په‌یكه‌ری «تۆ» » DidiMn\nسەرەتا / ئاڕت و دیزاین/ڕاپۆرت/شێوەکاری / په‌یكه‌ری «تۆ»\nپەیکەرە کاغەزییە سەرنجڕاکێشەکانی لی هۆنگبۆ\nپڕۆژه‌ی هونه‌ریی په‌یكه‌ری تۆ، به‌رهه‌می ڕێكخراوی كورددیا\nپڕۆژەی هونەریی تۆ، نیشاندانەوەی ئێستایانەی مرۆڤە لە دۆخی زیندانیدا. ڕووبەڕووکردنەوەی مرۆڤە بەرانبەر وێنەی خۆی لە کۆمەڵگەیەکدا، کە لە هەر شوێنێکیدا هەبێت، دەبەسترێتەوە بە کۆمەڵێک کۆت و بەندەوە کە ئازادییەکانی بە ڕادەیەک سنووردار دەکەن، ژیانکردنی وەک مرۆڤێکی ئاسایی خاوەن بەها لەق دەکات. کێشەی هەرە سەرەکیی مرۆڤی سەردەم، هەستنەکردنێتی بەوەی لە زینداندایە. مرۆڤ لە چواردیوارێکدا بێت یان نا، تاوانێکی کردبێت یان نا، بانگ کرابێت و لێی کۆڵرابێتەوە تاوانەکەی چییە و چی نییە، ئەو هەر زیندانییە. دەکرێت ئەو زیندانییە چەندین فۆڕمی زیندانیبوون بگرێتەوە کە ئەوی دەسەڵاتدار (دەسەڵات تەنها بە مانا سیاسییەکەی نا، بەڵکو بە مانا کۆمەڵایەتی و ئایینی و پەروەردەییەکەی… لە شوێنە هەرە بەرتەسک و هەستپێنەکراوەکانیشدا) هەوڵی تەواوی خۆی دەدات ئەوی تر بکاتە ژێردەستی خۆی و لە بیریشی بەرێتەوە کە ئەو ژێردەستە. وا پیشانی بدات کە ژێردەستبوونی، سەردەستبوونێتی (باڵندەکە، لەناو قەفەزدا ئازادە نەک لە ئاسمان، نەک لە دارستان). بێگومان دەسەڵاتدار سیستمێکی پتەو و تۆکمەی داڕشتووە بۆ پێکانی ئامانجەکەی، بۆ شاردنەوەی ئازادی و نمایشکردنی بەو جۆرەی کە خۆی دەیەوێت.\nپڕۆژەی تۆ ئەو هەوڵەیە کە دەیەوێت مرۆڤ ئازادییەکانی بخاتەوە ژێر پرسیار. ورووژاندنی زیندانە لای مرۆڤ (لای تۆ). هەوڵێکە بۆ بەگەڕخستنی گەڕان و سەفەرە بەردەوامەکان بۆ دۆزینەوەی خود و شوناسی خۆی. پڕۆژەکە هەڵگری ئایدیۆلۆژیایەکی دیاریکراو نییە، نایەوێت مۆری هەبێت، بەڵکو لەگەڵ مرۆڤدا کار دەکات و بەس. تۆ، تۆ ئاڕاستە ناکات چۆن دنیاکەت بگۆڕیت، بەڵکو هانت دەدات بیگۆڕیت. لە سەرەتاییترین خاڵەوە دەست پێ دەکات: ورووژاندنی تۆی ئێستا. نیشاندانی تۆیە لە چاوێکی ترەوە (کە نیشانت دەدات تۆ ئازاد نیت). هەوڵدانێکی ڕادیکاڵە بۆ ئەوەی مرۆڤ لە تەنبەڵی و کەمتەرخەمی و فەرامۆشکردن دەربهێنێت و بە پیشاندانی وێنەی خۆی ناچاری بکات بە خۆیدا بچێتەوە. بۆ ئەوەی هونەر تەنها ئاوێنەیەک نەبێت مرۆڤ سەیری بکات و خۆی تێدا ببینێتەوە، دەمانەوێت خوێنێک بخەینەوە جەستە وشکبووەوەکەی مرۆڤ، وزەیەک بدەینە بینەر تا زیندانەکانی بشکێنێت. دەمانەوێت هونەر مرۆڤ بێتاقەت نەکات و بەس، خەمەکانی پیشان نەدات و بەس، بەڵکو هانی بدات ڕووبەڕوویان ببێتەوە، کە مرۆڤ هەستایە سەر پێ، کە مرۆڤ بە چاوێكی ڕەخنەگرانەوە توانیی بۆ خۆی و دەوروبەرەکەی بڕوانێت، توانیی ئێستای بخاتە ژێر پرسیارەوە و بە وێنای فریشتە لە خۆی نەڕوانێت، ئەو کات دەتوانێت بکەوێتە بیرکردنەوە و پلاندانان بۆ دروستکردنی مرۆڤێکی بەرپرسیار. ئەو مرۆڤەی کە نە سەردەستە و نە ژێردەستە. مرۆڤە و بەس. تێکدانی ئەو وێنەیەیه کە سەردەستەکەی دەیەوێت بەو ڕەنگە بیکێشێت کە چاوی ئەو حەز بە بینینی دەکات. خاڵی یەکەمی هەر گۆڕانکارییەک، هەر وەرچەرخانێک و هەر دەرچوونێک لەم وێنەیەی دەسەڵات دەیکێشێت، هۆشیاربوونەوەیە بەوەی ئەو وێنەیەی کێشراوە هیی سروشتی ئەم نییە، بەڵکو دەستکردە، دەستکردی ئەوێکی تر کە خزمەت بەو دەکات، کە بەرەکەی خود و ئەوێکی دۆست نایخوات، بەڵکو تەنها و تەنها و بۆ هەمیشە هەر خۆیی دەسەڵاتدار و سەردەست دەیخوات.\nهەر بۆ ئەوەی ئەم ئامانجە بپێکین، بیرمان لە هونەری پەبڵیک ئاڕت کردەوە. ئەم جۆرە لە هونەر تایبەتمەندییەکی هەیە کە هەمان تایبەتمەندیی پڕۆژەکەی ئێمەشی هەیە. ئەم پڕۆژەیە بۆ ئەوەی بەر زۆرینەی تۆکان بکەوێت، پێویستی بەوەیە لە شوێنێکی گشتیدا نمایش بکرێت. شوێنێکی گشتی، کە زۆرینەی تەمەنە جیاوازەکانی ئەو کۆمەڵگەیە هاتوچۆی بەردەوامی تێدا دەکەن؛ هەروەها هەموو توێژەکانی کۆمەڵگە بێجیاوازی بەری بکەون، چونکە پەیکەرەکە بۆ ئاست و تەمەن و توێژێکی دیاریکراو ساز نەکراوە، بەڵکو وەک لە سەرەتاوە ئاماژەمان پێ دا مرۆڤ و بەس. تۆ، تۆی مامۆستا، تۆی خوێندکار، تۆی پیاوی ئایینی، تۆی باوک، تۆی سیاسی و تۆی هەموو سوچ و قوژبنێکی کۆمەڵگە…\nهۆکاری هەڵبژاردنی هونەری پەیکەرسازییش بۆ پێکانی ئەو ئامانجانەی کە لە پێشتر دیاریمان کرد، بۆ ئەو کاریگەرییە ڕاستەوخۆ و زەقە دەگەڕێتەوە کە هونەری پەیکەرسازی هەیەتی و توانای ئەوەی هەیە لەم ئامانجە بدات. هونەری پەیکەرسازی یەکێکە لە هونەرە هەرە باڵا و گرنگەکانی ناو دنیای هونەر. هەر لە سەرەتاکانی شارستانیەتەوە، مرۆڤایەتی ئاوڕی لەم هونەرە داوەتەوە، تا ڕۆژگاری ئەمڕۆش بایەخی خۆی لە دەست نەداوە، بەڵکو بەردەوام لە خۆنوێکردنەوەدا بووە. هاوشانی مێژوو هاتووە و بەو جۆرە خۆی نمایش کردووە کە سەردەم پێویستی پێی بووە. لە دیوێکی دیکەشەوە پەیکەر بوونێکی جێگیر و بەردەوامی هەیە لەگەڵ مرۆڤەکان. مرۆڤ وا لێ دەکات بەردەوام بەری بکەوێتەوە و جار لە دوای جار زیاتر بیری لێ بکاتەوە. جیاواز لە هەندێک جۆری تری هونەر نییە کە بەرکەوتنەوەی سنووردارترە، یان زەمەنێکی کەمتر دەگرێت.\nKurdish, Peykari To, Sculpture,


یادێک لە هونەرمەندی کوردیژەنی ئازەری، مامۆستا (موسەیب شاداب) – ماڵپەڕی فەرمی ماملێ\n20/02/2019 مەڵبەندئ هونەری ماملێgraphikurd\nخوالێخۆشبوو مامۆستا موسەیب شاداب/تیکانتەپە (مصیب شاداب/تکان تپە) ژەنیار و شارەزای سازەکانی تار و کەمانچە بوو و زیاتر کەمانچەی وەک سازی سەرەکی دەژەنی.بەڕێزیان خزمەتێکی زۆری بە هونەری گۆرانی کوردی کردووە. ئەو بە ڕەچەڵەک لە نەتەوەی ئازەرییەکانی ئێران بوو بەڵام، بە ساڵان هاوکار و هاودەمی هونەرمەندانی کوردی وەک مامۆستایان حەسەن زیرەک، محەممەد ماملێ، مەلا حوسێن عەبدوڵازادە، عەبدوڵای سەنجانێ و … بووە.\nکۆمەڵگای گەشەپێنەکراو و دواکەوتووی ئەو ساڵانەی کە ئەو هونەرمەندانە تێیدا دەژیان، کاریگەری نەرێنی لەسەر گەشەی هونەری موزیک دانابوو بە چەشنێک کە لە هەموو دەڤەری موکریان، دوو ژەنیاری کورد بوونی نەبوو تا بتوانن میزاجی کوردەواری هونەرمەندان و عاشقانی هونەریی کوردی ئۆخژن بکات.\nلە وەها کات و دۆخێک دا هونەرمەندانێکی وەک مامۆستایان موسەیب شاداب، بیوکئاغای شەکوری (مەراغەیی)، مەشەدی ئیسلام، مەشەدی مەممەد و مەشەدی علی و… بوون بە مەشخەڵێک بۆ پێشکەوتنی هونەری گۆرانی، زمانی کوردی و وشەی کوردی.\nکاریگەری ئەو بەرهەمانەی کە ئەم بەڕیزانە هاوڕی دەگەڵ دەنگخۆشانی کورد لەسەر گوێگر و بەردەنگی کورد هەیانبوو، هەنووکەش دیارە و بوونی هەیە. هەنووکەش لاوانی کورد ئەو بەرهەمانە وەک پەیژەیەک دادەنێن بۆ سەرکەوتن و گەییشتن بە لوتکەی هونەر. هەنووکەش ڕۆژانە دەبنە میوانی کوردان و جارجار دڵی عاشقان دەلاوێنێت و جاروباریش دڵیێکی سووتاو ئاوپڕژێن دەکات.\nڕێژەی ئەو هونەرمەندە ئازەرییانەی کە وا خزمەتی هونەر و گۆرانی کوردییان کردووە کەم نین، ئەوەی جێی داخەوە ئەوەیە کە بە گوێرەی پێویست ئاوڕیان لێنەدراوەتەوە و بێناو ماونەتەوە. ئێمە لە مەڵبەندی هونەریی ماملێ هەوڵمان داوە و دەدەین تا ئەو جێگایەی بۆمان بلوێ بنەچەی ئەو هونەرمەندانە بدۆزینەوە و زانیاری زیاتر لەسەر ژیان و خەباتی هونەرییان کۆ بکەینەوە و بە خەڵکی کوردیان بناسێنین.\nڕۆحی بەرزەفڕی ئەو هونەرمەندە غەوارانە شاد کە خزمەتێکی زۆریان بە هونەری کوردی کرد. ئەو کەسانەی کە بوون بە سونبووڵی پێکەوەژیانی دوو نەتەوەی کورد و ئازەری، بەتایبەت مامۆستا موسەیب شاداب.\nڕۆحیان شاد و یادیان هەرمان.\nکورتەیەک لە ژیاننامەی مامۆستا موسەیب شاداب/تیکانتەپە (مصیب شاداب/تکان تپە).\nمامۆستا موسەیب شاداب لەدایکبووی ٥/٥/١٣٠٠ هەتاوییە لە شاری (تیکاب/تکاب)ـی ڕۆژهڵاتی کوردستان. پێکهاتەی شاری تیکاب لە دوو نەتەوەی کورد و ئازەری پێکهاتووە. مامۆستا موسەیب لە نەتەوەی ئازەری‌زمانی ئەو شارەیە و ڕێز و حوڕرمەتێکی تایبەتی لەلایان هەردووک نەتەوەی ئەو شارە هەیە و خۆشیاندەوێ.\nخوالێخۆشبوو نائیب عیزەتوڵڵا (نائب عزت‌اللە) باوکی مامۆستا شاداب لە دیوانی حەیدەرخانی مەزن ( حیدرخان کبیر) و لە عەمارەتی ساعیدولسوڵتان (ساعدالسلطان) وەک بەرپرسی بەشی ناوخۆیی کاری کردووە. لەو ماوەیە دا کە باوکی بەڕێز شاداب لەو عەمارەتە کاری کردووە تەمەنی مامۆستا موسەیب شەش بۆ حەوتساڵان بووە. باوکیان جاروبار مامۆستا شادابی دەگەڵ خۆی بردووە بۆ عیمارەت. ساعیدولسوڵتان کە پیاویکی هومام و دەستڕۆیو بووە، لەهەمانکاتیش دا هونەرمەند و لێزانێکی بواری موزیک و ئاشنای هەموو هەواکانی موزیک بووە بۆیە، بەردەوام کەسانی هونەرمەند سەردانیان کردووە.\nجارێکیان ساعیدولسوڵتان میوانێکی زۆری بۆ دێت و لەناویشیان دا هونەرمەند (علی اکبر خان شهنازی). ڕۆژانە دەچن بۆ سەیران و بۆ دیتنی شوێنەواری مێژوویی (تخت سلیمان) و دیتنی سەرچاوەی ئاوی گەرمی ئەو ناوچەیە. شەوانەش دەیکەنە بەزمی گۆرانی گوتن و موزیک. ئەو میوانانە ماوەی مانگێک لە عەماڕەتەکەی ساعیدولسوڵتان دەمێننەوە و بەو جۆرە خۆش دەگوزەرینن. ڕۆژێکیان کە مامۆستا موسەیب شاداب دەگەڵ بابی دەچێتە عەماڕەتی ساعیدولسوڵتان، دەبینێت دەنگێکی خۆش دێت و جەماعەتێک سەرقاڵی ژەنینی ساز و گۆرانی گوتنن. لە کونجی پەنجەرەکەی ڕا دەڕوانێتە حەوشەی ماڵی ساعیدولسوڵتان و بۆ یەکەمجار لە ژیانی دا وەها دیمەنێکی دەبینێت و دەبێتە هۆی ئەوەی کە یەکەم تەزووی ئەوین بە موزیک، بە ناخی مامۆستا شاداب‌دا بێنێت و هەروەها دەبێتە هۆی گەشەی ئەو پیاوە مەزنە لە داهاتوو دا.\nخوالێخۆشبوو شاداب کە دەنگێکی خۆشیشی هەبوو، لە دوور ڕا گۆرانیان بۆ دەگێڕێتەوە و ئەو هونەرمەندانەش کە دەبینن ئەو مناڵە زۆری زەوق بە هونەری موزیک هەیە، ئیزنی دەدەن کە هەندێک جاران بێت لەناو مەجلیسەکە دا دابنیشێت و هان دەدەن و جارجار تارەکەشی دەدەن دەستی و سەرەتاییترین وانەکانی تارژەنینی فێر دەکەن. سەرنج و مەیلی مامۆستا موسەیب وەها کاریگەری لەسەر میوانەکان دادەنێت کە لەکاتی ماڵئاوایی دا تارەکەیان بۆ مامۆستا شاداب بەجێدەهێڵن.\nعەماڕەتی ساعیدولسوڵتان بەردەوام مەکۆی هونەرمەندانە و ماوەماوە لێی میوان دەبن، ئەو دۆخەش دەبێتە هەلێکی باش کە مامۆستا شاداب ئەزموونێکی هەراو لە هەرکام لەو هونەرمەندانە کۆبکاتەوە و وەک هونەرمەندێکی خاوەن ئەزموون باقی ژیانی لە دونیای هونەر دا بژیت.\nهونەرمەند موسەیب شاداب (تیکانتەپە) مامۆستایەکی بێهاوتای سازەکانی تار و کەمانچە بوو و لە هەواکانی ڕەسەنی ئێرانی و ئازەری دا (مکتب تبریز) شارەزایی باشی هەبوو. ئەو لە تار دا خۆی بە قەرزداری مامۆستا (علی اکبرخان شهنازی) دەزانێت بەڵآم کەمانچەی زیاتر خۆشدەویست و کاری پێدەکرد.\nمامۆستا شاداب زۆر خوێندکاری هەبوون و فێری ژەنینی موزیکی کردبوون. یەک لە هەرە خوێندکارە بەناوبانگەکانی، کوڕەمامی خۆی بوو بەناوی (یدڵڵە کبکی) کە پاشان بوو بە یەک لە هەرە ژەنیارە لێهاتووەکانی کەمانچە.\nمامۆستا موسەیب شاداب لەپاش خۆی مامۆستا (محمدعلی عتباتی) لە ناوچەی هەوشاردا بە جێگرەوەی خۆی دەزانێت کە شارەزایی تەواوی هەبێت لە ناسینی هەموو هەواکانی موسیقی و شایی زۆریی پێیان بوو. مامۆستا (محمدعلی عتباتی) یەک لە هونەرمەندەکانی دەنگخۆش و لێزانی ئازەری بوو کە بە هەردوو زمانی کوردی و ئازەری گۆرانی دەچڕی و قسەی دەکرد.\nدیار نییە کە مامۆستا موسەیب کەی هاتووە بۆ مەهاباد تا وەک ژەنیاری کەمانچە بەرنامەی پێشکەش بکات بەڵام، وا وێدەچێت کە هونەرمەند خانباغی دەگەڵ هونەرمەندان محەممەد ماملێ، حەسەن زیرەک، مەلا حوسێن عەبدوڵازادە و عەبدوڵای سەنجانێ ئاشنای کردبێت و تا سڵانێکی زۆر دەگەڵ ئەو هونەرمەندانە خزمەتی بە هونەری کوردی کرد.\nمامۆستا موسەیب شاداب (تیکانتەپە) لە ڕێکەوتی ٢٣/١١/١٣٨١ هەتاوی لە شاری تیکاب کۆچی دوایی دەکات و هەر لەو شارە تەرمی پاکیان تەسلیم بە خاک دەکرێت.ڕۆحیان شاد و یادیان بەخێر.\n[ئەو بابەتە لەلایان مەڵبەندی هونەریی ماملێوە ئامادەکراوە و لە ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ دا کەوتۆتە بەردیدی خوێنەران و میوانانی هێژای ئەم ماڵپەڕە.\nبڵاوکردنەوەی ئەو بابەتە بە مەرجێک کە ئاماژە بە سەرچاوەکە بکرێت، ڕێگەپێدراوە].\nهەروەها سپاس لە کاک “ڕەزا بەرازەندە” کە هاوکارییەکی زۆریان کردین بۆ پێشکەشکردنی ئەم بابەتە.\nکرتە لەسەر ئەم ذێڕانە بفەرموون تا گوێبیسی تاری مامۆستا شاداب و دەنگی هونەرمەند محەممەد عەلی عەتەباتی بن کە هەردووکیان ئازەرین و بە کوردی و ئازەری گۆرانی دەڵێنەوە و تاز دەژەنن.\nلێرەش گوێبیسی چەند گۆرانییەک بن بە دەنگی محەممەد ماملێ و تاری مامۆستا شاداب.\n: mameli, mamle, MAMLE ART CENTER, mamli, mosayeb Shadab, Shadab, tekab, www.mamle.net, افشار, بنیاد ماملی, تکاب, تیکاب, حەسەن زیرەک, سابڵاخ, سابڵاغ, سەنتەری ماملێ, ماملی, ماملێ, ماملە, مصیب شاداب, موسەیب شاداب, مەلا حوسێن عەبدوڵازادە, مەهاباد, مەڵبەندی هونەریی ماملێ, هەوشار


سیروان کاوسی : خوشکوبرای هاوڕەگەز و هاوخوێنم ، هاونیشتمانم . – WTARIKURD\nخوشکوبرای هاوڕەگەز و هاوخوێنم ، هاونیشتمانم!\nئەگەر بەڕێگەی فڕۆکەی تورکیا دەگەڕێیتەوە کوردستان!\nئەگەر پیشەت بازرگانە ، لەکۆمپانیای تورکی کەلوپەل دەکڕیت!\nئەگەر کوردی رۆژهەڵات ، یان باشووریت و لە ئۆروپا دەژی و ، لە تورکیا خانووت کڕیوە!\nئەگەر دانیشتووی ئۆروپایت و، بەرەو تورکیا دەچی، بۆ ئەوەی پشووی ساڵانەت لە تورکیا بەریتەسەر!\nئەگەر سیاسەتکار و دەسەڵاتداریت و لەگەڵ تورکیا رێککەوتننامەی چەندین و چەند میلیارد دۆلاریت هەیە!\nئەگەر لە باشووری کوردستان دەژی ، شتومەکی تورکیا دەکڕی ، چۆنکە بازاڕی نیشتمانتی داگیرکردووە!\nبۆ چرکەساتێکیش بووە ، بیر بکەرەوە پەنا بەرە بەر ویژدانی خۆت ، چارەنووسی خاک و نەتەوەکەت لەسایی ژێردەستیی داگیرکەرانەوە بهێنە بەرچاوت ، ئەوجا دەزانی ، ئەو پارەی لە گیرفانی تۆ و لەرێگەی تۆوە دەبێتە لیرەی تورکی ، خزمەتی داهات و بووجەی رژێمێ دەکا کە شانبەشانی عەرەبی سوننە، بەوێنەی سەردەمەکانی عەباسی و عوسمانی بڕیاریداوە خاک و نەتەوەکەت بەداگیرکراوی و کۆیلەتی بهێڵێتەوە.\nهەزاران کوڕوکچی جوان و و نەونەمام و شۆڕەلاوی تازەپێگەیشتووی گەلەکەت کە هومێد و وەچی دواڕۆژی نیشتمانەکەتن ، گیان و ژیان و داهاتووی خۆیان ناوەتە لاوە، چوونەتە بەرەکانی جەنگێکی گەورە و پیرۆزەوە ، بەرگری لە جێنۆسایدی خاکی نیشتمان و گەلەکەت دەکەن. دەسا تۆش هەڵوێست بنوێنە، نەفرەت بکە لە هەرچی خۆشی و داهات و بەرژەوندییەک، کە خزمەتی بەهێزبوونی داگیرکەری نیشتمانەکەت و، لەنێوچوونی گەلەکەت دەکات!\nهەلێکی تاکهەڵکەوتووی زێڕین بەدرێژایی مێژوومان سەریهەڵداوە، ئەم هەلەش بە خوێنی کچان و کوڕان و ژنان و پیاوانی گیانبەخشی گەلەکەمان لە ‘کۆبانێ” هاتووەتەبوون، ئێستا دنیای ئازاد و کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی پشتیوانمانە ! بەهۆی پشتگیریی ئاشکرای تورکیا لەدڕندەکانی عەرەربی سوننە (داعش)، ناکۆکیی لەنێوان رژێمی تورکیا و رۆژاوا سەریهەڵداوە. ئەمریکا و رۆژاوا بەگشتی یارمەتی سەربازیی ئەو هێزەکوردییە جوان و بەهێزە دەدەن کە تاکو دوێنێ لەبەر خاتری دلی رەگەزپەرستانی تورک ، بە ” تێرۆریست” دەدرایە قەلەم. لەمە هەلی باشتر بۆ کورد روونادا. دەسا تۆش بەکردەوە هەنگاو بنێ و لەم قۆناخە هەستیارەدا ببە پشتیوانی گەلەکەت. پشتگوێخستنی سوود و بەرژەوندیی کەسیی خۆت، حیزبەکەت یان بنەماڵەکەت ، هەرچەندە بچووکیش بێت، دەرورۆڵی هەیە لە لاوازکردنی توانای ئابووریی دوژمنی نەتەوەکەت و، پێشخستنی بزاڤی رزگاریخوازیی گەلەکەت.\nبا خۆپێشاندانی جەماوەریی باشووری کوردستان بۆ پشتیوانی لە کۆبانێ، هاوکات بێت لەگەڵ درۆشم و کەمپین بۆ بایکۆتکردنی هەموو جۆرە شتومەکی تورکی. با داوا لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان بکرێت، لەڕوانگەی ستراتیژ و بەرژەوەندیی نەتەوەییەوە بڕوانێتە هەر جۆرە پێوەندیی سیاسی و ئابووریی لەگەڵ داگیرکەرانی کوردستان. هەموو بەشەکانی کوردستان و هەر بستێکی کوردستان، خاک و نیشتمانی هەزاران سالەی کوردن و، وەکیەک گرنگییان هەیە و، هیچ پارچە و بستێکی کوردستان نابێ بکرێتە قوربانی بەرژەوەندیی بەشێک و حیزبێک و لایەنێک.\nبەکورتی، ئەگەر دەمانەوێ کۆتایی بەزنجیرە جێنۆسایدی گەلەکەمان بهێنن کە لەلایەن ترکانەوە سەدان سالە درێژەی هەیە! لەهەر بوار و رێگەیەکەوە دەتوانین پشتیوان و دڵسۆزێکی راستینەی رێبازی پیرۆزی رزگاری و سەربەخۆیی کوردستان بین لەژێردەستی داگیرکەری تورک و، هەروەها داگیرکەرانی تەنگەتیلکە و رەگەزپەرستی فارس و عەرەب، کە بێگوێدانە هەموو یاسا و پرنسیپێکی مرۆڤی و نێونەتەوەیی، دڕندەتر و گەورەتر لە رابردوو، سوورن لەسەر قڕکردنی نەتەوە و داگیرکردنی نیشتمانەکەمان!


