عەرەب کورد بە موسڵمانی ساختە ئەزانێ.\nپرسیاری ١: خاتوو کازیوە لە دەستپیکدا دەکرێت بە کورتیش بێت شیکردنەوە یەک لەسەر جینۆساید ئاماژە پێ بکەی؟\nکازیوە ساڵح: لەبەرئەوەی جینۆساید تەنھا پلانێکی سیاسی نییە و پابەندە بە جوگرافیا، کولتوور، سایکۆلۆژیا لایەنی کۆمەڵایەتی و ژیاری و مرۆیی، ھەر لایەنێکیش پێویستی بە چەندین کتێب ھەیە بۆ شیکردنەوە و ڕاڤەکردن، ئاسان نییە شیکردنەوەی لە دیداردا بکرێت، بەڵام خوازیارم وەکو جینۆسایدی جوولەکە و ئەرمەنیەکان لە ھەر بوارێکی ناو ھاتوودا سەدان کتێب بە زمانەکانی دنیا لەسەر ڕەفەی زانکۆکان و کتێبخانەکانی دنیا لە سەر زنجیرەی جینۆسایدە کانی کورد ببینم.\nپرسیاری ٢: کورد لە جەندین قوناغی جیا جیادا بەر پەلامار و جینۆساید کەوتووە کە ھەمویان ھاوشیوەی یەکن ، ئایە ئە مە دریزکراوە ی ھە مان عە قلیە تی شوفینی عە رە بی نیە بە ناری دینە وە دە کریتە سە ر کورد ؟ لە کاتیکدا زورینە ی کورد خوی بە اسلام دە زانیت؟\nکازیوە ساڵح: ئاینی ئیسلام لە بنەمایا ئاینێکی عەرەبیە و بە تەنھا بۆ عەرەبیش دروست بووە و ژمارەیەک ئایەت ئاماژەی بەم ڕاستیە کردووە . بۆیە عەرەب و ئیسلام دوانەیەکی لێک دانەبڕاو و دوو ڕووی یەک دراون لە ئاکار وکردار و پرچەکردارەکانیاندا لە دەرکەوتنی عەرەب ودروست بوونی ئیسلامەوە ھەتا داعش. خۆ بە ئیسلام زانینی کورد شتێکی خۆکردە و مەرج نیە عەرەب باوەڕی پێێ ھەبێت . دەیان جار گوێمان لە ئیسلامی ساختە ئەبێت بۆ کورد لە لایەن عەرەبەوە بەکار ئەھێنرێت. ئەمەش ڕاستیە کورد موسڵمانی ساختەیە لە ئاینی ڕاستەقینەی خۆی ھەڵگەڕاوەتەوە و چەند ئاینیەکی دیشی وەرگرتووە بەر لەوەی بە زۆر بکرێت بە ئیسلام ،کە بووشە بە ئیسلام ھەر وەکو بەعسیەتی و جاشیەتێکە ئەوەندە تووندڕەوانە گرتویەتی خۆی و نیشتمانی و کولتوور و خەڵکە ڕەسەنە ھەڵنەگەڕاوەکەی خۆی پێ خاپوور کردووە. بۆیە خۆ بە ئیسلام زانینی کورد بە تایبەت لە خودی عەرەب توندتر دەست پێوە گرتنی، ھۆیەکە لە ھۆکارەکانی جینۆسایدەکانی کورد، نەک پێچەوانە. وڵاتانی عەرەبی، ئیسلام وەکو ئامرازێکی سیاسی بەکار ئەھێنن نەک ئاین، بۆیە کورد مەترسیە بۆ ئەوان کە وەکو ئاین بە شێوەی راستەقینە بەو توندییە گرتویەتی . پێم وایە ئەگەر وڵاتانی موسڵمانی دراوسێێ و داگیرکاری کورد مەترسی ئەوەیان بکردبایە کورد بە شەپۆلێکی گشتی، دژی سەروو ٨٠ ھەشتا جینۆسایدی کورد لە مێژوودا بە دەستی موسڵمان، لە ئیسلام وەردەگەڕێت و دەچێتە سەر ئاینە کۆنەکانی خۆی ، دەستیان لە ھەموو توندوتیژیەک دژی کورد ھەڵئەگرت، نەک لە بەر خاتری پاراستنی ئاینەکەیان کە ئیسلامە ، لە بەر ھۆکاری سیاسی نیو دەوڵەتی، کورد ئەگەر موسڵمان نەبوایە ھەموو وڵاتانی دنیا پارێزگاریان ئەکرد.\nپرسیاری ٣: ئایە رە وایە ئە گە ر میللە تیک با ئیسلامیش نە بیت کومە لکوزو جینوساید بکریت ؟ وە ک نمونە ی کوردانی ئیزیدی کە جە نابت خاوە نی کتیبیکی کە تایبە تە بە جینوساید کردنی کوردانی ئیزیدی؟\nکازیوە ساڵح: جینۆساید واتە ناڕەوایەتی ، چوونکە لە سەر ئەو بنەما دێتە ئاراوە ، دەسەڵاتێک یان گروپێک گروپێکی دی لە ناو دەبات بە بیانووی جیاوازی ئاینی ، نەتەوەیی ، ئەتنیکی و ڕەگەزی . یەکێک لە ڕەگەزەکانی ئیسلام وئامانجەکانی تاکی موسڵمان بە زۆری شمشێر موسڵمانکردن گەر نا لە ناو بردن و جینۆسایدکردنی ئاینەکانی دییە . یەکێک لە ئامانجەکانی مرۆڤی عەرەبیش بە عەرەبکردن ولە ناوبردنی خەڵکی نا عەرەبە . ھیچ مێژوویەک نەیسەلمێنێت ، مێژووی کورد ئەو ھاوکێشەیە دەسەلمێنێت . واتە ئەگەر ئیسلامیش دەست لە جینۆسایدی ئێزیدی و کورد بە گشتی ھەڵگرێت عەرەب دەستی لێ ھەڵناگرێت ،عەرەب دەستی لێ ھەڵگرێت ئیسلام دەستبەرداری نابێت . ھەردوو ئیدۆلۆژیەکە یەک ئامانجیان ھەیە لە چوارچێوەی ناڕەوایەتیدا ھەڵواسراوە. باشە ھەتا ئێرە ئەو ئامانجە ڕوونە ، بەڵام ئایە بەشادریکردنی کورد لە جینۆسایدی دژی کورد ، بە شێوەی جەستەیی بووبێت یان ڕەمزی چی ئەگەیەنێت؟ لە جینۆسایدی ئێزیدیەکاندا کورد چوار جار بە فەرمی بە دەسەڵاتی حکومی بەشداریھاوکاری ئیسلام و ئیمبراتۆریەتی عوسمانیەکان کردووە لە جینۆسایدی ئێزیدیەکاناندا. ئەگەر لە نێو کورددا ئەمڕۆ نەوەیەک پێگەشتووە نازانێت ئێزیدی ڕەجەڵەکی ڕاستەقینەی کوردن و ئەوان کوردی ڕەسەنن و دەسەڵاتی جیاواز ھەیە کار لە سەر ئەم جوداوازییان ئەکات ، بە پلان , مێژووی ڕاستەقینەی کورد ون ئەکات . بەڵام ئەو والی وسەرۆک عەشیرەتە کوردانەی ھاوکاری جینۆسایدکارانی ئێزیدیان کرد ، ھەتا ئەو زەمەنەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی خواستی جودایان بکاتەوە و کورد لە ڕەسەنایەتی مێژووی درێژی خۆی داببڕێت، وەکو کورد بە یەکەوە ژیاون و کەس پێی نەوتراوە ئێزیدی و کاکەیی و ..تد. پێێان وتراوە کورد ، ئەی کوردە جینۆسایدکارانە بۆ ئەمەیان کرد؟ ئایە بێ دەنگی دەسەڵاتە جیاوازەکانی باشوور و دەزگاکانی ڕاگەیاندن لە خۆڵ لە سەر لابردنی مێژووی راستەقینەی ئێزیدی و کورد ھەر فۆرمێک نیە لە جینۆسایدی ڕەمزی؟\nپرسیاری ٤: تو لە و کتیبە ی تایبە تە بە جینوسایدی کوردانی ئیزیزدی دە تە وی جی پە یامیک بگە یە نی ، بە تایبە ت بردنی سە دان و ھە زاران زن و کجی کوردی ئیزیدی کە کرین و فروشتنیان بیوە دە کریت لە بازارە کانی زیز دە سە لاتی داعشدا؟\nکازیوە ساڵح: پەیامی من، بەر لە ھەموو کەس ڕاستکردنەوەی ھەڵە سایکۆلۆژی وکولتووریەکانی کوردە دژی ئێزیدی. ئیزیدی تەنھا بۆ ئەوە جینۆساید ناکرێن کە ئاینەکەیان جیاوازە بەڵکو بۆ ئەوەش ڕەسەنایەتی و مێژووی ڕاستەقینەی کورد بسڕننەوە و مێژوویان لەویوە بۆ حساب بکرێت کە لە بەرژەوەندی جینۆسایدکارانی کورددایە، ئەو کوردەی پێێ دەوترێت تورکی شاخی ،پێێ دەوترێت ھندۆ-ئێرانی لە بری ھندۆ-ئەوروپی ..تد. کورد ھاتووە ئەوەی بکوژانی خواستویەتی جێ بە جێێ کردووە یەک لەو ناوناوە نادروستانە کە جینۆسایدی ئاماژەیین، دوو لەناوبردنی مێژوو ڕەسانەیەتی خۆی کە ئێزیدیەکانە. لە کۆی ٧٤ جار جینۆسایدکردنی ئێزیدیەکان نزیکەی ٦٥ شەست وپێنجی ئیسلام کردوویەتی ، ھەموویان ئەوەی ئەمڕۆ داعش ئەیکات بە ژنی ئێزیدیان کردوویانە. ئێستاش داعش لە ٧٥٧ ژنی ڕزگار بوو لە دەستی داعش ھەتا ٢١-٧-٢٠١٥ بە دەگمەن تێدایە بە شێوەی دڕندانە لاقەنەکراوە و کڕین و فرۆشتنی پێوەنەکراوە . ژنیان تێدایە ئەڵێت بە ھەزار دیناری عێراقی فرۆشراوە، ئەمەش لە بەر ئەوەی لە سەرەتایی ئیسلامەوە ھەتا ئەمڕۆ کاتێک دەستیان بە سەر شوێنێکدا گرتووە کوشتن بۆ پیاو و لاقەکردنی ژن لۆگۆیان بووە. بە پێی ئەو ئاینە ژن کە دیگرن بەر لە لاقەکردنی ' سبیە' – سبا- پاش لاقەکردنیش ئەبێت بە جارێ – کویلە وابزانم زۆربەمان دەربارەی ئەو کۆنسیپتە ئەزانین لە ئیسلامدا و پاش ئەوەش دەبرێتە بازاڕی کڕین و فرۆشتنەوە کە لە ئاینی ئیسلامدا پێێ وتراوە سوق النخاسە واتە بازاڕی دەڵالیکردن بە ژنەوە. پەیامی ئەوانەی ژنی کوردییان لاقەکردووە نیشاندانی نەتەوەکەیەتی کە لاقەکراوە واتە سەپاندنی نەنگی و پۆشمە نەتەوەیی، جێھێشتنی ھەموو ئەو جۆرە نەخۆشیە دەروونی و کولتووریانە کە لە کۆمەڵگەی ڕزگاربوودا ھەمیشە جینۆساید بەرھەم ئەھێنگەوە. پەیامیمن ئەوەیە ئەم مەسەلەیە ڕوون بکەمەوە، چۆن لاقەکردن مەبەستی سێکسی لە پشت نیە بەو بەڵگەی ئەوانەی لە ناو ئێزیدیەکاندا لاقەکراون ٧ حەوت ساڵ بۆ بە تەمەنی تێدایە. ئامانجی لاقەکار سیاسی ، سایکۆلۆژی ، کولتووری و کۆمەڵایەتی یە.\nپرسیاری ٥: بە دیویکی تردا جینوسایدی ئیزیدییە کان دریزکراوە ی ھە مان ئە نفالی سە ردە نی بە عس نیە ؟ئە ی ئە گە ر وابوو ئە نفالی سە ردە می بە عس دریزکراوە ی کام میزووە؟\nکازیوە ساڵح: ئەنفال درێژکراوەی ٧٣ حەفتاو سێ جار جینۆسایدی ئێزیدی بوو، درێژکراوەی جینۆسایدی فەیلی و بارزانیەکان ، جینۆسایدی دەرسیم و جینۆسایدەکانی رۆژھەڵاتە. کورد نزیکەی ١٠٠ سەد جار جینۆسایدکراوە بەڵام تەنھا باسی چەند دانەیەکی ئەم ساڵانەی دوایی ئەکات و تەنانەت لێکۆڵینەوە وبە دواداچوونی بۆئەوانەی ڕابردوو لە ڕووی ئەرشیفیشەوە بوونی نیە. ئێستاش ئەو پرچەکردارە پێچەوانەی ھەندێ دام و دەزگا بەرانبەر جینۆسایدی باکوور لە لایەن تورکەوە، کەم تەرخەمی بەرانەبر جینۆسایدی ئێزیدیەکان لە ڕووی راستکردنەوەی ھەڵە کولتووریەکانی ڕابردوو پێمان ئەڵێت جینۆسادەکانم بەردەوام ئەبێت و زۆری دی ئەبینی لە داھاتوودا.\nپرسیاری ٦: دەکریت لە سە ر کوی ئە و کونفراس و کونگرانە ی لە کوردستان و ولاتانی دە رە وە دە کریت لە بوازی جینوساید کورد توانیویە تی جی بکات کە ھە ر جارە و کومە لیک بە ناوی حکومە ت و ریکخراوە کانە وە بە شداری دەکەن؟\nکازیوە ساڵح: وەکو کەسێک نەک تەنھا خوێندن وکات ، بەڵکو نزیکەی ژیانیشم تەرخان کردووە بۆ دۆزی جینۆسایدەکانی کورد لە ماوەی دوو(٢) ساڵدا لە (١٢) دوازدە وڵاتدا بەشداری ئەو کۆنگرە و کۆنفراس و بۆنە و لێکۆڵینەوەی مەیدانیم کردووە لە سەر لە جینۆساید کراون بە لێکۆڵینەوە و وتار نەک گوێ گرتن ، باوەڕم بەوە نیە سەفەر بکەم بۆ ھیچ شوێنێک بۆ گوێ گرتن. لە یەک کۆنگرەدا ، ئەوەی ئەجومەنی پسۆپڕانی نیونەتەوەیی جینۆساید لە ئەرمینیا کورد بینیوە ، لە ھیچ کام لەوانی دی بەوە بەشدار بووم کورد بەشدار نەبووە. بەڵام پێویستە ئەوە بڵێم من بەشداری ئەو کۆنفراسانەم کردووە کە خۆیان ئەرکی تیکتی فرۆکە و زۆر جار ئوتێلیشیان ھەڵگرتووە ، ئەوەی ئەنجومەنی پسپۆڕانیش کۆنراسی ٢٠١٣یان لە گەڵ ئەوەی لێکۆڵینەوەم ھەبوو ، وە بۆیان نێردرابوو، لە بەر ئەوەی گرتنی ئەرکە مادییەکەیم نەبوو نەمتوانی بەشداری بکەم ، بەر لە ئیعلانی دوایی کۆنفراسەکە کشامەوە ، ھەمان شت لە ساڵی ٢٠١٥دا لە سێ کۆنفراسی تایبەت بە جینۆسایدی نەتەوەکان لە سیریلانکا، ئەفەریقیا و یونان ڕوویدا. ئەگەر کورد لەو کۆنفراسانەی کە ھەمووی ئەرکی مادیی ئەکەوێتە سەر تاکی بەشدار بوو بەشداری ئەکەن مەرج نیە من ئاگام لە ھەمووی بێت ، ئەزانم ئەو چەند دانەیەی دەبوو بەشداری بکەم و لێکۆڵینەوەکانم وەرگیرابوون تەنھا ئەوەی ئەفەریقیا کوردێکی تێدا بوو تایتڵی باسەکەی لە سەر جینۆسایدی ئێزیدیەکان بوو. لێرەوە حکومەتی کوردستان چ وەفد و ساند ئەم جۆرە کارە تادیشناڵانە ئەکات من نازانم، چوونکە پەیوەندیم بە ھیچ دەسەڵات و حکومەت و رێکخراوێکی کوردییەوە نیە. من بۆ ئەو کۆنفراسانە وەکو کەسێکی کەنەدی لە زانکۆیەکی کەندیدا کە لێکۆڵینەوەکانی پەسەند ئەکرێت بانگ ئەکرێم نەک وەکو کورد، بەڵام من خۆم بوونم لەو شوێنانەدا تەرخان ئەکەم بۆ کورد.. لە بنەمایا بۆیە خۆم خستووەتە ژێر باری کۆمەڵێک قەرزەوە بە ھۆی ئەو ھەموو کۆنفراسەوە، ئەزانم ئەوەی لە ئێستادا بە من ئەکرێت مەرج نیە بە ژمارەیەکی زۆری کورد بکرێت، بە مەبەست ناساندنی ناساندنی جینۆسایدەکانی کورد بەشداری ئەکەم. بە ئاستێک کاتێک خەڵاتی ئالان سلیبەرم وەرگرتوو برام بۆ نزیکەی دوو مانگ لێکۆڵینەوەی مەیدانی لە سەر ھۆڵۆکۆست ، ئەو لێکۆڵینەوانەی پێشکەشم کرد پێیان وتم ئێمە دوو مانگ تۆمان گەڕاندا بە چەندین وڵاتدا و لێکۆڵینەوەت کرد، بەڵام دواجار ھاتیت ئێمەت کرد بە ئامراز ' Instrument ' بۆ گەیاندی کێشەی و ئامانجی خەڵکی خۆت. ئەمەیە چیرۆکی من لە گەڵ کۆنفراسە نێو دەوڵەتیەکاندا ، ناڵێم کورد چی کردووە و چی ئەکات وچۆن پارە بە ھەدەر ئەدات لە پێناوی شتی بێ نرخدا بە ناوی جینۆسایدەوە، بەڵام کە ئەچمە ھەر شوێنێک خەڵک دەربارەی زنجیرە جینۆسایدەکانی کورد ئەگەر بشزانیت تەنھا دوو وشە ئەزانێت( کیمیاوی و سەدام ) ئەمە پێت ئەڵێت کورد چی کردووە. لە ماوەی ئەو دوو ساڵەدا، دوو جاریش گەڕاومەتەوە کوردستان نەک بۆ سەردان بەڵکو بۆ لێکۆڵینەوە مەیدانی لە سەر شووێنە جینۆسایدکراوەکانمان و لە سەر ئەرکی خۆم ، جاریەک ئەنفال و ھەڵەبجە و ناوچەی گەرمیان و ھەندێک لە ناوچەکانی دی دوروبەری سلێمانی کە جینۆسایدکراون و ئەم ساڵیش لە سەر ئێزدیەکان . لە بری ئەوەی بڵێم کورد چی کردووە بۆ دۆزی کورد لە کۆنفراسەکاندا ، ئەڵێم من دام و دەزگای حکومیم نەبینوە، لێپسراو و دەسەڵاتدارم نەبینیوە گفتووگۆی سەبارەت بەم دۆزە لە گەڵ بکەم، بەڵام مۆراڵ و ئامانجی زۆر بە ناو چالاکوانی بواری جینۆساید و ھەندێک دام ودەزگای تایبەت بەم دۆزە واییان لێکردووم ئیتر منیش لەوە زیاتر خۆم ماندوو نەکەم.\nپرسیاری ٧: پیت وایە نوینە رایە تی کردن بە دە ست بە تال و بی زانینی زمان و بە بی کاریکی دیکومینتاری ئە و نوینە رایە تیانە بتوانن شتیک بکە ن کە لە ئاستی گە ورە یی تاوانە کانی حزبی بە عسدا بیت وە ک ( کوردانی فە یلی و کومە لکوزی بارزانیە کان و ئە نفال و کومە لکوزی ئیزیدییە کان ) بیت؟\nکازیوە ساڵح: ھەموو مرۆڤێک تەکنیکێکی ھەیە بۆ بەڕێوەبردنی کەسیەتی خۆی ، ھەشە ھەر نیەتی ژیان بۆی خەو و خواردن و کۆمەڵێ شتی لاوەکیە کە تەنھا ئەو ناوی دەنێت ژیان یان کەسیەتی. بۆ ئەوەی بزانین کەسێک تا چەند ئەتوانێت بەڕیوەبردنی دۆزێکی قورس بکات بە دروستی، پێویستە ورد بینەوەبزانین ئەو تاکە چۆن بەڕێوەبەریەتی کەسیەتی خۆی ئەکات. بەشێکی زۆری ئەم بەڕێوەبردنە ئەرکی زمانە. پێویستە تاکیش لەو جۆرە دۆخەدا لە خۆی بپرسێت ئەگەر مرۆڤ لە شوێنێکدا بێت نەتوانێت گوزارشت لە بچوکترین پێداویستی کەسیی خۆی بکات چۆن ئەتوانێت بەڕێوەبردنی دۆزێک بکات لەو شوێنەدا؟ ئایە ئەوەیە ئەو تەکنیک و شێوازەی ئەو تاکە ئەیەوێت بەڕێوبەریەتی کەسیەتی خۆی لێوە بکات بەر لە ھەر شتێکی دی؟\nمن پێم خۆشە سەرجەم تاکی کورد سەفەر بکات ، دنیا ببینێت و عەقڵ دیدەبینی بە ڕووی جیھاندا بکاتەوە. زۆر باش ئەبێت ئەوانەی لێپسراوی مۆنمێنت و رێکخراوەکانی جینۆسایدن بە یەکەوە و بە بوونی وەرگێڕی باش سەفەر بکەن ئەو مۆنمێنت و سایتانە ببینن کە بۆ ھۆڵۆکۆست و جینۆسایدی ئەرمنیەکان کراوە، چوون ئەم دوو جینۆسایدە کاری باشی بۆ کراوە، بۆ ئەوەی سوودییان لێ وەربگرن بۆ کارەکانی خۆیان. بەڵام کات وشوێنی گونجاو گرنگن بۆ سەرکەوتنی کارێک. کاری بێ پرۆگرام و ئامانجی دروست لە بری خزمەت زیان ئەگەیەنێت.\nپرسیار ٨: دەکریت بلین بە شداری کردن و نوینە رایە تی کردن بو ئە و جورە کونگرانە ی جینوساید پیویستە کە سانی بە شداربوو خاوە نی لیکولینەوە و کاری دیکومینتاری بن و لە لایە ن لیزنە یە کە وە پیش کات ھە لسە نکاندنی بو بکریت ئە وکات کە سە کان لە سە ر ئە و بنە مایانە دیاری بکرین؟\nکازیوە ساڵح: بەڵێ دروستە. کەسی بەشدار بوو نزیکەی ٨ ھەشت مانگ پێشتر ئەبستراکتی لێکۆڵینەوەکەی دەنێرێت بۆ لیژنەی ھەڵسەنگاندنی لێکۆڵینەوەکان، پاش خوێندنەوە تەنھا ئەو لێکۆڵینەوانە ھەڵدەبژێردڕێت کە گونجاون بۆ کۆنفراسەکە، پاشان چاوەڕوان دەکرێت ھەتا دوو مانگ بەر لە کۆنفراسەکە ئەپرسن لەو کەسانەی بابەتەکانیان ھەڵبژێردراوە گەر ھێشتا بە نیازن لێکۆڵینەوەکانیان پێشکەش بکەن بۆ ئەوە ناو و ئەبستراکتی بابەتەکەیان لە پرۆگرام و بۆکلێتی کۆنفراسەکەدا چاپ بێت. سەبارەت بە کۆنفراسی ئەنجومەنی پسپۆڕانی جینۆساید بەشدار بوو پێویستە ئەندامی ڕیکخراوەکە بێت بۆ ئەندامێتی پێویستە برێک پارە بدات کە کەم نیە، وە بە پارە ش بەشداری ئەکات، بۆیە داوا ئەکات پارەی بەشداری بدات وە پارەی ئەندامیەتیش بدات بەر لە بەشدار بوون. لێرەدا جورێکی دی لە بەشدار بوون ھەیە ئەویش داوا ئەکات لە رێکخراوەکە کە وەکو گوێگر میوان بێت ، ئەمانەش بە ھەمان شێوە پێویستە پارەی بەشداربوون بدەن ، پاشا ئەم پرۆسەیە داوەتنامەیەک بۆ ھەمووان دێت بۆ ئەوەی ئەو کەسانەی پێوستیان بە ڤیزە وەرگرتنە بتوانن داوەتنامەکە بەکار بھێنن لە ئاسانکاری وەرگرتنی فیزەدا. بەڵام ھەندێ کۆنفراسی دی کە خۆیان ھەموو ئەرکێکی مادی ئەکێشن ئەمانە ھەر لە سەرەتاوە داوەتنامە بۆ ئەو کەسانە دەنێرن کە پێیان وایە ئەتوانن توێژینەوەی باش پێشکەش بکەن ، داوای ئەبستراکت و زانیاری خۆیان و پابەند بوون بە بەشداریکردنی لێ ئەکرێت. میوانیش زۆربەی کات بێ بەرابەرە. ئەزموونی من زیاتر لە گەڵ دووەمدایە و بە ھۆی ئەرکە مادییەکە ئەوەی جۆری یەکەم لە کۆی پێنج جار لێکۆڵینەوە ناردن و قبوڵکردن تەنھا توانیومە بەشداری ئەوەی ئەمساڵ بکەم.\nپرسیار ٩: ھوکاری ھە یە لای تو ئامازە ی پی بکە یت بوجی کورد ناتوانی بە باشی کار لە سە ر پرسی ئە نفال و حینوساید بکات؟\nکازیوە ساڵح: ھۆکارەکان زۆرن بەڵام کاریگەرترینیان ئەمانەن:\nیەکەم: نەبوونی پرۆفیشنالیزم لە ھیچ بوارێکی کوردیدا . کەسێک ئەیەوێت ھەموو شتێک بێت ، وە ئەیەوێت تۆش وەکو ئەو بیر بکەیتەوە ولە ھەموو شوێنێکدا بیت کە ئەو ئەیەوێت و شوێنی تۆ نیە، بەڵام ئەو لە شوێنێ تۆدا بێت. سەدان جار لە گەڵ خەڵکێکدا بووە بە کێشەم کە کاری ئەو ڕێکخراوەیی بووە لە سەر ئەوەی خوتە و بۆڵە و تۆمەتی بە دەوری مندا دروست کردووە کە بەشداری کاری ڕێکخراوەیی لە تەک ئەوان ناکەم. لە کاتێکدا سەدان جار بەم جۆرە کەسە ئەڵێیت من داوام لێنەکردوویت کاری من بکەیت ،تۆش پێویستە کاری خۆت بکەیت، کاری منیش کە نووسینە ھەر کاتێک پێوستت بە لێکۆڵینەوە و وتار بوو لە بۆنەکانتاندا بەشدار و ھاوکارت ئەبم . پێوسیتت بە ئایدیا و ڕاوێژە ھاوکارت دەبم، نەک کۆبوونەوە و کات کوشتن بە شتێکەوە کە کاری من نیە. بەڵام ڕووبەڕووی جۆرە مرۆڤێکی ھێندە پەسەند ئەبیتەوە کە داوات لێ ئەکەن چی توانا و پەیوەندیت ھەیە وەکو کراسێک لە بەری ئەوی بەرانبەر بکەیت. پێویستە خەڵکی ئێمە تێ بگات دنیای ئەمڕۆ دنیای پسپۆڕییە تەنانەت لە بواری ڕۆژنامەنووسی و پەیامنێریشدا، وزەکان پێویستە دابەش بکرێت ، کەسی شیاو بچێتە شوێنی شیاوەوە.ئێمە خەڵکێکمان پێویستە تەنھا لە سەر شەقامەکان بێت و مان بگرێت و خۆپیشاندان بکات و ئەمەی پێ ئەکرێت. خەڵکێک ئەتوانێت تەنھا ئامار بکات ، یەکێک ئارشیڤ بکات ، من ئەگەر کەرەستەکانی ئەوانم نەبێت ناتوانم توێژینەوە لەو بوارانەدا بکەم، ئەوانیش کاتێک دێنە بواری منەوە مەرج نیە بتوانن سەرکەوتوو بن.\nدووەم: دام و دەزگاکان بە سەر کادری حزبیدا دابەشکرا نەک دامەزراندنی کەسی گونجاو بۆ شوێنی گونجاو. ئێستا حزبەکان لەوە تێگەشتوون ئەو ھەڵەیە دۆڕاننی و گەیاندنی بە کەناری مەرگ، بەڵام لە لایەک پێویستان بەوەیە خۆیان بە ڕاست پیشان بدەن کە ئەوان ھەرگیز ھەڵە ناکەن و بۆیە ھەڵەشیان نیە ڕاستی بکەنەوە ، لە لایەکی نەوەیەکی لە خۆیان خراپتری حزبیان پێ گەیاند، کە تەنھا ناپرۆفیشناڵ نین ، بەڵکو لە ئەتەکێتی مامەڵەکردنیشدا دۆڕاون،ئەمەش ھەر کێشەی سەروو، ئەویان لە ناو ھاوڵاتیدا و ئەمەشیان لە نێو دام و دەزگاکاندا کە پێوسیتە بوو ڕێپیشاندەری یەکەم بن.\nسێھەم: کەمی کەسی ئەکادیمی لە بواری جینۆسایددا و دوورخستنەوە و کەم بەھاکردنی ئەوانەش کە ھەن. دیسان کێشەی پرۆفیشانلیزم.\nچوار: پێشلکردنی مافی مردوو لە سەر بنەمای تاکی زیندوو. ھەندێ دەزگای ھەستەوەر سەبارەت بەم پرسە کە لێیان دەپرسیت فڵان بەشت مردوو ، ئەڵێت مناڵی ئەنفال، شەھید ، جینۆسایدکراوێکی داناوە، لەو ئاستەدا نیە ، بەڵام لە بەر ئەوەی خاوەنی ئەو قوربانیەی ناتوانیت ھیچ بکات. ئەمەش ھەر کێشەی پرۆفیشناڵیزمە ئەم چەند خاڵە دەری ئەخات زۆربەی کێشەکانی جیاواز و سەرەکیەکانی دەوری دۆزی جینۆساید قەیرانی پرۆفیشنالیزمە، سەرچاوەی ئەم قەیرانەش گەندەڵی و بەرژەوەندیخوازی تاکە.\nپرسیاری ١٠: پیمان باشە باسیکی دوایین لیکولینە وە ت بکە یت لە کونگرە ی جینوساید لە ئە رمینیا کە دە نگدانە وە ی بە رجاوی ھە بووە؟\nکازیوە ساڵح: لێکۆڵینەوەکەم پرۆژەی کتێبێکە . سەبارەت بە مێژوو و باردۆخی ژنی ڕۆئاوایی و کورد لە جینۆسەکاندا . لاقەکردن وەکو جینۆساید نەک ئامرزاێکی جینۆساید وەکو پسۆڕەکان باسی لیوە ئەکەن. ئەو ھۆکارە سایکۆلۆژیانەی کە لاقەکردن لە ئامرازەوە ئەگۆڕێت بۆ جینۆساید و ھەروەھا باسم لەوە کردبوو کە لاقەکردن بەردەوامی بە جینۆساید ئەدات، کۆتایی نایەت لە نێو کۆمەڵگەی پۆست جینۆسایددا. ڕۆڵی ژنانی شەڕڤانی کورد لە گۆڕینی ئەو دۆخ و مێژووە لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوادا ، بە تایبەت ھۆکارەکانی کە لای من بە ئیدۆلۆژی سەلمێندرابوو نەک سەربازی ھەتا ئێرە ئەم تەوەرانە چۆنیەتی سەلماندنی ئارگیومەنتەکان جێگەی ڕەزامەندی زۆری ئەو پسپٶر میدیانە بوو کە باسیان لێوە کرد. ھەروەھا باسم لە ڕۆڵی میدیاش کردبوو لە تەژیکردنی ئەو دۆخە نالەبارە لە جینۆسایددا ئاراستەی شوناسی ئەکات لە جینۆسایددا ھەروەھا چۆنیەتی نوینەرایەتیکردنی ژن لە میدیا کە پاشماوە سایکۆلۆژیەکانی زۆر نزیکە لە دۆخی سایکۆلۆژی ژنی لاقەکراوەوە.\nپرسیاری ١١: بە بوجونی کازیوە سالح جی باشە بکریت بو ئە م پرسە گرنگە کە ھە ر میللە تیکی تر بوایە بە م پرسگرییە دە ولە تی لە سە ر دروست دە کرا؟\nکازیوە ساڵح: ئەگەر ئەم پرسە لە لایەن حکومەتی ھەرێمەوە بدرێتە دەستی کەسیەکی تەنھا دڵسۆز نا، بەڵکو پرۆفیشناڵ و سیاسەتزانیش، ئەتوانێت ئەو ھەموو ھەڵەیەی خاڵی ھەشت و حەوتدا کراوە ڕاست بکاتەوە. ئەگەر کەسیەکی بە توانا و شارەزا بێت پارەی یەک ساڵ لە ھەموو ملیونەی بۆ دەزگای جیواز تەرخان ئەکرێت بە ناوی لێکۆڵینەوەو پارەی یەک ساڵی ھەموو پسپۆرەکانی دنیای پێ ئەکڕیت بۆ ماوەی ساڵێک و دەرئەنجامیش ھێندەی ژمارەی پسپۆڕەکان کتێب بە زمانی بێگانە ئەخاتە نێو کتێبخانەکانەوە. ھەموو پسپۆڕەکانی کوردی لە دەور کۆ ئەکاتەوە. بەڵام کە بوونی ئەو کەسە و ئەو ھەلە لە بار نەبێت قسەکردن و باسکردنی چ سوودێک دەگەیەنێت.\nپرسیار ١٢: ھەست ناکە ی کورد لە ئاست کومە لکوزییە کانی خوی خوین ساردە یان زوو لە یادیان دەکات ئەمە ھوکاری دەسەلاتە جەق بەستووەکەی ھەریم نیە؟\nکازیوە ساڵح: بەر لە ١٥ پازدە ساڵ کە کورستانم بە جێ ھێشت وتم ئەبێت ھاوڵاتی چۆن بتوانێت لە سایەی بەڕێوەبردنی ئەم دەسەڵاتدا بمێنێتەوە، ئەمڕۆ ئەڵێم دەسەڵات چۆن ئەتوانێت بەڕێوەبەری ئەم ھاوڵاتیانە بکات، ھێندە خوێندکاری بە ئەمەکی گەندەڵی زۆرە . کەم تەرخەمی لە مەسەلەی دۆزی جینۆسایدەکانی کورددا ھەردوو لا ھاوڵاتی و دەسەڵات بەرھەم ھێناوە و خاڵەکانی پێشوو ئەو ڕاستیە دەر ئەخەن. ھەر بۆیەش ئێستا ڕاستکردنەوەی ئەو دۆخە لە جاران قورستر بووە.\nپرسیار ١٣: بابزانیین دوا کاری کازیوە جیە و پروزە ی بو داھاتوو جی دە بیت لە گە ل سوپاسی ستافی گوفاری گە رمیانی ئە مروو خوینە رانی کە توانیت کاتی خوت ببە خشی سە رکە وتوو بیت .\nکازیوە ساڵح: دوا بەرھەمم لە چەند مانگی ڕابردوودا ڕۆمانێکم بە ناوی "God Is Watching Five Weeks a Month" چووەتە چاپخانە و ساڵی داھاتوو لە بەھاردا چاپ ئەبێت، ئەمە ئەبێت بە یەکەم بەرھەمی وێژەیی / ئەدەبی جینۆسایدی کوردی. لە ناو جولەکەکاندا ئەدەبێک ھەیە پێی ئەوترێت ئەدەبی ھۆلۆکۆست، ئەم ئەدەبە تایبەتمەندی خۆی ھەیە و ئەو ڕۆمانەی من ئەدەبێکی لەو شێوە بۆ جینۆسایدی کورد.\nھەروەھا کتێبێکی لێکۆڵینەوەم سەبارەت بە ئێزیدیەکان دەبوو لەم مانگی ٨دا چاب ببێت، بەڵام لە بەر ئەوەی لێکۆڵینەوەی مەیدانیم لە نێو ئێزدییە ئاوارەکان و لالش و شوێنەکانی دیدا کرد و کۆمەڵێ زانیاری و دۆکۆمێنتی نوێم دەست کەوت دوامخست بۆ سەربارکردنی ئەوانەش. خوازیارم بتوانم بۆ مانگی چوار و یادی جینۆسایدەکان ساڵی داھاتوو تەواوی بکەم.


1/25/2020 6:46:00 PM 266 جار خوێندراوەتەوە\nبۆ نمونە وڵاتی بەڕازیل لە ناوەڕاستی ساڵانی هەشتاکاندا دەیویست برەو بە پیشەسازی کۆمپیوتەر بدات؛ له‌و پێناوه‌شدا زیاد لە ٧ ساڵ ڕِێگری کرد لە هاوردەکردنی هەر جۆرە کۆمپیوتەرێک بۆ ناوخۆی بەڕازیل. ئەمەش بوو بە هۆی ئەوەی کارگەکانی دروستکردنی کۆمپیوتەر لە بەڕازیل، نەبونی ڕکابەر وه‌ك هه‌لێك بقۆزنەوە، بۆ ئەوەی کۆمپیوتەری کوالیتی خراپ بە نرخى زۆر گران بفرۆشن، سەرەنجام هاوڵاتی بەڕازیلی زەرەرمەند بوو.\nئەمەش گەر بە دیوێکدا ئێرانی کردبیتە خاوەنى چەندین پیشەسازى، ئەوا بە دیوەکەی تردا بە زیان شکاوەتەوە. چونکە بۆ نمونە لە بواری پیشەسازی ئۆتۆمبێلدا، ئێران هەر بەوەوە نەوەستاوە باجێکی زۆر زیاد لە پێویست بخاتە سەر ئۆتۆمبێلی غەیرە ئێرانی، بەڵکو بۆ ماوەیەکی زۆر درێژخایه‌نیش کە نزیکەی ٤٠ ساڵە بەردەوامە لەسەری.\nئەمەش گەر بە دیوێکدا ئێرانی کردبێتە خاوەنی پیشەسازی ئۆتۆمبێلی خۆی، ئەوا بە دیوێکی تردا کارگەکانی ئۆتۆمبێل لە ئێران، لە غیابی منافسێکی جدیدا، لە جیاتی بەرز کردنەوەی کوالیتی و دابەزاندنى نرخ، ئۆتۆمبێلی کەم کوالیتى بە نرخى خەیاڵى دەخەنە بازاڕەوە.


هۆشیاری کۆمەڵگە و توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان ! – بۆپێشەوە\nهۆشیاری کۆمەڵگە و توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان !\nبەپێی زۆربەی ئەو پێناسە جیهانییانەی، کە بۆ توندوتیژی کراون، بریتییە لە: “هەموو ئەو (کردار، رەفتار، ئاماژە، قسە و جووڵانە)، کە بەبێ خواستی خۆی بەرامبەر کەسێک ئەنجام دەدرێت”. کەواتە توندوتیژیی جەستەیی و دەروونی، شوێنەوار و کاریگەریی خۆی جێ دەهێڵێت. ئیتر لەلایەن هەر کەسێکەوە بەرامبەر کەسێکی تر بکرێت.\nمرۆڤ لە هەست، غەریزە و پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیاندا یەکسانن، هیچ مرۆڤێکی ئاسایی نایەوێت کەرامەتی لەکەدار بکرێت، یانیش قسە و ئاماژەیەکی ناشایستەی بەرامبەر بکرێت. زۆرجار کەسەکان لە حاڵەتی بێدەسەڵاتی، یان ناهۆشیاریدا، بەشێک لە توندوتیژییەکان قبووڵ دەکەن، بەڵام مەرج نییە ئەم بێدەنگی و بەرگەگرییە تا سەر بێت. ئەگەر وەکوو خۆی و لە کاتی خۆی وەڵام نەدرێتەوە، بەجۆر و شێوازی تر و لە کاتی جیاواز، دەرهاوێشتەی خۆی دەبێت.\nناوەناوە کەسانێک لەژێر ناونیشانی (پیاوی ئایینی) بە ئارەزووی خۆیان و بێسنوور قسە بە ئافرەتانی کۆمەڵگە دەڵێن، ئەوان ئایین وەکو وەسیلەیەکی سەرکوتکردن و بۆ راگرتنی رەوتی پیشڕەوی کۆمەڵگە بەدەستەوە دەگرن. بەهۆی بەکارهێنانی ئایین، سۆزی بەشێک لە خەڵک ئیستیغلال دەکەن و رەوایەتیی بەم دەستدرێژکارییە دەدەن، ئەم دیندارییەی کە ئەم جۆرە کەسانە بە کۆمەڵی دەفرۆشنەوە، میژوویەکی ئاشکرای هەیە لە وێرانکردنی کۆمەڵگەو پاشەوپاشگێرانەوەیەتی، دنیای بەناو ئیسلامی باشترین بەڵگەی رۆڵی وێرانکەرانەی دین لەدژی تاک و شکۆڤایی کۆمەڵگەی خستۆتە ڕوو. لە سەردەمی تەکنۆلۆژیا و کرانەوەی کۆمەڵگە، لەجیاتی ئەوەی سەری خۆیان کز بکەن و پەیوەندی خۆیان بەشیوەی تاک و شەخسی لەگەڵ ئەو باوەرەی هەیانە بپارێزن، دێن و وەکو هەمیشە نابەرپرسانە هەندێ قسە فڕێ دەدەن، کەنەک دوورو نزیک کۆمەك بە کۆمەڵگەو ئاگاهی کۆمەڵگە ناکات، بەڵکو تونیلە داخراوەکانی ژیان دەخەنە بەردەم ئینسانی ئەم سەردەمە، کە زانست و زانیاری زیندو گۆی زەوی تەنییوە.\nلەلایەکی ترەوە هەڵپەی ناوبانگ و سەرقاڵکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و بەشێک لە راگەیاندنەکان بەخۆیانەوە، ئامانجێکی تری ئەم قسە فڕێدانەیە، کە سەردەمێک بە ناوی ئۆپۆزسیۆن بوون و دواتر بەناوی ئایین و… بڵاو بوو. ئەو قسەوباسانەی، کە بەناوی ئایین و دابونەریتەوە دەرهەق بەژنان ئەنجام دەدرێت، ئەوپەڕی توندوتیژی و بریندارکردنی هەستیانە.\nهاوکات پسپۆڕانی بواری کۆمەڵناسی و دەروونی، ناشێ مەترسییەکانی ئەم توندوتیژییە هەست پێنەکەن، لەکاتێکدا جۆرەها کێشە لە کۆمەڵگەدا هەن، بەهۆ و بێ هۆ قسەی توندو بێ بنەما رووبەڕووی ئافرەتان بکرێتەوە. هەروەها کەناڵەکانی پەروەردەکردن لە کۆمەڵگە/ خێزان، حزب، قوتابخانە و زانکۆ، هەریەک بەپێی قەبارەی خۆی بەرپرسیارێتی و ناهەمواریی کێشەکانی کۆمەڵگەی بەردەکەوێ، هیچیان لەم ناکۆکییە کۆمەڵایەتییانەی هەن بێبەری نین، بەڵام حکوومەت لە رێکخستن و رێگەنەدان بە لە سنوور دەرچوونی هەریەک لەم کەناڵانە، بەرپرسی یەکەمە، چونکە ئەو دەسەڵاتی جێبەجێکار و بەرپرسیارە لە هەر رووداوێکی کۆمەڵ. کەواتە و دووبارە دەڵێین، حکوومەت بەرپرسی یەکەمە لە رێگەگرتن لەم توندوتیژییە.\nبەکورتی، کاتی ئەوە هاتووە، ئەرک و مافی پیاوانی ئایینی لە کۆمەڵگە و چوارچێوەی کاری حکوومەتدا دیاری بکرێت، و دین ببێتە کاری تایبەتی، و دین لە یاساو ریساکان و سیستەمی پەروەردە جیابکرێتەوەو ببێتە کارێکی تایبەتی.


« The Kurds Support The Free World | خۆپیشاندان بۆ بنیاتنان و باشترکردن »\nبەپێی پلانێکی داڕێژراو لەژێر چەتری ئێران و پارتیدا دوو پێشمەرگەی پارتی ئازاد عەریف شێخە و ڕەسول حوسێن سەرکردەی حزبی سۆسیالیست ئەحمەد فەقێ رەش لە شاری شنۆ لە ڕێککەوتی ٢٦/١١/١٩٨٥ دا تیرۆر دەکەن. تیرۆرکردنی ئەحمەد فەقێ ڕەش و هاوکاری و پشتگیری سەرکردایەتی پارتی لە بکوژان و تاوانباران، پشتگیریە لە تاوانی سیخوڕی و ناپاکی، لە تاوانی تیرۆرکردنی پێشمەرگە. ئەوەش ژێرپێخستنی مافی یاسایی کەسوکاری قوربانیان و گەل لەگەیشتن بە دادوەری و قەرەبووکردنەوەیان.\nبەپێی پلانێکی داڕێژراو لەژێر چەتری ئێران و پارتیدا دوو پێشمەرگەی پارتی ئازاد عەریف شێخە و ڕەسول حوسێن سەرکردەی حزبی سۆسیالیست ئەحمەد فەقێ رەش لە شاری شنۆ لە ڕێککەوتی ٢٦/١١/١٩٨٥ دا تیرۆر دەکەن. لە خوارەوە وردەکاری زیاتری ئەوسا و هۆکاری تیرۆرکردنەکە بخوێنەوە.\nبەداخەوە باشوری کوردستان ئەو بەشەی کوردستانە کە تووشی ده‌رز و شەقبوونی سیاسی بووە، لەزووەوە و بەتایبەتی لە شەستەکانی سەدەی رابردووەوە خۆفرۆشی و نۆکەری و بێگانەپەرستی لەنێو پارتە رامیاریەکاندا گەرای کردووە، حزبەکان له‌پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تیاندا ئاماده‌ن زیان به‌یه‌كتر بگه‌یه‌نن و هاوکاری داگیرکەران دژی یەکتر بکەن. دووبەرەکی و دژایەتی یەکتر له نیوسه‌ده‌ی ڕابردوودا زیانی کوشندەی بە خەباتی ڕزگاری نیشتیمانی ئەو بەشە گەیاندووە و بۆتە بەربەست لەبەردەم پێشکەوتن و گەشەکردنی گەلدا، هەروەکو ئەو ده‌رزه سیاسیە کوشندەیە کاریگەری خراپ و تێکدەرانەی لەسەر هەموو بوارەکانی ژیان و پێشکەوتنی کۆمەڵگەوە نوواندووە و تائێستاش بەردەوامە. بۆیە ئاماژە بەو لایەنە دەکەین، چونکە تێکۆشەری نەمر ئەحمەد فەقێ ڕەش بووە قوربانی ده‌ستی چەند چەکدارێکی كورد كه له‌لایه‌ن پارتێكی سیاسیه‌وه پشتگیریکران و ئێستاش پەنادەدرێن. جێگەی بیرخستنەوەیە، کەوا ئەو جۆرە تاوانکاریە لێرە و لەوێدا روویانداوە و لەلایەن پارتە سیاسیەکانەوە لەژێر بەرژەوەندیە نانیشتیمانیەکاندا بەرگری لێکراوە. بۆیە ئەو تاوانەی لێرەدا نوسراوە یەکەم نمونە نییە.\nلە ساڵی ١٩٧٩ دا هێرشه‌كانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران بۆسه‌ر شاره‌كانی كوردستان بوونه‌هۆی شكان و كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی حزبی دیموكراتی كوردستان بۆ شاخه‌كان و ناوچه سنوریه‌كان. له‌داوی ئەوە سەرکردایەتی حزبی سۆسیالیستی كوردستان په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ڕژێمی ئیسلامی ئێران دەبه‌ستێت، به‌مجۆره هاتووچۆ دروست دەبێت. وەکو لەبەشی یەکەمدا گوترا له ئه‌نجامی داگیركردنی باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تی حزبی سۆسیالیست له ١٩٨٣ دا لەلایەن هێزەکانی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانەوە، حزبی سۆسیالیست باره‌گای سه‌ركردایه‌تی گواسته‌وه گوندی زێوكه، هه‌روه‌ها زۆربه‌ی به‌رپرس و فه‌رمانده‌كان ماڵومنداڵیان برده شاره‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان. ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش بانگكرایه‌وه سه‌ركردایه‌تی له زێوكه، به‌مجۆره له هه‌رێمی ٩ ی باڵه‌ك نه‌ما. بۆیه ئه‌ویش ماڵه‌كه‌ی ده‌گوازێته‌وه دیوی كوردستانی ئێران و له‌شاری ورمێ نیشته‌جێ ده‌بن. هه‌رچه‌نده ئه‌و دڵنیا نه‌بوو و زۆر به گومان بوو، چونكه ده‌یزانی ڕژێمی ئیسلامی ئێران چاڵاكیه‌كانی ئه‌ویان دژ به هێزه‌كانی ڕژێمی ئیسلامی لەساڵی ١٩٧٩دا لەبیرنه‌كردووه و به‌دوایه‌وه‌ن و له‌ده‌رفه‌ت ده‌گه‌ڕێن. زۆرجار لای هاوڕێ پێشمه‌رگه‌كانی ده‌یگوت “هه‌رگیز له‌وانه دڵنیانیم، ڕۆژێ ئه‌و دڕندانه ده‌مكوژن!”. جگه‌له ڕژێمی ئیسلامی له‌به‌رئەوەی فەرماندەیەکی مەفرەزە سەرەتایەکانی هەڵگیرسانەوەی خەباتی چەکداری بوو و کەسێکی ناودار و خۆشه‌ویست بوو له‌ناوچه‌كه‌ی خۆیدا، له‌لایه‌ن لایه‌نه سیاسیه رکابەرەکانیشەوە ململانێی كراوه، به‌ڵام ئه‌و كه‌سایه‌تیه‌كی به‌هێزی هه‌بوو و ملكه‌چی داواكاری هیچ لایه‌نێک نه‌بووە. بەپێی زانیاریەکان لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە دژایەتی کراوە. دیارە ئەوسا پارتی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ڕژێمی ئیسلامی ئێراندا له‌وپه‌ڕی به‌هێزیدا بوو و له به‌ره‌كانی شه‌ردا دژی سوپای ئێراق هاوكاری سوپای ئێرانیان بەخەستی ده‌كرد، هه‌روه‌ها به‌بوونی كه‌سێكی به‌هێزی وه‌كو ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش له ناوچه‌كه‌دا واپێدەچێ دڵخۆش نه‌بوون، جگەلەوە هۆکاریتریش هەبوون (لەخوارەوە نوسراوە) کەوابکەن پارتی ئارەزووی ئەو نەکەن. له‌و سه‌روبه‌نده‌دا لە هاوینی ساڵی ١٩٨٤ دا لەکاتێکدا سەرکردایەتی حزبی سۆسیالست لەلاوازیدا بوو و لە گوندی زێوکە بووە، هێزی پارێزگاری ئەوتۆی لێ نەبووە، هێزێكی پارتی دیموكراتی كوردستان به سه‌رپه‌رشتی بابه‌كر زێباری به‌سه‌ر سه‌ركردایه‌تی حزبی سۆسیالستدا ده‌ده‌ن. پێشمەرگەی دێرین ئازاد کاکل لەبەرگی دووەمی بیروەریەکانیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئەوسا پارتی زۆر دژی حزبی دیموکرات بوون و بەهاوکاری هێزەکانی ئێران بەدوای پێشمەرگەکانی دیموکراتەوە بوون، هەوڵیان دەدا حزبی سۆسیالیستیش بێننە سەنگەری خۆیان دژی حزبی دیموکرات بەڵام سەرکردایەتی سۆسیالیست بەتووندی دژی ئەو داوایەی پارتی دەوەستنەوە. لە لاپەرە ٤١ دا دەنوسێت: “لە کۆتایی مانگی ٧ دا هێزێکی هاوبەشی پارتی و پاسداری ئێران بە فەرماندەی بابەکر زێباری بەبیانووی گەڕان بەدوای پێشمەرگەکانی حزبی دیموکرات لەپەنای هاوپەیمانی لە کتوپرێک هێرشێکی فراوانیان کردە سەر بارەگای مەکتەبی سیاسی سۆسیالیست لەبناری شاخی سپی زێر (لە گوندی زێوکە) بە بیانووی ئەوەی پێشمەرگە و برینداری حزبی دیموکراتی ئێران لەناو بارەگای سۆسیالیست حەشار دراون. مەکتەبی سیاسی لەوکاتە هێزێکی ئەوتۆی لەبارەگای سەرکردایەتی نەبوو ئەوەی لێشی بوو زۆریان بێچەک بوون بە حسابیش ئەو ناوچەیە لەژێر ڕکێفی حکومەتی ئێرانە و ئەمانە، لە سەرکردایەتیش تەنیا مامۆستا مەلا ناسحی لێبوو. هێزەکانی پارتی و پاسداری ئێرانی بەچەکی هاوەن و هەموو جۆرە چەکێک تەقە لە بارەگای سەرکردایەتی دەکەن، بەڵام پێشمەرگەکانی سۆسیالیست لێیان بێدەنگ نابن، تەقەیان لێدەکەن، سێ کەسیان لی بریندرا دەکەن و یەکیان لێ دەکوژن، لە هێزەکانی ئێمەش هەڤاڵ ئاسۆ حەسەن سکرتێری یەکێتی لاوانی سۆسیالیستی کوردستان بریندار دەبێت…” هەروەها دەنوسێت: “مولازم بابەکری پارتی و هێزێکی ٥٠٠ – ٦٠٠ کەسی تێکەڵ لە پارتی و جەنگەهای نامنەزەمی ئێران کە هێزێکی تایبەتی پارتی و ئێران بوون کە پێیان دەگوتن گروی زەربەتی و بەتایبەت بەدوای دیموکراتدا دێ بە دێ دەگەڕان. مولازم بابەکر بەو بیانووەی کە گوایە برینداری دیموکرات لە ڕێگای کاک ئەحمەد فەقێ ڕەشەوە هاتوونەتە مەقەڕەکانی ئێمە، پارتیش بۆ ئەوەی سۆسیالیست بە ئێران تەمێ بکات کەتبوونە پێشیان…”\nمحەمەدی حاجی مەحمود لە بیرەوەریەکانیدا ئاماژە بەوە دەکات کە پارتی و ئێران لەبەرئەوە لە حزبی سۆسیالیست تووڕەبوون، چونکە سۆسیالیست بەیانی دەرکردبوو و رەخنەی لە پارتی و ئێران لە شەڕی حزبی دیموکرات گرتبوو و دژی شەڕەکە بوو، لە ڕادیۆکەی حزبی دیموکراتدا چەندجارێک بەیانەکە خوێندراوەتەوە، پارتیش بەیانەکەیان وەرگێڕابوو و دابوویانە ئێران، وە ئێرانیش لەبەرامبەر ئەوەدا دوو ئەندامی سەرکردایەتی سۆسیالیست سەید کاکە و مەلا ناسیح دەگرێت.\nبەپێی گێرانەوەی هەندێ لە پێشمەرگەکانی ئەوسا گومانی زۆر هه‌یه كەوا مه‌به‌ستیان لەو بەسەردادانە كوشتنی ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش بووە، به‌ڵام ئه‌وكات ئه‌و بەسەردان چووبووە دۆڵی ڕوست و لەوێ نەبووە. کاتێ ئەحمەد فەقێ ڕەش بەو هەواڵە دەزانێ زۆر هەراسان دەبێ و ئەو پێشێلکاریەی پارتی بە کارێکی دوژمنانە دەبینێ، بۆیە ئەوان لە دۆڵی روست خۆیان بۆ شەڕ ئامادەدەکەن. ئەحمەد فەقێ ڕەش پێشمەرگەیەک دەنێرێتە سەرکردایەتی حزبی سۆسیالیست، بە پیشمەرگەکەدا کۆدێکی نهێنی دەنێرن، کە ئەگەر سەرکردایەتی رێگە بدات ئەوا ئەوان ئامادەن لە دۆڵی رۆست لە هێزەکەی پارتی بدەن. کۆدەکەش بەو شێوەیە بووە، ئەگەر سەرکردایەتی بڕیاری شەڕیدا لە ئێزگەدا ناوی نهێنی (ئاگر گەرمە) بگوترێت، بەڵام ئەگەر بڕیاری شەڕ نەبوو بگوترێت (مانگ لە چواردەیە). سەرکردایەتی حزبی سۆسیالیست دژی هەڵگیرساندنی شەڕ دەبێت، بۆیە کۆدی مانگ لە چواردەیە لە ئیزگەدا دەگوترێتەوە. دوای ئەوە ئەحمەد فەقێ ڕەش و هێزەکەی بەرەو سەرکردایەتی حزبی سۆسیالیست دەگەڕێنەوە، لە رێگەدا تووشی هەندێ پێشمەرگەی پارتی دەبن، ئەو پێشمەرگانە سرێشمەیی دەبن. ئەحمەد فەقێ ڕەش نیازی هەبووە چەکیان بکات، بەڵام ئەو پێشمەرگانەی کە لەگەڵیدابوون لەبەر ناسیاویان لەگەڵیاندا ڕێگەیان پێ گرتووە. ئەحمەد فەقێ ڕەش لەوێ بە توڕەیەوە بەو پێشمەرگە پارتیانە دەڵێ، “بە ئیدریس بڵێن، باچیتر منداڵوتاڵان بۆ سەرکردایەتی نەنێرێت، ئەگەر پیاوە با بەخۆی بێت”. سەرکردایەتی پارتی بەوەیان زانیبۆوە. دواتر پارتی نێردەیەک بۆ ئاشتبوونەوە دەنێرێت. نێردەکەی پارتی لەژێر سەرپەرشتی فه‌ره‌نسۆ هه‌ریری دەبێت، لە دانیشتنەکەدا فەرەنسۆ هەریری به‌شێوه‌ی گاڵته بە ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش دەڵێ “هاتتین به‌ڵام لێره‌نه‌بووی!”. ئه‌ویش له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێ “خۆزگه لێره‌بام، ئه‌وجا ده‌تانزانی ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش كێیه!”.\nئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش بوونی خۆی له ئێران پێخۆش نه‌بووە، جارجاره بۆ پارێزگاری خۆی دەمانچەیەکى هه‌ڵگرتووە كه لەژێرپشدێنەکەی و ساقۆیە‌كه‌یدا شاردوویەتیەوە، حەزی نەکردووە بەچەکەوە ببیندرێت. دەگێڕنەوە کە زۆرجار گوتوویه‌تی “کە له‌ئێران لەئاوێنەدا خۆم بەچەکەوە دەبینم، وەکو جاش خۆم دێتە بەر چاو”. بۆیە زۆربه‌ی كاته‌كان بێ چەک بوو یان ئه‌گه‌ر هه‌ڵیگرتبا دەمانچەى بە شاراوەیی هەڵدەگرت.\nحزبی سۆسیالستی كوردستان لە شەری ناوخۆی ١٩٨٣ – ١٩٨٤ دا ژمارەیەکی زۆر فەرماندە و کادیر و پێشمەرگە لەدەست دەدات، له ساڵی ١٩٨٤ و سه‌ره‌تای ساڵی ١٩٨٥ دا کێشە ناوخۆیه‌كان گەورەتردەبن و تەنگ بە پارتەکە هەڵدەچنن، ناكۆكی له‌نێوان ئه‌ندامانی سه‌ركردایه‌تی و ڕەخنە و ناره‌زایی له‌لایه‌ن ئه‌ندام و كادیرانی خواروو له سه‌ركردایه‌تی حزبی سۆسیالست، دەبنەهۆی ئه‌وه‌ی به‌شێك له فه‌رمانده و كادیر و پێشمه‌رگه له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی قادر عه‌زیزدا جیاببنه‌وه و وه‌كو ئیتیجاهی شۆڕشگێر خۆیان دەناسێنن. دەگوترێت ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش تێگەیشتنی بۆ ڕەخنە و گلەیەکان هەبوو بەڵام له‌گه‌ل جیابوونه‌وه نه‌بووە. زۆر ناخایەنێ لەبەرەورووبوونەوەیەکی کتوپڕی هەندێ لە هێزەکانی هەردوولا فه‌رمانده‌ی بەتوانا و ناسراوی ده‌شتی هه‌ولێر قادر مسته‌فا دەبێتە قوربانی. ئەحمەد فەقێ ڕەش بەو هەواڵە زۆر تێکدەچێت، دوای ئه‌و ڕووداوه بەمه‌به‌ستی به‌هاناچوون و کۆکردنەوەی پێشمەرگەکان بڕیاری رۆیشتن دەدات. بڕیاربووە بچێتە شاری شنۆ و لەوێوە بۆ لای هێزەکانی پێشمەرگە. دوو لە پێشمەرگەکانی ڕۆژی پێشتر لە شاری شنۆ هەست دەکەن کە پێشمەرگەیەکی پارتی بەناوی ئازاد عەریف شێخە چاودێریان دەکات. ئەوانیش ئەوە بە ئەحمەد فەقێ ڕەش دەڵین و داوا دەکەن لەگەڵی بچن، بەڵام ئەحمەد فەقێ ڕەش ڕێگە نادات. دەگێڕنەوە و دەڵێن بەرلەوەی ماڵەکەی بەجێبهێڵێت کچە بچوکەکەی “پەخشان” لە ئامێز دەگرێت و زۆر ماچی دەکات، بە خێزانەکەی دەڵێت “واهەست دەکەم کچەکەم نابینمەوە، دڵم گوشراوە!”. بەتەنیا له ماڵه‌كه‌ی خۆیه‌وه كه له شاری ورمێ بوو به‌ره‌و شاری شنۆ به‌ڕێده‌كه‌وێت، ته‌نها ده‌مانچه‌یه‌كی پێبووه كه له‌ژێر پشدێن و چاكه‌ته‌كه‌یدا دەیشارێتەوە. له شاری شنۆ شه‌و له‌ماڵی دۆستێكی ده‌بێت. له به‌یانی ٢٦\_١١\_١٩٨٥ دا ماشێنێکی جێب به‌كرێده‌گرێت كه شوفێره‌كه‌ی كه‌سێكی بارزانی ده‌بێت به‌ناوی حه‌سه‌ن ئه‌حمه‌د، له‌لاپه‌ڕگه‌ی شار ده‌یه‌وێت هه‌ندێ مریشك بكڕێت و له‌گه‌ڵ خۆیدا بۆ پێشمه‌رگه‌كانی ببات، له‌و كاته‌دا له په‌نایه‌كدا له ناكاو دوو چه‌كدار هێرشیان ده‌كه‌نه‌سه‌ر و ده‌یانده‌نه به‌ر ڕێژنه‌ی گوله، له ئه‌نجامدا هه‌ردووكیان ئه‌حمه‌د فه‌قێ ڕه‌ش و شوفێره‌كه ده‌كوژرێن. بەپێی زانیاریەکانی ئەوسا کە لە بەیان و گۆڤاری حزبی سۆسیالیستدا بڵاوکرایەوە و بەپێی زانیاریەکانی هاوڕێیانی کەناڵە کۆمەڵایەتیەکانی وەکو فەیسبووک ئه‌و دوو چه‌كداره‌ی ته‌قه‌یان لێده‌كه‌ن یەکیان ناوی “ئازاد عه‌ریف شێخە” و ئەویتریان ناوی “ڕه‌سوڵ حسێن” دەبێ كه هه‌ردووكیان خه‌ڵكی ڕوستن و پێشمه‌رگه‌ی پارتی بوون. دوای ئه‌وه ڕژێمی ئیسلامی ئێران ئازاد عه‌ریف شێخ ده‌گرن، نزیكه‌ی دوومانگ له زینداندا ده‌یهێڵنه‌وه و پاشان ئازادی ده‌كەن. دوای ئەوە ئازاد عه‌ریف ده‌چێته‌وه ناو ڕژێمی ئێراق و ده‌بێتەوە سیخوڕی ڕژێم. ده‌گوترێت پارتی هاوکاریان کرد و ڕەوانی ناو ڕژێمیان کردەوە. بەپێی گوتنی خەڵک ئازاد و براکانی سەر بە ئەمنی بەغدا بوون تاکو ڕاپەڕینی ١٩٩١ (چەندی راستە و چۆن نازانین). کەسەکەی دیكه به‌ناوی ره‌سول حوسێن له‌گه‌ڵ پارتی ده‌مێنێته‌وه، دواتر له دۆڵی روست ده‌كه‌وێته بۆسه‌ی جاشەکانی ڕژێم و ده‌كوژرێت. ده‌گوترێت كه جله‌كانیان پشكنیووه ناسنامه‌ی ئیستخباراتی ڕژێمی به‌عسی پێبووه (چەند راستە نازانین). لێرەدا کۆمەڵێ پرسیار سەرهەڵدەدەن. چۆن کەسی تاوانبار دوای دوو مانگ ئازاد دەکرێت، ئەگەر گرتنەکە شانۆگەری و دیزەبەرخۆنەی تاوانەکە نەبووە؟ ڕژێمی ئێران لەسەر تریاکفرۆشتن خەڵک لەسێدارە دەدا، چۆن لەسەر پیاوکوشتن دوای دوو مانگ بکوژیان ئازاد کرد؟ بەڵام بێگومان ئەگەر کارێک پەیوەندی بە ئیتلاعات و دەسەڵاتدارانەوە هەبێت هەموو دەرئەنجامێک کراوەیە، چونکە دادگا لەژێرچنگی دەسەڵاتدایە. لەو کەیسەی پیاوکوشتنەدا دەستوبردیەکی ئاشکرا هەبووە! گونجاوە بپرسین ئەگەر ئەو دوو پێشمەرگەی پارتی هەڵسابان بە کوشتنی شوفێرە بارزانیەکە و ئەحمەد فەقێ ڕەشی لەگەڵدا نەبوایە، ئایا بارزانیەکان و سەرانی خێلێ بارزانی هەروا ئاسان لێیانخۆش دەبوون؟ ئایا نمونەی وا هەیە کە پێمان بڵێ بەڵێ بارزانیەکان لە بکوژی “سۆرانی” خۆش دەبن؟ جگەلەوە ئایا بەپێی تێگەیشتنی سەرانی پارتی دەکرێ بێ سولحی عەشایەری کەسی پیاوکوژ و تاوانبار بەکوشتن سزا نەدرێت؟ گونجاوە لێرەدا نمونەیەک بهێنینەوە، لە نەوەتەکاندا دوای ئەوەی سەرکردایەتی پارتی دێنە مەسیف و سەری ڕەش، جارێکیان لەسەر دوژمنداری لە گوندی بیرێژ کەسێک دەکوژرێت، کەسی تاوانبار دەگرن و دەیهێنن بۆلای سەرۆکی پارتی مەسعود بارزانی، ئەویش یەکسەر بڕیاری کوشتنەوەی تاوانبار دەدات و دەڵێ “بەپێی ڕێبازی بارزانی دەبێ پیاوکوژ بکوژرێتەوە!”، بۆیە بکوژەکە بێ یەکودوو گولەباران دەکرێت. کەواتە بەپێی ڕێبازی بارزانی پیاوکوژ دەبێ بکوژرێتەوە. بەڵام بەپێی نمونەکانی مێژووی ئەوان ئەو تێگەیشتنە بەپێی بەرژەوەندیەکان دەگۆڕێت و ئەو پیاوکوژانە ناگرێتەوە کە سەر بە خۆیانن. بۆیە ئەگەر تەنها کوژراوەکە شوفێرە بارزانیەکە بوایە و هیچ بەرژەوەندیەکی بنەماڵەی بارزانی لەئارادا نەبوایە، ئەوا زیاتر ڕێیدەچیتێ کە هەردوو بکوژەکە هەوڵی کوشتنیان بەزووترینکات دەدرایەوە. لەلایەکیتر دوای بەربوونی ئازاد عەریف شێخە دوای دوو مانگ لەبەرچی پارتی نەیگرت و سزای نەدا، لەکاتێکدا وەکو دەگێڕنەوە سکرتێری حزبی سۆسیالست کۆچکردوو رەسول مامەند خۆی پەیوەندی بە سەرۆکی پارتیەوە مەسعود بارزانیەوە کردبوو و وە مەسعود بارزانی “بەڵێنی پێدابوو” کە تاوانبار سزا بدەن. پاشان ئەگەر پارتی باکی بە سەرکردەیەکی حزبێکی کوردستانی نەبوو خۆ ئەو کەسێکی بارزانی کوشتبوو! لەلایەکیتر ئەوەی گومان لەو هەڵسوکەوتەی پارتی بەهێزتر دەکەن تەسلیمبوونەوەی ئازاد عەریفە بە حکومەتی ئێراق. ئەوەش تیئۆری دەستهەبوونی پارتی لە تاوانەکەدا و دواتر دەربازکردنی بۆ ناو ڕژێم بەهێزتردەکەن. هەروەها سەبارەت بە تۆمەتبارەکەیتر بۆچی دوای تاوانەکە رەسول حسێن دەستگیرنەکرا و لەنێو ڕیزەکانی پارتیدا پارێزگاری لێکرا؟ رەسوڵ حوسێن بۆ ماوەیەک لەناو پارتی وەکو پێشمەرگەی پارتی مایەوە تا ئەو ساتەی کەوتە نێو بۆسەی جاشان و کوژرا. بۆیە دەکرێ بڵێین ئێران و پارتی هەردوولایان بەرژەوەندیان لە نەمانی ئەحمەد فەقێ ڕەشدا هەبوو، چونکە ئەحمەد فەقێ ڕەش لەلایەک بە کوشتنی پاسدار و سەربازی ئێرانی لەلایەن ئێرانەوە ناوی لەلیستی ڕەشدا بوو، لەلایەکیتر واپێدەچێ پارتی بە کوشتنی “عەریف شێخەی سیخوڕ” باوکی ئازاد وەکو تاوانبار سەیری ئەحمەد فەقێ ڕەشی کردووە، هەروەها بە توانا و کەسایەتی ئەو دڵخۆش نەبوون و جگەلەوە ئەحمەد فەقێ ڕەش سوکایەتی بە پێشمەرگەی پارتی و ئیدریس بارزانی کردبوو. سەبارەت بە قوربانیە بارزانیەکە واپێدەچێ بنەماڵەکەی بەجۆرێک لە جۆرەکان بە پارە و قەرەبوو بێدەنگکراون (چۆن بووە نازانین و زانیاریمان نییە).\nجێگەی ئاماژەپێدانە محەمەدی حاجی مەحمود لە بەرگی دووەمی بیرەوەریەکانیدا دەڵێ پارتی ئەحمەد فەقێ ڕەشیان شەهید کرد. واتە ئەو پەنجەی تاوانباری ڕاستەوخۆ ئاراستەی پارتی دەکات. دەنوسێت: “پارتی کە دەستی نەدەڕۆیشت بە دۆستایەتی دەیکوشتین و کە دەستی ڕۆیشت بە ئاشکرا ئەحمەد فەقێ ڕەش احتیاتی مەکتەبی سیاسیان لە شنۆ شەهید کرد، تائێستاش قاتیلەکەی ئامر لیوایە لای پارتی بەناوی ئازاد عەریف شێخە”.\nبەڵام بۆچی ئازاد عەریف شێخە بە تیرۆرکردنی ئەحمەد فەقێ ڕەش هەلسا؟ بەپێی زانیاریەکان و بەپێی بیرەوەریەکانی عەبدوڵلا ئاغای پشدەری لە کتێبی (یاداشتەکانم لە شۆڕشی ئەیلولی مەزن) کە ئەوسا ئامر هێزی باڵەک بووە، لە لاپەڕە ٢٩دا دەنوسێت: “عەریف شێخە (باوکی ئازاد) خەڵکی گوندی رۆست لەسەر تۆپی ٢٥ رەتل ئیشی دەکرد زۆر شارەزا و لێزان بوو لە بەکارهێنانی تۆپ و چەند ساڵ خزمەتی هەبوو، بەڵام بەداخەوە لە ساڵی ١٩٧٤ دا بەهۆی برای خۆی (هەمزە) کەوا لەناو دەزگایەکانی جاسوسی دوژمندا ئیشی دەکرد هەڵگەڕایەوە لە شۆڕش و بەنهێنی کەوتە پەیوەندی کردن و بوو بە یەکێک لە سیخوڕەکان و لە ساڵێ ١٩٧٦ دا بەدەستی شۆڕشگێڕانی کورد کوژرا…” ئەوەی عەبدوڵا ئاغا دەیگێڕێتەوە و ئاماژەی بۆ دەکات لای خەڵکی ناوچەکە شتێکی شاراوە نەبووە، زۆربەی خەڵک بەو ڕاستیەیان زانیووە. بەپێی زانیاریەکان دوای هەڵگیرسانەوەی خەباتی چەکداری لە ساڵی ١٩٧٦ دا و دواتر لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە ئەوسا بڕیاری کوشتنی پیاوخراپ و سیخوڕەکانی ناوچەکە دەدرێت. دەگوترێت ئەو چاڵاکیەی کوشتنی سیخوڕان بە فەرمانی سەرکردەی ئەوسای بزوتنەوەی سۆسیالیست و یەکێتی دکتۆر خالید سەعیدەوە بووە. عەریف شێخە یەکێ لەو سیخوڕانە دەبێت کە دەکوژرێت. دەگێڕنەوە کە خەڵکی ناوچەکە زانیویانە کێ بەو چاڵاکیە هەڵساوە. بەڵام بنەماڵەی عەریف شێخە پێیانوابووە کەوا ئەحمەد فەقێ ڕەش ئەوی کوشتووە، هەرچەندە ئەو هیچ پەیوەندی بە کوشتنی ئەو سیخورەوە نەبووە. ئایا پارتیش هەمان تێگەیشتنی هەبووە نازانین، بەڵام واپێدەچێ. ئایا ئازاد عەریف شێخە لەلایەن پارتیەوە وایتێگەیەندراوە و هاندراوە؟ لەمبارەیەوە زانیاریەکی ڕوون نییە. بەڵام ئایا پارتی چۆن سەیری عەریف شێخەی کردووە، ئایا وەکو ئەندامی نهێنی پارتی سەیری کردووە یان بەشێوەیکیتر، زانیاری ڕوونمان لەمبارەیەوە نییە. دیارە دەگوترێت سەردەمێک لەلایەن پارتیەوە پۆستەری شەهیدانی بۆ کراوە وە ئەگەر ئێستا موچەی شەهیدانەی لەلایەن پارتیەوە بۆ بڕابێتەوە وادیارە پارتی بە ئەندامی خۆی داناوە و کوشتنیشی بە نارەوا و تاوان داناوە. ئەو هەڵسوکەوتە پێشتر لە پارتی بیندراوە چونکە لەدوای ڕاپەرین زۆر لە کۆنە جاش و سیخوڕ و جەیشی شەعبی خۆیان وەکو ئەندامی پارتی لەقەلەمدا و پارتی پەنایدان و بەرگری لێکردن. بێگومان وەڵامی زۆر لەو پرسیارانە لای پارتی و کەسی تۆمەتبارە و تەنها دادگایەکی سەربەخۆ و رەوا رەنگە بتوانێ ساغیان کاتەوە. وەکو دەگێڕنەوە خودی ئەحمەد فەقێ ڕەش، سەبارەت بە کوشتنی عەریف شێخە ئەوەی گوتووە کەوا ئەو لەگەڵ کوشتنی نەبووە بەڵکو پێیوابووە دەکرا بەئامۆژگاری وایلێبکەن واز لە سیخوڕی بهێنێت.\nبەپێی زانیاریەکانی سەرچاوەیەک ئازاد عەریف شێخە لەساڵی ١٩٨٢ دا لەلایەن مەفرەزەیەکی حزبی شوعیەوە دەستگیردەکرێت. دوای خۆپیشاندانەکانی ساڵی ١٩٨٢ لە هەولێر و هەندێ شوێنیتردا، ئازاد عەریف شێخە کە سیخوری ڕژێم بووە، زمانی لە هەندێ خوێندکاری ناوچەکەداوە و بەگرتیداون، لە رێکخستنەوە ئەو هەواڵە دەگەیەندرێتە هێزەکانی حزبی شوعی، بەمجۆرە مەفرەزەیەکی حزبی شوعی دەچن دەیگرن. ئازاد دەگیرێ و وەکو سیخور دەخرێتەبەر لێپرسینەوە، دارکاری دەکرێت و ئازار دەدرێت. دوای ماوەیەک مانەوە وەکو بەند لەلای هێزەکەی حزبی شوعی، لەلایەن نەجمەدین گۆرۆنیەوە کە فەرماندەیەکی پارتی بوو و سەرپەرشتی هێزێکی پارتی لە دۆڵی رۆست کردووە هەوڵی ئازادکردنی ئازاد دەدرێت. ئەوسا نێوانی حزبی شوعی و پارتی خۆش بووە. حزبی شوعی بەڵێن لە ئازاد وەردەگرن کەوا نەچێتەوە ناو ڕژێم و نەبێتەوە سیخور، بەمجۆرە بەریدەدەن و دەچیتەلای هێزەکەی پارتی و دەبێتە پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان.\nدوای ئەوە ئازاد هەر لەناوچەی ڕوست پێشمەرگە بووە، زۆرجار بۆی هەڵکەوتووە دەست لە ئەحمەد فەقێ ڕەش بوەشینێ بەڵام نەیکردووە یا نەیوێراوە. بەڵام لە شاری شنۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەژێر چەتری ڕژێمی ئیسلامی ئێران و پارتی دیموکراتی کوردستاندا ئەو تاوانەی ئەنجامدا. بەپێی زانیاریەکان ئێستا ئازاد عەریف شێخە لەگەڵ پارتیە بەپلەی سەربازی عەقید یا حەمید، مووچەیەکی باش وەردەگرێت و ژیانێکی باش دەژیت و بەئازادی دەسوڕێتەوە.\nبوونی تاوانبار لەریزی پارتەکانی باشوری کوردستاندا دیاردەیەکی نوێ نییە لە راستیدا. بەمشیوەیە بوونی تاوانبارێک لەڕیزی پارتیدا شتێکی نوێ نییە. پێویستە بگوترێت، ئەو تاوانبارانەی لە ڕیزی پارتە دەسەڵاتدارەکاندا هەن چەند جۆرێکن کە دیارترینیان ئەوانەن، یەکەم: ئەوانەی کە لەلایەن پارتەوە بۆ تاوان ئاراستەکراون وەکو تیرۆرکردنی سۆرانی مامە حەمە، کاوە گەرمیانی، محەمەد حەلاق، رەئوف ئاکرەیی، ڕێناس هتد. دووەم: بەشداربووانی تاوانی گەلکوژی ئەنفال (وەکو کۆنەبەعسیە بەرپرسەکان و سەرۆکجاشەکان)، سێیەم سەرکۆجاش و کۆنە بەعسیەکان کە بەکوشتنی پیشمەرگە و خەباتگێڕان تاوانباران وەکو عەباس ئاغا، مەلا عوزێر، قاسم ئاغا، تەحسین شاوێس (لەژیاندا نەماوە) هتد. چوارەم: دوژمندارەکان، ئەوانە لە کۆندا گەلێکیان تاونێکیان ئەنجام دەدا و دەهاتنە ڕیزی هێزی پێشمەرگەی پارتێک کە وەریدەگرتن و بەرگری لێدەکردن. دیارە کەسی دوژمنداریش هەبوو کە خۆی قوربانی تاوانێک بوو و خۆی دەربازکردبوو و هاتبووە ناو حزبێک. لەبەر بوونی ڕەوتی میلیشیاگەرایی پاوانخوازی بوونی تاوانباران لەڕیزی پارتی چەکدار و خاوەن دەسەڵاتدا بەهەموو جۆرەکانیەوە هەبووە و هەیە. لە باشوردا بەرژەوەندیەکانی پارت و بنەماڵەی دەسەڵاتدار لەسەرووی دادوەریەوەن، بۆیەش تاوانباران نادرێنە دادگا.\nبەکورتی لەبەر نەبوونی کۆمەڵگەیەکی دادوەر و دادگای سەربەخۆ “ئازاد عەریف شێخە” یەکێ لەو تۆمەتبارانەیە کە بەئازادی دەسوڕێتەوە. لەهەر کۆمەلگەیەکدا ئەگەر دادوەری هەبێت، لەسەر تاوانی کوشتن لەو ئاستەدا کەسی تۆمەتبار دەگیرێت بەپێی یاسای کەتن و تیرۆر، یاسای تاوانی سیخوڕی و ناپاکی دەدرێتە دادگا و لە دادگادا بڕیاری ئەگەری تاوانباری و جۆری تاوان و سزاکانی یەکلادەکرێنەوە. ئێمە گوتن لەدادوەری دەکەین نەک تۆڵەسەندنەوە، بۆیە گرنگە ئەو دوو چەمکە لەیەکتر جیابکرێنەوە و تێکەڵ بەیەک نەکرێن.\nئەرکی به‌رپرسیاریی حزبی سۆسیالیست لەئاست تاوانەکەدا\nهەر پارتێکی کوردستان هەڵگری هەر دروشمێکی سیاسی بێت، ئەرکێکی ڕێکخراوەیی و مۆرالی لەسەرشانە کە پارێزگاری لە ئەندامانی بکات و ئاسایشیان بپارێزێت، ئەگەرچی لە باری پارتیزاندا کارێکی سەختە و ئاسان نییە. پێویستە ئەو پارێزگاری و بەرگریکردنە لە یاسای ناوخۆیی پارتەکەدا بنوسرێت، تاکو ئەندام بزانێت لەکاتی زیانلێکەوتندا، برینداربوون، گیران یا تیرۆرکردندا چۆن پارتەکەی بەرگری لێدەکات و دەتوانێ چی بۆ بکات. بەکورتی پارت وەکو پشتوپەنای ئەندام وایە و دەبێ بەرگری لە ژیان و بوونی ئەندام بکات، هەرکاتێک ئەندام تیرۆرکرا، پارت بێتەدەنگ و بەڕێگەی گونجاو دادوەری بۆ کەسوکاری قوربانی و هاوڕێکانی بەدەستبهێنێت. هەروەها لەباری تیرۆرکردنی ئەندامێکی پارت لەلایەن کەسانی سەر بە پارتێکی دیاریکراو یا هەرکەسێکیتر، ئەرکی پارتە چۆنیەتی ڕووداو و هۆکاری تاوان بەڕوونی بنوسێت و تاوانەکە بۆ ئەندامان و کەسوکاری و ڕایگشتی روونکرێتەوە و ئاشکرا بکرێت. هەروەها ئەوەش ئاشکرا بکرێت کە پارت چۆن دادوەری لە ئاست تاوانەکەدا بەدەست دەهێنێت. ڕیگەچارەسەرەکان چین؟ ئەگەر بەربەست دروست بوو، بەربەستەکان چین؟\nسەبارەت بە حزبی سۆسیالست و چۆنیەتی بەرگری لە ئەندامانی یا گەیشتن بەدادوەری لەئەنجامی کارێکی تیرۆرکردندا، نوسراوەیەکی یاسایی ناوخۆ ئەگەر هەشبووبێ سادە و سەرپێی بووە. بەپێی رووداوەکانی ڕابردوو واباوبووە کە پشتگیری ئەندام بکرێت و بەرگری لێبکرێت، لە باری کوشتنی ئەندامدا زیاتر کۆنەپارێز و خێڵەکیانە سەیری ئەو بابەتە کراوە و لە یاسای نەنوسراوەی پارتدا و لە بیری ئەندامانیدا ئەوە باو بووە کە کەسی تاوانبار بکوژرێتەوە یا ڕێکەوتنێکی عەشایەری لەنێوان خێزانی تاوانبار و خێزانی قوربانی ئەنجام بدرێت. دیاردەی کۆنی کوشتنەوە وەکو کۆمەڵگەکانی دیکە لە کۆمەڵگەی کوردەواریشدا باوبووە و پارتەکانیش ئەو ڕێگەیان گەلێجار پیادەکردووە، یا چاوپۆشیان لە کارەکە کردووە ئەگەر بەرژەوەندی خۆیانی تێدابووبێت. جاروابووە تاوان بە تاوان چارەسەر کراوە و هەموولا خۆیان لە ئاستیدا کەڕ و ڵاڵ کردووە. لە باری خەباتی چەکداری لە کۆمەڵگەی کوردەواریدا دامەزراوەی دادوەری ئەگەر هەشبێ لە ئاستی پیویست نییە، دەکرێ پارتێکی باڵادەست لە ناوچەیەکدا خۆی جۆرێک لە دادگا دابمەزرێنێت، ئەوەش کێشەی بێلایەنی و یاسایی زۆرە. پارتەکانی باشوری کوردستان تێگەیشتنی هاوبەشیان بۆچارەسەری کێشەکان نەبووە، جگەلەوە ئەگەر بەرژەوەندیان بەهۆی دادگایەکی خێڵەکیانە کەوتبێتە مەترسی بێگومان دژی وەستاونەتەوە. پارتەکان لەو ئاست و توانایەدا نەبووین بیرولێکدانەوەی کۆنەپارێز و خێلەکیانە تێپەڕینن و سەردەمیانە بیرلە چارەسەری تاوان بکەنەوە. ئێمە لێرەدا مەبەستمان تاوانە لەرووی یاساییەوە وەکو تیرۆرکردن یا کوشتنی دیل یا هەر تاوانێک بەپێی یاسا بچێتەخانەی تاوان.\nسەبارەت بە تیرۆرکردنی ئەندامی سەرکردایەتی حزبی سۆسیالستی کوردستان ئەحمەد فەقێ ڕەش، حزبی سۆسیالیست چیکرد؟ بێگومان وەکو نەریتە باوەکە بیریان لە کوشتنی تاوانباران کردۆتەوە و رەنگە هەوڵیش درابێ. دەگوترێت هەوڵێکی جدی لەوبارەیەوە نەبووە، بەپێی گێرانەوەکانی ئەوسا سکرتێری حزبی سۆسیالست کۆچکردوو رەسول مامەند دوای بەربوونی ئازاد عەریف شێخە پەیوەندی بە سەرۆکی پارتی مەسعود بارزانیەوە کردووە، وە مەسعود بارزانی بەڵێنی پێداوە سزای ئازاد عەریف شێخە بدات، بەڵام زۆری نەخایاندووە ئازاد عەریف شێخە تەسلیمی حکومەتی عێراق بۆتەوە. لەدوای ئەوە حزبی سۆسیالیستیش بێدەنگی هەڵبژاردووە و کاردانەوەیەکی ئەوتۆی نەبووە.\nئایا هیچ بڵاوکراوەیەکی تایبەت بە تیرۆرکردنەکە و دەستنیشانکردنی تاوانباران بۆ ئەندامان یا رایگشتی بڵاوکراوەتەوە؟ جگەلە هەواڵەکە لە ئیزگە و بەیاننامەی سەربازی و گۆڤار لەچوارچێوەی هەواڵدا لە دوای ئەنجامدانی تاوانەکە شتێکیتر بڵاونەکراوەتەوە. هەروەها ئەوەش ڕووننەکراوەتەوە کە ئەو حزبە چۆن و بەرنامەی گەیشتن بەدادوەری لەکەیسی تیرۆرکردنی ئەحمەد فەقێ ڕەشدا چییە. دوای دۆڕانی حزبی سۆسیالست لە هەڵبژاردنی ساڵی ١٩٩٢ دا، لە پلینۆمێکدا لە هاوینی ساڵی ١٩٩٢ کە لە سەیرانگەی سەرچناری لە سلێمانی بەسترا ئەندامێک پرسیاری تیرۆرکردنی ئەحمەد فەقێ ڕەش و بێدەنگی حزب لە ئاست تاوانەکەدا لە سکرتێری حزبی سۆسیالیست رەسول مامەند دەکات. بەلام رەسول مامەند وەڵامی پرسیارەکە ناداتەوە و دەیباتە لایەکیتر. بێگومان ئەو ئەندامە و هاوڕێیانی بەدوای دادوەری لە ئاست تاوانەکەدا دەگەڕان، بۆیە پرسیار لەمبارەیەوە کرا. واپێدەچێ وەڵام نەبووە لەبەرئەوەی حزبی سۆسیالست هیچی نەکردبوو و هیچ بەرنامەیەکیشی نەبووە پیادەی بکات. لەئەگەری بوونی بەرنامەیەکدا ئەو دەیتوانی وەڵامی بێدەنگی و هۆکاری نەبوونی کردار روونکاتەوە. بۆنمونە دەیتوانی بڵێ تاوانبار لای پارتیە و پارتی پەنای دەدات و ئێمەش لەباری ئێستادا هێزی ئەوەمان نییە پارتی ناچار بکەین تاونبار رادەستی دادگا بکات. بەڵام خۆدزینەوە لەوەڵام لاوازی و بێبەرنامەیی ئەو حزبە لەئاست تاوانەکەدا وێنەدەکەن. دیارە ئەوسا هێشتا حزبی سۆسیالیست خاوەنی هێزبوو.\nتاوانی کوشتن و تیرۆر بەپێی یاسا\nلەهەر وڵاتێکدا یاسای تایبەت بە جۆرەکانی کوشتن هەیە، بۆیە ئاست و قەوارەی سزادان بەپێی باری تاوانەکە دەگۆڕێت. کوشتنی بەئاگایانە و بێئاگایانە و ڕێکەوت و زۆر جۆری دیکەی کوشتن هەیە. ئێمە لێرەدا مەبەستمان تاوانی کوشتنی بەئاگایانەیە کە کەسی بکوژ بەنیازی لەناوبردن تاوانەکە ئەنجام دەدات. کەسی بکوژ لەباری دەرونی تەندروست دایە و بەپێی پلان بەئاگایانە تاوانەکەی ئەنجامداوە. بەمجۆرە ئەو کەسەی کەسێکی دیکە دەکوژێت بەپێی یاسای تایبەت بەجۆری کوشتنەکە سزا دەدرێت. بۆنمونە لە دانیمارک کەسی تاوانبار لە ٥ ساڵەوە تاکو سزای هەمیشەیی بەپێی یاسای سزای ٢٣٧ هەیە[i]. لە ئەمەریکا کوشتنی بەئاگایانە سزاکەی یا زیندانی هەمیشەیی یا مردنە[ii]. لە ئێراقدا سزای کوشتنی بەمەبەست زیندانی هەمیشەیی یا سزای مردنە.\nئەگەر نیازی کوشتنی پلانبۆداندراو لەباری ناکۆکی لەنێوان دوو بەرەدا ڕووبدات یا پەیوەستدار بە ململانێی سیاسی ڕووبدات یا لەلایەن دەسەڵاتی حوکمدارەوە کوشتنی کەسێک ئەنجام بدرێت، تاوانەکە دەچێتە خانەی تیرۆر، ئەگەر بتواندرێ تاوانبار رادەستی دادگا بکرێت، چاوەروان دەکرێ کەسی تاوانبار بەتووندترین جۆری سزای تیرۆر سزابدرێت.\nدیارە ئەگەر کەسی بکوژ لەلایەن ڕژێمێکی داگیرکەرەوە کاری سیخوڕی[iii] بکات و بەکاری کوشتنە پالنبۆداندراوەکە هەڵسێت، ئەوە جگەلەوەی کوشتنەکە تیرۆرکردنە، کەسەکە تاوانی سیخوڕی و ناپاکیشی دەکەوێتەسەر، کە ئەویش بەپێی یاسای تایبەت سزای تووندی دەکەوێتەسەر. تاوانی سیخوڕی و ناپاکی تاوانێکن دژی هەموو ناسیۆن یا گەل کە[iv] دەکرێ لە چەند بارێکدا خۆی بنوێنێ وەکو گەیاندنی زانیاری هەستیار بە دوژمن، هاوکاری دوژمن لە لێدانی لایەنیکی سیاسی سەر بە گەلی ژێردەستە هتد.\nلەباری کوشتنی بەمەبەستدا یا تیرۆرکردندا، جگەلە کەسی بکوژ ئەوانەی هاوکاری کەسی بکوژیان بەجۆرێ لە جۆرەکان کردووە سزایان دەکەوێتەسەر. بۆیە یارمەتیدان و هاوکاریکردن لە هەر بارێکدا پەیوەستداری بسەڵمێندرێت، دەکەوێتەژێر یاساکانی سزا. بەهەمانشیوە شاردنەوە یا پەنادانی بەئاگایانەی کەسی تاوانبار سزای لەسەرە، چونکە کەسی تاوانبار دەبێ لەسەر ئەنجامدانی تاوانەکەی رادەستی دادگا بکرێت. هەرکەسێ یا لایەنێ پێشگری لەو پرۆسەیە بکات یا کەسی تاوانبار بەجۆرێ لەجۆرەکان بپارێزێ یا پەنابدات بەپێی یاسا سزای دەکەوێتەسەر.\nبەپێی ئەو گوزارشتەی سەرەوە ئەوەمان دەست دەکەوێت، کەوا ئازاد عەریف شێخە و ڕەسوڵ حوسێن بەپێی پلانی داڕێژراو و بەمەبەستی کوشتن فەرماندە و ئەندامی سەرکردایەتی حزبی سۆسیالیست ئەحمەد فەقێ ڕەش لە رۆژی ٢٦/١١/١٩٨٥ دا تیرۆردەکەن. کوشتنەکە بەمەبەستە و تیرۆرکردنە. هەموو رووداوەکانی پێش و دوای ئەنجامدانی تاوانەکە ئاماژە بەهەبوونی هاوکاری و یارمەتی ڕژێمی ئیسلامی ئێران و پارتی دیموکراتی کوردستان لە تاوانەکەدا دەکەن، بەبەڵگەی ئەوەی ئێران سزای تاوانبار ئازاد عەریف شێخەی نەدا و ئازادیکرد، هەروەها چەکداری پارتی بوو و پاشان پارتی سزای نەدا و بۆ ناو ڕژێم بەڕێیانکرد، وە ئێستاش ئەندامی پارتیە و مووچەی باشی بۆ بڕاوەتەوە و میشیش میوانی پارتی نییە. واتە ئێران و پارتی تۆمەتی هاوکاری لەکاتی تاواندا و پاشان پاراستن و پەنادانی تاوانباریان دەکەوێتە ئەستۆ. ئەوەش ئەرکی دادگایەکی رەوای سەربەخۆیە کە بتوانێ یاساییانە بیسەڵمێنێت و سزا بۆ تاوانباران ببڕێتەوە. ئایا تاچەند ئازاد عەریف پەیوەندی بەڕژێمی بەعسەوە هەبووە و سیخوڕ بووە لە کاتی ئەنجامدانی تاوانکەدا پێویستی بەسەڵماندن هەیە. فاکتەکان ئاماژە بەهەبوونی پەیوەندی دەکەن، چون مەفرەزەیەکی حزبی شوعی لەسەر ئەوە لە ساڵی ١٩٨٢ دا دەچن دەیگرن و دەیهێنن، ئێمە نازانین ئەوسا حزبی شوعی چیان لێدەرهێناوە و چیان دەستکەوتووە. دواتر کە تاوانەکە ئەنجام دەدات دوای دوو مانگ دەچێتەوە ناو ڕژێم و وەکو دەگوترێت دەبێتەوە پیاوی حکومەت. گومان لەوەشدا نییە کە تیرۆرکردنی کەسێکی پلەبەرزی وەکو ئەحمەد فەقێ ڕەش لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە خەڵات دەکرێت و کەسی تاوانبار بەرزدەکاتەوە. بۆنمونە هەر کەسێک پێشمەرگەیەک یا سەرکردەیەکی پێشمەرگەی تیرۆر بکردایە لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە خەڵات دەکرا و ئەو کەسەش دەکرا بکرێتە سەرۆکی مەفرەزەی خاسە، بۆنمونە عەوڵا تورگ لە ئەنجامی تیرۆرکردنی فەرماندە سلێمان بیرێژیدا لە گوندی چیوە لە کۆتایی حەفتاکاندا، لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە خەڵاتکرا و کرایە سەرۆکی مەفرەزە خاسە. بۆیە گومان دەکرێ کە ئازاد عەریف شێخە لەکاتی پێشمەرگایەتیدا و تاکو ئەنجامدانی تاوانەکە پەیوەندی بە ڕژێمی بەعسەوە نەبووبێ، وە هەروەها گومان دەکرێ کە ڕژێمی بەعس بەگرنگی زۆرەوە تیرۆری سەرکردەیەکی پێشمەرگەیان وەرنەگرتبێ و تاوانباریش دەستخۆشی لێنەکرابێ و خەڵاتیش نەکرابێ.\nبێگومان سەدان کەیسی تاوان هەیە کە بێچارەسەر ماونەتەوە و کەسوکاری قوربانیان چاوەڕوانی دادوەری دەکەن، زۆربەیان ئەوە دەزانن کە هەرگیز دادوەری نابینن و بەحەسرەتی سزادانی تاوانباران سەردەنێنەوە. لە باشوری کوردستاندا تاوانبارانی سەر بە پارتی دەسەڵاتدار پەنا دەدرێن یا لە باشترین باردا چارەسەرێکی خێلەکیانە دەدۆزنەوە و بەمجۆرە کەسی تاوانبار لەسزادان دەپارێزرێت. یا سیناریۆیەک ڕێکدەخەن و تاوانەکە دەبەنە ئاقارێکیتر.\nلە ئەگەری بوونی دەسەڵاتێکی نیشتیمانی و دیموکراسی ڕەوا و دادوەردا، کەتیایدا دەستورێکی مرۆڤدۆست و شارستانی بەکردەوە سەروەرە، کەسوکاری قوربانیان دەتوانن سکاڵا و بەلگەکانی تاوانی تیرۆرکردن، گرتن و بزرکردن و دیل کوشتنەکان بدەنە دامەزراوی پەیوەستدار بە کۆکردنەوەی تۆماری تاوانکاریەکان و دروستکردنی کەیسی یاسایی لەسەر تۆمەتباران، دەستگیرکردنیان و دادگاییکردنیان لەدادگادا، ئەوسا چۆنیەتی، جۆر و بڕیاری دادگا دیاردەکرێن و بڕیاریان لەسەر دەدەرێت. لەو بارەدا دەکرێ تاوانباران سزای رەوای خۆیان وەرگرن.\nبەڵام لەکاتێکدا کە دەسەڵاتێکی دادوەر بوونی نییە، مافەکانی مرۆڤ پێشێل دەکرێن، گرنگە ڕیکخراوێکی سڤیل بەکاری کۆکردنەوە و بەدەکومێنتکردنی تاوانە کەسیەکانی وەکو تاوانەکانی وونکردنی کەسەکان، تیرۆرکردنە سیاسیەکان، دیلوکوشتن لە شەرەکانی ناوخۆدا، ئەنفالکردنەکان (ئەوانەی خەڵکیان دایەدەست ڕژێم) هەڵسێت. پێویستە ئەو تاوانانە بنوسرێنەوە و بەدەکومێنت بکرێن، تاکو وون نەبن بەڵکو دوای دەساڵیتر یا دوو یا سێ دەیەیتر تاوانباران راپێچی دادگابکرێن، وەکو ئەوەی جولەکەکان لە ئاست تاوانبارە نازیەکاندا دەیکەن. گەیاندنی تاوانباران بە دادگا جگەلەوەی پرۆسەیەکی رەوای دادوەریە، هەنگاوی گرنگی ڕێگەگرتنە بە دووبارەبوونەوەی تاوان. لەبیرمان نەچێت کە تاوان ئاشکرابوو کۆن دەبێت بەڵام ون نابێت. لەلایەکیتر گرنگە ئەو تۆمارانە لە مێژووی گەلدا بە زیندوویی هەبن و خەڵکی کوردستان و نەوەکانی داهاتوو لەو راستیانە ئاگادار بکرێنەوە.\nپەڕاوێز و سەرچاوە:\n[i] کوشتن بەپێی یاسای دانیمارکیManddrab: https://danskelove.dk/straffeloven/237\n[ii] کوشتن بەپێی یاسای ئەمەریکیMurder: https://en.wikipedia.org/wiki/Murder_(United_States_law),\n[iii] سیخوڕی Espionage: Espionage: https://en.wikipedia.org/wiki/Espionage\n[iv] ناپاکیTreason: https://en.wikipedia.org/wiki/Treason\nیاداشتەکانم لە شۆڕشی ئەیلولی مەزن لە ساڵەکانی ١٩٦٤ – ١٩٧٥، بەرگی دووەم، عەبدوڵلا پشدەری،٢٠٠٤\nئازاد کاکل، بەرگی دووم، بیرەوەری رۆژە سەختەکانی پێشمەرگەیەک، ٢٠١٥\nمحەمەدی حاجی مەحمود، ڕۆژمێری پێشمەرگەیەک، بەرگی دووەم، ساڵ ؟\nقادر شۆرش، چل ساڵ خەبات و تێکۆشان، ٢٠٠١\nنامە و زانیاری لەلایەن پێشمەرگە دێرینەکان لە میدیا کۆمەڵایەتیەکاندا


عبدالرحمن بامەرنی : ڕۆمانا سیفرا سلیڤی و پەیوەندیا د ناڤبەرا زمانێ و ئەدەبی دا . – WTARIKURD\nعبدالرحمن بامەرنی : ڕۆمانا سیفرا سلیڤی و پەیوەندیا د ناڤبەرا زمانێ و ئەدەبی دا .\nرۆمانا سیفرا سلیڤی یا رۆماننڤیس ( سەبری سلێڤانی ) ، ئێك ژوان رۆمانایە یێن پویتەی ددەنە زمانێ دارشتنێ و یاریكرن ب پەیڤان . زمانێ دارشتنێ ژی ب مەبەستا پەیوەندیا دناڤبەرا زمانی و ئەدەبی دا . ئەڤ پەیوەندیا هەنێ ژی وەك پەیوەندیا دناڤبەرا زیندیبونێ و نە زیندیبونێ دا یە . نە زیندیبون ژی ، كو تشتەكێ نەلڤ و بێ گیان. گیان یان كو ( رح ) و رحا هەنێ دەما دقالبی دا دگەریت، تشت زیندی دبیت و ئەدەب ژی بزمانی زیندی دبیت . رۆمانێن زیندی ژی ، خواندەڤا پێدڤی چ روحێن دی نینە ژبو فرینا وی دگەل دا . كارلێك ژی كەنگی دناڤبەرا خواندەڤای و رۆمانێ دا پەیدا دبیت ، دەما خواندەڤا خوە ژبیر دهێلیت و دناڤ لاپەرێن وێ رۆمانێ دا هندا دبیت. نڤیسینا رۆمانێ بقەد هەمی نڤیسینێن دی ، دەستهەلی و پاشخەنەیەكا هزری یا تەمام بو دڤێت ، ژبەركو خواندەڤایێ وێ جوداتر ژ خواندەڤایێ هەر ژانرەكێ دی یێ ئەدەبی و هەر نڤیسینەكێ ، حەز ژ تنێبونێ دكەت دەما وێ رۆمانێ دخوینیت و تنێبون ژی ئەو كارلێكەیە ، یا نڤیسەرێ رۆمانێ دناڤبەرا رودانێن رۆمانا خوە و خواندەڤایێ وێ رۆمانێ دا دروست دكەت . تایبەتمەندییا جیهانا خواندنا رۆمانێ ژی ژ ئەنجامێ وێ دەرهاڤێژتێ یە ، ئەوا خواندەڤا دناڤبەرا خوە و داڤێن رویدانێن رۆمانێ دا پەیدا دكەت ، ژبەركو مروڤ ب وێ ژینگەهێ و وێ مروڤایەیتێ ڤە دهێتە گرێدان و دگەل دا ، بیركرنەڤەیا مروڤی ژی فرەهتر لێدهێت و جیهانا رۆمانێ ئەو جیهانەیە ، یا ڤێ بیركرنێ دویرتر دبەت ژ هەر جیهانەك دی ، چ جیهانا سیاسەتێ بیت ، بگرە و بكێشێن ژیانا مروڤ تێدا روژانێن خوە دكەتە تاری و ل تاریا ژی ، خەونان ب روناهیێ ڤە دبینیت .\nرۆمان ژ ڤەگێرا چەند بیرهاتنان دەست پێدكەت ، لێ ئەو ڤەگێرێن هەنێ دبنە بەشەك ژ نوكە یا مروڤ تێدا . دوو هەڤالێن ئێك ، هشیار و سەرمەد . سەرمەد ژنێ دئینیت و هشیار بەرەڤ وەلاتێن روژائاڤای دچیت . دڤەگەرێ دا ، كو بریار دای ڤەگەریت كوردستانێ وەلاتێ دایك ڤە ، پشتی دەم سالەكێ هشیار خوە ل سەر تەختێ نەخوشخانێ دبینیت و هەڤركییا مرنێ دكەت و وەسیەتنامێن خوە دنڤیسیت ، سەرمەد ژی بیرهاتنان دنڤیسیت و داڤێن رودانان خوە دوان نڤیسینان دا دبینن ، كو ل سەر زارێ سەرمەدی دهێنە ڤەگێران . هەڤالینییا وان ژ زاروكینێی دەست پێدكەت ، ل كولانێن باژێرێ ئەو لێ ژ دایك بوین ، سێمێلێ و پاشی قوتابخانێ ، حەزێن زاروكان ، روژانێن خویندكاران ل قوتابخانێ ، حەزێن قوتابیێن سنێلە . ل تەمەنێ سنێلەییێ ژی مروڤ ل قەتێ خوە یێ دی دگەریت و بەردەوام هشیار ل قەتێ خوە دگەریت . قوتابخانا كچان و چیروكا تەنەكەی ، كو بەژنا وی ب سەر بلنداهیا دیواری دئێخیت ، ئەوێ دیوارێ پەردەیێ دئێختە مەشا خویندكارێن كچ و قوتابخانا تژی كەچێن هەڤتەمەنێ وی . چەندین ڤەگێرێن دی ، كو بالا مروڤی بو خوە رابكێشن . ڤەگێرێن سنێلەیان ، دەما ماموستایێن وان یێن ژن دپولێ ڤە و خەون و خەیالێن وان . چیروكا چوونا وان بو پارێزگەها میسلێ و گەریانا وان ، گرتنا وان ژلایێ حەرەسێن قەسرێن سەدامی ڤە . تشتێ ژ هەمیێ ژی بالكێشتر ، بەحسا هەڤالینیا وانە و ئەو تشتێ وان هەردوویان پێكڤە گرێددەت . داڤێن رۆمانێ ژ دەستپێكا تەمەنێ وان یێ هایش خوە بونێ دەست پێدكەت . سالێن هەشتیان پتریا رویدانا بخوە ڤە دگرن ، كو تەمەنێ قوتابخانێ و هەڤالینیا وان بویە و دوی تەمەنی دا ، مروڤ لخوە و ل قەتێ خوە دگەریت . دوماهیا رۆمانێ ژی دگەهیتە سالا دوو هەزار و هەشتێ ، ب ئیمزا هشیاری رۆمان ژی بدوماهی دهێت . ژبلی هەردوو كارێكتەرێن سەرەكی ، هشیار و سەرمەد ، چەندین كارێكتەرێن دی رولێ خوە دناڤ ڤێ رۆمانێ دا دگێرن . محەمەد ، ئەوێ ب كورێ هشیاری هاتیە ناسكرن ، كو هشیار بەردەوام د لێگەریانێ دا بو و خەون و خەیالێن وی ژ كچان دەرباز نەدبون و تا دوماهی ساتێن خوە مایە بێ ژن . پسمامێ سەرمەدی و دەما چووینە غاباتێن میسل و ژلایێ حەرەسێن قەسرێن سەدامی ڤە هاتیە گرتن و ست چنار ، ئەو كچا سەمەردی خەون پێڤە دیتین و بو هشیاری دایە ناسكرن و ژڤان دگەل هشیاری داناین . غالبێ عەسل عەرەب و نەڤیانا وی بو ژنان و رەگەزێ مێ هەمیێ و چەندین كارێكتەرێن دی یێن جودا و رولێن جوداتر .\nدنڤیسینا رۆمانا سیفرا سلیڤی دا ، رۆماننڤیسی پەنا بو هندەك تەكنیكێن نوی بریە ژوان ژی ، پێش ئێخستنا بەشان ، بەشێ دوماهیێ بو دەستپێكێ راكێش كریە و رەنگە ئەگەر خواندەڤا یێ زیرەك نەبیت و نەكەفتبیتە بن كارلێكا رۆمانێ ، ل خواندنا وی بەشی ڤەگەریت ڤە . ل هەر بەشەكی ژی ب نڤیسینەكێ دەرگەهـ ل سەر بەشی هاتیە ڤەكرن ، كو ئەو نڤیسین دوو رولان بخوە ڤە دگریت ـ\nئێك : مانشێتێ هەر بەشەكی بنڤیسینەكێ خەملاندی یە ، كو ئەو نڤیسینا هەنێ پێش وەخت ل جهەكێ هاتیە نڤیسین و ب بەرچاڤ دكەڤیت و دهەمان دەمدا دەربرینێ ژ وی بەشی دكەت .\nدوو : نڤیسین ، پسیارێ و بەرسڤێ هەردوویان بخوە ڤە هەلدگریت . خالەكا دی یا ڤێ رۆمانێ جوداتر لێدكەت ژ هەر رۆمانەكا دی و تا رۆمانێن رۆماننڤیسی بخوە ژی ئەوێن ب بەرچاڤێن من كەفیتن و من خواندین ، زمانێ وی یێ دارشتنێ یە ، زمانەك ئەدەبی و ب سەلیقەیەكا شعری و موسیقایانە هاتیە نڤیسین و رەنگە ئەڤ جورێ نڤیسینێ ژی ، دەم بو دڤێت و وەستیان و ماندیبون و هەر وەكو من ئاماژە بو دای ، دڤێت نڤیسەرێ رۆمانێن ژڤی رەنگی دەستهەلی و پاشخانەیەكا ئەدەبی و هزری و بیركرنێ یا باش هەبیت ، تا بشێت خوە لڤان جورە نڤیسینان بدەت . رۆمانێن سەبری ژی زێدەتر كاری ل سەر فەلسەفەیێ دكەن و فەلسەفە بخوە ژی كاری ل سەر ژیان و بیركرن و هەبونا مروڤی دكەت .\nرەخنە ل كومەلگەهی :\nهەر چەندە پتریا روودانان خوە دناڤ ڤی كومەلگەهی دا دبینن ، بەلێ كومەلگەهـ ژ رەخنەبارانكرییا رۆماننڤیسی رزگار نەبویە . ئەز دبێژم ئەڤە نەخوشیا هەر كەسی یە ، ئەڤێن چەند تەمەنێ خوە ل وەلاتێن دەرڤە بوراندین یان ئەوێن تا نوكە ل وان وەلاتان دژین . هەردەم بەحسێ یەكسانیێ و دادیێ لوان وەلاتان دهێتەكرن و بەروڤاژیا هەر تشتێ ژی ل كوردستانێ دبینن ، لێ ژبیردكەن پیەكێ وان ل وان وەلاتایە و ئەوێ دی لڤێرە و دوماهی جار ژی ، وێ یوتابیایێ لپشت خوە دهێلن و ڤەدگەرن . ئەڤ رەخنە باراندنا هەنێ ژی ، ژ كەزەبا وان دەردكەڤیت ، حەزدكەن كومەلگەهێ وان ژی ژ كەڤلوژانكێ خوە یێ جاران دەركەڤیت ، د پەرەگرافەكی دا هوسا هاتیە : ” خەونێن چ سەرمەد ؟ ما وە هندەك خەون ماینە ؟ كیژ خەونە وە ب خوە ئیغتیساب نەكربت ؟”. یان د پەرەگرافەكێ دی دا ، دەما نامێ بو كورێ خوە ل پاش خوە دهێلیت : ” ب سالان ئەز دناڤ بێ ئاقلان دە مەزن و پەروەردە بیمە ، لەورا تە پێ سەیر نەبیت ، هەگەر ل دوماهیێ تو گەهشتی قەناعەتێ كو بابێ تە مروڤەكێ بێ ئاقلە “. لدوماهیێ ژی بهزرا من ، تا ئەم كومەلگەهێ خوە رەخنە باران نەكەین و بزاڤێ دگوهەرینا عەقلیەتا داخستی دا نەكەین ، ئەم نەشێین وەك مروڤ بیربكەین و رەفتارێ بكەین و ئەڤە یە ژی ئامانجا نڤیسینێ و ئەدەبیاتا سەردەم .\n• سەبری سلێڤانەی ، سیفرا سلیڤی ـ لێگەریانەك ل قەتێ دی ، رۆمان ، قەبارێ ناڤین 165 لاپەر ، سالا 2009 دهوك ، چاپخانا هاوار .\nشەریف هەژاری : ئامانجەکانی تورک لە هێرشەکانییدا بۆ سەر قەندیل .


22/2/2017 03:11 PM\nدڵشاد محەمەد ئەمین فەتاحی مەریوانییە:باوکی لە ساڵانی سی سەدەی بیستەمەوە لە گوندی کاڵێی خوارووی مەریوانەوە، هاتووەتە پێنجوێن، پاشان شاری سلێلمانی هەر لەوێ ژنی هێناوەو نیشتەجێ بوە. ساڵی 1946.لەدایک بووە\nخوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی بەشی وێژەیی هەر لەسلێمانی تەواو کردووە.بۆ تەواو کردنی خوێندنی زانستگاچووەتە شاری بەغدا بەشی زمان و ئەدەبی کوردی لە زانستگای بەغدا، کۆلێژی زمانو ئادابی تەواو کردووەو سالی 1972 (بەکالۆریۆس) لیسانسی تیادا وەرگرتووە.بەهۆی نۆبەرەیی خۆی لە خێزانەکەداو هۆشیاری باوکی هەر لە ساڵی 1959-1962 لەخەباتی یەکێتی خوێندکارانی کاتی خۆی کاری کردووە.هەر لەمانگی مارتی 1963وە کاری سیاسی و خەباتی ژێر زەمینی کردوە. چەندین جار زیندانی کراوەو ئازارو ئەشکەنجەو دەربەدەری دیوە.\nلە شۆرشەکەی ئەیلوولی 1961ولەشۆڕشەکەی حوزەیرانی 1976دا یەکی پتر دوو ساڵ ژیانی پارتیزانانەی ناو شاری تاقیکردۆتەوە.جارێک بەدەربەدەریو چەندین جار بە گەشت زۆربەی شارەکانی وڵاتانی عەرەبو تورکیاو وڵاتانی ئەوروپای رۆژهەڵات و رۆژئاوای دیوە.\nماوەیەک چەند بەرنامەیەکی ئەدەبیو رۆشنبیری لەرادیۆی عێراق بەشی کوردی وتەلەفزێونی کەرکوک بەشی کوردی بردووە بەرێوە.\nبەرهەمە ئەدەبیو رۆشنبیرییەکانی لەرۆژنامەکانی: ژین، هاوکاری، کاری میللی، بیری نوێ، دەنگوباس..هتد،. بڵاوکردۆتەوە. هەروەها لە گۆڤارەکانی: بەیان، رۆشنبیری نوێ، رۆژی کوردستان، دەنگی کرێکار، تریفە..هتد...بڵاوکردووەتەوە\nگەلێک وتاری رەخنەی ئەدەبی لەسەر نووسەرانو شاعیرانو رۆشنبیرانی کوردنووسیوە لەوانە: ئیبراهیم ئەمجەد، د. مارف خەزنەدار، محەمەد مەولوود، د.ئەمین موتابچی، هێمنی شاعیر، د. عبدوڕەحمانی قاسملۆ، شێرکۆ بێکەس، د.کاوس قەفتان، کەریمی حوسامی، حەمە ساڵح دیلان، شوکور مستەفا، رەووف بێگەرد، رفیق سابیر، رەووف حەسەن، حسێن عارف، لەتیف هەڵمەت،..هتد.\nچەندین محازەرە و کۆڕی ئەدەبی و رۆشنبیری کۆڕی رەخنە سازی بە درێژایی 12دوازدە ساڵ دەربارەی: شیعر، رەخنە، ئافرەتان، چیرۆک، ئەدەبی فۆلکۆری کوردی.. هتد.. لەشارانی: سلێمانی، هەولێر، دهۆک، بەغدا..هتد..پێشکەش کردووە\nبەناوی هەمە جۆرەوە چەندین بەرهەمی ئەدەبیو رۆشنبیریو سیاسی لە رۆژنامەو بڵاوکراوەو گۆڤارو نەوارە نههێنییەکاندا بڵاوکردۆتەوە\nلەهاوینی 1962تا پاییزی 1966 لەگەڵ دەستەی لاوانی هۆشیاری ئەو کاتەدا، دامەزرێنەری (کۆمەڵەیی بوژاندنەوەی سامانی نەتەوایەتی کورد)بوو. کە کۆمەڵێکی ئەدەبیو هونەری بوو. باوەڕیان بە خەباتی ژێر زەمینیی ئەدیبانو هونەرمەندانی خێر خوازو پێشکەوتووی کوردبوو، تا بەرهەمی ئەدەبیو هونەری بەرەنگاری، بەشێوەی بڵاوکراوەو نامیلکەی دەستاو دەست کردو بەناو جەماوەردا بڵاوبکەنەوە لەولاوانەی ئەو سەردەمە: فەرەیدوون قادر، عەلی توانا، دارا شێخ نوری شێخ ساڵح عەبدورەزاق پشدەری، ئەکرەم قەرداغی، عومەر ساڵح، جەلال محەمەد، جەلال مەهدی، محەمەد ئەکرەم کەریم، عەبدوڵڵا عەباس، عومەر چاوشین..هتد.\nشیعری بەرەنگاری گەلێک لە شاعیرانی عەرەبو فارسیو ئەوروپایی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی لەوانە: موزەفەر نەواب، مەحمود دەرویش، سەمیح القاسم، پاپلۆ نێرۆدا، پۆل ئیلوار، فابتزارۆف، مایکۆفسکی، یەسەنین، کاڤاڤی.. هتد.\n1-فرمێسکو زەردەخەنە_ شیعر 1968\nلەفیلمێکی سینەمایی 12خولکەییدا وەک ئەکتەر بەشداری کردووە، فیلمی ژیانی شوان 1972 بەرهەمی زانستگای سلێمانی.\nلەکاتی قوتابێتیدا لە زانستگای بەغدا 1969-1972 دامەزرێنەرو سەرۆکی تیپی شاڵاوی کەرکوکی هونەری بوو کە لەسەردەمی خۆیدا رۆڵێکی گرنگی دیاری بینی لە ناوەندی زانستگای بەغدا و موستەنسەرییەدا، جگە لەو ئاهەنگانەی لەیادە فەلەستینییەکاندا دەیان گێڕا بۆ ناساندنی کورد بەو کۆمەڵە و یەکێتییە شۆرشگێڕانەی لەشاری بەغدا داڵدە داربوون. لەئەندامانی ئەم تیپە: وریا حەسەن فیکری، دڵشاد ئەحمەد محەمەد ئەمین، پەخشان جەلال، کاژاو محەمەد ئەمین مەریوانی، بەهجەت رەشید، عەبدوررەحمان ئەبوبەکر،مستەفازەنگنە، گەوێژ حەمە ئەمین، گوڵستان حەسەن عەباس.\nلەفرمانی دەوڵەتیدا ئەم کارانەی دیوە:\n2-مەشقیاری هونەری (مدرب فنی بدرجە معلم)لە بەشی زمانو ئەدەبی کوردی کۆلێژی ئاداب، هەروەها لە لقی کوردی کۆڵیژی پەروەردە. بۆ ماوەی مانگو چەند رۆژێکیش مامۆستای میوان لەبەشی خوێندنی کوردی لە زانستگای سلێمانی. تۆمارکاریخوێندکاران (مسجل غیابات)لە کۆڵیژی پزیشکی ئاژەڵ (کلیە الگب البیگری) لە ئەبو غرێبی نزیک بەغدا.\nلەساڵی 1975بەشەکەی تری ژیانی هاوسەری خۆی دیوەتەوە پاشان نیشانی کردووە، بەڵام تا ساڵی 1978لەبەر دەربەدەریو لەکارکردنو بەندی مۆڵەتیان نەبووە پێکەوە بژینو خاوەن خانە بن.\nهاوسەرو هاورێگەی شیرین ک.ی ئەدیبو چیرۆک نووسە.\nلە 18-10-1983تا 13-02-1985 ژیانی پارتیزانانەی ناو چیای بردۆتە سەر لەگەڵ هاوسەرو کچەکەیدا.\nلە ئەیلوولی 1984ەوە وازی لە هەموو ئیلتیزامو کاروبارێکی سیاسی هێناوە و گەڕاوەتەوە لای نامەو دەفتەرو قەڵەمەکەی.\nبەکرێکاری و بێ کاری ژیانی بردۆتە سەر هەتا گەڕاوەتەوە سەر کاری دەوڵەت بووە بە مامۆستا لە ئامادەیی هەڵگورد تا ساڵی 1987.\nبەهۆی رەفز کردنی جیش الشعبییەوە دووبارە لە وەزیفە دەرکرا.\nلە 1988 دانرایەوە لەناوەندی سەرۆک.\nلە 1989ئامادەیی شۆرش (2)مانگ\nلە 12-02-1989دەستگیر کراوە.\nلە 13-03-1989شەهید کراوە.


جنێوه‌كانی فریای نەكه‌وت و مه‌حموود سه‌نگاوی له‌ناو یه‌كێتی به‌ته‌واوی ده‌ركرا\n:: PM:02:40:11/03/2021 \nله‌كاتێكدا خۆی به به‌رپرسی میحوه‌ری گه‌رمه‌سێری هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ده‌ناساند، مه‌حموود سه‌نگاوی ئه‌و پۆسته‌ی لێ وه‌رگیرایه‌وه و راده‌ستی فه‌رمانده‌یه‌كی تر كرا.\nسه‌رچاوه‌یه‌ك له ئاسایشی شارۆكه‌ی كفری، به "وشه"ی راگه‌یاند، لیوا عوسمان قادر فه‌رمانده له لیوای 136ی هێزه‌كانی 70ی سه‌ربه یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، له شوێنی مه‌حموود سه‌نگاوی كراوه به به‌رپرسی میحوه‌ری گه‌رمه‌سێری هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان.\nهاوكات لیوا عوسمان قادر هه‌واڵی ده‌ستبه‌كاربوونی وه‌ك به‌رپرسی میحوه‌ری گه‌رمه‌سێری هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان به "وشه" راگه‌یاند. وه‌ك خۆی ده‌ڵێت "به‌وپه‌ری شانازییه‌وه به‌رگری له خاكی كوردستان ده‌كه‌م ."\nلادانی مه‌حموود سه‌نگاوی له‌و پۆسته، له‌كاتێكدایه پێش چه‌ند رۆژێك رای گه‌یاندبوو: "ئێسته له‌ناو یه‌كێتیدا هیچ نیم، ته‌نیا به‌رپرسی میحوه‌ری گه‌رمه‌سێری هێزی پێشمه‌رگه‌م". له چه‌ند ڕۆژی ڕابردوویشدا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و پۆسته‌ی لێ وه‌رنه‌گرنه‌وه، سه‌نگاوی هه‌وڵی ده‌دات دڵی لاهوور جه‌نگی خۆش بكات و قسه به كوردستان بڵێ و چه‌ندان جنێوی دا.


ئەمریکا سزای سەپاندووە بەسەر تۆڕێکی بەرفراوانی گواستنەوەدا کە لەلایەن پاسدارانی ئێرانەوە بەڕێوەدەبرێت بۆ سودگەیاندن بە هاوپەیمانانی ئەو وڵاتە، لەنێویاندا بەشار ئەسەدی رژێمی سوریا. [خاوەنی وێنە: کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی ئێران]\nئەمریکا سێشەممە (10 ئەیلول) شێوازی نوێی راگەیاند بۆ نوێکردنەوە و بەهێزکردنی سزاکانی دژ بە تیرۆریزم، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند.\nهەروەها سزای نوێی سەپاند بەسەر چەند کەس و کیانێكدا لە 11 گروپی تیرۆریستیدا، لەنێویاندا سوپای قودسی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران (پاسداران) و رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) و قاعیدە.\nوەزیری دارایی، ستیڤن منوچین وتی شێوازە نوێکان رێ بە حکومەتی ئەمریکا دەدەن باشتر سەرکردەی گروپە تیرۆریستیەکان بکەنە ئامانج و بەدوای ئەو کەسانە بکەون کە بەشداریده‌كه‌ن لە راهێنانی تیرۆریستیدا.\nوتی هەروەها رێده‌ده‌ن بە "سزای لاوەکی بەسەر ئەو دەزگا داراییە بیانیانەدا کە بەمەبەست مامەڵەی دارایی گرنگیان كردووه، یان ئاسانکارییان بۆ کردووە، لەگەڵ خەڵکانی سزادراودا و ئەوانەش كه كاردەکەن بۆ یان لەجیاتی تیرۆریستێکی بەتایبەت دیاریکراوی جیهانی".\nهێزەکانی پاسداران دەبینرێن لەکاتی نمایشێکی سەربازیدا لە نیسانی 2019. [وێنەکە لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بڵاوکراوەتەوە]\nوەزیری دەرەوە، مایك پۆمپیۆ وتی ئەم هەنگاوانە رێده‌ده‌ن بە وەزارەتی دەرەوە و دارایی بۆ "راستەوخۆ بە ئامانجکردنی سەرکردەکانی گروپە تیرۆریستیەکان و کیانەکانیان بەبێ ئەوەی سزاکان ببەسترێنەوە بە کارێکی تایبەتی سەرکردە تیرۆریستەکانەوە".\nوەزارەتی درەوە سێشەممە ده‌ستنیشانكردنی 12 سەرکردەی تیرۆریستی راگه‌یاند.\nپۆمپیۆ وتی لەنێویاندا "والی عێراق"ی داعش و ئەمیری پێشووی بۆمبە دەستکردەکان، چوار ئەندامی باڵای ئەنجومەنی جیهادی حیزبوڵا و سەرکردەکانی حەماس، هاوسۆزانی داعش لە فلیپین و خۆرئاوای ئەفریقا و تالیبان هەن.\nسزاکان بەسەر حوراس دینیشدا سەپێنران، كه گروپێکی سەر بە قاعیدەی سوریایه.\nلەگەڵ ئەم کارانەدا، وەزارەتی دەرەوە 15 تیرۆریستی سەر بە داعش و قاعیدە و سوپای قودسی دیاریکردووە لەگەڵ چەند گروپێکی تیرۆریستی دیکە کە هەمان سزا دەیانگرێتەوە.\nبەئامانجکردنی تۆڕی گواستنەوەی نەوتی پاسداران\nئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاند كه سزا نوێکان دوای سزاکانی 4 ئەیلول دێن بەسەر تۆڕێکی گواستنەوەدا کە ئەمریکا دەڵێت لەلایەن پاسدارانەوە بەڕێوەدەبرێت و ئاماژەیکرد بەوەی بە ملیۆنان بەرمیل نەوتی فرۆشتووە بە سوودی سەرۆکی سوریا بەشار ئەسەد.\nسزاکان 16 کیان، 10 کەس و 11 کەشتی دەگرنەوە.\nوەزارەتی دارایی رایگەیاند كه سوپای قودس پشتیوانی لە هەردوو ئەسەد و میلیشیای حیزبوڵای لوبنانی کردووە لەڕێی بارەکانی نەوتی خاوەوە، کە زۆربەی کات بۆ سوریا بوون.\nیاریدەدەری وەزیری دارایی بۆ کاروباری تیرۆریزم و هەواڵگریی دارایی، سیگال ماندێلكه‌ر، وتی: "رژێمی ئێران رێکخراوێکی تیرۆریستی کردۆتە راڕەوی سەرەکیی خۆی بۆ فرۆشتنی نەوت به‌نهێنی بەرامبەر بە سەدان ملیۆن دۆلار بۆ پشتیوانیكردن لە کارنامە نەگریسەکەی."\nمنوچین وتی: "ئێران بەردەوامە لە کاری دنەدەرانە بۆ تێکدانی سەقامگیریی ناوچەکە و جیهان. کارەکەی وەزارەتی دارایی دژی ئەم تۆڕە بەرفراوانه‌ی نه‌وت بە ئاشکرا روونیدەکاتەوە کە ئەوانەی نەوتی ئێران دەکڕن راستەوخۆ پشتیوانی ده‌كه‌ن له باڵی تیرۆریستی و میلیشیایی ئێران کە سوپای قودسە."\nوتی سزاکان "دەبنە هۆشدارییەکی بەهێز بۆ هەر کەسێك بیەوێت ئاسانکاری بكات بۆ فرۆشتنی نەوتی سوپای قودس و ئاکامی دەستبەجێیان دەبێت".\nوەزارەتی دەرەوە، بەجیاش رایگەیاند کە 15 ملیۆن دۆلار خەڵات دەداتە هەر کەسێك زانیاریی وا ببەخشێت کە ببێتە هۆی تێکدانی میکانیزمی کارکردنی دارایی سوپای قودس.\nسزاکان 'سەرچاوەی سەرەکی داهات' دەبڕن\nپسپۆڕی سیاسی، ئەنمار دروبی بە دیارونای وت سزاکانی ئەمدواییانە بەشێکن لە پلانێکی ئەمریکا بۆ کەمبایەخکردنی رۆڵی هەرێمیی ئێران کە هەڕەشەیە بۆ وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست.\nوتی پێویستە کاری زیاتر بکرێت بۆ جڵەوکردنی پێشڕەویی زیاتری و دژایەتی چالاکیەکانی بکرێت کە هەڕەشەن بۆ ئاسایشی ئەو وڵاتانە.\nشیکاروانی سیاسی، غازی فەیسەڵ حسێن بە دیارونای وت سزاکان "ئاماژەن بە پابەندیی ئەمریکا بۆ پەیڕەوکردنی سەپاندنی سزا دژی پاسداران".\nوتی: "ئەم تۆڕە بەشێکی گرنگ بووە لە بەرژەوەندییە ئابورییەکانی ئێران و چالاك بووە لە گواستنەوەی نەوتی خاوی ئێرانی و بەرهەمە نەوتییەکان لەڕێگەی دەریاوە بۆ رژێمی بەشار ئەسەد."\nحسێن، کە پێشتر دبلۆمات بووە، وتی ئێرانیەکان ماوەیەکە "بەسەدان ملیۆن دۆلار بەرهەمی ئەم بەقاچاخبردنە نایاساییە دەبەن کە سه‌رجه‌می بەکارهێنراوە بۆ پشتیوانی دارایی پاسداران لەگەڵ بەگەڕخستنی ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستیەکانی".\nوتی: "سزاکان سەرچاوەیەکی سەرەکیی داهاتی دارایی دادەخەن بۆ رژێمی ئێران و هاوکارانی و زیاتر دەیانخنکێنن و چالاکیەکانیان سنووردار دەکەن کە ئامانجیان بڵاوکردنەوەی پشێوییە لە دەرەوەی سنوورەکانیان."\nوتیشی: "ئەمریکا سەرکەوتوو بووە لەڕێی سزاکانەوە بۆ لێدان لە بەرژەوەندییەکانی ئێران بەجۆرێک نزیکەی 100 کۆمپانیای لە تەواوی جیهاندا گرتۆتەوە."\nهه‌روه‌ها وتی: "ئەم کۆمپانیانە به‌شێوه‌یه‌كی ئەرێنی چوون به‌ده‌م سزاکانی سەر ئێرانه‌وه کە قەدەغەی دەکەن لە هەر کەس و لایەنێك، جا کۆمپانیا بێت یان تاکەکەس، کە هه‌ر جۆره شێوازێکی پشتیوانی و ئاسانکاری بۆ رژێمی ئێران دەستبەربکات."\nحسێن هۆشداریی دا لەوەی رژێمی ئێران "دەبێت بە سیاسەتەکانیدا بچێتەوە و ددانبنێت بە خراپی بەرەنگاربوونەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا لەگەڵ هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ تێکدانی سەقامگیری و ئاسایشی دراوسێکانی".\nئابوری ئێران رووبەڕووی داڕمان دەبێتەوە\nحسێن وتی سەرکردەکانی ئێران "تاکە بەرپرسن لە گۆشەگیری و خراپیی باری ئابوری کە لەمڕۆدا تووشی خەڵكه‌كه‌یان بووە لەبەر سیاسەتە زیانبەخشەکانیان".\nوتیشی: "ئابوری ئێران تووشی داڕوخانێکی بێوێنە بووە، لەبەرئەوەی زۆر کەرت و هێڵی بەرهەمهێنان کارەکانیان وەستاندووە و بێکاری لەنێو لاواندا گەیشتۆتە نزیکەی حەوت ملیۆن کەس."\nوتی جیا لەوەش، هەڵاوسان بۆتە هۆی هەژارییه‌كی بەرفراوان، بەجۆرێك هەندێك راپۆرت ئاماژە بەوە دەکەن كه 35 ملیۆن ئێرانی لەژێر هێڵی هەژارییەوەن.\nهه‌روه‌ها وتی: "خەڵکی ئێران تووڕەن لەو دۆخی گوزەرانە، لەگەڵ حسابنەکردنی سەرکردەکانیان بۆ کێشەکانیان و مەبەستیان بۆ راکێشانی وڵاتەکە بۆ پێکدادانی زیاتر لەگەڵ جیهان."\nوتیشی خۆپیشاندانە بەردەوامەکان لە شارەکانی ئێران "بەڵگەی روونن لەسەر ئەوەی توڕەیی جەماوەری دروستبووە لەکاتێکدا سەرکردەکانی ئێران بەردەوامن لە فەرامۆشکردن یان نکۆڵیکردن لە خەمەکانی خەڵك".


مەلەفی نەوت یەکێکە لەمەلەفە گرنگ و پڕبایەخەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهاندا؛ ئەو وڵاتانەی کە ئیعتیمادی سەرەکیان لەسەر نەوتە؛ کەمترینیان توانیویانە دەستبەرداری نەوت ببن و سەرچاوەی تری داهات بەگەڕبخەن؛ بۆیە ناکرێ و نابێ بەبێ بایەخ لێی بڕوانین و هەروا بەسانایی ڕادەستی بەغدادی بکەین و دووربکەوینەوە لەم مەلەفە و بازاڕی جیهانی؛ چونکە بەهۆی ئەم مەلەفەوە هەرێمی کوردستان چووەتەسەر نەخشەی جیهانی وزە و لەو بازاڕەدا رۆڵی کاریگەری هەیە و دەتوانێ کێشە بۆ ئۆپیک دروست بکا.\nلەماوەی پێشوودا سایمۆن واتکینز؛ شارەزای بواری ئابوری و سەرۆکی بەشی فرۆشتنی بازاڕی نێودەوڵەتی فۆڕێکس؛ دەڵێ؛ بەغدا ناچارە مەرجەکانی هەرێم قبوڵ بکا و بودجەی بۆ بنێرێ؛ بۆئەوەی پابەندی مەرجەکانی ئۆپیک پڵەس بێ.\nئەوەشمان بیرنەچێ؛ یەک لەسەر سێی پارەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم؛ لەداهاتی نەوتەوەیە.\nبەدرێژای مێژوو؛ رژێمی بەعسی فاشی؛ هەموو هەوڵێکی داوە بۆ ئەوەی کورد دەستی نەگات بەنەوت؛ تەنانەت لە رێککەوتننامەی 11ی ئازاردا؛ ئامادەیە ئەو بەشەی کەرکوک کەنەوتی تێدا نەدۆزرابووە بدات بەکورد؛ بەڵام بەشەکەیتری نا! بۆچی؛ لەبەر بایەخ و گرنگی ئەم کاڵایە؛ بۆیە ناکرێ هەروا بەسانایی و لەبەر قسەی چەند پەرلەمانتارێکی بێ سەواد؛ ئەم مەلەفە بدرێتەوە دەست بەغدا و کورد جارێکی تر ئەوەندەیتر گۆشەگیر بکرێ و هەرکات ویستیان وەک بەرەبەیانی رۆژی پێنجشەممە؛ یاسای قەرز بەزۆرینە و بەدەر لەخواستی کورد پەسەند بکەن؛ ئەوکات بۆ بەشە بودجەکەشت بەهەمانشێوە گەلەکۆمەکیت لێدەکەن و بەئارەزووی خۆیان دەتچەوسێننەوە؛ چونکە دیموکراسی لای بەرپرسانی عێراق تەنیا لەهەڵبژاردنەوە لێی دەڕوانن؛ نەک وەک کەلتور؛ چونکە ئەگەر دیموکراسی حوکمی زۆرینەبێ؛ ئەوە رێزگرتنیشە لەمافی کەمینە؛ بەڵام لەیاسازی قەرزدا؛ ئەم پرەنسیپە و تەنانەت پرەنسیپی فیدراڵیش پێشێلکرا؛ کەئەمە زەنگێکی مەترسیدارە و پێویستە بەو پەڕی هۆشیارییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکەین.\nلەماوەی ڕابردودا؛ لەسەردەمی عادل عەبدولمەهدی و دواتریش کازمی؛ دوو رێککەوتن کراوە؛ لەهەردوو رێککەوتنەکەدا؛ هەرێم نەوتی ڕادەستنەکردووە؛ بەڵام ئەوان لەو بڕەی کەبۆ هەرێمیان ناردووە؛ پارەی فرۆشتنی رۆژانەی 250 هەزار بەرمیل نەوتیان لێبڕیوە؛ تەنانەت مانگانە 50 ملیار دیناریشیان لەبری لەسەدا 50 خاڵە سنورییەکانی هەرێم بڕیوە؛ کەواتە ڕادەستنەکردنی نەوت و خاڵەسنورییەکان کێشەیەک نەبووە بۆ حکومەتی عێراق؛ بەڵکو ئەوە پەرلەمانتارەکانە کێشەیان هەیە؛ ئەوان شەڕی خۆیان دەکەن بۆئەوەی لەخولی داهاتوشدا هەڵبژێرێنەوە.\nپێش پەسەندکردنی یاسای قەرز وتەبێژی حکومەت رایگەیاند؛ هیچ کێشەیەکیان لەگەڵ هەرێم نییە و بەشە بودجەی خۆیان بۆ دەنێرن؛ ئەمشەویش کەدیار بوو؛ لەژێر فشاردا؛ مەلا تەڵاڵ جارێکی تر ئەوەی دووپاتکردەوە کەپابەندن بەناردنی بەشە بودجەی هەرێم و چونکە هەرێم بەشێکە لەعێراق و وتیشی؛ ناکرێ فەرمانبەرانی هەولێر و سلێمانی بێ موچە بن.\nهەرچەندە نەدەبوو؛ لەیاسای قەرزدا بەهیچ شێوەیەک باسی پشکی هەرێم بکرایە؛ چونکە بەپێی رێککەوتنی هەرێم و بەغدا ئەو بابەتە لەبودجەی 2021 جارێکی تر رێککەوتنی لەسەر دەکرێتەوە.\nئینجا دەبێ پەرلەمانتارانی کورد و سەرکردایەتی سیاسی کورد ئەوە قبوڵنەکەن کەپشکی هەرێم لەسەدا 17ەوە کراوە بەلەسەدا 12.67؛ چونکە بەپێی راگەیەندراوی وەزارەتی ئاماری عێراق؛ رێژەی هەرێم؛ لەسەدا 13.9 یە ئیتر چۆن گەورەی لەسەدا 12 دەکەن؛ دەبوو شەڕی نوێنەرانی کورد لەسەر ئەمەبێ؛ نەک شەورۆژ لەمیدیا عێراقیەکانەوە شەقامی عەرەبی بەشیعی و سونی لەدژی حکومەتی هەرێم هانبدەن و حکومەتی عێراقیش بخەنەژێر فشارەوە و لەلایەکی تریشەوە فرمێسکی تیمساحی بۆ بڕێژن؛ لەماوەی پێشوودا شاندی هەرێم بە عەمار حەکیمیان وتبوو؛ پێویستە ئێوە رۆڵی ئیجابیتان هەبێ لەهێورکردنەوەی شەقامی شیعی دژ بەکورد؛ حەکیمیش بەناو ناوی پەرلەمانتارێکی کوردی هێناوە وتویەتی؛ ئەو چاوپێکەوتنی کردووە و گڕی لەشەقامی شیعی بەرداوە؛ بۆیە هیچ بەئێمە ناکرێ.\nلەرێککەوتن لەگەڵ عەبدولمەهدیدا؛ مانگانە بڕی 453 ملیار دینار بۆهەرێم دەهات؛ بەڵام لەسەردەمی کازمیدا بووبە 320 ملیار دینار؛ بەبیانوی خراپی دۆخی دارایی عێراق؛ ئەمە لەکاتێکدایە مانگانە دەبوو عێراق 68 ملیار دیناری پێشمەرگەشی بناردایە؛ بەڵام هەرێم چاوپۆشی لێکردوون.\nلەکاتی دانوستان لەنێوان هەرێم و بەغدا؛ عەلی عەلاوی؛ وەزیری دارایی عێراق؛ بەشاندی هەرێمی وتووە؛ یاسا و مەنتق لەگەڵ ئێوەیە؛ بەڵام ئێمە کورتهێنانمان هەیە و دەمانەوێ بەشێکی بەو بڕەی ئێوە پڕبکەینەوە.\nبۆیە ئەوەی عێراق دەینرێ نە خێرە و نەهیچ شتێکی تر؛ بەڵکو هەقێکێ بێ چەندوچۆنی فەرمانبەرانی هەرێمە؛ بیرمان نەچێ لەدانوستانەکانی پێشوودا لایەنی عێراقی بەشاندی هەرێمیان وتووە؛ ئێمە دان بە 672 هەزار فەرمانبەری هەرێمدا دەنێین؛ نەک زیاتر لە ملیۆنێک و 200 هەزار فەرمانبەر؛ بۆیە ئەگەر نەک نەوت و داهاتی خاڵە سنورییەکان؛ بەڵکو ماستی هەولێر و تەماتەی شارەزوور و گوێزی هەورامانیش رادەستی عێراق بکەی؛ ئەوە زەحمەتە جارێکی تر مانگانە ملیارێک دۆلار لەعێراقەوە بێ بۆ هەرێم؛ یان موچەی تەواوی فەرمانبەرانی هەرێم بدا؛ چونکە عێراق خۆشی لەقەیرانی سەختی ئابوریدایە و کورتهێنانی زۆرە و قەرزەکانیشی گەیشتووەتە 170 ملیار دۆلار.\nپەرلەمانتارانی کوردیش پێویستە ئاگاداری ئەوەبن لایەنی گوێلێگیراو ئەوان نین؛ بەڵکو حکومەتی هەرێمە؛ بۆیە ئەگەر ئەوان ناتوانن پارێزەرێکی باشی هەرێم بن؛ هەق نییە شەقامی شیعیش لەدژی هەرێم هانبدەن..


دروستە ژن و مێرد ده‌ستبازی و یارى به‌عه‌وره‌تى یه‌كتر بكه‌ن بۆ دامرکاندنەوەى ئارەزوەکانیان؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nژنهێنان و خێزانپرسیارە جنسیەکاندروستە ژن و مێرد ده‌ستبازی و یارى به‌عه‌وره‌تى یه‌كتر بكه‌ن بۆ دامرکاندنەوەى ئارەزوەکانیان؟\nدروستە ژن و مێرد ده‌ستبازی و یارى به‌عه‌وره‌تى یه‌كتر بكه‌ن بۆ دامرکاندنەوەى ئارەزوەکانیان؟\nبه‌ڵێ دروسته بۆ ژن و مێرد كه به عه‌وره‌تی یه‌كتر یاری و دەستبازی بكه‌ن بۆ دامركاندنه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌كانیان، چونكه خوای گه‌وره ئه‌م كارانه‌ی بۆ ژن و مێرد حه‌ڵاڵ كردووه ، ئه‌م كاره‌ش پێی ده‌ووترێت: (المُبَاشَرة) به‌ڵگه‌یه‌كی شه‌رعی زۆری له‌سه‌ره و دروسته.\nبە تایبەت کاتێک ئافرەت دەکەویتە عادەوە مێردەکەى دەتوانێت بە یارى وگاڵتە کردن لەگەڵى دا ئارەزووى یەکتر دابمرکێننەوە بە بەڵگەى فەرمودەى (إصنعوا كُلَّ شيء إلا النكاح) واتە: دروستە هەموو شتێكى لەگەڵ بكەن جیماع نەبێت .\nبەڵام ئەوەى کە حەرامەو دەبێت پیاوان بیزانن و ئاگادارى بن لە ژیانى هاوسەرێتیاندا ئەوەیە کە :\nیەکەم : ڕۆشتنە لاى خێزان لە پاشەوە (کۆم) هەڕەشەى توندی لەسەر هاتووە .\nدووەم : ڕۆشتنە لاى خێزان (واتە جیماع کردن) لە کاتى حەیز و زەیستانیدا .\nبەڵگەش بۆ ئەم دوو خاڵە فەرمودەى :\n(من أتى حائضاً أو امرأة في دبرها أو كاهناً فقد كفر بما أنزل على محمد) رواه الترمذي و أبو داود وابن ماجه وغيرهم وصححه الألباني.\nواتە: هەر كەسێك بچێتە لای ژنەكەی لە كاتی حەیزدا، یان لە كونی دواوە (کۆم)، یان بچێت بۆ لای جادووبازێك و قسەكەی بە ڕاست بخاتەوە، ئەوا كوفری كردووە و بێ باوەڕ بووە بەوەی كە دابەزیوەتە سەر (محمد ﷺ).\nهەروەها سێكسى دەم (الجنس الفموی)یش حەرامە لەبەر زیان و پیسێتى ئەو كارە کە بە درێژى پێشتر باس کراوە هەر لە ماڵپەڕى وەڵامەکان بەشى ژن هێنان و خێزان لقى پرسیارە جنسیەکان.\nحوکمى خواردنى مەنى پیاو لە لایەن خێزانیەوە چیە؟ وەئایا دروستە پیاو شیرى خێزانى بخوات؟ لە كاتی عادە دەتوانم بە دەستی مێردەكەم خۆم ڕەحەتكەم و بە هەمان شێوەش بۆ ئەو؟ ئایا دروستە لە کاتى جیماعدا پیاو پەنجە بکات بە کۆمى خێزانى دا؟ وە سزاى ئەو پیاوە چیە کە لە دواوە بچێتە لاى خێزانى؟ ئایا چی شتێک ڕێگە پێ دراوە لە نێوان ژن و مێردا ئەنجام بدرێت؟ ڕێکەوتنی ژن ومێرد لەسەر ئەوەی لەکۆمەوە جوت ببن\nسەردان: ١٠,٨٤٨ بەش: پرسیارە جنسیەکان\nپرسیاری دواترئایا ڕاستە داپۆشینی سەر وەک لەسەرکردنی کڵاو سونەتە و بەتایبەت لەکاتی ئەنجامدانی نوێژەکان؟پرسیاری پێشترئایا دروستە پێش مردنی خۆت قوماش بۆ كاتی كفن كردن بكڕی؟


ژنەفتن, Author at ژنەفتن\nژمارە (چوار)ی گۆڤاری ژنەفتن؛ کە گۆڤارێکی هزری و کولتووریی وەرزییە، تایبەتە بە وەرگێڕانی بابەتی تیۆری و هزری و ڕەخنەیی لە زمانی یەکەمەوە چاپ و بڵاو کرایەوە. تەوەری ئەم ژمارە (٤) لەبارەی (فاشیزم و ڕاسیزم)ەوەیە. تەوەری ژمارەی داهاتوو (٥) لەبارەی (فێمینیزمەوە)ەوەیە و دوایین کات بