بڵاوکردنەوەی چاپەمەنیی نهێنی لە سۆڤیەت-بەشی یەکەم\n9/8/2021 05:50 PM\nلە سۆڤیەت و بلۆکی رۆژهەڵاتدا\nیەکێتیی سۆڤیەت و وڵاتانی ژێر چاوەدێری ئەم وڵاتە لە ئەوروپای رۆژهەڵات کە پێیان دەگوترا بلۆکی رۆژهەڵات، کۆمەڵێک سیستمی پاوانخواز بوون کە ئازادی ڕادەربڕینیان سنووردار کردبۆوە و گوتاری گشتیشیان خستبووە پاوانی خۆیانەوە. سەرجەم میدیاکان لە ژێر چاوەدێری حکومەتدا بوون و سانسۆر دەکران. رۆژنامەگەلێکی وەکوو پراودا تریبۆنی فەرمی حزبی کۆمۆنیست بوون. چاپەمەنی، رادیۆ و تەلەفیزیۆن لە پاوانی کۆمەڵێک رێکخراوەی حکومیدا بوون، بۆ نموونە گوسکۆمیزدات (چاپەمەنی) و گوستل رادیۆ (رادیۆ و تەلەفیزیۆن). ئەوانەی کەوا بابەت و بڵاوکراوەکانیان لەدرێژەی ئامانجە سیاسی و ئایدیۆلۆژیکەکانی حزبی کۆمۆنیستدا نەبوایە بە توندی سەرکوت دەکران. بەم حاڵەوە هەندێک لە وڵاتانی بلۆکی رۆژهەڵات هەندێ جار به ماوەیەکی کەم و بە شێوەی کاتی رووبەڕووی کەشێکی تا رادەیەک ئازاد دەبوونەوە. ئەم سەردەمە کورتانە تەنانەت بەر لە سەردەمی گلاسنۆست (کەشی کراوە) و پرۆسترۆیکا (نۆژەنکردنەوە لە سەردەمی سیاسەتە چاکسازانەکەی گۆرباجۆڤ) هاتنە ئاراوە و لە کۆتاییدا سیاسەتەکانی ئەم رێبەرە سیاسییە بووە هۆی رووخانی یەکێتیی سۆڤیەت. ئەم کەشە کراوەیە لە سەردەمی سەرۆکایەتیی خۆرێشچۆڤ لە سۆڤیەت و هەروەها «بەهاری پراگ» لە ١٩٦٨ لە چێکسڵۆواکی، بووە سەرچاوەی ئیلهامی نووسەران، هونەرمەندان و ئەو ناڕازیانەی کە ورەیان هاتەوە بەر و نووسراوەکانی خۆیان لە دەرەوەی ئەو سنوورانەی بۆ چاپەمەنیە حکومییەکان دیاری کرابوون بڵاو کردەوە. ئەم چاپەمەنییە نهێنیانە کە ناویان «سامیزدات» بوو، بە هۆی پووچەڵکردنەوەی سانسۆرە دەوڵەتییەکان، بڵاوکردنەوەی هەواڵ، ئەدەبیات و تەنانەت مۆسیقا لەناو وڵاتاندا بەناوبانگ بوون.\nژمارەیەک لە رێبەرە کۆمۆنیستەکان بۆ نموونە خۆرێشچۆڤ لە سۆڤیەت و دوبچک لە چێکسڵۆواکی تا رادەیەک ئیرادەی چاکسازیان خستە روو و هەستان بە چاکسازی بەشێک لە سیستم. ئەم چاکسازیانە رووبەڕووی دژایەتیی لەڕادەبەدەری توندڕەوەکانی هەر دوو حیزبەکە بووەوە. دژایەتی لەگەڵ سیاسەتەکانی ئەم دوو رێبەرە لە ئاستێکدا بوو کە دواجار بووە هۆی دەست لەکارکێشانەوەی هەردوکیان. بۆ نموونە خۆرێشچۆڤ لەلایەن لیئۆنید برژێنۆڤ کە پێشتر لەژێر دەستی خۆیدا بوو، بە ناچاری خانەنشین کرا و هەر خۆشی فەرمانی دەستێوەردانی سەربازی لە چێکسڵۆواکی و لەسەرکار لابردنی دوبچکی دەرکرد. گەڕانەوە بۆ سەردەمی دەسەڵاتخوازی، بوو بە پاڵنەرێکی نوێ بۆ سامیزدات بۆ ئەوەی درێژە بە چالاکی بدات. ئەوان دووبارە روویان لە چالاکیی نهێنی کردەوە. چەندین رووداوی دیار بۆ نموونە دادگایی‌کردنی نووسەرانی ناڕازی و پەیمانی هێڵسینکی لە ساڵی ١٩٧٥ـدا، گروپێکی بچووک بەڵام خاوەن ورە لە دژبەرانی سیستمی بەو قەناعەتە گەیاند کە گەندەڵییەکانی رژێم بە بەکارهێنانی سامیزدات لەقاو بدات. ئەوان زیندان و دوورخستنەوەیان بە نرخی گیانی خۆیان کڕییەوە بۆ ئەوەی خوازیاری لەبەرچاوگرتنی مافەکانی مرۆڤ بن. سامیزدات وەکوو یەکێک لەو گۆڤارە دەگمەنانەی کە لە بواری ئازادیی ڕادەربڕیاندا چالاکی دەکرد، درێژەی بە کاری خۆی دا تا ئەو کاتەی کەوا سیاسەتی گلاسنۆست (کەشی کراوە)ـی گۆرباجۆڤ ئەو ئیزنەی بە دژبەران دەدا بابەتەکانیان لە کۆتاییەکانی دەیەی هەشتادا بڵاو بکەنەوە.\nوشەی سامیزدات یەکەم جار لەلایەن نیکۆلای گلازکۆڤ، شاعیری رووس بەکار هات و بە مانای «من خۆم بڵاوی دەکەمەوە»ـیە. سامیزدات بریتی بوو لە وتاری سیاسی، هەواڵ، رۆمان، شێعر و هەروەها بەرهەمە وەستێندراوەکانی کەسانی بیانی کە لەناو دژبەران و رۆشنبیرانی بلۆکی رۆژهەڵاتدا دەست بە دەست دەکرا. کۆمەڵێک هۆکاری جۆراوجۆر بوونە پاڵنەری ئافرێنەرانی سامیزدات. سامیزدات زیاتر سیستمێک بوو بۆ بڵاوکردنەوە نەک هێنانە ئارای یەکێتیەکی ئایدیۆلۆژیک.\nلە سەەرەتادا زۆرینەی نووسەران، شاعیران و مۆزیسیەنەکان بەشوێن ئەوەوە بوون کە بەرهەمەکانی خۆیان لە دەرەوەی چوارچێوە بەرتەسکیەکانی میدیای حکومیدا بڵاو بکەنەوە. ئەوان سامیزداتیان بۆ بڵاوکردنەوەی بەرهەم‌گەلێک بەکارهێنا کە میدیا فەرمییەکان یان پیشەسازیی تۆماری مۆسیقا وەریان نەدەگرت.\nلە دەیەکانی ١٩٦٠ و ١٩٧٠ کە کەشی سیاسی بەرتەسکتر بووەوە، دژبەرانی دیکە چاپەمەنییە نهێنییەکانیان بەکار ێنا بۆ لەقاودانی پێشێلکارییەکان لە بواری مافی مرۆڤ و لادان لە یاسا ناودەوڵەتیەکان لەلایەن رژێمەوە.\nئەگەرچی زۆربەی سامیزداتەکان سیاسی نەبوون، بەڵام زۆرینەی ئاسەوارە ئەدەبییە بەبایەخەکانی سۆڤیەت کە رەخنەیان لە رژێم هەبوو، بە شێوەی نهێنی چاپ و بڵاو دەکرانەوە. شالامۆڤ و ئالێکساندەر سۆلژنیتسین کە زیندانی دێرینی «گولاگ ستالین» بوون، هەردوکیان چەندین چیرۆکیان نووسی کە بە هۆی لەقاودانی دۆخی ئۆردووگاکانی کاری زۆرەملیی ستالین، سەرنجی کۆمەڵگای جیهانیان راکێشا. ئۆردووگاگەلێک کە ملیۆنان کەس لە هاوڵاتیانی سۆڤیەت لەواندا زیندان کرابوون و دواجار ژمارەیەکی زۆریان لە برسان مردن. زۆرترین ناوبانگی شالامۆڤ بە هۆی «چیرۆکەکانی کۆلیما»ـیە کە بریتین لە کۆمەڵەیەکی نیوە خەیاڵییە لە چیرۆکە کورتەکان کە ئاوڕ لە ژیانی زیندانیانی ئۆردووگای کاری زۆرەملی کۆیمان دەداتەوە. بڵاوبوونەوەی کتێبی «رۆژێک لە ژیانی ئیڤان دنیسوویچ» لە نووسینی ئالێکساندەر سۆلژنیتسین نموونەی بەرچاوی رادەی ئازادیی ڕادەربڕینە لە سەردەمی خۆرێشچۆڤدا. ئەم کتێبە خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ١٩٧٠ـی بۆ ئەم نووسەرە دەستەبەر کرد.\nبەرهەمی دووەمی ئەو واتە کۆمەڵەدورگەی گولاگ، راگەیاندنی تاوانێکی بەربڵاو و زۆر وردە لە دژی گولاگ. ئەم کتێبە ئەزموونەکانی ٢٢٧ کەس لە زیندانیان و ئازار و ئێشەکانیان نیشان دەدات. ئەم کتێبە هەروەها ئاوڕ لە لایەنە جۆراوجۆرەکانی ژیان لە ئۆردووگا دەداتەوە. سۆلژنیتسین، گولاگ بە کۆمەڵەدورگەیەک دەشوبهێنێت کە «خێچ و خوار و نەخشاو، وەکوو پینەیەکی دێوەزمەیی، وەکوو وڵاتێک کە لە وڵاتێکی دیکەدا جێگیرە، شارەکان دەپچڕێنی و سێبەری بەسەر شەقامەکاندا کێشاوە. سەرەڕای ئەمانە کەسانێک هەبوون کە تەنانەت هەستیان بە بوونیشیان نەدەکرد و زۆر کەسی دیکە هەبوون کە کۆمەڵێک بابەتی لێڵیان لەبارەوە بیستبوون. تەنها ئەو کەسانەی لەوێ بوون، کۆی هەقیقەتەکەیان دەزانی».\nسۆڵژنیتسین بە بڵاوکردنەوەی کتێبی کۆمەڵەدورگەی گولاگ بە شێوەی سامیزدات، لە ساڵی ١٩٧٣ـدا، ئەم جیهانە هاوتەریبەی لەقاو دا. ئەو دەڵێ: «من لەگەڵ ئەو یازدە ساڵەی لەوێ بووم ژیاوم، پێکهاتووم. نە لام مایەی شەرمەزاریە و نە پێم خەونێکی ڕەشە. من عاشقی ئەو جیهانە دێوەزمەییەم و ئێستا کە لەگەڵ ئەو رووداوە باشانەی روویان داوە و هەروەها ئەو راپۆرت و نامە نوێیانەی کە لەم دواییانەدا دراوە بە من، لەوانەیە بتوانم چیرۆکی گۆشت و ئێسکی ئەو سووسمار (مارمێلک)ـەی کە لەوانەیە زیندوو بێ، بگێڕمەوە (ئاماژە بەو ماسییە بەستووە پێش‌مێژووییانەی کەوا زیندانیان دەیاندۆزیەوە و بەخێرایی هەڵیاندەلووشی». سۆلژنیتسین نرخێکی زۆری دا بۆ ئەم لەقاودانانە؛ ئەو دەستبەسەر و دەرکرا و ئیقامەکەشی هەڵوەشایەوە.\nلە حاڵێکدا کە سامیزدات تەنها بە کاری نووسین دەناسرا، چەندین جۆری میدیای نهێنی لە سۆڤیەتدا هەبوون کە بەردەنگی زیاتریان هەبوو. ئەم بابەتە بەتایبەت سەبارەت بە مۆزیکێکی قاچاغ بە ناوی «مەگنی تیزدات» راست بوو. ئەم جۆرە مۆزیکانە لەلایەن گۆرانیبێژانێکی پڕلایەنگری وەکوو «بولات ئوکوژاوا» و «ڤیلادیمیر ویوتسکی» و «ئالێکساندەر گالیچ» بەرهەم هاتبوون. شارەزایی ئەم پیاوانە لەسەر جۆرێک مۆسیقادا بوو کە ناویان نابوو «ئاوتورسکایا پسینا». لەم جۆرە مۆزیکەدا تەنها یەک کەس گیتاری دەژەنی و شێعری دەخوێندەوە. ئەم جۆرە مۆزیکە بەتەواوی لەدژی ئۆرکێسترا گەورەکانی مۆزیکی دەوڵەتی بوو و بە بەشێک لە پیشەسازیی مۆزیکی فەرمی نەدەهاتە ئەژمار. زۆرێک لەم ئاوازانەش بە ئاشکرایی سیاسی نەبوون. ئەم هونەرمەندانە نەیاندوتوانی جۆری بڵاوکردنەوەی مۆزیکەکەی خۆیان کۆنتڕۆڵ بکەن یان پارەی لێ پەیدا کەن. لەڕاستیدا ئەم کارەی ئەوان جۆرێک داهێنانی هونەرمەندانە بوو. لە حاڵێکدا کە ژمارەی خوێنەرانی سامیزدات تەنها دەگەیشتە چەند هەزار کەس، ملیۆنان کەس لە هاووڵاتیانی یەکێتیی سۆڤیەت گوێیان لە گۆرانییە «مەگنی تیزدات»ـەکان دەگرت و ئەم مۆزیکانەیان بە ئاسانی کۆپی دەکرد، بەڵام بۆ کۆپی کردنی سامیزدات، هەندێک کەرەستە و مەکینەی تایپی تاکەکەسی لەئارادا بوون کە لەلایەن حکومەتەوە کۆنتڕۆڵ نەدەکرا. مەگنی تیزدات، مۆسیقایەکی تاکەکەسی و لۆکاڵی‌تری بەنیسبەت مۆسیقای فەرمی و حکومی ئاراستە دەکرد. گۆرانیبێژان گۆرانییەکانی خۆیان بۆ کۆڕی بچووکتر دەگوت و هەر بۆیە بۆ خۆخافڵاندن و تێپەڕاندنی کاتی بێکاری گونجاوتر بوون. ئەو وێنا نامەترسیدارەی کە بەرپرسانی سۆڤیەت لە مەگنی تیزداتیان هەبوو و هەروەها خۆشەویستیی بەربڵاوی ئەم جۆرە مۆزیکە، ببووە هۆی ئەوەی هەوڵێکی ئەوتۆ بۆ سەرکوت و قەدەغە کردنی ئەنجام نەدەن. سەرەڕای ئەمانە ئالێکساندەر کالیچ لە یەکێک لە گۆرانییەکانی خۆیدا دەڵێ: «ئێمە لە هوراس خراپتر نین، درۆ، گەڕەک بە گەڕەک دەگەڕێ، ئەزموونەکانی بە دراوسێکان دەبەخشێت، بەڵام ئەو گۆرانیانەی بە ئارامی و لە ژێر لێوەوە دەگوترێن، ورتەیەکن کە دەبن بە هەورە بروسکە».


بەردەوامیی ئەستاندنی پارە لە قوتابییان\n٢٤ ژوئەن ٢٠١٩ - ٠٣ پوشپەڕ ١٣٩٨ - ٢٠:٥٠ تاران\n١٣٩١/١٢/٢٢ - ١٢-٠٣-٢٠١٣ - ١٢:٠٧ تاران ٥١٢ قه‌باره‌ی فۆنت:\nئاژانسی کوردپا: بەرپرسانی قوتابخانەکانی بۆکان بە بیانووی جۆراوجۆر بەڕە پارەیەکی بەرچاو لە سەرجەم قوتابییانی ئەو شارە وەردەگرن.\nبەپێێ هەواڵی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، بەرپرسانی قوتابخانەکانی شاری بۆکان بە قوتابییانیان راگەیاندووە کە پاش پشووی نەورۆز دەبێ بڕی ١٠ هەتا ١٠٠ هەزار تمەن لەگەڵ خۆیان بۆ قوتابخانەکان بەرن.\nبنەماڵەی ئەو قوتابییانە رایانگەیاندووە کە ئەستاندنی ئە پارەیە لە کاتێک دایە کەلە سەرەتای ئەمساڵەوە هەتا ئێستا چەندین جار بە بیانووی جۆراوجۆرەوە داوا لە قوتابییان کراوە کە بڕێکی بەرچاو پارە بە قوتابخانە و ئیدارەی پەروەردە بدەن.\nلەلایەکی دیکەوە چەند رۆژ پێش ئێستا بەرپرسانی ئیدارەی پەروەردە و بارهێنانی شاری مەریوان ٤٠ کچە قوتابیی قوتابخانەی دواناوەندیی "فاتمەی زەهرا"ی ئەو شارەی بەهۆی نەدانی پارە بە قوتابخانەکەیان، لە خوێندن بێبەری کردبوو.\nپێشتریش بەرپرسانی قوتابخانەکان لە خوێندنگەکانی ورمێ، سایین قەڵا، سەقز، مەریوان و بانە بە بڕیاری ئیدارەی پەروەردە و بارهێنان و بە بیانووی دابین کردنی سووتەمەنی، خواردەمەنی، کەلوپەل بۆ قوتابخانەکان پارەیان لە منداڵان وەرگرتبوو.


پیرۆزکردنەوەی خەتە سوورەکانی ڕۆشنگەری باڵادزەکان – ماڵپەڕی ئەڵتەرناتیڤی شورایی\nمەلابەختیار دیسانەوە ئایەتی خەتە سورەکانی قورئان و خوا و پێغەمبەری بە دەوری پڕۆژەکەی دابڕاندا لە دەستپێکردنی ئاهەنگی ساڵانەدا خوێندەوە.\nسوێندەکانی ئەم پڕۆژەیە بۆ پیرۆزی دەسەڵاتێکە کە ڕۆشنگەریەکەی بریتیە لەوەی براگەورە شەق لە خۆپیشاندەر هەڵدەدا و برا بچوک ئازار شکێنی دەداتێ.!\nمەلابەختیار وەک یەکێک لە سەرپەرشتی باڵادزەکانی حزبێک کە وەک خۆی دەڵێ” ٥٠٠ ملێۆن دۆلار دەدزن و ئامادەنین یەک ملێۆن دۆلار سەرفی دەرماليی خوێندکاران بکەن” و “پارەی دزی لە ژێرزەمینەکانیاندا دەشارنەوە” و خەڵکی کرێکار و فەرمابنەر و مامۆستا و خانەنشین و هەژاریش موچەیان دەبڕێ و کارەبا و سوتەمەنیان نیە، بێگومان دەبێ ڕەخنەگرتن لە ئاین و هەر بیروڕایەکی دواکەوتوانەش بەخەتی سوور دابنێ تاکو بتوانێ خەڵکی کوردستان لە سایەی دەسەڵاتی دواکەتوانەی میلیشییایی یەکێتی و پارتیدا بهێڵێتەوە.ئەم خەتە سورانە بۆ ڕیگری کردن لە دروستبونی بزوتنەوەیەکە کە ڕەخنەی ڕیشەیی لە هەموو دواکەتوییە فکرییەکانی زاڵ بەسەر کۆمەڵگەی کوردستاندا بگرێ کە بنەمای مانەوەی سیستەمی دزی و ڕاوڕوتەی حزبەکەی و سەرمایەدارانی کوردە.\nئەم پڕۆژەیە بەم سەرۆکەیەوە دابڕاوە لە هەر ڕەخنەیەک و بەردەوام خەریکی سوێند خواردنە بەسەری پیرۆزکردنەی بۆ دین و شەریعەتی ئیسلام .\n“پڕۆژەی “دابڕان “بەم سوێندخواردن بە خەتی سوری قورئان لەگەڵ لەدایک بوونیدا توشی ئیفلیجی بوو . پڕۆژە“یە نەزمانی ڕەخنەگرتنی لەبەرنامەی ئیسلام هەیە و نەدەستی کاردەکا بۆ گۆڕینی هیچ کام لەو شەریعەت و سونەتانەی ئیسلام .”\n“سەرچاوەی ئەم سوێند خواردنانەی مەلابەختیار لەپەیامەکانی کۆنفرانسی “دابڕان”دا پێگە و بەرنامەی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە کە ناچاری دەکا بەپێچەوانەی پەیامەکەی کۆنفرانسەکەیەوە بڵێ”خودا و پێغەمبەر و قورئان لای ئێمە هێڵی سورن”.”ئەمە تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ ئەو ڕوناکبیرانەی کە خەونی بوونە پاڵەوانی ڕۆشنگەری هاوچەرخ دەبینن لەڕێگەی بەکارهێنانی پشتیوانی مادی و مرۆیی ومەعنەوی دەسەڵاتێکەوە کە لە چارەکە سەدەیەکی فەرمانڕەوایەتیدا ئیسلامی کردۆتە بنەمای یاسادانان و پەروەردە ، وە کۆنەپەرستی سەلەفی دژ بە ڕوخساری مەدەنیەت و ماف و ئازادیە مەدەنی و ئینسانیەکان بەکارهێناوە .”*\nمەلابەختیار پاڵەوانی” ڕۆشنگەری و عەلمانی”، حزبێکە کە لە سێ دەیەی دەسەڵاتی لە کوردستاندا فرەژنی ژیاندۆتەوە و کردویەتیە یاسا، دیوەخانی بۆ سەرۆک عەشیرەت و شێخەکان داناوەتەوە و مەلا و بانگخواز و سەلەفی و دەروێشی پەروەردەکردوە. بیگومان پیرۆزڕاگرتنی ئاین و شەریعەتی ئیسلامی بنەمایەکی دروستکردنی سوپایەکی فکری و کادری میلیشیاییە بۆ ڕاگرتنی دەسەڵاتێکی کۆنەپەرستانەی وەک یەکێتی و پارتی.\nسەرەڕای هەموو ئەمانەش مەلابەختیار خزمەتکاری باڵای حزبێکە کە بۆهەر کارێکی ڕۆژانەی دەستور لە جمهوری ئیسلامی ئێران وەردەگرێ . ئەم حکومەتەی لە نیوسەدەی ڕابردودا سەرچاوەی سەرەکی توندوتیژی و توندڕەوی ئیسلامی بوە لە ناوچەکە.\nهەربۆیە پەیامی هەر کۆنفرانس و کۆنگرەیەکی “دابڕان”دا دەبێ سوێندخواردن بێت بە سەری پیرۆزیەکانی جمهوری ئیسلامی و شەریعەتی ئیسلامی.


