کەسایەتییەکان - سلڤادۆر ئەلندی\n18/2/2020 02:06 PM\n"سلڤادۆر گیۆلێرمۆ ئەلندی گۆسێنس" سیاسەتمەدارێکی "چیلی" بوو کە بڕوای بە سۆسیال دیموکراسی بوو و جگە لەسیاسەت ئەو دکتۆریش بوو لە ماوەی ساڵەکانی 1970 تا 1973ـدا سەرۆک کۆماری وڵاتی "چیلی" بوو و هەروەها سەرۆکی یەکیەتی سیاسەتمەدارانی یەکگرتوو بوو. ئەو یەکەمین کەسایەتی مارکسیست بووە کە لە وڵاتێکدا کە سیستەمەکەی لیبراڵ دیموکراتە بۆ پلەی سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوە.\nتێکەڵاو بوونی "ئالندی" لە سیاسەتی "چیلی"ـدا لە ڕاستی‌دا ماوەی چل ساڵێک لە ژیانیدا سیاسەتی کرد و لەو ماوەیەدا لە زۆر پلە و مەقام‌دا ئیشی کردووە بۆ وێنە لە پلەی "سیناتۆری"ـدا ئیشی کردووە و دواتر یەکێک لە ئەندامانی کابینەی وەزیران بووە. "ئالندی" وەک کەسێک کە بەدرێژایی ژیانی یەکێک لە ئەندامانی پارتی "سۆسیالیستی چیلی" بوو واتە ئەو پارەتەی کە لە بۆنیات نانیدا بۆخۆی رۆڵێکی زۆر بەرچاو و سەرەکی هەبوو، لە ماوەی ساڵەکانی 1952 و 1958 و دواتر 1964ـدا هەوڵی‌دا ببێتە سەرۆک کۆمار بەڵام سەر نەکەوت. ئەو لە ساڵی 1970ـدا لە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماریدا سەرکەوت کە لە ڕاستی‌دا بریتی بوو لە کێبەرکێیەک لە سێ قۆناخ‌دا. ئەو لە بەشی کۆتایی‌دا لە لایەن کۆنگرێسەوە هەڵبژردرا چوونکە هیچ کام لە کاندیداکان نەیان توانیبوو زۆرینەی دەنگەکان بەدەستبهێنن.\nلەرێکەوتی یازدەی مانگی ئەیلوولی ساڵی 1973ـدا سوپا کودەتای کرد و "ئالندی"ـی لەسەر کار لابرد. ئەم کودەتایە لە لایەن بنکەی سیخوڕی "ئەمریکا"ـوە پشتیوانی لێئەکرا. لە کاتێک‌دا کە سەربازەکان هێڕشیان هێنا بۆ کۆشکی "لامۆنێدا" ئەو خەریک بوو نۆتقی ئەدا و بەڵێنی ئەدا کە هەرگیز دەست لەکار ناکێشێتەوە.


دانوستانی ئێران و ئەمریکا مومکین نییە - Mehr News Agency\n30 tîrmehê 2018 - 19:41\nNews Code 20644\nدانوستانی ئێران و ئەمریکا مومکین نییە\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران وتی: ئیمکانی نییە ئێمە گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا دەست پێ بکەین، ئەمریکا هەر ڕۆژ نیشانی دەدات کە جێگەی متمانە نییە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، بەهرام قاسمی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنفڕانسی مێدیایی حەفتانە سەبارەت بە دەنگۆی دانوستان لە نێوان ئێران و ئەمریکا وتی: ئەم قسانە زیاتر مێدیاییە و بەرپرسێکی دیار شتێکی ڕانەگەیاندووە، سیاسەتی ئەمریکا ڕوو ئێران و بەرجام ڕوونە. چون ئەمریکا لە بەرجام کشاوەتەوە و گەماڕۆکانی یەکلایەنە سەپاندووە، ناکرێت ئێمە گفتوگۆیان لەگەڵ بکەین. تانەی ئێران لە ئەمریکا لە دادگای لاهە درێژەی هەیە و بڕیار وایە کە مانگی خەرمانان دادگاکە سەبارەت بەم بابەتە بەڕێوە بچێت.\nوتیشی: دانوستان و پەیوەندی لەگەڵ ئەورووپاییەکان سەبارەت بە بەرجام درێژەی هەیە و هەنگاوی ئەرێنیش هەڵگیراوە. هیوادارم بتوانین بە زوویی بەو شتەی پێویستمانە بگەین و قۆناغی نوێی دانوستانەکان دەست پێ بکات. هەموو هەوڵی ئێمە ئەوەیە کە ئاسانکاری لە بواری ئابووری و بازەرگانی بکرێت.\nقاسمی سەبارەت بە ناتۆی عەرەبی وتی: ئەمەتەنیا لە ئاستی دروشم دەمێنێتەوە. ئەمە شتێکی نوێ نییە، بەڵام دەبێت هۆشمان بێت کە ئەم هەنگاوە لە چ کات و دوخێکدا هەڵگیراوە. وڵاتانی عەرەبی نیشانیان داوە کە هەمیشە پەیوەندی باش و یەکگرتوویان پێکەوە نەبووە.\nلەبارەی زیندانی بوونی دیپلۆماتێکی ئێران لە ئەورووپا وتی: دیپلۆماتەکەی ئێمە لە کاتی پشوودان لەگەڵ بنەماڵەکەی لە بەرلین دەستگیر بووە، پێشوێنی کارەکانی کەوتووین تاکوو هەرچی زووترە ئازاد بێت. ئەوەی ڕوونە بڕێک کەس و لایەن لە پەیوەندی باشی ئێران و ئەورووپا نیگەرانن و لەم دۆخە ئەم کارانەیان کردووە کە هیچ ئامانجێکی نەپێکاوە.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران سەبارەت بە دەنگۆی هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران وتی: لام وانییە شەڕ روو بدات و ئەمریکاش ئەوەندە بێ عەقڵی کەم نییە بیەوێت شەڕ لەگەڵ ئێرن دەست پێبکات. ئەمریکا باش لە توانی سەربازی و هێزی ئێمە و خۆڕاگری خەڵکی ئێران ئاگادارە.\nئەو سەبارەت بە هێرشی مووشەکی بۆ سەر دوو نەوت کێشی سعوودییە لە بابول مەندەب رایگەیاند: ئێران ئەرێنی لە دراوسێکانی دەڕوانێت بەڵام ئەوان بەردەوام لە دوای ناشرین کردنی ئێرانن و دەیانەوێت تۆمەت بۆ ئێمە ساز بکەن. تەنانەت هەڕەشە لە ئێران دەکەن. خەڵکی یەمەن خەڵکێکی خۆڕاگرن و خۆیان چەک و مووشەکی خۆیان بەرهەم دێنن.\nقاسمی هەروەها زیادی کرد: پەیوەندی نێوان ئێران و ڕووسیا لە هەموو ڕوویەکەوە لە حاڵی پەرە سەندنە هاوکاری ئابووری و بازەرگانی نێوان هەر دوو وڵات پەیوەندی بە ئاڵ و گۆڕەکانی ناوچەکە و جیهانەوە نییە.\nئەو لە کۆتایدا سەبارەت قسەکانی ئەم دواییەی سەردار قاسم سلێمانی سەبارەت بە ئەمریکا و ترامپ ڕایگەیاند: ئەمڕۆ یەکگرتووییەکی باش لە ئێران ساز بووە و هەر کەس و ڕێکخراوێک بە پێی ئەرکی خۆی وڵامی هەنگاوە هەڵەکانی ترامپ لە دژی ئێران دەداتەوە. وەک وەزارەتی دەرەوە پەیوەندی باشمان لەگەڵ سوپای پاسداران هەیە و درێژەش بەم یەکگرتووییە دەدەین تاکوو دوژمن تێ بگات یەک دەنگ لە ئێرانەوە دەبیسرێت.


بڵاوبوونەوەی کتێبەکەی ٙبەھرۆز بوچانی بە زمانی ھۆڵەندیی\nڕۆژی چوارشەمەی داھاتوو، ڕێکەوتی ٦-١١-٢٠١٩، کتێبەکەی بەھرۆز بوچانی، ”جگە لە شاخەکان ھاوڕێیەکی تر نییە“، بە زمانی ھۆڵەندی بڵاودەبێتەوە. بەم بۆنەیەوە ”ڕادیۆی ڤی پێ رۆ“ و ”ڕێکخراوی چالاکیی ئەدەبیی ئەمستردام“ و ”دەزگای چاپ و پەخشی یورگن ماس“، لە شاری ئەمستردام ئێوارەیەک ڕێکدەخەن. ئێوارەکە لە سێنتەری کولتوریی، دی بالی، لە شاری ئەمستردام ڕێکدەخرێت.\nبۆنەکە کاتژمێری ٦ و نیوی ئێوارە دەستپێدەکات. سەرەتا رادیۆی ڤی پێ رۆ، کە بە ڕادیۆی بی بی سی ھۆڵەندا ناودەبرێت، ماوەی ٤٥ دەقیقە بەرنامەیەکی تایبەت لەسەر کێشەی وەرگرتن و مەماڵەکردنی پەناھەندە لە وڵاتە ئەوروپییەکاندا بڵاودەکاتەوە. دوای ئەوە بەھرۆز بوچانی لە ڕێگای سکایپەوە لە دورگەی مانوسی ئوسترالییەوە بۆ ئامادەبووان قسەدەکات. دواتر وەرگێڕی یەکەمی کتێبەکە بۆ زمانی ئینگلیزیی و من لەسەر کتێبەکە بە گشتیی و لەسەر ئەدەبیاتی کوردیی ھاوچەرخ قسەدەکەین.\nشایانی باسە ئەم کتێبەی بەھرۆز بوچانی بەرھەمی ئیرادەیەکی ھێجگار بەھێز و خواستی گەورەی تەسلیمنەبوونی مرۆڤە بەو دۆخە نائینسانییەی کە فڕێدەدرێتە ناویەوە. کتێبێکە لە باوەڕی گەورەی مرۆڤەوە بە ووشە و بە نووسینەوە سەرچاوەی گرتوە. لەو قەناغەتەوە ھاتوە ئەوەی ڕوودەدات پێویستە بگێڕدرێتەوە، چونکە گێڕانەوەی حیکایەتەکان دەتوانن شتێک لە دونیا بگۆڕن. بەھرۆز بوچانی بۆ داواکردنی پەناھەندەیی ڕوو لە ئوسترالیا دەکات، کەچی حکومەتی ئوسترالیا لەگەڵ ٤٠٠ کەسێکی دیکەدا لە دورگەیەکدا زیندانیان دەکات و ھەموو پەیوەندییەکانیان بە دونیای دەرەوە دەقرتێنێت. لە ئێستادا ماوەی شەش ساڵە ئەو نووسەرە لە گەڵە چەند سەد کەسێکی تردا لەو دورگەیەدا زیندانە، لە ناو ڕووبەرێکدا کە بە قەبارەی یاریگایەکی تۆپی پێ دەبێت. ئەم کتێبە بەسەرھاتی ژیانی سەختی ئەو کەسانە و ئەو دورگە داخراوە دەگێڕێتەوە. ژیانێک کە بەسەدەھا شێوە بریندار و بێنرخ کراوە.\nنووسینی کتێبە خۆشی ڕووداوێکی دەگمەنە. بەھرۆز بۆچانی لەڕێگای تەلەفۆنە مۆبایلەکەیەوە، کە بە شێوەیەکی قاچاغ لە زیندانەکەدا بەکاریدەھێنێت، دەکەوێتە نووسینی کتێبەکەی و لەڕێگای ۆتس ئەپەوە ئەوەی ڕۆژانە دەینووسێت دەینێرێت بۆ وەرگێڕی کتێبەکە، ئەویش بۆسەر زمانی ئینگلیزیی وەریدەگێڕێت. دوای چاپبوونی کتێبەکە دەنگدانەوەیەکی گەورە لە ئوسترالیا و دونیای ئینگلیزیی زماندا دروستدەکات و وەک بەشدارییەکی گرنگ و بەھێزی ”ئەدەبیاتی زیندان“ مامەڵەدەکرێت. کتێبەکە ڕەخنەیەکی ھێجگار بەھێز و ھەمەلایەنە لە سیاسەتی مامەڵەکردنی نائینسانیانەی پەناھەندە لە ئوسترالیادا و نیشاندانی دیوە تاریک و تۆقێنەرەکەی سیاسەتی حکومەتە پۆپۆلیستەکانی ئەمڕۆکەی خۆرئاوایە. بەھرۆز بوچانی لەناو زیندانەکەیەوە تا ئێستا دوو خەڵاتی ئەدەبیی گرنگیی لە وڵاتی ئوسترالیا وەرگرتوە.\nکتێبەکە تا ئێستا لە چەند ڕۆژنامەیەکی ھۆڵەندیدا بەشێوەیەکی پۆزەتیڤ باسکراوە و لە ڕۆژانی ئایندشدا چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت دەنگدانەوەی زیاتری ھەبێت.


جێگری پارێزگاری سلێمانی و وه‌زیری په‌روه‌رده‌ی فه‌ره‌نسا كۆده‌بنه‌وه PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\nله میانه‌ی سه‌ردانه ڕه‌سمییه‌كه‌یدا بۆ وڵاتی فه‌ڕه‌نسا، جێگری پارێزگاری سلێمانی خاتوو له‌یلا عومه‌ر به ئاماده‌بوونی د. داره‌وان حاجی حامید لێپرسراوی ناوه‌ندی فه‌ڕه‌نسا و سه‌رۆكی دامه‌زراوه‌ی سه‌نته‌ری فه‌ڕه‌نسی-كوردی چاویان كه‌وت به Najat Vallaud-Belkacem وه‌زیری پێشووی په‌روه‌رده‌ی فه‌ڕه‌نسا و ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی پارتی سۆسیالیست.\nله‌و دانیشتنه‌دا خاتوو له‌یلا عومه‌ر به ژماره‌و داتا زانیارییه‌كانی په‌یوه‌ست به بواری په‌روه‌رده‌ی پارێزگای سلێمانی ڕوون كرده‌وه. ھه‌روه‌ھا له‌سه‌ر دوو ته‌وه‌ری تری گرنگ گفتوگۆیان كرد.\nیه‌كه‌میان ڕۆڵی ژنان له‌به‌ره‌و پێشچوونی شاره‌كه‌و كاریگه‌ری ژنان له كایه گرنگه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا كه ھاوشانی پیاوان تێده‌كۆشن بۆ پێشخستنی پارێزگاكه.\nله دووه‌م ته‌وه‌ردا باسیان له سیستمی په‌روه‌رده كرد، به‌و پێ یه‌ی سیستمی په‌روه‌رده‌ی فه‌ڕه‌نسا سیستمێكی ھاوچه‌رخ و پێشكه‌وتووتره به به‌راورد به ووڵاتانی ڕۆژھه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش به‌ڕێز جێگری پارێزگاری سلێمانی داوای له نه‌جات فلود بلكاسم وه‌زیری پێشووی فه‌ڕه‌نسا كرد ھاوكاریان بێت له به‌ره‌و پێشچوون و باش كردنی سیستمی په‌روه‌رده و خوێندن و كردنه‌وه‌ی خول و ڕاھێنان بۆ مامۆستایان به گشتی.\nله‌به‌رامبه‌ردا Najat Vallaud-Belkacem وه‌زیری پێشووی په‌روه‌رده‌ی فه‌ڕه‌نسا خۆشحاڵی و ئاماده‌یی خۆی ده‌ربڕی له ھه‌موو جۆره ھاوكارییه‌ك. سوپاس و ستایشی ھه‌وڵه‌كانی جێگری پارێزگاری سلێمانی كرد و ھیوای سه‌ركه‌وتنی بۆ خواست.\nئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد خۆشحاڵ ئه‌بێت له پشتیوانی كردنی سیستمی په‌روه‌رده له‌لایه‌ك. له‌لایه‌كی تریشه‌وه به‌ڕێز جێگری پارێزگار به شێوه‌یه‌كی فه‌رمی بانگھێشتی به‌ڕێزیانی كرد بۆ ھه‌رێمی كوردستان له ساڵی داھاتوودا بۆ به‌ستن و كردنه‌وه‌ی چه‌ند كۆڕو سیمینارێكی په‌روه‌رده‌یی.\nلای خۆشییه‌وه وه‌زیری په‌روه‌رده بانگھێشتنامه‌كه‌ی قبوڵ كرد، ھه‌ر له‌و دانیشتنه‌دا به‌رنامه‌و پلانی ھاتنییان پشت ڕاست كرایه‌وه.\nدواتریش به گفتوگۆیه‌كی دۆستانه كۆتایی به دانیشتنه‌كه ھات.


سەرۆككۆمار چی بۆ خۆی و چی بۆ كورد كردوە؟\nلەوەتەی بەڕێز د.فواد مەعسوم بەنوێنەرایەتی كورد پۆستی سەرۆككۆماری عێراقی بەدەستەوەیە، دینامیكیەتی كورد لە بەغداو لە ناوەندی بڕیاردانی عێراق دا، نەك هەر بەرەو پێش نەچوە بگرە پاشەكشەی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە!. (مادەی 66ی دەستور: دەسەڵاتی راپەراندنی فیدراڵی لەسەرۆك كۆمارو ئەنجومەنی وەزیران پێكدێت).\nلەچوار ساڵی رابردودا پۆستی سەرۆككۆمار بەدەست كوردەوە بوە، بەبێ ئەوەی كورد سودێكی ئەو تۆی لەو پۆستە وەرگرتبێت! یاخود سەرۆك كۆمار كارێكی ئەوتۆ بكات لەپێناو بەرژەوەندییە نەتەوەییەكاندا، هەرچەندە پۆستی سەرۆك كۆمار دەسەڵاتێكی رەمزیە، بەڵام قورسایی و كاریگەری خۆی هەیە.\n*سەرۆككۆمار دەیتوانی فشار لەحكومەت و لایەنە سیاسییەكان بكات بۆ جێبەجێكردنی داواكارییەكانی كورد، بەڵام نەیكرد!\n*سەرۆك كۆمار دەیتوانی دەسەڵاتەكانی بەكاربهێنێت بۆ لێسندنەوەی متمانە لە عەبادی، بەڵام نەیكرد!\n*سەرۆك كۆمار دەیتوانی فشار بخاتەر سەر حكومەتی عێراق و لایەنە سیاسییەكان بۆ جێبەجێكردنی مادەی (140) بەڵام نەیكرد!\n*سەرۆك كۆمار دەیتوانی هەوڵی باشكردنی ژیان و گوزەرانی پێشمەرگە بدات وەك بەشێك لە سیستمی بەرگری عێراق بەڵام نەیكرد!\n*سەرۆك كۆمار دەیتوانی هەوڵی چارەسەركردنی كێشە هەڵپەسێردراوەكانی وەك نەوت و بودجە لەنێوان هەولێرو بەغدا بدات، بەڵام لەبەر ئیعتباراتی حیزبی و شەخسی نەیكرد!\n*سەرۆككۆمار لە خیانەتی نیشتیمانی تەسلیمكردنی كەركوك و 51% ی خاكی كوردستان دەیتوانی لانیكەم هەڵوێستی ئیدانەكردنی هەبێت، بەڵام نەیكرد!\n*كاتێك پەرلەمانی عێراق بڕیاری داگرتنی ئاڵای كوردستانی لەكەركوك دا سەرۆككۆمار دەیتوانی لەدادگای فیدراڵی تانەی لێبدات، بەڵام نەیكرد!\n*سەرۆككۆمار لەبەرامبەر بڕینی قوت و موچەو بودجەی هەرێم لەبەغداوە دەیتوانێ هەڵوێستی هەبێ، بەڵێ نەیكرد!\n*لەكاتێك دا تانكەكانی حكومەتی بەغدا دیلی پێشمەرگەیان شەهید دەكرد لەدوزخورماتوو حەشدی شەعبی و سوپا ماڵ و دوكانی كوردیان فەرهود ئەكردو ئاگریان تێبەر ئەدا ، سەرۆككۆمار دەیتوانی رۆڵ ببینێ، بەڵام بەیاننامەیەكی نارەزایشی دەرنەكرد و بڵێی ئەم دەستدرێژیانە بۆسەر كوردو خاكی كوردستان نادەستوری و نایاساییە!\n*سەرۆككۆمار بودجەی ساڵانەكەی ( 51 ملیارو 892 ملیار دینارە) بەویستی خۆی بەو بودجە زەبەلاحەی خزمەتی حیزبەكەی و خزمەتی خۆی پێكردوەو چەندین كەسی بەپلەی بەرزی راوێژكار لەكەسە نزیكەكانی خۆی دامەزراندوە. لەوانە جوان مەعسومی كچی، مەعسود مەعسوم و خدر مەعسومی برای و فەرهاد عەلادین خوشكەزای و فەریق جەلال شەفیقی پورزای و ئازاد مۆرانی و جەنگیز كۆیی، كە ئەوانیش خزمین لەگەڵ عەبدوڵا عالیاواش كە هاوڕێی خۆیەتی.\nرەنگە بێویژدانی بێ، بڵێن؛ كاك د.فواد مەعسومی سەرۆككۆمار هیچی بۆ شەخسی خۆی و بۆ دەوڵەتی عێراقی نەكردبێت، بەڵام ئەی چی بۆ كورد كردوە؟.\nتەنھا ٥١%ی خاک نیە، ھەرێم ٥٠%ی دەسەڵاتیشی لەدەستداوە!...\nبڕیارەکانی گۆڕان بایەخیان ھەیە؟...\nرەوشت و کلتوری نەوشیروان مستەفا ئەمەیە:...\n١٠ ھەنگاوی یەکێتی، بۆپشتکردنە رێککەوتنەکە!...\nمووچەخۆر چی دەوێ؟...\nرۆژانی رەشتر بەرێوەیە!...\nتەونی کۆمەڵایەتی و نەمانی چینی ناوەراست ...\nچوار زیانی گەورەی گوتارەنوێیەکەی م.سەڵاحەدین...\nستراتیژیەتی گۆڕان بۆ سەربەخۆی چییە؟...\nھەولێر لەکەدار مەکەن!...\nروخسارەکانی ساڵێکی زەحمەت...\nنەوشیروان مستەفا ١٠ ساڵە چی لە دنیای ئێمە گۆڕی؟...\nسوتانی سێ کارتی پارتی...


