چاوپێکەوتن لەگەڵ تارکۆڤسکی » DidiMn\nسەرەتا / چاوپێکەوتن/سینەما / چاوپێکەوتن لەگەڵ تارکۆڤسکی\nلە ئینگلیزییەوە: هیوا فایەق\nتارکۆڤسکی: میخائیل ڕۆم فێری نەکردین چۆن فیلم دروست بکەین، بەڵکو فێری کردین چۆن ڕێزی خۆمان بگرین\nدەرهێنەری ڕووسی (ئەندرێ تارکۆڤسکی ١٩٣٢- ١٩٨٦) کاتێک لە سەرەتای ساڵی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، بۆ یەکەمین جار لە ژیانیدا سەردانی شاری لەندەن دەکات، (یان کریستی ١٩٤٥) پرۆفیسۆری فیلم و مێژووی میدیا لە زانکۆی لەندەن، ئەم چاوپێکەوتنەی لەگەڵ ئەنجام دەدات. ئەگەرچی وەڵامەکانی تارکۆڤسکی زۆر کورتە، بەڵام چەند خاڵێکی زۆر گرنگ دەخاتە ڕوو، هەر لە بارەی چۆنییەتی کارکردن لە ناو سیستمی حکومڕانی یەکێتی سۆڤێتی جاران، تێگەیشتن لە فیلمەکانی و ڕەتکردنەوەی ئەو ژانرە سینەماییانەی کە پێوەی لێکێندراوە، هەتاوەکو قسەکردن لە دروستکردنی سینەماکار و خوێندکار و گاڵتەکردن بە ڕەخنەگرەکانی و گەڵێک تەوەری تریش.\nیان: ئایا کاردانەوەی فیلمەکانت لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤییەت، مانای زور هەڵدەگرێت بۆ تۆ؟\nتارکۆڤسکی: بێگومان ئەوە بۆ من ئەوپەڕی خۆشحاڵییە کە خەڵکی ڕۆژئاوا دەبینم حەز بە بینینی فیلمەکانی من دەکەن. بەڵام ئەوەی کە زۆر گرنگترە بۆ من تێڕوانینی خەڵکی ڕووسیایە لەسەر فیلمەکانم، لەبەر ئەوەی من لە وڵاتەکەی خۆمدا کار دەکەم، هەر بۆیە بیروڕای خەڵکەکەی خۆم هەتا بڵێی بۆ من گرنگە.\nیان: ئەو پڕۆسە ئاساییانە چییە تاوەکو فیلمێک لەگەڵ کۆمپانیایەکی ڕووسیدا دروست بکەیت؟\nتارکۆڤسکی: من کار بۆ ستۆدیۆی مۆسفیلم دەکەم کە خۆیان هیچ نووسەرێک دانامەزرێنن، بۆیە ئێمەش کۆمیسیۆنێکمان بۆ سینارێو نووسین هەیە. ئەم ستۆدیۆیە ئەو سیناریۆیانەش دەكڕێت کە دەرهێنەرەکانی مۆسفیلم حەزی پێ دەکەن. یان هەندێک جاریش سیناریۆکان لەلایەن خودی دەرهێنەرەکانەوە ئامادە دەکرێن، یاخود سیناریستەکان لەسەر داواکاری دەرهێنەرەکان سیناریۆ ئامادە دەکەن. مۆسفیلم بەسەر چەند لقێکدا دابەش بووە کە پێی دەگوترێت ”کۆمەڵەی داهێنان” کە تیایدا گفتوگۆ لەسەر کواڵێتی سینارێوکان دەکرێت، لە دوای ئەوەی کە لایەنی قازانجکردن زۆر بەهەند وەردەگیرێت؛ ئینجا دەست دەکرێت بە قۆناغی بەرهەمهێنان. کاتێک گۆسکینۆ، رێکخراوی سینەما (وەزارەتی سینەما) بڕیار لەسەر بەرهەمهێنانی سیناریۆیەکی دیاریکراو دەدات، ئەوکاتە بانکی دەوڵەت خۆی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی، بڕێک پارەی پێشەکی دەدات و پاشان ئێمەش دەست دەکەین بە ئیشکردن لە قۆناغی سەرەتایی فیلمەکەمان هەر وەک هەموو شوێنیکی دنیا.\nمۆسفیلم خۆی سەر بە گۆسکینۆیە، بەڵام هەموو ئاسانکارییەک دەکەن و هەرچی پێداویستی بەرهەمهێنانی فیلمش هەیە لەوێ دەست دەکەوێت، وۆرکشۆپ، ستۆدیۆ، تاقیگە، ئیتر پێویستیت بە هیچ شتێک نابێت کە لە دەرەوە بیکەیت. هەروەها ئەو کاتەی کە بەڕاستی دەستدەکەیت بە فیلمەکە، هیچ کۆتوبەندێک لەسەر کات خایاندن نییە وەک ئەوەی لە شوێنەکانی تردا هەیە. پاشان فیلمە تەواوکراوەکە دەدەیتەوە بەو فەرمانگەیەی کە ڕەزامەندی لەسەر بەرهەمهێنانی فیلمەکە دەربڕیوە.\nیەکەمجار لەلایەن لقێکی (کۆمەڵەی داهێنان)ی مۆسفیلم گفتوگۆ لەسەر کواڵیتی فیلمەکە دەکرێت، ئەمەش لایەنەکانی نووسەر، دەرهێنەر و هەموو ستاف و تیمە هونەرییەکە دەگرێتەوە. ئا لەو کاتەی کە تۆ فیلمەکە دەنێریت بۆ گۆسکینۆ، ئیتر لە دوای ئەوەوە زۆر درەنگە ئەگەر بتەوێت هەر گۆڕانکارییەک ئەنجام بدەیت، لەوێ پێداچوونەوە بەو کاتیگۆرییە دیاریکراوانەدا دەکەن کە بڕیار وا بووە فیلمەکەی لەسەر بونیاد بنرێت، ستافەکەش لە بری ئەوە پارەی خۆیان وەرگرتووە، هەر لەوێشدا بڕیار لەسەر ژمارەی کۆپیکرنەکانیشی دەدرێت.\nتارکۆڤسکی: تاکە ڕێگەیەک بۆ ئەوەی فیلمەکە پیشان نەدرێت ئەوەیە کە بەدحاڵیبوون لەگەڵ فیلمەکەدا دروست ببێت، ئەمە لە کاتێکدا ئەگەر کۆی فیلمەکە بە هۆی خراپی ئاستییەوە پێش ئەوە ڕەت نەکرابێتەوە، کە هیچ هێزێک نییە بتوانێت ڕزگاری بکات. هەندێک جار فیلمەکە بە جۆرێک دەخوێندرێتەوە کە دروستکەرەکانی ئەو شتەیان هەر بە خەیاڵدا نەچووە. ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی چەلەحانێ و ململانێیەک بە جۆرێک کار دەکاتە سەر لۆجیکی بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، بەڵام ئەمە زۆر بە دەگمەن ڕوو دەدات. سەبارەت بە كێشەکانی خۆشم، ئەوەیان بە تایبەت لەگەڵ فیلمی (Andrei Roublev)بوو. هەتا ئێستاش تێنەگەیشتم لەوەی بۆ ئاوا ئەو فیلمە درەنگ بڵاو بووەوە. ڕەنگە لە چەند ساڵی داهاتوودا مێژوونووسێکی سینەمای سۆڤێتی هەبێت کە هۆکارەکەی بدۆزێتەوە. من وا تێدەگەم کە زۆربەی ئەو کێشانە بۆ ئەو کەسانە دەگەڕێتەوە کە بەشدار بوون لە بڕیاردان لەسەر بڵاوکردنەوەی فیلمەکە، چونکە دەترسان.\nیان: ئایا تا چەند مومکینە، فیلمێک بە بوودجەیەکی کەم دروست بکرێت و ئامانجیشی ئەوە نەبێت بە شێوەکی فراوان بڵاو ببێتەوە؟\nتارکۆڤسکی: لای ئێمە پەیوەندییەکی بەتین لە نێوان قەبارەی بودجەی فیلمەکە و بڵاوبوونەوەیدا نییە. فیلمی وا هەیە پارەیەکی زەبەلاحی بۆ سەرف کراوە و زۆر بە زەحمەتیش کەسێک دەدۆزیتەوە کە بینیبێتی، لە بەرامبەردا فیلمی واش هەبووە بە تێچوویەکی زۆر کەم بە شێوەیەکی بەرچاو خۆی سەلماندوە و ناوبانگی پەیدا کردووە. ئەمە وەک ئەو پەیوەندییە نییە کە لە نێوان بەرهەمهێنان و بڵاوکردنەوەدا لای ئێوە هەیە. لەبەر ئەوەی هەموو شتێک لە دەستی دەوڵەتدایە، ئەو زەرەرەی کە لە فیلمە زۆر تێچووەکاندا کراوە، ئەوا بەو قازانجەی فیلمە قۆڕەکان کردویانە هاوتا دەکرێتەوە. کەواتە هەر وەک دەیبینیت، ئەوە فرسەتێکی زۆر گەورەیە کاتێك بە تەنها یەک فەرمانگە دەبێتە خاوەنی فیلمەکان.\nتارکۆڤسکی لەکاتی کارکردندا\nیان: هەردوو فیلمی (Andrei Roublev) و (Solaris) وەک دوو ژانری جیاواز لە ژانرە باوەکانی سینەمای سۆڤێتی تەماشا دەکرێت، مێژووی تابلۆ گەچییەکان لەگەڵ درامای خەیاڵە زانستییەکان. ئایا ئامانجی تۆ ئەوە بوو دژی ئەم پێشبینییە باوانە کار بکەیت کە ئەم ژانرانە لەگەڵ خۆیاندا هەڵیان گرتووە؟\nتارکۆڤسکی: من باوەڕم وا نییە سینەما ژانری هەبێت، سینەما خودی خۆی ژانرە، ئەو کاتەی کە دەستمان کرد بە قسەکردن لە بارەی ژانرەوە، ئەوە مانای وایە ئێمە وەک کۆمپانیایەکی بازرگانی مامەڵە لەگەڵ سینەمادا دەکەین. بەڵام سینەما خۆی هونەرێکی باڵایە، زۆر بە قووڵی هونەری شیعرە، بۆیە پێویست بەوە ناکات بەو کڵێشە دروستکردنانە توانای سینەما هەتک بکەین. زۆربەی فیلمسازەکان هەموو حەقیقەتەکە لەوەدا کورت دەکەنەوە کە سینەما بە تەواوی پشت بە پارە دەبەستێت. سینەما تاکە هونەرێکە کە سەرچاوەی بازاڕکردنی خۆی هەیە، بەڵام هەندێک شاکار هەیە لە مێژوویەکی گەلێک کورتدا توانیویەتی تواناکانی خۆی زۆر لەوە زیاتر بسەلمێنێت. ئەو کاتەی خەریکی دروستکردنی فیلمی Andrei Roublev بووم، بیرم لەوە نەکردبووەوە کە ئەمە فیلمێکی مێژوویی بێت، هەمان شتیش بۆ فیلمی Solaris کە خەیاڵی زانستیی نەبوو. هەرچەندە هەستەکەم فیلمی Solaris کەمترین سەرکەوتنی لە ناو فیلمەکانی ترمدا بەدەست هێنا، چونکە نەمتوانی بە تەواوی باوەڕ بە ڕێکخراوی خەیاڵی زانستی بهێنم. ستانیسواف لێم (نووسەری ڕۆمانەکە) کە سکرێپتەکەی بینیی نیگەران بوو، هەڕەشەی ئەوەی کرد کە ڕەزامەندی خۆی لەسەر فیلمەکە دەکێشێتەوە، لەبەر ئەوە ئێمەش هاتین سکرێپتێکی ترمان ئامادە کرد و ئومێدەوار بووم کە بتوانین لە کاتی وێنەگرتندا بە ئارامی بیگۆڕین، بەڵام سەرکەوتوو نەبووین.\nیان: تۆ پێش ئەوەی ببیتە سینەماکار، هەندێک حەز و ئارەزووی ترت هەبووە، ڕۆشتویتەتە خوێندنگەی میوزیک، وێنەکێشان و زمانی عەرەبیت خوێندووە، هەروەها بۆ کنەکردن لە سیبریا، هەموو ئەمانە پێش ئەوەی بچیتە پەیمانگای سینەماتۆگرافی گراسیمۆڤ (VGIK) تۆ چیت دەویست تاوەکو ببیتە دەرهێنەر؟\nتارکۆڤسکی: تۆ ناتوانیت بڕیار لەوە بدەیت کە ببیت بە دەرهێنەر، دەبێت خۆتت تیا دۆزیبێتەوە. ئەگەر من مامۆستا بومایە لە خوێندنگەیەکی سینەمایی، کارێکم دەکرد تاوەکو هەموو خوێندکارەکانم لەو هەوڵە دوور بخستایەتەوە کە ببن بە دەرهێنەر. کەس نازانێت تاقیگە و هەوڵدان خۆیان بەشدارن لەوەدا. کاری ڕاستەقینەی دەرهێنەر ئەوە نییە لەسەر سێت لەگەڵ کاستی ئیشەکەدا بێت؛ ئەمە هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ ئەو کارە ناوەکییانەدا نییە کە شاعیر و ئاوازدانەرەکان پێی هەڵدەستن. بەڵام ئەوەی ئێستا من دەیڵێم زۆر دوورە لەو دیمەنە باوەی کە هەیە.\nیان: چیت بەدەست هێنا کاتێک کە شەش ساڵ خوێندکاری میخائیل ڕۆم بوویت لە VGIK؟\nتارکۆڤسکی: یەکێک لە پادشاکانی فەڕەنسا، پێدەچێت دۆمێنیکی پازدەهەم بووبێت، گوتی من هەموو شتێک دەکەم تاوەکو بەربەست بۆ هیچ شتێک دروست نەبێت. میخائیل ڕۆم هەموو ئەوەی کە لە توانایدا بوو لەگەڵ هەر یەکێک لە ئێمە کردی تاوەکو بمانپارێزێت. مامۆستایەکی بێوێنە بوو ئا بەم شێوەیە: ئەو فێری کارەکەی خۆمانی نەدەکردین، چونکە ئێمە هەموومان ئەوکاتەی کەدەستمان دەکرد بە ئیش دەمانتوانی فێری ئەوە ببین. هەر کەسێک بیەوێت من دەتوانم لە سێ مانگدا کاری دەرهێنانی فێر بکەم، بەڵام ئەوە ناتوانێت بیکات بە هونەرمەند! میخائیل ڕۆم فێری ئەوەی کردین چۆن ڕێزی خۆمان بگرین. بەلای منەوە ئەو یەکێکە لە نایابترینی مامۆستاکان.\nلێرەدا تارکۆڤسکی لە بارەی میتۆدی خۆی و شێوازی کارکردنی لەگەڵ بەشداربوواندا دەدوا، دەربارەی چۆنیەتی پەیوەندیی دروستکردن، لە پێش دوا نمایشی فیلمی (Mirror)\nیان: تۆ وا باسی فیلمی (Mirror)ت کردووە کە چیرۆکێکە لەلایەن پیاوێکی زۆر نەخۆشەوە دەگێڕدرێتەوە، بە بۆچوونی تۆ ئەمە تا چەند کاریگەریی لەسەر بینەر دروست دەکات تاوەکو لە فیلمەکە تێبگات؟\nتارکۆڤسکی: خەڵک لە کاتی جیاوازدا گەلێک پرسیاری جیدی لە خۆی دەکات، بە تایبەتی لەو کاتانەی کە ڕووبەڕووی مەرگ دەبێتەوە. لۆژیکی یادەوەریی پاڵەوانەکەمان لەو ساتەوەختەدایە کە هەموو شتەکان ڕوو دەدەن. پاشان دەرکەوتنی ئەو هۆکارانەی لە پشت ئەو یادەوەرییانەوە هەیە. هەر بۆیە ئێمەش پێویستمان بەوە بوو پاڵەوانەکەمان لەو ساتەوەختەدا پیشان بدەین کە نەخۆشییەکی مەترسیداری هەیە. خۆ ئەگەر ئەو لە تەندروستییەکی باش و پڕ خۆشبەختیدا بوایە، ئەوا ئەو کاتە هەندێک شتی جیاوازی بە ڕێگەی جیاواز بیر دەکەوتەوە. بەڵام من دەمەوێت ئەوە دووپات بکەمەوە کە ئەم فیلمە بەم شێوازە وشک و هۆکارە دراماتیکیانە دروست نەکراوە. ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە کە پاڵەوانەکەمان لە بارۆدۆخێکی تا ئەوپەڕی دەروونیدا ببینین، تاوەکو ئەو هەستەمان لا دروست نەبێت کە نەخۆشییەکەی هەر هەمووی بەڕێکەوت بووە. ئەمەش جۆرێکە لەو نەخۆشییانەی کە نازانین ئاخۆ ئەگەری ڕزگاربوونی هەیە یان نییەتی. ئەگەرچی ئەمە هیچ گرنگییەکی بۆ مانای فیلمەکە نییە… بێگومان ئەگەر فیلمەکە خۆی مانایەکی هەبێت!\n(لە وەڵامی ئەو پرسیارەی کە بینەران دەیکەن، سەبارەت بەو لێکدانەوە وەرگیراوانەی بۆ فیلمەکانی دەکرێت و پاشان ئەو قسانەی کە گوایە کار لەسەر ئامادەکردنی بەرهەمێکی دۆستۆڤسکی لە ئارادایە)\nتارکۆڤسکی: ئامانجی من ئەوەیە کە جیهانێکی تایبەت بە خۆم دروست بکەم، ئەو وێنانەشی کە دروستی دەکەین هیچ مانایەکی تر نابەخشن جگە لەوەی زیاتر خۆیانن. ئێمە بیرمان چووەتەوە کە چۆن لە ڕووی سۆزدارییەوە پەیوەست بین بە هونەرەوە؛ ئێمە وەک مۆنتێرەکان مامەڵەی لەگەڵ دەکەین، بە شوێن ئەوەدا دەگەڕێین ئاخۆ هونەرمەندەکە چ شتێکی لە ئێمە شاردبێتەوە. لە ڕاستیدا ئەمە خۆی زۆر لەو شتانە ئاسانترە، ئەگینا هونەر هیچ مانایەکی نەدەبوو.\nدەبێت وەکو منداڵ وابیت، هەر بەو بۆنەیەوە منداڵەکان زۆر بە باشی لە فیلمەکانم تێدەگەن بە جۆرێک تا ئێستاش رەخنەگرێکی جیدیم نەدیوە بە وریاییەوە ڕووبەڕووی ئەو منداڵانە بێتەوە. ئێمە وا دەزانین کە هونەر داوای مەعریفەیەکی تایبەت دەکات؛ ئێمەش داوای مانابەخشینی زۆر بەرزمان لە نووسەر هەیە، بەڵام ئیشکردن دەبێت ڕاستەخۆ کار بکاتە سەر قوڵایی دڵمان ئەگینا بە هیچ جۆرێک مانابەخش نابێت.\nمن نامەوێت فیلمەکانم وەک دونیایەکی گریمانکراو وەسف بکرێت؛ قسە لە بارەی شتێکەوە دەکەن کە بێزارم دەکات، ئەگەر کارەکانم مەجازی بن، ئەوە من خوازیاری ئەوە نیم، لێرەدا هیچ پاڵنەرێکی شاراوە نییە تاوەکو مانای شاراوە هەڵبماڵێت. من لە مۆسکۆ زۆر جار لەگەڵ بینەرەکان کۆدەبمەوە و خووشم بەوەوە گرتووە کە بکەوەمە شەڕەوە لەگەڵیاندا تا وایان لێ بکەم ببنەوە بە منداڵ، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی سەرکەتوو نابم.\nمن ئێستا خەریکی نووسینی سیناریۆیەکم لە ڕۆمانی (گەمژە)وە وەرگیراوە بەڵام کارێکی زۆر قورسە.\nزۆر شتیش هەیە لکێندراوە بە دۆستۆڤسکییەوە بەڵام هیچیان ڕاست نین. بۆ نموونە، خەڵک لە هەموو شوێنێک و هەتا لە مۆسکۆش باوەڕیان وایە ئەو نووسەرێکی ئایینییە. بەڵام پێناچێت ئەوان ئاگادار بووبن لەوەی کە ئەو ئاییندار نەبوو، هەر وەک کەسێک کە بۆ یەکەم جار گوزارشتی لە درامای مرۆڤ کردبێت، مرۆڤێک کە هەموو بنەماکانی ئایینی لەلا پووکابووبێتەوە.\nئەو مامەڵە لەگەڵ تراژیدیای ونبوونی ڕۆحدا دەکات. هەموو پاڵەوانەکانی خەڵکانێکن دەیانەوێت باوەڕ بهێنن بەڵام ناتوانن، بە لای منەوە ئەم گرنگیپێدانە بەو بۆشاییە ڕۆحی و قەیرانە ئاییندارییەوە ئەو گرنگییە گەورەیەی ڕۆژئاوامان بە دۆستۆڤسکی بۆ ڕوون دەکاتەوە.\nئەو هەرگیز نەیوستووە بە ڕاستەخۆ باسی ئەوە بکات، بەڵام بە درێژایی ژیانی بەو ئازارەوە تلاوەتەوە کە نەیتوانیوە باوەڕ بهێنێت. ئەو هەمیشە وەک باوەڕدارێک خۆی پیشان داوە، بەڵام نەیتوانیوە لە بەردەمی کەسدا دان بەوەدا بنێت، وای داناوە کە بۆ ئەو ناگونجێت بەو کارە هەستێت. ئەمە ئەو تێڕوانینەیە کە دەمەوێت بۆ شازادە میشکین کاری لەسەر بکەم.\n(لە وەڵامی ئەو پرسیارەی کە هەیە سەبارەت بە یەکەمین بەریەککەوتنی عاتیفی بەرامبەر بە فیلمەکانی)\nتارکۆڤسکی: ئەوەی گرنگە بە لای منەوە ئەوەیە کە پێویستە ئەو هەستکردنە خۆشە بۆ فیلمەکانم جیهانی بێت. وێنەی هونەریی توانای ئەوەی هەیە هەستپێکردنی لێکچووی بینەران ببزوێنێت، ئەمەش لە کاتێکدا ئەو بیرکردنەوانەی لە دوایدا دێن ڕەنگە زۆر جیاواز بێت.\nئەگەر لە سەرەتادا و ئەو کاتەی سەیری فیلمەکە دەکەیت دەستت کرد بە گەڕان بە دوای مانادا، ئەوا زۆرێک لەو شتانەی ڕوو دەدەن ونی دەکەیت.\nنموونەییترین بینەر ئەو کەسەیە بەو جۆرە سەیری فیلم دەکات، هەر وەک گەشتیارێک بە وڵاتێکدا تێپەڕ دەبێت و لێی دەڕوانێت؛ چونکە کاریگەریی وێنەی هونەری جۆرێکی دیکەی پەیوەندیکردنە لە دەرەوەی عەقڵ.\nهەندێک هونەرمەند هەیە مانای سیمبۆڵی بە وێنەکانیانەوە هاوپێچ دەکەن، بەڵام ئەمە بۆ من کاری نەکردەیە. شاعیرەکانی (زێن) زۆر باش مامەڵەیان لەگەڵ ئەمەدا کردووە؛ کاریان لەسەر سڕینەوەی هەموو توانایەکی ڕاڤەکردن کردووە، هەروەها لەم پرۆسێسەدا هاوتەریب؛ هاوسەنگییان لە نیوان جیهانی ڕاستەقینە و ئەو دونیایەی کە هونەرمەندەکە دەیخوڵقێنێت دروست کردووە.\nئەی پاشان ئامانجی ئەم چالاکییە چییە؟ بۆ من ئامانجی هونەر ئامادەکردنی ڕۆحی مرۆڤایەتییە بۆ هەستی چاکەکردن. ڕۆح لە ژێر کاریگەریی وێنەی هونەریدا خۆی دەکاتەوە، لەبەر ئەوە ئێمە دەڵێین ئەمە یارمەتیمان دەدات بۆ پەیوەندیکردن، بەڵام ئەمە پەیوەندییەکی باڵایە بە مانای وشە. من ناچێت بە عەقڵمدا کاری هونەری وا لە خەڵک بکات کاری خراپ بکات. لێرەدا ناتوانین قسە دەربارەی هونەر بکەین کە پەیوندی بە فیلمێکی وەک (The Exterminator) هەیە.\nئامانجی من ئەوەیە هەتا بتوانم فیلمێک دروست بکەم کە یارمەتیی خەڵک بدات بژی، تەنانەت ئەگەر هەندێک جاریش ببێتە هۆی دڵتەنگی، مەبەستیشم لەو جۆرە فرمێسکە نییە کە (Kramer vs Kramer) بەرهەمی دەهێنێت. ڕەنگە تێبینیی ئەوەت کردبێت کە تا فرمێسکە بێماناکانی خەڵک لە کاتی فیلمەکدا زیاتر بێت، هۆکارە قووڵەکانی پشت فرمێسکەکان زیاتر دەبێت.\nمن قسە دەربارەی هەست و سۆز ناکەم، بەڵکو دەربارەی هونەرێک کە توانای ڕۆچوونی بە ڕۆحی مرۆڤایەتیدا هەیە و مرۆڤ بەجێ دەهێڵێت تا بەرگری لەو شتە نەکات کە دژی چاکەکردنە.\nئایا تا چەند بە داخە کە فیلمسازان ڕەنگی ڕەشوسپی تێکەڵ بە فیلمەکانیان ناکەن؟\nمن هیچ دەرهێنەرێک ناناسم ئەمڕۆ بە ڕەشوسپی فیلمەکەی دروست بکات. بینەران حەز بە فیلمی ڕەنگاوڕەنگ دەکەن، بەڵام من باوەڕم وایە کە ڕەنگ کەمتر ڕیالیستیکترە لە ڕەشوسپی، چونکە ئێمە لە ژیانماندا بە ئاسایی بیر لە ڕەنگ ناکەینەوە. بەڵام لە سینەمادا بینەر یەکسەر سەرنجی ئەوە دەدات کە فیلمەکە ڕەنگاوڕەنگە، ئەمەش هەتاوەکو چ مەودایەک، سرووشتی تەقلیدی – کلاسیکی فیلمی ڕەنگ دەشارێتەوە.\nبۆ من ڕەشوسپی شتێکە لە بیر ناچێتەوە و کواڵێتییەکەشی زۆر مانابەخشە. بەردەوام دەبم لە دروستکردنی ئەو فیلمانەی کە ڕەشوسپی زۆر تێدا بەکار بهێنم. من لەو باوەڕەدام ڕۆژێک سینەما بگەڕێتەوە بۆ ڕەشوسپی، ئەمە ئەگەر سینەما بە تەواوی بمێنێتەوە.\nتارکۆڤسکی: بە لای منەوە (Georgian Ioseliani) و (Sergo Paradjanov) باشترین دەرهێنەری سۆڤێتین، دەشمەوێت ناوی سێهەم بهێنم، ئەویش دەرهێنەری لینینگرادی (Aleksey German) دەرهێنەری فیلمی (بیست ڕۆژ بەبێ شەڕ)\nسەرچاوە -: Framework: The Journal of Cinema and Media, No. 14 (SPRING 1981), pp. 48-49\nAndrei Tarkovsky, Film, Interview,


