“له سرووده‌كاندا ده‌ڵێن “هه‌ولێرى هۆلاكۆ به‌زێن”، به‌ڵام هۆلاكۆ هه‌ولێرى نه‌دیوه”بەشی یەکەم – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / “له سرووده‌كاندا ده‌ڵێن “هه‌ولێرى هۆلاكۆ به‌زێن”، به‌ڵام هۆلاكۆ هه‌ولێرى نه‌دیوه”بەشی یەکەم\nگۆران حكيم 2018-02-11\tبەشی مێژووی كورد, مێژووى سەدەکانى ناوەڕاستى کورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە “له سرووده‌كاندا ده‌ڵێن “هه‌ولێرى هۆلاكۆ به‌زێن”، به‌ڵام هۆلاكۆ هه‌ولێرى نه‌دیوه”بەشی یەکەم 10,185 Views\n“له سرووده‌كاندا ده‌ڵێن “هه‌ولێرى هۆلاكۆ به‌زێن”، به‌ڵام هۆلاكۆ هه‌ولێرى نه‌دیوه”\nوشە – فه‌یسه‌ڵ خه‌لیل\nزۆرجار بۆچوونه‌كانى دكتۆر موحسین له راگه‌یاندن مشتومڕى له‌سه‌ر كراوه، به تایبه‌تى ئه‌و بابه‌تانه‌ى پێوه‌ندى به سه‌ڵاحه‌دینى ئه‌یووبی هه‌یه. له‌م دیمانه‌یه‌ى “وشه”دا زۆر ورده‌كاری مێژوویی روون ده‌كاته‌وه و ئاماژه بۆ هه‌ندێك له تێزه ئه‌كادیمییه‌كانى ده‌كات.\nمن كاتى خۆى شیوعى بووم و ئێسته‌ش ماركسیم. كاتی خۆى نێوانم له‌گه‌ڵ باوكم به‌و جۆره نه‌بوو، لێى ده‌ترساین و نه‌ده‌وێراین هه‌موو شتێكى له‌گه‌ڵ باس بكه‌ین، بۆیه كاتێك گه‌یشتمه سێى ناوه‌ندى به دایكم گوت بڕۆ قسه له‌گه‌ڵ باوكم بكه و بڵێ تاقیكردنه‌وه‌ى به‌كالۆریاى هه‌یه، چیتر ناچمه دووكان. له‌و كاته‌وه نێوانم له‌گه‌ڵ دووكان نه‌ما، نه‌چوومه‌وه ئه‌و دووكانه‌ی ئێسته‌یش شوێنه‌كه‌ى ماوه، دوو دووكانه و ژێرزه‌وینى هه‌یه. جا له‌و كاته‌وه ده‌ستم كرد به‌خوێندنه‌وه‌ى چیڕۆك و شیعر و كتێبى رۆمانسى. ئه‌وكات به عه‌ره‌بى ده‌مخوێنده‌وه، چونكه زمانى خوێندنمان عه‌ره‌بى بوو. كه چوومه ئاماده‌یى زیاتر رۆمانم ده‌خوێنده‌وه، ئیتر كه له كۆلیژ وه‌رگیرام بواره‌كه‌م دیار كرا و چوومه به‌شى مێژوو. دواتر سێ ساڵ دوور خرامه‌وه بۆ “قه‌لعه‌ساڵح” له باشوورى عێراق له لیواى عیماره، ئینجا هاتمه‌وه شه‌قڵاوه سێ چوار ساڵ له‌وێ مامۆستا بووم، به شانازییه‌وه ده‌یڵێم ئێسته‌ش ئه‌و قوتابییانه‌ى ئه‌وكات له شه‌قڵاوه ده‌یانخوێند، بوون به باشترین مامۆستا. دواتر كه هاتمه‌وه شاره‌كه‌ى خۆم، زیاتر ده‌ستم به خوێندنه‌وه‌ى شانۆنامه‌كان كرد، ئێسته‌ش كه كتێبخانه‌كه‌م ده‌بینى پڕه له شانۆنامه جیهانییه‌كان.\nدواتر فه‌یسه‌ڵ سامر كه له سه‌رده‌مى عه‌بدولكه‌ریم قاسم وه‌زیر بوو و مامۆستام بوو، گوتى بۆ نامه‌ى ماسته‌ر له‌سه‌ر شاره‌كه‌ى خۆت نانووسیت. گوتم هى ئه‌وه‌یه ماسته‌رى له‌سه‌ر بهێنم؟ گوتى له‌سه‌ر من، گوتم ده‌بى به سه‌رپه‌رشتیارم؟ گوتى نه‌خێر هى قۆناغى من نییه. جا ئه‌وه‌بوو نووسیم “هه‌ولێر له سه‌رده‌مى ئه‌تابه‌كییه‌كان” چوار پێنج جار به كوردى و عه‌ره‌بى وه‌ك كتێب چاپ كراوه‌ته‌وه. هه‌ركه ماسته‌ره‌كه‌م ته‌واو كرد، له به‌شى زمان و ئه‌ده‌بى كوردى بووم به مامۆستا، ئه‌وكات سه‌رۆك به‌شمان مامۆستا مارف خه‌زنه‌دارى ره‌حمه‌تى بوو. به‌ڵام ساڵى دواتر به‌شى كوردى له كۆلیژى په‌روه‌رده كرایه‌وه، من گوازرامه‌وه ئه‌وێ و ماوه‌یه‌ك له‌وێ بووم، ناوم بۆ خوێندنى دكتۆرا ده‌رچوو.\nیه‌كه‌مجار بوو به‌ناوى كوردستان له زانكۆى به‌غدا ناوێكم بۆ بابه‌ته‌كه ده‌ستنیشان كرد، “كوردستان له سه‌ده تاریكه‌كان”، به‌ڵام هه‌ندێك له‌به‌ر ره‌گه‌زپه‌رستى و هه‌ندێكیش گوتیان له‌به‌ر خۆت ئه‌و بابه‌ته مه‌نووسه، چونكه كوردستان گه‌وره‌یه، تووشى لێ پرسینه‌وه ده‌بیت، خۆ كوردستان ته‌نیا ئه‌وه نییه له سه‌رده‌مى به‌عس به “حوكمى زاتى” ناو ده‌برا، ئه‌ى كوردستانى ئێران و ئه‌ى كوردستانی رۆژئاوا. له برى ئه‌وه پێشنیاریان بۆ كردم له‌سه‌ر سوپاى سه‌ڵاحه‌دین ئه‌یووبی بنووسم. ئه‌و بابه‌ته‌شم پێخۆشبوو، بۆى په‌رۆش بووم، له به‌غدا هه‌ندێك سه‌رچاوه هه‌بوون و چووم بۆ سووریا بۆ ئه‌وه‌ى سه‌رچاوه‌ى زیاتر كۆ بكه‌مه‌وه. ئه‌وه‌بوو به سێ ساڵ به سه‌ربه‌رزى ته‌واوم كرد.\nئه‌و بابه‌ته‌ى كه پێشتر ده‌ستنیشانت كردبوو “كوردستان له سه‌ده تاریكه‌كان”، ئایا هه‌ر وه‌ك ناونیشانێك جێتهێشت و دواتر نه‌گه‌ڕایته‌وه سه‌ری بۆ ئه‌وه‌ى لێكۆڵینه‌وه‌ى له‌سه‌ر بكه‌یت؟\nدواى ئه‌وه‌ى له‌سه‌ر سه‌ڵاحه‌دینم نووسى، هاتم چه‌ند كتێبێكیشم له‌سه‌ر سه‌ڵاحه‌دین و هه‌ولێر نووسى، بۆیه ده‌رفه‌تم نه‌بوو. ئه‌وه‌بوو دواتر له به‌شى مێژووى كۆلیژى ئادابى زانكۆى به‌غدا ئه‌و مامۆستایه‌ى رێبازه‌كانى لێكۆڵینه‌وه‌ى ده‌گوته‌وه، ناوى بۆ دكتۆرا ده‌رچوو، گوتیان تۆ ده‌بێ ماده‌كه بڵێیته‌وه، رازی بووم و زۆریش له‌گه‌ڵى گونجابووم. هاوینه‌كه‌ى گوتیان ده‌بێت ماده‌یه‌ك بڵێیته‌وه یه‌كه‌مجار له عێراق ده‌گوترێته‌وه، ئه‌ویش “فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو”ـه، ئه‌وكات و به ئێسته‌یشه‌وه مامۆستاى ئه‌م ماده‌یه نییه، من له كوردستان دوو قوتابیم له بوارى خوێندنى باڵا به‌و ماده‌یه ده‌رچوون و ته‌واویان كرد، یه‌كیان له سلێمانى و ئه‌ویتریان له هه‌ولێر. جا ئه‌وكاته‌ى له به‌غدا بووم ده‌ستم كرد به ئاماده‌كردنى بابه‌ته‌كه و هه‌موو فه‌یله‌سووفه‌كانى فه‌لسه‌فه‌ى مێژووم وه‌رگرت. ئه‌وكات توێژینه‌وه‌كه‌م به كوردى له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو نووسی، زۆر هه‌وڵیاندا ره‌تى بكه‌نه‌وه، دواى ماندووبوونێكى زۆر قبووڵیان كرد، چونكه نه‌ده‌بوو به كوردى توێژینه‌وه بكرێت.\nبه‌ڵێ، ئه‌مه‌ش كێشه بوو، چونكه فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو بۆ ده‌سه‌ڵات بابه‌تێكى پڕ مینه، جا گوتنه‌وه‌ى ماده‌كه ئه‌سته‌م بوو كه تۆ باسى هه‌ر بابه‌تێكت ده‌كرد، دوو كه‌س له‌ولا ده‌نگیان تۆمار ده‌كردى و ده‌یانگوت ئه‌مه مه‌به‌ستى سه‌دام و حزبى به‌عسه. به تایبه‌تى ئه‌وكاته‌ى ده‌گه‌یشتینه ئیبن خه‌لدوون و ڤیكۆ. جا ده‌بوو هه‌موو جارێك بڵێم بۆ ئه‌وه‌ى فیكرتان بۆ لاى تر نه‌ڕوات، من پێوه‌ندیم به سیاسه‌ته‌وه نییه، ئه‌وه بابه‌ته‌كه‌یه چۆن ته‌فسیرى ده‌كه‌ن بیكه‌ن، به‌ڵام ئه‌وان وازیان له نووسینه‌وه‌ى راپۆرته‌كانى خۆیان نه‌ده‌هێنا. ته‌نانه‌ت قوتابییه‌كم هه‌بوو هه‌موو بابه‌ته‌كانى ده‌نووسى، به‌عسى بوو و ناوى “موسلم عه‌قیل” بوو، هه‌موو جارێك توانجم لێ ده‌دا و ده‌مگوت موسلم تۆ قوتابییه‌كى هێنده زیره‌ك نیت، بۆ ئه‌وها بابه‌ته‌كانى من به خێرایى ده‌نووسى. دواتر ده‌چوو ده‌یدا به ئه‌منى كولیژ، ئه‌وانیش هه‌ندێكیان هه‌بوو شه‌ریف بوون ده‌هاتن ده‌یانگێڕایه‌وه و به منیان ده‌گوت ئه‌بو دلێر تۆ هیچت نه‌گوتووه و بابه‌ته‌كانت فه‌لسه‌فه‌ى مێژووه. له زۆر وڵاتى عه‌ره‌بى حه‌ز له فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو ناكرێت، چونكه بابه‌تێكى ئاڵۆز و ئه‌سته‌میشه، زۆرجار تۆ وانه ده‌ڵێیته‌وه ئه‌وان وا ده‌زانن قسه به سه‌رۆك ده‌ڵێیت، چونكه رۆشنبیرییان نییه. هه‌روه‌ها بابه‌ته‌كه‌ش ئه‌سته‌مه، گه‌ڕان و به‌دواداچوونى ده‌وێت. من كتێبى وام له فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو هه‌یه له زانكۆكانى كوردستان نییه. كاتێك ده‌چمه هه‌ر شوێنێك له به‌غدا بێت یا عه‌مان له سێ جۆره كتێب ده‌گه‌ڕێم: نامۆبوون، فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو، رۆژهه‌ڵاتناسى. یان به‌شێوه‌یه‌كى گشتى هه‌ر كتێبێك پێوه‌ندى به پرسه فیكرییه‌كانه‌وه هه‌بێت.\nئیبن خه‌له‌كان كه مێژوونووسێكى مه‌زنى هه‌ولێره، به وردى باسى ژیانى سوڵتان موزه‌فه‌رى كردووه، له كتێبه‌كه‌ى ده‌ڵێ، “باوكى سوڵتان موزه‌فه‌ر له هه‌ولێر مردووه و له مزگه‌وتی كۆنى نزیك قه‌ڵا نێژراوه”. له‌به‌رئه‌وه‌ى سوڵتان موزه‌فه‌ر له باوكى خۆى به‌ناوبانگتر بووه، بۆیه ناوى گۆڕه‌كه به‌ناوى ئه‌و رۆیشتووه. خه‌ڵكى هه‌ولێر باوكى سوڵتان موزه‌فه‌ریان نه‌ناسیوه و ئه‌ویش ته‌نیا زۆربه‌ى ژیانى له مووسڵ بووه، ته‌نیا شه‌ش مانگێك له هه‌ولێر ژیاوه. خێزانه‌كه‌ى سوڵتان موزه‌فه‌ریش كه‌ناوى “رابیعه” خاتوون بووه، خوشكى سه‌ڵاحه‌دین ئه‌یووبی بووه، به‌ڵام من سه‌رزه‌نشتى ده‌كه‌م چونكه 44 ساڵ له هه‌ولێر ژیاوه یه‌ك پڕۆژه‌ى خزمه‌تكردن و خێرخوازیى بۆ ئه‌م شاره نه‌بووه، كه‌چى كه سوڵتان موزه‌فه‌ر ده‌مرێت، هه‌ر زوو رابیعه خاتوون هه‌ولێر به‌جێ ده‌هێڵیت و ده‌چێته شارى حه‌له‌ب، له‌وێ چه‌ندان پڕۆژه‌ى قوتابخانه و مزگه‌وت دروست ده‌كات.\nPrevious كورد و كوردستان\nNext ئایا ئەو زانا کوردە شارەزووریە کێ بوو کە لە سەدەی حەڤدەی زانینیدا سۆفیەکانی هیندستان بۆ یەکلاکردنەوەی کێشەیەکی فیکری پەنایان بۆ بردووە و ئەمڕۆ لە کوردستان خوێنەوارەکانمان ناوی نازانن؟\nگەلی مننا بەشی دووەم


شەڕ لە ئیدلب بەرفراوان بوو دەیان سەربازی تورک کوژران | ROJnews\nهەینی, 28 فبر 2020 - 09:22\nشەڕ لە ئیدلب بەرفراوان بوو، لە ئەنجامی بۆردوومانی فڕۆکە جەنگییەکانی ڕوسیا دژی سوپای داگیرکەری تورک دەیان سەربازی تورک لەو شارە کوژران، تورکیاش باڵیۆزی ڕوسیای لە وڵاتەکەی کردەدەرەوە و هەڕەشەی وەڵامدانەوە دەکات.\nشەوی ڕابردوو لە ئەنجامی بۆردوومانی فڕۆکە جەنگییەکانی ڕوسیا و ڕژێمی سوریا دژی سوپای داگیرکەری تورک لە ئیدلب دەیان سەربازی سوپای ئەو وڵاتە کوژران و برینداربوون.\nبەپێی لێدوانی ڕەحمی دۆغان قائیمقامی هاتای، لە ئەنجامی هێرشە ئاسمانییەکان بۆسەر ئیدلب لە سوریا ٣٣ سەربازی سوپای تورک کوژراون و ٣٦ سەربازی دیکەش برینداربوون.\nدوابەدوای کوژرانی دەیان سەربازی تورک لە ئیدلب، ئەردۆغان سەرۆکی دەوڵەتی تورک ڕایگەیاند: لە وەڵامی هێرشەکان دژی سوپاکەمان لە ئیدلب بە پشتیوانی هێزەکانی ئاسمانی و زەمینی هێرشەکانمان دژی سوریا دەستیپێکردووە و بەردەوامی پێدەدەین.\nلەلایەکی دیکەشەوە ئاژانسی ڕۆیتەرز ڕایگەیاند، دوابەدوای کوژرانی سەربازانی تورک لە ئیدلب، تورکیا دەرگای بۆ کۆچبەرانی سوریا کردووەتەوە کە ڕوو لە ئەروپا بکەن.\nهەر لەو چوارچێوەیەدا عومەر چەلیک وتەبێژی ئاکەپە، ڕایگەیاند: ئەنقەرە چێتر توانای کۆنترۆڵ کردنی کۆچبەرانی نییە.\nهەر دوای هێرشەکان بۆسەر سوپای داگیرکەری تورک لە ئیدلب، دەستگەیشتن بە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە تورکیا لەلایەن دەوڵەتەوە ئاستتەنگ کرا و تۆڕەکانی فەیسبوک، تویتەر، ئینستاگرام، یوتوب و گوگل داخران.\nئەمڕۆ ڕاگەیاندنەکانی تورک ڕایانگەیاند کە خلوسی ئاکار وەزیری بەرگری دەوڵەتی تورک دوای چاوپێکەوتنی لەگەڵ ئەردۆغان، چووەتە ناوەندی فەرماندەیی سوپای تورک لە پارێزگای هاتای و فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی دژی سوپای ڕژێمی سوریا گرتووەتە ئەستۆ.\nلە بارەی هێرشەکەوە وەزارەتی بەرگری ڕوسیا ئەمڕۆ ڕایگەیاند: سەربازانی سوپای تورک لەناو چەتەکان بوون و تورکیا ئێمەی لە هەبوونی سەربازانی لە ئیدلب ئاگادار نەکردووەتەوە.\nجگە لە لێدوان و ئامارە فەرمییەکان لەسەر ڕووداوەکانی شەوی ڕابردوو لە ئیدلب، بەپێی ئەو دیمەنانەی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەتەوە، کەسێک کە لە نەخۆشخانەی شاری هاتایە، ئاماژە بەوە دەکات کە زیاتر لە ١٥٠ کوژراو هەیە.\nهەروەها باس لەوە دەکرێت کە لە وەڵامی کوژرانی سەربازانی لە ئیدلب دەوڵەتی داگیرکەری تورک بە فڕۆکەی جەنگی فڕۆکەخانەی حمێمیمی کردووەتە ئامانج و باسی ئەوەش دەکرێت کە فڕۆکەیەکی ئف-١٦ی سوپای تورک لە ئیدلب لەلایەن ڕوسیاوە خراوەتە خوارەوە.


وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا دوێنێ سزای بەسەر پارێزگاری پێشووی نەینەوا و چەند سەرکردەیەکی حەشدی شەعبیدا سەپاند، بە تۆمەتی پێشێلکاری مافەکان مرۆڤ و پەردەپۆشکردنی گەندەڵی، دیجیتاڵ میدیای ئێن ئاڕ تی بەشێک لە ژیانی کەسایەتییەکان ئاشکرا دەکات.\nئەحمەد عەبدوڵا جبوری\nناسراوە بە "ئەبو مازن" لەدایکبوونی ساڵی ١٩٦٨ی شارۆچکەی بێجی سەر بە پارێزگای سەلاحەدینە، بە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی پارێزگاکە دادەنرێت، لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ وەزیری دەوڵەت بووە بۆ کاروباری پارێزگاکان، پێشتریش لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٤پارێزگاری سەلاحەدین بووە.\nلە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٤دا سەرۆکی لیستی عەرەبی کردووە لە پارێزگای سەلاحەدین، کە توانی زۆرترین دەنگی پارێزگاکە بۆ خۆی مسۆگەر بکات، لە ساڵی ٢٠١٤ بووە بە پەرلەمانتاری عێراق و دەستی لە پۆستی پارێزگار کێشاوەتەوە.\nلە سەردەمی حکومەتەکەی حەیدەر عەبادی بووە بە وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری پارێزگاکان.\nلە مانگی ئابی ٢٠١٥ بەهۆی خۆپیشاندانەکانی هاوڵاتیانی عێراق لە بەغدا و چەند پارێزگایەکی دیکەی عێراق لە دژی گەندەڵییەکانی ناو حکومەت، عەبادی ١١ پۆستی وەزیفی لە ئەنجومەنی وەزیران هەڵوەشاندەوە بە پۆستی وەزیری کاروباری پارێزگاکان کە بە دەست جبورییەوە بوو.\nدوای دوورخستنەوەی لە پۆستەکەی ئاشکرا بوو کە دەستەی نەزاهە فەرمانی ڕێگریکردن لە گەشتی دەرەوەی بۆ دەرکردووە، دوای ماوەیەکی کەم دەستگیرکراو و پاش تیپەڕبوونی ماوەیەک بەسەر زیندانیکردنیدا بڕیاری بێتاوانی بۆ دەرچووە و ئازادکراوە.\nلە ئەنجومەنی پارێزگای سەلاحەدین بەوە ناسراوە کە ناکۆکی توندی هەبووە لەگەڵ هەندێک لە سیاسییەکان، لە دیارترینیان مشعان جبوری پەرلەمانتاری پێشو بۆ وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری سەلاحەدین.\nڕەیان سالم کلدانی\nمەسیحییەکی کلدانییە و لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە شارۆچکەی قوشی دەشتی نەینەوا لە دایکبووە، دەرچووی پەیمانگای پێگەیاندنی مامۆستایانی موسڵ بووە.\nلە ساڵی ٢٠١٤ و لە کاتی کۆنترۆڵکردنی شاری موسڵ لە لایەن چەکدارانی داعشەوە، کەتیبەی کلدانییەکانی سەر بە هێزەکانی حەشدی شەعبی پێکهێناوە بە ناوی "بابلیۆن".\nئەو هێزە پێکهاتوون لە هێزێکی مەسیحی کلدانی خۆی ئەمنیداری گشتیە و سەرکردایەتییان دەکات، لە چەندین شەڕی دژی داعش لە پارێزگای نەینەوا و سەلاحەدین بەشدارییان کردووە.\nلەسەر لیستی بابلیۆن خۆی بۆ ئەندامی پەرلەمان کاندیکرد و بووە ئەندامی پەرلەمان لە ناو هاوپەیمانی فەتح.\nئەم سەرکردەیەی بابلیۆن لەلایەن سەرکردە ئایینی و سیاسییەکانی مەسیحییەکانەوە پشتیوانی نەکراوە، دواتر پاتریارکی کلدانی بێبەریبوونی خۆی لێ ڕاگەیاند و ئاماژەی بەوە کردبوو "بەهۆی سود وەرگرتن لە هاوپەیمانی فەتح دەیەوێت بەرگریکردن لە مەسیحییەکان بۆ بەرژەوەندیی خۆی بەکاربهێنێت بە تایبەت لە چەند ناوچەیەکی موسڵ و کەرکوک".\nهاوکات پاتریارکی مەسحییەکان جەختیکردەوە، مەسیحییە ڕاستەقینەکان ئەوانەن کە لەلایەن کەنیسەی مەسحییەوە لە عێراق پشتیوانیان لێدەکرێت.\nناوی تەواوی نەوفل حەمادی عاکوب ئەحمەدە، لە ساڵی ١٩٦٤ لە موسڵ لەدایک بووە، خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە یاسا لە زانکۆی موسڵ، هەروەها بڕوانامەی دبلۆمی هەیە لە بەڕێوەبردن و ئابوریدا.\nدوای دەستلەکارکێشانەوەی ئەسیل نوجەیفی پارێزگاری پێشوو، بووەتە پارێزگاری نەینەوا.\nلە ماوەی دەستبەکاربوونی لە پۆستەکەی عاکوب بە دەوڵەمەندبوونێکی گەندەڵکارانە ناسراوە و دەیان تۆمەتی گەندەڵی دارایی و گەندەڵی درابووە پاڵ، لە دیارترین گەندەڵییەکانی گرێبەستەکانی دانانی خێمە لە کامپی ئاوارەکان.\nبەهۆی روداوی ژێرئاوکەوتنی قەیاغەکەی موسڵەوە لە مانگی ئازاری ٢٠١٩دا و گیانلەدەستدانی زیاتر لە ١٠٠ کەس، لە پۆستی پارێزگار دوورخرایەوە.\nوەعد مەحمود ئەحمەد قەدۆ


كازمی دەبێتەوە بە سەرۆك وەزیران؟ – تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزیرێكی پێشوو وەڵام دەداتەوە\nوائیل عەبدوللـەتیف، دادوەر و وەزیری پێشوو پێیوایە، ناكرێت پێشبینی ئەنجامی قۆناغی سیاسی داهاتوو بكرێت و بە بۆچوونی ئەویش، جارێ زووە قسە لەسەر بوونەوەی مستەفا كازمی بە سەرۆك وەزیران بكرێت.\nعەبدوللـەتیف، لە لێدوانێكی ڕۆژمامەوانیدا ڕایگەیاند”جارێ زوە قسە لەسەر بوونەوەی كازمی بە سەرۆك وەزیران بكرێت، چونكە ئەنجامەكان نازانرێن و ئەو ئامارانەی دەركەوتوون وردنیین، بۆچوونێك هەیە لەبارەی گۆڕینی سێ سەرۆكایەتییەكە، نەك بە تەنیا كازمی، تائێستاش كاروبارەكان ناڕۆشنن، بۆیە دەكرێت ئەو هاوارانە بەرزببنەوە كە بوونەوەی كازمی بە سەرۆك وەزیران ڕەتدەكەنەوە”.\nبە وتەی وائیل عەبدولـلەتیف”شەقامى عيراقى دەستوەردان ناكات و فراكسیۆنە سیاسییەكان هەڵبژاردن دەكەن، وەك ئەوەی لە گۆرینی حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی ڕوویدا و ئەو كەسێتیانە ڕەتكرانەوە كە لەدوای ئەوەوە كاندیدكران و دواجار مستەفا كازمییان پەسەندكرد”.\nلە كۆتایی قسەكانیدا وائیل عەبدولـلەتیف دەڵێت”كاروبارەكان لەئێستادا ناكرێت لە چوارچێوەیەكدا كۆبكرێنەوە، بۆیە دەبێت چاوەڕوانبین”.\n17 تشرینی دووهەم 2021 5.00 pm\nخەڵك- بانكی ناوەندی عیراق، زیاتر لە 200 ملیۆن دۆلاری ئەمریكایی دەخاتە بازاڕەوە، كە بە بڕێكی زیاتر لە ڕۆژی پێشوو…\n03 ئیلول 2021 5.29 pm\nخەڵك ھێزە ئەمنییەكانی عێراق لە پارێزگای ئەنبار ی رۆژئاوای وڵاتەكە دەستیان بەسەر زیاتر لە ٣٥٠ مین و بۆمبی چێنراو…


◄ نتیجه: Found 1.736, page 1 of 174 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n👁 اێ بەخشە 2,153 گل سئرکریائە(دێینە)\n📅 00-01-1953 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n👁 اێ بەخشە 9,470 گل سئرکریائە(دێینە)\n- خدر ئەحمەد دزەیی بووەوە نوێنەری هەولێر لە ئەنجوو [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 74% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:06\n📅 00-02-2004 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n👁 اێ بەخشە 9,057 گل سئرکریائە(دێینە)\n- سەرەتای ئەم مانگە: بەبۆنەی هەردوو کارە تیرۆریستی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:21:32\n👁 اێ بەخشە 11,861 گل سئرکریائە(دێینە)\n👁 اێ بەخشە 11,082 گل سئرکریائە(دێینە)\n- پارتی و یەکێتی ئەو کەسانەیان گرت کە لە خۆپیشاندا [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:21:28\n📅 00-05-1958 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n- زەید ئەحمەد عوسمان بووە نوێنەری شاری هەولێر لە پ [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:07\n👁 اێ بەخشە 12,886 گل سئرکریائە(دێینە)\n📅 00-06-1948 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n👁 اێ بەخشە 12,718 گل سئرکریائە(دێینە)\n- شێخ عەبدولوەهاب تاڵەبانی بۆ جاری سێیەم بووەوە نو [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:05\n📅 00-07-1926 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n- هۆزانەوان شاهۆ کرایە قازیی هەڵەبجە. [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:19:59\n📅 00-07-1954 تاریخ ؤ پێش هەتێەل\n👁 اێ بەخشە 3,977 گل سئرکریائە(دێینە)\n- ئەحمەد محەمەد ساڵح جاف بووە نوێنەری شاری هەڵەبجە [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 68% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:06


قەڵا عەزیز بەگ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nQaleh-ye Azizbeyg - قلعە عزیزبیگ - Qeleya Ezîzbeyk\nپۆتانەکان: 37°41′00.5″N 45°07′30.5″E / 37.683472°N 45.125139°E / 37.683472; 45.125139پۆتانەکان: 37°41′00.5″N 45°07′30.5″E / 37.683472°N 45.125139°E / 37.683472; 45.125139\nقەڵا عەزیز بەگ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nقەڵا عەزیز بەگ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی ساریبەیلی ئەرالیق.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی سەفەرقولی خان.\nلە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی قازانەلی.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٩٠) کەس و (٧٠) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=قەڵا_عەزیز_بەگ&oldid=901702»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢١:٥٤ی ٤ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


لە پێناو شەفاافییەتی زیاتر بۆ پەرلەمان و کاری پەرلەمانی - سەکۆ\nلە پێناو شەفاافییەتی زیاتر بۆ پەرلەمان و کاری پەرلەمانی\nپەرلەمان وەک باڵاترین دەسەڵاتی تەشریعی و چاودێر بەسەر کارەکانی حکومەتەوە، لە هەموو دەزگا سیاسییەکانی دیکە زیاتر، پێویستی بە بوونی مەنزومەیەکی زانیاریی تۆکمە و پێشکەوتوو هەیە. بۆچی؟ چونکە ڕێخستنی کاروبارە فرە جۆرو فرە ڕەهەندەکانی کۆمەڵگا، ئاگاداربوون لە چۆنیەتی ڕایکردنی ئیشوکارەکانی دەسەڵاتی جێبەجێکردن، تێگەیشتن لە بارودۆخی ژیانی هاوڵاتیان و دەرککردن بە کێشەو کەموکوڕییەکان، پێویستی بە یاسای جۆراو جۆرو چاودێریی و بەدواداچوونی بەردەوام هەیە، یاساگەلێک گوزارشتبێت لە رۆحی سەردەم و پێشکەوتنە زانستی و مرۆییەکان لەبەرچاو بگرێت، لەگەڵ ڕەوتی هەڵکشانی ژیانی رۆژانەی خەڵکدا بگونجێت و هاوشانبێت لەگەڵ کۆی ئەو پێشکەوتنانەی لەسەر گۆی زەوی ڕوودەدات.\nبۆ گەیاندنی ئەم ئەرکە قورسە، پەرلەمان پێویستی بە چەندین تیم و یەکەی زانیاریی و دەزگای توێژینەوە هەیە، چ تیم و یەکەو دەزگای تایبەتمەند بە کاروباریی پەرلەمانیی و گواستنەوەی ئەزمونی پەرلەمانیی هاوچەرخ، یان ئەو تیم و یەکەو دەزگایانەی بۆ بوارەکانی ناوخۆ لە نموونەی کشتوکاڵ، پیشەسازی، پزیشکی، ئەندازیاری، ئابوری، گەشتوگوزار، پەروەردەو ڕێگاوبان و ...هتد گونجاون. بوونی ژمارەیەک لەو تیم و یەکەو توێژینەوانە، گرنگترین ئامرازە بۆ گەشەپێدانی کاری پەرلەمانی. ئەو میزانییەی لەژێر ناونیشانی نەسرییەو حەقی کرێی خانوو و هاتوچۆو ئیفاد، بۆ پەرلەمانتاران خەرجدەکرێت، باشترو بەسودترە لە کاروباری توێژینەوەی کاری پەرلەمانی بەکاربهێنرێت. ڕۆَڵی دەزگای توێژینەوەو زانیاریی لە دروستکردنی بنەما یاساییەکاندا هێجگار گرنگە، ئەمەش بۆ ئەوەی بگەین بەو یاسایانەی هاوشانە لەگەڵ پێشکەوتنەکانی سەردەم و ژیانی هاوچەرخدا. بۆ ئەوەی مەسەلەی چاودێریکردنی حکومەت و بەیەکگەیشتن و بینینی هاوڵاتیان، ئاسانترو باشتربێت.\nئەم چەند ساڵەی سەدەی بیست و یەک، دوو فاقییەکی ڕوون و ئاشکرای پێوە دیارە، لەلایەکەوە دیموکراسییەت و مەسەلەی هەڵبژاردن، لە بەشێکی زۆری وڵاتان، سەرکەوتنی باشی بەخۆیەوە بینیوە، بەو پێیەی دیموکراسی بەهایەکی جیهانییە و سەر بە هیچ وڵات و هەرێمێکی دیاریکراو نییە. هەڵبژاردنیش مافێکی گەردونییە بۆ سەرجەم هاوڵاتیانی جیهان. کەچی لەلایەکی دیکەوە هاوڵاتیان دووچاری نائومێدی بوون، لەوەی دیموکراسی بتوانێت ژیانێکی باشترو ئاسودەتریان بۆ دابین بکات. باوەڕیان بە هەڵبژاردنیش نەماوە بتوانێت گۆڕانکاری جدیی لە بارودۆخی سیاسیدا بکات. ئەم جۆرە لە نائومێدی و بڕوانەمانە، بەشێکی بەرچاوی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بەڵێن و پەیمانانەی کاندیدەکان، پێش هەڵبژاردن دەیدەن بە هاوڵاتیان، بەڵام دوای هەڵبژاردن و بوون بە ئەندامی پەرلەمان، بەڵێن و پەیمانەکان لەبیردەچنەوەو دەخرێنە سەر ڕەفەکان و تەپوتۆزێکی زۆری لەسەر دەنیشێت، بێ ئەوەی هیچیان ڕوناکی ببینن و بچنە بواری جێبەجێکردنەوە. بەشەکەی دیکە هۆکاری ئەوەیە حیزب و پارتە سیاسییەکان، هەم پەنا بۆ تەزویرو کاری ساتختەکردن دەبەن، هەم راستگۆنین لەگەڵ دروشم و بەرنامەی هەڵبژاردنەکانیان و زۆر بە ئاسانی لێی پاشگەزدەبنەوە. ئا لێرەوەو لەمڕۆدا، پەرلەمانتار ڕۆڵێکی گرنگ و بایەخدار دەبینێت لە نەهێشتن یان کاڵکردنەوەو بەرتەسککردنەوەی ئەو دووفاقییەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا.\nچونکە پەرلەمان ئەو دەزگایەیە کە ئیرادەی میللەت، لای حکومەت، بەرجەستە دەکات. ویست و خواست و هیوای هاوڵاتیان بە پرۆسەی دیموکراسی، بەهێزترو تۆکمەتر دەکات. یارمەتی چارەسەرکردنی کێشە رۆژانەییاکانی خەڵک دەدات. پەرلەمان بەو پێیەی دەزگایەکەو لەلایەن میللەتەوە هەڵبژێردراوەو نوێنەری سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگایە، بۆیە بەرپرسیارەتێکی گەورەیان لەئەستۆیە، ئەویش بریتییە لە جێبەجێکردنی بەشی زۆری ئەو بەڵێن و پەیمانانەی لە ساتەوەختی هەڵمەتی هەڵبژاردندا بانگەشەیان بۆ کردووە. جگە لەوە بریتییە لە ڕەخساندنی کەشێکی لەبارو گونجاو بۆ قسەکردن و گوێگرتن لە هەمو ئەو هاوڵاتیانەی، دەنگیان پێداون و ئەوانەشی دەنگیان پێنەداون، خولقاندنی کەشێکی لەوجۆرە، ڕاستگۆیی و مسداقییەتی پەرلەمانتار دەردەخات و دەبێتە جێگای متمانەی دەنگدەرەکانی و ئەوانی دیکەش. بۆ ئەنجامدانی ئەو مەبەستەش، پەرلەمان لەسەریەتی ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بگرێتەبەر:\n1-پێویستە پەرلەمان لە پێکهاتەو شێوازی ئەدائی، گشتگیرتربێت، بەتایبەت ئەوەی پەیوەستە بە ڕێژەی ئافرەت و مافی کەمینەکانەوەو پەراوێزنەخستنیان.\n2-بۆ پەیوەندیکردن بە هاوڵاتیانەوە بە شێوەیەکی چالاکترو ئەکتیڤتر، لەسەر پەرلەمان وەک دەزگاو پەرلەمانتار وەک ئەندامێکی هەڵبژێردراو، پێویستە کۆی ئامرازەکانی ڕاگەیاندن بەکاربێنێت و بیانخاتە خزمەت کۆمەنیکەیشنێکی باشتر لەگەڵ هاوڵاتیان. دروستکردنی کەناڵی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی و ماڵپەڕی تایبەت بە پەرلەمان و سودوەرگرتن لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئینتەرنێت، کارئاسانییەکی گەورە دەکەن بۆ مەسەلەی تۆخکردنەوەی پەیوەندی نێوان خەڵک و پەرلەمان.\n3-بەکارهێنانی ئامرازە تازەکانی پەیوەندیکردن لەگەڵ هاوڵاتیان، لەوانە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی و بەشداری پێکردنیان لە دانانی یاساکان و گوێگرتن لە پێشنیارو ڕاسپاردەکانیان.\n4-بۆ بەدەستهێنانی متمانەی هاوڵاتیان، مەسەلەی شەفافبوونی بودجەی تایبەتی پەرلەمان و سەروەت و سامانی پەرلەمانتاران، هەنگاوێکی گرنگە. بەدەمەوەچوون و جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دەستەی دەستپاکی بە ئاشکراکردنی لایەنی دارایی پەرلەمان و ئەندامەکانی، جۆرێک لە دڵنیایی و متمانە بۆ دەنگدەران دەگەڕێنێتەوە.\n5-چالاککردنی مەسەلەی چاودێریکردنی کاروبارەکانی حکومەت و لێپرسینەوەی توندو ورد لە هەر کارێک گومانی گەندەڵی و بەهەدەردانی لێبکرێت.\nئێستا ئەگەر ئەم پرسیارانە بکەین: ئایا پەرلەمانی کوردستان هەوڵیداوە ئەو خاڵانەی سەرەوە جێبەجێ بکات؟ ئایا دەتوانین وەسفی پەرلەمان بکەین کە: نوێنەری سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگایەو گوزارشت لە ماف و ئازادییەکانیان دەکا؟ ئایا پەرلەمان دوورە لە دەستوەردانی حیزبی و ئەجێندای حیزبەکان ئاراستەی ناکات؟ ئاخۆ بە تەواوی شەفافەو داهات و خەرجییەکانی ئاشکرایەو لەبەردەست هەموواندایە؟ ئایا ملکەچن بۆ لێپرسینەوەو موحاسەبەکردن؟ دواجار ئایا پەرلەمانێکی چالاکەو پابەندی پرنسیپەکانی دیموکراسییە؟ وەڵامی ڕاست و دروست ئەمەیە: نەخێر.\nکەواتە خاڵی یەکەم بۆ ئەوەی پەرلەمان، لەسایەی حوکمڕانییەکی ڕەشیدو شەفاف کاربکات و دیموکراسی جێگیر بکات، دەبێت بە ڕاستی نوێنەرایەتی سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگا بکات و دوور بکەوێتەوە لە هەناسەو بەرژەوەندی زۆر تەسکی حیزبایەتی. چونکە پەرلەمانی هەڵبژێردراو، لەڕووی کۆمەڵایەتی و سیاسیی و ئابوری و کولتورییەوە، نوێنەری هەموو میللەتە.\nچالاککردنی شەفافییەتی پەرلەمان\nلە ماوەی ئەم پانزە ساڵەی ڕابردوو، ئاراستەیەکی فراوان هەیە بۆ داننان بە مافی دەستکەوتنی زانیاری کە لای دەزگاو فەرمانگە حوکمییەکان و تایبەتییەکاندایە. زۆرێک لە دەستوری تازەی وڵاتان، لەپێناو کاراکردنی مەسەلەی شەفاافییەت لە دامودەزگاکانی دەوڵەت، لەوانەش پەرلەمان، کۆمەڵێ بڕگەو بابەتی یاساییان لەخۆگرتووە. کەواتە بانگەشە بۆ شەفافبوونی پەرلەمان و دەستخستنی زانیاری لەبارەی ئەم دەزگا گرنگەوە، بانگەشەیەکی گشتگیری جیهانییە. رێخراوە نێودەوڵەتییەکان، لەسەرو هەمویانەوە نەتەوە یەکگرتووەکان، هەوڵی زۆر دەدەن بۆ بڵاوکردنەوەی ئەم بانگەشەیە. هەروەها زۆرێک لە وڵاتان کاردەکەن بۆ بەرجەستەکردنی شەفافبوونی پەرلەمانی وڵاتەکانیان. بوونی پەرلەمانێکی شەفاف و کراوە، مەسەلەیەکی جەوهەریی و داواکارییەکی هەنووکەیی هاوڵاتیانە. بۆچی؟ چونکە پەرلەمانێکی شەفاف و کراوە، دەرفەت بە هاوڵاتیان دەدات ئامادەی دانیشتنەکانی پەرلەمان بن، لە نزیکەوە ئاگاداری گفتوگۆو مشتومڕەکانی ناو پەرلەمان بن. لێرەدا هەندێک لە شارەزایان پێیانوایە، لەبەر هۆکاری ئەمنی و لە ڕووی کردەییەوە، زەحمەتە ڕێگەبدرێت بە ژمارەیەکی زۆری هاوڵاتی تا ئامادەی دانیشتنەکانی پەرلەمان ببن، هەر بۆیە لەم بارەیەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کۆبوونەوەکانی پەرلەمان، لەبەردەم میدیای بینراو و بیسراو و خوێنراو کە نوێنەرایەتی چاو و گوێی جەماوەر دەکەن کراوەبێت. جگە لە میدیا، ڕێگە بە نوێنەرانی کۆمەڵگای مەدەنی بدرێت رۆڵی خۆیان ببینن و بتوانن ئامادەی دانیشتنەکان ببن، ئەمە لەلایەکەوە. لەلایەکی دیکەوە خودی پەرلەمان لە رێگەی سودوەرگرتن لە تەکنەلۆژیای زانیاری وەک ئینتەرنێت، دەتوانێت دەرفەتێکی گەورە بۆ شەفافبوون بڕەخسێنێت. کەواتە بۆ ئەوەی پەرلەمانی کوردستاان شەفاف و کراوەبێت، دەتوانێت ئەم هەنگاوانەی خوارەوە بگرێتەبەر:\nیەکەم: ئاسانکردنی کاری ڕۆژنامەنوسان و میدیاکاران، تا بتوانن کاروبارەکانی پەرلەمان بۆ جەماوەر بگوێزنەوە.