالاک بۆ ڕاستکردنەوەی ناوی وتارەکان.--Aza (لێدوان) ٠٤:٥٦، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nخواییش دەکەم. بە بڕوای من بە ئاکامێکی زۆر باش گەییشتین و بەرامبەرگەلێکی زۆر گونجاومان بۆ وشەکان داناوە. سپاس.--چالاک وتووێژ ١٥:٥٦، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nکاک بەکارھێنەر:Aza گیان من ئەم گواستنەوە بێ لێدوانەی جنابتم بە دڵ نییە. تکایە وەک خۆی لێ بکەوە. سپاس.--چالاک وتووێژ ٠٩:٤٣، ١١ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی ھزرم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190424073022/https://psychologenie.com/glossary-of-psychology-terms-definitions بۆ https://psychologenie.com/glossary-of-psychology-terms-definitions زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٠٩:٤٧، ٢٨ی ئابی ٢٠١٩ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی ھزرم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190411080725/https://kurdish-etymology.blogspot.com/2016/06/hizir.html بۆ https://kurdish-etymology.blogspot.com/2016/06/hizir.html زیاد کرا\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190411080730/https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%25D8%25AD%25D8%25B2%25D8%25B1/ بۆ https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/ زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٠٣:٣٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:هزر&oldid=645669»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٣:٣٣ی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ساڵانێكی زۆره ژنان له كۆمه‌ڵگای كوردیدا تیرۆر ده‌كرێن. ژماره‌ی قو‌ربانییان ئه‌وه‌نده زۆر و ترسناكن كه ده‌كرا لەکۆمەڵگا یاسا بکەوێتە سەر ئەژنۆ لەبەردەم تاوانباراندا. زۆر ئاساییە بەڕۆژی ڕووناک، بێترس مرۆڤ بدرێتە بەر دەستڕێژی گوولە بە تایبەت ژنان، چونکە لە کۆمەڵگا وەلانراوە، خاوەنی ئابوورییەکی سەربەخۆ نییە و هەمیشە لەژێر ڕکێفی ڕەگەزێکدایە دەکرێت زیاتر بکرێتە قوربانی دابونەریت لە کۆمەڵگادا.\nئەگەر بەراوردێک بکەین لەنێوان ڕێژەی کوشتینی مرۆڤ بە هەردوو ڕەگەزەوە دەبینین نزیکە لەسەدا نەوەد و نۆی پیاوان بەهۆکاری دوژمنداری و سەرکێشی ژیانیان یان دەستتێوەردان لەسیاسەت لەناو دەچین، بە پێچەوانەوە هەمان ڕێژەی ژن بەهۆی کولتوور و کۆمەڵگا و پیاوسالاری گیان لەدەست دەدەن! تا ئێستاش لەلایەن دەسەڵاتەوە وەک پێویست بەدواداچوونی بۆ نەکراوە، لەکاتێکدا دەیان و سەدان ڕێکخراوی ژنان و داکۆکیکاری ئافرەتان هەیە.\nئێمە دژ بە پیاوان نین، ناشکرێت هەمیشە ڕووی ناشیرینی بدەینێ و بیخەینە بەردەم لێکۆڵینەوە، چونکە ژیان بە هەردوو ڕەگەزەوە بەردەوامی دەبێت، بەڵام ئەوەی مایەی پرسیارە ئەوەیە بۆچی تا دێت دیاردەی ژنکوشتن زیاد دەبێت، ئەو فاکتەرانە چین؟ کێن ئەوانە؟ چارەنووسیان بە چی دەگات؟ دەبێت هەموومان بەدوای فاکتەرە سەرەکییەکان بگەڕێن تا چیتر نەبینە قوربانی! ده‌بێت كۆبه‌ندی و كاری هاوبه‌ش بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی فشارێک بكرێت بۆ ڕێگه‌گرتن له كوشتنی ئافره‌تان. ئه‌و كۆبه‌ندییانه ناكرێت ته‌نیا وه‌رزی بێت، ده‌بێت كاری به‌رده‌وام بێت و شه‌ووڕۆژ بخرێته سه‌ریه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی ڕێگه له‌و دیارده نامرۆڤانەیە بگیرێت!\nده‌بێت پیاوانی ئازادیخواز بۆ پاڵپشتی بهێنینه پێشه‌وه. بۆ ئه‌وه‌ی پێكه‌وه كار له‌سه‌ر به‌تاوانناسینی ئه‌و تیرۆره بكه‌ین، ده‌بێت سزاكان قورستر بكرێن، هوشیاری كۆمه‌ڵگا زیاد بكه‌ین. تا بتوانرێت ڕێگه له كوشتنی مرۆڤ و ئافره‌ت و كۆمه‌ڵگه بگرین!\nكۆتایی هێنان به تیرۆری ئافره‌تان ده‌ستپێكێكی گرنگه بۆ په‌ره‌پێدان و خۆشگوزه‌رانی و به‌خته‌وه‌ری تاك و خێزان و كۆمه‌ڵگا.


كورد د ناڤە كەوانا نەتەوەپەرەستی یا سیستەما سیاسی یا توركیا\nل دوایێن ھەلبژارتنین توركیا كو بویە ھوی روخانا پێگەھا ئاكپارتی و ئەردوغان ل توركیا، ب تایبەتی ل باژێرێ ئیستانبول، ھادەپ ب چونا ناڤ بەرەی ج.ھ.پ و ئی پارتی، وب پشتەڤانی كرن ژ بەرەیەك وەھا، نامەیەك ڤەكری ئاراستەی حزب و لایەنێن سیاسیێن توركیا كر. ئەو ژی، ئەوێ كورد پشتگیری ژێ بێكەت، دێ بالانسا ھێزێ د بەرژەوەندی یا وی دا بشكێت. د چەند ھەلبژارتنێن پێشین پشتی سالا 2002 كو ئاكپارتی تاك لایەنە شیایە زورینەیا دەنگان ب دەست ڤە بینیت، ھەمی ژی ب پشتەڤانی یا ھێزا كورد بویە. نوكە ژی ل ئیستانبول، ھادەپ ل ھاوارا ج.ھ.پ ھاتییە. ل بەرامبەر ڤێ یەكێ ژی، كلیچدارئوغلو ئاماژە ب ھندێ دایە كو ل ئیستانبول دێ " خولێن فێركاری یێن زمانێ كورد" ڤەكەن. دیارە كو پرسا كورد ل دەڤ بەرپرسێن سیاسیێن توركیا، تەنێ پرسا "زمان" بیت و نەك پرسەك سیاسی. ئیرو ل توركیا رەوشەك وەھا ھاتییە ئارا، كو نەك تەنێ كورسا زمانێ كوردی ژی د ھاوارا كوردان نائێێت، بەلكو كورد د گەل زمانێ خوە بێگانەن. ئیرو رێژەیەك یا بەرفرە ل باكورێ كوردستان، ژ بەر ھندێ كو ل قوتابخانێ زمان ب توركیە، ل دامەزراوەیێن حكومەتێ زمان ب كوردی یە، ل كەرتێ تایبەت زمان ب توركی یە، بو وان گرینگ نینن كو فێری زمانێ كوردی ببن. چونكە د بنەرەت دا زمانێ كورردی ل ھیچ كام ل ڤان دامەزراوەیان بكار نائێت، لەورا بو تاكێ كورد ژی زمانێ كوردی نوكە بویە زمانەك بێگانە.\nئەگەر جورە بادانەك ھەبیت د ڤێ پرسێ دا، د ستراتێژی و سیاسەتا خوە یا روشنبیری و زمان و كولتورێ كوردی گرینگی نەدایە ب ھندێ كو دوژمن مەجبور بكەت، خوە فێری زمانێ كوردی بكەت. نەك ئەڤ ژی بەلكو د ناڤ رێزێن حزبی و رێكخراوەی ژی دانوستاندن و نڤیساندن پتر ب زمانێ توركی بویە، كو ڤێ وەكێ ژی كاریگەری یەك بەرفرە و مەزن ل سەر بەشەكێ بەرفرەھێ كومەلگەھا كوردی ل باكور ھەبویە. ئەڤ ئێك ژی كاریگەر یەك ناتەندروست ل سەر بوھایێن نەتەوەی كری یە، واتە د بنەرەت دا تاكێ كورد ب توركی ھزر دكەت، ب توركی ژی دەربرین ژ ھزرا خوە دەكەت. ئەڤ ئێك تێتە واتەیا چی؟ ل ڤێ دەرێ دیارە كو كولتورێ و ناسنامەیا كو نەتەوەیا تورك پێ تێتە پێناسەكرن، كو زمانێ توركی یە.\nئەگەر چی توركیا ل پشتی روخانا سەدام حسێن ل سالا 2003 ھەمی ھەول و توانایێن خوە دان، كو رێگر بیت كوررد ل عێراقێ ببیتە خاوەن قەوارەیەك یاسایی و دانپێنایێ، بەلێ د ھەمی ھەولێن خوەدا توشی شكەست بو. ژینگەھا سیاسی یا عێراقێ د وی سەردەمی ب شێوەیەكێ بو كو ئەمریكا و ھێزێن ھاوپەیمانێن وێ پێویستی ب پشتەڤانی یا ھەرێما كوردستانێ ھەبون ژ بوی ئاڤادانكرنا عێراقێ د ھەمی بواران. ھاوتەریب د گەل ڤێ، سەركردایەتی یا كوردی دەرفەتەك نوی دایە سەركردایەتی یا نوی یا عێراقێ، كو پرسا كورد ل عێراق ب شێوەیەكێ بێتە چارەسەركرن، كو خواستێن سیاسی، یاسایی و ئابوریێن كورد ل بەر چاڤ بێنە وەرگرتن، كو ئەڤ ئێك ژی د دەستورا عێراقێ ھاتینە جێگیر كرن. ھەمی ئەڤ ھوكار ھەتا سالا 2007ێ توركیا ھەول دا كو ب رێكا ترساندن و ھێرشكرن بو سەر ھەرێما كوردستانێ، ئارامی یا دەڤەرێ و عێراقێ تێك بدەت. دەستوەردانێن ئەمریكا ل وی دەمی ب گەلەك شێوازان بونە رێگر كو توركیا ب سەرۆكاتی یا ئەردوغان ھەول بدەت میكانیزمێن جیاوازتر ژ ھەرەشە و تەھدیدێن لەشكەری ژ بوی دروستكرنا پەیوەندی یان د گەل ھەرێما كوردستان باڤێت.\nئەو بو كو ل دوماھیك قوناغ ب دانپێنان ب ھەرێما كوردستانێ، توركیا كونسولخانەیا خوە ل ھەولێر ل سالا 2010 ڤەكر. توركیا ئێك ژ دەوڵەتێن " ھەژەمونیخواز و پاوانخوازە" ل روژھەڵاتا ناڤین ھەردەم ویستا خوە یا سەركردایەتی و زڤرین بو سەردەمێ دەسەڵاتداری یا عوسمانی یان تینیت پێش، و ئەڤ ئێك ژ وەكی فاكتەرەك ناجێگیر كاریگەری ل سەر رێرەوا سیاسەتا وێ یا دەرڤە و كاردانەوە ل دەڤ دەوڵەتێن روژھەلاتا ناڤین ھەیە بەرامبەر ب توركیا. لەورا، ل روژھەلاتا ناڤین، توركیا ئەو دەوڵەتە كو كێمترین باوەری ب وێ ھەیە كو بشێت دابینكارێ ئاسایش و پێكڤەژیانێ بیت.\nسەبارەت ب پێشڤەچونێن ھەنوكی ل سیاسەتا ناڤخویا توركیا، و تایبەتی ژی پێكدادان د ناڤبەرا ئەردوغان و داودئوغلو، ھەست ب ھندێ تێتە كرن كو د ناڤخویا ئاكپارتی دا ژی ژینگەھەكا ناتەندروست ھاتییە ئارا و دەنگێ نارازیبونێ د ڤی بواری دا ھێددی ھێدی بەرزتر دبیت ل دژی شێوازێ سەرۆكاتی یا ئەردوغان. ئیرو گەلەك كەسێن كو ژ دامەزرێنەرێن ئاكپارتی بوینە، ھەست ب ھندێ دكەن كو ئاكپارتی بویە " دكانا ئەردوغان"و چاوان بڤێت ھەلسوكەوتێ دكەت. ھوكارێ ڤێ یەكێ ژی بو ھندێ دزڤریت كو ھەتا نوكە ل ناڤ ئاكپارتی ئەڤ ئێك بویە عوروف كو ئاكپارتی واتە ئەردوغان و بێ ئەردوغان ژی ئاكپارتی نابیت.\nھەمی سەركەفتنێن كو د مێژویا ئاكپارتی دا ھاتینە ئارا، ل سەر ناڤێ ئەردوغان ھاتینە توماركرن، بێ كو رەچاوا لێكەرێن دیێن د ناڤ ئاكپارتی دا بێتە كرن ژ وان ژی وەكی عبدوللا گوول، داوودئوغلو، بولەنت ئارینج، بەشیر ئاتالای، مھمەت شیمشەك، علی باباجان و ھتد. ئەگەر داوودئوغلو وەكی ئەقلێ ستراتێژی یا كرانەوە بو جیھانێ و روژھەلاتا ناڤین بێتە پێناسەكرن، بولەنت ئارینچ و گول ژ وان كەسانن كو كاریگەری ل سەر ژینگەھا ناڤخوی یا سیاسەتا توركیا و پرسا كورد ھەبونە، و د ھەمان دەم ژی شیمشەك و عەلی باباجان دوو كەسایەتیێن ئابوریناسن، كو كاریگەری ل سەر بھێزی یا ئابوری یا توركیا دا ھەبونە.\nلەورا، ئیرو ژی ب نەبونا ڤان كەسان ل ناڤ ئاكپارتی و دورەپەرێزی یا كو ھەلبژاردەن، ئیرو ئاكپارتی كەفتی یە بن رێكێڤا كاریگەری یا " نەتەوەپەرەستی" و ئەردوغان تەنیا رێكا دەرباس بون ژ شكەستخواردنێن خوە د دروستكرنا ھاوپەیمانی ل گەل گروپەك وەھا دبینیت. ئەردوغان نوكە د رەوشەك نالەبار دایە، و ژ بوی دەركەفتن ژ رەوشەك وەھا، پێویستی یا ئەردوغان ب دروستكرنا ھاوپەیمانی یەك نوی ھەیە. ل ناڤەندێن سیاسیێن توركیا باس ل دروستكرنا ھاوپەیمانی د گەل تانسو چیلەر سەرۆك وەزیرێ بەرێ یێ توركیا د سالێن 1990ان تێتە كرن. ب خوە ل دوماھیك ھەلبژارتنان دا كو د سالا 2002 ھاتییە كرن، ئەڤێ پارتی د گەل پارتی یا ئاناپ، نەشیان رێژەیەك باش دەنگان بینن و ب زەحمەتی و ب رێكا بەربژێرن سەربخوە بونە ئەندامێ پارلەمانی. پرس ئەوە، ئەرێ دێ تانسو چیلەر چاوان بشێت ئەردوغان بھێز بكەت؟ گەلەك دژوارە، بەلێ، یا كو جھێ ئاماژە پێكرنە، ئیرو ب گشتی بوچونەك ل دەڤ سیاسەتمەدارێن توركیا ھەیە، كو پرسا كورد ل ناڤخو و پرسا كورد ل سوریا وەكی مەترسیێن سەرەكی ژ بوی ئاسایشا توركیا تێنە دیتن.\nد بەرامبەری ڤێ یەكێ، داودئوغلو كو بەرسڤا تەھدیێن ئەردوغان دایە، د ناڤەندا سیاسی و راگەیاندنا توركیا دا بویە ھوكارێ دروستبونا " رایەك گشتی" كو ئیرو ئەڤ بابەت تێتە نیقاشكرن و ئەردوغان توشی مەترسی بویە. ئەو ژی پرسا " دەفتەرا تیرور و نڤیسینگەھێن تیرور" كو ئاماژە ب پشتەڤانی یا ئەردوغان ژ تیرورێ دكەت ل دژی چارەسەركرنا پرسا كورد و ھەورەھا ژی د بوارێ سیاسەتا دەرڤە یا توركیا بەرامبەر سوریا. ئەڤ ژی بویە ھوكارێ مەترسی بو سەر ئەردوغان. ئەڤ بێدەنگی شكاندنا داودئوغلو، گوشارێن ل سەر ئەردوغان د ناڤ ئاكپارتی دا زێدەتر كرینە.\nژ بوی كو خوە ژ گوشارێن ناڤخویێن حزبی و سیاسیێن توركیا خەلاس بكەت، ئەردوغان ھەول ددەت كو سەركەفتنەكێ تومار بكەت، و سەرەدانا وی بو روسیا ل ڤێ دوماھیكێ و دیدار د گەل پوتین، ئاماژە ب ھندێ دكەن كو توركیا ب كرینا فروكەیێن روسیا، و ھەروەھا ژی پرسا چەكێن ئەتومی، جارەك دی بەرامبەر گوشارێن ئەمریكا رادوەستیت. ژ بلی ھندێ كو ئەردوغان دڤێت پرسا ئاوارەیان بكەت كارتەك گوشار ھەم بو سەر ئوروپا و ھەم ژی بو سەر ئەمریكا، ب گوشارێن زێدە، دڤێت كارتێێن گوشارێن خوە د دانوستاندنان دابھێزتر بكەت دا كو ئەمریكا و ئوروپا مەجبور بكەت، سەبارەت ب پرسا كورد ل سوریا، بەرامبەر ب ھندەك خواستێن توركیا نەرمی نیشان بدەت.\nد بەرامبەر ڤێ یەكێ، وەكی دەستپێشخەری یەك ژ بوی ھاوپەیمانی یا ھادەپ د گەل ج.ھ.پ.، كلیچدارئوغلو ب راسستی ژی ئاماژە ب جھێ راستەقینەیێن چارەسەركرنا پرسا كورد ل توركیا كر. واتە، دڤێت ل توركیا رێككەفتنەك یەكدەنگی ھەبیت كو بشێت ڤێ پرسێ چارسەر بكەت. ئەو جھ ژی پارلەمانی توركیایە، ب دیتنا كللیچدارئوغلو. ئەگەر ج.ھ.پ بشێت د ھەلبژارتنێن داھاتو ل توركیا بەرامبەر بەرەی ئاكپارتی سەركەفتن ب دەست ڤەبینیت، و ل پارلەمانی پرسەك وەھا بێخیتە روژەڤێ، ئەڤ ئێك دبیتە وەرچەرخانەك، كو گەلەك ب دژواری بەرپرسێن توركیا دشێن خوە ژ ڤێ یەكێ رزگار بكەن. ھەژی ئاماژەیە كو ژ بوی پروژەیەك وەھا، وەكی خواندنەكا دەستپێكی، پارتی یا داوودئئوغلو و عەلی باباجان، دێ پشتگیری ژ پروسەیەك وەھا بكەن، ب تایبەتی ژی كو ئەو ب خوە ژ وان ئەكتەرێن سیاسی بوینە، كو پشتەڤانی ژ پروسەیا ئاشتی كرینە، كو ل دوماھیك ل كوشكا دولمەباخچە، بەیانا رێككەفتنەك وەھا ھاتییە خواندن و بویە ھوكارێ ھندێ كو ئەردوغان ل دژی بەیانەك وەھا دەربكەڤیت و شكەست ب پروسەیا ئاشتی بینیت.\nلەورا، كلیچدارئوغلو ئادرەسی چارەسەركردنی پرسی كوردی دەستنیشانكرد. ئەویش پارلەمانی توركیایە. ئەمە دەستپێكێكی نوێیە كە ئوپوزیسیونی توركیا " دان" بەم راستیە دەنێت. واتە، پرسی كورد لە توركیا، پرسی كەسێك، حزبێك و لایەنێك نییە، بەلكو پرسی سیستەمێكە، كە دەوڵەتی توركیا لە سەری دامەزراوە. بویە، ئەم سیستەمە دەبێت بێتە گورین، گورانكاریش لە ناو پارلەمانی توركیا و بە یاسا و بە پەسەندی حزب و لایەنەكان دەكرێت. چارەسەركردنی پرسی كورد لە ناو پارلەمانی توركیا، بێجگە لەوە پشتگیری نێو نەتەوەیش كودەكاتەوە، لە ھەمان كاتیش كومەلێك پرسی سەرەكی توركیا وەكو مافی مرۆڤ، دیموكراسی و ئابوریش چارەسەردەكات. ھەروەھاش مێتودی چارەسەركردنی پرسی كورد لە چەكداری یەوە دەگورێت بو خەباتی سیاسی و یاسایی، كە لەمەش توركیا لە سەر ئاستی جیھان و ھەرێمایەتی قازانجێكی گەورە دەكات. واتە، پێگەی توركیا، لە سەر ئاستی روژھەلات بەھێزتر دەبێت.\nد.سەردار موسی شەریف- م. ز- دھوك، بەشێ زانستێ سیاسەتا گشتی


