گەردون لە تاوداندایە! | فیزیک\nبڵاوکراوەتەوە لە لایەن فیزیک بۆ کورد · 22/01/2020\nئەوەی باسی دەکەین، هەندێک بە گەورەترین کێشەی فیزیکی حسێب دەکەن. گەردون لە تاوداندایە، واتە زۆر بە خیرایی لە کشاندایە. مەسەلەکە دەگەڕێتەوە بۆ هەبوونی بڕێکی زۆر بچکۆلە(ناکۆتای بچکۆلە) وزەی نێگەتیڤ. ئەمە سەیرە، غەریبە، بەڵام لای ئاینشتاین وزە بارستایی هەیە. بەمجۆرە بچوکترین کایەی وزە بارستایی هەیە. بارستایی بە هۆی کێشكردنەوە هەرەس بە مادە دەهێنێت. ئەم هێزە هێزی یەکتر کێشکردنە. بەڵام فیزیک بوارمان پێدەدات کە وزەی نگەتیڤمان هەبێت. ئەمە بە شتێکی غەریب دێتە بەرچاو، بەڵام بە راستی و بە وردی وزەی بە قودرەت potential بەو جۆرەیە، ئەمە لە کایەی کێشكردندا بەمجۆرەیە. راکێشانی لاستیکێک نمونەیەکە لە وزەی بە قودرەت. قۆچەقانیش وزەی بە قودرەتی هەیە.\nسەرچاوەی هێزی کێشكردن مادەیە. بەڵام ئەوەی هەقیقەتە بریتییە لە کۆی مادە و فشار. عادەتەن فشار پۆزەتیڤە، سیستەمێک بەرەو هەڵوەشان دەبات. بەڵام دەکرێت نێگەتیڤیش بێت، هەروەک لە نمونەی لاستیکەکەی ئیشارەمان پێدا کاتێک رادەکێشرێت.\nخۆ ئەگەر فشاری پۆزەتیڤی زاڵبوو، ئەوا دەچێتە سەر هێزی کێشكردنەکە. بەڵام کاتێک فشارەکە نێگەتیڤ بێت ئەوا بە پێچەوانە ئیشەکە دەکات.\nئەگەر وزە نێگتیڤەکە لە هی پۆزەتیڤەکە زیاتر بوو لە سیستەمێکدا، ئەوا دەکشێت، بەڵام هەرەس ناهێنێت، تەنانەت دەچێتە تاودانیشەوە. بەڵام ئەگەر وزە پۆزەتیڤەکە لە سەرچاوەیەکی وەکو بڵێین چڕی مادەوە بێت، کە بە کێشكردن حسابە، ئەوا کەم دەکات.\nتیوری کوانتەم پێمان دەڵێت وزە لە هیچیشدا هەر هەیە. پرینسیپی نایەقینی هایزنبێرگ لە ناو دڵی تیوری کوانتەمدایە. بێ توانایی ئنسان بۆ ئەنجامدانی پێوانەیەکی وردی مەوقیعی ئەلکترۆنێک دەگەڕێتەوە بۆ ئەو تێڕامانەی ئەنجامی دەدەین، هەر ئەمەش وا دەکات لە رێگای گواستنەوەی فۆتۆناتدا، نایەقینییەکی ناوەکی لە مەوقیع و زەمەندا کورت دەکاتەوە. نایەقینییەکە یەکسانە بە هەڵبەز و دابەزی بچکۆلە لە فەزا و زەمەندا. ئەم هەڵبەزانە دەبن بە هۆی پەخشکردنی بڕێک وزە. بەمجۆرە، تەنانەت بۆشاییەکی کەماڵیش، هەتا لە فەزا و زەمەندا بێت، ئەوا بڕێکی ئێجگار بچکۆلە(ناکۆتا بچکۆلە). بەڵام لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، ئاینشتاین بەم مەسەلەیەی نەزانیبوو. هات کۆزمۆلۆژیایەکی پەرەپێدا کە تەنها مادە و وزەی لەخۆگرتبوو، کە ئەمانەش وەک سەرچاوەی کێشکردن رۆڵیان هەبوو. لای ئاینشتاین فەزا، مادە و کێشكردن کۆمەڵە شتێکن کە یەک بۆ یەکتر دەگۆڕێن. دەکرێت مادە بە هۆی چەمانەوەی فەزاوە جێگۆڕکێی پێ بکرێت، ئنجا جوڵەی مادە یان تیشکی روناکی بە هۆی چەمانەوەی فەزاوە ئاراستە دەکرێت.\nبا بگەڕێینەوە بۆ ساڵی 1916، کاتێک ئاینشتاین تیورییە نوێکەی لەمەڕ کێشکردن پەرەپێدا، ئەو تیورییەی پێی دەگوترێت تیوری گشتی نسبییەت، کە لە بناواندا تیورییە تایبەتەکەی ساڵی 1905 بوو بەڵام سیمایەکی گشتی پێ بەخشی، ئەویش پێمان دەلیت کە پێوانە فیزیکییەکان پێویستە سەربەخۆبن لە خێرایی چاودێرێک، وەک دەرەنجامێکیش هیچ تەنێک هەرگیز ناتوانێت لە خێرایی روناکی گەورەتربێت. ئامانجی ئاینشتاین بریتی بوو لە سەپاندنی ،” ئایا دەکرێت وەدوی چەمکی نسبییەت، هەر لە ئەوەڵەوە هەتا کۆتایی بکەین، یان دەمان گەیەنێتە دژەسازی contradiction .”\nئەو پێشبینییەی تیوری ئاینشتاین لەمەڕ چەمانەوەی فەزاوە کردی، لە ساڵی 1919 دا لە لایەن تیمەکەی سێر ئارتەر ئەدینتنەوە سەلمێنرا. ئەو کاتە دونیا تازە لە تاریکایی جەنگ هاتبووە دەر، سەردێری رۆژنامەکان ئەنجامی هەردوو گەشتەکەی ئێدینتنیان بە جۆرێک بڵاوکردەوە کە ئەوەی ئاینشتاین لەمەڕ چەمانەوە یان لاربوونەوەی روناکی گووتی راستە و لە شەوورۆژێکدا ئاینشتاین بووە ئەستێرەیەکی بەناوبانگ. تێڕامانە مەیدانییەکانی ئەدینتن و هەردوو تیمەکەی سەلماندیان کە خۆرگیرانەکەی ئەو ساڵە(مایسی 1919) ئەوەیان سەلماند کە مەوقیعی ئەستێرەکان لە نزیک خۆردا روبەڕوی جێگۆڕکێ دەبن. پێشبینییەکی تری گەورە و گرنگی تیوری گشتی نسبییەت پەیوەست بوو بە چاڵە رەشەکانەوە، ئەویش بریتی بوو لە دۆزینەوەی شەپۆلەکانی کێشكردنی کە سەدەیەک دوای پێشبیننیەکەی ئاینشتاین ئەنجامدرا. ئاینشتاین گەردونی وەک پێخەفێک ناساند بۆ تەجروبەکردنی تیورییە نوێکەی. لە ساڵی 1917 دا تیوری گشتی نسبییەتی وەک یەکەیەکی سەراپایی و شمولی بەسەر گەردوندا واریکرد. لای وی گەردون لە هەموو گۆشە و کەنارێک و بە هەموو ئارستەکاندا وەک یەکە، ئەمە ئەو چەمکەیە کە خۆی ناوینا پرینسیپی کۆزمۆلۆژی. لای ئاینشتاین، تیورییەکەی لەمەڕ کێشکردن بە تەبیعەت رێگایەکە بۆ تەفسیری گەردونی گالاکسییەکان. بۆ ئەوەی بزانین ئەمە چۆنە و چۆن کاردەکات، با بە هێمایەکی سادە ئیشارە بە هاوکێشەی گشتی نسبی، واتە تیوری کێشکردن، بدەین، وەک ئەمەی خوارەوە وەهایە.\nکێشكردن/ چەمانەوەی فەزا = بارستایی / وزە.\nGRAVITY/CURVATURE OF SPACE = MASS/ENERGY.\nلە ساڵی 1916 دا، ئاینشتاین پێێ گوتین کە پێناسی کێشکردن بریتییە لە چەمانەوەی فەزا لە لایەن مادەوە، ئنجا مادە–وزە سەرچاوەکەیەتی. بەڵام کێشەیەک لە ئارادا بوو. ئاینشتاین هەر زوو زانی کە گەردون مادەی تێدایە و کێشكردنیش هێزێکی راکێشانە یان لە یەک نزیکردنەوەی تەنەکانە لە یەکتری، بەمجۆرە ئەم هاوکێشەیە دەمان گەیەنێتە ئەوەی کە گەردون هەرەس بهێنێت. مادە و وزەش، بەو جۆرەی کە رۆڵیان لە هێزی کێشکردندا هەیە، دوو هێزن، بە هەمان شێوە تەن کێش دەکەن. لە راستیدا یەکێک لە پەیامەکانی تیورییەکەی ئاینشتاین ئەوە بوو کە تەنانەت فشاری ئاساییش بە هۆی مادەوە لە کایەی کێشکردندا شت بۆ خۆی رادەکێشێت. دەتوانم ئەم هاوکێشەیە بە وردی بە فۆرمی کالکیولەسی تێنسەر tensor بنوسم، بەڵام بە واقیعی پێویست ناکات. لە راستیدا دەگوترێت کە سیمبوڵی تێنسەر بۆ ئەوە داتاشراوە کە ئاییناسان لە کۆزمۆلۆژیای هاوچەرخ پەراوێز بخرێن.\nئاینشتاین قەناعەتی وابوو کە گەردون سەقامە، یان بڵێین جێگیرە، هەروەک چۆن هەموو هاوچەرخانەکانی لەو سەردەمەدا هەمان بیرکردنەوەیان هەبوو. لە یەکەم پەیپەریدا لەمەڕ کۆزمۆلۆژی، لە ساڵی 1917 دا ئیشارەی بە پرسی سەقامگیری گەردون داوە، هەر لێرەدا نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی پێشکەشکردووە، ئەو زاراوەیەی بە لامدا LAMBDA ناسراوە، و دژی کێشکردن دەوەستێت، چونکە بە بێ ئەمە، گەردون ناسەقام دەبێت و هەرەس دەهێنێت.\nبا ئێستا بە زمانەکەی ئاینشتاین گوزارشت لە هاوکێشەکە بکەین:\n(کێشکردن / چەمانەوەی فەزا) – لامدا = بارستایی / وزە.\nGRAVITY/CURVATURE OF SPACE – LAMBDA = MASS/ENERGY.\nوا تەسەوربکە کە لامدا هێزی دژە کێشكردنە. بەڵام کاتێک فەلەکانسی هۆڵەندی ویلیام دی سیتەر سەرنجیدا و وردبوەوە کە پێشکەشکردنی نەگۆڕی لامدا (cosmological constant) بە هەمان شێوە دەرفەتمان بۆ دروستدەکات کە گەردون بەتاڵ بێت. مادە و وزە هیچ رۆڵێکیان نابێت. دی سیتەر لە حلەکەیدا شتێکی کرد، هات بۆ تاقیکردنەوەی هاوکێشەکانی، ئەگەر بڕێک تەنۆلکە بڕژینە گەردونە بەتاڵەکەی ئاینشتاینەوە، ئەوا حلەکەی پێشبینی تیشکدانەوەی بە جۆرێک کرد کە لادانی سور لەخۆدەگرێت. ئەم ئەنجامە سەرنجی فەلەکناسانی راکێشا، بە تایبەت کاتێک بەڵگەکانی فەلەکناسی ئەمەریکی، ڤێستۆ سلایفەر، لە بنکەی فەزایی ئەریزۆنا بڵاوبونەوە. بەڵگەکانی سلایفەر بە جۆرێک بوو کە شەبەنگی گازییەکان، کە دوایی ناوەکەیان گۆڕا بە گالاکسییەکان، ئەوە دەردەخەن کە بە شێوەیەکی سیستەماتیکی بەرەو سور دەجوڵێن، واتە لادانی سوریان هەیە، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە گالاکسییەکان لە یەکتر دوردەکەونەوە. بێگومان هەواڵێکی زۆر ناخۆشبوو بۆ ئاینشتاین.\nهەنگاوی داهاتوو لە داستانەکەدا فیزیکناسی ماتماتیکی گەورەی روس، ئەلێکسندەر فرەیدمان، لە ساڵی 1922 و لە تەمەنی 34 ساڵیدا ئەنجامیدا. فرەیدمان چەند حلێکی کۆزمۆلۆژییانەی بۆ هاوکێشە گشتییەکانی نسبییەتی ئاینشتاین دۆزییەوە کە پیشانیدا گەردون لە کشاندایە. ئاینشتاین بە ئەنجامەکان رازینەبوو، حلە نوێکانی رەتکردەوە، گوتی هەڵەی ماتماتیکی تێدایە، ئنجا دیسانەوە لە ساڵی 1923 دا رەتیکردنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی هیچ ریالیستی نین. لە راستیدا، ئاینشتاین خۆی لەمەڕ تێڕوانینی لە هەمبەر کشانی گەردوندا هەڵەی ماتماتیکی کردبوو.\nبە داخەوە، فرەیدمان بە گەنجی لە ساڵی 1925 دا مرد، کارەکانی لە رۆژئاوا پەراوێزخران. ئنجا جۆرج لێمەیترا هات. لێمەیترا، فیزیکناسێکی بەلجیکی بوو، تازەش بووبوو بە قەشە، لە ساڵی 1927 دا، بێ ئەوەی ئاگاداری توێژینەوەکانی فرەیدمان بێت لەمەڕ کشانی گەردون، بەرهەمەکەی خۆی بڵاوکردەوە. لە نێوان لێمەترا و فرەیدماندا جیاوازییەکی بەرچاو هەبوو. لێمەیترا ئاگاداری ئەنجامەکانی سلایفەر بوو سەبارەت بە دورکەوتنەوەی گالاکسییەکان لە یەکتر، جگە لەوەی پێوانەکانی هەبڵی لەمەڕ دووری گالاکسییەکان بیستبوو. لێمەیترا مۆدلەکانی کشانی گەردونی پێشكەشکرد و ئەوەی خستەڕوو کە کشانی گەردون پڕ بە پڕی داتا ئەسترۆنۆمییەکانە، هیچ پێویستیش ناکات بگەڕێینەوە بۆ نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی ئاینشتاین. ئەم پرسەی لە کۆنفرانسی سالڤۆی فیزیک لە ساڵی 1927 دا پێشکەشکرد.\nئاینشتاین لە نێو میوانەکاندا بوو، بەڵام هیچ ئینتیباعێکی لە لادروست نەبوو، بەڵکو بە لیمەیترای گوت:\n”ماتماتیکەکەت جوانە، بەڵام فیزیاکەت کارەساتە.”\nکاتێک ئەدوین هەبل، لە ساڵی 1929 دا، دۆزینەوە ئەسترۆنۆمییەکانی خۆی لەمەڕ لە یەک-دورکەوتنەوەی گالاکسییەکان بڵاوکردەوە، ئاینشتاین بۆی دەرکەوت کە کشانی گەدرون هەرەسهێنانی گەردون دەوەستێنێت. چیتر پێویست بە لامدا ناکات، ئەو نەگۆڕەی ئاینشتاین لێی پەشیمان بووەوە. دوایی، کاتێک جۆرج گامۆڤ، کە بایۆگرافی خۆی بڵاوکردەوە، بە حسێب ئاینشتاین لەم بارەوە پێی گوتووە،” هێنانە ناوەوەی زاراوەی (نەگۆڕی) کۆزمۆلۆژی گەورەترین هەڵەی ژیانی بووە،”\nلە ساڵی 1931 دا، ئاینشتاین هاتە سەر ئەو قەناعەتەی لەسەر پرسی مۆدڵی کشانی گەردون سازش بکات. دوای دوو ساڵی تر، لەگەڵ لێمەیترا دا سەفەری کرد بۆ ئەوەی لە کالیفۆرنیا چەند موحازەرەیەک پێشکەش بکات. لیمەیترا گوتارێکی زۆر نایابی پێشکەشکرد، ئاینشتاین لە موحازەرەیەکەدا تانەیەکی زۆر جوانی لەمەر باسەکەی لیمەیترا نوسی و گوتی،” ئەمە جوانترین و نایابترین تەفسیری ئەفراندنە کە من گوێم لێ بووە.” بەڵام لیمەیترا هەرگیز لەگەڵ وشەی ئەفراندندا کۆک نەبوو. لای وی، هاوکێشەکان ئاماژەدەدەن بە سەرەتایەکی فیزیکییانەی گەردون، بەڵام هیچ شتێک دەربارەی پێش سەرەتای ئەفراندنی گەردون ناڵێن. ئەمەش بۆ خۆی کەم و زۆر دیدی زانستی هاوچەرخانەی ئێستایە، هەر هیچ نەبێت هەتا رۆژیک یەکێکی تر دێت، تیوری کوانتەم و کێشکردنی نسبییەتمان لە بۆتەیەکدا پیشکەشدەکات و تەفسیریکمان بۆ دەخاتەڕوو.\nئنجا با تۆزێک بە خێرایی هەفتا ساڵێک بەرەو پێشەوە هەنگاوهەڵگرین. تاودانی گەردون لە ساڵی 1998 دا دۆزرایەوە. دوو گروپی فەلەکناسی ئەمریکی سەربەخۆ لە یەکتر سەرقاڵی پرسەکە بوون. هەردوو گروپەکە سەیریان کرد سوپەرنۆڤایەک دورورییەکەی لە سەدا بیست کاڵتر دیارە لەوەی کە پێویستە. باوەڕی باڵادەست بەو جۆرە بوو کە سوپەرنۆڤاکان، یان ئەو ئەستێرانەی دەتەقنەوە لە ئاسابەدەر درەوشاوەن و ئەوەندەی گالاکسییەک شەوقیان هەیە، ئەم ئەستێرانە، یان سوپەرنۆڤایانە بارستاییان نیو ئەوەندەی خۆرە و بە هۆی هەرەسهێنان بە ئاراستەی ناوەوەی خۆیان دەتەقنەوە. ئەم جۆرە دیاردەی سوپارەنۆڤایانە بە هۆی گەورەیی و فراوانی شەوقەکەیانەوە لە نێو گالاکسییە هەرە دورەکانەوە دەردەکەون\nهەروا ئاسان نییە ئنسان بتوانێت بەهانە بۆ ئەنجامەکەی بهێنێتەوە. پێویستە دڵنیا بێت کە هەڵبژاردنی سوپەرنۆڤا دوورەکان ئەو بابەت و تەنانەمان دەداتێ کە هاوشێوەی تەنەکانی نزیک سوپەرنۆڤاکەن. ئنجا ئەو کاتە ئنسان دەتوانێ دڵنیابێت لە فەرزییەی بۆمبا ستانداردەکە، ئەوەش بەهانەیە بۆ نمونەکانی ئەو نزیکانە.\nپاشان، ئنسان دەبێت هەموو تەفسیرەکانی تر بسڕێتەوە. بۆ نمونە، ئەو تۆزەی لە نێو ئەستێرەکان یان لە نێو گالاکسییەکاندایە هۆکاری کزی روناکییە. سوپەرنۆڤا زیاتر دوررەکانیش بە هۆی مۆڵگەی ئاپورای ئەو ئەستێرانەی کە هێشتا نوێن و بڕی کانزایان کەمە. ئەمەش دەبێت بە هۆی پەرەسەندن و جیاوازی لەو دەوروبەرەی سوپەرنۆڤا دوور و نزیکەکاندا هەیە. ئەم هەموو رەتکردنەوانە بە شێوەیەکی سیستەماتیکی سڕانەوە. یەک دەرەنجاممان ماوەتەوە. کزبوونی سیستەماتیکی سوپەرنۆڤا هاوشێوە دورەکانی تر تاقە یەک تەفسیری هەیە، ئەویش تەنها ئەگەر کشانی گەردون سیمایەکی تاودان ( acceleration) لەخۆگرتبێت. لە راستیدا، یان بە واتایەکی تر، ئەمە لە کاتێکدا رودەدات کە بەهای نەگۆڕی کۆزمۆلۆزی نابێت سفر بێت. لە ساڵی 2011 دا، بە هۆی ئەم دۆزینەوە نایابەوە، هەر سێ فەلەکناس، ساوڵ پێرمەتەر، برایان شمیدت و ادام رەیسی خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیکدا وەرگرت.\nئا بەمجۆرە لامداکەی LAMBDA ئاینشتاین، بوژایەوە، بەڵام ئێستا بە وزەی تاریک تەفسیردەکرێت. وزە ئەگەر نێگەتیڤ بوو ئەوا سیمای تاودان وەردەگرێت.ئەمەش پێچەوانەی فشارە. نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی وەک وزەی بۆشایی تەفسیردەکرێت، کە دەروکەوتوە دەبێت نێگەتیڤ بێت. وزەی بۆشایی لە هاوکێشەکەی ئاینشتاین لەمەڕ کێشکردن بریتییە لە نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی وەک دژە-کێشکردن خۆی نمایش دەکات. بەمجۆرە کۆزمۆلۆژی نوێ ئاوا بوو:\nکێشکردن / چەمانەوەی فەزا = لامدا + بارستایی/ وزە.\nGRAVITY/CURVATURE OF SPACE = LAMBDA + MASS/ENERGY.\nبەمجۆرە مۆتەکەکەی ئاینشتاین دیسانەوە ژیایەوە و ئەوەش دەگەیەنێت کە دوو لەسەر سێی بارستایی وزە لە گەردوندا وەکو لامدا دەردەکەوێت و لە کشانی گەردوندا خۆ نمایش دەکات و دژی کێشكردن دەوەستێتەوە.\nدۆزینەوەی تاودانی کشانی گەردون شۆرشێک بوو لە کۆزمۆلۆژیادا. مانای ئەمەش ئەوە بوو لە فیزیکی کلاسیکیدا هیچ حسابێک بۆ دوو لەسەر سێی بارستایی وزە لە گەردوندا نەکرابوو. هەر زوو ئاشکرابوو کە ئەم لایەنە نوێیە لە بۆشاییدا حزوری هەیە. ئەمە کایەیەکی وزەییە و خۆی هیچ خەسڵەتێکی هێزی کێشکردنی نییە، بەڵکو بە پێچەوانەوە، سیمای لێکدورکەوتنەوە لەخۆدەگرێت.\nلێرەدا هۆکارێک دەخەینەروو کە بۆچی ئنسان رازییە بەوەی بەهای نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی بچکۆلەیە. لە راستیدا کایەیەکی نوێیە و تاودان دروست دەکات. بەڵام دیاردەیەکی تری لەم شێوەیە لە رابردوویەکی زۆر دووردا رویداوە. ئەم دیاردەیە پێی دەگوترێت هەڵئاوسان (Inflation) ، لە قۆناغێکدا دروست دەبێت کە گەردون لە تاوداندایە. لە راستیدا تاودانەکە ئەوەندە گەورە دەبێت، بە جۆرێک کە پرۆسەی هەڵئاوسانەکە گەردون بە جۆرێک فراوان دەکات کە زۆر لەوە گەورەترە بتوانین بە گەورەترین تەلەسکۆپ بیبینین. هەڵئاوسان کاری خۆی دەکات چونکە کایەیەکی نەگۆڕی وزەیی دەخوڵقێت کە بە شێوەیەکی کاتی بەسەر چڕی وزەی گەردوندا زاڵ دەبێت. خۆ ئەگەر وزە نەگۆڕ بێت، ئەوا گەردون بە خێرایی و تەرزی ئێکسپۆنێنشیاڵی (e^x) دەکشێت. ئێمە بە هەڵئاوسان قایلین، چونکە حسێب بۆ ژمارەیەک پرسی قوڵ دەکات، شەش هۆکار هەن وامان لێدەکەن ئیمانمان بە هەڵئاوسان هەبێت:\nقەبارەی گەردون. بۆچی ئەوەندە گەورەیە؟\nسیمای تەختی فەزا. بۆچی فەزا ملکەچی جیۆمەتری ئەکلیدسییە؟\nتۆوی گالاکسییەکان. ئەم هەڵبەزودابەزە fluctuations لە کوێوە هاتون؟\nپلەی گەرمی بچکۆلەی ناکۆتای هەڵبەزودابەزەکان لە پاشخانی مایکرۆیڤیدا. بۆچی تینەکەیان strength بە هۆی چەند ژمارەیەکی کەمەوە وەسفکراوە؟\nبۆچی ئەم هەڵبەزودابەزانە هەتا مەودایەکی وەها گەورە بەردەوام دەبن؟ ئەم مەودایانە هیچ تەماسێکی ئاساییان بە زەمەنی سەرەتاییەوە نییە؟\nبۆچی ئەم هەڵبەزودابەزانە تەواو لەخۆڕا دێن؟ هیچ کڵێشەیەک pattern لە رەوشی دابەشبونیاندا بەدی ناکەین.\nتیوری هەڵئاوسان وەڵامی هەموو ئەم پرسیارانەی داوەتەوە. ناتوانین بیسەلمێنین کە تیورییەکە راستە. لە هەقیقەتدا ناتوانین هیچ تیورییەک بسەلمێنین کە راستە. بەڵام بەڵگەی ئەسترۆنۆمی لە ئارادا هەیە کە بە جدی پشتگیری هەڵئاوسان دەکەن.\nلەوانەیە هەڵئاوسان دوا تیوری نەبێت. رەخنەگران دەڵێن کە بناخەکەی لەرزۆکە. بەڵام لە ئێستادا باشترین تیورییە کە جێگای متمانە بێت. بێگومان نزیکترین تەخمینە لە راستییەوە. وەسفی قۆناغێکی گەردون دەکات کە تەمەنی تەنها 10^-36 (واتە 1 لەسەر 10 و ئنجا 36 سفر لەبەردەمیدا بێت، زۆر زۆر بچکۆلەیە) چرکەیە دوای لەدایکبون. دوای چەند بلیۆن ساڵێک، فەرزییەیەک، کایەیەکی وزەیی زۆر زۆر بچکۆلەی هاوشێوەی ئەمە، بە هەمان شێوەی هەڵئاوسان، خۆی قوت کردووەتەوە. هەر بۆیەش پێویستە ژیاندنەوەی نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی وەک شتێکی تەواو سەیر نەیەتە بەرچاومان.\nلەگەڵ ئەوەشدا، جیاوازییەکی سەرەکی هەیە. مەودای هەڵئاوسان بە زمانی فیزیکی تەنۆڵکەیی مەودایەکی سروشتییە. هەر هیچ نەبێت، لە باری بڕ و بارستاییەوە تەمسیلی ئەو مەودا وزەیە دەکات کە هێزە بنەڕەتییەکانی سروشت، هێزی کێشكردنی لێدەرچێت، لە بۆتەیەکدا یەکیان گرتووە. بەڵام هەرچۆنێک بێت مەودای ئەو وزەیەی پەیوەستە بە نەگۆڕی کۆزمۆلۆژییەوە لە هەر مەودایەکی سروشتی تری فیزیکی تەنۆڵکەیی بچوکترە. هیچ تەفسیرێکی فیزیکی بۆ مەودای نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی بونی نییە. دوو بژاردەمان لە بەردەمدایە. یا ئەوەتا دەبێت رازی بین بەوەی کە ئەویش یەکێکە لە بڕە ژمارەیەکی تر یان نەگۆڕێکی تری سروشت کە وەسفی گەردون دەکات. دەشێت رۆژێک بێت کە دواهەمین تیوری لەم بارەیەوە سەرهەڵبدات، لای هەندێک ئەم تیورییە بە تیوری هەمو شت ناودەبرێت، کە ئەویش نەگۆڕە بنەڕەتییەکانی سروشت دیاری دەکات، بە تایبەتیش بەهای نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی. یاخود دەتوانین قایل بین بە یەکێک لە دەرسەکانی تیوری ژێ، ئەویش ئەوەیە کە دەشێت نەگۆڕەکانی سروشت بە وردی بە پێی گەردونی سێ رەهەندی بگۆڕێن کە لە ئەنجامی یەکخستنی دە رەهەندەکەوە دێتە ئاراوە. دواییش پەنا دەبەینە بەر تیوری هەڵئاوسان بە تەرزە شمولییەکەی یان گشتییەکەی، کە پسپۆڕان باوەڕیان وایە ژمارەیەکی ناکۆتا گەردونی جیا پێشبینی دەکات. لە سایەی ئەم مشتومڕەدا، هەڵئاوسان دیاردەیەکی ئەبەدییە و پێدەچێت لە هەر زەمەن و شوێنێکدا ڕوبدات.\nحەتمەن ئەمە دەمان گەیەنێتە چەمکی فرە–گەردونی. ژمارەی گەردونەکان لە فرە–گەردونیدا ناکۆتایە. هیچ یەکێک لەم گەردونانە پەیوەندی و ئاڵوگۆڕیان پێکەوە نییە، بە واتایەکی تر ناتوانین ئەم تیورییە بسەلمێنین، یاخود هیچ نەبێت گەردونێکی تر کەشف بکەین. بەڵام نەبونی بەڵگەی تەجریبی نەبووە بە هۆی تەرەکردنی زۆر لە فیزیکناسان کە باوەڕیان بە فرە–گەردونی لەق بێت.\nبێگومان هەر هەموو گەردونەکان لە فرە–گەردوندا ( multiverse ) بەهای نەگۆڕی سروشتییان دەبێت، بە تایبەتیش نەگۆڕی کۆزمۆلۆژی، کە دژ بە هەبونی ژیانە. زۆر گەرم، زۆر سارد و تەمەن کورت دەبن. تەنها یەک گەردون لە فرە–گەردونەکەدا لە ئارادا دەبێت، کە لەم دیدەوە گونجاو دەبێت، ئەستێرە و هەسارەی پێویست لەخۆدەگرێت کە تەمەنیان درێژ دەبیت و نەگۆڕە سروشتییەکانیان جیاواز نابێت لەوەی پێوانەیان دەکەین، بە واتایەکی تر ژیان تێیدا لەدایک دەبێت.\nگەردون دەستیکردووە بە تاودان و بەردەوامیش دەبێت لە کشاندا، بەڵام بە خێراییەکی زۆر زیاتر. تاودانەکە، نزیکەی حەوت بلیۆن ساڵ پێش دەستی پێکردووە، واتە کاتێک یەکەم لادانمان لە یاسای هەبڵدا دۆزییەوە، کە لە خۆیدا پەیوەندییەکی راستە-هێڵییە لە نێوان دووری گالاکسییەکان و لادانی سوردا، یان خێرایی دوورکەوتنەوە. لە سەد و چل بلیۆن ساڵێکی ئایندەدا، پرۆسەی تاودانی گەردون ئەوەندە خێرا دەبێت کە رێچکەی-شیری (واتە گالاکسییەکەی لەمەڕ خۆمان) و دراوسێ نزیکەکانیشی لە گەردونی بەرچاودا بە تەنها دەمێننەوە. هەموو گالاکسییە دورەکانی تر بە جۆرێک خۆیان تاوداوە و دورکەوتونەوە، چیتر لە گەردونەکەماندا نەماون و کەوتونەتە دەرەوەی ئاسۆکەمان. تەنها مەگەر پرۆسەی تاودان بوەستێت، ئەو کاتە جارێکی تر دەتوانین پەیوەندی بە هاوسێکانمانەوە بکەین. ئەم پرۆسەیە لەگەڵ یەکەم پەردەی هەڵئاوساندا رویدا کاتێک تۆوی هەڵبەزودابەز (fluctuations) کە ئامانجەکەی دروستکردنی گالاکسییەکان بوو، دیسانەوە خۆی کردووەتەوە بە ئاسۆدا. بەڵام هیچ هۆیەک نییە کە باوەڕ بەوە بکەین خۆمان و گالاکسییەکەمان لە ئایندەیەکی دووردا بەردەوام دەبین. جگە لەوەی بە دڵنیاییەوە عەرد، دوای پێنج بلیۆن ساڵی تر هەرەس دێنێت، ئەویش دوای ئەوەی خۆر وەک سورەی زەبەلاح دەمرێت و چیتر وزەی بۆ سوتاندن تێدا نامێنێت، بەمجۆرە هیچ مەخلوقێکی سەر هەسارەی عەرد نامێنێت کە لە ئایندەدا بێت شتێک گەواهی بدات.\nلەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، مایەی دڵخۆشییە کاتێک دەبینین ئەستێرە گرگنەکان، کە بارەستاییان تەنها لە سەدا بیستی(%20) بارستایی خۆرە، تەمەنیان دەگاتە تریلیۆنێک ساڵ یان زیاتریش. ئەستێرەی ئاوا لە گالاکسی رێچکە-شیرییەکاندا زۆر زیاترن لە ئەستێرە هاوشێوەکانی خۆر. لای فەلەکناسان زۆر لەم ئەستێرانە بۆ بژێوی و نیشتەجێبون گونجاون، تەنانەت لەم دواییانەدا سێ هەسارەی دەرەکی(سیانەیەک) نزیک ئەستێرەی گرگنەی تراپیس 1 (TRAPPIST 1 ) دۆزراونەتەوە، کە نزیکەی بیست و نۆ ساڵی روناکی دوورە. بەمجۆرە هەر شارستانییەک لە ئایندەیەکی دووردا نەمرێت و بە سەلامەتی بمێنێتەوە، ئەوا کۆزمۆلۆژییەکەی جیاوازی دەبێت.\nشێرکۆ رەشیدا قادر بە دەستکارییەوە.\nلەم گوتارەی جۆزیف سیلکەوە وەرگیراوە:\nby فیزیک بۆ کورد · Published 28/03/2020\nby فیزیک بۆ کورد · Published 05/01/2018\nNext story گالیلۆ و کێپلەر: بەرەو کۆپەرنیکۆسی\nPrevious story حەوت وانەی کورت لە مەڕ فیزیک /و١\n14 ئازار, 2016