لە ڕێگەی بەیاننامەیەكەوە\nفراكسیۆنی دەوڵەتی یاسای نوری مالیكی داوا دەكات مادەی 11 ڕەشنوسی یاسای بودجەی 2021 عێراق كە پەیوەستە بە قەرزەكانی هەرێمی كوردستانەوە ڕەت بكرێتەوە و دەڵێت "نابێت حكومەتی فیدراڵی لێكەوتەی هەڵەو كردەوەكانی هەرێم لە ئەستۆ بگرێت".\nفراکسیۆنی دەوڵەتی یاسا لە پەرلەمانی عێراق لە میانەی بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوێک ( 16ی شوباتی 2021) کە وێنەیەکی دەست" ناس کورد " کەوتووە، ڕایگەیاند، "داوا لە هەموو لایەنە سیاسییەکانی ناو پەرلەمانی عێراق دەکەین مادەی 11 ی پڕۆژە یاسای بودجەی گشتیی 2021 ڕەت بکەنەوە".\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە، "ئەو مادەیە نادادپەروەرانەیە ودەبێت بارگرانیی بۆ سەربودجەی گشتی وڵات، چونکە ئەو لێکەوتە داراییانەو ئەوقەرزانە دەخاتە ئەستۆی حکومەتی فیدراڵی کە لە دەرئەنجامی هەڵەکانی هەرێمی کوردستان هاتووەتە کایەوە".\nدەوڵەتی یاسا لە ڕاگەیەندراوەکەدا ئاماژەی بەوەکردووە، " ئەو مادەیە دەبێت هۆکاری بەرزکردنەوەی ئاستی کورتهێنانی دارایی لە بودجەی گشتیدا کە ئەوەش دەبێت باجەکەی هەموو گەلی عێراق بیداتەوە، حکومەت لە بنەڕەتدا خۆی بەدەست قەیرانی دارییەوە دەناڵێنێت".\nعێراق گۆڕانکاریی لەبەرهەمەکانى بەشە خۆراکدا دەکات\n2021.02.07 - 22:55


كاتی یەكەم بەفر بارینی ئەمساڵ لە كوردستان دیاریكرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/09/15 - 8:05 PM\nبەپێی پێشبینییە كەشناسییەكان، لە كۆتاییەكانی ئەم مانگەوە پلەكانی گەرما بەڕێژەیەكی بەرچاو دادەبەزن و شارەزایەكی كەشناسی دەڵێت: “هەفتەی داهاتوو لە ناوچە شاخاوییەكانی باكوری كوردستان و ناوچەی سێ گۆشەی نێوان سێ پارچەی كوردستان بەفر دەبارێت”.\nمحەمەد كەمال، شارەزای كەشناسی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، قۆناغی یەكەمی دابەزینی پلەكانی گەرما دەستپێكێكی دڵخۆشكەرە بۆ وەرزی بارانبارینی ئەمساڵ، چونكە لە کۆتا ڕۆژەکانداین لەگەڵ وەرزی هاوین و ئیتر دەچینە ناو وەرزی پاییزەوە و کۆمەڵێ گۆڕانکاری لە کەشی هەرێم ڕووئەدەن.\nڕاشیگەیاند، پێشبینیی دەكرێت سەرەتای هەفتەی داهاتوو تۆپەڵە هەوایەكی ساردی جەمسەری لە ڕوسیاوە دابەزێتە خوارەوه بۆ چیاكانی باكووری كوردستان، بەهۆیەوە ئەگەری بەفربارینی زۆر و دابەزینی پلەكانی گەرمی هەیە لە تەواوی شار و شارۆچكەكانی باكووری كوردستان بۆ ژێر سفری سەدی.\nبەپێی پێشبینییەكانی ئەو شارەزایەی بواری كەشناسی، “ئەگەر هەیە بەفربارین زنجیرە چیاكانی حەسارۆست و قەندیل و لوتكە بەرزەكانی دەورووبەری هەرسێ سنوری نێوان باكوور و خۆرهەڵات و باشووری كوردستان بگرێتەوە”.\nڕوونیشی كردۆتەوە، ئەم گۆڕانكارییە كاریگەری باشی دەبێت لەسەر دابەزینی پلەكانی گەرمی و بەرزبوونەوەی ڕێژەی شێ لە هەوادا و هۆكارێكی ئەرێنییە بۆ دروستبوونی شەپۆلەكانی بارانبارین له مانگەكانی داهاتوودا.\nبەفر بارینكەشناسی هەرێم\nهێمن هەورامی وردەكاری ڕێككەوتنی یەكێتی و پارتی ئاشكرادەكات\nكەشناسی هەرێم لەسەر دۆخی كەشوهەوا ڕاپۆرتێكی بڵاوكردەوە


ئەگەریی مەترسییەکی دیکە لە جگەرەی ئەلەکتریکیدا هاتووەتە ئاراوە | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nخەزەڵوەر ۲۱, ۲۷۱۹ Hojan تەندروستی و زیندەورناسی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nئەگەریی مەترسییەکی دیکە لە جگەرەی ئەلەکتریکیدا هاتووەتە ئاراوە؛\nوشەی EVALI ناوێکی تری نەخۆشیی تایبەت بە “سیی”یە کە بەهۆی هەڵمژینی جگەرەی ئەلەکتریکییەوە ڕوو دەدات. لە هەواڵێکی نوێی ناوەندی بەرگری و کۆنترۆڵی نەخۆشیدا(CDC) باس لەوە کراوە کە لە تراوی ئەو نەخۆشانەی کە بە هۆی کەڵکوەرگرتن لە جگەرەی ئەلەکتریکی تووشی نەخۆشیی سییەکان بوونە، “ڤیتامین ئی ئەسێتات” دۆزراوەتەوە. “ڤیتامین ئی ئەسێتات” ڕۆنێکە کە لە ڤیتامین “ئی”یەوە بە زۆرکردنی بەرهەمی هەڵمژینی جگەرەی ئەلەکتریکیی خاوەن THCەوە وەرگیراوە. THC مادەیەکی چالاکی ماریجوانایە. لەوە پێشیش مەترسیی ئەم ڕۆنە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی خواردن و دەرمانەوە (FDA) باس کراوە.\nمادەی THC و جێپێکانی لە ٨٢%ی نموونەی ئەو کەسانەی وا EVALIیان هەیە دەبینرێت کە ئەوە کاریگەریی ئەو مادەیە لەسەر ئەم نەخۆشییە نیشان دەدات. بەڵام لەلایەکی ترەوە ئەو ١٨%ە نیشان دەدات کە ئەم مادە دەتوانێت کاریگەر نەبێت.\nکاتێک “ڤیتامین ئی ئەستێتات” هەڵدەمژرێت،ڕەنگە لەسەر کرداری نۆرماڵی سییەکان کاریگەر بێت. ڕوون نییە کە ڕەنگە “ڤیتامین ئی ئەسێتات” چۆن ئازار بە سییەکان دەگەیەنێت. بەڵام وادیارە کە ئەم ڕۆنە سییەکان دادەپۆشێت و ڕێگە لە ئاڵوگۆڕی ئۆکسیجن دەگرێت. سییەکان هەوڵ دەدەن کە لە ڕۆنەکە ڕزگار بن، بەڵام هەو دەکەن کە ئەمەش زیاتر لەسەر هەناسەکێشان کاریگەرە.\nڤیتامین ئی ئەسێتات vitamin E acetate\nئەستێرەناسان نیشانەیەکی دیکەیان لە هەبوونی هەسارەی نۆیەم لە کۆمەڵەی خۆردا دۆزییەوە\nئەستێرەناسان نیشانەیەکی دیکەیان لە هەبوونی هەسارەی نۆیەم لە کۆمەڵەی خۆردا دۆزییەوە 2015 TG387 تەنێکە کە…


پەیوەندییە تەلەفونیەکەی نێوان سەرۆک بایدن و پوتن\nی مانگی دوازده ٣١, ٢٠٢١\nلەنێوەندی زیادبوونی گرژییەکاندا سەبارەت بە زیادبوونی هێزەکانی ڕوسیا لەسەر سنووری ئۆکرانیا، سەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن و سەرۆکی ڕوسیا ڤلادیمێر پوتن لەڕێی پەیوەندییەکی تەلەفونییەوە بۆ ماوەی 50 خولەک قسەیان کرد، لە پەیوەندییەکەدا تاوتوێی گرژییەکان کرا و دوو سەرۆکەکە گەشبینی خۆشیان دەربڕی سەبارەت بە گفتوگۆ سیاسییەکانی داهاتووی نێوان دوو وڵاتەکە.\nلە پەیوەندییە تەلەفونییەکەدا کە ڤلادیمێر پوتن داوای کردبوو، سەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن وتی پێویستی بەوەیە ببینێت ڕوسیا گرژییە سەربازییەکان لەنزیک سنووری ئۆکرانیا کەم بکاتەوە، هاوکات پوتن وتی هەڕەشەکانی ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانی بۆ سەپاندنی سزا بەسەر ڕوسیادا لەوانەیە ببێتە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوانیان.\nوتەبێژی کۆشکی سپی جێن ساکی وتی " سەرۆک بایدن جەختی لەوە کردۆتەوە بەرەوپێشچوون لەم گفتوگۆیانەدا تەنها لە ژینگەیەکدا دەبێت کە تیایدا گرژییەکان کەم بکرێنەوە نەک زیاد بکرێن."\nبەرپرسێکی بەڕێوبەرایەتیەکەی ئەمەریکا وتی " بایدن دوو ڕێگەی خستۆتەڕوو، یەکێکیان ڕێگەی دیبلۆماسی بووە."\nوتیشی " ڕێگەکەی دیکە زیاتر سەنگ دەخاتە سەر بەربەست دانان، لەوانەش ئەگەر ڕوسیا خاکی زیاتری ئۆکرانیا داگیربکات ئەوا دەرەنجامی گەورە و مەترسیداری لێدەکەوێتەوە بۆ سەر ڕوسیا."\nڕاوێژکاری کرێملن وتی پەیوەندییە تەلەفونییەکە " پشتیوانییەکی باش " بوو بۆ گفتوگۆکانی داهاتوو.\nڕاوێژکاری کاروباری دەرەوەی کرێملن وتی بایدن دووبارە جەختی لە سەپاندنی سزا کردۆتەوە دژی ڕوسیا ئەگەر گرژییەکان زیاد ببن یاخود ڕوسیا ئۆکرانیا داگیربکات، پوتنیش لە وەڵامدا هۆشداریداوە و وتوویەتی ئەگەر ئەمەریکا جوڵەیەکی لەوجۆرە بکات ئەوا لەوانەیە ببێتە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان.\nیوری یوشاکۆڤی ڕاوێژکاری پوتن وتی " هەڵەیەکی زۆر گەورە دەبێت و دەرەنجامی گەورەی لێدەکەوێتەوە." وتیشی پوتن بە بایدنی وتووە ڕوسیاش وەکو ئەمەریکا وەڵام دەداتەوە ئەگەر ڕوسیا چەکەکانی لەنزیک سنوورەکانی ئەمەریکا جێگیر بکردایە.\nوابڕیارە لە 9 و 10 ی مانگی یەکدا بەرپرسانی ئەمەریکا و ڕوسیا کۆببنەوە، مەبەست لە کۆبوونەوەکەش تاوتوێکردنی داواکارییە ئاسایشیەکانی ڕوسیا دەبێت. دواتریش لە 12 ی مانگدا بەرپرسانی ڕوسیا و هاوپەیمانێتی ناتۆ کۆدەبنەوە. لە 13 ی مانگیشدا کۆنفرانسێکی فراوانتر ئەنجام دەدرێت و هەریەک لە ئەمەریکا و ڕوسیا و وڵاتانی دیکەی ئەوروپا بەشداری تێدا دەکەن.\nجێی ئاماژەیە ڕوسیا داوایکردووە هاوپەیمانێتی ناتۆ گرەنتیەکی یاسایی بداتێ لەسەر ئەوەی بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا پەرەنەسەنێت، هەروەها داوایکردووە ناتۆ چالاکییە سەربازییەکانی لە وڵاتانی نزیک لە ڕوسیا ڕابگرێت، بەتایبەتی لە ئۆکرانیا.\nهەردوولا پەیوەندییە تەلەفونییەکەیان بە گفتوگۆیەکی " جددی " ناودێر کرد. بەڵام هیچ کامێکیان ئاماژەیان بە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو نەدا سەبارەت بە بڕیارێک بۆ کۆتایی هێنان بە گرژییەکان.\nسەرچاوە/ دەنگی ئەمەریکا، ڕۆیتەرز


ئاڕشیڤی وەرگێڕان | نووسین به کوردی\nبەرهەمەکانی وەرگێران بە سەر زمانی کوردی لە زمانەکانی وەکوو: ئینگلیزی و فارسی و … لە بابەتە جۆربەجۆرەکان.\nمەرگهێنترین و ژەهراویترین مارەکانی جیهان\nمەترسیدارترین، کوشندەترین و ژەهراویترین مارەکانی جیهان لەم نووسراوەدا دەناسن و زانیاریی سەرنجڕاکێشیان لەبارەوە دەزانن. لە کۆتاییدا باسی هەڵسوکەوتی گونجاو و پێویستی لەگەڵ کەسی بەرکەوتووی مارە ژەهراوییەکان دەکرێت. ئەم ئاکارانە لەوانەیە ببنە هۆی ڕزگاربوونی کەس لە مردن...\nدرێژەمەرگهێنترین و ژەهراویترین مارەکانی جیهان\nبیرکاری و قوڕئان\nهەر ڕەقەمێک کە لە قوڕئاندا هاتووە هۆکارێکی هەیە. بەڵام کەس نەیتوانیوە بە تەواوی سەری لێ دەرکات. لەم نووسراوەدا تەنیا لەباری ڕەقەمی 19 هەڵیدەسەنگێنین.\nدرێژەبیرکاری و قوڕئان\nشیکاریی تاقیکاریی خوێن\nلە گرینگترین شێوازەکانی وەرناسینی نەخۆشییەکانی جۆراوجۆر، ئەنجامدانی «تاقیکاریی خوێن»ـە. پیتەکان، ژمارەکان و دەستەواژەکان کە لەسەر «بەرگەی تاقیکاریی خوێن» نووسراوە، گشتی سەبارەت بە خوێنە کە ئەگەر ئەم دەستەواژانە نەناسن ناتوانن بەرگەی تاقیکاری بخوێننەوە.\nدرێژەشیکاریی تاقیکاریی خوێن\nوزە نوێبووەکان (renewable energy)\n"وزە نوێبووەکان" یان "وزە جێگرەوەکان" بریتین لەو وزانەی کە بە وزەی خاوێن یان هاوڕێی ژینگە ناسراون کە نابنە هۆی پیسبوونی ژینگە ...\nدرێژەوزە نوێبووەکان (renewable energy)\nدەواکانی گیایی (Herbal Medicines)\nگیاکانی دەوایی جگە لە سازکردنی دەوا، بۆ باشتربوونی تام و عەتری زۆربەی خواردەمەنییەکان بەکار دێن، بەبێ ئەوەی کە "کالۆری"ی خواردەمەنییەکان زیاد بکەنەوە. گیاکانی دەوایی هەزاران ساڵە کە بۆ نەخۆشییەکانی جۆراوجۆر بەکار دێن.\nدرێژەدەواکانی گیایی (Herbal Medicines)\nگۆڕینی کەشوهەوا 🌍🔥\n"گەرمبوونی جیهان" یان "گەرمبوونی زەوی" ناوی دیاردەیەکە کە بووە هۆی گۆڕینی کەشوهەوا، بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای زەوی و بەرزبوونەوەی ئاستی ئۆقیانووسەکان. لە ماوەی ۱۰۰ ساڵی ڕابردوودا زەوی بە شێوەیێکی ناوازە نزیکەی ۰/۷٤ پلەی سانتیگراد گەرمتر بووە. ئەم دۆخە زۆر مەترسیدارە!\nدرێژەگۆڕینی کەشوهەوا 🌍🔥\n❤ هەر کات تماشا دایکم ئەکەم به خاوێنترین ئەوینێ کە هەتا ئێستا ناسیومە تماشا ئەکەم. ❤"دایک" کەسێکە کە ئەتوانێ جێی چۆڵیی هەموو کەسان پڕ کات، بەڵام کەس ناتوانێ جێی چۆڵیی ئەو بگرێ. ❤ "دایک" تەنیا کەسێک بوو کە گوتی:"خۆشم ئەوێی" و پێکەنینم نەهات...\nچەند ڕستەیەک بۆ ژینی ئارام وەرگێڕان لە فارسی: فاتمە حسێینی سەرچاوەی فارسی: baytoote.com گرینگبوون لەبیری خۆت بەرە تا «ئۆقرەیی» بێ بە نەسیبت. لەبیرت بێ هەتا کەمتر داخوازی…\nچیرۆکی “شووشەی پیس”\nشووشەی پیس وەرگێڕان لە ئینگلیزی: سابیر کەمەرخانی نووسەر: Thomas S. Monson سەرچاوە: wisdomshare.com ژن و مێردێک خانووی دڵڕفێنی خۆیان دۆزییەوە. چەند ڕۆژێک دوای کڕینی خانووەکە،…\nدرێژەچیرۆکی “شووشەی پیس”\nچیرۆکی “یەکەم گەرماو لە وڵاتی ئەفریقا”\nیەکەم گەرماوی ئەفریقا وەرگێڕان لە ئینگلیزی: سابیر کەمەرخانی زۆر ساڵ لەمەوپێش سەرۆکی ناوخۆیی لە ئەفریقا مێوانداری دەکا لە ژنێکی ئینگلیزی بۆ ئەوەی کە یەکم کەس…\nدرێژەچیرۆکی “یەکەم گەرماو لە وڵاتی ئەفریقا”\nبەسەرهاتی کاک “جۆنز”\nبەسەرهاتی کاک "جۆنز" و کڵاوەکەی وەرگێڕان لە ئینگلیسی: سابیر کەمەرخانی کاک "جۆنز" چەن ڕۆژێک بێئیش بوو، بۆیە وتی: "من دەمەوێت بچم بۆ شاخ لەگەڵ شەمەندەفەر."…\nدرێژەبەسەرهاتی کاک “جۆنز”


عێراق هاوردە کردنی چەند خۆراکێکی لە تورکیاوە قەدەغە کرد\nبه رواری داگرتن : 2019-07-03 16:19\nناوەندی ھەواڵەكان - حکومەتی عێراق دوای قەدەغە کردنی هاوردە کردنی هێڵکە لە تورکیاوە، ئەو جار هاوردە کردنی خوێ و پاستا و شەعریەی لە تورکیاوە قەدەغە کرد.\nسەرباری ئەوەی دانوستانەکانی نێوان عێراق و تورکیا بۆ لابردنی بەربەستەکانی بەردەم بازرگانی نێوان دوو وڵات بەردەوام بوو، حکومەتی عێراق دوای قەدەغە کردنی هاوردە کردنی هێڵکە لە تورکیاوە، ئەو جار هاوردە کردنی خوێ و پاستا و شەعریەی لە تورکیاوە قەدەغە کرد.\nحکومەتی بەغداد لە مانگی مایس هاوردە کردنی هێڵکەی لە تورکیاوە قەدەغە کردبوو، ئەو جار حکومەتی عێراق هاوردە کردنی خوێ و پاستا و شەعریەی لە تورکیاوە قەدەغە کرد.\nبڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق دوای ٦٠ ڕۆژ لە دەرچوونی دەخرێتە بواری جێبەجێ کردن و تا ساڵێکیش بەردەوام دەبێت.\nبەرپرسانی پیشەسازی تورکیا باس لەوە دەکەن ئەو بڕیارەی بەغدا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە عێراق دەیەوێت زیاتر گرنگی بە بەرهەمی ناوخۆ بدات و ئالۆزی سیاسی نێوان تورکیا و عێراقە. (İLKHA)\nبليته كان عێراق تورکیا خۆراک هاوردە کردن


باخدارانی کوردستان بە بڕیارێکی ڕێژیم زەرەمەند دەبن\n16:59 - 19 رەشەمه 2718\nکوردستان میدیا: کاربەدەستانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بڕیاریان داوە کە سێو و پرتەقاڵ هەتا دوای نەورۆز هەناردە نەکرێت ئەو بڕیارەش بە زەرەی باخدارانی کوردستانە.\nدوای ئەوەیکە وەزارەتی پیشە، کانگا و بازرگانیی ڕێژیمی ئێران بڕیاری دا کە هەتا دوای نەورۆز دوو میوە لە جۆری سێو و پرتەقاڵ، بۆ وڵاتانی دەرەوە هەناردە نەکرێت، هەتا ئێستاش تەنیا لە پارێزگای ورمێ زیاتر لە ١٧٠ هەزار تۆن سێوە لە ساردخانەکاندا ماوەتەوە.\nئەگەرچی کاربەدەستانی ڕێژیمی ئێران لە پارێزگای ورمێ باسیان لەوە کردووە کە ئەو بڕیارە بە شێوەی نووسراوە بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام بەپێی خودی بەخشنامەی نێردراو لە تاران، ئەو بڕیارە دەبێ جێبەجێ بکرێت.\nلەو باریەوە "عەلی ئەکبەر شامانی" بەڕێوەبەری گشتیی نووسینگەی هەناردەکردنی گومرگ باسی لەوە کردووە لە بەخشنامەیەکدا بە ژمارەی ۹۷/ ۱۴۹۰۶۶۶ ڕامانگەیاندووە که هەناردەکردنی سێو و پرتەقاڵ هەتا ڕێکەوتی ١٥ی خاکەلێوەی ساڵی ٩٨ قەدەغەیە.\nبەرپرسانی ڕێژیمی لە وەها کاتێکدا بڕیاری لەم چەشنە دەدەن کە هەموو ساڵێک لە بەرەبەری نەورۆزدا میوە هاوردەی بازاڕەکان دەکرێت و بەرهەمی باخداران لەسەر دەستیان دەمێنتەوە.\nزیاتر لە ٣٠% وەبەرهێنانی سێو، ئەمساڵ لە پارێزگای ورمێ تووشی خەسار بووە و کاری زیاتر لە ٨٠ هەزار کەس لە دانیشتووانی ئەو پارێزگایە کە به فرۆشتن و وەبەرهێنان سێو بەستراوەتەوه ڕاوەستاوە؛ بەستەبەندی نالەبار، نەدیتنەوەی بازاڕی نێونەتەوەیی، بێ‌بایەخی بە چەشنی چاندن و ئاسانکاری نەکردن لە گواستنەوەی سێو لە لایەن ڕێژیمی ئێرانەوە و نەبوونی نەخشەڕێگا لە هەمبەر وەبەرهێنانی سێوی پارێزگای ورمێ، باخدارانی تووشی زەرەر کردووە.\nپارێزگای ورمێ بە وەبەرهێنانی یەک میلیۆن و ٣٠٠ هەزار تۆن سێو، ٣٠% تا ٤٥% ئەو بەشەی لە وڵاتی ئێرانی دەستەبەر کردووە و بە جەمسەری سێو دەناسرێت کە ئەمساڵ تەنیا ٢٠ هەزار تۆن لەو ڕێژەیە بۆ دەرەوەی وڵات هەناردە کراوە و باقی وەک خۆی لە ساردخانەکاندا ماوەتەوە.


