یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدی؛ هەنگاوێكی درەنگ بەڵام گرنگ\nبڕیار شێرکۆ بابان 27, 03, 2021\nدکتۆر بڕیار شێرکۆ بابان، پرۆفيسۆری یاریدەدەر\nدوای نزیکەی حەوت ساڵ، لە ڕۆژی ١/٣/٢٠٢١ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەنگی بە "یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدی" دا. هەر لە هەمان ڕۆژدا، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان سوپاسی هەموو فراکسيۆنەکانی پەرلەمانی عێراقی کرد و ئەم یاسایەی بە دەستپێکێکی گرنگ وەسف کرد بۆ قەرەبووکردنەوەی خوشك و برایانی ئێزدی و، بەڕێزیان داواکارە کە بە شێوەیەکی خێرا دەست بە جێبەجێکردنی هەموو خاڵەکانی ناو یاساکە بکرێت؛ ئەمەیش وەکوو ئاماژەیەکە کە ئەم بابەتە زۆر دوا کەوتووە. دواتر لە مەراسيمێکدا لە ڕۆژی ئافرەتانی جیهانی لە ٨/٣/٢٠٢١ سەرۆكکۆماری عێراق، بەڕێز بەرهەم ساڵح، واژووی لەسەر ئەم یاسایە کرد.\nئەم هەنگاوەی ئەنجومەنی نوێنەران زۆر دوا کەوت؛ هەر دەبووایە لە سەرەتای هێرشە تيرۆریستییەکانی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ هاوشێوەی ئەم یاسایە هەبووایە، بەتایبەتی کاتێك زانرا و بيسترا کە چۆن چەكدارانی ئەم ڕێکخراوە تيرۆریستییە بە شێوەیەکی بەدڕەوشتییانە و دوور لە بەها مرۆیییەکان مامەڵەیان لەگەڵ پێکهاتەی ئێزیدی کرد و و ئافرەتەکانیان وەکوو کۆیله‌یەك بۆ تێركردنی حه‌زه گڵاوە سێکسییەکانیان بەکاریان دەهێنان. لە سەدەی ٢١، سەدەی پەیوەندییەکان و بچووکبوونەوەی جیهان، داعش گه‌وره‌ترین و گڵاوترین تاوانە نێودەوڵەتییەکان- تاوانی دژی مرۆڤایەتی و جينۆساید-ی دەرهەق بە پێکهاتەی ئێزدی ئەنجام دا.\nپەرلەمان و حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤وە هەستی بە زەروورەتێك كرد کە دەبێت بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە بۆ تاوانەکانی داعش بکرێت. لە ڕێکەوتی ٢٣/٩/٢٠١٤، پەرلەمانی كوردستان لیژنەیەکی کاتیی بۆ لێکۆڵینەوە و بەدواداچوون بۆ بەجينۆساید ناساندنی تاوانەکانی دژ بە پێکهاتەکان دامەزراند بەڵام ئەنجامێکی ئەوتۆی لێ نه‌كه‌وته‌وه؛ تاوەکوو لە ساڵی ٢٠١٩ لە خولی پێنجەمی پەرلەمان بە بڕیاری ژمارە (١١)ی ٣/٨/٢٠١٩، بڕیاری دیاریکردنی ڕۆژی (٣/٨/٢٠١٤) وەکوو ڕۆژی کۆمەڵکوژی (جينۆساید)ی ئێزدییەکان درا. ناوەڕۆكی بڕیارەکەی پەرلەمانی کوردستان بەم شێوەیە بوو: "ئەو کوشتار و کۆمەڵکوژی (جينۆساید)ه‌ی دەرهەق بە ئێزدییەکان لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم لەلایەن ڕێکخراوی تيرۆریستیی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ناسراو بە "داعش" ئەنجام درا، خەسڵەتی تاوانەکانی جينۆساید و تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی و تاوانەکانی جەنگ لەخۆ دەگرن کە تاوانی نێودەوڵەتین و، دەسەڵاتە دەستوورییەکانی کۆماری عێراق بەرپرسیارێتیی قەرەبووکردنەوە و دابينکردنی ماف و ئیمتیازاتی قوربانیان و ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکە لە ئەستۆ دەگرن." پەرلەمان بە شێوەیەکی گشتی ئاماژە بەو تاوانکارییانە دەدات بێ جیاکردنەوەی ئافرەتانی ئێزدی لە پیاوانی ئێزدی. لەبەر ئەوەیش كه تاوانەکان لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم ڕوویان دابوو، کە ناچنە چوارچێوەی دەسەڵاتی شوێنی (الاختصاص المكاني)ی هەرێمی کوردستان، بۆیە پەرلەمانی کوردستان داوای لە عێراق کرد کە قوربانییەکان قەرەبوو بکاتەوە و ناوچەکانیان ئاوەدان بكاته‌وە.\nهەروەها شایەنی گوتنە، لە ڕێکەوتی ٢٥/١١/٢٠١٤وە نووسینگەی تایبەتی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی پێشووی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لیژنەیەکی تایبەت بە کۆکردنەوە و بەدواداچوون بە ڕفاندنی ئێزدییەکانی پێك هێنا و، توانیویەتی تاوەکوو ئێستا (٣٥٤٥) ئافرەت و پياو و منداڵی ئێزدی ڕزگار بکات. ڕاستییه‌كه‌ی، ئەم نووسینگەیە ڕۆڵێکی کاریگەری بینیوه لە دۆزینەوە و ڕزگارکردنی قوربانیانی وەحشیگەریی داعش. لە کۆی ئەم بابەتەدا، ئەو خاڵەی زۆر گرنگە بۆ قەوارەی هەرێمی کوردستانیش ئەوەیە، ستراتیژیی ڕزگارکردنی مرۆڤ هەنگاوی یەکەم بووە و دواتر ڕزگاکردنی خاکیش، پێویستە ببێت بە خاڵی ستراتیژیی دووەم؛ مەبەستمان لە خاڵی دووەم، جێبەجێکردنی تەواوی ماددەی (١٤٠)ی دەستووری عێراقییە. واتا پێویستە ڕزگارکردنی مرۆڤ و ڕزگارکردنی خاک، لێك گرێ بدرێن.\nئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕێکەوتی ٢١/٩/٢٠١٧وە بە بڕیاری ژمارە (٢٣٧٩) کاركردن له‌سه‌ر ئەم بابەتەی دەست پێ کردووە. بۆ ئەم مەبەستە پارێزەری بریتانی، "کەریم ئەحمەد خان"ی ڕاسپارد كه سەرپەرشتیی ئەم ئەرکە بكات لە عێراق. پرۆسەی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی نەتەوە یەکگرتووەکان زۆر بەخاوی چۆتە پێش. بەڵام، لەگەڵ دامەزراندنی ئەم بەڕێزە وەکوو داوکاری گشتیی دادگه‌ی تاوانکاریی نێودەوڵەتی لە لاهای لە ١٢/٢/٢٠٢١، هەندێك بابەتی پەیوەندیدار بە تاوانکارییەکانی دژی ئێزیدییەکان خێرا کران؛ بۆ نموونە دەنگدان بە یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدی و، پرۆسەی دادگه‌یەكی تایبەت بە داعشیش وا لە ئەنجومەنی نوێنەران کاری لەسەر دەکرێت.\nبە هەر حاڵ پێویستە بڵێین هەرچەندە یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدی دوای حەوت ساڵ دەرچوو، بەڵام وەکوو دەڵێن "Better late than never" (درنگ بێت، باشترە لەوەی کە قەت نەیەت). وه‌ك چۆن چەندین یاسا و بڕیار هەیە کە دەبووایە بەپێی ماددە (١٣٢)ی دەستووری عێراقی بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی هەڵەبجە و ئەنفال و بارزانییەکان و قوربانیانی تری کوردستان دەرچووایە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٥ه‌وه هەر دەرنەچوون؛ ترسەکە لەوەیە کە قەت دەرنەچن!\nلە ماوەی سەد ساڵ ژیانی دەوڵەتی عێراق، هەر سەردەمەو دەستوورێك حوکمی کردووە کە ڕەنگدانەوەی بير و ئایديۆلۆژیای ئەو کەسانە بوون كه لەسەر حوکم بوون. ئەگەر داڕێژەرانی یاسای بنەڕەتی (دەستوور)ی ساڵی ١٩٢٥، خۆیان بە بنیاتنەری دەوڵەتی پاشایه‌تی دەناساند، ئەوا داڕێژەرانی دەستووری ساڵی ١٩٥٨ خۆیان بە شۆڕشگێڕ و دژە-کۆلۆنیالیزم لەقەڵەم دەدا و، داڕێژەرە بەعسییەکانی دەستووری ساڵی ١٩٦٣ و دەستووری ساڵی ١٩٦٨ خۆیان بە شۆڕشگێڕ و نەتەوەگه‌رای عەرەبی و سۆسیالیست دەناساند. بەڵام دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ بە هەناسەیەك داڕێژراوە کە قوربانیان ئەو دەستووره‌یان نووسیوەتەوە. هەر لە ديباجەی دەستوورەکەوە هەست دەکەین کە کۆمارێکی عێراقی بۆ قوربانیانی ڕژێمەکانی پێشوو بنیات نراوە. هەر بۆ نموونە ماددەکانی (٩-هـ) و (١٨/ سێیەم/أ) و (٢٣) و (٤٣/یەکەم) و (٤٩/چوارەم) و (١٠٤) و (١١٢) و (١٣٢) و (١٣٨/سێیەم/د) و (١٤٠) هەموویان ئاماژەن کە دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ بۆ قوربانیان و زیانلێکەوتوو و شەهیدان داڕێژراوە. بەڵام کە دێینە سەر مەیدانی کارکردنی حکوومەتەکانی عێراق لە دوای ساڵی ٢٠٠٥ ەوە بۆ ئێستا، دەبینین عێراق لە وڵاتی قوربانییەکانەوە بەرەو وڵاتی "چەکبەدەستەکان" و "مەزهەبییەکان" هەنگاو دەنێت.\nلەناو ئەو دۆخە ناسەقامگيره‌ی عێراقدا دەرکردنی یاسایەك بۆ ئافرەتانی پێکهاتەیەکی زوڵملێکراو، بە کارێکی زۆر گرنگ دەزانین؛ بەتایبەتی ئەو پێناسەیەی کە بۆ ڕزگاربووی ئافرەت دانراوە، بێ سڵکردنەوە داڕێژراوە، کە بریتین لەو کچ و ئافرەتانەی کە لەلایەن ڕفێنەرەکەیانه‌وه ڕووبەڕووی تاوانی دەستدرێژیی سێکسی بوونه‌ته‌وه و هه‌روه‌ها، بەکۆیلەکردنی سێکسی و فرۆشتنی لە بازاڕەکانی نیخاسە (کۆيلەکان) و، جیاکردنەوەیان لە کەسوکاریان و گۆڕینی ئایینەکەیان بەزۆری، یاخود بەزۆر هاوسەرگيریكردن له‌گه‌ڵیان و، دووگیانکردن و لەباربردنی بەزۆر، یان ئازاردانی لەش و دەروونیان لەلایەن ڕێکخراوی داعش و، دواتر ئەم قوربانیانە ڕزگاریان بووە. جێی سەرنجە بەزۆر گۆڕينی ئایین و بەزۆر هاوسەرگيریکردن، بە تاوان هەژمار کراوە، لە کاتێکدا كه ئەمانە لە یاسای سزادانی بەرکاری عێراقدا تاوان نین. هه‌ر بۆیه ئەم بەتاوانکردنە، بە پێشکەوتنێکی یاسایی دادەنرێت.\nبەڕێوبەرایەتییەکی گشتی بۆ چاودێریکردنی کاروباری ڕزگاربووان دامەزراوە و، بە وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی حکوومەتی فیدراڵییه‌وه لکێنراوە و، بارەگای سەرەکیی لە پارێزگای مووسڵ دەبێت نەك لە بەغدا. ئەم بەڕێوبەرایەتییە چەندین ئەرکی پێ سپێردراوە وه‌ك: سەرژمێریکردنی ڕزگاربووان و پشتگيریکردنیان و سەرپەرشتیکردنیان و چارسەرکردنیان و گەڕان بەدوای ئەوانەی کە هێشتا ڕزگار نەبوونە و کۆکردنەوەی بەڵگەنامە پێویستەکان و پێشکەشکردنیان بە دادگه‌کان و هتد.\nلە هەمان کاتدا، ئەم یاسایە چەندین ماف و جياوك (امتياز) پێشکەشی ئەو ڕزگاربووانە دەکات، بۆ نموونە مووچەیەکی مانگانە و پارچە زەوییه‌ك و پێدانی پێشینە و ڕەخساندنی دەرفەتی خوێندن و کار و دامەزراندن و هتد. ئەو لیژنەیەی کە ده‌ست ده‌كا بە دەستنیشانکردنی ئەو کەسانەی ئەم مافانەیان هەیە، لە (٨) ئەندام پێک هاتوون و نوێنەری هەرێمی کوردستانیش ئەندامی ئه‌و لیژنەیەیه.\nئەم یاسایە زۆر بەڕوونی تاوانەکانی دژی ئێزیدییەکان و پێکهاتەکانی تر بە تاوانی جينۆساید و تاوانی دژەمرۆڤایەتی لەقەڵەم دەدات. سەبارەت بەم خاڵە، پێویستە بگوترێت کە ئەنجومەنی نوێنەران-هەروەکوو پەرلەمانی کوردستان- لە بڕیاری ژمارە (١١)ی ٣/٨/٢٠١٩ ڕاستەوخۆ و بێ گەڕانەوە بۆ دادگه‌کان ئەم تاوانانەیان بە تاوانی نێودەوڵەتی لەقەڵەم داوە، کە ئەمەیش لە ڕووی نێودەوڵەتی و سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە کارێکی باشە. بەڵام لە ڕووی یاسایییه‌وه به شێوه‌یه‌كی ورد، سەرەڕای ئەو ماف و جیاوکەکانەی کە لەم یاسایه‌ی ڕزگاربووانی ئافرەتی ئێزدی داڕێژراوە، پێویستە جينۆساید و تاوانەکانی جەنگ و تاوانەکانی دژەمرۆڤایەتی ئاوێتەی یاساکانی عێراق و هەرێمی کوردستان بکرێن و، ببن بە بەشێک لە یاسای سزادان و، تاوانباران دادگه‌یی بکرێن و تاوانلێکراوەکان لە پێش دادگه‌کان مافی خۆیان وەرگرنەوە. واتا دەرچوواندنی ئەم یاسایە، نەبێت بە پاساوێك بۆ دادگه‌یینەکردنی تاوانبارانی داعش.\nئەی قوربانیانی تر؟\nهەرچەندە ناونیشانی ئەم یاسایە، ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدییه (الناجيات الايزديات)، به‌ڵام شایەنی ئاماژەپێکردنە ئەم یاسایە ئەو ناونیشانەی وەکوو سیمبولێك وەرگرتووە. ماددە (٢)ی ئەم یاسایە، پێکهاتەکانی تریش دەگرێتەوە لە تورکمان و مەسیحی و شەبەك، کە هەمان ئەو دەستدرێژییە سێکسییانەی باسمان کرد کراوەتە سەریان. هەروەها ئەو منداڵە ئێزیدییانەیش دەگرێتەوە کە لە کاتی ڕفاندنیان تەمەنیان نەگەیشتبووە (١٨) ساڵ. پێویستە تیشك بخەینە سەر ئەوەی کە پیاوانی ئێزدی و تورکمان و مەسیحی و شەبەکی ڕزگاربوو لە کوشتن و لەناوبردنی بەکۆمەڵ، هەمان یاسا دەیانگرێتەوە. ئەم یاسایە ئافرەتی ئێزدیی ڕزگاربووی، کردۆتە دەروازەیەك و لەژێر ئەو ناونیشانەیشدا پیاوی ئێزدی و ئافرەت و پیاوی پێکهاتەکانی تورکمان و مەسیحی و شەبەك بە هەمان شێوەی ئافرەتی ئێزدی لەم یاسایە سوودمەند دەبن. زۆر دەگمەنە لە داڕشتنی یاسایەك ئافرەت وەکوو بنەڕەت وەربگيرێت و دواتر دەقەکە پیاویش بگرێتەوە. بە واتایەکی تر، ئەگەر دەقێکی یاسایی بە عەرەبی – یان بە زمانێکی تر بنووسرێت کە نێر و مێ جیا دەکاتەوە - ڕستەکە ئاراستەی نێر دەکرێت بەڵام لە ڕاستیدا وەکوو یەک ئاراستەی هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ کراوە. زۆربەی جار لە جێبەجێکردنی دەقێکی یاساییدا ئافرەت و پیاو لێك جیا ناکرێتەوە. لە یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزیدیدا جۆرە تایبەتمەندییەکی تێدایە کە ئەم یاسایە لە بنەڕەتدا بۆ ئافرەتانی ئێزدییە.\nبەڵام دوو خاڵ ماون کە هێشتا لە یاسایەدا چارەسەر نەبوونە: یەکەم، چۆن چەکدارانی تيرۆریستی داعش دادگه‌یی بکرێن؟ بە یاسای تيرۆر؟ یان بە یاسای سزادانی عێراقی؟ یان بە تاوانی جينۆساید و تاوانەکانی دژەمرۆڤایەتی؟ کە تاوەکوو ئێستا ئەم تاوانانە نەخراونەتە ناو یاسای سزادانی عێراقی. دووەم: چارەنووسی ئەو منداڵانەی کە بەرهەمی دەستدرێژیی سێکسی بوون لەسەر ئافرەتانی ئێزدی، دیاری نەکراوە. ئەم پرسە هەستیارە بەم یاسایە چارەسەر نەبووە، لەبەر ئەوەی ڕەهەندی ئایینی و کۆمەڵایەتیی قووڵی هەیە و پرسەکانیش لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی زۆر جیاوازن و پێویستی بە چارەسەری ئایینی و دەروونی و کۆمەڵایەتی هەیە، پێش چارەسەری یاسایی.\nلە کۆتاییدا، دەستووری ئێستای عێراق دەستووری قوربانییەکانە. ماددە (١٣٢)ی دەستوور زۆر بەڕوونی پێمان دەڵێت کە، دەوڵەتی عێراق بەگوێرەی یاسایەك، پێویستە قەرەبوو و سەرپەرشتیی کەسوکاری شەهیدان و زیندانیانی سیاسی و زیانلێکەوتووەکان و بریندارەکانی ڕژێمی ديکتاتۆری پێشوو و کرده‌وه تيرۆریستییەکان بگرێته ئه‌ستۆ. بەڵام تا ئێستا لە ئاستی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ قوربانیانی هەرێمی کوردستان و ناوچەکانی دەرەوەی ئيدارەی هەرێم بۆ قوربانیان هەر لە ساڵی ١٩٦٨ەوە تاوەکوو ئێستا، هەنگاوێكی ئەوتۆ نەنراوە. ئێمە یاسای ڕزگاربووانی ئافرەتانی ئێزدی بەباش دەزانین و هاوشێوەی ئەو یاسایەیش، پێویستە بۆ قوربانیانی هەڵەبجە ئەنفال و بارزانییەکان و فەیلییەکان و هەموو قوربانیانی دەستی ڕژێمی ديکتاتۆری بەعس و کرده‌وه تيرۆریستییەکانی ڕێکخراوی داعش و هەموو ڕێکخراوە تيرۆریستییەکانی تریش، دەربچێت.\nLatest from بڕیار شێرکۆ بابان\nخوێندنەوەیەك بۆ دوای هەڵبژاردنەکانی ١٠/١٠/٢٠٢١ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق: چوار هەڵبژاردن لە یەك هەڵبژاردندا (بەشی یەکەم)*\nبەرەو یەکەم دەستووری هەرێمی کوردستان


