وتووێژ:گوندەکانی قەزای شارەزوور - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوتووێژ:گوندەکانی قەزای شارەزوور\nمن ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر گوندەکانی قەزای شارەزوور. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی گوندەکانی قەزای شارەزوورم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:گوندەکانی_قەزای_شارەزوور&oldid=577507»


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: ووتاری پیترگاڵبڕێیث لە دوازدەهەمین کۆنفڕانسی نێونەتەوەیی کۆمیسیۆنی مەدەنی یەکێتتی ئوڕوپا ، کوردەکان بڕووکسێل ٢٦-٢٧ی ژانڤییەی ٢٠١٦\nووتاری پیترگاڵبڕێیث لە دوازدەهەمین کۆنفڕانسی نێونەتەوەیی کۆمیسیۆنی مەدەنی یەکێتتی ئوڕوپا ، کوردەکان بڕووکسێل ٢٦-٢٧ی ژانڤییەی ٢٠١٦\nووتاری پیتر گاڵبڕێیث لە دوازدەهەمین کۆنفڕانسی نێونەتەوەیی یەکێتیی ئوڕووپا، تورکییە ، ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست و کوردەکان ، سێشەمە ٢٦ی ژانڤییەی ٢٠١٦\nبەڕێوەبەری دانیشتن: ئیکا ئووسیتالۆ\nدەی با یەکەم پانێل دەست پێ بکەین . ئێمە کاتمان هێندێک کەمە، لە یەکەم پانێل دا زۆر قسەدەری هەڵکەوتوو دەدوێن. ئێمە دەمانەوەێ هەر نەبێ دوای ووتارەکان هێندێک لە سەریان قسە بکرێ. جا بۆیە دەبێ دەست پێ بکەین. ئەمن لە سەرەتاوە دەمەوێ زۆر بە کورتی بڵێم کە ساڵی ٢٠١٦ ساڵێکی تایبەتییە لە زۆر ڕووەوە . ئەمساڵ سەدەمین ساڵی ڕێکەوتنی بریتانیا – فەڕانسەیە ، ڕێکەوتننامەی سایکس – پیکۆ لە ساڵی ١٩١٦ کە سنووری بە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست دا ڕایەل کرد. ئەو سنوورانەی ئەو دەمی ڕاکێشران ئێستا زیاتر لە هەمیشە کەوتوونە بەر پرسیار ئێستاکە. هەر وەها کەمتا زۆر تێوەرسووڕانەوەی ٥ ساڵە بە سەر قەیرانی سوورییە کە هیچ کۆتاییەکی ئەو قەیرانە لە ئاسۆ دا نابیندرێ سەرەرای حەولی تازەی دیپڵۆماتیک لە ژێنێڤ بۆ دۆزینەوەی چارەسەرییەکی سیاسی. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە ناکرێ زۆریش خۆشبین بین بە تایبەتی لە بەڕ ئەو کێشە و هەرایەی ساز بووە کە کێ دەبێ لەو کۆبوونەوانە دا بەشداری بکا و بە تایبەتی ئەو پرسەی گەلۆ نوێنەرانی کورد بۆیان هەیە لەو موزاکەراتە دا بەشدار بن بە شێوەیەکی شیاو کە دەبێ وا بێ.\nلە تورکییە دوای هەڵبژاردن لە ساڵی ڕابردوو دا، حکوومەت شەڕی خۆی بە دژی کوردەکان توندوتیژ کردووە دوای خۆ دزینەوە لە پێواژۆی ئاشتی لەبەر دەستکەوتی کورتخایەن لە هەڵبژاردن دا. سەیرە هێشتا تورکییە بەردەوامە لە سەر ئەوەی کوردەکان بە دوژمنی سەرەکی خۆی بزانێ تەنانەت زیاتر لە دەوڵەتی ئیسلام عێڕاق و شام، داعش، کە تورکییە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ یارمەتی پێ کردووە بۆ ئەوەی دەستی باڵای هەبێ لە سوورییە و لە عێڕاق دا. ئەمن دەڵێم ئەگەر حکوومەتی تورکییە لە جیاتی ئەو سیاسەتە هەڵانەی کە ئێستا وەپێشی گرتووە درێژەی دابا بە پێواژۆی ئاشتی لەگەڵ کوردەکان و لەگەڵ کوردەکان هاوکاری کردبایە و هێزی خۆی خستبا پاڵ هێزیان، بۆ شەر بە دژی داعش تورکییە ئیشتا زۆر شوێنێکی هێدی تر دەبوو لەوەی کە ئێستا هەیە و هێشتا درەنگ نەبووە بۆ گۆڕان بەڵام ئەوە حەوجێی بە لێهاتوویی سیاسەتمەدارانە هەیە کە پێشتر ڕامۆس- ئۆرتا ئەو بەیانییە لێی دووا. ئەمن بۆخۆم هەمیشە پشتیوانیم لەوە کردووە کە تورکییە ببێتە ئەندامێکی یەکێتیی ئوڕووپا. دە داخەوە لە ناوخۆی یەکێتیی ئوڕوپا دا ئیرادەیەکی ڕاستە قینەی سیاسی نەبوو کە لەگەڵ تورکییە دانوستان بکا لە سەردەمێک دا کە لەوانەبوو گرینگ بێ. ئێستا سیاسەتەکانی تورکییە لە کێشەیەکی ئاشکرا دان لەگەڵ بایەخەکانی ئوڕووپایی لە مەڕ مافەکانی مرۆڤ، ئازادیی بەیان و مافی کەمایەتییەکان. لە کاتێکدا کە ئەمن هێشتاش پشتیوانی دەکەم لە پێوەندی ئافرێنەرانەی یەکێتیی ئوڕووپا لەگەڵ تورکییە، ئەوە نابێ بەشێوەیەکی ئاوا بێ کە بەهایانە پێشێل بکرێن. قەیرانی پەنابەران نابێ ببێ بە هۆکارێک بۆ نەهێشتنی ئەو شتانەی تورکییە پێویستە بیانکا و یەکێتیی ئوڕووپا ناتوانێ سەبارەت بەم بارودۆخەی ئێستای تورکییە بێ دەنگ بێ. هەر وەک لە سەرەتاوە باسم کرد لێرە پانێلێکی هەڵکەوتوومان هەیە ، جا بۆیە ئەمن دەمەوێ بە یەکەم پانێلیستەوە دەست پکەین، ئەویش پیتر گاڵبڕێێثە. گاڵبڕێیث نووسەر، ئاکادێمیک، لێکدەرەوە، سیاسەتمەدار، ڕاوێژکاری سیاسی و دیپڵۆماتی پێشووی ئەمریکایی یە .لە کۆتاییەکانی ١٩٨٠ کان و سەرەتای ١٩٩٠کان دا یارمەتی کرد بۆ ئاشکرا کردنی گازبارانی کوردەکان بە دەست سەدام حوسێن. لە ساڵی ١٩٩٣ تا ساڵی ١٩٩٨ ئەو یەکەم سەفیری دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو لە کڕۆاسی کە لەوێ ئەو هاو ناوبژیوان و مێعماری سەرەکی ڕێکەوتننامەی ئێردوت بوو لە ساڵی ١٩٩٥ دا کە ئەوە کۆتایی هێنا بە شەڕ لەو ووڵاتە دا. لە سەرەتای ٢٠٠٣وە ، گاڵبڕێیث ڕاوێژکاری حکوومەتیی هەڕێمیی کوردستان بوو. وەکوو نووسەر و لێکدەرەوەیەکی سیای ئەو جەختی کردەوە کە عێڕاق لە بەر یەک هەڵوەشاوە و کاربەدەستانی داگیرکەری دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نابێ حەول بدەن بۆ دروستکردنەوەی حکوومەتێکی ناوەندی بەهێز لە سەر حیسابی ئاواتی کوردەکان. لە ساڵی ٢٠٠٩، گالبڕێیث کرا بە جێگری نوێنەری تایبەتی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئەفغانستان و لەوێ یارمەتی کرد بە ئاشکرا کردن و وڕوو خستنی ئەو فێڵ و گزییە بەربڵاوەی کە لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماریی لە ساڵی ٢٠٠٩ دا کرا بوو. ئەمڕۆ ئەو لەم کۆنفڕانسە دا سەبارەت بە پێویستیی دەوری\nئافرێنەرانەی هێزە ڕۆژئاواییەکان لە هەرێم دا قسە دەکا. فەرموو بەڕێز گاڵبڕایت قسە ئی ئێوەیە!\nپیتر گاڵبڕێیث : زۆر سپاستان دەکەم و بە تایبەتی سپاسی کاریانا وێسترهایم و گشت ئەو کەسانە دەکەم کە ئەم کۆنفڕانسەیان ڕێک خستووە. ئەمن دەرفەتی ئەوەم هەبوو لە یەکەم کۆنفڕانس لە ساڵی ٢٠٠٤ دا قسە بکەم. ئەمن خوشحاڵم کە ئەوە جارێکی دیکە هاتوومەتەوە ئێرە. ئەگەرچی ئەمن حەول دەدەم لە عینوانی کۆنفڕانسەکە بدوێم" قەیرانە کۆنەکان، و ڕێگا چارەسەرییە نوێیەکان"، بە بیرو ڕای من ئەوە قەیرانێکی کۆن نییە، قەیرانێکی نوێ یە چونکە زنجیرەیەک ڕووداوی تازەن بە دوای یەک دا کە ئێمە لەگەڵیان بەرەو ڕوو هاتووین و زۆر جیاوازن لەو شتانەی کە لەگۆڕێ دا بوون دوازدە ساڵ لەمەو پێش کە یەکەم کۆنفڕانس بەسترا. بیست و پێنج ساڵ لەمەو بەر یەکەم ڕێکەوتنی وا لە دوای شەڕی جیهانی دووەم لە ئوڕووپا کرا بوو هەڵوەشا. واتە هەڵوەشانی دەوڵەتانی فڕە نەتەوە کە لە کۆتاییەکانی شەڕی یەکەم دا ساز کرابوون ، یۆگۆسڵاوی، چێکۆسلۆواکی، و یەکێتیی شووڕەوی. لە ڕاستیدا لە ١٩٩١ وە تا ئەمڕۆ ٢٤ دەوڵەتی تازە لە ئوڕووپا سەریان هەڵداوە و هەر وەک مۆدێڕاتۆری ئەم پانێلە ئاماژەی پێکرد ئێمە ئێستا سەد ساڵەی ڕێکەوتننامەی سایکس – پیکۆ پێرۆز دەکەین، دیارە پیرۆزی ناکەین بەڵکوو وەبیری دەهێنینەروە . چارە سەرییەک کە زۆر کەمتر عەقڵانی بوو لەوەی کە لە ئوڕووپا کرا دوای کۆتایی هاتنی شەڕی یەکەمی جیهانی. چونکە هەر چۆنێک بێ یەکێتیی شووڕەوی، چێکۆسلٶواکی و یۆگۆسڵاوی هەر نەبێ بە دەستی هێندێک لە دانیشتووانی ئەو شوێنانە دامەزرێندران و لە مەڕ چیکۆسڵۆواکی و یوگوسڵاوی زۆری دانیشتووان لە دامەزراندنیان دا بەشدار بوون، لەکاتێکدا ئەو چارەسەرییەکی کە دوای شەڕی یەکەمی جیهانی لە ڕۆژهەڵاتی نێوە ڕاست هاتە مەیدانێ بە دەستی ئوڕووپایی نەزان کران: مارک سایکس کە پێشنیاری ئەو پەیمانەی کرد بوو تەنێ باسی ئەوەی کرد بوو لە سەر نەخشە هێڵێک بکێشرێتەوە لە پیتی ئی لە ئاکرێ یەوە تا دوایین پیتی " ک " لە کەرکووک، دەی ئەمڕۆ سنوورەکان چۆنن هێڵێکی ئاسن لێکی دابڕیون و ئەو هێڵانە هێڵی ڕاستن. جا بۆیە سەیر نییە کە ١٠٠ ساڵ دواتر کە ئەو ڕێکەوتنە گشتی خەریکە لە بەر یەک هەڵدەوەشێ. با بزانین بەچ شێوەیەک لە بەریەک هەڵدەوەشێ؟ لەو هەڕێمە دا لە باکوورەکەی کوردەکان هەن ، لە تورکییە، لە کوردستانی عێڕاق، نا لە عێڕاق و سوورییە ، لە عێڕاق لە باکوور و لە ڕۆژهەڵات هاو تەریبی سنووری باکووری سوورییە . لە خوارووی وی سوننییەکان هەن لە عێڕاق کە دەکەونە ڕۆژئاوای سوورییە و ئەو جار لە باشووری عێڕاق و لە سەرەوەی ڕۆژئاوای سوورییە و لوبنان شیعەکان یان عەلەوییەکان دەژین. بە کورتییەکەی عێڕاق و سوورییە لە سەر بنەمای ئەو هێڵانە دابەشکراون. عێڕاق چیدیکە وەک دەوڵەت بوونی نییە ، کوردستانی عێڕاق لە وەتا ساڵی ١٩٩١ جوێ بووە بەڵام زۆر لەوە گرنگتر ئەوەیە ئیدی ڕێبەران لە بەغدا چبڕ نایانەوێ کە کوردستان وەک بەشێک لە عێڕاق بێ و ئەو مەسەلەیە لە هاوینی ساڵی ٢٠١٤ زۆر بە ڕوونی دەرکەوت. لە مانگی ژوەنی ساڵی ٢٠١٤ داعش (دەوڵەتی ئیسلامی عێڕاق و شام) مووسڵی گرت و دوایە بە دەست بە سەر داگرتنی ئەو چەک و تەقەمەنییەی کە قیمەتیان لە چەندین دەیان هەزار بیلیۆن دۆڵاری ئەمریکایی تێدەپەڕاند و ئەمریکا دابووی بە عێڕاق، هێرشی کردە سەر کوردستان، بەشێک لە عێڕاق کە بە پێی قانوونی بنەڕەتی عێڕاق وەک ناوچەیەکی ئۆتۆنۆم بە ڕەسمی ناسراوە کە بەشداری کردووە لە حکوومەتی ناوەندی دا لە بەغدا. باشە ووڵام حکوومەتی عێڕاق لە ئاست ئەو هێرشە چ بوو، هەڵوێستی سەرۆک وەزیر چ بوو؟ ئەو سنووری هەوایی کوردستانی بۆ گواستنەوەی بار داخست ، بۆچی؟ بۆ ئەوەی نەکرێ چەک و پێداویستی نیزامی بە ڕێگای هەوایی دا بگوێزرێنەوە بۆ کوردستان بۆ بەرگری کردن لە شوێنێک کە بە پێی قانوونی بنەڕەتی بە بەشێک لە ووڵاتەکە دادەندرێ و بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی ڕێکخراوەیەکی تێڕۆریستی. بەڵگەی دیکەی کە دەیسەلمێنن عێڕاق خەریکە لە بەر یەک هەڵدەوەشێ ، ئێستا یەکە میلیۆن و نیو عێڕاقی غەیرە کورد لە کوردستانی عێڕاق دەژین ، حکوومەتی عێڕاق دەکرێ بڵێین هیچیان ناداتێ پێی بژین. بۆ چی ؟ چونکە ئەوان کەمایەتین و سوننی ن ، شیعە نین. جا کەمتا زۆر لە بەریەک هەڵوەشانی عێڕاق سەلماوە. دوای هێرشی ساڵی ٢٠٠٣ی ئەنریکا بۆ عێڕاق ، دەوڵەتە یەکگرتووەکان و هێزە ئوڕووپاییەکان و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە دەنگی بەرز پشتیوانی خۆیان لە یەکێتیی عێڕاق ڕاگەیاند ، بەڵام ئێستا، هیچ کەسی کە لە دەسەڵات دا بێ، لە ئاستی بڕیار دان دابێ لە مەڕ سیاسەت لە دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەمن پێم وایە لە ئوڕووپاش بە زەحمەت کەس دەبیندرێتەوە ، تەنانەت ڕووسییە و ووڵاتانی عەڕەبی سوننی ش کە باوەری بە یەکێتیی عێڕاق هەبێ. سەربەخۆیی کوردستان تەقریبەن بووە بە شتێکی تەشریفاتی، بەستراوەتەوە بە ئەنجامدانی ڕێفراندۆمێک کە هێشتا ڕا نەگەیێندراوە کەنگێ دەکرێ. ئاشکرایە لێرە دا دەوری هێزی دەرەوەیەش دەبێ باسی لێوە بکرێ، هەر کە هاتوو ئەو ڕێفراندۆمە کرا، ئەمن هیوادارم ئەمساڵ بکرێ – چوەنکە ئەمن پێم وایە ئەوە مەنتقێکی زیاتری تێدا دایە کە زووتر بکرێ و وەنەخرێ – و زۆر زوو بە دوای ئەوە دا بە ڕسمی ناسینی دیپڵۆماتیکی دەوڵەتی تازە دێتە گۆڕێ. سوورییەش لە بەر یەک هەڵوەشاوە و ئاکامی پێواژۆی ئاشتی هەرچییەکی بێ ناکرێ دەوڵەتی سوورییە وەکوو دەوڵەتێکی یونیتێر دابمەزرێندرێتەوە. ئەوە مانای ئەوە نییە وەک عێڕاق دەبێ کە بە دوو یان سێ دەوڵەتی کە لەئاستی نێو نەتەوەیی دا بە ڕەسمی دەناسرێن دابەش دەبێ. بەڵام وەک دەوڵەتێکی تاقانە وەسەریەک ناخرێتەوە بەو مانایەی کە دەستەڵاتێکی حکوومەتی سەرتاسەری هەبێ لە پێتەخت کە کۆنتڕۆڵی خۆی بە سەر ووڵات دا دامەزرێنێ.\nچا ئێستا ئەگەر باسی ئەوە بکەین کە ئۆپۆزیسیۆن لە سوورییە کێنە؟ هەڵبەت بەشی هەرە زۆری خاکی سوورییە و "دانیشتوان"ی ئێستا لە ژێر کۆنتڕۆڵی دەوڵەتی ئیسلامی عێڕاق و شام ، داعش دایە. دوای ئەو ئەو هێزەی کە بەشی هەرە زۆری خاکی لە بن دەست دابێ بە شێوەی سەرەکی ئیدارەی کوردیی ڕۆژئاوایە کە وەک دەزانن ئەو ئیدارەیە بە تەواوی هەر کوردی نییە و ٤ [ ٣، وەرگێڕ] کانتۆنە لە سەر سنووری تورکییە ، دوایە کنارەیەکی دەریایمان هەیە و بەشێک لە پێتخەت دیمشق ، پێم وایە بەشی هەرە زۆری هێشتا لە ژێر کۆنتڕۆڵی حکوومەت [ ی بەشار ئەسەد ، وەرگێڕ] دایە. بەشە ڕۆژئاوای سوورییە کە لە بن کۆنتڕۆلی تێکەڵاوێک لە ئۆپۆزیسیۆنە ئیسلامییەکان دایە کە نە داعشن و نە جەبهەتولنەسرە. بەڵام دوای ٥ ساڵ لە شەڕی نێوخۆیی ئاشکرایە کە کوردەکان کە بە ماوەی ساڵان گەلی سەرکوتکراو و بەشخوراو بوون لە سوورییە کە تەنانەت ناسێنەشیان بە ڕەسمی نەدەناسرا ،ئەوە بە نێوی ڕەسمی ووڵاتەکەوە بە جوانی دیارە " جمهووری عەڕەبیی سوورییە" . دیارە کوردەکان قەبووڵ ناکەن دەستەڵاتی حکوومەتی نێوەندیی بە سەریان دا بسەپێندرێتەوە و بە دڵنیاییەوە ئامانجیان بەردەوام بوون و درێژە کێشانی تەجرۆبەی خۆ بەڕێوەبەرییانە. عەلەوییەکان کە لایەنگری لە حکوومەت دەکەن لەوە دەترسێن بێتوو ئۆپۆزیسیۆن سەر کەوێ واتە ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە لە ریاز پێک هاتووە ، ترسی ئەوان ئەوەیە ڕووبەڕووی جێنۆساید ببن ، ئەمن هەر باسی ئەوە ناکەم بە دەست حکوومەتی ئیسلامی تەنانەت گۆیا ئۆپۆزیسیۆنی ئیسلامی میانەڕۆش کە لە لایەن دەوڵەتانی ڕۆژئاوایی و تورکییە، عەڕەبستانی سعوودی و قەتەرەوە پشتیوانییان لێ دەکرێ. قسەش هەر ئەوە نییە کە عەلەوییەکان سەر وە ڕێژیم وە حیساب دێن لە بەر ئەوەی ئەسەد و ڕێبەرە باڵاکانی ڕێژیم عەلەوی نە ، بەڵکوو لە بەر ئەوەشە کە ئەوان بە لە دین وەرگەڕاو دادەندرێن لە لایەن ئیسلامییەکانەوە، جا دوو ڕێگا لە بەر دەم خۆیان دا دەبینن یان درێژە دان بە حکوومەت کردن یان بۆ مانەوە و پاراستنی خۆیان دەستکردنەوە و دامەزراندنەوەی سوورییەکی یونیتێر و یەکگرتوو. درووزییەکان حەولیان داوە خۆیان بپارێزن و ئاوری شەڕ نەیانگاتێ بەڵام ئەوانیش هۆی ئەوەیان هەیە بترسێن بێتوو ئۆپۆزیسیۆنی ئیسلامی سەر بکەوێ، مەسیحییەکانیش هەر وەتر. لە ناو ئەو ئاڵۆزی و تێکەولێکەییەی سوورییە دا ، داعش و جەبهەتولنەسرە سەریان هەڵێناوە و ئەوە شتێکە کە کشاوەتە نێو عێڕاقیش. بە دڵنیاییەوە داعش گرووپێکی تێڕۆریستی یە و زۆر زۆر بە تواناترە لە ئەلقاعیدە چونکە خاکێکی زۆری لە بن کۆنتڕۆڵ دایە کە ئەلقاعیدە قەت ئەو جۆرە کۆنتڕۆڵەی بە سەر خاک دا نەبووە، بەڵام وەک ئەلقاعیدە ئەو تواناییەی لە خۆ نیشان داوە کە لە ووڵاتانی ڕۆژئاوایی دا هێرش ئەنجام بدا.\nجا لەو هەرێمەی دا کە شکڵی گۆڕاوە هەم کوردەکان و هەم تورکییە دەوری گرینگیان هەیە . لە عێڕاق پێشمەرگە هاوپەیمانی سەرەکی ئەمریکا بوون لە نەبەرد بە دژی داعش دوای شکانی ٢٠١٤ ، ئەو شکانەی کە لە بەر ئەوە قەوما کە داعش چەکدار کرا بە چەکی هەرە پێشکەوتوویی ئەمریکایی کە لە ئەڕتەشی عێڕاقی وەدەست هێنا بێ ئەوەی شەڕێک بکرێ ، ئەوە شکانێکی گەورە بوو، بەڵام بە پشتیوانی هێرشی هەوایی ئەمریکا و هێرشی هەوایی هاوپەیمانان پێشمەرگە هەموو ئەو خاکانەی گرتەوە کە داعش داگیری کرد بوو ، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوانەی کە بڕیار دەدەن بۆ داڕشتنی سیاسەتی ئەمریکا درێژە دەدەن بە سیاسەتێک کە کەس باوەڕی پێی نییە بەڕێگەی پشتیوانی لە حکوومەتی ناوەندی [ لە عێڕاق ] و بۆیەش درێژە دەدەن بە چەکدان بە گۆیا " ئەڕتەشی عێڕاق"، هەڵبەت ئەوە ئەڕتەشێکی عێڕاقی نییە، بەڵکوو ئەڕتەشێکی شیعەیە و ئاکامی ئەوەیە کە درێژە دەدرێ بە چەک پێدان بە دەوڵەتی ئیسلامی بە ڕێگای ئەڕتەشی عێڕاق دا . لە ڕاستیدا ماوەیەکی کورت لەمەو پێش کاریکاتۆرێکی جوان لە گۆڤاری ساتێریکی " ئۆنیۆن " دا بڵاو کرایەوە کە پێشنیازی دەکرد ڕاستەوڕاست چەک بدرێ بە دەوڵەتی ئیسلامی لە جیات ئەوەی بە ڕێگای ئەڕتەشی عێڕاقەوە ئەو کارە بکرێ. لە سوورییە، بزووتنەوەی کوردەکان، تا ڕادەیەک جیاوازە لە بزووتنەوەی بەربڵاوتری کورد. تەڤ - دەمی ڕۆژئاوا، بزووتنەوەی سۆسیال دێمۆکڕات، پارتیی یەکێتیی دێمۆکڕاتیک، گرووپی ئاوای کە بابڵێین سەر بە پ.ک.ک. ن نیشانیان داوە کە شەڕکەری هەرە کاریگەرن بە دژی داعش و هەر وەها بوون بە هاوپەیمانی سەرەکی ڕۆژئاوا و دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. و ئەوەش لە ڕاستیدا یەک لە زنجیرەیەک پێشوەچوونی هەرە سەرنجڕاکێشە، شتێکی کە چەند ساڵ لەمەوپێش نەدەکرا پێشبینی بکرێ. ئەمن لێرە دا تەقدیری هەرە زۆری سەرۆک کۆمار ئۆباما و ئیدارەی دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکەم لەبەر ئەوەی لەو کاتەی دا کە کۆبانی لە مەترسی کەوتن دا بوو ، لەگەڵ ئەوەشدا ئەو خەڵکەی کە دیفاعیان لە کۆبانێ دەکرد لە لایەن تورکییەوە بە هەمان شت دادەندران وەک پ.ک.ک، و زۆربەی لێکدەرەوان ئەوانیان بە هاوپەیمان و سەر بە پ.ک.ک. دەناساند ، بێ ئەوەی دەرفەت بدرێ خەسارێکی هەرە زۆری ئینسانی بکرێ، و کارەساتێکی ئینسانی بقەومێ بە سەرکەوتنی دەوڵەی ئیسلامی ، ئیدارەی ئۆباما گوێی نەدایە تورکییە، هێزی هەوایی ئەمرێکای وەگەڕ خست بە دژی داعش و یارمەتی پارێزەرانی قارەمانی [ کۆبانێ ] ی کرد لە سەر زەوی بۆ ئەوەی بە سەرکەوتووییەوە دیفاع لە کۆبانێ بکەن و لە هەشت مانگی کە بە دوویدا هات بەشی هەرە زۆری ڕۆژئاوا لە داعش پاک کرایەوە، لە ڕاستیدا بە دڵنیاییەوە دەکرێ بگوترێ تەقریبەن بەشی هەرە زۆی ئەو خاكەی لە سوورییە لە داعش ئەستێندراوەتەوە کەوتووەتە بەر دەست یەپەگە و یەپەژە واتە هێزە نیزامییەکانی کوردەکانی سوورییە. دیارە ئەو یارمەتییە هەر هێرشی هەوایی نەبوو، لە هەواوە یارمەتی چەکیش کرا و ئێستا جێکردنەوەی تاقە هێزی ئەمریکایی لە سوورییە کە لەوێ لە گەڵ [ئیدارە]ی ڕۆژئاوا کار دەکەن.\nبا بێینە سەر تورکییە. دەوری تورکییە لە گشت ئەمانە دا چاوڕاکێش بووە. یەکەم تورکییە دەوری سەرەکی گێڕاوە و دەگێڕێ بۆ ئەوەی کە کوردستانێکی سەربەخۆ بکا بە شتێکی مومکین لە سەر خاکی پێشووی عێڕاق. تورکییە سەرچاوەی سەرەکی سەرمایە وەگەرخستنە لە کوردستانی عێڕاق ، هێڵکی گواستنەوەی دروست کردووە کە دەرفەتی داوە بە کوردستانی عێڕاق نەوتێکی زۆر هەناردەی دەرەوە بکا کە دەتوانێ وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ بیهێڵێتەوە بە ووتەیەکی دی ، کوردستانی عێڕاق لە ئاکامی هەبوونی هێڵی گواستنەوەی تورک دەتوانێ ئەوەندەی دەکرێ داهات بە دەست بخا لە فرۆشتنی نەوتی خۆی ، هەر ئەوەندەی کە دەکرا وەدەستی بهێنێ ئەگەر لە عێڕاق دا مابایەوە و ئەگەر عێڕاق بەشە نەوتی کوردستانی دابایە کە هەڵبەت دیارە نایدا. باشە ئەردۆغان و تورکییە چما ئەوەیان کرد؟ بەشێکی لەبەر ئەوە بوو ئەو دیمەنەی کە لە ووڵاتانی ڕۆژئاوا لە بەرچاوی خەڵک بوو ئەوە بوو کە بێتوو هەر جۆرە دەوڵەتێکی کوردی هەبێ ئەوە بە مانای نەمانی تورکییەیە، ئەردۆغان دەستی یارمەتی درێژ کرد و لە ڕاستیدا کوردستانی عێڕاقی وەخۆ کرد و ویستی نیشان بدا ئەوە ناوچەیەکە لە جەغزی بەرژەوەندیی گەورەتری تورکییە دا، جەغزی ئابووری. ئەوە لە ڕوانگەی حکوومەتی هەرێمیی کوردستانەوە پێشوەچوونێکی زۆر بەدڵ بوو، بە ووردی هەر لە بەر ئەوەی دەگاتە سەربەخۆیی و تەنانەت بە قسەی کاربەدەستانی تورکییەش سیگناڵی ئەویان داوە ئەوان مافی خەڵکی کوردستانی عێڕاق قەبووڵ دەکەن داهاتووی خۆیان بە دەست خۆیان دیاریی بکەن.\nلە سوورییە دەوری تورکییە زۆر جیاوازتر بووە. لە سوورییە گەشەی بە شەڕی نێوخۆیی داوە و دەرفەتی ڕەخساندووە بۆ تاکوتەرای تیژپەڕ . شەڕکەرانی بێگانە کە هاتوونە سوورییە و لەوێ شانبەشانی دەوڵەتی ئیسلامی و جەبهەتونەسرە شەڕ دەکەن تەقریبەن هەموویان بە ڕێگای تورکییە دا گەیشتوونەتە ئەوێ. و ئاشکرایە ئەوە شتێکە دەوڵەتی تورکییە لێی ئاگادار بووە و جێی واق ووڕمانێکی زۆر نییە. لەوەش دەرچێ بەشێک لە دەستە چەکدارەکانی ئۆپۆزیسیۆن واتە ئەو گرووپەی لە ڕێاز پێک هات و دەستەی نوێنەرایەتی یەکگرتووی ساز کرد [ بۆ بەشداریی لە کووبوونەوەی ژێنێڤ دا ] زۆربەیان تورکییە یارمەتییان دەدا و لە تورکییە مەقەڕیان هەیە و دەحاوێندرێنەوە. و ئەمن هەر ئێستا باسی دەکەم کە ئەوە بۆچی گرینگە. و هەڵبەت تورکییە ڕایگەیاندووە کە دامەزرانی هەڕێمێکی کوردی لە باکووری سووریە قەبووڵ ناکا و هێندێک هێرش کراوەتە سەر " ڕۆژئاوا" ، بەڵام ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە دەوری تورکییە لە سوورییە وای لێ هاتووە کە بارو دۆخی کوردیی لە تورکییە گۆڕیوە. و ڕەنگە نوختەی ئەو وەرچەرخانەش هەر کۆبانێ بێ. لە کاتێکدا حکوومەتی تورک تانکەکانی ڕووبەروو و لە سەر کۆبانێ دامەزراندبوو و هیچی نەکرد لە کاتێکدا شارەکە خاپوور دەکرا. ئەو کردەوانە بوونە هۆی ئەوەی کە بەشێک لە دەنگدەران کە پشتیوانییان لە ئاکەپە دەکرد لە دژی ئاکەپە هەڵگەڕێنەوە و بە بوونی ڕێبەری هەدەپە و هاوڕێم جەنگیز [ چاندار ] لەو پانێلە دا ئەگەرچی بۆم نییە وەک لێکدەروەی بارو دۆخی تورکییە خۆم دەرخەم ، بەڵام پێم وایە ئەوان لەگەڵم ڕێکن کە دۆزی کۆبانێ لەو ڕووەوە هۆکارێکی گۆڕان بوو. و ئەوەش بە نۆرەی خۆی دوای ئەوەی کە هەدپە هاتە نێو پارڵمان ، کاتێک کە ئەردۆغان زۆربەی دەنگی لە هەڵبژاردن لە دەست دا بۆ ئەوەی پارتییەکەی بە سەر خۆی حکوومەت پێکەوە بنێ ، ئەمن پێم وایە ئەوە بووە هۆی بڕانی دڵتاوێنی موزاکەراتی ئاشتی لە نێوان پ.ک.ک و حکوومەتی تورک دا. و هەڵگیرسانەوەی شەڕ.\nبەڵام ئەو شەڕە جیاوازە لەو شەڕەی کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٤ تا ١٩٩٩ کرا. شەڕی ئەو دەمی لە دەرەوەی شاران بوو ، لە بناوانەوە سەرهەڵداوانی کورد – و ئەمن پێم وایە ئەوە هەڵەیە بگوتری گرووپی تێڕۆریستی، ئەوە سەرهەڵدانێکە و شتێکی جیاوازە- ، لاپەڕەیەکیان هەڵ گرتووە لەوەی کە لە سوورییە ڕادەبرێ و لە نێو شاران دا شەڕ دەکەن و ئەوە زەحمەتە بۆ حکوومەتی تورکییە لەگەڵی ڕووبەڕوو بێتەوە. و دوا قسەم پشتیوانی لە داعش بە دژی تورکییە هەڵگەڕاوەتەوە و ئێستا داعش قەپ بە تورکییە دا دەکا ، هێرش لە نێوخۆی تورکییە ئەنجام دەدا ، هێرشی سورووچ، هیڕش لە ئانکارا و هێرش لە سوڵتان ئەحمەدی ئەستەنبووڵ بۆ سەر ناوچەیەکی تووریستی کە بێ ئەملاو ئەولا شوێنێکی تێکدەرانە دەکاتە سەر تورکییە. زۆر بە خێرایی ئاماژە بە پنکتێک بکەم. باشە لە ناو هەموو ئەوانە دا پێویستە چ بکرێ؟ ڕیشەی ئەو کێشانە، شەڕە لە سوورییە بۆیە دەبێ چارەسەرییەک بۆ شەڕ لە سوورییە بدۆزرێتەوە و دیارە ئەو ڕێگا چارەسەرییەش ڕێگاچارەسەرییەکی نیزامی نییە. جا بۆیە هەرچەندی ئەو پێواژۆیەش کە ئێمە هیوادارین ڕۆژی جومعە لە ژێنێڤ دەست پێ بکا زەحمەت و دژواریش بێ ئێمە دەبێ هیوا دار بین کە بەرەو پێش بچێ ، بەڵام ئەوە دەبێ بە بەشداری هەموو لایەنە سەرەکییەکان بکرێ لە دەوری مێزی موزاکەرە . موزاکەرەیەکی کە هەر لە نێوان حکوومەتی سوورییە و ئۆپۆزیسیۆنی ڕیاز بکرێ و کوردەکانی سووریە و هاوپەیمانەکانیان دەربهاوێژێ و بخاتە پەراوێزەوە ئاشتی مسۆگەر ناکا . هەڵبەت کوردەکانی سووریە لێیان دەوەشێتەوە و مافی خۆیانە لە دەوری ئەو مێزە بن ، ئەوان شەڕکەرانی سەرەکی بوون بە دژی تێڕۆریزم [ چەپلەی ئامادە بووان .. ] . ئەو قسەیەی من چ پێوەندی بە دروست و هەڵەوە نییە، سپاس، ئەمن دەمەوێ بڵێم ئەم ئارگومێنتە شتێکی ئەخلاقی نییە ، ئارگومێنتێکی ئەخلاقی نییە بەڵکوو ئارگومێنتێکی پڕاگماتیکی و بە کردەوەیە و ئەوە ئارگومێنتێکی پڕاگماتیکی یە لە سەر دوو بنەما. یەکیان ئەوەیە کە مرۆڤ چاوەڕوانی چ جۆرە چارەسەرییەک دەکا لە سوورییە ؟ سوورییە ووڵاتێکە کە لە سەدا شێستی عەڕەبی سونی یە و لە سەدا چلەکەی دیکەشی مەسیحی ، درووز، عەڕەبی عەلەوی و کوردەکانن کە تا ڕادەیەکی زۆر سێکیولارن، بەڵام زۆر لە سونییەکانیش سیکولارن. جا بۆیە بە پێچەوانەی عێڕاق کە بەئاشکرایی زۆربە هەبوو بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامی عەڕەبی شیعە ، لە سوورییە دا زۆرابەیەتییەک نییە بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامی ، بەڵام ئەگەر ئێوە موزاکەرەیەکتان هەبێ هەر لە نێوان ئۆپۆزسیۆنی ڕیاز و ڕێژیم دا ئەوە ئاکامی دەبێتە دەوڵەتێکی ئیسلامی، بەڵام ئەگەر کوردەکانی تێدا بێ ئەوە شتێکی دیکەیە، ئەوان لەگەڵ چین؟ لەگەڵ سێکۆلاریزمن، نەک ئەوەی کە دژی دابەش بوونی تائیفی ن بەڵکوو سیکولارن و لایەنگری جودا کردنەوە کلیسا یان مزگەوت لە دەوڵەتن، ئەوان لەگەڵ یەکسانی پیاو و ژن دان، کە ئەوە نەک هەر بە سەری خۆی دروستە، بەڵکوو کاتێک ژنان لە کۆمەڵێک دا مافی تەواوی خۆیان هەبێ ، کۆمەڵ دەگۆڕدرێ و ئەگەر ئێوە بچنە ڕۆژئاوا ، ئەمن هەتا ئێستا سێ جار چوومەتە کوردستانی سوورییە لە ماوەی ساڵی ڕابردو دا ، لەوێ دەبینن کە پیاوان و ژنان لە دەزگای قانوونان دانان دا ژمارەیان وەک یەکە، هاو سەرۆکوەزیر هەن لە هەر کام لە کانتۆنەکاندا ژنێک و پیاوێک ، دەبێ ئێمە سادق بین ، مەبەست ئەوە نییە بڵێم هەموو کەس یەکسانە لەوێ ، بەڵام دەوری لە زێدەی ژنان هەتا بڵێی گرینگە. هۆکاری سییەم ئەوەیە کە شەڕی ئەو ووڵاتانە لە سەر بنەمای ئێتنیکی یان دینی مەکەن. و ئەگەر [ لە ژێنێڤ ] هەر دەستەی نوێنەرایەتیتان لە نێوان دوو لایەنی شۆوێنیست دا هەبێ واتە رێژیم و خەڵک لە ریاز ئێوە ناگەن بە سوورییەکی دەربەر، پلووڕالیست کە دەبێ هەتان بێ نەک وەک ماڵ هەر بۆ کوردەکان بەڵکوو بۆ مەسیحییەکان و درووزەکانیش. لەبەر ئەو ئاکامانەی کە ئێوە دەتانەوێ لە سووریە پەیدا بن دەبێ کوردەکانی سوورییەش لە دەوری مێزی موزاکەرە هەبن ، شتێکی کە بە هەڵکەوت هەم ئیدارەی ئۆباما و هەر وەها ڕووسەکان دەیانەوێ. تورکییە دژێتی و بە بۆچوونی من هەر دوو ووڵاتەکان ئامادەن گرینگی نەدەن بە قسەی تورکییە ، کێشە ئەوەیە گشت ئەو گرووپانەی کە پشتیان بە تورکییە بەستووە و چاو لە دەستی ئەون ، دەکرێ بە هاسانی پێیان بگوترێ خۆتان نیشان مەدەن، ئەگەر بێن چبڕ پشتیوانی دیکەتان لێ ناکرێ و چ پێواژۆیەکی ئاشتی دەست پێ ناکا. ئەوەیە ڕەگی مەسەلەکە. هۆی دووهەمی کە دەبێ هەموو لایەنەکان لە ژێنێڤ بن ئەوەیە ئەگەر کوردەکانی سوورییە دەر بهاوێژرێن ئەوان بژاری دیکەیان هەیە ، ئەوان دەتوانن دەست بە موزاکەرەی لە مەڕ خۆیان بکەن بۆ نموونە لەگەڵ حکوومەت ، ئەگەر ئەوان ناچار بن ئەوە بکەن. ئەوە لە ڕوانگەی حکوومەتەوە نە پێویستە لەبری ئاشتی ئامادە بێ خاوە و ئیمتیاز بدا و بسازێ. جا لە بەر ئەو هەموو هۆیانە دەبێ پێواژۆیەکی ئاشتی بۆ سوورییە بێتە گۆڕێ ، نەک لە ڕووی ئەخلاقییەوە ، بەڵکوو بۆ گەیشتن بە ئاکامی ئەوتۆی کە هەموان بگرێتەوە. پنکتی دووهەم ئەوەیە ، دەی با ڕاستیی عێڕاق قەبووڵ بکەین ، با لە ئاستی نێونەتەوەیی دا ئاکامی ئەوەێ لەوێ دەقەومێ بە ڕەسمی بناسرێ بە هەبوونی کوردستانی سەربەخٶشەوە و دوا قسەم ئەوەیە کە تورکییە ووڵاتێکی گەورەیە ، لە بەهاکانی ڕۆژئاوایی دا خۆی بە شەریک دەزانێ ، وەکوو زۆر لە ووڵاتی گەورەی دیکە گیرو گرفتی جیدی هەیە ، ووڵاتەکەی منیش هەیەتی ، لە ڕاستیدا ئەگەر ئێمە بگەڕێینەوە سەر ئەو گێرە وکێشانەی کە لە ساڵانی ١٩٦٠ کان و حەفتاکان دا لە مەڕ ئازادییە مەدەنییەکان هەمان بوو، پاشماوەی دنیا مافی خۆی بوو ڕەخنە لە ئێمە بگرێ ، هەر وەها ئەوە دروستە بۆ ئێمە کە لەگەڵ تورکییە دا دانوستانمان هەبێ بۆ گفتوگۆ کردن لە سەر نەک هەر مافی مرۆڤ لە تورکییە، بەڵکوو بە گردبڕی دەبێ گوشار بهێندرێ بۆ دەستپێکردنەوەی پێواژۆی ئاشتی لە نێوان حکوومەتی تورکییە و پ.ک.ک . ترشمان بێ و خۆشمان بێ ، ڕەنگە ئێمە هەموومان ئارەزوومان کردبا ڕێکخراوەیەکی دیکە هەبووبایە ، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوە ڕێکخراوەیەکە هێزی هەیە کە ئاشکرایە پشتیوانی لێ دەکرێ و لایەنگری هەیە ومرۆڤ دەتوانێ تەنێ لەگەڵ خەڵکی ئەوتۆ ئاشتی دامەزرێنێ کە لە ڕاستیدا هێزیان هەیە. شتی چاک لەو پێوەندییە دا ئەوەیە کە پ.ک.ک ئاشتی دەوێ و دەیەوێ ئەو ئاشتییە لە سەر بناخەیەکی پتەو و مەعقوول بێ.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 1:36 PM


