بارزانی بۆ كارته‌ر: ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / بارزانی بۆ كارته‌ر: ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه\nadmin 2016-08-12\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە بارزانی بۆ كارته‌ر: ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه 5,600 Views\nبارزانی بۆ كارته‌ر: ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه، ئه‌وا ده‌متوانی پێشگیری له‌و كاره‌ساته بكه‌م، كه به‌سه‌ر گه‌له‌گه‌م دا هات.\nئاماده كردن و وه‌رگێڕانی: ئه‌ركان ئه‌حمه‌د جاف. ماسته‌ر له مێژوو.\nدوای واژۆ كردنی ڕێكه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر له ساڵی 1975 و هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلول، ئه‌مریكا به‌ته‌واوی ده‌ست له كورد به‌رده‌دات. به‌مه‌ش سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی كورد به تایبه‌تی خودی مه‌لامسته‌فا بارزانی به ته‌واوی بێ ئومێد ده‌بن و ده‌چنه خاكی ئێران و له شاری كه‌ره‌ج نیشته‌جێ ده‌بن. دواتر بارزانی له ساڵی 1976 دا به‌هۆی نیگه‌رانیه‌كانی له ده‌وڵه‌تی ئێران و به‌بیانووی چاره‌سه‌ری ته‌ندروستیه‌وه ڕو له ئه‌مریكا ده‌كات و تا كۆچی دوایی له ساڵی 1979 له‌و وڵاته‌دا ده‌مێنێته‌وه.\nدوای ئه‌وه‌ی له ساڵی 1977 جێمی كارته‌ر ده‌بێته سه‌رۆكی ئه‌مریكا، بارزانی له شوباتی هه‌مان ساڵدا نامه‌یه‌كه‌ی بۆ ده‌نێرێت. دوای پیرۆزبایی لێكردنی به بۆنه‌ی هه‌ڵبژاردنی وه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مریكا، باس له بارودۆخی كورد و شۆڕشی كورد له عێراق ده‌كات و هه‌وڵ ده‌دات كه سۆزی ئه‌مریكا به‌لای پرسی كورددا ڕابكێشێت و هاوكاری كورد بكه‌ن.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، بارزانی ڕه‌خنه له ئه‌مریكا ده‌گرێت و به‌هۆكاری دووباره هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی جه‌نگ له نێوان كورد و عێراق تاوانباری ده‌كات و له نامه‌كه‌یدا ده‌نوسێت: (ئێمه له‌سه‌ر به‌ڵێنی هاوكاری هاوپه‌یمانان چوینه نێو جه‌نگه‌وه، به‌ڵام له‌ناكاو خۆمان به‌ته‌نها له مه‌یدان دا دیته‌وه). هه‌ربۆیه دوای پشت كردنی ئه‌مریكا له كورد، به‌ته‌واوی بارزانی نیگه‌ران ده‌كات و له‌و باره‌یه‌وه بۆ كارته‌ر ده‌نوسێت: (ئێمه له‌ڕوی سه‌ربازیه‌وه له‌به‌رامبه‌ر دوژمنه‌كه‌مان، شكستمان نه‌خواردووه، ئێمه به هۆی دۆسته‌كانمانه‌وه نابود كراین).\nبارزانی له درێژه‌ی نامه‌كه‌یدا بۆ جێمی كارته‌ری سه‌رۆكی ئه‌مریكا، ئه‌و كاره‌ساته‌ی كه به‌هۆی ڕێكه‌وتننامه‌ی جه‌زائیره‌وه به‌سه‌ر كورد دا هات، ده‌خاته ئه‌ستۆی ئه‌مریكا و باس له‌وه ده‌كات كه ئه‌گه‌ر به‌ڵینه‌كانی ئه‌مریكا نه‌بوایه، ئه‌وا پێشگیری له ڕودانی وه‌ها كاره‌ساتێك ده‌كرد و ده‌نوسێت: (ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه، ئه‌وا ئه‌متوانی پێشگیری بكه‌م له‌و كاره‌ساته‌ی كه به‌سه‌ر گه‌له‌گه‌م دا هات). هه‌ربۆیه به‌لێنی هاوكاری كردنی ئه‌مریكا بۆ كورد به پێویست ده‌زانێت و له‌وباره‌یه‌وه ده‌نوسێت: (- كورده‌كان- له‌و باوه‌ڕه‌دان كه به‌ڵێنێكی ئه‌مریكا، چ زاره‌كی بێت یان به نوسراو، وه‌ك قه‌ڵغانێكی پۆڵایین وایه بۆیان).\nهه‌روه‌ها بارزانی پرسی كورد له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به پرسێكی گرنگ ده‌زانێت و داوا له كارته‌ر ده‌كات كه گرنگی پێ بده‌ن و له‌و باره‌یه‌وه ده‌نوسێت: (پرسی كورد په‌یوه‌سته به پرسه گرنگه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه، له‌به‌ر ئه‌وه پێویستی به گرنگی پێدانی تایبه‌تی ئێوه هه‌یه. هیواخوازین كه ئه‌م بابه‌ته، له گفتوگۆكانی داهاتووی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێوه له‌باره‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه، گرنگیه‌كی گونجاوی پێ بدرێت).\nبارزانی له كۆتایی نامه‌كه‌یدا داوا له كارته‌ر ده‌كات كه له‌ڕێگه‌ی دۆست و هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه فشار بخاته سه‌ر حكومه‌تی عێراق و ناچاری بكه‌ن به‌وه‌ی كه كیشه‌ی كورد چاره‌سه‌ر بكات و ڕێكه‌وتننامه‌ی 11 ئازاری 1970 جێبه‌جێ بكات.\nده‌قی نامه‌كه‌ی بارزانی بۆ جێمی كارته‌ر*:\nچوار شه‌ممه: 9 شوباتی 1977\nجه‌نابی سه‌رۆك: جێمی كارته‌ر.\nكۆشكی سپی: واشنگتۆن دی. سی. 20530.\nسه‌رۆك كارته‌ری به‌ڕیز:\nبه‌بۆنه‌ی سه‌ركه‌و‌تنت له هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكایه‌تی كۆماردا، پیرۆزباییت لێ ده‌كه‌م. له‌كاتی چاودێری كردنی بانگه‌شه‌كانی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی كۆماردا، خۆشحاڵ بووم به‌جه‌خت كردنه‌وه‌ی به‌رده‌وامی ئێوه و پشتیوانیتان له مافی مرۆڤ بۆ ته‌واوی خه‌لكانی دونیا. گوێ بیست بوونی وته‌كانی ئێوه، بۆ من بویه هیزێكی ده‌رونی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر.\nهه‌ر به‌و ئومێده‌شه‌وه بوو كه ئه‌م نامه‌یه‌م بۆ ئێوه نوسی و به‌كورتی هێڵه گشتیه‌كانی ئه‌و بابه‌ت و ڕوداوانه‌ی كه بوویه هۆی هه‌ره‌س و په‌رت و بڵاوبوونه‌وه‌ی كورد، ڕون بكه‌مه‌وه.\nدوای كۆتایی هاتنی جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی عوسمانی، كوردستانی باشور، یان ئه‌وه‌ی كه بین النهرین ده‌ناسرا، لكێنرا به عێراقه‌وه و كه‌وته ژێر ئنتیدابی ده‌وله‌تی به‌ریتانیا.\nهێزه‌كانی هاوپه‌یمانان به‌ڵینی ئه‌وه‌یان دابوو، بوونی كورد به فه‌ڕمی بناسێنن، چونكه كورد‌ه‌كان له‌دوای عه‌ره‌ب، تورك و ئێرانیه‌كان، چواره‌مین گروپی نه‌ته‌وه‌یی پێكده‌هێنن. په‌یماننامه‌ی سیڤه‌ری ساڵی 1921، له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كسانی له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ی ژێرده‌ستی ده‌وڵه‌تی عوسمانی، دانی نابوو به مافی خودموختاری بۆ كورد. به‌ڵام به‌رژه‌وه‌ندیه نێوده‌وڵه‌تیه‌كان ڕیگر بوون له جێبه‌جێكردنی ئه‌و په‌یمان نامه‌یه و به‌م شێوه‌یه‌ش چاره‌نووسی مرۆڤی كورد، به‌نادیاری مایه‌وه.\nله‌وكاته به‌دواوه، كورده‌كان ناچاربوون كه به‌رامبه‌ر ئاوێته كردنی زۆره ملێ، دژی داگیركه‌رانیان، بكه‌ونه به‌رگری و له‌سه‌ر زه‌وی خۆیان خه‌بات بكه‌ن بۆ به‌ده‌ست هێنانی لانی كه‌می مافی یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ریی.\nكوده‌تای ساڵی 1958 كه كۆتایی هێنا به سیستمی پاشایه‌تی له عیراق و حكومه‌تێكی سه‌ربازی به‌سه‌رۆكایه‌تی جه‌نه‌ڕال قاسم پێكهێنرا، به‌ڵێنی دا كه مافی نه‌ته‌وه‌یی كورده‌كان ده‌سته‌به‌ر بكات. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی كه حكومه‌ته نوێیه‌كه‌ش كه‌وته ژێر هه‌یمه‌نه‌ی سۆڤیه‌ت، ئه‌و به‌ڵینه‌ش له سایه‌ی ئه‌و شڵه‌ژاوی و فه‌وزایه‌ی كه له سه‌رانسه‌ری عێراق له لایه‌ن كۆمۆنیسته‌كانه‌وه دروستكرابوو، فه‌رامۆش كرا.\nمنیش، به‌هۆی باوه‌ڕبوونی كورده‌كان به ئازادی و دیموكراسی، نه‌متوانی له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و كۆمه‌ڵكوژیه‌ی كه له‌لایه‌ن كۆمۆنیسته‌كانه‌وه ئه‌نجام ده‌درا، بێده‌نگ بم. به‌داخه‌وه، ئه‌وكاته‌ی كه به به‌رنامه و پڕۆژه‌ی گونجاو و هاوتا به پێگه‌ی خۆمان، كه‌وتینه به‌رامبه‌ر جه‌نه‌ڕاڵ قاسم و به‌رپرسانی باڵای دیكه، ڕق و توڕه‌یی ئه‌وان ده‌ركه‌وت.\nسه‌ركردایه‌تی عێراق، به‌پشتیوانی كۆمۆنیسته نێوچه‌ییه‌كان و به‌هاندانی یه‌كێتی سۆڤیه‌ت، له‌ساڵی 1961 فه‌رمانی بۆ هێزه چه‌كداره‌كان ده‌ركرد تا هێرش بكه‌نه سه‌ر خه‌لكی بێ چه‌كی كورد.\nله‌وكاته‌وه، شۆڕشی كورد به‌مه‌به‌ستی به‌رگری كردن له خۆی شكڵی گرتووه. تا ئێسته 9 حكومه‌ت و 5 ڕژێم گۆڕدراوه. به‌م سته‌مكاریانه‌شه‌وه، ئێمه له‌گونجاۆترین هه‌لومه‌رجدا، داوای بانگه‌وازی دادویستیمان كردبوو، بانگه‌وازه به‌رده‌وامه‌كانی ئێمه‌ش، ته‌نها به هێرشی به‌رده‌وام وه‌ڵام ده‌درایه‌وه.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: ئه‌وه‌ی كه‌به‌سه‌ر باوباپیرانی ئێوه‌شدا هاتووه، هه‌ربه‌و شیوه‌یه‌ی كه تۆماس جیڤرسۆن به‌ڕاشكاویه‌كی ته‌واوه‌وه نوسیویه‌تی و تۆمار كراوه، زۆر جیاواز نین له چاره‌نووسی گه‌لی كورد.\nسه‌ره‌نجام، هه‌ركه له‌ساڵی 1968 ڕژێمی ئێستای به‌عس گه‌یشته ده‌سه‌ڵات، جه‌نگی دژی ئێمه ڕاگه‌یاند. به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی كه نه‌یتوانی له ڕێگه‌ی جه‌نگه‌وه ئامانجه‌كانی به‌ده‌ست بهێنێت، له‌ساڵی 1970 داوای گفتوگۆی ئاشتی كرد، كه ده‌ره‌نجامه‌كه‌ی ڕێكه‌وتن نامه‌ی 11 ئازاری هه‌مان ساڵ بوو.\nله‌ڕێكه‌وتننامه‌كه‌دا هاتبوو كه: خه‌ڵكی عێراق له دو نه‌ته‌وه‌ی كورد و عه‌ره‌ب پێكهاتووه. وه هه‌روه‌ها ڕێكه‌وتننامه‌كه، مافی كورده‌كانی به فه‌ڕمی ناساندبوو، وه له‌گرنگترین ماده‌كانی ئه‌و ڕێكه‌وتنه، دامه‌زراندنی حكومه‌تێكی سه‌ربه‌خۆی كوردستان بوو (له‌ماوه‌ی چواره ساڵ) له چوارچێوه‌ی كۆماری عێراق.\nویستی ئێمه بۆ واژۆ كردنی ئه‌و ڕێكه‌وتننامه‌یه، ته‌نها به هۆی ڕازی بوونی ته‌واوی ئێمه به ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی نه‌بوو، به‌ڵكو ویست و ئاره‌زوی ئێمه بۆ به‌دیهێنانی ئاشتی بوو له عێراق. وه به‌و هیوا و ئومێده‌وه بوو كه له‌وانه‌یه به هۆی به‌شداری كردنی كورده‌كان له ده‌وڵه‌تی عێراق، سیاسه‌تی ڕادیكاڵ و دوژمنكارانه‌ی به‌عسیه‌كان له به‌رامبه‌ر خه‌ڵكی عێراق و وڵاتانی دراوسێ، كاڵ بكاته‌وه.\nبه‌ڵام ئێمه به خێرایی له‌وه تێگه‌یشتین كه ئه‌و ڕیكه‌وتنه له‌لایه‌ن به‌عسیه‌كانه‌وه، ته‌نها هه‌نگاوێكی تاكتیكی بووه، ئه‌وان پێویستیان به ئاشتی و ئارامی نێوخۆیی بوو، ده‌یانویست له ڕیگه‌ی كورده‌كانه‌وه، قه‌یران بۆ وڵاتانی دراوسی دروست بكه‌ن. ئه‌وان خوازیاری به‌كارهێنانی خه‌ڵكی ئێمه بوون به‌مه‌به‌ستی دروست كردنی كێشه و قه‌یران بۆ وڵاتانی ئێران. كوێت، عه‌ره‌بستان سعودی و سوریا.\nئه‌وكاته‌ی كه ئێمه ڕازی نه‌بووین خه‌ڵكی خۆمان ببنه دارده‌ست، ئه‌وان ده‌ستیان كرد به سیاسه‌تی به‌عه‌ره‌بكردنی خاكی كوردستان. به‌تایبه‌ت ئه‌و ناوچانه‌ی كه ده‌وڵه‌مه‌ند بوون به نه‌وت. ئه‌و شوێنه‌ی كه 65% ی نه‌وتی عێراقی هه‌یه و 70% ی یه‌ده‌كی نه‌وتی عێراق له‌خۆده‌گرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به هۆی ئاشتیه‌وه ده‌ستیان كرد به بژارده‌كردنی نه‌یارانی سیاسی و حیزبه دیموكراتیه‌كان و سه‌دان كه‌س له ئه‌ندامانیان كوشتن وه یان به‌هۆی ئه‌شكه‌نجه‌ه‌دانه‌وه گیانیان ده‌سپارد.\nئه‌وكات ده‌ستیان كرد به ئاماده‌كاری بۆ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگێكی نوێ دژی ئێمه تا پێش كۆتایی هاتنی ئه‌و ماوه چوارساڵه‌یه‌ی كه بۆ جیبه‌جیكردنی ڕێكه‌وتننامه‌كه دیاری كرابوو، ڕایبگه‌یه‌نن. به واژۆ كردنی ڕێكه‌وتنی هاوكاری 20 ساڵه، كه له‌ساڵی 1972 دا واژۆ كرا، په‌یوه‌ندیه‌كانی به‌غداد ومۆسكۆ زیاتر به‌هێێز بوو. هاوكات چه‌كه زه‌به‌لاح و پێشكه‌وتووه‌كانی سۆڤیه‌ت له‌گه‌ڵ پسپۆڕان و ته‌كنیككارانی سه‌ربازی گه‌یشتنه به‌غداد. به‌م شێوه‌یه هه‌یمه‌نه‌ی سۆڤیه‌ت له عێراق دا فراوان بوو. ڕژێمی به‌عس به خێرایی به‌ره‌یه‌كیان له‌گه‌ڵ حیزبی شیوعی عێراقی لایه‌نگری سۆڤیه‌ت ڕاگه‌یاند. پارتی دیموكوراتی ئێمه‌شیان بانگهێشت كرد كه په‌یوه‌ندی به‌و به‌ره‌یه‌وه بكات. به سه‌رنجدان له‌وه‌ی كه په‌یوه‌ندی كردنی هه‌ر حیزبێكی لیبراڵی نه‌ته‌وه‌یی به‌و به‌ره‌یه‌وه یاساغ كرابوو، ئێمه ڕازی نه‌بوین به‌وه‌ی كه ببینه ئه‌ندامێكی ئه‌وبه‌ره‌یه، كه له باشترین حاڵه‌ت دا، نوێنه‌رایه‌تی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی عێراقی نه‌ده‌كرد. ئه‌مه‌ش زیاتر به‌عسی توڕه كرد، ئیدی ده‌ستیان دایه پیلانگێڕی بۆ له‌سێداره‌دانی سیاسی و فڕاندنی خه‌ڵكی كورد، له‌و ماوه‌یه‌شدا، دوجار هه‌وڵی ئه‌وه‌یان دا كه من بكوژن..!!\nپێكه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه له‌گه‌ڵ ڕژێمی به‌عس دا بویه شتێكی مه‌حاڵ. له‌به‌رئه‌وه ئێمه گه‌ڕاینه‌وه و په‌یوه‌ندیمان كرد به دۆستانی ئێرانی و ئه‌مریكایی خۆمان. ئێمه مه‌ترسی بارودۆخه‌كه و ده‌ره‌نجامه خراپه‌كانی، نه‌ك ته‌نها له‌سه‌ر گه‌لی خۆمان، به‌ڵكو بۆ سه‌ر میله‌تانی دیكه‌ی نێوچه‌كه- له‌كاتێكدا كه به‌عس به‌رده‌وامی به سیاسه‌ته‌كانی خۆی ده‌دا- ڕون كرده‌وه.\nهه‌روه‌ها ئه‌وه‌شمان بۆ ڕونكردنه‌وه كه ئێمه ناتوانین به‌ره‌نگاری ڕژێمێك ببینه‌وه كه به‌ته‌واوی له‌لایه‌ن یه‌كێتی سۆڤیه‌ته‌وه پڕچه‌ك كراوه. ئه‌وانیش به ته‌واوی پشتیوانی بۆچوونه‌كانی ئێمه‌یان كرد.\nبه‌ئێمه‌یان وت: خه‌باتی كورده‌كان، هه‌م له‌لایه‌ن ئێران وه هه‌م له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه پشتیوانی لێ ده‌كرێت. به شێوازێك كه ئه‌و توانایه بۆ كورده‌كان فه‌راهه‌م ده‌هێنرێت تا له خه‌بات بۆ به‌ده‌ست هێنانی خودموختاریه‌كی ڕاسته‌قینه و حكومه‌تێكی دیموكراتی له كوردستان، له‌به‌رامبه‌ر رژێمی عێراق دا خۆی ڕابگرێت. ئه‌مه‌ش سه‌ردانیكردنی شاندی نوێنه‌رایه‌تی نێوان لایه‌نه خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی به‌دوای خۆیدا هێنا و هاوكاری له نێوان ئێمه و دۆسته‌كانمان دا ده‌ستی پێكرد.\nكاتێك كه قانونی خودموختاری – كه لانی كه‌می مافی نه‌ته‌وایه‌تی كوردی به فه‌ڕمی نه‌ده‌ناسی- به شێوه‌یه‌كی یه‌ك لایه‌نه له ئازاری ساڵی 1974 له‌لایه‌ن حكومه‌تی عێراقه‌وه ڕاگه‌یه‌ندرا، ئێمه – به‌ئومێدی پشتیوانی و هاوكاری دۆستانمان- ڕه‌تمان كرده‌وه.\nله‌كاتێكدا كه ئیدی دره‌نگ بو بوو – ئه‌وكاته‌ی كه كه‌وتینه به‌رامبه‌ر 8 له‌شكری عێراق، كه سه‌دان تانك و زیاتر له سه‌د فڕۆكه‌ی زۆر پێشكه‌وتوو كه فڕۆكه‌وانه‌كانیان فڕۆكه‌وانانی روسی و هیندی بوون، له‌وه تێگه‌یشتین كه هاوكاریه‌كانی دۆسته‌كانمان هه‌م له‌ڕوی جۆر وه هه‌م له ڕوی ژماره‌وه، كه‌متر بوو له‌وه‌ی كه بتوانین به شێوه‌یه‌كی كاریگه‌ر له به‌رامبه‌ر هێزی عێراق دا بجه‌نگین، كه ئه‌وان به شێوه‌یه‌كی باش پڕچه‌ك كرابوون. سه‌رباری ئه‌وه‌ش، ئه‌و هاوكاریه‌ی كه بۆ ئێمه ده‌هات یان زۆر كه‌م بوون یان زۆر دره‌نگ پێمان ده‌گه‌یشت.\nله‌گه‌ڵ ئه‌و هاوكاریه كه‌مه‌شدا، خه‌ڵكی زۆر به‌جه‌رگانه جه‌نگان و له‌مه‌یداندا چه‌ندین سه‌ركه‌وتنیان به‌ده‌ست هێنا و گورزی كاریگه‌ریان دا له هێزه‌چه‌كداره‌كان و ئامێره‌جه‌نگیه‌كانی عێراق، گورزێك كه ئه‌گه‌ر هاوكاری به‌رده‌وامی سۆڤیه‌ت نه‌بوایه، هه‌رگیز قه‌ره‌بوو نه‌ده‌كرایه‌وه.\nكاتێك كه له زستانی ساڵی 1975 دا، خه‌ڵكی ئێمه سودی له سه‌رمای ژێر ده‌ره‌جه‌ی سفر و به‌فر وه‌رگرت، ده‌ستیان كرد به هێرش كردنه سه‌ر دوژمن، ڕژێمی عێراق بێ تونایی خۆی بۆ ده‌ركه‌وت.\nڕژێمی عێراق، دوباره به هاوكاری و ڕاوێژی سۆڤیه‌ت، ده‌ستی كرد به فێڵ و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن. له ڕێگه‌ی سه‌رۆك بومیدیه‌ن ی جه‌زائیره‌وه، په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ شای ئێران دا په‌یدا كرد. ئاماژه‌گه‌لێكی ناڕاسته‌وخۆش نێردران بۆ ئه‌مریكا، كه ڕژێمی عێراق ئاماده‌یه سیاسه‌ته‌كانی له به‌رامبه‌ر دراوسێكانی دا بگۆڕێت، وه په‌یوه‌ندیه‌كانیشی له‌گه‌ڵ مۆسكۆدا به نزمترین ڕاده بگه‌یه‌نێت، به‌و مه‌رجه‌ی پرسی كورد كۆتایی پێ بهێنرێت.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: ئێمه دژی هه‌بوونی په‌یوه‌ندی باشی نێوان عێراق و ئێران نین، به‌ڵام نه‌ك له به‌رامبه‌ر قوربانی كردنی خه‌ڵكی كورد.!!. ئێمه‌ی كورد له به‌ڵێنێ زاره‌كیه‌وه، شه‌رافه‌ته‌ن وابه‌سته بووین به ئێران و ئه‌مریكا. له‌گه‌ڵ دوژمن شه‌ڕمان كرد و تا چۆك پێدادانی له‌گه‌ڵی جه‌نگاین. ئه‌مه بوو پاداشتی خودموختاری ڕاسته‌قینه‌ی ئێمه؟ له ئۆردوگاكانی په‌نابه‌ران له ئێران؟ له ده‌ركردنی به‌كۆمه‌ڵی كورد بۆ باشوری عێراق؟ له په‌رته‌وازه بوون له سه‌رانسه‌ری دونیای ڕۆژئاوا؟ له جیاكردنه‌وه‌ی خێزانه‌كان، ژنان، منداڵان، كه‌سانی پیر؟ له مه‌رگی ژێر ئه‌شكه‌نجه؟ له ترس له گه‌ڕانه‌وه‌ی له‌ناكاوی په‌نابه‌رانی كورد له‌لایه‌ن به‌رپرسانی ئێرانیه‌وه بۆ وڵاتی خۆیان؟.\nئایا گه‌لێك، به گه‌وره‌یی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، كه بنه‌ما بنه‌ڕه‌تیه‌كانی شه‌رافه‌ت، دروستی، ئازادی و دیموكراسی، بۆ مرۆڤه‌كانی سه‌رانسه‌ری دونیا ڕاگه‌یاندووه، ئه‌توانێت دوای ئه‌و ڕۆڵه‌ی كه له هه‌ره‌س هێنان به‌كورده‌كان گێڕای، سه‌ری خۆی به‌رز ڕابگرێت؟\nبه‌پێی په‌ندێكی پێشینان كه له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوڕاست باوه: ((كه‌سی باش به‌وه ده‌ناسنه‌وه كه ئه‌گه‌ر ئیشێكی باشی بۆ بكه‌یت، ئه‌و دوبه‌رابه‌ری ئه‌وه، چاكه له‌گه‌ڵ تۆ ده‌كات)).\nئێمه خوازیاری دوبه‌رابه‌ر نین، ته‌نانه‌ت هه‌مان ئه‌ندازه‌شمان ناوێت، ئێمه ته‌نها خوازیاری ئه‌وه‌ین به‌ڵێنی خودموختاری كه بۆ كورده‌كان به ڕه‌وا بینراوه، جێبه‌جێ بكرێت.