2016-06-27 07:53:12 / Têhev 4085\nئەم لشەريعەتێ خودي دەركەڤن وێ سيستەما ظولمێ هەلوەشە\nس: - ﴿چما تو ژڤانا تەڤاڕە دبێژي نە باشن؟ حال ئەوە كو ڤانا وەك خێرخوازێن مە خويا دكن﴾ كەسێ كو دخوازە قەوم ژهەڤ بقەتن ئو هەر قەوم دناڤخوەدە ببە سەربخوە، ئو كەسێ كو دەعوا جمهوريەتێ دكن ئو دەعوا دەمۆقراسي دكن وەك هاوێ خێرخوازێ مە خويا دكن، قەي نە باشن؟\nج: - ﴿تو موفسد نابێژە ئەز موفسدم. هەر دائيم د صورەتێ حەقدە تێ خوياكرن، يان ژي موفسد (بسەبەب كو جاهلە) باطلێ حەق دبينە. بەلێ، كەس نابێژە دەوێ من طرشە، بەس حەتا كو هون لميهەنكێ نەخن نەستينن﴾ موفسد نابێژە ئەز موفسدم، مونافق نابێژە ئەز مونافقم، ڤانا دصورەتێ حەقدە خوە نيشانددن. يان ژي ڤانا بسەبەب كو جاهلن حەق و باطلێ ژهەڤ ناس ناكن، ئصلاح و ئيفسادێ ژهەڤ ناس ناكن، باطلێ د صورەتێ حەقدە دبينن. دڤێ وەزيەتێدە ناسكرنا ڤانا بمێزێنا قورئان و سوننەتێ يە. عەلامەتێ ئەهلێ ئيصلاحێ ئيمان و عەمەلێ صالحە، ئەهلێ ئيفسادێ ژي عەمەلێ وان نە صالحە ئو ددن دو وان كەسێ كو عەمەلێ صالح ناس ناكن.\n﴿چمكي دتيجارەتێدە گەلەك گۆتن و پەرێ قەلپ دگەڕن، حەتا گۆتنێن من ژي بسەبەب كو من گوتيە بحوسنو ظەنێ لێ نەنەڕن ئو بتەمامي قەبول نەكن، بەلكي ئەز ژي موفسدبم يان ژي بنەزاني ئيفسادێ دكم. ئەو چاخ ڕيا چونا بەر بقەلبڤە نەدن بەر هەر گۆتنێ﴾ قەلب عەرشێ ئيمانا بخوەدايە، ئەو خوەدايێ كو د ئەرضو ئاسيمان هلنايێ د قەليبێ موئمنا هلتێ، ژبەر ڤێ لازمە قەلب وەرە موحافەزەكرن، گۆتنا كو هات گۆتن ئەول گەرەك لمێزێنا قورئان و سوننەتێكەڤە، كو نە لگۆر وێ مێزينێبە گەرەك ڕێ لبەر نەيێ ڤەكرن\n﴿ها، دە ئيژا گۆتنا كو من ژوەڕە گۆت برا ددەستێ خيالێدە بمينە (ياني پچكي لسەرێ بفكرن، لميهەنكا قورئان و سوننەتێخن) كو زێڕ دەركەت دقەلبدە موحافەزەبكن، كو پاخر دەركەت گەلەك غەيبەت و نفڕاژي پێڤەبكن ئو لمن بزڤڕينن﴾ ژغەيري قوڕئانو سوننەتێ پێڤە دتو دەرێن ديدە لحەقيێ نەگەڕن. دەما كو وە ديت گۆتنا من لگۆري قورئان و سوننەتێيە موحافەزەبكن، يان نا گۆتنا من لمن بزڤڕينن. دەرحەقێ هەر گۆتنا كو وە بهيستدە ژي ڤێ ڕيێ بشۆپينن، دا كو موفسد و ڕەبەنۆكێ كو بوان هاتنە خاپاندن وە نەخاپينن.\nس: - ﴿چما تو دەرحەقێ حوسنوظەننا مەيا ژتەڕەدە سوئێ ظەندكي (تو ناهێلي ئەم تە زلامەكي قەنجو زانا ببينن، گەر تو وەڕ بكي ئەمێ دحەقێ تەدە ظەننێ خەراب بكن) حال ئەوە كو پاديشاهو حكومەتێن بەرێ نكاربون تە ژحەقيێ بزڤڕينن، ژۆنتوركان نەكارين سەرێتە بطەوينن و تە بكن شەلاقێ خوە. چمكي تە ئاڤێتن حپسێ، وێ تە دالقاندانان، تە خوە زەليل نەكر، تو بڕويێ خوەي سپي دەركەتي. هەم وێ مەعاش بدانان تە، تە قەبول نەكر. دێمەك ڤان گوتنا تو نە ژبۆ طەرەفداريا وان دبێژي، ئەوچاخ تو طەرەفدارێ حەقيێيي﴾\nج: - ﴿بەلێ، كەسێ حەقيێ ناسبكە خاطرێ وێ ژبۆ تو خاطرى فەدا ناكە. چمكي خاطرێ حەقيێ دسەر هەر خاطريڕەيە، گەرەك ژبۆ تو خاطري نەيێ فەداكرن. بەس ئەز ڤێ حوسنوظەننا وە (يا بنەزاني) قەبولناكم. چمكي دبە كو هون ژموفسيدەكيڕەژي ژحيلەبازەكيڕەژي ڤێ حوسنوظەننێ بدن نيشاندان. لازمە هون ژيرو شياربن، لدەليلو عەقيبەتێ بنەڕن﴾ لازمە هون بخوەشكرنا دەڤێ هەر ئينساني نەيێن خاپاندن. هونێ بدەليلو عەقيبەتێ وان ژهەڤ ناسبكن. دەليل قوڕئانو سوننەتە، عەقيبەت ژي عەمەلكرنا بهەردوانە. كەسێ بقوڕئانو سوننەتێ خەبەربدە ئو عەمەلێ وي نە لگۆرا وانبە مومكنە كو ئەو كەس حيلەبازەكي خاينبە\nس: - ﴿ئەمێ چەوا وان فێم بكن ئو ژهەڤ بقەتينن؟ ئەم جاهلن، ئەم ئانجاخ كەسێن وەك وە ئەهلێ علمێ تەقليد دكن﴾\nج: - ﴿هەر چقاس هون جاهلبن (وە علم نەخوەندبە) ژي هون بعاقلن. مەثەلا ئەز بكي ژوەڕە مەويژا پار بكم هون كارن بزەكا خوە من بخاپينن (پڕێ مەويژا ئو قەنجێ وان هون كارن بئالي خودە بدن). دێمەك جاهلتيا وە نە مەعزەرەتە. ها! دە ئيژا فەرقا ناڤبێنا دارێن فێكيا فێكينە﴾ فەرقا ناڤبێنا وان ئينسانێ كو گۆتنێ وان وەكهەڤن ژي عەمەلێ وانە. كەسێ كو گۆتنا ويو عەمەلێ وي موافقێ شەريعەتێبە هون لوي بنەڕن\n﴿مادەم وەڕێيە هون لئەنجاما فكرێ من و فكرێ وان بنەڕن: ها! ڤا هون دبينن، ديەكيدە ئيستيراحەتو ئيطاعەت هەيە﴾ تشتێ كو ئەز دبێژم دەما بێنە جي وێ موسلمان تەڤ لدۆرا قوڕئانێ بجڤن، ظالم وێ نگێخوە بكشينن بەرخوە، ئو وێ موئمن ڕحەت ببنو ئيطاعەتا ئەمرێ شەريعەتێ بكن\n﴿دئێدندە ژي زرار و ئيختيلاف ڤەشارتيە﴾ بزمانێ خوە چقاس گۆتينێ خوەش بێژن ژي دئەنجاما گۆتنێ واندە ژبۆ خەلكێ موسلمان ئيختيلاف و زرار ڤشارتيە،\n﴿ئەز ميثالك دن ژي ژوەڕە بێژم: دڤێ صەحرا پێشيا مەدە (ياني دپاشەڕۆژا مەدە) ئاگركي خويا دكە، ئەز دبێژم ئەو (تشتێ كو دئيستيقبالێدە دبينم) نورە، (دزەمانێ پێشيا مەدە نورا شەريعەتێ خويا دكە،) هەگەر ئەو نە نوربە ئاگربەژي ئاگركي زەعيفە ژئيستيبدادا كەڤن مايە. وەرن ئەم لدۆرا وي بجڤن، لێ خودي دەركەڤن، ژێ فەيز بستينن، برا تەبەقا ئاگر بچڕە، (ئەم لشەريعەتێ خودي دەركەڤن وێ سيستەما ظولمێ هەلوەشە) وەرن ئەم ژێ ئيستيفادە بكن. هەگەر ئەو تشتێ ئەز دبينم نورا شەريعەتێبە ئەمێ ژێ ئيستيفادە بكن. لێ هەگەر وەك هاوێ كو ئەو دبێژن ئاگربەژي مە ناشەوطينە، چمكي مە ئەو تەڤنەدايە.﴾\n﴿ئەوژي پاشەڕۆژێ حس دكنو دبێژن؛ ويا ئاگرەكي بشەواطە. بەس وەك هاوێ ئەز دبێژم هەگەر ئەو تشت نوربە (شورايا شەرعي وەرە) وێ قەلبو چاڤێ وان كۆربكە. ئو ئەگەر ئەو تشت ئاگربە (دەورا ظولمەكە نو دەست پێ بكە) وێ جانو بەدەنا وان بشەوطينە. چمكي "نورا سەعادەتێ" يا كو ئەو ژێڕە دبێژن ئاگر لكيژا طەرەفێ دنيايێ دەركەتبە، بمليۆنا خونا ئينسانا وەك جێڕێ ئاڤێ بسەردە هاتبە ڕژاندنژي نەهاتيە طەفاندن. حەتا ئەڤ دو سالە (چەند سالن) دوەلاتێمەدە دو سێ جارا تەشەببوسي طەفاندنا وێ هات كرن، بەس كەسێ خوەستن بطەفينن ئەو هاتن طەفاندن﴾\nس: - ﴿ئەوێ كو تە گۆت وێ وەرە ئەول تە گۆت نە ئاگرە، نهاژي تو بچاڤێ ئاگر لێ دنەڕي؟ (كيژان ژڤان ڕاستە)﴾\nج: - ﴿بەلێ، نور ژبۆ خەرابا ئاگرە، وان دشەوطينە﴾\nÊ Berê Hevpeyvîna civaka Kurda Bi Seydayê Bedî’uzzeman re\nÊ Li Pey Em Li Şerî’etê Xwedî Derkevin...


ئاراستەیەکی مەترسیدار | Zaher Baher\nئەمڕۆ لە نێوەندی چەپ و مارکسییەکان و ھەندێکیش لە ئازادیخوازان و ئەنارکیستەکانیش ئاراستەیەکی مەترسیدار ھەیە کە گوایە ئەوەی کە خەیاڵی لێدەکرێتەوە، گفتوگۆی لەسەر دەکرێت گەر نەکرێتە کردەوە شتێک بە شتێک ناکرێت.\nبیانوی ئەم تێفکرینە ئەوەیە کە بزوتنەوە نییە و سەرمایەداریش زۆر بەھێزە و گۆڕانکاری ناکرێت.\nیەکەم: ئەوە ڕاستییە کە سەرمایەدای لە ئەو پەڕی بەھێزیدایە بەڵام ھاوکاتیش لەو پەڕی لاوازیدایە. لاوازە کاتێک کە خودی کرێکاران، خەڵک یەکگرتوو دەبن، کاتێک کە خۆیان ڕێکدەخەن ، کاتێک کە لەتەک خوو نەریت و خواست و داخوازی و پێداویستەکانی سیستەمەکەداناڕۆن ، کاتێک کە ئێمە نابینە بەکاربەری ناپێویستی ئەوەی لە بازاڕدا ھەیە ، کاتێک کە نابینە کاڵایەک کە بەھای ئاڵوگۆڕ و بەکارھێنان و سەرچاوەی قازانج و سەرمایە بین ، کاتێک کەبەسەر ئەو وەھمەدا زاڵدەبین وباس لە گۆڕانکارییە بنەڕەتییەکان دەکەین دەڵێین چی تر ئەوە خەیاڵ نییە ،کە دەزانین قسەی « شێیت و کەم ئاوەز» و قسەی منداڵانن کە زۆربەی جار دروستن و ڕاستن.\nپرسیارێکی دیکە ئایە شتێک بە بێ خەیاڵلێکردنەوەی پێشوەخت و قسەکردن لەسەری ، دەکرێت و دەبێتە شتێکی کەتواریی؟ دەبێتە ڕووداوێک ؟ دەبێتە کارێکی کردە؟ ھەر ببینە ئایە دەتوانیت کورسییەک دروست بکەیت بێ بیرکردنەوی خۆت، بێ کردنی قسەیەک گەر تەنھا ھەر بۆخۆشت بێت؟ ئایە یەکسەر دەستدەدەیتە بزمار و تەختە و مشار و پلایس و چەکوش …..تد؟ بێ گومان نا . پێشەکی بیری لێدەکەیتەوە دواتر وێنەی دەکێشیت پلانی بۆ دەکەیت ، دوای ئەمانە کە بووە فکرەیەک دەیکەیت بە کردەوە.\nکەواتە بۆ ھەموو کارێکی کردەیی ، تەنانەت بۆ کردنی گۆڕانکاری بنەڕەتی پێویستت بەبیرکردنەوە و ھێنان و بردنی فکرەکەت لە دڵ و مێشکی خۆتدا ھەیە. ھەنگاوی دووھەم قسەکردنە لەسەری لەتەک خەڵکی دیکەدا ، گۆڕینەوەی ئەزموون و بیر و ڕاو بۆچوونەکانتە و شەیرکردنیانە . ھەنگاوی سێھەم پلانێکی گرنگی ترە کە ئامادەگییە بۆ ئەو کارە ئەویش بە یەک وشە «خۆڕێکخستن»، خۆڕێکخستنتە لەو شوێنەی کە کاری تیادا دەکەیت ، لە شوێنی خوێندن و ژیانتا.\nدووھەم: دەڵێن بزوتنەوە نییە : باشە کە بزوتنەوە بوو ئیتر تۆ ڕۆڵت چییە؟ کە خەڵک لەسەر شەقام بوو خۆی لە ھەموو شوێنێکدا ڕێکخستبوو، بڕێک لە داخوازییەکانی خۆی بەدەستھێنابوو ئیتر تۆی بۆچییە؟ بڵێی پێویستی بە تۆ بێت بۆ ڕێنمایی ، بۆ سەرکردایەتیان ؟ بۆ ڕابەرییان ؟ بۆچی تۆیان بوێت ؟\nبزوتنەوە چییە؟ بزوتنەوەی کرێکارانە ھی جەماوەری خەڵکی چەوساوەیە.\nچۆن دروستدەبێت ؟ کاتێک کە زەمینە کۆمەڵایەتی و ئابووریی و سیساسییەکە گەیی، کاتێکیش کە خەڵک ئەو ئامادەیەیی تیادابوو خۆی ڕێکخست کاری لەسەر ئەو زەمینە گەنیو و ڕزیوە کرد ئەوە بزوتنەوە یاخود بناخەی بزوتنەوەکە دروست دەکات.\nبەڕای من ئەم جووتە زەمینەسازییە مەرجی ھەڵچون و یاخیبوونی خەڵکیە و ئامادەگی بۆ گۆڕانکارییەکان دەکات. ئەم دوو زەمینەیە تەواوکەری یەکدین و بە بوونی ھەر یەکێکیان بە تەنھا، گۆڕانکاریی ڕوونادات.\nکەواتە دانەنیشتن و ڕازینەبوون بە واقیعی ھەنوکە ، بیرکردنەوە و گفتوگۆکردن و ئاڵوگۆڕکردن و ھاوبەشیکردنی زانیاری و ئەزموونەکان و گواستنەوەیان بەڕەچاوکردنی بارودۆخەکە و دواتر خۆڕێکخستن و یاخیبوون و مانگرتن و ڕاپەڕین ، زەرووریەتێکی ھەنوکەیی و ھەمیشەییە ئەوەندەی ئەم سیستەمە بوونی ھەبێت. پاڵدانەوە و متمانە نەبوون بە توانا و ھێزی خۆت و ھێزی کارگەر و کرێکاران و چەوساوان تەنھا لە خزمەتی سیستەمەکە و مانەوەیدایە.\nPrevious postھۆشیار مرد ، بەشێکی دیکەی من مرد\nNext postیاد و یادوەرییەکانت بەخێر فوئاد گیان


عیراق ئاماری هەناردە و داهاتی نەوتی مانگی ڕابردووی بڵاوكردەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبە پشتبەستن بە داتاكانی كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق – سۆمۆ، وەزارەتی نەوتی عیراق كۆی هەناردە و داهاتی بەدەستهاتووی مانگی ئازاری ڕابردووی بڵاوكردەوە.\nوەزارەتی نەوتی عیراق ئەمڕۆ پێنجشەممە 1ی نیسانی 2021 بڵاویكردەوە:”كۆی هەناردەی نەوتی خاو لە مانگی ئازاری ڕابردوودا 91 ملیۆن و 311 هەزار و 929 بەرمیل بووە و داهاتەكەشی پێنج ملیار و 782 ملیۆن و 711 هەزار دۆلار بووە”.\nوەزارەتی نەوتی عیراق ئاماژەی بەوەكردووە:”كۆی هەناردەی نەوتی خاو لە مانگی ئازاری ڕابردوودا لە كێڵگە نەوتییەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراق 88 ملیۆن و 240 هەزار و 184 بەرمیل بووە؛ لە كێڵگە نەوتییەكانی كەركوك و لەڕێگەی بەندەری جەیهانیشەوە سێ ملیۆن و 71 هەزار و 745 بەرمیل نەوت هەناردە كراوە”.\nوەزارەتی نەوتی عیراق ئەوەشی خستووەتەڕوو، “یەك بەرمیل نەوت بە 63.329 دۆلار فرۆشراوە، تێكڕای هەناردەی ڕۆژانەی نەوتیش لە مانگی ئازاری ڕابردوودا دوو ملیۆن و 945 هەزار بەرمیل بووە”.


هۆکاری بێ دەنگیی ڕووسیا هەمبەر ڕێکەوتنی ئەمریکا و تورکیا لەسەر مەنبەج\n12:33 PM IRAQ\nبەشی جیهان- دیپلۆماتی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا دەڵێت: ئەو وڵاتە بێهەڵویستیی هەمبەر ڕێکەوتنی ئەمریکا و تورکیا لەسەر چوونەدەرەوەی کوردەکان لە شاری مەبەج گرتۆتە بەر چوونکە ڕەجەب تەییب ئەردۆغان کە هاوپەیمانی ڕووسیایە، پێویستی بەو ڕێکەوتنە هەیە بۆ سەرکەوتن لە هەڵبژاردنەکاندا.\nبەپێی هەواڵی کوردپرێس، ڕێکەوتنی ڕۆژی 4ی حوزەیران لە نێوان ئەنقەرە و واشنتن لەسەر چوونەدەرەوەی هێزە کوردەکانی سووریا ناسراو بە یەپەگە لە شاری مەنبەجی سووریا دەنگدانەوەی زۆری بەدواوە بوو بەڵام کاردانەوەی جیدیی لە لایەن ڕووسیاوە وەکوو ڕوڵگێڕێکی سەرەکی لە قەیرانی سووریا نەبینرا.\nبەرپرسێکی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا لەبارەی هەڵویستی ڕووسیا لەبارەی ڕێکەوتنەکە بە ماڵپەڕی ئەلمانیتۆری ئەمریکی وتووە: ڕووسیا لەو بارەوە بێ هەڵویستە. ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری ئێستاکەی تورکیا و هاوپەیمانی ڕووسیا پێویستی بە ڕێکەوتنێک بۆ براوە بوون لە هەڵبژاردنی بەردەستدا بوو.\nناوبراو هەروەها دەڵێت ئەڵبەت پرسی زۆر لەبارەی مەنبەج هەن کە هێشتا ناڕوونە کە ئەوان چۆن دەزانن کێ ئەندامی پەکەکە-یە و کێ نییە؟ مۆڵەت بە کێ دەدرێت لەو شارە بمێنێتەوە و مۆڵەت بە کێ نادرێت؟ چەند بنکەی چاودێڕیی لە لایەن تورکیاوە لەو ناوچەدا جێگیر دەبن؟ بۆیە دەبێت چاوەڕوان بین.\nئەلمانیتۆری دەشنووسێت هۆکارێکی دیکە کە مۆسکۆ لەبارەی ڕێکەوتنی مەنبەج بێ دەنگە ئەوەیە کە ڕێکەوتنی تورکیا و ئەمریکا لەسەر مەنبەج متمانەی کوردەکان بە ئەمریکا کە لە ڕووسیا زیاتر بوو کەم دەکاتەوە. چوونکە کە دەبینرێت ئەمریکا بەڵێنی زیاتری لەچاو ڕووسیا بە کوردەکان هەیە، ڕووسیا نایەوێت تەداخول لەو پرسە بکات و بە چەشنێک ببێتە هۆی پاراستنی ئیعتیبار و ئابڕووی ئەمریکا لە لای کوردەکانەوە.\nماکسیم ساچکۆ نووسەری ئەو بابەتە لە ئەلمانیتۆ زیادی دەکات: ڕووسیا چاوڕێیە ببینێت کە ئایا ڕێکەوتنەکە دەگاتە شوێنەکانی دیکەی سووریا و ئایا ئەو پڕۆسەی خەسار لە سیاسەتەکانی مۆسکۆ لە سووریا دەدات یان نا.