\nپەرلەمانەکانی جیهان، بۆ ئەوەی جەماوەر ئاگاداری کاروبارەکانیان بن، پشتدەبەستن بە رۆژنامەنوسان. بەڵام لێرەداو لە نێوان ئەم دوو لایەنەدا- پەرلەمان و رۆژنامەنوسان- کێشەی نەبوونی متمانە هەیە. زۆرجار رۆژنامەنوسان بە هەمو جۆرەکانییەوە، بەهۆی ئەو کۆت و بەندەی لەسەر کۆبونەوەکانی پەرلەمان، دەخرێنە بەردەمیان، نائومێد دەبن و هەست بە بێزاری دەکەن. پەرلەمانتارانیش لای خۆیانەوە رۆژنامەنوسان بە بەشێک لەو هۆکارانە دادەنێن کە وایکردووە پەرلەمانتار رێزو متمانەی لای هاوڵاتیان کەمببێتەوەو وێنەیەکی ناشرینی پەرلەمانتار دەخەنەڕوو. ئیدی بەهۆی جیاوازی ئامانج و جیاوازی هەردوو جۆرە پیشەکە- پەرلەمانتاری و رۆنامەنووسی- جۆرێک لە پەشێویی و لێکتێنەگەیشتن لەنێوان هەردوو لایەندا دێتەئارا. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەردوولا پێویستی زۆریان بەیەکتر هەیە و کەسیان ناتوانێت بە شێوەیەکی ڕەها دەستبەرداری ئەوی دیکەیان ببێت. لێرەوە بۆ دروستکردنی متمانەو کەمکردنەوەی پەشێوی و لێکتێنەگەیشتنی نێوانیان، دەکرێت ئەم سێ ڕەگەزە سەرەکییەی خوارەوە بەرجەستە بکەن.\n1-ئەو پرس و بابەتانەی رێگە دەدرێت جەماوەر لەپەرلەمان ئامادەیبن.\nلە ئێستادا، لە وڵاتگەلێکی زۆردا، بەشێکی زۆری کارەکانی پەرلەمان، لە رێگەی لیژەکانی پەرلەمانەوە، راستەوخۆ لەبەردەم هاوڵاتیاندا ئەنجامدەدرێن و پەخشدەکرێن. وەلێ هەندێک لە پەرلەمانتاران لەم گرتنەبەرە بە گومانن، لەوە دەترسن قسوباس و گفتوگۆکان و ئەنجامدانی کارەکان، ئەگەر بە ئاشکرا پەخشبکرێن، موزایەدەی سیاسی لێبکەوێتەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەگەر رێگەدرا میدیا وێنەیەکی راستەقینەی کاروباری پەرلەمانتاران بخاتەڕوو، ئەوا کردنەوەی دەرگای لیژنەکان کە بەشی هەرە زۆری کاروبارەکانی تێدا جێبەجێدەکرێت، بەڕووی هاوڵاتیاندا، بە هەنگاوێکی گرنگ و لۆژیکی دادەنرێت و ئەم هەنگاوە لە ئێستادا تابێت زیاتر بڵاودەبێتەوە. بۆ نموونە راپۆرتی بۆتنام لە ئینگلتەرە (The Puttnam Comminssion) لە ساڵی 2000دا، ئاماژەی بەوەداوە هەر یەک لە وڵاتانی هۆڵەندە و قوبرس و کۆت دیڤوارو ئوستورالیا، کۆبوونەوەی لیژنەکانی پەرلەمان راستەوخۆ دەگوێزنەوە.\n2-ئازادی بەدەستهێنانی زانیارییەکان\nئەو یاسایەی زامنی ئەوە دەکات هاوڵاتیان بتوانن بە ئاسانی دەستیان بگاتە زانیارییەکانی پەیوەست بە دامودەزگا حکومی و نا حکومییەکان، بە سەرچاوەیەکی گرنگی دیموکراسی دادەنرێت. یاسای مافی وەرگرتن و بەدەستخستنی زانیاری بۆ هاوڵاتیان، جیاوازە لەو زانیاریانەی دەزگاکان خۆیان لە رۆژنامەو میداکان و بڵاوکراوەکانی خۆیاندا ئاماژەی پێدەدەن. ئەو زانیاریانەی لە یاسای مافی بەردەستخستنی زانیاری بە هاوڵاتیان هاتووە، ئەو زانیاریانە دەگرێتەوە کە دەزگاکان هەوڵی شاردنەوەی دەدەن و بۆ راگەیاندنەکان ئاشکرای ناکەن و دەیشارنەوە. بوونی یاسایەکەی لەو جۆرە، سەرچاوەیەکی باشە بۆ هاوڵاتییان و رێخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی، تا بتوانن لە رێگەیەوە داوای زانیارییەکان بکەن. بێگومان بوونی یاساکە چەند گرنگە، جێبەجێکردنی لەلایەن حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە، دوو هێندە گرنگە. واتە بە تەنها دەرکردنی یاساکە بەس نییە، بەڵکو کارکردن بە یاساکە گرنگترە. بۆ ئەم مەبەستەش ئەندامانی پەرلەمان، لەسەریانە رۆڵی راستەقینەی خۆیان بگێڕن و داوا لە حکومەت بکەن پابەندی یاساکەبن.\nیاسای مافی بەدەستخستنی زانیاری، دەبێتە سەرچاوەیەکی باش بۆ میدیاو کۆمەڵگای مەدەنی، تا لە رێگەیەوە شەفافیەتی دامودەزگا گشتی و تایبەتەکان، زۆرترو فراوانتر بکەن و ئاگاداری چۆنیەتی رایکردنی کاروبارەکانبن. ئەم یاسایە چەند یارمەتی پەرلەمانتاران دەدات بۆ ئەوەی لێپرسینەوە لە حکومەت بکەن، لە هەمان کاتدا دەکرێت هەر بەم یاسایە، لێپرسینەوە لە خودی ئەندامانی پەرلەمانیش بکرێت.\nئازادی گوزارشتکردن، روویەکی دیکەی مافی بەدەستهێنانی زانیارییەکانە،واتە ئەو ڕووەی وا دەکات زانیارییە بەدەستهاتووەکان، بڵاوبکرێنەوەو بە ئازادانەو بێ ترس بگەیەنرێت بەوانی دیکە. ئەم مافە کۆڵەکەیەکی بنەڕەتییە لە پرۆسەی دیموکراسیدا، چونکە لە بنەمادا پشت بە گفتوگۆو بیروڕا گۆڕینەوە دەبەستێت. ئەوەی وا دەکات ئەم مافە زۆر گرنگ و بایەخداربێت، ئەوەیە هاوڵاتیان ئاگاداری زانیارییە سەرەکییەکانی پەیوەست بە حکومەتەوە نین، وەک حکومەت چۆن و بە چ شێوەیەک بودجەی وڵات خەرجدەکات؟ ئەولەویاتی خەرجکردنەکە لە چ بوارو سێکتەرێکدایە؟ چ لایەنێک بەو کارە هەڵدەسێت؟ هاوڵاتیان چ دەرفەتێکیان لەبەردەستدایە بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی چالاک بەشداربن لە درستکردنی بڕیاردا؟ تەنانەت هاوڵاتیان وەک پێویست نازانن چۆن چۆنی داواکاری بۆ وەرگرتنی زانیاری، پێشکەش بکەن. لێرەوە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکان بە شێوەیەکی دەوری، ئامرازێکە بۆ چارەسەرکردنی بێئاگایی هاوڵاتیان.\nدووەم: ستراتیژیەتەکانی پەرلەمان بۆ ئەوەی هاوڵاتیان ئاگاداری کاروبارەکانی پەرلەمانبن\nئەو ستراتیژیانەی پەرلەمان دەیگرێتەبەر، تا هاوڵاتیان لە رێگەیەوە ئاگاداری کاروبارەکانی پەرلەمانبن، گرنگی و بایەخێکی زۆری هەیە. لێرەدا مەسەلەکە تەنها پەیوەست نییە بە ئاشکراکردنی زانیارییەکانەوە، بەڵکو پەیوەستە بە داڕشتنەوەیان بە جۆرێک بەشی هەرە زۆری هاوڵاتیان لێیتێبگەن، بەتایبەت ئەو هاوڵاتیانەی شارەزاییەکی ئەوتۆیان دەربارەی کاروباری پەرلەمان نییە. زانیارییەکان بە جۆرێک رادەگەیەنرێن و تەوزیف دەکرێن، بەشی هەرە زۆری چین و توێژەکانی کۆمەڵگا، بتوانن سودو کەڵگی لێوەربگرن و بە ئاسانی بەکاریبهێنن. ئەم حاڵەتەیە وا دەکات پەرلەمان ستراتیژیەتێکی شامل و گشتیری بۆ زانیارییەکان و ڕۆشنبیرکردنی هاوڵاتیان هەبێت، بۆ ئەم مەبەستە دەتوانێت بەشێک بۆ پەیوەندییەکان بکاتەوە کە سەرجەم هۆکارە جیاوازەکانی راگەیاندنی تێدابێت، لە رادیۆو تەلەفزیۆنەوە، بۆ ماڵپەڕی تایبەت و هێڵی تەلەفۆنی و بڵاوکراوەو ناوەندی زانیاریی. فرە جۆری ئەم ئامرازانەی راگەیاندن، دەرفەت بە هاوڵاتیان دەبەخشێت هەر یەکەیان بەو ئامرازەی لەبەردەستیدایەو بۆی گونجاوە، زانیارییەکان بەدەستبێنێت. لەمڕۆدا ژمارەیەکی زۆری وڵاتان هەوڵی پیادەکردنی ئەو ستراتیژیەتە دەدەن، لەوانە هەنگاریا، فەرەنسا، مەکسیک، هند، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، باشوری ئەفریقیا و چەندانی دیکە. لە خوارەوە بە کورتی باس لە هەندێک لەو ستراتیژیانە دەکەین:\n1-ئامرازەکانی پەخشی رادیۆیی و تەلەفزیۆنی\nیەکێک لە ستراتیژە گرنگەکان، بۆ ئەوەی هاوڵاتیان ئاگاداری کاروبارەکانی پەرلەمانبن، ئەوەیە پەرلەمان خاوەنی رادیۆ یان تەلەفزیۆنی تایبەت بە خۆیبێت. بەتایبەت کەناڵێکی ئاسمانی کە بە کولێتییەکی بەرزەوە چالاکی و کۆبوونەوەکانی پەرلەمان پەخش بکات. کەناڵەکە دەبێت بە جۆرێک سەرنجڕاکێشبێت هاوڵاتیان حەز بە بینینی بکەن و لە نزیکەوە گوێی لێبگرن. کەناڵێکبێت بتوانێت لە ڕووی پەخش و کوالێتی و جوانکاریی و بەرنامەکانییەوە، ململانێی کەناڵە ناوخۆیی و ئاسمانییەکانی دیکە بکات. لە ئێستادا کەناڵە تەلەفزیۆنییە ئاسمانییەکان، بوونەتە سەرچاوەیەکی باشی رۆشنبیریی سیاسی و کۆمەڵایەتی و کەلتووریی، بە تایبەت لەسەر ئاستی گەنجان. بێگومان بوونی کەناڵێکی ئاسمانی بۆ پەرلەمان، رۆڵی ئەم دەزگا سیاسییە گرنگە، بەهێزتر دەکات و هێزێکی زیاتر بە پێگەی پەرلەمان دەبەخشێت.\n2-بوونی ماڵپەڕێکی چالاک تایبەت بە پەرلەمان\nلە ئێستادا هەمو پەرلەمانێک، ماڵپەڕی تایبەت بە خۆی هەیە، لێ ئەوە بەس نییە. بەڵکو ئەو ماڵپەڕە دەبێت بەردەوام چالاکبێت و رۆژانە چەندینجار ئەبدێت بکرێتەوە. هاوڵاتی هەر کاتێک تەماشای ماڵپەڕەکەی کرد، دەبێت بزانێت لەو کاتەدا چی لە ناو پەرلەماندا روویداوەو پەرلەمانتارەکان خەریکی چین و چ کارێک دەکەن. لە واقیعدا ماڵپەڕەکە وا دەخوازێت خاوەنی ئەرشیفێکی دەوڵەمەند بێت و ببێت بە سەرچاوە بۆ هەر کەسێک، بیەوێت زانیاری لەسەر کارو پرۆژە یاسانی پەرلەمان دەستبکەوێت، بە خوولەکانی پێشوشەوە. بە شێوەیەکی گشتی ماڵپەڕی پەرلەمان پێویستە ئەم لایەنانە لەخۆبگرێت:\n*لاپەڕەی زانیاری گشتی\n*لاپەڕەی سیستمی هەڵبژاردن\n*لاپەڕەی تایبەت بە سەرجەم ئەو یاسایانەی لە پەرلەمانەوە دەرکراون\n*لاپەڕەی تایبەت بە کۆی ئەو پرۆژە یاسایانەی ئامادە دەکرێن بۆ خستنە نێو کاری پەرلەمانەوە.\n*لاپەڕەی تایبەت بە ئامادەبوون و ئامادەنەبوونی پەرلەمانتاران بۆ دانیشتنەکانی پەرلەمان.\n*لاپەڕەی تایبەت بە هەر ئەندام پەرلەمانێک لەگەڵ سەرۆک لیست و فراکسیۆنەکان.\n*لاپەڕەی تایبەت بە لیژنەکان.\n*لینکی دەرەکی بۆ زۆرێک لە پەرلەمانەکانی جیهان.\n*دانانی بەشێک بۆ ئەوەی هاوڵاتیان بتوانن بە ئاسانی پەیوەندی بکەن بە پەرلەمانتارانەوە، تاکو سکاڵاو بیروڕاو کێشەو سەرنجەکانی خۆیان بگەیەنن بە نوێنەرەکانیان.\nبێگومان لەگەڵ چەندین لاپەڕەی دیکەی کە دواجار هەر هەمووی، لە خزمەتی پرۆسەی دیموکراسی و دادپەروەری و یەکسانی و هاوڵاتیدابێت. لەسەرو هەمو ئەوانەوە، پێویستە ماڵپەڕەکە بە شێوەیەکی جوان و پرۆفیشناڵانە دروستکرابێت. بە کورتی ماڵەپەڕەکە دەبێت هەمو ئەو جووڵەو بڕیارو کۆبونەوانە لەخۆبگرێت کە لە نێو پەرلەمان و هۆڵەکانی دەگوزەرێن.\n3-پەرلەمان کراوەبێت لەبەردەم سەردانیکردنی هاوڵاتیان\nزۆرێک لە پەرلەمانەکانی دونیا، لە ناوخودی باڵەخانەکەیدا، چەندین ناوەندی زاانیاریی و رۆشنبیرییان کردووەتەوە، تا لێیەوە پێشوازی لە سەردانی هاوڵاتیان بکەن، چ بە شێوەی گروپ و دەستەو تاقمی جیاواز، یان بە شێوەی تاک و تاک. ئەو ناوەندانە گرنگە رۆژانە کراوەبن و خەڵکی بتوانن بە ئاسانی و بێ هیچ پاساوێکی ئەمنی، سەردانی بکەن. بگرە لەوەش گرنگترو بایەخدارتر ئەوەیە کە پێیدەوترێت (پەرلەمانی گەڕۆک)، واتە پێکهێنانی تیمی پەرلەمانی جیاواز جیاواز، بۆ ئەوەی سەردانی شوێنە دوورە دەست و لاچەپەکان بکەن، ئاوەدانییە دوورەکان و گوندە پەراوێزخراوەکان بەسەربکەنەوەو باسای ئەرک و رۆڵی پەرلەمان بۆ دانیشتوانی ئەو ناوچانە بکەن و لە نزیکەوە گوێ لەخەم و داواکارییەکانیان بگرن.\nدواجار گرتنەبەری ئەو ڕێوشوێن و ستراتیژیانەی لەم نووسینەدا ئاماژەیان پێکراوە، کارێکی گرنگ و بایەخدارە بۆ نزیکبوونەوەی پەرلەمان و جەماوەر. هەنگاوێکی مەزنە بۆ گەڕانەوەی متمانەی هاوڵاتیان بە پەرلەمان و پرۆسەی دەنگدان، بەخشینی پێگەیەکی پتەوە بە پەرلەمان وەک دەزگایەکی سیاسی گرنگ، دەزگایەک بەشدارە لە چەسپاندنی پرۆسەی دیموکراسی.


نووسین: شنە دروودگەر\nلە دنیای ئیمڕۆدا دو بابەتی ژن و ژینگە لە ڕۆژەڤترین و پێویستترین باسەکانی ڕۆژن هەر بۆیە هەر کەس و لایەن\nوحیزب و دەوڵەتێک بە شێوەی جیدی و زانستی ئاوڕ لەو دو بابەتە بداتەوە ئەوا بەردەوام تێکەڵ بە نەوەی نوێ ئەبێ و هەروەها سەرکەوتن و دەسکەوت بۆ گەلەکەی ، مرۆڤایەتی و داهاتوو مسۆگەر دەکات .\nدیارە دنیای پیاو سالار لە ژێر ناوی قوتابخانە و ئیزمەکانی سەردەم و لە ژێر چەرخی شەمەندەفەری تیکنۆلۆژی و پیشەسازیدا پرسگەلی "ژن" و "ژینگە"ی چەواشە و فەرامۆش کردوە . تیکنۆلۆژی هەوسارپچڕاو و کێبەرکێ خواز بێجگە لەوەی دژی ئەو دو پرسە بە تایبەت ژنە، لە ژنان وەک ئەرتەشێکی نادیار لە هەڵسوڕانی چەرخی پێشەسازیدا کەڵکی ناتەندرووست وەردەگرێ. یەکێ لە زانایان پێی وایە کەپێشکەوتن و تیکنۆلۆژی هیچ دەسکەوتێکی بێجگە لە هەڵوشینی یەکێ لە کێشوەرەکان( قارە) بۆ مرۆڤایەتی بە دواوە نەبووە. بڕیارێکی لەو چەشنە کە دژی تیکنۆلۆژی ڕاوەستی حوکمێکی نابەجێیە و هیچ بەربەستێک ناتوانێ بەرایی ئەو ڕەوت و چەرخە بگرێ. ئەوەی لێرەدا جێگای باسە ئەوەیە کە ژنان دەتوانن بە ورووژاندنی پرسی ژینگە و پرسی ژنان هەم یارمەتیدەرێک بن بۆ پاراستنی ژینگە و هەم نەبنە هۆکار و داردەستی بیرۆکەی فراوانخوازی پیاوسالاری. بە خوێندنەوەی زانستیانە و شۆڕبوونەوە بەناو ڕەهەندەکانی مێژوودا بۆمان دەرئەکەوێ کە ژنان زیاتر لە پیاوان ژینگەدۆست و زیندەوەرپارێز بوون.\nویل دۆرانت و ئۆلین ڕید لە کتێبەکانی" مێژووی شارستانیەت" و " دایک سالاریدا " بە وردی باسی پێوەندی ژن و سروشت کردوە. بۆ نموونە کۆی باسەکان ئەوەیە کە؛ ژنان لە پیاوانەوە فێری گۆشت خواردن بوون،ئەگینا لە کۆمۆنە سەرەتایەکاندا ژنان گۆشت خۆر نەبوون، پیاوان لە کاتی ڕاوکردندا بەچکەی ئاژەڵ و پەلەوەرەکانیان نەئەکوشت ،بەڵکوو لە گەل خۆیان دەیان بردەوە بۆ ماڵەوە،هەربۆیە بەخێوکردنی ئەکەوتە ئەستۆی ژنان. لەو قۆناخە بەدواوە لە سەر دەستی ژنان بەرەبەرە دەسەمۆ و لێنی کردن ئاژەڵان و پەلەوەران دەستی پێکرد. ژنان بە هۆی تێکەڵی سروشت ، مێوە و گژوگیا خۆراکی و دەرمانییەکانی دۆزییەوە و کەڵکیان لێ وەرگرت. گۆزەگەری،ڕستن و چنین(نساجی )،چێشت لێنان و ،،، بەرهەمی بیروهزری سروشت خوازانەی ژنان بووە. ژنان بە هۆی سروشتی ئاشتیخوازانە و رەفتاری نەرم ونیانەوە کەمترین خەساریان بە ژینگە گەیاندوە. بە گەشەسەندنی شارستانیەت بەرەبەرە ژنان دەسەڵاتیان بە سەر سروشت و کۆمەڵگادا نەما و تەنانەت لە ناو بنەماڵەشدا کەوتە پەراوێزەوە.\nدوورکەوتنەوەی ژنان لە سروشت خەساری قەرەبوونەکراو ئاراستەی ژینگە بوویەوە.پیاوان بە هۆی سەرکێشی و بیری تاکخوازانەوە لە ڕێگای پیشەسازی و تیکنۆلۆژیاوە هێز و دەسەڵاتیان بە دەست هێنا و پاشان بۆ مانەوە لە سەر تەختی دەسەڵات بە چەکی کۆکوژ و ناوکی کەوتنە گیانی یەکتر و سروشت.ژنان لەو پرۆسە نالەبار و ناتەندرووستەدا نەپرسیان پێکراوە و نە ڕۆڵیان هەبووە تەنانەت ژنان و منداڵان زیاترین قوربانییەکانی دیاردەی شەڕ بوون ، لە هەمووی خراپتر ئەوەیە کە بەشێک لە ژنانی خوێندەوار بە شێوەیەک لە شێوەکان پاڵنەر،یارمەتیدەر و سپای پێکهێنەری ئەو دۆخە بوون. ئەگەر باسەکە وردتر کەینەوە دەبینین کە بەشێک لە عیلم و زانستی مرۆڤایەتی بەرژەوەندی ژنانی تێدایە ئیتر بەشەکەی دیکە هەرچەن پێشکەوتنی بەرچاوی بە دەست هێنابێ بەڵام لە دژی ژنانە. زانستەکانی سیاسەت، فەلسەفە، ئابووری،سەربازی، مێژوو، یاسا، ئەدەبیات،تەلارسازی،شارسازی و ،،، بە زۆری پیاو ڕەهەندانەیە و هەر ژنێک لەو بوارگەلەدا بڕوانامەی زانستی و ئاکادیمی بە دەست هێنابێ بە ڕاستی لە خزمەت بیری چەواشەکراوی پیاوسالاریدا بووە و بە بێ ئەوەی بە خۆی زانیبێتی بەردەوام بیری پیاوسالاری بۆ نەوەی نوێ دوپات و کاوێژ کردۆتەوە. ژنان ئەگەر لە بوارگەلی پزیشکی،ژینگەناسی،بیرکاری ، هونەر،فیزیا،کیمیا و ،،، پلەی بەرزی خوێندەواری بە دەست بێنن ئەوا دەتوانن هەم خزمەتێکی باش بە ژنان بکەن و هەم بە داتا و بەڵگەی زانستی بە گژ چەواشیەکارییەکانی پیاوان لە سیاسەت،ئابووری،مێژوو و ،،، هتدا بچنەوە.\nلە زۆرێک لە وڵاتاندا ژنان بە هۆی خوێندەواری تەندرووست توانیویانە مافی ڕەوا و ئینسانی بەدەست بێنن و تا ڕادەیەک ڕەفا و ئاسایشی ڕۆحی و کۆمەڵایەتی و ،،، مسۆگەر بکەن. لە دنیادا دیاردەگەلی وەک پرسی ناوکی و ئۆتۆمی، کێبەرکێی ئابووری،دوجەمسەری،شەڕی دەروونی و بایۆلۆژی(کۆرۆنا وایرۆس ) هێشتا بابەت گەلێکن کە مەترسی دوقاتن بۆ سەر ژنان و ژینگە.ژنان ئەگەر لە باسە لاوەکییەکان دوور کەونەوە و چڕ ببنەوە سەر پرسە ئورژانسییەکان ئەوا دەتوانن بابەتگەلی وەک چەکی ناوکی،شەڕە بایۆلۆژی و دەروونییەکان و هتد،،، کە دەستی شاراوەی ئەهریمەنیە بەرتەسک بکەنەوە.\nلە کوردستان دۆخی ژنان بە هۆکارگەلی زۆرەوە شپرزەیە. فمینیزم لە کوردستان کۆپی کراوی دەرەوەیە و خۆێندنەوەی قوڵی زانستی لە پشت نیە. ژنان لەم سەردەمەدا زیاتر ئامرازی ...\nستەمی دوقاتی دەسەڵاتەکان بوونەتەوە. ژنانی کورد بە گشتی و بە تایبەتیتر لە خۆرهەڵاتی کوردستان پێویستیان بە ڕێخستنی تۆکمە و بەربڵاو هەیە. بزاوی ژنانی ئەحزاب دەبێ لە بزاوی ژنانی ناوخۆ نزیک ببنەوە و ئاڵوگۆڕی بیروڕا بکەن. ڕێخراوە ژینگە پارێزییەکانی خۆرهەڵات دەتوانن پاڵپشتێکی پیاوانەی ژن پەسەند بن. پرسی ژینگە لە لایەن ڕێخراوە ژینگەپارێزەکانی ڕۆژهەڵاتەوە بە چڕی ورووژاوە و ئەوەش کۆدێکە بۆ بزاوی ژنانی خۆرهەڵات. ڕاسانی ڕۆژهەڵات گیانێکی نوێی بە بزوتنەوەی کورد لەو بەشەدا کرد و بە حوکمی ئەوەیکە جۆرێک یەکرێزی لە ناو ئەحزابدا پێکهێنا ئیتر ناتوانین ئە ڕاسانەوە بە موڵکی لایەنێک دابنێن.\nلە پرۆسەی یەکدنگی ئەحزابدا هەموو لایەک بە پێی توانا ڕۆڵی هەبووە هەربۆیە دەتوانین بڵێین کە ڕاسان بە تەنیا لایەنێک جێبەجێ نابێ و ئەرکی هەموو لایەکە بە بیرۆکەی نوێ دەوڵەمەندی بکەن. ناوەندی ژنانی خۆرهەڵات وەک دەنگی هەموو ژنانی ئەحزابی ڕۆژهەڵات ناوەندێکە کە بە پێی فەلسەفەی وجودی بنەمایەکی دیمۆکراتیکی هەیە و ئەگەر بێجگە لە هێنانە ئارای مافەکانی ژنان پرسی ژینگەش تێکەڵ بە ڕەوت و کار و چالاکییەکانی بکا ئەوا بە شێوەی خۆڕسک دەچێتەوە سەر ریتمی ڕاستەقینەی ژیان.\nژنان بە چەکی ژینگەپارێزی دەتوانن باسکی بەهێزی پیاوسالاری کە ژینگەی بەرەو وێرانی بردوە بشکێنێ.