ئەندازە لە ئیسلامدا » DidiMn\nسەرەتا / ئاڕت و دیزاین/تەلارسازی / ئەندازە لە ئیسلامدا\nگەڕانەوە بۆ سروشت و لاوێتی: ئیکۆکریتیسیزم و پاسەوانێک لە مەزرا\nگوتاری براوەکانی گۆڵدن گڵۆبی ٢٠١٧\nتارمایی تەلارەکان: ئەو ھونەرانەی لە خاپوورکردنی تەلارەکانەوە دروست بوون\nئیکزستێنشیاڵیزم لە ڕۆمانی ھەڵەی ناو ئەستێرەکانی بەختمان‌دا\nئەندازە لە ئیسلامدا\nدیدی من – ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: شێنێ محەمەد\nنەخش لە ئیسلامدا لە دوو جۆر پێکھاتووە، ئەوانیش نەخشی شێوە گوڵ و نەخشی شێوە ئەندازەییەکانن. ئەم دوو جۆرە لە ھونەری ئیسلامدا زۆرکات تێکەڵ دەکرێن.\nئەم نەخشانە ئێستاتیکایەکی جیھانی و گرنگییەکی مێتافیزیکییان لەناو نەریتی ئیسلامدا ھەیە. جگە لە ھونەری پیرۆز، لە ھونەری گشتیشدا بەکاردێن. ئەم نەخشانە دەتوانرێت ناکۆتا وێنەی لێ دروست بکرێت. بە درێژایی مێژوو و لە ئێستاشدا بۆ جۆرەھا دیزایینی تەلارسازی، دەستخەت، خۆشنووسی، ھۆنراوە و ھتد… بەکارھاتوون.\nدیزایینکردنی ئەم ئەندازانە لە تەلارسازیی و ڕازاندنەوەی دەستخەتەکان زۆر گرنگ بووە، و لە ئیسپانیا و کەنار دەریای ناوەڕاست لە ئەفریقا، بەشێوەیەکی بەرچاو بەکارھاتووە. بۆ نمونە، لە سەدەی 14 و 15 لە سەردەمی مەملوک لە میسر، دەسخەتی نووسینی قورئان بە نەخشی ئەندازەیی دەنووسرانەوە.\nکۆمەڵێک کاری هونەری ئەندازەیی لێرەوە ببینن:\nکتێبی (دیزایینی ئەندازە لە ئیسلامد) یەکێکە لە کتێبە ناوازەکان کە توێژینەوەیەکی قووڵە لەم بابەتە و تیایدا شێوە زۆر ئاڵۆزەکان شیکراونەتەوە. ئەم کتێبە لەلایەن ئێریک بڕۆگەوە نوسراوە. بڕۆگ لە ھۆڵەندا سیاسەتی ڕۆھەڵاتی ناوەڕاستی خوێندووە و دواتر ماستەری لە مێژووی ھونەر و تەلارسازیی ئیسلام لە زانکۆی لەندەن بەشی نەخش و زانستی ئەفریقی تەواوکردووە. ئەم کارەی بڕۆگ بە یەکەم کتێب دادەنرێت کە ھەنگاو بە ھەنگاو شێوازی دروست کردنی ئەم نەخشانە بە خوێنەران پیشاندەدات، پێشتر ھیچ کارێکی لەم جۆرە نەکراوە و تەنھا وێنەی ئەم نەخشانە لە پاش تەواوبوونیان لەبەردەست بوون. ھەروەھا ئەم کتێبە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی فارسی و تورکیش. بڕۆگ لە ئێستادا جێیەکی تایبەت بەم ھونەرەی بونیادناوە بەناوی (کارخانەی بڕۆگ) کە تێیدا ئامانجی سەرەکی فێربوونی ئەندازەیە. لەم کارخانەیەدا ھەرکەسێک خولیای دروستکردنی ئەم ھونەرەی ھەبێت، دەتوانێت بە پڕۆژەی جیاواز بەشداربێت.\nچەند پەڕەیەکی کتێبە گرنگەکەی ئێریک برۆگ:\nئێریک ستاندڵی یەکێکی ترە لەو ھونەرمەندانەی کە لە کارەکانیدا سوود لەم جۆرە ئەندازەیە وەردەگرێت. ستاندڵی کاغەزی بە لێزەر کەرتکراو بەکاردەھێنێت و بە چڕی لەسەریەک کۆیان دەکاتەوە. لەم کاغەزانە پەیکەر درووست دەکات بە بەکارھێنانی تەلارسازی لە ئیسلامدا، هەروەها پەنجەرە لەسەر شێوەی ھونەری کۆنی ئەڵمانیا دروست دەکات. کارەکانی نمونەیەکی ڕوونی بەکارھێنانی ئەندازە و شێوە و ڕەنگن بە وردەکارییەکی زۆرەوە.\nکۆمەڵێک لە کارەکانی ئێریک ستانلی\nسەرچاوە: ئیسلامیک ئاڕت ماگەزین، کۆڵۆسەڵ و زە ناشیۆناڵ\nEricBrough, EricStandly, geometry, SheneMohamad, telarsazi,


- چەند بڕگەیەک لە سەر زمان و فێربوون! -\nلە هیندی کۆنەوە، هەتا سەردەمی ئەنتیک، لە سەردەمی ڕۆشەنگریی هەتا ئێستا، فەیلەسووفان و بیرمەندان، بیریان لە زمان کردۆتەوە و بە زمان باسیان لە زمان کردووە. بەرچاوترین تێگەیشتنی گشتی فیلسووفانی کۆن ئەوە بوو، "زمان، مرۆڤ لە زیندەوەرانی تر جیا دەکاتەوە"، هەر ئەوان گووتویانە " ئیمکانی بە ئینسانبوون، لە زماندا کۆ بۆتەوە"، هەروەها گوتراوە "حەقیقەت لە ڕێگای زمانەوە دەردەکەوێ"، ئەوەش گوتراوە کە درۆکردن تەنیا لە ڕێگای زمانەوە، مێسەر دەبێ. زمان پرسیاری فەیلەسووفان بووە و فەیلەسووفانی سەردەمی نوێ، "هەبوون و دەرکەوتنی بوون، لە بوونی زماندا دەبینن" و پێناسەی دەکەن.\nفێربوون (Learn, Lernen) پرۆسەیەکی سرووشتی یە و بە بوون، دەست پێدەکا و گرێدراوی بوونی زمانە. مەبەست لە زمان، دیاردەیەکی ئەوپەڕی "مادە"یە، کە گرێدراو لە گەڵ مێشک لە ڕێگای دەنگ، پەیڤ، ڕستە و سیستەمی نیشانەکان، مانا بە "شتەکان" و "ناشتەکان" واتە مادە و نامادە، دەبخشێ! مێشک دەوری سەرەکی لە هەردوو پرۆسەی فێربوون و پرۆسەی پێکهاتنی زمان و مانابەخشین بە نیشانەکان، دەگێڕێ. سیستەمی نیشانەکان، پەیڤ، گووتن، دەربڕین، بەرهەمی بیرکردنەوەیە، کە سەرئەنجامی کاری هاوبەشی لایەنەکانی مێشکی ئینسانە و پرۆسەی بە ملیۆن ساڵانی لە پشتە.


ئایە ئیمپراتۆریەتی ساسانی بەرامبەر ئیسلام شایستەی بەرگری لێکردنە؟ | KURDPLAT\nئایە ئیمپراتۆریەتی ساسانی بەرامبەر ئیسلام شایستەی بەرگری لێکردنە؟\nکوردپلات 4/24/2022 10:01:00 م ليست هناك تعليقات\nبەداخەوە لەناو کورددا کەسانێك ھەن، ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی ساسانی لەسەر دەستی لەشکری موسوڵمانان، وەك کارەسات وێنادەکەن! لەوەش خراپتر، ئەم پرسە دەکەن بە پرسێکی ئێستای نێوماڵی کوردی و خەڵکی لەسەر پۆڵێندەکەن بەگژ یەکیاندا دەدەن و ھەستی موسوڵمانی گەلەکەیان بریندار دەکەن! بوغزو کینە بڵاودەکەنەوەو بەدگومانی و ڕق بەرامبەر یەکتر لە کۆمەڵگەدا پەرەپێدەدەن! بە جۆرێکی ئیستیفزازیانەش مەسەلەکە تەرحدەکەن وەك ئەوەی موسوڵمانانی ئێستای کوردستان لێپرسراوی دۆخە مێژووییەکە بن؟!\nبۆ ئەمەش، حەزدەکەم وێنای واقیعی سیاسی و دینی و ئابوری و کۆمەڵایەتی ئیمپراتۆریەتەکە لەسەر زاری ناسەرێکی سکیۆلاری کوردەوە بگوازمەوە بخەمەڕوو، کەت ۆمەتی ئەوەی لەسەر نیە لە دیدی ئیسلام و ئیسلامیەکان سەیری مەسەلەکە دەکات و ڕێز لە ڕاستیە مێژووییەکان ناگرێ. نوسەری ناوبراو (١) لەم بارەوە نوسیویەتی:\nلەو زەمانەدا ،واتە سەرھەڵدانی مەزدەك، کە ھاوکاتبووە لەگەڵ کۆتاییەکانی ئیمپراتۆریەت و ڕووخانیدا (سیستمێکی چینایەتی زاڵمانە ھەبوو)، ھەروەھا مۆبدان و پیاوانی ئایینی زەردەشتی لە خزمەتی ئەو سیستمەدا بوون. ئاینەکە خۆی لەگەڵ ئەو چینانەدا گونجاندبوو، زیاتریش خۆی لەگەڵ بەرژەوەندی کۆمەڵایەتی و ماڵی موبەدەکان (واتە پیاوانی ئایینی زەردەشتی) و ستەم و زۆرداری و فەسادی ساسانیدا ڕێکخستبوو.


چاودێران و وڵاتانی ئه‌ندام له گروپی دژ به داراییه‌كانی داعشدا كۆبوونه‌ته‌وه بۆ تاووتوێكردنی رێگاكانی به‌رپێگرتن له سه‌رچاوه داراییه‌كانی داعش، له عه‌مان رۆژی 11 شوبات 2018. [وێنه‌كه له په‌یجی تویته‌ری هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی وه‌رگیراوه]\nبە لەنزیکەوە پێکەوە کارکردن و گۆڕینەوەی زانیاری، ئەمریکا و عێراق بەشێوەیەکی بەرنامە بۆ داڕێژراو تۆڕێكی بەرفراوانی پشتیوانی دارایی جیهانی بۆ رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) هەڵدەوەشێننەوە.\nهەوڵە نوێکان بۆ لێدانە لە تۆڕی دارایی راوی، كه گروپێکی رێخۆشکەری گرنگه بۆ پشتیوانی دارایی داعش کە لە عێراقە و لەنێو تۆماری 15 نیسانی وەزارەتی دارایی ئەمریکادایه کە شەش کەس و کیانێکی پەیوەندیدار بوون بەم تۆڕەوە.\nلە بەیاننامەیەکدا کە تێیداتۆمارە نوێیەکە راگەیەندرا، وەزارەتی دارایی تۆمارکراوانی بە "پشتیوانی سەرەکی" تۆڕی پشتیوانی دارایی داعش لەقەڵەمدا.\nشەش کەسەکە، کە لە عێراق و تورکیا و بەلجیکا نیشتەجێن، ناویان موشتاق تالیب زوغەیر راوی، عومەر تالیب زوغەیر راوی، وەلید تالیب زوغەیر راوی، موهەننەد موشتاق تالیب زوغەیر راوی، عەبدولڕەحمان حسێن ئەحمەد راوی و محەمەد عەبدولقادر موتنی عەساف راوییە.\nداعش دووان لەوانی هەڵبژاردووە، عومەر و عەبدولڕەحمان عەلی، بۆ بەڕێوەبردنی بەناو "ویلایەتی فورات" دوای ئەوەی "وەزیری دارایی" پێشووی گروپەکە لە هێرشێکی ئاسمانی هاوپەیماناندا لە سوریا کوژرا لە 2017.\nئەم پیاوانە و موشتاقیش، كه یەکێکی دیکەیه لەو کەسانەی لە لیستەکەی 15 نیساندا تۆمارکرابوون، هاوبەشی کار بوون لەگەڵ ئەو وەزیرە کوژراوە.\n"وەزیری دارایی"، فەواز محەمەد جوبەیر راوی، کارئاسانکەرێکی دارایی سوری بوو کە ملیۆنان دۆلاری بۆ تۆڕەکانی داعش گواستەوە تا لە 2017 کوژرا بە هێرشێکی ئاسمانی هاوپەیمانان لە شارۆچکەی ئەلبوکەمالی سوریا.\nناوبراو پێشتر لەلایەن وەزارەتی دارایی ئەمریکاوە ناوی تۆمارکرابوو.\nلە لیستەکەی 15 نیساندا کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری دارایی لە عێراق و تورکیا و سوریا هەیە بەناوی عەرز جەدیدە کە چالاکە لە دابینکردنی پارەدا بۆ چەکدارانی داعش و خێزانەکانیان بە رێخۆشکردن بۆ گواستنەوەی پارە لەنێوان لقەکانیدا.\nبەگوێرەی وەزارەتی دارایی، سەدان هەزار دۆلار لەنێوان کۆمپانیاکە و لقەکانیدا گوێزراوەتەوە بۆ سەرکردەکانی گروپەکە لە عێراق.\nلە لیستەکەی 15 نیساندا حەلیمە عەدنان عەلیش هەبوو، پشتیوانکارێکی دارایی ژن کە لە تەمموز لەلایەن بەرپرسانی کینیاوە دەستگیرکرا و پشتیوانی دارایی ئەندامانی داعشی کردبوو بە رێخۆشکردن بە گواستنەوەی پارە بەنێو خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا و هەردوو ئەمریکا و خۆرهەڵاتی ئەفریقادا.\nهەوڵەکان بۆ كردنه ئامانجی تۆڕەکە\nپسپۆڕێكی هەواڵگری، فازل ئەبوڕەغیف وتی: "هەندێك ئەندامی تۆڕی راوی لە ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکاندا دەستگیرکران کە لەلایەن شانەی هەواڵگریی هەڵۆکان و دەزگای هەواڵگریی عێراق و هێزە ئەمنیەکانەوە دەستگیرکران، بەیارمەتی ئەمریکا."\nبە دیارونای وت لە تشرینی یەکەمدا، بەرپرسان دایان بەسەر بنکەکانی تۆڕی راویدا لە هەولێر و بەغدا و 10 خاوەنکاریان دەستگیرکرد کە پەیوەندییان هەبوو بە گروپەکەوە، هەرچەندە ئەندامانی دیکەیان هێشتا نادیارن لە سوریا و تورکیا و ئەوروپا.\nوتی تۆڕی پشتیوانیە داراییەکە "ئاڵۆز و گەورە"یە و بەشێوەیەکی کاریگەر وەك وەزارەتی دارایی داعش کاردەکات.\nوتیشی: "نوسینگەی خزمەتگوزاریی گۆڕینەوەی دراو و دارایی هەیە لە عێراق و زۆر وڵاتی دیکە، لەگەڵ بازرگانی گشتی و کۆمپانیا و گەورە کۆمپانیای بەشدار لە چەندین چالاکی و کۆمپانیای وەبەرهێناندا."\nهه‌روه‌ها وتی ئەمانە لەنێویاندا "دوکانی ئاڵتون و نمایشگەی ئۆتۆمبیل" هەن.\nئەبوڕەغیف وتی: "کارڕاییکردنی کردەکانی پارەشۆردنەوە دەگوێزرێنەوە و دەنێردرێن بەنێو میانگیرە بانکیەکاندا لە تەواوی جیهاندا و [دواجار] دەنێردرێن بۆ داعش."\nوتیشی: "حکومەتی عێراق، لەڕێی بانکی ناوەندی عێراقەوە، هەموو ناوەرۆك و کاڵا ئابورییەکانی ئەندامانی تۆڕەکەی هەڵپەسارد کە چالاك بوون لە وڵاتدا و دەستیگرت بەسەر موڵك و کاڵا گەڕۆك و نەبزواوەکانیاندا."\nوتی: "قەدەغەش سەپێنرا بەسەر تەواوی ئاڵوگۆڕی دارایی و بازرگانی و بانکیی ئەو کۆمپانیانەدا کە نوسینگەکانیان بەستراونەتەوە بەم تۆڕەوە،" بەگوێرەی یاسا نیشتمانی و نێودەوڵەتیەکان بۆ رووبەڕووبوونەوەی پشتیوانی دارایی تیرۆریزم و پارەشۆردنەوە.\nوشککردنی سەرچاوەکانی داهات\nپرۆفیسۆری زانستی سیاسەت لە زانکۆی موستەنسریە، عیسام فەیلی بە دیارونای وت دۆزینەوە و هەڵوەشاندنەوەی تۆڕی دارایی داعش هەنگاوێکی گرنگە بەرەو بەرگرتن بە تیرۆریزم.\nبەرگرتن بە کردەی تیرۆریزم بە وشککردنی سەرچاوەی داهات ئامانجی گروپی دژ به دارایی داعشە (CIFG) کە ئەمریکا رێبەرایەتی دەکات و پێکدێت لە نوێنەری 54 وڵات.\nگروپه‌كه لە 14 نیسان لە مەنامەی پایتەختی بەحرەین کۆبووەوە و تاووتوێی هاریکارییه‌كی نێودەوڵەتی نزیکتریان کرد بۆ بنەبڕکردنی شەپۆلی دارایی بۆ گروپە تیرۆریستیەکان.\nفەیلی وتی: "ئەمریکا بێ پشودان و ستراتیژیانە کاردەکات بۆ وشککردنی سەرچاوەکانی پاڵپشتی تیرۆریزم."\nوتیشی: "لە چەندین ئاستدا کاردەکات بۆ شوێنپێهەڵگرتنی [جوڵەی] پارە بەنێو بانك و دەزگا داراییەکاندا و چاودێریكردنی چالاکیە گومانلێکراوەکان بەناوی کار یان چالاکی ئابوری یان بەخشینی خێره‌وه."\nفەیلی ئاماژەیکرد بە "هاریکاریی ئەمنی و هەواڵگریی ورد" لەنێوان حکومەتەکانی عێراق و ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی هاوپەیماناندا لەبارەی گۆڕینه‌وه‌ی زانیاری و دەستنیشانکردنی پشتیوانکارانی دارایی تیرۆریزمەوە.\nوتی: "داعش دەستیگرت بەسەر ملیۆنان دۆلاردا کاتێك دای به‌سه‌ر عێراق و سوریادا و دەستگیرت بەسەر خەزێنەی بانکەکان و بیرە نەوتەکان و پارەی باجدا. ئەو سەرچاوانە لاوازبوون دوای هێرشی یەک لەدوای یەکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و هێزە عێراقیەکان."\nوتیشی: "لەمڕۆدا دەبێت هەماهەنگی چڕبکەینەوە لەنێوان هەموو وڵاتاندا بۆ نەهێشتنی تەواوی پشتیوانکارانی دارایی تیرۆریزم، لەبەرئەوەی مەترسییان تەنیا بۆ سەر هەندێك وڵات نیە و وڵاتانی دیکەی لێ دەربکرێت و هێشتا مەترسییان ماوە."\nپشتیوانێکی داعش و دوکانی ئاڵوگۆڕی دراو خرانە لیستی رەشەوە\nهێزەکانی عێراق هه‌وڵده‌ده‌ن ته‌وژمی داهاتی داعش ببڕن\nهێزەکانی عێراق و دەزگا هەواڵگرییەکان دەڵێن بڕینی ته‌وژمی دارایی داعش و رێگرتن لە گردبوونەوەی شانەکانیان كردۆته كاری پێشینه‌یان.\nئه‌مریكا سزای پشتیوانكه‌رانی دارایی گومانلێكراوی نوێی داعش ده‌دات


بورهان محەمەد: شکستی ئەردۆگان. – WTARIKURD\nئەو شکستە گەورەیەی سولتان ئەردۆگان بەدەستی کورد خواردی لەبوارەکان سیاسی و ئەخلاقی و سەربازی .\nهەندێک لە پێنوسەکانی کورد و تورک باسی سەرکەوتنەکانی ئەردۆگان دەکەن لە کوردستانی باشور و عیراق و سوریا , بگرە باس لەو سەرکەوتنانەی ناوخۆی تورکیاش دەکەن . ئەم پێنوسانە پشت بە ڕوانینێکی کرچوکاڵی ڕووداوەکان دەبەستن. لەوانەش , بوونی سوپای تورک لە سوریا و عیراق . ڕێگەگرتن لە ڕاگەیاندن و زمانی کوردی و شکستپێهێنانی بەڕێوبەرێتی کوردانی باکور. لەڕووی نێودەوڵەتیشەوە توانی ئاشتەوایی ڕوسیا و ئێران و ئیسرائیل بەدەستبێنێت. گەر ئەم بەناو سەرکەوتنانەی ئەردۆگان بە ڕووکەشیانە سەرنجی لێبدەین , ئەوە ڕاستەو سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە.\nبەپێی دەرهاویشتەکان , کورد توانی ئەردۆگان بخاتە خانەیەکەوە کەس حەسودی پێنەبات, کارێکی پێکراوە کاریگەری قوڵی خستۆتە سەر بڕیار و هەڵسوکەوتەکانی چ لەڕوی ناوخۆ چ لە نێودەوڵەتی.\nکورد تاکە هۆکاریی جوڵە شێتڕەنگەکەکانی ئەردۆگان و تورکیایە. گەر کورد و جوڵانەوەی ئازادی خوازەکەی نەبایا, ئەردوگان نەئەبووە گاڵتەجاڕ و مایەی پێکەنینی لەسەرجەم جیهان و بەتایبەت لەمیدیاکاندا. بڕیارە سیاسییەکانی نەئەگەیشتنە ئاستی پەرچەکردار , ئەمەش لەدەرنجامی ئەو سەرکەوتنە گەورانەی ڕۆژانە کوردان تۆماریی ئەکەن و بەرزبوونی ناوبانگی کورد وەک گەلێکی ئازادیخواز لەسەرجەم جیهان.\nلەوکاتەوەی گۆڕەپانی عیراق و سوریا گڕیگرت, کاری سەرەکی ئەردۆگان ڕێگریکردن بووە لەهەچ هەنگاوێک ببێتە مایەی بەرەوپێشەوەچوونی دۆزی کورد و هەردەم لەقەفەسی داگیرکەرانی بمێنێتەوە. بەڵام ئەردۆگان شکستی گەورەی هێنا. ئێستا دەبینین هەرێمی کوردستانی باشور و هەرێمی ڕۆژئاوا هەیە. خۆبەڕێوبەریی باکور بڕیاری لەسەردراوە. بەمەش ئەتوانم بڵێم بەهاریی عەرەبی مایەپووچ بوو و بەهاری کوردی ڕاستەقینە لەدایک بوو. ئەردۆگان هیچی بۆنەکرا جگە لەوەی فشار بخاتە سەر ئەمریکا تا دەوڵەتەکەی ڕزگاربکات لە فراوان بوونی دەسەڵاتی کوردان, چەندین جار داوای دروستکردنی ناوچەی ئارامی لەسوریا کرد، بەڵام ئەمریکا ڕازی نەبوو، بگرە هاوکارییەکانی بۆ کوردان زیادکرد و پاڵپشتیکردن ئەم پاڵپشتییە نێودەوڵتیەی کوردان, ئەروگانی توشی شۆک کرد, هێندەیدی ڕەفتارە شێتانەکەی دەرکەوتن ئەمەش بەهاوکاری کردنی داعش بوو. لەم ڕێگەیەوە هەوڵیدا شکست بەکانتۆنەکانی ڕۆژئاوا بێنێت و هەرێمی کوردستان لەق بکات, ئەم هەڵوێستە شێتانەی ئەردۆگان نەیتوانی کورد لاوازبکات, بەپێچەوانەوە تورکیای ڕاپێچی زەلکاوی داعش کرد و جیهانی لەو پەیوەندییە ئاگادار کردەوە. بۆیە ئەردوگان ناچاربوو بگەڕێتەوە باوەشی ئەمریکا, بۆئەوەی لێی ڕازی بێت، هەستا بەدژایەتی ڕوسیا و بەرژەوەندییەکانی لەسوریا, تا کار گەیشتە ئەوەی فرۆکەیەکی ڕوسی بەرداتەوە. بەڵام ئەمریکا پشتیوانی نەکرد و دەرگایەکی دۆزەخی دی لەخۆی کردەوە, ڕوسیا چەندین بڕیاری سزای دژ بەتورکیای ڕاگەیاند. فەرمانی بۆ داعش دەرکرد هێرش بکاتە سەر ناوچەی ئێزیدیان لەشەنگال, بەم ڕەفتارەی ئێزیدیەکانی لە pkk نزیک کردەوە چونکە بەشێک بوون لەوهێزانەی بەهانایانەوە چوون و ڕزگاریان کردن.\nئەم تەکتیکە ئەردۆگانییە دژ بەڕوسیا و هاوکاریکردنی داعش بەهۆی سەرکەوتنەکانی کوردەوە بوو نەیتوانی پاڵپشتی ئەمریکا بەدەست نەهێنا، لەوێوە ڕوسیا هاوکاری و پاڵپشتی کوردی دەستپێکرد, ئەوەش سەرکەوتنێکی کەی کورد بوو توانی پاڵپشتی ڕوسیا و ئەمریکا و ئۆروپا بەدەستبێنێت.\nئەم شکستە هێندەی کە ئەردۆگانی توشی هیستیریا کرد, ئەمجار شەڕی لەگەڵ پارتی دیموکراتی گەلان و نەیارە تورکەکانی ڕاگەیاند. بەپێی ئامارەکان 40،000 کەس چاوەڕێی دادگایین. سەرنجی دا چ خۆی و چ تورکیا هیچ پاڵپشتییەکی نێودەوڵەتی بەدەستەوە نەماوە. بۆیە بەناچاری سوژدەی بۆ ڕوسیا و ئێران برد, بەم ڕەفتارەشی بۆ جیهانی دەرخست تورکیا لەوپەڕی بێ هێزی و لاوازیدایە. هەرچەند ئەردۆگان سوژدەی بۆ پۆتین برد بەڵام نەیتوانیوە دۆستایەتییەکەی مسۆگەر بکات. هەرچەند لەگەڵ ئێران نزیکبووبێت لەسەر بنەمای دژایەتی کورد بەڵام هەرگیز نابن بەدۆست بەهۆی بیری ئیخوانی ئەردۆگان. ئخوان و ئێران نابنە دۆست. دوا هەنگاویی ئەردۆگان ناردنی سەرەک وەزیرانی بوو بۆ بەغدا و هەرلەوێ ڕاگەیاندنی کشانی سوپاکەی لە باشیک ڕاگەیاند, ڕاستە ئەم بڕیارە جێبەجێی ناکات. بەڵام لەبەرچاوی کامێرا و بەشێوەیەکی فەرمی ڕاگەیاندنی, خۆی بۆخۆی شکتێکی گەورەی تورکیایە و لاوازبونییەتی.