نەوت.. رەحمەت یان لەعنەت\nراپۆرت: فازڵ حەمەرەفعەت - محەمەد رەئوف\n١٧ ساڵ لەمەوبەر هەرێمی کوردستان بەبێ ئەوەی نەوت بفرۆشێت و بەشە بودجە لە بەغداد وەربگرێت، تەنیا بە داهاتی ناوخۆی ئیدارەی دۆخی دارایی خۆی دەدا، لە شەش ساڵی رابردوودا کە حکومەت سیاسەتی ئابوری سەربەخۆی راگەیاندووە، سەرباری ئەوەی حکومەت نەوتی فرۆشتووەو بڕێک پارەشێ لە بەغداد وەرگرتووە، بەڵام (٢٧ ملیار) دۆلار قەرزار بووە، ئایا نەوت بۆ هەرێمی کوردستان رەحمەت بووە یان لەعنەت ؟\nئابوری سەربەخۆ !\nساڵی ٢٠١٤ کابینەی هەشتەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکایەتی دەکرد، ئابوری سەربەخۆی راگەیاند.\nئەوەی ئەوکات ناوی لێنرابوو "ئابوری سەربەخۆ" بەدیاریکراوی مەبەست لێی ئەوەبوو هەرێم بەشێوەیەکی سەربەخۆو دوری لە چاوی بەغداد نەوتەکەی بفرۆشێت و بودجەی خۆی دابین بکات.\nئەم بڕیارە، هەرێمی كوردستانی لە سەقامگیری ئابوری و موچەو بازاڕەوە گۆڕی بۆ قەیرانێكی گەورەو كەڵەكەبوو، لەدوای بڕیارەکەوە بەشێوەیەکی بەردەوام و تائێستا ئابوری هەرێم لەدۆخێکی ناسەقامگیردا دەژی.\nپێش ئابوری سەربەخۆ\nتا ساڵی 2003و پێش پرۆسەی ئازادی عێراق، حكومەتی هەرێم (دوو ئیدارەكە) بە داهاتی ناوخۆ موچەی موچەخۆران و خەرجی پرۆژە خزمەتگوزارییەكانی دابین دەكرد.\nلەدوای 2004ەوە، حكومەتی هەرێم سەرچاوەیەکی تری داهاتی دەستکەوت، ئەوکات حکومەتی عێراق کە (ئەیاد عەلاوی) سەرۆکایەتی دەکرد، بڕیاریدا (17%)ی کۆی بودجەی گشتی عێراق بۆ هەرێمی كوردستان بنێردرێت.\nلە 2004 تا 2014 حكومەتی هەرێم بەبەردەوامی بەشە بودجەی خۆی لە بەغداد وەردەگرت، كە بەشێوەیەكی گشتی مانگانە بە تێكڕا دەگەیشتە (ترلیۆنێک و 200 ملیار) دینار، هەرێم مانگانە پارەکەی بەغدادی بەمشێوەیە دابەشکردبوو بەسەر خەرجییەکانیدا:\n🔹 بڕی (850 ملیار) دینار بۆ موچەی موچەخۆران\n🔹 بڕی (350 ملیار) دینار بۆ خەرجی دیكەو وەبەرهێنان\nتا ئەوكاتە حکومەتی هەرێم هیچ كێشەیەكی موچەو بودجە نەبوو، بەپێی زانیارییەکانی لەنێوان ساڵانی 2004 بۆ 2013، لە بەغدادەوە بڕی (75 ملیار) دۆلار بۆ هەرێمی كوردستان نێردراوە، نوری مالیکی سەرۆك وەزیرانی پێشووتری عێراق قسەیەکی تر دەکات و دەڵێ لەماوەی نێوان ساڵانی 2004 بۆ 2014، زیاتر لە (119 ملیار) دۆلار لە بەغداوە رەوانەی هەرێم كراوە، بۆ نمونە:\n🔹 ساڵی 2004 كۆی بودجەی عێراق (13 ملیار) دۆلار بووە، لەم رێژەیە پشكی هەرێم (2 ملیار و 330 ملیۆن) دینار بووە، واتە هەرێم رێژەی 17.9%ی بودجەی عێراقی بردووە.\n🔹 ساڵی 2010 بودجەی عێراق (72 ملیار) دۆلار بووە، پشكی هەرێم (9 ملیار) دۆلار بووە، واتە رێژەی 14.4%ی بودجەی ئەو ساڵەی بردووە.\n🔹 ساڵی 2013 كە دوا ساڵی ناردنی بودجە بووە لە بەغداوە بۆ هەرێمی کوردستان، بودجەی عێراق (115 ملیار) دۆلار بووە، پشكی هەرێم (12 ملیار) دۆلار بووە، واتە هەرێم رێژەی 10.4%ی کۆی بودجەی عێراقی بردووە.\nتا پارە لە بەغدادەوە دەهات واتە تەوەکو ساڵی ٢٠١٣، کابینەکانی حکومەت لە هەرێم بەبەردەوامی پرۆژەی بودجەیان رەوانەی پەرلەمانی كوردستان دەكردو حكومەتی هەرێم خاوەنی یاسای بودجە بوو.\nنەوت سەری موچە دەخوات !\nساڵی 2013 بانگەشەی ناردنە دەرەوەی نەوت لەلایەن بەرپرسانی حكومەتی هەرێم، بەدیاریکراوی (ئاشتی هەورامی) وەزیری پێشوی سامانە سروشتییەکانەوە دەستیپێكرد.\nدوای بانگەشەکانی هەرێم، لە پرۆژە یاسای بودجە فیدراڵدا بۆ 2013، حكومەتی عێراق مەرجی رادەستكردنی (200 هەزار) بەرمیل نەوتی بەستەوە بە ناردنی بەشە بودجەی هەرێمەوە، حكومەتی هەرێم بەمە قایل نەبوو، بەڵام حكومەتی عێراق بەشە بودجەكەی نەبڕی.\nساڵی 2014 حكومەتی هەرێمی كوردستان دەستی كرد بە ناردنە دەرەوەی نەوت لەڕێگەی بۆریەوە، هەندێک لە بەرپرسانی هەرێم بانگەشەی ئەوەیان کرد ئاستی هەناردەی نەوت دەگەیەننە (یەك ملیۆن) بەرمیل لە رۆژێکدا، حكومەتی عێراق جارێکی تر لە پرۆژە بودجەی 2014دا مەرجی ناردنی بەشە بودجەی هەرێمیان بەستەوە بە رادەستكردنی (400 هەزار) بەرمیلی رۆژانەوە، واتە بەبەراورد بەو رێژەیەی کە ساڵی ٢٠١٣ داوای دەکرد، بۆ ساڵی ٢٠١٤ عێراق رادەستکردنی (٢٠٠ هەزار)ی لەسەر هەرێم زیادکرد.\nحكومەتی هەرێم ساڵی ٢٠١٤ بە مەرجەكەی عێراق رازی نەبوو، عێراق بڕیاری بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی دەركرد، هەرچەندە لە دوای ئەو بڕیارەوە دوو جاری ترو لە مانگی (شوبات و ئایاری 2014)دا بڕێكی دیاریكراوی پارەی بۆ هەرێم نارد، لەگەڵ ئەوەشدا بودجەی عێراق لە پەرلەمان پەسەند نەكرا.\nلەدوای ساڵی 2014 و بڕینی بەشە بودجەی هەرێم لە عێراق، هەرێمی كوردستان كەوتە ناو قەیرانێكی قوڵی داراییەوەو تا ئێستاش بەدەستیەوە دەناڵێنێت.\nبەپێی بەڵگەنامەکانی وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، تاوەکو ساڵی ٢٠١٣ واتە بەر بڕیاری ئابوری سەربەخۆ، داهاتی نەوتی هەرێمی کوردستان کە بە تەنکەر فرۆشراوە (٧ ترلیۆن و ٩٠٠ ملیۆن) دۆلار بوو.\nئابوری سەربەخۆو حکومەتێکی قەرزار\nلە پەیامێکدا بەبۆنەی جەژنی رەمەزانەوە، مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم رایگەیاند، حكومەت (27 ملیار) دۆلار قەرزدارەو هیچ یەدەگ و پاشەكەوتێكیشی نیە.\nئەمە لەکاتێکدایە بەپێی راپۆرتێك، کە کابینەی مەسرور بارزانی لە رۆژی (28/4/2020) ئاڕاستەی حکومەتی عێراقی کردووە، لە دوای بڕیاری ئابوری سەربەخۆوە، واتە لە 2014ەوە تائێستا کە ماوەی (٦ ساڵ) دەکات، بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان لە بودجەی گشتی عێراق بڕی (75 ترلیۆن و 541 ملیار و 843 ملیۆن) دینار بووە، بەڵام هەرێم لەو بڕە پارەیە تەنها (13 ترلیۆن و 370 ملیار و 533 ملیۆن) دیناری وەرگرتووە.\nبەوپێیە لە ماوەی ئەو (6) ساڵەدا، بڕیاری ئابوری سەربەخۆ بڕی (62 ترلیۆن و 171 ملیارو 310 ملیۆن) دینار زیانی لە هەرێمی كوردستان داوە. بەمشێوەیە:\n🔹 ساڵی 2014 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (19 ترلیۆن‌و 999 ملیارو 616 ملیۆن) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم تەنیا بڕی (2 ترلیۆن‌و 280 ملیار) دیناری وەرگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە هەرێم بڕی (17 ترلیۆن‌و 719 ملیارو 616 ملیۆن) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n🔹 ساڵی 2015 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (14 ترلیۆن‌و 817 ملیار) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم تەنیا بڕی (2 ترلیۆن‌و 476 ملیار) دیناری وەرگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە هەرێم بڕی (12 ترلیۆن‌و 341 ملیار) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n🔹 ساڵی 2016 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (12 ترلیۆن‌و 570 ملیار) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم هیچ بڕەپارەیەكی وەرنەگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە هەرێم بڕی (12 ترلیۆن‌و 570 ملیار) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n🔹 ساڵی 2017 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (11 ترلیۆن‌و 605 ملیار) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم هیچ بڕە پارەیەكی وەرنەگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە هەرێم بڕی (11 ترلیۆن‌و 605 ملیار) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n🔹 ساڵی 2018 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (6ترلیۆن‌و 776 ملیار) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم تەنیا بڕی (3 ترلیۆن‌و 175 ملیار) دیناری وەرگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە، هەرێم بڕی (3 ترلیۆن‌و 591 ملیار) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n🔹 ساڵی 2019 پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق بڕی (9 ترلیۆن‌و 783 ملیار) دیناربووە، لەم رێژەیە هەرێم تەنیا بڕی (5 ترلیۆن‌و 439 ملیار) دیناری وەرگرتووە، واتە تەنیا لەو ساڵەدا بەهۆی سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە، هەرێم بڕی (4 ترلیۆن‌و 343 ملیار) دینار زیانی دارایی بەركەوتووە.\n(بڕوانە خشتەی ژمارە)\nگەڕانەوە بۆ خاڵی سفر\nئێستا بەڕوونی بۆ بەرپرسانی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەركەوتووە، سیاسەتی هەڵەی نەوت، دۆخی كوردستانی بەم دەردە بردووە.\nمەسرور بارزانی وتی:" لەكۆی 700 ملیۆن دۆلاری داهاتی نەوت، تەنها 300 ملیۆن دۆلاری بۆ حكومەتە" بە جۆرێك داهاتی نەوت مانگانە دابەش دەكرێت بەسەر قەرزو كرێی بۆری و كۆمپانیاكانی بەرهەمهێنانی نەوت.\nبەپێی راپۆرتی حكومەتی هەرێم داهاتی نەوت لە مانگی چواردا بەم شێوەیە بووە:\n🔹 رۆژانە (435 هەزار) بەرمیل نەوت هەناردە دەكرێت\n🔹 نەوت بە (20) دۆلار فرۆشرا\n🔹 كۆی داهاتی نەوت (261 ملیۆن) دۆلار\n🔹 (60 ملیۆن دۆلار) بۆ كۆمپانیای رۆز نەفت\n🔹 (30 ملیۆن) بۆ توركیا مافی گواستنەوەی نەوت\n🔹 (50) ملیۆن دۆلار بۆ قەرزی توركیا\nلەدواین وتاریدا، مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند" مانگی رابردوو تەنیا ٣٠ ملیۆن دۆلار لە داهاتی نەوت گەڕاوەتەوە بۆ خەزێنەی حكومەتی هەرێم"، واتا دوای شەش ساڵ لە بڕیاری ئابوری سەربەخۆ، كە مانگانە (ترلیۆنێك و 200 ملیار) دینار لە بەغداوە دەهات، سیاسەتی نەوتی ئێستا گەیشتوەتە سەر (30 ملیۆن) دۆلار.\nسەرۆكی حكومەتی هۆكاری ئەم دۆخە سەختە ئابورییەی گەڕاندەوە بۆ" سیاسەتی هەڵەی تەنیا پشت بەستن بە داهاتی ناجێگری نەوت"، واتا دوای شەش ساڵ لە قەیران و نەهامەتی گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر لەبری پشت بەستن بە داهاتی نەوت.\nئێستا دۆخەکە گەیشتوەتە ئاستێک، هەرێم بۆ گەڕانەوە بۆ سەردەمی زێڕینی بەشە بودجەی عێراق، ئامادەیە هەموو نەوتەكەی رادەستی بەغداد بكات.\nكۆمپانیای گازپرۆم نەفت پرۆژەی گەشتیاری جێبەجێ دەكات\nئابڕووچونێکی تر لە نێوان وەزارەتی سامانەسروشتیەکان و کۆمپانیای کار گروپدا\nموچە چۆن دابەشدەكرێت..؟\nپەیوەندی نێوان بەڕێوەبردنی نەوت و موچەی فەرمانبەران\nداهاتی نەوتی عێراق بۆ مانگی حوزەیران نزیكەی سێ ملیار دۆلارە\n"نرخی نەوت 30 دۆلاربێت بودجەی 29% كورتهێنانی دەبێت"\nبازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن له كه‌ركوك و واژۆی دیكۆمێنتیكی مه‌ترسیدار\nجیھادی ”مرۆڤە زیادەکان“\nئایا كات ماوه بۆ رزگاركردنی عیراق لە ڤایرۆسی کۆڕۆنا ؟\nكورد لە هەڵبژاردنی پێشوەختەی عێراقدا\nکەمی ڤیتامین (D)و مەترسییەکانی توشبوون و مردن بە کۆرۆنا


