کامیار سابیر: رۆشنبییرمان بەمانا ئینتێلکچواڵییەکە بەمانا فیکریی و مەعریفییەکەی نییە! – ئازادیی کۆمەڵگە\nماڵه‌وه/وتووێژ/کامیار سابیر: رۆشنبییرمان بەمانا ئینتێلکچواڵییەکە بەمانا فیکریی و مەعریفییەکەی نییە!\nکامیار سابیر، له‌م دیداره‌دا رایدەگەیەنێت: رۆشنبییری کورد ئەوە نەبووە کە بتوانێت هاندەر بێت هه‌تا رۆشنبییریی کوردیی بخەنە سەر رێچکەیەک که توانای بەرهەمهێنانی فیکر، توانای بەرهەمهێنانی کۆمەڵێک نووسەر و رۆشنبییری گەنجی هەبێت.\nوتیشی: زانکۆ یەکێکە لە فاکتەرە هەرە سەره‌کییەکانی برەوپێدانی گەشەی فیکریی، مەعریفیی و زانستییش، ئەمە ئەگەر بەستانداردە جیهانییەکان بیپێوین، زانکۆکانی کوردستان بەشێکن لە وێرانترین و داماوترین و کۆڵەوارترین، زانکۆکانی جیهان!\nکامیار سابیر، نووسەر، لەم دیدرەدا ئاماژە بۆ بێ فیکریی حیزبە کوردییەکان دەکات و جەختیش دەکاتەوە: مارکسیزم و کۆمیۆنیزمیش شتێکیان لەسەر ناسیۆنالیزم بۆگوتن نییە. ناسیۆنالیزمی کوردیی کە ئێستا لە یەکێتیی و پارتیی دا جێکەوت بووە، دەیانەوێت ئاگایی خەڵکی بەشێوەی گشتیی لە خوارەوە بێت! دەسەڵاتی کوردیی بە ئەجێنداوە کار لەسەر بە جەهلکردنی کۆمەڵگە دەکات! کار لەسەر ئەوە دەکات کە حەماقەتی فیکریی و حەماقەتی سیاسیی گەشە پێبدات! لە ئاستی فیکرییشدا تەواوی پارتیی دێمۆکراتیی کورستان و تەواوی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-یش بە هەردووکیان خاوەنی دە جوملەی موفید نیین لەسەر ناسیۆنالیزمی کوردیی، بەراستیی ناسیۆنالیزمی کوردیی ناسیۆنالیزمێکە خەریکی ئیهانەکردن و سوکایەتییە بەنەتەوەکانی تر.\n– بۆچی لە هەرێمی کوردستاندا قەیرانی فیکریی هەیە؟ قەیرانی فیکریی خۆی کردەیەکی سروشتییە لە هەرێمی کوردستان یاخود بە ئامانج و بەپیلان و بەپلان ئەمە کراوە؟\nکامیار سابیر: ئەگەر قسە لەسەر فیکر بکەی، پێموایە جیاوازییەکیان لەگەڵ فیکری سیاسیی هەیە، لایکەم کاته‌گۆریی(Category– الفئة- دەستەبەندیی)ە کانیان جیاوازە؛ فیکر بە گشتیی لە ناو کۆمەنیتەی کوردییدا و لە ناو کۆمەڵگەی کوردستاندا کە گەشەی نەکردووە، هۆکاری سەرەکیی بۆ لایەنی سیاسیی ناگەڕێتەوە، ئەوەندەی بۆ لایەنی کولتووریی دەگەڕێتەوە. ئەوە ئیشی ئێنتێڵەجێنسیا (Intelligentsia = نوخبەی رۆشبییریی – اهل الفكر)ی کوردییە کە ئەمەیان مۆبه‌ڵایز نەکردوە یان گەشە پێنەداوە یان بروەیان پێنەداوە! نەهاتووەتە ئەو ئاستەی کە لە ستانداردێکی گشتییدا بووترێت: فیکر لە کوردستانی عێراقدا، لە هەرێمی کوردستاندا ئەگەر وردتری بکەینەوە یان ئەوەی دەسەڵاتی کوردیی کۆنترۆڵی کردوە، هۆکارەکەی لاموایە بەشێکی زۆری هۆکاری کولتووریی و مەعریفییە، وەکو لەوەی هۆکاری سیاسیی بێت، بەڵام ئەگەر مەبەست فیکری سیاسیی بێت، لاموایە نەبوونی فیکری سیاسیی ئەوەی بە ئینگلیزیی پێدەوترێت: Political theory، ئەمە، من پێموایە خەتای سیاسەتی کوردییە، خەتای ئەو رۆشنبییرانەیە کە لە سیاسەتی کوردییدا قسەیان کردوە، خەتای ئەو نووسەر و ئەو ئینتێلکچواڵ و ئەکادیمیستانەیە کە لەسەر رەهەندە سیاسییەکان قسەیان کردوە.\nفیکری سیاسیی گەشەی نەکردوە، فیکری سیاسیی دیارە مەبەستم ئەوەیە: لە هەر رەهەندێکی ئایدیۆلۆژییەوە دەیگری رەهەندی کۆمیۆنیستییەکەی، رەهەندە ئیسلامییەکەی، رەهەندە لیبراڵییەکەی و یاخود ئەوەی باویشە رەهەندی ناسیۆمالیزمی کوردیی. ناسیۆنالیزمی کوردیی دەکرێت بووترێت لە رووی فیکری سیاسییەوە، بێدەرەتانترین و کۆڵەوارترین ئایدیۆلۆژیای کوردستانە؛ ئەسڵەن هەر نییەتی! بەباوەڕی من چەند خەتای حیزبە سیاسییەکانە، چەند خەتای سیاسییەکانی کوردە و چەند خەتای فەزای سیاسیی کوردییە، ئەوەندەش خەتای ئەو نووسەر و رۆشنبییرانەیە کە قسەی جددییان لەسەر فیکری سیاسیی کوردیی نەکردوە.\n– ئایا، یەک لەهۆکارەکانی قەیرانی فیکریی نەبوونی خوێندنەوەیە، یا کەمیی خوێندنەوەیە بەواتا فرەرەهەند و قووڵەکەی؟\nکامیار سابیر: دەکرێت بڵێین وایە، لە گەڵتام تاڕادەیەک، بەڵام لە ئەدەبی ئینگلیزیی-دا شتێک هەیە پێیدەڵێن competition (پێشبڕكێ – مسابقة)، ئەم پێشبڕکێیە لە چ بوارێکدا بێت، هەتا لە بواری ئابوورییدا، بێت. بۆ نموو یەکێک لەو شتانەی کە سەرمایەداریی شانازیی پێوەدەکات لە بەرامبەر کۆمیۆنیزمدا ئەوەیە کە لە سەرمایەدارییدا پێشبڕكێ هەیە، ئەمە تاڕادەیەک واقعییە لە ئابووریی سیاسییدا دروستیی هەیە و رەوایی هەیە. لە سیاسەتیشدا هەروایە، لە خوێندنەوە و لە مەعریفەیشدا؛ هەر لە زانکۆکانی دونیادا پێشبڕکێیەک هەیە لە بەینیاندا بۆ ئەوەی credit (اعتبار)ی باشتر و بەرهەمێکی باشتر و فیکری باشتر بەرهەمبێنێت. لە بواری زانستیی–شدا هەر بەهەمان شێوە و لە توێژینەوە زانستییەکاندا لەبەرئەوەی پێشبڕکێ هەیە، بەردەوام شتی باشتر بەرهەم دەهێنێت. نەبوونی خوێندنەوە لە کوردستاندا بەشێکی بەهۆی فەزا سیاسییەکەوەیە، بەشێکی بەهۆی فەزا کولتوورییە کەیەوەیەتی و بەشێکی بەهۆی فەزا دیینییەکەیەوەییەتی، بەڵام لەسەرووی هەموو ئەمانەیشەوە بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە نووسەر و رۆشنبییری کورد، ئەوەی کە خۆی بەخاوەنی رۆشنبییریی کوردیی دەزانێت یان بابڵێین تانوپۆی رۆشنبییریی کوردییان گرتووە. تۆ بگەڕێرەوە بۆ شەستەکان بۆ حەفتاکان بۆ هەشتاکان و بۆ نەوەتەکان -سەدەی رابردوو- و دوو هەزارەکان، خەڵکی بەتوانامان نەبووە! رۆشنبییرمان بە مانا ئینتێلکچواڵییەکە بەمانا فیکرییەکەی و بەمانا مەعریفییەکەی بەڕاستیی رۆشنبییرمان نییە! راسته ده‌وترێت رۆشنبییرانی کورد، رۆشنبییرانی گه‌وره‌ی کورد، به‌ڵام لاموایه به‌و ستانداردانه‌ی باسم کرد رۆشنبییرمان نییه. ده‌کرێت بڵێین هه‌ندێک که‌س له بوارێکدا تایبه‌تمه‌ندن و رۆشنبییرن له‌و بواره‌دا، به‌ڵام رۆشنبییر به‌مانا ئینتێلکچواڵییەکەی، به‌مانا فیکریی و مه‌عریفییه پانوپۆڕه‌که‌ی لاموایە نەمانبێت. ئه‌مه هۆکاری سه‌ره‌کییه که ئه‌م نووسه‌ر و رۆشنبییرانه‌ی له رابردوودا هه‌بوون، نه‌بوونه‌ته هۆکاری ئه‌وه‌ی که پێشبڕکێیه‌ک بکرێت له ئاستی فیکریی و کولتووریی و مه‌عریفییدا که کۆمه‌ڵێک خوێنه‌ری جددیی دروست بکه‌ن، پێشبڕکێ بکه‌ن، له پێناوی ئه‌وه‌ی فیکر و مه‌عریفه‌ی نوێ بهێننه ئاراوه و به‌رهه‌م بهێنن. کۆمه‌ڵێک نووسه‌رمان هه‌بووه، کۆ‌مه‌ڵێک رۆشنبییرمان هه‌بووه به ستانداردی زۆربچووک و لۆکاڵیی، بگره له ئاستی شارێکدا یان له ئاستی کومه‌ڵێک گرووپدا هه‌بوون، یان ئه‌وه‌ی پێیده‌وترێت نوخبه‌ی کوردیی، هه‌بوونه. هه‌مووی خه‌ریکی ده‌ست به‌یه‌که‌وه‌گرتن و به‌یه‌کداهه‌ڵدان بوونه و گرووپی بچووک بچووکیان دروستکردووە له ناو خۆیاندا؛ خوێنه‌ری جددییان زۆر که‌م درووست کردوه! ئه‌گه‌ر خوێنه‌ری جددیی نه‌بێت پێشبڕكێ روونادات و که خوێنه‌ری جددیی نه‌بوو، به رای من فیکر دروست نابێت.\n– زانکۆ و بە گشتیی ناوەندە ئەکادیمییەکانمان کوالێتی خوێندنی نزمە، هەروەها زۆر ترینی دەسگاکانی راگەیاندن، ناوەندی چاپ و بڵاکردنەوە و کتێبخانەکان داخراو یان وەستاون، ئەمانە زەخیرە سەرەکییەکانی فیکرن، ئەمە چۆن شرۆڤەدەکەیت؟\nکامیار سابیر: لە هەموو دونیادا، دەکرێت بڵێین زانکۆ یەکێکە لە فاکتەرە هەرە سەرەکییەکانی برەوپێدانی گەشەی فیکریی، مەعریفیی و زانستییش. لە سەروی هەموویەوە ئەمە ئەگەر بەستانداردە جیهانییەکان بیپێوین، زانکۆکانی کوردستان بەشێکن لە وێرانترین و داماوترین و کۆڵەوارترین، زانکۆکانی جیهان! ئەمە بەتایبەتی لەسەردەمی دەسەڵاتی کوردییدا وای لێهاتووە؛ لە سەردەمی رژێمی پێشودا، رژێمی بەعث-دا زانکۆکانی کوردستان بە تایبەت ئەو زەمانەی زانکۆی سلێمانیی هەبوو، یەکێک بوو لە ئەرقا زانکۆکانی ناوچەکە، هەروەها زانکۆی بەغداد مان هەبوو، زانکۆی موسڵمان هەبوو، دواتر ئەوە بوو زانکۆی سلێمانیی گوازرایەوە بۆ هەولێر و هێشتا ئەو credit-ەباشەی هەر مابوو، هەتا روخانی رژێمی بەعث، بەڵام بەهاتنی دەسەڵاتی کوردیی پێموایە زانکۆکانی کوردستان رۆژ بە رۆژ و ساڵ بە ساڵ هاتنە دواوە! پاشەکشەیەکی هێجگار گەورەیان لە بواری چۆنایەتییدا کردووە، لە چەندایەتییدا ژمارەیان زۆر بووە، بەڵام کواڵتیی خوێندن لە زانکۆکانی کوردستاندا تادێت بەرەودواوە دەگەڕێتەوە؟! ئەمە لایەنی زانکۆ و ناوەندە ئەکادیمیی و ئنستیتیوتە مەعریفییەکان.\nئەگەر بچین بۆ ناو جەوە راستەقینەکە، ئەوەی پێیدەوترێت ئەتمۆسفێری رۆشنبییریی کوردیی، دووبارە لەگەڵ کۆمەڵێک دەردە سەریی و کۆمەڵێک کێشەی سیاسیی و فیکریی و تەنانەت مۆڕاڵیی-شدا دەرگیر دەبیت! رۆشنبییری کورد ئەوە نەبووە کە بتوانێت هاندەری ئەوەبێت، کە ثقافةی کوردیی، رۆشنبییریی کوردیی، یان کولتووریی کوردیی -کولتووری کوردیی کە من مەبەستم لێرە دا kurdish Culture مەبەستم دووبارە رۆشنبییریی کوردییە- بخەنە سەر رێچکەیەک کە توانای بەرهەمهێنانی فیکر و توانای بەرهەمهێنانی کۆمەڵێک نووسەر و رۆشنبییری گەنجی هەبێت، ئەم شتە دووبارە بکەنەوە و بەرهەمیبهێننەوە و لایکەم نەوەیەکی نوێ دروست بێت. بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ بێدەرەتانی و کۆڵەواریی زانکۆ و ئنستیتیوتەکانی کوردستان، بەشێکی تریشی دەگەڕێتەوە بۆ هەلومەرجە سیاسییەکە و ئەو رۆشنبییرییەی کە لە کوردستاندا هەیە، ئەو نوخبە رۆشنبییرییەی بە حساب تانوپۆی رۆشنبییریی کوردییان داگیرکردوە! بەشێکی زۆریان موبەیەعەچیی -ئەوەی پێدەوترێت بەیعەچیی دەسەڵاتی کوردیی- بەشێکیان کۆمەڵێک خەڵکن ئیگۆ(Ego)یەکی کولتووریی و رۆشنبییریی واگەورەیان داوە بەسەر خۆیاندا کە لە قەبارەی خۆیان زۆر گەورەترە، بەڵام کاتێک سەیری تێکست و نووسیینەکانیان دەکەیت، بە راستیی مرۆڤ بەزەیی بە ئینسانی کوردیشدا دێتەوە!\n– دەسەڵاتی کوردیی لە هەرێمی کوردستان بۆچی کار لەبارەی بێ فیکرکردن و قەیرانیی فیکرییەوە دەکات؟ تەناتەت کار بۆ دابەزاندنی ئاستی ئاگایی دەکات، ئەمە زیاتر رژێمە فاشیست و راسیستەکان بۆ بێ ئاگایی و بێ فیکرکردنی گەلەکانیان، دەیکەن، بۆچی؟\nکامیار سابیر: ئەگەر رژێمی بەعث بەراورد بکرێت بەمانا، هێشتا لەسەردەمی رژێمی بەعثدا ئەو‌صاطی ثقافی -نێوەندی رۆشبیریی- لەبرەوێکی زۆر زۆرباشتردا بوو، ئەمە بەشێکی پێوەندیی بە سەردەمی ئەو کاتە و سەردەمی تەکنەلۆجیای ئێستاوە هەیە؛ بەشێوەیەکی گشتیی خوێنەری جددیی کەم بووەتەوە، ئەمە راستە. ئەگەر بێینەوە سەر دەسەڵاتی سیاسیی کورد، ئەوەی کە ڤێرژنی کوردایەتیی، بە ناسیۆنالیزمی کورد کە ئێستا لە یەکێتیی و پارتیی دا جێکەوت بوونە، ئەم دوو حیزبە دەیانەوێت قورغی دەسەڵاتی سیاسیی بۆ خۆیان بکەن! لە پاڵ ئەم قورغە سیاسییەدا، قورغی ئابووریی کە بزنسێکی ئێجگارگەورەیە بە دەیان میلیارد دۆلار بزنسی نەوت و غازە؛ دەیانەوێت ئاگایی خەڵکی بەشێوەی گشتیی لە خواربێت! سەیری کادیرە کانی خۆیان بکەن، زۆر زۆر بەزەحمەت، لە ناو هەموو ئۆرگانەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتیی دێمۆکراتیی کوردستان، زۆر بەزەحمەت چوار کادیرت دەست دەکەوێت، هەر لەباری فیکریی و سیاسییەشەوە بۆ حیزبەکەی خۆیان گەشەیان کرد بێت. وێرانەیەکە ئەو سەری دیار نەبێت! رانتخۆریی بە رادەیەک ئینسانی کوردی داوەشاندوە! ئەم رەیعەتخۆرییە لاسایی کردنەوەی رژێمەکانی خەلیجە دەیکەنەوە، لاسایی شێخ نیشینەکانی خەلیج دەکەنەوە. هەندێک کەس پێدەڵێن سوڵتانیزمی سیاسیی، هەر چەندە من پێموایە سوڵتانیزمی سیاسیی دروست نییە، تەنانەت بۆ توکیاش. ئەوەندی پێوەندیی بە سیستمە خەلیجییەکانەوە هەیە، ئەوەندە پێوەندیی بە تورکیایشەوە نییە، ئەوەی کە دەوترێت سوڵتانیزمی سیاسیی زیاتر بۆ ئەردۆغان دەگەڕێتەوە، ئەردوغان-یش بە راستیی دەیەوێت جۆرێک لە خەلافەتی ئیسلامیی بگەڕێنێتەوە و ببێت بە سوڵتانێک.\nمن پێموایە دەسەڵاتی کوردیی، بەڵێ کار لەسەر بە جەهلکردنی کۆمەڵەگە دەکات! کار لەسەر ئەوە دەکات کە حەماقەتی فیکریی و حەمەقەتی سیاسیی گەشە پێبدات! لە ئاستی سیاسیی، کۆمەڵایەتیی و کولتووریی و تەنانەت لە ئاستی هەرە خوارەوەی سێکتەره‌کانی چڤاکی کوردیی-شدا، لەبەر ئەم هۆکارانە و هۆکاری تریش پێموایە، بەڵێ لەوەدا راستە دەسەڵاتیی کوردیی بە ئەجێنداوە کار بۆ ئەوە دەکات، ئەوەی عەلیی شەریعەتیی پێدەڵێت "بە ئستیحمار کردن"ی کۆمەڵگەی کوردیی دەکات، سودیش لەمە دەبینێت، ئەوەی پێدەوترێت کەراندن و تەهمیش کردنی کۆمەڵگەی کوردیی و بە جەهلکردنی کۆمەڵگەی کوردیی، چونکە تا خەڵک لە جەهالەت و دواکەوتوویی و نەزانییدا بێت! دەسەڵاتی کوردیی درێژەی زیاتر دەبێت. هەر کاتێک ئاگایی فیکریی و ئاگایی سیاسیی ئاگایی کولتووریی و مەعریفیی هەڵبکشێ، دەسەڵاتیش زیاتر دەکەوێتە ژێر پرسیارەوە و دەکەوێتە ژێر فشارەوە.\n– رەوشی سیاسیی، ئابووریی، کومەڵایەتیی و کولتووریی لە هەرێـمی کوردستان لە تەنگژەدایە، ئایا ئەنجامی بێ فیکرییە؟ یان بۆچی رەوتێکی فیکریی نەبووە، ئەم تەنگژەیە بقۆزێتەوە یان چارەسەر بکات؟\nکامیار سابیر: ئەگەر مەبەست تەنگژەی فیکریی بێت، دەکرێت بڵێین پرسیارەکە دەچێتەوە بۆ جوغزی ئایدیۆلۆژیی، مەسەلەن لە رووی ئایدیۆلۆژییەوە دەسەڵاتی سیاسیی کوردیی ئێستا دەستیگرتووە بەکۆمەڵێک چەمکەوە: چەمکی ناسیۆنالیزم و چەمکی ریفراندۆم و دەوڵەتی کوردیی و سەربەخۆیی ئابووریی…هتد. ئەگەر بڵێین لە ڤێرژنی ناسیۆنالیزمدا کورتی بکەینەوە و بە دەقیقییش لە ڤێرژنی کوردایەتیی دا، سەیری دەکەی نەیارەکانی ئەم ڤێرژنە، ئەم دەسەڵاتە زۆر لاوەزە! نەیارە سەرەکییەکانیان دەکرێت بڵێین ئیسلامییەکان و کۆمیۆنیزمە، جارێ لە هەموو دونیادا ئیسلامی سیاسیی و کۆمیۆنیزم ئەگەر بەرەو فەشەلی یەکجارەکیی نەچووبێتن، لە خەیری کارەسات و ماڵوێرانیی زیاتر شتێکی تریان بەدەست نەهێناوە؟! ئەگەر چاوەڕێی ئەوەبیت لە کوردستانی عێراقدا مۆدێلی یان بەدیلی ئیسلامی سیاسیی یان کۆمیۆنیزم، جێگەیەک بەم دەسەڵاتە سیاسییە و بەم ناسیۆنالیزمە لەقکەن، بە راستیی ئەمە جۆرێکە لە میتافیزیکا، جۆرێکە لە خورافات! بۆ ئەوەی ئەم دەسەڵاتە سیاسییە، نەتەوەییە، ناسیۆنالیستییە…هتد، نەک بڵێین کۆتایی پێبێنین، ئەگەر بڵێین سنورداریان کەین؛ باشترین میثۆد و باشترین ڤێرژن ئەوەی بە ئینگلیزیی پێدەوترێت پاترۆتیتیزم، دەبێت بەدیلێکی نیشتمانییت هەبێت لەسەر ئەساسی پێکەوە ژیان، لەسەر ئەساسی یەکتر قبوڵکردن، لە سەر ئەساسی یەکتر رەتنەکردنەوە، لەسەر ئەساسی تێکەڵاوبوونی نەژادەکان و دیینە جیاوازەکان و کولتوورە جیاوزەکان..هتد، هەڵاوردنێکی سیاسیی نەبێت. بە پێچەوانەوە ئستیجامێکی کولتووریی هەبێت؛ ئەگەر لێرەوە بگەڕێیتەوە دووبارە بۆ بەدیلی فیکر، بەڵێ بەدیلێکی فیکریی سیاسیی بۆ ئەم دەسەڵاتە نییە، تائێستا. هەیە لە ئاسی زۆر بچووکدا، قسە و باس دەکەن، بەڵام منەزەم و رێکخراو، بەشێوەیەکی ئۆرگانیزە کراو، بەرای من بوونی نییە.\n– بۆچی حیزبەکان لە هەرێمی کوردستان کاری فیکریی ناکەن، یان بۆچی خاڵین لە فیکر؟ حیزبەکان فیکرێکی روونیان نییە؟ بۆچی ئەم حیزبانە لەرووی فیکرییەوە خۆیان ساغناکەنەوە، ئایا ئایینیی بن یان سیکۆلار بن؟\nکامیار سابیر: پرسیارەکە زۆر گشتگیرە، ئەگەر من کاتەگۆرایزی پرسیارەکە بکەم، با لە ئیسلامییەکانەوە دەست پێبکەین، ئیسلامییەکان حیزبی ئایدیۆلۆژیین، حیزبی ئایدیۆلۆژیی-ش لە کوردستان و لە ناوچەکەدا دووبارە بەسەر دوو رەهەندی تردا دابەشبوونەتەوە تەشەیوع و تەسەننون، بە درێژایی مێژووی کورد لە ماوەی ئەم چەند صەت ساڵەی رابردوودا، بەتایبەتیش لە دوای شەڕی چاڵدێرانەوە، پێشتریش هەروابووە ئەو تەمەڕوودە کوردییانە و ئەو تەمەڕوودە شێخیی و عەشایەرییانە چەندێک باگراوندی نەتەوەیی یان ئەوەی پێی دەوترێت نەژادیی کوردیی هەبووە، زیاتر لەوە مۆتیڤی ئایینیی هەبووە و مۆتیڤە ئایینییەکەش بە حوکمی ئەوەی ئیمامی شافیعی سەر بە مەذهەبی سووننەیە، بەشێکی زۆری ئەم بزوتنەوە سیاسییە ئیسلامییانە لەرابردوودا ئەگەر بەشێوەی مونەزەم نەبوونە یان بەشێوەی ئۆرگانیزە نەبوونە و لەدەوری مەلا و شێخ وتەسەوەف…هتد هەبوونە، بەڵام مۆتیڤە ناسیۆنالیزمەکەیان هەمیشە لەسەرووی هەموو شتێکەوە بووە. ئێستا یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان، ئەوەندەی حیزبێکی مۆتیڤی سووننییە، من دەتوانم بڵێم فاشیزمی سووننیی بەو مانایەی وەکو ئەردۆغان بییردەکاتەوانێ و خۆی لەبەرامبەر حیلفی شیعیی دا راگرتووە و شیعە بەرەوافیز و زەندیق و فئیەضالە دەزانێت! ئەوەندە مەسەلە نەتەوایەتی و نیشتمانییەکە و تەنانەت مەسەلە دیینییەکانیشی بەشێوازە گشتگیرییەکە بەلاوە گرینگ نییە.\nکۆمۆنیستەکان حیزبی ئایدیۆلۆژیین و لە تێڕوانینی ئایدیۆلۆژیاوە بۆ دونیا دەڕوانن، مارکسیزم و کۆمیۆنیزم بۆ خۆی لەسەر ناسیۆنالیزم بەتاڵە، بەشێوەیەکی گشتیی بەتاڵە، مارکسیزم و کۆمیۆنیزم شتێکیان نییە لەسەر ناسیۆنالیزم بە خەیری ریوایاتی ئایدیۆلۆژیی و شیعاراتی ئایدیۆلۆژیی.\nهەرچی پارتیی دێمۆکراتیی کوردستانە کە هەڵگری شیعاری ناسیۆنالیزمی کوردییە و گوتاری زاڵی ناسیۆنالیزمی کودیی بەدەستەوەیە، بۆ پارتیی زیاتر مەسەلەکە تیجارەتە. ئەم حیزبە بەهەموو مێژووی خۆی کە خۆی بەخاوەنی قوتابخانەی سەرەکیی کوردایەتیی دەزانێت، خاوەنی دە جوملەی موفید نییە لەسەر ئەدەبیاتی سیاسیی ناسیۆنالیزم، هەر خاوەنی دەجوملەی موفید نییە. تەواوی پارتیی دێمۆکراتیی کورستان و تەواوی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-یش بە هەردووکیان خاوەنی دە جوملەی موفید نیین، لەسەر ناسیۆنالیزمی کوردیی لە ئاستی فیکرییدا دەڵێم، ئەوەی کە هەیە کۆمەڵێک شیعار و حەماسەت و خۆ گیڤکردنەوە و نەعرەتەی سیاسیی و نەعرەتەی ئایدیۆلۆژیی و رەقبوونەوە لە عەرەب و فارس و تورک و جوێندان و سوکایەتییکردن بەنەتەوەکانی تر، ئەمە ناکاتە ناسیۆنالیزم، بەراستیی ناسیۆنالیزمی کوردیی ناسیۆنالیزمێکە خەریکی ئیهانە کردن و سوکایەتییە بەنەتەوەکانی تر و جوێن فرۆشیی و قسەی بازاڕیی زیاتر… بە هەموو مێژووی ناسیۆنالیزمی کوردیی، خاوەنی تێکست نییە! ئیتر چاوەڕێی چی لە پارتیی دێمۆکراتیی کوردستان دەکەیت کە گوتارێکی بەتاڵ و حەتاڵە و گوتارێکی قالۆریی هەیە و گوتارێکی فۆرمیی هەیە، گوتارێکی ناوڕۆکیی نییە.\nئەوانەی پێیان دەوترێت ئەکادیمیستی کورد و رۆشنیبری کورد، ئەوەی لەسەر ئەم گەنوگوه‌ی ناسیۆنالیزم دەژی و رایعخۆرییە دەژیەت، نازانی چیدەڵێن؟! هەر هەڵیتو پەڵیت دەڵێن! قسەی بازاڕیی دەکەن، قسەی خورافات و شیعر و چیرۆک و پەخشان…هتد، دەڵێن. لێکدانەوەی فیکرییانە نییە، بەشێک هەیە رەخنەگری ئەم میثۆدە سیاسیی و فیکریی و ئایدیۆلۆژییەی پارتییە، بەڵام جورئەت ناکەن لەدەرەوەی گوتاری ناسیۆنالیزمی کوردیی گوتارێکی نیشتمانیی تەبەنی بکەن. لێرەشدا جارێكی تر، هەر گوتاری زاڵی ناسیۆنالیزمی کوردیی بەدەست پارتییەوەیە، لە بێ زەخیرەیی نەیارەکانیدا، لە بێ تفاقی نەیارەکانیدا، لە کۆڵەواریی نەیارەکانیدایە کە ناسیۆنالیزمی کوردیی بەدەست پارتییەوەیە، هەندێکی تریش دەڵێن: ئەوەی پارتیی ناسیۆنالیزم نییە، هەر ئەمە بۆخۆی ئەو پەڕی سەرگەردانییە. ناسیۆنالیزمی کوردیی، من پێموایە راستییەکەی باشترین و سەرکەوتووترین و بەهێزترین ڤێرژنی ناسیۆنالیزمی کوردیی و کوردایەتیی ئائەوەیە کە پارتیی دێمۆکراتیی کوردستان بە دەستییەوەگرتووە، ئائەوەیە مورتەزیقەکانی پارتیی دێمۆکراتیی کوردستان لە کوردستانی سوریا کە لە ئەنەکەسەدایە یان لە دێمۆکراتەکانی کوردستانی ئێراندایە یان لەو حیزب و رانتخۆر و رەیعەت خۆرانەی کوردستاندایە، یان ئەو بەیعەچیانەی کە لە کوردستانی عێراقدا، هەلهەلە و تەپڵ بۆ ئەم ناسیۆنالیزمە لێدەدەن، ئەمانە نوێنەری راستەقینەی ئەم ناسیۆنالیزمە کوردییەن، ناسیۆنالیزمی کوردیی لە قیمەیش بدەیت! لەوە زیاتری لێنابێتەوە و بیشی فلیقێنیتەوە! هەر ئەوەیە.