ڕۆژنامه‌ی ئاوێنه پڕوپاگه‌نده بۆ ده‌سه‌ڵاتداره پیاوسالاره‌کانی ڕووسیا ده‌کات له دژی ژنان یان چی؟ – Denegkan\nڕۆژنامه‌ی ئاوێنه پڕوپاگه‌نده بۆ ده‌سه‌ڵاتداره پیاوسالاره‌کانی ڕووسیا ده‌کات له دژی ژنان یان چی؟\nbydengekan\tSeptember 11, 2009\tژنان\nهه‌رکه‌سێ چاوی به سایتی ئاوێنه که‌وتبێت ئه‌وه ده‌بینێت که سایتێکه ڕووی شارستانیی پێوه دیاره‌و شوێنی خۆی گرتووه له‌ناو مێدیای کوردیدا. به‌ڵام به‌داخه‌وه له 24 ی مانگی هه‌شتا له به‌شی هه‌واڵ و جیهان زۆر بێبه‌رپرسیارانه له ژێر ناونیشانی"ساڵانه 300 هه‌زار زۆڵ له‌روسیا له‌دایك ده‌بێت " هه‌واڵێکی بڵاوکردۆته‌وه. له‌به‌رئه‌وه‌ی ناوی هیچ که‌سێک له‌ژێریدا نه‌نووسراوه بۆیه ئاوێنه به‌ر پرسه له بڵاوکردنه‌وه‌ی. به‌رپرسه له‌وه‌ی کام نووسینو به چ زمانێکو چ په‌یامێک له‌و سایته‌دا ڕائه‌گه‌یه‌نرێ. سایتێکی شارستانی وه‌کو ئاوێنه چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ی لێناکرێ ده‌قاوده‌ق هه‌والێکی ئاوها به‌وجۆره بڵاو بکاته‌وه بێئه‌وه‌ی خۆی هیچ هه‌لوێستێک بگرێ له ناوه‌ڕۆکه‌که‌ی به‌تایبه‌تیش دووای ئه‌و هه‌موو قسه‌وباسه‌ی له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی فره‌ژنی کرا له‌کوردستان له پایزی ساڵی ڕابردوو. هه‌رکه‌سێ بیه‌وێ تێبگا له‌قووڵی کێشه‌ی ژن له ڕووسیا فه‌رموو با چاویلکه‌ی ئه‌و هه‌موو ژنو کچه‌گه‌نجانه‌ی ڕووسیا له چاو بکات که چۆن بۆ بژێوی نانی ڕۆژانه‌یان نه‌ک ته‌نها له ڕووسیا به‌ڵکو له‌زۆربه‌ی ووڵاته‌کان بازرگانی له‌شیان پێوه ده‌کرێ. ڕۆژانه کچانی گه‌نچ فریو ده‌درێن له‌لایه‌ن تۆڕه مافیاکانه‌وه بۆ بازاره‌کانی له‌شفرۆشی له ووڵاتانی دنیا… ئه‌گه‌ر زۆر به کورتیش ئاماژه‌یه‌ک بۆ ئه‌وه بکه‌ین که چۆن مناڵانی له‌دایکبوی ده‌ره‌وه‌ی زه‌واج له ئه‌نجامی کۆمه‌ڵێ هه‌لومه‌رجی جیاواز به‌ڵام به‌ستراو به‌یه‌که‌وه دروست ده‌بێت ئه‌وه بۆنموونه ده‌ستدرێژی سێکسی بۆ سه‌ر ژنان، بوونی په‌یوه‌ندیه‌کی کاتی له نێوان ژنوپیاودا وکاتێ ژنه‌که سکی پڕ ده‌بێت پیاوه‌که جێێ ده‌هێڵێ. هه‌ژاری و که‌می ڕاده‌ی خوێندن و نه‌بوونی هوشیاری له‌وه‌ی ژنان چۆن خۆیان بپارێزن که بێ ڕه‌زامه‌ندی خۆیان دووگیان نه‌بن چه‌ند هۆکارێکن له بۆ زیادبوونی ژماره‌ی ئه‌و مناڵانه. به‌ڵام ئه‌گه‌ر په‌رله‌مانی ڕووسی باسی ڕووی ڕاستی کێشه‌که بکات ناچار ده‌بن باسی چاره‌سه‌رکردنیشی بکه‌ن به‌ڵام هه‌رگیز خۆیان له قه‌ره‌ی ئه‌و پرسانه ناده‌ن.\n"زۆڵ" له زمانی کوردیدا هه‌موو ئه‌زانین چ ناوه‌ڕۆکێکی هه‌یه‌و چۆنیش وه‌کو جنێو به‌کار دێت ئه‌گه‌ر زمانی کوردی تا ئێستا گۆڕانیکی نه‌هێناوه به‌سه‌ر ئه‌و ووشه‌یه‌دا ئه‌وه زمانی شارستانی تر هه‌یه که‌باس له‌و مناڵانه بکات که له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگای ژنومێردایه‌تی دروست ده‌بێت. کاتێکیش په‌رله‌مانی ڕووسی بانگه‌وازی فره‌ژنی ده‌کات ئه‌وه به‌ر له‌هه‌موو شتێ په‌یامی قه‌شه‌کانی کاتۆلیکه که ده‌یانه‌وێ ژنان بخرێنه‌وه کونجی ئاشخانه‌و خزمه‌تی پیاو بکه‌ن ئه‌مه‌ش به پشتیوانی و به‌ڕه‌زامه‌ندی سیاسییه‌کانی ڕووسیا ده‌که‌ن. ئه‌گه‌ر نا هیچ مناڵێ به‌ته‌نها دروست نابێت به‌ڵکو ژنێکو پیاوێکی ده‌وێت. ئه‌گه‌ر ئه‌مه کێشه‌ی جێگری په‌رله‌مانی ڕووسیایه ئه‌وه ده‌توانێ داوا له‌و پیاوانه بکات ئه‌رکی باوکایه‌تی خۆیان جێبه‌جێ بکه‌ن و ده‌وڵه‌تیش فرسه‌تی ژیانو کار بۆ دایکوباوکه‌کان بڕه‌خسێنی.\nمه‌به‌ستی سه‌ره‌کی له‌م نووسینه به‌رزکردنه‌وه‌ی نابه‌رپرسیارێتی سایتی ئاوێنه‌یه له‌بڵاوکردنه‌وه‌ی پڕوپاگه‌نده‌ی دژی ژنانی ڕووسی و به‌کارهێنانی ده‌ربڕینیکی نزم وه‌کو ووشه‌ی "زۆڵ" له‌به‌رامبه‌ر مناڵانی ڕووسیا. هیوادارم ئاوێنه هه‌رگیز حه‌قیانه‌ت نه‌داته هه‌واڵی له‌و جۆره کۆنه‌په‌رستییه بێ ڕوونکرنه‌وه‌ی په‌یامی سایته‌که. زۆر ئاساییه که بابه‌تی وا ده‌ستخۆشیلێبکرێ له‌لایه‌ن توندڕه‌وو ناحه‌زانی یه‌کسانی ژنوپیاو.\nPrevious ئه‌ی هه‌ور هێور به ….. هێمن ڕه‌ئووف\nNext یاداشتنامه‌ی تاڵه‌بانی ….حه‌مید عه‌زیز


کارەساتی ئەنفال - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nکارەساتی ئەنفال (al-Anfal Campaign)، کە ئێستاکە ناسراوە بە جینۆسایدی کوردەکانوە بەسادەیی ئەنفال، ئەمە کۆمەڵکوژییەکە بە بەسەر کوردەکان دا ھاتووە (نەوەک کەسە عەرەبەکان) لە باکوری ئێراق (باشوری کوردستان)، کورد لە جینۆناسید دەکرا لەلایەن کەسێک کەسەرۆکی (حزب البعث العراقی) بوو بە ناوی سەدام حوسێن کە لە ھەمان کاتدا سەرۆکی ئێراقی ئەو کاتە بوو وە ئەم کۆمەڵ کوژیە سەرکردایەتی دەکرا لەلایە عەلی حەسەن ئەلمەجید لە کۆتایی شەڕی ئێراق و ئێران ئەم حەملەیە لەسەر ناوی سورەتی ئەنفال بوو لە قورئان، ئەمە وەکو کۆدێکی ناوی وابوو لە دەزگا بەعثیەکاندا بۆ زنجیرەیەک سیستەمی ھێرشی خێرا دژ بە کوردەکانی باکوری ئێراق (باشوری کوردستان) بەکاردەھات، بەڵام لەڕاستیدا ئەمە لێکدانەوەیەکی ھەڵە بوو بۆ کوردەکان، چونکە کوردەکان لە ھەمیشە بە بەھێزییەوە و بە ماڵ و بە حاڵ بەرگرییان لە کوردستان دەکرد بۆیە حزبی بەعثی عراقیش ھەمیشە بەدوای ڕێگای نوێ دەگەڕا بۆئەوەی کورد و زمانی کوردی نەمێنێت و عێراق ھەمووی بە عەرەبی قسەبکات و ڕقی لە ئیرادەی گەلی کورد بووە و سەرەتایی ترین مافەکانی لێ بێ بەش کردوون و بۆ یەش ویستی لە ژێر ناوی ئەنفال کۆمەڵ کوژی بکات لەکاتێک دا %٩٥ ی کوردستان ئیسلامن. کوشتارەکان و زڵم و زۆری بعث زۆری کرد لە ساڵانی ١٩٨٩ و ١٩٨٦ وە لەساڵی ١٩٨٨ گەیشتە لوتکە. وە پەلاماری زۆری کەمینەکانی ئێراقی دەدا وەکو ئازەری (Assyrians) و شەبەک و تورکمانی عێراق و ئێزیدی و ماندیان (Mandeans)، وە زۆربەی گوندەکان و کەلوپەلەکانیان ئەکردنە گرووپی جیاجیا و دوای ئەوە لە ناوی ئەبردن\n(بەمانایەکی تەواو ٢٣ شوباتی ١٩٨٨ – ٦ ئەیلولی ١٩٨٨)\nبەعس پ.د. ک\nسوێد و نەرویج و بەریتانیا بەشێوەیەکی ڕەسمی کارەساتی ئەنفال (کۆمەڵکوژی ئەنفال) بە جینۆساید داناوە. لە ٥ کانونی یەکەمی ٢٠١٢ پەرلەمانی سوید ڕیکساداگ بڕیاری دا و لەلایەن پارتی سەوز بۆئەوەی جینۆسایدی کورد بناسێنێت. وە ئەو بڕیارە بە ٣٤٩ ئەندام لەپەرلەمانی ئەڵمانیا پەسەند کرا. لە ٢٨ شوباتی ٢٠١٣ خانووی بەریتانی جەماوەر (British House of Commons) بەشێوەیەکی یاسایی جینۆسایدی ئەنفالی ناساند و کە نەدیم زەھاوی ڕابەری دەکرد کە پارێزگار MP بوو\n٤.١ ڕێز لێنانی جیھانی\n٥ ناوی وڵات ڕۆژی ڕێزلێنان\nئەنفال حەوتەم سورەت لە قورئان وا لێک دەدرایەوە کە سەرکەون لە ٣١٣ کەس دوای کە موسڵمانی تازەبوون بەسەر ٩٠٠ بتپەرست لە جەنگی بەدر لە ساڵی ٦٢٤ ی کۆچی. ئەنفال دەقاو دەق مانای تاڵانکردنی دەدا لە جەنگ دا وە ئەمە بەکارھات بۆ ھێرشێکی بەکۆمەڵی سەربازی بۆ فەتاندن و کوشتنیان وە عەلی حەسەن ئەلمەجید فەرمانی تاڵان کردنی کوردەکانی دا. وە ئەم فەرمانەش جاشەکانی دەگرتەوە و ئەمانیش ئاژەڵەکانیان و ماڵ و سەروەت و سامانیان و ژنەکانیان دەبردن و لەسەر خۆیان یاسایی بوو لەو\nکۆمەڵکوژی ئەنفال دەستی پێکرد لە ١٩٨٦ وە کۆتایی ھات لە ١٩٨٩ بەسەرکردایەتی عەلی حەسەن ئەلمەجید (خاڵۆزای سدام حسین بوو لە خانووەکەی دەژیا لە تکریت) وە بۆ کۆمەڵ کوژی ئەنفال سوودیان لە ھێرشی سەر زەوی و موشەک و ڕێکخراوە وێرانکەرەکان و دەربەدەرکردنیان و دەستەی فیشەک ھاوێژەکان و چەکی کیمیایی وە مەجید کە نازناوی عەلی کیمیایی بوو ڕابەری چەکی کیمیای دەکرد.\nھەزارەھا پەنابەر کوژران لەکاتی ھێرشی دژی شۆڕشگێڕەکان و ئەم ھێرشە فراوانتر دەبوون لە پایزی ١٩٨٧ ئەگەر چی کۆمەڵ کوژیەکە زۆر تر بوو لە ١٩٨٨. وە ئەم ھێرشانە بۆماوەیەکی زۆر بەردەوام بوو وە نزیکەی ٤٥٠٠ کورد شەھید کران و لە بەلایی کەمەوە ٣١ گوندی ئاشوری لە باکوری ئێراق تێک دران بێسەر وشوێن کران وە بەلایی کەمەوە میلیۆنێ لە کوردەکان ڕادەگوازران و ٣٫٥ میلیۆن دانیشتوانی کورد شەھید بوو بن لە ماوەیەدا. لێخۆشبوونی جیھانی ئەو ناوانەی بڵاوکردەوە کە زیاتر لە ١٧٠٠٠ کەس زیندە بەچاڵکراون لەساڵانی نزایکەی ١٩٨٨. ئەم کۆمەڵ کوژییە تەرخان کرواوە بۆ لەناو بردنی کەمەنەتەوەیەک لەسروشتدا. چونکە ھەندێک کەسیان دەویست کە تەنھا ئامانجی سەرەتاییان بوو، وە گونجا بوو لەگەڵ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وە گونجابوون لەگەڵ داواکاری گشتی ئێراق و دیوانی کوردی، کە نزیکەی ١٨٢٠٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.\nئەنفالی یەک: ئەنفالی دۆڵی جافایەتی، (لە ٢٣ شوبات تاکو ١٩ئازاری ١٩٨٨ی خایاند) ئەم شاڵاوە بە ەێرشکردن بۆ سەر گوندەکانی سەرگەڵووبەرگەڵویی دۆڵی جافایەتی لە ٢٣شوباتی ١٩٨٨ دەستیپێکرد، لە چەند قۆڵێکەوە بە درێژایی (٨٠)کم لە بنگردەوە بۆ لای ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی دوکان و شارۆچکەی دوکان، لە وێشەوە بۆ شاری سلێمانی و شارۆچکەی ماوەت و چوارتای گرتەوە. ئامانجی ئەم ھێرشە لەناوبردن و وێرانکردنی (٢٥–٣٠) گوندی دۆڵی جافایەتی و داگیرکردنی باراگاکانی سەرکردایەتی ھێزی پێشمەرگە بوو لەم ناوچەیە. ئەم ھێرشە باربڵاوە سنوری شارۆچکەکانی (سورداش، دوکان، سەرچنار، قەڵاچوالان، چوارتا)ی گرتەوە، بەسەر پەرشتی وەزیری بەرگری (سوڵتان ھاشم) بوو. ھێزە بەشداربووەکانی ئەم شاڵاوە پێکھاتبوون لە (٢٠) لیوا شەست فەوج. لەم ھێرشەدا نوێترین چەکی قوڕس بەکارھێنران کە بونە ھۆی وێرنکارییەکی زۆۆر لەم ناوچانە، لە ئەنجامدا بووە ھۆی وێرانکردی گوندەکانی (قمچۆغە، شاخەڕەش، دۆڵەڕووت، قزلەر، قەرەسەرد، ئاسۆس، قەرەچەتان، شەدەڵە، پیرەمەگرون، زێوێ، گەڕەدێ، دابان، مەرگەوشارستێن) ھەروەھا چەندین گندی تر. بەشێوەیەک ھیچ گوندێک لەم ناوچەیە ڕزگاری نەبوو، وە ئەوانەی مابوونەوە توشی تاڵانکردن ھاتن. سەرجەمی خەڵکی ئەو ناچەیە بەرەو ئێران ھەڵاتن، ھەندێکیشیان بەرەو سلێمانی چوون.\nئەنفالی دوو: لە (٢٢ی ئازار تاکو ١ی نیسانی ١٩٨٨ کۆتایی ھات) ئەم ھێرشە ناوچەی قەرەداغی گرتەوە لە (تەکیە، سێوسێنان، سەگرمە، دەربندباسەڕە، قۆپی قەڕاغ و چەند شوێنی تر) گشت گوند و ئاوەدانییەکانی ئەم ناوچە جوگرافیایەی گرتەوە. سەرەتای ھێرشەکە بە کیمیابارانکردنی چەند شوێنێکی ستراتیژی لە ناوچەکە بوو بەشێوەیەکی زۆۆر سەخت کیمیاباران کرا. وە ئەم کارەش بووە ۆی دوبارە ئاوارەبونی خەڵۆی ناوچەکە کە بەشێکیان بەرەو سلێمانی ڕایان کرد، زیانیان کەم بوو بەڵام ئەو کۆمەڵەیەی بەرەو خوارووی گەرمیانرایانکرد ژمارەیەکی زۆریان دەستگیرکران کە دواتر شوێنبزرکران. لە ئەنفالی قەرەداغ ئەو ھاوڵاتیە کوردانەی کە گیریان گیران یان خۆیان دا بە دەستەوە، بۆ سەربازگەی (قۆڕەتوویان)گواسترانەوە، کە نزیکەی ھەشت ھەزار کەس بوون لە ژن و منداڵ و پیر و گەنج، پاشان گواسترانەوە بۆ سەربازگەی (تۆبزاوە) لە نزیک کەرکوک. ئینجا لەوێ گەنجەکان لەوانی تر جیاکرانەوە بەرەو شوێنی نادیار ڕەوانەکران، خەڵکەکەی تر لە ژن و منداڵ و کچی گەنج خرانە زیندانەوە بەڵام پیرەژن و پیرەمێردەکان بۆ (نوگرەسەلمان)ی بیابانی سەماوە گواسترانەوە، کە لەوێ ژمارەیەکی یەکجار زۆریان لە برسان و تێنوێتی و نەخۆشی دەمردن و تەرمەکانیان فڕێدەدرانە دەرەوی زیندانەکە.