بەرنامەی لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ هه‌ڵبژاردنی خولی پێنجه‌می په‌رله‌مانی كوردستان\n2018-09-11 [05:33 AM]\nپارتی دیموکراتی کوردستان بەرنامەیەکی نوێی بۆ فراکسیۆنی نوێی حزبەکەی لە خولی پێنجەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ئامادە کردووە.\nپارتی بە 100 کاندید لە لیستی ژمارە 183 بەشداریی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان دەکات، کە بڕیارە رۆژی 30ـی ئەیلولی 2018 بەڕێوە بچێت.\nبەرنامەکەی لیستی پارتی، کە کاندیدەکانی لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن بۆ هاووڵاتییانی کوردستان دەیخەنە روو، چەندین بواری گرنگی پەیوەندیدار بە کوردستان لە خۆ دەگرێت.\nدەقی بەرنامەی لیستی 183ـی پارتی لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان:\nیەکەم : بواری سیاسی\nبەھێزکردنی دەنگ و سەنگ و قورسایی کورد لە بەغدا و لە ھاوکێشە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەکاندا و خەباتی بەردەوام بۆ تێگەیاندنی ھەموو لایەک لە مافی ڕەوای چارەنووسی گەلی کوردستان.\nبەدیھێنانی کۆدەنگییەکی کوردستانی، کە لە پێناو ماف و بەرژەوەندییە باڵاکانی گەلەکەماندا، ناکۆکییە نێوخۆییەکان تێپەڕێنێ و لەسەر نەگۆڕە نەتەوەیی و نیشتمانییەکان کۆک و یەکڕیز بێت تا ببێتە زامنی پاراستنی مافە دەستورییەکان و شایستە داراییەکانی ھەرێم و بەشی ڕەوای خەڵکی کوردستان لە سەروەت و سامانی ھەموو عێراق.\nپێداگیریی لە سەر پابەندبوون بە بنەماکانی شەراکەت و تەوافوق و ھاوسەنگیی لە ئیدارەی عێراقدا وەک پرنسیپ بۆ بەشداریی لە حکومەتی نوێی فیدراڵی.\nجێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ دەستوور و پێداگریی لەسەر گەڕاندنەوەی ھەموو ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم و دیاریکردنی سنوری کوردستان و کۆتاییھێنان بە دواخستن و خۆدزینەوە لە جێبەجێکردنی.\nدامەزراندنی حکومەتێکی بەھێز، کە بتوانێ دەسەڵات و سەروەریی یاسا و شەرعیەت لەسەرتاسەری کوردستاندا پیادە بکات و یەکپارچەیی خاک و گەلی ھەرێمی کوردستان بپارێزێ و کۆتایی بە زۆن و زۆنکاری و دەستوەردانی ئەحزاب و یاساشکێنی و سیاسەتی دووفاقی و فەوزای سیاسی و ناوچەگەری بھێنێ.\nنووسینەوەی دەستوورێکی کوردستانیی ھاوچەرخ، کە ببێتە مەرجەعی چارەی گرفتەکان و گرێبەستێکی کۆمەڵایەتیی سیاسی، کە مافی ھەموو پێکھاتەکانی کوردستان دەسنیشان و دابین بکات.\nپەیوەندییە سیاسی و دیبلۆماتی و ئابوورییەکانی ھەرێم لەگەڵ دەرودراوسێ و ووڵاتانی جیھان پەرەی زیاتری پێبدرێ و لە ئاستی جاران پتەوتر و فروانتر بکرێ لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی سەروەریی یەکدی و ڕەچاوکردنی بەرژەوەندیی ھاوبەش لەرێی نوێنەرایەتییە رەسمییەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان.\nڕێکخستنی نوێنەرایەتی و پەیوەندییەکان و گفتوگۆ لەگەڵ حکومەتی فیدرالی لەچوارچێوەی دەستووردا لە پێناو تایبەتمەندکردنی دامودەزگا رەسمییەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان.\nئازادی ھەڵسوڕانی سیاسیی لە ھەموو جێیەکی کوردستان بۆ ھەموو ئاڕاستە سیاسییەکان بەپێی یاسا دابین بکرێ و ھەر جۆرە ئیرھابێکی فکری و پاوانکارییەکی سیاسی قەدەغە بکرێ. ھاوکاتیش ھەر نەھجێکی تیرۆریست و توندڕەو، یان کۆنەپارێز و دواکەوتوو، کە لەسەر بنەمای رەگەز و ئایین و ئایینزا جیاکاری لە نێوان ھاوڵاتیاندا پەیدا بکات، یا دژ بە ئازادیی کوردستان بێت، بە یاسا قەدەغە بکرێن.\nکارکردن بۆ چارەسەرکردنی گرفتی ئاوارەکان بەگشتی و باشترکردنی باروگوزەرانیان. ھاوکات ھەوڵدان و ھاوکاری لەگەڵ حکومەتی فیدرالی بۆ دابینکردنی سەقامگیریی لە ناوچەکانیان بە مەبەستی گەڕانەوەیەکی شەرافەتمەندانە و سەربەرزانە و ژیانێکی ئاسوودە.\nدووەم: ئیدارە و ئابووری و ریفۆڕمی گشتی\nلیستی پارتی شێلگیرانە کاردەکات بۆ:\nپێداچونەوەیەکی میتۆدیانەی گشتی بە ئابووری کوردستاندا لەسەر بنەمای زیادکردنی جۆرەکانی سەرچاوەی داھات و پشت نەبەستن بە کەرتی نەوت بەتەنیا. بوژاندنەوەی کەرتەکانی کشتوکاڵ و پیشەگەڕی و گەشتیاری تا ببنە ھاریکاری کەرتی نەوت. ھاندانی سەرمایەگوزاری و وەبەرھێنان لەو بوارانەدا و دەرچواندنی ھەر یاسا و رێسایەک کە بۆ ئاسانکاریی لەو بوارانەدا پێویست بن.\nجیا لەو رێکارانەی تا ئێستا بۆ شەفافیەت و زوڵاڵی لە بواری داھاتەکانی نەوتدا لە لایەن حکومەتی ھەرێم پەیڕەو کراوە، رێکاری دیکەی پێویست بۆ ھەرچی زیاتر شەففافیەت لە تێکڕای بوارەکانی داھات و خەرجیدا بگیرێتەبەر.\nبودجەی کوردستان، دوای چوار ساڵ بێبودجەیی، جارێکی دیکە و بە پێی ئەولەویاتی سێکتەرە ھەرە پێویستەکان و بۆ خزمەتی پرۆسەی گەشەپێدان و لە بەرژەوەندیی خەڵکی کوردستان و کەمکردنەوەی خەرجییەکان گەڵاڵە بکرێ، کە وەڵامدەرەوەی خواست و پێویستی و ئەولەویەتی خەڵک بێ و ھەموو سێکتەرەکان بگرێتەوە و ھەموو ناوچە جیاجیاکان لێی سودمەند بن.\nھاندانی سەرمایەگوزاریی نێوخۆ ھاوشانی سەرمایەگوزاری دەرەکی و قۆستنەوەی ھەموو بوار و دەرفەتەکان بۆ بوژاندنەوەی بازاڕ و ڕەخساندنی دەرفەت و ھەلی کاری یەکسان بۆ گەنجان و دەرچوانی زانکۆ و ھیچ ھەڵاوێرد و جیاوازییەک لەو بوارەدا چیتر رێگەپێدراو نەبێت.\nجێبەجێکردنی ڕیفۆرمێکی کارگێڕیی و ئابووریی سەرتاسەریی گشتگیری فراوان، کە ھەموو جومگەکانی حوکمڕانی و کایەکانی کۆمەڵگە بگرێتەوە. ڕیفۆرمێک، کە لە خزمەتی خۆشگوزەرانیی خەڵک و بەدیھێنانی دادگەریی کۆمەڵایەتی و کۆتاییھێنان بە دیاردە دزێوەکانی گەندەڵی و بەھەدەرچوونی داھاتی گشتی و نارێکی کارگێڕیی و ئابووریدا بێت.\nنوێکردنەوە و پێشخستنی میکانیزم و نەھجی کاری تەواوی دام و دەزگاکانی حکومەت بە جۆرێک، کە لەگەڵ پێشکەوتنەکانی سەردەم بگونجێن و بە توانا و کارامەیی و پسپۆڕییەتی و پێوەرەکانی شایستەیی بەڕێوەبچن. دەرفەتی یەکسان بە خوێنی نوێ و کوڕ و کچە گەنجەکانی وڵات بدرێ بۆ بەرێوەبردنیان بە بێ گوێدانە ناسنامەی حزبییان.\nپێوەرەکانی وەزیفەی گشتی رێکبخرێنەوە و ئەنجومەنی ڕاژە دابمەزرێ و پێوەرەکانی شایستەیی و پسپۆڕیی و خزمەت بکرێنە بنەمای وەرگرتنی پۆست و پلە.\nسیستمی مووچە و خانەنشینی و ھەموو جۆرە ئیمتیازاتێکی ماددی لەسەر بنەمایەکی شەفاف دابڕێژرێنەوە، کە عەدالەتی کۆمەڵایەتی بەدیبێنێ.\nبە یاسا و رێسای تووند ڕێ لە ھەموو جۆرە قۆرخکاریی و سوودی نابەجێ و کوالێتی خراپ لە بازاڕ و چالاکییە ئابورییەکاندا بگیرێ. دەرفەتی چالاکی ئابووری بۆ ھەمووان بە یەکسانی فەراھەم بکرێت و ھەرچی کەم و کورتییەکی یاسایی لە ڕێکخستنی ئەم بوارانەدا ھەیە چارەسەر بکرێن.\nپێشخستنی سیستمی کەرتی بانک (حکومی و ئەھلی) و بەستنەوەی بە بانکە جیھانییەکان و پێداچوونەوەی یاسا و رێساکانی وەبەرھێنان و زەمینەسازیی بۆ کۆمپانیا پشکدارەکان،کە دەرفەت بە سەرمایەی بچووک و سوودمەندبوونی ھاوڵاتیان دەدات.\nبە دەسەڵاتکردنی ھەرچی زیاتری دەزگاکانی چاودێری دارایی و دەستەی دەستپاکی و دادگاکان و دامەزراوەکانی شەفافیەت و بەدواداچوون و لەگەڵیدا کۆی پرۆسەی کارگێڕیی و دارایی و ئابووریی کوردستان بخرێنە ژێر چاودێریی یاسایی ووردەوە.\nسێھەم: کشتوکاڵ و پیشەسازی و بازرگانی و گەشت وگوزار\nبایەخدانی زیاتر بەم کەرتانە، کوردستان رزگار دەکات لە پشتبەستنی سەرەکی بە داھاتی نەوت، بۆیەش لیستی پارتی ھەوڵ دەدات ئەو کار و ھەنگاوانەی پێش قەیرانی دارایی و بڕینی بودجە لە لایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بۆ بوژاندنەوەی ئەو کەرتە ئابورییانە کراون، بە گوڕ و تینێکی زیاترەوە درێژەیان پێبدرێ و بکرێنە ئەولەویەت، لەوانەیش:\nپشتگیریی زیاتری جوتیاران و پیشەوەران و دابینکردنی پێویستییەکانی پەرەپێدانی پڕۆژە و کارگە و کێڵگە و باخ و سامانی ئاژەڵیی، تا کوالێتی و ئاست و چەندایەتی بەرھەمەکانیان بەرز بێتەوە و پێداویستییەکانی نێوخۆ تێر بکات.\nھەموار و کاراکردنی ھەموو ئەو یاسا و رێسایانەی، کە بەرھەمی خۆماڵی لە کێبەرکێی دەرەکی و زیانپێکەوتن دەپارێزن.\nپاراستن و گلدانەوە و رێگرتن لە بەفیڕۆچوونی ئاو و سەرچاوەکانی ئاودێری. درێژەدان بە زیادکردنی ژمارەی بەنداوەکان و ئیدارەدانێکی خەمخۆرانەتری سەرچاوەکانی ئاوی ژێر زەوی.\nگرنگیدانی زیاتر بە گەیاندنی ھەموو خزمەتگوزاریی و پێویستییە ھاوچەرخەکانی ژیان بە گوندەکان وەک ھاندانی ژیانی گوندەواری و بوژاندنەوەی کشتوکاڵ. ھەروەھا دەسگیرۆیی و پێدانی قەرز و ئاسانکاری بۆ پڕۆژە کشتوکاڵییەکان.\nدرێژەدان بە ھاندانی دروستکردنی کارگە پیشەسازییەکان، بە تایبەت لەو سێکتەرانەدا، کە لە کوردستان کەرەستەی خاویان لەبەردەستن و دەتوانن بە نرخی ھەرزانتر و کوالێتی باشتر لەبەرھەمی دەرەکی، پێویستییەکانی بازاڕی کوردستان تێربکەن.\nگرنگیدانی زیاتر بە کەرتی بازرگانی بەرەچاوکردنی پاراستنی بەرھەمی خۆماڵی لە کێبەرکێی بەرھەمی دەرەکی. ھاوشانی گرنگیدانی زیاتر بە فەرمانگەکانی چاودێری بازرگانی و کۆنترۆڵی جۆریی بۆ پاراستنی بەکاربەری کوردستان لە بەرھەمی خراپ و کوالێتی نزم.\nبایەخدانی زیاتر بە کەرتی گەشتیاریی، کە دەکرێ یەک لە سەرچاوەکانی داھاتی کوردستان بێت. ھاندانی سەرمایەگوزاریی لەم کەرتەدا و سوودبینین لە ئەزموونی وڵاتانی گەشتیاریی و پێشکەشکردنی ھەر ئاسانکارییەک، کە بۆ گەشەپێدانی ئەم بوارە پێویست بێت.\nچوارەم: خزمەتگوزارییەکانی ژێرخان\nحکومەتی ھەرێمی کوردستان بەر لە بڕینی بودجە و قەیرانی دارایی، زۆربەی کەم و کورتییەکانی خزمەتگوزاریە بنەڕەتییەکانی وەک کارەبا و ئاو و رێگاوبان و گواستنەوە و سووتەمەنی و شارەوانی و خزمەتگوزارییە گشتییەکانی چارەسەر کرد. بەرھەمی کارەبا بووە چەند بەرامبەری جاران گەرچی لەگەڵ زیادبوونی بەکارھێناندا ھەر لە کێبەرکێدا بوو. پڕۆژەکانی ئاو ھەموو ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە. تۆڕێکی فراوانی شەقام و رێگاوبان و پرد لە سەرتاسەری کوردستان راکێشران. سووتەمەنی و جۆرەکانی بە نرخی گونجاو و بە کوالێتییەکی لەبار دابین کران. جێدەستی شارەوانییەکان بە جوانکاریی و خاوێنڕاگرتنی شارەکانەوە بینران. بەڵام دیسان قەیرانی دارایی ئاستەنگی خستە بەردەم ئەو پرۆسەیە و بۆ چەند ساڵێک لە گەشەی وەستاند و نەیھێشت ئەو پڕۆژە تەواوکاریانە بەرھەم بێن، کە لە ھەریەک لەو سێکتەرانەدا بڕیاریان لێدرابوو. سەرباری ئەوەیش خزمەتگوزارییەکان بەردەوام بوون ئەگەر بە کەم وکورتیشەوە بووبێت.\nلیستی پارتی دیموکراتی کوردستان بەڵێن دەدات کاربکات بۆ دەستپێکردنەوەی پەرەپێدان لەھەر یەک لەو سێکتەرانەدا، کە قەیرانی دارایی لە گەشەی وەستاندبوون.\nھاوکات کاردەکەین بۆ ئەوەی خزمەتگوزارییە گشتییەکانی وەک کارەبا و ئاو بە سیستمێک رێکبخرێنەوە، کە زێدەخەرجیی و بەھەدەردانیان تێدا نەمێنێ و بەشی پێویستییە ڕاستەقینەکانی خەڵک بکەن و ھەمووانیش وەک یەک لێی سوودمەند بن.\nکاردەکەین بۆ ئەوەی بایەخی زیاتر بە پڕۆژەکانی ژێرخان بدرێ و ھەموو ناوچەکانی کوردستان لێی سوودمەند بن و ھیچ ناوچەیەک ھەست بە پەراوێزخستن و فەرامۆشکردن نەکات.\nپێنجەم: پێِشمەرگە و شەھیدان و ئەنفالکراوان\nلیستی پارتی دیموکراتی کوردستان خزمەتی پێشمەرگەی پارێزەری کوردستان و بنەماڵەی شەھیدانی سەربەرز و و ئەنفالکراوان بە شەرەفێکی مەزن و شانازییەکی بێوینە دەزانێ و بۆیەش\nکاردەکەین بۆ تەواوکردنی پرۆسەی یەکگرتنی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان لە لەشکرێکی نیشتمانی بەھێز و پڕمەشق و پڕچەکدا بەلادانی ئاستەنگە دروستکراوەکانی بەردەمی.\nوەرگرتنەوەی ماف و بەرکەوت و شایستە زەوتکراوەکانی پێشمەرگە لە حکومەتی فیدراڵی و بەرزکردنەوەی ئاستی ژیان و گوزەرانی خۆیان و خانەوادەکانیان بە جۆرێک، کە لەگەڵ پیرۆزیی ئەرکەکەیان بگونجێ.\nدابینکردنی خزمەتی زیاتر بە کەسوکاری شەھیدان و ئەنفال و تەواوکردنی پڕۆژەکانی نیشتەجێبوونیان بەبێ جیاوازی و بەرزترکردنەوەی ئاستی ژیان و گوزەرانیان و بایەخی تایبەت بە مناڵەکانیان لە بواری دابینکردنی خوێندن و تەندروستی و ھەلی کارەوە.\nھەوڵدان بۆ پاراستن و پێشخستنی ئەو سەقامگیریی و ئاسایشە دابینکراوەی ساڵانێکە بە ھیمەتی ڕۆڵە چاوکراوەکانی دامودەزگا ئەمنیەکانی کوردستان دەستەبەرکراوە.\nشەشەم: کار و کێشەی بیکاری\nیەک لە دەرھاویشتەکانی قەیرانی دارایی زیادبوونی کێشەی بێکاری و کەمبوونەوەی ھەلی کار بوو. لیستی پارتی چالاکانە ڕووبەڕووی ئەم گرفتە دەبێتەوە لە رێی:\nگرتنەبەری ھەموو ئەو ڕێککارانەی، کە بازاڕی کار دەبوژێننەوە و دەرفەتی کار دەرەخسێنن.\nبە پێی پێویست دەرکردنی ھەر یاسا و رێسایەک، کە ھێنانی کرێکاری بیانی مەرجدار دەکەن، تا زۆرترین دەرفەت بۆ گەنجانی بێکاری کوردستان برەخسێ.\nگرنگیدان بە خوێندنی پیشەیی و ئەو بوارانەی کە پسپۆڕیی پێویست بۆ بازاڕی کار لە کوردستاندا ئامادە دەکەن.\nگرتنەبەری سیاسەتی پاڵپشتیی پڕۆژە بچووکەکانی لاوان و دەسگیرۆیی کردنیان.\nکەمکردنەی دیاردەی بێکاریی دەمامکدار لە دام و دەزگاکانی حکومەتدا کە رێگەی لە دامەزراندنی لاوانی خاوەن بڕوانامە و پسپۆڕیی گرتووە.\nحەوتەم: تەندروستیی گشتی و پاراستنی خێزان\nبەرزکردنەوەی ئاستی خزمەتگوزارییەکانی کەرتی تەندروستی یەکێک بووە لە بابەتە جێبایەخەکانی حکومەتی ھەرێم، چونکە راستەوخۆ پەیوەندە بە ژیان و مانی ھاوڵاتیانەوە، پێشتر لەو بوارەدا کاری بەرچاو کراون و لانی کەمی خزمەتگوزاریی تەندروستی و فریاکەوتن لە شار و شارۆچکە و گوندەکاندا دابین کراون، بەڵام ھێشتا ئەو بوارە لە ئاستێکی سەردەمیانەدا نییە، بۆیە لیستی پارتی بەڵێن دەدات:\nچاو بە سەرتاپای سیستمی تەندروستیدا بگێڕدرێتەوە و کەم و کورتییەکانی پڕ بکرێنەوە تا گەیشتن بە دابینکردنی گەرەنتی تەندروستی بۆ تاک بە تاکی خەڵکی کوردستان ھاوشێوەی ئەو سیستمەی لە وڵاتانی پێشکەوتوودا پەیڕەو دەکرێ.\nبازرگانیی دەرمان و کەرەستەی پزیشکی بخرێتە ژێر کۆنترۆڵ و چاودێریی تا بە تەواوی رێگە لە ھاوردەکردنی دەرمانی بێ کوالێتی و بازرگانی بە ژیان و تەندروستی ھاوڵاتیانەوە بگیرێ.\nلە بواری پاراستنی خێزان و ئافرەتان و منداڵاندا، لیستی پارتی بەڵێن دەدات، کە بەردەوام بێت لە رێگریی یاسایی لە دیاردەکانی دەستدرێژیی و تووندوتیژی بەرامبەریان.\nدژایەتی ھەر جیاکارییەک بە ھەر بڕوبیانوویەک بێت لە نێوان نێر و مێدا کە ببێتە مایەی بێبەشبوونی ئافرەتان لە دەرفەتەکانی کار و چالاکییە گشتییەکان کە بۆ پیاو دەرەخسێن.\nبایەخدان بە سەلامەتی منداڵ و پەروەردە و پاراستنیان لە سەختییەکانی ژیان و کێشە خێزانییەکان و کارپێکردنی سەخت و زۆرەملێ.\nھەشتەم: پەروەردە و خوێندن و خوێندنی باڵا\nلە ساڵانی رابردوودا کەرتی پەروەردە و خوێندن زیاد لە ھەموو کەرتەکانی دیکە کەوتە بەر کاریگەریی قەیران و تێکەڵ بە ململانێی سیاسیی کرا و بەو ھۆیەوە پرۆسەی خوێندن لە بەشێکی کوردستان زیانی گەورەی بەرکەوت ، بەڵام بە ھیممەتی پەروەردەکاران و مامۆستایانی دڵسۆز ڕێگە نەدرا پەکی بکەوێت.ئەم رەوشە بەشێک لە زانکۆکانیشی گرتەوە و ئەوانیش کەوتنە بەر مەترسی بایکۆت و وەستانی پرۆسەی خوێندن.\nلیستی پارتی وێڕای پێزانینی بەردەوامی بۆ رۆڵی مامۆستایان و ھەڵوێستیان لە رۆژە سەختەکاندا، کار دەکات بۆ :\nپاراستنی حەرەم و سەربەخۆیی زانکۆ و قوتابخانە و ناوەندەکانی خوێندن و دورخستنەوەیان لە ململانێ و دەستوەردانی ئەحزاب.\nپەرەپێدانی تەکنەلۆژیای زانیاری و نوێکردنەوەی بەردەوامی میتۆدەکانی خوێندن تا لەگەڵ رەوتی پێشکەوتنە زانستییەکانی سەردەم بگونجێن.\nپێداچونەوەی سیستمی قبوڵی مەرکەزیی قوتابیان بە جۆرێک لەگەڵ خواست و ویستی قوتابیاندا بگونجێ.\nکۆتاییھێنان بە کێشەی کەمی قوتابخانە و قەرەباڵغی پۆلەکانی خوێندن و ھەموو ئەو کەم و کورتییانەی دەبنە ھۆی پێشنەکەوتنی ئاستی خوێندن و فێربوون.\nدابینکردنی ژیان و گوزەرانێکی شایستە بە پیشەی ھەستیاریی مامۆستایەتی بۆ تەواوی مامۆستایانی کوردستان.\nگرنگیدان بە کلتوری باوەڕ و ئایینە جیاوازەکان و رێزگرتنی پیاوانی ئایینی و دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆیان.\nنۆیەم : کلتوور و وەرزش و لاوان\nلیستی پارتی وەک ھەمیشە کاردەکات بۆ پەرەپێدانی کلتوور و زمان و ھونەر و داھێنانی رەسەن، کە بەشێکن لە توخمە پێکھێنەرەکانی ناسنامەی نەتەوەییمان، ھاوکات کار دەکات بۆ زەمینەسازیی بۆ تەواوی نەتەوە و کلتوورە جیاوازەکانی کوردستان تا گوزارشت لە خۆیان بکەن و پەرە بە زمان و ھونەر و ڕەسەنایەتی و فەرھەنگی خۆیان بدەن.\nھەوڵ دەدات داھێنەرانی بوارە کلتوورییەکان لە ھونەرمەندان و نووسەران..ھتد، وەک جاران دەسگیرۆیی بکرێن و ماف و داھێنانیان پارێزراو بێت و بتوانن بە بەرھەمەکانیان ژیانیان دابین ببێت.\nکارکردن لە پێناو ڕەخساندنی کەشێکی نیشتمانیانە بۆ گفتوگۆکردن سەبارەت بە گرفتەکانی میدیا و چارەسەرکردنیان، کە شێک، کە تیایدا بەرژەوەندییە باڵاکانی کوردستان و ئاسایشی نەتەوەیی و ئاشتی کۆمەڵایەتی تیایدا سەروەر و پارێزراو بێت.\nوەرزش لە سایەی بایەخدانی حکومەتدا کاروانێکی باشی بڕی و گەیشتە ئاستێکی بەرز، قەیرانی دارایی لەسەر ئەم بوارەیش ڕەنگی نەرێنی دایەوە، لیستی پارتی بە بایەخەوە لە وەرزش و وەرزشکاران دەڕوانێ و کار دەکات بۆ دابینکردنی پشتیوانی زیاتر بۆ ئەو کەرتە گرنگە.\nشیاندن و بەرزکردنەوەی ئاستی زانین و کارامەیی لاوان و ھاندانی کلتووری بڕواکردن بە تواناکانیان لە بەڕێوەبردنی جومگەکانی حوکمڕانی و کارگێڕیی و چالاکییە گشتییەکاندا.\nدەیەم : لێبوردەیی نێو کۆمەڵگە\nکوردستان ولاتێکی فرەڕەنگە لە ڕووی ئایین و ئایینزا و نەتەوە و پێکھاتەوە، فەرھەنگی لێبوردەیی ئایینی و نەتەوەیی و پێکەوەژیانی ئاشتییانە لە سیما گەش و دێرینەکانی کۆمەڵگەی کوردستانە، لیستی پارتی پاراستنی ئەو کلتوورە دێرین و سەنگینە بە ئەرکی خۆی دەزانێ و کاری ھەمیشەیی بۆ قوڵکردنەوەی دەکات لە رێی:\nھاندانی بەردەوامی دیالۆگی نێوان ئایین و ئایینزاکان و قوڵکردنەوەی گیانی لێبوردەیی ئایینی و لێکگەیشتن و یەکترقبوڵکردن و لێکنزیکبونەوە. ھەروەھا بایەخدان بە تێکەڵیی فەرھەنگیی نێوان نەتەوەکان و پێکھاتەکان و قووڵکردنەوەی گیانی خۆشویستن و ھاوچارەنووسی.\nکارکردن بۆ رێگریی لە توندرۆیی و دەمارگیریی ئایینی و عرقی و عەشیرەتی و ھەر توندرۆیەکی دیکەی زیانبەخش بە ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی ، جا لە ھەر سەرچاوەیەکەوە بێت.\nکارکردن بۆ رێگریی لە بەکارھێنان وقۆستنەوەی ئایین بۆ مەبەستی سیاسی و تێکەڵکردنی بە ململانێ و کێبەرکێی حزبایەتی.\nداکۆکیکردن لە مافە سیاسی و کارگێڕیی و کلتوورییەکانی تورکمان و کلدان سریان ئاشوور و ئەرمەن و، ھەروەھا مافی کوردانی ئێزدی و فەیلی و، کارکردن بۆ دەستەبەرکردنیان.


