20/02/2019 1571 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nدوای شكستهێنانی "خەلافەت"ی رێكخراوی داعش دەگەڕێتەوە؟ ئەو پرسیارەیە بووەتە رۆژەڤی میدیاكان، وەڵامەكەشی بەكورتی ئەوەیە: "بەڵێ، بەڵام بەهەمان شێوە نا! ".\nبەنزیكەیی سەركەوتن بەسەر خەلافەتدا بەدیهاتووە، ئەو خەلافەتەی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی رایگەیاند و لەهەندێك كاتدا دەسەڵاتی بەسەر 8 ملیۆن كەسدا هەبوو، لە رێی هەرێمێكی درێژ بووەوە لەخاكی سوریا و عێراق.\nدڵخۆشی ئەو سەركەوتنە لە پایتەختە رۆژئاواییەكاندا گەورە بوو، كە بابەتەكە نزیكەی چوار ساڵ و نیوی خایاند، لەفشاری سەربازی بەردەوام، لەلایەن هاوپەیمانیەتێكەوە، كە 79 دەوڵەتی لە خۆ دەگرت بۆ گەیشتن بەم خاڵە، سەرەرای تێچوونی ملیارەها دۆلار و كوژرانی هەزاران كەس، كە زۆربەیان خەڵكی مەدەنی بوون.\nئەو كەسانەی دەیانەوێت بگاتە زانیاری هەواڵگیری نهێنی دەربارەی چالاكی و نیازی رێكخراوی داعش، داوای وریایی و بەئاگابوون دەكەن.\nئەلیكس یونگر، سەرۆكی دەزگای هەواڵگیری بەریتانی "ئێم ئای 6" لە میانی كۆنگرەی ئەو دواییەی میوشن بۆ ئاسایش وتی: شكستی سەربازی دەوڵەتی خەلافەت كۆتایی هەرەشەی تیروریستی نییە، وای دەبینین رێكخراوەكە خۆی دەگۆڕێت لە نێوخۆو دەرەوەشیدا، ئەمە شێوەی كلاسیكی رێكخراوی تیرۆریستییە.\nلە میانی هەمان كۆنگرەدا، وەزیری بەرگری ئەڵمانیا ئورسولا فون دیرلاین وای دانا ئێستا رێكخراوەكی لەسەر زەوی دەجوڵێت، و تۆڕ دروست دەكات لەگەڵ گرویە تیرۆریستەكانی تردا.\nسەرەرای ئەوەش جەنرال جۆزیف ڤۆتێل، كە سەركردایەتی ناوەندی ئەمەریكا بەرێوە دەبات هۆشداریدا : لەگەڵ ئەوەی تۆری رێكخراوی داعش لەبەریەك هەڵوەشاوە، بەڵام پێویستە فشار بەردەوام بێت، ئەگەر نا پێكهاتەكانی رێكخراوەكە لەداهاتوودا توانای ئەوەی هەیە یەك بگرێتەوە، ئەگەر ئەمە نەكەین.\nمەزندەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن ژمارەی چەكدارەكانی رێكخراوەكە ئەوانەی لەبەر یەك هەلوەشاون لە سوریا و عێراق لەسەر زەوی لە نێوان 20 بۆ 30 هەزار كەسدابوون، زۆربەی ئەوانە حەز ناكەن بگەڕێنەوە ولاتە ئەصلیەكانی خۆیان، لە ترسی لێكۆلێنەوە و زیندانی كردن. ئەمە جگە لە گروپی چەكداری دەمارگیری تر كە پەیوەندییان بە داعشەوە هەیە لە لیبیا و مصرو رۆژئاوای ئەفریقیا و ئەفغانستان و باشوری فلپین. هەرچی عێراقە، بەبەڵگەوە چەكدارەكان بونیان هەیەو هێرش زۆر لە ناوچەكانی باكور ئەنجام دەدەن.\nتا ئێستا هەواڵەكان مژدەبەخش نین، بەلام با لێرەدا باسی ئەو هۆكارانە بكەین بونە مایەی سەركەوتنە پێشوەختەكانی و بەخێرایی دەستیان بەسەر ناوچەیەكی فراواندا گرت لە نێوان ساڵانی 2013 و 2014، و توانیان بۆ دووبارە كردنەوەی جارێكی تری ئەم دۆخە.\nگەشە كردنی رێكخراوەكە\nئەم رێكخراوە لە هەناوی رێكخراوی قاعیدەوە سەری هەڵدا لە عێراق، ئەمانە كۆمەڵەیەكی هەڵگەراوە بوون، لەسەر بەرژەوەندی یەكیان گرت، لە نێوان ئەفسەرە كۆنەكانی سوپا و هەواڵگیری عێراقی كە نارازی بوون لە دۆخەكە لەگەڵ جیهادیە دەمارگیرەكان، لەسەرجەم ناوچە عەرەبیەكان و شوێنەكانی ترەوە هاتن.\nكارتی داوەتنامەكە لەلایەن قاعیدەی عێراقەوە بو، بەوەی ئەركی ئاینیە لەسەر موسلمانان، بۆ ئەوەی بێنە عێراق و بەرگری بكەن لە بەرانبەر داگیركاری ئەمەریكا بۆ سەر ئەم ولاتە.\nبەڵام دڕندەیی قاعیدەو لێنەبوردنی – وەك بڕینی پەنجەی هەركەسێك جگەرە بكێشێ- هزە عێراقیەكانی لێكردنەوەو لەپاڵ حكومەتی عێراقیدا دەستیان بە جەنگان كرد دژی ئەم رێكخراوە و توانیان لە بیابان دەریان بكەن. كەچی حكومەتی عێراقی كە لەلاین شیعەوە بەرێوەدەبرا، ئەم دەسكەوتەی گۆڕی بۆ جیاكاری دژی سوننەكان بە شێوەی بەرنامەیەكی داڕێژراو.\nلە هاوینی 2014دا سونەكان هەستیان كرد مامەڵەیان لەگەڵ دەكرێت وەك هاولاتی نمرە دوو، پاشان رێكخراوی ئیسلامی توانی دەستی بگاتە شاری موصل، دووەم گەورەترین شار لە عێراق، بەبێ هیچ بەرگری كردنێك.\nلەگەل ئەم دۆخەو كەم ورەیی سوپای عێراقدا، ئەفسەرە گەورەكان پێش ئەوەی داعش پێبكەوێ هێزەكانیان بە جێهێشت، ئەمەش وای كرد رێكخراوەكە دەست بەسەر سێیەكی رووبەری عێراقدا بگرێت.\nلە سوریای دراوسێش، لە ژێر سایەی بەردەوام بوونی جەنگی ئەهلی و ناوخۆییدا، وای كرد ئەو فەوزایە بقۆزێتەوەو بەوەی توندترین رێكخراوی بیوباوەڕی بو لە نێو گروپە هەڵگەراوەكاندا رووبەرێكی فراوانی خستە ژێر قەلەمڕەوی خۆیەوە.\nدەوڵەتی دووەمی ئیسلامی\nكەواتە، دەكرێ ئەمە جارێكی تر رووبداتەوە؟ بەڵێ بەلام لە هەمان كاتدا نا!\nئەگەر نیە رێگە بدرێت بۆ هیچ خەلافەتێك و لەهەر قەبارەیەكدا خۆی دروست بكاتەوە، بەلام زۆر هۆكار هەن؛ ئەوانەی وایان كرد سەركەوتنی پێش وەخت بەدەست بهێنێ، تا ئێستاش ئەو هۆكارانە ئامادەگییان هەیە.\nعێراق پڕە لە میلشیای شیعە، هەندێكیان راهێنراوو پارەدار دەكرێن لەلایەن ئێرانەوە، و راپۆرتەكان جێگای دڵەڕاوكێن، دەربارەی هەندێ لە گوند نشینە سونیەكان بەوەی لە ماڵ و حاڵی خۆیان دەردەكرێن، و هەندێ كات لە رێگەی هەڵەوە تۆمەتبار دەكرێن بە لایەنگیری بۆ رێكخراوی داعش. لە هەندێ ناوچەش ، گروپەكانی تۆڵەی شیعی بەشەو كاری خۆیان دەكەن و لە سزا پارێزراون.\nلەبەرئەوە، عێراق پێویستیەكی زۆری بە پرۆسەی ئاشتبونەوەی نیشتمانی هەیە كە هەموان بگرێتەوە، ئەمەش بۆ دووبارە نەبونەوەی كۆپیەكی تری رێكخراوی داعش.\nهەرچی سوریایە، ئەو هۆكارەی بوە مایەی تەقینەوەی كارەساتی جەنگی ئەهلی، لە كۆشكەكەی دانیشتوە لە دیمەشق و لاف و گەزافی سەركەوتن لێدەدا، پێدەچێ سەرۆك بەشار ئەسەد كە لەلایەن روس و ئێرانیەوەكانەوە رزگاركرا لەهەموو كات دۆخی باشتر بێت لەروی ئەمنیەوە.\nئەوەی دیارە زۆربەی سوریەكان زۆر ماندوون، بەلام ئەو كارە دڕاندتنەیەی بە شێوەیەكی بەرنامە بۆ داڕێژراو ئەنجامی دەدا هۆكارە بە ئاراستەی شەڕی چەكداری، لەم نێوەندەشدا رێكخراوی داعش بەدوای رێگایەكدا دەگەڕێ بگەڕێتەوە گۆڕەپانی جەنگ لە سوریادا.\nلەمەش دوورتر و لەسەر ئاستی جیهانی، هەر شوێنێك هەست بە سیستەمێكی خراپ و بێ بەش كردن و چەوسانەوەی ئایینی بكرێت لە دژی موسڵمانان، یاخود لە هەرشوێنێك ژمارەیەكی زۆر گەنجی بێزار هەبێت؛ ئەوانەی هەست دەكەن ژیانیان ئامانجەكانیان بەدیناهێنێ، ئەوا بەردەوام هەل زۆرە رابكێشرێن و بچنە نێو گروپی رێكخراوی داعشەوە.\nخەلافەتی رێكخراوەكە كۆتایی هات، بەلام ئایدۆلۆژیاكەی قابیلی بڵاوبونەوەیە بە شێوەیەكی مەترسیدار و جارێ كۆتایی پێ نەهاتوە.