\nئەنفالی سێ: (لە ٧ تا ٢٠ی نیسانی ١٩٨٨) شاڵاوی ئەنفالی سێ ناوچەی گەرمیانی گرتەوە، گەورەترین و بەرفراوانترین ھێرش و پەلامار بوو لە ساڵی (١٩٨٨) بۆ سەر کوردستان، کە ناوچەکانی (دوز، قادرکەرەم، کەلار، کفری، چەمچەماڵ، تێلەکۆ، پێباز، سەنگاو، تەکیە، بەشێک لە ناوچەی ئاغجەلەر) ی ڕاماڵی. زیانێکی زۆر گەورەی گیانی و ماددی بە دانیشتوای نزیکەی (٥٠٠٠) پێنچ سەر گوندی ئەم ناچەیە گەیاند، لە(١٤ی نیسانی ١٩٨٨) دا چوار شارۆچکەی لە یەک کاتدا خاپوور کرا، نزیکەی بیست ھەزار ژنومنداڵوپیاوی بۆ سەربازگەی قۆڕەتوو ڕەوانە کران، بۆیە ئەم ڕۆژە لە ھەموو ساڵێک کراوەتە ڕۆژی یاد کردنەوەی تاوانە گەورەکەی ئەنفال لە کوردستان. ھۆی زۆری ژمارەی گیرا و شوێنبزرکراوەکانی گەرمیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە پارێزگای سلێمانی بەھۆی قائیمقامیەتی چەمچەماڵ بە ڕێگای چەند کەسانێکەوە بڵاویان کردبوەوە، کە حکومەت ھەر خێزانێک (٣٠٠) مەتر دووجا زەوی لەگاڵ قەرزی عقاری دەداتە گوندنشینەکان. ئەمەش وایکرد، کە خەڵکەکە ھێمن ببنەوە و ڕانەکەن بۆیە ئەو ژمارە زۆرە دەستگیر کران.\nئەنفالی چوار: ئاوگەی زێی بچووک (لە ٨ی نیسان تاکو ٣ی ئایاری ١٩٨٨) ھێزەکانی ڕژێم دوای تەواوکردنی تاوانەکانی ئەنفالی سێ کە زۆرترین ژمارەی قوربانی و شوێنبزری لێکەوتەوە. لە ھێرشەکانی بەردەوام بوو بۆ سەر ناوچەکانی تری کوردستان بە ھەمان شێوە. جوگرافیای ئەم شاڵاوە ئاوگەی زێی بچووک بوو، کە ھێڵی سنوری ھەردوو پارێزگای کەرکوک و ھەولێر پێک دەھێنێت. ئە ئاوگەیە شارۆچکەکانی رێدار، ئاغجەلەر، تەق تەق و چەند گوندێکی گەورەی وەک عەسکەر و گۆپتەپە دەگرێتەوە، کە دەکاتە دەشتی کۆییی تەق تەق و شێخ بزێنی گرتەوە. سەرەتای ئەنفالی چوار بە کیمیابارانی گوندی گۆپتەپە لە ڕۆژی (٣ی ئایاری ١٩٨٨) دەستی پێکرد بەھۆی فڕۆکەجەنگیەکان بۆمبیکیمیایی بەسەر خەڵکەکەی باراند کە قوربانیانی ئەم گوندە ب نزیکەیی (٣٠٠) کەس دەخەمڵێنرێن، ھاوکات گوندی (عەسکەری) بە ھەشت بۆمبی کیمیاوی بۆردومان کرد. بۆ ڕێگرتن لە دەربازونی دانیشتوای گوندەکانی (گۆپتەپە) و (عەسکەر) و (حەیدەربەگ)، ڕژێم ئاوی بەنداوی دوکانی بەردایەوە تاوەکو خەڵکی ناتوانن لە زێیکە بپەڕنەوەو ڕزگار ببن.\nقۆناغی (ئەنفالی ٥، ٦، ٧) دۆڵی چیاکانی شەقڵاوە و ڕەواندوز لە (١٥ی ئایاری - ٢٦ی ئابی ١٩٨٨): سەرەتای ھێرشەکە لە (١٥ی ئایاری ١٩٨٨) بوو، کە دوا ڕۆژی مانگی ڕەمەزان بوو. چەند فڕۆکەیەک کەوتنە کیمیابارانکردنی گوندەکانی (وەرە، نازەنین، کاموسک، سپیندارە، عەلیاوە، سماقولی)، بووە ھۆی گیان لەدەستداانی ژمارەیەکی زۆری دانیشتوانی گوندەکان و مرداربوونی ئاژەڵەکانیان. توندترین ھێرشی سوپای عێراق بۆ ناوچەی دۆڵی بالیسان بوو، بڵام زیانی گیانی بە بەراورد لە گەڵ ھێرشەکانی پێشو کەمتربوو، چونکە زۆربەی ئەو ناوچانەی سەر بە پارێزگای ھەولێر چۆڵ کرابوون، خەڵکەکەی ڕاگوێزرابوون. گەورەترین زیان لەم ناوچەیە بەر گوندی (بلەی خوارو) کەوت، خەڵکەکەی شون بزر کران، لە ڕۆژی (٧ی حوزەیران) شاڵاوی ئەنفالی پێنج کۆتایی ھات.\nسەرەتای ئەنفالی شەش لە (٢٦ی تەمووز) بە بۆردومانکردنی ناوچەکانی دۆڵی بالیسان و دۆڵێ مەلەکان و دۆڵی وەرتێ و دۆڵی ھیران و سماقولی بە چەکی کیمیاوی دەستی پێکرد خەڵکەکەی دەرپەڕاند، پاشان لە لایەن حکومەتەوە ناوچکە دەگیرکرا، داواشیان لە خەڵک کرد خۆیان بە دەستەوە بدەن، لێبروودنی گشتی ھەیە، بۆیە ژمارەیەکیزۆری خەڵکەکە ھەڵخەڵەتان، خۆیان دا بە دەستەوە، دوای گرتنیان شوێن بزر کران. لەمیانەی شاڵاوەکانی ئەنالەکانی (٥، ٦، ٧)، (٥٢) گوند لە ناحیەیە خەلیفان و رەواندوز و خۆشناو وێرانکران، کە سەرجەم خێزانکانیان (٢٦٠٢) بوو.\nئەنفالی کۆتایی (بادینان) لە (٢٥ی ئاب ـ ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨): لە دای وەستانی شەڕی (عێراق-ئێران)، دوا شاڵاوەکانی ئەنفال لە (٨ی ئازی ١٩٨٨) دەستی پێکرد، سوپای عێراقق) دەستی واڵا بوو بۆ ئنفال کردنی ناچەی بادینان. ئەم شاڵاوە بە درێژایی ناوچەکانی (زاخۆ، ئامێدی، شێخان و ئاکرێ) گرتەوە. سەرەتا ناوچەکە بۆردومان کرا لە لایەن سووپای عێراق بە (بۆمبی ھێشویی و عنقودی کیمیاوی). خەسترین ھێرشی ھێشویی لە (٢٤ی ئاب) بۆ سەر گوندی سپینداری قەد پاڵی چیای گارە بوو، کە بە درێژایی (٣٠) کم شێنەکە بۆردومان کرا. بەڵام ژمارەی قوربانیەکان لە چاو ئەم بۆردومانە چڕە کەم بوو ئەویش بەھۆی کە پێشمەرگە توانیان پێشتر ئامۆژگاری و ڕێنمایی خۆپاراستن بڵاو بکەنەوە، بەڵام ھەرچی ئاژەڵ و مەڕو مڵڵاتەکەیانبوو قڕیان تێکەوت، کێڵگەکانیش لە بەرھەم کەوتن.\nحوکومەتی ھەرێمی کوردستان ڕۆژی ١٤ نیسان ی کردووە بە ڕۆژی یادکردنەوەی کۆمەڵکوژی ئەنفال.\nڕێز لێنانی جیھانیدەستکاری\nناوی وڵات ڕۆژی ڕێزلێناندەستکاری\nسوید ٥ی کانونی یەکەمی ٢٠١٢ \nتەعریب، یەکێکی تر بوو لە ڕەگەزەکانی ئەنفال، رێکارێک بوو کە لەلایەن رژێمەکەی سەدام حسێنەوە بەکاردەھات بەمەبەستی شاربەدەر کردن و دەرکردنی ئەو دانیشتوانانەی لایەنگری شۆڕشگێرەکان بوون بۆ دەرەوەی شار و گووندەکان و نیشتەجێ کردنیان لە بەشەکانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق، نموونە لەسەر ئەم دیاردەیە وەک شاری کەرکوک کە دەکەوێتە ناوچە دەوڵەمەندەکان بە کێلگە نەوتی.\nھەڵمەتی ئەنفال ھەڵدەستا بە بەکارھێنانی نیشتەجێ کردنەوەی دانیشتوان بەشێوەیکی توند وە زۆر بەتایبەتی لە کەرکوک دا کە ئێستا بۆتە بەڵا و ئاستەنگ لە دانووستانەکانی نێوان حوکمەتەکانی کوردستان و عێراق دا. ڕژێمەکەی سەدام حسێن بەعسی ھەستا بە بنیادنانی چەند یەکەیەکی نیشتەجێبوون و خانووبەرە لە کەرکوک وەک بەشێک لە ھەڵمەتەکانی «تەعریب» و گواستنەوەی عەرەبە ھەژارەکانی ناوچەکانی باشوری عێراق بۆ ناو کەرکوک لەڕێی پێدانی خانووبەرەی ھەرزان و کەم نرخ.\nکوردانی عێراق ھێشتا بە توندی دژ و ناکۆکن لەگەڵ ئەو عەرەبانەی بوونەتە دانیشتووی ناوچە و گەرەکەکانی کەرکوک کە لە سەردەمی رژێمی بەعس دا ڕێگەیان پێدراوبوو وە بە ئاستەنگێک دەیبینن بۆ ناساندی کەرکوک وەک شارێکی کوردی و بەشێک لە ھەرێمی خۆبەرێوبەری کوردستان. تۆمارکراوە کە فەرماندەی باڵا (وەفیق ئەل سامەرائی) وتویەتی «دەتوانیت نیو میلیۆن کورد لە ھەولێر بکوژیت ھیچ ناگۆرێت و ھەر بە کوردی دەمێنێتەوە بەڵام ئەگەر ٥٠ ھەزار کورد بکوژیت لە کەرکوک ئەوا بۆ ھەتا ھەتایە دۆزی کورد کۆتای پێدێت.»\nبە کۆمەڵ کوشتنی ٥٠ ھەزار بۆ ١٠٠ ھەزار کەسی مەدەنی بێ چەک کە لە نێوانیان دا ئافرەت و منداڵیش ھەبوون. بەڵام سەرچاوە کوردییە فەرمییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ژمارەکە ١٨٢ ھەزار کەسە.\n٢ ھەزار لە مەسیحیە ئاشورییەکان لەگەڵ کورد و پێکھاتەکانی دی کردە قوربانی گازە ژەھراوییەکان.\nدادگای کردنی بەکۆمەڵ و دیارنەمان و ون بوونی دەیەھا ھەزار لە کەسانی مەدەنی بێ چەک کە ژمارەیەکی زۆر لە منداڵ و ژنیان تێدابوو. وە ھەندێک جار تەواوی دانیشتووانی گوندێک ون دەبوون و دیان نەدەمان، تەنھا لە ساڵی ١٩٨٨ دا ١٧ ھەزار کەس دیار نەماون و ون بوون.\nلەناوبردنی بە کۆمەڵی ٢ ھەزار گوند کە لە بەڵگەنامە فەرمییە حوکمییەکانی ئەو سەردەمە دەستەواژەکانی «سوتێنراو، وێرانکراو، رووخێنراو و خاوێنکراو» ی بۆ بەکارھاتبوو، لەگەڵ لەناوبردنی چەندەھا شارۆچکە و ناوەندی کارگێری گەورەتر (قەزا و ناحیە). کە لە پێشتر لە ساڵی ١٩٧٥ دا، ٤ ھەزار گوند لەسەر دەستی حوکمەتی پێشووتری عێراق وێران کرابوو.\nلە ساڵی ١٩٨٩ دا، ئەندازیارانی سوپا ھەستان بە وێران کردنی کۆتا شارۆچکەی کوردی نزیک بە سنووری ئێران (قەڵادزێ) کە دانیشتووانەکەی ٧٠ ھەزار کەس بوو پێش ئەوەی خاپوور بکرێت و دواتر ھەموو ناوچەکە و چواردەوری بە «ناوچەی قەدەغەکراو» مامەڵەی لەگەڵ دا دەکرا.\n^ "TRIAL: Profiles". Trial-ch.org. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٨ی نیسانی ٢٠١٦. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "Norwegian Government recognises Saddam Hussein's genocide – Justice4Genocide calls on the British Government to do the same". 21 November 2012. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 October 2016. لە ڕێکەوتی ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە. پارامەترەکە |url-status= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Is Swedish neutrality over?". 11 December 2012. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "Swedish Parliament recognises Saddam Hussein's genocide – Justice4Genocide calls on Britain to do the same". 14 December 2012. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 June 2017. لە ڕێکەوتی ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە. پارامەترەکە |url-status= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "British parliament unanimously recognises Kurdish genocide". 1 March 2013. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 March 2016. لە ڕێکەوتی ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە. پارامەترەکە |url-status= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "South Korea recognizes Kurdish genocide". 13 June 2013. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 26 April 2015. لە ڕێکەوتی ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە. پارامەترەکە |url-status= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "List of the churches been demolished by Saddam Hussein's regime" (PDF). Capiraq.org. لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 March 2017. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کارەساتی_ئەنفال&oldid=696633»\nدواجار لە ١٩:٠٠ی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٠٠ی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


شاژنە ئێلیزابێس دڵەڕاوکێ دەخاتە دڵی بریتانییەکانەوە\n04:06 - 14/11/2021\nلە مەراسیمی ڕۆژی یادکردنەوەی بریتانییەکاندا، شاژنە ئێلیزابێسی دوەم بەشداریی نەکردوە و بەو هۆیەوە دەنگۆی لەلای بەشێک لە خەڵکی ئەو میرنشینە دروستکردوە، هۆکارەکەی بۆ ئاگابون لەباری تەندروستی ناوبراو دەگەڕێتەوە.\nکۆشکی باکینگهامی تایبەت بە پشودانی شاژنە ئێلیزابێسی دوەم، لە بەیانێکدا ئاماژەیان بەوە کردوە کە شاژن خەمبارە لەوەی بەشداریی لە مەراسیمەکەدا ناکات.\nئەگەرچی ئێستا شاژن تەمەنی 95 ساڵە، بەڵام ئەگەر لەو مەراسیمەدا بەشداربوایە دەبوە ڕوداوێکی مێژویی بۆ ناوبراو، چونکە پزیشکەکانی ڕێگرییان لێکردوە کە خۆی ماندو بکات و لە هەمو بۆنە و مەراسیمەکانی بریتانیا بەشداریی بکات.\nهۆکاری بەشداریی نەکردنی شاژنە ئێلیزابێس دەگەڕێتەوە بۆ باری تەندروستی، لەبەرئەوەی مانگی ڕابردو بۆ ماوەی 24 سەعات لە نەخۆشخانە لەژێر چاودێریی پزیشکیدا مایەوە.\nلەکۆتایی بەیانەکەی کۆشکی باکینگهامدا ئاماژە بەوە کراوە کە شاژن ئامۆژگارییەکانی پزیشکەکانی جێبەجێکردوە، چونکە خشتەیەکی کار و فەرمانی ژیانی ڕۆژانەیان بۆ داناوە و ڕێگرییان لێکردوە هێندە خۆی ماندو بکات، چونکە هەڵکشانی تەمەن هەمو ئەو لەمپەرانەی بۆ دروست دەکات و باری تەندروستیی تێکدەدات.\nپزیشکە تایبەتەکانی کۆشکی شاهانەییەکانی بریتانیا ئامۆژگاریی شاژنە ئێلیزابێسی دوەمیان کردوە کە لە مانگی تشرینی دوەم (مانگی 11) بۆ ماوەی دو هەفتە پشو وەربگرێت، بە واتایەکی دیکە بەهیچ شێوەیەک ئەرک و کارەکانی وەک شاژن جێبەجێ نەکات.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتێکی تۆڕی میدیایی BBC، شاژنە ئێلیزابێس لە مانگی تشرینی یەکەمدا (مانگی 10) ماندوبونی زۆری بەخۆیەوە بینیوە، چەندین سەردان و کاری گرنگی ئەنجامداوە و چەندین کەسایەتی بریتانیا و دەرەوەی بریتانیای بینیوە.\nشاژنە ئێلیزابێسی تەمەن 95 ساڵ، لە ماوەی هەشت ساڵی ڕابردودا یەکەمجار بوە شەوێک لە نەخۆشخانە بەسەر بەرێت و ماندوبون تەنگی پێهەڵبچنێت.\nشاژنە ئێلیزابێسی دوەم تائێستا بەتەمەنترین شاژنی مێژوی مرۆڤایەتییە کە لەسەر تەختی شاهانەییەکان مابێتەوە.\nلەلایەکی دیکەوە کەسانی نزیک لە شاژن ئاماژەیان بەوە کردوە کە ناوبراو بۆ کاری لەمەودوای ئامادەیە بەشداری ئەو مەراسیم و یاد و ئاهەنگانە بکات کەمتر قەرەباڵغی و کۆبونەوەکانی تێدایە، بە مانایەکی دیکە بۆ یادە گەورە و زەبەلاحەکان ئامادە نابێت و ڕەچاوی باری تەندروستیی خۆی دەکات.\nوێنەکانی مەراسیمی ڕۆژی یادکردنەوە