رۆژژمێری چوار ساڵی زانکۆ!\nمن و دارای هاوڕێم له زانکۆی به‌غدا وه‌رگیراین له ڕۆژی ئاهه‌نگی یه‌کتر ناسینی قوتابیان کچێکی باریکه‌لانه‌ی خوێن شیرین بوو به هاوڕێمان که وه‌ک خۆمان خه‌لکی که‌رکوک بوو به ناوی دڵسۆز. هه‌رسێکمان یه‌کترمان خۆشده‌ویست چوونه سینه‌ما و شانۆگه‌ری هاتوو چۆی که‌رکوک ته‌نانه‌ت خزمه‌کانمان بوون به ناسیاوی یه‌کتر هه‌ر به بۆنه‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌وه.\nله یه‌که‌م ڕۆژی چوونه زانکۆ دارای هاوڕێم ڕۆژمێری کڕی بڕیاریدا هه‌موو شتێ بنووسێته‌وه تا زانکۆ ته‌واو ده‌کات.\nسه‌ره‌تای ساڵی یه‌که‌م بیرمان کرده‌وه که ده‌نکێ په‌یدا بکه‌ین به‌لام من هه‌ر له یه‌که‌م ڕۆژی بینینی دلسۆز که‌سیترم له‌و جوانتر نه‌بینی و تا ئێستاش هه‌روا بیرده‌که‌مه‌وه . سالی یه‌که‌م بۆ زیاتر یه‌کتر ناسین و له ده‌ست نه‌دانی هاوڕییه‌تیمان داوای په‌یوه‌ندیم له دڵسۆز نه‌کرد گه‌رچی هه‌ستم به خۆشه‌ویستی چاوه‌کانی ئه‌ویش ده‌کرد. ساڵی دووه‌م له ترسی دارای هاوڕیم گومانم هه‌بوو ئه‌ویش دڵسۆزی خۆش بوێت دووباره دووام خست تا هه‌موو شت روونبێته‌وه پاشان داوای خۆشه‌ویستی ڵێبکه‌م، نازانم بۆ کاتێ که‌سێکت خۆشویست ئیتر پرسیارووه‌لامه‌کان ئالۆز ده‌بن ، ئاگامان له‌خۆمان نامێنێ و هه‌لسووکه‌تمان ده‌گۆڕێ!\nساڵی سییه‌م نه‌متوانی چیتر چاوه‌ڕووانبم. به‌لێنمدا سه‌ره‌تا له دارا بپرسم پاشان ڕازی دڵم بۆ دلسۆز به‌یان که‌م. هه‌رچه‌ند ده‌مزانی وه‌لامی پرسیاره‌کانم له ناو ڕۆژمێره‌که‌ی دارا دایه به‌لام ویژدانم ڕێگای نه‌ده‌دا به دزییه‌وه له هه‌لێکه ڕۆژمیره‌که‌ی بخوێنمه‌وه باوه‌ڕم هه‌بوو هه‌رچی ڕووبدات با به شێوه‌ی سرووشتی خۆی بنوسرێته‌وه چاره‌نوسی ژیانم له‌که‌ی تیا نه‌بێ. کاتێ به دارام ووت : ئایه تۆ دلسۆزت خۆشده‌وێ من دڵم پێوه‌یتی ده‌مه‌وێ داوای په‌یوه‌ندی له‌گه‌لدا بکه‌م .\nدارا زۆر به ئاسایی وه‌لامی دامه‌وه : منیش هه‌ستم به‌م خۆشه‌وستیه‌ی تۆ کردووه بۆ ناچی به دلسۆز بلێیت. سه‌رم سووڕما من چه‌ند ساڵه له وه‌لامی ئه‌م پرسیاره ده‌ترسام که‌چی له بیست چرکه کۆتایی هات بۆیه ووره‌م به‌رز بوو یه‌کسه‌ر چووم بۆلای دلسۆز هه‌ر به‌ده‌م پێکه‌نین و خۆشییه‌وه پێمووت: خۆشم ده‌وێ!\nسه‌ره‌تا دلسۆز وتی: ئه‌وه به‌ڕاسته؟\nوتم : به‌ڵێ سێ ساڵه خۆشمده‌وێی.\nکه‌مێ بێده‌نگ بوو پاشان وتی : ده‌کرێ هاوڕییتتیمان به‌رده‌وام بێت و سالێکیتر وه‌لامت ده‌مه‌وه.\nهه‌لوێسته‌یه‌کم کرد وتم : سالێکتر..( بیرمکرده‌وه نابێ زۆری لێبکه‌م) پێکه‌نیم وتم بۆنابێ گه‌ر تۆ ناوت دلسۆز بێت به دلسۆزی وه‌لامم ده‌ده‌یته‌وه.\nبه‌ردێکمان له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته دانا هه‌رسێکمان خۆمان گێل کردبوو به‌لام دلنیا بووم هه‌رچۆن دڵی من ئۆقره‌ی نه‌مابوو به هه‌مان شێوه چاوی دڵسۆز و دارا هه‌زار شتیتری تیا ده‌خوێندرایه‌وه . ده‌کرا ئه‌وان یه‌کتریان خۆشبوێ به‌لام بۆ به‌منیان نه ده‌ووت ، بۆ ده‌بێ من هه‌وڵ بده‌م بزانم ئایه یه‌کتریان خۆشده‌وێ؟ ده‌بوو به‌من بلێن .چیده‌بوو دڵم ده‌شکا؟ ده‌مردم یا خوود بایی ئه‌وه‌نده خوێنده‌وار نه‌بووم بلێم پیرۆز یه‌کتربن. تۆ بلێی خۆشیانم نه‌وێ وازیان لێبێنم، باوه‌ڕم نه‌ده‌کرد جار هه‌بوو ده‌مووت نا من دڵسۆزم زۆر خۆشده‌وێ بۆیه ئیره‌یی ده‌که‌م و دڵم پیس بووه و لێکدانه‌وه‌ی خه‌راپ ده‌که‌م.\nساڵی چواره‌م ئه‌م خۆشه و‌یستییه بووه کێشه‌یه‌ک و گرێیه‌ک له دڵم له کاتێکدا مێشکم خه‌ریک بوو بته‌قێ ، چوومه لای دارا باسی دڵی خۆم بۆی کرد وتی: ڕاست ده‌که‌ی نابوو وه‌لامه‌که‌ت دووا بکه‌وێ به‌لام ته‌واو ئێسته ساڵی چوارمه بڕۆ دیسان له خۆی بپرسه!\nڕاستی من که‌سێکی گه‌مژه‌بووم ئه‌وسا. ئه‌گینه گه‌ر که‌سێ که‌سێکی خۆشبوێ عاشق بێت وه‌ک من یه‌کسه‌رده‌لێ : به‌لێ منیش وه‌خته شێتبم بۆت و خۆشم ده‌وێ!\nبه‌لام له‌م ژیانه ده‌بێ هه‌ندێجار خۆمان شه‌قه‌که‌ی بخۆیین ئه‌وسا فێرده‌بین ، ئه‌گینا له یه‌که‌م ڕۆژی گومانه‌وه ده‌بوایه ڕازی نه‌بوومایه بیکه‌م به هاوسه‌رم ئه‌و منداله‌شمان نابوو به ىێ نازێ باوک په‌روه‌رده‌بێت تازه ڕابووردوو گه‌ڕانه‌وه‌ی نییه منیش یه‌که‌م که‌س نیم شیرازه‌ی خێزانی لێ تێکچێ به‌لام یه‌که‌م که‌س ده‌بم چه‌نده منداڵه‌که‌م خۆشده‌وێ به‌و شێوه‌ش تا ده‌مرم دڵسۆزم خۆشده‌وێ.\nله‌و باوه‌ڕه‌م دڵسۆز سه‌رلێشواو بوو ده‌یویست به ژیان له‌گه‌ڵ دارا بێت به‌لام به دل له‌گه‌ل من بێت یاخوود به پێچه‌وانه‌وه ، هه‌رکامیان ڕاستبێت زۆرجار ئاره‌زووه‌کانی ژیان به‌و شێوه‌یه نایه‌نه دی که تۆ ده‌ته‌وێ له هه‌مان کات دارا کاتێ باسی خۆشه‌وسه‌تیت بککردایه زۆر به‌ساده‌یی یاخوود خۆی گێل ده‌کرد. جا نازانم له پشتی په‌رده واته له‌گه‌ڵ دلسۆز نیهێنییه‌کانی دڵی ده‌درکاند یان نا؟ هه‌ر چه‌نده پێش ئه‌وه‌ی دڵسۆز بخوازم دووباره له دارام پرسی : ده‌تانه‌وێ من له‌م په‌یوه‌ندییه وازبێنم.\nوتی : قسه‌ی قۆڕ!\nڕاستیکرد قسه‌ی قۆڕ و نه‌زان بوو چۆن ده‌کرێ تۆ که‌سێ بخوازی و پرسیاری گومانت هه‌بێت؟!. به‌لام ده‌بوو چونکه ئه‌وکات سه‌رده‌مێک بوو، ئێستا له پاش بیست سال هاتووم هه‌لی ده‌سه‌نگێنم هه‌له‌کانی خۆم ده‌بینم ، چونکه ئه‌وکاته‌ی مرۆڤ هه‌ڵه ده‌کات خۆی به‌ڕاست ده‌زانێ له پاشان شته‌کان روونتر ده‌بنه‌وه!\nزانکۆمان ته‌واو کرد و من دلسۆز بووین به هاسه‌ر په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ دارا نه پساند جار جار سه‌ردانیمان ده‌کرد یاخوود ئه‌و ده‌هات به‌سه‌ری ده‌کردینه‌وه.. دارا له‌گه‌ڵ نه‌نکی ده‌ژیا له‌م دوواییه که هاتیینه ئه‌وروپا نه‌نکی دارا که‌لکی لێبڕابوو ده‌بوو دارا خزمه‌تی بکات.\nدارا به‌یانیان له‌یه‌کێ له قوتابخانه‌کای که‌رکوک مامۆستا بوو ، ئێوه‌را ن له ده‌زگای رادیۆ هه‌واله‌کای ده‌خوێنده‌وه ، هه‌ندێک جار شه‌وان له‌گه‌ل چه‌ند هاوڕێیکی مه‌ست ده‌بوو ته‌له‌فۆنی بۆ ده‌کردین.\nمن و دڵسۆز له ئه‌وروپا کێشه‌مان نه‌بوو ده‌مانویست له‌گه‌ڵ که‌لتوور و سروشتی خۆمان بگونجێنین، هه‌رچه‌نده یادگاری به‌غدا و خۆشه‌ویستی کوردستان هه‌ستی ده‌بزواندین که ڕۆژێک دابێ بگه‌ڕێینه‌وه له‌هه‌مان کاتدا حه‌زی ئه‌وروپا چووبووه دلمانه‌وه.\nدڵسۆز دووگیانه بوو خۆمان ئاماده کرد له‌گه‌ل ئه‌م منداله‌مان ژیانێکی نوێ ده‌ستپێ بکه‌ین ، به‌لام به‌داخه‌وه له‌پڕێکا هه‌والێکی دلته‌زێن هیواکانی سڕینه‌وه. ئاگادار کراینه‌وه که دارا به ده‌ستی ئیرهابیه‌کا ن کوژرا وه.\nمن له پاش ئه‌م هه‌واله خه‌م وئازاره‌کانم ده‌شارده‌وه چونکه دڵسۆز به جارێ مالی وێرانبوو ته‌رکی دنیای کرد شه‌و ڕۆژ ده‌گریا. هه‌رچه‌ده دڵیم ده‌دایه‌وه بێ سوود بوو. ده‌مووت : ئه‌مه ژیانه هه‌موو شتێکی تیا ده‌بینین!\nدلسۆز ده‌یووت: من له مردن زیزم نابوو دارا بمرێ!\nله ڕۆژی شه‌هید بوونی دارا تا ئێستا هه‌ر دلته‌نگم تووشی نه‌خۆشی خه‌مۆکی بوومه. به‌لام ئه‌وکات دڵسۆز دوو گیان بوو ده‌مویست ئازاره‌کانی که‌م که‌مه‌وه که‌چی ڕۆژ به ڕۆژ باری ژیانمان ناخۆشتر ده‌بوو هه‌زاره‌ها پرسیار له ئه‌ندێشه‌م خوولیان ده‌خوارده‌وه. ئه‌و کاتانه‌ی مه‌ست ده‌بووم باری ده‌روونم خه‌راپتری لێده‌هات.\nله‌ناکاو بیری ڕۆژمێره‌که‌ی دارا هاته‌وه یادم بۆیه بڕیارمدا سه‌ردانی کوردستان بکه‌م تا نه‌نکی دارا ماوه ڕۆژ ژمێره‌که په‌یدا بکه‌م و دوورنییه وه‌لامی پرسیاره‌کانم له‌ناویدا بخوێنمه‌وه. چونکه دارا هه‌میشه باسی ده‌کرد که چوارساڵ چوار ڕۆژمێری نوسیوه‌ته‌وه، هه‌رچه‌نده من پێمده‌ووت: دارا گیان بنووسه‌وه. ده‌یووت: له ژیانم هه‌ر ئه‌و چوارساڵه گرنگ بوون!\nکاتێ به دڵسۆزم ووت ده‌چمه‌وه پێمنه‌ووت ده‌چم ڕۆژمێره‌که په‌یدا ده‌که‌م ، به‌لکوو منیش بێزاریم نیشانداو وتم: ده‌زانم تۆ دووگیانی دوومانگ ماوه رزگارت بێ له‌م باره قورسه! به‌لام به‌لێن بێ زوو ده‌گه‌رێمه‌وه تا خزمه‌تت که‌م!\nدڵسۆز ژنێکی خۆراگر بوو به‌لام له پاش جوانه‌مه‌رگ کردنی دارا ده‌ستی له ژیان شۆری ئه‌وه‌نده لای گرنگ نه‌بوو من چیده‌لێم.\nله خانوویه‌کی قایه‌و گه‌چی گه‌ڕه‌کی ته‌په‌ی که‌رکوک ماڵی نه‌نکی دارام دۆزی . کاتێ له‌ده‌رگامدا میمکی دارا ده‌رگای کرده‌وه هه‌ر که ناسیمیه‌وه قوڕگی پڕبوو له گریان بوو قسه‌ی پێنه‌کرا منیش چوومه ژوور نه‌نکی دارا هه‌ر به‌ده‌نگ منی ناسییه‌وه و ئه‌ویش هه‌ندیک گریا ، منیش وامده‌زانی هاتووم به‌سه‌ر وێرانه‌یه‌ک یاخوود به‌سه‌ر مالێکی ئه‌نفاڵ لێکراو.\nپاشان نه‌نکی دارا جانتایه‌کی نیشانمدا منیش هێنامه بنده‌ستم کردمه‌وه . چه‌ند کراسێکی دارا و ئه‌لبوومی تیابوو له ناو په‌ڕۆیه‌ک هه‌ر چوار ڕۆژمێره‌که و چه‌ند نامه‌یه‌ک بوو له سه‌ری نوسرابوون له دڵسۆزه‌وه!\nنه‌نکی وتی: شه‌وانه دارا باسی ئێوه‌ی زۆر ده‌کرد منیش ئه‌م شتانه‌م بۆ هه‌لگرت ده‌مزانی هه‌ردێن سه‌ردانیم ده‌که‌ن.\nوتم: حه‌ز ده‌که‌م سه‌ردانی گۆڕه‌که‌ی بکه‌م.\nڕێککه‌وتین ئێواره بچین، شته‌کانم هه‌لگرتوو به‌ره‌و مالی براکه‌م چووم له ڕێگا بڕیارمدا تا نه‌چمه‌وه ئه‌وروپا ڕۆژمێرکه نه‌خوێنمه‌وه.\nئێواره له نه‌شته‌لێک نه‌مامێکم کڕی ماشێنه‌که‌م پر ئاو به فراو کردوو له گه‌ل نه‌نک و میمکی دارا له‌سه‌ر گۆڕه‌که‌ی تێر گریان.\nکاتێ نه‌نکی دارام به‌جێهێشت وتی: به‌ختیار، دارا تۆی زۆر خۆشده‌ویست!\nبێده‌نگبووم و به‌باوه‌شی گه‌رم جێم‌هێشتن، ئه‌م خۆشه‌ویستیه چییه دڵی مرۆڤ وێرانده‌کات ! ئه‌وه‌تا من چه‌ندین ولاتم بڕیوه بۆ وه‌لامی خۆشه‌ویستی. سه‌یره گه‌ر خۆشه‌ویستی نه‌بێ به‌چی ڕۆژگارمان ببردایه سه‌ر؟\nپێش ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێمه‌وه بۆ ئه‌وروپا ته‌لفۆنم بۆ دڵسۆز کرد وه‌لامی نه‌بوو. چه‌ند هه‌ڤالێکم ڕاسپارد بچن سه‌ردانی ماڵم که‌ن ئه‌وانش وتیان ماڵ چۆله، به په‌له بڕیارمدا بگه‌ڕێمه‌وه چونکه دڵسۆز شێت ببوو دوور نه‌بوو سه‌ری خۆی هه‌لگرتبێ!\nسه‌ره‌ڕای نیگه‌رانیم بۆ دڵسۆز. دووباره تووشی دڵه‌ڕاوکێ بووم .پرسیارم له‌خۆم ده‌کرد: گه‌ر ڕۆژمێره‌که بخوێنمه‌وه له‌وه‌بێ هه‌ندێ نهێنیم بۆ ده‌رکه‌وێ باری خه‌مم پترکات دوودڵ بووم له‌خوێندنه‌وه‌ی به‌تایبه‌ت نامه‌کانی دڵسۆز بۆ دارا تا ئێستا هه‌لگیرابوون لام سه‌یربوون به‌لام بۆ من ترسناک بوون.\nبڕیارمدا کاتێ ده‌چمه‌وه گه‌ر دڵسۆز له ماڵ بێ ده‌یده‌مه ده‌ستی ده‌لێم: نه‌متوانی یان نه‌موێرا ئه‌م نامه و ڕۆژمێره بخوێنمه‌وه. فه‌رموو ئه‌مه دیاری من بۆ تۆ!\nهه‌ر کات له‌ماڵ نزیکترده‌بووم ئه‌م خۆشه‌ویستیه‌و ڕۆژمێره‌کانم لا گرنگ نه‌بوو ته‌نیا هۆشم لای دڵسۆزبوو که له‌ماڵ بێت و باوه‌شی پیابکه‌م، یه‌که‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر زۆر بیرم ده‌کرد دووه‌م ده‌ترسام نه‌خوازه شتێکی لێهاتبێ.\nکاتێ ده‌رگای ماڵم کرده‌وه به‌وه ده‌چوو سه‌دساڵ بووبێ که‌س له‌و ماڵه نه‌ژیابێ. جانته‌که‌م داناو چاوێکم به ژوور و چێشتخانه‌که خشاند ماڵێکی وشک و ڕه‌ق و ته‌ق.له‌سه‌ر ته‌له‌فۆنه‌که دڵسۆز نامه‌یه‌کی نوسیببوو: چه‌نده لێکم دایه‌وه و له‌گه‌ڵ خۆم قسه‌م له‌گه‌ڵ کردی هه‌ستم کرد ئه‌و تاقه‌ته‌ی جارانم نه‌ماوه تکایه به‌دووام مه‌گه‌ڕێ من حه‌ز ده‌که‌م وونبم گه‌ر بیریمت کرد دلنیام ڕادێیت. ئه‌وه من سه‌ری خۆم هه‌لگرت تۆش له سفره‌وه ژیانێکی نوێ ده‌ست پێبکه!\nدڵسۆز وه‌ک باڵنده‌یه‌ک فڕی گه‌ر منی خۆشبوێ ئه‌وه ده‌زانێ هێلانه‌که‌ی له ناو دڵمایه و ده‌گه‌ڕێته‌وه گه‌ر فرینه‌که‌شی یه‌کجاریبێ و تارا بێ هیوای به‌خته‌وه‌ری ده‌خوازم. ئه‌مجاره‌یان شێتنیم به‌دوای ڕاکه‌م چۆن ژیانی هه‌ڵده‌بژێرێ سه‌ربه‌سته!\nساڵێک و دووان تێپه‌ڕی بێئومێد بووم له گه‌ڕانه‌وه‌ی دلسۆز به‌لام چاوه‌ڕووابووم وه‌لامێک بنێرێ بلێ مندالم بوو من باشم. ئه‌و هه‌واله‌ش نه‌بوو هه‌ر چه‌ند ده‌زانم ئێستا له یه‌کێ له شاره‌کانی ئه‌وروپا پاڵ به گالیسکه‌ی منداله‌که‌ی ده‌نێ یاخود به‌یانیان زوو ده‌چێ منداله‌که له دایان داده‌نێ و ده‌چێته سه‌رکار ئێواران ماندوو له‌گه‌ل منداله‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه ، ئه‌و کۆرپه‌یه‌ی پیرۆزبێت سه‌رقاڵی کردووه‌و منی له‌بیر بردووه‌ته‌وه.\nمن چیتر وه‌ک گه‌وره ناژیم به‌لکو وه‌ک منداڵێک بێ ڕابووردوو ، بێ ئه‌وه‌ی بیر له داهاتوو که‌م ده‌ژیم ده‌ژیم له‌گه‌ڵ ئێستا، تۆپێکم پێبێ یاری پێده‌که‌م نامه‌وێ بزانم چی ڕووده‌دا له ژیان ، له ژیان ئه‌مه‌وێ له‌گه‌ڵ مندالیتر یاریکه‌م حه‌ز ده‌که‌م پایسکیلێکی یه‌ک تایه‌م هه‌بێ سێرکی پێبکه‌م دڵی مندالانی پێخۆش که‌م.\nله‌گه‌ل ئه‌م هه‌ره‌س و ئه‌زموونی خۆشه‌ویستیه‌م بڕیارمدا نامه کانی دڵسۆز و ڕۆژمێری چوارساڵ له‌ته‌مه‌نی زانکۆ نه‌خوێنمه‌وه!


مێخەكە بەشێوەیەكی گشتی لە سەر جومگەكانی دەست و پێ یان لە پاژنەی پێیەكان دروست دەبێت كە پێكدێت لە برینێكی وشكی رەق، لە هەندێك حاڵەتدا رێ لە رۆیشتن و جووڵانی دەست دەگرێت. بەهەمانشێوەی بالۆكە رەنگە بگوازرێتەوە بۆ بەشەكانی تری لەش لەلایەن ڤایرۆسی پایللۆماڤیروسی (HPV) دروست دەبێت. دەبێتە هۆی هەوكردن و بڵاوبوونەوەی بۆ بەشەكانی تری لەش.\nمێخەكە بەشێوەیەكی پزیشكی دەتوانرێت چارەسەر بكرێت، ئەویش بە بەكارهێنانی ترشە بەهێزەكان وەك سالیسلیك و كریۆتهەراپی یان چارەسەركردن بە لێزە و نەشتەرگەری بچووك، بەڵام دەتوانرێت لە رێی چارەسەری سروشتییەوە چارەسەر بكرێت تەنیا بەم پێكهاتە سادانە.\nیەكەم: داپۆشینی بە پلاستەر یان تیپ، یەكێك لە بەناوبانگترین ئەو چارەسەرە سروشتییانەی كە بەكار دەهێنرێت بۆ لابردنی مێخەكە بەكارهێنانی تیپە. باشتر وایە ئەو شوێنەی كە تووشی مێخەكە بووە بە پارچەیەك تیپ یان پلاستەر دابپۆشرێت بۆ ماوەی یەك هەفتە بەبێ ئەوەی تەڕ ببێت. دواتر لای ببە و پێیەكانت بكە ئاوی گەرمەوە بۆ ماوەی چەند خولەكێك دواتر بە تەنێكی زبر یان بەردی پێ مێخەكە كە پاك بكەرەوە. هەموو هەفتەیەك ئەم كردارە دووبارە بكەرەوە هەتا هەست بە نەمانی مێخەكەكە دەكەیت.\nدووەم: توێكڵی مۆز، بەهەمانشێوە نوێكڵی مۆز بەكار بهێنە بۆ سەر رووبەری مێخەكەكان و دواتر بە لەفافێك بیپێچە. هەموو رۆژێك پارچەیەكی نوێ دابنێ و دووبارە بیپێچەوە هەتا هەست بە نەمانی مێخەكەكان دەكەیت و شوێنی نامێنێت.\nسێیەم: سركەی سێو، یەكێكی ترە لەو رێیانەی كە بەكار دەهێنرێت بۆ چارەسەری مێخەكە بەكارهێنانی سركەی سێوە، چەند پارچە لۆكەیەك بە بچووكی ببڕە و پاشان بە سركەی سێو تەڕی بكە لەسەر مێخەكەكە دایبنێ و دواتر بە لەفافێك یان پارچەیەك تیپ بیبەستە بۆ ئەوەی ئاوی بەرنەكەوێت. كە هەستت كرد وشك بووەتەوە دووبارە دایبنێرەوە هەتا هەست بە نەمانی مێخەكەكان دەكەیت.\nچوارەم: زەیتی گەڵا چا، یەكێك لە بەهێزترین ئەو چارەسەرانەی كە تایبەتمەندی دژە كەڕووی هەیە زەیتی گەڵا چایە، هەروەها چارەسەرێكی نایابە بۆ رزگاربوون لە مێخەكە. چەند جارێك لە هەفتەیەكدا بە زەیتی گەڵا چا مێخەكەكان چەور بكە، بەڵام پێویستە دڵنیا ببیتەوە كە زەیتەكە بۆ هەموو چواردەوری مێخەكەكە بەكار بهێنیت لە ماوەیەكی كەمدا هەست بە نەمانی دەكەیت.\nپێنجەم: پێكهاتەیەكی تر كە لە دژی كەڕوو بەكار دەهێنرێت سیرە، تەنیا پێویستت بە قاشێك سیر دەبێت پاشان پاكی بكە و لەسەر مێخەكەكەی دابنێ دواتر بە پارچە لەفافێك بیبەستە، یان دەتوانرێت سەرەتا بەزەیتی سیر چەور بكرێت و دواتر سیرەكە بەكار بهێنرێت. رۆژانە چەند جارێك دووبارەی بكەرەوە هەتا هەست بە نەمانی ئەم مێخەكە دەكەیت.\nشەشەم: جێڵی ئالۆڤێرا، ئەو جێڵەی لە گەڵای ئالۆڤێرادا هەیە بە كەوچكێك دەریبهێنە و دواتر لەسەر مێخەكەكەی دابنێ، رۆژانە چەند جارێك بەكاری بهێنە هەتا هەست بە ئازار و كزانەوەی دەكەیت، بەم شێوەیە رەگی مێخەكەكە لە گەشە دەوەستێت و زیاد ناكات لە ماوەیەكی كەمدا هەست بە نەمانی دەكەیت.