ئه‌مه‌ریکایـیه‌کان ده‌نگی خۆیان له هه‌ڵبژاردنه‌کانی نیوی تێرمدا ده‌ده‌ن\nکاندیدی کۆماری ویلایه‌تی په‌نسلڤانیا بۆ ئه‌نجومه‌نی سینات تۆنی پات له‌گه‌ڵ پاتریکی کوڕی ده‌نگی خۆی له بنکه‌یه‌کی زایۆنسڤیڵی ویلایه‌ته‌که‌ی ده‌دات، سێشه‌ممه 2 ی یازده‌ی 2010\nئه‌مڕۆ سێشه‌ممه ئه‌مه‌ریکایـیه‌کان ده‌نگی خۆیان له هه‌ڵبژاردنێـکدا ده‌ده‌ن که ڕه‌نگه ته‌رازوی هێزه‌کان له ناو کۆنگرسی ئه‌مه‌ریکادا بگۆڕێت و له‌وانه‌یه کاربکاته سه‌ر به‌رنامه‌ی کاری سه‌رۆک باراک ئۆباماش.\nبه‌پـێی ڕاوه‌رگرتنه گشـتیـیه‌کانی ئه‌م دوایـیانه حزبی کۆماری به لایه‌نی که‌م 39 کورسی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له حزبی دیموکراتی سه‌رۆک ئۆباما ده‌باته‌وه که پـێویسته بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئه‌نجومه‌نه‌که. هه‌ندێـک له شیکه‌ره‌وانی سیاسی ده‌ڵێن ڕه‌نگه کۆماریـیه‌کان 50 کورسی زیاتر به‌ده‌سـتبهێنن.\nهه‌روه‌ها ڕاوه‌رگرتنه گشـتیـیه‌کان ئاماژه بۆ ئه‌وه ده‌ده‌ن که‌وا کۆماریـیه‌کان چه‌ند کورسیـیه‌کی زیاتری ئه‌نجومه‌نی سیناتیش به‌ده‌سـت ده‌هێنن، به‌ڵام ڕه‌نگه نه‌گاته ئه‌و ژماره‌یه‌ی بتوانن بـبنه زۆرینه. ژماره‌یه‌ک له دیموکراته دێرینه‌کان ڕووبه‌ڕوویـیه‌کی توندی کۆماریـیه‌کان بوونه‌ته‌وه ئه‌وانه‌ی له لایه‌ن (تی پارتی) که بزوتنه‌وه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری کۆنه پارێزه پـشتگیری ده‌کرێن. ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه داوای که‌مکردنه‌وه‌ی باج ده‌کات له‌گه‌ڵ که‌مکردنه‌وه‌ی خه‌رجیـیه‌کانی حکومه‌ت.\nبه به‌ده‌سـتهێنانی کۆماریـیه‌کان بۆ کورسی زیاتر له کۆنگرس سه‌ختی زیاتر دێته به‌رده‌م سه‌رۆک ئۆباما بۆ په‌سه‌ندکردنی بڕیار و پـێشـنیاره‌کانی.\nله‌م هه‌ڵبژاردنه‌ی ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه ده‌نگ بۆ هه‌ڵبژاردنی هه‌ر هه‌موو 435 کورسی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران ده‌درێت له‌گه‌ڵ 37 کورسی ئه‌نجومه‌نی سینات که له 100 کورسی پـێـکدێت.


کچە هونەرمەندێکی کورد لە ئیتاڵیا خەڵاتی پێبەخشرا\nتاريخ: ۱۳۹۹ شنبه ۱ آذر ساعت ۱۹:۴۳ بازدید: 440 نظرات: 0 کد مطلب: 15452\nبە گوێرەی ماڵپەری ئارتی مەگەزینی ئیتاڵی، کچە هونەرمەندێکی کورد لەلایەن کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی "ساردی پێر ئارتێ"ـوە خەڵاتی باشترین هونەرمەندی بیانیی ئیتاڵیای پێبەخشراوە.\nزەهرا دۆغان ئەو کچە هونەرمەندە کوردەیە کە بەهۆی شاکارە هونەرییەکانیەوە سەرنجی تابلۆکێشە بەناوبانگەکانی ئیتاڵیای راکێشاوە.\nهەریەکە لە لوکا ماسیمۆ باربێرۆ، بەڕێوەبەری پەیمانگەی کۆمەڵەی جۆرجیۆ جینی لە شاری ڤینیسیا و بات ڤاندەر هایدێ، بەڕێوەبەری مۆزەخانەی مۆدێل و شارستانییەتی شاری بۆلزانۆ هەڵسەنگاندنیان بۆ شاکارە هونەرییەکانی زەهرا دۆغان کردووە و بە پلەی نایاب دەنگیان پێداوە. ئەوان جەختیان لەوە کردووەتەوە، شاکارە هونەرییەکانی ئەو کچە کوردە بە ستاندارد و هاوشێوەی لێهاتوویی و کارامەیی کارۆل راما، هونەرمەندی بەناوبانگی ئیتاڵی کراون.\nبە هاوئاهەنگی لەگەڵ کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی "ساردی پێر ئارتێ" و بە رەزامەندیی ئەو دوو ئەندامەی دەنگیان پێداوە، زەهرا دۆغان خەڵاتی ئارتیسیما (Artissima)ی پێبەخشراوە.\nئەو خەڵاتە لە ساڵی 2014وە لەلایەن کۆمەڵەکانی هونەرە جوانەکانی ئیتاڵیا پەسندکراوە و ساڵانە بە هونەرمەندە خاوەن شاکارە جوانەکان دەبەخشرێت.\nزەهرا دۆغان لە ساڵی 1989 لە ئامەد لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی دیجلەیە. لە کاتی راگەیاندنی قەدەخەی هاتوچۆدا زەهرا دۆغان لە شەقامەکانی شارۆچکەی نسێبین لە مێردینی باکووری کوردستان تابلۆی لەسەر دیوارەکان دەکێشا.\nرۆژی 23ی تەممووزی 2016 لە مێردین دەستگیرکرا و رۆژی 9ی کانوونی یەکەمی هەمان ساڵ ئازادکرا. دوای بێتاوانبوونی لەو تۆمەتانەی خرابوونە پاڵی، لە مانگی حوزەیرانی 2017دا بە تۆمەتی ئەندامبوون و پرۆپاگەندەکردن بۆ یه‌کێک له پارته کوردیه‌کان بۆ ماوەی 33 مانگ لە گرتووخانەی سزا قورسەکانی ئامەد دەستبەسەر کرا و رۆژی 24ی شوباتی 2019 ئازادکرا.\nزەهرا درێژەی بە کارە هونەرییەکانی دا و تابلۆکانی لە مۆزەخانەی سانتا گیولیا بیچ (Santa Giulia Beach) نمایشکرا و بووە مایەی سەرنجی زۆر هونەرمەندان و هونەردۆستانی ئیتاڵیا.\nزەهرا لە ماوەی دوو ساڵدا خەڵاتێکی هونەریی لە ئیستەنبووڵ و شەش خەڵاتی دیکەی هونەریی لە ئیتاڵیا بەدەستهێنا.\nبرچسب ها: ئارتیسیما , تابلۆکێشی, زەهرا دۆغان, هاژه, کورد


12:05 چوار شه‌ممه 18 ئه‌یلول 2019\nناس بیروڕا – سەردار عەزیز\nئایا کاتی ئەوەیە کە مەرگنامەی ژیانی سیاسی جۆن بۆڵتن بنوسین؟ ئەستەمە، چونکە ئەمە یەکەمجار نیە کە بۆڵتن، ڕوبەڕوی سەختی و ئەگەری کۆتایی دەبێتەوە. جۆن بۆڵتن کەسایەتیەکی سەرنجڕاکێشە. لێرەدا لەم نوسینەدا بە باسکردنی ئەو مەبەستمان زیاتر تێگەیشتنە لە سروشتی سیاسەتکردن لە ئەمریکا. بۆڵتن لە دایک بوی ساڵی ١٩٤٨، یەکێکە لەو سیاسیە کۆنانەی کە لە چەندین ئیدارەی جیاوازدا کاری کردوە. بۆڵتن لە باوکێكی کۆماریە کە پیشەی ئاگرکوژێنەوەبو. بەڵام دەرفەتی ئەوەی دەستدەکەوێت کە لە زانکۆی ییەڵ بخوێنێت لە هەمان سەردەمی هەردو کلینتۆندا. ئەو وەها ناسراوە کە بێ هاوڕێیە، جگە لە ئیشکردن هیچ شتێکی تر نیە لە ژیانیدا، هەمو ڕۆژێک زو لە خەو هەڵدەستێت و پلانی ئەوەیە کە چۆن شەڕی نەیارەکانی بکات. وەک لە کتێبی یادەوەرییەکانیدا ئاماژەی پێئەدات کە کاتی نیە بۆ ملکەچ بون یان تەسلیمبون، ئەمەش ناونیشانی کتێبەکەیەتی.\nبۆڵتن کە هەندێک شێوەی دەچێتە سەر نوسەری ئەڵمانی گۆنتەرگراس، هەمیشە مۆن و توڕە دیارە، بەڵام ئەوەی تەنانەت نەیارانیشی دانی پیادا دەنێن ئەوەیە کە کەسێکی خاوەن زانیاری و مەعریفەیە. پێش ئەوەی قسە لە سەر ئەوە بکەین کە ئایا بۆڵتن سەر بە چ قوتابخانەیەکە و چۆن کار دەکات و دونیا دەبینێت. پیویست دەکات بە کورتی ئاماژەیەک بە گوندی واشنتۆن بدەین، وەک دەڵێن. لە ئەمریکا خەڵکان وگروپی جیاوازی زۆر هەن کە هەڵگری دید و بەرژەوەندی جیاوازن، بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدان کە دەستیان بگاتە حکومەت هەتا لە ڕێگای توانا و هێزی حکومەتەوە ئەوەی باوەڕیان پێیەتی فەراهەمی بکەن.\nئەم گروپ و کەسایەتییانە بە پێی دۆخ و بەرژەوەندی مامەڵە لە گەڵ یەکتردا دەکەن. لە هەمانکاتدا ئەمانە ناوەندی جیاوازیان بەرهەمهێناوە کە بە ثنک-تانک ناسراوە، لێرەوە لە گەڵ سوپای لۆببیکەرەکانی واشنتۆندا تێکەڵ دەبن. لۆببیکەر هێندە کاریگەرە کە زۆربەی پرسیاری ئەندامانی کۆنگریس لە لایەن لۆبیکەرانەوە دەنوسرێتەوە.\nبۆڵتن خاوەن دیدی تایبەتی خۆیەتی کە لە سەر بنەمای ئەو دیدە دورو نزیکی لە گەڵ ئەوانیتردا دادەڕێژێت. وەک دەڵێن کە ئەو سەر بە نیوکۆسێرڤەتیڤەکانە. بەڵام ئەمە لای خۆی مایەی قبوڵ نیە. هەرچەندە ئەو لە گەڵ ئەو گروپەدا کاری کردوە، بۆ نمونە لە واژۆکردنی نامەی لێدانی عێراق، بەڵام بۆڵتن جیاوازە لە پارێزەرەنوێکان بەوەی ئەم بڕوای بە بونیادنانی دەوڵەت و نەتەوە نیە لە دەرەوەی ئەمریکا. بۆڵتن بە ئیشی ئەمریکای نازانێت کە بڕوات لە جێگاکانی تر دیموکراسی بڵاوبکاتەوە و دەوڵەت بونیادبنێت. بەڵکو کاری سەرەکی ئەمریکا ئەوەیە کە نەیارەکانی لە ناو بدات و باڵادەست بێت لە دونیادا. بەم پێیە ئەو هەتا ئەو کاتە لە گەڵ شەڕی عێراقدا بو کە سەدام لابرا، پاش ئەوە پشتیوان نەبوو. بۆڵتن بەم جۆرە خۆی لە بەرپرسیارێتی دەزێتەوە بەرامبەر هەر شکستێک. ئەم بنەمایە هاوکاریمان دەکات کە دونیابینی بۆڵتن دابڕێژین. بۆڵتن بە گشتی کەسێکی هۆبزییە. هۆبز فەیلەسوفی گەورەی ئینگلیزی کە لە سەردەمی جەنگی ناوخۆی ئینگلیزدا ژیا و دونیای وەها دەبینی کە جەنگەڵە و مرۆڤاکان نەیاری یەکترن و دەبێت هێزێکی باڵا هەبێت کە مرۆڤەکان ملکەچ بکات هەتا لە ئەنجامدا ئارامی و ئاسایش بێتە ئاراوە، بەبێ بونی سەروەرێکی وەها پشێوی باڵ دەکێشێت بە سەر دونیادا و ژیان دەبێتە شتێکی کورت و سەخت و ناخۆش.\nهۆبزیەتی بۆڵتن لەوەوەیە کە دونیا جەنگەڵە و هێز گرنگترین خەسڵەتە و دۆستایەتی بونی نیە. ئەم بنەمایە پاڵنەری سەرەکی ئەوە کە دژ بە هەمو ئەو ناوەند و ڕێکخراوانە بێت کە ئەمریکا تیایدا ئەندامە. چونکە بەڕای ئەو ئەمانە هەمو ڕێگرن لەوەی کە ئەمریکا هێزی خۆی بنوێنێت و باڵادەستی خۆی بسەپێنێت. بۆیە کە لە نەتەوە یەکگرتوەکان بو وەک باڵوێز، بڕوای وەها بو کە دەقاتی بیناکە زیادەیە. شایانی باسە کە کۆنگریس باڵویزێتی ئەویان قبوڵ نەکرد، بەڵام بۆش فێڵی لە کۆنگریس کرد، لە کاتی پشوی کۆنگریسدا ئەوی لە پۆستەکەی دانا.\nبۆڵتن بروای بە دانوستان نیە لە گەڵ ئەوانەی کە نەیاری ئەمریکان، چونکە بروای وەهایە کە ئەوانەی کە نەیاری ئەمریکان ئەگەر بێتو تێکنەشکێنرێن ئەوا هەرکاتێک دەرفەتیان هەبێت زەفەر بە ئەمریکا دەبەن. ئەمەش بنەمای ناکۆکی بوو لە گەڵ ترەمپدا، کاتێک ترەمپ بۆ خۆ نواندن دانوستان دەکات . ترەمپ بروای وەهایە کە ئەو نوسەری کتێبی هونەری رێککەوتنە، کەس نیە لە دونیادا ئەو نەتوانێت لە گەڵیدا ڕێک نەکەوێت . ئەمە یەکێکە لە وەهمە ناکۆتاکانی ترەمپ دەربارەی خۆی و دونیا و ئەمریکا. بۆڵتن گاڵتەی بەم هەڵسوکەوتانەی ترەمپ دێت. ئەوەی بۆڵتن و ترەمپی کۆکردوە دروشمی پێشینەیی ئەمریکایە. وەک لە دێرەکانی سەرەوەدا باسمکرد، کە ئامانجی بۆڵتن باڵادەستی ئەمریکایە، ئەمەش هەماهەنگە لە گەڵ دروشمی پێشینەیی ئەمریکا. هەرچەندە دروشمی ئەمریکا فێرست، بنەمایەکی ڕەگەزپەرستی هەیە، کە ترەمپ کێشەی نیە لە گەڵیدا.\nدەکرێت بوترێت کە بۆڵتن سەروەریستە، یان سۆڤرینیست: ئەمەش بەمانای ئەوەی کە بروای بە سەروەری ئەمریکایە و دژ بە هەمو ئەو کەس و وڵات و ڕێکخراو و هێزانەیە کە ڕێگرن لە سەروەری ئەمریکا.\nبۆڵتن بۆ کورد باش بو. یەکێک بو لەو کەسانەی کە ڕێگربو لە فەراهەمکردنی پلانەکەی ترەمپ بە کشانەوە لە سوریا. هەروەها پشتیوانی دەوڵەتی کوردییە. هەمو ئەوانەی لە بۆڵتنەوە نزیکن چاوەڕوانی ئەوەن کە بزانن هەنگاوی داهاتوی ئەو چیە. چونکە ئەو کەسێک نیە ملکەچ بێت و وەڵام نەداتەوە، وەک ماکماستەر و ئەوانی تر.\nئیدارەی ترەمپ یان ترەمپ سەرەتا هەستی بە لاوازی دەکرد بۆیە خۆی بە جەنەڕاڵە کۆنەکانی سوپا دەورەدابو. بەڵام هەمویان توشی کێشەبون لە گەڵیدا. بۆڵتنی لە ناچاری هێنا هەرچەند لەیەکترەوە نزیکن بەهۆی ئەوەی کە بۆڵتن لە فۆکس نیوز، چاودێری سیاسی بوو. ئێستا ترەمپ پەنا دەباتە کەسانی لاوی بێ ئەزمون هەتا ملکەچی مسوۆگەر بکات. یەکێک لەو کەسانەی کە کراوە بە بەرپرسی مەلەفی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست ماوەیەک لەمەوپێش چایچی بوو، مەبەستم ئەوەیە کە قاوەی دادەنا بۆ میوانان\n10:49 شه‌ممه 19 تشرینی یه‌كه‌م 2019


زانکۆی ڕاپەڕین - سیمینارێک فەلسەفی بۆ ڕەوانبێژ دکتۆر محمد کەمال سازکرا\nسیمینارێک فەلسەفی بۆ ڕەوانبێژ دکتۆر محمد کەمال سازکرا\nبڵاوکراوەتەوە لە 08 کانونی دووەم 2020 . سەردانەكان: 525\nئەمڕۆ چوارشەممە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، بەشی فەلسەفە لە کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکانی زانکۆی ڕاپەڕین، سیمینارێکی فەلسەفی بۆ ڕەوانبێژی بواری فەلسەفە دکتۆر محمد کەمال دەربارەی (واتای بوونی مرۆڤ) سازکرد.\nلە سیمینارەکەدا دکتۆر محمد کەمال وەڵامی چەندین پرسیار و شیکاری فەلسەفی دەربارەی چەمکی "واتای بوونی مرۆڤ " و ئێمە بۆچی لێرەین ؟ بۆ ئامادەبووان خستەڕوو، هەروەک باسی لە تێڕاونینی کۆمەڵی فەیلەسوفی ناودار کرد بۆ ژیان و ئامانج لە بوونی مرۆڤ، هەروەها وەکو خۆی چەند شیکاریەکی فەلسەفی دەربارەی ژیان و ئامانج له بوونی مرۆڤ باسکرد.\nفەلسەفەکاری بە ئەزموونی کورد دکتۆر محەممەد کەمال، لە کۆتایی ساڵانی حەفتاکانەوە بۆ خوێندنی فەلسەفە ڕووی لە پاکستان و دواتر ئەڵمانیا کردووە، ناوبراو بەردەوام خاوەنی پرۆژەی فەلسەفی خۆی بووە، زۆر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی بواری فەلسەفەی بەکوردی کردووە، بەشێوەیەکی سیستماتیک لەنێو مێژووی فەلسەفەدا لەسەر زۆر لە فەیلەسووفان نووسیویەتی و کارەکانیانی وەرگێڕاوە" ئەفلاتون، ئەرستۆ، ئەفلاتونیزمی نوێ، کانت، هیگڵ، سپینۆزا، نیچە و هایدیگەر، سارتەر و مارکس". هەروەک چەندین کۆڕ و سیمیناری لە ناوەندە زانستی و ڕۆشنبیرییەکانی کوردستان سازکردووە.