سۆزێک بۆ جەستەیەکی سووتاو\n 72 : ئێستا له‌سه‌ر هێل\nسڵاو ئەی تیژاوی بەنزین!\nسڵاو ئاگری بە کڵپەو تین!\nسڵاو چەخماخەی گڕپڕژێن!\nتینی گەرمای جەستە سووتێن!\nدەمناسنەوە؟ دەزانن کێم؟\nهێمای گەرمی و گڕ و ئاگر\nڕۆڵەی رەنجم و خۆڕاگر!.\nکوڕِی ئاگر، نەوەی فیداکاری و هەرمان\nلە تۆرەمەی باوە گوڕِگوڕِ،\nوەچەی سەردارەکەی بۆکان!\nتیرێژی گەرمی گەرمیان و،\nهەناسە ساردەکەی کوێستان!\nبە قەڵاکەی سەردار بڵێن من ئاوارەم\nئێستا میوانی شارەکەی قەڵاو منارەم!\nوەک بابە گوڕِگوڕ بە گڕم\nلە پێ نەکەوتوم بەگوڕِم.\nبە بارستایی مرۆڤ بوون،\nکۆڵی خەمی بێ بەشانم لەسەر شانە\nئەوەی وەک خۆم بێ ماف نەبێ،\nهەست ناکا بەم برک و ژانە!\nئەمن کوردم، پەنابەرم!\nجیا لە دەرگای پەنادەران،\nپەنا و هانا بۆ کوێ بەرم؟!\nئەی جاڕنامەی مافی مرۆ!\nئەی بەڵگەی پڕ ڕیا و درۆ\nلەلای ئێوە بوومە قەقناس\nبوومە سەرچاوەی دەنگ و باس!\nئاخر پێم ناڵێن بۆچی،بۆ؟\nئەو ناوەتان ناوە لە خۆ؟!\nنەفرەت لە ویژدانی مردووی،\nسەوداگەرانی سپڵە خووی،\nبازرگانی فرمێسک و خوێن\nبە مردوییش لێم ناگەڕێن\nزۆران، پیری ئاخر شەڕێن\nشایستەی نەنگ و تف و جوێن!.\nدەلێم گەڕین، ڕێگە بەردەن،\nبا شنەی شەماڵی کوێستانی نیشتمانی داگیر کراو، وەک سۆزی دایکی دڵ بەسۆ، فێنکایەتی بە جەستەی برژاو و هەڵپروزاوم ببەخشێ و بۆ ساتێک دەروونی وەک تەنووری پڕ لە کڵپەم ئارام بگرێ، و سووکە خەوێکی هەتا هەتایی پێڵوی چاوە پڕ لە فرمێسکەکانی چاوەڕوانیم لێک بنێ.\nلەم خەوەم دا ئێستا ڕۆحی پڕوزاوم پەپوولێکی باڵ سووتاوی دەوری سۆلەی شۆلەی روخساری کیژە پێشمەرگەی چەک لەشانەو بۆ نیشتمان ئاوارەیە، چاوم لێیە مێش هەنگوینی فیداکاریم بەسەر گوڵی دارسێوی باغەکانی بۆکانەوە، ماندوو ماندوو، بە باڵە سووکە تەنکەکانی جەستەی مۆم ئاسام هەڵدەگرێ و شانەی هەرمان و نەمریمی پێ هەڵدەبەستێ.\nئاخ ! دەلێمگەڕێن با زیرەک بێ و بمدوێنی، بە گۆرانی: هۆ خاڵۆی رێبوار قەزات لە گیانم، ڕێگەم نیشان دە خەڵکی بۆکانم، وەملاوێنێ. قالە مەڕە بە سۆزی شمشاڵەکەی ڕامبژێنێ. حەسەن دەرزی بە گۆرانی وەتەن دەینێ لە ملمایە، بمچڕێ و بچریکێنێ.\nک . ح . رێبوار\n٤ی جۆزەردانی ۱٤۰۰ کۆچی خۆری.\nڕێکه‌وت: 2021-05-25 09:27:45\nTITLE/سۆزێک بۆ جەستەیەکی سووتاو\nسۆزێک ** بۆ ** سۆزێک بۆ ** جەستەیەکی ** سۆزێک جەستەیەکی ** بۆ جەستەیەکی ** سۆزێک بۆ جەستەیەکی ** سووتاو ** سۆزێک سووتاو ** بۆ سووتاو ** سۆزێک بۆ سووتاو ** جەستەیەکی سووتاو ** سۆزێک جەستەیەکی سووتاو ** بۆ جەستەیەکی سووتاو ** سۆزێک بۆ جەستەیەکی سووتاو **


پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب، دەروازەیەک بۆ هەستانەوەی ئابوری\nلەگەڵ گەشتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ کوردستان و ناوچەکە سەرجەم کاروچالاکی هونەری و ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی و ئابورییەکان وەستێنراو جومگەکانی کۆمەڵگا بەجارێ تووشی سستی بوون بەداخەوە لەئێستادا ئاماری تووشبووان وکۆچکردووان ڕێژەیەکی بەرز تۆمار دەکات.\nبێ گومان هەموو ئەمانە لەگەڵ کاریگەرییەکانی کۆرۆناو دوبارە سەرهەڵدانەوەی قەیرانی دارایی و ئابوری و نەبوون و دواکەوتنی مووچە بارودۆخەکەی گرانتر کردووە لەسەر هاونیشتیمانیان.\nخۆشبەختانە لێرەو لەوێ چالاکی ئابوری و ڕۆشنبیری وکلتوری هەربەردەوامە وەک ڤیستیڤاڵی هەنار و پایزی هەڵەبجە ولە ئێستادا دووەمین پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب لە سلێمانی کراوەتەوە.\nئەوەی دەمانەوێ تیشکی بخەینە سەر لە پاڵ بزاوتە رۆشنبیری و کلتورییەکەدا گرنگی ئەم جۆرە پێشانگایانەیە بۆ ئابوری هەرێم بەگشتی و ئابوری سلێمانی بەتایبەتی.\nبەپێ ی زانیاریەکانی ڕێکخەرانی پێشانگاکە زیاتر لە (68) کتێبخانە و ناوەندی چاپ و بڵاوکراوەی ناوخۆیی و نزیکەی (132) کتێبخانە وناوەندی چاپی دەرەکی لە (18) وڵاتی جیهانەوە بەشدارن لە پێشانگاکەدا وماوەی (10) ڕۆژ دەخایەنێت.\nژمارەیەکی بەرچاوی نوسەر و شاعیرو ئەدیب ولێکۆڵەری ناوخۆیی و بیانی میوانی پێشانگاکەن...\nئاشكرایە پەیوەندی نێوان کەرتی رۆشنبیری و کلتوری لەگەڵ ئابوری پەیوەندیەکی ڕاستەوانەیە و هەموو چالاکییەکی ڕۆشنبیری و کلتوری کاریگەری ئەرێنی دەبێت لەسەر ئابوری.\nلەڕاستیدا بەسەیرکردنێکی ساکارانە دەبینین پێشوازی خوێنەران ڕێژەیەکی گەورەیە و جێگای ئومێدە و خوێنەری کتێب لەهەموو شاروشارۆچکەکانی کوردستان وعێراقەوە بەشەوقەوە بەشدارن ئەمە بۆ خۆی کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە بۆ نوسەران و خاوەنی ناوەندەکانی چاپ و بڵاوکردنەوە لەڕووی فرۆشی کتێبەکانیان و دەستکەوتنی داهات بۆ نوسەران بۆ ئەوەی بەردەوام بن لەسەر کاروچالاکی وبەرهەمی زیاتر.\nلەلایەکی ترەوە هاتنی هەموو ئەو میوانانە و ستافی بەشداری ناوەندەکانی بڵاوکردنەوە و مانەوەیان بۆ ماوەی زیاتر لە (10) ڕۆژ لەمیوانخانەو هۆتیلەکانی ناوشاری سلێمانی بۆخۆی دەستکەوتی داهاتە بۆیان بەتایبەت لەم بارودۆخە خراپەی ئابوری ودارایی هەرێم و نەبوونی مووچە.\nهەموو ئەم چالاکیانە هەلی کاری کاتی دەرەخسێنێت بۆ چینێک لەگەنجان وەک چاودێرانی پێشانگاکە و هەموو ئەو کەس و لایەن و شوێنانەی کەناراستەوخۆ پەیوەندیان بە پێشانگاکەوە هەیە.\nلەلایەکی ترەوە ئەم جۆرە چالاکیانە بەهۆکارێک دادەنرێت بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران لەناوخۆ و دەرەوە و سەرئەنجام بوژانەوەی کەرتی گەشتوگوزاری لێ دەکەوێتەوە.\nئومێدەوارین پێشانگاکە ئامانجە رۆشنبیری و کلتوری و ئابورییەکان بەدەست بهێنێت و دەرچەیەک بێت بۆ بوژانەوەی بازاڕی داتەپیوی ناوخۆ و هەنگاوێک بێت بۆ هەستانەوەی چالاکییە ئابوریەکان.\nپشکی ھەرێم لەقەیرانی ئابوری ئێراندا\nچۆن سوود لە باجەکان وەربگرین\nفرۆشتنی دۆلار لەبازاڕی کراوەدا\nعــێـراق لە لێواری داڕمــانی ئابوریـــدا


ئایرۆدینامیک - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئایرۆدینامیک یان دینامیکی ھەوا (بە ئینگلیزی: Aerodynamics) (وشەیەکی یۆنانییە (ἀήρ aero (ھەوا) +δυναμική (جوولە)) خوێندنی جوولەی ھەوایە، بەتایبەتی ھەروەک کارلێک کردن بە شتێکی پتەو، وەکو باڵێکی فڕۆکە. ئەوە کێڵگەیێکی ناسەرەکیی جوڵەی شلگاز و جوڵەی گازە، و زۆر لایەنی بیردۆزی جوڵەزانیی ھەوایی باوە بۆ ئەم کێڵگانە.\nلە[بەستەری مردوو] ناسە ئاژاوە واکێ دەخوێنێت لە وۆلەپس ئایسلاند لە ١٩٩٠. گێژەڵۆکەیێک دروست دەکرێت لەلایەن ڕێڕەوی باڵێکی فڕۆکە، ئاشکرا لەلایەن دووکەڵ. ڤۆرتیسس یەکێکە لەو دیاردانەی کە پەیوەندی ھەیە لەگەڵ خوێندنەکەی جۆڵەزانیی ھەوایی\nزاراوەی جۆلەی ھەوای بە بەردەوامی بۆ جۆلەی گاز بەکاردەھێنرێت، جیاوازی جۆلەی گاز لە جۆلەی ھەوای ئەوەیە کە جۆلەی گاز بۆ ھەموو گازەکان کار دەکات، بەڵام جۆلەی ھەوای تەنھا لەگەڵ ھەوایا سنووردارکراوە.\nسەبارەت بە مۆدێرن کارەکانی ڕەسمی جۆلەی ھەوای لە سەدەی ٨٠ ەکان دەستی پێکرد، دژایەتیکردن لە ھەبوونی چاودێریکردنی چەمکی گرنگ، ھەر وەک راکێشانی جۆلەی ھەوای، زۆر لە کۆنەوە تۆمارکرابوو. یەکەم تاقیکردنەوەی جۆلەی ھەوای ئەوەبوو کە تاقیکردنەوەی قورسای لە ھەوادا لە لایەن otto lilienthal لە ساڵی ١٨٩١ کرابوو. لە دوای ئەمانە شیکردنەوەی بیرکاری جۆلەی ھەوای، نزیکبوونی ئەزموونکاری، ئەزموونی تونێلی با، وە نوێبوونەوەی کۆمپیوتەر بنەمایێکی مەعقوولیان پێک ھێناووە بۆ پەرەسەندنەکەی فڕینی قورستر وە تەکنۆلۆجییەی زیاتر. . کاری بەم دوواییە لە جۆڵەی ھەوای پێشھات تیشکیان خستووەیە سەر کێشەی ڕۆیشتن، ئاژاوە، و چینی سنوور و بە شێوەیەکی زیاد ژماردنی بوون لە سروشت ھەیە.\n٢ چەمکی گرنگ\n٢.١ پۆلێنکردنی لێشاوەکە\n٢.١.١ ھەبوونی بەردەوامی\n٢.٢ پاراستنی یاساکان\n٣ لقەکانی جۆلەی ھەوای\n٣.١ جۆلە ھەوای نەبستراو\n٣.١.١ لێشاوی سابسۆنیکی\n٣.٢ ڕاوەستانی جۆلەی ھەوایەکە\n٣.٢.١ لێشاوی ترانسۆنیکی\n٣.٢.٢ ڕۆیشتنی سوپەرسۆنیکی\n٣.٢.٣ لێشاوی هایپەرسۆنیک\n٤ پەیوەندی تەرمۆنەلیجی\n٤.١ چینی سنور\n٥ جۆلەی ھەوای لە کێلگەکانی تر\n٥.١ ھێێلکاری ھەندەسەی\n٥.٢ ھێلکاری ژینگە\n٥.٣ کۆنترۆلی تۆپ لە یاری\n٦ بینینی زیاتر\n٨ دوور لە خوێندن\n٩ پەیوەندی دەرەکی\nجۆڵەی ھەوای ھاوچەرخ تەنھا دەگەڕێتەوە بۆ حەڤدەھەم سەدە، بەڵام ھێزی جۆڵەی ھەوای سوود وەر گیرابوون لەلایەن مرۆڤ بۆ ھەزاران ساڵ لە سێیلبەوت و ئاشی با،ھەڵەی ژێدەرەکان: The opening <ref> tag is malformed or has a bad name و وێنە و چیرۆکی فڕین دەر دەکەوێت بەدرێژایی تۆمار کراو مێژوو، وەکو ئەفسانەییۆنانیی دێرینی ئیکێرەس و دێدەلەس. . چەمکی سەرەکیی یەک پارچە، ڕا بکێشە، و لێژیی فشار دەر دەکەون لە کاری ئەرستۆ: فەیلەسوفی کۆنی یۆنانی و ئاکەمییدیز\nلە ١٧٢٦، جەناب ئایزەک نیوتنی بوو بە یەکەم کەس تا بیردۆزێکی بەرگریی ھەوا دەر بکەوێت، کردن ئەو یەکێیک بوو لە دروستکەرەکانی جۆڵەی ھەوای. بیرکاریزانی ھۆلەندی-سویسری دانیەل بەنوولی شوێنی کەوت لە ١٧٣٨ لەگەڵ جوڵەداری ئاوێک کە تێیدا ئەو پەیوەندیێکی سەرەکیی باس کرد لەنێوان فشار، چڕی، و خێراییی ڕۆیشتن بۆ لە ڕۆیشتنی دەپەسترێتەوە ناسراو ئەمڕۆ ھەروەک. بنەمای بەنوولی، کە یەک ڕێگە دەستەبەر دەکات بۆ حیساب کردن بەرزکردنەوەی جۆڵەی ھەوای. لە ١٧٥٧، ئۆیلەی لییەنھاتەکەتر ھاوکێشەی ئۆیلەی گشتیی بڵاو کردەوە کە توانییان کرداری بن بۆ ھەردووک ڕۆیشتنی دەپەسترێتەوە و نادەپەسترێتەوە. ھاوکێشەی ئۆیلە درێژ بوون تا کاریگەریی چەسپانی بخەنە ناو لەکە یەکەم نیوە لەکە ١٨٠٠کان، بوون بە ھۆی. ھاوکێشەی ناڤیێر–ستۆکێس. ھاوکێشەی ناڤیێر-ستۆکێسەکەترین ھاوکێشەی فەرمانڕەوای گشتیی ڕۆیشتنی شلەن و بەڵام زەحمەتن تا چارەسەر بکات بۆ ڕۆیشتنەکە دەوروبەر ھەموو بەڵام سادەترینی شێوە.\nدانەی[بەستەری مردوو] دووەمێکی برای رایت، تونێل بسوڕێنە لەسەر پیشاندانە لە ھەوای ڤێرجینیا و بنکەی بۆشایی. تونێل بسوڕێنە سەرەکی بوو لە پەرەسەندنەکە و ڕەواییی یاسای جۆلەی ھەوای.\nلە ١٧٩٩، جەناب جۆرج کایلێیی بوو بە یەکەم کەس تا چوار ھێز جۆلە ھەوایەکەی فڕین دیاری بکات (کێش، بەرزکردنەوە، ڕا بکێشە، و پاڵ پێوەنان)، ھەروەھا پەیوەندییەکان لەنێوان ئەوان، و لە کردن ئەوەندە ڕێچکەکەیان ھێلە سەرەکییەکان دیاری کرد بەرەو بەدەست ھێنان فڕینی قورستر-لە-پەخشکردنکە بۆ سەدەی داھاتوو. لە ١٨٧١، فرانسس ھێربەرت وێنھام یەکەم تونێلی بای دروست کرد، ڕێ دان پێوانەی تەواوی ھێزی جوڵەداری ھەوایی. بیردۆز ڕا بکێشە دەر کەورا لەلایەن جیین لە [رۆند] دی ' [ئالێمبێرت]،گووستۆف کێکھۆف، و لۆرد رایلێیگھ. لە ١٨٨٩، چارڵز ریناد، ھەوایی دەریاوان ئەندازیاری فەڕەنسی بوو، بوو بە یەکەم کەس بۆ بە شێوەیەکی مەعقولەکە توانا پێویست پێشبینی دەکات بۆ فڕینی بەردەوام. ئۆتەو لیلینثەل، یەکەم کەس تا زۆر سەرکەوتوو بێت بە فڕینی فڕۆکەی بێ مۆتۆر، ھەروەھا یەکەم بوو تا باریک پێشنیار بکەن، چینی کانزای ھەوا چەمانەوە کە لەوانەیە بەرزکردنەوەی بڵند و ڕاکێشانی خواروو بەرھەم بھێنن. بنیات نان لەسەر ئەم پەرەسەندنانە ھەروەھا توێژینەوە ئەنجامی دا لەیانی خۆ تونێلی با، برای رایت یەکەمیان بە فڕۆکە گواستەوە فڕۆکەیان وزە پێ دا لە کانونی یەکەم ١٧، ١٩٠٣\nلە کاتی فڕینی یەکەم، فرێدریک دەبلیوو لانچێستێر، مارتن کوتتا، و نیکەولای جوکۆڤسکی بیردۆزی سەربەخۆ دروست کرد کە خولانەوەی شلەکە پەیوەست کرد بۆ بەرزکردنەوە. [کوتتا] و جوکۆڤسکی بەردەوام بوو تا بیردۆزێکی باڵی توۆ-دیمێنشنال دەر بکەوێت. کوتتا و جوکۆڤسکی بەردەوام بوو تا بیردۆزێکی باڵی توۆ-دیمێنشنال دەر بکەوێت. فراوان کردن لەسەر کاری لانچێستێر، لەدویگ پراندتل دەدرێتە پاڵ لەگەڵ دەر کەوتنی بیرکارییەکە لەپشت ڕووی یاریدەدەری فڕینی-باریک و بیردۆزی لیفتینگ-لینێ ھەروەھا کار لەگەڵ چینی سنوور\nھەروەک خێراییی فڕۆکە زیادی کرد، نەخشەکێش دەستیان پێ کرد تا گرفت تووش ببن پەیوەندی ھەبوویان لەگەڵ کۆمپرێسیبیلیتیی ھەوا لە خێرایی نزیک یان مەزنتر لە خێراییی دەنگ. جیاوازییەکان لە ھەوا دەڕوات لەژێر حالەتی ئەوھاە بە ھۆی گرفت لە کۆنترۆڵی فڕۆکە، زیادی کرد ڕا دەکێشێت بەھۆی شەپۆلی تاسان، و ھەڕەشەکەی نشستیی پێکھاتانە بەھۆی ھەوایی سەرسام دەبێتی مادەی لاستیک. ڕێژەی ڕۆیشتنەکە خێرا دەکات بۆ خێراییی دەنگ ژمارەی ماک بەناوی لەدوای ئێنست مۆک کێ یەک لە یەکەم بوو تا تایبەتمەندییەکانی ڕۆیشتنی سوپەرسۆنیک لێ بکۆڵێتەوە. ویلیەم جۆن [ماکقوۆرن] رانکاین و پیێیە ھێنری [ھوگۆنیۆت] سەربەخۆ بیردۆزەکەیان دەر کەوت ئەو بیردۆز بۆ تایبەتمەندیی ڕۆیشتن لەپێش و لەدوای شەپۆلێکی تاسان، لەو کاتەی جاکۆب ئاکێرێت کاری بەراییی حیساب کردنی بەرزکردنەوەکە و ڕاکێشانی چینی کانزای ھەوای سەرووی خێرایی دەنگی ڕابەری کرد. ثییەدۆر ڤۆن کارممان و ھیوو لاتەمەر درایدەن نزیکە لە خێرایی دەنگی زاراوەیان پێشکەش کرد تا خێراییی ڕۆیشتن باس بکەم دەوروبەر مۆک ١ لەو شوێنەی بەخێرایی زۆر بوون ڕا دەکێشن. ئەم زۆر بوونە خێرا لە ڕاکێشانی بوو بە ھۆی ھەوایی دینامیسیستس و فڕۆکەوان دژ دەوەستن لەسەر داخوا فڕینی سوپەرسۆنیک دەھێنرێتە دی بوو ھەتا بەربەستی ساغ تێکچوو بوو بۆ یەکەم جار لە ١٩٤٧ەکە زەنگ بەکار دەھێنن X-١ فڕۆکە\nتا کات بەربەستی ساغ تێکچوو بوو، جۆلەی ھەوایەکە سوبسۆنیک و ڕۆیشتنی سەرووی خێرایی دەنگی خواروو تێ دەگات پێگەییو. جەنگی سارد داڕژتنەکەیێک ھەرگیزی ھان دا خەتی فڕۆکەی کار کردنی بڵند گەشە دەکات. جوڵەزانیی شلەی ژماردنی دەستی پێ کرد ھەروەک ھەوڵێک تا چارەسەر بکات بۆ تایبەتمەندیی ڕۆیشتن دەوروبەر شتی ئاڵۆز و بەخێرایی گەشەیان سەندووە بۆ خاڵەکە ئەو شوێنەی تەواو فڕۆکە دەتوانێت دروست بکرێت بەکار ھێنان بەرنامەی کۆمپیوتەر، لەگەڵ تاقیکردنەوەی تونێلی-سووڕاندنسوڕێن شوێنیان کەوت لەلایەن فڕین تاقی دەکاتەوە تا پێشبینی کردنی کۆمپیوتەر تەئکید بکاتەوە. تێ گەیشتنی سوپەرسۆنیک و ئێجگار جوڵەزانیی ھەواییی دەنگیی پەیوەندی بە شەپۆلی دەنگەوە ھەیە پێگەییو لەوەتەیەکە ١٩٦٠کان، و ئامانجی ھەوایی دینامیسیستس لە ڕەفتارەوەی شلە گۆڕیووەی دەڕوات بۆ ئەندازیارییەکەیێک ئۆتۆمبیل ئەوھا کە ئەو بەشێوەیەکی چاوەڕوانکراو کار لە یەک دەکات لەگەڵ ڕۆیشتنی شلە. فڕۆکە دروست دەکات بۆ سەرووی (سوپەرسۆنیک و ھایپەسۆنیک) حالەت، لەو کاتەی کار بەردەوام دەبێت بۆ دەکرێت لەسەر گرنگ گرفت لە بنەڕەتی ئێرەوداینامیک بیردۆز پەیوەندیدار بۆ ڕۆیشتن ئاژاوە وەکە بوون و بێھاوتاییی شیکەرەوە چارەسەری بۆکە ناڤیێر-ستۆکێس ھاوکێشە.\nئەو[بەستەری مردوو] ھێزانەی کار لە airflow دەکەن\nبۆ تێگەیشتن لە حەرەکەی ھەوای دەوروبەری پێکھاتەکە moment ی کە کار لە پێکھاتەکەو وە ئەو قوەتەی کە کارتێکەرە دەکرێت حسابی بۆ بکرێت. زۆربەی کێشەکانی جۆلەی ھەوای، ھەبوونی پەیوەندی بەقوەت لە فرۆکەدا بەشی گرنگی قوەتەکەیە: ھەڵگرتن، راکێشان، پالپێوەنان وە قورسایی. لەمانەدا ھەر یەکە لە ھەلگرتن و ڕاکێشان بەھێزی جۆلەی ھەواینە. واتە، ڕەقی پێکھاتەیەک لە لێشاوی ھەوایەکە پێکھاتووی قووەتەکەنە. حسابکردنی ئەو یەکانە وا حسابی بۆ دەکرێت کە لێشاوەی ھەوای بە بەردەوامی ھەیە. شوێنی بەردەوامبوونی خێرای لێشاوەکە، پەستان، چری، چری و پلەی گەرمی ئەمانە وەک یەکە حسابی بۆ دەکرێت. ئەم تایبەتمەندیانە لە تاقیکردنەوەکانی جۆلەی ھەوای دا ڕاستەوخۆ یاخود نەبوونی ڕاستەوخۆ شێوەی پاراستنی بارستە، پاراستنی momentum وە لە لێشاوی ھەوادا حسابی وزە دەکرێت. چریش، خێرای لێشاوەکە وە زیادکردنی تایبەتمەندییەکان وەک ھەبوونیان viscosity لە شوێنی لێشاوەکاندا وەک تایبەتمەندییەکی بۆ دەکرێت.\nخێرای لێشاوەکە بە گوێرەی خێرای regime ەوە بۆ پۆلێنکردنی لێشاو بەکاردێت. لێشاوی subsonic بە درێژای ھەموو لێشاوەکە خێرای ھەواکە لە خێرای دەنگەکەدا ڕووبەری خوارووی ناوخۆی لێشاوەکەیە. لێشاوی transonic لە خوارووی ناوچەی subsonic و خێرای لێشاوەکە لەو ناوچانەی خێرای دەنگەوە زۆر گەورەتر بێت دەخوات. لێشاوی سوپەرسۆنیک وا ناسراوە کە خێرای لێشاوەکە زۆر گەورەترە لە خێرای دەنگەی لێشاوەکە. چوارەمین بەرنامەیەکی تر، لێشاوی hypersonic، بەو مانایە لێشاوە دەگەینێت خێرای لێشاوەکە زۆر گەورەترە لە خێرای دەنگەکە. جۆلە ھەوایەکان لێشاوی hypersonic بەگشتی بەشداری ئەوە ناکەن بۆ ناساندنی ئەم hypersonic ە.\nکێشەیەکی وەک لێشاوی بەستراو دروست دەبێت، کە وا پیشانی دەدات گۆرانکاری لە چری لێشاوەکە ھەبێت. چرییەکە وا حسابی بۆ دەکرێت کە ھاوسەنگە، واتە لێشاوی susbonic وا حسابی بۆ دەکرێت کە بە بەردەوامی نابەسترێتەوە. لێشاوەکانی transonic وە supersonic دەبەسترێتەوە وە لەکاتی حساباتدا لەو شوێنانەی کە گۆرانکاری چری ڕوودەدات ئەگەری ھەیە نەتیجەی ھەلە بدات لە حسابدا.\nviscosity دەبێت بە لێشاوێک و لەگەڵ ھێزەکانی لێکخشانداندا یەک دەگرن. لە ھەندێک مەکانەکانی لێشاوەکەدا، کاریگەرییەکانی viscous زۆر بچووکو وە شیکارەکانی کاریگەری viscous لەوانەیە لە حساب دا ئیھمال بکرێت. بەو نزیکبوونانە دەلێن (inviscid flows). ئەو لێشاوە viscosity یانەی کە فەرامۆش ناکرێت پێان دەڵێن (viscous flows). لە کۆتای دا، کێشەکانی جۆلەی ھەوای لەلایەن دەوروبەرەی لێشاوەکە پێناسە دەکرێت. ناوەوەی جۆلەی ھەوای لە دەربازبوونی پێکھاتەی ڕەقە وە دەرەوەی جۆلەی ھەوای لە خوێندنییەتی بۆ لێشاوەکە، (گریمانە لە دەوروبەری باڵەکانی فرۆکەیەک) جۆرەھا شێوە لە پێکھاتەی ڕەقی لێشاو لە دەوەرو بەری ڕوودەدات.\nبە جیاوازبوونی لە شل و ڕەق، گازەکان بە گازی پر قەبارەن وە تەنھا پارچەیەکی بچووکی کێشە دروست کراو کە لە گەردەکانی جیاواز پێکھاتووە. لە پلانەکانی گەردەکاندا، شوێنەکانی لێشاوەکە بە گەردەکانی گازەوە وە سەرچاوەی ڕەقی بەینیان زۆرشتی پەیوەندی تایبەتی دروست دەکات. لە زۆر پرۆسەی جۆلەی ھەوای دا، لەگەڵ ئەوەش دا، ئەو گازانە لە گەردی جیاوازەوە دروستبونیان پشت گوێ دەخرێت وە شوێنی لێشاوەکە ھەر وەک تەواوبونێک ڕەفتار دەکات. ئەو ھەبوونەش، ئەو چرییەش وە ئەو تایبەتییەکانی خێرای لێشاوەکە ھەر شوێنیک کە لێشاوەکە تەواو نەبێت ئەمە تەواوی دەکات.\nسەربەخۆی تێپەربوونی گاز بە بەردەوامی دانانی وەک گریمانیەک وە قەدەرەکەی پەیوەستە بە بەکارھینانی بەرنامەکە. بۆ ئەوەی بە بەردەوامی وەک گریمانەیەک قبول بکرێت، کۆی ئازادی درێژی رێگایەکە، پێویستە ھەر یەکە لە قەدەری بەردەوامی بەکارھینانی بەرنامەکەو وە پێوانەکردنی زۆر بچووک بێت. گریمانە، لە زۆر ژمارەدا کۆی بەکارھێنانی بەرنامەی جۆلەی ھەوای درێژی ڕێگای ئازاد کاتێک لە ژێر ڕێنجی مایکرۆمەتر بێت فرۆکە، لە حالەتی atmospheric دا پەیوستە بە فرینەکە. لەو حالەتانەدا، درێژی پێوانەی فرۆکەکە بە چەند مەترێک زۆر گەورەترە لە کۆی نێوان ڕێگای درێژی سەربەست. بۆ ئەم بەرنامانە، بەردەوامی گریمانەکە سەردەخرێت. بەردەوامی گریمانە لە دیوی خوارووی خولگەی دونیادا زۆر بچوک-چرییدا لە زۆر ژمارەی بەرزدا کە لەلایەن سەیارەکانەوە پێشکەشی کردنی بلندییەکە، (نمونە ٣٠٠٬٠٠٠ ft/90 km) یانیش بۆ ئەو سەیارانەی کە خێرا دەرۆن زۆر کەمتر گونجاو ترە. لەو حالەتانەدا، ئامارەکانی میکانیکی بە بەردەوامی لە لایەن جۆلەی ھەوای دا زیاتر لە ژێر حالەتی کارکردندایە. knudsen number دەتوانێت بەکاربھنرێت بۆ ڕێنمایکردنی ھەر یەکە لە بەینی ئامارەکانی میکانیکی وە ھاوکێشەی بەردەوامی جۆلەی ھەوای بەکاردەھێت.\nکێشەکانی جۆلەی ھەوا بۆ پاراستنیان لە جۆلەی شلگازەکەدە وای لێدەکات لێشاوەکە بەردەوام بەکارھینانی چارەسەر بکرێ. وە ھەروەھا ٣ شت بەکاردێت بۆ پاراستنی یاساکان:\nلە جۆلەی شلگازیدا، بەپێی ڕێساکان سودەکانی بیرکاری بەوە دەناسرێ کە بە بەردەوامی ھاوسەنگی باردستە دەکات وە ئەو ھاسەنگییە ناوەوەی لێشاوەکەدا باردستا نە دروست دەکرێ نە لە ناو دەچێ.\nلە جۆلەی شلگازدا، دەتوانێت وا فکری لێبکرێت کە بەپێی ڕێسای بیرکارییەوە ھەر وەک یاسای دووەمی نیوتن سوودی ھەبێت. ناوەوەی لێشاوێک تەوژم تەنھا دروستبوونی یاخود پەیوەندی ڤیسکۆس (لێکخشانی) بۆ بە قوتیش ھێزی دەموچاو، وە وەکو قورسای ناوزەندەکرێت. پرینسیبلی یاسای تەوژم، تەنھا بە ڤێکتۆرێک تەوازن دەکرێت یانیش پێکەوەنووسانی خێرای سێ ڕەھەندی ڤێکتۆر بە دروستکراوی ٣ scalar ھاوسەنگ بکرێت وە دەتوانێت بە فیلمێک شوبھاندن بکرێت. لە تەواوکەری فۆرمدا، ھاوسەنگی پاراستنی تەوژم دەتوانێت بە ھاوسەنگی navire-stokes دابنرێت. بە ھاوسەنگی navire-stoke زانینی شیکاری وە با بەکارھێنانی تەکنیکی حسابی، جۆلە ھەوای مۆدێرن چارەسەر دەکرێت. چونکە ئەو تێکەلەی ھاوسەنگی قیمەتی شیکاری حسابیەکە، وای لە پاراستنی تەوژم بکات بە سەھلی پیشان بدرێ. بۆ ھەندێک کاری تایبەتی دەنوانێت بەکاربھێنرێت. ھاوکێشەی euler کاردانەوەی بەقوەتبوونی لە کاتی چاوەروانبوونی بە بچووکی لەلایەن جۆلە ھەوای مۆدێرن بە کەمی بەکارھێنانی بەقوەتی ڤیسکۆس پاراستنی تەوژمی ئھمال تاکە شیکارە. وە ھەروەھا، Bernoulli's equation ئیھمالکردنی ھیزی کێشکردنی زەوییە، وە بۆ لێکخشانی لێشاوەی\nپاراستنی تەوژمەکە چارەسەرێکە بۆ ھاوسەنگی.\nناوەوەی لێشاوەکە پاراستنی وزەی ھاوسەنگەکە وزە لە خۆیە لە ناو ناچێت و لە خۆشەوە دروست نابێت،\nوە لە لێشاوەکەدا بە ھەر قەبارەیەکی وزە زیادکردنی یاخودیش دەرھێنانی شلگازەکە، لەلایەن گەرمی گرنگی بە شوینی چونە ناوەوە دەدات وە دەرچونی لێشاوەکەوە سەرچاوەکانی.\nیاسای ideal gas یانیش یەکێک لە ھاوکێشەکانی تری ھاسەنگیی نەزانینی ھەندێک گۆرانکاری تاکە چارەسەرە کە ڕێگە پێدراوە بۆ دروسترکردنی سیستەمێک بەردەوامی ئەو ھاوسەنگییە بەکاردێت.\nلقەکانی جۆلەی ھەوایدەستکاری\nکێشەکانی جۆلەی ھەوای یان لە دەورووبەری لێشاوە یانیش لە خێرای لێشاوەکەیە، بەستراوەکە و viscosity بەم جۆرە لێشاوە تایبەتمەندانە ناوزەند دەکرێت. دەرەوەی جۆلەی ھەوای بە جۆرەھا شێوە پێکھاتەی ڕەقی دەوروبەری دەخوێنرێت. پێش لووتی رووکێتێک، فرۆکەیەک یانیش شەپۆلی لە ناکاو لەسەر ئەمانە ھەر یەکە لە ھەڵسان و راکێشان بە دەرەوەی جۆلەی ھەوای نمونە دەکرێت. ناوەوەی جۆلەی ھەوای بە کارکردنی لەسەر چەند پێکھاتەی ڕەقی دەکرێت. بۆ نموونە، ناوەوەی جۆلە ھەوایێک بە مەکینەی جێت یانیش air conditioning ناوزەند دەکرێت.\nکێشەکانی جۆلەی ھەوای نزیک لە خێرای دەنگ یانیش لە سەروی، لە خوارەوەی خێرای لێشاوێک ھەیە یان نینە تایبەت مەند دەکرێت. کێشەکە بە ھەموو خێرایەک لە خێرای دەنگ زۆر کەمتریش بێت یەکێک لە کێشەکانی لە خوارەوە یان لە ترانسۆنیک (ئەو کاتەیە کە کارەکتەری خێرایەکە نزیکە لە خێرای دەنگی نۆرمال) لە حالەتی مەوجود بوونی، ترانسۆنیک لە سەرەوی دەنگەوە دەناسرێت، سوپەرسۆنیک بەوە ناسراوە کە خێرای لێشاوەکە زۆر گەورەترە لە خێرای دەنگ وە hypersonic زۆر گەورەترە. جۆلە ھەوایەکان یەک فکرەنە لەسەر مەعلوماتی تەوای لێشاوی hypersonic ی؛ تەعریفێکی خرابە بەلام تاکو ببێت بە hypersonic پێوستە ٥ ئەوندەی ژمارەی ماک ببێت.\nلە لێشاو دا کاردانەوەی viscosity بە ٣یەم لق ناوبانگی دەکرێت. بەھۆی ھەندێک کێشەوە لە ھەندێک حالەت دا viscosity بە گرنگ ناناسرێت. وە تەنھا بە کاریگەری زۆر بچوکی خۆنوسان تێکەڵ بکرێت. بۆ ئەو کێشانە نزیکبونیان بە inviscid flows ناسراوە. بە ئیھمال نەکردنی ھەر یەکێک لە ڤیسکۆسیتییەکان پەنا دەبات بۆ لێشاوی ڤیسکۆسیتی.\nجۆلە ھەوای نەبستراودەستکاری\nنەبەستراو ئەو لێشاوەیە کە کاتێک لێشاوێک لە کاتی چرییەک یان شوێنێکی جێگر بێت. بە گشتی ھەموو شلگازێک کە بەستراویشی لەسەر دەرچوونی کەمی ھەبوونی گۆرانکاری چری، ئەم شلگازە بەگشتی وەک نابەسترێت قبول دەکرێت. کاتێک خێرای لێشاوەکە لە خێرای دەنگەکە بە گرنگی کەمتر بێت ئەوە مانای ئەوەیە کە ڕاستییەکە زیاتر ڕونکراوەترە. کاردانەوەکانی بەستراوەکە نزیک یاخود لەسەروی خێرای دەنگەوە زۆر گرنگترە. دەتوانێت بەھای ماک بە نابەسترێرت قبول بکرێت یانیش لە کاتی لێشاوەکە وەک بەستراوی قبول بکرێت کاتێک پێویست بکات حەل بکرێت وە دەکرێت گرنگی بە خێرای بدات.\nسابسۆنیک (یان خێرای کەم) ی جۆلەی ھەوای ئەوە بۆ مان ڕۆندەکاتەوە کە کاتێک حەرەکەی شلگاز لە لێشاوێکدا زۆر کەمتر بێت لە خێرای دەنگی لە ھەموو شوێنێکی لێشاوەکە. لێشاوی سابسۆنیک کۆمەلە لقی لە خۆ دەگرێت بەڵام لێشاوەکە، لەو شوێنەی کە inviscid لێ نەبیت ئەوا نابەسترێت وە ئەگەر irrotational ھەبێت حالەتێکی گرنگ دەردەکەوێت. لەو حالەتە potential flow بەکاردەھێنرێت وە بۆ ھاوسەنگی لێشاوی داینەمیکی نوسخەیەکی ئاسان بەکاردەھنرێت تا ھاوسەنگییەکی جیاواز بدات، بۆیە جۆلەی ھەوایەکان ئاسان وە خێرا دەتوانێت کێشەکان چارەسەر بکات.\nلە کاتی شیکاری سابسۆنیکدا، بریارێک کە لە لایەن جۆلەی ھەوای دەدرێت، کاریگەرییەکانی بەستراوەکە داخل بکات بکات یەن نە. بەستراوەکە واتە گۆرینی ڕێژەی چرییە لە ناو لێشاوەکە. کاتێک کاریگەرییەکانی بەستراوەکە شیکارەکەی گچکە دەبێت، دەتوانێت گریمانەی ئەوە بکرێت کە چری جێگرە. کێشەی دواتر کە نەبەستراوەکە کێشەی کەمی خێرای جۆلەی ھەوایەکە. کاتێک ڕێ بە چری بدرێت تا بگۆرێت، ئەوا لێشاوەکە بە بەستراو بانگ دەکرێت. لە ھەوا، کاریگەرییەکانی بەستراوەکە وەک ھەمیشەی قبول دەکرێت کاتێک ژمارەی ماک لە لێشاوەکەدە نەبێت بە ٠٫٣ (نزیکی ٣٣٥ بەرزی (١٠٢ م) لەسەر کات یان ٢٢٨ مایل (٣٦٦کم) لەسەر سەعاتە لە ٦٠ F (16 c)). لەسەروی ٠٫٣ ماک، کێشەی لێشاوەکە دەکرێت تەعبیر لەوە بکات بەستراوی جۆلەی ھەوای بەکاربھنرێت.\nڕاوەستانی جۆلەی ھەوایەکەدەستکاری\nنەخێر دەبێت بەپێی تیۆری جۆلەی ھەوایەوە، ئەگەر لێشاوەکە تا شوێنی سنورەکەی چریەکە بگۆرێت ئەوا دەکرێت لێشاوەکەی تر قبول بکرێت کە ببەسترێتەوە. ئەمە مانای ئەوەیە کە جیاواز لە لێشاوی نە بەستراوکە، بە گرنگی و دیقەتی دەدات بە چرییەکە. بە شێوەکی گشتی، لەم حالەتە بەشێکی لێشاوەکە یان بە تەواوی دەگاتە ژمارەی ماک کە ٠٫٣. تا ماک لە بەھای ٠٫٣ دا بێت ھەم دەکرێت دلخۆش بێت ھەمیش بەکاربھێنرێت. چونکە لە ژێر ئەو گرنگییە بەھایەکی ماک گاز پەرت دەکات، تەنھا دەتوانێت لە کاتی لە ژێر ٪ ٥ چریدایە بگۆرێت. وە ھەروەھا، ئەو چرییە فولەی کە ٥٪ ە گۆرینی ڕوودەدات لە خاڵی وەستان (ئەو خاڵەیە کە خێرای لێشاوەکە دەبێت بە سفر)، وە جری دەگۆرێت لە دەوروبەری شتەکە بەگرنگییەکی خواروتر. ترانسۆنیک، سوپەرسۆنیک، وە لێشاوی ھایپەرسۆنیک ھەموویان دەکرێت ببن بە لێشاوی بەستراو.\nزاراوەی ترانسۆنیکی (بە گشتی وا ناسراوە لە نێوان ٠٫٨–١٫٢ ماک بێت) ئێستا لە ژێرەوەو وە لە سەرووی خێرای دەنگەوە بە تێکەڵەیەکی مەودای خێرای ناوخۆی دێت. کاتێک ھەندێک لە پارچەکەی لێشاوی ھەواکە لە سەرووی خێرای دەنگی فرۆکەوە بێت، وە بەرزترین خێرای، بە شێوەیەکی نموونەی نزیک لە ماکی ١٫٢، وە کاتێک ھەمم لێشاوی ھەوایەکە لە حالەتی سوپەرسۆنیکی دەبێت. لە نێوان ئەم خێرایانە، بەشێکە لێشاوی ھەوای لە سوپەرسۆنیکدا، لەو کاتە ھەندێکی بەشێک نییە لە سوپەر سۆنیک.\nکێشەی سوپەرسۆنیک لە جۆلەی ھەوای ئەوەیە کە خێرای ڕۆیشتن زۆرترە لە خێرای دەنگ. لە کاتی ڕێگادا بەپێی حساباتی (Concorde) لە سوپەرسۆنیکی جۆلەی ھەوای بببیتە پێشنیارێک بۆ ئەو کێشەی کە ھەیە.\nڕۆیشتنی سۆپەرسۆنیک ڕەفتارێکی جیاوازی ھەیە لە چاو (subsonic flow). شلگاز کارداناوەیەکی جیاوازە ھەیە لە پەستان؛ پەستان دەگۆریت بەپێی گۆرینی دەوروبەری شێوەی شلگازێک «دەگۆرێت». لەبەرئەوە، دەنگ لەراستیدا وەک لێ ڕاھاتراوێکی کە ئەوەی کە لە ناو شلگازێک بلاودەبێتەوە بە پەستانێکی بێسنوور و جیاواز دا، خێرای دەنگی شلگازەکە بەپێی زانیارییەکان خێرای ڕۆیشتنەکە خێراترینە. ئەو جیاوازییە زۆر بە ئاشکرای خۆی دەردەخات کە شلگاز لە حالەتێکی لێدراو دایە. لە پێش شتەکە کاتێک شلگازەکە لە ئستراحەت بێت. شتەکە پەستانی راوەستاوی دروست دەکات. شلگاز ھەر وەکو خێرای سۆبسۆنیکە، ئەو خرابونەی پەستان دەبێتە ھۆی ئەوەی بەرەو سەرەوە بروات، وە شێوازی ڕۆیشتنەکە لە پێش شتەکە بگۆرێت وە حەرەکەی شلگازەکە بە دەستکاریکردنی وای لێدەکات شتەکە لەوێ بزانێت وە دەتوانێت ئەو زیادبونەی کە دەکات بۆ ئەوەی بکرێت تاکو بەرامبەری ببینێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ڕۆیشتنی سۆپەرسۆنیک تێکچونی پەستان بەرەو سەرەوە دابەش نابێت. بۆیە، کە شلگاز دەگاتە شوێنەکە، لە ئەو دەدات و وە شلگازەکە ھەرییەکە لە تایبەتمەندی گەرمی، قەرەبالغی، پەستان و ژمارەی (mach) بۆ گۆرینیان کە بە ناوی (shok wave) یا خود (شەپۆلی لە ناکاو) بە توندوتیژییەکی ئاخیر دەرەجە وە وای دەگۆرێت کە بە ھیچ شێوازێک نەگەرێتەوە. بە ھەبوونی شەپۆلی لە ناکاو، بەزبوونی خێرای ڕۆیشتنەکە (reynold number بینینی) لەگەڵ کاردانەوەی ڕاوەستانی شلگازەکە ھەرەیەکە لە (supersonic and subsonic) لە ڕژێمی جۆلەی ھەوای جیاوازترە.\nلە جۆلەی ھەوای، ھایپەرسۆنیک خێرایەکی لە خێرای (supersonic) بەرزترە. لە ساڵی ١٩٧٠، زارەوەیەک بە شێوەیەکی گشتی ھات ئاماژە بە وە دەکات خێرای ماک ٥ (٥ ئەوندە لە خێرای دەنگ زیاترە) وە بەرزتریش. رژێمی ھایپەرسۆنیک بەشێکە لە ڕژێمی (supersonic). ڕۆیشتنی ھایپەرسۆنیک بە کاراکتەرێکی ڕۆیشتنی لە پلەی گەرمی بەرز و لە پشتەوەش شەپۆلێکی لە ناکاو و کارلێکی لینج و لێک جیاکردنەوەی کیمیا لە گاز ناسێنراوە.\nجیاواز[بەستەری مردوو] جۆر ڕۆیشتن شیکردنەوە دەوروبەرێک ڕووی یاریدەدەری فڕ██ Potential flow theory██ Boundary layer flow theory██ Turbulent wake analysis\nھەر یەکە لە (incompressible and compressible flow) ڕێژەیەکی زۆر بەرھەم دێنن. ھەر وەکو چین و ئاژاوە\nچەمکی چینی سنور گرنگە لە زۆر گرفتی جۆلەی ھەوای. لێکخشانی شلگاز و خێرای لە ھەوا نزیک دەکرێتەوە ئەو گرنگییەش تەنھا لە چینی باریک. ئەمە گریمانە بیرکارییەکە باسکردنی ئەوھا جۆلەی ھەوای زۆر زیاتر ئاسان لێ خوڕین دەکات.\nلە جۆلەی ھەوای، ئاژاوە ڕۆلی گۆرینی ڕۆیشتن دەبێت بە تەواوی. ئەمانە تەوژمی بلاوبونەوەی لاواز، ڕاگوێزانی تەوژمی بەھێز، فشاری خێرای گۆران و خێرای ڕۆیشتن لە بۆشای و کات دا. ڕۆیشتنی شلەژاو نییە بەڵکۆ پێ دەڵێن (laminar flow).\nجۆلەی ھەوای لە کێلگەکانی تردەستکاری\nجۆلەی ھەوای ھۆیەکی گرنگە بۆ دارشتنی ئۆتۆمۆبیل، لە ناو سەیارەکانیش دا بە ھەمان شێواز، بۆ پێشبین کردنی ھێز و مۆمێنت لە بەرێکردنی کەشتی. وە بەکاردەھێنرێت بۆ دارشتنی پێکھاتەی میکانیکی ھەروەک ئەوە وایە سەرکردایەتی لێ خورینێکی قورس بکەی. پێکھاتەی ئەندازیاری پەەنا دەبات بۆ جۆلەی ھەوای وە بە تایبەتی (aeroelasticity)، کاتێک حسابی ھێزی با دەکرێت بۆ دارشتنی بینایەکی گەورە، پرد، وە پەروانەی با\nڕێرەوی ناۆخۆی جۆلەی ھەوای گرنگە بۆ گەرمی/ ھەوا گۆرین، گاز چنچک، وە مەکینەی جۆلە ئۆتۆماتیک کاتێک، ڕۆیشتنێکی بەھێز کار لە کارکردنی مەکینە دەکات.\nشاری جۆلەی ھەوای دەخوێنریت لەلایەن پلاندەری شارەکە وە نەخشەکێشەکە بە دوا دەگەرێن بۆ خۆشی زیاتر لە بۆشای دەرەوە، یاخود لە شاری زۆر بچوک ئاوو ھەوا دروست دەکات بۆ ئەوەی شار لە کاریگەری پیسبوون کەم بکات. کێلگەی ژینگەی لە جۆلە ھەوا باس لە وە دەکات کە خولانەوەی ھەوا و میکانیکی فرین کار لە (ecosystem) دەکات\nکۆنترۆلی تۆپ لە یاریدەستکاری\nئەو یاریانییەی لە تۆپی پێ دا زۆر گرنگن (تۆپ، سیسرکە، گۆلف)، کە دەتوانیت بەھۆی سەرەکەی ئاراستەی تۆپەکە دیاری بکات بەپێی شارەزای یاریزانەکە ٫ بۆ نموونە،" ماگنەس کاریگەری " سوود وەر بگرە وە ھەروەھا بە سوود وەرگرتن لە حالەتی ژینگە.\nList of engineering Nose cone design\n^ Anderson, John David (1997). A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines. New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 0-521-45435-2.\n^ "U.S Centennial of Flight Commission – Sir George Cayley". Archived from the original on 20 September 2008. Retrieved 2008-09-10. Sir George Cayley, born in 1773, is sometimes called the Father of Aviation. A pioneer in his field, he was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust and their relationship. He was also the first to build a successful human-carrying glider. Cayley described many of the concepts and elements of the modern airplane and was the first to understand and explain in engineering terms the concepts of lift and thrust. ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ Cayley, George. "On Aerial Navigation" Part 1 2013-05-11 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Part 2 2013-05-11 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., Part 3 2013-05-11 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. Nicholson's Journal of Natural Philosophy, 1809–1810. (Via NASA). Raw text. Retrieved: 30 May 2010.\nدوور لە خوێندندەستکاری\nObert, Ed (2009). Aerodynamic Design of Transport Aircraft لە پەرتووکەکانی گووگڵ. Delft; About practical aerodynamics in industry and the effects on design of aircraft. ISBN 978-1-58603-970-7.\nAerodynamic Related Projects ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nAerodynamics of Birds ٢٤ی ئازاری ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئایرۆدینامیک&oldid=875531»\nدواجار لە ٠٦:٤٧ی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٦:٤٧ی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