لیدا ڤیەرتس ژنە خەباتکاری: لە جەنگدا زۆرترین ئازار و سەختی ڕووبەڕووی ژنان دەبێتەوە - Aryen News\nلیدا ڤیەرتس، یەکێ لە ئەندامانی شاندی ئاشتی و ئازادی بۆ کوردستان، ئاماژە بەو زیانانە دەکات کە لە ئەنجامی جەنگ و داگیرکاریی ڕووبەڕووی ژنان دەبێتەوە. ئەو کە ئێستا لەگەڵ ئەندامانی شاندەکە لە باشووری کوردستانە، هەروەها دەڵێ پاش ڕۆشتنەوەیان کار بۆ دروستکردنی پەیوەندییەکی تۆکمە لە نێوان ژنانی کورد و ژنانی وڵاتانی جیهان دەکەن.\nلیدا ڤیەرتس خەڵکی وڵاتی هۆڵەندایە و لە شاری ئۆسلۆی پایتەختی نەرویج دادەنیشێت. ئەو ژنە خەباتکارە ئەندامی ڕێکخراوێکی کوردیی شاری ئۆسلۆیە کە بۆ درووستکردنی پەیوەندییەکی باش لەگەڵ ژنانی باشووری کوردستان کار دەکات. هەروەها وەک ئەندامێکی شاندی ئاشتی بەشداری کار و چالاکییەکان بووە و دژی داگیرکارییەکانی ڕژیمی تورکیا سەردانی باشووری کوردستانی کردووە.\nلیدا ڤیەرتس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئاژانسی هەواڵ ژنها دووپاتی کردەوە کە ئەوان هاتوونەتە کوردستان بۆ ئەوەی هاوسۆزیی خۆیان بۆ هاوڵاتیانی کورد دووپات بکەنەوە و هەوڵ بدەن ڕێگریی لە جەنگ و داگیرکاریی کوردستان بکەن.\nلیدا ڤیەرس وتی: “ئامانجی من لە سەردانیکردنی کوردستان ئەوەیە ئەو بارودۆخەی لە باشوور دەگوزەرێت و شەڕ و داگیرکارییەکانی تورکیا نیشانی جیهانی بدەم. تورکیا هاوڵاتیانی مەدەنی دەکوژێت و ناوچە سنوورییەکان بۆردوومان دەکات. بەڵام هیچ کەس هەڵوێست نیشان نادات. ئێمە لێرەین بۆ ئەوەی نیشانی کوردانی بدەین کە پاڵپشتی لە خەڵکی باشوور دەکەین.”\nئەو چالاکوانە هۆڵەندییە سەبارەت بە زیانەکانی جەنگ بەتایبەت لەسەر ژنان ڕایگەیاند: “لە جەنگەکاندا ژنان زۆرترین ئازار دەچێژن. هەمیشە ئەوە پیاوەکانن شەڕ هەڵدەگیرسێنن و نایوەستێنن. ئەمەش ژنان ڕووبەڕووی سەختییەکی زیاتر دەکاتەوە.”\nلیدا ڤیەرتس تەئکیدی کردەوە کە ژنان دەبێ لە پێناو نەوەکانی داهاتوو دژی جەنگ و کاولکاری و داگیرکاریی هەڵوێستیان هەبێت. لەوبارەیەوە ڕوو لە ژنانی کورد وتی: “داوا لە ژنانی کورد دەکەم چیتر بێدەنگ نەبن و تەنها لە چێشتخانەی ماڵەکانیان نەمێننەوە و دژی داگیرکارییەکان دەنگ بەرز بکەنەوە.”\nدووپاتیشی کردەوە کە ئەو وەک ئەندامێکی شاندی ئاشتی دوای گەڕانەوەی بۆ ئەورووپا، هەوڵ دەدات دەنگی گەلی کورد بە گوێی جیهان بگەیەنێت. لیدا ڤیەرتس وتی: “پاش گەڕانەوەم پەیوەندی بە ڕێکخراوەکانی ژنانی وڵاتەکەم دەکەم و دەربارەی ژنانی کورد قسەیان لەگەڵ دەکەم. باسی ڕووداوەکانی کوردستانیان بۆ دەکەم و دۆخی ئێرەیان بۆ ڕوون دەکەمەوە. کاردەکەین بۆ دروستکردنی کۆمەڵەیەکی تایبەت بە کوردان. هەوڵ دەدەین ئەو بارودۆخانەی لە کوردستان دەگوزەرێت نیشانی جیهانی بدەین.”\nچەتەکانی تورکیا سێ هاوڵاتیان لە ناوچەی جندرێسی عەفرین ڕفاند


📊 ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێم بەرزبۆتەوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2018 4:45PM\nدواڕۆژ، نوسینگەی هەولێر ئاژانسێکی هەواڵی جیهانی ئ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 25-8-2018 16:45:41\n📊 ئامارێک لەمەڕ خۆکوژی ژنانی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2018 1:21PM\nئاژانسی کوردپا: لە ساڵی ڕابردوو (96)، 1400 ژنی کور [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 25-8-2018 13:21:33\n👁 ئەم بابەتە 3,335 جار بینراوە\n📝 اطلاعیه کمیته کردستان حزب حکمتيست در باره: جنایت امروز سوم شهریور در شهر مریوان بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 26 2018 1:09PM\nسوم شهریور دیگری در مریوان امروز سوم شهریور یاد آ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 26-8-2018 13:09:02\n📝 پرۆژەی کۆمەڵگای ژنانی ئازادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کەژار) بۆ چارەسەریی کێشەی ژن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێراندا بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2018 12:47PM\nلە سەردەمی ئەمڕۆماندا سیستەمە دەسەڵاتخواز و هێژموو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 25-8-2018 12:47:56\n📝 توڕەیی زەیتوون: 55 سەرباز و چەتەی تورکیا کوژراون بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2018 12:45PM\nژووری چالاکییەکانی توڕەیی زەیتوون لەسەر ماڵپەڕی خۆ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 25-8-2018 12:45:37\n📊 دھۆک: ل رۆژانێن جەژن 503 زاروک ژدایکبوونە و 32 کەسان ژی ژیانا خوە ژدەستدایە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2018 4:06PM\nدواڕۆژ، رەڤەند گوھەرزی بەرپرسێ راگەھاندنا رێڤەبەر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 25-8-2018 16:06:35


تۆتالیتاریزمی عەرەبیی – Denegkan\nbyبڕوا\tApril 7, 2012\tگشتی\nبنچینەکانی، فۆرم و پەیوەندییە خێزانیی و خێڵەکییەکانی\nدیالۆگی نێوان کەنعان مەکیە و حازم ساغیە\nلەم دیالۆگەدا، هەریەک لەنوسەر و ڕۆشنبیری لوبنانی (حازم ساغیە) و نوسەر و رۆشنبیری عێراقی (کەنعان مەکیە) لەبەر رۆشنایی دراوەکانی ئەو سەرچاوە “بنچینە” یەدا کە کولتوری تاک و گروپەکانی جیهانی عەرەبییان لێوەهەڵدەقوڵێت، گفتوگۆ لەبارەی واقیعی تۆتالیتاریزمی عەرەبییەوە دەکەن. نوسەران تیشکدەخەنە سەر ئەو پەیوەندییە توندوتۆڵ و ئۆرگانیکیەی فەرمانڕەوایەتی تۆتالیتێری ـ مۆدێرن بە جومگەکانی ژیان و کولتوری خێڵەکییەوە دەبەستێتەوە، وەکچۆن لەچوارچێوەی گفتوگۆکەشدا قسە لەسەر میکانیزمەکانی پێکهاتن و دروستبونی تۆتالیتاریزم، ژینگە و فاکتەرە بەهێزکەرەکانی و دواجاریش ئەو سیما و فۆرمانە دەکەن کە لەتۆتالیتاریزمی ئەوروپیی جیایدەکاتەوە.\nدەقی ئەم دیالۆگەی نێوان ساغیە و مەکیە لەبارەی تۆتالیتاریزمەوە لەجیهانی عەرەبییدا “”بەتایبەتی عێراق و سوریا” ساڵێک پاش ڕوخانی رژێمەکەی سەدام حسێن (2004) لەیەکێک لەقاوەخانەکانی “لەندەن” ئەنجامدراوە.\nپێشتر لەکتێبی ” کۆماری ترس” دا کە ناوەڕاستی هەشتاکانی سەدەی ڕابردو نوسیویەتی، مەکیە ڕای وابوە سیستمی فەرمانڕەوایەتی بەعس سیستمێکی تۆتالیتارییە، بەپێچەوانەی ساغیەوە کە پێیوایە تۆتالیتاریزم پەیوەستە بە مۆدێرنەوە لەفیکری رۆژئاواییدا، لەکاتێکدا سیستمی بەعس لەعێراقدا تێکەڵەیەک بوە لەتۆتالیتاریزم و دیسپۆتیزمی خێڵەکیی و خێزانیی.\nسەرباری تێپەڕینی 9 ساڵ بەسەر ڕوخانی ڕژێمەکەی سەدام حسێن و ئەو واقیعە ئازاربەخشەی سیستمی تۆتالیتاریی ئەسەد لەسوریا بەر لەڕوخانی خستویەتیەوە، پێدەچێت دڵڕەقیی یەکەمین و دواهەمین کارو کردەوەی بەئەمەکترینی رەگەزەکانی دەوڵەت بێت بۆ ئایدۆلۆژیای بەعس: مەبەستم لەو ڕەگەزانەش “شەبیحە” یە. دەمەوێت ئەوەش بڵێم کە ئەم دیالۆگە زیاتر مۆرکێکی فیکریی شیکاریی هەیەو پەیوەندی بە ڕوداوە هەنوکەییەکانی سوریاوە نیە، بەڵام بەجۆرێک لەجۆرەکان پێشبینییەکیشی تێدایە بۆ ئەو ڕوداوانەی کە ئێستا ڕودەدەن، بەتایبەتی سروشتی سیستمەکە، کۆتاییەکەی و ئەو دابەشبون و کەرتکەرتبونەی دەکەوێتە نێو جەستەی کۆمەڵگەکەوە.\nئەمەش دەقی دیالۆگەکەیە:\nساغیە: کەواتە با باسی تۆتالیتاریزم بکەین.\nمەکیە: تۆتالیتاریزمی سیستمەکەی حافز ئەسەد و بەراوردکردنی بەتۆتالیتاریزمی سەدام حسێن.\nساغیە: دەمەوێت باسی ئەوە بکەین کە ئایا ئێمەی عەرەب، بە تۆشەوە، چۆن قسەمان لەسەر تۆتالیتاریزم کردوە؟ هەروەها دەتوانین باسی کارەکەی تۆش بکەین لەبارەی ئەو تەلار و پەیکەرانەی وەک سیمبولی یادگاری (میمۆریاڵ) دروستکراون. بەڕای من ڕاست نیە بڵێین ڕژێمەکەی حافز ئەسەد تۆتالیتاری یان نیمچە تۆتالیتارییە. من وام پێباشترە بڵێم سیستمێکی دیکتاتۆریی سەربازییە.\nمەکیە: پرسیارەکە ئەوەیە، ئایا ڕژێمەکەی ئەسەد تۆتالیتارییە؟\nساغیە: من پێموایە زیاتر سیستمێکی دیکتاتۆریی سەربازییە. ئەگەر لەسروشتی ئەو سیستمانە وردبینەوە دەبینین کە لەتوانایاندایە لەیەک کاتدا لەڕابردو، لەئێستاو لەداهاتوش بدەن: ئەوانە لەڕێگەی سیستمە جێگیرەکەیانەوە گورز لەئێستا دەوەشێنن، لێدانیشیان لەڕابردو پەیوەستە بە ساختەکردن و شێواندنی مێژوەوە، وەکچۆن کێشەگەلێکی ئەوتۆشت لەئایندەدا بۆ قوتدەکەنەوە کە سەخت دەبێت چارەسەریان بۆ بدۆزیتەوە. بۆ نمونە بەشار ئەسەد: گەر ئیش لەسەر کرانەوەی سیاسی و لیبراڵی و دیموکراتی بکات ئەوا دەوڵەت لاواز دەکات، گەر هەمان ڕێچکەی باوکیشی بگرێت وڵات پڕ کێشمەکێشترو لەڕوی ئابوری و کۆمەڵایەتیشەوە لاواز دەبێت. چارەسەر نیە. بۆ نمونە بڕوانە عێراق، بەسەدامەوە کارەسات بو، بەبێ سەدامیش هەر کارەساتە، لەناو کۆمەڵگەکەدا بڕێکی زۆر ناکۆکی و کینەگەلێک نەشونمایانکردوە کە زۆر سەخت و دژوارن..\nمەکیە: کە دێینە سەر مەسەلەی گەشبینیی ـ دیارە ئەم بابەتی گەشبینییەش بۆ خۆی گفتۆگۆیەکی درێژی نێوانمانەـ ئایا ناکرێت بەڕۆیشتنی ئەسەد و سەدام لاپەڕەیەکی نوێ هەڵبدەینەوە، یان دەروازەیەکی نوێ بکەینەوە. بەڕای من لەسەر ئاستە بابەتیەکە ئەمە یەکەمین بەربەستە، ڕاستە بارودۆخەکە تەواو ڕماوەو شێواو، بەڵام ئەگەری گۆڕانکاریی و وەڵامدانەوەشی هەمیشە هەر نێگەتیڤ نیە، واتە بەو مانایە نیە کە بڵێیت دەبێت باجەکە بەم شێوەیە یاخود بەو جۆرە بدرێت.\nساغیە: بەڵام گۆڕانکارییش پێویستی بە خەندە و پێکەنینە هاوشانی بێت، چونکە گۆڕانکاریی خۆی کردارێکە دەمبەخەندە و گەشبین. هەمو شۆڕشەکان بەڵێن و مژدە بە میللەتان دەدەن، لەکاتێکدا رزگاربون لەدیکتاتۆریی و تۆتالیتاریزم بەرەو کۆکردنەوەی تەرمەکانمان دەبات، واتە گۆڕان بە ئازار و تاڵییەوە، لەخراپترین حاڵەتیشدا دەڵێیت: خەڵک کەمتر دەمرێت…\nمەکیە: وەک دەزانیت زۆرینەی هەرە زۆری خەڵکی سوریا سوننەن کە لەنێویاندا بڕێکی زۆر فەندەمێنتالیست هەن، ئایا دوای سی ساڵ لەفەرمانڕەوایەتی سیستمێکی نیمچە تۆتالیتێر، سەرکردایەتیەکی سونیی ئەڵتەرناتیڤ نیە بۆ ئەو بارودۆخە؟ ئایا هەر عەلەویەکان لەدەسەڵاتدا دەمێننەوە؟\nساغیە: ئەم جۆرە جەنگە ناوخۆییانە نە پێویستی بە بڕوایە نە بە سەرکردایەتی. بەدیوێکی دیکەدا، کۆمەڵگە پێویستی بە سازدان و مۆبێلایزکردنە، هەر بۆیە ئەو لایەنەی هەڵدەستێت بە پرۆسەی مۆبێلیزەکردنێکی خێرا بەسەر هەمو شتێکدا زاڵدەبێت. بەدرێژایی سی ساڵ حافز ئەسەد توانی سوریا لەبەریەکهەڵبوەشێنێت تا هەمو شتێک لەژێر کۆنترۆڵی دەسەڵاتدا بێت.\nمەکیە: لەعێراق زیاتر؟\nساغیە: لەعێراق زیاتر نا، چونکە فۆرمی سوریا جیایە لەفۆرمی عێراقی، لەسوریادا سەرکوتکردن کەمترە، بەڵام کۆنترۆڵکردنی مەرجەع تیایدا زیاترە. حافز ئەسەد دەستی بەسەر هەمو ئەو مەرجەعانەدا گرت کە بەشێوەیەکی تەقلیدی سوننی، عەرەبخواز و یەکخواز بون و دەیانویست فەڵەستین ئازادبکەن، بەمەش بارودۆخێکی زۆر ئاڵۆزتری خوڵقاند. لەکاتێکدا مەسەلەی عەرەبخوازیی لەعێراقدا بەشێوەیەکی تەقلیدی سونییانە بوە و پەیوەست بوە بە دەوڵەتەوە.\nمەکیە: بەو مانایەی کە رژێمەکە سەرکەوتو نەبوە لەوەی بەشێوەیەکی سەراپاگیر خۆی بەسەر تەواوی کۆمەڵگەدا بسەپێنێت.\nساغیە: لەکاتێکدا شیعە (بەتایبەتی لەڕێگەی نەجەفەوە) مەرجەعی تایبەت بەخۆیان بەرهەمهێناوە، لێرەدا جیاوازیان لەکەلامی سونە تەواو ئاشکرایە. بەڵام عەلەویەکان لەسوریا سونیەکان وەک ئەو کەسانە پیشاندەدەن کە هەستی عەرەبایەتی خۆیان لەدەستداوە.\nمەکیە: خۆ سەدام حسێنیش لەسەر هەمان مەسەلە ئیشی کردوە، سیمبول و ئیکۆنە تایبەتەکانی شیعەی هێناو لەسیاسەتەکانیدا بەکاریهێنان.\nساغیە : بەڵام ئەم مەسەلەیە لەعێراقدا مۆرکێکی سیاسی کاڵتری هەبو بەبەراورد بەوەی کە لەسوریا دەبینرا، واتە کەڵکەڵەی عەرەبخوازیی و عەرەبچێتی شیعی بەمانای عەرەبخوازییەکە کە لەدەوڵەتی مۆدێرن و سیستمەکەی ڕزگاری بوە، عەرەبچێتی بن و بنەچەیە، بارگاوی بە شەرەف و سەربەرزیی و ئاکار، تێكەڵ بە خوێنی عەرەبی. ئەم شتانە لای شیعە هەن، لەکاتێکدا لای سونە نین. بەمانایەکی دی، عەرەبچێتی سونە سیاسییکراوە، بەو مانایەی کە شیعیی وا خۆی بەسەر سونییدا با دەدات کە لەو عەرەبترە، وەکچۆن سونی بە پیسبو بە خوێنی تورکی دەزانێت، لەکاتێکدا کە سونیی کار لەسەر یەکێتی (یەکێتی عەرەبی) لەسیاسەتدا دەکات، شیعیی ئەو یەکگرتن و یەکێتییەی بۆ گرنگ نیە. بەڵام سەدام توانی مەرجەعەکانی شیعە لەبەریەکهەڵوەشێنێت و ئەوەی خۆی بەدڵیەتی بیبات. ئەو دەیویست بڵێت ئێوە بنچینەی ڕەسەنی عەرەبن، دە وەرنە ناو ماشێنی ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیزمەوە. سەردەمانێک ئەمە لەبەعسدا ئیشی دەکرد، بەپێی قسەکانی “حەنا بەتاتۆ” ش، هێزی حیزبی بەعس لەسەرەتاکانیدا لەنێو شیعەکاندا هیچی کەمتر نەبو لەهێزی لەنێو سونیەکاندا.\nمەکیە: بەڕای من حەنا بەتاتۆ لەم وەسفە مێژوییەیدا زیادەڕۆییکردوە..\nساغیە: بەڵام کە بەعسییەکان گواستیانەوە بۆ قۆناغی میلیتاریزەکردن “بەسەربازیکردن”. ئیدی کێش و قورسایی سونەکان زیاتر بو لەشیعییەکان. دیارە دەزانیت ناوەکانی وەک (فؤاد الركابي، طالب الشبيب، حازم جواد، سعدون حماد و هاني الفكيكي) کە لەسەرکردە سەرەکییەکانی حیزبی بەعس بون هەمویان شیعە بون. بەگشتی پرسیارەکە لای من ئەوەیە کە چۆن دەکرێت لەتۆتالیتاریزم لەسەر ئاستی کولتور و هونەر شانبەشانی هەمو ئەو فۆرمانەی لەکولتوری خۆماڵییدا هەن، بکۆڵینەوە. کە وا دەڵێم ماڵی ئەسەد و ماڵی تکریتییم لەخەیاڵدایە.\nمەکیە: جارێ با مۆدێرنە بخەینە ئەولاوە، سیستمی تۆتالیتاریی سادەو ساکارە لەپێکهاتەکەیدا و زۆر ئاڵۆز نیە، وەکچۆن پێویستیشی بەو میکانیزمە ئاڵۆزە نیە کە سۆشیالدیموکرات کاری لەسەر دەکات. سیستمی تۆتالیتێر بۆئەوەی ئیشبکات پێویستی بە سەفسەتەگەریی و گەمەی شێوێنەر نیە. نە هیتلەر و نە ستالینیش سۆفیست نەبون، واتە تۆتالیتاریزم لەسروشتێکی ناوەکییەوە دروستدەبێت کە هەیە و پێویستی بە تیۆریزەکردنێکی ناوەکیی ئاڵۆز نیە.\nساغیە: بەڵام پێویستی بە ڕێکەوتنە لەسەر وەرگرتنی هەندێک سیمای مۆدێرنە، واتە بەتەنها زیندانەکان و ئەشکەنجەدان نا، بەڵکو بایەخدان بە بناغەی حیزب و سیستمی فێرکاری و .. هتد.\nمەکیە: ئەمە لەسوریا و عێراقدا جێی بایەخ نەبوە. خێزان ناکۆک نەبوە لەگەڵ ئەو جۆرە شتانەدا، ئەمەش دۆخێکی گرنگە و دەبێت وریای بین. بۆ نمونە فەرمانڕەوایەتی سەدام لەیەک کاتدا هەم خێزانیی بوە و هەم ناخێزانییش! ئەو لەناو خێزانەکەی خۆیشیدا سەرکوت و داپڵۆسینی کردوە و کەسانی لەدەرەوەی خێزانەکەیەوە هێناوەتە ناوەوە. بەڵام لەساڵانی کۆتایی فەرمانڕەوایەتیەکەیدا زیاتر پشتی بە خێزان بەستوە. ئەوەی کە لێرەدا گرنگە ئەو ڕاستیەیە کە رژێمی عێراقی بەر لەهەڵگیرساندنی جەنگەکانی، واتە بەر لە ١٩٨٥، لەقۆناغی تۆتالیتاریزمێکی پەتی و ڕوتدا بوە، دیارە ئەم قۆناغەش زۆر گرنگ بوە چونکە تێیدا دەزگای ئاسایش کۆنترۆڵی سوپا دەکات. لەسیستمی تۆتالیتێردا پۆلیس و هەواڵگریی کۆنترۆڵی سوپا و دەزگاکانی تر دەکەن، ئەمەش لەعێراقدا هەبوە. من خۆم لەکتێبی کۆماری ترسدا ئەو دۆخەم بە ژمارە هەڵسەنگاندوە، هەروەها قسەم لەسەر ئەوە کردوە کە چۆن ئەو دەمە دەسەڵات پراکتیزەکراوە لەکاتێکدا هێشتا سەدام کوڕەکانی مناڵ بون و لەدیمەنە سیاسیەکاندا دەرنەکەوتون، واتە ئەو دەمە فەرمانڕەوایەتیەکە خێزانیی نەبوە.\nساغیە: ئاه، بێگومان. بەدڵنیاییەوە، هەر سیستمێکی تۆتالیتێر یان تەنانەت دیکتاتۆریی سەربازیی سنورەکانی فەرمانڕەوایەتی خێزان تێدەپەڕێنێت. بەڵام شتێکی تیۆری زۆر گرنگیش هەیە. لەوڵاتێکی وەک ئەڵمانیا تۆتالیتاریزم ئەفسانەی خێزان لەناو کۆمەڵگەدا دادەهێنێت، لەکاتێکدا لەوڵاتانی ئێمەدا خێزان هەیە، خێڵ هەیە، هەر بۆیە هیچ بیرکردنەوەیەکی ڕاسیستییانە یان بیرکردنەوە لێی بونی نیە، چونکە لەبنەڕەتدا خێڵ هەیە.\nمەکیە: هەستدەکەم باش لەقسەکانت ناگەم، تۆ تیۆریزە بۆ شتێکی تر دەکەیت.\nساغیە: من باس لەشێوەیەکی تایبەتمەندی تۆتالیتاریزم دەکەم لەو کۆمەڵگانەدا کە ئەوروپی نین، بەتایبەتی مەبەستمە بڵێم لێرەدا هانا ئارێنت سودمان پێناگەیەنێت و هیچ کەرەستەیەکی دەوڵەمەندی ئەوتۆمان سەبارەت بەم حاڵەتە خێڵەکییە پێشکەشناکات.\nمەکیە: هانا ئارێنت وا سەیری وشەی خێڵایەتی کردوە کە بردویەتیە ناو چەمکی نەتەوایەتییەوە. لەخۆرئاوا چەمکی خێڵیان وەرگرتوە و خستویانەتە نێو ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیزمەوە. لەخۆرهەڵاتیشدا و سەرباری بونی خێڵ تێیدا، هەمان شت ڕویداوە، بەڵام جودا لەوەی کە لەسیستمە تۆتالیتارییە خۆرئاواییەکاندا پشتی پێبەستراوە. لێرەدا نابێت ئەو جیاوازیەت لەبیر بچێت کە لەنێوانی خێڵی مەزهەبی و ئەو خێڵەدا هەیە کە ئارێنت باسیکردوە. لەحاڵەتی هیندیدا بۆ نمونە ڕقی خێڵێک لەخێڵێکی دی بونی جیاوازی ئەوی دی ڕەتناکاتەوە.\nساغیە: لەئەوروپادا خێڵ ئەوەندەی حاڵەتێکی زەینییە، ئەوەندە ریاڵ و واقیعی نیە، واتە گەڕانەوەیەکی ڕۆحییانەیە بۆ خێڵ، یا گۆڕینیەتی بۆ ئایدیایەک وەک ئاماژەیەک بۆ بەر لەمۆدێرنە.\nمەکیە: خۆی ئەمە کێشە مەترسیدارەکەیە، لەنێوان خێڵ لەسەدەی نۆزدەیەم و خێڵی ئەمڕۆدا هیچ پەیوەندیەک نیە. دیاردە نوێکە لەخۆرئاوادا پشت بەو ئامرازانەی پەیوەندیکردن دەبەستێت کە لەسەدەی نۆزدەیەمدا نەبون.\nساغیە: بەڕای من لای ئێمە دۆخەکە جیاوازە و بەشێوەیەکی ترە. چونکە ئێمە ئەم خێڵە نوێیەی کە هەمانە دەیبەستینەوە بەو خێڵەی بەر لە ٨٠٠ ساڵ هەبوە، لەکاتێکدا هیتلەر دەیبەستەوە بە ئامرازی پڕوپاگەندەوە. دیارە لەحاڵەتی هەر یەکە لەڕژێمەکانی حافز ئەسەد و سەدام حسێنیشدا بە بەراورد لەگەڵ دۆخە زەینییەکەی هیتلەر، مامەڵەکردن لەگەڵ هۆز و خێڵدا واقیعییتربوە.\nمەکیە: بەڵام لەیادیشت نەچێت کە هۆز و خێل لەتۆتالیتێرە عەرەبییەکاندا خێڵی عەرەبیین.\nساغیە: لەسەر ئاستی گوتار، هەرگیز هیتلەر وەک “برایان” لەگەڵ جەماوەرەکەی نادوێت، بەڵکو وەک “هاوڕێیان”، لەکاتێکدا لای ئێمە وەک برایان لەگەڵ جەماوەر دەدوێن. ئێمە پێویستمان بە کۆششێکی زۆر نیە بۆ ئەوەی بونیادە قوڵەکانی خەیاڵدان جۆشبدەین و ببزوێنین، لەکاتێکدا هیتلەر پێویستی بە کۆشش و ماندوبونێکی زۆر بو بۆ جوڵاندن و شڵەقاندنی ئەو گۆمە مەنگە. بەڵام لەوەش گرنگتر ئەو ڕاستیەیە کە دەشێت حیزب لەئەڵمانیا زۆر مۆدێرنتر بێت وەک لەلای ئێمە، چونکە ئاستەکانی مۆدێرنە لەحیزبی نازییدا زۆر زۆر زیاترە لەئاستەکانی مۆدێرنە لەلای حیزبەکانی ئێمە، بەهەمان شێوەش بۆ بەکارهێنانی ئامرازی مۆدێرن لەناو حیزبی مۆدێرندا.\nمەکیە: ئەوەیان پەیوەندی بە گەشەی پیشەسازییەوە هەیە لای ئەوان..\nساغیە: ئەوەش زۆر گرنگە..\nمەکیە: لای من مەترسی تێزەکەی تۆ ئەوەیە کە پێتوایە ئەو سیستمە خێڵەکییە مەزهەبیەیی لای ئێمە هەیە گۆڕانی بەسەردا نایەت، لەکاتێکدا من پێموایە دەگۆڕێت، وەک بزاوتە ئایینیەکان کە ئێستا گۆڕاون و وەک جاران نەماون، ئەمێستا لەفۆرمێکی دیکەو بەڕەنگێکی ترەوەن، جارێک بەناوی ناسیۆنالیزمی عەرەبی و جارێک بەناوی ئایینەوە، ئەمانە فۆرمی دیکەی نوێی خێڵەکین.\nساغیە: من ناڵێم کۆنن، بەڵکو توانای گەڕانەوەیان بۆ کۆن هەیە. با دیاردەی پەیکەرەکان بەنمونە بهێنینەوە، دیارە بەتەنها مەبەستم لەپەیکەرە مادییەکان نیە، بەڵکو پەیکەرەکان وەک دۆخێکی زەیینی. لەجیهانی عەرەبیدا حیزب زۆر بەئاسانی دەستی بە پەیکەرە کۆنەکان دەگات. چونکە کۆمەڵگەکان لەکۆندا دەژین (تائێستاش موتەنەبی لەسەر ئاستی هونەریی هەر وەک خۆیەتی). دیارە ئەم دیاردەیە لەخۆرئاوادا نەماوە، ئەڵمانیاش بەفۆرمی مۆدێرنتر و ڕێکخراوتر گوزارشتی لەتۆتالیتاریزمەکەی کردوە.\nمەکیە: دەتوانیت پێمبڵێیت ئەو شتانە چیین کە بەبەراورد بە سیستمە تۆتالیتێرەکانی خۆرئاوا لەدیاردەی سیستمە تۆتالیتێرە عەرەبیەکاندا ناگۆڕێن؟\nساغیە: هەمو شتێک دەگۆڕێت، بەڵام ڕێگەی داخراویش هەن کە هەندێکجار دەگەنە قۆناغێک کە بەریدەکەوێت و دەیگەڕێنێتەوە بۆ دواوە و دیسانەوە بەردەوامدەبێتەوە. دیارە ئەم چیرۆکە لەدۆخی ئەوروپیدا جیاوازە، چونکە خۆی لەئاوێنەکەی خۆیدا دەبینێت، لەکاتێکدا ئێمە خۆمان لەئاوێنەی ئەوروپی و ئاوێنەی کۆندا دەبینین، چیرۆکەکە تەواو ئاڵۆز و پێکداچوە.\nمەکیە: بابگەڕێینەوە بۆ سیستمە تۆتالیتارییەکانی لای خۆمان (لەسوریا و عێراق)، هەروەها ئەو خاڵە جیاوازانەی تۆ باستکردن. تۆ وتت سیستمی تۆتالیتاری لەسوریا، کۆمەڵگەی لەبەریەکهەڵوەشاندوە و بەندی هەمو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانی پچڕاندوە. ئەی کەواتە چۆن ئەم سیستمە دەتوانێت ئەم پارچە لەبەریەکهەڵوەشاوانە کۆبکاتەوە، واتە یاسایەک کە هەمویان یەکبخات؟\nساغیە: با کتێبی کۆماری ترس بەنمونە بهێنینەوە، تۆ دەڵێیت سەدام حسێن گەندەڵ نیە چونکە عاشق و مەستە بە مێژو. لێرەدا هەستدەکەم وێنەیەکی خۆرئاواییت وەرگرتوە، چونکە هیتلەر و ستالینیش شەیدا و عاشقی مێژو بون، مەبەستم لەوەیە کە تۆ لایەنە تایفی و خۆماڵیەکەی بابەتەکەت فەرامۆشکردوە و بەتەنها پشتت بە کۆپی سیستمە تۆتالیتێرە مۆدێرنەکان بەستوە.\nمەکیە: ئەمەی تۆ دەیڵێیت لەسەر ئاستە ئاکارییەکە ڕاستە، بەڵام لەسەر ئاستی زیرەکی …\nساغیە: جیاوازی من و تۆ لەوەدایە کە تۆ بەتەنها کار لەسەر مۆدێرنە دەکەیت، تۆ پێتوایە تۆتالیتاریزم کۆمەڵگە دەگونجێنێت، کە ئەمەش دیسان کاریگەری مۆدێرنەی خۆرئاواییە، بەڵام کۆمەڵگەش تۆتالیتاریزم دەگونجێنێت. هیتلەر کێشەی خێزان و مەزهەبی نەبوە، کێشە ئایینیەکانی نێوان کاتۆلیک و پرۆتستانتیش لەئەڵمانیادا چارەسەرکرابون، لەکاتێکدا کێشەکە لەعێراقدا تەواو جیاوازە و تایفەگەریی و مەزهەبگەریی لەهەمو شتێکەوە هەڵدەقوڵێن و نائاگایانە و بەزیاد لەشێوەیەک کاریگەریان لەسەر هەمو شتێک هەیە. لەژێر ئەم کاریگەرییە نائاگایەشدا رژێمەکە زیاتر مەیلی بەلای پشتبەستن بە پەیوەندیە خێزانییەکانە، بەڵگەش بۆ ئەمە پتەویی دەزگای برایەتی و ئامۆزایەتییە، لەکاتێکدا ئەمە لەئەڵمانیادا نەماوە.\nمەکیە: تکایە لەم تەڵەزگەیە دەرمبهێنە، ئەگەر سەدام و دڵڕەقییەکەی لەو ماوە درێژەی فەرمانڕەوایەتیدا و بەهەمو ئەو جەنگانەوە کە عێراقی پێدا ڕۆیشتوە نەیتوانیبێت کۆمەڵگە لەخێڵەکیی و مەزهەبگەریی دەربهێنێت، ئەی چی بکەین باشە؟\nساغیە: کێشەکە لەوەدایە کە ئێمە نازانین براو ئامۆزاکانی هیتلەر و ستالین کێن، لەکاتێکدا تۆتالیتاریزم لەلای ئێمە تەواو پشتی بە براو ئامۆزا بەستوە.\nمەکیە: بەڵام ستالینیش پشتی بە جۆرجیەکان بەستبو..\nساغیە: ڕاستە پشتی بە جۆرجیەکان بەستبو، بەڵام وەک خێزان نا، بەڵکو وەک هەمو بزوتنەوەی جۆرجی. دیارە سەدامیش هەرگیز لەتکریتی نەداوە، چونکە لەبنەڕەتدا بزوتنەوەیەکی تکریتیی نەبوە، بەپێچەوانە تکریتییبون گەشەو نەشونمایکردوە، لەگەڵ سەدامدا شتێک بەناوی تکریتییەوە گەشەیکرد. من خۆم پێشتر و بەر لەسەدام وشەی تکریتیم نەبیستبو، ئەگەرچی ئەو خۆی ناوی خێزانە بچوکەکانی هەڵگرتوە.\nمەکیە: ئەوەیان سەپێنراوە بەسەر سەدامدا، گوایە ئەو بە بنەچە تکریتییە…\nساغیە: بەڵام ستالین سەرباری پشتبەستنی بە کۆمەکی جۆرجییەکان، لەهەر شتێکی داوە کە بۆنی بزوتنەوەیەکی نەتەوەیی جۆرجی لێهاتبێت…\nمەکیە: بەڵام جیاوازیەک هەیە لەدۆخی عێراقییدا و بەتایبەیش لەترۆپکی سیستمی تۆتالیتاریی بەعسییدا، چونکە پاش جەنگی دوەمی کەنداو تۆتالیتاریزمی بەعسی تێکشکا، من ئەمەم لەپێشەکی چاپە نوێیەکەی کۆماری ترسدا نوسیوە، تێڕوانینی من وا بو کە ئەو ڕژێمەی لەکۆماری ترسدا باسمکردوە بەسەرچو، گۆڕاو نەما. ئەو ڕژێمەی بەشێوەیەکی سیستماتیک و بەرنامەبۆداڕێژراو خەڵکی دەکوشت، کەوتە بڕینی دەست و گوێی خەڵکی و مۆرلێدان و کوتینی نێوچەوان و سەریان. ئەو سیستمە تەواو لاواز بو، هەر بۆیە پەنای دەبردە بەر ئەو جۆرە لەسزادان. ئاشکرایە کە تۆتالیتاریزم لاواز بو، هەروەها گۆڕا بۆ شتێکی تەواو جیاواز. دیارە ئەم گۆڕانە دەرەنجامی شۆڕش یان شتێکی لەو جۆرە نەبو، بەڵکو زادەی ئەو گۆڕانکاریانە بو کە بەهۆی جەنگی دوەمی کەنداوەوە بەسەر وڵاتەکەدا هاتن. سێیەکی وڵات “کوردستان” کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کوردەکانەوە، کۆنترۆڵیش بەسەر باشوردا وەک جاران نەما. بەمانایەکی دی، ئەو کۆنترۆڵە ڕەهایە بەسەر وڵاتدا نەما و رژێمەکە وەک سیستمی فەرمانڕەوایەتی ئەڵمانیای پاش جەنگی جیهانی یەکەمی لێهات.\nساغیە: لێرەدا فۆرمێکی دیکە لەجیاکاریکردن لەنێوان سیستمە تۆتالیتێرە خۆرئاواییەکان و ئەو تۆتالیتێرانەی دیکە سەرهەڵدەدات کە خۆرئاوایی نین. تۆتالیتاریزمی خۆرئاوایی سەرهەڵدەدات، دەدۆڕێت، دەڕمێت و هیچ خاڵێکی نیە بۆی بگەڕێتەوە. ئەگەر کاتی خۆی گریمانەی ڕوخانی ستالینیزممان بکردایە، ئەوا شیاو نەبو ستالین داوای کۆمەک لەجۆرجیەکان بکات، ناشزانین ئایا هیتلەر بەر لەڕوخانی پەنای بۆ یارمەتی و کۆمەکی کەس بردوە.\nمەکیە: لەمەیاندا هاوڕاتم..\nساغیە: هیتلەر پشتی بەپلەوپایەیەکی خێزانی یا پەیوەندی خوێن و خزمایەتی نەبەستوە، لەکاتێکدا تۆتالیتاریزمی عەرەبی، یان گەر وردتر قسەبکەین نیمچە تۆتالیتاریی، لەسەر دو هێڵ ئیشدەکات: لەلایەکەوە گەشە بە کەڵکەڵە و تەندێنسی ناوخۆیی و خۆماڵی دەدات، لەلایەکی دیکەشەوە دەست بەسەر تەواوی وڵاتدا دەگرێت. لەسوریا لازقییە و دراوسێ ریفییەکەی دەگرێت، بەڵام لەهەمان کاتیشدا سوریایەکی تۆتالیتێر بونیاتدەنێت. گەشە بە ڕەگەزەکانی لایەنگیریی خۆماڵی دەدات کە ئەوەش بنەما سەرەکییەکەیە، بۆئەوەی گەر ئەزمونە تۆتالیتێرەکە لەسەنتەردا ڕوخا، لەملاوە لازقییە و تکریتی هەبێت، بنەمایەکی هەبێت کە بۆی دەگەڕێتەوە. ئەم ئاڕاستەیە لای هەر یەکە لە حافز ئەسەد و سەدام حسێنیش هەبوە.\nمەکیە: لەمەیاندا لەگەڵتدا نیم، چونکە داڕمانی سیستمی تۆتالیتاریی بەسروشتی خۆی داڕمانێکی تەواو و یەکجارەکییە.\nساغیە: لەئەوروپا بە چاویلکەی دەوڵەت دەڕوانرێتە تۆتالیتاریزم، واتە دەوڵەت یەکسانە بە کۆمەڵگە و بەسەر ئەویشدا زاڵدەبێت، بەڵام لەکۆمەڵگەکانی ئێمەدا لەلایەکەوە دەوڵەتمان هەیە و لەلایەکی دیکەشەوە نزیکەکان. لەسوریا و عێراق فەرمانڕەوا تۆتالیتێرە، بەڵام لە بەر هۆیەک کە گەمارۆدەدرێت، ڕادەکاتە ناوچەکەی خۆی و گەمەی نزیکایەتی و خزمخزمێنە دەکات، کە بەمەش کێشەیەکی گەورە هەم لەیاسای دەوڵەتدا و هەم لەهەڵگیرساندنی جەنگی ناوخۆدا دەخوڵقێنێت. دیارە ئەمە لای هیتلەر وا نەبوە. هیتلەر بۆ کوێ بچوایە، بۆ نەمسا؟ ئەو خۆی لەبنەڕەتدا کەسێکی بێ ڕیشە و هەڵکەنراو بوە. ئەی ستالین، بچوایە بۆ جۆرجیا؟ بەڵام سەدام و ئەسەد دەچن بۆ تکریت و لازقیە، لەوێ بونیادیان هەیە، لەوێ تایفە و ناوچەی جوگرافی تایبەت بە خۆیان هەیە.\nمەکیە: ئایا ئەمە مانای وایە هیچ نەگۆڕاوە، بەڵام ئەوەشت لەیادنەچێت کە یەکێتی سۆڤێت هێدیهێدی گۆڕاو یەکسەر وەک ئەڵمانیا دانەڕما، لەنێوان مێژوی داڕمانەکە ١٩٨٩ و نێوانی ماوە کلاسیکیەکەی تۆتالیتاریزم چەند دەیەیەکی خایاند، وەکچۆن داڕوخانێکی بەردەوامیش هەبو لەگەڵ کرانەوەیەکی لەسەرخۆ و سادە. بەڕای من هەمان شت لەسوریاش شیاو بو، بەڵام عێراق شتێکی دیکەیە.\nئامادەکردنی: خالید سلێمان\nسەرچاوە: ماڵپەڕی (الاوان): http://www.alawan.org/%D9%83%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AD%D8%A7%D8%B2%D9%85.html\nPrevious ئازادی بۆ مەلا کرێکار، ئازادی هەموومانە ..3\nNext پاڵپشتی لە چاودێری كوردۆساید بۆ دادگایی تاوانبارانی ئه‌نفال


10:13 - 10/06/2020\nشەش تەوەری گفتوگۆی نێوان ئەمەریكا و عێراق ئاشكرا دەبێت\nبە پێی ڕاپۆرتێكی رۆژنامەی شرق الاوسط عێراق و ئەمەریكا لە گفتوگۆی بەردەوامدان و بڕیارە لە چەند کاتژمێری داهاتوو گفتوگۆی ستراتیژی نێوان واشنتۆن و بەغدا لەڕێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە بەڕێوەبچێت و لەو گفتوگۆیەدا چەند تەوەرێک لەنێوان هەردوولا تاوتوێ بکرێت کە گرنگترینیان مانەوەی هێزەكانی ئەمریکایە لە عێراق و پەیوەندییەكانی نێوان ئێران و عێراقە..\nدەیڤید هیڵ، یاریدەدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ كاروباری سیاسی كە سەرۆكایەتی شاندی ئەمریكا دەکات لە دانوستانەکاندا ئاشكرای كردووە، لایەنی ئەمریكی جەخت لەسەر شەش خاڵی سیاسی و سەربازی و ئابوری گرنگ دەكاتەوە كە كورتەكەی لەمانەی لای خوارەوەدایە:.\n1-عێراق چەند ڕێوشوێنێك بگرێتەبەر بۆ پاراستنی دیبلۆماتکار و سەربازانی ئەمریكا و هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش بەشێوەیەكی گشتی لەسەر خاكی عێراق.\n2-ڕاگرتنی پشتبەستن بە ئێران بۆ بازرگانیكردن بە وزەی كارەبا و پەلەكردن لە دۆزینەوەی جێگرەوەیەكی تر.\n3-دانانی سنورێك بۆ ڕۆڵی ئێران لە تێكدانی ئارامی لە عێراق و ناوچەكە و چارەسەركردنی دەستوەردانی گروپە میلیشیاكانی لەلایەن ئێرانەوە، هەروەها سنورێك بۆ دەستوەردانی ئەو وڵاتە لە كاروباری ناوخۆی عێراقدا.\n4-كرانەوەی عێراق بەڕووی دراوسێ عەرەبەکانیدا و هاندانی پلانەكانی حكومەت لەو بارەیەوە كە بەمدوایانە گرتویەتیەبەركە بریتیە لە نزیك بوونەوە لە وڵاتانی عەرەبی و لەناو ئەوانەشدا عەرەبستانی سعودی.\n5-دانانی ڕێوشوێنێك بۆ چۆنیەتی هاریكاریی عێراق لە بەرەنگاریكردنی پەتای كۆرۆنا و دانانی پلانێك بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی ئابووری كە بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە دروستبووە و عێراقیش بەڕادەیەكی زۆر پشتی بەداهاتی نەوت بەستووە.\n6-یەكلاكردنەوەی چارەنووسی هێزەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی لە عێراقدا و ڕێگری لە سەرهەڵدانەوەی جارێكی تری چەكدارانی داعش.\nوەك چاودێران باسی دەكەن پێدەچێت لەنێو گفت و گۆكاندا قسەوباسی دیكە بێتە پێشەوەو بۆچوونیان لە بارەوە ئاڵوگۆڕ بكرێت.


هەولێر ، هەرێمی كوردستان ، عیراق (GOV.KRD)- د.خانزاد ئەحمەد ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی باڵای کاروباری خانمان، پێشوازی لە د. چۆمان هەردی، بەڕێوەبەری سەنتەری جێندەر و گەشەپێدان و پرۆفیسۆر لە زانکۆی ئەمەریكی عێراق ــ سلێمانی، کرد.\nلە دیدارێکی هاوبەشدا، کە نوێنەرى هەریەک لەئاژانسەکانی (UN-Women) و (UNFPA)ی سەر بەنەتەوە یەکگرتووەکان، بوارەکانی گەشەپێدانی خانمانی سەرکردەو، تواناسازی ئابووری خانمان، لە رێگەى هاوکاری و هەماهەنگی و کاری هاوبەشدا، خرانە بەرباس.\nد. چۆمان، پاڵپشتی ئەنجومەنی باڵای خانمانی بەپێویست زانی بۆ سەرخستنی کارو چالاکییەکانیان.\nلەبەرامبەریشدا د. خانزاد تەواوی پاڵپشتی خۆی بۆ سەرخستنی گشت ئەو کارو پرۆژانە دووپاتکردەوە کە پەیوەندیان بە بوارەکانی گەشەپێدانی خانمانەوە هەیە.\nلە تەوەرێکی دیكەی دیدارەکەدا، پرسی بەهێزکردنی سەنتەرەکانی جێندەرناسی لە زانکۆکانی کوردستان ویەکەکانی یەکسانی جێندەری لە وەزارەت ودامودەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، گفتوگۆی لەبارەوە کرا.


دەستتێوەردانی کۆمپانییەکان لە زانستدا! | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nسەرماوەز ۹, ۱۳۹۶ سەرماوەز ۲۲, ۱۳۹۶ Hojan تەندروستی و زیندەورناسی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nدەستتێوەردانی کۆمپانییەکان لە زانستدا!\nدەرکەوتووە کە کۆمپانییەکی تیجاریی ئەمریکایی لە بواری شەکردا، بە ناوی دامەزراوەی توێژینەوەی شەکر SRF ٥٠ ساڵ لەمەوبەر، ئاکامی توێژینەوەیەکی زانستی لەسەر ئاژەڵی شاردووەتەوە کە نیشاندەری پەیوەندیی ڕاستەوخۆی خواردنی شەکر لەگەڵ نەخۆشیی دڵ و شێرپەنجەی میزەڵدان بووە.\nدوای پەنجا ساڵ، تیمێکی توێژەر لە زانکۆی کالیفۆڕنیای ئەمریکا، سەرنجی وردی بەڵگەنامەکان و وتووێژە ناوخۆییەکانی ٥٠ ساڵ لەمەوبەری SRFی داوە.\nلەو کاتەدا، لە دامەزراوەی توێژینەوەی شەکر SRF، توێژینەوەیەک لەسەر شەکر دەستی پێکردووە بۆ ئەوەی بزانرێت کە شەکر چۆن دەتوانێت لەسەر ئاژەڵەکان کاریگەریی هەبێت. ئاکامی ئەو توێژینەوەیە نیشانی دەدا کە ساکارۆز کاریگەرییەکی خراپی هەیە بۆ نەخۆشیی دڵ و شێرپەنجەی میزەڵدان. بەڵام دەرکەوتووە کە SRF بە ئەنقەست ئاکامی ئەو توێژینەوەیەی شاردووەتەوە و نەیهێشتووە بڵاو ببێتەوە.\nئەم دۆزینەوەیە جارێکی تر بڕواپێکراویی توێژینەوەگەلێک کە لەلایەن کۆمپانییە تیجارییەکانەوە پشتیوانیی ئابووری دەکرێت دەخاتە ژێر پرسیارەوە و مەترسیی دەستتێوەردانی کۆمپانییە گەورەکان لە زانستدا دەردەخات. ڕووداوی لەم چەشنە بۆ تەنباکۆش پێش هاتووە. هەروەها لەوانەیە کۆمپانییە زلهێزەکانی گۆشتیش دەستتێوەردانیان هەبێت لە توێژینەوەکان لەسەر زیانەکانی گۆشت و بەرهەمەکانی. سەرچاوەی بڕواپێکراو گرینگە!\nناردنی بۆن لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە\nستێفن هاوکینگ لە دوایین کتێبیدا دەڵێت “خودایەک بوونی نییە”


گرنگی دژە ئۆکسانەکان بۆ لەشی مرۆڤ بزانه\n2018-03-13 [08:24 AM]\nپرۆسەی ئۆکساندن لەلەشدا لەدەرەنجامی پیسبونی ژینگە و جگەرەکێشان و پاشماوی ھەرس و گۆرینی خۆراک بۆ ووزە ئەمەش بەرەگە ئازادەکان ناسراوە و زیادبونی لەلەشدا دەبێتە ھۆی توشبون بەھەوکردن و شێرپەنجە و گرفتی تری تەندروستی.\nرەگە ئازادەکان پەیوەندییەکی باشی ھەیە بەشێرپەنجە، نەخۆشیەکانی دڵ، ھەوکردنی جومگەکان، سەکتەی مێشک، نەخۆشییەکانی ھەناسەدان، نەخۆشییەکانی بەرگری، ئاوسانی سیەکان، نەخۆشی پارکنسن، ئەمەش لەدەرەنجامی ھەوکردن و جگەرەکێشان و بەرکەوتنی تیشی سەروو بنەوشەیی.\nرۆڵی دژە ئۆکسانەکان : -\nتەماتە بۆ نمونە مادەی لیکۆبینی تێدایە کەدژە ئۆکسانە و مرۆڤ دەپارێزێت لەئاسەوارەکانی بەرکەوتنی تیشکی خۆر و سەروو بنەوشەیی، ھەروەھا دژە ئۆکسانێک کەپێکھاتەی جوانکاری و خۆراکی تێدایە.\nسەرچاوەکانی دژە ئۆکسان: -\nڤیتامین سی و ئی و بیتاکارۆتین کەلەنێو گێزەر و پەتاتە و شەمام، و کانزاکانی سیلینیۆم و مەنگەنیز ھەیە.\nبۆ بەدەستھێنانی زۆرترین رێژەی مادە دژە ئۆکسانەکان پێویستە زۆرێک میوە وو سەوزەی رەنگاو رەنگ و تو، باینجان، فاسۆلیای رەش، ترێ، برۆکلی، سێو، سپێناخ، نیسک، تەماتە، چەوەندەر، چەرەس: زەردەچەوە، جاترە، زیرە، زەنجەبیل، دارچینی.\nئەم هەواڵە 8539جار خوێندراوەتەوە


شاومی ۲٥۰.۰۰۰ مۆبایلی ڕێدمی نۆت ٤ی له ماوەی تەنها ۱۰ خولەکدا فرۆشت. – کەی ئای تی ئێن\nشاومی 24, كانونی دووه‌م 2017\nشاومی ۲٥۰.۰۰۰ مۆبایلی ڕێدمی نۆت ٤ی له ماوەی تەنها ۱۰ خولەکدا فرۆشت.\nشاومی چینی له یەکەم کاتی فرۆشتنی مۆبایلی ڕێدمی نۆت ٤دا توانی لە ماوەی ۱۰ خوولەکدا بە ڕێژەی ۲٥۰.۰۰۰ لە مۆبایلەکە بفرۆشێت لە هیندستان. دوێنێ ئامێرەکە بۆ فرۆشتن لە پێگەکانی Mi.com و FlipCart و تاکو هەفتەیەکی تر هیچ مۆبایلێکی تر نافرۆشرێت.\nلە ڕابردووشدا ڕێد می نۆت ۳ یەکەم فرۆشی مۆبایلی سەرهێڵ بوو له هیندستاندا، کە فرۆشی ۲.۳ ملیۆنی لە شەش مانگی دواتریدا تۆمارکرد. پێشبینی ئەکرێت ڕێدمی نۆت ٤یش بتوانێت فرۆشێکی زیاتر تۆمار بکات، بە هۆکاری کەمی نرخ و تایبەتمەندی بەرز.\nڕێد می نۆت ٤ لە نرخی ۱٥۰ دۆلارەوە دەستپێدەکات بە تایبەتمەندی ۲ گێگابایت ڕام و ۳۲ گێگابایت فراوانی بیرگە. هەروەها لە نرخی ۱٦٥ دۆلارەوە دەستپێدەکات بە تایبەتمەندی ۳ گێگابایت ڕام و ۳۲ گێگابایت فراوانی بیرگە، هەروەها ۱۹۰ دۆلار بۆ ٤ گێگابایت ڕام و ٦٤ گێگابایت فراوانی بیرگە.\nمۆبایلەکه بە سێ ڕەنگ ڕاگەیاندراوە، بەڵام لە فرۆشتنی یەکەمیدا تەنها به ڕەنگی خۆڵەمێشی و ئاڵتونی بەردەستکرا، پێشبینی ئەکرێت ڕەنگە ڕەشە کانزاییەکەی لە فرۆشتنی داهاتوودا بەردەست بکرێت. فرۆشی داهاتووی ڕێدمی نۆت ٤ لە ۳۰ی ئەم مانگەدا دەستپێدەکاتەوه.\nتاگەکان Redmi note 4 شاومی