کلاسیکۆی کامپ نۆ لە بەرژەوەندی ریاڵ مەدرید کۆتایی ھات\n25/10/2021 - 09:16\nریاڵ مەدرید لە ساڵی 1965وە بۆ یەکەم جار چوار کلاسیکۆ لەسەر یەک لە یاریگای کامپ نۆ دەباتەوە.\nلە میانی یارییەکانی ھەفتەی دەیەمی خولی پلە یەکەمی ئیسپانیا (لالیگا) و لەیاری کلاسیکۆدا، یانەی ریاڵ مەدرید لە دەرەوەی یاریگای خۆیدا توانی بە ئەنجامی دوو گۆڵ بەرامبەر بەگۆڵێک لە یانەی بارسێلۆنای بباتەوە.\nیارییەکە کە لەسەرەتاوە بە ھێرش و ھەوڵی ھەردوولا دەستی پێکرد، ریاڵ مەدرید گۆڵەکانی بردنەوەی لە خولەکی 3 لەرێگەی یاریزانی بەرگریکاری بە رەچەڵەک نەمسایی داڤید ئالابا و لە خولەکی 94 لە رێگەی لوکاس ڤاسکێس تۆمار کرد.\nھاوکات، تاکە گۆڵەکەی بارسێلۆنا یاریزانی ئەرژەنتینی کون ئەگوێرۆ دا تۆمارکرا.\nبەم ئەنجامە، یانەی ریاڵ مەدرید کە یارییەکی دواخراوی ھەیە بە ٢٠ خاڵ چووە پێشەنگی لالیگا.\nیانەی بارسێلۆنا، کە یەکەم کلاسیکۆی بەبێ ئامادەبوونی لیۆنێل میسی یاریکرد، دوای ئەنجامە خراپەکانی لە لالیگا بە چوار بردنەوە، سێ دۆڕان و دوو یەکسان بوون، بە یارییەکی دواخراوەوە کۆی خاڵەکانی لە 15 خاڵ مایەوە.\nیانەی ریاڵ مەدرید، بە بردنەوەی لە 183مین یاری کلاسیکۆ ، بەردەوامی بە باڵادەستی خۆی لە یاریەکانی کلاسیکۆ دا.\nلە 183 یاریی کلاسیکۆدا، ریاڵ مەدرید 76 بردنەوەی ھەیە و بارسێلۆنا 72 بردنەوە و 35 یاریش بە یەکسانبوون کۆتایی ھاتووە.\nھاوکات، ریاڵ مەدرید لە ساڵی 1965وە بۆ یەکەم جار چوار کلاسیکۆ لەسەر یەک لە یاریگای کامپ نۆ دەباتەوە.\nلیڤه‌رپول سه‌ركه‌وتنی به‌سه‌ر ئێڤێرتۆن تۆماركرد\nمانچسته‌رسیتی سه‌ركه‌وتنێكی گرنگی به‌سه‌ر ئه‌ستۆن ڤیلا تۆماركرد\nله پریمه‌رلیگدا چێڵسی سه‌ركه‌وتنی تۆماركرد\nله‌یارییه‌كی دواخراوی لالیگادا ریاڵ مه‌درید سه‌ركه‌وتنی به‌سه‌ر بلباو تۆماركرد


بارزانی لەگەڵ جێگری وەزیری دەرەوەی ڕوسیا كۆدەبێتەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبارزانی لەگەڵ جێگری وەزیری دەرەوەی ڕوسیا كۆدەبێتەوە\nجێگری وەزیری دەرەوەی ڕوسیا ڕایدەگەیەنێت، ھەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی گەورە لە عێراق دەگێڕێ و فاكتەری سەقامگیرییە.\nبەپێی ڕاگەیەنراوێكی بارەگای بارزانی، ئەمڕۆ چوار شەممە 1ی كانوونی یەكەمی 2021 لە سەڵاحەددین، مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان پێشوازیی لە میخاییل بۆگدانۆڤ، جێگری وەزیری دەرەوەی ڕوسیا و شاندێكی یاوەری كرد.\nبۆگدانۆف سڵاوی ڤلادیمیر پۆتین، سەرۆكی ڕوسیا و وەزیری دەرەوەی وڵاتەكەی سەرۆك بارزانی گەیاند و جەختی لە بایەخ و پێگەی گەلی كوردستان و ڕۆڵی ھەرێمی كوردستان لە عێراق و ناوچەكە كردەوە و وتی، “بە لای ڕوسیاوە ھەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی گەورە لە عێراق دەگێڕێ و فاكتەری سەقامگیرییە”.\nبەپێی ڕاگەیەنراوەكە، لەو كۆبوونەوەیەدا بیروڕا لەبارەی بارودۆخی سیاسیی عێراق و ھەڵبژاردنی پەڕلەمانی عێراق لە ئۆكتۆبەری ڕابردوو ئاڵوگۆڕ كران و ھەڕەشەی تیرۆر لەسەر سەقامگیری ناوچەكە تاوتوو كرا و ھەردوولا ھاوڕا بوون لەسەر ئەوەی پێویستە ھۆكارەكانی سەرھەڵدانی تیرۆر ڕیشەكێش بكرێن.\nبارودۆخی سووریا تەوەرێكی تری ئەو كۆبوونەوەیە بوو، بارزانی بۆچوون و نیگەرانییەكانی خۆی لەبارەی ئایندەی گەلی كورد لە سوریا بە شاندی میوان گەیاند.\nجێگری وەزیری دەرەوەی رووسیا وێڕای ئاماژەدان بە پەیوەندییە مێژووییەكانی گەلی كوردستان و گەلی ڕوسیا، ڕۆڵی مێژوویی بنەماڵەی بارزانی لە پەرەپێدانی ئەو پەیوەندییە بەرز نرخاند و خوازیاری ئەوەش بوو، كە پەیوەندیی وڵاتەكەی لەگەڵ ھەرێمی كوردستان گەشەی زیاتر ببینێت.\nخەڵك- هەردوو لەشكری تایبەتی یەك و لەشكری گوڵان بە فەرمانی بارزانی جوڵەیان پێكرا بەرەو ناوچە جێناكۆكەكان و لە سنووری مەخمور جێگیر دەكرێن. مەنسوڕ…\nبەرگی چوارەمی كتێبی بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد بڵاوكرایەوە\nخەڵك بەرگی چوارەمی كتێبی (بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد) كەوتە بەر دەستی خوێنەران ، كە بەشی یەكەمی ئەو كتێبە لە 616 لاپەڕە و بەشی دووەمی…


ڕاگەیاندن! – پەڕە 5 – hkkurdistan\nHome 6 ڕاگەیاندن! (page 5)\nته‌مموز 27, 2018\t0\nبەپێی راگەیاندنی بەڕێوەبەری تەلەفزیۆنی (ئازادی)ی حزبی شیوعی کوردستان، لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە، دوێنێ ٢٥/٧/٢٠١٨ پەخشی کەناڵەکە راگیراوە. بیانوی حکومەت نەدانی رسوماتە لەلایەن کەناڵی ناوبراوەوە، لە کاتێکدا بەڕێوەبەری کەناڵەکە ئەم بیانوە بەناڕاست لەقەڵەم دەدا. داخستنی کەناڵی ئازادی هەنگاوێکی کۆنەپەرستانەی سیاسی دەسەڵاتدارانی هەرێمە کە دەیانەوێ رۆژدوای رۆژ پەراوێزەکانی ئازادی لە کوردستان تەنگەبەربکەنەوەو پایەو کۆڵەکەکانی سەرکوتی سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا قایم بکەن. ئامانجی ئەوان …


ئه‌نجومه‌نی پارێزگای نه‌ینه‌وا، مه‌نسور مه‌رعیدی وه‌ك پارێزگاری نوێی نه‌ینه‌وا و سیروان رۆژبه‌یانی وه‌ك جێگری یه‌كه‌می هه‌ڵبژارد، ئه‌وه‌ش له دانیشتنێكدا به ئاماده‌بونی 28 ئه‌ندام.\nئه‌مڕۆ دوشه‌ممه 13ی ئایار ئه‌نجومه‌نی پارێزگای نه‌ینه‌وا به ئاماده‌بونی 28 ئه‌ندام له كۆی 39 ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن كۆبۆوه بۆ هه‌ڵبژاردنی پارێزگار و جێگره‌كانی، له نێو ده‌یان كاندید كه بۆ ئه‌و سێ پۆسته خۆیان كاندید كرد.\nله دانیشتنه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌ندا كه په‌یامنێری (كه‌ركوك ناو) ئاماده‌ی بوو، مه‌نسور مه‌رعید، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عیراق به كۆی ده‌نگی ئاماده‌بوان وه‌ك پارێزگاری نوێی نه‌ینه‌وا هه‌ڵبژێردرا.\nهه‌ر له‌و دانیشتنه‌دا سیروان محه‌مه‌د خدر، به ده‌نگی 26 ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای نه‌ینه‌وا وه‌ك جێگری یه‌كه‌می پارێزگار هه‌ڵبژێردرا.\nئه‌نجومه‌نی پارێزگای نه‌ینه‌وا، هه‌ڵبژاردنی جێگری دوه‌می پارێزگاری دواخست بۆ دانیشتنی داهاتوو.\nژماره‌یه‌ك ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا، به تۆمه‌تی هه‌بونی گه‌نده‌ڵی و گۆڕینی رێككه‌وتنه‌كان، بایكۆتی دانیشتنه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نیان كرد.\nناوه‌ڕاستی نیسانی ئه‌مساڵ، ئه‌نجومه‌نی پارێزگا به فه‌رمی ده‌رگای خۆپاڵاوتنی بۆ پۆستی پارێزگاری نه‌ینه‌وا و جێگره‌كانی كرده‌وه، به‌هۆی چۆڵبونی ئه‌و پۆستانه بۆ زیاتر له مانگێك.


ئەکرەم ئیمام ئوغڵو: سوپاسی هەدەپە دەكەم\nزۆربەی چاودێران جەغت لەوە دەكەن ئەوە كورد بو كە ئەمڕۆ چارەنوسی هەڵبژاردنی نەك هەر ئەستەنبول، بەڵكو توركیاشی دیاریكرد، كاندیدە براوەكەی جەهەبە سوپاسی "هەدەپە"ی كرد.\nسەرلەنوێ ئەنجامدانەوەی هەڵبژاردنی شارەداری ئەستەنبول، گەورەترین شاری توركیا، یەكێك بو لەروداوە مەزنەكانی توركیا، بردنەوەی ئەكرەم ئیمام ئۆغلوی كاندیدی جەهەپە، چەندین پەیامی گەورە‌و گرنگی بۆ توركیا‌و ئاكەپەو ئەردۆغانی تیا دەخۆێندرێتەوە، كە پاش سەركەوتنی رەجەب تەیب ئەردۆغانەوە لەهەڵبژاردنی شارەداری ئەم شارە مەزنەدا لەساڵی 1994ەوە، یەكەمینجارە لەدەستی حزبە ئەردۆغان‌و ئاكەپە دەردەهێنرێت‌و بەسەرەتای لێژ بونەوەی پێگەو نفوزی ئەوان دادەنرێت، كە لە25 ساڵی رابردودا لەسەركەوتن‌و هەڵكشانی بەردەوامدا بون.\nئەوەی جێی سەرنجە، رەتكردنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردنی 31ی ئازاریش دادی ئاكەپەو كاندیدەكەی نەدان‌و لەم هەڵبژاردنەی 23ی حوزەیراندا خراپ دۆڕان.\nئیمام ئوغڵو بەجیاوازییەکی زۆری دەنگەكان سەرکەوت، بەپێی ئەنجامی ٩٩٪ ئەو سەندوقەکانەی کە کراوەتەوە ئیمام ئوغڵو ٧٧٧هەزارو ٥٨١ دەنگ پێش كاندیدەكەی ئاکەپە، بیناڵی یەڵدرم کەوتوە.\nئیمام ئوغڵو كە تەمەنی 49 ساڵە، وەك بەهێزترین ركەبەری رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆكی توركیا لێیدەڕوانێت‌و هیوای ئەوەی لەسەر هەڵدەچێنرێت كە لەهەڵبژاردنی داهاتوی سەرۆككۆماریدا لەئەردۆغان بباتەوە.\nدروشمی سەرەكی ئەم سیاسەتمەدارە لەكاتی هەڵبژاردندا "دژایەتی گەندەڵی"و "ئاشتكردنەوەی پێكهاتەكانی توركیا" بو.\nئاكەپە ئەستەنبول بەقەڵای خۆی ناودەبات. ئەردۆغان رایگەیاندوە "ئەوەی ئەستەنبول بباتەوە هەمو توركیا دەباتەوە".\nئیمام ئۆغلو كۆلیژی كارگێڕی‌و بازرگانی لەئەستەنبول خوێندوە‌و خولیای تۆپی پێ‌و سەردان كردنی مزگەوت‌و قورئان خوێندنە، هەرچەندە جەهەپە بەحزبێكی سیكۆلار ناسراوە. بۆیە ركەبەرەكانی تۆمەتباری دەكەن بەریاكاری‌و بەكارهێنانی هەمان رێبازی ئەردۆغان بۆ بەدەستهێنانی دەنگی جەماوەر.\nسەركردەكانی هەدەپە لەگەڵ راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكەدا خۆشخاڵی خۆیان دەربڕی‌و بەسەركەوتنی كورد‌و هەدەپەیان ناو برد.\nئەردۆغان‌و ئاكەپەو هەوادارانیان لەچەند رۆژی رابردودا هەمو هەوڵی خۆیان خستە گەڕ بۆ ئەوەی كوردەكانی ئەستەنبول رازی بكەن دەنگ بەكاندیدەكەیان بدەن‌و پارسەنگی كێبڕكێكە لەبەرژەوەندی یەڵدرم بشكێننەوە، بەڵام بێ سود بو. هەدەپە دەنگی بەكاندیدی ئۆپۆزیسیۆن داو بونە هۆی سەرخستنی بەجیاوازییەكی زۆری دەنگەكان.\nلەبەرامبەردا ئەکرەم ئیمامئۆغڵو، لە وتاری سەركەوتنیدا سوپاسی هەدەپەو هەمو ئەو پارت‌و دەنگدەرانەی کرد، کە دەنگیان پێداوە، بەڵێنی ئەوەشیدا، کە لەداهاتوودا جیاوازی لەنێوان هیچ کەس و لایەنێکدا نەکات. ئەو وتی "بەیەک چاو سەیری ١٦ ملیۆن خەڵکی ئیستەنبوڵ دەکەم".


نوزیبێله و سێ تاڵە موو - Contes pour le français langue seconde\nنوزیبێله و سێ تاڵە موو Nozibele et les trois cheveux\nلە سەردەمانی زوو، سێ كچ چووبوونە دەرەوە بۆ داركۆكردنەوە.\nڕۆژێكی زۆر گەرم بوو، بۆیە چوونە دەم ڕووبارەكە بۆ مەلەكردن. ئەوان یارییان كرد و شەڕەئاو و مەلەیان كرد.\nلەناكاو بە پێیان زانی كە كات درەنگ بووه، بۆیە خێرا گەڕانەوە بۆ گوندەكەیان.\nكاتێك لە ماڵ نزیك بوونەوە، نوزیبێله دەستی بۆ ملی برد. ئەو ملوانەكەكەی لەبیر چووبوو، بۆیە لە دەستەخوشكەكانی پاڕایەوە: “تكایە لە گەڵم بگەڕێنەوە بۆ ئەوەی ملوانكەكە بهێنمەوە.” بەڵام هاوڕێكانی گوتیان تازە زۆر درەنگە.\nبۆیە نوزیبێله بە تەنیا بۆ دەم ڕووبارەكە گەڕایەوە. ملوانكەكەی دۆزییەوە و بە پەلە بەرەو ماڵ كەوتە ڕێ، بەڵام لە بەر تاریکی رێگای لێ ون بوو.\nلە دوورەوە ڕووناكاییەكی لە كۆخێكەوە بینی. ئەو بەرەو كۆخەكە ڕایكردو لە دەرگای دا.\nسەری سوڕما كاتێك بینی سەگێك دەرگاكەی كردەوە، سەگەكە گوتی: “چیت دەوێ؟” نوزیبێله وه‌ڵامی دایەوە: “من بزر بوومە و پێویستم بە شوێنی خەوە.” سەگەكە گوتی: “وەرە ژوورەوە دەنا دەتگەزم!” بۆیە نوزیبێله چووە ژوورەوە.\nدواتر سەگەكە گوتی: “خواردنم بۆ دروست بكە!” نوزیبێله گوتی: “من پێشتر هەرگیز خواردنم بۆ سەگ دروست نەكردووە.” سەگەكە گوتی: “خواردنم بۆ دروست بكە دەنا دەتگەزم!” بۆیە نوزیبێله هەندێ خواردنی بۆ سەگەكە ئامادە كرد.\nدواتر سەگەكە گوتی: “جێگام بۆ ڕاخە!” نوزیبێله گوتی: “من هەرگیز جێگای خەوم بۆ سەگ ڕانەخستووە.” سەگەکە گوتی: “جێگای خەوەكەم بۆ ڕاخە دەنا دەتگەزم!” بۆیە نوزیبێله جێگاكەی بۆ ڕاخست.\nنوزیبێله هەموو رۆژێ ناچار بوو كە خواردن بۆ سەگەكە دروست بکا و ناوماڵەكەی گەسک بدات و خاوێن بكاتەوە. ڕۆژێكیان سەگەكە گوتی: “نوزیبێله، من ئەمڕۆ دەبێ بچم سەردانی چەند هاوڕێیەكم بكەم. ماڵەكە گەسك بدە، خاوێنی بکه‌وه وخواردن دروست بكە پێش ئەوەی بگەڕێمەوە.”\nهەر دوای ئەوەی كە سەگەكە ڕۆیشت، نوزیبێله سێ تاڵە مووی لە سەری خۆی كردەوە. ئەو تاڵێكی لەژێر تەختە خەوەكە دانا و تاڵێكی دیكەش لە پشت دەرگاكە و تاڵەكەی دیكەشی لە حەوشەكە دانا. دواتر زۆر بە خێرایی گەڕایەوە ماڵەوە.\nكاتێ سەگەكە گەڕایەوە، بە دوای نوزیبێله دا گەڕا. بانگی كرد: “نوزیبێله، تۆ لە كوێی؟” تاڵە مووی یەكەم گوتی: “ئەوەتام لەژێر تەختەخەوەكە.” تاڵه مووی دووەم گوتی: “ئەوەتام لە پشت دەرگاكە.” و تاڵه مووی سێهەم گوتی: “ئەوەتام لە حەوشەكە.”\nئەوكات سەگەكە تێگەیشت كە نوزیبلە فێڵی لێ كردووە. تەواوی ئەو رێگایەی بۆ گوندەكە دەچوو بە غاردان بڕی. بەڵام براكانی نوزیبێله بە گۆپاڵی گەورە چاوەڕێیان دەكرد. سەگەكە گەڕایەوە و هەڵات و ئیتر دووبارە که‌س نه‌یدیتۆتەوه.\nتۆوێكی بچووك، چیرۆكی وانگاری ماتای مریشك و هەزارپێ جاشك گۆرانیه‌کانی ساكیما ئانانسی و زانایی ئەو رۆژەی ماڵەوەم به جێهێشت بۆ مەبەستی چوونه شار مریشك و هەڵۆ