مەکۆی هاوەڵان - پرسياره دووباركان\nبابەتە بێ وەڵامەکان\nhawalan HAWALAN پرسياره دووباركان\nپشتگوێ خستنی ناوەڕۆک\nئێمە لە فەیس بووک\nهاوەڵان و خۆشەویستانی ئیسلام\nتۆمارکردن و کێشەکانی چوونەژوورەوە\nبۆچی پێویستەخۆم تۆمار بکەم؟\nیاسای پاراستنی تایبەتمەندی منداڵان لە وێب چیە - COPPA؟\nبۆچی ناتوانم خۆم تۆمار بکەم؟\nمن خۆم تۆمار کرد، بەڵام ناتوانم بێمە ژوورەوە!\nبۆچی ناتوانم بێمە ژوورەوە؟\nمن لە ڕابردوودا خۆم تۆمارم کردووە، بەڵام ئێستا ناتوانم بێمە ژوورەوە؟!\nنهێنی وشەکەم ون کرد!\nبۆچی من بە ئۆتۆماتیکی دەرچوم؟\n"سڕینەوەی کۆکیز" چی دەیکات ؟\nپەسەندکردنەکانی ئەندام و ڕێکبەندەکانی\nچۆن دەتوانم ڕێکبەندەکانم بگۆڕم؟\nچۆن ڕێگە بگرم لە دەرکەوتنی ناوم لە لیستی ئەندامان؟\nکاتەکان ڕاست نین!\nمن ناوچەی کاتم گۆڕیوە، بەڵام هێشتا کاتەکە ڕاست نییە!\nزمانەکەم لە لیستەکەدا نییە!\nئەم وێنانە لە تەنیشت ناوم دەردەکەون؟\nپلەچییە؟ وە چۆن دەکرێت بگۆڕدرێت؟\nفۆرمات و جۆری بابەتەکان\nئایا دەتوانم بەکاری بێنم HTML؟\nدەتوانم وێنە دابنێم؟\nڕاگەیاندنە گشتیەکان چییە؟\nبابەتە داخراوەکان چییە؟\nئایکۆنی بابەت چییە؟\nئاستی ئەندامەکان و گروپەکان\nگروپەکانی بەکارهێنەر چیین؟\nلەکوێیە گڕوپی ئەندامان چۆن بەژداری بکەم لە گڕوپێک؟\nچۆن ببیتە سەرکردەی گروپێکی بەکارهێنەر؟\nبۆچی هەندێک گرووپ بە ڕەنگێکی جیاواز دەردەکەون؟\nگرووپی بنەڕەت چییە؟\nلینکی تیمی سایتەکە چییە؟\nناتوانم نامەی تایبەت بنێرم!\nلیستی هاوڕێیان و پشتگوێخستن\nلیستی هاوڕێیان و پشتگوێخستن چییە ؟\nچۆن ئەندامەکان زیاد دەکرێن/هەڵوەشێندراوەوە لە لیستی هەڤاڵان یان پشتگوێ دەخرێن؟\nگەڕان لە مەکۆکان\nلیستی بەژداریەکان و دڵخوازەکان\nجیاوازی نێوان بەژداریەکان و دڵخوازەکان چییە؟\nچۆن بەشداربم لە یان دانانی بابەتی تایبەت لە دڵخوازەکەم؟\nچۆن بتوانم بەژداری بکەم لە مەکۆیەکی تایبەت؟\nچۆن نەهێشتنی بەشداریکردن لە بابەتێک یان مەکۆیەکی تایبەت؟\nچ جۆرە هاوپێچێک ڕێگا پێدراوە لەم مەکۆیە؟\nچۆن هەموو هاوپێچەکانم بدۆزمەوە؟\nکێ ئەم مەکۆیەی بەبەرنامە کردووە؟\nبۆچی ناتوانم سودێکی تایبەتی بدۆزمەوە کە دەمەوێت؟\nکێ پەیوەندی پێوەکردووە سەبارەت بە بابەتی نایاسایی یان نەشیاو یان وەڵامی؟\nچۆن پەیوەندی بە بەڕێوەبەری مەکۆوە بکەم؟\nلەوانەیە پێویست ت نەبێت، بەڵام ئەوە لەسەر بەڕێوەبەری سایتە ئەگەر ناچارت بکەن بۆ تۆمارکردنی پۆست بۆت لە مەکۆکە، بە گشتی تۆمارکردن ئەو دەسەڵاتانەت پێ دەدات کە بوونی نییە بۆ میوانی ئاسایی وەک Avatars, تایبەتی نامە, نامە تۆمارکراوەکان هاوکارەکان, ناوتۆمارکردن بۆ گروپە تایبەتەکان, هتد. تۆمارکردنەکەت تەنها چەند خولەکێکی پێئەخایەنێت، بۆیە ئێمە پێشنیاری ئەوە دەکەین کە تۆمار بکەیت.\nCOPPA، أیاسای پاراستنی تایبەتمەندی منداڵان لە تۆڕی ئینتەرنێت یاسایەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە لە ساڵی 1998 دا دەرچوو پێویستی بە و سایتانە بوو کە زانیاری لە منداڵانی خوار تەمەن 13 ساڵ کۆدەکەنەوە بۆ نووسینی چاودێری دایک و باوکایەتی، یان شێوەکانی تری چاودێری یاسایی بە ڕێگەدان بە کۆکردنەوەی زانیاری تایبەت کە لە خوار تەمەنی 13 ساڵیەوە ناسراوە ئەگەر دڵنیانین کە ئەم یاسایە وەک کەسێک بەسەرتاندا جێبەجێ دەکرێت، پەیوەندی بکەن بە ڕاوێژکاری یاساییەوە بۆ یارمەتیدان، تکایە تێبینی ئەوە بکە phpBB یان خاوەنەکانی ئەم مەکۆیە هیچ ئامۆژگارییەکی یاسایی پێشکەش ناکات و خاڵی یاسایی پەیوەندی بە هیچ جۆرێکەوە نییە ، تەنیا لە پرسیاری " کێ پەیوەندی پێوە کردووە سەبارەت بە بابەتی نایاسایی یان نەشیاو یان وەڵامدانەوە؟“ .\nدەکرێت بەڕێوەبەری سایتەکە IPەکەتی بلۆک کردووە یان ئەو ناوی بەکارهێنەرەی کە تۆ بۆ تۆمارکردن ت بەکارهێناون بلۆک کردووە. یان لەوانەیە بەڕێوەبەری سایتەکە پرۆسەی تۆمارکردنەکەی ڕاگرتبێت. پەیوەندی بکە بە بەڕێوەبەری ماڵپەڕ بۆ یارمەتیدان.\nسەرەتا، دڵنیابە لەوەی ناوی بەکارهێنەر و نهێنوشەی دروست تێنووس دەکەیت. ئەگەر ڕاست بن، یەکێک لە دوو شت ڕوویدا ئەگەر پشتگیری بێت COPPA کاریگەر و پەستانی لەسەر من لە خوار 13 ساڵەوە دەبێت پەیڕەوی ڕێنماییەکان هەندێک لە مەکۆکان داوا لە تۆمارە نوێیەکان دەکەن بۆ کاراکردنی ئەژمێرەکانیان، کە لەوانەیە لە ڕێگەی تۆوە بێت یان لە ڕێگای بەڕێوەبەری مەکۆکە لەوانەیە ڕاپۆرتت کردبێت کاتێک تۆمارت کردووە. ئەگەر ئیمەیڵت بۆ بنێرە، دەبێت پەیڕەوی ڕێنماییەکان بکەیت، ئەگەر وەرت نەبگرێت ئایا دڵنیایت لەوەی ناونیشانی ئیمەیڵەکەت ڕاستە؟ هۆکاری بەکارهێنانی ئەم شێوازە لە کاراکردنی هەژمار بۆ ئەوەیە کە ڕێگە لە تێپەڕبوونی بەکارهێنەران بگرێت لە ئیستغلالی کۆڕبەندەکە بە شێوەیەکی خراپ و نەناسراو . ئەگەر دڵنیایت لەوەی ئیمەیلەکەت راستە نامەیەک بۆ بەڕێوەبەر بنێرە.\nچەند هۆکارێک هەیە کە دەکرێت ئەمە دروست بێت: یەکەم: پێداچونەوە بکە بە ڕەوابوونی ناوی بەکارهێنەر و نهێنی وشە، و پاشان دەبێت پەیوەندی بکەیت بە بەڕێوەبەری سایتەکە یان بەڕێوەبەرەوە بۆ ئەوەی ببینیت کە بلۆک کراوە یان نا. هەروەها لەوانەیە کەموکوڕییەک لە پێکهاتەکانی سایتەکە و دەبێت چاکی بکەن.\nلەوانەیە بەڕێوەبەر ئەژمێرەکەتی لەکارخرابێت یان سڕاوەتەوە لەبەر چەند هۆکارێک. هه روه ها چه ند کۆڕگه یه ک ئه ندامانیان ده سڕنه وه که ماوەیەکی زۆر ه وبه شدارییان نه کردووە بۆ بچوککردنه وه ی قەبارەی بنکه که داتاکان، ئەگەر ئەوە ڕوویدا، هەوڵ بدە دووبارە تۆمارکردن بکەیت و هەوڵ بدە زیاتر کارلێک بکەیت لە گفتوگۆکاندا.\nمەتۆقه! هەرچەندە ناتوانین نهێنی وشەکە بهێنەوە، بەڵام دەتوانین فیکەی لێدەدەین بۆ ئەنجامدانی ئەمە بڕۆ بۆ پەڕەی چوونە ژوورەوە و پاشان کرتە بکە لەسەر نهێنی وشەکەم لەبیرچوو، ڕێنماییەکان پەیڕەو بکە دەتوانیت بە زوویی بچیتە ژوورەوە إن شاء الله..\nهێشتا ، ئەگەر ناتوانیت نهێنی وشەکە ریسێت بکەیت، پەیوەندی بکە بە بەڕێوەبەری مەکۆکەتەوە.\nئەگەر نیشانە نەکەیت بیرم بخەوە کاتێک تۆ دەچیتە ناو مەکۆکە، دەردەکرێت دوای ئەوەی کاتێکی دیاریکراو بەسەرچوو. ئەمە ئەژمێرەکەت دەپارێزێت لە بەکارهێنانی لەلایەن کەسێکی ترەوە. کەواتە تۆ بە ئۆتۆماتیکی دەرناکەویت. نیشانەی راست لەسەر بیرم بخەرەوە لەکاتی چوونە ژوورەوەدا، ئێمە ئەمە پێشنیار دەکەین ئەگەر ئەو ئامێرەی کە تۆ لێی داخڵت کردووە بە ئامێرێکی گشتی یان هاوبەشکراو، وەک کتێبخانە، کافێ ئینتەرنێت، زانکۆ و هتد، ئەگەر سندوقی چێکبۆکس نەبینیت، مانای ئەوەیە کە بەڕێوەبەری سایتەکە ئەم تایبەتمەندیە ناچالاک دەکات.\n”سڕینەوەی کۆکیز“ سڕینەوەی کۆکیزەکان کە دروست کراون لەلایەن سەکۆ کە وا لە تۆ دەکات تۆمارت بکەن بۆ چوونەناو و نەهێشتنی هەندێک لە تایبەتمەندیەکانی پەیوەست بە سیستەمی کێک. هەروەها کێکەکان تایبەتمەندی پێشکەش دەکەن وەک بەدواداکەوتن ئەو بابەتانەی کە دەیخوێننەوە ئەگەر چالاک کرا بن لەلایەن بەڕێوەبەرەوە. ئەگەر کێشەت هەیە لە چوونە ژوورەوە یان دەرەوە، سڕینەوەی کێک لەوانەیە یارمەتیدەر بێت لە چارەسەرکردنیان.\nلە پەڕەی کۆنترۆڵ لەژێر بەشی "ڕێکبەندەکانی سەکۆ" هەڵبژاردەیەک دەدۆزیتەوە من ڕوناکترینم لە کۆڕبەندەکە، ئەم هەڵبژاردنە ئەنجام بدە و تەنها بۆ بەڕێوەبەری وێب یان بۆ خۆت دەرئەکەویت. تۆ بەشدارێکی شاراوە ی.\nدەکرێت ئەو کاتەی کە بۆ ناوچەی کات نمایش دەکرێت جیاواز بێت لەو شوێنەی کە تۆ تێیدایت ، لەم حاڵەتەدا دوگمەی کۆنترۆڵ و ناوچەکانی تری کات بۆ ئەوەی لەگەڵ شوێنەکەی خۆت ڕێکبکەون وەک ڕیاز قاهیرە جەزائیر و هتد . ئاگاداری ئەوە بە کە گۆڕینی کاتبەندی، وەک ڕێکبەندەکانی تر، ڕێگە دەدات بە گۆڕینی تەنها بۆ تۆمارکەران. کەواتە ئەگەر تۆ تۆمارت نەکردبێت، ئێستا کاتی ئەوەیە.\nئەگەر رێکبەندەکانی ناوچەی کاتت چاک کرد و هێشتا کاتەکە دروست نیە، مانای وایە کاتژمێر سێرڤەرەکە ناراستە، تکایە بەڕێوەبەری مەکۆ ئاگادار بکەوە بۆ چاککردنەوەی هەڵەکە.\nئەگەری ئەوە هەیە کە بەڕێوەبەر زمانەکەتی لەنێو ئەو زمانانەی کە پۆستکراون یان هیچ کەسێک مەکۆکەی وەرنەگێڕابێتەوە بۆ سەر زمانەکەت. هەوڵ بدە داوا لە بەرپرسێک بکەیت کە زمانەکەت لە کۆڕدا دابنێیت. ئەگەر زمانەکەت بەردەست نەبوو، دەتوانیت دەست بکەیت بە وەرگێڕانی کۆڕ بۆ سەر زمانەکەت ئەگەر دەتەوێت. زانیاری زیاتر بەردەستە لە مەکۆ phpBB®.\nاتەنها ئەندامانی تۆمارکراو توانای ناردنی ئیمەیڵی لەناو مەکۆکەیان هەیە (ئەگەر بەڕێوەبەرەکە ئەم تایبەتمەندیەی چالاک کردووە). ئەمانە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی سپام لە ناردنی لە ڕێگەی مەکۆ.\nBBCode به رنامه یه کی تایبه ته به HTML، کۆنترۆڵێکی جیا لەسەر بەشێکی دیاریکراو لە بەشداریکردنەکە دابین دەکات، هێزی بەکارهێنانی ئەوە دیاری دەکات کە کێ بەرپرسیارە، دەتوانیت بۆ هەر بابەتێک بە جیا پۆست بکەیت لە کار بخەیت، BBCode تۆ هەمان ئەو ڕێگەیە بەکار بێنە کە دەینووسیت HTML، هێماکان بە کەوانەی چوارگۆشە دەورەدراوە. [ و ] لەجیاتی ئەوە < and > کۆنترۆڵی زیاتر دەدات بە سەر فۆرماتی دەقەکە. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر BBCode سەیری ڕێبەری تایبەتی ئەو بکە لەسەر شاشەی نوسین.\nنەخێر، تۆ ڕێگەت پێنەدراوە بنووسیتHTML له م مەکۆیەدا پێشەکییه ک به HTML. زۆربەی ئەو فۆرماتانەی بەکاری دێنیتHTML دەتوانرێت جێبەجێ بکرێت بە بەکارهێنانی BBCode لەجیاتی ئەو.\nزەردەخەنەی هەستیان یان هێماکان وێنەی بچووکن کە دەتوانرێت بەکار بهێنرێت بۆ دەربڕینی هەست ەکان بە بەکارهێنانی چەند پیتێک، وەک دوو هێماکە :) واتە دڵخۆشی، :( واتە غەمباری. لیستێکی تەواو لە ڕوخسار هەیە لە کاتی پێشکەشکردنی بابەتێک یان وەڵامێکی نوێ ، هەوڵ بدە زۆر دەم و ڕوخسار بەکار نەهێنیت ، ڕەنگە ئەم بابەتە نەخوێنرێتەوە ، کە داوا لە سەرپەرشتیار دەکات دەستکاری بابەتەکە بکات یان تەنانەت بە تەواوی لای بدات ، بەڕێوەبەری سایتەکە مافی ئەوەی هەیە زەردەخەنە لە بابەتەکەدا دیاری بکات ..\nبەڵێ، وێنەکان لە بابەتەکاندا پیشان دەدرێن، ئەگەر بەڕێوەبەری مەکۆ ڕێگە بە هاوپێچەکان بدات، دەتوانیت وێنەیەک لە مەکۆ کە بار بکەیت. هەرچۆنێک بێت، دەتوانیت لە لینکێکی وێنە کە بارکراوە بۆ سایتێک زیاد بکەیت، بۆ نموونە. http://www.example.com/my-picture.gif ناتوانیت وێنەیەکی پارێزراو زیاد بکەیتە سەر کۆمپیوتەرەکەت یان وێنەیەک کە لەسەر سێرڤەرێکی پارێزراو بە نهێنوشە پارێزراوە وەک سنووقی پۆستە hotmail أو Yahoo. بۆ نیشاندانی وێنە پێویستە بەستەری دروست لە نێوان هاشتاگی BBCode تایبەت بە ئەو [img].\nڕاگەیاندنە گشتیەکان زانیاری گرنگ لەخۆ دەگری بۆ ئەوەی سەیری بکرێت. ڕاگەیاندنە گشتیەکان دەردەکەون لە سەرەوەی هەموو مەکۆکان و هەروەها لە پەڕەی کۆنترۆڵی پرۆفایلەکەت. بابەتێک زیاد بکە وەک راگەیەنراوێکی گشتی کە دەگەڕێتەوە بۆ دەسەڵاتەکانت کە لەلایەن بەڕێوەبەری مەکۆوە دانراوە.\nڕەنگە ڕیکلامەکان زانیاری گرنگی تێدابێت، بۆیە پێویستە بە زووترین کات بیانخوێنیتەوە. ڕیکلامەکان لە سەرەوەی هەر مەکۆیەک دەردەکەون. توانای بڵاوکردنەوەی ریوتادەکە پشت بە دەسەڵاتەکانی تۆ دەبەستێت و دیاری دەکات کێ بەرپرسە.\nبابەتە جێگێرکراوەکان لە خوار ڕیکلامەکانی ناو سەکۆکە دەردەکەون. زۆر گرنگە، بۆیە دەبێت بیخوێنیتەوە هەروەک لەگەڵ ڕیکلامەکان ، بڵاوکردنەوەی بابەتە دابەزێنراوەکان پشت بەو دەسەڵاتانە دەبەستێت کە ڕێگەپێدراون بها.\nبابەتە داخراوەکان بابەتی بێ وەڵامن و هەر ڕاپرسییەک لەسەریان داخستنی خۆداخستن و داخستنی بابەتەکان بە چەند هۆکارێک لە ڕێگەی بەڕێوەبەری مەکۆ یان سەرپەرشتیاری مەکۆ و ڕەنگە بتوانیت بابەتەکانی خۆت دابخەیت بەپێی ئەو دەسەڵاتانەی کە لەلایەن بەڕێوەبەری مەکۆوە بە ئێوە دراوە.\nئایکۆنی بابەتەکە وێنەیەکە کە لە تەنیشت ناونیشانی بابەتی هەڵبژاردنی نووسەرەوە هاوپێچ کراوە بۆ دەربڕینی ناوەڕۆکەکەی. بەکارهێنانی ئەم تایبەتمەندیە دگەڕێتەوە بۆ دۆخی بەڕێوەبەری مەکۆ بۆ دەسەڵاتی بەکارهێنان.\nبەرپرسان ئەو ئەندامانەی کە بەرزترین هێزیان هەیە بۆ کۆنترۆڵکردنی مەکۆکە دیاری دەکەن. ئه و ئه ندامانیه ده یانه ن هه موو ڕووه کانی پڕۆسه کانی کۆڕه که به ده سه ندن و قه ده غه کردنی ئه ندامانیان کۆنترۆڵ بکه ن، دروستکردنی گروپ و سەرپەرشتیار... هتد" بەپشت بەستن بەدامەزرێنەری مەکۆکەو ئەو دەسەلاتانەی کەداوی بەبەرپرسانی تر دەکرێت لەکۆڕو کۆڕدا هێزی چاودێریی تەواوی هەبێت.\nسەرپەرشتیاران تاکن ( یان کۆمەڵێک تاک ) و کاری بەدواداچونی ڕۆژانەی مەکۆیان هەیە . ئەوان هێزی دەستکاریکردن و هەڵوەشاندنەوە و قوفڵکردن و کردنەوە و گواستنەوە و دابەشکردنی بابەتەکانیان لە مۆدیرەکانی کۆڕدا هەیە . بە گشتی سەرپەرشتیاران بەرپرسن لە هێشتنەوەی وەڵام و بابەتەکان لە ناو مانشێتی مەکۆکە و ڕێگریکردن لە بڵاوکردنەوەی بابەتی ئابڕوبەرانە.\nگروپەکانی بەکارهێنەر دەتوانن بەشەکانی مەکۆکەی کۆمەڵگە دابەش بکەن کە دەتوانن ئاسانکاری بکەن بۆ بەڕێوەبردنی دەسەڵاتەکانیان و کاریان لەگەڵ بکەن، یەک بەشداربوو دەتوانێت لە چەند گروپێکدا بێت (ئەمە جیاوازە لە زۆر جۆرەکانی مەکۆکانی تر) دەکرێت دەسەڵاتەکان بۆ هەر یەکێک لەو گروپانە دیاری بکرێت. ئەمە زیاتر لە یەک سەرپەرشتیاری مەکۆ توانای هەیە بۆ ئەوەی دیاری بکرێت، یان دەسەڵاتی پێبدات بۆ کۆڕو مەکۆتایبەتەکان.\nدەتوانیت هەموو گروپەکان ببینیت لەژێر بەشی "گروپی ئەندامەکان" لە پەڕەی کۆنترۆڵ. بۆ بەشداریکردن لە یەکێکیان دا پێویستە کرتە بکەیت لەسەر بژاردەی هاوسێ، نەک هەموو گروپەکان ڕێگە بدەن پەیوەندی کردنەوە، لەوانەیە هەندێک دابخرێت یان شاراوە بێت، ئەگەر گروپەکە کراوە بوو دەتوانیت پەیوەندی بکەیت بە کرتەکردن لەسەر دوگمەی داهاتوو، ئەگەر گروپەکە پێویستی بە ڕەزامەندی بوو، بگەڕێ بۆ پەیوەندیکردن بە گروپەکەوە، سەرۆکی گروپەکە دەسەڵاتی هەیە بۆ پەسەندکردنی لەوانەیە بەرنامەکەت پرسیارت لێبکات بۆچی دەتەوێت پەیوەندی بکەیت بە گروپەکەوە. تکایە سەرۆکی کۆمەڵەکە هەراسان مەکە ئەگەر داواکاریەکەت ڕەتکرایەوە؛.\nسەرۆکی کۆمەڵەکە بە زۆری دیاری دەکرێت کاتێک لە ڕێگای بەڕێوەبەری مەکۆوە دروست دەکرێت، یەکەم خاڵی پەیوەندیکردنت دەبێت بەڕێوەبەری سایتەکە بێت، ئەگەر حەزت لە دروستکردنی گرووپی هەنگاوی یەکەمتە ئەوەیە پەیوەندی بکە بە بەڕێوەبەری ماڵپەڕەکەوە، نامەی تایبەتی بۆ بنێرە.\nدەکرێت بەڕێوەبەری مەکۆکە چەند ڕەنگێکی دیاری کردووە بۆ گرووپەکان بۆ جیاکردنەوەیان لە ئەندامەکانی تر.\nئەگەر تۆ ئەندامی زیاتر لە گروپێک بیت ، ئەوە گرووپی بنەڕەتتە کە ناوی تۆ بە هەمان ڕەنگ هەیە و لۆگۆی کۆمەڵەت هەیە . لەوانەیە بەڕێوەبەری ماکۆکە دەسەڵاتی گۆڕینی گروپەکەی بە ئەندامانی بنەڕەت لە ڕێگای پانێڵی کۆنترۆڵی کەسی.\nئەم پەیجە لیستێکی تیمی فۆرومی هەیە و بەڕێوەبەر و سەرپەرشتیارانی تێدایە بە مەکۆکانی زانیاری خۆیان کە سەرپەرشتی دەکەن.\nهۆکاری ئەمە هەیە، لەوانەیە بەشداریت لە سەکۆ کە کردووە، چوونە ژوورەوە، بەڕێوەبەری مەکۆ پەیامە تایبەتەکانی بە گشتی داخستووە، یان بەڕێوەبەری مەکۆ ڕێگری لە ناردنی پەیامە تایبەتەکانت کردووە. ئەگەر کۆتایان تەنها پرسیارکردن لە بەڕێوەبەری مەکۆکە لە هۆکارەکە.\nدەتوانیت پێڕست بەکاربێنیت بۆ ڕێکخستنی ئەندامانی تری مەکۆ. ئەندامەکان لە لیستی هاوڕێیان لە سەر پانێڵی کۆنترۆڵی کەسی لیست دەکرێت و تۆ دەتوانیت پێیان بگەیت بۆ بینینی دۆخی پەیوەندییان یان ناردنی پەیام بەتایبەتی ئەندامەکان لە لیستی پشتگوێ خستن بە شێوەیەکی خۆکار لە تۆ دەشارنەوە..\nدەتوانیت ئەندامەکان زیاد بکەیت بۆ لیستەکەت بە دوو شێوە. لە بینینی فایلی ئەندام، لینکێک هەیە بۆ زیادکردنی ئەندام بۆ لیستی هاوەڵان یان لیستی پشتگوێخستن. لەجیاتی پانێڵی کۆنترۆڵی کەسیی خۆت لەگەڵ تۆدا دەتوانیت ڕاستەوخۆ ئەندام زیاد بکەیت بۆ لیستی هاورێکان یان پشتگوێی بخەیت بە زیادکردنی ناوی ئەندام و دەتوانیت ناوی ئەندام هەڵبوەشێنەوە لەهەمان لاپەڕە..\nلە phpBB 3.0، دانانی ڕووکار لە دڵخوازەکانی من دا کاری دەکرد وەک وێبگەڕی ئینتەرنێتی دڵخواز. تۆ ئاگادار نەبیتەوە کاتێک یەکێک لە بابەتە دڵخوازەکانت وەڵامێکی نوێ وەردەگرێت. دەست پێکردن لە phpBB 3.1، دڵخوازەکان بە هەمان شێوە کار دەکەن بۆ بەشداری کردن لە بابەتەکان. دەتوانیت ئاگاداریەکان وەربجێت کاتێک یەکێک لە بابەتە دڵخوازەکانت وەڵامێکی نوێ وەردەگرێت. لە لایێکی ترەوە، بەشداری کردن ئاگادارت دەکاتەوە کاتێک نوێکردنەوە کان بۆ بابەتێک یان گۆڕەپانێک لە سەکۆکە هەیە. هەڵبژاردنەکانی ئاگادارکردنەوە بۆ دڵخوازەکان و بەژداریەکان دەتوانرێت ڕێکبکرێت لەلایەن دەستەی کۆنترۆڵی ئەندامەوە، لەژێر بەشی "ڕێکخستنی مەکۆ"".\nوەڵام لەسەر بابەتێک لەگەڵ کاراکردنی بژاردەی "ئاگادارم بکەوە لەکاتی نوسینی وەڵامی نوێ" بە ئۆتۆماتیکی بەشدار دەبێت لە بابەتەکە.\nبۆ بەژداری کردن لە مەکۆیەکی تایبەت، کرتە بکە لەسەر لینکی "بەژداریکردن لەم مەکۆیە" لە خوارەوەی لاپەڕەی مەکۆ کاتێک دەچیتە ژورەوە.\nبۆ نەهێشتنی بەژداریکردن، بڕۆ بۆ پانێڵی کۆنترۆڵی کەسی و بە دوای لینکی نەهێشتنی بەژداریکردن بکە.\nهەر بەڕێوەبەری مەکۆ دەتوانێت ڕێگەبدات یان ڕێگە نەدات بە هەندێک جۆری هاوپێچ. ئەگەر دڵنیانەبوویت لە جۆری هاوپێچەکان سکان کراوە، پەیوەندی بکە بە بەڕێوەبەری مەکۆ.\nبۆ دۆزینەوەی هەموو هاوپێچەکانت، بڕۆ بۆ پەڕەی کۆنترۆڵی کەسی و دوای لینکەکە بکەوە بۆ دۆزینەوەی هاوپێچەکانی تێیدایە.\nئەم مەکۆیە ( بە شێوە بنەڕەتییەکەی ) بەرهەم هێنراوە ، دەست پێ کراوە و مۆڵەتی لە phpBB Limited. ئەم بەرهەمە بەردەستە لەژێر مۆڵەت گشتی GNU General Public License, version 2 (GPL-2.0) دەکرێت بە خۆڕایی دابەش بکرێت سەیری لاپەڕەکە بکە دەربارەی phpBB )(بەئینگلیزی) بۆ زیاتر وردەکاریەکان.\nئه م به رنامه یه له ڕێگای ده ستنووس و مۆله تی پێوه ردراوە phpBB Limited، ئەگەر متمانەت هەیە کە سوود هەیە بۆ بەردەست بوون تکایە سەردانی بکە مەکۆی هاوەڵان phpBB (بە ئینگلیزی)لەکوێ بیرۆکەکان دەدۆزیتەوە بۆ دەنگدان و دەتوانیت بیرۆکەکانت بخەیتە دەنگدان.\nپێویستە پەیوەندی بە بەڕێوەبەری مەکۆیەک بکەیت کە لە لیستی تیمی سایتەکە لیست کراوە، ئەگەر وەڵام نەبوو، دەتوانیت پەیوەندی بە خاوەنی دۆمەینەکەوە بکەیت (کار) خاوەنەکەی بدۆزەوە) یان ئەگەر مەکۆکە لە سایتێکی بەلاش بێت (وەک yahoo، free.fr، f2s.com، وە ئەوانی تر)، ئه و به روبه رایه تی سایته که یان به رێوه بردنی ئه و ده ستدریته ی پێویستە تێبینی ئەوە بکەن phpBB Group هیچ کۆنترۆڵێکی نییە و بەرپرس نییە لە چۆنیەتی و کوێ یان کێ ئەم مەکۆ بەکار ئەهێنیت . هیچ خاڵێک نییە لە ناونیشان phpBB Group بۆ هەر بابەتێ یاسایی ( گرتن و لێکۆڵینەوە ، بەرپرسیارێتی یاسایی ، کۆمێنت و سوکایەتی . گشتی و هتد .) پەیوەندییەکی راستەوخۆی بە phpbb.com یان بەرنامەیەک phpBB بە خودی خۆی . ئەگەر ئیمەیڵ بنێریت بۆ phpBB Group بۆ هەرکەسێک کە بەرنامەکە بەکاردەهێنێت، لەوانەیە وەڵامت دەست نەکەویت..\nهەموو بەکارهێنەرانی مەکۆ دەتوانن ئەم لاپەڕەیە بەکاربێنیت "پەیوەندیمان پێوە بکە"، ئەگەر بژاردەکە بەردەست بێت لەلایەن بەڕێوەبەری مەکۆ.\nئەندامانی مەکۆ دەتوانن لینکی تیمی سایتەکە بەکار ببەن".\nیاسا و ئاگاداریەکانی مەکۆی هاوەڵان\n↲ یاساکانی مەکۆی هاوەڵان\n↲ ئاگاداری و پێشنیار\n↲ قورئانی پیرۆز\n↲ زانستی تجوید\n↲ ئیعجازی زانستی\n↲ چیرۆکی قورئان\n↲ فەرموودەی پێغەمبەر صلي الله عليه وسلم\n↲ ژیانی پێغەممبەر محمد صلي الله عليه وسلم\n↲ ژیانی پێغەمبەران عليهم الصلاة والسلام\n↲ فەرموودەی قودسی\n↲ هاوەڵانی پێغەمبەر صلي الله عليه وسلم\n↲ ووتەی ناودارانی ئیسلام\n↲ شوێنکەوتوانی پێغەمبەر صلي الله عليه وسلم\n↲ بیروباوەڕی ئیسلامی\n↲ بابەت و هەواڵ\n↲ بابەتی هەمەڕەنگ\n↲ ماڵپەڕە بەسودەکان\n↲ ڕوداوو و بەسەرهاتی راستەقینە\n↲ ڤیدیۆ (دەنگ و ڕەنگ )\n↲ سروودی ئیسلامی\n↲ ووتاری مامۆستایانی ئاینی\n↲ خوشکان و ئافرەتان\n↲ نزا و پارانەوە\n↲ پرسیارو وەڵامی شرعى\n↲ تەندروستی و خۆراک\n↲ شەحروریەکان بناسە\nبەشی تەکنەلۆجیاو زانیاری\nهەموو کاتەکان بەکاردەهێنريت بەکاتی جیهانی+03:00\nسڕينه وه ى كۆكيز\nCopyright © 2021 HAWALAN.COM. All Right Reserved. Design By Balak.\nبەپشتیوانی لەلایەن phpBB® Forum Software © phpBB Limited\n....... مەکۆی هاوەڵان\nتایبەتمەندی | مه رجه كان


له پێناوی به‌رگریكردن له وشه‌دا* – Denegkan\nله پێناوی به‌رگریكردن له وشه‌دا*\nbydengekan\tDecember 24, 2012\tگشتی\nبۆ نووسه‌رانی به‌جه‌رگی داهاتوو، رۆژنامه‌وانانی خه‌باتكارو پێشڕه‌و\nبه‌درێژایی شه‌وانی به‌رینی بێ ئۆقره‌یی و رۆژانی پر له چه‌رمه‌سه‌ری و دڵته‌نگی، مێشێك به‌ده‌وری سه‌رم دا هازه‌ی دێ: (نوسین، بایه‌خی هه‌یه؟)\nله‌نێو ماڵاوایی و جه‌نایه‌ته‌كاندا، ئایا وشه‌كان ده‌مێننه‌وه؟ ئایا ئه‌و پیشه‌یه، كه مرۆڤ خۆی هه‌ڵی بژاردووه یا بۆیان هه‌ڵبژاردووه، گرنگی و مانایه‌كیشی هه‌یه؟ من له‌باشوورییه‌كانی ئه‌مریكام. له‌زێدی خۆم مونته‌ویده‌ئۆ(1) رۆژنامه‌و گۆڤارم ده‌رده‌كرد. ده‌وڵه‌ت یا واباشتره بڵێم ته‌ڵه‌بكاران ئه‌وانیان یه‌ك له‌دوای یه‌ك داخست. چه‌ند كتێبێكم نوسی: هه‌مویان قه‌ده‌غه راگه‌یه‌ندران.\nله‌ساڵی 1973 دوور خستنه‌وه‌ی من ده‌ستی پێكرد. له بۆینس ئایرس (2) (قه‌یران)م دامه‌زراند كه گۆڤارێكی فه‌رهه‌نگی بوو، به له‌سه‌ره‌وه‌ترین تیراژ له‌مێژووی زمانی ئیسپانیولی. له‌مانگی ئوتی ساڵی رابردوودا3 دوایین ژماره‌ی بڵاوكرایه‌وه.\nدرێژه‌دانی ده‌ركردنی به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئیمكانی نه‌بوو. ئه‌وكاته‌ی كه وشه‌كان ناتوانن له‌بێده‌نگی واوه‌تر بایه‌خێكان هه‌بێ، واباشتره مرۆڤ هیچ نه‌ڵێ و هیوادار بمێنێته‌وه.\nئه‌و نووسه‌رو رۆژنامه‌وانانه‌ی كه گۆڤاره‌كه‌یان سازو ئاماده ده‌كرد له‌كوێن؟ ته‌قریبه‌ن هه‌مویان ئه‌رجه‌نتین_یان جێ هێشتووه، ئه‌وانه‌ی تریش یا كه‌وتونه‌ته زیندان یا بێ سه‌روشوێن بوون.\nهارۆڵدۆ كۆنتی(4) چیرۆك نووس – یا باشتر وایه بڵێم ئه‌وه‌ی كه له‌پاشی به‌جێ مابوو، دوایین جار له‌ناوه‌راسته‌كانی مانگی مه‌ی 1976 بیندرا بوو. ئه‌شكه‌نجه‌كان ئه‌ویشی تێك شكاندبوو، ئیتر هه‌واڵێك له‌باره‌یه‌وه نه‌بوو. ئه‌و (به‌ره‌سمی) ده‌ستگیر نه‌كرابوو، ده‌وڵه‌ت وتویه‌تی كه ده‌ستی له‌وكاره‌دا نه‌بووه.\n(میگێل ئانخێل بوستۆسی)(5)شاعیر له‌ماڵه‌كه‌ی خۆی رفێندراوه و بێسه‌روشوێن بووه.\nپاكۆ ئورۆندۆی(6) شاعیر، له‌مێندۆزا(7) كوژراون. پائۆلیتی (8) و دی بنێدیتۆ(9) كه هه‌ردووكیان نووسه‌رن، له‌زیندان دان، هه‌روه‌ها لوئیس سابینی (10) به‌رێوه‌به‌ری به‌رهه‌مهێنانی گۆڤاره‌كه: به‌هه‌بوونی چه‌ك تۆمه‌تباركراوه، چونكه له‌گولله‌یه‌ك ئاڵقه كلیلی بۆخۆی دروست كردووه.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری گۆڤاره‌كه- كارلۆس ڤیلار ئارائۆخا(11) –یه‌كه‌م كه‌سێك بوو رۆیشت. ئه‌و مانگی ژوئییه‌ی 1975 ناچار بوو وڵات به‌جێهێڵی.\nئه‌و بابه‌تێكی بوێرانه‌ی، له‌گه‌ڵ به‌ڵگه‌ی پێویست، سه‌باره‌ت به نه‌وت له‌ئارژانتین چاپ كرد بوو. ئه‌و ژماریه‌ی (قه‌یران) بۆ فرۆشتن له‌ده‌كه‌كانی رۆژنامه‌فرۆشی دا داندراو شه‌ش شه‌و دواتر، كارلۆس بۆ خه‌و نه‌چووه ماڵی خۆی. به‌چاوی به‌ستراوه‌وه لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا كردبوو.\nپۆلیس حاشای له‌وه كرد خستبیانه‌ته زیندان. پاش دو رۆژ ئه‌ویان له‌دارستانی عه‌زیزه (13) دیته‌وه كه به‌چه‌شنێكی مۆعجیزه‌ئاسا زیندوو مابوو. پۆلیس وتی ئه‌ویان به‌هه‌ڵه ده‌ستگیر كردبوو. لیستی ناوی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه مه‌حكوم به‌مه‌رگ كرابوون له‌نێو خه‌ڵك دا بڵاوكرده‌وه.\nخوان گێلمانی (14) شاعیر، سه‌رنووسه‌ری گۆڤاره‌كه ناچار بوو به‌فرۆكه هه‌ڵێ.\nهێنده‌ی نه‌برد كه له‌بوئنوس ئایرس كه‌وتنه شوێنی. چونكه خۆی له‌وێ نه‌بوو منداڵه‌كانیان ده‌ستگیركرد. كچه‌كه‌ی به‌زیندوویی بیندرایه‌وه به‌ڵام له‌كوڕه‌كه‌ی و بوكه‌كه‌ی – كه سكی حه‌ووت مانگانه بوو- ئێستاكه‌ش هه‌واڵێك نییه. زانیارییه ناڕه‌سمییه‌كانی ده‌وڵه‌ت بریتی بوون له‌وه‌ی ئه‌وان زیندانی بوون و ئازاد كراون. به‌ڵام ده‌ڵێی زه‌وی قوتی داون. له‌رۆژگارێكی ئاوا زریانیی دا، پیشه‌ی نووسه‌ریی مه‌ترسیداره.\nله‌ئاوا هه‌ل و مه‌رج و بارودۆخێكدا مرۆڤ، یا له‌وشه‌كاندا غروورو شادی ده‌سته‌به‌ر ده‌كا یا ڕێزی وشه‌كانی بۆ هه‌میشه له‌كیس ده‌چێ.\nمرۆڤ به‌هۆی پێویستی به په‌یوه‌ندی و تێكه‌ڵاویی له‌گه‌ڵ خه‌ڵك، ده‌ست ده‌داته نوسین كه ڕه‌نج مه‌حكوم و به‌شداری شادیی بكات. مرۆڤ بۆ حاشاكردن له‌ته‌نیایی خۆی و ته‌نیایی خه‌ڵك ده‌نوسێ. مرۆڤ، پیی وایه ئه‌ده‌بیات زانست و تیێگه‌یشتن ده‌گوێزێته‌وه و كاریگه‌ریی ده‌بێ له‌سه‌ر قسه‌و كرده‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه وه‌ریده‌گرن.\nوه ئه‌وه‌ش یارمه‌تیمان ده‌كا خۆمان باشتر بناسین تا بتوانین به‌رزگاریی گشتی بگه‌ین. به‌ڵام واتای (ئه‌وانی تر) زۆر ناروونه، وه له‌كاتی قه‌یران و مانا كردنه‌وه‌ی دا، ئه‌و ناروونی و وه‌همه له‌وانه‌یه به‌درۆوه نزیكتر بێته‌وه. له‌راستی دا مرۆڤ بۆ خه‌ڵكانێك ده‌نوسێ كه‌وا هه‌ست پێده‌كات بارودۆخیان وه‌ك كه‌سانێكه نان و پێخۆریان نییه‌و ناتوانن بخه‌ون.\nمرۆڤ بۆ هه‌ڵچوه‌كان و زۆر لێكراوانی ئه‌م جیهانه ده‌نوسێ، كه زۆربه‌یان خوێندنه‌وه‌ش نازانن. بۆ مه‌گه‌ر چ راده‌یه‌ك له‌وانه‌ی كه ده‌زانن بخوێننه‌وه توانای كتێب كرینیان هه‌یه؟ ئایا به‌راگه‌یاندنی ئه‌وه‌یكه مرۆڤ بۆ ئه‌و مانا ئاسانه تاكه_ی كه به (جه‌ماوره‌كان) ناوزه‌د كراوه ده‌نوسێ، ئه‌و ناكۆكییه نامێنێ؟\nئێمه له‌گۆی مانگ له‌دایك نه‌بووین. ئێمه له‌ئاسمانی حه‌وته‌م ناژین. ئێمه ئه‌و به‌خته‌وه‌رییه یا رۆژره‌شییه‌مان هه‌یه كه په‌یوه‌ندیمان به كوتێكی ئازار چێشتووی جیهانه‌وه- به‌ئه‌مریكای لاتین- هه‌بێ و له‌زه‌مه‌نێكی مێژووییدا ده‌ژین كه زۆر به‌توندی تێكی شكاندووین.\nناكۆكییه‌كانی كۆمه‌ڵگای چینایه‌تی لێره توندتر له‌وڵاته داراكانه. هه‌ژاری گشتی بایه‌خێكه كه وڵاتانی ده‌سكورت ده‌یده‌ن تا شه‌ش له‌سه‌ده‌ی حه‌شیمه‌تی جیهان بتوانن بێ دژایه‌تی نیوه‌ی سامانی جیهان مه‌سره‌ف كه‌ن. ئه‌و كه‌له‌به‌ره قوڵه‌ی كه له‌نێوان ئاسایشی ده‌سته‌یه‌كی كه‌م و چاره‌ره‌شی زۆرینه‌ی خه‌ڵك دا هه‌یه له‌ئه‌مریكای لاتین زۆر زیاتره، وه شێوه‌كاره‌كانی هێشتنه‌وه‌ی ئه‌و كه‌له‌به‌ره زۆر دره‌ندانه‌تر.\nگه‌شه‌ی جۆرێك سه‌نعه‌تی به‌رته‌سك و گرێ خواردوو به پێكهاته‌ی وه‌رزێری و كانه كۆن و له‌كاركه‌وتووه‌كان، كه‌م و كۆرییه‌كانیانی چاره‌سه‌ر نه‌كردووه و به‌جیی ئه‌وه‌یكه ناكۆكییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان سوكتر بكات گرانتری كردووه.\nلێنه‌هاتوویی سیاسه‌تبازانی سوننه‌تی، بلیمه‌ته‌كانی هونه‌ری هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و ته‌زویر، ئێستا له‌كاركه‌وتوو، كۆن و بێ كه‌ڵكه، گه‌مه‌ی به‌ناو گه‌لدۆستی، ئیمتیازدان به مه‌به‌ستی خه‌ڵك خستنه ژێر ركێف ئیتر ئیمكانی نییه، خه‌ریكه هه‌ر دوو لێواری تیژی مه‌ترسیداری ئه‌وه ئاشكرا ده‌كرێ.\nچین و وڵاته ملهوڕه‌كان روویان كردۆته ئامرازی گوشارو خه‌فه‌قان. جیاواز له‌مه مانه‌وه‌ی سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی كه هه‌موو رۆژێ زیاتر شێوه‌ی ئۆردوگای زیندانیان به‌خۆیه‌وه ده‌گرێ، به‌بێ ئاڵوگۆڕو ژێروژوور كردن چۆن ده‌توانێ ته‌ئمین كرێ؟ چۆن بێ ته‌لدڕوو ده‌توانرێ ده‌سته‌یه‌كی گه‌وره و زۆر و زه‌به‌ندی چاره‌ره‌شن كپ بكرێن؟\nهه‌رچی زیاتر سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدار به‌گه‌شه‌ی به‌رده‌وامی هه‌ژاری و بێكاری و كێشه كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌كانی سه‌رچاوه گرتوو له خۆی هه‌ره‌شه‌ی لێ كرێ، مه‌ودایه‌كی كه‌متر بۆ رواڵه‌ت نوێنی خۆش ره‌فتاری ده‌مێنێته‌وه: له‌گۆشه‌و كه‌ناری جیهان سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدار سیمای ڕاسته‌قینه‌ی خۆی نیشان ده‌دا.\nئه‌دی بۆچی له‌مه‌ر ئه‌و دیكتاتۆرانه‌ی كه ئه‌مرۆكه زیاتر وڵاتانی جیهانی لاتینی له‌ژێر زوڵم و زۆری دا راگرتووه تا راده‌یه‌ك بێ په‌رده قسه‌نه‌كه‌ین؟ ئازادی كارو كاسبی، له‌سه‌رده‌مه قه‌یرانییه‌كاندا، ماناكه‌ی زیندانی كردنی خه‌ڵكه. پسپۆرانی ئه‌مریكای لاتین زێدی خۆیان به‌جێدێڵن، زانكۆو تاقیگه‌كان هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كیان له‌خزمه‌ت دا نییه، زانستی ته‌كنیكی له‌سه‌نعه‌تدا نامۆو گرانه، به‌ڵام بۆچی پله‌گه‌لێك له‌داهێنان و گه‌شه‌و په‌ره‌سه‌ندنی ته‌كنۆلۆژی ترس و خۆف له‌و وڵاتانه نه‌ناسێنین؟\nئه‌مریكای لاتین خزمه‌تگه‌لێكی ئیلهام به‌خشی كردووه به‌گه‌شه‌ی جیهانیی شێوازی ئه‌شكه‌نجه، به‌ته‌رفه‌ندی له‌ناوبردنی خه‌ڵك و بیرۆكه‌كان، به‌شێوازی چاندنی تۆوی خامۆشی و بردنه سه‌رێی ناته‌وانی خه‌ڵك، وه هه‌روه‌ها به‌ته‌كنیكی چاندنی تۆوی بێزاری.\nله‌ناو ئێمه‌دا، بۆ ئه‌وانه‌ی كه خوازیاری ئه‌ده‌بیاتێكن كه یارمه‌تیده‌ره بۆ ئه‌وه‌ی دنگی كپكراوان بێته گوێ، ئه‌و پرسیاره دێته گۆرێ:\nله‌به‌رته‌سكی ئاوا واقیعیه‌تێكدا چۆن ده‌توانین ده‌ست بۆ كارێك به‌رین؟ ئایا ئێمه، له‌كه‌ش و هه‌وایه‌كی فه‌رهه‌نگی كه‌ڕولاڵ دا ده‌توانین ده‌نگی خۆمان بگه‌یه‌نینه گوێی خه‌ڵك؟ وڵاتانی ئێمه كۆمارییه‌كانی بێده‌نگین. ئایا ئه‌و بڕه ئازادییه‌ی نووسه‌ر، هێندێ جار نیشانه‌ی شكه‌ستی ئه‌و نییه؟ تا كوێ و به چ كه‌سكانێك ده‌ستمان راده‌گا؟\nئه‌ركێكی پر له‌شانازییه، كردنه‌وه‌و نیشان دانی رووی جیهانی عه‌داله‌ت و ئازادی، وه رۆڵێكی پر بایه‌خه نه‌فی كردنی سیسته‌می برسییه‌تی و قه‌فه‌سه ئاشكراو شاراوه‌كان. به‌ڵام حه‌دوسنوری كاره‌كان تا كوێیه؟ خواوه‌ندی ده‌سه‌ڵات تا كوێ ئیجازه ده‌ده‌ن؟\nله‌بابه‌ت شێوازه‌كانی ئه‌و سانسۆره راسته‌وخۆیه‌ی كه له‌رژیمه جۆراوجۆره‌كاندا ده‌سه‌پێندرێ، له‌وانه قه‌ده‌غه‌كردنی كتێب یا بڵاوكراوه (مه‌ترسی داره‌كان!) یا (نابه‌جێ!)، وه موجازاتی دورخستنه‌وه یا زیندان یا مه‌رگ كه هێندێك له‌نووسه‌ره‌كان دوچاری بوون، قسه‌ی زۆر له‌سه‌ركراوه.