کەرکوک: ژمارەیەک چەکدار 4 گوندنیشینیان کوشت و 4 کەسى تریشیان ڕفاند\nشەوى چوارشەممە لەسەر پـێنجشەممە ژمارەیەک چەکدار کە گومان دەکرێت سەربە داعش بن، هێرشیان کردە سەر گوندى عەلوەت پاشاى کاکەیى‌نیشینى ڕۆژئاواى داقوق‌ى باشورى کەرکوک، 4 گوندنیشیان کوشتوە و 4 کەسى تریشیان ڕفاندووە کە یەکێکیان ژنە.\nنەقیب بەدر ئیبراهیم کاکەیى، ئەفسەرى پێشمەرگە ، بە دەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"چەکدارەکان کە هەڵیانکوتاوەتە سەر گوندەکە، ژمارەیان 20 چەکداربووە و جلى سەربازیان پۆشیوە، بە زمانى کوردیش قسەیانکردووە."\nوتیشى"چەکدارەکان سەرەتا کچ و دایکێکیان لە نێو گوندەکەدا کوشتووە، دواتر دوو پیاوى ترى گوندەکەیان لە نزیک گوندەکە کوشتوە و 4 کەسى تریشیان لەگەڵ خۆیان بردووە کە یەکێکیان ژنێکە."\nگوندى عەلوەت پاشا گوندێکى دورەدەستە و لە دەرەوەى سەنگەرەکانى پێشمەرگەیە و کەمتر لە کیلۆمەترێک لە سنورى داعشەوە دورە، گوندەکە تەنها ماڵێکى کاکەیى تێدابووە و کارى جوتیارى و ئاژەڵ بەخێوکردنیان کردووە، هەروەها خێزانێکى عەرەبیشى تێدابووە کە جوتیارى ماڵە کاکەییەکە بووە.\nماڵە کاکەییەکە پیاوێک و دوو ژنیان لێکوژراوە و کوڕ و ژنێکیشیان لەلایەن چەکدارەکانەوە ڕفێنراوە، هەروەها ماڵە عەرەبە جوتیارەکەش پیاوێکیان لێکوژراوە و دوو کوڕیشیان ڕفێنراوە.\nنەقیب زیاد کاکەیى ئەفسەرى هەواڵگیرى پێشمەرگە، بەدەنگى ئەمەریکاى راگەیاند"چەکدارەکان کە بەزمانى کوردى قسەیانکردوە و جلى سەربازیان لەبەربووە، بە فرت و فێڵ چونەتە نێو گوندەکەوە."\nوتیشى"چەکدارەکان ویستویانە سەرجەم ئەندامانى دوو خێزانەکە بفرێنن، بەڵام ئەوان لەگەڵیان نەچوون بۆیە هەستاون بەکوشت و برکردنیان."\nبەفەرمانى سەرۆکایەتى هەرێم هێزێکى تایبەت لەگەنجانى کاکەیى بۆ پاراستنى گوندە کاکەیى نیشینەکانى باشورى کەرکوک پێکهێنراوە، بەڵام ئەرکى ئەو هێزە لە پاراستنى گوندە کاکەیى نیشینەکانەوە بۆ نێو رەبیە و خاڵە سەربازیەکان گواستراوەتەوە.


سەرپێڵی زەهاو شارێکی لە بیرکراوی کوردی لە نیگارە تەمەن چوار هەزار ساڵەکەی ئانوبانینیەوە بۆ کتێبخانەکەی سەدەی سیانزەیەمی زاینی. – History Of Kurd\nهه‌ینی , ئایار 29 2020\nHome / بەشی مێژووی كورد / سەرپێڵی زەهاو شارێکی لە بیرکراوی کوردی لە نیگارە تەمەن چوار هەزار ساڵەکەی ئانوبانینیەوە بۆ کتێبخانەکەی سەدەی سیانزەیەمی زاینی.\nسەرپێڵی زەهاو شارێکی لە بیرکراوی کوردی لە نیگارە تەمەن چوار هەزار ساڵەکەی ئانوبانینیەوە بۆ کتێبخانەکەی سەدەی سیانزەیەمی زاینی.\nگۆران حكيم 2017-11-01\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی كۆنی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە سەرپێڵی زەهاو شارێکی لە بیرکراوی کوردی لە نیگارە تەمەن چوار هەزار ساڵەکەی ئانوبانینیەوە بۆ کتێبخانەکەی سەدەی سیانزەیەمی زاینی. 2,595 Views\nبەهۆی بەڵگە مێژووییە نوێکانەوە هاتنی تورک و عەرەب بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوونە، بۆیە زەحمەتە بتوانرێت ڕاستیەکانی هاتنی عەرەب و تورک بشارێتەوە، ئەوە فارسەکانە کە تۆزێک پێش ئەوان هاتوون و بۆ سەدان ساڵە توانیویانە زۆر لە ڕاستیە مێژووییەکان لە بەرژەوەندی خۆیان بگۆڕن. لە ڕاستیدا کە ڕوو دەکەیتە هەر ناوچەیەکی کوردستان و تۆزێک دەچیتە قوڵایی لایەنی مێژوویەوە، بۆت دەردەکەوێت کە چۆن کورد لە مێژووی خۆی دابڕێنراوە.\nیەکێک لەو ناوچە گرنگە مێژووییانەی کوردستان کە ڕۆڵیکی گەورەی لە مێژووی کوردستاندا هەیە، ناوچەی کرماشانە. ناوچەی کرماشان بە گشتی ناوچەیەکی دێرین و گرنگی میدەکان بووە و ئەمڕۆ لە باخەڵیدا بەشێکی گرنگی مێژوو و فەرهەنگی کوردی پاراستووە. لە ناوچەی کرماشاندا شارۆچکەی سەرپێڵی زەهاو هەیە، کە یەکێکە لە شارۆچکە گرنگەکانی ئەو ناوچەیە.\nسەرپێڵی زەهاو نزیک قەسری شیرینە و لە سنووری دەستکردی ئێران/ئێراقەوە نزیکە بە تایبەت لە خانەقین و کەلارەوە. ئەو شارۆچکەیە مێژووەکەی زۆر دێرینە، بەڵام وەک بەڵگە یەکەم جار لە مێژوودا نزیکی دوو هەزار و هەشت سەد ساڵ لەمەوبەر بە ناوی (خەڵمانو/خاڵمانو) لە تێکستی ئاشوریدا ناوی هاتووە. ئەمڕۆ بێ سەرچاوەی زیاتر مانای ناوەکە نازانرێت، بەڵام ناوەکە لەژێر کاریگەری سروشتی زمانی کوردیدا گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە. لە زمانی کوردیدا زۆرجار پیتی (م) دەکرێتە (و). بۆ نموونە زاما/زاوا، کەمان/کەوان، جمێن/جوێن، نام/ناو…. بەو جۆرە “خەڵمانو” گۆڕاوە بۆ “خەڵوان” و دواتر “هەڵوان/هەڵوەن/ئەڵوەن”. سەرچاوە ئیسلامیەکان ناوەکەیان لە کوردەوە وەرگرتووە و کردوویانەتە “حلوان”.\nئەو ناوچانە لە سەرەتای تۆماری مێژووەوە لە ژێر دەسەڵاتی لۆلۆبیەکاندا بووە و دواتر ناوچەیەکی گرنگی میدی بووە و کاتێک کە موسوڵمانەکان سوپای ساسانیان شکاند، ماوەیەک یەزدەگری دوایەمین پادشای ساسانی، پەنای بۆ شاری هەڵوان برد و دواتر لە نزیکی ساڵی ٦٣٨ ز دا موسوڵمانەکان ئەو شارەیان داگیرکرد. بە درێژایی سەردەمی ئیسلام، هەڵوان بەشێکی گرنگی ناوچە کوردیەکان بووە و لەژێر دەستی دەوڵەتە کوردیەکانی حەسنەوی و ماوەیەک لە ژێر دەسەڵاتی عەنازیەکاندا بووە و هەر ئەو دەوڵەتە کوردیەش ناوەندی دەسەڵاتەکەی بردە ئەو شارەوە. ئەم شارە لە سەدەی شەشەمی زاینیەوە ناوەندێکی گرنگی ئاینی کریستیانیش بووە و ڕۆڵی هەبووە لە بڵاوکردنەوەی ئەو ئاینە لە ناوچەی میدیای دێریندا. لە سەرچاوە کریستیانەکاندا، ئەو شارە لە سەدەی پێنجەمی زایینەوە بە شارێکی ناو (بیت مەدایێ/وڵاتی میدیا) ئاماژی پێکراوە و کۆمەڵگەی کریستیانی تێدا بووە. لە ساڵی ١٢٥٧ ز دا وەک زۆر شارەکانی تری کوردستان و ناوچەکە، هۆلاکۆ ئەو شارەشی گرت. شەرەفخان لە کتێبی شەرەفنامەدا وەک ناوچەیەکی ژێر دەسەڵاتی کەڵهوڕەکان ئاماژەی پێکردووە. بەو جۆرە ئەو شارۆچکەیە شوێنێکی گرنگی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە و کورد دا. وێنەی کتێبخانەیەکی سەدەی سیانزەی ئەو شارە کوردیە (بڕوانە وێنەکەی دەستی ڕاست) بە ڕوونی ئاستی فەرهەنگیی ئەو شارە دەردەخات کە هەر وەک لە وێنەکەدا دەردەکەوێت، خەڵکانێک سەرقاڵی کتێب خوێندنەوەن و لە تاقەکانیشدا ژمارەیەکی زۆری کتێب دەبینرێن و لە هەمان کاتیشدا دیزاینی کتێبخانەی شارێکی کوردی ئەو سەردەمەمان بۆ دەکەوێتە ڕوو.\nجگە لەوانە سەرپێڵی زەهاو، شوێنی چوار نیگاری هەڵکەندراوی سەر بەردە و هەندێکیان لەلایەن لۆلۆبیەکانەوە لەو ناوچەیەدا هەڵکەندراون. گرنگترین و ڕوونترینیان نیگارە هەڵکەندراوەکەی ئانوبانینیە (بڕوانە وێنەکەی دەستی چەپ) کە تێکستی لەگەڵدا بووە و لە جەنگی ئێران- ئێراقدا هەندێک زیانی پێ گەیشتووە. زۆربەی سەرچاوەکان تەمەنی ئەو هەڵکەندراوەی ئانوبانینی بە زیاتر لە چوار هەزار ساڵ دەخەمڵێنن. بەداخەوە نیگارەکانی تر هێندەی ئەوەی ئانوبانینی ڕوون نین. هەر وەک لە وێنەکدا ڕوونە، ئانوبانینی وەک پادشایەکی سەرکەوتوو، دوژمنێکی لە ژێر پێدایە و کۆمەڵێک دیلی باڵ بەستراو لەوێنەکەدا دەردەکەون لەگەڵ خودای ڕۆژ و خودایەکی مێیە لە دەستی ڕاستی نیگارەکەدا. ئەم نیگارەی ئانوبانینی هاوبەشیەکی زۆری لەگەڵ نیگاری پادشا “ئیدین سینی” ی ناوچەی بتوێن/ڕانیە/سلێمانیدا هەیە.\nئەوەی کە مایەی سەرنجە نزیکی دوای هەزار و پێنج سەد ساڵ لە هەڵکەندنی ئەو نیگارە، داریوشی پادشای فارس لە ژێر کاریگەری نیگاری پادشای لۆلۆبیدا نیگارێکی لە بێستون هەڵکەندووە. زۆربەی سەرچاوەکان ئاماژە بەو هاوبەشیە دەکەن و بەراوردی نیگارەکان ئەو بۆچوونە دووپات دەکاتەوە کە داریوش لە ژێر ئەو کاریگەریەدا ئەو نیگارەی بۆ هەڵکەندراوە. دەبینرێت بە هەمان شێوە دیلە باڵ بەستراوەکان و دوژمن لە ژێر پێدا و لەجێی خودای ڕۆژ، ئاهورامەزدای بۆ دانراوە. نەک هەر ئەو نیگارانە، لە ڕاستیدا چەندین نیگار لەو ناوچەیەدا هەن و هەموو نیگارە دێرینەکانی وڵاتی بە ناو ئێران، لە ڕۆژئاوا (وڵاتی کوردان) ی ئەووڵاتەدا کێشراون و سەرپێڵی زەهاو/کرماشان، پشکێکی گەورەیان لەوەدا هەیە.\nسەرپێڵی زەهاو شارێکی گرنگی کوردی/میدیە و بە درێژایی مێژووش ڕۆڵیکی فەرهەنگی گەورەی هەبووە و ئەو ڕۆڵەی هیچ گومانێک ناهێڵێتەوە لەوەی کە شارستانیەت لە ڕۆژئاوا (کوردستان) وە بەرەو ئێران چووە و شوێنی نیگارە هەڵکەندراوەکان و ئەو شوێنەوارە مێژووییانەی کە سەرەتای نیشتەجێبوونی مرۆڤیان لەو ناوچانەدا تێدا دۆزراوەتەوە، ئەو ڕاستیە دووپات دەکاتەوە کە شارستانیەت لە وڵاتی کوردەوە چووە بۆ وڵاتی ئێران نەک بە پێچەوانەوە. سەرپێڵی زەهاو یەکێکە لەو شارانەی کە ئەو بۆچوونە پشت ڕاست دەکاتەوە.\n– وێنەکان لە راستەوە وێنەی کتێخانەیەکی سەدەی سیانزەی شاری سەرپێڵی زەهاوە. وێنەی دووەم هەڵکەندراوەکەی داریوشە لە بێستون و وێنەکەی لای چەپ نیگاری هەڵکەندراوی ئانوبانینیە. – ئەم بابەتە بە هیچ شێوەیەک بە مێژووی ئەو شارە دێرینە لە قەڵەم نادەم. ئەمە زیاتر ئاوڕدانەوەیەکە لە گرنگی مێژوویی ئەو شارە و هەوڵێکە بۆ بەبیرهێنانەوەی شارێکی لەبیرکراوی کوردی.\nPrevious مه‌لا حامیدی بێسارانی چمكێك له ژیان و به‌رهه‌می\nNext ئاوڕدانەوەیەک لە نیگارە تەمەن نزیکی چوار هەزار ساڵەکەی دەربەند بێلولەی ناوچەی دەربەندیخان\nدلۆڤان هالۆ هێشتا بانگەوازا ئیسلامێ ل قوناغا مەککەهێ بوو، کو کوردان (گاڤانێ کوردی) وەکو نوینەر …\nخه‌بات له چییه‌وه هات‌و چون بوو به ئۆرگانی پارتی؟ و چۆن به‌ڕێوه ده‌چوو؟ \nحیكایەتی شۆڕشی شوبات


گەورە و بچوكی كوردستان، جوانیان پێشوازی لێكرد.. هەم میوانداری كوردەواری و هەم، بەگشتی ئەتەكیاتی سیاسی شیاویان نیشاندا، وێڕای هەندێك كەموكوڕی كە نەدەبوو روبدات.\nحیزبەكانیش، بەتایبەتی یەكێتی، نەدەبوو دوور لە ئەتەكیەت، بەشێكی بەرچاوی مەكتەبی سیاسی و سەروتر و خوارتریش، ریزیان بۆ دیداری ببەستایە. بەهەر حاڵ، با ئەمیش دەرسێكی ئەتەكیەت بێ!\nوەكوتر.. رێسای پێشوازی لە میوانێكی ئاوها، وا دەخوازێ، بەرنامەی میوانەكە رەچاو بكرێ. نەك هەر پارێزگایەك، بەرنامەو داخوازی هەبێ. من، نەم دی و نەم بیست، پارێزگاری هەولێر و دهۆك، داخوازینامەیان پێشكەش بە كازمی كردبێ. بەڵام بیستم، پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە، لیستی داخوازیان داوەتە جەنابی میوان!\nپێم وایە.. ئەبوایە، لە هەڵەبجە، سكاڵا و داخوازی بەناوی خەڵكەوە درابا بە كازمی، باشتر بوو لەوەی پارێزگار پێشكەشی كردبا. خەڵك، دوور لە ئەتەكیەت و رێسا، بۆی هەیە، سكاڵا و داخوازیان هەبێ.. نەخوازەڵڵا بۆ هەڵەبجەش. هەروەك چۆن، جوتیاران لەرێی فڕۆكەخانە، بۆ پارەی نەدراویان، رێیان لە كاروانی میوان گرت..\nئەویش، رێزی گرتن و گەڕایەوە لایان.\nئەگەر بشمانەوێ یٔەنجامی ئەم سەفەرەی كازمی تاوتوێ بكەین، دەڵێین:\nئەو بەڕێزە، بە ئاستەم نەبێ، بەرنامەی سەفەرەكەی نەگۆڕی. لە وەڵامی میدیاكان و لە كۆبونەوەكانیشدا، دوو وەڵامی هەبووە:\nیەكەم: لە چوارچێوەی دەستوردا، كێشەكان چارەسەر دەكەن، ئەم قسەیە، لە بەغدادیش دەتوانێ بیكات و لەسەریشی ناكەوێ.\nدووەم: داخوازیەكان، هەڵدەسەنگێنین و بۆئەوەی پارێزگای هەڵەبجە پەسەند بكرێ، لیژنە دادەنێین!\nلە عیراقدا.. پرۆسەیەك بەناوی پرۆسەی دیموكراسیەوە نییە. دەستەبەری دەستوریش نییە. یٔەوە مادەی (140) و ئەوەش بودجە و ئەمەش هێزی پێشمەرگە.\nـ بودجە و موچە.. جگە لەوەی لە 5% قرتێنراوە، ئەوەی دەشی دەن.. لە قوڕگی شێر دێتە دەر!\nـ هێزی پێشمەرگەش.. داعش شكێن بوو.. كەچی ئەمریكا مانگانە بڕێ بودجەی دەدانێ، عیراق، پۆستاڵێكی بۆ نە ناردووە..\nهەقە.. حكومەتی هەرێم و حیزبەكان.. عیراق وەكو هەیە بناسن! نەك، وەكو ئارەزوویان لێی هەیە..


هەوڵی زیندانیە داعشییەکان بۆ هەڵاتن لە دەست کوردەکانی سووریا - Mehr News Agency\n18 rezberê 2019 - 11:57\nNews Code 28405\nئاژاوە لە زیندانەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی یەەپەگە؛\nهەوڵی زیندانیە داعشییەکان بۆ هەڵاتن لە دەست کوردەکانی سووریا\nکەناڵی سی بی ئێسی ئەمریکا لە هەوڵی زیندانیانی داعش بۆ هەڵاتن لە زیندانێک لە ناوچەی ژێر کۆنترۆڵەکانی کوردەکان هەواڵی دا .\nبە راپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، کەناڵی سی بی ئێسی ئەمریکا بە گێڕانەوە لە بەرپرسانی کوردی سووریا ڕاپۆرتی دا کە نزیک بە ١٢٠٠ تۆمەتباری ئەندام لە گرووپی تیرۆریستی داعش لە زیندانەکانی ژێر کۆنترۆڵی کوردەکان لە باکووری سووریادا ئەسیرن کە ٤٥٠٠ کەسیان لە وڵاتانی بیانی بە تایبەتی وڵاتانی ئەورووپی و ئەمریکان.\nئەو کەناڵە ئەمریکییە لە یەکێک لە زیندانەکانی ژێر کۆنترۆڵی کوردەکانی سووریا ڕاپۆرتێکی کۆ کردووەتەوە کە نزیک بە ٥٠٠٠ کەسی تۆمەتبار بە ئەندامێتی لە گرووپی داعشی تێدایە. هێزەکانی کوردی سووریا دۆخی ئەمنیەتی توندیان بۆ ڕێگری لە هەڵاتنی زیندانییەکان بەکار هێناوە. بەم حاڵەوە، زیندانییەکانی داعش هەوڵیان داوە لە ئەو زیندانە هەڵبێن بەڵام کوردەکان توانیویانە ڕێگری بکەن لە هەڵاتنیان.\nماوەیەکی زۆرە کوردی سووریا داوای لە وڵاتانی ئەورووپایی کردووە کە شارۆمەندانی داعشی خۆیان وەرگرنەوە و لە وڵاتی خۆیاندا دادگاییان بکەن بەڵام تا ئێستا زۆربەی وڵاتان ئامادە نەبوونە ئەو کارە بکەن و داعشییەکانیان وەرگرنەوە.