(ڕەوانەکراوە لە فارسیەوە)\nزمانی فارسی یان زمانی پارسی یەکێکە لە زمانە زمانە ھیندوئەورووپایییەکان و بەشێکە لە خیزانی زمانە ئێرانییەکان. لە نێوان زمانە ئێرانییەکان، زمانی فارسی بەشێکە لە چڵی باشووری ڕۆژاوای لقی ئێرانی زمانە ھیندوئەوروپییەکان. فارسی زمانی فەرمیی ئێرانە. ئەگەرچی بەپێی دەستوور، زمانی فەرمیی وڵاتی تاجیکستان، تاجیکی و ھی ئەفغانستانیش دەرییە بەڵام بە شێوەیەکی نافەرمی زمانی ئەم وڵاتانەش بە فارسی دەناسرێ. لە ئوزبەکستانیش خەڵکێکی زۆر بە فارسی قسە دەکەن. ئاخێوەرانی زمانی فارسی بە نزیکەی ١١٠ ملیۆن کەس دەخەمڵێن.\nشانامەی فیردەوسی کە بە زمانی فارسی نوسراوە\nئەنگەڵس لە نامەیەیەکدا بۆ مارکس دەنووسێ بۆ خوێندنەوەی ھونەری ڕۆژھەڵات ناچار بووم زمانی فارسی فێر بم، پێم زمانێکی سادە و شیرین بوو و نازانم بۆ چی ئەوانەی لە زمانێکی جیھانی دەگەڕێن، زمانی فارسی ھەڵنابژێرن. فارسی ئەو زمانەیە حافز، سەعدی و فیردەوسی شیعریان پێگوتوە. مەولانا، ڕامان و فەلسەفە عیرفانییەکەی بە زمانی دەری ھۆنیوەتەوە. نەک بە تەنیا حەکیم و شاعیرانی فارسی زمان، بەڵکە شاعیر و وێژەوانانی زمانەکانی دیکەش وەک ئیقباڵ لاھووری بۆ باندۆڕ و جوانی قسەیان، سوودیان لە زمانی دەری بینیوە.\nلە ھونەری جواننووسیدا، فارسی شێوەو یاساکانی نووسینی تایبەتی ھەیە و خەتی شکەستەیەی فارسییەو شێوەی ڕوونووس فارسیش تایبەتە. شێوەی نووسینی فارسی یان نووسینی تەعلیق وردەکاری زۆر تیایە و ٣ جۆر قەڵەم بەکاردێت لە نووسینەکانا بە ٣ قەبارەی جیاواز چونکە لە ھەندێ شوێنی نووسینی پیتەکان باریکتر ئەنوسرێت.\nفارسی لە جیھاندا.\nفارسی کۆن و زمانی پاڵەوی باو و باپیری فارسین. زمانی فارسی نێوەڕاست ساسانییەکان سەرچاوەی زمانی فارسییە. وشەی «فارسی»یان پارسی لە وشەی فارسیی کۆن «پارسە» کەوتووەتەوە.\nزمانی فارسی کۆن زمانی ئێران لە شاھەناشاھیی ھەخامەنشییەکان بووە. زمانی پەھلەوی (فارسی نێوەڕاست) ش، زمانی فەرمی ساسانییەکان بووە و ئەدەبیاتی دینی زەردەشتییەکانی پێ نووسراوە و گەلێک کتێبی وەک دینکرت، بووندەھشن، درخت ئاسوریک و… نموونەی ئەوانەن و بەشێ لەوانەش لەسەردەمی سەرھەڵدانی ئیسلام دا وەرگێڕاونەتەوە سەر زمانی عەرەبی. زمانی پەھلەوی، نزیکی زۆری لەگەڵ زمانی فارسیدا ھەیە.\nدواتر ئێران لەژێر ھەژمون و چاولێکەری، ئیسلامی عەرەبی دایە. دوای ئەوەی حکوومەتی ساسانییەکان بە دەستی عەرەب ڕووخێرا و عەرەبەکان بڕوای دینی خۆیان بە سەر گەلانی ئێراندا زاڵ کرد. شێوەی خەتی خویان و ئەلفوبێ یان بە جێگای پیتی فارسی نێوەڕاست (پەھلەوی) کە لە ئێراندا باو بوو دانا. ھەر لەکەمتر لە دوسەد ساڵێک دوای ھەژمونی زمانی عەرەبی بەھۆی ئایینی ئیسلامەوە، فارسەکان کەوتنە زیندو کردنەوە و بوژاندنەوەی زمان و فەرھەنگ.\nپاش پەرەپێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوەیەک بوو کە بەپێی بناخە ھەرە کۆنەکانی خۆی ئاوێتەی زاراوەکانی تر ببوو و ئەم تێکەڵبوونە تەنانەت بەر لە سەردەمی ساسانییەکان دەستی پێکردبوو. فارسەکان کەوتنە ھەوڵ بۆ زیندوو کردنەوەی زمانەکەی خۆیان و دەستیان کرد بە نووسین. دیارە کە پەڕتوکی شانامەی ئەبو مەنسووری – کە خودی کتێبەکە لەنێو چووە و تەنھا پێشەکییەکەی لێ بەجێ ماوە - دەتوانین بڵێین یەکێکی لە کۆنترین کتێبە کە بە فارسی نوسراوە (ساڵی ٣٤٦ ھێجری و ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستە ماوەتەوە و لە فەوتان ڕزگاری بووە.\nلەو دەستەواژەیەوە زمان و فەرھەنگی فارسی دەکەوێتە بوژانەوە، ھەرسێ شاعیری فرە ناوداری ئێرانی (ئەبولقاسمی فیردەوسی) و (سەعدی شیرازی) و (خواجا حافز) بە شاکارە نەمرەکانیانەوە سەرحی زمانی فارسی دوای ساسانییەکان بنیات دەنێنەوە. بەھاتنی ئیسلام، شیعری ئێران کە بەر لە ئیسلام ھجائی واتە برکەیی بوو، لە ژێری کریگەریی وێژەیی عەرەبی بوو بە عەروزی.\nھەروەھا لەلایەن بزاڤی عیلمی ئەدەبی فارسی یەوە کە لە ھەوەڵی سەدەی پێنجەمدا لەلایەن بیروونی، ئیبن سینا و شاگردەکانی وان دا دەستی پێ کرد بەرەبەرە نووسینی کتێب بە فارسی دیسان دەسپێکرا.\nفارسی زۆرتر لە ھەزار ساڵە کە نەک تەنیا زمانی گشتی و فەرمی و ئەدەبی و فەرھەنگی ئیرانیانە بەڵکوو لە سەدەکانی پێشین بە سەر زەمینەکانی ھاوسێ و دوورەدەستیش چووە و خەڵکی ئەو سەرزەمینیش ئەویان بە دەربڕینی ھەست و ئیحساس و ھزر و زانیاری و دانیشی خۆی ھەڵبژاردوە و بە وی شێعر گوتووە، کتیب یان نووسیوە و شوێنەواری بە قیمەتیان بە وجود ھێناوە.\nزۆرێ لە شاعیرانی فارسیزمان شێعری عیرفانییان داناوە و شێعری عیرفانی بەشێکی گرینگی ئەدەبی فارسییە.\nھەستیاران و شاعیران و نووسەرانی وەکوو ڕوودەکی سەمەرقەندی، کسایی مروزی، بەلعەمی، نرشخی، ناسرخوسرەو قوبادیانی، شەھید بەلخی، حەنزەلە بادغەیسی، سەنایی غەزنەوی، مەیبودی، جامی، ھەراتی، فردەوسی، خەیام، عەتتار، سەعدی، حافز، خاقانی شروانی، نیزامی گەنجەوی، قەتران تەورێزی، سائیب تەوڕێزی، ئەوحەد مەراغەیی، شێخ مەحموودی شەبستەری، مەولەوی، شەرفخانی بدلیسی، فاتیمە کوردستانی، شێخ محممەد مەردۆخی کوردستانی و ھەزاران شاعیر و نووسەری دیکە ھەموو بە فارسیان نووسیوە و بە فارسیان شێعر ھۆندووەتەوە.\nخەیام بیرکاریزان و شاعیری گەورەی ئێران و فەیلەسوفی ڕۆژھەڵات لە کۆتایییەکانی سەدەی پێنجەم و سەرەتاکانی سەدەی شەشەمە. تەرزی بەیانی مەسلەک و فەلسەفەی ئەو کاریگەری زۆری لەسەر ئەدەبیاتی فارسی بەجێھێشتوە و کاریگەری خەیام لەسەر ئەدەبیاتی بەریتانی و ئەمریکا، کاریگەرییەکە لەسەر دنیایی شارستانی ئەمڕۆ. ئێدوارد فیتزجیڕالد (١٨٠٩–١٨٨٣) لە ساڵی ١٨٥٩ چوارینەکانی خەیامی وەرگێڕانە سەر ئینگلیزی و دوای ساڵێک لەو ەرگێرانە خەیام لە ڕۆشنبیری ئینگلیزی و ئەورووپیدا ناسرا و کاریگەریشی زۆربوو بۆ ناساندنی ئەدەبی فارسی و ڕۆژھەڵاتی بەگشتی لە ئەورووپاوە.\nچوارینە یەکەم جار ڕوودەکی شاعیر بەدیھێناوە بەلام چوارینەکانی خەیام لە ئەدەبی فارسیدا سیمایەکی جیاوازتری ھەیە کە پێەاتی سەرەکی ئەوانەبیرکردنەوەیە لە ڕازیی بوون و دوچاری حیرەت و سەرسام بوون و دۆستی دامانە. خەیامی نیشابوری کە دیارترین کەسانێکە کە ھۆنراوەی بۆ بیرکردنەوە فەلسەفییەکانی خۆی بەکاربردوە.\nھەموو نووسەران و ھەستیارانی ئازەربایجانیش لە سەدەی دووھەمی ھیجری وەکوو محەممەد بەعیس کە عەرەب بوو، بوو بە دۆستی بابەک و بە فارسی شێعر دەگوت و خاقانی شروانی، نیزامی گەنجەوی، مەھەستی گەنجەوی، قەتران تەبرێزی، ھەمام تەورێزی، شەمسی تەورێزی، سائیب تەبرێزی، ئەوحدی مراغەیی، محەممەدخەلف تەورێزی، قاسم ئەنوار تەوڕێزی و ھەزاران شاعێر و نووسەری کۆن و ھەزاران شاعیر و پێشەوەر و خەڵکی ئاسایی لە کۆڵان و گەڕەک و دووکان ھەتاسەدەی ١١ و ١٢ی ھیجری بە فارسی شێعریان ھۆندووەتەوە.\nئاسیای گچکەش وەکوو ھندوستان لە سەدەکانی دوایی ئیسلام بە تایبەت لە سەردەمی سەلجوقییەکان لە سەدەی پینجەم ھەتا کۆتایی سەدەی ١٣ی ھیجری وەکوو خوڕاسان و ئازەربایجان لە لانەکانی فەرھەنگ و ڕۆشنبیری دەبێە پارسی. ئەم بزووتنەوەیە لە سەردەمی ھێنانی بە ھائەلەدین ولەد بەھۆی عەلائەدین کەیقوبادی دووەم بۆ قۆنییە و بەرزبوونەوەی مەولەوی بەو پەڕی خۆی دەگات.\nناوچەکانی فارسیزمان (زمانی زگماکی).\nلە بارەگای ئەم پاشایەی سەلجوقی (کەیقوبادی دووھەم) ھەستیاران و پیاوچاکانی وەکوو محەممەدجەلالەدین مولەوی، فەخرەدین ئێراقی، برایم محەممەد تفلیسی، سەدرەدین قونوی، کەریم ئاقسرایی، قوتبەدین شیرازی، سەعیدەدین فرقانی، شیخ عەوڵا شەبستەری، قازیزادە ئەردەبیلی، مەولانا فەخر خەلخالی، مەلا واقف خلخالی، محەممەد ڕەزا پاشای تەوڕێزی، حەکیم ئەبوتالیب تەوڕێزی و گەلێکی تر پلە و پایەیان ھەبوو کە ھەموویان لە گەوە پیاوانی شێعر و ئەدەبی پارسی بوون.\nزوربەی پاشاکانی سەلجوقی ئاسیای گچکە و زوربەی پاشایانی عوسمانی کەھەستی شێعرگوتنیان ھەبوو، وەکوو عەلائەدین کەیقوباد، سولتان بایەزیدئیلدرم، سوڵتان سەلیم، سوڵتان سولیمان قانوونی، بەفارسی شێعریان گوتوە. سوڵتان بایزیدئیلدرم لەئاسیای گچکە و ئەمیر تیمورلەنگ لەخواڕەزم (٨٠٤ ھجری) بەفارسی لەگەڵ یەکترنامەگۆڕینەوەیان دەکرد. قاقەزنووسینەکانی شاسمایل سەفەوی وسوڵتان سەلیم و پاشاکانی گورگانی ھیند و پاشاکانی سەفەوی و خونکارانی دیکەئەم لاوئەولای ئاسیاش بەفارسی بوو وئەو ھەستیار و شاعیرانەی کەلێرەولەوێ دیوانی شێعری خۆیان پێشکیشی ئەم پاشایانە کردوەو ئەوانیان بەفارسی مدح کردو پێھەلاگووتوون.\nعوسمانییەکان ھەتا سەدەی ھەژدەش بە زمانی فارسی موڕاسەلاتی خۆیان دەکرد، ئەوەتا شەرەفخانی بەتلیسی کە شەرەفنامە دەنووسێ و پێشکەشی سوڵتانی عوسمانیی دەکات، بە زمانی فارسی ئەو کتێبەی بۆ دەنووسێت.\nئینگلیزییەک بە ناوی «واتسن» لە ئاخرئۆخری سەلتەنەتی قاجارییەکان لە سەفەرنامەی خۆی نووسی ئێران وڵاتێکی بلەنگازە، بەڵام زمانێکی ھەیە کە لە سەرانسەری ئاسیا ھەتا ئوڕوپای ڕۆژھەڵات و باشووری ئافریقا دەبەرە خۆگرتووە. بەم بۆنەوە ڕای گەیاند کە لە شوینەواری میللەتێکی مەزنی دێرین وکۆن و مێژوویی تەنیا زمانی وی لە گوڕەپانی ھەراوی فەرھەنگی وی باقی ماوەتەوە کە دەشێ ھەرچاخ دەرفەت بڕخسێ دەبێ ھۆکاری نوێکردنەوەی ژیان و دەسەڵاتی ڕابردووی بێت.\nبەم ڕاگەیاندراوەیە خێرا نەخشەو بەر نامە یان داڕشت و زمانی ھندی گەورەیان کە ھەمووی فارسی بوو لە ماوەی چەند دەیە بە ئینگلیزی وەرگێڕاوە. زمانی فارسی خواڕزم (ئاسیای نێوەڕاست) لە مرو شاھیجان و سەمەرقەند و بۆخارا ھەتا خێوە مەزاری پوریای ولی لە بەرچاونەگرت و پاش دابەشکردن لێکتر، لە جیاتی وی زمانی ئالتایی یان بە سەردا سەپاندن. بۆ زمانی فارسی تاجیکستان لە جیاتی خەتی فارسی لە برەو، خەتی لاتینیان جەعل کرد. خەتی ئیسلامی فارسی سەرانسەری خوارزمیش بە لاتین وەرگێڕدراوە.\nلە قەفقازیش کە ھەتا سەردەمی ئینقلابی بلشویکی فارسی لە برەوبوو، و تالبوف نووسەری گەورە و دەنگینی ئەو سەرزەمین سەرجەمی کتێبەکانی خۆی بە فارسی دەنووسی، خەت و زمانی خاقانی شروانییەکان و نیزامی گەنجەوییەکانیان لە ناوبرد و تورکی و زمانەکانی ناوچەییان برەو پێدان و خەتی ئیسلامیان بە لاتین وەرگێڕانەوە. ھەروا خەت و زمانی فارسی لە تورکیا کە ھەتا ھاتنی ئاتاتورک ئامێری خویندنەوە و نووسین بوو لە ناوبرد و لە شوێنی وی ئەو تورکی و خەتی لاتینیان جێگرکرد.\nبەمجۆرە خەت و زمانی فارسی کە بەشێکی ھەراو لە ئاسیای یەکییەتی دەبەخشی، و خەتی وی کە خەتی دونیای ئیسلام و قورئان بوو لە برەو خستن و پەیوەندی موسڵمانانیان لە یەکتر بڕی و بەرامبەری ڕەوشی سیاسی بۆ خۆداسەپاندن (تەفرەقە باوێژەوحکوومەت بکە) بەرنامەو نەخشەی خۆیان بەرێوەبردو بەئامانجیان گەیاند.\nزمانی فارسی زمانێکی دەوڵەمەندە و سوودی زۆری لە زمانی عەرەبی وەرگرتووە. ئەمڕۆ ١٤٪ وشەکانی زمانی فارسیی ئێستا لە زمانی عەرەبی وەرگیراوە. ئەم ژمارە لە بواری سیاسی و دقەکانی ئەدەبی ٢٤ ھەتا ٤٠ دەرسەدە. بەڵام فارسیزمانان تەلەفوز، ناوەرۆک و شێوازی بەکارھێنانی ئەو وشە عەرەبیانەیان گۆریوە.\nبزووتنەوەی مەشروتھ و پەرەپێ دانی ڕۆژنامە نوسی لە ئێرانداو ڕاگەیاندنی ڕووداوەکانی کۆمەڵایەتی- سیاسی لە شیعردا، بوو بەھۆی سەرنج ڕاکێشانی خەڵکی بەرەو لای خۆیو بیری نوێ خوازی لە نێو خەڵکا پەرەی سەند و ئەوەش بوو بەھۆی ئەوەی کە (موخاتەبی شیعر) لە باتی ھەندێک ببێ بە میللەتێک.\nنیما یووشیج بناخەی شێعری نیمایی دانا.\nلە دەورەی مەشروتییەتدا دامەزراندنی چاپەمەنییەکان، بڵاوکردنەی ئەندێشەی ئازادی خوازی و دامەزراندنی دارالفنون و وشیار بوونەوە ی خەڵکی بەھۆی کتێب و ڕۆژنامەکان و… بوو بەھۆی دانانی بناغەی نێھزەتی مەشروتییەت کە گۆڕانکاری کانی شیعری نوێی فارسی لەوێ سەرچاوە دەگرێ. لە ئاوا بارودۆخێکدا، شیعری فارسی ڕێگایەکی تازەی دۆزییەوە و وتارو ناوەڕکی تازەی سیاسی – کۆمەڵایەتی و ئینتقادی ڕەنگ و بۆنێکی تازەی پێ بەخشیھەروەھا نزیک بوونەوەی لە زمانی وتاری.\nلە یەکەمین کارگەلی شیعری مەشروتیتدا (یا ێز شمع مردە یادێر) عەلی ئەکبەری دێھخودا بوو کە لە باری قافیە دانان و بەیاندا، تازە بووە بە بڕوای ھەندێ نوقتەی ئاڵا و گۆری شیعری ئەو ڕۆیە. لە دوای ئەو (بەھار) (لاھوتی) و … دەستیان کرد بە دانانی دوو بەیتی پەیوەستە یان (چوارپارە) کە لە ڕاستیدا بەرزەخی شیعری عەروزی و شیعری نوێی فارسەکانە.\nقاڵبی غەزەل کە لە شیعری کۆنی ئێراندا قاڵبیِکی ئەویندارانە بە زمانێکی نەرم و نیان بوو، لە دەورانی مەشروتییەتدا دەبێتە قاڵبێک بۆ ڕاگەیاندنی شۆڕشی- نیشتمانی و لە باری ناوەڕۆکیشەوە توندو تیژە. غەزەڵی ئەو سەردەمە (غەزەڵی ئازادی) بوو کە دەتوانین ئاماژە بە غەزەڵەکانی (عارف قزوینی)، (بھار) و (دھخدا) بکەین. دیکەی گۆڕانکاری غەزەڵ دەتوانین لە شیعرەکانی (ئەخەوان سالیس)، (فروغ فەرخزاد)، (فریدون مشیری) و … وەکو (غەزەلوارە) و (غەزەڵی نوێ یان تەسویری) لەبەر چاو بگرین.\n(نیما یوشیج) ھەرچەند کە باوکی شیعری نوێی فارسی ناسراوە بەڵام چەند ساڵ پێش لە نیما (ئەواخری قەرنی ١٣) ھەندێ کەس لەژێر کاریگەری شۆرشی ئەدەبی ئەوروپا-تورکییە دەستیان کرد بە نووسینی شیعری ئازاد. کە لەوانە دەتوانین لە (تقی ڕفعت) بەر پرسی ڕۆژنامەی ئازادیستانی تەبرێز و پەیرەوەکانی وەکوو (شەمس کەسمایی) و (جەعفر خامنەی) ناو بەرین کە بیرو ڕایان گۆڕانکاری و تەکامولی ئەدەبی بوو.\nنیما وەزنی شیعری لاپەسەندەو درێژی مسرەعەکانی کورت و درێژ کرد و قافیەکانی لەروی نیازەوە بەکار ھێنا. بەم جۆرە (نیما) بناغەی (شیعری نیمایی) دانا.\nبەرە بەرە لە پاش ئەوە فۆڕمێکی دیکەی شیعر پەیدا بوو کە وەزن و کێشەی شیعریشی نەبوو. بناغەی ئەم شیعرە زیتر پەیام و ئیماژە، و پێناسەی ئەم کارە دەکەن بەوەی کە شیعری سپی شیعرێکە کە لە ھەموو جۆرە زەرق و بەرقی شیعری یەوە بەدوورەو شیعرێکی ساکارو سپی یە و شیعرێکی پڕ لە حەشوت و پەرت و پەڵا نی یە بە ڵکو شیعرێکی پڕو تەواوە بە جۆرێ کە ئەگەر بەشێکی شیعرەکە بسڕیتەوە ئیدی مانای شیعری دەفەوتێ و ھیچی بۆ نامێنێتەوە و کەس تێ ناگا. ئەم شیعرە لە ئێرانەوە بە ناوی (ئەحمەدی شاملو) ناسراوەو لە گورەکانی ئەم جۆرە شیعرەیە.\nلە بارودۆخی گۆڕانکاری شیعری ئەو سەردەمە و ھەنگاو ھەڵگرتنی بەرەو ساکاری و شێوازێکی زوو دەس ھێنان و (سھلالوصولی) بە جرۆرێکی شیعری ئاژاوەی شیعری دەگەین کە داھێنانی بە بێ بار ھێنانە و لەم ڕێگەیەدا ئیدی بە تەنیا لە وەزن، مۆسیقا، قافیە و قاڵبە پێشووەکان بە دوورە بەڵکو لە باری پەیام و ئیماژیشەوە زۆر لاوازو بێ مانایە. ئەم فۆڕمە پچرانە شیعرییە بە نێوی (شەپۆلی نوێ) ناسا کە ئاکامێمی نەبوو و زیاتر بارو دۆخی ڕۆحی-کۆمەڵایەتی جەوانان بوو لەگەڵ نا ئاشنا بوونیان بە (ڕەسەنایەتی) و (ڕیسالەتی) شیعر و ئەدەب.\nئەمڕۆ لە ئەدەبی فارسیدا شەپۆلێکی تازەگەری لە غەزەلدا زۆر بەرچاوە. سیمین بێھبەھانی و قەزوە و قەیسەر ئەمینپوور و بەھمەنی و… غەزەل بە شێوەیەکی تازە و ئەوڕۆیی دەنووسنەوە.\nیەکەم پەخشانی فارسی پاش ھاتنی ئیسلام لەنێوان ساڵانی (٣٤٩–٣٥١ک. ز) نووسراوە، کە پێشەکی کتێبی شاھنامەی فردەوسییەو. یەکەمین تەرجەمە، کە مێژووی تەبەرییە لە عەرەبییەوە وەرگێڕاوە بۆ زمانی فارسی.\nیەکەم ڕۆژنامەی فارسی لە ساڵی ١٨٣٧دا چاپو بڵاو کراوە.\nبەرھەمەکانی حاجی زین العابدینی مەراغەیی و سیاحەتنامەی ئیبراھیم بەگ و شاکاری نووسەرانی دی بەرەگ و ڕیشەی قووڵی ڕیالیزمی خۆیان و بەزمانێکی تۆکمەو پتەویان بوونە بەردی بناغە بۆ سەرھەڵدانی فۆرمی ھونەریی چیرۆک لە ئەدەبیاتی فارسیدا. لە ساڵی ١٩٢٥ دا چیرۆکەکانی موحەممد عەلی جەمالزادھ «ھەبوو نەبوو» و «حاجی ئاغا»ی صادق ھدایت بوونە بەردی بناغە بۆ چیرۆکی ھونەریی فارسی. بە بڵاوبوونەوەی کۆمەڵە چیرۆکی «یەکێ بوو … یەکێ نەبوو» گۆڕانێکی بنچینەیی لە زمان و فۆرمی ھونەری چیرۆکی فارسیدا ھەستی پێدەکرێ بەتایبەتی کە لە ھەندەران لە ڕۆژنامەی (کاوە) لە بەرلین ئاشنایی چیرۆکی ڕۆژاوایی ببوو کەڵکی لە زمانی گفتوگۆی ڕۆژانەی خەڵک وەرگرتووەو پاڵەوانەکانی سادەو بێگرێ و گۆڵ دەدوێن ئەو داھێنانەی جمالزادە کۆمەڵێ نووسەری بە دوای خۆیدا کێش کرد (صادق ھدایت)یش وەکو پێشەنگی دەستەی یەکەمی چیرۆکی فارسی بەرھەمەکانی خۆی بۆ دژایەتی دەستەڵاتی سیاسی بەکاردەھێناو زمان و پاڵەوان و بابەتی چیرۆک و نۆڤڵێتەکانی ڕەنگدانەوەی ئازارو ژان و مەینەتییەکانی چینی ھەژاری میللەتەکەی بوو لەھەمان کاتدا بەشێک لە بەرھەمەکانیش بۆ زیندووکردنەوەو شانازی بە مێژووی نەتەوەیی خۆیەوە تەرخان کردووەو بە قووڵایی مێژوودا ڕۆدەچێت و دەیکاتە بەرھەمێکی ھونەریی سەردەم.\nپەخشاننووسی فارس سادق ھیدایەت (١٩٠٣ _ ١٩٥١) لە ١٩٣٦ ڕومانی (کوندەپەپووی کوێر) بڵاو دەکاتەوە. چیرۆکی ھونەریی فارسی بە ڕای ڕەخنەگرانی فارس و غەیرە فارس، بە سادق ھیدایەت دەستپێ دەکات و ئەو بە باوکی پەخشانی فارسی ناسراوە. کە ڕۆژییە لیسکۆ کوندەپەپووی کوێری کرد بە فەرەنسایی، ئیدی ھیدایەت ناوبانگی پەیدا کرد، دواتر (ژیلیز لازار)یش (حاجی ئاغا)ی تەرجەمەی ھەمان زمان کرد و ئیدی ئیشەکانی بۆ ئینگلیزی و ئەڵمانیاییش وەرگێڕدران.\nپیشانگای کتێبی تاران بە خەڵاتە زۆرو زەبەنە تایبەتیو دەوڵەتییەکەیەوە شوێنی نواندنی ئەدەبی چیرۆکی ئێرانە.\nھەتا ڕاپەڕینەکانی شێخ مەحموود و دروستبوونی دەوڵەتی عێراق زمانی فارسی لە کوردستاندا ھەر زمانی خوێندن و نووسین بووە. ڕەشید یاسەمی لە کتێبی (کورد و پەیوەستەگییێ نەژادیێ ئو) دەنووسێ کە لە ژیانی مامەڵاتی و سیاسی کوردانی سلێمانی زمانی فارسی بە کار دەھێنرا و ھەتا ساڵی ١٩٢١ی زایینی خوێندی قوتابخانەکانی ئەم شارە بە زمانی فارسی بووە و شوینەواری سەعدی، حافز، جامی، عەتار، و شێخ بەھاییان دەخوێند. لەو سەردەمدا شاعیران و نووسەرانی بەناوبانگی کورد وەکوو ئەدەب میسحاب، شێخ ڕەزا تاڵەبانی و ئەحمەد موختار جاف لەگەڵ کوردی بە فارسیش شێعریان ھوندووە. ئەدەبی فارسی لەسەر بەرھەمی ئەدیبە کوردەکان وەک نالی، مستەفا بێسارانی و مەولەوی تاوەگۆزی کاریگەری بەرچاوی ھەبووە.\n^ (لەحاڵێکدا زمانی کوردی لە زمانەکانی باشووری ڕۆژاوایە)\n^ دەستووری تاجیکستان ٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..\n^ دەستووری ئەفغانستان ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ afghan-network.net ١٠ی ئازاری ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ سایتی ڕەسمی کومەڵایەتی تاجیکیستان ٣٠ی نیسانی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ Iran ٣ی شوباتی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., 36 M (51%) – 46 M (65%) Loc.gov, Afghanistan ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., 16.369 M (50%), Tajikistan ٣١ی ئازاری ٢٠٠١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., 5.770 M (80%), Uzbekistan ٩ی تەممووزی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., 1.2 M (4.4%)\n^ ئ ا Marx-Engels Correspondence 1853. Source: MECW Volume 39, p. 335; First published: in full in MEGA, Berlin, 1929.\n^ ئ ا نازدار، حەسەن: خەیام عارفێكى بادەنۆش[بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]. ە: گوفاری حەلەبجە. ئوکتوبر ۲۰۱۱.\n^ زمانناسی: زمان ئه‌و خولقێنراوه‌ی هه‌میشه له به‌ره‌وپێشچووندایه ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، ئیدریس عه‌بدوڵڵا- زانكۆی سه‌لاحه‌دین\n^ ئ ا John R. Perry, "Lexical Areas and Semantic Fields of Arabic" in Éva Ágnes Csató, Eva Agnes Csato, Bo Isaksson, Carina Jahani, Linguistic convergence and areal diffusion: case studies from Iranian, Semitic and Turkic,Routledge, 2005.\n^ ساعێدی، حه‌مید، میژووی قاڵبی نوێ یان ئازاد له‌شیعری كوردی، فارسی، عه‌ره‌بیدا. گوفاری کۆچ. ئوکتوبر ۲۰۱۱.\n^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢. Retrieved ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١. Check date values in: |accessdate=, |archivedate= (help) ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ حه‌سه‌ن، حه‌مه‌سه‌عید، مه‌رگ بانگمان ده‌کات ٧ی ئازاری ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، له: گولان میدیا. ۱۱/۱۲/۲۰۱۰.\n^ ئه ده بی چیرۆكی ئیران له ساڵی ڕابردوودا[بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]. ۳۱/۱/۱۳۹۰\n^ پ .ی. سەلام ناوخۆش :دەسەڵاتی کوردی خۆی نایەوێت زمانی یەکگرتوو دروست بێت ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، ئوکتوبر ۲۰۱۱.\n^ ڕەشید یاسمی. کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او\n^ ساعێدی، حەمید، میژووی قاڵبی نوێ یان ئازاد لە شیعری كوردی، فارسی، عەرەبیدا. گوفاری کۆچ. ئوکتوبر ۲۰۱۱\n^ ئ ا کوردستان دەروازەیەکی گەورە بە ڕووی ئێراندا، ئوکتوبر ۲۰۱۱.\n^ ساڵیادی کۆچی دوایی نەمر مامۆستا عەبدوڕەحمانی شەرەفکەندی (مامۆستا ھەژار) ١٧ی ئازاری ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. ئەگەر چی مامۆستا ھەژار وەرگێرانی ئەم پەرتووکە بۆ سەر زمانیێکی بێگانە چاری ناچار و بۆ پەیداکردنی نانی ڕۆژانەی خۆی دەزانێ و لەم کارە بە بێگاری ناو دەبا: ھەنبانە بۆرینە، ل ٢٨ و ٢٩\n^ ڕووبەر: باڵەکی، دڵشاد: زمانی فارسی لە داموودەزگاکانی سۆران دەبێتە واقیع ١٦ی ئابی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=زمانی_فارسی&oldid=940434»\nدواجار لە ٢٢:١١ی ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:١١ی ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