مەلا مەحموودی بایەزیدی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمەلا مەحموودی بایەزیدی یان بازیدی (لەدایکبووی ١٧٩٧ لە بایەزید – مردووی ١٨٥٩) نووسەر، مێژوونووس، وەرگێڕ و شاعیرێکی سەدەی نۆزدەی کورد بوو. بایەزیدی خاوەنی چەندین نووسراوەی پەخشانە بە کرمانجی و چەندین وەرگێڕانیشی ھەیە. پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ کونسوڵی ئەوکاتی ڕووسیادا، واتە ئەلکساندەر ژاپا، ھەبووە، کە کوردی باش دەزانی. ھەندێ جار ژاپای وتوویەتی کە کوردەکان قەرزداری مەلا مەحموودن لەبەر ئەوەی زۆرلایەنی ڕۆشنبیری پاراستووە.\n١.١ بواری ڕۆشنبیری\nوەک لە ناوەکەیەوە دیارە لە ناوچەی بازید لەدایکبووە. سەرەتای ژیانی تووشی کۆمەلێک کێشەی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوە ئەویش بەھۆی ھەڵکەوتی جێگاکەی کە شوێنێکی سنووری نێوان (ڕوسیا - عوسمانی) بووە. ھەر لە سەرەتای ژیانییەوە چوەتە ڕیزی قوتابیانی مزگەوتکان و زانستی ئیسلامییەوە و توانی بڕوانامەی ئیسلامی وەربگرێت. دواتر سەردانی وڵاتی ئێرانی کردووە وە لە شاری تەبرێز نیشتەجێ بووە. لەوێدا دەستی بە خوێندن کردووە تاوەکوو فێری زمانی فارسی بووە و شارەزایییەکی باش لە زانستی ئەدەبی، مێژوویی و فەلسەفی پەیدا کردووە. لەکاتی گەڕانەوەی بۆ شاری بازید، دواتر بەرەو ئەرزەڕوم ڕۆیشتوە لەوێدا نیشتەجێ بووە، بەڵام دیار نییە کە لە وێدا گیانی لەدەست داوە یاخود بەرەو شوێنێکی تر ڕۆیشتووە.\nمەلا مەحموودی بایەزیدی شارەزایییەکی باشی لە زانستی شەرعیدا ھەبووە، چەندین کەس لەژێر دەستی ئەودا خوێندوویانە. زمانی فارسی، عەرەبی، تورکی باش دەزانی کارتێکردنی لەسەر بڵاوبونەوەی ڕۆشنبیری و ڕووناکبیری ئەودا ھەبوە چونکە ئەدەبیاتی ئەوانی دەخوێندەوە و سوودی لێ وەردەگرت. شارەزایی لە مێژوودا ھەبووە. وەرگێڕێکی خاوەن بەھرە بووە. چەندین بەرھەمی فارسی و تورکی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ھەندێ جار نازناوی فەقێ مەحموود ئەفەندییان پێبەخشیوە. بەڵام لە کوردستان بە مەلا محموودی بایەزیدی بەناوبانگە.\nکتاب عادات و تقالید اکراد: کە تایبەت بوو بە ڕەوشتە کۆمەڵایەتییەکانی کوردان وەک شەھیانێن کوردی، ئاشتی و شەڕ، کە وەریش گێڕدراوەتە سەر زمانی ڕووسی لە ساڵی (١٩٦٣) لەلایەن (م. ڕۆدینکۆ). وە دکتۆرە شوکرییە ڕەسوڵ وەریگێڕاوەتە سەر شێوازی (کورمانجی خواروو) لە ساڵی (١٩٨٢) لە (بەغدا) چاپ کراوە.\nتحفة الخلان فی زمانێ کوردان: کە دەربارەی ڕێزمانی کوردییە، کە تاوەکوو ئێستاش دەستنووسەکەی لە پەرتوکخانەی سالیکۆف شیدرن لە شاری سان پترو سبورگ لە ڕووسیا پارێزراوە.\nوەرگێڕانی بەشی یەکەم لە پەرتووکی شەرەفنامە لە فارسییەوە بۆ کوردی، لە ساڵی ١٨٥٨.\nمێژووی نوێی کوردستان ساڵی ١٨٥٧.\n^ "J. S. Musaelyan. Mela Mahmud Bayazidi and His First Translation of Sharaf-name by Sharaf-khan Bidlisi into the Kurdish Language, International Journal for Oriental Manuscript Research" (PDF).\n^ "Encyclopedia Iranica: Kurdish Written Literature".\n^ ئ ا فصلنامە کشکول، فصلنامۀ علمی اسناد و نسخە ھای خطّی مناطق کردنشین، شمارە ٣، ١٣٩٥.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مەلا_مەحموودی_بایەزیدی&oldid=854393»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٣٤ی ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


Actes 28 BDS – کردار 28 KSS | Biblica – Biblica\nActes 28 BDS – کردار 28 KSS\n1کە ڕزگارمان بوو زانیمان ئەو دوورگەیە پێی دەگوترێ ماڵتا. 2دانیشتووانەکەی چاکەیەکی لە ڕادەبەدەریان لەگەڵ کردین، چونکە ئاگریان بۆ کردینەوە و پێشوازییان لە هەموومان کرد، لەبەر ئەو باران و سەرمایەی لێیدابووین. 3پۆڵس هەندێک چیلکەی کۆکردەوە و خستییە ئاگرەکە، تیرەمارێک لەبەر گەرماییەکە دەرپەڕی و خۆی بە دەستیەوە هەڵواسی. 4کاتێک خەڵکەکە تیرەمارەکەیان بینی خۆی بە دەستیەوە هەڵواسی بوو، بە یەکتریان گوت: «بێگومان ئەم کابرایە بکوژە، هەرچەندە لە دەریا ڕزگاری بوو، دادپەروەری نەیهێشت بژیێت.» 5بەڵام پۆڵس تیرەمارەکەی ڕاوەشاندە ناو ئاگرەکە و تووشی هیچ زیانێک نەبوو. 6ئەوانیش چاوەڕێیان دەکرد بئاوسێت یان لەناکاو بە مردوویی بکەوێت. بەڵام زۆر چاوەڕێیان کرد و بینییان هیچی بەسەرنەهات، ئەوسا بیروڕایان گۆڕی و سەبارەت بە پۆڵس گوتیان: «ئەمە خوداوەندێکە!»\n7دەوروبەری ئەو شوێنە زەوی و زاری پیاوگەورەی دوورگەکە بوو کە ناوی پۆبلیۆسە، ئەو پێشوازی لێکردین و سێ ڕۆژ بە خۆشییەوە میوانداری کردین. 8وا ڕێککەوت باوکی پۆبلیۆس کەوتبوو، تا و سکچوونی هەبوو. پۆڵس چووە لای و نوێژی کرد، دەستی لەسەر دانا و چاکیکردەوە. 9کاتێک ئەمە ڕوویدا، نەخۆشەکانی دیکەی دوورگەکە دەهاتن و چاک دەبوونەوە، 10ئیتر بە زۆر شێوە ڕێزیان گرتین، کە بەڕێکەوتین هەموو پێداویستییەکانیان بۆ دابین کردین.\n11دوای سێ مانگ بە کەشتییەکی ئەسکەندەری بەڕێکەوتین، کە زستانی لە دوورگەکە بەسەربرد بوو، وێنەی دووانەی28:11 یۆنانی: دوو خوداوەندی جمک، بە ناوی کاستۆر و پۆلوکس. لەسەر بوو. 12کاتێک لە سیراکۆسا دابەزین سێ ڕۆژان ماینەوە. 13ئینجا لەوێ ڕۆیشتین و گەیشتینە ڕیگیۆم. بۆ بەیانی بای خواروو هەڵیکرد، لە ڕۆژی دووەم هاتینە پوتیولی. 14لەوێ برایانمان دۆزییەوە، داوایان لێکردین هەفتەیەک بمێنینەوە. بەم شێوەیە هاتینە ڕۆما. 15لەوێوە کە برایان هەواڵی ئێمەیان بیست، تاکو گۆڕەپانی ئەپیۆس28:15 یۆنانی: فۆروم ئەپیۆس. و سێ خانەکە28:15 شوێنێکە، بە نزیکەی 40کم لە باشووری ڕۆمایە. هاتنە پیشوازیمان. کاتێک پۆڵس بینییانی سوپاسی خودای کرد و ورەی بەرزبووەوە. 16کاتێک گەیشتینە ڕۆما، ڕێگا بە پۆڵس درا بە تەنها لەگەڵ ئەو سەربازەی پاسەوانی دەکرد نیشتەجێ بێت.\n17دوای سێ ڕۆژ پۆڵس پێشەوایانی ڕابەرانی جولەکەی بانگکرد، کاتێک کۆبوونەوە پێی گوتن: «برایان، هەرچەندە هیچم لە دژی گەلەکەمان و نەریتی باوباپیرانمان نەکردووە، لە ئۆرشەلیم گیرام و درامە دەستی ڕۆمانییەکان. 18لێکۆڵینەوەیان لەگەڵم کرد ویستیان ئازادم بکەن، چونکە هۆیەکیان بۆ کوشتنم نەدۆزییەوە. 19بەڵام جولەکە ناڕازی بوون و منیش ناچار بووم داواکارییەکەم بدەمە قەیسەر، بۆ شتێکم نەبوو سکاڵا لە گەلی خۆم بکەم. 20لەبەر ئەوە داوام کرد بتانبینم و قسەتان لەگەڵ بکەم، چونکە لە پێناوی هیوای ئیسرائیل ئەم زنجیرەم پێوەیە.»\n21وەڵامیان دایەوە: «دەربارەی تۆ نامەمان لە یەهودیاوە وەرنەگرتووە، کەسیش لە برایان نەهاتووە تاکو دەربارەی تۆ هەواڵمان بداتێ یان بە خراپە باست بکات. 22بەڵام پێمان خۆشە گوێمان لێت بێت تۆ چۆنی دەبینیت، چونکە سەبارەت بەم ڕێبازە دەزانین لە هەموو شوێنێک بەربەرەکانێی دەکرێت.»\n28«با لەلاتان زانراو بێت، ڕزگاریی خودا بۆ نەتەوەکان نێردرا، ئەوانیش گوێ دەگرن.» ] 29کاتێک ئەمەی گوت، جولەکەکان ڕۆیشتن و دەمەقاڵێیەکی زۆریان هەبوو.[\n30پۆڵس دوو ساڵی تەواو لەو ماڵەی بە کرێی گرتبوو مایەوە، پێشوازی لە هەموو ئەوانە دەکرد کە دەهاتنە لای، 31بەوپەڕی ئاشکرایی و بێ کۆسپ شانشینی خودای ڕادەگەیاند و سەبارەت بە عیسای مەسیحی خاوەن شکۆ خەڵکی فێردەکرد.


شەوی دیبەیتە درێژەكە\nبۆچوون / بیروڕا :: 28/09/2016\nوەك ئەو ملیۆنەها كەسەی دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان، منیش دوێنێ شەو هەتا سەعات سێی بەیانی بێداربووم بەدیار یەكەم دیبەیتی نێوان یەكەم ژنی كاندیدی سەرۆكایەتی ئەمریكا و دۆناڵد ترامپ-ی دیاردە میلـلییەكەدا. هیچ شتێك چاوەڕوانكراو نەبوو. نە هەڵهاتن و دەركەوتنی هیلاری كلینتۆن بەو جۆرە باشە و نە ئاوابوونی ترامپ-یش بەو ئاستە خراپە. لە چوارچێوەی هۆڵێكدا و لەبەردەم جەماوەرێكی هەڵبژێردراودا، ترامپ توانای ئامادەكاری و كاریگەریدروستكردنی لەدەستدا. دەبوایە وەڵامی پرسیاری دیاریكراو و دۆزی دیاریكراو و هەڵوێستی دیاری كراو بداتەوە. لە دۆخێكی ئاوا جددی و ورددا دروشمە دووبارەكانی سوودێكیان نابێت، هەروەها رستە گشتییەكانی و گوزارشتە بێ سەروبەرەكانیشی. بەڵام خاتوو كلینتۆن-ی سوورپۆش، تەواو پێچەوانەی ئەو بوو.\nهێمنیەكی نیوە رەها و وردیەكی تەواو رەها و قسەی بەرپرسانە و هاوسەنگ و ئامادەبوونێكی نەشڵەژاو و دڵنیا. بەدرێژایی كاتەكە من گوێمگرتبوو و بیرم لەخۆمان دەكردەوە نەك لە ئەمریكا. ئەوە كام سەرۆكی عەرەبە كە لەسەر بنەمای ئەرك و ئابوری و دۆخی چینی ناوەند، دەچێتە شەڕی هەڵبژاردنیەوە و لەبری ئەوانە نامانگێڕێتەوە بۆ شكۆی رابردوو و رووخاندنی ئیمپریالیزم و رەوانەكردنی (ئەمریكا) بۆ مەرگ؟ ئەی كام سەرۆكە كە دەیەوێت دەستی كاری نیشتمانی لە كێبڕكێ بپارێزێت، یان كرێكاران بە مەسەلەیەكی گەورەی وادابنێت كە شیاوی سەرۆكایەتیە مێژوویەكەی بێت؟. كلنتۆن وەڵامی دایەوە و ترامپ-یش هەر وەڵامی دایەوە، وەڵامی هەموو ئەو پرسیارانەیان دایەوە كە ئاراستەیان كرا. ئەمەیش ئاماژەی ئەوەبوو كە هەردووكیان كۆششیان كردووە بۆ ئەوەی خۆیان بۆ پۆستەكە ئامادە بكەن. ئەگەرچی ئەویان بە زمانە ئەدەبیەكەی و زاراوەگەلە دیاریكراوەكانی و وەڵامە قەناعەتپێهێنەرەكانی بەسەر ئەوی دیكەیاندا زاڵبوو، ئەمە بێجگە لە شێوازە زۆرداریانەكەی بۆ بردنی گفتوگۆكان بە لای خۆیدا.\nمن لایخۆمەوە بە نائومێدی و ناخۆشییەوە بیرم لە ئەدەبیاتی شەڕەكەی سەرۆكایەتی لوبنان دەكردەوە كە لە چ ئاستێكدا دەكرێت و چ مەسەلەیەكی وروژێنەری تێدایە. لەكاتێكدا كلینتۆن و ترامپ لەبەردەم خەڵكیدا زۆرانبازیی دەكەن، كەچی ژەنراڵ میشال عۆن بە یەك دروشمەوە دەچێتە شەڕەكەیەوە، ئەویش: یان خۆم یان هیچ كەس.\nجاران لوبنان شانازیی بەوەوە دەكرد تاقە دەوڵەتێكە كە سەرۆكەكانی پێشووی بەزیندوویی ماونەتەوە و تێیدا دەژین، كەچی ئێستا چواریان لە سەنیگال-ن.\nلەكاتێكدا ترامپ دەیەوێت دیوارێك بەدرێژایی لەگەڵ سنووری مەكسیكدا دروست بكات، كاندیدەكەی سەرۆكایەتی پێشنیاری نەكرد بۆ پاراستنی سنوور لە چەك و لە هەردوولاوە، چونكە یەكسەر مافی خۆپاڵاوتنی لەدەستدەدات. كلینتۆن خۆی بە ژنێكی داهێنەر بۆ كورسییەكە دەرخست كە لە داڕشتنی گوتاری سیاسییدا ئاگاداری بووە. ترامپ هەر تووڕە بوو، جوانییش لە تووڕەبووندا نییە، وەك گۆتە دەڵێت. خەڵكی لە كەسە توند و توڕەكان دەترسن و نابنە مایەی دڵنیایی بۆیان.\nدواڕۆژ:: 6 خولەک پێش ئێستا


شێرزاد شێخانى: ملله‌تى به‌سته‌زمان. – WTARIKURD\nده‌زانن ئه‌مه تاكه ملله‌تى سه‌ر زه‌مينين كه حه‌نينمان دائيمه‌ن لۆ زه‌مانى پێشانه. ئه‌وه‌ش ته‌بعه‌ن له‌به‌دبه‌ختى و وه‌زعى ئه‌و‌ڕۆمانه. حه‌زمان لێيه بگه‌ڕێينه‌وه زه‌مانى كۆن هه‌رچه‌نده ئه‌و زه‌مان خه‌ركى به‌عام فه‌قيرو فه‌قه‌راتيش بون، ئينسان له‌زۆر شت مه‌حروم بو ، ده‌ستى به زۆر شت نه‌ده‌گه‌يشت.\nباوه‌ر ده‌كه‌ن لۆ ده‌ركردنى جنسيه‌ى عيراقى ده‌بايه سه‌فه‌ره‌كى سێ رۆژيمان بكردبايه لۆ به‌غدايێ، به‌ڕه‌زاله‌ت له‌ئوتێله پييسه‌كانى مه‌يدانو حه‌يده‌رخانه چاوه‌ڕێمان بكردبايه حه‌تا به رۆح كێشان شه‌هاده‌ى جنسيه‌مان وه‌رده‌گرت لۆ ته‌عينات له‌دائيره‌يه‌كى حكومه‌ت.\nده‌زانن ئه‌گه‌ر خزمه‌كت له‌خاريج بايه، لۆ ته‌له‌فۆنه‌كى ده‌بايه بچيه به‌ريدى به‌غدا له‌وێوه ته‌له‌فۆنى لۆ بكه‌ى!. ده‌زانن حه‌تا ره‌سمى مله‌وه‌نيش ده‌بايه دوو مانگ چاوه‌ڕێت بكردبايه حه‌تا له‌به‌غدا لۆيان ده‌شوشتى و ته‌بعيان ده‌كرد!.\nئه‌گه‌ر چى ميلله‌ت به‌عام فه‌قيرو نه‌دار بو، به‌ران كه‌رامه‌تى پارێزراو بو، مامۆستا معاشى ده دينار بو، به‌ران وه‌كى پاشا ده‌ژيا. باسى قه‌درو قييمه‌تيشى ناكه‌م كه وه‌كى بابى خۆمان ته‌ماشامان ده‌كردن. ته‌له‌فۆن به‌س له‌مارى ده‌وره‌مه‌ند هه‌بو . سه‌ياره به‌س له‌لاى ئاغاو پياوه گه‌وره‌كان هه‌بو، ئه‌وانيش سايه‌قى تايبه‌تى خۆيان هه‌بو، ئه‌وانه‌ش وه‌كى به‌شه‌ك له‌خێزانه‌كه‌يان معامه‌له ده‌كران . وه‌ستاى مه‌تعه‌مو فيته‌ره‌كان، وه‌كى مندارى خۆيان ته‌ماشاى شاگرده‌كانيان ده‌كرد.\nده وه‌ره ئێستا به‌راورده‌كى بكه‌و ببينه ئه‌و وراته‌مان حه‌تا چه‌ند وێرانه . ئه‌خلاق له‌ئه‌زمه‌دايه، ويژدان نه‌ما لاى كاسب و مه‌سئولان .ته‌له‌به‌ى زانكۆ ده‌بته شاگردى مه‌تعه‌م. شاگرده فيته‌ر ده‌بته ئامر فه‌وج و كارگيرى حزبه‌كان. پياوه به‌ئه‌خلاقه‌كان زه‌ليل ده‌كرين، كوڕى به‌رده‌ركى سينه‌ماكان ده‌بنه به‌ڵته‌چى و شه‌قوه‌شێنى ده‌سه‌راتداره‌كان. حه‌قبێژه‌كان ئۆغريان كرد، ده‌مشڕو چڵكاوخۆر بونه ده‌مراستى ده‌سه‌رات و له‌سه‌ر شاشه‌ى ته‌له‌فزيۆن ده‌بنه محامى خاكفرۆش وخائينان. پێشمه‌رگه‌و خه‌باتگێڕه كۆنه‌كان به روحو گيان ديفاعيان له‌ميلله‌ت ده‌كرد، ئێستا عاره‌بانچين له‌شيخه‌ڵڵا، جاشومه‌فره‌زه خاسه‌كانيش بونه مه‌سئولى پايه‌دار. راسته ئێستا حه‌مو شته‌ك مه‌يسه‌ره‌و ژيان ئاسانتره ئينسان حه‌مو شته‌كى هه‌يه، به‌ران به‌چ كه‌لك دێ كه درت خۆش نه‌بى و چه‌پۆكى ده‌سه‌رات به‌سه‌ر سه‌رته‌وه بى.\nوه‌ختى خۆى مندار له‌حه‌مو شته‌كى بێبه‌ش بو، ئێستا له‌دوو ساريه‌وه ئايپادى شه‌ش وه‌رقه‌يه‌يى لۆ ده‌كڕن. ئه‌و وه‌ختى سارى جاره‌ك درمان خۆش ده‌بو به گێژنه‌كان و گه‌مه‌ى بن له‌يلوگان، ئێستا حه‌مو ئێواره‌يه‌ك ده‌بى منداره‌كه‌ت ببه‌يه فاميلى مۆل وماجيدى مۆل. به‌رده خرمان هه‌رده‌گرته‌وه به‌ئاسن ده‌مانكوتى بيكه‌نينه كه‌لا، ئێستا كاكى جوجه‌ڵه پلاى ستێشنى سێ وه‌ره‌قه‌يى ده‌وێ ده‌بى لۆشى بكڕى، ئه‌گه‌رنا داكى حيسارت ده‌خاته سه‌رى. بڕۆ له‌زه‌لامه‌كى ئه‌وروپى ببپرسه، ئه‌رێ دونێ خۆشتر بو يان ئه‌وڕۆ. پێت ده‌رێ” ياه.. ئه‌تو باسى چ ده‌كه‌ى، كه‌ينێ زه‌مانى كۆن خۆشتر ب، ئه‌و زه‌مان هيچمان نه‌بو ، ئێستا حه‌مو شته‌كمان هه‌يه.\nده‌بڕۆ عه‌ينه‌ن پرسيار له‌پيره‌مێرده‌كى ته‌سبيح فرۆشى پێش مزگه‌فتى خانه‌قا بكه، يه‌كسه‌ر پێت ده‌رێ ” كوڕى بابم ئه‌تو باسى چ ده‌كه‌ى، ئه‌و زه‌مان له‌كێ و ئێستامان له‌كێ. ئه‌و زه‌مان ئاووكاره‌بامان هه‌بو، معاشمان به‌شى حه‌مو شته‌كى ده‌كرد، رێزو وئيحترام و ئه‌خلاق هه‌بو، ئێستا ته‌ماشا بكه بزانه، ئه‌وه حارى كاره‌بامانه، ئاوى خواردنه‌وه‌مان نيه، ئه‌خلاق نه‌ما، ئيحترام گوزه‌شت، هه‌يه‌و نيه، ده‌سه‌راته‌كى حه‌تا برێي بێباك، ميلله‌ته‌كى به‌سته‌زمانو بێده‌ره‌تان “. ئه‌مه ملله‌ته‌كين وه‌كى ميزى حوشتر ده‌گه‌ڕێينه‌وه دواوه.\nئه‌رێ به‌راست ئه‌من حوشترم به‌س له‌فليمان ديتيه، ده‌بى راست بى ميزه‌كه‌ى ده‌گه‌ڕيته‌وه دواوه، يان ئه‌وه له‌به‌دبه‌ختى ئه‌مه‌ى ملله‌تى كورده دائيمه‌ن وه‌زعي خۆمان به‌ميزى حوشتر به‌راورد ده‌كه‌ينه‌وه.\nباقى وه‌لسه‌لام .