''زەلکاو''، بە ئینگلیزی ''The Swamp''، بە فارسی ''باتلاق'' و بە عەرەبی ''المستنقع''،ی پێدەڵێن. بە شوێن و جێگەیەک دەگوترێ، ئاو و قوڕ و لیتەوقەوزەی زۆر لەنێو قووڵکەیەک تێکەڵ دەبن و دەبێت بە شوێنێکی مەترسیدار و هەر گیانلەبەرێ تێیکەوێ، بەرەو بن رایدەکێشێ، ئەگەر نوقمی نەکا و، نەیخنکێنێ، ئەوا تێیدا دەچەقێ و هەر بزاڤ و جووڵەیەکی بچووکیش بکات بۆ خۆدەربازکردنی، دەبێتە هۆی زیاتر رۆچوونی. مەگەر ئەوەی هێزێکی وا بداتە بەر خۆی دەرەقەتی هێزی راکێشانی زەلکاوەکە بێ و، خۆی لەدەستی رزگار بکات.\nخەباتی گەلی کورد لەماوەی حەفتاساڵی رابردوو بەملاوە، بەهۆی ئەو ئاستەنگە گەورانەی لەلایەن سیاسەتکار و لایەنەکانی سیاسیی کورد خۆیەوە هاتووەتەسەرڕیی، زەلکاوێکی سیاسیی گەورەی بەپانتایی هەموو خاکی کوردستان بۆ کورد سازکردووە و، ناسنامە و هەبوونی لێ شێوواندووە و، بەرەوڕووی چارەنووسێکی نادیاری کردووە. ''زەلکاو، زۆر ناپەرژێتە سەر دنیای دەرەوە و، چواردەوری و، ئەو دیاردانە دەخاتەڕوو کە لەئالیی نێوخۆوە هۆکارن لەوەی کورد بەهەموو لایەن و پێکهاتەکانییەوە، دەستی هەبووە لە دروستکردنی زەلکاوەکەدا.\nزەلکاو، چەن دڵۆپێکە لە زەریا و، چەن لاپەڕەیەکە لە پەرتۆکێکی گەورە و، شرۆڤە و لێکدانەوەیەکی هەژارانەیە بۆ پێشاندانی ئەو لایەنە نێوخۆییانەی تاکوو ئێستێ بەهەر هۆیەکەوە نووسەر و لێکۆڵەری کورد کەمتر ئاوڕیان لێداوەتەوە. بە هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی مێژووی حەفاساڵی حیزب ولایەنەکانی سیاسیی کوردستان، جگە لە ناوی ''زەلکاو''، چ ناوێکی دیکەم بە شیاو و گەنجاونەزانی پڕبەپێست وتەواوکەری ئەو کارەساتە گەورانەبێت کورد بۆ تووناکردنی خۆی و، لەنیوبردنی پرسی مرۆڤی و نەتەوەیی خۆی دروستیکردووە.\nلەهێندێک بڕگە و کۆپلەدا لەوانەیە خوێنەرەوە، هەست بە دابران و لادان لە ناوەرۆکی بابەتەکە بکات، بەڵام کۆی ئەو بابەتەجیاوازانە گرێدراوی کێشە و ئاڵۆزییە درووسکراوەکەی دەستی خۆیین و، پێکەوە ئەم دۆخە سیاسییەی ئیمڕۆکەی کوردستانیان خولقاندووە و، جیا لەیەک نین.\nبەو هیوایەی خزمەتێکی بچووکی راستی و بیری بەرزی نەتەوەییم کردبێت!\nهێشتا حەفتەیەک بەسەر کۆچیدوایی مامجەلال تالەبانی سیاسەتکاری ناسراوی کورد و سەرۆکی یەکێتیی نێشتمانیی کوردستان تێنەپەڕیبوو، نەناسراوترین ئەندامی بنەماڵەکەی کە ناوی ''باڤڵ'' ە و، کوڕی گەورەی کۆچکردوو تالەبانییە، لە شەووڕۆژیكدا ناوی کەوتە ناوانەوە و، کورد گوتەنی: ''لە پڕێ بوو بە کوڕێ!''. باڤڵ بە پشتیوانیی دایکی و خزمانی نێزیکی، دوور لە چاوی بەشێ لە ئەندامانی سەرکردەیەتیی حیزبەکەیان و، جەماوەری کوردستان، زۆر وەستایانە و بە نەپەنی، بەپێی رێککەوتنی پێشووتریان لە گەڵ رژێمی کۆماری ئیسلامیی ئێران و، رژێمی عێراق و بەئاگاداربوون و رەزامەندیی رژێمی ترکیا، رێککەوتبوون، نەهێڵن پلان و نەخشەی مەسعوود بارزانی کە راگەیاندنی سەربەخۆییە لەباشووری کوردستان، بێتەدی و، هەموو ناوچەکانی بندەسەڵاتی یەکێتیی رادەستی سوپا و هێزەمیلیشیاکانی عێراق بکەن، هاوکاریش بن لەوەی دەسەڵاتی هەولێریش نەمێنێ و، چوارچێوەی سنووری عێراق بکەوێتەوە دەستی دەوڵەت و سوپای عێراقەوە. کاربەدەستانی عێراقیش پاداشی ئەم خزمەتە کەموێنە مێژووییە، بەوە بدەنەوە، هەرێمێکی تازە لە سێ پارێزگەی هەڵەبجە و کەرکووک و سلێمانی دروستبکرێ و، بەڕێوەبەرێتییەکەشی بدرێتەدەستی ''باڤڵ'' و، ئەندامانی دیکەی بنەمالەی برایم ئەحمەد/ تالەبانی.، ئیتر ئەمە بێگوێدانە تاسەباربوونی لایەنگرانی حیزبەکەیان بۆ کۆچیدوایی مامجەلال، لەلایەکی دیکەشەوە، هێشتا کۆمەڵگەی کوردەواریی سەرقاڵی شایی سەرکەوتنی راپرسیی سەربەخۆیی کوردستان بوون، لە شەوی 16/10/2017دەیانهەزار هێزی ئێران و عێراق رژانە نێو کەرکووک و خانەقین و، لەلایەن یەکێتییەوە هەزاران کیلۆمتر خاکی کوردستانیان رادەستکرا، کە لەم چەن سالەی رابردوودا بەخوێنی رۆڵەی کورد رزگارکرابوون.\nسەردێڕ و ناوەرۆکی ئەم وتارە بە هیچ چەشنێک بەواتای سووکایەتیکردن بە ''باڤڵ تاڵەبانی'' نییە و، لە لاپەڕەکانی خوارووتردا خوێنەرەوە بۆی رووندەبێتەوە ''باڤڵ'' وەک کوڕەگەورەی سەرکۆماری پێشووی عێراق و، خانمی یەکەمی پێشووی عێراق هەرچییەکی کردبێت، بە موو لە بیروباوەڕی باپیری (برایم ئەحمەد) و ''مامجەلال''ی باوکی لاینەداوە. کێشەکە لێرەدا، پێوەندییەکی راستەوخۆی هەیە بە ئاستی بیرکردنەوە و تێڕادیویی جەماوەری کوردستان، نەک هەر هەڵسەنگاندنێکی بابەتانە و زانستانەیان لەبارەی سەرکردەکانی خۆیانەوە نییە، بەڵکوو بەهۆی نزمبوونی ئاستی هۆشیاری نەتەوەیی لەنێو کورد بەگشتیی، رەنج و قوربانیدان و ماڵوێرانی و کۆمەڵکوژکردن و کۆچوڕەوپێکردنی، لەلایەن کۆمەڵێک کوردی هەلپەرستی بەناو سەرکردەوە، خراوەتە خزمەتی ئامانج و بەرژەوەندی کەسی و حیزبی و بنەماڵە و، دەستەودایرەی حیزبییەوە. بەرهەمی رەنج و قوربانیدانی خەڵک لەلایەن سەرکردەکانییەوە، بەشکست و نەهامەتی، یان بە خۆڕێخستن و سازان لەگەڵ داگیرکەران بڕاوەتەوە. ئەمەش وایکردووە دوای سەت ساڵ و دوای روودانی دەیان کارەساتی گەورە گەورە، بزووتنەوەی رزگاریخوازیی کورد، لەو زەلکاوەی تێێکەوتووە، بەچەقبەستووییەوە بمێنێتەوە و، نەتوانێ یەک هەنگاو بۆ پێشەوە هەڵگرێت. سەرکردەکانیشی، دوای هەموو کارەساتێک، بەجلوبەرگی تازە و نێوی تازە و رێخستنی فشەکوردایەتی و درۆشمی ئاگرین و توند و خەڵکخڵەتێن، هاتوونەتەوە مەیدان و، سواری چارەنووسی کورد بوونەتەوە.\nلەبارەیهەردوو بنەماڵەی تالەبانی و برایم ئەحمەد، جگە لە پێوەندیی خێزانیی، هەروەها دەیان ساڵیشە پێوەندییەکی توندوتۆڵ و نەپساوەی سیاسیی لەنێویاندا هەبووە و هەردوولایان لەژێر کاریگەریی هزرورامانی سیاسیی گەورەی بنەماڵە (برایم ئەحمەد) پێگەیشتوون و، بەدرێژایی دەیان ساڵ خەباتی سیاسیی، لەڕیبازەکەی وی لایاننەداوە. ئامانج و ستراتیژی سیاسیی ئەم ببەماڵەیە، بەدەستەوەگرتنی گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان بووە لەچوارچێوەی سنوور و جۆگرافیای سیاسیی عێراقدا. هەموو کاتێ خۆیان بەعێراقی زانیوە و دەزانن و، رۆژێ لەڕۆژان بۆ سەربەخۆیی کوردستان هەوڵیاننەداوە. لەم روانینە سیاسییەشەوە بووە کە بەهەموو شێوەیەک تێکۆشیون لەچوارچێوەی عێراقدا گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان بخەنە ژێردەستی خۆیان.\nبۆ چوونە نێو کاکڵی باسەکەوە، لێرەدا سەرنجتان بۆ راوبۆچوونی برایم ئەحمەد رادەکێشم کە 60 ساڵ لەمەوبەر ولەمانگی ئابی ساڵی 1958لەدیمانەیەکی تەلەفزیۆنی بۆ میشل عەفلەق دامەزرێنەر و سکرتێری حیزبی بەعس لە گەڵ برایم ئەحمەد رێکخرابوو.\nبرایم ئەحمەد لەو دیمانەیەدا لەبەرچاوی هەزاران بینەری عەرەب و کوردەوە دەڵێ: ''ئەو وەکیەکی و هاوبەشییەی رۆڵەکانی کورد و عەرەب هەڵیانبژاردووە، تازە نییە و، باووباپیرانمان ئەم هاوبەشییەیان بۆ هەڵبژاردووین. باپیرانمان لە چاخ و سەدە جۆربەجۆرەکانی مێژوودا شانبەشانی یەک بەرگرییان لەم وڵاتە لە عێراق کرد. برا کوردەکانتان شانازیی بە راپەڕینی ناسیۆنالیستانەی عەرەبەوە دەکەن، لە خەباتە رزگاریخوازانەکەیدا و، دڵنیاین هەر هەنگاوێک کە عەرەب بینێ بەرەو یەکگرتن و یەکیتیی عەرەبی و گەشەپێدانی هێزی عەرەب، دەبێتە خێروبێر و دەڕژێ بەسەر کورد دا!''.\nبرایم ئەحمەد لەکاتێکدا ئەم قسەیدەکرد، کە خۆی و گەلی کورد و عەرەبی ئەوکاتی عێراق دەیانزانی، عێراق وەک رژێم و دەولەت لەسەر دەستی ئینگلیز لەساڵی 1930 دامەزراوە. ساڵی 1925 کۆمەڵەی گەلان (عصبةالامم) بەهۆی ناڕەزایەتیی جەماوەری کوردستان، ناچارکرا لە باشووری کوردستان راپرسیی ئەنجامبدات، شاری سلێمانی و کەرکووک دەنگیاندا بۆ سەربەخۆیی کوردستان، شاری هەولێر و مووسڵیش دەنگیاندا بۆ دامەزرانی عێراق، بەمەرجێ کوردیش دەوڵەتی خۆی هەبێت! ئەوجا بەڕێز برایم ئەحمەد لەبواری مێژوو و سیاسەتدا کەسێکی شارەزابوو، زۆر باشدەیزانی خێروبێری عەرەب بەدرێژایی مێژوو بۆ کورد چ بووە!\nدوای شۆرشەکەی ژنەڕاڵ عەبدولکەریم قاسم لەساڵی 1958 و رووخانی رژێمی پاشایەتی و هێنانەسەرکاری رژێمێکی کۆماریی لەعێراق و، دەسپێکردنی شۆرشێکی سیاسی و کۆمەڵایەتیی لە عێراق و لاکردنەوە لە کورد وەک دوو نەتەوە و پێکهاتەی سەرەکیی لە دەستووی تازەی عێراق، ژنەراڵ مستەفا بارزانیی بڕیاریدا لە یەکێتیی سۆڤێتەوە بگەڕێتەوە بۆ کوردستان. ئەگەرچی بارزانیی زیاتر لە یانزەساڵ لە کوردستانەوە دوور بوو، بەڵام لەنێو کورددا بەکەسایەتییەکی سیاسی و نەتەوەیی ناویڕۆیبوو، لەئاستی ناوچەکەش ناسراوبوو. کاتی گەڕانەوەی لە سۆڤێتەوە بۆ عێراق و کوردستان لەپێشدا چووە ولاتی میسر و جەمال عەبدولناسر خۆی چووە پێشوازی.\nساڵی 2004ی زاینیی وتووێژێکم لە گەڵ زانا و نیشتمانپەروەر مامۆستا محەممەد شەیدا ئەنجامدا کە لە گۆڤاری کۆنگرە لە ژمارەکانی 30 و 31 و 32 بڵاوکرایەوە و لەسەر سایتی کۆنگرە ماوە و، خوێنەرەوە دەتوانێ دەقی وتووێژەکە لەو ژمارانەدا بخوێنێتەوە. کاک شەیدا لەگەڵ دوو خوێندکاری دیکە بەناوی هۆشیار بابان و محەممەد مەلا لەساڵی 1957 دا وێژەری یەکەم رادیۆی کوردی بوون لە قاهیرە. لەبارەی گەرانەوەی مەلامستافا بارزانی لە سۆڤێتەوە بۆ کوردستان، لەپێشدادەچێتە وڵاتی میسر و، محەممەد شەیدا لەبارەی هاتنییەوە دەڵێ: ''چەن رۆژێ بارزانی لە قاهیرە مایەوە. کاربەدەستانی حکوومەت و رۆژنامەنووس و کاناڵی تەلەفزیۆنی میسر چاوپێکەوتنیانکرد لەگەڵی. ئێمەش لە گەڵ ژمارەیەک لە کوردەکانی سەردەمی سەلاحەدینی ئەیووبی کە دانیشتووی وڵاتی میسرن، چووینە سەردانی. مەلا مستەفا ئاگاداریکردن تا لێرەیە وای پێباشە کوردەکان پارێزگاری لێبکەن. دوو دەمانچەیان هێنا، یەکیانی دا بە من (محەممەد شەیدا) و ئەویتریشی دا بە هۆشیار بابان. ئێمە هەردووکمان چەن رۆژێ لە زانستگە پشوومان وەرگرتبوو. لەڕۆژی گەڕانەوەی بارزانی بۆ عێراق و کوردستان، لە فرۆکەخانەی قاهیرە، جگە لە کوردەکانی دانیشتووی میسر، باڵوێژی زۆربەی وڵاتان و کاربەدەستانی میسر و، باڵوێژی سۆڤێت و هەروەها باڵوێژ و فەرمانبەرەکانی باڵوێژخانەی عێراق ئامادەی بەڕێکردنی بوون. ئێمەش بە موزیک و خوێندنی سروودی ''ئەی رەقیب'' لەبەڕێکردنیدا بەشداریمانکرد ....!''.\nکاتی گەیشتنی بارزانی بۆ بەغدا ئەو پێشوازییە گەورە جەماوەرییەی کرالێی، پێشانیدا سەرەڕای دووربوونی لە کوردستان بۆ ماوەی یانزەساڵ (1947- 1958)، نێوبانگ و خۆشەویستییەکەی لە دلی خەڵکی کوردستاندا ماوە و لەبیر نەکراوە. لەبەر ئەوە برایم ئەحمەد و هاوڕێیانی بەزانینی ئەم راستییە، بەتەمابوون بەسەر پەیژەی نێوبانگ و کەسایەتیی بارزانیدا سەرکەون و، دەسەلات و سەرۆکایەتیی پارتی دیمۆکرات بگرنەدەستی خۆیان. ئەو ناکۆکی و دووبەرەکییەی لەلایەن مەکتەب سیاسیی پارتی بەسەرۆکایەتیی برایم ئەحمەد لەدژی بارزانی سەریهەڵدا، تەنیا لەپێناوی دەسەڵاتدا بوو، چ پێوەندییەکی بە بیرورا و ئایدۆلۆژی جیاوازەوە نەبوو. برایم ئەحمەد و هاوڕێیانی زۆرباش لە بیروباوەڕی بارزانیی ئاگاداربوون و، دەیانتوانی بێپرس و راکردنپێی حیزبێکی چەپ دامەزرێنن لە گەڵ بیروباوەڕیاندا بگونجێ، بەڵام خۆشیان ئەمەیان باشدەزانی هەر حیزبێک سازبکەن، جەماوەرەکە شوێنیان ناکەوێ و سەرکەوتوو نابن.\nلەساڵی 1961 ەوە کە شۆرشی ئەیلوول بەپێچەوانەی ویستی بارزانی و، لەلایەن دەرەبەگەکانی کوردستان و بە هاندانی خەڵک لەلایەن برایم ئەحمەد و هاوڕێیانیان بۆ دژایەتیکردنی پڕۆژەکەی عەبدولکەریم قاسم هەڵگیرسا و، سوپای عێراق هێرشی بۆ سەر کوردستان دەستپێکرد، بارزانیی ناچارما لەگەڵیان کەوێ و، شەڕ لەدژی رژێمی بەغدا دەسپێبکات. هەر لەسەرەتای دەسپێکی شۆرشەوە، برایم ئەحمەد و هاوڕێیانی، دەچوونەلای ئەو پێشمەرگانەی چەن پۆلێکیان تەواوکردبوو، دەیانسرتاند بە گوێیدا: ''ئەتۆ جگە لە خوێندەوارییەکەت، هەروەها کەسێکی رۆشنبیریشی، لە قسەکەی ئێمە باش تێدەگەی! ئەم مەلامستەفایە لە سیاسەت نازانێ، نەخوێندەوار و عەشایر و پیاوی رژێمی سۆڤێتە. ئەم هەموو سالە لە کوردستان دوور بووە، ئاگای لە وڵات نەماوە و نازانێ لەو ماوەیەدا، ئاستی رۆشنبیری و خوێندەواریی لاوانی وڵات، چەن پێشکەوتووە! هەر بەبیری عەشایری و خێڵەکییەوە دەیەوێ شۆرش بەڕێبەڕێوە! بەو شێوەیە سەریان لە کۆمەڵێک پێشمەرگەی ساکار و نەشارەزا و چاوبەستراو تێکدا و، ژمارەیەکیان لەدەوری خۆیان کردەوە. ئەوجا بڕیاریاندا بارزانیی لە سیاسەت و لە پارتی دوورخەنەوە و، لە مانگی ئاپریلی ساڵی 1964، لە شارەدێی ''ماوەت'' کۆنگرەیەکیان بەست، کە ئەفسەرێکی ''ساواک''، بەناوی عیسا پژمان خڵکی سنە، تێێدا بەشدابوو. سەت تفەنگی بڕنەویشی بەدیاریهێنابوو بۆ کۆنگرەکەی برایم و جەلال. لێرەدا وەک روونکردنەوەیەکی مێژوویی، تا هەموو کەسێک لایوایە عێسا پژمان یەکەم کەس بووە پێوەندیی نێوان شۆرشی ئەیلوول و شای ئێرانی خۆشکردبێت. بەڵام ئەم بۆچوونە هەڵەیە و، یەکەم کەس لەلایەن ''ساواک''ی رژێمی شاوە نێردرا و، پێوەندیی بە باڵی مەکتەب سیاسیی پارتییەوە گرت، هونەرمەندی گۆرانیبێژ ''مەزهەر خالقی'' بوو. من خۆشم ئەمەمنەدەزانی و، رۆژی 5/9/2004 هاوبیر شێخ لەتیف مەریوانی کە لە لەندەن دەژی، لەگەڵ هاوسەر و مندالەکانی بەسەردان هاتنە شاری ئۆسلۆ و مێوانی من بوون. کاک شێخ لەتیف مەریوانی لە بنەماڵە ناسراوەکانی مەریوان و هەورامان و، لەسەردەمی رژێمی پاشایەتیی، چەندین ساڵ ئەندامی پەرلەمانی ''سێنا'' بوو کە لەلایەن حەمەڕەزاشاوە هەڵدەبژێردران. دوای رووخانی رژێمی حەمەڕەزاشا، شێخ لەتیف لە بریتانیا نیشتەجێبوو، مانگی گوڵانی ساڵی 1985 لەگەڵ ژمارەیەک کەسایەتیی نەتەوەیی ئەندامی دامەزرێنەری کۆنگرەی نیشتمانیی کوردستان و، ساڵانێکیش بەرپرسیاری پێوەندییەکانی کۆنگرە بوو. هاوسەری شێخ لەتیف خاتوونێکی رۆشنبیر و نیشتمانپەروەرە و لە بنەماڵەی مستەفاسوڵتانی و پووری ئازادیخوازی ناسراو ''فواد مستەفا سوڵتانی'' یە، لەلایەن هێزەکانی داگیرکەری ئێرانەوە کوژرا لەدەسپێکی بزووتنەوەی چەکداریی رۆژهەلاتی کورستان. ئەو رۆژە باسی زۆر بابەت و لایەنمان کرد و، چووینە سەر بارودۆخی سیاسیی باشووری کوردستان و، ناکۆکیی کۆنی نێوان پارتی و یەکێتیی. من نێوی ''عیسا پژمان''م هێنا و گوتم: ''شا لەڕێگەی ئەو کابراوە، ناکۆکیی نێوان سیاسییەکانی باشووری بەکارهێنا بۆ سوود و بەرژەوەندی خۆی و، بۆ تێکدانی شۆرشەکەی کورد. دیارە سەرکردایەتیی ئەوکاتی پارتییش خۆیان ئەو زەوینەیان تێدابوو. ئێستاش عیسا پژمان رۆژنامەیەک بەزمانی فارسی بڵاودەکاتەوە دەینێرێ بۆ منیش، ئەگەر هەڵەنەبم ناوەکەی ''افسران آزادیخواە ایران'' بوو. لەو بەینی پێشووەدا لە فەرەنساوە تەلەفۆنیکرد بۆم و، گوتی: '' دوو کتێبم لەبارەی شۆرش بارزانییەوە بڵاوکردووەتەوە، دەینێرم بۆت!''. منیش گوتم زۆر سوپاس نامەوێ، کتێبم زۆرە و جێگەم نییە. لەبەر ئەوەش نەمکڕی، ئاگام لە شێوازی نووسینەکانی هەیە، زۆر بێویژدانانە دەنووسێ. وەک بەردەستێکی شا کتێبی نووسیوە، نەک وەک نووسەرێکی بێلایەنی بەویژدان. دوایی تەلەفۆنی کردبوو بۆ کاک جەواد سەرۆکی کۆنگرە و گلەیی کردبوولێم!''.\nشێخ لەتیفیش وتی: ''وایە، قسەکانی عێسا پژمان زۆری وانییە. من ئاگام لەزۆربەی ئەو رووداو و پێوەندییانەی ئەوکات هەیە. ''ساواک'' لەپێشدا ''مەزهەر خالقی'' نارد بەناوی ''کاردار وابستە فرهنگی ایران''، (کاربەدەستی سەر بە فەرهەگی ئێران)، چووە لای باڵی مەکتەب سیاسی و لەنێزیکەوە لەگەڵ برایم ئەحمەد قسەیکردبوو. دوای ماوەیەک دۆستایەتی و پێوەندیی لەنێوانیان دروستبوو، خوازبێنی کرد لە خوشکی ژنی برایم ئەحمەد کە بیست ساڵ لەخۆی گەورەتر بوو. ئەمەشی تەنیا بۆ ئەوەکرد لە راسپاردەکەی ساواکدا سەرکەوتوو بێ و نەخشەکەی ساواک جێبەجێ بکات. لەراستیدا سەرکەوتنێکی باشیشی بەدەستهێنا!''