هێز بەرامبەر بە هێز\nناکرێت گرووپێک بیانه‌وێت بەزرداری و به که‌مترین کورسیی په‌رله‌مانه‌وه حکومڕان بن\nله وتاری کوردستان له‌ژێر بۆمبای داگیرکه‌راندا، که له سه‌ره‌تای سێپتێمبه‌ری ئیمساڵدا له (باس)دا بڵاو بووەوه، نووسیم، سه‌دام حوسێن شانازی و شکۆی هیچ تاکێکی عێراقی نه‌ده‌خسته ژێر پێی هیچ وڵاتێکی بێگانه‌وه. هه‌رگیز تورکیا له سه‌رده‌می به‌عسدا، نه‌یوێراوه بچووکترین سووکایه‌تی به خاکی عێراق بکات، به‌ڵام ئیمڕۆ تورکیا به هیچ شێوه‌یه‌ک بوون بۆ عێراق دانانێت و ئاماده‌یه له هه‌موو چرکه‌ساتێکدا، به‌بێ گوێپێدانه یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌کان هه‌ڵبکوتێته سه‌ر باشووری کوردستان و له زاخۆوه هه‌تاوه‌کوو حه‌مرین وێران بکات. هۆکاره‌که‌یشی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نه‌بوونی هێزێک له عێراقدا، که بتوانێت به‌رامبه‌ر به تورکیا ڕابوه‌ستێت. ئه‌مه یاسایه‌کی سروشتی و فیزیکییه، که هه‌موو هێزێک به هێزێکی تر چ به‌رگریی لێ ده‌کرێت و چ به‌سه‌ریشیدا زاڵ ده‌بێت. هیچ ئاگرێک به فوو ناکوژێته‌وه و هیچ سوونامییه‌کیش به ئاگر ڕێگریی لێ ناکرێت.\nله شه‌وی 13.12.2018 دا فڕۆکه جه‌نگییه‌کانی تورکیا هێرشیان کرده سه‌ر که‌مپی په‌نابه‌رانی باکووری کوردستان له مه‌خموور و بوونه هۆی کوشتنی ژماره‌یه‌ک په‌نابه‌ران و برینداربوونیان. وه‌ک ئه‌وه‌ی، که هه‌ڵهاتووانی کورد له هیچ شوێنێکی ئه‌م جیهانه‌دا له ژیانی خۆیان دڵنیا نه‌بن. له سه‌ده‌ی ڕابردوودا چ ڕژێمی ئێران تیرۆری په‌نابه‌رانی کوردی له هه‌نده‌راندا کردووه و چ تورکی و چ ڕژێمی به‌عسیش به‌دوای په‌نابه‌رانی کورده‌وه بوو له هه‌نده‌راندا. ئه‌مه وه‌های کرد، که له سه‌ده‌ی بیستدا په‌نابه‌رانی کورد له ئه‌وروپادا له‌ژێر ناوی ئه‌نۆنویمدا (خواستراو) بژین، له‌ژێر ناوی هه‌ڵه‌دا بژین، هه‌تا نه‌ناسرێنه‌وه و خۆیان له ده‌ستی ڕژێمی به‌عس بپارێزن.\nوه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق، له شه‌وی کاره‌ساته‌که‌دا له شیرینی خه‌ودا بوو، هه‌ر بۆیه بۆ ڕۆژی ئاینده که‌وته وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌کی شه‌رمنانه و ترسنۆکانه‌ی تورکیا، به‌وه‌ی که سه‌رکۆنه‌که‌ی هێرشه‌که‌ی تورکیا بۆ سه‌ر که‌مپی مه‌خموور ده‌کات. عێراق هێنده بێحورمه‌ت بووه، که هه‌موو وڵاتێک بێحورمه‌تیی پێ ده‌کات و خۆیشی بێحورمه‌تیی به هاووڵاتییانی خۆی ده‌کات. له‌مپه‌ڕی جیهانه‌وه بۆ ئه‌وپه‌ڕی، وڵاتێک نه‌ماوه ده‌ستی له‌ناو عێراق و سیاسه‌تیدا نه‌بێت، هه‌ر بۆیه به‌شێکی گه‌وره‌ی سیاسییه‌کانی به‌ده‌ر له ماریۆنێتێک هیچی تر نین. له‌ناو ئه‌م ماریۆنێتانه‌دا سێیه‌مین سه‌رکۆماری عێراق، نموونه‌یه‌کی دیاری ئه‌م شانۆ سیاسییه‌ی عێراقه، که له یه‌که‌م ڕۆژی ده‌ستبه‌رکاربوونیه‌وه هه‌تاوه‌کوو هێرشکردنه سه‌ر که‌مپی مه‌خموور، ته‌نیا چاوی نوقاندووه و بێده‌نگیی هه‌ڵبژاردووه. له‌وه‌ته‌ی من بیرم دێت و ساڵانێکیش تێیدا ژیاوم، هیچ سه‌رکۆمارێکی عێراقم به‌و بێده‌سته‌ڵاتییه نه‌دیوه، که عێراق له‌دوای ڕووخانی به‌عسه‌وه به‌خۆیه‌وه بینیوه.\nبه‌ڵام وێڕای هه‌موو ئه‌م بێده‌سته‌ڵاتییه و بێده‌نگییه‌ی وڵاتی عێراق، له هێرشه‌که‌ی سه‌ر که‌مپی مه‌خمووردا، چه‌ند سیاسییه‌کی عه‌ره‌بی عێراقی له تورکیا هاتنه ده‌نگ، ده‌نگه‌که له‌رزۆکیش بووبێت، هه‌ر واتای سه‌ره‌تایه‌که بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تیی به‌رامبه‌ر به ده‌ستدرێژیی تورکیا بۆ سه‌ر عێراق. چه‌ند سیاسییه‌کی کوردیش له‌م هێرشه‌ی تورکیادا بۆ سه‌ر که‌مپی مه‌خموور هاتنه ده‌نگ، ئه‌مه‌ش دیسان سه‌ره‌تایه‌که بۆ ده‌ستپێکردنی سیاسه‌تێک، که کار له پاراستنی شانازی و شکۆی خاکی کوردستاندا ده‌کات. پێشتر ته‌نیا میدیاکان هه‌ڵوێستیان به‌رامبه‌ر به هێرشه‌کانی تورکیا ده‌رده‌بڕی و ڕه‌خنه‌ی توندیان له سیاسییه‌کانی کورد ده‌گرت، که بێده‌نگن به‌رامبه‌ر ئه‌م ده‌ستدرێژییکردنه‌ی تورکیا. ئه‌م هه‌ڵوێسته نوێیه‌ی سیاسییه‌کانی کورد، هه‌نگاوێکه بۆ ئاوێته‌بوونی ویستیان له‌گه‌ڵ ویستی هاووڵاتییاندا، به‌شێوه‌یه‌ک که چ هاووڵاتییان و چ سیاسییه‌کان له ئاینده‌دا شانازی و شکۆی نیشتمانی به‌رز ڕابگرن و ڕێگا نه‌ده‌ن، که هیچ که‌س و لایه‌ن و وڵاتێک ده‌ستدرێژیی بکاته سه‌ر.\nدیسانه‌وه ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه، که ئێستا گه‌ڕێکی سیاسیی کوردیی نوێ به ڕێگاوه‌یه، که ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کورد ده‌پارێزێت. ئه‌م بیره نوێیه، که کار له‌سه‌ر پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کورد ده‌کات، هاووڵاتییان و سیاسییه‌کان له‌ناو یه‌ک ویستی نه‌ته‌وه‌ییدا ئاوێته ده‌کات، که له ئاینده‌دا بۆ پاراستنی یه‌کجاره‌کیی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کورد له ده‌وڵه‌تێکی کوردییدا خۆیان ببیننه‌وه.\nله چه‌ند ڤیدیۆیه‌کی ناپاکییه‌که‌ی شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ری ساڵی ٢٠١٧دا، چه‌ندین پێشمه‌رگه‌مان بینی، که ئاسان له‌به‌رده‌می کامێرای میدیاکاندا ده‌گریان، ئه‌م گریانه بۆ ئه‌وه نه‌بوو، که دیسانه‌وه سوپایه‌کی بێحورمه‌تی عێراقیی هێرش ده‌کاته سه‌ریان، نه‌خێر گریانێک بوو بۆ ناپاکی له نیشتمان، ده‌نا هه‌مان سوپا به‌ره‌و هه‌ولێر که‌وته ڕێگا، به‌ڵام هه‌ر له‌لایه‌ن ئه‌و پێشمه‌رگانه‌وه، که پێشتر بۆ میدیاکان ده‌گریان، ملی شکێنرا.\nکاڕڵ مارکس، ڕه‌گی هه‌موو کێشه‌کان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ ئۆکۆنۆمی، له‌مه‌دا مارکس ڕاست ده‌کات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی مارکس له‌و سه‌رده‌مه‌دا هێشتا په‌یی پێ نه‌بردبوو، بریتی بوو له‌و مانیپولیره ده‌روونییه‌ی، که له ڕێگای داراییه‌وه ده‌کرێته سه‌ر مرۆڤ و ده‌یانکات به‌وه‌ی، که ئیدیۆلۆگییه‌ک ده‌یه‌وێت. نه‌بوونی مووچه به‌ته‌نیا کێشه‌یه‌ک نییه، به‌ڵکوو ئامڕازێکیشه بۆ کردنی تاک و کۆ به‌وه‌ی، که ده‌سته‌ڵات ده‌یه‌وێت. ئه‌مه‌ش له ده‌روونناسییدا ناو ده‌نرێت مانیپوولیره‌کردنی ده‌روونی. به‌غدا له ڕێگای بڕینی مووچه‌وه هه‌وڵی دا کورد بکات به‌و بوونه‌وه‌ره‌ی، که خۆی ده‌یه‌وێت، ئه‌ویش به ماریۆنێتکردنی سیاسییه‌کانی کورد بوو، ئه‌مه‌شی له شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ردا پراکتیزه کرد. شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ر ته‌نیا ڕێککه‌وتێک نه‌بوو، به‌ڵکوو پیلانێکی پێشوه‌خت بوو، که به‌شێکی سیاسییه‌کانی کورد و نووسه‌رانیان به کاردانه‌وه‌ی پرۆسه‌ی ڕیفراندۆمی ده‌زانن، به‌ڵام ئه‌م پیلانه پێشوه‌خته، که ماوه‌یه‌کی درێژ کاری بۆ کراوه، ڕیفراندۆم بکرایه یاخود نه‌خێر، ئه‌وا هێرش هه‌ر ده‌کرایه سه‌ر کوردستان. یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان، ئاگایانه کاری له پیلانی داگیرکردنی کوردستاندا کردووه، به‌شێک بووه له پیلانه‌که‌ی عه‌بادی. ویستی یه‌کێتی له‌م پیلانه‌دا له‌ناوبردنی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو، هه‌روه‌کوو چۆن له ساڵی ١٩٩٦دا به هاوکاریی ئێران هه‌وڵی له‌ناوبردنی پارتی دیموکراتی کوردستانی دا. له ساڵی ٩٦ و له ساڵی ٢٠١٧ دا ویستی یه‌کێتی هه‌مان ویست بووه، ئه‌ویش بوونی بووه به هێزێکی ماتریاڵی، که له ڕێگایه‌وه کۆنترۆڵی کۆمه‌ڵگا بکات. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، ئه‌گه‌ر ئیدیۆلۆگییه‌ک ببێته هێزێکی ماتریاڵی، ئاخۆ ده‌بێت چی به‌دوای خۆیدا بهێنێت؟ وه‌ڵام، تاک و کۆی کۆمه‌ڵگا ده‌کات به‌وه‌ی، که ئه‌و ده‌یه‌وێت.\nئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی، که له‌و ڤیدیۆیانه‌دا ده‌گریین، نه شیاوی به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌ن، نه شیاوی گاڵته‌پێکردنن، به‌ڵکوو شیاوی ئه‌وه‌ن، که گوێیان لێ بگیرێت و له‌و فاکتۆرانه تێ بگه‌ین، که ئه‌وانه‌یان کردووه به‌وه‌ی که هه‌ن.\nیه‌کێک له باسه گرنگی یپێدراوه‌کانی میدیای (باس) بریتییه له ڕۆچوونی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی له نه‌وه‌ی نوێدا، به‌ڵام من پێم وایه، که نه‌وه‌ی تازە زۆر له‌وه زیاتر خاوه‌نی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌ییه، وه‌ک له‌وه‌ی نه‌وه‌ی کۆن درکی پێ ده‌که‌ن. نه‌وه‌ی تازە نیشتمانی خۆی خۆش ده‌وێت، به‌ڵام به‌رگریکردن له نیشتمان بۆ نه‌وه‌ی تازە ئه‌رکی سوپایه‌کی کوردییه. من له‌م خاڵه‌دا، هه‌ق ده‌ده‌م به نه‌وه‌ی تازە، چونکه ئه‌و گه‌نجانه له سه‌رده‌مێکی تردا ده‌ژین، که سه‌رده‌می به‌شێک له ئازادییه، له‌م ئازادییه‌دا، کورد خاوه‌نی په‌رله‌مان و حکوومه‌ت و هێزێکی گه‌وره‌ی پێشمه‌رگه‌یه. که‌واته ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر گه‌نجه ژیانێکی شیاوه له کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاددا. له‌م ئازادییه‌شدا کۆمه‌ڵێک خه‌ڵکی کریمینێل هه‌ن، که سیاسه‌ت ده‌که‌ن. له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌مانه ژیان له ئازادیدا هه‌میشه له مه‌ترسییدایه، هه‌روه‌کوو ژیانی هاووڵاتییان له که‌رکووک و خانه‌قیندا. ئه‌م نه‌وه‌یه بێزاره له‌ده‌ست ئه‌م یارییکردنه به چاره‌نووسیان، هه‌ر بۆیه به‌رامبه‌ر به هه‌موو شت ڕه‌شبینن.\nله ده‌ڤه‌ری سلێمانییدا دیسانه‌وه هه‌ڕه‌شه‌ی که‌رتکردنی که‌رتێکی کوردستان ده‌کرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر هاووڵاتییانه له ده‌ڤه‌ری سلێمانیدا بریتییه له هه‌بوونی هه‌ڵوێستیان به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵێک سیاسیی کریمینێڵ. له هیچ سیستێمێکی دیموکراسییدا نییه و نابێت، که که‌مینه‌یه‌ک هه‌ڕه‌شه‌ی که‌رتکردنی نیشتمان بکات به که‌متریین کورسیی په‌رله‌مانه‌وه. کوردستان موڵکی هاووڵاتییانی کوردستانه، نه‌ک یه‌کێتیی نیشتمانی، سلێمانیی موڵکی هاووڵاتییانی سلێمانییه نه‌ک یه‌کێتیی نیشتمانی. ئه‌م سیاسییانه هه‌میشه ئاماده‌ن به‌سه‌ر لاشه‌ی هه‌موو کورددا باز بده‌ن بۆ گه‌یشتن به ئامانجێکی تایبه‌تی خۆیان. ئالێره‌دا نه‌وه‌ی تازە، ناهه‌قی نییه که به‌تاڵ بێت له هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی، به‌ڵام نه‌وه‌ی تازە ده‌توانێت به‌گژ به‌م کریمینێڵانه‌دا بچێته‌وه. به‌گژداچوونێکی دیموکراسییانه نه‌ک ئاژاوه نانه‌وه و هه‌وڵدان بۆ خوێنڕشتن. ئه‌م کریمینێڵانه له شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ردا بێ مۆڕاڵتریین هاووڵاتیی کورد بوون، ئێستاش له ڕێگای سه‌رکۆماری عێراقه‌وه، ئه‌مجاره‌یان به هاوکاریی تورکیا نه‌ک عێراق و ئێران، ئاماده‌ن گه‌وره‌ترین زیانی تر به کورد بگه‌یه‌نن، به‌ڵام دیسانه‌وه سلێمانی ده‌توانێت سنوورێک بۆ زیاده‌ڕۆیی ئه‌مانه دابنێت، پیشانیان بدات، که سلێمانی موڵکی هاووڵاتییانه نه‌ک یه‌کێتیی نیشتمانی. هه‌ر بۆیه ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردنی پارتێک، که به هه‌ق و به ڕاست له خزمه‌تی هاووڵاتییانی کورددایه، گه‌وره‌تریین هه‌ڵوێسته به‌رامبه‌ر به کریمینێڵه‌کانی یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان.\nکورد ده‌بێت ئاماده‌یی ئه‌وه‌ی تێدا بێت، که ده‌ستبه‌رداری دوێنێ بێت، هه‌تاوه‌کوو ئاینده شانسێکی هه‌بێت بۆ ڕیالیزه‌کردنی خۆی، ئه‌ویش ژیانێکه له ئاشتی و ئاوه‌دانییدا، ژیانێک له ده‌وڵه‌تێکی کوردییدا. ناکرێت گرۆیه‌ک به زۆرداری له ژیانێکی دیموکراسییدا هه‌وڵ بده‌ن خۆیان بسه‌پێنن و به زۆرداری بیانه‌وێت به که‌مترین کورسیی په‌رله‌مانه‌وه حکومڕان بن. بەگشتی ئه‌رکی سه‌ر شانی هه‌موو هاووڵاتییه‌کی کورده، له زاخۆوه هه‌تاوه‌کوو ته‌وێڵه و بیاره، که به‌گژ ئه‌م جۆره مامه‌ڵه‌یه‌دا بچنه‌وه. گۆڕان ئێستا شانسێکی گه‌وره‌ی هه‌یه، که خۆی بگۆڕێت، که سیاسه‌تی بگۆڕێت، که له خزمه‌تی هاووڵاتییانی کورددا بێت، که له‌پاڵ دیموکراته‌کاندا تێبکۆشێت بۆ جیاکردنه‌وه‌ی کوردستان له عێراق، هه‌تا کورد ئاسووده و به‌خته‌وه‌ر له وڵاتێکی ئازاد و سه‌ربه‌خۆدا بژیی.


شاسوار و نێرگزیەتی سیاسی – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on نیسان 24, 2019 نیسان 24, 2019 508 جار بینراوە 0 سەرنج\nپ.ی.د. رعد رفعە\nنێرگزیەت بریتیە لە خۆپەرستی وخاوەنەكەی لەخۆبایی وخۆبەزل زانین وهەوڵدانی بەدەستهێنانی دەستكەوت لەسەر پشتی خەڵكی تر. فرۆید نێرگزیەت كورت دەكاتەوە لە دوو خەسڵەت: شێتی مەزنایەتی (جنون العظمة) وپچرانی پەیوەندی بە واقعی دەرەوە.\nتوشبوانی نەرگزیەت خۆشەویستیان نیە بەڵكو هەردەم لەدوای بەدەستهێنانی دەسەڵاتن لەرێگای سەپاندنی هەژمونیان بەسەر كەسە نزیكەكان پێش دوورەكان. ئەوەش دەروازەیەكی گرنگە بۆ ناسینی دیكتاتۆرەكان؛ چونكە هەردەم دیكتاۆرەكانی ئەو نەخۆشیە دەرونییەیان هەیە بۆیە خەسڵەتەكانی نێرگزیەت بە ئاشكرا پێوەیان دیارە.\nدیكتاتۆرە نێرگزیەكان یان نێرگزیە دیكتاتۆرەكان داوای نەمری دەكەن، وێنای قەدو باڵا وعەقڵ وبیرو هۆش وداهێنانەكانیان بەرجەستە دەكەن لە رێگای مورید ودەروێشەكانیان، بۆیە دەبینین زۆر خولیای وێنەگرتن وبڵاوكردنەوەی وێنە جۆراو جۆرەكانیان بە شێوازی جۆراو جۆر.\nنێرگزیەكان لەرێگای چوون بۆ وەرگرتنی دەسەڵات، خۆیان چواردەور دەدەن بە كۆمەڵێك مورید ودەروێش وئەندام ولایەنگر كە ناتوانن بەڵكو نازانن بڵێن (نەخێر). ئەو دەروێشانەش یان گەمژەن یان دوورِو وكەسانی هەڵپەرست وبەرژەوەندی پەرستی ترسنۆكن.\nسیاسەتی دیكتاتۆرەكان بریتیە لە یان رەش یان سپی، یان لەگەڵمی یان سیخور وخۆفرۆش ونامەردی، ئەمەش بەمەبەستی خاڵیكردنەوەی رقوقینەی خەڵكە بۆسەر نەیارەكانی نەك خۆی. هەر بۆیە دەبینین دیكتاتۆرەكان رەفیقە كۆنەكانیان یان لەناوبردوە یان دەستەمۆ وبێ ئیرادە وسەركزیان كردونە.\nخەسڵەتێكی تری نێرگزیەكان هەبوونی گومانە لە هەركەس وهەر شتێك. هەر بەو گومانەش مامەڵە دەكەن وگشت رێكارە یاسایی وبەها ئەخلاقیەكانیش دەبەزێنن لە پێناوی كۆنترۆڵ كردنی كەسە گومانلێكراوە نزیكەكانی خۆی.\nئەمرۆ ئەركی سەرەكی رۆشنبیران وچاڵاكوان وویژدان زیندوەكانە حەقیقەتی ئەم جۆرە كەسانە بۆ خەڵكی ئاشكرا بكەن ورێگە بە دەروێش ومورید وهەڵپەرستەكانیان نەدەن ببن بە پەیژەی یاریكردن بە عەقڵ وئیرادەی نەوەی نوێی داهاتوو.\nبڵاوکراوەی پێشوومژدە مەحمود پەرلەمانتاری نەوەی نوێ لەسەر ھەڕەشەی بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی سێکسی دێتە دەنگ\nبڵاوکراوەی نوێترنەخۆشی درێژخایەنی گەلی کورد: نەبوونی سەربەخۆیی بڕیاری سیاسیە\nPosted on ته‌مموز 24, 2019 0 610\nPosted on ته‌مموز 29, 2019 0 179\nPosted on ئاب 3, 2019 0 248\nPosted on ئاب 12, 2019 0 1078\nPosted on ئاب 19, 2019 0 85