ئه‌ردۆغان: كه‌ركوك شارێكی توركمانیيه - Kirkuknow\nئه‌ردۆغان: كه‌ركوك شارێكی توركمانیيه\nره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، سه‌رۆك كۆماری توركیا فۆتۆ: ئاژانسی ئه‌نادۆل\nرەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، لە میانەی چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی ئەلجەزیرەی قەتەری، رایگەیاند کە بەڵێنی ئەوەیان پێدراوە ئاڵای هه‌رێمی كوردستان لەسەر ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک دابگیرێت.\nئەردۆغان، لە وەڵامی پرسیارێکی پێشکەشکاری بەرنامەی بلا حدود دا کە رای ئەوان دەربارەی کۆنترۆڵکردنی کەرکوک لەلایەن کوردەکانەوە وتی “ئێمە بڕوامان وایە ، کەرکوک شارێکە لە روی مێژوییەوە تورکمانیە بەڵام کوردیشی لێ دەژی و عەرەبیش. کەرکوک هی کەس نیە هی هەموو نەتەوەکانی ناویەتی.”\nدەربارەی بابەتی هەڵکردنی ئاڵای هه‌ریمی کوردستانیش، ئەردۆغان وتی کە ئاڵای کوردستان لەسەر بەشێک لە بیناکان هەڵگیراوە و پێشیان وتراوە کە لەسەر بینای ئەنجومەنی پارێزگاش لادەدرێت . ئەردۆگان وتی “بەڵام نازانین کە ئایا لادراوە یاخود نا.”\nسەرۆککۆماری تورکیا لە درێژەی چاوپێکەوتنەکەدا هێرشی توندی کردە سەر ئێران و بە هەوڵدان بۆ ‘فراوانخوازی هەژمونی فارسی’ تاوانباریکرد و وتی “سیاسەتەکانی ئێران لە سوریا و عێراق و ناوچەکە مایەی نیگەرانیە.”\nئەردۆگان،هێزەکانی حەشدی شەعبی بە جێبەجێکاری پلانەکانی ئێران دانا و گوتیشی “حەشدی شەعبی هێزێکی تیرۆریستیە.”\nسەرۆککۆماری تورکیا تەلەعفەری وەک نمونەی هەوڵدان بۆ پاکتاوکردنی تورکمانەکان لە عێراق خستە روو و گوتی “تەلەعفەر شارێکی تورکمانیە. ٤٠٠ هه‌زار تورکمانی لێدەژی. بەشێکیان سوننەن و بەشێکیان شیعەن. بەڵام ئێستا بەداخەوە پەرتەوازە کراون و تەنها بەشێکی کەمی خەڵکەکەی لەوێ ماوە.”\nئەردۆگان حەشدی شەعبی بە هەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی تەلەعفەر تاوانبارکرد.\nئەنجومەنی پارێزگای كەركوك، 28-3 هەڵكردنی ئاڵای هەرێمی كوردستانی لە فەرمانگەكانی شارەكە پەسەندكرد لە كۆبوونەوەیەكدا كە هەردوو پێكهاتەی عەرەب‌و توركمان بایكۆتیانكرد، ئەوەش كاردانەوەی جیاوازی لێكەوتەوە.\nدوای چەند رۆژێك‌و لە 1-4دا، پەرلەمانی عیراق پرسی هەڵكردنی ئاڵای هەرێمی كوردستانی لە پارێزگای كەركوك خستەدەنگدانەوەو بەزۆرینەی دەنگ بڕیاردرا تەنیا ئاڵای عیراق هەڵبكرێت، دوای ئەوەی فراكسیۆنە كوردییەكان بایكۆتی دانیشتنەكەیان كرد.\nلەكاردانەوەی ئەو هەنگاوەشدا، ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك 4-4 كۆبونەوەیەكی بە بێ ئامادەبونی عەرەب‌و توركمان ئەنجامدا‌و تێیدا، بڕیارەكەی پەرلەمانی عیراقی رەتكردەوە‌و داوای راپرسی لە پارێزگاكە پەسەند كرد.


admin | کۆسپی دێمۆکراتیک\nAnette Pettersson, Academy of Democracy\nEva Restrepo Ahren, Español\nPosted in په‌یوه‌ندی\nله جڤیندا، نۆره‌ی ئاخافتن ده‌سووڕێ و هه‌موو که‌سێک به ڕیز سه‌ره‌ی خۆی ده‌بێ. له سه‌ره‌ی خۆیدا، مرۆڤ له کاتی دیاریکراودا، چه‌ند خوله‌کێک، باسه‌که‌ی خۆی پێشکه‌ش ده‌کات بێ ئه‌وه‌ی که‌سی دیکه پێی ببڕێ. له سووڕدا مرۆڤ گه‌ر باسی تایبه‌تی نه‌بێ بۆی هه‌یه له نۆره‌ی خۆی خۆش بێ، به‌ڵام که‌س بۆی نییه سه‌رنج و تێبینی هه‌بێ ده‌رباره‌ی گوته‌ی که‌سێکی دیکه، ئێره بواری گفتوگۆ نییه.\nبۆ ئه‌وه‌ی «سووڕ» به ڕێکی بێ ڕێبه‌ر بچه‌رخێ ده‌بێ سه‌ره‌تا تێمایه‌ک (بابه‌تێکی باس) دیاری بکرێ، بۆ نموونه:\n1- سووڕی ئێره و ئێستا – لێره‌دا هه‌موو که‌سێک ئه‌و باسانه ده‌کاته‌وه که ئێستا لێره‌دا خه‌یاڵی جه‌نجاڵ کردوه، بۆ ئه‌وه‌ی پاشان هه‌ر هه‌موو به‌ته‌واوی سه‌رنجه‌وه به‌شداری جڤینه‌که‌مان بین.\n2- سووڕی ڕۆژه‌ڤ – له پرسه‌کانی ڕۆژه‌ڤی ئه‌م جڤینه کامه پرس به‌لای منه‌وه له هه‌موان گرینگتر بوو.\n3- سووڕی ڕووماڵ – به‌ر له ده‌ستپێکی گفتوگۆ، کامه پرس گرینگه کاتی گفتوگۆ له یادمان بێ.\n4- سووڕی پێشنیاز – پاش گفتوگۆ، هه‌ر که‌سێک پێشنیاز ده‌دات بۆ بڕیارێک، به بێ به‌ڵگه‌کاری و گفتوگۆ\n5- سووڕی کۆتا – ده‌مه‌و کۆتابوونی جڤین، چی باش بوو له‌م جڤینه‌دا و چی ده‌کرێ باشتر بێ.\nبڕوانه «ڕێبه‌رایه‌تیی دێنمۆکراتانه»\nPosted in ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر, مێتود, مێتودنامه\nتۆپێکی نه‌رم و سووکه‌ڵه ده‌درێته ده‌ست که‌سی ئاخێوه‌ر و ده‌یکاته جێی سه‌رنج. ئه‌م ده‌ستکه‌لایه ماف ده‌داته ئاخێوه‌ر گوته‌ی خۆی هه‌بێ بێ ئه‌وه‌ی که‌س پێی ببڕێ. ده‌ستکه‌لا بۆ ڕاکێشانی سه‌رنجی ئاپۆره‌یه بۆ که‌سی ئاخێوه‌ر بێ ئه‌وه‌ی که‌سی دیکه په‌رتی بکات. پاش که‌مێک ڕاهێنان مرۆڤ فێر ده‌بێ ته‌نانه‌ت له جڤینی گه‌وره‌شدا بێ سه‌رۆک و ده‌مڕاست، به ڕاده‌ست کردنی ئه‌م ده‌سته‌کلایه نۆره‌ی ئاخافتن بداته هاوڕێیان.\nسووڕاندنی کارکردی جڤین\nڕێبه‌رایتیی جڤین ئه‌رکێکی ئاڵۆزه و ده‌کرێ دابه‌ش بکرێت به‌سه‌ر چه‌ند که‌سێکدا. گه‌ر ئه‌م ئه‌رکه له نێو ئه‌ندامانی په‌یوه‌ستدا بسووڕێ، ئه‌وا هه‌موو که‌سێک ده‌رفه‌تی ده‌بێ بۆ په‌ی بردن به چۆنیه‌تی چه‌رخانی سازمان و باشتر به‌رپرسایه‌تیی جڤین ده‌گرێته ئه‌ستۆ.\nڕێبه‌ری جڤین – یه‌که‌م ئه‌رکی ڕێبه‌ر دابه‌شینی سه‌ره‌ی ئاخافتنه له جڤینه‌که‌دا و ئه‌وجا ڕێبه‌رایه‌تیشه به‌وه‌ی:\n– داوا له که‌سانی درێژدادڕ بکات بگه‌نه کڕۆکی باس،\n– خۆی پوخته‌ی گفتوگۆی جڤین پێشکه‌ش بکات،\n– گفتوگۆ به‌ره‌و بڕیاردان به‌رێت و … هتد.\nگرینگه ڕێبه‌ری جڤین هاوکات باسی تایبه‌تیشی نه‌بێت. گه‌ر هه‌یبوو ده‌بێ که‌سێکی دیکه بۆ ماوه‌یه‌ک ڕێبه‌رایه‌تییه‌که بکات.\n– سکرتێر – له هه‌موو دۆزێکدا که دێته به‌رباس، بڕیاره‌که دووباره ڕوون ده‌کاته‌وه و پرۆتۆکۆلنووسی ده‌کا بۆ دیڤچوون له جڤینی داهاتوودا\n– کاتڕاگر – که‌سێکه ئاگاداری کاته، ڕێ نادات گفتوگۆ له سنووری کاتی ته‌رخان ده‌رچێت و هه‌روه‌ها ئاگای له‌وه‌یه جڤینه‌که له کاتی خۆیدا ته‌واو بێ. چونکه که‌سێک هه‌یه به‌رپرسی کاته، ئه‌وانه‌ی دیکه خه‌ریکی خاڵه‌کانی جڤینه‌که ده‌بن و په‌رۆشی کات نابن.\n– چاودێر – وه‌ها باشه به‌ر له ده‌ستپێکی جڤین ناوزه‌د بکرێ به‌تایبه‌تی گه‌ر خاڵ هه‌بێ له فه‌رهه‌نگی جڤیندا پێویستی به سه‌رنجی تایبه‌ت بێ، بۆ نموونه: دابه‌شینی کاتی ئاخافتن، گوته‌ی زێڕینی وه‌ها شایانی تۆمار کردن بێ، ته‌کنیکی خۆسه‌پاندن، پێویستبوونی وچان و … هتد.\nته‌کنیکی یه‌که‌م و دوه‌م، «ده‌سکه‌لای ئاخافتن» و «سووڕ»، ئاسانه یه‌کسه‌ر پیاده‌یان بکه‌یت و ئه‌نجامی باشیان لێ وه‌ربگریت. ته‌کنیکی «ڕۆژه‌ڤی هاوکۆ» و «سووڕاندنی کارکردی جڤین» پیویستیان به ڕاهێنانه. گه‌ر مرۆڤ سه‌رکه‌وتوو بێ له دامه‌زراندنی ئه‌م چوار ته‌کنیکه‌دا، ئه‌وا مه‌ودایه‌کی باش ده‌بڕێ له دابه‌شینه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و ڕێبه‌ستن له مه‌یلی هه‌ڵاواردن له نێو سازماندا.\nئه‌وجا بڕوانه ڕاهێنانی «فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان».\nده‌ستپێکی جڤین سووڕێکه تێیدا ئه‌ندامان ڕوونی ده‌که‌نه‌وه:\nکامه پرس به‌لایانه‌وه گرینگه باس بکرێ –\nمه‌به‌ستیان له‌و باسه چییه: په‌خشانی زانیارییه، گفتوگۆیه یان بڕیاردان –\nئه‌و باسه چه‌ندی کات پێوسته له‌م جڤینه‌دا –\nوه‌ها باشه ئه‌و خاڵانه له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره بنووسرێت بۆ ئه‌وه‌ی له هه‌موان ڕوون بێ. گه‌ر ئاشکرا بوو که کاتی پێویست بۆ گفتوگۆی ئه‌و خاڵانه‌ی ڕۆژه‌ڤ سنووری کاتی ته‌رخانی جڤینه‌که ده‌به‌زێنێ، ئه‌وسا ده‌بێ بێنه‌وبه‌ره له‌گه‌ڵ یه‌کبه‌یه‌کی ئه‌ندامان بکرێ له‌سه‌ر کاتی پێویست بۆ خاڵه‌کانیان – له‌وانه‌یه خاڵ هه‌بێ بخرێته جڤینی داهاتوو. پاش ئه‌م بێنه‌وبه‌ره‌یه بڕیار ده‌درێ له‌سه‌ر ڕیزبه‌ندی خاڵه‌کان، کامیان له پێش و کامیان له پاش دێنه به‌رباس. ئه‌وجا هه‌ر که‌س به‌رپرسه له‌وه‌ی خاڵه‌که‌ی خۆی پێشکه‌ش جڤینه‌که بکات. ئه‌م پڕۆسه‌یه کات زۆر نابات و ده‌شبێته مایه‌ی .\nڕیزبه‌ندییه‌کی «هاوکۆ» ی ڕۆژه.\n»بڕوانه «ڕێبه‌رایه‌تیی دێنمۆکراتانه\nجه‌خت له‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤ\nڕوون کردنه‌وه‌ی گرفتی ڕۆژه‌ڤه له ڕێی ڕووماڵ کردنی دۆزه سیاسییه‌کانی سێره‌ی گرووپ .\nسێ کوڕ شه‌ڕیان بوو له‌سه‌ر سێوێک. بابایه‌ک په‌یدا بوو، هاواری لێ کردن:\n– کوڕینه، نابێ شه‌ڕ بکه‌ن. شه‌ڕ ته‌نها شه‌ڕی به‌ده‌مه‌وه‌یه.\n– ئازاد گوتی: جا به تۆ چی، پیره‌مێرد!\n– چۆن به من چی، من مامۆستام له‌م فێرگه‌یه‌دا.\n– ئازاد گوتی: ئه‌وجا چی؟\n– له‌م فێرگه‌یه‌دا ڕێ به شه‌ڕ نادرێ.\n– نه‌وزاد گوتی: ئه‌وجا چی؟\n– ئای! ئه‌مه بڕیاری ئه‌نجومه‌نی فێرگه‌یه و به شێوازێکی دێمۆکراتانه دراوه.\n– ئاها! ئه‌دی تۆ ده‌زانیت ئێمه کێین؟ ئێمه «کۆمکاری سێ شاسواره‌ین» و پاش هه‌ڵسه‌نگاندنێکی ژیرانه، کۆده‌نگ بڕیارمان دا جه‌نگێکی سه‌روه‌رانه به‌رپا بکه‌ین له پێناو سێوه‌که‌دا.\nده‌شێ دۆزی ڕاستینه ده‌رباره‌ی بابه‌تی گرینگتر بێ. به‌ڵام مه‌به‌ست گه‌ر ئه‌وه‌نده نه‌بێ خۆ له شه‌ڕ لاده‌ین، بگره خۆ له که‌سانی خۆسه‌پێنیش لاده‌ین، ئه‌وا به ئاسانی گرفتی له‌م بابه‌ته دێته ڕێ: لایه‌نه‌کانی ناکۆک سه‌ربه په‌یوه‌ستی جودان و خۆیان به خاوه‌ن ماف ده‌زانن. ئه‌م گرفتی ڕۆژه‌ڤه ده‌کرێ چاره بکرێ گه‌ر لایه‌نه‌کان ساختارێکی هاوکۆی دێمۆکراتانه بسه‌لمێنن. بۆ نموونه:\n– ڕێساکانی فێرگه له جڤینێکی به‌رفره‌واندا بدرێ، تێیدا هه‌م ئه‌نجومه‌نی فێرگه و هه‌م «شاسواره‌کان» وه‌ک هاوزێدی یه‌کسان به‌شدار بن.\n– ڕێساکان له لایه‌ن ئۆرگانێکه‌وه بدرێ ئه‌ندامه‌کانی نوێنه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی هه‌موو لایه‌نه‌کان بن و به شێوه‌یه‌کی دێمۆکراتانه هاتبنه هه‌ڵبژاردن.\n1. تێمای به‌ر سێره\n«پرسی هه‌نووکه‌یی که گرینگه چاره سه‌ر بکرێن».\n2. ڕووماڵ کردن\nگرووپ پێک بهێنن ئه‌وپه‌ڕی 6 ئه‌ندام بن. هه‌ر ئه‌ندامێک 5 پرسی هه‌نووکه‌یی، هه‌ر دانه‌ی له‌سه‌ر کاخه‌زێکی Post-It بنووسێت.\n3. پۆلێن و پێشه‌می\n— له هه‌ر گرووپێکدا، ئه‌ندامان پرسه‌کانی خۆیان بۆ یه‌کتر باس ده‌که‌ن و کاخه‌زه‌کان ده‌سته ده‌سته جودا ده‌که‌نه‌وه. کاخه‌زی هاوپرسیار ده‌خرێنه سه‌ر یه‌ک.\n— هه‌موو ئه‌ندامێک نیشانه‌ی X ێک ده‌دات له‌و پرسانه‌ی پێی وایه ده‌بێ له‌پێشتر بن\n— به‌گشتی گرووپه‌که هه‌فت کاخه‌ز هه‌ڵده‌بژێرن له‌وانه‌ی زۆرترین X یان هه‌یه بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی داهاتوو\n4. هه‌ڵسه‌نگاندنی بارودۆخی ئێستا\nپێشه‌می دانی هاوکۆ به پرسی گرینگی ئه‌مڕۆ، چۆن و له کوێ ده‌کرێ؟ هه‌ر یه‌ک له‌و هه‌فت پارچه کاخه‌زه‌ی هاته هه‌ڵبژاردن له ستوونێکی ئه‌م خشته‌یه‌دا جێگیر بکه‌ن.\n1- که‌سه‌کی – له لایه‌ن به‌شداربوانه‌وه\n2- نێوخۆ – له نێو ئه‌و گرووپ و سازمانه‌ی ئه‌ندامه‌کان تێیدا به‌شدارن\n3- بێنه‌وبه‌ره – له‌گه‌ڵ لایه‌نێکی ده‌ره‌کی به‌ڵام نه‌ک بڕیاری فه‌رمانگه‌ی ده‌سه‌ڵات\n4-6 بڕیاری شاره‌وانی (کۆمیون)، میللی یان نێوده‌وڵه‌تی – بۆ پرسی وه‌ها که پێویستی به بڕیاری یه‌ک له‌و ئاستانه هه‌یه\n7- ناڕوونه – ئه‌م ستوونه بۆ ئه‌و پرسانه‌یه که جێگه‌یان ئاشکرا نییه\n5. شرۆڤه‌ی هاوکۆ\nئه‌نجامی کاری گرووپه‌کان به‌راورد بکه‌ن. جه‌خت بخه‌نه سه‌ر دۆزه سیاسییه‌کان (ستوونی 3-7) و هه‌وڵ بده‌ن دۆزه «ناڕوون» ـه‌کان ساخ بکه‌نه‌وه:\n– ئایه تێکه‌ڵه‌ی بڕیاری فره‌ئاسته؟ بارودۆخی وه‌ها چۆن چاره ده‌کرێ بێ ئه‌وه‌ی تووشی کێشه‌ی «به‌ستێنی ده‌سه‌ڵات» بین (واته بواری ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مه یان هی ئه‌و)؟\n– له‌م ڕۆژگاره‌دا هیچ په‌یوه‌ستێک هه‌یه ئه‌م پرسه‌ی له ڕۆژه‌ڤی خۆیدا هه‌بێ؟ گه‌رنا، کامه ستراتیژ بگرینه به‌ر باشه بۆ ئه‌وه‌ی له ئایه‌نده‌دا چاره‌سه‌ر بکرێت؟\nزۆر جار «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» بۆ خۆی سه‌خت و ئاڵۆزه بۆیه به ئاسانی گرووپه‌کان ناتوانن ستوون بۆ هه‌موو پرسه‌کان بدۆزنه‌وه. هیج په‌یوه‌ستێک نییه – ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تانی سه‌روه‌ریش – هێنده خۆفه‌رمان بن ئه‌ندامانی بتوانن کۆنترۆڵیان هه‌بێ به سه‌ر «ڕۆژه‌ڤێکی ته‌واو کراوه» -دا که ڕێیان بدات هه‌ر دۆزێکی مه‌به‌ستیان بێ بیخه‌نه به‌رباس.\nزۆر جار میلله‌تێک تووشی گێچه‌ڵ ده‌بێ له ئه‌نجامی کاری لایه‌نێکی ده‌ره‌کی. جاریش هه‌یه لایه‌نی ده‌ره‌کی ده‌که‌وێته به‌رتاوی بڕیاری ئه‌م په‌یوه‌سته. ئه‌م گرفته – ی جیاوازیی میلله‌ت و که‌سانی په‌یوه‌ندیدار (بڕوانه چاپته‌ری «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی») – به‌گشتی ده‌کرێ چاره بکرێ گه‌ر:\n– هه‌ر که‌سێک ده‌ستڕه‌سی هه‌بێ بۆ چه‌ند په‌یوه‌ستێک که گشتیان وێکڕا ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردانیان هه‌یه له هه‌موو دۆزه گونجاوه‌کاندا و\n– ئه‌و په‌یوه‌ستانه بڕیار له هه‌مان جۆر پرسیاردا نه‌ده‌ن\nئه‌میان سیسته‌مێکه تێیدا نهۆمی ته‌واو جیاوازی بڕیار هه‌یه. بۆ نموونه ده‌وڵه‌ت که تاڕاده‌یه‌ک یه‌که‌ی سه‌ربه‌خۆیه و خاوه‌نی ڕۆژه‌ڤی تاڕاده‌یه‌ک کراوه‌یه، له بواری جیاوازی وه‌ک فێرکاری، کاروباری جڤاکی، ساخڵه‌می و هتد بڕیار دابه‌ش ده‌کات به‌سه‌ر یه‌که‌ی دیکه له نهۆمی ژێرتردا، وه‌ک شاره‌وانی. ئه‌م یه‌که بچووکانه، ڕۆژه‌ڤی «سنووردار» یان ده‌بێ: هه‌ر یه‌که‌یان بواری پرسی تایبه‌تی خۆی هه‌یه بڕیاری تێدا بدات.\nئه‌وجا به هه‌مان شێوه، ده‌وڵه‌تان ده‌توانن دۆزی دیکه‌ی باڵاتر – وه‌ک ئاساییش، بازرگانی و هتد- به په‌یوه‌ستی مه‌زنتری نێوده‌وڵه‌تی بسپێرن.\nئه‌م سیسته‌مه‌ی خاوه‌ن یه‌که‌ی جیاواز له نهۆمی بڕیاری جیاوازدا ده‌کرێ ببێته سیسته‌مێکی فه‌ریکه دێمۆکرات، گه‌ر:\n– یه‌که‌کان له ساختارێکی ڕوون و ڕێکوپێکی فێده‌رالدا گرێدراوی یه‌ک بن، و له‌وێدا\n– ڕۆژه‌ڤ له نهۆمێکی ژێره‌وه‌دا تاڕاده‌یه‌ک کراویه به‌ڵام له نهۆمی دیکه‌دا ته‌واو سنوورداره\nزۆر جار ئا لێره‌دا کورتی دێنێ. مرۆڤ که نه‌زانێت کێ چی ڕاده‌سپێرێ به کێ، دیاره که‌س نابێته به‌رپرس. دۆزی گرینگیش ده‌مێنن بێ ئه‌وه‌ی جێگه‌یان دیار بێ.\nئه‌م «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» ـه له سیسته‌می مه‌زنی نوێنه‌رسالاردا – که مه‌ودای نێوان ده‌سه‌ڵاتداران و میلله‌ت تێیدا فره‌وانتره – خراپتر ده‌بێ. گه‌ر نوێنه‌ران لێیان بگۆڕێ و ببن به «ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه» که خه‌ریکی خه‌می خۆیانن، ڕێگه خۆش ده‌بێ بۆ «نا-چاره‌سه‌ر» ی خاترگیری و به‌وه‌ش نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» ته‌نها بازنه‌ی خۆیان ده‌گرێته‌وه و ڕێبه‌ری کاریزمادار وه‌ڵات له «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» پاک ده‌کاته‌وه.\nPosted in na , ئاستی نێوده‌وڵه‌تی, پیاده‌كردن\nده‌وڵه‌تی فه‌ریکه دێمۆکرات و ده‌وڵه‌تی ده‌ستووربه‌ند\n– له ڕێی دۆخێکی نموونه‌وه ده‌رفه‌ت بده به‌شداربوان ورد ببنه‌وه له په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌وڵه‌تی ده‌ستووربه‌ند ”Rule of law” و ده‌وڵه‌تی فه‌ریکه دێمۆکرات.\n1) فوتبۆڵ – گه‌مه‌ی نێوان سوێد و دانمارک\nسه‌ره‌تای هاوینی 2007 ـه و گه‌مه‌ی سه‌رکه‌وتنه بۆ جامی ئه‌ورووپا، له دانمارک، سوێد به‌رانبه‌ر دانمارک یاری ده‌کات. سوێد زوو که‌وته خۆی و سێ گۆڵی کرد. دانمارک له به‌شی دوه‌می گه‌مه‌که‌دا به سێ گۆڵ هاته‌وه مایه. ئه‌م دوو تیپه که له مێژه ڕکابه‌ری سه‌ختی یه‌کن، یارییه‌کی زۆر جوانیان کرد و سه‌رنجی ئه‌و 42 هه‌زار بینه‌ره‌یان ته‌واو ڕاکێشا. له خوله‌کی 89ی گه‌مه‌که‌دا، یاریزانێکی دانمارکی کرایه ده‌ره‌وه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مستێکی له سکی یاریزانێکی سوێدی دا – بڕیار بوو په‌نه‌ڵتییه‌ک بدرێته سوێد.\nته‌ماشاچییه‌کی دانمارکی دابه‌زییه یاریگه و به‌ر له‌وه‌ی پاسه‌وانگه‌ل ڕێی لێ بگرن په‌لاماری بژیوانی دا. بژیوان گه‌مه‌ی بڕی و بردنه‌وه‌ی 3-0 دا به سوێد.\nPosted in na , ئاستی میللی, پیاده‌كردن\nفراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان\n• دیاری کردنی که‌ماسیی دێمۆکراتانه له سازمانه‌که‌ی خۆمدا\n• داڕشتنی «پلانی کار» بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌و که‌ماسییانه\nکۆنفه‌رانسی دیالۆگ (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه) بریتییه له سێ سووڕی ئاخافتن له ده‌وری چه‌ندین مێزی خاوه‌ن 5-6 کورسی. هه‌ر مێزێک «خودان» (خاوه‌ن) ی خۆی هه‌یه. پاش هه‌ر سووڕێکی گفتوگۆ، جگه له «خودان»، هه‌موو به‌شداران مێز ده‌گۆڕن. ئه‌رکی «خودان»:\n• فۆرمی پێویستی ئه‌م کۆنفه‌رانسه به‌سه‌ر به‌شداربواندا دابه‌ش بکات و له کاتی سێ سووڕه‌که‌ی گفتوگۆدا مێزه‌که‌ی خۆی جێ نه‌هێڵێ\n• یاریده‌ی به‌شداربوان بدات، ڕێساکانیان بۆ ڕوون بکاته‌وه و ده‌رفه‌تی گفتوگۆیان بۆ ساز بکات\n• که‌سێک دیاری بکات به «زه‌نگژه‌ن»، کات بۆ ده‌سته‌که بگرێت، که پێنج خوله‌کی ما بۆ کۆتای گفتوگۆ، ده‌سته‌که ئاگادار بکاته‌وه و ئه‌وجا که کات نه‌ما دیسان به‌ده‌نگ بێ.\n• له سووڕی دوه‌م و سێیه‌مدا، سه‌ره‌تا پوخته‌یه‌کی گفتوگۆی بازنه‌ی پێشوو بۆ ئه‌م بازنه‌یه ڕوون بکاته‌وه.\nگفتوگۆی یه‌که‌م (گرووپی بنه‌ما)\n• به‌شداربوان هه‌ر که‌س به جودا «دێمۆمێته‌ر» (بارۆمێتری دێمۆکراتی) پڕ ده‌که‌نه‌وه و نمره‌ڕێژی ده‌که‌ن (نمره‌ی بۆ داده‌نێن) / 10 خوله‌ک\n• کۆ کردنه‌وه‌ی کاری هه‌موو بازنه‌ی مێزه‌که له‌سه‌ر فۆرمی هاوپێچ. چی ده‌توانین بگۆڕین؟ کامه قۆناخی «پڕۆسه‌ی بڕیاردان» لای ئێمه پێویستی به کاری زیاتره؟ / 15 خوله‌ک\n• به‌شداربوان وێکڕا له »چێکلیستی دێمۆکراتانه» ورد ده‌بنه‌وه. ئایه هیچ «داموده‌زگه» یه‌ک له نێو سازمانه‌که‌ی ئێمه‌دا هه‌یه ڕێبه‌ست بێ له پڕ کردنه‌وه‌ی یه‌ک له «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی»؟ / 20 خوله‌ک\nگفتوگۆی دوه‌م (گرووپی تێهه‌ڵکێش- هه‌ر ئه‌ندامێکی، زووتر سه‌ربه گرووپێکی جودای بنه‌ما بوه)\nڕووماڵ کردنی ده‌رامه‌د و کۆسپ / 30 خوله‌ک\n• «خودان» پوخته‌یه‌ک له گفتوگۆی «بارۆمێتری سازمان» ده‌گێڕێته‌وه و ڕوونی ده‌کاته‌وه کامه قۆناخ «گرووپی بنه‌ما» ده‌یانه‌وێت پتر کاری له‌سه‌ر بکه‌ن\n• شرۆڤه‌کاریی SWOT (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه)\n1- لێره‌دا ڕێبه‌ر و که‌سانی چالاکی سازمانه‌که ده‌خرێنه سه‌ر «به‌ستێنی ناوه‌کی». ئه‌ندامانی دیکه، گرووپی ئامانج و که‌سانی دیکه له »به‌ستێنی ده‌ره‌کی» داده‌نرێن.\n2- له هه‌ر خانه‌یه‌کدا لایه‌نی که‌م سێ هۆکار ده‌نووسرێ.\nگفتوگۆی سێیه‌م (گرووپی بنه‌ما)\nنه‌خشه‌ی پلانی کار\n• «خودان» پوخته‌یه‌ک ڕوون ده‌کاته‌وه له ڕووماڵ کردنی «گرووپی تێهه‌ڵکێش» بۆ دۆزینه‌وه‌ی هه‌م به‌ربه‌ست و هه‌م هۆکاری به‌هێز و یاریده‌ری گۆڕانکاری. ده‌رفه‌ت ده‌درێته به‌شداربوان بۆ ده‌ستکاری و پڕ کردنه‌وه. گفتوگۆیه‌کی کورت: مرۆڤ چۆن ده‌توانێ سوود له خاڵه به‌هێزه‌کان وه‌ر بگرێت و چۆن لاوازه‌کان چاره‌سه‌ر بکات؟\n• به‌شداربوان دێن و گۆڕانکاریی مه‌به‌ست له شێوه‌ی ئامانجدا دیاری ده‌که‌ن و ئه‌وجا پلانێکی کاری سێ هه‌نگاوی بۆ داده‌ڕێژن.\nپێشکه‌شکارییه‌کی گه‌لده‌ست و گفتوگۆ\n• تابلۆی شرۆڤه‌کاریی SWOT ی هه‌ر یه‌ک له «گرووپه‌کانی بنه‌ما» به دیواره‌کانه‌وه هه‌ڵده‌واسرێن و له ته‌کیاندا «پلانی کار» ی ئه‌و گرووپانه\n• هه‌موو به‌شداربوانی کۆنفه‌رانس تابلۆکانی شرۆڤه و «پلانی کار» ی هه‌موان به‌سه‌ر ده‌که‌نه‌وه\n• هه‌موو به‌شدارێک بۆی هه‌یه ئازادانه «گوته» ـی هه‌بێ ده‌رباره‌ی هه‌ر خاڵێکی به‌لایه‌وه سه‌رنجڕاکێشه له تابلۆکاندا\n• ئه‌وجا کاتێک ته‌رخان بکه‌ن بۆ پرسیار و ڕاوێژ\n• ئه‌م کۆنفه‌رانسه دنه‌ده‌ر بوو به‌لاتانه‌وه\n• هیچ بیرۆکه‌ی نوێتان لێ ده‌ست که‌وت؟\nPosted in na , ئاستی سازمان, پیاده‌كردن\nداوا له به‌شداربوان بکه:\n– پێک بێن له‌سه‌ر پلاتفۆرمێکی دێمۆکراتی هاوکۆ\n– ئه‌و پلاتفۆرمه به‌راورد بکه‌ن به «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»\n– ئاستی دێمۆکراسی له «پڕۆسه‌ی بڕیار» ی خۆیاندا هه‌ڵسه‌نگێنن\n1) بێنه‌وبه‌ره و بڕیاردان له ده‌سته‌ی کاردا\nبه‌شداربون به‌سه‌ر ده‌سته‌ی کاری جیاوازدا دابه‌ش بکه، هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک 4-5 که‌س. هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک سێ پارچه کاخه‌زی A5 ی بده‌رێ، (گه‌ر بکرێ هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک ڕه‌نگی جیاواز) له سه‌ری نووسرابێ:\n«چی پێویسته بۆ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌که‌ی ئێوه به شێوازێکی دێمۆکراتانه بڕیار بدات؟ ڕێک بکه‌ون له‌سه‌ر 2-3 مه‌رج. هه‌ر مه‌رجێک له‌سه‌ر پارچه کاخه‌زێک بنووسن. درشت بنووسن بۆ ئه‌وه‌ی له دووریی چه‌ند مه‌تره‌وه ببینرێ».\nهه‌تا به‌شداربوان له کاری خۆیان ده‌بنه‌وه، ڕێبه‌ری پۆل «چه‌رخی دێمۆکراسی» له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره ده‌کێشێ و به دیوارێکدا هه‌ڵی ده‌واسێ. ده‌بێ ڕووبه‌رێکی فره‌وان له ده‌وری چه‌رخه‌که کراوه بێ چونکه پاشان وه‌ڵامی به‌شداربوانی لێ ده‌درێ ده‌رباره‌ی «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی».\n2) گردبوونه‌وه و پاشخان\nڕێبه‌ری پۆل قۆناخه جیاوازه‌کانی «پڕۆسه‌ی بڕیار» به یارمه‌تیی «چه‌رخی دێمۆکراسی» ڕوون ده‌کاته‌وه.\n3) پێشکه‌ش کردنی پلاتفۆرمی دێمۆکراتی ده‌سته‌کانی کار\nهه‌ر ده‌سته‌یه‌ک نوێنه‌رێکی خۆی دیاری ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی بچێته پێش و «مه‌رج» ـه‌کانی خۆیان که له‌سه‌ر کاخه‌زی A5 نووسراوه، نێزیک ئه‌و قۆناخه‌ی مه‌رجه‌که ده‌گرێته‌وه، هه‌ڵواسن.\nجاروبار مه‌رج هه‌یه به ئاسانی جێی نابێته‌وه له قۆناخێکی دیاریکراودا. له‌وانه‌یه به‌شێک نه‌بن له »پڕۆسه‌ی بڕیاردان»، به‌شێک بن له »به‌ها بنه‌ڕه‌تییه‌کان». گه‌ر په‌یوه‌ندییان هه‌بوو به »ده‌رکی ڕۆشناک» ـه‌وه ئه‌وا ده‌خرێنه نێوه‌ندی چه‌رخه‌که.\nقۆناخ هه‌یه له‌و مه‌رجانه بێبه‌ش بێ؟\n4) ورد کردنه‌وه‌ی «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»\n– ڕێبه‌ری پۆل، پێشکات «کێله‌ڕێ» ی داناوه ده‌رباره‌ی «پێوانه‌ی دێمۆکراسی». ئه‌م پارچه کاخه‌زانه، هه‌ر یه‌که‌یان، نێزیک قۆناخی خۆی له »پڕۆسه‌ی بڕیار» دا هه‌ڵده‌واسرێ و به کورتی ڕوون ده‌کرێته‌وه.\n– ڕێبه‌ری پۆل، وه‌ڵامی ده‌سته‌کانی کار ده‌رباره‌ی پلاتفۆرمی دێمۆکرات به‌راورد ده‌کات به «پێوانه‌ی دێمۆکراسی». زۆر جار پلاتفۆرمه‌کان به ده‌سته‌واژه‌ی گشتیی وه‌ها ڕوون ده‌کرێنه‌وه، ڕێک دێن له‌گه‌ڵ پێوه‌ره‌کان.\n5) هه‌ڵسه‌نگاندن: «پڕۆسه‌ی بڕیار» له ده‌سته‌ی کاری خۆماندا و «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»\nهه‌ر ده‌سته‌یه‌ک به هاوده‌نگی بڕیاری ڕێساکانی خۆی داوه. ئه‌وجا ئه‌م ئه‌م پڕۆسه‌یه ده‌خرێته هه‌ڵسه‌نگاندنه‌وه به‌رانبه‌ر «پێوانه‌ی دێمۆکراسی».\n«فۆرمی هه‌ڵسه‌نگاندن» دابه‌ش بکه به‌سه‌ر ده‌سته‌کاندا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک کاره‌که‌ی خۆی هه‌ڵسه‌نگێنێ.\nله هه‌موو پۆله‌که‌دا بگه‌ڕێ بزانه:\n– که‌س باس له‌وه ده‌کات ئایه »کۆنترۆڵیان هه‌یه به‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤدا» (له ڕاستیدا ڕێبه‌ری پۆل ئه‌م ڕۆژه‌ڤه‌ی داڕشتوه).\n– هیچ ده‌سته‌یه‌ک هه‌یه تێیدا هه‌موو ئه‌ندامان پێیان وه‌ها بێ له بڕیارداندا وه‌ک یه‌ک ده‌ستڕۆ بن.\n– ئه‌و خاڵه چۆن یه‌کلا ده‌بێته‌وه بێ ئه‌وه‌ی په‌نا به‌ریته به‌ر ده‌نگدان؟\n6) هێڵی کۆتا: «هێڵ» ێک ڕاکێشه (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه) و ئه‌وجا هه‌ر که‌سێک هه‌ڵوێست وه‌ر ده‌گرێ له‌م گریمانانه‌ی خواره‌وه:\n– من ده‌زانم ئه‌و مه‌رجانه چین بۆ ئه‌وه‌ی «پڕۆسه‌ی بڕیار» دێمۆکراتانه بێ\n– ده‌رفه‌تم هه‌بوو چالاکانه به‌شداربم\n– خۆشم لێ گوزه‌را\nبژاره‌کانی ئازاد و نه‌وزاد\n– به‌م دیلێمما (کێشه‌ی دووسه‌ره) یه، جیاوازیی نێوان «بڕیارێکی کۆبه‌ند» (بڕیارێک هه‌موو په‌یوه‌ست پابه‌ندی بێ) و «بێنه‌وربه‌ره‌ی ئازادانه» پێشان ده‌دات\n– بژاره‌کانی دیکه‌ی پڕۆسه‌ی دێمۆکراسی پێشان ده‌دات – ئانارکی و چاودێری – پێشانیشی ده‌دات چۆن ئه‌و بژارانه زووتر خۆ ده‌ده‌ن به‌ده‌سته‌وه وه‌ک چاره‌سه‌ری دێمۆکراتانه.\nPosted in ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پیاده‌كردن\nسێ پرسیاری بنه‌ڕه‌تی ده‌رباره‌ی دێمۆکراسی\nڕۆژانه له بواری هه‌مه‌جۆردا بڕیار ده‌رده‌چێت خه‌ڵکانێکی زۆر ده‌گرێته‌وه. ئه‌م پڕۆسه‌ی بڕیاردانه که‌ی ده‌بێ دێمۆکراتانه بێ و ئه‌وه‌ش ده‌کاته‌وه چی؟\nله‌م پاشخانه تیۆرییه‌دا «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی» پێشکه‌ش ده‌که‌ین بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌و پرسیارانه. مۆدێله‌که گشتییه – له ده‌سته‌یه‌کی کاری بچووکه‌وه کارایه هه‌تا ده‌گه‌یته سازمانی جیهانگیری وه‌ک UN – و بریتییه له سێ هه‌نگاو:\nA. سه‌ره‌تا ده‌بێ مرۆڤ له‌گه‌ڵ خۆیدا ڕوونی بکاته چ بژاره (به‌دیل / ئه‌ڵته‌رنه‌تیڤ) یه‌ک هه‌یه بۆ دێمۆکراسی\nB. ئه‌وجا هه‌لومه‌رج باشتر له‌باره بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ هه‌ڵوێست له بیرۆکه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی دێمۆکراسی وه‌ربگرێت و بڕیاری چه‌ند و چۆنی کارابوونیان بدات\nC. گه‌ر مرۆڤ بڕیاری دا بژاره‌ی دێمۆکراسی هه‌ڵبژێرێت، ئه‌وجا ده‌بێ ڕێگه‌ی پیاده کردنی به‌رجه‌سته بکات\nA. شێوازه‌کانی فه‌رمانڕه‌وایی\nئه‌و دۆزانه‌ی په‌یوه‌ندیان به خه‌ڵکانێکی زۆره‌وه هه‌یه، چۆن چاره‌سه‌ر بکرێن باشه؟ یان وردتر بڵێین: کێن ئه‌وانه‌ی «ده‌سه‌ڵات» یان هه‌یه چاره‌سه‌رێک بسه‌پێنن و ئه‌و پڕۆسه‌یه چۆن ده‌چه‌رخێ؟\nسه‌ره‌تا له‌م داڕشتنه گشتییه‌ی بنه‌ماکانی سیاسه‌ته‌وه دێین چاره‌سه‌ری ئاشته‌وا له چاره‌سه‌ری توندوتیژ جودا ده‌که‌ینه‌وه. زۆر جار مرۆڤ باز ده‌دات به‌سه‌ر ئه‌م هه‌نگاوه‌دا و له‌بری ئه‌وه دێمۆکراسیی ئاشته‌وا به‌رانبه‌ر دیکتاتۆریی توندوتیژ ڕاده‌گرێ. به‌راوردی له‌م جۆره‌ی چاکه به خراپه له‌وانه‌یه له بواری مشتومڕدا کاریگه‌ر بێ، به‌ڵام دوالیزمی وه‌ها ڕه‌ش و سپی هه‌ڵه‌به‌ره: وه‌های ڕاده‌نوێنێ ته‌نها دوو ڕێگه‌چاره هه‌یه. له ڕێبازه‌که‌ی ئێمه‌دا سه‌رشار باسێکی دیکه‌یه، ئێمه ده‌ڵێین: توندوتیژی دێت ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌وا ده‌گۆڕێ به توندوتیژیی فیزیکی، به‌وه‌ش هه‌موو شیرازه‌یه‌کی سیاسی ده‌ڕمێنێ – دێمۆکرات بێ یان نادێمۆکرات.\nله‌و خاڵه ده‌رباز ده‌بین و له چاره‌سه‌ری ئاشته‌وا ورد ده‌بینه‌وه. ئایه ده‌کرێ ناکۆکی به بێنه‌وبه‌ره‌ی ئازاد چاره‌سه‌ر بکرێ یان ده‌بێ به ڕێساگه‌لێکی کۆیه‌کی Collective ی پێشکات بڕیاردراو بێ که گشت لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بگرێته‌وه. بڕیاری کۆبه‌ندیش که هه‌موان ده‌گرێته‌وه و چاوه‌ڕێی ده‌کرێت په‌یوه‌ست (جڤات) Association ێک په‌یڕه‌وی بکات، ده‌کرێ به دوو جۆری جیاواز بێته بڕیاردان: بڕیاری چه‌ند که‌سێکی که‌م یان بڕیاری هه‌موو که‌سانی په‌یوه‌ند. ئه‌م هزرکارییه له‌م خشته‌یه‌ی خواره‌وه‌دا شێوازه جۆراوجۆره‌کانی فه‌رمانڕه‌وایی ڕوون ده‌کاته‌وه. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌یان مۆدێلی نموونه‌یه، له پڕاکتیکدا ئه‌و شێوازانه تێهه‌ڵکێشی یه‌کدی ده‌بن.\nئه‌ریستۆ Aristoteles ی فه‌یله‌سووفی یۆنانی به‌ر له 2300 پۆلێنێکی له‌م بابه‌ته‌ی ڕێکخستوه، تێیدا دێمۆکراسی ده‌کاته یه‌ک له سێ بژاره. ئه‌م هێڵکارییه گشتی و تاڕاده‌یه‌ک بێلایه‌نه، شاخاڵی دیکه‌ش ڕوون ده‌کاته‌وه:\n· بڕیاری دێمۆکراتانه ده‌بێ له چێوه‌ی په‌یوه‌ستدا درابێ. گه‌ر هه‌ڤبه‌ندی نه‌بێت، دێمۆکراسی نییه.\n· گه‌ر ئه‌وانه‌ی ده‌که‌ونه به‌ر تاوی بڕیاره‌که ناویان بنێن «گه‌ل» و ئه‌وانه‌ی به‌شدارن له بڕیاردانه‌که‌دا ناویان بنێین «هاوزێد» (وه‌ڵاتی، هاووه‌ڵاتی)، ئه‌وسا ده‌توانین ئه‌م پێناسه بنه‌ڕه‌تییه‌ی دێمۆکراسی داڕیژین:\n· هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌شێکن له «گه‌ل» ده‌بنه »هاوزێد» و که‌س نابێته «هاوزێد» گه‌ر به‌شێک نه‌بێ له «گه‌ل».\n– یه‌ک له‌و باسانه‌ی تۆژه‌رانی ناکۆکی و ئاشتی په‌یجۆری تێدا ده‌که‌ن بریتییه له «له کامه هه‌لومه‌رجدا ڕشته‌ی سیاسی ده‌ست ده‌داته توندوتیژی». بڕوانه تۆژینه‌وه‌ی Adam Przeworski به ناوی Demokrati som möjligt utfall av konflikter لاپه‌ڕه 245 و هی دیکه، له کتێبی Idéer om demokrati. Tidens förlag 1992\nده‌سته‌سالاری، سه‌رته‌ڵسالاری و چاودێری\nده‌سته‌سالاریش له‌سه‌ر بنه‌مای «کۆیه‌کی» هه‌ڵده‌نرێ به‌ڵام له‌وێدا هه‌موو که‌سانی په‌یوه‌ند به‌شداری بڕیار نابن – نه ڕاسته‌وخۆ نه تیان (ناڕاسته‌وخۆ). هه‌ر بۆ نموونه، 100ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، کاتێک خه‌باتی ڕوه‌و دێمۆکراسی له سوێد له‌وپه‌ڕی گه‌رمیدا بوو، وه‌ڵاته‌که دیکتاتۆری نه‌بوو. له چێوه‌ی ده‌سته‌سالاریدا، ده‌وڵه‌تێکی ده‌ستووربه‌ند بوو. خه‌ره‌ندی چینایه‌تیی تێیدا مۆرکێک بوو دێمۆکراتخوازانی پێشه‌نگی ئه‌و ده‌مه ده‌یانویست له ڕێی «مافی گشتیی ده‌نگدان» ـه‌وه نه‌یهێڵن.\nله زۆر بواردا «چاودێری» به باشترین شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی داده‌نرێت. مه‌زنایه‌تیی دایکوباب له په‌روه‌رده‌ی منداڵدا به ده‌گمه‌ن نه‌بێ ناخرێته ژێر پرسیار. له فێرگه و فێرکاریدا وه‌ها باوه مامۆستا هێنده کارزانه ڕێبه‌رایه‌تیی هه‌م فێرخواز بکات و هه‌م خوێندن. له فه‌رمانگه و کۆمپانیادا فه‌رمانی کار، به ده‌ست ڕێبه‌ری خاوه‌ن توانای تایبه‌ته.\nسیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی نموونه‌یه‌کی ڕه‌سه‌نه له‌و سیسته‌مه بێفەرمانه‌ی ناچێته ژێر باری هیچ شیرازه‌یه‌کی بڕیاری کۆیه‌کییه‌وه. ده‌وڵه‌تان ئازادانه بێنه‌وبه‌ره له‌گه‌ڵ یه‌کدا ده‌که‌ن – جار هه‌یه پێک دێن و جاریش هه‌یه پێک نایه‌ن. هه‌تا له به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا بێ، یان هه‌تا لایه‌نی به‌هێز بیه‌وێت، بێنه‌وبه‌ره به‌رده‌وامه.\nبازاڕیش نموونه‌یه‌کی دیکه‌یه. لێره‌دا به‌رهه‌مهێن و به‌رهه‌مبه‌ر ئازادانه بێنه‌وبه‌ره له‌سه‌ر فرۆشتن و کڕینی کاڵا و خزمه‌تگوزاری ده‌که‌ن. ئه‌نجامی بێنه‌وه‌به‌ره‌ش به‌نده به توانای لایه‌نی به‌شدار، پێوه‌ریش لێره‌دا پاره (پووڵ) یه.\nله‌م ساڵانه‌ی دواییدا ڕێچکه‌ی ئازادیخوازی بێفەرمان، مه‌ودای له شێوازی حوکومڕانیی دێمۆکراتی ته‌سک کردۆته‌وه و بۆ خۆی به‌رفره‌وانتر بوه: له چه‌ندین وه‌ڵاتی دونیا، چاره‌سه‌ری بازاڕانه بره‌وی له مه‌یدانی وه‌هادا په‌یدا کردوه ز\nووتر جێی بڕیاری هاوکۆ بوون. هاوکات چه‌ندین وه‌ڵاتی که زووتر ئۆلیگارکی بوون، په‌ڕینه‌وه بۆ دیوی دێمۆکراسی. ئه‌م دوو جۆره گۆڕانکارییه له لایه‌ن ئۆرگانی فراژووتنی نێوده‌وڵه‌تی (ئۆرگانی گه‌شه کردن ئینته‌رناسیۆنال) ـه‌وه به مه‌رج ده‌گیرێن له وه‌ڵاتانی هه‌ژار بۆ سه‌لماندنی وام دان و وام سڕینه‌وه (سڕینه‌وه‌ی قه‌رز).\nفه‌رمانی «ده‌سته‌سالاری» و «چاودێری»، ڕه‌وایه‌تیی خۆی له‌سه‌ر توانای تایبه‌تی ڕێبه‌ر هه‌ڵ ده‌چنێ. له ڕێبازی بێفەرماندا ئازادیی کرداری که‌سه‌کی له هه‌موو باسێکی دیکه باڵاتره. دێمۆکراتی ڕێچکه‌یه‌کی میانڕه‌وه – و زۆر جاریش سه‌خته، بنه‌ماکه‌شی دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات و سه‌لماندنی ئه‌و بڕیارانه‌یه که مرۆڤ به‌شدار بوه له بڕیاردانیاندا.\nهیچ کام له‌م سێ شێوازی حوکومڕانییه، ته‌واو بێگه‌رد، له ڕاستیدا نییه. بۆ نموونه: چۆن و له کوێدا سنوور ده‌کێشیت له نێوان بڕیارێک له لایه‌ن ده‌سته‌یه‌کی که‌مژماره‌وه بدرێت یان له لایه‌ن هه‌موو که‌سانی په‌یوه‌ندیدار. ئه‌م دۆزه له سیسته‌می سیاسیی گه‌وره‌دا، به شێوازی «نوێنه‌رسالاری» (فه‌رمانڕه‌وایی نوێنه‌ره‌کی) ده‌خرێته به‌رباس. له باشترین باردا، نوێنه‌رانی هه‌ڵبژارده‌ی خه‌ڵک، ئه‌و بڕیاره سیاسییانه ده‌ده‌ن که له به‌رژه‌وه‌ندیی زۆرینه‌دایه. دێمۆکراسیی ڕۆژاوا خۆی وه‌ها ده‌بینێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که سه‌رته‌ڵ (ئه‌لیت، نوخبه) ێک سنووردار نییه ده‌سه‌ڵاتی پاوان کردبێ (مۆنۆپۆلی هه‌بێ)، دیسان هه‌موو میلله‌ت به‌شداری بڕیاردان نییه. به پێوه‌ری «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی»، شێوازی «نوێنه‌رسالاری» جێگه‌یه‌ک ده‌گرێت له نێوان ئۆلیگاری و دێمۆکراسیدا.\nB. پێشمه‌رج و بیرۆکه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی دێمۆکراسی\nئاماژه‌مان دا به‌وه‌ی په‌یوه‌ست هه‌یه «توانای تایبه‌تی به‌رپرسان» تێیدا ده‌بێته مایه‌ی ڕه‌وایه‌تیی ده‌سته‌سالاری. نموونه‌شمان هێنایه‌وه له سیسته‌می بێفەرمانیی وه‌ها که «ئازادیی تاکه‌که‌س» تێیدا پێشه‌میی به‌رزتری هه‌یه له به‌های کۆیه‌کی. ئه‌دی شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی دێمۆکراتانه چی: پێشمه‌رجه‌کانی چین و له‌سه‌ر کامه بیرۆکه هه‌ڵنراوه؟\n1) هه‌ڤبه‌ندی Community\nسه‌ره‌تا ده‌بێ په‌یوه‌ست Association ێکی هاوبه‌رژه‌وه‌ند هه‌بێت: «یه‌که‌یه‌کی سنووردار تێیدا ئه‌ندامه‌کان پێک هاتوون له‌سه‌ر ئه‌و دۆزانه‌ی مه‌به‌ستیانه بڕیاری هاوکۆی تێدا بده‌ن». ئه‌م ئه‌ندامانه ده‌بێ به جۆرێک هه‌م بڕوایان به یه‌کدی هه‌بێ و هه‌م خۆیان به یه‌کتر پێناسه بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی پێشکات خۆیان به پابه‌ندی ئه‌و بڕیارانه بزانن. مه‌رج ئه‌وه‌یه جۆرێک له ناسنامه‌ی کۆیه‌کی هه‌بێت، ئه‌ندامه‌کانی ئه‌م په‌یوه‌سته گیانی «ئێمه» – بوونیان تێدا بڕسکێ. سه‌لماندنی ئه‌م «هه‌ڤبه‌ندی» ـه ده‌کاته‌وه وێڵ کردنی ڕێبازی بێفەرمانه.\n2) ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان Equal Consideration\nئه‌وجا گه‌ر مه‌به‌ست بێ شێوازێکی حوکومڕانیی دێمۆکراتانه هه‌ڵبژێرین نه‌ک شێوازێکی ده‌سته‌سالار، ده‌بێ ئه‌ندامان دوو بیرۆکه‌ی بنه‌ڕه‌تی دیکه بسه‌لمێنن.\nبیرۆکه‌ی یه‌که‌م: سه‌نگی یه‌کسانی هه‌موانه. به‌هایه‌کی یه‌کسان ده‌کاته: «به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو که‌سێک، وه‌ک یه‌ک شایه‌نی ڕه‌چاو گرتنه».\nگه‌ر مرۆڤ ئه‌م مه‌رجه‌ی به جیددی گرت، ده‌کاته‌وه سه‌لماندنی بیرۆکه‌یه‌کی تاڕاده‌یک ڕ\nادیکال ده‌رباره‌ی دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات: ده‌بێ ده‌رفه‌تی ڕه‌چاو گرتنی به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موان وه‌ک یه‌ک بێ. هه‌موو جۆره ئیمتیازێک – بنه‌ماکه‌ی هه‌ر چییه‌ک بێ، بۆ نموونه: زایه‌ند، ته‌مه‌ن، پاره، ئاستی خوێندن، چین، ئێتنیسیتێ (ڕیشاڵی نه‌ته‌وه‌یی) و … هتد – دژ ده‌وه‌ستی به‌رانبه‌ر بیرۆکه‌ی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان». لێره‌دا، بۆ نموونه «فێمێنیزم» ده‌بێته دۆزێکی دێمۆکراسی.\n3) سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی Personal Autonomy\nبیرۆکه‌ی دوه‌م – ئه‌میشیان ده‌رباره‌ی ده‌سه‌ڵاته – بریتییه له‌وه‌ی: کێ بڕیار ده‌دات کامه به‌رژه‌وه‌نده و کامه پێداویستی ڕه‌چاو بگیرێ. وه‌ڵامی دێمۆکراتانه ده‌ڵێ: میلله‌ت. «ئه‌ندامانی میلله‌ت خۆیان بایی ئه‌وه‌نده ڕسکاون که بزانن به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان کامه‌یه» – هه‌م به‌رژه‌وه‌ندی که‌سه‌کی و هه‌م به‌رژه‌وه‌ندی هاوکۆ.\nکه‌واته داکۆکی له یه‌کسانی به ته‌نێ تێر ناکات. جگه له یه‌کسانی، ده‌بێ هه‌موو که‌سێک به مرۆڤێکی ڕسکاوی وه‌ها دابنرێ خاوه‌ن هه‌ڵسه‌نگاندن و هه‌ڵوێست. گه‌ر ئه‌م «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» یه‌ی له‌گه‌ڵ نه‌بێ، ڕێگه بۆ ڕێبه‌ر چۆڵ ده‌بێ – وه‌ک چاودێر یان دادوه‌رێکی له ڕووی زانین و ئاکاره‌وه به‌رزتر – بێته پێش و داوای باڵاده‌ستی بکات به‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی دیکه‌دا.\nC. «چه‌رخی دێمۆکراسی» و پێوانه‌ی پڕۆسه‌ی دێمۆکراتانه\nله‌و خاڵه‌وه که گرووپێک مرۆڤ تێده‌گه‌ن له‌وه‌ی دۆزێکی هاوکۆیان هه‌یه، هه‌تا ئه‌وه‌ی ڕاوێژی له نێو خۆدا ده‌که‌ن و بڕیار له‌و دۆزه‌دا ده‌ده‌ن، ده‌شێ کاتێکی درێژ بخایه‌نێ. ئه‌و پڕۆسه‌یه یه‌ک کاژێر بخایه‌نێ یان یه‌ک ساڵ، چوار قۆناخی هه‌یه تێیاندا پرسی «ئه‌ندامه‌تی»، «ڕۆژه‌ڤ»، «به‌شداری» و «بڕیار» به‌سه‌ر ده‌کرێنه‌وه. زۆر په‌یوه‌ست هه‌یه ئه‌مڕۆ که‌م و زۆر جێگیره و بڕیاره‌کانی، په‌یتا په‌یتا، ده‌سووڕێن.\nپڕۆسه‌ی بڕیاردان له‌م «چه‌رخی دێمۆکراسی» یه‌دا پێشان ده‌درێ. له خاڵی یه‌که‌مه‌وه ده‌ست پی ده‌کات.\nپه‌یوه‌ست له دوو قۆناخی سه‌ره‌تا – له «ئه‌ندامه‌تی» و «ڕۆژه‌ڤ» – دا شیرازه‌ی خۆی داده‌ڕێژێ و ڕوونی ده‌کاته‌وه ئه‌ندامانی کێن، به‌رژه‌وه‌ندیان چییه و مۆڵه‌تیان کامه‌یه؟ ئه‌وجا قۆناخی بێنه‌وبه‌ره دێت: چۆن بکه‌ن باشه بۆ ئه‌وه‌ی له دۆزێکی دیاریکراودا بگه‌نه بڕیار؟ له کۆتاشدا قۆناخی بڕیاردان دێت: دوا بڕیار له‌و دۆزه‌دا چۆن ده‌درێ؟\nگه‌ر سێ به‌ها بنه‌ڕه‌تییه‌که‌ی دێمۆکراسی له‌سه‌ر هه‌ر چوار قۆناخی پڕۆسه‌ی بڕیاردان پیاده بکه‌ین، ئه‌م چوار پێوه‌ره به‌رجه‌سته‌یه‌ی دێمۆکراسی په‌یدا ده‌بن:\n1) «هه‌ر هه‌موو به‌شدارن». هه‌موو ئه‌ندامێک ده‌رفه‌تی هه‌یه وه‌ک هاوزێدێکی پڕسه‌نگ به‌شداری پڕۆسه‌ی بڕیاردان بێ. نابێ که‌س وێڵ بکرێت. له‌به‌ر ئه‌وه ده‌بێ وریای هه‌ڵاواردن و سه‌رکردنه‌سه‌ر بین.\n2) «جڵه‌وی ڕۆژه‌ڤ به‌ده‌ست ئه‌ندامانه». ئه‌ندامان بڕیار ده‌ده‌ن کامه دۆز دێته به‌رباس. نابێ که‌سێکی لابه‌لا «ڕۆژه‌ڤ» داڕێژێ.\n3) «به‌شداریی چوست». له کاتی بێنه‌وبه‌ره‌دا ده‌بێ ده‌رفه‌تی یه‌کسان بۆ هه‌موان ڕه‌خسا بێ، هه‌م پێشنیاز ڕه‌پێشخه‌ن و هه‌م لێیان ببیسترێ.\n4) «مافی ده‌نگدان یه‌کسانه». کاتی بڕیاردان ده‌بێ هه‌موو وه‌ک یه‌ک ده‌ستڕۆ بن. له‌م کاته‌دا ته‌نها و ته‌نها هه‌ڵوێستی ئه‌ندامان بڕیارده‌ره.\nئه‌وجا بۆ ئه‌وه‌ی پڕۆسه‌ی بڕیاردان ته‌واو دێمۆکراتانه بێ، ده‌بێ مه‌رجێکی دیکه له هه‌ر چوار قۆناخه‌کانی پڕۆسه‌که‌دا ڕه‌نگ بداته‌وه، ئه‌ویش بریتییه له:\n5) «ده‌رکی ڕۆشناک». ده‌بێ ده‌رفه‌تی یه‌کسان و دروست هه‌بێ بۆ هه‌موو ئه‌ندامێک زانیاری ته‌واو وه‌ده‌ست بێنی بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رکی ته‌واوی هه‌بێ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی.\nپه‌یوه‌ستێک گه‌ر ماوه‌یه‌کی درێژخایه‌ن کارا بوو، قۆناخه‌کانی «داڕشتنی شیرازه» تێیدا به قۆناخی به‌سه‌رچوو ده‌زانرێن. به ئاسانی جه‌خت له سه‌ر «ئێستا»، له سه‌ر «به‌شداری» و «بڕیاردان» ی لای ڕاستی چه‌رخه‌که ده‌کرێ. به‌ڵام گه‌ر لێره‌دا که‌ماسی په‌یدا بوو، وه‌ها باشه بۆ دۆزینه‌وه‌ی هۆکار، بگه‌ڕێینه‌وه بۆ قۆناخه‌کانی زووتری پڕۆسه‌که. زۆر جار خویا (ئاشکرا) ده‌بێ که هه‌لومه‌رجی ئێستا، به به‌راورد به کاتی پێکهاتنی ئه‌م په‌یوه‌سته، گۆڕاوه – ده‌شێ ئه‌ندامی تازه‌ی تێ هاتبێ که خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی تازه‌ن، ده‌شێ دونیای ده‌وروبه‌ر گۆڕابێ، دۆزی نوێی هێنابێته کایه‌وه و دۆزی دیکه‌ی تێبردبێ. که‌واته کاتی هاتوه شیرازه‌ی بڕیار بیراز بکرێ و په‌یمانی دێمۆکراسی نۆژه‌ن بکرێته‌وه.\nپه‌یوه‌ستی به‌رباس هه‌ر چییه‌ک بێ، له کارخانه‌وه هه‌تا یانه‌ی وه‌رزشی و له‌ویشه‌وه بۆ وه‌ڵاتی گه‌وره، پڕۆسه‌ی دێمۆکراتانه تێیاندا هه‌ر ده‌بێ ئه‌و پێنج پێوه‌ره پڕ بکه‌نه‌وه: «هه‌ر هه‌موو به‌شدارن»، «جڵه‌وی ڕۆژه‌ڤ به‌ده‌ست ئه‌ندامانه»، «به‌شداریی چوست»، «مافی ده‌نگدان یه‌کسانه» و هه‌روه‌ها «ده‌رکی ڕۆشناک».\nپه‌یوه‌ست نییه له دونیادا پڕۆسه‌ی بڕیاردان تێیدا ئه‌م پێنج مه‌رجه بێ که‌ماسی پڕ بکاته‌وه – هه‌ر بۆ نموونه مه‌یلی هه‌ڵاواردن و سه‌رکردنه‌سه‌ر له زۆر سازماندا هه‌یه. ته‌نانه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وشه‌ی «دێمۆکراسی» به زۆری ئه‌وه‌نده به‌هاهه‌ڵگره. له‌به‌ر ئه‌وه ده‌بێ «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی» بکرێنه پێوه‌ر، بۆ پێوانه‌ی داکه‌وت (واقیع). ئه‌مانه ئامرازن بۆ دۆزینه‌وه‌ی که‌ماسیی دێمۆکراتانه له‌و سازمانه‌دا که هه‌یه و ئه‌وجا بۆ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌چاره بۆیان.\nدێمۆکراسیی بێگه‌رد وێنه‌یه‌کی نموونه‌یه و بۆ ئه‌وه‌ی هه‌نگاوێک له‌و ئامانجه نێزیک بینه‌وه ده‌بێ مرۆڤ ئامانجی لێ ڕوون بێ.\nPosted in na , ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پاشخان\nده‌رباره‌ی کۆسپی دێمۆکراتیک\n«کۆسپی دێمۆکراتیک» [به کوردی نێونراوه «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی»] به پله‌ی یه‌که‌م بۆ ئه‌و که‌سانه‌یه که به‌شدرای چالاکییه‌کانی تۆڕی DemokratiAkademin ده‌بن بۆ پته‌و کردنی پاشخانی خۆیان، بۆ پیاده کردنی مێتۆده‌کانی ئه‌م تۆڕه له سازمانه‌کانی خۆیاندا و هه‌روه‌ها بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌و مێتودانه،\nئه‌م دۆکیومێنته‌ش سه‌ره‌تا بۆ بارودۆخی سوێدی داڕێژرا بوو. پاشان ده‌رکه‌وت که له بواری نێوده‌وڵه‌تیشدا بره‌وی هه‌یه، بۆیه ئه‌م نموونه فره‌زمانه له ئینته‌رنێتدا بڵاو ده‌که‌ینه‌وه.\nئه‌م سایته پوخته‌ی کاری چه‌ندین ساڵی هه‌م هاوکاران و هه‌م خۆیشمه له تۆڕی DemokratiAkademin دا: خول، وۆرکشۆپ، سه‌مینار، پڕۆژه‌ی هاوبه‌ش و هتد.\nله ماوه‌ی ئه‌و چه‌ندین ساڵه‌ی کاردا، سه‌روکارمان له‌ته‌ک هه‌زاران که‌س بووه. هه‌موو جارێکیش له سه‌ره‌تای کاردا، ده‌رفه‌تمان داوه به‌شداربوان دیدی خۆیان ڕوون بکه‌نه‌وه ده‌رباره‌ی گرینگترین خه‌سڵه‌تی دێمۆکراسی. هاوڕایی له‌م باسه‌دا به‌رفره‌وانه. به‌شداربوان هه‌ر جۆرێک بن: فێرخواز، کارگێڕ، سیاسه‌تمه‌دار یان که‌سانی نێو کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی، خه‌ڵکی هه‌ر په‌نایه‌کی ئه‌م دونیایه بن – زۆربه‌ی هه‌ره زۆریان پێشه‌می ده‌ده‌ن به به‌شداری و هاوپشکی. که‌م که‌س هه‌یه بیرۆکه بنه‌ڕه‌تییه‌که‌ی «دێمۆکراسیی نوێنه‌ره‌کی» هه‌ڵبژێرێت که بریتییه له‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه.\nله‌وه ناچێ، نه سیاسه‌تمه‌داری هه‌ڵبژارده‌ی میلله‌ت و نه به‌ستێنی ئه‌کادێمی، ئه‌م به‌ره‌نگارییه به جیددی بگرن. یه‌ک که‌سی لێ ده‌رچێ، فه‌یله‌سووف و سیاسه‌تناس Robert A. Dahl که له کتێبی Democracy and Its Critics (1989) [به سوێدی Demokratin och dess antagonister]. ئه‌م هات و ڕوانگه‌ی نوێنه‌رایه‌تی و ڕوانگه‌ی به‌شداری له‌سه‌ر بنه‌مایه‌کی کلاسیک له تیۆرییه‌کی گشتیی دێمۆکراسیدا تێک به‌ست. ئێمه له‌م دۆکیومێنته‌دا ئه‌و تیۆرییه ده‌که‌ینه سه‌رشار.\nسه‌رشارێکی دیکه‌ی گرینگ له‌م کاره‌دا بریتییه له نه‌رێتی «بزاڤی میللیی ئه‌ندامگیر» ـه که کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیی سوێدی کردۆته یه‌ک له هه‌ره به‌هێزه‌کانی دونیا. ڕاسته له‌م ساڵانه‌ی دواییه‌دا چه‌ندین سازمان – به‌تایبه‌تی پارته سیاسییه‌کان – به‌شێکی گه‌وره‌ی ئه‌ندامانی خۆیان له‌ده‌ست دا، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ماوه فه‌رهه‌نگێکی سازمانگه‌رییه به‌لایه‌وه »ئه‌ندامه‌تی» سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاته.\nبۆ که‌سێکی ده‌ره‌کی، له‌وانه‌یه ڕوانگه‌ی وه‌ها هه‌م نامۆ و هه‌م خۆشباوه‌ڕانه بێت. ئه‌وه‌تا سازمانه «ئه‌ندامگیر» ه‌کانن له سوێد ئه‌و بنه‌ما گه‌لێره تایبه‌ته ده‌به‌خشن به نوێنه‌رسالاری (ده‌سه‌ڵاتی نوێنه‌ره‌کی) Representative Government. ڕاسته، هه‌لومه‌رجی مێژووکرد بۆ فه‌رهه‌نگی دێمۆکراسی له ناوچه‌یه‌که‌وه بۆ ناوچه‌یه‌کی ئه‌م دونیایه دێته گۆڕین، به‌ڵام له هه‌ر جێیه‌ک، مرۆڤ له چێوه‌ی دێمۆکراسیدا به جیددی ئاماده‌ی به‌ره‌نگاری بێت، له‌وێدا ده‌بێ سه‌نگی ئه‌ندامه‌تی ڕه‌چاو بگرێ.\nئه‌م نامیلکه‌یه بریتییه له مۆدێلێکی نموونه‌یی ئاسان: «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی» له سێ بواردا پیاده ده‌کرێ: بواری نێو سازمان، بواری نێو وه‌ڵات و ئه‌وجا بواری نێوده‌وڵه‌تی. جگه له‌وان، چه‌مکی «کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی»، «مافی مرۆڤ» و «دێمۆکراسی» چاپته‌ری خۆیان هه‌یه. له هه‌موو چاپته‌رێکیشدا، پاشخانێکی تیۆری هه‌یه و یه‌ک یان چه‌ند نموونه‌یه‌کی پڕاکتیک به ئاماژه بۆ «تۆماری مێتود».\nسازمانی: Forum Syd, Sida Civil Society Center, SIPU International, SHIA و هه‌روه‌ها سازمانی Ordfront له ڕووی ئابوورییه‌وه هاریکاریی democracy.se یان کردوه به‌ڵام له داڕشتنی ناوه‌ڕۆکی دۆکیومێنته‌کاندا به‌شدارنه‌بوون. هاوکارم Pernilla Johansson له‌م کاره‌دا یاریده‌ر بوه، به گه‌رمی سوپاسی ده‌که‌م.\nپاییزی ئه‌مساڵه‌ی 2012 گۆڕانکارییه‌کی سه‌رانسه‌ری له سایه‌تکه‌دا کراوه. ئێستا به ئاسانی ده‌توانی فایه‌لی مێتوده‌کان داگریت.\nGöran Hemberg, senior advisor to the Academy for Democracy\nDemocratic Challenges by Göran Hemberg is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License.\nسازمانه‌که‌ی خۆت به دێمۆمێته‌ر هه‌ڵسه‌نگێنه\nوه‌ڵامی ده پرسیار بده‌وه ده‌رباره‌ی سازمانه‌که‌ی خۆت\nکاتێک گشت پرسیاره‌کان وه‌ڵام درانه‌وه، ئانجامگیری و شرۆڤه‌کارییه‌ک وه‌ر ده‌گریته‌وه\nPosted in دێمۆمێته‌ر\nفه‌رموو فایەلی «دێمۆمێتەری سازمان» به پیدیف PDF داگره:.!!\nئەمەش «دەرئەنجام» بۆ هەڵسەنگاندنی سازمانەکەت.\nPosted in دێمۆمێته‌ری سازمان\nفه‌رموو فایەلی «دێمۆمێتەری جڤین» به پیدیف PDF داگره:.!!\nئەمەش «دەرئەنجام» بۆ هەڵسەنگاندنی جڤین لە سازمانەکەتدا.\nPosted in دێمۆمێته‌ری جڤین\nجیهانگیر، ناوچه‌گیر یان نێوانده‌وڵه‌تی؟\nهه‌تا دێ دۆزی وه‌ها زیاد ده‌بێ که جیهانگیرین و ناکرێ له ئاستێکی میللیدا چاره بکرێن، بۆ نموونه کێشه «تاوی ڕوه‌کخانه» Greenhouse Effect (زیادبوونی گه‌رما له ئه‌نجامی زیادبوونی دایۆکسیدی کاربۆن). کامه په‌یوه‌ستی نێوده‌وڵه‌تی International ده‌توانێ کێشه‌ی وه‌ها سنووربه‌زێن چاره بکات؟ لێره‌دا:\n• به یارمه‌تیی «شێوازه‌کانی فه‌رمانڕه‌وایی» (بڕوانه «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی») ده‌که‌وینه په‌یجۆری چه‌ند سازمانێکی نێوانده‌وڵه‌تی Intergovernmental و هه‌روه‌ها جیهانیگیری ئه‌م بوارانه.\n• وه‌ڵاتانی یه‌کێتیی ئه‌ورووپا European Union – EU ده‌که‌ینه نموونه‌یه‌ک بۆ فه‌رمانڕه‌وایی تێکه‌ڵ – بڕیار هه‌یه له ئاستی میللیدا ده‌درێ، هه‌یشه داده‌گیرێ بۆ ئاستی ناوچه‌یی.\n• ده‌که‌وینه په‌یجۆری چه‌ند سازمانێکی جیهانگیریی له خێزانی UN بۆ ئه‌وه‌ی بزانین تا چ ڕاده‌یه‌ک مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسییان تێدایه.\nفه‌رمانڕه‌واییه‌کی کۆبه‌ند له‌سه‌ر ئاستێکی جیهانگیردا\nجیهانگیریی خۆشڕه‌و جێده‌ستی له هه‌موو جێیه‌ک دیاره. که‌سێک دێسه‌مبه‌ری 2007 وشه‌ی global ی له «گوگل google» دابا، 79 ملیۆن «ئه‌نجام» ی ده‌هێنا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، شیرازه‌ی کارای ئه‌م سه‌رده‌مه هێشتا هه‌ر سیسته‌مێکی نێوده‌وڵه‌تیه، تێیدا ده‌وڵه‌تانی که‌موزۆر سه‌ربه‌خۆ هه‌وڵ ده‌ده‌ن دۆزی هاوکۆی خۆیان به شێوازێکی دیپلۆماسی له ڕێی بێنه‌وبه‌ره‌ی ئازاده‌وه چاره‌سه‌ر بکه‌ن. ئه‌م سیسته‌مه سیاسییه چه‌ند سه‌د ساڵێکه ده‌وڵه‌تانی زه‌نگین و به‌هێزی باکوور و ڕۆژاوا تێیدا سه‌رده‌ستن. له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، دوو جار شکه‌ستیان هێنا له چاره کردنی ململانێی نێوخۆیان و جیهانیان په‌لکێشی جه‌نگ کرد. پڕۆسه‌یه‌کی ڕه‌وا و پێشکاتی کۆبه‌ند له ئاراد نه‌بوو بۆ چاره‌سه‌ر کردنی هه‌ر ناکۆکییه‌کی بێته ڕێ.\nده‌مه‌و کۆتای جه‌نگی دوه‌می جیهانی، ده‌وڵه‌تانی براوه ده‌ستپێشخه‌رییان کرد بۆ دامه‌زراندنی:\n• «بانکی جیهانی» World Bank – International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)\n• «فه‌ندی جیهانیی پاره‌کاری» International Monetary Fund (IMF)\n• «ده‌وڵه‌تانی یه‌کگرتوو» (نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان) United Nations (UN)\nPosted in na , ئاستی نێوده‌وڵه‌تی, پاشخان\nله‌م پاشخانه تیۆرییه‌دا،\n– له ڕوانگه‌ی «شێوازه جوداکانی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی»ـی نێو مۆدێلی «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی»، جۆری سازمانی جیاواز به یه‌کدی به‌رارود ده‌که‌ین بۆ ئه‌وه‌ی بزانین پێشه‌می ده‌ده‌ن به کامه به‌های بنه‌ڕه‌تی\n– به‌راودریان ده‌که‌ین بۆ ئه‌وه‌ی بزانین ئه‌و جۆره سازمانگه‌له تا چ ڕاده‌یه‌ک ڕێک دێن له‌گه‌ڵ «پێوانه‌ی دێمۆکراسی» ی نێو «چه‌رخی دێمۆکراسی»\n– سه‌رنج ڕاده‌کێشین بۆ ده‌رفه‌تی «ڕێبه‌رایه‌تیی دێمۆکراتانه» له‌و جۆره جیاوازانه‌ی سازماندا.\nجۆری جیاوازی سازمان – شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی جیاواز\nکۆمپانیا و فه‌رمانگه\n«پڕۆسه‌ی بڕیار» له سازماندا هه‌رگیز دێمۆکراتانه نییه، مه‌گه‌ر ده‌گمه‌ن. بۆ نموونه، له به‌ستێنی بازاڕی ئه‌هلیدا، ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردان بۆ هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک نییه. له‌وێ خاوه‌ن کار چه‌ند به‌ڕێوه‌به‌رێک دیاری ده‌کات بۆ به‌ڕێوه‌بردن و کارگێڕی. گه‌ر کۆمپانیا به‌شی زۆر بێ دوور نییه هه‌ڕه‌م (هیرارکی) ی ڕێبه‌رایه‌تی تێدا ساز بێت. له کۆمپانیادا ده‌گوترێ پێویستمان هه‌یه به فه‌رمانی چوستی کاروبار و کارکردی ڕێبه‌رایه‌تی ده‌بێ کارامه‌یی تایبه‌تی هه‌بێت. زۆر جار، کارمه‌ندان هیچ ده‌ستیان نییه له دیاری کردنی به‌ڕێوه‌به‌راندا. به‌ڕێوه‌به‌ر له لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی کۆمپانیاوه دیاری ده‌کرێ. ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ش نوێنه‌ری زۆرینه‌ی پشکدارانی کۆمپانیاکه‌ن.\nفه‌رمانگه‌ی حکومه‌تیش هه‌مان ساختاری ده‌سه‌ڵاتی تێدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه، به‌ڵام کارگێڕانی میللی و ناوچه‌یی لێره‌دا له لایه‌ن ئۆرگانی سیاسیی باڵاتره‌وه دیاری ده‌کرێن.\nله ڕاستیدا مه‌رج نییه «ڕووکاری کاروبار» بڕیار بدات فڵانه په‌یوه‌ست دێمۆکراتانه فه‌رمانڕه‌وایی ده‌کرێت یان مۆدێلی ده‌سته‌سالاری گرتۆته به‌ر، خاڵی گرینگتر بریتییه له «سه‌نگی ئه‌ندامان» له‌م په‌یوه‌سته‌دا: بۆ نموونه، کۆمپانیا هه‌یه موڵکی کارمه‌ندانه‌کانی خۆیه‌تی. له‌وێدا نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» فره‌وانترین ده‌رفه‌تی گونجاوی هه‌یه.\n«مه‌کۆک» (مه‌کۆ، وه‌قف) Foundation\n«مه‌کۆک» شێوازێکی ڕیزپه‌ڕه. ئه‌میان ناکرێ دێمۆکراتانه بێ چونکه «ئه‌ندام» ی نییه. سه‌ره‌تا، دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌م «مه‌کۆک» ـه «ئه‌نجومه‌ن» دیاری ده‌که‌ن و پاشان ئه‌و ئه‌نجومه‌نه خۆی تازه ده‌کاته‌وه. «په‌یڕه‌و» ی «مه‌کۆک» له لایه‌ن «یاداشتی په‌یوه‌ست» Memorandum of Association ه‌وه دێته داڕشتن و ئه‌میش به‌ده‌گمه‌ن نه‌بێ ده‌ستکاری ناکرێ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌کرێ شێوازی نادێمۆکراتانه‌ی «مه‌کۆک» بخرێته کار بۆ مه‌به‌ستێکی دێمۆکراتانه، وه‌ک ئه‌وه‌ی فڵانه «مه‌کۆک» سه‌رپه‌رشتیی بڕێک سه‌رمایه بکات و سووده‌که‌ی بۆ پڕۆژه‌یه‌کی کۆمه‌کبه‌خش بێ که ئه‌ندامانی خۆی فه‌رمانڕه‌وایی ده‌که‌ن.\nبازاڕی کار به‌های وه‌ک «کارزانی» و «چوستی» لێ بوه به مۆرک. له‌به‌ر ئه‌وه شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی «چاودێری» و «پسپۆڕسالاری» تێدا باوه. به‌ڵام له بواری کۆمه‌ڵه‌سازیدا ده‌رفه‌ت به‌رینتره بۆ نۆڕمی وه‌ک «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی».\nکۆمه‌ڵه هه‌ر چه‌ند بچووکیش بێ، به‌گشتی «ئه‌نجومه‌ن» ی هه‌یه. گه‌ر کۆمه‌ڵه‌که خۆ به دێمۆکرات بزانێ ده‌بێ به‌رپرسایه‌تیی خۆی به‌رانبه‌ر ئه‌ندامان به‌جێ بێنی، ئه‌ویش له ڕێی جڤین (کۆبوونه‌وه) ی ماوه‌ماوه‌ی ڕێکوپێکی کۆمه‌ڵه‌که‌وه. «جڤینی کۆمه‌ڵه» به‌رزترین ئۆرگانی بڕیارده‌ره: به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک شایانی ڕه‌چاو گرتنه. هیچ که‌سێک – ته‌نانه‌ت سه‌رۆکیش – بۆی نییه پێشه‌می بداته به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌م و ئه‌و.\nکۆمه‌ڵه‌ی گه‌وره‌ی خاوه‌ن توانای ئابووری له‌وانه‌یه کارمه‌ندی هه‌بێ. ئه‌وسا جڤینی کۆمه‌ڵه له په‌رله‌مانی وه‌ڵات ده‌چێ، «ئه‌نجومه‌ن» ده‌بێته نموونه‌ی حکوومه‌ت و ئه‌و کارمه‌ندانه‌ش ده‌بنه نموونه‌ی فه‌رمانگه‌کانی ده‌وڵه‌ت که بڕیاری حکوومه‌ت جێبه‌جێ ده‌که‌ن.\nکۆمه‌ڵه «په‌یوه‌ست» ـه به‌ڵام تۆڕ په‌یوه‌ست نییه، مه‌یدانێکه بۆ بێنه‌وبه‌ره و هاریکاری. تۆڕ شێوه سازمانێکی ئانارکییه، هاوکاران تێیدا ته‌نها «پێکهاتنی ئازادانه» یان ده‌بێ، نه‌ک «بڕیاری کۆبه‌ند». له تۆڕدا «ئازادی» شابه‌هایه: هیچ که‌سێک ناچار نییه به‌شداری هیچ پڕۆژه و هه‌ڵمه‌تێکی هاوکۆ بێت. تۆڕ «که‌سایه‌تییه‌کی قانوونی» نییه، بۆی نییه هیچ په‌یماننامه‌یه‌ک واژۆ بکات و بۆی نییه نوێنه‌رایه‌تیی که‌سی دیکه بکات جگه له‌و که‌سانه‌ی ئه‌و تۆڕبه‌ندییه ده‌که‌ن و بۆشی نییه به ناوی که‌سی دیکه‌وه گوته‌بێژ بێ. تۆڕ به‌رپرسیش نییه له کرداری هاوکاران.\nهه‌ر بۆ نموونه «ئه‌کادێمیای دێمۆکراسی DemokratiAkademin» تۆڕێکه نێزیکه 40 سازمان تێیدا هاوکاره و به ویستی خۆیان هاریکاری ده‌که‌ن به بیرۆکه و به پاره بۆ هه‌ڵسووڕاندنی ئه‌نجومه‌نێکی بچووکی کارا له بواری فێرکاری و پێشخستنی مێتودی دێمۆکراتانه‌دا. سازمانگه‌لی هاوکار – ئه‌مانه ئه‌ندام نین – ئازادن له‌وه‌ی یارمه‌تیی ئابووری بکه‌ن یان نا، سایته‌که‌مان به‌کار بێنن یان نا، سوود له ئه‌نجومه‌نی تۆڕ وه‌رگرن بۆ ساز کردنی خول یان ڕوو له لایه‌نی دیکه بکه‌ن بۆ پڕۆژه‌ی هاوبه‌ش. تۆڕی DemokratiAkademin بۆ خۆی سازمان نییه، به‌ڵکوو سه‌کۆیه‌که و سازمانی Ordfront که یه‌کێکه له سازمانه هاوکاره‌کانی ئه‌م تۆره، خاوه‌ن ماڵه – ئه‌میان به‌رپرسه له چالاکی و ئابووریی ئه‌نجومه‌نی تۆڕ.\nشێوازه هه‌مه‌جۆره‌کانی سازمان و «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»\nئه‌ندامه‌تیی هه‌مه‌گیر – شاپێوه‌ر\nمه‌رجی هه‌ره گرینگ ئه‌وه‌یه هه‌موو ئه‌ندامان مافیان هه‌بێ وه‌ک یه‌ک به‌شداری پڕۆسه‌ی ده‌نگدان بن. په‌یوه‌ستێک ته‌نها له‌و باره‌دا دێمۆکراته که هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌ندامانی خۆی وه‌ک یه‌ک بێ و هه‌موو که‌سێک تێیدا وه‌ک تاکێکی سه‌رفه‌راز ڕێزی لێ بگیرێ، هه‌موو که‌سێک هاوزێدێکی یه‌کسانه.\nهه‌موو شێوازێکی هه‌ڵاواردن و سه‌رکرده‌نه‌سه‌ر، سنووربه‌زێنی له‌م مه‌رجه ده‌کات. ڕه‌نگ دانه‌وه‌ی نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» له فه‌رهه‌نگی سازماندا، ڕێ ده‌به‌ستن له گه‌شه کردنی مه‌یلی له‌و بابه‌ته.\nمه‌رجی «ئه‌ندامه‌تیی هه‌مه‌گیر» داوای بنگه‌ی فه‌رمیی وه‌ها ده‌کات که له‌وانه‌یه له هه‌موو سازمانێکدا ده‌ست نه‌که‌وێت. بۆ نموونه هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک ده‌ستڕۆ بن له پێکهێنانی ئه‌نجومه‌ن و دیاری کردنی سه‌ره‌کبه‌ش. ئه‌گه‌ر سازمانه‌که به‌و جۆره هه‌ڵنه‌به‌سترابێ ئه‌وا به‌رژه‌وه‌ندی به‌شێک له ئه‌ندامان سه‌نگینتر ده‌بێ له هی ئه‌وانه‌ی دیکه، ئه‌مه‌ش دژوه‌ستانه به‌رانبه‌ر نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان».\nسازمانێک ده‌توانی ئه‌و مه‌رجه پیاده بکات گه‌ر کراوه بێ بۆ هه‌موو که‌سێکی په‌یوه‌ندیدار به کاروبارییه‌وه و کار بۆ ئامانجه‌کانی بکات. ده‌نا ده‌بێته یانه‌یه‌کی داخراو، به‌شێک بۆیان هه‌یه به‌شداری بن و به‌شێک نا.\nئه‌وجا ده‌بێ نیشانه‌ی ئه‌ندامبوون هه‌م ئاشکرا بێ و هه‌م دوور له هه‌ڵاواردن. ڕاسته مه‌رج نییه مرۆڤ ئه‌ندام بێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌شداری چالاکی بێ، به‌ڵام دیسان ده‌بێ ده‌رفه‌ت هه‌بێ ئه‌ندام – ئه‌و که‌سه‌ی بۆی هه‌یه بڕیار بدات – به ڕوونی له نائه‌ندام جودا بکرێته‌وه. ئه‌مه‌ش له بنه‌ڕه‌تدا دۆزی ده‌سه‌ڵاته: بۆ ئه‌وه‌ی زه‌مینه هه‌بێ بۆ دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات، ده‌بێ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته بابه‌ته‌کی (ئۆبژه‌کتیڤ) و ته‌واو دیار بێ. ئه‌گه‌ر ئه‌ندامه‌تیی که‌سێک به‌ند بێ به ئاره‌زووی که‌سێکی دیکه‌وه ئه‌وا به ئاسانی ده‌که‌وینه داوی نێپۆتیزم (بنه‌ماڵه‌سالاری) Nepotism و ده‌سته‌سالارییه‌وه. چاره‌سه‌رێکی باو «ئابوونه» یه. ڕاسته ئابوونه بۆ داپۆشینی خه‌رجیی چالاکییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌که‌یه به‌ڵام کارکردی هه‌ره گه‌وره‌ی بۆ ئه‌وه‌یه ببێته پسووڵه – فه‌رموو ئه‌وه‌تا من ئابوونه‌ی خۆم داوه و مافم هه‌یه.\nهه‌ڵبه‌ت گرینگه ئه‌ندامه «کۆنه‌کان» ماوه‌ماوه ئاماژه بده‌ن به‌وه‌ی هێشتا هه‌ر ئه‌ندامن و پشتیوانی له ئامانج و چالاکییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌که ده‌که‌ن و به‌رده‌وام ده‌بێ سه‌نگیان هه‌بێ. له سه‌رده‌می سه‌ختانگ (قه‌یران، ته‌نگژه) دا، که پێویسته ئه‌ندامان کۆک بکرێن بۆ هه‌ڵوێست وه‌رگرتن له‌م یان له‌و دۆزه، دوور نییه کۆنه‌کینه سه‌ر هه‌ڵده‌نه‌وه و کاریگه‌ریی ناجۆر له‌سه‌ر بڕیار دروست بکه‌ن.\nتا چ ڕاده‌یه‌ک جۆره جیاوازه‌کانی سازمان مه‌رجه‌کانی «چه‌رخی دێمۆکراسی» پڕ ده‌که‌نه‌وه\nلێره‌دا سێ جۆره‌که‌ی سازمان به‌رانبه‌ر پێنج «پێوانه‌ی دێمۆکراسی» ڕاده‌گیرێن\nتێبینی بکه ئه‌و مه‌رجانه‌ی سه‌ربه »ئه‌ندامه‌تی» و «بڕیار» ن زیاتر په‌یوه‌ندییان به «فۆرم» ی پڕۆسه‌که‌وه هه‌یه: هه‌ر له ساختاری فه‌رمیی سازمانه‌که‌وه دیاره گه‌ر کورتی بێنێ. ئه‌وجا کۆمه‌ڵه‌ش هه‌یه «په‌یڕه‌و» ی دروستی هه‌یه به‌ڵام به کرده‌وه ناگاته ئه‌و ئاسته.\nکه دێته سه‌ر مه‌رجی «به‌شداری» و «ده‌رک» له »چه‌رخی دێمۆکراسی» دا، «جۆرایه‌تی» ی پڕۆسه‌ی بڕیار جێی سه‌رنجه. ئه‌م دوو پێوانه‌یه له سازمانی وه‌ک کۆمپانیا و فه‌رمانگه‌شدا ده‌شێ کاریان پێ بکرێ گه‌رچی پڕۆسه‌ی بڕیاردان تێیدا «بانوژێرفه‌رمان» Top-Down ـه (فه‌رمان له سه‌ره‌وه به‌ره‌و خوار شۆڕ ده‌بێته‌وه).\nگه‌ر بێینه سه‌ر باسی «جڵه‌وکێشی ڕۆژه‌ڤ» ئه‌وا ده‌وروبه‌ره سنووری ئه‌و دۆزانه ده‌کێشێ که ئه‌م په‌یوه‌سته بۆی هه‌یه بڕیاری تێدا بدات. ئه‌م سنوورانه‌ش به‌گشتی لێڵن بۆیه زۆر جار ده‌بنه مایه‌ی ململانێ و ناکۆکیی پسپۆڕی له نێوان په‌یوستی جیاواز له ئاستی جیاوازدا.\nڕێبه‌رایه‌تیی جڤین به شێوازێکی دێمۆکراتانه\nدێمۆکراسی له ئاستی سازماندا که‌م تا زۆر بریتییه له: مه‌رجی به‌شێک له «چه‌رخی دێمۆکراسی» باشتر له به‌شێکی دیکه‌ی ساز بوه. ته‌نانه‌ت له سازمانی «بانوژێرفه‌رمان» ـدا سه‌رۆکایه‌تیی سازمان ده‌توانێ فیدباک Feedback (سه‌رنج و تێبینی) ی باشتر له کارمه‌ندانه‌وه وه‌ربگرێ (به‌شداریی چوستتر). ڕه‌وتی بڕیاردان و دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات ده‌کرێ ڕوونتر بێ (ده‌رکی ڕۆشناکتر). به‌ر له هه‌موو شتێک ده‌کرێ فه‌رهه‌نگی جڤینکاری گه‌شتر بێ.\nشێوازی جیاوازی جڤین – شێوازی جیاوازی فه‌رمانڕه‌وایی\nجڤین زۆر جار به خه‌مێکی ناچاری ده‌زانرێ و به شێوه‌یه‌کی ڕوتینی به‌ڕێ ده‌کرێ. که‌م جار وا ده‌بێ مرۆڤ له مه‌به‌ستی جڤینه‌که ڕامێنێ و شێوازێکی بۆ بدۆزێته‌وه له‌گه‌ڵ مه‌به‌ستدا ڕێک بێ:\n– گه‌ر مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه زانیارییه‌کی گرینگ بدرێته به‌شداربوان ئه‌وا ده‌کرێ شێوازێکی کلاسیکی «چاودێری» پیاده بکرێ، سه‌رۆک یان که‌سی پسپۆڕ ئاخێوه‌ره و به‌شداربوان بیسه‌ر\n– گەر باس له گۆڕانکارییه‌کی گه‌وره ده‌کرێ له کاروباردا، ئه‌وا جڤینێکی دێمۆکراتانه باشه، ڕۆژه‌ڤێکی هاوکۆی هه‌بێ و ده‌رفه‌تی ئاخافتن بداته هه‌موان\n– گه‌ر مه‌به‌ست کۆ کردنه‌وه‌ی زانیاری بێ ده‌رباره‌ی بارودۆخی کاروبار، ئه‌وا جڤینێک باشه شێوازێکی ئانارکی هه‌بێت، ئه‌ندامان ده‌رفه‌تیان هه‌بێ ئازادانه بابه‌تی ئاخافتن هه‌ڵبژێرن و ده‌سته ده‌سته گفتوگۆی بکه‌ن.\nجڤین و «ڕۆژی پلانڕێژی» هه‌یه تێکه‌ڵه‌ی هه‌موو ئه‌و جۆرانه‌یه. ئه‌وسا ده‌بێ به وردی بیر له ڕێبه‌رایه‌تیی پڕۆسه‌یه‌ک بکه‌ینه‌وه شێوازه‌کانی جڤینه‌که له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجدا بگونجێنێ. ئه‌مه‌ش کارێکی سه‌خته و زۆریش پێویسته بۆ ئه‌وه‌ی جڤینه‌که بگاته ئه‌نجامی گه‌ش و جێکه‌وتوو.\nجڤین و قۆناخه جیاوازه‌کانی «چه‌رخی دێمۆکراسی»\nهه‌موو سازمانێک مێژووی خۆی هه‌یه، هه‌روه‌ها هه‌موو دۆزێکیش که له جڤیندا دێته به‌رباس. هه‌یه باشتر ئاگاداری باسه‌که‌یه له‌وانه‌ی دیکه. ئه‌ندامی کۆن هه‌یه له‌وانه‌یه مه‌به‌ستی بێت هه‌موو شتێک وه‌ک جاران بڕوا، هه‌یشه مه‌به‌ستی گۆڕان و به‌ره‌نگاریی نوێیه. هه‌یه نه‌وئه‌ندامه (تازه‌یه)، وه‌ڵامی پرسیاره‌کانی سه‌ره‌وه‌ی لا نییه، که‌نارگیر و چاوه‌ڕێیه. گرژیی له‌و بابه‌ته له جڤینی هه‌موو سازمانێکدا ڕوو ده‌ده‌ن: هه‌ر ڕێی جارانمان بگرین یان کاتی گۆڕانکاری هاتوه؟ له سازمانی ڕێبه‌رفه‌رماندا، ته‌نها ڕێبه‌رایه‌تی وه‌ڵامی پرسیاری وه‌ها ده‌ده‌نه‌وه.\nله سازمانی دێمۆکراتدا، که خه‌ڵکی بۆ دێن و لێی ده‌رده‌چن، ده‌بێ هه‌م ئامانج و هه‌م شێوازی کار ماوه‌ماوه بژار بکرێنه‌وه و سه‌رله‌نوێ له لایه‌ن هه‌موو که‌سانی په‌یوه‌ندیداره‌وه جه‌خت بکرێنه‌وه. ئا لێره‌دایه زۆربه‌یان کورتی ده‌هێنن. هه‌ردوو قۆناخی شیرازه‌هۆنی پڕۆسه‌ی بڕیاردان – ئه‌ندامان کێن و ڕۆژه‌ڤمان چی بێت – به خاڵی به‌سه‌رچوو ده‌ژمێردرێن، کاتی پێویستی نادرێتێ، په‌له‌یانه بۆ گه‌یشتنه بڕیار. کاتێک ده‌گاته ئه‌وه‌ی ئه‌ندامان به‌شداری جڤین نابن، ئه‌وجا هه‌ست ده‌کرێ به‌وه‌ی خه‌ڵک پشتی تێ کردوون.\nجڤین و ده‌سه‌ڵات\nجڤین کات ده‌بات. زۆر جار مرۆڤ نیگه‌رانه کات به‌ش نه‌کات، له‌به‌ر ئه‌وه خێرا ئه‌و خاڵانه‌ی لای خۆی مه‌به‌ستن ده‌خاته به‌رباس. له باری وه‌هادا بۆ کاتی گرانبه‌ها به‌فیڕۆ بدات و خه‌ریکی شێوازی جڤین بێ؟ به‌م دیده مرۆڤ ته‌ڵه بۆ خۆی ده‌نێته‌وه: یان ده‌بێته جڤێنێکی بێ شیرازه و چه‌ند که‌سێک ده‌که‌ونه ڕکابه‌ری بۆ خۆ سه‌پاندن، یان سه‌رۆکی جڤینه‌که جڵه‌و ده‌گرێته ده‌ست و به دڵی خۆی ڕه‌وتی گفتوگۆ دیاری ده‌کات. پاشکات ئه‌ندامه بێده‌نگه‌کان له خۆیان ده‌پرسن، ئه‌رێ ئێمه بۆ به‌شداری ئه‌م جڤینه بووین، خۆ ئاماده‌بوونمان هیچ نه‌خشی نه‌بوو؟\nهه‌موو که‌سێک له ناخی خۆیدا ده‌زانێ کات له جڤیندا ده‌سه‌ڵاته. هه‌یه که‌نارگیره و ڕکابه‌ریی له‌سه‌ر ناکات. ئه‌مانه ده‌زانن که که‌سانێکی خۆڕاپه‌رموو هه‌ن، به یارمه‌تی ته‌کنیکی «خۆسه‌پاندن» (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه) خه‌ڵکی دیکه بێده‌نگ ده‌که‌ن و ویستی خۆیان هه‌ر ده‌سه‌پێنن. له‌به‌ر ئه‌وه گرینگترین ئه‌رکی ڕێبه‌رێکی دێمۆکراتی جڤین ئه‌وه‌یه:\n– ده‌رفه‌ت ساز بکات بۆ ئه‌ندامانی خامۆش و هانیان بدات بێنه گۆ\n– کاتی ته‌رخان باشتر دابه‌ش بکات به‌سه‌ر به‌شداربواندا\nزۆر چاک ده‌کرێ جڵه‌وی کات بگریته ده‌ست و به‌شداریی ئه‌ندامان چوستتر بکه‌یت – ده‌بێ ده‌رفه‌ت یه‌کسان بێ بۆ هه‌موان پێشنیازیان هه‌بێ، بێنه گۆ و لێیان ببیسترێ. ده‌ستاوێژی ئه‌زموو (تاقیکراوه) هه‌یه بۆ ئه‌م مه‌به‌سته، ئاسان و کاریگه‌ر (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه – «ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر»).\nبه‌ڵام ئه‌و ده‌ستاوێژانه جێی مشتومڕن چونکه شیرازه‌ی ده‌سه‌ڵاتی نێو سازمانه‌که ده‌هه‌ژێنێ.\nدوو ڕوخساره‌که‌ی دێمۆکراسی\n– تۆژینه‌وه‌یه له مه‌یل ئه‌م گرووپه بۆ دێمۆکراسی\n– به دوو جار پیاده کردنی مێتودی «چوار گۆشه‌ی گفتوگۆ» ده‌رفه‌ت بده به‌شداربوان هه‌ستی خۆیان ده‌رباره‌ی دێمۆکراسی ده‌رببڕن (بڕوانه پاشکۆی مێتودنامه).\n1) «چوار گۆشه»: ڕێکاری ئایه‌تی (پۆزه‌تیڤ) ـی دێمۆکراسی\nبه دیدی ئێوه کامه‌یه لایه‌نی ئایه‌تی له دێمۆکراسیدا:\n1- هه‌موو که‌س بۆی هه‌یه به‌شدار بێ\n2- ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه\n3- بڕیاره‌کان باشتر ده‌بن\n4- خاڵی دیکه\n(له‌وانه‌یه که‌سێک داوای ڕوون کردنه‌وه و پێناسه بکات. وه‌ڵام ئه‌وه‌یه به‌شداربوان ئازادن، پرسیاره‌کان وه‌ها لێک بده‌نه‌وه که به باشی ده‌زانن.\nئه‌و به‌شداربوانه‌ی گۆشه‌ی «خاڵی دیکه» هه‌ڵده‌بژێرن، به‌گشتی هه‌ڵبژاردنێکی نایه‌تی ده‌که‌ن – هیچ گۆشه‌یه‌کی دیکه‌یان له لا په‌سه‌ند نییه. له‌وانه‌یه پاش ڕامانێکی زیاتر ڕووکارێکی ئایه‌تی هه‌ڵبژێرن).\n1) «چوار گۆشه»: ڕێکاری نایه‌تی (نێگه‌تیڤ) ـی دێمۆکراسی\nچی سه‌خته، دژواره، کێشه‌داره له دێمۆکراسیدا؟\nبۆ نموونه: له دێمۆکراتاندنی په‌یوه‌سته‌که‌ی خۆتاندا – کارخانه، کۆمه‌ڵه، کۆمیون، وه‌ڵات و… هتد – چ ده‌رئه‌نجامێکی نایه‌تی ده‌بێ؟\n1- ئاژاوڵه (بێسه‌روبه‌ری، هه‌را)\n2- که‌س به‌رپرسایه‌تی ناگرێته ئه‌ستۆ\n3- بڕیاره‌کان خراپتر ده‌بن\nسه‌رنجی به‌شداربوان ڕاکێشه بۆ ئه‌و گۆشه‌یه‌ی زۆرترین و ئه‌وه‌ی که‌مترین لایه‌نگری هه‌بوو له هه‌ردوو ڕاپرسییه‌که‌دا.\nله ڕاپرسیی یه‌که‌مدا زۆر جار وه‌ها ده‌بێ گۆشه‌ی «هه‌موو که‌س بۆی هه‌یه به‌شدار بێ» زۆرترین لایه‌نگری ده‌بێ و گۆشه‌ی «ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه» که‌مترین لایه‌نگر.\nئه‌م ڕاهێنانه ده‌روازه‌یه‌کی باشه بۆ کارێکی سیسته‌ماتیکی ورد و درێژمه‌ودا ده‌رباره‌ی دۆزه‌کانی دێمۆکراسی. گه‌ر ئه‌م گرووپه‌ی به‌شداربوان که‌متر سه‌رنجی دایه بژاره‌ی «ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه» – که شاخاڵه له دیدی دێمۆکراسیی باوی ڕۆژاوادا – ئه‌وسا وه‌ها باشه ده‌رفه‌تی بیردانه‌وه‌ی زیادتری بۆ بڕه‌خسێنین.


هه‌ڵكشانی حاڵه‌ته‌كانی كۆرۆنا له ئه‌مریكا، كاریگه‌ری نه‌رێنی هەیە\nیه‌ك به‌رمیل نەوتی خاوی برێنت له بازاڕه نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا، به 44 دۆلار و 09 سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوه‌كرا.\nدوێنێ نرخی یه‌ك به‌رمیل خاوی برێنت به‌رزبووه‌وه بۆ 44 دۆلار و 80 سه‌نت و به 44 دۆلار و 34 سه‌نت ڕۆژه‌كه‌ی ته‌واوكرد، ئه‌مڕۆ پێنجشەممە 19ی تشرینی دووەم-یش له كاتژمێر 09:23دا به به‌راورد به كاتی داخستن به ڕێژه‌ی له 0.56% نزمبوونه‌وه‌ی به‌خۆیه‌وه بینی و به 44 دۆلار و 09 سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوه كرا.\nهه‌ر له‌و كاته‌دا یه‌ك به‌رمیل نه‌وتی خاوی تەكساس به 41 دۆلار و 65 سه‌نت فرۆشرا.\nتوندكردنه‌وه‌ی ڕێوشوێنه‌كان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ له جیهاندا به تایبه‌ت له ئه‌وروپا و زیاتر هه‌ڵكشانی حاڵه‌ته تۆماركراوه‌كان له ئه‌مریكا، كاریگه‌ری نه‌رێنی كردووه‌ته سه‌ر نرخی نه‌وت.\nڕه‌نگه لەڕووی تەکنیکییەوە خاوی برێنت لەنێوان 44 دۆلار و 17 سه‌نت بۆ 44 دۆلار و 35 سه‌نت بەرهەڵستی بنوێنێت و نرخه‌كه‌ی له‌نێوان 43 دۆلار و 99 سه‌نت بۆ 43 دۆلار و 81 سه‌نت بمێنێته‌وه.\nمێسی دوای گه‌یشتنه‌وه‌ی بۆ به‌رشلۆنه بێده‌نگی شکاند: بێزاربووم\nبەهۆی ترس لە هەڵاوسان و دژواریی دۆخی ئابورییەوە، ئیلۆن مەسك، ملیاردێری ئەمریكی ملیاران دۆلاری بەهۆی دابەزینی پشكە تەكنەلۆجییەكان…


تاوانى ئێمه‌ى كورد چیه و چیمان كردوه ، ئایه ئێمه بۆ ئه‌و خه‌ڵقبوین كه بكوژرێین ؟\nبۆچى هه‌مو جارێكیش به‌ناوى ئیسلام و ئایاتى قورئان و ئاشتیه‌وه ده‌مانكوژن ؟\nوڵاته عه‌ره‌بیه‌كان و موسڵمانانیش ، ته‌نها وه‌كو فیلمێك ته‌ماشامان ده‌كه‌ن ، به‌بێ ئه‌وه‌ى هیچ به‌زه‌ییه‌كیان بۆمان بچوڵێت !\nئه‌مریكا و ڵاته ئه‌وروپیه‌كان و نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان و مافى مرۆڤیش ته‌نها به‌چه‌ند به‌یاننامه‌یه‌كى شه‌رمنانه پاڵپشتیمان لێده‌كه‌ن !\nهیچ كه‌سێك به‌زه‌یى بۆمان نیه و ویژدانى بۆمان ناچوڵێت ، ئه‌بێت تاوانى ئێمه‌ى كورد چیبێت ؟\nره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانى سه‌رۆكى توركیا هه‌ر به ئاشكراو و به‌به‌رچاوى جیهانه‌وه قه‌تڵوعامى كورده‌كانى رۆژئاڤاى سوریا ده‌كات و منداڵ و ژن و پیاوى سڤیل ده‌كوژێت .\nبه ئاره‌زوى خۆى چه‌كى قه‌ده‌غه‌كراو و تۆپ و فڕۆكه به‌كارده‌هێنێت و پێده‌نێت به‌سه‌ر دڵى سه‌دان دایك و باوكى رۆژئاڤادا و جه‌رگیان ده‌سوتێنێت ، منداڵه ساوا په‌پوله‌كان بێ دایك و باوك ده‌كات و وه‌كو زوحاك خوێنى كورد ده‌رژێت و ده‌یمژێت .\nكوان موسوڵمانه‌كان ؟ بۆچى وا بێده‌نگن ؟ ئێ خۆ خواى به‌به‌زه‌یى له قورئانا ده‌فه‌رموێت " ئه‌گه‌ر یه‌كه‌سى بێتاوان بكوژیت وه‌كو ئه‌وه وایه هه‌موو دنیایت كوشتبێت " ، ئه‌ى بۆ چى موسوڵمانه‌كان هیچ هه‌ڵوێستیه‌كیان به‌رامبه‌ر به كوشتاره‌گه‌كانى كورد نیه ؟\nئێ خۆ وه‌كو موسڵمانه‌كان بانگه‌شه‌ى بۆ ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر له‌جنۆكه‌ش بوبێتین ، دروستكراوى خواى به‌به‌زه‌یین و مافى ژیانمان هه‌یه ، لێمان گه‌ڕێین بابژین !\nكوا ئه‌مریكا و مافى مرۆڤ و نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان و ئیسرائیل ؟ بۆچى كه‌س له‌سه‌ر ئێمه نایته ده‌نگ ؟ خۆ منداڵه جنۆكه‌كانى ئێمه‌ش ، هه‌مان منداڵه پاك و بێگه‌رده‌كانى ئه‌وانن و هیچیان له‌وان كه‌متر نیه !\nئه‌م خوێن به‌هه‌ده‌ردانه‌ى ئێمه ، ئابڕوچونى هه‌مو ئایینه‌كان و مرۆڤایه‌تیه ، ئابڕوچونى سه‌رده‌مى عه‌وله‌مه و پێشكه‌وتن و خوا په‌رستیه !\nگله‌یه‌كه ته‌نها بۆ دڕه‌نده‌یى توركیا نیه كه به ئاره‌زوى دڵه بۆگه‌نه‌كه‌ى خۆى به‌ربۆته گیانمان و جه‌رگ و دڵمان هنجن هنجن ده‌كات ، به‌ڵكو بۆ هه‌مو جیهانه بۆ هه‌مو مرۆڤایه‌تیه ، كه ده‌ستیان تێناچێت رێگه بگرن له‌م به‌ڕبه‌ڕایه‌تیه !\nئاى ئێمه‌ى كورد چه‌ند بێكه‌س و به‌ستزمانین ، له بونمانه‌وه تاكو ئێستا هه‌ر بێشوێن و بێمه‌كانین ... كه‌س نه‌هات به هانامانه‌وه ، كه ئیشیان پێمان بێت ئه‌ڵێن قاره‌مانین ، كه ئیشیان پێمان نه‌ما بێ كه‌ڵك و بێ ئیمانین.\nئێ خۆ ئێمه‌ى جنۆكه‌ش هه‌ستى دایك و باوكایه‌تیمان هه‌یه ، بۆچى ماڵه‌كانمان وێران ده‌كه‌ن ؟ بۆچى په‌پوله‌كانمان هه‌ڵده‌واسن ؟ ، بۆچى مزگه‌وت و په‌رستگاكانمان ده‌ڕوخێنن ؟ بۆچى خه‌ونه‌كانمان ده‌كه‌ن به به‌رد و به ئاسن ؟!\nلێمان گه‌ڕێن بابژین ، با بۆ ته‌نها جارێكیش بێت ئێمه‌ش وه‌كو ئێوه ، ژیانمان بۆنى خوێن و بارود و كوشتنى لێ نه‌ێت و تامى ژیان بكه‌ین !


تاران: گفتوگۆ ناكرێتەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتی ئێران ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند بە هیچ شێوەیەك ئێران ئامادەنییە گفتووگۆ لەسەر رێككەوتنی ناوەكی بكاتەوە سەرلەنوێ.\nمەحمود واعزی بۆ ئاژانسی دەنگوباسی ئێرنا رایگەیاند هیوادارن بایدن هەمان سیاسەتەكانی حكومەتی پێشوو دووبارە نەكاتەوە.\nوتیشی: سیاسەتی دۆناڵد ترەمپ زیانی گەورەی بە ئەمریكا گەیاند و شكۆی ئەمریكای شكاند.\nرونیشیكردەوە بەلای ئێرانەوە گرنگ نییە چ لە ئەمریكا روو دەدات، بەڵام رێككەوتنی ناوەكی دەوەستێتە سەر ئاستی جێبەجێكردنی پابەندبوونەكانەوە، كە ئەوان راستگۆن بە جێبەجێكردنی پابەندبوونەكان رەوشەكە دەگۆڕێت.\nراشیگەیاند جارێكی دیكە گفتووگۆ لەسەر رێككەوتنی ناوەكی ناكرێتەوە، گەڕانەوەش بۆ رێككەوتنی ناوەكی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت بگەڕێنەوە بۆی یان نا، ئەوەی گرنگە هەڵوەشاندنەوەی رێكارەكانی قەدەغەیە دژی گەلی ئێرانی.


19/05/2019 571 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبزوتنەوەی گۆڕان لە دووەم ساڵیادی کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفادا بەیاننامەیەکی بڵاوكرده‌وه و رایگه‌یاند، "کاک نەوشیروان تەنها موڵکی یەک لایەن‌و یەک پارچەی کوردستان نیە" بەڵکو، موڵکی هەمو خەڵک‌و خاکی کوردستانە.\nبزوتنەوەی گۆڕان له بەیاننامەیەکدا رایگه‌یاندووه، "کاک نەوشیروان نەک تەنها بۆ نزیکەی نیو سەدە وەک سەرکردەیەکی نیشتیمانی و نەتەوەیی گەورە بەشداری کاریگەری لە خەباتی رزگاریخوازی کورد کردوە بەڵکو، وەک کەسایەتییەکی هەڵکەوتو لە بواری فیکری، رۆشنبیری، مێژویی، پێشمەرگایەتی، ئەدەبی‌و رۆژنامەگەریدا شوێن پەنجەی دیار بووە".\nئاماژه به‌وه‌شكراوه، "ئەم سەرکردە مەزنە وەک لاوێکی خاوەن توانا بەشداری شۆڕشی ئەیلولی کردوە و لە شۆڕشی نوێی گەلەکەمانیش رۆڵی سەرکردەیەکی ژیرو کارای دیوەو ئەندازیاری راپەڕینە مەزنەکەی بەهاری ساڵی ١٩٩١ بوە. لە دوای راپەڕینیش سەرکردایەتی رەوتی بنیاتنانی پایەکانی دەوڵەتی کوردستان و بەنیشتمانیکردنی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم و چاکسازی کردوە. شۆڕەسواری چەسپاندنی مافە نەتەوەییەکانی کورد بوە لە گفتوگۆکانی نێوان کورد و بەرامبەرەکانیدا بە نووسینەوەی دەستووری عێراقیشەوە".\nده‌قی بەیاننامەكه‌ی بزوتنەوەی گۆڕان\nئەمڕۆ دو ساڵ تێدەپەڕێ بەسەر کۆچی دوایی سەرکردەی ناوداری جوڵانەوەی رزگاریخوازی گەلەکەمان، نەوشیروان مستەفا. کاک نەوشیروان نەک تەنها بۆ نزیکەی نیو سەدە وەک سەرکردەیەکی نیشتیمانی و نەتەوەیی گەورە بەشداری کاریگەری لە خەباتی رزگاریخوازی کورد کردوە بەڵکو، وەک کەسایەتییەکی هەڵکەوتو لە بواری فیکری، رۆشنبیری، مێژویی، پێشمەرگایەتی، ئەدەبی‌و رۆژنامەگەریدا شوێن پەنجەی دیار بووە. ئەم سەرکردە مەزنە وەک لاوێکی خاوەن توانا بەشداری شۆڕشی ئەیلولی کردوە و لە شۆڕشی نوێی گەلەکەمانیش رۆڵی سەرکردەیەکی ژیرو کارای دیوەو ئەندازیاری راپەڕینە مەزنەکەی بەهاری ساڵی ١٩٩١ بوە. لە دوای راپەڕینیش سەرکردایەتی رەوتی بنیاتنانی پایەکانی دەوڵەتی کوردستان و بەنیشتمانیکردنی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم و چاکسازی کردوە. شۆڕەسواری چەسپاندنی مافە نەتەوەییەکانی کورد بوە لە گفتوگۆکانی نێوان کورد و بەرامبەرەکانیدا بە نووسینەوەی دەستووری عێراقیشەوە. دوا وێستگەی خەباتی سیاسی کاک نەوشیروان دامەزراندنی بزووتنەوەی گۆڕان بوو. هەر بۆیە کاک نەوشیروان تەنها موڵکی یەک لایەن و یەک پارچەی کوردستان نییە بەڵکو، موڵکی هەمو خەڵک و خاکی کوردستانە.\nئێمە لە کاتێکدا ئەم یادە دەکەینەوە کوردستان و ناوچەکە بە بارودۆخێکی دژوار و ئاڵۆزدا تێدەپەڕێ. گرژی و ئاڵۆزی نێوان زلهێزەکان و هێزە ئیقلیمییەکان ناوچەکەی خستووەتە بەردەم مەترسی ئەگەری زۆرەوە. بزووتنەوەی گۆڕان وەک هێزێکی سیاسی کۆمەڵایەتی مەدەنی دژی ئەوەیە هەرێم و عێراق بکرێن بە مەیدانی شەڕی زلهێزەکان. لەلایەکی ترەوە قەیرانی ئابووری و دارایی ژیان و گوزەرانی خەڵکی هەرێمی کوردستانی تێکداوە. سەرەڕای ئەمانەش ناکۆکی نێوان هێزە سیاسییەکان هاونیشتمانیانی هێندەی تر نائومێد کردوە و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی خستووەتە بەردەم هەڕەشەیەکی جیدی‌یەوە.\nبزووتنەوەی گۆڕان لە هەستکردن بە بەرپرسیاریێتی و خەمخۆری بۆ خەڵکی کوردستان و لەسەر داوای پارتی دیموکراتی کوردستان دەستیکرد بە گفتوگۆ و دانوستان لەگەڵ پارتی و رێکەوتنێکی بۆ پێکهێنانی حکومەتی هەرێم ئیمزا کرد. لەو رێکەوتنەدا توانرا بەشێکی زۆر لە پاکێجەکانی چاکسازی، کە هەمووی لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستانە، بکرێ بە کارنامەی کابینەی داهاتوو. لە بەرامبەردا هەموارکردنەوە و کاراکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی هەرێم پەسەند کرا، کە تێیدا سەرۆکی هەرێم لە لایەن پەرلەمانی کورستانەوە هەڵدەبژیردرێ.\nهەر لەم بۆنەیەدا جەخت لە گرنگی یەکڕیزی نێوان هەموو هێز و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان دەکەینەوە، بەوانەی دەچنە دەسەڵات و ئەوانەش کە بەرەی ئۆپۆزیسیۆن هەڵدەبژێرن. تاوەکو بتوانین هەموومان بەیەکەوە رووبەڕووی ئەو ئاڵنگاریانەی بەردەممان ببینەوە و قەوارەی سیاسی هەرێمی کوردستان بپارێزین و ئەو ناوچانەی لەدەستمان داوە بیانگێڕینەوە. هەر ئەمەش ماکی سەرکەوتنی گەلەکەمانە و دەبێتە رێگر لەبەردەم دووبارەبوونەوەی رووداوە نەخوازراوەکانی شەڕی ناوخۆ و کارەساتی شنگال لە 3ی ئابی 2014 و لەدەستدانی کەرکووک و زۆربەی ناوچە کوردستانییە دابڕێنراوەکان لە 16 ئۆکتۆبەری 2017 و لاوازبونی پێگەی کورد لە بەغدا.\nسەبارەت بە دۆخی ناوخۆی گۆڕان، جڤاتی نیشتمانی بڕیاریداوە دوا بەدوای پێکهێنانی حکومەتی هەرێم کۆنفرانسی نیشتمانی بزووتنەوەی گۆڕان ببەسترێ. ئەرکە گرنگەکانی کۆنفرانس بریتی دەبن لە پێداچوونەوە بە دەستووری گۆڕان و بەرنامەی سیاسی و هەڵسەنگاندنی ئەدای ئۆرگانەکان و رێکخستنەوەیان، بۆ ئەوەی گۆڕان بتوانێ لە ئاست چاوەڕوانی گۆڕانخوازان و هاوڵاتیانی کوردستان بێت. بزوتنەوەی گۆڕان لەم رووەوە پێشوازی لە هەر سەرنج و تێبینی و رەخنە و پێشنیارێک دەکات لە چوارچێوەی ئۆرگان و پرنسیپە رێکخراوەییەکانی بزووتنەوەی گۆڕان، بە ئامانجی پتەوکردنی ریزەکانی و باشترکردنی ئەدای ئۆرگانەکانی گۆڕان و بەهێزکردنەوەی متمانەی هەموو هاوڵاتیانی کوردستان بە پەیام و بەرنامەی بزووتنەوەی گۆڕان.\nلە کۆتاییدا بەڵێن بە هاونیشتمانیانی کوردستان و رۆحی کاک نەوشیروان دەدەین کە داکۆکی لە ماف‌و داوا رەواکانی خەڵک بکەین و درێژە بە خەباتی مەدەنی بدەین و پابەندبین بە پەیام و بەرنامەکانی گۆڕان لەمەڕ هێنانەکایەی دادوەری کۆمەڵایەتی و چەسپاندنی سەروەری یاسا و بەگژاچوونەوەی گەندەڵی و بەنیشتمانیکردنی دامەزراوەکانی هەرێم و هێزی پێشمەرگە و هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ و چەسپاندنی سیستمی پەرلەمانی و ئاساییکردنەوەی دۆخی کەرکووک و ناوچە کوردستانییە دابڕینراوەکان و گێڕانەوەیان بۆ سەر هەرێمی کوردستان. هەروەها شێلگیرانە درێژە بەو کارو بەرنامانە دەدەین کە رەوانشاد لە پەیام و نووسینەکانی و بۆنە فەرمییەکاندا ئاماژەی پێکردوون. لە هەمان کاتدا بەکارهێنانی ناوی کاک نەوشیروان و بیروبۆچوونەکانی بۆ مەبەستی شەخسی رەتدەکەینەوە.\nهەزاران سڵاو لە گیانی پاکی کاک نەوشیروان و هەموو ئەوانەی لە پێناوی رزگاری کوردستان و دەستەبەرکردنی عەدالەتدا خەباتیان کردوە.