رێگاي ئێوه ئابوري » هێرشی تورکیا بۆ باکووری سوریا\nهێرشی تورکیا بۆ باکووری سوریا\nرۆژهەڵاتی فورات خاوەن گرینگترین و گەورەترین کێڵگەکانی نەوتی لە باری ڕووبەر و بەرهەم هێنانە، بە تایبەت کە کێڵگەی نەوتی عەمەر بەر لە ساڵی ٢٠١١ نزیکەی ٣٠٠ هەزار بەرمیل نەوتی لە رۆژدا بەرهەم هێناوە.\nڕەقە بە تەنیای لە سەدا ٧٠ی سەرچاوە ئاوییەکانی سووریای لە خۆ گرتووە و ئەو ناوچەیە هەروەها خاوەن زەوی و زاری دەوڵەمەند و شوێنی چاندنی گرینگترین بەربوومەکانی کشتوکاڵی سووریایە. ڕووبەری ناوچەی ستراتژی رۆژهەڵاتی فورات نزیکەی یەک لە سەر سێ سەرزەوینی سووریایە و بە خوانی خوراکی و ئابووریی سووریا دێتە ئەژمار.\nئەو ناوچەیە لە سەدا ٩٠ی داهاتی نەوتی و گازی سووریا و نزیکەی نیوەی گەنم و لۆکەی سووریای لە خۆ گرتووە. پارێزگای دیرەزور لە رۆژهەڵاتی فورات دووهەمین پارێزگای سووریا لەباری ڕووبەر (نزیکەی ٣٣ هەزار کیلۆمەتری دووجا)ـه. زۆربەی بەرهەمی نەوتی سووریا لەو ناوچەیە و خاوەن دەوڵەمەندترین سەرچاوەی گازیی سووریایە.\nپێنج شەممەی ڕابردووش مەولوود چاوش ئۆغڵۆ وەزیری دەرەوەی تورکیا وتبووی گومان ناکات هەوڵەکان لە گەڵ ئەمریکا بۆ کردنەوەی ناوچەی ئەمن لە باکووری رۆژهەڵاتی تورکیا بە ئەنجام بگات و وڵاتەکەی بۆ گەیشتن بە ویستی خۆیان ئامادەی هێرشی سەربازین.\nئەو لێدوانانە لە کاتێکدایە کە ئەمریکا و تورکیا لە بابەتی کردنەوەی ناوچەی ئەمن لە قووڵایی 14 کیلۆمەتری سووریا بە بێ بوونی هێزێکی سەر بە پەکەکە، ڕێککەوتبوون. ئەنقەرە ئەو یەکینانە بە لقێکی پەکەکە دەزانێ و وەک تیرۆریست ناویان لێ دەبات، بەڵام واشنتۆن بە هاوپەیمانانی ستراتژیکی خۆی دەزانێت.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا ٥ی ئاکتەوبری ٢٠١٩ ڕایگەیاند: بۆ جێگر کردنی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی فورات لە سووریادا ئۆپەراسیۆنی زەوینی و ئاسمانی ئەنجام دەدەین و ئێمە بۆ ئەنجام دانی ئەو ئۆپەراسیۆنە تەواو ئامادەین و پلانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە رۆژهەڵاتی فوراتمان تەواو کردووە. فەرمانی پێویست بۆ ئەنجام دانی ئەو ئۆپەراسیۆنە لە رۆژهەڵاتی فورات دەرکراوە.\nپاش لێدوانەکانی ئەردۆغان بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی زەوینی و ئاسمانی لە رۆژهەڵاتی فورات لە دژی باڵەکانی پەکەکە لە باکووری سوریا (یەپەگە و پەیەدە و هەسەدە) پاڵپشتکراوی ئەمریکا، کەناڵی دەوڵەتیی TRTی تورکیاش پشت‌ڕاستی کردەوە کە ئۆتۆمۆبێلی زیرەڤانی و هێزەکانی چەکداری زیاتر ڕەوانەی شاری ئاقچەقەڵای تورکیا لە ڕووبەڕووی شاری “گرێ سپی”ی سووریا کراون. هەروەها\nماوەیەک لەوە پێش بەشار ئەسەدی سەرۆک کۆماری سووریا جەختی کرد کە کوردەکانی باکووری سووریا دوو بژێرەیان لە بەردەمە؛ یان بگەڕێنەوە بۆ باوەشی دەسەڵاتی سووریا یان بە توندی هەڵسوکەوتیان لە گەڵدا دەکرێت.\nئایا ئەردۆغان هەڕەشەی خۆی لە دژی کوردەکان بە ئاکام دەگەیێنێت؟\n“رای الیوم” لە یادداشتێکدا لەوبارەیەوە نووسی: ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا هەڕەشەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بەربڵاوی زەوینی و ئاسمانی بۆ کردنەوەی ناوچەی ئەمن لە رۆژهەڵاتی فورات کردووە و ڕایگەیاندووە کە پلانەکان لەوبارەیە داڕێژراون و فەرمانی هێرشی دەرکراوە و ئەو هێرشە لە داهاتوویەکی نزیکدا ئەنجام دەدرێت. ئەوە یەکەم جار نییە کە ئەردۆغان هەڕەشەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی دەکات و هۆی ئەو تووڕەییەش دەگەڕێتەوە بۆ ڕانەپەڕاندنی بەڵێنەکان لە لایەن ئەمریکاوە. ئەو هێزە کوردانەی ئەمریکا پاڵپشتیان لێ دەکات، لە ڕوانگەی ئەردغانەوە لقی سەربازیی پەکەکە و تیرۆریستن و ئەوە نیشاندەری لوتکەی قەیرانی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و تورکیایە کە پاش کڕینی ئێس ٤٠٠ لە ڕووسیا بەوپەڕی خۆی گەیشتووە. نازانین کە ئەو هەڕەشانە وەک ڕابردووە یان هەولێکە بۆ ڕاکێشانی سەرنجی ئەمریکا و خێرایی بەخشین بە ڕەوتی کردنەوەی ناوچەی ئەمن یان دەیەوێ هێرشی یەک لایەنە و داسەپاندنی هەلومەرجی مەبەستی خۆی بە ئاکام بگەیێنێت؟ هێزەکانی سووریای دیموکراتیک (هەسەدە) ڕایانگەیاندووە کە بەرەنگاری تورکیا دەبنەوە و ئەو هەڵویستە بە بێ گەڕەنتی پاڵپشتی ئەمریکا ناکرێت، بە تایبەت کە لە ناوچەدا زیاتر لە ٢٠٠٠ هێزی ئەمریکی لێیە. ڕەنگە دەوڵەتی سووریا هەڵوێستێکی تایبەتی نەگرێتە بەر، چونکە هەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان تورکیا و هەسەدە و ئەمریکییەکان بە قازانجی خۆی دەزانێ، بە تایبەت کە هێزەکانی هەسەدە هەموو ڕێککەوتنەکانیان پێش کردووە و چوونەتە بەرەی ئەمریکا و چیتر متمانەیان پێ ناکرێت. گرینگتر لەوە دەوڵەتی سووریا حەز بە پاراستنی دەسکەوتە مەزنەکانی خۆی واتە کردنەوەی ڕێڕەوگەی سنووری ئەبووکەماڵ لە گەڵ عێراق بۆ تێکشکاندنی گەمارۆکان دەکات و چاوی لە بازاڕی عێراق بۆ مامەڵە لە گەڵ سووریایە.\nبرچسب ها : ئەمریکا , پەکەکە , پەیەدە , تورکیا , دێرەزوور , رەقا , رۆژهەڵاتی فورات , هەسەدە , هێرش , یەپەگە


خۆنیشانده‌ران له مه‌یدانی ته‌حریری به‌غدا کۆده‌بنه‌وه\nهه‌ینی به‌هه‌زاران خۆنیشانده‌ر له مه‌یدانی ته‌حریری به‌غدا کۆبوونه‌وه و داوای چاکسازی و ئیش و کاری زیاتریان له حکومه‌ت کرد.\nخۆنیشانده‌ران داوایان له حکومه‌تی سه‌ره‌ک وه‌زیران مالیکی کرد به‌ڵێنه‌کانی جێ به جێ بکات بۆ نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی. ئه‌وان هه‌روه‌ها داوایان کرد حکومه‌ت هه‌و‌ڵی زیاتر بدات بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی ڕاده‌ی بێکاری.\nزۆربه‌ی له ڕۆژانی هه‌ینی، عێراقیـیه‌کان خۆنیشاندانیان کردووه له وێنه‌ی ئه‌و خۆنیشاندانانه‌ی له زۆربه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باکوری ئه‌فریقا به‌ڕێوه‌چون و داوای حکومه‌تی باشتر و یارمه‌تی ئابوری ده‌که‌ن.\nله مانگی سێ، به‌ڕێز مالیکی له وه‌ڵام به داوای خۆنیشانده‌ران، له موچه‌ی خۆی که‌م کرده‌وه و پاره‌ی بۆ پرۆگرامی خۆراک بۆ هه‌ژاران زیاتر کرد. ئه‌و هه‌روه‌ها 100 ڕۆژی دا به ئه‌ندامانی کابینه‌ی خۆی باش بکه‌ن ئه‌گه‌رنا ئه‌وا له‌سه‌ر کار لاده‌درێن.


Diplomatic Magazine | یاسایەک بە باڵاى سەرۆک\nگۆڕان و یەکێتى، دەسەڵاتى گەلیان رادەستى پارتى کرد\nیاسایەک بە باڵاى سەرۆک\nلەسەردانەکەیدا نێچیرڤان بارزانى بۆ سلێمانى، یەکێتى و گۆڕانى رازى کردبوو کە رۆژى چوارشەممە لەنێو پەرلەمان یاسایەک بدورن کە بۆ بەژن و باڵاى ئەو بشێت.\nیەکێتى و گۆڕان، ئەمرۆ کارەکەیان بۆ پارتى ئاسان کردو لەبرى گەڕانەوە بۆ دەنگى خەڵک و هەڵبژاردنى سەرۆک لەلایەن گەلەوە، لە نێو هۆڵى پەرلەمان بەهەمان تام وبۆنى شەقام، نمایشەکەیان ئەنجامداو بەمەش پارتى ئاواتەکەى هاتەدى.\nهەرجۆرێک بێت پرۆژە یاساى کاراکردنەوەى دامەزراوەى سەرۆکایەتى هەرێم لە پەرلەمانى کوردستان بە کۆى ٨٩ دەنگ پەسەند کرا، کە پێشتر ڕێکەوتنى نێوان پارتى و یەکێتى و گۆڕانى لەسەر کرابوو.\nپێشتر یەکێتى و پارتى و گۆڕان بە نهێنى لەسەر ئەم بابەتانە رێککەوتیان کردووە.\nدەستکەوت بۆ گۆڕان یان پارتى؟\nپارتى بەداواکەى گۆڕان رازى بوو بوو کە سەرۆک لەنێو هۆڵى پەرلەمان هەڵبژێردرێت، بەڵام زیرەکانە توانى یارییەکە لە یەکێتى و گۆڕان بباتەوە، بەوەى تەنها وەک تەمسیلێک سەرۆک لەناو پەرلەمان هەڵبژاردنى بۆ بکرێت، گەرنا دەسەڵات و حوکمرانییەکەى وەک سەرۆکێک دەبێت کە گەل هەڵیبژاردبێت و لەبەردەم پەرلەمانیشدا بەرپرسیار نابێت.! لێپرسینەوەشى مەحاڵ بێت.\nپێدەچێت، ئەم بابەتە پەیوەندى بەو کۆبوونەوە نهێنیانەى نێوان (گۆڕان و پارتى) و (پارتى و یەکێتى) هەبێت، کە ماوەى چەند مانگێکە خەریکن و رێک ناکەون.\nبەتایبەت پەیوەندى هەیە بەو سەردانە کۆتاییەى نێچیرڤان بارزانى بۆ سلێمانى، کە توانى دڵى هەردووکیان (یەکێتى و گۆڕان) رازى بکات و بۆ رۆژى چوارشەممەش بیانهێنێتە نێو هۆڵى پەرلەمان و داوایان لێ بکات کە یاسای سەرۆکایەتى هەرێم بە کاڵاو باڵاى ئەو بدورن.\nگۆڕان و یەکێتى رازى نەبوون بەوەى کە دەسەڵاتەکانى سەرۆکى هەرێم هاوشێوەی بەغداد تەشریفاتى بن.\nکارەساتەکانى یاساى سەرۆکایەتى هەرێم چین؟\nشێوازى کاراکردنەوەى دامەزراوەى سەرۆکایەتى هەرێم چەندین کارەساتى بەدواى خۆیدا هێنا کە ئەگەرى زۆرە چەند ساڵێکى دیکە و لەداهاتوودا کێشە لەنێوان پارت و را جیاوازەکانى کوردستان بخوڵقێنێت.\nچونکە یاساکە هێندەى بۆ کەسێک نوسراوە، نیو هێندە وا دانەرێژراوە کە ئەمە بۆ ئەوەیە دامەزراوەیەکى پێ کارا دەکرێتەوە، و زۆر شتى بە ناروونى هێشتۆتەوە کە ئەمەش شەڕەکە بۆ نەوەکانى دواتر جێ دەهێڵێـت.\nیەکەم: دەسەڵاتەکانى سەرۆک نابێ تەشریفاتى بن\nهەرچەندە سەرۆکایەتى پەرلەمان پێشنیارى ئەوەى خستنە روو کە ئایا چ ئەندام پەرلەمان و فراکسیۆنێک لەگەڵ ئەوەدایە کە دەسەڵاتەکانى سەرۆکى هەرێم لەداهاتوودا وێنەى بەغداد تەشریفاتى و پرۆتۆکۆڵى بن؟ بەڵام تەنها ٢٠ دەنگى لەکۆى ١١١ ئەندام پەرلەمان بەدەستهێنا.\nو٨٨ کەس دەستیان بەرز کردەوە بۆ ئەو برگەیەى کە سەرۆک تەواوى دەسەڵاتەکانى ماوەى رابردووى هەبێت و بتوانێ ممارەسەیان بکات.\nئەمە پێچەوانەى داواکارییەکانى چەند ساڵى رابردووى بزووتنەوەى گۆڕانە کە داواى دەکرد با سیستەمى سیاسی لە هەرێم پەرلەمانى بێت، کۆتا جاریش نەوشیروان موستەفا بە ئامادەبوونى سەرۆکى ئەوکاتەى پەرلەمان (یوسف محمد سادق) ئاماژەى بەم خاڵە کرد.\nبەڵام ئەوەى ئەمرۆ روویدا نەک سیستەمى سیاسى بەرەو پەرلەمانى نابات بەڵکو بەرەو سیستەمێک دەروات کە سەرۆکایەتییەکى عەیارە ٢٤ دەبێت و بەهیچ شێوەیەک لەبەردەم پەرمانیشدا بەرپرسیار نابێت.\nدووەم: سەرۆک پێویست ناکات شەهادەى هەبێت\nلەنێو هۆڵى پەرلەمان دەنگدان بۆ ئەو برگەیە دەستى پێکرد کە ئایا پێویست دەکات سەرۆک بروانامەى بەکالۆریۆسى هەبێت؟\nئەوەى روویدا ئەوە بوو کە ٦٩ ئەندام پەرلەمان دەنگیاندا بۆ ئەوەى کە پێویست ناکات سەرۆکى هەرێم ئەو بروانامەیەى هەبێت.\nئەم سیناریۆیە کت و مت لەوە دەچوو کە نێچێرڤان بارزانى لەنێو هۆڵى پەرلەمان دانیشتبێت، بۆ هەر برگەیەک پرسى پێ بکەن کە ئایا ئەم مادەیەش لەگەڵ ئەودا دەگونجێت یاخود لاى بدەن.\nدەبوو گۆڕان لانى کەم رێزى لە قسەى سەرۆکى پێشووى پەرلەمان (یوسف محمد سادق) بگرتایەت کاتێک لەدیدارى سلێمانى گوتى: حوکمرانى بەکەسانى نەخوێندەوار ناکرێت.\nئەم برگەش لەداهاتوودا کێشە درووست دەکات، چونکە لایەنە سیاسییەکان بە تایبەت گۆران کاریان لەسەر ئەوە کردووە کە لەبرى تەنها شەرعیەتى شۆڕشگێرى بۆ دەسەڵاتدارانى هەرێم بروانامە و تواناو لێهاتوویش رۆڵى خۆى هەبێت.\nکاتێک سەرۆک لە پەرلەمان لێپێچینەوەى لەگەڵ دەکرێت کە تەواوى ئەندام پەرلەمانى پارتى داوایەکى لەو شێوەیە بکەن.\nسێیەم: سەرۆک چۆن لادەبرێت\nئەو برگەیە روون نەکراوەتەوە کە سەرۆک پەرلەمان هەڵیبژاردووە ئایا پەرلەمانیش دەتوانێت کەى و لە چ کاتێکدا دەسەڵاتەکانى لێ وەر بگرێتەوە؟\nهەروەها دەبێت دوو لەسەر سێى ئەندامانى پەرلەمان دەنگ بدەن بۆ ئەوەى سەرۆک بێتە نێو هۆڵى پەرلەمان بۆ لێچپێنەوە، بەڵام دیارە کە ئەو دەنگە لە ئێستادا (کە پەرلەمان بە ماڵى پارتى لەقەڵەم دەدرێت) ناتوانرێت بەدەست بهێنرێت، بۆیە لێپێچینەوەى سەرۆکێک کە پارتى بێت مەحاڵە.\nچوارەم: جێگرەکان کێ دیاریان دەکات\nهەرچەندە سەرەتا سەرۆک یەک جێگرى بۆ دانرابوو کە لاى گۆران دەبێت، گۆرانیش ئاماژەى بەوە دەکرد کە جێگرەکەیان لە پەرلەمانەوە هەڵدەبژێردرێت و دەسەڵاتەکانیشى فراوان دەبن.\nبەڵام ئەمرۆ دەرکەوت کە سەرۆک دوو جێگرى دەبێت و هەردوو جێگرەکەشى لەلایەن خۆیەوە دیارى دەکرێن و هەر خۆشى دەسەڵاتەکانیان دابەش دەکات.\nکەواتە ئەوەى ئەمرۆ روویدا هەمووى لەلایەن پارتییەوە نەخشەى بۆ کێشرابوو و گۆڕان و یەکێتى رازى کردبوو بەوەى نەخشەکە وەک خۆى جێ بەجێ بکەن و شەرعیەت بدەن بە سەرۆکێکیش کە دیار نییە تا کەى سەرۆک دەبێت؟


لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا لە سلێمانی بڕیاریدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nلیژنەی باڵای بەرەنگاربونەوەی كۆرۆنا لە سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، هەر كەس و دامەزراوە و شوێنێك پابەندنەبێت بە ڕێكارەكانی خۆپارێزی، ڕێكاری یاسایی لەبەرامبەر دەگیرێتەبەر.\nلیژنەی باڵای بەرەنگاربونەوەی كۆرۆنا لە سلێمانی لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، لە ڕۆژی (١/ ٤/ ٢٠٢١)ەوە تیمە هاوبەشەکانی هێزەکانی ناوخۆو ئاسایش و لیوای یەکی پاراستنی سلێمانی و پێشمەرگە بەشێوەی جێگیرو جوڵاو هەماهەنگیی تیمەکانی تەندروستیی و پۆلیسی هاتووچۆ، لەژێر چاودێریی لیژنەی ئارامیی سلێمانی و یەکە کارگێڕییەکانی تردا، بۆماوەی (٣) ڕۆژ ڕێنمایی بەستنی ماسک بەشێوەی ئیلزامیی پێشکەش بە هاووڵاتیان دەکەن، لەدوای ئەوماوەیەوە هەر هاووڵاتییەک پابەندی بەستنی ماسک نەبێت بەپێی خاڵی (٨) لە بەیانی ژمارە (١٠)ی ساڵی (٢٠٢١) مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت.\nڕاشیگەیاندووە، جەخت لەسەر جێبەجێكردنی بڕیارەكانی لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا لە هەرێمی كوردستان و ڕێنماییە تەندروستی و خۆپارێزییەكان كرانەوە و ڕێكار و میكانیزمی پێویست بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكان دیاریكران.\nئاماژەی بەوەشكرد، بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی، ڕۆژانە، بەردەوام دەبێت لە پشکنینی بەردەوام بۆ هاووڵاتیان و فەرمانگە حکومیی و ناحکومییەکان.\nجەختیشی كردۆتەوە، هەموولایەك ئاگاداركرایەوە، كە هەر كەس و دامەزراوە و شوێنێك پابەندنەبێت ڕێكاری یاسایی لەبەرامبەریدا بگیرێتەبەر.\nلیژنەی باڵای بەرەنگاربونەوەی كۆرۆنا لە سلێمانی


پەرلەمانتارێکی دەوڵەتی یاسا، ئەمڕۆ چواشەممە رایگەیاند، رێگەنادەن ھیچ رێککەوتنێکی حکومەتی ئێستای عێراق لەگەڵ ھەرێمی کوردستان، جێبەجێ بکرێت، چونکە حکومەتێکی کار بەڕێکەرە.\nوێنە: مەنسور بعێجی لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند، حکومەتی ئێستای عێراق ناتوانێت ھیچ رێککەوتنێک لەگەڵ ھەرێمی کوردستان یان ھیچ لایەنێکی تردا ئەنجام بدات، چونکە حکومەتێکی کاربەڕێکەرەو مافی ئەوەی نییە رێککەوتنی لەو جۆرە بکات بەتایبەت لە پەیوەست بە نەوت و بودجەوە.\nئەوەشی خستەڕو کە مانەوەی حکومەتی ئێستای عێراق لەپێناو بەڕێکردنی کارەکانی وڵاتە تا ئەو کاتەی سەرۆک وەزیرانێکی نوێ دادەنرێت کە لە دەسەڵاتیدایە رێککەوتن ئەنجام بدات ئیدی لەگەڵ حکومەتی ھەرێم بێت یان ھەر لایەنێکی تر بەڵام لە ئێستادا ھەر رێککەوتنێک بکرێت ئێمە لە پەرلەمان رێگەی پێنادەین.\nئاماژەی بەوەشدا کە حکومەتی ھەرێم ھەوڵ دەدات رێککەوتنێکی نەوتی لەگەڵ حکومەتەکەی عادل عەبدولمەھدیدا لەم چەند رۆژەی تەمەنیدا کە ماوە، تێپەڕێنێت لەپێناو گەرەنتیکردنی شایستە داراییەکانی لە بوجەی ساڵی داھاتودا بەڵام ئێمە بە ھیچ شێوەیەک رێگە بەوە نادەین.\nھێمای بۆ ئەوەش کردوە ئەگەر حکومەتی ھەرێم نیازی باشە لەگەڵ حکومەتی ناوەندی دەبێت چاوەڕێ بکات تا سەرۆک وەزیرانی نوێ دادەنرێت و لەگەڵ ئەو لەسەر تەواوی بابەتە نەوتی و داراییەکان رێکبکەوێت.\nلە عێراق 57 توشبوی دیكەی كۆرۆنا گیانیان لەدەستدا


ھۆکاری خۆپیشاندانەکان دەستی لەپشتە یان پشکی شێر و چۆلەکەیە\n10/27/2019 4:34:02 PM\n8029 جار خوێندراوەتەوە\nئەو دەستەواژەیەی (دەستی لە پشتە) ئەو قسەیە ھەموو ڕژێمە ستەمکارەکان لەبەرامبەر ھەر ناڕەزایەتییەک بەرامبەر دەسەڵاتەکەیان دەبێتەوە دەیکەن بۆ گومان خستنەسەر داواکاری خەڵک بێ گەڕانەوە بۆ ھۆکاری ئەو ناڕەزایەتیانە، ئەم ھۆکارە وای کردووە کە ھەموو دەسەڵاتدارە یەک لەدوای یەکەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و جیھانی ئیسلامی ھەمیشە لەڕێگای کودەتای سەربازی یان خۆپیشاندانی خوێناوی کۆتایی بەدەسەڵاتیان بێت و سەرکردەکانیش بکوژرێن و ببنە پەندی زەمانە، بەڵام بێ ئەوەی سەرکردەکانی پاش ئەوان پەندی لێ وەربگرن. لەدوای بەھاری عەرەبییەوە، زنجیرەیەک گۆڕانکاری لە (یەمەن، لیبیا، سوریا و میسڕس) ڕویدا. ھەموومان چارەنووسی سەرکردەکانیانمان دی و دۆخی ئێستای نالەباری وڵاتەکانیشیان دەبینین لەچی ئاژاوەو قات و قڕییەکدایە.\nلێرەدا مەبەستمە لەسەر خۆپیشاندانەکانی عێراق قسە بکەین. لەدوای ڕوخانی بەعس و کۆتایی سەدام بەو شێوەیەی کەبینیمان، چەمکی عێراقی نوێ ھاتە کایە، بەڵام بۆچی لەعێراقی نوێدا بەردەوام زنجیرە لەدوای زنجیرە خۆپیشاندان ڕودەدا؟ ئایا ڕاستە وەک دەسەڵاتدارانی عێراق دەڵێن دەستی لەپشتە؟ یاخود دابەشکردن وەک پشکی شێرو چۆلەکەیە؟. ئەگەر سەیری دروست بوونی دەوڵەتی عێراق بکەین، لەسەرەتاوە تا ئەم چرکەساتە، عێراق لە ھیچ ڕویەکەوە ئارام نەبووە، عەدالەتی تێدا نەبووە. زەمەنێک سوننە حوکمی کردووەو شەڕی سڕینەوەی لەگەڵ کورد وشیعە کردووە ئێستاش شیعە حوکم دەکات ئەوە حاڵەکەیەتی، بۆچی؟ لەبەرئەوەی دەسڵاتداران پرسیارەکانی فەلسەفەی سیاسیان لەبیر چووەتەوە، لەسەر حوکمڕانی پرسیاری فەلسەفەی سیاسی ئەوەیە کێ حوکم دەکات چۆن حوکم دەکرێ؟. سەبارەت بەپرسیاری یەکەم کێ حوکم دەکا واتە ئەو کەسەی کە حوکم دەکات دەبێت، بۆ حوکمڕانی پەروەردەکرابێت و لەفەسەفەی حوکمڕانی تێگەشتبێت، بەڵام دەسەڵاتدارانی عێراق لەکۆنەوە تائەمڕۆ، سیستمی سیاسی عێراق خۆی دور لەو پرسیارە جەوھەریە گرتووە، بەڵکو پرۆگرام کراو، ئاڕاستەکراو پەروەردە کراوە بەئایدۆلۆجیا ئەویش بەئایدۆلۆجیای ناسیۆنالیستی عەرەبی و تێکەڵەیەک لەسۆسیالیستی ستالینی. ئێستاش پڕۆگرام کراوە بەئایدۆلۆجیای ئیسلامی مەزھەبی، بۆیە ئەوە دەرەئەنجامی دۆخی عێراقە. بەو شێوە حوکم دەکرێ کەدەبینین لەفەسادی سیاسی و ئابوریدا غەرق بووە، ئیستغلالی ئابوری لەلایەن بەشێکەوە خەڵکی تەواو ماندوو کردووە، لە کاتێکدا (ئیستغلالی ئابوری ھیچی لە ئیستیبدادی سیاسی کەمتر نیە)، جیاوازیەکان لەژیانی خەڵکیدا وایلێھاتووە عێراق ئێستا دابەش بووە بۆ دوو ناوچە، ناوچەی سەوز و ناوچەی خەزان. سیاسیەکان پیاوانی ئاینی خۆیان لەبورجێک و خەڵکی لەبورجێکی تر، منداڵەکانیان لەدۆخێکدا دەژین بەھەشتیان بۆ سازکراوە، منداڵی خەڵکی لەدۆزەخ. ئەگەر گوێ لەھەندێ لێدوانی خۆپیشاندەران بگرین دەڵێن: ئێمە کارمان دەوێ، نانمان دەوێ، تەندروستی باشمان دەوێت، خۆڵ و خاشاک و بۆنی ناخۆش کوشتینی، ناعەدالەتی تاسەر ئێسک چووە.\nبەتێگەشتن لەدواکاری ئەم خۆپیشاندەرانە وەڵامی ئەو پرسیارە وەردەگرین ئایا خۆپیشاندانەکان دەستی لەپشتەوەیە یاخود دەسەڵاتداران لەکاتی دابەشکردنی داھاتی عێراق پشکی شێر بۆ خۆیان و دەوروبەریان دەبەن و پشکی چۆلەکەش بۆ خەڵک؟ وەڵامەکەی بۆ خوێنەر جێدەھێڵم. لەلایەکی دیکەوە لەوەش دەگەین بەرژەوەندی دەوڵەتانی دەوروبەر دەستوەردان لەعێراق بکەن، بەڵام لەھەمانکاتدا ڕێگا خۆشکردنی حوکمڕانانی عێراق وادەکات مەجالی دەستێوەردان بۆ دەوروبەر بڕەخسێت. ئەگەر عێراق لەدوێنێوە تا ئەمڕو مافی کوردی بسەلماندایە، جیاوازی مەزھەبی نەکردایە، ناعەدالەتی کۆمەڵاتی نەکردایە، دەرفەتی دەستێوەردان بۆ ھیچ دەوڵەتێک نەدەبوو. ئەم ترازان ونایەکانگیرییە سیاسی و کۆمەڵایەتیە ڕووی نەدەدا. گەلان لەسەر دوو بنەما پێکەوە ھەڵدەکەن، ئەویش بریتیە لە(عەدالەت و شەرم) کە عەدالەت نەما شەرم نامێنێ، ئەوکاتە بەریەککەوتن تائاستی فەوزا دەڕوات، خەڵک توڕە دەبێت، خۆئەگەر میللەتان لەداگیرکاری و ناعەدالەتی توڕە نەبن، دەکرێ پێی بڵێین میللەتی گەمژەو حۆل.\nچارەسەری ئەم دۆخە چۆن دەکرێت؟\nدەبێ دەسەڵاتداران و پیاوانی ئاینی لێگەڕێن فەرمانڕاوەیی لەدەرەوەی ئایدۆلۆجیا کاری خۆی بکات، ئەمەش دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ناو تێۆریەکەی ڕاوڵز (حجاب الغفلە) کە قسە لەسەر عەدالەتی کۆمەڵایەتی دەکات واتا (گەڕانەوەی مرۆڤ بۆ دۆخی سروشتی خۆی) بۆ دۆخێک کە بەژینگەی سیاسی و کۆمەڵایەتی پڕۆگرام نەکردبێت، ئەگەر سیاسیەکان بۆ ساتێک بگەڕێنەوە بۆ ئەو دۆخە سەرەتاییەی مرۆڤ لەبڕیارداندا ئەوا کێشەکان چارەسەر دەبن. ھەرچەندە بۆ ئێستای عێراق ئەمە مەحاڵە، بۆیە بەردەوام نائارام دەبێت. کەواتە ئەم خۆپیشاندانانە لەسەر دابەشکردنە، دابەشکردنێک پشکی شێر بۆ بەشێک وپشکی چۆلەکەش بۆ زۆرینەی خەڵک!


داگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا؛ ڕۆژنامەنووسانی عێراقی ڕەخنە لە بێدەنگیی سەرکردە و میدیاعێراقییەکان دەگرن - Aryen News\nداگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا؛ ڕۆژنامەنووسانی عێراقی ڕەخنە لە بێدەنگیی سەرکردە و میدیاعێراقییەکان دەگرن\nئایار 4, 2021 ئایار 4, 2021\nبێهەڵوێستی و بێدەنگیی دەسەڵاتدارانی بەغدا و هەولێر بەرامبەر بە داگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا بۆسەر خاکی باشووری کوردستان و عێراق، بەشێکی بەرچاوی میدیاکانی ئەو وڵاتەشی گرتۆتەوە. ژمارەیەک ڕۆژنامەنووس و لێکۆڵەری عێراقی ڕەخنە لەم بێدەنگییەی دەزگا عێراقییەکان دەگرن.\nبێدەنگی و وڵامە شەرمنەکانی کاربەدەستانی بەغدا و هەولێر سەبارەت بە داگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا لە باشووری کوردستان، بەشێکی زۆری دەزگاکانی ڕاگەیاندنی عێراقیشی گرتووەتەوە. بەشێک لەم بێدەنگییە بۆ پاڵپشتیی ئەو دەزگایانە لە ڕێککەوتنە سیاسیەکان لەگەڵ ئەنکەرە دەگەڕێتەوە. ئەمەش وەک ڕۆژنامەنووسانی عێراقی ئاماژەی پێدەکەن، وای کردووە لە کاری پیشەیی دوور بکەونەوە و خۆیان لە ڕووماڵکردنی پەلامارە مەترسیدارەکانی ڕژیمی تورکیا نەبان بکەن.\nسەلام زوبەیدی رۆژنامەنوسی عێراقی دەڵێ گرنگترین هۆکاری بێدەنگیی میدیاکانی عێراق لەسەر ئەم بابەتە ئەوەیە کە هەندێک لەو میدیایانە پێیانوایە ئەوەی ڕوودەدات بە ڕەزامەندی حکومەتی عێراقە.\nسەلام زوبەیدی لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی هەواڵی ڕۆژنیوز وتی: کاتێ ڕووداوەکە دەگاتە ئاستی چوونەژوورەوەی سەربازی بیانی و داگیرکردنی سنوور و تۆپبارانی گوندەکان، هەندێک میدیا باسی ناکەن. هەندێکیتریش وەک هەواڵێکی ڕۆتین مامەڵەی لەگەڵ دەکەن. ئەم بێدەنگییە نە بۆ ئەو دەزگایانە پاساوە و نە بۆ حکومەت.”\nئەو ڕۆژنامەنووسە عێراقییە وێڕای دەربڕینی نائۆمێدیی خۆی لە میدیاکانی وڵاتەکەی ڕایگەیاند: ئەگەر ئەم ڕووداوانە لە وڵاتێکی خاوەن میدیای پیشەیی ڕووی بدایە. میدیاکان ڕوماڵێکی ڕاستەوخۆ و ڕۆژانەیان دەکرد. هاوشێوەی ئەوەی لەکاتی ڕووماڵی پەلامارەکانی داعشدا بینیمان. خۆ ئەگەر پەلامارەکانی تورکیا و داعش بخرێنە تای تەرازوو، دەبینین هاوشێوەی یەکترن. ئامانجی هەردووکیان داگیرکردنی خاکی وڵاتە و هەردووکیان هەڕەشە لەسەر ئاسایشی هاوڵاتیان درووست دەکەن.”\nڕاگەیاندنکاری عێراقی موشتاق ڕەمەزانیش وتی: ئەگەر ئەو هەڵوێستانە بەوجۆرە بن، تورکیا ئەوەی لە سووریا کردی، لێرەش دووبارەی دەکاتەوە. دەست لە پێشێلکردنی سەروەری عێراق هەڵناگرێت. چونکە خراپبوونی بارودۆخی ئەم دوو وڵاتەی بە هەلێک زانیوە و هێشتا هیوای گەڕاندنەوەی سەردەمی عوسمانی هەیە.”\nهەروەها دوکتور جەواد کازم بەیزانی بەڕێوبەری پەیمانگای عێراقی بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی لە بەغدا پێیوایە کە داگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا بە چرای کەسکی پەدەکەیە.\nجەواد بەیزانی وتی: پەدەکە ڕێگە نادات سوپای عێراق بچێتە ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵییەوە. کەچی ڕێگەی بۆ جوڵاندنی سەربازانی سوپای تورکیا خۆش کردووە.\nئەو لێکۆڵەرە عێراقییە هەروەها بەبیری هێنایەوە کە هەڕەشەی تورکیا بۆ بڕینی ئاوی عێراق، کاریگەریی لەسەر بڕیارەکانی بەغدا درووست کردووە.\nپارێزەرانی ئۆجالان بۆ چوونە ئیمرالی جارێکی دیکە داواکارییان پێشکەشکرد\nچالاکی مانگرتن بە پێشەنگایەتی زیندانیانی دۆزی پەکەکە و پاژک ١٥٩ ڕۆژی تێپەڕاند\nڕانیەییەکان لە ڕۆژی جەژندا داوای ئازاد کردنی چالاکوانانی بادنیانیان کرد


دادگاکانی کوردستان، هەر وەک پەرلەمان، بووکەڵەی دەستی دەسەڵاتن!\nکامل احمد 2021.02.21 - 22:23 79 like 1\nڕات چیە لە سەرئازادی ڕادەربڕین بەگشتی لەکوردستان و دادگایی کردنی ڕۆژنامەنووس وچالاکوانی بادینان ؟\nچاوپێکەوتنی کامل احمد لە ئاڕاستەی مارکسیستی هاوچەرخ\nماڵپەری ئەڵتەرناتیڤی شورای\nئەزیزان :سەبارەت بەئازادی ڕادەربڕین ودادگای کردنی چالاکوانانی ڕۆژنامەنووس وسیاسی ومەدەنی لەکوردستان.وەکو ماڵپەڕی ئەڵتەرناتیڤی شورایی،بەچەند بەشێک ڕاو سەرنجی هەڵسوڕاوانی کرێکاری وسیاسی وڕۆژنامەنووس ونوسەر وچالاکوانانی مەدەنی وهونەرمەند وڕۆشنیروشاعیر خەڵکی ناڕازی دژ بە سەرکوتی ئازادی ڕادەربڕین وەردەگرین لێرە بڵاوی دەکەینەوە.\nڕۆژی سێشه‌ممه بەرواری ١٦ ی شوباتی ٢٠٢١ و دوای دو ڕۆژ له‌دانیشتنی دادگا، دادگای 2ی هه‌ولێر سزای شه‌ش ساڵ زیندانیكردنی به‌سه‌ر هه‌ریه‌ك له ڕۆژنامه‌نوسان و چالاكوانانی بادینان (شێروان شێروانی، گۆهدار زێباری، شڤان سەعید، ئەیاز کەرەم‌و هاریوان عیسا) دا سه‌پاند.\nئەم دادگاییکردن و سەرکوتکردنە بێپەردەیەی پارتی و تۆمەتهەڵبەستن بۆ دەستگیرکراوان بە توندی سەرکۆنەدەکەم و دەبێت بە ڕیزی یەکگرتوو ڕێکخراوامان بەرامبەری بوەستینەوە و دەسەڵاتی پارتی و یەکێتی و ئەحزابی دەسەڵاتداری بورژوازی کورد بسپێرین بە دادگای جەماوەری بێبەش و ناڕازی کوردستان. هاوکات دەبێت هەموو زیندانیکراوەکان ئازادبکرێن و لەژێر مەنگەنەی حزبدا بهێنرێنە دەرەوە.\nمن دەمەوێت لە وەڵام بە پرسیارەکەی ئێوەدا زۆر بە کورتی لە سەر دوو تەوەرە ڕابوەستم و تاوتوێی بکەم؛ یەکێکیان پێششێلکردنی ئازادی سیاسی و ڕادەربڕینە وئەوی تریشیان مەسەلەی دادگا و دەسەڵاتی دادوەری و چاوەڕوانیەکانە لێی لە کوردستان دا.\nمن پێم وانیە لە کوردستان دا ئازادی سیاسی و ئازادی ڕادەربڕین و ڕۆژنامەگەری بوونی هەبێت، تا باس لە پێشێلکردنیان بکەین. ئەوەی کە لە کوردستان بوونی هەیە خۆ خاڵیکردنەوەیە. خاڵیکردنەوەی ڕق و توڕەیی خەڵکی کوردستان و بەرنەکەوتنیانە لەگەڵ دەسەڵاتی ئەحزابی سیاسی دەسەڵاتداردا. تۆ سەیری ئەو هەموو دەزگا زەبەلاحە میدیایی و ڕۆژنامەوانی و ڕاگەیەندنانە بکەن لە کوردستان دا. سەیری ئەەو هەموو ئیمکاناتە زۆروزەبەندە بکەن کە خراوتە خزمەتی ئەو هەموو دەزگایانە، کە گوایە لە دەرەوەی دەسەڵاتی حزبی پارتی و یەکێتی دان. تۆ سەیرکەن دەزگا ڕاگەیاندنەکانی بە ناو حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان یان بێلایەنەکان چ ژەهراوێک دەرخواردی کۆمەڵگا دەدەن لەژێر ناوی ئازادی ڕادەربڕین و سیاسی دا. سەیرکەن چۆن هەریەکەیان دەیان و سەدان بەرنامەی لێبوکی و گاڵتەئامێزیشیان هەیە بۆ خاڵیکردنەوەی ئەم ڕق و بێزاریەی خەڵک بە رامبەر دەسەڵاتدارانی سەرمایەداری کوردستان و بۆ کۆمەک بە هاوچینەکانیان. ئیغراق نیە گەر بڵێم ئەم دەزگا و شێوازە لە ڕاگەیاندن ئەگەر خزمەتێکی زیاتری بە دەسەڵات و پایەکان و بەرژەوەندی ئەم دوو کۆمپانیا گەورەیەی سەرمایەداری نەکردبێت، ئەوا هیچ کەمتریان نەکردووە. ئەحزابی ناسیونالیستی کوردستان هیچ کاتێک ئازادی سیاسی یان بە ڕەسمیەت نەناسیوە تا ئێمە بێین باس لە پێشێلکاریەکەی بکەین. ئەوان هەر ئەوەندە بێدەنگ بوون یان دانیان بەخۆیاندا گرتووە کە زیانێکی بۆ “پەزەکان” نەبێت. بۆیە ئەوان هەمیشە لە بۆسەدابوون بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە چینایەتیەکانی خۆیان و وەک دەسەڵاتێکی چنگ خوێناوی و هاری سەرمایەداری ئامادەبوون نەک ڕۆژنامەنووسان، بەڵکو خەڵکی ناڕازی کوردستانیش لە خوێنهەڵکێشن، هەر کاتێک دەنگی ناڕازی هەڵبڕیبێت بەرامبەر بە تاڵانبردنی سەروەت و سامانی کۆمەڵگا و هاتبێتە مەیدان و شەڕی ڕاگەیاندبێت لە گەڵیاندا بۆ گێڕانەوەی بۆ خاوەنە ئەسڵیەکانی کۆمەڵگا کە خودی پڕۆلیتاریا و خەڵکی بەشمەینەتی کوردستان خۆیانن.\nهەروەک چۆن پەرلەمان بووکەڵەیەکە و بەشێکە لە دەسەڵاتی بورژوازی، بە هەمان شێوەش دادگا و دەسەڵاتی دادوەریش، بە تایبەتی لە کوردستاندا، بەشێکە لەم دەسەڵاتە. دادگاکانیش وەک هەموو دامودەزگاکانی تر دروستکراوی خۆین و بۆ بردنەپێشەوەی بەرژوەندیەکانی خۆی و سەپاندنی دەسەڵاتی زیاتری بەسەر کۆمەڵگادا بەکاریاندێنێت تا بتوانێت چینەکەی لە قازانج و پارەوپولی زیاتر بەهرمەندبکات و بەهەر شێوازێکیش پێویستی کرد پارێزگاریی لێبکات. بۆیە جارێک بە دەزگا سەرکوتگەریەکانی ئەم کارە دەکات و ڕاستەوخۆ هێزی سەربازی و میلیسشیایی خۆی بەکاردێنێت، و لە شوێنێکی تردا پەرلەمان و، وا دیسانەوە جارێکی تریش لە ڕێگای دادگا و سیستەمی دادوەری یە ئەم کارە دەکات. بە کورتی بڵێم ئەوە ژێرخانی ئابوری کۆمەڵگایە کە سەرخانە ئابوریەکەشی دیاریدەکات. ئەوەی لەم نێوەدا بەرگوێ دەکەوێت شین و شەپۆڕی کۆمەڵێکی زۆر بە ناو ڕۆژنامەنووس و چاودێر و هەڵسووڕاوی سیاسی یە کە شین بۆ دەسەڵاتی دادوەری دەکەن و دەیانەوێت بڵێن کاری خۆی سەربەخۆیانە ناکات. ئەم دەسەڵاتە دادوەری یە دەسەڵاتی چینی بورژوازی و سەرمایەدارانی کوردستانە و بۆ پارێزگاریکردن لە دەسەڵاتی ئەوان دانراوە. نیشاندانی هەر جۆرە دوودڵیەک لە بەرامبەر ئەم ڕاستیەدا یان نەبینینی، خۆڵکردنە چاوی خەڵکی کوردستانە و گومڕاکردنیانە بەم دەسەڵاتە دادوەری یە حزبی و چینایەتیە. ئەمانە مووچەخۆری دەسەڵاتن و دەسەڵات بۆیە پارە و ئیمکاناتی لەبەردەست داناون بۆ ئەوەی بەرژەوەندیەکانیان بپارێزێت. خاڵێکی تر ئەوەیە کە ئەو یاسا و ڕێسایانە کامانەن کە کاریان پێدەکرێت تا پێمان وابێت دەسەڵاتی دادوەری کوردستان دەتوانێت “داوەر” بێت لە جێبەجێکردنیاندا. هەموو یاساکان تا سەر مۆخ کۆنەپەرستانە و دژی ئینسانین و بۆ لە قاڵبدانی ئینسانەکان دانراون و جێگەیەکیان بۆ بانگەوازی هەندێ کەس و لایەن بۆ دادوەران و سیستەمی دادوەری تیا نیە بۆ ئەوەی دادگاییەکان عادیلانەبن.\nئەم دەسەڵاتە دەبێت لە دادگای جەماوەری خەڵک دا دادگاییبکرێت و خۆی تاوان بارە. تاوانبارە بە دزینی سەروەت و سامانی کۆمەڵگا و خڕکردنەوەی لە دەستی چنگێک سەرمایەداری چاوچنوک و کۆمپانیای حزبی دا. تاوانبارە بەوەی کە هەموو دامودەزگا خزمەتگوزاریەکانیشی خستۆتە خزمەتی ئەم کۆمپانیا حزبیانە و پەردەپۆشی هەموو دزی و تاڵانیەکانی ئەوانی پێدەکات و ئەم جارەیان نۆرەی دادگایە کە ئەم ڕۆڵەبگێڕێت. ئەمە نە یەکەم جاریشە و نە دوا جاریش دەبێت کە دادگا ئەم ڕۆڵە لەیبوکە بۆ سەرمایەدارانی کوردستان بگێڕێت. بۆیە ئەم دەسەڵاتە نەک مافی دادگاییکردنی هیچ کەس و ڕۆژنامەنووسێکی نیە و هەموو یاسا و دادوەریەکانی پووچە، بەڵکو دەبێت خۆی ڕووبەڕووی دادگای شۆڕشگێڕانەی پڕۆلیتاریا بێتەوە و هەموو ماف و پێداویستیە زەوتکراوەکانی کۆمەڵگایان لە چنگ دەربهێنرێت و کۆتایی بە دەسەڵاتیان بهێنرێت. ئا لێرەوەیە کە چیتر شیروان شیروانیی و هاوەڵەکانی و هەموو ئەوانەی کە لە بەرامبەر دەسەڵاتی ئەم حزبانەدا دێنە مەیدان لە سەر ئازادی ڕادربڕینی سیاسی و ڕۆژنامەوانی بێ قەید و شەرت دا، جێگایان زیندان نابێت. بۆیە تا لە دەسەڵاتدابوونی ئەمانە، باسێک لە سەربەخۆیی دادگا و دەسەڵاتی داوەری و ڕێکخراوەکانی چواردەوریان باسێکی پووچە.


پەرلەمانتاری یەکێتیی ئەوروپا ئەڤین ئینجیر: ئەوروپا هەرێمی کوردستان بە نموونەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبینێت\n17:01 چین هەڕەشە لە ئەمریکا دەکات\n16:05 جێگیر بوونی هێزەکانی ڕووسیا لە سەر سنوورەکانی نێوان ئەرمەنێستان لەگەڵ ئازەربایجان\n15:44 ڕاگەێندراوێک لە لایەن لێژنەی ئەمنی پارێزگای سلێمانییەوە سەبارەت بە برینداربوونی ١١ کەس سەر بە هێزەکانی ئاسایش و هێزی ئاڵتونی\n15:30 پێنجەمین كۆڕبەندی وەبەرهێنانی بازرگانی و كشتوكاڵی عێراق - توركیا لە شاری ئیزمیر لە توركیا بەڕێوە دەچێت\n15:08 سێ سەرباز لە بانه به هۆی بەشدارینەکردن لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆککۆماری ئێران دەست بەسەر کران\nپەیامی کورد - پەرلەمانتاری پارتی سۆسیاڵ دیموکراتی سویدی لە پەرلەمانی یەکێتی ئەوروپا ئەڤین ئینجیر، یەکێک لە سیاسییە سەرکەوتووەکانی کوردانی تاراوگەیە لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی. ئەڤین ئینجیر لە تەمەنی 6 ساڵیدا لەگەڵ خانەوادەکەی چووەتە سوید، ئەو دەڵێ لە تەمەنی 14 ساڵیدا بە نیازی ئەوەی وەرچەرخان بهێنێتە ئاراوە چووەتە نێو سیاسەتەوە. ئەڤین ئینجیر وەکو ئەندامی گەنجانی نێودەوڵەتی بەشداریی لە چەندین کۆبوونەوەدا کرد و نوێنەرایەتیی سوید و کوردستانیشی کرد. ئاماژە بەوە دەکات کە رەنگێکی بە سیاسەتکردنی کوردانە داوە و دەوڵەمەندییەکی پێ بەخشیوە، هەروەها لە ژێر ئەو ناسنامەیەدا رۆڵی گێڕاوە لە داکۆکی لە مافەکانی مرۆڤ بە گشتی و مافی ژنان بەتایبەتی.\nلەگەڵ پەرلەمانتاری پارتی سۆسیاڵ دیموکراتی سویدی لە پەرلەمانی یەکێتی ئەوروپا ئەڤین ئینجیر، باسمان لە چوونی بۆ ناو سیاسەتی ئەوروپا لە تەمەنێکی گەنجیدا، کارەکانی لە نێو پەرلەمانی ئەوروپادا، شێوازی خوێندنەوەی کورد لە سیاسەتی ئەوروپادا، رەهەندی کاریگەریی چالاکییەکانی کورد لە ئەوروپا و وێنەدانەوەی ئەزموونی هەرێمی کوردستان و رۆژئاڤا و تێڕوانینی ئەوروپا لەبارەیەوە کرد.\nبەپێی ئەو ناسنامە سیاسییەی لە تاراوگەی کوردانی ئەوروپا هەتانە زۆر ناسراون. بۆیە یەکەم پرسیارم ئەوە دەبێت؛ وەکو گەنجێکی تەمەن 14 ساڵ چۆن بە پێویستتان زانی بڕۆنە نێو سیاسەتی ئەوروپاوە؟\nکاتێک چوومە سوید تەمەنم 6 ساڵان بوو. من لە ئامەد چاوم بە دونیا هەڵهێنا بەڵام لە سوید گەورە بووم. لە تەمەنی 14 ساڵیدا بریارمدا و چوومە نێو ریزەکانی باڵی گەنجانی پارتی سۆسیال دیموکراتی سویدیەوە، لەوێوە دەستم بە سیاسەت کرد. بە گشتی بەرامبەر ئەو ناحەقی و نادادپەروەرییەی بەتایبەتی بەرامبەر کورد دەکرا، وەکو کاردانەوەیەک بەرامبەر بەو جموجووڵەی لێرە و لەوێ دەکرا، من دیسانەوە ویستم ئەمە بگۆڕم، هەر بۆیە سەرەڕای ئەوەی لە تەمەنێکی بچووکدابووم، بە دروستم زانی برۆمە نێو سیاسەتەوە.\nئێوە چوونە نێو سیاسەتی ئەوروپا، هەم بە ناسنامە نێودەوڵەتییەکەتانەوە و هەمیش بە ناسنامە کوردییەکەتانەوە، کاردانەوەکان لە پارتەکەی خۆتانەوە یاخو لە پارتە رکابەرەکانەوە چۆن بوو لەسەر ئەم بابەتە؟ بەتایبەتی لەو پارتەی خۆتان لێی ئەندامن، هەڵوێست بەرامبەر بە کورد و ناسینی کورد چۆن بوو؟\nلە پارتی سۆسیاڵ دیموکرات دەرگاکان بۆ کوردێک کە بیەوێت سیاسەت بکات تا دوایین راددە واڵا بوو ئێستاش هەر وایە. لەڕاستیدا هەڵوێستەکانی ئەو پارتە بەرامبەر کورد زۆر ئەرێنی و باشە. ئەوان کوردان بە کەسانێکی چالاک و باش دەبینن. ئەوکاتەی من چوومە نێو ئەو پارتە رێژەی بەشداریکردنی ژنانی کورد و پیاوانی کورد لەو پارتەدا یەکجار نزم بوو، بەڵام دواتر ئەو بەشداریکردنە زۆر بەرزبووەوە. هەروەها هیچ ئاستەنگێک لەبەردەمم دروستنەکرا بۆ بەشداریکردنم لەو پارتە و سیاسەتکردنم. بە پێچەوانەوە هەمیشە بۆ ئەوەی بە چالاکانەترین و باشترین شێوە کارا بم لە سیاسەت ئەوەی لەدەستیان دەهات بۆیان دەکردم. ئێستاش بەردەوامن لەو پشتیوانییە.\nنێوانی کوردانی سوید لەگەڵ سیاسەت چۆنە؟ وەکو ئێوە بەشداری لە سیاسەتدا دەکەن؟\nهەڵبەتە شوێن لە سیاسەتدا دەگرن و بە شێوەیەکی کارا بەشداریکردن هەیە. بۆ نموونە لەو پارتەی ئێستا من لێی ئەندامم 3 ئەندام پەرلەمانی کورد لە پەرلەمانی سوید هەن. منیش لە هەمان پارتدا ئەندام پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپام. واتا لایەنی کەم ئێمە وەکو 4 کوردی پەرلەمانتار لە پارتی سۆسیال دیموکراتی سوید چالاکین. جگە لەمانەش ژمارەیەکی زۆر ئەندامی پارتی سۆسیال دیموکراتی سویدی هەن کە کوردن.\nبەڕای ئێوە کوردان لە ئەوروپا و سوید زیاتر مەیلی کام پارتیان هەیە و کام پارت زیاتر لە خۆیان بە نزیک دەزانن؟\nکوردان لە سوید زیاتر دەیانەوی لە ریزی پارتی سۆسیال دیموکرات کار بکەن یاخود زیاتر لە گەڵ پارتە چەپڕەوەکاندا درێژە بە سیاسەت بدەن. ئێمە وەکو کورد زیاتر لەگەڵ ئەو پارتانەداین کە مافی کورد بە رەوا دەزانن و لە پرسی کورددا هەڵوێستی ئەرێنییان هەیە و داکۆکیکارن. لە دیدی کوردانەوە گونجاوترینەکان بۆ ئەم پێوەرە، سۆسیال دیموکرات و پارتە چەپەکانە. تایبەتمەندییەکی دیکەی ئەو پارتانە ئەوەیە لە بابەتی مافەکانی ژناندا چالاکتر و بە هەڵوێستترن. بە شێوەیەکی سروشتی بۆ ئێمە سیاسەتکردن لەو پارتانەدا هەم لەڕووی ناسنامەی نەتەوەیی و هەمیش لەڕووی ناسنامەی جێندەرییەوە بە دروست دەزانین.\nئەو کوردانەی لە سوید دەژین، لە هەڵبژاردنەکاندا ئەو هێزەیان هەیە کە بتوانن کاریگەری لەسەر سیاسەتی وڵاتەکە دروستبکەن؟\nبێگومان. هەمیشە باس لەوە دەکرێت کە کوردان خاوەن توانایەکی باشن بەهۆی دەنگەکانیان. ئاماژە دەکرێت کە نزیکەی 180 هەزار کوردی هەموو پارچەکانی کوردستان لە سوید دەژین. ژمارەی کۆی دانیشتوانی سوید خۆی نزیکەی 10 ملیۆن کەسە کە لە ناو ئەو 10 ملیۆنەدا 180 هەزار ژمارەیەکی کەم نییە. ئەم ژمارەیە پێگەیەکی باش بۆ کوردانی وڵاتەکە فەراهەم دەکات.\nهەم پارتە چەپەکان و هەمیش پارتە راستڕەوەکان، هەڵوێستیان بەرامبەر بەو کوردانەی ئەوروپا چییە کە لە سیاسەتدا چالاکن؟ ئایا هیچ پرۆژەی تایبەتیان بە کوردان هەیە؟\nهیچ پرۆگرامێکی تایبەتیان بە کوردانی ئەوروپا نییە. بەڵام بە گشتی بۆ کوردان و کوردستان پرۆگرامی تایبەتیی خۆیان هەیە. بەتایبەتی بۆ ئەو پارتانەی لە 4 پارچەی کوردستاندا چالاکییان هەیە، لە پەیوەندیی دیپلۆماسیی بەهێزدان.\nلە کوردستاندا لە دێرین و مێژووی نزیکیشدا جینۆساید و کۆمەڵکوژی کران و ئێستاش ئەم مەترسییە هەر بەردەوامە. پارتە سیاسییەکانی ئەوروپا و سوید ئایا ئەم راستییانە دەبینن؟ ئەم هەڕەشانە دەبینن؟ ئەگەر دەیبینن چۆن دەیخەنە بەر باس؟\nئەوروپا و سوید لەم دۆخەدا ئیدی کوردان زۆر بە باشی دەناسن. من لەو ساڵانەی کە هاتمە سوید ئەمە بە باشی دەزانم. کاتێک دەتگوت کوردم، خەڵکی سوید بە ئەوروپاشەوە نەیاندەزانی! بەڵام ئەمڕۆ لە سوید و ئەوروپاشدا ئەوانەی سیاسەت دەکەن یاخود نایکەن، هەر لەڕێگە لە هەر کێ بپرسیت، کورد دەناسن و بۆچوون و هەڵوێستی ئەرێنی و باشیان لەبارەیەوە هەیە. بەڵام لەبارەی راستەقینەکان و هەڕەشەکانەوە زانیاریی زۆر وردیان نییە. ئەوان دەرفەتی باشیان بۆ دروستبوو لەکاتی شەڕی داعش و بەرەنگاربوونەوەی کورد لەگەڵ داعشدا کوردان زیاتر بناسن و بە قارەمانێتییەکانی رووبەڕووبوونەوەی داعش بیانبینن. جا لەمەوە خۆشەویستییەک و سۆزێکی زیاتریان بۆ کوردان پەیداکرد. بەتایبەتیش بە بەردەوامی باس لە کۆمەڵکوژیی هەڵەبجە دەکەن. بەڵام ناتوانین بڵێین لەبارەی چۆنێتیی ژیانی کوردان و جوگرافیاکەیانەوە خاوەن زانیارییەکی وردن. بەڵام ساڵانە 16ی ئادار، هەموو پارتە سیاسییەکان بەشداری لە یادی هەڵەبجەدا دەکەن و راگەیەندراو بڵاودەکەنەوە. بەتایبەتی لە بابەتی دووبارەبوونەوەی رووداوی هاوشێوەدا هەڵوێستەکانی خۆیان دەخەڕوو. لە دۆخی هەنووکەییدا بەداخەوە کە لەمە زیاتر بەرەوپێشچوونێکی ئەوتۆ نییە.\nکورد بە شێوەیەک لە شێوەکان بەرامبەر داعش لەبری هەموو جیهان شەڕی کرد و قوربانیشی دا. جیهانیش ئەمەی بینی و پەسندیشی کرد. بەڵام هەموو جیهان بە ئەوروپاشەوە تەنیا لە رەهەندە سەربازییەکەوە سەرکەوتنی کورد دەبینن و قارەمانییەکەی بەرز دەنرخێنن. ئەمە لەکاتێکدایە کە کورد لەم بابەتەدا و بەرامبەر ئەو قوربانییەی داویەتی پێویستی بە دەستکەوتی سیاسی و دیپلۆماسییە. بۆچی ئەو قوربانییانەی کورد داویەتی ناکرێنە دەستکەوتێکی سیاسی؟\nئەمە بۆچوونێکی دروستە، تەنیا ئاراستە میلیتاریستەکە بە بنەما وەردەگیرێت. بەڵام من لەو بڕوایەدام کە لەم دواییەدا چەند گۆڕانکارییەک روویانداوە. بەتایبەتی لەم دواییەدا لە پەیوەندییەکانی پارتە سیاسییەکانی باشوور و رۆژئاوادا هەنگاوی زۆر باش نراوە و گۆڕانکاریی زەق لە ئارادایە، بەر لە شەڕی داعش هیچ زانیارییەک لەبارەی کوردستانی رۆژئاوا لە ئارادا نەبوو. لەکاتێکدا ئێستا ئەم دۆخە بە تەواوەتی گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە. بەگوێرەی بۆچوونی خۆم، لەمەودوا پارتەکانی هەر 4 پارچەی کوردستان لە پەیوەندییە سیاسی و دیپلۆماتییەکانیاندا دەکەونە پەیوەندییەکی بەهێزتر لە جاران، ئەمە هەم لەلایەن پارتە سیاسییەکانی سوید و هەمیش لە لایەن پارتە سیاسییەکانی ئەوروپا بە گشتی. ئەم بابەتە وەها بەردەوام دەبێت و بە شێوەیەکی ئەرێنی بەرەو پێشکەوتنی زیاتر هەنگاو دەنێت. بۆ نموونە؛ کاتێک ئێمە لە پەرلەمانی ئەوروپادا لەسەر بابەتی سووریا کۆدەبینەوە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی رۆژەڤ بەرەو دۆخی رۆژئاڤا دەچێت و هەمووانیش لە بابەتی بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا لەگەڵ کوردستانی رۆژئاڤا هاوبۆچوونن. ئەم دۆخە بە بڕوای من لە قۆناغەکانی داهاتوودا روونتر و ئاشکراتر دەبینرێت.\nئەگەر بێینە سەر ئەو کاتەی کە لەلایەن پارتی سۆسیال دیموکراتی سویدییەوە هەڵبژێردران؛ دەزانین کە لە بانگەشەکاندا پشتیوانییەکی زۆرتان لەلایەن کوردانەوە هەبوو و تەنانەت میدیای کوردیش پاڵپشتییەکی فراوانی کردن. ئایا لەو کاتەدا چ دروشمێک و چ سلۆگانیکتان هەبوو؟\nهەڵبژاردنەکان لە ئایاری 2019 بوو. پارتەکەمان بڕیاریدا لیستی ئەو بەربژێرانە دروست بکات کە دەتوانن لە هەڵبژاردندا رکابەری بکەن و دەنگی کاریگەریان هەبێت. زۆر کەس بۆ ئەوەی لەو لیستەدا ناوی هەبێت فۆرمی پڕکردەوە. بڕیاری خۆم سەبارەت بە کارکردن لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا و سیاسەتی نێودەوڵەتی بۆ ساڵی 2009 دەگەڕێتەوە. بەتایبەتی لەو کاتانەی لە باڵی گەنجانی پارتەکەمدا کارمدەکرد زۆر چالاک بووم. جا پارتەکەشم ئەمەی بینی و رێزی لەو هەوڵ و ماندووبوونەم گرت. ئەوەبوو راوێژیان لەسەر ئەوە پێکردم کە ئایا رای من سەبارەت بە هەڵبژێردرانم بۆ لیستی کاندیدانی پەرلەمان چیە. ئەوەبوو منیش وەڵامێکی ئەرێنیم لە بابەتەکەدا بە ئەوان دایەوە. دواتر باسیان لەوە کرد کە ئایا چی دەڵین لە پێگەی 5 کورسیەکەدا رکابەری بکەیت؟ منیش پێمگوتن کە متمانەم بەخۆم هەیە بەدەستی بهێنم. چییە ئەو 5 کورسییە؟ ئەو 5 کورسییەکە بارستایی پارتی سۆسیال دیموکراتی سویدییە لە پەرلەمانی ئەوروپادا. لە هەڵبژاردنەکاندا زۆرترین ئەو شتەی لە سەری زمانماندا بوو ئەوەبوو کە داکۆکی لە مافی مرۆڤ بکرێت هەم لە ئەوروپا و هەمیش لە دەرەوەی ئەوروپا، هەروەها دیموکراسیەت بابەتێکی سەرەکیی دیکە بوو. ئەوکاتە باسم لەوانە دەکرد و ئێستاش هەموو توانای خۆم خستووەتە گەڕ بۆ جێبەجێکردنی ئەوانەی باسم لێوە کردوون.\nلە پەرلەمانی ئەوروپادا تاوەکو ئێستا 3 ژنە کورد کورسییان وەرگرتووە. بە شێوەیەکی زیاتر ئەو کورسییانە لە سۆسیال دیموکرات و پارتە چەپەکانن. یەکەمین کورد فەلەکناز ئوجا بوو لە ساڵی 1999، دواتر ئێوە هەڵبژێردران. بە هەمان شێوە ئۆزلەم دەمیر لە ئەڵمانیاوە هەڵبژێردرا. واتا تابلۆیەکی وەها دەکەوێتە بەرچاو، پارتە سیاسییەکانی ئەوروپا هەم نرخ بە ژنانی کورد دەدەن و هەمیش شوێنیان پێدەدەن. دەتوانین بڵێین ژنانی کورد نوێنەرایەتیی کوردانی تاراوگە دەکەن؟\nژنانی کورد کاتێک لە سیاسەتدا هەنگاو دەنێن هەم چالاکن هەم راست و دروستن و هەمیش لە پێگەی باشدا دەبینرێن. لەم نێوەندەدا پارتە سۆسیال دیموکرات و چەپەکان کە هەم گرنگی بە مافەکانی مرۆڤ دەدەن و هەمیش گرنگی بە مافی کورد دەدەن ئەو راست و دروستی و چالاکییانەی ژنانی کورد دەبینن و نرخی بۆ دادەنێن و هەڵیدەسەنگێنن. ئەسڵەن ئەو پارتانەی باسیان لێوە دەکەن لە بابەتی مافەکانی کورد و کوردستاندا هەڵوێستی زۆر ئەرێنییان هەیە. جگە لەمەش ئەو پارتانە هەر خۆیان لە بابەتەکانی مافی ژناندا هەستیارییەکی زۆریان پلەباڵایان هەیە. ئێستا ئەوان هەوڵ و کۆششەکانی ژنانی کورد لەپێناو مافەکان بە باشی دەبینن و رێزیشی لێ دەگرن.\nلە پەرلەمانی ئەوروپادا لەگەڵ پەرلەمانتارە کوردەکانی دیکە پەیوەندیتان هەیە؟ ئایا سوود لە ئەزموونی یەکدی وەردەگرن؟ پشتیوانی یەکدی دەکەن؟\nبێگومان هەم پەیوەندییەکانمان و هەم پێکبەستەییمان زۆر بەهێزە. لە بابەتی کورد و کوردستاندا لە پەرلەمانی ئەوروپا گرووپیکمان هەیە. من و ئۆزلەم دەمیر هەردووکمان لە نێو ئەو گرووپەین. چەند پەرلەمانتارێکی دیکە هەن کە سەرەڕای ئەوەی کوردیش نین بەڵام لە نێو گرووپەکەدان. ئەوان زیاتر دۆستانی کوردن و سیاسەتکردن لەپێناوی کورد و کوردستان بە شەرەفێکی مەزن دەزانن.\nلە تورکیادا ئێستا توندوتیژیی زۆر بەرامبەر بە کورد هەیە. پەرلەمانی ئەوروپا زۆر جار ئەمە دەخاتە رۆژەڤی خۆیەوە و زۆر جاریش بریار دەردەکات. ئایا لەو دانیشتنانەی کە تۆش بەشدارییان تێدا دەکەیت و ئەو هەڵسوکەوتانەی دژ بە کورد تێیدا مەحکوم دەکرێن، چ ناوەرۆکیکیان تێدایە؟\nیەکێک لەو کۆمیتانەی لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپادا هەیە کە منیش تێیدا ئەندامم، کۆمیتەی پەیوەندییەکانی دەرەوەیە. ئەو کۆمیتەیە هەروەک چۆن پەیوەندییەکان لەگەڵ وڵاتانی جیهان دەخاتە بەر باس پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیاش دەخاتە بەر باس. ماوەی هەفتەیەک لەمەوبەر راپۆرتی دوایین دۆخی تورکیامان پێشکەش کرد و چاوەڕی دەکرێت لەم ماوەیەدا پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا بابەتەکە لە کۆبوونەوەی پەرلەمانیدا تاوتوێ بکات. لەو راپۆرتەی پێشکەشمان کرد تابلۆی مافەکانی مرۆڤمان لە تورکیا خستەڕوو و پێشیلکارییەکانمان باس لێوە کردن. لە ئەگەری بەردەوام بوونی تورکیا لە بابەتی مافەکانی مرۆڤ ، یەکێتیی ئەوروپا چ هۆکارێکی هەیە بۆ ئەوەی نەتوانێت پەیوەندییەکانی لەگەڵیدا بەردەوام بکات، هەموو ئەمانەشمان پێشکەش کرد. چونکە بەداخەوە ئەمڕۆ دەبینین دۆخەکە زۆر خراپتر و خراپتر دەبێت. ئەم دۆخە لە تورکیادا بەرامبەر کوردان و کەمایەتییەکانی دیکە پەیڕەو دەکرێت. بە شێوەیەک لە شێوەکان ئەمە بەرامبەر چینێکی دیاریکراو لە خەڵکانی تورکیاش پەیڕەو دەکرێت. هەفتەیەک لەمەوبەر وەکو چاودێری "دۆسیەی رووداوەکانی کۆبانێ'' و پشتیوانیکردن لە هەدەپە لە ئەنقەرە بووم. ئامانجمان لەو سەردانە ئەوە بوو کە ئەم پەیامە بە ئەردۆغان بدەین و بڵیین؛ دۆخی مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا، بەتایبەتیش ئەو ناحەقییانەی بەرامبەر بە کورد دەکرێت قەبووڵ ناکەین و لەمەودواش ئەمە قەبووڵنەکراوە. لەم بابەتەدا ئەم پێشنیازەمان بە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا دا؛ ئەگەر بێت و دۆخی هەنووکەیی مافەکانی مرۆڤ لە تورکیادا بەمشێوەیەی ئێستا بەردەوام بێت، پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا پێویستە پەیوەندییەکانی بە تەواوی لەگەڵ تورکیا بپچڕێنێت.\nلە تورکیادا و بەتایبەتیش لە نێو کوردان ئەمە باسی لێوە دەکرێت؛ پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا و دامەزراوەکانی دیکەی یەکێتییەکە چەندین کۆبوونەوە سازدەکەن، بریار دەردەکەن و هەڵوێست نیشاندەدەن بەڵام لەڕووی کردارییەوە هیچ هەنگاوێک نانێن. ئێوە لەم بابەتەدا دەتانەوی چی بڵین؟ ئایا میکانیزمیک هەیە لە بەردەم ئەوەی ئێوە هەنگاوی کردەیی بنین و بڕیارەکان جێبەجی بکەن؟\nلە زۆر بابەتدا پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا و دامەزراوەکانی دیکە دەسەڵاتی ئەوەیان نییە لەخۆیانەوە بڕیار دەربکەن. چونکە سیاسەتی ئەو وڵاتانەش کە لە یەکێتیی ئەوروپادا ئەندامن زۆر جار دۆخەکە دیاری دەکات و رۆڵی دەبێت.\nواتا ئەو بریارەی پەرلەمان و دامەزراوەکانی سەر بە یەکێتیی ئەوروپا دەریدەکەن پێویستە لەلایەن ئەو وڵاتە ئەندامانەوە پشتڕاست بکرێتەوە. ئێمە وەکو پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا لە بابەتی هەڵسوکەوت و تێڕوانین لە دۆسیەکاندا زۆر روون و ئاشکراین. بەتایبەتی لە بابەتی نەهێشتنی پێشێلکارییەکان و چاککردنەوەی دۆخە نەخوازراوەکاندا بە بێ هیچ دوودڵییەک بڕیار دەدەین و هەنگاو دەنێین بۆ ئەوەی بزانین چی دەکەین و چی پێویستە بیکەین. بەڵام لە بابەتی بڕیار لەبارەی تورکیاوە بەشێک لەو وڵاتانە ناچارن بە شێوەیەکی زۆر هەستیارانە بابەتی کۆچبەران لەبەرچاوبگرن لەکاتی بریاردان لەسەر تورکیا. هەروەک گوتم ئێمە وەکو پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا بۆچوونەکانمان بە شێوەیەکی ئاشکرا و روون دەخەینە ڕوو. لەم رووەوە هەنگاوی وەها دەنێین کە حکومەتی وڵاتانیش هان بدەین، وا دەکەین واز لە سیاسەتی تاکتیکی بهێنن و دەست بە هەنگاوی کردەیی بکەن.\nئەو رووداوانەی لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا روودەدەن لە دیدی کوردانەوە کارەسات و خەمناکییان لێوە دەبینرێت. بەتایبەتی سێدارە، کوشتنی کۆڵبەرانی سنوور و داننەنان بە مافە کولتووری سیاسییەکان بوونەتە هۆکاری تاڵی و مەینەتی بۆ گەلەکەمان. ئایا پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا دەتوانی بەدواداچوون بۆ ئەمە بکات؟ لەم بابەتەدا دەتوانی زانیاری وەربگرەێت یان هەڵوێستی بەرامبەر رژیمی ئێران هەبێت؟\nمن وەکو خۆم لەم بابەتەدا لەگەڵ زۆرێک لە پەرلەمانتاران داوای دانیشتنی پەرلەمانیمان لەبارەی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران و بەتایبەتیش پێشێلکارییەکانی دژی کورد کرد. هەروەها وامانکرد بابەتی سێدارە و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران بە جددی هەڵوەستەی لەسەر بکرێت و بخرێتە گفتوگۆوە. داواشمانکرد پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا هەڵوێستی جددی لەسەر بابەتەکە هەبێت. بەڵام راستییەکە هەیە کە ئەمەیە؛ دەتوانم بڵێم لە 4 پارچەکەی کوردستان کەمترین گفتوگۆ و باس لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا لەسەر پارچەی رۆژهەڵات بووە.\nلە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپادا لە بابەتی تورکیا و باکووری کوردستاندا پەیوەندییە سیاسیەکانی نێوان هەدەپە و حکومەتی باشووری کوردستان مەوجوودە. پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا چۆن ئەم پەیوەندییانە دەبینێت و هەڵوێستی چییە؟ بەتایبەتی لە بۆچوون لەبارەی سیاسەتی باکووری کوردستان و باشووری کوردستاندا دوو گرووپی جیا هەن. ئایا ئەم گرووپانە زیان بەیەکدی دەگەیەنن یان پشتیوانن؟\nگرووپێک لە پەرلەماندا هەیە کە داکۆکی لە تەواوی کوردان دەکات و بە هەمان هەستیارییەوە مامەڵە لەم بابەتە دەکات. جگە لەمانە بوونی دوو گرووپی جیاوازیش راستە. لەڕاستیدا بوونی سیاسەتی جیاواز و گرووپی جیاواز دۆخێکی ئەرێنییە. جگە لەمەش ئەوان زیان بەیەکدی ناگەیەنن. چونکە دەنگی جیاواز بیرۆکەی جیاواز بەرهەمدەهێنێت. من لەو گرووپانەدام. بەداخەوە لەم دواییانەدا بەهۆی سەرهەڵدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە تەواوی جیهانی خستووەتە ژێر کاریگەریی خۆی، نەمانتوانی لەو گرووپانەدا وەکو ئەوەی دەمانویست کار بکەین. بەڵام لەو بڕوایەدام دوای کەمبوونەوەی کاریگەرییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا گرووپەکانمان بە توانا و هێزێکی زیاترەوە کارا دەبنەوە و دەستبەکارەکانیان دەکەن.\nکەوایە دەتوانین بڵێین پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا دەیەوێ پارتە سیاسییەکانی کورد لە بابەتە نەتەوەییەکاندا لەبارەی پرسی کورد یەک دڵ و یەک بروا بن؟\nبێگومان. دەمەوی دووبارە ئەمە بڵیمەوە کە هەر پارتیکی سیاسی بەو ئایدۆلۆژیایە جیاوازەی هەیەتی دەوڵەمەندییەک بۆ بابەتەکە زیاد دەکات. یەکێتیی ئەوروپا دەیەوێ لە بابەتە نەتەوەییەکان و بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی کورددا بزووتنەوەیەکی هاوبەش لە سیاسەتی کورددا ببینێت. چونکە یەکێتیی ئەوروپا لەگەڵ سەقامگیریدایە و سەقامگیریش سەرچاوەی هێزە. لەم رووەوە کۆبوونەوەی کوردان لە بازنەیەکی هەماهەنگی و زەمینەیەکی وەهادا زۆر زۆر گرنگە. کوردان بەو کولتوورە دەوڵەمەندە و بەو مێژووە دێرینەی هەیانە، یەکێکن لەو گەلانەی کە نزیکیی زۆریان لە دیموکراسیەت هەیە. بەڕای من لە دۆخێکی وەهادا هیچ ئاستەنگێک لەبەردەم سیاسەتی دیموکراتیانەی پارتە سیاسییەکانی کورددا نییە. منیش لە نێو ئەو گرووپانەی باستانکرد ئەندامم و زۆریش باشە.\nئایا ئەم گرووپانە ئەو بابەتانە هەڵدەبژێرن و دەهیننە پێشەوە کە لەبارەی کوردەوە لە رۆژەڤدایە؟\nبەتایبەتی ئەوەیە کە ئایا دەتوانین چ کارێکی ئەرێنی و پۆزەتیڤ بۆ کورد و کوردستان بکەین؟ گفتوگۆ دەکەین لەسەر ئەوەی کە ئایا دەتوانین لە کام بابەتدا پشتیوانی لە کورد بکەین. هەروەها هەوڵدەدەین و گفتوگۆ لەسەر ئەوە دەکەین کە ئایا دەتوانین چ ستراتیژێک پەیڕەو بکەین کە لە بەرژەوەندیی خەڵکانی کوردستاندابێت. وەنەبی ئەمە هەر تەنیا لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا ئەنجام بدەین، بەڵکو لە تەواوی گۆڕەپان و پلاتفۆرمەکانی یەکێتیی ئەوروپا دەکەین. تەنانەت دەتوانم ئەمە بڵیم کە گرووپی دۆستانی کورد لە پەرلەماندا گەورەترین گرووپە.\nهەموو ئەو بزووتنەوە سیاسییانەی لە ئەوروپا چالاکییان هەیە باس لەوە دەکەن کە سیاسەتی دڵسۆزانە و گەرم و گوریان بەرامبەر بە کورد هەیە، ئایا ئەمە راستە؟\nهەڵبەتە هەموو پارتە سیاسییەکان خۆشەویستی و دڵبەندییان بەرامبەر بە کوردان هەیە، بەڵام زیاترینیان پارتە چەپەکان و پارتە سۆسیاڵ دیموکراتەکانن و لە پارتی سەوزەوە بە هەمان شێوە ئەو هەڵوێست و بۆچوونە جێی باسە. بێگومان لە بۆچوونەکاندا لە هەندی بابەتی وەکو پارچەکانی کوردستاندا جیاوازی لە هەندی بۆچوونەکاندا هەیە. بۆ نموونە لە بابەتەکانی باشووری کوردستان یانیش باکوور، رۆژئاڤا و رۆژهەڵاتدا جیاوازی لە بیرکردنەوەکاندا هەیە. بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بیرکردنەوە و تێڕوانی لە کۆی بابەتی کورددا ئەرینی و پۆزەتیڤە. لێرەدا راستییەک هەیە؛ ئەگەر ئە هەڵوێست و بۆچوون و تێڕوانینە ئەرینییانەی ئەو پارتانە لەبارەی کورد نەبووایە، ئیمەش چانسمان نەدەبوو لە ژێر بنمیجی ئەم پەرلەمانە و بە گشتیش لە ئەوروپادا بە ئاسوودەیی سیاسەت بکەین.\nهەرێمی کوردستان دوای شەڕی داعش بەهۆی ئەو پەنابەرانەی وەریگرتوون لە ژێر بارێکی یەکجار قورسدایە. ئایا پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا چۆن لەو هەڵوێستەی هەرێمی کوردستان لە شەڕی دژ بە داعش و ئیرادەی وەرگرتنی ملیۆنان پەنابەر دەڕوانێت؟ لەمبارەیەوە بیر لە چ جۆرە پشتیوانییەک بۆ هەرێمی کوردستان دەکەنەوە؟\nهەڵبەتە گفتوگۆ لەسەر ئەمە دەکەن و هەرێمی کوردستان وەکو نموونەیەکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبینن. ئەوان بەهۆی بەرەنگاربوونەوەی داعش، لەخۆگرتنی پەنابەران و پاراستنیان، هەڵوێستی دیموکراسیانە بەرامبەر ئەو خەڵکە فرەڕەنگەی لە هەرێمی کوردستاندا دەژین رێز لە ئیدارەی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەگرن. سیاسەتی گەلانی ئەوروپا و بەتایبەتیش وەک پێویستییەکی دیموکراسی و کولتووری ژیانی پێکەوەیی کورد، عەرەب، تورکمان، ئاشووری، سوریان، کلدان، شەبەک و ئەوانیتر، هەروەها لەکاتێکدا موسڵمان، کریستان و مەزهەبە جیاوازەکان بە بی کێشە لەگەڵ یەکدیدا هەڵدەکەن، ئەمە بووەتە هۆکارێک بۆ ئەوەی لە ئەوروپاوە سەرسامیان بن. ئەمە لەکاتێکدایە کە هەندێ دەوڵەتی دێرین کە ساڵانیکە دەوڵەتن لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەبینین کێشەی زۆریان لەگەڵ ئەم فرەڕەنگییەدا هەیە، بەجۆرێک کێشەکانیان لە چارەسەرەوە دوورە. ئەمە بەو مانایە دێت؛ ئایا هیچ کێشەیەک لە ئیدارەی هەرێمی کوردستاندا نییە؟ بەڵێ کێشەی گەورەش هەیە. بەڵام بە بەراوردکردنیان لەگەڵ کێشەی وڵاتانی ناوچەکە ئەوە نین کە چارەسەر نەکرێن یان چارەسەرکردنیان مەحاڵ بێت.\nهەرێمی کوردستان بەو ئەزموونەی هەیەتی بۆ خەڵکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بووەتە نموونەی دیموکراسی و ئازادیی ژیان. بۆ کوردانیش ئەزموونی دروستبوونی دەوڵەتێکە لە داهاتوودا و پراتیکێکە لەمبارەیەوە. ئایا سەردانی هەرێمی کوردستان و بینینی ئەو ئەزموونە لە بەرنامەی ئێوەدا هەیە؟\nمن پێشتریش هاتمە هەرێمی کوردستان. هەم 3-4 جاریش. دوای دۆخی کۆرۆناش لە بەرنامەمدایە جارێکی دیکە سەردانی هەرێمی کوردستان بکەم. لەڕاستیدا ماوەیەک لەمەوبەر لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپادا باسمان لەوە دەکرد لەگەڵ چەند پەرلەمانتارێک سەردانی هەرێمی کوردستان بکەین و لەوێشەوە برۆینە رۆژئاڤای کوردستان. بەڵام ڤایرۆسی کۆرۆنا بووە رێگر. هێشتا لە پلانماندایە کە دوای هێوربوونەوەی دۆخی کۆرۆنا ئەم بیرۆکەیە بخەینە بواری جێبەجێکردنەوە.\nپەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا ماوەیەک لەمەوبەر بە بریارێک دەوڵەتی تورکیای وەکو داگیرکار لە عەفرین ناساند. هەروەها داوای لە رووسیا، ئێران و تورکیا کرد چی زووە هێزەکانیان لە سووریا بکشیننەوە. هەروەها پەیەدە بە هێزی دۆست ناسێنرا. ئایا ئێوە لەو دانیشتن و کۆبوونەوەیەدا بوون کە ئەم بڕیارانەی تێدا دەرکرا؟ ئەگەر لەوێدابوون دەتوانن پێمان بڵین کە لەوێدا چ گفتوگۆیەک کرا؟\nلە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا گفتوگۆیەکی بەرفراوان لەسەر تورکیا و ئەو هێزە دەرەکییانەی سووریا و رۆژئاڤای کوردستان کرا کە رۆڵی خراپیان لە ناوچەکە گێڕاوە. بەتایبەتی بە وردی هەڵسەنگاندنمان بۆ ئەوە کرد کە تورکیا پشتیوانیی لە داعش کرد کە ماوەیەکی درێژ ناوچەکە و جیهانی خستبووە ژێر هەڕەشەوە، تورکیا هاوکاریی کردن لە چوونیان بۆ ناوچەکە. جگە لەوە گفتوگۆیەکی دوورودرێژمان لەسەر تورکیا کرد بەو سیاسەتانەی کە خەڵکی خۆی و ناوچەکەی خستووەتە ژێر پێشێلکارییەکی زۆرەوە. جا لێرەوە قەناعەتی ئەوەمان دروستکرد کە تورکیا دەبێت هەڵوێستیکی شایستەی لە دژ نیشان بدرێت، ئەوەبوو لە ئەنجامدا ئەو بریارانە دەرکران.\nئایا ئەو بریارانەی پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا لەبارەی تورکیا و وڵاتانی دیکەوە کاریگەریی لەسەر دیپلۆماسییەتی رۆژئاڤای کوردستان دەبێت؟\nلەو بڕوایەدام بە شێوەیەکی ئەرینی کاریگەری لەسەر دروستدەکات. ئەگەر یەکێتیی ئەوروپا و زلهێزانی دیکەی جیهان هەڵوێستی پێویستیان بەرامبەر تورکیا نیشان بدایە کە پێشیلکاری بەرامبەر بە گەلەکەی خۆی و گەلانی دیکەدا دەکات، ئێستا تورکیا ئەم هەنگاوانەی نەدەنا و ئەو بوێرییەی نەدەبوو. بێگومان ئەردۆغان وادەزانێت لە بابەتی کۆچبەراندا دەست و پێی ئەوروپاییەکانی بەستووەتەوە، بەڵام ئەوە مەحاڵ نییە کە لە هەر ئان و ساتێکدا رووبەڕووی هەڵوێستی توندی یەکێتیی ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ببێتەوە و تەواوی باجی ئەو کارانە بدات کە ئەنجامی داون. هەر بۆیە ناتوانێ ئاسوودە هەڵسوکەوتبکات.\nبەتایبەتی لە عەفرین پێشێلکاریی گەورەی مرۆیی لە ئارادایە. لەوێدا کچانی کورد دەڕفێنن. بۆ دەستخستنی فیدیە مرۆڤەکان دەڕفێنن و دەکوژرێت. ئەشکەنجەی خەڵک هەیە و لە بواری پەروەردەشدا بە زۆر قوتابخانەی تورکی دەکەنەوە. دام و دەزگا فەرمییەکان بە تورکی دەکەن. ئایا ئەم دۆخە لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپادا چۆن دەبینرێت؟ ئایا رێگە دەدرێت بەمجۆرە بەردەوام بێت؟\nبەڵێ ئەمە کارەساتێکی گەورەیە، لەبارەی عەفرینیشەوە وەکو پەرلەمان چەند جارێک کۆبوونەوەی گەورەمان ئەنجامدا و گفتوگۆی جددیمان لەسەر بابەتەکە کرد. چونکە بەڕاستی ئێستا دۆخێکی وەها لە عەفرین هەیە کە دەتوانین بڵێین درامیکی کارەساتبارە. لەڕاستیدا یەکێک لەو شارانەی کە زۆرترین گفتوگۆی لەسەر کراوە عەفرینە. بەتایبەتی ئەو ستەمکارییەی بەرامبەر ژنان و کچانی کورد کراوە و ئەو جیاکارییە رەگەزییەی پێیانکراوە زۆر جار بووەتە رۆژەڤ.\nلە یەکێتیی ئەوروپادا هەدەپە کە نوێنەرایەتی باکووری کوردسان دەکات و حکومەتی هەرێمی کوردستان کە نوێنەرایەتیی هەرێمی کوردستان دەکات نووسینگەیان هەیە. ئایا حاڵەتیکی هاوشێوە بۆ رۆژئاڤای کوردستانیش هەیە، توانایەکی وەها هەیە؟\nوەکو پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا راستەوخۆ پەیوەندیمان لەگەڵ رۆژئاڤای کوردستان هەیە. رۆژئاڤای کوردستان لە یەکێتیی ئەوروپا یانیش لە بروکسل نوێنەرایەتیی هەیە یان نا، من زانیاریی تەواوم لەسەر ئەمە نییە. من راستەوخۆ پەیوەنیم لەگەڵ دامەزراوەکانی رۆژئاڤای کوردستان هەیە و هیچ کاتێکیش ئەمەم نەپرسیوە. بۆ ئەوەی کە ئایا نووسینگە لێرە دەکرێتەوە یان نا، لەم باباتەشدا تاوەکو ئێستا ئەوەی بیزانم کارێکی فەرمی یان هەوڵیکی هاوشێوە نەدراوە. بەڵام دامەزراوە و پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا زۆر کارایە. لە رابردوودا کاتێک رۆژئاڤای کوردستان بووە رۆژەڤ، نوێنەریان هاتن و بەشدارییان لە کۆبوونەوەکاندا کرد، قسەی خۆیانیان کرد و پێشنیازیشیان پێشکەش کرد.\nئایا ئەو بڕیارانەی یەکێتیی ئەوروپا لەبارەی تورکیا لە پرسی رۆژئاڤای کوردستان دەریکردوون دەخرێنە جێبەجیکردنەوە؟ یانیش دیسانەوە هەر وەکو قسە و خۆزگە دەمێننەوە؟\nمن وای بۆ دەچم کە پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی ئەوروپا و رۆژئاڤای کوردستان بەهێزتر بن. چەند مانگێک لەمەوبەر بەرپرسانی دەوڵەتی سوید سەردانێکی فەرمییان بۆ رۆژئاڤای کوردستان رێکخست. ئامانج لەو سەردانە ئەوەبوو هەم لە نزیکەوە دۆخی رۆژئاڤای کوردستان ببینن و هەمیش دڵنیا ببنەوە لەوەی کە چی پێویستە ئەنجام بدرێت بۆیان. لەم بارەیەوە زنجیرەیەک کار و هەوڵ ئەنجامدەدرێت، بەڵام ئەوە نییە لە داهاتوویکی نزیک و بە خێرایی ئەنجام بدەنە دەست. واتا مەرج نییە یەکسەر بریارەکان جیبەجی بکرێن، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەو بڕیارانە دەخرێنە جێبەجێکردنەوە.\nهەروەک دەزانن ماوەیەک لەمەوبەر پێشەوا و رابەری ئایینی کاسۆلیکی جیهانی لە ڤاتیکان ، پاپای کریستانەکان سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد. پاپا لە ئاستێکی باڵا و بە جۆش و خرۆشەوە پێشوازیی لێکرا. وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا چ کۆمێنتیکیان لەسەر ئەو تابلۆیە هەبوو؟\nئەو سەردانەی پاپا و بەتایبەتیش پێشوازیکرانی لە هەرێمی کوردستان بەمجۆرە لە وڵاتانی رۆژئاوا و بەتایبەتیش لە یەکیتیی ئەوروپا رێز و پێزانینیکی شایستەی کۆکردەوە. ئەم پێشوازییە بۆ کورد و کوردستان خاڵێکی ئەرینی و باش بوو. هەموو ئەوانەی سەیری پێشوازییەکەی پاپایان کرد بۆیان دەرکەوت کە لە هەرێمی کوردستاندا خەڵکی لە چ ئاشتەواییەکدا دەژین و وەکو وڵاتانی دیکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چەندە خۆشڕوو و لێبوردەن لەگەڵ یەکدی.\nبەڕای ئێوە ئەو تابلۆ ئەرێنییەی لە سەردانەکەی پاپا هاتووەتە ئاراوە، رۆڵی لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا دەبێت؟\nبێگومان کاریگەریی ئەرێنیی دەبێت. بەتایبەتی وڵاتانی رۆژئاوا ئەو ئاکارە پێکەوەژیانەی کورد لە نزیکەوە دەبینن و چاودێریی دەکەن کە ئەمە دەبێتە هۆی زیاتر نزیکبوونەوەی وڵاتانی رۆژئاوا لە کورد. بە بەراوردکردن لەگەڵ وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبینن کە کورد خاوەن چ کولتووریکی جیاواز و باش و نزیک لە دیموکراسییە. هەروەها زووتر پەی بەمە دەبەن.\nئێوە وەکو ژنە کوردێک کە لە ئەوروپا گەورە بووە و لێرەش دەستت بە سیاسەت کردووە، دەمەوی لێتان بپرسم؛ ئایا چۆن لەو سیاسییانە دەڕوانیت کە لە 4 پارچەی کوردستاندا سیاسەت دەکەن، کۆمێنتت جیە بۆیان؟\nلەڕاستیدا وەکو پارتی سۆسیال دیموکراتی سوید لە پارچە جیاوازەکانی کوردستاندا پارتی خوشکمان هەن. هەر بۆیەش لە پارچە جیاوازەکانی کوردستاندا پەیوەندیی باشمان هەیە و پرۆژەی هاوبەشیشمان هەیە، بەڵام فیکرەی راشکاوانەی من ئەوەیە کە تەواوی پارتەکانی هەر چوار پارچە لە بابەتە نەتەوەییەکاندا هاوهەڵوێستانە هەنگاو بنێن. دەکرێ ئایدۆلۆژیا و بیرۆکە و تێڕوانین و بەرێوەبەردنی هەر پارتێک جیاواز لەوەی دیکە بێت، کە ئەمە پێویستە وابێت. لەڕاستیدا ئەمە دەوڵەمەندییەکی مەزن دروست دەکات. بەڵام هەروەک گوتم لە بابەتە نەتەوەییەکاندا دەبێت یەک دڵ، یەک دەنگ و یەک عەقڵانە بین کە ئەمە بۆ ئێمەی کورد زۆر گرنگە. چونکە ئەوەی بە یەک هێزی نەتەوەیی دەیکەین زۆر بەتواناترە لەوەی بە شێوازی جیا جیا و لەرێی پارتە جیاوازەکانەوە دەیکەین، هەروەها کاریگەرترە.\nجۆن لەو ژنە کوردانە دەڕوانیت کە لە کوردستان سیاسەت دەکەن؟\nمنیش ژنەکوردیکی سیاسەتکارم، بەڵام لەوەی کە لە ژنەکوردێکی سیاسەتکاری ئەوروپا دەپرسن، چۆن لە ژنەکوردانی سیاسەتکاری کوردستان دەڕوانن، من بە بێ موبالەغە دەمەوی بڵێم؛ ژنانی کورد ج لە نێو سیاسەتدا بن چ لە دەرەوەی سیاسەتدا بن، بەهێزن و خاوەن هەڵوێستێکن کە دەزانن چییان دەوێ. لە هەمووشی گرنگتر ئەوەیە کە ناترسن لەو گۆڕانکاری و ئاوەژووبوونەوانەی کە بەسەریاندا دێن. ئەمە بۆچوونی زۆرێک لە سیاسەتکارانی ئەوروپایە لەبارەی ژنانی کورد. ئەوان سەرسامن بە ژنانی سیاسەتکارانی کورد و زیاتریش سەرسامی ئەو داکۆکی و پێداگرییەن بۆ بەدەستهێنانی ئەو شتانەی کە دەیانەوێ.\nدوایین شت، ئایا بە گشتی پەیامێکتان هەیە بیدەن؟\nسەرەتا دەمەوێ سوپاسی ئێوە و باس-نیوس بکەم بۆ ئەم رێپۆرتاژەی لەگەڵ من سازتان دا. هەروەک لە سەرەوە باسمکرد بیرۆکەم هەیە دوای ئارامبوونەوەی دۆخی کۆرۆنا لەگەڵ ژمارەیەک لە پەرلەمانتارانمان لە پەرلەمانی یەکێتیی ئەوروپا سەردانی هەرێمی کوردستان بکەین. بەتایبەتیش ئەمە بە دروست دەزانین چونکە بۆ گفتوگۆ و داکۆکی کردن و چاودێریکردن لە بابەتەکانی پەیوەندیدار بە کورد و کوردستان، بە گرنگ و پێویستی دەزانین لە نزیکەوە چاودێریی مەیدانیی بکەین لە نزیکەوە گۆڕەپانەکە ببینین. پێشمانوایە بەوشێوەیە کارەکانمان بەرهەمدارتر دەبن. هاوکات لەو بڕوایەداین بەوجۆرە رۆڵمان دەبێت لە زیاتر بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی یەکێتیی ئەوروپا لەگەڵ هەرێمی کوردستان و هەرچوار پارچەکە بەگشتی.\nرێپۆرتاژ: روکەن خاتوون تورهاڵڵی / باس نیوز\nئەوروپا ئەڤین ئینجیر کوردستان کورد\nشێخ جەعفەر شێخ موستەفا سەبارەت بە کچەکەی پەیامێک بڵاو دەکاتەوە\nئەمریکا ڤاکسینی کۆرۆنا بۆ عێراق و فەلەستین دەنێرێت\nهێزەێكی یەکەی ٧٠ دەخرێتەسەر وەزارەتی پێشمەرگە\nکۆڵبەرێکی کوردی بە تەقەی هێزەكانی تورکیا کوژرا\nعەرەبستان : دەرچوونی هێز و کەلو پەلی سەربازی و نیزامی ئەمریکا هیچ کاریگەرییەکی لە سەر هێزی بەرگری ئێمە دانانێت\nمەسروور بارزانی سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق دەکات\nنێچیرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان به سه‌ردانێكى فه‌رمى ده‌گاته عه‌ممان


مردووانی نەخۆشخانە سوتاوەكەی بەغدا گەیشتە 82 كەس - تۆڕی میدیایی خەڵک\nمردووانی نەخۆشخانە سوتاوەكەی بەغدا گەیشتە 82 كەس\nبەپێی نوێترین ئامارەكان ژمارەی قوربانیانی سوتانی نەخۆشخانەی ئیبن خەتیب لە بەغدا گەیشتە 82 مردوو و دەیانی دیكەش بریندار بوون و ئامارەكە رەنگە بەرزتریش ببێتەوە.\nبەیانی ئەمڕۆ یەك شەممە حكومەتی عێراق پرسەنامەی گشتی بۆ ماوەی 3 رۆژ راگەیاند بۆ گیانی قوربانیانی ئاگركەوتنەوەكەی شەوی رابردووی نەخۆشخانەی ئیبن خەتیبی بەغدا.\nنوسینگەی راگەیاندنی مستەفا كازمی سەرۆك وەزیران رایگەیاند\nسەرۆك وەزیران بڕیاریداوە بە راگەیاندنی پرسەی گشتی بۆ گیانی قوربانییەكان.\nهاوكات كازمی فەرمانی كرد بە لێكۆڵینەوە لە رووداوی ئاگركەوتنەوە لە نەخۆشخانەی ئیبن خەتیب تایبەت بە نەخۆشی كۆرۆنا لە نیوە شەوی رابردوودا.\nهاوكات كازمی فەرمانی كرد بە دەستگیركردنی بەڕێوەبەری گشتی نەخۆشخانەكە و بەڕێوەبەری ئاسایش و چاككردنەوەی دەزگاكانی نەخۆشخانەی ئیبن خەتیب بۆ لێكۆڵینەوە لە رووداوەكە و سزادانی بەرپرسیاران.\nهاوكات رایگەیاند كۆچكردووان هەموو مافێكی شەهیدیان هەیە و دەوڵەتیش چارەسەری بریندار و سوتاوەكان دەكات لە دەرەوەی عێراق.\nئاریان رۆبن، باسی گواردیۆلا دەکات