KHABAT media - ئانفلانزاى به‌راز چیه و نیشانه‌كانى چین؟\nئانفلانزاى به‌راز چیه و نیشانه‌كانى چین؟\nمێژووی ناردن : Tuesday, April 28 @ 17:25:10 UTC\nیه‌كه‌م سه‌عاتى رۆژى شه‌ممه ٥ى بانه‌مه‌رِى ١٣٨٨بوو كه ووشه‌ى "ئانفلانزاى به‌راز" له رِاگه‌یێنه‌كاندا به‌رچاو كه‌وت، ووشه‌یێك كه له چه‌ند رۆژى رِابردوودا بوو به سه‌ردێرى سه‌ره‌كى هه‌واڵه‌كان. چی ئانفلانزایێكى ساده‌ى ئه‌نده مه‌ترسیدار كردوه؟\nتووش بوون به ئانفلانزاى به‌راز له رۆژانى رابردوودا، بۆ یه‌كه‌م جار له مكزیك بینرا و دوایی له ویلایه‌ته‌كانى باشوورى ئه‌مریكا چه‌ند تووشبوونێك بیندرا. رێژه‌ى كوژراوان به هۆى ئه‌و نه‌خۆشیه‌وه تا سه‌رله به‌یانى دووشه‌ممه ٧ى بانه‌مه‌رِ، به پێى ئامارى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى ئه‌و وه‌لاته ١٠٣ كه‌س و تووشبووان به ویرووسى "H١N١" نزیك به هه‌زار و شه‌شسه‌د كه‌س بووه. بانكى جیهانى بۆ به‌رنگارى ئه‌و نه‌خۆشیه، ٢٢٥ ملوێن دولارى پێشكه‌ش به ده‌وڵه‌تى مكزیك كردوه.\nئانفلانزاى به‌راز نه‌خۆشییێكى زۆر ئاسایی و ساده‌ى ده‌زگاى نه‌فه‌س كێشانه. ئه‌و ویروسه له به‌رازیشدا به قه‌د مرۆڤ هه‌یه و به ئاسانى و زوو ده‌گوازرێته‌وه به‌لام زۆر كه‌م تووش بوو ده‌مرێ.\nجا چ شتێك ئه‌و ویروسه‌ى كردوه به ویروسێكى مه‌ترسیدار؟ ویروسى به‌رازیش وه‌ك باقى ویروسه‌كانى دیكه خۆى ده‌گۆرِێ. ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌رازانه‌ى تووشى ئانفلانزاى به‌راز بوون، هاوكات تووشى ئانفلانزاى مرۆڤ یان په‌له‌وه‌ر بن، ئه‌و ویروسانه ده‌توانن له له‌شى ئاژه‌ڵدا پێكهاته‌ى خۆیان بگۆرِن. به‌و شێوه‌یه جۆرێكى نوێی ویروس دروست ده‌بێ كه پێك هاتووه له جۆرى مرۆڤ و جۆرى ئاژه‌ڵ. ئه‌وه هه‌ر ئه‌و رووداوه‌یه كه وێده‌چێ سه‌باره‌ت به ویروسى ئێستا رووى داوه.\nویروسى نوێ یه‌كێك له جۆره‌كانى H١N١"" ه. N و H كورت كراوه‌ى ووشه‌ى (Neuramimidase) و (Hamagglutinin) ناوى دوو سلولى ویروسه‌كه‌ن. به گشتى ١٦ جۆر له Hamagglutinin و ٩ ژێرمه‌جموعه‌ى له Neuramimidase هه‌یه كه ده‌توانن پێكه‌وه پێكهاته‌ى جۆراوجۆر پێك بێنن. جۆرى "A H١N١" ویروسى ئانفلانزا بۆ یه‌كه‌م جار ساڵى ١٩٣٠ى زایینى قوره‌نتێنه كرا.\nرێگه‌كانى بلاوبوونه‌وه ویروسى ئانفلانزاى به‌راز و نیشانه‌كانى تووش بوون\nویروسى ئانفلانزاى به‌راز ده‌توانێ به شێوه‌ی راسته‌وخۆ له به‌رازه‌وه بۆ مرۆڤ یان به پێچه‌وانه‌وه بگوازرێته‌وه. ئه‌وه‌ى تا ئێستا رووى داوه له به‌رازه‌وه بۆ مرۆڤ گوازراوه‌ته‌وه. به پێى رِاپۆرته‌كان، له مكزیك دا تا ئێستا ٤ بابه‌ت له مرۆڤ بۆ مرۆڤ گوازراوه‌ته‌وه. گواستنه‌وه له مرۆڤ بۆ مرۆڤ وه‌ك گواستنه‌وه‌ى هه‌لامه‌تى سه‌رمابوونى ئاساییه، و له رێگه‌ى پشمین و كۆكه‌وه رووده‌دا.\nبلاو بوونه‌وه‌ى ئه‌و ویروسه له جیهاندا مه‌ترسییێكى دیكه‌یه كه له‌و باره‌وه ووریایی دراوه. ئه‌و ویروسه ده‌توانێ له رێگه‌ى موسافیره‌كانه‌وه بۆ وه‌لاتانى دیكه بگوازرێته‌وه. به پێى ووته‌ى مارگارت چان، سه‌رۆكى رێكخراوى ته‌ندروستى جیهانى (WHO) دۆزینه‌وه‌ى نه‌خۆشیه‌كه بۆ خۆى ده‌توانێ مه‌ترسیێكى جیهانى بێ. ئه‌گه‌رى زۆره كه زۆرێك له خه‌ڵك له به‌رامبه‌ر جۆرى نوێى ویروسه‌كه‌دا ئاسایشیان نه‌بێ. به‌لام ئه‌وه‌ى كه ئایا ئه‌و جۆره هه‌لامه‌ته چه‌نده مه‌ترسیداره، به پێى ووته‌ى كارناسان له رۆژانى داهاتوودا ده‌رده‌كه‌وێ.\nبه‌پێى راگه‌یێندراوى ناوه‌ندى پێشگیری له په‌تاكانى ئه‌مریكا، ئانفلانزاى به‌راز له رێگه‌ى خوارده‌مه‌نیه‌وه ناگوازرێته‌وه. به‌لام بۆ دڵنیایی زیاتر ده‌توانرێ گه‌رماى گۆشتى به‌راز تا ٧٢ ده‌رجه بگه‌یێنن. به‌و شێوه ویروسه‌كه به ته‌واوى له ناو ده‌چێ. نیشانه‌كان هه‌ر وه‌ك نیشانه‌ى هه‌لامه‌تێكى ئاساییه: تاو، هه‌ست كردن به ماندوویه‌تى، بێ ئیشتیایی و پشمین. هێندێ له نه‌خۆشه‌كان هه‌روه‌ها ئاو له لووتیان ده‌تكێ و قورگیان دێشێ و حاڵه‌تى رشانه‌وه‌یان هه‌یه. ئیسحاڵى له‌گه‌ڵ هێڵنج له ئانفلانزاى به‌رازدا توندتره له جۆره‌كانى دیكه‌ى هه‌لامه‌ت.\nچ ده‌رمان گه‌لێك له به‌رامبه‌ر ئه‌و نه‌خۆشیه‌دا به كه‌ڵكه؟\nبه پێى راگه‌یێندراوى (CDC) ئیداره‌ى سلامه‌تى ئه‌مریكا، دوو ده‌رمانى "Tamiflu" و "Relenza" كه ده‌رمان گه‌لێكى به كه‌ڵكن بۆ به‌رنگارى ئه‌و ویروسه و ته‌واوى جۆره‌كانى ئانفلانزاى به‌راز.\nهه‌ر چه‌ند تا ئێستا هیچ ده‌رزیێكى به كه‌ڵك بۆ ئه‌و نه‌خۆشیه نه‌دۆزراوه‌ته‌وه. رێكخراوى ته‌ندروستى جیهانى و ناوه‌ندى پێشگیرى له په‌تا له ئه‌مریكا ویرووسى "H١N١"یان قورنتێنه كردوه تا بۆ دروست كردنى ده‌رزى بدرێن به داروسازه‌كان.


ئەمریکا.. کەسێک دانی بە کوشتنی ٩٠ کەسدا نا کە زۆریان ئافرەتن\nتاوانكار و بكوژی ناسراوی ئه‌مریكی (سامۆئیل لیتڵ) دانی به كوشتنی 90 كه‌سدا نا كه ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له قوربانییه‌كان ئافره‌تن.\n(سامۆئیل لیتڵ)ی 78 ساڵ له ئه‌مریكا به خوێنڕێژترین كه‌س ناسراوه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر تاوانی ئه‌نجامداوه، به‌ڵام له‌ئێستادا به سێ تاوانی كوشتن كه له ساڵانی 1977و 1982 ئه‌نجامی داون، به هه‌تاهه‌تایی زیندانی كراوه.\nلێكۆڵه‌ره‌وانی دۆسیه‌ی (لیتڵ) پێیانوایه ناوبراو له زیاتر له 14 ویلایه‌تی ئه‌مریكا تاوانی كوشتنی ئه‌نجام داوه‌و له سه‌رجه‌م ئه‌و تاوانانه‌ش كه كردوویه‌تی لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.\nله میانی دیدارێكی ڕۆژنامه‌وانییدا كه له نێو به‌ندیخانه‌كه‌یدا له ته‌كساس له‌گه‌ڵی ئه‌نجام دراوه، (سامۆئیل لیتڵ) شێوازی ڕفاندن‌و كوشتنی ئافره‌تانی نێو یانه‌كانی شه‌وانه‌و سه‌ر شه‌قامه‌كان‌و دواتر خنكاندنیان له سندوقی ئۆتۆمبێله‌كه‌یدا، ده‌گێڕێته‌وه.\nبه‌پێی زانیارییه‌كان، زۆرێك له‌و ئافره‌تانه‌ی قوربانیی ده‌ستی (لیتڵ) بوون كه‌سانی هه‌ژار و ئالووده به مادده و خورادنه‌وه هۆشبه‌ره‌كان، بوون.\nله ڕابردوودا (گاری ڕیدجۆی) به كوشتنی 49 كه‌س ژماره‌ی پێوانه‌یی كوشتنی له ئه‌مریكا به ناوه‌وه تۆمار كرابوو، به یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ئه‌م دۆسیه نوێیه، (سامۆئیل لیتڵ) پێش (ڕیدجۆی) ده‌كه‌وێت‌و ده‌بێته خوێنڕێژترین كه‌سی ئه‌مریكا له مێژووی ئه‌و وڵاته‌دا.


لەکاتی گواستنەوەی هۆست دا پێویست دەکات پەڕگەکان باربکرێنەوە ؟ (په‌ڕه 1) - Domain, DNS, SSL و پەیوەندیدار بە دۆمەین - مەکۆکانی وێبچن\nلەکاتی گواستنەوەی هۆست دا پێویست دەکات پەڕگەکان باربکرێنەوە ؟\nمەکۆکانی وێبچن » Domain, DNS, SSL و پەیوەندیدار بە دۆمەین » لەکاتی گواستنەوەی هۆست دا پێویست دەکات پەڕگەکان باربکرێنەوە ؟\n1 بابه‌ته‌كانی delman--k 2013-01-04 08:38:29\nبابه‌ت: لەکاتی گواستنەوەی هۆست دا پێویست دەکات پەڕگەکان باربکرێنەوە ؟\nلەکاتی گواستنەوەی هۆست و دۆمەین دا پێویست دەکات دووبارە ئەو پەڕگانەی کە لە هۆستە کۆنەکە هەیە باری بکەمەوە ناو هۆستە نوێکە یاخود هیچ ڕێگەیەکی ئاسانتر هەیە بۆ ئەو کارە چوونکە قەبارەی هۆستە کۆنەکە لە ٥٠ گێگا بیت زیاترە ؟\nئایا کاتێک کە هۆست م گواستەوە پارەی دۆمەینەکەش هەر لەگەڵ هۆستەکە دەدرێت یان هەریەکە و لەشوێنێک ؟\n2 وه‌ڵامه‌كانی aagren 2013-01-04 10:27:33\nوه‌ڵام: لەکاتی گواستنەوەی هۆست دا پێویست دەکات پەڕگەکان باربکرێنەوە ؟\nلەکاتی گواستنەوەی هۆست و دۆمەین دا پێویست دەکات دووبارە ئەو پەڕگانەی کە لە هۆستە کۆنەکە هەیە باری بکەمەوە ناو هۆستە نوێکە یاخود هیچ ڕێگەیەکی ئاسانتر هەیە بۆ ئەو کارە چوونکە\nقەبارەی هۆستە کۆنەکە لە ٥٠ گێگا بیت زیاترە\n50 مێگا یان گێگا؟؟\nله‌كاتی گواستنه‌وه‌دا پێویسته هه‌موو ئه‌په‌رگانه‌ی كه له‌سه‌ر هۆسته كۆنه‌كه هه‌یه بیخه‌یته نێو هۆسته تازه‌كه‌ت\nله‌كاتی گواستنه‌وه و پاره‌دان به پێی ئه‌و شوێنه‌ی لێ ده‌كریت ئایا تۆ به‌س هۆست ده‌گوازیته‌وه ؟؟ ئه‌گه‌ر به‌س هۆست بێت و دۆمه‌ینه‌كه‌ش گه‌ر به‌سه‌ر نه‌چو بێت ئه‌وا به‌س پاره‌ی هۆست ئه‌ده‌یت و DNS دۆمه‌ینه‌كه بكه‌س به هی هۆسته نوێ كه‌ت\n3 وه‌ڵامه‌كانی delman--k 2013-01-04 18:32:16\nبەڵی ٥٠ گێگایە ، هیچ ڕێگەیەکی ترهەیە ئەو کارە کات بەبێ گواستنەوەی داتاکان ؟\n4 وه‌ڵامه‌كانی aagren 2013-01-04 19:00:41\nنه‌خێر بروا ناكه‌م هیچ ڕێگه‌یه‌ك هه‌بێت\nتۆ ئه‌ته‌وێت له شوێنێكی تر هۆست بگریت ئه‌ته‌وێت له‌و شوێنه‌ی ئێستا نه‌مێنێت\nكه‌واته ئه‌بێت هه‌موو داتا كانت بخه‌یته ناو ئه‌و هۆسته تازه‌یه‌وه كه وایه ئه‌بێت بیگوازی ته‌وه ئه‌وه‌ش به‌م خه‌ته خێرایه‌ی ئێره ناكرێ هههه ئه‌بێت كه‌سێك له‌ده‌ره‌وه بۆتی بكات كه خه‌تی خێرا بێت كه‌م كه‌سیش تاقه‌تی 50 گێگا داونڵود و ئه‌پڵودی هه‌یه\nبه‌ڵام گه‌ر كێشه‌ت نیه له‌سه‌ر ئه‌و سێرڤه‌ره‌ی ئێستا بۆچی ده‌ی گوازیته‌وه ؟\n5 وه‌ڵامه‌كانی ئاسۆ نادری 2013-01-04 19:10:29\nكاتێك زانیارییه‌كان ئه‌وه‌نده زۆرن باشتر وایه له Server --> Server بیگوێزیته‌وه.\nئه‌گه‌ر بۆ خۆت ده‌سه‌ڵاتت هه‌یه به SSH په‌یوه‌ندی بكه‌یت به سێرڤه‌ری دووه‌مه‌وه ئه‌و كاته به كۆماندی wget ده‌توانیت په‌ڕگه‌كان ڕاسته‌وخۆ دابگریته نێو سێرڤه‌ری دووه‌م.\nwget -m http://www.domain.com/folder/\nئه‌گه‌ر بۆ خۆت ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ت نییه، ده‌توانیت هه‌موو په‌ڕگه‌كان له نێو سێرڤه‌ری یه‌كه‌م بكه‌یت به zip، دواتر داوا بكه له Admin ی سێرڤه‌ری دووه‌م به هه‌مان كۆماند یان هه‌ر شێوازێكی دیكه كه خۆی پێ باشه بۆت دابگرێته نێو هۆسته نوێكه‌ت.\nبه گشتیی له سێرڤه‌ر بۆ سێرڤه‌ر كاره‌كه‌ت زۆر ئاسان ده‌كاته‌وه به هۆكاری خێرایی داگرتن و باركردن و هه‌روه‌ها نووسین بۆ دیسك.\n6 وه‌ڵامه‌كانی delman--k 2013-01-04 19:39:20\nلە هۆستە کۆنەکە دا دەسەڵاتی SSH م هەیە بەڵام نازانم لە هۆستە ئەوروپیەکان ئەو دەسەلاتەمان دەبێت یان نە. سوپاس بۆ ئێوە .\n7 وه‌ڵامه‌كانی هێدی سه‌رمۆردی 2013-01-04 21:20:34\nنازانم پەرگەکانى کە باست کردوە چین بەلام ئەوەى من باسى ئەکەم بۆ سکریپتە ! بەچەند خالیک بۆت رون ئەکەمەوە بە هیواى ئەوەم تیبگەیت .\n١- سەرەتا برۆ cpanil ى سیرفەرە کۆنەکەت بەشى phpMyAdmin بکەوە و داتابەیسەکەت بە شیوەى SQL لاى خۆت پاشەکەوت بکە .\n٢- هەر لە هەمان cpanil دا برۆ File Manager ئەو فۆلدەرەى کە بەداتابەیسەکەتەوە بەستراوە بیکە بە zip و کۆپى یەکى لاى خۆت پاشەکەوت بکە .\n٣- ئینجا سیرفەرە نوى کەت بکەوە و فۆلدەرەکەى کە کردوتە بە zip بەرزى بکەوە لە zip دەرى بهینە .\n٤- هەمان سریفەر برۆphpMyAdmin لەوى SQL بەرز بکەوە .\n٥- ئەو چوار خالەى سەرەوە بکە ئینجا ئاگادارمان بکەوە بۆ ئەوەى زانیارى دواى ئەوەت پى بدەین .\nهیوادارم مەبەستت ئەوە بیت ک روونم کردۆتەوە.\n8 وه‌ڵامه‌كانی aagren 2013-01-05 00:01:49\nكاكه هێدی ئه‌و مه‌به‌ستی ئه‌وه نیه چۆن بیگوازێته‌وه ئه‌و ئه‌ڵێت قه‌باره‌ی فایله‌كانم زۆره ئه‌یه‌وێت بێ ئه‌وه‌ی دای بگرێت لای خۆی و دوای ئه‌پی بكاته‌وه\nئه‌و ئه‌یه‌وێت راسته‌و خۆ بیكات وه‌ك ئه‌وه‌ی كاك ئاسۆ وتی\n9 وه‌ڵامه‌كانی هێدی سه‌رمۆردی 2013-01-05 00:03:56\nمن بەپى سەردیر وەلامیکم بۆ نوسیوە!\n10 وه‌ڵامه‌كانی ئاسۆ نادری 2013-01-05 00:14:23\nSSH لەسەر ڕاژەکاری یەکەم زۆر هاوکاریت ناکات. لەسەر ڕاژەکاری دووەم زۆرتر پێویستە.\nباشتر وایە لەگەڵ کاربەدەستانی ڕاژەکاری دووەم بدوێیت و بپرسیت کە چۆن ئەو پەڕگە گەورەیە بە ئاسانترین شێوە بگوێزیتەوە، لەوانەیە بۆ خۆیان شێوازێکی ئاسانیان هەبێت.\n11 وه‌ڵامه‌كانی هه‌ڵبه‌ست 2013-01-05 11:30:21\nئەی بۆ بە Website Transfer نایکەیت لەکاتی کڕینی هۆستە نوێکەدا باشتر نیە؟\n12 وه‌ڵامه‌كانی delman--k 2013-01-05 14:11:46\nسوپاس وەلامەکانتان .\n13 وه‌ڵامه‌كانی ناونیشان 2013-07-20 15:33:10\nتەواوی ھۆستە کۆنەکە بکە بە زیپ لە ھۆستی کۆندا، پاشان لە ھۆستە تازەکەدا پەڕگەیەکی PHP دروستبکە بەم ناوەڕۆکە؛\nناوی ZIP_LINKەکە بکە بە لینکی زیپەکە و لە براوسەرێکەوە بیکەوە. تەواو


