لی سکییاڤی – بێردت ئەو ژنە ڕۆژنامە نووسە ئیتالیاییەی لە بەردە ڕەشان بوو بە قوربانی شەڕی عەشیرەتی کوردی\nپێشکێشە بە بیرەوەری زانای لە دەستچوو دوکتور میرێلا گالێتی\nلێکۆڵینەوە و ئامادە کردنی: حەسەنی قازی\nچەندین ساڵ لەمەو بەر بە پێداهاتنەوەی کتێبە بەنرخەکەی ویلیام ئیگلتنی کوڕ (کۆماری کوردی ساڵی ١٩٤٦) و خوێندنەوەی باسێکی کورت لە مەڕ کووژرانی لێ سکییاڤی لەو کتێبە دا هەستم کرد، لێکۆلەرەوەی ئیتالیایی دوکتور میرێلا گالێتی کە بە ووردە ڕیشاڵ باسی پێوەندی کوردان و ئیتالیایەکانی نووسیوە،هیچ ئاماژەیەکی بە کووژرانی ئەو هاوڵاتییەی خۆی نەکردووە. بۆیە پێوەندیم پێوە کرد و بڕیارمان دا بە گەڕان بە سەرچاوەی ئیتالیایی، ئینگلیسی، کوردی و فارسی دا بە یەکەوە لە سەر ئەم ڕووداوە بابەتێک ئامادە بکەین. ئەو حەولی خۆی دا و چەند سەرچاوەیەکی دۆزیوە و پێی ڕاگەیاندم کتێبێک و چەند ووتار بە زمانی ئیتالیایی لە سەر ژیان و کووژرانی لی سکییاڤی نووسراون و تەنانەت پێوەندی کرد بوو بە نێوەندی ژنانی سەنت لازار لە پاریس بەڵام لەوێ چی دەست نەکەوتبوو. وا بوو ئەم نووسراوەیەی میمۆ فرانزینێلی کە لە خوارەوە دەیخوێننەوە لە زمانی ئیتالیاییەوە کردە ئینگلیسی بۆی ناردم، منیش بە گەڕان بە ئینترنێت دا زۆر شتم سەبارەت بە وینستن بێردت هاوسەری سکییاڤی دۆزییەوە، بەڵام هەستم کرد هەتا سەرچاوەی کوردی و فارسی دەست نەکەوێ زۆر لایەنی ئەو ڕووداوە دە تاریکی دا دەمێنێتەوە.\nلی سکییاڤی لە ساڵی ١٩٣٢ لە ڕۆم\nبەخۆشییەوە لەو دواییانە دا بەشێک لە بیرەوەرییەکانی نەمر سەیفەخانی میرموکری م دەست کەوت کە بە ووردە ڕیشاڵ باسی ناسیاوی خۆی لەگەڵ سکییاڤی و هاوڕێیەتی کردنی بۆ مەهاباد و کووژرانی دەکا و بە داخەوە ئەو بابەتەم لە دوای مەرگی نا وادەی گاڵێتی بە دست گەیشت (لە سەرەتای مانگی سێپتامبری ٢٠١٢) و نەکرا ئەو لێکۆڵینەوەیەوە به یەکەوە تەواو کەین.\nسەرچاوەی وێنە: ئینترنێت\nسەرنج ڕاکێش ئەوەیە نە سەرچاوەی ئیتالیایی و نە ڕیوایەتی وینستن بێردت هاوسەری لی سکییاڤی هیچ بەلای ئەوە دا نەچوون هۆی ئەو کووژرانە بە دوژمنایەتی عەشیرەتی ئەو دەمی کوردییەوە ببەستنەوە کە خوێنی لی سکییاڤی بە ناحەق تێدا ڕژا. بەلکوو تاوانی ئەو کووژرانە وەپاڵ دەزگای هەواڵگریی ڕێژیمی فاشیستی ئیتالیا و شووڕەوی دەدەن، لە کاتێک دا لە ڕیوایەتی سەیفە خان و ڕووداوەکانی دواتر دا جوان دەر دەکەوێ ئەو کووژرانە تەواو بە هەڵکەوت بووە و لە جیات سەیفەخان، لی سکییاڤی- بێردت وەبەر کەوتووە.\nبە خوێندنەوەی گشت ڕیوایەتەکان دیسان بۆمان ڕوون نابێتەوە مەبەستی سەرەکی لی سکییاڤی لەو سەفەرە کورتەی بۆ مەهاباد چ بووە؟ هەر وەها ئەوەش نازانین لەو ماوەیە دا کە لە تەورێز ژیاوە چی کردووە، هەر چۆنێک بێ ئەم بابەتانه‌ی لێره دا گردوکۆ کراون دەتوانن تێشکێکی گشتی بخه‌نه سەر ئەو ڕووداوە.\nمیمۆ فرانزینێلی له کتێبی " جاسووسه‌کانی شه‌ڕ، فاشیسته‌کانی سێرویسه نهێنییه‌کان، نازییه‌کان و هاوپه‌یمانان ١٩٤٣-١٩٣٩ ، میلانۆ، وه‌شانخانه‌ی مۆندادۆری، ساڵی ٢٠٠٤ ، لاپه‌ڕه‌کانی ٦٩ – ٦٤ ، ١٨٩\nMimmo FRANZINELLI, Guerra di spie. I servizi segreti fascisti, nazisti e alleati 1939-1943, Milano, Mondadori, 2004, pp. 64-69, 189.\nئاوا باسی کووژرانی لی سکیاڤی دەکا:.\nکووژرانی لی سکیاڤی بێردت\nلی سکییاڤی ( ٢ی مارسی ١٩٠٧ – ٢٤ی ئاوریلی ١٩٤٢) که‌سێکی ٣٥ ساڵه‌ی خه‌ڵکی هه‌رێمی پیێد مۆنت ی باکووری ئیتالیا له ساڵی ١٩٣٩ دا وه‌ک هه‌واڵنووسی دوو ڕۆژنامه‌ی ئیتالیایی لۆ ئامبرۆسیانو و ئیل تێمپۆ چووه باڵکان.\nکاتێک له‌وێ کاری ده‌کرد،له چالاکییه‌کانی دژی فاشیستییه‌وه گلا و هه‌موو پرده‌کانی ڕابردووی خۆی هه‌ڵوه‌شاند.سکییاڤی که به ڕه‌چه‌ڵه‌ک جووله‌که بوو، ئه‌و ڕاوه‌دوونانه ڕه‌گه‌زیانه‌ی له ئیتالیا ده‌قه‌ومان زۆر کاری تێکرد و بڕیاری دا ئه‌وه‌ی له ده‌ستی دێ بیکا بۆ دژایه‌تی له گه‌ڵ شه‌ڕی ووڵاتانی میحوه‌ر. ئه‌و له بوخارێست له گه‌ڵ پیاوێکی ئه‌مه‌ریکایی به نێوی، وینستن بێردت (١٢ی دیسامبری ١٩١٣- ١٩ی مه‌ی ١٩٩٣) ؛ که هه‌واڵنوسی دامه‌زراوه‌ی بڵاوکردنه‌وه‌ی کۆلۆمبیا بوو ناسیاوی په‌یدا کرد، له‌وێ ئاڵقه‌ی ده‌سگیرانیان گۆڕیوه و لی ده‌ستی کرد به دانی زانیاری به هێزی هاوپه‌یمانان. له مانگی فێڤرییه‌ی ساڵی ١٩٤٠، ده‌زگای نهێنی ئه‌ڵمان کارێکی وای کرد  به تاوانی چالاکی و کرده‌وه‌ی نا قانوونی له مه‌جارستان ده‌ربکرێ،بێردت و سکییاڤی له‌وێوه گواستیانه‌وه بۆ بوڵغارستان، له‌وێ به یه‌که‌وه ژیانی هاوبه‌شیان پێک هێنا و زه‌واجیان کرد\nله هه‌مان کات دا، سه‌باره‌ت به سکییاڤی ڕاپۆرت درا به وه‌زاڕه‌رتی کولتووری ئیتالیا که ئه‌و دژی فاشیستێکه بۆیه داوای لێ کرا بگه‌ڕێته‌وه ئیتالیا.سکییاڤی ملی نه‌دا بۆ ئه‌و داوایه و چالاکی سیاسی و زانیاریی کۆ کردنه‌وه‌ی خۆی زیاتر کرد، ئه‌وه‌ش به قیمه‌تی ده‌رکرانی له بولغارستان و هه‌ر وه‌ها له یوگوسڵاڤیا ته‌واو بوو. بێردته‌کان گوێستیانەوە بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و له ساڵانی ٤١ – ١٩٤٠ دا له لوبنان، تورکییه، سوورییه و ئێران ده‌ژیان و، به‌رده‌وام پێوه‌ندی خۆیان له‌گه‌ڵ ده‌زگای ئینتێلیجێنس سرویس ی بریتانیا پاراست و سکییاڤی ئه‌و وێنانه‌ی بۆ ده‌ناردن که به دووربینه لیچاکه‌ی هەڵی دەگرتن. ئه‌و بۆ چاپه‌مه‌نی ترانس ڕادیۆ کاری دەکرد، وه‌ک تێکۆشه‌ڕیكی دژی فاشیزمی نازی. له گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ی مووڤیمێنتا لیبێرا ئیتالیا ( بزووتنه‌وی ئازادیی ئیتالیا) کەوت و له نێو کۆڕ و کۆمه‌ڵی موهاجیری ئیتالیایی دا بانگه‌شده‌ری ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه بوو و کاری بۆ ده‌کرد. ئه‌و ڕێکخراوه‌یه له لایه‌ن هێندێک له‌و ئیتالیاییانه‌ی ووڵاتیان به‌جێ هێشتبوو له ساڵی ١٩٤١ له ژێر ڕێبه‌ریی کالۆسۆ،ڕۆجێڕۆ، ئۆرلاندۆ وبرایان پاولۆ وپییێترۆ ترێڤیس له له‌نده‌ن دامه‌زرا و ده‌ستی به ڕێکخستنی چالاکییه‌کان کرد. پارتی کرێکاری بریتانیا پشتیوانی له‌و بزووتنه‌وه‌یه ده‌کرد و هیو داڵتن ( وه‌زیری ئابووری شه‌ڕ و به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رزی عه‌مه‌لیاته تایبه‌تییه‌کانی بریتانیا) یارمه‌تی دارایی ده‌دانێ. ئه‌و خاڵانه‌ی خواره‌وه هێڵه سه‌ره‌کییه‌کانی به‌رنامه‌ی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه بوون: " مۆڤیمێنتۆ لیبێرا ئیتالیا ڕێکخراوه‌یه‌کی ئیتالییاییانه که به مه‌به‌ستی ڕزگاری ئیتالیا له نیری دیکتاتۆری فاشیستی ونۆکه‌ری ئه‌ڵمان له ده‌وری یه‌کتری کۆ بوونه‌ته‌وه و هاوکاری یه‌کدی ده‌که‌ن".١\nله‌و سه‌روبه‌نده دا، تاران ببوو به چوارڕێیانێکی زۆر گرینگی کاروباری جاسووسی. ئه‌ڵمانییه‌کان و ئیتالیاییه‌کان به نهێنی حه‌ولیان دا بۆ دامه‌زراندنی ڕایه‌له‌ی جاسووسی و چالاکی تێکده‌رانه به که‌لک وه‌رگرتن له‌و دوژمنایه‌تییه نه‌ریتییه‌ی خه‌ڵکی خۆجێی له ئاست ئیمپریالیزمی بریتانیا هه‌ستیان پێ ده‌کرد. له ماوه‌ی ساڵی ١٩٤١ دا، ده‌زگای سیم ( سێرڤیتزیۆ ئینفۆرماسیۆنی میلیتارێ – ده‌زگای زانیاریی نیزامی) سه‌باره‌ت به ستراتێژی بریتانیا- شووڕه‌وی له ئێران و هه‌ر وه‌ها له‌مه‌ڕ ئه‌گه‌ری توانایه‌کی کرده‌وه‌ی نیزامی هێزه‌کانی میحوه‌ر له ناوچه شاخاوییه‌کان له سه‌ر سنووری یه‌کێیه‌تی ده‌وڵه‌ته جمهوورییه‌کانی شووڕه‌وی٢ ڕاپۆرتی ئاماده ده‌کرد و ده‌ی ناردن بۆ به‌رزترین ئاستی ئه‌رته‌شی ئیتالیا واته: [ Commando Supremo del Regio Esercito ]\nلی سکییاڤی لە توونس\nلی سکییاڤی هه‌ر به گه‌یشتنی بۆ تاران له مانگی نۆڤامبری ١٩٤١، ده‌ستی کرد به چالاکییه‌کی زۆر بۆ (به‌ره‌ی یه‌کگرتووی ئیتالیاییه ئازاده‌کان) له نێو کۆمه‌ڵگه‌ی ئیتالیایی دانیشتووی تاران دا،که به هه‌موویانه‌وه نیزیکه‌ی ٢٠٠ بنه‌ماڵه بوون.ئه‌و سه‌باره‌ت به‌و ئیتالیاییانه‌ی که لایه‌نگریان له فاشیستی نازی ده‌کرد و هێندێکێکیان کاریان ده‌کرد بۆ ده‌زگاکانی ووڵاتانی مێحوه‌ر ئاگاداری ده‌دا به ئینتێلێجێنس سێرویس – که له نێو ستافی سه‌فاره‌تی بریتانیا دا جێی کرابووه‌وه. سکییاڤی نیزیکه‌ی 30 که‌سی بۆ چالاکییه‌کانی وه‌گه‌ڕ خست و له لایه‌ن ئاخر مه‌ئمووری که هێشتا له سه‌فاڕه‌تی ئیتالیا له ئێران کاری ده‌کرد(سه‌فاره‌تخانه‌ی ئیتالیا له مانگی ژانڤییه‌ی ١٩٤٢ له لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانی ئێرانییه‌وه داخرا) وه‌ک که‌سێکی به مه‌ترسی و" عونسورێکی دژی نیشتمان" نێو زه‌د کرا. ئه‌و مه‌ئمووره به ڕێگای سه‌فاره‌تخانه‌ی ئیتالیا له تورکییه خه‌به‌ری لێ ده‌دا به ده‌زگای دژی جاسووسی ئیتالیا و وه‌ک که‌سێک باسی لێوه ده‌کرد که ده‌بێ بخرێته ژێر چاوه‌دێرییه‌وه. ئیدی به دوای ئه‌و ڕاپۆرته دا بیڕدێته‌کان به به‌رده‌وامی له ژێر چاوه‌دێری دا بوون. ئه‌وه‌ی خواره‌وه یه‌که‌م ڕاپۆرته له مه‌ڕ ئه‌وان.\nجگه له سه‌رقاڵ بوون به کاری ڕۆژنامه‌گه‌رییه‌وه، ئه‌و ژن و مێرده‌ی له سه‌ره‌وه باس کران خه‌ریکی بانگه‌شه‌ن له‌و که‌مپانه‌ی یه‌خسیرانی شه‌ڕ دا که ئیتالیاییان لێ ڕاگیراوه- کاربه‌ده‌ستان و مه‌ئموورانی نیزامی که یه‌خسیریی شه‌ڕن و هه‌ر وه‌ها خه‌ڵکی مه‌ده‌نیش – و حه‌ول ده‌دن ئه‌وان پێمل بکه‌ن له گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌یه‌ک بکه‌ون که ئه‌وان ئێستا خه‌ریکن به نێوی ئیتالیای ئازاد ڕێکی خه‌ن و ده‌یانه‌وێ ئه‌و باوه‌ڕه له به‌رده‌نگی قسه‌کانیان دا پێک بهێنن که ئه‌و ڕێکخراوه‌یه له ژێر ڕێبه‌رایه‌تی ئه‌و ژه‌نه‌ڕاڵه ئیتالیاییانه دا ده‌بێ که ئێستا له لایه‌ن ئینگلیسییه‌کانه‌وه یه‌خسیر کراون، له‌وانه ژه‌نه‌ڕاڵ بێرگۆنزۆلی که ئه‌وان زۆرتر نێوی ئه‌و ده‌به‌ن.\nبه‌و شێوه‌ی که له ڕاپۆرته‌کاندا باسی ئه‌و ژن و مێرده کراوە، ئێمه ده‌توانین به دڵنیاییه‌وه بڵێین ئه‌وان هه‌ر ئه‌و ژن و مێرده بوون که پێشتر له سوورییه خه‌ریکی چالاکی گوماناوی بوون، ژن و مێردێک که بریتی بوون له هاووڵاتیێکی ئه‌مه‌ریکایی به نێوی ویلیام باروش [ساخ بووه‌ته‌وه وینستن بێردت بووه] که به ڕواڵه‌ت نوێنه‌رایه‌تی کۆمپانیای گوودیێر بووه و ژنه ئیتالیاییه‌که‌ی، به ڕه‌چه‌ڵه‌ک جووله‌که، له دایکبووی تورین. ٣\nسیم (ده‌زگای زانیاری نیزامی) توانی هێندێک له نامه‌کانی بێردت ده‌ست بخا و بیانخوێنێته‌وه که بۆ که‌سێکی نووسیبوو له نیۆیۆرک. ئه‌و نامانه به‌ڵگه‌ن بۆ له گۆڕێ دابوونی عه‌مه‌لییاتێکی به‌ربڵاوی جاسووسی و چاوه‌دێرییه‌کی ئه‌وتۆ که ئاگاداریی و پێشبیینییه‌کی هه‌موولایه‌نه ده‌رده‌خه‌ن سه‌باره‌ت به به‌رته‌نگ بوونی سیاسه‌ته‌کانی بریتانیا له‌باڵکان و له مه‌ڕ ئه‌و ده‌وره‌ی که یه‌کێتی شووڕه‌وی خه‌ریکه له‌و ناوچانه بیگێڕێ.٤\nله3 مانگی یه‌که‌می ساڵی 1942 دا، لی سکییاڤی هه‌تا بڵێی چالاکه: سه‌فه‌ر ده‌کا بۆ هیندووستان ( که له‌و سه‌روبه‌نده دا له‌وێ گاندی خه‌ریکی رێک خستنی بزووتنه‌وه‌یه‌کی دژی بریتانیای گه‌وره بوو) و بۆ سوورییه ( که له لایه‌ن بریتانیاوه داگیر کراوه دوای شه‌ڕێکی قورس له نێوان سه‌ربازانی حکوومه‌تی ڤیشی و لایه‌نگرانی فه‌ڕانسه‌ی ئازاد).دوایه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئێران،سه‌ری له چه‌ندین ناوچه‌ی ئێران دا و ته‌نانه‌ت توانی بچێته ئه‌و هه‌رێمه‌ش که له ژێر کۆنتڕۆڵی ڕووسه‌کان دابوو. ئه‌و نه‌خشه‌ی ئه‌وه بوو چه‌ندین مانگی دیکه‌ش له ئێران بمێنێته‌وه و دوایه له‌وێوه بگوێزێته‌وه بۆ قاهیڕه.ئه‌و بۆ ڕچه هه‌ڵگرتنی مه‌ئموورانی نازی فاشیست سه‌فه‌ری کرد بۆ ئازه‌ربایجان و کوردستان، به‌و هیوایه‌ی بتوانێ ئه‌و ڕێگه‌یه بدۆزێته‌وه که پێی دا چه‌ک ده‌درێ به عه‌شیره‌ته کورده‌کان. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته، له مانگی ئاوریل دا، له کاتێک دا هاوسه‌ره‌که‌ی له نیو دێلهی بوو، له گه‌ڵ یارمه‌تیده‌رێکی گه‌نجی ئێرانی خۆی به‌ره‌و باکووری ئێران چوو. له‌و ناوه دا ده‌زگا نهێنییه‌کانی ئیتالیایی ئیدی بڕیاریان دابوو ده‌بێ له نێو بچێ و بۆ کوشتنی ده‌سته‌یه‌ک له ئه‌منییه‌ی کورد ( پاڕێزوانانی ڕێگاو بان) یان به کرێ گرت و کاره‌که‌یان پێ ئەسپاردن. له ٢٤ی ئاوریلی ١٩٢٤ دا، ئه‌و ئوتوموبیله‌ی ئه‌و ڕۆژنامه نووسه و هاوکاره ئێرانییه‌که‌ی تێدا ده‌بێ له نیزیک میاندواو به زۆری ڕا گیرا: چه‌ته‌کان له پێشدا داوایان له خانمی " ئاغایان" کرد  خۆی بناسێنێ و دوای ئه‌وه‌ی زانییان ئه‌و کێیه لێی گەڕان؛ ئه‌وجار له خانمی بێردت یان پرسی. ئه‌وان هێندێک دوور ده‌که‌ونه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی له گه‌ڵ که‌سێک قسه بکه‌ن و، دیسان گەڕانەوە لای ماشێنه‌که و پێنج گولله‌یان له لی سکییاڤی دا.لی سکییاڤی سه‌عات و نیوێک دوای ئه‌وه گیانی ئەسپارد. هه‌ر وه‌ها ئه‌وه‌ش زاندراوه چه‌ته‌کان هیچ شتێکیان لێ نەدزین" ٥\nهه‌لومه‌رجی کوشتنه‌که هێما ده‌کا به پێلان نانه‌وه‌یه‌کی نهێنی، پیلانێکی ئه‌وتۆی که وینستن بێردت، هه‌ر به هاتنه‌وه‌ی له هێندووستانه‌وه بۆ تاران، حه‌ولێکی زۆری دا ئاشکرای کا و وه‌ڕووی خا. ئه‌و له مانگی مه‌ی-ژووه‌ن ی ١٩٤٢ دا هه‌موو کوردستانی سه‌ر و بن کرد:" ئه‌من له گه‌ڵ ئه‌فسه‌رانی پۆلیسی ئێران و ڕێبه‌رانی کورد قسه‌م کرد (له‌وانه سه‌رۆکی ئه‌منییه) و گشت ئه‌و موسافیرانه‌ی که له کاتی کوشتنی دا له گه‌ڵ ژنه‌که‌م بوون. گشت ئه‌وه‌ی له هه‌لومه‌رجی مردنی ژنه‌که‌م توانیم لێی بزانم ده‌م‌گه‌یێنێته ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که ئه‌و بووه‌ته قوربانی کوشتنێک که پێشتر بڕیاری له سه‌ردراوه" 6 .سه‌رۆکی ئه‌و چه‌تانه‌ی ئه‌و کرده‌وه‌یه‌ی ئه‌نجام دا سزا درا به کرده‌وه‌ی سه‌خت، له کاتێکدا ده‌نگۆی به‌ربڵاو هه‌بوو کێ له پشت ئه‌و کوشتنه بووه، هه‌ڵبه‌ت دیاره بۆ شوێنه وونکه قسه‌ی دیکه‌ش کراوه،\nده‌زگای زانیاریی نهێنی نیزامی ئیتالیا تاوانی ئه‌و کوشتنه‌ی وه‌پاڵ ڕووسه‌کان دا و گوتی ده‌ستی ئه‌وانی تێدا بووه ، به‌ڵام کاربه‌ده‌ستانی ڕووسی له بناوانه‌وه ده‌ستێدابوونی خۆیان له‌و کاره دا وه‌دوایه دایەوە . ئه‌وه‌ش ئه‌و بۆچوونه به‌هێزتر ده‌کا که ئه‌و کوشتنه به فه‌رمانی ئیتالیاییه‌کان کرابێ، واته ده‌زگای دژه جاسووسی ئیتالیا به هاو کاری کۆڕی دیپڵۆماتی ئیتالیا له ئانکارا. تۆمه‌تبارکراوی سه‌ره‌کی کۆلۆنێل ئووگۆ لووچا (١٩٦٧-١٨٩٢) "ئاته‌شه‌ی بازرگانی" سه‌فاڕه‌تخانه‌ی ئیتالیا بووە له تورکییه. له 21ی ئاوریلی ساڵی ١٩٤٥ وینستن بێردت چوو بۆ ڕۆم و له دادگه‌ی وێندرێ شکایه‌تی له ئووگۆ لووچا کرد ، به ئاماده بوونی لاورۆ لاورێنتی کاربه‌ده‌ستێکی سه‌فاڕه‌تخانه‌ی ئیتالیا له ئانکارا، که نووسیبووی " لووچا دووجار گوتوویه‌تی، دوای ئه‌وه‌ی له ڕۆمه‌وه ئامۆژگاری بۆ هات، به‌رپرسیاره‌تی گرته ئه‌ستۆ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کوشتنی لی سکییاڤی ، که دژه فاشیستێکی زۆر نه‌حاواوه بوو" له خواره‌وه کورته‌ی ئه‌و ئیدیعایانه‌ی لاورێنتی ده‌خوێننه‌وه که‌به دڵنیاییه‌وه بۆ ڕۆژنامه‌نووسی ئه‌مه‌ریکایی وینستن بێردت ی باس کردووه.\nله ئانکارا، له مانگی ژووه‌نی ساڵی ١٩٤٢، لاوڕێنتی چاوی به ئه‌ندامێکی کۆڕی دیپڵۆماتی واته کۆلۆنێل ئووگۆ لووچا که‌وت و ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ی بۆ ڕه‌خسا چه‌ندین جار قسه‌ی له‌گه‌ڵ بکا.