تێست: لەم وێنەیەدا چی دەبینیت؟ دواتر تەماشای ئەنجامەکەشی بکە! – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/09/12 - 4:45 PM\nئەمەی خوارەوە تێستێکی دەروونییە و پێمان بڵێ لەم وێنەیەدا چی دەبینیت؟ دواتر تەماشای ئەنجامەکەشی بکە:\nبۆ ئەنجامی هەڵبژاردنەکەت بچۆرە خوارەوە:\n-کەپڵ: کەسێکی زۆر جدیت لە پەیوەندیدا، ئەو کەسەی کە دەبێت بە خۆشەویستت بەشی گەورەی ژیانت داگیر دەکات.\n-تەقینەوە: لەو کەسانەیت کە زوو توڕەدەبیت و هەڵدەچیت، حەزناکەیت کارێک بکەیت کە ئەنجامەکەیت لێ دیار نەبێت.


دەرمانی ئایدز دۆزرایەوە - Mehr News Agency\n28 rezberê 2019 - 19:00\nNews Code 28553\nبە ئەندازیاری ژێنێتیک؛\nدەرمانی ئایدز دۆزرایەوە\nتوێژەران بە بەکارهێنانی ئەندازیاری ژینێتیک شێوەیەکیان داهێناوە تا بە یارمەتی ئەوە بتوانرێت ڤایرۆسی ئایدز لە لەشی مرۆڤ لەناو ببات.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە دیجیتاڵ ترندز، دەمێکە کە توێژەران خەریکی توێژینەوە لە سەر دەرمانێکن بۆ نەخۆشی ئایدز. پێشکەوتنەکانی ئەوان بە تایبەتی لە بواری دەرمانەکانی ئانتی رترو ویرال سەرەنج ڕاکێشە. ئەو دەرمانانە ئیزن نادەن ڤایرۆسی ئایدز لە لەشی مرۆڤ زیاد بکات.\nئەوەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە سیستەمی ئیمەنی لەش بتوانێت خۆی لە بەرانبەر خەسارەکان زیاتر چا بکاتەوە. بە هەبوونی دەرمانەکانی ناتی رترو ویرال تا کاتێک لە لەش پارێزەری دەکەن کە نەخۆش بەکاریان بهێنێت. پشت بەستن بە دەرمانەکان بەو واتایەیە کە ڤایرۆسی ئایدز دووبارە دەگەڕێتەوە. خراپتر ئەوەی کە ئەگەری هەیە لەشی نەخۆش لە بەرانبەر ئەو دەرمانانە خۆڕاگری نیشان بدات کەواتە کاریگەری ئەو دەرمانە لە داهاتوودا مسۆگەر ناکرێت.\nتارع ڕەعنا مامۆستای زانکۆی سێن دیێ گۆ دەڵێت: بە چاکسازی ژێنێتیکی یەک RNA کود بۆ دانراو دەتوانرێت تەنانەت لە ئەگەری بچڕانی دەرمانیش لە سەرهەڵدانەوەی دووبارەی ئێچ ئای ڤی لە خانەکانی T و میکروگلیا رێگری بکرێت. بە واتایەکی تر ئێمە دەرمانێکمان بۆ ڕیشەکێش کردنی ئێچ ئای ڤی و ئایدز هەیە.


Home›هەواڵ›جیهان›وڵاتانی رۆژئاوایی داوادەکەن حکومەتی گواستنەوە لە ئەفغانستان پێکبهێنرێت\nوڵاتانی رۆژئاوایی بۆ یەکەمجار پێشنیار دەکەن لە رێگەی پێکهێنانی حکومەتێکی گواستنەوەی فرەلایەنەوە کۆتایی بە شەڕ و توندوتیژییەکانی ئەفغانستان بهێنرێت.\nلە بەیاننامەیەکدا ئەمریکا، یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا رایانگەیاندوە: “گەیشتن بە رێککەوتنێکی سیاسی کۆتایی لە ئەفغانستان، بەتایبەتی لەسەر پرسی دەستور کاتێکی زۆری پێویستە، هەر بۆیە لە ئێستادا پێیانوایە باشترین بژاردە راگەیاندنی ئاگربەست بێت لە نێوان حکومەتی ئەو وڵاتە و تالیبان”.\nپێشنیاریشیان کردووە، “حکومەتیکی گواستنەوەی فراوان پێکبهێنرێت تا ئەو کاتەی رێککەوتنی کۆتایی لە بارەی ئایندەی سیاسی ئەفغانستانەوە دەکرێت”.\nئاماژەیان بەوەشکردوە، “لە قۆناغی حکومەتی کاتی و حکومەتی هەمیشەیی ئەفغانستاندا پێویستە رێز لە بنەماکانی مافی مرۆڤ و مافی ژنان بگیرێت و مافی هەڵبژاردن و کارکردن بە پێوەرە دیموکراسیەکان پارێزراو بێت”.\nهەروەک داواشیان کردووە، “حکومەتی ئەفغانستان و لایەنە سیاسیەکانی ئەو وڵاتە لە هیچ دۆخێکدا رێگە نەدەن وڵاتەکەیان ببێتە پەناگەیەک بۆ خۆحەشاردانی گروپە تیرۆریستییەکان”.\nئەمە جاری یەکەمە وڵاتانی رۆژئاوایی و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی باس لە پێکهێنانی حکومەتی گواستنەوە لە ئەفغانستان بکەن وەک رێگەچارەیەک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و توندوتیژییەکانی ئەو وڵاتە.\nلەگەڵ دەستپێکردنی کشانەوەی هێزە بیانیەکان لە ئەفغانستان، بزوتنەوەی تالیبان دەستی بە پێشڕەوی کردووە و بەشێکی فراوانی رووبەری ئەو وڵاتەی کۆنتڕۆڵ کردووە و شەڕ و توندوتیژییەکان بوونەتە هۆی ئاوارەبوونی سەدان هەزار کەس.


سوودەکانی خواردنەوەی ئاوی گەرم بە گەدەی بەتاڵەوە\n6/7/2021 01:39 PM\nزۆرینەی ئێمە کاتێک لە خەو هەڵدەستین رۆتینێکی تایبەت و بەردەواممان هەیە، بۆ نموونە خواردنەوەی قاوە، چا یان ئاوی سارد. بەڵام ئەم خاڵە سەلمێندراوە کە خواردنەوەی ئاوی گەرم لە سەرەتاکانی رۆژدا کۆمەڵێک سوودی تەندروستی لێدەکەوێتەوە کە لە درێژەدا باسیان دەکەین.\nپرۆسەی هەرس بەهێز دەکات: خواردنەوەی پەرداخێک ئاوی گەرم بە گەدەی بەتاڵەوە هۆکارە بۆ دورخستنەوەی ژەهرەکان لە جەستە و بەم جۆرە سیستمی هەرس باشتر دەتوانێ ئەرکەکانی راپەڕێنێت. ئەم بابەتە بۆ خواردنەوەی ئاوی سارد لەگەڵ خۆراکە چەورەکان پێچەوانەیە و خێرایی پرۆسەی هەرس کەم دەکاتەوە.\nبەرگیری لە قەبزی: زۆرینەی ئەو خۆراکانەی لە ماوەی رۆژدا دەیانخۆین، بە سەختی هەرس دەبن ودەبنە هۆی دروستبوونی غازات و قەبزی. خواردنەوەی ئاوی گەرم جووڵەکانی ریخۆڵە بەهێزتر دەکات و ئەم کێشانە کەم دەکاتەوە.\nلەناوبردنی ئێشەکانی رۆژانە: پەرداخێک ئاوی گەرم لە سەرەتای بەیانیدا دەتوانێ ئێشی سووڕی مانگانە و تەنانەت سەرئێشە لەناو ببات. ئاوی گەرم هۆکارە بۆ ئارامیی ماسولکەکانی سک، لەناوچوونی زیپکە هەروەها کەمبوونەوەی گرژبوونی ماسولکەکان.\nدابەزینی کێش: خواردنەوەی ئاوی گەرم خێرایی میتابۆلیزمی جەستە بەرز دەکاتەوە و بەم جۆرە خێرایی تاوانەوەی چەورییەکان زیاد دەبێت و بەم جۆرە کێش دادەبەزێت.\nباشترکردنی سووڕی خوێن: خواردنەوەی پەرداخێک ئاوی گەرم بە گەدەی بەتاڵەوە دەبێتە هۆی شکانی چەورییەکان لە جەستەدا. ئەم بابەتە جەستە لە ژەهرەکان پاک دەکاتەوە و بەم جۆرە سووڕی خوێن باشتر دەبێت.


مستەفا کازمی، فەرماندەى هێزە چەکدارەکانی عێراق بڕیاری دا بە لەسەرکارلابردنی سەعد خەلەف بەدر عەواد، فەرماندەى هێزی "پاراستنی یاسا" کە دوێنێ هێزەکەی سوکایەتییان بە مێرمنداڵێک کرد و بڵاوبوونەوەى ڤیدیۆکەى شەقامی عێراقی هەژاند.\nئەمڕۆ شەممە، 2ی ئابی 2020، سەرچاوەیەکی ئەمنی لە وەزارەتی ناوخۆی عێراق بە ناس کوردی وت، "کازمی عەوادی ناردووەتە بەڕێوەبەرایەتی ئیمرە."\nدەشڵێت، "کازمی هەروەها بڕیاری داوە بە سەرلەنوێ چاوخشاندنەوە بە هەیکەلیەتی هێزی پاراستنی یاسا و پێداچوونەوە بە هەڵسوکەوت و چۆنیەتی هەڵبژاردنی ئەندامانی هێزەکە بۆئەوەى بگونجێن لەگەڵ ئەو ناوەى کە هەڵیگرتووە، کە ئەویش پاراستنی خۆپیشاندەرانە."\nئەوەش لەکاتێکدایە بڵاوبوونەوەى گرتەى ڤیدیۆیی ئەشکەنجەدانى گەنجێک لەلایەن هێزى پاراستنى یاساوە لە عێراق کاردانەوەى زۆرى لێکەوتووەتەوە، مستەفا کازمى سەرۆکوەزیران فەرمانیکردوەوە بەپەلە لێکۆڵینەوە لەو ڕووداوە بکرێت.\nبەپێی گرتە ڤیدیۆییەکە گەنجێک کە تەمەنى لە 16 ساڵ تێپەڕنابێت دەردەکەوێت کە لەلایەن چەند کەسێکەوە کە جلوبەرگى هاوشێوەى هێزەکانى پاراستنى یاسایان لەبەردایە و لەدەوروبەرى گۆڕەپانى تەحریر بڵاوەیان پێکراوە، ئەشکەنجەى میردمنداڵەکە دەدەن.\nلە ڤیدیۆکەدا کە ناس کورد بەهۆى نەشیاوییەوە بڵاویناکاتەوە دەردەکەوێت، ئەو ئەندامانەى هێزە ئەمنییەکە کە جلوبەرگى رەنگى زەیتونیان لەبەردایە، ئەو گەنجە ناچاردەکەن قسەبکات لەبارەى جەستەى دایکییەوە و دەڵێن کە دەستدرێژیان کردووەتەسەر، گەنجەکە کە باوکى نەماوە وەڵامى پرسیارە نەشیاوەکان ناداتەوە، بەڵام لەژێر فشارى ئەشکەنجەداندا ناچاردەبێت وەڵام بداتەوە.\nئەندامانى هێزەکە بەوەوە ناوەستن، هەڵدەستن بە بڕینى قژى گەنجەکە بە بەکارهێنانى کەتەر و تۆمەتبارى دەکەن بەوەى شوشەى ئاگراوى فڕێداوە، کە گەنجەکە رەتیدەکاتەوە، بەبێ ئەوەى ئەوان بوەستن لەمامەڵەى خراپیان بەرانبەرى.\nلە ڤیدیۆکەدا ژمارەیەکى زۆر لە ئەندامانى هێزە ئەمنییەکان دەردەکەون، کە بەشێکیان وێنەى دەگرن.\nناس کورد نەیتوانى لەشوێن و کاتى ڤیدیۆکە دڵنیابێتەوە، بەڵام ئەو پرسیارانەى لەگەنجەکە دەکرێت لەبارەى شوشەى ئاگراوى، ئاماژەیە بۆ ئەوەى دەگەڕێتەوە بۆکاتى یەکێک لە خۆپیشاندانەکان.\nعەمید ئەسیر لە ڕاگەیاندنى هێزەکانى پاراستنى یاسا بە ناس کوردى ڕاگەیاند، بەدواداچون دەکەن لەو بارەیەوە ئەوان هەر مامەڵەیەکى خراپ لەهەر کەسێکەوە بێت رەتدەکەنەوە و لیژنەى لێکۆڵینەو پێکدەهێنن و تۆمەتباران رەوانەى یاسا دەکەن.\nلەکاتى هەوڵدانى ناس بۆ زانینى ئەوەى کە لیژنەى لێکۆڵینەوە بەکردەیی دروستکراوە یان نا، عەمید ئەسیر وتى "انشااللە"، پاشان تەلەفۆنەکەى داخست. عەمید ئەسر دواتر وەڵامى پەیوەندى و نامەکانى ناس کوردى نەدایەوە، بۆ وەرگرتنى زانیارى زیاتر.\nئەفسەرێکى دیکەى باڵا کە سەر بەو هێزەیە ڕایگەیاند، ئەو لەکاتى پشوودایە و هیچ شتێک نازانێت لەبارەى ڤیدیۆکەوە و وەڵامى پەیوەندییەکانى نەدایەوە.\nعەلى بەیاتى ئەندامى کۆمسیۆنى مافەکانى مرۆڤ لە عێراق لەبەیاننامەیەکدا داواى لە وەزارەتى ناوخۆ کرد لێکۆڵینەوە بکات لەبارەى ئەو گرتە ڤیدیۆییەوە کەپێشێلکاریی روون بەرانبەر خۆپیشاندەرێک نیشان دەدات بە شێوازێکى نامرۆڤانە و نائەخلاقى.\nلاى خۆیەوە، ئەحمەد مەلا تەلال وتەبێژ بەناوى مستەفا کازمى سەرۆکوەزیرانى عێراق لەبەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، مستەفا کازمى فەرمانیکردووە بە ئەنجامدانى لێکۆڵینەوەى بەپەلە لەبارەى ئەو رووداوەوە کە مامەڵەى نائەخلاقى و ناپیشەیی دەردەخات دژى هاوڵاتییەک.\nهاوکات عوسمان غانمى وەزیرى ناوخۆ فەرمانیکرد بە پێکهێنانى لیژنەى لێکۆڵینەوە لەبارەى رووداوەکەوە.\nکۆتایی ئەمساڵ ’’عێراق لە لیستی ڕەشی سپیکردنەوەی پارە’’ لە جیهاندا لادەبرێت\n2020.08.17 - 18:11


:: PM:02:14:15/05/2022 \nرۆبێرت لێڤاندۆڤسکیی پۆڵەندی و هێرشبه‌ری بایرن میونشن، سوپرایزێکی ئاشکرا کرد، سەبارەت بە دانوستانەکانی بۆ نوێکردنەوەی گرێبەستەکەی لەگەڵ یانەكه‌یدا.\nلێڤاندۆڤسکی لە لێدوانەکانیدا بۆ رۆژنامەی "بیڵد"ی ئه‌ڵمانی، كه ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌م 15ی ئایار بڵاو بووه‌ته‌وه، دەڵێت "هیچ ئۆفەرێکم لە بایرن میونشن بۆ نوێکردنەوەی گرێبەستەکەم پێ نەگەیشتووە، بۆیه بڕیارم دا جێی بهێڵم".\nگرێبه‌ستی یاریزانه‌كه له‌گه‌ڵ بایرن میونشن لە مانگی حوزەیرانی 2023 کۆتایی دێت، ئێسته‌ش به یانه‌كه‌ی راگه‌یاندووه ده‌یه‌وێت بڕوات، به‌ڵام سه‌رۆكی یانه‌كه ده‌ڵێت، گرێبه‌سته‌كه‌ی ساڵێك ماوه و پێویسته یاریزانه‌كه به گرێبه‌سته‌كه‌ی پابه‌ند بێت.\nلێڤاندۆڤسكیی باشترین یاریزانی جیهان، ئاماژەی بەوە کردووە، پێویستە گونجاوترین چارەسەر بۆ ئه‌و و یانەکەی بدۆزنەوە.\nلای خۆیەوە فابریزیۆ رۆمانۆ، پسپۆڕی بازاڕی گواستنەوەكان دەڵێت، هیچ كۆبوونەوەیەكی نزیك لە نێوان لێڤاندۆڤسكی و بریكارەكەیدا نییە، بەڵام بریكاره‌كه‌ی فشار دەخاتە یانه‌ی بایرن، بۆ ئه‌وه‌ی نرخی گواستنەوەی یاریزانەكە دیاریی بكه‌ن.\nراپۆرتەکان ئاماژە بە ئەگەری گواستنەوەی لێڤاندۆڤسکی بۆ بارسێلۆنا ده‌كه‌ن، کە لە چەند هەفتەی رابردوودا یاریزانه‌كه ئارەزووی خۆی بۆ یانه ئیسپانییه‌كه پێشان داوه، هه‌ر ئەمەش وای کردووە داوای رۆیشتن بکات.\nیاریزانە تەمەن 33 ساڵییەکەی پۆڵه‌ندا، دوای یاریی تیپەکەی بەرانبەر یانەی ڤۆڵفسبۆرگ له بۆندسلیگا، دوێنێ رایگەیاند، دەیەوێت یاریگه‌ی ئەلیانز ئارێنا جێ بهێڵێت، هەروەها بەرپرسانی یانەکەی لەم بارەیەوە ئاگادارکردووه‌ته‌وه.