Diplomatic Magazine | ئەخلاق و سیاسەت\nكام لە تیۆریا ئەخلاقییەكان دەتوانن سیاسەت ئاراستە بكەن؟\nئەوەی كە كام یەكێك لە تیۆریا رێنوێنیكارە ئەخلاقیەكان بۆ سیاسەت گونجاون. ئەو پرسیارەی كە زەینی زۆربەی فەیلەسوفانی ئەخلاق و سیاسەتی بە خۆیەوە خەریك كردووە. لەم نووسینە كورتەدا هەوڵدەدەم تاكو روانینێكی كورت لەبارەی ئەو تیۆریا ئەخلاقییە بەربڵاوانەی فەلسەفەی ئەخلاق دەرببڕم و كێشیان بۆ هەڵگرتنی باری سیاسەت پێوانە بكەم.\n1- وەزیفەگەرایی جۆری فرەیی یان فرەجۆر، دەتوانێت تیۆریایەكی گونجاو بێت بۆ سیاسەت. هەڵبەتە گومان لەوەدا نییە كە پێوەری شیاویەتی "معقولیت"ی ئەم تیۆریایە بەستراوە بە بنەما گەلی ئەخلاقی زۆر كە فەیلەسوفان ئەم تیۆریایە دەخەنەڕوو. وا پێدەچێت هەر لیستێك لەم بنەمایانە بەلایەنی كەمەوە دەبێت،\nیەكەم: هەستیار بێت بەرامبەر "رێزگرتن لە كرداری خودی مرۆڤەكان".\nدووەم: هەوڵبدات عەدالەتی دابەشكاری "توزیعی – ئابووری و سزایی" لەبەرچاو بگرێت و تاكو دواجار خۆشگوزەرانی مرۆڤەكان و بەتایبەتی هاووڵاتیانی ووڵاتەكەی خۆی زۆر بكات.\nئەوەی "جۆن راوڵز" بە ناونیشانی "شهودگەرایی" باسی دەكرد جگە لەم وەزیفەگەرایی شێوە فرەییە شتێكی دی نەبوو. ئەو لە كتێبە بەناوبانگەكەیدا لە ساڵی (1971) تیۆریایەك لەبارەی عەدالەتەوە، پێشنیاری ئەوەی كرد كە: هەڵبژاردنە گرنگ و بایەخدارەكان لە فەلسەفەی سیاسەتدا، شهودگەرایی "وەزیفەگەرایی شێوە زۆر"، سوودگەرایی و تیۆریای پەیمانی كۆمەڵایەتیە.\nبەگشتی لە رووی رەخنەوە ئەوە باس دەكەن كە فرەیی لە ئەخلاقدا وەكو هەموو شتێك وتن و هیچ شتێك نەوتنە. كاتێك مرۆڤ لەگەڵ بەرزی و نشێوی بنەماكانی ئەخلاق رووبەڕوو دەبێتەوە كە بڕیاردان و دادوەری كۆتایی تیایدا شتێكە كۆتایی نایەت، وەكو ئەوە وایە لەسەرەتاوە هیچیان پێ نەداوە. لە وەڵامدا دەتوانرێت شتانی جۆراوجۆر بهێنرێتە پێشەوە. بەڵام ئەوەی بۆ ئەم نووسینەی ئێستا گرنگە هەر ئەوە بەسە كە ئەم ناتەواوی و كەموكوڕیە كارێكی هاوبەش و بوونی هەر دەبێت و تاكو رادەیەك زۆربەی تیۆریا رێنوێنیكارە ئەخلاقیەكان پێی تاوانبارن و ئازاریان هەیە.\n2- سوودگەرایی ئەخلاقی بۆ شیاو "مەعقول"بوون لە سیاسەتدا رێگەیەكی سەختی لە پێشدایە، ئەمەش بە دوو بەڵگە.\nیەكەم: ئەوەی رێگە و كرداری خود وەكو بەشێكی بنەڕەتی خۆشگوزەرانی مرۆڤەكان دانانێت (هەندێجار سوود بەسەر رەفتاری خود و كرداری خۆدا زاڵ دەبێت).\nدووەم: تیۆریایەكی چەند ئاستی و چەند رووە، هەر بەو جۆرەی كە سوودگەرایی بنەما سەنتەر بەمجۆرەیە. بەومانایەی لە ئاستی یەكەمدا بنەمای جێگیری سوودگەرایی دادەنێت و پاشان لە لایەكانی خوارەوە بنەما ئەخلاقیە نزیك و هاوتەریب و چەمكەكانی وەكو عەدالەت، ویژدان، بەرامبەری و ...هتد دەگونجێنێت. ئەم بانگەشەی سوودگەرایانە كاڵ و كرچ دەردەكەوێت كە دەڵێن هەر بڕیارێك كە دەوڵەت دەیدات دەبێت بە تەواوی لەسەر بنەمای حیساب و كیتابی سوود و بەرژەوەندی هەڵبژاردنە جیاوازەكان بێت.\nچونكە یەكەم شێوەیەكی لەمجۆرە زۆر كات كوژ و پڕ تێچوونە و دەكرێت هەڵەی ژمێریاری زۆر روو بدەن. دووەمیش مرۆڤەكان پێویستیان بەوەیە تاكو بتوانن رووداو دروست بكەن، دەوڵەت چ كار گەلێك ئەنجام دەدات. زۆربەی ئێمەی مرۆڤ كاتێك كارێك ئەنجام دەدەین و بۆ بژێوی ژیانمان شتێك دەكەین بزانین دەوڵەت بۆ نموونە پارەمان لێوەرناگرێت، یان سامانێكی زۆر بە بێ زانیاری خۆمان بەسەرماندا ناسەپێنێت و یان رێگری لە بڕیارەكەماندا ناكات و ...هتد. ویژدان ئەو بڕیارە دەدات ئێمە زامنێكی لۆژیكیمان هەبێت لە لایەن دەوڵەتەوە و ئێمەش ئەم جۆرە زامنكردنەمان ناوێت، ئەگەر دەوڵەت لە رێگەی لێپرسینەوەی سوود و قازانجەوە بڕیار بدات. چونكە مومكینە لە هەندێك لە شوێن و پلەكاندا سوودێكی زۆرتر دروست بەرهەم بهێنێت و دەوڵەت كارەكەمان لێوەربگرێتەوە و خۆی سەرپەرشتی بكات. یان سامانێكی زۆرتر وەربگرێت یان یاساكانی كار بە شێوەیەكی سەرسوڕهێنەر بگۆڕیت و ...هتد، تەنها ئەو ئومێدەی دەتوانرێت هەبێت تاكو رووگە و ئاراستەی مەعقولیەتی سوودگەرایی بە سیاسەت ببەخشین، لەو جێگەدا كە سوود و بەرژەوەندییەكانی نەتەوە و گەل بە خزمەت وەربگرین تاكو یاساكان، سیاسەتە ئابوورییەكان و جۆری بڕیارەكان لە پێشەوە هەڵسەنگێنین، پاش ئەوەیە كە هەر بڕیارێكی جیاواز و جیای دەوڵەت دەبێت بەو یاسا و رێسایانە، سیاسەتانە و چوارچێوە گشتیانەی كە لە لایەن سوودگەراییەوە پاش هەڵسەنگاندن، هاوخوانی هەبێت و بگونجێت.\n3- رێككەوتن لە فەلسەفەی سیاسەتدا تاكو ئێستا لە دەستی كەسانێكی وەكو "درك پارفیت"، "راولز" و فێرخوازەكەی "تیم ئەسكنلن" زۆر پێشكەوتووە و هەڵبەتە رەخنە گەلێكی زۆری بە دوای خۆیدا هێناوە. بەڵام قسە لەبارەیەوە زۆرە كە وا پێدەچێ لە هەندێ شتدا بێئاگایی بوونی هەیە. نابێت ئەوەمان بیر بچێت لە سەدەی بیستەمدا هەوڵ و كۆششی زۆر بۆ زیندووكردنەوەی رێككەوتن ئەنجام دراوە. هەر بەو جۆرەی باسكرا "راولز" لە كتێبی "تیۆریایەك لەبارەی عەدالەت"ەوە كە بە خستەڕووی شێوەی "تێڕامانی هاوسەنگانە"، (موازنە تاملیە)، جارێكی دی گیانی بە رێككەوتن بەخشیەوە. هەرچی "ئەسكلن"یشە لە كتێبێكدا لە ساڵی (1981) رێككەوتن بە پێی بەڵگەكان و نەك بە پێی "دەبێت"، پێناسە دەكات و بەرەو پێش دەبات. "پارفیت"یش لە كتێبێكدا لە ساڵی (2011)دا قسە لەبارەی "رێككەوتنی كانت" دەكات و مەبەستی بەرەو پێشبردنی ئەم بابەتەی هەیە.\nهەندێك لە فەیلەسوفانی تر وەكو "ئالین توماس"، (خوێندكاری برنارد ویلیامز)، لە كتێبی "بەها و زەمینە"دا لە ساڵی (2006)یشدا دەبینرێت كە لە جیاتی دەستەواژەی رێككەوتن دەم لە شتێك بەناونیشانی زەمینەگەرایی لە سیاسەتدا دەدات و سەرنجی دەخاتەسەر. دەتوانرێت كەم تا زۆر ئەم دوو تیۆریایە بە هاوشێوەی یەك بزانرێن، لەگەڵ ئەو جیاوازییەی كە رێككەوتن تیۆریایەكە لە ئەخلاقی رێنوێنیكار"هنجاری"دا، بەڵام زەمینەگەرایی بابەتێكە لە "بان ئەخلاق"دا و لە ژێر بابەتی مەعریفەتناسی ئەخلاقی جێگەی دەبێتەوە.\n4- كۆتا تیۆریای ئەخلاقی رێنوێنیكار"هەنجاری" دەتوانین تیۆریای فەزیلەتگەرایی بزانین و دابنێین. فەزیلەتگەرایی بە توندی دەتوانێت باری فەلسەفەی سیاسەت هەلبگرێت. بەرجەستەكردنی توخمی "كەسایەتی" لە ئەخلاقدا بۆ سیاسەت هیچ كە ئازار و دەردەێك دەرمان ناكات، بەڵكو ئازارێكیشی بۆ زیاد دەكات. چونكە دۆزینەوە كەسایەتیە گونجاوەكان بۆ سیاسەت خودی ئەمە كێشەیەكی گرنگترە كە بە سادەیی لانابرێت. لەو كەسانەی بەرگری لە فەزیلەتگەرایی دەكەن لە سیاسەتدا، "روزلیند هرستهوس"، (قوتابی فیلیپیا فوت)ە. ئەو لەم روەوە نووسینی هەیە، بەڵام نەبۆتە جێگەی سەرنجی فەیلەسوفانی دیكە. بە گشتی دەتوانرێت بوترێت فەیلەسوفانی فەزیلەتگەرا قسەی كەمیان لەبارەی سیاسەتەوە هەیە و خۆیان ناخەنە ناو ئەو كارەوە و ئەم مەیدان بۆ تیۆریاكانی دیكە بەجێ دەهێڵن.ئەم نووسینە كورتە ئەگەر دوو كاری كردبێت ئەوەلە سەركەوتنەوە نزیك بووە.\nیەكەم: ئەوەیە كە ئەوە پیشان بدات پێشبینی – چ كردار سەنتەر و چ بنەما و رێسا سەنتەر- بە تەنها ناتوانن باری قورسی سیاسەت هەڵبگرن. چونكە پێشبینی بۆ پێگەیشتن پێویستی بە هاوسەرگیری لەگەڵ تیۆریا ئەخلاقیەكانی تری وەكو رێكەوتن "قەراردارگەرایی" یان وەزیفەگەراییە.\nدووەم: بریتیە لەوەی ئەم نووسینە ئەوە روون دەكاتەوە وەزیفەگەرایی فرەشێوە "شهودگەرایی راولزی" و "رێككەوتنی"، "ئەسكنلنی" بەڵگە سەنتەر، دوو بەڵگەی باشن بۆ سیاسەتكردن. نووسەر باوەڕی وایە لەسەرووی هەموو ئەو جیاوازییانەی لە رووكەشی ئەم دوو تیۆریایەدا دەردەكەون (یەكێكیان فرەیی و پلورال و ئەویتریان لایەنی كەمینەیی)، هەردووكیان دەتوانن بە میهرەبانی لە تەنیشت یەكەوە ببنە هاوخێزان. چونكە هەردووكیان بە جۆرێك لە جۆرەكان لە مەعریفەتناسیان جۆرێك زەمینەگەرایی پەرە پێ بدەن.\n*دكتۆر حسێن دەباغ: نووسەر، خوێندكاری فەلسەفەی ئەخلاقە لە زانكۆی ردینگ – ئۆكسفۆرد.\nسەرچاوە: سایتی جنبش راە سبز.


ئاژانسی نەتەوەی یەکگرتووەکان بۆ کۆچ ھاوکاری ئاوارە تازەکانی ڕۆژئاوای ئەنبار دەکات\n2017-10-03 [06:15 AM]\nئۆپەراسیۆنی سەربازی بۆ گەڕاندنەوەی ڕۆژئاوای ئەنبار لە ١٩ی ئەیلول بە شێوەیەکی فەرمی دەستیپێکرد. لەماوەی دوو ھەفتەی ڕابردوو زیاتر لە ٨،٥٠٠ ھەزار کەس (١،٤٠٠ خێزان) ئاوارەبوون بە پێی تۆماری ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ بەدواداچوونی ئاوارەکان لەعێراق.\nدایکی عیماد لەگەڵ دوو منداڵی لە ئەلقایم ئاوارەبوون گوتی: " ھاوسەرەکەم لەلایەن داعش کوژرا زوو لەدوای ھاتنیان بۆ ئەنبار، لەو کاتەوە من زۆرم کێشاوەو بوومە تەنھا سەرچاوەیەک بۆ دابینکردنی پێداویستی ژیان بۆ منداڵەکانم، ئیتر دەستمکرد بەفرۆشتنی نانی ماڵیی بۆ دراوسێکان بۆ پشتگیری منداڵەکانم. لەکاتی ھاتنی داعش لە ناو گوندمان، بارودۆخەکە زۆر مەترسیدار بوو و دەبوایە گوندمان بەجێ بھێڵین. لە گەشتێکی مەترسیدار ھەڵاتین وە گەیشتینە حەبانییە، ئێمە ئێستا ھەست بە دڵنیایی دەکەین بەڵام ھەموو شتێکمان بەجێھێشت".\nخێزانێکی زۆر بۆ ماوەیەکی درێژ بەپێ دەڕۆیشتن، ھەندێکیان بۆ چەندین ڕۆژ بەپێ دەڕۆیشتن لەم گەرمییە تا تەنھا بگەنە شوێنێکی ئارام. زۆربەی ئاوارە تازەکان منداڵ، ئافرەت و خەڵکی تەمەندارن.\nلە سەرەتای کانوونی دووەم بەدرێژایی ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، تۆماری ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بۆ بەدواداچوونی ئاوارەکان و باری ناکاو سەرجەمێکیی دیاری کرد کە نزیکەی ٥٤,٥٤٦ تاکەکەس لە ڕۆژئاوای ئەنبار ئاوارە بوون، بەتایبەتی لە قەزاکانی عانەو ئەلقایم وە ڕاوا. زۆربەیان لەخاڵی پشکینینی کیلۆ ١٨ ڕەت بوون وە نزیکەی (٨٥٪) لەناو پارێزگای ئەنبار خۆی ئاوارەبوون، نزیکەی (٢٥,٣٠٠ تاکەکەس) لە قەزای فەلوجە ئاوارەبوون، لە رومادی (نزیکەی ١٥،١٠٠ ھەزار)، لە ھیت نزیکەی (٣,١٠٠). ئاوارەکانی تر لە پارێزگای بەغدا ئاوارە بوون (٣،٦٠٠ تاکەکەس) وە لە پارێزگای ھەولێر نزیکەی (٤,٤٠٠ تاکەکەس) ئاوارەبوون.\nلەسەرجەمی نزیکەی ٥٤,٥٤٦ ھەزار تاکەکەس لە کانوونی دووەمەوە ئاوارە بوون، لەمانەش ٣٢,٨٨٦ کەس تازە لە کامپەکان تۆمار کراون، وە نزیکەی ٢١,٦٦٠ لە شوێنەکانی دەرەوەی کامپەکان نیشتەجێبوون (٢١,١٣٢ لە شوێنەکانی تایبەت وە نزیکەی ٥٢٨ لە شوێنی ھەستیار نیشتەجێبوون).\nئەم هەواڵە 883جار خوێندراوەتەوە


