کاری ته‌ختكردن و هەڵکەندن دەکرێت لە مانگی ئایاردا بۆ پرۆژەی دیواری بەرگری. [خاوەنی وێنە: فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی بەغدا]\nبەرپرسانی ناوخۆیی بە دیارونایان وت هێزەکانی عێراق نزیکبوونەتەوە لە تەواوکردنی دروستکردنی دیوارێکی کۆنکرێتی کە توێژێكی دیکە له بەرگری دەداتە بەغدا بۆئەوەی لەو دزه‌كه‌رانه پارێزراوبێت کە ده‌شێت ببنه مەترسی ئەمنی.\nفەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی بەغدا دەستیكرد بە کارەکان لە سەر دیوارەکە لەسەرەتای 2016 و ئەوەش بەشێك بوو لە هەوڵە گشتیەکان بۆ بەرگریکردن لە پایتەختەکەی عێراق.\nئەندامێكی لیژنەی ئەمنی ئەنجومەنی پارێزگای بەغدا سەعد مەتلەبی بە دیارونای وت: "دیوارە ئەمنیەکە دەوری پایتەخت دەدات لە سێ لاوە لە باکور و رۆژئاوا و باشورەوە."\nبه‌ربه‌ستێكی کۆنکرێتی لادەبرێت لە گەڕەکێکی بەغدا له تشرینی دووەم بۆ ئەوەی به‌كاربهێنرێت له دروستكردنی ئه‌و دیواری بەرگرییه‌دا كه به دەوری شارەکەدا درێژده‌بێته‌وه. [خاوەنی وێنە: فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی بەغدا]\nوتی لە ناوچەکانی رۆخی باکوری بەغداوە دەستپێدەکات، کە گەڕەکی تارمییە دەگرێتەوە، لەوێشەوە دەوری رۆژئاوا دەدات بەرەو ئه‌و ناوچانه‌ی بەستراون بە فەلوجە و عامریە فەلوجەوه، ئینجا بەرەو باشور درێژدەبێتەوە بەرەو یوسفییە و لەتیفییە و مه‌دائین.\nوتیشی: "دیوارە ئەمنییەکە ئێستا نزیکەی 95 کم درێژە و زیاتر پێکهاتووە لەو به‌ربه‌سته كۆنكرێتییانه‌ی بەناو گەڕەکەکانی پایتەختدا بڵاوکرابوونەوە و دەوری چەند گەڕەکێکی سەرەکی و بیانا گشتیەکانیان دابوو."\nهه‌روه‌ها وتی هەشت دەروازەی ئەمنی درووستدەکرێن بەدرێژایی دیوارەکە تا پشكنین بۆ ئۆتۆمبیلەکان بکرێت و بە ئامێری دۆزینەوەی تەقەمەنی بپشکنرێن، لەکاتێکدا تاوەری چاودێریشیان لێ دادەنرێت به کامێرا و ئامێرەکانی هه‌ستكردن به جوڵه‌وه.\nمەتلەبی وتی: "دیوارە ئەمنیەکە ئاشكرایە رێگریدەکات لە هاتنە ناوەوەی ئۆتۆمبیلە بۆمبڕێژکراوەکان." وتیشی بۆشاییەکان و رێگا خۆڵەکان دەگرێت کە ده‌كرێت بۆ گواستنەوەی چەك و تەقەمەنی بەکاربهێنرێن.\nهاوکاری لە هێزە خێڵەکیەکانەوە\nشێخ خالید جەنون، سەرۆکی ئەنجومنی خێڵ و پیاوماقۆڵانی لەتیفییە لە بەغدا، وتی دیوارەکە لەلایەن یەکەی ئەندازیاریی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی بەغداوە دروستدەکرێت بە هاوکاری هێزە خێڵەکیەکانی سەحوە.\nجەنون وتی هێزەکانی سەحوە هاوکاری دانانی چەندین دیواری بەرگرییان کردووە "لە دەوری چەند ناوچەیەك لە سەر رێنماییەکانی فەرماندەییەکە"، هەروەها پاسەوانییان کردووە لەناو تاوەرکانی چاودێریدا بۆ پاراستنی ئەمنیەتی ناوچەکان و هەواڵگریشییان دابینکردووە.\nوتی دیوارەکە لە باشوری بەغدا بە درێژی 40 کم درێژدەبێتەوە كه "رێکارێکی زۆر باشە بۆ سنووردارکردنی جوڵەی تیرۆریستەکان و رێگریکردن لە بەکارهێنانی ناوچەکانمان وەك رێڕەوێك کە لێوەی هەڕەشە لە پایتەخت بکەن".\nوتیشی ئەو ناوچانە پێشتر "زۆر مەترسیدار" بوون، چونکە گروپە توندڕەوەکان بەکاریانده‌هێنان وەك پەناگە و بنکەی دەستپێکردنی هێرشەکانیان.\nجەنون وتی چەند شانەیەکی نووستوی داعش لە ناوچەکە ماون بەڵام "پارێزراو نین و بەردەوام دەکرێنە ئامانج و راوەدوودەنرێن".\nپرۆژەیەکی شوراكێشیی فراوانتر\nدیوارە ئەمنییەکە بەشێکە لە پرۆژەیەکی شوراكێشی کە ملیارێك دینار (838،000 دۆلار)ی تێدەچێت و هەڵکەندنی خەندەقیش لەخۆدەگرێت -- 2 مەتر قوڵ و 3 مەتر پان -- لەو ناوچانەی لەلایەن دیوارە ئەمنیەکەوە نەپارێزراون.\nوتی پرۆژه‌كه باڵۆنی چاودێری و سیستمی ئەلکترۆنیش لەخۆدەگرێت کە بە 360 پلە چاودێری بەدەوری بەغدادا دابیندەکات.\nئەندامێكی ئەنجومەنی پارێزگای بەغدا، غالیب زاملی، بە دیارونای وت پرۆژەی بەرگرییەکە "تەنیا بۆ سنووردارکردنی هێرشە تیرۆریستییەکان نیە".\nوتی هاوکاریی هێزە ئەمنیەکانیش دەکات بۆئەوەی ژمارەی بازگەکان کەمبکەنەوە و رێکارە ئەمنیەکانیش لە گەڕەکەکانی بەغدا سوکتربکەن، ئەمەش ئەرکی سەرشانی هێزە ئەمنیەکان و دانیشتوانەکەش کەمدەکاتەوە.\nوتی بازگەکان ناسروان بەوەی دەبنە هۆی دروستکردنی قه‌ره‌باڵغی لەسەر شەقامەکانی پایتەخت و ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد كه پرۆژەی شورا ئه‌منییه‌كه پاراستن زیاتر دەکات و رێشخۆشدەکات بۆ کردنەوەی رێگای زیاتر و ئەو ناوچانەی بە هۆکاری ئەمنی داخراون، ئەمەش ئاسانكاری ده‌كات بۆ جموجۆڵی زیاتر.\nحسين علاء موسى | 2018-07-07\nوادەی بینین لە چ وەزارەتێك؟


پیرانشار: خۆکوژی گەنجێک - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\n03.05.2021 03.05.2021 Kurdistan Human Rights Association\t88 Views 0 Comments\nشەممە 11ی گوڵانی 2721ی کوردی، گەنجێک بە ناونیشانی “ئومێد ئەحمەدپوور” 17 ساڵ تەمەن کوڕی حەیدەر خەڵکی پیرانشار لە ڕێی خۆکوژییەوە کۆتایی بە ژیانی خۆی هــێنا.\nتا کاتی داڕشتنی ئەم هەواڵە، لەمەڕ هۆکاری خۆکوژی ئەم هاوڵاتییە زانیارییەک بە دەستەوە نییە.\nشیاوی باسە، بە هۆی هەژاری و بێ دەرەتانی و نەبوونی هەلی کار، خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردســتان بەتایبەت گەنجان لە ژێر باری گرانی ئابووریدان و ئەم هۆکارە ڕێژەی خۆکوژییەکانی هەڵکشاندووە.\n← کامێران؛ دەستبەسەر کردنی شارۆمەندێک لەلایەن ھێزە ئەمنیەتیەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە\nخۆکوژی گەنجێکی کورد لە سەربازخانە →


خەدەنگ چیە؟ – خەدەنگ\nخەدەنگ ناڤەکێ کەڤنێ کوردیيە ب واتەیا (سەرەرۆم) دهێت و ژ وى ئالافێ ب سەرێ تیری ڤە دبێژنێ خەدەنگ. ئەڤ ناڤ د فەرهەنگا هوزانڤانێن کلاسیکێن کورد دا, گەلەک بەربەلاڤە و ب سایا سەرێ وان ئەڤ پەیڤ ژ نەمانێ رزگاربوویە و گەهشتیە ڕۆژا مە یا ئیرۆ.\nخەدەنگ مالپەرەک ڕه‌وشه‌نبیرى گشتییه. سازیا وێ سەر ب ڕێڤه‌به‌ریا سه‌نته‌رێ ته‌كنۆلۆژیا زانیارى و ئامارێ ل زانکۆیا زاخۆ یه. خەدەنگ دێ وەکى ناڤێ خوە کار كه‌ت و دێ بيت دەرگەهەک گرنگ, کو مامۆستا و قوتاببیێن زانکۆیا زاخۆ نێرین و بۆچوونیێن خوە بەلاڤە بكه‌ن و دیسا دێ بت ئامرازەک گرنگ بۆ گەهاندنا گازندە و گلەیێن مامۆستا و قوتابیان. خەدەنگ دێ بزاڤی كه‌ت, بابەتێن زانستى, مرۆڤایەتى و فیلۆسوفى ب ئازرینت ژ بۆ كو هەر کەس ژێ سودبەخش ببت.


جەلادو قوربانی - ئاوێنه\nدوای بینینی بەرنامەیەکی دۆکۆمێنتاری کە لەکەناڵێکی تەلەفزێۆنی فینلەندی پەخشکرا، هێزێکی شاراوە پاڵی پێوەدەنام شتێکی لەسەر بنوسم، بەڵام لەکەڵکەڵەی بیرکردنەوەی نوسینەکەدا بەسەر ئەو ڕاستیەدا کەوتم بۆ نوسین لەسەر ئەو دۆکۆمێنتاریە ناچار دەبێت ئاماژە بەهەندێک شت بکەم کە کۆمەک بەنوسینەکە دەکات.\nئەو بابەتانەی کە لەم نووسینەدا وەک ناچاریەک هەوڵدەدەم بەخێراو تیژتێپەڕ ئاماژەیان پێبکەم، ڕۆمانێکی (ئەلیف شەفەق )ە هەروەها بەروارد کردنێکی زۆر کورتی بەشێکی بەرنامە دۆکۆمێنتاریەکەیە بەڕۆمانێکی(بەختیار عەلی) بەناوی (شاری مۆسیقارە سپییەکان). دواجاریش بەکورتی لەسەر چەمکەکانی (جەلاد، قوربانی، لێبوردەیی) چەند سەرە هێڵێکی گشتی دەنووسم.\nهەموو ئەوانە هەتا ئیمکانی هەبێت بەکورتی دەیانووسم بەخاتری ئەوەی بابەتەکە زۆر درێژو بێزارکەر نەبێت. لەبەر نەبوونی کات‌و سەرقاڵی زۆرم بەڕۆتین وئیشی ڕۆژانەوە تەنها هەوڵدەدەم کۆتایی هەفتەکان بەشەکان بنوسم‌و تەواوبکەم. ڕەنگە بە چەند بەشیک بیانووسم کە بۆخۆشم ڕۆشن نییە بەچەند بەش تەواو دەبێت. لەهەر کوێدا زانیم نوسینەکە وەڕسکەرو تاقەتپڕوکێنە وازی لێدەهێنم، فشار بۆخۆم ناهێنمو بە نیوەناچڵی بەجێیدەهێڵـم!\nلەڕاستیدا نەمدەویست ئەم شتە بنووسم کە ئێستا دەینوسم، بەڵام برێکجار شتێک لەناوەوە پەلامارتدەدات، هورژمت بۆ دێنێت، سێبەرێک لەدواتەوەیەو لێتنابێتەوە هێندە شپرزتدەکات کە دواجار ناچار بەتەسلیم بون دەبیت. وەک ئەوەی قەرزاربیت‌و دەبێت لەوکاتەدا بیدەیتەوە، نوسینیش هەندێکجار ئەو دۆخە وەردەگرێت، ئۆقرەت لەبەر هەڵدەگرێت‌و هەراسانت دەکات. بەقەولی (شیرزاد حەسەن) نووسین وەک شەهوەت وایە هەتا سپێرمەکە فڕێ نەدەی ڕەحەت نابیت. بۆ منیش نووسینی ئەم بابەتە هەمان حاڵەتی هەبو دەمویست خۆمی لێبدزمەوەو نەجاتم بێت لەدەستی، بارێکی پەشۆکانی دەروونی بۆ دروستکردبوم کە لەمەتنی ئەم نوسینەدا ئاماژەیەکی کورتی پێدەکەم کە بۆچی ئەو دۆخە ناهەموارەم بۆ خوڵقا.\nبۆ بەدبەختیشم ئەم هەفتەیە یەکێک بوو لە هەفتە تاقەتپڕۆکێنەرەکان ، سەرتاپا سەرقاڵی ئیشکردن بووم ، بەیانیان زوو لە ماڵ دەردەچووم و ئێواران بە تاریکی دەگەڕامەوە هیچ کاتی نووسینم نەبوو تا خۆمی تیا خاڵی بکەمەوە ، تەنها فرسەتم لەو کاتانە دەبینی کە بۆ ئیش دەچوومو دەهاتم لەناو پاسو میترۆو شەمەندنەفەرەکاندا هەلەکەم دەقۆستەوەو سەرەقەڵەمێکم لێرەولەوێ دەنووسی و بە ئومێدی ئەوەی بگەمە کۆتایی هەفتەو ئەوکات نووسینەکەم تەواو بکەم .\nچەند ڕۆژێک بەر لە ئێستا دوایی ڕۆژێکی پڕ لە ئیشکردنو ڕاکە ڕاک و هیلاکی گەڕامەوە بۆ ماڵەوە ، لەناو پاسەکەدا وەک پیشەی هەمیشەییم کەوتمە هەڵدانەوەی لاپەرەکانی ڕۆژنامەی ( میترۆ ) . خەڵک بەیانیان ڕۆژنامە دەخوێننەوە من ئێواران ! لە دووتوێی لاپەڕەی ڕۆژنامەکەدا ئەو هەواڵانەم چاو لێدەکرد کە بەلامەوە سەرنجڕاکێش بوون دواتریش ئەو بابەتانەم خوێندەوە کە بەلامەوە گرنگ بوون ، پاشانیش وەک عادەتێک کە ساڵانێکی درێژە خوم پێوە گرتوە سەیری دواهەمین لاپەڕەی ڕۆژنامەکەم کرد بە مەبەستی ئەوەی سەیری خشتەی کەناڵەکانی تەلەفزیۆن بکەم بۆ ئەوەی بزانم داخۆ بەرنامە یاخود فیلمێک یان شتێکی تێدایە شایستەی ئەوە بێت سەیری بکەم . بیرمەندێکی وەک ( بادیۆ ) دەڵێت ( تەلەفزیۆن سیحرێکی سەیری هەیە زۆر زوو بۆ لای خۆی ڕاتدەکێشیت ئاگات لە خۆت نەبێت تەمەنێکی زۆرت بەفێڕۆ دەبات ) . من بە سروشتی خۆم کەم سەیری تەلەفزیۆن دەکەم و کاتیشم زۆر نییە هەتا بۆی تەرخان بکەم هەر بۆیە ئەگەر بابەتێکی دیارو گرنگ نەبێت سەیری تەلەفزیۆن ناکەم . لەهەرحاڵدا کاتێک سەیری خشتەی بەرنامەکانی ئەو شەوەم کرد سەرنجم چوە سەر بەرنامەیەکی دۆکۆمێنتاری بە ناوی ( لێنەبوردن ) کە لەکەناڵی ( یەکی ئولێ ) کاتژمێر نۆو بیست خولەکی شەو پەخشدەکرێ . تایتڵی دۆکۆمێنتاریەکە ( لێنەبوردن ) زۆر سەرنجی ڕاکێشام، هەربۆیە وام نەخشە کێشا کە گەیشتمە ماڵەوە دەستدەکەمەوە بەخوێندنەوەی ڕۆمانەکەی (ئەلیف شەفەق) بەناوی (سێ کچەکەی حەوا) کە لەدوا بەشەکانیدا بوم، تا کاتژمێر نۆی شەو دواتریش خۆم ئامادە دەکەم بۆ بینینی بەرنامە دۆکۆمێنتاریەکە.\nلێرەدا ناچارم سەرپێی و خێرا ئاماژەیەک بەو ڕۆمانەی ( ئەلیف شەفەق ) بکەم، لەبەر ئەوەی بەجۆرێک لەجۆرەکان پەیوەندیەکی باریک و دەزولەیی هەیە بەو بەرنامە دۆکۆمێنتاریەی کە بڕیارە لێرەدا شتێکی لەسەر بنوسم. من ساڵانێکی کەمە بە نووسینەکانی (ئەلیف) ئاشنا بوم و تەنها چوار کتێبی ئەوم خوێندۆتەوە و دوو چاوپێکەوتنیشم بینیوە، حەزم بەتێمای ڕۆمان و نوسینەکانی هەیە.\nئەم ڕۆمانە (سێ کچەکەی حەوا) کارەکتەری سەرەکی ڕۆمانەکە ناوی (بێری)یە، سەر بەخێزانێکی تێکەڵەو سەمەرەی تورکیە. باوکێکی توندڕەوی سیکۆلاری ئەتاتورکو، دایکێکی موسڵمانی سەختگیری هەیە، برا گەورەکەی بەگەنجی مارکسیەکی گیڤارایی بوە، بەڵام کاتێک دەستگیردەکرێت لەزیندان بوتڵی تێدەبڕن‌و ئەشکەنجەی زۆر دەدەن، برا بچووکەکەی سەلەفیەکی عەقیدەتی کۆنەپارێزەو لەشەوی زاوایەتیدا گومانی وا لەبوکەکە دەکات کە بێپەردەیە، ژنەو کچ نییە. (بێری) لەناو پێکهاتەی ئەم خێزانە دژ بەیەکەدا پەروەردەو گەورە دەبێت، هەمیشە دەکەوێتە نێو بەرداشی جیهانبینیە جیاوازو دژبەیەکەکانی دایک‌و باوکیەوە. سەرئەنجام دەبێتە کەسێکی دودڵ‌و سەرسوڕماو حەپەساو.\n( بێری ) بۆ درێژەدانو تەواو کردنی خوێندن ئەچێتە وڵاتی بەریتانیاو لە زانکۆی ( ئێکسفۆرد ) دەرسی فەلسەفەی ئیلاهیات دەخوێنێت . لە زانکۆ ئاشنا دەبێت بە دوو کچ کە ڕێک کۆپی خانەوادە ناتەباکەی خۆیەتی . کچەکان یەکێکیان ناوی ( شیرین ) ە خەڵکی ئێرانەو بە خێزانی لەدەست ستەمی کۆماری ئیسلامی هەڵاتوون ، ( شیرین ) کچێکی مۆدیرن و یاخی‌و دژە دینە، کچەکەی تر ناوی (مونا) یەو خەڵکی میسرە، کەسێکی ئیماندارو لەچک بەسەرو موسڵمانێکی مولتەزیمە. ئەم سێ کچە (بێری، شیرین، مونا) لەسەرەتادا لەبەشی ناوخۆی زانکۆ دەژین دواتر بە دەستپێشخەری (شیرین) هەرسێکیان خانویەک بە کرێ دەگرن و لەگەڵ یەک دەژین. لێرەدا دیسانەوە (بێری) دەکەوێتەوە ناو هەمان بەرداشو پێکدادانی ئیمان و نائیمانەوە (موناو شیرین)ەوە. لەهەموشی سەیرتر مامۆستای زانکۆکەیانە کە ناوی (ئازور)ە، ئەم مامۆستایە شێوازی وانە وتنەوەی لەزانکۆ ستایڵێکی زۆر جیاوازو تایبەتی هەیە کە هەموو خوێندکارێک دەرقەتی نایەت و لەدەستی هەڵدێت. مامۆستای ناوبراو دەیەوێت خوێندکارەکانی فێربکات بەدوای ماناکانی (خودا) بگەڕێن نەک بەدوای بوونی ( خودا ) وێڵبن . مامۆستا ( ئازور ) هەردەم لەهەوڵی ئەوە دایە خوێندکارە دژ بەیەکەکان لە ڕوی مەعریفیەوە بە شێوازی جیاوازجیاواز لەگەڵ یەکتردا بسازێنێ. من لەجیاتی (ئەلیف شەفەق) بومایە ئەم ڕۆمانەم ناو لێدەنا ( هەڵکردن لەگەڵ ناتەباییەکان ) .\nکۆمەڵناسێکی گەورەی وەک (عەلی وەردی) کاتێک لە ئەمەریکا خوێندن تەواو دەکات دەیەوێت بگەڕێتەوە بۆ عێڕاق لەکەشتیەکدا دەبێت سەرقاڵی خوێندنەوەی کتێبێک دەبێت لەسەر (نەست، ناخود ئاگا) دەڵێت (هەمو سەرنشینانی سەر کەشتیەکە خەریکی سەماو بەزمو خۆشی بون، منیش نازانم بۆ بەدبەختیم بو یان خۆشبەختی خەریکی خوێندنەوەی ئەو کتێبە بووم کە دواتر خەریک بوو ئەقڵمی لەسەر دابنێم). منیش نازانم ئەوە نەگبەتی من بو یان تەنها ڕێکەوتێکی ڕوت کە لەیەککاتدا هەم ئەم ڕۆمانەم دەخوێندەوە هەمیش ئەو دۆکۆمێنتارەم بینی.پەیوەندی ڕۆمانەکەو دۆکۆمێنتاریەکە هێڵێکی شاراوەی نەبینراوە کە هەردووکیان باس لەکەسایەتیە جیاوازیەکانی ژیان دەکەن کە چۆن لەگەڵ یەک هەڵناکەن‌و ئازارو ئەزیەتی یەک دەدەن. دواتر لەبەشی بەرنامە دۆکۆمێنتاریەکەدا ڕۆشنتر ئەمە باس دەکەم.


