ئامۆژگارییەکانی بورجەکەت بۆ ئەمڕۆ\nپێشبینی بورجەکان بۆ ئەمڕۆ (١٢- ٨- ٢٠١٦):\nئەمڕۆ رەنگە لەگەڵ کەسێکدا زیاتر تێکەڵاو بیت کە ماوەیەکی زۆرە دەتەوێت پەیوەندی لەگەڵدا دروست بکەیت. گەر بوارت بۆ رەخسا لەگەڵ ئەو کەسەدا یەک ببینن، کاتی ئەوە هاتووە پەیوەندییەکەت لەگەڵیدا زیاتر قوڵ بکەیتەوە. لەگەڵیدا دەمبەخەندە بە و پێش ئەوەی گفتوگۆی لەگەڵدا بکەیت بزانە تاقەتی قسەکردنی هەیە، ئەگەر نەیانویست قسە زۆر بکەن زۆریان لێ مەکە بۆ لێت بێزار نەبن.\nئەمڕۆ واقع بە شێوەیەکی تاڵ خۆیت بەسەردا دەسەپێنێت. کاتی ئەوە هاتووە لەڕووی داراییەوە زیاتر لە جاران هەست بە بەرپرسیارێتی بکەیت و ئاگات لە خۆت بێت. گەر بوار بە خۆت بدەیت، ئەوا ئەمڕۆ بیرۆکەی نوێ و داهێنەرانە وەک باران دێت بە مێشکتدا. ئەرکی تۆ ئەوەیە وەبەرهێنان لەو بیرۆکانەدا بکەیت و پەرەیان پێ بدەیت، ئەوەش بزانە کردار لە قسەکردن باشترە.\nدەستپێکردنی پەیوەندییەکی نوێی خۆشەویستی رەنگە ئەو شتە نەبێت کە لە ئێستادا دەتەوێت ئەنجامی بدەیت، بەڵام هەندێک جار بە دەست خۆت نییە و دەکەویتە داوی هەستەکانتەوە. هەرچەندە دەزانیت ژیانت بەبێ پەیوەندی رۆمانسی زۆر ئاسانترە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ناتوانیت بەرەنگاری هەستەکانت بیتەوە.\nپەیوەندی کردن بە کەسە نزیکەکانت یان هاوڕێکانت زۆر گرنگە بۆ تۆ. دەتوانیت بە تەلەفون بەسەریان بکەیتەوە، یان دەتوانیت سەردانیان بکەیت و ئەرکە کۆمەڵایەتییەکانت بەجێبگەیەنیت. لەگەڵیاندا کاتێکی ئارام بەسەربەرە.\nئەو گفتوگۆیانەیان لەگەڵدا ئەنجام بدە کە حەزت لێیە، بەڵام سەرەتا پیایاندا هەڵبدە و بە باشە باسیان بکە. کۆمەڵێک سوود بەوان بگەیەنە و ئەوانیش سوودی خۆیانت پێ دەگەیەنن.\nئەمڕۆ چارەسەرکردنی بەشێک لە کێشە و گرفتەکانت بسپێرە بە کەسێکی نزیکت. ئەمە بە واتای خۆ دزینەوە لە بەرپرسیارێتی نییە، ئەمە بە واتای ئەوە دێت کەمێک لە باری سەر شانی خۆت کەمبکەیتەوە بە هاوکاری کەسە نزیکەکانت. پێویستە متمانەیەکی زۆرترت بە کەسانی دەوروبەرت هەبێت لە شوێنی کارەکەت. ئەمڕۆ وانەیەکی گەورەی ژیان فێردەبیت گەر متمانەی خۆت ببەخشیت بە کەسێکی لەخۆت گەورەتر و بەهیزتر.\nتۆ دەتوانیت قورسترین و ناخۆشترین کاتەکان تێبپەڕێنیت گەر تەرکیز بخەیتە سەر تواناکانی خۆت و کاتی خۆت بە ترسان لە کێشەکان بە فیڕۆ نەدەی. دەتوانیت لایەنە نەرێنییەکانی ژیانت بگۆڕیت بۆ ئەرێنی گەر لە گۆشەیەکی زیرەکانەوە سەیریان بکەیت. لە ئێستادا رەنگە بیر لەوە بکەیتەوە لە یەکێک لە بوارەکانی ژیانتدا پاشەکشە بکەیت و بێیتە دواوەوە، بەڵام نابێت وا بکەیت، دەبێت ورەت بەرز بێت و خۆت نەدەیت بەدەستەوە.\nجوانی دەرەکیی و چۆنێتی دەرکەوتنت شتێکی گرنگە، بەڵام هەرگیز ناگاتەوە بە جوانیی ناوەکیی و پاکیی دڵ. تۆ ئەمڕۆ ناخت پاکە و هەست بە ئارامی دەکەیت، بۆیە خۆت بە جوانی دەرەکییەوە بێزار مەکە و گرنگ نییە چ جلێک لەبەر دەکەیت. هەوڵبدە سوود لە پاکی ناخت ببینی و لەگەڵ خێزانەکەتدا یان هاوڕێکانتدا بەسەری ببەیت و ببیتە سەرچاوەی پاکبوونەوەی دڵی ئەوانیش.\nگەر بە دوای رێگایەکی ئاساندا دەگەڕێیت بۆ زاڵبوون بەسەر رۆژە سەرقاڵەکانتدا، ئەوا پێویستە هەر لە بەیانییەوە هەستی لە خەو هەڵسیت و دەسبکەیت بە پلاندانان بۆ ئەو رۆژە. رەنگە تۆ لەو مرۆڤانە بیت کە ناتوانێت بەیانیان زوو هەڵسێت، بەڵام گەر چەند جارێک تاقی بکەیتەوە دەزانیت چەندێک کاریگەری هەیە لەسەر ژیانت و چەندێک کارەکانت بۆ رێک دەخات.\nئایا دوودڵیت لەبارەی ئەنجامدانی شتێکەوە؟ ئەمڕۆ نابێت دوودڵ بیت. گەر خۆت لەسەر سنووری نێوان دوو هەڵبژاردەدا دەبینیتەوە، کاتی ئەوە هاتووە دانەیەکیان هەڵبژێریت. ئەمە بەواتای ئەوە دێت گەر دەزانیت کەسێک ستەمی لێ دەکرێت یان فێڵی لێ دەکرێت، ئەوا دەبێت تۆ ببێ دوودڵی بە دەنگ بێیت و ئاگاداری بکەیتەوە.\nگەر کاردەکەیت و خاوەن کارێکت هەیە، ئەوا گرنگە تواناکانی خۆت نیشانی سەرۆکەکەت یان خاوەنکارەکەت بدەیت، پیشانیان بدە کە تۆ ئامادەیت لە پێناو کەسانی تردا قوربانی بدەیت و سوودیان پێ بگەیەنیت. بەم شێوەیە دەتوانیت هەست بە ئارامییەکی زیاتر بکەیت لە ناختدا و متمانەیەکی زیاتر بۆ خۆت درووست بکەیت.\nئەمڕۆ رەنگە هەندێک کەس یان هەندێک هاوڕێت پێویستیان پێت بێت ئامۆژگارییان بکەیت و گوێیان لێ بگریت تا دڵی خۆیانت بۆ بڕژن. تۆ دەبێت رۆڵی دەروناسێک ببینی بۆیان، بەڵام گەر هەست دەکەیت ناتوانیت هاوکاریان بکەیت یان خۆت لە بارێکدا نیت بتوانیت گوێ لە کەس بگریت، ئەوا زوو پێیان بڵێ کە ئەمڕۆ بوارت نییە بۆی دڵیان نەشکێنیت.\nشتێکی زۆر نایابە کە تا ئێستا بەردەوامیت لە هەوڵدان بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانت لە بواری کارەکەتدا، بەڵام ئاگادار بە خەون و ئامانجەکانت لە بواری کارەکەتدا رەنگە وات لێ بکات هەندێک لایەنی تری گرنگی ژیانت فەرامۆش بکەیت، بۆ نموونە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەت یان تەرخان کردنی کات بۆ هاوڕێ و خێزانەکەت. دەبێت بالانسێک لە ژیانتدا درووست بکەیت.\nئه‌م بابه‌ته 11995 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ئەگەر ڕۆشتمە مزگەوتەوە و ئیمام لە ڕکوعدا بوو ئایا تەنها (الله أکبر) ى نوێژ دابەستن بکەم یان هی چونە ڕکوعیش؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nنوێژنوێژى جەماعەتئەگەر ڕۆشتمە مزگەوتەوە و ئیمام لە ڕکوعدا بوو ئایا تەنها (الله أکبر) ى نوێژ دابەستن بکەم یان هی چونە ڕکوعیش؟\nئەگەر ڕۆشتمە مزگەوتەوە و ئیمام لە ڕکوعدا بوو ئایا تەنها (الله أکبر) ى نوێژ دابەستن بکەم یان هی چونە ڕکوعیش؟\nئەگەر ڕۆشتمە مزگەوتەوە و ئیمام لە ڕکوعدا بوو ئایا من تەنها (الله أکبر) ى نوێژ دابەستن بکەم و بچمە ڕکوع لەگەڵیان یان دەبێ بۆ ڕکوعەکەش (الله أکبر )ێکى تر بکەم؟\nزاناى پایەبەرز عبدالعزیز بن عبدالله بن باز -رحمه الله- دەفەرموێ :\nباشتر وایە کە دوو (الله أکبر) بکات\nیەکەمیان : (الله أکبر) ى نوێژ دابەستن کە ئەمەش ڕوکنە لە نوێژدا و دەبێت بە پێوە بکرێت .\nدووەمیان : (الله أکبر) دەکات کاتێک کە دەچێت بەرەو ڕکوع .\nبەڵام ئەگەر ترسا کە ئەو ڕکاتەى بفەوتێ و فریای ئیمام نەکەوێت ئەوا تەنها یەک (الله أکبر) دەکات هەر بە پێوە کە ئەویش هى نوێژ دابەستنەکەیە ئەمەش بۆچونى پەسەندی زانایانە ، چونکە دوو عیبادەت کۆبونەتەوە لە یەک کاتدا ئەوەیان کە گەورەیە لەبری بچوکەکەشە ، وە ئەم ڕکاتەى بۆ حسابە لە لاى زۆربەى زانایان .\nحوکمی لەبیرچوونی نوێژ و چۆنیەتی قەزاکردنەوەی گەر کۆمەڵە کەسێک بچن بۆ سەفەر دروستە نەچن بۆ مزگەوت و لە ماڵدا نوێژەکەیان بکەن؟ فەزڵ و گەورەیى نوێژى جەماعەت چیە؟ ئەگەر چوومە نێو نوێژی جەنازەوەو ئیمام چەند تەكبیرەیەكی كردبوو، چی بكەم؟ چ کەسێک دروست نیه بكرێته ئیمام له نوێژدا؟\nسەردان: ٥,١٨٤ بەش: نوێژى جەماعەت\nپرسیاری دواترکڕینی ئەو شتانەی کە حەڵاڵن بەڵام لەجێگایەک کە شتی حەرامیشی تێدا دەفرۆشرێت ، حوکمی چیە؟پرسیاری پێشترلەگەڵ خێزانم دەستبازی بکەین و لەشمان گران بێ ئایا ئەو جلانەی لەبەرماندایە بێ نوێژ دەبن؟


چیرۆکە ناخۆشه‌كانی وۆهان و فاشیستێتی چین… تا ئه‌مبولانس گه‌یشت، په‌رستیاره‌كه مرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/02/10 - 7:28 AM\nرۆژنامه‌نووس و پارێزه‌رێكی مافه‌كانی مرۆڤ له چین، فاشیستی به‌رپرسانی چین له رۆژانی یه‌كه‌می بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا باس ده‌كات. رۆژنامه‌نووسی به‌ناوبانگی چین (تشن تشیوشی) رۆژی 24ی جێنیوه‌ری ده‌چێته شاری وۆهان، و سه‌نته‌ری پشكنین و چاره‌سه‌ری ڤایرۆسی كۆرۆنا، راپۆرتێكی ورد له‌سه‌ر شكستی به‌رپرسانی چین ده‌كات و دواتریش قسه‌كانی له‌رێگه‌ی ڤیدیۆیه‌كی 26 ده‌قیقه‌ییه‌وه بڵاوده‌كاته‌وه.\nوێرای ئه‌وه‌ی ده‌ركه‌وتنی یه‌كه‌م تووشبوو به ڤایرۆسی كۆرۆنا بۆ 8ی دیسێمبه‌ری 2019(8-12-2019) ده‌گه‌ڕێته‌وه، كه‌چی میدیای فەڕمی حكومه‌تی چین له 31ی دیسێمبه‌ر ڕووماڵی هه‌واڵی نه‌خۆشییه‌كه‌یان كرد. له‌كاتێكدا له 20 دیسێمبه‌ر كاتێك دكتۆر تشوینگ ژۆوان نانشنگ پسپۆری نه‌خۆشییه‌كانی سی، قه‌باره‌ی هه‌قیقی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌ی ڕاگه‌یاندووه، نه‌خۆشییه‌كه له مرۆڤه‌وه گواستراوه‌ته‌وه بۆ مرۆڤ و كۆنترۆڵی له‌ده‌ست بواری پزیشكدا نه‌ماوه.\nدواتریش په‌كین له 23ی دیسێمبه‌ر ڕایگه‌یاند كه دیوارێكی ته‌ندروستی به‌چوارده‌وری شاره‌كه‌دا داده‌نێت كه بووه هۆی نائارامی گروپی رۆژنامه‌نووسانی ئازاد له چین، كه‌سیش ئاماده‌نه‌بوو راپۆرتێك بگوازێته‌وه له‌و شاره داخراوه‌وه بۆ ده‌ره‌وه‌ی شار.\nتشن تشیوشی ڕۆژنامه‌نووس وێرای ئه‌وه‌ی كه له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی چین-ه‌وه رێگری بۆ دروستده‌كرێت، له مانگی ئۆگۆست بۆ ڕوماڵكردنی خۆپیشاندانه‌كانی هۆنگ كۆنگ خۆی ده‌گه‌یه‌نێته ئه‌وێ.\nكاتێك رۆژی 24 ی دیسێمبه‌ر خۆی ده‌گه‌یه‌نێته شاری وۆهان بۆ ڕوماڵكردنی ڕووداوه‌كان، راپۆرته‌كه‌ی له‌سه‌ر شێوه‌ی بیره‌وه‌ری تا 2ی فێبریوه‌ری بڵاوده‌كاته‌وه:\n24ی دیسێمبه‌ر: كاتێك سه‌عات 10ی شه‌و گه‌یشتمه شاری وۆهان به خوێنه‌رانم وت دۆخی هه‌قیقی شاره‌كه‌تان بۆ ده‌گوازمه‌وه، پێشبینیكراو بوو، پیاوانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی چین و پۆلیس به‌دوامه‌وه بوون و به‌ڵێنیان لێوه‌رگرم و پێیان وتم: 1\n– پروپاگه‌نده بڵاونه‌كه‌یته‌وه و شتێك نه‌خوڵقێنی و بڵاونه‌كه‌یته‌وه ببێته هۆی پشێوی كۆمه‌ڵایه‌تی.\n2- خۆت بپارێزه و مه‌چۆره لای نه‌خۆش له‌به‌رئه‌وه‌ی دۆخه‌كه ترسناكه. 3\n– له ۆوهان ناچیته ده‌ره‌وه تا پشكنینت بۆ نه‌كه‌ین و دڵنیا نه‌بین كه هه‌ڵگری ڤایرۆسه‌كه نیت.\n25ی دیسێمبه‌ر: سه‌عات 19ی سه‌رله‌به‌یانی به ده‌مامك و ماسكه‌وه چووم بۆ نه‌خۆشخانه‌ی گشتی وۆهان، به‌شی فریاكه‌وتن تا ڕاده‌یه‌ك قه‌ره‌باڵغ نه‌بووه ته‌نیا 30 نه‌خۆش له‌سه‌ر قه‌ره‌وێله‌كان بوون، به پزیشكه‌كه‌م وت قسه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌م وتی: چاوپێكه‌وتن قه‌ده‌غه‌یه.\nویستم ئینكاری بكه‌م، ته‌له‌فۆنی بۆ پیاوانی ئاسایش و پۆلیس كرد، گه‌ڕامه‌وه بۆ ئه‌و شوقه‌یه‌ی كه به‌كرێم گرتبوو بۆ هه‌فته‌یه‌ك، به‌ڵام دوانیوه‌ڕۆ دوو كه‌س خۆیان كرد به ژووردا وتیان بۆت نییه له‌م ده‌قیقه‌یه‌وه بێیته ده‌ره‌وه له شوقه‌كه‌ت.\nئێواره‌یه‌كی دره‌نگ به‌بێزارییه‌وه ڕۆیشتم بۆ لای هاوڕێیه‌كم كه له ماڵه‌وه ماسكێكی سه‌یری دروستكردبوو له ده‌به‌ی ئاو، بۆم گێرایه‌وه وایان پێوتووم، ئه‌ویش وتی:”ئه‌و جۆره هه‌ڕه‌شانه هه‌ر هه‌یه.. به‌رده‌وامبه”\n26ی دیسێمبه‌ر: سه‌عات 10ی سه‌رله‌به‌یانی چووم بۆ نه‌خۆشخانه‌ی جێنینتان، به‌رێوه‌به‌ره‌كه به‌ترسه‌وه ڕێگه‌یدام چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ نه‌خۆشه‌كان بكه‌م نه‌خۆشی ژماره 11م دواند وتی: “له‌چاو ئه‌و هه‌زاران كه‌سه باشترم كه ڕۆژانه ده‌مرن له‌به‌رچاوم”.\nله‌م قسانه‌دا بووم په‌رستیارێك هاته‌لامه‌وه و وتی: “كه ته‌واو بووی له ژووری 38، چاوه‌ڕێتم”. كاتێك چووم وتی: ده‌نگم تۆمار مه‌كه، به‌ڵام بنووسه هیچ ئامێرێكی پزیشكی نییه، حكومه‌ت هیچ هاوكاریی و پێداویستی پزیشكی ناگه‌یه‌نێته ده‌ست نه‌خۆشخانه‌كه”.\nوتیشی: “خاچی سوری نێوده‌وڵه‌تی و رێكخراوی ته‌ندروستی ئاگاداركه‌ره‌وه، تیمێك بگه‌نه ئێره بۆ ئه‌وه‌ی كاره‌ساتێكیان پیشان بده‌م كه ئێستا ئه‌ڕۆین تۆ ئه‌یبینی”. به‌رێكه‌وتین بۆ هۆڵێك زیاد له 200 نه‌خۆش له‌سه‌ر زه‌وی كه‌وتبوو به بێ چاره‌سه‌ر.\nوتی: “به‌په‌له بابڕۆین بۆ شوێنێكی تر”، چوینه ژێر زه‌مینی نه‌خۆشخانه‌كه، له‌سه‌ر ده‌رگاكه نوسرابوو “جێگه‌ی مردووان”، كاتێك چوینه ژووره‌وه 30 سه‌لاجه كه هه‌ر سه‌لاجه‌و 5 جه‌سته‌ی مردووی تێ خزێنرابوو. ئه‌وه‌نده‌ی پێوتم:”رۆژانه مردوو ده‌هێنرێت بۆ ئێره‌و راناگه‌یه‌نرێت.. تكایه ئیتر ئێره جێبێڵه”.\n27ی دیسێمبه‌ر: بڕیارمدا ئه‌مڕۆ بچمه ناو بازار، چه‌ند كه‌سێكم دواند، له‌گه‌ڵ ئیحبات و نائارامی، هیچ ئاماده‌گییه‌ك له هاووڵاتیاندا نه‌بوو بۆ یارمه‌تی یه‌كتر. ئه‌وه‌ی ته‌نیا له‌خۆبووردوانه كاریده‌كرد له‌و چه‌ند رۆژه‌دا بینیم، په‌رستیار و دكتۆره‌كان بوون، تێكڕای خه‌ڵك دابه‌شبوو بوو، بێزاری و توڕه‌یی به‌رامبه‌ر بێباكی حكومه‌تی چین كه ناهێڵێت خه‌ڵك له‌ده‌ره‌وه‌ی شاره‌كه‌وه هاوكاری بگه‌یه‌نێته وۆهان.\n28ی دیسێمبه‌ر: وۆهان وه‌ك جه‌هه‌نه‌می لێهاتبوو. سه‌رله‌به‌یانی سه‌عات 9 چووم بۆ نه‌خۆشخانه‌ی یونیه‌ن وۆهان كه بڕیاره به 10 رۆژ ته‌واو كرێت، كرێكاره‌كان له‌كاركردندا بوون بێئه‌وه‌ی بترسن له ڤایرۆسه‌كه. كرێكارێك وتی: 14 سه‌عات كارده‌كه‌ین، وه‌ك ئه‌وه‌یه مردبین.\nبۆ هه‌مان شه‌و چاوپێكه‌وتنم له‌گه‌ڵ چه‌ند هاووڵاتییه‌ك كرد كه له‌ماڵه‌كانی خۆیاندا بوون و به‌شێكیان ژورێكیان دانابوو بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه تووش ده‌بێت، كه‌لوپه‌لی پزیشكیان كڕیوه و خۆیان چاره‌سه‌ری خۆیان ده‌كه‌ن، چونكه ئاماده‌نه‌بوون بچن بۆ نه‌خۆشخانه‌یه‌ك كه پێداویستی تیا نه‌بێت.\n29ی دیسێمبه‌ر: شه‌و هیلاك بووم، بۆ به‌یانی سه‌عات 10 سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان-ی ژماره 5م كرد، په‌رستیارێك ئه‌گریا، كاتێك پێیانوتبوو تووشی نه‌خۆشییه‌كه بووه، له‌به‌رئه‌وه‌ی له نه‌خۆشخانه‌كه جێگه نه‌بوو بۆ مانه‌وه‌ی داوای ئه‌مبولانسیان كردبوو بیبه‌ن بۆ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی تر، به‌ڵام به‌ده‌م گریان و ناڵه‌وه تا سه‌عاتێك ئه‌مبولانس نه‌هات و په‌رستیاره‌كه‌ش مرد.\n30ی دیسێمبه‌ر: له وۆهان 20 هه‌زار ته‌كسی هه‌یه، 6 هه‌زار یان له‌ناو بازنه‌ی داخراوی ته‌ندروستیدا كه حكومه‌ت بۆی كێشابوون كاریانده‌كرد، سه‌عات 11 به شوفێری ته‌كسییه‌كم وت: بمبه بۆ نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان-ی گشتی. خۆم پێناساند، وتی: “ئه‌تبه‌م بۆ نه‌خۆشخانه‌ی تۆنگجی، سه‌یرێكی ئه‌و خزمه‌تگوزارییه‌ی ئه‌وێ بكه‌و دواتر به‌راوردی بكه به نه‌خۆشخانه‌كانی تر و لێكدانه‌وه‌ی بۆ بكه”.\nكه گه‌یشتم دنیایه‌كی تر بوو، هه‌رچی خه‌ڵكی ده‌وڵه‌مه‌ند بوو كه تووش ئه‌بوون به‌ڤایرۆسه‌كه سه‌ردانی ئه‌وێیان ده‌كرد، كه‌مترین ژماره‌ی مردن له‌وێ تۆماركرابوو.\n31ی دیسێمبه‌ر: به‌یانی زوو ویستم سه‌ردانی خێزانێك بكه‌م 4 كه‌س بوون، هه‌ر چواریان تووشی ڤایرۆسه‌كه بوو بوون، دایكیان ته‌مه‌نی 80 ساڵ بوو له‌یه‌كه‌م رۆژی ده‌ركه‌وتنی نیشانه‌كان، مرد بوو، كوڕه‌كانیشی له رۆژانی 24ی دیسێمبه‌ره‌وه تووشبووبوون.\nكاتێك نزیكبوومه‌وه له‌ناوچه‌كه، ناوچه‌كه به پۆلیس ته‌نرابوو، رێگه‌یان نه‌دا نزیك ببمه‌وه وتیان ئه‌مه ترسناكترین ناوچه‌ی وۆهانه، ته‌نانه‌ت ده‌رگای هه‌ندێك له‌ماڵه‌كانیان قفڵ لێدابوو بۆ ئه‌وه‌ی نه‌یه‌نه ده‌ره‌وه.\n2ی فێبریوه‌ری: به‌یانی چوومه ده‌ره‌وه بینیم له‌به‌رده‌م ده‌رمانخانه‌یه‌ك ریز به‌ستراوه بۆ ده‌رمان، كه ده‌رمانێكی ده‌فرۆشت به‌ناوی ” شوانگ هوانگ لیان” كه ئه‌كادیمیای چین بۆ زانست بڵاویكردبۆوه كه ده‌رمانێكه توانای رێگری بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ی هه‌یه له كه‌سێكه‌وه بۆ كه‌سێكی تر، به‌ڵام كاتێك پزیشكه‌كانم ده‌دواند ئه‌یانویت هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی سه‌ریری نییه بۆ كاریگه‌ری ئه‌م ده‌رمانه له‌سه‌ر ڤایرۆسه‌كه.\nوتیشیان: “ئه‌وه‌ی ئێمه تێبینیمان كردووه هه‌رچی ده‌رمانی گه‌نجینه‌كانی چین هه‌یه له‌م ماوه‌یه له‌سه‌ر هاووڵاتیان ساغیان كرده‌وه”.\nبۆ شه‌وی 2ی فێبریوه‌ری كاتێك چووم بۆ به‌رێوه‌به‌رێتی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی چین تا به‌رێكه‌ومه‌وه بۆ كه‌رتی تێبی، له‌وێ ڤانگ وتشن-ی رۆژنامه‌نووس ده‌ستگیر كرابوو به بیانووی ئه‌وه‌ی تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بووه. له‌كاتێكدا له‌بنه‌ڕه‌تدا وا نه‌بوو له‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی راپۆرتێك له به‌شی چینی كه‌ناڵی دی ده‌بلیو ده‌ستگیر كرابوو.\nژمارەی تووشبووان لە زیادبووندایە\n910 كەس بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە گیانیان لەدەستدا


چەند مەتەڵێک بۆ زاخاوی مێشک هەوڵبدە وەڵامەکەی بدۆزیتەوە! – تۆڕی میدیایی خەڵک\nچەند مەتەڵێک بۆ زاخاوی مێشک هەوڵبدە وەڵامەکەی بدۆزیتەوە!\n2020/08/07 - 2:08 PM\nئەمەی خوارەوە چەند مەتەڵێکە بۆ زاخاوی مێشک هەوڵبدە وەڵامەکەی بدۆزیتەوە:\nگەورەترین ژمارە چییە کە دەتوانیت لەم ژمارەیە درووستی بکەیت؟ لەکاتێکدا بۆت هەیە تەنها ٢ دەنکە شقارتە بجوڵێنیت؟\nوەڵام : 51181\nدوو دەنکە شقارتەی سەر و خواری سەر (0) لابدە، لە پەنا ژمارە (8) ژمارە (1) ی بۆ درووستبکە، دەبێتە 51181\nئەمە چەند دەکات؟\nوەڵام : ١٠٥\nپشیلە = ٤\nمراوی = ١\nمەڕ = ١٠٠\n١ پشیلە (٤) + ١ مراوی (١) + ١ مەڕ (١٠٠) = ١٠٥\n2020/09/20 - 1:39 PM\nئەمەی خوارەوە چەند شتێکی سەیر و سەمەرەیە کە خەڵک بینیویانە و یەکسەر وێنەیان گرتووە:\nهەواڵەکان15 کاتژمێر پێش ئێستا


سەرۆک کۆماری وڵاتە یەکگرتووەکان دۆنالد ترامپ لە دوایین ڕۆژەکانی ٢٠١٨ دا گوتی، "ئێمە ماوەیەکی دوور و درێژە لە سورییە دەجەنگێین، ئێستا کاتی هاتووە کە هێزەکانمان بگەڕێنینەوە ماڵ." داوای سەرسوڕ هێنەری سەرۆک کۆمار بۆ گەڕانەوەی خێرای هێزی نزیکەی ٢٠٠٠ کەسی وڵاتە یەکگرتووەکان لە سورییە بووە هۆی ڕەخنەی بەربڵاو لە لایەن ئەندامانی دامەزراوەی سیاسەتی دەرەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان. بەڵام ئەوە بۆ هاوبەشی سەرەکیی وڵاتە یەکگرتووەکان لە شەڕ دژی داعش، واتە کوردەکانی سورییە سەرسوڕمانێکی مەزنتر بوو. چەند حەوتوو پێش ڕاگەیاندنەکە، سەرۆک کۆماری تورکیە، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان هەڕەشەی داگیرکردنی باکووری سورییە، کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی جەنگاوەرانی کوردە، کردبوو. تەنیا شتێک کە پێشی بە ناوبراو گرتبوو، حزووری هێزەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان بوو و پاشەکشەی ئەوان دەبێتە هۆی بە تەنیا مانەوەی لە ڕاددە بەدەری کوردان. کوردێکی سورییە گوتی، " ئەگەر [ئامریکاییەکان] بڕۆن، ئێمە ئەوان وەک خائین نفرین دەکەین."\nلە بەرامبەر ئەو سەرکوتەدا، کوردەکان توانیویانە خۆ بپارێزن و تەنانەت پێناسەی خۆیان پشتاوپشت بەهێز کردووە. وەک نووسەری کورد حەمید بوزئەرسەلان باسی کردووە، کوردەکان وەک کەمینە لە لایەن دەوڵەتەکانی ئێران، عێراق، سورییە و تورکیە ڕەفتاریان لەگەڵدا کراوە، بەڵام ئەوان خۆیان وەک کەمینە نابینن. ئەوان لە وڵاتی خۆیان کوردستان زۆرینەن، کە تەنیا بەهۆی ڕووداوێکی مێژووی جوگرافیایی خراونە سەر دەوڵەتانی جیاواز. و ئەوە سیستەمی دەوڵەتداریی مودێرنی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستە، کە بە درێژایی مێژوو، بەربەست بووە دژی خولیای نەتەوەیی کوردان. ڕاپۆرتێکی هەواڵگریی سی ئای ئەی لە ١٩٦٠ دەڵێ کە کوردەکانی ئێران و عێراق هەموو بنەماکانی پێویست بۆ خۆبەڕیوەبەریی، هێزی سەربازیی، ڕێبەریی و ئەگەری پشتیوانی کەرەستەیی لە لایەن دەسەڵاتێکی دەرەکیی، یەکیەتی سۆڤیەتیان، هەیە. لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە: "تەنیا سەقامگیریی پێوانەیی دەوڵەت [واتە دەوڵەتانی ئێران و عێراق. و.] ڕێگری جیاییخوازیی بەکردەوەی کوردانە."\nبەڵام ئەگەر وڵاتە یەکگرتووەکان بە شێوەی نەخوازراو بووە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی کورد-تورک، سیاسەتی ئامریکا لە عێراق و سورییە، بە گشتی، بۆتە هۆی ئاستێکی دەگمەن لە ڕەوایی ناونەتەوەیی بۆ کوردان. فەڕانسە، بریتانیا و وڵاتە یەکگرتووەکان پەیوەندییە سیاسییەکانیان لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان پەرە پێداوە و لە بواری ئابووری و لایەنی دیکە پشتیوانییان لێکردووە. و کوردەکانی سورییە، کە پێشدا لە لایەن دونیای دەرەوە پاشگوێ خرابوون، توانیویانە ویجهەی ناونەتەوەیی خۆیان بە هۆی دەوری ئەوان لە شەڕ دژی داعش، بەرز بکەنەوە. ئەو ددانپێدانانە تەنیا لە لایەن خاوەن هێزە ڕۆژئاواییەکانەوە نەبووە. لە ڕەشنووسی یاسای بنەڕەتیی نوێی سورییە، کە لە ٢٠١٧ لە توێی پرۆسەی ئاشتی ئاستانا پێشنیار کرا، ڕوسیە پێشنیاری دوو سازشی گرینگ بۆ کوردانی کردووە: وەلانانی وشەی "عەڕەبی" لە ناوی کۆماری سورییە و درووستکردنی "ناوچەیەکی کولتوری خۆبەڕیوەبەر" لە باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵات، کە لەویدا منداڵ دەتوانن بە کوردی و عەڕەبی بخوێنن. ئەو سازشانە لە لایەن دیمەشق رەت کراونەوە، و هیچ گارانتییەک بۆ دەستەبەر بوونیان نییە. بەڵام باسکردنیان لە پێشنیاری ڕوسیەدا نیشان دەدا کە سەرەڕای دۆخی نالەباری کوردانی سورییە، هێزە دەرەکییەکان دەستیان کردووە بە ئیعتراف کردن بە بوونی ئەوان وەک هێزێکی سەربەخۆ کە دەبێ حیسابیان بۆ بکەن.


تورکیا بەڵێن دەدات تۆڵەی تەقینەوەکانی ئەستەبوڵ بکاتەوە کە 38 کەسی تێدا کوژراون\nی مانگی دوازده ١١, ٢٠١٦\nڕۆژی یەکشەممە تورکیا پەیمانی تۆڵە لە ملیتانە کوردەکان بکاتەوە کە دەڵێت دەستیان هەبووە لە دوو تەقینەوەی ئەستەنبوڵ کە 38 کەسی تێدا کوژراو 155 کەسیش بریندار بوون. تەقینەوەکان ئامانج بوون بۆ سەر پۆلیس لە دەروەەی ستادیۆمێکی یاری تۆپی پێ لە ئەستەنبوڵ.\nتەقینەوەکانی شەوی یەکشەممە، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێک لە دەرەوەی ڤۆدافۆن ئارینا، شوێنی تیمی تۆپی پێی ئەستەنبوڵ وکەمتر پاش خولەکێک هێرشێکی خۆکوژی لە پارکێکی تەنیشتی ڕوویدا. ئەم تەقینەوانە بوون بەهۆی شۆک کردنی خەڵکی کە هێشتا بەهۆی زنجیرە تەقینەوەکانی ئەم ساڵ لە شارەکانی تورکیا لە ناویاندا ئەستەنبوڵ و ئانکەرەی پایتەختیش نەهاتونەتەوە سەرخۆ.\nهەتا ئامادە کردنی ئەم هەواڵە هیچ کەسو لایەنێک بەرپرسیارێتی ئەو تەقینەوانەی نەگرتۆتە ئەستۆ بەڵام وەزیری ناوخۆ سولەیمان سۆلیو و کاربەدەستانی تر دەڵێن دەرکەوتنە سەرەتاییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کاری پەکەکە بێت. هەتا ئێستا 13 کەس دەستگیر کراون.


ئەی لەئێستا بەدوا بەچی موچە ئەدەن؟\nدەسەڵاتدارانی ئەم هەرێمە چەند ساڵە نەیانتوانییەوە ژێر خانێکی ئابووری باش بنیات بنێن بۆ کوردوستان، وەک ئەوەی تەنها بۆ گیرفان پرکدن و بەرێکردن بێت هەر یەکیان هاتە سەر تەختی دەسەڵات خۆی پێ قەبەترو گەورەتر کرد، لەسەرەتای دروستبوونی حکومەتی هەرێمەوە دامو دەزگایەکی حیزبی گەورە خنرایە نێو جومگەکانی دەسەڵاتەوە، بێ بەرنامەی لە بەرێوەبردن حیز حیزبێنەوە و خزم خزمێنەوە بەرژەوەندی خوازی بووە بناغەی ئەم حکومەتە، دامەزراندنی بەلێشاو کارێکی وای کرد هەموو سێکتەرەکانی ژیانی ئیفلیج کرد لەکوردوستان، ئەوەی زەوی هەبوو دەیکێڵا هێنایان کردیانە پێشمەرگە و زەویەکەیان کردە فیلا بۆ رابواردنی شەوانیان، ئەوەی ناوی کارگە بوو وێرانکرا و ئاودیو کرا ، هەر لە سەرەتاوە وەک بێگانە لە کوردوستانیان روانی تا بەم رۆژەیان گەیاند.\nئەوەی رۆشت گوزەشت، ئێستا دەبێت چی بکەین بۆ داهاتو؟ هەموو میللەتانی جیهانی لەبیری ئایندەدان بۆ نەوەکا نیان، ئەوە تەنها کوردە لەبێبەرنامەی و بێ پلانی خۆی سەرقاڵ کردووە بەمێژووەوە، کام مێژووش دەگێرنەوە ئەوەی روی راستەقیەنەیان بۆ خەڵک بەیان دەکات و تێمان دەگەیەنێت ئەمانە ئەمە بوون بۆ ئێستاش ئاوان.\nدەبێت چەند پرسیارێک لەدەسەڵاتداران بکرێت، تا کەی پشت بەبەغداد دەبەستن بۆ پێدانی مووچە؟ تا کەی نەوت تاکە سەرچاوە بێت بۆ داهات؟ تا کەی حکومەت سەرقاڵی گیرفان پرکردنی حیزبەکان بێت و خۆی هەر لەئیفلاسیدا بیخولێنێتەوە؟ ئایا سەرۆکی کابینەکان چۆن لەحکومرانی دەروانن کە بەو شێوەیە دەیبەن بەرێوە، گریمان پارەی بەغداد نەما چی دەکەن؟ گریمان نەوت زیاتر هاتە خوارەوە چی دەکەن؟ ئەوەی دەمێنێتەو دەیبەن و خەڵک دەدەنە دەست قەدەر یا پێکەوە خۆتان دەخنکێنن لەگەڵ میللەتا؟\nحوکمرانی بەمشێوەی ئێستا داهاتوی ترسناکتر دروست دەکات، وێرانی زیاتر دەخوڵقێنێت، دەی ئێمە وامان بیستوە (کوردایەتی‌و مەردایەتی) دەبێت کەی ئەمە ببینین لەم حوکمرانانە.


دوو هاووڵاتیی کورد به هۆکاری نادیار لە مەریوان دەستبەسەر کران\n20:06 - 25 سەرماوەز 2718\nئاژانسی کوردپا: هێزە ئیتلاعاتییەکان، دوو هاووڵاتیی کوردی خەڵکی \_"هەورامان تەخت\_" و نیشتەجێی شاری مەریوانیان دەستبەسەر و بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگواستووەتەوە.\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو به ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی پێنجشەممە، ٢٢ی سەرماوەز، هاووڵاتییەکی کورد به ناوی \_"زانیار مورادی\_"، لە شوێنی کارەکەی له شارەکی سەنعەتیی مەریواندا، لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەستبەسەر کراوە.\nهێزە ئیتلاعاتییەکان، بە بێ ئیزنی یاسایی ئەم هاووڵاتییەیان دەستبەسەر کردووە و ناوبراویان بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگواستووەتەوە.\nلە لایەکی تریشەوە، لە هەمان ڕۆژدا، هاووڵاتییەکی کورد به ناوی \_"حەمید ئەحمەدی\_" له مەریوان، لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەستبەسەر و بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگوێزراوەتەوە.\nتا ئێستا بەدواداچوونەکانی بنەماڵەکانی ئەم دوو هاوووڵاتییە کوردە بۆ وەرگرتنی زانیاری سەبارەت به منداڵەکانیان هیج ئاکامێکی نەبووە.\nئەم دوو هاوووڵاتییە کوردە خەڵکی گوندەکانی \_"سلێن و دگاگا\_"، سەر به بەخشی \_"هەورامان\_" لە شارستانی سەوڵاوان.\nوێنە: حەمید ئەحمەدی و زانیار مورادی


ئەسکەرێن ترکی و رووسیایێ دەوریەیا 10مین تەمام کرن - دارکا مازی\nئەسکەرێن ترکی و رووسیایێ دەوریەیا 10مین تەمام کرن\nئەسکەرێن ترکیێ و رووسیایا فه‌ده‌رال ئیرۆ ده‌وریا هه‌ڤپارا 10مین ل رۆژھلاتێ فەراتێ ل سینۆرێ باژارێ قامشلۆیێ پێكانی و هێزێن به‌ژاهی و ئاسیمانی به‌شداری كر.\nژ بۆ بجیكرنا لهه‌ڤهاتنا سۆچی ئا ل ناڤبه‌را تركیێ و رووسیا فه‌ده‌رال، ئیرۆ رۆژا شه‌می 23/11/2019ان، ئه‌سكه‌رێن تركیێ و رووسیایا فه‌ده‌رال، ده‌وریا 10مین ئا هه‌ڤپار ل ناڤچه‌یێن رۆژهلاتا فه‌راتێ و هه‌ر وها ل سینۆرێ باژارێ قامشلۆیێ پێكانی.\nد دەوریەیێ ده ژ ھەردو تەرەفان ھەر یەک 4 وەسایتێن بەژایێ به‌شدار بوون و دەوریە 9 کیلۆمێترویان د ھوندر ده و ب درێژاهی 38 کیلۆمێترۆیان پێک ھات.\nھێزێن رووسی و ترکی 10ەمین ده‌وریا خوه ئا هه‌ڤپارا چاڤدێریێ ل باژارۆکێ دێربێسیێ یێ رۆژئاڤایێ کوردستانێ ئەنجام دان، د دەما ده‌وریا چاڤدێریێ دە، 2 ھەلیکۆپتەرێن رووسی ل ئاسیمانێ دربێسیێ د گەریان و ژ ئاسیمان ڤە چاڤدێری دکرن.\nپشتی رێکەفتنا سەرۆکێ رووسیا ڤلادیمیر پوتین و سەرۆکۆمارێ ترکیێ رەجەپ تەیب ئەردۆگان ل رۆژا 22 جۆتمەھا رابووری ل باژارێ سۆچی، ھێزێن رووسی و تریکی ھەژمارەک ده‌وریێن چاڤدێریێ یێن ھەڤبەش ل باژار و باژارۆکێن رۆژئاڤا کوردستانێ دکن.


گفتوگۆ لەگەڵ کەمال غەمبار – Denegkan\nگفتوگۆ لەگەڵ کەمال غەمبار\nbydengekan\tOctober 5, 2013\tئەدەب\nئێستا به‌تێڕوانینێكی نوێوه ده‌نووسم\n(كه‌مال غه‌مبار) یه‌كێكه له ڕه‌خنه‌گره ناسراوه‌كانی حه‌فتاكان، به عه‌ره‌بی و كوردی خزمه‌تێكی زۆری ئه‌ده‌بی كوردی كردووه، شه‌وێك له سلێمانی له ڤیستیڤاڵی چواره‌می گه‌لاوێژ له ئوتێل میردا كه‌وتینه گفتوگۆ، له‌باره‌ی شیعر و ڕه‌خنه و ڕۆژنامه‌نووسی و یادگارییه‌كانی. ڕاسته‌وخۆ به‌م شێوه‌یه وه‌ڵامی داینه‌وه:\n* كه‌ی و چۆن هاتوویه‌تیه ناو بواری ڕه‌خنه‌وه. ئایا سه‌ره‌تاشتان هه‌ر به ڕه‌خنه ده‌ستت پێكردووه؟\n– قسه‌یه‌ك هه‌یه ده‌ڵێ: هه‌موو ڕه‌خنه‌گرێ شاعیرێكی سه‌رنه‌كه‌وتوو بووه، به‌ڵام من هه‌رگیز له‌گه‌ڵ ئه‌و بۆچوونه‌دا نیم، ڕاسته من له سه‌ره‌تادا به شیعر ده‌ستم پێ كرد له دواتر خۆم له بواری ڕه‌خنه‌دا بینییه‌وه. ئه‌وه‌ی كه هانیدام زیاتر له‌م بواره‌دا كار بكه‌م ئه‌وه‌بوو، كه له كۆلێژی په‌روه‌رده ساڵانی 1960-1961 پرۆفیسۆرێك به ناوی (د. سلم النعیمی) له سه‌رده‌می شیعری جاهیلییه‌وه هه‌تاكو سه‌رده‌می سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست‌و له دواییدا نازك الملائكه، چه‌ند محازه‌ره‌یه‌كی له‌باره‌ی شیعری نوێ‌و ئه‌ده‌بی نوێ پێ گوتین. واته ئه‌وه ورووژاندنم بوو به‌ره‌و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی بردم. زۆرجاریش هه‌ندێ له براده‌رانی كۆلێژی ئه‌ده‌بیاتی كوردی كه (عه‌لائه‌دین سه‌جادی) ڕه‌خنه‌ی پێ ده‌گوتن نموونه‌ی شیعریان بۆ من ده‌هێناو بۆم شی ده‌كردنه‌وه، له دواییدا دوای ده‌رچوونم وه‌ك مامۆستا وانه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بم له قوتابخانه‌ی ئاماده‌یی و په‌یمانگا‌و كۆلێژی ئادابی زانكۆی سه‌ڵاحه‌دین گوتۆته‌وه.\n* سه‌ره‌تا به كوردی، یان به عه‌ره‌بی ده‌ستت به‌نووسین كرد؟\n– له ڕاستیدا من هه‌ر له قۆناغی سه‌ره‌تاییدا له رێگای گۆڤاری گه‌لاوێژه‌وه فێری خوێندنه‌وه‌و نووسین بووم. له بیرمه له پۆلی پێنجه‌می سه‌ره‌تایی بووم ده‌فته‌رێكی سه‌د په‌ڕه‌ییم بۆ خوێندكارێكی ده‌وڵه‌مه‌ند نووسییه‌وه به‌رانبه‌ر ژماره‌یه‌ك گۆڤاری گه‌لاوێژ. ئیتر چه‌ند هه‌وڵێكی سه‌ره‌تاییم له بواری شیعردا ده‌ست پێ كرد، به‌ڵام كه گه‌یشتمه قۆناغی دواناوه‌ندی له‌بیرمه له پۆلی چواره‌مدا یه‌كه‌مین شیعرم به عه‌ره‌بی نووسی كه ئه‌مه ده‌قه‌كه‌یه‌تی:\nحبیبتی انی الیك لمحتاج\nان سوق جمالك لها رواج\nانت التی تنیرین مشاعری\nولتبدید ڤلمه قلبی سراج\nوانا كالفراش اگوف حولك\nوأنت أمامی كالمصباح وهاج\nلقد قیل ان الحب جریمه\nوما عقابها الا الزواج\nئه‌مه سه‌ره‌تای ده‌ست پێكردنم بوو به شیعری عه‌ره‌بی. یه‌كه‌مین شیعری كوردیم ساڵی 1956 بڵاو كردۆته‌وه له گۆڤاری إژاعه بغداد كه ئه‌مه نموونه‌یه‌تی:\nگوڵ‌و گوڵزار، شنه‌ی شه‌ماڵ\nزه‌رده‌خه‌نه‌ی جوانی منداڵ\nئاسمانی ساو‌و دووچاوی كاڵ\nهه‌موو جوانن وه‌كو به‌هار\nشادی دڵن دڵی غه‌مبار\nبه‌ڵام سۆزی دایكی نازدار\nزیاتر دڵ ئه‌كا به‌ختیار\n* ئه‌ی یه‌كه‌م بابه‌تی ڕه‌خنه‌ییت كه‌ی و له چیدا بڵاوبۆته‌وه‌و له‌باره‌ی چی بوو. ناونیشانه‌كه‌ی چییه؟\n– یه‌كه‌م نووسینی ڕه‌خنه‌یی ئه‌ده‌بیم به زمانی عه‌ره‌بی بوو، له گۆڤاری الپقافه، صلاح خالص ساڵی 1973 له‌باره‌ی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو) بوو.\n* ئه‌ی وا بزانین شتێكت له (اڵادیب العراقی) دا بڵاوكردۆته‌وه؟\n– ئه‌وه نووسینی خۆم نه‌بوو، به‌ڵكو وه‌رگێڕانی چیرۆكی (خازێ – ی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د)ه. له 1976دا چاوپێكه‌وتنی ڕۆژنامه‌نووسییان له‌گه‌ڵ سازدام‌و له گۆڤاری (فكاهه) بڵاو بۆته‌وه.\n* یه‌كه‌م مامۆستا كه كاریگه‌ری له‌سه‌رت هه‌بووبێت له بواری ئه‌ده‌بدا؟\n– یه‌كه‌م مامۆستا كه هانیدام بۆ خوێندنه‌وه‌ی شیعر‌و ئه‌زبه‌ركردنی مامۆستا (عه‌بدولمه‌جید شێخ نووری) بوو كه شیعره‌كانی (فایه‌ق بێكه‌س) ی وه‌ك نابه‌زین، داری ئازادی، كورده به‌سیه‌تی و….. تاد، پێ ئه‌زبه‌ر كردین. من یه‌كه‌مین قوتابی بووم له قۆناغی سه‌ره‌تاییدا كه هه‌موو ڕۆژ له ڕیز ده‌رده‌چووم به ده‌نگێكی گه‌رم‌و گوڕ شیعرم ده‌خوێنده‌وه.\nیه‌كه‌مین په‌خشانیش كه له‌به‌رم كردبێ ساڵی 1950 بوو له گه‌لاوێژدا بڵاو كرابووه‌وه هێشتا زۆر له بڕگه‌كانم له‌بیرماوه. ئه‌ویش به ناوی (ئه‌وانه‌ی نامرن – ئه‌براهام لانكوڵن. ع. و. نووری).\n* یه‌كه‌مین كتێبی كوردی و یه‌كه‌مین كتێبی عه‌ره‌بی كه سه‌رنجیان ڕاكێشاویت؟\n– یه‌كه‌مین كتێبـی كوردی ساڵی 1950 خوێندوومه‌ته‌وه به ناوی (هاوڕێی منداڵی – شاكر فه‌تاح)، هه‌روه‌ها یه‌كه‌مین كتێبی عه‌ره‌بی كتێبێكی جبران خلیل جبران بوو (المواكب).\nزۆربه‌ی ڕه‌خنه‌كان خاڵی نه‌بوون له كارتێكردنی ئایدیۆلۆژیا زیاتر بایه‌خیان به ناوه‌رۆك ده‌دا له‌وه‌ی بایه‌خ به لایه‌نی هونه‌ری بده‌ن. مه‌گه‌ر جاروبار له‌ملا‌و له‌ولا هه‌ندێ ڕه‌خنه‌گر توانیبێتیان له مه‌سه‌له‌ی ته‌كنیكی شیعر‌و چیرۆك نزیك ببنه‌وه.\n* ئایا ڕه‌خنه‌گرانی ساڵانی حه‌فتا توانیویانه به‌رده‌وام بن له‌و بواره‌دا؟\nئه‌وانه‌ی كه ڕه‌خنه‌یان ده‌نووسی ژماره‌یه‌كی كه‌م بوون هه‌ندێكیان گۆڕه‌پانه‌كه‌یان چۆڵ كردووه، هه‌ندێكیشیان به‌رده‌وامن، به‌ڵام دوورن له ئه‌ده‌ب و ڕه‌خنه‌ی نوێ. له‌به‌رئه‌وه نه‌یانتوانیوه خۆیان پێ بگه‌یه‌نن‌و شتی نوێ پێشكێش بكه‌ن.\n* ده‌توانن ئاماژه بۆ هه‌ندێ نووسین‌و ناوی ڕه‌خنه‌گر بكه‌ن؟\n– به‌ڵێ هه‌ندێ له‌وانه‌ی له‌و ساڵانه‌دا ئاماده‌بوونیان هه‌بووه وه‌كو: (فوئاد مه‌جید میسری، فوئاد قه‌ره‌داغی، كه‌مال میراوده‌لی). بۆ نموونه هه‌ندێ له نووسینه‌كانی (فوئاد قه‌ره‌داغی) له‌باره‌ی چیرۆكی (حوسێن عارف) له نووسینه ڕه‌خنه‌یییه باشه‌كان بوو، كه ده‌كرێ ئاماژه‌ی پێ بدرێت.\n* ئه‌ی ئه‌و نووسینانه‌ی نێوان ڕوانگه‌یییه‌كان‌و نووسه‌رانی ده‌ره‌وه‌ی ڕوانگه چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنی؟\n– حه‌ز ده‌كه‌م به‌رله‌وه‌ی بێمه سه‌ر ڕوانگه بڵێم ساڵی 1967 بوو كه هاوڕێی جوانه‌مه‌رگ (له‌تیف حامید) كۆشیعرێكی ده‌ستخه‌تی پێمدا. بێ ئه‌وه‌ی ناوی شاعیره‌كه بهێنێت‌و پێی وتم حه‌ز ده‌كه‌م بزانم باری سه‌رنجت به‌رانبه‌ر ئه‌م كۆمه‌ڵه شیعره چییه. كه خوێندمه‌وه هه‌ستم كرد شاعیرێكی نوێ دوای (گۆران) له دایك بووه. دوایی بۆم ده‌ركه‌وت ئه‌و شاعیره (له‌تیف هه‌ڵمه‌ت)ه. له‌دایك بوونی ڕوانگه‌ش دوای ده‌رچوونی به‌یانه‌كه‌ی (فاچل العزاوی و سامی مهدی و خالد علی مصگفی و فوزی كریم) ه. هه‌رچه‌ند گرووپی ڕوانگه نكووڵی له‌وه ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌وانه هه‌ر هه‌موویان له‌و كاته‌دا له ژێر یه‌ك خێوه‌تدا بوون. جاری وا هه‌بوو قسه‌و بۆچوونی دانیشتنی سه‌ر مێز ده‌بوو به شیعر. چه‌ند كه‌سێك هه‌مان بیروبۆچوونی یه‌كتریان بڵاو ده‌كرده‌وه، به‌ڵام ناشكرێ نكووڵی له‌وه بكه‌ین جۆره بزاڤێكیان خوڵقاند له ڕووی داڕشتنی ئه‌ده‌بییه‌وه.\nله‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی خاوه‌نی فیكر‌و هزری پێشكه‌وتنخواز بوون ڕووبه‌ڕووی ئه‌و گرووپه بوونه‌وه، چونكه ئه‌وانیش وه‌كو ته‌وژمی مسته‌قبه‌لییه‌كانی ڕووس ڕووبه‌ڕووی پووشكین‌و شاعیران‌و نووسه‌رانی داهێنه‌ر بوونه‌وه، كه خۆیان نوێنه‌ری سه‌رده‌من. نالی‌و شاعیرانی تری كلاسیكییان ڕه‌ت ده‌كرده‌وه‌و به دواكه‌وتوویان له قه‌ڵه‌م ده‌دان. دوایی هه‌ر خۆیشیان له هه‌ڵوێسته‌كانیان پاشگه‌ز بوونه‌وه‌و جارێكی تر گه‌ڕانه‌وه سه‌ر داننان به داهێنانی شاعیره كلاسیكییه‌كاندا‌و ته‌نانه‌ت (فه‌رهاد شاكه‌لی) له كاتی خۆیدا ده‌مه‌قاڵێكی به نووسین له‌گه‌ڵ مندا به‌رپاكرد، كه من شاعیرانی ده‌سته‌ی ڕوانگه‌م له‌و ئاسته‌دا سه‌یر نه‌ده‌كرد به‌پێی چوارچێوه‌ی مێژوویی، كه له (گۆران) یان تێپه‌ڕ كردبێت، كه‌چی كاتێ ئه‌و كۆ شیعرێكی به ناوی (پڕۆژه‌ی كوده‌تایه‌كی نهێنی) بڵاو كرده‌وه تێیدا نووسیبووی گوایه له گۆرانی تێپه‌ڕ كردووه، كه‌چی هه‌ر خۆیشی كه چووه سوید‌و فێری سویدی بوو شیعره‌كانی (گۆران) ی كرد به سویدی. (عه‌بدوڵڵا په‌شێو) یش نووسیبووی من واز له شیعر ده‌هێنم ئه‌گه‌ر به‌خۆم ڕانه‌په‌رمووم كه له گۆرانم تێپه‌ڕ نه‌كردبێت.\n* وه‌كو ده‌زانین فه‌رهاد شاكه‌لی له ده‌ره‌وه‌ی ڕوانگه بوو. خۆیشی گوتوویه‌تی ئه‌و له ده‌ره‌وه‌ی ڕوانگه بووه ئه‌مه چۆنه؟\n– هه‌ندێك له‌و نووسه‌رانه وه‌ك بڵێی شه‌پۆلی نوێخوازی ڕایماڵین، كه‌چی له‌و ئاسته‌دا نه‌بوون بتوانن له ڕه‌وته‌كه‌دا به‌رده‌وام بن. هیوایش هه‌یه له گۆڤاری ڕوانگه‌دا كه به‌رهه‌می بڵاو ده‌كرده‌وه به ڕوانگه‌یی ناو ده‌برا. (فه‌رهاد) یش هه‌رچه‌نده شاعیرێكی داهێنه‌ر نه‌بوو، به‌ڵام به‌وه ناسرا كه ڕوانگه‌یییه.\n* لێره‌دا سه‌رنجێك هه‌یه. له ڕاستیدا فه‌رهاد شاكه‌لی له چاوپێكه‌وتنێكدا له (ئه‌نتۆلۆژیا) ده‌ڵێت: من ده‌فته‌ری شیعره‌كانم لای شاعیری ڕابه‌ر و نوێخواز (جه‌لالی میرزا كه‌ریم) بوو. ئه‌و به‌بێ پرسی من دوو شیعری له ژماره‌كانی گۆڤاری ڕوانگه‌دا بڵاو كردبووه‌وه؟\n– ماده‌م لێره‌دا كه ناوی (جه‌لالی میرزا كه‌ریم) هات ئه‌و كاته شاعیره‌كانی گرووپی ڕوانگه وه‌ك ڕابه‌ر‌و مامۆستایه‌ك سه‌یری ئه‌ویان ده‌كرد. به‌رله‌وه‌ی كه شیعر بڵاو بكه‌نه‌وه پیشانی ئه‌ویان ده‌دا. له هه‌مووانیش زیاتر توانی ئیقاعی شیعری كوردی بگۆڕێت هه‌رچه‌نده به‌داخه‌وه ئه‌و شاعیره ڕابه‌ر‌و گه‌وره‌یه پشتگوێ خراوه، من نه‌بێت چه‌ند جارێك له‌باره‌یه‌وه‌م نووسیوه.ده‌نا ڕه‌خنه‌ی كوردی لای لێ نه‌كردۆته‌وه.\n* ئه‌وه‌ی له‌باره‌ی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو) نووسیت چ جۆرێ بوو؟\n– ئه‌وه‌ی له‌باره‌ی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو) نووسیم لایه‌نی سیاسی هه‌بوو، كه گاڵته‌ی به ڕه‌وتی تێكۆشان ده‌كرد هه‌ر ئه‌ویش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی شیعره‌كانی نزار قه‌بانی بوو. لایه‌نی دووه‌م كه منی ورووژاند ئه‌و به گژداچوونه تونده بوو، كه گوایه ئه‌و له سنووری (گۆران) ی تێپه‌ڕاندووه. كه‌چی كۆمه‌ڵێك شیعری له‌ملاو له‌ولا وه‌رگرتووه بۆ نموونه له نزار‌و نازم حیكمه‌ت‌و شاعیری یۆنان (لاوس لاورس) وه‌رگرتبوو، كه به‌زه‌قی له شیعره‌كانیدا دیاربوون. منیش ده‌قی به‌رچاوی ئه‌و شاعیرانه‌م هێنانه‌وه‌و له‌گه‌ڵ شیعره‌كانی به‌راوردم كردن، چونكه به‌ڕاستی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو) هه‌ر چه‌نده شاعیرێكی ناسك بوو، به‌ڵام له‌پڕ ئه‌و بازدانه‌یم له (شه‌ونامه‌ی شاعیرێكی تینوو)دا هاته به‌رچاو لام دیارده‌یه‌كی سروشتی نه‌بوو، چونكه له‌پڕ بوو به شاعیرێكی كوردی ئاستی نزار قه‌بانی.\n* ئایا ڕه‌خنه‌ی كوردی له كه‌یه‌وه‌و كێ ده‌ستی پێ كردووه. ئه‌كادیمییه‌كان ڕایان وایه له ساڵانی بیسته‌وه ده‌ستی پێ كردووه. له‌و وتاره‌ی به ناوی سیاپۆشه‌وه نووسراوه. هه‌ندێكی تر (ڕه‌فیق حیلمی) و دوای ئه‌ویش (عه‌لائه‌دین سه‌جادی) به ڕابه‌ر داده‌نێن. ئێوه له‌م ڕوانگه‌وه چی ده‌ڵێن؟\n– وشه‌ی ڕه‌خنه هه‌ر له سه‌رده‌می مه‌لای جزیری و ئه‌حمه‌دی خانییه‌وه له شیعره‌كانیاندا هاتووه، به‌ڵام پاش لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی قووڵ بۆم ده‌ركه‌وت حاجی قادری كۆیی یه‌كه‌مین كه‌سه كه له سه‌رده‌می خۆی له ڕه‌خنه گه‌یشتبێ، یان كه ڕه‌خنه له بنچینه‌وه له (نقد) واته (دراو) وه‌رگیراوه. حاجی شیعره‌كانی خۆی وا ده‌خاته به‌رچاو كه هه‌موو كه‌س ناتوانێ په‌ی پێ ببات، له‌به‌رئه‌وه شیعره‌كانی ناو ناوه (نقد) ڕه‌خنه‌گریش به (صراف)، هه‌روه‌ها چه‌مكی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیش هه‌ر له زه‌مانی یۆنانییه‌كانه‌وه ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێ كه جیاكردنه‌وه‌ی دراوی زیو‌و زێڕی قه‌ڵب و ڕه‌سه‌نه. ئه‌وجا تۆ ده‌توانیت حوكمی به‌سه‌ردا بده‌یت. هه‌ندێك ده‌ڵێن ڕه‌خنه به شێوه‌یه‌كی زانستی، هه‌رچه‌نده سه‌ره‌تایش بووه له نووسینه‌كانی (سیاپۆش)ه وه ده‌ست پێ ده‌كات، دوایی ئاماژه بۆ (فایه‌ق بێكه‌س) ده‌كرێت كه ئه‌و شیعرانه‌ی بۆ (گه‌لاوێژ) ده‌هاتن ده‌خرانه به‌ر ده‌ستی ئه‌و‌و هه‌ڵیده‌سه‌نگاندن‌و دوای په‌سه‌ندكردن بڵاوی ده‌كردنه‌وه، هه‌ندێ نموونه‌ی ڕه‌ت ده‌كرده‌وه‌و به‌وه‌ش تووشی سه‌رئێشه ده‌هات‌و زۆر به توندوتیژی وه‌ڵامی ده‌دانه‌وه. ناكرێت ئاماژه‌ش بۆ ئه‌نجوومه‌نی ئه‌ده‌یباتی ئه‌مین فه‌یزی (1919) نه‌كه‌ین كه زۆر زیره‌كانه باس له شیعر ده‌كات، كه به‌هره‌و لێ زانینه به تایبه‌تی كه ئاماژه بۆ (شێخ ڕه‌زای تاڵه‌بانی) ده‌كات، كه‌چی ڕه‌خنه‌گرێكی میسری وه‌ك دكتۆر شه‌وقی چیف دوای شه‌سته‌كان ئه‌و بۆچوونه‌ی به‌رانبه‌ر شاعیرێكی وه‌كو امرۆ القیس هه‌یه.\nئیتر نووسینه‌كانی (ره‌فیق حیلمی) له به‌رگی یه‌كه‌م‌و دووه‌می شیعر‌و ئه‌ده‌بیاتی كوردیدا هه‌نگاوێكی تره به‌ره‌و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی كوردی به تایبه‌تی له به‌رگی دووه‌مدا هه‌ست ده‌كه‌ین به باكگراوندێكی ده‌وڵه‌مه‌نده‌و به‌جۆره پڕۆگرامێك شیعر هه‌ڵده‌سه‌نگێنێ. ئه‌گه‌ر له‌م بواره‌دا زیاتر كاری بكردایه په‌نجه‌ی زیاتر له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی ڕه‌خنه‌ی كوردی دیارتر‌و به‌هادارتر ده‌بوو.\n* ئه‌ی وا نابینی كه ڕه‌خنه له حه‌فتاكاندا دوور بووه له په‌یڕه‌و‌و پڕۆگرام، زیاتر باری سه‌رنج بووه؟\n– ڕاسته زۆربه‌ی ڕه‌خنه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه باری سه‌رنج بوون به تایبه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه له ڕۆژنامه‌كاندا كاریان ده‌كرد. نووسینه‌كانیان په‌له‌كردنی پێوه دیاره‌و میتۆدیان نییه، هه‌روه‌ها بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی زیاتر بۆ گۆڤار ده‌شێت نه‌ك ڕۆژنامه له‌به‌رئه‌وه ئه‌وانه‌ی له‌و بواره‌دا كاریان ده‌كرد به ده‌گمه‌ن لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی به‌پێز‌و قووڵیان بڵاوكردۆته‌وه.\n* چ ڕه‌خنه‌گرێك، یان چ ته‌وژمێكی ڕه‌خنه‌یی ئه‌وروپی، یان عه‌ره‌بی له سه‌ره‌تادا سوودی پێگه‌یاندوون؟\n– له سه‌ره‌تاوه زیاتر نووسینه‌كانی دكتۆر علی جواد الگاهر بوو. پاشان یه‌كه‌مین كتێب كه كاری لێ كردم، ئاسۆی ڕه‌خنه‌ی فراونتر كردم. كتێبه‌كه‌ی دكتۆر شه‌وقی چیف بوو به ناوی (الشعر ومژاهبه) له دواییدا به‌رهه‌مه‌كانی فاچل پامر، له ده‌ره‌وه، به‌رهه‌مه‌كانی نووسه‌رانی میسر د. محمد مندور‌و عزالدین اسماعیل‌و كمال ئه‌بو دیب… تاد. له ئه‌وروپییه‌كانی تریش ئه‌ی. ئای. ڕیچاردز.\n* بۆچوونت له‌باره‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌كادیمی چییه. ئایا لایه‌نه نه‌رێیه‌كانی ئه‌و له‌وه‌دان كه زیاتر په‌ل بۆ ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق ده‌هاوێ؟\n– ئه‌و شێوازه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌كادیمی كه به‌ناو ئه‌كادیمییه جۆره كۆت‌و پێوه‌ندێكه ئه‌و ئازادییه‌ی كه ڕه‌خنه‌گر وه‌ك مافێك به خۆی ده‌دات تا ڕاده‌یه‌ك سنووری بۆ ده‌كێشرێ، ته‌نانه‌ت له نامه‌ی ماسته‌ر‌و دكتۆراشدا ئه‌و مه‌رجانه‌ی كه به‌سه‌ر نووسه‌ری نامه‌كه‌دا ده‌سه‌پێنرێن زۆر شت له كرۆكی بابه‌ته‌كه ده‌شێوێنن، كه ده‌كرێت خاوه‌ن نامه‌كه پێوه‌ندیدار نه‌بێت به‌و مه‌رجانه‌وه، له‌به‌رئه‌وه ده‌بینین زۆربه‌ی تێزه‌كان پڕكراوه‌ن له‌لك‌و پۆپ‌و زیاده، زیاتر نزیكن له ڕاپۆرت نه‌ك لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی، هه‌ندێ له‌وانه ڕه‌نگه نه‌توانن بابه‌تێكی داڕشتن داڕێژن. له هه‌مان كاتدا بڕوانامه‌ی ماسته‌ر، یان دكتۆرایان پێ ڕه‌وا ده‌بینرێ ئیشه‌كانیان ته‌نانه‌ت كۆكردنه‌وه‌ی زانیارییه له‌م سه‌رچاوه‌و ئه‌و سه‌رچاوه بێ ئه‌وه‌ی خاوه‌نی بیروڕاو بۆچوونی خۆیان بن. ئه‌مه له‌لایه‌ك له لایه‌كی تره‌وه پابه‌ندبوونی نووسه‌ری تێزه‌كه به‌ڕێنمایییه‌كانی مامۆستای سه‌رپه‌رشتكار، ئه‌گه‌ر به هه‌ڵه‌شدا چووبێت له په‌ل‌و پۆی ده‌خات له‌به‌رئه‌وه من وه‌كو ڕه‌خنه‌گرێك كه زۆرجار ئاماده‌ی وتووێژه‌كانی زانكۆی به‌غدا‌و زانكۆی سه‌ڵاحه‌دین بووم كه‌سانێك كه دوورن له بواری ئه‌ده‌ب و ڕۆشنبیری به‌داخه‌وه له رێگای بڕوانامه‌كانیانه‌وه ده‌خرێنه ناو زانكۆ له‌و ئاسته‌دانین بتوانن شتێ به‌شتێ بكه‌ن. زیاتر بره‌و به‌و مه‌ڵبه‌نده بده‌ن كه سه‌رچاوه‌ی باڵای ڕۆشنبیری و زانسته.\n* گۆران شاعیرێكی داهێنه‌ره كاریگه‌ری به‌سه‌ر نه‌وه‌كانه‌وه هه‌بووه. حه‌فتاكان چییان له (گۆران) وه‌رگرتووه، له‌كوێدا به جێیان هێشتووه؟\n– ئاشكرایه كه گۆران یه‌كه‌مین شاعیره، كه كاری كردۆته سه‌ر شیعری نوێی كوردی. كه‌م شاعیرانی شه‌سته‌كان‌و دوای شه‌سته‌كان به‌رچاو ده‌كه‌ون كه له سه‌رچاوه‌كه‌ی گۆران ئاویان نه‌خواردبێته‌وه. هه‌ندێكیان هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و ڕێچكه‌یه مانه‌وه، هه‌ندێكی تریشیان هه‌نگاویان به‌ره‌و پێشه‌وه نا. لێره‌دا حه‌ز ده‌كه‌م ئاماژه به‌چمكی تێپه‌ڕاندن بكه‌م. هه‌ڵبه‌ت ئاشكرایه كه شاعیرانی دوای (گۆران) سنووری گۆرانیان بڕی، به‌ڵام به‌پێی چوارچێوه‌ی مێژوویی ناكرێ بڵێین كه ته‌جاوزیان كردووه‌و جێ په‌نجه‌یان له‌سه‌ر شیعری كوردی به‌قه‌د قه‌باره‌ی گۆران دیاره. ئه‌مه‌ش وا ناگه‌یه‌نێت كه تێپه‌ڕكردن نییه. چونكه ئێمه ئه‌گه‌ر ئه‌و ڕایه‌مان هه‌بێت مانای ئه‌وه‌یه حوكم له‌باره‌ی ڕه‌وتی به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوون ده‌ده‌ین، كه وه‌ستاوه. ده‌مێنێته‌وه سه‌ر مه‌سه‌له‌ی دابڕانی مه‌عریفی كه هه‌ندێ كه‌س وا ده‌زانن بوونی ئێستا، یان وه‌كو دومه‌ڵانێكه له‌خۆیه‌وه هه‌ڵتۆقیوه بێ ئه‌وه‌ی حساب بۆ ڕابردوو ڕۆڵی، یان نه‌وه‌كانی پێش خۆیان بكه‌ن.\nله‌و ڕوانگه‌یه‌وه من له‌و بڕوایه‌دام شیعری ئه‌مڕۆ مۆركی سه‌رده‌می خۆیی و ئاینده‌ی میلله‌ته‌كه‌مان به‌خۆوه ده‌گرێت به تایبه‌تی شیعری ئه‌و شاعیرانه‌ی كه ڕابردوو به ئێستاوه ده‌به‌ستنه‌وه‌و ئێستاش به دواڕۆژه‌وه، كه به‌ڕاستی شاعیری ڕه‌سه‌نن‌و زه‌مینه‌یه‌كی له‌باریان بۆ خۆیان ڕه‌خساندووه، كه ده‌توانم بڵێم ناهه‌ژێن‌و له جێگای خۆیان وه‌ك كێوی توندو پته‌و خۆیان ڕاگرتووه.\n* كێن ئه‌وانه‌ی ده‌توانن بڵێین گۆرانیان تێپه‌ڕكردووه؟\n– به‌كاریگه‌ری گۆڕانكاری ژیان‌و به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوونی ڕه‌وتی مێژوو، خه‌م وپه‌ژاره‌و خه‌م وخولیای شاعیری ئه‌مڕۆ ناكرێ له قاڵبه مه‌ییوه‌كه‌ی پێشوودا بمێنێته‌وه. بۆیه له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی ڕووداوه خێراكانی ژیاندا ڕێگا ده‌كه‌ن. شتی تازه‌ش دێننه به‌رهه‌م. بۆیه چه‌ند شاعیرێك هه‌ن كه ده‌كرێ وه‌ك نموونه ئاماژه‌یان بۆ بكه‌ین له‌وانه‌ش: جه‌لالی میرزا كه‌ریم، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت، شێركۆ بێكه‌س، سه‌باح ڕه‌نجده‌ر، سه‌ڵاح شوان، كه‌ریم ده‌شتی، ره‌فیق سابیر، ئه‌نوه‌ر قادر محه‌مه‌د، ئه‌حمه‌دی مه‌لا، جه‌لال به‌رزنجی، دڵشاد عه‌بدوڵڵا….. تاد.\n* شاعیرانی حه‌فتا‌و هه‌شتاكان به به‌رده‌وامی حاڵه‌تی زنجیره‌یی ده‌بینی له فه‌زای نوێگه‌ریدا، یان ئه‌مان جیاوازن له گۆران. واته ئایا ده‌توانین له‌م بواره‌دا نه‌وه‌یه‌ك جیا بكه‌ینه‌وه؟\n– ده‌توانین ئه‌م چه‌ند نه‌وه‌یه وه‌ك زنجیرێكی زێڕین له شیعری كوردیدا به چاوی بایه‌خه‌وه سه‌یر بكه‌ین، كه به‌ڕاستی شاعیرانی لێهاتوو ڕه‌سه‌نن، هه‌ر نه‌وه‌یه‌ك به‌پێی توانا‌و كارامه‌یی و وزه‌ی شیعری له‌م بواره‌دا خشتێكی له‌سه‌ر دیواری ته‌لاری شیعری كوردی داناوه. هه‌رچه‌نده هه‌ر نه‌وه‌یه‌ش ناكرێ له ڕووی قه‌باره‌ی كارتێكردنی له‌سه‌ر سه‌رده‌می خۆی به‌یه‌ك چاو سه‌یر بكرێت. جۆره جیاوازییه‌ك هه‌یه له نێوانیاندا له ڕووی وزه‌ی شیعرییه‌وه. ده‌توانین ئه‌وانه دابنێین به ته‌واوكه‌ری قۆناغی سه‌رده‌می (گۆران)، به‌ڵام هه‌روه‌ك گوتم هه‌موویان له‌یه‌ك ئاستدا نین هه‌ندێكیان خاوه‌نی خودی ئه‌زموونی خۆیان نین‌و هه‌ندێك له‌وانه به‌قه‌د ئه‌وه‌ی كارتێكردنی شاعیرانی غه‌یره كوردیان. چ له ڕووی فیكره‌وه چ له ڕووی داڕشتنه‌وه پێوه دیاره.\n* شاعیرانی سه‌رده‌می گۆران‌و ده‌وروبه‌ری چ ڕۆڵێكیان له پێشه‌نگیدا بووه؟\n– گۆران وه‌كو خۆی وتوویه‌تی كه‌وتبوونه ژێر كارتێكردنی (شعرای فه‌جری ئاتی) واته شاعیرانی عوسمانی وه‌كو تۆفیق فیكره‌ت‌و ئه‌وانی تر. ئه‌م نوێكردنه‌وه به‌كارتێكردتی ده‌ره‌وه بووه، كه (گۆران‌و شێخ نووری شێخ ساڵح‌و ره‌شید نه‌جیب‌و ئاوڕه‌حمان به‌گی نفووس) ڕێچكه‌كه‌یان شكاند. له پێشه‌وه‌یاندا گۆران كه بوو به (دیارده‌و ڕابه‌ر)ی ئه‌و ڕێبازه، هه‌رچه‌نده له سه‌ره‌تادا كارتێكردنی به‌سه‌ر شاعیرانی تره‌وه ئه‌وه‌نده به‌زه‌قی دیار نه‌بوو، وه‌كو هه‌ر دیارده‌یه‌كی نوێ، به‌ڵام له ئه‌نجامدا به‌ره به‌ره ڕێچكه‌كه فراوانتر بوو، شاعیرانی تری به‌خۆوه گرت وه‌كو: به‌ختیار زێوه‌ر، ئه‌حمه‌د دڵزار، كامه‌ران موكری ، كاكه‌ی فه‌للاح، ئه‌حمه‌د هه‌ردی، محه‌مه‌د ساڵح دیلان، ع. ح. ب. له‌ناو ئه‌وانه‌دا گۆران به (دیارده‌و ڕابه‌ر) ده‌ناسرا‌و زیاتر كاریگه‌ری هه‌بوو له‌سه‌ر نوێكردنه‌وه‌و نوێخوازی. ئه‌وانی تریش هه‌ندێكیان هه‌رچه‌نده له قه‌باره‌ی خۆیان زیاتر نرخیان دانێ بۆ نموونه: (كامه‌ران موكری) نه‌بوو به‌و شاعیره‌ی كه ویسترا ڕاگه‌یاندن بیكات به‌و شاعیره گه‌وره‌و ئه‌لته‌رناتیڤی گۆران.\n* له‌چ ده‌قێكی ڕه‌خنه‌یییه‌وه چوارچێوه ڕه‌خنه‌یییه‌كانی حه‌فتاكانیان به‌جێ هێشتووه؟\n– ده‌توانم بڵێم ئه‌و نووسینانه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین بڵاوم كردوونه‌ته‌وه هه‌موویان سنوور به‌زاندنی نووسینه‌كانی ساڵانی حه‌فتامن. چونكه من ئێستا به تێڕوانینێكی نوێوه ده‌نووسم‌و سوود له هه‌موو ڕێبازه‌كانی ڕه‌خنه‌سازی وه‌رده‌گرم، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی كه خزمه‌تی نووسینه‌كانم ده‌كه‌ن، نه‌ك پابه‌ند بم به ڕێبازێك، یان فه‌لسه‌فه‌یه‌كی تایبه‌تی. به‌لاشمه‌وه هه‌ر ئه‌م جۆره ڕێبازه خزمه‌ت به ئه‌ده‌ب و ڕۆشنبیری كوردیمان ده‌كات، چونكه ڕێبازێك نه‌ما وه‌كو پێشوو به شێوه‌یه‌كی ڕه‌ها مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌ین، ماده‌مه‌كی ژیان له گۆڕاندایه هزر‌و بۆچوونیش ده‌بێ له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی ژیان هه‌نگاو بنێت، ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی له‌باره‌ی شیعری كه‌لكێشی (سه‌باح ڕه‌نجده‌ر)م نووسی نموونه‌ی به‌رچاوی بۆچوونه‌كه‌مه.\n* بنیادگه‌ری چی به ڕه‌خنه‌ی كوردی به‌خشیوه، ئایا ئه‌م ڕێبازانه (بونیادگه‌ری و پاش بونیادگه‌ری و دیارده‌گه‌ری) هاتوونه‌ته ناو ئێمه‌وه، یان زۆرمان ماوه لێیان تێبگه‌ین؟\n– بونیادگه‌ری ڕێبازێكی تازه نییه كه هاتبێته ناو ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بییه‌وه. ڕه‌گێكی مێژوویی دێرینی هه‌یه، هه‌ر له سه‌رده‌می یۆنانییه‌كانه‌وه تاكو ئێستا. ئه‌مه‌ی كه ئه‌مڕۆ هه‌ندێ به ناوی بنیادگه‌رییه‌وه ده‌قه‌كان شی ده‌كه‌نه‌وه زۆریان له بنه‌ماكانی بنیادگه‌ری نه‌گه‌یشتوون بۆ نموونه: ڕۆلان پارت بنیادگه‌ری ڕه‌ت كرده‌وه، په‌نای برده به‌ر له چێژی ده‌ق. بنیاتگه‌ری ته‌نیا ئه‌وه نییه كه ڕه‌خنه‌گر په‌نا ده‌باته به‌ر ئه‌و ده‌قه‌ی كه له هه‌ندێ شوێندا (هاودژ) به‌خۆوه ده‌گرێ، به‌ڵكو ئه‌ركی ڕه‌خنه‌گر ئه‌وه‌یه كه كاری ئه‌ركێولۆژیانه‌ی (هه‌ڵكۆڵین) جێبه‌جێ بكات له پشت ده‌قه‌كه‌وه ده‌قێكی تر بخوێنێته‌وه به مه‌رجێ خاوه‌ن ده‌قه‌كه له خودی ده‌قه‌كه نه‌ترازێنێ‌و ده‌قه‌كه نه‌كات به مڵكی خۆی. ده‌شكرێت هه‌ر شتێك كه لایه‌نی ئه‌فراندنی تێدا بێت، ڕه‌خنه‌گر شانی بداته به‌ر‌و بیخاته به‌ر ڕووناكی باری ورد‌و سه‌رنجی قووڵه‌وه، هه‌روه‌ها هیچ مه‌رج نییه ڕه‌خنه‌گرێك ئه‌گه‌ر به شێوازێكی بنیادگه‌ریانه له ده‌قه‌كه نه‌كۆڵیته‌وه ڕه‌ت بكرێته‌وه، گرنگ لێره‌دا جۆری داهێنانی ده‌قه‌كه‌یه، كه له ڕه‌خنه ئه‌ده‌بییه‌كه‌دا ڕه‌نگ بداته‌وه، ده‌توانم لێره‌دا ڕه‌خنه‌یه‌كی لێكدانه‌وه له دێڕه شیعرێكی (أبو نواس)دا وه‌ك نموونه‌یه‌كی داهێنه‌رانه بهێنمه‌وه، (أبو نواس) ده‌ڵێت:\nالا فــاسقنێ خمراً وقل لێ هــــــی الخمر\nولا تسقنی ســــــراً ان امـــــــكن الجهر\nئه‌مه له كاتێكدا ته‌نیا أبو نواس بۆ ئه‌وه چووه ئه‌گه‌ر بكرێ مه‌یه‌كه‌ی به ئاشكرا بداتێ پێویست ناكات به نهێنێ بێت له كاتێكدا یه‌كێكی تر دێت وه‌ك ڕه‌خنه‌گرێك ده‌ڵێت مه‌به‌ستی أبو نواس به‌شداریكردنی هه‌ر پێنج هه‌سته‌كانه، كه چێژ له نۆشینی مه‌یه‌كه وه‌ربگرێت.\nلێره ناكرێت ئێمه به ته‌واوه‌تی ڕێبازی بنیادگه‌ری چ به شێوه‌یه‌كی ڕه‌ها قبووڵكه‌ین، یان ڕه‌تی بكه‌ینه‌وه، به‌ڵكو ده‌بێ زیره‌كانه‌و وریایانه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ین. به‌قه‌د ئه‌وه‌ی خزمه‌تی ڕه‌وتی ئه‌ده‌بی و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیمان ده‌كات سوودی لێ وه‌ربگرین. به داخه‌وه‌ش ئێمه زۆر جار هه‌ندێ شت لای خۆمان ده‌ورووژێنین پێمان شتێكی زۆر تازه‌یه له كاتێكدا ده‌مێكه له ئه‌ورووپا پووكاوه‌ته‌وه.\n* نوێگه‌ری شیعری كوردی له هه‌شتاكاندا ده‌وڵه‌مه‌ندتر بووه له حه‌فتاكان، ئایا چۆن له‌وه ده‌ڕوانن؟\n– شتێكی ئاشكرایه كه ئێش‌و ژانی میلله‌تی كورد به گشتی و شاعیرانی به تایبه‌تی له حه‌فتاكان زیاتر بوو، جگه له فراوان بوونی مه‌ودای خۆ ڕۆشنبیركردن، ده‌توانم بڵێم ئه‌مه هۆكاری سه‌ره‌كی ده‌وڵه‌مه‌ندبوونی شیعری ساڵانی هه‌شتاكان بوو.\nڕۆشنبیربوونیش به‌هۆی زۆربوونی كتێب‌و چاپه‌مه‌نی و ئاسانی گواستنه‌وه‌ی هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندن، كه درێژبوونه‌وه‌ی دوای ڕێكه‌وتننامه‌ی ئازاری 1970 بوو. ئه‌م هۆكارانه كارێكی گه‌وره‌یان كرده سه‌ر شیعری نوێ‌و شاعیرانی هه‌شتاكان، كه زیاتر به ناخی گیروگرفته‌كانی میلله‌ته‌كه‌مان شۆڕ ببینه‌وه‌و كاری داهێنه‌رانه بخوڵقێنین. ده‌توانین بڵێین ئه‌زموونی شاعیرانی هه‌شتاكان درێژبوونه‌وه‌ی ئه‌زموونی حه‌فتاكانه وه‌كو ته‌واوكه‌ری یه‌كتر.\n* مادام باس هاته سه‌ر باسی شاعیرانی هه‌شتاكان، پێمان باشه بگه‌ڕێینه‌وه بۆ ساڵانی شه‌سته‌كان، بۆ نموونه له‌لای عه‌ره‌ب شه‌سته‌كان به ده‌یه‌ییه‌كی پڕ پیت‌و گه‌رموگوڕی داهێنان داده‌نرێت نموونه: ئه‌گه‌ر سه‌یری شاعیرانی ساڵانی شه‌ستی عێراقی وه‌كو فازیل عه‌زاوی و هاوه‌ڵه‌كانی بكه‌ین، هه‌روه‌ها له شه‌سته‌كاندا له میسر‌و سووریا‌و ته‌نانه‌ت له ئه‌ده‌بی ئه‌ورووپاشدا زۆر گۆڕانكاری گرنگ‌و گه‌وره ڕوویان داوه، كه‌چی له بواری ڕۆشنبیری كوردیدا ساڵانی شه‌سته‌كانی نه‌ك به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوون نه‌بوو، به‌ڵكو كشانه‌وه‌یه‌كی له‌به‌رچاو ده‌بینرێت. بۆچی ئه‌مه وایه؟\n– ده‌توانم ئه‌و سه‌رده‌مه به سه‌رده‌می تاریك له قه‌ڵه‌م بده‌م. (گۆران) ی لێ بترازێ شاعیرێك، یان چیرۆكنووسێكی وا له‌م بواره‌دا نادۆزیته‌وه كه ڕوخساری داهێنانی پێوه دیار بێت، به‌لای منیشه‌وه ئه‌م دیارده‌یه بۆ نزمی ئاستی ڕۆشنبیری كوردی ده‌گه‌ڕێته‌وه، به پێچه‌وانه‌ی شاعیران‌و نووسه‌رانی عه‌ره‌به‌وه كه بۆ خوێندنه‌وه له دایك بووبوون‌و خوێندنه‌وه‌یان كردبوو به پیشه‌و قسه‌یه‌كی ئه‌ته‌میش هه‌یه (خوێندنه‌وه كلیلی كه‌سایه‌تییه) نموونه‌شمان له‌م ڕووه‌وه هێجگار زۆره. شاعیرێكی وه‌ك (ئیلیه‌ت) ئه‌گه‌ر هه‌رسی سامانی كولتووری مرۆڤایه‌تی نه‌كردبایه، نه‌یده‌توانی شاكارێكی وه‌كو (وێرانه‌خاك) به‌رهه‌م بهێنێت. یان فازیل عه‌زاوی نه‌یده‌توانی ڕۆمانی (القلعه الخامسه) و (مخلوقات فاچل العزاوی الجمیله) به‌رهه‌م بهێنێت. ئه‌مه‌و جگه له بارودۆخه سیاسییه‌كه هه‌واو كه‌شێكی ناسه‌قامگیری به‌خۆوه گرتبوو.\n* سستی ڕه‌خنه‌ی دروستی كوردی بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه؟\n– دوو هۆكاری بنچینه‌یی له‌م بواره‌دا ده‌ور ده‌بینن: یه‌كه‌میان: سه‌رقاڵبوونی ڕه‌خنه‌گر به كاری ڕۆژانه‌وه هه‌ڵپه‌كردنی به دوای ژیاندا، كه ئه‌وه‌نده ناپه‌رژێته سه‌ر خۆ خه‌ریككردن‌و خۆ ته‌رخانكردن بۆ كاری ڕه‌خنه‌یی. دووه‌میان: نه‌بوونی ڕاده‌یه‌كی به‌رز له ڕۆشنبیری كه زه‌مینه‌ی له‌بار بۆ ڕه‌خنه‌گر ده‌ڕه‌خسێنێت. ئێستا هه‌ندێك له‌و ڕه‌خنه‌گره لاوانه‌ی كه ده‌ستیان داوه‌ته قه‌ڵه‌م ئه‌وه‌نده باكگراوندێكی ڕۆشنبیری و زمانناسییان له هه‌گبه‌دا نییه به حوكمی ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی هه‌ره زۆریان چ زمانی عه‌ره‌بی، یان هه‌ر زمانێكی تری زیندوو به چاكی نازانن به‌ڕاستی و دروستی شان بده‌نه به‌ر ڕاپه‌ڕاندنی ئه‌ركی ڕه‌خنه، بۆیه ده‌بینین زۆر كه‌س له‌وانه‌ی خۆیان له قه‌ره‌ی ڕه‌خنه ده‌ده‌ن نووسینه‌كانیان كرچ‌و كاڵه‌و نیشانه ناپێكێت.\n* چۆن هه‌وڵبدرێت بۆ دامه‌زراندنی (كۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌خنه‌گرانی كورد). به‌لاتانه‌وه وا باشه وه‌ك یه‌كه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ بێت، یان یه‌كه‌یه‌كی سه‌ر به یه‌كێتی نووسه‌ران؟\n– به‌لای منه‌وه په‌سه‌ندتره، كه كۆمه‌ڵێكی سه‌ربه‌خۆ بێت، چونكه هیچ مه‌رج نییه له چوارچێوه‌ی یه‌كێتی نووسه‌ران، یان هه‌ر ڕێكخراوه‌یه‌كی تر، ڕه‌خنه له دایك بێت هێنده‌ی ئه‌وه‌ی كه پشت به خودی ڕۆشنبیری و كارامه‌یی ڕه‌خنه‌گر ده‌به‌ستێت. بۆیه ده‌كرێ ئه‌و كه‌سانه كه به‌ڕاستی ڕه‌خنه‌گرن‌و جێ په‌نجه‌یان له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیدا دیاره (كۆمه‌ڵێك) له‌و بابه‌ته دروست بكه‌ن‌و به حوكمی نێزیك بوونه‌وه‌یان لێكتر‌و وتووێژی به‌رده‌وام ده‌توانن تا ڕاده‌یه‌ك ئه‌و كه‌له‌به‌رانه‌ی كه له‌ناو ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیدا به‌دی ده‌كرێت چاره‌سه‌ر بكه‌ن‌و ته‌كانێك به ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی كوردی بده‌ن. ده‌شكرێ گۆڤارێك هه‌ر به ناوی ڕه‌خنه‌وه، یان ڕه‌خنه‌گره‌وه ده‌ربكرێت.\n* وه‌كو ڕه‌خنه‌گرێك كه له‌گه‌ڵ چه‌ند نه‌وه‌یه‌كدا به‌رده‌وامیتان هه‌بوو. ئایا چۆن له دیارده‌یه‌كی وه‌كو هه‌ندێ له هه‌شتاكانی هه‌ولێر ده‌ڕوانن. له‌وانه‌ش شاعیرانی وه‌ك: سه‌باح ڕه‌نجده‌ر، ئه‌نوه‌ر مه‌سیفی، دڵشاد عه‌بدوڵڵا، جه‌لال به‌رزنجی؟\n– ده‌كرێ ئه‌م دیارده‌یه له چه‌ند لایه‌نێكه‌وه هه‌ڵبسه‌نگێنین. كه له كاتی خۆی پێیان ده‌گوترا شاعیرانی (پێشڕه‌و – ته‌لیعی) هه‌ندێ له‌وانه كه‌وتبوونه ژێر كارتێكردنی (خزعل ماجدی)و پێوه‌ندییه‌كی قووڵیان له‌گه‌ڵیدا هه‌بوو، ئه‌مه له‌لایه‌ك. له‌لایه‌كی تره‌وه خه‌م‌و په‌ژاره‌و ئێش‌و ئازاری تایبه‌تی خۆیان هه‌بوو، كه به شێوازی خۆیان ده‌ریان ده‌بڕی جگه له‌وه‌ی هه‌ندێ له‌وانه هه‌وڵی ئه‌وه‌یان ده‌دا كه جۆره زمانێك دروست بكه‌ن، كه به‌لای منه‌وه وه‌ك بنچینه‌یه‌كی زانستی زمان دیارده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تییه. نه‌ك كارێكی تاكه كه‌سی. له‌به‌رئه‌وه جۆره ئیشكالییه‌تێكیان له زماندا دروست كرد. ئه‌ویش به‌كارهێنانی هه‌ندێ وشه‌ی ناوچه‌یی به‌كارهێنانی له بواری زمانی ئه‌ده‌بی یه‌كگرتوودا ڕه‌ت ده‌كرێته‌وه. نموونه: به‌كارهێنانی (خۆر) به مانای (خۆڵ و ڕۆژ)، له كاتێكدا خۆر به مانای ڕۆژ دێت. جگه له وشه‌ی تر، كه ئه‌مانه له ڕاستیدا ده‌بنه شێواندنی زمان. نه‌ك ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی، هه‌روه‌ها داڕشتنی ڕسته‌و بنه‌ماكانی ڕێزمان به‌و شێوه‌ی كه ده‌یانویست ده‌بووایه گۆڕانكاری له زماندا نه‌كه‌ن. چه‌ندێك له‌وانه پاش ماوه‌یه‌ك به خۆیاندا چوونه‌وه له نێویاندا: (سه‌باح ڕه‌نجده‌ر) ئه‌مه له كاتێكدا هه‌ر له‌و سه‌رده‌مه‌شدا شتی تازه‌یان پێ بوو. ده‌كرێ هه‌ڵوێسته‌یه‌ك له‌سه‌ر به‌رهه‌مه‌كانیان بكرێ‌و هه‌شه له‌وانه زیاتر هه‌نگاو به‌ره‌و پێشه‌وه ده‌هاوێ‌و ئه‌زموونه شیعرییه‌كه‌ی زیاتر قووڵتر ده‌كاته‌وه، كه ئه‌وانه ئێستا ده‌توانم پێیان بڵێم شاعیره نوێگه‌ریخوازه‌كان، كه به‌ڕاستی له بواری شێوازی ده‌ستنیشانكردن‌و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌و ته‌نانه‌ت به‌كارهێنانی واقیعی سیحری گره‌وی خۆیان بردۆته‌وه.\nده‌كرێ به تێڕوانینێكی ئه‌مڕۆ. نه‌ك به‌تێڕوانینی سه‌رده‌می هه‌شتاكان لێكۆڵینه‌وه له به‌رهه‌مه‌كانیان بكرێ‌و له‌و شیعرانه جیا بكرێنه‌وه كه لاوازن. له كاتێكدا كه شیعریان تێدایه به زمانی سفت‌و سۆڵ و ڕۆحیه‌تێكی تازه داڕێژراون، چونكه ئه‌و شاعیرانه نموونه وه‌ك: (سه‌باح ڕه‌نجده‌ر، جه‌لال به‌رزنجی) شێوازی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌و ده‌خرێنه خانه‌ی شاعیره نوێگه‌ریخوازه‌كان.\n* له كه‌یه‌وه ئاشنایه‌تیتان له‌گه‌ڵ نووسه‌رانی عه‌ره‌بدا په‌یدا كردووه‌و كامانه‌ن ئه‌و نووسه‌رانه‌ی كه پێوه‌ندی به‌هێزتان له‌گه‌ڵیان هه‌بووه؟\n– پێوه‌ندیم له‌گه‌ڵ نووسه‌رانی عه‌ره‌بدا زیاتر بۆ ساڵی 1959 ده‌گه‌ڕێته‌وه كه چووم بۆ كۆلێژی په‌روه‌رده به‌شی عه‌ره‌بی كه ژماره‌یه‌ك له شاعیران‌و چیرۆكنووسانی عه‌ره‌ب له كۆلێژه‌كه له‌گه‌ڵمدا بوون. له‌وانه‌ش فازیل عه‌زاوی، عبداللگیف، د. صلاح نیازی، له دواییدا جه‌واهیریم له ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ ناسی، هه‌روه‌ها فازل پامر و یاسین نصیر‌و فوزی كه‌ریم‌و هاشم شه‌فیق و عامر به‌در حه‌سوون‌و روشدی عامل‌و حه‌مید سه‌عید و یاسین ته‌ها حافڤ و محمد خچیر وجلیل قیسی.\n* چۆن ده‌ڕوانیته چیرۆكی كوردی به تایبه‌تی لاوه‌كان؟\n– من زیاتر هه‌ر له كۆنه‌وه به چیرۆكه‌كانی (ئیبراهیم ئه‌حمه‌د، شاكر فه‌تاح، حوسێن عارف، محه‌مه‌د مه‌ولوود مه‌م، ره‌وف بێگه‌رد، محه‌مه‌د فه‌ریق حه‌سه‌ن، كاكه مه‌م بۆتانی، مسته‌فا ساڵح كه‌ریم، محه‌ڕه‌م محه‌مه‌د ئه‌مین، له‌تیف حامید، عه‌بدوڵڵا سه‌ڕاج، ڕه‌وف حه‌سه‌ن….. تاد،) ئاشنابووم له دواییدا چیرۆكه‌كانی (محه‌مه‌د موكری، سه‌ڵاح شوان، ئه‌حلام مه‌نسوور، محه‌مه‌د ره‌شید فه‌تاح، شێرزاد حه‌سه‌ن‌و جه‌لیل كاكه‌وه‌یس‌و ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د ئیسماعیل). به‌پێی تواناش به كوردی و عه‌ره‌بی شتم له‌باره‌یان نووسیون و هه‌ندێكیشیم لێ وه‌رگێڕاون بۆ عه‌ره‌بی، به‌ڵام یه‌كه‌مین چیرۆك كه كاری تێكردم چیرۆكی (چای شیرین) بوو، كه له گۆڤاری (شه‌فه‌ق)دا بڵاوكرابووه‌وه‌و پاداشتی یه‌كه‌می وه‌رگرتبوو. ئێستا زۆرجار ماڵه‌وه پێم ده‌ڵێن له‌و ته‌مه‌نه چای شیرین بۆ تۆ زۆر خراپه، به‌ڵام ئه‌و تێناگات كه چای شیرین چ دال‌و مه‌دلوولێكی بۆ من هه‌یه، دواتر چیرۆكی (شه‌به‌ق) بوو، كه له‌گه‌ڵ چه‌ند چیرۆكێكی تردا كۆمه‌ڵه‌ی ڕۆشنبیری كوردی بڵاوی كرده‌وه. ئه‌م چیرۆكه لای من زۆر به‌هێزتر بوو له (چای شیرین) كه كۆتایییه‌كه‌یم به چركه‌ی ته‌قاندنه‌وه له قه‌ڵه‌م دا، كه شتێكی گرنگی لا ورووژاندم. چیرۆكیش ئه‌گه‌ر حاڵه‌تی ورووژاندنی تێدا نه‌بێت‌و شتێكت له‌لا دروست نه‌كات ئه‌وه هه‌ر گێڕانه‌وه‌یه‌و زیاتر نییه. به‌داخه‌وه له چیرۆكی لاوه‌كانماندا به ده‌گمه‌ن ئه‌و حاڵه‌ته هه‌ستی پێ ده‌كرێت، زۆربه‌یان دوورن له به‌كارهێنانی ته‌كنیكی نوێی چیرۆك. مه‌گه‌ر تاك‌و ته‌را هه‌بێت له‌ناویدا دواڕۆژێكی باش چاوه‌ڕوانیان بێت وه‌كو (كاروان عومه‌ر كاكه سوور، جه‌بار جه‌مال غه‌ریب) كه زمانێكی زۆر سفت‌و سۆڵ و ڕۆمانسییانه‌یان هه‌یه، هه‌روه‌ها (ئارام كاكه‌ی فه‌لاح، عه‌تا محه‌مه‌د‌و، فاروق هۆمه‌ر، ئاكۆ كه‌ریم مه‌عرووف) كه ئه‌مانه‌ش سه‌ره‌تایه‌كی باشیان هه‌یه. ئه‌گه‌ر زیاتر خۆیان به خوێندنه‌وه‌و خۆ ڕۆشنبیركردنه‌وه خه‌ریك بكه‌ن ئه‌وا ده‌شێ ببنه خاوه‌نی ده‌نگ و ڕه‌نگی تایبه‌تی خۆیان.\n* ئه‌گه‌ر خه‌ڵاتێكی ڕه‌خنه‌یی هه‌بێت پێشنیار ده‌كه‌یت به ناوی كێوه بێت؟\n– ئه‌مین فه‌یزی\n* بۆچوونت به‌رانبه‌ر ئه‌م ڕه‌خنه‌گرانه چییه؟\n١- فاچل پامر:\n– ده‌توانم بڵێم یه‌كه‌مین كه‌سه كه سوودم له به‌رهه‌مه‌كانی وه‌رگرتووه له نووسینه‌كانمدا ئاماژه‌م پێ كردوون.\n٢- یاسین النصیر:\n– یه‌كێكه له‌و نووسه‌رانه‌ی له جوانناسی شوێن تێده‌گات‌و مافی خۆی داوه‌تێ. جگه له باری سه‌رنجی وردی له‌باره‌ی شانۆ.\n٣- جابر عصفور:\n– یه‌كێكه له ڕۆشنبیره گه‌وره‌كانی عه‌ره‌ب و ڕێبازی بونیادگه‌ری زۆر چاك تێده‌گات. كتێبی البنیویه ئه‌و وه‌ریگێڕاوه زۆر سوودم لێ وه‌رگرتووه.\n٤- یمنی السعید:\n– به‌رهه‌مه‌كانی زیاتر چاویان كردمه‌وه تا له بواری ڕه‌خنه‌دا شاره‌زایی زیاتر په‌یدا بكه‌م.\n٥- عبدالملك مرتاچ:\n– به‌رهه‌مه‌كانیم خوێندۆته‌وه، به‌ڵام زۆریش ماندووت ده‌كه‌ن‌و سوودێكی وام لێ وه‌رنه‌گرتووه.\n٦- حاتم الصگر:\n– یه‌كێكه له براده‌ره‌كانم، له بواری ڕه‌خنه‌دا ڕۆڵێكی باشی هه‌یه‌و نوێخوازه.\n٧- عه‌بدوڵڵا ئیبراهیم:\n– شتێكی ئه‌وتۆیم نه‌خوێندۆته‌وه.\n٨- محه‌مه‌د ئه‌لجه‌زائیری:\nله سه‌ره‌تادا شتێك بوو نووسینه‌كانیم به‌لاوه زۆر باش بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه كه چووه پاڵ ده‌سه‌ڵاتی رژێم ئه‌و هێز‌و پێزه‌یان نه‌ما به پێچه‌وانه‌ی كتێبه زله‌كه‌یه‌وه (ویكون التجاوز).\n٩- عیزه‌دین مسته‌فا ڕه‌سووڵ:\n– له سه‌ره‌تادا كه كتێبه‌كه‌ی خۆی (الواقعیه فی اڵادب الكردی) كه له 1964 دا پێ به‌خشیم به‌ڵامه‌وه سه‌ركه‌وتن‌و كرانه‌وه‌یه‌كی نوێ بوو له ڕه‌خنه‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌ده‌بی كوردیدا. دوای ئه‌میش كتێبه‌كه‌ی له‌باره‌ی خانی زۆركاری تێكردم (خانی شاعراً و مفكراً و فیلسوفاً) كه ڕۆژی گفتوگۆ كردن له‌باره‌ی به ڕۆژی كوردستان له قه‌ڵه‌م درا.\n10- كه‌مال میراوده‌لی:\n– به چمكێكی پێشكه‌وتنخوازانه‌ی بابه‌تییانه‌و وردبینانه به‌رهه‌مه‌كانی هه‌ڵده‌سه‌نگاندن به تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی له‌باره‌ی گۆرانی نووسیبوون، به‌ڵام ئێستا ئه‌و ده‌نگ‌و سه‌دایه‌ی نه‌ماوه.\n١١- فوئاد قه‌ره‌داخی:\n– یه‌كێك بوو له‌و ڕه‌خنه‌گرانه‌ی كه به ڕۆشنبیرییه‌كی فراوانه‌وه هاته ناو كۆڕی ڕه‌خنه‌وه ماوه‌یه‌كی زۆریشه له‌و بواره‌دا بێ ده‌نگه.\n12- فوئاد مه‌جید میسری:\n– یه‌كێكه له‌و ڕۆشنبیرانه‌ی كه داكردنێكی ڕۆشنبیری فراوانی هه‌یه، زیره‌كانه ده‌چێته ناو هه‌ر بابه‌تێك كه لێی بدوێ، به‌ڵام جاروبار زۆر توندوتیژه.\n13- عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجی:\n– پێشتر زیاتر به عه‌ره‌بی ده‌ینووسی، نووسینه‌كانی به زمانی عه‌ره‌بی به‌لای منه‌وه جۆره ده‌نگ‌و سه‌دایه‌كی هه‌بوو، ئێستا نووسینه كوردییه‌كانی به حوكمی ئه‌وه‌ی، كه په‌نا ده‌باته به‌ر سه‌رچاوه‌یه‌كی زۆر به‌پێز‌و باڵاترن له نووسینه‌كانی پێشووی تری و داهاتوویه‌كی گه‌شی لێ چاوه‌ڕوان ده‌كه‌م.\n14- مه‌ریوان وریا قانیع:\n– یه‌كێكه له‌و گه‌نجه خوێن گه‌رمانه‌ی كه به دڵسۆزییه‌وه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌ب و ڕۆشنبیریی و فیكر ده‌كات‌و شتی نوێی پێیه‌و له ده‌ربڕینه‌كانیدا مرۆڤێكی بێ فیزو هه‌وایه، ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی سه‌ركه‌وتنی ڕۆشنبیره. منیش گه‌شبینم، كه له دواڕۆژدا پانتایه‌ك له بواری ڕۆشنبیریدا بۆ خۆی ده‌كاته‌وه.\n15- عه‌تا قه‌ره‌داخی:\n– یه‌كێكه له‌و نووسه‌رانه‌ی به ڕوانینێكی نوێ‌و عه‌قڵێكی كراوه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كان ده‌كات، جگه له سه‌رچاوه‌ی كوردی و عه‌ره‌بی په‌نا ده‌باته به‌ر سه‌رچاوه‌ی ئینگلیزی، تا ئێستاش كۆمه‌ڵێ لێكۆڵینه‌وه‌ی به‌پێزی پێشكێش به ڕۆشنبیری كورد كردووه. نووسه‌رێكی به به‌رهه‌م‌و به سه‌لیقه‌شه له هه‌ڵبژاردنی بابه‌ته‌كانیدا، دڵنیام كه جێگایه‌كی دیاری له ڕۆشنبیری كوردیدا بۆ خۆی ده‌كاته‌وه.\n16- ئازاد عه‌بدولواحید:\n– یه‌كێكه له‌و ڕه‌خنه‌گرانه‌ی كه له بواری ڕه‌خنه‌دا توانیویه‌تی خۆی پێ بگه‌یه‌نێت‌و به‌رهه‌م پێشكێش بكات‌و جێگای خۆی كردۆته‌وه له بواری ڕۆشنبیری كوردیدا.\n* كاتی ئه‌وه هاتووه كورد باسی خه‌ڵاتی نۆبڵ بۆ خۆی بكات؟\n– بۆ نا. ئێمه‌ش وه‌ك هه‌ر میلله‌تێكی دنیا خاوه‌نی ئه‌ده‌بێكی له‌بن نه‌هاتووین هه‌رچه‌نده كه داگیركه‌ر ویستوویه‌تی زمانه‌كه‌مان بشێوێنێ‌و پێناسه‌ی نه‌ته‌وه‌ییمان بگۆڕێ، به‌ڵام نه‌یتوانیوه گیانی كوردایه‌تیمان له ڕه‌گ و ڕیشه‌وه هه‌ڵكێشێ. وه‌ك (سه‌لیم به‌ره‌كات) ده‌ڵێ: من كه به زمانی عه‌ره‌بی ده‌نووسم ده‌مه‌وێت ڕۆحی كورد به عه‌ره‌ب بناسێنم، ئه‌مڕۆش ئه‌و یه‌كێكه له نووسه‌ره داهێنه‌ره‌كانی ناوچه‌كه‌و شایه‌نی ئه‌و خه‌ڵاته‌یه، هه‌روه‌ها (یه‌شار كه‌مال)ی به نه‌ژاد و ڕۆح كورد‌و به زمانی توركی نووس.\n* ئایا بواری وه‌رگێڕان هه‌قی خۆی دراوه‌تێ به تایبه‌تی به‌ڕێزتان له‌م بواره‌دا خزمه‌تێكی دیارتان هه‌یه؟\n– پێش هه‌موو شتێك ئه‌وه‌ی كه ئه‌ركی وه‌رگێڕان ده‌گرێته ئه‌ستۆی خۆی ده‌بێ له هه‌ردوو زماندا شاره‌زابێت‌و له په‌ناو پێچی هه‌ردوو زمان بگات‌و به‌په‌له ده‌ست نه‌كات به وه‌رگێڕان. به تایبه‌تی وه‌رگێڕانی شیعر كه (مه‌حموود ده‌رویش) به تاوانی له قه‌ڵه‌م ده‌دات وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌شوبهێنێ كه هه‌رچه‌نده وه‌رگێڕان جوان بێت وه‌ك ماچكردنی ئه‌و كچه شۆخه‌یه له پشت شووشه‌ی په‌نجه‌ره‌وه بێت. بۆیه به‌داخه‌وه زۆربه‌ی ئه‌و وه‌رگێڕانه‌ی كه ده‌كرێن دوورن له ئه‌مانه‌ت، چونكه په‌له‌كردنی پێوه دیاره، چونكه وه‌رگێڕ له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كه‌دا ناژی، وه‌رگێڕانیش ئه‌ركێكی یه‌كجار قورسه‌و به هه‌موو كه‌سێك ڕاناپه‌ڕێ. خۆ ئه‌گه‌ر بۆ نموونه به هه‌ندێ ده‌قی عه‌ره‌بیدا كه كراون به كوردی، یان به پێچه‌وانه‌وه بچینه‌وه‌و به‌راوردیان بكه‌ین، ده‌بێ گولله‌یان پێوه بنێین.\n* ده‌كرێ ناوی ئه‌و شاعیرانه‌مان پێ بڵێیت شیعریانت كردووه به عه‌ره‌بی، یان به پێچه‌وانه‌وه؟\n– له‌تیف هه‌ڵمه‌ت، سه‌ڵاح شوان، سه‌ڵاح محه‌مه‌د، عوسمان شه‌یدا، سه‌باح ڕه‌نجده‌ر، تاد…..، هه‌روه‌ها نازم حیكمه‌ت، ئه‌راگۆن، نیرۆدا، لۆركا، مایكۆفسكی، كه له عه‌ره‌بییه‌وه كردوومن به كوردی.\n* له سه‌ره‌تادا وتت شیعرم به عه‌ره‌بی نووسیوه. ئایا ئێستا ده‌نووسی؟\n– ساڵی 1961 له گرتووخانه‌ی سه‌را له به‌غداد سێ كۆپله‌ی شیرین به‌هاره‌ی (ئیبراهیم ئه‌حمه‌د)م كرد به عه‌ره‌بی، كه خه‌ریك بووم هه‌موویان بكه‌م، به‌ڵام بارودۆخه‌كه ڕێگای نه‌دا هه‌مووی ته‌واو بكه‌م بۆ نموونه ئه‌م چه‌ند كۆپله‌یه‌م وه‌رگێڕاوه‌ته سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی به شیعر:\nلا تعیش للموت بل مت للحیاه\nكیف تسمو دون لقیا النكبات\nلن تهاب القید یدوی ابداً\nفالقید للمعصم لا روح اڵاباه\nیا حبیبی انا ادری اپر الجرح الدفین\nانت مپلی برعم المربع دوماً تبتغین\nلی انا بحر اڵامانی ولك الغایه حیرێ\nانا ان ام اتژمر كیف انت تیأسین\nیا حبیبی چحك الروچ لزهو السعدا‌و\nلكن القید یژل الناس فی ارچ الشقا‌و\nانما العید وافراح الصبایا للربیع\nكلها للشعب اژ ینعم حراً بالهنا‌و\nدوا شیعریشم كه به زمانی عه‌ره‌بی له ساڵی 1964دا نووسیوه ئیتر دوای ئه‌وه به عه‌ره‌بی شیعرم نه‌وتووه ئه‌مه‌ش ده‌قه‌كه‌یه‌تی:\nمع نیسم الژكری\nیلفنی الصمت الغریب\nوحدی مع الدرب الكئیب\nهل من مجیب؟\nفاژا الصوت یردد:\nماتت الژكری وایام السكینه.\nهه‌ڤپه‌یڤین: له‌تیف هه‌ڵمه‌ت،عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجی، عه‌تا قه‌ره‌داغی\nPrevious ئافره ت له پڕۆسه ی هه ڵبژاردندا … نالی پێنجوێنی\nNext شیعر به‌رانبه‌ر ئه‌به‌دییه‌ت


جەعفەر کەریمی: ئایا هەڵکەوت زاهیرەکان بە هەڵکەوت، هەڵدەکەون!؟\nنزیکەی دوازدە ساڵ لەوەی پێش چاوم بە شڕۆڤەیەکی کوردستانپۆست کەوت، کە تێیدا باسی بنەماڵەی بارزانی کرابوو. لەو وتارەدا بە ڕاشکاوی گووتبوویان، ئەو بنەماڵەیە، بنەماڵەیەکی خائین و ناپاکن، بە کەڵکی چارەسەر نایەن. ئەو کات تارادەیەک پێم سەیر بوو! بەڵام هێدی هێدی بۆم دەرکەوت کە راستە، ئەو بنەماڵەیە لە خیانەتکردن زیاتر هیچ شتێکی دیکەیان بۆ کورد پێ نەبووە. ئەوە نییە نزیکەی سی ساڵە کورد لە باشووری کوردستان دوای سەددام، ئاوات بۆ سەردەمی سەددام دەخوازێ و دەڵێ: چاک نییە خەڵك بەو ڕادەیە بێکار و برسی نەبوین! من پاکانە...\nتاکۆر زەردەشتی: په‌یامی كراوه‌م بۆ مه‌سرور بارزانی\nبه‌رله‌وه‌ی بكوژرێم یان بگیرێم یان هه‌رشتێكی تر...ده‌مباش مه‌سرۆر بارزانی..ئه‌ز ژ دل هیڤیدارم تو باش نه‌بی و ژ هه‌ر ده‌مه‌كێ زێده‌تر وێران و هلوه‌ریای بی خرابتر ژ مه هه‌موو گه‌لێ هه‌رێمێجه‌نابت ده‌ڵێت تاوانبار و دز و ته‌قینه‌ر و سیخور و بكوژی به‌رپرسانو جه‌نابی بابت ژی ده‌ڵێت نابێت كه‌س سه‌ره‌وه‌ی یاسا...\nحەمە سوسەیی: دواتر کوردستانپۆست کۆمان ئەکاتەوە\nلەماوەی ٣ دەیەی ڕابردوو ، سایتی کوردستانپۆست یەکێ لەو پەیامانەی هەیبوو بۆ خەڵکی کوردستان مەترسی ئەو بەناو پارتە سیاسیانەی بەناوی کوردایەتیوە هەرچی هەبوو لەدەست کوردیان داو ئەمڕۆژەیان بۆ دروست کردین کە جگە لەماڵ وێرانی و بێ بەهاکردنی مرۆڤی کورد لەسەر خاکی خۆی و نەهێشتنی هیچ جۆرە خۆشەویستیەك بۆ ئەم...\nکوردستانپۆست: ئەفسەرێکی کۆنی پارتی 31ی ئابی چۆن دیوە وەهای دەگێڕێتەوە!\n- هەر وەک خۆت پێت خۆشە بە ناوی کاک (سیروان)ەوە ئەم گفتوگۆیەت لەگەڵدا سازبکەین، حەزیش دەکەین خۆمان ئەوەش بۆ خوێنەر ئاشکرا بکەین، کە ئیستا ئێوە وازتان لە هەموو چالاکییەکی ناو ریزەکانی پارتیی هێناوە، بۆ بژێوی ژیانتان لە شارێکی کوردستاندا کاری شۆڤێری و تاکسی لێدەخووڕین دەکەن. وەک دەڵێن هیچ بەرژەوەندییەکتان...


براوەکانی خەڵاتی نووسیار\n4/9/2020 05:19 PM\nڕاگەیەندراوی خەڵاتی نووسیار بۆ کتێبی یەکەم 2020 خولی شاعیر محەمەد عومەر عوسمان – ژەنەڕاڵی پایز\nوەشانی نووسیار بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە خەڵاتی نووسیار بۆ کتێبی یەکەم بۆ ساڵی 2020 بە سەرکەوتوویی ڕادەگەێنێت.\nبۆ ماوەی کەمتر لە ساڵێک ئەم خەڵاتەمان راگەیاند و جارێکیش بە هۆی پەتای کۆڕۆناوە وادەی وەرگرتنی بەرهەمەکان درێژکرایەوە. لەسەرەتای ڕاگەیاندنی خەڵاتی نووسیارەوە، تا دوا ڕۆژی وەرگرتنی بەرهەمەکان لە بواری شیعر، چیرۆک، ڕۆمان، بەرهەمێکی زۆرمان پێگەیشت. ژمارەیەک لەم بەرهەمانە مەرجە سەرەتاییەکانیان تێدا نەبوو، بۆیە وەک شۆرتلیست تەنیا ئەو بەرهەمانە درانە دەست لیژنە، کە ڕەچاوی مەرجەکانی خەڵاتی نووسیاریان کردبوو. لە دوای دەستنیشانکردنی دادوەرەکان بۆ هەرسێ بوارەکان، لیژنەکە هەڵستا بە کاری خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنی بەرهەمەکان، کە هەر دادوەرێک بە شێوازی خۆی بەرهەمەکانی هەڵسەنگاند. بەرهەمەکانی هەرسێ بوار بەبێ ناو نێردراون بۆ ئەندامانی لیژنە، هەتا هیچ کاریگەری و سەرنجێک نەچێتە سەر ناوی نووسەرەکان، بەڵکو تەنیا تێکستەکە خۆی بسەلمێنێت. بەمەیش باشترین دەق و ناوازەترین بەرهەم ببێتە هەڵبژاردە و بڕیاری کۆتایی دادوەرەکان.\nبەخێربێن بۆ خەرمانەی نووسیار! براوەکانی خەڵاتی نووسیار بۆ کتێبی یەکەم 2020\nبناغەی یەکەم بەرهەمتان دەبێتە هەنگاوێکی گرنگ و گەورە، لە هەمان کات، ئەرکێکی قورس و پڕ بەرپرسیاریەتیشتان دەکەوێتە سەر، کە هەم بەردەوام بن و هەم کاری باشتر و جیاوازتر پێشکەش بکەن. ڕاگەیاندنی ئەو جۆرە خەڵاتە دەبێتە یەکەمین خەونی نووسیار و وا دێتە دی کە لە ڕێیەوە بەرهەمی نووسەری گەنج و ناوە نوێکان دەردەخات. نووسین رێگاییەکی دوور و درێژە و پێویستی بە بەردەوامی و داهێنان هەیە. بۆ ئەوانەی هەڵەنەبژێردران ئەمە مانای ئەوە نییە بەرهەمەکانتان خراپ بن یان لە ئاستێکی نزمدابن بەڵکوو لە ئاست پێوەری دادوەرەکان و مەرجی خەڵاتەکە نەدەگونجان و هەمیشە هەوڵدانی بەردەوام دەبێتە کاری پیشەیی نووسینتان. بە هیوای ئەوەی ئەزموونێکی باش بێت بۆ زیاتر پێشخستنی پرۆژەی نووسینتان. دەستەی ڕاپەڕاندنی خەڵاتی نووسیار بۆ کتیبی یەکەم 2020.\nبراوەکانی خەڵاتی نووسیار بۆ کتێبی یەکەم 2020 بریتین لە:\n*نەورەس محەمەد / براوەی شیعر بۆ کۆمەڵە شیعری (شقارتە)\n*جێگر بەختیار / براوەی چیرۆک بۆ کۆمەلە چیرۆکی (ژاوەژاو)\n*کیاکسار ئەحمەد / براوەی ڕۆمان بۆ ڕۆمانی (بەرەو ڕێگەی درەوشانەوە)\nناوی لیژنەی هەڵسەنگاندنی خەڵاتەکە:\nئەحمەدی مەلا / شیعر\nڕەئوف بێگەرد / چیرۆک\nئارام محەمەد / ڕۆمان


منداڵبازیی.. لە خولیای کەسییەوە بۆ پرسی کۆمەڵایەتی.\n- لە چیرۆکی "نوورەشەشە"ی فەرهاد شاکەلیدا -\nپرسی منداڵبازیی چیرۆکێکی کۆنی مرۆڤایەتییە.\nمنداڵبازیی (Pederasty) بەو کردارە سێکسییە دەوترێت کە مرۆڤی سەرووی هەژدە ساڵ لەگەڵ منداڵ و هەرزەکار چ کوڕ بن یان کچ ئەنجامی دەدەن. بە ئەنجام گەیاندنی ئەم کردارە لە ڕووی تەندروستییەوە زیان بە منداڵەکە دەگەیێنێت ؛ لەلایەکەوە جەستەی منداڵەکە دەشێوێنێت و لەلایەکی ترەوە باری دەروونی ئەو منداڵە بە ئاڵۆزی دەمێنێتەوە و ڕەنگە تا مردن کاریگەرییەکەی بمێنێت. ئەم ڕەفتارە دژی مرۆییە لە گۆشە و کەنارەکانی کۆمەڵگە بەڵام بە نهێنی و دوور لە چاوی خەڵک ئەنجام دەدەرێ. سیستەمە جیاوازەکانی کۆمەڵگە چ مەدەنی بن یان تۆتالیتاری؛ سزای تایبەتیان داناوە بۆ ئەو جۆرە کارە قێزەوەنانە. سەرباری بوونی ڕێگری لە بەردەم منداڵبازیی، کەچی تا ئێستا نەتوانراوە ڕێشەکێش بکرێت. زۆربەی جارەکانیش ئەو کردارە دەستدرێژییە یان لە لایەن دایک و باوک و دایەن و کەسوکار یان مامۆستا یان وەستا یان مەلا یان قەشە ئەنجام دەدرێت. هەر دوێنێ بوو " گەورەترین سکانداڵی ئابڕووبەری هەوەسبازی و منداڵبازی لەمێژووی میدیای بەریتانیا و کەناڵی BBC ئاشکرا بوو دەربارەی جیمی ساڤیڵ گەورەترین کارەکتەری میدیایی و بەناوبانگترین دیجەی و بێژەری کەناڵی ناوبراو کە زیاتر لە چوارسەد ڕاپۆرت و سکاڵا لە دژی دەستدرێژی کردنە سەر منداڵان درا بە پۆلیسی بەریتانیا"(١). لە ڕووی مێژوویییەوە ئەم دەردە کۆمەڵایەتییە بۆ مێژووە بەراییەکانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی دەگەڕێتەوە. واتە لەڕووی مێژووییەوە منداڵبازیی لە بەرەبەیانی مێژووەوە یەخەی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیی گرتووە و لە تەواوی سەردەم و شارستانەتییە جیاوازەکان بوونی هەبووە و بە شێوەی جیاجیا دەرکەوتووە. ئایینیش سەرباری ڕەتکردنەوەی منداڵبازیی بەشێوەیەکی ئاشکرا، بەڵام هەندێک لە پیاوانی ئایینی بە بارە نهێنییەکەی ڕەواجیان بەم کارە داوە. ئەم کردارە قێزەوەنە ڕەنگە هەندێجار خولیای کەسیی بێت و هەندێجاریش بووبێتە حاڵەت. بەڵام لەهەموو حاڵەتەکاندا پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە مۆڕاڵ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ناو کۆمەڵگەوە هەبووە و هەیە. کاتێکیش مۆڕاڵ ڕوو لە خوار هەنگاو دەنێ، منداڵبازیی ڕوو لەسەر دەڕوات و بەرز دەبێتەوە. بەپێی سایتی (Info on Islam) لە ٩٥٪ سایەق ترێلە و لۆرییەکانی وڵاتێکی موسوڵمانی وەک پاکستان منداڵبازی دەکەن و سێکس لەگەڵ منداڵی نێرینە دەکەن.(٢).\nمنداڵبازیی (بەچەبازیی و هەتیوبازیی) زۆر پێش پەیدابوونی ئایینەکانی ئیسلام و مەسیحی بە شێوەیەکی بەرچاو پراکتیک کراوە. لەیۆنانی کۆندا منداڵبازی بەربڵاو بووە و شارستانە جیاوازەکانیش بێبەری نەبوونە لە پیادەکردنی ئەم تاوانە دژی ئینسانییە. واتە وەک لەکەیەک بە درێژایی مێژووی کۆمەڵگەی ئینسانی بە نێوچەوانی مرۆڤایەتییەوە بووە. مرۆڤە بە ئازاد لە دایکبووەکانی ئەسینای کۆن مافی ئەوەیان هەبووە سوود لە کۆیلەکان وەربگرن و سێکسیان لەگەڵدا بکەن. هەروەها "کۆمەڵگەی ڕۆمانی کۆمەڵگەیەکی پەتریارکی یان پیاوسالاری بووە و پیاوە ڕۆمانییەکان ئازاد بوون لەوەی چێژ لە سێکسکردن وەربگرن لەگەڵ نێرینەدا بێ ئەوەی پیاوەتی یان دۆخی کۆمەڵایەتییان لەدەست بدەن ئەگەر ڕۆڵی نێرایەتی ببینن. بۆ ئەم مەبەستەش سوودیان لە کۆیلەی نێر وەردەگرت(٣). ئایینەکان گەرچی لە ڕووخساردا دژایەتی منداڵبازیی دەکەن، بەڵام نەیانتوانیوە بکەونە دەرەوەی ئەو چوارچێوەیەی کە دەیەها چیرۆکی دڵتەزێن و سەدەها سکانداڵ لەخۆ دەگرێت کە هەزاران منداڵ بوونەتە قوربانی. هەر بۆنموونە پاپای کەنیسەی کاسۆلیک پیتەر هەلێرمان یەکێکە لەو پاپا دەستدرێژیکەرانەی دەیەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو کە لاقەی منداڵانی کردووە"(٤). لە جیهانی ئیسلامیشدا و لە کات و شوێنی تایبەتدا ئەو دیمەنە ناشیرین و هەواڵە تاڵانە دەبینرێن و بەرگوێ دەکەون. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، مێژوونووس مارساڵ هۆدگسن لە وتاری "شارستانی ئیسلامی لەسەدەکانی ناوەڕاست"دا دەنوووسێت " سەرباری ڕەتکردنەوەی بەهێزی ئەم دیاردەیە لە لایەن شەریعەتەوە، کەچی پەیوەندی سێکسی نێوان پیاوی پێگەیشتوو(بالغ)و هەرزەکار زۆر بە ئاسانی لەنێو بازنەی چینی باڵا قەبووڵ دەکرا(٥). هەرچی سەردەمەکانی دواترە منداڵبازیی وەکو خۆی ماوەتەوە و چارەسەر نەکراوە. تەنانەت چینی ئەرستۆکراتی کۆمەڵگە، نەخشی بەرچاوی هەبووە لە فریودان و هەڵخەڵەتاندنی کوڕانی چینی هەژار و لاقەکردنیان. لە ئاستی نێونەتەوەییش گەلێ هەوڵ دراوە بۆ وەستانەوە دژ بەو پرسە و دیارترینیان "بۆ یەکەمجار وەزیرانی دادی چل و شەش دەوڵەتی ئەوروپی لەگەڵ ئەمەریکا لە ساڵی ٢٠١٢ لە بروکسلی پایتەختی بەلجیکا کۆ دەبنەوە تا ناڕەزایەتیی خۆیان سەبارەت بە منداڵبازیی دەرببڕن"(٦).ڕەنگدانەوەی منداڵبازیی و نێربازیی (هاوڕەگەزبازیی) لە هونەر و ئەدەبیشدا بە ئاشکرا هەست پێدەکرێت. منداڵبازیی هەر تەنها مرۆڤە سادە و نەخوێندەوارەکانی کۆمەڵگەی نەگرتۆتەوە، بەڵکو هەندێجار گەلێ هونەرمەند و ئەدیب دووچاری ئەو دەردە بوونە و ئەگەر لاپەڕەکانی مێژووی ئەدەب و هونەر هەڵبدەینەوە گەلێ ناومان بەرچاو دەکەوێ کە ڕەنگە ببنە مایەی شۆک و سەرسامی، لەوانە " شاعیر و شانۆنامەنووسی ئێرلەندی ئۆسکار وایڵد(٧) یان کەڵە مەقامزانی بەغدا ڕەحمەتوڵڵا شەڵتاغ-ی کورد.(٨). ئەم دەردە کۆمەڵایەتییە کە تا ئێستا و کاتی نووسینی ئەم دێڕانە بەردەوامی هەیە و بەداخەوە هیچ ڕێ و شوێنێکی گونجاو نەگیراوەتە بەر بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتی، بەڵام وردبوونەوە لە زەمینەی سەرهەڵدانی ئەم دەردە کۆمەڵایەتییە دژە مرۆییە و سەرنجدان لە هۆکارەکان ڕەنگە خراپ نەبێت. بە بۆچوونی من کۆمەڵگە پاشکەوتووەکان زۆرتر زەمینەی لەبارن بۆ سەرهەڵدان و گەشەی ئەو تراژدییایە، بەتایبەتی کە ڕێژەی نەخوێندەواری لە ئاستێکی بەرزدابێ. جگە لەمەش بوونی بۆشایی سێکس و چەپاندن لە ژیانی مرۆڤەکاندا؛ کاریگەری خۆیان هەبووە و هەیە بەسەر دەستبردن بۆ وەها کارێکی ناپەسند. کلتوور و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و بە تایبەتی کاتێک داب و نەریت ڕێگر بێت لە ئاشکراکردنی ڕەگەزی ڕاستەقینەی مرۆڤەکان جا چ ئەوانەی لە ڕووی سروشتییەوە نێرن و بە ڕواڵەت وەک مێ دەردەکەون یان بەپێچەوانەوە، کاریگەری هەبووە و هەیە بەسەر ئایدێندتی مرۆڤەکان.\nستراکتۆری کورتەچیرۆکی نوورەشەشە.\nنوورەشەشە ناوی شەشەمین کورتەچیرۆکی کتێبی "بۆنی تاریکی" ی شاعیر و چیرۆکنووس فەرهاد شاکەلییە کە چاپی سێیەمی ساڵی ٢٠١١ لەلایەن دەزگای ئاراس"ەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ماجەرای دەقەکە بەم جۆرەیە : نوورەشەشە و خانەوادەکەی لەنێو کەسوکاریاندا لە گوندەکەیان دەژیان. شەشە بە هەر کولەمەرگییەک بووە نەیهێشت نوورە و دایکی موحتاج بن. وەختێ شەشەی باوکی نوورە ماڵئاوایی لە ژیان دەکات، دایکی نوورە کێچ دەچێتە کەوڵییەوە و هەوای شار لە کەللەی دەدات و چەندێ خزم و کەسوکار هەوڵی لەگەڵ دەدەن، بێسوود دەبێ و دەستی نوورە دەگرێت و دەچێتە شار. لەوێ لای وەستا شەریف کە هاوڕێیەکی باوکی نوورەشەشە بووە، جێگایەک پەیدا دەکەن. نوورە سەرسام دەبێت بە بارودۆخی شار وەختێ لەسەر دیواری ناو ئاودەستخانەی مزگەوتەکان دەیەها دروشم و قسەی سەیر دەخوێنێتەوە. دواتر هەر بە هەوڵی وەستا شەریف کاری بەردەستی لای حەمەسەنی تەنەکەچی بۆ نوورەشەشە ددەدۆزنەوە. نوورە بێئاگا لە دونیای شار و پەیوەندییە ناتەندروستییەکانی شار خەریکی کارکردن دەبێت. تا ڕۆژێک وەستاکەی هەوڵ دەدات دەستدرێژی بکاتە سەر نوورەشەشە و نوورەش دەیکاتە دەنگەدەنگ و هەڵدێ. ماوەیەک بێکار دەمێنێتەوە. لێرەشەوە بۆڵە و گلەیی دایک دەست پێدەکات. تا ڕۆژێک نوورەشەشە بە هەوڵی خۆی کاری سەکنیی لای بلە زۆراب، مام برایم بۆ خۆی دەدۆزێتەوە. نوورەشەشە دڵی بە کارە تازەکەی خۆش بوو. ڕۆژێک وەستا برایم لە کاتی گەڕانەوەیان لە ڕێگا زەفەری پێدەبات و نوورە هەرچەند دەپاڕێتەوە کەڵکی نابێت و لە تاوان تەسلیم دەبێت و دەڵێت توخوا وەستا یان مام برایم ئازارم مەدە با زۆر نەیەشێت.\nمام برایم توخوا وازم لێبێنە\nوس بە قویندەر\nمامە برایم ئەومە قوربانت بەس ئەمجارە وازم لێ بێنە(٩).\nئیتر نوورە شەشە لێرەوە هەست دەکات سنووری منداڵی دەبڕێ و دەبێتە پیاو و پێ دەنێتە دنیای خەڵکە گەورەکان.\nمام برایم توخوا ئازارم مەدە...\nئازارت نادەم، نا...دایکەنە دەی...\nئاخر توخوا زۆر دەترسم توخوا با ئێشی نەیەت.(١٠).\nئیتر لێرە ڕووداوەکانی نێو چیرۆکەکە دەگەنە چڵەپۆپە و (Rising Action) ڕوو دەدات. تەسلیمبوونی نوورەشەشە بە بلە زۆراب چڵەپۆپە(Climax) و خاڵی وەرچەرخانی ململانێی نێوان دوو دنیای تاوان و بێتاوان، جەللاد و قوربانی، ڕاوکەر و ونێچیرە. ئەو هێڵە ڕوو لەسەرەی ڕووداوەکان لەو خاڵەوە ڕوو لەخوار دەکشێت. ئیتر وەک دەرئەنجامی ئەم کردارە درامییە لە ئەدەبی گێڕانەوە، ڕووداوەکان خاو دەبنەوە و ململانێکان هێورتر دەبنەوە. دواجار نووسەر(حیکایەتخوان) لەمیانی بەڕێکردنی فوئادی ئامۆزایەوە لە گەراجی نەهزە لە شاری بەغداد نوورەشەشە دەبینێت و سەکنی هەیە و ئیتر بەو جۆرە ڕەوڕەوەی ڕووداوەکان دەچێتە پێش. ستراکتووری چیرۆکی نوورەشەشە نیشاندانی کاڵبوونەوەی پەیوەندییە کلتووری و کۆمەڵایەتییەکانە لە شار، ئەو پەیوەندییانەی کە لە گونددا هێشتا بەهاکانیان لە ئاستێکی بەرزتردان. نیشاندانی دوو وێنەی لێکجیاوازی شار و لادێ و دوو جۆر پەیوەندی و دوو جۆر ژیانە، ئاماژەیەکی گرنگە بە گەشەی پیشەوەریی کە شاریش وەک دەرئەنجامی ئەو گەشەکردنە هاتۆتە بوون و شکڵ و شێوەی پێدراوە. شاریش وەک وتمان بۆ پاڵەوانی چیرۆکەکە "نوورەشەشە" جێی ڕامان و سەرسووڕمان بوو." نوورەشەشە زۆر دڵی بەشار خۆش بوو. حەزی دەکرد شەو و ڕۆژ بەناو کۆڵان و بازاڕ و قەیسەریدا بسووڕێتەوە تەماشای دوکان و کۆگا و شتی جوان بکات"(١١). نووسەر لەهەڵبژاردنی کارەکتەرەکانی چیرۆکی "نوورەشەشە"دا زۆر بە وردی لە کۆی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمی کۆمەڵگەی کوردستانی ڕوانیوە. بۆیە کارەکتەری گونجاوی بۆ کار و شوێنی گونجاو هەڵبژاردووە. سیفەتەکانی پاڵەوانە سەرەکییەکان(Protagonist) لە چیرۆکی نوورەشەشە بریتین لە:\nیەک: نەخوێندەوارن یان کۆلکە خوێندەوارن و دووریی ئەو کارەکتەرانە لە قوتابخانە و کتێب و زانست و مەعریفە.\nدوو: سادەن و بە کۆمەڵێ گرفتی دەروونیی دەورە دراون، هەرچەندە کێشەی ئابووری یەکێکە لە کێشە گشتی و باوەکانی کارەکتەرەکان.\nسێ: دڵپاکی و نییەت پاکی کۆمەڵایەتی کارەکتەرەکان و وابەستەبوونیان بە کلتوور و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی پاشماوەی سیستەمی دەرەبەگایەتی .\nچوار: بێکەسی و غیابی پەروەردەی دروست و نەبوونی سەرپەرشتیار و لێپرسینەوە بە تایبەتی نوورە کە باوکی نەماوە و دایکیشی فریای ژیانی سەختی شار ناکەوێت.\nبەمجۆرە فەرهاد شاکەلی بە وشە و لە ڕێگەی کورتەچیرۆکێکەوە وێنەی دیمەنێکمان بۆ دەکێشێت کە بە شێوەیەکی نهێنی و نادیار لەسەر دیواری نێو ساختمانی کۆمەڵگە هەڵواسراوە و مرۆڤەکانیش نایبینن.\nداتەپینی هێڵێ درامیی مۆراڵ لە بونیادی دەقی نوورەشەشەدا.\nلە بونیادی دەقی چیرۆکی نوورەشەشەدا هێڵی درامیی مۆراڵ لە بەرزبوونەوە و دابەزیندایە. لە کۆمەڵگەی کوردستان و لە لادێیەکی ناوچەی گەرمیان کە لە لایەکەوە ئایین زۆربەی ژیانی خەڵکی زەحمەتکێشی خستۆتە ژێر چاودێری و لە لایەکی ترەوە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە چەشنی خزمایەتی و هۆز و عەشیرەت زۆر بە زەقی سێبەری هەیە بەسەر ژیانی تاکەکانەوە. مۆراڵێش لەژێر کارتێکردن و کاریگەری ئەو دوو فاکتەرە ئاکتیڤەوە پێناسەی کراوە. بۆیە لادان لەهێڵێ مۆڕاڵ گەورەترین پرسیار لەسەر کەسێتیی تاک دروست دەکات و هەندێ جار خزم و کەسوکاریش دەکەونە ژێر فشاری کۆمەڵایەتییەوە و پەرچەکردار و هەڵوێست وەردەگرن. لە کورتەچیرۆکی نوورەشەشە ئەو سەروەرییەی کە مۆڕاڵ لە کۆمەڵگەی کوردستان هەیەتی لەئەنجامی دەسدرێژی کردنە سەر نوورەشەشە تووشی داتەپین دەبێت و نیشاندانی وێنەیەکی قێزەوەنە لە حاڵەتێک کەئیش لەسەر کوشتنی بەها مرۆییەکان دەکات. مۆڕاڵ لە دەقی نوورەشەشە بە دوو جۆر خۆی نمایش دەکات. جۆرێکیان مۆڕاڵی دیار و بێگەردە کە بە فلتەری ژیانی کۆمەڵایەتی تاکەکاندا تێدەپەڕێت و بە ڕێزیشەوە ناوی دەهێنرێت. بەڵام ئەوی تریان مۆڕاڵی نادیار و خەوشدارە کە بە هیچ جۆرێک بە فلتەری کلتوور و ژیانی کۆمەڵایەتیدا تێناپەڕێت. بەڵام سەرباری ئەو پێداگرییەی مرۆڤەکان لەسەر مۆڕاڵ، کەچی بە هەزاران مرۆڤ دەبینین ڕۆژانە دەبنە قوربانی حەز و خولیا و شەهوەتی ناوگەڵی مرۆڤگەلێک کە بچووکترین ئینتمایان نییە بۆ مەسەلە مۆڕاڵییەکان. پیشەگەلی لە چەشنی تەنەکەچی و سەکنی و فیتەر و کوشنچی و وایەرمەن و..تاد، بە گشتی ناچنە چوارچێوەی ئەو دیمەنە ناقۆڵا و ناشرینەوە، چونکە ئەو پیشەگەلە سەرباری ئەوەی سەرچاوەی بژێوی سەدان و هەزارەها خێزانن و بە هەزاران وەستای بەڕێز دوور لەو کارە دڕندانەیە بە ئارەقی نێوچەوانیان بژیوی خۆیان و خێزانەکانیان دابین کردووە و دەیکەن. بەڵام لە پەنای ئەمانەشدا و لەلایەن گەلێ وەستای نائینسانەوە و لە چوارچێوەی هەر ئەو پیشەگەلەوە گەلێ منداڵی جوانکیلەی پاک و بێگەردیان کردۆتە نێچیری شەهوەت و دەروونە نەخۆشەکانیان و دووچاری کارەساتیان کردوون، ئەمانیش بە دەوری خۆیان هەم وەک تۆڵەکردنەوەی خۆیان و هەمیش وەک خوو و نەریتێک کە ژیانیانی نەخشاندووە، درێژە بەو کارە ترسناکە دەدەن. واتە منداڵبازی هەر تەنها لە چوارچێوەی خولیا و ئارەزوو نەماوەتەوە، بەڵکو لە چیرۆکی نوورەشەشە بۆتە حاڵەت، بەڵام حاڵەتێکی ترسناک و نادیار.\nفەرهاد شاکەلی وەک نووسەرێکی بوێر لە پایزی ساڵی ١٩٨٣ دا دەست دەخاتە سەر دەردێکی ترسناک کە بەرۆکی کۆمەڵگەی کوردستانی گرتووە و چاونەترسانە وێنای دەکات. بێدەنگی لە ئاست ئەو دەردە کۆمەڵایەتییە و لا لێنەکردنەوەی بۆ کۆمەڵێ هۆکار دەگەڕێتەوە کە گرنگترینیان ئەمانەن:\nیەک : ترس لە شکانی شکۆی کۆمەڵایەتیی مرۆڤ و کەمڕەنگبوونەوەی شانازییە کلتوورییەکان.\nدوو : سەرقاڵیی تەواوی ناوەندەکانی نووسین و ڕۆشنبیری بە کێشە سیاسییەکان و مەسەلەی خەباتی کورد و شۆڕش و ڕزگاری مرۆڤی کوردەوە و بینینی ئەم پەتا کۆمەڵایەتییە وەک کێشەیەکی لاوەکی.\nسێ : نەبوونی ڕەخنەیەکی کۆمەڵایەتی و لە ئارادانەبوونی سیستمێکی پەروەردەیی دروست سەبارەت بە سەرجەم دیاردە و کێشەکان و ئاڕاستەکردنی کۆمەڵگە بەرەو ڕەهەندەکانی کرانەوە و مۆدێرنەکردنی ژیان.\nچوار : ئامادەنەبوونی نووسەرانی کورد بۆ سازشکردن لەسەر ناعەقڵانیەت و دەستگرتن بە کۆمەڵێ بەها؛ کە کار لەسەر خۆدزینەوە و دروستکردنی ناسنامەی نووسەر دەکەن لە بوارەکانی کۆمەڵایەتیی و ڕۆشنبیریی.\nپێنجەم : فەرامۆشکردنی ئەم پرسە کۆمەڵایەتییە لەلایەن ڕای گشتی و میدیا و دەسەڵاتە کۆنەپارێزەکانی کۆمەڵگەوە.\nپشتگوێ خستنی ئەم پرسە کۆمەڵایەتییە کە مەترسی هەیە بۆ سەر بەهاکانی ژیان، هۆکارێکە بەرەو بۆگەن بردنی کۆمەڵگە و کەنارخستنی ژیان لە لێواری کارەسات و ڕووداوە نەخوازراوەکان.\nکۆمەڵگەی کوردستان و پرسی منداڵبازی..خولیا یان حاڵەت؟\nلەکۆمەڵگەی کوردستاندا (بەتایبەتی لە باشووری کوردستان) پرسی منداڵبازی لەدەرەوەی سنوورە ناسراوەکانی مۆڕاڵ و ژیانی خێزانەوە هەناسەکانی خۆی داوە. نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم و بگرە زوتریش ئەوەی نەخشی ژیانی کۆمەڵایەتیی و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی دیاری دەکرد، بریتی بوو لە سیستەمێکی تۆتالیتاری و حکومڕانی دەوڵەتێک کەهەموو شتێکی لەلوولەی چەک و سەرکوتی سیاسیدا دەبینییەوە. پەروەردە و فێربوون، میدیا، هۆشیاری کۆمەڵایەتیی جگە لە بەرجەستەکردنەوەی بەرژەوەندییەکانی حکومەتی سەرکوتگەر هیچی تر نەبوون. لەدۆخێکی وەهادا بەدڵنیاییەوە خزمەتگوزاری و ئاوەدان کردنەوە و خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتیی و سەقامگیری ئاسایش بۆ گەلی کورد خەونگەلێکی دوور بوون. ئەمە جگە لەوەی کە دۆخی سیاسیی کورد وەک بوونی بزووتنەوەیەکی ناڕەزایی و خەباتێکی چەکدارانە دژ بە حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق زەمینە خۆشکەر بوون بۆ هیشتنەوەی ئەو پارچەیە لەدواکەوتوویەکی نەخوازراو. بۆیە لە وەها کۆمەڵگەیەکدا دەبینین کە سەرباری پرسی منداڵبازی، پرسگەلی وەک نێربازی و ئاژەڵبازیش بوونی هەبووە. ئەم پرسانە لە بنچینەدا ڕەنگدانەوەی ئەو هەلومەرجەن کە مرۆڤەکان توانای هەڵبژاردنیان نییە و ناتوانن ئازادییەکانیان دەستەبەر بکەن. واتە فەزای کۆمەڵایەتی و ئابووریی کوردستان بە جۆرێک بووە کە مرۆڤەکان لە بەرامبەر غەریزە و ئارەزووەکانیان جگە لەپەنا بردن بۆ درۆ و فێڵکردن لە خەڵک هیچی تریان لەدەست نەهاتووە. ئێمە ئەگەر چی هیچ ئامار و داتایەکی دادگا و دەزگای پۆلیسی کوردستانمان سەبارەت بە دەستدرێژی کردنە سەر منداڵ لە بەردەستدا نییە، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە ئەو دیاردەیە بنبڕ بووە. چونکە زۆرجار ترس و شەرم ڕێگرن لە پەردە لادان لەسەر ئەو دیاردەیە. دۆخی کۆمەڵایەتی کوردستان کە بارگاوییە بە شەرم و ترس، فەراهەمهێنەری زەمینەیەکە کە تیایدا قوربانییەکانی ئەم پرسە نەک هەر ئامادە نین داوای گەڕانەوەی شکۆ و مافی پێشێلکراویان بکەن، بەڵکو قایلبەخشن بەو ستەمە. بێدەنگبوون لەم شکانی شکۆیە، بێدەنگبوونە یان دەستبەرداربوونە لە بەهای مرۆیی. هەر لەم دۆخە شەرمئاوەرە بۆ نموونە تا کۆتایی سەدەی بیستەمیش ئاژەڵبازی (بەتایبەتی کەرگاین) دیاردەیەکی بڵاو بوو و نەک هەر لە گوندەکانی کوردستان بەڵکە لە شارەکانیش گەنج و هەرزەکاران بەشانازییەوە چیرۆکەکانی خۆیان لە چۆنیەتی گاینی ماکەر دەگێرایەوە. دیاردەی ئاژەڵبازی سەر بە کلتووری دەرەبەگایەتییە و کاتێ کۆمەڵگە لە سەرەتاکانی قۆناغی سەرمایەداری دایە و هێشتا عەقڵییەتی کۆمەڵگە عەقڵییەتێکی لادێیە و مرۆڤەکان سوێند بە سەری یەکتر دەخۆن، ئاژەڵبازیش کۆڕی کوڕ و کاڵ گەرم دەکات. ئەگەر ترس و شەرم ڕێگر بن لە بەئاشکرا باسکردنی منداڵبازیی، ئەوا ئاژەڵبازیی ئەو ترسەی تێدا نییە. ئاژەڵبازیی هەندێجار بۆتە ناو و ناتۆرە و بەخشینی سیفەتی ناشیرین بە ئینسانەکان و هەندێجاری تریش بۆتە مایەی دەیان نووکتەی کۆمەڵایەتیی لەسەر مرۆڤەکان.\nمنداڵبازیی ئەگەر لە سەرەتاوە وەک بۆشایی سێکسی و خولیای تاک خۆی نمایش بکات، بەڵام دواتر وەک پرسیکی کۆمەڵایەتی گەشە دەکات و لە نێو توێژێک لە پیشەوەران دەبێتە حاڵەتی باو و نەوە دوای نەوە پەیڕەوی دەکەن. لەگەڵ گەشەی شارو پیشەسازی و بڵاوبوونەوەی قوتابخانە و خوێندەواری لە کۆمەڵگە، ئەم پرسە بنەبڕ نابێت بەڵام کەم بوونەوەی بەرچاو بەخۆیەوە دەبینێت.\nفەرهاد شاکەلی لە دەقی چیرۆکی نوورەشەشەدا زیرەکانە جووڵە بە کارەکتەرەکانی ناو دەقەکە دەکات چ لە ڕایەڵەی پەیوەندییەکانیان و چ لە گفتوگۆ و مەنەلۆگی کارەکتەرەکان کە لە بەردەم گەشە و بەرەو ئاڵۆزبوونی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ژیانی شار تووشی بارودۆخێکی نەخوازراو دێن. نووسەر بە هەڵبژاردنی کارەکتەرەکان و شوێنکات و چنینی گرێچنە و دیالۆگەکان جوان ئیشی لەسەر پرسێک کردووە کە کەم نووسەر لە پانتایی ئەدەبی کوردی وێراویەتی خۆی لێبدات و زۆر کەمیش ئاوڕ لەم حاڵەتە دراوەتەوە، کە بەهەزاران مرۆڤی کردۆتە قوربانی بێئەوەی کۆمەڵگە لەئاست ئەو کارەساتە جەرگبڕە هەستی بجووڵێت و ڕابچڵەکێت.\n١- سکانداڵی ئابڕوبەر لە بی بی سی ئاشکرا بوو، سایتی بەهاری کورد ئاژانسی هەواڵی نێودەوڵەتی:\n٢- بڕوانە سایتی Info on Islam کە زانیاری بەکەڵکی سەبارەت بەو دەردە کۆمەڵایەتییە خستۆتە بەرچاو:\n٣- هاوڕەگەزبازی لە ڕۆمای کۆن. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە سایتی:\n٤- پاپا لەسەرووی یاساوە نییە، تاوانەکانی ناو کەنیسەی کاسۆلیک داوای دادپەروەری دەکەن. نووسینی کریستۆفەر هیچنیس. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە سایتی:\n٥- شارستانی ئیسلامی لەسەدەکانی ناوەڕاست نووسینی مارشاڵ هودگسن. وەرگیراو لەم سایتەی خوارەوە:\n٦- هاوپەیمانییەکی نوێ دژ بە پۆرنۆگرافی منداڵان دەبەسترێت، سایتی ڕادیۆی کوردی لە سوید بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە: http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2200&artikel=5368292\n٧- ژیاننامەی ئۆسکارد وایڵد بڕوانە کتێبی: Oscar Wilde By Richard Ellmann 1987.\n٨- کەڵە مەقامزانی بەغدا ڕەحمەتوڵڵا شەڵتاغ-ی کورد جەلال خدر گۆڤاری ڕامان ژمارە ٥٢ ی ساڵی ٢٠٠٠ لاپەڕە ٨٧.\n٩- بۆنی تاریکی کۆچیرۆک نووسینی فەرهاد شاکەلی لەبڵاوکراوەکانی دەزگای ئاراس هەولێر چاپی سێیەم ٢٠١١.\n١٠- هەمان سەرچاوەی پێشوو.\n١١- هەمان سەرچاوەی پێشوو.\nسەرەتای تەممووزی ٢٠١٣ - کەنەدا