\nحه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: ئێمه له‌سه‌ر به‌ڵێنی هاوكاری هاوپه‌یمانان چوینه نێو جه‌نگه‌وه، به‌ڵام له‌ناكاو خۆمان به‌ته‌نها له مه‌یدان دا دیته‌وه. دڵمان به هاوكاریه‌كانی ئێران و ئه‌مریكا خۆش بوو، به‌ڵام سنوره‌كانی ئێران به‌ڕوماندا داخران و كه‌وتینه به‌رامبه‌ر له‌شكرێكی مۆدێرن و پڕچه‌ك كراو به پێشكه‌وتوترینی چه‌كه‌كانی سۆڤیه‌ت.\nقه‌یرانی دارایی و ئابوری، ئه‌و هه‌سته ده‌رونیه‌ی كه به‌هۆی خیانه‌ت كردن له‌به‌رامبه‌رمان دوچاری بوبوین، وه‌هه‌روه‌ها هه‌بوونی زیاتر له 250 هه‌زار ژن، منداڵ و پیر كه وه‌ك په‌نابه‌ر له ئێران بوون، هیچ ڕیگایه‌كی بۆ ئێمه نه‌هێشتبوویه‌وه جگه له‌وه‌ی به‌وپه‌ڕی ناچاری به‌ڵام به‌ئازاری پڕله‌سۆ، پاشه‌كشه‌بكه‌ین بۆ ئێران و سه‌رزه‌وی خۆمان ڕاده‌ستی به‌عس بكه‌ین.\nئێمه له‌ڕوی سه‌ربازیه‌وه له‌به‌رامبه‌ر دوژمنه‌كه‌مان، شكستمان نه‌خواردووه، ئێمه به هۆی دۆسته‌كانمانه‌وه نابود كراین.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: هێشتا كۆتا په‌رده‌ی شانۆی كورد نه‌كراوه‌ته‌وه، ئه‌وه‌ی كه ئایا به‌شێوه‌یه‌كی تراژیدی كۆتایی بێت یان ئه‌وه‌ی كه به هه‌ستانه‌وه‌ی نوێ كۆتایی پێ بێت، له‌ده‌ستی ئێوه‌دایه.\nخه‌ڵكی كورد ئاواتێكیان هه‌بوو –له‌وانه‌یه وه‌ك گه‌وره‌یی ئاواتی تۆماس جیفرسۆنی ئێوه نه‌بێت- به‌ڵام تاكه ئاواتی خودموختاری، كه له پێناویدا جه‌نگان و مردن، وه بۆ هه‌میشه‌ش پێوشوێنی ده‌گرن. ئه‌وان باوه‌ڕ و دڵی خۆیان له‌وه‌دا حه‌شارداوه، له‌و باوه‌ڕه‌دان كه به‌ڵێنێكی ئه‌مریكا، چ زاره‌كی بێت یان به نوسراو، وه‌ك قه‌ڵغانێكی پۆڵایین وایه بۆیان. ئه‌وان بۆ به‌دی هێنانی ئه‌و ئاواته چاوه‌ڕوانكراوه، چاویان له منه، وه جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار، منیش ڕو له تۆ ده‌كه‌م.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: ئه‌و چه‌رمه‌سه‌ریه‌ی كه به‌سه‌ر گه‌له‌كه‌ی مندا هاتووه، به‌هۆی باوه‌ڕ بونیان بووه به دیموكراسی. هاوپه‌یمانێتیان له‌گه‌ڵ ڕۆژئاوا، باوه‌ڕ بوونیان به به‌رنامه‌كانی ئه‌مریكا، دڵنیاییان له‌وه‌ی كه ئه‌م بنه‌مایه خوازیاری پشتیوانی كردن بووه له گه‌لانی لاواز، پشتیوانی له‌وانیش ده‌كات تا ئه‌وكاته‌ی مافه انسانی و بنه‌ڕه‌تیه‌كانیان به‌ده‌ست بهێنن.\nئێمه هه‌رگیز چاومان له خاكی وڵاتانی دیكه وه یان سه‌ركوت كردنی گه‌لانی دیكه نه‌بووه، ئێمه ته‌نها ئه‌وه‌مان ده‌وێت كه ڕێگه‌مان پێ بدرێت كه به ئارامی و ئازادی له‌سه‌ر زه‌وی خۆمان بژین، له‌گه‌ڵ ئێمه‌شدا وه‌ك گه‌لانی دیكه، به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كسان و داپه‌روه‌رانه ڕه‌فتارمان له‌گه‌ڵ بكرێت. ئێمه له عێراق دا، دانیشتووی نوێ یان ڕێبوار نیین، هه‌زاران ساڵه پێشینانی ئێمه له‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویه ده‌ژین.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: ئه‌گه‌ر من باوه‌ڕی ته‌واوم به به‌ڵینه‌كانی ئێوه نه‌بوایه، ئه‌وا ئه‌متوانی پێشگیری بكه‌م له‌و كاره‌ساته‌ی كه به‌سه‌ر گه‌له‌گه‌م دا هات. ئه‌مه‌ش ته‌نها به پشتیوانی كردنی سیاسه‌ته‌كانی به‌عس و یه‌كخستنی هێزه‌كانمان له‌گه‌ڵیان ده‌كرا. ئه‌مه‌ش به هه‌ڵبژاردنی سه‌نگه‌ری دژ به به‌رژه‌وه‌ندی و پره‌نسیپه‌كانی ئه‌مریكا و دروست كردنی كێشه بۆ وڵاتانی دراوسێی عێراق، ئه‌نجام ده‌درا.\nباوه‌ڕبوونمان به به‌رپرسه باڵاكانی ئه‌مریكا، بویه هۆی ئه‌وه‌ی كه چاو له‌و كارانه بپۆشین، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌شدا باوه‌ڕبوونمان به‌وه‌ی كه به‌هاوكاری ئێران و ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ئامانجی خۆمان – خودموختاری- و ئامانجی گه‌لی عێراق – دیموكراسی- به‌دی ده‌هێنین. وه به ده‌ره‌نجامێك ده‌گه‌ین كه له‌به‌رژه‌وه‌ندی ته‌واوی ناوچه‌كه‌بێت.\nبه‌هه‌مان شێوه كه خۆتان چه‌ندین جار له‌بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردندا، ئاماژه‌تان پێداوه، ئه‌و سیاسه‌ته‌ی كه له‌لایه‌ن حكومه‌تی پێشووه وه له‌به‌رامبه‌ر گه‌لانی دۆست و هاوپه‌یمانتان په‌یڕه‌و ده‌كرا، سیاسه‌تێكی زیان به‌خش بوو، هه‌م بۆ ئه‌وان وه هه‌م بۆ گه‌لی ئه‌مریكا. ئه‌و سیاسه‌ته‌ش بوویه هۆی ئه‌وه‌ی كه دۆسته‌كانتان باوه‌ڕیان به ئه‌مریكا نه‌مێنێت، ئه‌مه‌ش بوویه هۆی ئه‌وه‌ی كه هه‌یمه‌نه‌ی ئه‌مریكا لاواز بێت و به‌م شێوه‌یه ئابڕ و پێگه‌ی ئه‌مریكا له دونیادا بكه‌وێته مه‌ترسیه‌وه.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: گه‌لی ئه‌مریكا بهو هۆیه‌وه ده‌نگیان به ئێوه داوه كه سیقه و باوه‌ڕی به‌هێزیان هه‌یه كه ئێوه كۆتایی به‌م جۆره بێ باوه‌ڕیه به ئه‌مریكا ده‌هێنین و هه‌وڵ ده‌ده‌ین بنه‌ما مرۆڤ دۆستیه ئه‌زه‌لیه‌كانی ئه‌مریكا بچه‌سپێنیت.\nگه‌لی كورد كه به‌رده‌وام خۆی وه‌ك دۆستێكی باوه‌ڕ پێكراو بۆ ئه‌مریكا زانیوه، سه‌ره‌ڕای زۆری كاره‌كانتان، ئومێدیان به‌وه هه‌یه كه مه‌به‌ستی به‌دواداچوون بۆ ئاینده‌ی ئه‌وان كات دیاری ده‌كه‌یت و بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانیشیان، ڕێگه‌چاره‌یه‌كی دادپه‌روه‌رانه ده‌دۆزیته‌وه.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: پرسی كورد په‌یوه‌سته به پرسه گرنگه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه، له‌به‌ر ئه‌وه پێویستی به گرنگی پێدانی تایبه‌تی ئێوه هه‌یه. هیواخوازین كه ئه‌م بابه‌ته، له گفتوگۆكانی داهاتووی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێوه له‌باره‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه، گرنگیه‌كی گونجاوی پێ بدرێت.\nوه‌هه‌روه‌ها، ئێمه ئومێد ده‌كه‌ین كه ده‌وڵه‌تی ئه‌مریكا داوا له وڵاتانی دۆست و هاووپه‌یمانی خۆی بكات له ناوچه‌كه، هه‌یمه‌نه و په‌یوه‌ندیه دۆستانه‌كانی خۆیان به‌كار بهێنن تا ئه‌وه‌ی كه ده‌وڵه‌تی عێراق ناچار بكه‌ن كه ڕێز له مافی مرۆڤ و مافه تاكه‌كه‌سیه‌كان بگرێت و سیاسه‌ته نامرۆڤانه‌كه‌ی خۆی به‌رامبه‌ر به كورده‌كان بگۆڕیت و كورده دورخراوه‌كانی باشوری عێراقیش بگه‌ڕینێته‌وه بۆ سه‌رزه‌وی ئه‌سڵی خۆیان له باكور و ڕێكه‌وتننامه‌ی 11 ئازاری 1975 به ته‌واوی جێبه‌جێ بكات.\nبه‌هه‌مان شێوه‌ی كه ده‌وله‌تی عێراق باش ده‌زانێت، پرسی كورد فه‌رامۆش نه‌كراوه و بزوتنه‌وه‌ی كوردی كۆتایی پێ نه‌هاتووه، خه‌ڵكی كورد چه‌ندین سه‌ده‌یه كه له به‌رامبه‌ر چه‌ندین جۆر هێرشكه‌ردا به‌رگری كردووه، ناتوانرێت به‌و ئاسانیه له نێو ببرێت. ماوه‌ی كه‌متر له‌ساڵیك به‌سه‌ر ئه‌و ڕوداوه كاره‌ساتباره‌دا تێده‌په‌ڕێت، خه‌ڵك و حیزبی ئێمه دوباره خۆی ڕێك خستووه‌ته‌وه و خه‌بات ده‌كات، هه‌رچه‌نده له‌چاو پێشووتردا بچوكه، به‌ڵام هێزیكی وه‌های هه‌یه كه بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌ی شه‌وانه زۆرێك له فه‌رمانڕه‌واكانی عێراق كابوس ببینن.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا داوا ده‌كه‌م كه ڕێگه بدرێت ژماره‌یه‌كی زیاتر له په‌نابه‌رانی كورد له ئێران، بێنه نێو خاكی ئه‌مریكا و بڕێكی گونجاو هاوكاری دارایی یان بۆ دیاری بكرێت، به‌هه‌مان ئه‌و شێوه‌یه‌ی كه پیشتر بۆ په‌نابه‌رانی وڵاتانی دیكه دیاری كرابوو.\nجه‌نابی سه‌رۆك كۆمار: من دوعای ئه‌وه ده‌كه‌م ئێوه هه‌وڵ بده‌ن كه ئه‌و برینانه چاك بكه‌نه‌وه كه دوچاری گه‌له‌كه‌م بووه، وه به‌رگری له ماڵیان بكه‌یت به‌وه‌ی كه بگه‌ڕینه‌وه بۆ نیشتیمانی دایكیان و فه‌راهه‌م كردنی مافه‌كانی سه‌ره‌تایی مرۆڤ بونیان، به‌هه‌مان ئه‌و شێوه‌یه‌ی كه كاتێك ئه‌وان سه‌باره‌ت به ئێوه به‌و جوامێریه به‌رگریان كرد.\nخه‌ڵكه‌كه‌م زیاتر له نیو سه‌ده سیقه و باوه‌ڕی ته‌واویان به من هه‌بوو، منیش، ئێستا ئه‌و باوه‌ڕه بۆ ئێوه ده‌گوازمه‌وه.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕی ئومید و ڕیزی به‌نده.\nسه‌رۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان\n2933 ملانی لین\nئا‌رك تون، ڤێرجینیا 22124\n* بۆ بینینی ده‌قی نامه‌كه به فارسی بڕوانه: بهرام ولدبیگی: برتارك طوفان، ملا مصطفی بارزانی به‌روایت مطبوعات ایران. چاپ اول، تهران، 1395، ص808- 811.\nPrevious په‌یماننامه‌ی سیڤه‌ر\nNext ناوی ئه‌و جه‌نگانه‌ی كه مێژوویان گۆڕی


وەزیری دەرەوە: حکومەتی ئەمەریکا نیو میلیارد دۆلاری بۆ یارمەتی کردن بە بەربەرەکانی لە گەڵ قاچاخی کردن بە مرۆڤی تەرخان کردووە\nی مانگی شه‌ش ٢٦, ٢٠٢٠\nHuman Trafficking report State Department\nڕاپۆرتی ساڵانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ئاماژە دەکات کە زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهان بوونەتە قوربانی قاچاخیکردن بە مرۆڤ\nبیستەمین ڕاپۆرتی ساڵانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا سەبارەت بە قاچاخیکردن بە مرۆڤ لە جیهان و بەربەرەکانی بەرامبەر بە ئەو دیاردەیە رۆژی پێنج شەمە ٢٥ی مانگی ٦ی زاینی بە شیوەیەکی فەرمی لە ماوەی بۆنەیەک لە وزارەتی دەرەوەی ئەمەریکادا چاپ کرا.\nلە ئەو بۆنەیەدا ایڤانکا تڕامپ کچ و ڕاوێژکاری سەرۆکی ئەمەریکا، مایک پەمپێۆ وەزیری دەرەوە و جان ڕیچمۆند نوێنەری ئەمەریکا بۆ بەربەرەکانی لە گەڵ قاچاخی کردن بە مرۆڤ و کۆمەڵێک لە نوێنەرانی کۆنگرە بەشداریان هەبوو.\nوەزیری دەروەی ئەمەریکا لە گوتەکانی لە سەرەتای بۆنەکەدا گوتی، زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کەس لە سەراسەری جیهان، هەم منداڵ و هەم گەورەساڵ، بوونەتە قوربانی قاچاخی مرۆڤ بۆ کار و هەر وەها بۆ کۆیلەتی جنسی.\nئەو لە درێژەی قسەکانی دا قاچاخی کردن بە مرۆڤی وەک هەنگاوێکی دزیۆ ناساند و گوتی ئەمەریکا لە ماوەی مێژووی خۆێدا هەر دەم داکۆکی لە مافەکانی مرۆڤ کردووە، بە جۆرێک کە هیچ وڵاتێکی دیکە ئەو کارەی ئەنجام نەداوە.\nئەو وێرای ئەوەی کە ئاماژەی پێدا خەبات لە بەرامبەر بە ئەو دیاردەیە لە کارە سەرەکییەکانی بەڕێوەبەرایەتی تڕامپە گوتی: "نزیک بە نیو ملیارد دۆڵار بۆ یارمەتی بە بەربەرەکانی جیهانی لە گەڵ بە قاچاخ بردنی کرێکاران و کۆیلەکانی جنسی تەرخان کردووە."\nایڤانکا تڕامپ، ڕاوێژکاری سەرۆک، لە وتەکانی دا وێڕای ستایشی خزمەتەکانی مایک پەمپێۆ لە ئەم بارەیەوە گوتی کە ڕێبەرایەتی ناوبراو لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکادا ڕەوتی بەربەرەکانی بەرامبەر بە قاچاخکردن بە مرۆڤی بۆ شێوەیەکی بەرچاو بەهێز کردووە.


کەجەرە: پێویستە گەنجان لەدژی زۆڵم و زۆرداری رژێمی داگیرکەری ئێران راپەڕن – Nûçe Ciwan\nدەستەى بەڕێوەبەری کەجەرە راگەیاندراوێکى بڵاوکردووەتەوە و تیادا هاتووە ” شکۆ و بەهای مرۆڤ لەلایەن رژێمی داگیرکەری ئێرانەوە هیچ بایەخێکی نییە و بە ئاسانی گیانی مرۆڤەکان دەکێشێت. لەبەردەوامی هەمان سیاسەتدا نەوید ئەفکاری بەدەستی دەوڵەتی گەنج کوژ و ژنکوژی ئێران لەسێدارە درا؛ نەوید ئەفکاری گەنجێک بوو کە لەبەرامبەر زوڵم و زۆری رژێمی داگیرکەری ئێران بێ‌دەنگ نەبووە و سیاسەتی ئەو رژێمەی پەسەند نەکردووە و لەبەرامبەر بەو سیاسەتانەی ئێران بەشداری کارای لەخۆپیشاندانەکانی مانگی گەلاوێژی ٢ ساڵ لەوە پێش دا کردووە و لە بەرامبەر زهنیەتی فاشیزم و دیکتاتۆرییەتی ئێران دەنگی ناڕازی خۆی بەرز کردووە”.\nکەجەرە راشیگەیاندووە “بانگەوازی لە سەرجەم گەنجان دەکەین کە ئیدی لە بەرامبەر بەو سیستەمە بێ دەنگ نەمێنن، چون بێ‌دەنگ بوون دوور لە گەوهەری گەنجانە، واتا گەنجان، زوڵم، گوشار و کۆیلەتی پەسەند ناکەن. لەم سۆنگەشەوە پێکهاتەکانی وەک، گەلانی فارس، عەڕەب، بەلوچ، ئازەر، ئەرمەن و کورد پێویستە ئەو زوڵم و زۆردارییە پەسەند نەکەن و بە هەر شێوەیەک ئاستی تێکۆشان بەهێزتر و بەرفراوانتر بکەن؛ چونکە گەنج پێشەنگی کۆمەڵگا، پێشەنگی ژیانی ئازاد و ویژدانی مرۆڤایەتییە”.\nدەقی راگەیاندراوەکەى کەجەرە\nهەتا رۆژی ئەمڕۆمان کەسانێک کە لە بەرامبەر رژێمی داگیرکەری ئێران و زوڵم راوەستاون، بەردەوام رووبەڕووی هێرشی راستەقینەی زوڵم و زۆری داگیرکەران بوونەتەوە. ئەوە مافی هەر کەسێکە کە بە بیر و هزری خۆی لە دژی هێرشی داگیرکەری و زوڵم و زۆری راوەستێت، لەبەر ئەوەی کاتێک مرۆڤ لە دایک دەبێت مافی دەستەبەرکردنی ژیانێکی ئازادی هەیە، بەڵام، ئەو بیر و ژیانە ئازادە لە لایەن رژێمی دەسەڵاتداری ئێرانەوە بەردەوام رووبەڕووی هێرش، سەرکوت و ئەشکەنجە بووەتەوە و تاکەکان دەکوژرێن و لە سێدارە دەدرێن. رژێمی دژە مرۆڤی ئێران خوازیارە بە ئەشکەنجە، کوشتن و لە سێدارەدان، دەنگی ئازادی گەنجان کپ بکات؛ تا سەرجەم کردەوەکانی رژێم پەسەند بکەن و بەو شێوەیە باس و گفتگۆ لە بیرورای ئازادی خۆیان نەکەن. رژێمی ئێران بە سیاسەتی لەسێدارەدان دەیەوێت سەرجەم کۆمەڵگا بکاتە کۆیلەی خۆی. لە لایەکەوە گەنجان لەسێدارە دەدات، لە لایەکەوە قۆڵبەست یان دەکات و دەیانخاتە گرتووخانەکان و لە لایەکی‌تریشەوە دەنگی ناڕەزایەتی سەر شەقام کپ دەکات. تا رۆژی ئەمڕۆمان بە هەزاران مرۆڤ بە دەستی رژێمی داگیرکەری ئێرانەوە لە سێدارە دراون. سیستەمی سێدارە سیستەمێکی دژە مرۆڤایەتی و دژی گەنجانە. ئەو سیستەمە لەبنەڕەتدا سەرکوتی گەلانی ناڕازی کردووەتە ئامانج. شکۆ و بەهای مرۆڤ لەلایەن رژێمی داگیرکەری ئێرانەوە هیچ بایەخێکی نییە و بە ئاسانی گیانی مرۆڤەکان دەکێشێت. لەبەردەوامی هەمان سیاسەتدا نەوید ئەفکاری بەدەستی دەوڵەتی گەنج کوژ و ژنکوژی ئێران لەسێدارە درا؛ نەوید ئەفکاری گەنجێک بوو کە لەبەرامبەر زوڵم و زۆری رژێمی داگیرکەری ئێران بێ‌دەنگ نەبووە و سیاسەتی ئەو رژێمەی پەسەند نەکردووە و لەبەرامبەر بەو سیاسەتانەی ئێران بەشداری کارای لەخۆپیشاندانەکانی مانگی گەلاوێژی ٢ ساڵ لەوە پێش دا کردووە و لە بەرامبەر زهنیەتی فاشیزم و دیکتاتۆرییەتی ئێران دەنگی ناڕازی خۆی بەرز کردووە. لە مێژوودا زۆر کەس بۆ ئەوەی ویژدانی مرۆڤایەتی بپارێزن لەبەرامبەر دوژمنی مرۆڤایەتی تێکۆشانیان کردووە و تەنانەت لەو پێناوەدا گیانیان بەخت کردووە. لە مامۆستا فەرزاد و شیرین عەلەمهولی وهاوڕێیانیان هەتا نەوید ئەفکاری، نە یەکمین کەسانێک بوون کە لە سێدارە دراون و بە پێ ئەو زهنیەتی حاکمی دەسەڵاتدارانی ئێران دوایین کەسیش نابن. بەڵام، رژێمی داگیرکەری ئێران پێویستە بە باشی ئەوە بزانێت کە گەلی ئازادیخواز هەر لەکاتی حکومەتی رەزاشا تا دوای شۆڕشێ ١٣٥٧ـیش هەرگیز بە سێدارەدان نەترساون و دەستیان لە تێکۆشان بەرنەداوە و بە لەسێدارەدانی نەوید ئەفکاریش هەرگیز دەست لە تێکۆشان بەرنادەن. ئەمڕۆکە لە ئاستێکی زۆر بەرزدا هێرش لەسەر ژنان، گەنجان و کۆمەڵگاکان دەکرێت؛ بۆیە گەنجان و ژنان بە هەموو هێزیانەوە لەپێناو پاراستنی ئیرادەی ئازادیان هەڵمەتی تێکۆشان بۆ ئازادی لەدژی ئەو رژێم پەرە پێ بدەن.\nبانگەوازی لە سەرجەم گەنجان دەکەین کە ئیدی لە بەرامبەر بەو سیستەمە بێ دەنگ نەمێنن، چون بێ‌دەنگ بوون دوور لە گەوهەری گەنجانە، واتا گەنجان، زوڵم، گوشار و کۆیلەتی پەسەند ناکەن. لەم سۆنگەشەوە پێکهاتەکانی وەک، گەلانی فارس، عەڕەب، بەلوچ، ئازەر، ئەرمەن و کورد پێویستە ئەو زوڵم و زۆردارییە پەسەند نەکەن و بە هەر شێوەیەک ئاستی تێکۆشان بەهێزتر و بەرفراوانتر بکەن؛ چونکە گەنج پێشەنگی کۆمەڵگا، پێشەنگی ژیانی ئازاد و ویژدانی مرۆڤایەتییە.\nوەکوو کەجەرە هێرش‌گەلێک کە لەسەر کۆمەڵگا بەتایبەتی ژنان و گەنجان دەکرێت، پەسەند ناکەین و ئاستی تێکۆشانمان لەدژی داگیرکەری بەهێزتر و بەرفراوانتر دەکەین. دەست پێکردنی کەمپەینی کات، کاتی گریلایەتییە، خاوەندارێتی کردن لە فەلسەفەی گەریلایەتی، گەشانەوەی ویژدانی مرۆڤایەتی و ژیانی ئازادە. گەریلایەتی زوڵم، چەوساندنەوە و دوورخستن لە ویژدانی مرۆڤایەتی پەسەند ناکات. گەریلایەتی لەبەرامبەر سێدارە، کوشتن و هاوسەرگیری لە تەمەنی بچووک‌دا دەوەستێتەوە. گەریلا، پارێزەری دادپەروەری و دیموکراسییە. گەریلا فەلسەفەی ژیانی ئازادە. بۆیە دەبێ سەرجەم گەنجانی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان لەبەرامبەر ئەو زوڵم و زۆردارییە بێ دەنگ نەمێنن و دەنگی ئازادییان بەرز بکەنەوە و لەبەرامبەر سیستەمی فاشیستی ئێران راپەڕن و روو لە ریزەکانی گریلای ئازادی کوردستان بکەن. چون بە فەلسەفەی گەریلابوونەوە دەتوانن تۆڵەی نەوید ئەفکاری و بە هەزاران گەنجی‌تر لەرژێمی داگیرکەری ئێران و سیاسەتی پەت و سێدارەی رژێم بستێنینەوە. گەنجان لە کوێ دەبێ با ببێ، لە کۆڵانەکان، لە مەکتەبان، لەسەر کار و شەقامەکان‌دا پێویستە لە دژی سێدارەدانی نەوید ئەفکاری و بۆ ئازادی زیندانیانی سیاسی خۆپێشاندان بکەن و ناڕەزایەتی نیشان بدەن. ئێستاکە لە هەر شوێنێک گەنجان لەبەرامبەر ئەو سیستەمە ناڕەزایەتی دەردەبڕن، ئەو خۆڕاگریانە سڵاو دەکەین و داوای پەرەپێدانی و بەردەوامی خۆپێشاندانەکان دەکەین. پێویستە گەنجان هیچ ئاستەنگییەک لەبەرامبەر تێکۆشانیان نەبینن و راپەڕن. ئەوەی کە لە دژی فاشیزم و سێدارە راوەستێت گەنجانن و ئەوەیکە سێدارە و سیستەمی سێدارە هەڵبوەشێنێت خۆڕاگری گەنجانە.