نیمار دا سیلڤای ئەستێرەی بەڕازیلی و یانەی پاریس سان جێرمانی فڕەنسی دوو مەرجی بۆ یانەی ریال مەدریدی ئیسپانی داناوە تا لە وەرزی داهاتوو یارییان بۆ بكات.\nرۆژنامەی (ئاس)ی ئیسپانی ئاشكرای كرد: دوای بڕیاری رۆیشتنی زێنەدین زێدانی راهێنەر، پلانەكانی وەرزی داهاتووی یانەی ریال مەدرید گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە و سەرۆكایەتی یانەكە گرێبەستكردنی لەگەڵ نیمار كردۆتە سەرەكیترین كارەكانی ماوەی گواستنەوەی هاوینەی داهاتوو.\nسەرۆكایەتی یانەی ریال مەدرید بە كردار دەستی بە هەنگاوەكانی گرێبەستكردنی لەگەڵ نیمار دەست پێ كردووە و بۆ ئەم مەبەستەش یاریزانەكە 2 مەرجی خستووەتە سەر مێزی یانەكە.\nرۆژنامەكە ئاشكرای كرد كە مەرجی یەكەمی نیمار و بەڕێوەبەری كارەكانی كە باوكییەتی بۆ یانەی ریال مەدرید ئەوە بووە كە بزانن بۆ وەرزی داهاتوو كێ شوێنگرەوەی زێدان دەبێت بەر لەوەی رەزامەندی لەسەر دەستپێكردنی گفتوگۆكان و گواستنەوەیان بدەن.\nبۆ ئەم مەبەستە نیمار پێی باش بووە سەرۆكایەتی یانەی ریال مەدرید ئەستێرەی پێشووی تیپەكەی خۆسێ ماریا گوتی وەك راهێنەری یانەكە دیاری بكات.\nمەرجی دووەمی نیمار برێتی بووە لە گرێبەستكردن لەگەڵ دوو هاونیشتمانی لە هەڵبژاردەی بەڕازیل كە ئەوانیش برێتین لە ئەلیسۆن بیكەری گۆڵپارێزی یانەی رۆمای ئیتاڵی لەگەڵ ماركینیوسی بەرگریكاری یانەی پاریس سان جێرمانی فڕەنسی.\nئه‌م بابه‌ته 3317 جار خوێنراوه‌ته‌وه


رێبوار كەریم :یەکێتی حیزبێکی ئیفلیجی نەخۆشە و دەیەوێ ئەو پەتایەش تا بۆی بکرێ بەناو حیزبەکانی دیکەدا بڵاوبکاتەوە\nھەر لە دەستپێکی گفتوگۆکانی پێکھێنانی حکومەتەوە تا ئێستا، یەکێتی مەسەلەی دانانی پارێزگاری کەرکووکی کردووەتە بیانوویەک بۆ پەردەپۆشکردنی کێشەکانی خۆی. تا بۆی کرا یاریی بە کات و بە میزاجی پارتی و حیزبەکانی دیکەش کرد. دوای تێپەڕینی ٩ مانگ بەسەر ھەڵبژاردنەکاندا و سەرباری رێککەوتنی لەگەڵ پارتی، رۆژێک بەشدارە و رۆژێک بەشدار نییە! لەبەرزترین ئاستەوە ئەو قسانەی لە کۆبوونەوە ناوخۆییەکانی خۆیان بەرامبەر بە پارتی و سەرۆک بارزانی دەیکەن، بە دەنگ و رەنگ دەگوازنەوە سەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان. یەکێتی حیزبێکی ئیفلیجی نەخۆشە و دەیەوێ ئەو پەتایەش تا بۆی بکرێ بەناو حیزبەکانی دیکەدا بڵاوبکاتەوە.\nجارێ پێش ھەموو شتێک و بەرلەوەی باس لە ھاتنی یەکێتی بۆ ناو حکومەت بکرێت، ئەوە چوار مانگە پۆستی سەرۆکی پەرلەمان کە ئیستیحقاقی ئەوانە و ھیچ پەیوەندی بە مەسەلەی پێکھێنانی حکومەت و پشکی وەزارییەوە نییە، لە غیابی ئەواندا لەلایەن پارتییەوە پڕکراوەتەوە و یەک کەسی ناو یەکێتیش ناپرسێ ئەو پۆستە بۆچی پارتی بەڕێوەی دەبات کە باڵاترین دەسەڵاتی قانووندانانە لە کوردستان؟ کەس نییە بپرسێ ئایا یەکێتی بڕوای بە شەرعییەتی دامەزراوەکانی کوردستان ماوە؟\nبەپێی پلانی پارتی بێت کە دەبێ حکومەت تا ٢٩ی حوزەیران پێکبێت، وەستان لەسەر یەکێتی و بەردەوامیی کۆبوونەوە لەگەڵیان بەفیڕۆدانی کاتە. یەکێتی لە نۆ مانگی رابردوودا، نە پابەندی رێککەوتنەکانی بووە و نە رێزی لە ئیمزاکانیشی گرتووە. حکومەتی بەھێز بە تکا و رجا و پاڕانەوە لە یەکێتی پێکنایەت، بگرە چیتر نابێ پارتی لە دەرگای یەکێتی بدات. ئەوەی پێویست بووە بۆ بەشداریکردنی یەکێتی لە حوکمڕانی کراوە، کە یەکێتی خۆی ئەو ئامادەییەی تێدا نەبێت، نە خەتای پارتییە و نە خەتای گۆڕانە.\nئاراستەیەکی ناو یەکێتی، بۆ درووستکردنی نەزمێکی نوێ و دەسبەسەرداگرتنی یەکێتی، حزبەکە وەکو ئامرازی ململانێ لەگەڵ پارتی و تەنانەت گۆڕانیش بەکاردێنن. بۆیە پارتی دەبێ تەنانەت لە وەڵامدانەوەشدا ئاگادار بێت و کۆنترۆڵی خۆی لەدەست نەدات. لەسەر یەکێتیش نەوەستێ و حکومەت رابگەیەنێت.\nسەرۆک بۆ لە ئیستانبوڵ بوو؟\nلە ئانوساتی ھەڵبژاردنەکاندا و لەکاتێکدا کە حیزبی حاکمی تورکیا پەنا بۆ ھەموو رێکارێک دەبات دەنگی کوردی ئیستانبوڵ نەچێتە ناو ھەگبەی دەنگەکانی پارتی ئۆپۆزیسیۆنەوە، یەکەم سەردانی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی بۆ تورکیا، جۆری پێشوازی و جۆری راگەیاندنی ھەواڵەکە لەلایەن سەرۆک کۆمار ئەردۆغانەوە، رەنگبێ لێکدانەوەی جیاوازی بۆ کرابێت. بەڵام راستییەکەی ئەوەیە کە ئەو قسانەی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی لە دیمانەکەی لەگەڵ ئاژانسی رەسمیی حکومەت کردنی، دەریخست کە سەردانەکە دوور و نزیک ھیچ پەیوەندییەکی بە ململانێی ناوخۆیی تورکیاوە نییە. ئەو سەردانە بۆ رزگارکردنی عادل عەبدولمەھدیی سەرۆکوەزیران بوو لەو گوشارانەی کە لەلایەن نەیارە شیعەکانییەوە خراونەتە سەری. ئێستا سەرۆک نێچیرڤان بارزانی رۆڵێکی میحوەری لە نێوان بەغدا و ئانکەرەدا دەبینێ.\nمەراسیمی سوێندخواردنی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی گەواھیدەری ئەوە بوو کە چوار ساڵی داھاتوو، ئەو سەرۆکە گەنجە لە ئایندەی سیاسیی وڵات و ناوچەکەدا چ رۆڵێکی مەزنی بۆ دانراوە. ئەزموونی ئەو لە جۆری مامەڵەکردن لەگەڵ وڵاتانی ئیقلیمی و وڵاتانی زلھێزدا، لە ھەموو کاتێک زیاتر فریای وەزعی کوردستان و بەغدا و، تەنانەت پایتەختەکانی دەوروبەریش دەکەوێ.\nرادەستکردنی ٢٥٠ ھەزار بەرمیل لە نەوتی ھەرێمی کوردستان لە بەرامبەر ئیستیحقاقی تەواوی خەڵکی کوردستان لە بودجەی فیدراڵی، نە بە مانای شکستی سیاسەتی نەوتی ھەرێمی کوردستانە و نە بە مانای ھەڵوەشاندنەوەی رێککەوتنی پەنجا ساڵەیە لەگەڵ تورکیا، بگرە جێگیرکردنی شەراکەتە لەگەڵ بەغدا و ئانکەرە. دیپلۆماسییەتێکی بەھێز کوردستانێکی بەھێز درووست دەکات.\nپارتی و پاقلەکەی نەجیم!\n(٣)کابرایەک ھەبووە لە ھەڵەبجە، رەنگبێ ھەڵەبجەییەکان باشتر بیناسن. بۆیان گێڕاومەتەوە، ئەگەرنا نەمدیتووە. ناوی نەجیم بووە و پاقلەی کوڵاوی فرۆشتووە. ھەر لە بنەڕەتیشەوە پاقلەخۆرێکی باش بووە. ئیتر بە درێژایی رۆژ کە بەدیار مەنجەڵی پاقلەکەیەوە راوەستاوە و بە خەڵکی فرۆشتووە، جار جارەش خۆی حەزی لێبووە قاپێک پاقلە بخوات. بۆیە دەستی بردووەتە گیرفانی چەپی و پەنجا فلسی ئەوکاتەی دەرھێناوە و گوتوویەتی: ” نەجیم بایی پەنجا فلس پاقلە بدە بە نەجیم”، دواییش پەنجا فلسەکەی خستووەتە باخەڵی راستە و قاپێک پاقلەی خواردووە.\nحیکایەتی پارتی و کۆتای نەتەوە و ئاینەکانی ناو پەرلەمان کە بەشداری لە حکومەت و کابینەی وەزاریدا دەکەن، وەکو حیکایەتی نەجیم وایە کە لە باخەڵی چەپەی دەریدێنێ و دەیخاتە باخەڵی راستەی!\nپارتی گوایە پۆستی سکرتێری پەرلەمانی (کە دوایی دەبێتە جێگر) داوە بە نەتەوەی تورکمان، بڕوا ناکەم ئەو خاتوونە بە خۆی و مێردەکەیەوە کە پێکەوە حیزبێکیان ھەیە، بتوانن بایی یەک کورسی پەرلەمان دەنگ بھێنن. ئینجا خۆشترین شتیش ئەوەیە کە بەرپرسی ناوچەیەکی پارتی بەناوی کریستیانەکانەوە ببێ بە وەزیر! پارتی وەزیرێک بدە بە پارتی!


هاوڕێ ئەبووبەکر مودەڕیسی؛ سیاسەتی دەوڵەت هیچ کات ئەوە نەبوو کە مەرهەمێک بخاتە سەر دەرد و مەینەتەکانی خەڵک, بەڵکوو ئەوەبووە کە چۆن زەخیرەی دارایی و هێزە سەرکوتگەرەکانی ڕاگڕێ و تەیاری بکات بۆ دوای کۆرۆنا.\nگوڵاڵە وەتەندووست دەستبەسەر کرا\nزیاتر لە ٤٠ ئەندامی کۆماریخوازی کۆنگرەی ئەمریکا خوازیاری بەردەوام بوونی گوشارەکانی ئێران بوون\nکۆخان/ کچێکی تەمەن ١٣ ساڵ کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا\nپیرانشار/ هێزە چەکدارەکانی سپای پاسدارن دوو برایان دایە بەر دەستڕێژی فیشەک\nتویتێر ٣٧٣ هەژماری سەر بە ئێران، ڕووسییە و ئەرمەنستان ڕەش کردەوە\nقەسری شیرین/ بە هۆی تەقینەوەی مین دوو منداڵ بوونە قوربانی\nدیداری نێوان پەیوەندییەکانی کۆمەڵە و حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان\nدۆستێکی دێرینی کۆمەڵە لە شارە دێی سەرچنار ماڵئاوایی لە ژیان کرد\nدوو کاسبکاری کورد لە سەر سنووری شاری سەردەشت گیانیان لەدەستدا\nبەرێوەچوونی خولی فێرکاری خوێندن و نووسینی کوردی بە ئانلاین بۆ ئەندام و لایەنگرانی کۆمەڵە لە وڵاتی ئاڵمان\nدیداری نێوان کۆمەڵە پارتی كرێكاران و ره‌نجده‌رانی كوردستان\nهاوسەری هونەرمەندی نەتەوەیی کورد محەممەدی ماملێ ماڵئاوایی لە ژیان کرد\nکۆرۆنا، کاریگەری و دەرەنجامەکانی\nوت و وێژ لەگەڵ هاوڕێ ئەبووبەکر مودەڕیسی\nلە ماوەی ٣ مانگی ڕابردوو پەتای «کۆرۆنا» جیهانی خستووەتە دۆخێکی نوێی چاوەڕوان نەکراوەوە. زۆرێک لە بیرمەندان و کەسایەتییە سیاسی و ئابووری و زانستییەکانەوە هەڵوێست و ڕوانگەی خۆیان لەوبارەوە خستووەتە ڕوو. پرسی کۆرۆنا لە ئێران، شێوەی مودیرییەت و کۆنتڕۆڵ و بەرەوڕووبوونەوەی ئەم نەخۆشییە لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە، لێکدانەوەی دۆخی خەڵکی ئێران لەم سەردەمەدا و کاریگەرییە سیاسی و ئابووری و کولتوورییەکانی ئەم ڤیرووسە لەسەر کۆمەڵگای ئێران، دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن و هەروەها تایبەتی تر بۆ بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی گەلی کورد و پانۆرامانی سەردەمی دوای کۆرۆنا لە ئێراندا، تەوەرەی گفتوگۆی «ئاسۆی ڕۆژهەڵات»ـە لەگەڵ هاوڕێ «ئەبووبەکر مودەڕیسی» جێگری سکرتێری گشتی کۆمەڵە.\nئاسۆی ڕۆژهەڵات؛ هاوڕێ ئەبووبەکر وێڕای سڵاو. بێ گومان لە ماوەی دوو سێ مانگی ڕابردوو، بە دوای بڵابوونەوەی ڤیرووسی کۆرۆنای جۆری کۆڤیدی ١٩، جیهان کەوتە دۆخێکی چاوەڕوان نەکراو و بە جۆرێک لە جۆرەکان بوو بە قەیرانێکی جیهانی و وەک پاندێمی لێهات. یەکێک لەو وڵاتانەی جیهان کە بەخێرایی کەوتە ئەم قەیرانەوە و ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکەکەی تووشی ڤیرووسی کۆرۆنا و هەروەها ژمارەیەکی زۆریش گیانیان لە دەست دا، ئێران بوو. ڕژیمی دەسەڵاتداری کۆماری ئیسلامی لە ئێران، تێ دەکۆشێت خۆی بە سەرکەوتوو بزانێت و یان بە سەرکەوتوو بناسێنێت، لە بەرەنگاربوونەوەی ئەم ڤیرووسەدا، بە بڕوای جەنابت کۆماری ئیسلامی سەرکەوتوو بووە یان نا؟ و ئەگەر «نا» لە ڕوانگەی جەنابتەوە چین ئەو نیشانانەی کە دەریدەخەن کۆماری ئیسلامی لە بەرەنگاربوونەوەی ڤیرووسی کۆرۆنا سەرکەوتوو نەبووە؟\nهاوڕێ ئەبووبەکر؛ پێوەری سەرکەوتوویی بۆ حکومەتەکان ئەوە نیە کە پێشی پەتا جیهانییەکە یان بڵێین پاندێمی pandemic بگرن پێشگرتنی زۆر ئەستەمە و دەتوانین بڵێین تا ڕادەیەکی زۆر نامومکینە. لە لای من پێوەری سەرەکی ئەوەیە ئایا حکومەتەکان هەموو توانای سازمانی ماڵی و ئینسانی خۆیان بە کار هێناوە بۆ ئەوەی خەساری گیانی و ماڵی سەر خەڵک تا ئەو جێگایەی مومکینە کەم کەنەوە؟ ئایا حکومەتەکان لە هەر قۆناغێک لەو قەیرانە کە ئەو پەتایە هۆکاری بووە خێراترین بریاری دروست و گونجاویان لەو پێناوە کە لە سەرەوە باسمان کرد واتە کەمکردنەوەی مەینەتەکانی خەڵک، داوە؟. پێوەرێکی دیکەی زۆر گرینگ ئەوەیە ئایا توانیویانە متمانەی خەڵک بە دەست بێنن، لە بڵاوکردنەوەی زانیارێکان لە بارەی ڕادەی بڵاوبوونەوەی؟ رێژەی تووشبووان، گیانبەختکراوان و هتد شەفاف بوون یان ڕاستییەکانیان لە خەڵک شاردۆتەوە؟ بە هەموو ئەو پێوەرانە کۆماری ئیسلامی سەرکەوتوو نەبووە،\n١. کۆماری ئیسلامی هەموو توانا و پوتانسییەلەکانی خۆی لە خزمەت بە خەڵک بە کار نەهێناوە. دامەزراوە ماڵی و ئابووریەکانی سەر بە خامنەیی کە سەروەت و سامانیان دەگاتە سەدان میلیارد دۆلار و بە ناوی مەوقوفات ماڵیات نادەن و لە چاودێری هەموو دەزگاکانی کۆنترۆڵ رەهان، بۆ خزمەت بە خەڵک و قەرەبوو کردنەوەکانی زەرەر و زیان لە خەڵک و دابینکردنی کەرەسە و پێداویستییەکانی بە تایبەت بواری پزیشکی بەکار نەهێنراون.\n٢. کۆماری ئیسلامی بریارەکانی نادروست و بە پێچەوانەی بەرژەوەندی خەڵک بووە. شت زۆرە لەوبارەوە ئاماژە بە چەند دانەیەکیان دەکەم. ڕێگەدان بە هاتووچووەکان لە چین لە ڕێگای کۆمپانیای ئاسمانی «ماهان»، قەرەنتینە نەکردنی شار و شوێنە هەستیارەکان وەک قوم، ئەو سیاسەتە تا ئێستاشی لە گەڵ بێت هەر بەردەوامە. دانەخستنی مەزگەوتەکان و شوێنە ئایینیەکان و مەزارگەکان لە مەشهەد و قوم. وەرنەگرتنی یارمەتییەکانی دەرەوە وەک پزیشکانی بێ سنوور و ... .\n٣. دروست کردنی متمانە لە بەینی خەڵک و حکوومەت. لەوەدا رژیم بەراستی کارنامەیەکی رەشی هەیە، شاردنەوەی پەتاکە بە مەبەستی سیاسی لە ئەوەڵەوە، ساختەچێتی لە ئامار و رێژەکان و نا شەفاف بوون لەوبارەوە، پەرەپێدان بە خورافات و شتی نازانستی و سەیر و سەمەرە لە بەرزترین ئاستی دەسەڵات، ئەوانە کەش و هەوایەکی دروست کردووە کە ئەگەر دەسەڵاتە درۆزنەکە بڵێ ماست سپییە خەڵک دەڵێن رەشە.\nئاسۆی ڕۆژهەڵات؛ گومان لەوەدا نییە کە یەکێک لە بەرجەستەترین کاریگەرییەکانی کۆرۆنا، نشست پێ کردنی ئابووری جیهان بووە، لە لایەکی دیکەوە دابەزینی نرخی نەوت و لە لایەکی دیکەوە بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار لە بەرابەر تمەندا بەشێک لە دەرکەوتەکانی قەیرانی ئابووری بووە لە ئێران دا، بە بڕوای جەنابت ئەنجامی ئەم دۆخە (نشستی زۆرتری ئابووری) لە ئێران چی دەبێت؟ کاریگەرییەکانی ئەم دۆخە چۆن پێشبینی دەکەن؟ ئایا ئەم دۆخە تەنیا هەڕەشەیە بۆ سەر ئابووری ئێران یان دەتوانێت دەرفەتیش بێت؟\nهاوڕێ ئەبووبەکر؛ ئابووری ئێران هەر زۆر پێش هاتنەگۆڕێی ڤیرووسی کۆرۆنا قەیراناوی بووە. ئابووری ئێران کێشەی ساختاری هەیە وەک نەبوونی هیچ پلانێکی درێژخایەن بۆ گەشەی بەردەوامی ئابووری (توسعە پایدار)، هەم بە شیدەت تووشی گەندەڵی و ناکارامەییە و لە هەمان کاتدا سیاسەتەکانی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ناوچەیی هەم هەزینە و تێچوویەکی تاقەتپروکێنی ئابووری لێکەوتۆتەوە و هەم هەمیشە تووشی کاردانەوەی ئەمریکا و تەحریمەکان بووە. جا هەموو ئەوانەش قەیرانی کۆرۆنای پێ زیاد بووە و ئابووری ئێرانی خستۆتە وەزعێکی زۆر ناخۆش و ئاستەم. دیارە ئەم وەزعە هەم توانای دەسەڵاتی بۆ درێژە پێدان بە سیاسەتە ناوچەیەکانی لاواز کردووە و هەم خەڵکیشی تووشی هەژاری و بێدەرەتانی زۆرتر کردووە و دەیکا. لەم رۆژانەدا حکومەت زۆرتری بەرنامەکانی بۆ ئەوەیە کە مانەوەی نیزامی سیاسی دوای کۆرۆنا گارانتی بکات. سیاسەتی دەوڵەت هیچ کات ئەوە نەبوو کە مەرهەمێک بخاتە سەر دەرد و مەینەتەکانی خەڵک لە قەیرانی کۆرۆنا بەڵکوو ئەوەبووە کە چۆن زەخیرەی دارایی و توانی ئینسانی خۆی و هێزە سەرکوتگەرەکانی ڕاگڕێ و تەیاری بکات بۆ دوای کڕۆنا. دەرمان و نوسخەی ڕژیم بۆ کەمکردنەوەی ئازار و نارەحەتییەکانی خەڵک کردنەوەی ئیمامزادەکان و مەزارگەکان، مەرقەدەکان و مزگەوتەکانە.\nقەیرانی کڕۆنا دەتوانێ دەرکەوتەی نیگاتیڤیشی ببێت. بۆ نموونە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان کە خۆی لە جموجۆڵەکانی ئەم دوو سێ ساڵە نیشان دەدا بکەوێتە پەراوێزەوە.\nبەڵام بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی ئێرانیش لە ڕێگای دووزینەوەی ڕێکاری دروست و تاکتیکی گونجاو و کار و کۆششی ماندوویی نەناسانە کارنامەی ڕەشی کۆماری ئیسلامیش لە بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا بخاتە سەر باقی ناڕەزایەتییەکان و ئەو قەیرانە بکاتە فورسەت.\nئاسۆی ڕۆژهەڵات؛ یەکێک لە خاڵە جێی سرنجەکان دەربارەی کۆرۆنا لە ئێران، جیاوازی هەڵوێستی بەرپرسانی باڵای کۆماری ئیسلامی بووە. ڕووحانی قسەیەک دەکات، وەزیرێکی بە پێچەوانەی قسەکەی ڕووحانی لێداوان دەدات. ڕووحانی هەموو شتێک بە ئاسایی لە ئێران دەبینێت و بەردەوام باس لە باشتربوونی ڕەوشی دۆخی کۆرۆنا دەکات، لە لایەکی دیکەوە زەریف بە پێچەوانەی قسەکانی ڕووحانی دۆخەکە زۆر ئاڵۆز و خراپ پێناسە دەکات؟ ڕای جەنابت لەم بارەیەوە چییە؟\nهاوڕێ ئەبووبەکر؛ کە دەڵێین ناکارامەیی بەشێکیشی دەگەرێتەوە بۆ سەر تەنانەت ئیدارەکردنی خودی خۆیان وەک کابینە. هەر ئەو جۆرەی خۆتانیش باستان کرد ڕوحانی تەنانەت ناتوانێ وەزیرەکانی ئیدارە بکات. تا ئەو جێگایەی بە زەریف و ڕوحانی و لێدوانە دەژبەرەکانیان مەربوت دەبێت من لە سەر ئەو باوەرەم کە ئەوە ئاگاهانەیە و دابەشکردنی کار و دەورو ڕۆڵێکە هەرکامیان پێیان سپاردراوە بیگێڕن. هەرچی ڕوحانی یە قسەکانی ڕووی لە ناوا خۆی ئێرانە و دەیهەوێ بە خەڵک بڵێ کە دەوڵەت کۆنترۆڵی بە سەر وەزعەکەدا هەیە و ئیدارەی دۆخەکەی لە دەست دەرنەچووە. لە بەرامبەردا زەریف پێی سپێردراوە کە هاواری مەزلومییەتی ئێران کە گۆیا بە بۆنەی تەحریمەکانی ئامریکا دەستی بۆ خزمەت بە خەڵک کورتە بە کۆمەڵگای نێونەتەوەیی ڕابگەیەنێ و کەمپەینی گوشار بۆ سەر ئەمریکا بە مەبەستی لابردن یان لانیکەم کەم کردنەوەی تەحریمەکان بەرێوە بەرێ. هەر بۆیەش وڵاتانی\nیەکییەتی ئوروپا داوایان کردووە لە ئەمریکا تەحریم لە سەر ئێران لابات.\nئاسۆی ڕۆژهەڵات؛ لە دۆخی کۆرۆنادا و لە ناکارامەیی کۆماری ئیسلامی بۆ بەرەنگاربوونەوەی بەرامبەر بەم ڤیرووسە، شاهیدی هاوپشتی و هاوسۆزییەکی جەماوەری بووین لە کوردستان\nبەرامبەر بە خەڵکی هەژار و کەم داهات، ڕێکخراوە مەدەنی و ئین جی ئۆکان، خەڵکانی چالاک و بەهەڵوێست لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کەمپەین گەلی پشتیوانی و بەهاناچوونی خەڵکییان پێک هێناوە، ڕۆڵی کۆمەڵگای مەدەنی و هەڵوێستی کۆمەڵە بەرامبەر بەم ڕێکخراونە چییە؟ و چۆن دەڕوانێتە ئەم چالاکییانە؟\nهاوڕێ ئەبووبەکر؛ ئەو دیاردەیە واتە هاتنە کایەی پان و بەرینی کۆمەڵگای مەدەنی بۆ بە هانا چوونی خەڵکی لێقەوماو خۆی کاردانەوەیەکە بەرامبەر ناکارامەیی و ئیهمالکاری حکوومەت بەرامبەر بە خەڵک و کێشەکانی. کاردانەوەیەکە لە پێزانینی ئەو ڕاستیانە لە لایەن خەڵک و ئاشکرایە بەتەواوی حمایەت و پشتیوانی کۆمەڵەی لە گەڵە. دەسەڵات و لە پلەی هەوەڵ خامنەیی کە خاوەنی سەرەکی هەموو داهات و سەروەت و سامانی ئەو وڵاتەیە و ئامادەنین بۆ خەڵکی بەکاری بێنن. زۆر بێشەرمانە داوا لە خەڵک دەکەن کە یارمەتی خەڵکی فەقیر و هەژار بدەن. جگە لە دووڕوویی و بێشەرمی بەو شێوەیە دەیانهەوێ یەکەم ناکارامەیی و ئیهماڵکاری خۆیان بشارنەوە و دوواییش دەستپێشخەرییەکانی کۆمەڵگای مەدەنی بکەن بە هێ خۆیان.\nلە بەرامبەردا خەڵک و چالاکانی ئەو بوارە هەوڵ بدەن سەربەخۆیی خۆیان لە دەوڵەت و ئورگانە پێوەندیدارەکانی بپارێزن. دەووهەم دەبێ بەردەوام بن لە گووشار هێنان بۆ حکومەت بۆ ئەوەی بە ئەرکی سەرشانی خۆی بەرامبەر بە خەڵک هەستێ. چالاکانی مەدەنی نابێ تەنیا بە کاری جێبەجێ کردن و سازماندانی خزمەتگوزارییەکان خۆیان خەریک کەن. لە هەمان کاتدا دەبێ بەردەوام دەسەڵات لە گەڵ ویست و داخوازییە بەرحەقەکانی خەڵک و کۆمەڵگا بەرەوروو کەنەوە.\nئاسۆی ڕۆژهەڵات وەک دوایین پرسیار؛ هاوڕێ ئەبووبەکر بە لێکدانەوە و تێگەیشتنی جەنابت ئێرانی دوای کۆرۆنا چۆن دەبێت؟ ئەگەر و سێناریۆکان لە ڕوانگەی جەنابتەوە دەتوانن چی بن؟ ئایا کۆماری ئیسلامی ئەم قەیرانەش تێ دەپەڕێنێت، یان بوار بۆ ڕووخان و لاوازی زۆرتری کۆماری ئیسلامی دەرەخسێنێت؟\nهاوڕێ ئەبووبەکر؛ زۆر سەختە پێشبینی بکەی چی لێدێتەوە، ئەو پەتایە زۆر لێکەوتەی دەبێ نە تەنیا لە ئێران لە هەموو جیهانیشدا. کاریگەری قەیرانی کۆرۆنا لە سەر شێواز و ستایلی ژیانی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی، لە شوێنی کارەکان، لە پەیوەندی بەینی دەوڵەتان و لە چاوەروانییەکان و زۆر شتی دیکە، باس کردن لەوانە ئێستا گەرمە و مەجالی زۆری دەوێ. دەتوانێ هەم کاریگەری نیگاتیڤی بێت و جۆرێک موحافیزەکاری و دەست بە کڵاوی خۆ گرتن تەشویق بکات و هەم دەرکەوتەی ئەرێنی و موسبەتیشی لێبکەوێتەوە. بەڵام هەرچی هەبێ بە بروای من تەوەقوع و چاوەروانی خەڵک لە دەوڵەتان زۆرتر دەکا.\nئایا بەڕاستی خەڵکی ئێران قبووڵی دەکەن دەسەڵاتێک وڵاتەکەیان ئیدارە بکات کە درۆ کردن بەشێکی جیانەکراوە بێت لە شێوازی حکومەت کردنیاندا. دەسەڵاتێک کە تەواوی وڵاتی پڕ کردووە لە موشەک و بە میلیاردهای سەرف کردووە بۆ ئەوەی دەست پەیدا بکات بە چەکی ئەتۆمی، میلیاردهای هەزینە کردووە بۆ پڕ چەک کردن و بەخێوکردنی حیزبوڵڵا لە لوبنان و عێراق و سورییە. بەڵام ئامادە نەبێ دوو مانگ خەڵکی هەژار بەخێوکات بۆ ئەوە لە ماڵێ دانیشن و گیانی خۆیان و کۆمەڵگا بپارێزن. لە توانای خۆی نەبینێ کەرەسەی زۆر سادە و سەرەتایی وەک دەسکێش و ماسک بۆ شارومەندان دابین بکات کە خۆیان لەو پەتا کوشەندەیە بپارێزن. بۆیەش دەورانی دوای کڕۆنا دەتوانێ فورسەتێک بێت بۆ خەڵک تا ڕیزەکانی خۆی بەرامبەر بە دەسەڵاتی سەرکوتگەر و گەندەڵ و دیکتاتۆر پتەوتر و یەکگرتووتر بکات.\nئه‌م بابه‌ته 1084 جار خوێنراوه‌ته‌وه