کورد و فێدراليزم له\nکورد و فێدراليزم له ئێران\nناسر ئێرانپوور له ديمانه‌ی ته‌له‌يفوونی له‌گه‌ڵ ماڵپه‌ڕی ڕه‌وانيوز:\n"فێدراليزم له ئێران يانی پێکهێنانی حکومه‌تی نه‌ته‌وه‌يی کورد له کوردستان و به‌شداری له حکومه‌تی ناوه‌ندی له تاران"\nفێدرالیزم دروشمی زۆربه‌ی حیزبه سیاسی‌یه‌کانی کوردستانی ئێرانه. هه‌روه‌ها ساڵانێکه له لایه‌ن به‌شێکی زۆر له رێکخراوه نه‌ته‌وه‌یيه‌کانی ئێران، به تایبه‌ت کورد، "کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌کانی ئێرانی فێدرال" پێک هاتووه که ئامانجه‌که‌ی سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتداری فێدرالیزمه له داهاتوی ئێران. به‌م مه‌به‌سته له گه‌ڵ چالاکی سیاسی، نووسه‌ر و رۆژنامه‌وان ناسر ئێرانپوور که به پسپۆڕی فێدرالیزم ناسراوه، له لایه‌ن رۆژنامه‌وان محه‌مه‌د محه‌مه‌د ("سه‌رکه‌و") وتوێژێک پێکهاتووه که ده‌قه‌که‌ی له خواره‌وه دێ.\nره‌وانیوز: ده‌کرێ سه‌ره‌تا خۆتان زیاتر به خوێنه‌رانی ماڵپه‌ڕه‌که‌مان بناسێنن؟\nناسر ئێرانپوور: من ته‌مه‌نم ده‌وری 47 ساڵه، له‌دايک‌بووی شاری سابڵاغم، ماوه‌ی25 ساڵه له وڵاتی ئاڵمان ده‌ژیم. وه‌رگێری زمانم له وڵاتی ئاڵمان. له سه‌ره‌تا لايه‌نگری رێکخراوی فیدائیانی گه‌لی ئێران (ئه‌که‌سه‌رييه‌ت) بوم. پاشان له گه‌ڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (رێبه‌رایه‌تی شۆرشگێر) تێکۆشانم هه‌بووه. ئیستا وه‌ک که‌سایه‌تی سه‌ربه‌خۆ کار ده‌که‌م. کاره‌کانم بریتین له وه‌رگێرانی بابه‌تی په‌یوه‌نديدار به کێشه‌کان و پرسی نه‌ته‌وه‌ی کورد له زمانی ئاڵمانی بۆ فارسی و کوردی. هه‌ندێک جار له سه‌ر پرسه سیاسیيه‌کانی تایبه‌ت به ئێران و کوردستان وتارم هه‌بووه و بیروڕای خۆم ده‌ربڕێوه. هه‌موو نووسراوه‌کانم له سه‌ر ماڵپه‌ڕی شه‌خسی خۆم nasser-iran.com بڵاو ده‌بنه‌وه.\nره‌وانیوز: کاک ناسر، جه‌نابتان به که‌سایه‌تێکی فێدرالیزمناس ناسراون. ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌و هه‌مووه وه‌رگێڕان و بابه‌تانه‌ی که په‌یوه‌ندیدارن به فێدرالیزم و له‌لایه‌ن جه‌نابتانه‌وه ئاماده کراون. پرسیار ئه‌وه‌یه: "فێدرالیزم" یانی چی؟ ده‌کرێ کورته‌یه‌ک له‌سه‌ر مێژووی فێدرالیزم بدوێن؟\nناسر ئێرانپوور: به‌چاوان. "فێدرالیزم" ـ ئه‌گه‌ر بمه‌وێ زۆر کورت پێناسه‌ی بکه‌م ـ شتێک نیيه جگه له دابه‌ش کردنی هێزی وڵاتێک له نێوان ناوچه‌کان له لایه‌ک و حکومه‌تی ناوه‌ندی له لایه‌کی تره‌وه به شێوه‌يه‌ک له پرسه هاوبه‌شه‌کان له ناوه‌ند جێبه‌جێ بکردرێن و هه‌ر ناوچه‌يه‌ش کار و باری خۆی بۆ خۆی جێبه‌جێ بکا؛ به‌شدارکردنی ناوچه‌کان له ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و په‌یوه‌ندی دانی ئه‌و دوو سه‌تحه،  یانی ئاستی ناوه‌ندی و ئاستی ناوچه‌کان له گه‌ڵ يه‌کتر. ئه‌وه به کورتی یانی فێدرالیزم. فێدرالیزم خۆی له خۆی دا مانای دابه‌شکردن نادات، به‌ڵکوو یانی "هاوکاری"، "لێک نزیک کردنه‌وه"، "یه‌کيه‌تی". فێدرالیزم ده‌بێته هۆی دابه‌ش کردنی هێزی سیاسی، هێزی ئابوری، هێزی فه‌رهه‌نگی، هێزی ئاسايش و ئينتیزامی و هێزی ئه‌منیه‌تی و هێزی میدیا، يانی هه‌موو ئه‌و هێز‌انه که له ناوه‌ندێک کۆبوونه‌وه و ئه‌و ناوه‌نده "زۆرینه‌یه‌کی" نه‌ته‌ويی تێدا دژی و بۆته بڕیارده‌ری گشتی.\nفێدرالیزم شتێکی نوێ نیيه، به‌ڵکوو مێژووی فێدرالیزم له مێژووی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی کۆنتره: هه‌روه‌ک ده‌زانین ئێمه له سه‌رتا دا چوار ئیمپراتوریمان هه‌بوو. دواتر بوون به ده ئیمپراتوری.  ئیستاکه بوون به پتر له 200 ده‌وڵه‌ت. ئه‌م ئیمپراتوريانه‌ش وه‌ک حکومه‌تی ناوه‌ندی ئه‌مڕۆ نه‌بوون، به‌ڵکوو هه‌ر ناوچه‌يه‌ک بۆ خۆی ده‌زگايه‌که‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری هه‌بوو و خۆی به ڕێوه ده‌برد و ئيداره ده‌کرد. له ئێرانه‌ش هه‌ر وابووه. بۆ وێنه له ناوچه کوردییه‌کان حکومه‌ت هه‌بوون؛ بۆ وێنه ناوچه و حکومه‌تی موکوریانمان هه‌بوو، ناوچه و حکومه‌تی ئه‌رده‌ڵانمان هه‌بوو و هه‌روه‌ها ناوچه‌کانی تر. که‌و‌اته حکومه‌تی فێدرالیزم مێژوو و ئه‌ساڵه‌تی زۆر زۆر کۆنتره له حکومه‌تی ناوه‌ندی. حکومه‌تی ناوه‌ندی به‌تايبه‌ت دوای شۆرشی فه‌رانسه بوو به باو. به شێوه‌ی نۆی دوو ڕه‌وتی مێژوويی سه‌ره‌کی فێدراليزم دیتراوه:\n· بۆ وێنه سویس وا بوو که هه‌ر ناوچه‌یه‌ک بۆ خۆی حکومه‌تی خۆی هه‌بوو. پاشان هاتن به شێوازی نوێ هه‌موویان تێکه‌ڵ کردنه‌وه، ئه‌ويش بۆ به‌رنگار بوونه‌وه له به‌رامبه‌ر هێرشی ده‌ره‌کی. هه‌ڵبه‌ت هه‌ر ناوچه‌يه‌ک له نێو خۆی ئیختیاراتی خۆی به‌ده‌سته‌وه مایه‌وه، به‌ڵام هه‌ندێک کاروباری سیاسی و نیزامی به نیسبه‌ت ده‌ره‌وه پێکه‌وه سازمان دران و دران به ناوه‌ندێکی هاوبه‌ش. که واته ئه‌وان له جيايی هاتنه سه‌ر فێدرالیزم. هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م ڕێبازه ڕه‌وتێکی نێزیکمان له ئه‌مریکا هه‌بوو؛ له‌و وڵاته سه‌ره‌تا ناوچه‌کان داوایان کرد که کۆنفێدرالیزم دابمه‌رزێنن، دواتر سيسته‌مه‌که‌يان کرد به فیدراڵیزم. ئه‌مه ڕه‌وتێک بوو.\n· ڕه‌وتی دووهه‌م پێچه‌وانه‌ی ئه‌م ره‌وته‌یه؛ حکومه‌تی وامان هه‌بوو که به‌تايبه‌تی دوای شۆرشی فه‌رانسه و له ژێر ناوی "ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه" زۆر موته‌مه‌رکز بوون، بۆ وێنه بلژیک، ئیسپانیا، کانه‌دا. ئه‌وانه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ناوچه‌ی نه‌ته‌ویيان هه‌بوو، کێشه‌یان هه‌بوو، له ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی گه‌وره بوون به ده‌سه‌ڵاتێکی ناموته‌مه‌رکيز، به قه‌ولی عه‌ربی "لامه‌رکه‌زی" و فیدراڵ.\n· جگه له‌مانه هۆی ديکه‌ش هه‌ن بۆ دامه‌زراندنی فێدرالیزم: بۆ وێنه به هۆی ئه‌وه‌ی که ده‌سه‌ڵاتی فێدرال دێموکراتيک‌تره له ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی. هۆی دیکه ئه‌وه‌یه که ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی له هه‌ندێ وڵات هه‌ن که به پێی هه‌لومه‌رجی تایبه‌تی وڵاته‌که ناتوانن به رێوه بچن، به هۆی ئه‌وه‌ی که وڵاته‌که پان و به‌رینه. هۆی تر ئه‌وه بووه که ويستوويانه پێش به له‌ت‌له‌ت بوونی وڵات له ڕێگای فیدراليزمه‌وه بگرن، چوونکه خه‌ڵکی به‌شێک له وڵات داوای مافی دياری کردنی چاره‌نووسيان له ڕێگای پێکهێنانی حکومه‌تی خۆيان کردووه. هۆی تر ئه‌وه بووه که به پێی ئه‌زموونی مێژوويی ترسيان له حکومه‌تێکی ناوه‌ندی زۆر به‌هێز (متراکم و متمرکز)ی وڵاته‌که هه‌بووه، هه‌ر بۆيه‌ش فیدراليزه‌يان کرد. که‌وایه هۆی جواروجۆر هه‌بوون و هه‌ن بۆ دامه‌زراندنی فێدرالیزم.\nکه چی نه‌یارانی فێدرالیزم ده‌ڵێن که "فێدرالیزم یانی شه‌قه شه‌قه کردن". ئه‌وان ده‌ڵێن که "بۆ فیدراليزم پێويسته له سه‌ره‌تا لێک جيا بينه‌وه، پاشان پێکه‌وه بنووسێينه‌وه." ئه‌مه راست نییه. من پێشتر ئاماژه‌م پێکرد که پێچه‌وانه‌که‌ی راسته. بۆ وێنه له ئه‌مریکا و سویس له سه‌ره‌تا نه‌هاتن یه‌کتر بکوژن و دواتر ببنه فیدراڵ، به‌ڵکوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوێنرێژی نه‌بێ و به هێز بن، هاتن بوون به فێدرال. ئه‌گه‌ر ئه‌وان ویستيان جيايی بوایه، ئيتر فێدرالیزميان پێک نه‌ده‌هێنا. ئه‌وانه له به‌ر ئه‌وه‌ی که گه‌ره‌کيان بوو لێک نيزیک بنه‌وه، ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرالیان دامه‌زراند و نه به پێچه‌وانه‌که‌ی. سه‌رنجراکێش ئه‌وه‌یه که هه‌ندێک وڵاتمان هه‌بووه وه‌ک فه‌رانسه که بۆ ئێران ئولگوو بوون، هه‌روه‌ها بلژیک، بۆ چاره‌سه‌ر کردنی کێشه‌کانیان که پرسی نه‌ته‌وه‌یيش ده‌گرێته‌وه، له ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی ڕا بوون به ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرال (به‌لژيک). به گشتی ئیستا ده‌توانین بڵێن23 هه‌تا24 وڵات له جيهان دا هه‌ن که به شێوه‌ی فێدرالی به ڕێوه ده‌چن. ئه‌گه‌ر بمه‌وێ به کوورتی باسی بکه‌م، ده‌بێ بڵێم که دوو فاکتۆری سه‌ره‌کی بۆ دامه‌زراندنی فێدرالیزم هه‌ن که بريتين له دابه‌شکردنی هێزی سیاسی و ئابووری و فه‌رهه‌نگی و ئينتیزامی و میدیا له نێوان ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و ناوچه‌کان یان هه‌رێمه‌کان، له لایه‌کی تره‌وه به‌شدار کردنی ناوچه‌کان له ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی، به واتايه‌ک که ده‌م و ده‌زگای ناوه‌ندی نوێنه‌رايه‌تی گشت وڵات به هه‌موو پێکهاته نه‌ته‌وه‌ييه‌کانييه‌وه بکات. هه‌ندێک ده‌وڵه‌تمان هه‌ن که ته‌نانه‌ت ناویان فێدرال نیيه، به‌ڵام به له‌به‌ر چاو گرتنی ته‌عریفی فێدرالی ئه‌وانه‌ش ده‌چنه نێو قاڵبی فێدرالیيه‌وه.\nره‌وانیوز: جیاوازی فێدرالیزم له گه‌ڵ خودموختاری چیيه؟ هه‌روه‌ک ده‌زانین، کورد له سه‌ره‌تا دروشمی خودموختاری هه‌ڵگرت بوو، به‌ڵام ئێستا زۆربه‌ی لایه‌نه سیاسیيه‌کانی کوردستان فێدرالیزم وه‌ک دروشمی سه‌ره‌کی خۆیان گه‌ڵاڵه کردووه. هه‌روه‌ها زۆر که‌سیش له‌و باوه‌ڕه دان که جیاوزێکی ئه‌وتۆ له نێوان ئه‌م دوو شێواز و و ڕێبازه‌دا نیيه. ڕای جه‌نابتان چييه؟\nناسر ئێرانپوور: راستیه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که له لایه‌که‌وه جیاوازیان هه‌یه، له لایه‌کی تره‌وه جیاوازیان نیه. له‌و جێگايه‌ی که لێک نێزيکن ئه‌وه‌یه که ـ هه‌روه‌ک وتمان ـ فێدرالیزم يانی دابه‌ش کردنی هێز و ده‌سه‌ڵات. له خودموختاریش هه‌مان پێناسه‌مان هه‌يه. خودموختاری هه‌ندێک ئیختیاراتت پێ ده‌دات که هه‌ندێک کاروباری ئیداره‌کردن و به‌ڕێوه‌بردن و کۆنترۆڵ کردن بۆ خۆت جی به جێ که‌ی، وه‌ک ئه‌وه‌ی که کورد داوای ده‌کرد؛ که خۆی بڕیارده‌ر بێت له کاروباری ناوخۆیی ناوچه‌ی کوردستان. ئه‌مه هه‌مان فێدرالیزمیشه. به‌ڵام خودموختاری تایبه‌ته به ناوچه‌یه‌کی دیاری کراو. ده‌کرێ ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندیمان هه‌بێ و له‌هه‌مان کات خودموختاریشمان هه‌بێ. به‌ڵام جياوازیيه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که فێدرالیزم یانی چه‌ندین خودموختاری پێکه‌وه، یانی هه‌موو ناوچه‌کانی ئێران خودموختار بن. قازانجی فێدرالیزم به نیسبه‌ت خودموختاری له‌وه دایه که ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی ئه‌وه‌نده به‌هێز ناتوانێ بێت، یانی ئه‌گه‌ر ئێمه خودموختاریمان هه‌بایه، لایه‌ک ئێمه ده‌بوین، لایه‌ک ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی، یانی زۆرینه له به‌رانبه‌ر که‌مینه‌یه‌کی به‌چووک‌دا. به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌موو ناوچه‌کانی ئێران خودموختار بن، ئه‌وه ئيتر فێدراليزمه که ته‌يدا ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی زۆر که‌م ده‌بێته‌وه (ئه‌وه‌ش له به‌رژه‌وه‌ندی کورد و نه‌ته‌وه‌کانی تری ئێران دايه). جیاوازیکی تر ئه‌وه‌یه که ئه‌گه‌ر خودموختاریت هه‌بێ، کاروباری خۆت بۆ خۆت جێ به جێ ده‌که‌ی. بۆ وێنه کورد ئه‌گه‌ر له باشترین حاڵه‌ت دا 15% رێژه‌ی ئێران پێک بێنێ، به‌م شێوه کورد وه‌ک ده‌وڵه‌تێکی خودموختار ده‌ورێکی کاریگه‌ری له ئیداره‌کردنی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی نابێ. به‌ڵام له ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرال که ناوچه‌کانی تر فێدرال ده‌بن، به‌شداری کورد له ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی قورساییه‌کی زۆرتری ده‌بێ. بۆ وێنه ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی کارێک که به نیسبه‌ت کورد پێی خۆش بێ بيکا، له ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرال به هاسانی بۆی به‌ڕێوه ناچێ، به‌ڵام له حکومه‌تی خودموختار ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی زۆرتر ده‌بێت. که‌وایه ده‌توانین بڵه‌ين که خودموختاری به‌شێکی تایبه‌ته له فێدرالیزم. له‌وجێگایه‌ی که پرسی ئیداره‌کردنی ناوچه‌که به ده‌ست خه‌ڵکی ناوچه‌که بێت، له گه‌ڵ فێدرالیزم یه‌که. به باوه‌ری من خودموختاری، که کورد کاتی خۆی داوای ده‌کرد، زۆر به جێ و ژیرانه بووه. فێدرالیزم  کاتێک ده‌بێ داوای بکرێت که لایه‌نه‌کان تر له ئێران، به‌تايبه‌ت نه‌ته‌وه‌کانی ژێرده‌ستی ئێرانی له گه‌ڵ بێت. پێشتر ئه‌و داوايه به‌نيسبه‌ت گه‌لانی تری ئێران له ئارادا نه‌بوو. به‌ڵام ئێستاکه ئه‌وانیش وه‌ک کورد خودموختاریان ده‌وێ، تێکه‌ڵاویه‌ک له‌و خودموختاریانه ده‌بێته فێدرالیزم. هه‌ڵبه‌ت من پێشوتر له وتارێکی کورت‌دا شیم کردۆ‌ته‌وه که له روانگه‌ی منه‌وه جیاوازی خودموختاری له گه‌ڵ فێدرالیزم له کوێ دایه که له ماڵپه‌ڕه‌که‌ی خۆم دايه و ده‌توانن سه‌يری بکه‌ن.\nره‌وانیوز: له بواری ئیداره‌کردن و دابه‌ش کردنی ده‌سه‌ڵات به سه‌ر هه‌رێمه‌کان، ئه‌رکه‌کانی هه‌رێمی فێدرال (واتا خودموختار) بۆ ئیداره‌کردن یان په‌یوه‌ندی گرتن له گه‌ڵ هه‌رێمه‌کانی ناوخۆ یان وڵاتانی تر چۆن ده‌بێت؟ ئایا ده‌کرێ وه‌ک ده‌وڵه‌تێک ته‌عریفی بکه‌یه‌ن که ته‌نيا جیوازی له گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت پایبه‌ندبوونه به هه‌ندێک بریاری ده‌وڵه‌تی ناوخۆ که ئه‌ویش زیاتر سیاسه‌ته‌گشتيیه‌کان و په‌یوه‌ندی له گه‌ڵ دونیای ده‌ره‌وه‌یه؟ بۆ وێنه ئێستا کوردستانی باشور له سه‌ر هه‌ندێک رێکه‌وتن‌نامه که کوردستان له گه‌ڵ دراوسێکانی ده‌یبه‌ستێ، له گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی کێشه‌ی هه‌یه؟\nناسر ئێرانپوور: وتمان ده‌وڵه‌تی فێدرال شتێک نیيه جگه له‌وه‌ی که ئێمه ئیداره‌کردنی ناوچه‌که به ده‌ست خۆمان بێت، له هه‌مان کات دا له‌حاکمیيه‌تی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندیش‌دا به‌شدار بین. به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتی ئیمه چه‌نده ده‌بێت، سه‌لاحیه‌تی ئێمه چه‌نده ده‌بێت، یان ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی چه‌نده ده‌بێت، ئه‌وه ده‌بێ له سه‌ره‌تا بۆ خۆمان له‌سه‌ری ساخ بینه‌وه و دياری بکه‌ين. ئه‌من گوتم که 23 تا24 ده‌وڵه‌ت هه‌ن که به فیدڕاتيو ناسراون. ئه‌مانه له هه‌مان کات که فیدڕاتيون،24 چه‌شنه ده‌وڵه‌تی جۆراجۆريشن. هه‌مویان یه‌ک چه‌شن نین. بۆ وێنه ئاڵمان ده‌وڵه‌تێکی فێدراله، به‌ڵام سویس و ئوتریش و بلژیکی جیرانی ئاڵمانيش فێدرالن. سه‌ره‌ڕایئ ئه‌وه، ئه‌مانه زۆر جیاوازیان پێکه‌وه هه‌یه. سروشتييه که ئه‌و پێناسه‌ی که کردمان بۆ هه‌مویان ده‌یخۆینێته‌وه، به‌ڵام له هه‌مان کات پێکه‌وه جیاوازیشيان هه‌یه. بۆ وێنه له ئاڵمان به‌خشينی مافی شارومه‌ندی (جنسييه، تابعيت) هی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندیيه، که چی له سویس هه‌ر کانتۆنێک که له وانه‌یه به قه‌د شارێکی چکۆلانه‌ی ئێمه‌ش نه‌بێ، دیاری ده‌کا که ئایا ناسنامه‌ی (تابعيت) سویسی بده‌ن به که‌سێک یان نا. شێوازی دێموکراسیيه‌که‌یان ئاوایه. له لایه‌کی تره‌وه ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی قه‌د به نیسبه‌ت ده‌ور و به‌ش (سهم) نه‌ته‌وه‌کانی ئه‌وێ که بریتین له ئاڵمانی، فه‌رانسه‌وی و ئیتالیايی، ناگۆرێ، به چه‌شنێک که ئه‌و ته‌رکیبه هه‌موو کات له ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی‌دا ڕه‌چاو ده‌کرێ. ئاڵمان جیاوازی زۆرتری هه‌یه. ئه‌م وڵاته له ڕه‌وتی 60 ساڵه‌ی ئه‌م دوایانه‌دا زیاتر به‌ره‌و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی رۆیشتووه. ئه‌وان ئاگايانه ئه‌م کاره‌یان کردوه، له‌به‌ر هه‌ندێک هۆکار ئه‌و کاره‌یان کردوه. بۆ وێنه له‌به‌ر هۆکاری ئابووری، هۆکاری کولتوری.\nکێشه‌يه‌ک: هه‌ندێک ئه‌یاله‌ت هه‌ن که له بواری ئابووری زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندن، هه‌ندێکيش هه‌ن که زۆر ده‌سته‌نگن. ئه‌م ئه‌ياله‌تانه پێکه‌وه له ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی سندوقێکی هاوبه‌شيان هه‌یه که به پێی داهاتی ماڵی و ئابووری خۆيان پاره‌ی تێداوێن. ئه‌م سندوقه به پێی پاراگرافێکی ياسای بنه‌ڕه‌تی ئاڵمان دانراوه که ده‌ڵێ "ده‌وڵه‌تی فێدێراڵ ده‌بێ تێبکۆشێ، باری ژيان و کۆمه‌ڵايه‌تیی يه‌کسان له‌ئاڵمان پێک بێنێ". دياره ئه‌و ئه‌یاله‌تانه‌ی که پاره وه‌ر ده‌گرن قازانجیان زۆرتره له‌و ئه‌یاله‌تانه‌ی که پاره ده‌ده‌ن، که ئه‌وه‌ش ده‌بێته هۆی سازکردنی کێشه‌ی ياسايی.\nبه پێی ياسای پێشتر جگه له‌وه‌ی که هه‌ر ئه‌یاله‌ته‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆی هه‌بوو، له حکومه‌تی ناوه‌ندیش زۆر به‌هێز بوو و ئه‌ياله‌ته‌کان ته‌نانه‌ت 60% ده‌سه‌ڵاتی ياسايی‌يان به‌ده‌سته‌وه بوو. ئه‌وان هاتن فیدێڕاليزميان دووباره داڕشته‌وه، ئه‌ويش به‌م مانايه که ده‌سه‌ڵاتی ئه‌یاله‌ته‌کانيان له ناوچه‌ی خۆیان زیاد کرد له به‌رامبه‌ردا له‌و60 % ده‌سه‌ڵاته‌ی ئه‌یاله‌ته‌کان که له ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی هه‌يان بوو، 20 % یان که‌م کرده‌وه. ئه‌م بڕیاره ئاڵوگۆرێکی پێک هێنا که به رای من زۆر باش بوو، چوونکه ترافيک و ئينسيدادی سياسی و ياسايی که له ئاڵمان به هۆی جۆری فیدێڕاليزمه‌که ساز ببوو، تا ڕاده‌يه‌کی زۆر لا چوو. له ئاڵمان دوو حيزبی جه‌ماوه‌ری گه‌وره هه‌ن که يه‌کيان "حيزبی سوسيال‌ـ دیمۆکراتی ئاڵمانه" و ئه‌وی تريان "يه‌کييه‌تی دیمۆکرات مه‌سيحييه‌کان". پێشتر زۆر کات وابوو که کاتێک دیمۆکرات مه‌سيحييه‌کان له پارڵمانی فیدێڕاڵ زۆرينه بوون و حکوومه‌تی ده‌وڵه‌تی فیدێڕاليان پێک هێنابوو، سوسيال دێمۆکراته‌کان زۆرينه‌يان له زۆربه‌ی پارڵمانی ئه‌ياله‌ته‌کان هه‌بوو و حکومه‌تيان له‌م ئه‌ياله‌تانه به‌ده‌سته‌وه بوو. وتمان که به‌شی هه‌ره زۆری ياسا سه‌ره‌کی و بنه‌ڕه‌تييه‌کان پێش په‌سندبوونيان ده‌بێ نوێنه‌رايه‌تی ئه‌ياله‌ته‌کان په‌سه‌ندی بکه‌ن که چوونکه بيروبۆچوونی حيزبی ده‌سه‌ڵاتداری ره‌قيب تێيان‌دا ڕه‌چاو ده‌گيرا، په‌سه‌نديان نه‌ده‌کرد و جۆره پاتێک له ئاڵمان دروست ببوو. هه‌ر بۆيه‌ش هه‌ر دووک لا (ئه‌ياله‌ته‌کان و ده‌وڵه‌تی فیدێڕاڵ) هاتن ئه‌و بارودۆخه‌يان گۆڕی. به کوردی و کرمانجی بڵێم که هه‌ر دوو ئاستی فیدێڕاڵ (ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی و ده‌وڵه‌ته‌کانی ئه‌ياله‌ته‌کان) وتيان: بابه نه ئه‌تۆ زۆر ده‌ست له کاروباری من وه‌رده و نه ئه‌منيش ئه‌م کاره‌ی به‌نيسبه‌ت تۆ ده‌که‌م.\nکه وايه، حکومه‌ته‌کانی فێدرال له مه‌ڕ ئيختياراتی حکومه‌تی ناوه‌ندی و حکومه‌ته‌کانی ئه‌ياله‌تی جیاوازيان له‌گه‌ڵ يه‌ک هه‌يه، بۆ وێنه له بواری ئابووری و کولتورييه‌وه. سه‌ير که‌ينه ئه‌ماراتی موتته‌حیدده‌ی عه‌ره‌بی؛ له‌م وڵاته ئه‌ماڕه‌ته‌کان نه‌ته‌نيا له باری ئابورييه‌وه زۆر سه‌ربه‌خۆن، به‌ڵکو ته‌نانه‌ت له باری سياسی و سه‌ربازيشه‌وه سه‌ربه‌خۆن: بۆ وێنه ئه‌گه‌ر دۆبه‌ی دێت له ئاڵمان فرۆکه ده‌کڕێ، به ناوی دۆبه‌ی ده‌یکڕێ. هه‌روه‌ها ئه‌بوزه‌بیش.\nئه‌و کێشه‌ی که به نیسبه‌ت عێراق باستان کرد، کێشه‌ی متمانه‌یه. له ڕاستی‌دا ئێمه له گه‌ڵ دیمۆکراسیش دا کێشه‌مان هه‌یه، له دێموکراسی کێشه‌ی ئه‌حزاب و گرایشاتی سیاسی و ... هه‌یه. له راستی دا ده‌بێ ئه‌مانه هه‌بن. ڕوون‌تر بڵێم: ده‌بێ ئه‌و کێشانه بۆ خۆمان بکڕین، به‌و هۆیه‌ی که ئێمه نامانه‌وێ که‌سێکمان هه‌بێ له‌سه‌ره‌وه، جا ڕێبه‌ر بێت، شا بێت، بۆ ئێمه دیاری بکات، چی شه‌ره، چی خێره. ئێمه ده‌بێ بڕیاری مافی خۆمان بده‌ین.\nبه‌شیکی تر له کێشه‌ی عێراق ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر شێوازی ته‌عریف و پێناسه کردنی فێدرالیزمه‌که‌ی عێراق. هۆکار ئه‌وه‌یه که ئه‌مانه متمانه‌یان به یه‌کتره‌وه نییه، یانی ده‌وڵه‌تی عێراق پێ وا نيیه که کورد ده‌مێنێته‌وه. ده‌وڵه‌تی کوردیش پێ وایه ده‌وڵه‌تی عێراق هه‌موو کات ئاوا لاواز نا‌بێ که که مل که‌جی داواکاری وبڕیاره‌کانی کورد بێت. کێشه ئه‌وه‌یه که ئه‌و نیزامه فێدرالیه تازه‌یه وێنه‌که‌ی له دونیا دانیه، هه‌روه‌ک که ئه‌وانی تریش وێنه‌یان نيیه.\nره‌وانیوز: کاک ناسر به‌و ته‌عریفه‌ی جه‌نابتان، یانی هه‌رێمه‌کان یاسای تایبه‌ت به خۆیان هه‌یه، له پاڵ ئه‌مه‌ش ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی تا چه‌ند ده‌توانێ ته‌داخولی بڕیاره‌کانی هه‌رێمه‌کان بکات؟ ئایا ئه‌مه سنورێکی دیاری کراوی هه‌یه، یان نه له‌سه‌ر ته‌وافقاتی سه‌ره‌تایی و یان به پێی ئه‌و یاسایانه‌ی که دارێژراون، ئه‌رکه‌کان دابه‌ش ده‌کرێن؟\nناسر ئێرانپوور: ده‌کرێ ئیمه سه‌ره‌تا هه‌موو یاساکان ده‌سته به‌ندی که‌ین. له کوێ ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی ده‌توانێ ته‌داخول بکات له کوێ نه‌توانێت دیاری بکه‌ين. ئه‌مه په‌یوه‌ندی به ئه‌وه هه‌یه که ئێمه کام شێوازی فێدرالی هه‌ڵده‌بژێرین. شێوازی ده‌سه‌ڵاتمان هه‌یه پێان ده‌ڵێن نازومێتریش، نه‌وعی تريان هه‌یه پێ ده‌ڵێن زومێتریش، واتا متقارن و نامتقارن، متعادل و نامتعادل، متوازن و نامتوازن، هاوسه‌نگ و ناهاوسه‌نگ.\nدو چه‌شنه فێدێڕاليزمی سه‌ره‌کی له ئاست ڕاده‌ی ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێمه‌کان\nڕاده و نيسبه‌تی ده‌سه‌ڵاتی هه‌ڕێمه‌کان له‌گه‌ڵ يه‌کتر\nبه‌رامبه‌ره، واتا هه‌موو هه‌رێمه‌کان و ئه‌ياله‌ته‌کان ماف و ئه‌رک و ده‌سه‌ڵاتی وه‌ک يه‌کيان هه‌يه. ئه‌م شێوه فێدێڕاليزمه له شوێنێک باشه که هه‌ڕێمه‌کان له بواری فه‌رهه‌نگی و ئێتنيکی وه‌ک يه‌کن (ئاڵمان).\nبه‌رامبه‌ر نييه، واتا هه‌موو هه‌رێمه‌کان و ئه‌ياله‌ته‌کان ماف و ئه‌رک و ده‌سه‌ڵاتی وه‌ک يه‌کيان نييه. ئه‌م شێوه فێدێڕاليزمه له شوێنێک باشه که هه‌ڕێمه‌کان له بواری فه‌رهه‌نگی و ئێتنيکی وه‌ک يه‌ک نين (کانه‌دا، ئيسپانيا، ...).\nله چه‌شنێک که فێدراليسم ناوچه‌کان ده‌سه‌ڵاتیان به ڕاده‌ی یه‌ک نيیه. بۆ وێنه ده‌سه‌ڵاتی کۆبێکی کانه‌دا و باسک و کاتالۆنی ئیسپانیا له گه‌ڵ ناوچه‌کانی تر یه‌ک نین. ئه‌م هه‌رێمانه‌ی ناويان بردرا ده‌سه‌ڵاتیان زۆرتره. پارێزگای کۆبێک له کانه‌دا نیمچه ده‌وڵه‌تێکه، پارێزگاکه‌ی ته‌نیشت وی ده‌سه‌ڵاتێکی زۆر ساکاريان هه‌یه. له ئیسپانيا له ناوچه باسکه‌کان حکومه‌تی کۆماریمان هه‌یه، له حاڵێکدا ده‌سه‌ڵاتی ئیسپانیا پاشایه‌تیيه. ئه‌یاله‌ته‌کانی تر به قه‌د باسکه‌کان ده‌سه‌ڵاتیان نيیه. که‌وایه ڕاده‌ی ته‌داخولی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی له هه‌رێمه‌کان و هه‌رێمه‌کان له‌گه‌ڵ يه‌کتر له هه‌موو وڵاتێکی فیدێڕاڵ دا وه‌ک يه‌ک نييه. نیزامی فێدرالی ئاڵمان نیزامێکی موتقارن، متوازن و متعادله، یانی هه‌موو ئه‌یاله‌ته‌کان به گه‌وره‌و چکۆله‌وه یه‌ک ئه‌ندازه ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه. ئه‌یاله‌تی وامان هه‌یه که بریتیه له یه‌ک شار وه‌ک بێرڵین، برێمن، هامبورگ. ئه‌مانه هه‌مویان یه‌ک شارن و یه‌ک ئه‌یاله‌تیشن. ئه‌ياله‌تی واشمان هه‌ن که 18 ميليۆن نفووسی هه‌يه. ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی بێرلین وه‌ک شاریک هه‌یه‌تی هه‌مان ڕاده‌يه که ئه‌یاله‌تی نۆردراين وێستفالێن به ڕێژه‌ی 18 ميليۆن دانیشتوو هه‌یه‌تی.\nئه‌گه‌ر له‌و باسه‌دا ئاوڕێک له ئێران بده‌ينه‌وه، بۆمان ده‌رده‌که‌وێ که ناوچه‌کان له بواری فه‌رهه‌نگی و ئێتنێکی و نه‌ته‌وه‌يی و ته‌نانه‌ت ئايينيشه‌وه يه‌ک نين. ڕه‌نگه ناوچه‌گه‌لێک له ئێران هه‌بن که بۆيان زۆر گرينگ نه‌بێ که ئه‌م يان ئه‌و ياسايه له پاڕڵمانی هه‌رێمیئ ئه‌وان داڕشترێ و ده‌نگی پێ بدرێ يان له پاڕڵمانی فیدێڕاڵ، ئه‌ويش به‌م هۆيه‌که زۆرينه‌ن و حکومه‌تی ناوه‌ندی به هی خۆيان بزانن، به‌ڵام له کوردستان خه‌ڵک پێی خۆش بێ برياده‌ر له زۆر باره‌وه بۆ خۆی بێ. لێره‌دايه که فیدێڕاليسم ڕێگا چاره ده‌داته ده‌ست. يان ڕه‌نگه کورد بۆ خۆی پێی خۆش بێ له وڵاتی تر نوێنه‌رايه‌تی هه‌بێ، چونکه خۆی به نه‌ته‌وه داده‌نێ، به‌ڵام ڕه‌نگه گيلان و مازه‌نده‌ران ئه‌ويان نه‌وێ. ته‌نانه‌ت له‌وانه‌يه کورد له ئێران گه‌ره‌کی بێ له هه‌رێمی خۆی حکومه‌تێکی کۆماری دامه‌زرێنێ، به‌ڵام له باقی ئێران پاشايه‌تی بێ. يان باسێکی سه‌ره‌کی تر: ڕه‌نگه زۆر ناوچه حه‌ز بکا سنووره‌کانی خۆی وه‌ک ئێستا بهێڵێته‌وه، به‌ڵام کورد ئه‌وه‌ی به دژی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی دانێ و مافی ئه‌وه‌ی بوێ که بيگۆڕێ. فیدێڕاليزمی ناهاوسه‌نگ ڕێگايه‌کی تاقيکراوه بۆ وڵامدانه‌وه به ئه‌م بارودۆخه‌یه. نه‌يارانی فیدێڕاليزم ده‌ڵێن که "له‌وانه‌يه به‌شه‌کانی تر ته‌نانه‌ت فیدێڕاليزميانيش نه‌وێ"، به‌و مانايه‌ی که ئه‌م مافانه‌ی که کورد دوایان ده‌کا نه‌یان هه‌وێ. فیدێڕاليزمی ئاسومێتريش (asymmeric) وڵامێکه به‌م پرسياره (بڕوانه فیدێڕاليزم له کانه‌دا و ئیسپانيا).\nده‌سته‌به‌ندێکی ترمان هه‌ن که پێيان ده‌ڵێن فێدرالیزمی کۆئۆپراتیڤ که پێکه‌وه کارکردنه، یان فێدرالیزمی دوئاله، که جيالێک کارکردنه. بۆ وێنه فێدرالیزمێک که له ئامریکايه، دوئاله؛ لێره‌دا ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێمی هاوشانی یه‌ک ئیداره‌یان هه‌یه، که هه‌ر ئیداره و کاری خۆی ده‌کات و هیچکام له کاری ئه‌و‌ی دیکه ته‌داخول ناکات.\nبۆ فیدێراليزمی کۆئۆپێراتیو ده‌توانین ئاڵمان وه‌ک وێنه بهێنینه‌وه که ته‌يدا حکومه‌تی ناوه‌ندی له هه‌موو ئه‌یاله‌ته‌کان ده‌وریان هه‌یه، له پاڵ ئه‌مه‌ش ئه‌یاله‌ته‌کانیش له ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی ده‌وریان زۆر به‌رچاوه. بۆ وێنه له مێدياکانی ئه‌مریکا زیاتر باس له چالاکی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی ده‌کرێ، له حاڵێک دا له ئاڵمان چالاکانی حکومه‌ته‌کانی ئه‌یاله‌ته‌کان زۆر ناويان هه‌يه و باسيآن ده‌کرێ. رۆڵی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌یاله‌تیی له په‌سه‌ند کردنی یاسا هه‌موو کات ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی ناچار ده‌کات به رزايه‌تی ئه‌یاله‌ته‌کان یاسا و به‌رنامه‌ی خۆی دابرێژێ. له ئه‌مریکا مه‌جليسی سێنا که نۆینه‌ری هه‌رێمه‌کانه، خه‌ڵک هه‌ڵی ده‌بژێرن، به‌ڵام له ئاڵمان ده‌وڵه‌ته‌کانی ئه‌یاله‌تی هه‌ڵیده‌بژێرن، ئه‌ويش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که نوێنه‌ری ده‌وڵه‌تی ئه‌یاله‌تیه‌کانیشه. که‌وایه ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی به پێی ئه‌و سیستێمه‌ی که هه‌ڵ ده‌بژێردرێ، ده‌توانێ که‌م يا زۆر بێ.\nبه کورتی ئێمه‌ی کورد له ئێران ده‌بێ لێکۆڵينه‌وه و کاری ورد و پسپۆریمان له‌سه‌ر ئه‌م پرسياره هه‌بێ که ئايا به له‌به‌رچاوگرتنی ماف و به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وايه‌تی و ئاستی ئابووری کوردستان ده‌مانهه‌وێ ئاستی برياری سه‌ربه‌خۆمان له کوردستان زۆرتر بێ يا ئاستی شوێنه‌وار دانان له حکومه‌تی ناوه‌ندی. هه‌ر دووکيان به‌شێوه‌ی موتله‌ق ناکردرێ. يانی ناتوانين بڵێین هه‌م به‌شداری به‌رچاومان له حکومه‌تی ناوه‌ندی ده‌وێ، هه‌ميش ئه‌و حکومه‌ته که خۆمان ته‌يدا به‌شدار ده‌بين نابێ ده‌سه‌ڵاتی له کوردستان هه‌بێ. ده‌بێ نيسبه‌تێک مابه‌ينی ئه‌م دووانه بۆخۆمان بدۆزينه‌وه.\nدو چه‌شنه فێدێڕاليزمی سه‌ره‌کی له بواری ئاستی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ند و هه‌رێم\nئاستی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی (فێدرال)\nبه‌شی زۆری ياساکان له پاڕڵمانی ناوه‌ندی په‌سه‌ند ده‌کرێن و به‌م چه‌شنه حکومه‌تی ناوه‌ندی له ئه‌ياله‌ته‌کان زۆر به‌هێز ده‌بێ،\nبه‌شێکی که‌می ياساکان له پاڕڵمانی ناوه‌ندی په‌سه‌ند ده‌کرێن و به‌م چه‌شنه حکومه‌تی ناوه‌ندی له ئه‌ياله‌ته‌کان زۆر لاواز ده‌بێ و ئه‌ياله‌ته‌کان مافی سه‌ربه‌خۆيی ياسايی و سياسی‌يان زۆرتر ده‌بێ،\nئاستی ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێمی\nله به‌رامبه‌ردا ئه‌ياله‌ته‌کان له ناوه‌ند زۆر به‌هێز ده‌بن، به‌شداری له داڕشتن و په‌سه‌ندکردنی ياساکان ده‌که‌ن و به چه‌شنێک مافی وێتۆيان ده‌بێ وه‌ک ئاڵمان، هه‌ڵه‌به‌ت به‌م ڕێفۆرمه‌ی ئاخری ئاڵمان له کۆئۆپێراتيو بۆ لای دۆئال ڕۆيشتووه، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای وه‌ش هه‌ر کۆئۆپێراتيو ماوه‌ته‌وه.\nله به‌رامبه‌ر ئه‌ياله‌ته‌کانيش له ناوه‌ند زۆر لاواز ده‌بن و ده‌وری که‌ميان له داڕشتن و په‌سه‌ند کردنی ياساکانی ناوه‌ندی، واتا فێدرال، ده‌بێ وه‌ک کانه‌دا، ئه‌مريکا...\nره‌وانیوز: رۆڵی حیزب و رێکخراو له ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرال چۆن ده‌بینن؟ وێنه‌ی ئاڵمان ده‌هێنمه‌وه که حیزبه‌کان بڕیارده‌ری سه‌ره‌کین له ئیداره‌کردنی ئه‌م سیستمه فیدڕاتيوه. فره حیزبی وه‌ک ترسێک له لایه‌ن ناوه‌ندگه‌راکانه‌وه باسی لێ ده‌کرێ. حیزب تا چه‌ند ده‌توانێ له ده‌وڵه‌تێکی فێدرال کاریگه‌ری هه‌بێ؟\nناسر ئێرانپوور: رۆڵی حیزب له وڵاتی فێدرال زۆر زۆر گرینگه. رۆڵی حیزب په‌یوه‌سته به دوو فاکتۆر: یه‌که‌م یاسای حیزب، دووهه‌م سیستمی هه‌ڵبژاردن. له نیزامێکی فێدرال دا حیزبێکی هه‌رێمی ده‌توانێ پێک بێت، به‌ڵام له سيسته‌می ناوه‌ندگه‌رادا حیزبی هه‌رێمی ناتوانێت پێک بێت. ئه‌مه‌ش یه‌کێکه له‌و هۆکارانه‌ی که پان ئیرانیسته‌کان دژی فیدێڕاليزمن. ئه‌وان ده‌ڵێن که حیزبی ناوچه‌يی له ده‌سه‌ڵاتێکی فێدرال ده‌بێته هۆی پارچه پارچه بوونی حیزبه ناوه‌ندیيه‌کان. ئه‌مه ڕاسته، به‌ڵام هۆی سه‌ره‌کی ئه‌م دۆخه ئه‌وه‌يه که حيزبه "سه‌رانسه‌رييه‌کان" له چه‌په‌وه بۆ ڕاست ناوه‌ندگه‌را بوون. چه‌په‌کان به‌هۆی ئايدۆلۆژيای "سه‌ره‌کی بوونی به‌رژه‌وه‌ندی کرێکاری" و "جووڵانه‌وه‌ی سه‌رانسه‌ری" و ڕاستيش به هۆی پاراستنی "نه‌ته‌وه‌ی ئێران" و "ته‌واوه‌تی خاکی وڵات". ئه‌م شته‌ی ئه‌مانه له‌به‌ر چاويان نه‌گرتووه، مافی گه‌لانی به‌شخوراوی ئێرانه. ئه‌مه‌شه که به‌ره‌به‌ره له‌م هه‌رێمانه حيزبی به قه‌ولی پان‌ئيرانيسته‌کان "هه‌رێمی" و به قه‌ولی من نه‌ته‌وه‌يی پێک هاتووه و پێک دێ. دێمۆکراسی بێ حيزب مانای نييه. فیدێراليزميش يانی دێمۆکراسی هه‌رێمه‌کان. هه‌ر هه‌رێمه‌ش به‌رژه‌وه‌ندی و پرس و کێشه و گرفتی خۆی هه‌يه. هيچ حيزبێک ناتوانێ گشت ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندييانه له خۆی دا کۆ بکاته‌وه. هه‌ربۆيه‌ش پێک هاتنی حيزبی هه‌رێمی و نه‌ته‌وه‌يی پێويستييه‌کی وڵاتی ئێرانه. جگه له‌مانه پێک هاتنی ئه‌م حيزبانه پێش به به‌هێز بوونی زۆری ناوه‌ند و کۆبوونه‌وه‌ی له ڕاده‌به‌ده‌ری ده‌سه‌ڵات له وێ ده‌گرێ. به نيسبه‌ت کورديشه‌وه بڵێم که که‌س له ئێران دا حيزب و ڕێکخراوه‌ی خۆی نه‌بێ، کورد ده‌بێ هه‌یبێ، ئه‌گه‌ر نه‌يهه‌وێ که بتوێته‌وه و مافه نه‌ته‌وايه‌تييه‌کانی بچێته ژێر پێ. ئێمه پێويستمان به حيزب له هه‌موو ته‌يفه‌کانی سياسی وه‌ک سوسيال دێمۆکرات، سۆسياليست، کۆمونيست، ليبراليست، ... هه‌يه. پێويستمان به جووڵانه‌وه‌ی کرێکاری کورد، بزووتنه‌وه‌ی ژنانی کورد، بزووتنه‌وه‌ی دانيشجوويی کورد، ... هه‌يه. ئێمه ته‌نيا له ڕێگای ڕێکخستنه که ده‌توانين ڕه‌وتی به‌نه‌ته‌وه‌بوونی خۆمان پێش بخه‌ين و له ژێر چه‌وسانه‌وه و کۆلۆنياليزم ڕزگارمان بێ. ئه‌مه جيا له‌م پرسياره‌يه که ده‌مان هه‌وێ جيابينه‌وه يان نا. به‌م مانايه ته‌نانه‌ت و به‌تايبه‌تی له فیدێڕاليزميش دا پێويستمان به حيزبی نه‌ته‌وه‌يی خۆمان هه‌يه. ته‌نيا به ڕێکخستنه که ده‌توانين له نيزامی فیدێڕاڵ دا له هه‌رێمی خۆمان و له حکومه‌تی ناوه‌ندی له ده‌سه‌ڵاتی سياسی‌دا به‌شدار بين. بۆ وێنه دوور نييه که له سيسته‌می داهاتووی ئێران که دڵنيام فیدێڕاڵ ده‌بێ، دوو حيزبی سه‌ره‌کی کورد وه‌ک حيزبی دێمۆکراتی کوردستان و کۆمه‌ڵه له ئيئتيلاف له گه‌ڵ حيزبێکی ديکه‌ی ئێرانی وه‌ک فيداييه‌کان حکومه‌تی ناوه‌ندی (فیدێڕاڵ) ئێران پێک بێنن، هه‌روه‌ک ئه‌م کاره ده‌يان جار له وڵاتی ئاڵمان بووه و ئێستاش هه‌يه.\nره‌وانیوز: وڵاتانی زۆر هه‌ن که له‌م شێوه ده‌سه‌ڵاتداریيه که‌ڵکیان وه‌رگرتووه و له هه‌مان کات دا خاوه‌ن ئازادی و دێموکراسیشن. له بواری ئابوری و کۆمه‌ڵايه‌تيشه‌وه زۆريش پێشکه‌وتوون. به رای ئێوه ئه‌و فێدرالیزمه‌ی که ئێستا دروشمی زۆربه‌ی حیزبه سیاسییه‌کانی کوردستانی رۆژهه‌ڵاته، ده‌بێ چۆن بێت؟ ئایا ئه‌و سيسته‌مه بۆ هه‌موو ئێران ده‌یخۆینێته‌وه یان پێتان وايه ده‌بێ به پێی هه‌ل‌ومه‌رجی ناوچه‌يی یان زمان و نه‌ته‌وه و یاخود ئيداری و له سه‌ر بنه‌مای دابه‌شکردنی پارێزگاکان (واتا ئوستانه‌کان) بێت؟\nناسر ئێرانپوور: پێشتر وتمان که چه‌ند چه‌شنه‌ی سه‌ره‌کی فیدێڕاليزم هه‌ن. ده‌زانين که وڵاتانی فیدێراتيو جگه له چه‌ند خاڵی هاوبه‌ش له ورده‌کارييه‌کان‌دا جياوازيان هه‌يه. ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر مێژووی جياواز، ته‌رکيب و تێکه‌ڵاوی ئێتنيکی جياواز، پێکهاته‌ی ئابووری جياواز و گه‌لێک فاکتۆری تر. پرسيارێکی سه‌ره‌کی که له مه‌ڕ باسی فیدێڕاليسم دا له ساڵانی پێش مشت‌ومڕی له‌سه‌ر کراوه و بۆچوونی جياواز له سه‌ری ده‌ربردراوه، ئه‌وه بووه که فیدێڕاليسمه‌که "قه‌ومی ـ نه‌ته‌وه‌يی' ده‌بێ يان ئيداری و له سه‌ر ئه‌ساسی سنووره‌کانی ئوستان و پارێزگاکانی ئێستای ئێران. گه‌لێک هێز و که‌سايه‌تی "سه‌رانسه‌ری" ده‌ڵێن ده‌بێ ئيداری بێ و حيزبه کورديه‌کان و ئه‌م هێزانه‌ی که له "کۆنگره‌ی ئێرانی فیدێڕاڵ" ئه‌ندامن، ده‌ڵێن 'نه‌ته‌وه‌يی بێ. وڵامی من ئه‌وه‌يه هيچيان و هه‌ردووکيان. به‌و مانايه که تێکه‌ڵاوێکمان ده‌بێ له‌م دووانه که به‌ته‌واوی هيچيان نابێ. ڕای من وايه که له‌سه‌ره‌تا باشتره ئاڵ و گۆڕی زۆر له سنووره‌کان‌دا پێک نه‌هێنين، ئه‌م کاره‌ی ته‌نيا له‌م جێگايانه بکه‌ين که کێشه‌سازن وه‌ک "ئازه‌ربايجانی رۆژئاوا". ئه‌م گۆڕانانه‌ش ته‌نيا ده‌بێ له سه‌ر ئه‌ساسی ڕای خه‌ڵک بێ. ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی قه‌زوين و ئه‌رده‌بيل و ئاستارا و ... گه‌ره‌کيان بێ هه‌ر کام له ئوستانی خۆيان بمێننه‌وه، با بمێننه‌وه. ئه‌گه‌ر خه‌ڵکی کورد بيهه‌وێ لانی که‌م له سه‌ره‌تا له سێ ئوستانی کوردستان، کرماشان و ئيلام‌دا بژين، با وا بێ. ئه‌گه‌ريش حه‌ز بکا ببێته يه‌ک ئه‌ياله‌ت با ببێ. گرينگ ئه‌وه‌يه که هيچ شتێک به‌سه‌ر ئه‌م خه‌ڵکه‌دا دا نه‌سه‌پێنين. له‌بيرمان نه‌چێ که فیدێڕاليزم ده‌توانرێ به پێی ويست و داوخوازی خه‌ڵک بگۆڕدرێ. ڕه‌نگه ئه‌زموونی به‌لژيک بۆ زۆر کێشه‌ی ئێمه چاره‌ساز بێ که دابه‌شکردنێک به پێی زمان هه‌يه و ئه‌وی تريان به پێی ئيداری. به‌گشتی بۆ کورد من پێم باشه که له هه‌نگاوی هه‌وه‌ڵ‌دا ناوچه‌کانی کوردی ئازه‌ربايجانی رۆژئاوا" ببن به ئوستانی "موکريان". مه‌به‌ستيشم له ناوچه‌کان ته‌نيا شاره‌کانی مه‌هاباد و سه‌رده‌شت و شنۆ و بۆکان و خانێ نييه که له‌م ساڵانه‌ی ئاخر زۆر باسی کراوه، به‌ڵکوو گشت ناوچه کوردييه‌کانه، له ماکۆيه‌وه تا مياندواو و نه‌غه‌ده. هه‌ر شوێنێک که کورد ته‌يدا زۆرينه‌يه لای من کوردستانه. له‌هه‌نگاوی دووهه‌م‌دا چوار پارێزگای موکريان، کوردستان (که باشتر ناوی بگۆردرێ و ببێته ئه‌رده‌ڵان) و کرماشان و ئيلام له بواری ئيداری‌دا وه‌ک ئوستان بمێننه‌وه، به‌ڵام له هه‌مان کات‌دا پێکه‌وه له بواری فه‌رهه‌نگی و سياسی ئه‌ياله‌تی کوردستان پێک بێنن. که وايه له ڕوانگه‌ی منه‌وه ئاستۆ و مه‌به‌ست و ئيستراتيژيمان ده‌بێ له درێژخايه‌ن پێک‌هێنانی ئه‌ياله‌تی کوردستان بێت. لێره‌دايه که له ويستی هێزه سياسييه‌کانی کورد نيزيک ده‌بێنه‌وه. به‌ڵام ره‌نگه واش بێ و حه‌تمه‌نيش وايه که به‌شێک له ئێران ئه‌م کێشه‌يه‌ی که ئێمه هه‌مانه به نيسبه‌ت سنووری ئوستانه‌کانه‌وه نه‌يان بێ. بۆيه ده‌ڵێم که دروشمی ئێمه نه پێکهێنانی فیدێڕاليزمی نه‌ته‌وه‌يی، به‌ڵکوو فیدێڕاليزم بێ: ئه‌ويش بێ پێشکۆ و پاشکۆ.\nئه‌م فیدێڕاليزمه‌ی من مه‌به‌ستمه ده‌بێ له سه‌ر چوار بنه‌مای\n1) مافی دياری کردنی چاره‌نووسی گه‌لانی ئێران و مافی بڕياردانيان له ناوچه‌ی خۆيان،\n2) به‌شداری کردنيان له حکومه‌تی ناوه‌ند‌ی نه ته‌نيا وه‌ک شارومه‌ند، به‌ڵکوو هه‌روه‌تر وه‌ک گه‌ل و ناوچه له سه‌ر ئه‌ساسی دێمۆکراسی ڕێکه‌وتن (توافقی)،\n3) مافی شارومه‌ندی به‌رامبه‌ر له گشت ئێران،\n4) مکانيزم و ياسای پاراستنی مافی که‌مايه‌تييه نه‌ته‌وايه‌تييه‌کان\nره‌وانیوز: ئازادی و دێمۆکراسی خواستی زۆربه‌ی لایه‌نه جیاوازه‌کانه (به تايبه‌ت له ناو ئۆپۆزيسیۆنی ده‌ره‌وه‌ی وڵات). له پاڵ ئه‌مه‌ش دا ئیمه شێوازگه‌لێکی زۆرمان له دێمۆکراسی هه‌ن. ته‌نانه‌ت رژیمی ئاخوندیش خۆی به ده‌سه‌ڵاتێکی دێموکرات ده‌زانێ و هه‌ڵبژاردن که پێوانه‌ی سه‌ره‌کی ده‌سه‌ڵاتێکی دێمۆکراتيکه، وه‌ک به‌ڵگه ده‌هێنێته‌وه. تایبه‌تمه‌ندی فیدێراڵیزم چییه که کورد له ناو سيسته‌مه‌کانی سياسی دێمۆکراتيک بۆ خۆی هه‌ڵبژاردووه؟\nناسر ئێرانپوور: سروشتييه ئه‌م دیمۆکراسييه‌ی که کورد ئێستا داوای ده‌کا، جياوازی زۆره له گه‌ڵ دیمۆکراسی لايه‌نه‌کانی به‌رامبه‌ر که پاوانخوازی و ناسيۆناليسم و شۆوينيسمی خۆيان له ژێر "دێمۆکراسی" دا ده‌شارنه‌وه. دیمۆکراسی ئه‌وان له باشترين حاڵه‌ت‌دا دیمۆکراسی زۆرينه‌يه و ناتوانێ باشتر له‌وه‌ی بێ که ئه‌ورۆکه له تورکيه هه‌مانه. دیمۆکراسی له وڵاتی فره‌نه‌ته‌وه و فره‌قه‌ومی و ته‌نانه‌ت فره ئايينی جياوازه له گه‌ڵ دێمۆکراسی له وڵاتێک که هه‌موو يه‌ک نه‌ته‌وه‌ن. نموونه‌يه‌ك: وڵاتێک که 60 له‌سه‌دی دانيشتووانی موسوڵمان بن و 40ی مه‌سيحی، چ ڕۆژێک وه‌ک ڕۆژی پشوودانی حه‌توو دياری ده‌کا: هه‌ینی يا يه‌کشه‌ممه؟ ئايا ئه‌گه‌ر به زۆرينه‌ی ده‌نگ جومعه هه‌ڵبژێرن، 40 له‌سه‌ده‌که‌ی تر زوڵم و ناحه‌قی لێناکرێ؟ زۆر سه‌ير ده‌بێ که يه‌کشه‌ممه موسوڵمان بنێرينه مزگه‌وت و جومعه مه‌سيحی بۆ کليسا! هه‌ر ئێستا ئه‌م گرفته‌مان له ئێران هه‌يه: چونکه زۆرينه‌ی ئێران شيعه‌ن، گشت ڕۆژه‌کانی ته‌عتيلی به پێی ئاينی شيعه داندراون. زۆر ڕۆژی جێژنی سوننيان هه‌ن که سوننی ده‌بێ بچێته‌وه سه‌رکار و ڕۆژی جێژن و عه‌زای شيعان ده‌بێ له ماڵێ بێ. به پێی پرينسيپی زۆرينه ده‌توانین بڵێين که زۆربه‌ی دانيشتووانی ئێران زمانيان فارسييه، هه‌ر بۆيه زمانی "فه‌رمی" ئێران ده‌بێ ببێته فارسی! فیدێراليزم ئه‌م کێشانه چاره‌سه‌ر ده‌کا. به‌م واتايه که هه‌ر ناوچه‌يه‌ک بۆ خۆی دياری ده‌کا، چ ڕۆژێک بۆ چ مه‌به‌ستێک و بۆنه‌يه‌ک ده‌کاته ڕۆژی پشوودان و ته‌عتيلی. ته‌نانه‌ت سيسته‌مێکی وه‌ک فه‌رانسه له ئێران ـ زۆريش دێمۆکرات بێ ـ کێشه‌ی زۆر دروست ده‌کا. سيسته‌می کۆماریی که له سه‌ر بنه‌مای دێمۆکراسی زۆرينه‌يه، له وڵاتێکی وه‌ک ئێران جگه له ديکتاتۆری چی لێ هه‌ڵناکه‌وێ. ئه‌م سيسته‌مه‌ی که ئێمه ده‌بێ خوازياری بين، ده‌بێ پاڕڵمانتاری بێ، سه‌رۆک کۆمار ته‌نيا ده‌بێ ده‌وری هێمايی و سه‌مبۆليکی هه‌بێ. دێمۆکراسی زۆرينه ته‌مه‌رکوزی هێزی سياسی و ئابوری دێنێ، که له وڵاتێکی وه‌ک ئێران کاره‌ساتی به‌دواوه هه‌بووه.\nبه باوه‌ڕی من کورد ده‌بێ کاری زۆرتر له سه‌ر چه‌مکی دێمۆکراسی بکا و ڕوونی بکاته‌وه که مه‌به‌ستی له دێمۆکراسی چييه. ئايا ئه‌گه‌ر سبه‌ی له ئێران ڕێفراندۆمێک بکردرێ که زۆرينه‌ی خه‌ڵکی ئێران ته‌يدا بريار بده‌ن که به جێگای فیدێراليزم حکومه‌تێکی زۆر به‌هێزی ناوه‌نديان ده‌وێ، کورد ده‌بێ له‌م ئامانجه‌ی که 65 ساڵه خه‌باتی بۆ ده‌کا، پاشه‌کشه بکا؟! نه‌خير. ئه‌گه‌ر شتێکی وا بێته پێشێ، کورد زۆر به ڕوونی ده‌بێ دروشمی جيابوونه‌وه و هه‌ڵگرتنی ئاڵای پێکهێنانی حکومه‌تی نه‌ته‌وه‌يی خۆی بدا. چونکه ئه‌و شێوه دیمۆکراسييه خۆی‌له‌خۆی‌دا له ژێر پێنانی مافی کوردی به‌دواوه ده‌بێ. هه‌ر بۆيه‌ش ده‌بێ زۆر به‌ڕوونی بوترێ که دێمۆکراسی له وڵاتی فره‌نه‌ته‌وه ـ فره‌قه‌ومی ـ فره‌زمانی زۆر جياوازه له گه‌ڵ دێمۆکراسی له وڵاتێکی بۆ وێنه ته‌ک قه‌ومی. ئێمه ده‌بێ بۆ ئه‌م شێوه دێمۆکراسييه خه‌بات بکه‌ين که له سويس و به‌لژيک دامه‌زراوه. بنه‌ما سه‌ره‌کييه‌کانی دیمۆکراسیيه‌ک که ئێمه گه‌ره‌کمانه دايمه‌زرێنين بريتين له مافی برياردان له سه‌ر چاره‌نووسی سياسی خۆمان و به‌شداری له حکومه‌ت وه‌ک کۆلێکتيو.\nباسی هه‌ڵبژاردن وه‌ک پێوه‌ری دێمۆکراسی و رژێمی ئێرانتان کردووه. دياره که هه‌ڵبژاردن له ئێران دا هيچ کات و ساتێک هه‌ڵبژاردنی ڕاسته‌قينه نه‌بووه. حکومه‌تی ئێران باوه‌ڕی به هه‌ڵبژاردن نه‌بووه و نييه و ناتوانێ بیبێ. ئه‌م حکومه‌ته مه‌شرووعييه‌تی خۆی نه له خه‌ڵک، به‌ڵکوو له خودا و مه‌لاکان وه‌رده‌گرێ. دووهه‌م شه‌رت و مه‌رجی دیمۆکراسی يه‌ک جار زۆرن که هه‌ڵبژاردنی ئازاد ته‌نيا يه‌کێک له‌وانه. گرينگترينی ئه‌م مه‌رجانه ئازادی ده‌ربڕينی بيروبۆچوونی سياسی و فه‌لسه‌فی، ... يه که نييه، ئازادی مێدياکانه که نييه، ئازادی ڕێکخراوه سياسييه‌کانه که نييه، به‌رامبه‌ری مافی شارومه‌ندييه که نييه، يه‌کسانی ژن و پياوه که نييه، يه‌کسانی پێکهاته نه‌ته‌وه‌ييه‌کان، زمانه‌کان، ئايينه‌کانه که نييه، بوونی زۆرينه به که‌مينه و که‌مينه به زۆرينه‌يه که نييه، جيايی دين و ئايين و باوه‌ڕی فه‌لسه‌فی له ده‌وڵه‌ته که نييه. که وايه نه‌ته‌نيا هه‌ڵبژاردن له حکومه‌تی ئيسلام له ئێران مانای نييه، به‌ڵکوو هه‌روه‌ک ديتمان باوه‌ڕی به‌م شته‌ی که بۆ خۆی ناوی ناوه هه‌ڵبژاردنيش نييه.\nله کۆتايی‌دا جه‌خت بکه‌مه سه‌ر ئه‌وه که دیمۆکراسی شتێک نييه جگه له مکانيزمێک که بوونی که‌مينه به زۆرينه و زۆرينه به که‌مينه مومکين بکا. له وڵاتێک که چه‌ند نه‌ته‌وه‌ييه و نه‌ته‌وه‌يه‌ک زۆرتره له وانی تر، له دیمۆکراسی زۆرينه‌دا هه‌ميشه زۆرينه ده‌مێنێته‌وه و ئه‌وه‌ش که که‌مينه‌يه هه‌ميشه که‌مينه. هه‌ر بۆيه‌ش ده‌بێ چه‌شنێک له دێمۆکراسی دابمه‌زرێ که پێش ئه‌م که‌مايه‌سييه بگرێ. ته‌نيا دیمۆکراسی ته‌وافوقی و فیدێراتيو ده‌توانێ ئه‌م کاره‌ی بکا.\nره‌وانیوز: زۆربه‌ی به‌رهه‌ڵستکارانی ئه‌م شێوازه له ئێران به‌تایبه‌ت پان‌ئیرانیسته‌کان و کومونیسته‌کان و هه‌روه‌ها سه‌ڵته‌نه‌ت‌ته‌ڵه‌به‌کان له‌و بڕاوه‌یه دا‌ن که فیدێڕاڵیزم ده‌بێته هۆی پارچه پارچه بوونی ئێران. وه‌ک وێنه‌ش کۆزۆڤۆ و هه‌رێمی کوردستان ده‌هێننه‌وه. رای ئێوه چیيه؟\nناسر ئێرانپوور: ئه‌وانه راست ناکه‌ن. له به‌ر ئه‌وه‌ی مێژوو سه‌لماندوویه که هیچ کات فێدرالیزم نه‌بو‌ته هۆی پارچه‌پارچه بوونی وڵاتێک. پێچه‌وانه‌که‌ی که پێشووتريش باسم کرد، هه‌بووه. جگه له مه هه‌رێمی کوردستان جیانه‌بوه‌ته‌وه. ئه‌و هۆکاره‌ش که بۆته هۆی پارچه‌پارچه بوونی یوگۆسلاوی ـ که له کرواسی ده‌ستی پێ کرد و له‌م دوایانه‌ش‌دا کۆسۆوۆشی گرته‌وه ـ به پێ سیاسه‌تی شۆوينیستی حکومه‌تی ناوه‌ندی ڕووی دا، یانی ده‌وڵه‌تی "سۆسياليستی" که له یوگوسلاوی له سه‌ر کار بوو، ده‌سه‌ڵاتی خودموختاری چه‌ند ناوچه‌ی يۆگۆسلاوی لا برد و وتی "بۆ خۆمان هه‌موو کاره‌کانيان ده‌که‌ین. لابردنی ده‌سه‌ڵاتی فێدرال بوو به يه‌کێک له هۆيه‌کانی جيابوونه‌وه، نه‌ک فیدێڕاليزم.\nبه‌ڵام ئه‌گه‌ر نه‌ته‌وه‌یک بیهه‌وێ جودا بێته‌وه، بۆ وێنه کورد له ئێران، ئیتر نه فیدێڕاڵیزم پێشی ده‌گرێ، نه ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی. که‌وایه فێدرالیزم هۆکار و بيانوو نییه، به‌ڵکوو ویست و خواسته بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کان له چوارچێوه‌ی وڵاتێک‌دا. نه فێدراليزم، به‌ڵکوو ئه‌م هه‌ل‌ومه‌رجه‌ی که ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی دای ده‌سه‌پێنێ، ده‌بنه هۆی جوودابوونه‌وه.\nپێم خۆشه به ڕوونی بۆ هه‌موو لايه‌نه‌کانی باس بکه‌ين که مافی دياری کردن بۆ خۆمان وه‌ک نه‌ته‌وه‌يه‌ک قائيلين. ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌م مافه بۆ ئێمه گرينگه، مانه‌وه له ئێران بۆمان گرينگ نييه. ئێمه ده‌ڵێين چه‌وسانه‌وه و کۆلۆنياليزم ده‌بێ له وڵاته‌که‌مان نه‌مێنێ و ئه‌وه‌ش ته‌نيا به فیدێڕاليزمه که وه‌ده‌ست دێ. ئه‌گه‌ر فێدرالیزم نه بێ، منی کورد جودا ده‌بمه‌وه، ئه‌گه‌ر مافه‌کانی من له ئێرانی داهاتوو دا ده‌سته‌به‌ر نه‌کرێ، ئه‌گه‌ر خاوه‌ن مافی نه‌ته‌ويی و مافی شارومه‌ندی سیاسی و ئابوورئ خۆم نه‌بم، هه‌ر له ئیستاوه ئیمزا ده‌که‌م که جوودا ده‌بمه‌وه. به‌ڵێ، ئه‌گه‌ر به‌و مافانه‌ی که باسم کرد، نه‌گه‌م، به‌ڵگه‌و دێکۆمێنت ده‌ده‌م که جوودا ده‌بمه‌وه. ده‌بێ ئه‌وه په‌یامی ڕوونی کورد بێت بۆ لایه‌نی به‌رامبه‌ر. ئه‌مه ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی که هیچ بيانوويه‌ک بۆ لایه‌نی به‌رامبه‌ر نه‌مێنێ. ده‌بێ کورد به‌م کولتوور و سه‌راحه‌ته و شه‌فافييه‌ته و سه‌ربه‌رزييه په‌روه‌رده بکردرێ. ده‌بێ جيابوونه‌وه به گوناح نه‌زانين و بڵێين که پێکهاته‌ی سياسی ئێران له بنه‌ڕه‌ت‌دا نه‌گۆڕدرێ و من له داڕشتنی‌دا به‌شدار نه‌بم، به‌ره و سه‌ربه‌خۆيی ده‌ڕۆم.\nکورد ده‌ڵێ ده‌مه‌وێ ئاگايانه له چوارچێوه‌ی سنووری ئێران سیستمێکی فێدرالی دیمۆکرات پێک بێنم. ئه‌و کات کورد هۆکاری جوودابوونه‌وه‌ی نامێنێ. ئه‌گه‌ر کورد له چوارچێوه‌ی سنووری ئێران به ئازادی ودیمۆکراسی و مافه ره‌واکانی خۆی بگات، ئه‌گه‌ر ئه‌حمه‌دی نژاد‌ناوێک بۆ 8ساڵ به سه‌ری دانه‌سه‌پێنن، خاوه‌ن بڕیار و پارڵمان و ئیداره‌ی خۆی بێت، بۆ ده‌بێ جيا بێته‌وه؟ سویس که ناوی لێ ده‌به‌ن به‌ناوی نه‌ته‌وه‌يه‌ک بوونی نیيه، به‌ڵکوو حکومه‌تێکی پێک هاتووه له ئیتالیایی و فه‌رانسه‌ویی و ئاڵمانی‌یه. ئێرانیش هه‌روه‌تر؛ ئێمه نه‌ته‌وه‌یه‌کمان به ناوی ئێران نیيه. به بڕوای من ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی يه‌کده‌ست به ناوی "حکومه‌تی نه‌ته‌وه‌يی ئێران" ببێت، ئێرانی داهاتوو پارچه‌پارچه ده‌بێت. ئه‌مه راستێکی حاشا هه‌ڵنگره.\nره‌وانیوز: له سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردن دروشمی پشتگيری له مافی نه‌ته‌وه‌کان، هه‌ڵبه‌ت له ژێر ناوی "که‌مایه‌تييه قه‌ومييه‌کان"، له لایه‌ن موسه‌وی و که‌روبی درا و هه‌روه‌ها ره‌زایی باسی له فێدرالیزمی ئابووری ده‌کرد، به شیوه‌یه‌ک که ئێران بکرێ به هه‌شت هه‌رێمی ئابووری. له‌گه‌ڵ ئه‌مانه عه‌بدوڵا نوری، وه‌زیری ناوخۆی سه‌رده‌می خاته‌می، باسی له فێدرالیزم وه‌ک سیسته‌مێک بۆ ئیداره‌کردنی ئێرانی ده‌کرد. ئـایا هه‌موو هه‌مانه سه‌لمێنه‌ری حه‌قانیيه‌تی سیسته‌می فێدرالیزمن یان نه، ته‌نيا په‌روپاگه‌نده‌ی پێش هه‌ڵبژاردن بوون؟\nناسر ئێرانپوور: به بڕوای من هه‌ردوکیانن. ئه‌وان نایه‌ن به سیسته‌م‌گه‌لێکی دیکاتۆری په‌روپاگه‌نده بۆ خۆيان بکه‌ن. ئيتر ناڵێن که ده‌مان هه‌وێ حکومه‌تی ئيسلامی عه‌ڕه‌بستان و ته‌ڵبان و سۆمالی و "عه‌دڵی عه‌لی" دامه‌زرێنين. ئه‌وان به پێ ویستی خه‌ڵک به ئازادی و دێموکراسی په‌رو پاگه‌نده ده‌که‌ن. به‌ڵام له‌وانه‌یه به راستی ئه‌و که‌سانه گه‌یشتبن به‌و راستیيه‌ش. به تایبه‌ت ئه‌و که‌سانه‌ی که بڕوایان به دیالێتیک هه‌بێ، بڕوايان به گۆڕان هه‌بێ، ده‌بێ بڕوايآن به وه هه‌بێ که ئه‌م که‌سانه‌ش له‌وانه‌يه گۆڕانيان به‌سه‌ر داهاتبێ. ئه‌وانه تا دۆێنێ ئه‌و سیستمه‌یان پێ ئامانج وهیوای خۆيان بوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆکه پێچه‌وانه‌که‌ی بیر ده‌که‌نه‌وه يان لانی که‌م به پێچه‌وانه‌که‌ی قسان ده‌که‌ن. ئه‌مه خۆی‌له‌خۆی‌دا باشه و به‌قازانجی خه‌ڵکه. جا به ناوی هه‌ر که‌سێکه‌وه بێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که چه‌نده راسته یان په‌روپاگه‌نده‌یه، راستیه‌که‌ی ئێمه ناتوانین دیاری بکه‌ین. زۆریش گرينگ نيیه. گرينگ ئه‌وه‌یه که ئه‌و شته‌ی که هه‌تا دۆینێ خه‌ڵکیان له سه‌ر ده‌کوشت، ئه‌مڕۆ بۆ خۆیان باسی ده‌که‌ن. له بیرمان نه‌چێ که خومه‌ینی به نیسبه‌ت دێموکراسی چی ده‌گوت. به‌ڵام ئه‌مڕۆکه هه‌مویان باسی دێموکراسی ده‌که‌ن. له‌م دوایانه‌ش دروشم و ئامانجی فێدرالیزم ئه‌وه‌نده نفووزی کردووه و په‌ره‌ی ستاندووه که ته‌نانه‌ت ده‌سه‌ڵاتدارانیش ناتوانن خۆیانی لێ بدزنه‌وه. ئه‌وان ده‌زانن که خواستی نه‌ته‌وه‌کان زۆر په‌یوه‌ندی به‌و دروشمه‌وه هه‌یه.\nره‌وانیوز: باسی "زۆرینه"و گرفته‌کانی‌تان کرد. له عێراق ئیمه نیوه فێدرالیزمێک ده‌بینين که ئه‌ویش ته‌نيا له لایه‌ن کورده‌وه به‌های پێ ده‌درێ، هه‌رچه‌نده له یاسای بنه‌ڕه‌تی ئه‌م وڵاته دیاری کراوه، به‌ڵام زۆرینه که عه‌ره‌به، به شیعه و سوننيه‌وه، هه‌موو کات له‌مپه‌ر بوون له‌به‌ر ده‌م حکومه‌تی هه‌رێم. ئایا له داهاتوی ئیرانێکی ئازاد و فێدرالیش کورد تووشی هه‌مان نه‌خۆشی زۆرینه ده‌بێ یان فره‌نه‌ته‌وه بوونی ئێران ڕێگره له که‌ڵک وه‌رگرتن له‌م ديارده‌يه؟\nناسر ئێرانپوور: ئێران زۆری جیاوازی به نیسبه‌ت عێراقه‌وه هه‌يه. به‌لای باش و خراپه‌وه جیاوازی هه‌یه. له ئێران زۆرینه به ده‌ست هیچ نه‌ته‌وه‌ک نيیه، به‌ڵام له عێراق به ده‌ست عه‌ره‌به‌وه‌یه. ئێران وڵاتێکی خاوه‌ن مێژووه، وه‌ک عێراق نیيه که له لایه‌ن وڵاتانی ئیستیعماریه‌وه پێک هاتبێت، که به زه‌ره‌ی کوردیش ته‌وا بوو. له ئێران کورد به نیسبه‌ت عێراق له لایه‌ن نه‌ته‌وه‌کانی تر خۆشه‌ویستره. شتێکی تر هه‌یه ئه‌وه‌یه که له ئێران زۆر که‌س ته‌نيا به ناو فارسن. ده‌یان جار بووه که که‌سانێک به فارسی قسه‌یان کردوه، به‌ڵام دواتر ڕوون بۆته‌وه که هی نه‌ته‌وه‌یه‌کی ترن. من له‌م دوایانه‌دا زانیم موسه‌وی ئازه‌ریه، که‌ڕوبی لۆره و ره‌زایی به‌ختیاریه. که‌واته دوو رۆژی تر که پرسی نه‌ته‌وه‌کان له ئێران گه‌وره‌تر ده‌بێته‌وه، ته‌رکیبی ئێران باشتر دیاری ده‌کرێ. ئه‌و ئیعتباره‌ی کورد له ئێران به ده‌ستی هێناوه له داهاتوو هه‌وێن و پاڵپشتێکی باشه بۆ ئه‌وه‌ی کورد بتوانێت کێشه‌کانی خۆی پێ چاره‌سه‌ر بکات. بۆ وێنه راگه‌یاندنی حیزبه سه‌رانسه‌رييه‌کان له گه‌ڵ حیزبه کوردیه‌کان ده‌بینین. تا ئیستا نه‌مان ديووه که حیزبێکی سه‌رانسه‌ری له‌گه‌ڵ حیزبی نه‌ته‌وه‌کانی تر هاوکاری بکات و ته‌نانه‌ت راگه‌یاندنێک بدات، یاخود په‌یمانی هاوکاری ببه‌ستێت. به خۆشحاڵیه‌وه هه‌موو کات ئه‌و حیزبه ئێرانييانه بوون که داخوازی هاوکاری له گه‌ڵ حیزبه کوردیه‌کان بوون. ئه‌گه‌ر رێکخراوی فیدائیانی گه‌ل، له گه‌ڵ کۆمه‌ڵه‌و حیزبی دێموکرات بڕیارنامه‌یه‌ک ئیمزا ده‌کات، ئه‌وه بۆ هه‌تا هه‌تایه له مێژوو ده‌مێنێته‌وه و ئیعتباره بۆ کورد و نیازی کورد زۆرتر ده‌باته نێو ئه‌وان، ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌وان کورد و داخوازیيه‌کانی باشتر بناسن. سه‌ره‌رای ئه‌وه من پێم وایه نييه که ئێمه له ئێران کێشه‌مان که‌متر ده‌بێ. هه‌ر ئاڵوگۆرێک له ئیران کێشه ده‌خۆڵقێنێ. ڕه‌نگه کێشه‌ی سه‌ره‌کی ئێمه نه فارس و حکومه‌تی ئێران، به‌ڵکوو گرفتی "ئازه‌ربايجانی ڕۆژئاوا" بێ. بۆ ئه‌وه‌ی که ئه‌م کێشه‌مان بۆ ساز نه‌بێ، پێويسته له له‌گه‌ڵ ڕووناکبيرانی ئازه‌ری ڕێگاچاره‌يه‌ک بدۆزرێته‌وه. ئێمه‌ی کورد نابێ له‌بير بکه‌ين که رژيمێکی وه‌ک تورکيه به قازانج و به‌رژوه‌ندی نييه که کورد له‌وبه‌ری سنووره‌کانی "خۆی"، واتا ئێران، به مافه‌کانی خۆی بگا.\nبه گشتی رێگای دیمۆکراسی له ئێران هه‌موار نيیه. بۆیه کورد ده‌بێ خۆی بۆ ئه‌و کێشانه ئاماده بکات. پێکهێنانی به‌ره‌ی کوردستانی، به‌ره له گه‌ڵ هێزه پێشکه‌وتووخوازه‌کانی ئێران و هه‌روه‌تر به‌ره و ڕێکه‌وتنێک له گه‌ڵ پێشکه‌وتووخوازانی ئازه‌ربايجان به قازانجی چاره‌سه‌ر بوونی کێشه‌که‌يه له گشت ئێران.\nمن به‌داخه‌وه مه‌ترسی ئه‌وه‌ی ده‌بينم که ئاڵ‌وگۆڕه‌کانی ئێران بێ خوێنڕێژی نه‌بێ. ئه‌وه‌ش له پێش هه‌موو شتێک‌دا په‌يوه‌ندی به ته‌مه‌نی درێژی رژيمی شه‌ڕ و تێرۆر و ديکتاتۆری ئيسلامی ئێرانه‌وه هه‌يه، نه‌ک به دێمۆکراسی و فیدێڕاليزم.\nره‌وانیوز: ساڵانێکه ڕێکخراوه‌يه‌ک به ناوی "کۆنگره‌ی ئێرانی فێدرال" هه‌یه که زۆربه‌ی حیزبه نه‌ته‌وه‌یيه‌کان تێيدا به‌شدارن، به‌ڵام جگه له کورد، که ئه‌ویش ده‌گه‌رێته‌وه بۆ مێژووی خه‌باتی بێوچانی بۆ گه‌یشتن به ئازادی و دێموکراسی، حیزبی نه‌ته‌وه‌کانی تر یان تازه‌ن یان نه‌ناسراون و له ئاڵوگۆره‌کانی ناوخۆ ده‌وری کاریگه‌ریان نیيه. تاچه‌ند ئه‌م کونگره‌یه ده‌توانێ پێش‌زه‌مینه‌ی سیسته‌می فێدرالیزم له ناو نه‌ته‌وه‌کانی تر و ئێران ئاماده بکات بۆ ئه‌وه‌ی که له ئه‌گه‌ری ئاڵوگۆری سیاسی و ریفراندۆم دا، فێدرالیزم وه‌ک سیسته‌می ده‌وڵه‌تداری دیاری بکرێ؟\nناسر ئێرانپوور: ده‌کرێ پرسیاره‌که جۆریکی تر بکه‌ین: ئایا کورد له ئێران ده‌یهه‌وێ به‌ره‌یه‌ک پێک بێنێ یان نا؟ به‌ره له گه‌ڵ کێ؟ له حاڵێکدا حیزبه کوردیيه‌کان ئه‌وه‌نده به‌رین و جه‌ماوه‌رین، حیزبه سیاسه‌کانی ئێرانی وا نین. ئه‌وه ڕاسته، به‌ڵام من پێم وايه که هه‌ر حیزبێک ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر که‌سایه‌تێکیش بێ، به مه‌رجێک له گه‌ڵ ويست و داخوازه‌کانی کۆنگره بێت، ده‌بێ بتوانێت به‌شداری ئه‌و کونگره‌یه بێت و تێه‌دا ببێ به ئه‌ندام. کورد هه‌موو کات یارمه‌تیده‌ر بووه و ده‌بێ یارمه‌تیده‌ر بمێنێت. من پێم وایه دره‌نگ یان زوو ئه‌وانیش ده‌بنه خاوه‌ن بنکه‌ی جه‌ماوه‌ری خۆيان. ئه‌گه‌ريش نه‌بوون، کۆنگره زه‌ره‌ری نه‌کردووه. جابۆيه زۆر جێگه‌ی خۆشحاڵیه که حیزبه کوردیيه‌کان خۆیان به‌زڵ نازانن، و له چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی کورد هه‌ڵوێست ده‌گرن و هاوکاريان ده‌که‌ن و یارمه‌تيان ده‌ده‌ن. دوکتور قاسملووی تێکۆشه‌ر ساڵانێکی زۆر به‌دوای ئاوا به‌ره‌یه‌ک دا بوو. به‌تايبه‌تی زۆر هه‌وڵی دا يارمه‌تی بدا "فرقه‌ی دێمۆکراتی ئازه‌ربايجان" زيندوو بکاته‌وه و له‌گه‌ڵ هێزه‌کانی ئێرانی به‌ره‌يه‌ک پێک بێنێ.  ئێستا که ئه‌و کۆنگره‌یه پێک هاتوه به رای من شتێکی زۆر باشه. دیاره لاوازه، له زۆر لایه‌نه‌وه‌ش لاوازه، به‌ڵام هه‌موو شتێک له سه‌ره‌تا دا لاوازه.\nپرسی به‌ره‌ش که له کوردستان هه‌یه له راستی دا کێشه‌ی تایبه‌ت به خۆی هه‌یه. به‌داخه‌وه پرش و بڵاوێکی زۆر له ناو هێزی کوردی‌دا هه‌يه. به کوردی خۆمان، هه‌م سه‌ريان له‌خۆيان شێواندووه و هه‌م له خه‌ڵک. ئه‌گه‌ر ده‌ڵێن حیزبی دیمۆکرات، ده‌بێ بپرسين: "کامیان؟" یان ده‌ڵێن "کۆمه‌ڵه"، ده‌بێ پرسيار بکه‌ين: "کام کۆمه‌ڵه؟". به بڕوای من ده‌بێ هه‌موو لایه‌نه‌کان له پێکهێنانی به‌ره‌یه‌کی کوردستانی پشتیوانی بکه‌ن. ئێمه چۆن ده‌توانين داوای به‌ره و يه‌کگرتن له خه‌ڵک بکه‌ين، به‌ڵام بۆخۆمان وه‌زع و حاڵمان وابێ؟! به‌ره‌ی کوردستانی ده‌ور و ئيعتيباری کورد له ده‌ره‌وه و ژووره‌وه، له کۆنگره، له ناو هێزه‌کانی ئێرانی، له ناو خه‌ڵکی ئێران زۆر ده‌کا و هيوا و هوميدێکی زۆر ده‌به‌خشێ به گه‌له‌که‌مان و دڵگه‌رمتريان ده‌کا تێبکۆشن بۆ ئاسۆيه‌کی ڕوون.\nکونگره‌ی نه‌ته‌وه‌کانی ئێرانیش هه‌نگاوێکی دروسته. خۆشحالم که حیزبه سیاسییه ره‌سه‌نه‌کانی کورد کۆمه‌ڵه و حیزبی دێموکرات به هه‌موو لایه‌نه‌کانیه‌وه پشتیوانی لێ ده‌که‌ن و پایه‌ی ئه‌سڵی ئه‌و کۆنگره‌یه‌ن. ئه‌وه نفوز و که‌سایه‌تی به کورد ده‌دات. له داهاتووی ئێرانيش ئێمه ده‌بێ چه‌ند به‌ره‌مان هه‌بێ. چ له پارله‌مانی فێدرال، چ له پاڕلمانی کوردستان، چ له نوێنه‌رايه‌تی گه‌لانی ئێران له ناوه‌ند (مه‌جليسی سێنا) چ له‌گه‌ڵ ئازه‌رييه‌کان. کورد ده‌بی به‌تايبه‌تی له پارله‌مانی فیدێڕاڵ به‌ره‌یه‌ک پێک بینێ له به‌ر ئه‌وه‌ی به‌و رێژه‌ی هه‌یه‌تی ناتوانێت به‌ته‌نيا ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه بگرێت. جگه له مه من پێم وایه وه‌ها کونگره‌یه‌ک ده‌توانێ پایه‌یه‌ک بێت بۆ شورای فێدرالی داهاتوو (واته مه‌جليسی سێنا).\nسێ ناوه‌ندی بڕيارده‌ری ياسا و سياسه‌ت له ئێرانی فێدرال‌دا\nو پێويستی پێکهێنانی به‌ره بۆ کاری هاوبه‌ش له‌و ناوه‌ندانه\nچه‌شنی ئێتيلاف و به‌ره\nنوێنه‌رانی خه‌ڵکی ئێران وه‌ک شارومه‌ند\nداڕشتن و په‌سه‌ندکردنی گرينگترين ياساکانی هاوبه‌شی وڵات (ياسای فێدرال) و پێکهێنانی حکومه‌تی فێدرال له لايه‌ن گه‌وره‌ترين ئيئتيلاف و فراکسيۆنی خۆی‌دا.\nپێکهێنانی به‌ره ياخود ئيتيلافێک له گه‌ڵ هێزه‌کانی هاوبير له پارڵمانی فێدرال\nنوێنه‌رايه‌تی ئه‌ياله‌ته‌کان له ناوه‌ند\nکاری چاوه‌دێری به سه‌ر حکومه‌تی فێدرال و په‌سه‌ندکردنی به‌شێکی زۆری ياساکانی په‌سه‌ندکراوی پاڕلمانی فێدرال ده‌بێ و مافی وێتۆی ده‌بێ.\nپێکهێنانی به‌ره ياخود ئيتيلافێک له گه‌ڵ هێزه هه‌رێمی و نه‌ته‌وه‌ييه‌کانی پێشکه‌وتووخوازی گه‌لانی ئێران بۆ کۆنترۆڵ کردنی حکومه‌تی ناوه‌ندی و چاوه‌دێری به سه‌ر ياساکانی په‌سه‌ندکراوی پاڕڵمانی فێدرال، جگه له مه پێکهێنانی کۆمۆسيۆنێکی هاوکاری تايبه‌ت به په‌يوه‌ندی کورد و ئازه‌ری (بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی کورد له ئازه‌ربايجان و ئازه‌ریيه‌کان له کوردستانی داهاتوو)\nنوێنه‌رانی خه‌ڵکی هه‌ر ئه‌ياله‌تێک\nداڕشتن و په‌سه‌ندکردنی ياساکانی هه‌رێمی ئه‌ياله‌تی و پێک‌هێنانی حکومه‌تی ئه‌ياله‌تی له ناو گه‌وره‌ترين ئيئتيلاف و فراکسيۆنی خۆی‌دا.\nپێکهێنانه‌ی ئيتيلافێک له هێزه پێشکه‌وتوو‌خوازه‌کانی کورد بۆ هاوکاری له پاڕڵمانی کوردستان و پێکهێنانی فراکسيۆنێک له پاڕلمانی ناوه‌ندی، پێکهێنانی حکومه‌ت له کوردستان\nره‌وانیوز: رۆڵی جه‌ماوه‌ر به گشتی و حیزبه سیاسیيه‌کان به‌تایبه‌ت له سه‌ر په‌ره‌پێدانی دروشم و مه‌قبولييه‌تی سیسته‌می فێدرالیزم له کوردستان و ناوچه‌کانی تر ده بێ چ بێت، ئه‌ويش به‌و سیسته‌مه دیکتاتۆر‌ييه‌ی که ئێستا به‌سه‌ر ئێران‌دا حاکمه، ئه‌و میدیایانه‌ی که به‌ده‌ست حیزبه کوردیيه‌کانه‌وه‌يه؟\nناسر ئێرانپوور: فیدراڵیزم وه‌ک مه‌کته‌به‌کانی تر نيیه. له ئێران زۆر نفوزی هه‌بووه، زۆری باس کراوه. ئه‌من بۆ خۆم ده‌یان وتارم له رۆژنامه ره‌سمییه‌کانی ناوخۆی ئێران و به‌تایبه‌ت له کوردستان بڵاوکردۆته‌وه. هه‌روه‌ها دیتوومه که رۆژنامه گشتیيه‌کانی ئێران که له‌سه‌ر پرسی فێدرالیزم وتاريان بڵاو کردۆ‌ته‌وه. له ده‌سه‌ڵاتێکی دێکتاتۆری وه‌ک وه‌لایه‌تی فه‌قیه دا شانسمان زۆرتره بتوانيم لایه‌نی به‌رانبه‌ر باشتر به قه‌ناعه‌ت بگه‌يه‌نين که ده‌سه‌ڵاتێکی ناوه‌ندی هه‌موو کات به زه‌ره‌ری جه‌ماوه‌ر بووه. بۆ چی ده‌بێ که‌سێک وه‌ک خامنه‌یی "رێبه‌ر" ئه‌و هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌ی هه‌بێت، وه‌ک مێدیا و داد و پارڵمان و ... ئه‌م پرسه ته‌نيا په‌یوه‌ندی به فیدێڕاليزمه‌وه نييه، به‌ڵکوو به دیمۆکراسی و مافه‌کانی تره‌وه‌ش هه‌یه. له نیزامێکی فێدرال دا ئێمه باشتر به مافه‌کانی خۆمان ده‌گه‌ین تا سیستمێکی تر، چوونکه هێزی سه‌رکووت ئه‌وه‌نده گه‌ره نابێ، ناوه‌ندی به‌هێزمان ئه‌وه‌نده نابێت و گه‌لێک هۆکاری تر. یه‌کێک له بنه‌ماکانی فێدرالیزم ئه‌سڵی "سوبسيدياريتێت"، یانی دانه‌وه‌ی ماف له‌سه‌ره‌وه بۆ خوارێ‌یه؛ یانی دابه‌ش کردنی ده‌سه‌ڵات له نێوان شاره‌کان، ئه‌یاله‌ت و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی. حیزبه کوردیه‌کان به‌و مێدیایه‌ی که له ده‌ستیان دایه، زۆر باشه ئه‌و پرسه شی بکه‌نه‌وه. به‌ڵام به داخه‌وه له‌و زه‌مینه‌یه که‌م کار کراوه. به رای من ده‌کرێ وێنه‌گه‌لی فێدرالیزم که ئێستا له دنیا به‌ڕیوه ده‌چن، شی بکه‌ینه‌وه. به وت‌وێژ، به وێنه، بۆ خه‌ڵکی ئێرانی شی بکه‌ینه‌وه که بۆ ئه‌وه‌ی له‌و وڵاتانه هه‌یه له هی ئێمه باشتره.  ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی نفوزی زیاتری ئیده‌ی فێدرالیزم له ناو جه‌ماوه‌ر دا. فیدێڕاليزمی خاڵی زۆر به‌هێزی هه‌ن که يه‌کێک له‌وان ئه‌وه‌يه که ته‌نيا ناوه‌ندێکی برياده‌رمان نابێ، لانی که‌م سێ چه‌شنه پاڕلمانمان ده‌بێ؛ له فیدێڕاليزم مێدياکان هی حکومه‌تی ناوه‌ندی نابن، به‌ڵکوو هه‌ر ئه‌ياله‌ته‌ی مێديای سه‌ربه‌خۆی ده‌بێ... به گشتی ده‌توانين بڵێين که ئه‌م شته‌ی که ئێمه ده‌مان هه‌وێ دايمه‌زرێنين له وڵاتاتێکی وه‌ک ئه‌مريکا، کانادا، ئۆستراليا، ئێسپانيا، سويس، ئاڵمان، بێلژيک، هێند، ئه‌ماراتی يه‌کگرتووی عه‌ره‌بی و ... له مێژ ساڵێکه پياده کراوه. جگه له‌م ڕاستييه ئێران ڕێگايه‌کی تری نييه جگه له فیدێڕاليزم، به هۆی پێکهاته‌ی جۆراجۆری نه‌ته‌وه‌يی و ئێتنيکی.\nره‌وانیوز: کاک ناسر گيان، زۆر سپاس بۆ ئه‌م کاته‌ی که بۆ ئه‌م ديمانه‌يه ته‌رخانتان کرد. دڵنيام که ئه‌م قسانه و هه‌روه‌تر ئه‌م کاره لێکۆڵينه‌وه‌يانه و وه‌رگێڕانانه‌ی جه‌نابتانيش زۆر يارمه‌تی به ڕوونبوونه‌وه‌ی باسه‌که ده‌کا. ئه‌من ئه‌م ديمانه و وت‌ووێژه تۆمارکراوه دێنمه سه‌ر کاغه‌ز، ديسان بۆتان ده‌نێرم، بۆ وه‌ی که ئه‌گه‌ر تێبينييه‌ک و ڕوونکردنه‌وه‌يه‌کتان هه‌بوو، پێی زياد بکه‌ن.\nناسر ئێرانپوور: به چاوان و سپاس بۆ ئێوه و بۆ زه‌حمه‌ته‌کانتان.