کوردیپێدیا - چیرۆکی گەڕانەوەی لەیلا تەعلۆ\n👩 چیرۆکی گەڕانەوەی لەیلا تەعلۆ | پۆل: دۆزی ژن | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nچیرۆکی گەڕانەوەی لەیلا تەعلۆ\nکاتێک داعشداعش هەڵیکوتایە سەر شنگالشنگال و دەوروبەری، لەیلا و کەسوکارەکەی لەلایەن داعشەوە رفێندران و گواسترانەوە بۆ قەسر میحراب لە رۆژئاوای تەلەعفەر. ئەوە ئەو رۆژەبوو کە لەیلا لە ئازیزانی دابڕا.\nلەیلا تەعلۆ، رزگاربووی دەستی داعش دەڵێت: خۆزگە دەگەڕامەوە رابردوو هەتا ئەگەر لەدەستی داعشیش بوومایە، خۆ هیچ نەبێ لەگەڵ خانەوادەکەمدا دەبووم، برا و کەسوکارم زیندوو دەبوون. گرنگ نییە چەند لەدەستیان دەمامەوە، پێنج ساڵ یا زیاتر، خۆ هیچ نەبا بەیەکەوە دەبووین. ئەو مەینەتییە بەلایەکەوە کە چێشتوومانە، هەرچییەک روویدابایە بەس کەسوکارم لەدەست نەدابایە.\nلەیلا دوای ئەوەی لەلایەن داعشەوە رفێندرا زیاتر لە چوار جار کڕین و فرۆشتنی پێوەکرابوو، هەر جارێک بە شەش هەزار دۆلار فرۆشرابوو، دوو پزیشک و دوو سەرمایەداری عەرەب لەنێو داعشدا کڕین و فرۆشتنیان بەم کچەوە کردووە و دوو جاریش دووگیان کراوە و منداڵەکەی لەباربردراوە، لەکاتێکدا داعش بانگەشەی بۆ ئەوە دەکرد کە لەباربردنی منداڵ حەرامە.\nبیڵ وایڵی، بەرپرس لە لیژنەی دادپەروەری و لێپرسینەوەی نێودەوڵەتی دەڵێت: نموونەی داعش وەکو هیچ شتێکی دیکە نییە، چونکە لەسەر بیروباوەڕێکی هەڵە دامەزراوە کە هەڵەیە و بەرەو جێبەجێکردنی کۆیلایەتی و دەستدرێژی سێکسی بۆ سەر ژنان سەریکێشا. ئەمە جیاوازییەکی ریشەییە و بە سیستەم کراوە.\nلەیلا لەژێر دەستی داعش مایەوە تاوەکو رۆژانی بەر لە رووخانی خەلافەت لەگەڵ منداڵەکانی بە هاوکاری قاچاخچییەک بە 19 هەزار و 500 دۆلار رایکرد.\nگەڕانەوە بۆ مالە باوان\nلەیلا تەعلۆ دەڵێت: کە لێرەبووم هەرگیز بیرم نەدەکردەوە رۆژێک ئازاد دەبم. ئێستا لێرەم و ئازادم. بەڵام هەرگیز ئەو ئازارە لەبیرناکەم کە تووشی ئێمەیان کرد.\nلەیلا تەعلۆ لەگەل دوو منداڵ و هاوژینەکەی و شەش لە کەسە نزیکەکانی لە03-08-2014 کەوتنە دەست چەکدارانی داعش. هەر لە یەکەم روژ مێردەکەی لێ جیاکرایەوە و هیچ زانیارییەکی لەسەری نییە. هێشتا چوار کەسی نزیکی لەیلا بێسەروشوێنن.لەیلا پێشتر ئازار و مەینەتییەکانی خۆی بە دەست چەکدارانی داعش باسکردوو ووتی: ئەوان زۆر بێبەزەیی و دڕندە بوون، کاتێک دەستدرێژیان دەکردە سەرم، وەک ئەوەی تۆڵەی خوێن بکەنەوە، دەست و قاچمیان بە تەختەی خەوەکەوە دەبەستەوە. کێ دەیتوانی داخوازییەکان رەتبکاتەوه.\nلە ناوەڕاستی مانگی 10 ساڵی 2018، چەند کەسێک لە ئێزدییەکان بە فڕۆکەیەک گەیشتنە شاری بۆمبای لە هیندستان.لە نیو هۆڵێکی گەورە و پڕ لە خەڵک کە هەریەکە و جۆرە جلوبەرگێکی پۆشیبوو. زۆربەی چاوەکان لەسەر رووخساری ژنێک نیشتبوونەوە، رووخسارێکی مەلوول و خەمبار.\nدواتر ئەو ژنە داوایلێکرا قسەیەک بۆ ئامادەبووان بکات. ئەویش گوتی: من لەیلا تەعلۆ، 19 کەسمان بە دەستی داعش دەستگیرکران، 10 کەسیان بە هەوڵی سەرۆکوەزیرانی کوردستان ئازادکران، چیرۆکی من، چیرۆکی مەینەتی و داماوی هەر ئێزدییەکە. لەو بۆنەیەدا لەیلا تەعلۆ خەڵاتی دایکە ترێزای وەرگرت. چیرۆکی لەیلا بووەتە هەوێنی نووسینی کتێب. خالید تەعلۆ قائیدی کە برای لەیلایە بەسەرهاتی خوشکەکەی لە دوو توێی کتێبێک بە ناوی (لیلی و لیال الالم) بڵاوکردووەتەوە.\nلەیلا چۆن رزگارکرا؟\nلەیلا بە پلانێک ئازادکرا کە رەنگە تەنیا لە خەیاڵی دەرهێنەرانی هۆڵیوددا هەبێت. لەیلا پێش ئەوەی لە لایەن براکەیەوە رزگاربکرێت لە رەققە بوو.\nلەیلا دەڵێت: براکەم ریشی هێشتبووەوە و جلوبەرگی داعشانی پەیداکردبوو و خۆی گەیاندبووە رەققە. دەیویست دوای ماوەیەک مانەوە، وەک چەکدارێکی داعش کە بیەوێت کەنیزەکێک بکڕێت، من بکڕێتەوە.\nلەیلا ئەو کاتە کەنیزەکی کەسێکی ئیماراتی بووە، بەردەوامیش بە تەلەفۆن بە نهێنی لەگەڵ براکەی لە پەیوەندیدا بووە.\nیەکێک لە رۆژە هەتاوییەکانی ئاداری 2017 براکەی بە لەیلای گوت، نەخشەکە به و شێوەیەی ئەوان دەیانەوێ دەڕواتە پێشەوە و پەیوەندی بە پیاوە ئیماراتییەکەوە کردووە بۆ ئەوەی تۆ بە من بفرۆشێت، دەبێت کاتێک یەکدی دەبینین، بە تەواوی کۆنتڕۆڵی خۆت بکەیت و هیچ بایەخ بە من نەدەیت، بۆ ئەوەی ئاشکرا نەبین پیاوە ئیماراتییەکە بە لەیلای گوتبوو، خۆی بپێچێتەوە بۆ ئەوەی بیفرۆشێتە چەکدارێکی دیکەی داعش. ئەوە یەکەمین فرۆشتنە کە لەیلا، نەک حەزی پێدەکات، بەڵکو چرکەی بۆ دەژمێرێت.\nلەیلا لە حەوشەی ماڵی باوکی\nبۆ ئەوەی پیاوە ئیماراتییەکە گومان نەکات، لەیلا رەتیکردەوە بچێتە لای کڕیارە نوێیەکە و گوتی لای تۆ دەمێنمەوە، بەڵام ئیماراتییەکە بە تووڕەیی پێگوتبوو، ئەوە تۆ نیت کە بڕیاردەدەی بەردەوام لێشی دەپرسیم، له و ماوەیەی لەگەڵ من بوویت، موسوڵمان بوویت؟ دەمگوت بەڵێ. دواتر گوتی، باشە ئەگەر حەزت لێنییە بچیتە لای ئەو، پیاوێکی مەغریبی هەیە و دەتدەمە ئەو، زۆر ترسام و گوتم نا، دەچمە لای ئەو.\nوەک لەیلا دەیگێڕێتەوە: براکەم 5000 دۆلاری دا بە چەکدارەکە. بیرم دەکردەوە ماڵی باوکم بەم هەژارییەوە چۆن ئەو پارەیان پەیدا کردووە؟ بەڵام بێئاگابوو لەوەی براکەی، دۆلاری ساختەی لەگەڵ خۆی هێناوە و پارەکەشی وەک داعشبوونەکەی خۆی ساختەیه: گرێبەستی هاوسەرگیریی کەنیزەکایەتییان لەگەڵ براکەم بۆ کردم و شاهیدیان هێنا، بەبراکەمیان گوت، کەنیزەکێکی گوێڕایەڵت کڕیوە و کاتێکی خۆشی لەگەڵ ببەیتە سەر.\nئیدی کاتبەفیڕۆدان، وەک نزیکبوونەوە لە دەمی چەقۆکانی داعش وابوو. دەبوو لەیلا و براکەی خۆیان لەو گەردیلانەش بپارێزن کە لەنێو هەوای بارووتاوی رەققەدا خنکابوون: نزیکەی سێ رۆژ بە پێ بەڕێکەوتین، دی بە دێ و ناوچە بە ناوچە، هێندە شەکەت بووم، پێیەکانم لەگەڵم نەدەهاتن. پێڵاوەکانمان بنیان پێوەنەمابوو و قاچەکانمان خوێناوی ببوون.\nلەیلا دەڵێت: ئێمە سێ جار لە یاساکانی داعش لاماندابوو. هەم براکەم فێڵی کردبوو. هەم دراوی ساختەی هێنابووە نێو داعش و دیسان من و دوو منداڵەکەشمی رفاندبوو، هەر بۆیە ئەگەر دەستگیرکراباین، ملپەڕاندنمان مسۆگەر بوو.\nئەوان دواجار ئاڵایەکیان بینی، سوور و سپی و سەوز، کە خۆرێکی درەوشاوە لە نێوەراستیدا بوو. ئەوە بەمانای نزیکبوونەوە بوو لەو خەونانەی، لە ماوەی 33 مانگدا، لەنێو سەری خۆیدا زیندەبەچاڵی کردبوون. \n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (جوان عومەر ئەحمەد)ەوە لە: May 24 2020 1:03AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (جوان عومەر ئەحمەد)ەوە لە: May 24 2020 1:20PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 23 KB May 24 2020 1:15AM جوان عومەر ئەحمەد


لە گەڕانەوەیدا پەیوەندییەک دروست دەبێت لە نێوان ئەوکاتەی کە لێرەبو لەگەڵ ئێستادا کە لێرەنیە، هەروەها لە نێوانیاندا چ جۆرە دونیایەک بەرجەستە بوە.\nکەسێک کە لێرەیە و لێرە نیە، لە هەناو خۆماندا گفتوگۆیەک بەرهەم دێنێت، گفتوگۆیە کە دەبێت بە هێمنی و رامان و شەن و کەوکردنەوە ئەنجامی دەین. لەم گفتوگۆیەدا، رۆحێک هەیە، کە هەمو قسەکانی کردوە، بەڵام لە هەناو ئێمەدا قسەی تر بەرهەم دەهێنێت، دونیایەک هەیە، کە لە جاران دەچێت و بەڵام وەک جاران نییە.\nئەم رۆژانە کە باسی نەمانی ناوەندێتی و کارایی و پەککەوتەیی پەرلەمان و دێوەزمەی هاوشاریی و هاوڵاتیی و ترسی خۆمان بە تەنیا و گەڕان بە دوای باوکێکی بیانیدا دەکەین، نەوشیروان مستەفا سەرەتاتکێمان لە گەڵدا دەکات.\nکاتێک لەگەڵ ئەم رۆحەدا گفتوگۆ دەکەین، تێدەگەین کە لامەرکەزی بریتی نییە لە هەڵکوڵانی چەند یاسایەکی کورتیلە، شەڕی دەسەڵاتخوازێک لەگەڵ دەسەڵاتخوازێکی تردا، بەڵکو پێش هەمو شتێک نەمانی ناوەندە، وەک پرسێکی ئەخلاقی، نەمانی ئەو بونەوەرەیە کە بێشەرمانە هاوار دەکات من خاوەنی ئەمەم، نەمانای خاوەندارێتییە.\nلامەرکەزی کاتێک بەرجەستە دەبێت، کە بتوانین بیربکەینەوە کە دەسەڵاتدارێتی ئەرکێکە پێمان دەسپێردرێت و کاتێکی دیاری کراوی هەیە. کە ئیکساپەر دەبێت، ئیتر بۆ/گە/نی دێت.\nگەر لەم دایەلۆگە هاملیتیەدا بیر لە پەرلەمان بکەینەوە، تێدەگەین کە لە دونیای مۆدێرندا تەنها سێ دۆخی حوکمڕانی هەیە. دۆخی شەڕی ناوخۆ، دۆخی شۆڕش، لەگەڵ دۆخی پێکەوەژیانی ئاشتیانە، چونکە هەموو کۆمەڵگایەک پێکهاتوە لە هێز و بەرژەوەندی و توێژی جیاواز، ئەوا کێبڕکێ و ململانێ و شەڕ هەیە. ئەم دۆخە یان دەبێتە مایەی شەڕی ناوخۆ، یان هێزێک دەتوانێت لە رێگای شۆڕشەوە زاڵ بێت بە سەر ئەوانیتردا و بیانسڕێتەوە، یان بڕیاردەدەن کە پێکەوە ئاشتیانە دەسەڵات دەستاودەست بکەن. ئێمە نە شەڕی ناوخۆمان جێهێشتوە، کە شۆڕشمان بۆ کراوە، نە توانیمانە ئاشتیانە دەستاو دەست بکەین.


بارزان محەمەدەسوورە: مرۆڤی هیراکلیتی. – WTARIKURD\nبارزان محەمەدەسوورە: مرۆڤی هیراکلیتی.\nئەو مرۆڤانە لە جیهاندا هەمیشە لە پێشەنگی ناو یان دە زرنگێتەوە و پێشەنگن لە نوێبوونەوە. بەڵام گەڕانەوە، نایان گرێتەوە لە کۆنبووندا. یان بۆ دواوە بگەڕێنەوە. ئەم مرۆڤانە دەگمەنن؛ ناتوانین لە پەنجەی دەست دەربازیان بکەین.\nمازلۆ لە کتێبی زندگی دراین جاواکنون…. هنر زندگی متعالی دا، ئاماژە بەو چەمکە دەکات، مەبەستی مرۆڤی هەمیشە نوێبوەوەیە.\nئەو مرۆڤانە، کە ئارەزوو یان پێشکەوتن و بە روودانە بە نوێبوونەوە و تازەگەری، ئەو تازەگەریەی لە بواری ڕۆشنبیری و فیکری و داهێنان بێت و مرۆڤی پێ لە بار نەچوێت و لەو ئاستەی مرۆڤایەتی دابمێنێتەوەو دانەماڵرێت لە بەها ئەخلاقی و مرۆییەکان. نەچێتە قالبی بازرگانی بە بەهاکانی جوانی بمێنێتەوە.\nماسلۆ دەڵێ: دەبێت مرۆڤ هەمیشە خودێکی هیراکلیتی بێت؛ چونکە خودی هیراکلیتی هەمیشە لە تاریکییەوە ئارەزووی دەرچونی هەیە، بۆ ڕووناکی، هەمیشە بەدوای تازەدا دەگەڕێ و سات بەسات بەدەرکەوتی جیا دەردەکەوێت.\nئەگەر پێداچونەوەیەک بە نووسینە سیاسی و سەروتارو وتە سیاسییەکانی سەرکردەو حزبی کوردی ئەم ماوەیەی پێی دەڵێن خەباتی ڕزگاریخوازیی نەتەوەیی، بکەین و شیکارییەکی ناوەڕۆکیان بۆ بکەین، تەنها ڕابردوویان تیادا دەبینین و تەنها ئێستای ئەو زەمەنانەیە، کەتیایاندا ڕەنگ دەداتەوە، (ئێمە نەتەوەیەکین شانمان واو باڵمان واو فڵان سەرکردەمان ئاوهاو شان و شەوکەتی ئاوەهاو لە فڵان وفیسارە شەڕو جەنگیشدا بەو هێزو بەو جەبهە ڕووت و بەو سەرکەوتنانە لێی دەرچووین و بۆ دوا ڕۆژیش تێدەکۆشین و سبەیینێمان بەوشێوە دەڕازێنینەوەو وا لە وڵاتمان دەکەین ببێتە بەهەشت و نموونەی دیموکراسی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و… تاد). ئەمانە هیچی هێمای بە ئومێد ژیان و ڕۆحی زیندەگی و وڵاتسازی نین، بە قەد ئەوەی هەڵاتن و ڕاکردنێکن لە ئێستا، کە تەنها ترسنۆکەکان لە عەقڵ و لەبیرکردنەوە پەنایان بۆ دەبەن، لە سایکۆلۆژیاشدا بەم میکانیزمە. کەلای ئێمە بووەتە ستراتیژ، دەوترێ گەڕانەوەRegressionیان لەسەرخۆلادان.Transformation. ئەوەی هەڵەبێت و ناچونیەک بێت لەگەڵ کۆمەڵ ئەوە ئەوان خۆی لێ لادەدەن و دەبنە سمبوڵی کارەکتەرە پۆزەتیڤەکان. بەڵام لە ئەسڵا ئەوانەن عەقڵێکی مردووی پاشاگەردانی دەژن و ناتوانن لەگەڵ نوێبوونەوەیەکی مۆڕاڵی، ڕۆشنگەری و لەخۆگرتنی مرۆڤ لە چوارچێوەیەکی هەمەکی کە نەبێتە، بەر پەرچ دانەوەو خەواندن یان خەفەی عەقڵی، چونکە شۆڕشەکان لەو کونو قوژبنانەوە، ئازادی دەبینن و خوێنی بۆ دەڕێژن بۆ ئەوەی گۆڕەپانەکەی بۆ فراوان بکەن. بەڵام ئەم مرۆڤانەی هیچ فۆڕمێکی هیراکلیتی تیادا بەدی ناکرێت و تەنها هەوداڵی پارەو پۆستن و نایانەوێت گۆڕانێک یان نوێبوونەوەیەک لە چوار چێوەی خۆیان دەرچێت. چونکە کاردەکاتە سەر بەرژەوەندیەکانیان. لە ئێستاش دا زۆر دەگمەنن ئەو مرۆڤە هیراکلیتیانەی وڵات بەڕێوەدەبەن، بەڵکو ئەوانەن، کە چەقیونەتە ناو لێشاوی گەندەڵی و ناتوانن لە بازنەی کۆنە پارێزی وخەفەی عەقڵی بێنە دەرەوە.\nلە وڵاتانی ڕۆژهەڵات تەنها پیاوپیری دەبێتە جێگای متمانەی هاوڵاتیان، ئەمەش دەچێتە قالبی چەق بەستووی گۆشگیری عەقڵییەوەو بەمەش ناتوانرێت هیچ پێش وەچونێک وەدی بێت. چونکە لێرە باوڕبوون بە گەنج لە پاشاگەردانی دایەو نەچۆتە قۆناغی بیرەکی و بڕیاردان و عەقڵ گرایی و تەنها پیرگەلی لە خولیایان دایەو خویان پێوەگرتوەو بەردانی ئەستەمە ببنە هاوڵاتییەکی هیراکلیتی.