پەیامی نەورۆزیی سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان – کوردستان و کورد\nبەرواری بڵاو کردنەوە 2021/03/20\nجۆری بابەت: سکرتێر, پەیام, ڤیدیۆ\nخەڵکی بە ئەمەگی کوردستان!\nخۆشک و برایانی ئازیز!\nکچان و کوڕانی تێکۆشەری ڕۆژهەڵاتی کوردستان!\nبەبۆنەی نەورۆز، جێژنی کۆنی کوردەواری، تازەبوونەوەی ساڵی کوردی لە لایەن سەرجەم کادر و پێشمەرگەکان و ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانەوە پیرۆزباییتان لێ دەکەم. هەروەها زۆر بەتایبەتی، پیرزۆبایی دەکەم لە بنەماڵەی سەربەرزی شەهیدان و زیندانیانی سیاسی.\nئێوە لە کەش و هەوایک دا بەرەو نەورۆز دەڕۆن کە لە لایەک پەتای کۆڕۆنا باڵی بەسەر کۆمەڵگەدا کێشاوە و، لە لایەکی دیکەش لە دەرەنجامی سیاسەتەکانی نامەسئوولانەی کۆماری ئیسلامی، کۆمەڵانی خەڵک بەگشتی لە ئێران و بەتایبەت لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە بوارێکی زۆر ناخۆشی کۆمەڵایەتی و ئابووریدا دەژین.\nبەڵام لەبیرمان نەچێتەوە، ئێمە لە ڕۆژە خۆش و ناخۆشەکاندا، یادی نەورۆزمان کردۆتەوە، لەبەر ئەوەی نەورۆز بەشێک لە هێمای نەتەوایەتیی ئێمەیە. بۆیە ئەوساڵێش هیوادارم هەمووی ئێوە بە لەبەرچاو گرتنی هەموو ڕێکارەکانی تەندروستی کاتێک یادی نەورۆز دەکەنەوە، ڕێک هەر بەو ڕووحە، بیری لێ بکەنەوە.\nلە ساڵی ڕابردوودا بەشی کۆماری ئیسلامی بۆ کۆمەڵانی خەڵک لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان فەقیری و بێکاری و بێ‌دەرەتانی لە بواری ژیاندا بووە. لەڕووی سیاسی و کۆمەڵایەتی، زیندانی‌کردن، سەپاندنی حوکمی ئێعدام و ئەشکەنجە‌کردنی بەشێک لە تێکۆشەرانی ئێوە بووە. لە بواری ئابووریشدا لە سۆنگەی بێکارییەوە کۆڵبەری لە کوردستان هەر درێژەی بووە. لەوەش گەڕێین کە لە بواری کۆڕۆناشدا کۆماری ئیسلامی کۆڕۆنای قۆستەوە بۆ ئەوەی کە لە قازانجی خۆی کەلکی لێ‌وەرگرێ و، بەو جۆرە خەڵک مەجالیان نەبێ، ناڕەزایەتیی خۆیان دەرببڕن. بەڵام بەشی ئێوە و بەشی ئێمە چ بووە لە دژی کۆماری ئیسلامی؟ ئێوە و ئێمەش لە دژی کۆماری ئیسلامی کۆڵمان نەداوە و خەبات و تێکۆشانمان درێژەی بووە. ئێوە بەشێوەی خۆتان و ئێمە بەشێوە خۆمان، بەڵام خەبات و تێکۆشانمان لە پێناو مافە نەتەوایەتییەکانمان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا و شێوەی تێکۆشانی هەر دوو لامان لە ساڵی ڕابردوودا تەواوکەری یەکتر بووە.\nخەبات و تێکۆشانی مەدەنیی ئێوە لە بواری جۆراوجۆردا، لەلایەن کچان و کوڕانی تێکۆشەر و ژنان و پیاوانی ئازیز، نیشانی داوە نەتەوەیەک کە ئاوا لەسەر خەت بێ و بەنسیبەت پرسی خۆی بێ‌تەفاوت نەبێ و لە دەرفەتەکان کەلک وەربگرێ، هەرگیز بە کۆماری ئیسلامی بەچۆک‌دا نایە.\nئێمە بە تێرۆری ڕێبەرانمان بە چۆک‌دا نەهاتین، بە مووشەک‌بارانی قەڵا بە چۆک‌دا نەهاتین، بۆ! لەبەر ئەوەی کە ئێوە پشتوانییتان لە ئێمە کردووە. ئێمە خەبات و تێکۆشانی مەدەنیی ئێوە لە بواری جۆراوجۆردا زۆر بەرز دەنرخێنین. هۆیەکشی ئەوەیە حیزبی دێموکرات، هەمیشە باوەڕی بەوە بووە کە لە ڕێگای ئاشتی و دیالۆگ و بەشێوەی ئاشتیخوازانە تێ‌بکۆشێ خەڵکی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە مافەکانی خۆی بگا.\nئێمە هەرگیز لەسەر ئەو باوەڕەدا نەبووین کە ڕێگا چارەی نیزامی دەتوانێ پرسی کورد لە ئێران چارەسەر بکا. لە ڕابردووشدا کە بە هەزاران پێشمەرگەمان لە مەیداندا هەبووە هەر لەو باوەڕەدا بووین و هەین، کە ڕێگای نیزامی پرسی کورد چارەسەر ناکا. ئێستا کە بەخۆشییەوە ئێوە لەسەر خەت و لە مەیدان‌دا دەبینین، جێگای خۆیەتی  بۆ جارێکی دیکە پێداگریی لەسەر ئەو سیاسەتە بکەینەوە.\nزەمانێک ئێمە دەتوانین بە مافەکانمان بگەین، کە دۆست زۆرتر بۆ خۆمان پەیدا بکەین و، بەیەکەوە کۆماری ئیسلامی تەریک خەینەوە. بۆ! چونکی کۆماری ئیسلامی لە ساڵی ڕابردووشدا هەوڵی داوە سەرپۆش لەسەر مەسەلەی کورد دابنێ و ئێمە تەریک خاتەوە. ڕێگا چارەکە چییە؟ ڕێگا چارە ئەوەیە یەکەم لەنێوخۆی وڵاتدا، پەیامی دۆستی، ئاشتیخوازانە و مافخوازانەی ئێمەی گەلی کورد بە گوێی هەموو خەڵکی ئێران و بە گوێی هەموو نەتەوەکانی ئەم وڵاتە بگا.\nدوویەم، ئێمە وەکوو حیزبی دێموکرات و لایەنە سیاسییەکانی دیکەی کوردستان بە لایەنەکانی دیکەی ئێران دەڵێین، پێمان خۆشە بەیەکەوە ئێران ئێدارە بکەین و پێویستە مەسەلەی کورد لە ئێران وەک دەرفەت ببیندرێ، بەڵام دەبێ بە تەوافوق و ڕێککەوتن لەگەڵ یەکتر ئێران ئیدارە بکەین و بەمجۆرە ئێرانی داهاتوو بکەین بە هی هەموو لایەکمان.\nکۆماری ئیسلامی لە بواری نێودەوڵەتیدا هەوڵی داوە و تێ‌دەکۆشێ قەیران و پرسی ئەتۆمیی خۆی وەکوو کارتێک لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا و لە هاوکێشەکانی دنیای دەرەوەدا بەکار بێنێ. هاوکات کۆمەڵگە و نێوخۆی وڵاتیش بە بارمتە بگرێ و بەوجۆرە ڕابگەیەنێ کە لە ئێران تەنیا یەک کێشە هەیە ئەویش کێشە ناوکی و بەرجامە، کە دیارە ئەوەش بەڕێککەوتن و دانوستان، لەگەڵ دونیای دەرەوە چارەسەر دەبێ و کێشەی دی لەئارادا نییە. بەڵام ئێمە پێداگرییمان کردووە و، پێداگریشی لەسەر دەکەینەوە، کێشەی بەرجام و کێشەی ئەتۆمی شتێکە لە پێوەندیی نێودەوڵەتیدا و مەسەلەی ئەسڵی نێوخۆیی وڵاتە. لەنێوخۆیی وڵاتیش بەخۆشییەوە شعووری سیاسیی ئێوە خەڵکی کوردستان و هەست و ئێحساسیی نەتەوایەتیی ئێوە کە لەسەر خەتن، قووەتی قەلبێکی گەورەیە بۆ ئێمە و بۆ هەموو لایەکمان لە خەبات دژی کۆماری ئیسلامیدا و بۆ جێ‌خستنی مافەکانمان.\nئێمە لە خەبات و تێکۆشان و قوربانیدان تەنەخیمان نەکردووە، بەڵام ئەوە یەکڕیزی و یەکگرتوویی ئێمە لە نێوخۆی وڵات و، یەکڕیزی و یەکگرتوویی هەموو لایەنە سیاسییەکان لەگەڵ یەکترە کە دەتوانێ دەستەبەری سەرەکیی سەرکەوتنی خەبات و تێکۆشان لەپێناو مافەکانمان بێ. بۆیە بۆ جارێکی دیکە داوام ئەوەیە هەموو ئێوە، جیاواز لە هەر ئایین و مەزهەب و زاراوە و ناوچەیەک کە هەمانە، ساڵی داهاتوو بکەین بە ساڵی یەکڕیزی و یەکیەتی و هاوکاری و هەماهەنگی و هەرەوەزی کوردانە. هاوکات لەهەر بارودۆخێکدا لەبیرمان نەچێتەوە کە هەموومان خاوەنی مەسەلەیەکین بە ناوی مەسەلەی نەتەوایەتیی کورد لە ئێراندا و هیوادارم هەموو لایەکمان لەو بوارەدا کاری بۆ بکەین. ئێمە بەش بەحاڵی خۆمان لە حیزبی دێموکراتی کوردستان‌دا بەو مەسەلەیەوە ماندووین و ساڵی ڕابردووش پێوەی ماندوو بووین. لەمساڵیش‌دا تێ‌دەکۆشین بە پێوەندیی باش و دەروەستانەی خۆمان لەگەڵ لایەنەکانی دی، ئەو ڕوحە بەهێزتر بکەین.\nداوای ئێوە، بۆ یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان لە لایەن ڕێبەریی حیزبی دێموکراتی کوردستانەوە وەرگیراوە. بۆیە بەخۆشییە ئێستا هەردوولای دێموکراتەکان لەسەر خەتین، ئێمە وەکوو حیزبی دێموکراتی کوردستان هەموو هەوڵی خۆمان دەدەین، بۆ جێ‌خستنی عەقڵییەت و فەرهەنگێک، لە پڕۆسەی دانوستان و وتووێژ لەگەڵ لایەنەکەی دیکەی دێموکرات بەو ڕوحە ئەو دوو حیزبە ببێتەوە بە یەک حیزب کە ئێمە لە داهاتوودا بەیەکەوە کار بکەین و بەیەکەوە هەموومان، کادرەکان، پێشمەرگەکان ئەندامان و لایەنگران، لەنێوخۆی وڵات و لە هەموو شوێنێک بە یەکەوە هەست بە بەرپرسیارەتی بکەین و بە شانازییە و بەرنامە و پڕۆژەیەکی دیکە کە چاوەڕوانی ئێوەیە، دیسانەکە گڕووتینێکی دیکە بدەینەوە بە خەبات و تێکۆشانمان.\nئێمە دەبێ تێ‌بکۆشین، ئەو ڕوحی یەکیەتی و یەکڕیزییە لەنێو خۆماندا پتر جێ بخەین و، هیوادارم لە ساڵی داهاتوودا زۆرتر کار لەسەر ئەوە بکەین.\nلەکۆتاییدا نەورۆزتان پیروز، کوردستان هەر ئاوەدان، ئاڵای کوردستان هەر شەکاوە بێ. هەر شاد و ساغ و سڵامەت بن. داهاتوو هیی ئێمەیە.\nتاگی بابەت: پەیامی نەورۆزیی سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان


کۆمەڵایەتی – پەڕە 16 – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کۆمەڵایەتی (پەڕە 16)\nگیانلەدەستدانی لاوێك لە شاری سەقز\nهه‌ینی 13 شوبات 2015\t0\nلاوێكی خەڵكی شاری سەقز بە دەستی تازە لاوێكی دیكە و بە زەبری چەقۆكوژرا.\nلە دەستگیركردنی كرێكارێك تا قوربانیی بوونی 6 كرێكاری كورد\nسێ شه‌ممه 10 شوبات 2015\t0\nهێزە ئەمنییەتییەكانی ئیدارەی ئیتلاعاتی كۆماری ئیسلامی لە شاری سـنە چالاكێكی كرێكاریی كوردیان دەستبەسەر كرد.\n82% ی منداڵانی ئیلامی لە خزمەتگوزاریی داینگە بێبەرین\nجێگری كاروباری بێهزیستی ئیلام رایگەیان: 82% لە منداڵانی شار و گوندەكانی ئەو پارێزگایە لە ماڵەوە پارێزگارییان لێ دەكرێت و لە فێربوونی پەروەردەی جۆراوجۆر لە داینگەكاندا بێ بەرین.\nدوو شه‌ممه 9 شوبات 2015\t0\nیه‌ك شه‌ممه 8 شوبات 2015\t0\nكوژرانی هاوڵاتیەك لە شاری سەقز\nهاوڵاتیەكی خەڵكی شاری سەقز بە هۆی روودانی كێشەیەكی كۆمەڵایەتی بە دەستی دەكسێكی دیكە كوژرا.\nشه‌ممه 7 شوبات 2015\t1\nمێرمنداڵێک لە شاری سەقز خۆی کوشت\nپێنج شه‌ممه 5 شوبات 2015\t0\nتازەلاوێك لە شاری سەقز لە رێگای خۆهەڵواسینەوە دەستی دایە خۆكوژیی و بەو بۆنەوە گیانی لەدەستدا. بە پێی هەواڵی گەیشتوو بە “زاگرۆس پۆست”، دوێنێ چوارشەممە 15ی مانگی رێبەندان لە گەڕەكی “نەشمیلان”ی شاری سەقز تازەلاوێكی تەمەن 16 ساڵ بە ناوی “رەزا شەهابی” لە رێگای خۆهەڵواسینەوە دەستی داوەتە خۆكوژیی و بەو بۆنەوە گیانی لەدەستداوە. هۆكاری مەرگی ئەو تازەلاوە كێشەی كۆمەڵایەتی و بنەماڵەیی راگەیەندراوە. …\nسێ شه‌ممه 3 شوبات 2015\t0\nبڕینەوەی 160 میلیۆن جەریمە بۆ 4 كاسبكار لە شاری خوی\nدوو شه‌ممه 2 شوبات 2015\t0\nرەوتی جەریمە كردن و كوشت و بڕی كاسبكاران و كۆڵبەرانی كورد لە لایەن ناوەندە قەزایی و ئەمنیەتیەكانی كۆماری ئیسلامیەوە بەردەوامە.\nپەسەندكردنی حوكمی زیندانی باوكێك بە تاوانی تێزاو رشتن بە روومەتی كچەكەی\n“محەمەد هادی نەجەفی” پارێزەری “تەهمینە یوسفی” هەواڵی پەسەندكردنی حوكمی 7 ساڵ زیندانی كردنی باوكی “تەهمینە” بە هۆی تێزاو پرژاندن بە روومەتی كچەكەی، بە ناوبراو راگەیاند.\nئاشكرا بوونی گەندەڵیی 52 میلیارد تمەنی لە كرماشان\nلە درێژەی گەندەڵییە مالیەكانی حكومەتی كۆماری ئیسلامی، ئەمجارە ئەم دیاردەیە كرماشانیشی گرتەوە.\nیه‌ك شه‌ممه 1 شوبات 2015\t0\nلە ماوەی 10 مانگی سەرەتای ئەمساڵ، زیاتر لە 2 هەزار عەمەلیاتی دۆزینەوە و دەستبەسەراگرتنی كەلوپەلی كاسبكاران لە پارێزگای ورمێ ئەنجام دراوە. بە پێی وتەی “شەهرام عەباسی” فەرماندەی هێزەكان سەر سنووری كۆماری ئیسلامی لە پارێزگای ورمێ، لە ماوەی 10 مانگی سەرەتای ئەمساڵدا زیاتر لە 2 هەزار عەمەلیاتی هێرش بۆ سەر كاسبكاران كە ئەو بە (قاچاقخچی) ناوی لێ بردوون، بە مەبەستی دۆزینەوە …\nبانگهێشتی چالاكێكی كرێكاریی بۆ دادگای شاری سنە\nچالاكێكی كرێكاریی خەڵكی شاری سنە ئەمڕۆ بانگهێشتی دادگا كرا.\nمانگرتنی كرێكارانی پێترۆشیمی مەهاباد\nكرێكارانی شیركەتی (ناوروود) لە كارخانەی پیترۆشیمیی مەهاباد، بە نیشانەی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وڵامنەدانەوەی بەرپرسی ئەو شیركەتە لەمەڕ مووچەی وەدواكەوتوویان، مانیان گرتووە.\nشه‌ممه 31 كانونی دووه‌م 2015\t0\nپەڕە 16 لە 23« ئەوەڵ...10«1415161718\t»\t20...ئاخر »


پێڕەوکردنی گەمارۆکانی سەر ئێران، چاوەروانییەکی بێ جێیە - Mehr News Agency\n5 sermawezê 2018 - 14:02\nNews Code 22861\nپێڕەوکردنی گەمارۆکانی سەر ئێران، چاوەروانییەکی بێ جێیە\nجێگری سەرۆک کۆماری تورکیا ڕایگەیاند: ئەگەر بڕیار بێت وڵاتێک لە پێناو دابین کردنی بەرژەوەندییەکانی خۆی وڵاتانی دیکە ناچار لە پێڕەوکردنی گەمارۆکانی دژی ئێران بکات، چاوەروانییەکی بێ مانایە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێرانەوە لە ئانادۆلو، فوئاد ئۆکتای جێگری سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند: نادادپەروەرانە و بێ مانایە کە چاوەروان بین هەموو وڵاتان لە پێناو بەرژەوەندییەکانی وڵاتێکی تایبەتی پێڕەوی لە گەمارۆکان بکات. ئێمە پێشتریش هەڵوێستی خۆمان لە بارەی گەمارۆکانی ئەمریکا دەربڕیوە و چاوەروانی ئەنجامی ڕاگەیێندراوێکین کە ئەمڕۆ سەبارەت بە گەمارۆکان بڵاو دەبێتەوە.\nناوبراو لە بەشێکی دیکەی لێدوانەکەیدا وتی: ژیان لەم ناوچەیە (رۆژهەڵاتی ناڤین) تێچووی خۆی هەیە و بۆ ئەو تێچووەش دەبێ بە هێز بی.\nشایانی باسە، گەمارۆگەلی دژە ئێرانیی ئەمریکا بە ئامانجی داسەپاندنی گوشار لە سەر کەرتەکانی وزە و دارایی ئێران لەمڕۆوە (دووشەممە) دەست پێدەکات. ئەمریکا ئیدعای دەکات کە لە گۆڕەپانی گوشاری لانی زۆریدا دەتوانێ ئێران ناچار لە چوونە پای میزی دانوستان بۆ واژۆ کردنی ڕێککەوتننامەیەکی نوێ بکات.\nئەوە لە کاتێکدایە کە واشنتۆن دانی بە دەستەوەستان بوونی لە بە سیفر گەیاندنی هەناردەی نەوتی ئێراندا هێناوە و بڕیارە هاوکات لە گەڵ گەمارۆکان، ٨ وڵات بە مەرجی کەمکردنەوەی وردەوردەی کڕیاری نەوت، لە گەمارۆکانی ئێران بەری بکات.