هەرکەناڵێکی ڕاگەیاندن (ئیتر لە نوسراو بیستراو بینراو یان سایتی ئەلەکترۆنی بێت) پێویستە خۆی ساغ بکاتەوە کە پەیڕەوی لە چ ستایلێکی ڕۆژنامەوانی دەکات. یان ڕونتر بڵێم، کام ڕێچکەیەی گرتۆتە بەر. ڕێچکەی بەدواداچوون بۆ هەواڵ، یان ووردکردنەوەو بڵاوکردنەوەی ئیدیعایە و ڕای خەڵکیتر؟\nئەمڕۆ هەواڵێکم بەر چاو کەوت کە بە کوردیەکەی بە خەڵک دەڵێت: مەوقیفەکانی دوێنێی پارلەمانتارانی پارتی لە پارلەمانی کوردستان نمایشی بوون و پێشوەخت پارتی کۆبونەوەی چڕ و پڕی لە سەر داڕشتنی سیناریۆیەک کردوە کە فراکسیۆنەکەمان ڕەخنە لە حکومەت بگرن. هەواڵەکە هەڵوێستەکانی پارلەمانتارانی ئێمە بە ناوازە وەسف دەکات. وەک ئەوەی ڕەخنە گرتن لەناو پارتیدا شتێکی نامۆ و تاوان بێت. هەواڵەکە پشتی بە سەرچاوەیەک بەستوە کە کەس ناو و پێگەی نازانێت.\nپێش هەر شتێک هاوڵاتی بۆچی گومان لە ڕاست و دروستی ئەم هەواڵە نەکات؟… کێ دەڵێت برادەرێک سەر لەبەری هەواڵەکەی هەڵنەبەستوە و سەرچاوەی هەواڵەکەش هەر هەواڵسازەکە خۆیەتی؟… ئینجا با شتێک لەسەر باقی هەواڵەکە بڵێین.\nئەرشیڤی ڕاگەیاندنەکان باشترین شاهێدن کە ئێمە هەرگیز دەستمان لە گەندەڵی و فەسادی ئیداری نەک هەر لەناو حکومەت، بەڵکو لەناو حیزبیشدا نەپاراستوە. هیچکات گەل لەبەرەیەک نەبوەو ئێمە لەبەرەیەکیتر. ئەرشیڤەکان شایەتن کە دانمان بە هەڵەکانی خۆماندا ناوە، بیرمان لە ڕاستکردنەوەی هەڵە و کەموموڕیەکان و نوسینەوەی بەرنامەی چاکسازی کردۆتەوە. ئیتر بۆچی وا پیشانی هاوڵاتیان دەدرێت کە ئەمە یەکەم جارە پارتیەکان کەم و کوڕیەکان، گەندەڵیەکان و کەمتەرخەمیەکان ببینن و پەنجەیان بۆ ڕاکێشن؟ بۆچی ئەگەر لایەنەکانی تر ڕەخنە لە کەمو کوڕیەکان یان حکومەت بگرن قسەی دڵیانە و ڕاستیەکان دەڵێن، بەڵام گەر پارتیەک هەمان شت بڵێت ئەوا دە بێ سیناریۆ و شانۆگەری بێت؟!\nئێمە هەرگیز نەمانگوتوە بڕوخێ حکومەتی هەرێمی کوردستان و ناشیڵێین. چونکە حکومەتی هەرێم بە ماڵی خۆمان دەزانین و هیچ ئینسانێکی عاقڵ تەمەنای ڕوخانی ماڵی خۆی ناکات. بەڵام گوتومانە و دەشیڵێین کە دەبێت چاک و چاکتری بکەین. ئەرکی ئەندامانی فراکسیۆنی پارتی لە پێشدا چاودێریکردنی ئەو وەزیر و کاربەدەستە باڵایانەن کە پارتین. لە ناو حیزبی ئێمەدا بەرەڵایی و سەد کوێخایی نیە. گەر وەزیر یان کاربەدەستێکی باڵای پارتی لە ڕێبازی خزمەتکاری گەل لابدات و لە خەمی خەڵکدا خەم سارد بێت، ئەوا لابردنی لە سەر کارەکەی لە ئاوخواردنەوە ئاسانترە. چونکە ڕێبازی بارزانی خزمەتکاری خەڵکی لە پارتیەکان دەوێت.\nدواجار ئەگەر هەر کەسێک هەتا ئێستا نەیزانیوە پارتی چۆنە، ئەوا پێویستە بۆ لەمەودوا بەرچاو ڕون بێت کە پارتی سازش لەسەر مافی خەڵک ناکات، تەنانەت ئەگەر سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانیش پارتی بێت.


شەوکەت ئەمین کورکی خەڵاتی ئاکادیمیای ئاسیا پەسیفیکی بەدەستهێنا.\nسیناریوی پروژەی فیلمی نوێی (شەوکەت ئەمین کورکی) خەڵاتی 25 هەزار دوڵاری سندووقی فیلمی ئاکادیمیای خەڵاتی ئیسکرینی ئاسیا ـ پەسیفیک APSA و ئەنجوومەنی فیلمی ئەمەریکای لە وڵاتی ئوستوراڵیا بەدەستهێنا.\n"بیرەوەرییەکانی سەر بەرد" Memories on Stone ناوی فیلمە تازەکەی (شەوکەت ئەمین کورکی)یە کە ئێستا لە قۆناغی ئامادەکارییە، سیناریوی ئەم پروژەیە لە نووسینی هاوبەشی (شەوکەت ئەمین کورکی) و (مەممەد ئەکتاش)ە و بڕیارە لە ساڵی داهاتوودا کاری وێنەگرتنی ئەنجام بدرێت. ئەمە دووەمین خەڵاتی فیلمی "بیرەوەرییەکانی سەر بەرد"ە کە پێش وێنەگرتن وەریدەگرێت.\nسندووقی فیلمی ئاکادیمیای خەڵاتەکانی ئیسکرین ئاسیا ـ پەسیفیک ASIA-PACIFIC و ئەنجوومەنی فیلمی ئەمەریکا، ساڵی 2010 دەستی بەکار کردووە و ئەم خەڵاتە لە لایەن APSA وەکوو یارمەتییەکی ئابووری ساڵانە، پێشکەش بە هونەرمەندانی براوە دەکرێت.\nئەمساڵ خەڵاتی سندووقی فیلمی ئاکادیمیای خەڵاتەکانی ئیسکرین ئاسیا ـ پەسیفیک و ئەنجوومەنی فیلمی ئەمەریکا بە 4 سینەماکار لە وڵاتانی جیهان پێشکەشکرا.\nدەرهێنەری کورد شەوکەت ئەمین کورکی ساڵی 2008 وەکوو ئەندامی ئاکادیمیای خەڵاتی سینەمایی ئیسکرینی ئاسیا ـ پەسیفیک APSA وەرگیرابوو، ئەم فیستیڤاڵە هەموو ساڵێک لە شاری گۆلدکۆئێستی وڵاتی ئوستوراڵیا بەڕێوەدەچێت.\nئاکادیمیای خەڵاتی سینەمایی ئسکرینی ئاسیا ـ پەسیفیک لە ساڵی 2006 لە ئوستراڵیا بو مەبەستی دیاریکردنی باشترین بەرهەمەکانی سینەمایی ئاسیا دامەزراوە و هەموو ساڵیک بو هەموو بوارێک وەکوو خەڵاتی ئوسکار، باشترین 5 کاندید هەڵدەبژێرێت و بانگهێشتیان دەکات و خەڵاتی رێزلێنانیان پێی دەبەخشێت و یەکێکیان وەکوو باشترین دەستنیشان دەکات. ساڵی 2007 شەوکەت ئەمین کورکی بە فیلمی سینەمایی "پەڕینەوە لە غوبار" Crossing The Dust لە فیستیڤاڵی ئاسیا پەسیفیک بەشداری کرد و یەکێک لە 5 باشترین دەرهینەری فیستیڤاڵ هەڵبژێردرا.\nخەڵاتی ئیسکرینی "ئاسیا ـ پەسیفیک" لە لایەن دەوڵەتی کوینزلەندی ئوستوڕاڵیا و بە پشتیوانی یۆنسکۆ و فیدراسیۆنی نێونەتەوەیی یەکێتی بەرهەمهێنەرەکانی فیلم (فیاپف) بە باشترینەکانی سینەمای ئاسیا ـ پەسیفیک پێشکەش دەکرێت.\nشەوکەت ئەمین کورکی ماوەیەک پێش ئێستا بە سیناریۆی "بیرەوەرییەکانی سەر بەرد" لە بەشی "پروژەکانی ئاسیا" لە شازدەیەمین فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی پوسان لە کۆریای باشوور بەشداری کرد و توانی خەڵاتی باشترین سیناریوی فیستیڤاڵی گوتێبێرگ بەدەستبهێنێت.


دووەم ساموئێل 5 – Kurdi Sorani Standard (KSS) | Biblica\nدووەم ساموئێل 5 – Kurdi Sorani Standard (KSS)\nدووەم ساموئێل 5:1-25\nدەستنیشانکردنی پاشای هەموو ئیسرائیل\n1هەموو هۆزەکانی ئیسرائیل هاتنە حەبرۆن بۆ لای داود و گوتیان: «ئەوەتا ئێمە لە گۆشت و خوێنی تۆین. 2لە ڕابردوودا کاتێک شاول پاشامان بوو، تۆ ڕابەرایەتی سوپای ئیسرائیلت دەکرد، یەزدانیش پێی فەرموویت: ”تۆ شوانایەتی ئیسرائیلی گەلەکەم دەکەیت و دەبیتە فەرمانڕەوایان.“»\n3هەروەها هەموو پیرانی ئیسرائیل هاتنە حەبرۆن بۆ لای پاشا، داودی پاشاش لەبەردەم یەزدان لە حەبرۆن پەیمانی لەگەڵدا بەستن، داودیان بە پاشای ئیسرائیل دەستنیشان کرد.\n4داود تەمەنی سی ساڵ بوو کاتێک بوو بە پاشا، چل ساڵ پاشایەتی کرد. 5حەوت ساڵ و شەش مانگ لە حەبرۆن پاشایەتی یەهودای کرد، سی و سێ ساڵیش لە ئۆرشەلیم پاشایەتی هەموو ئیسرائیل و یەهودای کرد.\n6پاشا و پیاوەکانی چوونە ئۆرشەلیم بۆ شەڕکردن لە دژی یەبوسییەکانی دانیشتووانی خاکەکە. ئەوانیش بە داودیان گوت: «تۆ نایەیتە ژوورەوە بۆ ئێرە، تەنانەت نابینا و شەلەکان ڕێگات لێ دەگرن.» وا بیریان کردەوە: «داود ناتوانێت بێت بۆ ئێرە.» 7بەڵام داود دەستی بەسەر قەڵای سییۆندا5:7 مەبەستی لە شاری ئۆرشەلیم (قودس)ە. هەروەها ناوی دیکەشی هەیە: سییۆن، زایۆن. گرت، کە ئێستا بە شاری داود ناسراوە.\n8جا لەو ڕۆژەدا داود گوتی: «هەرکەسێک سەربکەوێت بۆ بەزاندنی یەبوسییەکان، دەبێت بگاتە کارێزەکە و ئەو شەل و کوێرانە بکوژێت کە ناحەزی داودن5:8 بڕوانە یەکەم پوختەی مێژوو 11:6..» هەر لەبەر ئەوە دەڵێن: «”نابینا و شەل“ نایەنە ناو کۆشکەکەوە.»\n9پاشان داود لە قەڵاکە نیشتەجێ بوو، ناوی لێنا شاری داود، چواردەورەکەی بنیاد نا، لە تەلانەکانەوە5:9 تەلان: بەرازاییەکانیان لە شێوەی پایە ڕێکخستووە، بۆ پاڵپشتی کۆشکی پاشا سوودی لێ وەرگیراوە. بەرەو ناوەوە. 10هەروەها داود هەتا دەهات مەزنتر دەبوو، یەزدانی پەروەردگاری سوپاسالاریش لەگەڵی بوو.\n11پاشان حیرامی پاشای هەرێمی سور چەند نێردراوێکی بۆ لای داود نارد لەگەڵ داری ئورز و دارتاش و نەقاڕ، کۆشکێکیان بۆ داود دروستکرد. 12ئینجا داود زانی کە یەزدان وەک پاشای ئیسرائیل جێگیری کردووە، پاشایەتییەکەشی لە پێناوی ئیسرائیلی گەلەکەیدا پایەدار کردووە.\n13هەروەها داود پاش ئەوەی لە حەبرۆنەوە هاتە ئۆرشەلیم چەند کەنیزە و ژنێکی دیکەی هێنا، ئینجا کوڕ و کچی دیکەی داود لەدایک بوون. 14ئەمەش ناوی ئەو منداڵانەیەتی کە لە ئۆرشەلیم لەدایک بوون: شەموع، شۆڤاڤ، ناتان، سلێمان، 15ئیڤحار، ئەلیشوع، نەفەگ، یافیع، 16ئەلیشاماع، ئەلیاداع و ئەلیفەلەت.\n17کاتێک فەلەستییەکان بیستیانەوە کە داود بە پاشای ئیسرائیل دەستنیشان کراوە، هەموویان هاتن بۆ ئەوەی بەدوای داوددا بگەڕێن، بەڵام داود ئەمەی بیستەوە و دابەزی بۆ ناو قەڵاکە. 18فەلەستییەکان هاتبوون و لە دۆڵی ڕفایم بڵاو ببوونەوە. 19داودیش پرسیاری لە یەزدان کرد و گوتی: «ئایا بچم بۆ پەلاماردانی فەلەستییەکان؟ ئایا دەیاندەیتە دەستم؟»\nیەزدانیش بە داودی فەرموو: «بڕۆ، چونکە بێگومان دەیاندەمە دەستت.»\n20داود چوو بۆ بەعل‌پراچیم و لەوێ ئەوانی بەزاند و گوتی: «یەزدان دڕی بە دوژمنەکانم دا، وەک دڕپێدادانی ئاو.» لەبەر ئەوە ئەو شوێنە بە بەعل‌پراچیم ناو برا.5:20 بەعل‌پراچیم: لە عیبری بە واتای ئەو خوداوەندەی دڕپێدەدات. 21هەروەها فەلەستییەکان لەوێدا بتەکانیان بەجێهێشت، داود و پیاوەکانیشی لایان بردن.\n22ئینجا دووبارە فەلەستییەکان سەرکەوتنەوە و لە دۆڵی ڕفایم بڵاو بوونەوە. 23داودیش پرسیاری لە یەزدان کرد، ئەویش فەرمووی: «سەرمەکەوە، بەڵکو بسووڕێوە بۆ پشتیان و بەرامبەر بە دار بەلسەمەکان پەلاماریان بدە. 24کاتێک لەسەر دار بەلسەمەکانەوە گوێت لە دەنگی پێ بوو، لەو کاتەدا وریابە، چونکە یەزدان بۆ لێدانی ئۆردوگای فەلەستییەکان لەپێشتەوە ڕۆیشتووە.» 25داودیش هەروەک یەزدان فەرمانی پێ کرد ئاوای کرد، لە گبعۆنەوە هەتا گەزەر لە فەلەستییەکانی دا.\nKSS : دووەم ساموئێل 5


سەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ وتی " نامەیەکی هاوڕێیانەی " بۆ ڕابەری کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئون ناردووە وەکو وەڵامێک بۆ نامەکەی کیم جۆنگ ئون کە هەفتەی ڕابردوو بۆ سەرۆک ترامپی ناردبوو و تیایدا پیرۆزبایی ڕۆژی لەدایک بوونی لە سەرۆک ترامپ کردووە.\nئەم نامە گۆڕینەوەیەی نێوان سەرۆک ترامپ و کیم جۆنگ لەکاتێکدا دێت کە دوو وڵاتەکە هێشتا ناکۆکن لەسەر داهاتووی بەرنامە ناوەکییەکەی کۆریای باکوور و پێش ئەوەی سەرۆک ترامپ ڕۆژی چوارشەممە گەشتەکەی بۆ ئاسیای باشوور دەست پێبکات.\nسەرۆک ترامپ وتی ئەو نامەیەی هەفتەی ڕابردوو لە کیمەوە پێی گەیشتووە پیرۆزبایی بووە لە ڕۆژی لە دایکبوونەکەی.\nسەرەڕای گرژییەکان سەبارەت بە ئارەزووی کۆریای باکوور بۆ چەکی ناوەکیی، سەرۆک ترامپ هەمیشە جەخت لەوە دەکاتەوە کە پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ کیمدا هەیە. وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا مایک پەمپیۆ وتی هیوادارە ئەم نامەیەی سەرۆک ترامپ ناردوویەتی بۆ کیم ببێتە ڕێگەخۆشکەرێک لەبەردەم دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان سەبارەت بە بەرنامە ناوەکییەکەی پیۆنگیانگ کە ماوەیەکی زۆرە دانوستانەکان ڕاگیراون.


ئێران لە نێوان بەرداشی ئەمریکا و ئەوروپا\nYou are at:Home»شیکاری»ئێران لە نێوان بەرداشی ئەمریکا و ئەوروپا\nBy nuche.net on\t 2018/02/18 شیکاری, گرنگ\nئەمریکا مەرج و دەرفەتێکی دیکەی خستۆتە بەردەم وڵاتانی لایەن لە رێککەوتنی ئەتۆمی ئێران، تاکوو دەقی رێککەوتنەکە هەموار بکرێتەوە و بە پێچەوانەوە، ئەمریکا لێی دەکشێتەوە، هەروەک دۆناڵد ترەمپی سه‌رۆکی ئەمریکا، بە خراپترین رێککەوتنی مێژووی ئەمریکا وەسفی کردووە.\nئەمریکا و ئەوروپا ئەم رۆژانە بە نیسبەت ئێڕانەوە، لە سەر دوو خاڵ هاوڕا و هاوهەڵوێستن، یەکەم: بەرنامەی موشەکی ئێران. دووەم: سیاسەتی ناوچەیی کۆماری ئیسلامی و دەستوەردانەکانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nئەوەندەی پەیوەندی بەو دوو خاڵەی سەرەوە هەبێت، سەرجەم لایەنە ئەوروپیەکان بەدەر لەوەی، کە رێککەوتنی ئەتۆمی بە گونجاو و کارامە وەسف دەکەن، بەڵام بۆ کۆنتڕۆڵ و چاودێری کردنی بەرنامەی موشەکی ئێران لە گەڵ سەرۆکی ئەمریکا هاودیدن.\nتێرێزا مەی، لە دوایین هەڵوێستیدا، وێڕای ئەنجێلا مێرکل، راوێژکاری ئەڵمانیا دەنگی خۆیان خستە پاڵ دەنگی سەرۆکی ئەمریکا، کە ئەویش نیگەرانییەکانی ئەمریکایە لە بەرنامەی موشەکی ئێران.\nبۆریس جانسۆن، سەرۆکی دەزگای دیپلۆماسی بەریتانیاش دید و روانگەیەکی هاوبەشی هەیە. دەستپێشخەری ئەم گەلەکۆمەیە لە ئێران ئەوەی، کە تاران راکێشی سەر مێزی دانوستان بکەن، فەرەنسا و سەرۆکە گەنجەکەی بووە.\nئیمانۆئێل ماکرۆن، کە بەرەدوام بووە لە هێرش و رەخنەکانی بۆ سەر بەرنامەی موشەکی ئێران، رۆژانی رابردوو هۆشداری دایە سوریا، وەک هاوپەیمانی سەرەکی و ستراتیژی ئێران لە ناوچەکە و وەبیری ئەسەدی هێناوەیە، کە پێشتر هێڵی سووری بۆ دیاری کردووە و ئەگەر دیمەشق چەکی کیمیایی بەکاربهێنێ، سوریا دەبێ چاوەڕێی دژکردەوەی توند و هێرشی سەربازی فەرەنسا بکات. ئێران لەم رووەشەوە تەنگەتاوە.\nزیگمار گابریەل، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیانش، سەرباری ئەوەی، کە پێداگری لە سەر هێشتنەوە رێککەوتنی ئەتۆمی دەکات، هاودەنگی لە گەڵ ئەمریکا و شەریکە ئەوروپیەکانی، کە دەبێ بەرەنگاری بەرنامەی موشەکی ئێران ببنەوە.\nلە واقعدا، بەریتانیا و فەرەنساش هەڵوێست و سیاسەتی هاوشێوەی واشنتۆنیان هەیە، ئەوان هیچ باسێک لە کشانەوەیەیان لە رێککەوتنی ئەتۆمی ناکەن، بەڵام پێداگرن لە سەر گوشاری زیاتر بۆ سەر تاران و سنووردارکردنی بەرنامەی موشەکی و سیاسەتی ناوچەیی ئێران.\nئێران، بەڵام روانگەیەکی جیاوازی هەیە. تاران جەخت دەکاتەوە، کە باسکردن لە هەموارکردنەوەی رێککەوتنەی ئەتۆمی بڤەیە و ئەمریکا بە پەیمان شکێنێ تۆمەتبار دەکات. ئەرگیۆمێنتی تاران، راپۆرتەکانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی، کە دەڵێت ئێران لە رێڕەوی رێککەوتنەکە لای نەداوە. بەم پێیە، تاران لە لایەک و ئەمریکا و ئەوروپا لە لایەکی دیکەی هێڵی سوور بۆ یەکتر دیاری دەکەن.\nتریبۆنەکانی وەزارەتی دەرەوە، نوێژی هەینی و سوپای پاسداران جەخت دەکەنەوە، کە دانوستان لە سەر بەرنامەی موشەکی ئێران هێڵی سوورە و ئەم بابەتە گرێدراوە بە بەرگری نیشتمانی و هەر بەم هۆیەش جێی گفتوگۆ و سازش نییە.\nبەرنامەی موشەکی ئێران لە نێوان دوو بەرداش\nهەر چۆنێک بێت، باری ئابوری و دارایی ئێران بەرەوڕووی ئەزمە بۆتەوە، ئەمەش داهاتووی سیاسی حەسەن روحانی پرسیاری لە سەرە. پێدەچێ سەردانەکەی روحانی بۆ هیند و هەوڵی نزیکبوونەوەی لە جەمسەرێکی ئاسیا، بەو مەبەستە بێت، کە روحانی باڵانسی لاسەنگکراوی ئابوری ئێران هاوسەنگ بکاتەوە.\nروانگەی رابەری ئێران لە گەڵ کابینەکەی روحانی لێک دوورن. سەرباری هەموو هەوڵەکانی روحانی، سوپای قودس لە بەرزاییەکانی جۆلان مانۆڕ بەڕێووە دەبات و فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان رەوانەی ئاسمانی ئیسرائیل دەکات.\nدۆسیەی پشتیوانی ئێران لە حزبوڵڵای لوبنان و رادەستکردنی موشەک بە حوسییەکانی یەمەن، بابەت و تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایش و کۆشکی سپییە.\nسێ وڵاتی بەریتانیا، ئەمریکا و فەرەنسا، داوا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیەکگرتووەکان دەکەن، سەبارەت بە بەرنامەی موشەکی ئێران کۆببێتەوە.\nبە گوێرەی ئاژانسی رۆیتەرز، ئەم سێ وڵاتە رەشنووسی بڕیارێکیان لە دژی بەرنامە موشەکیەکانی ئێران و رادەستکردنی موشەک بە حوسییەکانی یەمەن لە لایەن ئێرانەوە، ئامادە کردووە.\nبە پێی رەشنووسی بڕیارەکە، ئەنجومەنی ئاسایشی دەبێ لەبارەی رادەستکردنی موشەکی بالستی بە حوسییەکانی یەمەن لە لایەن ئێرانەوە، هەڵوێست وەربگرێت.\nلە دەقی رەشنووسەکە جەخت کراوەتەوە، کە ئەنجومەنی ئاسایش دەبێ لە دژی ئەم کردەوانەی ئێران بوەستێتەوە و بۆ ئەم مەبەستە سزای ئێران بدات، کە بڕیارە نێودەوڵەتیەکانی پێشێل کردووە.\nپێگەی وۆڵ ستریت جۆڕناڵ، ئەمڕۆ یەکشەممە ١٨ی فێبریوەری ئاشكرای کرد، کە ژمارەیەک دیپلۆماتکاری ئەوروپی، لە پەراوێزی کۆنفڕانسی ئاسایشی میونشن لە گەڵ عەباس قێراقچی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران، دیدار و گفتوگۆیان کردووە.\nبە گوێرەی پێگەی وۆڵ ستریت جۆڕناڵ، ئامانجی ئەم دیدارە، سنووردارکردنی توانای سەربازی و موشەکی و سیاسەتی دەستوەردانی تاران لە ناوچەکە.\nراپۆرتەکە لەم بارەوە دەڵێت، هەوڵی ئەوروپیەکان، بەربەستکردنی دەستوەردانی ئێرانە لە یەمەن، سوریا و تێکڕای وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئامانجی گەورەترتی ئەم هەواڵانە، بڕواهێنانی بە سەرۆکی ئەمریکایە، تاکوو رێککەوتنی ئەتۆمی هەڵنەوەشێنێتەوە.\nشرۆڤەکارێکی ئاژانسی رۆیتەرز دەڵێت، پێداگری ئەوروپیەکان بۆ هێشتنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمی، بڕوا و قەناعەتی بە سەرۆکی ئەمریکا نەهێناوە. وێڕای ئەوەی، کە ئەوروپیەکان جەخت لەوە دەکەنەوە، کە رێککەوتنی ئەتۆمی جێی دانوستان و قابیلی گفتوگۆ نییە. هاوکات هەوڵی داڕشتنی ستراتیجییەتێک دەدەن، کە بەو هۆیەوە، بەرنامەی موشەکی ئێران و پشتیوانی ئاشکرا و بێ باكانه‌ی تاران لە حزبوڵڵا و حوسییەکان و بەشار ئەسەد، بخەنە سەر مێزی دانوستان.\nئاماژەکان دەڵێن، تاران لە هەوڵی پاراستنی گەورەترین دەستکەوتی دیپلۆماسی خۆیەتی، روون نییە بەدیل و بژاردەی دواتری کابینەکەی روحانی بۆ رێککەوتنی ئەتۆمی چی دەبێت. بە مانایەکی دیکە، نزیک بوونەوەی هەڵوێستی ئەوروپا و ئەمریکا، یەکسانە بە ئاسۆی ناڕوونی گەورەترین دەستکەوتی حەسەن روحانی.