ڕکابه‌ریی مالیکی و عه‌بادی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات سوود به کورد ناگه‌یێنێت\nسه‌رۆکی فراکسیۆنی گۆران تایبه‌ت بۆ کوردپرێس:\nبه‌شی عێراق و هه‌رێمی کوردستان- سروه عه‌بدولواحید له لێدوانێکدا ده‌ڵێت: کاتێک کۆده‌نگی له هه‌رێمی کوردستاندا نییه پێویست ناکات له به‌غدا خۆمان به یه‌کڕیز پیشان بده‌ین. هۆی سه‌ردانه‌که‌ی ئێمه و حیزبه‌کانی ئۆپۆزسیۆنی هه‌رێمیش بۆ به‌غدا گفتوگۆ کردن سه‌باره‌ت به بژێوی ژیانی هاووڵاتییانی کوردستان بوو.\nکوردپرێس- بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان سیاسه‌ت و په‌یڕه‌وی جیاوازی له سیسته‌می حیزبیی هه‌رێمی کوردستاندا هه‌یه. ئه‌و حیزبه یادگاری خوالێخۆشبوو نه‌وشیروان مسته‌فایه که سه‌رکرده‌یێکی پێشووی یه‌کێتی بوووه. گۆران له‌سه‌ر بنه‌مای به گه‌نج کردن و پێکهێنانی ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی ده‌جووڵێته‌وه و پاش داخرانی په‌رله‌مان و ناکۆکیی جیدی له‌گه‌ڵ پارتی دیموکراتی کوردستان ته‌عامولی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه له‌گه‌ڵ حیزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌کانی هه‌رێمی کوردستان پاش ڕووداوه‌کانی ڕیفراندۆمی 25ی ئه‌یلوول گه‌یشته قۆناغێکی نوێیه‌وه و ئه‌م جاره‌یان سه‌ربه‌خۆ و به شێوازێکی جیاواز به هاوڕێتیی دیکه‌ی لایه‌نه ئۆپۆزسیۆنه‌کان ڕێبازی گفتوگۆ کردن له‌گه‌ڵ به‌غدایان گرته به‌ر.\nگوایا ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه کاتێک نه‌یتوانی له ڕه‌خساندنی که‌شی ناڕه‌زاییدا سه‌رکه‌وتوو بێت و لایه‌نگره‌کانی له سه‌ر شه‌قامدا دژ به حکوومه‌تی هه‌رێم سامان پێبدات ئه‌م جاره‌یان "سیاسه‌تی هاوکێشه‌ی ڕاسته‌وخۆی" گرته به‌ر و بۆ په‌یڕه‌وکردنی سیاسه‌ته‌کانی ڕووی کرده به‌غدا. هه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ش و به بیانووی دانیشتنه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی لایه‌نه‌کانی ئۆپۆزسیۆنی له‌گه‌ڵ به‌غدا دیمانه‌یێکمان له‌گه‌ڵ سروه عه‌بدولواحید سه‌رۆکی فراکسیۆنی بزووتنه‌وه‌ی گۆران له په‌رله‌مانی عێراق ئه‌نجام داوه. ناوبراو بڕوای وایه به نه‌تیجه حه‌یده‌ر عه‌بادی و مالیکی هه‌ر دووکیان حزبی ده‌عوه‌ن. هیچ جیاوازییێکی نییه بۆ کورد ئه‌وه‌ی که خۆی هه‌ڵئه‌خڵه‌تێنێت بڵێ مالیکی باشتره یان حه‌یده‌ر عه‌بادی باشتره هه‌ر دووکیان نه‌هج و په‌یڕه‌و و پروگرامی حزبی ده‌عوه جێبه‌جێ ئه‌که‌ن. بۆیه کورد ئه‌گه‌ر بیه‌وێت خۆی به عه‌بادی و مالیکیدا هه‌ڵپه‌سێرێت ئه‌وا هیچ سوودێک ناکات. عه‌بدولواحید سه‌باره‌ت به سیاسه‌تی حزبی له هه‌رێمی کوردستان و نه‌بوونی به‌رژه‌وه‌ندیی نیشتمانی له سیاسه‌ته‌کانی هه‌رێم ده‌ڵێت ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێم حزبایه‌تی ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له ده‌سه‌ڵاتدا بن. بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ک مافیا مامه‌ڵه بکه‌ن به‌ڵام له راستیدا سیاسه‌ت ناکه‌ن و نه‌شیانتوانیوه سیاسه‌ت بکه‌ن.\n* کوردپرێس: گۆڕان بۆچی پێی وایه کشانه‌وه‌ی له ده‌وڵه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌م کاته‌وه که کاتێکی هه‌ستیاره له سه‌ر هه‌رێمی کوردستان تێده‌په‌ڕێت، شتێکی گونجاوه؟\n- سروه عه‌بدولواحید: ئێمه هه‌ندێک کێشه‌مان له له‌گه‌ڵ حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان هه‌یه. حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی که پێش هه‌ڵبژاردن به خه‌ڵکی دابوو دواتر له کاتی ڕێککه‌وتنمان له‌گه‌ڵ پارتی و یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ دامه‌زراندنی ئه‌م حکوومه‌ته هیچی جێبه‌جێ نه‌کردوووه. چاوه‌ڕێمان کرد که کێشه‌ی مووچه چاره‌سه‌ر بکرێت که مه‌له‌فی نه‌وت به ته‌واوه‌تی چاره‌سه‌ر بکرێت، به‌ڵام ئه‌مانه هیچی نه‌کرا. ئێمه پێیمان باش نییه له حکوومه‌تێکدا بین که ئه‌م هه‌موو گه‌نده‌ڵی و مه‌ینه‌ته‌ی به سه‌ر خه‌ڵکی هه‌رێمی کوردستان هه‌یه.\n* کوردپرێس: ئه‌حزابی ئۆپۆزسیۆنی هه‌رێمی کوردستان سه‌ردانی به‌غدایان کرد، ئه‌مه له حاڵێکدایه که به‌غدا گه‌مارویێکی یه‌کجا له سه‌ر هه‌رێمی کوردستان خستوووه. دوای ئه‌وه‌شه له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا ده‌وڵه‌تێک له سێبه‌ری ده‌وڵه‌تی دیکه له ده‌وڵه‌تی هه‌رێمی کوردستان دروست ده‌بێت چۆن ئه‌و سه‌ردانه‌ی که کراوه دیاره هه‌ندێ گفتوگۆ له ناوی کراوه. ئایا ئه‌مه بۆ خودی هه‌رێمی کوردستان خراپ نییه له‌م قۆناغه‌وه که ئه‌م دووبه‌ره‌کایه‌تییه له ناویدا ته‌شه‌نه بسێنێت؟\n- سروه عه‌بدولواحید: ئه‌مه مه‌سه‌له‌ی دووبه‌ره‌کایه‌تی نییه ئه‌گه‌ر باسی یه‌کڕیزیی ماڵی کورد بکه‌ین، یه‌کڕیزیی ماڵی کورد له کوردستانه‌وه ده‌ست‌پێده‌کات له به‌غدا ده‌ست‌پێناکات. ئێمه له کوردستان هه‌تا ئێستا نه‌مانتوانیوه یه‌کڕیزیی ڕاسته‌قینه دروست بکه‌ین. به‌داخه‌وه هۆکاره‌که‌شی دیسان پارتی دیموکراتی کوردستانه. بۆ نموونه دوو ساڵ درگای په‌رله‌مانی داخست بێ ئه‌وه بیر له‌وه بکاته‌وه که ئه‌مه کاریگه‌ری له‌سه‌ر یه‌کڕیزیی کوردیش هه‌بێ له به‌غدا. کاتێک که یه‌کڕیزی نه‌بوو له هه‌رێمی کوردستان هیچ پێویست ناکات به شێوه‌یێکی درو له به‌غدا خۆ به یه‌کڕیز پیشان بده‌ی. ئه‌وه‌ی ئێمه کردوومانه له‌گه‌ڵ دوو لایه‌نی دیکه‌دا به‌تایبه‌تی کۆمه‌ڵ، بۆ ئه‌وه‌یه که بتوانین که‌مێک له نه‌هامه‌تی خه‌ڵک که‌م بکه‌ینه‌وه به‌ڕاستی هه‌رێمی کوردستان به قۆناغێکی زۆر زۆر هه‌ستیاردا تێده‌په‌ڕێت. باری ئابووریی خه‌ڵک زۆر زۆر خراپه. حکوومه‌تیش زۆر زۆر بێ منه‌ته له خه‌ڵک بۆیه وه‌ک به‌رپرسیاریتیێک له سه‌ر شانمان هه‌وڵمان دا لێکتێگه‌یشتنێک له‌گه‌ڵ حه‌یده‌ر عه‌بادی ببێت بۆ ئه‌وه‌ی که هیچ نه‌بێت لانی که‌م مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران بدرێت.\n* کوردپرێس: به‌پێچه‌وانه‌ی یاسای هه‌رێمی کوردستان نییه؟\n- سروه عه‌بدولواحید: نا به هێچ شێوه‌یێک به پێچه‌وانه نییه. له به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه حزبین و بوونمان هه‌یه هه‌ر کاتێک بمانه‌وێ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌ر لایه‌نێکدا بکه‌ین، په‌یوه‌ندی ده‌که‌ین. په‌یوه‌ندییه‌کانمان دژی به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌رێمی کوردستان و خه‌ڵکی هه‌رێمی کوردستان نییه. په‌یوه‌ندییه‌کان بۆ خزمه‌ت کردنی هه‌رێمی کوردستان و خه‌ڵکی هه‌رێمی کوردستانه.\n* کوردپرێس: پێتان وایه که به‌غدا وڵامدانه‌وه‌یێکی هه‌بێت له به‌رانبه‌ر ئه‌و داخوازییانه‌وه له کاتێکدا که 14 ساڵ تێده‌په‌ڕێت و به‌غدا هه‌ندێک جار گرفتی بۆ هه‌رێمی کوردستان پێکهێناوه؟\n- سروه عه‌بدولواحید: به‌ڕاستی گه‌شتووینه‌ته ئه‌وه‌ی که بێ متمانه‌یێک دروست بوووه له به‌غدا به‌ڵام ئه‌بێ هه‌وڵه‌کانی ئێمه تا ئێستا ناو عێراق ده‌ژین نابێت بێ ئومێدیش بین، یانێ بێ متمانه‌یێک هه‌یه په‌س ناوێت بێ ئومێد بین له‌وه‌ی که حکوومه‌تی به‌غدا بتوانێت کێشه‌کانمان چاره‌سه‌ر بکات ئێمه به نه‌تیجه له ناو چوارچێوه‌ی عێراقدا ده‌ژین بۆیه گرینگه تفاهوماتمان هه‌بێ له‌گه‌ڵ حکوومه‌تی ئیتیحادی. من بۆ خۆم پێم وایه حکوومه‌تی ئیتیحادی چه‌ند به‌رپرسیاره له‌وه‌ی که ده‌ستووری پێشێل کردوووه، سه‌رکردایه‌تیی یه‌کێتی و پارتیش ئه‌وه‌نده به‌رپرسیارن. ئه‌وانیش به هه‌مان شێوه ده‌ستووریان پێشێل کردوووه، بۆیه ناکرێ یه‌ک تاوانبار بکه‌ین و ناتوانین به ته‌نها بڵێن حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان یان به ته‌نها بڵین به‌غدا هه‌ر دووکیان پێکه‌وه پێشێلکاری ده‌ستووریان کردوووه.\n* کوردپرێس: له چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو هه‌واڵێک سه‌باره‌ت به کردنه‌ده‌ره‌وه‌ی هاووڵاتییانی کورد له ناوچه‌گه‌لێکی پارێزگای که‌رکووک و سه‌لاحه‌دین بڵاو بوویه‌وه، ئێوه له‌و سه‌ردانه‌دا پێوشوێنگری ئه‌و بابه‌ته بووبوون؟\n- سروه عه‌بدولواحید: به‌غدا له‌م قۆناغه‌دا به‌داخه‌وه وه‌ک سه‌رکه‌وتوو مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هه‌رێمی کوردستان ده‌کات وا مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هه‌رێمی کوردستان ناکات که به‌شێک بێت له عێراق. سیاسه‌تێکی تریش په‌یڕه‌و ده‌کرێت. دیسان ته‌عریب کردنی ناوچه کوردستانییه‌کان که له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی کوردستان به‌تایبه‌تی له که‌رکووک و هه‌ندێ لادێ که‌رکووک، سه‌لاحه‌دین و دوزخورماتوو که ئه‌مانه هه‌ندێک لادێ به به‌رنامه و وه‌زاره‌تی ناوخۆ و هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی ئاگاداری ئه‌مه‌ن له‌گه‌ڵ حکوومه‌تی ئیتیحادی که به به‌رنامه ته‌عریب ده‌کرێنه‌وه و جارێکی دیکه هاورده‌ی عه‌ره‌بی بۆ ده‌هێندرێ و خه‌ڵکه کورده‌که له‌وێ ده‌رده‌کرێ. ئه‌م سیاسه‌تانه و په‌یڕه‌وکردنی ئه‌م سیاسه‌تانه خزمه‌ت به به‌رژه‌وه‌ندیی عێراق ناکات. بۆیه داواکارین و زۆر جاریش قسه‌مان له‌گه‌ڵ حه‌یده‌ر عه‌بادی کردوووه به‌تایبه‌ت له‌م سه‌ردانه‌شدا باسی ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ته‌عریبه‌مان کرد که سه‌دام حسێن به هه‌موو دیکتاتۆرییێتی خۆی نه‌یتوانی هه‌وی ئه‌م ناوچانه بسڕێته‌وه و هیچ لایه‌نی دیکه‌ش ناتوانێت هه‌وی هیچ ناوچه‌یێک بسڕێته‌وه که هه‌وه‌که‌ی کوردی بێت، شیعی بێت، سوننه بێت بۆیه ئه‌و ناوچانه ناوچه‌ی کوردستانین و ئه‌بێ حکوومه‌تی ئیتیحادی ته‌داخول بکات بۆیه ئه‌م حه‌مله‌یه یان خۆد ئه‌مانه نه‌هێڵێت.\n* کوردپرێس: هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئه‌مساڵ باڵانسی هێز له‌وانه‌یه باڵانسی هێز له عێراق بگۆڕێت به‌رانبه‌ره که دوو باڵه له ناو شیعه‌کان که‌وتوووه یه‌کی باڵی مالیکی و یه‌کی باڵی عه‌بادییه. پێتان وایه که کورد چۆن ده‌توانێت ده‌رفه‌ت له‌و دووبه‌ره‌کایه‌تییه‌ی ناوانی ماڵی شیعه بۆ خۆی به‌ده‌ست بێنێت و ده‌رفه‌تێک بۆ خۆی بڕه‌خسێنێت؟\n- سروه عه‌بدولواحید: له نه‌تیجه‌دا شیعه‌ن یانێ عه‌بادیش و مالیکی به‌رژه‌وه‌ندییه گشتییه‌کانی شیعه ده‌پارێزن و کورد ئه‌گه‌ر پێی وابێت ده‌توانێت له‌سه‌ر ئه‌مه یاری بکات مالیکی و عه‌بادی تا چه‌ند ئه‌توانێت خۆی سوودمه‌ند بێت ناتوانێت له به‌ر ئه‌وه به نه‌تیجه کورد خۆی زه‌ره‌رمه‌ند ئه‌بێت. من پێم وایه کورد ئه‌بێ جارێ ختابێکی هه‌بێ که چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ عێراقدا ده‌کات ئایا ئه‌یه‌وێ له‌گه‌ڵ عێراقدا بمێنێته‌وه به‌تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی که ڕیفراندۆم فه‌شه‌لی هێنا و شکستی خوارد پێویسته پێداچوونه‌وه‌یێک به هه‌موو سیاسه‌تی کورددا بکرێت له به‌غدا تا ئێستا سیاسه‌تێکی هه‌ڵه په‌یڕه‌و کراوه و تا ئێستا نه‌توانراوه کورد مافه‌کانی خۆی به ته‌واوه‌تی به‌ده‌ست بهێنێت بۆ نموونه ئێمه له 2003 که چووینه که چووینه‌ته به‌غدا کێشه‌ی زه‌وینمان هه‌بوووه هه‌تا ئێستا ئه‌م کێشه‌یه به‌رده‌وامه. بۆیه من پێم وایه به نه‌تیجه حه‌یده‌ر عه‌بادی و مالیکی هه‌ر دووکیان حزبی ده‌عوه‌ن. هیچ جیاوازییێکی نییه بۆ کورد ئه‌وه‌ی که خۆی هه‌ڵئه‌خڵه‌تێنێت بڵێ مالیکی باشتره یان حه‌یده‌ر عه‌بادی باشتره هه‌ر دووکیان نه‌هج و په‌یڕه‌و و پروگرامی حزبی ده‌عوه جێبه‌جێ ئه‌که‌ن ئه‌م حزبه، حزبێکی عه‌قائێدییه. من پێم وایه هیچ که‌م نییه له‌و حزبه عه‌قائێدییانه‌ی دیکه که خه‌ته‌رن بۆ سه‌ر کۆمه‌ڵگا. هیوادارین له قۆناغی داهاتوودا ئه‌وه‌ی که ئه‌بێته سه‌رۆک‌وه‌زیران، حزبی نه‌بێت. ڕاسته حزبێک پاڵپشتی بکات به‌ڵام ئه‌ندامی مه‌کته‌ب سیاسی ئه‌و حزبه نه‌بێت یا خۆد سه‌رکردایه‌تیی ئه‌و حزبه نه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت بیر له‌وه بکاته‌وه که ئیش بۆ هه‌موو عێراق بکات. ئه‌مانه ئێستا بیر له به‌رژه‌وه‌ندیی حزبه‌که‌یان ده‌که‌نه‌وه چ حه‌یده‌ر عه‌بادی بێت چ مالیکی بێت. به نه‌تیجه بینیمان حه‌یده‌ر عه‌بادی له مامه‌ڵه کردن یا له گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌یمه‌نه‌ی ده‌سه‌ڵاتی عێراقی بۆ سه‌ر که‌رکووک و ناوچه جێناکۆکه‌کان بینیمان چۆن وه‌ک سه‌رکه‌وتوو خۆی پیشان دا. مالیکیش هه‌ر به‌مان شێوه‌یه جیاوازییان نییه.\n* کوردپرێس: هه‌موو لایه‌نه‌کان ده‌ڵێن یه‌کڕیزیی ماڵی کورد به ڕای ئێوه له هه‌رێمی کوردستان شتێک به ناوی فه‌رهه‌نگی سیاسی بوونی هه‌یه که ئێمه باسی یه‌کڕیزیی ماڵی کورد ده‌که‌ین ئه‌مه تیئۆرییێکی فه‌لسه‌فییه لانی که‌م 400-500 ساڵه خه‌ریکن له‌سه‌ری کار ده‌که‌ن. ئێمه ئه‌و شته‌مان هه‌یه له هه‌رێمی کوردستاندا؟\n- سروه عه‌بدولواحید: من پێم وایه حزبایه‌تی هه‌یه تا ئێستا سیاسه‌ت کردن نه‌گه‌شتۆته ئه‌و ئاسته سیاسییه به‌رزه‌ی که بتوانێت مامه‌ڵه‌ی سیاسی له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌نه‌کاندا بکات بۆ نموونه ئێمه له مه‌سه‌له‌ی ڕیفراندۆمدا ئه‌گه‌ر سیاسییانه بیرمان بکردایێته‌وه یا خۆد ئه‌وانه‌ی که ئه‌و بڕیاره‌یان دا سیاسییانه بیریان بکردایێته‌وه ئه‌و بڕیاره‌یان نه‌ئه‌دا بچن به‌ره‌و ڕیفراندۆم و هه‌موو ده‌ستکه‌وته‌کانی کورد له ده‌ست بده‌ن. بۆیه حزبایه‌تی ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له ده‌سه‌ڵاتدا بن. بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ک مافیا مامه‌ڵه بکه‌ن به‌ڵام له راستیدا سیاسه‌ت ناکه‌ن و نه‌شیانتوانیوه سیاسه‌ت بکه‌ن.


كه‌یوان ئازاد 08/03/2021\nدۆزینەوەى (نووسین) و وەرچەرخان لە نووسینەوەی مێژووى كوردستان و كورد\n(نووسین) بە سەرەكیترین هۆكاری دەرخستنى تۆمار و لایەنە شاراوەكانى مێژووى ژیان دادەنرێت، چونكە بەهۆیەوە دەزانرێت، كە ژیان لە كەیەوە و چۆن دەستى پێكردووە؟ هەر بۆیە بە دۆزینەوەی نووسین دەگەینە كۆنترین مێژووى نووسراوى ژیان، نەك لە كوردستان، بەڵكوو لە سەرتاسەرى جیهانیشدا.\nكاتێكیش بە تۆمارە مێژووییەكاندا ڕۆ دەچین، دەگەینە ئەوەی كە یەكەمین هەوڵى دۆزینەوەی نووسین لە مێژوودا بۆ (سۆمەرییەكان) دەگەڕێتەوە. ئەوەش دواى ئەوەی لە شارى (ئەریدۆ)ى ئەوپەڕى باشووری خۆرائاوی وڵاتى عێراقی ئیمڕۆ، لە رۆخى چەپی ڕووبارى فورات، لە دەوروبەری ساڵی (3500- 3400پ.ز) پیتیان دۆزییەوە.\nدواتر لە ساڵی (3200پ.ز) وشە و دواتر و لە ساڵی (2800پ.ز) ڕستەشیان دۆزییەوە. بە دۆزینەوەی (وشە و ڕستە)ش، نووسین كەوتە سەر ڕاستەڕێى خۆی و مێژووى سەردەمەكەى و پێش خۆى تۆمار كرد. لەم ڕووەشەوە سۆمەرییەكان وەك یەكەمین كۆمەڵى سەر ڕووی زەوی، نووسینیان لە تۆماری پادشا و پەرەستگەكاندا بەكار هێنا.\nبەو پێیەش بێت، بەر لە (2800پ.ز) هیچ جۆرە نووسینێك جگە لە پیت و وشە نەبووە، جگە لە چەند تۆمارێكی هونەری سادەی وێنەی سەر دیواری ئەشكەوتەكان و لاپاڵی چیاكان. دیارە بەو پێیەی مەڵبەندی سۆمەرییەكان ناوچەكانی باشووری عێراقی ئیمڕۆ بووە، بۆیە ئەو دۆزینەوە مێژووییە دوای چەند سەد ساڵێك ئاسایی گەیشتووەتە كوردستان.\nلە لایەكی دیكەوە، وەك زانراوە یەكەم نووسین لەسەر گڵ و قوڕ بووە و دواتر لەسەر دار و گەڵای درەختەكان نووسراوەتەوە. میسرییە كۆنەكانیش (قامیش-القصب البردی)یان بۆ دروستكردنی كاغەز بەكار هێناوە و دواتر لەسەریان نووسی. ڕۆمەكانیش لەسەر (ئاوریشم) دەستیان بە نووسین كرد.\nبەڵام سەبارەت بە دانیشتووانی كۆنى كوردستان و هەروەها كوردیش وەك نەتەوەیەكی دێرینی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان، نووسینیان لە سۆمەرییەكانەوە وەرگرتووە. دیارە ئەگەر ئەو بۆچوونەش سەلمێنرا، كە ڕیشەی سۆمەرییەكان بۆ كوردستان دەگەڕێتەوە، ئەوا ئیتر گومان لەوەدا نامێنێت كە سەروەریی دۆزینەوەی نووسین بۆ دانیشتووانی ڕەسەنی كوردستانی كۆن دەگەڕێتەوە.\nنابێت ئەوەش لە یاد بكەین، كە هەریەك لە دەسەڵاتدارەكانی مێژووی عێراقی كۆن، وەك (ئیمپراتۆڕیی ئاشووری/ 2500-612پ.ز) و (ئیمپراتۆڕیی ئەكەدی/ 2334-2154پ.ز)و (ئیمپراتۆریی بابلی یەكەم/ 1894-1595پ.ز) لەپاڵ سۆمەرییەكان، بەهۆى دۆزینەوەى نووسینەوە، پرۆسەی خوێندنیان داهێنا.\nتەنانەت (حامورابی/1792-1750پ.ز) شەشەمین پادشاى دەوڵەتی بابلی یەكەم، بە یەكەمین پادشای عێراقی كۆن ئەژمار كراوە، كە نووسینى خستە پرۆسەی خوێندنەوە. هەر بۆیە زۆر پێدەچێت ئەو پرۆسەیە لە ڕێگەی ئەوانەوە هاتبێتە كوردستان. خاڵێكی بەهێزی ئەو ڕایەش، واقیعێكی مێژووییە، كە (گوتییەكان) وەك كۆنترین دانیشتووانی شاری (كەركووك) و دەوروبەری، لە هەزارەی سێیەمی پێش زایین توانییان لەنێوان ساڵانی (2330-3210پ.ز) ئیمپراتۆڕیی ئەكەدی بڕووخێنن و بۆ ماوەی (120) ساڵ فەرمانەڕەوایەتیی ناوەڕاست و باشووری عێراقی ئەمڕۆ بكەن.\nدوای ئەوانیش كاشییەكان وەك كۆمەڵێكی تری كوردستانی كۆن، كۆتاییان بە دەسەڵاتی ئیمپراتۆڕیی بابلی یەكەم هێنا و لەنێوان ساڵانی (1595-1162پ.ز) فەرمانڕەوایەتیی ناوەڕاستی عێراقیان كرد. هەروەها مادەكانیش لە هەرێمی موكریانی خۆرهەڵاتی كوردستانەوە، لە ساڵی (612پ.ز) كۆتاییان بە ئیمپراتۆریی ئاشووری هێنا.\nبەوەش هەر (سێ) ئیمپراتۆری گەورەی مێژوویی عێراقی كۆن، لەلایەن (سێ) كۆمەڵی كوردستانییەوە كۆتاییان پێهێنرا. ئەوانەش دەمانگەیەننە ئەوەی كە بەهۆی ئەو پەیوەندی و شاڵاوانەوە، نووسین و خوێندن گەیشتە كوردستان و دانیشتوانەكەی، بەڵام خاڵی گرنگ و شاراوە ئەوەیە، كە تا ئێستا وردەكاریی مێژوو و شوێن و ئەو كەسایەتییانەی پرۆسەكەیان هێنایە كوردستان ونە و جێگای پرسیارە!\nلە لایەكی دیكەوە، ئەوەی بۆ پسپۆرانی مێژوو و مێژوونووسان ساغ بووەتەوە ئەوەیە، كە سەرەتا نووسین وەك بەهرەیەكی خودایی سەیر كرا و ناوی (پیرۆز)ی لێ نرا. بەهۆی ئەوەشەوە بۆ كەسانی ئاسایی نەبووە كار بە نووسین بكەن. واتە ئەو كارە تایبەت كرا بە كۆشك و تەلاری پادشا و میر و پەرەستگەكان، بۆیە وەك سەرەتا و تا دوا سەردەمەكانی قۆناغی مێژووی كۆنیش هەر وابەستە بە دەسەڵاتداران و پیاوانی ئایینی بوو.\nكوردستانیش وەك پێگەیەكی دەركەوتنی سەرەتاكانی نووسین تێیدا، لە پەرەستگاكانی كوردستانەوە دەستى پێكرد و لەلایەن پیاوانی ئایینییەوە كاری پێ كرا. بەمەبەستی پەلكێشكردنی پادشا و میر و دەسەڵاتدارەكانیش بۆ ژێر سێبەر و دەسەڵاتی ئایینی و پەرەستگاكانیش، ئەو دەسكەوتە مەزنە لەلایەن پیاوانی ئایینییەوە بۆ كۆشك و تەلار و دیوەخانی پادشا و میرەكانی كوردستان گوازرایەوە و پێیان فرۆشرایەوە.\nئامانج لەو كارەش ئەوە بوو، تا بۆ لەوەودوا هیچ پادشا و میر و دەسەڵاتدارێك لە فرمان و داوا و ئەركەكانی پەرەستگە و پیاوانی ئایینی لانەدەن و لە دەسكەوت و سامانەكانیان بێبەشیان نەكەن. ئەوەی لە مێژووى نووسینیش لە كوردستانى كۆن دۆزراوەتەوە ئەوەیە، كە لە چەند ناوچەیەكی كوردستان چەند نووسراو و بەڵگەنامەیەك دۆزراونەتەوە، كە مێژووى سەردەمەكەیان دەگێڕنەوە. وەك تۆمار و نامەی پادشایانى میتانى بۆ فیرعەونەكانى میسر لە هەزارەی دووەمی پێش زایین، تا بە تۆمارى پادشایانى خالدى دەگات، لە هەزارەی یەكەمی پێش زایین.\nتۆمارى پادشایانى میتانی بە نووسینی بسماری و بە زمانی میتانی نووسراون. هەرچى تۆمارى پادشایانى خالدییە، بە نووسینی بسماری و بە زمانی خالدی (زمانی دەوڵەتی ئورارتو) نووسراون. نووسراوەكانیش بۆ چەند پادشایەكی میتانى و خالدى دەگەڕێنەوە.\nماوەتەوە بڵێین، مێژووی دۆزینەوەی نووسین و بڵاوبوونەوەی بە كوردستاندا، دوای چەندین سەدە لە دۆزینەوەی گەیشتە توێژی بازرگانان و بەدوایدا بۆ كاسبكاران گوازرایەوە، بەڵام بۆ توێژەكانی خوارەوەی كۆمەڵ، زۆر لەوە دوا كەوت كە مێژوو چاوەڕوانی بوو.