مەریەم – KurdRawm\nنووسینی: حەوسەت خدەر\nخودایە لێم خۆشبە! ئاخر من دەمەوێت لەم ژیانە ڕابکەم، حەزدەکەم وەکوو چۆلەکەی سەر یەزیو باڵبگرم و بفڕم بەلایەکی ئاسماندا هێندە دوور بکەومەوە لە زەوی کە ئیتر وەکوو تۆپەڵەقوڕێک بێتە بەرچاوم. زەوی خۆی تۆپەڵەقوڕێکە چەند گایەک بە پێ تەختیان کردووە. خودایە لێم خۆشبە من دەمەوێ ئەوڕۆ وەکوو بەفری بەجێماوی سەر لقی دارەکان بتوێمەوە و بچم بەناخی زەویدا… لەوێ دەمێنمەوە تا نەگەم بە گڕکانەکەی ناخی و نەیتوێنمەوە. بەڵێن بێ هەرگیز جارێکی تر ناگەڕێمەوە. گڕکانێکی بێدەنگ… هەورێکی ڕەش، دووکەڵێکی چڵکن ئەو شارەیان وێران کردووە، بینا بەرزەکان و ڕێگا تاریک و تەسکەکان سیمای گۆڕێکیان بەبەرم داکردووە. هەروەک چۆن گەلێک لە کچانی شار لەودیوی پەنجەرە بچووکەکەی ماڵیانەوە لە ئەو کۆڵانە تەسک و تەنگەبەرەکانی شار ڕادەمێنن تەوق و زنجیرێکی زێڕ خەیاڵە بچوکەکانیان لەم دونیا پان و فراوانەدا داگیر دەکات… ئەمیش لەپشت دیوارەکانی زیندانەوە دووکەڵی سپی جگەرە داگیرساوەکەی بەرز دەبووەوە بۆسەر زوڵفە سپییە تێکئاڵاوەکانی. تروسکایی چاوە ڕەشەکانی چەشنی ئەستێرەی بەرەبایان بەباوەشی ئاسمانەوە دەتروسکانەوە، بەڵام هەرگیز خوازیاری تەوق و زنجیری زێڕین نەببوو ئەو هەرگیز بیری بۆ کۆشکێکی سپی و خەیاڵێکی ڕەش نەدەچوو. حەسرەتی پیاسەیەکی ئێوارانی ناوشار لەگەڵ هاوڕێکانی، پیاسەیەک بەسەر گەڵا تەزیوە وەریوەکانی پایز و ماچێکی شەونمی بەرەبەیانی سەر خونچەکان… حەسرەتی بۆنی باران و کتێبە بێنازەکانی. خەونەکانی دەبن بە ئاو و بە چاوانیدا ڕێ دەکەن و دەڕژێنە سەر لێوەبەبارەکانی… یەک بە یەک قووتیان دەدات… بەدەم هەناسەیەکی ساردەوە دووکەڵی جگەرەکەی دەداتە دەرەوە “ئاخر من داوای زۆرم نەکردبوو” چی ڕوودەدات؟\nمانگی بەفرانبارە و بەفر سەری گوڵەباخەکانی باخچەی سپی پۆشکردووە. مەریەم بەدەستە تەزیوە سوور هەڵگەڕاوەکانی یەک بە یەک سەر گوڵەکان لە بەفر پاک دەکاتەوە و ماچیان دەکا، بەڵام بەفر بەلێزمە دەبارێ و دووبارە دایان دەپۆشێتەوە. دەنگی دەرگا دێ. مەریەم بەتەنها لەماڵە. ئاخۆ بەم سبەینە زووە کەسێک لە مەریەم مەستتر هەیە کە زوو لەخەو ڕابێت و بەتاسەوە بۆنی گوڵەکان بکات؟ موچڕکێک تەواوی گیانی داگرت وەک ئەوەی ببرێتە بەردەم پەتی سێدارە هەنگاوەکانی هێواش هێواش ئەویان دەبردە بەردەم دەرگاکە. دەنگی داتەپینی بەفری ژێر پێیەکانی هەراسانی دەکرد و دەنگی دەرگاکە تا دەهات بەرزتر دەبووەوە. بەرەوڕووی دەرگاکە هەنگاو دەنێ، بەدەستە تەزیوەکانی کێلۆنی دەرگاکە دەگرێت: “کێ لێرەیە؟” بەدەنگێکی لەرزۆکەوە پرسیار دەکات.\n“دەرگاکە بکەوە هەر چەند پرسیارێک دەکەین و دەڕۆین.” دەنگێکی زبری نامۆ لەودیو دەرگاکە وەڵام دەداتەوە. دەستەکانی زیاتر دەلەرزین. دەرگاکە دەکاتەوە. پیاوێکی قژدرێژی ڕەنگئەسمەر بە چەکەوە بەرەو ڕووی وەستاوە و چەند پیاوێکی جلڕەشی زنجیرلەمل لەدوای وەستابوون، دوویان لەلای ڕاست و دووانیشیان لەلای چەپەوە. هەنگاوەکانی هێواش هێواش بەرەوڕووی دێن. ” ئێوە کێن چیتان دەوێ؟” هەروەکوو بێچووەچۆلەکەی تازە لە هێلکەترووکاو دەلەرزی. دەنگی قیژە و هاوار و پاڕانەوە ئیتر بەفریات نایەن. دەستەسڕێکی سپی لەگیرفانی دەردێنێ. لێوەکانی دەلەرزن. قسەیەک لەقوڕگیدا قەتیس دەبێ هەرچی تەکانی خۆی دەدا قسەی بۆ ناکرێ. پەڕۆ سپییەکە دەخاتە سەردەمیی و چاوەکانی دادەخرێن. دێنە ژوورەوە و دەرگاکە لەدوای خۆیان دادەخەن. چێ دەبێ مەریەمی ڕەنگپەڕیو لەسووچێکدا کەوتووە، نابینێ و نابیستێ… هەست ناکات سڕە. تەزیووە. لەناکاو دەنگی شریقەی گوللەیەک گوێیەکانی دەکاتەوە، بەڵام زمانی لەناودەمیدا ڕەق بووە. چی ڕوودەدات؟ پیاوە جلڕەشەکان دەمەقاڵێیانە، سەرکردەکەیان بەسەریەکێکیاندا هاواردەکا و ئەمیش وەڵامی دەداتەوە، شەڕەکە گەورەتر دەبێ، سەرکردەکەیان چەکەکەی دەردێنێ و گوللەیەک دەنێ بەلای چەپی سنگی یەکێک لە پاسەوانەکانیی. مەریەم بەئاگا دێتەوە و گوێبیستی گوللە تەقیوەکە دەبێ… بەڵام لەدوای چی؟ کوڕەی گەنج خەڵتانی خوێن بووە و دەمی کانییەکی تەقیوە و دڵی جۆگەی خوێنە. هەر بەتەنها لەگەڵ لاشە بریندارەکە مایەوە. دەستەکانی ڕەق بوونەوە. نازانێ چی بکات… دەست دەخاتە سەرسنگی و بە سەرپۆشەکەی برینەکەی دەپێچێتەوە، قوڵپ دەدات، قوڵپ دەدات، زووخاوی خوێن فەرشە چنراوەکانی ماڵیانی تەنیوە. بەدەم مەرگەوە قسە دەکا، بەئاستەم دەنگی دەبیسترێ، دەستە خوێناوییەکەی دەخاتە ناودەستی مەریەم و چاوەکانی بۆسەرەوە بەرز دەکاتەوە: “لێرە…لێرە.” “چی دەڵێی قسە مەکە خوێنی زۆرت لێ ڕۆشتووە.” مەریەم بەدەم گریان و هاواری ترسەوە پێی دەڵێ: “ڕابکە… لێرە بڕۆ.” جەستەی ڕەق دەبێ و چاوەکانی هێشتا ئەبڵەق ڕادەمێنن. مەریەم لەناکاو خۆی لەناو ئاپۆڕای خەڵک و حەشاماتی پۆلیس وکامێراکانی ڕاگەیاندن دەبینێتەوە. کامێرامانەکە کچێکی جاحێلی باریکەلەی قژزەردە. کامێراکان بەرەوڕووی دێن. «خاتوون دەکرێ پێمان بڵێی چی ڕوویداوە؟» «پەیوەندیتان لەگەڵ کوژاوەکە چۆن بووە؟» «خاتوون ڕاستە کە دەڵێن ناوبراو خۆشەویستی جەنابتان بووە؟» مەریەم مات و مەلوول بەدەستە خوێناویەکانییەوە بەرەوڕووی کامێراکان دەوەستێ. تەنانەت چاوەکانی بۆ چرکەیەک ناتروکێنێ. پۆلیس هەموو شوێنێکی ماڵەکە دەگەڕێ.\nفەرهاد دەگەڕێتەوە ماڵەوە. “ڕۆڵەکەم چی ڕوویداوە؟ دز هاتوەتە سەرماڵمان؟” مەریەم بڕستی لێ بڕاوە. لەناو ئاپۆڕای دراوسێکان و پۆلیس و کامێراکان دەکەوێتە سەرزەوی. مانشێتی سووری هەموو کەناڵەکانی ڕاگەیاندن پڕ دەبن لە هەواڵی بەپەلە ”کچێک خۆشەویستەکەی بانگی ماڵەکەی دەکات و دواتریش فیشەکێک لەدڵی دەدات.” ڤیدیۆکانی ناو مۆبایل هەموویان دەبن بە ڕوخساری مەریەم و دەستە خوێناوییەکانی و گۆرانی پیتی یەکەمی ناوەکەت لەدڵمدایە بۆ هەمیشە… مەریەم لەسەر یەکێک لەتەختەکانی نەخۆشخانە بەئاگا دێتەوە. دەستی ڕاستی بەکەلەپچەیەکەوە بەتەختی نەخۆشخانەوە بەستراوەتەوە. ئەفسەرێکی پۆلیس بە دەفتەرێکی تێبینیەوە لەسەر سەری وەستاوە:\nمەریەم:چی بووە گەورەم؟\nپۆلیس: هەر ئێستا لێدوانی خۆت بدە بەرلەوەی دەستبەسەر بکرێی. کەیسەکەت زۆر ئاڵۆزە. هەموو بەڵگەکان لە دژی تۆن.\nمەریەم: بۆ گەورەم مەگەر چی بووە؟\nپۆلیس: تۆ خۆت دەگەوجێنی یان ئێمە؟ وا نەزانی کە زۆر زیرەکیت و لەدەست یاسا ڕا دەکەی، بۆچی ئارشادت کوشت؟\nمەریەم: ئـ…. ئارشاد… ئارشاد کێیە گەورەم؟\nپۆلیس ئەمجارەیان هەراسانتر دەبێت و چاوەکانی سوور هەڵدەگەڕێن، بەڵام ئەمجارەیان بەرلەوەی دەمی بکاتەوە لەدەرگا دەدرێ. پاسەوانێک خۆی دەکات بەژووردا. سڵاوی سەربازیی دەکات. پشکنەرەکە وەڵامی دەداتەوە ”گەورەم لە پشکنینەکاندا دەرکەوتووە کەوا کچەکە ماددەی هۆشبەری بەکارهێناوە لەکاتی ئەنجامدانی تاوانەکە و خانەوادەی قوربانییەکە سکاڵایان تۆمار کردووە، بۆیە دەتوانین ڕاستەوخۆ دەستبەسەری بکەین.” لەدەرەوە دەنگی گریان و هاوار و جنێودان وا دنیا دەلەرزێنێ، لەناکاو خانمێکی ڕێکپۆشی ڕۆژهەڵاتیی خۆی دەکا بەژووردا. دەست دەکات بە هاوار و جنێودان و نزاکردن لە مەریەم. مەریەم هێشتا لەسەر تەختی نەخۆشخانەدا کز و ڕەنگزەرد کەوتووە و هێشتان نازانێ چی ڕوو دەدات. لەناکاو باوکی دەردەکەوێ چاوەکانی سوور هەڵگەڕاون و تف دەکاتە ڕوخساری مەریەم: ”من هیچ کات منداڵێکی خوێڕی وەک تۆم ناوێ دێڵەسەگ. کوڕی خەڵک بانگ دەکەیتە ماڵەوە و دواتر دەیکوژی؟” لەگەڵ ئەو ژنەی کە بەحساب دایکی ئارشادە هێرش دەکەنە سەری. پۆلیس بەزۆر لەدەستیان دەردێنێ. مەریەم بەدەستی کەلەپچەوە لەنەخۆشخانە دەردەچێت. سەری داخستووە، کەناڵەکانی ڕاگەیاندن بەدوایدا ڕادەکەن… لێوەکانی هێشتان وشەیەکیان نەدرکاندووە. چاوەکانی دڵۆپێکیان نەباراندووە. کەچی دادگایی دەکرێ. بەڵام جارێ لە دادگا نا لەسەر کوچەی هەر شەقامێک و لە دیوەخانی هەر ماڵێکدا و لەبەردەمی هەموو دوکانێکدا مەریەم دادگایی دەکرێ. شایەتحاڵەکانی ڕووداوەکە لە هەموو کۆڕو کۆبوونەوەیەک لێدوانی خۆیان لە هۆڵی دیوەخانەکان و دادگای سەرشەقامەکان دەدەن بێ ئەوەی هیچیان ڕووداوەکەیان بەچاوی خۆیان دیبێت. تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان پڕ دەبن لە وێنەی مەریەم، لە وێنەی ئارشادی کوژراو و جنێوی دادوەرەکانی سەرشەقام. مەریەمی داشۆراو، مەریەمی تاوانبار، مەریەمی خیانەتکار، لە چاوی خەڵکدا، لەسەر تەختی نەخۆشخانەوە بۆ ژوورە تاریک و تۆزاویەکانی زیندان. دەستەکانی بەکەلەپچە بەسترابوونەوە. ئەفسەرێکی پۆلیس لە پێشیانەوە دەڕۆشت. دوو پاسەوانیش قۆڵەکانی مەریەمیان گرتبوو. چواردەوری بە ڕۆژنامەنووس و کەناڵەکانی ڕاگەیاندن تەنرابوون، مەریەم بەدەستی ڕاستی ڕوخساری دادەپۆشی لەبەردەم کەناڵەکانی ڕاگەیاندندا. لەملاشەوە دوو ژنی ڕەشپۆش وەستاون، کە یەکێیان دراوسێی مەریەمە، بە گوێی ئەوی تریاندا دەچرپێنێ: ”بەڕاستی تاکوو ئەمڕۆ پێم شک نایە مەریەم ئازاری چۆلەکەیەکی دابێت، خۆ لە بێدەنگیدا مێش لە چاوی دەرناکا” ئەیوی تریان نیگایەک بۆ مەریەم دەنوێنێت و سەر دەکا بە بناگوێی هاوڕێکەیدا ”خوشکەکەم هەمیشە وتوویانە کەسێ سیری نەخواردبێ بۆنی سیر لە دەمی نایە، ئێ خۆ دیارە ئەو هەمووە عالەمە درۆناکەن.” هاوڕێکەی بە سەرلەقاندنەوە وەڵامی دەداتەوە و بەردەرگای نەخۆشخانە جێ دێڵن. بۆ یەکەم جار مەریەم دەستەکانی دەبەسترێن و لە شوێنی تاوەنبارەکان دایدەنێن. پۆلیس فڕێی دایە ژوورێکی تاریکی بەندیخانە و لەوێ چەند ژنێکی گەنج بەخێرهاتنی لێ دەکەن. ئاغای ژوورەکەیان ژنێکی سەرسپی پێست ئەسمەرە و لەسەر قاتی سێیەمی تەختەکە دانیشتووە و جگەرە دەکێشێ. تەسبیحێکی بە دەستەوەیە ”زیندانییەکانی تر هەموویان یەک بە یەک بەخێرهاتنیان لێ کرد و ڕێنموونیان کرد. لەسەر یەکێک لە جێگەکان دابنیشێت، بەڵام ئەم یەکسەر پشتی دایە سووچێکی دیوارەکە و بەقایمی ئەژنۆکانی لە باوەش گرت و لە ناخیدا قوڵپی دەدا… دواتر دەستی کرد بە گریان، فرمێسکەکانی چەشنی دڵۆپە تواوەکانی بەفری سپی لەژێر تیشکی خۆرەتاودا نەرم نەرم دەڕژانە سەر لێوە گوڵئاساکانی. یەکێک لە هاوژوورەکانی بەرەوڕووی دەچێت تا نەختێ دڵی ئارام بکاتەوە، بەڵام خاتوونە بەتەمەنەکە لە شوێنی خۆیەوە بانگی دەکا ”وازی لێ بێنە ڕۆڵەکەم خۆ ئێمە دەریا نین تا ئەو هەمووە شەپۆلە لەخۆ بگرین، ئەو بەستەزمانە لە هەموومان منداڵترە. ئاخر ئەم دڵە چکۆڵەیەی بەرگەی تەمومژی ئێرە ناگرێ ”جگارەیەک دادەگیرسێنێ. کیژێکی تەمەن سی ساڵ لە جێگەی خۆیەوە بەدەم کاری دەستچنییەوە بەدەنگێکی چەشنی ناڵەی نەی، دەست دەکات بە گۆرانی چڕین. تەواوی زیندانییەکان لەگەڵی دەگرین.\nڕۆژی دادگایە. دوو مانگ بەسەر ڕووداوەکە تێپەڕ بووە، کەچی تاکوو ئێستە هیچ کەس نەهاتووە بۆ سەردانی مەریەم. خێزانەکەی پشتیان تێی کرد. هاوڕێکانی شەرم دەکەن باسی بکەن. لە چاوی هەموواندا تاوانبارترینە، ئیتر شوێنێک نییە لە زیندان سەلامەتتر بۆی! لە ناخەوە نزا دەکات کە ئازاد نەکرێ، چونکە ئازادییەک لەدەرەوە بۆی دەگۆڕێدا نییە. ئەسڵەن ئێستا دادگاییکردنیی بێماناترینە. پاسەوانەکان بەدوایەوەن، هێواش هێواش هەنگاوەکانی بەرەو شوێنی تاوانبار دەیبەن، هێشتا تاڵەکانی قژەسوورەکەی دەبریسکێنەوە، هێشتان فرمێسکەکانی لەناوچاویدا قەتیس بوونە. دادوەرەکە دێتە ژوورەوە. پیاوێکی قژسپیی بەتەمەنە. چاویلکەکەی دەخاتە چاوی و چەند پارچە کاغەزێک لەژێر باڵیدان. دەچێتە شوێنی دادوەر. شوێنی شایەتیدان چۆڵە. هیچ ئامادەبوویەک نییە لە دانیشتنەکە، تەنها پارێزەری لایەنی داواکارەکە لە شوێنی خۆیدا وەستاوە. کارمەندی تۆمارکەرەکە لەسەر مێزەکەی چاوەڕوانی بڕیارە. دادگا دەست پێدەکات:\nدادوەر: بڵێ کچم ناوت چیە؟\nدادوەر: خەڵکی چ شارێکی؟\nمەریەم: شاری دادوەران!\nپارێزەرەکە لەشوێنی خۆیەوە بەتووڕەییەوە هەڵدەستێتەوە: ”گەورەم داوا دەکەم دەستبەجێ سزا بەسەر ئەم کچەدا بسەپێنی، چونکە بۆ شاردنەوەی تاوانەکانی پەنا دەباتە بێ ڕێزیکردن بە دادگا.”\nدادوەر چەکوشەکەی دەکێشیت بە مێزەکەی بەردەمیدا و، ئاماژە بە پارێزەرەکە دەدات لە شوێنی خۆی دابنیشێت. چاوێلکەکەی دادەنێت و دەیخاتە سەر مێزەکەی بەردەمی ”کچی خۆم کە ناتوانی بەرگری لە خۆت بکەی بۆچی دەست دەکەیت بە هەڵیت و پەڵیت، گەر لەبیرت کردووە ئێرە دادگایە و شوێنی هەست و سۆز و هۆنراوە چنین نییە با من بیرت بخەمەوە.”\nمەریەم سەری دادەخات و تاوێک ڕادەمێنێ: “گەورەم بڕوا بکە من ڕاستییەکان دەڵێم… ئەی باشە دوومانگ بەرلەئێستە من لەلایەن خەڵکی ناوچەکەمەوە دادگایی نەکرام؟ ئەی باشە سزایان نەدام؟ ئەی هەمووکەس شاهێدی نەدا کە مەریەم تاوانبارە و بکوژە؟ گەورەم من دادگایی کرام، شایەتیم لەسەر درا، تەنانەت سزاش درام، پێت وا نەبێ ئەوەی ئێستە لێرە ڕوو دەدات کاتکوشتنە و هیچی تر! گەورەم بۆ کەسێکی وەکوو من کە هیچ شوێنێکی نییە بۆی بڕوا و هیچ کەسێکی نییە تا لە سۆراخی بپرسێ چ شوێنێک لە زیندان باشترە بۆی؟ دواتر ڕوو دەکاتە پارێزەرەکە، سەری بەلای چەپدا لار دەکاتەوە: “ئەی جەنابی پارێزەر کوا داوکراوەکە؟ کوا ئەو دایکە وەهمیەی سکاڵای تۆمار کردووە؟ کوان بۆ کەسی کوژراوەکە لێرە نین؟” پارێزەکە نێوچەوانی گرژ دەکات و بە سەیرکردنی کاغەزەکانی بەردەمی، خۆی دەخافڵێنێ، تاوێک بێدەنگیی، باڵ بەسەر ژووری دادگادا دەکێشێی.\nدواتر دادوەرەکە دەست دەداتە پێنووسەکەی و بێدەنگی ژوورەکە دەشکێنێ: ”گوێ بگرە کچی خۆم: تا ئێستەش تۆ هیچ بەڵگەیەکت نییە تا بیسەلمێنی بێتاوانی، چونکە جەستەی ناوبراو لەماڵەکەی ئێوەدا دۆزرایەوە و ئەوڕۆژەش تۆ بەتەنها لەماڵ بوویت، دواتر پزیشکی دادوەریی ئەوەی سەلماندووە کەوا ئەو لەچکەی بەسترابوویەوە لە برینەکە هی تۆ بووە، کە ناوبراو ئەندامێک بووە لە گروپێکی مافیا، کاریان بازرگانییکردن بووە بە ماددەی هۆشبەر، گەرچی هیچ چەکێک لەماڵی ئێوەدا نەدۆزرایەوە بەڵام بەپێی یاسای حەوت.”\nمەریەم قسەکانی پێ دەبڕێت: ”گەورەم من نامەوێ ئازاد بم، ئەسڵەن لە ئێستەدا باشترین شوێنە بۆ من، باشە من کوشتم من ئەو ڕۆژە لەسەرخۆم نەبووم، ئەو دەرمانەم بۆن کردبوو کە سەرکردەی مافیاکان پێی دابووم، دان بەهەموو تاوانەکانمدا دادەنێم.”\nدادوەر کاغەزەکەی بەردەمی بەرز دەکاتەوە و کارمەندەکە خێراتر دەنووسێت.\nدەرگاوانەکە ”هەستنەوە دادگا بڕیاریدا.”\nدادوەر: یاسای سزادانی عێڕاقیی، سزای کوشتنی بەم جۆرە دیاری کردووە. ئەگەر کەسێک بەئەنقەست کەسێکی کوشت:\nئە گە ر کە سێک بەئەنقەست یەکێکی کوشتبێت بەبەندکردنی هەتاهەتایی یان کاتیی سزا دەدرێت.\nا- هەر کەسێک له یەکێک لەو حاڵەتانەی خوارەوه یەکێکی کوشتبێت بەلەسێدارەدان سزا دەدرێت:\nأ- ئەگەر پێشتر نیازی کوشتنی هەبووبێـت یـــــان کە مینی بۆ دانابێت.\nب- ئەگەر کوشتنەکه به بەکارهێنـانی ماددەیەکــی ژەهـراوی یـان تەقەمەنیی یان تەقینەوە ڕووی دابێت.\nج- ئەگەر کوشتنەکە بەهۆی پاڵنەرێکی پــیس یـان له بەرامبەر کرێ بووبێت، یان ئەگەر تاوانبار ڕێگایەکی دڕندانەی له ئەنجامدانی کردەوەکە بەکار هێنابێت.\nد- ئەگەر کوژراو لە باوانی بکوژ بێت.\nهـ- ئەگەر فەرمانبەر یان کەسی ڕاسپێردراو بەخزمەتی گشتی، لەکاتی بەجێگەیاندنی کاری فەرمانبەرێتییـەکەی یان خزمەتەکەی بەهـــۆی ئەو کارەی کوشتبێت.\nو- ئەگەر تاوانبار مەبەستی بووبێت دوو کەس یان زیاتر بە یەک کردەوە هەردوو کەسی کوشتبێت.\nح ـ ئەگەر کوشتنەکە وەکوو ڕێخۆشکردن یان کارئاسانیی بۆ ئەنجامدانی یان جێبەجێکردنی تاوانێک یان کەتنێک کە سزاکەی بریتی بێت لە حەبسکردنەکە لەماوەی ساڵێک کەمتر نەبێت ئەنجام درابێت، یان بۆ ئەوە ئەنجام درابێت تاوەکوو ئەنجامدەری یان هاوبەشی تاوانەکە بتوانێت ڕا بکات یان لە سزادان ڕزگاری بێت.\nطـ ـ ئەگەر تاوانبار بەهۆی کوشتنی بەئەنقەست بڕیاری بەندکردنی هەتاهەتایــی لەسەر درابێت و لەماوەی جێبەجێکردنی سزاکە تاوانی کوشتنی بەئەنقەستی ئەنجام دابێت یان دەستی پێکردبێ.\nئەوا سزاکەی بریتییە لە زیندانی هەتاهەتایی یاخود لەسێدارەدان، تاوانبار لەبەردەممدا ئامادەبوو دانی نا بە تاوانەکەی، منیش بەپێی ئەودەسەڵاتەی کە پێم دراوە بڕیارماندا کەوا ناوبراو (مەریەم فەرهاد حسەین) بە تاوانی کوشتنی (ئارشاد موزەفەریی) لەناو ماڵەکەیدا خۆیدا، بە سزای زیندانیی هەتا هەتایی سزا بدرێت. دادگا کۆتایی هات.\nچەند ساڵێک تێپەڕی بەڵام تاکوو ئێستەش مەریەم بێهەواڵە لە خێزانەکەی، کەس هەواڵی ناپرسێت، هیچ کەس سەردانی ناکات، قژە جوانەکانی تاڵ تاڵ سپی دەبن و پێستە ئاوێنەئاساکەی وردە وردە دەژاکێ.\nلەپشت تێلی دەرگا ئاسنینەکانی بەندیخانەدا، دووکەڵی سپی جگەرە داگیرساوەکەی بەرز دەبوویەوە بۆ سەر زوڵفە سپیەی تێکئاڵاوەکانی، چاوەکانی پڕ ببوون لەحەسرەت. حەسرەتی پیاسەیەکی ئێوارانی ناوشار لەگەڵ هاوڕێکانی، پیاسەیەک بەسەر گەڵا تەزیوە وەریوەکانی پایز و ماچێکی شەونمی بەرەبەیانی سەر خونچەکان… حەسرەتی بۆنی باران و کتێبە بێنازەکانی. خەونەکانی دەبن بە ئاو و بەچاوانیدا ڕێ دەکەن و دەڕژێنە سەر لێوە بەبارەکانی… یەک بەیەک قوتیان دەدات.\nدەوڵەتی موڵکانە و ئیسلامیی شیعیی لە شۆڕشی ...\nبۆچی (ڤلادمیەر پوتین) جەنگەکەی دۆڕاندووە؟\nمانگ بووە بەژێر لۆچەکانی هەورەوە\nخەونی سەمای شارێک، سەمافڕکێکانی یادەوەریی سەماکارێک\nدیوی شاعیرانه‌ی شێخ مه‌حموودی نه‌مر