لێکۆڵینەوەیەک: پیاوانی هاوڕەگەزخواز لە زۆربەی ئاستە ئەکادیمیەکان سەرکەوتووترن لە جیاڕەگەزخوازەکان\nی مانگی سێ ٠٣, ٢٠٢٢\nبە گوێرەی لێکۆڵینەوەیەک لە جۆڕناڵی ئەکادیمی پێداچونەوەی ئەمەریکا، ڕێژەی سەرکەوتن لە ئاستە ئەکادیمیەکان لە نێو چینی هاوڕەگەزخوازانی پیاو بەشێوەیەکی بەرچاو زیاترە لە پیاوانی جیاڕەگەزخواز.\nلێکۆڵینەوەکە پشتی بەستووە بە داتای بڕوانامەکانی خوێندنی باڵای نزیکی نیو ملیۆن کەس و زیاتر لە 15 هەزار بڕوانامەی قۆناغی خوێندنی ئامادەیی لە نێو هاوڵاتیانی ئەمەریکادا.\nدەرکەوتووە کەوا ڕێژەی دکتۆرا و ماستەر لە نێو پیاوانی هاوڕەگەزخواز دوو ئەوەندەی پیاوانی جیاڕەگەزخوازە و ڕێژەی نمرەکانیان لە قۆناغەکانی ئامادەیی و زانکۆ بەرزترە جگە لەوەی ئامادەیی زیاتریان تێدایە بۆ ئەوەی بابەتە ئاڵۆزەکان بخوێنن.\nنوسەری لێکۆڵینەوەکە، جوێل میتڵمان، مامۆستای سۆشیۆلۆجی یە لە زانکۆی نۆتردام و خۆی جیاڕەگەزخوازە. ئەو هۆکارە کۆمەڵایەتیەکانی ئەم دەرەنجامەی گەڕاندۆتەوە بۆ ئەوەی کە هاوڕەگەزخوازان لە ژێر فشاری کۆمەڵگا هەوڵ دەدەن قەرەبووی جیاوازی ناسنامەی ڕەگەزییان بکەنەوە بە سەرکەوتن لە کایەی خوێندندا.\nشایەنی باسە کە مامۆستای زانکۆی هارڤارد دکتۆر مارک هارزنبیوڵەر پێشتر لە لێکۆڵینەوەیەکدا ساڵی2013 ئەوەی نیشاندابوو کە چۆن پیاوانی هاوڕەگەزخواز لە زانکۆکان هەوڵ دەدەن قەرەبووی جیاوازی ناسنامەیان بکەنەوە بە سەرکەوتن لە ئاستە ئەکادیمەیکان و پێشبڕکی لە کایەکانی تردا.\nبەڵام سەرکەوتنی هاوڕەگەزخوازان لە جیهانی ئەکادیمیا مەرج نییە هەمیشە لە بەرژەوەندی ئەم چینەی کۆمەڵگا بشکێتەوە، ئەمە بەگوێرەی پرۆفیسۆر بڕایان موستانسکی مامۆستای زانستی کۆمەڵایەتی پزیشکی لە زانکۆی نۆرس وێست.\nپرۆفیسۆر بڕایان موستانسکی ڕایگەیاند کە وا ئەو فشارە زۆرەی کە هاوڕەگەزخوازان دەیخەنە سەر خۆیان بۆ سەرکەوتن لە کایە ئەکادیمیەکان ڕەنگە زیان بە تەندروستی جەستەیی و دەروونیان بگەیەنێت.\nسەرچاوە: ئاژانسی هەواڵی ئێن بی سی


دوێنێ و `باران` ئه‌مڕۆ و `فرمێسک`!…. هه‌ردی ئه‌حمه‌د – Denegkan\nدوێنێ و `باران` ئه‌مڕۆ و `فرمێسک`!…. هه‌ردی ئه‌حمه‌د\nbydengekan\tAugust 24, 2009\tئەدەب\nپێشکه‌شه به دوێنێم\nکه مه‌رگی دوا هه‌مین لاپه‌ڕه‌ی شیعرم بینی،\nده‌سوتا؛ له ئاسماندا!!\nکه دواهه‌مین ڕۆمانی ژیان؛ له سه‌ر فزولییه‌کانی قیامه‌ت بوو، ئه‌نفال کرا !!\nکه دواهه‌مین په‌یکه‌ر باڵی گرت، و فڕی وون بوو له(*بــــــا)دا!!\nپێش که‌ش بێت به دوێنێ\nکه دواهه‌مین (*هه‌نار) به بێوه‌ژنی، پاییز ته‌ڵاقی دا !!\nکه دوا هه‌مین(* سێو) خۆی هه‌ڵواسی !!\nئاخیر پرته‌قاڵ که مابوو به داره‌که‌وه، ئه‌ویش خۆی خنکاند!!\nئه‌م نوسینه پێشکه‌شه به دوێنێم\nکه باوکی (*هه‌ست) مه‌ودای نه‌بوو ،ماڵئاوای له (*هه‌ناسه) بکا‌ت\nجه‌لاده‌کانی ژیان په‌لکێشیان کرد به‌ره‌و پردی سیراط!\nکه(* باران) به‌ووشکی ده‌باری و به‌س منی ته‌ڕ ده‌کرد !\nکه (*کۆتر)ێک له سه‌ر شه‌قامه‌که به‌ر سه‌یا‌ره که‌وت،\nبه‌بێ ماڵیاوای کردن له بێچوه‌کانی گیانی سپارد ..\nکه بوکه شوشه‌که‌ی (فرمێسک*) ده‌ستێکی له جێ چوو .\nهه‌ر پێشکه‌شه به دوێنێ\nکه زه‌وقێکی بێئامان خۆیکرد به نێو خه‌یاڵیداو منی به‌جێهێشت؟!.\nکه هه‌وه‌سی له کڕینی ڕینکۆتێکی ڕووسی کرد،\nبه‌ڵام بۆی نه‌بوو؛ ناچار لووتی له من کرد !!\nحه‌زی کرد له چله‌ی دا‌یکمدا،\nلێوی به سوراوێکی فه‌ڕه‌نسی سوربکات ،\nبه‌ڵام جیره‌نه‌کان لۆمه‌یان کرد ! ئه‌ویش له من تۆرا !!..\nپێشکه‌ش بێت به دوێنێ و هه‌موو ڕابوردووم له گه‌ڵیدا !!…\nکه شوشه‌ی بۆنه‌که‌ی بۆم ناردبوو\n(*نیشان)نه‌که‌یم له چاوم دروستم کرد بوو\nبۆنه‌که‌شی له سینه‌ی خۆمو گوڵه‌کانی پارکی (**هه‌ڵ)!!\nکه‌چی له بێمروه‌تییدا شکاندی ؟!\nبۆنه‌که‌ی پرژاند به‌چڕو چاوی شه‌قامه چڵکناکانی ئه‌وێدا؟\nبه‌سه‌ر شه‌قامه بۆگه‌نه‌کانی(تـ ….. ۆ….. ت….. ۆ)دا !!!….\nگواره‌یه‌کی کرده، ملی ته‌نییای من، و سه‌لیبێلیبێکیش به‌ملی خۆیدا\nله نوێژی سه‌فه‌ردا، عیشقێک له خاج درا!\nمردن له‌زه‌تی نییه! له پێناو عیشقێکی دۆڕاودا!…\n(*) کۆمه‌ڵه ناوێکن، که هه‌میشه له خه‌یاڵمدا وه‌ک جگه‌ر گۆشه خۆیان له ناو هه‌قیقه‌تما ده‌نوێنن! کۆمه‌ڵه زارۆکێکمن که هه‌میشه له گه‌ڵ ته‌نییایه‌کانمدا وازی ده‌که‌ن، له نه‌بونییان بیر ده‌که‌مه‌وه، هه‌ندێ جار له ته‌ک بێده‌نگیه‌کانمدا بۆ که‌نار ده‌ریا ده‌ڕۆین، پێکه‌وه بیر له دیوی ناوه‌وه‌ی ژیانێکی دیکه ده‌که‌ینه‌وه بۆ خۆمان، ئه‌گه‌ر کرا له ئایینده‌دا! ئه‌م ناوانا، واتاکانییان هێنده‌ی ئازار به‌خشن بۆ من، شارێکم دروست کردوه له زه‌ینی خۆمدا، کوجه‌کانی ووڵاتی _ بـــــــا_ یه‌و شه‌قامه‌کانیشی ئه‌م ناوانه‌ن، ئه‌گه‌ر مردم، له یه‌کێک له کوجه وه‌همیه‌کانی ووڵاتی_بــــــــــــــا-دا بۆم بگه‌ڕێن، به‌ر له‌وه‌ی ببم به تۆزو – با -_… من کوڕی _بـــــــــا_م من حه‌زره‌تی هه‌ستم، به‌ڵام ئۆمه‌تی ئه‌مڕۆژه هه‌رگیز تێناگه‌ن، واده‌زانن هه‌ر هه‌ردی ئه‌حمه‌د-م!..\n(**) ناوی شارێکی باکوری شانشینی یه‌کگرتوه، مه‌نزڵی ساڵانێک له ته‌نییای و هاو سه‌فه‌ری ته‌مه‌نێک له فیراقی تاوارگه‌یی منه!… ژوری دانیشتنی ته‌نییای و ماڵی میوانی من نییه! 10-08-2008\nPrevious ئینسانێك له چاو …. هاوڕێ خالید\nNext شاعیرێ وێنه ده‌کێشێ …. دڵشاد عومه‌ر کاکی


ستالین و مریشکه په‌ڕوپۆ کراوه‌که. – WTARIKURD\nوەرگێڕ: عوسمان عومەر\nده‌گێرنه‌وه لەیه‌کێ له‌کۆبونەوە ئاساییەکانی ده‌وله‌تدا، ستالین داوای کرد مریشکێکی زیندوی کرد بۆی بهێنن. بە دەستێکی ملی مریشکەکەی گرت و بە دەستەکەی دیکەی کەوتە لێکردنەوەی پەڕوپۆی مریشکه‌که. مریشکە لە تاو ئازار قیڕه‌قیڕی لێ بەرز ببۆوه‌و هەوڵی دەدا خۆی لە چنگی ستالین ڕزگاربکات. بەڵام نەیدەتوانی، چونکە ستالین زۆر لە مریشکەکە بە هێزتر بوو!. بە هەرحال ستالین توانی هەمو پەڕە و توکەکان لە مریشکەکە بکاتەوە و هەڵیانکەنێت. دوای تەواو بوونی کارەکەی، ڕوی لە ئامادەبوان کرد و وتی: تەماشا کەن ئێستا چی ڕوو دەدات، مریشکەکەی لەسەر زەویەکە داناو لێی دوور کەوتەوە و، چو تا هەندێک گەنمی بۆ بهێنێت. ئامادە بوان بەو پەڕی سەر سوڕمانەوە تەماشای ئەم هەڵسوکەوتەی سەرۆکیان دەکرد، لە کاتێکدا مریشکی داماو پەڕ و پۆی پیێوە نەمابو وە خوێن لە گیانی دەهات بۆ ئەوەی گەنمی لە دەستی ستالینەوە دەست کەوێت. سوچا و سوچی ژورەکە بە دوای ستالین دەکەوت، دواتر ستالین ڕوی لە ئامادەبوان کرد و وتی: لە کۆمەڵگایەکی نوستودا مرۆڤە گەمژەکان بەم شێوەیە ئیدارە دەکرێن! بینیتان ئەم مریشکە لەگەڵ ئەو هەمو ئازارەی کە من پێمدا واش بە دوامەوەیە تا کەمێک گەنمی بدەمێ تا لە برسان نەمرێ!؟\nکۆمەڵگای گەمژە ئاوا ئیدارە دەکرێت. ستالین له‌و بۆنه‌یه‌دا وانه‌یه‌ک و ئه‌زمونێکی سیاسه‌ت و دکتاتۆریه‌تی فێری هاوڕێکانی کردو، بوو به‌په‌ندو وانه‌یه‌کیش بۆ زۆرێک له‌دکتاتۆره‌کانی دونیا و به‌ووردی په‌یره‌ویان کرد. تۆبڵیی ئه‌وانی خۆمان هێنده زیره‌ک بوبێتن ئه‌وه‌یان خوێندبێته‌وه؟\nمانه‌وه زۆر ئاسانه له‌هه‌ڕه‌می ده‌سه‌ڵات ئه‌ویش ده‌ست بکه‌یت به‌برسی کردنی هاووڵاتیانت. چۆن ئێستای ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵی، موچه‌ی پاشه‌که‌وت کرد، نه‌وتی تاڵان به‌تانکه‌رو ته‌شت و ته‌نکه‌ی فرۆشت، گه‌ل سودی یه‌ک قروشی لێنەکرد. له‌سالێک دا موچه‌ی کرد به 9 مانگ، ئێستاش موچه‌ی که‌مکرده‌وه به‌بیانوی 27ملیار قه‌رزاری و قه‌یرانی کۆڤید نۆزده، که‌چی بۆ لێپرسراوان ئۆتۆمبیلی گرانبەها ده‌کڕن.\nستالین ئه‌وه‌شی گوتوه گه‌ل که‌ناویشت بهێنن و به‌پیرۆز و سه‌روه‌رت بزانن، ئه‌وه له‌خۆشه‌ویستیدا نییه، بەڵکو ته‌نها بۆ ئه‌وه‌یه‌تی بژین. چونکه گه‌ر مریشک تێربوو، ده‌ست ده‌کات به‌چینه‌کردن و که‌هێلکه‌یه‌کیشی کرد ده‌یکات به‌قاوقیژو مێشکی سه‌رت ده‌بات، ئه‌و کات پێویسته ده‌ست بده‌یته چه‌قۆو سه‌ریی ببڕیت و گۆشته‌که‌ی بخۆیت.\nلە بیره‌وه‌ریه‌کانی ستالین وەرم گرتووە به‌هه‌ندێک ده‌ستکاریه‌وه.


چیڕۆک و هۆنراوە بۆ منداڵان:\n(لێوان) له‌سه‌ر كۆمپیوته‌ره‌كه‌ی ئیشی ده‌كرد، ورده ورده ئه‌و شتانه‌ی كه مامۆستای خوله‌كه بۆی باسكردبوون، ئه‌م به كۆمپیوته‌ره‌كه‌ی ئه‌نجامی ده‌دان و پرۆڤه‌ی ده‌كرد.\nئیتر خه‌یاڵ بردییه‌وه بۆلای خولیا و حه‌ز و خه‌ونه‌كانی، كه له مێژبوو له مێشكیدا بوون و بواری بۆنه‌ڕه‌خسا بـــوو بیانهێنێته دی.\nله‌سه‌ر كورسیه‌ك به‌رامبه‌ر منداڵان دانیشتتبوو، قاقا پێده‌كه‌نی له خۆشیدا ئه‌وه‌نده پێكه‌نی تا له ده‌نگی قا قای پێكه‌نینه‌كه‌ی به‌ئاگا هات. ئنجا خه‌نده‌یه‌كی بۆ كرد و له‌سه‌ر كۆمپیوته‌ره‌كه به فۆنتێكی گه‌وره نووسی (مـــــه‌ڵبه‌ندی حـــــــــه‌زه‌كانی منداڵ).\nبه‌م شێوه‌یه سه‌رجه‌م هاوڕێكانی له‌خۆی كۆكرده‌وه و پێكه‌وه بڕیارندا كه له‌وه و دوا چالاكتربن و كۆشـــش بكه‌ن تا له دوا رۆژدا خه‌ونه‌كه‌یان بهێننه دی و مه‌ڵبه‌ندی حه‌زه‌كانی منداڵ به‌راستی بكه‌نه‌وه.\nهه‌موو شت پڕ له جوانییە\nئه‌وه‌تانێ ئێمه‌ی منداڵ\nده‌ممان پڕ له گۆرانییە.\nله سه‌ر داری حه‌وشه و باخا\nشه‌ماڵیش به شنه‌شـــن دێ\nبه سه‌ر كێو و لوتكوه‌ی شاخا.\nتیشكی خــۆریش به نیانیی\nده‌ڕژێته ئامێزی ســـروشت\nزه‌رده‌خه‌نه‌ش وه‌ك په‌پووله\nده‌نیشێته سه‌ر لێوی گشــت.\nئاسۆش روونه و ره‌نگی زێڕین\nبه روومانا ده‌نـــــه‌خشێنێ\nپه‌پووی دۆســتی تاریكایی\nبه روونـــــاكیی ده‌خنكێنێ.


نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت دەیان ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا برسین، بەڵام لە هەمانکاتیشدا، نەخۆشی قەڵەویش دەگاتە بەرزترین ئاست.\nڕۆژی دووشەممە ڕاپۆرتێک لەلایەن پێنج ئاژانسی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بڵاو کرایەوە کە دەڵێت لە کاتێکدا ڕێژەی برسێتی زیادی کردووە خەڵکی زیاتر پەرێشانی ئەوەن کە بزانن ژەمی داهاتووی خێزانەکانیان لە کوێوە دێت.\nهۆزێ گرازیانۆ دا سیلڤا بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵ ناسراو بە FAO دەڵێت " خەڵکی هەست بە سەلامەتی ناکەن ئەوان لە ژیانی خۆیان دڵنیا نین چونکە لەو ناوچانەدا دەژین کە شەڕیان لێیە، دڵنیا نین چونکە لەو وڵاتانەن کە ناکۆکییەکی زۆری تێدایە، دڵنیا نین چونکە پارەیەکی ئەوەندە کەمیان پێدەدرێت تەنانەت ناتوانن خۆراکی خۆشیان پێ بکڕن... ژمارەی ئەمانەش گەیشتۆتە 2 ملیار کەس لە سەرانسەری جیهاندا ئەمەش ژمارەیەکی زۆر زۆرە و ئێمە بڕوامان نەکرد کاتێک ژمارەکەمان زانی."\nڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات بەرزترین ڕێژەی برسێتی لە ئافریکایە.\nلە ئاسیاش زیاتر لە 500 ملیۆن کەس بە تایبەتی لە بەشی باشوری کیشوەرەکە ڕووبەڕووی بەدخۆراکی بوونەتەوە. ئەم جۆرە برسێتییە زۆربەی جار کاریگەری درێژدەمی دەبێت بۆ سەر قوربانیان بە تایبەتی منداڵان.\nبەرێوەبەری گشتی پرۆگرامی خۆراکی جیهانی دەیڤد بێسڵی دەڵێت " پرسیارەکە ئەوەیە ئێمە دەتوانین چی بکەین بۆ چارەسەرکردن، چونکە ئەگەر ئەمانە کچ و کوڕی تۆ بوونایە بە دڵنیاییەوە دەڵێم ، تۆ ئەوی لە تواناتدا بێت دەتکرد تا هەوڵێکیان بۆ بدەی."\nبێسڵی دەڵێت کێشەی برسێتی لە جیهاندا دەتوانرێت چارەسەر بکرێت، بەڵام ناکرێت بەبێ ئەوەی کۆتایی بەو ناکۆکییەکان بهێنرێن، کە بوون بە مایەی لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئابوری جیهان کە دەشێ بۆ پێشوەچوون بەکاربێت.\nلە هەمانکاتدا بۆ یەکەمجارە ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان توانیویانە زانیارییەکان لەسەر ڕێژەی قەڵەوی لە سەرانسەری جیهان کۆبکەنەوە کە مایەی سەرسوڕمانە.\nگرازیانۆ دا سیلڤا دەڵێت " نزیکەی 830 ملیۆن کەس لە جیهاندا نەخۆشی قەڵەوییان هەیە، ئەمەش کێشەیەکە لە هەمو کیشوەرەکاندا هەیە جگە لە ئافریکا و ئاسیا." ئەو دەڵێت ئەمە لە ڕاستیدا نەخۆشییەکی جیهانییە بەو شێوە خێرایەی کە لە جیهاندا زیاد دەکات.\nنرخی نەخۆشی قەڵەویش زۆرە نزیکەی 2 ترلیۆن دۆلارە لە ساڵێکدا بۆ ئەو نەخۆشیانەی کە پەیوەندییان بە کێش زیادییەوە هەیە.\nگرازیانۆ دا سیلڤا داوا دەکات لەسەر پاکەتی خۆراکەکان باشتر ڕێژەی خوێ، چەوری و شەکر ڕوون بکرێتەوە. ئەو دەڵێت خۆراکی تەندروست و تازەش پێویستە زیاتر گرنگی پێبدرێت.