ڕۆژنامەنووسێکی زیندانی، ڕەوانەی نەخۆشخانەی ئیلام کرا\n11:47 - 27 خەرمانان 2719\nئاژانسی کوردپا: ڕۆژنامەنووسێکی کوردی خەڵکی شاری ئیلام، بەهۆی نالەباریی بارودۆخی جەستەیی لە زیندانی ئەو شارەدا، ڕەوانەی نەخۆشخانەی ئیلام کرا.\nڕۆژی سێشەممە، ٢٦ی خەرمانان، "نەجەف مێهدی‌پوور"، ڕۆژنامەنووسی زیندانیی کوردی خەڵکی شاری ئیلام، بەهۆی بارودۆخی خراپی جەستەی، ڕەوانەی نەخۆشخانەی ئیلام لە دەرەوەی زیندان کرا.\nماڵپەڕی "هێرانا" لەو بارەوە بڵاوی کردووەتەوە کە ئەو ڕۆژنامەنووسە کوردە، بەهۆی نەخۆشیی تەنگەنەفەسییەوە، توانای هاتوچۆکردنی نییە و بۆ نەخۆشخانەی "مستەفا خومەینیـ"ـی شاری ئیلام ڕەوانە کراوە و لەژێرچاوەدێریی پزیشکیدایە.\n"نەجەف مێهدی‌پوور"، مانگی جۆزەردانی ئەمساڵ، بۆ تێپەڕاندنی ماوەی یەک ساڵ زیندانییەکەی، ڕەوانەی زیندانی شاری دەڕەشار کرابوو و لە ڕێکەوتی ٩ی خەرماناندا، بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشووی ئەو زیندانییە کوردە، ڕەوانەی زیندانی ئیلام کرا.\n"نەجەف مێهدی‌پوور، کارناسی باڵای زانستی سیاسی و بەربژێری دەیەمین خولی مەجلیس بووە کە شیاویی ناوبراو، بە ۆی "نەبوونی باوەڕ و پێبەند نەبوون بە ئیسلام و نیزامی کۆماری ئیسلامیی ئێران"، لە لایەن شۆرای نیگابانەوە ڕەت کرایەوە.


سەرۆکى دیوانى سەرۆکایەتى هەرێمى کوردستان رایگەیاند، لەم هەفتەیەدا بەغدا 320 ملیار دینارەکەى موچەى فەرمانبەرانى هەرێمى کوردستان دەنێرێت و بەڵێنیان داوە لەو بارەیەوە.\nفەوزى هەریرى لە چاوپێکەوتنێکى تەلەفزیۆنیدا لەگەڵ کەناڵى رووداو کە "ناس کورد" بینیویەتى وتى "لەگەڵ حکومەتى عێراق پەیوەندى باشمان هەیە، بەرپرسانى باڵاى هەردوولا لەسەرخەتن، بەغدا بەڵێنیداوە ئەم هەفتەیە 320 ملیار دینارەکە بنێرێت".\nوتیشى "سەرۆک وەزیرانى عێراق ناتوانێت هەرچى شتێک بەدڵى خۆیەتى ئەوە بکات، دامەزراوەیەکى دیکە هەیە دەیەوێت بەشێوەیەکى دیکە کارەکان بڕوات".\nفەوزى هەریرى باسى لەوەشکرد، "ئێمە حازرین گفتوگۆ لەگەڵ بەغدا بکەین لەسەر ئەو یاداشتانەى کە لەنێوانمان واژۆکراوە، ئەوەى لە یاسا نوێیەکەدا هەیە پێشتر رێککەوتنى لەسەر کراوە".\nجەختیشیکردەوە، وادەى دەرکردنى یاساى کورتهێنانى دارایی لەپەرلەمان باش نەبووە و کێشەکانى هەرێم و بەغداى قوڵتر کردەوە.


میدیایەكی ئەمریكی: كوردەكان بە ئەمریكییەكان دەڵێن درۆزن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/10/22 - 5:00 PM\nمیدیایەكی ناسراوی ئەمریكا ڕاپۆرتێكی لەسەر دۆخی سوریا و كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا بڵاوكردۆتەوە و ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمریكا نزیكترین دۆست و هاوپەیمانەكانی جێهێشت.\nماڵپەڕی (لۆس جەنجلس تایمز) ئاماژەی بەوەكردووە، توركیا پابەند نەبووە بە ڕێككەوتنەكەوە و ئەمریكاش فشاری لێناكات، تەنها ئامانجی كوردەكانیش دوای كشانەوەی هێزەكانیان، پاراستنی هاووڵاتیانی مەدەنییە.\nبەپێی ڕاپۆرتەكە، مەبەستی توركیا نیشتەجێكردنی ئاوارەكانی سوریا بوو لە نزیك ناوچەكانی سنوری نێوان سوریا و توركیادا و دەستگرتن بەسەر ناوچەكەدا، لەكاتێكدا ئەمریكا گرەنتی پاراستنی ناوچەكەی كردبوو.\nلە ڕاپۆرتەكەدا باسیش لەوەكراوە، كوردەكان لە چەند شوێنێك كاروانە سەربازییەكانیان بەردباران كردووە و بە ئەمریكییەكانیان وتووە “درۆزن”.\nهەر بەپێی ڕاپۆرتەكە، تائێستا 176 هەزار كەس ئاوارەبوون لە ناوچەكانی ڕۆژئاوای كوردستان، كە 70 هەزاریان منداڵن.


سزای سەرپێچیكارانی ژینگە دەدرێت\nلەهەندێك حاڵەتدا دەگاتە 200 هەزار\n2019.04.11 - 18:55\nدەستەی ژینگەی هەرێمی كوردستان چەند رێنماییەكی بۆ سزادانی ئەو كەسانە دەركردووە كە سەرپێچی ژینگەیی دەكەن، كە لەهەندێك حاڵەتدا سەرپێچیكار بە بڕی 200 هەزار دینار سزا دەدرێت.\nدەستەی ژینگەی هەرێمی كوردستان كار لەسەر سزادانی سەرپێچیكارانی پیسكردنی ژینگە دەكات و چەند رێنماییەكی بە پشبەستن بە بڕگەی 1 و2 مادەی 2 و 45 ژمارەی 8ی ساڵی 2008 و مادەی 10 لە یاسای ژمارە 3ی ساڵی 2010 دەركردووە.\nبەپێی ڕێنماییەكە، ئەو هەنگاوەی دەستەی ژینگەی هەرێم هەموو هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە و لە رێگەی كارمەندانی دەستەكەوە چاودێری هاونیشتیمانیان دەكرێت.\nداواش كراوە هەر كەسێك حاڵەتێكی سەرپێچی بەرچاوكەوت وێنەی بگرێت و بینێرێت بۆ پەیجی فەرمی دەستەی ژینگە یان فەرمانگەكانی ژینگە لە شارەكان.\nهۆشداری ئەوەش دەدات، هەر كەسێك سەرپێچی بكات و ژینگە پیس بكات سزای دارایی و یاسایی وەردەگرێت، هەروەها ئۆتۆمبێلەكانیش لە بەڕێوەبەرایەتییەكانی هاتووچۆی پارێزگاكان گلدانەوەی ژینگەیی دەخرێتە سەر، لە مادەی یەكەمی رێنماییەكەدا ئاماژەكراوە بە فڕێدانی پاشماوەی ماڵان لەسەر شەقام و شۆستەكان و فڕێدانی پاشماوە لە دەرگا و جامی ئۆتۆمبێلەوە سزاكەی 100 هەزار دینارە.\nبەپێی رێنماییەكە لێخوڕینی ئەو ئۆتۆمبێلانەی دووكەڵی رەش یان شین دەكەن، سوتاندنی پوش و پەڵاش، فڕێدانی پاشماوە لە شوێنە گەشتیارییەكان، سوتاندنی تایە و بەخێوكردنی مەڕوماڵات لە گەڕەكەكانی نیشتەجێبوون سزاكەی 200 هەزار دینارە.


دەوڵەتی کوردی لە دیدی ئەوانەوە! …ھەلۆ بەرزنجەیی – Dengekan\nbyHalo Barznji\tMarch 21, 2020\tGeneral, Opinion\n” دەوڵەت گرنگترین داهێنانە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا”…. کارل. ڤ. دۆیچ\nماوەیەکی باشە، بە وردی و بە دیقەتەوە سەرنج دەگرم لە بیروڕای گشتی تورکی و عەرەبی و فارسی و بە تایبەت ڕۆشنبیران و کەسایەتییە گوێ لێگیراوەکانی نەتەوە سەردەستەکانی دەوڵەتە داگیرکەرەکانی کوردستان. ئاخر باری سەرنجی ئەوانم گەلێ لا مەبەستە، ھەر نەبێت گوایە ئەم تاقمە بە چەند ئاوێک لەچاو سیاسی و دەسەڵاتدارەکانیان دا شۆراونەتەوە!. وەک دەبینین ئەم دەستەیە جارەوجار گەر بە کزیی و لاوازیی و لەژێر لێویشەوە بێت، دەیانەوێ دەنگ ھەڵبڕن و شتێ بڵێن خۆیان لە دەسەڵات و عەوامی خەڵک جودا بکەنەوە….\nئێمە گوێمان لە دەنگە شەرمنەکانیان دەبێت، گوایە لەگەڵ مافی کورد دان و ھەندێکیان وەک « حەسەن عەلەوی و سادق زێباکلام » زیاتر هەنگاو دەنێن و دەڵێن: لەگەڵ مافی کورداین تا ڕادەی دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی.\nلەڕاستیدا ئەمەش دیوێکی ئەو مەسەلەیە، کە ڕەنگە دەمودەست و بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ببێتە مایەی دڵخۆشی هەر تاکێکی کوردستانی.\nلێ گرفتەکە لەوەدایە کاتێ بە وردی دەچیتە بنج و بناوان و گەوھەری بۆچوونی ئەم دەستە و تاقمەوە ،دەبینیت، ئەمان زیاتر لەوانی دیکە لە پەرۆشی پاراستن و چەسپاندن و زامنکردنی دەوڵەتەکەی خۆیان و بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەیان و ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی نەتەوەکەیان دان. لەم ڕوەوە ھەرچییەک بۆ تۆ بخوازن، بە ئامانجی خزمەتکردنی پرسی نەتەوایەتی و دەوڵەتە زۆڵەکەکەی خۆیانە. بەواتایەکی دی ئەم بۆچوونە بەرھەمی قەناعەتێکی چەسپاو و ئەزموونێکی دەوڵەمەند و باوەڕێکی بەرزی مافی گەلان و ڕێزگرتن لە ویست و خواستی ئەوانی تر نییە. ئاخر وەک مێژوو سەلماندوویەتی، ئەوان ! ھێندە سوورن لەسەر دژایەتی بوونی کورد و ژیان و مافە سروشتییەکانی، تەنانەت مافی ژیانی ئاسایشی بۆ ناسەلمێنن و بە شایستەی چ ھەقێکی نازانن. لە ھەرڕوانگەیەکەوە بڕواننە پرسەکەی تۆ، وا خۆیان و ھەموو ئاسایشی نەتەوەیی و بەرژەوەندییە دوور و نزیکەکانیان ھەر لەبیرە.\nکاتێکیش بۆ کورد لەگەڵ خواست و دامەزراندنی دەوڵەتدان، دەوڵەتی ناوبراویان وەک ئامڕازێک گەرەکە بۆ پتەوکردن و مەحکەمکردنی پێگەی نەتەوەیەتی خۆیان لەو ململانێ و شەڕە ستراتیژی و پرسی ئاسایشی نەتەوەییدا ، کە بەدرێژایی مێژوو ھەیان بووە و دەیان بێت. ھۆکەشی ئەوەیە کیانەکان دەستکردن، نەک بەرھەمی خەباتی میللی و جەماوەریی ، بۆیەکا ھەمیشە لە دڵەڕاوکێ و ترس و نیگەرانیدان .\nئاخر لە ناوچەکەدا ململانێ و شەڕی باڵا دەستی ئەوانە، بەشێکە لە مێژووی تۆمارکراوی ڕاستەقینەی ناکۆکییەکانی نێوانیان. ئەوان تا ئێستا ترس لە کێشەی کورد و رەھەندە نەتەوەییەکانی ، وا بەسەریاندا شکاوەتەوە بە تاکتیک لەگەڵ یەکتردا بوونەتە ھاوپەیمان و لە نێوان خۆیاندا ڕێکەوتنامەیان مۆر کردووە.ڕێکەوتننامەی جەزائیر بە نموونە.\nجێی سەرنجە هەردوو لا کۆکن لەسەر خاڵێک ، کە ئاسایش و بەرژەوەندی خۆیانی تێدا دەبیننەوە. ھاوباوەڕەکانی عەلەوی، لە دیدی عروبەیانەوە دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی لە باشووری کوردستان، بە ستراتیژێکی باش و گرنگ دەبینن کە وەک قەڵغان بۆ پاراستنی دەروازەی ڕۆژھەڵاتی عارەبایەتی، لە ھێرش و چاوتێبڕینی فارس و تورک بپارێزێ…بە ھەمان پێودانگ و تێڕوانین، ئاغای زێباکەلام، دەڵێ: لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی کوردیداین لە باشوور، بە نێت و ئاواتی پاراستنی دەوڵەتی ئێران لە ھەڕەشە و مەترسییەکانی عەرەب و تورک.\nھەردوو دەستەکەش بەس باوەڕیان بە دەوڵەتی کوردی لەو بەشەی باشووردا ھەیە، کە بۆتە دیوار و کۆسپێ لەبەردەم خەون و ئاواتی نەتەوەیی خۆیان دا. دەنا زێباکەلام کورد بە فارسی ڕەسەن لەقەڵەم دەدا و تەنانەت مافی خودموختاریشیان لە ڕۆژهەڵاتدا بۆ ناسەلمێنێ. ئەو پێی وایە کورد وەک ئێرانییەک ئەرکە لەسەری شانی داکۆکی بکات لە ئێران و بەرپەرچی ئەو هەڕەشانە بداتەوە، کە لە دەرەوە ڕووتێ دەکەن.\nشایانی ئاماژە پێدانە، گەورە زانای تورکی دۆستی کورد «ئیسماعیل بێشکچی» ، وەک تاکە دەنگی تاقانە و ناوازە، لەم دیدەوە بە دوور دەگرین، چونگە ئەو و باوەڕ و تێزەکانی و سزاچەشتنی زۆر و بەردەوامی تێکۆشان و بەرگریی کردن لە پێناوی کورد دا ، بواری چ دەمەتەقێیەکی لەسەر دڵسۆزیی و باوەڕی پتەوی نەلەقیوی زانستیانە و مرۆڤدۆستانەی بۆ کەس نەهێشتۆتەوە. لەتەک ئەوەشدا، بە دووری نابینم ھێشتا لە نێو تورکدا کەسانی تریان ھەبن، وا بیر بکەنەوە وەک ئەوانەی لەسەرێ ئاماژەمان پێ دا.\nکەواتە دەرئەنجام ئەوەڕوون و ئاشکرا دەبێت، تا 50% بەرەو ژوورتری تورک و فارس و عەرەب نەبنە بێشکچی ئاسایەکی زانست پەروەر و واقیعبین و مرۆڤدۆست و خاوەن ھەڵوێست ، وا خۆتەفرەدانە ھەر چاوەڕێی داری زڕ بکەیت بەرت بۆ بگرێ و بڵێیت تورک و عەرەب و فارس تێڕوانینی واقیعی و مرۆڤدۆستییانەیان بۆ پرسی کورد ھەیە و ئیمڕۆ نا سبەی بەشێوەیەکی دیموکراسی دەتوانرێ چارەسەری کێشی کورد بکرێ!. ئاخر بنەمای سەرەکی دیموکراسی بە پێوەری زۆرینە و کەمینە دەپێورێ… کورد لە ھەموو بەشە ناشروشتییەکانی تێ ترێنجدراوە، کەمینەیە و ھیچ کات تاکە بڕیارێک بە دەنگ دان و دیموکراسی ناباتەوە.\nئەوەی لێرە گرنگ و ھەستیارە ئاماژەی پێ بدەین، جێی داخە کەوا ھێشتا سیاسی و ڕۆشنبیرانی کورد ھەن، چەند گالیسکەیەک لە یەک ئەسپ دەبەستن!؟…خەباتی نەتەوایەتی کورد، وەک کێشەی نەتەوە و خاکێکی داگیر و دابەشکراو دەکەنە قوربانی دید و بۆچوونێکی ئاینزاییی یاخود ئایدۆلۆژی و مل بۆ خودی دێفاکتۆکە نادەن..\nئەوە واقیعی تاڵی کوردە بەدەست داگیرکەرەکانییەوە. دەکرێ بڵێین کەم وێنەو بێ ھاوتایە، لە سەختی و تراژیدیایی دا. کەواتە، دەستەبژێر و سیاسی کورد، پێویستە کار بۆ بەرھەم ھێنانی گوتار و میکانیزمێکی تری خەبات و بەرەنگاری بکەن.، نەک خۆ وابەستە و دیلی دەقی کتێب و تیۆرییە نامۆکان بکەن.\nبەداخەوە زۆرینەی ئەم دوو بەرە ڕۆشنبیر و سیاسییەی کورد،جێ پەنجەیان لەبەرھەمھێنان و داھێنانی کۆشک و تەلاری ھزر و ڕۆشنبیریی کوردیدا نییە، بەڵکو ھەر خەریکی گواستنەوەی ھەڵە و جوینەوەی وتراوە سواوەکان و گرتنەبەری ئەزموونە شکست خواردووەکان و لاسایکردنەوە\nپڕ لەناجۆریی و دۆڕاویی نامۆکان دەکەن. بەم ھۆیەشەوە، کورد بە تێکڕا ، لەو مێژووە جەنجاڵ و پڕ لە کوێرەوەرییەی خۆیدا، وزە و سەرمایە و حەزو ئاوات و توانا و لێوەشاوەییەکی گەورە و بێ شومار و گرنگی بە فیڕۆ چووە.\nلە ئێستاشدا، چاوپێکەوتنی بیرمەندێکی شیعەی لوبنانیم خوێندەوە« ئەنیس نەقاش» گوایە لە کتێبەکەیدا بەناوی « الکونفیدرالیە المشرقیە» دەرەتانێکی باشی بۆ چارەسەرکردنی کێشە نەتەوەییەکانی وەک دۆزی کوردی خستۆتە بەرچاو.خواستی« دامەزراندنی کۆنفیدڕاڵییەکی رۆژھەڵاتییە لەسەر ململانێ بە سیاسەت نەک بە ناسنامە»…واتە کوردێکی شیعە لەگەڵ فارسێکی شیعە و عەرەبدا یەکگرن و دژ بە کوردێکی سوننە و فارس و عەرەب بن… چونکە ناوبراو پێی وایە، « دابەشکردنی جوگرافیا لەسەر بنەمای ئەتنیکی و مەزھەبی و ئاینی سەرەتای شەڕە نەوەک کۆتایی» … ھاوکات ناوبراو پێی وایە:« کێشەکان ئەوکاتە دەست پێدەکەن کە داوای دروستکردنی نەخشەی نوێ بکەین لەسەر بنەمای جیاکاری نەتەوەیی». واتە لە ئێستاوە کورد بۆی نییە داوای دەوڵەتی خۆی بکات . کاتێکیش دەسەڵاتی کورد ، وەک فارس و تورک و عەرەب نەبێت، شوێن و پێگەیشی لەوان لاوازترە. ئەم بۆچوونە دەیسەلمێنێ کە ئەو ناتوانێ لە خەیاڵی باڵا دەستی عەرەب و ھەژموونی شیعەگەرایی دەرچێ و ھەمیشە خۆی وەک عەرەب پێویستە باڵا دەست بێت و ھاوشان پێشوەخت مسۆگەر بێت ، کە براوەی مەدانە و هەروەها ڕەنگە وەک شیعەش بەھەمان شێواز بیر کاتەوە. ئاخر ئەو فەزڵی عەرەبوون و موسوڵمان بوون بۆی سەلماندووە و پسووڵەکەی داوەتێ. ناوبراو پێی وایە :«دەوڵەتی بنیاتنراو لەسەر نەژادی و دین بەرەو ئاستەنگی گەورە دەبێتەوە». کەچی سەرسەختانە داکۆکی لە ئێران ودەوڵەتە دەستکردەکانی دیکەی عەرەبی دەکات. دەڵێ: »ناوی کوردستان لە ئێران ھەیەتی، ئەوە لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا دەبێ… لە ئێران کورد وەک ھەر عەرەب و تورکمان و فارسێکە، چونکە ئێران لە شەش ئەتنیک پێکھاتووە و یاسا جیاوازییان لە نێواندا ناکات. ئەوێ وەکو کۆنفیدڕاڵییەکی ئەتنیکانەیە لە ئیمپراتۆرییەکی فارسیی بچووکدا«. کەواتە تۆ ھەرچی بەدەست بھێنی ھەر لەژێر ڕکێف و ھەژموونی ئەواندا دەرناچیت و ئێرن ئەو نموونە باڵا و سەرمەشقەیە، مافی خۆیەتی باڵادەست و ئیمپراتۆر بێت و تۆش لە پەراوێزدا ژیان بگوزەرێنی.\nئەم بیرمەندە دەڵێ« لەم کۆنفیدڕاڵییەدا شوێنێک بۆ زایۆنیزم نییە، بەڵام فەلەستین دەبێتە بەشێک لەوە». ئەم ڕاگەیاندنە کتومت ناوەڕۆک و گەوھەری ناڕوون و ناواقیعی و عروبەچێتی و مەزھەبگەرایی بەدیار دەخات.ئاخر ناوبراو ھەم مافی ژیان بۆ ئەوان/ جولەکە ناسەلمێنێ و ھەمیش لە خەیاڵی گرد و مۆڵکردنی وزە و توانا مرۆیی و ئابووری و سیاسییەکانی گەلانی ناوچەکەدایە، بۆ یەکخستنیان لە بەرە و سەنگەرێک دا، لەبەرامبەر جولەکە یاخود ئەوەی ئەو بەردەوام بە زایۆنیزم ناوی دەبات. کەواتە کورد و گەلانی دیکە دەبێت وەک عەرەب شەڕی جیھادی و فەتوای لەناوبردنی ئیسرائیل رابگەیەنن. ئەمەش کتومت پاشکۆیی و چوونە پەراوێزی شەڕ و ململانێیەکەوە نیشان دەدات، کە لە سوودی کورد و خودی ناوچەکەشدا نییە. بە کورتی و کرمانجی ئەرکی سەرەکی کورد دژایەتی داگیرکەران و سەربەخۆیی بەدەستھێنانە.\nکاتێک دەڵێ: فەلەستین دەبێتە بەشێکی ئەو کۆنفیدڕاڵییە، واتە دەوڵەتی فەلەستین … ئەو نایەوێ كۆنفیدڕاڵی لەنێوان گەلانی ناوچەکەدا دروست بێت، بەڵکو دەیەوێ عەرەب بە 24دەوڵەتەوە و فارس بە ئیمپراتۆرییەتەکەیەوە ببنە بەشێک لەو جوگرافیا سیاسییە و شەڕی زایۆنیزم درێژە پێ بدەن. کەواتە ئەوە دەزانین ، ئەو نایەوێ کوردی بەیەکگرتوویی و وەک یەک دەوڵەتی سەربەخۆ بێتە ناو ھاوکێشەوە، بەڵکو وەک بەشە بندەستەکانی چوار دەوڵەتە داگیرکەرەکەی. ھەر لەم ڕوانگەیەشەوەیە ھەر ھەوڵ و ئاڕاستەیەکی خەبات و ویست و داوای کورد، بۆ دەوڵەتی کوردی بێت، لەدەرەوەی ویست و کۆنتڕۆڵی ئەوانەوە بێت، یەکەوڕاست بە کاری ئیمپریالیزمی دەزانن و بە ئیسرائیلی دووەم ناوزەدی دەکەن.\nئەنیس نەقاش لە دوا پەرەگرافی قسەکانیدا دەڵێ: »کۆنفیدڕالیزمی ڕۆژھەڵات، کێشەی کورد چارەسەر دەکات.« ناسنامەی مەشریقی دەبێت» ئەمەش جەوھەری گەلانی دیموکراتیکە کە تیۆرییەکەی سەرۆک ئۆجەلان داوای دەکات«.\nوەک دەبینین ناوبراو، جەخت لەسەر تیۆرییەکەی ئۆجەلان دەکاتەوە. مەخابن ساڵانێکە لە تیۆرییەکەی ئۆجەلانیش دا تارمایی پاشەکشەیەکی گەورە لە دۆزی نەتەوەیی دا بەرچاو دەکەوێت و جێگە و پێگە و ناونیشانی « دەوڵەتی نەتەوەیی » نییە.کەواتە ھەردوو لا ھاوبەشن لەم پرسە گەوھەرییەدا و بە خۆڕاییش نییە نقاش بۆ رامکردنی کورد ھانای بۆ تێزەکانی ئۆجەلان بردووە.\nلێرەدا لای ئەوان/ بۆ ئەوان گرنگ و داواکراو ئەوەیە، کورد بانگاشە و داخوازی «ناسنامەیەکی نەتەوەیی و نیشتمانێکی سەربەخۆ و بوونە دەوڵەت» تی نەبێت و بزری کات. ئەمەش ئەو دەرئەنجامەیە کە گوتاری ئایینی و ئایدۆلۆژیای ئینتەرناسیۆنالیست و ئەندێشەی کۆسمۆپۆلێتی و خەون و خەیاڵی یۆتۆبیایی، سەرمەستەکانی دوور لە واقیع و دەروون نەخۆش و خاوەن گرێی خۆبەکەمزانەکانی بەرەیەکی فراوانی کوردی پێی گرفتار بوون.\nبە دیوەکەی تریش دا ئەو دیمەنە قێزەون و بێزارکەر و ئومێدکوژە نمایش دەکات، کە دەستەبژێری گەلانی سەردەست، چ جیاوازییەکی بنجییان لەتەک خەڵکی ڕەشۆک و سیاسی و سەربازی وڵاتەکەی خۆیاندا نییە. بەداخەوە زۆری ماوە لەنێو شۆرش و ڕاپەڕینەکانی کورد دا، ژمارە و ڕێژەیەکی بەرچاو لە ڕۆڵەی گەلانی سەردەست ببین، ھاوشانی کورد بۆ مافی نەتەوەیی و ژیان و دیموکراسی کورد تێ بکۆشن، وەک ئەوەی کاتی خۆی رۆشنبیرە فەرەنسییەکان بۆ سەربەخۆیی جەزایر دژ بە وڵاتەکەی خۆیان کردیان.\nکەواتە گەر واقیعبین بین و دروست ریال پۆلەتیک بخوێنینەوە، ئەوەمان بۆ دەسەلمێ، دەمێکە\nئەو خەونە بەتاڵ بۆتەوە، ئەوان! ببنە بەشێک لەو تێکۆشەرانەی بۆ ئامانجەکانی تۆ تێ بکۆشن. گەر هەشبن ! ئەوا ڕێژەیان لە پەراوێزدان.\nشایانی گوتنە، لەم وانە مێژووییەوە، باشتر حاڵی بوون، کە پێویستە ستراتیژ و ئامانجی ـ بەدەوڵەتبوون ـ ی خۆمان ڕوون و ئاشکرا بکەین و لە ڕوانگەی خۆمانەوە لەسەر زەمینەی واقیعی کۆمەڵایەتی و مێژوویی و سیاسیەوە ، بەرامبەر بە خۆمان و ئەوان! ئەم ھەقیقەتە مێژووییە بیکەینە دێفاکتۆیەکی نەگۆڕی چەسپاو ، نەک بەدیار داری زڕ و خەونی نەزۆکی ئەوانەوە دۆش دابمێنین.\n• ھەلۆ بەرزنجەیی 1.3.2020\nPrevious خوێندنەوەیەکی هاوچەرخانە بۆ نەورۆز و مێژوی نەورۆز … دکتۆر مەولود ئیبراهیم حەسەن\nNext گرووپی هاوپشتیی کۆڵان گرووپە خۆجێییەکانی هاوپشتیی گەڕەک … هەژێن\nشتێك له مێژووی ئاوابوون … سه‌باح ڕه‌نجده‌ر\nکاتی تاقیکردنەوە … ڕۆستەم خامۆش


وڵاتی پێشانگاو ڤیستیڤاڵ\n- شتەکان، لەوێدا کە خۆیانن، پێویست و گرنگن و کاری خۆیان ئەکەن. بەڵام لەوێدا کە پەردەن بۆ داپۆشینی شتانێكی تر، ئیتر خۆیان نین و وەزیفەکەشیان شتێکی ترە، نەك ئەرکی ڕاستەقینەی خۆیان.\n- کە ئەڵێم شتەکە خۆی بێت، مەبەستم ئەوەنیە کە دابڕاوە لە شتەکانی تر. بەڵکو مەبەستم ئەوەیە کە پەیوەندییەکەیان تەواوکارانەیە نەك ئیستغلالکەرانە. یەعنی وەکو ئەندامەکانی جەستە، هەر بەشەو ئیشی خۆی ئەکاو هەمووش پێکەوە ئامانجێکی گەورە تەواوئەکەن، کە ژیانی جەستەکەیە.\n- لە پەیوەندی تەواوکارانەدا، حکومەت حکومەتەو حیزب حیزبەو کتێب کتێبەو فیلم فیلمەو هەر یەکەو بە جیا ئەرکی خۆی جێبەجێ ئەکاو هەمووشی پێکەوە کۆمەڵگایەکی ساغ و هاوسەنگ دروست ئەکەن.\n- بەڵام لە پەیوەندی ئیستغلالکەرانەدا، هەموو کایەکان، لە ئەرکی خۆیان بەتاڵئەکرێنەوە، بۆ داپۆشینی کایەیەك، کە بە ئەرکی خۆی هەڵنەساوەو خەریکی شتی تر بووە!\n- یەعنی کاتێ سیاسەت و حوکمڕانیی، لە کایەی عەدالەت و ئیدارەدانی کۆمەڵگاوە، ئەبێتە کایەی تێرکردنی حەزی چەن کەس و بنەماڵەیەك،، ئیتر تەواوی کایەکانی تر، ئەکرێنە ماسك، بۆ داپۆشینی ئەو دەموچاوە.\n- یەعنی کاتێ کایەیەك لە خەت لائەدا، تەنیا بەقەت خۆی وێنەکە تێك نادا، بەڵکو کایەکانی تریش خراپ ئەکاو کۆی وێنەکە تێكئەچێ. ئا لێرەوەیە کە حوکمێکی شمولیی، بە زەرورەت فاشیلە،، چونکە هاوسەنگیی تێدا نیەو کایەیەك یان ئایدۆلۆژیایەك، تەواوی وێنەکەی داگیرکردوە!\n- سەیرکە، دروست لەو کاتەدا، کە سیاسەت و حوکمڕانیی ئێمە فەشەل دێنێ،، چی زۆرە، دەزگای ڕاگەیاندن، ڤیستیڤاڵی فیلم، پێشانگای کتێب، هەڵبژاردنی شاجوان، کۆڕبەندی سیاسی و ئابووریی.. ئەمانە بۆچی؟\n- چونکە عەیبی گەورەو هەمەلایەنە، پێویستی بە داپۆشینی گەورەو هەمەلایەنەیە. چونکە کون و شەبەقی زۆر، پێویستی بە پێنەو پەڕۆی زۆرە. چونکە داگیرکردنی سیاسەت، پێویستی بە داگیرکردنی کۆی کایەکانە!\n- داگیرکردنی سیاسەت، خودی سیاسەت، لە جەوهەرە گشتییەکەی بەتاڵ ئەکاتەوەو ئەیکات بە موڵکی شەخسیی چەن کەسێك. ئا لێرەوە، کۆی کایەکانی تریش، لە جەوهەری خۆیان بە تاڵئەکرێنەوەو ئەکرێن بە میکیاج، بۆ "بە گشتیی" پیشاندانی ئەوەی کە چیتر گشتیی نەماوە!\n- سەیر نیە، هاوکاتی فەشەلی سیاسیی ئێمە، دوکتۆری تەجمیل، بازاڕی گەرم ئەبێ و ئەو عالەمە خەریکی جوانکاری لوت و دەم و قوونیەتی.. ئاخر لە سەردەمی ڕوکەشگەراییدا، ناکرێ تەجمیل خۆی غائیب بێت. وەکچۆن لە سەردەمی دزییدا، دز غائیب نیەو مەوجودە!\n- کە فیکر، لە جوانییەوە ئەبێت بە جوانکاریی، یەکەم شوێن، بە جەستەوە دیاریی ئەدا. ئەو هەموو جوانکاری و خۆڕووتکردنەوەو خۆداپۆشین و عەرزی دەوڵەمەنی و عەرزی دینداریی و عەرزی سەقافەتە.. لە خۆڕا نیە. لەوێوەیە کە خۆنواندن جێگای خۆبوونی گرتۆتەوە.\n- "خۆبوون" وەکو بەرپرسیارێتی و "خۆنواندن" وەکو کردنی هەر شتێکی تر، لەبری بەرپرسیارێتی. لەکاتێکا جامی بەرپرسیارێتی، تەنیا بە خۆی پڕئەبێتەوەو هیچ شتێكی تر پڕیناکاتەوە. ئەم یاسای بەرپرسیارێتییەش، لە تاکێکەوە ئەڕوا، تاکو دەوڵەت و سیاسەت و دین و هونەر و کاتێ شتەکە خۆی نیەو بەرپرسیارێتی خۆی هەڵنەگرتووە، ئیتر بەتاڵەو پێویستی بە خۆنواندنە، بۆ نیشاندانی پڕیی!\n- ئەوەی کە دینەو خۆیەتی، ئەوەیە کە دڵیی و نادیارەو لە بواری ئینسانییدا دەرئەکەوێ، نەك ئەو نمایشگەراییە زمانی و جەستەییە، کە بووە بە خودی بوارەکە. ئەوەی کە سیاسەتەو خۆیەتی، ئەوەیە کە عەدالەت و دڵنیاییەکی کرداری و بێدەنگە، نەك ئەو هەموو دەنگەدەنگە سیاسییەی، کە ناعەدالەتییەکەی پێ ناشاردرێتەوەو نادڵنیاییەکەش زیاتر ئەکات!\n- لەوێدا کە ڕووکەشگەرایی دینی، لە هەموو کات بڵاوترە، بۆچی باڵانسی ئەخلاق و ویژدان، لە هەموو کات نزمترە؟ چونکە ڕووکەش و شوناس، بۆ نیشاندانی دەرەوەیەو دین خۆی، بۆ پەروەردەی ناوەوەیە.\n- توجاری دینیش، نانەکایان لەسەر ئەوەیە، کە دین دەرەکی و شوناسیی بێت، چونکە گەمژاندن و مێگەلاندن لەمەیاندا ئەکرێ. ئەویتریان ئینسانەکە، خۆی و خوای خۆی، خۆی و عەقڵ و ئەخلاق و چاکەی خۆی، کە ئەمانە هەمووی، تاکیی و مەعنەوییەو شکڵی دەرەکییان نیە. کاهین و جەماعەت و شوناسی ناوێ و تەنیا مرۆڤبوونی خۆتی بەسە.\n- لەوێدا کە حیزب و ڕاگەیاندن و نمایشی سیاسیی لە هەموو کات زیاترە، ئەی بۆچی خەڵکەکە، لە هەموو کات نائومێدترە لە سیاسەت؟ چونکە ئومێدی ڕاستەقینە، لەناو سیاسەت خۆیدایە، نەك لەناو ڕووکەشگەرایی سیاسییدا. سیاسەت خۆی، ئەوەیە کە ئومێدی تیا ئەبێت بە ژیان. ناسیاسەت ئەوەیە کە ئومێدی تیا ئەبێت بە نائومێدی!\n- لەوێدا کە پێشانگای کتێب و ڕووکەشگەرایی سەقافی، لە هەموو کات زیاترە، بۆچی حاڵی عەقڵ و زانین، وا خراپ و تاریکە؟ چونکە کتێب خۆی مەسەلەکە نیە، کارلێکەکەی لەگەڵ عەقڵدا مەسەلەکەیە.\n- یەعنی کتێب، چەنێك مەوزوعییەو تەجمیدکردنی لایەنگیرییەکانی خۆتی ئەوێ،، ئەونەش زاتییەو ئامادەیی و کارایی عەقڵی خۆتی ئەوێ و ئەبێ گفتوگۆی ناوەکی دروستبکات.\n- بەڵام لای ئێمە، کتێب تەنیا ژمارەیەو ئیشی خۆی ناکات. چونکە لەوێدا کە پێویستە مەوزوع بێت، ئێمە بە هەموو لایەنگیری و کۆڵەوارییە پێشینەکانی خۆمانەوە، ڕووبەڕووی ئەبینەوەو نایەڵین "بەشە مەوزوعییەکەی کتێب" قسەی خۆی بکات.\n- لەوێشدا کە پێویستە، زاتێکی کارای ئێمە ئامادەبێ و کارلیك بکات، ئێمە خۆمان ون ئەکەین و ئەبینە تووتیی و تەنیا ئەوەی ناو کتێبەکان ئەڵێینەوە،، بەبێ ئەوەی "ئەوەی ناو سەرمان" جوڵابێ و قسەی خۆی کردبێ!\n- کاتێکیش لەم پەیوەندییەی ئێمەو کتێبدا، زات و مەوزوع هەردوکیان غائیبن، ئیتر نە ئێمە هەین نە کتێب. ئەوەی هەیە، کۆمەڵێ وەرەقەیە لەناو بەرگێکداو کۆمەڵێ ڕۆبۆتە، لەناو چاکەت و پانتۆڵدا.\n- کاتێ کۆڕبەندی گفتوگۆ و حیوارمان زۆرە، ئەی بۆچی حیوار خۆیمان کەمەو کەس لە کەس تێناگاو دووان ناگەنە هاوبەشییەك؟ چونکە پێشمەرجی یەکەمی گفتوگۆ، دیموکراسییەتی مەعریفییە. کاتێ هەمووان بە نەفەسی دیکتاتۆریەتی مەعریفی و خۆسەپاندنەوە، بۆی دائەنیشن، ئیتر ئەوە نمایشی گفتوگۆیە، بۆ داپۆشینی ناگفتوگۆ.\n- لەوێدا کە وزەی کۆمەڵگا، "بەڕاستیی" خراوەتە خزمەتی چەلەحانێ، ئیتر "حیواری گاڵتی" هیچمان بۆ ناکات. حیوار پێویستی بە زەمینەیە. زەمینەکەشی بە کۆڕبەندو نمایشگەرایی سەرەوە ناڕەخسێ. تەنیا لە بنەوە مەکینەکانی ڕق و جوێن و چەلەحانێ بوەستێنن، زەمینەی حیوار خۆی ئەسازێ.\n- لەوێدا کە لە پەروەردەو کۆمەڵگاو سیاسەت و دین و بازاڕەوە.. لە عەقڵ ئەدرێ،، ئیتر پێشانگای کتێب و ڤیستیڤاڵی فیلم و پانێڵ و کۆڕبەند.. هیچمان بۆ ناکات. چونکە لە غیابی عەقڵدا، شتێکمان نیە کە خودی "ڕووکەشگەرایی" بخاتە ژێر پرسیارەوە. ئیتر خودی ڕۆشنبیریی، ئەبێت بە ژێر نمایشی ڕۆشبیرییەوە!\n- عەقڵی داخراوی تاكڕەهەند، بۆ ئەوە ناخوێنێتەوە، کە ئاسۆی بینینی خۆی فراوان بکاو مەساحەی جیاوازو نەناسراو تاقیبکاتەوە. بەڵکو بۆئەوەیە کە گرێ ئایدۆلۆژییەکەی خۆی توندتر بکاتەوە. ئیتر سەلەفی تەنیا کتێبە سەلەفەییەکان و ئیخوانیی تەنیا کتێبە ئیخوانییەکان و مارکسیی تەنیا کتێبە مارکسییەکان ئەکڕن.. لێرەشەوە "بازاڕو دەمارگیری" تەغزییەی یەك ئەکەن و داخراویی زیاتر ئەبێت!\n- ئێمە پێوستمان بە کرانەوەی عەقڵە، نەك بە هەڵڕشتن و هەڵچنینی کتێب. "عەقڵی داخراو" مێشەو هەر بە زبڵەکەی خۆیەوە ئەنیشێتەوە. بەڵام عەقڵی کراوە، زێڕدۆستەو لە هەموو کتێبە جیاوازەکاندا، زێڕی خۆی ئەدۆزێتەوە. نە خۆی ئەبێت بە مێشێکی تاكڕەهەند، نە کتێبیش بە دەستییەوە ئەبێت بە زبڵێکی ئایدۆلۆژیی.\n- ئەو کرانەوەیەش، ئەگەر لە مناڵیی و لە پەروەردەوە دروست نەکرێ و نەبێتە کولتوری کۆمەڵگا، ئیتر بە گەورەیی و لە غیابی خۆتدا، هەزار کتێبی لێکچوو، لە کتێبخانەکەتدا هەڵئەچنیت. بەڵام ناتوانی دوو کتێبی جیاواز بخوێنیتەوەو خۆشت مەوجودبی و ڕایەکی سێیەمت هەبێت!\n- وەلێ خاڵە ئیجابییەکە ئەوەیە، کە "جوانکاریی" بە شتێك ئەکرێ کە خۆی جوانبێ. ئەوەشی کە خۆی جوانە، هەمووی کۆنترۆڵ ناکرێ و کاتێ تۆ، لە شوێنێکەوە ئەیگری و وەکو "جوانکاریی" بەکاری ئەهێنیت، ئەو لەلایەکی ترەوە، وەکو خۆی و وەکو "جوانیی" دەرئەکەوێتەوە.\n- یەعنی ئەم هەموو نمایشگەرایی کتێب و فیلم و حیوارە.. کە جوانکارییە بۆ جەهل و فەسادو ستەم. ئەگەر تەنیا لە یەك کەسدا، پەیوەندی ڕاستەقینەی مرۆڤ و کتێب دروست بکات و تەنیا لە یەك کەسدا، هۆشیاریی ڕاستەقینە بە حیوار دامەزرێنێ و تەنیا لە یەك کەسدا، بورکانی هونەر بتەقێنێتەوە.. ئیتر لەوێدا، ئەوە جوانیی خۆیەتی و جوانکاریی نیە.\n- جوانترین شتی پێشانگای کتێب، ئەوەیە کە دنیایەك ئەفکارو ئاڕاستەی جیاواز، هەنێجار دژو پیچەوانەش، لە جوگرافیایەکی بچوکدا کۆئەکاتەوە،، لەکاتێکا تۆ وائەزانیت، ئەوانە لە دنیایەکی زەبەلاحیشدا جێیان نابێتەوە!\n- کاتێ دوو کتێبی زۆر جیاواز ئەبینیت، تەنیا دوو مەتر لە یەکەوە دوورن و ئاساییشە،، ئەمە گرنگە بۆ خاوبوونەوەی دەمارەکان و ڕەواندنەوەی ئەو حاجزە نەفسییانەی کە تەنیا وەهمێکی زیهنیی لای خۆمانە، نەك بوونێکی ڕاستەقینە. تەنیا ئەو پەیامەش، بەسە بۆ عەقڵێکی کراوەترو دەروونێکی ئارامترو دنیایەکی جوانتر.


زەنگێک لەقوتابخانەوەو زەنگێکیش لەپزیشکێکەوە\nد. ئالاء به‌کر\nلەگەڵ دەستپێکی ساڵی نوێی خوێندن، قوتابیانی تەمەن ٦ ساڵان سەردانی بنکە تەندروستیەکان دەکەن بەمەبەستی پرکردنەوەی فۆرمی تەندوستی. ئەوەی ئەرکی سەرشانی ئێمەی پزیشکانە، هەڵسەنگاندنی باری تەندروستی ئەو جگەرگۆشانەیە لەڕووی باری هۆشداری و توانای سەرنجدان و توانای گفتوگۆکردنەوە.\nمنیش وەکو یەکێک لەم پزیشکانە لە بنکەیەکی تەندروستی شاری سلێمانی ئەم ئەرکەم کەوتۆتە ئەستۆ. لەم چەند هەفتەیەی ڕابردوو، پشکنینی چەندان جگەرگۆشەم بەجێگەیاند. ئەزمونی تێبینی کردنی ئەم مناڵانە لە کاتی هەڵسەنگاندنیان، هەم سەرنجڕاکێش و هەم جێی داخ بو.\nئەوەی جێگای سەرنج و لەهەمان کاتدا جێگای داخە ئەو ژمارە بەرچاوە بوو لە مناڵان کە زۆر بە رونی کێشەیان لە سەرنجدان و گفتوگۆکردن هەبو. دەکرێ بوونی یەک کەیس بۆ هەر دیاردەیەک بە شتێکی ئاسایی لە قەڵەم بدرێ، بەڵام ئەوەی من لە بەشێکی باشی ئەم مناڵانەم بینی لە نەخۆشخانە، شتێکە لە پشت ئاساییبونەوە.\nبەشێکی باشی ئەم مناڵانەی کە من پشکنینم بۆ کردن، لە توانای سەرنجدان و گفتوگۆکردندا کێشەیان هەبو. ئەوان ئەو مناڵانە بون کە قوربانی بەرکەوتنی شاشەکان (ئایپاد و مۆبایل و TV) بون، ئەوەش دوای وەرگرتنی زانیاری لە دایک و باوکیان. بە گوێرەی دایک و باوکیان بێت، هەر لە بچوکیەوە ئەم مناڵانە ڕۆژانە لە ٤-٥ کاتژمێر بەرکەوتنیان لەگەڵ شاشە هەبوە.\nئەمە زەنگێکی مەترسیدارە و دەرەنجامی نەرێنی دەبێت لەسەر توانای فێربون و ئەدای ئاکادیمی ئەو مناڵانە لە قوتابخانە. ئەم بابەتە خەریکە لە حاڵەتەوە دەبێتە دیاردە و تەنانەت لە هەندێک لە قوتابخانەکان پۆلی تایبەتیان بۆ جیاکراونەتەوە .\nوەک پزیشکێک بە ئەرکی خۆمی دەزانم کە دایکان و باوکانی لێ ئاگادار بکەمەوە. هۆشیاری لەم باباتەدا بخەمە بەردەمی هەموان. چونکە ئەوەی جێگای داخە بەشێکی کەم لە دایک و باوکان هۆشیاریی بەکارهێنان و کاریگەریەکانی بەکارهێنانی شاشەیان هەیە!\nئەم کێشەیە تەنها لەکوردستاندا بوونی نیە، بەڵکو ژمارەیەکی زۆر لەمناڵانی جیهانی گرتۆتوە. بۆیە وڵاتانی پێشکەوتو رێنمایی تایبەتیان بۆ ئەم بابەتە داناوە. بۆ نمونە لە ووڵاتی ئەمریکا، ئەکادیمیای ئەمریکی پزیشکی مناڵان AAP - رێنمایی تایبەتیان بڵاو کردۆتەوە سەبارەت بە بەرکوتنی مناڵ لەگەڵ هەر جۆرێکی شاشەدا وەکو مۆبایل، ئایپاد، تی ڤی، و یاری ئەلیکترۆنی.\nڕێنماییەکان بەم شێوەیەن؛\nمنداڵی خوار تەمەن ٢ ساڵ بە هیچ شێوەیەک نابێت سێری شاشە بکات.\nمنداڵی ٢_٥ ساڵ رۆژانە نابێت لە ١ کاتژمێر زیاتر سەیری شاشە بکات ئە ویش پێویستە بە چاودێری دایک و باوکی بێت و ناوەڕۆکەکەی تایبەت بە مناڵان بێت.\nچەندین لێکۆڵینەوە دەریان خستوە کە کەئەگەر بەکارهێنانی TV و سۆشیاڵ میدیا کۆنترۆڵ نەکرێت لە رووی ماوەی بەکار هێنان و ناوەرۆکەوە، ئەوا مناڵ توشی ئەمانەی خوارەوە دەبێت:\nتێکچونی خەو و خەونی ناخۆش\n- لاوازبونی توانای سەرنجدان و تێکەڵ نەبون لەگەڵ مناڵانی تر\n- زیاد بونی کێشی لەش\n- قەڵەقی و تەنانەت خەمۆکیش\nچەند ڕێگایەک بۆ کەمکردنەوەی ئەم دیاردەیە:\n١. لابردنی تەلەفیزۆن لەژوری نوستن. هەروەها بەکارنەهێنانی مۆبایل پێش کاتی نوستن چونکە کاریگەری نەرێنی لەسەر کواڵیتی خەو دەبێت.\n٢. پێویستە خێزان چەند کاتێکی دیاری کراوی تایبەت بەخۆی هەبێت کە تیایدا هیچ ئەندامێکی خێزان سۆشیاڵ مێدیا بەکارنەهێنن وەک ؛ کاتی نان خواردن و کاتی کۆبونەوەی تایبەتی خێزان.\n٣. گەورەکان نمونەن بۆ مناڵەکان بۆیە پێویستە ئەوان کاتی بەرکەوتنیان لەگەڵ شاشەو سۆشیاڵ میدیا کەم کەنەوە بۆئەوەی مناڵەکانیش چاویان لێبکەن .\n٤. یاری دەستیی بۆ منداڵەکانتان پەیدا کەن. مەرج نیە گران بێت تەنها ئەوەندە بەسە مناڵەکە خۆشی لێببینێت و توانای مێشکی خۆی بۆ بەکار بێنێت و بۆ ئەوەی مێشکی بە شێوازێکی تەندروست گەشە بکات . نمونەش بۆ ئەم یاریانە زۆرن؛ تۆپ، میکانۆ، بوکەڵە.\n٥. پێویستە دایک و باوک لە نزیکەوە ئاگادار بن ڕۆڵەکانیان سەیری چی ئەکەن و خۆیان بەرنامەی یاری و ڤیدیۆی وایان بۆ دیاری کەن کە دوربێت لە دیمەنی توندوتیژی و نەشیاو. لە ئێستادا هەزاران بەرنامە هەیە تایبەت بە فێربون بۆ منالان.\nسەرەڕای مەترسیداری ئەم دیاردەیە، خۆشحاڵانە هۆکاروچارەسەرەکەی هەر لەناو خێزاندایە. دەکرێت هەمومان رۆڵمان هەبێت لەکەم کردنەوەی ئەم دیاردەیە تاکو پێکەوە نەوەیەکی تەندروست پەروەردە بکەین نەک نەوەیەکی گیرۆدەی تەکنەلۆجیا و لە ئەنجامدا بێ بەرهەم و بێ باك.\n* د. ئالا‌ء بکر، پزیشکی شارەزای گشتییە


ئایا دروستە لە دواى کردنى (11) ڕکات نوێژى تەراویح شەو دیسان لە ماڵەوە نوێژى تر بکەى؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nڕۆژوونوێژى تەراویحئایا دروستە لە دواى کردنى (11) ڕکات نوێژى تەراویح شەو دیسان لە ماڵەوە نوێژى تر بکەى؟\nئایا دروستە لە دواى کردنى (11) ڕکات نوێژى تەراویح شەو دیسان لە ماڵەوە نوێژى تر بکەى؟\nهەركەس نوێژی تەراویح و وەتری كرد کە (11) ڕکاتە لەپاشاندا ویستی نوێژی تر بكات دروستە بۆى کە تەنها دوو ڕکات بکات بەڵام نوێژە وەترەكە دووبارە نەكاتەوە، بەپێ‌ی ئەوەی ئەبوداودو نەسائی و (ترمذي) كە بەحەسەنی داناوە لە عەلی‌یەوە ئەگێڕنەوە دەفەرمووێت: لە پێغەمبەرم بیستووە صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی: (لا وَترَانِ فِي لَيلَةٍ) واتە: لە شەوێكدا دوو وەتر نی‌یە.\nلە عائیشەوە خوا لێی ڕازی بێت هاتوە دەفەرمووێت: پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم كاتێ سڵاوی ئەدایەوە سڵاوەكەیمان دەبیست، لەپاشاندا بەدانیشتنەوە دوو ڕكات نوێژی ئەكرد. (واتە لە دواى نوێژى وەترەکەوە) (موسلیم گێڕاویەتی‌یەوە).\nوە لە ئوممو سەلەمەوە هاتووە كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لەدوای وەترەوە بەدانیشتنەوە دوو ڕكات نوێژی ئەكرد . (ئەحمەدو ئەبوداود و (ترمذي) و غەیری ئەوان گێڕاویانەتەوە).\nبۆیە بە پێى ئەم دوو فەرمودەیەی سەرەوە دەتوانى تەنها دوو ڕکات بکەى .\nئافرەت چۆن نوێژی تەراویح لە ماڵی خۆیدا دەکات؟ حوکمی هەڵگرتن و تەماشاکردنی قورئان لە لایەن نوێژ خوێنانەوە لە نوێژی تەڕاویح دا ئەگەر ئافرەتان بە شێوازێكی شەرعی هاتن بۆ مزگەوت ئایا هەر لە ماڵەكانیان نوێژەكانیان بكەن باشتر نیە؟ ووشەی تەراویح لە چیەوە هاتوە؟ وە بۆچی ئەم ناوەی لێنراوە؟ نوێژی تەراویح واتا و فەزڵ و کاتی و ژمارەى ڕکاتەکانى\nسەردان: ١,٥٤٣ بەش: نوێژى تەراویح\nپرسیاری دواترئایا نیەتى ڕۆژوو چۆن بێنین؟پرسیاری پێشترئایا کەسێک سەیرى گرتەى سێکسی بکات و ئارەزووى هەستێ غوسڵى لەسەر واجب دەبێ ؟ بەڵام بەبێ ئەوەى لەشگران ببێت و ئاوى بێتەوە؟


- مۆزێك پێش نواندنه‌كه‌ت بخۆ بۆ ئه‌وه‌ی گه‌ده‌ت خاڵی نه‌بێت،له‌هه‌مان كاتدا هه‌ست ناكه‌یت كه گه‌ده‌ت پڕه.\n- وه‌رزشی ناو ده‌مت بكه بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رچوونی وشه‌و پیته‌كان ته‌ندروست بێت به‌تایبه‌تی شه‌ویلگه‌ی خواره‌وه، ئه‌مه‌ش له رێگه‌ی بنێشت جووین یان راهێنانی زمان ده‌بێت به‌ڵام ئاگاداربه نابێن گه‌ده‌ت خاڵی بێت.\n- وه‌رزشێكی شانۆیی بۆ ماسولكه‌كانت ئه‌نجام بده بۆ ئه‌وه‌ی له ترس و دڵه راوكێ رزگارێت بێت وه تووشی گرژی ماسوولكه نه‌بیت، به‌تایبه‌تی بۆ هه‌ردوو ده‌سته‌كانت و قاچه‌كانت و پشت و شانه‌كانت.\n- له‌سه‌ر زه‌وی راكشێ هه‌ردوو ده‌سته‌كانت له‌سه‌ر رانه‌كانت دابنێیت.\n- هه‌وڵده بگیته قۆناغێك بیر له هیچ شتێك نه‌كه‌یته‌وه به‌تایبه‌تی بیر له رۆڵه‌كه‌شت نه‌كه‌یته‌وه ته‌نیا بیر له خاوبوونه‌وه‌ی جه‌سته‌ت بكه.\nبۆ ئه‌م بابه‌ت سوودم له‌م سه‌رچاوه وه‌رگرتووه\n-القلق المسرحی فی اداء الممثل المسرحی / محمد فضیل شناوه


ژیانیان كووژایه‌وه و زیاتر له پێنج هه‌زار كه‌سیش بریندار بوون. هێزه ئاسمانییه‌كانی عێڕاق سه‌رده‌شتیان به چه‌كی شیمیایی بۆمباران كرد، به‌ڵام هۆكاری سه‌ره‌كی ئه‌و بۆمبارانه هه‌تا ئه‌مڕۆش نادیاره. هه‌رچه‌نده شه‌ڕی شار و ناوچه‌ی سیڤیل له شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی ئێران و عێراقدا دیارده‌یه‌كی نامۆ نه‌بوو، به‌ڵام هێرشی شیمیایی بۆ سه‌ر خه‌ڵكی سیڤیل به چه‌كی شیمیایی له وڵاتی دژبه‌ردا تاقی نه‌كرابۆوه.رۆژێك پاش روودانی ئه‌و كاره‌ساته له نێو خه‌ڵكی شاردا ده‌نگۆیه‌یك بڵاوبۆوه، كه به‌ره‌ی كوردستانی (باشووری كوردستان) له شوێنێكی شاری سه‌رده‌شت (خواردنگه‌ی پووری) كۆبوونه‌وه‌یان كردووه و رێژیمی عێراق له‌و كۆبوونه‌وه‌یه ئاگادار بووه. ده‌نگۆی ئه‌وه هه‌بوو، كه كه‌سانی ئاگادار و ته‌نانه‌ت به‌شدار له كۆبوونه‌وه‌ی به‌ره‌ی كوردستانی، وه‌ك سیخوڕ به‌رپرسانی عێڕاقیان له شوێن و كاتی كۆبوونه‌وه‌كه ئاگادار كردۆته‌وه. شایانی باسه، كه هیچ كام له به‌رپرسی حیزب و رێكخراوه سیاسییه‌كانی باشووری كوردستان هه‌تا ئه‌مڕۆ ئه‌و باسه‌یان پشتڕاست یان به درۆ نه‌خستۆته‌وه. بێجگه له‌وه، یادی سه‌رده‌شت و كاره‌ساتی ٧ی پووشپه‌ڕ له راگه‌یاندنی فه‌رمی باشووری كوردستاندا زۆر به كه‌می باسی لێده‌كرێ.


وریای Skype بن\nمحەمەد مەسقەتی، کە شارەزایەکی بواری ئاسایشی ئەنتەرنتە، هۆشداری لەبارەی ڤایرۆسێکی نوێی کوشندە دا، کە لە ڕێگەی بەرنامەی Skype بەناوی T9000 بڵاوبووەتەوە . ئەم ڤایرۆسە زۆر پێشکەوتووەو بەو دژە ڤایرۆسانەی ئێستا نادۆزرێتەوە .\nکاری ئەم ڤایرۆسە T9000 کۆکردنەوەی زانیارییە لەسەر قوربانی، هەروەها دزینی هەموو وێنەو فایلە بەکارهاتووەکان، لەڕێگەی کردنەوەی فایلی پەیوەستدار بە هەندێک بەرنامەوە بەتایبەت Microsoft Office بە ئامێرەکاندا بڵاو دەبێتەوە، چارەسەری نییە .\nڤایرۆسەکە بەشێوازی خۆ داگرتنی فرە قۆناغ کار دەکات، پاش پشکنین و دڵنیابوون لە هەبوون یان نەبوونی بەرنامەی دژە ڤایرۆس و هەبوون یاننەبوونی بەرگری خۆی دادەگرێت و خۆی دەپارێزێت، پاشان بە تەواوی سیستەمی وەگڕخستن بڵاو دەبێتەوەو زانیاری کۆ دەکاتەوەو دەینێرێت بۆ سێرڤەری چەتەکان .\n۱- وریای داگرتنی هەموو شتێک بن لە ئەنتەرنتەوە، بەتایبەت فایلی مایکرۆسۆفت ئۆفیس، بەتایبەت لە کاتی گەڕانتان بە دوای زانیاری یان گەیشتنی بە ئیمێڵ و لە ڕێگەی فەیسبوکەوە .\n۲- لەم ماوەیە دەست لە بەکارهێنانی بەرنامەی سکایپ Skype هەڵگرن و لەبری ئەو چتزی Jitsi بەکار بهێنن؛ لێرەوە چتزی داگرە.


له‌شكری ئه‌مه‌ریكی تاكتیكه‌كانی له عێراق ده‌گۆڕێنێت\nووته‌بێژی باڵای له‌شكری ئه‌مه‌ریكی له عێراق ده‌ڵێت چوار هه‌لیكۆپته‌ری ئه‌مه‌ریكی له ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ی ڕابردوودا كه‌وتۆته خواره‌وه. جم ڕاندڵ په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مه‌ریكا له شاری هه‌ولێری كوردستانی عێراقه‌وه ده‌ڵێت ئه‌م زیانانه‌ی له له‌شكری ئه‌مه‌ریكی كه‌وتۆته‌وه بوونه‌ته هۆی ئه‌وه‌ی پێشنیاری گۆڕان له چۆنیه‌تی به‌كارهێنانی ئه‌م فڕۆكانه‌دا بكرێت.\nژه‌نه‌ڕاڵ ولیام كاڵدوێڵ بۆ یه‌كه‌م جاره بڵێت كه‌وتنه‌خواره‌وه‌ی ئه‌م هه‌لیكۆپته‌رانه به‌هۆی كرداری دوژمنانه‌وه بووه و به موشه‌كی دژه فڕۆكه هه‌ڵدراونه‌ته خوارێ. له میانه‌ی ئه‌و ڕووداوانه‌شدا، 21 ئه‌ندامی له‌شكری و به‌ڵێنده‌ری ئاسایشی تایبه‌تی ئه‌مه‌ریكی گیانیان له ده‌ستداوه.\nژه‌نه‌ڕاڵ كاڵدوێڵ ده‌ڵێت " له‌م دواییه‌دا چه‌ند هه‌وڵێك له ئارادا بووه بۆ نیشانه كردنی هه‌لیكۆپته‌ره‌كانمان. ئێمه‌ش له‌سه‌ر بنچینه‌ی ئه‌و ڕووداوانه‌ی بینیومانه، ئێمه ئاماده‌ین گۆڕانكاری له پلانه‌كان و ته‌كنیكه‌كان و هه‌ڵمه‌ته‌كاندا بكه‌ین له‌سه‌ر چۆنێتی ناردنی ئه‌و هه‌لیكۆپته‌رانه بۆ پشتگیریكردن له هێزه‌كانی ئاسایشی عێراقی و هێزه‌كانی هاوپه‌یمانان. ئێمه‌ش ئه‌و گۆڕانكارییه پێویستانه ئه‌نجام ده‌ده‌ین."\nدوایترینی ئه‌و جۆره ڕووداوانه‌ش ڕۆژی هه‌ینی له دووری 20 كم له باكوری به‌غدا ڕوویدا و بووه هۆی كوشتنی دوو سه‌ربازی ئه‌مه‌ریكی.


کوردستانێکی ئازاد گەلێکی یەکسان پارتی سۆسیالیستی ک [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 4/27/2018 10:24:33 AM\n👁 ئەم بابەتە 10,013 جار بینراوە\n21-03-1983 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 2/5/2017 4:34:53 PM\n👁 ئەم بابەتە 11,779 جار بینراوە\nئەم وێنەیە لە هاوینی 1991دا گیراوە، ئەوانەی لە وێن [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 2/4/2017 6:12:04 PM\n📷 بارەگای پاسۆک لە رانیە - 1991 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 28 2015 9:51AM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 12/28/2015 9:51:46 AM\n📷 بارەگای سەرکردایەتی پارتی سۆسیالیستی کورد - پاسۆک لە نۆکان مانگی 11ی ساڵی 1988 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Jun 8 2015 10:18PM\n👁 ئەم بابەتە 16,567 جار بینراوە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 3 1 ✔ 80% ✍ هـ.ب. 6/8/2015 10:18:58 PM\n📝 بانگەوازی کۆمیتەی رێکخستنەوەی (پاسۆک) بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 14 2017 2:45PM\n👁 ئەم بابەتە 7,961 جار بینراوە\n19-07-2009 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 3 0 ✔ 97% ✍ هـ.ب. 1/14/2017 2:45:26 PM\n📕 بەرنامەی پارتی سۆشیالیستی کورد - پاسۆک پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 5 2017 8:35PM\n1976 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 1/5/2017 8:35:37 PM\n👁 ئەم بابەتە 35,782 جار بینراوە\nپارتی سۆسیالیستی کورد لە 11-09-1975 لە کەرکوک دامە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 11 39 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 3/24/2010 2:49:38 PM\n📕 پارتی سۆشیالستی کورد - پاسۆک (1975-1991) لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی سیاسییە پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن May 24 2018 10:07PM\nزانا فەقێ 208 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ ن.ئـ. 5/24/2018 10:07:47 PM\n🔤 پاسۆک وشە و دەستەواژە\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 1/10/2011 2:28:17 PM\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 10.453 چرکە!


گەشاوە جاف: کاتێك منداڵەهەرزەکارەکان دەبنە قوربانی چێژی پەنهانی باوان (دایك و باوك). – WTARIKURD\nکاتێک تۆ دەتەوێ بەهەموو بوونتەوە، لەژێر پەردەی مۆدێربوون و پێشکەوتندا خۆت دەشاریتەوە، لەسەر ستەیجی شانۆ بەدەیان سیناریۆی مرۆڤبوون نمایش دەکەی، هەر ئەوکات، دژە مرۆبوون بەیان دەکەی. مەبەستم ئەو ژن و پیاوانەیە کەمنداڵ درووست دەکەن و دەشیانەوێ لەژیانی تایبەتی خۆیاندا بژین لەپێش بەناو هاوسەرو هەروەها منداڵەکانیانەوە!. ئەم دیاردەیە بۆتە مۆدە لەئەمڕۆی کۆمەڵگای کوردی، پێش بەناو هاوسەرەکەت بیرت لە منداڵەکانت کردەوە چ کارەساتێکی دەروونیان ڕووبە ڕوودەکەیتەوە؟ بیرت لەڕووخانی کەسایەتی ئەندامانی خێزانەکەت کردوە یان چێژ بووە هۆی ئەوەی هەموو ئەولایەنانە وەلابنێیت و بێ ترس ئەوەبکەیت کە بە بۆچونت نیشاندانی ئازادی و ڕۆشنبیریتە لەسەر حسابی منداڵەکانت پێش هەموو کەس! بە بۆچوونی من، هەرچیت دەوێ ئازادی بیکە، بەڵام کاتێک جەسورانە بڕیاری وەلانانی خێزانەکەت دابێ بە جیابوونەوە زۆر شەرەفمەندانەترە وەک لەم گەمە نەگریسەی کە زۆر کەسی پێوە ماندوودەکەنو دەسوتێنن. بۆیە هەمیشە دەیڵێم و دەیڵێمەوە هەرکەس منداڵی بوو مەرج نیە ناوبانگی دایک و باوکی پێ ببەخشرێت چون بەخشینەوەی ئەو نازناوە زۆر لەم جۆرە مرۆڤانە ناگرێتەوە بەداخەوە.\nکاتێ چێژ باڵادەست دەبێت، ئەوەی بیری لێناکرێتەوە منداڵە هەرزەکارەکانن بەتایبەتی لە و خێزانانەی مۆڕاڵیان داڕماوە و نە دایک دایکە لەبەر دۆستەکەی و نەباوکیش باوک لەبەر کار و چوونە دەرەوەکانی، ئەمەش دەبێتە هۆکاری سەرەکی درووست بوونی بۆشاییەکی ڕووحی کە ژنەکان دەکاتە ڕاوچی ئەو پیاوانەی کە دەبنە هەڵگری هەست و نەستیان چون خودی خۆشیان لە بۆشاییەکی ڕووحی بەزۆر درووست کراودا دەژین.\nلەکاتێکدا منداڵێکی هەرزەکار، بە کردەوەکانی یەکێک لە باوان کە ناپاکی بەامبەر ئەوی دی کردوە دەزانێ چ کارەساتێک ڕوودەدات، دوور لە ناووناوبانگ و کۆمەڵگا. دەبێتە برینێک هەمیشە خوێنی لێ دەچۆڕی بە تایبەتی لە گۆمەڵگای کوردی دا وە هەمیشە پیاوەکان چێژ و سەرکەوتنیشی تێدا بەدی دەهێنن.\nبرسێتی بۆ سێکس مرۆڤەکان دەکاتە دڕندەترین جانەوەر گەر نەتوانن بەسەر هەستیان دا زاڵبن، لەوەیە بڵێن سێکس وەک خواردن وایە، بەڵێ هاوڕام. بەڵام نەوسنی بۆ سێکس شتێکی دیکەیە بە بڕوای من، هەر ئەوەشە وای لە هەندێ تاکی کۆمەڵگا و بەتایبەتی نووخبەکان کردوە بکەونە ژێر هەژموونی برسێتی نەک ڕاستگۆیی.\nنەفس گەر بیگری مشتێکە و بەری دەی دەشتێکە. ئازادی و ئازایەتی ڕۆشنبیری لەوەدانیە کەبەدگومانی بکەیت. جا چ ژن بیت یان پیاو، مرۆڤەکان گەر دڵنیابن لە هەنگاوێک کە بە درووستی ناویانە، هەرگیز ناتوانن خۆیان بشارنەوەو بێ دەنگی لێ بکەن. هەموو مرۆڤێک بەرپرسیارە لە هەڵهێنانی هەنگاوەکانی. جا ڕووە و ئەرێنی یان نەرێنی یەکان بێت لە ژیان دا. هەرگیز هەنگاوێ مەنێ لە پاش دا ببێتە هۆی پشیمانیت! چونکە جێگای ئەو پەشیمانیە وەک برینێک لە ناختا هەڵدەکۆڵرێت ئەگەر بەڕووکاری دەرەوەشتەوەیان بە هیچ شوێنێکتەوە نەمێنێ دڵنیابە بە قووڵی بەسەر ڕۆحتەوە دیار دەبێ و دەمێنێتەوە.


رێگەنەدان بە ڕۆیشتنى سەنگاوى بۆ هەولێر ئاڵۆزی سیاسى لێدەکەوێتەوە\nڕێگریکردن لە ڕۆیشتنى مەحمود سەنگاوى ئەندامى مەکتەبى سیاسى یەکێتى بۆ هەولێر لەلایەن کارماندانى بازگەى ئەو شارەوە، توڕەیى سەرکردایەتى یەکێتى بەدواى خۆیدا هێناوە و پەیوەندیەکانى نێوان پارتى و یەکێتى بردووەتە قۆناغێکى ئاڵۆزەوە.\nلەکاتێکدا بەرپرسەکەى یەکێتى، بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەى حیزبەکەى بەرەو هەولێر رۆیشتووە، بەڵام ئەمڕۆ پێنجشەمە، لەلایەن کارمەندانى بازگەى هەولێرەوە، رێگرى لێکراوە و گەڕێنراوەتەوە.\nحامیدى حاجى غالى ئەندامى سەرکردایەتى یەکێتى و هاوڕێى نزیکى مەحمود سەنگاوى، قسەى بۆ دەنگى ئەمەریکا کرد و وتى"رێگریکردن لە مەحمود سەنگاوی دەرئەنجامى غرورى پارتى یە و بێ حورمەتیکردنە بە سەرکردایەتى یەکێتى."\nوتیشى"ئێمە رێککەوتنمان لەگەڵ پارتى هەیە، بۆیە ئەم کارە قابیلى قەبوڵ نیە."\nهەر دواى رێگریکردن لە رۆیشتنى مەحمود سەنگاوى بۆ هەولێر، لە تیف شێخ عومەر وتەبێژى سەرکردایەتى یەکێتى، کۆنگرەیەکى رۆژنامەوانى بەست و رایگەیاند"ئەوەى ڕوویداوە قابیلى قەبوڵ نیە."\nدەنگى ئەمەریکا، پەیوەندى بە ژمارەیەک بەرپرسى پارتى دیموکراتى کوردستانەوە کرد، بەڵام وەڵامى پەیوەندیەکانیان نەدایەوە، هاوکات بەهمەن کاکە پەرلەمانتارى پارتیش ئامادەنەبوو لەو بارەیەوە قسە بکات.\nبەڵام سەرچاوەیەکى نزیک لەسەرکردایەتى پارتى، کە لەبەر هەستیارى بابەتەکە و سەرگرتنى هەوڵەکان بۆ هێورکردنەوەى دۆخەکە، داوایکرد ناوى نەبرێت، بەدەنگى ئەمەریکاى وت"سەنگاوى هێزى لەگەڵ بووە، بۆیە نەیانهێشتووە بەو لەشکرەوە بڕواتە هەولێر."\nوتیشى"بازگەکە بەزمانى رێزەوە، مەحمود سەنگاویان ئاگادار کردۆتەوە کە بەو لەشکرەوە، رێگەى چوونە هەولێرى پێنادرێت."\nدەنگى ئەمەریکا، پەیوەندى بەمەحمود سەنگاویەوە کرد، بەڵام پاسەوانەکانى ئاماژەیان بەوەکرد، لەئێستادا ئامادەنیە هیچ قسەیەک بکات.\nحامیدى حاجى غالى سەرکردەى یەکێتى، ئاماژەى بەوەکرد سەنگاوى چاوەڕوانى هەڵوێستى سەرکردایەتیە،وتى"گەر سەرکردایەتى یەکێتى هەڵوێستیان نەبێت، ئەوکات خۆى هەڵوێست دەردەبڕێت."\nسەرکردایەتى یەکێتى گومان دەکەن بڕیارى رێگەنەدان بە ڕۆیشتنى سەنگاوى بۆ هەولێر، بڕیارى سەرکردایەتى پارتى بێت و پەیوەندى بە لێدوانەکانى سەنگاویەوە هەبێت لەسەر بارزانى، بۆیە دەیانەوێت کاردانەوە بنوێنن.\nهەرچەندە سەرکردایەتى یەکێتى بەفەرمى راینەگەیاندووە، بەڵام زانیاریە نافەرمیەکان، ئاماژە بەوەدەکەن بڕیاریان داوە "تۆڵە"ى گێڕانەوەى سەنگاوى بکەنەوە.


ئەمەریکا پلانێکی جێگرەوەی دەستپێشخەری BRI ی چین ڕادەگەیەنێت\nی مانگی شه‌ش ١٢, ٢٠٢١\nبەڕێوەبەرایەتی سەرۆک جۆو بایدن دەڵێت میکانیزمێکی ژێرخانی دارایی بۆ وڵاتانی هەژار و مامناوەندی ڕادەگەیەنێت، دژ بە بەرنامەی دەستپێشخەری بەناوی Beltو Road ی چین کە بە BRI ناسراوە.\nئەم دەستپێشخەرییەی کە ناوی لێنراوە " بونیاتنانەوەی جیهانێکی باشتر" ڕۆژی شەممە لە میانەی کۆبونەوەی گروپی حەوت لە کۆرنواڵی بەریتانیا ڕادەگەیەندرێت. بە پێی کاربەدەستێکی باڵای بەڕێوەبەرایەتییەکە دەستپێشخەرییەکە " بەهاکانی شەفافیەت زیاد دەکاتو بەردەوام دەبێت."\nکاربەدەستێکی تریش ڕایگەیاند " لەو بڕوایەداین بتوانین شکست بە دەستپێشخەریی BRIبهێنین بە دابینکردنی بژاردەیەکی باشتر و ئێمە ئەو بژاردەیە بە مەتمانەیەکی زۆرەوە دەخەینە ڕوو کە شێوازی ئێمەیە و گوزارشت لە بەها هاوبەشەکانمان دەکات."\nدەستپێشخەری BRI چینی ستراتیژییەکی بونیاتنانەوەی جیهانییە کە لە ساڵی 2013 بێژینگ ڕایگەیاند بۆ وەگەڕخستنی سەرمایە لە نزیکەی 70 وڵاتی جیهاندا. ئەمە بەشێکی سەرەکی بە مەبەستی سیاسەتی دەرەوەییەتی.\nئەو کاربەدەستە گوتی دەستپێشخەریەکەی بایدن بەمەبەستی ڕێکخستنی کەرتی تایبەتە بۆ وەگەڕخستن و جێبەجێکردنی پێداویستی ژێرخانی دارایی دەیان ترلیۆن دۆلارلە جیهانی بەرەو پێشکەوتوودا، لە کاتێکدا بەجێگەیاندنی پێوانەکانی کار، شەفیات و ژینگە.