وتار – پەڕە 22 – Knwe.org\nسەرەکی » وتار (پەڕە 22)\nئەگەرەكانی دوای 320 ملیار دینارەكە\n18/08/2020\tسه‌رتیپ جه‌وهه‌ر\nبەغدا رازی بوو هەرێم نەوتەكەی خۆی بفرۆشێت و نیوەی داهاتی دەروازەكانی بۆ بەغدا رەوانە بكات. ئەویش گوایە 320 ملیار دینار بۆ هەرێم رەوانە بكات. ئەگەر سەرنج بدەن بەغدا داوای پارەی فرۆشتنی نەوتی لە هەرێم نەكردووە، چونكە هەموو زانیاری و ژمارەكانی فرۆشتنی نەوتی هەرێم لە رێی چەند سەرچاوەیەكەوە لە توركیا وەردەگرێت. بەڵام داوایكردووە داهاتی گومرگی دەروازەكانی هەرێم بزانێت و نیوەی بدرێت ...\n17/08/2020\tدکتۆر شێركۆ عەبدوڵڵا\n* لە ئیسپانیا ھەموو شارێک دە پانزە پاشای ھەیە بێجگە لە شارەزەردەواڵە. * بە ئەمری ئەو خوایە ڤێتنامییەکان لە رۆژی ھەڵبژاردندا مردووەکانیان زیندوو دەبنەوە. * حکومەتی ڤەنزوێلا شەڕ بە میللەتەکەی خۆی ئەفرۆشێ و نەوتیش بە تورکیا. * لە بولغاریا رێوی ئەگەر بیەوێ تەجمیل بکات لە کونەکەی خۆی ھەڵ ئەگەڕێتەوە. * خەڵکی کامیرۆن چیکڵدانەیان ئەوەندە بچووکە، ھیچ مانگرتنێکیان حەفتەیەک بڕ ناکات. ...\nسەری نایەشێ مەندیلی بۆ دەبەستێ\n17/08/2020\tدیدەوانی رۆژنامەڤانی\nئەمە پەندێكی كوردییە مەگەر قسەیەكی ئیمامی کۆمیدیا عادل ئیمام لە فیلمەكانیدا وەرگێڕانێكی باشی بكات: بۆچی قسە دێننە سەرخۆتان؟! بێگومان ئەو بە شێوەی شیرینی کرمانجی نەیوت، بە زمانی كۆمیدیانێكی میسری فەرمووی کە بە مەشهوری گشت عالەمە. مەندیل بۆ ببەستین کە سەرمان نەیەشێ؟ مەگەر ئەوە نەبێ گەرەكمانە سەرمان بە شكاندن بدەین و دوایی بەستنی مەندیلەكە حەلال بكەین؟! ئەم پەندە كوردییە مەتەڵ و ...\nمیدیای كوردی و چه‌ند سه‌رنجێك\nشاناز هیرانی راگەیاندن یان میدیا ، یەکێکە لەجومگە سەرەکییەکان و زمانحاڵ و دەنگی هه‌ر گه‌ل و وڵاتێك و ته‌نانه‌ت كه‌سه‌كانیش بۆ گه‌یاندنی ئه‌و په‌یامه‌ی مه‌به‌ستیه‌تی، هه‌ر میدیایش ده‌توانێت له‌كاتی ئێستادا سه‌ركرده و سه‌رۆك و گه‌لانیش بەھێزی بکات یان لاواز، ئەو دەنگەی کەسیاسەتی حزب و مێژوو، ئێستاو پلانی داھاتوو دەخاتەڕوو ، ھەر لەڕێی ئەم دەنگەی میدیایه‌وه مامەڵەی له‌گه‌ڵ دەکرێت و له‌هه‌مان ...\nمتمانەی سیاسیی لە زەمەنی كۆرۆنادا\nپ.ی.د. ئاراز رەمەزان متمانەی سیاسی بەگشتی متمانەی هاو نیشتمانییانە بە دامەزراوە سیاسیی و كارگێڕیی و گشتییەكان، ئەوەش كۆڵەكەیەكی گرنگە بۆ شەرعییەتی سیاسیی و متمانەبوون بە ئارامیی لە دامەزراوە سیاسییەكاندا و ئەو سیستمە سیاسییەی كە بەشێكە لێی. متمانەی سیاسی هاوكاریی و پشتیوانی خەڵكە بۆ دامەزراوە سیاسییەكان، بۆ نموونە حكومەت و پەرلەمان، هەربۆیە متمانەی سیاسیی بەهایەكی دیموكراتیی گرنگی لەناو خەڵكدا بە دامەزراوە ...\nكوردستان، وڵاتێك پڕ لە جیاوازیی چینایەتی\nئەیاز محەمەد سەلیم هەركی نزیكەی سێ دەیە لە حكومڕانی خۆماڵیی باشووری كوردستان، یەكێك لە بەرهەمە دیارەكەی ئەوەیە كە چینایەتیی گەیاندۆتە لوتكە، ئەوەی لەم هەرێمی كوردستانەدا دەبینرێت، پێدەچێت كەمتر لە وڵاتێكی دیكەدا هەبێت، ئێش و ئازارەكەی ئەوەیە كە ئەم خەڵكە بە خەبات و قوربانیدان و چەندین تراژیدیای وەك هەڵەبجە و ئەنفال، خەباتیان كرد، بەڵام هەندێك لەوانەی گەیشتوونەتە دەسەڵات كە شایستەی ئەو ...\nرەحمەت بۆخۆشی و قەبرەکەشی بنێرن\n17/08/2020\tشوان کەریم کابان\nکاتێک ئەنوەر ئەلسادات سەرەک کۆماری ئەوسای میسر ساڵی ١٩٧٨بڕیاری ئاشتی داو دواتر سەردانی تەلئەبیبی کرد و لە کەنێستی ئیسرائیل وتارە مێژوییەکەی پێشکەش کردو ئەمجا ریکەوتنی کامپ دەیڤدی ئیمزا کرد، عەرەب وبەشێک لەوڵاتانی ئیسلام، لە میسر و ساداتیان کردە ھەڵڵاو بەخائین و خۆفرۆشیان ناوبردن و ھەموو پەیوەندییەکیان لەگەڵ میسر پچراند و بارەگای جامیعەی عەرەبییان لە قاھیرەوە گواستەوە تونس، ھەروەھا ھەموو ھاوکارییەکیان ...\nنه‌خشه‌ی هه‌ماهه‌نگی نێوان قه‌سه‌ده و هاوپه‌یمانیی…\nنه‌خشه‌ی هه‌ماهه‌نگی نێوان قه‌سه‌ده و هاوپه‌یمانیی نێوده‌وڵه‌تی فه‌تحوڵڵا حسێنی لێدوانه رۆژنامه‌وانییه‌كانی هه‌ردوو لایه‌نه به‌هێزه‌كه‌ی سه‌ر ئه‌رزی سوریا كه هێزه‌كانی سوریای دیموكرات‌و هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تییه به سه‌ركردایه‌تی ئه‌مریكا، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كه‌نه‌وه كه هاوئاهه‌نگی سه‌ربازی‌و پشتیوانی لۆجستی ته‌واو له نێوانیاندا هه‌یه، ئه‌مه له لێدوانه‌كه‌ی ئه‌م دواییه‌ی كینۆ گابرێل وته‌بێژی هێزه‌كانی سوریای دیموكراتدا ره‌نگی داوه‌ته‌وه، كینۆ له باره‌یه‌وه به راشكاوی رایگه‌یاند، هێزه‌كانیان هه‌ماهه‌نگییان ...\n17/08/2020\tهونه‌ر ره‌سوڵ ئه‌حمه‌د\nبە داخێكی زۆرەوە، بەهۆی كۆچی ناوادەی هەڤاڵ و نووسەر و راگەیاندنكار (هونەر رەسوڵ)، لەمڕۆوە ئەم گۆشەیە بەردەوام نابێت. بە دوا سەفەری ماڵئاوایی كاكە هونەر، جگە لە جگەرگۆشەكەی، گۆشەی (روونتر)یشی، هەتیو كرد و چیدی لەگەڵمان نابێت، تاكو رووداوەكان بەشێوەیەكی كوردانە و یەكێتییانەوە روونتر بكاتەوە و پەنجە بخاتە سەر كێشەكان و پێشنیازیش بۆ چارەسەركردنیان، بكات. هەڤاڵ هونەر وەكو یەكێك لە خوێندكارانی رێبازی ...\nلاپەرە 22 لە 624« سەرەتا...10«2021222324\t»\t304050...کۆتا »


توێژینەوەیەک بڵاوترین زمانەکان لە ژمارەیەک وڵاتی ناسراوی جیهان ئاشکرا دەکات\nحەیدەر عەبادی: خۆپیشاندانەکان بۆ راستکردنەوەی هەڵەکان زۆر گرنگ بون\nدوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا\nڤیدیۆ؛ هێزەکانی روسیا لە فڕۆکەخانەی سیرین جێگیربون\nشەهید و بریندار هەن\nتورکیا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشیکردە سەر گوندێکی گرێسپی\nنەبەز گۆران - 16-10-2019 - 4175 جار خوێندراوەتەوە\nلەگەڵ دروستبوونی سیستەمی خۆبەڕێوبەری رۆژئاوای كوردستان، دیوێكی نەبینراوی مرۆڤی كورد دەركەوت. رۆژئاوای كوردستان ئەو بەشە نەینبراوەی كەسایەتی مرۆڤی كوردبوو پێشوتر جیهان نەیبنیبوو، رۆژئاوا هات تا پیشانی جیهانی بدات. ئەو كارەكتەرەی لە رۆژئاوادا پەروەردە كرا، جیاوازە لە كارەكتەری ئایدۆلۆژی بەشەكانی دیكە، كارەكتەرێكە خەونەكانی و كردەكانی، دونیاكەی و سایكۆلۆژیاكەی، پێچەوانەی كارەكتەری سەر بە میراسی ئایدۆلۆژی و نەریتی و ترادسیۆنە كرنەكانە و، خەونەكانیشی لە دەرەوەی ئارەز و غەریزە تایبەتییەكانی خۆیەوەتی. كۆی فیكرەكە دروستكردنی كارەكتەرێكی نوێیە، كارەكتەرێك ویستە تایبەتییەكانی بخاتە شوێنێك و ویستە گشتییەكە خەمە گەورەكەی بێت، كارەكتەرێكە ناچێتەوە سەر پرسەگێڕان و پیشاندانی دیوە لاوازەكەی خۆی، كارەكتەرێكە نەریتەكان و ترادسیۆنە كۆنەكانەكان نەیانتوانیوە بیكەنە مرۆڤێكی ئارەزوپەرست و مرۆڤێكی گەمارۆ دراو بە شتە كاتییەكانەوە.\nلە ناو خۆبەڕێوبەری رۆژئاوادا كۆمەڵێك پرسیاری گرنگ دێنە بەردەممان، پرسیاری كارەكتەر_سوبێكت_ پرسیاری كوردبوون، پرسیاری سیستەم و پەروەردە، پرسیاری دین و بەڕێوەبردن، پرسیاری من كێم؟ كورد كێیە؟ بەرخودان چییە؟ ژیان چییە؟ پرسیاری پرسەگێڕان بۆ ئاوەژودەكرێتەوە و هیوا دەخرێتە شوێنی؟ بۆچی دین گرێنەدرا بە دەسەڵاتەوە و دەسەڵات بەسترایەوە بە عەقڵەوە؟ ئایا رزگاركردنی دین لە دەسەڵات كۆتایی دینە، یان خستنەوەیەتی ناو شوێنە راستەقینەكەی خۆی؟ بەرگری و بەردەوامیدان چییە؟ بۆ كارەكتەری لاواز دەچێتە ناو سیستەمەكە و دەبێتە كارەكتەرێكی بەهێزی بە ئیرادە؟ ئەو تایپە لە كەسایەتی سەر بە چ فیكرە و میراسێكی نوێیە؟\nپرسیارەكان زۆرن لەسەر رۆژئاوای كوردستان، ئەوەی دەبینین بەشێكی كردەكانی ئەو كارەكتەرەن سەرلەنوێ پەروەردە كراوەتەوە و لەم نووسینەدا بە شێوەیەكی گشتی لەسەر هەریەك لەو چەمكانەی لەناو سیستەمەكەدا ئیشی تێدا كراوە، روانینێك دەخەمە ڕوو. بێگومان بۆ بینینی ئەو سیستەمی خۆبەڕێوبەرییەی رۆژئاوا گرنگە بگەڕێینەوە بۆ هێڵە گشتییەكانی ناو فیكرەكە، كە پەیوەندی بە (ئاپۆ)وە هەیە، بەبێ ناسینی هێڵە گشتیەكانی پرۆژە فیكرییەكەی ئەو، پەیبردن بەو خۆبەڕێوبەرییە و ناسینی ئەو تایپە لە كەسایەتی مرۆڤی كورد زەحمەتە. كۆی فیكری (ئاپۆ) فیكرێكی رادیكاڵە، مانیڤێستێكی نوێیە بۆ تەواوی ژیان و دەستبردنە بۆ بونیادی كێشە سیاسیی و كۆمەڵایەتییەكان. مانیڤێستێك دەكرێت بە دەلالەتێكی تر ناوی بنێین (ژانووس)* ئەم ژانووسە نوێیە دوو روخساری هەیە، روخسارێكی بینرا و هەمیشەیی و روخسارێكی نەنبینراو، روخسارێكی سیاسیی و روخسارێكی كۆمەڵایەتی، روخسارێكی مێژوویی و روخسارێكی ئێستایی. گەڕانەوەیەكە بۆ رابردوو و پاشان بیركردنەوەیە لە ئێستا. رابردوو ناسی و شكست ناسی نائومێدی نییە بۆ دەستهەڵگرتن لەوەی لە رابردوودا روویداوە، بە پێچەوانەوە ئەم مانیڤێستە نوێیە رابردوو بەروردی هەڵدەسەنگێنێت و تەواوی كەڵینەكانی دەبینێت، رادیكاڵانە دەست بۆ هەموو ئەو پنتانەی ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسیی دەبات پێشخۆی بەرهەمەكەیان شكستبووە. رابردوو بە شكستەكانییەوە دەبێتە خاڵێك لێیەوە بۆ ئێستای بونیادنراو بڕوانێت.\nمانیڤێستە نوێیەكە بەبێ ڕتوش دەست بۆ بنەما كۆمەڵایەتییەكان دەبات و دەستیش بۆ هەموو ئەو نەریت و ترادسیۆنانە دەبات دەبنە هۆی بەرهەمهێنانی سوبێكتی شێواوی كەم ئیرادە. جەسارەتی ئەوەی تێیدایە هەر پرسێك سوبێكتی لاواز دروستبكات سەرلەنوێ خوێندنەوەی بۆ بكات و دایرێژێتەوە و، ئەوەشی بوەتە نەریت و ترادسیۆن هەڵیتەكێنێتەوە و بە مانایەكی جیاوازتر لە چوارچێوەیەكی فیكریدا پرۆژەی نوێ بخاتە شوێنی، بۆیە لە هەر گۆشەیەكەوە قسە لەسەر سوبێكتی كوردی بكەین لە رۆژئاوا، قسە لەسەر ئەو مانیڤێستە نوێیە دەكەین لەناو فیكری (ئاپۆ)دا هەیە.\nسیستەمی دەسەڵات لەناو فیكرەكەدا بەشێك نییە لە خەون، بەشێكە لە پرۆسەی تەحقیقكردن. بۆ زیاتر رونكردنەوەی سیستەمی دەسەڵات حیزبی ئایدۆلۆژی بەرامبەری وەردەگرین، حیزبە ئایدۆلۆژیەكانی ناوچەكە، سیستەمی دەسەڵات بەشێكی گەورەی دونیاكەیانی داگیركردوە، دەسەڵات ئەو خەونە گەورەیە لە پێناویدا كاری بۆ دەكەن و، هەوڵدەدەن تا بگەنە ئەو دەسەڵاتە بۆ ئەوەی لەوێوە خۆیان ببینن، خۆبینینەكە بۆ دروستكردنی ژیانێكی باشتر و دونیایەكی جیاوازتر نییە بۆ كۆمەڵگە، بەڵكو بۆ گەیشتنە بەو ئارەزوەی لە بنەوانەوە خەونیان بووە. بە پێچەوانەی ئەم نیگایەوە سیستەمی دەسەڵات لەناو فیكری (ئاپۆ)دا بەشێكە لە پرۆسەی ئەو خۆدسازییەی نەخشەی بۆ داڕشتووە، پرۆسەیەكە ئەوەی دەگات بە دەسەڵات ئەركی دەبێتە تەحقیكردنی فیكرەكە، نەك خۆشگوزەرانی بۆخۆی، یان بینینی خۆی لەبەردەم ئاوێنەیەكی گەورەتردا. هیچ كات سیستەمی دەسەڵات لەناو فیكرەكەدا شوێنێك نییە ئەوانەی پێیدەگەن ئیدی دەستبكەن بە تێركردنی ئارەزوەكانییان، دەستبكەن بە فراوانكردنی چێژەكانیان و پاوانخوازی خۆویستانە. خودی فیكرەكە سوبێكتی ئارەزوپەرست و چێژپەرست تێیدا جێگەی نابێتەوە و تایپێك لە كەسایەتی دروستدەكان رەگوڕیشەكانی لەناو نیشتیمان و شوناسدان. هەموو ئەو كارەكتەرانی چوونەتە ناو فیكرەكەوە و هاتوونەتە دەرەوە، ئەو هاتنە دەرەوەیان پەیوەندی بە چێژو ئارەزوەكانیانەوە بووە، چونكە لەناو رووبەری فیكرەكەدا لەبری ئارەزو و چێژ بۆ خود، نەتەوە و ژیانی راستەقینە و ئازادی بۆ نەتەوە شوێنی گرتوەتەوە. لەبری دیوە غەریزەیەكەی مرۆڤ، دەست بۆ وزە بەهێزەكەی ناوەوەی مرۆڤ دەبات كە سوبێكتێكی جیاوازی لێدروستدەكات.\nبە واتایەكی دیكە سیستەمی دەسەڵات شوێنی چێژەكان نییە، شوێنی ئارەزوەكانیش نییە، شوێنێكە وەك هەموو شوێنەكانی دیكە، وەك سەنگەرێكە، ئەوەی سەرپەرشتی ئەو سەنگەرە دەكات، ئەركەكانی جیاواز نیین لەوەی لەناو سەنگەرەكەیە. سیستەمی دەسەڵات لە پێناو ژیانێكی باشتر و پەروەردەیەكی دروستدایە تا لەو خوێندنگە دیاریكراوەوە مرۆڤێكی بە ئیرادە و هوشیاری لێبەرهەمبێت ئەوینەكەی بۆ خاك و نیشتیمان و ئازادییەكانی بێت. بونیادی فیكرەكە پێی وایە: سوبێكتی كوردی سوبێكتێكی داڕوخاوە، سوبێكتێكە پێویستی بە هەڵچنینەوە هەیە، پێویستی بەوەیە خاڵیبكرێتەوە لەو ئایدۆلۆژیا و كلتوورانەی هاتوونەتە ناوی و وێرانیانكردوە، بۆیە گرتنە دەستی دەسەڵات دەبێتە پرۆسەیەك بۆ دروستكردنی ماڵێك یان خوێندنگەیەكی نوێ. هەرچۆن خوێندنگەیەكی نوێ ئەركی دروستكردنی مرۆڤی نوێ و پەروەردەی نوێیە، بەهەمان شێوە سیستەمی دەسەڵاتیش لەناو فیكرەكەدا هەمان ئەركی هەیە. كاتێك دەبینین جیاوازییەكی گەورە لە نێوان سیستەمی دەسەڵات لە رۆژئاوای كوردستان لەگەڵ شوێنەكانی دیكەدا هەیە، پەیوەندی بەو بونیادە فیكرییەوە هەیە نەخشەی بۆ سیستەم داڕشتووە و ئەوانەی دەچنە ناوی ئیدی بە بێ پاشخانێكی فیكری ناچنە ناوی. لە پشت چوونە ناوەوەی سوبێكتەكانەوە پەروەردەیەك و پرۆژەیەك هەیە، كە چۆن لە سیستەمی دەسەڵات و خۆ بەڕێوەبردن بڕوانن و چۆن بیكەنە رووبەرێك بۆ تەحقیقكردنی دونیانوێیەكەی ناو فیكرەكە.\nلێرەوە دوو بەراوردكاری دەكەین بۆ ئەوەی زیاتر لە وێناكردنی دیمەنەكە نزیك ببینەوە. كارەكتەرێكمان هەیە لە باشوور، كارەكتەرێكیش لە رۆژئاوا، كارەكتەرەكەی باشوور لەنێوان خوێندنگەی نوێی سەر بە دونیای مۆدێرن و شوێنە پیرۆزە ئاینییەكاندا توشی دوو جۆر لە بەركەوتنی پەروەردە دەبێتەوە. سوبێكتێكی هەیە بە دوو جۆرە پەروەردە گەمارۆ دراوە، پەروەردەیەكیان سەر بە دونیای مۆدێرنە و لەناو خوێندنگە و زانكۆكانەوە بەریدەكەوێت، ئەویتریان لە شوێنە پیرۆزەكان و خێزان و خێڵەوە ئیحا وەردەگرێت. ئەوەیان سەربە دونیای مۆدێرنە تەنها رێگایەكە بۆ ئاشنابوونی بە كۆمەڵێك زانیاری دیاریكراو، لەرێگای خوێندنگەی مۆدێرنەوە باردەكرێت بە زانیاری پچڕپچڕ، ئەمما زانیارییەكان نە دەیكەن بە سوبێكتێكی زانست ناس، نە دەیشكەن بە سوبیكتێكی نەزان، وەهمی زانین لەناو خوێندگاكاندا دەبێتە بەشێكی واقیع لای ئەم سوبێكتە و لە بنەوانیشەوە ئەوەی وەریدەگرێت زانستی راستەقینە و هوشیاری راستەقینە نییە، مۆدێلێكە لە زانیاری پچرپچڕ بە پێی قۆناغەكان سوبێكتێكی لێ ئامادەدەكرێت بكرێتە كارمەندی دەسەڵات. ئەركی زۆربەی خوێندنگەكانی دونیای مۆدێرن لەناو سیستەمە دەسەڵاتە شمولییەكەدا، لە دەسكاریكردنی كەسایەتی مرۆڤەكانەوە گۆڕاوە بۆ كەڵەكەكردنی زانیاری و تێپەڕاندنی ئەو مرۆڤە، تا لە كۆتایدا لە شوێنێكی دەسەڵاتدا وەزیفەیەك بپچڕێنێت ئیدارەی خۆی پێ بكات.\nپەروەردە بە دیوی هەڵچنینەوەی كەسایەتدا، یان بەرهەمهێنانی تایپێكی نوێ لە كەسایەتی، لەناو خوێندنگەدا كەمتر ئیشی لەسەركراوە، چونكە پەروەردە كورتكراوەتەوە بۆ كۆمەڵێك بنەمای سەرتایی، كە پەیوەندیان بە زانینی سوبێكتە بە كتێبە دیاریكراوەكانەوە. بەشەكەی دیكەی پەروەردە لە خێزان و شوێنە پیرۆزكان و خێڵەوە وەردەگرێت، ئەم بەشەیان بەشێكی گرنگە بۆ داتاشینی ئەو سوبێكتەی لە هیچ پرسێكی گرنگدا نەتوانێت خۆی یەكلایی بكاتەوە و هەمیشە بیر لەو خۆویستییە بكاتەوە لە پرسەكاندا دەیانبینێت و بە پێی خۆویستبوونەكەی پرسەكانیش هەڵدەسەنێگێنت و كەمترین ئینیما و كەمترین ئیرادەی تێدا دروستكراوە. "هیچ كەس كامڵ نییە، بەڵام هەوڵی كامڵ بوون ئەركی پەروەردەی تەندروستە." (1) پرسیارێك لێرەدا دروستدەبێت، ئەو سوبێكتەی لەنێوان دوو جۆر لە پەروەردەدا دروستدەبێت، كامڵ بوون بەچی تێدەگات؟ پەروەردەی خێزانی لەناو كۆمەڵگەی باشوور پەروەردەیەكی نەریتییە، پەروەردەیەكە گرێدراو بە دونیاكردنی ئەخلاقەوە و ئیحا لەو نەریتانەوە وەردەگرێت نەوە لەدوای نەوە لە خێڵەوە بۆی جێدەمێنن. لەناو نەریتەكانیشدا ئەخلاقێك كە خودی خێزانە لە ئەویتری كلتوورەكانی دیكە و دینەكانەوە وەیگرتووە، شوێنێكی گرنگ داگیردەكات و بەشێكی گەورەی ژیانی تاكی پێوە پەیوەست دەكرێت. ئەو ئەخلاقەی لە هەناوی نەریتەوە دێت، ئەخلاقێكی دینیە، ئەخلاقێكە كەمترین هەڵسەنگاندنی بۆ كراوە و كەمترین دیوی ناسراوە، گەر خوێندنەوەیەكیشی بۆ كرابێت، خوێندنەوەكە لە رێگەی گوتاری سەفسەتەییەوە بووە، نەك لە رێگەی بیركردنەوە لە خودی ئەخلاق و پرسیاركردن لەسەر ئەخلاق چییە و دەبێت چۆن ئەخلاقێك دروست بكەین، پرسیاری جەوهەری نەبووە؟ دین لەناو رووبەری ژیاندا پانتایەكی گەورەی بۆ ئەخلاق دروستكردوە، ئەو ئەخلاقەی دین دەیخوازێت جیاوازە لەو ئەخلاقەی فیكر لێمان دەخوازێت. ئەخلاقی دینی بەشێكی گرنگی ئەخلاقی جەستەیی و ئەخلاقی درزدروستكردنە لەنێوان دوو كارەكتەردا، ئەخلاقێكە لەرێگەی سەفسەتەوە كورتكراوەتەوە جیاكردنەوەی دوو شێوە جەستە.\nئەو ئەخلاقەی لە رێگای گوتار و سەفسەتەی دینەوە بەردەوام وزەی پێدەدات مرۆڤ گرێدەدات بە كۆمەڵێك بنەماوە، بنەماكانیش نەفرەتكردن و خۆ پارێزییە لە جەستە و لە كۆمەڵێك كردە، كردەكان بە پێی تەفسیرەكان خوێندنەوەی جیاواز جیاواز هەڵدەگرن و تەفسیركەران و گوتاربێژانی سەرمیراسە دینیەكەش لەسەری كۆك نین و هەریەكەیان گۆشە نیگایەكی دەبینێت، ئەوەی هەموویان لەسەری كۆكن، قەتیسكردنی جەستەیە لەناو ئەخلاقێكی كۆنكرێتیدا. جەستەی ئەویتری ژن بەدەركەوتنی نەفرەتی نائەخلاقی دەهێنێت و بە شاردنەوەی ئەخلاق جێگر دەكات. ئەم تەفسیرە بۆ ئەخلاق، دەبێتە تەفسیرێكی گشتی و میللی، بۆیە ژن ئەو كائینەیە نابێت بێتە دەرەوە و نابێت شوێنەكانی جەستەی دەركەوێت، چونكە جەستەی ئەخلاقی گشتی دەشێوینێت. هەر دەركەوتنێكی ژن لە شوێنی خۆیدا لێدانە لە خودی ئەو ئەخلاقەی دین دەیبەستێتەوە بە بەجەستەی نەفرەتلێكراوەوە. دیوێكی تری پەروەردەی خێزانی گرێدراوی نەریت و ترادسیۆنە خێڵەكییەكانە، زۆر ئاساییە دەبینین كارەكتەرێكی زانكۆ كەسەر بە خوێندنگەی مۆدێرنە شانازی بە خێڵەوە دەكات، شانازی بەوەوە دەكات نفوزی خێڵەكەی ئەو گەورەترە لە هی كەسانی تر! ئەم كارەكتەرە لەناو پەوەردەی مۆدێرندا نەژیاوە، راستە ئەو شوێنەی تێیدا زانیاری وەردەگرێت شوێنێكی مۆدێرنە، بەڵام ئەو شوێنە بۆ ئەو پردێكە بۆ گەیشت بە شوێنی دیكە، نەك گۆڕینی پەروەردەكەی و دونیا بینیەكەی و دروستكردنی تایپێكی نوێ لە كەسایەتی، ئەوەی سوبێكتی ئەوی داڕشتووە نەریت و ترادسیۆنە كۆنەكانن، كە لە خێزانی خیڵەكییەوە وەریگرتووە و پەروەردەی مۆدێرن نەیتوانیوە لێی داماڵێت و سیستەمی دەسەڵاتەكە گەشەیان پێدەدات.\nلە نیگایەكی دیكەدا: هەندێكجار لە نووسینەكانماندا قسە لەسەر نەبوونی شار دەكەین، قسەكردن لەسەر نەبوونی شار قسەكردنە لەسەر نەبوونی تایپی مرۆڤی نوێ. شار كە دروستدەبێت سیستەمێكی نوێ و ژیانێكی نوێیە. بەهۆی تێكەڵبوونێكی چڕی رەنگە جیاوازەكان و شێوازی سیستەمەكەشەوە، هەمیشە سوبێكتی نوێ دروستدەكات. شار ئەگەر نەتوانێت سوبێكتی نوێ و دونیابینی نوێ دروستبكات، بێگومان ناتوانێت ببێتە شار. شارەكانی ئێمە كۆكراوەی خێڵ و نەریتەكانە، كۆكراوەی پەروەردە بە پیرۆزكراوەكانە، زۆرێك لە گەڕەكەكانی شار هەمان ئەو دونیا خێڵەكییەیە پێشتر هەبووە. تەنها خێڵ لە شوێنێكەوە گواستویەتیەوە بۆ شوێنێكی دیكە و هیچی دیكە. تەنانەت بەشێك لە گەڕەكەكانی شارە گەورەكان بەناوی خێڵەكانەوەیە، واتە ئەم فۆڕمە لەشار نەیتوانیوە خێڵ لەناو خۆیدا بتوێنێتەوە، نەیشتیوانییوە نەریتە كۆنەكانی خێڵ بەلاوە بنێت و نەریتی نوێی شاری بخاتە شوێنیان، بەهەمان شێوە بۆشینەكراوە سوبێكتی خێڵەكی بگۆڕێت بۆ سوبێكتی نوێی شاریی، كاتێك ئەمەی پێنەكرێت بێگومان ئیدی شار مانا راستەقینەكەی خۆی وندەكات و ناتوانێت وەك شار خۆی نما بكات و دەبێتە كۆكەرەكەی نەریت و ترادسیۆنە خێڵەكییەكان و هەمان سوبێكت بەرهەمدەهێنێتەوە خێڵ پێویستی پێیەتی و دەبێتە ملكەچی سیستەمی دەسەڵاتەكە.\n"ئەگەر شكۆمەندی و دونیابینی نوێ لەناو ببدرێت، بێگومان كەسایەتیش لەناو دەبڕدێت."(2) ئەو شكۆمەندییەی لە كەسایەتیدا دروستدەكرێت، بەپێی قۆناغەكان جیاوازە. پەروەردەی نەریتی شكۆمەندی بە دەبەستێتەوە بە كۆمەڵێك بنەماوە لەناو نەریت و خێڵەكانەوە دێن. بۆ نەریت و خێڵ شكۆمەندی ئەو ساتە دەست پێدەكات كە خێڵ شانازی پێوە بكات، شانازییەكانی خێڵیش شانازی سنوورداری دیاریكراون. هەر ئەو خوێندكارەی شانازی بە خێڵەوە دەكات، بە هەمان شێوەش خێڵ شانازی پێوە دەكات، چونكە تا ئەو چركەساتەش شانازی بەخێڵەوە دەكات و خۆی بە سوبێكتێكی بەوەفای خێڵ دەزانێت، بۆیە خێڵیش وەك ئەندامێكی بەوەفای خۆی شانازی بە مانەوەی دەكات لە حەسارەكەدا، بەڵام ئەم سوبێكتە دونیابینی نییە، دونیابینیەكەی بەستراوە بە دونیابینی خێڵەكییەوە، تایپێكی نوێی كەسایەتیش نییە، هەمان تایپە كۆنەكەی خێڵە بە فۆڕمێكی تازەوە. بەهاران لە شارەكاندا بەهەزاران كەس بۆ پەیمان تازەكردنەوەی خێڵ و ناوچەگەری روودەكەنە شوێنە كەرنەڤاڵیەكان، ئەوە بۆ خێڵ شكۆمەندییە و بۆ سوبێكتی خێڵەكیش ئەوە شكۆمەندییە لەو كەرنەڤاڵانەدا خۆی ببینێت. واتە شار بوەتە كۆبوونەوەیەكی رێكوپێكی خێڵ، كۆبوونەوەیەك هەركاتێك خێڵ بیەوێت شكۆی خۆی دەرخات ئەندامە زۆرەكانی لەدەوری دیوەخانەكەی كۆدەكاتەوە، كێشەی خێڵ لەو ساتەوە دەست پێدەكات ئیدی تۆ دونیابینیەكی نوێت هەبێت، دونیابینی نوێ واتە سوبێكتێكی نوێ و شكۆمەندییەكی نوێ.\nفیكری(ئاپۆ) دێت لەسەر ئەم هێڵە گشتیانە ئیشدەكات. شار لەو فیكرەدا رووبەرێكی گەورەیە بۆ پەروەردەكردن، رووبەرێك مرۆڤی ئازاد و بە ئینتیما بۆ شوێن و خاك، مرۆڤێك دروستبكات دونیابینییەكی نوێ هەبێت، بۆ ئەوەی شكۆمەندیەكەشی نوێبێت. خێڵ لەناو فیكرەكەدا هیچ شوێنێكی نییە، نەریتیش شوێنی نییە، چونكە بە پێی دەقەكانی نەریت و خێڵ سوبێكتێكی لاوازی دەستەمۆ دروستدەكەن، سوبێكتێك تەنها ئینتیمای بۆ خێزان و خیڵ هەیە، ئینتیماكانیشی بۆ ئەوان لە چوارچێوەیەكی دیاریكراودان، تا ئەو شوێنە بڕدەكەن ویستە تاكە كەسییەكانی خۆی بێنە ناوەوە، كە ویستە تاكە كەسییەكانی خۆی هاتنە ناوەوە، ئینتیماكانی لە خێزان و خێڵەوە دەگۆڕێن بۆ ئینتیمای تایبەتی خۆی. فیكرەكە هوشیارە بەوەی دروستكردنی كارەكتەری نوێ، بەر لەوەی لە خێڵ داببڕدێت، پێویستە لەو پەروەردە نەریتییە داببڕێت ئەوی كردووە بە كارەكتەرێكی رازیی و نا هوشیار بە دونیای دەرەوەی خۆی. پاشان بەهەمان پرۆسەدا تێدەپەڕێت و سوبێكتەكە لەهەموو ئەو غوبارانە دادەماڵێت لە خێڵ و نەریتەكانەوە كەسایەتییە لاوازەكەیان بۆ دروستكردوە و، لە شوێنی ئەو دونیایەی لێیەوە هاتووە چەمكی نوێ دەخاتە بەردەمی و لە مانیڤێستێیكدا دیوە تاریكەكەی كەسایەتییەكەی دەردەخات و دیوە روناك و بە ئیرادەكەشی بۆ دەخاتە بەردەمی و نیشتیمان و گەل دەبینە ئامانجە هەمیشەییەكەی ئەو تایپەی كەسایەتی كە لەناو پڕۆژەكەدایە.\nئەو كارەكتەرەی دەچێتە ناو ئەم فیكرەوە، دەچێتە ناو ژیانێكی نوێ و پەروەردەیەكی نوێ‌وە. بەر لە هەمووشت سوبێكتەكە لە گۆڕینی ناوەكەیەوە دەست پێدەكات، گۆڕینی ناو دەبێتە بناغەیەك بۆ سەرەتای مرۆڤێكی دیكە. هەموو ئەوانەی لەناو خێڵ و نەریت و پەروەردەی رابردوەوە دێنە دەر و دەچنە ناو خودسازییەكەی پڕۆژەكەوە، ئیدی بەو ناوەی چوونەتە ناو فیكرەكەوە ناناسرێن و بەو ناوە دەناسرێن دڵخوازی خۆیانە. فڕێدانی ناوەكەی خۆت و هەڵبژاردنی ناوێكی نوێ، بەو واتایە دێت ئیدی ئەو كەسایەتیەی لەگەڵ خۆت هێناوتە دەكرێتە دەرەوە و لە شوێنی ئەوە كەسایەتییەكی دیكە دروستدەبێت. لەگەڵ گۆڕینی ناوەكەتدا، دونیاكەت و تێگەیشتنەكانیشت دەگۆڕدرێن، ئەگەر سوبێكتێكی خێڵەكی یان سەر بە ئایدۆلۆژیایەكی دیكەی دینی یان غەیرە دینی بیت، بە چوونە ناوەوە كۆتایی دێت و هەوڵی دروستكردنی ئەو كەسایەتییەت دەدرێت فیكرەكە هێڵە گشتی و بنەڕەتییەكانی كێشاوە.\nخوێندنگە و پەروەردە لە فیكرەكەدا بونیادی دروستكردنی سوبێكتە. لەناو پەروەردەكەدا مێژوو دەخوێنرێت. مێژوو بەو حیكایەتانەوە نا لە شوێنی دیكەوە وەرتگرتووە، مێژوو بەو رووداوانەی شوێنی بیرلێكردنەوەن. بەبێ ناسینی رابردووی خۆت بە شكست و سەركەوتنەكانییەوە، ناتوانیت ئێستا بەروونی ببینیت. پرسیاركردن لە مێژوو لە رابردوو، دۆزێنەوەی وەڵامە بۆ ئێستا. مێژوو لە پرۆژەكەدا رووبەرێكە بۆ بیركردنەوە و هەوڵدانێكە بۆ خۆدووبارە نەكردنەوە. پەروەردەی فیكرەكە پەروەردەیەكە (بەدیوێكدا ئایدۆلۆژی) بێگومان ئایدۆلۆژیایەكی تایبەت بەخۆی هەیە، هیچ ئەویترێكی جیاواز لەناو خۆیدا هەڵناگرێت، چونكە پێیوایە لە قۆناغی بەرخوداندایە و هەموو ئەویترێكی جیاواز بۆ قۆناغی بەرگریی و شۆڕش دەبێتە لێكترازان و هەڵتەكاندنەوەی دیسپلینەكان. نەهێشتنی جیاوازییەكان لەناو رووبەرەكەدا ئەشێت بۆ دیموكراسییە لێبراڵەكان یەكێك بێت لە خاڵە گرنگەكانی رەخنەگرتن لە فیكرەكە، بەڵام خودی دەقەكانی پڕۆژەكە ئەم رەخنەگرتنە دەخاتە پەراوێزەوە و نایكاتە شوێنی قسەلەسەر كردنی خۆی. جیاوازی لە دیدی فیكرەكەوە گفتوگۆكردن و بیركردنەوەیە لەناو پرۆژەكەدا، نەك دروستكردنی فەزایەكی فەوزاوی بۆ بەرهەمهێنانی جیهانێكی پۆپۆلیستی.\nلە ناو رووبەری فیكرەكەدا ژن و پیاو، كچ و كوڕ، دین و مەزهەبی جیاواز، دینی و نادینی جیاوازییەكیان نییە و هەمووان بەشێكن لەو كۆمەڵەیەی بۆ ئامانجێكی گەورە تێدەكۆشن، كە میللەت و شوناسی كورد و ئازادییەكان و نیشتیمانە. بەشێوەیەكی تەواوەتی تێگەیستنە دینییەكە بۆ ژن دەگۆڕێت بۆ تێگەیشتنێكی دیكە. لەناو فیكرەكەدا هاتووە" ژن ئەو كائینەیە دەبێت بخرێتەوە شوێنە راستەقینەكەی خۆی."(3) شوێنە راستەقینەكەی ژن كوێیە؟ لەناو دیندا شوێنی ژن دیاریكراوە، سنووردارە، بریتییە لە ماڵێك كە پەیوەستی دەكات بە براو دایك و باوك، یان مێرد. كۆتایی ژن بریتییە لەو شوێنەی خزمەتی پیاو دەكات و ئەركەكان و جوڵەكانی هێڵی بۆ كێشراوە. لەناو خێڵیشدا هەمان ئەركی هەیە، بەڵام لە هەندێك وێستگەدا وەك ئیشكەرێك و یارمەتیدەرێكی مێرد یان خێزان كاردەكات لەناو كێڵگەو باخدا، بەڵام هەرگیز نابێتە ئەو دەسەڵات و توانایەی شوێنی پیاو بگرێتەوە. لە سیستەمی پەروەردەی لێبراڵ و سەرمایەداریدا، مەودای كاركردنی ژن كەمێك گەشە دەكات و دەبێتە فەرمانبەر یان چەند شوێنێكی دیاریكراو كە لەلایەن سیستەمەكەوە بۆی دانراوە. (هەڵبەتە مەبەست لە رۆژهەڵاتە، مەبەست لە جیهانی خۆرئاوا و جیهانی دەرەوە نییە.)\nژن و سنوورەكانی بە پێی تێگەیشتنی خێڵ و نەریت و دین، زۆر دیاریكراوە. بەڵام ژن لەم فیكرەدا سنوورێكی دیاریكراوی نییە، هەرچۆن پیاو لەناو هەموو پنتەكانی ژیان و سیاسەت و شۆڕش و ئیشكردندا خۆی دەبینێتەوە و توانای خۆی دیاریدەكات، ژنیش بەهەمان شێوە لەگەڵ پیاودا ئەوتوانایانەی خۆی دیاردەكات. ژن لەم فیكرەیەدا ئەركی هەیە هەرچۆن پیاو ئەركی هەیە، ژن بەشێك نییە لە سێبەری ئەویتری پیاو، بەشێكە لە هێز و ئیرادەی ناو كۆی پرۆسەكە، ژن لەماڵ دەهێنێتە دەرەوە، دەیكاتە شەڕڤان، بە ئیرادەیەكی بەهێز و توانایەكی بەهێزەوە ئەركێكی راستەقینەی دەخاتە سەر شان. هیچ دیدێكی لاوازی لە ژندا نابینێت و هەندێكجار بڕوای وایە شوێنی راستەقینەی ژن، بەڕێوەبردنی كۆمەڵگەیە. واتە ئەو شوێنەی ناوی دەسەڵاتە شوێنی راستەقینەی ژنە. ژن دەبێت ببێتە ئەو دەسەڵاتە و توانای بەڕێوەبردنی خۆی تاقی بكاتەوە. سیستەمی(هاوسەرۆكی) سیستەمێكە بۆ یەكسانكردنی توانای هەردوو رەگەزەكە.\nبەوەش رازی نابێت تەنها ژن گەریلا، یان شەڕڤانبێت، ژن دارێژەر و بیركەرەوەیە بۆ دروستكردنی ئەو ژیانە نوێیەی مەترسی لەسەرە، بەشێكی بنەرەتی ئەو فەزا ئازادەیە بەستراوە بە شوناسی كوردبوونەوە، ئەگەر ژن هێز و وزە ناوەكییەكەی دەرنەخات، پڕۆژەكە ناگاتە ئامانجی خۆی و سەرلەنوێ نەریت و خێڵ سوبێكتی ژن كۆنترۆڵدەكەنەوە و دەیخەنەوە خزمەتی دونیای نێرایەتی. كاتێك دەبینین شەڕڤانە ژنەكان لە بەرگرییەكی بەهێزدان، كاتێك دەبینن ژنە شەڕڤانەكان هەمان توانا و كردەی پیاوە شەڕڤانەكان پیشاندەدەن، ئەمە ئەو ویستەیە لە فیكرەكەوە بۆ ژن دێتە دەر. دەركەوتنی جەستەی ژن بەشێك نییە لەو عەقڵە نەریتییەی كە پێی وایە ئیدی فەساد لەگەڵ خۆی دەهێنێت. ژن لە جەستە دادەماڵێت و دەیكاتە سوبێكتێكی ئەركدار و بەرهەمهێنەر. هێندەی كار لەسەر وزە ناوەكییەكەی سوبێكت دەكات، كار لەسەر جەستە و غەریزەكانی ناكات، بڕوای وایە سوبێكتێك دروستدەكات دیدە لاوازەكە فڕێدەدرێت و دیدێكی دیكە دێتە شوێنی. خاڵێكی گرنگ پێویستە لێرەدا لەسەر ژن باسیبكەین لەو فیكرەدا، جیاوازی ژنۆلۆژی لەگەڵ فیمینستە. فیمینست فیكرێكی هاوردەكراوەی كۆپیكراوە، ئەو فیكرە لە باشووری كوردستان بە خراپترین شێوە تەحقیقكرا. تەحقیقكەرانی كۆمەڵێك بخۆر بوون لەناو هۆڵ و كۆبوونەوەكاندا قسەیان لەسەر كێشە جێندەرییەكان دەكرد و كۆی كێشەكانی ژنی بە هێزی پیاودا هەڵدەواسی و بوونە سێبەری سیستەمە دەسەڵاتییە نێرینەكە. ژنۆلۆژی بەژدار نییە لە جیاكردنەوەی رەگەزی خۆی لە رەگەزی بەرامبەرەكەی، بەڵكو هاوڕێبوونە لەگەڵ ئەوی بەرامبەری كە پیاوە. كێشە جێندەرییەكانیش نابەستێتەوە بە هێز و دەسەڵاتی پیاوەوە، بەڵكو دەیبەستێتەوە بەو بنەما كلتووری و فەرهەنگیانەوە لەناو جەوهەری كۆمەڵگەدا نووستون و هەرجارە و بە فۆڕمێك زیندوو دەبنەوە. ئەو توندوتیژییەی بەرامبەر ژن دەكرێت، لەناو چەمكی ژنۆلۆژیدا لە هەناوی كۆمەڵگەوە دێنە دەرو بۆ كەمردنەوەیان پێویست بە رووبەروو بوونەوە نیە لەگەڵ پیاو، یان پێویست بە جیاكردنەوەی جێندەریی نییە، لەبری ئەوە پێویستە ژن خۆی بەشێكی گرنگ بێت لەو ئەركانەی وەك مرۆڤێك لەسەرشانییەتی جێبەجێیانبكات و كێشە بنەرەتییەكانی لەناو كۆمەڵگەدا چارەسەربكات، بەبێ ئەوەی ئەویتری پیاو بكاتە دوژمن و هەموو توندوتیژییەكانی پێوە هەڵواسێت.\nئەو رەخنەیەی لە فیكرەكە دەگیرێت لەبارەی چەمكی ژنەوە، رەخنەیەكی نێرسالارانەیە. چونكە پێیانوایە ژنیان لە ستاتیكا و جوانی و ناسكی دابڕیوە و ئەركێكی پیاوانەیان خستوەتە سەرشانی. لەكاتێكدا هیچ هەركێك دیارینەكراوە پیاوانەیە یان ژنانە، بینینی ژنیش وەك كائینێكی جوان و ستاتیكی، بینینێكی نێرانەیە، بینینێكە لەناو ئەدەبی پیاوانەوە وێنەی بۆ كێشراوە و پاشان دین و نەریت ئەم وێناكردنەیان چەسپاندوە و نایەڵن ژن لەو ستاتیكا نێرانەیە داببڕدرێت، فیكرەكە ئەو بینینە و ئەو تێگەیشتنە نێرانەیە هەڵدەتەكێنێتەوە، كە بۆ ژن هەیە و وێنایەكی دیكە بەژن دەدات كە ئەمڕۆ لەناو شەڕڤانەكاندا دەبینین.