کوردیپێدیا - مردنی نەوشێروان مستەفا\n📖 مردنی نەوشێروان مستەفا | پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nدیارە مردن منداڵ و گەنج و پیر لەگەر خۆی دەباتەوە، ئەوە سروشتی مردنە هەر لە سەرەتای پەیدابوونی مرۆڤەوە هەتا ئەمڕۆ.\nمامجەلال توانی لە شوێنی خۆی یا لە دوای خۆی لە ناو جەلالیزم یان یەکێتی نیشتمانی کوردستان و ڕێبازی خۆی، نەوشیروان مستەفا دروست بکات و دەستی بگریت وەکو کادیرەک پەروەردەی کرد.\nلە گۆڤاری رزگاری یەوە هەتا مۆرکردنی رێکەوتنی نیوان گۆڕان و یەکێتی بە ئامادەبوونی مامجەلال و نەوشیروان، کە گوایە لێک ترازان و لەیەکتر تۆزێک توڕە بوون.\nبەڵام نەوشیروان نەیتوانی یەک کادیر بۆ شوینی خۆی ئامادەبکات و دروست بکات.\nزۆرن ئەوانەی خۆیان بە شاگردی نەوشیروان لەقەڵەم دەدەن بەڵام کەسێکی کارێزما نی یە لە ناو ئەو شاگردانە کە بتوانی بە ئەمانەتەوە چۆن نەوشیروان جەلالیزمی پەیرەوکرد ئاوا نەوشیروانیزم پەیرەو بکات.\nنەوشیروان لە کتیبەکانی خۆی قسە بە هەموو هاوڕێ یەکانی دەڵێ و لە بەرخوردی ڕۆژانەشی لەگەر هاوڕێ یەکانی توڕە دەبوو و هێندەک جار گوێشی نەدەگرت لێیان،\nدەرەئەنجام بۆیە شوینی بەتاڵ دەمینێتەوە و لە بەختی مامجەلالیش ئەو قوتابی یەی پێشەخۆی ماڵئاوایی لێکرد، ئەگەر چی دەمێک بوو مامجەلال نەخۆش و پەککەوتوو ببوو، هەنوکە ڕەنگە مامجەلال هەر هەستیشی پێنەکات کە نەوشێروان مالئاوایی لێکردووە و جارەکی تر سەردانی ناکات. ڕەنگە مامجەلال هەر لەسەر کورسی بمینیت و ئینجا نۆرەی شاردنەوەی مەسعود بارزانی بیت، چونکە ئاریل شارون گەلێک بەو شیوەیەی مامجەلال ژیا. مردنیش بە گەنچی و پیری و نەخۆشی نی یە.\nگردی زەرگەتە دەبیتە مەزاری نەوشیروان لە بەختی کورد ئەوە بووە سێ مەزاری مردووان (مستەفا بارزانی و ئیبراهیم ئەحمەد و نەوشێروان مستەفا).\nسبەی ئەگەر وەفدیک سەردانی کوردستان و زیارەتی کوردستان بکات و خۆی بێلایەنی بۆ پارتی و یەکێتی و گۆڕان نیشان بدات، دەبێت بچیتە سەردانی هەر سێ گۆڕ.\nنەوشیروان مستەفا لە مانگی ئەیلولی 2015 کە هاتە دەرەوە هەتا رۆژی کۆچی دوایی لە ڕێکەوتی 19/5/2017 بە مردوویی دەژمێردرا، چونکە لە ئەڵمانیا و بەریتانیا لەبەر نەخۆشی و ئازارەکانی مالئاوایی لە کوردستان کرد،\nئیتر هیچ کاریگەری لەسەر سیاسەت و کارەکانی کوردستان نەبووە و هیچ پڕۆژەی بۆ بزووتنەوەی گۆڕان و برادەرەکانی نەبووە.\nلە دوورەوە سەیری دەکرد و هیچ پڕژە و گوتار و دەنگ و رەنگی نیشان نەدا و نەیبووە. تاقە خەمێک کە هەیبووە خانووەکەی بۆ کچەکەی بێت و گرد و پڕۆژەکانیشی بۆ هەردوو کوڕەکەی بێت.\nسیاسەتمەدارەکانی خۆی بەناوی ئەو قسەیان دەکرد و هەریەکەشیان هەتا بۆ کاتی گەرانەوەشی دوور و نزیک هیچیان لێنەدەزانی. بەڵام لۆ خۆ بەدیارخستن شەکریان دەشکاند.\nهەر جارەی رۆژ و مانگ و بەروار و رێکەوتێکیان بۆ گەرانەوەی نەوشیروان رادەگەیاند.\nهیچیشیان راست دەرنەدەجوون.\nبۆیە لە دەرەوە هەر مردوو بوو دەوری سیاسی تەواوببوو، دیارە لە ئەوڕوپاش دکتورەکان پێت دەڵێن ئیتر ژیانت تەواو و قەبر بۆ خۆت دروست بکە.\nهەر بۆ بەشداری بەخاک سپاردن و پرسەی [شوعلە علی 1957 2017] هاوسەری و دایکی دوو کوڕ و کچەکەکەی لە 17/3/2017 ماڵئاوایی کرد بۆ وەفایی و دواماڵئاوایی بەشداری نەکرد.\nنەوشیروان لەبەر باری تەندروستی و نەیتوانی ئەو ڕوداوە بقۆزیتەوە بۆیە دەمێک بوو بای بای لە سیاسەت کردبوو.\nبەر لە رۆژی شەمە واتە 13/5/2017 کە نەوشیروان بە فرۆکەیەکی تایبەت گەراوە فرۆکەخانەی سلێمانی چەندان لەو سیاسەتمەدارە یاغنیشانە هاواریان دەکرد ودەیانقیراند کاک نەوشیروان بە پرۆژەی گەورە گەراوەتەوە و کوردستان و باری سیاسی کوردستان دەگورێت و ئیتر پرۆژەکانی دەبیتە گۆپاڵی قڕکردنی ئەو قەیرانە و رزگارکردنی خەڵکی کوردستان،\nبەداخەوە ئەوەش هەر بۆ خۆڵ لەچاوکردنی خەڵک و جەماوەری گۆڕان بوو.\nلەهەمووانیش ئەوانەی قیڕەیان زیاتر دەهات بەناو ڕۆشەنبیرانی ناو گۆڕان و بەناو ڕۆژنامەنووسەکانی قەڵەم نەوشیروانی بوون\nخەڵکیان بەرەو ئاقارەکی تر دەبرد و لەبەرئەوەی لە نزیکەوە نەچووبوونە خزمەتی نەوشیروان نەیان دەزانی نەوشیروان هاتوتەوە بۆ ئەوەی لە سلێمانی بمریت.\nنەوشیروان ئەگەر کورد نەبوایە هەر لەوکاتەی لە سلێمانی نارنجۆکی فڕی دایە ناو قوتابخانەی منداڵان دادگایی دەکرا و دەمێک بوو زیندانی دەکرا.\nئەگەر بەخۆشی کارەکەی ئەنجام نەدابێت گوایە بە فەرمانی ئەو بووە.\nئەوەش لیکۆڵینەوە و نووسینی زانستی پێویستە بۆ ئەوەی ڕاستیەکان بەدەربخرێن.\nجگە لەوەش هەر لە کوشتنی مامۆستا شێرکۆ شێخ عەلی و عەوڵا سور و دەیان شەهیدانی شیوعی دەبوایە هەتا ئەبەد کونجی زیندان شوێنی زیندەگی بوایە.\nکورد لەوەش بەختی سفر دەرچوو نەوشیروان بووە رێکخەری گشتی بززوتنەوەی گۆڕان و بەبێ ئەوەی هیچ کۆنگرە و کۆبونەوە بکات، خۆی چەسپاند یان چەسپاندیان بە بزوتنەوەیەک کە داوای دیموکراسی و سیستەمی یەکسانی بۆ هەرێمی کوردستان دەکات. کەسیش ناپرسێت تۆ لەناو رێکخرای خۆت دیموکراسیەت پەیڕەونەکەیت چۆن دەوڵەتی دیموکراسی بەڕێوەدەبەی.\nدیارە لەسەرەوەش باسم کرد کە بەرانبەر هاوڕێ یەکانی چۆنە بۆیە لە کتێبەکانی تەنها مامجەلال بەخراپە باسی نەکراوە\nدەنا لە سالار عەزیز و مەلابەختیار و دیان ناوی تر بە سووکی باسیان کراوە و رەخنەی لێگرتوون،\nبە خۆشی دەڵێ باوەری بە بیروباوەری مارکسی لینینی نەبووە کەچی چەسپاندیان بەسەریان و کردیانە سکرتێری کۆمەڵەی مارکسی لینینی. دوایی ناوی گۆڕدرا بۆ کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستان. پاشانیش لەسەردەمی ئەو بایبای لە کۆمەڵە کرا و یەکێتی نیشتمانی بووە ئەندامی سۆسیال دیموکرات.\nهەربۆیەش پاش ئەوەی دەیزانی لەناو یەکێتی ناتوانێت بەردەوام بێت بوە هۆی ئەوەی ئیتر لە ساڵی 2006 واز بێنی لە یەکیتی نیشتمانی و دەزگایەک بە پارەی جەلال تاڵەبانی دابمەزرێنیت و خەڵکیکی زۆری لە یەکێتی دابڕاند و لە ساڵی 2009 بۆ بەشداری پەڕلەمان 25 کورسی کە بەشی هەرە زۆری یەکێتی بوون لە یەکیتی دابڕاند و یەکێتی پەروباڵ کرد لەناو پەڕلەمان.\nهەر بۆ ئەو سینارۆیەش جارەکی تر هەردوو لا گەرانەوە لای یەکتر و ئیتر ڕێکەوتنی نێوان گۆڕان و یەکێتی تاوەکو گەیشتن بە یەکگرتنەوەی یەکجارەکی لەنێوان یەکێتی و گۆڕاندا دەبەستن و دیارە نەمانی نەوشیروانیش گەلێک کەسی نابرادەری لە یەکتر نزیکتر دەکاتەوە و هەمووباڵەکانیش تازە هی ناو گۆڕان و ناو یەکێتی رازی دەبن خانم هێرۆی ئیبراهیم ئەحمەد وەکو مەرجەعیەت قەبووڵ بکەن و پارە و سەرمایەکەش بە قوەتی قادر هەر لای هیرۆ خانە.\nئەوەی بمرێت دەڵێن شەیتان دەستی لێدەشوات\nمن هەردەم دژی مردنم و رقم لێیەتی بەڵام خۆ ناکرێت ئەو مردنە ببیتە شین و ماتەمین و ئیتر کەس بۆی نەکرێت ناوی نەوشیروان بهێنیت. هەتا کەسانێک هەبن وەکو عیبادەت ناوی بهێنن و بەسەروگێلاکی هەڵبدەن بەرانبەر ئەو پێداهەڵدانەش کە ڕەنگە زۆرینەبن رەخنەی لێدەگیرێت.\nخۆ دەنگەکانی بزووتنەوی گۆڕان ئەگەر 51% ی هەرێمی کوردستان بێت و نەوشیروان قەبووڵ بکات. دەبیت ریزی ئەو 49% بگیرێت کە رەخنەی لیدەگریت و نایپەرستی.\nئەوەش دیموکرسیەتە خەڵکی با هەر بۆی بگرێن یان شیوەنی بۆبکات.\nجاری یەکەم کە مامجەلال نەخۆش کەوت گەلێک گۆلک و مەڕ و بەرخ بۆ مام جەلال کرا قوربانی بەڵام بەداخەوە چاکی نەکردەووە\nهەنوکەش ئەو هەموو پێداهەڵدانە و سەردولکە و گریانە تاوانەکانی نەوشیروان ناشواتەوە.\nئەوەی بیەویت دەتوانی لە فکری نەوشیروان بدات و موناقەشەی نووسینەکانی بکات.\nئەگەرنا هەر لەخۆڕا پەرستنی کەسایەتی دەبیتە ئەو ڕەوشتە ناجوانەی ناو کوردەواری. کە مردن بپەرستن.\nدەڵێن کاتی خۆی عومەری کوڕی خەتاب لە توڕەیی هاواری دەکرد ئەوەی بڵێ محمد مردووە بەو شیرەی دەستم ملی دەپەڕێنم\nدوایی لێی وەجواب هاتن و گوتیان مرد و تەواو، هەربەخۆشی ناچار بوو بەشداری ناشتنی بکات و دوایی ئەبوبەکریش بووە خەلیفە.\nئیتر بەرهەم و نووسینەکانی نەوشیروان لە کتێبخانەی کوردی و لە ئەدەب و فەرهەنگی کوردی دەمیننەوە و کەسیش نابیتە نەوشیروان یان یەکێکی تر.\nسلێمانیش نەبووە بەهەشتی بزووتنەوەی گۆڕان و کوردستان بە سەرکردایەتی نەوشیروان مستەفا ئەمین.\nدەبا بزانین دوای نەوشیروان بزووتنەوەی گۆڕان و رێبازی نەوشیروان بەرەو کوێ ڕێگا دەبڕێت.\nدیارە ئەوانەی پەیامی نەوشیروانیان بڵاودەکردەوە و گوایە پڕۆژەی هەیە و کارێزمای وایە هەنووکە جار جارە شەرم دایاندەگرێت بۆ خویان تووشی ئەو پڕوپاگەندەیە کرد.\nووردە ووردەش کەسەکانی ناو گۆڕان بۆ خۆیان دەردی خویان بەیان دەکەن و باسیش دەکەن بایی چەند نەوشیروانیزم لەناویان پەرەی سەندووە.\n19/5/2017 فەهد گردەوانی ستۆکهۆڵم\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: May 25 2019 1:38AM تۆمارکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 13 KB May 25 2019 2:09AM زریان سەرچناری


له فینله‌ند-ه‌وه فێربن\nبۆچوون / بیروڕا :: 11/07/2018\nنووسینى: خالد ئه‌لقشتینى\nرۆژنامه‌ى گاردیان-ى بریتانى پێش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر وتارێكى به‌پێزى بڵاوكردووه‌ته‌وه و تێدا ده‌ڵێت ئه‌وه‌ى ده‌یه‌وێت دیراسه‌ى ده‌سه‌ڵاتێكى راست و ره‌وا بكات، پێویسته له‌سه‌رى له هێلسنكى-یه‌وه ده‌ست پێبكات كه پایته‌ختى فینله‌ند-ایه. ناتوانم خوێنه‌ر به‌ره‌و ئه‌وێ په‌لكێش بكه‌م به‌ڵام هه‌ندێك زانیاریى ده‌ده‌مێ. ئێمه واراهاتووین كه ئاماژه به ئینگلته‌را و ئه‌مریكا و هه‌ندێكجاریش ژاپۆن و كۆریاى باشور بكه‌ین وه‌ك نموونه‌ى هه‌ستانه‌وه و په‌ره‌پێدان و پێشكه‌وتن. له‌مه‌دا هه‌ڵه‌ین. كێ ده‌یه‌وێت فێرى سه‌ركه‌وتوویى ده‌سه‌ڵات و چاكسازیى كۆمه‌ڵگه بێت ده‌بێت له فینله‌ند-ه‌وه ده‌ست پێبكات. ئه‌مه ئه‌وه‌یه كه رۆژنامه‌كه وتوویه‌تى.\nفینله‌ند كۆڵۆنیالێكى هه‌ژارى سه‌ر به روسیا بوو. له سه‌ره‌تاى سه‌ده‌ى نۆزده‌دا برسێتیى بڕستى له‌به‌ر ده‌یه‌كى دانیشتوانه‌كه‌ى بڕیبوو. له ساڵى 1917 سه‌ربه‌خۆ بووه (وه‌ك نزیكه‌ى زۆربه‌ى وڵاته عه‌ره‌بیه‌كان) ئێستا رێكخراوه جیهانییه‌كان، كۆمارى فینله‌ند له‌ڕیزى پێشه‌وه‌ى هه‌موو ده‌وڵه‌تانى جیهان داده‌نێن له‌ڕووى ئاسایش و سه‌قامگیرى و باشیى ده‌سه‌ڵات و كه‌میى گه‌نده‌ڵى و تاوانه‌وه. سێیه‌م ده‌وڵه‌ته له دادوه‌رى و راستگۆییدا. دووه‌م ده‌وڵه‌ته له پاكى و بێگه‌ردیى هه‌ڵبژاردنه‌كاندا. پێنجه‌م ده‌وڵه‌ته له یه‌كسانیى كۆمه‌ڵایه‌تیدا. كۆمپانیا و دامه‌زراوه‌كانى له پله‌ى دووه‌مى جیهاندان بۆ ره‌فتار و مامه‌ڵه‌ى ئه‌خلاقى. ژنانى فینله‌ند له‌ڕووى یه‌كسانییان له‌گه‌ڵ پیاواندا له پله‌ى سێیه‌مى هه‌موو جیهاندان. ژنى فینله‌ندى له ساڵى 1906 ه‌وه، واتا له‌پێش ژنانى هه‌موو جیهانه‌وه، مافى هه‌ڵبژاردنه‌كانیان هه‌یه و ئێستا 42%ى په‌رله‌مانتارانى ژنن. ده‌وڵه‌ت نزیكه‌ى سێیه‌كى بودجه‌كه‌ى بۆ ئامانجه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ته‌رخان ده‌كات ئه‌مه‌یش وایكردووه فینله‌ند بگاته پله‌ى پێنجه‌مى یه‌كسانى له هه‌موو جیهاندا.\nئه‌م پێشكه‌وتنه سه‌رسوڕهێن و په‌ره‌سه‌ندنه زۆره، بووه‌ته جێى سه‌رنجى هه‌موو توێژه‌ره‌وان. له نه‌وه‌كانى ئه‌م وڵاته، هۆڵمسترۆم-ى زاناى خاوه‌نى خه‌ڵاتى نۆبڵ-ى ئابورییه كه ئه‌م پێشكه‌وتنه‌وه‌ى وڵاته‌كه‌ى به (موعجیزه) ناوده‌بات، هه‌ر به‌ڕاست موعجیزه‌یشه بۆ وڵاتێكى هه‌ژار و خاوه‌ن كه‌مترین سه‌رچاوه‌ى سروشتى و ئه‌وپه‌ڕى خراپیى كه‌شوهه‌وا. زۆركه‌س جه‌خت له‌گیانى هاووڵاتێیتى بونیاتنراو له‌سه‌ر هه‌وڵ و كۆشش له‌كار و هاوكاریكردنى ئه‌ویدى و دیالۆگ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدا، ده‌كاته‌وه. هه‌موو ئه‌مانه‌یان له وشه‌یه‌كى فینله‌ند-یدا كورتكردووه‌ته‌وه كه له زمانه‌كانى تردا هاوماناى نییه، ئه‌و وشه‌یه‌یش (سیسى)یه كه ماناى كۆڵنه‌دانێكى ئازایانه‌یه بێ ره‌چاوكردنى ئه‌نجامه‌كه. ئه‌م وشه‌ى (سیسى)یه له راوه‌ستانه‌وه‌ى ئه‌م گه‌له بچووكه‌دا ده‌ركه‌وت به‌ڕووى یه‌كێتى سۆڤیه‌ت و راونانى سوپاى سۆڤیه‌تى به ماوه‌یه‌كى كه‌م پێش دووه‌م جه‌نگى جیهانى.\nمن واى بۆ ده‌چم پێشكه‌وتنى ئه‌م گه‌له 5 ملیۆن و 500 هه‌زار كه‌سیه بۆ ئه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه كه هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى سه‌ربه‌خۆبوونیه‌وه ته‌ركیزى له‌سه‌ر زانست و خوێندن بووه. پرۆفیسۆرێكى زانكۆ سه‌ركردایه‌تیى خه‌باتى وڵاتى كردووه بۆ سه‌ندنى سه‌ربه‌خۆیى. هه‌ر له‌وكاته‌یشه‌وه كه سه‌ربه‌خۆیى به‌ده‌ستهێناوه مامۆستایانى خاوه‌ن بڕوانامه‌ى دكتۆرا و پله‌كانى پرۆفیسۆر فه‌رمانڕه‌واى بوون و ده‌سه‌ڵاتى وڵاتیان به‌ڕێوه‌بردووه. ئه‌وه‌تا یه‌كێكیان ده‌ڵێت "وڵاته‌كه‌مان قه‌واره‌یه‌كى كۆمه‌ڵایه‌تیه و پرۆفیسۆریه‌ت دروستى كردووه".\nئه‌و پرۆفیسۆرانه‌ى زانكۆكان مكوڕبوون له‌سه‌ر په‌ره‌پێدان و بڵاوكردنه‌وه‌ى خوێندن له وڵاته‌كه‌یاندا. ئێستا خوێندكارانى فینله‌ندى له پله و پێگه‌ى دووه‌مى هه‌موو جیهاندان له تواناى خوێندنه‌وه‌دا. نه‌خوێنده‌واریى شتێكه ته‌نیا ده‌یبیستن و له‌ناویاندا نییه. كه‌نیسه هاوسه‌رگیرییه‌ك په‌سه‌ند ناكات هه‌تا ژن و پیاوه‌كه نه‌یسه‌لمێنن كه خوێنده‌وارن. بێگومان هیچ دامه‌زراوه‌یه‌كیش كار نادات به هیچ هاووڵاتییه‌ك ئه‌گه‌ر خوێنده‌وار نه‌بێت. له‌وباوه‌ڕه‌دام ئه‌م سووربوون و جه‌ختكردنه‌وه‌یه له‌سه‌ر خوێندن و ئینجایش زانیارى و رۆشنبیریى، نهێنیى سه‌ركه‌وتنى فینله‌ند-ه.