فڕۆكەكانی ئەمریكا ئەمجارە لەسێرەگرتنی روسەكان دەرباز نابن\n09/05/2020 1734 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەو ناونیشانەی سەرەوەی، گۆڤاری " سفوبودنایا پریسا" راپۆرتێكی بڵاوكردووەتەوە دەربارەی تواناكانی سیستەمی ئێس-٣٠٠ و ٤٠٠ لە سوریا، بۆ سێرە گرتن لە فرۆكەكانی ئێف-٣٥ی ئەمریكی و خستنە خوارەوەی.\nبەپێی راپۆرتەكە، تائێستا بەكارهێنانی واقیعی سیستەمی رۆكێتی ئێس-٤٠٠ی روسی دژی فرۆكەكانی ئەمریكا لە جۆری ئێف-٣٥ ی نەوەی پێنجەم تێبینی نەكراوە، بەتایبەتی لەسوریا.\nهەر بەپێی راپۆرتەكە، لەگەڵ ئەوەی رەنگە پێكدادان لە نێوانیاندا رووبدات، بەوەی هەردووكیان لەو وڵاتەدا بونیان هەیە.\nلەراپۆرتەكە باس لەوەش كراوە، كە راستیەكەشی ئەوەیە، ئێف-٣٥ دەتوانێ بەسەر ئاسمانی ئەم وڵاتەدا بفرێ لە فرۆكەخانەی زەفرەوە لە ئیمارات، لەگەڵ ئەوەدا، بابەتەكە نەگەیشتۆتە ئاستی ئەوەی روو بە روو بەیەكتری بگەن، لەبەر كۆمەڵێك هۆكار.\nلە چەند ساڵی رابردوودا، ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكەدا بە هەموو شێوەیەك، هەوڵیانداوە بەتایبەتی تریش ئیسرائیل، كە لە كاریگەری كۆسیستەمەكە كەم بكەنەوە.\nدەزگاكانی راگەیاندن، بە رێكخراوەیی راپۆرتە سەربازیەكانبڵاو دەكەنەوە دەربارەی ئەوەی توانای ئێس-٤٠٠ پشتی پێ نابەسترێت.\nنیازی ئەو هێرشەی لەسەر ئێس-٤٠٠ ە، بەتەواوی ئاشكرایە و لە ئەمرۆدا باشترین سیستەمی رۆكیتیە لە دژی فرۆكەدا و داواكاریەكی زۆری لەسەر لە بازاری چەكی جیهانیدا.\nلەو بارەیەوە، شارەزای سەربازی "فلادیسلاف شوریگین" دەڵێت: وا دەردەكەوێ فرۆكەی ئێف-٣٥ لەلایەن كۆسیستەمی ئێس-٣٠٠ و ٤٠٠ ی روسیەوە سێرەی لێبگێرێت. بەڵام سێرە لێگرتنی بە مانای ئەوە نایەت بكرێتە ئامانج.\nهەروەها دەڵێت: ئەم كارە هەر لەسەرەتاوە لەلایەن سەربازییەكان و شارەزاكانی روسەوە؛ ئەوانەی یارمەتی سورییەكان دەدەن، پێشنیار نەكراوە بە بەكارهێنانی سیستەمی بەرگری ئاسمانی نوێ ئێس-٣٠٠.\nباسی لەوەش كردووە، كە لەگەڵ ئەوەشدا فەرمانی یەكلاكەرەوە هەیە، بەوەی بكرێتە ئامانج تەنیا لە دۆخی هێرشكردنیدا بۆ سەر بنكەی ئاسمانی لە حمیمیم یاخود بنكەی دەریایی لە تەرتوس. لە ئێستادا كاری راهێنان لەسەر كۆسیستەمەكان بەردەوامە، زۆریش ئاسانە فرۆكەی ئێف-٣٥ی ئەمریكی بەو كۆسیستەمە بخرێتە خوارەوە، ئەگەر فەرمان بدرێت.


گرنگترین هێرش و توندوتیژییه‌كانی ساڵی 2018\n07:48 - 30/12/2018\nگرنگترین هێرش و توندوتیژییه‌كانی ساڵی 2018\nبه‌هۆی توندڕه‌وی و عه‌قڵی چه‌قبه‌ستوویان، هیچ كیشوه‌ر و وڵاتێكی سه‌ر ئه‌م گۆی زه‌وییه نه‌ماوه، كه له ساڵی 2018 هێرشی نه‌كرێته سه‌ر، یاخود چه‌پۆكی ڕه‌شی "تیرۆرستان" به‌ر خه‌ڵكی مه‌ده‌نی و بێ زیانی ئه‌م ژیانه نه‌كه‌وتبێت، بۆیه له دێڕه‌كانی خواره‌وه‌دا ئه‌و هێرشانه بڵاو ده‌كه‌ینه‌وه كه ئه‌مساڵ ڕوویانداوه.\n8: ئه‌رده‌ن پیلانێكی چه‌كدارانی داعشی پوچه‌ڵكرده‌وه و 17 كه‌سی له‌و تیرۆرستانه ده‌ستگیركرد كه ده‌یانه‌ویست هێرش بكه‌نه سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی ئاسایش و ناوه‌نده‌كانی بازرگانی، پیاوانی ئاینی میانڕه‌و.\n21: كوژرانی 14 كه‌س له ئه‌نجامی هێرشێكی چه‌كداری بۆسه‌ر هوتێلی ئه‌نته‌ركۆنتیننتاڵ له كابوڵی پایته‌ختی ئه‌فغانستان.\n23: كوژرانی 41كه‌س و برینداربوونی 80 كه‌سی دیكه له ئه‌نجامی ته‌قینه‌وه‌ی دوو ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراو له شاری بنغازی لیبیا.\n27: كوژرانی 58 كه‌س و برینداربوونی 158 كه‌س له ئه‌نجامی كرده‌وه‌یه‌كی خۆكوژی له ناوه‌ڕاستی كابوڵی پایته‌ختی ئه‌فغانستان.\n19: ڕفاندنی 110 خوێندكار دوای ئه‌وه‌ی چه‌كدارانی بۆكۆ حه‌رام په‌لاماری شاری دابتچیان دا له ویلایه‌تی یوبی باكوری خۆرهه‌ڵاتی نه‌یجیریا.\n20: كوژرانی پێنج كه‌س و ده‌ستگیركردنی نزیكه‌ی 300كه‌س، ئه‌وه‌ش له دوای پێكداهه‌ڵپژانی پۆلیس و خۆپیشانده‌ران له‌سه‌ر ڕێگای سۆفیه‌ی باكوری پایته‌ختی تاران.\n23: كوژران و برینداربوونی 38كه‌س به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی دوو ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراو له مه‌قادیشۆی پایته‌ختی سۆماڵ.\n21: كوژرانی 26 كه‌س له هێرشێكی خۆكوژی له كابوڵی پایته‌ختی ئه‌فغانستان\n23:كوژرانی سێ كه‌س له ئه‌نجامی ته‌قه‌كردن و به بارمته گرتنی چه‌ندین كه‌س له شاری تریبی باشووری فه‌ره‌نسا\n24:كوژرانی دوو كه‌س له پیاوانی ئاسایشی و برینداربوونی كه‌سێكی دیكه به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێكی چێنراوه‌وه كه كاروانی به‌ڕێوبه‌ری ئاسایشی شاری ئه‌سكه‌نده‌رییه‌ی میسری كردبووه ئامانج.\n25: ئاراسته‌كردنی حه‌وت مووشه‌كی چه‌كدارانی حوسیی بۆ سعودییه و له ئاكامدا هاوڵاتییه‌كی میسری له ڕیاز گیانی له ده‌ستدا.\n30 : له سیرتی باشوری خۆرهه‌ڵاتی توركیا چه‌كدارانی په‌كه‌كه شه‌ش كه‌سیان له هێزه تایبه‌ته‌كانی توركیا كوشت.\n5: كوژرانی چواركه‌س له مزگه‌وتی عوسمان غازی هه‌رێمی ئه‌سكی شه‌هیرله باكوری خۆرئاوای توركیا.\n8: كوژرانی سێ كه‌س و بریندارابوونی ده‌یان كه‌سی دیكه به‌هۆی به ژێره‌وه كردنیان له ڕێگه‌ی ئۆتۆمبیلێكی بچووكه‌وه له شاری منستری خۆرئاوای ئه‌ڵمانیا.\n21: كوژرانی 10كه‌س و برینداربوونی 100كه‌سی دیكه به‌هۆی كاری توندوتیژی له نیكاراگوا\n22: به‌هۆی ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌یه‌كی خۆكوژییه‌وه بۆ سه‌ر بنكه‌یه‌كی ده‌نگدان له كابوڵی پایته‌ختی ئه‌فغانستان 57 كه‌س گیانیان له ده‌ستدا.\n30: به‌هۆی دوو هێرشی چه‌كدارییه‌وه بۆ سه‌ر باره‌گای خزمه‌تی هه‌واڵگری كابوڵی پایته‌ختی ئه‌فغانستان 26كه‌س كوژرا و له‌نێوانیاندا نۆ رۆژنامه‌نووس هه‌بوو.\n2: كوژرانی 12 كه‌س به‌هۆی هێرشێكی خۆكوژییه‌وه بۆ سه‌ر بنكه‌ی كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌كان له ته‌رابلوسی پایته‌ختی لیبیا.\n13: كوژرانی 11 كه‌س و برینداربوونی 40 كه‌سی دیكه به‌هۆی كرده‌وه‌یه‌كی خۆكوژییه‌وه كه سێ كڵێسای شاری سورابایای ئه‌ندۆنیزیای كرده ئامانج.\n19: كوژرانی 10 كه‌س و برینداربوونی 10 كه‌سی دیكه له ئه‌نجامی ته‌قه‌كردنی خوێندكارێك له هاوڕێكانی له‌ویلایه‌تی تكساس.\n15:له هێرشێكی چه‌كداریدا بۆ سه‌ر ئه‌فغانستان مه‌لا فه‌زڵوڵا سه‌ركرده‌ی بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبان كوژرا.\n15: كوژرانی سێ كه‌س و برینداربوونی هه‌شت كه‌سی دیكه له باشوری توركیا به‌هۆی توندوتیژی له هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تی ئه‌و وڵاته.\n17: له هێرشێكی چه‌كداریدا بۆسه‌ر فیستیڤاڵێكی گۆرانی و میوزك له ویلایه‌تی نیوجرسی 22 كه‌س برینداربوون.\n24: له كۆبوونه‌وه‌ی هه‌زاران پشتیوانی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌سیوبیا ئه‌بی ئه‌حمه‌د له ناوه‌ڕاستی پایته‌ختی ئه‌دیس ئابابا به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌یه‌كه‌وه دوو كه‌س كوژران و ده‌یانی دیكه‌ش برینداربوون.\n29: هێرشێكی چه‌كداری كرایه سه‌ر باره‌گای رۆژنامه‌ی كاپیتاڵ گازیت له شاری ئه‌ناپولیس و له ئاكامدا پێنج كه‌س كوژران.\n1: به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبیلێكی بۆمبڕێژكراوه‌وه دوو كه‌س له شاری گاو باكوری مالی كوژران\n8: كوژرانی نۆ كه‌س له هێزی پاسه‌وانی نیشتمانی له ئه‌نجامی هێرشێكی چه‌كداری له ناوچه‌ی غار ده‌ما له باكوری تونس.\n13: به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێك له كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردن له پاكستان 128كه‌س كوژران.\n15: كوژرانی دووكه‌س له خۆپیشاندانی دژ به هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت له نیكاراگوا\n20: له شاری لوبیكی باكوری ئه‌ڵمانیا كه‌سێك به چه‌قۆوه هێرشكرده سه‌ر پاسێك و 14 كه‌سی برینداركرد.\n23: له شاری تۆرینتۆی كه‌نه‌دا به‌هۆی ته‌قه‌كردنه‌وه دووكه‌س كوژرا و 13كه‌سی دیكه‌ش برینداربوون.\n26: به‌هۆی هێرشێكی خۆكوژی تیرۆرستێكی داعش له‌شاری كویتای پاكستان 31 كه‌س كوژران.\n10: كوژرانی چواركه‌س به‌هۆی ته‌قه‌كردنی كه‌سێكه‌وه له شاری فردركشنی خۆرهه‌ڵاتی كه‌نه‌دا\n13: كوژرانی سێ كه‌س له پیاوانی ئاسایش به‌هۆی هێرشێكی چه‌كدارییه‌وه له‌ناوچه‌ی فه‌حیسی عه‌مانی پایته‌ختی ئه‌رده‌ن.\n2: كوژرانی ده‌یان سه‌رباز به‌هۆی هێرشێكی چه‌كداری بۆسه‌ر بنكه‌یه‌كی سه‌ربازی له باكوری خۆرهه‌ڵاتی نه‌یجیریا.\n2: له كرده‌وه‌یه‌كی خۆكوژیدا سێ سه‌رباز كوژران و 14ی دیكه‌ش به‌هۆی هێرشێكی خۆكوژییه‌وه له مه‌قادیشۆی پایته‌ختی سۆماڵ.\n10: به‌هۆی هێرشێكی چه‌كدارییه‌وه له پاریسی پایته‌ختی فه‌ره‌نسا حه‌وت كه‌س برینداربوون\n22: سه‌ربازێك له بنكه‌یه‌كی سه‌ربازی ئه‌هوازی باشوری خۆرئاوای ئێران ده‌ستڕێژی گولـله‌ی كرده هاوڕیكانی و 25سه‌ربازی كوشت و 12ی دیكه‌ش برینداربوون.\n14: برینداربوونی 30 كه‌س به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێك له بنكه‌یه‌كی ده‌نگدانی كابوڵ پایته‌ختی ئه‌فغانستان\n17: كوژرانی 19 كه‌س و برینداربوونی ده‌یان كه‌سی دیكه به‌هۆی ڕووداوی ته‌قه‌كردنه‌وه له ناوه‌وه‌ی زانكۆی قرمی ئۆكرانیا\n21: كوژرانی 55 كه‌س به‌هۆی توندوتیژی له ویلایه‌تی كادۆنای باكوری نه‌یجیریا\n28: كوژرانی 11 كه‌س به‌هۆی هێرشێكی چه‌كدارییه‌وه بۆسه‌ر په‌رستگای جوله‌كه‌كانی شاری پیتسبۆرگی ئه‌مریكا.\n30: برینداربوونی 30 كه‌س و له نێوانیان 15 كه‌س له پیاوانی ئاسایشی پایته‌ختی تونس به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌یه‌كی خۆكوژییه‌وه.\n31: به‌هۆی كه‌وتنه‌خواره‌وه‌ی فرۆكه‌یه‌كه‌وه له پاكستان 25 كه‌س كوژران و دواتر بزووتنه‌وه‌ی تاڵیبان كرده‌وه‌كه‌ی گرته ئه‌ستۆ.\n31: له پایته‌ختی كابوڵ هێرشكرایه پاسی فه‌رمانبه‌رانی حكومه‌تی ئه‌فغانستان و له ئاكامدا حه‌وت كه‌س كوژران.\n2: هێرشێكی چه‌كداری كرایه سه‌ر پاسی گوێزه‌ره‌وه‌ی قیبتیه‌كانی میسر و له ئاكامدا هه‌شت كه‌س كوژران و دووكه‌سی دیكه‌ش برینداربوون.\n3: مه‌ولا سه‌میع حه‌ق پیاوی ئاینی پاكستانی كوژرا.\n5: له زنجیره‌یه‌ك ته‌قینه‌دا له به‌غدای پایته‌خت پێنج كه‌س كوژران و 20ی دیكه برینداربوون.\n5: له باكوری كامیرۆن چه‌كداره جیابووه‌كان 78 خوێندكاریان ڕفاند.\n8: له ولایه‌تی كالیفۆرنیا سه‌ربازێكی پێشووی سوپای ئه‌مریكا ته‌قه‌ی له باڕێككرد و له ئاكامدا 12 كه‌س كوژران.\n9: له نزیك دوو هوتێل له پایته‌ختی مه‌قادیشۆی سۆماڵ دوو ئۆتۆمبیل ته‌قینه‌وه و له ئاكامدا 39كه‌س كوژرا و 40كه‌سی دیكه‌ش برینداربوون.\n16: ده‌ستگیكردنی 12 كه‌س له نێوانیاندا ژنه مامۆستایه‌كیان تێدابوو، له توركیا.\n18: كوژرانی دوو كه‌س و برینداربوونی ده‌یانكه‌س به‌هۆی ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕین له پاریس\n20: كوژرانی 50 كه‌س له هێرشێكی خۆكوژیدا له پایته‌ختی ئه‌فغانستان.\n23: كوژرانی چواركه‌س له هێرشێكی چه‌كداری بۆسه‌ر كونسوڵخانه‌ی چین له پاكستان.\n27: به‌هۆی بۆردومانی فرۆكه جه‌نگیه‌كانی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر هه‌رێمی هه‌لمه‌ندی ئه‌فغانی 23 كه‌س مه‌ده‌نی گیانیان له ده‌ستدا.\n5: په‌یمانگای ئابوری و ئاشتی نێوده‌وڵه‌تی به پێی ڕاپۆرتی ساڵانه‌ی خۆی له‌سه‌ر كاروباری تیرۆر، ئاماژه‌یان به‌وه كرد، كه ژماره‌ی قوربانیانی تیرۆر له 94 وڵاتدا كه‌می كردووه له ساڵی 2017 گه‌یشته 18 هه‌زار و 814كه‌س كه زۆربه‌یان له سوریا و عێراق بوون.\n8: پۆلیسی فه‌ره‌نسا نزیكه‌ی 1000 كه‌سی له پاریس ده‌ستگیركرد به‌هۆی به‌شداریكردنیان له خۆپیشاندان.\n12: كوژرانی سێ كه‌س و برینداربوونی 12 كه‌سی دیكه به‌هۆی ته‌قه‌كردنه‌وه له شارێكی ستراسبۆرگ له خۆرهه‌ڵاتی فه‌ره‌نسا.\n17: ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبێكی چێنراو، له وێستگه‌ی سكای تی ڤی له پایته‌ختی یۆنان، خۆشبه‌ختانه زیانی گیانی لێنه‌كه‌وتووه.\n28: كوژرانی 10 كه‌س له پیاوانی پۆلیس به‌هۆی نانه‌وه‌ی بۆسه‌یه‌كی نه‌زانراو له بۆركیافاسۆ.


سەرۆکی ژووری ئێرانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە کۆبوونەوەی پێوەندییە دەرەکییەکانی سێنای وتی؛ "پێشینەی چل ساڵەی کۆماری ئیسلامی نیشانی داوە کە دەسەڵاتی ئێران لە ژێر کاریگەری هەڕەشە سەربازی و یان بەتاق کەوتنەوە دێتە سەر مێزی وت و وێژ. بنەمای کاری ئێمە لە ئێستادا بەتاق خستنەوەی ئێران و هەروەها سەپاندنی ئەوپەڕی گوشارەکان بۆ سەر دەسەڵاتی ئەو وڵاتەیە.”\nبرایان هۆک لەم کۆبوونەوەیە کە ڕۆژی چوارشەممە ٢٤ی ڕەزبەر بۆ تاوتوێ کردنی "سیاسەتی ئەمریکا لە بەرامبەر ئێراندا” بەڕێوە چوو، ڕایگەیاند کە؛ "کاتێک کە بەرجام بەڕێوە دەچوو، ئێران سەرقاڵی پەرە پێدان بە چالاکییە موشەکییەکانی بوو لە عێراق و لوبنان و گواستنەوەی کەل و پەلی موشەکی بوو بۆ گرووپە میلیشیاکانی سەر بە خۆی.”\nهۆک هەروەها باسی لەوە کرد کە "توندکردنەوەی گەمارۆکان بۆ سەر ئێران بووەتە هۆی ئەوەی کە ئێران لە دابین کردنی سەرچاوەماڵییەکانی خۆی بۆ یارمەتی گرووپە میلیشیاکانی سەر بە خۆی و لەوانە حیزبوڵڵا تووشی کێشە بێت و بوجەی سەربازی وڵاتەکەی ٢٨٪ دابەزیوە. بوجەی سپای پاسدارانیش ١٧٪ کەمی کردووە.”\nبرایان هۆک باسی لەوە کرد کە کۆمەڵێک زانیاری نهێنی دەربارەی چالاکییە موشەکییەکانی ئێرانی لایە و ئەوان لەو شێوەکاری خۆیان بۆ ڕاکێشانی بۆ سەر مێزی وت و وێژ بەردەوام دەبن و یەکێک لە بژاردەکان ئەوەیە کە ئەگەر ئێران بەهۆی گوشارەکانەوە دەست لە چالاکییە موشەکییەکانی هەڵنەگرێت، ئەگەری شەڕ لە ناوچەکە بەهێزە.


مەسعود بۆ سەرۆكایەتی یان بۆ دادگا؟!\nThursday, 05.16.2013, 12:00\nمیللەتی هوشیار قوربانی نادات بۆ بەزەیی\nقوربانی دەدات بۆ ئەوەی شایانی بەزەیی نەبێ .\nكورد ڕاڤە لە سەر ئەنفال و هەڵەبجە دەكات بۆ ئەوەی جیهان بەزەیی بە كورددا بێتەوە.\nجولەكە ڕاڤە لەسەر جینوسایدی جولەكە دەكات بۆ ئەوەی جاریكی تر جینوساید نەكرێتەوە.\nدیموكراتی یانی بریاردانی ئازادانە لەسەر ئەو ویستەی لەتەك ویستی سیاسی و ویستی لۆژیكی خودا جووتە .\nلۆژیكی خود ڕەهندێكی گەلێك فراوانە .\nدیموكراتی كاییەك نییە تایبەت بێت بە سیاسەت، بەڵكو كایه‌یەكە پابەندە بەئازادیی تاكەوە . ئازادیی تاك پابەندە بەم دوو چمكەوە:\n1: هوشیاری تاك بەرامبەر بەخود.\n2: ڕێزی خود بەرامبەر بە خود.\nئەگەر تاكی كۆمەڵ بەم دوو خاڵە پەروردە بكرێت، ئەوا ئەو كۆمەڵگایه، یان ئه‌و گه‌ل و نەتەوەیە نه دیکتاۆر دروست ده‌کات، نه په‌سه‌ندیشی ده‌کات. نەسەرۆك و نەسیاسی، نە نووسەر و نە ڕابەری دینییش پیرۆز ناكات، بەڵكۆ فەلسەفەی ئازادیی مرۆڤه‌کان و جوانی ژیان پیرۆز ده‌کات و لە پلەی باڵادا دایدەنێت. ئەوانەی دیكتاتۆر پەسەند دەكەن، هه‌ر ئه‌وانه‌ن که سیاسی پیرۆز دەكەن، ئه‌مانه له نێوكۆمەڵگایه‌کی تەندروستدا نین و تاكەكانی تاكی خاوەن رێزی خود و هوشیاری بە خود و ژیان نین . ئەمە فاكتی نەگبەتی نەبوونی ژیانی جوانی كۆمەڵگای كوردی بەتایبەتی و ڕۆژهەڵاتییە بەگشتی.\nمن گەرەكم نیە كەسێك بكەم بە سمبوڵی ئازادیی، لێ ئاساییە ئاماژە بە كەسێك بكرێ كە لەئەنجامی هەڵویستیدا بۆتە سمبۆڵی ئازادایی. پێش لەدایك بوونی جیڤارا. لە سلیمانی (عەولە سیس) جیڤارا بوو. جیاوازی له نێوان ئەم دوو جیڤارایەدا نییە! بۆ؟ چونكە یەك ئیستراتجیتیان هەبووە. جیڤاری (كوبا) وەك پیشە پزیشك بوو. ئۆرستۆكرات بوو وەك چین, شۆرشگیربوو وەك چیڤارا. عەولەسیس كریكاری قوربوو وەك پیشە , نەخویندەواربوو, لێ لە ئیستراتجیه‌تی سیاسیدا جیڤارای پزیشك و ئۆرستۆركرات و عەولەسیسی كریكاری هەژاری نەخویندەوار یەك ویست بوون، ئه‌ویش هوشیاری مرۆڤه‌که خۆی بوو، نه‌ک بە نوسینی زۆر و جەنەبازی سیاسی، هه‌موو ئه‌مانه‌ش په‌یوه‌ندی بە هەڵویستی سیاسی و ڕۆشنبیریە .\nلەم ڕوانگا و پێوەرەوە من راڤە لەسەر دۆزی سیاسی باشور و پڕۆسێسی هەڵبژاردنی سەرۆك و دیموكراتی باشور دەكەم .\nئەگەر ئەم دوو ڕوانگایەوە بكەین بە لابۆرێك بۆ كەسایەتی تاكی كورد وەڵامێكی خیرا و ئاسان و زانستیمان چنگ دەكەوی تاكی كورد (لەچ ئاستێكدایە) ؟\nدەستنیشانكردنی كەندیداتی بۆ پۆستێك پابەندە بە میژووی سیاسی و دەستكەوت و بەرهەمی سیاسی كەندیتاتەوە.\nتاوانەكانی مەسعود هیندە زۆرە، ئەگەر تەنیا سێ پرسیار بشڵەقێنین . تیرۆری سۆران و د. عبدالستار و زەردەشت , بەردبارانكردنی دوعا و بەئاشكرا دزینی سامانی چەند نەوەیەك (پیترۆِڵ) بەتاڵان فرۆشتنی. كوشتنی 3000 كورد بۆ ویستی توركیا، ئایا ئەمانە بەس نییە بۆ ئەوەی مسعود دادگایی بكرێ؟ ئەگەر كۆمەڵگایەك ئەم پرسیارانە لە سەرۆكەكەی نەكات ئەو كۆمەڵگایە چ پیناسەیەكی هەیە؟\nوه‌ڵام ( ) با خۆینەری خۆی ئەو بۆشایە پڕبكاتەوە.\nئەو سیاسەتمەدارە كالفامەی داوای ئەوە دەكات مه‌سعود ببێ بە (مرجع) با ئەوە بزانی (مرجع) لە پرینسیبی دیموكراتی و سیاسەتدا بوونی نیە تەنیا لە مەزهەب و دیندا هەیە هەر پارتێكیش پابەند بوو بە (مرجعی سیاسیەوە) بەپێوەری زانستی سیاسی ئەندامانی ئەو پاراتە لغاوكراون، چونكە گشت بریارەكان لەسەر (ئا .. یان .. نا) مرجع دەوەستی ئەمەش تەواو دژی سیستەمی دیموكوراتیە . یەكێک لە داخوازییەكانی شۆرشی فه‌رنسی و ریسانسی ئەوروپی . نەهیشتنی مرجعی سیاسی كەنیسە بوو .\nهه‌ر وه‌ک كاك كەمال جمال مختار دەڵی: كورد خاوەنی كەسایەتیكی تیكشاكاوە .\nتاكی كۆمەڵگایەكیش مۆڕاڵتێكشكاو بوو . بێگومان كەسایەتی خۆی دەخاتە مەزادخانەی بەرژەوەنی دۆلارەوە.\nلەم ڕستەیەوە دەتوانین سەرجەم كۆمەڵگای كوردی بخەینە ژیر پرسیاری پرۆسیسی هەڵبژاردنەوە.\nئایا مەسعود داگایی بكرێ، یان مەسعود كەندید بکرێته‌وه بۆ خولی سیهەمی سەرۆكایەتی هەریم؟\nوەڵام: تۆ ئازادی لە وەڵامدانەوە ... منیش وەك تۆ ئازادام، لێ هیوادارم وەڵامەكەی تۆ پەیوەندی بە دۆلارەوە نەبێ، بەڵكو بە مۆراڵی مرۆڤبوونته‌وه هه‌بێ.\nگەرەكەتە وەڵامی من بزانی.\n= ئا.... پیویستە مەسعود دادگایی بكرێ ....