\nبه پێی قسه‌ی لاورێنتی، کۆلۆنێل لووچا بۆ ماوه‌ی درێژ وه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی زۆر گرینگی Carabinieri corps (ده‌زگای پۆلیس) بووه. ئه‌و زمانی عه‌ڕه‌بی به ڕه‌وانی ده‌زانی، ته‌جروبه‌یه‌کی دوورودرێژی له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست دا هه‌بوو، زۆر نیزیک بووه له گه‌ڵ خه‌ڵکی پایه‌به‌رز له حکوومه‌تی فاشیست دا و،زانیارییه‌کانی سه‌باره‌ت به کاروباری ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست بایه‌خێکی گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و حکوومه‌ته هه‌بووه. ئه‌و به ساڵان دۆستێکی نیزیکی شوکری سه‌راجوغلوو وه‌زیری کارو باری ده‌ره‌وه‌ی تورکییه بووه... و، دواجار ئه‌فسه‌ر و کاربه‌ده‌ستێکی گرێنگ بووه له مه‌ڕ کارو باری نێوخۆیی له ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئیتالیا له تورکییه دا، و له سه‌فاڕه‌تخانه پایه‌ی ڕه‌سمی یاریده‌ده‌ری ئاته‌شه‌ی بازرگانی بووه.\nلاوڕێنتی ده‌نووسێ،کاتێک ئه‌و له ئانکارا بوو. کۆلۆنێل لووچا دوو جار بۆی باس کردووه و به ئاماده بوونی شاهیدان، که ئه‌و به شه‌خسه به‌رپرسی نه‌خشه کێشانی کوشتنی لی سکییاڤی بووه. لووچا له قسه‌کانی دا گوتوویه دوای ئه‌وه‌ی له ڕۆمه‌وه ئامۆژگاری کراوه ئه‌و ئه‌رکه‌ی به‌ڕێوه بردووه.\nله قسه‌کانی دا له‌گه‌ڵ لاورێنتی، کۆلۆنێل لووچا پێی گوتووه ئه‌و بۆ خۆی له ئاوریلی ١٩٤٢ دا له کوردستان بووه ٧.\nبه‌ڵگه‌ی له مه‌ڕ پێوه‌ندی و هه‌ڵسوکه‌وتی لووچا له گه‌ڵ هێڕاڕشی فاشیسته‌کان له یادداشته‌کانی گالێتسۆ سیانۆ دا ده‌دۆزرێته‌وه. له ٢ی ژانڤییه‌ی ١٩٤٣، وه‌زیری کارو باری ده‌ره‌وه ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ی Carabinieri corps (ده‌زگای پۆلیس) له ته‌ک خۆیدا ده‌با بۆ لای موسۆلینی بۆ ئاڵوگۆڕی بیرو ڕا سه‌باره‌ت به بارودۆخی ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست.٨ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، سه‌باره‌ت به به‌رپرسیاریه‌تیه ڕاسته‌وخۆیه‌کانی ئه‌و ئه‌فسه‌ره - که دواتر لاوڕێنتی بانگ کرا شاییدی له سه‌ر بدا – لاوڕێنتی زمانی تێک ئاڵا و گوتی ، ئه‌وه بۆ وی ئاشکرایه بێردت قسه‌کانی خراپ لێک داوه‌ته‌وه، چونکه بێردت به خراپ له هێندێک له‌و ڕستانه گه‌یشتووه که ئه‌و به‌کاری هێناوه. که‌سایه‌تی لاوڕێنتیش جێی مشتومڕێکی یه‌کجار زۆره. له مانگی مه‌ی ١٩٤٢ ئینگلیسییه‌کان گرتیان و له به‌نده‌ری به‌سره ڕایان گرتبوو.له‌وێش سه‌باره‌ت به لی سکییاڤی و بێردت لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌که‌ن. له‌ماوه‌ی گیرانی دا ئه‌و به‌ڵێنی هاوکاری دا به ئینتێلیجنس سێرویس و ئازاد کرا و داوای لێکرا هه‌ر وه‌ک لایه‌نگرێکی فاشیست خۆی نیشان بدا و ئه‌وه‌نده‌ی پێی ده‌کرێ خه‌ریکی کۆکردنه‌وه‌ی زانیاری بێ سه‌باره‌ت به چلۆنایه‌تی داو و ده‌زگای ئیتالیا له ده‌ره‌وه‌ی ووڵات.لاورێنتی ئێرانی بە جێهێشت و له 21ی مانگی ژووه‌نی 1942 گەیشتە ئانکارا و له‌وێ به پێی داوخوازی سه‌فاره‌تخانه‌ی ئیتالیا ڕاپۆرتێکی به وورده ڕیشاڵی نووسی سه‌باره‌ت به له نێو چوونی ڕۆژنامه نووسی خه‌ڵکی پیێێدمۆنت واته لی سکییاڤی، به بێ ئه‌وه‌ی هیچ شتێک له مه‌ر ئه‌وه‌ی که کێ له پشت ئه‌و قه‌تڵه‌وه بووه بنووسێ.9 نه‌بوونی هیچ هێمایه‌ک به‌و که‌سانه‌ی عه‌مه‌لییاتێکی ئاوایان به‌ڕێوه‌برد – له به‌ڵگه‌یه‌ک دا که ته‌نێ چه‌ند مانگ دوای ڕووداوه‌که نووسراوه - زۆر سه‌یر و جێی گومانه و با ئه‌وه‌ش بزانین که ده‌سته‌ڵادارانی ئیتالیایی به ته‌واوی به سه‌رچاوه‌ی فه‌رمان دانی کوشته‌نه‌که‌یان زانیوه و بۆیه‌ش نه‌ده‌بوو هیچ شیکردنه‌وه‌یه‌کیان له لاوڕێنتی بوێ. لاوڕێنتیش ، به نۆره‌ی خۆی ده‌ستی له‌وه گێڕاوە له مه‌ڕ ڕاستییه‌کی قورس و" نا پێویست " بنووسێ.\nوێنەی لی سکییاڤی لە سەر بەرگی کتێبی 'لی سکییاڤی، ئەو ژنەی کە زۆری دەزانی" نووسینی ماسیمۆ نۆڤێللی\nرچه‌ی هه‌واڵگری – دیپڵۆماتیک له مه‌ڕ کوشتنی لی سکییاڤی،بابه‌تێکی شیاوی ته‌قینه‌وه‌یه، تا ئه‌و جێگایه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر محاکه‌مه‌ی کۆلۆنێل ئووگۆ لووچا، ده‌کرێ ئه‌فسه‌رێکی ده‌زگای پۆلیس به تۆمه‌تبار دابندرێ که ده‌ستی گه‌یشتووه‌ته که‌سانێک که له به‌رزترین پله‌کانی ده‌زگای دژی جاسووسی ئیتالیا دا ده‌ستڕۆیشتوو بوون.ئه‌و که‌سایه‌تییه‌ک نه‌بوو که سه‌ر به ڕێژیمی تێک ته‌پیو بێ به‌ڵکوو ئه‌فسه‌رێکی ئاوا بوو که له سه‌روبه‌ندی داگیرکاری نازی دا له ڕۆم مایه‌وه و له nucleo Informativo ( ده‌نکی زانیاری ) کولۆنێل جۆزێپێ کۆردێرۆ واته لانتسای مۆنتێزێمۆلۆ دا کاری ده‌کرد. جا بۆیه کۆلۆنێل لووچا که‌سایه‌تییه‌کی زۆر گرینگ بوو له ده‌زگا جاسووسییه‌کانی ئیتالیای دێمۆکڕاتیک دا، به هه‌بوونی پێوه‌ندی زۆرچاک له نێو وه‌زاڕه‌تی کاروباری نێوخۆ دا.ستراتێژی خۆ پاراستنی کۆلۆنێل لووچا شاکارێکی زیره‌کی و ددان به جه‌رگ داگرتن و شت نه‌درکاندنه، که له ڕاپۆرتێکی ١٢ لاپه‌ڕه‌یی دا خۆی دەرخست و به شێوه‌یه‌کی ئاوا نووسراوه  نیشان بدا ئه‌و ڕێز له دامه‌زراوه دێمۆکڕاتیکه‌کان ده‌گرێ نه‌ک ئه‌وانی فاشیستی. ئه‌وه‌ی به دوو دا دێ ئه‌وه‌یه ،که به تومه‌تبار دانانی وی، پای گشت ڕێبه‌رایه‌تی داو و ده‌زگا ده‌وڵه‌تییه‌کانیشی هێنا نێو مه‌سه‌له‌که. داو و ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌کان ده‌ستبه‌جێ پشتیوانیان لێ کرد به ڕێگای سیم (ده‌زگای زانیاریی نیزامی) و وه‌زاڕه‌تی هه‌وا پێوانه‌وه، که هاو ڕا بوون بۆ وه‌دوا دانه‌وه‌ی ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی لووچا توانیبێتی له ئاوریلی ١٩٤٢ دا له ئێران بووبێ. لووچایه‌کی که له ساڵانی ١٩٤١-٤٢ دا قاره‌مانی ٤ مه‌ئموورییه‌تی گه‌وره بوو له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست. هه‌رچۆنێک بێ، ئیدیعای وی که پێی ده‌خاکی ئێران نه‌ناوه ، تۆمه‌تباری کوشتن له سه‌ر ئه‌و ئه‌فسه‌ره پله به‌رزه‌ی سیمی (ده‌زگای زانیاریی نیزامی ) لا برد( دیاره له به‌ر دینامیزمی له که‌مین خستنه‌که، هه‌رچۆنێک بێ ئاماده‌یی ئیتالیاییه‌کان له شوێنی ڕووداوه‌که رێی تێناچێ)، به‌ڵام هیچیشی نەکرد سه‌باره‌ت به مه‌سه‌له‌ی واقعی، واته، دامه‌زرانی زنجیره‌ی فه‌رمانده‌ریی که له لووتکه‌ی خۆی دا گەیشتە فه‌رمانی کوشتنی لی سکییاڤی. به ته‌واوی له‌وانه‌یه کۆلۆنێل لووچا به هه‌زاران میل له شانۆی که‌مین دانانه‌که دوور بووبێ، به‌ڵام ئه‌وه ده‌وری ئیتالیاییه‌کان ناشواته‌وه که ده‌کرێ هانده‌ری کوشتنه‌که بووبن. ئه‌و ڕاپۆرته درێژ و دڵی خۆ پێ خۆشکه‌ره هیچ سه‌ره‌داوێکی به‌ده‌سته‌وه نەدا له مه‌ڕ ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی ده‌زگای دژه جاسووسی که، له ژێر فه‌رمانی لووچا دا، له به‌هاری وه‌فاداری ساڵی ١٩٤٢ سه‌روکاریان له گه‌ڵ کاروباری له مه‌ڕ تورکییه و ئێراندا هه‌بوو.له‌ڕاستیدا،ئه‌گه‌رچی ڕاپۆرته‌که له سه‌رتاوه ئاوا گه‌ڵاڵه کرابوو که نێوی خۆی پاك کاته‌وه له وه‌ی ده‌ستیی بووبێ له کوشتن دا، به‌ڵگه‌کان ده‌ست له‌وه ده‌گێڕنه‌وه به هیچ جۆر هێما به نێوی لی سکییاڤی بکه‌ن. شیکردنه‌وه و ڕوونکردنه‌وه‌کانی به‌شی لێپێچینه‌وه‌ی سه‌ره‌تایی (Sezione ibstruttoria ) دادگای ڕۆم و شێوه‌ی جووڵانه‌وه‌که‌ی ئه‌ویش هیچ یارمه‌تیده‌ر نەبوون که دوای ساڵێک به پێی داوخوازی جێنیشنی دادئه‌ستێنی ناوچه‌یی تاوانه‌که ڕه‌د کراوە به بێ ئه‌وه‌ی زه‌حمه‌تی ئه‌وه به خۆی بدا هیچ پرسیارێک له تۆمه‌تبارکراو بپرسێ (ته‌نانه‌ت لێی بپرسێ، به له بار چاوگرتنی ده‌وری وی وه‌ک پسپۆڕێک و ئه‌فسه‌رێک له داو و ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌کانی که له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست هه‌ڵسووڕانیان هه‌بوو داخودا ئه‌و هیچ زانیارییه‌کی هه‌یه سه‌باره‌ت به له نێو چوونی ڕۆژنامه‌نووسه‌که). دادگه ڕاپۆرته‌که‌ی " پێ په‌سنده" ئه‌گه‌ر چی به ئاشکرایی ده‌که‌وێته ده‌ره‌وه‌ی بابه‌ته‌که. کوشتنی هاووڵاتییه‌کی ئیتالیایی ته‌نانه‌ت ئه‌و دادگایه‌شی لێ ناوه‌شێته‌وه که ئه‌و مێشکه دیاری بکا که به نهێنێ له پشت ده‌ستی بکوژه‌که بوو.\n١. سه‌رووتاری یه‌که‌م ژماره‌ی حه‌وتووانه‌ی نۆتیزاریۆ ئیتالیانۆ (بولته‌نی ئیتالیا) که له له‌نده‌ن بڵاو ده‌بووه‌وه، له بڵاو کراوه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی ئازادیی ئیتالیا، ٦ی دیسامبری ١٩٤١..\n٢. بڕوانه: see Antonello Biagini & Fernando Frattolillo (eds.), Diario storico del Comando supremo. Raccolta di documenti della seconda guerra mondiale (Historical log of the Chiefs of Staff), Roma, SME-Ufficio storico, 1986, I tome (text) , page 652 and tome II (enclosures) pages 264652 .\n٣. تێلگرامی کۆنسوولی ئیتالیا له ئادانا بۆ وه‌زاڕه‌تی کاروباری ده‌ره‌وه سه‌باره‌ت به " بێردت ( ڕۆژنامه نووسی ئه‌مه‌ریکایی) – بانگه‌شه‌ی لایه‌نگرانه، 8ی فێڤرییه‌ی ١٩٤٢ (دۆسییه‌کانی دادگه‌ی پێداچوونه‌وه‌ی ڕۆم،ته‌سبیته سه‌ره‌تاییه‌کان، به‌شی ، ف. ١٢١)\n٤. بڕوانه نامه‌یه‌کی تایبه‌تی له وینستن بێردت له ٧ی ماڕسی ١٩٤١ له ئانکاراوه بۆ کارڵ ڕانداو ی ناردووه‌و له ٢٠ی مارسی ١٩٤١ ده‌زگای دژی جاسووسی ئیتالیا ده‌ستی خستووه و وه‌ریگێڕاوه‌ته سه‌ر زمانی ئیتالیایی (هه‌ر هه‌مان جێگای پێشوو)\n٥.ڕاپۆرتێک که لاورۆ لاورێنتی له ٢٧ی ژووه‌نی ١٩٤٢ له سه‌ر داوای سه‌فاڕه‌تخانه‌ی ئیتالیا له ئانکارا سه‌باره‌ت به کووژرانی لی سکییاڤی بێردت نووسیویه ( هه‌ر هه‌مان جێگای پێشوو)\n٦. ئه‌و تاوانه‌ی وینستن بێردت وه‌پاڵ کۆلۆنێل لووچای دا، ڕۆم، 21ی ئاوریلی ١٩٤٥ ( هه‌مان جێگای پێشوو )\n٧. [ هه‌ر هه‌مان جێگای پێشوو ]\n٨. یادداشته‌کانی گالێتسیۆ سیانۆ، ١٩٤٣-١٩٣٧، ئێدیت کراو له لایه‌ن ڕێنزۆ دێ فێلیچێ، میلانۆ، وه‌شانخانه‌ی ڕیزۆلی، لاپه‌ڕه‌ی ٦٨٢ تا ٦٨٥\n٩.ئه‌و ڕاپۆرته‌ی له 27ی ژووه‌نی ١٩٤٢ له ئه‌سته‌نبووڵ هاتووه‌ته سه‌ر کاغه‌ز و پێشترقسه‌مان لێوه گێڕاوه.\nکورتەیەک لە مەڕ چالاکی وینستن بێردت هاوسەری لی سکییاڤی\nوینستن بێردت لە بەر دەم کۆمیسیۆنی ئەمنییەتی نێوخۆیی سەنای ئەمەریکا\nوینستن بێردت ( ١٢ی دیسامبری ١٩١٣ – ١٩ی مه‌ی ١٩٩٣) ڕۆژنامه‌نووسێکی ئه‌مه‌ریکایی بوو و له ماوه‌ی شه‌ڕی دووه‌می دنیاگره‌وه دا هه‌واڵنووسی تۆڕی ڕادیۆیی سی بی ئێس و دواتر هه‌واڵده‌ری به‌شی ده‌نگوباسی تێلێڤیزیۆنی سی بی ئێس بوو. ئه‌و له ناوچه‌ی بافالۆی نیۆیۆرک له دایک بوو. له ساڵی ١٩٤٢- ١٩٣٧ له پارتیی کۆمۆنیستی ئه‌مه‌ریکا دا چالاک بوو، له ساڵی 1955 له به‌ر ده‌م کۆمیسیۆنی ئه‌منییه‌تی نێوخۆیی سه‌نای ئه‌مه‌ریکا شاهیدی دا و به وورده ڕیشاڵ باسی کاری سیخوڕی خۆی کرد بۆ یه‌کێتێی شووڕه‌وی له ئوڕووپا و ناوی ده‌یان که‌سی دیکه‌ی ئه‌ندامانی پارتیی کۆمۆنیستیشی هه‌ڵدا.\nله به‌رایی ساڵانی ١٩٥٠ دا ئه‌و به‌سه‌رهاتی کووژرانی ژنه‌که‌ی بۆ قازیی شاری نیۆیۆرک رۆبێرت مۆری ئاشکرا کرد و له‌و باوه‌ڕه دا بوو هاوسه‌ری له به‌ر ئه‌وه کووژراوه چونکه ئه‌و ده‌ستی له‌وه گێڕاوه‌ته‌وه چیدیکه جاسووسی بۆ شووره‌وی بکا.دوا جار مۆری هانی دا ئه‌و بابه‌ته له گه‌ڵ کۆمیسیۆنی ئه‌منییه‌تی نێوخۆیی سه‌نای ئه‌مه‌ریکا بهێنێته گۆڕێ، مۆری بۆ خۆی چه‌ند ساڵ پێشتر ڕاوێژکاری ئه‌و کۆمیسیۆنه ببوو. شاهیدی دانی بێردت له ٢٨ی ژووه‌نی ١٩٥٥ له به‌ر ده‌م ئه‌و کۆمیسیۆنه‌ی سه‌نا هه‌رایه‌کی زۆری لێکه‌وته‌وه. ئه‌و لیسته‌یه‌کی درێژی له‌و که‌سانه‌ی که له ساڵانی ١٩٣٠ دا کۆمۆنیست بوون له به‌ر ده‌ست کۆمیسیۆنه‌که نا، به ده‌یان که‌س له به‌ر شاهیدی دانی بێردت نێویان هاته گۆڕێ.\nبێردت له شاهیدی دانه‌که‌ی دا وورده ڕیشالی چالاکی خۆی و ١٠ ئه‌ندامی دیکه‌ی ده‌سته‌ی کۆمۆنیستی برووکلین ئیگڵ ( هه‌ڵۆی برووکلین)ی ئاشکرا کرد، ئه‌و هه‌ر وه‌ها زۆر به ووردی کاری سیخوڕی خۆی بۆ یه‌کێتی شووڕه‌وی درکاند. له یه‌که‌م پێنج ڕۆژنامه‌نووسی که دوای شاهیدی دانی بێردت له به‌رده‌م کۆمیسیۆنی ئه‌منییه‌تی نێوخۆیی سه‌نا بانگ کران بۆ شاهیدی دان ته‌نیا یه‌کێکیان به نێوی چارڵز کروتزنه‌ر، ڕۆژنامه نووسی نیۆیۆرک تایمز پێی لێ نا که سه‌ر به پارتیی کۆمۆنیست بووبێ.یه‌کێک له ڕۆژنامه نووسه‌کان له به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌یتوانی ووڵامی پرسیاره‌کان بداته‌وه،کاری له ده‌ست دا.\nشاهیدی دانی بێردت له به‌ر ده‌م کۆمیسیۆنی ئه‌منییه‌تی سه‌نای ئه‌مه‌ریکا، له نۆڤامبری ١٩٥٥ دا به‌لانی که‌مه‌وه بووه هۆی بانگ کردنی ٣٥ که‌س بۆ ئه‌وه‌ی لێپێچینه‌وه‌یان له گه‌ڵ بکرێ. سه‌ناتۆر جه‌یمز.ۆ.ئیستله‌ند سه‌رۆکی کۆمیسیۆن بوو. له‌و که‌سانه‌ی لێیان پێچانه‌وه، 26 که‌سیان مووچه خۆری ئێستا یان ڕابردووی ڕۆژنامه‌ی نیۆیۆرک تایمز بوون. ئه‌گه‌ر چی له شه‌بکه‌ی سی بی ئێس دا زۆر که‌س دوای ئه‌و شاهیدی دانانه وینستن بێردتیان به خائین داده‌نا، به‌ڵام مۆراو، سه‌رۆکی ئه‌و ده‌زگایه پشتیوانی لێ کرد و بێردت جارێکی دیکه وه‌ک هه‌واڵنووسی سی بی ئێس ناردراوه بۆ ڕۆم. ئه‌و بوو به پسپۆڕێکی کارو باری ڤاتیکان و له سه‌ر بانی بینای سی بی ئێس قسه‌ی بۆ ئه‌و خویندکارانه ده‌کرد که سه‌ریان له ڕۆم ده‌دا و له‌مه‌ر ئیتالیا و ڤاتیکان زانیاری ده‌دانێ. له‌وه به‌ولاوه، بێردت وه‌کوو ڕاپۆرتچییه‌کی ئێف بی ئای ش کاری ده‌کرد و زانیاری ده‌دانێ. ئێف بی ئای هێشتا ٩٠٠ لاپه‌ڕه به‌ڵگه‌ی نهێنی سه‌باره‌ت به وینستن بێردتی ڕاگرتووه.\nڕیوایه‌تی وینستن بێردت سه‌باره‌ت به کووژرانی هاوسه‌ری لی سکییاڤی\nده‌قی قسه‌کانی وینستن بێردت له به‌رده‌م کۆمیسیۆنی هێمنی نێوخۆیی سه‌نای ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا. چوارشه‌مۆ ٢٩ی ژووه‌نی ١٩٥٥\n..... سه‌رۆکی کۆمیسیۆن: چ به سه‌ر هاوسه‌ری یه‌که‌مت هات؟\nوینستن بێردت: یه‌که‌م هاوسه‌ری من، وه‌ک بۆم باس کردن، ڕۆژنامه‌نووسێکی ئیتالیایی بوو. نێوی لی سکییاڤی بوو. لی سکییاڤی ڕۆژنامه‌نووسێکی قسه له ڕووی دژی فاشیست بوو،ئه‌و کاتەی من ناسیاویم له گه‌ڵ په‌یدا کرد، ئه‌و توانیبووی کاری خۆی بۆ دوو گۆواری ئیتالیایی، دوو گۆواری ئه‌ده‌بی و سیاسی بپارێزێ. ئه‌و بۆ ئه‌و\nگۆوارانه‌ی ده‌نووسی و ئه‌وه له به‌رایی ١٩٤٠ دا بوو.پاش ژنوشووییمان، که له کۆتاییه‌کانی مانگی ژووییه‌ی ١٩٤٠ دا بوو، تا ئه‌و جێیه‌ی وه‌بیرم دێ ، ئیدی ئه‌و هیچ بابه‌تی بۆ ئەو دوو گۆوارانە نه‌نارد، جێی گومان بوو ئه‌گه‌ر ناردباشی چاپیان کردبایه. لی زۆر ئازا و به ئیراده بوو. هه‌تا بڵێی قسه له ڕوو بوو و قسه‌ی خۆی نه‌ده‌خوارده‌وه،هه‌ر له به‌ر ئه‌وه‌ش کاربه‌ده‌ستانی ئیتالیا بۆ هه‌ر ووڵاتێکی که ئێمه چووبایه‌ین، هه‌میشه لێی جاڕز بوون. ئه‌وان پاسپۆرته‌که‌یان پووچه‌ڵ کردبووه‌وه، ئێستا باش وه‌بیرم نایه گه‌لۆ پاسپۆرته‌که‌یان لێ ئه‌ستاندبووه‌وه یان نا، یان ئعتیباریان درێژ نه‌ده‌کرده‌وه، به‌ڵام له بیرمه ئه‌و ده‌می که له بوخارێست – ڕۆمانی بووین، له سه‌فاڕه‌تی خۆمان، له سه‌فاڕه‌تی ئه‌مه‌ریکا، وه‌ره‌قه‌یه‌کی سه‌فه‌رم بۆ وه‌رگرت به مۆری ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا که تێیدا نووسرابوو، لی سکییاڤی شارۆمه‌ندێکی ئیتالیایی به‌ڵام هاوسه‌ری شارۆمه‌ندێکی ئه‌مه‌ریکایی یه و، داوا ده‌کرێ ڕێگای بدرێ ئازادانه سه‌فه‌ر بکا و شتی ئاوا و، به‌و به‌ڵگه‌یه بوو که ئه‌و تا کاتی مردنی سه‌فه‌ری پێ ده‌کرد. به‌ڕێزان، ئه‌من ده‌بێ بڵێم، بۆ هه‌ر کوێیه‌ک چووباین ئیتالیاییه‌کان ڕقیان لێ هه‌ڵده‌گرت، واته کاربه‌ده‌ستانی حکوومه‌تی فاشیستی ئیتالیا.\nسه‌رۆکی کۆمیسیۆن: ئه‌و کووژرا؟\nوینستن بێردت : به‌ڵێ ئه‌و کووژرا!\nسه‌رۆکی کۆمیسیۆن: کێ کوشتی؟