کۆنگرەی پەژاک، کۆنگرەی چارەسەری بۆ قەیرانە هەنووکەییەکانی ئێرانە – پەژاک\n2407 جار بینراوە\nپەژاک بە کۆڵەبارێکی پڕ لە هیوا و ئۆمێد، سەنگەری تێکۆشانی بەهێزتر کرد\nکۆنگرەی شەشەمی پەژاک لە رێکەوتی ١٠ و ١١ی ئاداری ٢٠٢٠ بە جۆش و خرۆشی شۆڕشگێڕانە لە چیا سەرکێشەکانی کوردستان بە درووشمی؛ “بە بونیادنانی نەتەوەی دیمۆکراتیک بەرەو یەکێتی دیمۆکراتیکی گەلانی ئێران” بەسترا و راگەیاندنی کۆنگرە لە ٢ی حوزەیران بۆ رای گشتی لە م قۆناخە هەستیار و چارەنووس سازەدا، دەریایەک لە مۆڕاڵ و هەیەجانی لە نێو گەلی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان و گەلانی ئازادیخوازی ئێران بە تایبەت ژنان و گەنجانی ئازارچێشتووی درووست کرد و جارێکی تر پەژاک بە کۆڵەبارێکی پڕ لە هیوا و ئۆمێد، سەنگەری تێکۆشانی لە دژی رژێمی داگیرکەری ئێران پتەوتر و بەرین تر کردەوە.\nهەڵبەت کۆنگرەی پەژاک لە کات و ساتێکدا بەسترا کە رژێمی داگیرکەری ئێران لە هەوڵێکی بێ وچاندا بوو کە گەلانی ناڕازی و ئازادیخوازی ئێران بە شانۆی هەڵبژاردنی پەڕلەمان، پەتای کۆرۆنا و ڤایرۆسی سوپای پاسداران قۆڵبەست و بەنج بکات و چەکەرەی هیوا و باوەڕی لە ناخی کۆمەڵگا دابمرکێنێت. سەرەڕای ئەوەش رژێم ئەو کەشە سامناک و تۆقێنەرەی خوڵقاندووە، بە دەمامک و درووشمی ناوبەتاڵی دوورگەی ئارام و دادپەروەری فیرعەونانە، هەوڵی پەردەپۆش کردنی دەدات و دەرفەتی لە قاودان و ئاشکرابوونی راستیەکانی لە کۆمەڵگا، لە بار بردووەو حەقیقەتی داپڵۆسێنەر و سەرکوت کاری رژێم بە میدیای وەهمی و قسەی بریقەدار و بەڵێنی ناوبەتاڵ و درۆیینە بە لاڕێدا دەبات. ئەوەی حاشاهەڵنەگرە، رژێمی داگیرکەری ئێران لە بنەڕەتدا بووەتە دوورگەی گەندەڵی، قەیران و وەحشەت کە ئاسایش و ئارامی و دەرفەتی ژیانی ئازادی لە تاکەکانی کۆمەڵگا لە حەرام گەڕاندووە و جیا لە بژاردەی جادەی سیخوڕی، جادەیەکی تری ژیان و بۆریەکی هەناسە کێشانی جیا لە رژێمی ولایەتی مۆتلەقەی فەقی بۆ تاکەکان نەهێشتوەتەوە.\nکردەوەی نادیمۆکراتیک و دڕندانەی رژێمی داگیرکەری ئێران لە بەرامبەر گەلانی ئێران لە مەودای کۆنگرەی ٥ بۆ کۆنگرەی ٦ی پەژاک لە هەژمار نادرێت. چون رژێمی ئێران دوای ٤١ ساڵ لە بەرپا کردنی باهۆزی داگیرکەری، بووەتە ئۆختابووتێک کە پەل و پۆی لە سەرجەم جومگەکانی کۆمەڵگا بڵاو بووەتەوە و دەریایەک لە تاوانی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نەخشاندووە. رژێمێک بە زۆرەملێ دەسەڵاتداری بە سەر کۆمەڵگا دەسەپێنێت کە کۆمەڵگایەکی گەمژە، بێ ئیرادە و نەزان دەئافرێنێت. رژێم لە مەودای ئەم چەند ساڵەی دواییدا کۆمەڵگای لە ناو قەفەسی ئاسنین زیندانی کردووەو بە لە سێدارەدان، کوشتن، گرتن، بێکاری، هەژاری و سیخوڕتی تاک و کۆمەڵگای بێ تاقەت و پڕووکاندووە. ئەو کردەوە نەگریسانەی رژێم بووەتە مایەی خرۆشانی شەپۆلی ناڕەزایەتی جەماوەر لە شەقام و خۆرێکخستن کردنی گەل و لە دەستدانی رەوایەتی رژێم لە ناو ئاپۆرای جەماوەردا کە هەڵوێستی خۆڕسک و رادیکاڵی گەل تەنگ بە رژێمی داپڵۆسێنەری ئێران هەڵچنیوە، بەس رژێم خۆی لە قەرەی ئەو راستییە نادات و بە تۆمەتبارکردن و بەرچەسپ لێدانی چالاکی دیمۆکراتیکی گەلان، هەژمۆنی خۆی بەسەر کۆمەڵگا دەسەپێنێت.\nدەلاقەیەکی نوێ بۆ چارەسەری پرسی گەلانی ئێران\nکۆنگرەی ٦ی پەژاک دەلاقەیەکی نوێ بۆ چارەسەری گیروگرفتی گەلانی ئێران ئاوەڵا کرد و رۆچنی هیوا و مۆڕاڵی لە رای شەقامدا درەوشاندەوە. چون ئەم کۆنگرە لە بنەڕەتدا هەڵگری ویست و داخوازی کەسانی ماف خوراو و زۆڵم لێکراوی ناو ئێران و تایبەت ئەو خۆپیشاندەرانەیە کە بە ئیرادەی نەبەزانەو پۆلایین، جەستەیان کردە قەڵغانی ئازادی و بەڕەنگاری هێزە ئەمنیەکانی رژێمی داگیرکەری ئێران بوونەتەوە. واتا کۆنگرەی رەوایەت بەخشین بە چالاکی دیمۆکراتیک و رەوای گەل و دووپات کردنەوەی پشتگیری شۆڕشگێڕانەی پەژاک لە خۆپیشاندەرانە. درووشم و داخوازیەکانی گەل لە م کۆنگرەدا بووە هەوێنی پتەوکردن، رووناک کردن و هاندانی تێکۆشان لە دژی زۆڵم و زۆرداری و فاشیزمی مەزهەبی ئێران.\nکۆنگرەی ٦ی پەژاک، کۆنگرەی چارەسەری بۆ قەیرانە هەنووکەییەکانی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستانە. کۆنگرەی پاڵپشتی لە ویست و داخوازە رەواکانی گەل و کۆمەڵگایە. کۆنگرەیەکە کە بە ئاڵای خۆپیشاندەران خەمڵێندرایەوە. چون کۆنگرە دوابەدوای خۆپیشاندانەکانی خەزەڵوەری ١٣٩٨ی هەتاوی بەسترا. واتا کۆنگرە بە رۆحیە و هەیەجانی شەقامی ناڕازی و راپەڕیوی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێوەچوو. پەژاک خۆپیشاندانی لە شەقامی ئێراندا، بە رەواترین و بە نرخ ترین هەڵوێستی دیمۆکراتیکی گەل و کۆمەڵگا لە دژی رژێمی ولایەتی موتلەقەی فەقی لە قەڵەم داوە. خۆپیشاندانی گەل، زمانی دیمۆکراسییە. هەوێنی گرساندنی ئازادییە. پێداگری لە هەبوونی ناسنامەیەکە. هێزی رێکخستن کراوی گەل لە دژی دەسەڵاتە. چەکی دەستی کۆمەڵگا لە بەرامبەر دەوڵەت و دەسەڵاتە. واتا لە جێگایەکدا کە داگیرکاری و زۆڵم کڕیوە بکات، شەقام بە شەپۆلی خۆپیشاندەران دەخرۆشێت. ئەوەش وەک مەترسیدارترین چەک لە دەستی کۆمەڵگا لە قەڵەم دەدرێت کە هەمیشە ترس و دڵەڕاوکێ لە هەناوی کاربەدەستانی رژێم درووست کردووە. بۆیە لە خۆپیشاندانی خەزەڵوەری ١٣٩٨ زیاتر لە هەزار هاوڵاتی بێ تاوان بە شێوەیەکی دڕندانە لە لایەن چەکدارەکانی رژێم شەهید کران تا ئاگری تووڕەیی گەل بە زەبری چەک دابمرکێنن.\nلە کاتێکدا خۆپیشاندان ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگا لە بەرامبەر داگیرکاری و سیاسەتە دماگۆژیەکانی دەوڵەت دەخاتەڕوو، کاربەدەستانی رژێم لەو راستییە خۆدەبوێرن. مەنگەنەی پاکتاوکاری و توانەوەی رژێم، لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان هەمیشە لە کوتاندایە. لە بەرامبەری ئەوەشدا خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی جەماوەر، هەمیشە لە چەکەرەکێشان و درەوشانەوەدایە. ئەوەش سەلمێنەری ئەوەیە کە ویست و داخوازی ئازادیخوازانەی گەل لە هەڵکشاندایە و زنجیری کۆیلایەتیش لە پچڕاندایە. ورەو ئیرادەی پۆڵاینی گەل باڵی بە سەر کۆنگرەی پەژاکدا کێشاو و ئەو خۆڕاگرییەی خەڵک بووە پاڵپشت و ورەو هێز و هاندەری تێکۆشان و بەرەپێش بردنی چالاکیە رەواکانمان. لەو چوارچێوەیەدا پەژاک سەر لە نوێ بەرنامە و پلانی خەبات و تێکۆشانی داڕشتوەتەوە.\nیەکێتی و یەکگرتوویی گەلان، گڵۆپی رووناک کەرەوەی تێکۆشانە\nپەژاک لە کۆنگرەی خۆیدا جەختی لە سەر ئەوە کردەوە کە تاکە رێگای رزگاربوون لە قەیرانی رەوایەتی بەڕێوەبەرایەتی، سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی لە ئێران، بە بونیادنانی خۆبەڕێوەبەری دیمۆکراتیکی گەلان گەرەنتی دەکرێت. قۆناخی دەرکەوتن و بڵاوکردنەوەی پەتای کۆرۆنا راشکاوانە ئەو پەیامەی لە لایەن گەلەوە بەرز کردەوە کە گەل هیچ چاوەڕوانی و هیوایەکی چارەسەری گرفتیان لە دەوڵەت و دەسەڵات نییە و بە پشت بەستن بە هێزی گەوهەری خۆیان پێداویستە سەرەکیەکانیان دابین دەکەن و رێکخستن بوونی خۆیان تۆکمەتر و بە هێزتر کرد. ئەوەش پەیامێک بوو کە لە دژوارترین دۆخدا گەل بە پتەوکردنی یەکێتی و یەکگرتوویی نێو ریزەکانیان ترس و دڵەڕاوکێیان خستە ناو دڵی کاربەدەستانی رژێم. بۆیە پەژاک بۆ خاوەندارێتی لە ویست و داخوازی رەوای گەلان لە پێناو چارەسەری دیمۆکراتیکی پرسی کورد و دیمۆکراتیزاسیۆنی ئێران، یەکێتی و یەکگرتوویی گەلانی جارێکی تر کردە گڵۆپی رووناک کەرەوەی تێکۆشانی.\nسوڵتانەکانی گەندەڵی لە پەڕلەمان کەڵەکە کراون\nچەند خاڵێک کە لە کۆنگرەی شەشەمی پەژاک ورژێندرا و تێکۆشانی پەژاک لە دژی رژێمی داگیرکەری ئێران بە گوڕتر دەکات بریتین لە ؛\nرژێمی داگیرکەری ئێران بە سەرکوت و داپڵۆساندنی گەل و کۆمەڵگا ناتوانێت دیواری بەرخودانی کۆمەڵگا بڕووخێنێت و بە نەردەبانی جاشایەتی و سیخوڕی پەلکێشی تۆڕەکانی دەسەڵاتیان بکات.\nیەکدەست کردنی کۆمەڵگا، درزی نێوان دەسەڵات ئاوەڵاتر دەکات و دەرگا بۆ گەشانەوە و سەرهەڵدانەوەی فاشیزم و میلیتاریزە کردنی ئێران خۆش دەکات. ئەوەش تەمەنی رژێم کورتتر دەکات و کاردانەوە جەماوەریەکان بە هێزتر دەکات.\nباڵی بناژۆخواز و حاکمیەتی لە سەر کۆی جۆمگەکانی کۆمەڵگا و بە تایبەت پەڕلەمان، نابێتە کلیلی چارەسەری قەیرانە هەنووکەییەکانی ئێران، بەڵکوو دەبێتە گرێ کوێرەیەک بۆ رژێم کە کرانەوەی نامۆمکینە. بۆیە هاشوهووش و لە دهۆڵ لێدانی ئەم باڵە، ناتوانێت گیان بە جەستەی رزیو و پرتووکاوی رژێم ببەخشێت و بەو باڵە ژەنگاوییەدا تەمەنی بە سەرچووی خۆی درێژە پێ بدات.\nهەڵبژاردنی خولی یازدەهەمی پەڕلەمان، بە بەشداری رێژەی زۆر کەمی خەڵک رەوایەتی خۆی لە دەستداوە. چون پەڕلەمانتارانی ئێستا نوێنەری خامنەیین و هیج فڕیان بە نوێنەری گەلەوە نییە. پەڕلەمانی ئێستا بووەتە پادگانی سەربازی کە چەکدارەکانی سوپا بە زۆرەملێ خزێندراونەتە ناو پەڕلەمان. بۆیە دەسەڵاتی سەربازی باڵی بە سەر ئێراندا کێشاوە، ئەوەش گەندەڵی لە ئێران قووڵتر دەکات و پەڕلەمان ناتوانێت بەڕەنگاری کەیسی گەندەڵی لە ئێران ببێتەوە، چۆن کەسانی وەک قالیباف بۆ خۆیان سوڵتانی گەندەڵی لە ئێرانن و ئێستا هەموویان لە پەڕلەمان کەڵەکە کراون، بۆیە ئەو رەوتە هەرگیز بژێوی ژیانی گەلیان پێ دابین ناکرێت و دەبێ گەل لە خەمی دامەزراندنی دەزگا و دامەزراوە دیمۆکراتیەکانی خۆیاندا بن.\nرژێمی داگیرکەری ئێران بە بیانووی کۆرۆنا دەیەوێت چەکەرەی ئازادی لە کۆمەڵگا ریشەکێش بکات. شیرازەی کۆمەڵگا دەشێوێنێت. کۆمەڵگابوون و رێکخستن بوونی کۆمەڵگا تێکدەدات. کۆمەڵگا بەرەو دوورگەی بێکاری هاندەدات. لە لایەکی تریشەوە کۆمەڵگا مۆحتاجی خۆ دەکات. گەل لە ئافرێنەری و بەرهەم هێنان دوور دەخات. هێزی چارەسەری لە کۆمەڵگا دەچۆڕێنێت. دەنگی ناڕازی شەقامی پێ کپ دەکات. دەوڵەت وەک دەرفەتێکی خۆرێکخستن کردن و نووژەن کردنەوەی دەزگاکانی دەوڵەت کەڵکی لێ وەردەگرێت. بۆیە کۆرۆنا بۆ کاربەدەستانی رژێم بووەتە غەڵتەکی پلیشاندنی ئیرادە و باوەڕی کۆمەڵگا و بە تۆقاندن و خزاندنی خەڵک بۆ ناو ماڵ، سەروەری خۆی بەسەر کۆمەڵگا دەسەپێنێت. خۆرێکخستن کردنی گەل و دابین کردنی پێداویستیە سەرەکیەکانی تەندروستی لە لایەن خودی کۆمەڵگاوە، گەرەنتی ژیانی ئازاد و دیمۆکراتیکە.\nرژێم گیراوانی سیاسی وەک بارمتەیەک لە دژی گەلانی ئازادیخوازی ئێران و بەتایبەت گەلی کورد بە کار دەبات. گیراوانی سیاسی ناسنامەی گەل و کۆمەڵگایەک ئیفادە دەکەن. رژێم لە کەسایەتی گیراوانی سیاسی، گەل و کۆمەڵگایەک لە سێدارە دەدات. بە لە سێدارەدان دەیەوێت کۆمەڵگا لە تێکۆشان پاشگەز بکاتەوە. بەڵام ئەو خەونەی رژێم قەت نایەتە دی. چون گەل و کۆمەڵگا خاوەندارێتی لە ناسنامەی سیاسی خۆیان دەکەن و هەر لە سێدارەدانێک ئیدعای تێکۆشانی گەلان بەهێزتر دەکات.\nرژێمی داگیرکەری ئێران ئیدی بەرگەی سەپاندنی گەمارۆ دەرەکیەکان ناگرێت و ناتوانێت گیرڤانی خەڵک داڕووتێنێت و بۆ هەڵگرساندنی شەڕ و تیرۆر رەوانەی دەرەوەی سنوورەکانی خۆی بکات. رژێم لە ناو قەیرانی ئابووری دەگەوزێت و ئەوەش سەرجەم پڕۆژە خزمەتگوزاریەکانی فەشەل پێ هێناوە. پێداگری رژێم لە سەر سیاسەتی شەڕانگێزی و دەستێوەردانی ناوچەکە کێشە کۆمەڵایەتییەکان قووڵتر دەکات و رژێم بەرەو لێواری مەرگ شۆڕ دەکاتەوە.\nبەرپاکردنی شۆڕشی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان، کلیلی چارەسەرییە\nپەژاک بۆ دۆزینەوەی رێگای چارەسەری قەیرانە هەنووکەییەکانی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان لە و بڕوایەدایە، تاکە بژاردەیەک دەتوانێت ببێتە کلیلی چارەسەری ئەو دۆخە ئالۆزە، بەرپاکردنی شۆڕشی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان و دیمۆکراتیزە کردنی ئێرانە کە ئەمڕۆ پەژاک سەرچۆپی ئەو تێکۆشانە بە نرخ و پیرۆزەی لە ئەستۆ گرتووە. بۆیە پەژاک لە پێناو بونیادنانی نەتەوەی دیمۆکراتیک، ئیستراتیژی خۆی لە کۆنگرەی شەشەمدا لە سەر سێ خاڵی سەرەکی واتا؛ گەشەپێدانی سیاسەتی دیمۆکراتیک، بەرەو پێشبردنی یەکێتی و یەکڕیزی نەتەوەیی و یەکگرتوویی دیمۆکراتیک لە گەڵ گەلانی ئێران داڕشتووەو لە و پێناوەدا تێدەکۆشێت.\nپەژاک لە ئەنجامنامەی کۆنگرەدا راشکاوانە ئەو بابەتەی بۆ رای گشتی ئاشکرا کردووە کە یەکێتی نەتەوەیی گەلی کورد تەوەری سەرەکی تێکۆشانی پەژاکە. بۆیە بۆ پێکهێنانی بەرەیەکی یەکگرتوو لە بەرامبەر هێرشی داگیرکەران لە سەر گەلی کورد، چ ئەرک و بەرپرسیارێتی بکەوێتە سەر شانی ئامادەی جێبەجێ کردنیەتی. لەو چوارچێوەیەدا پەژاک خۆی بەرپرسی بەئەنجام‌گەیاندنی پرۆژەی یەکێتی نەتەوەیی لە کوردستان دەزانێ. هەروەها لە پێناو یەکگرتن و یەکڕیزی نەتەوەیی لە رۆژهەڵاتی کوردستان، هاوتەریب لە گەڵ پارتە سیاسیەکان، سەرجەم چین و توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگا و سەرجەم کەسایەتییە کۆمەڵایەتییەکان ئامادەی کار و خەباتە و بۆ بەدیهێنانی بەستێن و زەمینی لە یەک تێگەهێشتن، گفتگۆ و بەشداری کردنی سەرجەم هێز و لایەنەکان بە مەبەستی درووست کردنی هێزێکی یەکانگیر، بە توانا و کارامە بێ وچان تێدەکۆشیت. ئەو تێکۆشانەی پەژاکیش بێگومان هیوای گەلی کورد گەشاوەتر دەکات و ئازادی و دیمۆکراسی دەخاتە گەرەنتیەوە.\nسەرچاوە: ئاڵترناتیو شمارە ٨٥