ڕاپۆرتی بەڕێوەچوونی پلینۆمی شەشەمی کۆمیتەی ناوەندی حیزبی کومۆنیستی ئێران ( بەشی دووهەم)\nژوئن 29, 2019 ژوئن 29, 2019 8\nبەڵام سەرەڕای ئەم بەرەو پێش چوونانە و ڕەوتی بەرەو کامڵ بوونی بزوتنەوەی کرێکاری و بزوتنەوەی ناڕەزایەتیی، هێشتا لەگەڵ دەورەی سەرهەڵدانی شۆڕشگێڕانە مەودامان هەیە. قۆناغی ئیعتیلا و سەرهەڵدانی شۆڕشگێڕانە بە هیچ شێوەیەک دیاردەیەکی لەنەکاو نییە. هەمان بارودۆخی دژواری ژیانی کرێکاران و توێژی هەژاری کۆمەڵگا، هەژاری و بێکاری و حەقدەستی چەند جار لەژێر هێڵی هەژاریدا و بارودۆخێک کە لەژێر گوشاری سیاسەتە نیئۆلیبڕاڵیەکاندا بەسەر هەژارانی شاریدا سەپابوو، زەمینە خۆشکەری ئاخێزی سەرتاسەری مانگی بەفرانباری ٩٦ بوو. توند بوونەوەی ئەم بارودۆخە عەینیە بە تایبەت لە حاڵێکدا کە مانگرتنی کرێکاری و ناڕەزایەتیی توێژی بێبەشی کۆمەڵگا لە ئارادایە دەتوانێ لە درێژەدا ببێتە هاتنە ئارای قۆناغێکی شۆڕشگێڕانە. دەورەی ئیعتلای شۆڕشگێڕانە بە گشتگیر بوونی مانگرتنی کرێکاری و جەماوەری و بەرز بوونەوەی ورەی شۆڕشگێڕانه پێشان ئەدرێت و خەسڵەت نمایی دەکرێت. دەورەیەک کە مانگرتنی کرێکاری و جەماوەری لە کارخانەیەکەوە بۆ کارخانەیەکی تر و لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی دیکە لە ئوستانێکەوە بۆ ئوستانێکی تر بە خێرایی پەرە دەستێنن. دەورەیەک کە مانگرتنی سیاسی و ئابووری ئاوێتەی یەکتر دەبن و بەڕێوەچوونی خۆپیشاندانی بەرین و کۆبوونەوەی ناڕەزایەتیی لە شارە گەورەکان دەبنە بەشێک لە واقعیەتی کۆمەڵگا. دەورەیەک کە کۆمەڵگا وەکوڵ دێت و لەژێر کاریگەری مانگرتنی بەرینی کرێکاریدا بەشە جۆراوجۆرەکانی کرێکاران تەنانەت ئەو کرێکارانەی کە لە کارگا چکۆلەکاندا و لە دێهاتەکان خەریکی کارن بە شەپۆلی حەرەکەتی ناڕەزایەتیەوە پەیوەست دەبن، دەورەیەک کە حاشیە نشینان بە تایبەت لە ئێران جەمعیەتێکی بەرین پێکدێنن دەکەونە جوڵە، دەورەیەک کە مانگرتنی سیاسی گشتی دەسەڵاتی سیاسی حاکم ئیفلیج دەکەن. ئاخێزی مانگی بەفرانبار و مانگرتن و رووداوەکانی دوای ئەو بە شێوەیەکی روون نیشانی ئەدا کە نەسیم و شنەبای شۆڕش هەڵی کردوە، ورە و ڕۆحیەی کرێکاران و خەڵک گۆڕاوە. ئەم ئاڵوگۆڕی ورەیە لە نێو خوێندکاران، مۆعه‌لیمان، پزیشکان و هیتر بە رۆشنی دەبیندرێت و خۆی پیشان ئەدات. کرێکاران لە جەریانی خەباتی خۆیاندا هێدی هێدی پێیان ناوەتە نێو قۆناغی ناڕەزایەتیەوە و ئەم پرۆسەیە دەتوانێ ببێتە قۆناغێکی شۆڕشگێڕانە.\nلە بارودۆخی ئێستادا و لە بەرابەر ڕەوتی روو لە گەشە و کامل بوونی ناڕەزایەتیە کرێکاری و جەماوەریەکاندا، سەرکوت، سەرەکی ترین بژاردەی هەردوو باڵی حکومەتی بووە بۆ بەرەنگار بوونە لەگەڵ ئەم ناڕەزایەتیانەدا. هەردوو باڵی ڕژیم هاو هەڵوێست و هاو بەڵێنن تا ئەو جێگایەی کە دەتوانن هیچ ئیمتیازێک نەدرێت بە ناڕازاییان لەبەر ئەوەی نیگەرانن کە لە هاوسەنگی هێزی ئێستادا هەموو جۆرە پاشەکشەیەک لە بەرانبەر داخوازیەکانی بزوتنەوەی کرێکاریدا بزوتنەوەی مۆتالباتی توند و هێرش بەرانە تر دەکات. ڕژیم لە هەمانحاڵدا لە بەرخورد لەگەڵ بزوتنەوەی کرێکاری و لەبەرانبەر داخوازی مافی پێکهێنانی تەشەکولی سەربەخۆدا، بە سیناریۆی سەندیکا سازی دەوڵەتی و داسەپاندنی شوڕای ئیسلامی هەوڵ بدات بۆ بەرەنگار بوونەوەی ئەم داخوایانە و لەنێو بردنی تەشەکولە سەربەخۆ کرێکاریەکان.\nڕیفۆڕم خوازانی حکومەتی ئەگەر لە دوو دەیەی ڕابردوودا ئەساسەن بە کەڵک وەرگرتن لە ترسی خەڵک لەو باڵەی تری ڕژیم و بە ڕاگرتنی خەڵک لەبەرانبەر هەڵبژاردنی خراپ لەبەرانبەر خراپتردا هەوڵیانداوە سەهمێک لە دەسەڵات بپارێزن. لە یەک ساڵی ڕابردوشدا زۆر ترین هەوڵیان، دروست کردنی ترس نیسبەت بە داهاتویەکە کە ئیسلاح خوازانی حکومەتی تێیدا سەهمێکیان لە دەسەڵاتدا نەبێت. پشت بەستنی یەک لایەنە بە ترسی خەڵک و بە تایبەت چینی مامناوەند، و گێڕانی دەور و نەخشێک لە جەنایەتەکانی ڕژیمدا لە بەرەنگار بوونەوە لەگەڵ بزوتنەوەی ناڕەزایەتیی بەبێ هەبوونی وڵامێک بۆ قەیرانە ساختاریەکان، ڕیفۆڕم خوازانی خستۆتە بەردەم تاقی کردنەوەیەک. ستراتیژی سەهم بەری لە دەسەڵات بە پشت بەستن بە ترساندنی خەڵک لەو باڵەی تر و بە لاڕێدا بردن و بەشدار بوون لە سەرکوتی بزوتنەوە ناڕەزایەتیەکان گەیشتۆتە کۆتایی هێڵی خۆی.\nلە هەمانحاڵدا روون و ئاشکرایە کە سەرکوت وەک سەرەکی ترین بژاردەی ڕژیم کارایی ڕابردووی لە دەست داوە. لە ڕاستیدا سەرکوت لە زەرفیەتی ئێستادا ئەگەرچی دەتوانێ خێرایی سەرتاسەری بوونەوەی مانگرتن و ناڕەزایەتیە کرێکاری و جەماوەریەکان هێور بکاتەوە، بەڵام ناتوانێ خەڵک چاوترسێن بکات و بەر بە درێژە و پەرەسەندنی ئەم ناڕەزایەتیانە بگرێت. بۆ نمونە سیاسەتی سەرکوتی ڕژیم لە بەرەو روو بوونەوە لەگەڵ مانگرتن و ناڕەزایەتی کرێکارانی حەوت تەپە بۆ ڕژیم گەلێک هەزینەی لەپێدا بووە. نامەی دادخاهی ئیسماعیل بەخشی، و ئیفشاگەری بوێرانەی ئەو و سپیدە قولیان سەبارەت بە ئەشکەنجەكانی جەنایەتكارانی دەزگا ئیتلاعاتی و ئەمنیەتیەکان و دەنگدانەوەی کۆمەڵایەتی و هەستی هاودەردی و هاوپشتیەکی بەرین کە هەڵیخڕاند پایەکانی حکومەتی کۆماری ئیسلامی بەرەو رووی کێشەیەکی سیاسی جیدی کردەوە، ڕژیمی لای ڕای گشتی ڕیسواتر کرد و خەبات لەدژی زیندان و ئەشکەنجەی بردە فازێکی دیکەوە. لە بارودۆخێکدا کە ڕژیمی کۆماری ئیسلامی بە هۆکاری ساختاری توانایی وڵام دانەوەی بە داخوازیەکانی کرێکاران، مۆعه‌لیمان، خانەنشینان و توێژی بێبەشی کۆمەڵگا نییە، ناڕەزایەتی بە شێوەیەکی چارهەڵنەگر پەرە پێئەدەن و” مەترسی” ئاخێز و شۆڕشە بەرینە کرێکاریەکان و هەژارانی شاریی ئەو کابوسەیە کە خەوی لە چاوی سەرانی کۆماری ئیسلامی زڕاندوە.


Mwanzo 40 NEN – پەیدابوون 40 KSS | Biblica\nMwanzo 40 NEN – پەیدابوون 40 KSS\nساقیی40:1 ساقی: شەراب تێکەر. پاشای میسر و نانەواکەی\n1دوای ماوەیەک ساقیی پاشای میسر و نانەواکەی هەڵەیان بەرامبەر بە پاشای میسری گەورەیان کرد. 2جا فیرعەون لە دوو کاربەدەستەکەی، واتە لە سەرۆکی ساقییەکان و سەرۆکی نانەواکان تووڕە بوو. 3ئیتر هەردووکیانی خستە ئەو زیندانەی کە لەناو ماڵی سەرۆکی پاسەوانەکان بوو، هەمان ئەو شوێنەی کە یوسفی تێدا زیندانی کرابوو. 4سەرۆکی پاسەوانەکانیش کاروباری ئەوانی بە یوسف سپارد، ئەویش خزمەتی کردن.\nئیتر ماوەیەک لە زیندانەکەدا مانەوە. 5ئینجا ساقیی پاشای میسر و نانەواکەی کە زیندانی کرابوون، هەردووکیان لە یەک شەودا خەونیان بینی. خەوی هەریەکەیان لێکدانەوەیەکی تایبەت بە خۆی هەبوو.\n6کاتێک بەیانی یوسف هاتە لایان، هەردووکیانی بە ماتومەلوولی بینی. 7ئەویش پرسیاری لە هەردوو کاربەدەستەکەی فیرعەون کرد کە لەگەڵ خۆی لە زیندانی ماڵی گەورەکەیدان، گوتی: «بۆچی ئەمڕۆ ڕووتان خەمگینە؟»\n8وەڵامیان دایەوە: «هەردووکمان خەونمان بینیوە، بەڵام کەس نییە بۆمان لێکبداتەوە.»\nیوسفیش پێی گوتن: «ئایا لێکدانەوە هی خودا نییە؟ خەونەکانتانم بۆ بگێڕنەوە.»\n9سەرۆکی ساقییەکان خەونەکەی بۆ یوسف گێڕایەوە و گوتی: «لە خەونمدا دار مێوێک لەبەردەمم بوو. 10سێ چڵ بە دار مێوەکەوە بوو، هەرکە چرۆیان کرد، گوڵیان گرت و هێشووەکانیان پێگەیشتن و بوونە ترێ. 11جامەکەی فیرعەونیشم بەدەستەوە بوو، ترێیەکەم هێنا و گوشیمە ناو جامەکەی فیرعەون و جامەکەم دایە دەستی.»\n12یوسفیش پێی گوت: «ئەمە لێکدانەوەکەیەتی: سێ چڵەکە سێ ڕۆژن. 13لە ماوەی سێ ڕۆژیشدا، فیرعەون سەرت بەرز دەکات و دەتگەڕێنێتەوە شوێنەکەی خۆت. جامەکەی فیرعەونیش دەدەیتەوە دەست خۆی، هەروەک جاری جاران کە ساقی بوویت. 14بەڵام کاتێک هەموو شتێکت بە باشی بەرەو پێش چوو، منت بێتەوە یاد، چاکەیەکم لەگەڵ بکە و لەلای فیرعەون ناوم بهێنە و لەم زیندانە دەرمبهێنە. 15من لە خاکی عیبرانییەکانەوە دزراوم و لێرەش بێ ئەوەی هیچم کردبێت خراومەتە زیندانەوە.»\n16کە سەرۆکی نانەواکان بینی باشی لێکدایەوە، بە یوسفی گوت: «منیش لە خەونمدا سێ سەبەتە نانی سپی لەسەر سەرم بوو. 17سەبەتەکەی سەرەوەیان هەموو جۆرە خواردنێکی فیرعەونی تێدابوو لەوانەی نانەوا دروستیان دەکات، بەڵام باڵندەکان لەسەر سەبەتەکەی سەر سەرمەوە دەیانخوارد.»\n18یوسفیش وەڵامی دایەوە: «ئەمە لێکدانەوەکەیەتی: سێ سەبەتەکە سێ ڕۆژن. 19لە ماوەی سێ ڕۆژیشدا، فیرعەون سەرت لێدەکاتەوە و تەرمەکەت لە داردا دەدات و باڵندەش گۆشتەکەت دەخۆن.»\n20ئەوە بوو لە ڕۆژی سێیەم کە ڕۆژی لەدایکبوونی فیرعەون بوو، فیرعەون خوانێکی بۆ هەموو دەستوپێوەندەکانی سازکرد. سەری سەرۆکی ساقییەکان و سەری سەرۆکی نانەواکانی لەنێو دەستوپێوەندەکانی بڵند کرد. 21سەرۆکی ساقییەکانی گەڕاندەوە بۆ مەیگێڕییەکەی خۆی، ئەویش جامی دایەوە دەستی فیرعەون. 22بەڵام سەرۆکی نانەواکانی لە دار دا، وەک چۆن یوسف بۆی لێکدابوونەوە.\n23سەرۆکی ساقییەکانیش یوسفی بیر نەکەوتەوە، بەڵکو لە یادی کرد.\nKSS : پەیدابوون 40


ئەنجامدانی نەشتەرگەری بڕینی گەدە بەهۆی توانجی خەڵكەوە زیادی کردووە – سنور میدیا\nئەنجامدانی نەشتەرگەری بڕینی گەدە بەهۆی توانجی خەڵكەوە زیادی کردووە\nبەم دواییانە نەشتەرگەری بڕین و بچووککردنی گەدە ڕووی لە زیادبوون کردووە بەهۆی ئەوەی کەسانێکی زۆر کە بەدەست کێشی زیادەوە دەناڵێنن دوای هەوڵدانی جۆراوجۆر لە کێش دابەزاندن سەرکەوتوو نەبوون، هەندێکیشیان تەنها لەبەر توانجی خەڵک ئەنجامیانداوە.\nلەم نەشتەرگەریەدا، كه پێی ده‌ڵێن “Gastric Sleeve”، بەشێک لە گەدە بە ڕێژەی ٨٠٪ دەبڕدرێت و قەبارەکەی بچوك دەکرێتەوە. بچوکردنەوەی گەدە ڕێژەی ئەو خواردنە دیاری دەکات کە کەسێک دەتوانێت بیخوات.\nئەم نەشتەرگەرییە دەبێتە هۆی گۆڕانکاری هۆڕمۆنی کە بۆ لەدەستدانی کێش یارمەتیدەرە. ئەم نەشتەرگەرییە یەکێکە لەو نەشتەرگەریانەی ئامانجی کەم کردنەوەی کێشە و بە نەشتەرگەری قەڵەوی دەناسرێت.\nبەپێی وتەی پسپۆران، کێشی زیادە هۆکاری زۆری هەیە کە هۆکاری ژینگەیی، بۆماوەیی، هۆڕمۆن، کارکردن، خوێندن، چواردەوری کۆمەڵایەتی دەگرێتەوە و هەریەکەیان دەبنە هۆکارێکی سەربەخۆ بۆ زیادخۆری.\nلەگەڵ ئەوەی چەندین توێژینەوە هەیە دەیسەلمێنن کێشی زیادە پەیوەندی بە لاوازی ئیرادە و هەڵبژاردن نییە، بەڵام وێنایەکی نەرێنی و شەرمەزارکەرانە لەلایەن کۆمەڵگاوە دروستکراوە بەرامبەر ئەو کەسانەی بەهۆی کێشی زیادەوە دەناڵێنن.\nلەلایەکی دیکەوە فشاری خێزانی و میدیایی و تەنانەت پزیشکیش هەن، کە وادەکەن ئەو کەسانە هەست بە شەرمەزاری و خۆبەکەم زانین بکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی زیادخۆری و کێش زیادکردن.\nجگە لەوەش، دەکرێت کێشی زیادە پەیوەندی هەبێت بە کێشەی تەندروستی وەک نەخۆشی شەکرە و بەرزبونەوەی پەستانی خوێن و نەخۆشییەکانی دڵ و بۆری خوێن.\nلەگەڵ هەموو ئەوانەشدا مەرج نییە هەر کەسێک کێشی زیادی هەبێت نەخۆش بێت یاخود تووشی نەخۆشی بێت و کەسێکی خاوەن کێشی ئاسایی هەمیشە بە لەشساغی بمێنێتەوە.\nزۆر لەو کەسانەی بڕیاری ئەنجامدانی ئەم نەشتەرگەریە دەدەن دەڵێن بە هۆی ڕاوبۆچونی دەوروبەریان و چۆنیەتی بیرکردنەوەیان ئەو کارە دەکەن، هەمان ئەو کەسانە دەڵێن بۆ ئاسوودەی خۆیان هەوڵی دابەزاندنی کێشیان داوە بێ گرنگیدان دەوروبەر.\nزۆربەی زۆریان خەڵک بە دڵڕەق ناودەبەن و دەڵێن کە ئەو نەشتەرگەریەیان کردووە لەبەر نەهێشتنی سەیرکردن و توانجی خەڵك بووە نەك کێشی زیادەی لەشیان.\nدوای لەدەستدانی کێشێکی زۆر و گۆڕانکارییەکی گەورە لە جەستەیاندا، زۆربەیان دەڵێن کە لەگەڵ ئەوەی ئێستا هەست بە جوانتر و تەندروستر دەکەن بەڵام لەهەمان کاتدا هەست بە نامۆیی دەکەن و هەستێکی سەیریان بۆ دروست بووە.\nزۆربەیان تووشی خەمۆکییەکی زۆر دەبن و ناچاردەبن چارەسەری چڕ وەربگرن و دان بەوەدا دەنێن ئەگەر کات بگەڕێتەوە هەمان نەشتەرگەرییان ئەنجام نەدەدا.