DDAN.ORG - بۆنی دەم لەنێوان نەخۆشی ددان و هەناودا\nبۆنی دەم لەنێوان نەخۆشی ددان و هەناودا\nبڵاوكراوەتەوە لە سێ شەممە, 31 کانونی یەکەم 2013 03:44\nبۆنی دەم (Bad breath) هەندێكجار بە نەخۆشییەكی هەناوی دادەنرێت، بەڵام هەندێكجاریش و پەیوەندی بە نەخۆشییەكانی دەم و ددانەوە هەیە.\nبۆنی دەم (halitosis) واتە دەرچوونی بۆنێكی ناخۆش لەكاتی هەناسەدان و روبەڕوبوونەوەو قسەكردن لەگەڵ بەرامبەردا، زۆربەی خەڵك تووشی ئەم گرفتە دەبن، هەرچەندە ئەم حاڵەتە كاریگەری لەسەر هەڵسوكەوتی تاك هەیە لەڕووی كۆمەڵایەتی و پیشەییەوەو بە حاڵەتێكی نەخوازراو شەرمەزار دادەنرێت.\n• هۆكارەكانی پەیدابونی بۆنی دەم ..\n1. جۆری ئەو خواردنانەی ئێمە رۆژانە دەیانخۆین، چونكە هەندێك جۆری خۆراك هەیە لەناودەمدا شی دەبنەوەو جۆرە هاڵاوێكی ناخۆش دروستدەكەن وەك سیر و پیازو هاوشێوەكانی.\n2. وشكبوونەوەی ناودەم دەبێتەهۆی كۆبوونەوەی خانە مردووەكان، بۆ نمونە وەك دەزانین لەكاتی هەستان لە خەودا، بەتایبەت لە بەیانیاندا بەهۆی كەمبوونەوەی دەردانی لیكەڕژێنەكان بۆنێكی ناخۆش لەناو دەمدا دروستدەبێت، ئەوەش حاڵەتێكی سروشتییەو بە شۆردن و نانخواردنی بەیانی ئەو بۆنە نامێنێت.\n3. بوونی نەخۆشییە شێرپەنجەییەكان كە دەبنەهۆی گیرانی بۆری لیكەڕژێنەكان و وشكبوونەوەی ناودەم بە بەردەوامی، ئەمەش دیسان دەبێتەهۆی دروستبوونی بۆنێكی ناخۆش لەكاتی هەناسەداندا.\n4. هەناسەدان لەڕێگای دەمەوە كاریگەری نێگەتیڤی هەیەو حاڵەتێكی درێژخایەنی وشكبوونەوەی ناودەم دروستدەكات، وەك پێشتر باسمان كردووە وشكبوونەوەی دەم هۆكارێكی سەرەكییە بۆ دروستبوونی بۆنی ناوەدم.\n5. دەرمانی دژە هەستیاری و هەندێك لە دەرمانەكانی دژپەستانی خۆێن دەبنەهۆی وشكبوونەوەی ناودەم، بۆیە لات ئاسایی بێت كاتێك كەسێك یەكێك لەم جۆرە دەرمانانە بەكاردێنێت هەستت بەبۆنێكی ناخۆش كرد لەكاتی هەناسەدانیدا، بەڵام دەبێت ئەم كەسانە بە بەردەوامی ئاو و شلەمەنی بخۆنەوە.\n6. نەخۆشییەكانی دەم وددان و پارێزگاری نەكردن لە پاك و خاوێنی دەم و ددان، چونكە لەكاتی بوونی كلۆربوون و هەوكردنی پوك و ددان بەهۆی مانەوەی پاشماوەی خۆراكی بۆماوەیەكی زۆر بۆنی دەم ددان دروستدەبێت.\n7. هەوكردنی لەوزەتێنەكان و گیرفانەكانی لوت، نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەناسەدان وەك سییەكان، نەخۆشییەكانی جگەر و گورچیلەو نەخۆشی شەككرە، ئەم جۆرە نەخۆشییانە دەبنەهۆی دروستبوونی بۆنی دەم، هەرچەندە زۆربەی خەڵك پێیانوایە بۆنی ناودەم هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ نەخۆشییەكانی گەدەو ریخۆڵە، بەڵام لەڕاستیدا وا نیە، چونكە هەمیشە دەمەوانەی سورێنچك داخراوەو بەدەگمەن روودەدات ئەو دەمەوانەیە بكرێتەوە مەگەر بەهۆی نەخۆشییەوە بێت.\n8. لەكاتی سوڕی مانگانەی ژناندا بۆنی دەم دروستدەبێت بەهۆی گۆڕانكاری لە هۆرمۆنەكانی لەشدا.\n9. هەندێك خوونەریتی ناتەندروست وەك جگەرەكێشان و مەی خواردنەوەو خواردنەوەی گازی بەشێوەیەكی زۆر.\n• چارەسەركردنی بۆنی دەم .\n1. دیاریكردن و ناسینەوەی هۆكاری توشبوون بەبۆنی ناودەم بە سەردانیكردنت بۆلای پزیشكی دەم و ددان و قوڕگ و گوێ و لوت و پزیشكی هەناوی.\n2. گرنگیدان بە پاكوخاوێنی دەم و ددان، بە شۆردن و جێبەجێكردنی رێنماییە تەندروستییەكانی پزیشكی پسپۆڕی دەم و ددان، بەكارهێنانی فڵچەی پاككردنەوەەی زمان و دەزووی نێوان ددانەكان.\n3. ئامێرێك هەیە بۆ پێوانی بڕو چڕی پێكهاتەكانی كبریت (Volatile Sulfur Compounds) لەناودەمدا پێی دەوترێت هۆلیمیتەر (holimeter) دەتوانیت لەكاتی سەردانی پزیشكی دداندا ئەو پشكینە بۆ خۆت ئەنجام بدەیت.\nوەرگێڕانی.. حامی ئەحمەد عەلی


به‌رواری دابه‌زاندن: 18/03/2020 : 18:07:42\nهه‌میشه له مێژووی ئیسلامدا فتوا ڕۆڵێكی گرنگ و هه‌ستیاری بینیوه‌و؛ كاریگه‌ری بووه له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌و ژیانی هاوڵاتیان؛ چونكه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی كۆمه‌ڵگه موسڵمانه‌كان چاویان له پێشه‌واو زاناكانیان بووه كه هه‌ڵوێست و ڕێڕه‌وی ڕاست و دروستیان بۆ ده‌ستنیشان بكه‌ن و له‌هه‌رهه‌ڵه‌و گوناهو ده‌ره‌نجامێكی خراپی دنیایی و قیامه‌تی بیانپارێزن.\nلێره‌وه ده‌بێ زانایانی ئاینی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی و پسپۆڕانی بواری فتوا به‌تایبه‌تی ترسناكی گرنگی پێگه‌و ئه‌ركیان بزانن و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك كه‌مته‌رخه‌می نه‌كه‌ن.\nئه‌وه‌ی كه‌له‌م كات و ساته‌دا كه(ڤایرۆسی كۆرۆنا) بڵاوبوه‌ته‌وه بینیمان و به‌دی ده‌كه‌ین بریتیه له فتوای زانایانی زۆرێك له وڵاتانی ئیسلامی ده‌رباره‌ی ڕاگرتنی ئه‌نجامدانی ڕێ و ڕه‌سمی نوێژی هه‌ینی و نوێژه به‌كۆمه‌ڵه‌كان له مزگه‌وته‌كان.\nلیژنه‌ی باڵای فتوای هه‌رێمی كوردستان زوو كۆبوویه‌وه‌و چه‌ند بڕیارو ڕاسپارده‌یه‌كی پێویستیان ده‌ركردو داوایان له موسڵمانان كرد پابه‌ندبن پێوه‌ی. به‌ڵام ئه‌وه بوو زۆری به‌سه‌ردا نه‌چوو سه‌ره‌تای ڤایرۆسه‌كه گه‌یشته سلێمانی و یه‌كه‌م تووشبوو له‌وێ تۆماركرا و گومانی ئه‌وه‌ش هه‌بوو كه كه‌سانی تریش تووش بووبن و به‌خۆیان نه‌زانیبێ وئه‌مه‌ش ببێته هۆكاری زیاتر بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌و پاشان ئه‌سته‌م بێت كۆنترۆڵ كردنی و ڕێ لێگرتنی؛ بۆیه لیژنه‌ی فتوای سلێمانی زوو به‌زوو كۆبوونه‌وه‌و پاش لێكۆڵینه‌وه‌ی بارودۆخه‌كه‌و وه‌رگرتنی ڕأی پزیشكه پسپۆڕه‌كان و به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ پارێزگارو به‌رپرسانی ئیداری پارێژگاكه بڕیاریاندا به ڕاگرتنی نوێژی هه‌ینی و سه‌رجه‌م نوێژه به‌كۆمه‌له‌كان و فتوایاندا كه ته‌نها بانگ بدرێت و خه‌ڵك نه‌ڕۆن بۆ مزگه‌وت و بانگ بێژیش پاش بانگه‌كه بڵێت: (صلوا في بيوتكم)واته: نوێژه‌كانتان له‌ماڵه‌كانتان بكه‌ن.\nتا ئێره ته‌واوه‌و جێی ده‌ست خۆشیه‌و پێویسته ئه‌و هه‌ست به به‌رپرسیارێتی كردنه به‌رز بنرخێنرێت و مێژوو بۆیان تۆمار بكات.\nبه‌ڵام ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنج و په‌ند وه‌رگرتنه ئه‌وه‌یه كه پاش ڕأگه‌یاندن و بڵاوكردنه‌وه‌ی فتواكه ده‌ست به‌جێ لیژنه‌ی فتواو ئه‌و مامۆستا به‌ڕێزانه كه‌وتنه به‌ر نه‌شته‌ری توانج و تۆمه‌تی جۆراوجۆر له‌لایه‌ن هه‌ندێك له زانایان و كه‌سانی تره‌وه؛ هه‌ندێك به ئاشكراو هه‌ندێك له‌ژێر لێوه‌وه‌و لێره‌و له‌وێ به‌داخه‌وه درێغیان نه‌كرد له بێ بایه‌خ كردنی فتواكه‌و نادروستی لای موسڵمانان. به‌ڵكو هه‌ندێك زۆر به‌تووڕه‌یی هه‌واڵی تووشبوونی ئه‌و زانا به‌ڕێزه تووش بوه‌یان به ڤایرۆسه‌كه ڕه‌د ده‌كرده‌وه‌و به پیلانیان ده‌زانی دژی موسڵمانان.\nوه ئه‌وه بوو ژماره‌یه‌كی به‌رچاویش له موسڵمانانی به‌په‌رۆش و خوێن گه‌رم بۆ مزگه‌وت و نوێژه به‌كۆمه‌ڵه‌كان فتواو بڕیاره‌كه‌یان شكاندو له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌ندێك له‌مزگه‌وته‌كان و له‌سه‌ر شۆسته‌كان نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ده‌دا.\nلێره‌وه‌و پاش ئه‌و واقیعه‌ی كه ده‌یبینین سه‌رزه‌وی چۆن گرفتار بووه به‌ده‌ست ئه‌م نه‌خۆشی و په‌تاوه؛ ئه‌وه‌تا وڵاته پێشكه‌وتوو خاوه‌ن ته‌كنه‌لۆژیاو زلهێزه‌كانی دنیاش به گیرهاتوون و بۆیان كۆنترۆڵ ناكرێت جێێ خۆیه‌تی بڵێین ده‌ست خۆش لیژنه‌ی فتوای باڵاو لیژنه‌ی فتوای سلێمانی به‌ڕاستی سه‌لماندتان خاوه‌ن زانستی قوڵ و فراوانن و ؛ واقیع بین و وردبین و دووربینن و؛ دڵسۆزو خه‌مخۆری گه‌لن و؛ خۆتان به به‌رپرسیاری دنیاو دواڕۆژی ئه‌م گه‌ل و نیشتیمانه ده‌زانن.\nله‌وانه‌یه هه‌ندێك به‌ڕێز بڵێن: فتواكه‌یان كاته‌كه‌ی زوو بوو بۆیه جێی گله‌یی بوو؛ منیش ده‌ڵێم: جا باشه ئه‌گه‌ر نه‌خۆشیه‌كه بڵاو بوویه‌وه‌و كارله‌كارترزا ئیتر پاش چی؟! گرنگ ئه‌وه‌یه زوو فریا بكه‌ویت و ڕێی لێ بگریت.\nزانایانی كورد له مێژوودا هه‌میشه پێشه‌نگ و ئازاو بوێرو خاوه‌ن زانستی فراوان و نیشمانپه‌روه‌رو دڵسۆز بوون و خزمه‌تی زۆریان به‌گه‌له‌كه‌یان و ئاینی پیرۆزی ئیسلام كردووه‌و؛ باشترین به‌ڵگه‌ش ئه‌و هه‌موو په‌ڕتووك و نوسراوانه‌یه له‌زۆربه‌ی زانسته شه‌رعیه جۆراو جۆره‌كاندا؛ كه هه‌ندێكیان وه‌ك سه‌رجاوه‌و پڕۆگرامی خوێندن له زانكۆو په‌یمانگا و خوێندنگه ئیسلامیه‌كاندا له جیهاندا ده‌خوێنرێن و سوودیان لێ وه‌رده‌گیرێت.\nله هه‌ندێك وڵات و دوای ئه‌وه‌ی كارله‌كار ترازا و پاش بڵاو بوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه تازه به‌خه‌به‌ر دێنه‌وه‌و فتوای ڕاگرتنی نوێژی هه‌ینی و نوێژه به‌كؤمه‌ڵ و پرسه‌كان ده‌ده‌ن.\nبۆیه با په‌ند له‌ڕووداوه‌كان وه‌رگرین و چی دی با گومانی باش به‌زانایانی به‌ڕێزو لیژنه‌ی فتوا به‌رین و هه‌وڵ و تێكۆشان و زانست و تێگه‌شتن و واقیعبینی و دڵسۆزیان بنرخێنین.\nژماره‌ی سه‌ردان : 8601846


گوڵاڵە و هەڵاڵە.\nلە باشووری کوردستان، لە شاری خانەقینی قەشەنگ و جـوان، لە کۆڵانی گەڕەکێکدا، دوو کچـۆلەی جوانکیلە و رووخۆش و لێوبەخەندە هەبوون، ناویان گـوڵاڵە و هـەڵاڵە بوو؛ هەردووکیان لە ساڵێک و لە مانگێکدا و لەو گەڕەکەدا لە دایکبوون، تەنیا پێنجماڵیشکەوتووبوونە نێوان ماڵەکانیانەوە، دراوسێتییان زۆر خۆشبوو.\nگوڵاڵە و هەڵاڵە بەیانیان پێکەوە دەچوون بۆ قوتابخانە، پێکەوەش دەگەڕانەوە بۆ ماڵەوە، تەنانەت لە پشووەکانی نێوان وانەکانیشدا، لە گۆڕەپانی قوتابخانەکەیان دا، پێکەوەدەسووڕانەوە. بۆیە هاوڕێ قوتابییەکانیان ناویان لێنابوون" دوانەی قوتابخانە".\nگوڵاڵە و هەڵاڵە گەیشتنە پۆلی پێنجەمی بنەڕەتی، لە خشتەی وانەکانی پۆلەکەیان دا، هەموو سێ شەممانێک، وانەی یەکەم وەرزشیان هەبوو، سێ شەممەیەک لە وانەی وەرزش دا، مامۆستای وەرزش بۆ یاریکردنی تۆپی پێ، پۆلەکەی کرد بە دوو تیپەوە، (تیپی سیروان) و (تیپی ئەڵوەند)، گوڵاڵە کەوتە تیپی سیروان و هەڵاڵەش کەوتە تیپی ئەڵوەندەوە. یاری دەستی پێکرد، وا رێکەوت تۆپەکە کەوتە نێوان گۆڵاڵە و هەڵاڵەوە، هەردووکیان هێندە بە گوڕ و تاو بۆ تۆپەکە چوون، سەریان بە قایمی بەری یەکتری کەوت و کەوتن، ئازاریان پێگەیشت، مۆڕەیان لە یەکتری کرد و یەکتریان بە خەتابار دەزانی، لەیەکتری زویربوون، ئەوە یەکەمین جار بوو کە لەیەکتری زیزبن.\nئەو رۆژە وەکو رۆژانی پێشوو، لە پشووەکاندا پێکەوە نەسووڕانەوە، پێکەوەش نەگەڕانەوە بۆ ماڵەوە.دڵتەنگی و خەمبارییەکیزۆریشیانان پێوە دیاربوو.\nکە گوڵاڵە گەڕایەوە بۆ ماڵەوە، دایکی هەستی کرد کە شتێک رووی داوە، چونکە گوڵاڵە رەنگی سروشتی نەبوو، وەکو رۆژانی تریش لێوبەخەندە نەبوو.دایکی هەرگیز بیری بۆ ئەوە نەدەچوو، کە گوڵاڵە و هەڵاڵە لە یەکتری زیزبووبن.\nدایکی: گوڵاڵە گیان، ئاسایی نایەیتەبەرچاوم، شتێک بووە؟\nبێ ئەوەی کە هیچ لایەکیان ئاگایان لە کاتی دەرچوونی یەکتری بێت، گوڵاڵە و دایکی، هەڵاڵە و دایکی، لە هەمان کات دا، بە نیازی چوون بۆ ماڵی یەکتری لەماڵ دەرچوون؛ پانزە هەنگاوی مابوو کە بە یەکتری بگەن، گوڵاڵە و هەڵاڵە بەرەو پیری یەکتری رایان کرد و باوەشیان بە یەکتری دا کرد، بە گەرمی تێر یەکتریان ماچکرد، داوای لێبووردنیان لە یەکتری کرد. بەڵێنیشیان دا، کە هەرگیز زیزبوونیان دووبارە نابێتەوە.