\nبه‌ڵام سانسۆری ناراسته‌وخۆ به‌زه‌رافه‌تێكی زیاتره‌وه ئه‌نجام ده‌درێ. وه ئه‌گه‌ر نێوبانگه‌كه‌ی كه‌متره، گه‌وره‌یی واقیعییه‌ته‌كه‌ی كه‌متر نییه، به‌ڵام له‌بابه‌تیه‌وه زۆر قسه نه‌كراوه، هه‌رچه‌ند ماهییه‌تی زۆرداریی و به‌رته‌سك كه‌ره‌وه‌ی سیسته‌مێك كه زۆربه‌ی وڵاتانی ئێمه ئازاری پێوه ده‌كێشن قوڵتر و روونتر له‌هه‌رشتێك نیشانی ده‌دا.\nئه‌و سانسۆره‌ی هێزی وتنه‌وه‌ی ناوی خۆی نییه خاوه‌نی چ جۆره ناوه‌رۆكێكه؟ ماناكه‌ی ئه‌وه‌یه كه چونكه ئاو له‌ده‌ریا دا نییه كه‌شتیش جووڵه ناكا: ئه‌گه‌ر له‌سه‌دا پێنجی خه‌ڵكی ئه‌مریكای لاتین بتوانن یه‌خچاڵ (سه‌لاجه) بكرن، له‌سه‌دا چه‌ندی ده‌توانن كتێب بكرن؟ وه له‌سه‌دا چه‌ندی ده‌توانن ئه‌و كتێبانه بخوێننه‌وه، هه‌ست به‌پێویستیان بكه‌ن و كاریگه‌ریان لێ وه‌رگرن؟\nنووسه‌ره‌كانی ئه‌مریكای لاتین- كه له‌راستیدا كرێكارانی سه‌نعه‌تێكی فه‌رهه‌نگین كه له‌خزمه‌تی كه‌ڵك لێ وه‌رگرتنی نۆخبه ده‌وره دیده‌كان دایه- سه‌ر به كه‌مایه‌تییه‌كان و هه‌ر بۆ ئه‌و كه‌مایه‌تییه‌ش ده‌نوسن. ئه‌وه بارودۆخی عه‌ینی نووسه‌رانێكه كه به‌رهه‌مه‌كانیان سه‌لمێنه‌ری نابه‌رابه‌رییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و جیهانبینی زاڵه، هه‌روه‌ها بارودۆخی عه‌ینی كه‌سانێك له‌ئێمه‌یه كه له‌هه‌وڵی ده‌ربازبوون له‌و شتانه‌ن. ئێمه به یاساو ڕێسای واقیعییه‌تێك مه‌حكومین كه له‌چوارچێوه‌ی ئه‌ودا كارده‌كه‌ین.\nسیسته‌می كۆمه‌ڵایه‌تی ئێستا لێهاتویی داهێنانی زۆرینه‌یه‌كی گه‌وره له‌مرۆڤه‌كان به‌لارێدا ده‌بات یا نابوودی ده‌كا و ئیمكانی داهێنان – له‌هه‌ستیار بوون به ره‌نجی مرۆڤ و پایه‌داربوونی مه‌رگ – به هه‌وڵه پیشه‌ییكانی هێندێك نۆخبه به‌رته‌سك ده‌كاته‌وه.\nچ ڕاده‌یه‌ك له‌و (نۆخبانه) له‌ئه‌مریكای لاتین دان؟ ئێمه بۆ چ كه‌سانێك ده‌نوسین، له‌گه‌ڵ چ كه‌سانێك دا په‌یوه‌ندی ده‌گرین؟ كێن ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی كه نوسراوه‌كانی ئێمه ده‌خوێننه‌وه؟\nوه‌رن با له‌به‌رامبه‌ر هاندان و باره قه‌ڵڵاكاندا پارێز بكه‌ین. هێندێ جار پیرۆزبایی له‌لایه‌ن كه‌سانێكه‌وه‌یه كه ئێمه به نا پێویست و بێ مه‌ترسی ده‌زانن.\nمرۆڤه‌كان بۆ ئه‌وه ده‌نوسن كه مه‌رگ هه‌ڵه‌خه‌ڵه‌تێنن و ئه‌و دێوه‌زمانه‌ی كه له ناخه‌وه ده‌ست به‌سه‌ر مرۆڤه‌كاندا ده‌گرێ بخنكێنێ. به‌ڵام ئه‌وه‌یكه مرۆڤ ده‌ینوسێ له‌ڕوانگه‌ی مێژووییه‌وه ته‌نیا كاتێ به‌سوود ده‌بێ كه به‌شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ پێویستی هاوبه‌شی ناسینه‌وه‌ی شوناس كۆك كرێ.\nپێم وایه ویستی مرۆڤ ئه‌وه‌یه كه نووسه‌ر، به روونكردنه‌وه‌ی هۆوییه‌تی خۆی و گیانبازی بتوانێ یارمه‌تی زۆر كه‌س بدا بۆ هوشیار بونه‌وه له‌هۆوبیه‌تی خۆی. هونه‌ر، وه‌ك ئامرازێك بۆ روونكردنه‌وه‌ی هۆوییه‌تی هاوبه‌ش، ده‌بوایه به پێویستییه‌كی بنه‌رتی دانرێ، نه شتێكی جوانیبه‌خش. به‌ڵام له‌ئه‌مریكای لاتین ده‌ست راگه‌یشتن به به‌رهه‌مه هونه‌ری و فه‌رهه‌نگییه‌كان بۆ زۆرینه‌یه‌كی به‌ربڵاو له‌خه‌ڵك قه‌ده‌غه كراوه.\nبۆ خه‌ڵكێك كه شوناسیان به‌ده‌ست فه‌رهه‌نگی هێرشكه‌ره‌كانه‌وه یه‌ك له‌دوای یه‌ك له‌ناوچووه و چه‌وساندنه‌وه‌ی بێ به‌زه‌یانه‌یان بۆته به‌شێك له‌وه‌سیله و ئامرازی سه‌رمایه‌داری جیهانی، ئه‌وه سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتداره (فه‌رهه‌نگی جه‌ماوه‌ر) دروست ده‌كا.\nباشترین واتا بۆ (هونه‌ر)ێكی ئاوا په‌ست و بێ بایه‌خ كه ڕه‌واجێكی به‌ربڵاوی له‌نێوان خه‌ڵك دا هه‌یه، هوشیاری به‌لارێ داده‌با، روپۆش له‌راستییه‌كان ده‌دا و خه‌یاڵی ئافراندن پێشێل ده‌كات، (فه‌رهه‌نگ بۆ جه‌ماوه‌ر)ه. ئاوا فه‌رهه‌نگێك بێ ئه‌وه‌یكه له‌ناساندنی هۆوییه‌ت دا سودێكی هه‌بێ، ئامرازێكه بۆ له‌ناوبردن، ناشیرین كردنی، وه شێوازه‌كانی ژیان و نمونه مه‌سره‌فییه‌كان كه له‌لایه‌ن راگه‌ێنه‌ره گشتییه‌كانه‌وه به‌شێوه‌ی به‌ربڵاو پێشكه‌ش ده‌كرێ داده‌سه‌پێنرێ. ئه‌وه‌یكه (فه‌رهه‌نگی نه‌ته‌وه‌یی) ناوزه‌دكراوه فه‌رهه‌نگی چینی ده‌سه‌ڵاتداره كه ده‌ست ده‌داته جۆرێك ژیانی هاورده‌یی و خۆی به‌لاسایی كردنه‌وه‌ی سه‌قه‌تی به‌ناو (فه‌رهه‌نگی جیهانییه‌وه) به‌رته‌سك ده‌كاته‌وه. ئێستاكه كه سه‌رده‌می بازاره هاوبه‌ش و شیركه‌ته فره‌ره‌گه‌زه‌كانه، به‌مه‌رحه‌مه‌تی گه‌شه‌ی توندو بێ وچانی پڕوپاگه‌نده‌ی راگه‌ێنه‌ره‌كان، نێونه‌ته‌وه‌یی گه‌ریی ته‌نیا له‌ئابووری دا كارایی نییه، به‌ڵكو به‌فه‌رهه‌نگیش، – فه‌رهه‌نگی جه‌ماوه‌ر- گه‌یشتووه.\nناوه‌نده‌كانی هێز بۆ ئێمه نه‌ك هه‌ر ئامرازه ماشینییه‌كان و داهێنراوه سه‌بت كراوه‌كان به‌ڵكو جیهانبینیش هه‌نارد ده‌كات. له‌ئه‌مریكای لاتین ئه‌گه‌ر چێژكردن له‌نێعمه‌ت و شته‌باشه‌كانی سه‌ر زه‌وی و به ده‌سته‌یه‌كی كه‌م تایبه‌ت دراوه، زۆرینه‌ی خه‌ڵك ده‌بێ ته‌نیا به‌كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌خه‌ون و خه‌یاڵ ره‌زایه‌ت بده‌ن. خه‌یاڵی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ری سامان و ئازادی به بێنه‌وا و زۆر لێكراوان، وه خه‌ونی سه‌ركه‌وتن و ده‌سه‌ڵات به شكست خواردووه‌كان و بێ ده‌سه‌ڵاتان ده‌فرۆشرێ. تا كاتێك كه رێكخراوی نابه‌رابه‌ری جیهان له‌رادیۆو ته‌له‌فیزیۆن و به‌سه‌ر په‌رده‌ی سینه‌ماوه پاساو كرێ، چ پێویستییه‌ك به‌وه هه‌یه كه خه‌ڵكی توانای خوێندنه‌وه‌یان هه‌بێ؟\nبۆ زامن كردنی هه‌روا مانه‌وه‌ی بارودۆخی ئێستاكه‌ی ئه‌و سه‌رزه‌وییانه‌ی كه له‌هه‌ر خوله‌كێك دا منداڵێك به‌نه‌خۆشی یا برسێتی ده‌مرێ، ئێمه خه‌ڵك، ده‌بێ ئه‌وه فێربین كه خۆمان له‌چاوی زۆردار دا ببینینه‌وه. خه‌ڵك ده‌وره‌یان دیوه كه (ئه‌و) سیسته‌مه به‌سیسته‌مێكی زۆر (سروشتی) و له‌ئاكام دا به هه‌تا هه‌تایی بزانن. ئه‌وان سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارو نیشتمانپه‌ره‌ستی به یه‌كێك ده‌زانن، به‌چه‌شنێك كه نه‌یارانی رژیم، خه‌یانه‌تكار یا هۆكاری بێگانه به ئه‌ژمار دێن. یاسای دارستان كه یاسای سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتداره، به‌پیرۆز ده‌زانرێ، به‌راده‌یه‌ك كه نه‌ته‌وه شكه‌ست خواردووه‌كان ده‌بێ بارودۆخی خۆیان به چاره‌نووسێكی چاره‌هه‌ڵنه‌گر بزانن.\nچه‌واشه‌كردنی رابردوو، هۆكاری واقعی شكه‌ستی مێژویی ئه‌مریكای لاتین –كه هه‌ژاری و رۆژ ره‌شی ئه‌و به‌نرخی به‌خته‌وه‌ری كه‌سانێكی تر ته‌واوبووه- له‌چاو ون ده‌كات: به‌سه‌ر په‌رده‌ی گه‌وره یا چكۆله‌ی نمایشه‌وه، باشترین كه‌س ده‌یباته‌وه. وه‌باشترینیش، هه‌میشه به‌هێزترینه. ئه‌بله‌خه‌رجی و زیاده‌رۆیی، خۆنواندن و بێ باكی ده‌بێته مایه‌ی بێزاری نه‌ك ئافه‌رین، ده‌توانین هه‌رشتێك بكرین، بفرۆشین، به‌كرێ بگرین، مه‌سره‌ف كه‌ین، ته‌نانه‌ت رۆحی مرۆڤیش.\nتایبه‌تمه‌ندیگه‌لێكی سیحراوی به جگه‌ره، ئۆتۆمبیل، شوشه‌ی ویسكی یا سه‌عات ده‌درێ، ئه‌وانه كه‌سایه‌تیت پێده‌ده‌ن، ده‌بنه هۆی كامه‌رانی مرۆڤ له‌ژیانی دا، وه بۆ مرۆڤ به‌خته‌وه‌ری دێنن. زۆری هێما و قاره‌مانه‌كانی بێگانان به رێژه‌ی په‌ره‌ستنی شێوه‌بوتی به‌رهه‌م و داب و نه‌ریتی وڵاته ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانه.\nچیرۆكه ئه‌وینداریه ره‌نگ كراوه‌كان و دراما ته‌له‌فیزیۆنییه‌كانی به‌رهه‌م هاتوو له‌وڵاتانی ئێمه، له‌دۆزه‌خی خه‌یاڵی فریوكارانه‌ی بێ بایه‌خ، له‌په‌راوێزی مه‌سه‌له واقیعییه‌كانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ر وڵاتێك دا روو ده‌دا، ئه‌و درامایانه‌ش كه ده‌یانهێنین دیموكراسی مه‌سیحی رۆژئاوایی هاورێ له‌گه‌ڵ توندوتیژی و دۆشاوی ته‌ماته پێشكه‌ش ده‌كه‌ن.\nله‌و سه‌رزه‌ویه پر له‌گه‌نجانه‌ی به‌رده‌وام راده‌یان په‌ره ده‌ستێنێ و به پێی ڕه‌واڵا كار نادۆزنه‌وه، ده‌نگی چركه چركی بۆمبی سه‌عاتی، خاوه‌نانی ده‌سه‌ڵات ناچار ده‌كا به‌چاوی كراوه‌وه بخه‌ون. شێوازه جۆراوجۆره‌كانی به بێگانه‌كردنی فه‌رهه‌نگی، ده‌زگا خه‌سێنه‌رو سست كه‌ره‌كان، هه‌ر رۆژه گرینگێكی زیاتریان ده‌بێ.\nشێوازه‌كانی نه‌زۆك كردنی هوشیاری سه‌ركه‌وتوانه‌تر له‌گه‌ڵاڵه‌كانی پێشگیری له‌سكپری به‌كرده‌وه ده‌ردێن. باشترین رێگای به‌خزمه‌ت گرتنی هوشیاری، له‌ریشه كێشانێتی. بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه، كارێك كه زاندراو یا نه‌زاندراو به‌رێوه‌ده‌چێ هێنانه‌ناوه‌وه‌ی دژه فه‌رهه‌نگێكی ده‌سكرده كه لایه‌نگرانێكی زۆری له‌نێوان نه‌وه گه‌نجه‌كانی وڵاتانی ئه‌مریكای لاتین ده‌سته‌به‌ر كردووه.\nعاده‌ت و سه‌مبوله‌كانی خرۆشانی گه‌نجان له‌ده‌یه‌ی شه‌ست له‌ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا و ئوروپا له‌كاردانه‌وه‌یه‌ك دژی یه‌ك جۆری مه‌سره‌ف گه‌رایی هاته گۆرێ، به‌ڵام ئێستاكه ئه‌وانیش به‌نۆبه‌ی خۆیان بونه‌ته ئامانجی به‌رهه‌م هێنان له‌پێودانگه به‌ر بڵاوه‌كاندا.\nجل‌وبه‌رگگه‌لێكی به‌ره‌سمی ره‌نگاوره‌نگ و خه‌یاڵاوی دونیای ماده‌سركه‌ره‌كان، وه به‌ناوی (ئازادی) به فرۆش ده‌گه‌ن. موسیقا، پۆستێره‌كان، مۆده‌كانی موی سه‌رو ئه‌و جل و به‌رگانه‌ی كه نمونه‌ی جوانییه‌كان و هاوشێوه‌یی ماده سركه‌ره‌كان له‌هه‌موو شوێنێك بڵاو ده‌كه‌نه‌وه، به‌شێكی چكۆله‌یه له‌و سه‌نعه‌ته گه‌وره‌ی كه به‌رهه‌مه‌كانی خۆی ده‌رژێنێته بازاره‌كانی جیهانی سێهه‌م.\nبۆئه‌و گه‌نجانه‌ی كه ده‌یانه‌وێ له‌و جه‌هه‌ننه‌مه ده‌ربازبن، له‌گه‌ڵ ئه‌و هێماو سه‌مبوله‌رازاوانه، بلیتێكیشیان بۆ به‌رزه‌خ پێده فرۆشترێ. نه‌وه‌كانی نوێ بانگهێشت ده‌كرێن كه بۆ گه‌یشتن به‌نیروانا(14) ماندوویه‌تی مێژوو له‌خۆیان دورخه‌نه‌وه. هێندێك له‌گه‌نجه‌كانی ئه‌مریكای لاتین كاتێك كه خۆیان غه‌رقی ئه‌و ماده سركه‌رانه ده‌كه‌ن، خه‌یاڵی فریوكارانه‌ی له‌نوێ دروست كردنه‌وه‌ی شێوه‌ی ژیانی گه‌نجانی وڵاتانی داگیركه‌ر به‌كرده‌وه ده‌ردێنن. ئه‌و دژه فه‌رهه‌نگه درۆیینه‌یه‌ی كه زه‌ق بوونه‌وه‌ی پێكه‌وه نه‌سازانی گروهه په‌راوێزییه‌كانی كۆمه‌ڵگای سه‌نعه‌تی له‌خۆ بێگانه‌یه، هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌پێداویستییه واقیعییه‌كانی ئێمه‌وه نییه بۆ ناسینه‌وه‌ی هۆوییه‌ت و چاره‌نوسی خۆمان: كله به‌سه‌ر برۆی كوێره‌وه. گوشه‌گیری، خۆ به‌زل زانی و نه‌بوونی په‌یوه‌ندی دێنێته گۆرێ، كارێكی به‌سه‌ر واقیعییه‌ته‌وه نییه، به‌ڵام سیمای ئه‌و سه‌روژێر ده‌كاو واده‌ی ئه‌وینی بێ ره‌نج و ئاشتی بێ شه‌ر ده‌دا.\nسه‌ره‌رای ئه‌وانه، بوون به مه‌واددی مه‌سره‌فی هه‌ست و شۆرو شه‌وق،له‌گه‌ڵ (جیهان بینی سوپێرماركێتی) كه راگه‌ێنه‌ره گشتییه‌كان پروپاگه‌نده‌ی بۆ ده‌كه‌ن به‌ته‌واوی هاوشێوه‌ن، وه هه‌ر كاتێك كه په‌ره‌ستنی ماشین و یه‌خچاڵ (ئۆتۆمبێل و سه‌لاجه) بۆ نه‌هێشتنی په‌شێوی و هێوه‌ركردنه‌وه‌ی دڵه‌ڕاوكێ و نیگه‌رانی به‌س نه‌بێ، مرۆڤ ده‌توانێ خۆشحاڵی له‌سوپێرماركێته ژێرزه‌وینییه‌كاندا ده‌سته به‌ر بكات.\nئایا ئه‌ده‌بیات، بۆ هه‌ڵخڕاندنی هوشیاری و ئاشكراكردنی راستییه‌كان، ده‌توانێ له‌م سه‌رده‌مه‌دا و له‌وڵاتانی ئێمه خوازیاری رۆڵێكی باشتر بێ، فه‌رهه‌نگی سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدار- فه‌رهه‌نگی شته‌جێگیر كراوه‌كان به‌جێی ژیان-په‌چه به‌ڕوخساری واقیعییه‌ت دا ده‌دا و هوشیاری له‌ناو ده‌با. به‌ڵام نووسه‌رێك، هه‌ر راده‌یه‌كیش گڕی ناخی به لرفه‌بێ، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌مووه كه‌ل‌وپه‌ل و ئامرازه ئیدیۆلۆژیكییه‌ی درۆو سازشكاری دا ده‌توانێ چی بكا؟\nئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵگا بیهه‌وێ خۆی به‌شێوه‌یه‌ك رێك بخا كه هیچ كه‌سێكی تر نه‌بینێ، وه په‌یوه‌ندییه مرۆڤییه‌كان تا ئاستی كرده‌وه‌ی شومی به‌رانبه‌ركێ و مه‌سره‌ف بێنێته خوارێ- كه مرۆڤه‌كان ته‌نیا یه‌كتری بخه‌نه‌به‌ر كه‌ڵك لێ وه‌رگرتن و یه‌كتری له‌ناوبه‌رن- ئه‌ده‌بیاتێك كه ڕیشه‌كانی، هۆگرییه‌كانی برایه‌تی و هاوپشتی به‌شداری كردنه، ده‌توانێ چ بكا؟ ئێمه گه‌یشتوینه شوێنێك كه ناوبردنی هه‌رشتێك، به‌كرده‌وه، مه‌حكوم كردنێتی: له‌به‌رامبه‌ر چ كه‌سانێك ؟ بۆ كێ؟\nچاره‌نوسی ئێمه نووسه‌رانی ئه‌مریكای لاتین په‌یوه‌ندییه‌كی به‌رده‌وامی هه‌یه به ئاڵوگۆڕی قوڵی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه. وتن یانی له‌خۆبردویه‌تی: ئه‌سته‌مه تا كاتێك هه‌ژاری و نه‌خوێنده‌واری هه‌بێ و خواوه‌ندانی زێرو هێز له‌تۆڵه له‌ئه‌ماندان و راگه‌ێنه‌ره گشتییه‌كان هۆكاری هه‌ره پرهه‌وڵی نه‌زانی و گێلی گشتییه، رۆلێ ئه‌ده‌بیات، وه‌ك هه‌وڵێك بۆ په‌یوه‌ندی ته‌واو، هه‌ر له‌سه‌رتاوه پوچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه.\nمن له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه دا نیم كه بۆ نووسه‌ر خوازیاری ئازادییه‌كی زیاترن كه له‌گه‌ڵ ئازادی ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌زه‌مینه‌كانی تردا كارده‌كه‌ن په‌یوه‌ندییه‌كی نییه. له‌وڵاتانی ئێمه‌دا پێویسته ئاڵوگۆڕی بنه‌ڕه‌تی پێكهاته‌یی پێك بێ تا نووسه‌ران بتوانن رێگه به‌رنه پشت قه‌ڵا داخراوه‌كانی نۆخبه‌كان و بێ ئه‌وه‌یكه به‌ئاشكرا له‌ئازادی نووسین و وتن بێ به‌ش بن بیرورای خۆیان ده‌ربرن. له‌كۆمه‌ڵگایه‌كی قه‌ره‌نتینه دا، ئه‌ده‌بیات ته‌نیا ده‌توانێ له‌ره‌خنه‌گرتن و هیوادار كردن دا رۆڵی هه‌بێ.\nهه‌ر به‌م هه‌ڵسه‌نگاندنه، به‌بروای من كاتێك كه خه‌ڵك له‌روئیایه‌كدا له هه‌ل و مه‌رجی دژواری ماددی و خه‌بات بۆ مانه‌وه‌و، پاراستنی خۆیان بێ هه‌واڵ كرابن، له‌خه‌ون و خه‌یاڵ زیاتر نییه ئه‌گه‌ر پێمان وابێ رێگایه‌كی تایبه‌تی فه‌رهه‌نگی بۆ ئازاد كردنی تواناییه داهێنه‌ره‌كانی خه‌ڵك هه‌یه. چ توانایی گه‌لێك له‌ئه‌مریكای لاتین، پێش له‌وه‌یكه بتوانن بخه‌مڵێن و خۆیان ده‌رخه‌ن له‌ناو ده‌چن! چ راده‌یه‌ك له‌نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان، ته‌نانه‌ت پێش له‌وه‌ی كه په‌ی به‌ماهییه‌تی خۆیان به‌رن بێبه‌ش ده‌كرێن؟\nجیا له‌وه، ئایا به‌شێوه‌ی بنه‌ره‌تی له‌و وڵاتانه‌ی كه بنه‌مای ماددی هێزی ده‌سه‌ڵات (نه‌ته‌وه‌یی) نییه یا سه‌ر به‌ناوه‌نده‌كانی بێگانه‌یه، فه‌رهه‌نگێكی نه‌ته‌وه‌یی ده‌توانێ پێك بێ؟\nبه‌راستی له‌هه‌ل‌ومه‌رجێك دا كه سه‌ربه‌خۆیی جیا له‌بیره‌وه‌رییه‌كاندا وجوودی نییه، نووسه‌ری ده‌توانێ چ مانایه‌كی هه‌بێ.؟\nله‌فه‌رهه‌نگ دا (پله‌ی سفر) وجوودی نییه، هه‌روه‌ك له مێژووشدا نییه. ئه‌گه‌ر ئێمه، له‌هه‌ر پێكهاته‌یه‌كی گه‌شه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌نێوان قۆناغی قه‌بوڵ كردنی ملهوری و قۆناغی ئازادبوون و له‌درێژه كێشانێكی حاشاهه‌ڵنه‌گر ئاگادارین، بۆچی نابێ له‌گرینگی ئه‌ده‌بیات و ئیمكانی كرده‌وه‌ی شۆرشگێرانه‌ی ئه‌و له‌زه‌مینه‌ی دۆزینه‌وه‌و ئاشكراكردن و ته‌بلیغاتی هۆوییه‌تی واقعی خۆمان ئاگادار بین؟\nزاڵم ده‌یهه‌وێ ئاوێنه، شتێك زیاتر له‌جیوه‌ی پشتی نیشانی زۆرلێكراو نه‌دا. چ پێكهاته‌یه‌ك له‌ئاڵوگۆڕ دا ده‌توانێ خه‌ڵكانێك كه نازانن كێن و له‌كوێوه هاتوون به‌ره‌و پێش به‌رێ.\nئه‌گه‌ر خه‌ڵك نه‌زانن كه‌كێن چۆن ده‌زانن كه‌شیاوی چین؟ ئایا ئه‌ده‌بیات، راسته‌وخۆو ناراسته‌وخۆ، ناتوانێ له‌و ئاشكراكردنه‌دا ده‌وری هه‌بێ؟ به‌بروای من ئیمكانی خزمه‌تێكی له‌م چه‌شنه، تاراده‌یه‌كی زۆر په‌یوه‌ندی به‌راده‌ی ئاشنایی نووسه‌ر له‌گه‌ڵ ڕیشه‌كان، ئاڵوگۆره‌كان، وه چاره‌نوسی خه‌ڵكی وڵاته‌كه‌یه‌وه هه‌یه، وه هه‌روه‌ها به‌راده‌ی هه‌ستیاری ئه‌و بۆ وه‌رگرتنی ترپه‌و ئاهه‌نگان و دژه فه‌رهه‌نگی راسته‌قینه كه له‌گه‌وره‌یی هاتنه‌دی دایه. ئه‌وه‌یكه زۆربه‌ی جار به (له‌ده‌ست دانی فه‌رهه‌نگ) دێته به‌رچاو تۆو یا میوه‌ی فه‌رهه‌نگێكی تری تێدایه كه له‌گه‌ڵ فه‌رهه‌نگی ده‌سه‌ڵاتدار ناكۆكی هه‌یه‌و له‌گه‌ڵ بایه‌خه‌كان و شێوه به‌یانكردنه‌كانی هاوشێوه نین.\nئه‌و فه‌رهه‌نگه، زۆربه‌ی جار به‌هه‌ڵه ده‌درێته به‌ر بێزاری ده‌ربڕین چونكه ئه‌ویان به‌دووپاته‌كردنه‌وه‌ی ماته‌مباری به‌رهه‌مه‌كانی (فه‌رهه‌نگ زه‌ده‌یی) نوخبه‌كان یا ئه‌و نمونه فه‌رهه‌نگییانه‌ی كه سیسته‌می حاكم له‌پێوه‌دانگێكی به‌ربڵاودا به‌رهه‌می هێناوه، زانیوه.\nبه‌ڵام راستیه‌كی ئه‌وه‌یه كه له‌وانه‌یه چیرۆكێكی عامیانه زۆر روونكه‌ره‌وه‌تر و پربایه‌ختر له‌چیرۆكی فڵانه (نووسه‌ری حیرفه‌یی)بێ. وه له‌وانه‌یه ترپه‌ی ژیانی واقعی، له‌هێندێك له‌و گۆرانیانه‌دا كه ره‌نگ و بۆن و حال و هه‌وای ناوچه‌یی یان هه‌یه و بێژیاره‌كانیان نه‌ناسراون باشتر هه‌ست پێ بكرێ تا زۆرێك له‌و دیوانه شێعری یانه‌ی كه‌له‌سه‌ر بنه‌مای قه‌واعدی شێعری ده‌وترێن.\nقسه‌ی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه ئازارو هیواكانی خۆیان به‌شێوه‌ی جۆراوجۆر ده‌رده‌برن زۆربه‌ی جار زیاتر جێگای تێگه‌یشتنن و جوانتر له‌و به‌رهه‌مانه‌یه كه به (ناوی خه‌ڵكه)وه ده‌نوسرێ.\nهۆوییه‌تی گشتی و واقعی ئێمه – ئه‌و شوێن پێیانه‌ی كه هه‌نگاوه‌كانی ئێمه دوای ده‌كه‌وێ، ئه‌و شوێن پێیانه‌ی كه نیشانده‌ری گوزه‌رگاكانی ئه‌مرۆكه‌ی ئێمه‌یه – له‌رابردووه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه و په‌روه‌رده‌كراوه، به‌ڵام هه‌نوكه‌ش به‌شێوه‌ی دڵته‌نگییه‌كی خه‌یاڵاوی ناخی ئێمه رازاوه‌یی به‌خۆیه‌وه نه‌گرتووه.\nبێ گومان نه‌مانگه‌ره‌ك روخساری شاراوه‌ی خۆمان له‌درێژه‌پێدانی جله فولكولۆره‌كان، دابونه‌ریت، كه‌ل‌وپه‌لی نه‌ته‌وه‌یی و ره‌گه‌زی كه تورسیته‌كان له‌نه‌ته‌وه ژێر چه‌پۆكه‌و شكه‌ست خواردووه‌كان داوای ده‌كه‌ن وه‌رگرینه‌وه. ئێمه شتێك جیا (له‌وه‌یكه ده‌یكه‌ین) نین. ئێمه جیا له(كارو كرده‌وه‌ی خۆمان) مانایه‌كی ترمان نییه، به‌تایبه‌ت ئه‌و كارو كرده‌وانه‌ی كه به‌رێوه‌ی ده‌به‌ین تا ئاڵوگۆر به‌سه‌ر ئه‌وه‌یكه هه‌ین بێنێ. هۆوییه‌تی ئێمه له‌خه‌بات و كرده‌وه‌دایه.\nوه‌دروست هه‌ر به‌م هۆیه‌ش، ئاشكرا بوونی ئه‌وه‌یكه ئێمه هه‌ین، ماناكه‌ی مه‌حكوم كردنی ئه‌و شتانه‌یه كه ئێمه له‌گه‌یشتن به‌وه‌یكه ده‌توانین ببین بێبه‌ش ده‌كات. ئێمه تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی خۆمان له‌رێگای به‌په‌ست هه‌ژمار كردن و به‌ره‌نگاربوونه‌وه له‌گه‌ڵ به‌ربه‌سته‌كان ده‌رده‌بڕین.\nئه‌ده‌بیاتێك كه له‌قه‌یران و ئالوگۆر پێك دێ و به سه‌ختی له‌ناو مه‌ترسییه‌كان و نه‌سره‌وتوییه‌كانی سه‌رده‌می خۆی دا ده‌تلێته‌وه بێ گومان ده‌توانێ یارمه‌تی ناوه‌نده‌كانی واقیعییه‌تی نوێ بداو ره‌نگه – ئه‌گه‌ر زه‌وق و لێهاتویی و بوێری، كه‌می نه‌هێنێ – ئه‌و هێمایانه‌ی كه نیشانده‌ری رێگان روونتر كاته‌وه.\nوتنه‌وه‌ی سرودی ئازار، وه جوانی له‌دایك بوون له‌ئه‌مریكادا، بێسوود نییه!\nراده‌ی تیراژو فرۆشراوه، هه‌میشه ناتوانێ بۆ زانیاری له‌چه‌ندو چۆن و كاریگه‌ری و نفوزی كتێبێك پێوه‌رو پێودانگه‌كانی جێگای متمانه به حیساب بێ، هیندێ جار نوسراوه‌یه‌ك كاریگه‌رییه‌كی ده‌بێ كه ره‌نگدانه‌وه‌كه‌ی زۆر به‌ربڵاوتر له‌ئاست بڵاوكردنه‌وه‌ی رواڵه‌تیی ئه‌وه: برێ جار له‌چه‌ندین ساڵ له‌مه‌وبه‌ره‌وه جواب گه‌لێك پێشكه‌ش به‌مه‌سه‌له‌و پێویستییه‌كانی گشتی ده‌كا، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه له‌كاتێكدا مه‌یسه‌ر ده‌بێ كه به‌راستی هونه‌رمه‌ند له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌سه‌له‌و پێویستییانه، وه‌ك گومان و هه‌وڵه ده‌رونییه‌كانی خۆی (ژیابێ). ئاوا به‌رهه‌مێك له‌هوشیاریی روشێنراوی نووسه‌ر هه‌ڵده‌قوڵێ و له‌جیهان ره‌نگده‌داته‌وه: هه‌نگاونان به‌ره‌و ئافراندن، هه‌نگاوێكه بۆ یه‌كگرتن كه هه‌میشه له‌كاتی ژیانی كه‌سێك دا كه ده‌سته‌به‌ری كردووه به‌رناگرێ.\nمن له‌گه‌ڵ ئه‌و نووسه‌رانه‌ش كه بۆ خۆیان خوازیاری ئیمتیازاتێكی هه‌میشه‌یین كه‌به مرۆڤه ئاسایییه‌كان نادرێ هاورا نیم، وه بۆچوونی ئه‌و كه‌سانه‌ش كه له‌سینگ ده‌ده‌ن و به‌رۆكیان داده‌دڕن و خوازیاری به‌خششی گشتی ده‌بن تا له‌خزمه‌ت پیشه‌یه‌كی بێ به‌هره‌دا رۆژگار به‌سه‌ربه‌رن، ته‌ئید ناكه‌م.\nزانیاریمان له‌به‌رته‌سكییه‌كانی خۆمان، زانیاری له‌ناته‌وانییه‌كانمان نییه: ئه‌ده‌بیات كه به‌جۆرێك هه‌نگاونان به‌هه‌ژمار دێ خاوه‌نی هێزی له‌راده‌به‌ده‌ر نییه، به‌ڵام نووسه‌ر، كاتێك به به‌رهه‌مه‌كه‌ی جاویدانی خه‌ڵك و ئه‌و ئه‌زمونانه‌ی خاوه‌ن بایه‌خی راسته‌قینه‌ن، دابین ده‌كا، ده‌توانێ سێحری خۆی بنوێنێته‌وه.\nئه‌گه‌ر ئه‌و شتانه‌ی كه ده‌ینوسێ پاش خوێندنه‌وه به‌هه‌ده‌ر نه‌چن و به‌ڵكو خوێنه‌ر به‌جۆرێك هه‌ڵخڕێنێ یا بگۆرێ، ئه‌وكات نووسه‌ر ده‌توانێ ئیدعای ئه‌وه بكات له پرۆسه‌ی ئاڵوگۆردا رۆڵێكی هه‌یه و بێ ئه‌وه‌ی فه‌خر فرۆشی بكا یا مه‌زلوم بنوێنێ، ده‌توانی خۆی به به‌شێك له‌دیارده‌یه‌كی گه‌وره‌تر و به‌رینتر دابنێ.\nبه‌بڕوای من، ئه‌وانه له‌گه‌ڵ سێبه‌ره‌كانی خۆیاندا ده‌ست ده‌ده‌نه ته‌ك بێژییه نه‌بڕاوه‌كان خۆیان، سوكایه‌تی به‌زمان ده‌كه‌ن. به‌ڵام بۆ كه‌سانێك له‌ئێمه كه دڵنیاین چاره‌نووسی مرۆڤ به‌ره‌و بۆگه‌نی وچه‌په‌ڵی نییه، وه ده‌مانهه‌وێ رێزی لێ بگرین، وشه‌كان ماناو گرینگی هه‌یه. ئێمه له‌كه‌سانێك ده‌گه‌ڕێین كه په‌یوه‌ندییان پێوه‌بگرین، نه‌وه‌ك ستایشمان كه‌ن. ئێمه باس و خواس پێشكه‌ش ده‌كه‌ین نه‌ك نمایش. ئێمه به‌هه‌وڵێكی ته‌واوه‌وه بۆ چاوپێكه‌وتنێكی واقعی ده‌نووسین، تا خوێنه‌ر بتوانێ به‌و وشانه‌ی كه له‌لای ئه‌وه‌وه به‌ره‌و ئێمه دێ و ئه‌م جۆره ئیلهام و پێش گوێیانه له‌ئێمه‌وه به‌ره‌و ئه‌و ده‌گه‌رێته‌وه، به‌شداریی و تێكه‌ڵاوی هه‌بێ.\nئه‌و ئیدعایه‌ی كه گوایه ئه‌ده‌بیات له‌زاتی خۆی دا واقیعییه‌ت ده‌گۆرێ، یا فه‌خر فرۆشییه یا شێتی. هه‌روه‌ها حاشاكردن له‌و خاڵه‌ش كه ئه‌ده‌بیات تاراده‌یه‌ك ده‌توانێ یارمه‌تی به‌هێنانه‌دی ئه‌و گۆرانه بكا، به‌بروای من هه‌ر به‌و راده‌یه گه‌وجانه‌یه.\nزانیاری ئێمه له‌به‌رته‌سكییه‌كانی خۆمان، به‌چه‌شنێكی بنه‌مایی، زانیاریی ئێمه له‌واقیعیه‌تی خۆمانه. له‌سه‌رلێشێوان و گومان و ناهومێدی دا له‌وانه‌یه مرۆڤ له‌گه‌ڵ هێندێك مه‌سه‌له رووبه‌روو بێته‌وه و به‌ته‌نیا له‌گه‌ڵیاندا بكه‌وێته شه‌ر: ده‌كرێ له‌سه‌ره‌تادا له‌به‌رته‌سكیه‌كانه‌وه ده‌ست پێ بكه‌ین، به‌ڵام له‌گه‌ڵیاندا بكه‌وینه شه‌ر. به‌و تێگه‌یشتنه، نوسینی ئه‌ده‌بیاتی شۆرشگێرانه به‌خاتری كه‌سانێك كه باوه‌ریان به‌شۆرش هه‌یه هه‌ر به‌و راده‌یه ئه‌رك به‌جێ نه‌هێنانه كه نوسینی ئه‌ده‌بیاتی میانه‌رۆ له‌خه‌یاڵه‌وه له‌بابه‌ت ناخی خۆیدا به‌رهه‌مێك ده‌خاته‌ڕوو.\nهێندێك كه‌س هه‌ن كه به له‌حنێكی پر خرۆش ده‌ست ده‌ده‌نه تۆوچێنی ئه‌ده‌بیاتی چه‌پی ئیفراتی بۆ خوێنه‌رانێكی كه‌م كه له‌گه‌ڵ هه‌رچییه‌كدا به‌یان ده‌كرێ هاونه‌زه‌رن.\nئه‌و نووسه‌رانه به‌هه‌ر راده‌یه‌كیش ئیدعای ئه‌وه‌یان هه‌بێ كه شۆرشگێرن، ئه‌گه‌ر بۆ كه‌سایه‌تییه‌ك بنووسن كه وه‌ك خۆیان بیر ده‌كه‌نه‌وه و نوسراوه گه‌لێكیان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن كه چاوه‌ڕوانی ده‌كه‌ن، چ مه‌ترسی گه‌لێك قبوڵی ده‌كه‌ن؟ له‌ئاوا گۆره‌پانێكدا شكه‌ست ئیمكانی نییه، به‌ڵام سه‌ركه‌وتنێكیش له‌گۆرێ دا نییه. ئه‌گه‌ر نووسین بۆ مه‌حكوم كردنی ئه‌و به‌ربه‌ست و به‌رته‌سكیانه نه‌بێ كه سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدار له‌ده‌وروبه‌ری په‌یامی نارازییه‌كانی خۆی دا ده‌ینێته‌وه كه‌وایه ئیتر قازانجی نووسین چییه؟\nكاریگه‌ری و نفوزی ئێمه په‌یوه‌ندی به لێهاتوویی، لێبراوی، خاڵ هه‌ڵسه‌نگاندن و روون و ساده نووسین مانه‌وه هه‌یه. وه‌رن باهیوادار بین كه ده‌توانین زمانێك بخولقێنین توانایی و جوانییه‌كه‌ی زۆر زیاتر بێ له زمانێك كه نووسه‌ره سازشكاره‌كان به‌كاری دێنن، تا بژی بۆ به‌ره‌به‌یانی بنێرن!\nبه‌ڵام ته‌نیا مه‌سه‌له‌ی زمان نه‌خراوه‌ته ڕوو. به‌ڵكو مه‌سه‌له‌ی راگه‌ێنه‌ره‌كانیش له‌گۆرێدایه. فه‌رهه‌نگی خۆراگری هه‌موو راگه‌ێنه‌ره‌كان ده‌خاته خزمه‌ت خۆیه‌وه. وه به‌هه‌ده‌ر چوونی هیچ ئامرازێك و ده‌رفه‌تێ بۆ وتن و ده‌ربرین به ڕه‌وا نازانێ. زه‌مان، كورته و خه‌بات لێبراو و ئه‌رك، زیاتر: بۆ نووسه‌ری ئه‌مریكا لاتین كه له‌بابه‌ت گۆرانكاری كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ره‌سه‌اڵه‌تی خۆی پابه‌نده، ئاماده‌كردن و به‌رهه‌م هێنانی كتێب به‌شێكه له‌خه‌بات له‌چه‌ند به‌ره‌دا. پیرۆزكردنی ئه‌ده‌بیات له‌چه‌شنی ناوه‌ندی وشكی كولتووری بۆرژوازی، جێگای سه‌رنجی ئێمه نییه. ئه‌و راپۆرت و بابه‌ته به‌ڵگه‌ییانه‌ی له ئاستێكی به‌ریندا بڵاو ده‌بنه‌وه، ناوه‌رۆكی چیرۆكیی بۆ سینه‌ما، رادیۆ، ته‌له‌ویزێۆن و ئاوازه خۆجێیه‌كان، به‌پێچه‌وانه‌ی بروای هێندێك له سه‌رانی گوتاره تایبه‌ته ئه‌ده‌بیه‌كان كه به سووك لێان ده‌روانن، نمونه‌گه‌لێكی ئه‌ده‌بی (ناچیز) نین و له ئاستێكی خوراره‌وه‌تریشدا نین. ئه‌و كه‌لێنه‌ی كه ژورنالیسمی شۆرش و ئاخێزی ئه‌مریكای لاتین به‌ئامانجی بێگانه‌كردنی راگه‌ێنه‌ره‌گشتییه‌كان كردوویه‌ته‌وه، به‌رهه‌می هه‌وڵی داهێنه‌رانه و تێكه‌ڵ به لێبردوییه‌كه كه له‌جوانی ده‌ربرین، نفوز و كاریگه‌ری، به‌هیچ جۆرێك شتێكی له‌چاو باشترین به‌رهه‌مه‌كان كه‌م نه‌بووه.\nمن باوه‌ڕم به‌پیشه‌كه‌ی خۆم هه‌یه، باوه‌رم به‌ئامرازی كاری خۆم هه‌یه. هه‌رگیز نه‌متوانی له‌وه تێبگه‌م ئه‌و نووسه‌رانه‌ی كه به‌روویه‌كی ئاواڵه‌وه رایده‌گه‌یه‌نن نووسه‌ری له‌جیهانێك دا كه خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌برسانه ده‌مرن مانایه‌كی نییه، چۆن ده‌توانن ده‌ست بۆ نوسین به‌رن.\nوه‌هه‌روه‌ها ناتوانم له‌كاری ئه‌و كه‌سانه‌ی كه وشه‌كان ده‌كه‌نه قه‌ڵماسكی توره‌یی یا ئامرازی په‌رستنی بوته‌كان سه‌ر ده‌ربێنم. وشه ئامرازێكه كه ده‌كرێ له‌بواری خراپ و باش دا به‌كاری بێنین. هیچ كات نوكی ڕم به‌رپرسی جینایه‌ته‌كه نییه.\nمن له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ره‌م كه ئه‌ركی بنه‌مایی ئه‌ده‌بیاتی ئێستای ئه‌مریكای لاتین، رزگاركردنی وشه‌یه له‌په‌ستی وسووكی یه‌ك له‌دوای یه‌ك و گیرۆده‌یی كه پێش به په‌یوه‌ندی ده‌گرێ یا خه‌یانه‌تی پێ ده‌كات: به‌م شێوه‌یه، له‌وڵاتی من، ئازادی ناوی زیندانێكه كه زیندانیانی سیاسی تێدا به‌ند ده‌كه‌ن و دیموكراسی ناوی سیسته‌م گه‌لێكی جۆراوجۆری سامناكه.\nئه‌وین وشه‌یه‌كه كه قسه له‌په‌یوه‌ندی مرۆڤ و ئوتۆمبیل ده‌كاو شۆرش ناوێكه كه له‌سه‌ر مه‌وادی كاسه شۆرییان داناوه. شانازی هه‌ستێكه كه حه‌مام كردن به‌جۆرێك سابوونی تایبه‌تی جوانی ده‌سته‌به‌ر ده‌بێ و به‌خته‌وه‌ری چێژێكی قووڵه كه به‌خواردنی سوسیس به‌رهه‌م دێ. وڵاتێكی هێمن، له‌زۆر شوێنی ئه‌مریكای لاتین به‌گۆرستانێك ده‌ڵێن كه نه‌زم و ته‌رتیبێكی به‌رچاوی هه‌بێ و له‌هه‌ر جێیه‌كیش نوسیبێتیان مرۆڤی ساغ ده‌بێ به (مرۆڤی ناته‌وانی) بخوێنیه‌وه.\nسه‌ره‌ڕای بوونی سانسۆر و زه‌جرو ئازار، له‌رێگای نوسینه‌وه ده‌كرێ شاهیدی زیندووی چۆنیه‌تی رۆژگاری ئێمه‌و خه‌ڵكه‌كه‌مان بۆ ئێستاو داهاتوو بین.\nله‌وانه‌یه مرۆڤ به‌و هۆیه‌وه ده‌ستی دابێته نووسین كه ویستبێتی بڵێ: (به‌م جۆره‌یه ئه‌و شوێنه‌ی كه ئێمه‌ی لێین، به‌م جۆره‌یه ئه‌و شوێنه‌ی كه له‌وێ بووین. ئه‌وه‌یه ئه‌وه‌یكه ئێمه هه‌ین، وه ئه‌وه‌یه ئه‌وه‌یكه ئێمه بووین).\nله‌ئه‌مریكای لاتین ورده ورده ئه‌ده‌بیاتێك شكڵ و هێز ده‌گرێ كه ئامانجه‌كه‌ی به‌خاك ئه‌سپاردنی مردووه‌كان نییه، به‌ڵكوو ده‌یهه‌وێ گیانیان وه‌به‌ر بێنێته‌وه. نایهه‌وێ خۆڵه‌مێشه‌كان لادا به‌ڵكو هه‌وڵ ده‌دا ئاگر هه‌ڵاییسێنێ. ئه‌وه، ئه‌ده‌بیاتێكه درێژه‌ی ده‌بێ و فه‌رهه‌نگی خه‌بات پربارتر ده‌كا. ئه‌گه‌ر، هه‌روه‌ك منیش له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ره‌م، هیوا له‌دڵته‌نگییه خه‌یاڵاوییه‌كانی ناو ده‌روازه‌ی رابردووه باشتربێ، ره‌نگه ئه‌و ئه‌ده‌بیاته كۆرپه‌یه، شیاوی جوانیی هێزگه‌لێكی كۆمه‌ڵایه‌تی بێ كه دره‌نگ یا زوو به‌هه‌ر نرخێك بێ ره‌وتی مێژووی ئێمه له‌بناغه‌وه ده‌خاته به‌رده‌م ئاڵوگۆرو ره‌نگه – هه‌روه‌ك شاعیرێك ده‌ڵێ – (ناوی راسته‌قینه‌ی هه‌رشتێك) بۆ داهاتووان ده‌پارێزێ.\n*Eduardo Galliano نووسه‌ری ناوداری ئورۆگوئه‌و به‌رێوه‌به‌ری گۆڤاری حه‌وتووانه‌ی (Marcho) (64-1961).\n1-Monterideo پێته‌ختی ئورۆگوئه.\n2-Buenos Aires پێته‌ختی ئارژه‌نتین.\n3-مه‌به‌ست مانگی ئووتی ساڵی 1976. ئه‌م بابه‌ته هاوینی ساڵی 1977 نوسراوه.\n5-Miguel Angel Bustos.\n7-Mendoza شارێكه له‌رۆژئاوای ئارژانتین.\n11-Carlos Villar Arauja\n14-Nirvana، حاڵه‌تێكی شادی ده‌روونییه كه به‌سه‌ركوت كردنی خواسته ده‌روونییه‌كان ده‌ست ده‌دا (له‌ئاینه‌كانی بودایی و هێندو).\nسه‌رچاوه: ئه‌م بابه‌ته، له هاوینی 1977 دا له‌لایه‌ن ئێدواردۆ گالیانۆ نوسراوه و به‌زمانی فارسی له‌ژماره 11ی گۆڤاری (كتێبی هه‌ینی) دا له‌رێكه‌وتی 19ی ڕه‌زبه‌ری 1358 هه‌تاوی دا هاتووه.\n*ئه‌م بابه‌ته له ژماره 11 ی گۆڤاری “پێشه‌نگ”دا بڵاو بووه‌ته‌وه.\nPrevious سندووقه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی!!\nNext یاسای هاتووچۆ… ڕۆستام خامۆش