\nتایپی كارەكتەری رۆژئاوا چ لە ژن یان پیاو، كارەكتەرێكی سەر بەو دونیاییە لە فیكرەكەوە هێڵە گشتییەكانی دیاریكراون. سوبێكتێكە جیاوازە، ئەشێت لە كاتی شەڕەكاندا ئەم سوبێكتە سەرنج راكێشبێت و هەموو كوردێكی پارچەكانی دیكە شانازی پێوە بكات، بەڵام هەمان سوبێكت لە كاتی نەمانی شەڕەكاندا دیدە پیاوانەكە دەیكاتە دەرەوەی خۆی و غەریزەیانە بۆی دەڕوانێت نەك عەقڵانیانە. ئەم سوبێكتە شكۆمەنییدەكانی و دونیابیینەكەی لە پێناو ئامانجێكی گەورەدایە، ئەویش نەتەوە و میللەت و ژیانی گشتیی و شوناس و ئازادییەكان و نیشتیمانە. كاتێك دەبیستین یەكێك لە فەرماندەكانی رۆژئاوا دەڵێت: "دەبوو لە نێوان جینۆساید و سازشكردندا یەكیان هەڵبژێرین، ئێمە میللەتەكەی خۆمان هەڵبژارد"(4) ئەمە ئەو خەونەیە سوبێكتی رۆژئاوا كاری لەسەردەكات. میللەت و مانەوەی میللەت، ژیانی میللەت و بەردەوامی میللەت، جەوهەری فیكرەكە و پڕۆژەكەیە. هیچ كام لە سوبێكتەكان لە پێناو ویستێكی خۆیدا تێناكۆشێت و لەپێناو خۆیدا لەناو پرۆسەكەدا نییە، ئەوەی سوبێكتەكە بۆی دەجەنگێت شتێكە گەورەتر لە خۆی. دەتوانم بڵێم: رستەكەی پاشا (ڤاگنەرە) كاتێك دەڵێت: " پاشا بیر لە خێزانەكەی ناكاتەوە، بیر لە میللەتەكەی دەكاتەوە." ئایدۆلۆژیاكە سوبێكت لەسەر ئەم بە پاشا بوونە دروستدەكات. بیركردنەوە لە خێزان بیركردنەوەیە لە رووبەرێكی دیاریكراو، بیركردنەوە لە میللەت بیركردنەوەیە لە رووبەرێكی گەورە، كە گشتی تێدایە. كارەكتەری رۆژئاوا لەناو رووبەرە گەورەكەدا پەروەردەكراوە، بۆیە هەم دەتوانێت زیاتر بەرگری بكات و هەم دەشتوانێت دیوێكی نەبینراوی كورد دەرخات، كە ئایدۆلۆژیاكانی دیكە نەیانتوانیوە دەریخەن. ئەو كارەكتەرەی لە رۆژئاوا دروستدەبێت، ئەو دیوە جوامێر و بە شەهامەتەی كوردە زیاد لە سەد ساڵە بەهۆی ئایدۆلۆژیاكان و كەلتوورەكانی ترەوە ئیشی لەسەردەكرێت بۆ ئەوەی وێرانببێت. سەروەختی دەركەوتنی رۆژئاوا، سەرخەوتی زیندوكردنەوەی ئەو تایپە لە مرۆڤە كوردەیە، هەمیشە دەبێتە هەڕەشە بۆ ئەویتری دوژمن. ئەوی تری دوژمن لەو دیوە دەركەوتە و روناكەی مرۆڤی كورد دەترسێت، فیكرەكە لە رێگای پەروەردەوە هەڵیچنیوەتەوە.\nرەنگە گرنگ بێت پرسیاری رزگاركردنی دین لە دەسەڵات بوروژێنین، چونكە ئێستا ساتێكی باشە بۆ ئەو پرسیارە. یەكێك لە كێشە گەورەكانی ئیسلامی سیاسیی گرێدانی دینە بە دەسەڵاتەوە. ئیسلامی سیاسیی ئایدۆلۆژیایەكی دیاریكراوە و لەناو منداڵدانی دینەوە دێتە دەر، ئەم ئایدلۆژیاییە دەیەوێت دین لەناو دەسەڵاتدابێت، چونكە بوونی دین لەناو دەسەڵات بەهێزی ئەو پیشاندەدات. بەڵام كاتێك دەسەڵات دین دەكاتە كەرەستەی خۆی، ئیدی بكەرانی ئەم ئایدۆلۆژیاییە دەستدەكەن بە پاكانە و پاككردنەوەی دین لە دەسەڵات، لە هەردوو حاڵەتەكەدا دەیانەوێت هەم دین دەسەڵات بێت و هەمیش دەسەڵات كە دینی بە ئاراستەی خۆی بەكار هێنا، دینی لێبسەننەوە. ئێستای فاشیزمی توركی، فاشیزمێكە گرێدراو لەنێوان ناسیونالیزم و دیندا. ئەم فاشیزمە پێویستی بە دینە و پێویستیشی بە ناسیونالیزمی توندڕەوە. بۆیە لەو ساتەی پێویستی بە دینە، دین دەكاتە ئەو هێزە گەورەییەی تا لە رێگەیەوە لە ئەویتری دەرەوەی خۆی بدات. لەناو دیندا دەگەڕێت دیوە توندەكەی دەدۆزێتەوە و وەك چەكێك بەرامبەر نەیارەكانی بەكاری دەهێنێت. كاتێك دین دەبێتە دەسەڵات بێگومان دەبێت دەسەڵاتیش بەكاری بهێنێت بۆ مەبەستەكانی خۆی. دەرهێنانی دین لە دەسەڵات، وەك ئەوەی حیزبە ئایدۆلۆژییە دینەكان باسیدەكەن، كۆتایی هێنان بە دین نییە، هێندەی رێزگرتنی دینە و خستنەوەیەتی بۆ شوێنە راستەقینەكەی خۆی، كە پەیوەندییەكی تایبەتی مرۆڤە لەناو خۆیدا.\nدین كە بوو بە دەسەڵات، دەشبێت بەو پرۆژەیەی هەركات دەسەڵات ویستی كارێكی پێبكات، لەناو دەقە دینییەكاندا درزێك دەدۆزێتەوە بۆ مانادان بە كردەكەی خۆی و بەو جۆرە بەكاری دەهێنێت بۆ دەسەڵاتەكەی خۆی پێویست بێت. فاشیزمی دینی و ناسیونالیزمی ئێستای توركی، لەم ساتانەدا سودێكی زۆر لە دین دەبینێت و لەگەڵ سوپاكەیدا یەكانگیری دەكات. ئەگەر دین لەناو دەسەڵاتەكەدا نەبوایە و بەشێك نەبوایە لەو پرۆژە ئیخوانەی دەسەڵاتە نوێیەكە بانگەشەی بۆ دەكات، بێگومان نەدەتوانرا بكرێتە ئەو چەكەی بۆ داپۆشینی كردەیەكی دزێوی فاشیزم، كوردەكانی رۆژئاوای پێمەحكوم بكرێت و رێگا بەخۆی بدات لەناو ببرێن بە گوناهی نەبوونی دین. فیكری(ئاپۆ) دین دەخاتەوە شوێنەكەی خۆی، نە دەیكاتە بەشێك لە بەرخودان نە دەیشكاتە نەیاری خۆی، دین بە بڕوای ئەو، هێزێكی گەورەی كۆمەڵایەتییە، بەشێكە لە كردەی شۆڕشگێرانەو نابێت ببێتە دەسەڵات و سێبەری دەسەڵات. دەسەڵات شوێنی دین نییە، شوێنی عەقڵ و بیركردنەوەیە، دەستوورەكان و پرۆژە یاساكان لە پێناو كۆی گشتیدا دەنووسرێن، ئەوەی لەناو دەستوورەكاندا هەیە بیركردنەوەیە بۆ مییللەت و بۆ ژیانێكی نوێ ئازاد و نیشتیمانێكی فرەڕەنگ. هیچ كارەكتەرێكی ژێر ئەو بازنە دەسەڵاتیانەی خۆبەڕێوەبەری رۆژئاوای كوردستان لێیانناخوازرێت دوربن لە دین و دین لە خۆیدا بكاتە دەرەوە، بەڵام دەسەڵات چیتر ئەو شوێنە نییە دین تێیدا دابنیشێت و كەسی دەسەڵاتدار بە پێی مەبەستەكانی خۆی بەكاری بهێنێت. (لێرە لای هەندێك كەسی دور لە خوێندنەوەی سیستەمەكە ئەمە ناودەنێرێت عیلمانییەتی مولحید! ئایدۆلۆژیاكی پۆپۆلیستی دروستبووە عەقڵانییەت و گەڕانەوە بۆ عەقڵ دەبێتە مولحیدی! دەرهێنانی دین لەدەست دەسەڵاتەكان دەبێتە مولحیدی! گەڕانەوەی دین بۆ مرۆڤ خۆی و بۆ شوێنە پیرۆزەكانی خۆی، دەبێتە مولحیدی! ئەم ئایدۆلۆژیا نا لۆژیكییە فەزایەكی دروستكردوە نە لە دین تێدەگات شوێنی كوێیە و ئەركی چییە، نە لە سیستەمی دەسەڵاتیش، بێئاگا لەوەی كە دین بوویە دەسەڵات و سێبەری دەسەڵات بەو جۆرە بەكاردێت دەسەڵات دەیەوێت، نەك بەو جۆرەی دین دەیەوێت.) فیكرەی خۆبەڕیوەبەری رۆژئاوا بێ ترسان لەم ئایدۆلۆژیاییە كانتۆنەكانی خۆی لە رێگای عەقڵانییەت و رێزگرتن لە دین لە شوێنی خۆیدا دارشتەوە.\nشوێنە پیرۆزەكانی دینە جیاوازەكان ئەركی خۆیان دەبینن، مرۆڤەكانیش سەرپشكن لەوەی بەژداری ئەم ئەركە دینیانە بكەن یان نەیكەن، ئەوە ویستێكی تایبەتی تاكەكەسییە و ئەركی سیستەمەكە نییە بۆیان دیاری بكات. بەڵام سیستەمی كانتۆنەكان سیستەمێكی فرە رەنگە، لە كۆی شوناسە جیاوازەكان و دینە جیاوازەكان پێكهاتووە. هەموو شوناسێكی جیاواز و دینێكی جیاواز نوێنەری خۆی هەیە لەناو كانتۆنەكان، ئەمما ئەو یاسا و دەستوورەی كاری پێدەكەن بۆ كۆی گشتییە و ئازادی هیچ ئەویترێك پێشل ناكات و هیچ دینێك بەسەر دینێكی تردا ناكاتە دەسەڵات و دەسەڵاتی دینیش لەناو چوارچێوە فەردی و تایەتییەكەی خۆیدا هێشتوەتەوە بەبێ ئەوەی دین كاڵببێتەوە. لەناو سیستەمەكەدا دین نابێتە سوڵتانێك لە سەر كورسییەكان دانیشێت و هەركاتێك پێویست بوو ئەم سوڵتانە بەكاربهێنرێت بۆ سڕینەوەی ئەویتر. هەرچۆن ئەمڕۆ فاشیزمی توركی ئەو ئەركەی بە دین بەخشی كە سوڵتانێكە رێگە دەدات بە سڕینەوەی ئەویتر. لە بەشێكی زۆری دەسەڵاتە فاشیستەكانی رۆژهەڵاتدا هەمیشە دین كراوەتە گورزێك بۆ سەركوتكردنی ئەویتری دەرەوەی دەسەڵات و پاسەوانێك بۆ پاراستنی دەسەڵات. هەوڵی زۆری حیزبە ئیسلامییە ئایدۆلۆژیاكانیش بۆ مانەوەی دین لە لوتكەی دەسەڵاتدا، تەنها بۆ ئەوەیە دین ببێتە ئەو پاسەوان و سێبەرەی دەسەڵات، نەك بۆ بەهێزكردنی دین، چونكە دەسەڵات هەرگیز ناتوانێت دین بەهێز بكات، ئەگەر لاوازی نەكات.\nلە پرسی شوناس چییە و كارەكتەری كوردی چییە؟ لە رۆژئاوا بەر كۆمەڵێك رووداوی گرنگ دەكەوین تا ئەو كارەكتەرە بناسین كار بۆ دەركەوتنی كراوە. قۆناغی شەڕەكان قۆناغێكی گرنگە بۆ بیننی ئەو سوبێكتە. (كۆبانێ) یەكەم وێستگەی پیشاندانی ئەو مرۆڤە بوو پێشوتر لەرووی سایكۆلۆژییەوە وێرانكرابوو، هەمیشە لاوازی خۆی پیشاندەدا، بەڵام لەو وێستگەیەدا بە ورەیەكی بەرزەوە هاتە پێشەوە. شەڕی (كۆبانێ) لەبەرامبەر فاشیزمێكی دینیدا، شەڕێك نەبوو تەنها لە پێناو ویستێكی ئایدۆلۆژیدا، شەڕێك بوو لە پێناو هێنانە ناوەوەی مرۆڤێكی جیاوازتر، مرۆڤێك ئیدی بەرگریدەكات ڕاناكات، مرۆڤێك ئیدی ناپاڕێتەوە، بەڵكو جیهان ناچاردەكات تواناو ئیرادەكەی ببینێت، مرۆڤێك نایەوێت لەناو پرسەو شێوەنگێڕاندا بژیت، لەبری ئەوە مەرگی خۆی دەكاتە زەماوەنێك بۆ بەرهەمێهنانی ژیانێكی نوێ بۆ هاونیشتیمانیەكانی. مرۆڤێك بەرگری لە ژیان و ئازادییەكانی ناوی دەكات و لەو بەرگرییەشدا نایەڵێت ئەویتری فاشیزم كارەكتەر بوونی بگۆڕێت. وێستگەی (كۆبانی) گرنگ بوو، ئەو تایپەی مرۆڤەی كوردی پیشانداین زیاد لەسەدەیەكە ونە، زیاد لە سەدەیەكە سایكۆلۆژیای و ئیرادەی داپۆشڕاوە بە ئایدۆلۆژیا و وەهمی دیكە و ناتوانێت بەتەواوەتی خۆی ببنێت، لەو وێستگەیەدا مرۆڤە بە ئیرادەكە و مرۆڤە جیاوازەكە دێتەوە پێش، هەم رووبەرووی مەرگی دەستەجەمعی دەبێتەوە، هەم جیهان ناچار دەكات ئەم مرۆڤە ببینێت و دوژمنەكانیش دەخاتە دۆخی مەترسییەوە. " ئایدۆلۆژیا لە خۆرهەڵاتدا دەبێت چیبێت، جگە لە بەهیچ زانینی ژیان و بە موقەدەسكردنی فیكر و ئاراستە سیاسییەكان." (5) وێستگەی (كۆبانێ) پێچەوانەی ئەو فەزا ئایدۆلۆژییە لە خۆرهەڵاتدا ژیان دەكاتەوە بە هیچ و مرۆڤ دەبەستێتەوە بە موقەدەست و فیكرە سیاسییەكانەوە دەستپێدەكات. بەرگریكردن لە (كۆبانی) بەرلەوەی بەرگری بێت لە شوناس و نیشتیمان، بەرگرییە لەژیان. ئەو ئایدۆلۆژیا سیاسییە هاتووە ئەركی ئەوەیە ژیان لە ئەمی شەڕڤان بسەنێتەوە، پاشان شوناسەكەی بگۆڕێت و لەناو سێبەری خۆیدا سوبێكتی بكاتە سوبێكتێكی میلكەچی دەستەمۆ كراو، تا ئاستی كۆیلە بوون بیبات.\nلەم بەرگرییەدا فیكرێك بەرامبەری دەوەستێت. فیكرەكە لەژێر چەمكی (بەرخودان ژیانە) دێتە پێشەوە. هەموو بەرگرییەك و هەموو رووبەروو بوونەوەیەك بەرامبەر ئەویتری داگیركەر و ئەویتری فاشیزمی دینی، دەبێتە ژیان. بەرخودان تەنها بەرگرییەكی كاتی نییە، خۆشویستنی ژیانە. كاتێك ژیان مانای دەبێت دەست لە بەرگریكردن هەڵنەگریێت و خۆی نەدات بەدەستەوە. ژیان كە بەرگرییەكەی خۆی جێهێشت و بوویە بەشێك لە رازی بوون، ئیدی ئەو ژیانە ماهییەتی خۆی لەدەستدەدات و كۆتایی دێت. شەڕڤانەكان و مرۆڤەكانی ناو فیكرەكە، لەو وێستگەیەدا بەرگریان لە ئایدۆلۆژیایەك یان فیكرێكی دیاریكراو نەدەكرد، بەرگریان لە ماناكانی ئازادی دەكرد لەناو ژیاندا. نرخێكی نوێیان بۆ ژیان دانا تەنها لە بەرخوداندا نرخەكەی دەدۆزرێتەوە. كە جیهان چاوی لەم بەرخودانەبوو، چاویشی لەو ژیانەبوو لە بەرخودانەكەوە خۆی پیشاندەدات. بەر لەم وێستگەیە، لە رابردوودا ناسیونالیزمی كوردی، نەیتوانیووە ئەو دیوەی مرۆڤی كورد پیشان بدات و نەشیتوانییوە بەرخودانێك بكاتە چەقێك تا دونیا لێی بڕوانێت. بە واتایەكی دیكە بەشێك لە مێژووی ناسیونالیزمی كوردی مێژووی كەوتن و پیشاندانی مرۆڤی كوردووە بە دیوی ئاوارەی و لاوازی. ئەو تایپە لە كەسایەتی كورد لە رۆژئاوادا دەیبنین، جیاوازە لەو تایپەی كەسایەتی كورد لەناو مێژووی رابردووی ناسونالیزمدا هەیە. لەو قۆناغەدا كوردبوون ئیدی پاڕانەوە نییە، خۆلاوازكردن نییە، بەڵاش نییە. كوردبوون بەرگریی و مانەوەیە، هێز و ئیرادەیە، رووبەروو بوونەوەی نادادییەكانی دونیایە، ناچاركردنی جیهانە تا ئەو دیوە روناكەی مرۆڤی كورد ببینێت كە پێشوتر نەیبینبووە. ئەشێت بەشێكی سایكۆلۆژییەتی تاكی كورد لە شوێنەكانی تر، پڕسە گێڕێت، حەزبكات ئاوارەبێت بۆ ئەوەی شیوەن بگێڕێت، ئارەزوو بكات لێی بقەومێت بۆ ئەوەی هاواری لێبەرز بێتەوە، مەیلی وێرانبوون بكات تا سەرنجی ئەویتر بۆ خۆی رابكێشێت و بەزەی پێدا بێتەوە و دۆخە شێواوەكەی ناوەوەی خۆی ئارام بكاتەوە.\nوێستگەی (كۆبانی) هەموو ئەم دۆخە تێدەپەڕێنێت و جۆرێكی دیكە لە تایپی مرۆڤی كورد پیشاندەدات. مرۆڤێك نا پاڕێتەوە و لەبەردەم ترسناكترین هێزی دینیدا بە پێكەنینەوە بەرگری دەكات. كاتێك كەسێكی لێدەكوژرێت هەلهەلە لێدەدات و هەڵدەپەڕێت بۆ ئەوەی ببێتە هیوایەك بۆ ئەوەی لە ژیاندا ماوە. ئیدی سایكۆلۆژییەكی لاوازی نییە و داوا لەكەس ناكات بێت بەهانایەوە و بپاڕێتەوە، خۆی بە ئیرادەیەكی پتەوە بەرگری لە بوونی خۆی و ژیانی خۆی و شوناسی خۆی دەكات. نەفرەت لە دین ناكات و تێدەگات ئەوەی بەرەو رووی هاتووە چ هێزێكی فاشیزمی دینییە، بەبێ نەفرەت لە دین مرۆڤ بوونی خۆی دەپارێزێت و هیچ كات بیرلەوە ناكاتەوە بۆ ئەوەی ببێت بە فاشیست تا بتوانێت بەرامبەر فاشیستێك بوەستێتەوە. مرۆڤ بوونەكەی و مانا گەورەكانی مرۆڤ دەكاتە چەكی بە هێزی خۆی. هیچ كات ئامادەنییە لاوازییەكانی خۆی نیشانبدات و ئارەزوشی نییە ببێتە كارەكتەرێكی نمایشكەر. زۆر بە ئارامی و زۆر بە تێبینیەوە هەمیشە لە جوڵەدایە و باس لە ئایندەیەكی نوێ دەكات بۆ میللەتەكەی.\nلەم قۆناغی شەڕی فاشیزمی توركیدا هەمان مرۆڤ دێتەوە، بەهەمان ئیرادە و بە هەمان دونیابیینەوە. ئەمجارە لەگەڵ فاشیزمێكی گرێدراو بە دین و ناسیونالیزمەوە دەكەوێتە شەڕ، فاشیزمێك كە هێز و جبەخانەی گەورەی هەیە، فاشیزمێك خەون بە سڕینەوەی ئەو مرۆڤەوە دەبینێت مەترسییە بۆ سەرخۆی. هاتنەوەی هەمان مرۆڤ بە هەمان ئیرادەوە، بەرهەمی ئەو پەروەردەو فیكرەیە لە رۆژئاوادا دیوێكی تەحقیقكدەكرێت. ئەم مرۆڤە نوێیە پرۆژەی هەیە، خەونی گەورەی هەیە، كاڵاپەرست و ئارەزوپەرست نییە، پەروەردەكەی و دونیاكەی جیای دەكاتەوە لە كۆی ئەو مرۆڤانەی لەناو سیستەمی سەرمایەداریدا نەخۆش كەوتوون بە شتی روكەشەوە.\nجیهان ناتوانێت چاو لەم مرۆڤە نوێیە داخات. هێشتا لەناو جیهاندا ویستێك هەیە بۆ خۆشویستنی مرۆڤی لەم جۆرە تایپە. ستایشكردنی رۆژئاوای كورستان ستایشكردنی ئەو دیوە بەهێز و بە ئیرادەیەی مرۆڤی كوردە. ستایشكردنی خاوەن خەونی گەورەیە، چ سەركردەكانیان و چ شەڕڤانەكانیان، لەناو فیكرێكدا پەروەردە دەبن، جیاوازی گەورەی هەیە لەوەی مرۆڤی دیكەی بەشەكانی كوردستان تێدا پەروەردە دەبێت. ئەوان سەر بەهەمان زمان و نەتەوەی كوردن، ئەمما لەپەروەردەیەكی دیكەدا، كاتێك كوردێك لە جیهاندا شانازی بە ئیرادەی ئەوانەوە دەكات، ئەم شانازیكردنەی دەیبەستێتەوە بەو دیوەی مرۆڤی كوردەوە، كە لەشوێنەكانی تر كپكراوەتەوە و لەوێ دەردەكەوێت. شانازییەكان وزەكەمان پیشاندەدات، وزەیەك لەناو كارەكتەری كوردییدا هەیە، لە شوێنێكدا بەباشی پەروەردە بووە و دەردەكەوێت، لە شوێنێكی دیكەدا وێرانكراو ونكراوە كاتێك بە ئاگا دێت، ئەویتری هاوزمانی خۆی دەبینێت ئەو وزەیەی دەركەوتووە.\nبینینی ئەم سوبێكتە، بینینی حەقیقەتە راستەقینەكەی تایپی مرۆڤە وێیەكەی ناو پرۆژە فیكرییەكەیە. ئەشێت زۆر كارەكتەری ئایدۆلۆژی و سەربەنەریتی ترادسیۆنی و بارگاوی بە ئایدۆلۆژیای پوچی سەردەمییەوە، دژی ئەو مرۆڤەبن، چونكە خۆیان ناتوانن لەناو ئەو فەزا پەروەردەییە جیاوازەدا بژین، ناتوانن لە ویستە تایبەتییەكان و لە ئارەزوە تایبەتییەكانیان داببڕێن و بچنە ناو جیهانێكی ترەوە، هیچ هێز و پەروەردەیەكیش نییە ئەو ئاڵوگۆڕە دروستبكات و لەبری غەریزەكانیان وزە ناوەكییەكەیان دەرخات، بۆیە دژ بوون لەگەڵ ئەو مرۆڤە نوێیە، دژبوونە بەو ئیرادە و مانا نوێیەی ژیان، كە لە پێناویدا بەرخودان دەكرێت. ئەوانەی لەناو سیلیكۆن و كاڵادا بەهایەكیان بۆ ئیرادە نەهێشتووەتەوە و شوێنكەوتنەی گەدە و ئارەزون، سەر بە ئایدۆلۆژیای پوچی ملكەچین، ترسیان لەم مرۆڤەیە و حەزدەكەن لە دۆخێكی سایكۆلۆژی شێواودا جینوۆساید بكرێن، بۆئەوەی ئەم لێرەوە شیوەنیان بۆ بكات و دۆخە سایكۆلۆژیە وێرانەكەی خۆی بەو شیوەنە دامركێنێتەوە.\nچەمكی بەرخودان بۆ رۆژئاوا تەنها رووبەرووبوونەوەی فاشیزمی دینی و ناسیونالیزم نییە، تەنها رووبەروو بوونەوەی شەڕەكان نییە، چەمكێكە تەواوی رایەڵەكانی ناو كۆمەڵگەش دەگرێتەوە و فۆڕمێكی دیكەی ژیان دەخاتە روو جیاوازە لە فۆڕمەكانی پێش خۆی. ئەوەی لە رۆژئاوا دەبینرێت هێشتا مرۆڤ خەسار نەبووە، هێشتا مرۆڤ نەبووەتە بەشێك لە كاڵاو سیلكۆن، هێشتا چەمكەكانی ژیان و ئازادی، چەمكەكانی بەرخودان و كوردبوون، مرۆڤبوون و مانەوە، نیشتیمان و ئینتیما، ماهیەتی خۆیان لەدەست نەداوە و گرێدراون بە واقیعی ژیانی رۆژانەوە. لەوەش گرنگنتر ئەم مرۆڤە نوێیە هێندە بە ئیرادەیە لەناو شەڕە گەوركانی فاشیزمەوە دێتە دەرەوە و كەچی هوشیارییەكەی ناهێڵێت بیكاتە كۆپییەكی فاشیزم، ناهێڵت بیكاتە مرۆڤێك نەفرەت لەئەویتری دین بكات، ناهێڵێت پرسە بێگێڕێت بۆ تەنیابوونی خۆی. گەر زلهێزەكان ئەمڕۆ هەوڵی نزیك بوونەوە بدەن لە رۆژئاوا و بیانەوێت پشتگیری بكەن، هەوڵی نزیكبوونەوە دەدەن لەو مرۆڤەی زلهێزەكان ناچار دەكات هێشتا سەردەمەكە پێویستی بەم مرۆڤەیە، ناچاریاندەكات نەتوانن نادیدەیان بگرن.\nئەو خۆ زەلیلكردن و دەست پانكردنەوە بۆ دونیا، ئەركی مرۆڤێكە سایكۆلۆژیاكەی داڕزیوە و ناتوانێت دور لەو سایكۆلۆژیاییەی بۆی دروستكراوە بۆ بوونی خۆی بگەڕێت. كاتێك زۆر سەرەتایانە كارەكتەرێك دەنووسێت: " خۆر لە رۆژئاواوە دەردێت." ئەم دەربڕیە مانایەكی هەیە پەیوەندی بە مرۆڤی نوێ و كۆمەڵگەی نوێوە هەیە. ئەوەی رۆژئاوا لە بەشەكانی دیكە جیادەكاتەوە، پەروەردەی سوبێكتێكە دەتوانێت لە بچوكترین رووبەری ژیاندا، بەرگری بكات و بڕواشی بە هێز و ئیرادەی خۆی بێت. بێگومان پێشوتر و لە شۆڕشەكانی دیكەی پارچەكاندا، ئەم مرۆڤە بەهێز و بەئیرادەیە هەبووە، بەڵام ئایدۆلۆژیاكان خەساریانكردوە و وێرانیانكردوە. چاڕەوانیشدەكرێت رۆژئاوا لەو ساتەی لە چوارچێوەی دەستووریدا دانی پێدادەنرێت و دەبێتە كیانێكی سەربەخۆ، بەماوەی چەند ساڵێك ببێتە نمونەیەكی جیاوازتر. ئێمە قسە لەسەر ئەو هێزە سێبەرانە ناكەین لە شوێنەكانی دیكەوە چەندین ساڵە بەخێودەكرێن بۆ ئەوەی دژایەتی ئەو كیانە نوێییە بكەن، چونكە قسەی ئەوان قسەیە لەپێناو لاوازكردنی خۆبەڕێوەبردنەكەدا، قسەیە لەسەر ئەو دیموكراسیەتە لێبراڵەی شوێنی هەموو بكەرێكی ناتەندروستی تێدا دەبێتەوە، بۆ دروستكردنی فەوزای شێواو. دیموكراسییەتی رۆژئاوا پەیوەندی بە چوارچێوە دەستووری و یاساییەكانەوەیە، پەیوەندی بەو روكەش گەڕاییەوە نییە لە رێگەی میدیای ئایدۆلۆژی و سێبەری حیزبییەوە هەوڵی لێدانی دەدرێت.\nسیستەمە خۆبەڕێوبەرییەكەی رۆژئاوا مرۆڤێك بەرهەمناهێنێت سەرقاڵی خۆ زەلیلكردنبێت، كۆمەڵگەیەك دروستناكات ژیانی خۆی ببەستێتەوە بە كاڵاكان و غەریزە تایبەتییەكانیەوە، دیموكراسیەتێكیش بەرهەم ناهێنێت فەوزا و پۆپۆلیزم بخاتە روو ، تا هیچ جیاوازییەكی راستەقینە لەناو خۆیدا نەهێڵێت و وێرانی بكات. خۆ بەڕێوبەرییەكە، كوردبوون و شوناسی كوردی دادەڕێژێتەوە و وزە ناوەكییەكانی خۆی دەخاتە گەڕ. لەكاتێكدا لە شەڕێكی گەورەی درێژخایەنی فاشیزمی دینی دەبێتەوە، دەكەوێتە ناو شەڕێكی دیكەی گەورەتر. لە هەردوو قۆناغەكەدا ئەوەی دەیەوێت بینووسێتەوە سەركەوتنە، بازدانە بەسەر ئەو فشارە زۆرەی لەسەرییەتی و ئامادە نییە ئیرادەی خۆی تێك بشكێنێت بۆ ئەویتر. بەردەوام بیر لە سەردەمی پێشخۆی دەكاتەوە و نایەوێت دووبارەبوونەوە بكاتە پنتی تێگەیشتنی خۆی.\nرووبەروو بوونەوەكانی لەگەڵ گەورەترین هێزی ناتۆ، جاریكی دیكە ئەو سوبێكتەی خستەوە روو لەناو فیكرەكەدا بناغە پتەوەكانی بونیاد نراون. جارێكی دیكە جیهانی ناچاركرد دەبێت ئەو كۆمەڵگەیە ببینرێت و ئەو سوبێكتە راستگۆ و بەهێزە، ئەو سوبێكتە بە ئیرادە و چالاكە، ئەو سوبێكتەی لاوازی دەرناخات و هەمیشە بەهێزی خۆی دەردەخات، بەشێكە لە جیهان و پێوستە بیبینێت و هاوسۆزی بێت. ئەوەی لە رۆژئاوادا بەریدەكەوین، دیوە روناكەكەی سوبێكتی كوردییە و فیكری (ئاپۆ) وزەكەی دەدۆزێتەوە و پیشانی جیهانی دەدات.\n(ژانووس)* ئەفسانەیەكی كۆنی رۆمانییە، دوو روخساری هەیە\nسیروس اسنا. یك انسان با شخصیت. خبرگزاری دانشجویان ایران\nمهسا اشرف، شخصیت انسان چی است و چگونە شكل میگرد، گروە روانشناسی سروان\nعەبدوڵا ئۆجەلان، وتاری ژنۆلۆژی\nمەزڵووم كۆبانی، وتارێك لەبارەی بەرگریكردن لە رۆژئاوا، وەرگێڕانی ماڵپەری بی بی سی\nبەختیار عەلی. رەخنە لە عەقڵی فاشیستی. كۆبانێ ناسیونالیزم، یۆتۆپیا. لا 204


فه‌ره‌ج عه‌بۆ 1921- 1984ز\nبڕێک لە تابلۆکانی بۆنی سیاسه‌تیان لێ دێت\nكاتێك به‌م به‌ربڵاوییه باس له هونه‌رمه‌ندانی میلله‌تانی دوور و نزیك ده‌كه‌م، له قووڵایی مێژوو تا به ئه‌مڕۆ، ناكرێت واقیعیه‌تی زه‌بوون و بێده‌ره‌تانی هونه‌ری میلله‌ته‌كه‌ی خۆم باس نه‌كه‌م، به‌ڵام كه ده‌یكه‌م، دیارده‌یه‌كی وام به‌ده‌سته‌وه نییه تا ده‌ستی لێ گیر بكه‌م و بە شانوباهوویدا هه‌ڵده‌م. هۆكاره‌كانیشی ئاشكرا و ڕوونن. ئه‌وه‌ی بواری هونه‌ر گه‌شه‌ی پێ بكات و بیخاته به‌رچاو، چه‌ند خاڵێكه: ده‌سته‌ڵات، گه‌شه‌ی ئابووری، ئه‌كادیمیه‌ت، ئاساییشی تێكڕایی، ئاسه‌وار و كولتووری ده‌وڵه‌مه‌ند...تاد. ئێمه‌ی كورد نه‌ك سه‌د ساڵ، زیاتر له دوو هه‌زار ساڵه حاشیه‌نشین و په‌یڕه‌وی ده‌سته‌ڵاته ناوه‌ندییه‌كانین، كه ئه‌وانیش میلله‌تێكی ترن و هیچیان بۆ ئێمه نه‌هێڵاوه‌ته‌وه... له هیچ ده‌ور و زه‌مانێكدا هونه‌ر له دونیای زوڵم و زۆر و داگیركردن و چه‌پا و ڕه‌شه‌كوژیدا ئه‌وزه‌ڵی نه‌كردووه. گه‌لانی ژێرده‌سته نه‌یانتوانیوه بیر له دونیای هونه‌ر و تێگه‌یشتن و پێگه‌یشتن بكه‌نه‌وه. ئه‌وه به لایه‌ك و توندوتیژی ئایینی و چه‌واشه‌كردنی بیروڕا له لایه‌ن بازرگانیی ئاینییه‌وه، كارێكی وایان كردووه ده‌ست بۆ بواره‌كانی هونه‌ر بردن، به (تاوانی گه‌وره و لێ نه‌بووردن له دونیای دوای مردن) له قه‌ڵه‌م بدرێت، ئه‌وه یانی ڕووڕه‌شی دونیا و قیامه‌ته به‌لای په‌روه‌ردگاره‌وه.\nمیلله‌تی ئێمه له مێژوودا ژیانێكی خێڵه‌كیانه‌مان ده‌برده سه‌ر، ئێستا میکانزمه‌كه‌ی گۆڕاوه، به‌ڵام عه‌قڵیه‌ته‌كه‌ی هه‌روه‌ك ئه‌وسا وایه و ماوه. وه‌ك میلله‌ت سه‌دان ساڵ و بگره هه‌زاران ساڵ ئابووریی بژێویی ئێمه‌ی كورد ئاژه‌ڵداری بووه. ڕه‌فتاری دوژمنكارانه‌ی ده‌سته‌ڵاتی سه‌فه‌وی و عوسمانی بۆ سه‌دان ساڵ ئه‌وه‌شیان پێ ڕه‌وا نه‌ده‌بینی، شه‌ڕی نێوانیان بۆ چه‌ند سه‌د ساڵ له كوردستاندا دەکرد و ئیدی ئه‌وه‌ی تاڵانه، چه‌پاوه سووتانه، زوڵم و زۆرییه له‌نێو ئێمه‌ی كورددا کردوویانە و به مافی خۆیان زانیوه. خوێندن و سه‌واد و ڕۆشنبیری له سه‌دا سفر یه‌ك پۆینت، ده سه‌وادی نووسین و خوێندنه‌وه‌یان هه‌بووه. ئه‌گه‌ر بووبێـت، ئه‌ویش ته‌نیا له ڕێگه‌ی حوجره و مه‌لای مزگه‌وته‌وه بووه. له‌ولایشه‌وه به درێژایی سه‌دان ساڵ زۆرداران ده‌سته‌ڵاتدار بوون، جا زۆردارانی نێوخۆمان یان ده‌وڵه‌ته زلهێزه‌كانی ده‌وروبه‌رمان. ئاغاگه‌ل و شێخ و ته‌كیه و خانه‌قا زۆربه‌یان به‌گوێره‌ی سیسته‌می ئه‌و كاته، هه‌ر یه‌كه لایه‌نگری ده‌سته‌ڵاتی ده‌ره‌كی بوون و شه‌ڕ و شۆڕ و په‌لاماری یه‌كتردان له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیی ده‌ره‌وه هه‌میشه له كوردستاندا ده‌ستڕۆیشتووه‌كان ناكۆك بوون له‌گه‌ڵ یه‌كدا (چه‌ند ئه‌مڕۆ له دوێنێ ده‌چێ! دوای سه‌دان ساڵ، ئاش هه‌مان ئاشه، كێشه و ململانێ كه‌وتووه‌ته ده‌ست حزبه‌كان، سه‌یر له‌وه‌دایه بڕێك له‌و حزبانه ماركسین و به حسیاب چه‌پگه‌ران، به‌ڵام له ئاغاگه‌لی ئه‌وسا به‌ربادترن.)\nئێمه‌ی كوردی كوردستانی باشوور چ بمانه‌وێ یان نا، ئه‌وڕۆ له زۆر بواردا به‌شێكین له عێراق. ده‌وڵه‌تی عێراق وه‌ك ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ له ساڵی 1920ز بووه به ده‌وڵه‌ت، له‌پێش ئه‌وه‌یشدا شاری به‌غدا ناوه‌ندی ده‌سته‌ڵاتی عوسمانی بووه. ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ی بڵێم: به‌غدا له زۆر ڕووه‌وه ده‌بوا له‌مێژه‌وه پله و پایه‌ی هونه‌ری و ڕۆشنبیریی پێگه‌یشتووتر بوایه. سه‌ت ساڵ ده‌سته‌ڵاتی ڕه‌ها و بێسنوور وه‌ك ده‌وڵه‌تێكی ئازاد، ئه‌گه‌ر به وردی ئه‌و ده‌وڵه‌ته هه‌ڵسه‌نگێنین، له ته‌واوی بواره‌كانی ڕۆشنبیری و هونه‌ریدا پێگه‌یه‌كی ئه‌وتۆی به‌ده‌ست نه‌هێناوه. له‌پێش جه‌نگی دووه‌می جیهانه‌وه، چه‌ند قوتابییه‌ك نێردرایه ده‌ره‌وه بۆ فێربوون له بواری هونه‌ریدا، وه‌ك ئه‌كره‌م شوكری، حافز درووبی، فایه‌ق حه‌سه‌ن، ئیسماعیل شێخلی، جه‌واد سه‌لیم، عه‌تا سه‌بری، نه‌زار سه‌لیم، مه‌حمود سه‌بری، جه‌میل حه‌موودی، محه‌مه‌د غه‌نی حیكمه‌ت و ئه‌وانی تر، ئه‌و ناوانه به پێشقه‌ڕه‌ولی دونیای هونه‌ری عێراقی ده‌ناسرێن. ئه‌گه‌ر لێره و لەوێش له‌ناو ئێمه‌ی كورددا چه‌ند هونه‌رمه‌ندێك هه‌ڵكه‌وتبێت، ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ چاوساغیی ئه‌وان، كه توانییان كه‌مێك، نه‌ك زۆر، دونیای هونه‌ر بخه‌نه به‌رچاو. ئه‌و چه‌ند ساڵه ده‌سته‌ڵاتی خۆمانه، كه حوكمڕانیی هه‌رێم ده‌كه‌ن، به‌داخه‌وه ئه‌و ئه‌ركه نه‌ته‌وایه‌تییه به شێوه‌یه‌كی شیاو و په‌سند ئه‌نجام نه‌دراوه. با بگه‌ڕێمه‌وه سه‌ر عێراق و یه‌كێك له پێشقه‌ڕه‌وله‌كانی دونیای هونه‌ری عێراقی به ناوی فه‌ره‌ج عه‌بۆ.\n- ئه‌م هونه‌رمه‌نده له ساڵی 1921ز له شاری مووسڵ هاتووه‌ته دونیاوه. هه‌ر له‌و شاره‌دا سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی ته‌واو كردووه.\n- له ساڵی 1938 ئاماده‌یی ته‌واو كردووه. له ناوه‌ندیی شاری حیله و خانه‌ی مامۆستایان له به‌عقووبه مامۆستای ڕه‌سم بووه.\n- له ساڵی 1940 ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ردۆستان بووه.\n- ساڵی 1945ز رۆیشتووه بۆ قاهیره و كۆلیژی هونه‌ره جوانه‌كانی له‌وێ ته‌واو كردووه له 1950ز.\n- له ناوه‌ندیی ئه‌عزه‌مییه له ساڵی 1952ز بووه‌ته مامۆستای وێنه‌كێشان.\n- له ساڵی 1954ز چووه‌ته ڕۆما و ئه‌كادیمیای هونه‌ره جوانه‌كانی ئه‌وێی ته‌واو كردووه.\n- ساڵی 1954 بووه به ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ره تازه‌كانی به‌غدا.\n- ساڵی 1956ز له پێشه‌نگای ئیبنوسینادا به‌شداریی كردووه.\n- له كاره‌كانی په‌یڕه‌وی كولتووری عاره‌ب و ئیسلامی كردووه.\nیه‌كێك له‌و قوتابییانه‌ی دوای ته‌واوبوونی جه‌نگی دووه‌می جیهان نێردرانه ده‌ره‌وه، مامۆستا فه‌ره‌ج بووه، ئه‌م هونه‌رمه‌نده دوور له هه‌را و هۆریای ڕێكلام كاری كردووه و حه‌زی به خۆده‌رخستن نه‌كردووه. له چۆنیەتیی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیی میلله‌ته‌كه‌ی دوور نه‌بووه. ئه‌گه‌رچی ئه‌و هونه‌رمه‌نده له منداڵییه‌وه خولیای هونه‌ری له‌سه‌ردا بووه و شاری مووسڵ هانی ئه‌وه‌ی داوه له خولیاكه‌یدا به‌رده‌وام بێت، لێره و له‌وێ له كاری ڕه‌سمكردن به‌رده‌وام بێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی په‌یڕه‌وه‌ی ئایینی كریستیانی بووه، له‌گه‌ڵ كه‌نیسه‌دا تێكه‌ڵاو بووه و قه‌شه‌كان هانیان داوه تا له كاری هونه‌ریدا به‌رده‌وام بێت، چه‌ند كارێكی بۆ كه‌نیسه كردووه. له كاره‌كانی له (ته‌جرید) به‌دوور نه‌بووه، به‌تایبه‌ت ته‌جریدی ئیسلامی. هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له قۆناغێكدا ته‌لارسازیی خوێندووه، له بڕێك لە كاره‌كانیدا ساختمانی كردووه به هه‌وێنی كاره ته‌جریدییه‌كانی، به‌تایبه‌ت ته‌لارسازیی ئیسلامی، هه‌روه‌ها كاشیسازی. به‌ڵام ده‌ردی داهێنان و دوودڵی پڕ له سازه‌نده‌گی هه‌رگیز یه‌خه‌ی به‌رنه‌داوه. هه‌میشه ته‌ماحگیر بووه. توانیویه‌تی كو‌لتوور و هونه‌ری ئه‌مڕۆیانه بخاته به‌رچاو. بڕێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی دونیای ڕۆژئاوایان دیوه و تیایدا خوێندوویانه، له هه‌وڵه‌كانیادا سه‌ركه‌وتوو بوونه، به‌ڵام گرفتی گه‌وره‌ی هونه‌رمه‌ند چ ئێستا و چ ئه‌وسا ئه‌وه بووه، ده‌وڵه‌تدارانی عێراق گرنگییه‌كی ئه‌وتۆیان نه‌داوه‌ته بواری هونه‌ری، له‌به‌ر هۆیه‌كی ساده و ساکار، چونكه كورد گوته‌نی (هه‌ڕه‌یان له بڕه نه‌كردووه‌ته‌وه)  و له هونه‌ر تێنه‌گه‌یشتوون! بۆیه تا ئێستایش ڕقیان له هونه‌رمه‌ندانی گۆرانی و مۆسیقا هه‌ڵده‌ستێت و به (لۆت)ی ناویان ده‌به‌ن. ئه‌م حاڵه‌ته هه‌رێمیش ده‌گرێته‌وه. بۆ نموونه، خزمێكم هه‌یه زۆر ده‌م له نوێگه‌رایی فكری هاوچه‌رخ ده‌كوتێت، پارێزگاری له مافی مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و ژینگه و تاقه نه‌مامێكیش ده‌كات. شه‌وێك له شاییه‌كدا هونه‌رمه‌ندێك گۆرانیی ده‌گوت و به‌زموڕه‌زمی گه‌رم كردبوو. ئه‌م خزمی به‌نده، به سێ چوار جار هاته سه‌ر شانۆ و پوول و پاره‌ی ڕژانده سه‌ر هونه‌رمه‌ندی گۆانیبێژ. چه‌پڵه‌ی بۆ لێ ده‌دا و ئافه‌رین و قوربانیی بۆ ده‌كرد. ئیتر په‌ستی كردبووم، گوتم فڵانی! له ئێواره‌وه تۆ به شان و باهۆی ده‌نگی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌یدا هه‌ڵده‌ده‌یت و پوول و پاره‌ی زۆریشت په‌خشان كرد، چه‌ندان جاریش خۆت كردووه‌ته قوربانیی خۆی و ده‌نگه‌كه‌ی!\n- با به‌ڕاستی ئه‌و جۆره هونه‌رمه‌ندانه شیاوی ئه‌وه‌ن په‌یكه‌ریان بۆ بكرێت؟\n- وه‌ڵڵا! خۆ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كه‌ت شیاو و شایانی باسه! به‌ڵام پرسیارێكم هه‌یه، وه‌ڵامم بده‌ره‌وه...ده‌یده‌ته‌وه؟\n- باشه گومانت له چییه وه‌ڵامت نه‌ده‌مه‌وه؟\n- پرسیاره‌كه‌م ئه‌وه‌یه، ئه‌و هونه‌رمه‌نده داوای خوشكه‌كه‌ت بكات ده‌یده‌یتێ؟\nڕه‌نگی سوور هه‌ڵگه‌ڕا و به ئاڵۆزییه‌وه گوتی: ئه‌وه به‌ڕاستته، من خوشكی خۆم بده‌مه ئه‌مه! شه‌وه‌كه‌م لێ تێك مه‌ده و قسه‌ی قۆڕیش مه‌كه!\nگوتم براده‌ر ئه‌وه‌یه هه‌قیقه‌تی تێفكرینت، ئیدی له‌لای مندا بۆت نییه باس له‌و مافانه بكه‌یت، كه مێشكی عاله‌مت بردووه.\nجا سه‌یر كه‌ن، زۆر كه‌س دووچاری دووفلیقانه بوونه، چه‌نده به خوار ده‌نواڕنه هونه‌رمه‌ندان و دونیای هونه‌ردا. هونه‌رمه‌ند فه‌ره‌ج تابلۆی زۆری كێشاوه، بڕێك له‌وانه‌یش بۆنی سیاسه‌تیان لێ دێت، وه‌ك: كرێكارانی به‌نده‌رگە 1950ز، ته‌ئمیمكردنی نه‌وت 1971ز. زۆربه‌ی كاره‌كانی فه‌ره‌ج ڕوونڕه‌نگن.


بەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانی رایگەیاند، سبەینێ ئەو ماڵانەی دەكەونەسەر فیدەری 75 لە گەڕەكی سەرچنار پێوەری زیرەكی كارەبایان بۆ دەبەسترێت، بۆیە لە كاتژمێر (8ی بەیانی بۆ چوار ئێوارە) كارەبای نیشتمانی و موەلیدەیان نابێت.\nبەڕێوەبەرایەتیە ئەوەی رونكردووەتەوە، واتە مۆلیدەی ئەهلی سەر ئەو فیدەرە نابێت كار بكەن، ئەوەش لە پێناو سەلامەتی گیانی تیمەكانی كارەبا و هاوڵاتیان خۆیان.\nكارەبای سلێمانی داوا دەكات لە پێناو پاراستنی ئامێرەكارەباییەكان ئێوارە پێش لێدانەوەی كارەبا بۆ یەكەمجار هەموو ئامێرە كارەباییەكانیان بكوژێننەوە و دواتر لەدوای یەك هەڵیان بكەنەوە. داوای هاوكاریكردنی تیمەكانی بەستنی پێوەرەكەشی لە كارەبای سلێمانی كردووە.\n2213 جار بینراوە


ژنان و منداڵانی دروز لەلایەن داعشەوە رفێنران لە سوەیدای سوریا\nروانگەی سوری بۆ چاودێریی مافەکانی مرۆڤ رایگەیاند 36 ژن و منداڵ رفێنران، بەڵام چوار ژن توانیویانە هەڵبێن لەکاتێکدا دووان مردوون.\nپیاوانی دروز لە بەرزاییەکانی جۆلان دەڕواننە پارێزگای قونەیترەی باشوری خۆرئاوا، کە 7 تەمموز لە سنوورەوە دیاربوو. [جەلا ماری / ئاژانسی فرانس پرێس]\nرێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) دەیان ژن و منداڵی رفاند کاتێك هێرشی کردەسەر گوندێك لە سوەیدای سوریا، دانیشتوانی ئەو پارێزگایەی باشور و رێکخراوێکی چادوێری دووشەممە (30 تەمموز) رایانگەیاند.\nسوەیدا، کە زیاتر لەژێردەستی حکومەتدایه و ئەندامانی کەمینەی سوریی دروزی لێدەژین، لە 2011ەوە تاڕادەیەکی زۆر بەدووربووە لەو شەڕەی لە وڵاتەکەدا هەڵگیرساوە.\nبەڵام چوارشەممە، زنجیرەیەك تەقینەوەی خۆکوژی و ته‌قه‌كردن کە داعش بەرپرسیارێتی لێ راگەیاند زیاد لە 250 کەسی کوشت، كه زۆربەیان مەدەنی بوون، لە پایتەختی پارێزگاكه، نزیك بە گوندەکانی.\nبەگوێرەی روانگەی سوری بۆ چاودێریی مافەکانی مرۆڤ و دانیشتوانی سوەیدا دوای هێرشەکە، توندڕەوانی داعش بە دەیان ژن و منداڵیان لە گوندێك رفاند.\nروانگەکە رایگەیاند كه 36 ژن و منداڵی دروز رفێنران، بەڵام لەوکاتەوە چوار ژن توانیویانە هەڵبێن و دووانی دیکە مردوون.\nبەڕێوبەری روانگەکە رامی عەبدولڕەحمان وتی بەوجۆرە 14 ژن و 16 منداڵ هێشتا دیلی داعشن، 17 پیاوی دیکەش دیارنین، بەڵام روون نیە ئاخۆ رفێنراون یان نا.\nبەگوێرەی بڵاوکراوەیەکی هه‌واڵی به‌ناوی سوەیدا 24، چوارشەممە 36 مەدەنی رفێنران لە گوندی شەبکی، لە ناوچە دووره‌ده‌سته‌كانی پارێزگای سوەیدا.\nسوەیدا 24 و بڵاوکراوە ئینتەرنێتیەکانی دیکە ڤیدیۆیەکیان بڵاوکردەوە کە دەریدەخات یەکێك لە بارمتەکان داوا ئاراستەی حکومەتی سوریا دەکات، گوایە بەناوی داعشەوە.\nئاژانسی فرانس پرێس نەیتوانی راستیی ڤیدیۆکە پشتڕاستبکاتەوە، بەڵام چەندین دانیشتووی سوەیدا پشتڕاستیانکردەوە کە ئەو ژنەی لە ڤیدیۆکەدا دەردەکەوێت لەنێو ئەوانەدا بوو کە دوای هێرشەکان ونبوون.\nگفتوگۆ له‌سه‌ر بارمتەكان\nرۆژنامەنوس نور رەزوان کە سوەیدا 24 بەڕێوەدەبات، وتی بارمتەکان زیاتر لە دوو خێزانی گەورەی شەبکین.\nوتی ئەو گوندە دوورەدەستە لە کەناری خۆرهەڵاتی پارێزگای سوەیدایە و هێرشەکانی چوارشەممە لە کوشندەترین توندوتیژییەکان بوون، کە تەنیا لە شەبکی زیاد لە 60 مەدەنییان کوشت.\nرەزوان بە ئاژانسی فرانس پرێسی وت: "زۆربەی دانیشتوانەکەی جوتیارن و لە تفه‌نگی راو زیاتریان نیە وەك چەك، بۆیە بەرگریی زۆر لە شەبکییەوە نەبوو بەراورد بە گوندەکانی دیکە."\nوتیشی: "کاتێك داعش ئەوەی بینی، یەکەم گروپی خەڵکی لە ماڵەکانی خۆیان رفاند و بەرەو خۆرهەڵاتی بردن بەرەو بادیە، بەگوێرەی رزگاربووان."\nبادیە بیابانێكی فراوانی سوریایە، کە لە نێوەندی وڵاتەکەوە درێژدەبێتەوە بەرەو سنووری خۆرهەڵاتی لەگەڵ عێراق و چەندین مۆڵگه‌ی لێكدابڕاوی ژێردەستی داعش له‌خۆده‌گرێت.\nداعش بە وێنە و ڤیدیۆش پەیوەندییکردووە بە خێزانی رفێندراوەکانەوە.\nرەزوان وتی توندڕەوان داوا لە حکومەتی سوریا دەکەن بەرامبەر ئازادکردنیان "خەڵکی پەیوەندیدار بە داعش ئازادبکەن، کە ژمارەیان لەئێستادا دانوستانی لەسەر دەکرێت".\nوتی داعش داواش دەکات هێرشه‌كانی رژێمی سوریا بۆ سەر پێگەکانی توندڕەوان بوەستێت.\nرەزوان و سەرچاوەیەکی دیکە لە ناوچەکە کە زانیارییان هەبوو، بە ئاژانسی فرانس پرێسیان وت سه‌ركرده ئایینییه‌كانی دروز لەوکاتەوە هاتوونەتە ناو بابه‌ته‌كه‌وه.\nسەرچاوە ناوخۆییه‌كه وتی: "تا یەکشەممە، بارمتەکان هێشتا لە بادیە بوون. دانوستان لەنێوان داعش و شێخەکانی دروزدا دەستیپێکردووە."\nداعش ناوچە شارنشینەکانی سوریای لەدەستداوە، بەڵام هێشتا چەند بەشێکی بادیەی لەژێردەستدایه، لەنێویاندا ناوچەکانی باکوری خۆرهەڵات لە سوەیدا و هه‌ندێك خاكیش له‌سەر سنووری عێراق.\nتوندڕەوان چەند ناوچەیەکیشیان لەژێردەستدایه لە پارێزگای دەرعا، رێك له خۆرئاوای سوەیدا.\nتەلەفزیۆنی دەوڵەتی سوریا رایگەیاند كه هێزەکانی سوریا دووشەممە دەستیانکرد بە ئۆپەراسیۆنی بۆمباران پێش هێرشێك بۆسەر شارۆچکەیه‌كی سەرەکیی ژیردەستی داعش، ئه‌لشەجەرە لە دەرعا.\nداعش بارمتەکانی سوەیدا وەك کارتی دانوستان بەکاردەهێنێت\nگروپەکە دەستیکردووە بە دانوستان لەسەر ئازادکردنی 30 ژن و منداڵی دروز کە 25 تەمموز رفاندنی بەرامبەر گواستنەوەی چەکدارەکانی لە بادیەی سوریا.


یەکەم ساموئێل 17 – Kurdi Sorani Standard (KSS) | Biblica\nیەکەم ساموئێل 17 – Kurdi Sorani Standard (KSS)\nیەکەم ساموئێل 17:1-58\n1ئەوە بوو فەلەستییەکان هێزەکانیان بۆ جەنگ کۆکردەوە و لە سۆکۆی یەهودا کۆبوونەوە، لەنێوان سۆکۆ و عەزێقا لە ئەفەس دەمیم خێوەتگایان هەڵدا. 2شاول و پیاوانی ئیسرائیلیش لە دۆڵی ئێلە کۆبوونەوە و خێوەتگایان بۆ جەنگ هەڵدا، بەرەیان بەست بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی فەلەستییەکان. 3جا فەلەستی و ئیسرائیلییەکان لەسەر دوو گردی بەرامبەر یەکتر ڕاوەستابوون، دۆڵێکیشیان لەنێوان بوو.\n4پاڵەوانێکی خەڵکی گەت کە ناوی گۆلیات بوو لەناو خێوەتگای فەلەستییەکان هاتە دەرەوە، درێژییەکەی شەش باڵ و بستێک17:4 شەش باڵ و بستێک: نزیکەی سێ مەتر. بوو. 5کڵاوێکی بڕۆنز لەسەری و زرێیەکی17:5 زرێ: بەڕگێکی کانزاییە کە لە کاتی شەڕ دەپۆشرێت. پولەکەداریشی لەبەردا بوو، کێشی زرێیەکە پێنج هەزار شاقل17:5 پێنج هەزار شاقل: نزیکەی 57 کیلۆگرام. بڕۆنز بوو. 6هەروەها پارچەیەک بڕۆنز لولاقی پۆشیبوو، تیرێکی بڕۆنزیش لەنێو شانەکانی بوو، 7دەسکی ڕمەکەی وەک نۆردی جۆڵاکان وابوو، نووکەکەشی شەش سەد شاقل17:7 شەش سەد شاقل: نزیکەی7 کیلۆگرام. ئاسن بوو، هەڵگری قەڵغانەکەی لەبەردەمیەوە دەڕۆیشت.\n8جا گۆلیات وەستا و بانگی ڕیزەکانی ئیسرائیلی کرد و پێی گوتن: «بۆچی هاتوونەتە دەرەوە تاکو بۆ جەنگ ڕیزببەستن؟ ئایا من فەلەستی و ئێوەش خزمەتکارانی شاول نین؟ جا پیاوێک بۆ خۆتان هەڵبژێرن و با بۆم بێتە خوارەوە. 9ئەگەر توانی لەگەڵمدا بجەنگێت و بمکوژێت، ئەوا دەبینە خزمەتکارتان، بەڵام ئەگەر من بەسەریدا زاڵ بووم و کوشتم، ئەوا ئێوە دەبنە خزمەتکارمان و خزمەتمان دەکەن.» 10ئینجا فەلەستییەکە گوتی: «من ئەمڕۆ تەحەدای ڕیزەکانی ئیسرائیل دەکەم، پیاوێکم بدەنێ بۆ ئەوەی پێکەوە لەگەڵ یەکتری بجەنگین.» 11کاتێک شاول و هەموو ئیسرائیل گوێیان لە قسەکانی فەلەستییەکە بوو، سڵەمینەوە و زۆر ترسان.\n12داودی کوڕی یەسای ئەفراتی، لە بێت‌لەحمی یەهودا بوو. یەسا هەشت کوڕی هەبوو، لە ماوەی پاشایەتی شاولدا لە تەمەنی پیریدا بوو. 13هەر سێ کوڕە گەورەکەی یەسا بۆ جەنگ دوای شاول کەوتبوون، ناوی سێ کوڕەکەی کە بۆ جەنگ چووبوون، ئەلیاب نۆبەرەکە و دووەمیان ئەبیناداب و سێیەمیان شەمما بوو. 14داودیش بچووکترینیان بوو، سێ کوڕە گەورەکەش دوای شاول کەوتبوون. 15جا داود هاتوچۆی دەکرد، ناوبەناو لەلای شاول دەگەڕایەوە بۆ لەوەڕاندنی مەڕەکانی باوکی لە بێت‌لەحم.\n16بۆ ماوەی چل ڕۆژ، بەیانییان و ئێواران، فەلەستییەکە دەهاتە پێش و دەوەستا.\n17ئەوە بوو یەسا بە داودی کوڕی گوت: «ئێستا ئێفەیەک17:17 نزیکەی 22 لیتر. لەم دانەوێڵە برژاوە و ئەم دە نانە بۆ براکانت ببە و ڕابکە بۆ خێوەتگاکەیان، 18ئەم دە پارچە پەنیرەش بە فەرماندەی یەکەکە بدە و سەلامەتی براکانت بەسەربکەوە و نیشانەیەکیان لێ وەربگرە. 19شاول و ئەوان و هەموو پیاوانی ئیسرائیل لە دۆڵی ئێلە لە دژی فەلەستییەکان دەجەنگان.»\n20بەیانی زوو داود لە خەو هەستا و مەڕەکانی لەلای پاسەوانێک بەجێهێشت، بارگەکەی هەڵگرت و ڕۆیشت، هەروەک یەسای باوکی فەرمانی پێ کردبوو. لە هەمان ئەو کاتەدا گەیشتە خێوەتگاکە کە سوپا بۆ بەرەکانی جەنگ دەچوون و نەعرەتەی جەنگیان دەکێشا. 21جا ئیسرائیل و فەلەستییەکان ڕیزیان دەبەست، ڕیز بەرامبەر ڕیز. 22داودیش شتومەکەکەی کە پێی بوو بە پاسەوانی شتومەکەکان سپارد، بۆ بەرەی جەنگ ڕایکرد، هات و لە سەلامەتی براکانی پرسی. 23کاتێک قسەی لەگەڵ دەکردن، پاڵەوانەکەی خەڵکی گەت، گۆلیاتی فەلەستی لە بەرەی فەلەستییەکانەوە هاتە پێشەوە، بە هەمان شێوازی پێشوو هاواری کرد، داودیش گوێی لێبوو. 24هەموو پیاوانی ئیسرائیلیش کە پیاوەکەیان بینی زۆر ترسان و لێی هەڵاتن.\n25پیاوانی ئیسرائیل قسەیان دەکرد و دەیانگوت: «ئەو پیاوەتان بینی کە هاتە پێشەوە؟ بۆ تەحەداکردنی ئیسرائیل بوو. ئەو پیاوەی بیکوژێت پاشا زۆر دەوڵەمەندی دەکات و کچەکەی خۆی دەداتێ، ماڵی باوکیشی لە ئیسرائیل لە باج دەبەخشرێت.»\n26داودیش بەو پیاوانەی گوت کە لەگەڵی ڕاوەستابوون: «چی دەکرێت بۆ ئەو پیاوەی ئەو فەلەستییە بکوژێت، ئەو شەرمەزارییە لەسەر ئیسرائیل لاببات؟ ئەو فەلەستییە خەتەنە نەکراوە کێیە هەتا تەحەدای سوپای خودای زیندوو بکات؟»\n27ئەوانیش قسەکەیان بۆ دووبارە کردەوە کە دەیانگوت، پێیان گوت: «ئاوا دەکرێت بۆ ئەو پیاوەی کە ئەمە بکوژێت.»\n28کاتێک ئەلیابی برا گەورەی گوێی لێبوو کە داود لەگەڵ پیاوەکان قسە دەکات، ئەلیاب زۆر لێی تووڕە بوو و گوتی: «بۆ دابەزیت؟ ئەو کەمە مەڕەت لە چۆڵەوانیدا بەسەر کێدا بەجێهێشت؟ من دەزانم چەند لەخۆباییت و دڵت چەند خراپە، چونکە تۆ تەنها بۆ تەماشاکردنی جەنگەکە دابەزیویت.»\n29داودیش گوتی: «ئێستا من چیم کردووە؟ هەر قسەکردن نییە؟» 30ئینجا لەلای ئەو چوو بۆ لای یەکێکی دیکە و هەمان قسەی کردەوە و جەنگاوەرەکانیش هەمان وەڵامیان دایەوە. 31ئەو قسانەی داود گوتی بیسترانەوە و بە شاول ڕاگەیەنرا و ئەویش ناردی بە شوێنیدا.\n32داود بە شاولی گوت: «کەس بەهۆی ئەوەوە دڵی خورپە نەکات. خزمەتکارەکەت دەچێت و لەگەڵ ئەو فەلەستییە دەجەنگێت.»\n33شاولیش بە داودی گوت: «ناتوانیت بچیت بۆ ئەو فەلەستییە و لەگەڵیدا بجەنگیت، چونکە تۆ منداڵیت و ئەویش لە منداڵییەوە جەنگاوەرە.»\n34داودیش بە شاولی گوت: «خزمەتکارەکەت شوانی مەڕەکانی باوکی بووە. هەر کاتێک شێرێک یان ورچێک دەهات و مەڕێکیان لە مێگەلەکە دەبرد، 35من بەدوایدا دەچووم و دەمکوشت و لە دەمی دەربازم دەکرد، کاتێک بۆم هەڵدەستا ملیم دەگرت و لێم دەدا و دەمکوشت. 36خزمەتکارەکەت شێر و ورچی دەکوشت و ئەو فەلەستییە خەتەنە نەکراوەش وەک یەکێک دەبێت لەوان، چونکە تەحەدای ڕیزەکانی سوپای خودای زیندووی کردووە. 37یەزدان کە منی لە چنگی شێر و ورچ دەرباز کردووە، هەر ئەو لە چنگ ئەم فەلەستییە دەربازم دەکات.»\n38ئینجا شاول کراسەکەی خۆی لەبەر داود کرد و کڵاوێکی بڕۆنزی لەسەر سەری دانا و زرێیەکی لەبەرکرد. 39داودیش شمشێرەکەی لەسەر کراسەکەی بەست و ویستی پێیانەوە بڕوات، چونکە تاقی نەکردبووەوە.\nئینجا داود بە شاولی گوت: «ناتوانم پێیانەوە بڕۆم، چونکە تاقیم نەکردوونەتەوە.» جا داود لە خۆی کردنەوە و 40گۆچانەکەی بەدەستەوە گرت، پێنج بەردی لووسی لە دۆڵەکەدا هەڵبژارد و خستییە ناو توورەکەی شوانییەکەی لەناو هەگبەکەی، قۆچەقانییەکەی بەدەستەوە گرت و لە فەلەستییەکە چووە پێش.\n41لەو کاتەدا فەلەستییەکە هات و لە داود نزیک بووەوە، هەڵگری قەڵغانەکەشی لەپێشیەوە دەڕۆیشت. 42کاتێک فەلەستییەکە تەماشای کرد و داودی بینی، بە سووکی سەیری کرد، چونکە منداڵێکی سوورە و قۆز بوو. 43فەلەستییەکە بە داودی گوت: «من سەگم هەتا تۆ بە گۆچانەوە بۆم بێیت؟» ئینجا بە خوداوەندەکانی خۆی نەفرەتی لە داود کرد و 44پێی گوت: «بۆم وەرە هەتا گۆشتی تۆ بدەمە باڵندەکانی ئاسمان و دڕندەکانی دەشتودەر!»\n45داودیش بە فەلەستییەکەی گوت: «تۆ بە شمشێر و ڕم و تیر بۆم دێیت، بەڵام منیش بە ناوی یەزدانی سوپاسالارەوە بۆت دێم، خودای سوپای ئیسرائیل، ئەوەی تەحەدات کرد. 46ئەمڕۆ یەزدان لە دەستمدا بەندت دەکات و دەتکوژم و سەرت لێ دەکەمەوە، ئەمڕۆ لاشەکانی سوپای فەلەستییەکان بە باڵندەکانی ئاسمان و ئاژەڵەکانی زەوی دەدەم، جا هەموو زەوی دەزانێت کە ئیسرائیل خودای هەیە. 47هەموو ئەم کۆمەڵەش دەزانن کە ڕزگاریی یەزدان بە شمشێر و ڕم نییە، چونکە ئەم جەنگە هی یەزدانە و ئێوەمان دەداتە دەست.»\n48جا کاتێک فەلەستییەکە نزیک بووەوە بۆ هێرشکردنە سەر داود، داود بە پەلە ڕووەو ڕیزی جەنگەکە ڕایکرد بۆ بەرەنگاربوونەوەی فەلەستییەکە. 49داود دەستی بۆ توورەکەکەی درێژکرد و بەردێکی لێ دەرهێنا و بە قۆچەقانییەکەی تێی گرت و لە ناوچەوانی فەلەستییەکەی دا، بەردەکە لە ناوچەوانی چەقی و بە ڕوودا کەوتە سەر زەوی.\n50بەم جۆرە داود بە قۆچەقانی و بە بەرد بەسەر فەلەستییەکەدا سەرکەوت، کاتێک لە فەلەستییەکەی دا و کوشتی، داود هیچ شمشێری بەدەستەوە نەبوو.\n51ئینجا داود ڕایکرد و چووە سەر فەلەستییەکە، شمشێرەکەی هەڵگرت و لە کێلانەکەیەوە17:51 یان کالان. ڕایکێشا، کوشتی و بە شمشێرەکەی سەری لێکردەوە.\nکاتێک فەلەستییەکان بینییان وا پاڵەوانەکەیان مردووە، هەڵاتن. 52دوای ئەوە پیاوانی ئیسرائیل و یەهودا هەستان و هاواریان کرد و دوای فەلەستییەکان کەوتن هەتا گەت و دەروازەکانی عەقرۆن. جا کوژراوەکانی فەلەستییەکان لە ڕێگای شەعەرایم هەتا گەت و عەقرۆن کەوتن. 53کاتێک نەوەی ئیسرائیل لە ڕاونانی فەلەستییەکان گەڕانەوە، خێوەتگاکەیان تاڵان کردن.\n54داودیش سەری فەلەستییەکەی هەڵگرت و بردی بۆ ئۆرشەلیم، چەکەکانی فەلەستییەکەشی لەناو چادرەکەی خۆی دانا.\n55کاتێک شاول داودی بینی کە بۆ بەرەنگاربوونەوەی فەلەستییەکە چووە، لە ئەبنێری فەرماندەی گشتی سوپاکەی پرسی: «ئەبنێر، ئەو گەنجە کوڕی کێیە؟»\n56پاشاش گوتی: «بپرسە، بزانە ئەم گەنجە کوڕی کێیە؟»\n57کاتێک داود لە کوشتنی فەلەستییەکە گەڕایەوە، ئەبنێر بردی بۆ بەردەم شاول و سەری فەلەستییەکەشی بەدەستەوە بوو.\n58شاولیش پێی گوت: «ئەی گەنج تۆ کوڕی کێیت؟»\nKSS : یەکەم ساموئێل 17