كه‌شناسی هه‌رێم پلەكانی گەرمای ئەمڕۆ و سبەی راگەیاند\n01 ئەيلول/سبتمبر 2017\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كه‌شناسی و بوومه‌له‌رزه‌زانی هه‌رێمی كوردستان ره‌وشی كه‌شوهه‌واو به‌رزترینی پله‌كانی گه‌رمای ئه‌مڕۆ هه‌ینی و سبه‌ینێ شه‌ممه‌ی ئاشكراكرد.\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كه‌شناسی و بوومه‌له‌رزه‌زانی هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند: پله‌كانی گه‌رماوه بەم شێوەیەدەبێت، هه‌ولێر به‌رزترین پله 46، سلێمانی 42، دهۆك 41، كه‌ركوك 48 پله‌ی سه‌دی ده‌بێت.\nگشتی كه‌شناسی ئەوەشی خستەڕوو:  سبه‌ینێ شه‌ممه 2ی ئه‌یلولی 2017، له شاره‌كانی هه‌رێم ئاسمان ساماڵ ده‌بێت، سبه‌ینێ به‌رزترینی پله‌كانی گه‌رما له هه‌ولێر 45 پله، سلێمانی 41، دهۆك 40، كه‌ركوك 46 پله‌ی سه‌دی ده‌بێت.\nبانقی نێودەوڵەتی رازی بێت چارەگە مووچە هەڵدەگرن\n30 ئاب/أغسطس 2017\nلەمەڕ سیستەمی نوێی مووچەو پرسی كۆتایی هاتنی پاشەكەوتی مووچەی فەرمانبەران د. نوری عوسمان، سەرۆكی فەرمانگەی هاوئاهەنگی و بەدواداچوون لەسەرۆكایەتیی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان رایگەیاند" لەوەزارەتی دارایی و ئەنجومەنی وەزیران هەندێك پڕۆژە بۆ سیستەمی تازەی مووچە تاوتوێ دەكرێت، چاوەڕوانی بانكی نێودەوەڵەتی دەكەین بۆ ئەوەی وەڵاممان بداتەوە، بۆ ئەوەی سیستەمی نوێی مووچە ئامادە بكرێت و جێبەجێ بكرێت“.\nگوتیشی" هەركاتێك بانكی نێودەوڵەتی رەزامەندیی لەسەر سیستەمی نوێی مووچە بدات، ئەوكات حكومەت بڕیاری لەسەر دەدات و دەكەوێتە بواری جێبەجێكردن.\nجەختیشدەكاتەوە" پاشەكەوتی مووچە نامێنێت و ئەوەی جێبەجێ دەكرێت سیستەمێكی تازەی مووچە دەبێت، ئەو سیستەمە نوێیەی مووچە یەكلایی نەبووەتەوە، بەڵام سیستەمێكە عەدالەتی زۆرتری بۆ فەرمانبەران تێدایە“.\nسوپای توركیا لەبۆردومانی ناوچەكانی باكوری كوردستان بەردەوامە\n08 ئاب/أغسطس 2017\nسوپای توركیا لەبۆردومانی ناوچەكانی باكوری كوردستان بەردەوامەو لەو چوارچێوەشدا چەند گوندێكی دیكە تۆپباران دەكات و دانیشتووانی ئەو گوندانە ناچار دەكرێن ماڵ و حاڵی خۆیان جێبهێڵن.\nئاژانسی هاوارنیوز بڵاویكردووەتەوە، كە سوپای توركیا بۆردومانی رەزو باخی هاووڵاتیانی گوندەكانی سنوری شاری ئامەدی كردووەو بەوهۆیەشەوە زەرەرو زیانێكی زۆری ماددی بەر ناوچەكە كەوتووە.\nئاماژە بەوەشكراوە، كە سەرەڕای ئەوەی قەدەغەی هاتووچۆ لەو گوندانەی سەر بە ئامەد رانەگەیەندراوە، بەهۆی بۆردومانەكانی سوپای توركیاوە ئاگر لە دارستانەكان و باخ و باخچەكانی خەڵكی گوندەكان كەوتووەتەوە.\nبەپێی ئاژانسەكە، هێزەكانی سوپای توركیا رێگە بەهاووڵاتیانی ئەو ناوچەیە نادەن ئاگرەكە بكوژێننەوە.\nلەلایەكی دیكەشەوە، لە گوندی كانی بوشكولی هەزرۆ، چەند بەكرێگیراوێك تەقەیان كردووەو لە ئەنجامدا سێ لەهاووڵاتی فیشەكییان بەركەوتووەو بریندار بوون، كە برینی یەكێكیان سەختە.\nهاوار نیوز لەزاری دانیشتووانی ئەو گوندانەوە بڵاویكردووەتەوە، كە بەهۆی تۆپبارانەكانەوە سوپای توركیا دەیەوێت هاووڵاتیانی ناوچەكە لەشوێن و ماڵی خۆیان كۆچبەر بن.\nناكۆكییەكانی نێوان توركیا و ئەڵمانیا چڕتر دەبنەوە\n19 ئاب/أغسطس 2017\nسەرۆك كۆماری توركیا، سەركردەكانی پارتی دەسەڵاتداری ئەڵمانیا بەدوژمنی وڵاتەكەی وەسف دەكات و داوا لەتوركیاییەكانی ئەڵمانیا دەكات دەنگ بە دەسەڵاتدارانی ئێستای ئەو وڵاتە نەدەن.\nرەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لەنوێترین لێدوانیدا لەبارەی ناكۆكی نێوان ئەنقەرە و بەرلین رایگەیاند، حزبی دیموكرات مەسیحی و سۆسیال دیموكرات و سەوزەكانی ئەڵمانیا، سەرجەمیان دوژمنی توركیان.\nلێدوانی بەرپرسانی باڵای توركیا لەبارەی ئەڵمانیاوە هاوكاتە لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردنە گشتییەكانی ئەڵمانیا كە بڕیارە لەبیست و چواری ئەم مانگەدا بەڕێوەبچێت.\nرەجەب تەیب ئەرۆدغانی سەرۆك كۆماری توركیا داوای لە هاووڵاتیانی ئەڵمانی بەرەگەز تورك كرد دەنگ نەدەن بەسەكردەكانی حزبی دەسەڵاتداری ئێستای ئەو وڵاتە، چونكە بەوتەی ئەو، ئەوان دوژمنانی توركیان و شایستەی ئەوە نین دەنگیان پێبدرێت.\nراستەوخۆ وتەكانی ئەردۆغان لەلایەن كاربەدەستانی ئەڵمانیاوە كاردانەوەی لێكەوتەوە، زیگمار گابریێل وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا لێدوانەكانی ئەردۆغانی بەجۆرێك لەدەستێوەردان لەهەڵبژاردنەكان و كاروباری ناوخۆی وڵاتەكەی وەسفكرد كە پێشتر رووینەداوە.\nلە سلێمانی "ساراعوسمان"یەکەمین پێشانگەی تایبەتی دەکاتەوە\nئێوارەی سێشەممە ٨ ی ئابی ٢٠١٧ ، لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەمنەسورەکە لە شاری سلێمانی ،سارا عوسمان یەکەمین پیشانگەی تایبەتی خۆی لە ژێر ناوی "تۆ لە بوکێنی مندا" کردەوە .\nلەو بارەیەوە سارا عوسمان رایگەیاند: دەمەوێت لە ڕێگەی هونەرەوە کێشەکانی خاوەن پێداویستی تایبەت بخەمە بەرچاوی کۆمەڵگە .\nلێدوانێک لەو بارەیەوە\nئەحمەد ئەسەدی: حەشدی شەعبی بەفتوای مەرجەعەكان دروستبووە\nقەتەر مەرجەكانی چوار وڵاتە عەرەبییەكە رەتدەكاتەوە\nئۆتۆمبێلێكی بۆمبڕێژكراو لە بەردەم باڵیۆزخانەی عێراق لەپاكستان تەقییەوە\nفڕۆكە جەنگییەكانی توركیا ناوچەی بەرواری باڵا بۆردومان دەكەن


(ڕەوانەکراوە لە بەرگە ھەواەوە)\nدیاگرامی بەرگه هەوا\nتەوشک یان بەرگەھەوا یان ئەتمۆسفێر (بە ئینگلیزی: Atmosphere) بریتییە لەو کەشە گازانەی دەوری گۆی زەویییان داوە.\nتەوشک لە سەر زەوییەوە دەست پێدەکا تا بەرزاییەکی نادیار. بەشێکی زۆر لە گازەکانی تەوشک، ھایدرۆجین و ئۆکسجینە، کە بەشداری دەکەن لە پاراستنی سەرزەوی لە ھەر ھێرشێکی ئاسمانی وەک (کلکدارەکان، نەیزەک و...) و دەبنە ھۆی ڕاگرتنی پلەکانی گەرما لە گۆی زەوی.\nبە ھۆی ھێزی ڕاکێشەری زەوییەوە، نزیکەی (٨٠%)ی گازەکان لە بەرزی (١٥) کم. کۆ بوونەتەوە.\nخشتەی خەستی گازەکانی تەوشک بە پێی بارست\nبارست بە پێی ppmv (یەک لە ملوێن)\nنایترۆجین (N٢) ٧٨٠٬٨٤٠ ٧٨٫٠٨٤%\nئۆکسجین (O٢) ٢٠٩٬٤٦٠ ٢٠٫٩٤٦%\nئارگۆن (Ar) ٩٬٣٤٠ ٠٫٩٣٤٠%\nدوو ئۆکسیدی کاربۆن (CO٢) ٣٩٠ ٠٫٠٣٩%\nنیۆن (Ne) ١٨٫١٨ ٠٫٠٠١٨١٨%\nھیلیۆم (He) ٥٫٢٤ ٠٫٠٠٠٥٢٤%\nمیتان (CH٤) ١٫٧٩ ٠٫٠٠٠١٧٩%\nکریپتۆن (Kr) ١٫١٤ ٠٫٠٠٠١١٤%\nھایدرۆجین (H٢) ٠٫٥٥ ٠٫٠٠٠٠٥٥%\nنیتروژن اکسید (N٢O) ٠٫٣ ٠٫٠٠٠٠٣%\nیەک ئۆکسیدی کاربۆن (CO) ٠٫١ ٠٫٠٠٠٠١%\nزینۆن (Xe) ٠٫٠٩ ٠٫٠٠٠٠٠٩%\nدوو ئۆکسیدی نایترۆجین (NO٢) ٠٫٠٢ ٠٫٠٠٠٠٠٢%\nیۆد (I٢) ٠٫٠١ ٠٫٠٠٠٠٠١%\nئامونیاک (NH٣) نادیار _\nھەڵمی ئاو (H٢O) نادیار ~٠٫٤٠%\nتەوشک لە چەن چینی جیاواز پێک ھاتووە (لە خوارەوە بۆ سەر):\nچینی ترۆپۆسفێر بریتییە لە نزیکترین چین بە سەر زەوییەوە کە گشت گۆڕانکارییەکانی کەش و ھەوای تیدا ڕوودەدات، ئەم چینە تەنکە و بەرزییەکەی لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر و لە کاتێکەوە بۆ کاتێکی تر دەگۆڕێت، بەڵام بە گشتی ئەستوورییەکەی نزیکەی ١٥ کمە، ئەم چینە نزیکەی (٨٠%) گازەکانی تەوشک پێک دەھێنێت.\nپێکھاتەی چینی ترۆپۆسفێر: نایترۆجین نزیک٧٨%، ئۆکسجین ٢١% و ١% یش گازەکانی تر (ئارگۆن، دو ئۆکسیدی کاربۆن، ھیلیۆم) و تەپ و تۆز و ھەڵم.\nلەم چینەدا پلەی گەرمی نزم دەبێتەوە، ھەر چەن لە ئاست زەوی بەرز ببینەوە، تێکڕای پلەکانی گەرمی لە نێوان (١٤-١٥) پلەی سەدیە، لە ھەمان کاتدا پەستانی ھەوا نزم دەبێتەوە. ئەم چینە بە بەرگی ترۆپۆپۆز کۆتایی دێت.\nچینی سترانۆسفێر دووھەمین چینی ئەستووری تەوشکە کە لە سەر چینی ترۆپۆسفێرەوە دەست پێ دەکات و بەرزاییەکەی نزیک (٥٠)کم. ە، گرنگترین تایبەتمەندی ئەم چینە، ھەبوونی ڕێژەیەکی زۆر گازی ئۆزۆنە کە وەک چینێک بە ئەستوورایی ١٦-٣٠کم، زەوی لە وەزەنی تیشکە زیانبەخشەکان دەپارێزێت، لەم چینەدا پلەی گەرمی تا(٣-)پلەی سەدی دادەبەزێت. پلەی گەرمی لە بڕێ شوێنی چینی ئۆزۆنا،(-٦٠)پلەی سەدی بە خۆوە دەبینێت..\nپێکھاتەی چینی سترانۆسفێر: نایترۆجین(٨٠%)، ئۆکسجین(١٨%)، ئۆزۆن(١%)، ئارگۆن(١%)\nئەستووری چینی مێزۆسفێر تا (٨٠)کم. دەبیت، پلەی گەرمی تێیدا بە خێرایی دادەبەزێت تا لە بەرزایی (٨٠)کمدا دەگاتە (٨٥-) پلەی سەدی.\nلە تایبەتمەندی ئەم چینە، گەرمای زۆری تھێرمۆدینامیکە کە تا ١٢٢٧ پلەی سەدی دەگات. چینی ئایۆنۆسفێر لە بەرزی (٨٠)کمەوە دەست پێ دەکا تا بەررزی (٥٠٠)کم. گەردیلەکانی ئەم چینە بە پێی باری کارەباییەوە دابەش دەبن. بە ھۆی تیشکی ھەتاو چەندین کارلێکی کیمیایی لە نێوان گەردیلەکانی چینەکەدا ڕوودەدات، کە دەبیتە ھۆی دەرکەوتنی مژێکی ڕووناک لە بازنەکانی جەمسەریدا.\nشایانی باسە کە ھەر شتێک بەم چینەدا تێپەڕێت لەوانەیە پێش گەیشتن بە زەوی گڕ بگرێت.\nچینی ئەگزۆسفێر یا چینی دەرەکی لە بەرزی (٥٠٠)کمەوە دەست پێ دەکات تا بەرزاییەکی نادیار. پێکھاتەی ئەم چینە لە ڕووی جۆر و ڕێژەی گازەکانەوە جیاوازە: نایترۆجین(٧٥%)، ھیلیۆم(٥٢٥%) و تا بەرزتر ببینەوە بڕی نایترۆجین زیاد دەکا و لە ھەمان کاتیشدا پلەکانی گەرما بەرز دەبێتەوە، لە نزمترین خاڵی ئەم چینە، پلەی گەرمی دەگاتە نزیکە(١٧٠٠) پلەی سەدی.\nپیسبوون / چۆنیەتی (کوالیتی)\nجۆرەکان / شوێن\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تەوشک&oldid=457467»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:١٠ی ١٠ی ئابی ٢٠١٥ نوێ کراوەتەوە.


ژنان و ڕاپه‌ڕینی کوردستان |\nژنان و ڕاپه‌ڕینی کوردستان\n2011/03/03 at 2:07 PM لێدوانێک بنووسە\nبه‌هار مونزیر:زۆر که‌س ئه‌م پرسیاره‌ی لای دروست ئه‌بێت که بۆچی ژنانی کوردستان ده‌وری به‌رچاویان نیه له خۆپیشاندانه‌کانی کوردستاندا. به‌ڵام وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره ده‌کرێت له وه‌ڵامی پرسیارێکی تر ده‌ربکێشرێت که برێتیه له‌وه‌ی: ئایا باری گۆزه‌رانی ژنان له لایه‌نه‌کانی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیه‌وه به‌ره‌و پیش چووه له‌ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتى حزبەکانى بزوتنەوەى کوردایەتیدا، یان به پێچه‌وانه‌وه؟\nده‌سه‌ڵاتی کوردی و مێژوویه‌کی پیاوسالاری\nمن لێره‌دا ناتوانم باس له‌هه‌موو بێ مافیه‌کانی ژنان بکه‌م له بیست ساڵی ڕابوردوودا. ئه‌وه‌ی پێم وایه گرنگه که تیشکێک بخه‌مه سه‌ری‌و جێگای باسى منە ئه‌وه‌یه که له‌ماوه‌ی بیست ساڵی ڕابوردوودا ده‌سه‌ڵاتی حزبەکانى بزوتنەوەى کوردایەتى به‌ئاشکرا پێشانیان دا که نه‌ک نوینەران‌و حزبەکانى ئەم بزوتنەوەیە ناتوانن به‌رگری لە مافه‌کانی ژنان بکەن، به‌ڵکو ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی سه‌رچاوه‌ی بێ مافی‌و نایه‌کسانی‌و کوشتنی چه‌ندین هه‌زار له ژنانی کوردستانه. ئەم ده‌سه‌ڵاتەو داروده‌سته‌که‌ی داوای یاسای فره‌ژنی ده‌که‌ن، بێ شه‌رمانه ده‌بێته باسی په‌رله‌مان‌و بڕیاری بۆ ده‌رده‌که‌ن. ئیتر دەبێت هەل‌ومەرجى ژنانى کوردستان لە چ نەهامەتى‌و بن دەستیەکدا بێت. ئەگەر دەستورو یاساکانى ناوچەکە پیوانەیەک بن بۆ پیشکەوتوویى کۆمەلگا ئەوا سەرنج بدەن، چۆن ژنان وەک کۆیلەى کۆیلەکان دەبنە ئینسانى پلە دووى ئەم کۆمەلگایە. سەرنج بدەن تاوانباران‌و بکوژانى ژنان لەجیاتى ئه‌وه‌ی وەک تاوانبار سزا بدرێن دەشاردرینەوە، خۆ ئەگەر بەڕێکەوت زیندانى بکرین ئەوا بڕیاری لێبوردنیان بۆ دەرده‌کرێت. که‌م نین ئه‌و ژنانه که ڕۆزانه له‌به‌ر بێ‌ده‌ربه‌ستی ده‌سه‌ڵات ده‌ستیان ده‌چێته گیانیان و په‌نا بۆ خۆسوتاندن ده‌به‌ن. کۆمەڵگایەک کە فەرهەنگ‌و داب‌و نەریتى کوردایه‌تى کردۆتە مەحەکى خۆى‌و وەک یاسا کارى پێ دەکات‌و مامەڵەى پێدەکات لەبەرانبەر ژناندا، بەم پێیە مافى ئینسانى بونى لە ژن سەندۆتەوە. ئیتر ژنان چۆن دەتوانن لەسایەى هەل‌ومەرجێکى ئاوا ترسناکدا گەشە بکەن ڕۆلى ڕاستەقینەى خۆیان لە ئالوگۆڕەکانى کۆمەلدا ببینین. ئەمە هەل‌ومەرجێکە کە بزوتنەوەى کوردایەتى‌و یاساو رێساکانى‌و حزبەکانى‌و پەرلەمانەکانى لەماوەى 20 ساڵدا سەپاندویەتى بەسەر کۆمەلگادا. بۆیە هیچ سەیر نییە لەهەنگاوى یەکەمى ڕاپەڕینى خەڵکى کوردستاندا، ژنان بەشێوەیەکى به‌رچاو ئامادەنەبن‌و نەیه‌نە مەیدان، بەڵام ئەمە هەنگاوى یەکەم‌و شەڕى یەکەمه لە جەنگیگى گەورەتر. کەواتە ڕێگرى سەرەکى لەبەردەم گەشەو ئازادى‌و یەکسانى ژناندا بزوتنەوەى کوردایەتى‌و حزبەکانى‌و یاساکانى‌و داب‌و نەریتى دواکەوتوى ئەم بزوتنەوەیەیە، کە کراوەتە یاساو لە ملى ژنان ئالاوە.\nگرنگی به‌شداری ژنان له شۆڕشی ئازادیدا!\nبه‌شداری ژنانی کوردستان له شۆڕشی ئازادیدا به ده‌یان ساڵ خه‌باتی ژنانی کوردستان ده‌باته پیشه‌وه. بۆیه ژنانی کوردستان که شان به‌شانی باوک‌و براو هاوسه‌رو خۆشه‌ویسته‌کانیان به‌شداری جدیان هه‌بێت لێبڕاوانه بێنه مه‌یدان ده‌کاته ئه‌وه‌ی که له دژی پله دوییان ده‌وه‌سته‌نه‌وه، له دژی قه‌تڵ‌وعامی ژنان ده‌وه‌ستنه‌وه. ئه‌م شۆڕشه ده‌توانێت گۆڕانکاری سه‌ره‌کی له ژیانی ڕۆژانه‌ی ژناندا بکات. ئه‌وه‌ش بڵێم که ژنانی وڵاتانی پێشکه‌وتوو خه‌باتی لێبڕاوانه‌یان کردووه تا ئه‌وه‌ی که گه‌یشتوون به‌وه‌ی که له زۆربه‌ی لایه‌نه‌کاندا مافیان زۆر له‌سه‌رتر بێت تا له ژنانی ووڵاتی ئیمه. ژنانی کوردستان ئه‌توانن 8ی مارسی ئه‌م ساڵ بکه‌نه ڕۆژی ڕاوه‌ستانه‌وه به دژی ده‌سه‌ڵاتێک که بیست ساڵه سوکایه‌تیان پێده‌کات. ژنان ئه‌وه‌یان به‌سه ئه‌گه‌ر ته‌نها له‌دژی یاسای فره ژنی بوه‌ستنه‌وه. له‌کۆتاییدا ئه‌وه ئه‌ڵێم که ژنانی هیج ولاتێک بێ خه‌بات مافی خۆی ناسێنێت. بزتنەوەى ژنان، وەک بزوتنەوەیکى حەق تەلەبانەو یەکسانیخواز بەشێکى گرنگ‌و کارایە لە بزوتنەوه‌ى شۆرشگیڕانى خەڵکى کوردستان لەدژى گەندەڵى‌و ئازادى‌و یەکسانى‌و خۆشگوزەرانیدا.\nهەر بژی جەماوەری ئاژاوە گێڕ\tهێزه ئه‌منیه‌كان 20 خۆپیشانده‌ریان ده‌ستگیركردو رێ له كۆبونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری ناره‌زا ده‌گرن