رەزا شوان: ساڵڕۆژی لەسێدارەدانی (28) کورد لە شاری کەرکووک. – WTARIKURD\nرۆژی سێ شەمە (23/ یۆنیۆ/ 2020) یادی ( 57 ) مین ساڵڕۆژی لەسێدارەدانی ( 28 ) رۆڵەی کوردی دڵسۆز و بێتاوانە لە شاری کەرکووکی کوردستانی داگیرکراودا.\nلە رۆژی ( 14 / یۆلیۆ/ 1959) لە شاری کەرکووکدا، بە بۆنەی یەکەمین یادی شۆڕشی ( 14 / گه‌لاوێژ/ 1958 ) خەڵکی ئەم شارە کوردستانییەمان، لە کەرنەڤاڵ و رێوڕەسمێکی خۆشی و شادیدا بوون، بە ناوی شەقامەکانی شاری کەرکووکدا رێپێوانێکی خۆشیان بە جلوبەرگی نەتەوایەتییانەوە دەگێڕا، بە هێمنی و ئاسایی ئاهەنگ و رێورەسمەکە بەڕێوە دەچوو.. کورد و تورکمان و کلدۆئاشووری و عەرەب، بەبێ جیاوازی بەشدارییان لەم رێوڕەسمەدا کرد.. کۆمەڵێکی تۆرانی و چەقاوەسوو ، کە تا ئەمڕۆش هەرگیز چاویان بە کورد دا هەڵنایات و تا ئەمڕۆش نۆکەری تورکیان و لە لایەن تورکیای فاشستی و رەگەزپەرستەوە فەرمان و یارمەتی وەردەگرن و هاندەدرێن بۆ ئەوەی پیلان و گۆبەن لە دژی کورد لە شاری کەرکووک دا بگێڕن، بە دەست تێکەڵیش بوون لەگەڵ کۆمەڵێک لە کۆنەپەرستان و لە پاشماوەکانی لایەنگرانی دەسەڵاتی شاهانەی تیاچوو. ئەم کۆمەڵە تۆرانییە کەوتنە پیلانگێڕان و گۆبەن و ئاژاوەگێڕی ، بۆ ئەوەی خۆشی و شادی لە خەڵکی شاری کەرکووک تاڵ بکەن و دووبەرەکی و رق و دوژمنایەتی بخەنە نێوان پێکهاتەکانی شاری کەرکووکەوە. کەرکووکییەکانیان تووشی کارەساتێکی نەخوازراو کرد.. هەندێ لەم پیلانگێڕ و ئاژاوەچییانە، بەو ئاگرەی هەڵیان گیرسان هەڵپڕووکان.\nلە دوای ئەوەی کە یاخێبوونەکەی سەرهەنگ (عه‌بولوه‌هاب شه‌واف) لە شاری مووسڵ شکستیهێنا.. ویستیان شەڕ و ئاژاوە بخەنە شاری کەرکووکی کوردستانییەوە. لە رۆژی (14/ گه‌لاوێژ/ 1959) دا تۆرانییە بەکرێگیراو و پیلانگێڕەکان، بە هاوکاری هەنـدێ لە کۆنەپەرستان و بەعسییەکان، پیلان و کارەساتە نەخشە بۆداڕێژکراوەکەیان جێبەجێکرد. ئاژاوەیان خستە شاری کەرکووکەوە.. بە داخەوە کە کوژراو و برینداری لێکەوتەوە.. سەربازانی عێراق لە شاری کەرکوکدا بەم کارەساتەوە تێوەگلان.\nئەو تۆرانییە پیلان گێڕانە، دوای کارەساتەکە خۆیان گەیاندە سەرۆک وەزیرانی عێراق، زەعیم روکن (عه‌بدولكه‌ریم قاسم) راستییەکانیان چەواشکردن و تاوانەکانیان خستە پاڵ کورد و پارتی شیوعی عێراقی لە کەرکووک. ئەوەبوو عەبدولکەریم قاسم هێزێکی سەربازی بۆ کەرکووک نارد.. کۆمەڵێکی زۆری کوردی بێتاوان و ئەندامانی حیزبی شیوعییان گرت و بەندیانیان کردن.. دادگایەکی سەربازی وێنەیی تایبەتیان دامەزراند، کە ئەفسەرێکی تۆرانی رەگەزپەرست ئەندامی سەرەکی دەستەی دادگایی کردنەکە بوو. دادگایی کردنەکەش تەنیا ناوی بەندکراوەکانیان دەخوێندەوە.. هەر ئەم پرسیارەشیان لئدەکردن ئایا تۆ کوردیت یا کورد نیت..؟! بێ ئەوەی کە هیچ بەڵگەیەکی تاوانبارکردن و هيچ گەواهدەرێک گەوای تاوانبارکردنیان بدات.. بێ ئەوەی کە رێ بە هێچ پارێزەرێک بدرێت کە داکۆکی لە بەندکراوە دادگایکراوەکان بکات و بێتاوانیان بسەلمێنێت.. ئەو ( 28 ) بەند کراوە کوردەمان لە دوای چوار ساڵ بەندکردنیان لەسێدارە دران.\nبۆ نموونە ئەوەی من دەیزانم، یەکێک لەو ( 28 ) شەهیدەی کە لەسێدارە دران. ناوی (عه‌بدولره‌حمان محه‌مه‌د)ە، هاوسێمان بوو لە گەڕەکی شۆڕیجە لە کەرکووک، پیاوێکی باڵابەرزی سوور و سپی بوو، زۆر هێمن بوو، نە لە دوورەوە و نە لە نزیکەوە هیچ پەیوەندییەکی بەو کارەساتەی کەرکووکەوە نەبوو.. گۆرانیبێژێکی میللی کورد بوو، هەر شاییەکی بووک گواستنەوە، لە شۆڕيجەدا بکرایە، بانگی عەبدولڕەحمان دەکرا، بە گۆرانی فۆلکلۆری رەسەنی کوردیمان سێ شەو ئاهەنگی شایی و گۆرانی گەرم دەکرد.\nشەهید (شێخ مارف عه‌بدولكه‌ریم به‌رزنجی) یش، لەبەر ئەوەی کە کەسایەتییەکی رۆشنبیر و نووسەرێکی بەتوانا و شاعیر و رۆژنامەنووس و رەخنەگرێکی ئەدەبی ناسراوی کورد بوو لە شاری کەرکووک.. لە ساڵی ( 1958 ) دا، ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری (شەفـەق) بوو، کە لە کەرکووک دەردەچوو. شێخ مارف ئەو چوار ساڵەی کە لە پێش لەسێدارەدانی لە بەندیخانەدا بوو. لە ناو بەندیخانەش بابەتی هەمەچەشنەی بە ناوی (پشـكۆ) وە دەنووسی و دەینارد و لە گۆڤار و لە رۆژنامەکاندا بڵاودەکرانەوە. شێخ مارف ئەندامێکی کارای پارتی شیوعی عێراقی بوو لە کەرکووک. بۆیە گرتیان و لە گەڵ (شێخ حوسێن عه‌بدولكه‌ریم به‌رزنجی) برای دا، دوو كه‌س بوون له‌و ( 28 ) كورده‌ی کە له‌سێدارە دران، هەردووکیان بێتاوان بوون.. تاوانیشیان هەر ئەوەبوو، کە کورد بوون و کەسایەتی دڵسۆز و کوردستان پەروەری ناسراو بوون.\nلە رۆژی (8 / فـێبروار/ 1963 ) کە بەعسییە شۆڤێنی و رەگەزپەرستەکان عەرەب، لە رێگای کودەتایەکی خوێناوییەوە، جڵەوی دەسەڵاتی حوکمڕانی عێراقیان گرتەدەست، بە درێژایی حوکمڕانییان، چەندین رەشەکوژی و کۆمەڵکوژییان لە کورد کرد.. بە ئاگر و ئاسن وەڵامی داوا و مافەکانی کوردیان دایەوە. ژمارەیەکی زۆری تۆرانییەکان بوون بە بەعسی و گەنجەکەنیان چەکیان لە دژی کورد هەڵگرت و بوون بە (الحـرس القـومي – گاردی نەتەوەیی ) هەڵیان دەکوتایە سەر گەڕەکە کوردییەکانی شاری کەرکووک و شەڕیان دەفرۆشت و سوکایەتی و گێچەڵیان بە کورد دەکرد و چەندی کەسی کوردیان بە گرتن دا.. یەکی لەوانە باوکی رەحمەتیم بوو کە دوکاندار بوو فری بەسەر سیاسەتەوە نەبوو.. بە ئاشکرا دەیان وت ئێوەی کورد (انتم الکورد کلکم عوصات ـ ئێوە کورد هەمووتان یاخیبوون). تۆرانییەکان نامەردییەکی زۆریان بەرانبەر بە کورد کرد.\nهەر لە ساڵی ( 1963 ) دا تاوانبار و خوێنڕێژ زەعیم روکن (سەعید فەتحی ئەلسوقەیلی) کرا بە سەرکردەی سەربازی باکوور و دەسەڵاتێکی رەهاشی هەبوو، بارەگاکەشی لە شاری کەرکووک بوو.\nداوای دووەمی تۆرانییەکان لە (سەعید فەتحی ئەلسوقەیلی) ئەوه‌بوو، کە ( 28 ) کوردی بەندکراوی تاوانبارکراو بە کارەساتی کەرکووکی ساڵی ( 1959 ) بە زووترین کات لە سێدارە بدرێن.. یەکسەر تاوانباری خوێنڕێژ سەعید ئەلسوقەیلی بە بڕیاری ژمارە ( 30 ) بە واژۆکردنی خۆی بڕیاری لە سێدارەدانی ( 28 ) بەندکراوی بێتاوانی کوردی دەرکرد .\nلە رۆژی ( 23 / یۆنیـۆ/ 1963) دا، لە بەردەم بنکەی تیپی دووەمی لەشکری عێراق، کە دەکەوێتە ناوەندی شاری کەرکووکەوە، هەر ( 28 ) کوردە بەندکراوەکە لەسێدارە دران. هەر لە سەر داوای تۆرانییەکان، دوایی تەرمی شەهیدە لەسێدارەدراوەکانیان هاوردن بۆ گوڕەپانی (گەڕەکی موسەڵڵا) کە گەڕەکێکی تۆرانی نشینە، لە نێو باخچە بازنەییەکەی ئەو گەڕەکەدا، شەهیدەکانیان بە سێدارەدا هەڵواسین ، تۆرانییەکان ژنەکانیان هێنابوون و هەڵهەڵەیان لێدەدا و نوقڵیان دەبەخشانەوە، پیاوەکانیشیان نامەردنە بەردەبارانی تەرمی شەهـیدە هەڵواسراوەکانیان دەکرد و سووکایەتییان پێ دەکردن.\nئەمانەی خوارەوە ناوی هەر ( 28 ) شەهیدە نەمرەکانی شاری کەرکووک کە لە رۆژی ( 23 / یۆنـیۆ/ 1963 ) دا، بەبێ تاوان لەسێدارە دران. بۆ ئەوەی ئەم تاوانە بخەینە بیری لاوانی نوێی کوردمان، تا هەمیشە یادی لەسێدارەدان و شەهیدکردنیان بەرز رابگرین:\n1- شێخ مەعروف عەبدولکەریم بەرزنجی\n2- شێخ حوسێن عەبدولکەریم بەرزنجی\n3- نەجمەدین نادر\n4- عەبدولڕحمان محەمەد\n5- سەید نوری سەید وەلی\n6- ئیحسان حوسێن\n7- فەتاح ساڵح\n8- مەحمود عەلی بەستە\n9- موختار بەڵخش\n10- عادیل حوسێن\n11- خورشید مەحمود\n12- محەمەد حەسەن عەزیز\n13- عەبدولجەبار پیرۆز خان\n14- فاتیح مەلا داود\n15- عەبدولمەجید حەسەن\n16- خەلیل ئیبراهیم عەجەم\n17- نوری مەلا عەبدوڵڵا\n18- عەبدولحافڤ شەریف\n19- نەعیم عەنبەر\n20- عەتا جەمیل\n21- کەریم خەڵەف\n22- کەریم رەمەزان\n23- مەحمود مەجید (ئه‌بو شوارب)\n24- رەحیم سەعید\n25- مەهـدی مەردان\n26- گالب عومەر\n27- ئەحمەد محەمەد ئەمین\n28- حوسێن خورشید.\nهەر لەساڵی ( 1960 ) دا، تۆرانییەکان بە پشتیوانی ئەمنی کەرکووک، گروپێکی نهێنی کوردکوشتنیان بە ناوی (الكف الاسود: دەستی رەش) ەوە دانا. کە یەکێک لەو گروپە ناوی (حوسه ئاوچی) بوو، ئێمە دەماناسی کە تۆرانییەکی خوێڕی بێێڕەوشت. بوو.. ئەم گرۆپە بە دەمانچە، بە نامەردی چەند کوردێکی ناسراو و بێتاوانیان لە ناو شاری کەرکووک دا تیرۆرکردن. ئەوانەی کە ناوەکانیان لەبیرم ماون، ئەم شەهـیدانەن:\n1- محەمەد ئەمین شەربەتچی.. دوکانی شەربەتی لە بازاڕی جووت قاوەدا هەبوو.\n2- سەید وەلی کاکەیی.. دوکانی چاکردنەوەی مۆتۆرسکیلی هەبوو.\n3- ئەحمەد رەزا.. کریکار بوو، کاری رۆژانەی دەکرد.\n4- فازڵ حاجی عەلی لەیلانی.. کووتاڵفـرووش بوو لە بازاڕی پشت قەڵای کەرکووک.\n5- هەر ئەو گروپە کوردکوژە (تـێزاب) یشیان پرژانـدە دەموچاوی (ئه‌حمه‌د رەزا) کە دوکاندار بوو لە بازاڕی خانی خۆرما.. تـێزابیان کردە دەموچاوی چەندین کوردی دیکە.\nلە ساڵڕۆژی یادی ئەو ( 28 ) شەهیده سه‌ربه‌رزانه‌ی شاری کەرکووکی کوردستانی دا، هەموو ساڵێک بە ئەوپەڕی شکۆداری و رێزەوە، یادی شەهیدبوونیان بەرز رادەگرین.