ناوچەی نازێ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nنەخشەی پێکھاتەی نەتەوەیی ناوچەی نازێ\nناوچەی نازێ لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە پێنج ناوچەی شارستانی ورمێیە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.\n٢ پێکھاتەی کارگێڕی\n٢.١ گوندەواری تەڵاتەپە\n٢.٢ گوندەواری چەمێ نازێ\n٢.٣ گوندەواری نازێیا سەری\nژمارەی مەسیحی: (٧٧٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٢،٥٪)ی دانیشتوانی گوندەکان.\nژمارەی کورد: (٣,٠٢٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٤٥٪)ی دانیشتوانی شارۆچکەی نۆشینشار.\nژمارەی ئازەری: (٣,٠٢٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٤٥٪)ی دانیشتوانی شارۆچکەی نۆشینشار.\nژمارەی کورەسوننی: (٦٧٣)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (١٠٪)ی دانیشتوانی شارۆچکەی نۆشینشار.\nژمارەی دانیشتوانی ناوچەکە بە (شارۆچکەی نۆشینشار و گوندەکان)ەوە دەکاتە (٣٦,٧٨٠)کەس کە بەپێی نەتەوە ئاوھا پێکھاتووە:\nژمارەی کورد: (١٢,٩٨٥)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٣٥،٢٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.\nژمارەی ئازەری: (١٩,٩٩٤)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٥٤،٣٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.\nژمارەی کورەسوننی: (٢,٧٤٠)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٧،٤٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.\nژمارەی مەسیحی: (٧٧٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٢،١٪)ی دانیشتوانی ناوچەکە.\nپێکهاتەی ناوچەی نازێ لە (٢٠٠٦)دا\nگوندە ئازەرییەکان: (٤٩) گوند.\nگوندە مەسیحیەکان: (٢) گوند.\nگوندە ئازەری و مەسیحییەکان: (٧) گوند.\nگوندەواری چەمێ نازێ\nگوندەواری نازێیا سەری\nئوساڵڤی ئەلەھڤەردی خان\nخوداڤەردی خان کەندی\nگوندەواری چەمێ نازێ[دەستکاری]\nتازەکەند، چەمێ نازێ\nقەڵایا سمایل ئاغا\nکانیەڕەش، چەمێ نازێ\nگوندەواری نازێیا سەری[دەستکاری]\nساری بێگلویا چراغ\nعەبدوڵا کەندی، نازێیا سەری\nکەریماڤا، نازێیا سەری\nلەک، نازێیا سەری\n^ "ناوەندی ئاماری ئێران، فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ناوچەی_نازێ&oldid=731099»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٣:١٢ی ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


بزەیەک بۆ حیبری سوور | Denegkan\nHome گشتی بزەیەک بۆ حیبری سوور\nبزەیەک بۆ حیبری سوور\nPosted By: ڕزگار عومه‌رon: September 09, 2014 In: گشتیNo Comments\nبەپێ ی هەواڵە تازەکان وەزیری دارایی عێراق بە وەکالەت ووتویەتی :-\n(( 3 ترلیۆن دینار بۆ جیاوازی زیاده‌ی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران له بودجه‌ی گشتی ساڵی 2014 زیادكراوه و له سه‌ره‌تای ئه‌مساڵه‌وه ئه‌ژمار ده‌كرێت ، بڕی 3 ترلیۆن دینار بۆ بودجه‌ی گشتی عیراق زیادكراوه، كه ئه‌و پاره‌یه پێش كۆتایی ئه‌مساڵ به‌سه‌ر فه‌رمانبه‌راندا دابه‌ش ده‌كرێت ))\nقورسی بارودۆخی ئەمساڵ لە عێراق و لە هەرێمی کوردستان بە جۆرێکە ؛ کە هەواڵەکان ، لێدوانەکان وەکو بالۆن ڕەنگاو ڕەنگ دێن و دەچن . چیتر (لێدوان هەواڵ) موڵکی دروستکەری هەواڵەکە نییە بەڵکو موڵکی واقیعێکی تێکەڵ وپێکەڵە کە نائومێدیەکی بێ سەروسیما ، بێ باوەڕیەکی قوڵ ، هەموو شتێکی لە خۆیدا نقوم کردووە .\nزۆر کەس پێ ی وایە کاتێ کۆمەڵگە بێ تاقەت وبێ باوەڕو بێ ئۆمێدە شوێنێک بۆ خەیاڵدانی گاڵتە یان کۆمیدیا نامێنێ ، ئەمە ڕەنگە تا ئەو جێیە ڕاست بێ کە تراژیدیا و کۆمیدیا سنوری خۆیان کردبێت لەم دۆخەی ئێستادا ، یان حەقیقەت و درۆ بە یەکەوە لە سەودا نەبن !\nکێشەکە ئەوەیە- کۆمێدیایەکی دابڕاو لە چێژ- وەکو بەرهەمی ناکۆکیەکانی واقیع و باڵۆنی هەواڵەکان ، بووە بە بەشێک یا پێکێهێنەرێکی چۆنیەتی سیاسەت کردن لای زۆربە ، بە جۆرێک ڕەنگە ئەگەر کەسێك شارەزای ئەم کۆمەڵگەیە نەبێ وادەزانێ سیاسەتمەدارەکان بە ئەنقەست برەو بەم جۆرە لێدوان و هەواڵانە دەدەن ، چونکە کۆمیدیای بێ چێژ کە قاچێکی لە ڕەخنەو لە سیاسەت نەبێ چەشنی ( پاڵتۆ) ی گۆگۆل و چەشنی (حیزبی کەرامەت وحیزبی سەلامەت) ی عەزیز نەسین ئەوا کۆمیدیایەکی بێ وەی و بێ دەردەسەرە !\nحەزدەکەم خوێنەر نەفەسی درێژ بێ ، بەر لەوەی بگەڕێینەوە سەر ئەم لێدوانە گرنگەی ئەم بەرپرسە سەبارەت بە موچە ، دەمەوێ نوکتەیەک لە زمانی ژیژەکی فەیلەسوف دوبارە بکەمەوە ؛ لەسەردەمی شەڕی سارد کە هێشتا بلۆکی کۆمۆنیزم مابوو، زۆربەی ئەو کەسانەی بە دڵی دەسەڵاتەکان نەبونایە ڕەوانەی سیبیریا دەکران . یەکێک لە ئەڵمانیای ڕۆژهەلات کە ئەوسا بەشێک بوو لە بلۆکی کۆمۆنیزمی ئەو سەردەمە بڕیاری دورخستنەوەی دەردەچێ بۆ سیبیریا . ئەم هاوڵاتیە بەر لەوەی بچێ ، لەگەڵ هاوڕێکانی ڕێک دەکەون لە سەر چۆنیەتی نامە ناردن ، چونکە دەیانزانی نامەکانی لەلایەن دەزگا سیخوڕیەکان دەخوێندرێتەوە . ئەو پێیان دەڵێ ئەگەر نامەکەم بە حیبری شین نوسی ئەو قسەکانم هەمووی ڕاستن ، ئەگەریش بە سور نوسیم ئەوا قسەکانم هەمووی درۆن . دوای مانگێک لە دوورخستنەوە یەکەم نامەی دەگاو نامەکە سەرجەمی بە حیبری شین نوسراوە . لە نامەکە نوسیبوی :- ((هەموو شتێک باش وجوانە لێرە . دوکانەکان پڕن لە شت ومەک وخواردن . سینەماکان فلیمی چاکی ڕۆژئاوایی نیشان دەدن . شوقەکانی ئێرە هەمووی گەورەو خانەدانانەن . لێرە تەنیا یەک شتمان دەست ناکەوێ ، ئەویش حیبری سورە !))\nتەوزیفی ئەم نوکتەیە بەهرەمەندە لە ئاراستەی جۆراو جۆر ، ڕەنگە بەشێکی پەیوەندی بە مەسەلەی ئازادی هەبێت لەبابەتی ئەوەی کە ئەو ناچارە درۆ بەو ڕەنگە داڕیژێ کە بۆ ڕاستی وتن تەرخان کراوە، بەشێکیتریشی پەیوەندی بەوە هەبێ ، کە ئەنجامی کۆتایی نوکتەکە سەرەڕای گەواهیی سەردەمێک و بارودۆخێکی مەترسیدارە بەڵام لە کۆتاییدا بەلای کەمی بزەیەک دروست دەکا کە دەیخوێنیتەوە !\nئەم بزەیە پاش لابردنی توێکڵە ناچرەلەکەی مرۆڤ بوون ، شکستێکی گەورەی نیشاندانی تووڕەبوونی چەپاندووە (کەبت کردوە) . کاتێ زۆربەمان لێدوانی ئەو وەزیرەمان خوێندەوە ڕەنگە هەمان جۆر لە بزەمان بۆ کردبێت ، چونکە هەموو دەکرێ بڵێین کورە زیادەی چی ؟ ئێمە (موچەکە ) خۆی وەرناگرین !\nئێستا ئەگەر من وەکو نوسەرێک بڵێم ؛ خەڵکینە وەرەن ناڕەزایەتی دەرببڕن ، لە لافیتەکانتان بنوسن ( ئێمە زیادەی موچەمان ناوێ ، بەڵکو موچەکەمان دەوێ ) هەر ئەم خەڵکە خۆی بزەی بۆ لێدوانەکە کردووە دەبێ چیم پێ بڵێ ؟ پێم وایە پەرچە کردارەکان دەبێ بە دووبەش ؛ بەشێکی بزەی دووەم دەکات و دەڵێ ناتوانم ، بەشێکی سەرسەختانە داکۆکی لە مافێک دەکا کە (نیەتی) و دەڵێ بێ دەنگ بە دەمانەوێ ، لێرەدا لەم غەرق بوونە لەم هەموو موفارەقەیە ، کێ موستەحەقی ئەوەیە بە دوای حیبری سوردا بگەڕێ ؟\nکەم نین ئەوانەی پێیان وایە ؛ هەموو شتێکمان بینی هەموو شتێک بەسەرچوو ، کوا مۆدیلی ئامۆژگاری سیاسی ماوە ! هەرچی نەگەبەتی ئێستا هەیە لە شۆڕشەکانەوە توشی بوین ، بەڵام ئەگەر هەموو ئەو شتانە کۆتایی هاتووە ، ئەی بڕیارە ئەم جۆرە لە بزە کەی کۆتایی بێت ؟ خۆ ئەمیش سەرەتای هەیە ئەی بۆ کۆتاییەکەی دیار نییە ؟\nتۆ بڵێ ی پیادە کردنی ئەم دابەش کردنە ڕەنگێک بۆ درۆ وڕەنگێک بۆ ڕاستی کۆمەکێکمان بکا ، یان لە هەموو ئەوانە گرنگتر ئایا ئێستا کاتێکی گونجاو نیە هەر لە دەم وچاو شۆردنی بەیانیانەوە تا دەگاتە لوتکەی چالاکیمان لە هەوڵی ئەوەبین تراژیدیا وکۆمیدیا هیچ پەیوەندیەکیان بە یەکەوە نەمێنێ ؟\nباشتر نییە کاتی خوێندنەوەی ئەو هەواڵانەی کە گوزەشتە لە پێویستیە گرنگەکانی ژیان لە بواری سوکایەتیەکانی ( دانی موچە) لە جیاتی بزە گرژو توڕەبین ؟\nئه‌زموون‌ویاد،ئه‌زموونێكی سه‌خت‌ویادێكی تاڵ!\nئایا دوا بزمار لەتابوتى ئیسلام ئەدرێت ؟.


هێرشی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بۆ سەر کەڕنەڤاڵی پشتیوانی لە سەربەخۆیی کوردستانی عێراق ئیدانە و شەرمەزار کەین\nهێرشی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بۆ سەر کەڕنەڤاڵی پشتیوانی لە سەربەخۆیی کوردستانی عێراق ئیدانە و شەرمەزار کەین\nWednesday, 27 September 2017 18:59\nخەڵکی ئازادیخواز و شەرافەتمەندی کوردستانی ئێران بە دەربڕینی شادی و خۆشی فراوانیان بۆ سەربەخۆیی کوردستانی عێراق، بە جۆش و خرۆش و ڕێپێوان و شادی گێڕانی ڕاشکاوانەیان بۆ سەرکەوتنی ڕیفراندۆم، لە شارەکانی سنە، مەریوان، بانە، مەهاباد و سەقز و کامیاران و زۆر جێگا و شوێنی دیکە بۆ پشتگیری و پاڵپشتی لە سەرکەوتنی ڕیفراندۆمی کوردستانی عێراق بەڵێ و پشتیوانی بێ ئەملاو لای خۆیان بە جیهان راگەیاند بۆ بڕیاری بوێرانەی خەڵکی کوردستانی عێراق بە جیابونەوە لە عێراق و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان.\nڕژێمی جمهوری ئیسلامی کە هەوڵێکی بێ ئەندازەی دا ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی عێراق ئەنجام نەدرێ و پەکی بکەوێ، ئێستا کاتێک دەبینێ شارەکانی کوردستانی ئێران ڕژاونەتە شەقام و لە هاوشانی خەڵکی کوردستانی عێراقدا کەڕنەڤاڵی سەرکەوتن دەگێڕن بەسەر فاشییەکانی بەغدادا، توشی هیستریا بوە و دەستی کردوە بە سەرکوتی خەڵکی شارەکانی کوردستانی ئێران. بە گوێرەی هەواڵەکان هێزەکانی ئیتڵاعات و سوپای پاسدارانی ڕژێم و بە پاڵپشتی بەکرێگیراوانی ناوخۆیی دەیان کەس لە لاوان و هاوڵاتیانی شارەکانی کوردستانی ئێران دەستگیر و زیندانی کراون.\nئەم هەنگاوە سەرکوتگەرانەیەی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بە توندی مەحکومە و بێگومان ڕاستەوخۆ کەوتۆتە بەردەم نەفرەت و ناڕەزایەتی خەڵکی کوردستانی ئێرانەوە. بۆیە دەبێ لەلایەن خەڵکی کوردستانی عێراق و تەواوی ڕیکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی و حزبە جەپ و کۆمۆنیستەکانیشەوە ڕیسوا و شەرمەزار بکرێ. خرۆشانی جەماوەری بۆ دیفاع لە سەربەخۆیی کوردستان ئەمڕۆ لە هەر کات پێویست ترە و نابێ ڕێگا بدەین دژەبەرەکانی سەربەخۆیی دەستی خۆیان بوەشێنن.\nهەڵوێستی یەکێتی نیشتمانی بەرانبەر ڕیفراندۆم شەرمنۆکانە و تەمومژاوی بوو. هەروەها پێگەی بزوتنەوەی گۆڕانیش زۆرتر بە قازانجی شۆڤێنییەکانی بەغدا و ڕژێمی ئێران شکایەوە و ئێستا زیاد لە جاران بێ ئیعتیبار بووە. بۆیە چاوەڕوان ناکرێ ئەم حزبانە بوێریان هەبێ سەرکوتگەرییەکانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران ئیدانە بکەن. پارتی دیموکراتیش ڕەنگە بیانوی ناسکی دۆخەکە بێ و خۆی کەڕ کا بەرانبەر دەستگیرکردنی دەیان کەس لە هاوڵاتیانی کوردی شارەکانی ئێران.\nبۆیە ئەرکی حزبە کۆمۆنیست و چەپ و ڕادیکاڵەکانە لەگەڵ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی و گشت هاوڵاتیانی خۆمان پێکەوە بەرپەرچی سەرکوتگەرییەکانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بدەنەوە. لە زوترین کاتدا بە ڕێپێوان و خۆپیشاندان لە سەرانسەری شارەکانی کوردستانی خۆماندا ئیدانەی سەرکەوتگەرییەکانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بکەن و داواکاری ئازادکردنی دەستبەجێی دەستگیرکراوەکان بن. هەروەها گوشار بێنن تا ڕژێمی ئیسلامی دەست لە سەرکوت گەرییەکانی دژی خەڵکی کوردستانی ئێران هەڵگرێ.\nدژی دەستدرێژییەکانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بۆ سەر کەڕنەڤاڵی شادی و خۆشی خەڵکی کوردستانی ئێران بەبۆنەی سەربەخۆیی کوردستانی عێراقەوە، دەبێ و دروست ئەمەیە لە هەموو سارەکانی کوردستانی خۆمان گەورەترین خۆپیشاندان و ڕێپێوانی ناڕەزایەتی و ئیدانەکردن ڕێکبخرێ.\n٢٧ ئەیلوول ٢٠١٧\nLast Updated on Wednesday, 27 September 2017 19:01\nتۆ لێره‌ی : سه‌ره‌تا بابه‌ته‌کان هێرشی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بۆ سەر کەڕنەڤاڵی پشتیوانی لە سەربەخۆیی کوردستانی عێراق ئیدانە و شەرمەزار کەین


لەم دۆخەدا کوردستان و حوکمرانی طەوار‌ئ!\nلەم فرە قەیرانەی یەخەی هەرێمیان گرتۆتەوە، گەلێک شێکردنەوە و هەڵسەنگاندن و بۆچون و تێرامانی جیاواز بۆ هۆکار و چارەکان بەرچاو دەکەون، بەشە حزبی و عەقائیدیەکان لێیان دۆی خۆیان بە ترش نازانن و ئەوانی تریش لە روانگای بێلایەنی و خەمخۆریەوە جۆرەها هەڵسەنگاندن بەیان دەکەن.\nناشێت خۆمان غافڵ بکەین لە راستیەک کە مێژوی ململانێ و شەر و بەرژەوەندیە تایبەتە جیاکان کرۆکی بەشێکی ئەم هەڵسەنگاندنانەیان داگیر کردوە.\nکەسێک نادۆزیتەوە خەستی و ئاڵۆزی قەیرانەکان ومەترسیەکانی لەسەر ئایندەی نمونەی نیمچە سەربەخۆیی و حوکمرانی دوا سی ساڵی کیانی کوردی لە باشور نەبینێت و هەستیان پێنەکات. لە سەر ئاستی ناوخۆ پشکی شێری بەرپرسیاریەتی ئەم دۆخە لە ئەستۆی پارتی و یەکێتی و پاشکۆکانیاندایە.\nوردکردنەوەی ئەم دۆخە چەند راستیەکی واقیعی ئێستامان بۆ دەسەلمێنن:\nیەکەم: پارتی هێزی یەکەمە و جومگە بنەرەتیەکانی حوکمرانی بەدەستەیەوە، پارتی لە دوا مەتافدا هێزێکی هۆمۆجینی هەرەمی و دیسیپلیندارە و خاوەنی ژێرخانێکی گەورەی ئابوری و پەیوەندی دەرەکی و سەربازی و هەواڵگریە. مێژوی پارتی لە دوای راپەرینەوە دەیسەلمێنێت بۆ پاراستنی پێگە و بەرژەوەندیەکانی سڵ لە زۆر کار و رەفتار ناکاتەوە.\nدوەم: یەکێتی مام جلالی نەماوە، ئێستاشی لە گەڵدا بێت هێزێکی پەرتەوازەیە و خاوەن دیدگا و سیاسەتی یەکگرتو نیە، هێزێکە ئاستی جەماوەری و سەربازی و دەسەڵاتی لە ناوچەکانی نفوزیدا زۆر کاریگەر و بێ رکابەرن. پێگەی یەکێتی لە حکومەتی هەرێمدا شایستەی ئەوە نیە حەسودی پێببەیت، لەلایەک بەناو شەریکە لە گەڵ پارتی و لە لاکەی تریشەوە لەم دۆخەدا بە هەڵمەتێکی راگەیاندنی ئاراستەکراو مەبەستیەتی خۆی لەو شەراکەتە لە رابوردو و ئێستادا بێبەری بکات.\nسێیەم: دوای وەفاتی نەوشیروان مستەفا پێگەی گۆڕان و هێزەکانی تری ئۆپزسیۆن ئەوەندە داکشاوە کە شتێکی ئەوتۆی کاریگەرداریان پێنەکراوە و ناشکرێت، تایبەت گۆڕان وەک پاشکۆیەکی بێدەنگ چاوبازی لە گەڵ هەمو دەکات.\nچوارەم: کارتەکانی بەغدا نەک تەنها لە بەرژەوەندی کوردا نین، بەڵکو چاوەروانی مەترسی گەورەشیان بۆ سەر باشوری کوردستان لێدەکرێت.\nلەم نەخشە سیاسی و هاوسەنگی هێزەدا هیچ لایەنێک ناتوانێت ئەوی تر بسرێتەوە، هەر هەوڵێکی لەو جۆرە کارەساتی زۆر گەورەی لێدەکەوێتەوە.\nلەم دۆخەدا پاراستنی حوکمرانی کورد مەبەستی بنەرەتی و یەکەمە، لە دەستدانی ئەو حوکمرانیە یاخود لاوازبونی بەرچاوی دەمان گەرێننەوە بۆ سەرەتای دوای راپەرین. حوکمرانی پارتی و یەکێتی، شەری ناوخۆ و دو ئیدارەیی، رێکەوتنی ستراتیژی نێوانیان، بەشدار بونی هێزە ئیسلامیەکان و گۆڕان لە حکومەتدا هەمویان تاقیکراونەتەوە، دوا ئاکامی ئەم رۆژەیە کە تێی کەوتوین. هۆکارەکان فرە رەگ و سەرچاوەن و شاردراوەش نین، هەر هێز و کەسایەتیەک بە رێژەی خۆی بەرپرسە.\nزیاتر لە دە ساڵ لەمەوپێش بە چەند نوسینێکی ئاشکرا هەواداری هەرێمێکی سەربەخۆی سلێمانی و هەڵەبجە و چەند ناوچەیەکی تر بوم، ئێستاشی لە گەڵدا بێت گەر دۆخی نێودەوڵەتی و ناوچەکە و عێراق و کوردستان گونجاو بن بە هەنگاوێکی گەورەی دەزانم بۆ سەقامگیری و بەرەوپێشچونی باشوری کوردستان.\nئێستا زۆر ئەستەمە، چونکە حکومەتی عێراق باڵادەستە و چاوەروانی خێری لێ ناکرێت، ئەو گرژیانەی نێوان بەغدا و هەولێر لە مەقامی یەکەمدا پەیوەستن بە شەرکردن لە سەر پشكیان لە داهاتی نەوت، بەغدا ورد و کەوەرجنین ئاسا کورد دەدۆشێت، کاتێک خێریشی تێدا نەما پێمان پێدەکەنێت، لەوە نزیکبۆتەوە چونکە هەر ئەوانە بون لە سەردەمی ئەنفال و کیمیاباراندا بۆ یەک چرکەش بیریان لە تەسلیمبون بە بەغدا نەدەکردەوە ئێستا دەسەڵاتدارانی هەرێم بەهۆی کەمی پارەی نێردراو لە بەغداوە، کە خۆیان هۆکاری سەرەکین، دەڵێن ئامادەن هەمو نەوت بە خۆشیانەوە تەسلیم بە بەغدا بکەن.\nئەمریکا لە ماوەی ٢٤ سەعات دوای ریفراندۆم کرۆکی پێکهاتەی سیاسی هەرێمی گۆری و لە نزیکەوە چاودێری و کارئاسانی بۆ کارەساتەکانی ئۆکتۆبەر کردوە.\nهەرێمێکی سەربەخۆی سنوردار لە گەڵ ئێران کە بەشێکی بەرچاوی پێکهاتە سیاسیەکانی دۆستی نزیکی ئێران بن لە ئێستادا بۆ ئەمریکا هیڵی سورە، ئەو تەرکیزی لە سەر دروستکردنی پێگەیەکی بەهێزی سەربازی و هەواڵگریە لە کوردستان و بۆ ئەو مەبەستە پشتئەستوریشە بە پێگەی پارتی لە حوکمرانیدا.\nچەمکی لامەرکەزیەت تەوەرێکی کۆنە و کارکردن لەسەری بچێک لە کێشەکانی هەرێم هێور دەکاتەوە.\nئێستا لەم دۆخەدا لەو باوەرەدام بیر لە گۆرینی شێوازی حوکمرانی بکەینەوە و ئەزمونێکی نوێ لە بری ئەم ئەزمونە سواو و ئیفلیجە بگرینەبەر.\nدروستکردنی حوکمرانی طەوارئ بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بەم شێوەیەی خوارەوە:\nیەکەم: ئەنجومەنی باڵای هەرێمی کوردستان دروست بکرێت، پێکدێت لە:\n- نوێنەرانی ئەنجومەنی پارێزگاکان بەرێژەی ژمارەیان،\n- پارێزگارەکانی هەرێم و بەرپرسانی ئیدارەکانی گەرمیان و راپەرین،\n- چوار نوێنەری ئەنجومەنی وەزیران لە سەر ئاستی وەزیر یا جێگری وەزیر،\n- جێگرێکی سەرۆکی هەرێم و نوێنەرێکی تری سەرۆکایەتی هەرێم،\n- چوار نوێنەری فراکسیۆنەکانی کورد لە بەغدا و شەش نوێنەر لە کوردستان،\n- ژمارەیەک نوێنەرانی بێلایەنی کەرکوک و ناوچە زەوتکراوەکانی تری کوردستان،\n- ژمارەیەک لە کەسایەتی ئاینی و رۆشنبیرو و نیشتمانپەروەری بێلایەن،\n- چەند نوێنەرێکی بێلایەنی رەوەندی کوردی.\nدەسەڵاتەکانی ئەم ئەنجومەنە بێجگە لە چاودێریکردنی حکومەت و پەسندکردنی بریارەکانی بەرێژەی ٦٠-٦٥% ی دەنگی ئەندامانی، بە تەشاور لە گەڵ حکومەتی هەرێم سیاسەتی هەرێم بۆ پەیوەندیەکان لە گەڵ حکومەتی بەغدا دیاری دەکەن.\nسەرۆکی ئەم لیژنەیە کەسایەتیەکی بێلایەن بێت، جێگرێکی کەسایەتی ئاینی سەربەخۆی هەبێت، ئەنجومەن نێوان خۆیان رێکدەکەون لە دروستکردنی دەستەی سکرتاریەتی ئەنجومەن و رێکخستن و دابەشکردنی ئەرک و دەسەڵاتەکان.\nدوەم: پەرلەمانی کوردستان، هەڵپەساردنی ئەرکەکانی چاودێری و لێپرسینەوەی پەرلەمان، سەبارەت بە پرۆژە یاساکان دەبێت ئەنجومەنی باڵاش پەسندی بکات، لە حالەتی جیاوازیدا رێگا یاساییەکان بۆ یەکلاییکردنەوە بگیرێتە بەر.\nسێێەم: لە ئەنجومەنی باڵا گڤتوگۆ و باسکردنی چروپر دەرباری شێوازی بەرێوەبردن و چاودێریکردنی وەزارەتی پێشمەرگە و ئاژانسی هەواڵگری بە هەماهەنگی لە گەڵ حکومەتی هەرێم بکرێت.\nدەزانم ئەم پرۆژە پێشنیازکراوە بێ کۆسپی گەورەی یاسایی و سیاسی و حزبی\nناچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، هەرچۆنێک بێت بۆچونێکە بۆ هەوڵێکی قورتاربونی دەستەجەمعی لەم دۆخە و چەندیش رزگار دەکرێت رزگار بکرێت. بەدیلەکانی ئەم دەستەجەمعیە بەهێزە جیابونەوە ، راپەرین. گەرانەوە بۆ دو ئیدارەیی و شەری ناوخۆیە.\n50 جیهان و کورد: ئێستاو لە سەردەمی دوای کۆرۆنا\n51 حکومەت‌و بەرەی نارازی‌و کۆرۆنا\n52 ئەو یەکێتیانە بۆ وا دەکەن؟\n53 گریانی نیشتمان لە سەردەمی کۆرۆنا\n54 بەڵێ کارنامەی گۆڕان رەسەن بو .... بەڵام.... !\n55 دەبێت شتێک بکرێت!