Home›وەرزش›جیهانی›هەواڵێکی ناخۆش بۆ هاندەرانی بەرشەلۆنە\nرۆژنامەی ئاسی ئیسپانی نوێترین هەواڵ لەسەر پێکانەکەی میسی بڵاودەکاتەوە، کە بەهۆیەوە نەیتوانی ئامادەی یاری بەرامبەر بە یانەی ریاڵ سۆسیداد ببێت لە جامی سوپەری ئیسپانیا.\nبە پێی زانیاری رۆژنامەکە، ئەمڕۆ میسی پشکنینی بۆ ئەنجامدراوە، ئەو یاریزانە پێویستی بە 10 رۆژ هەیە بۆ گەڕانەوە بۆ یاریگاکان.\nئاس بڵاویکردووەتەوە، پزیشکەکان ئامۆژگاری میسی-یان کردووە بەشداری یارییەکان نەکات تا ئەم 10 رۆژە تەواو دەبێت، چونکە دەکرێت خراپتر بۆ پێکانەکەی بە دوای خۆیدا بهێنێت.\nئاس دەڵێت:”لە لایەکی ترەوە میسی دەیەوێت بۆ یاریەکەی رۆژی یەکشەممەی جامی سوپەر بە هەرشێوەیەک بێت ئامادە بێت و مەترسی لەسەر تەندروستی خۆی دروست بکات و یاری کۆتایی ئەنجام بدات،بڕیاری کۆتایی پێش یاریەکە دەبێت و میسی خۆی بڕیار دەدات کە یاری بکات یان نا”.\nلە کۆتایدا ئاس نووسیویەتی، ئەگەر یاریەکە کۆتایی نەبێت بە دڵنیاییەوە میسی بەشداری ناکات، چونکە کاتێک لە یاری ئیبار پێداگربووە لە بەشداریکردن، یانەکە راپۆرتی پزیشکی بڵاوکردووەتەوەو رونکردنەوەی لەسەر پێکانەکەی داوە،کاتێکیش لە یاری گرانادا ئەو یاریزانە هەستی بە پێکان و ئازار کردووە، یانەکە شاردویەتیەوە و ئەمڕۆش پشکنینی تری بۆ کراوە، بەڵام یانەکە تا ئێستا هیچ بەیاننامەیەکی بڵاونەکردووەتەوە.\nبڕیارە رۆژی یەکشەممەی داهاتوو یاری کۆتایی جامی سوپەری ئیسپانیا لە نێوان بەرشەلۆنە و براوەی یاری ریاڵ مەدرید و بیلباو ئەنجام بدرێت.


یەکەم پوختەی مێژوو 21\n<< < یەکەم پوختەی مێژوو 21 > >>\n١ شەیتان لە دژی ئیسرائیل ڕاوەستا و داودی لێ هاندان بۆ سەرژمێریکردنی ئیسرائیل. ٢ داودیش بە یۆئاب و فەرماندەکانی سوپای گوت: «بڕۆن و سەرژمێری ئیسرائیل بکەن، لە بیری شابەعەوە هەتا دان. پاشان وەرنەوە لام بۆ ئەوەی ژمارەیان بزانم.»\n٣ بەڵام یۆئاب وەڵامی دایەوە: «با یەزدان جەنگاوەرەکانی سەد ئەوەندە زیاتر بکات. ئەی پاشای گەورەم، ئایا هەموویان خزمەتکاری گەورەم نین؟ ئیتر بۆچی گەورەم داوای ئەمە دەکات؟ بۆچی ئیسرائیل تووشی تاوان بکات؟»\n٤ لەگەڵ ئەوەشدا پاشا بڕیارەکەی خۆی بەسەر یۆئابدا سەپاند، ئیتر یۆئاب چووە دەرەوە و بە هەموو ئیسرائیلدا گەڕا، ئینجا هاتەوە ئۆرشەلیم. ٥ یۆئاب ئەنجامی سەرژمێرییەکەی دایە داود: لە هەموو ئیسرائیل ملیۆنێک و سەد هەزار پیاوی بە توانا لە بەکارهێنانی شمشێر هەبوون، لە یەهوداش چوار سەد و حەفتا هەزار هەبوون.\n٦ بەڵام یۆئاب لێڤی و بنیامینییەکانی لەگەڵیان نەژمارد، چونکە ڕقی لە فەرمانەکەی پاشا دەبووەوە. ٧ ئەم فەرمانە لەلای خوداش خراپ بوو، لەبەر ئەوە سزای ئیسرائیلی دا.\n٨ داودیش بە خودای گوت: «زۆر گوناهم کرد لەوەی کە کردم، ئێستاش تکایە لە تاوانی بەندەکەت خۆشبە، چونکە ڕەفتارێکی زۆر گێلانەم کرد.»\n٩ یەزدانیش لەگەڵ گاد، ئەوەی پەیامی خودای بە داود ڕادەگەیاند، دوا و پێی فەرموو: ١٠ «بڕۆ بە داود بڵێ: ”یەزدان ئەمە دەفەرموێت: من سێ هەڵبژاردە دەخەمە بەردەمت و تۆش یەکێکیان هەڵبژێرە هەتا جێبەجێی بکەم لەسەرت.“»\n١١ ئیتر گاد چوو بۆ لای داود و پێی گوت: «یەزدان ئەمە دەفەرموێت: ”بۆ خۆت هەڵبژێرە، ١٢ سێ ساڵ قاتوقڕی، یان سێ مانگ هەڵاتن لەبەردەم دوژمنەکەت کە بە شمشێر ڕاوت دەنێت، یان سێ ڕۆژ شمشێری یەزدان بە دەرد لە خاکەکە دەدات و فریشتەی یەزدانیش لە هەموو سنوورەکانی ئیسرائیلدا وێرانکاری دەکات.“ ئێستا ببینە چی وەڵامی خودا بدەمەوە کە منی ناردووە.»\n١٣ داودیش بە گادی گوت: «زۆر لە تەنگانەدام، با بکەومە دەستی یەزدان، چونکە ئەو بەزەیی زۆر زۆرە، بەڵام با نەکەومە ژێر دەستی مرۆڤەوە.»\n١٤ لەبەر ئەوە یەزدان دەردی خستە ناو ئیسرائیلەوە، ئیتر حەفتا هەزار پیاو لە ئیسرائیل مردن. ١٥ هەروەها خودا فریشتەیەکی بۆ سەر ئۆرشەلیم نارد بۆ ئەوەی وێرانی بکات، کاتێک وێرانی دەکرد، یەزدان تەماشای کرد و کارەساتەکەی ڕاگرت، بە فریشتە وێرانکەرەکەی فەرموو: «بەسە! ئێستا دەست هەڵبگرە!» فریشتەکەی یەزدان لەو کاتەدا لەسەر جۆخینەکەی ئەرەونای یەبوسی ڕاوەستابوو.\n١٦ داود سەری هەڵبڕی و بینی فریشتەکەی یەزدان لەنێوان زەوی و ئاسماندا ڕاوەستاوە، شمشێرەکەی بەدەستەوەیە و بەسەر ئۆرشەلیمدا ڕایکێشاوە. داود و ئەو پیرانەی کە جلوبەرگی گوشیان* پۆشیبوو بەسەر ڕوویاندا کەوتن.\n١٧ داود بە خودای گوت: «ئایا من نەبووم کە فەرمانم دا سەرژمێری گەل بکەن؟ منم ئەوەی کە گوناهم کردووە، لە ڕاستیدا من خراپەم کرد، بەڵام ئەم مەڕانە چییان کردووە؟ ئەی یەزدان، خودای من، تکایە با سزاکەت بۆ من و بنەماڵەکەم بێت، نەک ئەم دەردە لەسەر گەلەکەت بەردەوام بێت.»\n١٨ ئینجا فریشتەکەی یەزدان بە گادی فەرموو، کە بە داود بڵێت، با داود سەربکەوێت و لەسەر جۆخینەکەی ئەرەونای یەبوسی قوربانگایەک بۆ یەزدان دابمەزرێنێت. ١٩ داودیش بەپێی قسەکەی گاد کە بە ناوی یەزدانەوە گوتی، سەرکەوت.\n٢٠ لە کاتێکدا ئەرەونا گەنمی دەکوتا، ئاوڕی دایەوە و فریشتەکەی بینی، چوار کوڕەکەی ئەرەونا کە لەگەڵیدا بوون خۆیان شاردەوە. ٢١ پاشان داود بەرەو لای ئەرەونا هات، ئەرەونا چاوی هەڵبڕی بینی کە داود بەرەو لای ئەو دێت، لە جۆخینەکە چووە دەرەوە، کڕنۆشی بۆ داود برد و سەری خستە سەر زەوی.\n٢٢ داود بە ئەرەونای گوت: «شوێنی جۆخینەکەم بدەرێ تاکو قوربانگایەک بۆ یەزدان بنیاد بنێم و دەردەکە لە کۆڵ گەل ببێتەوە، بە نرخی تەواوی خۆی بمدەرێ.»\n٢٣ ئەرەوناش بە داودی گوت: «بۆ خۆتی ببە و با پاشای گەورەم چی بە چاک دەزانێت ئەوە بکات. تەماشا بکە. ئەوە گا بۆ قوربانی سووتاندن و جەنجەڕ بۆ دار و گەنمەکەش بۆ پێشکەشکراوی دانەوێڵە. هەمووی دەدەم.»\n٢٤ بەڵام داودی پاشا بە ئەرەونای گوت: «نەخێر، بەڵکو بە نرخی تەواوی خۆی دەیکڕم، چونکە ئەوەی هی تۆیە نایبەم بۆ یەزدان، قوربانی سووتاندنی بەخۆڕایی سەر ناخەم.»\n٢٥ لەبەر ئەوە داود بەرامبەر بە شوێنەکە شەش سەد شاقل زێڕی دایە ئەرەونا. ٢٦ داود لەوێ قوربانگایەکی بۆ یەزدان بنیاد نا و قوربانی سووتاندن و قوربانی هاوبەشی سەرخست. لە یەزدان پاڕایەوە، ئەویش بە ئاگر لە ئاسمانەوە بۆ سەر قوربانگاکەی قوربانی سووتاندن وەڵامی دایەوە.\n٢٧ پاشان یەزدان فەرمانی بە فریشتەکە کرد و ئەویش شمشێرەکەی گەڕاندەوە ناو کێلانەکەی* . ٢٨ لەو کاتەدا کە داود بینی یەزدان لەسەر جۆخینەکەی ئەرەونای یەبوسی وەڵامی دایەوە، لەوێدا قوربانی سەربڕی. ٢٩ لەو کاتەدا چادرەکەی پەرستنی یەزدان کە موسا لە چۆڵەوانیدا دروستی کردبوو، لەگەڵ قوربانگاکەی قوربانی سووتاندن، لەسەر بەرزاییەکەی گبعۆن بوون. ٣٠ بەڵام داود نەیتوانی بچێتە بەردەمی هەتا پرسیار لە خودا بکات، چونکە لە شمشێرەکەی فریشتەی یەزدان دەترسا.


مایکرۆسۆفت یاری Minecraft Earth ـی بۆ ڕکابەری یاری Pokemon Go ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nئای ئۆ ئێس 19, ئایار 2019\nمایکرۆسۆفت یاری Minecraft Earth ـی بۆ ڕکابەری یاری Pokemon Go ڕاگەیاند\nلە ڕاستیدا، یەکەمین ڕاگەیاندنی یاری Minecraft Earth لە لایەن مایکرۆسۆفتەوە لە کۆنگرەی Build 2019 ـی ئەم مانگەی کۆمپانیاکەدا بوو. بەڵام لە ڕێکەوتی 17 ـی ئەم مانگەدا، کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بە فەرمی یاری Minecraft Earth ـی بە خاوەن ڕاستی خەیاڵی(AR) ـەوە بۆ مۆبایلەکان ڕاگەیاند. ئەمەش لە یادی 10 ساڵەی ڕاگەیاندنی یاری Minecraft ـدا بوو.\nیارییەکە هاوشێوەی هەر یەکە لە یارییە بەناوبانگەکانی Pokemon Go و Harry Potter Wizards Unite ـە. بەڵام لە جیاتی کۆکردنەوە یاخود شەڕکردن لەگەڵ گیانەوەرەکان، یارییە نوێیەی مایکرۆسۆفت خاوەن بنیادنانی کەرەستەکانە.\nدەتوانیت لە ناوچەیەکی دیاریکراوی یارییەکەدا یاری لەگەڵ هاوڕێکانتدا بکەیت.\nهەروەک پێشبینی دەکرا، یارییەکە توانستە هەورییەکانی Azure بەکار دەهێنێت بە یەکخستن و پشتگیری کردن لە سەکۆی PlayFab.\nیارییەکە لە ئەمساڵدا بە نرخی خۆڕایی بۆ هەر یەکە لە سیستەمەکانی iOS و Android بەردەست دەکرێت. هەروەها لە هاوینی ئەمساڵدا کۆمپانیاکە وەشانی تاقیکاری لە یارییەکە بۆ ئەو کەسانە بەردەست دەکات کە خوازیان یارییەکە لە پێش بەردەستکردنیەوە تاقی بکەنەوە. لە ئێستاوە خۆتۆمارکردن بۆ بە دەست گەیشتنی وەشانی تاقیکاری کراوەیە(کرتە بکە بۆ خۆتۆمارکردن).\nتاگەکان ئای ئۆ ئێس ئەندرۆید Build2019 microsoft Minecraft مایکرۆسۆفت یاری


كۆبوونەوەكانی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتی بۆ كاتێكی نادیار دواخران – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/02/15 - 12:51 PM\nكۆبوونەوەكانی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتی بۆ پەسندكردنی پەیڕەوی نێوخۆی حیزبەكە بۆ كاتێكی نادیار ڕاگیران.\nمستەفا چاوڕەش، سەرپەرشتیاری كۆبوونەوەكانی ئەنجوومەنی سەركردایەتی یەكێتی بە (خەڵك)ی راگەیاند، لە كۆبوونەوەی ئەمڕۆدا لەسەر داوای كۆسرەت ڕەسوڵ كۆبوونەوەكان دواخران تا ئەو كاتەی دەگەڕێتەوە لە سەفەر.\nوتیشی”منیش ڕەزامەندیم دەربڕی و هیچ وادەیەك دیاری نەكراوە، بەڵام بڕیارە زۆری پێنەچێت و دوای چەند ڕۆژێكی تر بگەڕێتەوە”.\nمستەفا چاوڕەش، سەرپەرشتیاری كۆبوونەوەكانی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتی\nكۆبوونەوەی ئەمڕۆ درێژكراوەی كۆبوونەوەی ڕۆژەكانی دیكە بوو كە تێیدا تەواوی ماددە و بڕگەكانی پەیڕەوی ناوخۆ پەسەندكران.\nڕاگرتنی كۆبوونەوەكان لەكاتێكدایە كە هەفتەی پێشوو وابڵاوكرایەوە كە هەریەك لە بافڵ تاڵەبانی و لاهور شێخ جەنگی هەڵبژێردراون بۆ هاوسەرۆكی یەكێتی، بەڵام هەرزوو مستەفا چاوڕەش ڕەتیكردەوە.\nئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی یەكێتیئەنجومەنی باڵای سیاسی یەكێتیمستەفا چاوڕەش\nڕابەری بزووتنەوەی ئیسلامی كوردستان پەیامی هاوخەمی گەیاندە وتەبێژی یەكێتی وەبەرهێنەران


چوار ڕۆژە چالاکیی ژنانی ئێزدیی بۆ ئازادیی ڕێبەر ئۆجالان بەردەوامە – کوردی – RojNews.News\nچوار ڕۆژە چالاکیی ژنانی ئێزدیی بۆ ئازادیی ڕێبەر ئۆجالان بەردەوامە\n01/12/2021 - 6:35:02 pm\nچوار ڕۆژە چالاکی ژنانی شەنگال بۆ ئازادیی جەستەیی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان و دەرهێنانی پەکەکە لە لیستی تیرۆر بەردەوامە و تەڤگەری ژنانی ئێزدییش دەڵێت: پەکەکە بەدەم ئێمەوە هاتن، ئێمەش چیمان پێبکرێت درێغیی ناکەین.\nماوەی چوار رۆژە تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزدیی و یەکێتیی ژنانی گەنجی ئێزدیی، بۆ داواکردنی ئازادیی جەستەیی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان و دەرهێنانی پارتی کرێکارانی کوردستان لە لیستی تیرۆر، خێمەیان لە باخچەی سەرۆک ئاپۆ لە دۆڵی کەرسی چیای شەنگال هەڵداوە.\nلەڕۆژی چوارەمی چالاکییەکەدا هەریەک لە خودێداد چوکێ، بەڕێوبەری شارەدێی سنوونێ و فەقیر بەرەکات، سەرۆکی هۆزی فەقیر و ژمارەیەکی بەرچاو لە نوێنەری ڕێکخراوە مەدەنییەکان و توێژە جیاجیاکان بەشدارییان لە چالاکییەکەدا کرد.\nنعمان بەدەل، ئەندامی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزدیی وتارێکی لە چالاکییەکەدا پێشکەشکرد و وتی: ئێمە وەک کۆمەڵگەی ئێزدیی هەرچییەکمان لەدەستبێت درێغیی ناکەین، وەکچۆن پەکەکە بەهانای ئێمەوە هاتن، پێویستە ئێمەش پشتیوانیی ئەوان بکەین.\nچالاکییەکە لەڕۆژی ٢٨ی ١١ی ئەمساڵەوە دەستیپێکردووە و بەشێوەی گروپ بەردەوامیی پێدەدرێت.\nتەرمی تێکۆشەر عەنتەر دەرسیم لە قامیشلو بەخاکسپێردرا


ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان\n(ڕەوانەکراوە لە ویکیپیدیا:سبپەوە)\nئەم پەڕەیە بە کورتی: دەبێت ھەموو وتارەکان سەرچاوەی باوەڕپێکراویان ھەبێت. ئەگەر وتارێک سەرچاوەی جێباوەڕی نەبوو، نابێت لە ویکیپیدیادا بوونی ھەبێت.\nوتارەکانی ویکیپیدیا پێویستە لەسەر سەرچاوەی باوەڕپێکراو و بەھێز نووسرابێتنەوە. ئەگەر ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو لەسەر ئەو بابەتە نەبوو، ئەو بابەتە نابێت لە ویکیپیدیادا ھەبێت. ھەموو ئەو وتارانەی کە ئەگەری ئەوەیان ھەیە ڕووبەڕووی دەمەقاڵێ ببنەوە، پێویستە بە سەرچاوەی باوەڕپێکراو و بەھێز پشتڕاست کرابێتنەوە، بە تایبەت ئەوانەی لەبارەی ژیاننامەی کەسایەتییە زیندووەکان نووسراونەتەوە. سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان ئەوانەن کە لە ناو خەڵکیدا بە سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو ناسراوە، بۆ نموونە میدیاکانی ھەواڵەکان کە جێی باوەڕن. سەرچاوەی وتارێک دەکرێت:\nنووسەری کاری بابەتەکەی وتارەکەی لەسەر نووسراوەتەوە\nئەو میدیایەی لەسەر بابەتەکە بڵاوی کردۆتەوە\nئەو بابەتەی لەسەری نووسراوە خۆی (بۆ نموونە لەسەر کتێبێک نووسراوە، کتێبەکە دەکرێ خۆی ببێتە سەرچاوە)\n١ ئەو سەرچاوانەی جێباوەڕن\n٢ ئەو سەرچاوانەی جێباوەڕ نین\n٢.١ سەرچاوە لایەنگرەکان\n٢.٢ سەرچاوە خۆ-بڵاوکراوەکان\n٢.٣ دەقی نازانستی لەسەر بابەتی زانستی\n٢.٤ میدیا کۆمەڵایەتییەکان\nئەو سەرچاوانەی جێباوەڕندەستکاری\nباون و لەنێو خەڵکیدا بەناوبانگن وەک سەرچاوەی باوەڕپێکراو\nسەرچاوەی لایەنێکی دووەم یان سێھەم بەکاردەھێنن\nبابەتی لاوازیان کەمە یان ھەر نییە\nئەو سەرچاوانەی جێباوەڕ نیندەستکاری\nوتارەکانی ویکیپیدیا پێویستە ھەموو بێلایەن بن. سەرچاوەی لایەنگر بە لاواز ھەژمار دەکرێت و جێی باوەڕ نییە. سەرچاوە لایەنگرەکان ئەوانەن کە بە تایبەت بۆ بەسەرداھەڵدانی بابەتێک دروست کراون، دەکرێت ئەم بابەتە ئایینی، سیاسی، ڕەگەزیی، یان ھەر شتێکی تر لەو جۆرانە بێت.\nسەرچاوە خۆ-بڵاوکراوەکان ئەوانەن کە ھەر لە لایەن ئەو کەسانەوە نووسراونەتەوە کە خەریکی نووسینەوەی وتارەکەن. ئەمە پێی دەوتریێت توێژینەوەی سەرەتایی و لە ویکیپیدیا ڕێگەپێنەدراوە.\nدەقی نازانستی لەسەر بابەتی زانستیدەستکاری\nھەموو وتارە زانستییەکان دەبێت سەرچاوەی زانستییان ھەبێت. نابێت کتێبێکی ئایینی وەک سەرچاوەیەکی زانستی بەکاربێت بۆ وتارێکی زانستی.\nوەک فەیسبووک و تویتەر و ئینستاگرام و... ھتد. ئەمانە نابنە سەرچاوەی جێباوەڕ و بێکەڵکن.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ویکیپیدیا:دیاریکردنی_سەرچاوە_باوەڕپێکراوەکان&oldid=860940»\nدواجار لە ٢٠:٢٧ی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:٢٧ی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


پارێزگای خۆراسانی باکوور - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(لە خۆراسانی باکوورەوە ڕەوانە کراوە)\nپارێزگای خۆراسانی باکوور (بە فارسی:خراسان شمالی - Be kurdî: Xorasana Bakur) یەکێک لە پارێزگاکانی ئێران و کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری بوژنۆردە. رووبەری پارێزگای خۆراسانی باکوور پتر لە ٢٨٬٠٠٠کم چوارگۆشەیە. ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای خۆراسانی باکوور نزیکی ٩٠٠٫٠٠٠ کەسن.\nخۆراسانی باکوور لە باشوور و ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی، لە باکووردا لە گەڵ وڵاتی تورکمانستان، لە باشووری ڕۆژئاوادا لە گەڵ پارێزگای سمنان و لە ڕۆژاوا دا لە گەڵ پارێزگای گوڵستان ھاوسنوورە. دانیشتوانی خوراسانی باکور زورینە کوردن.\nنەتەوەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور لە (٢٠١٦) \nلە راپرسی خویندن لە ناو نەتەوەکانی ئیران لە سالی ٢٠٠٩ نەتیجەی ئامارکە بم شیەوەیە بو کوردەکانی خوراسان (کوردخانە) ھێمای پارێزەری فەرھەنگ شەریف فەلاح\nلە سەرەتای سەدەی شانزیەمی زایینی ئیمپراتۆری شیعە مەزھەبی سەفەویان، وەک رکابەرێک لە بەرانبەر ئیمپراتۆری سوننە مەزھەبی عوسمانیدا خۆی دەرخست و بە مەبەستی سەپاندن و ھەژمۆنیی ئایدۆلۆژیا و مەزھەبی شیعە و چەند ھۆیەکی دیکە، لەگەڵی کەوتە ململانێیەوە.\nزێدی و نیشتمانی کورد لەم گێروکێشەیەدا کەوتە بەر پەلامار و ئیدیعای ھەردوو ئیمپراتۆرەکەوە. لە ساڵی ١٥١٤ی زایینی، لە ناوچەی "چالدێران" کە ئێستە ناحیەیەکی سەر بە پارێزگای ورمێیە لە رۆژھەڵاتی کوردستان تێھەڵچوونێکی توند و خوێناوی لە نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆییەدا رووی دا کە بە "شەڕی چالدێران" ناسراوە، لەو شەڕەدا ئیمپراتۆری عوسمانی بەسەر ئێراندا سەرکەوت. لە ئەنجامدا نەتەوە و نیشتمانی کورد لەلایەن ئەو زلھێزەی ناوچەوە لێک ترازا و دابەش کرا و بەشێکی کەوتە بەر ئیمپراتۆری عوسمانی و ئەو بەشەکەی دیکەشی بە ئیمپراتۆریی سەفەوی بڕا.\nئێڵ و عەشیرە و ھۆزە کوردەکان لە سەردەمی دەسەڵاتی شاعەباسی سەفەوی ساڵی ١٥٩٨ی زایینی، یان بەپێی سەرچاوەکانی دیکە ١٦٠٢ی زایینی (لە ناوچەکانی نێوان رۆژئاوای گۆلی ورمێ و دەوروبەری گۆلی وان و باشووری رووباری ئەرەس بۆ ناوچەی خوراسان لە باکووری رۆژھەڵاتی ئێران دوور خرانەوە و کۆچێنران).\nدکتۆر "کەلیموڵلا تەوەحودی" کە بە باوکی مێژووی کورەکانی خوراسان ناسراوە، لە کتێبە بەنرخەکەی "حەرەکەتی مێژوویی کورد بۆ خوراسان"دا دەنووسێ: "ئەو پەنجا ھەزار ماڵباتە کورد لە ئێڵی گەورەی ١ـ زەعفەرانلوو ٢ـ شادلوو ٣ـقەراچورلوو و بەشێکیشیان لە ھۆزی جەلالی و عەشیرەی گەورەی شکاک بوون کە بەڕای ئەو مێژوونووسە ھۆکاری ئەو ھەڵکەندن و کۆچاندنەش بەتەواوەتی سیاسی بوو. ھۆز و عەشیرە کوردەکان نێردرانە خوراسان ھەتا لەلایەک لە بەرانبەر ھێرشە بەردەوام و یەک لەدوای یەکەکانی "ئۆزبەک"ەکاندا بەرگری لە پارێزگای خوراسان بکەن و لەلایەکی دیکەشەوە جیاکردنەوەی و لێکترازانی کوردەکان لە یەکتر دەبووە ھۆی لاوازیی ھێزیان لە کوردستان کە ئەوکات ویست و داخوازییەکان جێگەی رەزامەندی و بە ویستی شاعەباس نەبووە.\nکوردە دوورخراوەکان بۆ خوراسان بەھۆی ئازایەتی و بەھێزی و شارەزایی لە شەڕدا، توانیان ھێرشبەرە ئۆزبەکەکان لە ناوچەکانی خوراسان دوور بخەنەوە و ئەو ناوچانەش کە داگیر کرابوون، کۆنترۆڵ بکەنەوە. کوردە دوورخراوەکان بۆ خوراسان پاش ئەو دەسکەوتانە لەوێ وەک سامان و نیشتمانی ھەقیقی و مافی سەرەکیی خۆیان و بە رەزامەندی و ھاندانی شاعەباسی سەفەوی نیشتەجێ بوون و لە بەرانبەر پاراستنی ئەو ناوچە سنوورییانەدا لەدانی باج و سەرانە بەری کران.\nناوچەیەکیان ھاوشێوەی خۆبەڕێوەبەری پێکەوە نا.\nلەڕاستیدا کوردە دوور خراوەکان لەژێر ناوی پارێزەری شەرەف و کەرامەتی سنوورەکانی ئێران بۆ ھەمیشە لە خوراسان نیشتەجێ بوون و لە زێد و وار و کلتووری ھەزار ساڵەی خۆیان دابڕان و ئەو شوێنەی کە کوردی خوراسانی لی َدەژین لە ھەندێ سەرچاوەدا بە کوردخانە ناسراوە.\nکوردخانە دەکەوێتە کوێی خوراسانەوە؟\nخوراسان ناوچەیەکی گەورە و پانوبەرینە. نزیکەی ھەموو سنوری ڕۆژھەڵاتی ئێران دەگرێتەوە، واتە لەلای ڕۆژھەڵات، لە سنووری تورکمەنستان لە باکورەوە، بە درێژایی سنووری ئەفغانستان دادەکشێت، تا بۆ سنووری پاکستان درێژ دەبێتەوە. لە ڕۆژئاواش، بیابانی گەورە و قاتوقڕی (لووت)، لە ھەرێمەکانی دیکەی ناوەڕاستی ئێرانی دادەبڕێت. ھەرێمەکە کراوەتە سێ ئوستان: باکوری خوراسان، خوراسانی رەزەوی و خوراسانی باشوور.\nکوردەکان بە زۆری لەوپەڕی باکوور، لە پارێزگای باکووری خوراسان، لە چەند شار و شارۆچکەیەک و دێھاتی تایبەت بەخۆیان دەژین. کوردەکان بۆخۆیان ژمارەی خۆیان بە پتر لە ٢ میلیۆن کەس دەخەمڵێنن.\nکوردانی ئەو دەڤەرە، لە ٢٢ ھۆزی گەورە و ١٢٢ بنەماڵەی بچووکتر پێکھاتوون و ئەوان بە خاک و وڵاتی خۆیان دەڵێن (کوردخانە). ڕووبەری گشتیی خاکی کوردان، یان کوردخانە، بریتیە لە ٦٤٫١٤٤، شەست و چوار ھەزار و سەت و چل و چوار کیلۆمەتری چوارگۆشە. بۆ ئەوەی لە گەورەیی و پان و پۆڕی ئەو خاکە بگەین با لەگەڵ ڕووبەری چەند وڵاتێکی ناسراوی دنیا، بەراوردی بکەین. ڕووبەری قەتەر ١١ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. ڕووبەری تەیمووری ڕۆژھەڵات ١٤ ھەزار و ٦٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. ھەروەک سلۆڤێنیا ٢٠ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە.\nئیسرائیل ٢١ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. ئەلبانیا ٢٩ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. ئەرمەنستان ٢٩ ھەزار و ٨٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە. بەلجیکا ٣١ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. مۆلداڤیا ٣٤ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. تایوان ٣٦ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. سویسرا ٤١ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. ھۆڵەندا ٤٢ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. دانیمارک ٤٣ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. کورواتیا ٥٧ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە. وەک دەردەکەوێت، ھەموو ئەو دەوڵەتە ناسراوانەی سەرەوە، ھەروەک زۆری دیکەش، بە ڕووبەر لە کوردخانە بچووکترن.\nجگە لە کوردخانە، ژمارەیەکی زۆر کوردی ناوچەکە، بۆ ئیش و کار، یان ھۆکاری دیکە لە دەرەوەی کوردخانە و لە شارە گەورەکانی خوراسان دەژین. وەک مەشھەد، نیشابوور و سەبزەوار. ھەندێک سەرچاوە تەنیا ژمارەی کوردانی دانیشتووی (مەشھەد)، بە ٤٠٠ ھەزار کەس دەخەمڵێنن. دیارە زۆری دیش، بەھۆی خوێندن و کارەوە پەڕیوەی شارەکانی دیکە ئێران، وەکوو تاران بوون.\nئەگەر پێناسەی تۆپۆگرافیای کوردخانە بکەین، ئەوا دەڵێین ناوچەیەکی شاخاویی بە پیتە. دوو ڕووباری تێدایە. ئاست و ڕێژەی باران بارین، لە ناوچەکە بەرزە. کشتوکاڵ بە ڕێژەیەکی بەرز دەکرێت. لە ھەردوو ناوچەکانی قووچان و ڕاز، نەوت و گاز بە بڕێکی کەم دۆزراونەتەوە.\nکوردانی خوراسان، ھەروەک کوردانی ناو کوردستان، خاوەنی سامانێکی گەورە و دەوڵەمەندی فۆلکلۆرین. ئەوان دابونەریت و فۆلکلۆری خۆیان، بە شێوەی جۆراوجۆر و، نەوە دوای نەوە، تا ئەمڕۆ پاراستووە. تا سەرەتای سەدەی بیستەمیش، کوردانی ناوچەکە بەگشتی خەریکی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری، (شوانکارەیی) بوون. ئێستە لەوێش وەک ھەر شوێنێکی دیکە کار و پیشەی جۆراوجۆر سەریانھەڵداوە. لە شارەکانیشیاندا بەتایبەت قووچان و شیروانە، ھەروەھا بجنورد، ئەسفەرایین و تا ڕادەیەک شارەکانی دیکش، کار و پیشەی باوی شاری و فەرمانبەری لە دەزگاکانی دەوڵەت، شانبەشانی دووکانداری و بازرگانی، باوە. گەورەترین شارەکانی ناوچە کوردنشینەکانی خوراسان بریتین لە: قووچان، بجنوورد، ئەسفەراین، چناران، فارووج، باجگیران، دەرەگەز، کەلات، لایین، مانە و سملقان، راز و رادکان، کە زۆرینە یان نزیک بە زۆرینەی گوند و لادێییەکانی سەر بەو شارانەش ھاووڵاتییانی کوردن کە زۆربەیان سەرقاڵی ئاژەڵداری و کشتوکاڵن.\nبە گوێرەی ھەندێک سەرچاوە ٦٠% لە سەدی کوردانی ئەوێ، ھێشتا لادێ نشینن و، کاری ئاژەڵداری و جوتیاری دەکەن. ٣٥% لە سەدی دانیشتوانیش، لە شارەکان نیشتەجێن. ھەروەک ٥%یان، ھێشتا بە ژیانی کۆچەری، یان ڕەوەندی دەژین و کوێستان و گەرمیان دەکەن. ئەم شێوە ژیانە سەرەتاییەی کوردان، لە لادێ و ئاژەڵداری، یان ڕەوەندی و کوێستان و گەرمێن کردن، ھۆکاری سەرەکیی پاراستنی زمان و دابونەریتی دیکە وەک جلوبەرگ و خواردن و ئاواز و گۆرانی و داستان و لاوکەکانیان بووە.\nگرنگترین رووبار لەو ناوچەیە، رووباری "ئەترەک"ە کەلە کوێستانەکانی "ھەزار مەسجد"ەوە سەرچاوە دەگرن و دەڕێژتە زەریای خەزەرەوە. گەورە و بەرزترین کێو و شاخەکانی ناوچە کوردنشینەکانی خوراسان بریتین لە: ھەزار مەسجد لە رۆژھەڵات، بینالوود لە باشووری رۆژھەڵات، شاجیھان لە باشوور، ئاڵاداغ لە ڕۆژاوا و کێوی گولیل لە باکوور کە ھاوسنووری وڵاتی تورکەمەنستانە.\nھەموویان بە شێوەزاری کورمانجیی سەروو دەئاخڤێن و بەو پێیەی کە ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵە لە نیشتمان، زمان و کولتووری دایکیی خۆیان دوور خراونەتەوە، ھەروەھا چەند ھۆیەکی دیکەی وەک ھەڵاواردنی زمانی، فەرھەنگی ئابووری بەتەواوەتی لەلایەن دەسەڵاتە یەک لەدوای یەکەکانەوە پەراوێز خراون.\nوەگەڕ نەخستنی دەسمایەی حکوومەتی لەو ناوچانەی کە کوردی تێدا دەژی، پشتگوێ خستنی بەرپرسانی حکوومەتی بوونەتە ھۆی ئەوەی کە گەشە و بووژانەوەی ئەو ناوچانە بگاتە کەمترین ئاستی خۆی، لە بەرانبەردا دێوەزمەی ھەژاری، تووشبوون بە مادە ھۆشبەرەکان و بێکاری و خەسار و دیاردە کۆمەڵایەتییەکان باڵ بەسەر ئەو ناوچانەدا بکێشێ. ھەرچەند ئەو گرفت و دیاردانە لە ناوچەکانی دیکەی ئێرانیش بەدی دەکرێن، بەڵام سیاسەتی دوژمنکارانە لە ھەندێ ناوچە بە ئەنقەست رەچاو دەکرێت.\nماوەی نزیک بە دوو دەیەیە کوردانی خوراسان لەژێر کاریگەری و ھێژمۆنیی گوتاری نەتەوەیی و بووژانەوەی فەرھەنگی نەتەوەی کورد بەگشتی و بەتایبەتی گەشە و بووژانەوەی کولتووری لە رۆژھەڵاتی کوردستان دەستیان داوەتە بزاوت و راسانێک و لەسەر بنەما و ریشەی ئەدەبیات و زمان و کولتووری دێرینی نەتەوەیی بەدوای ناسنامەی خۆیانەوەن. ئەم جووڵانەوە فەرھەنگییە لەئاستی میدیا کوردییەکاندا بە زەقی دەبنینرێ، بۆیە کەوتوونەتە ژێر چاودێری و کۆنترۆڵی توندی دامودەزگا ئەمنی و سەربازییەکانی حکوومەت و چالاکانی فەرھەنگی، مەدەنی و سیاسی و ھونەریی کوردی خوراسان دەگیرێن و لەژێر زەخت و گوشار دان و ھەتا ئێستە دەیان چالاکوانی فەرھەنگی، مەدەنی، نووسەر، شاعیر، ھونەرمەند و خوێندکاری کوردی خوراسان دەستبەسەر و راپێچی زیندان و ناوەندە ئەمنییەکان کراون.\nناوەندەکانی فێرکاریی زمانی کوردی، رێکخراو و دامەزراوەی سیاسی و مەدەنیی کورد و تەنانەت غەیرە کوردیش لەو ناوچانە بەتەواوەتی قەدەغەن و لەگەڵ ئەو کەسانەی ھەوڵی رێکخستنی فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی و سیاسی بدەن، بە توندی ھەڵسوکەوت دەکرێت.\nگرتنەبەری ئەم سیاسەتانە لەڕاستای ئاسمیلاسیۆنی کولتووری و زمانیدا دەکرێن ھەتا زیاتر لە رەگ و ریشە و ناسنامەی خۆیان دوور کەونەوە و لەناو کولتوور و زمانی باڵادەستدا بتوێنەوە.\nئەوەی گرنگە و دەبێ جەختی لەسەر بکرێتەوە، سەرەڕای ئەو زەخت و گوشارانەی بە درێژایی ٤٠٠ ساڵ لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە لەباری کولتووری و سیاسییەوە لەسەریان بووە، بەڵام پێداگرییان لەسەر پاراستنی زمان و ئەدەب و کولتووری خۆماڵی و رەسەنی خۆیان کردووە.\nفۆلکلۆر و زمان و ئەدەبی زارەکی، پاراستنی دابونەریت و کولتوورە رەسەن و دێرینەکان یەک لەو بوارانەیە بە نھێنی و شاراوەیی کاریان لەسەر کردووە و بە گیان و دڵ پاراستوویانە.\nلە ماوەی دوو دەیەی رابردوودا شان بەشانی رەوت و جمشتی رۆشنبیری و بووژانەوەی فەرھەنگی و زمانی لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان، لەوێش جموجۆڵ و بووژانەوەی فەرھەنگی لە ئاستێکی بەریندا دەستی پێکرد.\nبە چوونی رێژەی زۆری خوێندکارانی کوردی ئەو ناوچانە بۆ زانکۆکانی مەشھەد و تاران و ئاشنابوونیان لەگەڵ خوێندکارانی دیکەی کورد و دامەزرانی پەیوەندیی لە نێوان نووسەر، رۆشنبیر و نوخبەکاندا ئیتر گوتاری نەتەوەیی و دۆزینەوەی ناسنامە لەلایان بووەتە بابەتی سەرەکی و ئەم پرسە لەناو زۆربەی توێژەکانی کوردانی خوراساندا رووی لە گەشەکردن کرد.\nئەگەرچی کوردەکانی خوراسان بە سنوور و جوغرافیا لە چەقی پرسەکانی کوردستان دوورن، بەڵام زەخت و گوشار و دووری نەیتوانیوە ناسنامەی کوردایەتییان لێ زەوت بکات و ھەردەم بیر و خەیاڵیان لەلای زێد و نیشتمانی دایکیی خۆیان کوردستان.\nناکرێ باسی مێژوو، زمان و ئەدەب و فەرھەنگی کوردانی خوراسان بکەین و باسی رۆڵ و کاریگەریی رۆشنبیر و نووسەرانی دڵسۆز و خۆنەویستی کوردی ئەو ناوچەیە نەکەین. یەک لەو نووسەر و مێژوونوسە پشوودرێژانە "کەلیموڵلا تەوەحودی"یە کەلە بووژانەوەی زمان و ئەدەب و پێگەیاندنی لاوان و خوێندکاران و ھاندانی چالاکانی فەرھەنگی و بەگشتی زیندووکردنی ناسنامەی نەتەوەیی کوردانی خوراساندا رۆڵی کارا و پێشەنگی گێڕاوە.\nلەباری مۆسیقا رەسەنەوە کوردەکانی خوراسان خاوەنی پاشخانێکی دەوڵەمەندن و لەم بارەوە چەندین گۆرانیبێژ و ژەنیاری میللیی و نوێخوازییان ھەیە و ئێستە چەند گرووپێک لەو ناوچەیە سەرقاڵی کارن کە گرووپی "کوات" ناسراوترینیانە.\nلێرەدا ئاماژە بەناوی ھەندێ لە ئوستوورەکانی بواری شیعر، مێژوو، ئەدەب و ھونەری کوردەکانی خوراسان دەکەین.\nلە سەردەمی ئەفشاریە و زەندییەکان: کەسێکی وەک میزا حەبیبوڵلا مستەوفی شاعیری حیماسیی ناسروی کوردە و دیوانی "مەحموود نامە" بەرھەمی ئەوە. لە دەوری قاجارییەکان کەسێکی وەک "جەعفەر قولی زەنگلی" شاعیر و ھونەرمەندی میللی بواری مەقام و ئوستوورەیی کوردەکانی خوراسان سەرھەڵدەدات کە بە ھۆنراوە و میللی، حیماسی و ئوستوورەییەکانی بە زاراوەی کورمانجیی سەروو مێژووی رووداو و کارەساتەکانی ناوچەکە و ئێرای تۆمار کردووە. لە دەورەی دووەمی قاجارییەکاندا دەتوانین ئاماژە بە "مەلا ئیسماعیل بوغانلوو" و مەلا "عەلی رازی" ناسراو بە (بێچارە) و "حاج محەمەد بوغانلوو" بکەین. لە دەرەی سێیەمی قاجارییەکاندا کەسێکی وەک "سەردار عیوەز خان" سەرھەڵدەدات کە سەرۆکی ئێلی جەلالی بووە و کەسێکی شۆڕشگێر و قارەمان بووە و لە بواری ئەدەب و شیعریشدا دەستی بالای ھەبووە. ھەروەھا "ئاھەنگ حەجۆ خان"، "ئاھەنگ خوداوەردی سەردار".\nلە سەردەمی پالەویدا کەسانێکی وەک: "حەیدەر رشوانلوو، ھەیبەتوڵلا ناتقی، عەلی مێھرەو پەیدا بوون کەل بورای ئەدەب و شعر و زمانی کوردیدا چالاک بوون.\nسەردەمی کۆماری ئیسلامی: کەلیموڵڵا تەوەحودی (کانیماڵ) نووسەر، مێژوونوس کە بە خۆی و ماڵبات و کەسوکارییەوە ھەموو ژیانیان لەپێناو بووژانەوەی فەرھەنگ و مێژوو و ھونەری کوردانی خوراساندا تەرخان کردووە و لەم بارەوە جیا لە کتێبی ٦بەرگیی "حەرەکەتی مێژوویی کورد بۆ خوراسان" چەندین پەرتووکی دیکەی لە بواری جیاجیادا چاپ و بڵاو کردووەتەوە. لەناو نەوەی ئێستاشدا دەتوانین ئاماژە بە ناوی ئەم کەسانە بکەین: "سمایل حوسێنپور، حەسەن رەوشەن، عەلی جەلایر، جەواد رەزایی، حەمید حوسێن عەلی پور، مەحموود فەرخوندە، عەلی رەحمەتی، حەمید نەجەفزادە، ئیبراھیم شمشێریان، کیان ەەبانی، غوڵامڕەزا محەمەدی، حوسێن قیاسی ئابادی، کەریم ئەکبەرزادە، فەرامەرز رۆستەمی، بەرات سەعادەتزادە، رەزا موسەلڕەزایی، محەمەد بەراتیان، غوڵامحسێن عەباسزادە، و خاتوون قەیتاقی، سەعادەتزادە، قادری فەرخوندەو... ھتد بە سوپاسەوە وەرگیراوە لە ماڵپەڕی کوردپا، ئاژانسی ھەواڵدەریی کوردستان.\nhttp://www.kurdpa.net/sorani/dreje/witar/19483 ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پارێزگای_خۆراسانی_باکوور&oldid=896892»\nدواجار لە ١٠:١١ی ١ی شوباتی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٠:١١ی ١ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


بڵێی خێرێکی بۆ ئێمە تێدابێ؟!\n21:16 - 26 خەزەڵوەر 2716\nمەلا برایمی مەجیدپور\nهەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئـەمریکا دوایی هات. هەر وڵاتێک بـەپێی لـەبـەرچـاو گرتنی بـەرژەوەنـدیی وڵاتەکەی خۆی هەوڵدەدا پێوەندی دیپڵۆماسی و پێوەندییەکانی دیکە لەگەڵ ئەو وڵاتە نـۆژەن بکاتەوە.\nهێندێک زۆر بەخێرا و هێندێکیش سەبر و بە تێبینییەوە پیرۆزباییان لێ کرد و سەرکەوتنیان بۆ بە ئاوات خواست. سەرنجڕاکێش ئەوە بوو کۆماری ئیسلامیی ئێران لە پەلەش خێراتر لە جێگای پیرۆزبایی، دژ کردەوەی خۆی نـیشاندا و گوتی: ئـێـمـە ئامادەین بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی هەر ئەگەرێک!! لێرەدا نامەوێ لەسەر ئەوە بڕۆم، هەرئەوەندە دەڵێم: (دز لەهەموو خشپەیەک دەترسێ و بە گومانە!!).\nئێمەی گەلی کوردیش لـە بـەرانبەر ئـەو هەڵبژاردن و سەرکەوتن و ئـاڵوگۆڕە بێدەنگ و بێلایەن نین، چوونکە پێمانوایە ئـاڵوگۆڕی دەسەڵاتی سیاسی هـەرکام لـەو زلهێزانە لە مەسەلەکەی ئێمەشدا کارتێکەری هەیە و دەشڵێین: بڵێی بۆ ئێمەش خێرێکی تێدابێ؟! هەمـوومـان چاوەڕوان و ئـاواتـەخوازین بـۆ دۆزە ڕەواکەی گەلەکەمان و وەدیهاتنی ئامانجەکەمان شتێکی باشی تێدا گونجابێ. هێندێک هیوادارن و بڕێکیش بێ‌هیوا، بەڵام بەش‌بەحاڵی خۆم نە لە ڕابردوودا و نە لە ئێستادا و نە لە داهاتوشدا، نـە بەو سەرکەوتنانـە شاگەشکە دەبم و نە بەو دۆڕاندنانە تووشی لێوە لەرزە بوم. نە پشتم بە قەول و بەڵێنیەکانیان بەستووە و نە لە پشتیوانی نەکردنیان تووشی ناهومێدی بووم. پێموایە گەلی کورد بەگشتی و حیزبە سیاسییەکان بەتایبەتی، دەبێ بە پشت‌بەستن بەگەل و هەوڵ و تێکۆشانیان ئەو هەل و دەرفەتە ڕەخساوە، ژیـرانـە بـقۆزنـەوە و بـە قازانجی خەبـاتە ڕەواکەمـان وەریگرن و لێکیدەنەوە. لەو ئاوە لێڵەی ناوچەکەمان لێزانانە ماسی مەبەستیان بگرن. نابێ بە قسەی سەرکۆمارێک کە دەڵێ: کورد مافی هەیە و دەبێ بیدرێتێ دڵنیا بن و پاڵی لێ‌بدەنەوە. ئێمە دەزانین و ئەزموونیشمان هەیە کە لە کۆنەوە ئەو زلهێزانە ساتوسەودایان بە کورد و مەسەلەکەیانەوە کردووە ! هەر کە بەرژەوەندیی خۆیانیان لە لای دوژمنەکانی کورد شک بردبێ، کورد و داوا و خەباتەکەیان وەلا ناوە و هەرزان فرۆشیان کردووە، مەگەر نازانن یەکێک لە سەرەکیترین هۆی ڕووخانی کۆماری کوردستان خۆ گێل کردن و پشت گوێ خستنی یەکیەتی جەماهیری شۆرەوی بوو لە مەسەلەی کورد. دەبێ بە ئاوڕدانەوەیەکی ورد و واقعبینانە لە ڕابـردوو هەڵسەنگاندنی لێزانـانەی بارودۆخی ئێستا و دروست کردنی هێزێکی نەتەوەیی یەکگرتووی بـەرچاو نیشانی بـدەین کە ئـێمە هێزێکین دەتوانین پارسەنگی مەسەلە و ڕووداوەکان بـەملاوئـەولادا دابشکێنین. ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست مەڵبەندێکی هەم دەوڵەمەند و هەم ئاڵۆز و پڕ لە کێشە و ململانێیە و زلهێزەکانی دنیاش هەوڵ دەدەن زۆرترین جێ پێ بۆ خۆیان بکەنەوە، هەر بۆیە دەگەڕێن بەشوێن هێزێکدا کە بتوانێ پارسەنگی هێزەکان ڕابگرێ، یان بەلای ئەوانیدا بشکێنێتەوە. بە باوەڕی من کورد ئەگەر یەکگرتوو بێت دەتوانێ ئەو هێزە بێ. کاتێک بەو قەناعەتە گەیشتن کە کورد ئەو هێزەیە، بە هەموو توانایانەوە پشتیوانیی مادی و مەعنەوی لێدەکەن و گشت پێداویستییەکانی بۆ دابین دەکەن. بەکوردی و بەکورتی: یەکڕیزی و هاوئاهەنگیی کورد فاکتـەری سەرەکیی گەیشتنی کوردە بە مافەکانی، نەک هەڵبژاردنی فڵان و فیسارە کەس بۆ سەرکۆماری ئەم وڵات و ئەو وڵات. دەبێ بزانین هەموو ئەو زلهێزانە دۆستایەتی و پێوەندی و یارمەتیدانیشیان لە پێش هەموو شتێکدا بـە مـەبەستی پـاراستنی بـەرژەوەنـدی و گەیشتن بـە ئامانجی خۆیانە، نەک چاوی جوانی ئەم و ئەو!! مەخابن ئەو پرش‌وبڵاوی و ناتەبایی و هاوکاری نەکردنەی ئێمە و، نەبوونی ستراتیژییەکی نەتەوەیی یەکگرتوویە کە ئێعتیبار و مـتمانەی دنیای دەرەوەی ئـەگەر لـەنـاویش نـەبردبێ، لاوازی کردووە و تـەنـانـەت گەلەکەشمانی تووشی سەرلێشیواوی و گومـان و دڕدۆنـگی کردووە. ئـێـمـە دەبێ وەک سوپایەکی یەکگرتووی نەتەوەیی تەیار بە چەکی بیر و باوەڕ بە ئازادی و سەربەخۆیی، بە بەرنامەیەکی تۆکمەی داڕێژراو بۆ بەرژەوەندیی گەل و وڵات لە گۆڕەپانەکەدا خۆمان بنوێنین، ئـەو کاتەیە کە پشتیوانی و یـارمەتیی دنیای ئـازاد وەدەست دێنین و مـلکەچی هـیـچ دەسەڵاتێک و سیاسەتێکی بێگانان نابین. ئەگەر هێندێکمان لە ژێر چەتری ئیدە و ئایینی جۆراوجۆر و دژ بە یەک و هێندێکی تر لە ژێر ناوی شیعە و سوننە و ئەوجار بەناوی جۆراوجۆری لک و پۆپەکانیان کە بۆخۆمان دروستمان کردوون، نەک ناتوانین بەرەنگاری ئەو دوژمنە ڕەنگاوڕەنگ و دڕندانەمان بینەوە، بەڵکوو لە نێو خۆماندا تووشی ململانێ و کەڵەوەکێشی و سەرئەنجام دەرگیرییش دەبین، نـە دەتوانین دوژمن بـەچۆکدا بێنین و ملیان پێ ڕاکێشین، نـە دەتوانین بیروڕای گشتیش بەقازانجی خۆمان بجووڵێنین. دەکەوینە نێو شەپۆلی شەڕێکی ئیدەیی و ئایینی و سەر لە خۆمان و گەلەکەشمان دەشێوێنین. ئەوەندە بێهێز دەبین کە تەنیا بیر لە خۆپاراستنیش ناکەینەوە. دنیای دەرەوەش لە هێز دەگەڕێ بـۆ دابـەزاندنی پـڕۆسە و بەرنامەی خۆی و دابین‌کردنی بەرژەوەندییەکانی.\nمەخابن ئەو هەموو ئیدە و ئایینە جیاوازانەی کە لێکیان کردووین و بەگژ یەکیاندا کردووین، بە چاوی خۆمان دیتوومانە جگە لە دژایەتی و ماڵویرانی و دووبەرەکی و دوورخستنەوە لە ئامانج، بەروبوویەکی دیکەیان بۆ ئێمەی کورد نەبووە و ناشبێ و هەر دوژمنەکانمان کەڵکێان لێ وەرگرتووە. هەر بۆیە دەبێ ئەو هەل و دەرفەتانە ژیـرانە دەرک بکەین و پشت بە گەل ببەستین و لـەسەر پێی خـۆمـان ڕاوەستین و لـە هـەر دەرفەتێکی ڕەخساو، بـەشی خـۆمـان وەدەست بـێـنـیـن. وەک گەلێکی بـەشمەینەتی زێد داگیرکراوی لە ئازادی بەشبڕاو بە هێزێکی یەکگرتووی نەتەوەیی بێینە مەیدان و بە دنیای بسەلمێنین کە جیاوازی بیر و بۆچوونمان کار ناکاتە سەر یەکگرتویی نەتەوەییمان، چوونکە پێش ئەوەی بگەینە تەمەنی بلوغ و ماف و ئەرکمان بێتە سەرشان، کە مەرجی ئەو ئەرک و مافانەش ئەوەیە (باڵغ و ئـاقـڵ و ئـازاد) بین، هـەر کە لەدایـکمان بووین کـورد و هاونەژاد و ڕۆڵەی یەک نیشتمان بووین. ئەو هەموو پاشتەرک و پێشتەرک و خەت و نیشانانەی لەژێر ناوی جۆراوجۆر بۆمان دروستکراوە تەنیا و تەنیا بۆ ئەوەیە یەک نەگرین و نەبینە هێزێک کە بتوانین بەرگری و پارێزگاری لە مافی ڕەوای خۆمان بکەین. دەگەڵ ڕێزم بۆ هەموو ئیدە و ئایینەکان، بەڵام باوەڕم وایە هەر کامەیان مافی نەتەوایەتیم لێ قەدەغە بکا و یان وەدوای خۆی بخا، قبوڵم نیە و پێموایە هەموو ئیدە و ئایینەکان دەبێ ئامانجیان بەخەتەوەریی گەلان بێ، نەک ڕۆژەڕەشی و ماڵوێرانی، دەبێ ئامانجیان دابین کردنی مافی گەلان بێ، نەک پێشێل کردنی. لە کوردستانێکی ئاوەداندا گەلێکی ئازاد و سەربەخۆ دەتوانێ بە سەرجەم ئاواتەکانی بگا.\nئێمەی کورد دەبێ پێش هەموو شتێک کەسایەتی نەتەوەییمان و زێدەکەمان دیار و ئازاد و پارێزراو بێ، جا ئەوجار ئیدە یان ئایین بۆ خۆمان هەڵبژێرین. ئێمە کە ڕێگەی بە ئازادی نیشتەجێ بوون و تەنانەت گەڕانەوەشمان لێ گیراوە، لە کوێی سۆسیالیزم یان ئیسلام دابەزێنین و کاریان پێبکەین؟! گەلێکی ئازاد و سەربەخۆ دوای سەرکەوتنیش دەبێ ئەو هەموو ئیدە و ئایینانە بۆ ئاوەدانی وڵات و بەختەوەری گەل دەکار بێنێ نەک بۆ ڕۆژەڕەشی و ماڵوێران کردنی، تۆوی برایەتی و هاوکاری بچێنێ نەک ئاژاوە و دووبەرەکی. هەر ئیدە و ئایینێک ئەگەر لە خزمەتی گەلدا نەبێ بۆ قبوڵکردن و دەکارهێنان نابێ. بە باوەڕی من پێداگری لەسەر بەرژەوەندیی حیزب و تاک دەمانخاتە نێو لیستەی ئەو کەس و حیزبانە کە بۆ بەرژەوەندیی خۆیان هەرەسیان بە کۆشکی بـەرزی ئازادیی نیشتمان و گەل هێناوە، ڕەنج و مەینەتی گەل و ئەو گشتە خوێنە ڕژاوەیان لەبەرچاو نـەگرتووە و بـە فیڕۆیان داوە. هیوادارم کارێک نەکەین کە [زوێـڵە چەرمەکە ئـاو بیبا و ئێمەش هەر پەککوویەکمان بۆ بمێنێتەوە!] چاوەڕوانی ئەوە نەبین کە خەڵک مافمان بۆ دیاری بکا و بمانداتێ و بیپارێزێ، بەڵکوو دەبێ بە خۆمان پشت ئەستوور بین و هەموو مافـخۆرەکان ناچار بە چۆڵ کردنی زیدەکەمان بکەین. سوپاسی هەموو ئەوانەش بکەین کە یارمەتیمان دەدەن و هاوکاریمان دەکەن.\nئـاواتە خـوازم گەورەترین دەسکەوت لـەو دەرفەتانە وەدەست بێنین، بـەبێ ئـەوەی خۆمـان بدۆڕێنین. چوونکە دۆڕاندن هەرچەنـد قیمەتی بـۆ دانرابێ، بێ‌بایەخە و هـیچ بەهایەکی واقعی نیە و بەروبووەکەی سەرئەنجام پەشیمانی و سەرشۆڕییە. لە دوایین قسەدا دەڵێم : ئەگەر بۆخۆمان بوون و مەوجوودیەتی خۆمان نەسەلمێنین، دەبێ یەکێک دروستمان بکا و ئەویش بە پێی بەرژەوەندیی خۆی سازمان دەکا و بەکارمان دێنێ !!


شنۆ شاسواری: هاوڕێ ئازاد به‌بێ ئه‌وه‌ی له من بپرسێ، هاوکاریی مانگانه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیمی بڕیبوو،\nمەوداپرێس_ نەرمین عوسمان\nدوو جه‌سته‌ی جیا، له یه‌ک باوه‌ڕ و رۆحدا کۆبوون. ته‌وار و ئازاد، به جووته، بۆسه‌ر هه‌وری سپیی ئاسمانی کوردستان، له ژێر تریفه‌ی مانگ و پرشنگی ئه‌ستێره‌کان، به چرپه و به وشه‌ی شیرین له‌گه‌ڵ نه‌زمی گیتاره‌که‌ی ئازاد، ژووانی عیشقی وڵات و رۆحیان ده‌گرت.\nدوو شه‌یدای ئازادیی و ئه‌وین، هاوده‌نگ و هاوبیر و هاوڕێ بوون. مخابن، له وڵاتی جوانی و گوڵچنینن، له هه‌وارگه‌ی وه‌لی و شه‌م، لاس و خه‌زاڵ، مه‌م و زین، له لانکه‌ی شێره‌ژن و که‌ڵه‌پیاوان و شه‌هیدان به دروشمی: «که‌م ژیان و که‌ڵ ژیان». وه‌ک هه‌میشه، دوژمنانی عیشق و ئازادی، رێگه به ته‌وار و ئازاد ده‌گرن. جه‌سته‌ی ئازاد ده‌ڕفێنن، ته‌واریش ته‌نها به جه‌سته جێده‌هێڵن. ئه‌ویش له‌جیاتی شین و فرمێسکڕشتن، بۆ هه‌تایه سه‌ری رێزی ده‌کا نه‌وی به رۆحی به‌رزی نه‌ته‌وه‌یی، تۆوی جوانی و عیشق و وه‌فا ده‌پڕژێنێته سه‌ر زه‌وی. گفتوگۆکه‌مان له‌گه‌ڵ هاوڕێ شنۆ (لای من ته‌وار)ێکه، هاوسه‌ر و هاوڕێی (شه‌هید ئازاد هه‌ورامی)یه.\nخاتوو شنۆ شاسواری، ناسراو به هاوڕێ شنۆ، له شاری سه‌قز (شاری قه‌ڵای زێویه و پایته‌ختی ماناییه‌کان)، له رۆژهه‌ڵاتی کوردستان، له خێزانێکی گه‌وره‌ی 10 منداڵیی، چاوی به دونیا هه‌ڵهێناوه و په‌روه‌رده بووه.\nخوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی، هه‌ر له رۆژهه‌ڵات ته‌واوکردووه. له خێزانێکی سیاسی و کوردپه‌روه‌ر، که‌سایه‌تیی دروست بووه. ئه‌و ده‌گێڕێته‌وه‌و ده‌ڵێت: «له دوای له‌سێداره‌دانی خوشکم (مه‌ستوره‌ی شاسواری) له‌لایه‌ن حکومه‌تی ئێرانه‌وه، ئه‌وه‌نده‌ی تر که‌وتینه به‌ر چاوی داموده‌زگاکانی حکومه‌تی ئێران. مه‌ستوره شاسواری ته‌مه‌ن 19 ساڵان، نازناوه‌که‌ی ته‌وار بوو، یه‌که‌م کچه شه‌هیدی له‌سێداره‌دراوی رۆژهه‌ڵاتی کوردستانه.\nهاوڕێ شنۆ هه‌روه‌ها وتی: مه‌ستوره، مامۆستا و رێنیشانده‌ر و مێنیتۆربوو، هانی خوێندنه‌وه و خۆشه‌ویستیی خاک و وڵاتی ده‌دام. کاتێک که ته‌مه‌نم 12 ساڵان بوو، بڵاوکراوه‌کانیم به خه‌تی خۆم ده‌نووسییه‌وه بۆئه‌وه‌ی خه‌تی ئه‌و نه‌ناسرێت، کاتێک له قۆناغی ئاماده‌یی له خوێندنگاکه‌ی بڵاوی ده‌کردنه‌وه.\nکاک سیامه‌ندی براشم، له‌ساڵی 1976، به‌هۆی چالاکیی سیاسییه‌وه که‌وته زیندانه‌وه له سه‌رده‌می رژێمی شادا، سێ ساڵ حوکم درا، ئه‌وانه بوون به هانده‌رێکی زیاتر بۆ ئێمه که سیاسه‌ت ببێت به رێڕه‌وی ژیانمان.\nیه‌که‌م کاری حزبایه‌تیم له‌ناو (کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی کوردستان) بوو، پاشان له سازمانی په‌یکار که رێکخراوێکی چه‌پی سه‌رانسه‌ریی ئێرانی بوو، چالاکییه‌کانم به‌رده‌وام بوو. کاتێک ته‌مه‌نم بوو به 14 ساڵ، مه‌ستوره‌ی خوشکم له‌سێداره‌درا و دوو براشم (کاک سیامه‌ند و کاک موحسین) پێشمه‌رگه‌بوون.\nله‌کاتی هێرشێکی پێشمه‌رگه‌کانی کۆمه‌ڵه بۆ ناو شاری سه‌قز، هێزه‌کانی سوپا ماڵی ئێمه‌یان کرده ئامانج و براکانمیان کردبوو به بیانوو که پێشمه‌رگه‌ن، بۆیه هه‌ر چوار منداڵی خێزانه‌که‌یان گرتین که ئه‌وکات من 14 ساڵ بووم. له‌ناو زینداندا له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک کچی تری سه‌قزی، کاتێک فه‌رمانده‌ی قه‌رارگای رۆژئاوای ئێران شه‌وانه سه‌ردانی ده‌کردین، ده‌یووت: «ئیمکانی له‌سێداره‌دانتان هه‌یه و چانسی خوشکه شاسواری له هه‌مووتان زیاتره». به‌هۆی ئه‌وه‌ی پێشتر خوشکم زیندانیی کرابوو، دواتریش له‌سێداره درابوو، له دیواری زیندان نووسرابوو؛ بژی یادی مه‌ستوره‌ی شاسواری. هه‌ندێ له‌و کچانه نێردران بۆ زیندانی سنه و هه‌ندێکیشیان ئازاد کران. من بۆ ماوه‌ی چه‌ند رۆژێک له زیندان ته‌نها بووم. دوای چه‌ند رۆژێک، کچێکی باڵابه‌رزی زۆر جوانی منداڵیان هێنایه ژووره‌که‌م و بوو به هاوزیندانیم. کاتێک که‌سوکاره‌که‌م هاتن بۆ سه‌ردانم و زانییان ئێستا ته‌نها نیم، هه‌رچه‌نده زۆر ئازاربه‌خش بوو، به‌ڵام پورێکم له خۆشیی ئه‌وه‌ی ته‌نها نیم وتی: «ده‌ک خوا شکور که ته‌نها نیت»، بوو به پێکه‌نین.\nپاش 40 رۆژ له زیندان، به‌رپرسی زیندانی سه‌قز که ده‌نگۆی ئه‌وه هه‌بوو سه‌ربه موجاهیدینی خه‌ڵقه، من و فاروقی برامی بانگکرد، وتی: «چونکه ئێوه بێ دایکن و دوو برا دووانه‌که‌تان (ئه‌وانیش پێشتر له‌گه‌ڵ ئێمه بۆ ماوه‌ی 12 رۆژ له زیندان بوون)، ته‌مه‌نیان 11 ساڵ بوو. خوشکه بچووکه‌که‌تان پێویستی به یه‌کێکتان هه‌یه، کامتان ئازاد بکه‌ین». منی 14 ساڵ و فاروقی 16 ساڵ، هه‌رکاممان داوامان ده‌کرد ئه‌وی ترمان ئازاد بکرێت، که‌سمان بۆ خۆمان نه‌ده‌پاڕاینه‌وه.\nسه‌ره‌نجام سیاده (به‌رپرسی زیندانی سه‌قز) بڕیاریدا به‌هۆی ئه‌وه‌ی کچ بووم و ده‌توانم رۆڵی دایک ببینم، ئازادیان کردم و فاروقی برام هه‌شت مانگ له زیندان مایه‌وه.\nئه‌م زیندانییه‌م، زیاتر هانیدام بۆ کاری رێکخستن و ده‌ستمکرد به خۆپه‌روه‌رده‌کردن و خوێندنه‌وه، له پاڵیشیدا له خوێندنم به‌رده‌وام بووم، نزیکه‌ی 17 ساڵ بووم که هه‌ندێ له شانه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی ئاشکراکرا، هه‌رچه‌نده ئه‌وسا من له‌و کۆمه‌ڵه‌یه نه‌مابووم، به‌ڵام ئه‌وانه زۆربه‌یان منیان ده‌ناسی، ناچاربووم له‌ناو شاری سه‌قز خۆم بشارمه‌وه. پاش ماوه‌یه‌کی کورت، له‌گه‌ڵ دوو کچی تر، بڕیارماندا بچینه ده‌ره‌وه و په‌یوه‌ندیی به هێزی پێشمه‌رگه‌وه بکه‌ین. به‌هۆی ئه‌وه‌ی کاک سیامه‌ندی برام، پێشمه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی کوردستانی باشوور بوو، هه‌وڵماندا بێینه باشوور و له باشووره‌وه بتوانین له رێگه‌ی ئۆپۆزسیۆنی رۆژهه‌ڵاته‌وه بچینه هه‌نده‌ران.\nله حوزه‌یرانی ساڵی 1983، له رێگه‌ی دایکی کاک شه‌ماڵی به‌هجه‌ت کابانه‌وه بردیانین بۆ خۆشناوه‌تی، (ئه‌وسا ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه له خۆشناوه‌تی بوو). له‌وێ، هه‌رسێکمان (من، شیرین، ئه‌سرین) که‌وتینه خوێندنه‌وه. رۆژێکیان کاک به‌هادینی لای ملازم عومه‌ر که ئێمه ده‌بینێت هه‌رسێکمان ده‌وری چرایه‌کمان داوه و ده‌خوێنینه‌وه، بانگی ملازم عومه‌ر ده‌کات و پێی ده‌ڵێت: «کاک عومه‌ر سه‌یریان بکه ده‌ڵێی جه‌ماعه‌تی مه‌وله‌وین».\nله‌و ناوچه‌یه ماینه‌وه، (به‌هۆی کوردستانیبوونی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران، ئه‌و رێباز و باوه‌ڕه‌م زۆر لا په‌سه‌ند بوو)، له دانیشتنێکدا له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو هاوڕێ کچه‌م، پێموتن: «من بڕیارم داوه نه‌چمه هه‌نده‌ران، ده‌مێنمه‌وه‌و بیری خۆمم گۆڕیوه».\nله کۆتاییدا (شیرین، که نازناوی سارا بوو) چوو بۆ ئه‌ڵمانیا و ئه‌سرین گه‌ڕایه‌وه بۆ رۆژهه‌ڵات.\nله که‌رتی رێکخستنی دوکان که کاک فه‌رهادی شه‌هیدان به‌رپرسی بوو، باوه‌ڕێکی ته‌واوی به یه‌کسانیی ژن و پیاو و توانای ژن هه‌بوو، مامه‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌سرین (هێشتا نه‌گه‌ڕابووه‌وه بۆ رۆژهه‌ڵات).\nئه‌وکاته‌ی که له رێکخستنی دوکان بووم، باره‌گاکه‌مان لای شه‌ده‌ڵه بوو، ده‌نگۆی هێرشی چه‌کداره‌کانی (حسک) له ئارادا بوو، به‌هۆی باوه‌ڕی زۆری کاک فه‌رهاد به توانای ژن، له نیوه شه‌ودا منی کردبووه پاسه‌وان و ژیانی ئه‌و هه‌موو پێشمه‌رگه‌یه‌ی خستبووه ئه‌ستۆی من. هه‌رچه‌نده له دڵی خۆمدا ترسێکم هه‌بوو که ناتوانم، به‌ڵام ئه‌و باوه‌ڕه‌ی کاک فه‌رهاد هانیدام ئه‌و کاره بکه‌م، ئه‌گه‌رچی ته‌مه‌نم 18 ساڵان بوو و له مه‌یدانیشدا هه‌رگیز رووبه‌ڕووی شه‌ڕی ده‌سته‌ویه‌خه نه‌ببوومه‌وه.\nدوای که‌رتی رێکخستنی دوکان، له‌گه‌ڵ ئه‌سریندا به‌ره‌و کانی توو به‌ڕێکه‌وتین، ئه‌و به مه‌به‌ستی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ رۆژهه‌ڵات، منیش به‌و هیوایه‌ی له ده‌زگای رۆشنبیریی کۆمه‌ڵه که کاک سیامه‌ندی برام له‌وێ کادر و به‌رپرسی چاپخانه‌که بوو، جێگیرببم.\nپاش ماوه‌یه‌کی کورت، هاوڕێ ئازاد هه‌ورامی که به‌رپرسی ده‌زگاکه بوو، له‌گه‌ڵم دانیشت و پێموت: «ئاره‌زوومه شوێنێکم وه‌ک توانا و که‌سایه‌تیی خۆم هه‌بێت، نه‌ک وه‌ک خوشکی کاک سیامه‌ند، (له‌نێوان قسه‌کاندا وتم: مه‌به‌ستم لووتبه‌رزیی نه‌بوو، به‌ڵکو ئاسانتر بوو بۆ کاکم و بۆ خۆشم وه‌ک شنۆ)».\nله وه‌ڵامدا، هاوڕێ ئازاد وتی: «پێم خۆشه و شوێنێکت بۆ ده‌ستنیشان ده‌که‌م وه‌ک هه‌موو پێشمه‌رگه‌کانی تر».\nکادره سه‌ره‌کییه‌کانی ده‌زگا (هاوڕێ پشکۆ نه‌جمه‌دین، کاک رێکه‌وت عوسمان، د.خه‌سره‌و خاڵ، هه‌ڵکه‌وت عه‌بدوڵڵا، هاوڕێ گه‌لاوێژ عابید، کاک که‌ریم، کاک یوسف شه‌ریف…) بوون و خه‌ڵکێکی زۆریشی لێبوو.\nله درێژه‌ی قسه‌کانیدا هاوڕێ شنۆ، وتی: ده‌مه‌وێ بڵێم؛ هاوڕێ گه‌لاوێژ، رۆڵێکی سه‌ره‌کیی هه‌بوو بۆ راکێشانی سه‌رنجی من بۆ لای هاوڕێ ئازاد و که‌سایه‌تیی ئه‌و، ده‌نا خۆم (سه‌ره‌تا که یه‌که‌مجار له پڵنگان هاوڕێ ئازادم بینی له‌گه‌ڵ قادری حاجی عه‌لی و رێکه‌وت عوسمان بوو، هاتبوون ئاماده‌کاریی بکه‌ن بۆ کۆنفرانسی سێیه‌می کۆمه‌ڵه)، هیچ سه‌رنجێکی رانه‌کێشام، هه‌رچه‌نده خۆشم له رووی په‌یوه‌ندیی هه‌ردوو ره‌گه‌ز، سۆفی ئاسا بووم.\nله‌و کاته‌دا خولی کادرانی کۆمه‌ڵه کرابووه‌وه بۆ هه‌موو کادران له کانی توو. دیاره له کانی توو ماوه‌یه‌ک ماینه‌وه، به‌ڵام به‌هۆی گۆڕانی باری سه‌ربازیی و سیاسیی، ئێمه‌یان گواسته‌وه بۆ دۆڵی جافایه‌تی. له دۆڵی جافایه‌تی، ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه و ده‌زگای رێکخستن دراوسێمان بوون، له هه‌ڵه‌دنیش که شه‌هید حه‌سه‌ن کوێستانی و کاک دلێر سه‌رسپی به‌رپرسی ده‌زگای رێکخستن بوون، له‌وێش ئه‌رکی ده‌زگای رۆشنبیریم ئه‌نجام ده‌دا، چادرێکی زۆر بچووکم هه‌بوو، به‌حاڵ جێگام تێیدا ده‌بووه‌وه، له‌لایه‌کی چادره‌که‌م دراوسێیه‌کم ماڵی کاکم و خێزانه‌که‌ی و له‌لاکه‌ی تریشم، هاوڕێ گه‌لاوێژ و کاک هه‌ڵکه‌وت بوون. له‌گه‌ڵ هاوڕێ گه‌لاوێژ دۆستایه‌تیمان قووڵتر ببۆوه، پاش نیوه‌ڕۆیان ده‌چووینه ناو کونه ته‌یاره‌یه‌ک که له‌سه‌ر شێوه‌ی پیتی (L)ی ئینگلیزی دروستکرابوو، هه‌ریه‌که‌مان له‌لایه‌ک راده‌کشاین و ده‌مانخوێنده‌وه. کاک شێرکۆ بێکه‌س، هه‌ندێجار شه‌وانی هه‌ڵه‌دنی به کۆڕی شیعره‌کانی گه‌رم ده‌کرد. زۆرجاریش به رۆژ کۆڕی گفتوگۆی سیاسیمان هه‌بوو بۆ ئاڵوگۆڕکردنی راوبۆچوونه‌کان و پێشهاته‌کان. هه‌ر له هه‌ڵه‌دنیش ماڵی هاوڕێ عومه‌ر فه‌تاح و خاتوو کافیه سلێمان-مان لێ نزیکبوو، له‌و گفتوگۆیانه‌ش به‌شدارده‌بوون.\nشنۆ هه‌روه‌ها گێڕایه‌وه که چه‌ند جار له‌گه‌ڵ داده کافیه، به‌پێ له هه‌ڵه‌دنه‌وه ده‌چووینه سه‌رگه‌ڵو، به تووله‌ڕێی باریکدا گوزه‌رمان ده‌کرد. داده کافیه ئه‌و رێگایه‌ی به وتنی شیعر له‌مه‌ڕ سروشت به‌تایبه‌تی شیعره‌کانی گۆران، جوانتر ده‌کرد. ئه‌مه سه‌ره‌تای هاوڕێیه‌تییه‌کی پته‌و و هه‌تاهه‌تایی بوو.\nله‌وکاته‌ی که له ده‌زگای رۆشنبیریی بووین له هه‌ڵه‌دن، جارێک د.خه‌سره‌و به هاوڕێ گه‌لاوێژی وتبوو: «به شنۆ خان بڵێ، هه‌ر که‌سێ که له ده‌زگای رۆشنبیریی بێ، ده‌بێ له رێکخستنیش بێ، ده‌نا ده‌بێ بگوێزرێته‌وه بۆ خواره‌وه». منیش هه‌رچه‌نده ئه‌رکی خۆمم وه‌ک پێشمه‌رگه‌یه‌ک و هه‌ر تاکێکی ده‌زگای رۆشنبیریی به‌جێ ده‌گه‌یاند، به‌ڵام وه‌ک باری سیاسی، تێبینیی زۆرم له‌سه‌ر کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران و ئایدۆلۆژیاکه‌ی هه‌بوو، نه‌مده‌ویست به فه‌رمیی خۆم ببه‌ستمه‌وه، به هاوڕێ گه‌لاوێژم وت: «ئاماده‌ی بژارده‌ی دووه‌مم». هه‌رچه‌نده نه‌شمده‌زانی گواستنه‌وه‌که به‌ره‌و کوێیه، به‌ڵام کاتێ هاوڕێ گه‌لاوێژ وه‌ڵامه‌که‌ی منی دابوو به د.خه‌سره‌و، ئه‌ویش وتبووی: «بابمێنێته‌وه».\nله وه‌رزی زستاندا، باره‌گای ده‌زگای رۆشنبیریی گواسترایه‌وه بۆ چاڵاوا. چاڵاوا، به‌ناوبانگ بوو به بێ ئاوی، بۆیه یه‌که‌م کاری باره‌گاکه‌مان دروستکردنی گه‌رماو و راکێشانی ئاو بوو له کانییه‌وه، هه‌روه‌ها چالاککردنی خوێندنگاکه‌ی. خه‌ڵکی چاڵاوا، زۆر زوو باوه‌شیان بۆ کردینه‌وه به‌هۆی چالاکییه‌کانی شه‌هید ئازاد و باشیی پێشمه‌رگه‌کان و جوانیی هه‌ڵسوکه‌وتیان. له‌وێ من ژوورێکم هه‌بوو له ده‌ره‌وه‌ی باره‌گاکه له ماڵی باجی هه‌مین، ژووره‌که بنمیچێکی به‌رزی هه‌بوو، مامۆستا جه‌لال جه‌وهه‌ر و کاک ساماڵ له‌گه‌ڵ کاک کاوه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی یه‌کسانیی، نایلۆنیان له ژووره‌که‌م گرت. کاک هه‌ڵکه‌وتیش فێری ده‌رزی لێدانی کردم. ورده ورده واملێهات ژنانی خه‌ڵکی چاڵاوا من ده‌رزیم لێده‌دان. هه‌ندێک جاریش له گۆڕه‌پانی فوتبۆڵ له‌گه‌ڵ تیمی پێشمه‌رگه‌کانی به‌رگه‌ڵو پێشبڕکێمان ده‌کرد، جیاوازیی کچ و کوڕ نه‌بوو.\nئه‌و ماوه‌یه، ورده ورده هه‌ستم بۆ هاوڕێ ئازاد جووڵا، به‌تایبه‌تی که شه‌هید ئازاد به کرده‌وه‌ی خۆی ئه‌و هه‌سته‌ی زیاتر لا به‌رجه‌سته کردم.\nهاوڕێ ئازاد، دوای ده‌ستگیرکردنی کادره‌کانی ئاڵای شۆڕش، وه‌ک ناڕه‌زاییه‌ک به‌رامبه‌ر به‌و بڕیاره‌ی سه‌رکردایه‌تی، بڕیاریدا شۆڕش به‌جێ بهێڵێت و به‌ره‌و هه‌نده‌ران بڕوات. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی به‌لامه‌وه نادیموکراسیی بوو (هه‌رچه‌نده خۆی ئاڵای شۆڕش نه‌بوو). دوای ئه‌و بڕیاره‌ی، هات بۆ لام بۆ خواحافیزیی، له‌گه‌ڵ خۆیدا چی کتێبـی فارسیی هه‌بوو هێنای و لای دانام، کاتێک بیستم که سه‌ردانی ماڵی کاکیشمی کردووه و کتێبه‌کانی لای ئه‌و دانه‌ناوه و لای منی داناوه، بۆم ده‌رکه‌وت که ئه‌مه مانای هه‌بووه. دوای چوونی، بڕیارمدا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که ره‌نگه هه‌رگیز نه‌یبینمه‌وه، هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵ که‌سی تر نه‌که‌م (هه‌رچه‌نده هیچ قسه‌یه‌ک له‌مه‌ڕ خۆشه‌ویستیی له نێوانماندا ئاڵوگۆڕ نه‌کرابوو).\nدوای رۆیشتنی هاوڕێ ئازاد به‌ره‌و ئێران، باره‌گا وه‌ک باری ده‌روونیی، هه‌ورێکی ره‌ش باڵی به‌سه‌ردا گرت، نه‌ک ته‌نها من، به‌ڵکو هه‌موو کادر و پێشمه‌رگه‌کانیش، وه‌ک ئه‌وه وابوو بێ دایک بووبن.\nپاش ماوه‌یه‌کی کورت، هه‌ر له تارانه‌وه هاوڕێ ئازاد بڕیاری دابوو بگه‌ڕێته‌وه بۆ ناو شۆڕش، که گه‌ڕایه‌وه، کرا به به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کان.\nله هه‌رمێڵه، منیش وه‌ک زۆربه‌ی پێشمه‌رگه‌کان زۆر دڵم خۆشبوو به گه‌ڕانه‌وه‌ی، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له دوو شوێنی جیاوازیشدا بووین، ئه‌وه‌ی به بیریشمدا نه‌ده‌هات، ئه‌وه‌بوو که په‌یوه‌ندییه‌کی رۆمانسی و خۆشه‌ویستی له‌نێوانماندا دروست ببێت، هه‌رچه‌ند هه‌ستێکی جوانم هه‌بوو به‌رامبه‌ری.\nله وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌مدا؛ که ئایا له‌و ماوه‌یه‌دا هیچ داواکارییه‌کی هاوسه‌رگیریی و په‌یوه‌ندیت نه‌بوو که تۆ سۆفیئاسا بووی؟\nهاوڕێ شنۆ وتی: له‌ماوه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیم له شوێنه جیاوازه‌کان، زۆرجار داواکارم هه‌بوو، ته‌نانه‌ت له‌ناو ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیش، به‌ڵام به‌هۆی سۆفیه‌تییه‌که‌م و نه‌بوونی هه‌ستێکی قووڵی رۆمانسیم بۆیان، هه‌وڵم ده‌دا به کورترین و جوانترین شێوه وه‌ڵامی راسته‌وخۆیان بده‌مه‌وه. به‌شێک له‌و که‌سانه، هاوڕێ و هه‌ڤاڵی دڵسۆزمن.\nوتیشی: ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ش بڵێم؛ که داواکارییه زۆره‌کان ته‌نها بۆ چاوی ره‌شمان نه‌بوو، راستییه‌که‌ی ئه‌وه‌بوو که چه‌ند کچێکی که‌م بووین و پێشمه‌رگه‌ی پیاوی سه‌ڵتیش زۆربوون.\nهه‌روه‌ها به‌رده‌وام بوو له گێڕانه‌وه‌کانی و وتی: دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی هاوڕێ ئازاد، رۆژێکیان کاک هیوا هه‌ورامی سه‌ردانی باره‌گاکه‌ی هاوڕێ ئازادی له هه‌رمێله کردبوو (ئه‌وکات له‌گه‌ڵ هاوڕێ ئازاد له باره‌گای هه‌رمێله بوو)، له هه‌مان کاتیشدا هاوڕێیه‌کی نزیکی خۆم بوو، پێشتر له ده‌زگای رۆشنبیریی و سفره‌داشیش بووین (له هه‌مان ده‌فردا خواردنمان ده‌خوارد)، هات بۆ لام و پێشنیازی هاوڕێ ئازادی بۆ هاوسه‌رگیریی پێ راگه‌یاندنم. له‌وکاته‌دا ئه‌و پێشنیاره بۆ من وا ده‌هاته به‌رچاوم؛ وه‌ک ئه‌وه‌ی شازاده‌ی خۆشه‌ویستم به سواری ئه‌سپێکی سپییه‌وه هاتووه به‌دوامدا. سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌سته جوانه، داوامکرد ماوه‌ی یه‌ک مانگم بداتێ بۆ بیرکردنه‌وه. کاک هیوا وتی: «ئه‌و ماوه‌یه زۆره بۆ وه‌ڵامێکی ئا یان نا»، به‌ڵام من سووربووم له‌سه‌ر قسه‌ی خۆم.\nله‌و ماوه‌یه‌دا، هه‌م باره‌گاکه‌مان و هه‌میش دێی چاڵاوا له‌لایه‌ن فڕۆکه‌کانی رژێمی به‌عسه‌وه بۆمباران کرا. کچێکی منداڵی زۆر جوان که زۆر هاوڕێ بووین به‌ناوی نه‌سرین، له‌و بۆمبارانه‌دا شه‌هید کرا. هاوڕێ ئازاد به‌په‌له هات بۆ ده‌زگاکه، به شێوه‌ی سه‌یرکردنه‌که‌ی دیاربوو که به راستیی دڵی لام بوو. پاش ماوه‌ی مانگه‌که، گه‌یشتمه ئه‌و بڕوایه ناتوانم هه‌ڵبژارده‌یه‌کی ترم هه‌بێ، هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌شدا داواکارییه‌کی ترم هه‌بوو، له‌ناو ئۆپۆزسیۆنی ئێران که ده‌شیه‌ویست بمبات بۆ هه‌نده‌ران، له کۆتاییدا خۆشه‌ویستیی سه‌رکه‌وت.\nله 26 ی شوباتی 1986، ئاهه‌نگی هاوسه‌رگیریمان له قه‌مچوغه له‌ماڵی مام عومه‌ری قه‌مچوغه که که‌سایه‌تییه‌کی خۆشه‌ویستی ناو شۆڕش بوو، ئه‌نجام دا. به به‌شداریی که‌سوکاری هه‌ردوولا و پێشمه‌رگه‌کانی باره‌گا و چه‌ند خاتوونێکی ناسیاوی ئه‌وان به‌ناوی: ره‌وشه‌ن عه‌سکه‌ری، سه‌بیحه عه‌لی، نه‌جات خان و چه‌ند که‌سێکی تر که له شاره‌وه به نهێنیی هاتبوون.\nهه‌روه‌ها گێڕایه‌وه‌و وتی: هه‌ر بۆ خۆشیی، ده‌مه‌وێ باس له جلی بووکێنی بکه‌م؛ دوو ده‌ست جلی کوردیم به ره‌نگی شین بۆ خۆم و هاوڕێ ئازاد کردبوو، کاتێک هاوڕێ ئازاد بینی وتی: «حه‌زناکه‌م بیپۆشم به‌هۆی ئه‌وه‌ی که هه‌ڤاڵ به‌ختیار و هاوڕێکانی له (ئاڵای شۆڕش) زیندانن». منیش وتم: «که‌واته بۆ منیش له‌به‌ری بکه‌م». خۆ کاسه له ئاش گه‌رمتر نییه، پێکه‌نی و وتی: «هه‌ر له ئێستاوه!؟». ئیتر له‌به‌ر دڵی من کردیه به‌ری و زۆریش پێوه‌ی جوان بوو، به چاوێکی پڕ له ماته‌مینییه‌وه، وتی: «زۆر بیری ده‌که‌م».\nله 8 ی ئاداری 1986، له‌گه‌ڵ هاوسه‌ری کاکم (مه‌هدیه خان) و شیرین خانی خوشکی شه‌هید ئازاد، به فه‌رده‌یه‌ک کولیچه‌وه به‌ره‌و هه‌ڵه‌دن چووین و یه‌که‌م رۆژی هاوسه‌رگیریمان ده‌ستپێکرد.\nئه‌و ماوه کورته‌ی که له هه‌ڵه‌دن بووین، به‌هۆی به‌ڕێکردنی میوانی پێشمه‌رگه و خه‌ڵکی هه‌ڵه‌دن و چاڵاوا (هه‌رچی ده‌هات نه‌مان ده‌هێشت که‌س بۆ نیوه‌ڕۆ بڕواته‌وه) ئه‌گه‌ر بڵێم ته‌نها له بووک نه‌ده‌چووم، راسته.\nئه‌و ماوه‌یه‌ش بڕیاردرا هاوڕێ ئازاد بچێته بادینان، مام جه‌لال و هێرۆخان بانگهێشتیان کردین وه‌ک بووک و زاوا، له‌و بانگهێشته‌دا، مام جه‌لال به منی وت: «بۆیه هاوڕێ ئازادمان هه‌ڵبژاردووه بچێته بادینان، چونکه هاوسه‌ره‌که‌ی خۆی پێشمه‌رگه‌یه». هه‌رچه‌نده له دڵه‌وه لام خۆش نه‌بوو به‌م تازه‌ییه به‌ره‌و چاره‌نووسێکی نادیار بچین.\nله‌و ماوه‌یه‌شدا هاوڕێ ئازاد، هه‌موو رۆژێک ده‌چووه یاخسه‌مه‌ر بۆ کۆبوونه‌وه‌ی سه‌رکردایه‌تی، ئه‌وسا سه‌رده‌می ئه‌نفال و شه‌ڕ و ناخۆشیی بوو، پێشمه‌رگه‌کان زۆربه‌یان بۆ خۆپاراستن ده‌چوونه سه‌ر شاخه‌کانی ناوچه‌ی هه‌ڵه‌دن، سه‌ره‌ڕای داوای هاوڕێ ئازاد، من حه‌زم ده‌کرد له‌ناو گونده‌که بم. رۆژێکیان کاک سیامه‌ندی برام که له‌ماڵی ئێمه بوو و هاوڕێ ئازادیش له یاخسه‌مه‌ر بوو، فڕۆکه‌کانی رژێم که‌وتنه بۆمبارانی گونده‌که، هه‌موومان به‌ره‌و کونه ته‌یاره رامانکرد، کاتێ به‌ره‌و کونه ته‌یاره‌که رامانده‌کرد، بیرم که‌وته‌وه که جانتایه‌کی دیپلۆماسیی پڕ له پاره (درابوو به هاوڕێ ئازاد بۆ کاروباری بادینان) له ماڵه‌وه‌یه، به‌په‌له گه‌ڕامه‌وه بۆ ماڵه‌وه و جانتاکه‌م هێنا. پاش بۆمبارانه‌که، کاکم ده‌ستیدایه جانتاکه و وتی: «ئه‌مه زۆر قورسه چۆن ئاوا راتکردووه به‌و جانتایه‌وه». له وه‌ڵامدا وتم: «گیان شیرینه». وا بیرمکرده‌وه ئه‌گه‌ر له ماڵه‌که بمێنێته‌وه و بۆمباران بکرێت و بسووتێ، تا یه‌کێک باوه‌ڕده‌کات (سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئازاد هه‌ورامییه) چه‌ندین که‌س ده‌ڵێ خوا ده‌یزانێ چی لێهاتووه. دوای بۆمبارانکردنه‌که، هاوڕێ ئازاد به‌په‌له گه‌ڕایه‌وه و هیچ قسه‌ی نه‌کرد و بڵێ بۆ به قسه‌ت نه‌کردم بچیته سه‌ر شاخ، ته‌نها به نیگایه‌کی پڕ له خۆشه‌ویستی و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتن سه‌یریکردم، منیش ته‌نها ئه‌وه‌نده‌م وت: «له‌به‌یانییه‌وه منیش له‌سه‌ر شاخم».\nخاتوو شنۆ به‌رده‌وامبوو، وتی: پاش ماوه‌یه‌کی زۆر کورت، له مانگی ئایار، هاوڕێ ئازاد و هێزێکی پێشمه‌رگه، به‌ره‌و بادینان به‌ڕێکه‌وتن. داواشی له من کرد له رێگه‌ی شاره‌وه بچم به‌ره‌و بادینان، چونکه رێگه‌که‌ی ئه‌وان زۆری ده‌خایاند. منیش پاش ماوه‌یه‌ک له رێگه‌ی شاره‌وه په‌یوه‌ستبووم پێیانه‌وه، کاتێک گه‌یشتمه باره‌گاکه‌یان که لای زێی گه‌وره بوو، دوور له ئاوه‌دانیی، تازه خۆیان جێگیرکردبوو. پێشمه‌رگه‌کان که‌وتنه چاندنی سه‌وزه، ئێمه‌ش له‌گه‌ڵ باره‌گا نانمان ده‌خوارد. له‌بیرمه رۆژێک هێشتا سه‌وزه‌کان به‌رهه‌میان زۆر که‌مبوو، باره‌گا چێشتی بامێیان لێنابوو، من و هاوڕێ ئازاد بامێ و له‌تێکمان به‌رکه‌وتبوو، من ده‌مووت: «تۆ بیخۆ». ئه‌و ده‌یووت: «تۆ بیخۆ». له‌وێش چه‌ند جارێک بۆردومانکراین و جارێکیش به بۆمبـی کیمیاوی دای له شاخه‌کان. من و هاوڕێ ئازاد ژوورێکی خۆمانمان هه‌بوو، کتێبخانه‌یه‌کی بچکۆله و نه‌خشه‌یه‌کی جیهانی له‌سه‌ر دیواره‌که هه‌ڵواسیبوو. زۆرجار ده‌نگی رووباره‌که ئه‌و هه‌سته‌ی ده‌دامێ که ده‌نگی فڕۆکه‌یه، ده‌هاتمه‌وه ده‌ره‌وه و سه‌یرم ده‌کرد هیچ نییه، ئه‌وه که‌مێ نائارامی کردبووم، به‌ڵام شه‌وان که ده‌خه‌وتین، هاوڕێ ئازاد شریتێکی موزیکی ده‌خسته‌سه‌ر ته‌سجیله‌که بۆ ئارامیی به‌خشین، به‌ده‌م موزیکه‌وه ده‌خه‌وتین.\nوه‌ک ئه‌رکێکی پێشمه‌رگایه‌تی، نۆره‌م بۆ چێشلێنان ده‌گرت، به‌ڵام داوای پاسه‌وانییان لێ نه‌ده‌کردم.\nپاش ماوه‌یه‌کی زۆر کورت دوای هاوسه‌رگیریی، هاوڕێ ئازاد به‌بێ ئه‌وه‌ی له من بپرسێ، هاوکاریی مانگانه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیمی بڕیبوو، کاتێک لێمپرسی؛ هۆکاری چییه؟ وتی: «ئاخر شنۆ من ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تیم و هاوکاریم هه‌یه، پێویستمان به دوو یارمه‌تیی نییه». پێموت: «هیچ نه‌بێ مانگانه‌که‌مان ده‌دا به مه‌ڕێک بۆ باره‌گاکه». به خه‌نده‌یه‌که‌وه وتی: «باره‌گا په‌کی ناکه‌وێ».\nپاش ماوه‌یه‌ک بۆ پشکنینی ته‌ندروستیی به‌ره‌و ئێران به‌ڕێکه‌وتم، له رێگه‌ی سێگۆشه‌ی کوردستان (نێوان هه‌رسێ پارچه، باکوور، باشوور، رۆژهه‌ڵات)، ماوه‌یه‌کی زۆرم پێچوو. له گه‌ڕانه‌وه‌مدا، دیسانه‌وه له رێگه‌ی شاره‌وه له‌گه‌ڵ خوشکێکی و هاوڕێی خوشکه‌که‌ی شه‌هید ئازاد، به‌ره‌و بادینان به‌ڕێکه‌وتین و هه‌ندێ خواردن و که‌لوپه‌لی ماڵیشم پێبوو. ئه‌و دوو هاوڕێی سه‌فه‌ره‌م، پێش گه‌یشتن به کۆمه‌ڵگه‌ی زۆره‌ملێی (باتوفه)، گه‌ڕانه‌وه و وتیان: «ئه‌گه‌ر له خاڵی پشکنینه‌که پرسیاریان لێکردیت، بڵێ ده‌چم بۆ لای سه‌ید فڵان بۆ دوعا نووسین». پێشتریش خزمی پێشمه‌رگه‌یه‌کی بادینیی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران، ده‌سته وێنه‌یه‌کی له‌ناو زه‌رفێکدا پێدام و وتی: «بیبه له‌گه‌ڵ خۆت بۆئه‌وێ». منیش له‌سه‌ر متمانه سه‌یری وێنه‌کانم نه‌کرد و به بێ دوودڵیی خستمه ناو جانتای شانمه‌وه و ماڵئاواییمان له‌یه‌ک کرد و به‌ڕێکه‌وتم بۆ شوێنی مه‌به‌ست، هه‌ر له‌یه‌که‌م بازگه‌ی پشکنین، ئه‌فسه‌رێک (به‌ره‌گه‌ز کورد بوو) پرسیاری لێکردم، وه‌ڵامه‌که‌ی لا په‌سه‌ند نه‌بوو و که‌وته پشکنینی که‌لوپه‌له‌که‌م. کۆمه‌ڵێ شتم پێبوو، که زیاتر گومانی خسته سه‌ر وه‌ڵامه‌که‌م و جانتاکه‌می پشکنی، وێنه‌کانی دۆزییه‌وه، ده‌رکه‌وت وێنه‌کان وێنه‌ی هه‌ندێ له پێشمه‌رگه‌کانی خۆمانه له یه‌کێ له کۆمیته‌کانی بادینان به چه‌که‌وه، کابرا که‌وته قسه‌کردن و دایانبه‌زاندم و بردمیانه باره‌گای خۆیان و ده‌ستیانکرد به پرسیار و هه‌ڕه‌شه‌کردن. ئه‌وه‌ی لێی ده‌ترسام، نامه‌یه‌کی بچووک بوو که له‌ناو جه‌سته‌مدا شاردبوومه‌وه، نامه‌ی کاک جافری ئه‌مین زاده له کادیره پێشکه‌وتووه‌کانی ئه‌وسای کۆمه‌ڵه‌ی رۆژهه‌ڵات بۆ هاوڕێ ئازاد بوو، ئه‌وان ژنێکی بادینی گه‌نجیان بانگکرد بۆ پشکنینی جه‌سته‌م، که داوام لێکرد که‌مێک میهره‌بان بێت له‌گه‌ڵم، خۆی گێلکرد که لێم تێناگات، به‌ڵام له هه‌مان کاتدا داوامکرد رێگه‌بده‌ن بچمه سه‌رئاو. رێگه‌یاندام، له‌وێ بینیم سیفۆنی ئاوه‌که هیچ ئاوی تێدا نییه و سه‌ری سیفۆنه‌که‌م هه‌ڵبڕی و نامه‌که‌م خسته ناوی، که هاتمه‌وه و پشکنین ته‌واوبوو، هیچیان نه‌دۆزییه‌وه. له هه‌مان کاتدا ئه‌وان ئاگاداری ئه‌فسه‌رێکی باڵای سوپایان کرد، ئه‌ویش هات و ده‌ستیکرد به جنێودان و هه‌ڕه‌شه‌کردن، داوایکرد هه‌ردوو ده‌ستم له‌سه‌ر کورسییه‌که ببه‌ستنه‌وه و ئاماده‌م بکه‌ن بۆ ئه‌شکه‌نجه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی عه‌ره‌بییه‌که‌م هیچ باش نه‌بوو، به‌داخه‌وه یه‌ک به‌یه‌کی جنێوه‌کان تێده‌گه‌یشتم. له‌وکاته‌دا بیرۆکه‌یه‌کم بۆ هات و به ئه‌فسه‌ره کورده باڵابه‌رزه‌که‌م وت: «من باوه‌ڕ به تۆ ده‌که‌م، هه‌موو شتێکت بۆ باس ده‌که‌م». ئه‌ویش هێمن بووه‌وه و به ئه‌فسه‌ره عه‌ره‌به‌که‌ی وت: «لێیگه‌ڕێ من له‌گه‌ڵیدا قسه ده‌که‌م و سه‌روبنی کاره‌که ده‌رده‌که‌م». ئه‌وسا پێموت: «راستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه؛ من له ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیم و سه‌ربه گروپی چریکه‌کانی فیدائی ئه‌قه‌لیه‌تم و له‌گه‌ڵیان شه‌ڕمکردووه و ده‌مه‌وێ به‌ره‌و تورکیا بچم و ئه‌م که‌لوپه‌له‌شم بۆ شوێنه‌ونی و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی بازگه‌کان هێناوه». خۆشبه‌ختانه، له‌و کاته‌دا به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کانی چریکه‌کان، په‌یوه‌ندییه‌کی باشی دیپلۆماسیی له‌گه‌ڵ ده‌زگای هه‌واڵگریی په‌یوه‌ندییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی باکووری عیراق هه‌بوو. دیاربوو ئه‌فسه‌ره کورده‌که به‌م قسانه‌م هێوربووه‌وه، به‌هۆی کوردبوون و ژنبوونمه‌وه هه‌ستی به به‌رپرسیارێتیی کرد. هاوکات په‌یوه‌ندییان به که‌رکوکه‌وه کردبوو. منیان برده ژوورێکه‌وه، ته‌نانه‌ت داوای رادیۆم لێکردن و بۆیان هێنام و منیش به ده‌نگی به‌رز خستمه سه‌ر (بی بی سی فارسی). له په‌نجه‌ره‌که‌وه بینیم، هه‌ندێ له جاشه‌کان ئه‌و باسترمه‌یه‌ی که بۆ شه‌هید ئازادم هێنابوو، سووری ده‌که‌نه‌وه. رۆژی دوای ئه‌وه به‌ره‌و هه‌ولێر بردمیان و ئه‌فسه‌ره کورده‌که‌ش له‌گه‌ڵمدا هات.\nله هه‌ولێریش بردمیانه زیندانێکی تاکه‌که‌سیی و ئه‌فسه‌رێکی باڵابه‌رز هات و که‌وته جنێودان و دوای تۆزێ وازیان لێهێنام. رۆژی دواتر به‌ره‌و که‌رکوک بردمیان، له‌وێ سه‌یرکردنێکی یه‌کێ له ئه‌فسه‌ره‌کان زۆری ترساندم، دوای ئه‌وه بردمیانه لای به‌رپرسی هه‌واڵگریی باکووری عیراق (ئه‌بو مازن)، پیاوێکی رووخۆش بوو. خۆشبه‌ختانه هه‌رچۆنێک بوو توانیم وێنه‌یه‌کی شه‌هید ئازاد که پێمبوو، بیشارمه‌وه و ته‌نها وێنه‌ی خوشکه‌زای ئازاد (کارووژ)م خسته به‌رده‌می، ئه‌وه سه‌رنجی راکێشا و له‌وکاته‌دا ئه‌حمه‌دی شه‌ریفی، به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌کانی چریکه‌کان، هاته ژووره‌وه و وه‌ک نمایشێک سه‌رزه‌نشتی کردم و له‌گه‌ڵی چوومه ده‌ره‌وه، ئه‌وسا زانیم ژیان چانسێکی تری پێداوم. کاتێک هاوڕێ ئازاد بیستبووی ئازادکراوم، حه‌یوانێکی سه‌ربڕیبوو له‌خۆشیدا. ئه‌م گرتنه‌م، بووه هۆی ئه‌وه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ بادینان و پێشمه‌رگایه‌تیی ئاسان نه‌بێت، ماوه‌ی شه‌ش مانگ له‌ناو شاره‌کانی هه‌ولێر و سلێمانی خۆم شاردبووه‌وه. له به‌هاری 1987، به‌ره‌و دۆڵه کۆگێ به‌ڕێکه‌وتم، ده‌مزانی هاوڕێ ئازاد و پێشمه‌رگه‌کان له بادینانه‌وه به‌ره‌و ئه‌وێ ده‌گه‌ڕێنه‌وه.\nدۆڵه‌کۆگێ، ناوچه‌یه‌کی زۆر ته‌سک بوو، له‌وێ ژوورێکی پڕ له مشکمان هه‌بوو، هه‌ندێجار له بنمیچه‌که‌وه به‌چکه مشک ده‌که‌وتنه خواره‌وه. هاوڕێ ئازاد به رۆژ ده‌چوو بۆ لای کاک نه‌وشیروان و منیش له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌کان په‌یوه‌ندییه‌کی خۆشم هه‌بوو، کاتیشم به خوێندنه‌وه و گفتوگۆ ده‌برده‌سه‌ر.\nهه‌موو ئێواره‌یه‌ک هاوڕێ ئازاد ده‌گه‌ڕایه‌وه بۆ لام، ده‌که‌وته باسوخواسی سیاسیی، ئه‌وکات ده‌نگۆی ئاگربه‌ست و دانوستانی نێوان ئێران و عیراق له‌ئارادابوو، ئه‌گه‌ری ئه‌وه هه‌بوو شۆڕش به‌ره و رۆژهه‌ڵات بڕوات. ئه‌وسا چاره‌نووسی منێکی رۆژهه‌ڵاتی ببووه پرسیارێکی گه‌وره بۆ هه‌ردووکمان. پاش ماوه‌یه‌کی کورت، هاوڕێ ئازاد کرا به‌لێپرسراوی سه‌ربازیی به‌ری (دۆڵی باڵه‌ییان)، سێ رۆژی ته‌واو گریام، هه‌ستێکی ناخۆشم لا دروستبووبوو. پاش ماوه‌یه‌ک له رۆیشتنی، به ئامێری په‌یوه‌ندیی (بێ سیم) په‌یوه‌ندیم پێوه‌کرد و پێموت: «یان ده‌چمه‌وه ناوشار، یان دێم بۆ لای ئێوه، من پێشمه‌رگه‌م و ده‌بێ له‌لاتانبم». ده‌مزانی که ئه‌و شاری لا په‌سه‌ند نییه، کۆڵی دا و وتی: «وه‌ره بۆلامان».\nله دۆڵێکی ته‌نگه‌به‌ردا بووین له نزیکی شاخی کونه‌کۆتر، چادرێکی بچووکمان له به‌رزاییه‌که‌دا هه‌بوو، به‌رده‌وام ئه‌و ناوه تۆپباران ده‌کرا، جینۆسایدی ئه‌نفال له‌و ناوچانه نزیک ببۆوه.\nهه‌ر له‌درێژه‌ی گێڕانه‌وه‌کانیدا وتی: سێ برام له رێگه‌ی بادینانه‌وه به هاوکاریی هاوڕێ ئازاد به‌ره‌و کوردستانی باکوور رۆیشتبوون به مه‌به‌ستی چوون بۆ هه‌نده‌ران، هه‌واڵیانم نه‌ده‌زانی، زۆر عه‌وداڵی ده‌نگوباسیان بووم. شه‌وێک خه‌وێکم بینی، له خه‌وما؛ ئازاد جڵه‌وی ئه‌سپێکی شینکیی دا به‌ده‌ستمه‌وه و دووان له براکانم سواری ئه‌سپه‌که بووبوون و پێیوتم: «ئه‌وه گه‌یشتن». بۆ به‌یانییه‌که‌ی، له رێگه‌ی بێ سیمه‌وه ئاگاداریان کردین که براکانم گه‌یشتوونه‌ته باکوور.\nهه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا، دووپشک پێوه‌ی دام، ئازارێکی زۆرم هه‌بوو، کاتێک پزیشک ویستی ده‌رزی دژه ژه‌هرم لێ بدات، پرسیاری لێکردم، وتی: «سکت هه‌یه؟». به رووخساری ئازاده‌وه دیاربوو که حه‌زی ده‌کرد وه‌ڵامه‌که‌م ئه‌رێنی بێت، منیش وتم: «نه‌خێر».\nدوو سێ رۆژ دوای ئه‌وه‌ی هێزه‌کانی مه‌ڵبه‌ندی سێ به سه‌رپه‌رشتیی کاک کۆسره‌ت و ملازم عومه‌ر و شێخ جه‌عفه‌ر گه‌یشتنه لامان (به‌هۆی هێرشی ئه‌نفاله‌وه پاشه‌کشه ده‌کرا)، بڕیاردرا ده‌ورو ته‌سلیم بکرێت و ئێمه ئه‌و ناوچه‌یه بۆ ئه‌وان به‌جێ بهێڵین.\nئێواره‌کیان لای ئامێری په‌یوه‌ندییه‌وه بووین له‌گه‌ڵ کاک دارا له‌قه‌دپاڵی شاخه‌که، کاک فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر وه‌ستابوو، هاواری له هه‌رسێ (هاوڕێ ئازاد، ملازم عومه‌ر، کۆسره‌ت ره‌سوڵ) کرد، وتی: «بڵاوه‌ی لێبکه‌ن». کاتێ ئه‌وان پشت ساردییان نیشاندا، کاک فه‌ره‌یدون داوای لێکردم، وتی: «بانگی هاوڕێ ئازاد بکه»، به‌ڵام منیش ئه‌و کاره‌م نه‌کرد. دوای چه‌ند سه‌عاتێک هێرشی هه‌لیکۆپته‌ره‌کانی رژێمی به‌عس ده‌ستیپێکرد.\nله 30ی ئابی 1988، من له‌سه‌ر به‌ردێک چیچکانم کردبوو، سه‌رێکی پشتێنه‌که‌ی ئازادم به ده‌سته‌وه بوو، ئه‌ویش ده‌یبه‌سته پشتی، بۆ ساتێک سه‌رم هه‌ڵبڕی و کۆپته‌رێکم بینی و چه‌کدارێکی پشت دۆشکه‌یه‌کم بینی بزه‌ی گرت و پاش چرکه‌یه‌ک ته‌پوتۆزێکی وا هه‌ڵسا که نه‌متوانی ئازاد ببینم، هاوارمکرد: ئازاد، ئازاد. له وه‌ڵامدا وتی: «ئازاد ته‌واوبوو». پێشمه‌رگه‌کان ده‌ستیانکرد به ته‌قه و به‌رگریکردن. پاش که‌مێک ته‌پوتۆزه‌که روونبووه‌وه، ئازادم بینی که پێکراوه، هه‌موو به‌ره‌و لای ئێمه رایانکرد، هاوڕێ ئازادیان هه‌ڵگرت و بردیانه ته‌ختاییه‌کی بچووک، شه‌هید دکتۆر هێمن و دکتۆر جه‌لال که‌وتنه پشکنینی برینه‌کانی (به وردیی له کتێبه‌که‌ی شه‌هید ئازاد باسمکردووه، با لێره‌دا دووباره‌ی نه‌که‌مه‌وه)، ئه‌و رۆژه هاوڕێیه‌تی هاوڕێ ئازادمان کرد به‌ره‌و شێخ ئایش، هه‌موو شه‌وه‌که و هه‌تا به‌ره‌به‌یان یه‌ک هه‌نگاو لێی دوورنه‌که‌وتمه‌وه. له‌به‌رئه‌وه‌ی خۆشم لای گوێی چه‌پم بریندار بووبوو، پێشمه‌رگه‌یه‌ک جامانه‌یه‌کی پێدام بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رمام نه‌بێ، منیش بۆ ئه‌وه‌ی ئازاد سه‌رمای نه‌بێت جامانه‌که‌م له سه‌ری پێچا. رۆژی دوایی لای نیوه‌ڕۆ گه‌یشتینه شێخ ئایش، له‌ماوه‌ی ئه‌و رێگه‌یه‌دا زۆرجار پێشمه‌رگه‌م ده‌بینی له باره‌گاکانی لای خۆیانه‌وه به‌ره‌و لای ئێمه رایانده‌کرد بۆ ئه‌وه‌ی هاوکاربن له هه‌ڵگرتنی جه‌سته برینداره‌که‌ی هاوڕێ ئازاد، ئه‌م هه‌موو دڵسۆزی و خۆشه‌ویستییه وزه‌یه‌کی تایبه‌تی پێده‌دام، هه‌ستم به سه‌ربه‌رزیی ده‌کرد، قورسایی کاره‌ساته‌که‌ی لا ئاسانتر کردبووم.\nبه‌داخه‌وه، پاشنیوه‌ڕۆی 31ی ئابی 1988، له‌کاتی گواستنه‌وه‌ی هاوڕێ ئازاد بۆ چاره‌سه‌ر، دواهه‌ناسه‌ی به‌خشییه خاکه خۆشه‌ویسته‌که‌ی و چووه کاروانی شه‌هیدان و ره‌وتی ژیانی منیشی بۆ هه‌تایه گۆڕی.\nپاش ئه‌و کاره‌ساته قورسه، ماوه‌ی زیاتر له چوار مانگ به نهێنیی له شاری سه‌قز و له‌ماڵی هاوڕێکانم کاک عومه‌ر فه‌تاح و داده کافیه له چاوه‌ڕوانی رۆیشتن به‌ره‌و هه‌نده‌ران مامه‌وه. نه رۆژهه‌ڵات نه باشوور بۆ من بژارده بوو، دوای ئه‌و چوار مانگه، به نهێنیی به‌ره و باشوور هاتم به مه‌به‌ستی چوونه هه‌نده‌ران له رێگه‌ی حزبی دیموکراتی کوردستانه‌وه، مه‌خابن ئه‌و ماوه‌یه‌ی که بڕیاربوو ته‌نها چه‌ند مانگێک بخایه‌نێت، گه‌یشته نزیکه دوو ساڵ، له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌ردوو سکرتێری حزبی دیموکرات (د. قاسملۆ و د. سه‌عیدی شه‌ره‌فکه‌ندی) تیرۆرکران. ماوه‌یه‌کی زۆر قورس و پڕ چاوه‌ڕوانیی بوو، له ئه‌نجامدا به یارمه‌تیی برای براژنم، کاره‌که‌م جۆر بوو و له 5ی کانوونی یه‌که‌می 1990 گه‌یشتمه هه‌نده‌ران، به‌هۆی خێزانه‌که‌شمه‌وه نه‌رویجم هه‌ڵبژارد.\nبه‌هۆی ژیانی غوربه‌ت و دووریی وڵات و هاوڕێیانی رێگه‌ی خه‌باتم، دڵته‌نگییه‌کی زۆر رووی تێکردم و له هه‌مووشی ناخۆشتر ژینگه‌یه‌ک که زۆر نامۆ بوو بۆ زینده‌گیم، فه‌رهه‌نگی من و رێبازه‌که‌م که زۆرم چێشتبوو له‌پێناویدا، جیاواز بوو له ژینگه‌ی ئه‌وان. له‌وێ هه‌وڵمدا شێوازی خه‌باته‌که‌م بگۆڕم، فێربوونی زمان و خوێندن بوو به چه‌که نوێکه‌م، هه‌رچه‌نده ئه‌وسا هێشتا ته‌مه‌نم (24) ساڵ بوو، به‌ڵام رۆحێکی ماندووم هه‌بوو، هه‌ستمده‌کرد ژیانێکی زۆرم بردۆته‌سه‌ر. جه‌سته‌یه‌کی ماندوو ورده ورده لێمه‌وه به‌دیار ده‌که‌وت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئازاری جه‌سته و ده‌روون، هه‌وڵم ده‌دا فۆکه‌س بخه‌مه سه‌ر فێربوونی زمان و خوێندنی ئه‌کادیمی.\nله‌ماوه‌یه‌کی کورتدا توانیم بچمه کۆلێجی زانسته سیاسییه‌کان، ته‌نانه‌ت هه‌ڵبژاردنی خوێندنیشم بژارده‌یه‌کی سیاسیی بوو، چوار ساڵی زانکۆم له ماوه‌ی خۆیدا ته‌واوکرد، له‌که‌ناری خوێندنیشدا خه‌ریکی چالاکیی سیاسیی و کۆمه‌ک کۆکردنه‌وه بووم بۆ کوردستان و به‌شدارییکردن له خۆپیشاندانه‌کان، ماوه‌یه‌کیش ئه‌ندامی به‌ڕێوه‌به‌ری کۆمه‌ڵه‌یه‌کی کوردی بووم و هاوکات له رادیۆیه‌کی کوردیدا هه‌فتانه به‌رنامه‌ی په‌روه‌رده و رۆشنبیریی کوردیمان هه‌بوو.\nخاتوو شنۆ هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: یه‌کێک له هه‌ڵه گه‌وره‌کانی ژیانم له هه‌نده‌ران، ئه‌وه‌بوو که زۆر له رابردوودا ده‌ژیام، ته‌نها به جه‌سته له‌وێ بووم، هزر و هه‌ستم به‌رده‌وام له کوردستان بوو، بۆیه نه‌مده‌توانی چێژ له‌ژیانی ئه‌وێ ببینم. پاش ته‌واوکردنی کۆلێج، له چه‌ند شوێنیک کارمکرد، به‌ڵام باری ته‌ندروستیم به‌ره‌و خراپیی ده‌ڕۆیشت، ئه‌وه‌بوو به‌هۆی دوورکه‌وتنه‌وه‌م له‌کاری فه‌رمی، له (2004) بڕیارمدا بچمه ئوسترالیا بۆ وه‌رگرتنی ماسته‌ر له زانسته نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان له زانکۆی سیدنی. له‌وێش به هه‌مان شێوه دڵم هه‌ر لای کوردستان و خزمه‌تکردن بوو، بۆیه ماسته‌ره‌که‌م ته‌واو نه‌کرد و رێی کوردستانم گرته‌به‌ر، شه‌ش مانگ له کوردستان مامه‌وه، مه‌به‌ستم زیاتر پڕۆژه‌یه‌ک بوو بۆ ژنانی پاشماوه‌ی ئه‌نفال، به‌ڵام بینیم رێکخراوی زۆر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته چالاکیی ده‌که‌ن، بۆیه پێم باشتربوو چالاکییه‌ک له جۆرێکی تر هه‌ڵبژێرم. بۆ من گرنگ بوو سه‌ربه‌خۆ و له‌سه‌ر پێی خۆم بوه‌ستم، بۆیه ئه‌وسا هیچ بیرۆکه‌یه‌کی تر له‌دایک نه‌بوو.\nله‌ساڵی 2008 هاتمه سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ی که که‌رکوک باشترین شوێنه بۆ خزمه‌تکردن، بڕیارمدا سه‌نته‌رێکی موزیک بۆ کچان و کوڕانی که‌رکوک دروستبکه‌م له ژێر ناونیشانی (سه‌نته‌ری موزیکی ئازاد هه‌ورامی)، ئامانجی په‌روه‌رده‌کردن و یه‌کتر قبوڵکردن و پێکه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه له رێگه‌ی موزیکه‌وه بوو، هه‌روه‌ها پارێزگاریکردن له ژینگه. پێشموابوو ناوه‌که‌ی له جێگای خۆیبوو، چونکه ئازاد خۆی که‌سێکی ناسک و هونه‌ردۆست و موزیکزان بوو.\nله 10ی ئایاری 2009، سه‌رنته‌ره‌که کرایه‌وه و خۆشبه‌ختانه ئه‌مڕۆ یه‌کێکه له سه‌نته‌ره ده‌گمه‌نه‌کان که به‌رده‌وامه له‌کار و چالاکیی خۆی.\nشایانی باسه، هه‌موو که‌لوپه‌ل و پێداویستی و ئه‌رکی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌نته‌ره‌که له‌ماوه‌ی ئه‌م (10) ساڵه و به ئێستاشه‌وه، جگه له‌دوو سێ ساڵ، به‌تایبه‌تی دوای (2015) له ئه‌ستۆی خۆمه و هیچ لایه‌ن و شوێنێک له رووی داراییه‌وه یارمه‌تیی نه‌داوین، هه‌ڵبه‌ته بیناکه‌ی کاتی خۆی له‌لایه‌ن کاک عومه‌ر فه‌تاح که جێگری سه‌رۆکی حکومه‌تی هه‌رێم بوو، دابینکرا و موڵکی گشتییه.\nله‌و سه‌نته‌ره، فێربوون بێ به‌رامبه‌ره، ئێستاش ساڵانه دێمه‌وه بۆ سه‌ردانیان و ئاگالێبوونیان، کاتێک ده‌گه‌ڕێمه‌وه بۆ ئه‌وروپاش به هه‌مان شێوه دوورنابم له کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی و هاوڕێکانم و له چالاکییه نه‌ته‌وایه‌تییه‌کان هاوبه‌شیی ده‌که‌م و کاته‌کانی تریش خۆم به خوێندنه‌وه‌وه سه‌رقاڵ ده‌که‌م.\nله کۆتاییدا ده‌مه‌وێت بڵێم؛ تائێستاش خۆم وه‌ک باڵنده‌یه‌کی ماندوو له ئاسمان دێته به‌رچاو که نه له‌سه‌ر زه‌وی ئه‌وروپا و نه له‌کوردستان بۆ هه‌میشه توانای نیشتنه‌وه‌م هه‌یه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی نێونه‌ته‌وه‌ییشم، دڵه‌که‌م زۆر بۆ کوردستان لێده‌دا.


◄ Resultaat: Found 355, page 1 of 36 Artikelen per pagina: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📊 10 منداڵ بەروداوی هاتوچۆ لە گەرمیان گیانیان لەدەستداوە Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Jul 11 2015 7:57AM\n👁 Dit item is 7,374 keer bekeken\nبەپێی ئامارێکی بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی گەرمیان، لەم [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ H.B. 11-7-2015 7:57:45\n📊 10%ی کچانی گەرمیان و هەولێر و ڕاپەڕین خەتەنەکراون Statistieken en enquêtes\n👫 Toegevoed door Naliya Ibrahim\n📅 Toegevoegd op Feb 6 2019 9:15AM\n👁 Dit item is 2,515 keer bekeken\nبە پێی ڕاپرسییەکی ڕێکخراوی وادی ئەڵمانی، لە گەرمیا [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ N.I. 6-2-2019 9:15:04\n📊 100 ئاسک لە نەوەد ڕۆژدا لە گەرمیان کوژراوە Statistieken en enquêtes\n👫 Toegevoed door Seryas Ehmed\n📅 Toegevoegd op Feb 4 2016 9:02AM\n✍ Gewijzigd door System Administrator\n👁 Dit item is 9,632 keer bekeken\nهۆشداریدان بۆ راوەستاندنی ڕاوکردنی ئاسکەکانی سن [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ S.E. 4-2-2016 9:02:19\n📕 100 ناوداری کەرکوک و گەرمیان Bibliotheek\n📅 Toegevoegd op Jun 10 2019 10:54AM\n👁 Dit item is 1,733 keer bekeken\nئەم پەرتووکە بریتیەلە ژیاننامەو و بەرهەمی 100 کەسا [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ Z.S. 10-6-2019 10:54:49\n📊 260 نەخۆشی دەروونی لەگەرمیان لەماوەی یەک مانگدا چارەسەر دەکرێن Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Feb 5 2014 1:29PM\n👁 Dit item is 9,918 keer bekeken\nخەندان – سۆران کەریم دوای کەمتر لە دوو مانگ لە ک [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 75% ✍ H.B. 5-2-2014 13:29:27\n📊 27 هەزار ئاوارەی سوننی لە سنووری گەرمیان نەگەڕاونەتەوە ناوچەکانیان Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Nov 8 2018 8:57PM\n👁 Dit item is 1,213 keer bekeken\nبەپێی ئامارەکانی یەکەی کاروباری مرۆیی ئیدارەی گەرم [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ H.B. 8-11-2018 20:57:28\n📊 35 هەزار بەڵگەی تاوان لەسلێمانی گەڕێنرایەوە بۆ گەرمیان Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Sep 13 2017 11:53AM\n✍ Gewijzigd door Evîn Îbrahîm Fetah\n👌 Review & Release Evîn Îbrahîm Fetah\n👁 Dit item is 4,265 keer bekeken\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی گەرمیان بەشی بەڵگه و تاوا [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ H.B. 13-9-2017 11:53:17\n📊 35%ی ژنان و منداڵانی ڕەگەزی مێ لە گەرمیان خەتەنە کراون Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Dec 24 2017 1:35PM\n👁 Dit item is 4,004 keer bekeken\nبەپێی ئامارێکی ڕێکخراوی وادی ئەڵمانی، 35%ی ژنان و [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ H.B. 24-12-2017 13:35:09\n📊 74%ی بەشداربوانی راپرسییەک پێیانوایە دەستوەردان هەیە لەکەیسی تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی Statistieken en enquêtes\n📅 Toegevoegd op Jan 11 2014 12:56PM\n👁 Dit item is 12,697 keer bekeken\nلەسەر کەیسی تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی سەنتەری گەرمی [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 75% ✍ H.B. 11-1-2014 12:56:14\n👫 ئاراس عوسمان - ئاراس گەرمیانی Biografie\n📅 Toegevoegd op Mar 9 2014 10:49AM\n👁 Dit item is 4,299 keer bekeken\nهونەرمەندی شێوەکار ئاراس عوسمان ناسراو بە ئاراس گە [ Meer... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 9-3-2014 10:49:57\n📊 Statistiek Artikelen 378,976\nGerelateerde bestanden 46,542\n🗄 Bronnen 15,726\n| Pagina wordt gegenereerd in: 4,431 seconde(n)!


نووسەر و لێکۆلەری سیاسی\nجياوازييەكی زۆر هەيە لە نێوان وڵاتان و ئێران كە سيستەمی دەوڵەتدارييەكەی مەزهەبييە. هەبوونی باوەڕ بەو تێڕوانينە دەتوانێ يارمەتيدەر بێت بۆ ئەوەی راستييە هەنووكەييەكانی ئێران بە درووستی ببينين و خۆمان دوور بگرين لە بەلاڕێداچوون لە هەڵوێستەكردن دا.\nنەبوونی باوەر و پێناسەکردنێکی راست و درووست لەم بوارەدا، هەروەك چۆن لە چوار دەيەی رابردوو كەم تا زۆر بينيومانە بۆتە هۆی ئەوەی تەمەنی ئەم رژێمە بگاتە ئەمڕۆ كە ببێتە هەڕەشە بۆ سەر كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە گشتی و وڵاتانی ناوچەكە بە تايبەتی. دەرهاويشتەكانی ئەم نەبوونە بەوەش كۆتايی نايەت و نەناسينی دەوا و دەرمان و چارەسەری بەدوادا دێت. راست وەك كەسێ كە دەوا و دەرمانی ئازارەکەی لا هەبێت بەڵام شارەزايی نەبێت لەهەمبەر ئەو نەخۆشيەی تووشی بووە. يا بە وتەی ئەو كاربەدەستە ئەمريكييەی لە يەكێك لە كۆبوونەوەكانی ئۆپۆزيسيۆنی ئێرانيدا بە درووستی وتبووی: ”ئەمجۆرە لايەن و دەوڵەتانە، لە جياتی بەستنەوەی سەگە هارەكە، بەردەكەيان بەستۆتەوە”. ئاماژەی بەو راستيە دابوو كە دەوڵەتان لە جياتی ئەوەی پەتەكە بكەن بە گەردنی رژێمی مەزهەبيی ئێرانەوە بە ناهەق كردوويانەتە گەردنی ئۆپۆزيسيۆنی راستەقينەی ئەم رژێمە!.\nئەم رژێمە لە سەرەتاوە مەترسيدار نەبووە بۆ خەڵك و كۆمەڵگای نێونەتەوەيی. هەرگيز وەك ئەمڕۆ رێگەی بە خۆی نەدابوو پەلی تيرۆريستی بهاوێژێت بۆ ئەملا و ئەولا و دەست بخاتە ناو كاروباری وڵاتانەوە. بەڵام بە هۆی ناسكردنێكی كڵێشەيی و پێناسەكردنێكی نادرووست لەهەمبەر رژێمی دەسەڵاتدار لە ئێران و هەروەها بەرژەوەنديی ئابووريی لايەنانی سازشكاری رۆژئاوايی، دەرفەتێكی زۆر درا بە رژێم، بەمەبەستی درێژكردنەوەی ماوەی دەسەڵاتدارێتی و هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوە كە ئۆختاپوسی ويلايەتی فەقيهی بەمجۆرە زا و زێ بكات و لێكەوتەكانی لە پانتاييەكی بەرفراوانی جوگرافيايی بڵاو ببنەوە و ببنە مەترسی بۆ سەر وڵاتان. لێكەوتەی وەك: ئالقاعيدە، داعش، حوسی، حەشدی شەعبی و ميليشياكانی بەناو شيعە و ....تاد\nلە ناو ئەو وڵاتانەی مەزهەب لە خزمەت حكومەتدايە. كێشەكەكان ئاڵۆزی بە خۆيانەوە ناگرن و زۆر بە خێرايی يەك لا دەبنەوە. تەنانەت ئەگەر راپەڕينی جەماوەری و رووخانی حكومەتیش لە ئاڕا دا بێت و ماوەيەكيش بخايەنێت.\nبەڵام لە ئێران دۆخەكە جياوازە. چون رژێم، رژێمێكی مەزهەبييە و هەموو دەسەڵاتەكان بە دەست ”وەلی فەقێ”وەیە و لە سەرووی ياساكان دا كار دەكات و تەنانەت ياسای بنەڕەتی (دەستوور) وڵاتيش كە خۆی وەرگيراوی تيۆريی ويلايەتی فەقيهيە، زۆر جار پێشێل دەكرێت و گەورە دەسەڵاتدار هەمان ”وەلی فەقێ” خۆيەتی كە رەوايەت و مەشروعييەتی خۆی نەک لە جەماوەر بەڵكو لە غەيب (خوا و پێغەمبەر و ...)وە وەردەگرێت(!). هەر بويە لە ئێرانی ئێستاكەدا، سەرجەم رووداو و كێشەكان، چ لە بەرەی گەل دا و چ لە بەرەی حكومەت دا، شكڵی ئاڵۆزی بە خۆيەوە گرتووە و لە زۆر بواردا، ئەم ئاڵۆزييە بە جۆرێك دەردەكەوێت كە دەبێتە هۆی سەر لێشێواوی هێز و لايەنەكان و هەندێك جاريش بە لاڕێداچوونيان. وەك نموونە گەڕان بە دوای دۆزينەوەی ميانڕۆ و مۆدێرە و ريفۆرميست يا باڵی ئيسڵاح تەڵەب كە لە تراويلكە بەدەر نين.. ياخود هەوڵدان بۆ نزيك بوونەوە لە رژێمی ئێران بە سياسەتی نەرم و نيانی و موداراكردن كە سياسەتی باراك ئوباما و ئەوانيتر نموونەكەيەتی.\nلە ئێرانی ئێستاكەدا، نەداری و گەندەڵی و لەشفڕۆشی، هەروەها داپڵۆسينی و تاڵانكاری و لە سێدارەدان زۆر لەو وڵاتانەی راپەڕين و شۆڕشی تێدا بەرپا بووە زياترە. لە بەرانبەريشدا، رق و ناڕەزايەتيی جەماوەر و ئامادەيی بۆ راپەڕينيش زۆر لەمجۆرە وڵاتانە زياترە. لە ئێران بە پێچەوانەی وڵاتانيتر، ئالترناتيڤێكی بەهێز و ديموكراتی هەبوونی هەيە و بارودوخی عەينی و زەينی بۆ راپەڕين لە ئاڕادايە بەڵام هۆی چيە رژێم تا ئێستا لە سەر پێ ماوەتەوە و شەقام خامۆش و ئارامە؟!\nوڵامی ئەم پرسيارە هەر لەو راستييەدايە كە ئاماژەی پێ درا. لە لايەک، دەسەڵاتێكی مەزهەبی كە هەر سێ هێزی سەرەكيی وڵاتی قۆرغ كردووە و هەموو بەشەكانی كۆمەڵگای داگير كردووە و هەر نەيارێكی حكومەت سەركوت و بە تۆمەتی ”موحارب” (واتا كەسێكی كە دژايەتی خوا دەكات) لە سێدارە دەدات و لە لايەكيتريش، سياسەت و ستراتيژيی هەڵەی دەوڵەتان لە هەمبەر ئێران كە بە زيانی گەل و بەرهەڵستكارانی ئێرانی تەواو بووە.\nكەواتە دەبێ بە شێوازێكی راستەقينە و تايبەت بڕوانينە دۆزی ئێران و رێگاچارەی بۆ بدۆزينەوە و ئەمەش واقعێكی زۆر پێويستە. واتا باوەڕمان بەوە هەبێت كە، باشترين هەنگاو بۆ رزگاركردنی ناوچەكە لە شەڕ و مەترسييەكانی رژێمی ئێران، پشتيوانيكردنی سياسی و مادی لە ”ئەنجوومەنی نيشتمانيی موقاومەتی ئێران”ە كە ”مريەم رەجەوی” سەرۆكی هەڵبژێردراوێتی. ژنێكی بەتوانا و باوەڕمەند بە ”جيابوونی دين لە حكومەت” كە لە (10) خاڵدا پلاتفۆرمێكی راگەياندووە بۆ ئێرانی دواڕۆژ و پلاتفۆڕمەكەش لە ئاستی ناوخۆيی و نێودەوڵەتييەوە پشتيوانيەكی زۆری بۆ خۆی مسۆگەر كردووە.\nئەم ئەنجوومەن كە رێكخراوی موجاهيدينی خەلقی ئێران، هێزی سەرەكيە تيايدا و (37) ساڵ بەر لە ئێستا لە تاران پێكهاتووە، توانيويەتی شارەزای تايبەتمەندی و ئاڵۆزيی تێكهەڵچوون لەگەڵ ئەم رژێمە بێت و لە رووبەڕووبوونەوەيەكی درێژخايەندا و بە تێپەڕبوون بە ناو زۆر رووداو و تاقيكردنەوەی جەرگبڕدا، رژێم بگەيەنێتە لێواری داڕمان و رووخان.. هەربۆيە كاربەدەستانی رژێمی ئێران بەردەوام بوون و مانەوەی ئەم ئەنجوومەنەيان بە مەترسی زانيوە بۆسەر رژێمەكەيان.\n1639 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nکۆی سه‌ردان: 17301741


پێشەنگی جیهانی لەبواری پرۆگرامەکانی وەرگرتنی ناسنامەو نیشتەجێبوون بەشێوەیەکی خێرا\nکۆمپانیای ستیزنشپ ئینڤێست کۆمپانیایێکی ڕاوێژکاری پێشەنگە لەبوارەکانی پرۆگرامی نیشتەجێ بوون و بوون بە هاوڵاتی لە چەندین وڵاتی جیهان دا. کۆمپانیاکە ساڵانە هاوکاری سەدان خێزان و تاک دەکات لەسەرتاسەری جیهان دا بۆ وەگرتنی ڕەگەزنامەی دووەم لەڕێگەی وەبەرهێنان. کۆمپانیای ستیزنشپ ئینڤێست خاوەنی متمانەیەکی بەهێزەو دانپێدانراوە لەلایەن وڵاتە جیاوازەکانەوە بۆ پرۆسەی پێدانی ڕەگەزنامەی دووەم.\nستیزنشپ ئینڤێست بەشێوەیەکی سەرکەوتوو توانیوێتی داواکاری پێشکەش کات بۆ هەزاران خێزان و تاک لە سەرتاسەری جیهان دا\nستیزنشپ ئینڤێست خاوەن پێگەی سەرەکییە لە بواری بەدەستهێنانی خێرای ڕەگەزنامەو بڕوانامەی نیشتەجێبوون لەڕێێی وەبەرهێنان. پرۆگرامەکە داوات لێناکات کە بە ناچاری لە وڵاتەکدا بژیت بۆ ئەوەی ببیتە خاوەنی ڕەگەزنامە یاخود بەڵگەنامەی نیشتەجێبوون و ببیتە هەڵگری دوو ڕەگەزنامە و نیشتمان. هیچ تواناییەکی دیاریکراو داواکراو نییە لە پێشکەشکارەکان جگە لە هەبوونی پێشینەیەکی پاک و پارێزراو لە تۆماری نایاسایی و تاوان و ئەنجامدانی وەبەرهێنان لە وڵاتەکەدا.\nبڕێ پارەی پێویست بۆ وەبەرهێنان.\nپێویست بە وەبەرهێنانێکی دارایی گەورە دەکات، هەرجۆرێک لە وەبەرهێنان جیاوازە بەپێی ڕێکارە یاساییەکانی هەر وڵاتێک و لەوانەیە لە بواری کەرتی خانووبەرە، بۆندەکانی حکومەت، بەشداربوون و هاوبەشی پێکردنی بازرگانی یاخود دارایی لە دەرماڵەی حکومەت دا بێت.\nپرۆگرامەکانی ڕەگەزنامەی دووەم\nکەمترین ١٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nزۆرترین ٢،٥٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nکەمترین ٢،٥٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nزۆرترین ٦٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nهەموو بەرنامەکان نیشان بدە\nبۆچی پاسپۆرتی دووەم.\nسوودەکانی هەڵگرتنی پاسپۆرتی دووەم، یاخود بەڵگەنامەی نیشتەجێبوونێکی جێگرەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی خۆت و خێزانەکەت لە مەترسییە داراییەکان و پاراستنی داهاتووتان.\nلەم سەردەمە نوێیەی جیاکاری جیهان، پاسپۆرتێکی دووەمی پەسەندکراو و توانای گەشتکردن بەبێ هیچ ڤیزایەک بۆ چەندین وڵاتی جیاواز شتێکی زۆر گرنگە.\nسەلامەتی شتێکی یەکجار بەنرخ و گرنگە بۆ هەموو کەسێک بە گشتی و بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە لە ناوچە نا ئارام و کێشەلەسەرە سیاسییەکان دەژین. گەیشتن بە کۆمەڵگایەکی سەلامەت و پارێزراو نرخی هەڵناسەنگێندرێت.\nبەبێ هیچ ڤیزایەک و بە ئازادی و بێ جیاوازی، مافێکی سەرەکییە کە بەدەست دەهێنرێت لەڕێگەی بەردەستهێنانی پاسپۆرتێکی بەهێزیی.\nبەردەست بوونی چاودێری تەندروستی ئیلزامییە بەتایبەتی لە بارە لەناکاو و گرنگەکاندا.\nتوانای پاراستنی سامانەکەت لە بڕیارو یاسا چاوەڕوان نەکراوەکانی حکومەت و ڕیژەی بەرزی سیستەمەکانی باج، هەلی گەورەکردن و فراوان کردنی بازرگانییەکەت بەشێوەیەکی نێودەوڵەتی، کردنەوەی ئەکاونت لە بانکێکی متمانەپێکراو و هەبوونی پلانی سەرکەوتن شتانێکی بنەڕەتین.\nپەرەپێدان و بەهێزکردنی منداڵەکانتان هەر لەیەکەم هەنگاوی دەستپێکی خوێندنیان، یەکێکە لە خاڵە گرنگەکان بۆ وەرگرتنی ڕەگەزنامەی دووەم و بەڵگەنامەی نیشتەجێبوون.\nئەو حکومەتانەی کە پشتیان پێدەبەسترێت\nبەشێک بوون لە حکومەتێک بە سیستەمێکی سیاسی سەقامگیر کە تێیدا بڕیارە هەستیارەکان لەلایەن پێشڕەوی بەتوانا دەدرێت بۆ پاراستنی هاوڵاتییەکانیان.\nهەست کردن بە پێشوازییەکی گەرم لەلایەن کۆمەڵگایەک کە ژینگەیەکی لەبار و کوالێتیەکی بەرزی بنمەکانی ژیانی تێدایە.\nپرۆگرامەکانی باڵیۆزی ئێمە\nکاتێک پێشکەشکارێک بەشداری دەکات لە یەکێک لە پرۆگرامەکانمان، باڵیۆزخانەکەمان ڕاستەوخۆ خەڵات دەکرێت\nببیته باڵیۆزی ئێمه\nبەشداری بکە لە ڕۆژنامەی ئەلکترۆنی ئێمە\nتازترین هەواڵەکان، گۆڕانکارییەکان لە یاسادا، هەلە سەرنج ڕاکێشەکان و تازەترین پێشهاتەکان.\nبە کلیک کردن لە پێشکەشکردندا هاوڕام لەگەڵ مەرج و مەرجەکان


عیراق كۆتایی بەخوێندنی ئەمساڵی ناوەندەكانی پەروەردە هێنا – wazho.net\nIraq, February 2014. Syrian children in school in the Domiz refugee camp in Northern Iraq.\nعیراق كۆتایی بەخوێندنی ئەمساڵی ناوەندەكانی پەروەردە هێنا\nوەزارەتی پەروەردەی حكومەتی عیراق چارەنوسی خوێندنی ئەمساڵی پۆلە ناكۆتاكانی لە قۆناغەكانی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی یەكلاكردەوە و بەپێی بڕیارەكە نمرەی كۆتایی وەرزی یەكەم بۆ كۆتایی وەرزی دووەمیش هەژمار دەكرێت.\nلەوبارەیەوە وەزارەتی پەروەردەی عیراق لەبەیاننامەیەكدا بڵاویكردوەتەوە، دەستەی بیروڕا بە سەرۆكایەتی عەلی حەمید خەڵەف وەزیری پەروەردە كۆبوەتەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر چەند بابەتێك لەوانەش چارەنوسی پۆلە ناكۆتاكان لە قۆناغەكانی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی.\nرونیشكراوەتەوە، بڕیاردراوە نمرەی وەرزی یەكەم بۆ خوێندنی ئەمساڵ (2019 – 2020) وەك نمرەی دەرچونی كۆتایی ساڵ هەژمار بكرێت، هەروەها ئەوانەی كەوتون رێگەیان پێدەدرێت دواتر تاقیكردنەوەی خولی دووەم لە سەرجەم ئەو مادانەدا بكەنەوە، كە تێیدا دەرنەچون.\nهەروەها بڕیاریشدراوە پشت بە نمرەی وەرزی یەكەم دەبەسترێت بۆ قۆناغەكانی خوێندنی پیشەیی و پەیمانگاكانی هونەرە جوانەكان وەك نمرەی دەرچون، ئەو خوێندكارانەشی دەرنەچون بەهەمان شێوە رێگەیان پێدەدرێت تاقیكردنەوەی خولی دووەم ئەنجامبدەن.\nوەزارەتی پەروەردەی عیراق تەئكیدی لەوەشكردوەتەوە، دەستەكە بڕیاری داوە كرێی خوێندنی خوێندنگا ئەهلیەكانی دەرەوە و ناوەوەی عیراق بە رێژەی 10% بۆ ساڵی خوێندنی 2019 – 2020 كەمبكاتەوە.\nبه‌غدا 400 ملیار دینار ره‌وانه‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌كات


گەرمیان.. لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا شۆفێرێك گیانی لەدەستدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی گەرمیان ڕایدەگەیەنێت: بەهۆی ڕووداوێكی هاتوچۆوە لەسەر ڕێگای شارەدێی قۆرەتوو، شۆفێرێكی دانیشتووی شارۆچكەی كەلار گیانی لەدەستدا.\nبەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی گەرمیان لە ڕاگەیەنراوێكدا ڕایگەیاند: ئێوارەی ئەمڕۆ سێ شەممە لەسەر ڕێگای شارەدێی قۆرەتوو – ساڵح ئاغا ڕووداوێكی هاتووچۆ لەنێوان دوو ئۆتۆمبێل لەجۆرەكانی (سیراتۆ) و بارهەڵگرێكدا ڕوویدا.\nئاماژە بەوەشدراوە، لە ئەنجامی ڕووداوەكەدا شۆفێری سیراتۆكە بەناوی (محەمەد نەجیب ساڵح) لەدایكبووی ساڵی 1961 دانیشتووی شارۆچكەی كەلار پیشە پۆلیسی كارەبا گیانی لەدەستدا.\nبەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی گەرمیان ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەئێستادا لەبنكەی پۆلیسی نەخۆشخانەی كەلار پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ ڕووداوەكە كراوەتەوە و شۆفێری بارهەڵگرەكەش بەبڕیاری دادوەر و بەپێی مادەی 24ی هاتووچۆ بەندكراوە.\nخەڵك بنكەیەكی گومرگ بە ناوی (بنكەی گومرگی تیلەكۆ) لە سنوری ئیدارەی گەرمیان دەكرێتەوە. (زیاتر…)\n10 کانونی یەکەم 2021 3.13 pm\nخەڵك- لە سەر ڕێگای پێنجوێن لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ئۆتۆمبێلی بووك و زاوایەك تووشی ڕووداوی هاتووچۆ دەبێت. دوانیوەڕۆی…\n01 تەموز 2021 1.45 pm\nبڕیارە ئەمڕۆ لە قەزای كەلار لە دژی ئەو لەشكركێشییانەی دەكرێنە سەر هەرێمی كوردستان خۆپیشاندان ئەنجام بدرێت.…


2020-07-27 [12:18 PM]\nسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان پێشوازی لە بافڵ تاڵەبانی هاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکات.\nمەسرور بارزانی : پێویستە گشت لایەنە بەشداربووەکانی حکومەت ، پشتگیريی لە كارنامەی حکومەت بکەن، چونکە بەرنامەی ھاوبەشی لایەنە بەشداربووەکانی ناو حکومەتە.\nبافڵ تاڵەبانی: یەکێتی وەک بەشدارێکی سەرەکی حکومەت ، پاڵپشتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات.\nهاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان جەختی لەوە کردەوە کە یەکێتی وەک بەشدارێکی سەرەکی پاڵپشتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات . گوتیشی کێشەی لایەنە سیاسییەکان نابێت لە دامودەزگا حکومییەکاندا ڕەنگ بداتەوە و پێویستە ھەموو لایەک بە پشووفراوانییەوە ھاوکار بین بۆ ئەوەی بە دانوستان ھەموو کێشەکان چارەسەر بکەین.چونکە ھەموو دەسکەوتەکانمان ئەنجامی یەکڕیزی و تەباییمان بووە. بۆیە ھەموو ھەوڵێک دەدەین ھاوکار بین بۆ ئەوەی ئەو دۆخە سەختە و قەیرانەکان تێپەرێنین.


ئەندازیارێکی دەستگیرکراو: لە بنکەی پۆلیس هەڕەشەی ئەشەکەنجەدانی هاوسەر و منداڵی هاوڕێکانم دەکرا – بزاڤی خزمەت\nئەندازیارێکی دەستگیرکراو: لە بنکەی پۆلیس هەڕەشەی ئەشەکەنجەدانی هاوسەر و منداڵی هاوڕێکانم دەکرا\nشابان کۆچاڵ ئەندازیاری پیشوی توبیتاک باسی ئەو ئەشکەنجە دانە دەکات کە لە ماوەی 16 ڕۆژی دەستبەسەرکردنیدا لەگەڵیدا ئەنجام دراوە.\nکۆچال ئاماژە بەوە دەکات کە یەکێک لە هاوڕیکانی ناوی 16 کەسی هێناوە و وتویەتی کە ئەمانە سەر بە خزمەتن و لەدوای ئەم ڕووداوەوە دەستبەسەرکراوە.\nکۆچال لە پرۆگرامێکی بۆڵد میدیا باسی ئەو ئەشکەنجەیە دەکات کە لە ماوەی 16 ڕۆژی دەستبەسەرکردنیدا لەگەڵیدا ئەنجام دراوە:\n“پۆلیسەکان هاوڕێیەکمیان ، خستە سەر ئەژنۆ و بە دار لێیاندا کە ئەژنۆکانی پلاتینی تیدا بوو. بەزۆر جلوبەرگیان لە بەری هەندێک لە هاوڕێکانمان داکەند و بە دار دەستدرێژییان دەکردە سەریان. پۆلیسەکان هەموو ئەشکەنجەیەکیان ئەنجام دەدا کە کەرامەتی مرۆڤ بریندار بکات”.\nهەروەها وتی “دوای ئەشکەنجەیەکی زۆر و قسە نەکردنی هاوڕێیەکم، هەڕەشەی ئەوەیان لێدەکرد کە هاوسەرەکەی دەهێنن بۆ ئێرە و بە هەمان شێوە ئازاری دەدەن و منداڵە 3 ساڵ و نیوەکەشی ڕەوانەی خانەی بێسەرپەرشتان دەکەن”.\nلە درێژەی وتەکانیدا وتی “باری دەروونی هاوڕێکەم زۆر خراپ بوو. هەموو کاتێک دەگریا و دەیوت تکایە هاوکاری کچەکەم بکەن. لەدوای کاتژمێر 1:30 ی شەوەوە گوێبیستی هاواری ئەشکەنجەدان دەبووین. چەندین کەس هەبوو کە چاویان دەتەقی و ئازار دەدران. بۆ ئەوەی دادوەرەکان ئاسەواری ئەشکەنجەکان نەبینن، پێش دانیشتنی دادگا پۆلیسەکان مەکیاژیان بۆ ئەشکەنجە دراوەکان دەکرد. کاتێک دەستبەسەر دەکراین، تەنها نزامان ئەوەبوو بەبێ ئەوەی ناوی هیچ کەسێک لە هاوڕێکانمان بهێنین لە ئەشکەنجە ڕزگارمان ببێت و لەوێوە ڕەوانەی زیندان بکرێین”.\nهەواڵەکانی ئەمڕۆ 2018.6.19