\nوینستن بێردت: بۆم هه‌یه باسی هه‌لومه‌رجی کووژرانی بکه‌م؟\nسه‌رۆکی کۆمیسیۆن: به‌ڵێ ! فه‌رموو\nوینستن بێردت: ئه‌من ده‌گه‌ڕێمه‌وه ئه‌و کاته‌ی بابڵێین ئه‌و جاره‌ی که بۆ دوایین جار ئانکاڕام به‌جێ هێشت له کۆتاییه‌کانی مانگی مارسی ١٩٤٢ دا. به پێی ئامۆژگاری ئه‌و کۆمپانییه هه‌واڵده‌رییه‌ی کارم بۆ ده‌کرد ده‌بوو بچمه هیندووستان و له‌وێ بۆنه‌یه‌کی تایبه‌تی سیاسی ڕووماڵ بکه‌م، بۆنه‌یه‌کی کورت. وه‌کوو پێم گوتن، من لی م له تاران به جێ هێشت، بڕیارمان دا ئه‌و له تاران بمێنێته‌وه و له گه‌ڵ من نه‌یه بۆ هیندووستانی بریتانیا؛ چونکه بۆ وی زۆر زه‌حمه‌ت ده‌بوو وه‌کوو هاووڵاتییه‌کی ئیتالیا بتوانێ ویزای سه‌فه‌ری هیندووستانی بریتانیا وه‌ربگرێ ئه‌و ده‌می له جه‌نگه‌ی شه‌ڕ دا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که ژنی شارۆمه‌ندێکی ئه‌مه‌ریکایی ش بوو. جا بۆیه لی، له تاران، له ئێران مایه‌وه ئه‌و ده‌می که من له هیندووستان بووم.\nئه‌و که‌سێک بوو که به‌پرسیارییه‌کی زۆری ڕۆژنامه‌نووسانه و شۆر و شه‌وقێکی مه‌زنی ڕووناکبیرانه‌ی هه‌بوو و کاتێک منی لێ دوور بووم – ئه‌و سه‌فه‌ری یه‌کجار زۆر پێ خۆش بوو – سه‌فه‌ری کرد بوو بۆ هه‌موو شوێنه‌کانی ئێران و، کاتێک من له هیندووستان بووم بڕیار ده‌دا بچێته سه‌ردانی ئه‌و شوێنانه‌ی ئێران که شووڕه‌وی داگیری کرد بوون، واته باکووری ئێران، بۆ ئه‌وه‌ی ببینێ وه‌زعی ڕووسه‌کان چۆنه و خه‌ریکی چن، هه‌ر وه‌ها ئه‌و شوێنانه‌ش له‌و به‌شه‌ی ووڵاته‌که دا ببینێ که مه‌وته‌نی عه‌شیره‌تی چاوڕاکێش و سه‌رزیندووی خۆجێیی بوون.\nلی ئه‌و سه‌فه‌ره‌ی کرد، به هیچ جۆر تاقه ڕۆژنامه‌نووس نه‌بوو که چووبێته باکووری ئێران. خه‌ڵکی دیکه‌ش پێش وی چوو بوون. ئه‌و له‌و سه‌فه‌ره دا دۆستێکی گه‌نجی ئێرانی، واته ژنێکی گه‌نجی له گه‌ڵ بوو. ئەوان بە یەکەوە چوون . ماشێنێکیان بە کرێ گرت، بۆ ئەوەی شۆفێری خۆیان هەبێ، شۆفێری ئێرانی خۆیان و سەفەریان کرد بوو بۆ شاری تەورێز. تەورێز شاری هەرە گرینگە لە باکووری ئێران و، ئەوێ بنکەی سەرکردایەتی هێزە داگیرکەرەکانی شووڕەوی بوو لە باکووری ئێران،واتە ئەو بەشەی ئێران کە ئەو دەمی ڕووسەکان داگیریان کرد بوو.\nکاتێک گەیشتبوونە تەورێزێ – با، ئەوە بڵێم ئەو سەفەرە لە ئاخر و ئۆخری مانگی ئاوریلی ساڵی ١٩٤٢ دا بوو – لی پێی خۆش دەبێ و بڕیار دەدا سەری کوردەکان بدا، واتە عەشیرەتە کوردەکان لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران. کوردەکان عەشیرەتێکن - کە مرۆ ناتوانێ بە عەشیرەتێکی وەحشی یان نێوزەد بکا – ئەوان هەتا بڵێی کولتوورێکی پێشکەوتووی لەمەڕ خۆیان هەیە- بە ڵام شەڕانین و شەریان زۆر پێ خۆشە و، لەو سەروبەندی دا ، جۆرەیەک لە ئۆتۆنۆمیان هەبوو، بە تایبەتی لە ڕووی ئیدارەی پۆلیسی خۆیانەوە، لە ئاست حکوومەتی ناوەندی، چ لە ئاست حکوومەتی ناوەندی لە ئێران و یان لە ئاست حکوومەتی ناوەندی لە عێڕاق ، چونکە هێندێک لە عەشیرەتە کوردەکان لە بەری سنووری عێڕاق دەژین.\nلەم گۆشە تایبەتییەی دنیا دا، کوردەکان لە سێ ووڵات دا دەژین. جا، لی بڕیار دەدا ئەو کوردانە ببینێ بە جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگ و ڕێوڕەسم و شێوەی ژیانیانەوە، بۆ ئەوەی بزانێ چۆن دەژین؟ ئیدی ئەو و دۆستە گەنجەکەی، شۆفێرەکەیان، ئەفسەرێکی ئەڕتەشی ئێران و کوڕێکی مێر منداڵی کورد کە دەبوو دیلمانجیان بۆ بکا بەو ماشێنە دەربەستە کرێیە لە تەورێزەوە وەڕێ دەکەون بەرەو شارێک کە ئەمن ئێستا نێوەکەیم لە بیر نییە ، بەڵام مەکۆی ئەو عەشیرەتە تایبەتییە کوردە بووە.\nئەوان بەرەو ئەو شارە وەڕێ کەوتبوون و سەر لە بەیانی گەیشتبوونە وێندەرێ و لەوێ لە لایەن کەسایەتی سەرەکی شارەکەوە میواندارییان لێ کرا بوو. ئەمن نازانم داخودا ئەو سەرۆکی گەورەی ئەو بەشەی جیهان بووە بۆ کوردەکان یان نا؟ ئه‌من نازانم ئه‌و وه‌ک سه‌رۆک عه‌شیره‌ت داندراوه یان نا؟ ئه‌و ناوی ئه‌میر ئه‌سعه‌د بوو. ئه‌وان بۆ نانی نیوه‌ڕۆ زۆر به گه‌رمی له لایه‌ن وی ڕا میواندارییان لێ کرا بوو، دوایه دوای نیوه‌ڕۆیه به مه‌قسه‌دی گه‌ڕانه‌وه به‌ره‌و ته‌ورێز وه‌ڕێ کەوتبوون. ئه‌وان به ڕێگایه‌کی چۆل له‌و به‌شه که‌له‌لایه‌ی ووڵات دا ده‌یان ئاژۆت که له نوخته‌یه‌کی تایبه‌تی دا دوو ئه‌منییه پێشیان پێ گرتبوون- ئه‌وان به شێوه‌ی ڕه‌سمی پێیان ده‌گوترا ئه‌منییه و ئه‌وه به مانای پارێزوانی ڕێگا و بانه. ئه‌و پارێزوانانەی ڕێگا و بان کورد بوون. جۆره‌یه‌کی تایبه‌تی له پارێزوانانی ڕێگاو بان بوون و چەکداریش بوون.ده‌کرێ بڵێین ئه‌وان زیاتر چه‌کدار بوون تا پارێزوانی ڕێگاو بان یان پۆلیس. هه‌رچۆنێک بێ ماشێنه‌که‌یان ڕاگرتبوون و زۆر پرسیاریان لێ کرد بوون که دیلمانجه کورده‌که بۆی وەرگێڕابوون و، هه‌ر که زانیبویان ئه‌وه لی سکییاڤی ژنه ڕۆژنامه نووسی ئیتالیایی یه و له‌و به‌شه‌ی ووڵات دا سه‌فه‌ر ده‌کا، ڕووی لووله‌ی تفه‌نگه‌که‌ی تێده‌که‌ن و ته‌قه ده‌که‌ن. – ژنه‌که‌ی من و شۆفێره‌که هه‌ست ده‌که‌ن کێشەیەک له گۆڕێ دایه و، یه‌که‌م گوللە به‌ره‌و ئه‌ولایه‌ی ماشێنه‌که ده‌ته‌قێندرێ که ژنه‌که‌ی منی لێ دانیشتبوو گوللە وه مه‌مکی ده‌که‌وێ.\nهەڵبەت ماشێنەکە دەستبەجێ وەڕێ دەکەوێ ، دوایین قسەی ژنەکەی من ڕوو بە شۆفێرەکە ئەوە بووە:\n" ئاساتۆر، دوکتور" ، " ئێمە دەبێ بگەینە دوکتور"!\nئەوان وەڕێ کەوتبوون. پارێزوانەکانی ڕێگاو بان دوو گوللەی دیکەیان بە ماشێنەکەوە نابوو، نازانم پێکابوویان یان نا ؟ بەڵام کەسی دیکەیان بریندار نەکرد بوو. لەو ڕوداوە دا کەسی دی گوللەی بەر نەکەوتبوو یان بریندار نەببوو و لی بەر لەوەی ماشێنەکە بگاتە تەورێزێ . هەر ئەو شەوە لە ڕێیە مرد بوو.\nئەو تەقەیە لە چوارمیلی شاری دا ڕووی دا بوو. جائێستا بۆ ووڵامدانەوەی پرسیاری بەڕێزت کە کێ لی کوشت؟ هەڵبەت پرسیاری یەکەم ڕەنگە ئەوە بێ کە ئەو بە هاندانی کێ کووژرا.چونکە هەلومەرجی مادی تاوانەکە نیشان دەدا ئەوە قەتڵێکی بە ئانقەستەی سیاسی بووە.\nئەو دەمی ئەمن لە هیندووستانەوە گەڕامەوە ئێران حەولم دا ئەوەندەی لە توانام دا هەیە لەو ڕووداوە بکۆڵمەوە. کاربەدەستانی سەفاڕەتخانەی ئەمەریکا لە تاران و کاربەدەستانی کۆنسوولخانەی ئەمەریکا لە تەورێز ئەوەی لە دەستیان دەهات یارمەتییان دام، ئەمن چووم سەری شوێنی ڕووداوەکەشم دا و لەگەڵ ئەمیر ئەسعەد و لە گەڵ خەڵکی دیکەش قسەم کرد.\nپۆلیسی ئێران لە بەر هێندێک هۆی ئاڵۆز هیچ یارمەتییەکیان نەکردم چونکە، من پێم وایە ، ئێرانییەکان هەستیان دەکرد ئەو تاوانکارییە هان دراوە، بی ئەملاو ئەو لا لە لایەن هێزێکی گەورەی بێگانەوە کراوە جا ئەو هێزە هەر لایەنێک دەبێ با ببێ، بۆیە ئێرانییەکان پێیان خۆش نەبوو هەتا ئاخرەکەی بە دووی ڕووداوەکەدا بچن و لێی بکۆڵنەوە.\nئەو پارێزوانەی ڕێگاوبان کە تەقەکەی کرد بوو گیرا، محاکەمە کرا و حوکمی هەتاهەتایی و کاری زەحمەتی بۆ بڕدراوە. لی دەکرێ لە لایەن ڕووسەکانەوە کووژرابێ، دەشکرێ لە لایەن ئیتالیاییەکانەوە کووژرابێ – بە دەست ڕووسەکان، چونکە ڕووسەکان دەستیان بە سەر هەموو ناوچەکە دا دەڕۆیشت. ئەوان ئەوێیان داگیر کرد بوو، هەرچەند لە ڕووی نیزامییەوە ئامادەییەکی زۆریان لەوێ نەبوو، بەڵام مەئموورەکانیان لە گشت ناوچەکە دا دەستیان ئاواڵە بوو. دەکرێ وا بە بیر دابێ ئەو قەتڵە بە دەستی ئیتالییایەکان، بە هاندانی ئەوانیش بووبێ، یان تەنانەت مەئموورانی ئەڵمانیش. چونکە لەو بەشە وەحشی و بێ پۆلیسەی جیهان دا ئەوە زاندراوە کە مەئموورانی ئەڵمانی و ئیتالیایی لە تورکییەوە لە سنووران پەڕیبێتنەوە ولە ناوچەکە دا هەڵسووڕانیان هەبوو بێ.\nسەرۆکی کۆمیسیۆن: پێت وایە ئەو کێ کوشتی؟ پێت وایە چ ووڵاتێک پلانی کوشتنی ژنی تۆی داڕشت؟\nوینستن بێردت: بەڵێ، گەورەم، لە پێشدا، ئەو دەمی هەستم دەکرد ئەو کارە دەبێ بە دەست ئیتالیاییە فاشیستەکان بووبێ، بەڵام بەڕێز، جارێ چیرۆکەکە زۆری ماوە تەواو بێ.\nوینستن بێردت لە کاتی شاییدی دان لە سەنای ئەمەریکا\nئەمن ئەو دەمی هەستم دەکرد ئەوە دەبێ ئیتالیاییە فاشیستەکان کردبێتیان. لی لە تارانێ دەستەیەکی پچووکی ڕێک خستبوو کە نێوی نابوو کۆمیتەی دژی فاشیستی ئیتالیاییەکان لە تاران، بە گوتنێکی دی ئەو کلووبێکی دژی فاشیستی وەگەڕ خستبوو، زۆر ئیتالیایی لە ئێران دەژیان و لەوێ کاریان دەکرد؛ لە زووەوە لەوێ ببوون. کۆلۆنییەکی پچووکی ئیتالیایی تەواو لە تاران هەبوو، ئەوانە موهەندیس و کرێکاری پسپۆڕ و لەوانە بوون و بەساڵان بوو لەوێ دەژیان.جا، لی لە نێو ئەواندا کلووبێکی ساز کرد و وەک لە بیرمە، نێوی نا بوو کلووبی دژی فاشیستی تاران. ئەمن بە تەواوی هەستم دەکرد ئەوە تۆڵە ئەستاندنەوەیەک بێ لە لایەن ئیتالیاییەکانەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، دواتر زانیم ئەوە وا نییە، بۆ ئەوەی چیرۆکەکە لە کورتی ببڕمەوە گەورەم، ئەمن پاشان ئەو باسەم لە ئەفسەرێک پرسی – کە لە سەروبەندی دواتری گەرمەی شەڕ سی ئای سی ( دەزگای جۆخەکانی دژی هەواڵگری ئەمەریکا) پێی ناساندم. ئەمن لێم پرسی دەکرێ بۆ زانیاری خۆم پێم بڵێی ئاکامی ئەو زانیارییانەی وا سی ئای سی لە سەر ئەو ڕووداوەی کۆ کردوونەتەوە چنە، ئەو ئاکامانەی ئێوە سەبارەت بە کوشتنی لی سکییاڤی پێی گەیشتوون چ نیشان دەدەن؟ بە گوتنێکی دی داخودا سی ئای سی توانیوە هیچ سەرەداوێک بدۆزێتەوە ، ئەگەر ووڵامەکە ئەڕێ یە ئەوانە چن؟ داوام لێکرد ئەگەر شتێکتان بۆ دەرکەوت دەکرێ بە منیشی بڵێن؟ ماوەیەکی زۆر درێژی پێ چوو تا ئەمن چاوم بەو ئەفسەرە کەوتەوە. شەڕ تەواو ببوو و من ئاخرەکەی دیسان چاوم بەو ئەفسەرە کەوتەوە. ڕاستترەکەی ئەوەیە ئەو بە دووی مندا گەڕابوو بۆ ئەوەی ئاگادارم کا لەو شتەی کە بۆیان دەرکەوتبوو. ئەو گوتی، ئەو ڕاپۆرت و زانیارییانەی سی ئای سی بۆ ماویەکی دیاری بە دەستی گەیشتوون دەیسەلمێنن هیچ گومانی تێدا نییە لی بە هاندانی ڕووسەکان کووژراوە. ئەوان بەو ئاکامە گەیشتبوون لی لە ماوەی سەفەرەکەی دا بۆ باکووری ئێران هێندێک زانیاری کەشف کرد بوو ٠ زانیاری ئەوتۆی کە ئەو دەمی واتە بەهاری ١٩٤٢ – ڕووسه‌کان له باکووری ئێران، خه‌ریکی په‌روه‌رده کردنی ڕێکخه‌رانی پارتیزانیی یوگوسڵاوی، ڕێکخه‌رانی نیزامی بوون، که ده‌بوو به کاتی خۆی بنێردرێنه‌وه بۆ نێوخۆی یوگوسڵاوی بۆ ئه‌وه‌ی له ڕیزی پارتیزانه کۆمه‌نیسته‌کان دا له یوگۆسڵاوی له ژێر ڕێبه‌ری تیتۆ دا شه‌ڕ بکه‌ن.\nجا، ئه‌وه ساڵی ١٩٤٢ یه و چیرۆکی شه‌ڕی نێوخۆیی له یوگوسڵاوی ئێستا کۆن بووه، به‌ڵام له‌و سه‌روبه‌ندی شه‌ڕ دا ئه‌وه شتێک بوو که ڕووسه‌کان نه‌یانده‌ویست که‌س پێی بزانێ که بۆچوونی عه‌سکه‌ری و سیاسی ئه‌وان له مه‌ڕ کێشه‌ی یوگوسڵاوی چییه؟ ئه‌وان نه‌یانده‌ویست که‌س ئه‌وه بزانێ، به‌ر له هه‌موانیش نه‌یانده‌ویست هاوپه‌یمانه‌کانیان ئه‌وه بزانن.\nهه‌ڵبه‌ت ئه‌وان زۆر چاک ده‌یان زانی لی سکییاڤی به هاسانی و به به‌ربڵاوی ده‌ستی به سه‌فاڕه‌تخانه ڕۆژئاواییه‌کان و ڕۆژنامه نووسه ڕۆژئاواییه‌کان ڕاده‌گا و ئه‌وانه. گه‌وره‌م، ئه‌نجامگیری ده‌زگای سی ئای سی، تا ئه‌و جێیه‌ی که من توانیم ده‌ستی بخه‌م ئه‌وه بوو. لی سکییاڤی بۆیه کووژرا چونکه زۆر شتی ده‌زانی...\nسەرنچ ڕاكێشە وینستن بێردت لەبەر باوەڕی زۆر بە ئەوەی کە ڕووسەکان لە پشت کوشتنی هاوسەری بوون تەنانەت ناوی " مەهاباد"یشی لە بیر کردووە. ئەو ئەفسەرە ئێرانییە کە ئەو باسی دەکا لە گەڵ هاوسەری لە تەورێزەوە چوو بێ بۆ کوردستان دەبێ مەبەست لە " مەجید خانی میر موکردی" بێ. بە پێچەوانەی قسەی وینستن بێردت هەم لە ڕیوایەتی سەیفەخان و هەم لە کورتە ئاماژەکەی ئیگلتن دا هاتووە کە ئەوان بۆ نانی نیوەڕۆ میوانی ماڵی قازیی محەمەد بوون لە مەهاباد.\nئیگلتن سه‌باره‌ت به کووژرانی لی سکییاڤی\nهێمنایه‌تی له نێو خۆی شاری مه‌هاباد دا له به‌ر ئه‌وه‌ی سێ ڕێبه‌ری جێی ڕێزی دینی و کۆمه‌ڵایه‌تی له‌وێ ده‌ژیان و شاره‌که‌یان له ئاست په‌لاماری عه‌شیره‌تان ده‌پاراست، ده‌سته‌به‌ر کرا بوو. له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نا ئه‌من بوونی جاده‌ی نێوان مه‌هاباد – میاندواو به شێوه‌یه‌کی زۆر ناخۆش خۆی نیشان دا کاتێک له ٢٤ی ئاوریلی ١٩٤٢ خانمی لی بێردت، ژنی ڕۆژنامه نووسی ئه‌مه‌ریکایی وینستن بێردت، که بۆ خۆشی ڕۆژنامه نووس بوو کوژرا. لی بێردت له مه‌هاباده‌وه ده‌گه‌ڕاوه بۆ ته‌ورێز و کاتێک له نیزیک میاندواو ماشێنه‌که‌یان له به‌ر ده‌م چایخانه‌یه‌ک ڕایگرتبوو ته‌قه‌ی لێ کرا له‌و شوێنی جاده‌که له پانایی ده‌شته‌وه تێده‌په‌ڕێ که به ته‌نیشت ده‌ریاچه‌وه هه‌ڵکه‌وتووه و دانیشتووانی تورکن و ده‌گاته ته‌پۆڵکه‌کانی کوردی.له ڕۆژی ئه‌و کووژرانه دا خانمی بێردت بۆ نانی نیوه‌ڕۆ له مه‌هاباد له ماڵی قازیی محه‌مه‌د میوان ببوو، که که‌سایه‌تییه‌کی به ده‌سته‌ڵاتی ناوچه‌یی بوو و، زۆر به بیستنی خه‌به‌ری ئه‌و کوشتنه بێمانایه تێک چوو. ئه‌گه‌رچی وورده ڕیشاڵی ئه‌و ڕووداوه روون نییه، به‌ڵام وا وه‌به‌رچاو دێ ئه‌و هێڕشه به‌ده‌ست دوژمنێکی مه‌جید خانی میاندواو به‌ڕێوه‌چووبێ، که کوڕه‌که‌ی له گه‌ڵ خانمی بێردت له‌و ماشێنه دا سه‌فه‌ری ده‌کرد.قاتڵه‌کان گیران و له ته‌ورێز محاکه‌مه کران، به‌ڵام به سزای کرده‌وه‌ی خۆیان نه‌گه‌یشتن.\n(ویلیام ئیگلتن، کۆماری کوردی ساڵی ١٩٤٦،چاپی ١٩٦٣. لاپه‌ڕه‌ی ١٥ )\nڕیوایەتی سەیفەخانی میرموکری سەبارەت بە کووژرانی لی سکییاڤی – بێردت\nئەو سەروبەندی کە فەهیمولموک ئوستانداری ئازەربایجان بوو، ڕۆژێک لە گەڵ بابم مەجید خانی میرموکری لە تەورێز بووین و لە گڕاند هۆتێل وەتاغی ژمارە ٦ دابەزیبووین. بابم هەموو ڕۆژێ دەچووە ئوستانداری و خەریکی ڕاپەڕاندنی ئەو کارانە بوو کە ئوستاندا پێی دەئەسپارد. ئەوێ ڕۆژێ لە ساڵۆنی هۆتێلێ بە دەوری مێزێکەوە دانیشتبووم. لە دەوری مێزەکەی ڕووبەڕووی من دوو خانم دانیشتبوون. لە سەرەتاوە دیارە بوو یەکێک لەوان کە خانمێک بوو لە تەمەنی ٣٠ تا ٣٥ ساڵان، بڕێک قەڵەو و زۆریش جوان نەبوو، زۆر ووشیار و چوست و چالاک وەبەرچاو دەهات ئەمەریکایی بوو و ئەوی دیکە کورتە باڵا، خوێن شیرین و لاواز بوو ،جلوبەرگێکی جوانی دەبەر کرد بوو، چاو و برۆ ڕەش بوو و خاڵێکی پچووکی ڕەشی لە سەر گۆشەی لێوی بوو و ئارام و لە سەرەخۆ وەبەرچاو دەهات.\nمەجید خانی میرموکری لە بەرگی ئەفسەری ئیفتیخاری ژاندارمەری دا.\nئەم وێنەیە بە سپاسەوە ئومێدی میر موکری نەتیجەی مەجید خان لە بەر دەستی ناوین\nئەمن سەیفەدینی میرموکری کوڕی گەورەی مەجید خانی میرموکری لە تەمەنی تەقریبی شازدەساڵان دا، بە جلوبەرگی تەواوی کوردییەوە و پڕچەک بە دەمانچە و خەنجەر و قەتاری فیشەک و چەکمەی بەرقی دە پێدا،تەسبێحکی جوانیشم لە دەوری کالانی خەنجەرەکەوە هاڵاند بوو و تیغەڵەیەکی پچووکی باریکیشم بە دەستەی خەنجەرەکەوە هەڵئاوەسیبوو و قۆڵی کراسەکەشم تا ئانیشک هەڵکردبوو و دەملم کرد بوو، تفەنگێکی سێ تیری ئێرانی جوانیشم بە دەستەوە گرتبوو، لە دەوری مێزێکی دیکە ڕووبەڕووی دو خانمەکە دانیشتبووم و خەریکی خواردنەوەی ساردی بووم. هێشتا بابم لە ئوستاندارییەوە نەگەڕابووەوە، دوای چەند لەحزەیەک خانمە کورتە باڵاکە کە دوایە دەرکەوت هەرمەنی و کچی فلیکس ئاغایان ی سەناتۆرە لە مەجلیسی ئێران هاتە پێشێ، دوای سڵاو ڕوی تێکردم گوتی ئایا من دەچمە لایان و یان ڕێگا دەدەم ئەوان بێنە مێزی من و لام دانیشن؟ نایشارمەوە ئەو پێشنیارەم زۆر پێ خۆش بوو، ووڵامم دانەوە چۆنی پێتان خۆشە وا بکەن. دەستبەجێ لە مێزەکەی من نیزیک بوونەوە و خۆیان پێ ناساندم. خانمە ڕۆژنامە نووسە ئەمەریکاییەکە گوتی مێردەکەی ژەنەڕاڵە و ئێستا لە هیندوستان خەریکی خزمەتە. ناوی خانمە ئەمەریکاییەکە ( یای لی بێردت) بوو و نێوی خانمە هەرمەنییەکە کە کچ بوو ( زینا ئاغایان بوو)، هەر وەک پێشتر باسم کرد کچی ئاغایان بوو کە دوایە بوو بە سەناتۆر و ئێرانی بوو و لە دۆستانی خانمە ڕۆژنامە نووسە ئەمەریکاییەکە بوو. دوای چەند لەحزە قسە کردن دەرکەوت ئەو خانمە مەئموورییەتی هەیە بچێتە ناوچەی موکری بە تایبەتی شاری مەهاباد .\nلە بەر ئەوەی ئەودەمی هێزی هاوپەیمانەکان هاتبوون دە نێو ئێرانەوە، ناوچەکە زۆر قەرەباڵغ و بشێوێنی و مولووکوتەوائیفییەکی سەیر بە سەری دا حاکم بوو. هەموو کەس چەکدار بوو و ناوچە ناهێمن بوو. قەتڵ و تاڵان و دزی و شەڕەنگێزی لە هەموو جێیەک بەردەوام بوو. مەئموورینی دەوڵەتی ئێران لە هیچ ناوچەیەک دا نەبوون، بە تایبەتی لە کوردستانی موکری دا حوزوور و ئامادەییان نەبوو. فەرمانی ئوستاندار و کەسی دی نەدەخوێندراوە و هەرکەس هەرکەس و تێکەو لێکەییەکی سەیر هەبوو.\nدانیشتوو: سەیفەخانی میرموکری کوڕی گەورەی مەجید خان. منداڵەکە\nبێژەن خانی میر موکری. ڕاوەستاوان یەکەم کەس لە ڕاستەوە حەسەن خانی\nوێنە: ئومێدی میر موکری\nدوای ئەوەی زانیم ئەوان خەیاڵی سەفەریان هەیە بۆ کوردستانی موکری. ئامادەیی خۆم نیشان دا هاوکاریان بکەم، لەگەڵیان بم و ئاگادارییان لێ بکەم. بەڵام لە بەر ئەوەی خۆم سەر بە بنەماڵەیەکی لەمێژینەی کوردم، لە گەڵ تاییفەی دێبۆکرییان کە هەر لە وان ڕۆژاندا لە بەر کووژرانی چەند کەسێک دۆژمنایەتی خوێنی لە نێو ئێمە دا ساز ببوو، عاقڵانە نەبوو ئەمن بچمە نێو ئەو ناوچەیەی کە سەراوەردی نێوان ئێمە و ئەوان بوو. بەڵام چارەنووس هیچی لە گەڵ ناکرێ. بێ سەرنجدان بەو دژوارییانەی کە بۆنی خوێنیان لێوە دەهات پێم گوتن کاتێک بابم لە ئوستاندارییەوە هاتەوە و گەیشتەوە وەتاغی هۆتێلەکەمان، ئێوە دوای ماوەیەک وەرن لە دەرگا دەن، داوای خۆتان بهێننە گۆڕێ و ڕەنگە بابم موافەقەت بکا، ئەو دەمی ئەمن بە چەکەوە هاوڕێییتان دەکەم.\nکاتێک چاویان بە بابم کەوت، بابم لە ووڵامی داواکەیاندا پێی گوتن ناوچەکە زۆر شێواو و ناهێمنە و چوونی ئێوە بۆ ئەو شوێنانە مەترسی گیانیی لە گەڵە. خانمە ئەمەریکاییەکە بە ڕێگای خانمە هەرمەنییەکە دا کە دیلمانجی بۆ دەکرد ووڵامی داوە هەر پێشهاتێک ڕووبدا بەرپرسیارییەکەی لە ئەستۆی خۆمە و هیچ بەرپرسیارییەک بۆ ئێوە ساز نابێ.\nدوا جار ئەوەندەیان پێکێشی کرد کە بابم ڕازی بوو بۆ چوونی ئەوان بۆ مەهاباد موافەقەت بکا، بەو شەرتەی ئاغای فەهیمولمولک ئوستانداری ئازەربایجان بە نووسراوە ئەو دەستوورە بۆ بابم بنووسێ، ئەوان هەر وەها بە بابمیان گوت ، ئێوە خۆت نا، بەڵام موافەقەت بکە و ئێجازە بدە با کوڕەکەت کە ئێستا لێرەیە لەگەڵمان بێ گەیشتە ئەوەی خانمەکان بچنە ئوستانداری و تەرتیبی کارەکە بدەن. خانمەکان لە دیوەکە دەرکەوتن، نازانم پێم وا بێ بە ڕێگای کۆنسولخانەی ئەمەریکاوە قسەیان لە گەڵ ئوستانداری کرد بوو.\nئوستاندار لە دووی بابمی نارد و سێ نامەی سەرداخراوی دا بە بابم و پێی گوت ئەو نامانە یەکیان بۆ خۆتە و دوونامەکەی دیکەش یەکیان بۆ عەلی ئاغای ئەمیر ئەسعەد فەرمانداری مەهاباد و ئەویدیان بۆ مستەفا خانی شێخ ئاغایی نووسرا بوو کە ئەوی یەکەمیان لە مەهاباد کرابوو بە فەرماندار و ئەوی دووەمیان لە میاندواو بەخشدار بوو و ئەو نامانە بۆ یارمەتیدانی ئەو خانمانە نووسرا بوون.\nهەر چۆنێک بوو بۆ بەیانیی ئەوی ڕۆژێ بەر لە نیوەڕۆ بە ماشێنی خانمەکان کە ماشێنێکی جێدار و مۆدێڕن و تازە بوو و شۆفێرەکەشی کەسێکی هەرمەنی بوو بە نێوی ئاساتۆر، ئەمن و بابم لە گەڵیان چووین بەرەو میاندواو بۆ ماڵی ئێمە. فەرسەخێکی بمێنێ بۆ میاندواو لە هەر دوو بەری ڕێگایە، چل و پێنج یان پەنجا سواری چەکداری کورد ڕاوەستابوون کە من یەکێکیانم لە دوورەوە ناسیوە و بە بابم گوت ئەو کەسە سەعیدئاغای قۆپی لە تاییفەی سڵەمانی دێبۆکری یە. بابم پیاوێکی عاقڵ و بیر تیژ بوو دەستبەجێ هەستی کرد ئەو سوارانە خیاڵێکی خراپیان هەیە، لە وانەیە ڕێگایان لێ گرتبێ و مەترسی زۆر نیزیک بوو، لە بەر ئەوەی ،من و بابم چەکدار بووین و دووکەس بووین و ئەوان زۆرتر بوون. کاتێک سەعید ئاغا و دوو کەسی دیکە هاتنە پێشەوەتر بابم بێ ئەوەی خۆی شلوێ کا، لە کاتێکدا دەستی لە سەر پەلەپیتکەی تفەنگەکەی بوو و ئەمنیش ئامادەی تەقە کردن بووم بە سەعید ئاغای گوت کارێکی زۆر باشتان کرد ئێستا لێرەن دەستبەجێ ڕیزەکەتان ڕاست و پاست کەن و بە ئەدەب و حورمەتەوە ڕاوەستن چونکە هەر ئێستا وەزیری شەڕ و ئوستاندار و کاربەدەستە پایە بەرزەکانی دیکەی دەوڵەتی ئێران دەگەنێ و سی چل ماشێن دەبن و دێنە ماڵی من لە دێی قەرەوێران و ئەمن ئەوە پێشتر دەچم و بە تەلەفون دەستوورم داوە لە ماڵێ ئامادە بن بۆ میوانداری. ئێوەش کاتێک ئەوان گەیشتنێ بچنە پێشێ خۆتان بناسێنن و پێیان بڵێن مەجید خان ئاگاداری کردووین بۆ پێشوازی هاتووین و ئامادەی جێ بە جێ کردنی فەرمانین و لە خزمەت داین، دوای ئەوە شەوێ بە دووی ئەواندا وەرنە ماڵی من و لەوێ ئەمن ئێوەیان باشتر پێ دەناسێنم و دەکەونە بەر سەرنجیان و وێدەچێ ئەوە بۆ ئێوە باش بێ. دوای ئەو قسانە ئەوان فریویان خوارد و ڕیزی خۆیان ڕێک و پێک کرد و چاوەڕوانی هاتنی کاربەدەستان لەوێ مانەوە و دەستبەجێ بابم ئەمری کرد بە شۆفێرەکە لەوێ دوور کەوێتەوە و بە خواستی خودای لەو بەڵایە ڕزگاریمان بوو. با بە نەگوتراوی نەمێنێتەوە، یەکێک لە سوارەکان حاجی سەلیم کوڕی کوێخا ڕۆستەمی شین ئاوای دەورو بەری میاندواو بوو و بە هێما و ئیشارە بابمی تێگەیاند جەرەیان چییە. ماشێنەکە بە خێرایی ئاژۆتی و گەیشتینەوە ماڵی خۆمان. سوارەکانیش تا درەنگانێک لەوێ ڕادەوەستن و هیچ خەبەرێک لە کاربەدەستان نابیسن و دوای ئەوەی تێدەگەن فێڵیان لێ کراوە، بەرەو شوێنی خۆیان دەچنەوە بە پەرۆش و ترس و نیگەرانی لەوەی نەکا سوارەی ئێمە بە دوویان دا بچن و کاربکێشێتە شەڕ و لە یەک دان، بۆی دەردەچن.\nلە ڕاستەوە: عەلی حەبیبیان، برایمی شێخ ئاغایی (برایمە سوور)، فەتتاح خانی میر موکری،\nحەسەنی عیرفانی. برایمی شێخ ئاغایی و فەتتاح خانی میرموکری کە دۆستی یەکتری بوون\nبوونە قوربانی کێشەی عەشیرەتی و لە میاندواو یەکتریان کوشت.\nوێنە: ئارشیوی ئومێدی میرموکری\nخانمەکان سێ ڕۆژان میوانی ئێمە بوون. میواندارییەکی زۆر گەرممان لێکردن کە دیارە میوان بەخێرهێنان خەسڵەتی کوردییە و ئێمە هەموو ڕێ و ڕەسمی کوردیمان بە جێ هێنا، دوو دەست جلوبەرگی ژنانەی کوردیمان بە هەموو شتێکەوە وەکوو تاس کڵاو، گەردنبەند، گوارە،دەستبەندی زێڕ و، کەوشی کاڵەی شەمامەبەندی و شتی دی بە دیاریی دانێ. بەڵام مامم فەتاح خان لە هێنانی ئەو دوو خانمانە زۆر تووڕە و ناڕەحەت بوو و ئەو کارەی بە کەسری شان و شەوکەتی ئێمە دەزانی و دەیگوت ئێستا کارمان گەیشتووەتە خانم گێڕان و لە نێو دۆست و دوژمن دا سەر نەوی بووین و بە تایبەتی لە کوردستان ووڵامی ئێمە چییە؟ ئەگەر ئەو خانمانە خۆیان هاتبان و میوانمان بووبان دیسان شتێکی دیکە بوو، بەڵام بڵاو بوونەوەی ئەو خەبەرە دەبێتە هۆی ئابڕوو تکانی ئێمە.\nهەرچۆنێک بوو دوای سێ ڕۆژان بڕیار درا بەرەو مەهاباد بچین و بابم دەستووری پێدام لە گەڵ خانمەکان بچم بۆ مەهاباد و بڕێکی زۆر پارەشی دامێ کە ئەگەر میوانەکان لە مەهاباد شتێکیان کڕی ئەمن پارەکەی بدەم.\nلە ماوەی ئەو سێ ڕۆژە دا کە خانمەکان میوای ئێمە بوون ڕۆژانە چەند سەعاتێک لە قەراغ چۆمی جەغەتوو و باغ و بێستانی دێی قەرەوێران دەگەڕان و وێنەی هێندێک دیمەن و بەرجەوەندیان دەگرت. دوای سێ ڕۆژ، پاش خواردنی نانی بەیانی میوانەکان و من و خودالێخۆشبوو جانگیرخانی ئەمیری لە ووردە مالیکەکانی دێی دەوەشاری کە ئامۆزای دایکم بوو و پیرە پیاوێکی [ دیارە مەبەستی نووسەر ساڵانی دواترە، چونکە لە کاتی ئەو ڕوودانە جانگیر خان وەک لەم وێنە بەکۆمەڵە ڕا دەردەکەوێ لە تافی لاوێنی دا بووە. ح.ق.]\nقسە خۆش و لە بەردڵان بوو و دەشی خواردەوە و بڕێکیش دەنگ خۆش بوو، بە دەستووری بابم وەڕێ کەوتین. میاندواو لە دوو کیلۆمیتری ماڵی ئێمە لەو بەری باشووری ڕۆژئاوای چۆمی جەغەتوو هەڵکەوتووە و ئەو دەمی حکوومەتی ئەو شارە و دەورو بەری بە دەست مستەفاخانی شێخ ئاغایی ئیدارە دەکرا. پێشتر هۆی دوژمنایەتی ئێمە لە گەڵ تاییفەی شێخ ئاغایی و عەشیرەتی دێبۆکری باس کرا و ماوەیەک بەر لەو ڕۆژەی کە ئێمە دەچووین بۆ مەهاباد کەسێک لە ئێمە و دوو کەس لە شێخ ئاغاییەکان کووژرابوون. عەداوەتی خوێنی دە نێو دابوو. کوردەکان لە دوژمنایەتی دا ر‌ق ئەستوورن و تۆڵە دەستێننەوە، ئەگەر لە جێیەک تووشی یەکتر بێن تەقە لە یەکتری دەکەن و ئەگەریش ئاشت ببنەوە ئەوە دڵپاکانەیە. بەڵام جاری وا هەیە دوای ئاشتیش، ڕق و کینەیان دە دڵی دا هەر دەمێنێ. هەر چۆنێک بێ نابێ بە تەواوی باوەڕ بە دوژمنان بکرێ.\nئێمە هاتینە نێو میاندواو، مستەفا خانی شێخ ئاغایی لە گەڵ پەنجا یان شێست سواری سەرتا پێ پڕچەک لە پیادەرۆی خیابانی سەرەکی میاندواو لە پێش ئیدارەی حکوومەتی خۆی ڕاوەستا بوو. من بڕێک نیگەران بووم، بەڵام هەوای جەوانی و ئەوەی دوو ژنم لەگەڵ بوو بێ باکی کرد بووم و ئەگەر ڕاستییەکەی بڵێم زۆرم لە قووڵایی ئەو شتانەی دەقەومان نەدەکۆڵییەوە و لە دنیای خۆم دا خەریکی وەدەست هێنانی نێو و نیشان بووم. کاتێک ماشێنەکەی ئێمە لە پێش دەرگای ئیدارەی ئەوان تورموزی کرد، مستەفا خان بۆ خۆی چەند هەنگاو هاتە پێشێ و ئەمن لەو وەختە دا بە بێ ئەوەی لە ماشێنەکە بێمە دەرێ نامەکەم دا دەستی. نامەکەی لێوەرگرتم سەری زەرفەکەی کردەوە و دوای خوێندنەوەی بە زمانی کوردی بە منی گوت فەرموون بڕۆن و ئەحواڵپرسی لە جانگیر خانیش کرد.\nلە بەرهەڵستی یەکەم تێپەڕین و گەیشتینە پۆستی بەردە ڕەشان. ئەو پۆستە لە زەمانی دەوڵەتی ڕەزا خان داندرا بوو و لە نیوەی ڕێگای میاندواو – مەهاباد هەڵکەوتووە و مەئمووری دەوڵەتی تێدا دەبوو، بەڵام ئەو دەمی مەئمووری کورد بۆ هێمنی ڕێگا و بان و سەلامەتی ڕێبواران لەو پۆستە دا بوون و ئەو ڕۆژە ١٠ کەس لە خزمەکان و پیاوەکانی مستەفاخانی شێخ ئاغایی لەو پۆستە دا ئەرکی خۆیان بە جێ دەهێنا. لەو پۆستەش بێ کێشە تێپەڕین و لە بەرهەڵستی دووەم دەرباز بووین و دوای ماوەیەک گەیشتینە شاری مەهاباد و لە پێش خانووی ئێستای شارداری شاری کە ئەو دەمی فەرمانداری بوو ماشێنەکەمان ڕاگرت . لەو دەمە دا چەند کەس لە فەرمانداری هاتنە دەرێ و لەوانە یەکێکیان سڵەمان ئاغا کوڕی عەلی ئاغای ئەمیر ئەسعەد، فەرمانداری ئەودەمی شاری مەهاباد بوو. سڵەمان ئاغا جلوبەرگی ئەفسەری ئێرانی دەبەر دابوو. ئەو دەمی دەرەجەی ئەڕتەشی بە زۆر کەسان درابوو، لەوانە جەمشیدی ئیسفەندیاری [ جەمشید خانی ئیسفەندیاری تورکی ئازەربایجانی و خاوەنی مەلیک کەندی بوو . ح.ق] ، سڵەمان ئاغا کوڕی عەلییار، خودالێخۆشبوو محەمەد حوسێنی سەیفی قازی و کوڕی برایم ئاغای سالاری مەنگوڕ و دەرەجەی سەرهەنگی بە مام عەزیزی ئەمیر عەشاییری مامەشەکان و بە بابم مەجید خانی میر موکری دەرەجەی ئەفسەری و فەرماندەیی گرووهانی ژاندارمەری مەهاباد درا بوو و معاشی پەنجا کەس لە پیاوەکانی کە یونیفۆرمی ژاندارمەرییان دەبەر دەکرد و پاسی ڕێگاو بان و ڕێبوارانیان دەدا دەدرا بەڵام نەیاندەتوانی سەرەڕای ئەو پلەیەش کە هەیانبوو بچنە نێو مەهاباد.\nهەر وەها برایم ئاغا کوڕی گەورەی عەلی ئاغای ئەمیر ئەسعەدیش هاتە بەردەرگای ماشێنەکە و من نامەی دووەمی ئوستاندارم دا بە وان، نامەکەی هەڵگرت و بردیە لای بابی عەلی ئاغای ئەمیر ئەسعەد و پاشان ڕووی لە من کرد کە میوانیان بین، داوای لێ بوردنم کرد و چووینە ماڵی خودالێخۆشبوو قازیی محەمەد.قازیی محەمەد بۆ خۆی لە سەفەر بوو و برایەکەی خودالێخۆشبوو سەدری قازی پێشوازی لێکردین و چووینە ماڵیان و زۆر دڵنزمانە و دڵپاکانە بۆ نانی نیوەڕۆ میواندارییان لێکردین، دوای نان خواردن چووین بۆ گەڕان لە نێو شاری.\nله پێشدا چووینه نێو بازاری و بۆ قه‌یسه‌ری. له بازاڕی یه‌کێک له تاجره‌کان که دوایه زانیم خودالێخۆشبوو میرزا ڕه‌حمان برای پچووکی میرزا ڕه‌حمه‌تی شافعی له تاجره موعته‌به‌ره‌کانی شارییه له گه‌ڵ جانگیرخانی خزمی من که له‌گه‌ڵ من هاتبووه بازاڕی شۆخییه‌کی پیسی کرد و گوتی: داداش ئه‌و خانمانه خه‌رجی شه‌وێکیان چه‌نده؟ ئه‌و قسه‌یه ئه‌وه‌نده له دڵی من گران هات زوو ده‌ستم برد بۆ ده‌مانچه‌که‌م و زۆر توند به گژی داهاتم، ئه‌ویش ترسا و گوتی داداش مه‌هێڵه، ئه‌و کوڕه که‌ره مه‌هێڵه مه‌هێڵه ده‌م کوژێ. له‌و وه‌خته دا جانگیر خانی ئه‌میری پێشی منی گرت و گوتی: بابه تووڕه مه‌به، ئه‌و کابرایه دۆستی منه و گاڵته‌م له‌گه‌ڵ ده‌کا. بۆ ڕوون کردنه‌وه‌ی نێوه‌رۆکی ئه‌م شۆخییه ده‌بێ بڵێم له زه‌مانی سه‌لته‌نه‌تی ڕه‌زا شا له‌و شاره دا که‌سێک به نێوی داداش ده‌ژیا که قه‌حبه‌خانه‌ی هه‌بوو و میرزا ڕه‌حمانی خودالێخۆشبوو، جانگیر خانی وه‌ک داداش بانگ کرد بوو. با به‌رده‌وام بین.\nخانمه ئه‌مه‌ریکاییه ڕۆژنامه نووسه‌که خه‌ریکی کاری خۆی بوو. جار جار به ڕێگای ئه‌و خانمه هه‌رمه‌نییه‌ی له گه‌ڵی بوو هێندێک پرسیاری له خه‌ڵک ده‌کرد و ده‌ینووسی و جار جاریش وێنه‌ی هه‌ڵده‌گرت.کاتێک گه‌یشتینه جێیه‌ک که گۆزه ئاوی کڵیان لێ ده‌فرۆشت . گۆزه‌یه‌کی تازه‌ی هه‌ڵگرت و تاقی کرده‌وه که هیچ کوێی نه‌قه‌ڵه‌شا بێ و من پاره‌ی گۆزه‌که‌م دا. له بازاڕ خشڵی کوردی ژنانه‌یان ده‌فرۆشت بڕێکی مووروو و خرخاڵ و شتی دی کڕی و پاره‌که‌ی درا. دوایه به ڕێگای دیلمانجه‌که‌وه به منی گوت لێره له ته‌نیشت سه‌ربازخانه له بن کێوی کانییه‌ک هه‌یه ئه‌من ده‌مه‌وێ ئه‌و گۆزه‌یه له‌وێ پڕ بکه‌م و بۆ تاقیکردنه‌وه بیبه‌مه ته‌ورێزێ [ بڵێی مه‌به‌ست له گڕاوان نه‌بێ؟ ح.ق.] ئێمه به ماشێن چووینه سه‌ر ئه‌و کانییه . هێندێکی ئاو خوارده‌وه، گۆزه‌که‌ی پڕ کرد و زارکی گۆزه‌که‌ی توند به‌ست و وه‌ڕێ که‌وتین. کاتێک ته‌ماشای سه‌ربازخانه‌ی کرد، پرسیاری کرد ئێره هه‌مان سه‌ربازخانه‌یه؟ منیش گوتم ئه‌دی و خه‌ڵک خراپیان کردووه. به کچه هه‌رمه‌نییه‌که‌ی گوت خه‌ڵکێک که به ده‌ستی خۆی ماڵی خۆی وێران ده‌کا مرۆڤ ده‌بێ چ چاوه‌ڕوانییه‌کی لێیان هه‌بێ؟ ئه‌من به بیستی ئه‌و قسه‌یه شه‌رم دایگرتم و ده‌مووچاوم بڕێک سوور هه‌ڵگه‌ڕا، به‌ڵام هیچم نه‌گوت. هه‌رچۆنێک بێ له کانییه‌که ڕا گه‌ڕاینه‌وه و هێندێکی دیکه‌ش له شاری دا گه‌ڕاین و نیزیکه سەعات چوار و نیو لە مەهاباد وەدەر کەوتین و لە ڕێگا بە قسە کردن و بە پێکەنین بەڕەو پێش دەچووین.\n(مەترسی نیزیک بوو.)\nکاتێک دەمانەویست بە بەر پۆستی بەردەڕەشان دا تێپەڕین، تەماشام کرد دوو کەس لە قەراغ جادە و دوو کەسیش لە نێوەڕاست جادەکە ڕاوەستاون ، چەکدار بوون و تفەنگیان بە دەستەوە بوو. هەستم بە مەترسی کرد. پێشی ماشێنەکەیان گرت و پیاوێکی قەڵەوی ناحەزی کورتە باڵا هاتە پێشێ. خانمە ئەمەریکاییەکە لە ڕەدیفی پشتەوەی ماشێنەکە لە لای دەرگا دانیشتبوو کە دەرگاکە دەبوو بەرەو ڕووی پۆستەکە بکرێتەوە، نووسەری ئەم بیرەوەرییانە لە نێوەڕاست و خانمە دیلمانجە هەرمەنییەکە لە لای چەپ دانیشتبوو. لە ڕەدیفی پێشەوەش لای شۆفێرەکە جانگیرخانی ئەمیری و کەسێک بە نێوی کەریم بارنجی کە لە خزمەتکارەکانی قازیی محەمەد بوو دانیشتبوون. لە چاوترووکاندنێک دا خانمی ئەمەریکایی دەرگای ماشێنەکەی کردەوە و بە ووشەی " سڵاو" کە فێری ببوو سڵاوی لە کابرا چەکدارەکە کرد. کابرای چەکدار بی ئەوەی ووڵامی سڵاوکە بداتەوە چاوێکی لە نێوخۆی ماشێنەکە و لە من کرد و لە یەک ئان دا لوولەی تفەنگە بڕنووەکەی خۆی نیو میترێک هێنا نێو ماشێنەکە و بە کوردی جنێوی بەمن دا و سێ گوللەی دەنێو ماشێنەکە کرد. کاتێک جنیوی بە من دا زانیم لە دوژمنانی ئێمەیە. تا جووڵەیەکم کرد گوللەکان تەقا بوون هەستم بە سووتانەوەیەک کرد لە لای شانی ڕاست و سووتانەوەیەکی دی لە باسکی راستەم و بۆنی سووتانی پشتێندەکەم بە بەر کەپۆ دا هات. لە لای چەپەوە دەرگای ماشێنەکەم کردەوە خانمە هەرمەمنیەکەم لە ماشێنەکەوە پاڵەپەستۆی دەرێ دا و بۆخۆشم خۆم لە ماشێنەکە فڕێ دا دەرێ و تفەنگە سێ تیرەکەم دەرهێنا. ماشێنەکەی ئێمە دەستبەجێ وەک با و هەورە تریشقە لە شوێنەکە دوور کەوتەوە. ئەمن بێ ئەوەی بزانم لە ماشێنەکە دا چ ڕووی داوە لە گەڵ کچە هەرمەنییەکە ماینەوە. کاتێک ماشێنەکە رۆیشت کە کەوتبووە نێوان من و پیاوە هێرشکارەکە، پیاوەکەم دی کە دیسان گوللە وەبەر تفەنگەکەی دەنێ تەقەم لێ بکا بەڵام یەکێک لە هاوڕێ چەکدارەکانی لە پشتەوە توند ئامێزی پێ داگرت و بانگی منی کرد فڵانەکەس ئەمن مەحموودی کوڕی سولەیمان شەیتانم. بەری نادەم. ئێوە بەرەو میاندواو بڕۆن و ئیدی ئێستا ئەمن لوولەی تفەنگەکەمم لە سەر سینگی کابرای هێرشکار دانابوو دەمەویست تەقەی لێ بکەم، هەر هەمان کەس پێی گوتم، ئەوە مەکە. هەتا زووە بەرەو میاندواو بچن. لە لای چەپی پاسگەکە دیوارێک هەبوو کە شوورەی باغچەیەک بوو و تاق و لۆق چەند داری تێدا بوو. من خۆم و کچەکەم کشاندە پشت ئەو دیوارە، و لە پشت دیواری گێژ و وێژ سەنگەرم گرت. کچە هەرمەنییەکە گوللە وەباسکی کەوتبوو و خوین لە باسکی دەهات بەڵام هیچی نە دەگوت. لەو دەمە دا لە پاسگەکەوە گوللەیەکیان تێ تەقاندم، وەتەنیشت دیوارەکە کەوت و سەرو چاوم دە خۆڵ گەوزا. دەبینم پیاوێک لە سەر بانی چاوە خانووەکەی نیزیک پاسگەکەوە تەقەی لێ کردووم ئەمنیش تەقەم لێکرد، پێچەکەی سەری کراوە و خۆی هاویشتە خوارەوە و لەو کاتە دا دیتم پیاوێکی دیکە کە نێوی عەبدوڵا شەریف لفتە بوو بانگی کردم و هاواری کرد ئەوە ئەلئان ئەتۆم ناسییەوە.مەترسێ! مەگەر ئەمن مردووم ئەتۆ بکووژن. ئەوە دووەم کەسی ئەوان بوو کە لای من بگرێ. یەکەم مەحموودە شەل و دووەم عەبدوڵا بوو و برای هێرشکاری یەکەم، لە تەنیشت برایەکەی ڕاوەستا و هیچ کاردانەوەیەکی نیشان نەدا. تاک وتەرای دیکەی کە نۆکەری مستەفا خانی شێخ ئاغایی بوون بە بێ لایەن وەبەرچاو دەهاتن و لە گەڵ ئەو هێرشکارەی تەقەی لە ماشێنەکە کرد هاودەنگ نەبوون. هێشتا مەحموود باوەشی بە هێرشکارەکە دا گرتبوو و دەرەتانی هەموو جۆرە جووڵەیەکی لێ بڕیبوو. ئەمن لە بیری ڕزگار کردنی خۆم و خانمە هەرمەنییەکە دا بووم بەڵام تا میاندواو سێ فەرسەخ ڕێگا لە پێش دا بوو تا من بگەمەوە ماڵی خۆم.\nعەبدوڵا شەریف لفتە کە ساڵانی ڕابردوو چەند ساڵێک لای بابم نۆکەری کرد بوو و نان و نمەکی لە بیر نەکرد بوو وە فریای من کەوت. لە کاتێکدا زۆر تووڕە بوو بەرەو هێرشکارەکە هات و هەڕەشەی کوشتنی لێکرد و لەو وەختە دا مەحموودە شەل هێرشکارەکەی بەر دا، هەر دووگیان لوولەی تفەنگیان تێ کرد و سوێندی کوردییان خوارد ئەگەر پەل ببزێوێ دەیکووژن. برای هێرشکارەکە بە نێوی خدرە کوێر لە کاتێک دا چەکی بەدەستەوە بوو بێدەنگ ڕاوەستا بوو، وەک ئەوەی لەو ڕووداوە ناڕازی بێ چونکە هاوسەری ئامۆزای دایکم بوو. هێرشکارەکە کە نێوی قەرەنی و کوڕی مەجید ئاغای کەرێزان لە تایفەی شێخ ئاغایی و عێلی دێبۆکری بوو و هۆی تەقە کردنی لە من کووژرانی برایەکەی بە نێوی پیرۆت و ئامۆزایەکی بوو بە نێوی عەبدوڵاغای شێرێن ئاوێ بە دەست خاڵی بابم و کووژرانی خاڵی بابم و تاڵانی ماڵی وی.\nکاتێک ئەو دوو کەسە وەفریای من کەوتن و پێشی هێرشکارەکەیان گرت و ئەوانی دیکەی لەوێ بوون موداخەلەیان نەکرد، ئەو جاە زانیم هێرشکارەکە ناتوانێ هیچ بکا. دیلمانجە بریندارە هەرمەنییەکە کە جێی برینەکەیم بە کوتێک لە پشتێندەکەم بەستبوو وەپێش خست و بەرەو میاندواو وەڕێ کەوتین. کیلۆمیترێک ڕۆیشتبووین کە سێ چوار گوللەیان پێوەناین، گۆیا ئەوە هێرشکارەکە بووە بە سواری ئەسپەکەی ویستوویە لە شوێنەکە دوور کەوێتەوە. لەو کاتە دا دیتم جانگیر خانی ئەمیری ئامۆزای دایکم لە نێوەڕاست جادە دا کەوتووە و تفەنگە بڕنووە قوڵەکەی دوو لەت بووە، بۆ خۆشی بێ هۆش بوو و سەرو چاوی بریندار ببوو. ڕامتڵەکاند، بڕێک جووڵەی کرد، دەرکەوت کاتێک کەوتبووینە بەرهێرش و دەستبەجێ ماشێنەکەمان دەیەوێ دوور بکەوێتەوە ئەویش لە بەر ئەوەی من دە ماشێنەکە دا نابینێ لە ترسی بابم خۆی لە ماشێنەکە فڕێ دەدا و لە بەر ئەوەی بە سەر تەڕکی جادەکەدا کەوتبوو بێهۆش ببوو، دوایە زانیم شۆفێری ماشێنەکە ڕای نەگرتبوو دابەزێ و ئەویش بە ناچاری خۆی فڕێ دابووە دەرەوە. کاتێک وەهۆش خۆی هاتەوە و هەڵم ئەستاند و بەزەحمەت بە ڕێگا دا دەڕۆیشت و گوتی هەر کە تەقە لە ماشێنەکە کرا خانمی لی بێردت ڕۆژنامە نووسی ئەمەریکایی پێکرا و تا ئەو کاتەی جانگیر خان خۆی لە ماشێنەکە فڕێ دا بوو ئەو هەر زیندوو بووە. دەرکەوت گوللەیەک وەپشتی کەوتبوو و سینگی کوناودیو دەکا. شۆفێری ماشێنەکە خێرا خانمە ئەمەریکاییەکە دەگەیێنەتە میاندواو و خەبەر بە بەخشداری میاندواو خودالێخۆشبوو مستەفا خانی شێخ ئاغایی دەدا و لەوێوە لە کارگەی قەندی میاندواو کە نیزیک دەبنەوە بابم دەبینن کە چاوەڕوانی گەڕانەوەی میوانانە. کاتێک بابم ئەو خەبەرەی پێدەگا لەو کاتە دا پەنجا سوار لە گۆرانەکانی ئەهلی حەق کە خەبەرەی پێدەگا لەو کاتە دا پەنجا سوار لە گۆرانەکانی ئەهلی حەق کە خزمایەتیان لە گەڵ ئێمە هەیە لەوێ دەبن و بابم بە تەنێ سوار دەبێ بۆ ئەوەی خۆی بگەێێنێتە شوێنی ڕووداوەکە لە سێ فرسەخی میاندواو و بە پڕتاو داژوێ و پێی وا دەبێ پەنجا سوارە گۆرانەکانیش بە شوێنی دادێن. کاتێک لە شاری میاندواو تێدەپەڕێ و لە پردی حاجی ڕەسووڵ دەپەڕێتەوە و چاو لە پشت سەری خۆی دەکا دەبینێ تەنیا تاقە سوارێکی گۆرانەکانی لە گەڵە و ئەوانی دی لە شاری میاندواو بە کووچە و کۆڵانان دا فیزماڵکیان داوەتێ و بۆی دەرچوون و بە تەنێ بە جێیان هێشتووە.نێوی ئەو سوارە گۆرانەی لە گەڵ بابم هاتبوو بایرام بوو. بابم زۆر یارمەتی کرد بەو کەسە کە بە تەنێ بە جێی نەهێشتبوو. بابم کە وەزعەکە ئاوا دەبینێ، هیچ گرینگی پێ نادا و پە پێی قەراری پێشووی درێژە بە پێشڕەوی خۆی دەدا.\nهه‌ر چۆنێک بێ گه‌یشتینه ئه‌و جێیه‌ی که گوتمان له شوێنی ڕووداوه‌که دوور که‌وتبووینه‌وه و جانگیرخانی ئه‌میری مان دیته‌وه که له ماشێنه‌که‌وه خۆی فڕێ دا بوو و به‌ره‌و شاری میاندواو درێژه‌مان به‌ڕێگا دا. هه‌ر له‌و ئانه دا چه‌ند سوارمان له پشت سه‌ری خۆمانه‌وه دی، چه‌ند گولله‌یان پێوه‌ناین. ده‌رکه‌وت هێرشکاران ئه‌و جار سواری ئه‌سپ بوون و وه دوامان که‌وتوون. ئه‌وان دووکه‌س بوون و هه‌ر دووکیان برا بوون.\nله پێشه‌وه‌ش ڕا سێ سوار په‌یدا بوون و گه‌یشتنه ئێمه. ئه‌وان له عه‌شیره‌تی دێبۆکری بوون و نێوی گه‌وره‌که‌یان حه‌سه‌ن ئاغای مه‌عڕووفی کوڕی مارف ئاغای کۆسه‌که‌رێزێ بوو. من ئه‌وم ناسییه‌وه و ئه‌ویش منی ناسییه‌وه چونکه له میاندواو به یه‌که‌وه له یه‌کێک له مه‌دره‌سه‌کانی ئه‌وێ ده‌مانخوێند، دوای بیستنی به‌سه‌رهاته‌که یه‌کێک له نۆکه‌ره‌کانی وی که نێوی (خدره کوێر) بوو ڕووی له من کرد و گوتی: هه‌تیوه ئه‌و تفه‌نگه‌تم ده‌یه. هه‌تیوه به که‌سێک ده‌ڵێن که بێ که‌س و کار بێ. کاتێک ئه‌و قسه‌یه‌م بیست زۆر تووڕه بووم ڕووی لووله‌ی تفه‌نگه‌که‌م له‌وی کرد و له به‌ر ئه‌وه‌ی تفه‌نگه‌که‌م له سه‌ر پێ بوو بێ ئه‌وه‌ی خۆم بمه‌وێ گوللە تەقی و بە لای بناگوێی دا تێپەڕی . ئەو تەقەیە هەموو شتی تێکدا و سوارەکان بە هەڵەداوان بەرو پۆستەکە تێیان قووچاند، نازانم بۆچی ئەوەندە ترسان و لە ئێمە دوور کەوتنەوە. لەو دەمە دا ماشێنێکی سواری لە لە لای میاندواوەوە دەهات نیزیک کەوتەوە. ئەمن پێشی ماشێنەکەم گرت و ئێشارەم کرد ڕای گرێ. بەڵام هەر کە زانیم ڕای ناگرێ گوللەیەکم بە شووشەی پێشەوەی ماشێنەکەوە نا، شووشەکەی شکا و ڕایگرت. شۆفێری ماشێنەکە کەسێک بوو بە نێوی مەشهەدی محەمەد و خەڵکی سەردەرۆی تەورێز بوو، دوو موسافیری مەهابادی بە دوو تۆپ پارچەوە لە ماشێنەکە دا بوون. هەر دووکیان لە ماشێنەکە دابەزین و پارچەکانیان هەڵگرت. خۆم و جانگیر خان و خانمە هەرمەنییەکە سواری ماشێنەکە بووین و بە شۆفێرەکەم گوت بە خێرایی بەرەو میاندواو لێ خوڕێ.لە نیزیک دیی سمایلەکەند، قاوەخانەیەک لە قەراغ جادە هەبوو، لەوێش تێپەڕین، هێشتا کیلۆمیترێک لە قاوەخانەکە دوور نەکەوتبووینەوە دوو ماشێن یەکیان باری و دووەمی سواری گەیشتنەجێ. کاتێک نیزیک کەوتنەوە دیتمان هەر دووک ماشێن پیاوی چەکداریان تێدایە.ماشێنە بارییەکە پڕ بوو لە پیاوی چەکداری کورد و جێی خاڵی نەبوو. ماشێنە سەوارییەکە کە لە پێشەوە بوو ڕاوەستا و چەند کەسی لێ دابەزین کە یەکێکیان خودا لێخۆشبوو مستەفاخانی شێخ ئاغایی هەمان حکوومەتی میاندواو و سەرۆکی تایفەی شێخ ئاغایی و لە عەشیرەتی دێبۆکرییەکان بوو. ئەوانم ناسییەوە – چونکە ئەوانیش ئامۆزای هەمان هێرشکارانی پۆستی بەردەڕەشان بوون کە هێرشیان کردە سەر ماشێنەکەی ئێمە، خانمە ئەمەریکاییەکەیان کوشت و خانمە هەرمەنییەکە و منیان بریندار کرد.\nلەبەر ئەوەی ماوەیەک لە ڕووداوەکەی تێپەڕیبوو هۆشم هاتبووەوە سەرخۆی. گوتم ئەگەریش دەبێ بمرم دەبێ پیاوانە خۆڕاگری بکەم و هەرچی دەبێ باببێ. لە ژیان دا دەمی وا دێتە پێشێ کە ئینسان یان تێک دەشکێ و ئیرادەی نامێنێ ، لە ترسان یان لە بەر هۆکاری دی – یان خۆی نادۆڕێنێ و بێ باک دەبێ و ناترسێ – هەرچۆنێک بێ دەرکەی ماشێنەکەم کردەوە دەرپەڕیمە دەرەوە و دەمەویست لە قووڵایی قەراغ جادەکە سەنگەر بگرم و ئامادەی بەرگری بم. هاوڕێیەکانم لە ماشێنەکەدا مانەوە و نەهاتنە دەرێ. لەو کاتە دا مستەفا خان بە دەنگی بڵیند هەرای لێکردم و گوتی: هۆی سەیفە سەیفە ( ئەمن ناوم سەیفەدین ە) هەی بەڵا لێدراو ئەتۆ لێرە چ دەکەی بۆچی هاتووی ئەمن ووڵامی مەجید خانی بابت چ بدەمەوە؟ نیگەران مەبە، هەرچی زووتر خۆت بگەیێنە لای بابت دەزانم ئەلئان زۆرت نیگەرانە و ئەو خانمەش کووژراوە و ئەمنیش ئەو دەچم بکەرەکان بگرم و بە سەزای خۆیان دەگەیێنم و لە زمان منەوە بە بابت بڵێ فڵانەکەس تەڵاق دەخوا هیچ ئاگای لەو ڕووداوە نییە و چاوەڕوانی ئەوە ناکەم بابت کووژرانی ئەو خانمە ئەمەریکایی یە بە نێوی من بنووسێ.\nبە برایەکەی ( برایمە سوور)ی گوت هەتا میاندواو لە گەڵ فڵانەکەس بچوو و بە سڵامەت بیگەیێنە. برایمە سوور کە دواتر لە گەڵ فەتاح خانی میرموکری یەکتریان کوشت، کە ئەوە بەسەرهاتێکی دیکەیە و بە کاتی خۆی باسی دەکەم. ئەویش بەرەو ماشێنەکەی ئێمە هات و منیش تەعاروفم کرد لە پێشەوەی ماشێنەکە دانیشێ و بۆخۆشم لە ڕەدیفی پشتەوە دانیشتم، لەوە نیگەران بووم ئەگەر لە پشتەوە دانیشێ لەوانەیە تەقەم لێ بکا. حورمەتم گرت و هەرچۆنێک بوو بەرەو میاندواو وەڕێ کەوتین. ئەمن بە شۆفێرەکەم گوت خێرا لێ بخوڕێ. ماشێنەکانی ئەو دەمی وەکوو ماشێنەکانی ئەم ڕۆژگارە نەبوون، ئەگەر زۆریش خێرا ئاژۆتبایان دیسان نەدەگەیشتنەوە قارەمانێکی غار دان. دو سوار بە پڕتاو بەرەو ئێمە دەهاتن، ئەمن زۆر زوو بابم ناسییەوە و بە شۆفێرەکەم گوت ماشێنەکە ڕاگرێ. ماشێنەکە ڕای گرت و من بە خۆشحاڵییەوە لە ماشێنەکە دابەزیم. بابم تووڕە بوو و حەواسی زۆر لە جێ دا نەبوو. پێچەکەی کرد بووەوە و دەبەر پشتێندی نا بوو و دەمانچەیەکی سەرتۆپی بڕنەوی بە دەستەوە بوو و هیچ چەکی دیکەی پێ نەبوو.بەوە ڕا زانیم سەرەڕای ئەو هەموو چەکدارەی هەمانبوو خەبەری نەداوە بە مامم و نۆکەرە چەکدارەکان و خزمەکانی دیکەمان و بە تاقی تەنێ هاتووەتە نێو سەراوەردی دوژمنەکانی خۆیەوە و دوو فرسەخیش هاتووەتە پێشێ، چونکە لە میاندواوەوە بەرەو مەهاباد هەموو موڵکەکان ئی تایفەی جۆر بەجۆری شێخ ئاغایی عەشیرەتی دێبۆکرین. بابم کاتێک منی بە ساغی دی ، پێکەنی، یەکەم پرسیاری ئەوە بوو کوانێ تفەنگەکەت؟ گوتم: لە ماشێنەکە دایە. لە گەڵ ئەوەشدا چەند قەتارە فیشەکم لە خۆم شەتەک دابوو، ئەو پێی وابوو ڕووت کراوم و چەکیان کردووم. تفەنگەکەم لە ماشێن هێنا دەرێ پێم نیشان دا. لە نێو کوردان دا ئەگەر کەسێک چەک بکرێ بە تایبەتی لە نێو گەوران و گەورە گەورەی عەشیرەتان سووکایەتی پێکردنێکی زۆرە و ئیتر ئەو کەسەی چەک کراوە لە نێو خەڵک دا چ ئابڕوو و کەسایەتی بۆ نامێنێتەوە. لەو وەختە دا برایم ئاغای برای مستەفا خان لە ماشێن دابەزی و سڵاوی لە بابم کرد و گوتی ئێمە هیچ ئاگامان لەو ڕووداوە نییە و منیش باسی قسەکانی مستەفا خانم کرد بۆ بابم.هێشتا ئێمە خەریکی قسە کردن بوون کە لە لای میاندواوەوە تەپ و تۆزێکی زۆر لە جادەوە هەڵستا و سوارەیەکی زۆر بەرەو ئێمە بە پڕتاو دەهاتن.\nئەو دەمی مامم لە دێی قەرەوێران میوانی ئێمە دەبێ و ئەو ڕۆژە بە بیستنی خەبەری ئەو ڕووداوە و بە تایبەتی بە بیستنی ئەوەی کە بابم بە تەنێ چووە دە کەوشەنی دوژمنانەوە، بە پەلە بەرەو شوێنی ڕووداوەکە دەهات و سوارەکان فەتاح خانی مامم و چەکدارەکانی بوون کە گەیشتنە جێ.\nسەیر ئەوەیە تا ماوەیەکی کورت بەر لەو دەمی ئەمن تەنیا و بێ کەس بووم ، هێڕشم کرابووە سەری. ئێستا دووسەد سواری چەکداری لە مەڕ خۆم ئامادەنە و برایم ئاغا برای مستەفا خان بە تاقی تەنێ کەوتبووە نێو ئێمە. دیتم نیگەران بووە و دەیەوێ لە ماشێنەکە دابەزێ و تفەنگە بڕنوو سەوارییەکەی دە نێو دەستی دا دەکوشی. نەیدەزانی ئەگەر هێرشی بکرێتە سەری چ بکا. دەمدی لە سەرەخۆیی خۆی نەپاراستووە و ئەویش وەک من چاوەڕوانی پێشهات بوو. فەتاح خانی مامم کەمێک بە توندی و تووڕەیی لە گەڵی ڕووبەڕوو بوو و پێی گوت: ئایا ڕێگا گرتن لە مێردمنداڵێکی کەم تەمەن و چەند ژن نیشانەی پیاوەتی یە، ئەوە چ شانازییەکە؟ برایمە سوور ووڵامی داوە مستەفا خان و من و ئەوانیدی هیچ ئاگامان لەو کردەوە نا عاقڵانەیە نییە. ئەو کارە دوو کەسی بێ عەقڵ کردوویانە و ئێمە هیچ چاوەڕێی ڕووداوێکی ئاوا نەبووین. برایم ئاغا لە ماشێن دابەزی، بەڵام بابم لە بەر ئەوەی لە گەڵ من هاتبوو سپاسی لێ کرد و سڵاوی نارد بۆ مستەفا خان برا گەورەی برایمە سوور و خۆشحاڵی خۆی دەربڕی لەوەی ئەمن مەترسیم لە سەر نەماوە. سوارەکان لە دەوری ماشێنەکە هاڵان بە شادی و خۆشی و گۆرانی گوتن منیان گەیاندە میاندواو و لەوێوە بۆ شوێنی دانیشتمان لە قەرەوێران کە ئاوەدانییەکی گەورەیە و لە پشت کارگەی قەندی هەڵکەوتووە. شادی و خۆشحاڵی باب و مام و دایکم و کەسوکارم ئەوەندە زۆر بوو کە بە قسە ناگێڕدرێتەوە، دوای ماوەیەک حەسانەوە بابم بڕیاری دا بچێتە تەورێزێ و ئوستانداری تەورێز فەهیمولموک لە ڕووداوەکە ئاگادار بکا\n) لە مەڕ خانمی بێردت)\nئەو دەمی جادەی [ میاندواو – تەورێز ] بە قوڵی کەندی دا رێدەپەڕی، لەوێ قاوەخانەیەک هەبوو. ماشێنەکەی هەڵگری خانمە ئەمەریکاییەکە کە دەگاتە ئەوێ ، ئەو خانمە ڕۆژنامە نووسە لەوێ گیان دەدا و شۆفێرەکە مەیتەکەی دەگەێێنێتە تەورێزی و دەیبەن بۆ نەخۆشخانەی " مەڵا باشی". ئێمەش هەر ئەو ڕۆژە گەیشتینە تەورێزێ و چووینە نەخۆشخانەکە – لەوێ تەرمی خانمە ئەمەریکاییەکەم دی لە سەر بڕانکاردێک دایان نابوو – هێشتا دەسبەندە موورووەکەی لە مەهاباد بۆم کڕیبوو لە دەستی دابوو.\nمامی خودالێخۆشبوو هاشم خانی کەڵانتەری دیلمانجی دەکرد. بە ئامادەیی کۆنسوولی ئەمەریکا و دوکتوری سەرۆکی نەخۆشخانەی ئەمەریکایی تەورێز. بە داخەوە خانمی لی بێردت ڕۆژنامەنووسی ئەمەریکایی لە کوردستانی موکری کووژرا و لە تەورێز نێژرا. پێم وایە لە نیزیک گۆڕی تێکۆشەری ئەمەریکایی باسکرویل نێژرا. دادسەرای تەورێز دۆسییەیەکی ئامادە کرد و کارەکە کەوتە بەر لێکۆڵینەوە و سەرئێشەیەکی زۆریش بۆ ئێمە ساز بوو.یەکێک لەوانەی لە قەتڵەکە دا بە تاوانبار دەزاندرا ، ئەمن بە پێی ئەرکی ئینسانی خۆم ، لە بەر ئەوەی ڕاستە و ڕاستە موداخەلەی نەکرد بوو، بە خەتابارم نە ناساند و هەر ساڵێک دە زیندان دا مایەوە. بەڵام بکوژی ئەسڵی خانمە ئەمەریکاییەکە واتە قەرەنی کوڕی مەجید ئاغای شێخ ئاغایی بە حەبسی ئەبەد مەحکووم کرا و ١٥ ساڵ دە زیندان دا مایەوە. بەڵام لە بەر ئەوەی لە زیندان دا زیندانییەکی دیکە بە خشت زەربەی لە تەپڵی سەری دا بوو ڵاڵ ببوو، ئەویش دواتر لە زیندان ئازاد بوو.پاش ١٥ ساڵ لە زیندان بەر بوو و ڕۆژێک کە بۆ دیداری یەکێک لە خزمەکانی هاتبووە زیندانی مەهاباد دووبارە ئەوم دی [ وا دیارە نەمر سەیفەخان ئەو دەمی خۆی لە زیندان دا بووە. ح.ق.] دوای ئەوەی ژنی هێنا پاش ماوەیەک ئەویش ئەو دنیایەی بەجێهێشت.\nلە ڕاستەوە دانیشتووان : مەجید خانی میرموکری، زینا ئاغایان، کچێکی هەرمەنی کچی سەناتۆری دواتر فلیکس ئاغایان\nکە کاتی سەفەری لی سکییاڤی بۆ مەهاباد لە گەڵی بوو. نە ناسراو، ڕیزی پشتەوە لە ڕاستەوە: سەیفەخانی میرموکری، ڕەزا ئەمیری\nسەرچاوە: ئاڕشیوی ئومێدی میرموکری و شوێنی دیکە\nکووژرانی ئەو خانمە ئەمەریکاییە ڕەنگی سیاسی بەخۆوە گرت و لە بەر ئەوەی ڕووسەکان لە ناوچە بوون تەسەورێکی ئاوا هەبوو کە ڕووسەکان فەرمانیان بە عەلی ئاغای ئەمیر ئەسعەدی دێبۆکری فەرمانداری ساوجبولاغی موکرییان داوە بە نێوی ئەوەی کە ئەو خانمە جاسووس بووە بکووژرێ . مێردی ئەو خانمە ژەنەڕاڵێکی ئەمەریکایی بوو کە لەو کاتە دا لە هیندووستان خەریکی ڕاپەڕاندنی ئەرکی خۆی بوو. ئەو دوای شەش مانگ هات بۆ تەورێز . من و جانگیرخانی ئەمیری یان برد بۆ تەورێز. ٢٤ سەعات بە ووردی لێپرسینەوەیان لەگەڵ کردین و بە ووردی چۆنیەتی ڕووداوەکەیان لێ پرسین. دیلمانج مامی هاشم خانی کەڵانتەری بوو. ژەنەڕاڵەکەش لە ئێمەی پرسی بەر لەوەی [ لە گەڵ لی بێردت ] بچین بۆ مەهاباد ، پێوەندیمان لە گەڵ ڕووسان گرتبوو؟ گوتمان نا\nدوای ئەوەی ئێمە لە شوێنی ڕووداوەکە دوور دەکەوینەوە، هێرشکاران سواری ئەسپەکانی خۆیان دەبن و پەنا دەبەن بۆ ماڵی ئامۆزای خۆیان سمایل ئاغای شێخ ئاغایی، هەر لەو دەمی دا سەرتیپ حوسێنی هاشمی سەرۆکی ژاندارمەری ورمێ لە ڕێگای مەهابادەوە دێتە شوێنی ڕوداوەکە [ پۆستی بەردەڕەشان] و نیزیکەی بیست ماشێن ژاندارمی لە گەڵ بووە. لە دوای ئەوە، سمایل ئاغای شێخ ئاغایی هەر دوو برای هێرشکار ڕادەستی وی دەکا. تەنانەت بەر لە گەیشتنی من و بابم بۆ تەورێز. ئەو دوو برایە دەبەنە تەورێزێ و لەوێ دە زیندان دا بوون.\n( سەرچاوە. بیرەوەرییەکانی سەیفەدین خانی میر موکری بە زمانی فارسی بە دەستخەتی خۆی بە نێوی: "طوائف کرد" من زۆر سپاسی وەنەوشەی میر موکری دەکەم کە ئەو بەشە لە بیرەوەرییەکانی نەمر سەیفەخانی مامی لە بەر دەست من نا.)\nوێنەیەکی ساڵانی دوایی ژیانی سەیفەخانی میر موکری کە لە گۆواری سروە دا بڵاو کراوەتەوە\nڕەنگە چەند تێبینییەک لە سەر ئەو ڕیوایەتەی سەیفە خان پێویست بێ یەکیان ئەوەی کە ئەو لی سکییاڤی بە ئەمەریکایی دادەنێ کە وێدەچێ سکییاڤی خۆی ئاوا ناساندبێ. لە مەڕ ژەنەڕال بوونی وینستن بێردت یش هەر وێدەچێ ئەو کاتەی بۆ لێکۆڵینەوە لە چلۆنایەتی کووژرانی هاوسەری چاوی بە سەیفە خان و کەسانی دی کەوتووە خۆی ئاوا ناساندبێ. لەو جێیەشدا کە ئەو خانمی زینا ئاغایان وەکوو کچی سەناتۆر فلیکس ئاغایان دەناسێنێ دەبێ تێکەڵ کردنی دوو مێژوو بێ. لەو سەروبەندی دا هێشتا مەجلیسی سەنا نەبووە و ئەوە زاندراوە کە فلیکس ئاغایان دواتر چەند دەورە سەناتۆری ئینتیسابی بووە لە مەجلیسی سەنای ئێران دا.\nلەڕاستەوە: حەمەدەمین ئاغای پیرۆتی، قاسم ئاغای پیرۆتی و مستەفاخانی شێخ ئاغایی\nئەم وێنەیە بە سپاسەوە دوکتور کەریمی پیرۆتی بۆ ڕوانگەی ناردووە\nبەو بیرەوەرییانەی سەیفەخان ڕا دەردەکەوێ کووژرانی، برایمە سووری شێخ ئاغایی، فەتتاح خانی میرموکری، قادر ئاغای پیرۆتی و مستەفا خانی شێخ ئاغایی که هه‌موویان ماوەیەک لە دوای ئەو ڕووداوە قه‌ومان لە بەر دوژمنایەتی عەشێرەتی بوون و بۆچوونی سەیفەخان دادەگرنەوە کە ئامانج کوشتنی ئەو بوو و کووژرانی لێ سکییاڤی بێردت بە هەڵکەوت ڕوویداوە.\nئار.و.ئورکوارت کۆنسوولی بریتانیا له ته‌ورێز له ڕاپۆرتێکی دوور و درێژ دا که له‌مه‌ڕ دیداری له مه‌هاباد له مانگی ئۆکتۆبری ١٩٤٢نووسیوه ئاماژه ده‌کا به کووژرانی یای لی سکییاڤی بێردت و ئه‌وه به کارێکی نه‌خوازراو داده‌نێ و له باسی سێ نموونه‌ی سه‌رنه‌که‌وتنی حه‌وڵ و تێکۆشانی شووڕه‌وییه‌کان دا ده‌نووسێ: " سێ) نه‌هێشتنی خوێنخوازی و کێشه‌ی نێوان بنه‌ماڵه‌کانی مه‌جید خان [ی میر موکری] و مسته‌فا خان [ ی شێخ ئاغایی] له ناوچه‌ی میاندواو، ئه‌و کێشه‌یه‌ی که بووه هۆی ته‌قه‌کردنی نه‌خۆازراو له خانمی بێردت له ٢٤ی ئاوریل[ی ١٩٤٢] و، کوژرانی چەند پیاوێک لەو دەمییەوە و، هەر وەها تەقە لێکردنی نەخوازراو لە قادری پیرۆتی برای فەرمانداری میاندواو لە سەرەتای سێپتامبریش [ ١٩٤٢]."\nدانیشتووان لە ڕاستەوە: مستەفاخانی شێخ ئاغایی، قاسم ئاغای ئێلخانیزادە (موهتەدی)\nسەرچاوە: ئەهوەن شێخ\nڕیوایەتی کاک سیامەندی شێخ ئاغایی سەبارەت بە بەسەرهاتی قەرەنی شێخ ئاغایی لە نامەیەک دا بۆ نووسەر\nکاک قەرەنی مەجید ئاغای\nدەگێڕنەوە عەلیاغای حاجی ئێلخانی کە سەرۆکی عەشیرەتی دێبۆکریان بووە، داوا لە کاک قەرەنی دەکا بچێ ئەحمەد بەگی بابامیری بۆ قۆلپێچ بکا. کاک قەرەنی لەسەر داوای سەرۆکی دێبۆکریان لەگەڵ سێ برای خۆی دەچن ئەحمەد بەگی دەسبەسەر بکەن. هەرکە لەگەڵ ئەحمەدبەگ رووبەڕوو دەبنەوە پاش هێندێک مقوومقوو تێکهەڵچوون پێکدی لە ئاکامدا دەستەویەخە ئەحمەد بەگ و برایەکی کاک قەرەنی بە ناوی پیرۆت بەخەنجەران یەکتر دەکوژن و ئەم شه‌ڕه دەبێتە هۆی دوژمنایەتی و خوێن دەکەوێتە نێوان بنەمالەی ئێمەو میرموکری و نابڕێتەوەو دریژەی دەبێ...\nکاک قەرەنی دەست هەڵناگرێ و دەبیسێ سەیفەخانی کوڕی مەجید خان لە ماشێنێک دایە و لە شاری دەگەڕێتەوە... دەچێ لە بەردەڕەشان بە قەستی کوشتن لە مەرحومی سه‌یفەخانی میرمۆکری کەمین دەگرێ هەر لەو ماشێنەدا خانمێکی ئەمریکی هاوڕێی خانم میزداڵ (حەبیبی) یش حزووری دەبێ. ماشێنەکە نزیک دەبێتەوەو کاک قەرەنی لوولەی تفەنگەکەی لە سه‌یفەخان دەکرێ. بەڵام گوللەکە لە جیات سه‌یفەخان ڕاست دەچێ وە خانمە ئەمریکییەکە دەکەوێ و دەی کوژێ. کاک قەرەنی بەبۆنەی ئەم قەتڵە ١٨ساڵ و ٧مانگ لەزیندان دا مایه‌وه و تاکوو رۆژی لە دایک بوونی وەلیعەهدی واتە یەکەم کوڕی شای ئیران لە زیندان ئازاد کرا.\nمن بۆخۆم کاک قەرەنیم پاش بەربوون لە بەندیخانە لە ماڵی خۆمان دیبوو. پیاوێکی جوانچاک، دەستەپیاو سوورو سپی بوو. لە زیندان دا کەمێک کوردی لەبیرچوو بووەوە، لەکاتی قسە کردن دا زمانی دەگیرا و قسەکانی بە تەواویی زاراوەی تورکی پێوە دیار بوو... دوای بەربوون لە زیندان زۆری نەخایاند تەمەنی لەکورتێی دا و لە گوندی کەرێزان فەوتی کرد...\nئی مه‌یله‌کانی میرێلا گالێتی سه‌باره‌ت به لێکۆڵینه‌وه له سه‌ر لی سکییاڤی بێردت\nزۆر سپاس بۆ ئاگادار کردنم سەبارەت بە لی سکییاڤی کە من هیچم لە سەر نەدەزانی. ئێستا بە پەلەم و بەرەو ڕۆم و ناپل دەچم. لە چەند ڕۆژی داهاتوو دا دیسان بۆت دەنووسم.\nلەگەڵ باشترین هیوا، میرێلا\nزۆر سپاس بۆ ئەو بیۆگرافییە چاوڕاکێشەی لی سکییاڤی کە بە زمانی ئیتالیایی بۆت ناردبووم. حەوتووی داهاتوو دەچم بۆ شاری تۆرینۆ بۆ بەشداری لە کۆنفڕانسێکدا لە سەر دوایین کتێبەکەم سەبارەت بە چێشتی کوردی. لە بۆنەیەکی ئاوا دا دەرفەتم دەبێ نوسخەیەک له‌و کتێبەی لە مەڕ ژیانی سکییاڤی نووسراوه بکڕم. ئەو وەشانخانەیەی کتێبەکەی چاپ کردووە لە ناوچەیەکی زۆر کەلاکەوتووی ئاڵپە، جا لە بەر ئەوە ئەو کتێبە هەر دەکرێ لە ناوچەی تۆرینۆ وەگیر بخرێ. ئەمن تەماشای بەڵگەکانی وەزاڕەتی کارو باری دەروەی ئیتالیای ساڵانی ١٩٤٠-١٩٤٢م کرد لە سەر ئێران، بەڵام هیچم نەدیتەوە کە تێیدا ئاماژە بە لی سکییاڤی کرا بێ، لە ئاکامی لێکۆڵینەوەی زیاتری خۆم ئاگادارت دەکەمەوە، جارێکی دیکەش زۆر سپاست دەکەم بۆ ئەو پێشنیازە بەکەلکەی کردووتە.\nئەوە زۆر فکری چاکە ووتارێک سەبارەت بە لی سکییاڤی بنووسرێ. ئەمن هێشتا ئەو کتێبەم وەدەست نەکەوتووە (Massimo Novelli, /Lea Schiavi: la donna che sapeva troppo/, Torino, 2006)کە لە سەر ژیانی وی نووسیویە (ماسیمۆ نۆڤێللی/ لی سکیاڤی: ئه‌و ژنه‌ی که زۆری ده‌زانی /، تۆرینۆ، ٢٠٠٦)، بەڵام پێم وا نییە بەکەلک بی. لە جیاتیان چەند لاپەڕەیەکم لە کتێبی میمۆ فڕانزینێلی دا دۆزییەوە کە بە پێی بەڵگەی پتەو نووسراون\nGuerra di spie. I servizi segreti fascisti, nazisti e alleati 1939-1943/, Milano, Mondadori, 2004, at the\n" جاسووسه‌کانی شه‌ڕ، فاشیسته‌کانی سێرویسه نهێنییه‌کان، نازییه‌کان و هاوپه‌یمانان ١٩٤٣-١٩٣٩ ، میلانۆ، وه‌شانخانه‌ی مۆندادۆری، ساڵی ٢٠٠٤ ، لاپه‌ڕه‌کانی ٦٩ – ٦٤\nئەمن لە ڕابردوو دا ئاڕشیوی وەزارەتی کارو باری دەرەوەی ئیتالیا گەڕام ، بۆ بەڵگەی لە مەڕ ئێران ( بەڵام لە ساڵی ١٩٤٢ سەفاڕەتی ئیتالیا لە ئێران داخرا، لەمەڕ عێڕاق ( گەڕام) ، لە مەڕ تورکییە ( بەڵگەی زۆر ساڵان هەبوون بەڵام نەک لە نێوان ساڵانی ١٩٤٢- ١٩٤٥ ، و لەو ساڵانە دا دیپڵۆماتەکانی ئیتالیایی لە تورکییە ڕووداوەکانی لە مەڕ ئێڕانیشیان ڕووماڵ دەکرد). جا ئەوە دەری دەخا بۆچی ئەمن هیچم لە سەر ئەو ژنە نەکردووە. نیزیکەی زۆربەی ئەو ووتارانەی لە سەری نوسراون لە شوێنی لە دایکبوونی بڵاو کراونەتەوە، واتە لە ناوچەی ئاڵپ، کە دنیایەکی داخراوە. لە ڕاستییدا ئەو ئاڕشیوانە هێشتا نەکراونەتەوە و تا پاییزی دادێش ناکرێنەوە. فرانزینێلی لێکۆلەرەوەیەکی باشە . ئەو لە نووسراوەکەی دا ئاماژە بە هێندێک بەڵگە دەکا لە مەڕ ئەو دادگەیەی هەبووە و ئەوانە لە پێتەختی ئیتالیا داندراون. ئەمن بە تەمام حەوتووی دیکە بچمە ڕۆمێ بۆ ئەوەی تەماشای ئەو بەڵگانە بکەم و لەوە دڵنیا بم فرانزینێلی بە جیدی کاری کردووە، کە ئەمن پێم وایە کردوویە. ووتارەکان بە ئیتالیایی هەر هەمان شت دووپاتە دەکەنەوە.چونکە بابەتەکە لە مەڕ دنیای جاسووسی یە، ئەمن لە هەر ئیتالیاییەک دەپرسم دەڵێ ئەوە هەڵناسووڕێ مرۆڤ هێندێک بەڵگەی سەلمێنەر وەدەست بخا.\nجا بۆیە ئەمن بیرم لێکردووەتەوە لە دادێ دا لە سەر لی بنووسم لە هێندێک کار دا کە پێوەندی پەیدا دەکەنەوە بە نێوان کوردستان و ئیتالیا و دیارە نووسراوەکەی تۆش یارمەتییەکی باش دەبێ.\nبە هیوای ئەوەی بەو زووانە خەبەرت ببیسم.\nلەگەڵ باشترین سڵاو، میرێلا.\n٥ – ٦ – ٢٠٠٨\nئەمن چاوم لە ئاڕشیوی دەوڵەت کرد لە ڕۆم.ئەو کۆمەڵە بەڵگەیەم خوێندەوە کە وینستن بێردت بە دژی کۆلۆنێل ئووگا لوچا ی پێشکێشی کرد بوو کە بە بەرپرسی کوشتنی لی سکییاڤی دادەندرا. بۆم دەرکەوت میمۆ فرانزینێلی بە دروستی لەو بەڵگەگانە دواوە کە ئاماژه‌ی پێ کردوون. دۆزەکە بە دژی کۆلۆنێل لووچا لە لایەن دادگەوە ڕەد کراوە، ئەو تاوانانەی بێردت وەپاڵی داوە کراونەتە ئیتالیایی و هیچ بەڵگەیەکی ماکیان بە زمانی ئینگیسی تێدا نییە.\nباشترین سڵاو، میرێلا\n٢٧ – ٩ – ٢٠٠٩\nپێم وایە ئەوە دەستپێکێکی باش دەبێ ئەمن ئەو بەشەی کە میمۆ فرانزینێلی لە سەر لی سکییاڤی نووسیویە وەرگێرمە سەر ئینگلیسی و بۆت بنێرم. سەرچاوەکانی لە مەڕ دادگاییەکەم چاو لێکرد و بۆم دەرکەوت فرانزێنێلی بابەتەکەی بە ووردی و دروستی ڕاگوێستووە، هەر لەبەر ئەوەش ئامۆژگاریم ئەوەیە بۆ لێکۆڵینەوەکە بەکار بهێندرێ. بەو زووانە ئەو لاپەڕانەی باسم کرد بۆت دەنێرم.\n٨ – ١٠ – ٢٠٠٩\nئەمە لە هاوپێچ دا چەند لاپەڕەیەکت لە نووسینەکەی میمۆ فرانزێنێلی بۆ دەنێرم. ئەو مێژوونووسێکی ووردە، ئەمن\nکۆمەڵە بەڵگەکانیم تاقی کردەوە و کارەکەییم پێ هەوە. ئەمن هەر وەها بابەتێکی دیکەشم خوێندەوە کە\nArrigo Petacco, "La Mata Hari italiana. Il segreto di Lea Schiavi", published in the magazine "Segretissimo", No. 23, March 1963, pp. 146-152.\nئاریگۆ پێتاکۆ مێژوو نووسی ئیتالیایی نووسیویە :" مارتا هاری ئیتالیایی ، نهێنی ژیانی لی سکییاڤی" کە لە گۆواری " سێگریسمۆ" لە مانگی مارسی ١٩٦٣ دا بڵاو کراوەتەوە. بە پێی نووسینەکەی پێتاکۆ وینستن بێردت بە لێبڕاوی پێی وابووە دەبێ ڕووسەکان لی سکییاڤی یان کوشتبێ.\nڕۆژنامە نووسێکی ئیتالیایی بە نێوی ماسیمۆ نۆڤێلی لە ساڵی ٢٠٠٦ لە تۆرینۆ کتێبێکی بڵاو کردەوە بە نێوی " لی سکییاڤی، ئەو ژنەی کە زۆری دەزانی". ئەو کتێبە نیوەی داستانی جاسووسی و نیوەی ڕۆمانە.\nتکایە ووڵامی ئەو پرسیارەم بدەوە: داخودا تۆ هیچت بیستووە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ کان یان لە ساڵانی ١٩٧٠ کاندا حیزبی کەران لە کوردستانی ئێران دامەزرابێ؟\n٢٩ – ٩ – ٢٠١١\nئەو نووسینەی بۆم ناردی نوسخە ماکەکەی بە زمانی ئیتالیایی یە و ئەمن وەرمگێڕاوەتە سەر زمانی ئینگلیسی.Mimmo FRANZINELLI, Guerra di spie. I servizi segreti fascisti, nazisti e alleati 1939-1943, Milano, Mondadori, 2004, pp. 64-69, 189. ئەمن حەولم دا بابەتی دیش پەیدا بکەم، بەڵام فرانزینێلی کارێکی باشی کردووە لە سەر ئاڕشیوەکانی وەزارەتی کارو باری دەروەی ئیتالیا و دادگای کۆلۆنێل لووچا.\nئاڕشیوەکانی ڤاتیکان جاڕێ هەر تا مانگی فێڤرییەی ١٩٣٩ کراوەن . هیوا دارین لە ماوەی ٣ تا پێنج ساڵی دادێ دا تا ساڵی ١٩٤٥ بکرێنەوە. هەمووی بەستراوەتەوە بە بڕیاری پاپ. ئەمن لە ڕۆمێ چووم بۆ دیتنی ئاڕشیوی سەنت لازار. هیچم لەوێدا نەدۆزییەوە. نامەیەکەم بۆ نێوەندەکەیان لە پاریس کە ڕاهیبەی ژن ئیدارەی دەکەن نووسیوە بەڵام هەتا ئێستا ووڵامیان نەداومەتەوە. وا بزانم بۆم نووسیبووی کە ئێستا ماڵم گوێستووەتەوە بۆ ڕۆم و دەرفەتم زۆرترە بۆ سەردانی ئاڕشیوان.\nلە گەڵ هیواکانم. میرێلا\n٦ – ١٠ - ٢٠١١\nئەمن ووڵامی نەریێ م وەگرتەوە لە هەڵسووڕێنەرانی نێوەندی ئاڕشێوی ژنانی دینی سەنت لازار لە پاریس سەبارەت بە لی سکییاڤی.\nباشترین سڵاو میرێلا\n٧ – ١٠ – ٢٠١١\nووڵامی ئەوان بۆیە نەرێنی بوو چونکە ڕاهیبەکانی سەنت لازار هیچ بەڵگەیەکیان سەبارەت بە لی سکییاڤی لە ئاڕشیوەکەیاندا نەدۆزیبووەوە. وەک دەزانی ئەوە ساڵانی شەر بووە و پێوەندی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە لە گەڵ ئوڕووپا هەتا بڵێی دژوار بووە. ئەمن لە بەر ئەوە پێوەندیم بەو تەریقەتی سەنت لازارەوە کرد چونکە مەیتی ئەو ژنە ئیتالیاییە برا بوو بۆ دەیرەکەی ئەوان لە تەورێز. جا بۆیە پێم وابوو ڕەنگ بێ لە سەر ئەو ڕووداوە شتێکیان بۆ نووسرابێ چونکە بە ئاسایی هەموو میسیۆنێکی کاتۆلیک دەبێ بە چەند مانگان جارێک یان ساڵێ جارێک سەبارەت بە کار و باری خۆی ڕاپۆرت بۆ نێوەندەکەیان بنێرن.\nلە گەڵ باشترین هیوا، میرێلا\n١٢ – ١٠ – ٢٠١١\nهەموو سەرچاوەکان لە سەر ئەو ڕاستییە یەک دەنگن کە مەیتی لی سکییاڤی لە گۆڕستانی مەسیحیان لە تەورێزێ نێژراوە و مێردەکەی بە زمانی ئیتالیایی ئەو ڕستەیەی لە سەر کێلەکەی نووسیوە:\n"Carissima Lea ti abbraccio teneramente"\nهەرە خۆشەویستم لی ، بە گەرمی لە باوەشت دەگرم.\nپیێڕا مازۆنێ ، لە نووسینەکەی دا لە ساڵی ٢٠٠٥ " لی سکییاڤی: ڕازێکی مەڵبەندی ڤالسێسیا" ش ئاماژەی بەو ڕستەیە کردووە.\nباشترین ڕێز و سڵاو ، میرێلا\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 1:48 PM\nداعش لە تاران بە دوای چیوە بوو؟\nلی سکییاڤی – بێردت ئەو ژنە ڕۆژنامە نووسە ئیت...


📅 13-03-1989 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 3 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 2-1-2017 22:02:36\n📅 28-03-1947 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 18-1-2017 19:59:49\n📖 بۆ ئەو شەهیدەی لەهەموو شتێک زیاتر باوەڕی بەخۆشەویستی هەبوو کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 30 2016 2:34PM\nدوای ئەوەی دڵشاد مەریوانی لەشەوی 12 لەسەر 13 ی مان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 2 1 ✔ 90% ✍ م.ب. 30-8-2016 14:34:49\n📷 پۆستەرە شیعر 1975 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2015 12:58PM\n👁 ئەم بابەتە 12,041 جار بینراوە\nبۆیەکەم جار پێشانگای پۆستەری شیعری لە سلێمانی کرای [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 94% ✍ م.ب. 11-8-2015 12:58:21\n📷 خاڵە دێهاتی و دڵشاد مەریوانی وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 11 2015 1:02PM\n👁 ئەم بابەتە 14,509 جار بینراوە\nوێنەیەکی تایبەتی خاڵە دێهاتی و شەهید دڵشاد مەریوان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 1 ✔ 90% ✍ م.ب. 11-8-2015 13:02:59\n📕 دڵشاد مەریوانی - کۆبەرهەم پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 15 2011 11:43AM\n👁 ئەم بابەتە 20,939 جار بینراوە\nدڵشاد مەریوانی دەزگای ئاراس - 2009 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 15-11-2011 11:43:58\n📷 دڵشاد مەریوانی خەڵاتکردنی قوتابیانی دواناوەندی سەرچنار لە ساڵی 1979دا وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 16 2015 1:29PM\nسەرچاوەی وێنە: جاکوب لالۆ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 70% ✍ م.ب. 16-12-2015 13:29:59\n📷 دڵشاد مەریوانی و شێرکۆ ناکام وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 10 2016 2:56PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 10-8-2016 14:56:28


هۆشداریی باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا له عێراق - Mehr News Agency\n7 reşemiyê 2017 - 10:19\nNews Code 8057\nئه‌گه‌ری هێرش له ئارادایه؛\nهۆشداریی باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا له عێراق\nباڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا له عێراق سه‌باره‌ت به ئه‌گه‌ری هێرش له ڕۆژانی داهاتوو له ئۆتله‌کانی شاری به‌غدا هۆشداری دا.\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر له کاناڵی سومرییه نیوز، باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا له عێراق ڕۆژی دووشه‌مه سه‌باره‌ت به ئه‌گه‌ری هێرش له ڕۆژانی داهاتوو له ئۆتله‌کانی شاری به‌غدا هۆشداری دا.\nباڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا هه‌روه‌ها ڕایگه‌یاند که سیاسه‌ته ئه‌منییه‌کانی ئه‌م وڵاته ڕه‌نگه له هه‌ر دۆخێک و چرکه‌یه‌کدا بگۆڕدرێت، به بێ ئه‌وه‌ی پێشتر ڕامانگه‌یاند بێت.\nئه‌م باڵوێزخانه‌یه له ڕاگه‌یه‌ندراوه‌که‌ی خۆی که له فه‌یسبووک بڵاوی کردووه‌ته‌وه، نووسیویه‌تی که چه‌ندین هه‌ڕه‌شه به ده‌ستمان گه‌یشتووه که مه‌ترسی ده‌خاته سه‌ر ئه‌و ئۆتلانه‌ی به‌غدا که هاووڵاتیانی بیانی تێیدا نیشته‌جێ ده‌بن.\nباڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا له به‌غدا زیادی کرد: ده‌وڵه‌تی ئه‌مریکا ئه‌م هه‌ڕه‌شانه له سه‌ر فه‌رمانبه‌ره‌کانی خۆی به جدی وه‌رده‌گرێت و هه‌ر هه‌موو فه‌رمانبه‌ره‌کانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مریکا ده‌بێت له کاتی چوونه ده‌ره‌وه له باڵوێزخانه‌کان ڕێکاره ئه‌منییه‌کان له‌به‌رچاو بگرن.\nئه‌مریکا له سه‌رتای مانگی ڤێرییه‌وه هۆشداری به شارۆمه‌ندانی خۆی داوه که سه‌ردانی عێراق نه‌که‌ن. ئه‌گه‌رچی ئه‌مریکا به‌رده‌وام ڕایده‌گه‌یه‌نێت که مه‌ترسی له سه‌ر باڵوێزخانه‌کانی هه‌یه، به‌ڵام زۆربه‌ی هێرشه تیرۆریستییه‌کان بۆ سه‌ر بازاڕ و شوێنه گشتییه‌کان ده‌کرێت.


فالح زیادی ئەندامی لیژنەی تەندروستی لە پەرلەمانی عیراق پێشبینی دەكات لەم مانگەدا ژمارەی توشبوانی ڤایرۆسی كۆرۆنا روو لە كەمبونەوە بكەن و بەدوریشی دەزانێت مانگی داهاتو پەتاكە توندترببێت.\nزیادی لەلێدوانێكی رۆژنامەوانیدا باسی لەوەكردوە، بەڵگە و زانیارییە تەندروستییەكان سەبارەت بە پەتای كۆرۆنا لە عیراق ئەوە تەئكیددەكەنەوە، كە كۆنترۆڵی تەواوی پەتاكە كراوە سەرەڕای ئەوەی ژمارەی توشبوان لە پارێزگاكان زیادیانكردوە.\nهەروەها باسی لەوەكردوە، راپۆرتەكانی رێكخراوی تەندروستیی جیهانی بە دوریانزانیوە كۆرۆنا لە عیراق لە كۆنترۆڵ دەربچێت یاخود شەپۆلی سەختتر هەبێت، داواش لە بەرپرسانی تایبەتمەند دەكات لێدوان و دەنگۆی دور لە بەڵگەی زانستی و ترس و تۆقاندن لەناو هاووڵاتیاندا بڵاونەكەنەوە.\nفالح زیادی ئەندامی لیژنەی تەندروستی لە پەرلەمانی عیراق ئەوەشی رونكردوەتەوە، باسوخواسی ئەوەی كۆرۆنا پیلانگێڕیەكی جیهانی بێت، دورە لە واقیعەوە، چونكە زۆربەی دەوڵەتانی جیهان ژمارەیەكی زۆر توشبوی پەتاكەیان هەیە و كۆنترۆڵیان بەسەریدا نەماوە.\nوه‌زاره‌تی نه‌وتی عیراق: 100% پابه‌ندده‌بین به رێككه‌وتنه‌كه‌ى ئۆپێك پڵه‌س-ه‌وه\nپه‌رله‌مانتارێكى عیراق: گه‌لى عه‌ره‌بى وایلێهاتوه سواڵ ده‌كات


ئەمڕۆ ئاهەنگی مۆندیال چۆن دەبێت؟\nیەكەتیی تۆپی پێی نادەوڵەتی (فیفا) چەند رۆێك پێش ئێستا زانیاری لەسەر رۆژی یەكەم و ئاهەنگی كردنەوەی یارییەكانی مۆندیالی 2018ی رووسیا ئاشكرا كرد كە بڕیارە ئەمڕۆ پێنجشەم یەكەم یاریی لە سەعات 6ی ئێوارە بەڕێوە بچێت.\nفیفا رایگەیاند: نیو سەعات بەر لە دەستپێكردنی یەكەم یاریی جامی مۆندیال لەنێوان هەردوو هەڵبژاردەی رووسیا و سعوودیە، واتە سەعات 5:30ی سەر لە ئێوارەی ئەمڕۆ پێنجشەم بەكاتی كوردستان ئاهەنگی دەستپێكی مۆندیال بەڕێوە دەچێت\nیەكەتییەكە هەروەها رایگەیاند: ئاهەنگی كردنەوەی یارییەكانی مۆندیال بەشێوەیەكی سادە دەبێت و تەنیا نیو سەعات دەخایەنێ، سەرەتا مۆزیكژەنی جیهانی رۆبی ویلیامز بەچەند پارچەیەك میوزیكی ناوازە دەست پێ دەكات و ئایدا جاریڤۆلینا كچە گۆرانیبێژی لاوی رووسیش بە گۆرانی ئاهەنگەكە بەجۆش و خرۆشتر دەكات، ئینجا لەنێو یاریگە ئۆڵەمپی لە شاری مۆسكۆی پایەتەختی رووسیا دەست بە مەڕاسیمی نمایشكردنی دیمەنەكان دەكرێ.\nهەر لە كاتی ئەنجامدانی ئاهەنگەكەشدا رۆناڵدۆی ئەفسانەی تۆپی پێی بەڕازیل جامی مۆندیال دەهێنێتە نێو یاریگە و پێشكەشی ملیۆنان هەوادارای تۆپی پێی لەسەرتاسەری جیهان دەكات.\nبە گشتی ئاهەنگی كردنەوەی یارییەكانی مۆندیالی 2018ی رووسیا تەنیا نیو سەعات دەخایەنێ و دوای تەواوبوونی مەراسیمەكان راستەوخۆ فیكەی دەستپێكردنی ركابەرییەكانی پاڵەوانیەتییەكە و یەكەم یاریی لەنێوان هەردوو هەڵبژاردەی رووسیای مێواندار و سعوودیەی عەرەبی لێ دەدرێ.\nتۆپی پێ..گڕ له پێوه‌ندی عێراق و ئێران به‌رده‌دا


یانزده ساڵ پێش له ڕۆژێكی ئاوا، فرۆكه‌یه‌ك له شارێكی ساردیی باكوری ئوروپا نیشته عه‌رز و من لێی دابه‌زیم. به‌فر ده‌باریی و زۆر سه‌یر سارد بوو. من پاڵتۆیه‌كی درێژی قاوه‌یم له به‌ردابوو و چاوه‌كانم له‌به‌ر بێ‌خه‌ویی و گریان سوور سوور بوون. كه هاتمه‌ده‌ر دوو كه‌س چاوه‌رێم بوون. یه‌كیان به‌ره‌و پیلم هات، له ئامێزی گرتم و به‌خێر هاتنی كردم. مچوركم پێدا هات، ئه‌له‌و مچوركه ناخۆشانه‌یی ئێشێك له خۆیان به‌جێ ده‌هێڵن، له‌و مچوركانه‌یی جێ پێیان ده‌مێنێته‌وه و ڕێ به هه‌ناسه‌ت ده‌گرن.\nنێوه‌شه‌و بوو پێموایه، چاوم كه كرده‌وه و كه‌مێكی خایاند تا وه‌بیرم هاته‌وه له كوێم. هه‌ستام به ئاسپایی چوومه پێش په‌نجه‌ریی ژووره‌كه و چاوم له ده‌رێ كرد، هێشتاش به‌فر ده‌باریی. نیوه‌شه‌ویی هه‌ینی بوو و له له‌وبه‌ریی شه‌قامه‌كه كچ و كوڕێك له ئامێزیی یه‌کدا ون ببوون و من دڵه‌خورپه‌یی وه‌م هه‌بوو كه‌سێك بیانبێنێت، پۆلیسێك، پاسدارێك بگاتێ و بیانگرێت... دیسان كه‌مێكی خایاند تا وه‌بیرم هاته‌وه لێره كه‌س به تاوانی ماچ و باوه‌ش و خۆشه‌ویستی وه‌به‌ر شه‌پان نادان. دیاره ئه‌وه ئه‌وكات بوو كه پێموابوو لێره مڕۆڤه‌كان مافی یه‌كسانیان هه‌یه و ئازادن. ماوه‌یه‌كی گرت تا تێگه‌یشتم لێره‌ش هه‌ندێ له هه‌ندێكی‌تر یه‌كسانترن، ئازادترن!\nیانزده ساڵ پێش، له ڕۆژێكی ئاوا، هێشتا ئاسه‌واریی تازه بوونه‌وه‌یی ساڵ به دار و دیواریی شاره‌وه دیار بوو و هه‌موو شتێك بۆ من ئه‌وه‌نده تازه و نامۆ بوون كه گێژیان ده‌كردم. ئێستاش دوایی یانزده ساڵ نه‌متوانیوه ده‌گه‌ڵ بیری تازه بوونه‌وه‌یی ساڵ له جه‌نگه‌یی به‌فر و باران و سه‌رمایی كه‌لله ته‌زێن ڕابێم. ئه‌و كات وا بووم، كه‌چی ئێستا به‌هاریش كه دێت، بۆنی خاكه‌ڵێوه‌ش كه بێته خه‌ونم به خۆم ده‌لێم نا، هێشتا ماوێتی! ئه‌و به‌هاره‌ش هه‌و نه‌بوو ... ساڵ تازه نابێته‌وه تا ... ساڵ تازه نابێته‌وه تا ئه‌و ڕۆژه‌یی خاكه سووتاوه‌كه‌یی من دوایی باران، به جێی بۆ كڕووز، بۆنی گڵی لێ بێت.\nیانزده ساڵ تێپه‌ڕیی و هه‌ندێ له نامۆییه‌كان كاڵ بوونه‌ته‌وه، ڕۆژه‌كانی سه‌ره‌تا به عاده‌ته سه‌یره‌کانی ئه‌و میلله‌ته پێده‌كه‌نیم و پێم سه‌یر بوو بۆ وه‌ک ئێمه ناكه‌ن، ئێستا عاده‌ته كۆنه‌كانی خۆمانم بۆ چۆته ژێر پرسیار و پێم سه‌یره بۆ وه‌ك ئه‌وان ناكه‌ین! زۆر شت لێره فێر بووم، كه‌م‌كه‌م بوون به عاده‌تی منیش. ورده ورده گۆڕدرام، هه‌ندێ شتی كۆنم - بێ‌ئه‌وه‌یی خۆم بزانم- له بیر كرد. هه‌ندێ له ترس و دڵه‌خورپه‌كان ون بوون. زۆر شتیش هه‌ن قه‌ت عاده‌تیان پێ ناكه‌م. نابن به من. یانزده ساڵ تێپه‌ری و من، ئێستا نه "منی" جارانم و نه بووم به یه‌كێك له‌وان!\nبه‌ڵام یه‌ك شت هه‌ر وه‌ك خۆیه‌تی. ئێستا ده‌زانم فه‌رق ناكات چه‌ند ساڵه لێره‌ی، تۆ هه‌رغه‌ریبی! فه‌رق ناكات زمانه‌كه‌یان چه‌نده فێر بوویی، چه‌نده وه‌ك ئه‌وان ده‌ژیت، وه‌ك ئه‌وان ده‌خۆیی، ده‌نوویی، تۆ هه‌ر غه‌ریبی لێره! زۆربه‌یی كات یه‌كه‌م پرسیار كه لێت ده‌كه‌ن وه‌بیرت دێننه‌وه كه تۆ له جێیه‌ك هه‌ڵقه‌ندراویی و هێشتا لێره ڕیشه‌ت دانه‌داوه‌ته‌وه و له‌وانه‌شه قه‌ت ڕیشه دانه‌كووتێوه!\nیانزده ساڵ تێپه‌ڕیوه. نازانم بۆ لێم ده‌پرسن خه‌ڵكی كوێم و نازانم بۆ تا ده‌ڵێم كوردم به سه‌یره‌وه چاوم لێده‌كه‌ن، برۆیان هه‌ڵداوێن، هه‌ندێك دوو سێ هه‌نگاو ده‌كشێنه‌وه و هه‌ندێ ده‌لێن كوردستان؟ ژیان له‌وێ ده‌بێ زۆر ناخۆش بێت! ژن كوشتن ... و من نازانم بڵێم چی؟ بڵێم وایه؟ بڵێم وانییه؟ بڵێم كوردستان به‌هه‌شتێكه تا لێی دووری؟ بڵێم جه‌هه‌ننه‌مێكی سارد وسڕه؟ بڵێم دڵم بۆیی لێده‌دات و دڵیی وه‌م نییه بگه‌رێمه‌وه؟ بڵێم ژن ناكوژن؟ زۆری پێناچێ خۆم ده‌بیستمه‌وه باسی باشییه‌كانی كوردستان ده‌كه‌م، ئه‌و كوردستانه‌یی له‌مێژ ساڵه له خه‌یاڵی خۆمدا سازم كردووه، ئه‌و كوردستانه‌یی " ئاویی كه‌وسه‌ره و خاكیی گه‌ورهه‌ره ..."\nڕاستییه‌كه‌یی ئه‌وه‌یه: یانزده ساڵ كه هیچ، دوایی سه‌د و یانزده ساڵیش " ڕوو له هه‌ر لایه‌ك بكه‌یی نامۆیه بۆت"، دڵته‌نگی كه‌س وكارتی، دڵته‌نگی هاورێكانت، دڵته‌نگی كۆڵان و شه‌قامه‌كانی شار كه پڕن له بۆنی بیره‌وه‌رییه‌كانت، دڵته‌نگی كۆڵانی سه‌رده‌میی منداڵیت، یه‌كه‌م جێ ژوان، یه‌كه‌م دڵداریی، یه‌كه‌م دڵشكان ... پڕی له تاسه‌یی گه‌رانه‌وه تا ...\n... تا وه‌بیرت دێته‌وه خۆ له‌وێ بۆت نه‌بوو خۆت بیت! وه‌بیرت دێته‌وه له‌وێ مرۆڤ، ژیان، خۆشه‌ویستی هیچ بایه‌خێكی نه‌بوو. وه‌بیرت دێته‌وه له‌وێ مرۆڤ هه‌رزانترین كاڵایه، وه‌بیرت دێته‌وه كۆتایی گۆشه‌یی چه‌پی لاپه‌ره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌كان - ئه‌گه‌رچی به كورتی- هه‌موو ڕۆژێ هه‌واڵی خۆكوشتن و ئاگر له خۆبه‌ردانی ژنان ده‌نووسن، وه‌بیرت دێته‌وه سه‌رپۆشێكیان به زۆر به سه‌ر دادابوویی و فێریان ده‌كردیی درۆ بكه‌یی، وه‌بیرت دێته‌وه ده‌بوویی به هه‌موو شتێ جگه له‌و شته‌یی ئاره‌زووی دڵی خۆت بوو! ئه‌وانه و زۆر شتی‌ترت وه‌بیر دێته‌وه و سه‌رت لێده‌شێوێت، هه‌ستی سه‌رلێشێواویی، ئاواره‌یی، ڕێ ون كردن، خۆ ون‌كردن پڕت ده‌كات، حه‌ز ده‌كه‌یی هه‌موو ئه‌و نامۆیی و سه‌رلێشێواوییه بڕشێیه‌وه و هانا به‌رێوه بۆ هه‌ر هه‌مان شه‌قام و كۆلانانه‌یی هیچ بیره‌وه‌رییه‌كت لێیان نییه، هانا به‌رییه‌وه بۆ ته‌نیاییه‌كانت، خۆت ون كه‌یی له شارێكی قه‌ره‌باڵغ كه شاریی تۆ نییه!\nیانزده ساڵ تێپه‌ریی ...


سكرتێری گشتی ناتۆ: داعش مەترسییە بۆ سەر ئاسایش و ئارامی عیراق – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/12/22 - 10:12 PM\nسكرتێری گشتی ناتۆ هۆشداریی دەدات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی داعش لە عیراق و دەڵێت، داعش مەترسییە بۆ سەر ئاسایش و ئارامی لە عیراق.\nیەنس ستۆڵتنبێرگ سكرتێری گشتی هاوپەیمانی باكووری ئەتڵەسی (ناتۆ) هۆشدارییدا لەبارەی سەرهەڵدانەوەی داعش لە عیراق و ڕایگەیاند: وێڕای ئەو سەركەوتنانەی بەسەریاندا تۆماركراوە ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش مەترسییە بۆ سەر ئاسایش و ئارامی لە عیراق.\nیەنس ستۆڵتنبێرگ وتیشی: دەبێت بەوردیی چاودێریی شانە نووستووەكانی داعش بكرێت لە عیراق و هەموو ئامادەكارییەكیش بۆ ئەگەریی سەرهەڵدانەوەی بكرێت.\nهەروەك ئەوەشی خستەڕوو:”دەبێت هەمووان ڕووبەڕووی ئەو مەترسییە ببینەوە و جیاوازیی نەكەین لە نێوان هیچ وڵاتێكدا لە ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستاندا.\nسەبارەت بە دەستپێشخەریی وڵاتانی كوەیت و قەتەڕ و بەحرەین و ئیمارات لە هاوكاریی و هەماهەنگی لەگەڵ ناتۆ، ستۆڵتنبێرگ وتی: هاوكاریی و هەماهەنگی وڵاتانی كەنداو لەگەڵ ڕێكخراوەكەمان بە گرنگ دەزانین و كاریگەری لەسەر پاراستنی ئاسایشی ناوچەكە و جیهان دەبێت.\nبەڵگە.. وەزارەتی تەندروستی پشووەكەی سەری ساڵی بۆ ژمارەیەك لە فەرمانگەكانی بۆ دوو ڕۆژ كەمكردەوە


حوکمی ئەو کەسە چی یە کە لە کڕین و فرۆشتندا سوێند زۆر دەخوات ؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nکار و بازرگانیکڕین و فرۆشتنحوکمی ئەو کەسە چی یە کە لە کڕین و فرۆشتندا سوێند زۆر دەخوات ؟\nحوکمی ئەو کەسە چی یە کە لە کڕین و فرۆشتندا سوێند زۆر دەخوات ؟\nسوێند زۆر خواردن لە کڕین و فرۆشتندا ڕێگری لێکراوە ، وە پێغەمبەری خوا ﷺ زۆر بەتوندی ئاگاداری کردووینەتەوە ، هەروەک لە ئەبو قەتادەی ئەنصاری یەوە هاتووە دەڵێ : گوێم لە پێغەمبەری خوا ـ ﷺ ـ دەیفەرموو : « إياكم وكثرة الحلف في البيع ، فإنه ينفق ثم يمحق» رواه مسلم .\nواتە : ئاگادار بن زۆر سوێند مەخۆن لە کڕین و فرۆشتندا ، چونکە بەتەئکید ماڵەکە بەو هۆیەوە دەفرۆشرێت بەڵام پاشان بەرەکەتی تێدا نامێنێت .\nوە لە ئەبو هوریرەوە هاتووە ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ کە پێغەمبەر ﷺ فەرموویەتی : «الحلف منفقة للسلعة ، ممحقة للربح » رواه مسلم .\nواتە : سوێند خواردن دەبێتە هۆی فرۆشتنی کاڵا ، ودەبێتە هۆی نەهێشتنی بەرەکەتیش .\nجا سوێند خواردن بەبێ پێویستی باش نی یە و مەکروهە ، وە دەبێتە هۆی بایەخ دان بەکاڵا ، وە هەندێ جار کەسی کڕیار فریو دەخوات بەهۆی سوێندەکەوە ، والله أعلم .\nشت ومەك دانێت بۆ فرۆشتن و بە زیاد لە نرخى باو ئەگەر كەسێك لە پێشەنگایەك ئۆتۆمبێلێكت بۆ بكڕێت دروستە هەندێ پارەى بدەیتێ؟ فرۆشتنى لەوەڕ و پووش کڕینى شتى دزراو ئايا دروستە شتێک بکڕیت بەقەرز پاشان بیفرۆشیتەوە بە کەسێکى تر بەپارەی حازر بۆ ئەوەی سوود لەپارەکە وەر بگرێت؟\nسەردان: ١,٣٧٢ بەش: کڕین و فرۆشتن\nپرسیاری دواترحوکمی ئەو موچەیە چی یە کەسێک بەهۆی کار کردنی وەریدەگرێت لە بانکێک کە کار بە ڕیبا دەکات ؟پرسیاری پێشترهەندێ شتم کڕی بە قەرز لە دوکانێک کاتێک ویستم پارەکەى بۆ ببەمەوە دوکانە لەو جێگایە نەمابوو ئایا چی بکەم؟


بۆچی ئێرانییەکان دژی لیۆناردۆ دیکاپریۆن؟ » DidiMn\nسەرەتا / ڕاپۆرت/سینەما / بۆچی ئێرانییەکان دژی لیۆناردۆ دیکاپریۆن؟\nبۆچی ئێرانییەکان دژی لیۆناردۆ دیکاپریۆن؟\nدیدی من – ئەلمۆنیتەر – وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال\nبڕیارە هۆڵیوود لە ماوەیەکی نزیکدا فیلمێک دەربارەی ژیانی شاعیر و زانای سەدەی سیانزەی فارس، جەلالەدین محەمەد بەڵخی، دروست بکات. سیناریستی براوەی خەڵاتی ئۆسکار، دەیڤد فرانزۆنی، کە سیناریۆی فیلمی گلادیەیتەرـیشی نووسیوە، کار لەسەر سیناریۆی ئەم فیلمە دەکات بە هاوکاری حکومەتی تورکیا.\nئەم شاعیرە لە ئێران بە مەولانا (گەورەی ئێمە) یاخود مەولەوی (گەورەی من) ناسراوە و لە ڕۆژئاواش بە ڕۆمی. بەڵخی لە شاری بەڵخ لە ئەفغانستان‌ـی ئەمڕۆ لەدایک بووە، کە پاشان بووە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی خواریزم‌ـی فارسەکان.\nلە ئێستادا دروستکردنی ئەم فیلمە دەنگۆی لەناو خەڵکدا دروست کردووە، ئەوەی تا ئێستا قسەی لەبارەوە کراوە ئەوەیە کە لیۆناردۆ دیکاپریۆ ڕۆڵی ڕۆمی دەگێڕێت، ئەمەش بووەتە هۆی مشتومڕی زۆر لە هەرسێ وڵاتی ئێران، ئەفغانستان و تورکیا، کە هەر یەکێک لەو سێ وڵاتە ڕۆمی بە شاعیری نەتەوەییی خۆیان دەناسن.\nنووسەر و ڕەخنەگری فیلمی ئێرانی، ئەحمەد تاڵیب نەژاد، بە مۆنیتەرـی ڕاگەیاندووە: “سەرسامیی ڕۆژئاواییەکان و وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بە مەولانا، کە ئەوان بە ڕۆمی ناوی دەبەن، بۆ چەند ساڵێک پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەو تەنها لە جیهانی سینەمادا سەرنجڕاکێش نییە، بەڵکو لە شیعر و موزیکیشدا بە هەمان شێوەیە. ڕەنگە ئەمە هەمووی بەهۆی تێڕوانینیەوە بێت بۆ جیهان. مەبەستم ئەوەیە، ئەگەر سەیری تێڕوانینی ئەو بکەین بۆ ژیان و بوون، درک بەوە دەکەین کە هەموو گەردوونی لە ماڵەکەی خۆیەوە بینیووە، هەر لەبەر ئەوەشە کە ئەو تایبەت نییە بە گروپێک لە خەڵک.”\nتاڵیب نەژاد ئاماژە بە کتێبی ڕۆومی: ئاگری عەشق دەکات, کە لەلایەن نووسەری بەتوانا نەهال تەجەدود نووسراوە. ئەو کتێبە ژیانی ڕۆمی دەگێڕێتەوە، دەڵێت: “ڕوون نییە کە چەندی ئەو چیرۆکە لە واقیعەوە ڕەگی داکوتیووە، لەگەڵ ئەوەشدا وەک تاکێکی تایبەت وێنای مەولانا دەکات. هەر بەم جۆرەشە کە بە گشتی خەڵک خۆی و نووسینی ئەم شاعیرە دەبینن. هەر بۆیە دەکرێت بڵێین هۆڵیوودـیش مافی خۆیانە فیلمێک دروست بکەن دەربارەی ئەو شاعیرە.”\nکاتێک کە ڕۆمی منداڵ دەبێت، خێزانەکەی لە کاتی هێرشی مەغۆلەکان‌ـدا بەڵخ جێدەهێڵن، بو بەغداد، مەککە و دیمەشق‌ـدا دەڕۆن تا دەگەنە قۆنیا، کە دەکاتە تورکیای ئەمڕۆ. لەوێ جێگیر دەبن. مەولانا تا تەمەنی ٣٠ ساڵی وانەی ئیسلامی وتووەتەوە، تا ئەو کاتەی شەمسی تەبریزی، سۆفی فارس، دەبینێت. ئەو گۆڕان لە ژیانی ڕۆمی‌ـدا دروست دەکات و دەبێتە سەرچاوەی ئیلهامەکانی بۆ نووسینی شیعرەکانی.\nدەڵێن کە بینینی ئەم دوانە چل ڕۆژ دەخایەنێت، کە تیایدا تەبرێزی تەنیایی فێری ڕۆمی دەکات. دواتر ڕۆمی هەزاران شیعر دەنووسێت بۆ شەمس، تاوەکو خۆشەویستی خۆی بۆ دەربڕێت کە لە دوو دیواندا کۆ کراونەتەوە.\nرۆژنامەنووس و ڕەخنەگری سینەمایی، ڕەزا سادق، بە مۆنیتەر دەڵێت کە ئەو پێی وایە بەرهەمهێنەرانی هۆڵیوود توانای ئەوەیان نییە لەم پەیوەندییە ڕاستگۆیەی ڕۆمی و شەمس تێبگەن. دەڵێت: “ڕەنگە کەسایەتییەکی وەکو خەیام‌ـی شاعیر جێی سەرنجی زیاتر بێت بۆ هۆڵیوود، چونکە شیعر و ڕەفتارەکانی زیاتر لە ژیانی مۆدێرنەوە نزیکە. بۆ نموونە، خەیام دەڵێت ‘دڵخۆش بە بۆ ئەم ساتە. ئەم ساتە ژیانی تۆیە.’ بۆیە دەبێت ئەو پرسیارە بکەین بۆ هۆڵیوود دوای کەسایەتیی مەولانا کەوتوون: ئایا بەرهەمهێنەرانی ڕۆژئاوا لە سۆفیگەرێتیی ڕۆژهەڵات تێدەگەن؟ ئایا چ تێگەیشتنێکیان هەیە بۆ مەسنەوی؟ ئایا دەتوانن بگەن بە تێگەیشتنی پێویست بۆ ئەو تێکستانە؟ بەداخەوە وەڵامەکە نەخێرە.”\nفارزۆنی، سیناریسی ئەم فیلمە، لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ زە گاردیان دەربارەی وێنەی ڕۆمی لە فیلمەکەدا، دەڵێت: “ئەو وەک شکسپیر وایە. ئەو کارەکتەرێکە چەندین بەهرەی هەیە و بە بەهایە بۆ کۆمەڵگەکەی و خەڵکەکەی، بێگوومان وێنەی ئەمڕۆ لە چیرۆکی ژیانی ئەودا دەبینیت. ئەو خەڵکانە هەمیشە شایەنی ئەوەن لێیان بکۆڵیتەوە.”\nسادق بە مۆنیتەرـی وتووە کە ئەو پێیوایە هۆڵیوود وێنەیەکی شێواوـی ڕۆمی و شەمس پیشان دەدەن، دەڵێت: “ئەمە ڕێک ئەو شتەیە کە هۆڵیوود کردوویەتی و بەردەوامیش دەبێت لە شێواندنی مێژوودا، بەتایبەتیش مێژووی ڕۆژهەڵات. ئەگەر یەکێک سەیری فیلمی نوح بکات، کە دارین ئارنۆفسکی کاری دەرهێنانی بۆ ئەنجام داوە، هەموو کەس دەتوانێت درک بەو جیاوازییە بکات کە لە چیرۆکە ڕاستییەکەدا هەیە و بەو شێواندنەش کە هۆڵیوود ئەنجامی داوە. چۆن هۆڵیوود دەتوانێت لەم ڕووداوانە تێبگات کاتێک پێیان ئاشنا نییە، یاخود لەگەڵ ئەو ڕووداو و ئەو کەسایەتییە گرنگانەی ڕۆژهەڵاتدا نەژیابن؟”\nئەوەی زۆر جێگەی باس بوو دەربارەی ئەم فیلمە و زۆر قسەی لەبارەوە کرا، ڕۆڵگێڕانی لیۆناردۆ دیکاپریۆ و ڕۆبێرت داونی بوو بۆ ئەم دوو کەسایەتییە گرنگەی ناو فیلمەکە. بینەران بە هاشتاگی ‘ڕۆمی سپی پێست نەبوو’ لە توویتەر ڕەخنەیان لەم دەنگۆیە دەگرت. ڕەخنەگرەکان دەپرسن “بۆچی هیچ ڕۆڵێکی گرنگ نادرێتە ئەکتەرەکانی ڕۆژهەڵات.” هەندێک لە ئالوودەبوانی ئینتەرنێت بەو پرسیارە نووسیوویانە ئەوە خۆی بەشێکە لە زیادکردنی ڕەگەزپەرستی.\nتالیب نەژاد دەڵێت هەموو ئەمەی ڕوودەدات پەیوەندی بە سیاسەتەوە هەیە: “ئێمەی ئێرانی بڕوامان وایە کە مەولانا هی ئێمەیە، ئەفغانییەکانیش بە هەمان شێوە. بەڵام ئەوە تورکیایە کە مەولانای داگیر کردووە. لە ڕاستیدا نەبوونی سیاسەتی ئێمە سەبارەت بەو پرسە، وای کردووە مەولانا ببێتە موڵکی تورکەکان. من دەترسم لە داهاتووشدا هەمان شت بەسەر شاعیرانی تری وەک خەیام و سەعدی شیرازی ڕوو بدات.”\nسەبارەت بە ڕۆڵبینینی دیکاپریۆ، تالیب نەژاد دەڵێت: “ئەو تایبەتمەندیی گرنگ لە ڕووخساریدا هەیە، کە ڕەنگە ئەمەش ببێتە هۆی ئەوەی ڕۆحی ڕۆمی زیاتر و زیاتر بەدی بکەین. لە ڕوویەکی تریشەوە ئەوەیە کە نازانین بەتەواوی چ وێنەیەکی مەولانا لە ڕاستییەوە نزیکە.”\nبە بڕوای سادق، بەشداربوونی تورکیا لەم پڕۆژەیەدا بە هیچ جۆرێک نابێت وەک کێشەیەکی کلتووری سەیر بکرێت: “ئەمە ڕوونە کە ئەمە بابەتێکی سیاسییە؛ هەردوو حکومەتی تورکیا و هۆڵیوود ئەوەی دەیانەوێت بەدەستی دەهێنن.”\nLeonardoDiCaprio, Mawlana, Mevlawi, PshtewanKamal, Rumi, Tabrizi,


ئەحمەدی نەژاد بایکۆتی هەڵبژاردنی سەرکۆماریی ئێرانی کرد\nBasnews 27/05/2021 - 10:21 ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nمەحموود ئەحمەدی نەژاد سەرکۆماری پێشووی ئێران، پاش ڕەتکردنەوەی کاندیدبوونی لەلایەن ئەنجوومەنی چاودێریی ئێرانەوە، ڕای گەیاند بەشداریی هەڵبژاردن ناکات و بە فەرمی نایناسێت.\nئەحمەدی نەژاد لەمبارەوە بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆیەک ڕەخنەی توندی لە ئەنجوومەنی چاودێری گرتووە و ڕەتکردنەوەی خۆی بە نایاسایی لەقەڵەم داوە و ڕای گەیاندووە من لەسەر داوای زۆری خەڵک خۆم کاندید کردووە.\nسەرکۆماری پێشووی ئێران ئاشکرای کردووە: "دەبێ بەرپرسان بێنە سەر تەلەفزیۆن و لە بەرنامەیەکدا بە ئامادەبوونی خۆم، ڕای بگەیەنن کە بۆچی منیان ڕەت کردووە و منیش وەڵام بدەمەوە".\nڕەتکرانەوەی سێ کاندیدی ناسراوی وەک "مەحموود ئەحمەدی نەژاد، عەلی لاریجانی و ئیسحاق جەهانگیری" لە لایەن ئەنجوومەنی چاودێریی دەستووری ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێ کەوتووەتەوە و بووەتە مژاری ناو باڵە سیاسییەکانی حکوومەتی ئێران.\nلەکۆی ٥٩٢ کاندید بۆ سێزدەیەمین خولی هەڵبژاردنی سەرکۆماریی ئێران، تەنیا حەوت کەس شیاوبوونیان پەسەند کراوە و لە پێشبڕکێی هەڵبژاردندا بەشداری دەکەن.\nئەو حەوت کەسەی کە لە لایەن ئەنجوومەنی چاودێرییەوە پەسەند کراون بریتین لە: ''ئیبراهیم ڕەئیسی، موحسین ڕەزایی، موحسین مێهر‌عەلیزادە، سەعید جەلیلی، عەلیڕەزا زاکانی، عەبدولناسر هیمەتی و ئەمیرحوسێن قازی‌زادە هاشمی".


" پلانەکەى ترەمپ پێچەوانەی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان و مافەکانی گەلی فەڵەستینە" - هيوای کۆرد\nHome هەواڵ جێهان ” پلانەکەى ترەمپ پێچەوانەی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان و مافەکانی گەلی فەڵەستینە”\n” پلانەکەى ترەمپ پێچەوانەی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان و مافەکانی گەلی فەڵەستینە”\nسەرۆک وەزیرانى فەڵەستین رایدەگەیەنێت، پلانەکەى ترەمپ “رێککەوتننامەی سەدە” بۆ ئاشتى لە رۆژهەڵاتى ناوەڕاستدا، بۆ لەناوبردنى خەونى فەڵەستینیەکانە.\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، هەفتەی رابردوو بانگهێشتنامەیەكی بۆ بەرپرسانی باڵای ئیسرائیل نارد، تاوەکو لە ناوەڕاستی ئەم هەفتەیە لە واشنتن باسی پلانی ئاشتیی نێوان ئیسرائیل و فەڵەستینییەكان و دۆخی گشتیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەن.\nبەرپرسانى باڵاى فەڵەستین رایدەگەیەنن، ئەو پلانەى دۆناڵد ترەمپى سەرۆکى ویلایەتە یەکگرتوەکانى ئەمەریکا بەناوى ئاشتیەوە لە رۆژهەڵاتى ناوەڕاستدا رایگەیاندوە، هەموو هیواکانیان بۆ دەوڵەتێکی فەڵەستینی سەربەخۆ لە بەشی ڕۆژئاوا و ئۆرشەلیمی ڕۆژهەڵات و کەرتی غەززە لە ناودەبات.\nمحەمەد شەتییە سەرۆک وەزیرانى فەڵەستین، دوێنێ لەکۆبونەوەى ئەنجومەنى وەزیرانى وڵاتەکەیدا رایگەیاند، پلانەکەى ترەمپ پلانی ئاشتی نیە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵکو پلانێکە بۆ پاراستنی خاوەنەکانی.\nسەرۆک وەزیرانى فەڵەستین دەڵێت: “ئەم پلانە تەنها بۆ ئەوەیە پرسی فەڵەستینیەکان لەناوببات و ئێمە ڕەتی دەکەینەوە و داوا لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکەین بەشێک نەبێت لەم پلانە، چونکە پێچەوانەی هەموو یاسا نێودەوڵەتییەکان و مافەکانی گەلی فەڵەستینە”.\nپلانەكە هەموو ئۆرشەلیم بە خاكی ئیسرائیل دەزانێت و یەكێك لە داوا سەرەكییەكانی فەڵەستینییەكانیش گەڕانەوەی دیوی رۆژهەڵاتی ئۆرشەلیمە بۆ سەر خاكی فەڵەستین.\nTags: ئیسرائیلفەڵەستینکەرتی غەززە\n53 به‌ركه‌وتوی چه‌كی كیمیایی ره‌وانه‌ی ئێران ده‌كرێن


تورکیا بۆ نێو ناوچه‌کانی سه‌رهه‌ڵداوان له سوریا پێشڕه‌وی کردووه\nکاروانێکی گه‌وره‌ی له‌شکری تورکیا ئه‌مڕۆ یه‌کشه‌مه چۆته نێو ناوچه‌کانی ژێر ده‌سه‌لاتی سه‌هه‌ڵداوان له باکووری رۆژئاوای سوریا، وه‌ک که‌سانی ئاگادار و چالاکان گوتیان.\nبه شێوه‌یه‌کی جیا، هێرشه‌کانی ئاسمانی بۆ سه‌ر گوندێکی ژێر ده‌سه‌ڵاتی سه‌رهه‌ڵداوان له باکووری رۆژئاوای سوریا لانی که‌م حه‌وت که‌سی کوشت، وه‌ک چالاکانی ئوپوزسیۆن گوتیان. له شوێنی تر، تۆپبارانی سه‌رهه‌ڵداوان ژنێکی کوشت و لانی که‌م سێ رۆژنامه‌نووسی بریندار کرد، وه‌ک ته‌له‌ڤزیۆنی حکومه‌تی سوریا ڕاپۆرتی کرد.\nئه‌و شه‌ڕه و پێشڕه‌وی له‌شکری تورکیا له ده‌مێکدا دێت که هێرشی حکومه‌تی سوریا به نێو دواین شوێنی به هێزی سه‌رهه‌ڵداوان، له هه‌ریمی ئیدلب و ناوچه‌کانی حه‌له‌ب به‌رده‌وامه. سه‌ربازنی تورکیا له هه‌ندێک له ناوچه‌کانی ژیر ده‌سه‌ڵاتی سه‌رهه‌ڵداوان جێگیربوون بۆ ئه‌وه‌ی چاودێری به سه‌ر ئاگربه‌ست دا بکه‌ن له ئه‌و کاته‌وه که سه‌ری نه‌گرت.\nپه‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان تورکیا و سوریا له سه‌رده‌می شه‌ری نێوخۆیی له 2011ه‌وه به‌ره‌و خراپی ڕۆیشتووه. سوریا تاوان ده‌خاته سه‌ر تورکیا که به رێگه‌دان به هه‌زاران شه‌ڕه‌وانی بیانی بۆ ئه‌وه‌ی بێن شه‌ڕی له‌شکری سوریا بکه‌ن ئه‌وه ئاسایشی سوریای لاواز کردووه.\nهه‌ریمی ئیدلب ئێستا له ژیر ده‌ستی ملیتانه‌کانی سه‌ر به ئه‌لقاعیده دایه.\nڕێکخراوی چاودێری بۆ مافه‌کانی مرۆڤ، ده‌ڵێت ژماره‌ی ئوتوموبیل و زرێپۆشه‌کانی تورکیا که پێشڕه‌ویان کردوه ده‌گاته 195.\nبه پشتیوانی رووسیا، حکومه‌تی سوریا له وه‌تا مانگی 12ی ساڵی 2019ه‌وه هێرشی ده‌ست پێکردوه بۆ ئه‌وه‌ی ڕێگای سه‌ره‌کی و ستراتژیک بگرێته‌وه که له وه‌تا 2012ه‌وه له ده‌ستی سه‌رهه‌ڵداوان دایه.\nهێرشێکی هه‌وایی یه‌کشه‌مه حه‌وت که‌سی له گوندی سارمین کوشت که له رۆژئاوای سارقب هه‌ڵکه‌وتووه، وه‌ک ڕێکخراوی چاودێری و تۆری هه‌واڵه‌کانی ئیدلب ڕاپۆرتیان کرد.


پارتەکەی بۆریس جۆنسن لە هەڵبژاردنەکاندا شکستیهێنا\n3048 جار خوێندراوەتەوە\nدوای راگەیاندنی ئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی بەریتانیا پارتەکەی سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە بەراورد بە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٩ شکستیهێناوە.\nدوێنێ پێنجشەممە رێکەوتی ٥ی ئایار هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی بەریتانیا بەڕێوەچوو و بەپێی ئەنجامە بەراییەکانیش، پارتەکەی بۆریس جۆنسن سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە شکستێکی گەورەی هێناوە بە بەراورد بە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٩.\nئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردن ئەوە دەخەنەروو، پارتی پارێزگاران "موحافزکارەکان" بە سەرۆکایەتی بۆریس جۆنسن، رووبەرووی شکستێکی گەوررە بووەتەوە. ئەمەش بە هۆی قەیرانی بژێوی ژیانی خەڵک و ئەو پێبژاردنانەی سەر سەرۆک وەزیران لە دەرئەنجامی شکاندنی یاسای کەرەنتینەوە کە بە هۆی کۆرۆناوە سەپێندرابوون.\nبەپێی ئەنجامە بەراییەکان، پارتی پارێزگاران ٥٣ کورسی لەدەست داوە و لەبەرامبەردا پارتی کرێکارانی ئۆپۆزیسیۆن کورسییەکی بەدەست هێناوە، ئەمەش لە کاتێکدایە پارتی لیبراڵ دیموکراتەکان بە ٢٧ کورسییەوە براوە بوون.\nئەمەش لە کاتێکدایە، لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٩دا،پارتە موحافزکارەکەی بۆریس جۆنسن زۆرترین دەنگی هێنابوو لە ماوەی ٣٠ ساڵی رابردوودا.\nشارەزایان ئەم شکستە بۆ رەفتارەکانی بۆریس جۆنسن سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا دەگەڕێننەوە وەک یەکەمین سەرۆک وەزیران کە یاسا بشکێنێت کاتێک هێشتا لە دەسەڵاتدایە، پاش ئەوەی یاساکانی کەرەنتینەی شکاند لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە کاتی ڤایرۆسی کۆرۆنادا و بەمەش پێبژاردنیدا.


قشلەیەکی کۆن لە ئاکرێ نۆژەن دەکرێتەوە\nكولتور و هونەر 31/05/2022 - 09:37 ڕه‌زوان ڕۆژبه‌یانی\nلەسەر بودجەی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکوومەتی هەرێمی كوردستان، قشلەی ئاکرێ، کە شوێنەوارێكی مێژووییە، لەسەر ئەرکی حکوومەت نۆژەن دەکرێتەوە.\nهیوا شەماڵ، بەڕێوەبەری شوێنەوار و کەلەپووری شارۆچکەی ئاکرێ بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، بە گوژمەی 166 ملیۆن دینار لەسەر بودجەی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکوومەتی هەرێمی کوردستان، قشلەی ئاکرێ، کە شوێنەوارێكی كۆنە، نۆژەن دەکرێتەوە.\nگوتیشی: “لەبەرئەوەی ئەم شوێنە شوێنەوارێكی مێژووییە، پێویستی بە کات و بودجەی زیاتر هەیە، تاوەکوو تەواو دەکرێت، چونکە دەبێت زۆر بە وردی و زانستی کاری لەسەر بکەین”.\nئاشکرایشی دەكات، کارەکانی ئەم پرۆژەیە ڕاستەوخۆ بە سەرپەرشتیی بەڕێوبەرایەتیی گشتیی شوێنەوار و کەلەپووری حکوومەتی هەرێمی كوردستان جێبەجێ دەکرێت و لەلایەن بەڕێوبەرایەتیی شوێنەوار و کەلەپووری دهۆک و ئاکرێ ئەنجام دەدرێت.\nبەڕێوەبەری شوێنەوار و کەلەپووری شارۆچکەی ئاکرێ، سەبارەت بە مێژووی ئەم قشلەیە ڕایگەیاند: “بەپێی هەندێ سەرچاوەی مێژووناسان، کاتی دروستکردنی ئەم قشلەیە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1858 لە سەردەمی عوسمانییەکان، بەڵام ئێمە گومانمان لەسەر ئەو مێژووە هەیە، چونکە ئەو کەرستانەی کە لە دروستکردنیدا بەکار هێنراون، زۆر لەو سەردەمە کۆنترن، کە مێژوونووسان باسی لێوە دەکەن”.\nڕایشی گەیاند، کە لەدوای نۆژەنکردنەوەی شوێنەکە، دوو مۆزەخانەی گشتی تێدا دەکرێتەوە، یەکێکیان تایبەت دەبێت بە بەشی شوێنەواری و ئەوەی دیکە تایبەت دەبێت بە بەشی کەلەپووری، هەروەها دەکرێتە شوێنێکی شوێنەواری و گەشتوگوزار، بۆ ئەوەی سەرنجی گەشیارانی بۆ قەزای ئاکرێ پێ ڕابکێشرێت.