پەیامی کورد ... مۆقتەدا سەدر ڕابەری ڕەوتی سەدر و میلیشیایەكی شیعە هەڕەشە دەكەن\nلە ئەگەری نەكشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق، گرووپی چەكداری ناوی خەڵكی تۆمار دەكەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیان.\nكازم فەڕتوسی ووتەبێژی میلیشیای سەیدولشوهەدا لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ناوی ٢٣ هەزار خۆبەخشیان تۆماركردووە، بۆ ئەوەی لەكاتی نەكشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، ڕووبەڕوویان ببنەوە.\nووتیشی”وادەی دیاریكراوی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا نزیكبووەتەوە و چاودێری دۆخەكە دەكەن، بۆ ئەوەی بزانن واشینتۆن لەسەر كشانەوەی سەربازەكانی ڕاستگۆیە یان نا”.\nئاشكراشیكرد، ناونووسكردنی خۆبەخشان، پەیوەندی بە گرژییەكان لەگەڵ ڕەوتی سەدر لەبارەی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكانەوە نییە.\nجگە لە هێزەكانی ئەمریكا، گرژییەكانی عێراق دوای هەڵبژاردنەكان زیاتر بووە و مەترسی پێكدادانی سەربازی بوونی هەیە بەتایبەت لەنێوان ڕەوتە شیعییەكاندا، ئەمەش لەكاتێكدایە ڕێبەری ڕەوتی سەدر، هەندێك لایەن بە هەوڵدان بۆ گۆڕینی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن تۆمەتبار دەكات و سەركۆنەی هەموو فشارە سیاسی و ئەمنییەكان دەكات.\nموقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر لە تویتێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، دەستێوەردانی لە كاروباری كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان ڕەتدەكەینەوە و سەركۆنەی هەموو ئەو فشارە سیاسی و ئەمنییانەشی كرد، كە دەخرێنە سەر كۆمیسیۆن.\nهەروەها سەدر، داوای كردووە دەستێوەردان لە كاروباری دادوەری و دادگا، بۆ پەسەندكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن نەكرێت، لە كاتێكدا هەندێك لایەن دەیانەوێت خۆیان بگەیننە ئاستی گەورترین لیست، بۆ پەكخستنی حكوومەتی زۆرینە.


ئەشناسنای بەرەندیٛو پاداشو نۆبلٚو فیزیکو ۲۰۱۸ی – هەورامان\nیانە هەواڵیٛ ئەشناسنای بەرەندیٛو پاداشو نۆبلٚو فیزیکو ۲۰۱۸ی\nپاداشو”نۆبلٚ”و فیزیکو ساڵەو ۲۰۱۸ی عیسایی،هامبەش پێشکەش کریا بە: “ئارتورئاشکین”،”جراردمورو”و”دونائیستریک لەند”ی. ئی پاداشە بۆنەو نەوئاوەری و شۆرشێ گەورەی جە زەمینەو فیزیکی لەیزری، دریا پی یەرە زانستمەندیە.\n“ئارتورئاشکین”(Arthur Ashkin) فیزیکزانی ئامریکایی جە ساڵەو ۱۹۲۲ جە شارو نیویۆرکی جە ئەڐا بیەن.\nساڵەو۱۹٦۰ی،هەرمانەی زانشتیەش جەزەمینەو”تیشکو لەیزری”دەس پەنە کەرد و جە ئەنجام”مەقاشی تیشکی”یەش جەساڵەو ۱۹۸٦ی سازنا.\n“مەقاشی تیشکی”یۆجە کاردەستی زانشتیەن کە بە کەڵک گێرتەی جە “تیشکەو لەیزری”بە فوکوسی فرە، هازەی گیریای یام داوەدمای فرەش چەنە بەرمەی.\nئاشکین چاوەڵی یانی ساڵەو۱۹۷۷ی جە زەمینەو”گەشەی دای بە ڕەوشتو فێنێک کەردەی و گێرتەی ئەتومی بە ئیستفادە جە لەیزری”چەنی” ستیوێن چوو”ی(Steven chu)هامکاریش کەرد و ئینەیچ بی سەبەبو ئانەی کە”ستیوێن چوو”ساڵەو۱۹۹۷ی پاداشو نۆبلٚو فیزیکیش هوٙرگێرت.\n“جراردمورو”(Gَerard Mourou) فیزیکزانی فەرانسەویی، ساڵەو ۱۹٤٤ی جەئەڐای بیەن. “مورو”جە زەمینەو موهەندسی بەرق (کارەبا)ولەیزری هەرمانەی زانشتیەش کەردێنە.\n“مورو”چەنی”دونا ستیرکلەند”ی (Donna Strickland)،جە زەمینەو ئێختراعو تکنیکێ بەنامێ”CPA” هامکاریشا بیەن،ئی دوە زانشمەندێ، پی بۆنەو سەرکەوتەییشا بەدەس ئاورد و پاداشو ئێساڵو نۆبڵو فیزیکیشا بەرد.\nئیجا”مورو”جە ساڵەو ۱۹۹۰ی،جە زانشتگاو”میشیگانی”،گلێرگاو “زانشتو تیشکی بەکرژی جمای باڵا-یش(CUOS)مەرزنارە.\nدونا ستریک لەند”(Donna Strickland)،یەرەمین کەس بێ کە پاداشو نوبێلو ۲۰۱۸یش بەدەس ئاورد.\n“دونا ستریک لەند”جە ساڵو ۱۹٥۹ی جە وەڵاتو کانادای بەدنیا ئامان. هەرمانەی زانشتیەش جە زەمینەو لەیزری دەس پەنە کەرد.\n“ستریک لەند”یەرەمین ژەنیوەنە کە تاوانش پاداشو نۆبلٚو فیزیکی بەدەس بارۆ. ئێژاو واتەیا ئا تکنیکە کە بەدەسی ستریک لەند و “مور”ی سازکریان و پەرەی زانشتیش پەنەدریان،پەی وەش کەردەی”ترپەی خەیلێ کۆتا و هەرپاسە بەهازەی باڵا”جە نەشتەرگەری،پزیشکی و پەیجۆری سەرەتایی زانشتی ئێستفادەش چەنە مکریۆ.\n“دونا ستریکلەند”بەڵگەی موهەندسی (ئەنازەزانای)وێش جە زانشتگاو”مک مستر”و(McMasterUniversity)\nکانادای گێرت و شۆنیەرە جە ساڵەو۱۹۸۹عیسایی،مسیارنامەو دوکترایش جەڕشتەو”تیشک شناسی”جە زانشتگاو”ڕاچستێر”و ئامریکای بەدەس ئاورد.ئیسەتێ ئوستادەو زانشتگاو”واترلو” و(Waterloo)،کانادایەنە.\nپاداشو نۆبلٚی شۆنەو وەسیەتو کارخانەدار و شیمی زانی سوییدی بەنامێ ئالفرێدنۆبلٚی جەساڵەو ۱۸۹٥ی عیسایی\nمەرزیارە و پایەش نریا و گردساڵێ جە لاو ئاکادیمی زانشتی سانو(سلطنتی) سوییدی پێشکەشو زانشتمەندانو هۆرچنیای مکریۆ. ئالفرێدنۆبلٚ کەسێ بێ کەپەی یوەم جاری “دینامیتە”ش وەش کەردە .\nجە ساڵەو۱۹۰۱ی یوەمین پاداشو بونیادو نۆبلٚی پێشکەش کریا. بەپاو وەسیەت نامەو نۆبڵی،جەساڵەنە پەنج پاداشێ جە زەمینەو فیزیک، کیمیا، فیزیولوژی، پزیشکی وئەدەبیات و ئاشتی دریۆ پا کەسا کە فرەتەرین خزمەتی عالشا کەردەن بە کۆمەڵگەو ئانزانی.\nهەرچن بەرنامە و تەرحەو نۆبلٚی یەک دەس و پوخت نەبێ و پی بۆنەو پەنج ساڵێش خواینا تا بونیادو نوٚبلٚی بمەرزیۆرە وجە ۱۰و دیسامبرو ۱۹۰۱ی عیسایی یوەمین پاداشو نۆبلٚی پێشکەش کریا.\nبەرەندیٛ پاداشو نۆبڵو فیزیکو ئێساڵی (۲۰۱۸ی عیسایی)\nنویسیای وەڵین زەمان و گریوە؛ تۆمارو ویەردەی و پاریٛزنای ژیرانە\nنویسیای دمایین نادیە مورادە و دکتر کونغولی بەرەندیٛ نوبڵو ئاشتی جهانی 2018\nئاخرش «فەتە» بە چاپ یاوا\nئاخرش «فەتە» بە چاپ یاوا تەنزە جە مانای مەجازیەنە یانیٛ تەشەرە. ئیجا بڕیٛو وەختیٛ ئی تەشەر…\nهونەرمەنڎ حەمە هەورامی کوچی دماینش کەرد\nهونەرمەنڎ حەمە هەورامی کوچی دماینش کەرد هەواڵو کوچی دماینو کاکە حەمە هەورامی مازی بنی ئەژن…\nدیوانو میرزا شەفیٛعی کولیای چاپ و پەخش بی\nدیوانو میرزا شەفیٛعی کولیای چاپ و پەخش بی ئی هامنە ڕاوەبەری ڕوٙشنویری و هونەرو هەڵەبجەی کو…


کازمی: عێراقییەکان جیهانیان لە تارمایی تیرۆر رزگارکرد – Politic Press\nئەم بابەتە 34 جار بینراوە\nمستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، وڵاتەکەی رۆڵێکی گەورەی گێڕاوە لە رزگارکردنی جیهان لە تارمایی تیرۆر.\nرۆژی شەممە مستەفا کازمی رایگەیاند، عێراقییەکان یارمەتی هەموو جیهانیاندا لە کۆتاییهێنان بە تارمایی تیرۆر کە خەریکبوو بەخێرایی بڵاوئەبووەوە، وتیشی: راستە زۆرێک لە هاوڕێیان لەپاڵ عێراقدا روبەڕوی تیرۆر بوونەوە، بەڵام لەکۆتاییدا سەرکەوتنەکە سەرکەوتنێکی عێراقی بوو.\nئاماژەی بەوەشکرد، سەرجەم هێزە ئەمنییە عێراقییەکان لە سوپا و پۆلیس و دەستەی حەشدی شەعبی و پێشمەرگە و دەزگای ئاسایشی نیشتیمانی و دەزگای هەواڵگری و هێزەکانی دیکە پشکیان لەم سەرکەوتنەدا هەبوو، بەڵام رۆڵی هێزەکانی دژە تیرۆر لە هەمووان دیارتربوو.\nکازمی جەختی لەوەشکردەوە، لە ئێستادا روبەڕوی جۆرێکی دیکەی تیرۆر دەبینەوە کە ئەویش روبەڕوبوونەوەی گەندەڵی و رێکخستنەوەی دەروازە سنورییەکان و رێگریکردن لە چەکی نایاسایی و رێگریکردنە لە دەستوەردانی بیانی.\nرۆژی شەممە کۆنگرەی زانستی روبەڕوبوونەوەی تیرۆر لە بەغدا دەستیپێکرد و بڕیارە بۆماوەی دوو رۆژ بەردەوامبێت و ئامانج لێی دۆزینەوەی ستراتیژێکە بۆ روبەڕوبوونەوەی تیرۆر و دانانی پلانی ساڵانی داهاتووی دەزگای دژەتیرۆر.\nTags: تارمایی تیرۆر مستەفا کازمی\nکازمی راوێژکارێکی نوێی ئەمنی دادەنێت\nکازمی لەبارەی پرسی بودجە لەگەڵ حەلبوسی کۆبووەوە\nهۆکاری سەردانەکەی مستەفا کازمی بۆ فەڕەنسا ئاشکرا کرا\nپێنجشەممە دابەشكردنی موچە دەستپێدەكات (60 بینین)


خەڵک چاوەرێی موچە بێ لێبڕین دەکەن\nبێ ئەوەی لەخۆڕاگری هیچ گەڵێک لەم جیهاندا کەم بکەینەوە، خۆڕاگری گەلی کوردستان بە درێژایی میژوو بەتایبەتی ئەگەر ئەم سی ساڵەی دواییە لەبەرچاو بگیرێت کەم وێنەیە. ئەم گەلە بەرامبەر ئابلوقەی ئابووری دوای ڕاپەڕین ئاداری 1991 و لێبڕینی موچەی فەرمانبەران، و کارەساتەی شەڕی ناوخۆ و لیکەوتەکانی دوو ئیدارەیی و شاڵاوی داعش و هەڕەشەی عێڕاق لە کاتی بەعس و لە سەردەمی دەوڵەتی عێڕاقی نوێ، خۆڕاگر بوو.\nسەڕەڕای ئەم ڕوشە ناهەموارە هەر گۆڕانکارییەکی ئەرێنی و پێشکەوتنێک ئەنجام درابێ ئەوا نهێنییەکەی بۆ زیندووی گەلی کوردستان دەگەرێتەوە.\nئەم گەلە خۆڕاگرەمان هەردەم خوازیاری ژیانی پڕ کەرامەت بووە، و لەم ڕوانگەیەوە زۆری لە خۆی کردوە کە بتوانێ مەمرەوبژی لە گەڵ نەبوون و لێبڕینی موچە خۆی بگونجێنێت. بەڵام بەردەوامبوونی ئەم ڕەوشە فشاری لە سەر خەڵکی زەحمەتکێش و کەم دەرامەت زیاتر دەکات، و پێشنیشان وتویانە کە جام پڕ بوو لێی دەڕژێت.\nپێویستە ئەم ڕەوشەی ئێستای خەڵک لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە بە هەند وەربگیرێت بەتایبەتی ئەوەی پەیوەندی بە دابینکردنی موچەی تەواو هەیە بۆ موچەخۆرانی کەم دەرامەت کە ناکرێ حکومەت لە سەر لێبڕین بەردەوام بێت، بەتایبەتی دوور لە رێکەوتنی بودجەی عێڕاق دوو هۆکار هەن کە وای کردوە داهاتی حکومەتی هەرێم و تواناکەی بۆ دابینکردنی موچە زیاتر بێت. هۆکاری یەکەم زیادبوونی بەهای نەوتە لە بازاڕەکانی جیهان کە ئێستا لە سەروو 60 دولارە. هۆکاری دووەم دابەزینی نرخی دینارە بەرامەر دۆلار بە پێی بڕیاری بەنکی ناوەندی عێڕاق کە دەبێتە هۆی زیادبوونی ئەو داهاتەی لە نەوتەوە دێت کە لە دۆلارەوە دەکرێ بە دینار.\nئەم ئاڵوگوڕانە لە بەردەم خەڵکی کوردستان ڕوونە، و چاوەرێی ئەوەش دەکرێ حکومەت بەرپرسیاری خۆی بەرامبەر خەڵک لە دابینکردنی موچە بێ لێبرین جێبەجێ بکات.\n1 یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق گێژاوی سیاسی نوێ دروستدەکات\n2 سیاسەتی نەهێشتنی هەژاری لەئەزمونی بنیاتنانی سۆشیالستی لەچیندا\n3 مرۆڤ بەنرخترین سەرمایەیە\n4 دور بون لەجەمسەرگیریی رێگای پاراستنی کوردستانی باشورە\n5 لەنێوان بۆرژوای نیشتمانی‌و بۆرژوای تاڵانکەر\n6 لەجوغزی سەربەخۆییدا، چەپبون‌و ئەرکە هەنوکەییەکان\n7 خۆپیشاندانەکانی ٢٥ی ئۆکتۆبەری عێراق‌و ئەگەرە جۆراجۆرەکان\n8 ئەزمونی بنیاتنانی سوشیالیستی بەتایبەتمەندی چینی\n9 لەجوغزی سەربەخوییدا بۆچی ڕەوشی کەرکوک ئاسایی ناکرێتەوە؟!\n10 لەجوغزی سەربەخۆییدا\n11 لەجوغزی سەربەخۆییدا... شاڵاوی ڕاگواستن‌و تەعریب تا کەی؟\n12 سیاسەتی گۆڕانکاریی دیموگرافی تا کەی بەردەوام دەبێت؟\n13 هەڵوێست لەشوناس‌و مەسەلەی نەتەوایەتی.. لەنێوان چین‌و حزبە سیاسییەکانی وڵاتانی عەرەبدا\n14 وروژاندنی پرسیارە ئاڵۆزەکان!


كوردى (Sydkurdiska) - Valmyndigheten\nیه‌كشه‌ممه بەرواری ۱۱ی مانگی نۆی ساڵی ۲۰۲۲ کاتی هەڵبژاردنە بۆ په‌رله‌مانی سوێد، شارەوانی و ئه‌نجومه‌نی هه‌رێم.\nئایا چ کەسێک بۆی هەیە دەنگ بدات؟\nبۆ ئەوەی مافی دەنگدانت هەبێت ئەوا دەبێت تەمەنی ۱۸ ساڵیت پڕ کردبێتەوە ئەوپەڕی درەنگی ڕۆژی دەنگدان. زانیاریەکانی تۆماری دامی تۆماركردنی دانیشتووان ۳۰ ڕۆژ پێش ڕۆژی دەنگدان بڕیاردەرن کە ئەگەر ئەتۆ مافی دەنگدانت هەیە و سەر بە کام ناوچەی هەڵبژاردنیت.\nئەتۆ مافی دەنگدانت هەیە بۆ پەرلەمانی سوید ئەگەر ئەتۆ:\nهاووڵاتی سویدیت و لە دامی تۆماركردنی دانیشتووان ناوت تۆمار کراوه\nئەتۆ مافی دەنگدانت هەیە لە شارەوانی و ئه‌نجومه‌نی ناوچەی ئەگەر ئەتۆ:\nهاووڵاتی یەکێک لە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپایت یان هاووڵاتی ئیسلاند یان نۆرڤێژیت و لە دامی تۆماركردنی دانیشتووان لە سوید ناوت تۆمار کراوە\nهاووڵاتی وڵاتێکی دیکەیت و لە دامی تۆماركردنی دانیشتووان لە سوید ناوت تۆمار کراوە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەر یەک پێش ڕۆژی هەڵبژاردن.\nئەتۆ کە مافی دەنگدانت هەیە کارتێکی دەنگدان وەردەگریت\nئەتۆ کە مافی دەنگدانت هەیە کارتێکی دەنگدان وەردەگریت نێزیكه‌ی سێ هەفتە پێش هەڵبژاردنەکە. لە کارتی دەنگدانەکە نووسراوە بۆ کام هەڵبژاردن ئەتۆ مافی دەنگدانت هەیە و هەروەها ناو، ناونیشان و کاتەکانی کراوەی هۆڵی دەنگدانی ئەتۆ. ئەگەر کارتی دەنگدانت نیە ئەوا دەتوانیت دانەیەکی تازە داوا بکەیت لای شارەوانی یان دەستگای دەنگدان.\nئەتۆ یه‌كه‌م و به‌رله‌هه‌رشتێك دەنگ بە حیزبێک دەدەیت. ناوی حیزبەکە نووسراوە لە سەر کاغەزی هەڵبژاردن. ئەگەر کاغەزی هەڵبژاردنی حیزبەکەت نادۆزیتەوە ئەوا دەتوانیت ناوی حیزبەکە لەسەر کاغەزێکی هەڵبژاردنی سپی بنووسیتەوە.\nدەنگدان بە حیزب\nدەنگدان بە کەس\nئەگەر دەتەوێت کە كاندیدایەکی تایبەتی حیزبەکە هەڵبژێرن ئەوا دەتوانیت زەربێک بدەیت لە چوارگۆشەکە لە پێش ناوی کاندیداکە لەسەر کاغەزی هەڵبژاردنی ناو. ئەتۆ تەنیا دەتوانیت ناوی یەک کاندیدا زەرب لێبدەیت. ئەتۆ هەروەها دەتوانیت دەنگ بە کەس بدەیت لە ڕێگای نووسینەوەی ناوی حیزبەکە و ناوی کاندیداکە لەسەر کاغەزێکی دەنگدانی سپی.\nلێرە دەتوانیت دەنگ بدەیت\nلە هۆلی دەنگدانی خۆت دەنگ بدەیت لە ڕۆژی هەڵبژاردن بەرواری ۱۱ مانگی نۆ\nئەتۆ تەنیا دەتوانیت لەو هۆلی هەڵبژاردنە دەنگ بدەیت کە لەسەر کارتی دەنگدانت نووسراوە. هۆڵی هەڵبژاردن تەنیا لە ڕۆژی هەڵبژاردن کراوەتەوە. لە کاتێک لە هۆڵی هەڵبژاردنت دەنگ دەدەیت ئەوا خەتێک بەسەر ناوت دەکێشن لە لیستەی ئەوانەی کە بۆیان هەیە دەنگ بدەن و دەنگەکانت دەخرێنە نێو گۆزه‌ڵه‌کانی هەڵبژاردن.\nلە هۆڵی دەنگدانت لە پێش کاتی خۆی دەنگ بدە لە شارەوانی خۆیت یان شارەوانیەکی دیکە\nئەتۆ دەتوانیت لە پێش کاتی خۆی دەنگ بدەیت لە هەر هۆلێکی دەنگدانت کە دەتەوێت لە تەواوی وڵات. دەنگدان لە پێش کاتی خۆی بەرواری ۲٤ی مانگی هەشت دەست پێدەکات و بەردەوامە تا ڕۆژی هەڵبژاردن. ئەتۆ دەبێت کارتی دەنگدانت لەگەڵ خۆت هەبێت لە کاتێک لە پێش کاتی خۆی دەنگ دەدەیت. زانیاری دەربارەی شوێنی لە پێش کاتی خۆی دەنگدان لە لای شارەوانی خۆت یان ماڵپەڕی "" دەدۆزیتەوە.\nدەنگدان لە دەرەوەی وڵات\nئەگەر لە دەرەوەی وڵاتیت ئەوا دەتوانیت بە نامە دەنگ بدەیت یان لە پێش کاتی خۆی دەنگ بدەیت لە زۆر سەفارەت و كۆنسولخانه سویدی. بۆ دەنگدان بە نامە ئەوا دەبێت مه‌وادیەکی تایبەتی بەکار بهێنیت کە لە لای دەستگای هەڵبژاردن، شارەوانی ، سەفارەت یان كۆنسولخانه داوای دەکەیت. بۆت هەیە زووترین کات ۲۸ی مانگی حەفت دەنگەکە بە نامە ڕەوانە بکەیت لە دەرەوەی وڵات. ئەتۆ دەتوانیت لە پێش کاتی خۆی لە سەفارەتگەل و كۆنسولخانه زووترین کات ۲۸ی مانگی حەفت دەنگ بدەیت.\nئەتۆ دەبێت بتوانیت ناونیشانی خۆت ڕوون بکەیتەوە\nبۆ ئەوەی بتوانیت دەنگ بدەیت ئەوا دەبێت ناونیشانی خۆت بسەلمێنیت لە ڕێگای نیشان دانی ناسنامە. ئەگەر ناسنامەت نیە ئەوا کەسێکی دیکە دەتوانیت ناونیشانی ئەتۆ بسەلمێنێت. بەڵام ئەو کەسە دەبێت ناسنامەیەک نیشان بدات.\nئەگەر پێویستت بە یارمەتیە بۆ دەنگدان\nبە یارمەتی په‌یامهه‌ڵگر دەنگ بدە\nئەتۆ دەتوانیت بە یارمەتی په‌یامهه‌ڵگر دەنگ بدەیت ئەگەر بە هۆی نەخۆشی، کەم توانایی یان تەمەن ناتوانیت بۆ خۆت بڕۆیت بۆ هۆڵ دەنگدان یان هۆلێک بۆ دەنگدان لە پێش کاتی خۆی. ئەتۆ هەروەها دەتوانیت بە په‌یامهه‌ڵگر دەنگ بدەیت ئەگەر لە زیندانیت یان لە دامه‌زراوه‌ی ته‌ندروستیی تاوانباران.\nبۆت هەیە زووترین کات بەرواری ۱۸ی مانگی هەشت و درەنگترین کات ڕۆژی هەڵبژاردن دەنگەکە ئامادە بکەیت. ئەتۆ پێویستت بە په‌یامهه‌ڵگرێکە و شایه‌تێک. هەردووکتان دەبێت تەمەنی ۱۸ سالیتان پڕ کردبێتەوە و هەمان کەس ناتوانێت هەم په‌یامهه‌ڵگر و هەم شایه‌ت.\nئەتۆ پێویستت بە په‌یامهه‌ڵگرێکە - ئایا چ کەسێک دەتوانێت په‌یامهه‌ڵگر بێت؟\nپه‌یامهه‌ڵگرەکە دەبێت لانی کەم تەمەنی ۱۸ ساڵ بێت. ئەم کەسانە بۆیان هەیە په‌یامهه‌ڵگر بن:\nچاوه‌دێریدەرەکەت یان کەسێک کە ئاسایانە یارمەتی دەدات بۆ کاروباری کەسی\nکارمەندانی زیندان یان دامه‌زراوه‌ی ته‌ندروستیی تاوانباران\nنامه‌به‌رێکی گوندیی، ئەگەر لە نێزیکی خەتی نامه‌به‌رێکی گوندیی دەژیت\nبۆ ئەوەی بتوانیت بە په‌یامهه‌ڵگر دەنگ بدەیت ئەوا پێویستت بە مه‌وادی تایبەتیە کە لە لای شارەوانی یان دەستگای هەڵبژاردن داوای دەکەیت. ئەگەر لە پێش کاتی خۆی دەنگ دەدەیت بە یارمەتی په‌یامهه‌ڵگر ئەوا دەبێت کارتی دەنگدانت هەبێت.\nپێشوازی دەنگدانی شوێنبگۆڕ\nپێشوازی دەنگدانی شوێنبگۆڕ بۆ ئەتۆیە کە بە هۆی نەخۆشی، تەمەن یان کەم توانایی ناتوانیت بۆ خۆت لە پێش کاتی خۆی دەنگ بدەیت یان لە هۆلی هەڵبژاردن دەنگ بدەیت. لە حاڵەتی پێشوازی دەنگدانی شوێنبگۆڕ شارەوانیەکەت ئەوە ڕێک دەخات کە دوو دەنگ هەڵگر دێن بۆ ماڵت و دەنگەکەت وەردەگرن. پێوەندی بکە بە شارەوانیەکەت بۆ زانیاری زیاتر.


ئایە زەكەرى قەبارە بچووك تا چەند ئەتوانێ ئەو پەردەى كچێنیە لابدات؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nپزیشکىئایە زەكەرى قەبارە بچووك تا چەند ئەتوانێ ئەو پەردەى كچێنیە لابدات؟\nئایە زەكەرى قەبارە بچووك تا چەند ئەتوانێ ئەو پەردەى كچێنیە لابدات؟\nمن تا ئێستا نەمتوانیوە زەواج بكەم لەبەر ئەوەى شەرمم كردووە ئایە زەكەرى قەبارە بچووك تا چەند ئەتوانێ ئەو پەردەى كچێنیە لابدات ، و ئایا بەرامبەرەكەى تاچەند ئاسوودە دەبێت ئەگەربچوك بێت؟ ببوورن لە كردنى پرسیارەكەم ئەگەر بەنەوعێ بێت جا تكام وایە زوو وەڵامم بدەنەوە؟\nهیچ قەبارەیەك یان درێژیەكى تایبەت نیە بۆ ئەندامى جووتبوونى مێرد كە نەیەڵێت كارى ئاسایی خۆى بكات لەكاتى جووتبووندا لەگەڵ خێزان، چونكە ئەندامى جووتبوون لە پیاواندا جیاوازیان هەیە لە قەبارە و درێژیان بەهۆى جیاوازیەكى بۆماوەیی (وراثي) یان هۆرمۆنى، هەروەها كارى ئەندامى جووتبوونى پیاو ئەوەیە كە بۆ ڕشانەوەى تۆماوە لە ئەندامى جووتبوونى خێزانەكەى بۆ مەبەستى دروستبوونى منداڵدا، واتە ئەگەر قەبارەى بچووك بوو هیچ كێشەیەكى نیە بۆ لابردنى پەردەى خێزان و ئاسوودە بوونى. هیچ شەرمى نایەوێت و دەبێت دڵمان خۆش بكەیت بە ژنهێنانت، داواكارم لە خواى گەورە دڵت خۆش بكات بە ژنێكى ئیماندارى یەكخواپەرست و منداڵى صاڵحتان پێ ببەخشێت، إنه سمیع مجیب الدعاء.\nزۆربەى ڕۆژەكان هەست بە سەر ئێشە دەكەم و زۆر ئێشێت جا نازانم چى بكەم ؟ هاوسەرگیرى نێوان خزم مەترسى هەیە لەسەر تەندروستى منداڵ لە ئایندەدا؟ چی دەبێتە هۆى ئەوەى دەم و چاوت ساف بێت ؟ ئایا لەڕووى تەندروستى یەوە زیانەكانى دەستپەڕكردن بۆ کوڕان و کچان چى یە ؟ مەرجەکانی کەڵەشاخ کردنی ئافرەتان لەلایەن پیاوانەوە\nسەردان: ٥,٥٥٦ بەش: پزیشکى\nپرسیاری دواترئایا دروسته كچ شو بكات به‌بێ ئیزن و مۆڵه‌تى باوكى؟ وه ئایا دروسته كچان و كوڕان ته‌له‌فۆن و نامه بۆ یه‌كتر بنێرن به‌ناوه‌ى خۆشه‌یستیه‌وه؟پرسیاری پێشترجیاوازی نێوان ( النبيِّ) و (الرسول) چی یە ؟


ئاگاداری له لایان “ کومه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان- ئوروپا “ | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nتڕامپ پێوه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی له گه‌ڵ “ڕێكخراوی جیهانی ته‌ندروستی” پچڕاند و هه‌ڕه‌شه‌ی…\nكوژرانی دوو كۆڵبه‌ر به هۆی ته‌قه‌ی ڕاسته‌وخۆی هێزه سه‌ربازییه‌كانی ڕژیمی ئێران…\nHome ھەواڵ جیهان ئاگاداری له لایان “ کومه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان- ئوروپا “\nئاگاداری له لایان “ کومه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان- ئوروپا “\nیارەێل یارسانی دانیشتگ له وڵاته‌یل ئوروپائی!\nوەئاگاداری گشت لاێکتان رەسنیم کە کۆمیتەێ هەڵوژێریاگ ” کومه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان- ئوروپا” له ڕێکه‌فت٠٥-٠٢-٢٠١٧ و لە ئەنجام چەندین کۆبونەوە ئەڕا جێوەجیکردن کار و چالاکیەکانێ، رەسیە ئی ئاکامە کە یارسانیەکان لە شیوەێ کار و چالاکیەکانێ ئاگاداروە بکەێ. وەتەفرەنجداین لەوەێ کە کۆنفرانس گشتی کە لە ڕێکەفت ١٤-٠١-٢٠١٧ لە ئوستۆکهۆڵم پاتەخت وڵات سوئد کۆمەڵێک ئەرک دیارکیکریاگ ئەڕا جێوەجێکردن خستیوە سەرشان کۆمیتەێ هەڵوژێریاگ، لەی پەیوەندیە کۆمیتە وە ئەرک خوەێ زانی کە یارسانیەکان دانیشتگ لە وڵاتەیل ئوروپایی لە گشت پەسەنکریاگەکان و شیوەێ داڕشانن کار و ئەرکەکانێ ئاگادارتان بکەێتوە.\n– ئەرکەکان ئەندامەیل کۆمیتە وە شێوه‌ێ مه‌شوه‌ره‌تی و له سه‌ر بنه‌مائ رێکەفتن گشتی، دیاری کریانە کە لە دمایی ئی ئاگادارییە کەفێتە وەرچەوتان.\n– ڕه‌فتارنامه‌ێ ئه‌نجومه‌ن کە پێشتر نویسیاوی و کۆنفرانس گشتی ئوستۆکهۆڵم وە تەفرەنج و تێبینیوە پەسەنێ کردیو، دوارە خوەندنەوە ئەڕای کریا و پەسەن کریا، کە وەشیوەێ جیاواز بڵاو کریەتوە.\n– لۆگۆ یان ئارم ئەنجۆمەن کە کۆنفرانس گشتی ئوستۆکهۆڵم تەفرەنج و تێبینی لەسەرێ داشت، دوارە لە نۆ داڕشیاوە و پەسەن کریا کە لە دمایی ئی ئاگادارییە کەفێتە وەرچەوتان.\n– هەر لەوجۆرە کە لە پەسەنکریاگەکان کۆنفرانس گشێی ئوستۆکهۆڵم ئاماژە وەپێیان دریاوی و پەسەنکریاوی” کۆمه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان – ئوروپا” جور رێکخراوێک مەدەنی- فەرهەنگی، درێژه ده‌ێته هەوڵه‌کانێ ئەڕا ناسانن کۆمەڵگاێ یارسان و باوەڕ یاری، وەپارلمان ئوروپا، رێکخراو “ماف مرۆڤ”، نەتەوە یەکگردگەکان و کۆمەڵگاێ ئازاد دونیا.\nلە دماییە،کۆمیتەێ هەڵوژێریاگ دەس هاوکاری و پشتیوانی درێژ کەێت ئەڕا گشت تاکەکان کورد و یارسانی دانیشتگ له وڵاته‌یل ئروپائی و ئومێدەوارە کە هاوڵاتیەلمان وەهەر جیاوازی فەرهەنگی، ئایینی و ئایدولۆژیکوە کە دێرن، یار و پشتیوانمان بوون.\nکۆمیتەێ کومه‌ڵگاێ باوه‌ڕی یارسان – ئوروپا.\nئەنجومن” کومەڵگای باوەڕی یارسان ـ ئوروپا”\nئەنجومەنێ “کومەڵگای باوەڕی یارسان ـ ئوروپا” ئەنجومەنێکە کە خوازیار پەێوەندایین ئختیاری تاک و گوروەکان ناو کومەڵگای یارسان نیشتەجێ ئروپاس.\nئی ئەنجومەنە تواێد کە لە ڕێ چالاکیەل فەرهەنگی، ئایینی، وەیکوەنیشتن و گوفتوگو دین یاری و هەر ئیجورە کومەڵگای یارسان زیاتر لە پیش وە کومەڵگای جەهانی بناسنێد.\nكار سەرەکی ئی ئەنجومەنە تەڵاش خەێرخوازانەێکە ئەڕا وە ڕەسمیەتناساندن”دین یاری” لە ڕێکخریاگ نەتەوە یەکگردگەکان و کوموڵگاگەل ئوروپایه ، و وە هویچ شیوەێک خوەێ ناخێتە ناو چالاکیگەل سیاسی و بازرگانی.\nئی ئەنجومەنە وە ڕەوشگەل دموکراتیک بریەتە ڕیوە و ئەندامەکانێ خاون ئەرزشگەل بەرابەرن. جیاوازی فکری، جنسیەتی، چینایەتی، و گوزەشتەی سیاسی و کۆمەڵایەتی نەقشێک لە وەڕیوەبردن کار و ئختیار ئەندامەکان نەیرێد.\nئەنجومەن کومەڵگای باوەڕی یارسان ـ ئوروپا کوشش کەێد تا بابەتگەل یارسانی بکرینە جێ پرس و ڕاوێژ تا وە ئیجورە دەنگ ئازار و کەمکەسریەکانیان برەسنێتە گوش کومەڵگای جەهانی و دەسلاتدارگەل ئوروپایی.\nئی ئەنجومەنە هەڵساس تا لە رێگای چاڵاکیگەل مەدەنی و فەرهەنگی ئەڕا پێشبرد ئازادی و دموکراسی لە کومەڵگای یارسان تەڵاش بکەید. بەنا وە ئی باوەرە خوازیار هاوکاریکردن وە گەرد ئەو ڕێکخریاگەلەسە کە لە سەر بابتگەل حقوق بەشری کار کەن.\n۱ ناو ئەنجومەن\nئەنجومەن” کومەڵگای باوەڕی یارسان ـ ئوروپا ”\n۲ نیشانی نەنجومەن\nنێشانی ئەنجومەن، نیشانی سۆخەنگو ئەنجومەنەکەس.\n۳ ناسنامه‌ێ ئەنجومەن\nئەنجومەن کومەڵگای باوری یارسان – ئوروپا، ڕێکخریاگێکە سەرەوخوەی و دموکراتیک کە وارد چالاکیگەل سیاسی و بازرگانی ناود.\n٤ ئامانج ئەنجومەن\nـ وه ڕه‌سمیه‌ت ناسانده‌ن دین یاری و ناسنامه‌ێ یارسانیه‌کان، له لایان ڕێكخریاگ نەتەوە یەکگردگەکان(سازمان ملل) و کوموڵگاگەل ئوروپایی.\nـ بەهرەگردن لە شیوازگەل زانستی و ئیمروژی و هەرئیجورە حوقوق ئنسانی شیوەکریاگ له جاڕنامه‌ێ حقوق به‌شه‌ر ڕێكخریاگ نەتەوە یەکگردگەکان ، ئه‌ڕا ناسانده‌ن جەهانبینی و چوارچو ئەرزشی و ئخلاقی دین یاری.\nـ پارێزان دەستکەفتە کوموڵایەتیە وەنرخەکان.\nـ هه‌وڵدان ئه‌ڕا ڕه‌سین وه به‌رابه‌ری جنسیه‌تی له کومه‌ڵگاێ یارسان.\n٥ کار و کوشش ئەنجومەن\nئەنجومەن تەڵاش کەید تا وە ئی کردارگەلە وە ئامانجەکان خوەی برەسید:\nـ وەکیلی کردن کومەڵگای باوری یارسان – ئوروپا لە” ڕێكخریاگ نەتەوە یەکگردگەکان”(سازمان ملل)\nـ سازکردن چاڵاگیگەل کولتوری ئەرا ئەندامەکان ئەنجومەن.\nـ وەریوەبردن دیاردە خودمالی و فەرهنگیەکان یارسان جور ” جەشن خاونکار”.\nـ دایین زانست دینی وە یارسانیگەل وەروی دەفتەرگەل دینی یارسان.\nـ تەڵاش ئەرا سازدایین و بتەوکردن پیوەندگەل دوستانە لە بین ئەندامگەل کومەڵگای یارسان ئوروپا.\nـ پشتگیری جوانەکان لە کردەوەگەل زانستی و پروەردەیی و هەر ئیجورە کار پیداکردن.\nـ دایین زانست لە سەر مادە هوشبەرەکان و هاندانێان ئەڕا دویریکردن لە توندوتیژی.\nـ دایین زانست و تاکە یارسانییەکان نیشتەجێ ئوروپا له سه‌ر ئەرک و مافێان لە کومەڵگا.\nـ وەڕێخستن دیدار و ڕاویژ لە لە فەزای حەقیقی و دیجیتالی ئەڕا زیادکردن هوشیاری و زانست ئەندامەکان لە سەر ناسنامه‌ێ یارسانیه‌کان و دین یاری.\n۶ بنچینەی ئەخلاقی ئەنجومەن\nـ چالاکیەکان ئەنجومەن وە شیوەی دموکراتیک و گونجیاگ وەگەرد یاسای کشوەرگەل ئروپاییا ئەنجام گرێد.\nـ داشتن پەیوەنیگەل دوستانە، شایستەزانی دولایانە، ڕێاباری و دویری لە توندوتیژی بنچینەگەل ئخلاقی ئەنجومەنەکەن.\nـ وە پای ئەرزشگەل دموکراتیک و جاڕنامەی ” سازمان حوقوق بەشەر”، ئەندامەکان ئی ئەنجومونە خاون حوقوق بەرابەرن\n٧ مەرجگەل وەئەندام بیین\nـ هەر یارسانی ١٦ساڵە و بانتر، توانێد وە هەناردن خوازیارنامە بوتە ئەندام ئەجومەنەکە.\nـ ئەندامەکان بایەد پابەند بنچینەگەل کاری و ئەخڵاقی ئەنجومەن بون\nـ ئەندامەکان بایەد وە روی توانایی خوەێان ئەرا پێشبرد کارەکان ئەنجومەن بکوشن\nـ ئەندامەان ئازادن کە بونە ئەندام ڕێکخریاگەلکتر وە مەرجێک گرفت بنچینەیی ئەڕا ئەنجومەنکە سازنەوت.\nـ ئەندامگەلێک کە بنچینە ئخلاقی و کاری ئەنجومەن ژێرپا بکەن وە ڕوی پەیرەونامە ئەنجومەن وەگەردێانا هەڵسوکەفت کریەت.\nـ ئەوکەسانە کە وە هەڵسوکەفت خوەێان ئەنجومونەکە زیانبار بکەن، لە ئەندامیەتی ئەنجومەن جواو کریەن. برێارەکان شەورای ڕەهبەری بایەد دموکراتیک و وە ڕوی بەرگە بود.\nـ شەورای گشتی توانێت بڕیارەکان شورای ڕەهبەری بگورنێت یا بنێتەلا.\nـ ئەندامەکان توانن وە هەناردن خوازیارنامە ئەڕا شەورای ڕەهبەری واز لە ئەندامیەتی ئەنجومەن بارن.\n٨ شەورای گشتی\nـ شەورای گشتی بانترین ئورگان بڕیاردەر لە ئەنجومەنە.\nـ شورای گشتی ساڵێ یەکجار لە وەزر تاوسان کوبوتوە. شەورای ڕەهبەری وەخت و شون کوبینەکە دیاری کەێد.\nـ کوبیین شەورای گشتی وە بەشداری ٤/٣ شەورای ڕەهبەری ڕەسمیەت پێدا کەێت. ئەگەر ئی بەشە یەکوە نەگرێد، کوبیینەکە کەفێدە دویا.\nـ جارنامە ئەڕا بەشداری لە کوبیین شەورای گشتی لە ڕیگاێ شەورای ڕێبەری ئەڕا ئەندامەکان هەنریەت.\n۹ کارکرد شەورای گشتی\nـ بڕیاردەرە ئەرا ئەنجام ئالوگوڕ لە مەرامنامە و پەیرەونامەێ ئەنجومەن.\nـ گوزارش ساڵانەی شەورای ڕێبەریی تاوتوی کەێد.\nـ بەرنامە و ئستراتژی کاری یەکساڵەی ئەنجومەن تاوتوی و پەسەند کەێد.\nـ شەورای ڕێبەری ئەنجومەن “کومەڵگای باوەری یارسان ـ ئروپا” هەڵوژنێد.\nـ بڕیاردەرە لە سەر دویایهاوردن وە کار ئەنجومەن\nـ پێشنیارەکان بایەد لاکەمەکەی دو هەفتە وەرجە کوبیین شەورای گشتی بڕەسێدە دەس شەورای ڕێبەری یا کۆمیتەی بەرگوزارکەر کوبیین شەورای گشتی.\n۱۰ شەورای نائاسایی\nـ شەورای نائاسایی خاون دەسڵاتەکان شەورای گشتییە.\nـ شەورای نائاسایی لە تەنگامەتی و وە داوخوازی ٣/١ ئەندامەکان ئەنجومەن یا فرەتر لە نیمەێ ئەندامەکان شەورای ڕێبەری گیریەد.\nـ خوازیارنامە ئەرا گردن شەورای نائاسایی باید ویانکدار بود و وە نویسیاگی برسێدە دەس سۆخەنگو ئەنجومەن. ئەگەر داوخوازیەکە بابەتدار بود، شەورای نائاسایی لە ماوای ٢ مانگ لە شون هەناردن خوازیارنامەکە گریەد.\n۱۱ شەورای ڕێبەری\nـ شەورای ڕەێبەری بانترین ئورگان دەسڵاتدارە لە بەین ٢ کوبیین شەورای گشتی\nـ شەورای ڕەێبەری لە ١١ کەس رێکخریاس.\nـ ٥ کەس لە ئی ١١ کەسە، شورای گشتی هەڵێانوژارێت، ئەو ٦ کەسەکە، هەناردە ئەنجومونگەل باوەری یارسان لە ووڵاتەگەل ئروپایین.\nـ هەرکام لە ئەنجومەنگەل باوری یارسان لە ووڵاتەگەل ئروپای ٢ هەناردە لە شەورای ڕەێبەری دێرێد.\nـ ئەگەر ئەنجومەن باوەری تازەیک لە ولاتێک ئروپایی دامەزریەت، ئەندامەکان شەورای ڕەێبەری زیادتروە بون.\nـ ئەندامەکان شەورای ڕەێبەری توانن لە نو ئەڕا ئەندامیەتی دەسنیشان بکریەن.\nـ هەر ئەندامێک لە شەورای ڕێبەری توانێدخوەێ جور سۆخەنگو ئەنجومەن دەسنیشان بکەێد.\nـ شەورای ڕێبەری خاون پەیڕەونامەی خودمالییە، وەسەرئیەیچوە لە چوارچو پەیڕەونامە ئەنجومەن کە شەورای گشتی پەسەندی کردگە دەرناچوت.\nـ تەڵاش کریەد کە بریارەکان شەورای ڕێبەری نەتیجە گوفتمان و سازگاری بود، بێئەوەێکە بنچینە دموکراتیەکان ژێرپا بکریەن.\nـ جارنامە ئەرا کوبیین شەورای ڕێبەری لە لای سۆخەنگووە هەنریەد و خوەیشی ڕێبەری کوبینەکە کەێد.\nـ جارنامە ئەرا کوبین شەورای ڕێبەری بایەد بەرنامە و وەخت کاری دیاریکریاگ داشتود.\nـ کوبینەکان شەورای ڕەێبەری و ئامادە بیین ٤/٣ ئەندامەکانی ئەنجام گرێد.\nـ پروتوکول کاری کوبینەکان شەورای ڕێبەری نویسیەت و لە لاێان سۆخەنگوە کەفێتە یەک و پەسەند کریەت.\nـ ئەگەر ٣ کەس یا زیاتر لە ئەندامان شەورای ڕێبەری داوخواز کوبین بون، شەورای ڕێبەری لە ماوای ٢ هەفتە، لە شون هەناردن داوخوازنامەکە کوبوتوە.\n۱٢ کارکرد شەورای ڕێبەری\nـ هەدایەتکردن ئەنجومەن وەرەو ئاسو دیاریکریاگ.\nـ دارشانن بەرنامەی کاری ئەنجومەن.\nـ جێوەجێکردن بریارەکان شەوارای گشتی.\nـ شەورای ڕێبەری کەسێک جور ”سۆخەنگو ئەنجومەن” لە ناو ئەندامەکان خوەی هەڵوژنێد.\nـ سندن دەسڵات لە سۆخەنگو وە دەلیل ژێرپاکردن بریارگەل ئه‌نجومه‌نی و ڕوی دەنگ ٣/٢ ئەندامەکان.\nـ شەورای ڕەێبەری وە گەرد هەر کردەوەێک کە بنچینەگەل ئخلاقی و ئایینامە ژێرپا بکەێد هەڵسوکه‌فت کەێد.\n۱۳ کارکرد سۆخەنگو ئەنجومەن\nـ شیوەکەر دیدگای ئەنجومونە روی وە دەیشت و ڕێکخەر پیوەندیەکانیە.\nـ لاکەمەکی یەک کەس لە ئەندامان شەورای ڕێبەری، سۆخەنگو لە کارەکانێ هامرایی کەن.\nـ سۆخەنگو وەیەکخەر پیوەندیگەل ئورگانی و کردەوەکان ئەنجومەنە.\nـ سۆخەنگو وەڕوی بریارەکان شەورای ڕێبەری و بریارە پەسەندکریاگەکان شورای گشتی کار کەێد.\nـ سۆخەنگو بایەد کوشش بکەێد ئەڕا بتەوکردن پیوەندێگەل هاوکاری و هاویاری لە بەین ئەندامەکان تا ئەساس سازگاری و یەکپارچەگی لە ناو ئەنجومەنەکە فراهەم باێد.\n١٤ بابەتگەل ماڵی\nـ ئەنجومەن )شەورای ڕێبەری( خوەی هامیتەی کردەوە بازرگانی و ماڵیەکان ناکەێد.\nـ هەزینەی وەڕێخستن بونە جیاجیاکان و چالاکیەکان ئەنجومەن که‌فێته سه‌رشان خود ئه‌ندامان.\nـ ئەنجومەن خوه‌ێ هامێته‌ێ هەزینەگەل شەخسی ئەندامەکانێ ناکه‌ێت.\nـ ئەنجومەن سەرپەرەستی کردارگەل هاوبەش و گشتی کەێد.\n۱۵ شیوازگەل گوڕانن پەیڕەونامەی ئەنجومەن\nـ پێشنیارەکان بایەد لاکەمەکەی دو هەفتە وەرجە کوبیین شەورای گشتی بڕەسێدە دەس شەورای ڕێبەری یا کۆمیتەی ڕێکهاوەر کوبیین شەورای گشتی.\nـ پێشنیارەکان وە ٣/٢ دەنگ ئەندامەکان شەواری گشتی پەسەند کریەت وە هەر لە ئەو وەختوە پەیرەوی کریەد.\n۱۶ کوتایی دایین وه کار ئەنجومەن\nـ ئەنجومەن توانید وە بریار ٣/٢ دەنگ ئەندامەکان شەورای گشتی یا شەوارای نائاسایی کوتایی وە کاری بیریەد.\n١٧ پەیرەوی کردن لە بریارە پەسەندکریاگەکان\nلە هەڵکەفت 14.01.2017 بەرابەر وە ٢٥ مانگ دەی ١٣٩٥ شەورای دامەزرنەر ئەنجومەن “کومەڵگای باوەی یارسان ـ ئروپا” لە ولات سوئد کوبینوە و ئەنجومەن “کوموڵگای باوەری یارسان – ئروپا” دامەزریا و هەر لە ئەو هەڵکەفتوە بریارەکانی بییە قابل پیرەویکردن.\nPrevious articleیادێك له ساڵیادێك ، ئه‌و مامۆستا ئایینیه‌ی باوه‌ڕی به جیایی دین و ده‌وڵه‌ت هه‌بوو\nNext articleوڵامی ترامپ بۆ ڕوحانی: باشتر وای ئاگای لە خۆی بێ\nتڕامپ پێوه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی له گه‌ڵ “ڕێكخراوی جیهانی ته‌ندروستی” پچڕاند و هه‌ڕه‌شه‌ی بایكۆت و گه‌مارۆی له “چین” كرد\nبچۆ ڕیزی 26,756 بەشداربووی ترەوە\nبژارده‌ی سایت kaziwerojikurd - 2020-06-01 0\nعه‌لی به‌هرامی كوردستانی رۆژهەڵات لە ئیدۆلۆژی، دین و مەزهەب، چین و تووێژی جیاجیا پێكهاتووە. ئەم پێكهاتانەش هەر لە...\nوتووێژی ناوه‌ندی ڕۆژی كورد له گه‌ڵ هاوڕێ ئه‌لبۆرز رۆئین ته‌ن ئه‌ندامی حیزبی دێموكراتی كوردستانی...\nڕۆژی كورد : "ئه‌لبۆرز رۆئین ته‌ن" سه‌باره‌ت به "ڕاسان" و به‌رده‌وامی خه‌باتی شار و شاخ : "بە ڕاسانەوەی نوێی گەلەکەمان جارێکی دیکە...\nتڕامپ پێوه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی له گه‌ڵ “ڕێكخراوی جیهانی ته‌ندروستی” پچڕاند و هه‌ڕه‌شه‌ی بایكۆت و گه‌مارۆی...\nئابووری kaziwerojikurd - 2020-05-30 0\nڕۆژی كورد :دۆناڵد تڕامپ، سه‌رۆك كۆماری ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئامریكا ڕۆژی هه‌ینی ڕێكه‌وتی ۲۹ی ئایار ڕایگه‌یاند كه كۆتایی به پێوه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ی له گه‌ڵ...\nهه‌موو به‌یانییه‌ك ڕۆژی كورد له ڕۆژهه‌ڵاته‌وه هه‌ڵدێ پێناسه‌ی ڕۆژی كورد ناوەندی ڕۆژی کورد ناوەندێکی کوردییە كه له ٢١ی مارسی ٢٠١٣ دامەزراوە و لە ٢٣ی ئووتی ٢٠١٥ را بە شێوەی ڕەسمی و ڕێگە پێدراو ده‌ستی به وه‌شان كردووه و بنکە سەرەکییەکەی لە وڵاتی فەڕانسه‌یە و به شێوه‌ی فه‌رمی وه‌ك ئه‌نجومه‌نێك ئیزنی چالاكی پێدراوه لە ئێستاشدا لە چه‌ندین وڵاتی ئورووپایی و ئازاد لقی دامه‌زراندووه. . ...زیاتر


لەم چەند ڕۆژەی دواییدا و دوای دروستبوونی ئەو دۆخە ترسناکەی لە ھەرێمدا ھاتۆتەکایەوە، زیاد لە دەنگێک دەبیستین بەشێوازی جیاواز، یان دەربڕی ”ڕۆمانسیەتێکی سیاسیی“ کوشندەن، یاخود ھەڵگری دیدی ”ھەڵاتنێکن بە ھەزار پێ لە بەرپرسیاریەت“. ئەوانەی کە نووقمی ناو ڕۆمانسیەتە سیاسییەکەن باس لەوەدەکەن گەنجانی سەر شەقامەکان، کە بەدیار چاوی ھەمووانەوە بێڕەحمانە دەکوژرێن، خۆیان ھۆشیارن و دەزانن چی دەکەن، مێژوویەک دروستدەکەن تەواو تازە و تەواو جیاواز لەو مێژووانەی نەوەکانی بەر لەوان دروستیانکردوە. بۆیە پێویستیان بە ھاریکاریی ھیچ ھێزێکی کۆمەڵایەتیی و بە کاری ھاوبەش لەگەڵ ھیچ کەسێکدا و بەھیچ بەرنەمایەکی پێکەوەیی نییە. ھەرکەسێک لێیان نزیکبێتەوە ئینتیھازییە و بەکاریاندەھێنێت. ئەم ڕوانینە جگە لەوەی تەواو ڕۆمانسیی و ناڕاست و نامێژووییە، تەواو ترسناکیشە. بە کردەوە مانای جێھێشتنی گەنجانە بەتەنھا لەسەر شەقامەکان و مانای سەیرکردنی چۆنیەتی کوشتن و لەناوبردنیانە بەدیارچاو ھەمووانەوە. لە کاتێکدا ئەوەی پێویستە ڕێک پێچەوانەی ئەم دیدە ڕۆمانسییەیە، ئەوەی پێویستە کارکردنە بۆ کۆکردنەوەی ھەرچی زیاتری سەرجەمی ھێزە کۆمەڵایەتییە ناڕازییەکانی ناو دانیشتوانی ھەرێمەکە لەناو بەرەیەکی یەکگرتودا دژ بەو دۆخەی دەسەڵاتدارانی ھەرێم لەماوەی سی ساڵی بەخێزانیکردن و بە مافیاییکردنی دەسەڵاتدا، دروستیانکردوە. دۆخێک تەنھا کێشەی بۆ گەنجان دروستنەکردوە بەڵکو بۆ زۆرینەی ھەرەزۆری دانیشتوانی ھەرێمەکەی دروستکردوە بە پیر و گەنج و ژن و پیاو و منداڵ و گەورەیەوە. دروستکردنی بەرەیەک لەسەرجەمی ئەو مرۆڤە ناڕازییانە و پەرەدان بە کاری پێکەوەیی و بەھێزکردنی ڕڕۆحی ھاریکاریی ھەمەجۆر، تاقە ستراتیژیەتێکە بکرێت سودبەخش و بەسەمەربێت.\nدیدی دووھەم، کە ئەویش زۆر لەم دیدە ڕۆمانسییە جیاواز نییە، لە شوێنێکی دیکەوە دەستپێدەکات بۆئەوەی بەھەمان دەرەنجام بگات. لە کاتێکدا دیدە ڕۆمانسییەکە ئەو نەوە گەنجە تەنھا دەخات و دایاندەبڕێت لە ھێزی بەشەکانی تری کۆمەڵگاکە، دیدی دووھەمیان بە ئاشکرا دەڵێت با واز لەم نەوەیە بھێنین خۆیان ژیانی خۆیان ئەزموون بکەن و لێیانگەڕێین ھێزی خۆیان تاقیبکەینەوە. لێرەشدا ھەمان لۆژیکی تەنھاخستن و ھەمان ستراتیژەتی دابڕانی ئەم نەوەیە لە ھێزەکانی تر ئامادەیە، بەڵام بە ئینشایەکی جیاواز.\nکێشەکانی ھەرێم کێشەی تەنھا یەک نەوە نین و بەرەنگاربوونەوەشیان بەتەنھا ئەرکی یەک نەوە نییە بەتەنھا. ئەم کێشانە ھەموو ئەوانە لێی بەرپرسیارن کە لە دونیای دوای ڕاپەڕین و بەر لەڕاپەڕیندا ژیاون، بە گەنج و ناگەنج و نێر و مێ و خەڵکی شار و شارۆچکەکانەوە. ئەو کێشانەی کە ئەزموونە سوڵتانییە خێزانییە گەندەڵ و ترسناکەکە دروستیکردون کێشەیەک نیین تەنھا بۆ گەنجان بەتەنھا، بەڵکو کێشەن بۆ پیران و بەتەمەنان و منداڵان و بەشەکانی تری دانیشتوانی ھەرێمەکە، تەنانەت بۆ ئەو نەوانەش کە ھێشتا لەدایکنەبوون و لەگەڵماندا نین. وەکچۆن کێشەشن بۆ ھەموو ئەوانەی بە درێژایی سەدەی بیستەم لەپێناوی ئازادییدا جەنگیون و گیانی خۆیان سپاردوە و دواتر ئەم ئەزموونە ناشیرین و وێرانە، بەدناوی کردون. ئەم ئەزموونە سوڵتانییە کێشەی ھەم بۆ ڕابردوو، ھەم بۆ ئێستا و ھەم بۆ ئایندە دروستکردوە، جێھێشتنی چارەسەرکردنی ھەموو ئەمانە بۆ ئەو نەوە گەنجە کە ئێستا لە شەقامەکاندا دەکوژرێن، تاوانێکی ئەخلاقیی و سیاسیی و مێژوویی گەورەیە.\nئەوەی پێویستە ڕووبدات، بە پێچەوانەی ئەو دوو دیدەوە کە باسمکرد، بەگەڕخستنی لۆژیکێکی سیاسیی سادەیە کە پێ لەسەر کاری پێکەوەیی و ھاریکاریی ھەمەلایەن و درێژەدان بە بەرگرییکردن دادەگرێت. بەڵام لەناو بەرەیەکی مێژوویدا کە ھێزەکانی تیادا کۆبکرێنەوە بۆئەوەی بتوانن دەسکاریکردنی ئەو دۆخە ناھەموار و ترسناکە بکەن.


یادی شەش ساڵەی کۆمەڵکوژی ئێزیدییەکان لە گوندی کۆچۆ\nئەمڕۆ شەش ساڵ تێپەڕدەبێت بەسەر کۆمەڵکوژی ئێزیدییەکان لە گوندی کۆچۆ.\nلە مانگی هەشتی ساڵی 2014 چەکدارانی داعش هێرشێکی فراوانیان کردە سەر کۆمەڵگەی ئێزیدییەکان لە دەشتی موسڵ و شنگال و گوندەکانی دەوروبەری. لەو هێرشانەدا هەزاران ژن، منداڵ و پیاوی ئێزیدی ڕفێندران و کوژران. بە پێی ئامارە نیمچە فەرمییەکان شەش هەزار کەس کوژران و ڕفێندران. لە 15 ی هەشتی هەمان ساڵ چەکدارانی داعش لە گوندی کۆچۆی باشوری قەزای شەنگال ژن و مناڵ و پیاوەکانی گوندەکەیان لە خوێندنگایەک کۆکردەوەو پاشان لەیەک جیایانیان کردەوە . ژن و منداڵەکانیان بۆ شارەکانی تەلەعفەر، موسڵ و ڕەقە، کە ئەو کاتە لە ژێر دەستی ڕێکخراوی تیرۆرستی دەوڵەتی ئیسلامی بوون، ڕەوانە کرد و پیاوەکانیشیان کۆمەڵکوژ کرد.\nهەتا ئێستاش ژمارەیەکی زۆری خەڵکی ئەو گوندە بێسەروشوێنن.\nلە شەشهەمین ساڵیادی ئەو کارەساتەدا ڕزگاربوان داوا دەکەن چەکدارانی داعش لە دادگای نێونەتەوەیی دادگایی بکرێن.\nئەم کارەساتە لە سەر ئاستی کۆنگرێسی ئەمەریکا، پەرلەمانی یەکێتی ئەوروپا و ڕێکخراوی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووکان و دەیان وڵات و ڕێکخراوە جیهانییەکان بە جینۆساید ناسرا بەڵام حەیدەر ئەلیاس سەرۆکی ڕێکخراوی یەزدای بنکە لە ئەمەریکا لە میانەی وتووێژێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا دەڵێت " وەڵامی جیهان هەرچۆنێک بێت ناگاتە ئاستی گەورەیی هیچ جینۆسایدێک ".\nئەو هەروەها باس لە گۆڕە بە کۆمەڵەکانیش دەکات کە پێویستە بە شێوەیەکی ڕێکوپێک تاقیکردنەوی DNAیان بۆ بکرێت بزانرێت چۆن کوژراون وەک دەڵێت وەک دەڵێت " بۆ ئەوەی ببێت بە بەڵگەی جینۆساید".\nحەیدەر ئەلیاس لە شەشهەمین ساڵیادی بیرەوەی کۆچۆ گوتیشی " لەلایەن حکومەتی عێراقییەوە هەوڵێک هەبووە بۆ ئەوەی ئەو خوێندنگایەی کە لە دووا کاتەکانی کۆمەڵکوژی کۆچۆ خەڵکەکەی تیا کۆکرابۆوە بکرێتە مۆزەخانە بەڵام هێشتا جێبەجێ نەکراوە."\nدەشڵێت " ئێمە وەکو ڕێکخراوی یەزدا دەمانەوێت مۆزەخانەیەکی گشتی لەسەر ئێزیدییەکان دروست بکرێت جا لە هەر شوێنێکی دەڤەری شەنگال بێت."


16:17 - 16 January 2022\nهەنگاو: هێزەکانی سپای پاسداران دوای کۆچی دوایی یەکێک لە کەسایەتییە خۆشناوەکانی گوندی “نییەر” ، گوشاریان خستە سەر بنەماڵەکەی و ئەو بنەماڵەیان ناچار کرد کە بە شەودا تەرمی باوکیان بنێژن.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، کاتژمێر ٦ی ئێوارەی ڕۆژی شەممە ٢٥ی بەفرانباری ٢٧٢١ (١٥ی ژانویەی ٢٠٢٢)، مام بارام مینبەری کەسایەتی ناسراو و خۆشناوی گوندی نییەر سەر بە شاری سنە کە دوو کوڕیشی لە ناو ڕیزەکانی حیزبێکی کوردستانی گیانیان بەخت کردووە، لە تەمەنی ٨٣ ساڵان و بە هۆی بەساڵاچووییەوە کۆچی دوایی کرد.\nهەنگاو زانیویەتی کە بڕیاربووە ڕێوڕەسمی ئەسپەردەکردنی تەرمی مام بارام مینبەری ڕۆژی یەکشەممە ٢٦ی بەفرانبار بەڕێوە بچێت، بەڵام هێزەکانی سپای پاسداران شەوانە هەڵیانکوتاوەتە سەر مڵیان و ئەوانیان ناچار کردووە کە بە درەنگانی شەو تەرمی مام بارام بنێژن.\nبە وتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار، شەوی ڕابردوو هێزەکانی سپای پاسداران لە مزگەوتی گوندی نییەر هەتا گؤڕستانی ئەو گوندەیان تەنیوە و میلیتاریزەیان کردووە و ئەمڕۆ یەکشەمەش سێ جار چوونەتە ناو مزگەوت و هەروەها ماڵی مام بارام مینبەری.\nئەو سەرچاوەیە کە بە هۆکاری ئەمنی نەیویست ناوی ئاشکرا بێت بە هەنگاوی وت: “هێزەکانی سپا بە بنەماڵەی مینبەرییان وتووە کە لەکاتی ناشتنی تەرمی مام بارام ئیزنیان نییە کە کەڵک لە جامانە وەربگرن و ڕێوڕەسمی سەرەخۆشیش دەبێ تەنیا یەک ڕۆژ بێت”.\nدوو کوڕی مام بارام بە ناوەکانی شارام مینبەری و شاخەوان مینبەری لە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران گیانی خۆیان بەخت کردووە و کوڕێکیشی بە ناوی سەریاد مینبەری پێشتر لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کراوە.


بە بۆنەو هەشتوو(8) مارسی، ڕۆ گەردوونی ژەنێوە … موختار کەریمی – Dengekan\nbyDenegkan\tMarch 9, 2020\tGeneral, Opinion, Women\nپەی گردیما ئاشکران کە عانێو باسوو مافی و پاشێلکاری مافی کریۆ، فرەتەر باسوو مافوو ژەنێ کریۆ تا مافوو پیای. چیگەنە ئی پەرسێ مەێ وەرەو کە مافوو ژەنێ کامەنە کە فرەتەر باسش سەرەو کریۆ یان پاشێل کریۆ؟ مەگەر باسکەردەی جە مافوو مرۆڤی مافوو ژەنێ نمەگێرۆوە؟ مەگەر گرد ئانزانێو، چ ژەنی بۆ و چ پێا هەر چەنی جە ئەڎابیەیشاوە مافی یەکسانشا نیەن؟ مەگەر مادەو یۆهەموو مافەکاو مرۆڤی نمەواچۆ: ” مرۆڤەکا بە ئازادی جە ئەداێ بیەنێ و جە ماڤ و ڕێزەنە پێسەو یۆینێ. گردشا ساحیوو ژیری و ویژدانینێ و مشۆ چەنی یۆترینی بە گیانێوە (واڵەو) برایانە هۆرزووکەوت کەرا”؟. جە ڕاسیەنە مەخسەڎو جاڕنامەو گەردوونی مافەکاو مرۆڤی هەردوی ڕەگەزێن بە بێ جیاوازی.\nجە ئاستوو دنیاینە ئێمە ڕوانە وینمێ و موانمێوە و مژنەومێ کە بە ئاشکرا مافوو ژەنێ بێڕەحمانە پاشێل کریۆ تەنیا بۆنەو ئانەیوە کە ژەنینە. ئی ویرە سەقەتە بە درێژایی تارێخینە بیەن و ئیسەیچە هەر هەن. تەنانەت جە شۆڕشوو فەرانسەینە (1789) گەڵالەکەری “مافوو مرۆڤی و مافوو شارۆمەندی” تەنیا پێاشا بە ساحیو ماف دا قەڵەم. جە وەڵاتوو سویسینە کە یۆ چا وەڵاتانە ویەردێوی دووری دێمۆکراسیوازانەش هەن، 700 ساڵێ ژەنی مافی سیاسی نابەرابەرشا بێ.\nساڵانە سەڎان ھەزار کناچڵێ ھەر جە لەمەو ئەڎاێشانە سەقتێ کریا و یان بە زاڕۆلەیی کوشیا و ودلێنە مشا چوون کناچێنێ و ویری پیاسالار و هۆکارەکاتەری کوڕی بە شیاتەر مزانا تا کناچێ. بە ھەزاران و گێرە دەیان ھەزار ژەنی جە جەنگەکانە دەس بەسەرێ کریا و و بەزۆر دەسدرێژی سکیشا کریۆ سەر و یان پێسەو کۆیلەی ورشیا.نموونەو داعشی چی سەردەمەنە هیشتا ئینا وەرەچەماماوە. جە 5 ژەنا ژەنیە جە لاو شووەکەیشەو ھەڕەشێش وەنە کریۆ، دریۆش وەنە یان بە زور دسدرێژیش کریۆ سەر. ساڵانە یەرێ(3) ملیۆنێ کناچێ خەتەنە کریا و پەی ھەمیشەی جەپێوەنڎی سروشتی جنسی بێ بەشێ با.\nگردوو ئی پاشێلکاریا تەنیا بە بەھانێ ئا دەور و پاگە کۆمەڵایەتیاوە کریا کە کۆمەڵگا و داب و نەریتە کۆنە و دماکەوتەکا پەی ژەنێشا دیاری کەردەن و بە زور سەپنانشا سەرشەرە. بکەرێ ئی پاشێلکاریا تەنانەت ئەگەر دریا بە دادگایچ، جە کۆتایینە بە بێ تاوان و بە بێ سەزا برێ مشا. فرەو جارا بە بەهانێ ئانەیوە کە ئینە کێشێو شەخسین و پێوەندیش بە کۆمەڵگا و بە یاسایوە نیەن، ئی تاوانکاریە شاریۆوە. سەروو بنەماو ئی وێرە چەوتەیوە وێنمێ کە چەنی مافەکاو مرۆڤی جە ” ژیوای شەخسینە” بێڕەحمانە پاشێلێ کریا و بێ پەشتیوانێ مەناوە.\nموختار کەریمی – ئاڵمان، 2020.03.08\nPrevious پەتای ترس: تەنزەچیرۆک … ن/جەلال قادر\nNext ناماقـووڵییەکانی بەشار ئەسەد … رەزا شـوان


ئەرمینیا و ئازەربایجان یەک ئەوی تر بە هێرشکردن گوناهبار دەکات – Rojapp\nSancar: Emê Îtîfaka Hilbijartinê ya Kurdistanê mayinde bikin (Diyarname)\nژنێکی تەمەن 24 ساڵان لە ئامەد لەلایەن براکەیەوە دەکوژرێت\nئێستا؛ هەواڵەکان لە قامشلۆی رۆژئاوای کوردستانەوە لەگەڵ دلبخوین دارا\nمەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ماوەی چەند رۆژێكە لەسەریەك، زیادبوونێكی خێرای كەیسی نوێی ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماردەكەین. ھەریەک لە ئێمە بەرپرسیارێتی پاراستنی کەسانی دیکەی لە ئەستۆدایە.\nریال مەدرید کلاسیکۆی بردەوە یانەی ریال مەدرید یاریی کلاسیکۆی ئیسپانیای لە یانەی بارسێلۆنا بردەوە، دوای ئەوەی لە دەرەوەی یاریگەی خۆی بە ئەنجامی سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک شکستی بە بلاوگرانا هێنا.\nوەزارەتی ناوخۆ دەڵێت، هەر کەسێک پرسە دابنێت یان شایی بکات، دوو ملیۆن دینار سزا دەدرێت\nمەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ یادی ٧٥ ساڵەی نەتەوە یەکگرتووەکان ئێمە “ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی حەساندنەوە”مان لەبیرە کە بووەهۆی رزگارکردنی ژمارەیەکی زۆر کەس لە ساڵانی 1990ەکان. حکومەتی هەرێم پابەندە بە کارکردن بۆ دابینکردنی ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ هەموو خەڵکەکەی\nHDP’ê bi Daxuyanîyekê Hişyarîya Rêkeftina Şengalê Da\nHome/هەواڵنێرەکان/ئەرمینیا و ئازەربایجان یەک ئەوی تر بە هێرشکردن گوناهبار دەکات\nئەرمینیا و ئازەربایجان یەک ئەوی تر بە هێرشکردن گوناهبار دەکات\nHooshyar 4 هەفتە ago\tهەواڵنێرەکان Leave a comment 9 Views\nشەڕ و پێکدادان لە نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجاندا دروستبووە لەسەر ناوچەی ناگۆرنۆ کاراباغ.\nوەزارەتی بەرگری ئەرمینیا دەڵێت 2 هەلیکۆپتەری ئازەربایجانی تێکشکاندووە.\nوتەبێژی وەزارەتی بەرگری دەڵێت هێزە سەربازییەکانی ئەرمینیا بۆردومانی 3 تانکی ئازەربایجانیشیان کردووە.\nتا ئێستا هیچ یەکێک لەو دوو وڵاتە باسیان لە زیانی گیانی نەکردووە. بەڵام وەزارەتی بەرگری ئازەربایجان، نکوڵی دەکات لەوەی هەلیکۆپتەر و تانکەکانی زیانیان پێکەوتبێت.\nناگۆرنۆ کاراباغ، ناوچەیەکی نەژادی ئەرمینیاییەکانن لەناو ئازەربایجاندا، لە ساڵی 1994 و کۆتاییهاتنی شەڕی نێوانیان ئەو ناوچەیە لەژێر کۆنترۆڵی ئازەربایجاندا هاتە دەرێ. لەو کاتەوە لەشکری هەردوو وڵات بە شێوەیەکی بەرچاو لەمبەر و ئەوبەری ئەو هەرێمە بێ چەکەی ناگۆرنۆ کاراباخ لە ئازەربایجان جیادەکاتەوە، دانراون.\nشوشان ستیبانیان، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەرمینیا دەڵێت، شەڕەکانی ئەمڕۆ یەکشەممە لە ئاکامی هێرشی ئازەربایجان دەستیان پێکردووە. بەڵام ئازەربایجان دەڵێت ئەرمینیاییەکان دەستیان بە هێرش کردووە و هێزە سەربازییەکانیشی بەرپەرچیان داوەتەوە.\nبڵاوبوونەوەی هەواڵی ئەم شەڕە لە تورکیادا کاردانەوەی توندی بەدوای خۆیدا هێناوە.\nعومەر چەلیک، وتەبێژی پارتی داد و گەشەپێدانی تورکیا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر نوسیویە ” بە توندی ناڕازیین بەرامبەر هێرشی ئەرمینیا بۆ سەر ئازەربایجان، ئەرمینیا یاری بە ئاگر دەکات و ئاشتی ناوچەکە دەخاتە مەترسییەوە.”\nلە چەندان ساڵەی ئەم قەیرانەدا، هەوڵە دیپلۆماسییەکان سەرکەوتوو نەبوون بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان ئەو دوو وڵاتە و ناوبەناو شەڕ و پێکدادان ڕوودەدات لە نێوانیاندا.\nئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپا داوای ڕاگرتنی شەڕ و پێکدادانەکان دەکات. چارلس میشیل دەڵێت پێویستە هێزەکان بەزووترین کات شەڕ ڕابگرن و بگەڕێنەوە بۆ سەر مێزی دانوستاندن، بەبێ هەبوونی مەرجی پێشوەخت.\nPrevious ‘Divê hikumet ji helwesta xwe ya şaş vegere’\nDi 9’ê Cotmehê 2020 an de di navbera Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Hikûmeta Federal ya …


کاک فەتاح سەعیدی پێشمەرگەیەکی قوربانیی دەستی تێرۆر. کاووس عەزیزی – Peshmergekan\nفەتاح سەعیدی لە دایک بووی ئاوایی بایزاوای نەغەدە و گەورەبووی زێوەی مەڕگەوەڕە و تەمەنی لە پەنجا ساڵ تێپەڕیوە . بەرلەوەی ساڵی ١٣٥٨ ببێتەوە پێشمەرگە ماوەیەک شۆفێری شیرکەتی تەعاونیی شارۆچکەی زێوە بووە. دواتریش بۆتە پێشمەرگە ی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران لە هێزی شەهید نەحۆی ورمێ.\nفەتاح چوونکی بە نیسبەت ئاستی خوێندەواریی ئەوکات پێشمەرگەیەکی خوێندەوار بووە، بۆیە زوو توانیویەتی پلە تەشکیلاتییەکانی نێو حیزبی ببڕێ و ببێتەوە کادر لە بەشی بێسیم(مخابرات)ی سەرانسەریی حیزب و لە پێشان ماوەیەک لە کۆمیتەی شارستانی مەهاباد و دواتریش لە کۆمیتەی شارستانی ورمێ کاری کردووە و دواتر بەرپرسایەتیی بەشی بێسیمی ناوەندی ئاگری و مەڵبەندی شیمالی بە ئەستۆ گرتووە.ئەو لە یەکەم کەسەکان بووە کە دەورەی بیسیمی لە حیزب دا دیوە و کاری بێسیمی ڕاکاڵی کردووە کە ئەوکات بەرپرسی گشتیی کۆمیسیۆنی ڕادیۆ و مخابرات ڕێبەری بلیمەت و ماندووی نەناس کاک دوکتۆر شەڕەفکەندی بوو.\nکاک فەتاح وەک زۆر کادر و پێشمەرگەی حیزب دەتوانرێ ناوی شەهیدی زیندووی لە سەر دابنرێ. چوونکی ئەو دووجار لە واقیع دا مردووە و دووبارە زیندوو بۆتەوە. جاری یەکەم لە سەرماوەزی ساڵی ١٣٦٣ بە هۆی تەقینەوەی مینێک لە دەست هاوڕێیەکی خۆیدا بە سەختی بریندار بۆوە و جارێکیش لە بەهاری ساڵی ١٣٧٣ بە دەست تێرۆریستەکانی کۆماری ئیسلامی لە شاری سلێمانی .\nساڵی ١٣٦٣ بنکەی ناوەندی ئاگری، کۆمیتەی شارستانی ئاڕاڕات و ئۆرمیە لەگەل هێزەکانی شەهید سەرگورد عەبباسی، شەهید سەروان حاتەم و شەهید نەحۆ لە گوندی “دێرێ” ی ناوچەی گەلی بەردەڕەش بووە.دیوی بێسیمی ناوەند دێوێکی بچووک بووە کە بۆ سێ شت کەلکیان لێ وەرگرتووە. هەم ژووری بێسیم، هەم جێی ژیانی بێسیمچیەکان و هەمیش ژووری دروست کردنی مین بۆوە!\nلە سەرماوەزی ١٣٦٣ لە کاتێک دا فەتاح خەریکی وەرگرتنی پەیامێکی کۆمیسیۆنی پێشمەرگە دەبی بۆ ناوەند کە یەکەم جارە رۆژی ٢٦ی سەرماوەز وەک ڕۆژی پێشمەرگە جێژن دەگیرێ وکۆمیسیۆن بڕیاری داوە کە فەرماندەی هەموو هێزەکان لە ڕیگای بێسیمەوە بە دەنگ پەیامی خۆیان بنێرن تا لە ڕادیۆ بڵاو بێتەوە. هاوکات کادرێکی پسپۆری دروست کردنی بۆمب و مین بە ناوی ڕەسووڵ دەروون پەوەر لە قولینجکەکەی دیکەی ژوورە بچووکەکەیان خەریکی دەستکاری و دروست کردنی ٣ دانە مینی تانک شکێن بووە،فەتاح بە شۆخی پێێ دەڵێ: ڕەسووڵ نەمانبەیە هەوا؟ هیندەی پێ ناچێ مینەکە دەتەقێتەوە و ڕەسووڵ دەست بەجێ شەهید دەبێ. (لەواقیع دالەت و پەت دەبێ) . فەتاح زۆر جار باسی دەکا کە وایزانیوە بوومەلەرزە هاتووە. ئەو بەسەختی بریندار دەبێ و دەکەوێتەوە ژێر دیوارە رووخاوەکە . ئێستاش سەروچاو و لەشی فەتاح زۆر تیکە و ساچمەی تێدایە. لە کاتی تەقینەوەی بۆمبەکە دا دوو پێشمەرگە لە بەردەرکی ئەو ژوورە دەبن کە بەهۆی سورعەتی دەنگی مینەکە ، هەردوو پێشمەرگە فڕێدەدرێنەوە دوور بەڵام بریندار نابنەوە.(بەهمەن و تێجر). لە ژوورەکەی بەرانبەریشیان کە ژووری فەرماندەهی بووە کەسێک بە ناوی حامید تێدا بووە کە بەهۆی ڕووخانی ئەو ژوورەش، حامید لاقی دەشکێ . فتاح لە ژێر دیوارە ڕووخاوەکەی ژوورەکەیان دەردەهێندرێ.\nفەتاح شانسێک کە هەیبووە بوونی دوکتۆرێکی بەتوانای موجاهیدین بوو لە نەخۆشخانەی حیزب کە لەوێ هەبوو. دوکتۆر ساڵح زۆر دوکتۆرێکی لێهاتوو بوو کە خزمەتی زۆری دەکرد. هەروەها هاوڕێ حاجی جوندی کە لە کاری برینپێچی و ئەوانەی دەزانی بە فەتاح ڕا دەگەن تا برینەکانی سارێژ دەبنەوە. فەتاح ئەوکاتی ئەگەر پێیخۆش بوایە وەک کەم ئەندامێک لە لایەن حیزبەوە دەنێردرایەوە دەرەوەی وڵات، بەڵام ئەو ئامادە نەبوو کوردستان و پێشمەرگایەتی بەجێ بێڵێ.\nلە ساڵەکانی دواتر دا فەتاح وەک بەرپرسی بەشی بێسیمی مەڵبەندی شیمال کاری دەکرد. مەڵبەنید شیمال لە سەردەمی خەباتی شاخ دا بەردەوام لە سێ شوێن بنکە و بارەگای هەبوو کە دەبا بە بێسیمی ڕاکاڵ ڕۆژانە پەیوەندیان هەبێ. بەشێک لە ناوچەکانی ورمێ، بەشەکەی دیکە لە ناوچەکانی سەڵماس و بەشێکیش بنکەی سابیت لە باشووری کوردستان. فەتاح بەرپرسی ئەو ڕایەڵکە پەیوەندییەبوو و زۆریش بە باشی و بەدیقەتی تەواوە وە کاری دەکرد. منیش شانسی ئەوەم هەبوو کە دوو ساڵ وەک بێسیم چیی لک لە بەشی مخابرات دا کارم کردوە و جارێکیان وابزانم ڕۆژی ١١ی خەرمانانی ٦٦ بوو کە لە چیای کولۆخی پشتی کەلەڕەش ڕا دەمەویست خەبەری دەست بەسەرداگیرانی پایەگای گوندی کەریکان بیدەم بە کاک فەتاح کەلە کیفارستانی تەڕگەوەڕ بوو. تا سەرکەوتم سەعات بوو بە پێنجی تەواو و فەتاح هاتە سەر خەت. منیش ماندوو و هەناسە بڕکێم بوو. گوتی: چیتان کردووە؟ گوتم عەمەڵیاتمان کردووە بەس ڕاوەستە با نەفەسم بێت جا بۆت دەخوێنمەوە. بایەکی توندیش دەهات. فەتاح هەر چەند چرکە جارێک دەیپرسی: ئەرێ ئەو نەفەسەت هەر نەهاتەوە من لە سەرما ڕەق بووم؟\nدوای ئەوە فەتاح هەم وەک شۆفێر و هەم وەک بەشی تەداروکات لە مەڵبەند کاری دەکرد . دوای ئەوەی هێزەکانی حیزب لە سنوور داگەڕێندرانە قووڵایی باشوور، فەتاح لە پێشان لە بنکەی ڕانیەی حیزب و دواتریش دەفتەری نوێنەرایەتیی حیزب لە سلێمانی کاری دەکرد. جگەلە کاری پەیوەندییەکان و هاوکاری لەگەل بەشی تەداروکاتی گشتیی حیزب ، ڕۆژانە فەتاح پێشمەرگەی برینداریشی دەبردە نەخۆشخانەکانی سلێمانی بۆ موعالیجە. سەرەنجام بەهاری ساڵی ١٩٩٤ لە شەقامی پزیشکەکان لە سلێمانی بەهۆی تێرۆریستێکەوە لە بەردەرکی مەتەبی پزیشکێک فەتاح دەدرێتەوە بەر دەسترێژ و بریندار دەبێ. گولە لە پشتەوە ڕا لێی دەدرێ و لە دەمی دێتەوە دەر و تەنانەت چەند ددانیشی دەشکێن. فەتاح ماوەیەک بەهۆی حەساس بوونی برینەکەی ئیزنی قسەکردن و نان خواردنیشی نەبوو. لە کاتێک دا کە تێرۆریستەکە جارێ هەر نیزیکە لە فەتاح، کەس هاوکاریی ناکا و هیچ پێشمەرگەیەکیش لەوێ نیە و فەتاح لە سەر شەقام بێکەس وغەریب کەوتووە و خوێن لە بەری دەچێ ،تێکۆشەرێکی دێرین و ناسراوی باشوور بە ناوی مەلا حەسەنی شاخی لێی پەیدا دەبێ و دەیباتەوە لای دوکتۆر کە فەتاح بەردەوام باسی ئەو دڵسۆزیەی مەلا حەسەن شاخی دەکا.\nبەڵێ کاک فەتاح یەکێک لە قوربانیانی تێرۆریزمی دەوڵەتیی کۆماری ئیسلامی یە کە لە پەنا قەبر گەڕاوەتەوە و تا ئێساش بە دەست برینەکەیەوە دەناڵێنێ. حەقی خۆیەتی ئەگەر نە ئەوکات و نە ئێستا دەنگی غەدرلێکراویی فەتاحەکان بە مرۆڤایەتی بگەیەنین و نۆکەران و خۆفرۆشان لە پێناو هیندێک ئیمتیازی کەم تێکۆشەری وەک فەتاحیان لە نێو دەبرد، با لانی کەم بە جیلی ئێستامان بناسێنین و بزانن جیلی پێسوو چۆن خەباتیان کردووە و چۆن میللەتێکیان بە فیداکاریی خۆیان بە زیندوویی هێشتۆتەوە؟\nکاک فەتاح سەعید لە چەند دێرێک دا\nکاک فەتاح مرۆڤێکی ئارام، مەتین، قسە خۆش و مەجلیس گەرمە. مرۆڤێکە کە ئەوەی لە وجوودی دا نیە قین و بوغز و تۆڵە کردنەوەیە. تووڕي نابێ پێموانیە لە ژاینی دا قسەیەکی ساردی بە کەسێک گوتبێ، کەم ئیدیعا و متەوازە، ئەهلی گلەیی و چاوەڕوانیی پاداشی لە کەس نیە. ئینسانێکی دڵ و دەروون پاکە. فەتاح گەنجێکی قیت و قۆز و سەری حاڵ بوو،ئەهلی شۆخی و قسەی خۆشە و بیرەوەریی زۆری لە لایە. جوانترین لایەنی کەسایەتیی فەتاح ئەوەیە کە مرۆڤێکی بێ منەت و خاوەن بڕیاری خۆیە. ئەهلی باندبازی و دووبەرەکی نیە. قەت هەوڵی نەدەدا بۆ پلە و پۆستی حیزبی. من خۆم شاهیدم کە لە چەند کۆنفرانسی مەڵبەند داوامان لێکرد کاندید بێ بۆ ئەندامەتیی مەڵبەند و بەشی ماڵی کە زۆر لێزان بوو لەوبەشە دا، بەڵام ئەو ئامادە نەبوو کاندید بێ و دەیگوت خەڵکی دیکە هەیە و ئەوە من کاری دیکە دەکەم.\nبیرەوەرییەکی بچووک لە سەر خوێندنەوەی کتێبی حەمەدۆک\nکتێبی حەمەدۆک لە نووسینی یەشار کەماڵ و لە وەرگێرانی مامۆستا حەسەن زادە تازە بڵاوببووە. فەتاح گوتی وەڵا من خوێندمەوە بەس بە ٣ سەعات هەمووم تەواو کرد. گوتمان چۆن بە ٣ سەعات تەواوت کرد؟ گوتی لە سەر چەقڵە شینکە ٨٠ ڵاپەرەبوو ، ٤ ڵاپەرەم خوێندەوە. لە سەر عەلیە شەل ٢٠٠ ڵاپەڕە بوو بەس ٨ ڵاپەرەم خوێندەوە. هەر ئاوا پیداچووم، بە ٣ سەعات تەواوم کرد!\nبرایەکی فەتاح بە ناوی ڕەحمان ماوەیەک پێشمەرگە بوو. ڕەحمان هیندێك حەساس بوو، زۆر جار پێشمەرگە دەکەوتنە سەری و تووڕەیان دەکرد، ئەزیەتیان دەکرد . بۆ تاقە جارێک نەمدیت فەتاح بێتەوە دەنگ و بڵێ : بۆ سەردەنێنە سەری ڕەحمان و توورەی دەکەن.\nفەتاح سەعیدی یەکێک لەو تێکۆشەرانەی حیزبە کە ئەهلی خۆ دەرختسن نیە و بۆیەشە تا ڕادەیەک بە گومناوی ماوەتەوە. لە حاڵێک دا کاتی خۆی مەڵبەندی شیمال ٣، یان ٤ کادری پلە ٣ی هەبوو کە کاک فەتاح یەکێکیان بوو. فەتاح زۆر زوو دەتوانێ دۆست و هاوڕێ پەیدا بکا و لەگەل دۆستەکانی زۆر گەرم و سەمیمی یە. ئەهلی تەعاروفیش نیە و قسە لە ڕوویە.\nکاک فەتاح زۆر سیفەتی بەرز و خەباتکارانەی هەیە کە هەرکامەیان بەرزترین لایەنی کەسایەتیی مرۆڤە شۆڕشگێرەکانن. من خۆم هەمیشە کاک فەتاحم وەک نموونەی شۆڕشگێڕیکی ڕاستەقینە و خۆڕاگر دیوە و وەک سونبوڵی خۆڕاگرییە لای منی کە زیاتر لە ٣٠ ساڵە لە نیزیکەوە دەیناسم. لە کۆتایی دا وێڕای هیوای سڵامەتی و تەندروستی بۆ کاک فەتاح ،سڵاوم هەیە لە خزمەتیان دا.


وێنە.. بومەلەرزەیەک پارێزگایەکی تورکیای هەژاند\nهەپەگە: 13 سەربازی سوپای توركیا كوژران\nدوای نزیکەی مانگێک لە بومەلەرزەکەی کەناراوەکانی دەریای ئیجە و ئیزمیر، بومەلەرزەیەک بە گوڕی 4,7 پلەی ڕێختەر پارێزگای ماڵاتیای هەژاند.\nبە پێی ڕاپۆرتی سەرەتایی ناوەندی بەڕێوەبردنی کارەسات و باری لەناکاوی تورکیا، بومەلەرزەکە لە شارۆچکەی پوتورگەی سەربە پارێزگای ماڵاتیا بووە و تا ئێستا قەبارەی زیانەکان نازانرێت.\nبومەلەرزەکەی ئەمڕۆ 27 ی تشرینی دووەم دوای ئەوەدێت کە ڕۆژی 31 ی تشرینی یەکەم بومەلەرزەیەک شاری ئیزمیر و کەناراوەکانی دەریای ئیجەی هەژاند و بەهۆیەوە نزیکەی 70 کەس گیانیان لە دەستدا و 900 کەسی دیکەش برینداربوون.\nترەمپ بۆ یەکەمجار دانی بە شکستدانا\nئەو ژنەی کۆتایی شەڕی ناوخۆی ڕاگەیاند لە کارەکەی دورخرایەوە\nهەپەگە: 13 سەربازی سوپای توركیا كوژران 28/05/2022\nئەمریکا ملیۆنان ژەمە ڤاکسینی ئەسترازێنیکا بۆ وڵاتانی دیکە دەنێرێت\nکۆشکی سپی ڕایگەیاندووە، لە ماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا، بێ بەرامبەر، نزیکەی 60 ملیۆن ژەمە ڤاکسینی ئەسترازێنیکا – ئۆکسفۆرد…\nماكرۆن و لۆپێن لەبەردەم مەحەكی فەرەنسییەكاندان\nبەیانی ئەمڕۆ دەرگای ناوەندەكانی دەنگدان بەڕووی دەنگدەرانی فەرەنسیدا كرایەوە بۆ دەستپێكردنی گەڕی یەكەمی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی، چاوەڕوان دەكرێت ئیمانوێل…\nئەڵمانیا.. سورییەك بەتۆمەتی پلاندانان بۆ هێرشکردنەسەر پەرستگایەك دەستگیرکرا\nبەرپرسانی ئەمنیی ئەڵمانیا دەستگیرکردنی گەنجێکی خەڵکی سوریایان ڕاگەیاند، کە پلانی هەبووە هێرشبکاتەسەر پەرستگایەكی جووەکان لەو وڵاتە. بەپێی ڕاگەیەندراوی…


بەریتانیا لە هەوڵەکانی بەردەوامە بۆ دۆزینەوە هۆکاری نەخۆشکەوتنی ژن و پـیاوێک بە گازێکی ژەهراوی\nپـۆلیسی بەریتانیا بۆ ئەمڕۆ پـێنجشەممەش بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ زانینی چۆن ژن و پـیاوێکی بەریتانی نەخۆشکەوتوون بە هەمان ئەو جۆرە گازەی سێرگێی سکریپال سیخوڕی پـێشووی ڕووسیا و یولیای کچی پێ ژەهراویبوون.\nچارڵی ڕاڵی تەمەن 45 ساڵ و خانم دان ستەرگێس تەمەن 44 ساڵ، ڕۆژی شەممە لە شارۆچکەی ئەیمسبێری بە پەلە بەرەو نەخۆشخانە بران پاش ئەوەی باری تەندروستیان تێکچوو. ئەم شارۆچکەیەش تەنیا 13 کیلۆمەتر لە باکوری شاری سالزبەریـیەوە دورە، واتە ئەو شارەی سێرگێی سکریپال و کچەکەی لە 4 ی مانگی سێدا هەمان حاڵەتیان تووشبوو.\nسەرەتا پـۆلیس پـێیوابوو لە ئاکامی بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکانەوە باری تەندروستی ئەم ژن و پـیاوە تێکچووبێت، بەڵام دواتر تاقیکردنەوە پـزیشکیـیەکان نیشانیان دا بە گازی دەماری ژەهراوی جۆری Novichok نەخۆشکەوتوون. ئەم جۆرە گازە هەر لە سەردەمی سۆڤێتی جارانەوە ڕووسیا دروستیکردووە بۆ مەبەستی بەکارهێنانی لەشکری.\nپـۆلیس دەڵێت هیچ شتێک نیـیە ئاماژە بۆ ئەوە بکات ئەم دووانە ڕاستەوخۆ کرابنە ئامانج، بەڵام باری تەندروستیان ناجێگیرە و لە ئێستادا هەردووکیان لە ژێر چاودێری وردی پـزیشکیدان.\nهاوکات دەزگای تەندروستی گشتی بەریتانیا و پـۆلیس داوایان لەو هاوڵاتیانە کردووە کە بۆ هەمان ئەو شوێنانە چوون ئەو ژن و پـیاوە بۆی ڕۆیشتبوون، جلوبەرگ و پـێڵاوکانیشیان بشۆن.\nبەپـێی پـۆلیس ئەم دوو بەریتانیـیە بەر لەوەی باری تەندروستیان تێکبچێت لە شارۆچکەی ئەیمسبێری چوون بۆ ماڵێک و کڵێسایەک و دەرمانخانەیەک و لە شاری سالزبەریش چوون بۆ پارکێک و شوێنێکی داڵدەدانی خەڵکی بێ لانە.


گرنگییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان بۆ منداڵان.. رەزا شـوان – Peshmergekan\n(ئه‌لـبێرت ئەنیشـتاین) دەڵێ:” گەر دەتـەوێ منـداڵەکەت زیـرەک بێ، چـیرۆکی خەیـاڵی بۆ بخـوێنـەوە. گەر دەتـەوێ زیرەکـتر بێ، چـیرۆکی خەیـاڵی زیاتـری بۆ بخـوێنـەوە..”\nزاراوەی “چیرۆکی ئەفسانەیی” و “چیرۆکی خەیاڵی” لە زمانی کوردی و لە زمانەکانی زۆربەی گـەلانی جیهـانیشدا، بە دوو زاراوەی هـاومان دادەنرێـن، بە زۆریـش لە جـێی یەکتری بەکـاردەهـێنرێن. لەم نووسینەمـدا هـەردوو وشەکەم بەکارهـێناون. هەنـدێ لە نووسەرانی بواری فۆلکـلۆر، ئەوەیان پێ باشە، کە بۆ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، زاراوە ئەڵمانییەکە (مارچـین) یا (چـیروكه سه‌یـره‌كـان) بەکاربهـێنرێ.\nچـیرۆکە ئەفسانەییەکان، چـیرۆکی خەیـاڵئامێزن، بەشێکی دیاریکـراون لە چـیرۆکە میللییەکان. ئاسان نییە کە بتوانین جیاوازی لە نێوان ئەم دوو جۆرە چیرۆکەدا بکەین. هەردوو جۆرەکەش بەشێکـن لە فـۆلکـلۆر. هەر نەتەوەیەکیش لە نەتەوەکانی جیهان، خاوەنی چـیرۆکی ئەفـسانەیی تایبەت بە خۆیانن و شانـازی پێوە دەکـەن. کـۆمەڵـێک چـیرۆکی ئەفـسانەییش هـەن، بـوونە بە چـیرۆکی گـلۆباڵـیزمی، هەر نەتەوەیـەک بە چـیرۆکی خۆیـانی دەزانـن.\nچیرۆکە ئەفسانەییەکان، جۆرێکن لە چیرۆکی کورت. بە زۆریش تایبەتن بە منداڵانەوە.\nجیاوازی ئەم چیرۆکانە لەوەدایە، کە بە زۆری لە چوارچێوەیەیەکی جـادوویی دان و بە بە گـشتی جـادوو بنەمـای سەرەکی و بەشـێکە لـەم چـیرۆکە ئەفـسانەییانە، پاڵـەوان و کەسایەتی و کارەکتەرەکانی خەیـاڵی و ئەفـسانەیین، وەکو:”جـنۆکە، شـەوە، جادوگـەر، دیـۆ و درنـج، ئەژدیها، رمـۆزن، مەڕنەمووکە، لـۆژەنـد، ئەرژەنگ، چەتەوڵ، شۆمقار، سیمرخ، ئەسپی باڵـدار، گۆڕنەتـەڵە، مـاری حەوت سەر، پەنجەبـاڵا، چەرخ و فەلـەکی ئەفسووناوی، قەقنەس، چەندین دەعبای خەیاڵی تر” یا دەربارەی رووەک و هێزەکانی سرووشتین وەکو:”باران، بەفر، بروسکە، رەشەبا و زریان، لافاو، گەرما، گەردەلوول، داربـەڕوو، دارگوێـز، گـوڵ، سـیۆ،…هـتد” هەموو ئەم رەگەزانەش، تایبەتمەندییەکانی مرۆڤـیان هەیە، باوە کە لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکاندا، ئاژەڵان قسە دەکەن، دار دەڕوات، باڵنـدە بە زمانی کوردی قسەدەکـا. شاخ دەتـۆرێ، گـوڵ زیـزدەبێ، پەپوولە گلەیی دەکـا، هەتـاو پێـدەکەنێ، ئاژەڵەکـان بۆ سەرکەوتن بەسەر کێشە و کۆسپەکـان و نەیارەکـانیادا یەکدەگـرن، فریشەکان دەبن بە فریاڕەسی لێقەوماوان، سیمرخ دەبێ بە تاکسی ئاسمان، چەرخ و فەلەک دەبێت بە کەشتی ئاسمانی و لەسەر ئەستـێرە گەشەکـان دەنیشێتەوە. منـداڵانیش ئەمانەیـان پێ سەیـر نین و ناشـپرسن، کە چـۆن ئـاژەڵ دەدوێ، یا چـۆن باڵندە فـێری زمانی کوردی بووە، یا چـۆن ئەسپ باڵی هەیە و دەفـڕێت، چـۆن مانگ سەردانی زەوی دەکـا؟\nبەشێکی زۆریش لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان، پاڵەوان و کارەکتەرەکـانیان کەسایەتی مـرۆڤ، وەک (شا، شاژن، شازادە، میـرزادە، جـووتیار، شـوان، لاو، منـداڵ، پیـرەژن، ریش سپی، فاڵـچی، جـادووگەر،…هتـد).\nئەم چیرۆکانە پـڕن لە کاری جادوویی، سەرکێشی، جەربەزەیی، ملهوڕی، شەڕانگێزی، پێکەنین، گریـان، خۆشەویستی، تـرس، ئیرەیی، هەڵخەڵەتـاندن، کـاری لە توانابـەدەر.\nزۆر جـار پاڵەوانەکـانیان، لە شەڕێـکی دژواری دەستەویەخـەدان، بـەڵام لە کۆتـاییدا، بەسەر هەمـوو مەترسیـیەکانـدا، زاڵـدەبن و نەیارەکـانیان دەبەزێـنن و سەردەکـەون و ئاهەنگی خۆشی دەگێڕن. سەرکەوتن هەردەم یاوەری ئازایانی کۆڵنەدەر و پیاوباشان و چاکەخوازان و ژیر و داناکانن. بە زۆریش کچـانی جـوانی شاکان، دەبـن بە دەزگـیرانی کوڕانی ئازا و سەرکێش و براوەی گرەو و مەرجەکانی شاکان، یا میرزادە جوانەکانی و رزگـاربووی جادوولێکـراوەکـان.\nپەنابردن بۆ جادوو لەم چیرۆکانەدا ناچارییە، چونکە ئامانجەکـان بە رێگـای ئاساییەوە نایەنـەدی، دامـان و رامـان و بێ دەسـەڵاتی پاڵـەوانەکـانیش دەگـەنە لـووتـکە، لە رێی جـادووە و ئامانجەکـان دێنـەدی، بە خـۆشی و شـادی کۆتـاییان دێ.\nهەنـدێ جـاریش جـادوو بۆ نیاز و مەبەستی خراپ بەکاردەهـێنرێ، بەڵام بە زۆری ئەم جـادووە خـراپانە، لە کۆتـاییدا بە کـارێکی چاکە و خـێرخوازی، بەتـاڵ دەکرێنەوە. وەکو لە چـیرۆکی (بەفـرین) و (شـازادە و بـۆق) و چەنـدین چـیرۆکی تـردا.\nتەنـانەت بەشـێکی زۆر لە چـیرۆکنووسان و رۆماننوسانی ئەم سەردەمەش، پەنایان بۆ جـادوو بردوون. بۆ نموونە، خاتوو (جـوان رۆلینگ: ١٩٦٥ـ لە ژیان دایە) نووسه‌ری چـیرۆكی (هـاری پـوتـه‌ر)، کە بە شاکـاری بـەرزی جـیهـانی ئـەدەبی منـداڵان دادەنـرێ. جـوان رۆلـینگ بۆ ئەنجامـدانی کارێکی لە تـوانابەدەر و سەرکەوتن و زاڵـبوون بەسەر تەگەرەکان و نەیاری پاڵەوانی سەرەکی چـیرۆکەکەی (هـاری پوتـەر) پەنـای بـۆ جادوو بـردووە، نەیتـوانیوە لـە چـوارچـێوەی چـیرۆکی ئەفــسانەی کـلاسـیکی دەربچـیت.\nلە چـیرۆکی ئەفسانەیی کوردیشدا، چیرۆکی (پیرەژن و چەرخوفەلک) کە پیرەژن لە رێی جادووەوە بە چەرخوفـەلکێک دەفـڕێت. شاعـیری گەورەی گەلەکەشمان ئەحمەدی خانی (١٦٥٠ـ١٧٠٧) لـە شاکـارە جیهـانییە نەمـرەکەیـدا (مـەم و زیـن) پـەنـای بـۆ جـادوو بـردووە. لە (ئیـنجـیل) و (قـورئـان) یشـدا، چـەنـد چـیرۆکـێکی ئەفـسانەیی هـەن.\nلە دوای هەموو شتێک هەروەکو چیرۆکنووسی بەناوبانگ (هانز كریستیان ئه‌نده‌رسین) جـارێکـیان وتی:”ژیـان خـۆی نایـابتـریـن چـیرۆکـی ئەفـسانـەییـە “\nمێـژووی چـیرۆکی ئەفـسانەیی:\nئەستەمە کە بتوانین بە شێوەیەکی کۆنکـریتی، رەسەنـایەتی و مێـژوو و کات و شوێنی سەرهەڵدانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان دیاری بکەین. بە تایبەتیش ئەو چیرۆکانەی کە بە زارەکی گـێڕاویانەتەوە. بەڵگە نووسراوەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە مێـژووی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان بۆ هەزاران ساڵ بەر لە ئەمڕۆ دەگەڕێنەوە. ئەم چیرۆکانە بە زارەکی و بە شـێوازێکی درامی، نـەوە لە دوای نـەوە گـێڕاویانەتـەوە و گواسـتوویانەتـەوە، تا بە ئەمـڕۆ گەیشـتوون. ئـەو دەقـە چـیرۆکە ئەفـسانەییانەی کە لە ئەمـڕۆدا دەیـانبـینین، بە درێـژایی ساڵانی رابـردوو دەستکـاری کـراون و گـۆڕانکـارییان تێیانـدا کـردوون. بـۆیە سەیر نییە کە بە چەند شێوازی جیاواز، چیرۆکە ئەفسانەییەکان بەرچاومان دەکەون، یا بۆمان دەگـێڕنەوە. لەگەڵ ئەوەشـدا، بەشێک لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان لە فۆلکلۆری گەلان و وڵاتانـدا لەیەکـدەچـن، گەرچی جیاوازی لە کات و شوێنیانـدا هـەن. بۆ نموونە:\nچیرۆکی ئەفسانەیی (کۆڵـوانەسوور) لە ئێستا وەکو یەکـێک لە چـیرۆکەکانی نووسەری فەرەنسی (چـارلـز پیـرۆ: ١٦٢٨ـ ١٧٠٣) دەخوێنـرێتەوە. بەڵام لە راستـیدا، مێـژووی ئەم چـیرۆ بۆ زیـاتر لە هـەزار ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتـەوە.\nچـیرۆکی کۆڵـوانـەسوور لە دەقـە کۆنەکەیـدا، دەربارەی کچێکی بچووکە، کە زەمبیلێک کـێکی پێـیە، کە بیـبات بـۆ داپیـرەی، رێگـاکە کەوتـۆتە نـاو دارسـتانێکەوە. گورگـێکی نەگـریس رێ لە کۆڵـوانەسوور دەگرێت، ئەوەی لێبیست کە بۆ مـاڵی داپیـرەی دەچـێت، کە لە ئەوپـەڕی دارستانەکەدایە.. لەم دەقـە کۆنـەدا، گوورگـە داپیـرەی دەخـوات.\nبەڵام لە دەقەکانی دواییدا دەستکاری کراوە، داپیـرەی خۆی دەشارێتەوە، گورگةەش لە جێگـای داپیـرە راکـشاوە و چـاوەڕێی کۆڵـوانەسوور دەکـات، کە بێـت و بیخـوات. بەڵام (دارەکەرێک) لە هەندی دەقی تردا (راوكه‌رێک) دەبێت بە فـریاڕەس و کۆڵوانەسوور و داپرەی رزگـار دەکـا. چـیرۆکەکە بە مـەرگی گـورگـەکە و بە خـۆشی کـۆتـایی دێـت.\nلە دەقـی ئەم چـیرۆکەدا بۆ منـداڵان، لە ئـەدەبی فـۆلکـلۆری (چـین) دا، کە مێـژووی بۆ زیاتر لە (١٢٠٠) سال پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، لە جیاتی گورگەکە، پڵنگێکی نەگریسە.\nلە دەقە کۆنەکەیدا، چیرۆکی ئەفـسانەیی (بەفـرین)دا، بەفـرین وانە و پەنـد لە هەڵەکەی فـێردەبێت، بەڵـێنی ئـەوەش دەدا، کـە دووبـارە سەرپێـچی لـە ئامـۆژگـارییەکانی دایـکی نەکات. کە دەچـێت بۆ مـاڵی داپیـرەی پلانێکی پاراستـنی بۆ دانـراوە، لە گـورگ نزیـک نابێتەوە، نیـاز و رازی خـۆی بۆ گـورگ بـاس ناکـات.\nلە چیرۆکی (بەفرین) دا، کە داهێنەری فیلمی کارتۆن و سینەماکاری ناسراوی ئەمریکی و جیهـانی (واڵـت دیـزنی: ١٩٠١ـ١٩٦٦) کردوویـە بـە فـیلمی کـارتـۆنی ئەنیـمەیـشن، دەستکاری دەقـەکەی کـردووە، زۆری لێ گۆڕیـوە. بۆ نموونە لە پێشەکی ئـەم فـیلمەدا، واڵت دیزنی نووسیوێتی:”جارێکیان شازادەیەکی جوان، ناوی سنۆوایت (بەفرین) بوو، قژێکی رەش وەکو شەو، لێوەکانی سووربوون وەکو گوڵ، پێستی سـپی وەکو بەفـر”.\nبەڵام لە دەقـە کلاسیکییەکەیـدا، پێشـەکی ئـەم چـیرۆکە، بـەم شێوەیـەیە:” جارێکـیان لە ناوەڕاستی زستانـدا، کە بەفـر وەک پـەڕی سپی لە ئاسمانەوە دەهـاتە خـواروە، شـاژن لای پەنجەرەیەکی کۆشکەکەوە دانیشتبوو، خەریکی دروومان بوو، داری پەنجەرەکەیان لە داری ئەبەنـۆسی رەش بـوو. شـاژن لـە دیمـەنی بەفـر بـارینیەکـەی دەڕوانی، خـەیاڵ بـردییەوە. لە پڕێکـدا دەرزییەکە چوو پەنجە تووتەی دەستە چەپیدا، خوێنی لێهات، سێ تنۆک خوێنی ئاڵ کەوتنە سەر بەفـرەکە. شاژن لەبەر خۆیەوە وتی: ئایا منداڵێکم دەبێت، سپی بێت وەکو بەفر، سوورە بێت وەکو خوێن، قـژی رەش بێت وەکو داری چوارچێوەی پەنجـەرەکە؟”. دەبینین ئەم پێشەکییە دەوڵەمەنـدە بە وشـەی جـوانی زمـان، منـداڵان بە خوێندنـەوەی یا بە بیستـنی ئەم پێشەکییە، چـێژ لەو وشـە جوانـانە وەردەگـرن.\nدوو تیۆر هەوڵی ئەوەیان داوە، کە رەسەنایەتی و رەگەزە هاوبەشەکانی نێوان چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان لێکبـدەنەوە. کە لەنـاو گـەلانی هەمـوو کێـشوەرەکانـدا بڵاوبـوونـەتەوە.\nتیـۆری یەکـەم، دەڵێ: هـەر چـیرۆکێکی ئەفـسانەیی دیاریکـراو، لە رەسەنـایەتی یـەک سەرچاوەوە سەری هەڵـداوە. دوایش بە درێژایی ساڵان بڵاوبۆتەوە و لە کولتوورێکەوە بـۆ کولتـوورێـکی تر گوێـزراوەتـەوە.\nتیۆری دووەم: ئاماژە بەوە دەکا، کە چیرۆکە ئەفسانەییەکان، بەری ئەزموونی هاوبەشی مـرۆڤـایەتیـن، کە لـە دوییـدا بـە شـێوازێـکی رەسەنـایەتی جیـاواز دەرکـەوتـوون.\nتا ئەمڕۆش چەنـدوچـوون دەربـارەی لێکـدانەوەی ئەم دوو تیۆرە هەیە، ساغ نەبۆتەوە کە کامیـان راسـتە.. دەشێـش لە تـێکـەڵی هـەردوو تیـۆرەکە پێکهـاتـبن.\nچـیرۆکەکـانی، ئەفـسانەنووسی بەناوبـانگی یۆنـانی (ئیـزۆپ : ٦٢٠-٥٦٠ : پ. ز) لە نێوان یەکەمین چیرۆکە ئەفـسانەییە نووسراوەکانە، کە لە هـەموو جـیهانـدا ناوبانگـیان دەرکـردووە. بەشێکی زۆریشیان بۆ سەر هـەموو زمانەکانی گەلانی جیهان وەرگێڕاون.\nنووسەری رۆمـانی (فـویـدرۆس) لە ساڵی (٣٢٠) ی پێش زایینی، بەشێک لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـانی ( ئیـزۆپ) ی وەرگـێڕانەتە سـەر لاتیـنی.\nئیـزۆپ، زیـاتـر لە (٦٠٠) چـیرۆکی ئەفـسانەیی نـووسـیوە.\nچـیرۆکنووسێکی تـری یۆنـانی، بە نـاوی (هـیزیـۆدۆس) لـە پێـش ئیـزوپ، لـە سـاڵی (٨٠٠) ی پێش زاینی کۆمەڵـێک چـیرۆکی ئەفـسانەیی نووسـیوە.\nچیرۆکە ئەفسانەییەکانی، فەیلەسووفی هیندی (به‌یده‌با)  له‌ژێر ناوی (كلیله و دیمنه) دا،\nمێـژووی ئەم چـیرۆکە ئەفـسانەییانەش بۆ سـاڵانی پێـش زاینی دەگـەڕێنەوە.\nنووسەری بە ناوبانگی فەرەنسی (جان دی لافـۆنتین : ١٦٢١-١٦٩٥) لە پەرتووکێکی دوانـزە بەرگـیدا (٢٤٣) چـیرۆکەشیعـری ئەفـسانەی نووسیون و چـاپی کـردوون.\n(چارلـز پـیرۆ: ١٦٢٨ـ ١٧٠٣) نووسەرێکی فەرەنسی بە ناوبانگە و بە کەڵەنووسەری چـیرۆکە ئەفـسانەییەکانی منـداڵان دادەنـرێ، کۆمەڵـێک چـیرۆکی ئەفـسانەیی بۆ منـداڵان نووسـیووە، کە هەنـدێکـیان بە شاکـاری جیهـانی ئـەدەبی منـداڵان دانـراون. لەوانـەش: سانـدرێـلا، یا (سانـدرێلا و پێڵاوە شووشەییەکە)، کۆڵـوانەسوور، شۆخـە نووستووەکە، ریش شیـنەکە، پشـیلەی چەکمـەلـەپێ.\nبرایانی ئەڵمانی (یاكـوب كـارڵ گریـم : ١٧٨٥- ١٨٦٣) و (ولیـه‌م كارڵ گریـم: ١٧٨٦-١٨٩٥) لە ساڵی (١٨١٢) دا (١٥٦) چـیرۆکی ئەفـسانەییان، کۆکـردنەوە ودووبـارە نووسییاننـەوە و لەژێـر نـاوی (چـیرۆك بـۆ منـداڵان و مـاڵان) لە بەڕلـین چاپکـراوە.\nهەر لە شێوازی برایانی گریمی ئەڵمانی، دوو چـیرۆکنووس و فـۆلکلۆریستی نەرویجی، ناویـان (پیـتەر کـریستین ئـاسبیورنسن: ١٨١٢ـ ١٨٨٢) و ( یـۆرگـن ئینگـبریتسن مـۆ: ١٨١٣ـ ١٨٨٥) لـە نێـوان سـاڵانـی (١٨٤١-١٨٤٤) یەکـەمیـن کۆمـەڵـە چـیرۆکی ئەفسانەیی نەرویجییان کۆکردنەوە و نووسییانەوە و لەژێـر ناوی (چـیرۆکە نەرویجـیـیە میلـلییەکـان) دا چـاپیان کـرد، کە بەشـێکی زۆریـان بۆ منـداڵان دەشــێن.\nکەڵە چـیرۆکنووس و شانـۆنووسی بەناوبانگی دانیـمارکی و جیهـانی، (هـانـز كریسـتیان ئه‌نـده‌رسن: ١٨٠٥-١٨٧٥). هـانز ئەنـدەرسن بە بـاوکی چـیرۆکی منـداڵان لە جیهـانـدا دانـراوە ، هـانز لە ساڵی (١٨٣٥) دا یەکـەمین پەرتـووکی خـۆی لەژێـر ناوی (چـیرۆكه ئەفـسانەییەکـان بـۆ منـداڵان) چاپکـرد و بـڵاوی کـردەوە. لەوانـەش ( پێـڵاوی سـوور، تۆمالیزا، کچە شقارتەفـرۆشەکە، کاڵای باڵای ئیمپراتـۆرە تازەکە، جـووچـکە مراوییەکی ناشیرین، شازادەی بەفـر، کچە شـوانەکە، قـازە کێوییەکان، سەربازێکی تەنەکە، پەرییە بچکۆلەی دەریـا، شازادە و دەنکە فاسۆلیا، چـیرۆکی دایکـێک، رۆژنامەنووس،… هتد) تێکـڕا هـانـز ئەنـدەرسـن (١٥٠) چـیرۆکی ئەفـسانەیی بـۆ منـداڵان نووسـیوە. ژمـارەی پەرتـووکە چاپکـراوەکـانیشی (١٦٨) پەرتـووکـن.\nچـیرۆکنووسی بەناوبـانگی ئینگـلیزی (لـویس كـارۆل: ١٨٣٢- ١٨٩٨)، کە چـیرۆکی (ئەلـیس لە وڵاتی عـاجـباتییەکـان) ی نووسیوە، کە بە شاکـارێکی چـیرۆکی ئەفسانەیی منـداڵان لە جیهانـدا دادەنرێ. پاڵەوانی ئەم چـیرۆکە کچێکی بچـووکی (١٢) ساڵانە، بە ناوی (ئەلـیس) ەوە. دەکەوێتە وڵاتـێکی ژێـر زەوییـەوە، کە خەڵکـییەی لەگـەڵ مـرۆڤی سەرزەویدا زۆر جیاوازن، شتی عاجباتی وسەیرلە وڵاتەکەیاندا هـەن. لە دواییدا ئەلیس بە هـۆی جادووگـەرێکەوە، دێتـەوە سەر زەوی و دەگـەڕێتەوە بـۆ مـاڵی خـۆیـان.\nجـوانی لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکانـدا:\nزاناکـان دەڵێن چیرۆکە ئەفسانەییەکان، جەخت لەسەر جـوانی دەکەن، نموونەی جوانی مێـینە و گرنگـیدان بە بـەژنی جـوان پانتـاییەکی زۆریـان لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـاندا، گرتوونەتـەوە، ئاماژە بەوە دەکـرێ کە جـوانی و ناشێرینی لە (٩٤%) چیرۆکەکانن. لە چـیرۆکی (سانـدرێـلا) دا (١١٤) جـار ئامـاژە بە جـوانی مێـینە کراوە، بەڵام (٣٥) جـار ئاماژە بە جـوانی نێـرینە کـراوە.