ئافره‌ت له‌دڵی هه‌موو مێردێكی ڕاستگۆ‌و دڵسۆزدا پێگه‌ی خۆی هه‌یه، مه‌به‌ست له‌دڵسۆز ئه‌وه نییه كه خواردن‌و خواردنه‌وه‌ی بۆ ئاماده بكات‌و به‌س. به‌ڵكو دڵسۆزیی بریتییه له‌دڵسۆزیی ڕۆح‌و گیان‌و هه‌ستكردن به‌پێگه‌ی ژن، به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه ژن ناسك‌و نه‌رم‌و نیانه، پێویستیی به‌وه هه‌یه هه‌میشه مێرد سۆز‌و دڵسۆزیی بۆ نوێ بكاته‌وه.\nئافره‌ت رۆحێكی هه‌یه كه ته‌نها دڵی پیاوی ڕاستگۆ ده‌یگاتێ‌و پێویستییه ڕۆحیی‌و ده‌روونییه‌كانی ژنه‌كه جێبه‌جێ ده‌كات، ئه‌مه‌ش هه‌موو ئافره‌تێك ئاواته‌خوازیه‌تی.\nمێردی به‌ڕێز! هه‌رگیز ئه‌وه‌ت بیرنه‌چێت كه ژنه‌كه‌ت، پێویستیی به‌وه هه‌یه هه‌موو ڕۆژێك له‌باوه‌شی بگریت تا ئه‌و وزه سۆزدارییه‌ی كه هه‌یه‌تی، له‌باوه‌شی تۆدا به‌تاڵی بكاته‌وه‌و به‌وه‌ش هه‌موو ماندوبوونی ئه‌و ڕۆژه‌ی بیربچێته‌وه.\nكاتێك تۆ باوه‌ش به‌ژنه‌كه‌تدا ده‌كه‌یت، ئافره‌ته‌كه، ده‌كه‌وێته جیهانێكی دیكه‌وه‌و بیر‌و ئاسوده‌ییه‌كی ئه‌وتۆی پێده‌گات كه تۆی پیاو هه‌ستی پێناكه‌یت‌و نایزانیت، ئه‌و ئاسووده‌ییه، له‌هه‌موو دونیا گرنگتره بۆ ئافره‌تان.\n1027 جار بینراوه


بەبێدەنگی لێتان زوویرم\nهەژار مەعروف قادر:\n( بەڕاستی دەریا هەموو دەم لەگەڵ بێ گوناهەکاندا پێدەکەنێ )١\nبۆ بەڕێزان / جەنابی مام جەلال تاڵەبانی، مەلا بەختیار، لێپرسراوی دەستەی کارگێڕی مەکتەبی سیاسی ( ی.ن.ک )\nئارەزووم بوو منیش وەکو ئەوانیتر،خاوەنی خۆم و سەروەرییەکانی ڕابووردووی خۆم بم، تەنیا شتێک لەدونیادا، کە مرۆڤ ناچار دەکات دەنگ هەڵبڕێ، چاوەڕوانییە، بێدەنگی سنوور و دیواری خۆی هەیە، زۆرم بێدەنگی کێشا، تەنانەت هێندە بێدەنگ بووم، لەتاو ئازاری بێدەنگیم، لەناخەوە ڕۆحی خۆمم دەخوارد و بەقەیناکەیەک ئاوی دڵی خۆمم دەدایەوە. ئەریک فرۆم ووتەنی (ئادەمیزادی دڵتەنگ هەست دەکات بۆ شاییەک لەدەروونیدا هەیە.) زووربەی جارەکان ئەو بۆشاییە حاڵەتێکی نیگەرانی لەناو ویژدان و هزرمدا دروست دەکرد، ئازاری بێدەنگی جۆرە ئازارێکە، هەم مرۆڤ لەناوەوەی خۆیدا دەخوات، هەمیش لەئاست شتەکانی دەرەوەی خۆیدا، هەست دەکات مرۆڤێکە قووت دراوە یان خنکاوە، زیندەگی ئینسان لەگشت ژیانی و گوزەرانی ئەوانیدی جودا ترە، چونکە ئەوانیتر تەنیا دەسڵەمێنەوەو هیچیتر، وەلێ مرۆڤی بێدەنگ لەکۆمەڵگەی ئێمەدا بەچاوێکیتر تەماشا دەکرێت و لێی دەڕوانرێت، ڕاستە مرۆڤی بێدەنگ زیندووەو قسان دەکات و ئیش دەکات، بەڵام بێدەنگە لەو کارانەی کە کردوویەتی و چاوەڕوانی ئەوانیترە تاکو زیندووێتی بپارێزن. ئەنتۆن چیخۆف ووتەنی ( ئەکرێ لەم دنیایەدا مرۆڤ زیندو بێت و لەمافی خۆی پارێزگاری نەکات؟ ئایا دەکرێت مرۆڤ ئەوەندە گەمژە بێت ؟ ) باوەڕم وایە مرۆڤ بە هەموو جۆرەکانییەوە،خاوەنی کۆمەڵێک مافە، کە دەبێت بۆی تەرخان بکرێت دوور لەدەمارگیریی و چاو نووقاندن. زۆر لە مێژبوو گەرەکم بوو بە نامەیەک بیرتان بخەمەوە، کە بەندە وەک کادر و پێشمەرگەیەکی دێرین بەبێ دابڕان، بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە کە تاکو هەنووکە، هیچ شتێکم بۆ نەکراوە، ئەتوانم بڵێم من هەم کڕێچی نیشتمان و هەمیش کرێچی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستانم، هەمیش کرێچی ئەو ڕۆژگارە سەختەم، کە زووربەی جارەکان وەک هەڵکردنی شەڕی (با)یەک لەتەک خۆیدا دەمبات. لەهەموو تەمەنی پێشمەرگایەتیمدا هیچ کەسێکم نەدیوە هێندەی بەڕێزتان جەخت لەسەر ( هاوڕێیەتی و وەفاداری و ئەمەک ) کردبێتەوە، بەردەوام بۆ هاوڕێ دڵسۆزەکانتان وەفادار بوون، بەڵام ئایا ئەو وەفادارییە من ناگرێتەوە، دەیان جار لەلێواری مردن گەڕاومەتەوە!\nخاوەنی نۆ ساڵ خەباتی پێشمەرگانەم، لەناو ڕێکخستنەکانی (کۆڕەک) ئەندامئ کۆمەڵە بووم، کە خۆش بەختانە زووربەی هاوڕێکانم زیندوون و گەواهی ئەو ڕاستییە دەدەن. بەڵام ئاخ هەر وەکو لەسەرەتای ئەم نامەیەدا باسم کردووە، بێدەنگ بووم و حەزم نەکردووە منەت بەسەر هیچ کەسێکدا بکەم، ئەگەر کەمێک بۆ دواوە بگەڕێینەوە لەزووربەی هەرە زۆری ڕۆژە تەنگانەکاندا ئامادەگیم هەبووە، بڕوا بکە هیچ کەسێک لەناو یەکێتی هێندەی من غەدری لێ نەکراوە! بەڵام بۆ؟ خۆشم نازانم بۆچی؟ سەیرە کەسانێک هەبوون لەبەرهەمی یەکێتیی،یان دەخوارد، کەچی ئێستا لەشوێنێکی ترەوە خەریکی بازار گەرمکردنی خۆیانن. دەمەوێت بپرسم بەکام یاسایی مەدەنی و سیاسیی و ئابووری و ڕێکخراوەیی و حیزبی، مرۆڤێک ماوەی شەش مانگ ( معامالەی ) خانەنشینی کردبێت و تاکو ئێستا هیچ وەڵامێکی نەبێت، کە هەر لەگەڵ منیشدا دەیان کەس چاوەڕوانی بەڕێکردنی ئەو معامەلانن، ئاخر بۆچی تاوانمان چییە؟ بۆ دەبێت ئەم هەموو خەڵکە چاوەڕوان بن بۆ ئەوەی بەماف و داخوازییەکانیان بگەن. ئایا بەڕێکردنی چەند معامەلەیەک لەسلێمانییەوە بۆ هەولێر دەبێت شەش مانگ بخایەنێت و ئەگەر بشکرێ دەبێت بکەوێتە بودجەی ساڵی ٢٠١٣ ئاخر بۆچی هەڤالان ئەم هەموو غەدرە بۆ ؟ واتە کەسانی وەکو ئێمە کە هیچ مووچەیەکمان نییە، دەبێت لەناو ماڵەکانی خۆماندا چاوەڕوانی مردن بین. لەکاتێکدا کە هەموو جارەکان جەخت لەسەر ئیشکردن دەکەنەوە کە ئاسانکاری بکەن بۆ پێشمەرگەی دێرین، بەڵام کەی و چۆن؟ بۆ سەلماندنی قسەکانم دەتوانن بپرسن کە چەندین معامەلەی پێشمەرگەی دێرین لەمانگی (٥/ ٢٠١٢ ) تاکو ئێستا لەکۆمەڵەی پێشمەرگە دێریینەکان تەسلیم کراوە بۆ خانەنشین. بەڵام هیچ یەکێک لەو معامەلانە تاکو ئێستا یەک بست نەچۆتە پێش، بۆ ئەوەی لەبەرهەمی ماندووبونی خۆیان کەڵک وەرگرن.\nهیوادارم ئەم نامەیە بخوێننەوە، هەرچەندە من دڵنیام لەدوای خوێندنەوەی ئەم نامەیە دەتوانن بێدەنگ بن،یان ئەگەر ئارەزووتان بوو وەک سەدان داواکاریتر بیخەنە تەنەکەی خۆڵەوە.\nمن لەلایەن خۆمەوە بڕیارمداوە، یەک ڕۆژ لەهەفتەیکدا،مانبگرم ، واتە هەموو هەفتەکانی ساڵ، لەشەقامی گشتی سالم لەنزیک ( مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان)\nبە درێژایی هەموو ساڵی (٢٠١٢ تاکو کۆتایی ٢٠١٣) لەژێر چاودێری گشت ڕاگەیاندنەکانی کوردستان بە ( تی ڤی و ڕادیۆ) وە. درێژە بە مانگرتنی خۆم دەدەم ئەم نووسینەش دەنێرم بۆ گشت کەنالەکانی ڕاگەیاندن لەکوردستان و لەدەرەوەی کوردستان. من باکم نییە، کەی خواستان بوو دەتوانم بمکوژن، بەڵام بشمکوژن من ئەو کارەی خۆم دەکەم. بۆ ئەوەی گشت دنیا بزانێت کە من مافی ڕەوای خۆمە وەک ئینسان بژیم، نەک وەک دەرۆزەکەر و سواڵکەر. هەرچەندە عیزەتی نەفسم ڕێگەم نادات وەک دز و سەرسەری بژیم. بەم زوانە دەست بەکارەکانی خۆم دەکەم.\nهەربژین و بەختەوەربن\nپێشمەرگەی دێرن و نووسەر و ڕەخنەگر\nهەژار مەعروف قادر ( دەوەن )\n٢٢ / ١٠ /٢٠١٢ سلێمانی


Diplomatic Magazine | كۆمەڵی ئیسلامی، نایەوێت لەدەرەوەی دەسەڵات گورگانخواردوو بكرێت\n"حزبەكەشمان قەدەغە بكەن، حزبێكی دیكە درووست دەكەین"\nكۆمەڵی ئیسلامی یەكێك بوو لە سوپرایزەكانی هەڵبژاردنی 30ی ئەیلول، توانی ژمارەی كورسییەكانی بەرز بكاتەوە ئەمە لەكاتێكدا حزبە ئیسلامییەكانی دیكەی هاورێی ژمارەی كورسییەكانیان كەمی كرد.\nكۆمەڵی ئیسلامی زۆر نزیكە باجی ئەو پشتكردنەی لە ریفراندۆم بدات كە بارزانی باوك تیایدا بە عەرابی كارەكە دادەنرا.\nلۆگۆی رەسمی كۆمەڵی ئیسلامی\nپێ ناچێت وا بەئاسانی كۆمەڵ بتوانێت سفتاح لە زۆری ژمارەی كورسییەكانی بكات، چونكە لای دەسەڵات بەتایبەت پارتی دەمووچاوێكی ئێسك قورسە و حەزی بەچارەی نییە.\nپارتی و بەتایبەت بارزانی بۆ رقیان لە كۆمەڵ كەوتووە؟\nهەرچەندە دەرگای كۆمەڵ دانەخراوە و كراوەیە بەرووی پارتیدا، تاكو سەردانیان بكات و قسەو باس بكەن لەبارەی پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت، بەڵام پارتی (بەتایبەت خودی بارزانی) تورەیە لە كۆمەڵی ئیسلامی و پێ ناچێت وا بەئاسانی قبوڵیان بكات.\nترسی ئەمجارەی كۆمەڵ ترسێكی مەعنەوییەو پەیوەندی بە چارەنووسی حزبەكەوە هەیە كە ئەگەر بە حەكیمانە مامەڵە نەكات بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار دەروات، بۆیە باش لە فیكەی دەسەڵات تێ گەشتووە كە دەیەوێت لەدەرەوەی حكومەت، تەنگی پێ هەڵچنێت و تا قۆناغی داخستنی حزبەكەش بروات.\nكۆمەڵ، لەچی دەترسێت.؟\nهەرچەندە وا باس دەكرێت شین و شەپۆری ئەو حزبانەی كە دەیانەوێت بچنە كابینەی نوێی حكومەت تەنها بۆ لایەنی مادی بێت، و دەیانەوێت لە رێگەی مادەوە خۆیان رابگرن و لە دەرەوەی دەسەڵات، قەیرانی دارایی نەیانتوێنێتەوە.\nبەڵام ئەم قسە بۆ كۆمەڵی ئیسلامی پێ ناچێت كت و مت راست بێت، چونكە كۆمەڵ حزبێكی ئیسلامییە و لەكۆمەڵگادا باكگراوندێكی ئیسلامی و عاتیفی هەیەو لەناچاریدا دەتوانێ پەنا بۆ رێكخراوی خەیری و زانایانی ئایینی ببات تاكو هەرچییەكی كردووە ئەم چوار ساڵەش بەرێی بكات.\nبەڵام ترسی ئەمجارەی كۆمەڵ ترسێكی مەعنەوییەو پەیوەندی بە چارەنووسی حزبەكەوە هەیە كە ئەگەر بە حەكیمانە مامەڵە نەكات بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار دەروات، بۆیە باش لە فیكەی دەسەڵات تێ گەشتووە كە دەیەوێت لەدەرەوەی حكومەت، تەنگی پێ هەڵچنێت و تا قۆناغی داخستنی حزبەكەش بروات.\n"درووستكردنی مەلەفی تیرۆر بۆ سەركردەكانی كۆمەڵ"\nپارتی بەئاسانی دەتوانێ مەلەفی تیرۆر بۆ كۆمەڵی ئیسلامی دروست بكات، بەبیانووی ئەوەی گوایا كۆمەڵ لە هەناوی حزبێكی جیهادییەوە سەرچاوە دەگرێت و بۆ چەند ساڵێكیش خاوەنی هێزی سەربازی و چەك و تەقەمەنی تایبەت بەخۆی بووە.\nهەر بۆیە لەماوەی رابردووشدا لە زۆنی زەرد پارتی ئەم پلانەی جێ بەجێكردووەو هەندێ لە ئەندام و سەركردەكانی كۆمەڵی بە بیانووی تێوەگلان لەكاری تیرۆرستییەوە رەوانەی دادگا كردووە، دواین سەركردەشیان تۆمەتباركردنی سەلیم شوشكەیی بوو كە كادرێكی دیاری كۆمەڵی ئیسلامییە لە هەولێر.\nئەگەر لە حكومەتدا بەشدار بن و خاوەنی چەند وەزیرو پۆستێك بن ئەوا دەسەڵات بە ئاسانی دەستی تێیان ناچێت و ناتوانێ دژی حزبێك كار بكات كە لە حكومەتدا لەرووی یاساییەوە بەشدارە، ئەو كاتە وەك حزبی دەوڵەت سەیر دەكرێن.\nهەربۆیە سەركردەكانی كۆمەڵ بیر لەمە دەكەنەوە كە رۆژێك دەسەڵات (پارتی) بیەوێت حەقی چەند ساڵی رابردووی دژایەتی دەسەڵاتیان لێ بكاتەوە و بە هێزو بە یاسا رەوانەی دادگایان بكات، سەرقاڵی دەیان مەلەفی تیرۆرو گەندەڵیان دەكات.\nبەڵام ئەگەر لە حكومەتدا بەشدار بن و خاوەنی چەند وەزیرو پۆستێك بن ئەوا دەسەڵات بە ئاسانی دەستی تێیان ناچێت و ناتوانێ دژی حزبێك كار بكات كە لە حكومەتدا لەرووی یاساییەوە بەشدارە، ئەو كاتە وەك حزبی دەوڵەت سەیر دەكرێن.\nسەركردەكانی كۆمەڵ هەندێ كات، ئەم ترسەیان لەدەسەڵات بۆ كەناڵەكانی راگەیاندن باس كردووە، هەر بۆ نموونە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ دیپلۆماتیك مەگەزین زانا رۆستایی سەركردەی دیاری كۆمەڵ لە هەولێر گووتویەتی: " ئەگەر دەسەڵات بەردەوام بێت لە دژایەتیكردنی كۆمەڵ و ئەنداممان رەوانەی دادگا بكات و تەنانەت حزبەكەشمان دا بخات، ئێمە ناترسین و بەردەوام دەبین و حزبێكی دیكە درووست دەكەین".\nعەلی باپیر لەگەڵ مەسعود بارزانی\nكۆمەڵ هێندەش بێكەس نییە و لەناچاریدا ئەو وڵاتانەی پەیوەندی دۆستانەی هەیە لەگەڵیان بەتایبەت ئێران، لەرێگەی یەكێتی نیشتمانییەوە دەیانهێنێتە سەر خەت و پارتی ناچار دەكەن كۆمەڵ وەر بگرێت لە حكومەت.\nپارتی چاوی بەرایی نایە بە هەڵكشانی كۆمەڵ\nكۆمەڵی ئیسلامی لە هەرچی دەرگای چوونە ناو ژوورەكانی حكومەت دەدات تاكو لەدەرەوەی بینای دەسەڵات گورگانخواردوو نەكرێت.\nئەم رقەی پارتیش لە كۆمەڵ لە خودی بارزانییەوە سەرچاوە دەگرێت، و پێ دەچێت بە داخستنی بارەگاكانیان لە هەندی شوێن و راگرتنی كاری هەندێ رێكخراو زانای ئاینیان و سەرقاڵكردنیان بە دادگاو یاسا، كاری كۆمەڵ قورستر بكات.\nبەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا دەتوانین لەكۆتایدا ئەوە بڵێین كۆمەڵ هێندەش بێكەس نەبێت و لەناچاریدا ئەو وڵاتانەی پەیوەندی دۆستانەی هەیە لەگەڵیان بەتایبەت ئێران، لەرێگەی یەكێتی نیشتمانییەوە بیانهێنێتە سەر خەت و پارتی ناچار بكەن كۆمەڵ وەر بگرێت لە حكومەت.\nنابێت ئەوەش لەبەرچاو نەگرین ئایا كەلەرەقی پارتی و بەتایبەت مەسرور بارزانی (كاندید بۆ سەرۆكی حكومەت) بەرانبەر كۆمەڵً نەرم دەبێت و بەگوێی ناوبژیوانانی ناوخۆیی دەرەكی دەكەن.\nكۆمەڵی ئیسلامی ساڵی 2001 و دوای كۆنگرەی تەوێڵەی یەكبوونی ئیسلامی، لەسەردەستی عەلی باپیرو چەند هاورێیەكی دیكەی لەناوچەكانی هەڵەبجەو هەورامان دامەزراوە و لە ئێستادا خاوەنی 7 كورسی پەرلەمانییە.