!ئایا ئەفغانستان خێڵی حەمە نییە بە گەورەیی؟\nدەپرسن بۆچی ئەفغانستان بە ئەمڕۆ گەشت؟\nبۆچی خەڵکی ئەفغانستان ئێستا پەنجەی پەشیمانیان دەگەزن! منیش دەڵێم بیرکردنەوەی خەڵکەکەی هەر ئەو جۆرە حکومەتەی قابیلە، خوا کێونەبینێ بەفری تێ ناکا،\nچەند ساڵێکی تریش حکومەتێکی وەکو تاڵیبان لەکوردستانە بێسنور و بێخاوەنەکەی خۆمان دروست دەبێت، جا ئینجا خەڵکی قەدری عافێت دەزانێت، جارێ خەڵکی ئەفغانستان لەکوێیانە!\nماوەیەکی تر ترشیات و ئاوی دەبەشیان لێ حەرام دەکرێت، هاکا دەستیان کرد بە حەلاق (سەرتاش) کوشتن، زانکۆ دادەخرێ و تەکێ و مزگەوت ئاوەدان دەکرێتەوە، کوردستان ئەزمونێکی کەمی هەیە لەو بوارە لە خێڵی حەمە و هەڵەبجە، بەڵام ئەوە نەبوە بەڕابردوو چونکە ڕۆژانە بە چاوی خۆمان حەملەی بە داعش بوون و بە تاڵیبان بوون لە کوردستان دەبینین و کەسیش نقەی لێوە نایات.\nئاخر پێمان خۆشبێت یان نا ئیسلامی سیاسی ئێستا دەستی بەسەر هەموو سێکتەرەکانی داد، تەندرووستی ، پەروەردە ، خوێندنی باڵا، داگرتوە ، و زۆر بەخێرایش بەرهەمی ئەم دەست بەسەرداگرتنانە دەبینین. ئیدی وایە، نەوت و خاڵە گومرگیەکان و داهاتی ناوخۆ بۆ بەرپرسەکان، داد و پەروەردەو تەندروستی و خوێندنی باڵاش بۆ ئیسلامی سیاسی!\nچاوەڕوانبن بە ماوەیەکی کەم بەرهەمەکەی دەبینن، هەروەکو چۆن خۆیان بەئاشکرا لە پایتەختی بەناو ڕۆشنبیریەوه بە ڤیدیۆ مەلا و بانگ خوازەکانیان هاوار دەکەن بەم نزیکانە دەبینە باشترین قەساب بۆتان! یەکێکی تر دەڵێ سوکتان دەکەین!\nلەبەرامبەردا بەرپرسەکان شەڕیانە لەسەر داهات کۆکردنەوە و بە ئەستەمیش یەکێکیان لەخەمی نەتەوە، هزر، ژیان ،ڕۆشنبیری، پەروەردە، کۆمەڵدا نیە، باس باس نەوتەکەیەو هیچی تر وا گازیشی هاتەسەر وهێنەدەی لەخەڵکی بێ ئاگا دەبن. جا کە نەوت و گاز بۆ بەرپرسان جێگەی حەشیش و تلیاک و ئەفیونی گرتەوە\nکەواتا دوو هەڵبژاردنمان لەبەردەستە:\nئەوروپا خۆت بگرە هاتم،\nهەموومان داعش بوونێک قەرزارین!


دەیان کۆڵبەر لە سنووری سەقز لە نێو بەفردا ماونەتەوە\n14:43 - 1 February 2020\nهەنگاو: دەیان کۆڵبەر بە هۆی بارینی بەفرێکی زۆر لە بەرزاییەکانی ناوچەی سەرشیوی سەقز ون بوون.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، نزیک ٥٠ کۆڵبەرکە شەوی ڕابردوو روویان لە بەرزاییەکانی سنوری شاری سەقز کردبوو، لە شوێنێک بە ناوی “چەمی میشاو” ون بوون و چارەنووسیان نادیارە.\nژن برای یەکێک لە کۆڵبەرە ون بووەکان کە خۆی بۆ یارمەتی و دۆزینەوەیان گەیشتووەتە ناوچەکە، لە پەیوەندیەکی تەلەفۆنی لەگەڵ هەنگاو ڕایگەیاند: “ئەم پەنجا کۆڵبەرە خەڵکی دوو گوندی ”دەرەزیارەت و سێفەتاڵ” بوون و سەڕەڕای ئەوەیکە خەڵکی ناوچەکە بە چری بە دوویاندا دەگەڕن، تا ئێستا هیچ زانیارییەک لە سەر چارەنووسیان لەبەر دەستدا نیە”.\nئەو کەسە بە هۆکاری ئەمنی نەیویست ناوی ئاشکرا بێت، بە هەنگاوی ڕاگەیاندووە: “تا ئیستا هیچ ناوەندێکی حکوومەتی سەڕەڕای پەیوەندی گرتن پێیانەوە بەدەم داواکاریمانەوە نەهاتوون و خەڵک بە دەستی بەتاڵ بۆ دۆزینەوەی ئەو کۆڵبەرانە ڕەوانەی ناوچەکە بوون.\nئەم هەواڵە نوێ دەکرێتەوە\nکاتژمێر ٣ بە کاتی تاران\nهەموو کۆڵبەرەکان دۆزراوەنەتەوە و باری تەندروستییان جێگیرە، برای یەکێک لە کۆڵبەرەکان لە پەیوەندییەکی تەلەفوونیدا ئەو هەواڵەی بۆ هەنگاو پشتڕاست کردەوە.\nکاتژمێر ٦ بە کاتی تاران\nیەکێک لەو کۆڵبەرانەی کە ڕزگاری بووە لە پەیوەندییەکی تەلەفوونیدا بە هەنگاوی ڕاگەیاند کە، دوو کۆڵبەر بەناوەکانی "ئەمیر" خەڵکی گوندی "دەرە زیارەت" و "ئەمیر" خەڵکی گوندی "تورجان" بەجێ ماون و چارەنووسیان نادیارە.\nیەکێک لەو دوو کۆڵبەرە توانای ڕێکردنی نەبووە و ئەو کۆڵبەرەکەش لەلای ماوەتەوە.


زانایان نزیک کەوتوونەتەوە لەو ئامانجەی کە لەمێژە بیری لێدەکەنەوە، ئەوەیش ئەوەیە کە بە ڕێگای تاقیکردنەوەی خوێن بتوانن نیشانەکانی شیانی توشبوون بە نەخۆشی ئەلزەهایمەر و چەند جۆرێکی تری نەخۆشییەکانی مێشک دیاری بکەن.\nڕۆژی دووشەممە لە کۆنفرانسی ڕێکخراوی نێونەتەوەیی بۆ ئەلزەهایمەر، 6 گروپی لێکۆلەر دوواین ئەنجامی چەندین جۆر تاقیکردنەوەیان خستە ڕوو، لە ناویاندا ئەو تاقیکردنەوەیەش کە وا دیارە لە سەدا 88 ی ڕاست بێت بۆ دیاری کردنی نەخۆشی ئەلزەهایمەر.\nپزیشکان هەوڵ دەدەن بتوانن لەگەڵ تاقیکردنەوە ئاساییەکاندا هەڵسەنگاندن بۆ زۆربەی نەخۆشییەکانی مێشکیش بکەن تا بزانن کێ تاقیکردنەوەی چڕتری پێویستە. ئەو تاقیکردنەوانەی لە ئێستادا بەکاردێن وەکو وێنەی مێشک و تاقیکردنەوەی ئاوی مێشک هەم نرخەکەیان گرانە و هەم ئاسانیش نین لە کاتی تاقیکردنەوەی ئاساییدا ئەنجام بدرێن.\nماریا کاریلۆ بەرپرسی باڵای ڕێکخرای ئەلزەهایمەر دەڵێت " ئێمە پێویستمان بە شتێکی خێراتر هەیە، پێویست ناکات لەسەداسەد دروست بێت تا لە تا قیکردنەوەکاندا بەکاری بهێنین."\nدکتۆر ڕیچارد هودس، بەڕیوەبەری ئینستتوتی نیشتمانی بەساڵاچوون، ئەو ئەنجامە نوێیانە زۆر بە هیوابەخش ناودێر دەکات و دەڵێت لە ماوەیەکی کورتدا تاقیکردنەوەی خوێن بەکار دێت بۆ چاودێری کردنی ئەوانەی بەشداری ئەو لێکۆڵینەوانە دەکەن کە لەلایەن حکومەتەوە بودجەیان بۆ دابین دەکرێت، هەرچەندە کاتێکی زیاتری پێدەچێت تا بتوانن بەهاکانی تاقیکردەنەوەکان لە خزمەتگوزاری ئاسایی تەندروستیدا جێگیر بکرێت.\nئەو گوتیشی لە ماوەی ساڵی ڕابوردوودا " ئێمە پێشوەچوونێکی بەرچاومان لە پڕۆسەکەدا بینی بە شێوەیەک خێرا بەڕێوەچوو کە چاوەڕوانمان نەدەکرد."\nنزیکەی 50 ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا نەخۆشییەکانی مێشکیان هەیە و ئەلزەهایمەر یەکێکە لە هەرە باوەکان.\nچارەسەرێکی تەواوەی ئەم نەخۆشییە نییە، زانستی پزیشکی لە ئێستادا تەنها دەتوانێت بە شێوەیەکی کاتی نیشانەکانی کەم بکاتەوە. دەیان هیوا بۆ چارەسەرکردنەکان سەرکەوتوو نەبوون. پزیشکان لەو بڕوایەدان ئەو خەڵکانەی کە لە لێکۆڵینەوەکاندا بەشدار بوون کێشەی مێشکیان لە ئاستێکی زۆردا بووە یان لە ئەلزەهایمەر زیاتریان هەبووە.\nلە ئێستادا بەو هیوایەن بە ڕێگای تاقیکردنەوەی خوێن ئەو کەسانە لە لێکۆڵینەوەکاندا بەشدار بن کە تەنها نیشانەکانی نەخۆشی ئەلزەهایمەریان تێدایە.


سەڵاحەددین بەهادین دەتوانێت هاوپەیمانی هیوا بكاتە لیستێكی هەڵبژاردن؟\nوردەكاری هەوڵەكانی سەڵاحەددین بەهادین بۆ رێكخستنەوەی ناو ماڵی گۆڕان\nیەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ماوەی دوو مانگ زیاترە هەوڵی دروستكردنی هاوپەیمانێتی دەدات لەنێوان لایەنەكانی دەرەوەی یەكێتی و پارتی، بەئامانجی كۆكردنەوەی تەواوی دەنگە ناڕازییەكانی هەرێم لەچوارچێوەی لیستێكی هەڵبژاردندا.\nبەهۆی هەمواركردنەوە یاسای هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، حیزبە بچوكەكانی هەرێم زیانێكی گەورەیان بەردەكەوێت و بەشێك لەو حیزبانە بەئەگەرێكی زۆرەوە كورسییە پەرلەمانییەكانیان لەدەست دەدەن. بۆیە هەر یەك لەو لیستانە لەدوای پەسەندكردنی هەمواری یاسای هەڵبژاردنەوە كەوتونەتەخۆ بۆ ئەوەی بەكەمترین زیان لەو هەڵبژاردنە دەربچن. بۆ ئەوەی ئەو حیزبە بچووكانە لەمەترسی لەدەستدانی كورسییەكانیان دەربچن پێویستە هاوپەیمانێتی بكەن لەنێوان خۆیاندا.\nیەكگرتووی ئیسلامی كوردستان و كۆمەڵی دادگەری كوردستان كە لەئێستادا بەهەردووكیان خاوەنی چوار كورسی پەرلەمانین. چەند كۆبونەوەیەكی هاوبەشیان كردوەو گفتوگۆیان لەبارەی ئەو میكانزمانە كردووە كە دەبێتە هۆی ئەوەی پارێزگاری لەكورسییەكانیان بكەن. چونكە ئەگەر هەر یەك لەو دوو حیزبە بەتەنیا بچنە هەڵبژاردنەوە ئەگەرێكی زۆرە هەر چوار كورسیەكەیان لەدەست بدەن.\nبەپێی زانیارییە تایبەتیەكان لەكۆبونەوەیەكی تایبەتی نێوان یەكگرتووی ئیسلامی و كۆمەڵی دادگەری پێشنیاری ئەوە كراوە كە هەوڵ بدەن هاوپەیمانێتی هیوا لەئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بكرێتە لیستێكی هەڵبژاردن.\nسەرەتا لەبارەی ئەو پێشنیارەی یەكگرتووی ئیسلامییەوە، كۆمەڵی دادگەری رەتیان كردووەتەوە ئەوان هەوڵبدەن هاوپەیمانێتی هیوا بكرێتە لیست. بیانوەكەی كۆمەڵی دادگەری ئەوە بووە كە بزوتنەوەی گۆڕان كۆتایی هاتووەو پێویست ناكات كۆمەڵ و یەكگرتوو لەسەر حیسابی خۆیان ئەو حیزبە لەئەنجومەنی نوێنەران بكەن بەخاوەنی كورسی.\nبەڵام یەكگرتووی ئیسلامی پێیان وابووە كە ئەوان وەك دوو هێزی ئیسلامی ناتوانن بەتەواوی نوێنەرایەتی خەڵكی نارازی بكەن. بەڵكو پێویستە ئەو لیستەی دروستی دەكەن لیستێكی ئایدۆلۆژی نەبێت و هەمو خەڵكی كوردستان بەلیستی خۆیانی بزانن.\nئەم كۆبونەوەیە دەبێتە بناغەی ئەوەی كە كار لەسەر دروستكردنی لیستێكی هاوبەشی نێوان هەر یەك لەبزوتنەوەی گۆڕان و یەكگرتوی ئیسلامی و كۆمەڵی دادگەری و نەوەی نوێ بكرێت.\nسوڵحی ناوخۆی گۆڕان\nیەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، موسەننا ئەمینی پەرلەمانتاری حیزبەكەیان رادەسپێرن كە قسە لەگەڵ پەرلەمانتارەكانی بزوتنەوەی گۆڕان بكەن بۆ ئەوەی پێیان بوترێت كە یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان دەیەوێت ئەو پەرلەمانتارانەی بزوتنەوەی گۆڕان بگەڕێنێتەوە ناو حیزبەكەیان بۆ ئەوەی سود لەناوبانگی ئەو پەرلەمانتارانە وەربگیرێت بۆ بەدەستهێنانی ژمارەیەك كورسی پەرلەمانی.\nئەو پەرلەمانتارانەی بزوتنەوەی گۆڕان بەو هەوڵەی یەكگرتوی ئیسلامی رازی دەبن بەو مەرجەی ئەو پەرلەمانتارانە لەچوار بازنەی جیاوازی پارێزگای سلێمانی خۆیان كاندید دەكەن و هیچ پەیوەندییەكی حیزبییان بەگۆڕانەوە نابێت.\nگفتوگۆكان ئێستا لەقۆناغی كۆتاییدان، لەچەند رۆژی رابردوو خودی سەڵاحەددین بەهادین سەردانی مەكۆی سەرەكی بزوتنەوەی گۆڕانی كرد بۆ ئەوەی گفتوگۆ لەگەڵ رێكخەری گشتی ئەو بزوتنەوەیە بكات.\nلەو كۆبونەوەیەدا عومەری سەید عەلی تەحەفوزی زۆری هەبووە لەسەر گەڕانەوەی ئەو پەرلەمانتارانە بۆ نێو بزوتنەوەی گۆڕان. لای خۆیەوە عومەری سەید عەلی چاوی لەهاوپەیمانێتیكردنە لەگەڵ هەر یەك لەپارتی و یەكێتی. نەك گرەو لەسەر گەڕانەوەی ئەو پەرلەمانتارانە بكات كە لەماوەی رابردوودا هیچ ئیلتیزامێكی حیزبی بزوتنەوەی گۆڕانیان جێبەجێ نەكردووە.\nپلانی یەكگرتووی ئیسلامی\nسێ پارێزگاكەی هەرێمی كوردستان لەهەڵبژاردنی رابردووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، سێ بازنەی هەڵبژاردن بوو، بەڵام بۆ هەڵبژاردنی ئەمجارە كراوە بە 12 بازنەی هەڵبژاردن.\nبەهۆی ئەو فرە بازنەییەوە جگە لەپارتی و یەكێتی هێزەكانی دیكە بەبێ دروستكردنی هاوپەیمانێتی ناتوانن ببن بەخاوەنی كورسی پەرلەمانی. چونكە دۆخی هیچ كام لەو هێزانە هی ئەوە نییە بتوانن لەسەر ئاستی ئەو بازنانەی دیاریكراون ببن بەخاوەنی كورسی پەرلەمانی.\nبۆ نمونە یەكگرتووی ئیسلامی لەپارێزگای دهۆك لەهەڵبژاردنی رابردوودا خاوەنی نزیكەی پەنجا هەزار دەنگ بوو لەسەرتاسەری ئەو پارێزگایە ئینجا توانی كورسییەكی پەرلەمانی بباتەوە، بەڵام ئەمجارە ئەستەمە بتوانێت هیچ كورسییەك ببات، چونكە دەنگەكانی دابەش دەبن بۆ سەر سێ بازنەی هەڵبژاردن ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی لەهیچ كام لەو بازنانە نەتوانێت كورسی بباتەوە.\nلەپارێزگای هەولێر، خاوەنی 25 هەزار دەنگ بوو بەو هۆیەوە نەیتوانی هیچ كورسییەك لەو پارێزگایە بباتەوە، لەئێستادا كە پارێزگای هەولێر بووە بەچوار بازنەی هەڵبژاردن لەو حاڵەتە ئەستەمە ئەو حیزبە بتوانێت هیچ كورسییەكی پەرلەمانی ببات. بەڵام لەپارێزگای سلێمانی بەنزیكەی 45 هەزار دەنگ توانی كورسییەكی ئەنجومەنی نوێنەران بباتەوە، بەڵام ئێستا ئەو پارێزگایە بوەتە پێنج بازنەی هەڵبژاردن، بەم هۆیەوە دەنگەكانی یەكگرتوو دابەش دەبن بەسەر پێنج بازنەو ئەستەمە یەكگرتوو بەبێ هاوپەیمانێتی هیچ كورسییەك لەو پارێزگایە بباتەوە. ئەم دۆخە بۆ كۆمەڵی دادگەری و بزوتنەوەی گۆڕانیش هەمان شتە، بەڵام لەئەگەری هاوپەیمانێتیكردن رەنگە بتوانن پارێزگاری لەبەشێك لەكورسییەكانیان بكەن.\nبۆیە یەكگرتووی ئیسلامی كورستان دەیەوێت رێككەوتنێكی گشتگیر لەگەڵ هەر یەك لەبزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی دادگەری بكات بۆ هەر پێنج بازنەكەی پارێزگای سلێمانی بەشێوەیەك لەهەر بازنەیەك تەنیا دوو كاندیدیان هەبێت كاندیدەكانیش ئافرەتێك و پیاوێك بن. لەپارێزگای هەولێریش لەكۆی چوار بازنە تەنیا لەسێ بازنە كە ئەگەری بردنی كورسیان هەیە یەك كاندیان هەبێت. لەپارێزگای دهۆكیش لەكۆی سێ بازنە تەنیا لەدوو بازنە كاندیدیان هەبێت. واتە بەكۆی گشتی ئەو هاوپەیمانێتییە 15 كاندیدیان هەبێت. بەڵام تا ئێستا هیچ كام لەهەوڵەكانی یەكگرتوی ئیسلامی نەگەیشتووەتە ئەنجام.\nلەئەگەری سەرنەگرتنی هەوڵەكان چی رودەدات؟\nئەو هەوڵانەی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان لەئێستادا پێیانەوە سەرقاڵە تا ئێستا هیچ ئەنجامێكی نەبووە، ئەگەر بتوانرێت تەواوی هێزەكانی دەرەوەی پارتی و یەكێتی لەچوارچێوەی هاوپەیمانێتییەك كۆبكرێنەوە ئەگەری زۆرە ئەنجامێكی هەبێت بۆ هێزە ناڕازییەكانی هەرێم، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە لەئەگەر سەرنەگرتنی ئەو هەوڵانە چی رودەدات؟ بەپێی ئەو داتاكانی هەڵبژاردنی رابردوو بێت هەر یەك لەكۆمەڵی دادگەری و یەكگرتووی ئیسلامی ئەگەر بەدوو لیستی جیاوازی لەتەواوی بازنەكان كاندیدیان هەبێت ئەوا لەسەرتاسەری كورستاندا ناتوانن هیچ كورسییەكی پەرلەمانی ببەنەوە. هەرچی بزوتنەوەی گۆڕانە كە لەئێستادا لەدۆخێكی خراپی سیاسییدایەو ناتوانرێت بەتەواوی چارەنوسی یەكلایی بكرێتەوە، بەڵام بردنی كورسی پەرلەمانی بۆ بزوتنەوەی گۆڕان بەم دۆخەی ئێستایەوە ئەستەمە.