سعودیە یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی دیاریكرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/05/23 - 2:45 PM\nعەرەبستانی سعودیە لەڕێگەی ڕۆژمێری ساڵی كۆچییەوە یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز دیاری دەكات، كە تێیدا شەوی قەدر-یش دیاری كراوە.\nبەپێی ڕۆژمێری كۆچی، كە بە فەرمی لەلایەن سعودیەوە دەركراوە، یەكەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان لە 6ی ئایار دەستی پێ كردووە و لە 4ی حوزەیران كۆتایی دێت و ڕۆژی 5ی حوزەیران دەبێتە یەكەم ڕۆژی مانگی شەوال و یەكەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز.\nهەر بەپێی ڕۆژمێرەكە، شەوی قەدەر، كە شەوی 26 لەسەر 27ی ڕەمەزان دەكات، دەكاتە شەوی 31ی ئایار (واتە شەوی هەینی لەسەر شەممەی داهاتوو).\nهاوكات خانەی فەتوای میسڕ لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە لە ئێوارەی ڕۆژی 3ی حوزەیرانەوە بۆ چاودێری كردنی هیلالی مانگی شەوال دادەنیشن و ڕاستەوخۆش لەڕێگەی كەناڵەكانی ڕاگەیاندنەوە بینینی مانگ پەخش دەكرێت.\nكەسێك لەسەر “فێڵ و قۆڵبڕین” دەستگیر كرا