\nلە پەرتووکەکەی برایانی گریمی ئەڵمانی (جاكوب و ولیەم) کە چیرۆکەکانیان خەیاڵی و ئەفـسانەیین، کە سەرەتای لەسەدەی حەڤـدەیەمـدا بە زمـانی ئەڵمانی نووسیویانە و لە ساڵی (١٨٥١) دا وەریـان گـێڕاوە بـۆ ئینگـلیزی، بـە زۆری کەسایـەتییە شەڕخـواز و بەدکـارەکـان، کەسانی ناشـیریـن و بـەدن. کارجوانەکـانیش کەسانی بـاش جـوانـن.\nزۆربەی پاڵەوانەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان، لە کچە شۆخ و جوانەکانن، کە گوزارشت لە دڵپـاکی و چـاکە و کارجـوانی و خۆشی و سـۆزداری و خۆشەویستی و ژیـان دەکەن. ناشیرینەکانیش کە لە (١٧%) ی چیرۆکە ئەفـسانەییەکانن، گوزارشت لە شەڕخوازی و بەدکاری و ستەمکاری دەکەن. جوانی و ناشیرینی، وەکو توانـای هـەر کەسایەتییەک بۆ بـاشی و خـراپی بەکـاریان هـێناون. بـەڵام بەدەریـش لـەم یاسـا و بۆچـوونـەدا هـەیە بۆ نموونە: باوەژنەکـەی بەفـرین ژنێکی جـوان بوو، بەڵام نیاز و رەفـتاری بەد و ناشیرین و خراپ بوون. لە چیرۆکە ئەفـسانەییەکاندا، زەحمەتە کەسانێکی ناشیرین بـدۆزرێنەوە، کە دلـۆڤـان و دڵپـاک بـن.\nکەواتە پەیـوەندییەکی گـەورە لە نێـوان جـوانی و چـاکەدا هـەیە، بە پێچـەوانەشەوە، لە نێـوان ناشةیرینی و تەمـەڵی و خـراپە و شـەڕدا هـەیە.\nلە بەشـێکی زۆر لە چـیرۆک بۆ منـداڵان، کچـێکی بچـووک و ژیـر و زیـرەک و جـوان بـووە بە پاڵـەوان یا کەسایەتی سەرەکی چـیرۆک.\nلە زۆر زنجیرە دراما و فیلمی سینەماییدا، رۆڵی سۆزداری و خۆشەویستی و جوانکاری و دلۆڤـانی، دراوە بە کچێکی جـوان یا کوڕێکی شـۆخ و شەنگ یا پێکەوە رۆڵیان هەیە. رۆڵی شەڕخوازی و دڵڕەقی و بەدکاری و خـراپە، بە زۆری دراوە بە کچێک یا کوڕێکی رووخسار ناشیرین. وەکو وتمـان بـەدەر لەم یاسایەشـدا هـەن.\nلە زۆربـەی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـانـدا، کـات و شـوێـن دیـاری نەکـراون. بە زۆری، بە پەرگـرافی جارێکـیان دەست پێـدەکەن. چیرۆکە ئەفـسانییە کوردییەکان بەم دەستەواژانـە دەستپـێـدەکـەن: (هـەبـوو نـەبـوو) یاـ ( جـارێـک لە جـاران) یاـ ( سـاڵـێک لـە سـاڵان). کۆتـاییەکـانیشیان: بە: (چەپـکی گـوڵ و چەپـکی نـێرگـز.. مـەرگـتان نەبـیـنم هـەرگـیزاو هـەرگـیز) یا (منیش هـاتمەوە.. کەوشـەکەم یا ـ كـڵاشه‌كه‌م ـ دڕا.. هـيچـیشم پـێ نەبـڕا).\nمن پێموایە کە جوانترین سەرەتا و جوانترین کۆتایین، لە هـیچ چـیرۆکێکی ئەفـسانەیی گـەلانی تـردا، سەرەتـا و کۆتـایی جـوانی وام بەرچـاو نەکـەوتـوون.\nگرنگییەکانی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان بۆ منـداڵان:\nهـیچ لە لێکۆڵینەوەکان، لەگەڵ ئەوەدا نین، کە چیرۆکە ئەفسانەییەکان لە لیستی چیرۆک بۆ منـداڵان لابـدرێن. لیکۆڵـینەوەکان جەخت لەسەر ئەوە دەکـەنەوە، کە چیرۆکە خەیاڵی و ئەفـسانەییەکان، ســوود و گرنگـییەکی زۆریـان بۆ منـداڵان هـەیە. منـداڵانی ئەمڕۆش چـێژ و خـۆشی لەو چـیرۆکە ئەفسانەییانە وەردەگـرن. کە چەنـدین سەدە پێـش ئێستا بە زارەکی بۆ منـداڵانیان گـێڕاونەتەوە. بە کورتی ئەمانە بەشێکن لە گرنگییەکـانی چیرۆکە خەیـاڵی و ئەفـسانەییەکـان بـۆ منـداڵان:\n١ـ زۆربەی چیرۆکە ئەفسانەییەکان، هـیوا بە منداڵان دەبەخـشن. ئەوەیان فێردەکەن کە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان، پێویستیان بە هەوڵ و تێکۆشان و کۆڵنەدانە، فـێری ئەوە دەبن، کە چۆن بەسەر ئەو کۆسپ و تەگەرانەدا سەربکەون کە دێنە رێیان. چۆن گرفت و کـێشەکانیان چـارەسەربکەن. چـۆن لەگـەڵ هەڵـوێستە تـرسناکەکـاندا مامەڵە و رەفتار بکەن. چـۆن رووبـەڕووی هەمـوو ئەو مەتـرسییانە ببـنەوە کە رووبـەڕوویان دەبنەوە. تێدەگەن کە جیهان تەنیا لە گەزۆ و لۆکە و گوڵ و تیشکی خۆر و پەلکەزێڕینە و بەهار دروست نەبـووە، بە گـوژاڵک بـەردی رەق و دڕک و شەوزەنگ و بروسکە و زسـتانی سەخـتیش دروست بـووە.\n٢ـ چـیرۆکە ئەفـسانییەکان، رووڵـێکی گرنگـیان لە رۆشنبیریکـردنی منـداڵاندا هـەیە. لە رۆشنبیریی سەردەمەکـانی کـۆن، بەڵام راستییەکان هـێشتا پەیوەنـدییان بەم سەردەمەوە هـەیە. گـەلێ چـیرۆکی ئەفـسانەیی هـاوبەش لە نێوانی کولتووری گەلانـدا هەیە. چونکە کێشەکان هەمان کێشەن کە رووبەڕوویان بوونەتەوە و دەبن. لە هەر شوێنێکی جیهانـدا بـژین، هـەمـووان بـۆ زاڵـبوون بەسـەر هـەژاری، سـتەم، زۆرداری، چـەوسـانـەوە، کوێرەوەری و بۆ لە ناوبـردنی ئەژدیهـاکـانی (دیکتاتـۆرەکانی) ئەمـڕۆ تیـدەکـۆشـن.\n٣ـ لە دیدی زانستییەوە، منداڵانی خوێنەرانی بچووکی ئەمڕۆ، رۆشنبرانی داهاتوون، بە گوێگـرتن و خوێنـدنەوەی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان. بە شـێوازێکی بابەتیـانە، بنەماکانی چـیرۆک فێردەبن ( ئامادەکردن، کەسایەتی، پاڵـەوان، کارەکتەر، گـرێ، بڕیـار، جـووڵەی بۆ سـەرەوە، لووتـکە، وردبیـنی و چارەسـەر، کۆتـایی) جیـاوازیش لە نێـوان چـیرۆکی خەیـاڵی و راستـیدا دەکـەن. کە منـداڵان لەو چـیرۆکـانە تێـبگـەن، دەبـنـە پاڵـپشـت بـۆ پێشبیـنیکـردن و تێگـەیشتن لە چـیرۆکەکانی تـر کە دەیـانخـوێنـنەوە.\n٤ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، خەیـاڵی منـداڵان فـراونتر دەکەن و زیاتر گەشەی پێدەکەن و پێشیدەخەن. خەیـاڵیش گرنگە. (ناپـلیۆن) دەڵێ:”ئەوە خەیاڵە کە جیهـان بەڕیـۆە دەبـا”\n٥ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان، ئەوەیـان سەلمـانـدووە کە خـۆشـەویستی شتـێکی بـاشە، هەمیشەش باشی و خۆشی لێدەکەوێتەوە. لە چیرۆکی (بەفـرین) دا کە لەژێر کاریگەری جـادوویی باوەژنـەکـەیـدا سڕببـوو، بە هـێزی ماچـکـردنێکی خۆشـەویستی، لە لایـەن میـرزادەیـەکی لاوەوە، جـادووەکە بەتـاڵ بـۆوە و بەفـرین هـاتـەوە هـۆش خـۆی. خۆشەویستی دڕندەیەک دەکات بە میـرزادەیکی نـەرم و نیـان و چاکەخـواز. لە سایەی خۆشەویستیدا، هەمـوو شتـێکی نەرێـنی دەگـۆڕێـن بـۆ ئەرێـنی.\n٦ـ چیرۆکە ئەفـسانەییەکان ئەوەیان سەلماندووە، کە باشی باشترین خەسڵەتی مرۆڤە، بـاشی و چـاکە لەگـەڵ کەسانێک کە پێویستیان بە چـاکە هـەیە، رۆژگـار و ژیـانیان لە تەنگـانە و بێ ئومێـدی و رەشبینی و ناخۆشییەوە، دەگـۆڕێت بۆ هـیوا و بۆ گەشبینی و خۆشی و شـادی.\n٧ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان، گرنگی هـاوڕێی دڵسـۆز بۆ منـداڵان دەسەلـمێنن، کە کەس بە تەنیا نـاژی، هـاوڕێی دڵسۆز لە تەنگانـەدا دەبێت بە فـریـاڕەس و یارمەتی هـاوڕێی دامـاوی دەدات و لە تەنگـانە رزگـاری دەکـات.\n٨ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، ئەوە فێری منداڵان دەکەن، ژیان هەمیشە لە لە گۆڕانگاری و نـوێبـوونەوە دایە، هـەردەم بە هـیوای ژیـان و داهـاتوویەکی باشتر و گەشترەوە بن.\n٩ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان ئـەوە فـێری منـداڵان دەکـەن، کە وانـە لـە شکستییەکـانیان وەربگرن و کۆڵنەدەن و .. ئەوەش بزانن کە ئەستەم بـوونی نییە، لە سایەی خـەبات و خـۆڕاگـری و کۆڵـنەدانـدا، هەمـوو خـەون و خـۆزگە و هـیوایەک دێنـەدی.\n١٠ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، بنەمـای گـرنگ فـێری منـداڵان دەکەن، فـێریان دەکەن کە هەمیشە هـیواخـواز و گەشبـین و لێـو خـەنـدە و پێـکەنین و چاکـەخواز و لێـبووردە و دڵ پڕ لە خۆشەویستی بـن. خۆڕاگـر و متمـانە بە خـۆبن.\n١١ـ گوێکـرتن یا خوێندنەوەی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان لایەن منـداڵانەوە، دەرفـەتێکی باشـە بۆ فـێربـوونی وشە و رسـتەی تـازەی زمـان.\n١٢ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان، کـارتێکـردی درامـی باشـیان لەسـەر منـداڵان هـەیە. بە کەرەستەیەکی زۆر باش دادەنرێن، گەر بە شێوەی یـاری کردن، یا بەشـێوەی نمایشی بووکـەڵانـەی بـزوێنی دروستکـراو بۆ منـداڵان پێشکەشیان بکـرێن.\n١٣ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، گەشە بە سۆزداری و نیانی دەروونی منداڵان دەکەن. لە چـیرۆکە ئەفـسانەییەکاندا، کێشە راستییەکانی ژیان دەردەکەون، لە سیناریۆی خەیاڵیدا، بە زۆری پاڵەوانەکان نابـەزن و بەسەر هەمـوو کێشەکانـدا سەردەکەون. بەڵام منداڵان پێویستییان بەوە هـەیە، کە بـزانن لە ژینـگەی ئارامیشـدا، خـراپە و کارەسات دێنەرێی هەمـووان. کەس لە بەرهەڵستییەکان پارێـزبەنـدی نییە. بۆیـە پێویستیمان بـەوە هـەیە کە سۆزداری لە دەروونی منـداڵان دا بنیادبنێین، تابتوانن لە کاتە دژوار و قورسەکاندا، رووبـەڕووببـنەوە و خۆڕاگـربن. ئـەوە هـەڵـەیە کـە هـەردەم منـداڵەکـانمان بپارێـزین، خۆیان بە لاواز و بێ دەسەڵات بـزانن، بەرەگەی هـیچ گرفت و رووبەرووبوونەوەیەک نەگـرن کە پێویستیـیان بە هـێز بێت.\n١٤ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان، زمـانێکی هـاوبەـشن بۆ رۆشنبیریکـردنی منـداڵان، کە پێدەڵـێن (نەهێشتنی نەزانینی رۆشنبیری). بەڵکو ئەم چـیرۆکانە سنووری رۆشنبیری دەبەزێنن، گـەلێ لە کولتوورەکـان هـاوبەشن لە چـیرۆکە ئەفسانەییەکـانـدا. منداڵان لە رۆشنبیری گـەلانی تر کەڵـک وەردەگـرن.\n١٥ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان، هـەلی فـێربوونی، شارەزایی بیرکردنەوەی رەخـنەیی بە دایکـان و باوکـانی منـداڵان دەبـەخـشن.\n١٦ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکان، وانـەن بۆ منـداڵان، بۆ فـێربـوونی رەوشـت و رەفـتاری دروست و پەنـد وەرگرتن وانە فـێربـوون. بۆ نموونە: فـێری ئەو مەبەست و پەنـدانە دەبـن، کە لە چـیرۆکی ئەفسانەیی (ساندرێلا) و (کچە بچـووکەکە ـ گۆڵدیلۆکس ـ و سێ ورچ) و (به‌فـرین) و چەنـدین چـیرۆکی تـردا هـەن.\n١٧ـ منـداڵان بـە خوێنـدنەوەی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان لـە پەرتـووکی وێنـەداری رەنگاوڕەنگی جواندا، خۆشەویستییان بۆ پەرتووک دەبێ و دەبن بە پەرتووکدۆست.\nچیرۆکە ئەفسانەییەکان، دەروازەیەکن بۆ چوونە ناو جیهانی ئەفسووناوی پەرتووک. باشتر وایە لە منداڵییەوە، مەیـلی منـداڵان بۆ گرنگـیدان بە لای پەرتووکدا رابکێشین.\n١٨ـ گێڕانەوە یا بۆ خۆێندنەوەی چیرۆکە ئەفسانەییەکان بۆ منداڵان، کاتێکی پەیوەندی زۆر باش لە نێـوان دایکـان و باوکـان و منداڵانـدا دەڕەخـسـێنن. دەتـوانن لە رێی ئـەم چـیرۆکانەوە، ئیلهـامی خوێنـدنەوەی هەمیشەیی بە منداڵەکـانتان ببەخـشن. تا بـبێ بە خوویەکی جوانیان. ئەم راستییەشتان بۆ دەردەکەوێـت، کە منـداڵان چەنـد تامـەزرۆی چـیرۆکی خەیـاڵی و ئەفـسانـەیی خـۆشـن.\n١٩ـ چیرۆکە ئەفـسانەییەکان، منـداڵان فـێری رەخـنە دەکەن، لە میانەی روانینیان لە هەڵوێستەکانی کەسایەتی سەرەکی بۆ هـەموو ئەو سەرکێشییانەی کە ملی پێوە دەنێ. دەتـوانن هەڵـوێستی خۆیـان دیاری بکەن، گەر ئـەوان لە شوێنی ئەو کەسایەتیـیانەی چیرۆکەکـان بن، بە شێوازێکی جیاوز چیـدەکەن؟ بۆ نموونە لە چـیرۆکی (بەفـرین) دا،\nگەر ئـەوان لە شوێن بەفـرین بوونـایە، سێوەکەیـان لە (پیـرەژن) ەکە وەدەگرت؟ یا لە چیرۆکی (کۆڵوانەسوور) گەر ئەوان بوونـایە، ئامۆژگارییەکەی دایکیان لەیـاد دەکرد؟ راز و نیازی خۆیـان بۆ گـورگە دەگـێڕایەوە؟ دەیـان وت: دەچـم بـۆ لای داپیـرەم؟\n٢٠ـ چیرۆکە ئەفـسانەییەکان، ئەوەش فـێری منداڵان دەکەن، بە رەواڵـەت و رووخسار لە کـەس نەڕەوانـن، پیـرەژنێک جـوان و بێتـاوانە لە رووخسـاردا، بەڵام لـە چـیرۆکی بەفـرین دا، شـەڕانی و خـراپە و بـەدکـارە، ئیـرەیی بـە جـوانی بەفـرین دەبـات.\nبەڵام دەشێ گۆرێـلایەکی گەورە و ترسناک، دلۆڤـان بێت و دڵی لە زێڕ بێت، منداڵێکی ئادەمـیزاد بەخـیوبکا. وەک لە چـیرۆکی (تـەڕەزان و مەیمـوونەکـەی) دا دەبیـنین.\n٢١ـ زانای دەروونناسی منداڵان (بـرۆنۆ بتیلهـایم) کە پسپۆرە لە گرنگییەکانی چیرۆکە خەیاڵییەکان لە قۆناغی منداڵیدا، پێیوایە:”دەشێ چـیرۆکە خەیاڵییەکان یارمەتی منداڵان بـدەن لە رەواندنەوەی دڵەڕاوکێدا، کە هـێشتا ناتوانن لێکدانەوەی بۆ بکەن”. بە زۆری لە چیرۆکە خەیـاڵییەکاندا، منداڵانی کارەکتەر و کەسایەتی سەرەکی چیرۆکەکان، بەسەر شەڕدا سەردەکـەون.\n٢٢ـ چیرۆکە ئەفسانەییەکان یا خەیاڵییەکان، گەر سەرکێشییان تێیانـدا نەبێ، پاڵەوانەکان ئامادەیی ئەوەیان تێدا نەبێت، لە ناوچـە و چوارچـێوەی خۆیان دەرنەچـن و شتێکی تـازە تاقینەکەنەوە، ئەو چیرۆکانە چێژێکی ئەوتۆ نابەخشن. گەر منداڵەکانتان ویستیان مل بە کارێکی سەرکێشییەوە بنێن و خۆیان تاقیبکەنەوە، بۆ فـێربوونی شتێکی تـازە، رێگریان لێ مەکەن، هەمـوو داهـێنانەکـان لە ئەنجـامی تاقـیکردنـەوەدا هاتـوونـەتـەدی. بـەڵام بۆ ئەنجامدانی هەر تاقیکردنەوەیەک، پێویستە لە پێشا بە وردی بیری لێبکرێتەوە و پـلانی بۆ دابنرێـت و پێشبینی ئەگەر و گریمانەکان بکرێن. بۆ نموونە لە چیرۆکی خەیاڵی (سێ به‌رازی بچووک) دا، گرتنە بەری رێگای ئاسان، هەڵـبژاردنێکی زیـرەکانە نیـیە. بـەرازە بچکۆلەکە، پـلانی داڕشتبوو، پێشـبینی ئەگەرەکانی کردبـوو. بۆیە خـانووەکەی لە خـشت دروست کرد، کە شوێنێکی دڵنیایی بـوو. بەڵام دووانەکەی تر خانووەکانیان لە پـووش و لە زەل دروست کردن، بۆیـە گـورگـەکە بە فـووکردن هـەردوو خـانووەکەیانی رووخانـد، هەردووکیان رایان کرد و چـوونە ناو خـانووی ورچـۆلە بچـووکەکـەوە. گورگە نەیتوانی نە بە فـوو و نە بە پاڵانـان خانووکـەی بـڕووخـێنێ.\nدایکـان و باوکـانی خۆشەویست، مامۆسـتا دڵسۆزەکان، سـوود و گرنگییەکانی چـیرۆکە ئەفـسانەیی و خەیـاڵییەکان لەبەرچاوتان بگـرن. پێویستە حەز و تامـەزرۆیی و متـووی منـداڵـەکـانتان بـۆ چـیرۆک بقـۆزنـەوە، بـە پـێی تـەمـەن و قـۆنـاغـەکـانی گەشـەکـردنی منـداڵەکـانتـان، ئەو چـیرۆکە ئەفـسانـەیی یا خەیـاڵییانەیان بـۆ هەڵـبژێـرن کە گونجـاون بۆیـان، بـە دەنگـێکی ناسـک و بە شـێوازێکی شـیرین و بـە چـێژەوە بۆیـان بگـێڕنەوە یا بۆیـان بخوێینـنەوە. ئەوەش بۆ یەکجاری مەخـەنە دڵی منداڵەکـانتـانەوە، کە چیرۆکە ئەفـسانەییەکـان هـەردەم ترسناکـن، هـەر لەبـەر ئـەوەی کـە هەنـدێکـیان تـرسناکـن یـا دروست نین. بەڵام لە چاپکـراوە تازەکانی ئەمـڕۆدا، دەستکاری بەشێکی ئەو چـیرۆکە ترسناکـانە کـراون. کۆتاییەکـانیان بە خـۆشی و سەرکـەوتن کۆتـایی پێ هـێناون.\n(*) بۆ نووسینی ئەم بابەتە، بێجگە لە پەرتـووکەکە چاپکـراوەکەی خـۆم، سوودیشم لە چەنـدین نـووسین، کە لە سایتـە ئینگـلیـزییەکـانـدا بڵاوکـراونەتـەوە، وەرگـرتـوون:\n١ـ چـاوپـێخـشانـێک بە مێـژووی ئـەدەبی منـداڵان . رەزا شـوان . کەرکـووک. ٢٠١٥\n٢ـ حیکـایەت و چـیرۆک بۆ منـداڵان . لـۆرا مایـزەر . ٢٠١٧\n٣ـ مێـژووی چـیرۆک . سـۆزی مـاکـچی\n٤ـ رەسەنی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان . سـارا گـراسـاد و جـەمشـید تەهـرانی . ٢٠١٦\n٥ـ سوودەکـانی چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان. نیـپـیان توتـۆرینگ.\n٦ـ چـیرۆکە ئەفـسانەییەکـان، جەخـت لەسەر جـوانی دەکەن . ئـیرین هـاتـفی . ٢٠٠٦