گۆڕانی کۆمەڵایەتی و گەشەسەن: تیۆرییەکانی مۆدێرنیزاسیۆن، وابەستەیی و سیستەمی جیهانی\nئامادەکردن و وەڕگێڕانی: هیوا مەجید خەلیل، دکتۆرا لە گەشەسەندنی سیاسی\nكتێبی گۆڕانی کۆمەڵایەتی و گەشەسەندن: تیۆرییەکانی مۆدێرنیزاسیۆن، وابەستەیی و سیستەمی جیهانی یەکێک لەو كتێبە دەگمەنانەیە کە هەوڵ دەدات کار لەسەر تیۆرییە جۆراوجۆرەکانی بواری گەشەسەندن بکات. ئەم كتێبە لە ساڵی ١٩٩٠ لە لایەن "ئالڤین، ی. سوو" نووسراوە و لە کۆمەڵێک لە زانکۆکانی جیهان دەخوێندرێت. مەبەستی نووسەر لەم كتێبە هەروەک خۆی باس دەکات، بریتی نییە لەوەی کە نیشان بدات کام تیۆری بە کەڵکی کۆمەڵگه دێت و کام بیرمەند لە ئەوەی تر باشترە. بەڵکوو نووسەر هەوڵ دەدات تیۆرییە جۆراوجۆرەکانی ئەم بوارە و قوتابخانە دژبەیەکەکانی بواری گەشەسەندن بخاتە ڕوو. هەروەها نووسەر ئامانجیەتی ئەوە بخاتە ڕوو کە سەرەڕای کۆنبوونی ئەم تیۆرییانە، بەڵام تیۆریی ماوەبەسەرچوو نین و تا هەنووکەیش بۆ چۆنێتیی خوێندنەوەی کۆمەڵگه‌کان بەسوودن. لەوانەیە خودی پێشەکیی نووسەر باشترین بەڵگە بێت بۆ تێگەیشتن و هەڵسەنگاندنی ناوەڕۆکی ئەم كتێبە؛ بۆیە ئەمەی خوارەوە بۆچوونی خودی نووسەری ئەم كتێبەیە کە لەبارەی كتێبەکە خستوویەتە ڕوو:\nلە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوودا من خەریکی وانەگووتنەوە لەبارەی گەشەسەندن بووم، بەڵام هیچ کاتێک نەمتوانیوە كتێبێکی بەپێز لەم بارەوە بۆ قوتابییەکانم بدۆزمەوە. ئەو كتێبانه‌ی کە لە حاڵی حازردا لەم بارەوە بەدەست دەکەون، زۆربەیان کۆنن و توێژینەوە نوێیەکانیان لەخۆ نەگرتووە؛ بۆ نموونە ئەم توێژینەوانە ڕوانگەی سیستەمی نوێی جیهانی لەخۆ ناگرن. ئەو نووسینانەیش کە شیکارییەکی تیۆریکی زۆر ئاڵۆزی لەخۆ گرتووە، نەیانتوانیوە پێداچوونەوەیەکی بابەتییانە لەسەر تیۆرییەکانی تری تایبەت بە گەشەسەندن بخەنە ڕوو. ئەگەرچی توێژینەوەی مەیدانی (empirical studies)ی زۆر باش لەم بوارەدا دەست دەکەوێت، بەڵام ئەم توێژینەوانە هێندە پسپۆرگەران کە نەیانتوانیوە لێکۆڵینەوەیەکی هەمەگیر لەسەر پرسە گرینگەکانی ئەم بوارە لەخۆ بگرن. زۆر جار من وانەکانی خۆمم بە کۆکردنەوەی کۆمەڵێک تیۆری و لێکۆڵینەوەی مەیدانی بە کۆتا دێنا. بەڵام هەروەک سەلمێنراوە، تێگەیشتن لەم تیۆری و لێکۆڵینەوانەیش بۆ قوتابیانی قۆناغەکانی سەرەتاییی زانکۆ و تەنانەت بۆ دەرچووانی زانکۆیش قورس بوون.\nبەڵام تەنیا ئەم کێشەیە نەبوو کە منی هان دا كتێبێک لەم بارەوە بنووسم، بەڵکوو مشتومڕەکانم لەگەڵ هاوڕێیەکانمدا، ئەویش هاندەرێک بوو. ساڵێک لەمەو بەر ئامادەی دیدارێک بووم کە لە لایەن ئاندرێ گۆندێر فرانک پێشکەش دەکرا. من گوێم لێ بوو کە فرانک دەڵێت: "قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن مردووە. لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا هیچ شتێکی نوێ لەم قوتابخانەیەوە دەرنەهاتووە." لە بۆنەیەکی تردا یەکێک لە هاوڕێکانم لە کۆمیتەی تاوتوێکردنی نامەیەکی دەرچووندا ئاماژەی بەوە کرد کە: "ڕوانگەی سیستەمی جیهانی، تەنیا جۆرێکی ترە لە ڕوانگەی وابەستەیی. ئەم دوو ڕوانگەیە لە دەیەی ١٩٨٠دا بەسەر چوونە؛ هەر بۆیەیش پێویست ناکات چیتر ئێمە گرنگییان پێ بدەین." بەڵام ئایا ئەمە ڕاستە کە قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن، قوتابخانەی وابەستەیی و قوتابخانەی سیستەمی جیهانی لە ساڵانی ١٩٨٠کاندا هیچ شتێکی نوێیان نییە کە پێشکەشی بواری گەشەسەندن بکەن؟ بە بڕوای من کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە لە دوای خوێندنەوەی چەند توێژینەوەیەکی کۆن لەسەر ئەم سێ قوتابخانەیە، زۆرێک لە توێژەران نەیانتوانی بەدواداچوونی بەردەوام بۆ ئەو توێژینەوە نوێیانە بکەن کە لەم بوارەدا بڵاو بوونەتەوە. لە دەرەنجامدا، ئەم کەسانە نەیانتوانی ئەو توێژینەوە نوێیانە ببینین کە لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا لەبارەی ئەم سێ قوتابخانەیە ئەنجام دراون.\nئامانجی سەرەکیی ئەم كتێبە بریتییە لە نیشاندانی ئەوەی کە ئەم سێ قوتابخانەیە هێشتایش لە ساڵانی ١٩٨٠دا زۆر بەزیندوویەتی ماوەتەوە. ئەم قوتابخانەیانە لە ڕێگەی گوێگرتنی ئەو توێژەرانەی کە لەم بوارەدا کار دەکەن و گوێیان لە خاڵە بەهێزه‌کانی ئەو ڕەخنانەی کە ئاراستەیان کرابوون گرت و لە توێژینەوەکاندا بەکاریان هێنا، دووبارە نوێ کراونەتەوە. لەم ڕووەوە، زانایانی بواری کۆمەڵایەتی، دەبێ لە ڕێگەی هەڵسەنگاندنی توێژینەوە نوێیەکانی ئەم بوارەوه دادوەری لەسەر شایستەییی ئەم سێ قوتابخانەیە بکەن کە من بە توێژینەوەکانی نوێی مۆدێرنیزاسیۆن، توێژینەوەکانی نوێی وابەستەیی و توێژینەوەکانی نوێی سیستەمی جیهانی ناوزەد کردووە، نەک دادوەرییەکەیان بەپێی توێژینەوە مەیدانییە (empirical studies) کۆنەکان بێت کە لە پێش ساڵانی ١٩٧٠ چاپ کراوە.\nئاڵڤین سوو بەردەوامی بە قسەکانی دەدات و دەڵێت: بۆ زانایانی بواری کۆمەڵایەتی، سەختە بەبێ تیۆری بتوانن لێکۆڵینەوەی مەیدانی ئەنجام بدەن. زانایان بۆ بڕیاردان لەسەر ئەو شتەی کە لێکۆڵینەوەی لەسەر ده‌کەن، پشت بە تیۆری دەبەستن. تیۆری، یارمەتیان دەدات تا پرسیارەکانی لێکۆڵینەوەکە ورد بن و ئەو بەڵگانە بەکار بهێنن کە ئارگیومێنتەکەیان بەهێز دەکات. لەم ڕووەوە، تیۆرییەکان بۆ توێژینەوە، ئامرازی زۆر بەهێزن. تیۆرییەکان یارمەتیدەری پرۆسەی هزرکردنەوەی توێژەرن و بنەماکانی چوارچێوەی شیکاری داده‌ڕێژن، نامەی لێکۆڵینەوە ڕێنمایی دەکه‌ن و ئەجێندای توێژینەوە ڕێک دەخه‌ن. زیاد لەمەیش تیۆرییەکان توێژەر هان دەده‌ن کە مێتۆدۆلۆژییەکی تایبەت بگرێتە بەر و کۆمەڵێک داتا تاقی بکاتەوە. هەروەها تیۆرییەکان کاریگەری لەسەر توێژەر دروست دەکەن تا بە دەرەنجامگیرییەکی تایبەت، بە دواهاتی سیاسیی تایبەت بگات.\nلە لووتکەی ئەم جەنگە تیۆرییەدا، زۆر جار دیبەیتی ئاکادیمی، بەرەو دیبەیتێکی ئایدیۆلۆژی، بەرەو ململانێ لە نێوان تیۆرییە زانستییەکانی ئێمە و دکتۆرێنە ئایدیۆلۆژییەکانی ئەوان، دەگۆڕدرێت. لە نێوه‌ندی ئەم قۆناغەی جەمسەربەندیی تیۆریکی، تویژەران لەبیر دەکەن کە ڕوانگەی تیۆرییەکانی کەمپەکانی تر چییە و هەروەک بڵێیت کە هیچ شتێکی باش لە کارەکانی کەمپەکەی تردا بوونی نییە. تەنیا لە دوای ئەوەی کە دیبەیتەکانی ئاوێتەبوو بە هەست و سۆز کوژانەوە، زانایانی بواری کۆمەڵایەتی لە کەمپە جۆراوجۆرەکان دەتوانن لە یەکتر نزیک ببنەوە و لە ئارگیومێنتی ئەو ڕەخنانەی کە ئاراستەیان کراوە قووڵ ببنەوە. زانایانی بواری کۆمەڵایەتی، دوای ئەوەی کە لە کێماسییەکانی ڕابردوویان شتێک فێر بوون، هێدی هێدی خاڵە بەهێزەکانی ئەو ڕەخنانەی کە ئاراستەیان کراوە، لەناو تیۆرییەکانی خۆیاندا دادەڕێژنەوە. ئەم داڕشتنەوەیە لەوانەیە تەنیا بریتی بێت لە زیادکردنی شتێکی نوێ لەناو شتە کۆنەکەدا. بەڵام ئەم کارە ڕوانگە کۆنەکان زیندوو دەکاتەوە و ئاراستەیەکی نوێ لە توێژینەوە مەیدانییەکاندا دێنێتە کایەوە.\nسێ قوتابخانەی زاڵ لە بواری گەشەسەندندا\nلە کۆتاییی ساڵانی ١٩٥٠کاندا، قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن باڵی بەسەر کایەی گەشەسەندندا کێشابوو. لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا، قوتابخانەی ڕادیکاڵی وابەستەیی، بەرنگاری قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن بووەوە. لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٧٠کاندا، قوتابخانەی سیستەمی جیهانی سەری هەڵدا و بەدیلێکی بۆ لێکۆڵینەوە لەسەر گەشەسەندن خستە ڕوو. وەها دەردەکەوێت کە لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٨٠کاندا، ئەم سێ قوتابخانەیە بەرەو لێکنزیکبوونەوەیەک (convergence) هەنگاو دەنێن.\nبە تیشکخستنە سەر قوتابخانەکانی مۆدێرنیزاسیۆن، وابەستەیی و سیستەمی جیهانی، ئەم كتێبە هەوڵ دەدات وەڵامی ئەم پێنج پرسیارانەی خوارەوە بدۆزێتەوە:\n١. چ شتێک هۆکاری سەرهەڵدانی ئەم سێ قوتابخانەیە ڕوون دەکاتەوە؟ لە چوارچێوەی چ بەستێنێکی مێژوویی و لە نێوه‌ندی کام میراتی تیۆرییەوە ئەم سێ قوتابخانەیە سەریان هەڵداوە؟\n٢. خاڵە جیاوازەکانی ئەم سێ قوتابخانەیە چین؟ گریمانەی تیۆریکی، تیۆرییە سەرەکییەکان و بەدواهاتە سیاسییەکانی هەر یەک لەم قوتابخانانە چییە؟\n٣. توێژینەوە مەیدانییەکانی کلاسیکی (classical empirical studies) هەر یەک لەم قوتابخانەیانە چین کە پێی ناسراون؟ تا چ ئاستێک هەر یەک لەم توێژینەوانە بە تیۆرییەکانی گەشەسەندن پشتبەستراون؟\n٤. بۆچی ڕەخنەگران هێرش دەکەنە سەر ئەم سێ قوتابخانەیە؟ چ شتێک لە تیۆری و توێژینەوە مەیدانییەکانی ئەم سێ قوتابخانەکەدا هەڵەیە؟\n٥. هەر یەک لەم سێ قوتابخانەیانە، چۆن وەڵامی ڕەخنەکانیان داوەتەوە؟ تا چ ڕاددەیەک ئەم قوتابخانانە خاڵە بەهێزەکانی ئەم ڕەخنانەیان لە تیۆرییەکانی خۆیاندا بەکار هێناوەتەوە؟ تا چ ئاستێک لێکۆڵینەوە مەیدانییەکانی نوێ، لە لێکۆڵینەوە کلاسیکییەکان جیاوازن؟\nلە نێوه‌ندی پرسیارەکانی سەرەوەدا، ئەم كتێبە پێداچوونەوە بۆ سەهەڵدان، گەشە و وەرچەرخانی هەر یەک لەم سێ قوتابخانە زاڵەی گەشەسەندن دەکات. سەرەتا، سروشتی داینامیکبوونی قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن، قوتابخانەی وابەستەیی و قوتابخانەی سیستەمی جیهانی لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا ڕوون دەکرێتەوە-واتە چۆن هەر یەک لەم قوتابخانانە هێرشیان کردووتە سەر قوتابخانەکانی تر، چۆن بەرگرییان لە خۆ کردووە و چۆن لە نێوه‌ندی پرۆسەی بەشداریکردن لە دیبەیتی تیۆریکی، هەر یەک لەم قوتابخانانە وەرچەرخانیان بەسەردا هاتووە. دووەم، هێزی هەر یەک لەم قوتابخانانە لە ڕووی لێکۆڵینەوەی مەیدانییەوە تیشک دەخرێتە سەر؛ ئەم تیشکخستنەسەرە ئەوە دەخاتە ڕوو کە چۆن گۆڕینی ڕوانگەی تیۆری، کاریگەریی لەسەر گۆڕانی پرسیاری توێژینەوە، ئەجێندای توێژینەوە، مێتۆدۆلۆژیی توێژینەوە و دەرەنجامەکانی توێژینەوەکەدا دروست کردووە. دوایین ئامانجی ئەم كتێبە بریتییە لە خستنەڕووی پێگەی نایابی (distinctiveness) ڕوانگەی سیستەمی جیهانی. ئەگەرچی زۆر جار ئەدەبیاتی ئەم بوارە، سیستەمی جیهانی تێکەڵ بە تیۆریی وابەستەیی دەکات، بەڵام لەم كتێبەدا نیشان دەدرێت کە ئەم دوو قوتابخانەیە لە ڕووی چوارچێوەی تیۆری، بابەتی توێژینەوە، مێتۆدۆلۆژی و توێژینەوەی مەیدانییه‌وه بەتەواوەتی لێکجیاوازن. قوتابخانەی سیستەمی جیهانی، زنجیرەیەک توێژینەوەی داهێنەرانەی لە بواری خولانەوەی بازنە-ئاسای ئابووریی سەرمایەداریی جیهانی خستووه‌تە ڕوو کە لە سنووری توێژینەوەکانی قوتابخانەی وابەستەیی دەرباز دەبێت.\nپەیکەری ئەم كتێبە\nئەم كتێبە بۆ سەر سی بەش دابەش بووە. بەشی یەکەم، تایبەتە بە قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن. بەشی دووەم، قوتابخانەی وابەستەیی و، بەشی سێیەم قوتابخانەی سیستەمی جیهانی. هەر بەشێک لە سێ باس پێک هاتووە و لە گشت بەشەکاندا چۆنێتیی ڕێکخستنی باسەکان وەکوو یەکە. باسی یەکەم، تیشک دەخاتە سەر بەستێنی مێژوویی، میراتی تیۆری، تیۆرییە سەرەکییەکان، گریمانە سەرەتایییەکان و بەدواهاتە سیاسییەکانی ئەو قوتابخانەیەی کە باسی لێ دەکرێت. باسی دووەم، باس لە توێژینەوە مەیدانییەکانی قوتابخانەکە دەکات و تاوتوێی خاڵە بەهێزەکان و ڕەخنەکانی ئاراستەکراوی تیۆرییە کلاسیکییەکان دەکات. باسی سێیەم، وەڵامدانەوەی ڕەخنەکان، توێژینەوە مەیدانییە نوێیەکان، و خاڵە بەهێزکانی تیۆرییە نوێیەکانی قوتابخانەکە دەخاتە ڕوو.\nچونکە مەبەستی ئەم كتێبە ئەوە بووە کە وەک كتێبێکی وانه‌یی (دەرسی) بەکار بهێنرێت، هەر بۆیەیش هیوادارم ئەم جۆرە خستنەڕووە یارمەتیی قوتابیان بدات هزر لە بابەتە جەوهەرییەکانی گەشەسەندن بکەنەوە. ئەم قوتابیانە چ بڕوایان بە بەهێزیی یەکێک لەم قوتابخانانە هەبێت یاخود بڕوایان بە بەهێزیی ئارگیومێنتی ئەو ڕەخنانە هەبێت کە ئاراستەی هەر یەک لەم قوتابخانانە کراون، بەڵام دواجار ناچارن بۆچوونی تایبەتی خۆیان هەبێت.\nپێویستە ڕەچاو بکەین کە ئەم كتێبە تیشکی خستووه‌تە سەر تیۆرییەکان نەک تیۆریداڕێژەران. بەم هۆیەیش، کاتێک ئاماژە بە ناوی تیۆریداڕێژەرەکان دراوە کە تیۆری و لێکۆڵینەوە مەیدانییەکانی (empirical studies) ئەم تێوریداڕێژەرانە، نموونەیەکی سوودمەند بۆ ڕوانگەی هەر یەک لە قوتابخانەکانی مۆدیرنیزاسیۆن، وابەستەیی و سیستەمی جیهانی بخاتە ڕوو. بێ گومان، ئەم كتێبە ناتوانێت پێداچوونەوە بۆ گشت تیۆری و لێکۆڵینەوە مەیدانییەکانی بەپێزی بواری گەشەسەندن بکات. بەم پێیەیش، لە بری بەهەڕەمەکییانە خستنەڕووی ژمارەیەکی لەڕاددەبەدەری تیۆرییەکان، ستراتیژیی ئەم كتێبە بریتییە لە بەتێروتەسەلی تیشکخستنە سەر چەند تیۆرییەکی سەرەکی و چەندین توێژینەوەی مەیدانی و بەدواهاتەکانی هەر کامەیان لە ئەدەبیاتی گەشەسەندندا.\nپێشەکی: هێزی تیۆرییەکانی گەشەسەندن\nبەشی یەکەم: قوتابخانەی مۆدێرنیزاسیۆن\n١. ڕوانگەی مۆدێرنیزاسیۆن\n٢. توێژینەوە کۆنه‌كانی مۆدێرنیزاسیۆن\n٣. توێژینەوە نوێیه‌كانی مۆدێرنیزاسیۆن\nبەشی دووەم: قوتابخانەی وابەستەیی\n١. ڕوانگەی وابەستەیی\n٢. توێژینەوە کۆنه‌كانی وابەستەیی\n٣. توێژینەوە نوێیه‌كانی وابەستەیی\nبەشی سێیەم: قوتابخانەی سیستەمی جیهانی\n١. ڕوانگەی سیستەمی جیهانی\n٢. توێژینەوەکانی سیستەمی جیهانی لە ئاستی جیهانیدا\n٣. توێژینەوەکانی سیستەمی جیهانی لە ئاستی نەتەوەییدا\nLast modified on یەک شەممە, 05 ئایار 2019 11:04\n« مەککلێلاند: هاندەری سەرکەوتن (achievement motivation) لێکجیاکاریی ستراکتۆریی سمێلسێر »


با لە ئامینە کاکەباوە پشتییوانی بکەین - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nماوەیەک لەوە پێش حیزبی چەپی سوئێد ئامینە کاکەباوە، پارلمانتار و ئەندامی ئەو حیزبەی بە ھۆی ناتەبایی لەگەڵ سیاسەتەکانی حیزبی چەپ، لە ریزەکانی خۆی دەر کرد.\nئامینە کاکە باوە ساڵیانێک پێشمەرگە و ئەندامی کۆمەڵە بوو. دواتر ھەم وەک چالاکوانێکی پارێزەری مافی ژنان و، ھەم وەک کەسێکی سۆسیالیست دژ بە ئیسلامی سیاسی ھەڵسوڕانی بەرچاوی بووە و بوێرانە ڕا و بۆچوونی خۆی دەربڕیوە. ئێستاش ئەو مەسەلە لە مێدیا و کۆمەڵگای سوئێد دەنگی داوەتەوە. ئێمە لەو بڕوایە داین کە ھەموو کورد و کەسێکی ئازادیخواز، سەرەڕای جیاوازیی لەگەڵ لێدوانەکانی ئامینە، حەقوایە پشتیوانی لێبکەن و لە بەرانبەر کەمپەینی ئیسلامی و ناحەقیەک کە لێی کراوە بە تەنیای نەھێڵنەوە.\nكۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان-رێكخراوی ده‌ره‌وه‌ی وڵات\n٨ سێپتامبری ٢٠١٩\n2019/09/09 /by عەتا\nپەیامی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران بە بۆنەی یەکەمین ساڵوەگەڕی تاوان... دوارۆژ ژمارە 81 لەگەڵ پاشکۆیەک تایبەت بە یادی ٤٠ ساڵەی گیانبەختکردنی کاک فوئاد...


هۆکارەکانی عارەقەکردنەوەی لەڕادەبەدەر\n4/11/2020 01:03 PM\nعارەقەکردنەوە دژکردەوەی سروشتیی جەستەیە لەبەرامبەر گەرمادا. لەڕاستیدا جەستەی ئێمە بە عارەقەکردنەوە خۆی فێنک دەکاتەوە. بەشی زۆری پێکهاتەی عارەقە ئاوە، هەڵبەت ئاسید لاکتیک، ئوورە و هەندێک لە مادە کانگاییەکانی دیکە بۆ نموونە سودیۆم و پۆتاسیۆمیشی تێدایە. عارەقە جگە لە فێنک کردنەوەی جەستە، پێست نەرم دەکات و رادەی شێداربوونەکەی بەرز دەکاتەوە. کەسێکی گەورەساڵ دەتوانێ هەموو رۆژێک ١٤ لیتر عارەقە بکاتەوە. هۆکارەکانی عارەقەکردنەوە بریتین لە: گەرما، چالاکیی جەستەیی، خواردنی تیژ یان گەرم، سترێس و ترس، نەخۆشی، گۆڕانکاریی هۆرمۆنی، پۆشینی ئەو جلانەی ماتریالەکەیان دەسکردە و... .\nبۆ ئەوەی کەمتر عارەقە بکەینەوە چەندین رێگا هەیە، بەڵام باشترینیان گۆڕینی لایف ستایلی خۆمانە. ئەوەی کە جلەکانت بەپێی پلەکانی گەرمان بپۆشی زۆر گرنگە. هەڵبژاردنی ئەو جلانەی ماتریالەکاین سروشتییە رۆڵێکی بنەمایی هەیە بۆ ئەم بابەتە. دواتر هەوڵ بدەن لەو هۆکارانەی تووشی دڵەڕاوکێ و ترستان دەکەن دوور بکەونەوە.\nئەگەر کێشەی عارەقەکردنەوە لە ئاستێکی زۆر بەرزدابوو، واباشە سەردانی پزیشکی پەیوەندیدار بەم کێشەیەوە بکەن. بەشێک لەو دەرمانانەی کە بۆ کەمکردنەوەی عارەقە پێشنیار دەدرێت زۆربەیان ئەو دەرمانانەن کە بۆ کەمکردنەوەی سترێس و دڵەڕاوکێش بەکار دێن . جگە لە دەرمان لە هەندێک حاڵەتدا کەسەکە نەشتەرگەریی لەسەر ئەنجام دەدرێت و بە سڕینەوەی بەشێک لەو سیستمەی کە عارەقە بەرهەم دێنێت چارەسەر دەکرێت.


ڕەگەکانی توندوتیژی جنسی\nوەرگێڕانی: فەرانەک ئەڵماسی\nشتێکی ناحەز لە دڵی ئەم کۆمەڵگایەدا بوونی ھەیە. ڕوەتێکی بەردەوامی راپۆرتەتاڵەکان، ئازارە جنسیەکان ڕیز دەکات.قسە تەنیا لە سەر توندوتیژی بنەماڵەیی پیاوان نیە، ئەو تووندوتیژییەی سەرنجی زۆربەی خەڵک لە سەری چڕ بۆتەوە:بەڵکو ھەروەھا ئازاری منداڵان بە دەستی قەشەکان و مامۆستاکان لە ھەموو دامەزراوە ئایینیەکاندا، چەوساندنەوەی بەساڵاچوان، کەم ئەندامان،نەخووشە دەرونیەکان و منداڵان کە بڕیارە لە دامەزراوە جۆراوجۆرەکاندا پارێزگاریان لێ بکرێت: وھەروەھا ئازارە جنسیەکان لە زیندانەکان و کەمپەکانی دەستبەسەرکردنی پەنابەران.ماڵپەری "سامی سامی" باس لە رادەی بەرزی ئەو ئازارانە دەکات کە بەشدارانی جنسی ناو ھاوڕەگەز خوازان، دووجنس خوازان، ترنسەکان و ناوجنسیەکان و ھاوجنس خوازەکان دەکات.\nسەرباری ئەمە، ھەموو پێداچوونەوەکان و کەڵکەڵە ڕیاکارانەکان لەلایەن سیاسەتڤانان و بەرێوەبەری پۆلیسەکان، جگە کۆمەڵێک دەستە واژەی بێناوەروک دەربارەی کولتووری توندوتیژی پیاوانە، ھەوڵێکی کەم بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم ڕاستیە ترسناکانە دراوە. لەکۆمەڵگای ئێمەدا توندوتیژی پیاوانە باوە، بەڵام ناتوانێت پەرەسەندنی بەربڵاو و فرەچەشنی چەوساندنەوەی جنسی، بۆنموونە لەڕێگەی ژنانەوە ڕوونبکاتەوە: ٤١ لەسەدی لەزبینەکان لەلایەن شەریکە جنسیەکانیانەوە ئازار دەدرێن.\nھەر بەو جۆرەی مارکس دەڵێت، گەر دەمانەوێت لەڕەفتاری مرۆڤ تێبگەین، دەبێت لەپێکھاتە کۆمەڵایەتی و ئابووریەکانی کۆمەڵگاوە دەستپێبکەین. ڕەنگە بینینی پەێوەندیەکانی نێوان ڕێکخراوەکانی بەرھەمھێنان و توندوتیژی جنسی دژوار بێت، سەرباری ئەمە، ئێمە پێویستمان بە ناسینی(ڕێکخراوەکانی بەرھەمھێنان) ھەیە. بەڵگاندنەکەی مارکس ئەمە بوو کە لەچوارچێوەی سیستەمی سەرمایەداریدا، وزەی ئێمە بۆ کار، لەبرێ ئەوەی داھێنەرانە و سەرچاوەیک بێت بۆپەیوەندی لەگەڵ خەڵکیتر، لە دەروەی ئیرادەی ئێمەدایە و پێمان نامۆبوونەتەوە.\nجەماوەری کرێکاران سەبارەت بە دۆخی کارەکەیان یاخۆد سەبارەت بەمەی کە ئایا کارەکەیان کەڵکدارەوە و چێژی لێدەبەن، قسەی کەمیان پێیە یاخۆد ھیچ قسەیەکیان پێنیە. ئەگەر قاوە دەخون یاخۆد جلوبەرگ یان یاریە ڤیدیۆیەکان دەفرۆشن، نازانن ئەوانە چۆن بەرھەمھاتوون، چ لەڕێگەی کاری بەردەکانەوە بەرھەمھاتبێتن و چ لەڕێگەی کرێکارانی یەکگرتوو بەحەقدەستی زۆرەوە. ڕەنگە بەرھەمھێنەران لەو پەڕی دونیا یان لەخوار جادەکەوە لێتان نزیک بن، بەڵام ئەوان ئێوە یاخۆد ئەو کەسانەی بەرھەمەکانی ئێوە دەکڕن، ناناسن.\nئەمە بۆخۆی کۆمەڵێک بە داواھاتی جۆراوجۆری لەدوایە. وا دەردەکەوەێ چما ژیانی ئێمە لەژێر کارێگەری ھێزە نامۆکان، بۆنمونە ئابووری و بازاڕ دایە. جیھان وەک شتێکی نامۆ و لەت لەت ئەزمون دەکرێت کە دەرەنجامەکەی دەبێتە نامۆیی مرۆڤ لە مرۆڤێکی دیکە. سۆڵتەی واقعی سەرمایە بەسەر ژیانماندا، و ئەوەی کە فەیلەسووفی مارکسیست، بێرتێل ئۆڵمەن وەک " ئیزۆلەبوون و ڕمانی سرۆشتی مرۆڤ بۆچەند پارچەی پەست و دابڕاو" ئاماژەی پێدەکات، لە چەوەسێنڕاوەکاندا ھەستی لاوازی درووست دەکات. ئەمە سەرپۆشێکی ڕازاوی دەکێشی بەسەر پێکھاتەکانی سیستمی زاڵ و باڵادەستدا.\nئەگەر ناتوانن بیبینن کۆمەڵگا چون کاردەکات، ڕەتکردنەوەی ئایدیاکانی"عەقڵی باو" دژوار دەبێتەوە: ئەو ئایدیایانەی وا دەردەکەوێت ئەزمون دەنوێننەوە، بەڵام لەڕاستیدا بۆ پاساودانی برەویان پێدەدرێت. بۆنمونە کۆمەڵێک ئایدیای وەک ئەمەی کە: پێویستمان بە بەرپرسە کۆمەڵگا ڕێکبخا: ھەموومان تاکگەلێکین کە ھەریەکەو بەرپرسین لەپەێوەندیدا بەو شتەی کە ژیانمانی پێدروست دەکەین: ژنان بۆ ئیدارەکردن و بەڕێوەبردنی کاروباری دەوڵەتی لەبار نین: تاکە پەیوەندی سرووشتی جنسی پەیوەندی جنسی ئاسایە و ھتد.\nلەژێر سایەی سەرمایەداریدا، بازاڕ باڵادەستە و بەرھەمھێنان تەنیا بۆ قازانجە. ھەموو شتێک دەتوانرێت بفرۆشرێت، بۆنموونە پەیوەندی جنسی. بەمپێیە جەستەکانمان دەبنە چشت و وەک فرۆشتنی کاڵا کەڵکی لێوەردەگیرێت و لەپۆرنۆگرافیدا حقیر و بچووک دەکرێتەوە. ئارەزوە جنسیەکانی ئێمە پێمان نامۆ بوونەتەوە و لە پیشەسازی پۆرن و لە بەشێکی بەرینی کولتوری جەماوەریدا پیشان دەدرێت و لە کارلێکی مرۆیی خۆی دادەماڵدرێت.\nزۆرجار بۆشایەکی گەورە ھەیە لەنێوان وێنەی سەر باکسی شۆکولاتەکان لە جووتێک عاشق و خۆشحاڵ، و دڵڕاوکێ و گوشارەکانی کار و خەبات بۆ میزانکردنی تێچوەکانی ژیان. بوونێک کە پێشوەخت نامۆبۆتەوە، کە لەرێگەی سۆڵتەی ئەوەیدیخوازی و تاک ھاوسەریەوە دەورە دراوە، دەتوانێت گوشاری گرژیەکان و تاڵیەکان تێکبشکێنێت.وەکیتر، ھەندێک لەپیاوان ئەوەندە کۆمەڵایەتی بوونەتەوە پێیان وایە مافی سۆڵتەیان ھەیە بەسەر کەسەکاندا، سەرەڕای ووشیاری سەبارەت بەمەی کە ژنێک ماف وئەگەری ھەڵبژاردنی کەمتری ھەیە، تۆڕەیی و سەرکوت کراوەیی خۆیان بەسەر ھاوژیانە مێینەکەیاندا دەڕژێنن. کەواتە، کۆمەڵێک ھۆکاری زۆری وەک ترس لە تەنیایی، ترس لە ئاشکرابوون لای بەرپرسەکەی، نەمانی سەربەخۆیی ئابووری یان خزمەتگوزاری، دەتوانێت ھەر جووتێک چ ژن چ پیاو و ئەوەیدیخواز یان کوویر بۆ درێژەنەدان بە پەێوەندێک بەبێ ئارەزو و بەم پێیە بەرامبەر ھەڕەشە و زۆرەملێ و چەوساندنەوە، تێکبشکێنێت.\nتوندوتیژی جنسی ڕێکخراو\nدامەزراوە زنجیرەپلەیەکانی سەرمایەداری پشتیان بەو عەقڵانیکردنەوانە بەستوە کە کۆی پەێوەندیە مرۆیەکان لاواز دەکات و ھاودڵی مرۆیی دەکوژێ و لەئەنجامدا، مرۆڤ لەمرۆڤ بوون دادەماڵی. بۆنموونە، تەنانەت "کۆمیسیۆنی سەڵتەنەتی دەربارەی چەوساندنەوەی جنسی منداڵان" ھەرجۆرە شۆناسێک لەو کەسانەی کە باسی برینەکانی خۆیان دەکەن دادەماڵێت و لەگەڵ بکەرەکان و ئەو کەسانەی کە تاوەنەکانیان شاردۆتەوە، لەڕێگەی ئاماژە بە بەشداربوونی ھەموویان، یەکسان دەکات.\nکڵێسای کاتۆلیک، کە خۆی وەک دامەزراویەک کەڵکەڵەکەی خۆشگوزەرانی مەعنەوەی و مینۆکی پەێڕەوەکانیەتی دەناسێنێت، ناتوانێت بەشێوەیەکی مرۆیی و ھاودڵانە وڵامی ئەو خەڵکەی کە بەئاشکرا بەدەستی قەشە منداڵبازەکان "پێدوفیل" تووشی برینی دەرونی بوون، بداتەوە.ستەملێکراوان،بەتایبەتی ئەوانەی لەژێر دەسەڵاتی دامەزراوە ھەبووکاندان، خەساری زۆرتریان بەر دەکەوێت.منداڵان،کە وەک سەروەتی باوک و دایکیان چاویان لێدەکرێت خاوەنی ھیچ مافێک نین. ئەگەر دەوڵەت بنەماڵەی منداڵە دیاریکراوەکان بە ئەمینی خۆی نەزانێت، دەتوانێت ئەو منداڵانە بە ڕەزامەندی خۆیان یان بە بێڕەزامەندی خۆیان لە بنەماڵەکانیان جیابکاتەوە و بیانخاتە پانتای دۆخی چەوساندنەوەی سیستەماتیکەوە. تەنانەت خۆ جیاکردنەوە و ئاڵوگوڕپێکردنی منداڵان ئاسانتر دەکاتەوە.\nبەساڵاچووان،کەمئەندامان ونەخۆشەکان بەپێی مافەکانیان،بەڵکوو لەرێگەی پێداویستیە جەستەییەکانیانەوە پێناسە دەکرێن. ئەوانە زۆریان لەژێر کۆنترۆڵی کەسانێکدان کە ئەرکی سەرشانیانە تەمێیان بکەن و لە سیستەمەکانی دەستوری"برۆکراتیک"بەسەریاندا زاڵ و باڵادەست بن. بەرپرسان وەک پاسەوانەکانی زیندان، مامۆستاکانی قۆتابخانە، پەرەستارەکان و ھتد خۆیان نامۆبوونەتەوە، ئەوانە ھەر کامییان بەشێوەیکی زیانھێنەرانە پەروەردە کراون، حەقدەستی کەم وەردەگرن، و زیاد لەپێویست کاردەکەن. تائەو شوێنەی کە ژیانێکی سەخت و بەدیسیپلین دەژین، و ڕەنگە بۆ خوشیان بێبەخت و ناڕازی بن.بەڵام چونکوو ڕۆڵەکەیان وایان ڕادێنێت لەگەڵ خەڵکدا وەک چەشت مامەڵە بکەن، بۆ ئەوان ھێندە جیاوازی نیە تاکوو لەگەڵ کەسەکان لەپانتای بەرپرسیاریەتی خۆیدا وەک ئۆبژەی پاڵنەرەکانی خۆی بجووڵێت- سەکورت، تۆڕەیی یاخۆد پێویستی جنسی. لەنێوان گرنگینەدان بە پێویستیەکانی کەسی ژێردەسەڵاتیان، توندوتیژی فیزیکی یان دەروونی، و ئازار دەشێت جیاوازێکی لێڵ و نادیار ھەبێت.\nکاتێک ئەوانە دەوری ستمکارانە دەگێرن لە زنجیرەپلەیەکدا، نەک وەک کردەیەکی دژە مرۆیی، بەڵکوو تەنیا وەک ئاراستەیەکی حەتمی تێیدەگەن. دەوریان پاراستنی نەزمە، جا بەھەر شێوەیەک کە مومکین بێت. ئاشکرایە کە کۆمەڵگا پشتیوانی لەڕەفتاری نەشیاو و ناماقووڵ ناکات، بەڵکوو خەرمانەیەک لە ڕازداری و نھێنیکاری بەرھەم دەھێنێت کە پانتای تایبەتی جنسیترین چالاکیەکان دەنوێنێتەوە و بەم پێیە سەپاندنی دەسەڵات "ئێرۆتیزە" دەکاتەوە. ئەمە لەخۆیدا ئەوە ڕووندەکاتەوە بۆچی ئازارەکان تا ئەم ڕادیە جنسین.لەلایەکی دیکەوە، دەستدرێژی جنسی بەئاشکرا وەک شتێکی تێکدەرتر لەتوندوتیژی فیزیکی(کۆتان و لێدان) یان فۆرمەکانی دیکەی کۆنترۆڵ ئەزمون دەکرێت. لەناو چیرۆکەکانی عەزاب و خۆکوژیدا، کە تێکدەری ژیانی ئەو کەسانەیە لەمنداڵیدا ئازاری جنسی دراوەن،یان ئەو ژنانەی کە لەلایەن ھاوژیانە ناوبراوەکەی خۆیانەوە چەوسێندارونەتەوە، ھەست بە ڕەنج و ژانێکی گەورە دەکرێت.ترس لە دەستدرێژی، خوازە و مێتافۆڕێکە ئەزمونی پیاوان لەزیندان لەخۆیدا کۆدەکاتەوە، کە بەدترین ڕووداوە بۆ پیاوێک. ھێمۆفۆبیا پەرەدەدات بەم ترسە، ھەروەھا بچوکبوونەوەی بۆئاستی ژنێک لەگەڵ ئەم وێنایانەدا پەیوەندیەکی نزیکی ھەیە. بەم پێیە، ئازاری جنسی یان تەنانەت ھەڕەشەکەی لە دۆخە دامەزراوە و رێکخراوەکاندا، دەتوانێ زیاد لە فۆرمەکانی دیکەی دیسیپلین یان سزا بەگشتی ئێرادەی قوربانی بۆ خۆڕاگری لەناوببات.\nئەم دینامیزمە ھاوشێوەی دینامیزمێکی دیاریکراوە لەناو پەیوەندیە شەخسی و کەسیەکاندا، ئەو شوێنەی کە ھەوڵەکان بۆ زاڵبوون بەسەر ھاوژیانەکەدا یان ڕاگترنی ھاوژیانەکە بۆ جیابوونەوە دەرئەنجامەکەی دەتوانێت ببێتە ڕەفتاری توندوتیژئاسای گەشەکەر.سەرباری ئەمە، دەوڵەت کەڵکوەرگرتن لەتوندوتیژی جنسی وەک ڕێگایەکی باوەڕپێکراو بۆ بەڕێوەبردنی نەزم و کۆنترۆڵ پەرەدەدات و ڕەوایەتی پێدەبەخشیت. لەکۆی ئاستەکاندا بەم جۆرە تێدەگەن کە لەڕاستیدا نابێ توندوتیژی جنسی ڕووبدات، بەڵام داننان بە ڕوودانی توندوتیژی جنسیدا، دەمامەکی نەزم و حەیا دادەدڕێت. بەمپێیە، توندوتیژی جنسی نەک قەبوڵ دەکرێ بەڵکوو چالاکانەش دادەپوشرێت: ئێفشاگەران لەجیات جنێوفرۆشان و دەستدرێژان قۆربانی دەکرێن کە ئەمە خۆی دەبێتە ھۆی حەزەرکردن ئێفشاگەری.\nحکومەتەکان و ھێزەکانی پۆلیس لەھەموو دوونیادا،لەدرێژەی سەدەکاندا، قەڵغان بوون بۆکڵێسەکان و دامەزراوەکانی دیکە، لەحاڵێکدا کڵێسەکان و ھەندێکی دیکە لەدامەزراوەکان پەنایان داوە بە جنێوفرۆشانی جنسی و تەنانەت پەرەشیان پێداوە.دەوڵەتەکان لە سەرانسەری جیھاندا بە پشتیوانیکردن لەم دەرکەوتانە، کەڵک لەدەستدڕێژی بۆسەر ژنان و پیاوان وەک چەکی جەنگی وەردەگرن. ئەم فێڵە بەشێوەیەکی بەربڵاو لە سیستەمەکانی ئەشکەنجەدا کەڵکی لێوەردەگیرێت. لەزیندانی "بەدناوەی ئەبۆغەریب" لە عێراقدا، سەربازانی وڵاتە یەکگرتوەکان، کە نزیک بە نێوەیان ژن و لەژێر فەرمانی"ژنڕاڵ جانیس کارپینسکیدا" بوون، لەکۆمەڵێک چالاکیدا بەشداریان کرد کە دەستدڕێژی و ھەڕوەھا باقی شێوازەکانی بچووککردنەوەی جنسیشی دەگرتەوە، ئەو شێوازانەی کە بەمەبەستی دابەزاندنی ورەی ژنان و پیاوان دادەڕێژران.\nڕێگای چارەسەر چیە؟\nبێگۆمان ڕێگای چارەسەر زیندانی زۆرتر، لەحوکمی درێژماوەتر و زۆرەملێ، واتە ھەمان رێگەچارەی پەسەندکراوی حکومەتەکان و پۆلیس نیە. ھیچ کام لەمانە بەری پێناگرن: ئەمانە بۆخۆیان ئەو پێکھاتانە بەھێزدەکەن کە توندوتیژی جنسی ئاسایی دەکەنەوە و خەڵکانێکی تۆڕەتر و بەخۆنامۆتر لەھەمیشە پێشکەش بە کۆمەڵگا دەکەن.\nبەپێی بەرتەسکیە پێکھاتیەکان بۆ ھەڵبژاردنی فەردی و دینامیزمی برۆکراسیەکان بە ئاراستەی سڕینەوەی ئینسان، جێگەی خۆشبینیە ھەموو ئەوانەی کە ھاوتەریب لەگەڵ ئەرک و پیشەی خۆیاندا ھەوڵ دەدەن نەزم و دیسیپلینی ھەبوو بپارێزن. ڕەنگە کاریان بەتەواەتی کورت نەکرێتەوە بۆ ئازاری ئەو کەسانەی لەژێر ئاگاداری یان دەسەڵاتەکەیاندان: چونکوو ئەوانە تەنیا ئافرینراوانی ماشینی و مێکانیکی زەنجیرەپلەیی نین. بەڵکوو زۆربەیان لەو دامەزراوانەدا کە کاری تێدا دەکەن فۆرمێک لە ھەستکردن بە بەرپرسیاریەتی بۆ پارێزگاری لەخەڵک دەردەخەن.\nئەم ڕاستیە ئاماژەیە بۆ ڕێگای دەربازبوون لەم گرفتە. ڕێکخراوە ئێتحادیەیەکان و خەباتی دەستەی جەمعی دەتوانن ئایدیای ھاوبەستی و ووشیاری چینایەتی پەرەپێبدەن. وەھا ئاراستەیەک دەتوانێ ھەندێک پڕچەکرداری مرۆیی و ڕێزدارانە لەلایەن دەسەڵاتداران یان ئەو کەسانە لە کۆمەڵێک پەیوەندی نابەرابەردان، بگەێننە لۆتکەی خۆی. لێرەوە، بۆنەھیشتن و لەبنکەندنی تەواوەتی توندوتیژی جنسی، دەبێت ئەو پێکھاتانە لەناو ببەین کە ئەم توندوتیژیە وەھا قوڵ تیایدا ڕەگی داکوتاوە.\nئه‌م بابه‌ته 873 جار خوێنراوه‌ته‌وه


پاراستنی پۆلیسی تورکیا لەبارەی کردنە ژێرەوەی منداڵی کورد - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nبەرپرسانی دەوڵەتی تورکیا پاڵپشتیان لەو ئۆتۆمبێلەی پۆلیس کرد کە منداڵێکی ۷ ساڵانی کوشت.\nباوکی میراچ میرئۆغڵوو منداڵی حەوت ساڵان کە لەلایەن ئۆتۆمبێلی پۆلیسەوە لەسلۆپی کوژرا، دەڵێت قایم مەقام پێی وتووە کە هەندێک فیلمی بینیوە کە پیشان دەدات ئۆتۆمبێلەکە بە ئارامی رۆشتووە. باوکی ئەم منداڵە ناڕزایەتی خۆی دەربڕیوە کە پۆلیس دەبێت سزا بدرێت تا رووداوەی هاوشێوە دووبارە نەبنەوە.\nهەروەک بەرپرسانی دەوڵیتی لەسلۆپی لەباشووری رۆژهەڵاتی تورکیا لەبەرژەوەندی ئەفسەری پۆلیس کە شۆفێر بوو و میراچی ۷ ساڵانی کوشتووە، هەڵوێستیان نواند، باوکی ئەو کۆڕەش بەتوندی ئەمەی رەت کردەوە کە ئۆتۆمبێلەکە بەهێمنی رۆشتبێت، و بە ناڕزایەتی وتی کە کۆڕەکەی لەبەر بەرکەوتنەوەکە ۱۱ مەتر فڕێ دراوە و پاسکلەکەی لەت لەت بووە.\nساڵح میرئۆغڵوو وتی:”بە منیان وت کە فیلم هەیە کە تێدا ئۆتۆمبێلەکە بە هێمنی دەڕوان.” گەر هێدی دەڕۆشت پێڵاوی منداڵەکەم تا سەر بان فڕی نەدەبەست، بۆ خۆشی ۱۱ مەتر فڕێ دراوە. پاسکلەکەی لەت لەت بووە،… من تەنانەت نازانم بۆ ئۆتۆمبێل لەوێ بووە. ئێوە لەنێو خەڵکی سڤیلن.”\nلەکاتێکدا کە باوکی خوازیاری جێبەجێ بوونی دادە و دەڵێت شۆفێرەکە دەبێت وڵامدەرەوە بێت و بۆ پێسگرتن لەم جۆرە رووداوانە سزای یاسایی ببڕدرێتەوە. ئەم ئەفسەرە دەستبەجێ دوای ئەم لێدوانەی پارێزەری گشتی ئازاد کرا. خەڵک و نوێنەرانی پارتە دژبەرەکانی ئەردۆغان پێیان وایە کە منداڵێکی ۷ ساڵان لەلایەن ئۆتۆمبێلێکی سەربازیەوە کوژراوە. ئێوە ناتوانن ئەم وەک پێکدادانێکی ئاسایی شۆفێری بنەرخێنن.\nبە پێی دەیتاکانی مافی مرۆڤ، کوژرانی ۳۷ منداڵ بە ئۆتۆمبێلە سەربازیەکان کە هەر هەموویان لە پارێزگا کوردنشینەکانی وەک ئامەد، شڕنەخ، وان، هەکار و ماردین رووی داوە پیشان دەدات رامیاری سزا نەدانی سەربازان و پۆلیس رامیاری فەرمی دەوڵەتی تورکیایە. لەڕاستیدا دەبێت بگوترێت ئەم دۆخەی بەری کردن لەسزادان لەبارەی ئەم رووداوەوە، ئەویش لەم ناوچە هەستیارە، ئامانج گرتنی منداڵێک لەو ناوچە، پرسیاری زۆری بەدواوەیە. چوونکە ئەم ئاسایی نییە کە ۳۷ منداڵ لە ۳-۴ ساڵی رابردوودا بە ئۆتۆمبێلی سەربازی کوژرابن.


كازمی هەڕەشەی دەستلەكاركێشانەوە دەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆك وەزیرانی عێراق نامەیەكی بۆ سەرۆك كۆمار و سەركردەكانی حەشدی شەعبی ناردووە و هەڕەشەی دەستلەكاركێشانەوەی كردووە ئەگەر دەسەڵاتی ڕەهای پێ نەدەن لە سەپاندنی یاسا و ڕێگری لە ئاژاوەگێڕی.\nبەپێی هەواڵی میدیا عێراقییەكان، مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیرانی عێراق ئێوارەی دوێنێ نووسراوێكی خستۆتە بەردەم ھەریەك لە بەرھەم صاڵح، سەرۆك كۆمار و سەركردەكانی حەشدی شەعبی .\nبەپێی ناوەڕۆكی نامەكە، “كازمی داوای كردوە دەسەڵاتی ڕەھای پێبدەن لە سەپاندنی یاسا و ڕێگری لە ئاژاوەگێڕی و سزادانی گەندەڵكاران و دادگایكردنی ئەوانەی دەستیان لە كوشتنی ڕۆڵەكانی عێراقدا ھەیە، بەپێچەوانەوە دەستلەكار دەكێشێتەوە”.\nهەر لەنامەكەدا كازمی هەڕەشەی ئەوەی كردووە، “لەبەردەم كەناڵەكانی ڕاگەیاندن و گەلی عێراقدا شكستی حكومەتی عێراقی دەخاتە ئەستۆی حەشدی شەعبی و سەركردە شیعەكانی عێراق “.\nسەرچاوەیەكی باڵا لە حكومەتی عێراقی وتویەتی، “هێزە سیاسییەكان لە گفتوگۆی بەردەوامدان لەو كاتەوەی نمایشی سەربازی حەشد لە ناوچەی سەوز كرا، بۆیە حكومەت ڕێگە بە دووبارەبوونەوەی ئەو نمایشە نادات”.\nڕاشیگەیاندووە، كازمی هەریەكە لە بەرهەم ساڵح و سەركردەی هێزە شیعەكانی سەرپشك كردووە لەنێوان دەستلەكاركێشانەوە یان دەستكردنەوەی حكومەت بۆ لێپرسینەوە لە خراپەكاران و گەندەڵكاران و لەیاسادەرچووان.\nلای خۆشیەوە، عەلی ڕوبەیعی، چاودێری سیاسی بۆ ماڵپەڕی (موازین) وتویەتی، “دەستلەكاركێشانەوەی كازمی جددیەتی پێوە دیار نییە، ئەوەش بەهۆی ئەو دۆخەی كازمی تێیدا كراوە بە سەرۆك وەزیران و هەروەها ئەو دۆخە سیاسیەی لە وڵاتدا هەبووە پێش وەرگرتنی پۆستەكە”.\nوتوشیەتی، “كازمی هیچ پلانێكی نەبووە بۆ كۆنتڕۆڵ كردنی دامەزراوەكانی دەوڵەت و دروست كردنی ئاشتی كۆمەڵایەتی”.\nجەختیشی كردۆتەوە، “هەڕەشەی دەستلەكاركێشانەوە شتێكی نوێ نییە لە سەرۆكایەتی حكومەتی عێراق، بۆ نمونە عادل عەبدولمەهدی بەردەوام ئەوەی دووپات دەكردەوە و دەیوت نامەی دەستلەكاركێشانەوە لە گیرفانمدایە، بەڵام كاتێك دەستی لەكاركێشایەوە پێشكەشی دامەزراوەیەكی ئایینی كرد نەك گەلەكەی”.


هەواڵ / ڕاپۆرت :: 21/09/2019 :: 235 جار بینراوە\nلەوەتەی مرۆڤ دروست بووە هەمیشە لە جەنگدا بووە لەگەڵ میكرۆبدا، جار بەجاریش میكرۆبەكان براوە بوون.\nلە ساڵی 1918دا پەتای ئەنفلۆنزا لە ویلایەتە یەكگرتووەكان و چەند ناوچەیەكی دیكەدا سەریهەڵدا و 20 ملیۆن كەسی كوشت. ئەو كاتە ژمارەی دانیشتوانی ویلایەتە یەكگرتووەكان 100 ملیۆن كەس بوو. نموونەیەكی تر پەتای تاعونە لە ئەوروپا لە سەدەكانی ناوەڕاستدا كە 25%ی دانیشتووانی ئەو كیشوەرەی كوشت.\nلەسەردەمی ئێستاشماندا چەندین نەخۆشی مەترسیداری دیكە سەریان هەڵداوە، لەوانە نەخۆشی ئیبۆلا. نەخۆشییە كۆنەكانی دیكەی وەك كۆلێراش تا دێت زیاتر و زیاتر بەرهەڵستی دەرمانە دژە بەكتریاكان دەكات. دەشزانین چ كارەساتێك دەقەومێت ئەگەر نەخۆشییە كۆنەكانی وەك ئەنساكس سەرهەڵبدەنەوە. بەڵام لە هەموو ئەگەرێك ترسناكتر ئەوەیە كە بەكتریایەكی سادە، بۆ نموونە بەكتریای سترافیلۆكۆكەس كە ئێستا دەرمان بۆ چارەسەركردنی هەیە گەشە بكات و گۆڕانی بەسەردا دێت چونكە ئەم جۆرە بەكتریایە رەنگە لە خانە ماسولكەییەكانی جەستەمان نزیك ببنەوە و جینەكانی ئەو خانەیە وەربگرن بۆ خۆیان. ئەمە رەنگە وابكات بەكتریاكە ببێتە بونەوەرێكی زۆر كوشندە و زۆر بەخێرایش پەتا بڵاو بكاتەوە. بەر لەوەی كە كۆمەڵگەكان بتوانن رێگرییەك بكەن. ئەم كارەساتە دوانزە هەزار ساڵ لەمەوپێش روویداوە. كارەساتێكی لەو جۆرە بووەتە هۆی لەناوچوونی بەكۆمەڵی رێژەیەكی زۆری ئاژەڵە شیردەرەكان لە ئەمریكای باكوور و باشووردا.\nكەواتە چارەسەر چییە؟\nیەكەم هەنگاو پێویستە بەكارهێنانی دژەبەكتریا لە كێڵگەكانی بەخێوكردنی ئاژەڵ و پەلەوەر و ماسیدا قەدەغە بكەین.\nرۆژانە هەموو ئاژەڵێك و هەموو پەلەوەرێك و هەموو ماسییەكی پەروەردەكراو دژە بەكتریایان پێدەدرێت.\nئەم رەفتارە ئەوەندە هەڵەیە وەك ئەوە وایە لە حاڵەتی جەنگدا بیت و پاسۆردی جبەخانەكەت بدەیت بە دوژمنەكەت. ئێمە بە پێدانی دژەبەكتریا بەكتریاكان فێر دەكەین چۆن بێنەوە بەگژماندا، لەبەرئەوە بە هەر نرخێك بووە پێویستە واز لەم كردەوەیە بهێنین.\nهەنگاوی دووەم سیستمی تەندروستی گشتی چاكتر و كاریگەرتر بكەین. ئەگەر سەرنج لە بودجەی تەرخانكراو بۆ سیستمی تەندروستی و بەتایبەت بۆ تەندروستی گشتی بدەیت لە وڵاتە جیاجیاكانی جیهاندا دەبینیت ئەو بودجانە هیچیان لە ئاستی پێویست و مەترسییەكاندا نین. بەلای زاناكانەوە مەترسی سەرهەڵدانی پەتایەكی گشتگیر كە هەڕەشە لە چارەنووسی كۆمەڵایەتی بكات سێیەمین مەترسی گەورەیە لە كۆی 10 مەترسی هەرە گەورە لەسەر چارەنووسی مرۆڤایەتی.


لەدوای چاکبوونەوەش کۆرۆنا واز لە توشبووانی ناهێنێت، ناوەندێکی ئەمریکی ئاشکرای کرد\nڕاپرسییەک ئەنجامی ناخۆشی بۆ توشبووانی کۆرۆنا هەیە\n2020.07.25 - 15:06\nبەپێی ڕاپرسییەكی ناوەندێكی پەیوەندیداری ئەمریكا دەركەوتووە، ڕێژەیەكی زۆری ئەوانەی كە لە نەخۆشی کۆرۆنا چاك دەبنەوە چەند نیشانەیەكی سەختی پەتاكەیان تاماوەیەك لەگەڵدا دەمێنیتەوە، لەوانەش شەكەتی و كۆكە و ژانەسەری بەردەوام.\nبەپێی ڕاپۆرتێكی ناوەندی كۆنتڕۆڵكردنی نەخۆشیەكان و خۆپاراستنی ئەمریكا، نزیكەی سێیەكی توشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەوانەشی كە پێویستی نەكردووە لە نەخۆشخانەكان بخەوێنرێن دۆخی تەندروستییان تا سێ هەفتە لەدوای پشكنینی توشبوونیان بە ڤایرۆسەكە چاك نابێتەوە.\nتۆڕی هەواڵی NBC لەسەر زاری كیت کە توشبوویەکی کۆرۆنا بووە دەڵێت، "هێشتا تا و شەكەتی و لێدانی خێرای دڵ و تەنگەنەفەسی و كیشەی خەوی لەكۆڵ نەبووەتەوە، ئەوەش دوای 29 ڕۆژ بەسەر چاكبوونی لە پەتاكە."\nناوەندەكە پشتی بەستووەتە بە ڕاپرسییەك كە لەنێوان 274 توشبووی كۆرۆنادا ئەنجامدراوە، بەپێی ئەنجامەکە، 35% نەیانتوانیووە بگەنەوە بە تەندروستیەكی باش لەدوای چەند هەفتەیەكیش بەسەر چاكبوونەوەیان لەو پەتایە.\n20%ی نمونەی ڕاپرسییەكەش بەسەر چینی تەمەنی نێوان 18 بۆ 34 دابەشبووە.\nڕاپرسیەكە بەراوردی لەنێوان كۆرۆنا و ئەنفلۆنزای ئاساییدا كردووە كە چاكدەبنەوە، بەوپێیە دەركەوتووە نزیكەی 90% توشبووانی ئەنفلۆنزا لەدوای دوو هەفتە بەسەر توشبوونیان چاكدەبنەوە.\nڕاپرسییەكە ئەوەشی دەستنیشانكردووە، لەدوای چاكبوونەوەش لە كۆرۆنا چەند نیشانەیەكی سەرەكی تاماوەیەك لەگەڵ چاكبوواندا دەمێنیتەوە لەوانە شەكەشتی و كۆكەی بەردەوام و ژانەی سەری بەردەوام.\nکۆرۆنا ڕامبۆکەى عێراقی خست\n2020.08.06 - 08:59


كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان: 200 كارتی بایۆمەتری تایبەت بەهەڵبژاردنی عیراق بە هەڵە چاپكراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nكۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ئاشكرایكرد، نزیكەی 200 هەزار كارتی بایۆمەتری هەڵەیان تێدایە و ئەوەش پەیوەندی بەكۆمپانیایەكی ئیسپانیەوە هەیە.\nحەسەن سەلمان بەڕێوەبەری فەرمانگەی ڕاگەیاندن و پەیوەندیی جەماوەریی لە كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ڕایگەیاند: هەندێك هەڵە لەلایەن كۆمپانیای (ئەندرا)ی ئیسپانییەوە كراوە كە كارتی بایۆمەتریان چاپكردووە.\nحەسەن سەلمان وتیشی، ناچارن جارێكی تر ئەو كارتانە چاپ بكەنەوە بۆ ئەوەی لەلایەن دەنگدەرانەوە لەكاتی هەڵبژاردندا بەكاربهێنرێن.\nلایخۆشیەوە جومانە غەلای وتەبێژی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ڕایگەیاند: دوو ملیۆن و 500 هەزار كارتی نوێی دەنگدان بۆ ئەو هاووڵاتیانە چاپكراوەتەوە كە داتاكانیان نوێكردووەتەوە.\nوادەی پاككردنەوەی عیراق لە مین ئاشكرا دەكرێت\nخەڵك وەزارەتی ژینگەی عیراق وادەی كۆتاییهاتنی یەكجاری مین و پاشماوەكانی شەڕ لە وڵات ڕادەگەیەنێت. (زیاتر…)\nخەڵك بەمەبەستی بەشداریكردن لە هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراق، عەمار حەكیم سەرۆكی ڕەوتی حیكمە و حەیدەر عەبادی سەرۆكی هاوپەیمانی نەسڕ ، هاوپەیمانیەتی…\nخەڵك – وەزارەتی تەندروستی عیراق ڕایدەگەیەنێت، 2434 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە، 3497 كەسیش چاكبوونەتەوە، 39 كەسیش بەهۆی پەتاكەوە…\nخەڵك- وەزارەتی نەوتی عیراق بڕی نەوتی هەناردەكراو و داهاتەكەی لە مانگی ئەیلولی ڕابردوو ئاشكرا دەكات و ئاماژە بەرزبوونەوەی ئاستی هەناردە و داهاتە…\n28 تشرینی یەکەم 2021 8.00 pm\nخەڵك- ڕەوتی سەدر كە لەلایەن موقتەدا سەدرەوە ڕابەرایەتی دەكرێت، باس لەو هەوڵانە دەكات كە لە قۆناغی داهاتوودا دەیانخاتەگەڕ…\n03 ئازار 2021 4.00 pm\nخەڵك- سەرچاوەیەكی ئەمنی لە زيقار ڕایدەگەیەنێت، سێ كەس كە تۆمەتی تیرۆرییان بەسەردا ساغبۆتەوە، لە گرتووخانەی…\n16 ئیلول 2021 9.18 pm\nخەڵك كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ڕایدەگەیەنێت: دوای ئەوەی ژمارەیەك سكاڵا تۆماركران كە باس لەوەدەكەن…


چما بارزانی – Sibehî سبەھی\nBergeh Kurdistan On 05/07/2020 / نڤیسار\nنڤیسین: بوبێ ئەسەر\nمن گه‌له‌ک جاران گۆتیه، ئه‌ز دێ ھەر دبێژم، ژ به‌ر ڤێ ئەز دخوازم دیسا بێژم و گۆتنا داوی د پێشیێ دا ڤه‌بێژم، دا کو هندەك که‌س خوه نه‌وه‌ستینن و هه‌تا دیماھیكێ ڤێ نڤیسێ نه‌خوینن…\nمن ھەر گۆتیه کو د رۆژا ئیرۆ دا یێن ژ بۆنا مه کوردان دکارن یان بکاربن کوردستانه‌کا ئازاد و سه‌ربخوه راگەهینن، ته‌نها بارزانی نه.\nدڤێ ئه‌م جاره‌کێ، بێلایەن ل ره‌وشا کوردستانێ ژ رۆژا هاتیه پا‌رچه‌کرن و هه‌تا نها بنێرن، بنێرن هوون دێ بینن کو شۆپا خەباتا بارزانیان ل سه‌ر عه‌ردێ هه‌ر چار پارچەیێن کوردستانێ هه‌یه و ب ره‌هه‌تی دھێتە دیتن.\nئه‌م دزانن و دخوینن کو رۆژا بارزانیان ده‌ست ب ته‌کۆشینا ئازادیا کوردستانێ کر، ژ بۆنا خوه و ژ بۆنا مله‌تێ خوه ده‌ستوور و رێبازەك نەتەوەیی دانان و وان ل سەر وێ رێبازا نەتەوەیی دەست ب ته‌کۆشینا ئازادی و سه‌رخوه‌بوونا کوردستانێ كر.\nچ بوو ئه‌و؟\nئه‌و ده‌ستوور و به‌رنامه‌یا نه‌ته‌وه‌یی ل سه‌ر ئەساسێ به‌رژه‌وه‌ندیا گه‌لێ کورد بوو. لۆما ب رێزێن زێرین ل سه‌ر کاخزا سپی نه‌خشاندن کو دڤێ کورد ل گۆر وێ ته‌ڤبگه‌رن دا کو بکاربن بگەهژن مافێ خوه یێ ره‌وا.\nئه‌و ده‌ستوور، به‌رنامه و رێبازا بارزانیان نڤیسیبوون و پێشکێشی گه‌لێ خوه کربوون، ب دلێ داگیركەران نەبوو. له‌ورا ژ بۆنا تێکبرنا وێ ھەردەم هه‌ر چار داگیرکه‌رێن مه، ژ بۆنا نەھێلانا وێ رێبازا کو تێ دا کوردستانه‌کا سه‌ربخوه خویا دکر، ژ هۆلێ راکن، کار و خه‌بات ب هه‌ڤرا دکرن و هێشتا ژی دکن.\nداگیرکه‌ر نه به‌س بوون، وان هندەك خوه‌فرۆش و به‌رژه‌وه‌ندیپه‌ره‌ستێن کورد ژی کرین و ئه‌و ژی به‌را پێخلا بارزانیان دان، ئه‌و ب کار ئانین و دئینن.\nئه‌م هه‌می باش دزانن و ب وێ یه‌کێ باوه‌رن کو داگیرکه‌رێن مه د وێ خه‌ونێ دا بوون و دا‌نه کو چ ده‌ما بارزانی نه‌مینێن دێ دۆزا گه‌لێ کورد و کوردستانێ ژی نه‌مینه. داگیرکه‌رێن مه د ڤێ دیتن و هه‌لوه‌ستا خوه دا راستن و راست بوون.\nهه‌گه‌ر ئه‌م ل دیرۆکێ بنێرن ئه‌م دێ ببینن کو ژ بۆنا ژناڤبرنا بارزانیان ھەرگاڤ ژی پیلان و پرۆژه‌یێن داگیرکه‌رێن مه یێن هه‌ڤبه‌ش هه‌بوون و هه‌نه.\nلێ ده‌ردێ گران، برینا بێ ده‌رمان ئه‌وه کو کورد نه دیرۆکا خوه دزانن و نه خوه فێر دکن، نه ژی دخوازن فێر ببن.\nژ به‌ر ڤێ ئەز دبێژم؛ هه‌گه‌ر کوردان دیرۆکا خوە زانیبا و ناسیبا ئیرۆ دێ هه‌می کوردان خوه ل دۆر بارزانیان كربانە یه‌ک دا کو ب رێڤەبەریا وان ئه‌م کورد ژی ببانا خوه‌دی ده‌وله‌ت و ل ئاخا خوه ب ئازادی ژیابان. هه‌لبه‌ت دێ ئه‌ڤ ببه. لێ.\nهه‌زار مخابن کورد د ڤی واری دا فێمکۆرن. که‌ڕ و لالن. پرانیا کوردان ژی ب چاند، فکر و رامانێن دژمنێن دخوازن کوردان ژ هۆلێ راکن، مه‌زن بوونه ئان په‌روه‌رده‌یا خوه یا ئه‌ول ژ ور گرتنه.\nب سه‌دان سالن کو کورد ده‌ردێ بێ ده‌وه‌له‌تبوونێ دکێشن. لێ دیسا ل خوه های نابن. مله‌تێ دیرۆکا خوه فێر نه‌بە و نزانە، دێ چ جاران نکاربە خوه ب ره‌هه‌تی ئازاد بکه.\nئیرۆ شانسا کوردان ژ هه‌ر ده‌مێ زێده‌تر هه‌یه کو ل باشوورێ کوردستانێ ببه ده‌وله‌ت. ل ور هه‌ما بێژن ئێدی سه‌رێ ده‌وله‌تا کوردی خویا دبه.\nلۆما داگیرکه‌رێن مه هار بوونه، هه‌ر یه‌ک ژ ئالیکی ڤە ئێریشێن خوه یێن بێ واته دبن سه‌ر وێ هه‌بوونا کو دێ کوردان بکه خوه‌دی ده‌وله‌ت.\nئه‌ڤ نه به‌سه، داگیرکه‌رێن مه ھندەك پارتیان دكن سه‌ده‌ما ئێریشێن خوه، دا کو د قادا ناڤنه‌ته‌وه‌یی دا خوه ب هه‌ق ده‌ربێخن. لێ دیسا ژی ئەو کوردێن د خزمه‌تا داگیرکه‌ران دا نه، ب لڤ و تەڤگەرێن خوه، داگیرکه‌ران دکێشن ناڤا ئاخا ئازاد.\nته‌نها چاره‌سه‌ری، ل گۆر من، رابوونا گه‌لێ کورد یێن ل په‌رچێن دیه. لێ مخابن داگیرکه‌رێن مه کوردێن باکورێ کوردستانێ هه‌می خه‌ساندنه لۆما نکارن ده‌نگ ژ خوه ده‌رخن.\nد ڤێ ره‌وشا خه‌ته‌ر دا، هێشتا ژی هندەك پارتی و رێخستنێن کوردان ل سه‌ر ناڤێ وان، بێده‌نگن. ما گه‌لۆ دێ ژ ڤێ خه‌رابتر چ هه‌به و چ ببە. ئه‌و پارتیێن ب ئارمانجا کوردستانه‌کا سه‌ربخوه ده‌رکه‌تنه، لێ ئیرۆ ل هه‌مبه‌ر ئێریشکاریا داگیرکه‌ران یا ل سه‌ر برایێ وان، بێ ده‌نگن.\nهه‌گه‌ر ئه‌م وه‌که کورد دلخوازێ کوردستانه‌کا ئازاد و سه‌ربخوه‌نه، دڤێ ئه‌م وێ چه‌رخا د ده‌ستێ داگیرکه‌ران یا ژ بۆنا دژایتكرنا بارزانیان ژ هۆلێ راکن، بشکینن. دڤێ ئه‌م ب هه‌می هێز و قوەتا خوه ژ بارزانیان را ببن پشتەڤان.\nهه‌گه‌ر ئه‌م ڤێ نه‌کن، ئه‌م دێ نکاربن چ کوردستانه‌کا ئازاد و سه‌ربخوه راگەهینن و ببینن. داگیرکه‌رێن مه رۆژ ب رۆژ دکه‌ڤن عه‌ردێ پیرۆز و ئازاد. هه‌ڤالبه‌ندێن وان ژی هه‌ر وان گەرم دكن کو زووترین ده‌مێ ب هه‌ڤرا بارزانیان ژ هۆلێ راکن.\nدڤێ هه‌ر کورد ڤێ باش بزانە؛ د رۆژا ئیرۆ دا،ژناڤبرنا بارزانیان وه‌نداکرنا هه‌ر چار پا‌رچێن کوردستانێ یه. لێ وێ دژمن چ جاران نه‌گەهژن ڤێ ئارمانجا خوه. ژ به‌ر کو هه‌تا زارۆکه‌ک بارزانیان ژی هه‌به، ئه‌و دێ ل هه‌مبه‌ر داگیرکه‌ران و وه‌لاتفرۆشان ل به‌رخوه بده.\nبارزانی تێرا خوه هه‌نه ژ به‌ر کو ل سه‌ر خه‌تا نه‌ته‌وه‌یی نه. که‌سێن نه‌ته‌وه‌یی بن ژی وێ رۆژه‌کێ بگەهژن مافێ خوه یێ ره‌وا.\nژ به‌ر ڤێ د ده‌مه‌که نێزیک دا وێ بارزانی کوردان بکن خوه‌دی ده‌وله‌ته‌کا سه‌ربخوه. بلا قه‌ت ترس و شکا کوردێن ژ وه‌لاتێ خوه هه‌ز دکن، چێ نەبه.\nئاها ژ به‌ر ڤێ یه هه‌بوونا بارزانیان ئیرۆ گرنگه. ل گۆر ڤێ گرنگیێ ژی دڤێ کورد ته‌ڤبگه‌رن و پرسا ”چما بارزانی”بەرسڤ بدن. ژ به‌ر کو ئازادی و سه‌رخوه‌بوون د وێ ده‌ستوور و رێبازا وان دا یه…


قوبـادی جەلیـزادە، یـان ڕەنگڕێزی شـیعری ناوچەگەرایی لە شـاکاری گەردوودنییەتیدا… فازیل شـەوڕۆ – Dengekan\nbyFazil Sawro\tApril 14, 2022\tGeneral, Literature\nچەمکی ئەدەبیی ناوچەگەرایی، دەوارێکە کۆبەرهەمی هەرچی قەڵم هەیە ــ بەدەر لە زمان و شێواز و ئاست و بیرۆکە و خەیاڵ..، لە ژێر ئەستوونگی خۆیدا کۆ دەکاتەوە. بە واتایەکی دیکە، کۆبەرهەمی ئەدەبی، بە شیعریشەوە، زادەی کانیاو و گڕکان و شەپۆڵ و کێڵگە و کازیووەی دەڤەر و ناوچە و هەرێمێکی دیاری کراون لەم گەردوونە بێسنوورەدا. ئەوەی سنووربەند و شوورەی ئەو لۆکاڵییە دەشکێنێت و دەیگەێنێتە دوورترین خاڵ کە مرۆڤ پێی لەسەر دانابێ، نە ئامرازە پێشکەوتووەکانی میدیا و نە ئامێرە تەکنەلۆژیا سەردەمییەکانن، بەڵکوو ئەدەبییەتی ئەو ئەدەب و شیعرییەتی ئەو شیعرەیە. ناوچەگەڕایی لە ئەدەبدا ــ شیعریش وەک پەریزادی ئەو ئەدەبە، چەمکێکی پیرۆز و مەزن و داهێنەرانەیە، نەک هەڵگری خەوش و کەمایەسی و گرێ و پاشاگەردانی .\nلە ڕەخنە و ڕەخنەکاریی شیعری کوردیی هاوچەرخدا ــ سەرەڕای هەژاریی ئەدەبیی کوردی لەم بوارەدا تا ڕادەیەک، بەختی جەلیزادە خەواڵۆ نییە و فرە ڕەنگ، قەڵەمکارییان لە دەقە شیعرەکانیدا کردوە. ئەلهەقی، بەرهەمی باشیشیان تێدا ڕنیوەتەوە،\nئەگەر بە چاوی قوبادناسێکی بە سەلیقە و ئەزمووندار و شارەزا لە ئەدەبی جیهانی، هەڵسەنگاندنێکی زانستییانە بۆ نووسین و لێکۆلێنەوە و ڕەخنەکان بکەین، بیوێژدانی نییە بڵێین:\nدەقە شیعرەکانی جەلیزادە، وەکو قەسرێکی گەورەی چەند نهۆمی سەردەمی سەدەکانی ناوەندی (ڕۆما)یە، ئەوەی دەربارەی ئەو قەسرە نووسراوە و گوتراوە، وەک ئەوە وایە، هەر لە یەک پەنجەرەوە سەرمان بەو قەسرە گەورەیەدا گرتبێ و کەوتبینە وەسفکردن و پەسنکردن و کەشفکردنی !\nتۆ بڵێی، ئەو هەڵسەنگاندنە، ناهەقی تێدا نەکرابێ؟!\nباوەڕ مەکە! بە هەموو هزر و ئیدڕاک و ئەقڵەوە ئەم وشانە تۆمار دەکەم. لە توانای قەڵەمی ڕەخنەکارەکانیش کەم ناکەمەوە. ڕەنگبێ، جیاوازیمان، هەر ئەوەبێ تۆ لە گۆشەیەک و من لە گۆشەیەکی دیکەوە، سەیری ناوەوەی ئەو قەسرە دەکەین.\nمن ئەو شاعیرە، وەک ڕەنگڕێزێک دەبینم، شیعرییەتی ناوچەگەرایی ( کە بە زمانی کوردی لە باشووری کورستاندا دەنووسێ)، جارێکی دیکە ڕەنگبکاتەوە و شێوە ودیمەن و جوانی و ڕەونەقێکی شاکارانەی ئەدەبیی ئەوتۆی بە بەردا بکات، کە هەموو خەسڵەتەکانی گەردوونییەتی پێ ڕەوا ببینێ.\nدەزانم، خودی شاعیر، دڵخۆشە کە ڕەخنەکاران ئەو وەک (پاشا یان سوڵتانی شیعری ئیرۆتیکی کوردی) دەناسێنن. ــ ئەم نازناوە درووستە و ستایشیش نییە.\nخوێندەوەی ئیرۆتیکی و توێژینەوە لە شێواز و شیتەڵکاری و توێکاریی لە هونەرکاری و سنعەتی ئیرۆتیک، لە دەقە شیعرەکانی جەلیزادەدا، لە پێناو کەشفکردن و ڕاڤەکردنی خودی ئیرۆتیک و ئیرۆتیکا، فەریکە خوێندەوە و زڕە توێژینەەوەیە.\nچونکە، ڕەخنەکاری کارامە، دەتوانی لەو دیوی ئەو دەقە ئیرۆتیکایانە، چەندان جیهانی دیکە کەشف بکات، کە شاعیر، بە جددی و بە فیعلی کاری تێداکردوون، وەک: جیهانی ژن وەک مرۆڤ، جیهانی پیاو وەک ژنکوژ، جیهانی ئازارەکانی مێینە. جیهانی بکوژانی ژینگە و ئازادی و ژیان و ئایندە و منداڵ و وەچە و خۆشەویستی…تاد .\nمیکیاژکردن و پێیداهەڵگوتن بە بڕگە و دەستەواژە و ڕستە ئیرۆتیکاییەکانی وەک” قاچە درێژ و لووسەکانت؛ گۆی مەمکەکانت؛ دڵۆپە شەونمی سەر تووکە بەرەکەت؛ گەڵا هەنجیری نێو ڕانەکانت؛ بمکە بە دووش لە حەمامەکەتدا…”، خوێندنەوەی هەرزەکارانەن. زۆربەیجار پەیامەکانی شاعیر، لە دیوی سنووری دەقەکەدا دەدۆزرێنەوە، کە ئەو بە ئەنقەست لەوەی شاردونەتەوە. ئەم کەشفکرنەش ئەزموون و زانست و لێزانی گەرەکە.\nئەو، تاقە شاعیرە لە هەموو مێژوودا، بیرۆکەی (ئیلهام و سرووشی شیعری) بەتاڵ کردەوە. نزیکەی ١٧٢ دەقە شیعر، لە دوای یەک، بەبێ پسانەوە نووسی. هەر ڕۆژەی دەقە شیعرێکی نوێ!\n٧ ی نیسانی ٢٠٢٢ ــ دوبلن\nPrevious بیرەوەریەکانی فەقێیەکی گوومڕا…5…شەماڵ بارەوانی\nNext كورد ئەنفالی هەیە، بەڵام…!… د. هێرش رەسوڵ


کاردانەوە باش و خراپەکانی کاربەدەستانی ئەمەریکا لەسەر بڕیاری کۆچبەری ترامپ\nوەزارەتی ئاسایشی نیشتمانی سەرلەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە بەیاننامەیکی دەرکرد و ڕایگەیاند " فەرمانەکانی دادگا بەجێ دەگەیەنن" بەڵام گوتیشی لەهەمانکاتدا " فەرمانی سەرۆکیش جێبەجێ دەکەن تا دڵنیابن لەوەی ئەوانەی کە دێنە ناو وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا هیچ مەترسییەک ناخەنە سەر وڵاتەکەمان یان هاووڵاتیانی ئەمەریکا."\nڕاپۆرتەکانی کاربەدەستانی فێدراڵ ئاماژە بەوە دەکەن بەلایەنی کەم 170 کەس دەستبەسەرکراون لەو کاتەوەی سەرۆک ترامپ ڕۆژی هەینی لە کۆشکی سپی ئەو فەرمانەی واژوو کرد.\nترامپ ئەو ئاماژانەی بەلاوەنا کە فەرمانکەی ڕەنگە وەک گرتنەبەری ڕێوشوێنێکی دژ بە موسوڵمانان لێی بڕواندرێت و گوتیشی فەرمانەکەی بۆ پیادەکردنی یاساو ڕێسای توند زۆر بە باشی کاریگەری دەبێت. ڕێنماییە نوێیەکانی کۆچبەری خەڵکانی 7 وڵات دەگرێتەوە ئەوانەی کە زۆرینەی دانیشوانەکەیان مسوڵمانن و بە شیانی هەڕەشە بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لێیان دەڕوانێت.\nلە فڕۆکەخانەکانی نیویۆرک، واشنتۆن، سان فرانسیسکۆ و شارەکانی تر خەڵکێکی زۆر کۆببونەوە بۆ دەربڕینی ناڕەزایی. پارێزەران کە زۆربەیان سەر بە یەکێتی ئازادی سیڤیلی ئەمەریکایی بوون، چووبوون بۆ فڕۆکەخانەکان تا هاوکاری یاسایی ئەو کەسانە بەکەن کە دەستبەسەر بوون.\nهەلەری کڵنتنی دیموکرات کە لە هەڵبژاردنەکاندا بە ترامپ دۆڕا لە مانگی 11 وە زۆر بەکەمی لێدوانی داوە، لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەری نوسیویە " من پشتیوانی لە خەڵکی دەکەم کە ئەمشەو لە سەرانسەری وڵاتەوە کۆبونەوەتەوە بۆ بەرگری کردن لە بەهاکانمان و دەستورەکەمان. ئەمە گوزارشت لە ئێمە ناکات."\nجەیسن کان بەڕێوەبەری بەشی ئەمەریکای پزشکانی بێسنوور ڕەخنەی لەو بڕیارەی ئەمەریکا گرت و گوتی " پەنابەران دایک و باوکن و منداڵن کە هەمان ئەو شتانەیان دەوێت کە ئێمە دەمانەوێت: شوێنێکی پارێزراو بۆ ژیانیان و ڕزگار بوونیان لە شەڕو سەرکەوتکردن."\nیاسادانەرانی ئەمەریکاش باسی ئەم مەسەلەیەیان کردووە هەندێکیان پشتیوانی لێ دەکەن و هەندێکیش دژین.\nسەرۆکی کۆنگرێس پۆڵ ڕایەن، کۆمارییەکی وەکو ترام، بەرگری لەو قەدەغە کردنە کرد لە بەیاننامەیەکی کە ڕۆژی هەنی لەلایەن یاریدەدەرێکی بڵاو کرایەوە.\nگوتەبێژی ڕایەن ئاشڵی سترۆنگ گوتی " ئەمە تاقیکردنەوەی ئاینی نییە، و ئەمە قەدەغەکرنی خەڵکی هیچ ئاینێک نییە."\nسیناتۆر باین سێس، کۆمارییەکی نێبراسکا، گوتی لەوە دەچێت ترامپ زیاتر بیری لە پاراستنی سنورەکانی ئەمەریکا کردبێتەوە، بەڵام شێوازی ڕاگەیاندنەکە زۆر فراوانە.\nسیناتۆری کۆماری جێف فڵێکی ئاریزۆنا دەڵێت ترامپ ڕاستە لە نیگەران بوونی لەمەڕ ئاسایشی نیشتمانی " بەڵام مایەی قبوڵکردن نییە کە دانیشتوویەکی یاساییی هەمیشەیش دەستبەسەربکرێت و بگێڕدرێتەوە."\nلێنا ماسری بەڕێوەبەری یاسایی نیشتمانی ئەنجومەنی پەیوەندی ئیسلامی ئەمەریکایی گوتی " ئەم فەرمانە لەسەر بنەمای نژادپەرستییە نەک ڕاستی."\nجان کۆهن کاربەدەستێکی پێشووی وەزارەتی ئاسایشی نیشتمانی، ڕایگەیاند ئەم قەدەغەکردنەی سەرۆک هەڕەشەی سەرەکی تیرۆرسم چارەسەر ناکات، ئەو کەسانەی کە ڕادیکاڵ بوون بەو شتانەی کە لەسەر ئینتەرنێت دەیبینن لە ناو ئەمەریکان".\nسەرۆکی کۆمیتەی ئاسایشی نیشتیمانی لە ئەنجومەنی نوێنەران مایکڵ میککاڵ پەسنی فەرمانەکەی ترامپی دا. مککاڵ گوتی " بە نوکی قەڵەمێک ترامپ کاری زیاتری کرد بۆ ڕێگەگرتن لە تیرۆرسم تا بێنە ناو ئەم وڵاتە بە بەراورد لەگەڵ کاری هەشت ساڵی بەڕێوەبەرایەتی پێشوو.\nژمارەیەک لە ئەندامانی کۆماری کۆنگرێس بە ئاشکرایی ڕەخنەیان لەم بڕیارەتی ترامپ گرتووە.\nسیناتۆر دیانا فاینستینی دیموکرات لە کالیفۆرنیا بە ڕۆژنامەوانانی گوت ئەو ڕێگەگرتنە کردارێکە کە باوەڕ ناکرێت.


ڕەخنە لە دەسەڵاتی دادوەری دەگرێتوەزیری ناوخۆی هەرێم: ڕێژەی تاوان بەرزبووەتەوە\nڕێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆی هەرێمی كوردستان ئاشكرایكرد، ڕێژەی تاوان لە هەرێمدا بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزبووەتەوە.\nلە وتەیەكدا لە خولی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پۆلیسی هەرێم، كە تایبەتە بە دەستگیركردنی تۆمەتباران، وەزیری ناوخۆ ڕایگەیاند، “ڕێژەی تاوانكاری لە هەرێمدا بەرزبووەتەوە و هۆكارەكەشی هاوكارینەكردنی دامەزراوە ئەمنییەكانە لەلایەن دەسەڵاتی دادوەرییەوە”.\nڕێبەر ئەحمەد داواشی لە دەسەڵاتی دادوەری و دادگاكان كرد هاوكاریی دەزگا ئەمنییەكان بن و هیچ تۆمەتبارێك بەبێ بارمتە ئازادنەكەن.\nلەدرێژەی وتەكەیدا وەزیری ناوخۆ جەختیكردەوە، “نابێت كێشەكان لەڕێگەی دانیشتنی كۆمەڵایەتی و لە دەرەوەی دادگاكان چارەسەربكرێن، چونكە یەكێك لە هۆكارەكانی زۆربوونی تاوان لە كوردستان، ئەوەیە كە تۆمەتباران بەپێی یاسا دادگایی ناكرێن”.\nلە كۆتایی وتەكەیدا ڕێبەر ئەحمەد داوای لە لایەنە سیاسییەكان و هاوڵاتییان كرد بەهیچ پاساوێك تۆمەتباران داڵدەنەدەن.\nنەخۆشخانەی ڕزگاریی هەولێر، ڕایگەیاند چەند کەسێک شەوی ڕابردوو هەڵیانکوتایە سەر نەخۆشخانەکەمان دوای ئەوەی کەسێکیان بەهۆی کۆرۆنا گیانیلەدەستدا، ئێمە…\nبەیانیی ئەمڕۆ ئێران دووبارە تۆپبارانی ناوچەكانی به‌ربزێن و سیده‌كانی كردووە، حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران دەڵێت، لە پێنجشەممەی ڕابردووەوە…


پرۆسەکانی بودجەی کارپێکردن (ئامادەکردن، جێبەجێکردن، پیادەکردن و چاودێریکردن) | KURDPLAT\nکوردپلات 12/01/2021 01:24:00 ص ليست هناك تعليقات\nئامادەکردنی: ڕێباز جوامێر عەبدولكەریم\nپرۆسەی بوجەی کارپێکردن بریتییە لە پەرەپێدانی پلانەکانی دارایی. پڕۆسەکان بودجەیەکی گشتگیری سەرەکی له خۆ دەگرێت که پێویستی به پلاندانان هەیە لە هەموو قۆناغەکانی ئه و کارەدا. بە گشتی، پرۆسەی تەرخانکردنی بودجە پێویستی بەم هەنگاوانەی خوارەوە هەیە؛ ئامادەکردن و جێبەجێکردن و چاودێری کردن و ڕاپۆرتکردن. بۆیە ئەو هەنگاوانە گرنگن لەئامادەکردنی پڕۆژەکانی بودجەی کارپێکردنی پارێزگاکان و وەزارەتەکان.\nزنجیرەی پلاندانانی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەمانگی حوزەیران و تەمموزی هەموو ساڵێک دەستپێدەکات و هەندێک جاریش لەو ماوەیە تێپەڕ دەبێت کە لە مانگی ئەیلول تەواو دەبێت. بەشی چالاکیەکان لە کاتێکدا کە مێژووی هەموو خەرجییە ڕاستەقینەکانی شەش مانگی ڕابردوویان دەست دەکەوێت، کۆی خەرجییەکان کەڕەت ژمارە دوو دەکات بۆ بەدەستهێنانی بودجە بۆ ساڵی دارایی داهاتوو. پرۆسەی ئامادەکردنی بودجە لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان تەواو مەرکەزییە، چونکە پرۆسەکە لەم چەند هەنگاوەی خوارەوە لە خۆ پێک دێت:\nقۆناغەکانی بودجەی کارپێکردن لە هەرێمی کوردستان\nوەک هەنگاوی یەکەم، ئەنجومەنی وەزیران دەست دەکات بە توێژینەوە بۆ بارودۆخی ئابووری و کۆمەلایەتی بۆ دیاریکردنی سیاسەتی دارایی پێویست. ئەنجومەنی وەزیران بە پشت بەستن بە سیستەمی سیاسی هەرێم، نەخشەی سیاسەتەکە دەکێشێت. وەزارەتەکان داوا لە بەڕیوەبەرایەتیەکانی سەر بە وەزارەتی تایبەتمەند دەکەن وە بە شێوەیەکی سەرەکی داوا لە بەڕێوەبەرایەتی دارایی و ژمێریاری دەکات بودجەی خەمڵێنراو بۆ ساڵی داهاتوو ئامادە بکات. دوای ئەوە بەڕێوەبەرایەتی دارایی و ژمێریاری بودجەی خەمڵێنراو ئامادە دەکات و دەینێرێتەوە بۆ وەزارەتی تایبەت مەند. پاشان وەزارەتەکان بودجەی پێشنیازکراو ڕەوانەی وەزارەتی دارایی دەکەن بۆ ئەوەی ڕەزامەندیی ئەوان وەربگرن. دواتر ئەنجومەنی وەزیران ڕێنمایی و ڕاسپاردە بۆ سەرجەم وەزیرەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دیاری دەکات. وەزارەتی دارایی لەگەڵ وەزارەتەکانی تر گفتوگۆ دەکات بۆ ناردنی بودجەی خەمڵێنراویان. هەر کە وەزارەتی دارایی بودجە لە هەموو وەزارەتەکان وەردەگرێت، لە یەک پاکێجدا کۆیان دەکاتەوە. لە مانگی ئەیلول دا، وەزارەتی دارایی پێشنیاری بودجەی ساڵانە ئامادە دەکات و ڕەوانەی ئەنجومەنی وەزیرانی دەکات بۆ گفتوگۆی زیاتر لەسەری.\nقۆناغی جێبەجێکردن و پەسەندکردن\nلەسەرەتای مانگی تشرینی یەکەمدا، سەرۆک وەزیران ڕەشنووسی بودجەی گشتی ڕەوانەی پەرلەمان دەکات. بودجەکە بۆ بودجەی گشتی و یاسا پەیوەندیدارەکان بە لیژنەی چاودێری دارایی و ئابووری و وەبەرهێنان، دەنێردرێت. لیژنە پەیوەندیدارەکان لەوانە دارایی و ئابووری و وەبەرهێنان ڕاپۆرتی خۆیان لەسەر ڕەشنووسی یاسای بودجە پێشکەش دەکەن. لەسەر هەر لیژنەیەک پێویستە تێبینی خۆیان سەبارەت بەو بڕگەی کە پەیوەندی بە تایبەتمەندێتی ئەوەوە هەیە لە بودجەی گشتی و حساباتی کۆتایی پێشکەش بکەن. دواتر ڕاپۆرتی لیژنەی دارایی و ئابووری و وەبەرهێنان دابەش دەکەن .\nپەرلەمان، دەشێت لە پڕۆژە یاسای بودجەدا تەرخانکردنەکان لابدات یان کەم بکاتەوە ودووبارە تەرخانکردن بۆ بودجەکە بکات. ڕاپۆرتەکە بە شێوەیەکی گشتی بابەتەکان باس دەکات، پێش ئەوەی بچێتە سەر گفتوگۆکردن لەسەر دەرگاکانی پڕۆژە یاسای بودجە و پەسنکردنی ئەحکامەکانی .\nدوای گفتوگۆیەکە، ئەندامان دەنگ لەسەر یاسای بودجە دەدەن بۆ پەسەندکردنی. لەم قۆناغەدا، بودجە بۆ سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان دەنێردرێت بەمەبەستی پەسەندکردنی.\nدوای پەسەندکردنی لەلایەن پەرلەمانەوە، بودجەی پەسەندکراوی ساڵانەی هەرێم لە ڕۆژنامەکانی کوردستاندا بلاودەکرێتەوەو لەم بەروارەوە کاری پێدەکرێت.\nوەزارەتی دارایی بودجەی پەسەندکراو ڕەوانەی بەڕێوەبەرایەتی گەنجینە دەکات. هاوکات، وەزارەتی دارایی ڕێنمایی لەسەر هەر ئەرکێکی کاری لەناو بودجەی پەسەندکراودا دیاری دەکات. ئەوخەرجیانەی ئەنجام دەدرێن، لە نێو تەرخانکراوەکان و دەسەلاتەکان دا دەدەنرێن. خەرجکردنی بودجەی پڕۆژەکان بۆ حیسابە سەرەکییەکان، دەنێردرێت . ئەنجومەنی وەزیران بۆ مەبەستی ئاماژەپێدراو، دەسەڵات بە وەزیر و دەستەکان دەدات.\nحکومەت داوای کۆکردنەوەی داهات دەکات لە سەرجەم وەزارەتەکان، هەر یەکەیان لە سنووری دەسەڵاتی خۆیدا. داهاتەکە بە کرێ دانیش لە خۆ دەگرێت، کە ئەمە پشت دەبەستێت بە ڕادەی ئەو خزمەتگوزارییانەی کە هاوڵاتی بە کرێی خەمڵێنراو لە حکومەت وەریدەگرێت. بە هەمان شێوە، باجیش هەیە کە لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابورییەوە کۆدەکرێتەوە.\nحساباتی کۆتایی پابەندبوونی حکومەت بۆ جێبەجێکردنی یەکەکانی ژمێریاری و یاساکانی دارایی، هەڵدەسەنگێنێت ، لەوانە یاسای بودجە. واتە خەرجی ئەنجامدراوی حساباتی کۆتایی و داهاتی کۆکراوە، لەو ماوەیەدا کە بودجەکەی تێدا جێبەجێ کراوە.\nلە یاسای بودجەی ساڵی دارایی ٢٠١٣ دا، دەسەڵاتەکان بەم شێوەی خوارەوە بووە:\nوەزارەتی پلاندانان بڕی پێویستی بۆ پرۆژەکانی وەبەرهێنان لەناو بودجەی وەبەرهێناندا گواستووەتەوە .\nوەزارەتی دارایی بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پلاندانان،بڕی پێویستی گواستنەوە بۆ پرۆژەکانی وەبەرهێنان لەنێوان وەزارەتەکان و لە سنووری تاکە پارێزگارێک و لە ناو بودجەدا پشتڕاستکراو دا، ئەنجامدەدات. ئەوان رێگەیان بە وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزاریان داوە بە ئەنجامدانی گواستنەوە لە نێوان سەرچاوەکانی خۆیان.\nدواتر، وەزارەتی پلاندانان گواستنەوەی لەنێوان بوجەکان دا ئەنجام دەدات، جگە لە ناونیشانێک کە جیاکرایەوە کە ڕەنگە مووچە بگوازێتەوە لەکاتێکدا وەزارەتی دارایی گواستنەوەی لەنێوان بەشەکانی تەرخانکراوەکانی بودجەدا ئەنجامدا. هەروەک ئاماژە بۆ ئەوە کراوە کە نابێت هیچ گواستنەوەیەک لەنێوان پارێزگاکاندا لەناو تەرخانکردنەکاندا بکرێت. لەگەڵ ئەوەش، ڕێگە بە ئەنجامدانی گواستنەوەی تەرخانکراوەکانی خەرجییەکانی وەبەرهێنان (بودجەی وەبەرهێنان) بۆ خەرجیی کارپێکردن، نادرێت.\nقۆناغی چاودێریکردن (ڕاپۆرتکردن)\nقۆناغی کۆتایی پرۆسەی بودجە، بریتیە لە قۆناغی وردبینی و ڕاپۆرتکردن. لەم قۆناغەدا، خەرجکردنی پارەی گشتی، وردبینی دەکرێت بۆ دڵنیاکردنەوەی بەرپرسان و ڕای گشتی. ئەم قۆناغە جەخت لەسەر دوو بوار دەکاتەوە وەک؛ یەکەم، ئەو پارانە بە گوێرەی نیازی یاسایی بەکارهێنراون و هیچ پارەیەک بە نایاسایی و بۆ دەستکەوتی کەسی خەرج نەکراوە. دووەم، دامو دەزگا حکومیەکان بە کاراترین و کاریگەرترین شێوە و بە گوێرەی سنووری یاسایی و دامەزراوەیی بەرنامە و چالاکیەکان ئەنجام دەدەن. هەروەها، لەم قۆناغەدا، ئەم ئامانجانەی خوارەوە بەدی دەهێنرێن:\n• دڵنیابوون لە داهاتەکان بەپێی رێساکان و خەرجییەکان بەپێی ئەحکامەکانی بودجەی ساڵانە و دارایی بەپێی رێسا داراییەکان.\n• دڵنیابوونەوە لەوەی کە هەموو پارە و بازرگانییە جێگیرەکانی حکومەت لە مەبەستەکانیان بەکار هاتوون.\n• کارکردن لەسەر ئەوەی کە خەرجییە گشتییەکان بە عەقڵانی و مەنتقی خەرج بکرێن.\n• دڵنیابوونەوە لەوەی کە دامو دەزگاکانی حکومەت ڕێنماییەکان جێبەجێ دەکەن.\n• دەستنیشانکردنی هەر هەڵەیەک و ناڕێکیەک، کە لە دامو دەزگاکانی حکومەت دا، روودەدات.\n• پێداچونەوە و پەیڕەوی کردن لە ڕێسا و ڕێنماییە داراییەکان.\n• جەخت کردنەوە لەوەی کە هۆیەکان و ڕێوشوێنەکانی دارایی گونجاون بۆ بەدەستهێنانی گەورەترین ئەنجامی پێشبینیکراو بە کەمترین تێچوون.\n• زیادکردنی تواناو کاریگەری دامو دەزگاکانی حکومەت.\n• جەختکردنەوە لەوەی کە تۆمار و بەیان و راپۆرتە داراییەکان، بە شێوەیەکی ڕاست و دروست، بەو شێوەی کە لەلایەن ڕێسا و رێنماییەکانی بەرکار دەستنیشانکراوە، پارێزراوو ئامادە کراوە.\nدوو جۆری چاودێریکردن هەیە، ئەمەش دەوەستێتە سەر ئەو لایەنەی چاودێریکردنەکەی ئەنجامداوە؛ کە بریتیە لە چاودێری ناوخۆیی و چاودێری دەرەکی.\nچاودێری ناوخۆیی ( وربینی پێش ئەنجامدانی خەرجیە)\nئەمە ئامادەکاری خەمڵاندنی کارایی سیستەم و کەمکردنەوەی مەترسیەکان لەخۆ دەگرێت. پرۆسەی وردبین کردن پێرەوی لە مەسەلە گرنگەکانی چاودێری ناوخۆیی دەکات و چالاکیەکانی سیستەمی چاودێریکردن و زانیاری باشتر دەکات بۆ کەمکردنەوەی مەترسی لەپرۆسەی بڕیارداندا. چاودێری ناوخۆ پێداچوونەوە دەکات بە پرۆسەی چۆنیەتی بەکارهێنانی خزمەتگوزاریەکانی بەردەست و پێشنیاری شێوازی کاریگەر بۆ دابینکردنی ئەو خزمەتگوزاریانە دەکات.\nهەروەها ئەوان لە پەیوەندی بەردەوامدان لەگەڵ دەزگاکانی وردبینی دەرەکی. هەروەها بەشداری دەکەن لە پێدانی زانیاری بە شێوەیەکی بەردەوام، لەسەر باری جێبەجێکردنی پلانی وردبینی ساڵانە.\nچاودێری دەرەکی تیشک دەخاتە سەر ئەو بابەتە گرنگ و ئەرکە گرنگانە کە پەیوەندی بە خەرجکردنی بودجەوە هەیە و چاودێری خەرجییە گشتیەکانی حکومەت دەکات. لەهەرێمی کوردستان سێ لایەن هەن کە دەستیان هەیە لە کۆنترۆڵ کردن و چاودێریکردن، ئەوانیش بریتین لە:\n1- چاودێری پەرلەمانی\n2-دیوانی چاودێری دارایی (وردبینی پێش ئەنجامدانی خەرجیە)\n3- دەزگاکانی ڕاگەیاندن و کۆمەڵگەی مەدەنی\nبودجەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی (2013)\nبەشی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدراڵی ساڵی 2013 دا، ئەوە بوو؛\n• بودجەی گشتی عێراق (138,424,608,000,000) دیناری عێراقی بووە.\n• بودجەی سیادی لە بودجەی گشتیدا (40,381,584,000,000) ی دیناری عێراقی بووە.\n• بودجەی پارێزگا لە بودجەی گشتی (10,101,945,000,000) دیناری عێراقی بووە.\n• بودجەی پەرەپێدانی پارێزگاکان (7,256,000,000,000) دیناری عێراقی بووە.\n• بودجەی پترۆ دۆلار (1,317,805,000,000) دیناری عێراقی بووە\n• ئەو بودجەیەی ماوەتەوە (79,367,274,000,000) دیناری عێراقی بووە.\nلە کاتێک دا کۆی داهات و خەرجی حکومەتی هەرێمی کورستان بەم شێوەی خوارەوەیە:\nبودجەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە بڕی (17%) بەم شێوەی خوارەوە بووە:\n(79 , 367 , 274 , 000 , 000 * 17 % ) = (13,492,436,000,000) دیناری عێراقی.\nپشکی هەرێم لە بودجەی پارێزگاکان و پترۆ دۆلار (914,298,000,000) دیناری عێراقی بووە.\nکەواتە ڕێژەی بودجەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی 2013 بەم شێوەیە بووە: 13,492,436,000,000دیناری عێراقی\n+ 914,298,000,000 = 14,406,734,000,000 دیناری عێراقی.


جیاوازیی نێوان سوید و سعودیە....وتارێكی بوومەلەرزەیی\nبۆچوون / بیروڕا :: 22/11/2017\nنووسینی: عەبدوڵـڵا ئەلدوەیس\nئەگەرچی لە سعودیە ئامۆژگاری و رێنوێنی و خوتبە و قورئان و لێكدانەوە و تاكپەرستی و فیقهـ و سیرە و سەدان هەزار مزگەوت و دەیان هەزار ئامۆژگاریكەر هەیە.. و هیچكام لەمانە لە سوید نین! لەگەڵ ئەوەیشدا سوید لە ریزی پێشەوەی وڵاتانی جیهاندایە لە روونی و شەفافیەتدا، كەچی سعودیە لە كلكی لیستەكەدا خۆی گرمۆڵە كردووە!\nپێغەمبەر صلى الله عليه و آله و سلم هاوەڵانی خۆیی راسپارد تا كۆچ بكەن بۆ حەبەشە.. و فەرمووی: پاشایەكی لێیە كەس لای ئەو ستەمی لێناكرێت!.. لە وڵاتی حەبەشە نە قورئانی لێ بوو بخوێنرێت و نە خوتبەی تێدا دەدرا، لەگەڵ ئەوەیشدا دادپەروەری و چاكە هەموو لایەكی گرتبووەوە..\nكێشەی موسڵمانەكان لە نەبوونی خوتبە و قورئانخوێندن و خوێندنی حەدیس-دا نەبوو، هێندەی ئەوەی كە لە مامەڵەكردن بە دادپەوەری و ویژداندا بوو.\nئەو قازی-یەی كە عەلی بن ئەبی تاڵب خوای لێ رازی بێت، دایمەزراند، قەڵغانەكەی عەلی-ی دا بە جوولەكەیەك، چونكە عەلی نەیتوانی خاوەندارێتیی قەڵغانەكە بسەلمێنێت!! خوا دەوڵەتی دادپەروەر بپارێزێت تەنانەت ئەگەر كافریش بێت.. و دەوڵەتی ستەمكاریش لەناوبەرێت ئەگەر موسڵمانیش بێت...\nخوتبە و قورئان و سیرە و حەدیس، ئەگەر رەنگدانەوەی رەوشتی رەفتاریان لەگەڵ هەژار و نەداراندا تێدا نەبن و مافی خۆیانیان نەدەنێ ـ تەنانەت ئەگەر دوایشی نەكەون ـ ئەوكاتە بچۆرە سەر بەرنامە و رێڕەوی ئاشتی...\nلە سوید لەسەر بنەمای رەگەزنامەكەی، مامەڵە لەگەڵ مرۆڤدا ناكرێت، بەڵكو لەسەر بنەما مۆرییەكەی مامەڵە دەكرێت... لە سوید بەیانیان زوو لە دەرگای ماڵەكەت دەدرێت و شووشەیەك شیری تازە و خاوێن دەهێنن بۆ منداڵەكەت كە رەگەزنامەی سوید-یشی نییە! هەموو شتەكەیش ئەوەیە كە ئەویش مرۆڤە و پێویستی بە شیری تازەیە وەك چۆن هەر منداڵێكی سویدی پێویستی پێیەتی.. لە وڵاتانی ئێمەدا لە دەرگای ماڵان نادرێت تەنیا بۆ پاسپۆرتی راگواستن و پشكنینی نەبێت..\nلە سوید دوای 4 ساڵ مانەوەی بەردەوام، نیشتەجێبوونی هەمیشەیت دەدرێتێ.. لە وڵاتانی ئێمەدا نیشتەجێبوو دەبێت نیشتەجێبوونەكەی تازە بكاتەوە تەنانەت ئەگەر هەزار ساڵیش مابێتەوە!\nلە سوید كەسی نیشتەجێبوو ئەگەر مێژووی سویدی لەبەركرد و 6 ساڵی بەردەوام تێیدا ژیا ئەوا رەگەزنامەی وڵاتەكەی دەدرێتێ.. لە وڵاتانی ئێمەدا كەسی نیشتەجێبوو دەبێت 6 ساڵ چاوەڕێ بكات بۆ ئەوەی مۆڵەتی هاوسەرگیریی هاووڵاتیەكی پێ بدرێت! رەگەزنامەیشی نادرێتێ تەنانەتە ئەگەر قورئان و ئینجیل و زەبور و مێژووی دوورگەی عەرەبی لەبەربێت هەر لەوكاتەوە كە ئادەم، سڵاوی لێ بێت، دابەزیوە هەتا ئەمساڵ.\nسوید ئەگەرچی كافریشن بەڵام مامەڵە بە ئیسلامەوە دەكەن. لە وڵاتانی موسڵماناندا مامەڵە بە رێبازی كوفرەوە دەكەین ئەگەرچی موسڵمانیشین!!\nلە سوید خاوەنكارێك نادۆزیتەوە گێچەڵ و هەڕەشە لە نیشتەجێبوویەكی هندی یان سۆمالی بكات و بە ناهەقی داوای شتێكی لێ بكات.\nلە سوید قسەیەك نابیستی لە دەمی منداڵێكی بچووكەوە، كە هێشتا سمێڵی بۆرنەبووە، بێتەدەرێ و پێت بڵێت: وس، ئەگەرنا بەخوا دەرت دەكەم.\nلە سوید ژنەكارەكەرێك نییە ماوەی 24 كاتژمێر لە رۆژێكدا و 7 رۆژ لە هەفتەیەكدا كار بكات! منداڵەكانت فێری ئەوە بكە كە ئەو بەنگالی-یەی هەموو بەیانییەك شەقامەكەتان گسك دەدات و پاكی دەكاتەوە، لە ئیسلامدا براتە.. یان رەنگە لای پەروەردگار لە تۆیش باشتر بێت!\nمنداڵەكانت فێر بكە ئەوەی جلوبەگ و ناوماڵەكەت بۆ رێكدەخات و نانت بۆ ئامادە دەكات و خواردنت بۆ لێدەنێت، هەر مرۆڤە وەك خۆت و خاوەنی هەست و كەرامەتە و تەنیا بە دوای رزقی حەڵاڵدا گەیشتووەتە ئێرە.\nئەم حاڵە بەسەر هەموو دەوڵەتانی كەنداودا جێبەجێ دەبێت بەبێ هەڵاوێری.. ئیتر بەمە هەموو موسڵمانانیش بپێوە..\nعێراقییەك ساڵانێكە لە سوید دەژی، كوڕەكەی لە یەكەمە سەركەوتووەكانی خوێندن دەبێت، ئیدارەی قوتابخانەكە گەشتێك بۆ برازیل رێكدەخات، پارەی سەركەوتووەكانی خوێندن لەلایەن قوتابخانەكەوە دەدرێت! ئیدارەی قوتابخانەكە داوای پاسپۆرتی كوڕەكەی لێدەكەن بۆ ئەوەی ڤیزای بۆ وەربگرن!!\nدوای چەند رۆژێك خانمی بەڕێوەبەری قوتابخانەكە قسەی لەگەڵ دەكات و داوای لێدەكات بیبینێت! بەڕێوەبەر خەمبار دەبێت و پێی دەڵێت باڵیۆزخانە رازی نەبووە ڤیزا بە كوڕەكەی بدات لەبەر ئەوەی پاسپۆرتەكەی عێراقییە!\nبەڵام پێی دەڵێت ئەمە بە كوڕەكەی نەڵێت با تووشی شۆك نەبێت و منداڵێتیی نەشێوێت و ئاڵۆز نەبێت!! داوای لێكرد دوا دەرفەتی بداتێ بۆ چارەسەركردنی گرفتەكە و منداڵەكە لە شۆكبوون بپارێزێت!!\nكابرا بە پێكەنین و سەرسامبوونی بە كاردانەوەی خانمی بەڕێوەبەر، ژووری بەڕێوەبەرەكە جێدێڵێت و دەچێتەوە بۆ ماڵەوە، بەبێ دوودڵی و راستەوخۆ هەواڵەكە بە كوڕەكەی دەگەیەنێت!!\nدوای چەند هەفتەیەك، بەڕێوەبەرەكە پەیوەندیی پێوە دەكات و داوای بینینی دەكاتەوە. ئەویش لەكاتی خۆیدا دەچێتە دیداری، بە زەردەخەنەیەكی گەشەوە پێشوازیی لێ دەكات و دەستی بۆ رادەكێشێت و پاسپۆرتی سویدی-ی كوڕەكەیی دەداتێ!! باوكە دەپەشۆكێ و زمانی گیردەبێت و گۆناكات.\nخانمی بەڕێوەبەر دەستپێشخەریی لە قسەدا دەكات و دەڵێت: دەربارەی كوڕەكەت پەیوەندیم بە سەرەك وەزیرانەوە كرد. ئەویش رەزامەندیی دەربڕی كە پاسپۆرتی سویدیی بداتێ بۆ ئەوەی دووچاری ئەو شۆكە دەروونییە نەبێت كە تووشی منداڵ دەبێت و لەكاتی گەورەبوونیدا رەنگدانەوەی دەبێت لەسەر كەسێتیەكەی!!!!\nخوایە بوونمان لە نیشتمانی عەرەبیدا وا لێبكەیت كە لە رۆژی قیامەتدا شەفاعەتمان بۆ بكات..


مەدیایا پەکەکێ دیسا درەو پارڤەکرن - دارکا مازی\nمەدیایا پەکەکێ دیسا درەو پارڤەکرن\nئۆپەراسیۆنا دەولەتا ترکیا ل سەر ناڤچەیێن مەتینا، ئاڤاشین دەستپێکری بەردەوامە. مخابن ژ بەر کو پەکەکە ھەر رۆژ جھێ خوە بەرددە، چیایێن کوردستانێ یێن ب ھەیبەت یەک ل پەی یەک دکەڤنە بن داگیرکەریا دەولەتا ترکیا. لێ بەلێ داکو پەکەکە راستیێن شەری ڤەشێریت گەلەک نووچەیێن نە راست بەلاڤ دکەت. تایبەت ژی نووچەیێن ل سەر سۆسیال مەدیایێ بەلاڤ دکن و رۆژەڤا خەلکی یا سەرەکی دگوھەرینیت.\nجار ب جار کەسێن سەر ب پەکەکێ ھندەک وێنەیان بەلاڤ دکن کو ئەڤ وێنە یان ژی ڤیدیۆ یا 5-6 سالا بەرێ یە و چ ئەساس ژ بۆی ڤان نووچە و وێنەیان نینە. یەک ژ ڤان وێنە و نووچەیان ژی ئیرۆ ل سۆسیال مەدیایێ ھات بەلاڤ کرن. رۆژنامەڤانێ پەکەکێ یێ پلە بلند مەھمەت دەرڤەش وێنەیەک بەلاڤ کر. ل ڤی وێنەی دە لەشکەرێن ترکیێ جەرەکی تاریخی رادکن. مەھمەت دەرویش ئەڤ وێنە بەلاڤ کر و گۆت ” ل بەر چاڤێن پەدەکێ جھێ کو د بن کۆنترۆلا پەدەکێ دایە عەسکەرێن ترک تشتێ کوردان تالان دکن”. مەھمەد دەرڤیش رۆژنامەڤانەکێ ناڤدارێ پەکەکێ یە. ئەو ل سالا 1994ێ پێڤە د راگھاندنا پەکەکێ دا کار دکەت. ھندەک کەسێن نێزی پەکەکێ ژی ئەڤ پۆستێ مەھمەت دەرڤیش پاارڤەکر. لێ بەلێ پشترا دەرکەت کو ئەڤ پۆستە و نووچەیە نە راستە.\nئەڤ دیمەنێ مەھمەت دەرڤیش پارڤە کری و گۆتی ڤان رۆژێن داوییێ ل باشوورێ کوردستانێ چێبوویە، دەرکەت کو ھەیڤا یەک یا سالا 2018ێ ل دێرسمێ روو دایە. دەما عەسکەرێن ترکیا ل ل دێرسما باکورێ کوردستانێ ئۆپەراسیۆنەک ل ناڤچەیا پەرتەکە لدار خستی، ڤی جەرێ مەزن دبینن و دبەن.\nھەر وەھا ئالیگرێن پەکەکێ ل باشوورێ کوردستانێ وێنەیێن فەرھاد ئەنجوو کو د گەل ھندەک لەشکەرێن ترکیێ دا دپەیڤیت پارڤە کرن و ئیدیعا کرن کو ئەڤ وێنە ل باشوورێ کوردستانێ ھاتنە کشاندن، لێ بەلێ یا راست وێنە یێن سالا 215ێ نە و چ پەیوەندی ب دار بڕینا ئیسال یا لەشکرێن ترکیا ل باشوورێ کوردستانێ نینە.\nیانی نووچە و پۆستێ پەکەکێ چ بنگەھ ژێرە نینە. راگھاندنا پەکەکێ ڤان رۆژێن داویێ کارێن خوە یێن نووچەیێن درەو ب ڤی ئاوایی زێدە کرنە.\nژ بۆ کو هەر کەسەک ڤان درەوێن پەکەکێ ب چاڤێن خوە ببینیت، ئەم دێ ل خوارێ لینکێن هندەک سایتان دانین کو تێدا ل سالا 2018ێ ئەڤ وێنە پارڤەکرینە و ب دەهان نووچە ل سەر چێکرینە.


دۆخی ئابووری هه‌رێم ناله‌باره/ده‌بێت له‌گه‌ڵ به‌غدا دانوستان بکه‌ین - Mehr News Agency\n22 sermawezê 2017 - 10:03\nNews Code 14668\nنێچیرڤان بارزانی هۆشداری دا:\nدۆخی ئابووری هه‌رێم ناله‌باره/ده‌بێت له‌گه‌ڵ به‌غدا دانوستان بکه‌ین\nسه‌رۆک وه‌زیرانی هه‌رێمی کوردستان جه‌ختی له دانوستان له‌گه‌ڵ به‌غدا کرد و وتی: دۆخی ئابووری هه‌رێمی کوردستان قه‌یراناوییه.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر له قه‌رتاس نیوز، نێچیرڤان بارزانی، سه‌رۆک وه‌زیرانی هه‌رێمی کوردستان ڕایگه‌یاند که هێزه سیاسییه‌کانی هه‌رێم له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که ده‌بێت له ئێستادا دانوستانه‌کان له‌گه‌ڵ به‌غدا ده‌ست پێ بکات.\nئه‌و ئاماژه‌ی دا: لایه‌نه‌کانی کورد له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که لایه‌نێکی سیاسی به ته‌نیا ناتوانێت به‌رپرسیاریه‌تی دانوستانه‌کان له ئه‌ستۆ بگرێت و هه‌موو هێزه سیاسییه‌کانی هه‌رێم دژی دوو ئیداره‌یی بوونی هه‌رێم وه‌ستاونه‌ته‌وه.\nبارزانی زیادی کرد: بڕێک له لایه‌نه‌کانی هه‌رێمی کوردستان له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌بێت هه‌رچی زووتره به‌ڕێوه بچێت به‌ڵام بڕێکیش له سه‌ر ئه‌م بروایه‌ن که ده‌بێت هه‌ڵبژاردنه‌کان دوا بخرێت.\nئه‌و لێژنه‌یه‌ی که بڕیار وایه له هه‌رێمی کوردستانه‌وه بچێته به‌غدا له که‌سانی باڵای حکومه‌تی هه‌رێم ده‌بن و له‌م قۆناغه هه‌ستیاره‌دا ده‌بێت هه‌موو هێزه سیاسییه‌کان یه‌کگرتوو بن و له پشتی یه‌کتر بوه‌ستێنه‌وه.\nجه‌ختیشی کرد که دۆخی ئابووری هه‌رێمی کوردستان به ئاستێک قه‌یراناوییه که هه‌موو لایه‌نه‌کان ده‌بێت یارمه‌تی حکومه‌تی هه‌رێم بده‌ن و زیادی کرد: ئه‌گه‌ر هه‌ولێر نه‌توانێت مووچه‌ی خه‌ڵکی هه‌رێم دابین بکات ئه‌م بابه‌ته به خه‌ڵک ڕاده‌گه‌یه‌نێت.


ڕۆژی پێنجشەممە ١٢ی پووشپەڕ، لە لقی ٢ی دادگای ئینقلابی ورمێ بە سەرۆکایەتیی دادوەر "شێخلوو" هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی "مەحیەدین تازە وارد" خەڵکی شاری شنۆ، بە ئێعدام و ٦ هاووڵاتیی دیکە بە ٣٣ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کران.\nبەپێی ئەو حوکمە، "مەحیەدین تازە وارد" کوڕی "یووسف" خەڵکی شاری شنۆ بە تۆمەتی "مەحاربە" بە ئێعدام، "عەبدولسەلام مەردان" کوڕی "محەممەد" خەڵکی شنۆ، بە تۆمەتی "ئەندامبوون لە گرووپە توندڕەوە مەزهەبییەکان" بە ١٠ ساڵ زیندانیی تەعزیری، "حیسام محەممەدی خاجلوو" کوڕی "حوسێن" خەڵکی شنۆ بە تۆمەتی "پڕوپاگەندە دژی نیزام" بە ساڵێک زیندانیی تەعزیری، "نیزام نادری" کوڕی "ڕەحمان" خەڵکی بۆکان بە تۆمەتی "پڕوپاگەندە دژی نیزام" بە ساڵێک زیندانیی تەعزیری، "عەلیڕەزا فەتاح مورادی" کوڕی "سدیق" خەڵکی بۆکان بە تۆمەتی "ئەندامبوون لە گرووپە توندڕەوە مەزهەبییەکان" بە ١٠ ساڵ زیندانیی تەعزیری، "جەلال ڕۆستەمی نەوروزلوو" کوڕی "ئەبووبەکر" خەڵکی مەهاباد بە تۆمەتی "پڕوپاگەندە دژی نیزام" بە ساڵێک زیندانیی تەعزیری و مەلا "ڕەحمەت نسوحی" خەڵکی مەهاباد بە تۆمەتی "ئەندامبوون لە گرووپە توندڕەوە مەزهەبییەکان" بە ١٠ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کران.\n"مەحیەدین تازە وارد، عەبدولسەلام مەردان، حیسام محەممەدی خواجلوو و نیزام نادری"، ڕێکەوتی ٧ی خەزەڵوەری ساڵی ٩٧، لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر کرابوون.\nهەروەها "عەلیڕەزا فەتاح مورادی"، ڕێکەوتی ١٦ی ڕێبەندانی هەمان ساڵ و "جەلال ڕۆستەمی نەوروزلوو"، ڕێکەوتی ٧ی سەرماوەزی هەمان ساڵ، لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر کرابوون.\n"مەحیەدین تازە وارد" لە زیندانی ورمێدایە و ٦ هاووڵاتییەکی دیکە بە دانانی بارمتە بە شێوەی کاتی لە زیندان ئازاد کراون.


یەمەن پڕۆژەی ئاگربەستی ئێرانی قەبووڵ نەكرد\nیەمەن پڕۆژەی ئاگربەستی ئێرانی قەبووڵ نەكرد\nدەوڵەتی یەمەن گەڵاڵەی ئێران بۆ كۆتاییهێنانی خێرا بەم شەڕو تێكهەڵچوونه‌کانی ئه‌و وڵاته‌ی ڕەد كردەوە.\nڕاجح بادی، وتەبێژی دەوڵەتی یەمەن بە هەواڵدەریی رۆیتێرزی ڕاگەیاند كە وڵاتەكەی گەڵاڵەی ئێرانی قەبووڵ ، لەبەر ئەوەی كە ئارمانجی ئێران لەم پڕۆژەیە تەنیا مانۆڕێكی سیاسییه.\nپێشنیاری 4 مادەیی ئێران بریتییه له ڕاگرتنی شەڕو بە واتایەكی دیكە ئاگربەسی خێرا، ناردنی یارمەتیی مرۆڤدۆستان، دەسپێكردنی وتووێژەكان و پێكهێنانی دەوڵەتی یەكگرتووو نیشتمانی لە یەمەن؛ به‌ڵام ده‌وڵه‌تی یه‌مه‌ن ده‌ڵێ ئێران خۆی له پشتی ئه‌و شه‌ڕه‌یه‌و چاره‌سه‌ره پێشنیارکراوه‌که‌شی هه‌ر بۆ خونواندنه.\nئەم هەواڵدەرییە هەروەها دەڵێ، دیپلۆماتە ڕۆژاوایی و عەرەبییەكانیش پێشوازییان لە پێشنیاری 4 مادەیی ئێران نەكردوه.\nعەرەبستان لەگەڵ وڵاتانی عەڕەبی هاوپەیمانی كەنداو، لە سێ حەوتوو لەوە پێشەوە لە یەمەن هەڵیانكوتاوەتە سەر گڕووپه چه‌کداره‌کانی حوسی و هاوپەیمانانه‌کانیان. ئەم وڵاتە، كۆماری ئیسلامیی بە دەستێوەردان لە كاروباری یەمەن و ناردنی چەكوچۆڵ بۆ شیعەكانی حوسی تاوانبار كردوه‌و كۆماری ئیسلامی ئەم تاوانانە ڕەد دەكاتەوە.\nشایانی باسه ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان له ئامارێکدا ئاشکرای کرد که ژماره‌ی پەنابەرانی یەمەن لە سەرەتای هێرشی هەوایی عەرەبستان و هاوپەیمانان زیاتر لە 150 هەزار كەس بووه‌و هه‌ر بەپێی ئەم ڕاپۆرتە لانیكەم 750 كەس تا ئێستا لەم تێكهەڵچوونانەدا كوژراون.


رەگەزەكەی تر، یان رەگەزی دووەم\nئێلینۆر رۆزفێڵتی هاوسەری فرانكلین رۆزفێڵت كە دەیگوت: (ژن دەبێت فێربێت وەكو پیاو یارییەكە بكات) مەبەستی ئەوەبوو، لە رووی ئینسانییەوە خۆت یەكسان بە پیاو ببینە، نەك لە دواوە یان لە خوارەوە. ئەو مەبەستی ئەوە بوو پێش ئەوەی داوا لە پیاو بكەیت وەكو ئادەمیزاد هاوشانی خۆی بتبینێت، دەبێت خۆت باوەڕت بەوە هێنابێت.\nبا جیاوازی تۆی ژن و ئەوی پیاو، فكری و رۆشنبیریی و لێهاتوویی بێت، نەك پلەبەندی لەسەر بنەمای رەگەز. بەڵام خۆت لێرەوە دەستپێنەكەیت، بێگومان پیاو خۆی پلەیەك لە سەروو تۆوە پۆلێن دەكات. بۆیە هێشتا زۆربەی هەوڵەكانی ژن بە سەندنەوەی هێز و دەسەڵاتە نەك ئینسانییەت، لە كاتێكدا مەسەلەكە ئەوە نییە كێ لەپێش كێوەیە، هێز بۆیە لای پیاوە چونكە تۆی ژن خۆت بە رەگەزی دووەم پێناسە دەكەیت.\nلە كۆمەڵگەی ئێمەدا كە هێشتا ژن وەكو كەمینەكانی تری كۆمەڵگە پۆلین دەكرێت، كە بۆ خۆی دابەشكردنێكی تری ناو دابەشكردنەكانە. لە كاتێكدا ئەگەر پۆلینكردن هەبێت دەبێت لەسەر بنەمای تەمەن، لێهاتوویی، ئەزموونی كار و پیشە و بڕوانامە و كارامەیی بێت. خۆ مەسەلەكەش لە كۆی ئەمانەدا ئەوە نییە هەموو جیاوازییە فسیۆلۆجی و جەستەییەكانی نێوان ژن و پیاو نەهێڵین، بەڵكو مەسەلەكە ئەوەیە جیاوازییەكان لەسەر بنەمای مافەكانی مرۆڤ بەدەر لەوەی ژنە یان پیاو دەستنیشان بكەین.\nئەوەی بیرۆكەی ئەم وتارەی لام دروستكرد، ناونیشانی بەرنامەیەك بوو كە لە رادیۆی مەدەنییەت پەخش دەكرێ و گوایە لە خزمەت پرسی ژندایە، بەناوی (رەگەزی دووەم) بەباوەڕی من تەواو پێچەوانەی ئامانجەكەیەتی و بگرە شەقی لە هەموو پرەنسیپە ئینسانییەكان هەڵداوە كە پشتی پێ ببەسترێ بۆ داكۆكیكردن لە یەكسانی ئینسانییانەی نێوان ژن و پیاو كە شەڕی بۆ دەكەین. دیوەكەی تری ئەو ناونیشانە ئەوەیە تۆ پیاوت بە رەگەزی یەكەم پێناسەكردووە و تەسلیم بووی بەوەی تۆ پلەیەك لە دوای پیاوەوەی. خۆ ئەگەر پێناسەی یەكسانیی رەگەزیت بزانیبا هەرگیز خۆت بە رەگەزی دووەم ناو نەدەبرد.\nئێمە هەتا ئێستەش لەناو سیستمێكی پەروەردەیی نێرینەدا كچەكانمان پەروەردە دەكەین، هەر بۆ خۆی ئەمە بەسە بۆ ئەوەی كچ كەمترین هەستی ئینسانیی هەبێت لەبەرانبەر پیاودا. ئەمە لووتكەی داڕمانی ئەخلاقیی كۆمەڵگەیە كە ئەو پۆلینكردنە دروستی كردووە و بەداخەوە هەندێ ژن لە ناهۆشیاریانەوە بەرهەمی دەهێننەوە، ئەو پۆلێنكردنە كە پیاو خوڵقاندوویەتی بۆ ئەوەی لێنەهاتوویی و كەمیی ژن پیشان بدات و بیكاتە بەهانەیەك بۆ دوورخستنەوە و پەراوێزنانی لە هەموو بوارەكانی كۆمەڵگەدا.\nئێمە پێویستمان بەوەیە تەواوی كەلتورەكەمان راستكەینەوە، بەوە نا كەلتورێكی ژنانە بەسەر كەلتورە پیاوانەكەدا زاڵكەین، بەڵكو كەلتورێكی ئینسانی لەسەر داروپەردووی كەلتورە پیاوانەكە بیناكەین. ئەمە پێویستی بەوەیە منی ژن باوەڕ بەوە بهێنم كە من رەگەزەكەی ترم، نەك رەگەزی دووەم.\nسیمۆن دۆبۆڤوار لە پێشەكیی كتێبی (رەگەزەكەی تر)دا پرسیارێكی گەلێك جوان دەكات، دەڵێ: (چۆن بوو یەكێك لە دوو رەگەزەكە توانی خۆی وەكو تاكە جەوهەر زاڵ بكات و هەموو مەسەلە رێژەییەكانی رەتكردەوە بە رەگەزەكەی تریەوە دەبەستێتەوە و بە (ئەویتر)ی پێناسە بكات؟ ئەی ئەو هەموو تەسلیمبوونەی ژن لە كوێوە هاتوە؟) دوای ئەوەش هەر لەو كتێبەدا كە 73 ساڵ بەر لە ئێستا نووسیویەتی و چاپیكردووە زۆر بە روونی دەڵێ: (خەباتی ژن هەمیشە رەمزی بووە، هەر ئەوەشی دەستكەوتووە كە پیاو پێی بەخشیوە، هیچ كات شتێكی نەسەندووە، بەڵكو ئەوەی وەرگرتووە كە پێی دراوە.) ئا ئەمەیە كرۆكی مەسەلەكە، ئێمە تەنها وەردەگرین، ناسەنین، ئیتر بۆیە بەرنامەیەكیش گوایا باس لە پرسی ژن دەكات بە (رەگەزی دووەم) ناودەنێین. دواجار تەنانەت دەستنیشانكردنی رۆژەكانی ژنان و دایكان هیچ مانایەكیان نییە ئەگەر لە قووڵایی ئەقڵمانەوە خۆمان یەكسان بە پیاو نەبینین و جەخت لەسەر ئەو یەكسانبوونە لەبەرانبەر بە رەگەزی بەرانبەردا نەكەینەوە.


لەپاش سەردەمی ڕۆشنگەری و شۆڕشە پێشکەوتنخوازەکانەوە، پاش ئەوەی کۆمەڵێک دروشمی وەک ئازادی و یەکسانی و مافەکانی مرۆڤ زەقکرانەوە و مافگەلێکی سەرەتایی وەک مافی خوێندن و دەنگدان و ڕادەربڕین وردە-وردە جێ‌کەوتن و مرۆڤایەتی کەمێک خۆی لە تەپ‌وتۆزی کۆنەپارێزی پاک‌کردەوە، زانین و هوشیاری لەوە دەرچوو بەتەنها مافی کەمینەیەک بێت و بوو بە مافێکی گشتی، بەرئەنجامی ئەمەش شتێک دروست‌بوو بە ناوی "ڕای گشتی". ڕەنگە سادەترین پێناسەی ڕای گشتی ئەوە بێت کە کۆسەرنجی تاکەکانی کۆمەڵگایە لەسەر پرس و ڕووداوە کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییەکان. ڕای گشتی دەتوانێت هەڵوێست لەسەر پرسێک وەربگرێت و بە دروستکردنی فشار لەسەر لایەنی پەیوەندیدار بەو پرسە ئاقاری ئاکامەکانی پرسەکە بگۆڕێت. هەندێك جار ڕای گشتی توانیویەتی دەستکاریی داب‌ونەریتی کۆمەڵایەتی و سیاسەتی دەوڵەت بکات و لە چوارچێوەی چاکسازیدا دۆخی کۆمەڵگا تەکانێک بەرەو پێش ببات. بەڵام ئەمە سروشتێکی جێگیر و هەمیشەیی ڕای گشتی نییە، بەپێچەوانەوە ڕای گشتی زۆر جار بە مەبەستی یەکلاییکردنەوەی هەندێک پرسی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری و بۆ بەدیهێنانی هەندێک مەرام ئاڕاستەکراوە. ڕەنگە بەردەستترین نموونەی ئاڕاستەکردنی ڕای گشتی؛ سەروەختی دەنگدان بێت، کاتێک هەر لایەنێک بۆ مەرامی خۆی لە ڕێی سەرچاوەکانی گەیاندنی زانیاری و بەخشینی زانینەوە (وەک میدیا) گوتاری خۆی بەرەو کۆمەڵگا شۆڕدەکاتەوە. سەرچاوەی دروستبوونی ڕای گشتی هۆشیارییە، ئەی چی ڕوودەدات ئەگەر ئەو هۆشیارییەی بە کۆمەڵگا دەگات هۆشیارییەکی ساختە بێت؟ ئەمڕۆ میدیا و سۆشیاڵ میدیا بوونەتە دوو سەرچاوەی گەورەی بەخشینی زانیاری و پەیوەندیگرتن کە دەسەڵات هەندێک جار لە ڕێگەیانەوە بە بەخشینەوەی هۆشیارییەکی ساختە و درۆزنانە بە نەرمی ژەهری خۆی بەنێو کۆمەڵگادا دەڕێژێت و ڕای گشتیی پێ ئاڕاستە دەکات.\nئەمڕۆ لە کوردستان ڕووبەڕووی دۆخێکی هاوشێوە دەبینەوە: دەسەڵاتی کوردی لە ڕێی میدیاکانی خۆیەوە، لەسەر ئەو پرسانەی خۆی مەبەستیەتی زەقیان بکاتەوە، ڕای گشتی بۆ مەرامی خۆی ئاڕاستە دەکات. نزیکترین نموونە؛ دوو ڕووداوی دەستدرێژیی سێکسی بوو بۆ سەر دوو مێیینەی بێ‌دەسەڵات: یەکیان کچە منداڵەکەی هەولێر بوو کە لە لایەن پیاوانی دەسەڵاتەوە دەستدرێژیی کرابووە سەر، ئەوی دیکەیان ژنە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکەی پردێ بوو کە لە لایەن چەند پیاوێکی غەیرە کوردەوە دەستدرێژیی کرابووە سەر. یەکەمیان لە پایتەختی دەسەڵاتی کوردیدا ڕووی‌دا و لەسەر دەستی پیاوانی دەسەڵات بوو، دەستدرێژییەکی هەروا سادەش نەبوو، دەستدرێژیی بوو بۆ سەر منداڵێک! بەڵام میدیاکانی دەسەڵات و زمان‌حاڵەکانی پارتی نەک تەنها باسیان نەکرد بەڵکو بە ڕێگای زەقکردنەوەی بابەتی تر ئەو کارەساتەیان شاردەوە. دووەمیان لە پردێ و لەسەر دەستی کۆمەڵێک پیاوی دڕندەی تر ڕووی‌دا، لەو ناوچەی کە دەسەڵاتی کوردی هاودەم لەگەڵ چەندین ناوچەی سنووریی دیکەدا بە یەک واژوو چۆڵی کردن و ژیان و کەرامەتی خەڵکەکەی خستە مەترسیی گەورەوە، کەچی ئێستا بۆ وەها ڕووداوێکی کارەساتبار شیوەنی درۆزنانەی بۆ دەکات و لە ڕێی میدیاکانیەوە بۆ مەرامی سیاسیی خۆی زەقی‌دەکاتەوە و ڕای گشتیی پێ ئاڕاستە دەکات.\nهەردوو ڕووداوەکە ڕووداوی کارەساتبار و ناخ‌هەژێنن، کەچی دەسەڵات دووڕووانە یەکەمیان کە لە سنووری قەڵەمڕەویی خۆیدایە و لەسەر دەستی پیاوانی خۆی ئەنجام‌دراوە دەشارێتەوە و پەردەپۆش‌دەکات، لە کاتێکدا دووەمیان کە لە سنووری قەڵەمڕەویی خاکە فرۆشراوەکانیدایە زەق‌دەکاتەوە و ڕای گشتیی پێ دەورووژێنێت.\nئەوەی جێگەی سەرنج بوو؛ دووبارەبوونەوەی هەمان زیهنیەتی بە‌شەرەف‌بینینی ژن بوو لە لایەن مەسعوود بارزانیی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە، کاتێک دەربارەی دەستدرێژییەکەی پردێ وتی: "ئەم دەستدرێژییە شکاندنی کەرامەتی هەموو کوردە". هەوڵی بە‌سیاسیکردنی ئەم دەستدرێژییە لە لایەن پارتییەوە لە کاتێکدایە کە لە هەرێمی کوردستان ڕۆژانە توندوتیژییەکان بەردەوامییان هەیە و بە شێوازی جیاواز لەلایەن پارتی دەسەڵاتدارەوە بێڕێزی بە مرۆڤ و بەتایبەتتر بە ژنان دەکرێت، کەم ڕۆژ هەیە کارەساتی لەو جۆرە ڕوونەدەن، بەڵام لەپشت پەردە دەمێننەوە و چاوپۆشییان لێ‌دەکرێت.\nلەبەر ڕۆشنایی کۆی بابەتەکەدا، بەتایبەت دێینە سەر باسی بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی لە هەرێمی کوردستان، گەر لەم زەمەنەی ئێستای هەرێم بڕوانین؛ ڕاستیی داروخانی گەلێک و کۆمەڵگایەک لە خێزانەکانەوە بۆ دام‌ودەزگاکان و ڕێکخستنی گشتیی ئەم کۆمەڵگایە لە ڕووی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە دەبینین. زیاتر بە دەروونی مرۆڤی ئەم کۆمەڵگایانەدا شۆڕبینەوە؛ بۆمان دەردەکەوێت کە بەردەوام مرۆڤێکی دەروون شێواو و نەخۆشی "شەرەف" بەرهەم دێت، مرۆڤێک کە ئەقڵی بڕیاردانی تێدا ئامادە نییە و تەنها خاوەنی ئەقڵێکی ئامێرییە و بە پێی خواستی دەوروبەر و گرووپ و کۆمەڵگا ڕەفتار دەکات. مرۆڤێک هەمیشە بە پێی خواستی ئەندامانی کۆمەڵگا کاردانەوەی دەبێت، کۆمەڵگایەکی پیاوسالارانەی دژە ژن. ئەم جۆرە زیهنیەتە لە باشووری کوردستاندا لە سیاسەتدا ڕەنگی داوەتەوە و کۆمەڵگای پێ بەڕێوەدەبرێت.\nزیندووترین نموونە لە کۆمەڵگای کوردیدا، کە مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە؛ کوشتنی ژنان و کچان و بەکارهێنانی توندوتیژییە بەرامبەریان بە هۆکاری لادان لەو ئەقڵیەت و سنوورە دینی و کولتووریانەی کە لە لایەن ئەندامەکانییەوە جۆرە پەیمانێکی کۆمەڵایەتیی لەسەر مۆرکراوە. لادان لەو سنوورانە؛ دانانی نیشانەی پرسیارە لەسەر شەرەفی ئەندامانی پەیوەندیدار بە کارەکتەری مێینەوە. بۆیە لە بنەڕەتەوە کاتێک ژنێک دەکوژرێت یاخود لێی دەدرێت؛ کەمتر پەیوەندیی بە ناوەوەی بونیادی کەسی ئەنجامدەرەوە هەیە، بەڵکو پەیوەندیی بە ڕازیکردنی مرۆڤەکانی دەوروبەرەوە هەیە، بە ئامانجی پاراستی ئەو شەرەفەیە کە لە لایەن کۆمەڵگاوە پێی بەخشراوە.\nئێستەش وا قۆناغێکی تری مێژووی ئەم "شەرەفداری" و "نەخۆشیی شەرەف"ـە دەنووسرێتەوە، کە سیاسەتی حیزبی لە عەقڵی خێڵەوە چەمکی شەرەف دەخوازێت و بۆ ململانێ و کێشمەكێشەکانی خۆی و ساختەکردنی هۆشیاریی جەماوەر و ئاڕاستەکردنی بەپێی نەخشەی دانراو بەکاری‌دەهێنێت. ئیتر دیسان ژن شەرەفی خێڵە، لەسەر ئاستێکی نەتەوەیی، ئەمەش ڕاگەیاندنی دەسەڵاتی "زۆن"ێک دەیکات، تەنها بۆ بەڕێوەبردنی کێشمەکێشی نا-مۆڕاڵیی خۆی لەگەڵ دەسەڵاتی زۆنێکی تر، و بۆ زەق‌کردنەوەی کێشە و ناسۆرەکانی ئەو زۆنە، و شاردنەوەی ئەوانەی زۆنی خۆی.


سەربازێکی نازی لە ٩٤ ساڵیدا بە ٥ ساڵ زیندانی سزا درا  | جینۆساید كورد\nسەربازێکی نازی لە ٩٤ ساڵیدا بە ٥ ساڵ زیندانی سزا درا \nئەمڕۆ ھەینی، دادگایەکی ئەڵمانیا، سزای ٥ ساڵ زیندانی بەسەر پیاوێکی تەمەن ٩٤ ساڵاندا سەپاند کە پَشتر پاسەوانی گرتوخانەی ئۆشڤیتز بووە کە سەدان ھەزار جولەکەی لە کاتی دووەمین جەنگی جیھانی تێدا زیندانی کراوە.\n(بی بی سی) لە ھەواڵێکیدا ئاماژەی بەو تۆمەتە کردووە کە رووبەڕووی راینھوڵد ھانینگ کراوە، ئەویش یارمەتیدان بووە بۆ کوشتنی لانی کەم ١٧٠ ھەزار کەس.\nھانینگ لە چوارچێوەی ھێزەکانی SSی نازی پاسەوانی گرتوخانەی ئۆشڤیتز بووە لە نێوان ساڵانی ١٩٤٢ و ١٩٤٤ و باسی لەوەکردووە کە زانیاری تەواوی ھەبووە لەبارەی ئەو کوشتارگەی لە گرتوخانەکە رویدەدا، بەڵام ھیچی نەکردووە بۆ رێگرتن لەو تاوانانە.\nنازییەکان نزیکەی ١.١ ملیۆن کەسیان لە گرتوخانەی ئۆشڤیتزی پۆڵەندا کوشت کە لەو دەمەدا لەلایەن ئەڵمانیاوە داگیرکرابوو.\nھەرچەندە پارێزەرانی بەڵگەیەکی زۆرییان ھێنایەوە کە بە دەستی خۆی کەسی نەکوشتووە، یان ھەرگیز لە کەسێکی نەداوە، دادگاییەکە کە لە شارۆچکەی دیتمۆڵدی ئەڵمانی لە سەرەتای مانگی شوباتی رابردوو دەستی پێکرد، ئەمڕۆ سەپاندنی بڕیاری سزاکەی بەسەر ھانینگدا دەرکرد.\nبە رەچاوکردنی تەمەنییان و مردنی زۆربەیان، ئەو دادگاییە یەکێکە لەکۆتا دادگاییەکانی بەرپرسانی نازی کە بەشدارییان لە تاوانی ھۆڵۆکۆست (کوشتارەگەی جولەکەکان)دا کردبوو.


کەشتیبان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nKeştîban - کشتیبان - Gamīchī\nپۆتانەکان: 37°33′06.5″N 45°14′50.5″E / 37.551806°N 45.247361°E / 37.551806; 45.247361پۆتانەکان: 37°33′06.5″N 45°14′50.5″E / 37.551806°N 45.247361°E / 37.551806; 45.247361\n١٬٢٨٠ مەتر (٤٬٢٠٠ پێ)\nکەشتیبان یان گەمیچی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری بەکشلوچایە.\nکەشتیبان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی گوڵمانخانە.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی بالدیرلی.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی یەنگجە قازی.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٩٢) کەس و (٣١٢) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کەشتیبان&oldid=905955»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٨:٠٠ی ٧ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.