چەند زانیاریی یەکی بەسود بۆ ئەو پەنابەرانەی بەڕێگای ئاودا بەنیازی پەڕینەوەن – فیدراسیۆنی سه‌راسه‌ریی په‌نابه‌رانی عێراقی\nچەند زانیاریی یەکی بەسود بۆ ئەو پەنابەرانەی بەڕێگای ئاودا بەنیازی پەڕینەوەن\nifir web ئایار 2, 2016\tماڵه‌وه, ناوه‌ندی هه‌واڵگری Leave a comment 374 Views\nهێلی تەلەفۆنی گەرم یان هێلی تەلەفۆنی فریاگوزاری\nپرۆژەی چاودێری ناوەند –تەلەفۆنی فریاگوزاری\nپرۆژەی چاودێری ناوەند، هێڵێکی گەرمی فریاگوزاری یە لە کاتی لێقەومان لەنێو دەریادا. ئەمە بەهەمیشەیی لەلایەن چالاکوانان لەئەوروپا وئەفریکای باکوور بەڕێوەدەبرێت. لەکاتی پەیوەندیگرتنێکدا لەلایەن هانابەرانەوە، ئەم هەلسوڕاوانە یەکسەرە پەیوەندی بە یەکەی چاودێری دەریاوانیەوە دەکەن و بەهەموو توانایان گوشار دەهێنن ،تا بە کردەوەیی لێقەوماوان ڕزگاربکرێن.\nهەروەها ئەم تۆڕە لەسەر پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ هەڵدەدا لەچەشنی کەمترخەمی ڕاپەڕاندنی ئەرکی ڕزگارکردن یان گەڕاندنەوەی بەلەمەکان لە سنورە دەریایە نێونەتەوەییەکان ولە سنورەئاوییەکانی ئەوروپاوە بۆ تورکیا و ئەفریکای باکور.\nلەپایزی ٢٠١٤ ەوە کەئەم پرۆژەیە دامەزراوە، لەلایەن زیاتر لە ١٥٠٠ ((بەلەم )) ەوە پەیوەندی پێوەکراوە. لەڕێگای بەبەڵگەیی کردن ودۆکیومنتکردنێکی چڕوپڕەوە بۆ،هەر پێشهات وڕوداوێک، هەوڵدەدەین بیروڕای گشتی هەستیار بکەین بۆ ئەم کێشەیە وخۆشمان بەبەردەوامی هەوڵ بۆ دابینکردنی ڕێگایەکی ئاسایش و مەشروع بەرەو ئەروپا دەدەین.\nکاتێک لەدەریادا تەنگەتاو بویت ئەم کارانە ئەنجامبدە:\n٢.پەیوەند بەهێلێ گەرمی ئێمەوە بگرە وئێمە هەڵدەستین بەئاگادارکردنەوەی ئێشکگرە دەریاوانیەکان وچاودێریان دەکەین کە کارەکە چۆن جێ بەجێ دەکەن.\n٣.ئەگەر یەکسەرە هەڵنەستان بەئەنجامدانی دەست وبردی کارەکانیان، ئێمە بەرپرسیارانی سیاسی و دەزگاکانی ڕاگەیاندنی لێ ئاگادار دەکەینەوە وگوشار دەخەینە سەریان.\n١.پەیوەندی بەهێڵی گەرمی ئێمەوە بکە.\n٢. ئێمە هەوڵدەدەین تەدەخول بکەین وشایەدی دەدەین لەسەر ئەوەی کەچۆن وچی ڕوویداوە ودەیکەینە بە بەڵگە.\nPrevious لە ڕۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی ڕەگەز پەرستیدا لەژێر دروشمی”پەنابەران بەخێربین” گەورەترین مارشی نارەزایەتی ڕێکخرا\nNext سکرتێری فیدراسیۆن سەردانی کەمپی پەنابەرانی کرد لە دورگەی سامۆسی یۆنان


زیرەکیلە دنیای مۆدێرندا پێویستە هەموو چەمکەکان پێناسە بکرێنەوە، بەجۆرێک لەگەڵ خواست و پێویستی سەردەم بگونجێن. ئەمڕۆ ئازایەتی و زیرەکی و رەوشت بە پێناسەکۆنەکانیان هیچ یەک لەخواستو پێویستیەکانمان ناهێننەدی، بەڵکو زیاتر بەرە و بێچارەیی ودواکەوتویمان دەبەن.برتراند رەسل وا پێناسەی زیرەکی دە کات کە مۆتیڤی حەزوو ئارەزوویە لە زانین. بۆیە ئامانجی پەروەردە ڕاهێنانە لەسەر زیرەکی. لەسەر دەمی کە نیسەدا تەنها گرنگی بە فەزیلەت دەدرا بە بێ ئەوەی بیر لەوە بکرێتەوە کە زیرەکی سودێکی زیاتر دەبەخشێت بەخەڵک لە چاو فەزیلەت....\nحەمە سوسەیی: چ پێشبینیەك لە بادینان بکەین؟\nهێزەکانی سوپای داگیرکەری تورکیا نزیك بوونەتەوە لە ناوەندی شاری دهۆك و مەترسیەکانی زۆر زۆر لەوە مەزنترە کەوا گەلی ئێمە چاویان لە ئاستیدا نووقاندوە. ئەڵبەت جۆرێك لە ڕێکەوتن لە ئارادایە بەو پێیەی تورکیا هەنگاوی فراوانتری ناوە لە نێو قوڵایی باشوور و ڕۆژانە جگە لە هێرشەکانی بۆ سەر هەرێمەکانی قەندیل،...


ژیان لە فەرهەنگدا: ڕوناک فەرەجی\nبەپێی هەندێک لە سەرچاوەکان، منداڵان نزیکەی لە سەدا چلی دانیشتوانی جیهان پێکدەهێنن.\nلەگەڵ هەموو پەرەسەندنەکان و پێشوەچوونەکانی ژیانی مرۆڤدا بوارە فەرهەنگییەکانیش پێشکەوتنی بەرچاویان بە خۆوە بینیوە لەوانە ئەدەب و هونەری منداڵان کە دەکرێت بە فەرهەنگی منداڵانیش ناودێر بکرێت.\nزۆرێک لە سەرچاوەکانی لێکۆڵینەوەیان لە مێژووی فەرهەنگی منداڵان کردووە ئاماژە بە دێرینی ئەم فەرهەنگە دەکەن و دەڵێن دەشێت چیرۆکە باوەکانی گەلان سەرەتایەک بێت بۆ ئەم مێژووە دێرینە. دەکرێت بگوترێت پاڵەوانەکان و کاراکتەرەکانی زۆرێک لەو چیرۆکانە بریتین لە ئاژەڵ و باڵندە و شتە ئەفسانەییەکان و گێڕانەوەکانیش زیاتر پەروەردەیی بوون لەسەر بنچینەی داب و نەریت و هەروەهاش ئاین.\nلەگەڵ دێرینی ئەم مێژووەدا بەڵام هێشتاش لە کۆمەڵگەی کوردیدا ئاوڕێکی بابەتیانە و ڕژد لەم دۆسێ فەرهەنگییە نەدراوەتەوە.\nڕوناک فەرەجی، لە ماڵپەڕی منداڵانی هەتاو\nنە هەر ئەوەندە بەڵکو هەندێک هەن بە چاوێکی نزم لە فەرهەنگی منداڵان دەڕوانن، بەبێ ئەوەی بیر لەوە بکەنەوە کە ئایندە لە ئەستۆی منداڵانی ئەمڕۆدایە.\nلە ئەوروپادا فەڕەنسا و بەریتانیا بە دوو وڵاتی پێشەنگ دادەنرێن بۆ پەرەپێدانی فەرهەنگی منداڵان و برەودان بە گرنگی خوێندنەوە لەلای منداڵ.\nلە فەرهەنگی منداڵانیشدا بایەخێکی گەورە دەدرێت بە فۆرم بە هەمان ئەندازەی ناوەڕۆک و بەها و مەبەستەکان و خەیاڵیش، لەو ڕوانگەیەوەی کردەی نوسین و بەکارهێنانی زمان و وێنە ڕەنگاڵەییەکانیش بەشێکی سەرەکین لە پێکهاتەی فەرهەنگی منداڵاندا، بە منایەکی تر فۆرم و ناوەڕۆک جارێکی تریش لەم فەرهەنگەدا دەبنەوە تەواوکەری یەکدی.\nفرانسیس فیدڵ، نوسەری فەڕەنسایی دەڵێت نوسەرانی بواری فەرهەنگی لە جیهانی منداڵاندا هەر تەنها ئەوتواناییەیان نییە چێژەکان و خۆشییەکان لەم جیهانەدا بگۆڕن بەڵکو دەتوانن ئاڵوگۆڕیش لە خودی جیهاندا بێننە ئاراوە. لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ئەم لێدوانەی فیدڵ کراوە نیشانی دەدەن ئەم کارە هەروا سانا نییە و پێویستی بە پاشخانێکی فراوانی ڕۆشنبیری و شارەزایی لە نوسیندا هەیە و هەروەهاش کات تەرخانکردن بۆ ئەم جۆرە ئەرکانە لە فەرهەنگی منداڵاندا پێویستن.\nبۆچی لە فەرهەنگی کوردیدا هەست بەوە دەکرێت ئەدەب و هونەری منداڵان تا ئەندازەیەک فەرامۆش کراون؟\nشیعری منداڵان نزیکترین هونەرە لە دەروونی منداڵەوە، دەشێت بشگوترێت گرنگترین کاریگەری هەیە لەسەر ژیانی، ئایا لە فەرهەنگی کوردیدا تێگەیشتن لەسەر گرنگی ئەم جۆرە شیعرانە هەیە بۆ منداڵان؟\nفەرهەنگی منداڵان کاریگەرییەکی ئەرێنی هەیە لە فراوانکردنی هزری منداڵاندا، ئایا تەگەرەکان لەبەردەم پەرەپێدانی ئەم فەرهەنگەدا لە کۆمەڵگەی کوردیدا چین؟\nئایا پڕۆژەی "منداڵانی هەتاو" دەتوانێت ئەم کەموکوڕیانەی لە فەرهەنگی منداڵاندا هەن پڕ بکاتەوە؟\nڕوناک فەرەجی، نوسەر لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەی (ژیان لە فەرهەنگدا) وەڵامی ئەم پرسیارانە و ژمارەیەک پرسیاری تریش دەداتەوە:


2021-06-07 22:45 124 جار بینراوە کۆمێنت\nئاراستەکردنی ئەم پرسیارە ئاڵۆزە. ئەوە کێیە دەپرسێت، ئەو کەسەی کە بەشێکە لە ئەو ئێمەیە، بەڵام لە دەرەوەی ئەو ئێمەیە، دەربارەی توانای ئەو ئێمەیە دەپرسێت، لەحوکمکردنی خۆی! ئەو ئێمەیە ئاسان نییە. ئێمە یانی خەڵکانێک پێکەوە، کە دەتوانن یان توانیویانە هاوبەشییەکی وەها لەنێوان خۆیاندا دروستبکەن، کە ببنە یەک یەکە یان خاوەن رایەڵەی هاوبەشی وەها کە بتوانن وەک یەک، لەدونیادا بجوڵێن.\nپرسی دروستکردنی ئێمە، شێوازی زۆرە. بەڵام لێرەدا من جەختم لەسەر حوکم و حوکمکردنە. هەرچەندە بەڕای من ئەستەمە بتوانیت حوکمی کۆمەڵگایەکی پەرتەوازە بکەیت، کۆمەڵگای بێ ئێمە. بەڵام با جارێ کەمێک قسە لەسەر حوکم بکەین.\nحوکمداری هونەرێکی نوێیە. لەناوچەی خۆماندا هێشتا بەتەواوی نەگەشتووەو نە لێی تێگەشتویین. حوکمداری مانای کۆنترۆڵکردن نییە. کاتێک هێزێک کۆمەڵگایەک کۆنترۆڵ دەکات ئەوا مانای وەهایە کە ناتوانێت حوکمی بکات بۆیە دەیەوێت لەجوڵەی بخات و ئازادی تیادا بکوژێت بۆ ئەوەی بەسەریدا زاڵ بێت. کەواتە دیکتاتۆرییەت، ستەمکاری، تۆتالیتاری، تاک دەسەڵاتی، بەهیچ شێوەیەک ناچنە خانەی حوکمدارییەوە.\nبەم پێیە کرۆکی حوکمداری ئازادییە. ئەمەش وەها دەکات کە پەیوەندییەکی ئۆرگانی لەنێوان حوکمداریی و لیبرالیزمدا بوونی هەبێت. لیبرالیزم جودایە لە نیولیبرالیزم. نیولیبرالیزم بڕوای وەهایە کە بازاڕ دەتوانێت هەموو پرسەکانی هەناو کۆمەڵگا چارەسەر بکات. ئەمەش هەڵەیەکی گەورەیە. بۆ نموونە توێژی بازرگانی نەخۆش وەربگرە لەکوردستان. بە بوونی نیولیبرالیزم، کە یانی تەشەنەکردنی عیادەو نەخۆشخانەی تایبەت لەبەرامبەر خەستەخانەی گشتیدا، وەهایکردووە کە نەخۆش لەکەسێکی ئازارداری پێویست بەهاوکاری بگۆڕدرێت بۆ کڕیارو سەرچاوەی داهات. لەئەنجامی ئەمەدا هەبوونی نەخۆش باشە، چونکە دەبێتە مایەی زۆری داهات. دەرئەنجامی ئەمە ئەوەیە کە کەرتی رێگریی لەنەخۆشی و خۆپارێزی پشتگوێدەخرێت و کەرتی چارەسەرو بەکارهێنانی دەرمان و نەشتەرگەریی بڕەوی دەبێت. بەمجۆرە سیستەمێک دروست دەبێت کە یەکتری تەواو دەکەن. کە بنەماکەی لەسەر بوونی نەخۆشی زۆر وەستاوە.\nبا بگەڕێینەوە سەر حوکم. ئەگەر حوکمداریی و ئازادی پێکەوە نوسابن ئەوا دەبێت لەنێوان ئەوەی حوکمی دەکرێت و حوکمەتدا جیاوازییەک هەبێت. ئەمەشە جیاکاری نێوان کۆمەڵگا و دەوڵەت یان حکومەت. لیبرالیزمی کلاسیک بۆ داڕشتنی ئەم بنەمایە جەخت لەسەر تاک و ئازادی تاک و حکومەتی سنووردار دەکاتەوە.\nبەڵام ئەمە لەکۆمەڵگای ئێمەدا ئەستەمە کاتێک نە حکومەت رێگە دەدات کۆمەڵگای ئازاد هەبێت و نە کۆمەڵگا دەیەوێت ئازادبێت. ئازادی لێرەدا ئەو مانا شیعریەی نیە کە لە لەدەقی ئەدەبی و دەربڕینی هاکەزایی سیاسیدا دەوترێت. ئازادی کرۆکی سەرمایەدارییە. چونکە سەرمایەداری لەسەر بنەمای سەرکێشی و داهێنان و هەوڵدان دەژی. بۆ ئەمەش پێویستی بە ئازادییە هەتا تاکەکان بتوانن ئەمە بکەن. بەڵام حکومەت بۆ ئەوەی ئەمە بەڕێوەببات سیستەمی دڵنیایی، ئینشورانس و یاساو پۆلیسی داهێناوە.\nکەواتە ئەگەر بمانەوێت حوکمی خۆمان بکەین دەبێت هەموو ئەو بنەمایانەمان تیادابێت. ئیستا با بێینە سەر خۆمان. خۆمان یانی ڕێگرییکردن لەوەی کە لەدەرەوەی خۆت حوکم بکرێیت، ئەمە تەنها سەربەخۆیی ئابووریی و بوونی سەروەریی و ئازادی و هێزەوە بەردەست نابێت، بەڵکو دەبێت خۆت خاوەن فەلسەفەیەکی حوکمڕانی بیت. نەبوونی ئەم بیرە کرۆکییە بۆ حوکمڕانی وەها دەکات کە هەمیشە سەرگەردانییەک هەبێت لەوەی کە ئایا دەبێت حوکمڕانی چۆن بێت. ئەمە ئەو پرسیارەیە کە لە نووسینەوەی دەستووردا دەبێت رووبەڕووی ببینەوە. ئایا ئێمە دەمانەوێت چۆن حوکمی خۆمان بکەین؟ کاتێک وەڵامی ئەم پرسیارەمان داڕشت ئەوا رۆڵ و پێگەو بواری دامودەزگاکان بەئاسانی دیاری دەکرێت.\nکەواتە حوکمرانی هونەرە. پرۆسەی بەڕێوەبردنی یەکەیەکی هەمیشە گۆڕاوە، بۆ ئەوەی بتوانێت خۆی بێت. لێرەدا چەندێک گرنگە تاکێک خۆی بێت، دەبێت لەمیانەی کۆدا بتوانێت هاوخەمی و هاوبەرژەوەندیی و هاوژینی دروستبکات.\nحوکمرانی لەدونیای ئێمەو دەوروبەرماندا وەها دەبینرێت بریتییە لەدەستگەیشتن بەدامودەزگانی دەسەڵات لەپێناو کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانی داهات، بۆ ئەوەی بەکاربهێنرێت وەک سەرچاوەی هێز هەتا رێگری لە ئەوانیتر بکرێت کە دەیانەوێت بەشیان هەبێت. ئەم جۆرە دونیابینیە کە لە سەر بنەمای بردن و بێبەریکردن و پەراویزخستن و زاڵبوون و ترس دروست بووە، ئەستەمە بتوانێت هونەری حوکمڕانی پیادەبکات. چونکە ئازادی نە بەمانا شاعیرییەکەی و نەبەمانا لیبرال و سەرمایەدارییەکی بوونی نییە. ئەمەیە هۆکاری بەتاڵبوونی دەسەڵاتداریی رۆژهەڵاتی لە مەعریفە.\nدیارە لێرەدا دەبێت ئەوە روونبکەمەوە کە نامەوێت دیدێکی رۆمانسی بۆ سەرمایەداری دروستبکەم. سەرمایەداری لەقۆناغی تایبەتدا زۆر بەباشی لەسیستەمی کۆیلەیەتیدا دەژی. بۆ نموونە سۆشیالیزم کە جۆرێکە لەکۆیلایەتی، دەکرێت بەباشی بچێتە خزمەتی سەرمایدارییەوە وەک لەمۆدێلی چینیدا دەیبینین. ئەمە خۆی لەئەو بە کۆیلەکردنەی ملیۆنان ملیۆن مرڤی گوندیدا دەبینێتەوە، کە لەشارەکانی ئەو وڵاتەدا وەک کۆیلە زۆرترین کار دەکەن و کەمترین ژیانی مرۆییان هەیە. دەکرێت لەهەمانکاتدا ئازادی بکرێت بە کاڵاو هەموو ئەندامان نەتوانن دەستەبەری بکەن، بەتایبەتی کاتێک ئازادی پێویستی بە پارەیە.\nلەسەر ئەو بنەمایانە ئایا حوکمداریی چۆن دەکرێت؟ لەساڵانی رابوردوودا بە هۆی زاڵبوونی کەلتوری لیبرالیزم بەسەر دونیادا، کۆمەڵێک چەمک لەدونیای ئێمەدا هێنرانە ئاراوە، وەک بەشێک لەپرۆسەی بونیادی حوکمی لیبرال، وەک کۆمەڵگای مەدەنی، میدیای ئازاد، دیموکراسی، جیاکاریی دەسەڵاتەکان و سنوورڕێژی ناو کایەی دەسەڵات، بەڵام لەبەر ئەوەیە تێگەیشتنی گشتگیری بوونی نەبوو، لەوەی کە چۆن ئەم بوارە جیاوازانە دەتوانن بەشێک بن لەپرۆسەیەک، زۆرجار هەڵسوڕێنەرانی هەر بوارێک خۆی بە نەیار یان رەخنەگری بوارێکی تر دەزانی. هەموو ئەمە روویدەدا چونکە تێگەیشتنی پەرت پەرتبوونی هەبوو بۆ ئەوەی کە ئایا پرۆسەی حوکمڕانی چۆن دەبێت، یان چۆن حوکمڕانی دێتە دی.\nبۆئەوەی حوکمی خۆمان بکەین، دەبێت ئێمەیەک دروست بکەین. دەبێت ئەو ئێمەیە بزانێت خۆی کێیەو چۆن لەگەڵ خۆی دونیادا مامەڵە دەکات. پاشان دەبێت کۆمەڵگا دروستبکەین، هاوشان حوکمرانی وەک کۆدەزگای بەڕێوەبردنی کۆمەڵگا لەپێناوی خۆدا. ئێستا حوکمڕانی میکانیزم و ئامراز نییە، بەڵکو ئامانجە. ئەوە خەڵکە حوکمدەکرێن بۆئەوەی حوکمرانی بەڕێوەبچێت، کەچی دەبێت بەپێچەوانەوە بێت.\nمرۆڤی ئێمە ناتوانێت بەئاسانی وێنای حوکمڕانی بکات وەک هونەرێک کە تیایدا بەڕێوەچوون بەرهەمدێت نەک حاکم و حاشییە. بڵاوترین وێنەی حوکمداری لەئاگایی گشتی ئێمەدا باوکە. ئەمە دەرخەریی ئەوەیە کە ئێمە هێشتا لەسەردەمەکانی پێش مۆدێرنەداین.\nهەموو وڵاتانی دەوروبەر دەیانەوێت حوکمی ئێمە بکەن. پرۆسەی حوکمداری ئەوان لەهەناو کۆمەڵێک پرۆسەدا بەڕێوەدەچێت. ئێمە لەپەراوێزی کۆمەڵێک ناوەنداین، وەک ئیمپراتۆرییەتەکانی پێشوو ئەم ناوەندانە لەمیانەی دروستکردنی درز، گرژی، دژایەتی، دۆست و دوژمن، هەموو بنەماکانی حوکمرانی ئێمە لەهەناو خۆماندا دادەڕێژن. ئەمە هۆکاری هەرە سەرەکی نەبوونی ئێمەو خۆمان و حوکمرانییە. ئەمە ئەمڕۆ لەڕێگای تەکنەلۆژیاوە باشترو ئاسانترو خێراتر بەڕێوەدەچێت.\nکوردەکان دوژمنی یەکترن. چێژ لەدوژمنایەتی یەکتر دەبینن. بەمەش ئەو پێداویستیی و زەخیرانە دابین دەکەن بۆئەوەی کەسێکی تر حوکمیان بکات دژ بەخۆیان.\n2021-11-13 21:32 95 جار بینراوە\n2021-07-10 17:15 227 جار بینراوە\n2021-06-09 10:10 170 جار بینراوە\n2021-06-04 14:33 202 جار بینراوە\n2021-05-29 17:57 146 جار بینراوە\n2021-05-22 17:55 143 جار بینراوە\n2021-05-14 21:09 210 جار بینراوە\n2021-04-26 18:41 214 جار بینراوە\n2021-04-19 22:12 177 جار بینراوە