تڕامپی نەخشە ڕێگایێ ئاشتیێ یێ ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ڕاگەهاند - پرس بادینی\nHome جیهان سڵایدشۆو گرنگ هەرێمی هەواڵ تڕامپی نەخشە ڕێگایێ ئاشتیێ یێ ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ڕاگەهاند\nتڕامپی نەخشە ڕێگایێ ئاشتیێ یێ ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ڕاگەهاند\nپرس بادینی 9:49:00 PM جیهان, سڵایدشۆو, گرنگ, هەرێمی, هەواڵ,\nسەرۆکێ ویلایەتێن ئێکگرتیێن ئەمریکا نەخشە ڕێگایێ ئاشتیێ یێ ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ناڤدار ب ڕێککەفینا چەرخی، دناڤبەرا ئیسڕائیل ــ فەڵەستین ڕاگەهاند، و داخاز کر فەڵەستین ئەڤی پڕۆژەی قەبوول بکەت .\nدۆناڵد تڕامپ سەرۆکێ ویلایەتێن ئێکگرتیێن ئەمریکا، دکۆنگرەیەکێ ڕۆژنامەڤانی دا، ڕێککەفتنا چەرخی ڕاگەهاند، و ئاماژە ب ئەوێ چەندێ کر، "قودس دێ بیتە پایتەختێ ئیسڕائیل، و ئەگەر فەڵەستین ئەڤی پڕۆژەی قەبوویل بکەت دێ بەشێ ڕۆژهەلاتا قودس بیتە پایتەختێ فەڵەستین".\nگوت ژی، "پێدڤیە ئێدی وەڵاتێن ئیسلامی دانپێدانێ ب دەولەتا ئیسڕائیلێ بکەن" .\nدوپاتکر ژی، "پێدڤیە فەڵەستین ئەڤی پڕۆژەی قەبوویل بکەت، چونکە دبەڕژەوەندا وێ دایە".\nلدور بەشێ ئابووریێ ئەڤی پڕۆژەی تڕامپی گوت، "دێ ئەڤ ڕێککەفتنە بیتە ئەگەرێ ڕەخساندنا چەندەها دەلیڤەیێن کاری بۆ فەڵەستینیا" .\nبنیامێن ناتەیناهو سەرۆك وەزیرێ کاربڕێکەرێ ئیسرائیل، دئەوی کۆنگرێ ڕۆژنامەڤانی دا ڕاگەهاند، "سۆپاسیا تڕامپی دکەم، و ئێکەم کەسە دمێژوویا ئەمریکا دا بڤی شێوەی پشتەڤانێ ئیسڕائیل بیت" و ب باشترین هەڤاڵێ ئیسڕائیلێ داناسین .\nدهەمان کۆنگرێ ڕۆژنامەڤانی دا، بنیامێن ناتەیناهو و تڕامپی، سۆپاسیا هەر ئێك ژ وەڵاتێن ( عومان، ئیماڕات و بەحرێن ) کر، لسەر دەستپێشخەریێن وان بۆ ڤی پڕۆژەی .\nتاگەکان # جیهان # سڵایدشۆو # گرنگ # هەرێمی # هەواڵ\nBy پرس بادینی at 9:49:00 PM\nLabels: جیهان, سڵایدشۆو, گرنگ, هەرێمی, هەواڵ\nجیهان سڵایدشۆو گرنگ هەرێمی هەواڵ


جەمیل بایک: هەوڵدەدرێت دانوستان لەنێوان ئێمە و پارتی رێکبخرێت\nHome›هەواڵ›کوردستان›جەمیل بایک: هەوڵدەدرێت دانوستان لەنێوان ئێمە و پارتی رێکبخرێت\nجەمیل بایك، هاوسەرۆكی كۆماجڤاكێن كوردستان دەڵێت هەوڵی رێکخستنی دانوستان لە نێوان ئێمە و پەکەکەدایە هەیە، هەروەها لەبارەی هێرشێك دەكات كە لە نەورۆزدا كراوەتە سەر گەریلاكانیان نیگەرانی دەردەبڕێت.\nجەمیل بایک، بە كەناڵێكی سەر بە حزبەكەی راگەیاندووە، لە ڕۆژی نەورۆزدا بینرا کە کامپێکی گەریلا لە مەیدانی بەردەسۆر بە چەکی قورس لەلایەن پارتیەوە تۆپباران کرا، بۆ ئەوەی کە شەڕ نەیەتە ئاراوە، هەڤاڵانمان لەو مەیدانەدا کشانەوە.\nجەمیل بایك دەڵێت: چاوەڕێمان نەدەکرد پەدەکە لە ڕۆژی نەورۆزدا شتێکی وەها بکات، نە تەنیا ڕۆژی نەورۆز، ڕۆژانی دیکەش پێویستە شتێکی بەو شێوەیە نەکات، چونکە هەوڵدانێک بۆ دانوستانی نێوان ئێمە و پەدەکە هەیە.\nجەمیل بایك، ئاماژەی بەوەشكردووە، نازانن ئەم هێرشە ناوەندییە، خۆجێییە یانیش بڕیاری هەندێک کەسە.\nوتی: دەمانەوێت بزانین، بۆ لە ڕۆژی نەورۆزدا ئەو هێرشەیان کرد، بۆ لەناو بارودۆخی دیالۆگدا هێرشێکی بەو شێوەیەیان کرد، لەڕێی ئەو هێڕشەوە ویستیان چی بکەن؟ لێکۆڵینەوەکانمان لەسەر ئەم هێرشە بەردەوامە، دەمانەوێت بۆمان ڕوون ببێتەوە کە ئەم هێرشە بە بڕیارێکی ناوەندیی بووە یان بڕیاری فەرماندەیەکە؟.\nدوو کاروانی ئۆتۆمبێلەکانی هاوپەیمانان کرانە ئامانج\nعێراق و چوار وڵاتی دیکە بڕیاریاندا بۆ مانگی ئاب نەوت بە نرخێکی بەرز بفرۆشن


دهۆك.. لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا 5 كەس بوونە قوربانی – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2021/01/02 - 9:35 PM\nلە ئەنجامی وەرگەڕانی ئوتۆمبێلێك لە سنووری پارێزگای دهۆك، كەسێك گیانی لە دەستدا و چوار كەسی تریش برینداربوون.\nئازاد تەھا وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆك بە ماڵپەڕی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند: لەسەر ڕێگای بەردەڕەش- دارەتوو، نزیك گوندی “دوگندان” ئوتۆمبێلێك وەرگەڕا.\nوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆك ئاماژەی بەوەداوە، لە ئەنجامی وەرگەڕانی ئوتۆمبێلەكەدا كەسێك گیانی لە دەستداوە و چوار كەسی تریش بریندار بوون.\nئازاد تەھابەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆكڕووداوى هاتووچۆ\nترەمپ بە هەڵوەشاندنەوەی پارتی كۆماری تۆمەتبار دەكرێت\nدهۆك ؛ لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا دوو هاووڵاتی بوونە قوربانی\nلە سلێمانی چوار ئۆتۆمبێل بەیەكدا دەدەن


له‌لایه‌ن: - محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-01-08-23:36:00 - کۆدی بابەت: 1198\nبرایانی ڕایت (وڵبەر ڕایت و ئۆرڤێل ڕایت)\nئەلبێرت ئەنیشتاین ١٨٧٩-١٩٥٥ز\nئەنیشتاین لە ئەڵمانیا لە دایک بووە و لە سویسڕا خوێندنی تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٠٩ز ، لە زانستگەی (سوریتس) دەبێتە مامۆستا. لە ساڵی ١٩١١ز. لە زانستگەی (پاراگوا)ی وەک ئوستاد دادەمەزرێت. پاشان لە ساڵی ١٩١٢ز جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە زانستگەی (سوریتس)، دواتر تاکوو کۆچی دوایی دەکات لە زانستگەی (برنستۆن) وانە دەڵێتەوە.\nئەنیشتاین جوولەکە بووە، زۆریش لەگەڵیان ھاوسۆز بووە، لە ھەموو کەس پتر پشتگیری دروستبوونی دەوڵەتێکی جوولەکەی کردووە. ئێمە لێرەدا ناچینە نێو وەردەکاری ژیانی، ئەوەی بۆ ئێمە گرنگە بیردۆزە زانستییەکانیەتی نەک بیرکردنەوەی سیاسی.\nسالی ١٩٠٥ز، ئەنیشتاین چوار توێژینەوەی زانستی بڵاو کردەوە، یەکەمیان دەربارەی شیکردنەوەی دیاردەی کارۆرووناکی (الكهروضوئية) بوو، دووەمیشیان جوڵەی ئوبروانی بۆ گەردەکان(الحركه الأبروانيه للجزيئات)و سێیەمیش باسی سروشتی شوێن و کاتی دەکرد. لە چوارەمیش داینامیكی جوڵەی تەنی خستبووە ڕوو. کە ھەوکێشەی وزەی بەرھەم ھێنا (E=mc2) بە ھۆی ئەم ھاوکێشە توانرا وزەیەکی زۆر بەدەست بھێندرێت. ئەویش بە گواستنەوەی بەشێکی زۆر بچوکی بارستە بۆ وزە کە (وزەی ئەتۆمی) بوو.\nلە ساڵی ١٩٠٧ز، ئەنیشتاین قانونێکی زۆر گرنگی فیزیای دۆزیەوە، ئەویش یاسای یەکسانی وزە و بارستای بوو. قانوونەکە دەڵێت: وزە یەکسانە بە بارستایی، دووجای خێرای ڕووناکی. بە گوێرەی ئەم قانونە دەتوانرێت چەندیەتیی وزەی جوداکراوە نێو ناوکی یۆرانیۆم بدۆزرێتەوە، ھەڵبەت بە زانینی بارستاییەکەی و بە گوێرەی ئەم بنچینەش بۆمبی ناوکی و ھەروەھا بۆمبی ئەتۆمی دروست کران.\nلە ساڵی ١٩٣٢ز، دیاردەیەکی کارەبای دۆزییەوە، ئەویش بریتی بوو لە دیاردەی دەرپەڕینی ئەلیکترۆنەکان بەسەر ڕووی کانزاوە، ئەمەش لە ئەنجامی بەرکەوتنی تیشکێک کە لەرەیەکی گونجاوی لەگەڵدا ھەبێت. سەلماندی کە تیشک لەو کاتەدا وەک تەن (particle)مامەڵە دەکات.\nئەنیشتاین چەندان توێژینەوەی گرنگی بڵاوکردەوە، گرنگترینیان (مانای تیۆری ڕێژەیی)لە ساڵی ١٩٢٣ز بڵاو کرایەوە.\n• لە شاری (ئولم)ی ئەڵمانیا لە دایک و باوکێکی جوولەکە پاشکەوتووە\n• لە تەمەنی لاویدا حەزی لە دنیای سروشت و ماتماتیک کردووە، ھەرچەندە لە قوتابخانە زیرەک نەبووە، لە تەمەنی شەش ساڵیدا فێری مۆسیقا بووە.\n• سازش لە زێدنامە ئەڵمانیەکەی دەکات و زێدنامەی سویسری وەردەگرێت.\n• ساڵی ١٩٣٣ز، دەچێتە ئەمریکا.\n• دوای ئیسحاق نیوتن بە گەورەترین زانای جیھان دادەنرێت.\n• ساڵی ١٩٢١ز، خەڵاتی نۆبڵ لە بواری فیزیا وەردەگرێت.\n• لە نێو خەودا دەمرێت.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئەلبێرت ئەنیشتاین


عەدنان عوسمان: دەبێت گۆڕان بگێڕینەوە بۆ بەهێزییەكەی جارانی\n14/09/2019 908 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nعەدنان عوسمان سكرتێری جڤاتی نیشتمانی بزووتنەوەی گۆڕان رایگەیاند، كە دەبێت بزووتنەوەكەیان بگەڕێننەوە بۆ بەهێزییەكەی جارانی.\nقسەكانی عەدنان عوسمان لەمیانی لێدوانێكی رۆژنامەوانی بوو، دوای ئەوەی ئەمڕۆ شەممە بەسكرتێری جڤاتی نیشتمانی هەڵبژێراو راشیگەیاند، جاران هەموو كەسێك لەرۆشنبیران‌و رۆژنامەنووسان‌و سەرجەم تاكەكانی كۆمەڵگە، هەستی دەكرد، گۆڕان پشتگیری لێدەكات.\nهەروەها رایگەیاند، ئێستاش دەبێت هەمان كار بكەنەوە، بەوەی هەموو كەسێك، جا لەناو گۆڕان بێت، یان لەدەرەوەی گۆڕان، هەست بەوە بكات لایەنێك دەیپارێزێت، ئەویش گۆڕانە.\nئەمڕۆ شەممە جڤاتی نیشتمانی ئەندامانی نوێی خانەی راپەڕاندنی گۆڕان‌و رێكخەری گۆڕانی هەڵبژارد، كە عەدنان عوسمان پرۆسەكەی بەسەركەوتوو ناو بردو باسی لەوەش كرد، وەك سەركردایەتی نوێی گۆڕان، كاری هاوبەشی دەكەن، بۆ ئەوەی بەرنامەكانیان جێبەجێبكەن.\nسكرتێری گشتی جڤاتی نیشتمانی گۆڕان، لەمیانی قسەكانی باسی لەوانەش كرد، كە رەخنەیان لەگۆڕان هەیەو رایگەیاند، كە خۆشی یەكێك بووە لەرەخنەگرانی گۆڕان، بەڵام ئێستا لەخانەی راپەڕادنەو داواشی كرد، هەموویان كاری پێكەوەیی بكەن، بۆ ئەوەی گۆڕان بگەڕێننەوە بۆ سەر رەوتەكەی خۆی.


ئا: لاوێن خەیری\nبە شوودانی کچانی مناڵ لە ئێران لە چەند ساڵی رابردوودا پەرەی سەندوە، پەرەسەندنی ئەم دیاردە نیگەرانی گەرانی لایەنگران و چالاکوانانی مافەکانی ژنان و منداڵان بووە.\nلە وەرزەکانی بەهار، هاوین و پاییزی رابردوودا لە پارێزگای لوڕستان بەپێی ئامارەکان لانیکەم سێ کچی کەمتر لە 10 ساڵ ئەویش بەپێی مۆڵەتی دادگا بە شوو دراون.بەپێی ئەو ئامارە هەر لەو 9 مانگەدا 670 کچی تەمەن 10 تاوەکو 14 ساڵان و سێ هەزار و 173 کچی 15 تاوەکو 19 ساڵان بە شوو دراون.\nلە پارێزگای لوڕستان ئەوە بینراوە کە لە تەمەنی مناڵیشدا کوڕان ژنیان بۆ هێنراوە، لەو 9 مانگەدا لانیکەم هەشت کوڕی تەمەن 10 تاوەکو 14 ساڵان و 445 کوڕی 15 تاوەکو 19 ساڵ، ژنیان بۆ هێنراوە.\nعەلی کازمی، راوێژکاری دەزگای دادی ئێران دەڵێت ''ساڵانە 500 تاوەکو 600 هەزار منداڵ لە ئێراندا ژیانی هاوبەش پێکدەهێنن. هەڵبەت هەموو ئەمانە ئەو منداڵانە لە خۆ دەگرێت کە پێکهێنانی ژیانی هاوبەشیان تۆمارکراوە. ئاماری ژیانی هاوبەشی نافەرمی روون نییە".\nیاسای مەدەنی ئێران پێکهێنانی ژیانی هاوبەشی بۆ کچان لانیکەم 13 ساڵ و بۆ کوڕانیش لانیکەم 15 ساڵ دەستنیشان کردووە. بەڵام بەپێی رەزامەندیی سەرپەرشت و دادگاش، لە تەمەنی کەمتر لەوەش دەتوانن ژیانی هاوبەش پێکبهێنن.\nکۆنڤانسیۆنە جیهانییەکانی پەیوەندیدار بە مافەکانی منداڵان 18 ساڵ بۆ سەری وەک تەمەنی پێکهێنانی ژیانی هاوبەش دەستنیشان کردووە.\nسەرەتای پاییزی ئەمساڵ پەڕلەمانی ئێران پڕۆژە یاسایەکی بۆ گۆڕانکاری لە لانیکەمی تەمەنی چوونە ژیانی هاوسەرییەوە پەسەند کرد، بەڵام دواتر کۆمیسیۆنی حقوقی و دادوەری پڕۆژە یاساکەی راگرت.\nبە شوودانی کچان لە تەمەنی منداڵیدا، دەرەنجامی نێگەتیڤی تەندروستی زۆر خراپی بۆ ژنان هەیە و لەکاتی منداڵبووندا ژیانی دەکەوێتە مەترسییەوە.\nرەخنەگرانی دەڵێن، پێکهێنانی ژیانی هاوبەش لە منداڵیدا دەبێتە هۆی دابڕان لە خوێندن، منداڵێکیش کە ناخوێنێت لە داهاتوودا لە بواری داراییەوە سەربەخۆ نابێت و بەمجۆرە ئەم دیاردەیە لە نەوەکانی داهاتووشدا درێژە ژیانی خۆی دەدات.


تۆتێنهام هۆتسپـێر X ئارسیناڵ … ئاماره‌كانی پێش یاریه‌كه – یاریگا سپۆرت\nHome/هه‌واڵه‌كان/خوله‌كانی ئه‌وڕوپا/پرێمەرلیگ/تۆتێنهام هۆتسپـێر X ئارسیناڵ … ئاماره‌كانی پێش یاریه‌كه\nتۆتێنهام هۆتسپـێر X ئارسیناڵ … ئاماره‌كانی پێش یاریه‌كه\nکامه‌ران پاڵانی 2018/02/10\nیاریگا – ئه‌مڕۆ كاتژمێر (3:30) خوله‌كی عه‌سر بە كاتی هەرێمی كوردستان، لە گه‌ڕی بیست و حه‌وته‌می خولی نایابی ئینگلته‌رادا، یانەی تۆتێنهام هۆتسپێر لە نێو یاریگای (وێمبڵی)، میوانداری یانەی ئارسیناڵ دەكات، ئێمەش لە ماڵپەڕی یاریگانێت گرنگترین ئامارەكانی هەردوو تیپه‌كه پێش ڕوبەڕوبونەوەكەیان بڵاودەكەینەوە:-\n1-پێش یاریه‌كه‌ی ئه‌مرۆیان، تۆێنهام و ئارسیناڵ 161 جار ڕوبه‌ڕوی یه‌كدی بوونه‌ته‌وه له پریمه‌رلیگدا، تۆتێنهام 51 یاری بردۆته‌وه و ئارسیناڵیش 65 یاری، له له 45 یاریشدا یه‌كسان بوون.\n2- ئه‌م یاریه یه‌كه‌مین یاری نێوان تۆتێنهام و ئارسیناڵه له یاریگای وێمبڵی له پاش مانگی (4)ی ساڵی (1993)ه‌وه، له‌و كاته‌ی هه‌ردوو تیپه‌كه له یاری نیوه‌ی كۆتایی جامی یه‌كێتی ئینگلته‌را ڕوبه‌ڕوی یه‌كدی بوونه‌وه، كه تۆپ هاوێژه‌كان به گۆڵێكی خاوێن یاریه‌كه‌یان برده‌وه.\n3- دوایین 7 یاری نێوانیان له خولی نایابی ئینگلیزیدا، تۆتێهام 2 یاری بردۆته‌وه و ئارسیناڵیش 1 یاری، له 4 یاریشدا یه‌كسان بوون.\n4- ئارسیناڵ زۆرترین یاری دێربی بردۆته‌وه له پریمه‌رلیگدا، كه 52 دێربی له ده‌ره‌وه‌ی یاریگای خۆی بردۆته‌وه له كۆی 121 دێربی، زیاتر له هه‌ر یانه‌یه‌كی تری شاری له‌نده‌ن.\n5- هاری كه‌ینی هێرشبه‌ر له 32 یاری دێربیدا، 21 گۆڵی تۆماركردووه، واته به ڕێژه‌ی (0،66) گۆڵ بۆ هه‌ر یاریه‌ك، هه‌روه‌ها له 6 یاری به‌رانبه‌ر ئارسیناڵدا، 6 گۆڵی تۆماركردووه.\n6- پییر ئیمیریك ئۆبامیانگی هێرشبه‌ری نوێی ئارسیناڵ، 4 گۆڵی له یانه‌ی تۆتێنهام تۆماركردووه له سه‌رجه‌م پاڵه‌وانێتیه فه‌رمیه‌كاندا، 3 گۆڵیان له یۆرۆپالیگ و گۆڵه‌كه‌ی تر له چامپیۆنزلیگ.\n7- تۆتێنهام له كۆی 39 خاڵی نێو یاریگای وێمبڵی له‌م وه‌رزه‌ی پریمه‌رلیگدا، 28 خاڵی به‌ده‌ستهێناوه، به به‌راورد به یاریگای وایت هارت لین له وه‌رزی ڕابردوودا، 4 خاڵی كه‌متر به‌ده‌ست هێناوه.\n8- هێنریك مخیتاریان له كۆی 120 خوله‌ك یاری كردنی بۆ ئارسیناڵ، به‌شداری 3 گۆڵی كردووه له خولی نایابدا، هه‌مان ژماره‌ی ئه‌لێكسیس سانچێزه له 1507 خوله‌كی یاری كردنی بۆ ئارسیناڵ پێش په‌یوه‌ندی كردنی به مان یونایتد.\n9- ئێستا تۆتێنهام به كۆكردنه‌وه‌ی 49 خاڵ، له پله‌ی پێنجه‌می ریزبه‌ندی پریمه‌رلیگدایه، گۆڵكاری تیپه‌كه‌ش هاری كه‌ینه به تۆماركردنی 22 گۆڵ.\n10- ئێستا ئارسیناڵ به كۆكردنه‌وه‌ی 45 خاڵ، له پله‌ی شه‌شه‌می ریزبه‌ندی پریمه‌رلیگدایه، گۆڵكاری تیپه‌كه‌ش ئه‌لێكسانده‌ر لاكازێته به تۆماركردنی 9 گۆڵ.\nئارسیناڵ پریمه‌رلیگ تۆتێنهام


Ö:: یادی شه‌سته‌مین ساڵڕۆژی کۆماری کودستان له ئۆسلۆ!\nشه‌ممه، رێکه‌وتی21/1/2006، له شاری ئۆسلۆی پایته‌ختی وڵاتی نوروێژ، کۆمیته‌ی حیزب به هاوکاری یه‌کیه‌تی ژنان و لاوانی دیموکراتی کوردستانی ئێران ـ نوروێژ و کۆمه‌ڵه‌ی کولتووری کوردی ـ ئۆسلۆ، ئاهه‌نگێکی به‌شکۆی بۆ رێزگرتن له یادی 60 ساڵه‌ی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان پێک هێنا. له‌و ئاهه‌نگه‌دا زیاتر له هه‌زار که‌س له ئه‌ندامان و لایه‌نگرانی حیزب و کوردی به‌شه‌کانی دیکه‌ی کوردستانی دانیشتووی ئه‌و وڵاته به‌شداربوون، سه‌ره‌تا ئاهه‌نگه‌که به سروودی نه‌ته‌وایه‌تی ئه‌ی ره‌قیب و پاشان ده‌قیقه‌یه‌ک بێده‌نگی بۆ ڕێز گرتن له یادی پێشه‌وای نه‌مرو سه‌رجه‌م شه‌هیدانی گه‌ل ده‌ستی پێکرد. دواتر په‌یامی کۆمیته‌ی حیزب له لایه‌ن کاک مه‌جید یارحسێنی "ئه‌ندامی کۆمیته" خوێندرایه‌وه. هه‌روه‌ها وتاری حیزبه کوردستانیه‌کان پارتی دیموکراتی کوردستان، یه‌کیه‌تی نیشتمانی کوردستان خوێندرایه‌وه.\nیه‌کێک له به‌شدارانی 60مین ساڵیادی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان ئاغای یان بۆله‌ر ڕێبه‌ری حیزبی کار(AP) له ئۆسلۆ بوو، ناوبراو وتارێکی سه‌رنجڕاکێشی به‌وبۆنه پیرۆزه‌وه پێشکێش کرد. پێویسته بگوترێ حزبی کار گه‌وره‌ترین حزبی نوروێژه، ئه‌و حزبه له هه‌ڵبژاردنه‌کانی پارلمانی سه‌ره‌تای پاییزی سالی 2005 دا سه‌رکه‌وتنی به‌رچاوی وه‌ده‌ست هێنا، توانی به هاوکاری دو حزبی تر (حزبی سوسیالیستی چه‌پ و حزبی سه‌نته‌ر) ده‌وڵه‌تی ئێستای نوروێژ پێک بێنێت. هه‌ر وه‌ها یان‌بۆلر رێبه‌ری گروپی حزبی کاره له کومسیونی کاروباری نێوخۆی ولات له پارلمانی نوروێژدا.(یان‌بۆلر ) سه‌ره‌تای وتاره‌که‌ی به‌وه ده‌ست پێکرد که له مێژوی گه‌لاندا رووداوی وا هه‌یه تێپه‌ربوونی زه‌مان له ئه‌همیه‌تی که‌م ناکاه‌وه به‌ڵکو گرنگی و تاییبه‌تمه‌ندیه‌کانی زیاتری وی ده‌سه‌لمێنێ، له‌و په‌یوه‌ندیه‌دا دامه‌زرانی کوماری کوردستان و خه‌باتی گه‌لی کورد له کوردستانی ئێرانی بۆ گه‌یشتن به مافه ره‌واکانی و دامه‌زراندنی یه‌که‌مین ده‌وڵه‌تی کوردی وه‌ک نمونه‌یه‌کی به‌رزو پر ئه‌همیه‌ت نرخاند. یان بولر له به شێکی تری وتاره‌که‌یدا باسی رژیمی ئاخوندی تارانی کرد که چۆن زیاتر له 27 ساڵه شۆرشی گه‌لانی ئێرانی بو گه‌یشتن به ئازادی و دیموکراسی به لارێدا بردوه. ژێر پێنانی ویستوداخوازه ره‌واکانی گه‌لانی ئێران و میژوی چه‌ندین ساڵه‌ی خه‌باتی گه‌لی کورد له کوردستانی ئێران و روداوه‌کانی ئه‌ودوایانه‌ی شاره‌کانی کوردستانی ئێرانی به دوای شه‌هیدکردنی شوانه وه‌کو به‌لگه هێنایه‌وه. هه‌ر وه‌ها باسی به‌رنامه‌ی ئه‌تومی ئێرانی کرد که ده‌بێ به فشاری هاوبه‌شی نێونه‌ته‌وی پێشگیری له به‌ده‌ستهێنانی چه‌کی ئه‌تومی له لایه‌ن رژیمێکه‌وه بکرێ که مافی مرۆڤ له نێوخۆی ولات پێ شێل ده‌کا، ئه‌منیه‌تو ئاسایشی ناوچه‌که ده‌خاته مه‌ترسیه‌وه‌و، تا ئێستاش پشتیوانی گروپه ئیفراتیه تروریستیه‌کان بوه. یان بۆلر ئه‌وجار هاته سه‌ر مێژوی په‌یوه‌ندیه‌کانی حزبی کاری نورویژو حزبی دیموکراتی کوردستانی ئیران و ئه‌ندامه‌تی هه‌ر دوو حزب له ئنترناسیونالی سوسیالیستدا، له‌و به‌شه‌ی قسه‌کانی دا حزبی دیموکراتی وه‌کو حزبێکی نمونه له روژهه‌لاتی ناوه‌راست ناو هینا که زیاتر له 60 ساڵه خه‌باتێکی خاوین ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی گه‌لی کورد له کوردستانی ئێران به ویستوو داخوازه ره‌واکانی بگات. ناوبراو له به‌شێکی تری قسه‌کانیدا باسی کورد به گشتی و کوردستانه‌کانی کرد، باسی ئه‌و هه‌یئه‌ته‌ی کرد که حزبی کاری نورویژ له ساڵی رابردوودا بۆ هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستانی نارد. هه‌روه‌ها باسی په‌یوه‌ندی و دۆستایه‌تی حزبی کاری نۆرویژو پارتی دیموکراتی کوردستان و یه‌کیه‌تی نیشتمانی کوردستان کردو ته‌ئکیدیشی کرد که ده‌وڵه‌تی نۆروێژ ئاسانکاریی پێویست ده‌کات بۆ ئه‌و ناوه‌ندو شیرکه‌تانه که پرۆژه‌یان له کوردستانی عیراق دا ده‌بێت. یان بۆلر له کۆتایی قسه‌کانیدا پیرۆزبایی کرده‌وه له گه‌لی کورد به گشتی و حزبی دیموکرات به تایه‌تی بۆ ئه‌و یاده پیروزه و ته‌ئکید له سه‌ر په‌یوه‌ندی پته‌وی نیوان هه‌ر دو حزب. میوانێکی تری ساڵیادی دامه‌زررانی کۆماری کوردستان، خانمی ئێنگوون یه‌رشتاد له حیزبی سوسیالیستی چه‌پ (SV) بوو، ناوبراو کاندیدای حزبی سوسیالیستی چه‌په بۆ پارلمان. حزبی سوسیالیستی چه‌پ یه‌کێک له 3 حزبی پێکهێنه‌ری ئێستای ده‌وله‌ته. خانمی یه‌رشتاد له وتاره‌که‌یدا به وردی باسی خه‌بات و خۆراگریی گه‌لی کوردو کوماره ساواکه‌ی کردو ساڵیاده‌که‌ی به‌رز نرخاند. ئینگون یه‌رشتاد له کۆتایی قسه‌کانیدا باسی په‌یوندی نیوان حزبی سوسیالیستی چه‌پ و حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانی کردو ئاره‌زوی خواست له به‌ره‌و پێشچونی زیاتردابێت. له لایه‌ن حزبی به‌ره‌ی یه‌کگرتووی چه‌په‌وه(RV) خانمی( کریستینه نیبو) وتاریکی پێشکێش کرد که تێیدا خه‌باتی گه‌لی کورد به گشتی و کوردی کوردستانی ئیران و حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی به تایبه‌تی رێز لێناو، ئاواته‌خوازبوو له داهاتوی نزیکدا ئه‌و یاده له مهابادی پێشه‌وا به ئازادی رێزی لێ بگیرێته‌وه. وتاربێژێکی تری 60مین سالیادی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان خانمی (ليو شولستاد) له رێکخراوی شورای نوروێژی به‌رگری له مافی گه‌لی کورد (RKR )بوو. رێکخراوی(RKR) ته‌نیا ریکخراوی ره‌سمی نوروێژه که بۆ پشتیوانی له مافی ره‌وای گه‌لی کورد پێکهاتوه. لیو شولستاد له وتاره‌که‌یدا وێرای رێزگرتن له یادی دامه‌زرانی کوماری کوردستان نه قشی سه‌ره‌کیی رێبه‌رانی ئه‌وکاتی حزبی دێموکراتی به‌رز نرخاند. لیو شولستاد تیشکی خسته سه‌ر سه‌فه‌ری ئه‌و دوایاه‌ی خۆی بۆ کوردستانی ئیراق که هه‌وڵی داوه زیاتر له سه‌ر مێژووی ئه‌و چوار ئه‌فسه‌ره بزانێت که کاتی خۆی له کوردستانی ئێراقه‌وه چوونه‌ته کوردستانی ئیران بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تیی کۆماری کوردستان بده‌ن، ناوبراو رایگه‌یاند ئه‌و زانیاریانه‌ی که له شاری هه‌له‌بجه له سه‌ر ئه‌وان به ده‌ستی هێناوه جێگای سه‌رنجن. خانمی لیو شولستاد له به‌شیکی قسه‌کانیدا باسی ئه‌وه‌ی کرد که دامه‌هزرێنه‌رانی کۆماری کوردستان ئاسانکاریان کرد بۆ ئه‌وه‌ی ژنان توانایو نه‌قشی خۆیان له به‌شێک له ئۆرگاه‌کانی کۆماردا بنوێنن. خانمی لیو هه‌روه‌ها رایگه‌یاند رێکخراوی (RKR) به زوویی کونفراسێک له سه‌ر ژنانی کوردستانی رۆژهه‌ڵات پێکدێنێ . له لایه‌ن رێکخراوی لاوانی حزبی سوسیالیستی چه‌په‌وه (USV) (اره بلۆمفێلت) وتارێکی بۆ رێزگرتن له یادی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان خۆێنده‌وه. هه‌روه‌ها ئه‌و حزبو رێکخراواه‌ی خواره‌وه به ناردنی په‌یامی پێرۆزبایی به‌شداریان له یادی 60مین ساڵی دامه‌زرانی کۆماری کوردستان کردبوو: په‌یامێک له لایه‌ن (مۆرتن لوند) له حزبی سنتر. په‌یام له لایه‌ن (الون گروت) له حزبی راست. په‌یامێک له له لایه‌ن( بۆرد شێتیل وێنهاوگ) نوسه‌ر و ئه‌ندامی شورای نوسه‌رانی نۆروێژ. په‌یامیك له لایه‌ن رێکخراوی دژی راسیستی نوروێژ. حیزبی شیوعی کوردستان، کۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕی زه‌حمه‌تکێشانی کوردستانی ئێران، سازمانی کوردستانی حیزبی کمونیستی ئێران ـ کۆمه‌ڵه) پێشکه‌ش کرا. هه‌روه‌ها چه‌ندین برووسکه‌ی پیرۆزبایی هه‌ر به‌و بۆنه‌وه خوێندرانه‌وه که له لایه‌ن اتحادی فه‌دایانی خه‌ڵک، یه‌کیه‌تی لاوان و ژنانی دیموکراتی کوردستانی ئێران، یه‌کیه‌تی ئافره‌تانی دیموکراتی کوردستان و رێکخراوی ئانتی راسیزم\_"SOS\_" نێردرابووون. له به‌شێکی دیکه‌ی به‌رنامه‌که‌دا کوڕان و کچانی یه‌کیه‌تی لاوان له کومێته‌ی ئۆستفۆلدی یه‌کیه‌تیی لاوانه‌وه پرۆگرامێکی هونه‌رییان پیشکه‌ش کرد که بریتی بوو له سروودو گۆرانی و هه‌ڵپه‌ڕکێ که له‌گه‌ڵ پێشوازیی به‌شدارانی جێژنه‌که به‌ره‌ڕوو بوو. فیلمێکی دێکۆمینتی سه‌باره‌ت به کۆماری کوردستان و رووداوه‌کانی دوای کۆمار و نه‌خش و رۆڵی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران وه‌ک رێبه‌ریی جوڵانه‌وه‌ی میللی دیموکراتی گه‌له‌که‌مان له‌و کاه‌وه تا ئه‌وڕۆ پیشانی به‌شداران درا. به دوای ئه‌و بڕگانه‌دا،به‌شی هونه‌ری جێژنه‌که ده‌ستی پێکرد. به‌پێی به‌رنامه‌ی دیاری کراو ده‌بوایه هونه‌رمه‌ندان خوشکه فاتێ، کاک مکایل و کاک قادر ئه‌لیاسی تا شه‌ودره‌نگانێک جێژنه‌که به هونری خۆیان بڕازێننه‌وه. سه‌ره‌تا میکایل چووه سه‌رسه‌کۆی شانۆ و به‌رنامه‌ی خۆی به‌ڕێوه‌برد. هێشتا به‌شێک له به‌رنامه‌ی هوه‌ری هونه‌رمه‌ند میکاییل مابوو که به‌هۆی کێشه‌ی بنه‌ماڵه‌یی دووکه‌س له به‌شدارانی جێژنه‌که شه‌ڕو ناخۆشی ڕوویدا. ئه‌م ڕووداوه چاوه‌ڕواننکراوه بوو به هۆی ڕاگرتنی به‌رنامه‌که‌و له کاتژمێری 11ی شه‌و له‌سه‌ر بڕیاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی جێژنه‌که ئاهه‌نگه‌که ڕاگیرا. له‌و پیوه‌ندیه‌دا وته‌بێژێک به ناوی به‌ڕێوه‌به‌رانی ئاهه‌نگه‌که لێدوانێکی سه‌باره‌ت به‌و رووداوه، به زمانی نوروێژی بڵاوکردۆته‌وه که بۆ زانیاری زیاتر له مه‌ڕ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه، وه‌رگێڕانی به‌شێکی به زمانی کوردی ده‌خه‌ینه به‌رچاوی خوێنه‌ران: رۆژی شه‌ممه،21/1/2006، کۆمه‌ڵێک رێکخراوی سیاسی و کولتووریی کوردی له ناوه‌ندی شاری ئۆسلۆ له هۆڵی گه‌ل(Folketshus)، بۆ رێزگرتن له یادی دامه‌زرانی 60 ساڵه‌ی کۆماری کوردستان، ئاهه‌نگێکی هاوبه‌شیان به به‌شداری پتر له هه‌زار که‌س کوردی دانیشتووی نوروێژ و نوێنه‌ری پارت و رێکخراوه کوردی و نوروێژی یه‌کان پێکهێنا. پیرۆزکردنی ئه‌و یاده که چه‌ند هونه‌رمه‌ندی کوردی بۆ بانگهێشتن کرابوووبه کرده‌وه ببوو به جه‌ژنی دوو جه‌ژنه و شادیه‌کی یه‌کجار زۆر به روخساری به‌شدارانه‌وه ده‌بینرا. چوونکه له لایه‌ک یادی 60 مین ساڵوه‌گه‌ڕی کۆماری کوردستان ده‌کرایه‌وه و له لایه‌کی دیکه‌شه‌وه، هه‌ر ئه‌و رۆژه پارلمانی کوردستان له باشووری وڵات، رێکه‌وتن نامه‌ی یه‌کخستنه‌وه‌ی هه‌ردوو ئیداره‌ی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستانی په‌سندکردبوو. ئێمه جه‌ژنی دوو جه‌ژنه‌ی (کۆمار و پێکهاتنی حکومه‌تی یه‌کگرتووی کوردستان)مان ده‌گێڕا. له ناوه‌ڕاستی جه‌ژنه‌که‌دا، نزیکه‌ی 22.15 له پڕێکدا کابرایه‌ک له په‌نای قه‌ره‌باڵغی و هه‌ڵپه‌ڕکێ و شادی به‌شداران و دوور له چاوی پارێزه‌ران، به چه‌قۆ هێرشی کرده سه‌ر که‌سێکی تر و له به‌ر چاوی سه‌دان ژن و منداڵدا خڵتانی خوێنی کرد. به روودانی ئه‌و کرده‌وه چه‌په‌ڵه، رێکخه‌رانی ئاهه‌نگ، ده‌ست به جێ هه‌وڵی ئارام کردنه‌وه‌ی هۆڵه‌که‌یان دا و به وریاییه‌وه پێشیان گرت به ته‌شه‌نه‌کردنی کێشهکه. وته‌بێژه‌که له گه‌ڵ ئه‌وه‌ی رووداوه‌که ده‌به‌ستێ به کێشه‌یه‌کی خێزانی یه‌وه و له‌و باوه‌ڕه‌دا نیه هۆیه‌کی سیاسی له پشه‌وه بێ، هه‌ر له‌و کاته‌شدا ده‌بێژێ: ئه‌و چه‌شنه هه‌ڵس و که‌وته دزێوانه، ده‌بێته هۆی زڕاندنی ناوی کورد له راگه‌یه‌نه‌ره گشتیه‌کانی ئه‌م وڵاته و شوێنی خراپ له سه‌ر کورد له نێو کۆمه‌ڵگای نوروێژی دا داده‌نێ. به روودانی ئه‌و کرده‌وه قیزه‌ونه که بوو به هۆی تێکچوونی ئه‌و ئاهه‌نگه، هه‌موومان خه‌مباربووین. به‌و بۆنه‌یه‌وه، له گه‌ڵ به داخ بوون بۆ روودانی ئه‌و کرداره ناشیرینه، داوای لێبوردن له به‌شداران ده‌که‌ین و خۆمان به هاوده‌ردی ئه‌و ئازیزانه ده‌زانین که به بینینی ئه‌و رووداوه ناحه‌زه تووشی ناڕه‌حه‌تی بوون. هه‌روه‌ها داوای چاک بوونه‌وه‌ی خێرا بۆ برینداره‌که ده‌خوازین.\nمه‌به‌ست له پێکهێنانی به‌رنامه‌گه‌لێکی له‌و چه‌شنه، وێڕای یادکردنه‌وه و ئاوڕدانه‌وه له مێژووی نه‌ته‌وه‌که‌مان، ده‌مانه‌وێ له گه‌ڵ چه‌مکه نوێ و نۆرمه پێشکه‌وتووه‌کانی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه، پتر ئاشنا بین. ئه‌و چه‌مک و به‌هایانه‌ی که ساڵانێکی دوور و درێژه گه‌له‌که‌مان له پێناوی وه‌ده‌ستهێنانی دا خه‌بات دهه‌کا. له کۆتایی دا، سپاسی پۆلیسی شار، دام و ده‌زگای ته‌ندروستی و فریاگوزاری، پارێزه‌رانی ئاسایش و هه‌موو ئه‌و که‌س و لایه‌نانه ده‌که‌ین که هاوده‌ردی یان له گه‌ڵ کردین.\nهه‌ر له‌و سۆنگه‌یه‌دا و له مه‌ڕ پێوه‌ندی و پشتیوانی یان، جێگای خۆیه‌تی سپاس و قه‌دردانی خۆمان پێشکه‌شی سه‌رجه‌م حیزب و لایه‌نه سیاسیه کوردستانیه‌کان به گشتی و حیزبی کاری نوروێژ به تایبه‌تی ده‌که‌ین. به‌ڕێوه‌به‌ران: کۆمه‌ڵه‌ی کولتووری کوردی ـ ئۆسلۆ یه‌کیه‌تی ژنانی دیموکراتی کوردستانی ئێران ـ نوروێژ یه‌کیه‌تی لاوانی دیموکراتی کوردستانی ئێران ـ نوروێژ به سپاسه‌وه کۆمیته‌ی حیزبیی دیموکراتی کوردستانی ئێران ـ نورێژ


“ھاووڵاتییان ھاوکاربن، دەتوانین لە ماوەی 2 مانگدا لە 85٪ ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆنترۆڵ بکەین” – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/05 - 11:26 PM\nبەڕێوەبەری گشتیی دەزگای تەندروستیی پێشمەرگە، دەڵێت؛ گەر هاووڵاتیان هاوکاربن دەکرێت لە ماوەی دوو مانگدا، لە %85 ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ کۆنترۆڵ بکەن.\nپەیجی تایبەتی دەزگای تەندروستی پێشمەرگە، لەزاری دکتۆر شەماڵ جەبار یاوەر، بەرپرسی دەزگاکە بڵاویکردووەتەوە، “نەخۆشخانەی ئاسا؛ ڕەمزی ڕوبەڕوبوونەوەی کۆرۆنایە لە کوردستان، گەر ھاووڵاتییان ھاوکار بن و ڕێگەمان بدەن، دەتوانین لە ماوەی 2 مانگدا لە 85٪ ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆنترۆڵ بکەین”.\nشەماڵ جەبار یاوەر ئاماژەی بەوەش کردووە” ناکرێت گلەیی لە هاووڵاتی بکرێت، ھەموو کەس پزیشک نییە، ھاووڵاتی پێویستە خزمەت بکرێت و بەشێنەیی بۆی شیبکرێتەوە کە بارودۆخەکە چۆنە”.\nپێشتر، دکتۆر شەماڵ باسی لەوەکردبوو، کاری ئێمە پاراستنی ھاوڵاتیە بەو شێوەیەی کەمترین زیان بەر ھاوڵاتی بکەوێت، کاری ئێمە منەت کردن نیە، گەر منەت کردن و پاڵەوان بوون بەشێک بوایە لە پۆست و پلە خەڵک زۆرە جێگەمان بگرێتەوە، خزمەت بکە و توڕەیی ھاووڵاتی و خەڵک بخە سەرچاوت.\nد. شەماڵ جەبار یاوەرڤایرۆسی کۆرۆنا\nنوێنەرانی مامۆستایانی گرێبەست، داوای ڕوونکردنەوە لەوەزیرانی پەروەردە و دارایی دەکەن\n“د. بەشیر حەداد لە ژیاندا ماوە و تەندروستی باشە”\nوێنە؛ دوو سەرکردەی یەکگرتوو دوای تووشبوونیان بە کۆرۆنا چاكبوونەوە\nزیاتر لە شەش ملیۆن تووشبووی کۆرۆنا چاکبوونەتەوە\nمامۆستایەكی ئایینی بە كۆرۆنا گیانی لە دەست دا\nسێ تووشبووی كۆرۆنا لە سلێمانی گیانیان لە دەست دا


بینەر و فیلم: دەربارەی فیلمی سەرەڕای بەفری باریو » DidiMn\nبینەر و فیلم: دەربارەی فیلمی سەرەڕای بەفری باریو\nفیلم: سەرەڕای بەفری باریو\nنووسەر و دەرهێنەر: شەمیم سەریف\nبینەر: خەندە حه‌مید\nسەرەڕای بەفری باریو، فیلمێکی زۆر جوانە، کە ڕۆمانی خانمە نووسەر شەمیم سەریفە، هەر خۆیشی کاری دەرهێنانی بۆ کردووە. ئەم خانمە هەندێ لە ڕۆمانەکانی خۆی کردووە بە فیلم. شەمیم سەریف بە ڕەچەڵەک هیندییە و لە بەڕیتانیا ئەدەبی ئینگلیزیی خوێندووە ئێستا لە لەندەن دەژی. ئەم فیلمە باس لە سەردەمی شەستەکانی سەدەی بیست دەکات، سەبارەت بە جەنگی ساردی نێوان ڕووسیا و ئەمەریکا، کە تێیدا خۆشەویستی و ترس ئاوێتەی یەکدی دەبن. لە هەمان کاتدا هاوسەنگییەکی جوان لەنێوان خۆشەویستی و تراژیدیا بەرجەستە دەکات. جەنگ چەندین نەوە دەکاتە دوژمنی یەکدی، چەندین کەس شکست پێ دێنێ. لە کاتێکدا سیاسییەکان لە ناو هۆڵە گەرم و ڕازاوەکان ئاهەنگ دەگێرن و پەرداخەکانیان بەرز دەکەنەوە و دەڵێن بۆ ئاشتی لە نێوان نەتەوە مەزنەکانماندا، هەروەها بۆ داهاتوویەکی باشتر! کاتێک کاتیا، کارەکتەری فیلمەکە، پرسیار لە ئەلیکساندەر دەکات، دەڵێ: ”ئیشەکەی خۆتت بەدڵە؟” ئەلیکساندەر دەڵێ: ”بەڵی، بە دڵنیاییەوە، من دەمەوێ جیاوازی دروست بکەم، هەر لەبەر ئەوەیە کە سیاسەتم هەڵبژارد.” ئەو لەوێدا دەیەوێت سیاسەت بە شێوەیەکی جیاواز بکات بۆ یارمەتیدانی زۆرترین خەڵک کە بتوانێ، بەڵام شکست دێنێ.\nبەشێکی فیلمەکە لە شەقامە جوان و ساردەکانی مۆسکۆیە، لە فیلمەکەدا ئەوە بەدی دەکرێ کە چ ترسێک بەسەر ئەو شەقامانەدا زاڵە زۆر درەنگ درک بە جوانییەکانی دەکەی.\nلە کاتێکدا ترس ئامادەیی هەبێ دەکرێ باشترین هاوڕێکانیش دژی یەک بوەستنەوە. کاتیا کارەکتەری فیلمەکە، خێزانەکەی کوژراون تەنیا لەبەر ئەوەی کە دژی سیستەمی کۆمۆنیزم بوون، لەوێوە بڕیار دەدات سیخوڕی بۆ ئەمەریکا بکا. کاتیا پلان دادەنێ کە نزیک بێتەوە لە سیاسەتمەدارێکی پلە باڵای سۆڤێت بە ناوی ئەلێکساندەر بۆ ئەوەی بەڵگە نهێنییەکانی بدزێت. کاتیا بە ترس و دڵەڕاوکێوە هاوسەرگیریی لەگەڵدا دەکات. لەو کاتەدا گۆڕانکاری لە بیرکردنەوە و ژیانی ئەو ژنەدا ڕوو دەدات، لەبەر ئەوەی دەکەوێتە خۆشەویستیی هاوسەرەکەیەوە. بۆیە هەموو ڕاستییەکانی بۆ دەدرکێنی، بەڵام بۆ هەردووکیان زۆر درەنگە. کاتیا بە گیانێکی تۆڵەسەندنەوانە سیخوڕی هەڵدەبژێرێ، بەڵام بێئاگایە لەوەی دواجار ئەوەی لە هەموو شتێک زیاتری دەیەوێ، ئەوەیە کە ژیانێکی بێ ترس و پڕ لە خۆشەویستی بژی.\nتڕه‌یله‌ری فیلمی سه‌ره‌ڕای به‌فری باریو:\nDespite The Falling Snow, Shamim Sarif, Xanda Hamid,


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 09-10-2016\n- شەوی رابردوو، بەهۆی تەقینەوەی دوو بۆمبی چێندراوەوە لەنێوان خورماتوو و تکریت بەئۆتۆمبێلێک و هەمەرێکی پێشمەرگەدا دوو پێشمەرگە برینداربوون. - هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە) رایگەیاند کە لە ئەنجامی ئەو شەرانەی کە لە ئاگری، وان و جۆلەمێرگ روویداوە، لانی کەم 32 سەرباز لە سوپای تورک کوژراون. - پشتیوان سادق وەزیری پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەم دۆخەی ئێستا تێدەپەڕێت و "سەروەری" بۆ ئەو مامۆستایانە دەمێنێتەوە کە لەم دۆخەدا قوتابخانەکانیان جێ نەهێشت، لە ئاماژەکیدا بۆ بایکۆتی دەوام لەلایەن مامۆستایانەوە لەسنوری سلێمانی و هەڵەبجه و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەڕین. - کۆمپانیای یوتەلساتی فەرەنسی دوای داخستنی تەلەفزیۆنی مەد نوچە لەسەر مانگی دەسکردی هۆتبێرد، بڕیاری داخستنی نەورۆزتیڤی-یشی لەسەر هۆتبێرد دا. - ژمارەیی کوژراوانی تەقینەوەکەی ئەمڕۆی شەمزینان بۆ 10 سەرباز و 8 هاوڵاتی مەدەنی و برینداربوونی 27ی دیکە بەرزبوەوە، پەکەکەش بەرپرسیارێتی خۆی لەئەنجامدانی تەقینەوەکە گرتە ئەستۆ. - سکرتێری لیژنەی داکۆکی لە ئازادی رۆژنامەنووسان لە سەندیکای رۆژنامەنووسانی هەرێمی کوردستان لە دژی داخستنی کەناڵە کوردیەکان لە تورکیا و ئەوروپا دەوەستێتەوە ڕایدەگەیەنێت لە باشوری کوردستان خۆپیشاندان ئەنجام دەدەن. - هەرچەندە بڕیاربوو ئێوارەی ئەمڕۆ بۆ شەرمەزارکردنی پیلانگێڕی 9ی ئۆکتۆبەر لەسەر عەبدوڵڵا ئۆجالان رێبەری پەکەکە، رێپێوانێکی جەماوەری ئەنجام بدرێت، بەڵام ئاسایشی کەلار بەبیانووی پاراستنی ئەمنییەتی شار، رێگەی نەدا رێپێوانەکە ئەنجام بدرێت و تەنها رێگەی بە گردبوبنەوە دا. - سەرۆکی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی کوردستان ئاماژە بەوەدەکات داهاتی فرۆشی نەوتی مانگی ڕابردوو کە وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بڵاوی کردوەتەوە ناشەفافە، چونکە نازانرێت پارەی قەرز دراوە بە کێ و لەبەرامبەر چی بووە. - لەئەنجامی تۆپبارانکردنی مۆڵگەکانی داعش لەلایەن هێزی پێشمەرگەی کوردستان لەمیحوەری ناوەران، 20 چەکداری ئەو رێکخراوە تیرۆریستیە کوژران و گەورەترین تۆنێلی چەک و تەقەمەنیش لەناو برا، بەوتەی بەرپرسێکی هێزەکانی پێشمەرگە. - کاتژمێر 11:30 خولەکی شەو، شەڕە تەقە لەنێوان ژمارەیەک چەکدار لەسەهۆڵەکەی شاری سلێمانی روویداو بەهۆیەوە چوار کەس بریندار بوون.


ڕۆکسـانا سـابیری ئازاد ده‌کرێت\nی مانگی پـێنج ١١, ٢٠٠٩\nپـشـتیوانکه‌رانی ڕۆکسـانا سـابیری ڕۆژنامه‌وانی ئه‌مریکی و ئێرانی ده‌ڵێن ڕۆکسـانا له زیندانی ئه‌ڤین ئازادکرا.\nپارێزه‌ره‌که‌ی ڕۆکسـانا و باوکیشی به په‌یامنێرانیان گوتووه ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه ڕۆکسـانا ئازادکراوه، واته ڕۆژێـک پاش ئه‌وه‌ی دادگای چاوپـیاخشـانه‌وه ماوه‌ی 8 سـاڵ زیندانیکردنه‌که‌ی گۆڕی بۆ 2 سـاڵ زیندانیـکردن به‌بێ جێبه‌جێـکردن.\nمیدیا سه‌ر به ده‌وڵه‌ت له ئێران گۆڕینی بڕیاری دادگایان پشـتڕاست کردۆته‌وه.\nڕزا سـابیری باوکی ڕۆکسـانای ڕۆژنامه‌وانی ئه‌مریکی- ئێرانی له به‌رده‌م زیندانی ئه‌ڤیندا چاوه‌ڕوان بووه و گوتوویه‌تی هیواداره له‌گه‌ڵ کچه‌که‌یدا بگه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌مریکا.\nڕۆژنامه‌وان ڕۆکسـانا سـابیری ته‌مه‌ن 32 سـاڵ له مانگی ڕابردوودا به تاوانی سـیخوڕایه‌تی‌کردن گوناهبارکرابوو. که‌سوکاره‌که‌ی و حکومه‌تی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکاش ده‌ڵێن ئه‌و گوناهبارکردنه بێ بنچینه‌یه.\nڕزا سـابیری باوکی ڕۆکسـاناش گوتوویه‌تی کچه‌که‌ی ڕۆژی دووشه‌ممه‌ی ڕابردوو کۆتایی به مانگرتنه‌که‌ی له خواردن هێناوه له زیندانی ئه‌ڤین، پاش دوو هه‌فته له مانگرتنی.\nگه‌واهده‌ران له پـرۆسه‌ی دادگاییـکردنه‌که‌ی دوێنێ یه‌کشه‌ممه‌وه که له پـشت ده‌رگای داخراوه‌وه بوو گوتوویانه کاتێـک ڕۆکسـانا هێنراوه بۆ دادگا لاواز و ماندوو دیاربووه.\nئێران ڕه‌خنه‌ی له هه‌وڵه نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌کان گرتبوو بۆ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی ڕۆکسـانا و ده‌شیگوت ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری ئێرانی ده‌سه‌ڵاتێـکی سه‌ربه‌خۆیه و ده‌سـتێوه‌ردانی ده‌ره‌کی پـێچه‌وانه‌ی ڕێوشـوێنه نێونته‌وه‌یی‌یه‌کانه.\nپه‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مریکا ئێدوارد یه‌رانیان له قاهیره‌وه ڕاپـۆرتێـکی له‌و باره‌یه‌وه ناردووه و هاوکارمان به‌ڵـێن سـاڵح به کوردی ئاماده‌ی کردووه، ده‌توانن گوێبیسـتی بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیانه‌ی ده‌سته چه‌پ، ماوه‌كه‌ی 2:16 خوله‌كه.


بۆچی مناڵ درۆ دەکات؟ - قەڵەم\nبۆچی مناڵ درۆ دەکات؟\nتاریخ ایجاد در سه شنبه, 27 آبان 1393 15:59\nهۆکارەکانی سەرەکی درۆ، ترسە، بێزاربوونە، خۆ بە بچۆک زانینی، خۆ بە زل زانینە، ناسازگاری دەروونییە، هەست بە کەمی کردن لە هەمبەر هەواڵانە، جێگرتنەوەی منداڵێک کە زۆرتر لەو جێگای سەرنجە و هتد. ترس سەرچاوەیەکی گرینگە بۆ درۆ کردن.\nلەم بابەتە تیشک دەخەینە سەر ئەوە، بۆچی مناڵ درۆ دەکات، هۆکاری سەرەکی درۆ لای مناڵ چیە؟هەر وەک هەموومان باش دەزانین درۆکردن دیاردەیەکی ناشرینە کە مرۆڤی درۆزن بە چاویکی کەم سەیر دەکرێت، هەروەها درۆکردن دەتوانێ کاریگەری خراپ لەسەر کەسایەتی مرۆڤ دابنێ. بابەتەکەی ئێمە کە سەبارەت بە مناڵە، ئەم پرسیارە دێتە ئارا کە داخۆ درۆکردن لای مناڵیش بەهەمان شێوە کاریگەری دەخاتە سەر کەسایەتی ئەو؟ لێکۆڵینەکان بە گشتی باس لەوە دەکەن کە درۆ لای مناڵ بەشێکی هەرە گرینگە لە گەشە کردنی مناڵ، چونکە مناڵ لەم رێگەوە خۆت تاقی دەکاتەوە تاکو بزانێ هەڵوێستی گەورەکان لەو بوارە چۆنە. هەر چەند ئەوەی کە ئێمە وەک درۆ تەعبیری دەکەین، لای مناڵ تەعبیرێکی دیکەی هەیە. مناڵ زۆرجار بۆ خۆدەرباز کردن لە رووداوەیەک یان کەم نەهینان لای هەوڤاڵەکانی شتێک دەڵێ کە دوورە لە حەقیقەت. دروست بەراورد کردن و دادوەری ئێمە دەتوانێ رووداوەکە باشتر روون کاتەوە.\nهەروەها لێکۆڵینەوەکان ئەوەمان بۆ دەردەخەن، یەکێک لە هۆیە سەرەکییەکانی درۆ کردنی مناڵ، دایکوباوک یان گەوەرەکانن، بە تایبەتی ئەو کەسانەی راستەوخۆ لەگەڵ مناڵ درۆ دەکەن، یان دایکوباوک بە شێوەی نادروست لەگەڵ مناڵ هەڵس وکەوت ئەکەن. ئەمەش دەبێتە هۆی سەرەکی درۆ کردن لای مناڵ. گرینگە خەون و خەیاڵی (فانتازی) مناڵ لەگەڵ درۆ لێک جیاکەینەوە، کە ئەم بەشە زۆرجار توشی هەڵەمان دەکات. کاتێک مناڵ بوین گەورەکان وایان دەوت: هیچ شتێک عەیب نیە، غەیری درۆ و دزی. بەڵام داخۆ ئەم دوو خاڵە مناڵیش لە خۆ دەگرێ؟\nبا بزانین مناڵ چۆن فێری درۆ دەبێت؟ درۆ کردن بە گشتی رەفتارێکی ناپەسەندە، چ لای مناڵ و چ غەیری مناڵ. گرینگ ئەمەیە پێش بە درۆ کردنی مناڵ بگرین، تاکو گەشە نەکات، ئەوکاتەی مناڵە ئەتوانین چارەسەری بکەین، ئەگینا درەنگە. مرۆڤی درۆزن ناچێتە نێو دڵی خەڵک و هەموو پردەکانی دەورووبەری خۆی وێران دەکات. ئەوانەی درۆ دەکەن، لە نێو کۆمەڵگا بە جۆرێک خۆیان بەکەم دەزانن، بەلام بەداخەوە وەک خۆڵق و خویەکی ناپەسەند لەگەڵی گەورە بوون. کاتێک باس لە مناڵ ئەکەین دەبێ جیاوازی لە مابەینی مناڵ و غەیری مناڵ دابنێین. چونکە مناڵ وەک کانییەکی روون وایە، کە ئێمە قوڕاوی دەکەین، گرینگە باش ئامۆژگاری ئەم کانییە بکەین تاکو قوڕا نەبێت.\nهەر وەک رۆسۆ ده‌ڵێ: ''روحی منداڵ وه‌ک کانییه‌ک وایه که سه‌ر چاوه‌که‌ی روونه، تاکو به‌ردی تێنه‌هاوێن، قوڕاو نابێت''. ئه‌وه‌ی که جێگای داخه ئینسان له ته‌مه‌نی منداڵی فێری درۆ ده‌بێت که له دوایی ده‌بێت به عاده‌ت و ناتوانێ وازی لێ بێنێت. هه‌ر به‌م مه‌به‌سته په‌روه‌رده و باراهێنانی منداڵ به راست گۆیی خویه‌کی په‌سه‌ند و شایسته‌یه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش ئه‌رکێکی ئینسانی و ئه‌خلاقیه. راست گۆیی له‌گه‌ڵ سروشتی ئینسان خولقاوه، چونکه ئینسان به راست گۆیی له دایك ده‌بێت، له کاتی مردنیش له گووناحه‌کانی پاک دەبێتەوە، له گه‌ڵ راستی به‌ره‌نگار ده‌بێته‌وه. هەر وەک دەڵێن: "مردن بۆ مرۆڤی درۆزن باشترین خەڵاتە". بێ شک هه‌ر که‌سێک حه‌ز له‌راست گۆیی و راست بیستن بکا، راست گۆیی دەکا بە پیشەی ژیان. هەموو کەس حەز دەکا ئەم پیشەیە رەچاو کات، بیکاتە سەرمەسقی ژیان، بەڵام بەداخەوە زۆرکەس لەگەڵ درۆ گەورە بوون، کە درۆکردنیان کردۆتە سەرمەشقی ژیان، کە ئەمەش لەمناڵی پێشی پێ نەگیرتراوە.\nهۆی درۆکرن چیە؟\nمناڵ بە گشتی درۆ لە دایکوابوک یان خوشک و برا فێر دەبێت. دایکوابوک کە درۆ دەکەن، مناڵەکەش درۆ فێر دەبێت. کەم هەیە دایکوباوک راستگۆ بن بەڵام مناڵ درۆزن. مناڵ درۆ لەو کەسانەی راستەوخۆ پێوەندی نزیکیان لەگەل ئەو هەیە فێر دەبێت. دایکوباوک بەڵێنی بە مناڵ ئەدەن، بەڵام بەڵێنی دەشکێنن. ئەم کارە دەبێتە هۆی بێ باوەڕی مناڵ لە هەمبەر دایکوباوک. مناڵ کاتێک خۆی بەکەم دەزانی، چ لەباری ماڵی یان لە بواری بڕست و هۆشەوە، بە جۆرێک قەروبووی کەم و کوڕییەکانی خۆی بە درۆ کردن دەکاتەوە. مناڵ کە دەبینێ بە هۆی هەڵەیەک لە لای گەوەرکان سزا دەدرێت، بە جۆرێک درۆ ئەکات تاکو خۆی لە سزادان بپارێزێ. جیاوازی دانان لە نێوان خوشک و برا، یان قوتابی لە قوتابخانە بە هۆی زیرەکی دەبێتە هۆی درۆکردن، چونکە مناڵ حەز لە جیاوازی کردن ناکات. کاتێک مناڵێک بە راشکاوی لە چوارچێوەی ماڵەوە جیاوازی دیبنێت، هەست بە کەمی دەکات و هەوڵ ئەدا بە جۆرێک سرنجی دایکوباوک یان خوشک و براکانی بە خۆی راکێشێ، کە ئەم حاڵەتە لە روانگەی دەروونناسی وەک خاڵێکی رەش و تاریک لەبواری پەروەردە بارهێنان سەیر دەکرێت.\nدرۆ یانی چی؟\nهه‌ر وه‌ک له ماناکه‌ی دیاره، درۆ شتێکی خەیاڵییە، یانی غه‌یری حه‌قیقه‌ت، شتێک که لە ئارادانه‌بێ. چونکە حه‌قیقه‌ت سه‌لماندنی رووداوەیەک یان شتێکە کە هەیەو لە ئارادابێ. هه‌ر وه‌ك لۆسن ده‌ڵێ: '' درۆ بیرو بۆچوونێکی خه‌یالییه، به‌دووره له حه‌قیقه‌ت، هیچ بناغە و ئەساسێکی نیە.'' درۆکردن هۆی بێدەسەڵاتی، یان هەست بە کەم کردنە. له‌راستیدا که‌سێک درۆده‌کات کە بێده‌سه‌ڵاته، لە زۆر بوارانەوە کەمی هێناوە. مرۆڤی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات هه‌رگیز درۆ ناکات، هەروەها سه‌رچاوه‌ی درۆ بە گشتی ترس و خۆفه، چونکه سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی درۆ له ترس را دێت، چونکە ئەوەی درۆزنە بە گشتی ترسنۆکە. نموونه، منداڵ که شت ده‌شکێنێ یان کارێکی خەراپ دەکا، ترسی رێدەکەوێ بۆ ئەوەی بە تاوانبار نەناسرێت و سزا نەدرێت، بە جۆرێک حاشا لە راستی رووداوەکە دەکا. هەر بەم مەبەستە هەوڵ ئەدا بە شێوەیەک هەڵەکەی داپۆشێت و حاشای لێبکا، چونکه دەبێ لەهەمبەر دایک وباوک جوابگۆ بێت.\nشێوازی پرسیار کردنی ئێمه‌یە دەوری سەرەکی هەیە. مناڵ بە پێی ئەو تەجرەبەی کە خۆی هەیەتی مامڵە دەکات. ئەگەر لە دۆخێکی ئاوا بە توندوتیژی لە گەڵ ئەو رەفتار بکەین بە جۆرێک قسەکانی ئێمە نیشانەی ترس بێ یان بۆنی هەڕەشەیان لێ بێت، ئەویش هەوڵ ئەدا رووداوەکە بە شێوەیەکی نادروست بگێڕێتەوە. ئەگەریش بە شێوەیەکی نەرم و نیانی و پسپۆڕانە پرسیاری لێبکەین، بێگومان راستییەکەمان بۆ دەگێڕێتەوە. ئەم شێوە مامڵە کردنە دوو ئەزمونی سەرەکی بە دایکوباوک و مناڵ دەبەخشی، وە هەر یەک بە پێی تەجرەبەی خۆی مامڵەی بارودۆخەکە دەکەن. ئەزمونێکی باش و بە نرخ دەستکەوتێکی گەورەیە بۆ مناڵ و دەبێتە سەرمەسقی ژیان، یان بە پێچەوانە دەبێتە هۆی ترس و خۆف و درۆ کردن. زۆرجار منداڵ به یەک چاو لێکردن ده‌زانێ که چۆن مامڵەی لەگەڵ دەکردرێت. هەرچی ئێمە پشوومان لەسەرخۆ تربێت، لە حەقیقەت زۆرتر نزیک دەبینەوە، هەروەها مناڵیش لە درۆکردن دوور دە بێتەوە.\nشێوازی پرسیارکردن یان روون کردنه‌وه‌ی رووداوه‌یه‌ک یان کاره‌ساتێک که منداڵ توشی ده‌بێت زۆر گرینگه. تازه ئه‌و شتەیە روویداوە، چ عەمدی بێ یان غەیری عەمدی. تازە شتەکە وه‌ک خۆی لێنایه‌ته‌وه، گرینگ ئەوەیە خەراپتری نەکەین. گرینگ ئەوەیە دڵی مناڵ بۆ شتێک تازە کە روویداوە یان شکاوە نەشکێنین. کاتێک منداڵ به هۆی شکاندن یان بزر کردنی شتێک لەباری دەروونی ئازار دەردرێت یان لە باری جسمانی تەنبێ دەکرێت، بۆ جاری دووهه‌م یان جاره‌کانی دیکه پێش ئه‌وه‌ی پرسیاری لێ بکرێت، خۆی ده‌شارێته‌وه یان بە جۆرێک خۆی لە راستی رووداوەکە دوور دەکاتەوە، چونکە تەجرەبەی رابردوو ئەوەی فێر کردووە. ئه‌گه‌ر که‌سێکی دیکه لە رووداوەکەدا بەشدار بووبێت، تاوانه‌که دەخاتە ئەستۆی ئەو، بێ ئه‌وه‌ی به‌رامبه‌ره‌کەی ئاگاداری بێت.\nبه‌م ره‌واله مناڵ فێری درۆ دەبێت، کاتێک دایکوباوک بە ئاسانی سزای دەروونی یان تەنبێی بەدەنی مناڵ ئەدەن، مناڵیش بە ئاسانی فێری درۆکردن دەبێ. راستە کە ئەو مرۆڤێکی بچووکە، لەبواری هێز و توانا لە ئاست ئێمە بێ دەسەڵاتە، بەڵام لە بواری کەسایەتی زۆر بەهێزە، کەواتە ئەرکی سەرشانی ئێمەیە ئەم کەسایەتییە بپارێزین و مافی پێ شێل نەکەین. جاری وا هەیە لە ماڵەوە شتێک دەشکێ یان بزر دەبێ، بێ ئه‌وی منداڵە ئاگادار بێت به تاوانباری ده‌زانین، ده‌ست ده‌که‌ین به پرسیار کردنی جۆراوجۆر، ئه‌و به‌سته‌زمانه‌ش ده‌ست ده‌کات به سوێند خواردن و پارانه‌وه که ئاگاداری هیچ شتێک نیه، چونکە جاری رابردوو نەیزانیوە هەڵەیەکی بچووکی کردوە یان شتێکی شکاندوە.\nمنداڵ که ورده ورده لەگەڵ ئەم شێوە رەفتارە ئاشنا دەبێت، بۆی ده‌ردەکەوێ که داێکو باب به چ زمانێک ده‌دوێن، خۆی له‌گه‌ڵ ئەم جۆرە رەفتارە رێک دەخات. ئه‌گه‌ر ره‌فتاری دایکوباب ئه‌وه‌نده ناشرین بێت که منداڵ بۆ هه‌ر هه‌ڵه‌یه‌کی بچووک ئەم بەڵایەی به‌سه‌ر بێت، ئه‌و ترسه رۆژ به رۆژ زۆرتر ده‌بێت. ئەو مناڵەی لە دایکوباوک ئەترسێ، شێوازی چاولێکردنی، قسەکردنی، نائارامی و بێقه‌راری، زار ویشک بوونی، دڵە کوتەی بە ئاشکرایی پێوە دیارە، وە هه‌ر یەک لەم خاڵانە نیشانه‌ی ترسێکی بە هێزە.\n"متمانە کردن بە مناڵ لە بواری پەروەردە و بارهێنان یەکێک لە خالە گرینگەکانە. مناڵێک کە لەسەر بنەمای متمانە گەورە دەبێت، بە دوور دەبێت لە درۆ کردن. کاتێک پردی متمانە لە چوار چێوەی ماڵەوە قایم و پتەوە، ئەم پردەیە دەبێتە دوولایەن بۆ هەر دوو، بە تاینەتی بۆ مناڵ کە دەبێتە جێگای متمانە لە دەرەوەی ماڵ. مناڵێک کە متمانەی بە دایکوباوکی هەبێ، هیچ پێویست بە درۆ گێڕانەوە ناکات." درۆکردن جگە لەوەی ئاکارێکی ناشرین و نا دروستە، مرۆڤی درۆزنیش ناکەوێتە نێو دڵی خەڵک. بۆ نموونە، درۆ کردن هەروەها لە روانگەی دینی بە ئاکارێکی نادروست سەیر دەکرێ، وە مرۆڤی درۆزن بە تاوانبار و گوناحبارێکی گەورە دەناسرێ. وە لە دینی بودا، مه‌سیح و ئیسلام که سێ دینی گه‌وره‌ن، درۆکردن به کوناحێکی گه‌وره ناسراوە.\nله بودایان پرسی،\nئینسانی دیندار کاری بێ ناموسی ده‌کات؟\nئینسانی دیندار دزی ده‌کات، ماڵی خه‌ڵک داگیر ده‌کات؟\nئینسانی دیندار درۆ ده‌کات؟\nراستگۆیی بەشێکە لە ئەخلاق. کەسێکی راستگۆ ژیانێکی خاوێن و بێ پێچ و پەنای لە پێشە، بە پێچەوانە کەسێکی درۆزن ژیانێکی هاڵۆز و پر لە شک و گومانی لە پێشدایە، وە هەمیشە لە مەترسیدایە. بە واتەیەکی تر، ئینسانی درۆزن لە نێو دوو رێگە گیری کردووە کە زۆرجار باوەڕ و متمانەی بە خۆشی نیە، لە راستیدا سەری لێ شیواوە. ژیانێکی به‌خته‌وه‌ر، پڕ لە ئاسوده‌یی له گره‌وی راستگۆیی دایه. ئینسانی راستگۆ له زۆربەی بواره‌کانی ژیان سه‌رکه‌وتوویه، ترسی له دڵی دانیه، کەچی ئینسانی درۆزن به‌رده‌وام دڵه‌راوکه‌یه هه‌یه و ترسی لە نێو دڵی دایە. له‌بواری فه‌لسه‌فی، گه‌وره‌ترین عه‌زابی ئینسان ئه‌و ترسه‌یه که ناوێرێت راستێک ئاشکرا بکا یان ده‌ری بڕیت. که‌سێکی کە درۆ دەکا دائیم له‌گه‌ڵ ترس ده‌ژی، بە ترسەوە ژیان بەسەر دەبا، لە نێو زیندانی دەرووندا دەژی، وە خۆرزگار کردن لەم زیندانە کارێکی ئاسان نیە.\nئه‌گه‌ر گشت تاوان و گوناحه‌کان له شوێنێکی به‌ستراو یان هۆده‌یه‌ک کۆکه‌ینه‌وه هاچه‌ر یان کلیلی هه‌موویان درۆکردنه. کاتێك مرۆف هەڵە ده‌کا، بۆ حاشاکردن یان خۆدزینه‌وه له هەڵەکە په‌نا بۆ درۆ دەبا. هه‌ر هەڵەیەک کە مرۆف له قه‌ست ده‌یکات، ره‌گێکی درۆی لێڕواوه. گرینگترین و گه‌وره‌ترین ئه‌رکی قورسی دایکوباوک له بواری پەروەردە و بارهێنان، بار‌هێنانی مناڵ لە سەر بنەمای راستی و دروستییە. هه‌رچه‌ند دایکوباوک له هەموو بواره‌کانی پەروەردەیی به‌رپرسن، به‌ڵام کردارو ره‌فتاری دروست، راستگۆیی له گه‌ڵ منداڵ، خووگرتنی مناڵ بە راستگۆیی باشترین شێوەی پەروەردە و بارهێنانە.\nبه‌شێک له هه‌ڵس و که‌وتی رۆژانه‌ی ئێمه وه‌ک خوویەک له گه‌ڵمان گونجاون. کاتێک لە چوار چێوەی ماڵەوە دەدوێین، گرینیگە بزانین باسی چی دەکەین بە تایبەت لای مناڵ. زۆرتری کاتەکان بە بیر کردنەوە و قسەکردن بەسەر دەچێ، گرینگە دروست بدوێین تا مناڵ دروستی گوێ لێ بێت. مناڵ زۆر بە ئاسانی شت فێر دەبێ، بە تایبەتی شتی خەراپ، بەڵام بە داخەوە زۆر بەسەختی وازی لێ دێنێ. خوو گرتن بە خەراپی لای مناڵ کارێکی ئاسانە بەڵام بە پێچەوانە تەرک کردنی کارێکی سەختە، وە ئەمە گەوەرەسالانیش لە خۆ دەگرێ.\nدایکوباوک بە گشتی لە هەمبەر درۆکردنی منداڵ سستن، بە دوای هۆکاری درۆ ناکەون. کاتێک مناڵ نەخۆشە یان توشی رووداوەیەکی خەراپ دەبێت، به پڕتاو ده‌یفرێنن بۆ لای دکتۆر به مه‌به‌ستی چاره‌سه‌رکردن. بەڵام کاتێک درۆده‌کات زۆر خۆیان هیلاک ناکەن، لە کاتێکدا هۆی زانینی درۆ فرە گرینگە، وە چارەسەر کردنی زۆر گرینگتر. پێویست ناکا بە هەرەشە و هات و هاوار چارەسەری کێشە بکەین. دەبێ پشوومان لەسەر خۆ بێ، بە وردی و شێنەیی مناڵ روون کەینەوە درۆکردن کارێکی ناشرینە. بە داخەوە زۆر دایکوباوک بە بیستنی درۆ مناڵ ئازار ئەدەن یاخۆ بێ حورمەتی پێدەکەن کە ئەم کردەوەیە زۆر لە لێدان و ئەشکنجە خەراپترە.\nمناڵ پێش چوونە قوتابخانە هەوڵ ئەدا کۆمەڵێک شت تاقی کاتەوە، سنووری خۆی بناسێت تاکو بزانێ چەندە حەقی پێ دەدرێ، دەتوانێ قسەیەک بکا کە دوور بێ لە حەقیقەت، ئەمە تەنیا بۆ پێناسەی کەسایەتی خۆیەتی، تاکو بزانێ ئەو کەسایەتییە بچووکە چەندە جێگای رێزە. مەرج نیە هەر شتێک کە مناڵ دەیڵێت، بە درۆ سەیری بکەین. فانتازی و دنیای خەیاڵی مناڵ ئەوەندە گەورەیە کە لە خیاڵی ئێمە گەورە ساڵاندا ناگونجێ. راستە ئەوان بچووکن، بەڵام دنیایەکی بێ سنووریان هەیە. ئێمەش کە مناڵ بووین لە دنیایەکی بەم جۆرە خولمان لیدەدا، بۆ نموونە هەموومان حەزمان دەکرد بڕۆینە سەر کێوەکە تاکو رۆژ بگرینە باوەش.\nتاوانباری هەموو تاوانەکانی مناڵ دیکوباوکن، دایکوباوک لە ئاست هەر کردەوەیەکی مناڵ بە چاک و خەراپ بەرپرسن. مناڵ پێش هەموو کەس درۆ لە دایکوباوک فێر دەبێت، دایکوباوکێکی درۆزن مناڵێکی درۆزن رەوانەی قوتابخانە و کۆمەڵگە دەکەن.\nهۆکارییەکانی سەرەکی درۆ، ترسە، بێزاربوونە، خۆ بە بچووک زانینە، خۆ به زڵ زانینە، ناسازگاری ده‌روونییە، هەست بە کەمی کردن لە هەمبەر هەواڵانە، جێ گرتنەوەی مناڵێک کە زۆرتر لەو جێگای سرنجە و هتد. ترس سەرچاوەیەکی گرینگە بۆ درۆ کردن. کاتێک مرۆڤ ترسی نەبێ درۆش ناکات، چونکە مرۆڤی راستگۆ نەترس و بێ باکە.گه‌وره‌ترین تاوانی مرۆڤی درۆزن ئه‌وه‌یه که له‌گه‌ڵ خۆشی درۆده‌کات، واته ئەو زوڵمی گەورە لە خۆی دەکات، چونکە خۆی گەورەترین شاهیدە بۆ قسەکانی خۆی.\nپێوەندی نزیک، هەڵس و کەوتی دروست مناڵ بەرەو راستگۆیی هان ئەدات، چونکە مناڵ بە هۆی نزیکایەتی لە دایکوباوک متمانەی زۆرتر وەردەگرێ، وە متمانەش سەرچاوەی راستییە. هەروەها کاتێک مرۆڤ راستگۆیە، زۆرتر جێگای متمانەی خەڵکە.\nلەسەر خۆیی و ئارامی ئێمە لەکاتی روون کردنەوەی هەڵەیەک مناڵ یارمەتی ئەدا راستی رووداوەیەک بگێڕێتەوە تاکو درۆ، هەرچەند خۆشی تاوانبار بوو بێت.\nشێوەی پرسیار لە کاتی هەڵە کردن زۆر گرینگە. مناڵ زۆر باش ئاگادارە کە ئێمە تووڕەین یان لەسەر خۆین، بەم چەشنە خۆی لەگەڵ هەڵس و کەوتی ئێمە رێک دەخات.\nتووڕەیی بە تووڕەیی چارەسەر ناکرێت، تووڕەیی بە سەبر و لەسەر خۆیی، بە تێگەیاندن و روونکردنەوە.\nخوێنەری ئازیز ئەگەر رەخنە یان پێشنیارێکت هەیە تکایە بەم ئی مەیلەی خوارەوە بینێرە، سوپاست دەکەم.\nقادر نیکپوور- نۆڕوێژ


12/8/2019 11:10:17 PM\n7012 جار خوێندراوەتەوە\nسەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە ھەرێمی کوردستان دێت ماوەی سەد ڕۆژی ئەم دواییەی کاری کابینەکەی دەکاتە سەرکەوتنی خۆی و باسیان دەکات، کە دوو لە گرنگترینیان زیاد کردنی باجە لەسەر خەڵک بۆ بەرزکردنەوەی داھاتی ناوخۆ، وە یەکێکی تریشیان تەسلیمیکردنەوەی نەوتی ھەرێمە بە بەغداد (ئەوە لەکاتێکدا کە ساڵانی پێشتر پێیان وابوو ئەم جۆرە رێکەوتنە پاشەکشە و لاوازییە).\nبۆیە ئەتوانین پێیان بڵێین نەک سەد رۆژ بەڵکو لە ٢٩ ساڵی رابردووی حکومڕانیتاندا کە دەکاتە نزیکەی دە ھەزار رۆژ بەم پێوەرەی خۆتان، ئەمانەتان نەکردووە:\n١- ھیچ پرۆژەیەکی ستراتیژیی و پێویستتان جێبەجێ نەکردووە.\n٢- کارگەی خۆماڵیتان دانەمەزراند، بەڵکو ئەوەیشی ھەبوو زۆرینەی داخران.\n٣- رێگاکانی نێوان شارەکانتان پێ دروستنەکرا.\n٤- کوا ئەو بەنداوانەی دروستتانکرد؟ ھەموو ھەرێم خاوەنی دوو بەنداوی وەک دوکان و دەربەندیخانە ئەوانیش ھی سەردەمی مەلیکە، ڕژێمی بەعس ئەساسی بەنداوی بێخمەی دانا، بەڵام ئێوە لەبری تەواو کردنی ھاتن کەرەسەکانیشتان دزی.\n٥- ھێزی پێشمەرگەتان پێ یەک نەخرایەوە، بەڵکو ئەوەی ھەیە حزب و ئەشخاس بەڕێوەی دەبات.\n٦- کێشەی کرێنشینانتان چارەسەر نەکرد، بۆیە ساڵانە ھەزاران کرێنشین زیاد دەکات و لە ئێستادا زیاتر لە ٣ سەد ھەزار کرێنشین لە ھەرێمێکی ٦ملیۆنیدا بونی ھەیە.\n٧- ڕێژەی بێکاری گەنجان روو لە زیادبوونە و دەرچوانی زانکۆ و پەیمانگاکان ساڵانە بە بێ ئومێدیی خوێندن تەواو دەکەن، بە بێ ئەوەی ئەم ھەموو کابینە یەک لە دوای یەکانە پلان و پرۆژەیەکی خستنەسەرکاری پێ بێت بۆیان.\n٨- زەوی و زاری ئەم وڵاتە بەپیت و بەرەکەتە تەواو پشتگوێخرا و پەنا برایە بەر بەرھەمی دەرەکی لە سەوزە و میوەوە ھەتا گەنم و برنج و ساوەریش، ئەمە لەکاتێکدا جوتیاران لە ساڵانی نەوەدەکاندا باشتر دەستیان بەسەر زەوییەکانیاندا دەشکا ھەتا ئێستا، لەبری ئەوەیش پەنا براوەتە بەر بەرھەمی ساختە و بێکواڵیتی و بەسەرچوی دەرەکی، یان پەرە بە کشتوکاڵی ژێر نایلۆن و ھەلتۆقیو بە دەرمان دراوە، کە خۆی ئەم کشتوکاڵی ژیر نایلۆنە (بەیتی پلاستیکی) لەو وڵاتانەدا گرنگی پێ دەدرێت کە کەش و ھەواو و خاکی ھیچ لەباربوونێکی بۆ کشتوکاڵ نەبێت، کە خاک و کەش و ھەوای ھەرێم پێچەوانەی ئەوەیە.\n٩- نەتانتوانی کەرکووک و ناوچە جێناکۆکەکان بگێڕنەوە.\n١٠- شەفافیەت لەداھات و خەرجیدا یەکێکە لەو پرنسیپانەی کە حوکمڕانی رەشید و بێ باک لە گەندەڵی و بەھەدەردان ئامادەیە و ناترسێت بەرپای بکات و بڵاوی بکاتەوە، بەڵام ئێوە سەرتاپای حوکمرانیتان پڕاوپڕە لە ناشەفافیەت و ناڕونی.\n١١- ئەوە ھەر باسی کارەبا و ئاو ناکەم.\n١٢- نەتانتوانی ساڵانە بەرمیلێک نەوتی سپی بۆ گەرمکردنەوە (بە فرۆشتنیش بێت) بۆ خەڵک دابین بکەن، لەکاتێکدا ھەموو رۆژێک نیو ملیۆن بەرمیل نەوت دەفرۆشن.\n١٣- دادگا و سیستەمی دادوەری لە قوڕی حزب و گەندەڵیدا چەقیوە و فەرتەناش دەکات.\n١٤- لە کۆتاییدا، ئێوە ناتوانن موچە دابین بکەن و یاسای بودجەتان نیە، ئیتر عەیبە بە خۆتان بڵێن حکومەتین.


ڕێژیمی ئێران لە ناو ڕێککەوتنی ناوکییدا ماوەتەوە\nزایینی: ١٩-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/٢٧ - ١١:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: بەرپرسانی ڕێژیمی ئێران لە ناو ڕێککەوتنی بەرجامدا دەست و پێ لێ دەدن و لە هەمبەر سیاسەتەکانی ئامریکا تووشی ناکۆکیی نێوخۆیی بوونە.\nبەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان دوای هەڵویستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا لە هەمبەر ڕێککەوتنی بەرجام، خامنەیی ڕێبەری ڕێژیمی ئێران وتی: کە ئەگەر ئامریکا ڕێککەوتنە ناوەکییەکە بدڕێنێت، ئەو ورد وردی دەکات.\nخامنەیی دوای پێنج ڕۆژ لە لێدوانەکانی سەرکۆماری ئامریکا دانڵد ترامپ، هەڕەشەی لە ئامریکا کرد و وتی: قسەکانی ترامپ بێ‌بایەخن و بۆ وڵامدانەوە نابن.\nلێدوانەکانی ترامپ بوو به هۆی ئەوەیکه ناکۆکی بکەوێتە نێوان واشنگتۆن و ئەو وڵاتانەی کە لەو ڕێکەوتنەکەدا بەشدارن و خامنەییش پێشوازی لە هەوڵەکانی بۆ بەردەوامی پێدان بە ڕێکەوتنەکە ئەو وڵاتانە کرد، بەڵام وتی: ئەو هەوڵانە بەس نین.\nعه‌لی خامنه‌یی ڕێبه‌ری ڕێژیمی ئێران، هەروەها وتی: کە سیاسه‌ته‌كانی ئا‌مریكا له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست شكستی هێناوه و ئێران جارێكی دیكه هه‌ره‌س به ئا‌مریكا ده‌هێنێ و هەروەها لەو کۆبوونەوەیە لەگەڵ خوێندکارانی زانکۆوەکان وتی: "ناتوانین سه‌خافه‌ته‌كانی سه‌رۆكی ئا‌مریكا لەبیر بكه‌ین و ده‌بێت له‌وه دڵنیا بن كه ئێران جارێكی دیكه شكست به ئا‌مریكا دێنێ".\nڕێبەرێ ڕێژیمی ئێران، لە بارەی چالاکییەکانی ئەو ڕێژیمە لە ناوچەکەدا وتی: ئامریکا تووڕه‌یه، چونكه ئێران له عێراق و سووریه و لوبنان، كۆسپی له به‌رده‌م پیلانه‌كانیدا داناوه.\nپێشریش وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە بەیاننامەیەكدا، ستراتیژیی نوێی ئامریكای بەرانبەر بە وڵاتەكەی بە بڕیارێكی دوژمنكارانە ناو برد و داوای لە لایەنەكانی رێككەوتننامە ناوکییەكەی كرد، لە هەمبەر بڕیارەكانی ترامپ لەو بارەوە ھەڵوێستیان ھەبێت.\nچەند ڕۆژ پێش دانڵد ترامپ باسی لەوە کرد، بڕیارەکەی بۆ پەسەند کردنی پێبەند نەبوونی ڕێژیمی ئێران بە ڕێککەوتنی ناوکیی لەوانەیە ببێتە هۆی لەناوچوونی تەواوی ڕێککەوتنەکە.\nترامپ لە سەرەتای کۆبوونەوەکەی لەگەڵ ژمارەیەک لە وەزیرانی ئامریکا لە کۆشکی سپی وتی: "ئەوە ئەگەرێكی بەهێزە کە بەرجام هەڵبوەشێتەوە."\nپێشتر سه‌رکۆماری ئامریكا، وتبووی: كه ئه‌گه‌ر كۆنگریس له ماوه‌یه‌كی كه‌مدا ڕێككه‌وتنه‌كه به شێوه‌یه‌ک هه‌موار نه‌كاته‌وه كه جێگه‌ى ڕه‌زامه‌ندى بێت، "ئه‌وە ئاماده‌م كۆتایی پێ بهێنم، چونكه هیچ به ئێران دڵخۆش نیم".\nله چوارچێوه‌ى ستراتیژى نوێی ئا‌مریكاشدا بۆ مامه‌ڵه كردن له‌گه‌ڵ ڕێژیمی ئێران، ترامپ فەرمانی دا کە سزاى نوێ بخرێته سه‌ر سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئێران و بە یەکەم پشتیوانی تێرۆریزمی ناساند.\nستراتیژى نوێی ئامریکا، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كاته‌وه، كه ڕێگه له ڕێژیمی ئێران بگیرێت هەتا نەتوانێت تواناییە مووشه‌كییه‌كانى په‌ره پێ بدات و ببێته خاوەن چەک و مووشه‌كی ناوکیی و نەهێڵن پشتیوانیی له تێرۆر و تێكدانى دۆخى سه‌قامگیری ناوچه‌کە و هەروەها پشتیوانیی له میلیشیاکانى ناوچەکە به ئامانجى تێكدان و له‌ناوبردنى ئه‌و وڵاتانە بکات.\nڕێککەوتنی "بەرجام" پووشپەڕی ساڵی ١٣٩٤ی هەتاوی لە نێوان شەش وڵاتی زلهێزی جیهان و ڕێژیمی ئێران واژۆ کرا.\nدۆسیەی ناوکیی ڕێژیمی ئێران ماوەی ١٥ ساڵە قسە و باسی لە سەر دەکرێت و لە ئاشکرا بوونی ئەو بەرنامەی زیاتر لە دوو دەیە تێدەپەڕێت. هەتا ئێستا وڵاتانی ڕۆژئاوایی و ئامریکا گەمارۆی ئابووریی قورسیان دژی ئەو ڕێژیمە بە هۆی ئەو بەرنامەیە پەسەند کردووە.\nوێستگەی وزەی ناوکیی بووشێهر کە لە لایەن ڕێژیمەوە دامەزراوە، بێ‌ئاکام ماوەتەوە.\nبەرنامەی ناوکیی ڕێژیمی ئێران، نە تەنیا قازانجێکی بۆ ڕێژیم نەبووە، بەڵکوو بووەتە تەوقی لەعنەت بۆ خەڵکی ئێران و تەنیا گیرفانی قاچاخچی و هەندێک لە بەرپرسانی ڕێژیمی پێ پڕ کراوە.


پارتی فەرمانڕەوای ڕوسیا سێیەکی کورسییەکانی لە هەڵبژاردنە ناوخۆییەکاندا لەدەستدا\nدەزگای ڕاگەیاندنی ڕوسی بڵاویکردەوە پارتی ڕوسیای یەکگرتوو کە پشتیوانی لە سەرۆکی وڵاتەکە ڤلادیمێر پوتن دەکات نزیکەی سێیەکی کورسییەکانی لە هەڵبژاردنەکانی ناوخۆدا لە مۆسکۆ لەدەستدا.\nسەرەڕای ئەوەی ئەم هەڵبژاردنانە ناوخۆیین، بەڵام سیاسەتمەداری دیاری ئۆپۆزسیۆنی ڕوسیا ئالێکسی ناڤاڵنی و هاوپەیمانەکانی هەڵبژاردنەکانی مۆسکۆیان بە هەلێک زانی بۆ سەرکەوتن بەسەر پارتی ڕوسیای یەکگرتوودا پێش هەڵبژاردنە گشتیەکان لە ساڵی 2020.\nدەزگای ڕاگەیاندنی ڕوسیا کۆمەڵێک داتای بڵاوکردەوە تیایاندا پارتی ڕوسیای یەکگرتوو نزیکەی سێیەکی کورسییەکانی لەدەستداوە.\nدەزگاکە ئاماژەی بەوەدا پارتەکە لەڕێگایدایە بۆ سەرکەوتن بە بەدەستهێنانی 26 کورسی لە کۆی 45 کورسی پەرلەمانی مۆسکۆ، ئەوەش بەسە بۆ پاراستنی زۆرینەی لە پەرلەماندا. پارتەکە لە ساڵی 2014 دا 28 کورسی بەدەستهێنا.\nدەزگاکە ئاماژەی بەوەدا پارتی شیوعی کۆمەڵێک کورسی لەژێر دەستی پارتی ڕوسیای یەکگرتوودا دەر‌هێناوە بەجۆرێک بەپێی ڕاپۆرتەکان لە پێنج کورسییەوە زیادیکردووە بۆ 13 کورسی، ئەمەش لەکاتێکدا پارتەکانی دیکە هەریەکەیان 3 کورسیان بەدەستهێناوە.\nگەرمیان.. بەهۆی ڕووداوێکی هاتوچۆوە دوو کەس بریندار بوون


ده‌رباره‌ی نهێنی په‌یوه‌ندیی پاكستان به تاڵیبانه‌وه\nماڵپه‌ری پۆله‌تیك 2021.08.22 01:40 PM\nعیمران خانی پاکستان سێ ساڵە خەریکی چییە بۆ تاڵیبان؟\nلە وڵامی پرسیارێکدا لە کەناڵی کوردسات سەبارەت بە ھاتنەوەی تاڵیبان، کاک مەلا بەختیار وتی "پاکستان لە ترسی گواستنەوەی ئاگرەکە بۆ وڵاتی خۆی تەبیعیە مەراعەتی دۆخە بکات".\nبە پشت بەستن بە کۆمەڵێک توێژینەوە و شیکاری خۆم، دەمەوێ لێرەدا ڕۆڵی پاکستان، بە تایبەت عومران خان ی سەرۆک وەزیران ڕونکەمەوە لە ھاتنەوەی دەسەڵاتی تاڵیبان، ئەمەی پاکستان کردی ترسی گواستنەوەی ئاگر نەبوو، بەڵکو ھەڵکردنی ئاگرەکە بوو و گوازتێوە بۆ ئەفغانستان.\nپاکستان لە 18ی ئابی 2018 سەرۆک وەزیرانێکی نوێ (عیمران خان )ی ھەڵبژاد، بۆیە باسەکانی پێش ئەو بەروارە جێدەھێڵم و لە ھاتنە سەر دەسەڵاتی عومران خانەوە دەست پێدەکەم.\nعیمران خان یەکەم سەرۆک وەزیرانی پەختونە (پەشتون) لە پاکستان دەسەڵات بگرێت بە دەست، پەختون (پەشتو) زۆرینەی دانیشتوانی ئەفغانستانن (40%) وە تاڵیبان لە ئەتنک گروپی پەختون پێکھاتوە. ھەرێمی پەختونخوای پاکستان کە دانشتۆکەی 35 ملوێن کەسە، ھەر لە حەفتاکانەوە بووە بە سەنتەری بەرھەمھێنانی گروپە ڕادیکاڵیە ئیسلامێکان لە جیھان بە گروپی تاڵیبان و گروپە کوردێکانی وەکو ئەنسار و تەنانەت بزوتنەوەی ئیسلامیشەوە. ڕادیکاڵە کوردەکان لە پەختونخوای پاکستان گەشەیان بە بیروباوڕی جیھادی داوە نەک ئەفغانستان.\nوەک کەسێکی پەشتون، عومران خان دەسەڵاتی خۆی وەک سەرۆک وەزیران بەکارھێنا بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ قەتەر و تورکیا بۆ گەڕانەوەی تاڵیبان. ھەندێ جموجوڵی عومران خان لە ماوەی سێ ساڵی دەسەڵاتدارێتی کە بووە ھۆکاری ڕێککەوتنەکان و بەھێزکردنی تاڵیبان.\n١ـ تەنھا دوو مانگ دوای دەستبەکاربونی وەکو سەرۆک وەزیران، لە 25ی 10ی 2018، حکومەتە نوێیەکەی پاکستان مەلا برادەری لە زیندانی پاکستان ئازاد کرد و چوو بۆ قەتەر تا سەرپەرشتی باڵی سیاسی بزوتنەوەی تاڵیبان بکات.\n٢ـ دوو مانگ دوای ئازادکردنی مەلا برادەر، لە 21ی 1ی 2019 عومران خان سەردانی قەتەری کرد و ئەم سەردانە بوو بە دەستپێکێک بۆ پلان و کۆششی ھێنانەوەی تاڵیبان بۆ سەر دەسەڵات، تاڵیبان سەرپشک کران بەوەی لە قەتەرەوە خۆ ڕێکخستنەوەی سیاسی و لە پاکستانەوە خۆڕێکخستنەوەی سەربازیی و لۆجستی ئەنجام بدەن.\n٣ـ سێ ھەفتە پێش سەردانەکەی قەتەر، عومران خان لە 4ی 1ی 2019 لەگەڵ ئۆردوغان لە تورکیا کۆبۆوە و باسی دروستکردنی ئیمپراتۆری ئیسلامیان کرد لە ناوچەکە.\n٤ـ شوباتی 2019 گفتگۆکانی تاڵیبان / پاکستان/ ئەمەریکا / قەتەر لە دۆحا دەستی پێکرد.\n٥ـ 22ی 7ی 2019, عومران خان بەسەردانێکی فەرمی گەیشتە واشنتۆن و لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتە ترەمپ دا کۆبۆوە و یەکەم خاڵی گفتگۆیان باسی ڕەوشی ئەفغانستان و گفتگۆکانی دۆحا بوو، بۆ ڕۆژی دوایی عومران خان لە کۆبونەوەیەکی جەماوەریدا بە ئاشکرا دانی بەوەدا نا کە حکومەتی ئەفغانستان بێ تاڵیبان سەرکەوتو نییە و بەشداری تاڵیبان دەبێت بە مایەی ئارامی بۆ ناوچەکە. عومران خان بیانوی ئەوەی دەھێنایەوە کە حکومەتەکەی ئەشرەف غانی دۆستی ھیندوستانە.\n٦ـ 23ی 9ی 2019 لە میانەی کۆبونەوەکانی یو ئێن لە نیویۆرک، عومران خان بەجیا لەگەڵ ترەمپ و پاشان ئۆردوغان کۆبۆوە و لە کۆنفرانسی ڕۆژنامەوانی یەکەم خاڵ باسی ڕەوشی ئەفغانستان بوو.\n٧ـ ٢٧ی ٢ی ٢٠٢٠، دوو ڕۆژ پێش واژوکردنی ڕێککەتنی ئەمەریکا و تاڵیبان، عومران خان گەیشتە قەتەر و چەند کۆبونەوەی نھێنی و ئاشکرای ئەنجامدا.\n٨ـ ٢٩ی ٢ی ٢٠٢٠ ڕێککەوتنی بەینی ئەمەریکا و تاڵیبان لە دۆحا واژۆکرا، وەزیری دەرەوەی پاکستان شامەحمود قورەیشی ئامادەی مەراسیمەکە بوو.\n٩ـ ١٣ی ٢ی ٢٠٢٠ ئۆردوغان سەردانی پاکستانی کرد و دەربارەی تاڵیبان و پرۆژەی ئیمپراتۆری ئیسلامی لە ناوچەکە گفتگۆکرا.\n١٠ـ لە مەودای ئەم سێ ساڵە دا عومران خان حەوت جار سەردانی سعودیە و دوو جار سەردانی ئێران و سێ جار سەردانی چینی کردوە بۆ دڵنیایدان کە تاڵیبان بە فۆرمێکی نوێوە دەگەڕێتەوە ئەفغانستان و زیانی بۆیان نابێت.\n١١ـ ١٩ی ٢٠ی ٢٠٢٠ عومران خان سەردانی ئەفغانستانی کردو، ئەم سەردانە وەکو پەیامی پشتیوانی پاکستان بۆ تاڵیبان لێکدەدرێتەوە و دوا بە دوای ئەم سەردانە تاڵیبان بە ھێزبوونی بەخۆیەوە دەبینی و پەیوەندێکانی حکومەتەکەی ئەشرەف غانی و عومران خان بەرەو خراپی دەڕۆی.\nئەم خاڵانەی خوارەوە ھۆکاربوون کە ئەفغانستان بە گومانەوە لە حکومەتەکەی عومران خان بڕوانێت:\n* لە مزگەوتەکانی پاکستان منداڵ و گەنجیان ھاندەدا بۆ جیھاد و ڕەوانەی ئەفغانستان دەکران.\n* ئەو گەنجانەی لە ئەفغانستان خواستی جیھاد و تێکەڵبوون بە تاڵیبانیان ھەبوو، لە پاکستان ڕاھێنیانیان پێدەکرا.\n* عومران خان لە وتارێکی نێو پەرلەماندا، ئوسامە بن لادنی بە شەھید ناوبرد.\n* ھەندێ لە بریندارەکانی تاڵیبان، لە نەخۆشخانەکانی شارەکانی کوەیتە و پیشاوەری پاکستان چارەسەریان بۆ دەکرا. وەزیری ناوخۆی پاکستان شێخ ڕەشید ئەحمەد لە چاوپێکەوتنێکی جیۆ نویز دانی بە ڕاستی ئەم بابەتە دانا.\n* چەند جارێک وەفدی باڵای تاڵیبان بە سەرۆکایەتی مەلا برادەر سەردانی پاکستانیان کردوە و لەگەڵ عومران خان کۆبونەتەوە و ڕێکخستنەکانی تاڵیبانیان لە پاکستان بەسەرکردۆتەوە.\n* مەراسیمی گەورەی ناشتنی کوژراوەکانی تاڵیبان بە ئامادەبوونی ھەزاران لایەنگیر و ئاڵای تاڵیبانەوە لە پاکستان.\n* ئیسمائیل خان، یەکێک لە گەورە جەنراڵەکانی ھەرێمی ھیراتی ئەفغانستان، لە کاتی ھێرشێکی تاڵیبان دا وتی ئەمە شەڕی تاڵیبان و حکومەتی ئەفغانستان نییە بەڵکو شەڕی پاکستان و ئەفغانە بەڵام تاڵیبان شەڕەکەیان بۆ دەکات.\n* چەندین خۆپیشاندانی گەورەی ئەفغانیانی دەرەوەی وڵات دژی دەستێوەردانی پاکستان و یارمەتی دانی ئاشکرای تاڵیبان ئەو ڕاستیە دەسەلمێنێت کە ھەموو تاکێکی ئەفغانی تاڵیبان بە پرۆژەی پاکستان دەزانن.\nلە ئەنجامدا، دوای سێ ساڵ دەستبەکاربوونی عومران خان، لە ئابی ٢٠١٨ بۆ ئابی ٢٠٢١، تاڵیبان گەڕانەوە پایتەختی کابول و جیاوازێکەی تاڵیبانی ئێستا و تاڵیبانی پێش ٢٠٠١ ئەوەیە، تاڵیبانی ئێستا وڵاتە دراوسێکەی په‌شتون دەیبات بەڕێوە کە ئەوان وەکو تاکێک لە خۆیان لێی دەڕوانن.


مێژووی سەرهەڵدانی دەوڵەت لە هزری مرۆڤدا.. ئاراس سەعید – Dengekan\nbyAras Mamsaed\tApril 24, 2021\tGeneral, Opinion\nدەوڵەت: (ڕێکەوتنێکی یاسایی سنووردارە هاوڵاتیان بەمەبەستی پاراستنی بەرژەوەندیەکانیان دایان مەزراندووە.)\nبەشێکی زۆری مێژووی هزری مرۆڤ، سەرقالی تەتەڵەکردنی ئەو پرسە فەلسەفیانەبووە، کە پەیوەستە بەژیانی مرۆڤ و کۆمەڵگاوە، بیرکردنەوەی سیاسی لەقۆناغە سەرتاییەکانی هزری مرۆڤدا، تا مێژووی هاوچەرخ، هەوڵدانبووە بۆ دەستەبەرکردنی ڕێژێمێکی گونجاوی حوکمڕانی لەگەڵ بەرژەوەندیەکانی هاوڵاتیان بگونجێت. ئەم پرسەش لەسەرهەڵدانی فەلسەفەی گریکەوە تا سەدەکانی ناوەڕاست مشتومڕێکی فەلسەفی زۆری بەخۆوە بینیوە، ئەویش بەپێی تێڕوانین و قۆناغە مێژوویەکانی ژیاری کۆمەڵگا تێڕوانینی فەیلەسوفان گۆڕاون.\nبۆنمونە: فەیلەسوفە یۆنانیەکان دەربارەی سروشتی مرۆڤ گوتویانە:( مرۆڤ ئاژەڵێکی کۆمەڵایەتیە)\nواتا: مرۆڤ بەسروشت کۆمەڵایەتیەو پێویستە لەچوارچێوەی سیستەمێکدا ژیانی مرۆڤەکان ڕێکبخرێت.\nیەکێک لە بۆچونەکانی تر، بۆچونی “تۆماس هۆبز”ە دەربارەی سروشتی مرۆڤ بەم جۆرە دەدوێت:( مرۆڤ بەرسروشت گورگە) لەدیدی هۆبزەوە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی سروشتە دڕندەکەی مرۆڤ دەبێت، دەوڵەتێکی “وەحش” هەبێت، تا بتوانێت بەهێز بەرژەوەندیەکانی هەموان ببپارێزێت، “هۆبز” پێوایە دەوڵەت بە بەکارهێنانی توندووتیژیەکی کەم، توندوتیژیەکی زۆر کۆنتڕۆڵ دەکات، لەڕێگەی دامەزراوە سەرکوتکارەکانیەوە، بەڵام “جان جاک ڕۆسۆ” پێچەوانەی هەردوو بۆچونەکە پێ وایە، (دەوڵەت سروشتی مرۆڤ، لەمرۆڤ دەداماڵێت و هەریەک لەمرۆڤەکان وەکو ئەکتەرێک نمایشی ئەو ڕۆڵە دەگێڕن کۆمەڵگا بەسەریدا سەپاندوون.)\nلەفەلسەفەی یۆنانی کۆندا “پلاتۆ” لە کتێبی کۆماردا دەربارەی دامەزراندنی دەوڵەتێکی هەڕەمەکی فەلسەفەکەی داڕشتۆتەوە. هەرچەندە لە پێش “پلاتۆدا” ڕژێمی کۆمەڵگای یۆنانی، ڕژێمێکی دیموکراسی بووە. بەڵام بە بۆچونی “پلاتۆ” هاوڵاتیان بە سیتسمی دیموکراسی ناتوانن بڕیاڕێکی تەندروست بدەن دەربارەی ژیانێکی باش بۆ کۆمەڵگا و لەگەڵ بەرژەوەندیەکانی هەموواندا بگونجێت، بۆیە “پلاتۆ” لە یۆتۆپیای کۆماردا ڕژێمێکی تۆتالیتاری دادەمەزرێنێت، کە فەیلەسوفەکان لەچینی سەرەوەی کۆمەڵگادان و چینی دووەم: چینی سەرباز چینی سێیەم: چینی پیشەواران.\nچینی پیشەوارانیش دابەش دەکات بەسەر چینی کرێکاران و پیشەواران و پزیشکان. ئەو دەڵێت: “منداڵی کرێکاران دەبێت ببنەوە بەکرێکار و پێشەواران دەبێ ببنەوە پیشەوەر”. ئەم بۆچونەش پەیوەستە بە بۆچونە فەلسەفیەکانی خۆیەوە، کە ئەقڵ سەنتەری ڕەفتارو پاڵنەری کردە ئاکارییەکانی مرۆڤە.\nگەورەترین هەڵەی “پلاتۆ”، دەربارەی دابەشکردنی کار و ڕژێمی کۆمەڵایەتیە، لەدیدی ئەوەوە چینەکان وەکو میراتێک بۆ نەوەکانیان دەمێنتەوە، لەکاتێکدا هیچکام لەمرۆڤەکان بەسروشت کرێکار و پزیشک و ئاغا و پیشەوەر نین، بەڵکو ئەوە ڕژێمە کۆمەڵایەتیەکانە هەڵدەسێت بەدابەشکردنی چینەکان. ئەم تێڕوانینەی “پلاتۆ” دواتر لای “مارکس” هەڵاوگێڕ دەبێتەوەو لە قۆناغی دیالەکتیکدا، کرێکاران وەکو سوبێکت و بزوێنەری مێژوو و دەستنیشان دەکات.\nتێڕوانینی فەلسەفەی سیاسی سەدەکانی ناوەڕاست، پشت بەمیتۆدێکی تیۆلۆژی دەبەستیت. ئەویش بەهۆی باڵادەستی ڕژێمی کڵێساوە، لەسەدەکانی ناوەڕاستدا. ئەویش تێکەڵکردنی بیروباوەڕی ئایینی و فەلسەفەی کۆمەڵایەتی بوو. بیرمەندانی ئەم قۆناغەش هەریەک لە( ئۆگەستین و تۆما ئەکوێنی) بوون. کە فەلسەفەی یۆنانی کۆنیان تێکەڵەی ئایینی مەسیحی کرد. تێڕواینی هەردووکیان لەیەکترەوە نزیکەو فەلسەفەی سیاسی ئەوان پەیوەستە دوالیزمەی “ئاسمان و زەوی” ئەوان لەسۆنگەی شرۆڤەکردنی ئەفسانەی ئادەم و حەوا و شەڕی هابیل و قابیل. مرۆڤ دابەش دەکەن بەسەر دووبەشدا، “زەوی نشین و ئاسمان نشین” زەوی نشینەکان بەمرۆڤگەلی پیس دادەنین و ئاسمان نیشینەکانیش شوێنی مرۆڤە باشەکانن. لەدیدی ئەوانەوە مرۆڤ دەبێت گوێڕایەڵی دەسەڵات بێت و پاشا نوێنەری خودایە و ئەگەر فەرمان ڕەوایەکی باش بوو، ئەوا پاداشتی خودایە و ئەگەر فەرمان ڕەوایەکی خراپبوو ئەوا سزای خودایە بۆ ئێوە.\nلەسەرەتاکانی سەدەی شانزەهەم و حەڤدەهەم بیری سیاسی گەورەترین مشتوومڕی فەلسەفی بەجێ دەهێڵت و بەشێکی زۆری ئەو تێڕوانیە فەلسەفیانە دژبە توێلۆژی و فەلسەفەی ئادیالیزمی یۆنانیە، لێردا بەکورتی ئاماژە بە بۆ چونەکانی (هۆبز، ڕۆسۆ، ماکاڤیلی)دەکەم.\nفیکری سیاسی لە سەرەتاکانی سەدەی شانزەهەمدا، دابڕانێکی لە نێوان یۆتۆپیا و تیۆری دروستکرد، ئەرکی فەیلەسوفان ئاڕاستەیەکی ڕیالیتی دەسەڵاتی وەرگرت، چیتر تێڕوانینی فەیلەسوفان لەسۆنگەی مومارەسەکردنی دەسەڵات و پراکتریزەکردندا خۆی دەبینیەوە، ئەمەش بە ئاشکرا لە بۆچونەکانی “نیکڵۆ ماکاڤیلی” لە کتێبی میردا دەبینینەوە، دەتوانم بڵێم ماکاڤیلی باوکی دامەزرێنەری نوێگەرییە لە هزری سیاسیدا، چونکە ئەو تێڕوانیەنەکانی تەنها لەسۆنگەی پرسیارکردن و تیۆریا داڕشتن خۆی نابینیتەوە، بەڵکو ئەو پێمان دەڵێت واقیعی سیاسەت چیە و چۆن مومارەسەری سیاسیەت بکەین. پوختەی تێڕوانینەکانی” ماکاڤیلی ” لەکتێبی “میر”دا کورت دەکەمەوە. ئەو پێمان ناڵێت میر بۆچی حوکم دەکات، بەڵکو پێمان دەڵێت؛ (میر چۆن حوکم دەکات). لەدیدی ئەوەوە میر هیچ ڕێگە چارەیەکی لەبەردەمدا نیە، جگە لە بەکارهێنانی هێز و داگیرکردنی ئەو سنوورانەی لەژێر دەسەڵاتیدا نیە. میر پێویستە هێز و فێڵ بەکاربهێنێت، چونکە ئەوانە حوکم دەکرێن مرۆڤن، مرۆڤیش خەسڵەتێکی شەڕانگیزی هەیە، میر بۆ ئەوەی لەسەر کورسی دەسەڵات بمێنێتەوە هیچ ڕێگا چارەیەکی نیە، جگە لەوەی دژی ئایین و بنەماکانی سۆز بوەستێتەوە، میر گەر لەتوانای بوو، پێویستە لەڕێگەی چاکە لانەدات بەڵام ئەوەشی لەسەرە کە ڕێگەی خراپە بگرێتە بەر. لەدیدی ماکاڤیلەوە دەسەڵات خەسڵەتێکی مرۆییەو، تەنها لەڕێگەی خوێن و هێزەوە بەدەست دێت و پارێزگاریشی لێ دەکرێت.\nلەدوای “ماکاڤیلی” ئەوەی درێژەی بەم دیدگا تۆتالیتارییە دەدات “تۆماس هۆبزە” لەدیدی ئەوەوە مرۆڤ بونەوەرێکی دڕندەیە، یان( مرۆڤ گورگە بۆ گیان برای خۆی). بۆچونە فەلسەفیەکانی هۆبز لەکتێبی “لیڤیسیان”دا، بەم شێوەیەیە، “هۆبز” جەخت لەسەر پەیمانێک دەکاتەوە، پەیمانێک کە تاکەکان بەخواستی خۆیان لەسەری ڕێک دەکەون و کەسی فەرمان ڕەوا دەست نیشان دەکەن، پەیمانەکە لەناوەڕۆکدا ملکەچیە، چونکە تاکەکان دەستبەرداری کۆمەڵێک مافی خۆیان دەبن و لەبەرانبەردا ئاسایش بەدەست دەهێنن و دەوڵەت و ماف و ئاسایشیان دەپارێزێت. “هۆبز” لەڕێگەی پەیمانی کۆمەڵایەتیەوە ڕەهاترین دەسەڵات دەداتە دەوڵەت، چونکە ئەو دەوڵەتە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هەمووان دادەمەزرێت و پێویستە فەرمان ڕەوا دەسەڵاتێکی ڕەهای هەبێت، بۆ کۆنتڕۆڵکردنی سروشتە ئاژەڵیەکەی مرۆڤ. لەگەڵ سەرەتایی سەرهەڵدانی فیکری لیبڕاڵیەت و بۆرژوازی ئەم تیڕوانینە ناچارییەی “هۆبز” بۆ چونە ژێر باری پەیمانی کۆمەڵایەتی پێچەوانە دەبێتەوە. “جۆن لۆک” فەیلەسوفی ئەزمونگەرایی ئینگلیز، پێ وایە پەیمانی کۆمەڵایەتی بەویست و ئیردەی تاکەکان ئەنجام دەردێت، ئامانجیش لەو پەیمانە پاراستنی بەرژەوەندیەکانی تاکە لەلایەن دەوڵەتەوە، کە سزای ئەو کەسانە دەدات کە دەست درێژی دەکەنە سەر موڵک و ماڵی گشتی. “جۆن لۆک” دەڵێت: (ئەوانەی کە بەشداری دەکەن لەو پەیمانەدا مافی کشانەوەیان هەیە، کاتێک هەستیان کرد فەرمان ڕەوا کەسێکی گەندەڵ و توندو تیژە). واتا جۆن لۆک مافی یاخی بوون و هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەت دەداتە دەست تاکەوە و ئەمەش پێچەوانەی “لیڤیسیانی” تۆماس هۆبزە، کە دەوڵەت دەسەڵاتێکی ڕەهایی هەیەو کاتێک مرۆڤەکان یاخی دەبن شەڕی هەمووان دژ بەهەمووان دەست پێدەکات، چونکە دەوڵەت بەشێکە لە هەمووان. جۆن لۆک دژی ئەو تێڕوانینە کەدەوڵەت مافی هەڵوشاندنی کۆمەڵگای مەدەنی هەبێت، بەڵکو لەدیدی لۆکەوە دەوڵەت نابێ دەست وەربداتە ناو ڕەهەندە تایبەتیەکانی ژیانی تاکەوە.\n“مۆتیسۆکۆ” درێژە بە تێڕوانینەکانی لۆک دەدات و دەیەوێت کۆمەڵگای مەدەنی لەدەستی دەوڵەت ڕزگار بکات، ئەویش بە داواکردنی جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان، واتا پێویستە دەسەڵاتی داوەری و جێبەجێ کردن لەلایەن یەک کەسەوە بەڕێوە نەبرین و دوو دامەزراوەی سەربەخۆ و جیاوازبن. بەڵام “تۆماس هۆبز” دەوڵەتێکی ڕەهای پێشنیار کردووە و بەبێ هەموو دەسەڵاتەکانی ڕادەستی فەرمان ڕەواکردووە.\nبیرمەند و پێغەمبەری شۆڕشی فەڕەنسی “جان جاک ڕۆسۆ” لە کتێبی “پەیمانی کۆمەڵایەتی” گریمانەی دەوڵەتێک دەکات، لەسەر بنەمای پەیمانێکی کۆمەڵایەتی بێتەوە ئاراوە. لەدیدی “ڕۆسۆ”وە، مرۆڤەکان پێویستە لەچوارچێوەی پەیمانێک ڕێکبخرێن کە پەیمانەکە بریتیە لە ئازادی، ڕۆسۆ دەڵێت:( ئازادی هاوڵاتیەک لەو شوێنە دەوەستێت کە ئازادی ئەوانی تر، دەست پێ دەکات). دەوڵەت لەدیدی ڕۆسۆوە برییتە لە ئێرادەی گشتی و تاکەکان لەچوارچێوەی پەیمانێکدا دەوڵەت دادەمەزرێنن و پێویستیشە هەمووان گوێڕایەڵی یاساکانی دەوڵەت بین، بۆ پاراستی بەرژەوەندی گشتی.\nلیبڕاڵیزم دژ بەلیڤیسیان\nئایدۆلۆژیایی لیبڕاڵیزمی کلاسیک لە (سیتوارت میل و جۆن لۆک)وە، دژ بەدەسەڵاتی ڕەهاگەرایی و فیوداڵیزم سەرهەڵدەدات، ئەمەش لەو کۆنتێکستە مێژووییەدا ڕۆڵی کاریگەر دەبێنی، کە جەخت لەسەر پاراستنی ئازادییەکانی تاک دەکاتەوە، بە جۆرێک هیچ دەسەڵاتێک بۆی نیە دەست وەربداتە نێو ڕەهەندە تایبەتیەکانی ژیانی مرۆڤەوە.\nئەم تێڕوانینە پێچەوانەی پڕۆژە فەلسەفیەکەی (تۆماس هۆبزە) که پێشنیاری دەوڵەتی “لیڤیسیان” دەکات، هۆبز دژبە تێڕوانینەکانی پێشخۆی بەتایبەتی (تۆماس ئەکوینی) دەیەوێت شەرعیەت لەدەسەڵاتی کڵێسا وەربگرێتەوەو سەرجەم دەسەڵاتەکان بگوازێتەوە بۆ دەوڵەت.\nلەدیدی هۆبزەوە سێ فاکتەری سەرەکی ئامادەن بۆ دروستکردنی دەسەڵات و دەوڵەتی (لیڤیسیان) ئەوانیش (دەگمەنی، ترس، خودشەیدایی). هۆبز پێچەوانەی هەموو فەیلەسوفەکانی پێشخۆی پێوایە: “مرۆڤ بەسروشت ئاژەڵێکی دڕندەیە”\nنەک بەتێڕوانینە ئەڕستۆیەکەی (مرۆڤ ئاژەڵێکی کۆمەڵایەتی بێت).\nهۆبز دەڵێت: (مرۆڤ لەژێرکاریگەری غەریزە و ئەقڵدایە)لەکاتی دەگمەنیدا هەندێک لەمرۆڤەکان لەسەر سکی ئەوانی تر دەژین و هەندێکیان برسی دەبن. ئەمەش قۆناغی ترس دێنێتە ئاراوە سەرهەڵدەدات بۆ مەترسیدارترین قۆناغ ئەویش شەڕی (هەمووان دژ بە هەمووان). هەرکەسێک کەهێزی زیاتری هەبوو ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە، هۆبز جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە مرۆڤەکان پێویستە لەچوارچێوەی پەیمانێکدا کۆببنەوە و دەوڵەتی لیڤیسیان دابمەزرێنین، کە ئەقڵ بەو کارە هەڵدەسێت. (لیڤیسیان) هەرچەندە دەوڵەتێکە دەسەڵاتی تاکەکان سنوردار دەکات و ئازادییەکانی مرۆڤ دەچەپێنی. بەڵام لەدیدی هۆبز خۆیەوە، دەوڵەتێک لەچوارچێوەی پەیماندا دروستبکرێت نابێتە هۆکاری چەوسانەوەی ئەوانی دی. بەڵکو ئامڕازێکە بۆ کەمکردنەوەی نائارامی و چەوساندنەوەو بەرقەرارکردنی ئاسایش.\nلەدیدی منەوە ئاسایش خۆی لەخۆیدا پێچەوانەی ئازادییە، بەڵام لەدیدی “هۆبزە”وە پەیمان دەبێتە هۆی ئەوەی هەریەک لەبڕێک لەئازادیەکانی خۆیان خۆشبن لەپێناو بەدیهێنانی لیڤیسیان. ئەگەر بگەڕێنەوە سەرخاڵە جەوهەرێکە، لیبڕاڵیزم دژبە لیڤیسیانە. لێبڕاڵیزم لە ئەنجامی دەرکەوتنی بۆرژوازی لەدایک دەبێت و سەردەکێشی بۆ قۆناغێکی مەترسیدار، ئەویش (خاوەندارێتی تاکە) کە دەبێتە هۆی سنوردارکردنی دەسەڵاتی دەوڵەت و کەمتوانی دەوڵەت لە دەست تیوەردان بۆ کەمکردنەوەی نا یەکسانی و ناڕەوایەتی، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کەمینەیەک لەسەر سکی ئەوانی تر، سامانەکانی سروشت بۆخۆیان قۆرخ دەکەن و لەڕێگەی دامەزراوە و میدیا و سەرمایەی گەورەوە فشار لەسەر دەسەڵات دروستدەکەن. پاشان دەسەڵاتی دەوڵەت سنوردار دەبێ و چینی بۆرژوا پەلدەکێشن بۆناو سیستەمی حوکمڕانی و لەکۆتایدا خۆیان لەباج دەدزنەوە و سەرجەم کەرتەگشتیەکان بۆخۆیان قۆڕخ دەکەن و وەکو لە ئێستادا داهاتی کەمینەیەکی بۆرژوا بەرانبەرە بە یەک لەسەر سێ ی جیهان.\nبەڵام (لیڤیسیان) دەسەڵاتێکی ڕەهایەو دەتوانێ یەکسانی چینایەتی و هاوسەنگی ڕابگرێت. مرۆڤەکان لەناڕەوایەتی دووربکەونەوە، چونکە مرۆڤێک کاتێک دەیەوێ بەرانبەر بچەوسێنێتەوە ناتوانێ لەسەر بنەمای هێز ئەوە بکات، چونکە هێزێکی گەورە تر ئامادەگی هەیە بۆ سزادانی.\nلەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی پیشەسازی و شۆڕشی فەڕەنسی باردۆخی سیاسی ڕۆژئاواو کۆمەڵگای ئەوروپی تووشی داڕمانی گەورە دەبێت، شۆڕشی پیشەسازی کۆمەڵگای ئەوروپی لە قۆناغی دەرەبەگایەتیەوە گۆڕی بۆ قۆناغی پیشەسازی و دابەشکردنی چینایەتی. ئەمەش دووشتی نوێ لەمێژووی مرۆڤایەتیدا گۆڕانی بەسەردا هات، ئەویش ستراکۆتۆری کۆمەڵگا لە قۆناغی دەرەبەگایەتیەوە گۆڕا بۆ کۆمەڵگای پیشەسازی و ئایدۆلۆژیای نوێش هاتە ئاراوە. لێرەشەوە لەسەردەستی “سان سیمۆن و ئۆگست کۆنت و هبرت سنبەر” زانستی سۆسۆلۆجیا دامەزرا. تێڕوانینەکانیش دەربارەی دەوڵەت دابەش بوو بۆ دووجۆر دەوڵەت. یەکەم: دەوڵەتی (سەربازی) کە دەوڵەتێکی تۆتالیتاریەو دەسەڵاتێکی ڕەهایی هەیە و، ژیان و بیرکردنەوە و ئایینی کۆمەڵگا دیاری دەکات. دووەم: “دەوڵەتی پیشەسازی” کەئەو سێ بیرمەندە کۆنزیرڤایتڤە پرسی دابەشبوونی چینایەتی و ستەمی سەرمایەدارانیان لەکرێکاران پشتگوی خستبوو، پیان وابوو ئەوەی سروشتی کۆمەڵگای مرۆڤایەتیە و، جەختیان لەدامەزراندنی دەوڵەتێکی پیشەسازی دەکردەوە بەپاشەکشەکردنی ئایین و پشت بەستن بەزانست، لەدیدی ئەوانە دەوڵەتی پیشەسازی مافی هەمووان دەپارێزیت و لەسایەی ئابوری لیبڕاڵەوە هەر مرۆڤێک بەپێ ی توانای خۆی مافی پێ دەدرێت.\nلە ئەڵمانیاش هەردوو فەیلەسوفی ئەڵمانی “هێگڵ” “کاڕڵ مارس” پرسە فەلسەفیەکانی خۆیان دەربارەی دەوڵەت خستۆتە ڕوو، “هیگڵ” بەشێوەیەکی کۆنزیرڤاتیڤانە لایەنگری دەوڵەت دەکات و لەدیدی هیگڵەوە دەوڵەت گەورەترین ئۆرگانی ئاکارییە، پێویستە تاکەکان تێدا بتوێنەوە. بەڵام “کاڕڵ مارکس” پێچەوانەی هەموو فەیلەسوفەکانی پێش خۆی هەوڵی جەخت لەسەر نەمانی دەوڵەت دەکاتەوە، لەدیدی ئەوەوە کۆمەڵگایی مرۆڤایەتی بەهۆی دیالەکتیک و پێکدانی چینەکاندا گەشەی کردووە و هەرقۆناغێک دژەکەی خۆی لەهەناوی خۆیدا هەڵگرتووە،و دواقۆناغیش قۆناغی سەرمایەدارییە، کە تۆوی دژەکەی لەهەناوی خۆیدا هەڵگرتووە، کە کرێکارانن. کرێکاران ڕۆژێک هۆشیار دەبنەوەو وەکو خۆی بزوێنەری مێژوو مرۆڤەکانن بەڵام هۆشیاریان لەبارەوە نیە.لەدیدی مارکسەوە کرێکاران شۆڕش دەکەن و دوای لەناوبردنی ئامڕازەکانی چەوساندنەوە دەوڵەت دەتوێتەوە و قۆناغی کۆمۆنیزم دێتە ئاراوە. “جۆرج تەڕابشی” دەربارەی درێژە پێدەری “مارکس” و دەوڵەتەکەی “لینین” دەڵێت؛ “ئەو دەوڵەتە وەحشەی لەمێژووی مرۆڤایەتیدا هیچ کەسێک نەیتوانی دروستی بکات، لینین لەڕوسیا دروستی کرد”.\nهیچ دەوڵەتێک هێندەی سۆڤیەت بەشێوەیەکی دڕندە کۆمەڵگای مەدەنی قوت نەداوە. کۆتا تێڕوانین دەبارەی دەوڵەتی دیموکراسی تێڕوانینەکانی “هانا ئارێنت” وەردەگرین. هانا ئارێنت، یەکێکە لەو فەیلەسوفانەی کاریگەرە بە مێژووی دەوڵەت شارەکانی یۆنان. “هانا ئارێنت” لە تێوری کردەدا جەخت لە کۆمەڵگای یۆنانی و دیموکراسی دەکاتەوە، کە هاوڵاتیانی دەوڵەت شارەکانی ئەسینا، لەدەوری یەکتری کۆ دەبوونەوەو کردەیان دەنواند. “کردە” لەدیدی “ئارێنت”ەوە، سوبێکتی مرۆڤە، لەڕێگەی زمانەوە دێتەبوون. ئارێنت پێ وایە بکەری کردەکان، کاتێک لەڕێگەی دیالۆگەوە بەیەکتری دەگەن و تێز و ئایدیاکانیان دەگوازنەوە، دەوڵەتی دیموکراسی دادەمەزرێنن. ئەو دەوڵەتەی ئەو گریمانەی دەکات، کۆمەڵگا لەچوارێوەی هێزدا ڕێک دەخزێتەوە، “هێز” لەڕێگەی سوپا و دامو دەزگا سەرکوتکارەکانەوە نا، بەڵکو هێزی کردە، ئەو دەوڵەتەی بەرەنجامی کردەیە، ئیرادەی گشتیەو، دەسەڵاتەکان لەخوارەوە دەڕۆن بۆسەرەوە، فەرمان ڕەوا تەنها دەبێت لت بەرژەوەندیەکانی کۆمەڵگا بڕیاڕ بدات، چونکە کۆمەڵگا فەرمان ڕەوا هەڵدەبژرێت و مافی لێسەندنەوەی دەسەڵاتیشیان هەیە.\nبەسود وەرگرتن لەم سەرچاوانەی خوارەوە:\nمصطفی الخشاب: علم لاجتماع.\nسەرەتاکانی سۆسۆلۆژیا: کۆمەڵە وتار\nپێشڕەو محمد: پوختەی سەرمایە سەرمایەی مارکس\nو: ئاوات ئەحمەد سوڵتان\nماوریز پاسرین: فەلسەفەی هانا ئارێنت\nو: ئارام مەحمود. دەزگای ئایدیا 2017\nPrevious ڕه‌خنه و كاردانه‌وه.. سه‌دیق سه‌عید ڕواندزی\nNext “بارهەڵگریی زێڕ” لە فێستیڤاڵی جیهانی فیلمی کوردی “لەندەن” نمایش دەکرێت.. ئامادەکردنی: مەنسوور جیهانی


ئەندامێکی دڵسۆزی حیزب کۆچی دوایی کرد\nزایینی: ٢٥-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠٥ - ١٢:١٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: مەجید پاڵانی ئەندامی دڵسۆز و خەمخۆری حیزبی دێموکرات لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا بەهۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا؛ ئێوارەی ڕۆژی سێ شەممە ڕێکەوتی ٢ی سەرماوەزی ١٣٩٥ی هەتاوی کاک مەجید پاڵانی کوڕی مۆحەممەد لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.\nکاک مەجید لەدایک بووی ساڵی ١٣٤٣ی هەتاوی لە گوندی "تەپەماران"سەر بە ناوچەی سەرپێڵی زەهاوە؛ ساڵی ١٣٦٠ی هەتاوی پێوەندی بە تێکۆشەرانی حیزبی دێموکراتەوە گرتووە و ساڵی ١٣٦١ی هەتاوی دەبێتە پێشمەرگە و لە هێزی شاهۆی ئەو کات سازمان درا. دواتر بەهۆی ڕاپێچ کردنی بنەماڵەکەی بۆ ئۆردوگای ڕۆمادییە واز لە پیشمەرگایەتی دێنێ و دەگەڕێتەوە بۆ لای بنەماڵەکەی.\nپاش دامەزراندنی کۆمیتەکانی حیزب لەم ئۆردوگا دەبێتەوە ئەندامی حیزب ؛ پاش ڕوخانی ڕێژیمی بەعس و گەڕانەوەیان بۆ کوردستان لە باریکە و دواتریش لە کەلار جێگیر بوو و وەک ئەندامێکی دڵسۆز و خەمخۆری حیزب درێژەی بە کار و چالاکییەکانی دا.\nبەداخەوە ئێوارەی ڕۆژی سێ شەممە بەهۆی جەڵتەی دڵ لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری سلێمانی ماڵئاوایی لە ژیان کرد.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بەم بۆنەوە سەرەخۆشی لە بنەماڵە و خزم و کەس و کاری ناوبراو دەکات و خۆی بە شەریکی خەمیان دەزانێت.


شێوەتو، کۆنترین شوێنەواری مرۆڤ لە کوردستان (شیوه تو، قدیمی ترین زیستگاه بشر در کردستان) – انسان‌شناسی و فرهنگ\nڕەحمەت نادری کارناسی باڵای کۆنینە‌ناسی\nکۆنترین و درێژترین سەردەمی ژیانی مرۆڤ بە سەردەمی “کۆن بەردی” نێودێر دەکردی. ئەم سەردەمە لە سێ میلیون ساڵ پێش تا نیزیک بە دوازدە هەزار ساڵ پێش دەخاینێ. لە سەر ئەساسی کەل‌وپەلی کۆنینە‌ناسی، سەرەتایی‌ترین بەڵگەکانی ئەو سەردەمە (کە هاوکاتە دەگەڵ هاتنەئارای مرۆڤ) لە ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا دۆزراوەتەوە. ئەم سەردەمە خۆی دابەش دەبێ بە چوار بەش: کۆن‌بەردی قەدیم (سێ‌میلیون تا دووسەدوپنجاە هەزار ساڵ پێش), کۆن‌بەردی ناوین (دووسەدوپەنجا هزار ساڵ تا چل‌هەزار ساڵ پێش), کۆن‌بەردی نێوی (چل هەتا هەژدەهەزار ساڵ پێش) و کۆن‌بەردی سەرەوە (هەژدە تا دوازدە هەزار ساڵ پێش)ە. چۆنێتی ژیان لە ئەم سەردەمەدا زۆرتر ڕاو و هەروەها کۆکردنەوەی دانەوێڵە و هەروەها مردارخواردن بوە. ئەم سەردەمە بەهۆی دوورودرێژی و بوونی مرۆڤ, تایبەت‌مەندی و گرینگایەتی خۆی هەیە لە بواری ناسینی مرۆڤ.\nلە ئێران‌دا کۆنترین بەڵگەی ئەم سەردەمە نیزیک بە یەک میلیون ساڵ پێش و لە باکوری مەشهەد و شوێنەوارێک بە نێوی “کەشەف روود بە دەست هاتوە. لە ناوچەگەلی‌تری ئێرانیش تا ئێستا تاقمێک ئاسەواری ئەم سەردەمە بەدەست هاتوە. یەکێک لە گرنگترین ناوچەکان لە بواری کۆنینەناسی ئێران کە بە “بەهەشتی کۆنینەناسی ئێران” نێودێر دەکرێ، کوێستانی زاگروسە و بەتایبەت لە پارێزگاکانی کرماشان، ئیلام و لۆرستان دایە، بە شێوەیەک کە زۆرترین زانیاری سەبارەت بە کۆن‌بەردی لە ئێران‌دا لەم ناوچەیە بەدەست هاتوە.\nبەڵام لە ناوچەکانی باکوری زاگروس و لە پارێزگای کوردستان و باشوری زڕیای ورمێ، تا ئێستا بەڵگەی زۆر کەم لەم سەردەمە وەدەست هاتوە. تەنانت لە پارێزگای کوردستان لە نیزیک گۆمی زرێوار شوێنەوارێک پێوندی‌دار بەسەردەمی کۆن‌بەردی ناوین، چەند شوێنەوار لە هەورامان، شوێنەواری شاریکەند لە نیزیک سەقز (سەردەمی کۆن‌بەردی قەدیم) و ئەشکەوتی تەمتمە (سەردەمی کۆن بەردی ناوین) وەدەست هاتوە. هەڵبەت نەبوونی لێکۆلینەوەی سیستماتیک لەم ناوچەیە یەکێکە لە هۆیەکانی ئەم لاوازیە.\nشوێنەواری شیوەتو، لە مەودای حەوت کیلومیتری باشوری ڕۆژئاوای مەهاباد و لە سەر تەنیشتی چۆمی مەهاباد (جانداران) و بەرزایی ١٣٨٠ میتری لە دەریا هڵکەوتوە. لە ساڵی ١٣٨٣ ــ ١٣٨۴ لە ماوەی تۆژینەوە و لێکۆڵینەوەی سمکۆ عەلیپور (کارناسی مێژوو) و ڕەحمەت نادری لە سەر ئەم شوێنە تاقمێکی بەرچاوی کەرێستەی بەردین پێوندی‌دار بە سەردەمی کۆنبەردی قەدیم وەدەست هاتوە، لێکۆڵینەوەکانی سەرەتایی ئەم کەرێستانە لە مۆزەخانەی میللی ئێران بە ئاکام گەیشت. لە قۆناخی دواتری ئەم لێکوڵینەوەیە، دەستەی هاوبەشی ئیران ــ فەرانسە لێکۆڵینەوەی وردتری بە ئەنجام گەیاند و تا ئێستا چەند وتاری زانستی لە چەند ژورنال و کتێبی زانستی کۆنینەناسی‌دا بڵاو بوتەوە.\nشوێنەواری شیوەتو، شوێنێکی ڕوو ئاوەڵا لە قەراغی چۆمی مەهابادە. لەم شوێنەدا تاقمێک کەرێستەی بەردین وەک دووڕویە(۱) ، کاکڵە بەرد (۲) و کەریسەی قەلەشینەر (۳) کە هەمویان پێوەندی‌دارن بە سەردەمی کۆنبەردی قەدیم، وەدەست هاتون. لە نمونەی ئەم ئاسەوارە تا ئێستا لە ڕۆژهەلاتی ئافریقا، ڕۆژهەڵاتی ناوین و چەند شوێن لە ئوروپا بە دەست هاتوە.\nسەبارەت بە مرۆڤی ئەم سەردەمە، بە سرنج‌دان بە ئەم ئاسەواری کە لە شوێنەکانی وەک ڕۆژهەڵاتی ناوین و ئافریقا دوزراوەتەوە، مرۆڤی راست قامەتە (۴) و دەتوانیین بلێن کە لە شیوەتوش هەر ئەم مرۆڤە ژیاوە. مرۆڤی ڕاست قامەت یەکێک لە مرۆڤەکانی سەردەمی زۆر کۆنە کە لە دهوری دوو میلیون ساڵ پێش تا سەد هەزارساڵ پێش ژیاوە و ئاسەواری بەردین و ئێسکی ئەم مرۆڤە تا ئێستا لە ئافریقا و ڕۆژهەلاتی ناوین دوزراوەتەوە. ئەم مرۆڤە هەوەڵ مرۆڤ بوە کە لە ئافریقا کۆچی‌کردوە و توانیوێتی لە ئاگر کەڵک وەرگرێت. تا ئێستا بێجگە لە ئاسەواری بەردین، لە کوردستان و ئێران هیچ ئاسەواری ئێسقان ئەم مرۆڤە نەدۆزاوەتەوە.\nبە سرنج‌دان بە کەڕێستە بەردینەکانی وەدەست هاتوو لە شوێنەواری شیوەتو، و تۆژینەوەکانی کە تا ئێستا لەم مەڵبەندە کراوە دەتوانین بڵێن کە ئەم شوێنەوارە دەگەڕێتەوە بۆ نیزیک چوارسەدهەزار ساڵ پێش ئێستا، کە هەڵبەت بەشێک لەم تۆژینەوە لە هەڵسەنگاندنی ئەم کەل و پەلە بەردینە لەگەڵ ناوچە و شوێنەکانی‌تر وەدەست کەوتووە.\nلێکۆڵینەوەی زۆرتر دەتوانێت تا ڕادەیەکی زۆر زانیاریمان بداتێ لە سەر ژیان و هەروەها وڵام دەری تاقمێکی هەرە گرینگ لە پرسیارەکان بێت.\nشوێنەواری شیوەتوی مەهاباد کۆنترین شوێنەوارە کە تا ئێستا لە کوردستان وەدەست هاتوە و گرینگایەتی ئەم شوێنە لە وڵام دانەوە بۆ ئەم پرسیارەیە کە هەوەڵ مرۆڤ لە کۆی‌را هاتوتە ناوچەی کوردستان و دواتر ئێران.\nکەریستەکانی ئەم شوێنەوارە ئێستا لە موزەخانەی میللی ئێران لە بەشی لیکۆڵینەوەکانی کۆن بەردی دەپارێزرێن.\nسیروان، ژومارەی ۹۰۹، ساڵی ۱۸، شەممە ۲۹ی خەزەڵوەری ۱۳۹۵\n۴ Homo Erectus