.\nجا دوای ئەم روونکردنەوەیە، دەگەڕێینەوە سەر کۆنگرەکەی باڵی ''مەکتەب سیاسی پارتی''. برایم ئەحمەد لەنێو هۆڵی کۆنگرە، دەچێتە پشتی مایکرۆفۆن و بەدەنگی بەرز دەڵێ: ''من بە بەیانێک مەلا مستەفام کرد بە مەلا مستەفا، بە بەیانێکیش دەیکەمەوە بە هیچ!''. کۆنگرە بڕیاریدا بەدەرکردنی مەلا مستەفا لە حیزب. کاتێ مەلامستەفا بەمەیزانی، لەمانگی جولای هەر ئەو سالەدا (1964) بەرەو ماوەت کەوتەڕێ. برایم ئەحمەد رانەوەستا، بارزانیی بکاتەوە بەهیچ، لەگەڵ دارودەستەکەی بەرەو ناوچەی شاری بانەی رۆژهەڵاتی کوردستان هەڵدێن. سەرباز و ژانداری ئێران گەمارۆیاندەدەن و، دەڵێن بۆ هاتوون!؟ برایم ئەحمەد دەچێتەلایان و لەگەڵ ئەفسەرێکی سوپا قسە دەکا و، دەلێ: ''ئێمە ئێرانین و هاتووین بۆ ئێران!''. دەیبەن بۆ شاری سنە و، لە بنکەی ''ساواک''، لێیدەپرسنەوە" بۆچی هاتوون؟''. برایم ئەحمەد دەڵێ: ''ئێمە ئێرانین. شا فەرموویەتی، ئێرانی لە هەر وڵاتێک بژی، هەر ئێرانییە! ئێمەش کوردین، کورد و فارس دوو میلەتی ئێرانین. ئاریامێهریش لەبەر ''مێهر''ە کەیە، لەبەر ئێرانییەکە نییە.... !''.\nبرایم ئەحمەد لەوکات و سەردەمەدا، وەک کوردێکی ئەکادمی و زیرەک و چەپ و سەر بەڕێبازی مارکسیست – لێنینیست، کە دژی گوایە ئیمپریالیزم و رژێمەکانی کۆمپرادۆر و ئاڵقەلەگوێی ئیمپریالیزم بووە لە ناوچەکە، خۆی ئاوارە و دەربەدەردەکا، ژمارەیەک کوردی بەناو پێشمەرگە هەڵدەگرێ و، پەنادەبات بۆ شای ئێران و، لەبەرامبەر سەرباز و ژانداری رژێمی شای بەوتەی خۆی نۆکەری ئیمپریالیزم، خۆی سووک و رەزیلدەکا و، کەسێتیی خۆی دەشکێنێ و، پرنسیپ وبیروباوەڕی خۆی دەخاتە ژێر پۆستاڵی ''ئەمنیەی'' ئێرانەوە،، چۆنکە ئەم نەبووە بە سەرۆک و، مەلامستەفا سەرۆکی حیزب و شۆرشە!.\nشای ئێران، سەرەتا هێزەکەی برایم ئەحەمەدی لە ناوچەی سەردەشت و بانە گلدایەوە و، هانیدان لە سەرسنوورەکانەوە هێرشبکەنە سەر بنکە و بارەگاکانی بارزانی و پێشمەرگە. بارزانییش ئێرانی ئاگادارکرد گەر واز لە پشتیوانیکردنی ئەو تاقمە نەهێنێ، ئەوا بۆ تەمبێکردنیان هەتاکوو تاران هەڵایاندەبڕین. شای ئێران ئەم هەڕەشەی بارزانیی بەهێند وەرگرت و، چەکیانیکرد. برایم ئەحمەد و تالەبانی و عومەر دەبابە و نەوشیروان مستەفا و چەنکەسێکیتری بردە تاران و، تفەنگچییەکانیشی برد بۆ سەربازگەیەک لە شاری هەمەدان. بەمجۆرە ساڵی 1964 و 1965یان لە پەنای شای ئێران بردەسەر. لە کۆتایی هاوینی ساڵی 1965 دا، حەمەڕەزاشا کەوتە نێوانیان و، لەڕێگەی عیسا پژمانەوە داوای لە بارزانیی کرد لێبوردنیان بۆ دەربکات. بارزانیی بەداواکەی شا رازیبوو. جگە لە برایم ئەحمەد کە لە تاران مایەوە، هەموویان گەڕانەوە و چوون بۆ ''دۆڵەڕەقە''. بارزانیی، ''عەباسی مامەند ئاغا'' یراسپارد لای خۆی رایانگرێت. لەکۆتایی ساڵی 1965، بارزانیی ئاگادارکرا رژێمی عێراق بەتەمای هێرشێکی گەورەیە بۆ سەر کوردستان، لەبەر ئەوە داوای لە جەلال تالەبانی و عەلی ئەسکەری و عومەر دەبابە کرد بۆ راوێژ و هەڵسەنگاندنی نەخشەی بەرگریکردن بچن بۆلای. بەڵام ئەمان نەچوون و لە مانگی نەورۆزی ساڵی 1966، بە یارمەتی ''حاجی برایمی چەرمەگا'' و ''عەباسی مامەند ئاغا''، لە گەڵ هاوڕێ و چەکدارەکانیان لەناوچەی شۆرش هەڵاتن و، چوونەوە ژێر باڵی رژێمی عێراق. برایم ئەحمەدیش لە تارانەوە بە فڕۆکە چوو بۆ بەغدا و، لەلایەن جەلال تالەبانی و کاربەدەستانی بەعسەوە پێشوازیکرا.\nرژێمی عێراق، لە بەکرەجۆ سەربازگەیەکی پێدان و، جگە لە بەخشینی پارەوپووڵ و چەکوچۆڵ و کردنەوەی بنکە و بارگە لە سلێمانی و کەرکووک و بەغدا، هەروەها رێگەیپێدان دوو گۆڤار بە زمانی عەرەبی (النور) و (رزگاریی) بەکوردیبڵاوبکەنەوە کە سەر لەبەری سووکایەتیبوو بە بارزانی. لەرۆژنامەکانیاندا لایەنگرانی خۆیان بە کەسانی رۆناکبیر و زانا و خوێندەوار لە قەلەمدەدا کە بەتەمان شۆرشێکی رۆشنبیری و فەرهەنگی بکەن و، لایەنگرانی بارزانیشیان بە جیابوونەوەخواز و بەکەسانی نەخوێندەوار و جووتیار و گوندی و دواکەوتوو دەدایەقەڵەم . لەنێو خەڵکدا دەیانوت: ''دڵنیاین لەوەی رژێمی بەعس ئامادەیی تەواوی تێدایە بە دانووستان و گفتوگۆ لە گەڵی، بگەینە ئەنجامێکی وا، بە دڵی هەردوو گەلی کورد و عەرەبی برا بێت، بەڵام بارزانیی سیاسەت نازانێ و دەیەوێ هەموو شتێ بەشەڕ و لەڕیگەی شەڕەوە چارەسەر بکات''.\nنەوشیروان مستەفا سەرنووسەری گۆڤاری ''رزگاری''، لەساڵی 1969 لەژمارە (2) دا نووسی: ''جووڵانەوەکەشمان بێبەرییە لە جیابوونەوەخوازەکان و لە شوێنی ئەوە لایەنەکەی تری مافی چارەنووس، بەدەست خۆمان بێ ئەو مافە یان نەبێ، بماندرێتێ یان نەماندرێتێ ئێمە جۆری مانەوەی بە ئارەزوو لەگەڵ گەلی عەرەب دا هەڵمانبژاردووە و، هەڵی ئەبژێرین و هەر لەبەر ئەو راستییەشە گەر بەزۆریش ئەو جیابوونەوەیە بسەپێندرێ بە سەرماندا بەرامبەری ئەوەستین!''.\nباڵی برایم ئەحمەد، هەر بەمانەشەوە نەوەستان و، بۆ تەریککردن ولاوازکردنی بازرانیی چوونە لای رووسەکانیش. لەسەردەمی سەرکۆماریی ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر، لە بەغدا، لەگەڵ باڵوێژی سۆڤێت دیداردەکەن و، دەڵێن: ''داوا لە سۆڤێت دەکەین واز لە دیدار و ناسینی بارزانی وەک سەرۆکی شۆرشی کورد بهێنێت، چۆنکە ئەو پیاوی ئیسرائیل و ئەمریکایە!''. باڵوێژی سۆڤێتیش دەلێ: ''پیاوی هەرلایەک بێت، بارزانیی خەڵکەکەی لە گەڵە!''. دوای ئەم وەرامەی باڵوێژی یەکیتیی سۆڤێت، وازیان لە لایەنگیریکردنی سۆڤێت هێنا و، روویانکردە رێبازی مائۆ سەرۆکی وڵاتی چین و بوون بە مائۆئیست.\nبەکورتی، تا دەرکردنی بەیانی ئازار لە 11/3/1970 برایم ئەحمەد و مامجەلال و دارودەستەیان، هاوکار و کەواسۆری بەرلەشکری عێراق بوون بۆ کوشتنی پێشمەرگە و رۆڵەی کورد و گرتن و سووکایەتی و شکەنجەی نیشتمانپەروەرانی کورد بەناوی ئەوەی لایەنگری بارزانیین.\nلەپێوەندیی لە گەڵ رۆژهەڵاتی کوردستاندا، هاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی شۆرشی ئەیلوول، بەرە بەرە جمووجۆلی سیاسی و دواتر چەکدارییش لەنێو ئەندامانی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان و، شۆرشگێرانی رۆژهەڵاتی کوردستان کە ڕوویان لە باشوور کردبوو، دەستیپێکرد. برایم ئەحمەد و تالەبانی ئەو کوردانەی رۆژهەڵاتیان بۆ لای خۆیان رادەکێشا کە بیروباوەڕی کۆمۆنیستییان هەبوو. بنکەیەکیان لە ''سەی سادق'' دامەزراند بۆیان. مەلا ئاوارە و خەلیل شەوباش و سمایلی شەریفزادە و سلێمانی موعەینی و، مەلاڕەسووڵ پێشنماز و سەی فەتاحی نیزامی و فەقێ وەسمان و چەندین ئەندامی دیکەی حیزبی دێمۆکرات، لەریزی ئەو شۆرشگێرانە بوون کەوتنە ژێر کاریگەریی پرۆپاگەندەی باڵی برایم ئەحمەد و، لەناوچەی ژێر دەسەلاتی پێشمەرگە و شۆرش نەمان و چوونە بەغدا و سلێمانی و بنکەیان بۆ دامەزراندن. بەراسپاردەی باڵی برایم ئەحمەد، رژێمی عێراقیش چەک و پێداویستیی بۆ دابینکردن. ناوەکەشیان گۆڕی بۆ ''رێکخراوی شۆرشگێڕی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران''. سلێمانی موعەینی، لەشاری سلێمانی دەستیکرد بە دەرکردنی رۆژنامەیەک بەناوی ''رۆژ''. ناوەرۆکی رۆژنامەکە بەرگریکردنبوو لە رێبازی ''مائۆ'' رێبەری وڵاتی چین و دژایەتیکردنی یەکێتیی سۆڤێت. باڵی برایم ئەحمەد/ تاڵەبانی بەهەموو شێوەیەک هەوڵیاندەدا شۆرشگێڕانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە بارزانیی دابڕێنن و، بیاندەن بە گژ ئێران و بارزانیدا. رژێمی عێراقیش بەئاشکرا پشتیدەگرتن و بۆی گرنگبوو، شەڕی چەکداریی لەرۆژهەڵاتی کوردستان هەڵگیرسێ و، وەک چۆن شای ئێران کێشەی سازکردووە بۆی، عێراقیش بتوانێ بۆ بەرژەوەندیی خۆی، کوردی رۆژهەڵات بەکار بێنێت. جیا لە عێراق و دارودەستەی برایم ئەحمەد کە لەسەر ئەم کۆمەڵە شۆرشگێڕانەی رۆژهەلاتی کوردستان حیسابیاندەکرد و، دەیانویست بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەکاریان بێنن، هەروەها ''حیزبی توودەی ئێران''یش کەوتەخۆ و، ویستی لەڕێگەی ئەمانەوە جێ پێیەک لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستاندا بکاتەوە. چۆنکە دوای کودەتاکەی دژ بە سەرکوەزیران دوکتۆر محەممەد موسەدق کە بەهاوبەشیی CIAی ئەمریکا و دەوڵەتی ئینگلیز، لەساڵی 1953 بەڕێوەچووبوو، حیزبی توودەی ئێرانیش بەر شالاوەکانی پاکتاوی سوپا وساواکی حەمەڕەزاشا و دەسگەی سیخۆڕیی ئینگلیز کەوتن و، رێکخستنیان لەئێراندا نەمابوو. جا دوای دەنگدانەوەی سەرهەڵدانی بزووتنەوەی چەکداریی لەرۆژ‌هەلاتی کوردستان، حیزبی توودە ویستی ئەو هەلودەرفەتە بۆ سوودی خۆی بەکار بینێ و، هاوکات پشتی ئەم رێکخراوەیە بگرن و هانیانبدەن، وەک رێکخراوەیەکی ئێرانی لە رۆژهەڵات چالاکیی بنوێنن، و دووریانخەنەوە لە بالەکەی دیکەی حیزب بە سەرۆکایەتیی ئەحمەد تۆفێق، کە درۆشمی ''سەربەخۆیی بۆ کوردستان''یانهەڵگرتبوو! ''ئەحمەد تۆفێق'' (عەبوڵڵا ئێسحاقی) زۆر دژی توودە و کۆمۆنیستەکان و، دژی یەکیتیی سۆڤێت بوو. باوەڕیوابوو تەنێ ئەمریکایە دەتوانێ کورد رزگار بکا و، سۆڤێت و بیری کۆمۆنیستیی دژی کورد و بزووتنەوەی رزگاریخوازی کوردن. لەبەر ئەوە، کۆمۆنیستەکانی عێراق و ئێران بەگشتی و توودەی و کۆمۆنیستەکانی نێو حیزبی دێمۆکرات زۆر رقیان لێیبوو. هەرچی جەپی و کۆمۆنیستەکانی حیزب بوون، پاڵیاندابوو بە باڵی برایم ئەحمەد و تالەبانییەوە و، نەتەوەییەکانیش لەگەڵ ئەحمەد تۆفێق و بارزانیی بوون.\nلەرۆژی 5/2/1968 دوکتۆر رادمەنش سەرۆکی ئەوکاتی حیزبی توودە، لە مۆسکۆوە چوە بەغدا و، چوار رۆژ دواتر لە گەڵ رێکخراوی شۆرشگێڕی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان کۆبووەوە. لەلایەن حیزبی توودەوە دوکتۆر رادمەنش و دوکتۆر ئەوڕەحمانی قاسلموو بەشداربوون. لەلایەن رێکخراوی شۆرشگێڕی حیزبی دێمۆکراتیشەوە، سلێمانی موعەینی و حەمەدەمینی سیراجی و، کەریمی حیسامی بەشداربوون. جگە لە سلێمانی موعەینی شاندی هەردوو لا سەر بە حیزبی توودە بوون. لەسەر چوار خاڵی هاوبەش رێککەوتن و، حیزبی دێمۆکرات (کۆمیتەی شۆرشگێڕ) پەسندیکرد: بزووتنەوەی کورد لە کوردستانی ئێران، بەشێکە لە بزووتنەوەی گەلانی ئێران. بە بێ ئیزنی حیزبی توودە کۆبوونەوە و پێوەندیی لە گەل هیچ حیزب و دەوڵەتێکا نەگرێت، حیزبی توودە، حیزبی دێمۆکرات بە فەرمیی دەناسێ، بە مەرجێ سەرکردایەتییەکەی لەژێردەستی کۆمۆنیستەکاندا بێت''.\nبزووتنەوەکەی رێکخراوی شۆرشگێڕی حیزبی دێمۆکرات لە رۆژهەڵاتدا گەشەیکرد و، سەدان ئەندام و لایەنگیری لێ کۆبووەوە. لەشارەکانی بۆکان و سەقز و مەهاباد و سەردەشت و بانە و ناوچەکانی ئالان و گەورک و موکریان دەستیانکرد بە چالاکیی سیاسی و پێشمەرگانە. شای ئێران داوای لە بارزانیی کرد بزووتنەوەکە راگرێت. بارزانیی داوای لە سلێمان موعەینی و هاوڕێیانی کرد بزووتنەوەکەیان دوابخەن، چۆنکە ئێستا کاتی ئەوە نییە لە دوو بەشی کوردستان خەباتی چەکداری بکرێت. بەڵام جەلال تالەبانی و هاوڕێیانی هانی سلێمان موعەینی و رێبەرایەتیی شۆرشگێڕیاندا بەقسەی بارزانیی نەکەن و، بەردەوامبن لەسەر خەباتی سیاسی و چەکداریی خۆیان. لەبەر ئەوە داواکەی بارزانییان پشتگوێخست، ئەویش فەرمانیدا بە کوشتنی سلێمانی موعەینی و تووناکردنی هەموو ئەندامانی رێکخراوی شۆرشگێڕی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران. جیا لە تەسلیمکردنی تەرمی سلێمان موعەینی بە رژێمی شا، هەروەها زۆربەی پێشمەرگە و ئەندامەکانیان بە قۆڵبەستراوی تەسلیمی ساواکی شا کران. ژمارەیەکی دیکەیان لە گەڵ مەلا ئاوارە و سمایلی شەریفزادە لە رووبەڕووبوونەوەی چەکداریی لە گەڵ سوپای ئێران کوژران. تەنیا چەن کەسێکی کەمیان بەسەلامەت و بێزیان دەرچوون، کە هەڵاتن بۆ بەغدا و لەژێر دەسەلاتی بەعسدا گیانیان پارێزرا.\nبارزانیی لەو سەردەمەدا رێبەری کورد بوو، ناوبانگی سنوورەکانی کوردستانی تێپەراندبوو، خۆشەویستی خەڵک بوو لەهەموو ناوچە و پارچەکانی کوردستان. نەک هەر کورد، بەڵکوو هەموو وڵاتانی ناوچەکە و دنیا چاودێریی شۆرشەکەیاندەکرد. بارزانیی نەدەبوو بکەوێتە داوی رژێمی بەعس و دارودەستەی تالەبانییەوە. بە دڵنیاییەوە شکانی ناوبانگ و کەسایەتیئ بارزانیی لەنیو کوردا، لە بەرژەوەندیی شای ئێرانیشدا بوو. مەلامستەفا بژار و رێگەی دیکەی هەبوو. هەروەک بڕیاری گرتنی دا و، هێنایانە بەردەستی، هەرواش دەیتوانی دووریخاتەوە و، لە شوێنێکیدا گلیداتەوە. کوشتنی سلێمانی موعەینی و تەسلیمکردنەوەی لاشەکەی بە رژێمی ئێران، لە لایەنی سیاسی و نەتەوەییەوە زۆر بەزیانی بارزانی و شۆرش شکایەوە.\nپاش دەرچوونی بەیانی ئازاری 1970 و، رێککەوتنی نێوان رژێمی بەعس و سەرۆکایەتیی شۆرشی ئەیلوول، بەعسییەکان وازیان لە پشتیوانیکردنی پارتەکەی برایم ئەحمەد و تالەبانی هێنا و، رۆژنامە عەرەبییەکەشیان (النور) یانداخست کە سەرلەبەری پێداهەڵگوتنبوو بە رژێمی بەعس و جنێودان بە بارزانیی. هەر بەپێی رێککەوتنی نێوان سەرۆکایەتی شۆرش و رژێمی بەعس، بارزانیی ئامادەبوو لێبوردن دەربکات بۆ تاڵەبانی و لایەنگرەکانی. ئەمانیش کۆنگرەیەکیان بەست و ناوی پارتەکەیان کرد بە ''پارتی شۆرشگێڕی کوردستان'' و رێکەوتی 10/2/1971، تێکەڵ بە شۆرش بوونەوە و، راگەیەندراوەیەکیان بڵاوکردەوە و، کەوتنە پێداهەڵدان بە بارزانی و ناساندنی بە ئازادیخواز و دلێر و رێبەری شۆرشی رزگاریخوازی کورد. بەڵام دوای ساڵێک، ناکۆکی و بێمتمانەیی لەنێوان بارزانی و رژێمی بەعس سەریهەڵدایەوە، تاڵەبانی و برایم ئەحمەد و لایەنگرانیان بە هاندانی رژێمی بەعس، لە مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی 1972 دیسان چوونەوە ژێر باڵی رژێمی عێراق و راگەیەندراوەیەکیان دەرکرد و رایانگەیاند و رەخنەی زۆریان ئاراستەی بارزانیی کرد و، نووسییان ''پارتی شۆرشگێڕی کوردستان'' دیسان دامەزراوەتەوە! رژێمی عێراقیش رۆژنامەی (النور) ی دایەوە پێیان و، سەرلەنوێ کەوتنە دژایەتیکردنی شۆرش و بارزانیی.\nبەکورتی لەماوەی چواردەساڵ تەمەنی شۆرشی ئەیلوول، برایم ئەحمەد و تالەبانی ولایەنگرانیان، ماوەی هەشت ساڵ لەخزمەتی رژێمی داگیرکەری عێراق و دوو ساڵیش لە ژێر باڵی رژێمی شای ئێراندا بوون. ئەو چوارسالەش لەنێو شۆرش مانەوە، هەر خەریکی پیلانگێڕان بوون و لە کەشێکی بێباوەڕی و بێمتمانەیی تەواودا ئەو چوارسالەشیان تێپەڕکرد.\nهەرەسهێنانی شۆرشی ئەیلوول، بەبڕیاری سەرۆک بارزانیی، لە ریزی گەورەترین کارەسات و جێنۆسایدی کورد ئەژماردەکرێ. سووچ و تاوانی هەرەسی شۆرش، تەنیا مستەفا بارزانیی ناگرێتەوە، لەپێشدا، دارودەستەی برایم ئەحمەد و تالەبانی دەگرێتەوە بەدژایەتیکردنیان رۆڵیان هەبوو لە لاوازکردنی شۆرش و، هەر ئەوانیش بوون، بەر لە بارزانیی، پێوەندییان بە ساواک و شای ئێرانەوە گرتبوو. جگە لەمە، سەرکردەیەتیی ئەوکاتی پارتی دێمۆکراتی کوردستانیش تاوانبارن، کاتی شۆرش بەشێکیان لەبەر خاتری پێگە و جێ و ڕێی خۆیان لای بارزانی و لەنێو شۆرشدا، رۆلێکی هەلپەرستانەیان دەگێڕا و نەیانتوانی ببن بە راوێژکارێکی باش و دڵسۆز بۆ بارزانیی، کە بتوانێ لەبەرامبەر ئێران و نەیارانی نێوخۆیی دا دووربینتر و کوورتر بڕوانێتە ئەو رۆڵ و بەرپرسیارەتییە مێژوویی و نەتەوەییەی کەوتووەتە سەرشانی. بۆ نموونە کەسیکی وەک دوکتۆر مەحموود عوسمان باوەڕپێکراوی هەرەنێزیک و جێمتمانەی بارزانیی بوو. لەکاتی دیمانە و چاوپێکەوتنی لەگەڵ رۆژنامەنووس و نوێنەری وڵاتانی بیانی، وەرگێری بارزانیی بوو. لەنێزیکەوە ئاگاداری هەموو جمووجۆڵ و چالاکییەکی سیاسی و دیپلۆماسی شۆرش بوو. کەجی دوای هەرەسهێنانی شۆرش، چووە دێمەشق بۆ لای جەلال تالەبانی و، ئەوانیش یارمەتییاندا کتێبیکی چاپکرد لەدژی بارزانیی. دوای ئەوە بردیان بۆ ئۆرووپا و لە وڵاتانی ئۆرووپا سەمیناریان دادەنا بۆی، هێرشبکاتە سەر بارزانی و شۆرشەکەی. دواتریش لە وتووێژ لەگەڵ ''مەد تی ڤی'' سەر بە ''پێ کێ کێ'' تاوانی شکستی ئەیلوولی خستە ئەستۆی بارزانی و، خۆی لێ بێبەریکرد.ئەمە لە کاتێکدا دوکتۆر مەحموود کە نوێنەری شۆرشی ئەیلوول بوو، دوای هەرەسی شۆرش، دەیتوانی زۆر بابەتانە و زانستانە و بە پشتبەستن بەسەدان بەڵگەنامەی نێوخۆیی شۆرش کە ئاگاداریانبوو، کتێبێکی بنووسیبایە، هەموو لایەنێکی چاکوخراپی بنووسیبایە و وەک سەرچاوەیەکی گرنگی مێژوویی، وەچی ئیمڕۆکە و وەچەکانی داهاتوو سوودیان لێوەرگرتبایە، نەک ئەوەی یەکسەر بچێتە لای تاڵەبانی کە بەدرێژایی ساڵانی شۆرشی ئەیلوول، خۆدی خۆی بە کەسێکی خاین ودژ بەکورد و دژ بە شۆرش نێویبردووە.\nیەکێ لەو لایەنانەی دەبوو دوکتۆر مەحموود بەبایەخ و سەرنجەوە تیشکی بخستایەتەسەر و، خۆی لەنێزیکەوە ئاگاداریانبوو، سیاسەتی ئەمریکا بوو بەرامبەر بە شۆرشی ئەیلوول کە رۆڵی سەرەکیگێرا لە شکستپێهێنانی شۆرش. هەر بەوتەی دوکتۆر مەحموود خۆی، بارزانیی باوەڕیوابوو شای ئێران هەرچییەکدەکات، لەڕێگەی ئەمریکاوەیە و، ئەمریکا پشتیوانی کوردە. لەم سالانەی دواییدا، دوای پەنجاساڵ بەشێ لە بەڵگەنامەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا - تایبەت بە شۆرشی ئەیلوول بڵاوکرانەوە، دەریدەخەن کە بارزانیی هەولێداوە پشتیوانیی ئەمریکا و رۆژاوا بۆ لای کێشەی کورد راکێشێ، بەڵام سەرکەوتوو نەبووە. لەرۆژی 12ی مانگی ئاپریلی ساڵی 1965مەلا مستەفا، نوێنەرێکی خۆی بەناوی ''شەمسەدین موفتی'' (نیشتمانپەروەرێکی دڵسۆزی خەڵکی سلێمانی بوو) لەگەڵ یەکێ لە کوڕەکانی (مەسعوود) دەنێرێ بۆ باڵوێژخانەی ئەمریکا لە تاران. نامەیەکیان دەداتێ و پەیامێکی زارەکیی مەلامستەفاشیان پێدەبێت. چوونیان بۆ تاران بە نهێنی و بێئاگاداریی رژێمی تاران بووە.\nبارزانییلەنامەوپەیامەکەیداداوادەکات:''ئەمریکاراستەوخۆلەگەڵسەرۆکایەتییکوردستانپێوەندییبگرێو،ئێرانپردینێوانپێوەندییەکەنەبێت،چۆنکەمتمانەمانبەئێراننییە و دەڵێ،ئێمەگومانمانهەیەپەیامەکانیئێمەلەلایەنئێرانەوەبەراستیبگەنەئەمریکا. بارزانییداوایچەکوهێزیسەربازیویارمەتییداراییدەکاو،داواکارەئەمریکاراستەوخۆبێتەکوردستانو،کوردستانببێتبەیەکێکیدیکەلەویلایەتەکانیئەمریکا. باسەرچاوەکانینەوتیکوردستانلەلایەنئەمریکاوەبەرهەمبهێندرێو،ئەمریکاراستەوخۆلەگەڵکوردرێککەوتنبکات''. باڵوێژیئەمریکالەتارانبەهەردوونوێنەرەکەیبارزانییدەڵێ: ''ئەمریکاکێشەیئێوەلەچوارچێوەیعێراقدادەبینێ. مننامەکەتاندەگەیەنمەواشنگتن،بەڵامدڵنیانیملەوەرامدانەوەی!''.\nبارزانییگەلێکجاریترنامەی نووسیوە ونوێنەری ناردووە بۆئەمریکاو داوای یارمەتی و پشتگیری سیاسی لێکردوون.لەرۆژی 5ی ئاپریلی1972لەڕێگەی''زەیدعەسمان''،نامەیەکیتردەنێرێبۆئەمریکاولەبارەیهۆکارەکانییارمەتینەکردنیئەمریکابەکوردانپرسیاردەکات. تۆماسسکاتلەلایەنوەزارەتیدەرەوەیئەمریکالەگەڵزەیدعوسماندادەنیشێ و رۆژێک دواتر،تۆماس سکات لە گەڵ نوێنەرەکەی بارزانیی کۆدەبێتەوە و، دەڵێ وەلامی ئەمریکا بۆ نامەکەی بارزانیی نەرێنییە و، هۆکارەکەش لەم چەن خالەی خوارەوەدا باسدەکەم:\n１- ئەو رژێمەی لەلایەن بارزانییەوە دامەزرێت، زۆر ئەستەمە بتوانێت لەبەرامبەر دژایەتیکردنی عەرەبەکاندا خۆی ڕاگرێت.\n２- پێگەی ئابووریی سۆڤێت لەعێراق بەهێزە و تەنانەت ئەگەر بارزانیی رژێمی عێراقیش بڕووخێنێ، ئەستەمە بتوانێ پێوەندیی عێراق و مۆسکۆ ببچڕێنێ، ئەمەش واتای ئەوەیە سۆڤێت دەستبەرداری پێگەی ئابووریی خۆی نابێت لەعێراق.\n３- ئەگەر دەوڵەتی ئەمریکا پشتیوانی لە شاڵاوی کوودەتا دژی رژێمی بەعس بکات، لەڕووی رێکخستنەوە لاوازدەبێ. شاردنەوەی کوودەتاکەش زۆر زەحمەت دەبێ، کە وابوو ئەمریکا نێوانی خۆی لە گەڵ وڵاتانی عەرەب تێکدەدا، چۆنکە پشتیوانیی لە بزووتنەوەیەکی ناعەرەب کردووە کە لەلایەن وڵاتانی دیکەی ناعەرەبی وەک ئیسرائیل و ئێرانیشەوە پشتیوانیدەکرێت. (*2)\nبەکورتی، کۆی یارمەتی دارای و پارە و چەکوچۆڵ و پێداویستیی پێشمەرگە، لەسەردەمی سەرکۆماری ئەمریکا ''نیکسن'' لەساڵی 1973 – 1972 لەلایەن ئەمریکا و ئینگلیز وئیسرائیل و شای ئێرانەوە دران بە شۆرشی کورد، گەیشتە مانگی یەک ملیۆن دۆلار. ئەم بەخشین و یارمەتیدانە بە کورد، تەنیا لەبەر لاوازکردنی رژێمی عێراقی هاوپەیمانی رژێمی سۆڤێت بوو، بۆ ئەوە نەبوو پشتی کورد بگرن بۆ بەدەستهێنانی مافی نەتەوەیی.\nلەمبارەوەهێنریکیسینگەرسیاسەتکاریناسراویئەمریکاووەزیریدەرەوەیئەوکات، رۆناکیی زیاتر دەخاتە سەر باسەکە و،لەبیرەوەرییەکانیکە''ئۆرخانیغالیب''وهەروەها''شەفیقیحاجیخدر''لەئینگلیزییەوەکوردوویانەتەکوردی،دەڵێ: ''بارزانیداوایلێکردینپشتگیریبکەینبۆدامەزرانیدەوڵەتیکوردی. هەرهیچنەبێپشتگیرییانبکەینبۆبەدەستهێنانیئۆتۆنۆمییەکی تەواو، ئێمە پشتی بگرین. بەڵامئێمەهەمووجارێپێماندەگوتن،ئێوەشەڕبکەن،دواییلەسەرئەوبابەتانەقسەدەکەین. کاتێبەئامانجیخۆمانگەیشتین،پشتمانتێکردنو،لەبەرامبەرئەوتاوانەگەورانەیرژێمیعێراقبەسەر کوردی دەهێنا،بێددەنگماینوهیچهەڵوێستێکماننەبوو...''.\nلەسەردەمی سەرکۆماریتیی جرالد فۆرد سەرکۆماری ئەمریکا، رۆژی 19/1/1976 راپۆرتی ''پایک'' سەرۆکی کۆمیتەی لێکۆلینەوە لەکاروباری CIAو نوێنەری شاری نیۆیۆرک درا بە کۆنگرێس کە دەڵێ: ''ئەمریکا کوردەکانی وەک ''کارتی یاریی'' بەکارهێنا! ئەم راپۆرتە نهێنییە سێ رۆژ دواتر دزەیکردە دەرەوە و لەرۆژنامەکانی ئەوکات بڵاوکرانەوە.\nشۆرشی ئەیلوول کە بە رێککەوتنی نێوان شای ئێران و سەددام حسێن لەڕۆژی 6/3/1975 لە وڵاتی جەزایر کۆتایی پێهێندرا، بوو بە هۆی وێرانکردنی هەزاران گوند وناهومێدیوماڵوێرانیورووخانیڤینوباوەڕی نەتەوەیی،هاوکاتبۆبرایمئەحمەدوتالەبانیش لەعێراقداچدەسکەوتێکینەبوو. رژێمیعێراقدوایرووخانیشۆرشکاریپێیاننەماوپشتگوێیخستن وچحیسێبێکیبۆخزمەتیرابردوویاننەکرد. هۆکەشیئەوەبووسەددامنەیدەویستجارێکیترگرنگیوبایەخبەپرسیکوردبداو،دڵنیابوولەوەیبۆهەمیشەکێشەیکوردیبنەبڕکردووە. ئەوەبووبرایمئەحمەدوتالەبانیونەوشیروانوهاوڕێیانیانروویانکردەوەئۆرووپا.\nدوای تێپەڕبوونی دوومانگ لە هەرەسهێنانی شۆرش، جەلال تالەبانی، بە راوێژ و رێنوێنییوەرگرتن لە برایم ئەحمەد، رێکەوتی 25/5/1975 لە ژێر چاودێریی دەزگەی سیخوڕیی سووریا (ئیستخبارات) لە شاری دیمەشق یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی دامەزراند و، هاوکاتیش بوو بە ئەندامی بەرەیەکی نەیاری رژێمی بەعسی عێراق کە لە شام کۆببوونەوە و، لەزۆرینەیەکی شیعە و چەن کەسێکی سوننە پێکهاتبوون. ئەم بەرەیە ناوی ''التجمع الوطنی العراقی'' (توع) بوو. ئامانج لە دامەزرانی یەکێتیی لەلایەن برایم ئەحمەد و تالەبانییەوە بۆ دوو مەبەستی سەرەکیی بوو: 1- بەدەستەوەگرتنی گۆڕەپانی سیاسیی باشووری کوردستان وەک تاکە هێزی سیاسی و چەکداری. 2- رێگرتن لە بنەماڵەی بارزانیی کە جارێکیتر نەتوانن لە سیاسەت و خەباتی باشووری کوردستاندا هیچ دەور و رۆڵێکیان هەبێت. ئەم دوو خاڵە لەلایەن بنەماڵی برایم ئەحمەد و تالەبانییەوە وەک پرەنسیپ و ستراتیژ و هێڵی سۆر بەرامبەر بنەماڵەی بارزانیی، دەیان ساڵ پێڕەوکرا و، گۆڕانکارییەکانی ئەمدواییەی ناوچەکە و کوردستان، چ کاریگەری و گۆرانێکی لە بۆچوونیان بەرامبەر بنەمالەی بارزانیی نەکرد.\nکوڕانی مەلامستەفا و لایەنگرانی بارزانی و پارتی دێمۆکراتی کوردستان، ساڵێک دوای دامەزرانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بە مەبەستی سەرلەنوێ دەستپێکردنەوەی خەباتی سیاسیی، لە مانگی ئەگۆستی ساڵی 1976 لە شاری بەرلین کۆبوونەوە و سەرۆکایەتیی کاتیی (قیادە موقت) یاندامەزراند.\nتالەبانی و برایم ئەحمەد دوای ئاگاداربوون لە دەستپێکردنەوەی چالاکیی سیاسی و حیزبیی بنەماڵەی بارزانی و بەشێک لە ئەندامانی پێشووی سەرکردایەتیی پارتی، کۆبوونەوەیەکیان لە شاری لەندەن لە بریتانیا خستەڕێ و، بانگێشتی ''قیادە موقت'' یشیان کرد. مەسعوود بارزانی و نووری شاوەیس و عەزیزی شێخ رەزا و چەن کەسێکیتریش بەشداری کۆبوونەوەەکە بوون. جەلال تالەبانی روودەکاتە مەسعوود بارزانی و دەلێ: ''دوو مەرجمان هەیە بۆ هاوکاریکردن لە گەڵتان! داواتانلێدەکەین پێوەندیی خۆتان بە یەکجاریی لە گەڵ ئەمریکا و ئیسرائیلدا ببچڕێنن. هەروەها باوکیشت نابێ چیدیکە لە کوردستاندا چالاکیی سیاسیی بکات! مەسعوود بارزانی دەڵێ: ''وازمان لە پێوەندیی لە گەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا هێناوە''. تالەبانی دەڵێ: ''ئەی ئەگەر باوکت گەرایەوە و ئەو پێوەندییەی درووستکردەوە؟''. مەسعوود بارزانیی دەڵێ: ''باوکم وازی لە سیاسەت هێناوە و چ پێوەندییەکیشی بە ''قیادە موقت'' ەوە نییە.\nلەراستیدا نازانرێت بۆچی مەسعوود بارزانی تا ئەو رادەیە نزم و لاواز وەرامی پرسیارەکانی جەلال تالەبانی داوەتەوە. تەنانەت ئەگەر بەرامبەر هەرەسهێنانی شۆرشی ئەیلوول و کارەساتەکانی دوای هەرەس، خۆیان بە هۆکار و تاوانبار زانیبێت، دیسان نەدەبوو رێبدەن کەسانێ لێپرسینەوەیان لە گەڵدا بکەن، کە زۆربەی سالانی شۆرش لە خزمەتی داگیرکەرانی ئێران و عێراقدا بوون و، شەڕی پێشمەرگەی کوردستانیان دەکرد و بەهەموو شێوەیەک هەوڵیاندا شۆرشەکە تێکبشکێنن. ئەوجا بۆچی مەسعوود بارزانیی نەیوتووە پێی: ''باشە ئێمە واز لە ئەمریکا و ئیسرائیل دێنین، ئێوەش واز لە سووریا و یەکیتیی سۆڤێت بهێنن، با پشت بە خۆمان و بە نەتەوەکەمان ببەستین؟!''.\nلێرەدا گوتنی چەن وشەیەک بە پێویستدەزانم، ئەویش دوای وەستانی شۆرشی ئەیلوول، لەلایەن مەلامستەفا بارزانییەوە، دواتریش لەلایەن کوڕەکانی بارزانی و نێزیکانی بارزانییەوە هیچ نووسراوە و روونکردنەوەیەک بۆ ئاگاداریی جەماوەری کوردستان بڵاونەکرایەوە کە تێیدا هۆکاری وەستانی شۆرش باسبکەن، دوای هەرەسی شۆرش، جگە لەوەی زیانی گەورەی لەیەکیتیی نەتەوەیی و بیری رزگاریی کوردستان دا، رژێمی عێراق، هەزارن گوندی خاپوورکرد و تەعریبکردنی کوردستان بەشێوازیکی سیستەماتیک دەستیپێکرد. دەیانهەزار بنەمالە چووبوونە ئێران لە بارودۆخێکی زۆر دژواردا ژیانیان تێپەڕدەکرد. سەدان بنەماڵە لەشارەکانی ئێران، کچ و ژنیان فڕیندران، یان لەبەر بێنانی و هەژاریی، تووشی لەشفرۆشی بوون. راگوێزانی سەتانهەزار دانیشتووانی گوندەکان و، کۆکردنەوەیان لە ئۆرووگا زۆرەملێیەکان و کردنیان لە خۆتکار و باخەوانەوە بۆ کۆمەڵێک خەڵکی سیخوڕ و بێکار وقاچاخچی، بابەتێک نەبوو بێدەنگیی لێبکرێت، دەبوو ئازایەتیی بنوێنن و، زانستانە و دڵسۆزانە بۆ رێزلێنان لە خۆیان و نەتەوەکەیان، شرۆڤەیەکی وردیان پێشکێشی جەماوەری کوردستان بکردایە. بەدڵنیاییەوە رۆڵی دەبوو لەوەی خەڵکانی هەلپەرست و درۆزنیش، بێدەنگێیان نەقۆزنەوە بۆ بەرژەوەندیی خۆیان.\nلەبارەی کەسایەتیی تالەبانییەوە، بەدرێژایی ژیانی سیاسیی لە کوردستان دوو کەسایەتیی کوردی بە گەورەتر و لێهاتووتر لەخۆی زانیوە و ئێدی لەنێو کۆڕکۆمەڵە و پارتی و رێکخراوەی سیاسیی کوردستاندا هەموو کەسێکی بە کەمتر لەخۆی زانیوە. هاوکات بەرامبەر داگیرکەران زۆر خۆبەکەمزان و لاواز بووە. وەک بیروباوەڕیش بەدرێژایی ژیانی عێراقی بووە و، لەپێناو یەکپارچەیی عێراقدا تێکۆشیوە و، هەر قسەیەکیشی بۆ کوردەکە کردووە، تەنیا بۆ چەواشەکردن و فریودان و کۆکردنەوەی خەڵک بووە بۆ لای خۆی و حیزبەکەی. لەلاپەڕەکانی خوارەوە زیاتر رۆناکیی دەخەینە سەر ئەم بابەتە. جا ئەو دوو کەسایەتییەی تالەبانیی لەنێو کورددا حیسابی لەسەر کردوون، یەکەمیان برایم ئەحمەد بوو کە تا لەژیاندا مابوو، وەک مامۆستا و رێنوێنی خۆی تەماشایکردووە و خۆی بە قوتابیی برایم ئەحمەد زانیوە و، رۆژێ لەڕۆژان لە خەت و رێبازی لاینەداوە. ئەگەر برایم ئەحمەد کەسێکی نەتەوەیی و نیشتمانپەروەر بوایە، ئەوا بە دڵنیاییەوە جەلال تالەبانی بەو زیرەکی و تایبەتمەندییانەی هەیبوو، دەیتوانی رۆڵێکی گەورە بگێڕێ لەپێشخستنی بزاڤی رزگاریخوازی نەتەوەکەی. کەسی دووەم کە تالەبانی بە گەورە و سەرۆک و ئازا و قارەمانی زانیوە، بەڵام بەدڵ رقی لێیبووە و، لێی ترساوە، مەلامستەفا بوو. هەتا مەلامستەفا لە ژیاندا مابوو، تالەبانی لە هیچ کۆڕوکۆبوونەوەیەک رێینەداوە بە خۆی بەرامبەر بارزانیی راوەستێ و رەخنەی لێبگرێ، بەپێچەوانەوە هەرچییەکی کردووە، بە پەنامەکی و سرتەسرت و قسەلۆکی پاشملە بووە. هەموو سووکایەتی و بێڕێزیکردنەکانی لە دوورەوە و، لەژێر باڵی داگیرکەران، هەر لەو ترسەیەوە سەرچاوەیگرتووە. دوای هەرەسی شۆرشیش، مەلا مستەفا پێگەیەکی جەماوەریی بەهێزی هەبوو. برایم ئەحمەد و تالەبانی ئەم راستییەیاندەزانی و بانگێشتکردنی مەسعوود بارزانیی بۆ کۆبوونەوەی لەندەن تەنیا بۆ ئەوە بوو دڵنیابن دوای رووخانی شۆرش، بارزانیی جارێکتر دێتەوە نێو گۆڕەپانی خەبات و سیاسەت یان نا؟\nلەگەڵ هەڵبژاردنی ''جیمی کارتر'' بۆ سەرکۆماریی ئەمریکا، مەلامستەفا لەرۆژانی 9/2/1977 و 3/3/1977 دوو نامەی نارد بۆی. لە نامەکەی یەکەم بەناوی سەرۆکی کوردەوە پیرۆزبایی دەکات لێی. لە نامەی دووەمیشدا ن نووسیویەتی: ''نەتەوەی کورد نیو سەدەیە خەبات بۆ ئازادیی دەکات. بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی هەموو باوەڕ و متمانەیەکیان بەخشیوە بە من. منیش ئەو باوەڕ و متمانەیە دەدەمە بەڕێزتان بۆ چارەسەرکردنی پرسی نەتەوەکەم....''.\nبلاوبوونەوەی نامەکەی بارزانیی، برایم ئەحمەد و تالەبانیی دڵنیاکرد مەلامستەفا وازی لە سیاسەت و پارتی نەهێناوە و لەوانەشە بۆ رێکخستنەوەی سەرلەنوێی پێشمەرگە بگەڕێتەوە کوردستان. ئیتر لەوە بەدواوە هەموو پێوەندییەکیان لە گەڵ ''قیادە موقت''' پچراند و دەستیانکردەوە بە سووکایەتی بە بارزانی کە ئاشبەتاڵی بە شۆرش کرد و نۆکەری زایۆنیزم و ئەمریکایە. بڕیاریاندا هەتا ''قیادە موقت'' بەهێز نەبووە، بەخێرایی هێزی پێشمەرگە رێکبخەن و، چەکوچۆڵی پێویست لە رێگەی رژێمی سووریاوە بگەیەننە ناوچەکانی باشووری کوردستان. بنکە و بارگەیان لە قەندیل دامەزراند و، سەتان پێشمەرگەی بێچەک و بەچەکەوە لەدەوریان کۆبووەوە.\nچەن رۆژێ دوای سەرکەوتنی شۆرشی ئیسلامیی لە ئێران، تالەبانی چووە تاران بۆ لای خومەینیی بۆ دەربڕینی پشتیوانیی لە سەرکەوتنی شۆرشی ئیسلامیی لەئێران، بەڵام لە ناوەرۆکدا بۆ لێژکردنی جێ و پێگەی بنەماڵەی بارزانی و قیادە موقت لە ئێران. رۆژنامەی ''ئیتلاعات'' رێکەوتی 12/3/1979 لە تاران وتووێژێکی لە گەڵ تالەبانی ئەنجامدا و، تاڵەبانی گوتی: ''بنەماڵەی بارزانی و هاوکارەکانی وەک جەوهەر نامێق و کەریم سەنجاری، سەر بە ساواکی شا و سیخوڕی ئیسرائیلن. سامی عەبدولرەحمانیش پیاوی میتی ترکیاتە... ئێمە زانیاریی تەوامان هەیە دارودەستەی بارزانیی لە نەخشەی کودەتای 28ی ڕێبەندان، پێوەندییانگرت بە چەن هۆزێکی کوردەوە و، بەتامابوون هاوکاریی شا بکەن ... ''.\nلە رۆژی چوارشەممە، 10ی مانگی گوڵانی ساڵی 1980 رۆژنامەی ''بامداد'' دەقی نامەی جەلال تالەبانی لە لاپەڕەکانی (1) و (14) دا بلاوکردەوە کە بەبۆنەی هێرشە سەرنەکەوتووەکەی ئەمریکا بۆ سەر ئێران ناردبووی بۆ خومەینیی. تاڵەبانی لە بەشێکی نامەکەیدا دەڵێ:\n''سلاو لە ئایەتۆڵڵای مەزن شاپڵیتە هەڵگرسێنەری مرۆڤایەتی و رێبەری پایەبەرزی شۆرشی ئیسلامیی. بە تووڕەی و سەرسووڕمانێکی زۆرەوە هەواڵی دەستدرێژیی دوژمنکارانەی ئەمریکامان بۆ سەر کۆماری ئیسلامیی پێگەیشت. بێگومان ئیمپریالیزمی ئەمریکا دوژمنێکی خوێنخۆرە بۆ هەموو کۆمەلە ئیسلامییەکان و هەموو زۆرلێکراوان و هەموو بێهێزکراوانی جیهان. پیلانگێرانی ئەمریکا لەدژی شۆرشی ئیسلامیی بەڕێبەریی ئێوە، درێژەی رک و دوژمنایەتییەتی لە تەواوی جیهان و لەریزی ئەوەشدا دژی براشۆرشگێڕەکانی ئێوە لەعێراق کە بە فەرمانی ئەژدەهاکی خوێنڕێژی دەسکەلای ئیمپریالیزم و زایۆنیزم دژی شۆرشی ئیسلامیی دەکرێ و پڕە لە هەموو جۆرە تاوانێک کە حیزبی بەعس دژی ئازادیخوازانی عێراقی دەیکات. هەر ئەو دەستەشە کە سوورە بە خوێنێ ئایەتۆڵڵا سەید باقری سەدر کە بە خراپترین جۆری شکەنجە شەهیدکرا. ئازادیخوازانی عێراق، لە کورد و عەرەب و ترکمان و لەنێو ئەواندا شیعە و سوننە هەموو پێڕەوی شۆرشی ئیسلامیین کە بۆ سەرکوتکردنی ئیستعمار و زایۆنیزم هەڵگیرساوە و، بۆ لەنێوبردنی سەددامی تکریتی ناپاکی دەسکەلای ئەمریکا تێدەکۆشێ. ..... ئێمە هەموو هێزەکانمان دەخەینە ژێردەستی شۆرشی ئیسلامیی ئێران و، بە هەموو دەسەلاتی خۆمانەوە لەریزی شۆرشی ئیسلامیدا وەستاوین بۆ لێدانی ئیمپریالیزم.\nجەلال تالەبانی سکرتیری یەکیتیی نیشتمانیی کوردستان .....''.\nرووخانی رژێمی شا هەلێکی زێڕین و هەڵکەوتوو بوو بۆ جەلال تالەبانی و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لەلایەک کۆڕوکۆمەڵەی چەپی ئێران بکا بە دوژمنی ''قیادە موقت''، هاوکات گەلی کوردی رۆژهەلاتیش، قیادە موقت بە دوژمنی خۆی بزانێ و دەرکردنی بنەماڵەی بارزانی و ''قیادە موقت'' ببێت بە ویست و داخوازیی رێکخراوە و حیزبی سیاسیی رۆژهەڵاتی کوردستان و خەڵک. لەسەروبەندی گفتوگۆی نێوان تاران و دەستەی نوێنەرانی گەلی کورد، کە لە شێخ عێزەدینی حسێنی، دوکتۆر ئەورەحمانی قاسملوو، سەلاح موهتەدی، فوئاد مستەفا سوڵتانی، غەنی بلووریان، سەننار مامەدی و، مەلا خدری ساردکێ و، چەن کەسیکیتر پێکهاتبوون، گەڵاڵەیەکی (8) مادەییان ئامادەکرد وەک داخوازیی گەلی کورد لەرۆژهەڵات بیدەن بە کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامیی. گەڵالە پێشنیازکراوەکە بە کۆدەنگیی هەموویان واژۆدەکرێ و دوکتۆر قاسملوو، پاکنووسی دەکا و، لەڕۆژی یەکشەممە 18/2/1979 دەیدەن بە دەستەی نوێنەرایەتیی کۆماری ئیسلامیی کە لە داریووش فرووهەر، سمایل ئەردەڵان، ئایەتۆڵڵا یەحیا نووری و ئیبراهیم یۆنسی پێکهاتبوون. مادەی (8) ی داخوازینامەکە لەبارەی کوڕانی بازرانی و ''قیادە موقت'' دەبێ و، ناوەرۆکی مادەکە بەمجۆرە دادەڕێژن:\nمادەی (8): ''بەو پێیەی کە مەلا مستەفا بارزانی و دەستەی ناسراو بە ''قیادە موقت''، داردەستی رێکخراوی ''سیا''ی ئەمریکا و ''ساواک'' ی ئێران و، ''میت'' ی ترکیا بوون و ئێستاش هەن، بەو پێیەی هەموو گەلی کورد نەفرەتیان لێدەکەن، داوا لە کاربەدەستانی شۆرشی ئیسلامیی دەکەین هەر چەشنە پێوەندی و لێکنێزیکبوونەوەیەک لەگەڵ ئەم دارودەستەیە ببڕێتەوە و رێبەرە خاینەکانیان لە ئێران دەربکەن، بێئەوەی هیچ زیانێک بە کوردە ئاوارەکانی عێراقی بگات لە ئێران نیشتەجێن''.\nمخابن، لەو دۆخە هەستیارەی رۆژهەڵاتی کوردستان دوای دەیان ساڵ شەوەزەنگ و دەسەلاتی دژ بەکوردی رژێمی دیکتاتۆری حەمەڕەزاشا، دەرفەتێکی گەورە بۆ کورد هەڵکەوت هەوایەکی ئازاد هەڵمژی و، لەباتی ئەوەی ئەم دەستەی نوێنەرایەتییەی کورد، بکەونەخۆ و لەڕێگەی کۆبوونەوەی جەماوەرییەوە لەشارەکان، نەتەوەی کورد بەرامبەر مافەکانی نەتەوەیی و کۆمەلایەتی و فەرهەنگیی هۆشیاربکەنەوە و، لە گەڵ سەرکردەیەتیی ''قیادە موقت'' و یەکیتیی نیشتمانیی کوردستان کۆببنەوە و، تکا و داوایان لێبکەن، واز لە کێشە وناکۆکیی نێوانیان بهێنن و، پێکەوە هاوکار و یارمەتیدەربن بۆ سەرخستنی مافەکانی گەلی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان، ئەگەریش ئامادەنین ئاشت ببنەوە و، بەردەوامن لە ناکۆکی و شەڕی ''براکوژیی''، کێشەکەیان بەرنەوە بۆ ئەودیو و رۆژهەڵاتی کوردستان نەکەنە قوربانی شەڕ وناکۆکیی نێوانیان! کەچی هەر لە یەکەم رۆژەکانی دوای رووخانی رژێمی حەمەڕەزاشاوە، سەرۆکی حیزبەکانی رۆژهەڵات و زۆرینەی کەسایەتییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان، کەوتنە ژێر کاریگەریی نەخشەی تالەبانی و، زۆر دوژمنکارانە بەرەوڕوویان بوونەوە. رژێمی تازەدامەزراوی ئیسلامیی ئێرانیش، سودی لەو ناکۆکییە وەرگرت و، زۆریپێنەچوو سەرتاسەری رۆژهەڵاتی کوردستان بوو بە گۆڕەپانی شەری نێوخۆیی و سەدان پێشمەرگەی رۆژهەڵات، لە هێرشی هاوبەشی سوپای پاسداران و قیادە موقت تێداچوون و چەن ناوچەیەکی رۆژهەڵاتیش کەوتەوە دەستی رژێمی ئێران.\nوەک ئاماژەمداپێی، جەلال تالەبانی هەر بە کارکردنە سەر ''دەستەی نوێنەرایەتیی گەلی کورد'' لە دژی ''قیادە موقت'' وازینەهێنا و، لە ئاستی ئێرانیشدا، جگە لە ناردنی نامە بۆ خومەینی و سەرکۆمار ''ئەولەسەن بەنیسەدر'' توانی لەڕێگەی سەلاح موهتەدی و سەرکردایەتیی ''کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران''ەوە، پێوەندیی بگرن بە رێکخراوەی سیاسی و فەرهەنگی و گەلانی ئێرانەوە، بۆ ئەوەی لەئاستێکی بەربلاوتردا پرسی ''قیادە موقت'' بەرەوڕووی کاربەدەستانی کۆماری تازەدامەزراوی ئیسلامیی بکەنەوە. ئەوە بوو لەرۆژانی 18- 20/7/1979 لەسەر بانگیشتی ''بەرەی ناسیۆناڵی ئێران'' (جبهە دمکراتیک ملی ایران) ، کۆنفرانسێک لەژێر ناوی (کۆنفرانسی یەکێتیی گەلانی ئێران) لە شاری تاران بەسترا. لە کۆنفرانسەکەدا ئەم لایەنانە بەشداربوون: نوێنەری شێخ عێزەدینی حسێنی، حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران، کۆڕی هاوئاهەنگیی کۆمەڵەکانی ئێران، کۆڕی هاوئاهەنگیی کۆمەڵەکانی کوردستانی ئێران، کۆمەڵەی کوردەکانی دانیشتووی تاران (بەڕێوەبەرەکەی مافناس ومافزانی ناسراوی کورد دوکتۆر سارمەدینی سادقوەزیری بوو)، رێکخراوی چریکە فیداییەکانی خەڵکی ئێران (لقی کوردستان)، کانوون فەرهەنگیی خەڵکی عەرەب، رێکخراوی دێمۆکراتیکی گەلی بەلووچستان، گرووپی لێکۆڵینەوەی پرسی ئازەربایجان.\nکۆنفرانسەکە چەن مادەیەکی پەسندکرد و، مادەی (6)ی تایبەت بوو بە داوای دەرکردنی قیادە موقت لە ئێران. دەقی نامەکە بەمجۆرە بوو: ''ئێمە ئەم لایەیانەی خوارەوە کە ئەم نامەیەمان واژۆکردووە، داوا لە کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامیی دەکەین و پێ لەسەر ئەوە دادەگرین، واز لە سیاسەتی نەرمونیانی بەرامبەر رێبەرانی ناپاکی ''قیادە موقت'' بهێنن و، دەسبەجێ داخوازیی گەلی کورد بهێننەدی و ''قیادە موقت'' لە ئێران دەربکەن. تا لەم رێگەیەوە یەکێ لە لایەنەکانی نائارامی و ئاژاوە لە کوردستاندا بکوژێتەوە. ئاشکرایە ئەم داوایە، ئاوارە بێ پەناکانی کوردستانی عێراق ناگرێتەوە کە لە ئێران نیشتەجێن!''. دەقی نامەکە رۆژی چوارشەممە 25/7/1979 لە رۆژنامەی ''ئازادی'' (ئۆرگانی جبهە دمکراتیک ملی ایران) ژمارە 18، لە لاپەڕەی (1) و(4) دا بڵاوکرایەوە.\nبەلام خومەینی و کاربەدەستانی رژێمەکەی ئەم نامە و هەولانەی جەلال تالەبانی و داخوازیی رێبەرانی کوردی رۆژهەڵاتیان بەهێند وەرنەگرت، چۆنکە دەیانزانی تالەبانی جگە لەوەی کۆمۆنیستە، هەوەها پێوەندییەکی نێزیکی لە گەل چەپ و کۆمۆنیستەکانی ئێرانی و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێراندا هەیە. لەبەر ئەوە ئامادە نەبوون بۆ خاتری تالەبانی، قیادە موقت لەئێران دەربکەن. کاتێ تالەبانی دڵنیابوو ئێران قیادە موقت لە ئێران دەرناکات، کەوتە دژایەتیکردنی رژێمی ئێران و، لەکاتی دەرکردنی فتواکەی خومەینیی لەدژی رۆژهەڵاتی کوردستان، پێشمەرگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی هاتن بۆ یارمەتیدانی پێشمەرگەی کۆمەڵە کە ئەوکات رێکخراوەیەکی ساوا و هێزێکی بچووکی هەبوو، لەشارەکانی سەقز و مەریوان و بانە و سەردەەشت لە چەندین شەڕی گەورەدا بەشدارییانکرد و، زیانی گەورەشیان لە هێزەکانی ئێران دا.\nلە بەهاری ساڵی 1982''بەها کرماشانی'' (هەواڵینێری رێکخراوەیەکی چەپی ئێرانی بەناوی اتحاد مبارزان کمونیست) لە خڕی ناوزەنگ وتووێژێکی لە گەڵ تالەبانی ئەنجامدا و، تالەبانی گوتی: ''ئێمە لەسەرەتای دامەزرانی یەکێتییەوە لە ساڵی 1975 پێوەندیمان لەگەڵ هەموو حیزبە شۆرشگێڕەکانی ئێران و کوردستانی ئێران باشبووە و، ئێمە شۆرشی 1979 بە شۆرشی گەلانی ئێران دەزانین، نەک بە شۆرشی مەلاکان. ئەوانە، مەلاکان بوون بەرە بەرە رێڕەوی شۆرشەکەیان گێڕ کرد و دەسەڵاتی خۆیان بەسەر شۆرشدا قایم کرد.... مەلاکان ئەوڕۆکە بوونەتە هێزی دژ بە گەل و دژ بە شۆرش ..... دیارە هاوکاری و هاوپەیمانەتیمان لە گەڵ هێزە پێشکەوتنخوازەکان رەوشتی ئێمەیە. هاوبەشیکردنمان لەم جەنگەدا هۆیەکی دیکەشی هەیە، حکوومەتی ئێران، هەموو هێزە کۆنەپەرستەکانی کورد کە بە ئیمپریالیزمی ئەمریکا و شا و مۆساد و ئیسرائیلەوە بەند بوون و، ئێستەش بەندن، چەکدار دەکا و هانیاندەدات دژی گەلی کورد بکەونە شەڕەوە. ئەمانە ''قیادە موەقەت'' کە دوژمنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە و، شەرمان لە گەڵ دەکەن، ئێران ئەمانەی خستووەتە ژێر سایی خۆی و پشتیوانییان دەکا و دەیاننێرێ بۆ شەڕی ئێمە... ''.\nجەلال تالەبانی نەک هەر بەرامبەر قیادە موقت، بەڵکوو بەرامبەر هەموو حیزبەکانی دیکەی باشوری کوردستان کە دوای هەرەسهێنانی شۆرشی ئەیلوول لە باشوور دامەزران و، ئەمانیش هەوڵیاندا لەڕێگەی سووریا و ئێرانەوە، خۆیان بژێنن و، لە کوردستاندا جەماوەرێ بۆ حیزبەکەیان پەیدابکەن، لای داگیرکەران کەوتە دووزمانیکردن و بۆ دڵنیاکردنی کاربەدەستانی سووریا کە خۆی و حیزبەکەی خزمەتکار و دڵسۆزی راستینەی حافز ئەسەد و سووریان، کەسایەتیی خۆی تا ئاستی سیخۆڕێکی پلەنزم هێنایەخوارەوە، بۆ ئەوەی رژێمی سووریا، یەکێتیی نیشتمانیی بە نوێنەری باکووری عێراق بناسێ و، حیزبەکانی دیکەی باشووری کوردستان، بە هێند نەگرێ.\nرێکەوتی 17/5/1983 تالەبانی، نامەی ژمارە (8/975) ینارد بۆ ''حەسەن ئەلنەقیب'' (سەرۆکی دەزگەی ئیستخبارانی سووریا). لەنامەکەدا دەنووسێ: ''برای بەڕێز دوای سڵاو، جەماعەتی ''پاسۆک'' کە لەبنچینەدا بەشێکن لە ''کاژیک'' ە رەگەزپەرستەکانی دژ بە نەتەوەی عەرەب، لە نامە نێوخۆیییەکانی خۆیاندا جنێوی ناشیرین و سووک بە سەرۆک حافز ئەسەد دەدەن کە ئەوڕۆکە لە لووتکەی هێزی بەرهەڵستی و خۆڕاگریی عەرەبیدایە و سەرۆکایەتیی جەنگی نەتەوەی سەربەرزی عەرەب دەکات لە دژی ئیمپریالیزم و زایۆنیزم. ناوی سەرۆکی گەورە حافز ئەسەد بە ''حافز ئەلواوی'' ( حافزە رێوی) دێنن. ئەم هەموو جنێو و سووکایەتیپێکردنانە لە نامەکانی ''ئازاد مستەفا'' دا هەن و نامەکانی لای منن، ئامادەم وێنەی فۆتۆگرافیی نامەکانی ئازادت بۆ بنێرم کە تێیدا جنێو بە هەڤاڵ ئەسەد و هیزی پێشکەوتنخوازی عەرەب و سوپای سووریای قارەمان دەدات. کەچی ئێوە لە رێکەوتی 21/10/1982 نامەتان نووسیوەبۆی، بە برای بەنرخ و تێکۆشەری راست ئازاد مستەفا نێوتان بردووە. هەروەها رێکەوتی 28/9/1982 نامەیەکی دیکەشتان ناردووەبۆی و، بە برای بەڕێز ئازادی خۆشەویست نێویت بردووە''.\nلەکۆتایی ساڵی 1982 کۆبوونەوەی نهێنی وشاراوە لەنێوان رژێمی بەعس و سەرکردایەتیی یەکیتیی دەستیپێکرد. داوای رژێمی عێراق لە یەکێتیی ئەوەبوو، چەکووچۆڵ و پارەی ئەداتێ، بۆ لەنێوبردنی حیزبی شیووعی، کە دوای شالاوەکانی بەعس بۆ سەریان، سەدان ئەندامیان بەرەو کوردستان هەڵاتبوون و، هاتبوونە لای یەکێتیی لە خڕی ناوزەنگ، بنکە و بارەگایان لێدابوو. خاڵێکی دیکە لە کۆبوونەوە نهێنییەکەی بەعس و یەکێتیی لەسەری رێککەوتبوون، ئەوە بوو، گەر یەکیتیی لە هێرشەکەی بۆ سەر حیزبی شیووعی سەرکەوتووبێ، ئەوا رژێمی بەعس لەڕووی چەکووچۆڵ و داراییەوە یارمەتیی تەواویدەکات، بتوانێ هێزێک پێکبهێنێت ژمارەی بگاتە پەنجا هەزار (50000) پێشمەرگە و، پارێزگاریی لە سنوورەکانی کوردستان بکات لە بەرامبەر هێرشی ئێران و، دوژمنانی عێراق.\nحیزبی شیوعی عێراقی و یەکێتیی نیشتمانیی لەبەرەیەک بەناوی ''جوقد'' (الجبهة الوطنیة القومیة الدیمقراطیة)، بوون و، لە شاری دیمەشقی سووریا ڕێکەوتی 2/11/1980هاوپەیمانێتییەکیان واژۆکردبوو. شیووعییەکان دوای ماوەیەک بڕیاردەدەن لە خڕی ناوزەنگ بڕۆن و هاتنی سوپای پاسداران بۆ نێزیکی خڕی ناوزەنگ دەکەنە بیانوو. بنکە و بارەگایان دەپێچنەوە و دەڕۆن بۆ گوندەکانی ''قڕناقا'' و ''پشتئاشان'' لە قەندیل. لەوێ لە گەڵ پارتی دێمۆکراتی کوردستان بەرەیەکی تازە دروستدەکەن بەناوی ''جود'' ( (الجبهة الوطنیة الدیمقراطیة). ئەمەش بیانووی دایەدەستی جەلال تالەبانیی، کە حیزبی شیووعی پاڵیداوە بە بنەماڵەی ئاشبەتاڵ و نۆکەری ئێران و زایۆنیزمەوە و چوونەتە قەندیل لە دژی ئێمە پیلاندەگێڕن و، بەوەش نەخشەی تووناکردنی شیووعییەکانی عێراقی داڕشت. سەدان پێشمەرگەی یەکێتیی لە ناوچەکانی سلێمانی و هەولێر و گەرمیان و شارەزوور کۆکرانەوە بۆ هێرشکردنە سەر حیزبی شیوعی و حیزبی سۆسیالیستی کوردستان و پاسۆک. جەلال تالەبانی لە ناوزەنگ پێش هێرشکردنە سەر قەندیل، لە کۆبوونەوەیەکی سەدان کەسیی پێشمەرگەدا، بەتوندی هێرشیکردە سەر شیووعی و لە بەشێ لە قسەکانیدا گوتی:\n''دەوری پاراستنی یەکیتی نیشتمانیی کوردستان دوای ئاشبەتالە ئابڕووبەرەکەی بنەماڵەی بارزانیی، ئاڵای کوردایەتی و شۆرشی بەرزکردەوە، نەیهێشت چیدی کوردستان لەژێر چەکمەی فاشیستەداگیرکەرەکان و بەکرێگیراوانی ئیمپریالیزمی ئەمریکا و جاسووسانی ''سیا'' و ''مووساد'' و ''ساواک'' بمێنێ. ئەو تاقمە بەکرێگیراوەی بەناوی حیزبی شیووعی عیراق، لەگەڵ ئەو تاقمە جاسووسە یەکیانگرتووە بەخەیاڵی خاوی خۆیان بۆ لەنێوبردنی یەکێتیی نیشتمانیی، خەیاڵیان خاوە و بە ئاغا ئیمپریالیستەکانیشیان، بە ئاغا داگیرکەرەکانیشیان یەکیتی لەناو ناچێ. ئەوەی کە پێویستە نەختێ لەسەری بڕۆین تاقمە تەحریفییەکەی کە بە کردەوە نۆکەری ئیمپریالیزمن و هێڵی بۆرژوازین لەنێو بزووتنەوەی شۆرشگێڕدا، هیچ رەفتاری شۆرشگێرانەیان نییە. تاقمێکن سەرەتاکانی مارکسیزم- لێنینیزم، سەرەتاکانی سۆسیالیزمیان پێشێلکردووە. لە کوشتنی دوو رۆڵەی قارەمانی گەلەکەمان کاک سەرباز و کاکە شەماڵ دەستیانهەبوو. بەم رووە رەشەیانەوە گوایە دەیانەوێ یەکێتی نیشتمانیی لەناوبەرن. جا ئێمەش بۆ پاراستنی شۆرشەکەمان، پێویستە هیچ رەحمێک بە تەحریفییە خائین و دوژمن بە گەلەکەمان نەکەین....''.\nهەر لەم پێوەندەدا، نەوشیروان مستەفا لە پەرتۆکی ''پەنجەکان یەکتری دەشکێنن'' لاپەڕە (177) و لە کۆپلەی خوارەوە هۆکاری قەڵاچۆکردنی شیووعییەکانمان بۆ دەگێڕێتەوە و دەڵێ: ''لە گفتوگۆی دو قۆڵی ئێمە و ''حشع'' دا چەن جارێ زۆر بەوردی مەترسی یەکانی ئەو کارەمان بۆ رونکردنەوە و تێمان گەیاندن کە دامەزراندنی بەرەی دوەم نرخی بەرەی یەکەم ناهێڵێ. خۆ ئەگەر هەر سورن لەسەر رازی کردنی پارتی، لە باتی ئەوەی بەرەیەکی تازە دروست بکەن و، ناوی ''بەرە'' سوک بکەن، پەیمانێکی هاوکاری دو قوڵی یان لە گەڵ ئیمزا بکەن و لە گەڵ لایەنەکانی جوقد خەریک بن، پارتی یش بە ئەندام قبوڵ بکەن. گوێیان بە قسەکانی ئێمە نەگرت. رۆژی 28ی تشرینی دوەمی 80 لە راژان بەیانی ''الجبهە الوطنیە الدیمقراطیە'' لەگەڵ پارتی و حسک ئیمزا کرد''.\nوەک دەبینین، سەرۆکایەتیی یەکێتیی رێیانداوە بەخۆیان، خۆیان بە دەمڕاست و ئالاهەڵگری رێبازی کۆمۆنیستی و، کوردایەتی و بەرەی شۆرشگێڕ و پێشکەوتنخواز بدەنە قەڵەم و، لەو پلەوپایەوە بڕواننە حیزبەکانی دیکەی عێراقی و کوردستانیی. مافی سەربەستیی سیاسییان بۆ حیزب و لایەنەکانی دی بەڕەوا نەزانیوە. حیزبی شێووعی عێراقی وەک ئاڵقەلەگوێی رژێمی سۆڤێت، چاولەڕێی باشبوونی پێوەندیی نێوان یەکێتیی سۆڤێت و عێراق بوو. بەلایەوە گرنگنەبوو یەکێتی یان پارتی لە گەڵ کێ پێوەندییان هەیە و نییە. حیزبی شیووعی لە عێراقدا نوێنەری باوەڕپێکراوی سۆڤێت بوو، خۆی بە هەڵگری رێبازی کۆمۆنیزمی راستینە دەزانی لەعێراقدا، کەچی تالەبانی وەک پێشەوای کۆمۆنیزم و جێگری ''لێنین'' دەئاخڤێ و دەڵێ: ''ئەوانە درۆدەکەن و لە ڕێبازی کۆمۆنیزم و سۆسیالیزم لایانداوە و نۆکەری ئیپریالیزمن و، دەبێ لەنێوببرێن...''. ئەم هاتوهاوار و هێڵی سۆر و سنووردانانەشیان بۆ حیزبەکانی دی، تەنیا لەبەر ناکۆکییان بوو لە گەڵ پارتی دێمۆکرات و بنەماڵەی بارزانیی. بەلای یەکێتییەوە گرنگ نەبوو لە گەڵ چ لایەن و داگیرکەرێ پێوەندیی دەگری، گرنگ ئەوە بوو دۆستی پارتی نەبی. دیارە پارتی دێمۆکراتیش هەر ئەم هەڵوێست و بۆچوونەی بەرامبەر یەکێتیی هەبوو. هەردوو لایان سێ ژەمە خوێنی یەکیان بخواردایەتەوە، تێرنەدەبون.\nکۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران و یەکێتیی هاوپەیمانی یەکبوون و، کۆمەلەی زەحمەتکێشان و کۆمەلەی رەنجدەرانیش دەستەبرای یەکبوون. تالەبانی، پێش هێرشکردنەسەر ''حشع''، داوای یارمەتیی لە سەرکردایەتیی کۆمەڵە کرد کە هێز بنێرن بۆ پارێزگاریکردنی سەرکردایەتی و بارەگاکانیان، چۆنکە هێزەکانی خۆیان بەرەو قەندیل دەچن. زیاتر لە دوو سەت پێشمەرگەی کۆمەڵە لە ناوچەکانی مەهاباد و سەقز و بۆکانەوە، گەیشتنە سۆنی و، خڕی ناوزەنگ و، بوون بە هاوبەشی پیلانەکەی جەلال تالەبانی و نەوشیروان و یەکێتیی. لەرۆژی (1)ی ئایاری بەهاری ساڵی 1983پێشمەرگەی یەکێتی بە فەرماندەیەتیی نەوشیروان مستەفا چوونە قەندیل و، 688 پێشمەرگە و ئەندامی سەرکردەیەتیی حیزبی شیوعی و دەیان پێشمەرگەی ''حسک'' و ''حسیک'' یشیانکوشت و دەستیانگرت بەسەر چەک و کەلوپەل وپارە و ئەرشیڤ و بەڵگەنامەکانیان. لە گەرمەی شەر و هێرشکردن بۆ سەریان، نەوشیروان مستەفا بە بەرپرسانی شیووعی رادەگەیەنێ: بۆ شەڕی حیزبی شیووعی نەهاتووین، هاتووین بۆ لێدانی ''حسک'' و ''حسیک''، بەڵام دوای گەمارۆدانیان لە 10ی بەیانییەوە بەهەموو جۆرە چەکێک دەسڕێژیانلێدەکەن و، سەدان کەسیان لێدەکوژن. حەفتاوپێنج پێشمەرگە و ئەندامی شیووعی، زۆربەیان چەکیان پێ نابێ خۆیان تەسلیمدەکەن، پێشمەرگەی کچ و هاوسەری ئەندامانی سەرکردایەتیی و پێشمەرگەشیان لەگەڵ بووە. دوای بێڕێزی و سووکایەتیپێکردنیان، بە فەرمانی نەوشیروان گوللەباراندەکرێن. سەید کاکە ئەندامی حیزبی شیووعی کە لەو کۆمەڵکوژییەدا رزگاریبووە، دەڵێ: رۆژێ پێش هێرشەکەی یەکیتیی، سوپای عێراق بە خەستیی تۆپبارانی بنکەکانی هەر سێ حیزبەکەی کرد. بە پێێ لێکۆڵینەوە و بەدواچوونی حیزبی شیووعی لەبارەی ناوەرۆکی کارەساتەکەوە کردوویەتی، دەلێ: ''پاداشی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران لە قەڵاچۆکردنی شیووعییەکان ''دوو'' (2) ملیۆن دینار بوو. پاداشی یەکیتیش چەکوچؤڵ و فیشەک و جلوبەرگی گەرمی زستانە و خواردنی زۆر لەگەڵ (5) ملیۆن دینار. دوای قەڵاچۆکردنی شیووعییەکان، بۆ رژێمی بەعسیش سەرکەوتنێکی گەورە بوو. چۆنکە لەهەموو عێراقدا شیووعییەکان لەڕووی رێکخستنەوە بۆ رژێمی سەدام ئۆپۆزسیۆنیکی زۆر بەهێزبوون. ئەوی لێرەدا جیی سەرنج و پرسیارە ئەوەیە کۆمەلەی زەحمەتکێشانی کوردستان لەبەرامبەر ئەم پرسەدا بێدەنگیی هەڵبژاردووە و، تاکوو ئێستا هیچ رۆنکردنەوەیەکی بڵاونەکردووەتەوە، ئایە دەستی هەبووە لەو تاوانەدا یان نا؟\nدوای قەلاچۆکردنی شیووعییەکان، دەیان ئەندام و کادری یەکێتیی، وازیانهێنا و، نەیانویست لەنێو یەکێتیدا درێژە بەو شەرمەزارییە بدەن. بەڵام تالەبانی بێگوێدانە رەوشت و هیچ یاسا و پرنسیپێکی مرۆڤی و نەتەوەیی، هەوڵی لەنێوبردنی هەموو حیزبەکانی دیکەشیدا بۆ ئەوەی ببێت بە تاکە حیزب و تاکە سەرۆکی گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان.\nدوای نەهێشتنی شیووعییەکان، رژێمی بەعس، کاری بە یەکتیی نەما و، ئامادەنەبوو لەوە زیاتر باجی بداتێ. جەلال تالەبانیی لە رقی ئەم لالێنەکردنەوەی رژێمی عێراق لێی، درۆشمی ئۆتۆنۆمی گۆڕی بۆ درۆشمی ''مافی چارەی خۆنووسین'' و، لە 18/10/1983 راگەیەندراوەیەکی بڵاوکردەوە و، رژێمی عێراقی بە رژێمێکی داگیرکەر و فاشیست دانا و درۆشمی رووخانی رژێمی لەگەڵ هێزە پێشکەوتنخوازەکانی عێراق بەرزکردەوە. هێرشبردن و پەلاماری پێشمەرگە بۆ سەر بنکە و پێگەکانی سوپای بەعس پەرەیسەند و شارۆچکەی ''بێتواتە'' بە فەرماندەیەتیی ''مامەریشە''ی قارەمان و هەمیشە زیندوو، لە گەڵ دەیان پێگەی سەربازیی لە ریزەچیای ''دابان'' ی ''سەرگەڵوو'' و، ناوچەی گەرمیان و شارباژێڕ، لەلایەن پێشمەرگەوە دەستیان بەسەرداگیرا. ژمارەی پێشمەرگە بوو بە هەزاران و لایەنگرانیشی دەیان هەزاری تێپەڕکرد. ئەمەش بەرادەیەکی زۆر بووە هۆی سەرقاڵکردنی سوپای عێراق لە کوردستان و، هاوکات لە گەڵ ئەمە، سوپای ئێرانیش لە بەرەکانی جەنگی باشووری ئێران – عێراق، سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنابوو، خۆرمشاری ئازاد کردبوو، پەڕیبووەوە بۆ لای شاری بەسرەی عێراق. رژێمی عێراق ناچاربوو، دەرگەی وتووێژ لەگەڵ یەکیتیی بکاتەوە و، 20 رۆژێ پێش نەورۆز و لەمانگی رەشەممەی ساڵی 1983وە، وتووێژ لە نێوان عێراق و یەکێتیی دەستیپێکرد. یەکێتیی بنکە و بارەگایان لە دۆلەرووتە و پڵنگان و بناری چیاکانی کاردۆخەوە گواستنەوە بۆ دۆڵی مەرگە لە بناری ریزەچیای ''ئاسۆس''. سەددام حسێن نێزیکی پینجسەد دەمانچەی نارد بۆ یەکیتیی وەک دیاریی نەورۆز و، بەسەر بەرپرسان و فەماندەکاندا دابەشکرا. لەنەورۆزی 1984 سەرکردەیەتی و راگەیاندن و تیپی مووسیقا گوێزرایەوە بۆ شارەدێی ''سوورداش'' ی سەر جادەی دووکان – سلێمانی، ئەمە لە کاتیکدا هێشتا هیچ ئەنجامێکی گفتوگۆکە دیار نەبوو بە کوێ دەگات؟ بە پەلە ناوی دە (10000) پێشمەرگەیان دا بە رژێم بۆ ناردنی مووجەی مانگانە بۆیان، لە کاتی بەهێزییەکەی یەکێتیدا ژمارەی پێشمەرگە گەیشتبووە نێزیکی چوارهەزار. هەموو رۆژێ، چەندین تەن برنج و فاسۆلیا و رۆن و ئارد و سەوزە و گۆشت بۆ ئەم دەهەزار پێشمەرگەیە دەنێردرا، رژێمی بەعس بەوردی ئاگاداری ژمارە پێشمەرگە و هەموو شتێ بوو، بەڵام زۆر زیرەکانە کاریدەکرد.\nتالەبانی هەر لە یەکەم رۆژانی دەستپێکردنی وتووێژەوە، وازی لە درۆشمی ''مافی چارەی خۆنووسین بۆ کورد'' هێنا و، گەڕایەوە سەر درۆشمی ئۆتۆنۆمیی. پڕۆژەیەکیاندا بە رژێمی بەعس لەبارەی ناوچەی ئۆتۆنۆمییەوە کە کەرکووکی تێدا نەبوو. سەرەتای هاوین هات، مامجەلال لە گەڵ هێرۆخان چوون بۆ بەغدا و، (45) رۆژ لە بەغدا مایەوە. ئەمەش ناڕەزایەتی لابەلای هێندێک بەرپرس و پێشمەرگەی لێکەوتەوە و، دەیانپرسیی: ''مامە سەرقاڵی وتووێژە، یان چووە بۆ مانگی هەنگوین!؟''.\nئامانجی رژێمی بەعس لە کردنەوەی دەرگەی گفتوگۆ، لەبەر ئەوە بوو، سوپای عێراق لە دوو بەرەدا دژی سوپای ئێران و پێشمەرگە شەڕیدەکرد، ئەمەش قوربانی و قورساییەکی زۆری خستبووە سەر سوپای عێراق. لەبەر ئەوە رژێمی سەدام ویستی بۆ ماوەیەک بەناوی وتووێژەوە تەقەی پێشمەرگە راگرێت و، گفتوگۆیەکی ساختەی لەگەڵ یەکێتیی سازکرد. بەڵام تاڵەبانی بێلێکدانەوەی بارودۆخەکە، لەبارەی هۆکاری وتووێژەکەیان لە گەڵ ''میری''، وتارێکی نووسی کە مانگی جۆنی 1984 لەڕۆژنامەی ''رێبازی نوێ'' ی سەر بە یەکێتی و لە رادیۆی یەکێتیی بڵاوبووە و، لەوێدا ئامانجی خۆی و حیزبەکەی لە وتووێژکردن لە گەڵ میری، بەم وشانەی خوارەوە دەربڕی:\n''بڕیارماندا بکەوینە گفتوگۆ لە گەڵ میری و لەم کارەماندا ئەو مەرجانەمان خستە بەرچاو، کە عێراق و کوردستان و نێوچەکە پێیدا تێدەپەڕن. پەلاماری ئێران هەڕەشەی داگیرکردنی نیشتمانەکەمان لێدەکات. هێندێک شۆڤێنی دەیانەوێ ئێمە دەست لەسەر دەست دانێین و بەرامبەر داگیرکردنی نیشتمان و یەکێتیی نیشتمانی عێراقمان بێدەنگ بین. ئەمە لە کاتێکدا رۆڵەکانی گەلەکەمان دەچنە سەنگەرەوە بۆ بەرگریی لەنیشتمان. بۆ هێزێکی جەماوەرانەی وەک ''ی.ن.ک.'' ناکرێ رێبدا بەوەی پیلانەکانی دوژمنانی گەلەکەمان زاڵ ببێ و، وای پێشانبدەن کە ئێمە دەست لەسەر دەست دەوەستین بەرامبەر بە داگیرکردنی نیشتمانەکەمان. لەبەر ئەوە پێشمەرگەی یەکێتیی ناتوانن خەنجەر بدەن لە پشتی لەشکری عێراق، لەکاتێکدا کە ئەم لەشکرە لەسەر سنوورەکانی عێراق بەرەنگاری پەلاماری داگیرکەران دەبێ. تەواوی ئەو حیزبە عێراقی و کوردییانەی چوونەتە ئێران و، لەوێوە دوژمنایەتیی لە گەل و نیشتمانی خۆیان عێراق دەکەن، ناپاکن. من عێراقییەکی نیشتمانپەروەرم و، نامەوێ وەک کوڕەکانی بازرانی بەتاوانی خیانەت و ناپاکیی لە نیشتمان، ناوم بچێتە مێژووەوە!''. لەبارەی سەددام حسێنیشەوە وتی: ''سەرۆک لایەن نییە لە کێشەکە، بەلکوو نێوبژیوانە (حکم) ە.\nدرۆشمی ''مافی چارەی خۆنووسین بۆ کورد'' لە کوێ و، پشتیوانیی لە سوپای عێراق و پارێزگاریکردن لە نیشتمانی عێراق لە کوێ؟؟؟ چلۆن کەسێ دەتوانێ ئیمڕۆ وەک نیشتمانپەروەر و دڵسۆزێکی کورد و کوردستان خۆی بناسێنێ و، داوای مافی چارەی خۆنووسین بکات بۆ گەلەکەی، سبەینێ ببێت بە عێراقییەکی نیشتمانپەروەر و، شەڕکردن لە گەڵ عێراقی داگیرکەر بە تاوان و خیانەت لە نیشتمان بزانێت!؟\nلە مانگی جولای ساڵی 1984لە شارەدێی ''سوورداش''، پەیامنێری رۆژنامەی ''ئەلتەلیعة العربیة'' وتووێژی لەگەڵ تاڵەبانی ئەنجامدا. لێرەدا بۆ ئاگاداری خوێنەرەوەی ئەم وتارە، بەشێ لە قسەکانی لە خوارەوە دەنووسمەوە. تالەبانی دەلێ: ''رژێمی ئێران، رژێمێکی کۆنەپەرست و رەگەزپەرست و شیعەپەرستی فارسییە و، رژێمێکی گەوج و نەزانە..... هەموو سەرکەوتنیک کە بزووتنەوەی رزگاریخوازانەی عەرەبی بیگاتێ، سەرکەوتنە بۆ بزووتنەوەی رزگاریخوازانەی کورد و بزووتنەوەی رزگاریخوازانەی عەرەب بەگشتی و بە تایبەتیی بەرامبەر بە کورد و مافەکانی، پێشکەوتنخوازانەیە....... هێنانەدی ئاواتەکانی کورد لەژێر سایی نەتەوەی عەرەبدا نەبێ نایەتەدی. عەرەب لە هەموو لایەک نێزیکترن بە کورد و، عەرەبیش لەهەموو لایەکی دی لە دۆزی کورد چاکتر تێدەکەن...... لەبارەی پێوەندیمان بە تاقمی مەسعوود وئیدریس بارزانییەوە خراپە و نیشە، بەهۆی پێوەندییان بە ئەمریکا و ئینگلیز و دەسگەی مۆسادی زایۆنیزمەوە. ئێستەش خاڵی بنچینەیی ناکۆکیمان لە گەڵیان ئەوەیە ئەم تاقمە پێوەندییان بە ئێرانەوە هەیە. پێوەندیی ئەمانە لە گەڵ ئێران لەشێوەی ''رەدووکەوتن'' دایە. پێوەندیی نێوان تاقمی مەسعوود و ئیدریس بارزانیی لە گەڵ سوپای پاسدارانی خومەینی و هێزە ئێرانییەکان لەسەر بنچینەی ''رەدووکەتن'' دامەزراوە....''.\nلێرەدا خوێنەرەوە دەتوانی جارێکیتر چاو بە دەقی قسەکانی برایم ئەحمەد بخشێنێتەوە لەو وتووێژە تەلەفزیۆنییەی بە هاوبەشییی لەگەڵ ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر لە ساڵی 1958 بەرامبەر نەتەوەی عەرەب دەریبڕیوە، رێک و راست هەر ئەو قسانەیە جەلال تالەبانی دوای تێپەڕبوونی 26 ساڵ بەرامبەر نەتەوەی عەرەب دەیڵێتەوە!\nتەقەوەستانی پێشمەرگە و گفتوگۆی نێوان رژێم و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ ماوەی ساڵێک، کات و دەرفەتێکی باشبوو بۆ سوپای عێراق بەشێکی زۆری هێزەکانی لە کوردستانەوە رەوانەی بەرەکانی شەڕی ئێران کرد و، دوای راماڵدانی سوپای ئێران لە ''بەسرە'' و ''فاو'' و ''مەجنوون'' و، خنکاندنی هەزاران سەربازی ئێرانی بەگازی کیمیای و لەنێو زەلکاوەکانی باشووری عێراق، بەرادەیەکی زۆر هەڕەشەی ئێرانیان لەسەر خۆیان کەمکردەوە، ئەوجا کۆتاییان بە وتووێژەکە هێنا و، لە دواکۆبوونەوەی نێوان نەوشیروان مستەفا و شاندێکی پلەنزمی عێراقی کە لە گوندی ''بنگرد''ی دۆڵی ''مەرگە'' ی سەر بە شارۆچکەی ''دووکان'' بەڕێوەچوو، هەردوولا هەڕەشەیان لەیەککرد. نوێنەرەکەی سەددام گوتی: ''شەڕ بکەنەوە، بەشاخ ودۆڵی کوردستانەوە دەتانسووتێنین. نەوشیروان مستەفاش هەڕەشەی هێنانی سوپای پاسدارانی ئێرانی کرد بۆ شاری کەرکووک''. زۆرینەخایاند هەردوولایان بەڵێنەکەی خۆیان هێنایەدی. ناوچەکانی ژێردەستی یەکیتیی بەچڕی و لەرۆژێکدا چەن جارێ کەوتنە بەر هێرشی فڕۆکە و تۆپی عێراق. بە هۆی کەمیی فیشەک و پێداویستیی دەرمانی و بریندار و خواردن و دابینکردنی پشتبەرەیەک کە سەرکردەیەتی و بەرپرسان و ژنومنداڵیان پارێزراوبن، جەلال تالەبانی لەڕووی ناچارییەوە بەملکەچی و دەستی بەتاڵەوە دیسان روویکردەوە رژێمی خومەینی. بەڵام رژێمی ئێران ماوەی ساڵێک وەرامی یەکێتیی نەدایەوە بۆ ئەوەی لەژێر گوشاری سوپای عێراق تەنگەتاو بێ و ناچار بێت داخوازییەکانی ئێران قبوڵ بکات. لە سەرەتای مانگی رەشەممەی 1986، تاڵەبانی لەلایەن هاشمی رەفسەنجانی سەرکۆماری ئەوکاتی ئێران بانگێشتکرا و، چووە تاران و، بە پێچەوانەی وتەکانی پێشووی خۆی لە ''سوورداش'' کردبوونی، چووە خزمەتی رژێمی کۆنەپەرست و شیعەپەرست و گەوج و نەزانی ئێران بۆ سواڵکردن و دەستپانکردنەوە لێی و، ئەمجارەیان ئامادە بوو لەپشتەوە خەنجەر لە پشتی سوپای عێراق بدا!! لەوەش خراپتریان پێکرد و دەستیانخستە نێو دەستی ئیدریس بارزانی کە دەیان ساڵ باوکی و بنەمالەکەیانی بە دەسکەلای ئینگلیز و ئەمریکا و زایۆنیزم و میتی ترک ناودەبرد. دەستی لە ملی ئیدریس کرد و، بەڕووی گەش و پێکەنینەوە وەک برا و هاوڕێێ کۆن، لە ئامێزیگرت و تێر ماچیکرد.\nرژێمی ئێران بەو دیدارەی تالەبانی و ئیدریس بارزانیی بیرۆکە و نەخشەکەی هێنایەبوون و، بە بەشداریی پارتی و یەکێتی و هەموو حیزبەکوردییەکانی باشووری کوردستان، لەڕۆژی 7/11/1986''بەرەی کوردستانیی'' پێکهێنا، بۆ ئەوەی بتوانێ لەڕێگەی ئەمانەوە قورسایی هێرشی سوپای عێراق لەسەر بەرەی خۆزستان کەمکاتەوە، چەن بەرەیەکی تازەی شەڕ لە کوردستان بکاتەوە. ئیدریس بارزانی و تالەبانی دوای کۆبوونەوەکە، راگەیەندراوەیەکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە، زۆر سوپاسی کۆماری ئیسلامییان کرد بۆ مێوانداری و دڵسۆزییەک هەیەتی بەرامبەر گەلی عێراق. هەر لە درێژەی ئەم دیدار و کۆبوونەوەنانەدا، رژێمی ئێران بۆ قایمکردنی پێگە و جێ و ڕێی خۆی لە داهاتووی عێراق، رێکەوتی 24/12/1986 کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی دیکەی پێکهێنا بە بەشداریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دێمۆکراتی کوردستان و حیزبی بەعسی عێراق (سەربە رێبازی سووریا)، حیزبی سوسیالیستی کورستان و، حیزبی ئۆممەی عێراق، بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان. کۆبوونەوەکە (17) مادەی پەسندکرد و، لە پێوەندیی لە گەڵ کورد لە عێراقدا، بەتێکرای دەنگ پەسندکرا: ''دوای رووخانی رژێمی سەدام، مافەکانی کوردی ئاوارە لە نێو یەکیتیی نیشتمانیی عێراقدا بهێنرێنەدی!''. لە مادەیەکی دیکە بەتێکڕای دەنگ پەسندکرا: ''هەموویان جەخت لەسەر پاراستنی یەکپارچەیی خاکی عێراق دەکەن''.\nپێکهێنانی ئەو ''زڕە بەرەی کوردستانی'' یە، هەر زوو خێروبێری باریی بەسەر نەتەوەی کورددا و، دوای گرتنی شاری هەڵەبجە لەڕۆژی 13/3/1988 لەلایەن پێشمەرگە وسوپای پاسدارانی ئێرانەوە، لەڕۆژی 16/3/1988فڕۆکەی عێراقی بۆمبابارانی کیمیایی شارەکەیان کرد و، هەزاران کەس تێداچوون. ئەوجا پاسدارانی ئیسلام کەوتنە پشکنینی نێوماڵان و گیرفانی ژەهردەرخواردراوەکان و کۆکردنەوەی خشڵ و زیو و زێڕ و بڕێنەوەی دەستی کچان وژنان بۆ دەرهێننانی خرخاڵ و ئەنگوستیلەی دەستیان و، دەستدرێژیکردنە سەریان. دوای بلاوکردنەوەی فیلمی سەرکەوتنەکە لە میدیای رژێمی ئیسلامیی، لەسەر داوای فەرماندەکان، بەشێکی زۆری سوپای پاسداران لەشار کشانەوە و، چونە دەرەوەی شار، چۆنکە فەرماندەکانی ئێران، دڵنیابوون لەوەی شارەکە لەلایەن عێراقەوە کیمیاباراندەکرێت. خەڵکی هەڵەبجەش دڵنیابوون لە هێرشی فڕۆکەی عێراق و، زۆربەی خەڵکەکە هەوڵیاندا لە شار دەربچن، بەڵام لەلایەن پێشمەرگەی یەکێتییەوە رێیان لێگیرا و، بە خەڵکیان راگەیاند، شار رزگارکراوە و، لەدەستی خۆماندایە و دەیپارێزین! لەبەر ئەوە کاتێ شارەکە کیمیابارانکرا، زۆرینەی دانیشتوانەکەی لە شار مابوونەوە. تاکوو ئیمڕۆ کە 30 ساڵی تەواو بەسەر کیمیابارانی هەڵەبجەدا تێپەڕبووە، هێشتا ژمارەی تەواوی قوربانییەکانی نازانرێ و، ئەو ژمارەی (5000) کوژراوە لەلایەن ئێرانەوە سەرژمێریی کرا، کە دوای کیمیابارانکردنەکە گەڕانەوە نێو شار و سەرژمێریی قوربانییەکانیان کرد، بەلام هەزاران برینداریتر، بەرەو سلێمانی و شارەکانی تری باشوور رۆیشتن و، لەلایەن هێزەکانی عێراقەوە هەموویانیان لە نەخۆشخانەکان بردە دەرەوە و، تێکەڵ بە شالاوەکانی ئەنفال بوون و بێسەروشوێنیانکردن بۆ ئەوەی تاوانەکە لە چاو خەڵک و کۆمەڵگەی نێودەولەتیی بشارنەوە.\nجیا لە هاوکاریی نێوان پێشمەرگەی بەرەی کوردستانی وسوپای پاسدارانی ئێران بۆ گرتنی هەڵەبجە، هەروەها لە گەڵ سوپای پاسداران لە دوو قۆڵەوە بەرەو ''نەوسوود'' و ''دەرەتفێ'' و ''شێخان'' و ''پەروینی'' چوون کە پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێرانی لێبوون، قۆلەکەی دیکەش بەرەو بنکەکانی ''گوردانی شوان'' ی کۆمەلەی زەحمەتکێشان لە ''بیارە'' و، ئۆردووگای ''سیروان'' رۆیشتن. لە ئەنجامدا دەیان پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکرات و کۆمەلەی زەحمەتکێشان تێداچوون، یان لە گەڵ ژن و منداڵەکانیان بە دیلی کەوتنە دەستی سوپای پاسدارانەوە. دیلەکانی حیزبی دێمۆکراتیان برد بۆ شاری پاوە و، دواتر گوێزرانەوە بۆ بەندیخانەی ''دیزڵ ئاباد'' ی کرماشان. پیاوەکان لەسێدارەدران و، ژنەکانیشیان لەزیندان هێشتەوە بۆ دەستدرێژیکردنە سەریان. دیلەکانی سەر بە کۆمەلەش، لە شاری سنە لەسێدارەدران. لەو هێرشانەدا بەشێ لە فەرماندەکانی یەکیتیی نیشتمانیی وەک ''شەوکەتی حاجی موشیر'' و، ''قالە کۆکەیی'' و ''حەمەی حاجی غالب''، رۆڵێکی زۆر نامرۆڤانە و نانەتەوەییانەیان گێڕا (4*).\nجا با بگەڕێینەوە بۆ لای ''بەرەی کوردستانی'' و، جەلال تالەبانی، بزانین دوای ئەم کردەوە قیزەونانەی پاسدارانی ئێران لە هەڵەبجە کردیان، کاردانەوەی ئەمان بەرامبەریان چی بوو!؟\nکاتێ جەلال تالەبانی و نەوشیروان مستەفا و سەرکردەیەتیی یەکێتیی بەم کردەوە دزێو و نامرۆڤانەی پاسدارانی ئێرانیان زانی بەرامبەر خەڵکی بەکۆمەڵسووتای نیشتمانەکەیان کردوویانە، خۆیان پێڕانەگیرا و، ئەندامێکی دێرینی کۆمەڵەی رەنجدەران و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەناوی ''دوکتۆر کەمال شاکر'' یان راسپارد و دوو لۆری و چەن پێشمەرگەی جێمتمانەیان دایەدەستی، بۆ گواستنەوەی کەلوپەلی نێوماڵی دانیشتووانی شارەکە و باری هەر لۆرییەک بەرن بۆ ماڵی ئەندامێکی سەرکردایەتیی. کەماڵ شاکر خەڵکی هەڵەبجە بوو، دوکتۆر نەبوو، لە شۆرشی ئەیلوولدا خولێکی چارەسەری سەرەتایی پزیشکیی دیبوو، لەمەوە بە دوکتۆر کەمال دەناسرا. سەرۆکایەتیی یەکیتیی روویانکردبووە گوندی ''مەزرە'' و گوندەکانی دیکەی ناوچەی ''سوێسنایەتی'' سەر بە شاری سەردەشت. لەنێو بەرپرساندا تەنێ ''بەکری حاجی سەفەر'' ئامادە نەبوو باری لۆرییەکە وەرگرێ، گوتبووی بۆ ماڵی منی مەهێنن، نامەوێ!. لەکاتێکدا بە بەراورد لەگەڵ زۆربەی بەرپرسانی یەکیتیی، لەگەڵ ژن و مندالەکانی ژیانێکی ناخۆش و هەژارانەی هەبوو. (بەکری حاجی سەفەر، لە ئەندامانی کۆمەڵەی مارکسی – لێنینی و دواتر کۆمەلەی رەنجدەران و لە پێشمەرگە سەرەتاییەکانی یەکێتی و یەکەم ئامێرهەرێمی سلێمانی بوو، دوای کارەساتی هەڵەبجە و ئەنفال لەگەڵ هەزاران بنەماڵەی کوردی دیکە بەرەو رۆژهەڵات هەڵاتن و، لە شاری سەقز نیشتەجێبوو).\nدوای هێنانی چەن لۆرییەک بۆ ماڵانی سەرکردەیەتیی، یەکێ لە لۆرییەکان بەبارەوە لەلایەن ئەو دەستە پێشمەرگەوە بێسەروشوێنکرا و لووشدرا. سەرکردەیەتیی یەکیتیی بەم نافەرمانییەیان زانی و، نەوشیروان مستەفا، بانگێشتی (کەمال شاکر) ی کرد بچێ بۆ گوندی ''مەزرە''. ئەویش پرسوراوێژ بە دوو هاوڕێی نێزیکیدەکا و، دەڵێن پێی: '' مەڕۆ، وەک ''وریا'' چۆن لە گوندی ''هەڵەدن'' بە تەور کوژرا، تۆیش ئاوا دەکوژن، بۆ ئەوەی سڕی ئەم تاوانە ئاشکرا نەبێت!'' کەمال شاکر لە ترسی کوشتنی نەیوێرا بچێ و، وازی لە یەکیتیی هێنا و لە شاری سنە خۆی شاردەوە. دوای ئەم رووداوە بەشێ لە پێشمەرگەکان زانییان و لەم تالانییەی ماڵانی هەڵەبجە کە لەلایەن سەرۆکایەتییەوە راستەوخۆ پلانی بۆ دانراوە، بێزار و تووڕە بوون. سەرۆکایەتیی یەکێتیش لەوەرامیاندا وتی: ''ماڵی ئەو کەسانە هێنراون کە سەر بە رژێمی بەعس بوون و، جاش بوون!!!''. بە کورتی، لەماوەی چەن رۆژدا، کەلوپەلی بەتالانبراوی ماڵانی هەڵەبجە، گەیشتە بازاڕی شارەکانی رۆژهەڵات و، تارانی پێتەخت.\nکاتێ کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامیی ئێران دوای تێپەڕبوونی هەشت ساڵ بەسەر جەنگی عێراق- ئێراندا، خۆیان بەدۆراوی شەڕ زانی، تکایان لە ئایەتۆڵڵا خومەینی کرد، رازیبێ بە وەستانی شەڕ و راگەیاندنی ''ئاگربەس''. ئەوە بوو خومەینی لەڕۆژی 18/7/1988 پەیامێکی بلاوکردەوە و تێیدا راگرتنی جەنگی لە گەڵ عێراق، بە خواردنەوەی ''پیالەیەکی پڕ لە ژەهر'' شوبهاند و، گوتی: بۆ راگرتنی کۆماری ئیسلامیی ئەوا پیالە ژەهرەکە دەخۆمەوە! کۆمەلەی نێو دەوڵەتیی پێشوازی لە بڕیارەکەی ئێران کرد. ئێران وعێراق لەسەر چەن خاڵێک رێککەوتن، لەوانە گۆڕینەوەی دیلەکان و، ئامادەکردنی پەیماننامەی ئاشتی و، گەڕانەوە بۆ سەر سنوورەکانی هەر دوو وڵات. سوپای عێراق لەهەموو ئەو ناوچانەی ئێران کشایەوە، داگیریکردبوون. ئەوی لەم نێوەدا کاتی جەنگ بوو بە سووتەمەنی و، دوای کۆتاییهاتنی جەنگیش وەک شۆرشەکەی ئەیلوول، هیچ بایەخێکی پێنەدرا کوردە بوو. دیسان پشتگوێخرایەوە و، حسێبی پووشێ بۆ تووناکردن وئەنفالی نەکرا. بۆ ولاتانی رۆژاواش جەنگی (8) ساڵەی کەنداو کۆتاییپێهات و، ئەوی لەڕووی سیاسی و بەرژەوەندیی ئابوورییەوە لەناوچەکە مەبەستیانبوو، پێیگەیشتن.\nچەن مانگێ دوای رێککەوتنی نێوان عێراق - ئێران، پێشمەرگەی یەکێتیی لە هەزارانەوە هاتە سەر چەن سەت کەسێک، کە ئەمانەش زۆربەیان ئەندامی سەرکردەیتی و بەرپرس و فەرماندەکان بوون، بە ژن و منداڵیانەوە بەروو رۆژهەڵارتی کوردستان هاتبوون. پێشمەرگەکان لە دۆڵی ''دزڵی'' هەورامان و مەریوان و هەروەها لە گۆندەکانی''بلەکێ'' و ''چەمپاراو''ی سەر بە شاری بانە، لەنێوان سنووری رۆژهەڵات و باشوور بنکەیان بۆ سازکرابوو. سەدانی دیش وازیانهێنابوو لە گەڵ بنەماڵەکانیان لە شاری سەقز نیشتەجێکرابوون. دوای سێ مانگ، ئێران مووچەی مانگانەی لێبڕین. بێپارەی و نەبوونیی تەنگی پێهەڵچنین. سەرکردەیەتیی یەکێتیی، هەموو ئەندام و پێشمەرگەکانی ئاگادارکرد، ئەوانەی وا لەلایەن عێراقەوە مەترسیی گرتن و کوشتنیان لەسەر نییە، دەتوانن خۆیان تەسلیم کەنەوە. بەشێکیان ژیانی تفت و تاڵ و برسێتیی ژن و منداڵ ناچاریکردن، بەدڵێکی پڕ لە خەم و پەژارەوە، بگەڕێنەوە، لەگەڵ خۆتەسلیمکردنیان، لەلایەن سوپای عێراقەوە تێکەڵ بە شاڵاوەکانی ئەنفال کران و بێسەروشوێنکران. بەرپرسان و ئەندامانی سەرکردەیەتیش بەرەو وڵاتانی ئۆرووپا و ئەمریکا کۆچیانکرد. سەدان پێشمەرگە بە بنەماڵەوە لە رۆژهەڵاتی کوردستانەوە خۆیانگەیاندە ترکیا، بەوهیوایەی بگەنە یەکێ لە وڵاتانی ئۆرووپا.\nبە کورتیی، ئاشبەتاڵێکی دیکە بەسەر بزووتنەوەی کورد هات، بەڵام ئەمجارەیان شای ئێران و ئەمریکا و سۆڤێت و رێککەتنێکی وەک جەزایر لە ئارادا نەبوو، حیزبە کوردییەکان بەتێکڕا، بەدەستی خۆیان عێراق و ئێرانیان هێنایە سەر کوردستان و شاروگوندەکانیان پێ قەڵاچۆ و کاولکرد و، بۆی هەڵاتن. ئەوجا تالەبانی گەیشتە لەندەن و، لە بریتانیاوە وەک سەرۆک و دەمڕاستی گەلی کورد خۆی پێشاندا و، لە وتووێژێکدا کە پەیامنێری رۆژنامەی ''Le Monde'' ی فەرەنسا لەرۆژی 19ی مارچی 1988 کردی لە گەڵی، فەرمووی: ''رژێمی بەعسی عێراق لەساڵی 1963 وە هەوڵی نەهێشتنی کورد دەدات!!''.\nسیاسەتی گەوجانەی رژێمی سەدام لە داگیرکردنی کوێت رێکەوتی 2ی ئەگۆستی 1990، کە بە پلانێکی زیرەکانەی ئەمریکا بۆ لەداوخستنی سەددام ورژێمەکەی رێی بۆ خۆشکرابوو، بیانووی دایەدەستی رۆژاواوە کە دوای لاوازکردنی رژێمی خومەینەیی، لەدەسەڵات و هێزی سەدام و سوپا یەکملیۆنییەکەی کەم بکەنەوە کە ببوو بە بەهێزترین هێزی سەربازیی لەناوچەکە. ئەوەبوو چەن مانگێ دوای داگیرکردنی کوێت، بە بڕیاری کۆمەڵکەی نێودەولەتیی، سوپای (32) ولاتی دنیا بە فەرماندەیەتیی ئەمریکا، لەڕۆژی 16/10/1991سەرتاسەری عێراقیان کردە ئامانج و لەماوەی 42 رۆژدا، 60624تەن بۆمبایان رژاند بەسەر عێراقدا و، ژێرخانی ئابووری و نەوت و پاڵاوگە و پێگەی گرنگی سەربازیی عێراقیان بەتەواوەتیی تێکشکاند. جیا لە کوژرانی سەت هەزار سەرباز و لەنێوبردنی 4000 تانک و 1800 فڕۆکەی جەنگی و 150 پاپۆڕی جەنگی. هەروەها وەک ''سوڵحی عەشایری'' لای خۆمان، خوێن بە بەخشینی ''کچ'' قەرەبوو دەکەنەوە، سەدام حسێنیش، بە ''نوکرتم و چاکرتم و مخلصتم''ی فارسە ئێرانییەکان، باوەڕیهێنا و، 146 فرۆکەی مەدەنی و جەنگیی نارد، لای بمێنێ، دوای جەنگ بیداتەوەپێی. ئێرانیش وەک دیاریی ''ئیمامی زەمان''، هەر کە فڕۆکەکان گەیشتە دەستی، دەستیکرد بە رەنگکردنی فڕۆکەکان و وەک باڵندەی ''حەوت رەنگیلە'' یلێکردن و، خستنیە خزمەتی سوپا و وڵاتییەوە.\nجا ئەم شکانە گەورەی لە جەنگی کەنداو بەسەر عێراقدا هات، جگە لەوەی کارەساتی زۆر گەورەی ئابووری و مرۆڤیی لێکەوتەوە، هاوکات لە باشووری کوردستانیش چەن گۆڕانکارییەکی بنەڕەتیی بەدوایخۆیدا هێنا، ئەویش راپەڕینی باشووری کوردستان بوو لەبەهاری ساڵی 1991و، دوای پتر لە 70 ساڵ شاری کەرکووک کەوتەوە دەستی کورد و، ئەمەش ناڕەزایەتیی ولاتانی عەرەب و ترکیا و عەرەبی نێوخۆی عێراقی لێکەوتەوە و، ''بووش'' ی باوک سەرکۆماری ئەمریکا، چرای کەسکی هەڵکرد بۆ سەدام، کوردستان و خوارووی عێراق داگیربکاتەوە. لەمەوە کۆچوڕەوی بە کۆمەلی دانیشتووانی باشووری کوردستان لەترسی ئەنفالێکی دیکە روویدا و، بەتێکرا زێدوشاری خۆیان جێهێڵا و، رێی دەشت و چۆڵەوانی و شاخ و سەرسنوورە دەستکردەکانیان گرتەبەر. بڵاوبوونەوەی دیمەنی ملیۆنان ژن و منداڵ و پیرولاوی کورد بە پێی پەتی و لەنێو قوروچڵپاو و بەفر و سەرماوسۆڵەی داوێنی شاخاندا، شەپۆلێکی گەورەی خێرخوازی و هەستی مرۆڤدۆستانەی لەنێو وڵاتانی دنیای ئازاد بۆ پشتگیریی لە کورد خستەڕێ. چەندین کۆنسێرتی گەورە بە بەشداریی هونەرمەندانی گەورەی ئەورووپا و ئەمریکا بەڕێوەچوون. یارمەتی دارایی و دەرمانی و خواردەمەنی لەلایەن کۆڕوکۆمەلەی مرۆڤی و نێونەتەوەییەوە گەیەندرانە لێقەوماوانی کورد. دیمەنی خستنەخوارەوەی خوارەمەنی بە فڕۆکە دڵی هەر مرۆڤێکی خاوەنویژدان و خاوەنهەستی ئەم دنیایەی هەژاند. سەرەتا ولاتی فەرەنسا، ئەوجا وڵاتانی دیکەی ئەورووپا و دواتر ئەمریکا رازیبوون پاریزگاری لە کورد بکەن. بڕیاری ژمارە (688) یاندەرکرد بۆ پارێزگاریکردن لە کوردان و، لە سەرووی هێڵی 36، ''هەرێمی ئاسایش'' یان دامەزراند، بەبێ کەرکووک و خانەقین و دابڕانی %40 ی خاکی باشوور لە ''هەرێمی ئاسایش''. سەرەڕای ئەوە، یەکەمجار بوو لە مێژووی کوردا، بەشێکی نیشتمانەکەی لە ژێردەسەلاتی داگیرکەری بەشێکی کوردستان جیابکرێتەوە و، لەلایەن ولاتانی زلهێزی دنیاوە پارێزگاری لێبکرێت. ئەمە گیان و رۆحێکی تازەی کردەوە بە جەستەی بێ گیان و بێهیوای کورد دا و، لەوپەڕی ناهومێدیدا، ترووسکایەکی بۆ پەیدابوو. بەڵام ئا لەم ساتەهەستیار و مێژووییەدا کە هەموو دنیا هاوسۆزیی خۆی بۆ کورد پێشاندەدا، جەلال تاڵەبانی و مەسعوود بارزانی و تێکرای سەرانی بەرەی کوردستانیی، لەباتی ئەوەی ئەم هەلە زێڕینە بقۆزنەوە و پەلە بکەن لە پێکهێنانی حکوومەتێکی کاتی و، بە وڵاتانی رۆژاوا و زلهێزەکانی رابگەیەنن، دوای سەت ساڵ جێنۆسایدی خاک و رەگەز و کانزا و کۆڕەوی چەن جارەی کورد، ئامادەنین جارێکیتر بچنەوە ژێر دەسەلاتی عەرەب و، داوا لە زلهێزەکان و کۆمەلەی دەوڵەتە یەکگرتووەکان بکەن سەرپەرشتیی رێفراندۆمێک بکەن لە ناوچەی ''هەرێمی ئاسایش'' و، ئەو ناوچانەی دیکەی کوردستان کە لەژێردەستی رژێمی بەعسدایە، بۆ ئەوەی نەتەوەی کورد بڕیار لە چارەنووسی خۆیبدات. ئەگەریش هەر ئەمەیان نەکرد، ئەوا داوابکەن کوردستان راستەوخۆ بخرێتە ژێر سەرپەرشتیی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە تا ئەو کات راپرسییەک لە کوردستان ئەنجامدەدرێت. کەچی بە پەلە خۆیانگەیاندە بەغدا و تالەبانیی لەپێشی هەموویان، دەستی لە ملی سەدام کرد و روخسار و قەپۆزی ئەو گەورە کوردخۆر و خوێنڕێژەی مێژووی مرۆڤایەتیی بە ماچ و لیکی دەمی خووساند. ئەوجا فیلمی کۆبوونەوەکەیان لە میدیای رژێمی بەعس بڵاوکرایەوە، ''عێزەت دووری'' جێگری �


وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا: ئامادەین بۆ باشکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ڕوسیا\nوەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا هایکو ماس هەوڵ دەدات دەستبکاتەوە بە دیاڵۆگ لەگەڵ ڕوسیا و وردە وردە پەیوەندییەکان باش بکاتەوە پاش دەرکردنی دیپلۆماتەکانی لەسەر هێرشێکی مەتریاڵی ژەهراوی بۆ سەر سیخوڕێکی پێشووی ڕوسی لە بەریتانیا.\nڕاوێژکاری کۆنەپارێزی ئەڵمانیا ئەنگێلا مێركلو ماس بەشدار بوون لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و وڵاتانی تری ئەوروپا بۆ پشتیوانی کردن لە بەریتانیا لە کێشیەکی گەورە لەسەر ئەو هێرشە بۆ سەر سەرگێ سکریپاڵ و یۆلیای کچی.\nماس کە ئەندامێکی پارتی سۆشیال دیموکراتە پارتەکەی ڕای جیاجای تێدایە لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ڕویسا لەسەر ئەم مەسەلەیە، بە ڕۆژنامەی Bild am Sonntagی ئەڵمانی گوتووە لەم چەند ساڵەی ڕابوردوودا بەهۆی ڕەفتارەکانی ڕوسیا متمانەکردن پێی زۆر کەمبۆتەوە.\nئەو گوتوشیەتی " لە هەمان کاتیشدا، ئێمە پێویستمان بە ڕوسیایە وەکو هاوبەشێک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی هەرێمەکە، بۆ بێچەککردن و وەکو پشتیوانێکی سەرەکی هاوپەیمانێتی جیهانی".\nماس بە ڕۆژنامەکەی گوتووە بەهۆی ئەم هۆکارانەوەیە ئێمە ئامادەین بۆ وتووێژکردن و هەوڵی دروستکردنەوەی پەیوەندییەکان هەنگاو بە هەنگاو ئەگەر ڕوسیا ئامادەبێت.\nئەو هەروەها بەرگریشی لە بڕیاری دەرکردنی دیپلۆماتەکانی ڕوسیا کردووە و دەڵێت گرنگ بوو بۆ " نیشاندانی هاوسۆزی لەگەڵ بەریتانیا و نیشاندانی یەکگرتووی."


به سیاسیکردنی هونه‌ر. ئایا ئه‌مه چ واتایه‌ک ده‌گه‌یه‌نێت؟ – KurdRawm\nبه سیاسیکردنی هونه‌ر. ئایا ئه‌مه چ واتایه‌ک ده‌گه‌یه‌نێت؟\nنووسینی: تۆماس هیرشهۆرن\nکاوه جه‌لال له ئه‌ڵمانییه‌وه\nئه‌مڕۆ تێگه‌کانی “هونه‌ری سیاسی”، “هونه‌ری مولته‌زیم”، “هونه‌رمه‌ندی سیاسی” یان “هونه‌رمه‌ندی مولته‌زیم” زۆر به‌کارده‌هێنرێن. لێ ده‌مێکه ئه‌م ئاسانکردنه‌وانه یان ئەم کورتکردنه‌وانه به‌سه‌رچوون. ئه‌مانه پۆلبه‌ندیکردنی ساده و هزرته‌مه‌ڵن. من لە هیچ ساتێکدا وای دانانێم که گۆیا من پتر له هونه‌رمه‌ندێکی دی “ئیلتیزام ده‌که‌م”. مرۆ ده‌بێت وه‌ک هونه‌رمه‌ند هه‌مه‌کیانه ئیلتیزام به هونه‌ره‌که‌ی خۆیه‌وه بکات. ئیلتیزامێکی هه‌مه‌کی تاکە شیمانه‌یه‌کی هونەرمەندە بۆ ئەوەی به‌ڕێی هونه‌ره‌که‌یه‌وه به شتێک بگات. ئه‌مه چواندنی بۆ هه‌موو هونه‌رێک هه‌یه. ئه‌مڕۆ شێواوییه‌کی زۆر سه‌باره‌ت به‌و پرسیاره لەگۆڕێیە که داخۆ چی “سیاسی” بێت. من ته‌نیا گرنگی به مه‌سه‌له‌ی ڕاستینه‌ی سیاسی ده‌ده‌م، ئەم مه‌سه‌له سیاسییەش پرسیاری بەم چەشنە له خۆ ده‌گرێت: ئایا من له‌کوێدا خۆم ده‌بینمه‌وه؟ ئایا ئه‌ویدی له‌کوێدا خۆی ده‌بینێته‌وه؟ ئایا من چیم ده‌وێت؟ ئایا ئه‌ویدی چیی ده‌وێت؟ من هه‌رگیز گرنگی ناده‌م و گرنگیم نه‌داوه به سیاسه‌تی بۆچوونه‌کان و کۆمێنتاره‌کان و چێکردنی دێمۆکراتیانه‌ی زۆرینه. ئاخر ئامانجی من ئەوەیە کە هونه‌ره‌که‌م به‌سیاسی بکەم. کێشه‌ی من ئه‌وه نییه و هه‌رگیز ئه‌وه نه‌بووه که هونه‌ری سیاسی ئه‌نجام بده‌م. من له ژۆ-لوک گۆدارد ئه‌م ڕسته‌یه‌م وه‌رگرتووه: “هونه‌ر بکرێت به‌سیاسی نه‌ک هونه‌ری سیاسی ئه‌نجام بدرێت”. ئه‌و گۆتی: “مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که فیلم بکرێت به‌سیاسی نه‌ک فیلمی سیاسی ده‌ربکرێت”. لێ ئایا به‌سیاسیکردنی هونه‌ر چه واتایه‌ک ده‌گه‌یه‌نێت؟\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر واتای فۆرمخستنه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت\nفۆرم بخرێته‌وه نه‌ک فۆرمێک چێبکرێت. ئه‌مه فۆرمێکه که له منه‌وه دێت، ته‌نیا له منه‌وه دێت و ته‌نیا ده‌شێت له منه‌وه بێت، چونکه من به شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی فۆرمه‌که ده‌بینم، چونکه من به شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی له فۆرمه‌که تێده‌گه‌م و ده‌یناسم. فۆرمخستنه‌وه – به پێچه‌وانه‌ی چێکردنی فۆرم – ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ له‌ته‌ک فۆرمه‌که‌دا ‘یه‌کانگیر’ بێت. من ده‌بێت بتوانم به‌رگه‌ی ئه‌م یه‌کانگیربوونه‌ی خۆم له‌ته‌ک فۆرمه‌که‌دا بگرم. مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که فۆرمه‌که به‌رز ڕابگیرێت، فۆرمه‌که بسه‌پێنرێت و له‌دژی هه‌موو شتێک و هه‌موو که‌سێک به‌رگریی لێبکرێت. مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که مرۆ خۆی ته‌سلیمی پرسیاری فۆرم بکات و هه‌وڵبدات به خستنه‌وه‌ی فۆرم وه‌ڵامێک بداته‌وه. من ده‌مه‌وێت هه‌وڵبده‌م خۆم ته‌سلیمی ته‌حه‌دا مه‌زنه هونه‌رییه‌که بکه‌م، واتا: ئایا چۆن ده‌توانم فۆرمێکی خاوه‌ن هه‌ڵوێست بخه‌مه‌وه؟ ئایا چۆن ده‌توانم فۆرمێک بخه‌مه‌وه که به‌رهه‌ڵستیی فاکته‌کان بکات؟ من ده‌مه‌وێت پرسیاری فۆرم وه‌ک گرنگترینی سه‌رجه‌م پرسیاره‌کانی هونه‌رمه‌ند تێبگه‌م.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر واتای هێنانه‌گۆڕێی شتێک ده‌گه‌یه‌نێت\nته‌نیا گه‌ر من هه‌ڵوێستێکی پۆزه‌تیڤ ڕووه‌و کرده‌کێتی و هه‌روه‌ها ڕووه‌و ناوکی ڕه‌قی کرده‌کێتی وه‌ربگرم، ئه‌وسا ده‌توانم شتێک بهێنمه‌گۆڕێ یان بئافرێنم. مه‌سه‌له‌که لێره‌دا ئه‌وه‌یه، مرۆ هه‌رگیز ڕێ نه‌دات که ڕەخنە حه‌ز و شادیبینین له کار، کاتبه‌سه‌ربردن به‌ڕێی کاره‌وه، لایه‌نی پۆزه‌تیڤێتی له ئه‌نجامداندا، هه‌روه‌ها لایه‌نی جوانی له کارکردندا، بخنکێنێت. مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه، که مرۆ په‌رچه‌کردار نه‌نوێنێت، یان ئه‌وه‌یه، که مرۆ هه‌میشه چالاک بێت. هونه‌ر هه‌میشه چالاکییه، هه‌رگیز په‌رچه‌کردار نییه. هونه‌ر هه‌رگیز په‌رچه‌کردار یان ڕه‌خنه‌ی په‌تی نییه. بێگومان مه‌سه‌له‌که ئه‌وه نییه که مرۆ ناڕه‌خنه‌یی بێت یان ڕه‌خنه نه‌گرێت، به‌ڵکو ئه‌و گه‌ره‌که سه‌رباری تیژترین ڕه‌خنه، سه‌رباری بێسازشترین ره‌تکردنه‌وه و سه‌رباری به‌رهه‌ڵستیی پێویست، پۆزه‌تیڤ بێت. مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که مرۆ ڕێ نه‌دات بێسۆز و بێهیوا و بێخه‌ون بێت. هێنانه‌گۆڕێی شتێک ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که من ڕیسک بکه‌م، لێ من ئه‌مه‌م پێده‌کرێت گه‌ر هاتوو من کارێک بکه‌م و له هه‌مان ساتدا شرۆڤه‌ی ئه‌و شته نه‌که‌م که من له‌و کاره‌دا ده‌یکه‌م. کردنی ریسک، شادیبینین له کار، پۆزه‌تیڤ بوون، ئه‌مانه پێشمه‌رجن بۆ کردنی هونه‌ر. ئاخر ته‌نیا گه‌ر من پۆزه‌تیڤ بم، ئیدی ده‌توانم له‌نێو خۆمه‌وه شتێک بهێنمه‌گۆڕێ. من ده‌مه‌وێت پۆزه‌تیڤ بم، به‌ڵێ ده‌مه‌وێت له‌نێو جه‌رگه‌ی نێگه‌تیڤێتیشدا پۆزه‌تیڤ بم. ئه‌وجا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێت پۆزه‌تیڤ بم، ئه‌وا ده‌بێت بوێرم ده‌ست بۆ نێگه‌تیڤێتیش به‌رم. ئیدی من له‌م ده‌ستبردنه‌دا بۆ نێگه‌تیڤێتی مه‌سه‌له‌ی سیاسیشم دێته پێش چاو. مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که مرۆ چالاکییه‌ک بئافرێنێت، بوێرێت گریمانه‌یه‌ک بکات، تێزێک دابنێت، لێ تێزێکی ئه‌وتۆ که له ڕه‌خنه‌چێتی تێپه‌ڕبکات. من ده‌مه‌وێت ڕه‌خنه‌یی بم، لێ من نامه‌وێت ڕه‌خنه‌ییبوون بێهه‌ڵوێستم بکات. من ده‌مه‌وێت هه‌وڵ بده‌م له‌و ڕه‌خنه‌یه که من ئه‌نجامم داوه، تێپه‌ڕ بکه‌م، لێ من لێره‌دا نامه‌وێت به ڕه‌خنه‌گرتنی ناڕسیستیانه له خۆم ڕێگه‌یه‌کی ئاسان بگرمه به‌ر. من وه‌ک هونه‌رمه‌ند هه‌رگیز نامه‌وێت سکاڵا بکه‌م، ئاخر هیچ هۆیه‌ک بۆ سکاڵا له‌گۆڕێ نییه. نه‌خێر، من ده‌توانم کاره‌که‌م ئه‌نجام بده‌م، من ده‌توانم شتێک بهێنمه‌گۆرێ.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر واتای بڕیاردان بۆ شتێک ده‌گه‌یه‌نێت\nمن بڕیارم داوه کاره‌که‌م بخه‌مه نێو چوار کایه‌ی فۆرم و هێزه‌وه که بریتین له خۆشه‌ویستی، سیاسه‌ت، فه‌لسه‌فه و ئێستێتیک. من ده‌مه‌وێت کارەکه‌م هه‌میشه به‌ر سه‌رجه‌می ئه‌م کایانه بکه‌وێت. ئه‌م چوار کایه‌یه وه‌ک یه‌ک بۆ من گرنگن. بێگومان پێویست نییه کارەکه‌م هه‌موو کایه‌کان وه‌ک یه‌ک پڕبکاته‌وه، لێ من هه‌میشه ده‌مه‌وێت کارەکه‌م به‌ر هه‌ر چوار کایه‌که بکه‌وێت. یه‌کیك – ته‌نیا یه‌کێک – له چوار کایه‌که‌ی فۆرم و هێز بریتییه له ‘سیاسه‌ت’. هه‌ڵبژاردنی کایه‌ی هێز و فۆرمی ‘سیاسه‌ت’ ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که من هه‌میشه ده‌مه‌وێت له کاره‌که‌مدا بپرسم: ئایا تۆ چیت ده‌وێت؟ ئایا تۆ له‌کوێدا خۆت ده‌بینیته‌وه؟ لێ ئه‌مه هه‌روه‌ها واتایه‌کی ئه‌وتۆ ده‌گه‌یه‌نێت که من هه‌میشه ده‌مه‌وێت له خۆم بپرسم: ئایا من چیم ده‌وێت؟ ئایا من له‌کوێدا خۆم ده‌بینمه‌وه؟ هه‌روه‌ها ده‌شێت کایه‌ی هێز و فۆرمی ‘سیاسه‌ت’ – هاوشێوه‌ی کایه‌ی ‘ئێستێتیک’ – نێگه‌تیڤانه ڕوونبکرێته‌وه. من خۆم له‌مه به‌ئاگام. لێ لێره‌دا مه‌سه‌له‌که هه‌رگیز ئه‌وه نییه که نێگه‌تیڤێتی بکوژێنرێته‌وه یان بچه‌پێنرێت، به‌ڵكو ئه‌وه‌یه که مرۆ به‌ره‌نگاری نێگه‌تیڤێتی ببێته‌وه، ئه‌وه‌یه که مرۆ له‌نێو نێگه‌تیڤێتیشدا کار بکات و خۆی پێوه خه‌ریک بکات، لێ مه‌سه‌له‌که هه‌رده‌م ئه‌وه‌شه که مرۆ خۆی نێگه‌تیڤ نه‌بێت. من ده‌مه‌وێت – به‌ڕێی کاره‌که‌مه‌وه – له نێگه‌تیڤێتی و هه‌نووکه‌یه‌تی، له بۆچوونه‌کان و هه‌ڵسه‌نگاندن تێپه‌ڕ بکه‌م و ڕاستییه‌کی نوێ بهێنمه ئاراوه.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که هونه‌ر وه‌ک ئامراز به‌کاربهێنرێت\nمن له هونه‌ر ئامرازێک بۆ ناسینی جیهان تێده‌گه‌م. من له هونه‌ر ئامرازێک بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی کرده‌کێتی تێده‌گه‌م، من هه‌روه‌ها له هونه‌ر ئامرازێک تێده‌گه‌م بۆ ژیان له‌و سه‌رده‌مه‌دا که من تێیدام. من هه‌میشه له خۆم ده‌پرسم: ئایا کاره‌که‌م ده‌توانێت ڕووداوێک چێبکات؟ ئایا من ده‌توانم به‌و کاره‌ی ده‌یکه‌م، به که‌سێک بگه‌م؟ ئه‌وجا: ئایا پێم ده‌کرێت به‌ڕێی کاره‌که‌مه‌وه شتێک بناسم؟ یان ئایا ده‌شێت به‌ڕێی کاره‌که‌مه‌وه شتێک بناسرێت؟ به‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌م واتایه ده‌گه‌یه‌نێت: ئه‌و کاره که من ئه‌مڕۆ له‌نێو ده‌وروبه‌ری خۆم و له مێژووی خۆمدا ده‌یکه‌م، وه‌ک کارێک تێبگه‌م که ده‌یه‌وێت له‌م – ده‌وروبه‌ره‌ی خۆم – تێپه‌ڕ بکات و ئه‌م – مێژووه‌ی خۆم – جێبهێڵێت. من ده‌مه‌وێت به‌وه بگه‌م که خۆم له‌نێو و له‌ته‌ک ژیانی خۆمدا ته‌سلیمی کێشه‌گه‌لی گشتگیر (یونیڤێرسێل) بکه‌م، بۆیه من ده‌بێت به‌وه کار بکه‌م که ده‌وری منی داوه، هه‌روه‌ها من ده‌یناسم و من ده‌گرێته‌وه. لێ من ئه‌مه ناکه‌م بۆ ئه‌وه‌ی بکه‌ومه ژێر ڕکێفی له‌خشته‌بردنه‌کانی بەشەکێتییەوە / پاژخوازییەوە (پارتیکولارێتییەوە)، به‌ڵکو به پێچه‌وانه‌وه من ئه‌مه ده‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ی به‌ر گشتگیری (یونیڤێرساڵێتی) بکه‌وم. مرۆ ده‌بێت به‌رهه‌ڵستی له‌دژی بەشەکێتی بنوێنێت، واتا ئه‌و بەشەکێتییە که هه‌میشه مرۆڤ وه‌ده‌رده‌نێت. ئه‌مه بۆ من واتایه‌کی ئه‌وتۆ ده‌گه‌یه‌نێت که من ده‌مه‌وێت ئه‌و کاره‌ی ئه‌مڕۆ و ئێستا ده‌یکه‌م، وه‌ک کارێکی گشتگیر ئه‌نجامی بده‌م، ئه‌مه‌ش بریتییه له مه‌سه‌له‌ی سیاسی.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که به‌ڕێی کاره‌وه سه‌کۆیه‌ک بینابکرێت\nسه‌کۆیه‌کی به‌م چه‌شنه چێکراو وا له کاره‌که ده‌کات که مرۆ بتوانێت له‌ته‌کیدا بچێته په‌یوه‌ندییه‌وه. من ده‌مه‌وێت له هه‌موو کاره‌کانم پانتاییه‌ک یان کایه‌یه‌ک تێبگه‌م. ئه‌م کایه‌یه یان پانتاییه بریتییه له ڕووبه‌ر که ده‌رفه‌ت بۆ مرۆ ده‌ڕه‌خسێنێت بچێته نێو هونه‌ره‌وه یان په‌یوه‌ندی به هونه‌ره‌وه بکات. له‌م ڕووبه‌ره‌دا به‌رکه‌وتن یان لێکخشان ڕووده‌دات، ئه‌وجا ده‌شێت به‌ڕێی په‌یوه‌ندییه‌وه ڕه‌چاوی ئه‌ویدی بکرێت. ئه‌م پانتاییه، واتا کاره‌که‌م، ده‌بێت شوێنێک بێت بۆ دیالۆگ یان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه. به تێڕوانینی من هونه‌ر، ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هونه‌ره، خاوه‌نی هێز و توانسته بۆ ئه‌وه‌ی پێشمه‌رجه‌کان بۆ دیالۆگێک یان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه چێبکات، ئه‌وه‌ش بێگومان ڕاسته‌وخۆ، یه‌کسه‌ر، به‌بێ کۆمونیکاسیۆن، به‌بێ گه‌یاندن، به‌بێ ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ر بۆ هێورکردنه‌وه. من وه‌ک هونه‌رمه‌ند ده‌مه‌وێت کاره‌که‌م وه‌ک سه‌کۆیه‌ک ببینم که کراوه‌ییه‌کی ڕۆشنه بۆ ئه‌ویدی. من هه‌میشه ده‌مه‌وێت بپرسم: ئایا کاره‌که‌م پاڵهێز بۆ سه‌رکه‌وتنێکی سنووربڕ له خۆ ده‌گرێت؟ من هه‌روه‌ها له خۆم ده‌پرسم: ئایا له کاره‌که‌مدا کراوه‌ییه‌ک هه‌یه؟ ئایا کاره‌که‌م به‌رهه‌ڵستیی ڕه‌هه‌ندی داخراوی ده‌کات؟ کاره‌که‌م ده‌بێت کراوه‌ییه‌ک بهێنێته گۆڕێ، ئه‌و ده‌بێت ده‌رگایه‌ک یان په‌نجه‌ره‌یه‌ک یان ته‌نیا کونێک بێت، لێ کونێک که له‌نێو کرده‌کێتیی (فاکتیسیتێی) ئه‌مڕۆدا هه‌ڵکه‌نراوه. من ده‌مه‌وێت هونه‌ره‌که‌م ئه‌نجام بده‌م به ویسته‌وه بۆ چێکردنی سه‌رکه‌وتنێکی سنووربڕ.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر واتای خۆشویستنی ئه‌و که‌ره‌سه‌یه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ کاری پێده‌کات\nخۆشویستن ئه‌و واتایه ناگه‌یه‌نێت که مرۆ ئه‌ڤینداری که‌ره‌سه‌کانی بووبێت یان خۆی له‌نێویاندا بزر بکات، به پێچه‌وانه‌وه ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ که‌ره‌سه‌که‌ی خۆی خۆشبوێت، که‌ره‌سه‌که‌ی له سه‌رووی هه‌موو شتێکه‌وه دابنێت و ئاگامه‌ندانه کاری پێبکات، هه‌روه‌ها ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ پێوه‌ی پابه‌ندبێت. من که‌ره‌سه‌م خۆشده‌وێت، چونکه من بڕیارم بۆ داوه، هه‌ر بۆیه نامه‌وێت به شتی دی بیگۆڕمه‌وه. ئاخر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من بڕیارم بۆ ئه‌و داوه، واتا ئه‌وم خۆشده‌وێت، ئیدی ناتوانم و نامه‌وێت بیگۆڕم. بڕیاردان بۆ که‌ره‌سه بڕیاردانێکی تا بڵێیت گرنگه، ئه‌مه‌ش بریتییه له مه‌سه‌له‌ی سیاسی. ئه‌وجا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من ئه‌م بڕیاره‌م داوه، ئیدی ناتوانم وازبهێنم له خۆزگه یان لە داواکاری بۆ ‘شتێکی دی’ و بۆ ‘شتێکی نوێ’.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ ڕینوما بۆ خودی خۆی که‌شفبکات\nمه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که مرۆ خۆی ڕێنومایه‌ک بۆ خۆی که‌شف بکات یان بیهێنێت و بیکات به هی خۆی. ڕێنوماکانم بریتین له: بێمێشکی؛ “وزه یه‌کسانه به ئه‌رێ! کوالیتی یه‌کسانه به نه‌رێ!”؛ خۆلاوازکردن، لێ هاوکات ویستداری بۆ ئه‌نجامدانی کارێکی به‌هێز؛ خۆ له ڕووی ئابوورییه‌وه خۆشه‌نه‌کرێت؛ خۆڕه‌نجاندن؛ “ترس چاره‌سه‌ره”؛ ورد کار بکرێت، لێ هاوکات موباله‌غه‌ش بکرێت؛ خۆخاڵیکردنه‌وه؛ زه‌برمه‌ندبوون به‌رانبه‌ر کاره‌که‌ی خۆ؛ که‌للەڕه‌قی؛ “که‌م که‌مه، زۆر زۆره”؛ مرۆ هه‌رگیز هیچی نه‌بردۆته‌وه، لێ هه‌رگیز هیچی به‌ته‌واوی نه‌دۆڕاندووه؛ تموحی ئه‌وه‌م هه‌بێت که به کاره‌که‌م گۆڕان به تێگه‌یه‌کی نوێ بده‌م؛ بۆ هه‌ر شتێک که کاره‌که‌م بگرێته‌وه، به‌رپرسیاری وه‌ربگرم؛ به‌رگه‌گرتن – که‌واته گه‌مژه بنوێنم به‌رانبه‌ر کاره‌که‌م؛ “چاکتر هه‌میشه که‌متر چاکه”؛ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م ده‌سه‌ڵاتدارییه هەرەمییەکان؛ بڕوابوون به دۆستایه‌تیی نێوان هونه‌ر و فه‌لسه‌فه؛ ئاماده‌یی بۆ ئه‌وه که وه‌ک یه‌که‌م که‌س هه‌قی کاره‌که‌ی خۆم بده‌م.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر واتای کارکردن بۆ ئه‌ویدی ده‌گه‌یه‌نێت\nکارکردن بۆ ئه‌ویدی ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که سه‌ره‌تا له‌نێو خۆمدا بۆ ئه‌ویدی کاربکه‌م، لێ هه‌روه‌ها ئه‌و واتایه‌ش ده‌گه‌یه‌نێت که بۆ جمهورێکی داخراوی هونه‌ری کارنه‌که‌م. ئه‌ویدی ده‌شێت دراوسێم بێت، لێ هه‌روه‌ها ده‌شێت غه‌ریبێک بێت، واتا که‌سێک بێت که لای من ترس بهێنێته گۆڕێ، لێ من له لایه‌نی خۆمه‌وه نایناسم و لێی تێناگه‌م. ئه‌ویدی که‌سێکه که حسابم بۆ نه‌کردووه و چاوه‌ڕوانم نه‌کردووه. جمهوری ناتایبه‌ت به هونه‌ر هه‌روا ئاسان بریتی نییه له ‘هه‌مووان’ یان ‘جه‌ماوه‌ر’ یان ‘زۆرینه’، به‌ڵکو له ئه‌وانیدی پێکدێت – ئه‌وانیدی که هه‌ندێک جار زۆرن یان هه‌ندێک جاری دی که‌من. من ده‌مه‌وێت به‌ڕێی کاره‌که‌م و له‌نێو کاره‌که‌مدا هه‌میشه بۆ جمهورێکی نا-تایبه‌ت کاربکه‌م. من ده‌مه‌وێت هه‌موو هه‌وڵێک بده‌م که هه‌رگیز ئه‌ویدی له کاره‌که‌م به‌ده‌رنه‌که‌م، من ده‌مه‌وێت هه‌میشه و به‌بێ مه‌رج ڕه‌چاوی ئه‌و بکه‌م. من هه‌روه‌ها ده‌مه‌وێت به فۆرمی کاره‌که‌م ڕه‌چاوی ئه‌ویدی بکه‌م. جگه له‌وه ئه‌ویدی هۆیه‌که بۆ ئه‌وه که بۆچی من هیچ جیاوازییه‌ک ناکه‌م له‌نێوان کارکردن له فه‌زای / ڕاومی گشتی، له گاله‌ریی پیشه‌یی، له پێشانگه‌ی هونه‌ر، له مۆزه‌خانه، له هۆڵی هونه‌ر و له فه‌زای ئه‌لته‌رناتیڤی هونه‌ردا. ئه‌مه بریتییه له مه‌سه‌له‌ی سیاسی. کارکردن بۆ ئه‌ویدی هه‌لم بۆ ده‌ڕه‌خسێنێت که شوێنی خۆم وه‌ک هونه‌رمه‌ند له ده‌ره‌وه‌ی ‘چێوه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنه‌کاندا’ وه‌ربگرم.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌و واتایه ده‌گه‌یه‌نێت که مرۆ جه‌نگاوه‌ر بێت.\nبه‌سیاسیکردنی هونه‌ر ئه‌و واتایه ناگه‌یه‌نێت که مرۆ بۆ بازاڕ یان له‌دژی ئه‌و کاربکات.\nبه پێچه‌وانه‌وه مه‌سه‌له‌که ئه‌وه‌یه که مرۆ بازاڕ به پاژێکی کرده‌کێتیی هونه‌رمه‌ند بزانێت و له‌نێو ئه‌م کرده‌کێتییه‌دا کاربکات. گه‌ر مرۆ نه‌یه‌وێت بۆ بازاڕ یان له‌دژی ئه‌و کاربکات، ئه‌وا نه‌ویستییه‌که‌ی ڕاگه‌یاندنی هه‌ڵوێست نییە، به‌ڵکو ئه‌وه ئاگاییه‌که سه‌باره‌ت به‌وه که ته‌نیا ئۆتۆنۆمی و سه‌ربه‌خۆیی هونه‌ر یارمه‌تیده‌رن بۆ ئه‌وه که مرۆ خۆی نه‌خاته ژێر ڕکێفی یاساکانی بازاڕه‌وه. ته‌نیا به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڕاسته‌وخۆ و ئه‌رێنیکراو له‌ته‌ک کرده‌کێتیی بازاڕدا، ئه‌مه‌ش سه‌رباری هه‌ڵه و که‌موکورتی و برینداربوون، ده‌رفه‌ت ده‌ڕه‌خسێنێت بۆ ئه‌وه که مرۆ به‌رهه‌ڵستیی په‌ستانی بازاڕ بکات و لێی تێبپه‌ڕێت. جگه له‌وه من نابێت وه‌ک هونه‌رمه‌ند بخزێمه نێو پابه‌ندییه‌وه. هونه‌رمه‌ند – هه‌میشه، به‌تایبه‌تی له ساڵانی سه‌ره‌تادا – پێویستی به پشتیوانی و یارمه‌تی هه‌یه. من ده‌زانم که ئه‌م پشتیوانی و یارمه‌تییانه گرنگن، لێ هه‌رگیز نابێت خۆم یان کاره‌که‌میان پێوه پابه‌ند بکه‌م.\nThomas Hirschhorn, (Aubervilliers, Sommer 2008), INAESTHETIK, N°1, „Politics of Art“, April 2009.\nتۆماس هیرشهۆرن هونەرمەندێکی سویسرییە، ساڵی 1957 لە بێرن هاتۆتە جیهانەوە، لە ساڵی 1984 بەدوواوە لە پاریس دەژی.\nچیرۆکاندن لە شیعرەکانی “ڕامیار مەحمود”دا\nبا و گەڵا\nمن شەقامم لە زماندا ھەیە