سانچێز بۆ په‌یوه‌ندی به مان یونایتد كرد؟\nئەلكسیس سانچێز ئەستێرەی نوێیەكەی مانچستەر یونایتد كە ئاستێكی باشی لە یانەكانی بارسێلۆنای ئیسپانیا و ئەرسناڵی ئینگلتەرا پێشكەش كرد، بۆ دەستەبەركردنی دەسكەوت و پاڵەوانیەتی ڕێگەی ئۆلترافۆردی گرتەبەر و هەر لەگەڵ گواستنەوەی لە ئارسناڵ بۆ مانچستەر یونایتد خۆاپە پاڵ پێكهاتەی سەرەكی و ئاستێكی باشیشی پێشكەش هاندەرانی یانەكەی كرد.\nهاوینی پار دەنگۆیەكی زۆر لەبارەی جیابوونەوەی ئەلێكسیس سانچێز لە ئەرسناڵەوە هەبوو، بەڵام ئەو بۆ ماوەیەكی باش لە یانەكەیدا مایەوە و تا لە كۆتاییدا لە وەرزی زستانەی گواستنەوەی یاریزانەكاندا ڕێگەی مانچستەر یونایتدی گرتەبەر و لە بەرانبەریشدا هێنریك میختاریان درێسی ئەرسناڵییەكانی پۆشی و ئەویش ئاستێكی باشی پێكەش كردووە.\nئەستێرەی چیلیی لەبارەی بڕیارەكەیەوە وتوویەتی، هەر لە مێرمنداڵییەوە دەمزانی كە مان یونایتد یانەیەكی گەورەی ئینگلتەرایە، من كەسێكی ڕاستگۆم و سەبارەت بەوە ناڵێم كە ئێستە لێرەم. بەڵكوو ئەوە شتێكی ڕاستە و ئاستبەرزی یانەی شەیتانەسوورەكان بۆ هەموو كەس سەلماوە.\nناوبراو لە درێژەی قسەكانیدا وتویەتی، زۆر یانەی گەورە هەن و من پێشووتریش بۆ بارسێلۆنا و ئەرسناڵ یاریم كردووە و ئەوانیش لە گەورەییدا نموونەیان كەمە. ئەرسناڵ یانەیەكی گەورەیە، بەڵام بەداخەوە نەمتوانی دەسكەوتی گەورەی تیادا ببەمەوە، بەڵام لێرە، واتە لە مانچستەر یونایتد دەبێ بە هەموو خەونەكانم بگەم، چونكە یانەیەكی گەورەیە. لۆگۆی یانەكەی هەموو ئەو قسانەی من دەسەلمێنێ.\nئەلكسیس سانچێز كە لەگەڵ یانەی بارسێلۆنا زۆر دەسكەوتی دەستەبەركرد، لەسەر ئەو باوەرەیە لەگەڵ مانچستەر یونایتدیشدا دەتوانێ ئەو ڕۆژانە دووبارە بكاتەوە و وتویەتی، من بۆ بردنەوەی دەسكەوتەكان لێرەم. لە ئەرسناڵ جیابوومەوە بۆ ئەوەی پێشكەوم و وەكوو یاریزانێكی نوێ لە یانەیەكی نوێدا فێری وانەی نوێ ببمەوە. مان یونایتد یانەیەكی زۆر گەورەیە لە ئاستی جیهانیدا، من بۆ پاڵەوانێتی بۆ ئێرە هاتووم، ئەگینا بۆچی دەهاتم؟\nئەلكسیس سانچێز كە دوو پلەی پاڵەوانی ئەمریكای باشووری لەگەڵ هەڵبژاردەی چیللی بەدەستهێناوە، لەلایەن ڕاهێنەری پێشووی خۆی بە كەسێكی متمانەپێكراو و ئاستبەرز ناوبراوە و ئەرسن ڤێنگری ڕاهێنەری ئەرسناڵ لەبارەی سانچێزەوە وتویەتی، سانچێز تا كۆتایی ئەمساڵ دەبوایە لای ئێمە بمێنێتەوە، بەڵام ئیتر یاری تۆپی پێیە و بەو شتانەوە گەرموگوڕە و لە كۆتاییدا ئێمە بووینە خاوەن هێنریك میختاریان و ئەویش درێسی یانەی ڕكابەری پۆشی.\nڤێنگەر وتی، دۆخەكە بۆ سانچێز قورس بوو، چونكە تا لە یارییەكدا ئاستێكی مامناوەندی پێشكەش دەكرد، دەخرایە ژێر پرسیار، بەڵام ئاستی سانچێز زۆر لەو قسانە باشتر بوو، هەر كات یاری دەكرد، تەنیا بیری لە بردنەوە دەكردەوە، بەبڕوای من نەختێ نادادپەروەری لەگەڵدا كرا.\nڤێنگەر لەبارەی ئاستی سانچێز كە بۆچی بەردەوام ئاستی باش نەبووە، وتوویەتی، نازانم، ئەنجامەكانی ئێمە لە داهاتوو ئەوەدەردەخەن. لێدوان و ڕاوبۆچوونەكان لەبارەی ئەودا نادادپەروەرانە بوون. لەگەڵ ئەوەیشدا سانچێز كەسێكی لێهاتوویە و ڕێك ئەو یارییە دەكات كە ڕاهێنەری لێی دەوێت.\nلە كۆتاییدا ڤێنگر هیوای سەركەوتن بۆ یاریزانی پێشووی خۆی بەئاوات دەخوازێت و دەڵێت، سانچێز كەسێكی ڕاستگۆ و خاوەن بەڵێن و بەتوانایە. من هیچكات كەسایەتی و ئاستی ئەوم نەبردە ژێر پرسیار، بەڵام یاری تۆپی پێیە و جاری وایە دەبێ ڕكابەری یاریزانەكەی پێشووی خۆت بی.


ڕاستیەکی سیاسی هەیە لە هەرێمی سەوزی باشووری کوردستاندا کە ناکرێت بڵێین هەموو کێشە و قەیرانەکانی ئەمدیوی دێگەڵە خەتای پارتی دیموکراتی کوردستانە . ڕاستە قەیرانەکانی نەوت و ناکۆکی نێوان هەولێر و بەغدا و پرۆسەی سیاسی مەرکەزین . مەرکەزیەتی دەستەڵاتیش لەهەرێمدا لای پارتی یە . بەڵام هەرێمی سەوز بەشی خۆی قەیران و کێشە و ناکۆکی سیاسی گەورەی تێدایە کە هۆکارەکەی کێشمەکێشی نێوان باڵەکانی ناویەکێتی یە ، هەروەها لەسەرەتای دروستبوونی بزوتنەوەی گۆڕانەوە بەشێکیشی پەیوەندی بە ناکۆکی نێوان بزوتنەوەی گۆڕان و یەکێتی نیشتمانیەوە هەیە . ئەم کێشانە ، بەتایبەتی کێشەی ناو ماڵی یەکێتی خۆی ، کاریگەری نەرێنی زۆری بەسەر ژیان و گوزەرانی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی خەڵکی هەرێمی سەوزەوە داناوە .\nکێشەی باڵ باڵێنی ناو یەکێتی پرسێکی ڕێکخراوەیی تایبەت بەنێوماڵی یەکێتی خۆیەوە نیە . بەڵکە ڕاستەوخۆ لەهەندێک شوێندا بەتایبەتی لە بەڕێوەبردنی هەرێمی سەوزدا جۆرێک لە ئیفلیجی لە دەزگا حکومیەکاندا دروستکردووە . لەنمونەی باڵێک دەیەوێت مەسولێکی حکومی لە شوێنێکدا بگۆڕێت ولایبدات ، باڵەکەی تر لەسەر ئەولادانە ئامادەیە ئەگەر لەدەستی بێت جەنگی جیهانی سێهەم بەرپابکات . ئەمەش پەکخستنی بەڕێوەبردنی لێدەکەوێتەوە . ئەم کێشانە لە قۆناغێکدا گەشت بەوەی کێشەکانی ناو یەکێتی ببێتە ژمارەیەکی قورس ( رقم الصعب ) لە ناوچەکەدا . هەندێک کێشە هەیە بچوکن ، بەڵام لە چرکە ساتێکی مێژوویی هەستیاردا ئەو کێشە بچوکانە دەبنە ژمارەیەکی قورس و چارەسەرکردنی دەبێتە مەحاڵ . لەچاو کێشە گەورە مێژوویەکانی نێوان ئێران و تورکیا ، سونە و شیعە ، کورد ( ویلایەتی موسڵ ) و بەغدا ، ڕوس و ئەمریکا ، کەهەموویان لە میحورەبەندیەکەی پرۆسەی کۆرێکشن ( ڕاستکردنەوە ) ی جیوگرافی سیاسی ناوچەکەدان ، لەپڕێکدا کێشەکانی ناوماڵی یەکێتی وەک ژمارە قورسەکە لە قەیرانی ڕیفراندۆمەکەی هەرێمدا دروست بوو .


دوو شەممە, 19 تشرینی یەکەم 2015 16:40\nسەرچاوەکانی یەمەنی باسی درێژەی پەلاماری ئاسمانیی ڕژێمی سعوودی بۆسەر پارێزگەی بەیزاء لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەم وڵاتەی کرد .\nبەگوێرەی ڕاپۆرتی هەواڵدەریی سپوتنیک، فڕۆکە جەنگییەکانی ڕژێمی ئالی سعوود، دوێشەو و سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ دووشەممە ناوەندەکانی بەدالەی یەمەن لەشاری سوادیەیان داوەتەبەر پەلامار کەبە هۆیەوە زیانێکی زۆر گەیشتوەتە تۆڕی بەدالەی ئەم ناوچەیە.\nبەگوێرەی ئەم ڕاپۆرتە، ناوچە جۆربەجۆرەکانی مکیراس لە پارێزگەی بەیزاء و بەرزاییەکانی "سرە"ش بەجاران کەوتوونەتەبەر پەلاماری ئاسمانیی فڕۆکە جەنگییەکانی عەرەبستان.\nکەناڵی تەلەفزیۆنیی ئەلعالەمیش بەگێڕانەوە لە سەرچاوەکانی یەمەنی ڕایگەیاند: فڕۆکە جەنگییە دەستدرێژکارەکانی سعوودی ناوچەی حەیدان لە پارێزگەی باکووریی سەعدەیان چەند جار بە بۆمبی هێشوویی داوەتە بەر پەلامار .\nلەلایەکی دیکەوە ژومارێک لە بەکرێگیراوان و هێزی سەربە عەبد ڕەبە مەنسوور هادی، سەرۆکی دەست لەسەرکارکشاوە و هەڵاتووی یەمەن کە هەوڵ دەدەن بەرەو مارب ناوەڕاستی ئەم وڵاتە بچن لە ئۆپراسیۆنی هێزی سوپای یەمەن، کوژراون.\nلە درێژەی پەلاماری دەستدرێژکارانەی عەرەبستان و هاوپەیمانەکانی بۆسەر یەمەن لە کۆتایی مانگی مارسی 2015 تا ئێستا، زۆربەی ژێرخانەکانی ئەم وڵاتە تێک ڕووخان و هەزاران کەس کوژراون و بریندار بوونە و خەڵکی یەمەنیش ئێستاکە بەرەوڕووی کەمبوونی خۆڕاک، ئاو و سووتەمەنین.\nMore in this category: « چاوپێكەوتنی نێوان وەزیرانی بەرگری توركیاو عێراق


سۆر بوون و خوریانا لەشی\nبرینێن ڤەکری لسەر پیستی\nخەو نەهاتن و ترسیان و لەش ئێشان\nنیشانێن نەخۆشییێن دیتر\nل ڤێرە دا، نیشانێن بەربەڵاڤترین نەخۆشیان هاتینە ناساندن. یا گرنگە تو ب زووترین دەم چارەسەریا خۆ بکەی ئەگەر ئەڤ نیشانە لدەف تە دەرکەفتن، داکو تەندروستیا خۆ بپارێزی و نەهێلی خەلکێن دەوروبەرێ تە ژی تووش ببن.\nئەگەر هەر نیشانەکێ نەخۆشیێ لدەف تە دەرکەفت یان ژی تە هەست ب نەباشیێ کر، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ (میدیک- هێڵپ) بکە.\nکوخک نیشانە بۆ گەلەک نەخۆشیان. بەهرا پتر ل وان نەخۆشیان ژ ئەگەرێ سەڕمایێ توشی مرۆڤی دبن. هندەک جارا کوخک نیشانە یە بۆ توشبوونا کەسێ نەخۆش ب نەخۆشیێن ڤەگوهاستی.\nئەگەر تە کوخکەکا گران و بەردەوام هەبوو، یان بەڵغم دگەل دابوو، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێڵپ بکە.\nکوخک نیشانە بۆ هەبوونا نەخۆشیێن جۆراوجۆر. ل وان ژی دبیت نیشانێ توشبوونا ڤان نەخۆشیێن ل خوارێ بیت:\nدەمێ پلا گەرمییا لەشێ مرۆڤی ل ئاستێ ئاسایی بلندتر دبیت، دبێژنێ تا. تا نیشانە بۆ گەلەک نەخۆشییان.\nئەگەر تا هاتە تە، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ (مێدیک-هێڵپ) بکە.\nئەگەر تا هاتە زارۆکێ تە، بزووترین دەم سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ (مێدیک-هێڵپ) بکە.\nب بەردەوامی ئاڤێ و چایێ ڤەخۆ بەلێ کێم کێمە و چ کارێن گران نەکە کو پێڤە بوەستیێی.\nتا نیشانە بۆ هەبوونا نەخۆشیێن جۆراوجۆر. ل وان ژی دبیت نیشانێ توشبوونا ڤان نەخۆشیێن ل خوارێ بیت:\nئاساییە ل شەڤێن گەرمێن هاڤینێ یان ژی ئەگەر جهێ نڤستنێ گەلەکێ گەرم بیت، مرۆڤ خوهێ بدەت. بەلێ ئەگەر تە گەلەک خوهـ دا ل ژێر پلا گەرمییا ئاسایی، دبیت نیشانێ تووشبونێ بیت ب نەخۆشیەکا ڤەگر.\nئەگەر تا هاتە تە و بشەڤ تە گەلەک خوهـ دا و کێشا تە دابەزی، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ بکە.\nخوهدان ل دەمێ نڤستنێ دبیت نیشانێ توشبوونا گەلەک نەخۆشییان بیت. ل وان ژی دبیت نیشانێ توشبوونا ڤان نەخۆشیێن ل خوارێ بیت:\nئەڤ نیشانە لوی دەمی دەردکەڤن دەمێ لەشێ تە سۆر بوو، و زپک یان پەقێن سۆر لسەر پیستێ تە هاتن، یان ئەگەر پیستێ تە گەلەک هشک بوو یان هەلوەریا یان گەلەک خوریا. دبیت ئەڤە ژی نیشانێ تووشبونێ بیت ب نەخۆشیەکا ڤەگر.\nئەگەر پیستێ تە خوریا یان ژی سۆر بوو، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ بکە.\nسۆر بوون و خوریانا پیستی دبیت نیشانێ توشبوونا گەلەک نەخۆشییان بیت. ل وان ژی دبیت نیشانێ توشبوونا ڤان نەخۆشیێن ل خوارێ بیت:\nبڕین, بسەرداچوونا چەرمی یان گەستن دشێت پیستێ تە برینداربکەن و ببیتە ئەگەرێ برینێن ڤەکری. نەخاسمە ئەو برینێن کو ب تمامی ساخ نابن، دڤێت خەمەکا تایبەت لێ بخۆی و ب باشی چارەسەرکەی.\nئەگەر چ برین لسەر پیستێ تە هەبوون، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێڵپ بکە.\nهەبوونا برینێن ڤەکری لسەر پیستی دبیت ل ئەگەری بەرکەفتن و برینداربوونێ بیت. ئەگەر ئەڤ برینێن ڤەکری ب تمامی ساخ نەبوون، دبیت نیشان بیت بۆ تووشبونا نەخۆشی بڤێ نەخۆشییا ل خوارێ:\nئەگەر د رۆژەکێدا پتر لسێ جاران دەستنڤێژا تەیا ستوور هات، یان ژی ئەگەر دەستنڤێژا تە یا ستوور رۆن بوو، ئەڤە هنگی تە نەخۆشیا زکچۆنێ یا گرتی. ئەڤەژی نیشانێ توشبوونێ ب نەخۆشیەکا ڤەگر ددەت.\nئەگەر زکێ تە چۆ، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێڵپ بکە.\nتێرا خۆ ئاڤێ و چایێ ڤەخۆ بەلێ هێدی هێدی.\nبەردەوام دەستێن خۆ ب سابونێ بشۆ داکو کەسێن دی ل تە ڤەنەگرن.\nزکچۆن نیشانە بۆ تووشبوون بنەخۆشیێن ڤەگرێن جۆراوجۆر. ئێک ل وان ژی، دبیت ئەڤ نەخۆشیا ل خوارێ بیت:\nڤەڕشیان دبیت نیشانێ گەلەک نەخۆشیان بیت. هەروەسا دبیت نیشانێ نەخۆشیەکا ڤەگر ژی بیت.\nئەگەر توو ڤەڕشیای، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێلپ بکە.\nڤەڕشیان نیشانە بۆ تووشبوون بنەخۆشیێن ڤەگرێن جۆراوجۆر. ئێک ل وان ژی، دبیت ئەڤ نەخۆشیا ل خوارێ بیت:\nئەگەر بۆ ماوێ چەند شەڤەژان لسەر ئێک خەوا تە نەهات و تە بێ ئەگەر هەست ب ترسێ کر، ئەڤە وێ چەندێ دگەهینیت کو تو یێ/یا توشی نەخۆشیێت دەروونی بووی.هەرەوەسا ئەگەر لەشێ تە ئێشا بێی هەبوونا ئەگەرەکی، ئەو ژی رامانا هندێ ددەت کو تە نەخۆشیێت دەروونی یێت هەین.\nئەگەر خەوا تە نەهات یان ژی بێ ئەگەر تە هەست ب لەش ئێشانێ کر، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێلپ بکە.\nخەو نەهاتن یان هەبوونا ترسێ یان لەش ئێشانێ بێ ئەگەر دبیت نیشان بیت بۆ تووشبوونا کەسێ نەخۆش ب نەخۆشییێن جۆراوجۆر. ئێک ل وان ژی، دبیت ئەڤ نەخۆشیا ل خوارێ بیت:\nد ڤی لاپەڕیدا، دێ پێزانینان لسەر گرنگترین نەخۆشییێن ڤەگر بدەستڤەئینی.\nبێگومان نیشانێن گەلەک نەخۆشیێن دیتر هەنە. ئەگەر تە هەست ب نەخۆشیەکێ کر یان ژی تە پرسیارەک لدۆر ساخلەمیا خۆ هەبوو، سەرەدانا بنگەهێ ساخلەمیێ مێدیک-هێلپ بکە.


کاتێک کە ڤایرۆسی کۆرۆنا جەستەی مرۆڤ گیرۆدە دەکا، چ دەقەومێ؟ – کوردستان و کورد\nبەرواری بڵاو کردنەوە 2020/04/02\nڤایرۆس میکڕۆبێکی مڵەییە، کەهێندە بچووکن کە میلیۆنان لەوان لەسەر نووکی دەرزی جێگایان دەبێتەوە. ئەو ژێیەکی فەنەریی داپۆشراو بە پێستێکی پرۆتەئینییە کە خانە ساغەکانی جەستەی مرۆڤ داگیر دەکا و بە بارمتەیان دەگرێ و خانە بە بارمتەگیراوەکان بۆ زاوزێی خۆی بەکار دێنێ. ئەوەی کە ئێستا دونیای وە هاژە هێناوە، ناوی تەکنیکییەکەی سارس-کۆڤ-٢ یە، کە جۆرێک لە ڤایرۆسی کۆرۆنایە، بنەماڵەیەک لە ڤایرۆسان کە دیوی دەرەوەیان بە شتی کە وەک بزماری گرێدار دەچن داپۆشراوە و ئەو بزمارانە بۆ خۆ قایم کردن لە پەردەی دەرەوەی خانەکان کەڵکی لێوەردەگیرێت (چونکە وەک تاج دەچێ پێی دەڵێن “کۆرۆنا” واتە تاج). گەلێک جۆر لە ڤایرۆسی کۆرۆنا بێ زەڕن، وەک ئەوەی کە دەبێتە هۆی هەڵامەتی ئاسایی، بەڵام ئی دیکەش هەن کە کوشندەن: ئەوەی کە دەبێتە هۆی نەخۆشیی مەرس (MERS)، نزیکەی یەک لەسەر سێی خەڵکی گیرۆدەبوو دەکوژێ. سارس-کۆڤ-٢ ڤایرۆسێکی نوێیە کە پێش ئەمجارە قەت مرۆڤی گیرۆدە نەکردووە، دەگوترێ یەکەم جار لە ووهانی چین لە شەمشەمەکوێرەڕا لە ڕێگای زیندەوەرێکی دیکەوە هەڵبەزیوەتەوە بۆ مرۆڤ، ڕەنگبێ پانگۆلین (زیندەوەرێکە لە ڕیزی شیردەرەکان کە خواردنەکەی مێروو و مۆریانەیە. و.). بۆیە کاتێک لە دونیادا بڵاو بۆوە، هیچ کەس لێی پارێزراو نەبوو.\nکاتێک کە ڤایرۆسەکە خۆی لە خانەیەکی ساغ قایم دەکا، دەستبەکار دەبێ، پەردەی دەروەی خۆی لەگەڵ پەردەی دەرەوەی خانەکە تێکەڵ دەکا و لاسکی ئەسید ریبۆ نۆکلەئیدی خۆی (RNA) لە ناو خانەکەدا هەڵدەڕێژێ و دەستدەکا بە زاوزێ. ویلیام شافنەر، پسپۆڕێکی نەخۆشییە تەشەنەکەرەکان لە زانکۆی ڤاندەربیلت، گوتی کە لە ڕاستیدا، مڵەکە بە خانە هەوکراوەکە ئەمر دەکا، “کاری ئاسایی خۆت مەکە. کاری تۆ ئەوەیە کە یارمەتیم بکەی من زاوزێ بکەم.” خانەکان ئەوە دەکەن وردە وردە دەمرن. کاریگەرییە دەستپێکەکانی، کە پێنج شەش ڕۆژی پێدەچێ تا ئاشکرا بێ (ئەگەرچی دەتوانێ دوو ڕۆژ تا دوو حەوتوو بخایەنێ)، تا، کۆخەی وشک، و بێ هێزییە. نزیکەی ٪٨٠ خەڵک بە سووکی دەیگرن، و هەو کردنەکە لە سەرەوەی ئەندامی هەناسە کێشاندا دەمێنێتەوە، چونکە سیستەمی بەرگریی جەستە دژە تەن دروست دەکا و خانەی تی (T-cells) چالاک دەکا تا ڤارۆسەکان بێزەڕ بکەن و لەناویان بەرن، نەخۆشەکە بە دوو حەوتووان چاک دەبێتەوە. لە دۆخی دیکەدا، مڵەکە خۆی دەگەیەنێتە بەشی خوارەوەی ئەندامی هەناسە کێشان، شوێنێک کە دەبێتە هۆی گیروگرفتی جیددی. مارتین هیرش، ئەندامی کۆڕی نەخۆشیی تەشەنەکەر لە نەخۆشخانەی ماساچوسێت گوتی کە “سیپەلکەکان ئامانجی سەرەکین”.\nلەو کاتەدا، ڤایرۆسەکە هێرش دەکاتە سەر ئەو خانانە کە دیوی ژوورەوەی سیپەلکەکانیان داپۆشیوە و دەبنە هۆی هەو کردنی ئەو کیسە بچووکانە کە ئۆکسیژەن دەگەیەننە خوێن و دووهەم ئۆکسیدی کاربۆن لادەبەن. هەناسە کێشان کورتتر و دژوارتر دەبێ. لەگەڵ مردنی خانەکان، سیپەلکەکان بە شلەمەنی و ورتکە شتی دیکە دەگیرێ کە دەتوانێ ببێتە هۆی هەوکردنی زۆرتر کە ئەوە هەو کردنی سیپەلکە. لە دۆخی خراپتردا، نەخۆش پێویستی بە ئامێری هەناسە کێشان دەبێ بۆ ئەوەی کە بتوانێ هەناسە هەڵکێشێ. لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک نەخۆش دەمرن. شێوەی بەرپەرچدانەوەی سیستەمی بەرگریی جەستە وێدەچێ فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەیە بۆ ئەوەی کە دۆخی نەخۆشەکە چەندە خراپ دەبێ. لە خراپترین دۆخەکاندا، بەو هۆیانە کە پزیشکان بە تەواوی تێی ناگەن، بەرپەرچدانەوەی سیستەمی بەرگریی جەستە لە کۆنتڕۆڵ دەچێتە دەر و شتێک دەکا کە پێی دەڵێن گەردەلولی سیتۆکای\nکاتێک کە پاشماوەی خانەی مردوو، کە نیشانەی دەستپێکی هێرشکران بۆ سەر جەستەیە، دەردەکەون، ماددەی شیمیایی بە ناوی سیتۆکاین وەک نیشانەی وریا کردنەوە لە جەستەدا بڵاو دەبنەوە. ئەوان سیستەمی بەرگریی جەستە هاندەدەن تا دژی داگیرکەر بجەنگێ و وەدەری بنێ. لە کاتی گەردەلولی سیتۆکاین، سیستەمی بەرگریی لە کۆنتڕۆڵ دەچێتە دەر و دەست دەکا بە هێرش کردنە سەر خانەی ساغ و نەخۆش بەیەکەوە. ئانجێلا راسموسێن، ڤایرۆس ناسێکی زانکۆی کۆلۆمبیا دەڵێ، “لە جیاتی بە تفەنگێک تەقە لە ئامانجەکە بکەی، موشەکێک داوێی.” کێموهەوا، شلەمەنی و خانەی مردوو، کیسەکانی سیپەلک پڕ دەکەن، کە بە کردەوە نەخۆشەکە دەخنکێنێ، لە هەمان کاتدا دۆخەکە دەتوانێ سیستەمی گەڕانی خوێن بگرێتەوە و ببێتە هۆی لەکار کەوتنی کۆئەندامی دیکە. ئەوە ئەو شتەیە کە لە زۆر دۆخی کوشندەدا دووپات دەبێتەوە، و ئەو دۆخە مەزەندە دەکرێ کە یەک تا سێ لە سەتی گیرۆدەبووان بگرێتەوە. تێگەیشتن لەوە کە بۆ هەندێک لە نەخۆشان تووشی ئەو دۆخە دەبن و چ بکرێ بۆ ئەوەی کە پێشی پێ بگیرێت یەکێک لە سەرەکیترین شتەکانە کە پسپۆڕی دژە پەتا پێوەی سەرقاڵن. ڕاسموسێن دەڵێ: ” پێموایە ماوەیەکی زۆر دوور و درێژ دەخایەنێ تا لە هۆی میکانیکی و بایۆلۆژیکی ئەوەی کە بۆ هەندێک کەس لە خەڵکیتر تووندتر نەخۆش دەکەون بدۆزرێتەوە.”


نوێنەرێکی مەجلیسی ڕێژیمی ئێران: خۆمان قاچاخچین\n12:51 - 23 جۆزەردان 2718\nکوردستان میدیا: نوێنەرێکی مەجلیسی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، باسی لەوە کردووە، کە ناوەندە دەسەڵاتدارەکان، ئابووریی ئێرانیان بەو ڕۆژە گەیاندووە.\nبەپێی راپۆرتە بڵاوکراوەکان "جەهانبەخش موحبی نیا"، بەناو نوێنەری شارەکانی میاندواو، سائین قەڵا و تیکاب لە دانیشتنێکی فەرمی لە مەجلیسی ڕێژیمدا باسی لەوە کردووە، کە ناوەندە دەسەڵاتدارەکان ئابووریی ئێرانیان بەو ڕۆژە گەیاندووە.\nئەو نوێنەرەی ڕێژیم بێ ئەوەی کە ناوی ڕێکخراوی سپای تێرۆریستی پاسداران یا باقی ناوەندەکانی سەر بە ڕێبەری ڕێژیم بێنێت، داوای لە نوێنەرانی مەجلیسی ڕێژیم کرد، کە "لە خەو هەستن" و بە جێگای "کایەی پارلەمانـ"ـی سەرچاوەی سەرەکیی قاچاخ لە ئێراندا ببینن.\nناوبرا باسی لەوە کردووە، ناوەندە دەسەڵاتدارەکان بە بیانووی بەجێگەیاندنی ئەرکی خۆیان ئابووریی ئێرانیان بەو ڕۆژە گەیاندووە.\nسەرۆکی فراکسیۆنی بەربەرەکانی لەگەڵ گەندەڵییە ئابوورییەکان مەجلیسی ڕێژیمی ئێران، باسی لەوە کردووە، کە شتومەکە قاچاخەکان بە شێوەی فەرمی و یاسایی لە لایەن قاچاخچییەکانەوە هاوردەی ئێران دەکرێن.\nساڵانە بە بەهای ٢٧ میلیارد دۆلار کاڵای قاچاخ هاوردەی ئێران دەکرێ، وەزیری ئابووریی ڕیژیمی ئێرانیش رایگەیاندووە، ٧٠ لەسەدی کاڵا قاچاخەکانی ئێران لە خاڵە سنوورییە نافەرمییەکانەوە هاوردە دەکرێن.\nلەم پێوەندییەدا مەسعوود کەرباسیان، وەزیری کاروباری ئابووری و داراییی ڕێژیم، لە پەراوێزی چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ سکرتێری گشتیی ڕێکخراوی جیهانی گۆمرک، وتبووی: "لە سنوورەکانی ئێران بە شێوەی فەرمی هیچ شتومەکێکی قاچاخ هاوردە ناکرێت".


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | قوباد تاڵەبانی: ئەرکمانە خزمەتی کورتەباڵاکان بکەین\nبەڕێز کۆمەڵەی کورتە باڵاکانی کوردستان بیستوپێنجەمین ساڵیادی دامەزراندنی رێکخراوە خورت و ئەزیزەکەتان پیرۆز دەکەم و بەهیوام بەردەوام وەک توێژێکی گرنگی کۆمەڵگاکەمان هەمیشە لە کاروچالاکیدا بن و سەرکەوتوو بن. ئەم بۆنەیەش بەدەرفەت دەزانم سڵاوی تایبەت ئاراستەی یەک بەیەکی ئەندامانی رێکخراوەکەتان بکەم و سوپاسی ئەو کەس و لایەنانەش بکەم کە هاوکار و پشتیوانتانن. خوشک و برایان: خەباتی ئێوە بۆ نەهێشتنی جیاوازی و یەکسانکردنەوەی دەرفەتەکان بۆ هەموو پێکهاتەکانی کۆمەڵگا بەشێکی گرنگ لە خەبات و خەونی بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی دادگەر و مرۆڤ دۆست پێکدەهێنێت کە یەکێکە لەپێداویستییە گرنگەکانی دنیای سەردەم و جێگای نرخاندن و رێزی زۆری هەموومانە. ئێمە لەحکومەتی هەرێمی کوردستان بەئەرکی خۆمانی دەزانین پاڵپشتی تەواوی ئەو هەنگاوانەبین کە کورتەباڵاکان دەگەیەنێتە ئامانجی پیشەیی خۆیان و ژیانێکی تەندروست و چون یەکیان بۆ دابین دەکات، بۆ ئەم مەبەستەش هەرچی بتوانین درێغی ناکەین. دووبارە پیرۆزەو هەمیشە شاد و سەربەرز و سەرکەوتووبن #قوباد تاڵەبانی# جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران #26-11-2019#


راگەیاندراوی دووهەمین کۆبونەوەی ئەنجومەنی لاوانی کوردستان. | دەزگاى زارى کرمانجى\nئەمرۆ رێکەوتی ١٦ی١ی٢٠٢١ لە شاری سلێمانی دووهەمین کۆبونەوەی ئەنجومەنی لاوانی کوردستان، کە پێکدێن لە سەرجەم رێکخراوەکانی لاوانی پارتەسیاسیەکانی کوردستان ئەنجامدرا.\nسەرەتایی کۆبونەوەکە بەڕێزگرتن لە خوێنی پاکی شەهیدانی کوردستان دەستیپێکرد، دواتر لەلایەن بەڕێز هەڤاڵ (هێمن عەمید) سکرتێری رێکخراوی "ئازادی لاوانی کوردستان" کۆبونەوەکە بەردەوامی پێدرا و باس لە چەند تەوەرێکی گرنگ و پێویست کرا بۆ یەکخستنەوە و ڕێکخستنەوەی لاوانی کوردستان لە چوارچێوەی ئەنجوومەنێکی دیاریکراو کە پێشتر بریتی بوو لە لیژنەی هەماهەنگی رێکخراوەکان، بەڵام سەرجەم ڕێکخراوەکان کۆکبوون کە بۆ لەمەودوا لە ژێر ناوی (ئەنجوومەنی لاوانی کوردستان), درێژە بە کارەکانیان بدەن،بۆ خزمەتی زیاتری لاوانی کوردستان و هەوڵبدرێت ئەم ئەنجوومەنە ببێتە کۆکەرەوەی هەمووان.\nدواتر و پاش دیاریکردنی ناوی ئەنجوومەن بڕیاری دانانی دەستەیەکی سەرپەرشتیاری درا کە خۆی دەبینێتەوە لە سەرۆک و چوار ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردن، بۆ ڕایکردنی کۆی کارەکانی ئەنجوومەن لە داهاتوو کە بەم شێوەیی خوارەوە بڕیاری لەسەردرا بۆ شەش مانگی داهاتوو:\n_هەڤاڵ (میسەر نهێلی) سکرتێری (ی.ل.د.ک) کرا بە سەرۆکی ئەنجوومەن.\n_رێکخراوی ئازادی لاوانی کوردستان لیژنەی راگەیاندن و وتەبێژی ئەنجومەن.\n_ سەنتەری گەشەپێدانی چالاکی لاوان لیژنەی پرۆژەکان.\n_ نوێنەرایەتی لاوانی گۆران لیژنەی پەیوەندیەکان.\n_ یەکێتی قوتابیان و لاوانی تورکمان لیژنەی دارایی و ئیدارە.\nدواتر کۆبونەوە بە گرنگیەوە باسی لە ڕۆڵ و ماندووبوونی بەڕێز هەڤاڵ (هێمن عەمید) سەرۆکی پێشووی ئەنجوومەنەکە کرد و هیوای سەرکەوتنیان لە داهاتوو بۆ خواست، لە پای کار و خزمەتەکانی لە ماوەی رابردوو، دواتر بە کۆمەڵێک ڕاسپاردەی گرنگ بۆ خزمەتی لاوانی کوردستان کۆبونەوەکە کۆتایی پێهات.\nبەشداربووانی کۆبونەوەکە بریتی بوون لە:\n*یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان.\n*رێکخراوی ئازادی لاوان.\n*نوێنەری لاوانی بزووتنەوەی گۆڕان.\n*رێکخراوی لاوان و قوتابیانی پارتی چاکسازی تورکمانی.\n*سەنتەری گەشەپێدانی چالاکی لاوان.\n*سەنتەری پەرەپێدانی چالاکی لاوان.\n*یەکێتی لاوانی کوردستان.\n*یەکێتی قوتابیان و لاوانی کلد و ئاشوری.\n*یەکێتی لاوان و قوتابیانی تورکمان.\n*ڕێکخراوی لاوانی کوردستان.\n*ڕێکخراوی لاوانی پارتی گەشەپێدانی تورکمان.\n*کۆمەڵەی پەرەپێدانی تواناکانی لاوان.\n*تۆڕی هەماهەنگی ڕێکخراوەکان (CNO).\nئەنجومەنی لاوانی کوردستان


ئارسەر شۆپنهاوەر: نەمــریـی ـ دیالۆگ..! – WTARIKURD\nوەرگێڕانی: دڵشاد حامید دەروێش\nتراسیماخۆس: بە کورتی پێم بڵێ، لەپاش مەرگم دەبمە چی؟ با وەڵامەکەت ڕاشکاو و ڕەوان بێت.\nفیلالیتیس: هەموو شتێک و هیچ شتێکیش.\nتراسیماخۆس: چاوەڕیی ئەوەم دەکرد، من گرفتێکت پێدەدەم و جەنابیشت بە دژیەکی بۆم چارەسەر دەکەیت، ئەم فێڵە زۆر پواوە.\nفیلالیتیس: بەڵێ، بەڵام تۆ پرسیاری ترانسێندێنتاڵ [Transcendental] دەکەیت و چاوەڕێی ئەوەش لە من دەکەیت بە زمانێک وەڵامیان بدەمەوە کە هی مەعریفەی ئیمەنەنتـە [Immanent]، سەیر نییە ئێمە لە بەردەم دژیەکیداین.\nتراسیماخۆس: مەبەستت لە پرسیارە ترانسێندێنتاڵەکان و مەعریفەی ئیمانەنت چییە؟ بە دڵنیاییەوە؛ پێشتر ئەم دەربڕینانەم بەر گوێ کەوتوون، بۆ من نوێ نین. پڕۆفیسۆر شەیدایان بوو، وەلێ تەنیا وەک دوو باری خوداوەند، هەرگیز باسی هیچ شتێکی دیکەی نەکرد؛ هەمووشی تەواو ڕاست و درووست بوون. ئەو دەیگووت: ئەگەر خودا لە نێو خودی جیهاندا بێت، ئەوا خودا ئیمانەنتە، ئەگەر لە دەرەوەشی بێت، ترانسێندێنتە. هیچ شتێکیش وەک ئەمە ڕوون و ئاشکرا نییە! تۆ دەتوانیت لەمە تێبگەیت، بەڵام ئەم پوچبێژییە کانتییە ئیتر بێسوودە، کۆن بووە و بەسەر بیرۆکە نوێیەکاندا ناچەسپێت. بۆچی، ئێمە دەستەیەکی تەواوی کەڵەپیاوانمان هەبووە لە گەورەشاری فێربوونی ئەڵمانی.\nفیلالیتیس: [لەبەر خۆیەوە] بۆ ناڵێی هەڵیتوپەڵیتی ئەڵمانی.\nتراسیماخۆس: بۆ نموونە شلایرماخەرـی مەزن و عەقڵێکی گەورەی وەک هیگڵ. لە ئێستادا وازمان لەم پوچبێژییە هێناوە؛ باشترە بڵێین بە جۆرێک تێمانپەڕاندووە کە چیتر ناتوانین دەستوپەنجەیان لەتەکدا نەرم بکەین. کەواتە سوودی چییە؟ واتای چییە؟\nفیلالیتیس: مەعریفەی ترانسێندێنتاڵ ئەوەیە سنوورەکانی ئەزموونی مومکین تێدەپەڕێنێت و چاو لە دیاریکردنی سروشتی شتەکان دەبڕێت وەک ئەوەی لە خودی خۆیاندا هەن. لە بەرانبەردا هی ئیمانەنت ئەو مەعریفەیەیە بەتەواوی خۆی لەم سنوورانەدا قەتیس کردووە. بەجۆرێک لە دیاردە ڕاستەقینەکان بترازێت، بەسەر هیچ شتێکدا ناچەسپێت.\nوەک تاکێک مردن کۆتایی تۆیە، وەلێ تاکایەتیت بوونە ڕاستەقینە و نێوەکییەکەی تۆ نییە: بەڵکو تەنیا گەڵاڵەبوونێکی دەرەکییانەیەتی. ئەمە شت نییە لە خودی خۆیدا، بەڵکو تەنیا دیاردەیەکە و لە کاتدا خراوەتەڕوو، بۆیە سەرەتاو کۆتایی هەیە. بەڵام بوونە ڕاستەقینەکەت نە کات دەناسێت و نە سەرەتا و نە کۆتایی و نە سنووری تاکێکی دیاریکراو. لە هەموو شوێن و تاکێکدا ئامادەیە، هیچ تاکێکیش لە پێواریدا بوونی نییە. کەواتە کە مەرگ دێت لە لایەکەوە تۆ وەک تاکێک لە نێودەچیت. لەلایەکی دیکەوە تۆ هەموو شتێکیت و هەر دەمێنیتەوە. مەبەستم ئەمە بوو کاتێک وتم دوای مردنت تۆ دەبیتە هەمووشت و هیچ شتێکیش. دۆزینەوەی وەڵامێکی لەمە وردتر و کورتتر بۆ پرسیارەکەت ئاستەمە. دژیەکی لە وەڵامەکەدا هەیە، ددان بەوەدا دەنێم، بەڵام زۆر بەسادەیی هۆکەی ئەوەیە تۆ ژیانت لە کاتدایە، بەشە نەمرەکەشت لە ئەبەدیەتدا. دەتوانین بەم جۆرە گوزارشت لە بابەتەکە بکەین: بەشە نەمرەکەت لە کاتدا نامێنێتەوە، لەگەڵ ئەمەشدا لە نێونەچووە، بەڵام دژیەکییەکی دیکەت هەیە، دەبینیت بە هێنانی ترانسێندێنتاڵ بۆ نێو سنوورەکانی مەعریفەی ئەمانەنت چ ڕوودەدات. ئەمە جۆرێکە لە دەستدرێژی بەرانبەر ئەمەی دووەمیان بە هۆی بە خراپ بەگەڕخستنی بۆ مەبەستگەلێک کە هەرگیز نەدەبوو لە پێناویاندا بخرێتەگەڕ.\nتراسیماخۆس: گوێبگرە، ئەگەر وەک تاک نەمێنمەوە، دوو قران بە نەمرییەکەت نادەم.\nفیلالیتیس: چاکە، ڕەنگە بتوانم لەم خاڵەدا ڕازیت بکەم، با وا دابنێین من گەرەنتی ئەوەت پێدەدەم کە دوای مردن وەک تاک دەمێنیتەوە، بەو مەرجەی سەرەتا ماوەی سێ مانگان لە بێهۆشییەکی تەواودا بەسەر بەریت.\nتراسیماخۆس: من گرفتێکم لەتەک ئەمەدا نییە.\nفیلالیتیس: بەڵام لە یادت بێت، ئەگەر خەڵکی بەتەواوی بێهۆش بن، هەست بە کات ناکەن. کەوابوو بۆ تۆیەکی مردوو ئەوەی سێ مانگ تێپەڕیوە یاخود دە هەزار ساڵ هیچ بایەخێکی نییە. لە هەردوو حاڵەتەکەدا شتەکە پەیوەستە بە باوەڕهێنانی تۆ بەوەی دوای هۆشهاتنەوەت پێتدەگوترێت. بۆیە ئیستا دەتوانیت گوێنەدەیت بەوەی داخۆ دوای سێ مانگان یانژی دوای دە هەزار ساڵ تاکایەتیەکەت بۆ دەگەڕێتەوە.\nتراسیماخۆس: بەڵێ، ئەگەر وابێت، پێم وایە تۆ ڕاست دەکەیت.\nفیلالیتیس: ئەگەر بە ڕێکەوت دوای تێپەڕبوونی ئەم دە هەزار ساڵە کەس بیری ئەوەی نەبوو بە ئاگات بهێنێتەوە، بە بۆچوونی من بەدبەختییەکی گەورە نابێت. تۆ لەم ماوە توولانییەدا بە نەبوون ڕاهاتوویت- ئەویش دوای چەند ساڵێکی کەمی ژیان. هەرچۆنێک بێت، بەدڵنیاییەوە تۆ بە تەواوی لە هەموو شتەکە بێئاگایت. سەرباری ئەمە، ئەگەر بزانیت ئەو هێزە پەنهانەی تۆی لەم دۆخە هەنووکەییەی ژیانا هێشتۆتەوە لەم دە هەزار ساڵەدا بۆ ساتێکیش نەوەستاوە لە هێنانە ئارای دیاردەی دیکەی وەک تۆ و بەخشینی ژیان پێیان. ئەمە بە تەواوی دڵنەوایت دەکات.\nتراسیماخۆس: بەڕاست! کەواتە تۆ پیتوایە بەم قسە بریقەدارانەت هێواش هێواش من لە تاکایەتیم دادەماڵیت، بەڵام من لە فێلەکانت بەئاگام. پێتدەڵێم من بوونم نابێت بە بێ تاکایەتییەکەم. ئینجا [هێزی نیهێنی] و ئەوەی تۆ پێیدەڵییت [دیاردە] لەوم ناکەن، من واز لەتاکاتەتیم ناهێنم و دەستبەرداری نابم.\nفیلالیتیس: پێم وابێت تۆ دەتهەوێت بڵێیت تاکایەتیت شتێکی ئەوەندە چێژبەخش و قەشەنگ و کامڵ و بێهاوتایە کە ناتوانیت ئەندێشەی شتێک لەو باشتر بکەیت. ئایە ئامادەیت دۆخی ئێستات بگۆڕیتەوە بە دۆخێک کە ئەگەر لە ژێر ڕۆشنایی ئەوەی لەبارەیەوە پێمان دەگوترێت حوکم بدەین، ڕەنگە باڵاتر و بەرگەگیراوتر بێت.\nتراسیماخۆس: بۆ لەوە تێناگەیت تاکایەتیم هەرچییەک بێت هی خودی خۆمە؟ بۆ من، ئەمە گرنگترین شتە لە جیهاندا.\nچوونکە خودا خودایە و منیش خۆمم.\nمن دەمهەوێت هەبم، من، من، ئەمە بابەتە سەرەکییەکەیە. گرنگی بە بوونێک نادەم دەبێت بسەمێنرێت هی منە، بەر لەوەی باوەڕی پی بکەم.\nفیلالیتیس: ئاگاداربە چی دەڵێیت! کاتێک دەڵێی من، من، من دەمەوێت هەبم، ئەوە تەنیا تۆ نیت ئەمە دەڵێیت. بەڵکو هەموو شتەکان وا دەڵێن، بە ڕەهایی هەموو شتێک تەنانەت ئەوانەی خاوەن کەمترین هۆشیارین. لێرەوە ئەنجامگیری ئەوە دەکەین ئەم ئارەزووەت بەشێک نییە لە تاکایەتییەکەت، بەڵکو لە هەموو شتەکاندا بەبێ جیاوازی هاوبەشە. ئەم هاوارە هاواری تاک نییە، هی خودی بوونە. توخمی نێوەکی هەموو هەبوویەکە؛ ڕاستتر، هۆکاری بوونی هەموو هەبوویەکە بە ڕەهایی. ئەم ئارەزووە پەرۆشی بوونە بە شێوەیەکی گشتی، هەر بەمیش تێر دەبێت نەک بە بوونی تاکێکی دیاریکراو. نەخێر! ئەوە ئامانجی وی نییە. ئەگەر واش دەربکەوێت لەبەر ئەوەیە ئەم ئاوەزووە- ئەم ویستە تەنیا لە تاکدا بە هۆشیاری دەگات، بۆیە وادەردەکەوێت تەنیا بایەخ بە تاکەکان دەدات. وەهمەکە لێرەدایە. بەڵێ، ئەو وەهمەی تاکەکان بە قوڵی تێیکەوتوون. بەڵام ئەگەر بیربکاتەوە دەتوانێت کۆتەکانی بشکێنێت و خۆی ڕزگار بکات. من دەڵێم تەنیا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ تاک ئەم ئارەزووە بەکوڵەی بۆ بوون هەیە. ویستی ژیان خوازیاری ڕاستەقینە و ڕاستەوخۆیە- ئەم ویستە لە هەموو شتەکاندا هاوشێوە و هاوشوناسە. کەواتە مادام بوون کاری ئازادانەی ویستە، بگرە تەنیا بەرجەستەبوونیەتی، لەکوێ بوون هەبێت، بە ناچاری ویستیش لەوێیە. بۆ ساتێک ویست بە خودی بوون تێردەبێت. بەڵام ئەم تێربوونە، تێبوونی تێرنەبوویەکی هەمیشەییە. ویست هیچ بایەخێک بە تاک نادات، تاکەکان کاری وی نین. هەرچەندە وەک وتم وادەردەکەوێت شتەکە پێچەوانەبێت، لەبەر ئەوەی تاک هیچ هۆشیارییەکی ڕاستەوخۆی بە ویست نییە مەگەر لە ناخی خۆیدا نەبێت. ئەمەش تاکەکان وریادەکاتەوە تاوەکو بوونیان بهێڵنەوە؛ ئەگەر ئەمە وا نەبا، هیچ گەرەنتییەک بۆ پاراستنی جۆرەکان نەدەبوو. هەموو ئەمانە دەمانگەیەنێتەوە ئەوەی تاکایەتی سنووردارێتییە زیاتر لەوەی فۆرمێکی کامڵبوون بێت. بۆیە ڕزگاربوون لێی دەستکەوتە نەک زیان. لەمە زیاتر سەری خۆت بەم پرسەوە مەیەشێنە. هەر کە دەرکت بەوەکرد چییەتی تۆ و بوونی ڕاستەقینەی تۆ بریتییە لە ویستە گەردوونییەکەی ژیان، ئیتر تەواوی پرسیارەکە ساویلکانە و زۆریش گاڵتەجاڕانە خۆیدەنوێنێت.\nتراسیماخۆس: خۆت ساویلکە و گاڵتەجاڕترینیت، هەروەک هەموو فەیلەسووفەکانی دیکە! ئەگەریش پیاوێک لەم تەمەنەمدا خۆی بخانە نێو گفتووگۆیەکی چارەکە سەعاتییەوە لەتەک ئەو گەمژانەدا، ئەوا بۆ خۆشی و کات بەسەربردنە. من کارگەلێکی بایەخدارترم هەن ئەنجامیان بدەم، ماڵئاوا.\n1- تراسیماخۆس Thrasymachos[459 – 400پ ز] فەیلەسووفێکی سۆفستائییە و ناوی لە چەند تێکستێکی مەزنی یۆنانیدا هاتووە، لەوانە پۆلیتیکی ئەرستۆ و کۆماری ئەفڵاتۆن، شایانی هێما بۆ کردنە تراسیماخۆس لە بەشی یەکەمی کۆماردا پێ لەسەر ئەوە دادەگرێت کە دادپەروەری هیچ نییە جگە لە بەرژەوەندی بەهێزەکان. هەرچی فیلالیتیسـ Philalethesـە واتای کەسێک دەگەیەنێت کە ڕاستی خۆشدەوێت، ئەم ناوە لێکدراوە لەلایەن ژمارەیەک نووسەری مەزنەوە هەڵگیراوەتەوە. [وەرگێڕی کوردی]\n2- ترانسێندێنتاڵ [Transcendental] و ئیمەنەنت [Immanent] دوو چەمکی بنجی و بناغەیی فەلسەفە و یەزدانناسین، هەروەک لۆژیک و ئەسپتمۆلۆگی و سوبستانس و خودی فەلسەفە و چەندانی دیکە، بە بڕوای بەندە ئەگەر وەک خۆیان بیانهێڵینەوە کارێکی دروست دەکەین، ئەمەش بە ئامانجی چێکردنی یەکێتییەک لە بەکارهێنای تێرم و زاراوە فەلسەفییەکاندا. [وەرگێڕی کوردی]


Tuesday, 04.06.2021, 12:01\nهەر جارێک کێشەیەک ڕو ئەدات لە کوردوستان عەلی حەمە ساڵح دێتە سەر سایتە کۆمەڵایەتیەکان و خۆی ڕادەوەشێنێت و دۆسیەیەکی گەنەدەڵی هڵدەداتەوە، بەڵکوو هەنگاوێک خۆی بەرێتە پێشەوە و دەنگی زیاد بکات بۆ هەڵبژاردنەکان، بەڵام کاتێک تەنگژیەکی وەک ئەوەی لەم ڕۆژانەدا ڕویان دا لەسەر چەمکی هاوڕەگەزخوازی و مافی مرۆڤ، گۆڕانخوازەکان بێ دەنگن، لەبەر ئەوەی ئەوان وەک گۆڕانخواز لە ناو جەماوەری ئیسلامیدا بەدوای دەنگدا دەگەڕێن. ئەگەر پارتێک، کەسێک خواستی گۆڕانکاری بێت لە کۆمەڵگەدا، خۆی هەڵناپەسێنێت بە سەر جەماوەری کۆنسێرڤاتەر و ئایدیۆلۆژی سەتەکانی ناوەڕاستا، بۆیە هەر لە مێژەوە وتمان؛ خەونی گۆڕانکاری بە داگیرساندنی مۆمێک نایەتە دی، بەڵکو پێوستمان بە ئەقڵێکی مۆدێڕنە، بە ویستێکی مۆدێرنە کە گۆڕانکاری تێدا هەبێت.\nلێرەدا ئێمە هانی هاوڕەگەزخوازی نادەین، بەڵکو دیاردەیەکە لە مێژەوە بونی هەیە و هەبوە و پەیوەندی بە ئازادی تاکەوە هەس، ئەگەر ئەمڕۆ لە جیهانی مۆدێرندا ویستێک هەیە بۆ بە قانونکردنی ئەو دیاردەیە، ئەوە پەیوەندی بە مافی مرۆڤەوە هەیە، لەبەر ئەوەی ئێمە بۆمان نیە ڕێگە لە ئازادی تاک بگرین، لەهەمان کاتا بە ئەزمون سەلمێندراوە ڕێگری کردن لە هەوەس و ئازادی تاک، دەبێتە هۆی چەپاندنی هەستو ئارەزوو، کپکردنی دەبێتە مار، دەبێتە ئاژەڵیکی دڕندە و سەرهەڵئەداتەوە لە شکڵێکی تردا ؛ دەبێتە داعش، دەبێتە فاشیزم و نازیسم و بەرەو رووی خۆمان دەبێتەوە. بۆیە کاتێک بە گەڕەکی هاوڕەگەزخوازەکانی شارە گەورەکانی وەک سانتفرانسیسکۆ و پاریسدا تێ دەپڕین، هەمویان گەڕەکی ئاشتی و بێ تەنگژین، بەجۆرێک کە بونەتە شوێنی توریستیک و خەڵکی سەردانی دەکەن، لەبەر ئەوەی ئێسپاسێکی ئاشتیە، بۆچی ئاشتیە و کەس تەنگژیت بۆ نانێتەوە ؟ لەبەر ئەوەی ئەو کەسانە ئازادیان لێ زەوت نەکراوە بۆیە شەڕانگێڕ نین لە هەڵسو کەوتیانا. بۆیە ئێمەش لە کوردستان پێویستمان بە گەڕەکێکە بۆ هاوڕەگەزخوازان، هەتاوەکو ژیانی خۆیان بژین. ئەگەر گۆڕانخوازان بەڕاستی گۆڕانیان لە کۆمەڵگەدا گەرەکە ئەوا تەنها بە داگیرساندنی مۆمێک نابنە گۆڕانخواز، دەبوایە لەم کاتەدا ئەو پێشنیارەیان بکردایە.\nئەگەر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستا و لە وڵاتانی ئیسلامیدا هاوڕەگەزخوازی بە دیاردەیەکی قیزەون مەزەندە دەکرێت، ئەوا هاوڕەگەزخوازی زۆر جیاوازە لە هەتیو بازی ( بەچە بازی ) کە بە شێوەیەکی بەربڵاو لەو وڵاتانەدا کە ئازادی سێکسیان تێدا نیە، پەیڕەوی دەکرێت . هەتیوبازی، ئەگەر بەشیوەیەکی گشتی لە ڕۆژهەڵاتی ئیسلامی و وڵاتانی تۆتالیتاریسم تابۆیە، ئەوا لەهەمو کونجو قوژبنێکی ئەو وڵاتانەدا دەکرێنو کراون بە شاراوەیی، کاری کەسانی لاقەکەرن، کەسانی خاوەن دەسەڵاتن، کە دەتوانن بە هێزی مۆراڵ ئانژی بازوو یان داراییان، زارۆکێک، خۆرتێک بکەنە کۆلەی خۆیان، لەهەمبەر ئەم کارەیان هەندێ جار بڕێک پارەش ئەدەن، وەک کاری لەش فرۆشی. لە بەندیخانەکانی کوردستان بەتایبەتی لەوانەی سەری ڕەش بە شێوەیەکی بەر بڵاو پەیڕەوی دەکرێت . لە ئەفغانستان، زۆر لە ماڵان، کوڕێکی گەنجی جوانکەلەی تاژیکیان لەماڵدایە بە ڕەزامەندی ژنەکانیان، بۆ گولەی تالیبانی ڕیشذاری مێردیان. ئەمەیە کۆیلایەتی و ناشارستانیەت نەک دو هاوڕەگەزخواز کە خۆیان بڕیاریان داوە و کەس زۆری لێ نەکردون، لەهەمان کاتا ئارەزوی زۆرینە نیەو کەمینەیەکن.\nئەگەر لە دینەکاندا ئەم مۆدێلە بە دژە سروشت ناوبراوە لەبەر ئەوەی بێ بەرهەمە و نەزۆکە، کاری ئێمەش گوایە لەسەر ئەم زەمینە، ئەفراندنی زارۆکێکی زۆرە، هەتاوەکو ببنە کۆلە بۆ خزمەتی دەوڵەت، ئانژی لە کارگەیەی مولتی ناسیۆنالدا. بۆیە بڤەیە.\nخۆت ڕامەوەشێنە، مەڵێ : (من نێرینەم و سمێڵم قەویە و هاوڕەگەزباز نیم، ئەوە کاری کەسانی بێ مۆراڵە و من مۆراڵم چیمەنتۆیە و درزی تێ ناکەوێت) ڕاستە ئەو کارە پەیوەندی بە مۆراڵەوە هەس، چونکێ مۆراڵ وەک ڕامبۆ وتی : لاوازی مێشکۆڵەیە. بەڵام مۆراڵ چەمکێکی جێگیر نیە، لە کۆمەڵگەیەکەوە بۆ کۆمەڵگەیەکی تر تەواو سەر جیاوازە ؛ لە فەرەنسا قڕقێنە شەرمە، بەڵام تڕ لێدان شەرم نیە. هەمو مرۆڤێک لە ئاستێکی سپیریتوێڵدا دەتوانێت ئەو مۆراڵە بشکێنێت، ئیتر کووتوپڕ ئەو هەستەی تێدا دەهروژێت. بۆیە ئەم مۆدێلی سێکسوالیتێیەی کە مرۆڤی ساپیان هەڵی بژاردوە وەک ئەو سیستەمە ئابوریەیە کە یارمەتی موڵکایەتی ئەداو دەبێتە هۆکاری چەوساندنەوەی تاکەکانی، ئەوا مەرج نەدەبو وەها بێت. ئەم مۆدێلە لەسەر موڵکایەتی بەندە، وەک چۆن هەتیوبازی لەسەر موڵکایەتی بەندە، لەسەر داگیرکردنی لەشێکی تر بەندە، کڕینی لەشێکی تر، ئەمەش دەبێتە هۆکاری راستەوخۆی چەوساندنەوە. هەرکاتێک موڵکایەتی بونی نامێنێت، چەوساندنەوەش لەناو دەچێت. هاوڕەگەزخوازی لەسەر موڵکایەتی بەند نیە وەک پەندە کوردیەکە دەڵێت :\nمن ڕازی و تۆ ڕازی دارێک بە قونی قازی.\nوەک میشێل فوکۆ دەڵێت :( سێکس و وقانون دوو چەمکن پێکەوە گرێ دراون)، لەهیچ کۆمەگەیەکدا ئەو قانونە نەیتوانیوە رێژەی ئەو ئارەزوە کەم بکاتەوە. لە ژێر بورقەوە بێت، ئانژی بە ئاشکرا لە ژێر بورجی ئیفڵدا. ئیتر چ پێویست بە دووڕوویی و دەرەوێری دەکات ؟ ئەم دووڕوویەش تەنها لە چەمکی هاوڕەگەزبازیدا بەدی ناکرێت، لە پەڕۆی خوێناوی بوکێنیشدا دەبینرێت ؛\nهەرجاڕیک مامۆستا فەرەنسیەکان پرسیار لە کچە خوێندکارە بە بنەچە ئەفریقای باکور دەکەن؛ ئایا چۆن لەگەڵ کوڕاندا ڕادەبوێرن، ئەوانیش بە قریوەیەکەوە دەڵێن : بەدواوە. مامۆستاکانیشیان فێریان دەکەن کە نابێت بوترێت بەدواوە، لەبەر ئەوەی بە دواوە هیچ مانایەک نادات، دەبێت بوترێت بە سۆدۆمی، چونکە بەدواوە دەتوانرێت بچینە زێوە. لەهەمان کاتا سەرزەنشتیان دەکەن کە ئەو کارە ڕێگە پێدراوە بەمەرجێک خۆت ڕازی بیت. بەڵام ئەو کچانە بە ئارەزووی خۆیان ئەو کارە ناکەن، لەبەر ئەوەی ڕۆژهەڵاتین، بۆیە هەڵبژاردەی تریان نیە. پابەندن بە کەڵچەرەکەیانەوە کە وەهای گەرەکە؛ کونی چوییان واڵاکردوە بۆ ئەوروپایەکانو، کوزیان بۆ ئەفریقای باکور هەڵگرتوە، هەتاوەکی بۆ ڕۆژی شایی و شادی و هڵپەڕکێ، خزمو کەسوو کاریان بە هەلهەلە ڕەوانەی کوونی شەیتانیان بکەن، گولەی مێردیشان بە شانازیەوە، بە دەستەسڕە خوێناویەکەیەوە بێتە دەرێ و فیشەکێك بتەقێنێت بە حەوادا و شایەتی و شەرەفی خۆیی و خێزانەکەیمان بۆ سوزوو بکات، لەو سۆنگەیەوە نەک شەرەفی خێزانێک بەشکوو شەرەفی شارێک، هەرێمێك، وڵاتێک، هەمو جیهانی ئیسلامی بەشانزی، بەیان بکات. بەو بەریشەوە دوو پۆلیس دەبینین دوو هاوڕەگەزبازیان قۆڵبەست کردوە.\nجا پێش ئەوەی بچن پشکین بۆ ئەو کەسانە بکەن، هەتاوەکو بزانن ئایا ئەوانە بەڕاستی ئەو کارەیان کردوە، دەبێت بچن پشکنین بۆ هەمو بەرپرسەکانی کوردستانیش بکەن، چونکێ جگە لەوەی ئەوە کارێکی نابەجێیە و تەنها لە ڕوداوی لاقەکردندا بۆمان هەیە پشکنین بۆ کەسێک بکەین، ئەوا بەرپرسەکانی کوردوستان کاری هەتیوبازی دەکەن بە شاراوەیی .\nبۆ بینی فلیمێکی نایاب لەسەر هاورەگەزخوازی، ئەتوانن ئەم فیلمە ببینن بەناوی\nBrakbecak Mountain، باسی چیرۆکی خۆشەویستی نێوان دوو کاوبۆی دەکات لە ئەمەریکا لە ساڵانی شەستا، لەلایەن دەرهێنەر؛ Ang Leeساڵێ 2005 ەوە کراوە، سێ خەلاتی ئۆسکاری پێ دراوە.


عومان بە ڕەوانەکردنی 10 زیندانکراوی نێو بەندیخانەی گوانتانامۆ بەی بۆ وڵاتەکەی قایل دەبێت\nسەڵتەنەتی عومان دەڵێت قایل بووە 10 زیندانکراوی نێو بەندیخانەی گوانتانامۆ بەی ئەمەریکا لە کوبا بۆ وڵاتەکەی ڕەوانەبکرێن.\nوەزارەتی دەرەوەی عومان ئەمڕۆ دووشەممە لە بەیانـنامەیەکدا گوتی ڕەوانەکردنی ئەم کەسانە بۆ وڵاتەکەی لەسەر داوای حکومەتی ئەمەریکا بووە بە مەبەستی یارمەتیدان لە چارەسەرکردنی کێشەی زیندانیکراوانی نێو گوانتانامۆ بەی.\nناو و ڕەگەزنامەی کەسەکان ئاشکرا نەکراون، بەڵام بەیانـنامەکە ئاماژە دەکات مانەوەی ئەم کەسانە لە عومان بۆ ماوەیەکی کاتیـیە.\nجێی وەبیرهێنانەوەیە براک ئۆباما کاتێـک لە مانگی یەکی ساڵی 2009 پـۆستی سەرۆکایەتی گرتەدەست، بەڵێنی دا ئەم بەندیخانەیەی لە باشوری ڕۆژهەڵاتی کوبایە دابخات، گوتی ئەم بەندیخانەیە ڕەنگدانەوەی بەهاکانی ئەمەریکایـیەکان نیـیە، ئەمەش بەهۆی زۆرێـک لە زیندانیکراوەکانی ناو بەندیخانەکە بۆ چەندان ساڵ لەوێ دەسـتگیرکرابوون بەبێ ئەوەی دادگایی بکرێن. هەندێـکیشیان ئەشکەنجە درابوون.\nچاودێران دەڵێن ڕەنگە بەڕێوەبەرایەتی ئۆباما لە دوا ساتەکانی حوکمڕانیـیەکەی ژمارەی زیاتر ئازادبکات، بەڵام ئاشتون کارتەر وەزیری بەرگری هەفتەی ڕابردوو گوتی پـێشبینی ناکات زیندانیکراوی زیاتر لە گوانتانامۆ ئازادبکرێن.\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆکی داهاتووی ئەمەریکا لە میانەی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکاندا گوتی بەندیخانەی گوانتانامۆ داناخات و خوازیارە هەندێـک کەسی خراپی لێ دابنێت.\nئەمەریکا بەر لە شۆڕشی کۆمونیستی فیدڵ کاسترۆ، گوانتانامۆی بە کرێ لە کوبا گرت. لە سەردەمی سەرۆک جۆرج بوش لە پاش هێرشە تێرۆرستیـیەکانی 11 ی سێپتەمبەری ساڵی 2001 کرا بە ناوەندێـکی دەسـتگیرکردن. بەندیخانەکە کرایە شوێنی ئەو کەسانەی لە ئەفغانسـتان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەسـتگیرکرابوون بە تۆمەتی پەیوەندی بە قاعیدە و گروپە تێرۆرستیـیەکانی دیکە.\nژمارەی دەسـتگیرکراوەکان لە بەندیخانەکە گەیشتە 779 کەس، بەڵام کاتێـک سەرۆک بوش ماوەی سەرۆکایەتیـیەکەی تەواوبوو و سەرۆک ئۆباما دەسـتبەکاربوو، ژمارەکە بۆ نزیکەی 500 کەس دابەزیبوو.\nسەرۆک ئۆباما ژمارەی دەسـتگیرکراوانی نێو بەندیخانەکەی زۆر کەمکردەوە. هەندێـکیانی ڕەوانەی وڵاتەکانی خۆیان کردەوە هەتا لەوێ دادگایی بکرێن و هەندێکیشیانی بۆ وڵاتانی دیکە ڕەوانەکرد و ژمارەیەکیشی ئازادکرد. تەنها کەمتر لە 50 زیندانیکراو لەوێ ماونەتەوە.\nهەرچەندە ئامانجی سەرۆک ئۆباما داخستنی بەندیخانەکە بوو، بەڵام کۆمەڵێـک کۆسپی سیاسی و یاسایی ڕێگربوون.