وێرانەپیاو – سه‌رده‌م\nنوسینی: عەبدولعەزیز بەرەكە ساكن\nئەم ڕۆمانە داماڵینی تاكی عەرەبییە، كە وانیشان دەدات گونجاوە و ئەم ڕۆشنبیری و كولتوورە قبووڵ دەكات، بەڵام لە ناخیدا دوورە لەوەی گوزەرانی دەكات، لەگەڵیدا هەڵناكات و تەواو پێی ناكۆكە. یەكگرتن هەرئەوەنییە زمانیان فێر بی و پابەندی یاساكانی دەوڵەت بیت، بەڵكو دەبێت كەسی پەناهەندە بێ هیچ ئاوارتەیەك، قبوڵی كولتوور و دابونەریتیشیان بكات.\nبێگومان زمانی كوردی، زمانێكی تا بڵێی پڕ بایەخە. ئێستا نزیكەی 40 ملیۆن كەس قسانی پێ دەكەن، وێڕای دانیشتوانی كوردستان، بە ملیۆنانیش بە سەرتاپای جیهاندا بڵاوبوونەتەوە. كورد تاقە میللەتن نیشتمانیان هەموو گۆی زەوییە.\nمن هەردەم لەگەڵ وەرگێڕان بۆ زمانەكانی دی خۆشبەخت بووم. من هەمیشە بە زمانی عەرەبی دەنووسم، هەرچەندە عەرەبیش نیم، بەڵام عەرەبی ئەو زمانەیە لە گشت زمانەكانی تر باشتر دەیزانم، ئەو زمانەیە خۆشم دەوێ و حەز دەكەم پێی بنووسم. زمانێكە نزیكترە لە وازی ئەدەبیی منەوە، هەرچەندە وەرگێڕان لێوەی ئاسان نییە، بەتایبەت بۆ زمانە لاتینییەكان، لێ ڕێكەوت وەرگێڕی كارامە و شارەزای بۆ ڕەخساندم، لە خۆشەویستیی زمانی عەرەبیدا لەگەڵمدا هاوبەشن و خوازیارن كارەكانم بۆ زمانی دایك بگوازنەوە.\nلەم پێشەكییە كورتەدا، دەمەوێت سوپاسی دۆستی ئازیزم جان دۆست بكەم، كە پێكەوە ئاوارەیی و خەمی دووری لە نیشتمانەوە بەش دەكەین، هەروەها لە خەمە مرۆییەكان و خۆشەویستیی زمانیشدا هاوبەشین. سوپاسی زۆریشم بۆ برای وەرگێڕ، كە بەخشندەیی نواند و ڕۆمانەكەمی بە خوێنەرانی كورد ناساند، كە زۆرم پێ خۆشە لە لایەنی هزری و ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەوە لەگەڵیاندا بەردەوام بم.\nلەم ڕۆمانەدا خەمەكانی من لە خەمی مرۆڤی كورد، كە هەمیشە لە قووڵایی یادگەمدان دوور نەكەوتوونەتەوە. ئومێدەوارم ئەم كارە ئەڵقەی پێكەوەگرێدانی نێوان گەلانی سودان و گەلی كورد بێت.\nعەبدولعەزیز بەرەكە ساكن\nنووسەر لەم ڕۆمانەیدا، كە دەكرێت بڵێین درێژكراوەی ڕۆمانی “وەرزی كۆچ بەرەو باكوور”ی ئەلتەیب ساڵحە و بە دیدێكی دی وه‌ڵام بە پرسیارەكانی كۆچبەران دەداتەوە، باس لە كۆژانەكانی كۆچبەری ناشەرعی و هاووڵاتیی ددانپێدانەنراو دەكات، بە هاووڵاتیبوونی لە سەرزەوییەك، که سەرزەویی خۆی نییە. جوانترین گێڕانەوەكانی لە سەرهاتی پەراوێزخراواندا هۆنیوەتەوە و ڕیالیزمی ئەفسووناویی لە ناوجەرگەی واقعی سودانییەوە هەڵهێنجاوە، ئەمجاریان هاوشان لەگەڵ كۆچبەرێكدا دەردەچێتە دەرەوەی سنووری نیشتمان، ناوەوەی سنووری مرۆڤ. ئەمەش بە ئیلهاموەرگرتن لە “وێرانەخاك”ی ئیلیەتی شاعیر و شانۆنامەنووسی ئینگلیز.\nئەم ڕۆمانە داماڵینی تاكی عەرەبییە، كە وا نیشان دەدات گونجاوە و ئەم ڕۆشنبیری و كولتوورە قبووڵ دەكات، بەڵام لە ناخیدا دوورە لەوەی گوزەرانی دەكات، لەگەڵیدا هەڵناكات و تەواو پێی ناكۆكە. یەكگرتن هەر ئەوە نییە زمانیان فێر بی و پابەندی یاساكانی دەوڵەت بیت، بەڵكو دەبێت كەسی پەناهەندە بێ هیچ ئاوارتەیەك، قبووڵی كولتوور و دابونەریتیشیان بكات.\nڕۆمانەكە وێنەی كابرایەك دەكێشێت چۆن وێرانی ڕووی تێدەكات و دەیگرێتەوە. بگرە خۆی دەبێتە وێرانە و بە دوو پێیان ڕێ دەكات، هێند لەبەردڵان گران و قورسە، كەس بەرگەی ناگرێت. ئەویش دەروێشی سودانیی میسرییە، لە هەر هەنگاوێكیدا ململانێی ناسنامە لەگەڵیدایە، ململانێی نێوان ڕابردووی تەماوی و ئێستای شپرزە و شڵەژاو، لەنێوان بۆماوە و وەرگیراو، نێوان خەون و بینین و مۆتەكە. نێوان وێنەی خود و ڕەنگدانەوەكان لە چاوی ئەوانی ترەوە.\nبەرەكە ساكن، ساڵی 1963 لە شاری كەسلای سودان لەدایك بووە. لە نەتەوەیەكی ئەفریقییە بە ناوی مەسالیت لە ڕۆژئاوای سودان دەژین، زمانەكەشیان مەسالیتییە، پتر لە پێنج ملیۆن كەس پێی دەدوێن. خوێندنی زانكۆی لە میسر تەواو كردووە. لە زانكۆی ئەسیوت بەڕێوەبەری كارگێڕیی خوێندووە. ئێستا لە نەمسا دەژێت. ساڵی 1993 تاكو 2000 مامۆستای زمانی ئینگلیزی بووە، دواتر چەندین پلەوپایەی وەرگرتووە، وەك: ڕاوێژكاری مافی منداڵان لە یونیسێف لە دارفۆر، ئینجا بەڕێوەبەری پرۆژەكانی خزمەتگوزاریی سندووقی پەرەپێدانی كۆمەڵگەی سەر بە بانكی نیلی شین، تاكو بە یەكجاری بۆ نووسین تەرخان بوو، ئەمەش بە “كاری جادووگەر” دەزانێت.\nوێڕای بەچاپگەیاندنی 4 كۆمەڵەچیرۆك و 9 ڕۆمان، لە گەلێك وەرزنامە و گۆڤار و ڕۆژنامەدا نووسینی بڵاو كردووەتەوە.\nڕۆمانی “جەنگۆ مێخەكانی زەوی” ساڵی 2009 خەڵاتی ئەلتەیب ساڵحی پێ بەخشرا، بە ماوەیەكی كەم دوای ئەوە لە وەزارەتی ڕۆشنبیریی سودانەوە ئەو ڕۆمانەی قەدەغە كرا، بەر لەوەش كۆمەڵەچیرۆكی “ئافرەتێك لە كەمبۆكدیس” ساڵی 2005 دەستی بەسەردا گیرا. دوای ئەوە دەسەڵاتدارانی سودان كتێبەكانیان لە بەشداریكردن لە پێشانگەی نێودەوڵەتیی كتێب لە خەرتوم قەدەغە كرد. ئەمەش وای لە بەرەكە كرد لەسەر ئەو كەللەڕەقییەی سانسۆر بێتە قسە و بڵێت: “نووسەرێكی نیازپاك و بەئاكارە، بانگەشەی ئاشتی و ئازادی دەكات، بەڵام سانسۆر بە پێچەوانەی ئەمانەوە دەمخوێنێتەوە”.\nساڵی 2013 پەیمانگەی باڵای هونەر لە شاری سالفدن لە نەمسا ڕۆمانی “مخیلە خندریس – یادگەی مەیی زۆرماوە”، كە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی ئەڵمانی خستە ناو میتۆدی خوێندنەوە.\nشایانی باسە ئەم ڕۆمانەی بەردەستت یەكێك لە هەڵبژێردراوانی ساڵی 2016 بوو بۆ خەڵاتی پۆكەری عەرەبی.\nهەڵبەت لە چەند شوێنێكدا سانسۆر لە دەقەكەی بڕیوە، ئینجا بە چاپ گەیشتووە. بەڵام نووسەر ئەو كۆپلانەی بۆ ناردم، كە لە كتێبەكەدا نەبوون و قرتێنراون.\nماوەتەوە بڵێم، سوپاسی بێپایانم بۆ مامۆستا ئازاد هاشمی ئازیز، كە بەم ڕۆمانە و پێشتریش بە چەند ڕۆماننووسێكی ناساندم. هەروەها منەتباری پارێزەر لوقمان حوسێنم، كە بە كوردییەكەدا چووەوە و تێبینیی جوانی وێدام.\n1/8/2016 – كەركووك


"حەزدەكەین تەواوی جیهان بزانێت ئەو خۆشەویستیە بەردەوام دەبێت"\nگرام زێڕ 277.653\nبه رواری داگرتن : 2019-04-29 15:45\nدیاربەكر - ئەو هاوڵاتیانەی كەم ئەندامن بەژداریان لە ئاهەنگی"تێگەشتن لە حەزرەتی موحەمەد و جێ بەجێ كردنی سونەتەكان" كرد كە لەلایەن وەقفی خۆشەویستانی پێغەمبەر ئامادەكرابو.\nشایەنی باسە هەمو ساڵێك لە مانگی نیسان وەقفی خۆشەویستانی پێغەمبەر لە شاری دیاربەكر هەڵدەستێت بە ئەنجام دانی ئاهەنگی مەولوود لە پێناو زیاتر ئاشنا بونی خەلك بە ژیان و ڕێبازی سەروەی مرۆڤایەتی بۆ ئەم ساڵەش لە 28ی مانگ ئاهەنگە لە مەیدانی نەوڕۆز پاڕك بە ناونیشانی (پێغەمبەر ڕابەری ئەخلاق و دادپەروەری) بە بەژداری سەدان هەزار كەس ئەنجام درا.\nئەوەی جێگای سەرنج بو ژمارەیەكی زۆر لە كەسانی كەم ئەندام بەژداری ئاهەنگ بون هەروەها سەرنجی خۆیان لەسەر ئەو ئاهەنگی خۆشەویستی پێغەمبەر دەربڕی.\nیوسف ناكجی: 5 ــ 6 ساڵە من بەژداری لەو ئاهەنگە مەزنە دەكەم خۆزگە لە هەمو شارێك ئەو ئاهەنگە ئەنجام بدرایە، من ئەمڕۆ زۆر دڵ خۆشم. من كەم ئەندامم بەڵام هاوكاری باشی ئێمە دەكرێت تاكو بتوانین بەژداری بكەین.\nعەباس یغت: من بۆ عەشقی خودا و پێغەمبەری خودا هاتومەتە ئێرە، تاكو دەتوانم هەوڵدەدەم سونەتەكانی پێغەمبەر ئەنجام بدەم. بەمن دەڵێن تۆ كەم ئەندامی ئارام بگرە بەڵام كەم ئەندامی ڕێگەم پێ ناگرێ، ئارام گرتن ڕوبەڕوبونەوەی ستەم كارەكانە.\nیەكێكی تر لە كەم ئەندامانی بەژدار بو لە ئاهەنگی خۆشەویستی پێغەمبەر زولكەف بو: خودا ڕەحەمت ببنێرێت دورمان خاتەوە لە ناخۆشی، خودا ئیسلام سەربخات و قورئان بكاتە دادوەرمان، خودا لە دەستی كوفر ڕزگارمان بكات.\nجوما پایراز: كاتێك زانیم ئاهەنگی خۆشەویستی پێغەمبەر ئەنجام دەدرێت هەوڵم دا منیش بەژداری تیا بكەم، من زۆر دڵ خۆشم، ئەگەرچی من كەم ئەندامم بەڵام خۆشەویستی بۆ سەروەرمان ڕێگری نیە.\nهاجەرە ئیپەك: من هەمو ساڵ بەژداری دەكەم. سوپاس بۆ خودا كە توانیم ئەم ساڵەش بەژداری لە ئاهەنگی خۆشەویستی پێغەمبەر بكەم.\nعبدالسلام كایە: من زۆر خۆش حالم كاتێك بەژداری ئەو ئاهەنگە پیرۆزەدەكەم ئاهەنگ زۆر بەخۆشی بەڕێوەدەچێت.\nسوڵتان ئولسەن: من لەبەر خوداو پێغەمبەری خودا هاتومەتە ئێرە. خودا هاوكاری مسوڵمانەكان بكات.\nجێگەی باسە 15 ساڵە بەردەوام لە مانگی نیسانی هەمو ساڵێك ئاهەنگی ناساندنی پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) هەروەها زیندو كردنەوەی سونەتەكانی لە شاری دیاربەكر بە بەژداری زیاتر لە یەك ملیۆن كەس دەكرێتەوە.\nبليته كان كەم ئەندام دیاربەكر خۆشەویستی پێغەمبەر


لە هەولێرەوە تا سلێمانی، عێراقێکی دی.\nوەرگێرانی: ئەحمەد خوسرەوی\nراپۆرتی ژیار گل هەواڵنێری بەشی فارسی (تەلەفزیونی بی بی سی).\nقاچاخی شت و مەک بۆ ئێران.\nراپۆرتەکان باسیان لەوە دەکرد کە هێزەکانی سەر سنووریی ئێران ئەسپی قاچاخچی‌یەکان دەکوژن و گولەش بە قاچاخچی‌یەکانەوە دەنێن. چەند حەوتوو پێش بۆ یەکێک لە سنوورە غەیرە ڕەسمی‌یەکانی نێوان کوردستانی عێراق و ئێران ڕۆشتم.. موحەمەد ی ڕێنشاندەرم کە کوردێکی ئێرانی سنوور نشینە، لە لاڕێ‌یەکەوە بۆ یەکێ لە خاڵە سنووری‌یەکانی نزیک بە سنووری شارستانی سەردەشت کە بۆ قاچاخی شت و مەک کەڵکی لێوەردەگیرا ، بردم. موحەمەد پیاوێکی تەمەن ٣٠ ساڵانە کە ڕووخساری بزرکاوی لە تەمەنی خۆی پیرتر دەینوێنێ. تەنیا داهاتی خانەوادە پێنج کەسی‌یەکەی موحەمەد قاچاخی کردنی شت و مەکە و موحەمەد تا ئێستا چەندان جار جار بەو هۆیەوە لە لێواری مەرگ نزیک بووەتەوە.\nسنووری هاوبەشی کوردستانی عێراق و ئێران لە زنجیرە کێوێکی هەڵەمووت بە درێژایی ٣٠٠ کیلومیتر پێکدێت. ڕۆژانە هەزاران کاسبکار کە زۆرینەیان کوردە ئێرانی‌یەکانن بە گوێدرێژ یان بە پێ لە دەورووبەری پاسگاکانی سنوورەوە دێن و دەڕۆن و شت و مەکی قاچاخ بۆ هەر دو خاڵی سنووری دەگوێزنەوە.\nئەم مەردومە لەو لاوە بەنزین و لاستیک بۆئەم دێو دێنن و لەم دێویشەوە مەشروباتی ئەلکوڵی ، ساون و بەرهەمە دەرەکی‌یەکان بە قاچاخی بۆ ئێران دەبەنەوە. ئەم ئیشە لە ڕوانگەی ئەوانەوە ئیشێکی شەرافەتمەندانەیە.\nبۆ یەکێ لە ئۆردوگاکانی قاچاخچی‌یەکان کە لە دوو کیلومیتری پاسگایەکی سەر سنوور بوو ڕۆشتم. ئەوێ هەماری زۆر لەو شتە دەرەکی‌یانەیە کە پاش تاریک بوون بە قاچاخ بۆ ئێران دەگوێزرێنەوە. لە چەند ساڵی ڕابووردوودا ئێران بۆ بەستنی ڕێ‌ی ئەو قاچاخچی‌یانە هەوڵی زۆری داوە، بەڵام هەموو ئەو هەوڵانە تا ئێستا نەیانتوانیوە وا لە گەنجە بێکارەکانی ناوچەکە بکەن کەدەست لەو ئیشە مەترسیدارە هەڵگرن.\nگەنجێکی ٢٢ ساڵە کە نەیویست ناوەکەی بدرکێت گوتی کە خوێندکاری ساڵی چوارەمی ئەندازیاری‌یە و ماوەیەکە بۆ دەرهێنانی بژێوی خۆی و بنەماڵەکەی دەستی بەو ئیشە مەترسیدارە کردووە. کەمێک لەولاترمەوە گەنجێکی چواردە ساڵان دەڵێ کە ئەم ئیشە پڕ مەترسی‌یە تەنیا سەرچاوەی بژێویمانە.\nئەم کۆڵبەرانە بۆ گەیاندنی کۆڵەکانیان بە ئێران دەبێ شەوانە بە ڕێ‌یەکدا تێپەڕن کە هەم مەیدانی مینە و هەمیش هێزە نیزامی‌یەکانی سەر سنوور لە کەمین بۆیان دانیشتوون. جار و بار لەو کەمینە دەرباز دەبن و جاروباریش دەبنە ئامانجی گولەی ئەو هێزانە. ئەوان دەڵێن کە لەم چەند ساڵەی دواییدا هێزە سنووری‌یەکانی ئێران سیاسەتی کوشتنی ئاژەڵە کۆڵکێشەکانیان گرتۆتە بەر.. قاچاخچی‌یەکان بۆ ئەوەی کە ئەو سەفەرەی خۆیان وێنە لێ بگرن داوای کامیرایان لێم کرد و هەنسێکیشیان بەڵێنیان دا کە بە مۆبایلەکانیان ڕووداوەکانی ڕێگەکە تۆمار بکەن.\nپاش ماوەیەک یەکێک لە کاسبکارەکان کامیراکانی لە گەڵ چەندین وێنەی هەژێنەردا کە لە رێگەی بردنی شت و مەک بە قاچاخ بۆ ناو ئێران گرتبوونی ، بۆم گەڕاندەوە. لە ڕێدا یەکێک لە کۆڵبەرەکان بە گولە دەکوژرێت . کەسی کوژراوەکە کە ناوی حوسێن دەروێشی بوو، باوکی دوو منداڵ بوو و خەڵکی ئاوایی‌یەکانی قڵا ڕەشی شارستانی سەردەشت بوو. هاوڕێکانی وتیان کە ناوبراو لە کاتێکدا کە کٶلی لە نێوان هەر دوو سنووردا گواستۆتەوە سێ گولەی هێزە نیزامی‌یەکانی بەرکەوتووە. لە بەشێکی دیکەی فیلمەکەدا کە لە لایەن کۆڵبەرەکانەوە گیراوە یەکێک لە مەئمورەکانی هێزە نیزامی‌یەکان ئەسپی کۆڵبەرەکان تیر باران دەکات.\nپیاوێکی پەنجا ساڵە کە دانیشتووی یەکێک لە ئاوایی‌یەکانی شارستانی سەردەشت بوو بە تووڕەیی‌یەوە وتی :\n" لە دونیادا هیچ حکومەتێک گیانلەبەر ی بێگوناه ناکوژێت. ئەگەر ئێمە سەرپێچی دەکەین با بێن ئێمە سزا بدەن ، بۆچی ئەم بەستەزمانانە دەکوژن ؟\nپیاوێکی دی گوتی لەم سنوورەدا مەئموورەکان خاوەن دەسەڵاتن. جاری وا هەیە کە بەرتیڵمان لێوەردەگرن و ڕێمان لێ دەکەنەوە و جاری واش هەیە کە دەمانکەنە ئیشانەی گولەکانیان یان ئەسپەکانمان دەکوژن.\nزۆر لەم کاسبانە لە هەر دوو دێوی سنوورەوە خزم و ناسیاویان هەیە و سەرەڕای بوونی بەربەست و پاسگای سنووری هەر دوو وڵاتەوە، بەڵام تا ئیستا وڵاتەکان نەیانتوانیوە کە ئەو بازرگانی‌یە نایاسایی‌یە بەوان واز بێنن. بازرگانی‌یەک کە زۆر جار گیانیشیان دەخەنە سەری.\nپێوەندی ئابووری ئێران لە گەڵ کوردستانی عێراقدا.\nلە سەرەتای ساڵی ١٩٩١ ە وە کە کوردستانی عێراق لە کۆنترۆڵی حکوومەتی سەدام حوسێن نەماوە ، کۆماری ئیسلامی ئێران پێوەندی‌یەکی نزیکی لە گەڵ کوردەکانی عێراقدا هەبووە. لە ئیستادا لە سنوورە ڕەسمی‌یەکانی ئەم ناوچەیەدا زۆرتر خواردەمەنی ئێرانی یان شتو مەکی خاریجی لە ڕێگەی خاکی ئێرانەوە بۆ کوردستانی عێراق هاوردە دەکرێت. لە چەند ساڵی ڕابووردوودا هەل و مەرجی ئابووری و ئاسایشی کوردستانی عێراق زۆر بەرەوپێش ڕۆشتووە و ئەم ناوچەیە بووەتە بازارێک بۆ شتومەکی وڵاتانی ناوچەکە.\nهەر لە سەرەتاوە ئێران یەکێک لە گەورەترین شەریک ە کانی بواری بازرگانی حکوومەتی هەریمی کوردستان بووە. نەوزاد هادی پارێزگاری هەولێر دەڵێ " ئێران لە سەردەمی ڕژیمی سەدام حوسێنیشدا بۆ خەباتگێرە عێراقی‌یەکان و بە تایبەت ئێمە کوردەکان پەناگەیەک بووە، ئەمە وایکرد کە زۆر لە ئێمە لەوێ بژین و پێوەندی‌یەکی مێژووی لە نێوانماندا درووست بێت و ئەو پێوەندی‌یەش تا هەنووکە بەردەوامە"\nبەڵام لە بازاڕی ئەمڕۆی کوردستاندا شتو مەکە تورکی‌یەکان زیاتر لە شتو مەکە ئێرانی‌یەکان لە دووکانەکاندا دەبینرێن. یەکێک لە دووکاندارەکانی بازاڕی هەولێر دەڵێ زۆربەی کەلوپەلەکانی ئەو ئی تورکیایە، چوونکە خەڵک زۆرتر کەلوپەلی تورکی‌یان پێ باشترە.\nکەمتر لە ٢٠٠ کۆمپانیای ئێرانی ئەمڕۆ لە کوردستاندا چالاکی‌یان هەیە بەڵام زیاتر لە ٨٠٠ کۆمپانیای تورکی لە بوارەکانی بازرگانی، پیشەسازی نەوت و پرۆژەی گەورەی ئاوەدانکردنەوە وە لە کوردستاندا چالاکن. پرۆژەی یەک میلیارد دۆلاری درووستکردنی فرۆکەخانەی هەولێر لە لایەن تورکەکانەوە بەڕێوە جێ بە جێ کرا.\nنەوزاد هادی دەڵێ کە پێشوازی نەکردنی کوردەکان لە کەلوپەلی ئێرانی بەرەوپێش چوونی باری ئابووری هەرێمی کوردستانە کە بووتە هۆی و بەرزبوونەوەی سەتحی ژیانی خەڵکەوە و ئەمەش وادەکات کە خەڵک بە دوای کەلوپەلی باشتردا بگەڕێن.\nئەو دەڵێ " لە پاش ئازادی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ تورکەکان توانی‌یان بە چاکی چالاکی‌یەکانی خۆیان پەرە پێبدەن و توانی‌یان کەلوپەلەکانیان بە کوالیتی باشەوە بخەنە ڕوو و کاردانەوەیەکی باشیش لە بواری پرۆژەی ئاوەدانکردنەوە وە پێشکەش بکەن "\nلەم دووایی‌یانەدا بە هۆی تۆپبارانەکانی ناوچە سەر سنووری‌یەکانی کوردستانی عێراقەوە لە لایەن سوپای پاسدارانەوە کەمپەینێک لە کوردستان بۆ بایکوتکردنی کەلوپەلی ئێرانی ڕێکخرا، عەلی مەحمود یەکێک لە ڕێکخەرانی کەمپەیکەنە دەڵێ " هەرێمی کوردستان ساڵانە چەندین میلیارد دولار مامەڵەی بازرگانی لە گەڵ کۆماری ئیسلامیدا هەیە. ئێمە دەمانەوەی لە ڕێگایەکی شارستانیانەوە خەڵک هاندەین کە لە کڕینی کەلوپەلی ئێرانی خۆ ببوێرن تا ئەو کاتەی کە کۆماری ئیسلامی کۆتایی بە تۆپبارانکردنی ناوچەکان دێنێ "\nئابووریی هەرێمی کوردستان ئابووری‌یەکی بەرخۆرە و ئەمەش بۆ بەرهەمهێنەرە ئێرانی‌یەکان و بە تایبەت بۆ پارێزگا سەر سنووری‌یەکان کە لە گەڵ نەبوونی کارخانە و بێکاری‌یەکی زۆردا دەستەو یەخەن ،بازاڕێکی باشە. بە سەرنجدان بە هەلومەرجی ڕامیاری و ئابووری ناوچەکە و ڕامیاری دەرەوەی ئێران لە گەڵ وڵاتانی دراوسێدا، کاسبکارە ئێرانی‌یەکان بۆ پاراستنی پێگەی خۆیان لە بازارەکانی ناوچەدا ڕێ‌یەکی پڕ کێشەیان لە بەردەمدایە.\nچالاکوانانی مافی مرۆڤی ئێرانی لە کوردستانی عێراق.\nلەم ساڵانەی دوواییدا چالاکوانە مەدەنی‌یەکان لە بەر ئەوەی گۆڕەپانەکەیان بۆ چالاکی‌یەکانیان بە ناشیاو زانیوە، مەجبوو بوون کە وڵات جێ هێڵن و ئاوارەی وڵاتانی دی ببن. کوردستانی عێراقیش بووەتە پەناگەی زۆر لەو کوردە ئێرانی‌یانەی کە لە بواری مافی مرۆڤدا چالاک بوون. بەڵام هەندێک لەو پەنابەرانە دەڵێن کە لە کوردستاندا بۆ ڕێکخستنی نارەزایەتی دژ بە کۆماری ئیسلامی ئێران لە گەڵ سنوورداری‌یەکی زۆردا بەرەوڕوون.\nلە خانوویەکی چووکی یەکێک لە گەڕەکە کۆنەکانی سلێمانی دا چاوم بە خانەوادەی گلی کەوت. کوڕە گەورەی ئەوان ( یاسر گلی ) ماوەیەک دەبیری یەکێتی خوێندکارانی کوردی ئێران بوو، ئەو یەکێتی‌یە لە گەڵ هەموو یەکێتی‌یەکانی خوێندکاری ئێراندا پێوەندی هەبوو. یاسر یەکێک لە چالاکانی ناسراوی بواری مەدەنی و مافی مرۆڤ لە کوردستان بوو کە بە ١٥ ساڵ زیندان حوکم درا، ماوەی سێ ساڵی لە زیندانەکانی سنە و شارستانی بافت دا بە سەر برد و دواتر بە دانی کەفالەتێکی ورس بە مەبەستی چارەسەری نەخۆشی دڵ لە زیندان بە شێوەی مەرەخەسی هاتە دەر. بەڵام چیدی نەگەڕایەوە زیندان و لە گەڵ بنەماڵەکەیدا بۆ کوردستانی عێراق هەڵاتن. ژومارەیەک لەو زیندانی‌یە سیاسی‌یانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دا لە زیندانی سنە ئیعدام کران لە هاوبەندی‌یانی یاسر بوون. ئەو دەڵی یەکێک لە تاڵترین یادەوەری‌یەکانی ژیانی ، ئیعدامی ئەو هاوڕێ‌یانەی بووە کە چەندین حەوتوو، مانگ لە پەنا یەکدا ژیاون. ئەو دەڵێ بارودۆخی زیندانی‌یە ئاسایی‌یەکانیش زۆر لە زیندانی‌یە سیاسی‌یەکان خراپترە و ئەوانیش گیرۆدەی خراپترین هەلومەرجی تەندرووستی و خۆراکین.\nفاگمە گوفتاری کە دایکی یاسر گلی‌یە لە ڕووە ناوسراوەکانی مافی مرۆڤی کوردستانە، ئەو یەکێک لە دامەزرێنەرانی دایکانی ئاشتی کوردستانی ئێران بوو. ئەویش هاوکات لە گەڵ یاسر دا دوو ساڵی لە زیندانەکانی کۆماری ئیسلامیدا بە سەر بردووە. خانمی گوفتاری دەڵێ " من بە هۆی دایک بوونمەوە دوو ساڵ بەند کرام، هەر کاتیک کەسێک بکوژرایە ، بۆ ئێمە گرنگ نەبوو کە کێ‌یە، پاسدارە، هێژی نیزامی یە،یان پێشمەرگە ، ئێمە سەردانی خانەوادەی قوربانی‌یەکانمان دەکرد ئەم کارەی ئێمە بوو بە هۆی تووڕەیی کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامی و منیان بەند کرد ".\nخانمی گوفتاری شاهیدی لە دار درانی چەندین بەندیی سیاسی لە زیندانی سنە دا بووە و دەڵێ کە یادەوەری‌یەکانی ئەو ڕۆژگارە زۆر تاڵن و قەت لە بیرم ناچنەوە.. ئەو دەڵێ هەر بەیانی‌یەک کە زیندانبانەکان قورئانی بەشی ئافرەتانیان بردووە ئیدی دەمانزانی کە کەسێک لە دار دەدرێت دەکرێت. بە ناوی خوا ..\nدووبارە پەتی سێدارە. ئیدی لە لاکانی هەواگۆڕێ خزمەتگوزاری تەندرووستی بەندی ئافرەتانەوە بینەری بەڕێوەچوونی مەراسیمی لە دار دانەکە دەبووم.\nیاسر و دایکی لە سەردەمی نائارامی‌یەکانی هەڵبژادنەکانی سەرۆکایەتی ڕابووردوودا لە زیندان دا بوون، ئەوان دەڵێن کە لە زیندانیشدا چەندین جار بە مانگرتن لە خۆراک پشتیوانی خۆیان بۆ بزووتنەوە مەدەنی‌یەکان دەرەوەی زیندان وەک دایکانی پارکی لالە و کەمپەینی یەک میلیون واژۆ دەربڕیوە . هەروەها گوفتاری هەر لە زیندانەوە پێوەندی بە دایکی نەدا ئاغا سوڵتان و سوهرابی ئیسماعیلی‌یەوە دەگرێت و خۆی بە هاوخەمیان دەزانێت.\nیاسر دەڵێ لە ئێراند اهەر چالاکێکی مافی مرۆڤ یان هەر چالاکێکی بواری پاراستنی ژینگە دەستگیر دەکرێت و لە کاتی لێپرسینەوەدا لە لایەن کاربەدستانی سەر بە وەزارەتی ئیتلاعاتەوە ، دەستگیرکراوان دەبێت دان بە پێوەند بوونیان بە ڕێکخراو یان گروپێکی تایبەتەوە بنێن. کۆماری ئیسلامی دەیەوێت کە کێشەی کوردەکان وەک کێشەیەکی جودایی‌خوازی پێناسە بکات و خەباتی ئێمە لە خەباتی گەلانی دیکەی ئێران جودا کاتەوە. ئێمەش لە گەڵ ئەو جۆرە تێگەیشتنەی ئەوان کێشەمان هەیە و لەو بروایەداین کە چارەنووسی ئێمە هەموو ئێرانی‌یەکان پێکەوە گرێ دراوە.\nخانەوادەی گلی بە بەجێهشتنی ئێران کۆتایی‌یان بە چالاکی‌یەکانیان نەهێناوە و لە کوردستانی عێراقیشدا لە ڕیکخستنی چەندین ڕێپێوان وەک ناڕەزایەتی دەربڕین دژ بە ئیعدامەکان لە ئێران و شەڕ لە ناوچەکدا بەشدار بوون. یاسر دەڵێ پێچەوانەی گومانی من لە کوردستانی عێراقیش تا ئیستا چەندین جار لە لایەن هێزەکانی ئاسایشی حکوومەتی هەرێمەوە گیراوم و لێم دراوە. دەڵێ لە لایەن ئاسایشی هەرێمی کوردستانەوە چەندین جار هەڕەشە لە خانەوادەکەم کراوە کە ئەگەر واز لە چالاکی‌یەکانمان دژ بە کۆماری ئیسلامی نەهێنین ئەوە ئەوان ئێمە ڕادەستی کۆماری ئیسلامی دەکەنەوە.\nئێران پێوەندی‌یەکی زۆر نزیکی لە بوارەکانی ئابووری و ئاسایشەوە لە گەڵ هەرێمی کوردستان هەیە و لەم ساڵانەی دوواییدا حکوومەتی هەرێم چالاکی حیزبە کوردی‌یەکانی نەیاری کۆماری ئیسلامی کە پێگەیان لە کوردستان هەیە سنووردار کردووە. کاربەدەستانی هەرێم دەڵێن کە ناڕەزایە‌تی‌یە ڕێکخراوەکان لە لایەن خانەوادەی گلی یەوە ئیزن پێنەدراو بووە.\nکۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کارووباری پەنابەران خانەوادەی گلی وەک پەنابەر ناسیوە و ئەوان ئیستا چاوەڕوانی کۆچ بۆ وڵاتێکی سێهەمن. بەو حاڵەش ئەوان نیگەرانی باری ئاسایشی خانەوادەکەیانن.


Monday, 07.21.2014, 12:00\n- كلیبتوكراسی هەولێر بەتەواویی چونە باوەشی ئەنقەرەوە\n- هەلی دەوڵەتی کوردیی هەیە بەڵام دەستەڵاتی کورد بڕوای پێ ناکرێت\nلە ساڵی (2009)دا پەیمانی ناتۆ لە ستراسبورگ كۆبوونەوە بۆ داڕشتنی پیلانێك بۆ ئەوەی بتوانن پاشماوەكانی جەنگی سارد نەهێڵن و ئامانجێکی نوێ دیاری بکەن. لەو كۆبوونەوەیەدا كۆمیتەیەك سازكرا بە ناوی (The Towelve Wisemen) كۆمیتەی دوازدە زانا. خانم مادلێن ئۆڵبرایت بوو بە سەرۆكی كۆمیتەكە. ئەركی ئەم كۆمیتەیە ئەوە بوو رۆڵی (ناتۆ) لە قۆناغی داهاتوودا چۆن دەبێت. مانگی نۆڤەمبەری ساڵی 2010 خانم ئۆڵبرایت راپۆرتەكەی لە كۆبوونەوەی لیشبۆنەدا پێشكەش كرد، بە ناوی "پیلانی كراوە" Open Door Policy . بە گوێرەی ئەم پیلانە (هیزەكانی ناتۆ) دەبێت بە پەلە ئامادەبن بۆ جێبەجێكردنى ئەركى خۆیان لە باشوری دەریای سپی ناوەند. چونكە ئەم هەرێمانە جێگای ڕوداوی مەترسیدارو گرنگیان لێ دەكرێت. باشوری دەریای سپی بە فرەنسا و ئیتالیا سپێردرا. بە توركیا روژهەڵات شام سپێردرا.\nلە مانگی دیسەمبەری (2010)دا شۆڕشی تونس دەستی پێ كرد و بوو بە سەرەتای شۆڕشەكانی عەرەبیی كە ناویان لێ نرا "بەهاری عەرەبیی."\nلەو ماوەیەدا تا رادەیەكی زۆر دەستەڵات لە كوردستان سەربەخۆ بوو. بنەماڵەیی و بێ گۆمان دەستەڵاتێكی كلیپتوكراس بوو کە ئێستاش هەر بەردەوامە. پەیوەندییەكانی دەرەوە بە تایبەتیی لە گەڵ ئەنقەرە وەك "بەكرێگیراو" بوو.\nپاش 23 سال ژێرخانی ئابوریی دروست نەكرا، بڕیاری سیاسیی و ئابوریی لە دەستی ئەنقەرەدا مایەوە. 4 بنكەی لەشكری توركیا لە بادینان دامەزراوە.\nزیاتر لە نیووەی خاكی كوردستانى باشور لە ژێر داگیركردنى رژێمی سەددام حوسەیندا بوو. پاش روخاندنى رژێمی بەعس ساڵس 2003 ئەم خاكە هەر لە ژێر دەستەڵاتی بەغداددا مایەوە. ماددەی "140"ی دەستور كێشەی گەڕانەوەی خاكی كوردستانی چارەسەر نەكرد. ڕخنەیەكی زۆری گەلى كوردوستان دژ بە دەستەڵاتە كلیپتوكراتەكانی كورد تا دەهات بەهێزتر دەبووەوە. بە هاتنی (داعش) یەكێتی نیشتمانی كوردستان توانی بە هۆی هێزە چەكدارەكانییەوە ناوچە داگیركراوەكانی كەركوك جارێكی تر گرێدراوی كوردستان بكاتەوە.\nئێران نەیتوانی وەك توركیا نفوز لە كوردوستان پەیدا بکات. كلیبتوكراسی هەولێر بەتەواویی چونە باوەشی ئەنقەرەوە. حكومەتی ئۆردوگان كارتی ئیسلامییەكان داعش، بەعسییەكان، تائیفەی سوننە و حزبی دیموكراتی كوردستان بەکار دێنێت. لەگەڵ سعودی عەرەبیی ، قەتەر ومیرنشینەكانی خەلیجی فارس بە هەکاریی كەوتونەتە كاركردن، بە تایبەتی دژی شۆڕشی كوردستانی رۆژئاوا (3).\nلە هەمان کاتدا تەهران لە سەر میحوەری شیعەیەتیی لەگەڵ حكومەتی بەغداد، دیمەشق، حیزب اللەى لوبنان و حەماسی غەزە هاوکارییان هەیە.\nململانێی ئیمپراتۆرییەتی فارس و تورك لە سەر عێراق و كوردستان ئەنجامی گرنك دەبێت بۆ هەموو ناوچەكە. كورد لە ناو ئەم گەمەیەدا دەتوانێت هەنگاو بنێت بۆ سەربەخۆیی. چونكە هەڵوێستی نێودەوڵەتیی تا رادەیەك پشتگیرە. بەڵام گومان لە پاكیی، نیشتیمانپەروەریی و خۆبەختیی ئەم كلیبتوكراتانەی كورد دەکرێت كە بتوانن ئەم كارە بكەن. لە لای گەلی كورد گومان هەیە لە بەر هەڵوێستەكانی رابردویان كە پڕە لە تاوان، دزیی و پەیوەندیی ناپاك لەگەڵ داگیركەران.\nلە بەر زاڵ بوونی عەقڵییەتی خودپەرستیی، تەماعی كوێخای گوند، نادیموكراتیی سەركردەكان، تاوانیان دژی ئازادیی گەلەكەیان، پەیدابوونی دزی مەزن لە بنەماڵە دەسەڵاتدارەكان (كلیبتوكراتی كورد) ، پەیوەندیی ناپاك لەگەڵ داگیركەرانی كوردستان، شەڕی ناوخۆ و تەزویر لە هەموو هەڵبژاردنەكاندا هەنگاونانی گەلی كوردستان بەرەو دەوڵەتی سەربەخۆ رێی تێدەچێت گیر بخوات.\nپەیدابوونی دەوڵەت وەك پەیدابوونی منداڵە. جار هەیە منداڵ بە نەخۆشیی لە دایك دەبێت و دەبێت بیمار بكرێت. وەك نمونە عێراق، سوریا، سعودی عەرەبیی کە بە شێوەیەكی ناسروشتیی لە دایك بوون، نەك هەر دوور لە پرەنسیپی دیموكراسیی و نرخدان بە فكری ئازاد و ڕێزگرتن لە مرۆڤ و یەكسانیی و دادوەریی كۆمەڵایەتیی، بەڵكو دژی ئەو هەموو پرەنسیپانە بوون. لە بەر ئەوە پاش نزیكەی سەد ساڵ گەلەكانیان خەریكی جەنگی رزگاریین لە دەستەڵاتداری ستەمكاری خۆیان، لە تونس، لیبیا، میسر. لە عێراق بینیمان گەلان چ كارەساتێکیان لە ناو خودی عێراقدا چەشت لە دەست سەددام حسەین و حیزبی بەعس.\nمافی هەبوونی دەوڵەتی كوردیی مافێكی سروشتییە بۆ هەموو گەلانی جیهان. نەبوونی دەوڵەت كارێكی ناسروشتییە و دژ بە یاساكانی نەتەوە یەكگرتووەكانە دەربارەی مافی گەلان. ئەوەی گرنگە دەوڵەتی كوردیی كە لە دایك بوو، دەبێت دەوڵەتێكی دیموكرات بێت بە تەواوی مانای وشە، نەك بندەست بێت و بە گوێرەی هەوەسی كلیبتوكراتی ئێستای كورد بێت كە گرێدراوی داگیركەرانە.\nبە ناوی دەوڵەتی كوردییەوە نابێت داگیركەرێك بە داگیركەرێكی تر بگۆڕێتەوە، بەغداد بە ئەنقەرە.\nهەموو تاوانەكانی كوشتن، ئەشكەنجەدان، زیندانی نهێنیى، دزیی سامانی وڵات، پەیوەندیی گومان لێكراو لەگەڵ داگیركەرانی وڵاتەكەمان، پێشێلكردنی مافی مرۆڤ، سەپاندنى دیكتاتۆریی و دەستەڵاتی بنەماڵەیی، بەکارهێنانی دەستڕۆشتویی بۆ بەرژەوەندیی بنەماڵە و خزم و كەس نابێت لە پەنای باسكردنی دەوڵەتی كوردییدا كلیبتوكراتی ئێستای كورد ئەم هەموو تاوانانە بسرێتەوەو خۆی لە دادگای گەل رزگار بکات.\nكلیبتوكراتی ئێستای كورد وا بیردەکاتەوە كە گەلی كورد بە سۆز فكر ئەكاتەوە نەك بە ئەقڵ، بیری كورتە، ئێمە بە باسكردن لە دامەزراندنی دەوڵەتی كورد، نەك هەموو تاوانەكانی خۆمان دەسرێنەوە، بەڵكو ئەبین بە قارەمانی گەورە لە بەر چاوی ئەم گەلە ساویلكەیە. خۆشبەختانە میدیای كوردیی دیسان ساویلكە یاریدەدەرێكی باشە بۆ بەجێهینانی ئەم پیلانەی خۆمان.\nپێش بیست ساڵ كە باسی دیموكراسیمان دەكرد، مەترسیی پیسخۆریی لە سەر ئایندەی گەلەكەمان، ئازادیی بیركردنەوە و دامەزراندنی ژێرخانی ئابورییەكی سەربەخۆ ، كومەڵگایەكی دادپەروەر، لە بەر ئەوە بوو ئەم پرەنسیپە دیموكراسییانە رێز و پشتگیریی نیودەوڵەتیی بۆ كورد زامن ئەكات، رێگاخۆشكەر ئەبیت بۆ بەدەوڵەتبوونى كورد. گەل بە تێكڕای پشتیوانیی دەستەڵاتی دیموكراسیی خۆی دەكات. دەوڵەتی كوردیی لە دایك دەبێت بە شێوەیەكی سروشتیی، گەلى كورد رزگار دەبێت لە ئەركى تێكوشین بۆ دامەزراندنى سیستەمێکی دیموكراسیی لە شوێنی سیستەمێکی دیكتاتۆریی كلیبتوكراتی كوردیی ئیستا. كەچی كلیبتوكراتی كورد سیستەمێکی پۆلیسیی لە شێوەی ئەوەی سەددام حوسەینیان هێنایە دێ. كومەڵگای كورد بێ بەش بوو لە ئازادیی، لە ترسان گوێڕایەڵیی نیشان دەدات، كین و ناحەزیی خۆی بەرامبەر كلیبتوكراتی كورد ئەشارێتەوە. بەڵام هەر فرسەتی بۆ بڕەخسێت بێگومان راپەڕینی جەماوەریی بە توندیی سەر هەڵ ئەدات.\nكلیبتوكراتی كوردیی نابێت بە هیچ شێوەو بیانوویەک لە دادگای گەل ومێژوو خۆی بشارێتەوە.\n بە مانای دەستەڵاتێک کە سامانی وڵات بدزێت و بۆ مەبەستی خۆی ئیش بکات ، Kleptocracy وشەیەکی یونانییە.\n سەددام حوسەین وای دانابوو هەولێر بۆ حیزبي ديموكراتي كوردوستان بێت و سولەیمانی بۆ یەکێتی نیشتیمانی کورستان بێت.\nInternational Crisis Groupe,Middle East Report no 151\_8 May 2014: The border between Syrias and Iraqs Kurdish areas became an arena for this intra-Kurdish competition. Fearing that the PYD would bolster its role by assuming control of aid distribution, the KDP would intermittently close crossings on its side of the border, barring entry of supplies. As a result, living conditions deteriorated rapidly in Syrias Kurdish areas. By mid-2013, residents faced dire shortages of electricity, water, food and gas, prompting a stream of departures for Iraqi Kurdistan. 200,000 had already fled by early August 2013, when the KRG closed the border.\nولم تكن الحكومه الملكيه مستقره گيله وجودها فقد (تألفت في العهد الملكي منژ 52 تشرين الأول عام 1920، وحتى پوره 14 تموز- يوليو 1958 ، (59) وزاره شارك فيها (157) وزيراً ، و(21) رئيس وزراه، لا حڤ (تأريخ الوزارات العراقيه) لعبد الرزاق الحسني- بيروت 1974، الجزو العاشر ، س 316.