)كورته چیرۆك)…. تاکسیی پێنج ڕیاڵـی – Denegkan\n)كورته چیرۆك)…. تاکسیی پێنج ڕیاڵـی\nbyکه‌ریم\tMarch 4, 2008\tئەدەب\nتا شۆفێره‌که گوتی:( کورتولـوش)، به په‌له ڕامکردو ده‌سکه‌ی ماشێنه‌که‌م گرت سوار بم… به‌ڵام هه‌رچیم کرد، نه‌متوانی ده‌رگای ماشێنه‌که بکه‌مه‌وه. ده‌سکه‌که سووڕی نه‌ده‌خوارد.\nشۆفێره‌که له‌نێو ماشێنه‌که‌وه هاواری لێ هه‌ڵسا:\n– به لای چه‌پدا سووڕی بده.\nبه لای چه‌پیشدا سووڕیمدا، سوودی نه‌بوو. شۆفێره‌که هاواری کرد:\n– هێی کابرا! چ ده‌که‌ی؟. ده‌سکه‌که‌ت شکاند، کردنه‌وه‌ی ده‌رگای ماشێن ئه‌وه‌ی ناوێ..\nله پشتی تاکسییه پێنج ڕیاڵییه‌که‌وه، سێ چوار پاس و ماشێنی باری کۆ ببوونه‌وه‌و هۆڕنیان لـێ‌ده‌دا. پۆلیسی هاتوچۆش هه‌ر فیکه‌فیکی بوو.\nئاره‌ق به جه‌سته‌مدا چۆڕه‌ی ده‌هات‌و هێشتا ده‌گه‌ڵ ده‌سکه‌که خه‌ریکی زۆرانبازی بووم.\nشۆفێره‌که دوو سێ جوێنی ته‌ڕی پێشکێش کردم و له حاڵێکدا ده‌ستی ڕاده‌کێشا تا ده‌رگاکه بکاته‌وه، گوتی:\n– ڕووی هه‌موو دێهاتییه‌کانت سپی کرده‌وه! کابرا هێشتا ڕاستوچه‌پی خۆی لێک جیا ناکاته‌وه، ده‌یه‌وێ سواری ماشێن بێ…\nشۆفێره‌که ده‌رگاکه‌ی کرده‌وه‌و سوار بووم. تاکسییه‌که، که جگه له من چه‌ند مسافیرێکی دیکه‌ی تێدا بوو، که‌وته ڕێ. به‌ڵام شۆفێره‌که وێڵکه‌ری مامه‌ڵه نه‌بوو، ده‌یگوت:\n– به قوربانی ئه‌و خوایه بم بۆ ئه‌م هه‌موو مه‌خلووقاته‌ی!. ئاخر ئێوه چۆن چۆنین ده‌ژین؟. تـف!.. حه‌یفه ئێوه نانی گه‌نم ده‌خۆن!.\nئه‌من خوویه‌کم هه‌یه… کاتێک که له کارێکدا تاوانبار بم، که‌سی به‌رانبه‌ر هه‌رچی بڵێ، وه‌ڵامی ناده‌مه‌وه. شۆفێره‌که، که دیار بوو یه‌کێکی دیکه دڵگیری کردووه، داخی دڵی خۆی به من داده‌ڕێشت و.. مسافیره‌کانی دیکه‌ش قاقا پێ‌ده‌که‌نین.\n– مرۆڤێك نه‌توانێ ده‌رگای ماشێن بکاته‌وه، بۆ بنی گڵ چاکه!.\nئه‌منیش له‌شه‌رمدا سوورو سپی ده‌بوومه‌وه‌و له‌به‌رخۆمه‌وه ده‌مگوت:\n– هه‌رچــی بڵێ حه‌قیه‌تی..\nمسافیره‌کانیش حه‌قیان به شۆفێره‌که ده‌دا. ئه‌و پیاوه قه‌ڵه‌وه‌ی له دوامه‌وه دانیشتبوو، گوتی:\n– هۆکه‌ی ئه‌وه‌یه له کار ورد نابنه‌وه.\nخانمێکی پیرو قسه‌زلیش شاهیدیی دا:\n-»به‌ڵێ عه‌زیزم، ئه‌م کارانه به گه‌وره و بچووکی نییه. هێندێ که‌س شعووری بڕ ناکا.«\nشۆفێره‌که سه‌رێکی باداو گوتی:\n– که‌سێ شعووری نه‌بێ، فلسێك ناهێنێ..\nنه‌مده‌زانی چ وه‌ڵامێکیان بده‌مه‌وه. ده‌ترسام ئه‌گه‌ر قسه بکه‌م، تێرو پڕیشم بکوتن. پیاوه قه‌ڵه‌وه‌که ده‌یویست له شه‌قامی (ئه‌مین ئونو) دابه‌زێ، به‌ڵام هه‌رچییه‌کی ده‌کرد، ده‌رگای ماشێنه‌که نه‌ده‌کرایه‌وه. شۆفێره‌که ئه‌مجاره‌یان به سه‌ر ئه‌ودا هاواری کرد:\n– براکه‌ی باوکم.. دیاره تۆش وه‌کوو ئه‌وی.. ده‌سکه‌که به لای ڕاستدا سووڕ بده!.\n– کاکه سووڕ ناخوا!..\n– ئه‌تۆ خه‌ریکی به لای چه‌پدا سووڕی ده‌ده‌ی.. به لای ڕاستدا سووڕی بده.\nپیاوه قه‌ڵه‌وه‌که وه‌کوو ترومپا ده‌ستی بۆ چه‌پ و ڕاست ده‌برد؛ به‌ڵام ده‌رگاکه نه‌ده‌کرایه‌وه.\nشۆفێره‌که خه‌ریک بوو له داخدا بته‌قێ، گوتی:\n– کاکه.. گووی سه‌گت تێ کرد! ئاخر ئه‌وه‌ی ناوێ. له ده‌ره‌وه بۆ چه‌پ و له نێوه‌وه‌ش ده‌بێ بۆ ڕاستی سووڕ بده‌ی.\nبه‌ڵام ده‌رگاکه له شوێنی خۆیدا جووڵه‌ی نه‌ده‌کرد، هه‌رده‌تگوت دوعای لـێکراوه. شۆفێره‌که خۆی درێژ کرده‌وه‌و ده‌رگاکه‌ی کرده‌وه..\nکابرای قه‌ڵه‌و خۆی هاویشته ده‌ره‌وه. ئه‌منیش هه‌رچه‌ند ده‌مویست بۆ (کورتولوش) بڕۆم، له ترسی ئه‌وه‌ی نه‌وه‌ک له‌گه‌ڵ شۆفێره‌که ده‌نگم ده‌ر بێ، وام به چاک زانی تا ده‌رگا وازه، دابه‌زم.\nهه‌میسان ماوه‌یه‌ک له سه‌ر شه‌قامه‌که چاوه‌ڕوان مامه‌وه. کاتێ که ماشێنێك گه‌یشته لام و پرسیی: (کورتولوش؟)، خێرا بازم داو ده‌سکه‌که‌م گرت و وه‌ک ماشێنه‌که‌ی پێشوو به لای چه‌پدا سووڕیمدا، به‌ڵام نه‌کرایه‌وه، به لای ڕاستیشدا سووڕیم دا، هه‌ر نه‌کرایه‌وه.. جاری دووه‌م ئه‌وه‌نده توند زۆرم لـێ کرد زۆری نه‌مابوو ده‌ماره‌کانی ده‌ستم له‌به‌ر یه‌ک بچن!.\nشۆفێره‌که هاواری لـێ‌هه‌ڵسا:\n– کابرا.. چمـا تازه له دێهاته‌وه هاتـووی؟!. ده‌سکه‌که بۆ سه‌ره‌وه ڕاکێشه.\nده‌رگاکه‌م کرده‌وه‌و سوار بووم.. شۆفێره‌که ده‌ستی به قسه کردن کرد:\n– هه‌ر که‌سێ له داپیـره‌ی تووڕه ده‌بێ، دێته شار.. ئه‌مانه ده‌بێ سواری وڵاخ بن.. چووزانن ماشێن چییه!!\nمسافیره‌کانیش له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌میان گرتبووو ئه‌وه‌ی لێیان وه‌شایه‌وه پێیان کردم.\nله ترسان ورته‌م له ده‌م نه‌ده‌هاته ده‌ر. ده‌مگوت نه‌وه‌ک بڕژێنه سه‌رم و تێرو پڕم بکوتن.\nمسافیرێک ده‌یویست له (کاراکوی) دابه‌زێ. ئه‌ویش نه‌یده‌توانی ده‌رگاکه بکاته‌وه!.\nشۆفێره‌که ده‌ستی پێ‌کرد:\n– کاکی خۆم بۆ سه‌ره‌وه‌ی ڕاکێشه!.\nمسافیره‌که له لات و چه‌قۆکێشه‌کان بوو، وه‌ڵامی دایه‌وه:\n– خۆ ده‌ستت نه‌شکاوه.. زووبه خۆت ئه‌م سه‌گخاوه‌نه بکه‌ره‌وه.\nشۆفێره‌که درێژ بۆوه و ده‌رگاکه‌ی واز کرد. کابرا چووه خواره‌وه. منیش له ترسی ئه‌وه‌ی نه‌وه‌ک داخی ئه‌و کابرایه به سه‌ر مندا بڕێژێ، وام به چاک زانی تا ده‌رگای ماشێنه‌که وازه، دابه‌زم.\nبه زه‌حمه‌ت ماشێنێکی دیکه‌م ده‌ست که‌وت. ده‌سکه‌م بۆ لای چه‌پ سووڕدا.. بۆ لای ڕاستم سووڕدا.. ڕامکێشایه سه‌ره‌وه.. به‌ڵام ده‌رگا نه‌کرایه‌وه.\nشۆفێره‌که هاواری کرد:\n– کـاکـه، پاڵی پێوه بنێ..\n– کوێی پاڵ پێوه بنێم؟.\n– هــه‌ی، هــه‌ی!. تۆ سه‌یر ئه‌مه، هه‌ر ده‌ڵێی تازه بــاره کاکه‌ی فرۆشتووه و هاتۆته شـار!!.\nبه توندی پاڵم به ده‌رگاکه‌وه نا. ((ته‌ق‌و پۆق))ی وێ که‌وت. به‌ڵام نه‌کرایه‌وه.\n– هێی خاڵۆ! بۆچ پاڵ به ده‌رگاکه‌وه ده‌نێی؟ ده‌سکه‌که پاڵ بده!!.\nشوکور بۆ خوا ئه‌مه‌یان ئۆتوماتیک بووو به‌هاسانی کرایه‌وه. به‌ڵام شۆفێره‌که له‌وانی دیکه زمانشڕتر بوو:\n– ئێمه ده‌بێ شارستانه‌تیش پێشانی مسافیره‌کان بده‌ین!. چاره‌ڕه‌شییه‌که له‌وه‌دایه هێندێکیان ئه‌وه‌نده بێ‌مێشکن باس ناکرێن..\nشۆفێره‌که بێده‌نگ بوو. نه‌ختێ گوێی شل کرد‌و پاشان به یه‌کێك له‌و مسافیرانه‌ی گوت که له ته‌نیشت ده‌رگاکه دانیشتبوو:\n– ده‌رگای لای تۆ وازه.\nمسافیره‌که ده‌رگاکه‌ی کرده‌وه و له‌سه‌رخۆ پێوه‌ی دایه‌وه.\n– نه‌به‌سترا، چما نانت نه‌خواردووه!. توند پێوه‌ی بده‌ره‌وه.\nمسافیره‌که دیسانه‌وه ده‌رگاکه‌ی کرده‌وه و ئه‌مجاره ئه‌وه‌نده توند پێوه‌ی دایه‌وه شۆفێره‌که میترێک به هه‌وادا چوو.\n– ئه‌وه چته ڕه‌حمه‌ت له باوکت؟!. بۆ پێنج ڕیاڵ ده‌رگای ماشێنه‌که‌ت لـێکرده‌وه!. خۆ ده‌رگای قه‌ڵا نییه به‌و شێوه‌یه‌ی ده‌به‌ستی!.\nهاتوهاواری نێوان شۆفێرو مسافیره‌که نه‌بڕابۆوه که گه‌یشتینه (گالاتاسرای). ئه‌و مسافیره‌ی له‌گه‌ڵ شۆفێره‌که به شه‌ڕ هاتبوو، ده‌یویست دابه‌زێ. دیسان ده‌رگا نه‌ده‌کرایه‌وه!. ژاوه‌ژاوێک سه‌ری هه‌ڵدابوو باس ناکرێ!.\nله‌ئاکامدا ئه‌وه‌نده ده‌سکه‌که‌ی بۆ سه‌ره‌وه‌و خواره‌وه‌و بۆ لای چه‌پ و ڕاست سووڕدا تا ده‌رگاکه کرایه‌وه. بینیم وا چاکه، پاش ئه‌م هه‌موو زه‌حمه‌ته که ده‌رگای ماشێنه‌که کراوه‌ته‌وه، ئه‌منیش دابه‌زم.. به په‌له بازم دایه خواره‌وه.\nپاش مانه‌وه‌یه‌کی زۆر، تاکسییه‌کی دیکه‌م دۆزییه‌وه. له شۆفێره‌که‌م پرسی:\n– ده‌چیه کورتولوش؟.\n– به‌ڵێ.. فه‌رموون..\nله ترسی ئه‌وه‌ی نه‌وه‌ک له‌گه‌ڵ ئه‌میش یه‌ک بگرین، پرسیم:\n– بۆ کـام لای ڕابکێشم؟.\nشۆفێره‌که وه‌کوو یه‌کێک جنۆکه‌ی له‌نێو حه‌مامدا دیتبێ، هه‌ر دوو چاوی ده‌رپۆقین‌و گوتی:\n– ئه‌مه پرسیار کردنی ناوێ، کاکی خۆم.. ئاشکرایه ده‌بێ بۆ لای خۆتی ڕابکێشی!.\nئیدی کاسه‌ی سه‌برم لێی ده‌ڕژا، پرسیم:\n– ئاخر هه‌رکام له ئێوه جۆره سازێک لـێده‌ده‌ن.. تاوانی من چییه؟.\nشۆفێره‌که له‌م قسه‌یه‌ی من زۆر دڵگیر بوو. گوتی:\n– خۆ بۆمب دروست ناکه‌ی!. شاگردی شۆفێریش ده‌زانێ که ماشێنی فۆرد ده‌بێ بۆ لای چه‌پ و شۆفێرلێت بۆ لای ڕاست سووڕ بده‌ی. ده‌بێ مه‌رسیدس بێنز بۆ نێوه‌وه فشار بده‌ی. ده‌بێ هیلمن بۆ لای خۆت ڕابکێشی.. فیات بۆ سه‌ره‌وه ڕابکێشی..\nشۆفێره‌که چه‌شنی قوتابییه‌کی زیره‌ک که له بن ته‌خته‌ڕه‌شه‌دا وانه‌کانی وه‌ڵام ده‌داته‌وه، به دوای یه‌کدا شێوه‌ی کردنه‌وه‌ی ده‌رگای ماشێنه‌کانی ده‌گوت. مسافیره‌کانیش کڕو کپ گوێیان شل کردبوو.\nیه‌کێک له مسافیره‌کان گوتی:\n– ده باشه بۆچی هه‌ر هه‌موویان وه‌ک یه‌ک دروست نه‌کردووه تا مرۆڤ سه‌ریان لـێ‌ده‌ربکا؟!\nشۆفێره‌که ترشۆکه‌یه‌کی هـاتێ‌و گوتی:\n– چۆن ده‌بێ؟.. هه‌ر یه‌ک له‌و ماشێنانه هی وڵاتێک و کارگه‌یه‌که‌و هه‌ر وڵاتێکیش وا ڕاهاتوون بۆ یه‌ک لای سووڕ بده‌ن!!.\nزمانه بێخاوه‌نه‌که‌ی منیش که به هه‌ر زه‌حمه‌تێک بوو تا ئه‌و ساته ڕامگرتبوو، وه‌ک ته‌ڵه‌ی مشک که نێچیری لـێ نێزیک ده‌بێته‌وه‌و له‌پڕ ده‌ته‌قێ، بێده‌سه‌ڵاتانه کرایه‌وه‌و گوتم:\n– ده‌سا ئێمه چ گوناحێکمان کردووه که ده‌بێ له‌گه‌ڵ سازی گشت وڵاتێک هه‌ڵپه‌ڕین!!.\nشۆفێره‌که به‌شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی پێکه‌نی‌و گوتی:\n– هـه.. هـه.. برا توێکڵه کاڵه‌ک فڕێ مه‌ده ژێر پێمان.. ئێمه ژن‌و منداڵمان هه‌یه. ده‌بێ خه‌رجی شه‌ش که‌س بده‌ین.\nیه‌کێک له مسافیره‌کان که به سه‌روسه‌کوتیه‌وه وا ده‌رده‌که‌وت بێکاره نییه و هه‌ر دوو چاوی بڕیبوونه نێوچاوانی من، گوتی:\n– ئێوه بۆچ وا ڕاهاتوون قسه‌ی بێمانا بکـه‌ن؟.\nیه‌کێک له مسافیره‌کان ده‌یویست له (ته‌قسیم) دابه‌زێ. هه‌رکه ویستی له ده‌رگاکه بچێته ده‌ره‌وه، ده‌نگی هاوارو ناڵه‌ی\n– ئــۆف.. هـاوار!!..\n– چ بـوو؟.\nپه‌نجه‌ی که‌وتبووه به‌ر ده‌رگاکه.. ده‌ستی به ناسزا گوتن کرد:\n– ئه‌م گو وه‌ناو بووه وه‌ک سه‌گ وایه!..\nشۆفێره‌که تریقایه‌وه، پێی به گازدا ناو گوتی:\n– ئه‌و که‌سه‌ی نه‌توانێ سواری ماشێن بێ، مردنی له مانی چاکتره!.\nئه‌میش تازه گرێی دڵی کرابۆوه. سه‌یرم کرد چاکتر وایه دابه‌زم و پاشماوه‌ی ڕێگاکه به پــێ ببڕم.. به‌ڵام وه‌ک هه‌میشه کاره‌کان پێچه‌وانه بوون.. ئێستا که من بڕیارم دابوو به پێ بڕۆم، تاکسییه خاڵییه‌کان یه‌ک له دوای یه‌ک ده‌هاتن، ڕاده‌وه‌ستان‌و ده‌یانپرســی:\n– کاکه، بۆ کوێ ده‌چن؟.\nئه‌من یان وه‌ڵامیانم نه‌ده‌دایه‌وه، یان به سه‌ر ئاماژه‌م ده‌کرد که ماشێنم ناوێ. سه‌ره‌نجام ماشێنێک له ته‌نیشتم ڕاوه‌ستا‌و گوتی:\n– ده‌چنه کورتولوش؟.\nسه‌یری ڕوومه‌تی شۆفێره‌که‌م کرد. پیاوێکی ده‌نێوه‌وه‌چوو بوو. له دڵی خۆمدا گوتم: (ئه‌مه‌یان ئیدی ناسزا ناڵێ). ماشێنه‌که سێ که‌سی دیکه‌شی تێدا بوو. پرسیم:\n– تاکسییه‌که‌ی ئێوه مۆرکی کوێی پێوه‌یه؟.\nشۆفێره‌که زۆری پێ ناخۆش بوو، گوتی:\n– ڕه‌حمه‌ت له باوکت، چما به پێنج ڕیاڵته‌وه ده‌ته‌وێ ماشێنه‌که بکڕی؟.\n– نا، کاکه، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه ده‌رگاکه‌ی چۆن چۆنین ده‌کرێته‌وه؟.\n– بۆ نێوه‌وه پاڵی پێوه بنێ..\nبه‌ڵام ئه‌م ماشێنه هه‌ر ده‌سکه‌ی نه‌بوو. ئه‌منیش نه‌مده‌زانی ده‌بێ کوێی پاڵ پێوه بنێم.\n– زووبه.. گیانت ده‌رچـێ.. سوار به!.\nبه ده‌ست‌و ئه‌ژنۆو ئانێشک ده‌ستم به پاڵدانی په‌یکه‌ری ماشێنه‌که کرد.. شۆفێره‌که له‌نێوه‌وه یارمه‌تیی ده‌دا.. یه‌کێک له مسافیره‌کانیش که له ته‌نیشت ده‌رگاکه دانیشتبوو، به هاوارمانه‌وه هات تا له ئاکامدا ده‌رگاکه کرایه‌وه‌و سوار بووم..\nبه‌ڵام هه‌رچی هه‌وڵم ده‌دا، ده‌رگاکه پێوه نه‌ده‌درایه‌وه.. ناچار بووم به هه‌رچی هێزێک که تێم دایه ده‌رگاکه پێوه بده‌مه‌وه.\nشۆفێره‌که ده‌ستی به بۆڵه بۆڵ کرد:\n– په‌نجا هه‌زار لیره‌م به‌م ماشێنه داوه. هێشتا ساڵێک نابێ، کردیانه که‌وڵه کۆنه.. مخابن بۆ عه‌ره‌بانه‌یه‌ک مرۆڤ بیخاته ژێر پێی ئه‌م خه‌ڵکه..\nگه‌یشتینه ((کورتولوش)).. ماشێنه‌که ڕاوه‌ستا. ئه‌و مسافیره‌ی له ته‌نیشت ده‌رگاکه دانیشتبوو، ده‌یویست ده‌رگاکه بکاته‌وه؛ به‌ڵام هه‌رچی هه‌وڵی ده‌دا، نه‌ده‌کرایه‌وه.\nئه‌من که له شۆفێره‌کانی پێشووه‌وه فێر ببووم، له سه‌ر یه‌ک ده‌مگوت:\n– بۆ چه‌پ.. بۆ ڕاست.. بۆ سه‌ره‌وه.. بۆ خواره‌وه..\nیه‌کێکی دیکه له مسافیره‌کانیش هاته یاریمان. به دوای ئه‌ودا ، سێیه‌م که‌س‌و چواره‌م که‌سیش.. هه‌موومان به‌ر بووینه گیانی ده‌رگاکه.. پاشانیش شۆفێره‌که ماوه‌یه‌ک تێکۆشا. به‌ڵام ده‌رگای ماشێنه‌که نه‌ده‌کرایه‌وه.. ده‌رگاکانی دیکه‌ش هه‌ر به‌و شێوه‌یه..\nهه‌موومان ده‌نێو ماشێنه‌که‌دا توند کرابووین.. شۆفێره‌که، که ئاره‌ق به جه‌سته‌یدا چۆڕه‌ی ده‌هات، هه‌زار جوێن‌و قسه‌ی ناشیرینی پێشکێشی هه‌مووان کرد.\nئێمه هه‌ریه‌که‌مان له‌گه‌ڵ ده‌رگایه‌ک مله مله‌مان بوو؛ به‌ڵام سوودی نه‌بوو.\nله پشتی تاکسییه‌که‌ی ئێمه‌وه، تراموای و ســی چــل ئۆتوموبیل ڕیزیان به‌ستبوو. پۆلیسی هاتوچۆ سه‌ره‌مڕ هاواری ده‌کرد:\n– بکه‌وه ڕێ..\nیه‌کێک له ڕێبواره‌کان کۆته‌که‌ی له به‌ر داکه‌ند‌و که‌وته هه‌وڵدان تا به‌ڵکوو ده‌رگاکه بکاته‌وه. ئه‌و خانمه‌ی له‌گه‌ڵ مسافیره‌کان له‌نێو ماشێنه‌که‌دا بوو، ده‌یقیژاند:\n– خه‌ڵکینه! خێرا که‌ن.. یارمه‌تیمان بده‌ن.. فریامان که‌ون..\nسه‌ر‌وسه‌کوتی جۆرێک بوو مرۆڤ وایده‌زانی ژان ده‌یگرێ. خه‌ڵک ده‌ور‌و پشتی ته‌نیبووین. هه‌ریه‌که‌و قسه‌یه‌کی ده‌کرد:\n– چ بــووه؟.\n– که‌سێک بۆته ژێره‌وه؟.\n-له شتـــی داوه؟.\n– نه، کاکــه!.. له‌نێو ماشێنه‌که‌دا ماوینه‌ته‌وه.. ده‌رگاکان ناکرێنه‌وه!.\nژنه مسافیره‌که هاواری ده‌کرد.. شۆفێره‌که جوێنی به خه‌ڵکی بێکاره ده‌دا.. ڕێبواره‌کانیش پێ‌ده‌که‌نین. هه‌تــا یه‌کێک له ڕێبواره‌کان گوتی:\n– وا نابێ.. بڕۆن چه‌کوشێک بێنن.\nیه‌کێکی دیکه گوتی:\n– چه‌کوش سوودی نییه.. ده‌لــه‌می ده‌وێ.\n– چــما ده‌تانه‌وێ به‌رد بشکێنن؟.. به قه‌د قورسییه‌که‌ی ئه‌سکه‌ناسم داوه!.\nدنیا تاریک ده‌بوو‌و ئێمه‌ش هه‌روا ده‌نێو ماشێنه‌که‌دا گیرمان خواردبوو. یه‌کێک له شۆفێره‌کان به شۆفێره‌که‌ی ئێمه‌ی گوت:\n– برا، به‌خۆڕایی خۆت ده‌سخه‌ڕۆ مه‌که.. بڕۆ بۆ لای وه‌ستا (یونکا).. ئه‌منیش پێش چه‌ند ڕۆژ تووشی ئه‌م ده‌رده هاتم. بۆ لای هه‌رکه‌سێک ده‌چووم، نه‌یده‌توانی ده‌رگاکه بکاته‌وه.. له ئاکامدا، ئه‌و ڕزگاری کردم..\nچووین بۆ کارگه‌که‌ی وه‌ستا (یونکا). به‌ڵام وه‌ستا دوکانی داخستبوو. یه‌کێکمان بۆ ماڵیان نارد. دوو، سێ سه‌عاتێکی دیکه تێپه‌ڕی.. وه‌ستا دیار نه‌بوو. خه‌ریک بووین له‌نێو ماشێنه‌که‌دا شه‌قمان ده‌برد!. خوا ڕه‌حمی کرد وه‌ستا گه‌یشت، ئه‌گینا وه‌زعی هه‌موومان خــراپ ده‌بوو. ئه‌ویش نیو سه‌عاتێک له‌گه‌ڵ ماشێنه‌که ده‌ستوپه‌نجه‌ی نه‌رم کرد؛ به‌ڵام نه‌یتوانی بیکاته‌وه. گوتـی:\n– بیبه‌نه (تارلاباشی) بۆ لای (ئیبو)ی قوفڵســـاز.\nچووینه لای (ئیبو). ئه‌ویش سه‌یرێکی قوفڵه‌که‌ی کرد‌و گوتی:\n– زمانه‌ی قوفڵه‌کان خراپ بوون!.\n– چ بکـه‌یـن؟.\n– به شه‌و نابێ.. ڕۆژێک کار ده‌بـا.. بڕۆن سبه‌ینێ زوو بێنه‌وه تا چاکی بکه‌مه‌وه.\nده‌ستمان به پاڕانه‌وه کرد:\n– بیکه بۆ خاتری خوا ڕزگارمان بکه.\n– لانیکه‌م به مێرده‌که‌م بڵێن ئه‌من لێره‌م.\n(ئیبو) که دڵی پێمان سووتابوو، ده‌ستی به کارکردن کرد. نزیک به نیوه‌ی شه‌و ده‌ستی له کار هه‌ڵگرت‌و گوتی:\n– کاکه نابێ.. ئه‌م سه‌گخاوه‌نانه کاتێک که په‌کیان ده‌که‌وێ، هیچیان له‌گه‌ڵ ناکرێ..\n– ده‌سا ئێمه چ بکه‌ین؟.\n– له په‌نجه‌ره‌که‌ڕا بێنه ده‌ره‌وه.\nسه‌ره‌تا نۆره‌ی خانمه‌که بوو. سه‌ری له په‌نجه‌ره‌که‌وه برده ده‌ره‌وه. هێندێک که‌س له ده‌ره‌وه ڕایانده‌کێشا‌و ئێمه‌ش له‌نێوه‌وه پاڵمان پێوه ده‌نا تا سه‌ره‌نجام چووه ده‌ره‌وه.\nدوای ئه‌و، ئه‌من چوومه ده‌ره‌وه.. هه‌ناسه‌م خه‌ریک بوو بپچرێ که خه‌ڵک فریام که‌وتن. به‌دوای مندا مسافیرێکی قه‌ڵه‌و ده‌یویست بێته ده‌ره‌وه. هه‌تا نێوقه‌د ڕامانکێشایه ده‌ره‌وه. به‌ڵام له نێوه‌ڕاستدا گیری کرد. بێچاره سه‌ره‌مڕ هاواری ده‌کرد:\n– کاکه لێم گه‌ڕێن بچمه‌وه نێو ماشێنه‌که‌وه.. نامه‌وێ!.\nبه‌ڵام نــه ده‌یتوانی بچێته‌وه ژووره‌وه، نــه ده‌شیتوانی بێته ده‌ره‌وه!.. ئه‌من زۆر دواکه‌وتبووم و ئێستا ده‌بوو له‌گه‌ڵ دایکی منداڵه‌کانیش ده‌مه‌قاڵه‌یه‌ک بکه‌م و بۆی لێکبده‌مه‌وه که تاكوو ئێستا له کوێ بووم.\nبه‌په‌له به‌ره‌و ماڵ بوومه‌وه.. نــازانم ئه‌و بێچاره‌یه چیی به سه‌رهات.. به‌ڵام ئه‌من به‌ڵێنم به ژنــه‌که‌مدا و سوێندم خوارد که چیدی سـواری تاکسیی پێنج ڕیاڵی نه‌بم و گشت شه‌وێک ڕێگای (کورتولوش) به پــێ ببڕم…\nســه‌رچاوه: (تاکسی پنج ریالـی)، عزیز نسین، ترجمه: رضا همراه، ص. 10-21\nPrevious سوارێکم بەسەر هەناسەکانی خۆمەوە\nNext تاڵه‌بانی نایه‌وێت خه‌نجه‌ری ژه‌هراوی له‌دواوه‌له‌سوپای ئێراق بدات!