ڕیفراندۆم و شانازییەكانی | دەزگاى زارى کرمانجى\nدیوە ڕەمزییەكەی ڕیفراندۆم بریتییە لە بڕوابوونی ئێمە بە كەرەستە و ناوەندە مۆدێرنەكانی دەنگ هەڵبڕینی سیاسی. ئەمە لە كاتێكدا كە سەدەیەك فیشەكمان تەقاندووە و بڕوامان بە خەباتی چەكداری هەبووە. ڕیفراندۆم ئێمەی لە فۆڕمی شۆڕشگێڕێكدا وەرچەرخاندە سەر شێوە و فۆڕمێكی ئێستاییانە. بۆیە ئەم دیوە ڕەمزییەی ڕیفراندۆم، بەر لە دیوە ماددییەكەی (دەوڵەت یان پەرچەكردارەكانی)، مایەی شانازیی پێكردنە. ئەمەش، چونكە ئێمەی وەك نەتەوەیەك نیشانی دنیا داوە كە بڕوای بە شەڕ و تووندوتیژی نەماوە بۆ بەدەستهێنانی مافە سیاسییەكانی، بەڵكو دەیەوێت بە ڕێ و شوێنە شارستانییەكان مافەكانی بەدەست بێنێت. ئەم جوڵانەوەیە سیاسییە خۆ نیشاندانێكی خراپ نیە لەم ناوچەیەی ئێمەدا و ئەوەش دەسەلمێنێت كە لایەنگری ئاشتین بۆ جیهان و ناوچەكەش.\nڕیفراندۆم هاوارێكی خنكاو بوو لە گەرووی مێژوویی ئێمەدا و دەبوایە سەدەیەك پێش ئێستا بەڕووی ناوچەكەدا بیقیژاندبا. هاوارێك بووە لە ڕۆژگاری (ئەحمەدی خانێ)وە. بۆیە لەم ڕووەوە ئەوە ڕاستە كە درەنگ بوو بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، نەك لە ڕووی پاشكەوتوویی ناوچەكە و خنكانی عێراق لەناو زەلكاوی بۆگەنی مەزهەبەكاندا. درەنگ بوو بۆ ڕیفراندۆم، یان كاتەكەی گونجاو نەبوو، ڕاستە چونكە دەبوایە پێش ئەنفال و جینۆساید و كیمیاباران ئەنجامبدرایە.\nڕیفراندۆم وەرچەرخاندنی مێژوویەكی ڵاڵ و بێدەنگ بوو بۆ هاوار و دەنگ هەڵبڕین. دەست بردن بوو بۆ ناو ئەو بەشە لە دەروونی نەتەوەیی ئێمە كە هەمیشە بە شەرمەوە خۆی نیشانداوە و قسەی كردووە لەسەر خۆی. ئەو دیوە نەتەوەییە ترسێنراوە هەرجارە و لەپاڵ مۆدێلێكی جیاوازی بەیەكەوەبوونی سیاسی خۆی پراكتیزەكردووە. لە دان نان بە ئێمە وەك گروپێكی نەتەوەیی خاوەن كەلتوور و زمانی سەربەخۆی خۆی تا دەگاتە مافی ئۆتۆنۆمی و فیدڕاڵی...\nبە دیوێكیتردا، هیچ پڕۆسە و هیچ ئاكتێكی سیاسی هێندەی ڕیفراندۆم پرسەكانی وەك عەدالەتی كۆمەڵایەتی، سوپای نیشتیمانی، ژێرخانی ئابووری، هاوڵاتیبوون، پلورالیزمی سیاسی و بە دەزگاییكردنی ناوەندە سەرەكییەكانی دەسەڵات و.... نەهێناوەتە بەر باس و بەر قسەكردنی جددی. كەواتە ڕیفراندۆم بە ئاگا هاتنەوەیەكی ناوخۆیش بوو لەئاست ئامادەسازییەكانی ئێمە بۆ ئەو پڕۆسەیە.\nیەكێك لە خەسڵەتە هەرە سەرەكییەكانی ڕوانین و دنیابینی ئێمە بۆ سیاسەت و بۆ چۆنییەتی ئامادەگی ئێمە لەم ناوچەیەدا، لە مێژووی كۆن و هاوچەرخدا، ڕێزگرتنێكی لە ڕاددە بەدەر بووە لە سیستەم. نەمان ویستووە ببینە هۆكاری ناڕێكی ناوچەكە. خۆمان پاراستووە لەوەی دیسپلینی سیاسی ناوچەكە بشێوێت و خۆمان پاراستووە لە هەر ئاكتێكی ئاناڕشیستانە. باجی ئەو هەموو خۆگونجاندنەش لە سەدەی بیستەمدا زۆر خراپ دامانەوە. ڕیفراندۆم هەوڵێك بوو بۆ تێكدانی یارییەكە و بۆ بەرهەمهێنانی ناڕێكییەك لەو رێك و پێكییە سیاسییەی كە هەیە. ئەو هەموو ڕێكی و دیسپلینەش، لەسەر جەستەی نەتەوەیی ئێمە بەرهەم هاتووە. بۆیە هەموو هەوڵێك بۆ تێكدان و پشێوی خستنەوە لەو سیستەمەی كە ئێمە جێگامان تێیدا نیە، هەوڵێكی پیرۆزە و مایەی شانازی پێوەكردنە. هەوڵێكە لە پێناو بووندا.\nلەبەرئەوە، ڕیفراندۆم خۆهەڵدانێك بوو بۆ ئاستێكی سیاسی باڵاتر لەوەی كە هەیە. خۆهەڵدانێكیش بۆ ناو هەناوی مۆدێرنەوە. جوڵانەوەیەك بوو بۆ مۆدێرنیزەكردنی سیاسەتی ناوچەكە.\nڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە دوو وێستگەی مێژووی سیاسی و كۆمەڵایەتی ئێمە، دەتوانێت فێرببێت. یەكێكیان ڕاپەڕینە، ئەویتریشیان ڕیفراندۆم. ڕاپەڕین مەزنترین هەستانەوەی سیاسی ئێمەبوو لە مێژوودا. لە ناوچەكەشدا، كردارێكی سیاسی نامۆ بوو و هیچ ڕژێمێك بەو شێوەیەی ڕێژێمی بەعس نەكەوتۆتە بەر شاڵاوی جەماوەر. بۆیە بەهاری عەرەبی هیچ نیە جگە لە لاساییكردنەوەیەكی زۆر خراپی ڕاپەڕینە مەزن و پیرۆزەكەی ئێمە لە ١٩٩١ دا. ڕیفراندۆم قۆناغێكی تری گەشەی سیاسی ئێمە بوو لە ناوچەكەدا و لەم ڕێگایەوە بە عێراق و دراوسێكانیمان گووت كە دەتوانین ببین بە مەترسی بۆسەر ئەم فۆڕمە ڕێك و ئەم سیستەمە جێگیرەی سیاسەتی ناوچەكە كە لەسەر وەلاوەنانی سیاسییانە و نەتەوەییانەی ئێمە بیناكراوە.\nڕیفراندۆم بەردێك بوو هەڵدرایە ناو گۆمی بۆگەنی سیاسەتەوە لەم ناوچەیەدا و شەپۆڵەكانی گەیشتن بە ئەوڕوپا و ئەمریكا و نزیكەی مانگێك جیهانی خەریككرد بە خۆیەوە. ئەگەر ڕیفراندۆم لێدانێك نەبوایە لە بەرژەوەندییەكانی هێزە باڵادەستەكانی جیهان و ناوچەكەش، بۆچی تا ئێستاش تینی گڕەكەی هەناوی سیستەمی ناوچەكە ئازاردەدات؟\nلەمێژووماندا تەنها ئەمجارە حسابمان بۆ كەس نەكرد، كەچی كاریگەرترین و مۆدێرنترین جوڵانەوەی سیاسیمان ئەنجامدا و وەك كۆمەڵێك مرۆڤی هووشیار خۆمان نیشانی دنیا دا لەناوچەیەكی ناهووشیار و نووقم لە جەهالەت دا.\n- (ڕیفراندۆم.. وەك شكۆ و شانازی بارزانی.. وەك پاشایەك، بەڵام بەبێ قەڵا).


Slemani Museum - مۆزەخانەی سلێمانی\nبەڕێوەبردن و ستاف\nمۆنيومێنتى پەيكوڵى لەلاين پادشاى ساسانى نارسە (293-302/3 ز.) ييەوە بنيات نراوە، لە تەنيشت دەربەندێكى ستراتيجييەوە لە زنجيرەى قەرەداغ دا (پارێزگاى سلێمانى)، نزيكەى 100 لە باشورى شارى سلێمانييەوە. هەرچەندە لە ئێستادا ئەم دۆڵە شوێنێكى دابڕاو دێتە بەرچاو، بەڵام دەربەندى پەيكوڵى لە ڕابوردوودا لە ناوچەيەكى ستراتيجيى شانشينى ساسانى دا بووە كە وەك يەكێك دەروازە سەرەكييەكان ڕۆڵى بينيوە كە دەچوونە سەر هەرێمى ئاسۆرێستان كە گەورە شارى سەرەكيى تەيسەفونى تيادا بووە (ئێستا بووتە بەێك لە ئاوەدانييەكانى ناوچەى بەغدا).\nگەورە پياوماقوڵانى شانشينى ساسانى بۆ بينينى نارسە و خواردنى سوێندى لايەنگيرى و ددان نان بە مافي پادشايەتى و شكۆيدا لە نزيك دەربەندى پەيكوڵى كۆبوونەتەوە.\n"و كاتێك گەيشتينى ئاسۆرێستان، لەو شوێنەى ئەم مۆنيومێنتەى لێ دروست كرا.... فارسەكان و گەورەپياوان و پياوماقوڵان و خانەدانان و ساتراپەكان.... هەموويان پێكەوە بۆ خايانى نيكاترا هاتن بۆ بينينمان. . و لێرە هاتنە حوزوورمان، لەو شێونەى ئئەم مۆنيومێنتەى لێ دروست كرا."\n(نارسە - دەقى نووسينەكەى پەيكوڵى §. 32)\nوشەى بەهێزى وا لە دەقە جووت زمانەكە دا (فارسيى ناوەڕاست و پارثى) لە لايەن نارسەوە بەكار هاتوون بۆ ناساندنى مۆنيومێنتێك كە مەبەست لێى شكۆبەخشين بوو بە لەسەر تەخت دانيشتنى و ستايش كردنى ڕۆڵى خۆى وەك پارێزەرى سيستەمى بنەماڵەيى. لە پەيكوڵى، پادشاى ساسانى ژيانى بە بەرى پڕۆژەيەكى مۆنيومێنتانەى گەورە و نووسراو و وێنەكراودا كردووە كە 5 پەيكەرى نيوە لەشى پادشاشى لە خۆ گرتووە. بەشە پێكهێنەرە سەرەكييەكانى مۆنيومێنتەكە پەيامێكى بنەماڵەيى و ئايديۆلۆجييانەى بە باشى دياريكراويان گەياندووە، كە بە شێوەيەكى سەنگين و بەرچاو ڕاگەيەندراون. بە گشتى، لە درەنگوەختەكانى سەردەمى جيهانى كۆندا، پەيكوڵى و ناوچەكانى دەوروبەرى خاڵێكى تەوەريى سيستەمێكى ئاڵۆزى ڕێگاوبان بوون، كە لە لايەكەوە ناوجەرگەى دەشتاييەكانى مێسۆپۆتاميايان بە ئيمپراتۆريى ڕۆمانييەوە دەبەستەوە و لە لايەكى تريشەوە بە ئەوديوى بانى ئێرانەوە.\nبەردە نووسراوەكانى پادشا نارسە (293-302 ز.) لە بنەڕەتدا لە سەر دوو ديوارى مۆنيومێنتەكەى پەيكوڵى بوون، لايەكيان بە فارسيى ناوەڕاست و لاكەى ترى بە پارثى. ناوەڕۆكى دوو دەقەكە تاڕادەيەكى زۆر هەمان شتە و سەرگوزشتەكەى دەيگێڕنەوە دەتوانرێت بە تەواوەتى دابەش بكرێتە سەر دوو بڕگە.\nپاش خستنەڕووى ناونيشانە شاهانەكانى نارسە، بەشى يەكەم ئەو ڕووداوانە دەگێڕێتەوە كە بوونە هۆى بەزينى بەهرامى سێيەم، بە وردى باس لە ئاڵوگۆڕى پەيامەكانى نێوان نێردراوەكان و نارسە دەكات و ژمارەيەك داڕشتەى مەراسيمييانەش لە خۆ دەگرێت كە بەشێك بوون لە پرۆتۆكۆلى شاهانە. پياوماقووڵان داواى يارمەتى و دەستێوەردانيان لە پادشاى ئاييندە كردووە بۆ لەكارخستنى پادشاى ناڕەوا و بە يەكجارەكى وەرگرتنى تەخت و تاج. بە پێى ديدى زەردەشتييانە بۆ جيهان، لە دەقەكەدا بەهرامى تەخت و تاج زەوتكار بە هێزەكانى شۆفارى بەراورد كراوە، بە دياريكراوى ئەهريمەنى شۆفار و دێو و درنجەكانى (دێوان dēwān )؛ كە تيايدا نارسە بە ناوى ئۆهرمەزد (خودا) و خواوەندانى تر (يەزدارن yazdān ) و ئەناهيدەوە (ماخواوەندى پەيوەست بە خێزانى ساسانييەكان و سيستەمى بنەماڵەييانەوە) لەگەڵى دەجەنگێت.\nبەشى دووەم لە ليستێكى درێژ پێك هاتووە كە ناوى نێردراوانى پشتيوانى نارسەن. زمانەكەى شيرين و نەگۆڕە، شێوازە هەرە كۆنەكانى تيادا بەكار هاتووە كە ڕەگ و ڕيشەيان دەچێتەوە سەر شێوازە هەرە كۆنەكانى نەريتى سەرگوزشتە گێڕانەوەى ئێرانى.\nدەقە فارسييە ناوەڕاستەكە لەسەر هەشت ڕيز بەردى نووسراوە (كە بە پيتى گەورە لە ‘A’ يەوە تا ‘H’ نيشانە كراون)، و تێكڕا 46 دێڕ نووسين پێك دەهێنن. لە كاتێكدا كە دەقە پارثييەكەى لە 43 دێڕ نووسين پێك هاتووە لەسەر حەوت ڕيز بەرد (كە بە پيتى پچووك لە ‘a’ تا ‘g’ نيشانە كراون).\nجێگاى داخە كە لە كاتى ئێستادا هيچ كام لە ڕيزەكان تەواو نين و ژمارەى بەردە نووسراوەكان، ئەوانەى زانراون يان تۆمار كراون، تا 150 دەچن (90 بە فارسيى ناوەڕاست و 63 بە پارثى، بەردێكيشيان هەردوو زمانەكەى لەسەرە). 113 لەم بەردانە لەگەڵ چەند پارچەيەكدا ئێستا لە مۆزەخانەى سلێمانى پيشان دراون. توێژەرانى ئيتالى لە زانكۆى ساپيێنزا Sapienza University لە ڕۆما تا ئێستاش لە هەوڵى دەستنيشان كردنى بەردى تردان.\nنارسە، كوڕە پچووكى شاپورى يەكەم لە 293 تا 302 ز. فەرمانڕەوايى كردووە، پاش ئەوەى لە شەڕە بنەماڵەييەكەى لە دژى برازازاكەى، بەهرامى سێيەم، سەركەوت. بە بەهرامى سێيەمەوە كە تەنها بۆ ماوەيەكى كورت فەرمانڕەوايى كردووە، نارسە حەوتەمين پادشاى بنەماڵەى ساسانييە. لە نووسينە درێژەكەى پەيكوڵى دا ئەو ڕووداو و بەسەرهاتانەى گێڕاوەتەوە كە ئەنجاميان تاج لەسەر نانى بوون و تيايدا ناوى چەندين گەورەپياو و خانەدانيش تۆمار كراون كە بۆ سنوورى ئاسۆرێستان هاتوون تا ملكەچييان بۆ پادشاى نوێ پيشان بدەن.لە دەقى نووسينەكەى شاپوردا لە نەقشى ڕۆستەم، نارسە نازناوى "پادشاى هيندێستان و ساگێيستان و توران تا دەگاتە كەنارى دەريا" ى لێ نراوە، لە كاتێكدا كە دواتر، ڕەنگە هەر لە سەردەمى بەهرامى يەكەمەوە بووبووە پادشاى ئەرمەنستان كە تا 293 هەر لەو پايەيەدا بوو و ئيتر ئەو كات بەرەو باشوور هات بۆ سەندنى تەخت و تاج لە برازازاكەى. لە ڕێگاى بەرەو مێسۆپۆتاميا كە لە زنجيرەكانى زاگرۆسى خواروو، نارسە لە نزيك دەربەندى پەيكوڵى، كە 100 كيلۆمەترێك لە باشورى شارى سلێمانيى ئێستاوە چاوى بەو پياوماقووڵانە كەوتووە كە لايەنگرى بوون. بنەماڵەى ساسانى، كە لە وڵاتى فارسەوە هاتوون، لە 224 ز. دا گەيشتوونەتە دەستەڵات، كاتێك كە ئەردەشيرى يەكەم پادشاى پارثى ئەردەوانى چوارەمى لە شەڕى هورموزدەگان دا شكاند و دەستەڵاتيان بەسەر بەشى هەرە گەورەى ڕۆژئاواى ئاسيادا سەپاند و بەردەوام بوو تا 651 ز. كاتێك دوايين پادشايان، يەزدەگيردى سێيەم لە مەرو مرد، پاش هەڵاتنى لە پێش سوپاى موسوڵمانان كە پێشتر دوو جار لە هەردوو شەڕى قادسيە (636 ز) و نيهاوەند (642 ز.) دا بەسەريدا سەركەوتبوون.\nFollow the Slemani Museum\n© 2018 Trustees of the Slemani Museum


سەرۆک بایدن و سەرۆکی چین لەڕێی پەیوەندییەکی ڤیدیۆییەوە کۆدەبنەوە\nسەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن لە دوای دەستبەکاربوونیەوە بۆ یەکەمین جار لەگەڵ سەرۆکی چین شی جین پینگدا لەڕێی پەیوەندییەکی ڤیدیۆییەوە کۆبۆوە.\nبایدن وتی " پێم وایە بەرپرسیارێتی ئێمە وەکو ڕابەرانی چین و ئەمەریکا ئەوەیە دڵنیاببینەوە لەوەی ڕکابەرییەکانی نێوان دوو وڵاتەکەمان پەرە نەسەنن بۆ ململانێ."\nبایدن جەختی لەوە کردەوە دوو وڵاتەکە پێویستیان بەوەیە خۆیان بەدووربگرن لە ململانێ و هەرکاتێک پێویست بکات پێکەوە کاربکەن، بۆ نموونە لە بابەتی گۆڕانی کەش و هەوادا.\nلەلای خۆشیەوە شی باسی لە کۆمەڵێک لەو کێشانە کرد کە لەنێوان ئەمەریکا و چیندا هەن، هەروەکو پێشبینی دەکرا، شی بەرگری لە سەروەری خاکی وڵاتەکەی کردەوە.\nشی وتی " پێویستە هەر کامێکمان سەرقاڵی بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆی خۆمان بین، هاوکاتیش لە بەرپرسیارێتیە نێودەوڵەتیەکانماندا شان بە شانی یەکتر پێکەوە کاربکەین تاوەکو پەرە بە ئاشتی جیهان بدەین. ئەمە ویستی هاوبەشی گەلی هەردوو وڵاتەکەمانە."\nدوو سەرۆکەکە بۆ ماوەی 10 خولەک بە یارمەتی وەرگێڕەکانیان بە کراوەیی قسەیان کرد بەرلەوەی کۆبوونەوە داخراوەکەیان دەستپێبکات. کۆشکی سپی وتی دوو سەرۆکەکە باسیان لە کۆمەڵێک بابەت کردووە، بایدنیش ڕاشکاو دەبێت لە کۆبوونەوەکەیدا.\nوتەبێژی کۆشکی سپی جێن ساکی وتی " سەرۆک بایدن تاوتوێی ئەو بوارانەش دەکات کە دەتوانین پێکەوە کارییان لەسەر بکەین و ئەو بوارانەشی کە دەرفەتێک هەیە تیایاندا بەرەو پێشەوە بڕۆین."\nکۆبوونەوەکەی نێوان دوو سەرۆکەکە لەلایەن هەردوولاوە بە کۆبوونەوەیەکی ڕاشکاو و ڕاستەوخۆ ناودێرکرا، لەکاتێکدا هەردوولا هەوڵیاندا گرژییەکان کەم بکەنەوە و خۆیان لە ململانێ بەدووربگرن.\nکۆبوونەوەکە وادەرکەوت هیچ ئەنجامێکی دیاریکراوی لێنەکەوێتەوە، بەڵام دەرفەتێکیدا بە دوو سەرۆکەکە تاوەکو پەیوەندییەکانی نێوانیان لە ڕووبەڕووبوونەوە دووربخەنەوە.\nلە کۆبوونەوەکەدا باس لە کۆریای باکوور و ئەفغانستان و ئێران و بازاڕەکانی وزەی جیهان و بازرگانی و کەش و هەوا و کێشە سەربازییەکان و پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا کراوە، هەروەها ئەو بابەتانەی دیکەش کە دوو وڵاتەکە کۆک نین لەسەریان.\nدەزگای ڕاگەیاندنی فەڕمی چین وتی سەرۆکی چین شی جین پینگ پەیوەندییەکانی دوو وڵاتەکەی بەراورد کردووە بە " دوو کەشتی گەورە کە بە دەریادا دەڕۆن و دەبێت جێگیر بکرێن تاوەکو بەریەک نەکەون."\nدەزگای هەواڵی شینخوا وتی شی بە بایدنی وتووە " هیوادارم جەنابی سەرۆک بتوانیت دەسەڵاتە سیاسییەکانت بەکاربهێنێت تاوەکو سیاسەتەکەی ئەمەریکا بەرامبەر چین بگەڕێنیتەوە بۆ ئاڕاستە هۆشەکی و کردارییەکەی خۆی."\nبەرپرسێکی باڵای ئەمەریکا دوابەدوای کۆبوونەوەکە وتی " گفتوگۆیەکی تەندروستیان " ئەنجامداوە. بایدن جەختی لە گرنگیی ئەوە کردۆتەوە چین پابەندی بەرپرسیارێتیەکانی بێت لەو ڕێکەوتنە بازرگانیەدا کە سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ لەگەڵ چیندا واژۆی کردووە.\nچین دواکەوتووە لە کڕینی بڕی 200 ملیاری دیکە لە کەلوپەل و خزمەتگوازری ئەمەریکی، بەڵام بەرپرسانی چین وتیان شی بە بایدنی وتووە گرنگە ئەو بابەتە بە سیاسیی نەکرێت.\nسەبارەت بە تایوانیش، کۆشکی سپی وتی بایدن جەختی لە پشتیوانیەکانی ئەمەریکا کردۆتەوە بۆ سیاسەتی " یەک چین " کە تیایدا بە فەڕمی دان دەنێت بە چیندا وەک لە تایوان. وتیشی " بە توندی دژایەتی هەوڵە تاکلایەنەکان دەکات بۆ گۆڕینی پێگەی تایوان یاخود هەڕەشەکان لەسەر ئاشتی و سەقامگیری سەرانسەری تەنگەی تایوان."\nدەزگای هەواڵی شینخوا لە زاری شیەوە بڵاویکردەوە ئەوانەی لە تایوانن و ئەوانەشی لە ئەمەریکا پشتیوانیان لێدەکەن لە هەوڵیاندا بۆ سەربەخۆیی، " یاری بە ئاگر دەکەن."\nشی وتی " چین ئارامی هەیە و بە نیازێکی پاکەوە هەوڵی یەکخستنەوەیەکی ئاشتیانە دەدات، بەڵام ئەگەر جیاخوازانی تایوان کارێکی وروژێنەر یاخود هێڵی سوور ببەزێنن ئەوا ڕێوشوێنی یەکلاییەکەرەوە دەگرینەبەر."\nشی دژایەتی هەوڵەکانی ئەمەریکا دەکات بۆ ڕێگەخۆشکردن لەبەردەم تایواندا تاوەکو ڕۆڵێکی زیاتری هەبێت لە سیستمی نێودەوڵەتیدا، لەمدواییانەشدا لێدوانەکەی بایدن بۆ بەرگریکردن لە تایوان، گرژییەکانی نێوان دوو وڵاتەکەی زیاتر کرد.\nبایدن باسی لە کۆمەڵێک بابەتی دیکە کرد، لەوانەش چۆنێتی مامەڵەکردنی چین لەگەڵ تیبێت و هۆنگ کۆنگ و شینگیانگدا، کە لەو شوێنانە سیاسەتەکانی چین ڕووبەڕووی ڕەخنەیەکی توند بوونەتەوە لەلایەن ڕێکخراوە مرۆییە بیانیەکانەوە.


دوو کەوبـاز، دوو کـەوی نـێرەی ئـازایان هـەبـوون. لەنـاو قەفـەزدا بەنـدیان کردبوون. رۆژێک هەردوو کەوبازەکە، گرەویان لەسەر ئەوە کرد، کە کەوەکەی\nکێیان لەوی تریان ئازاتـرە. رێکـکەوتن کـە کەوەکـانیان بەشـەڕبـدەن. بە هـەردووکیـان کـاسێکی گـەورەی زیـوینیان کڕی. کەوەکـەی کێیان شەڕەکـە بباتـەوە، کـاسە زیوینیـیەکە بـۆ خـاوەنی ئـەو کەوەیـان دەبێـت.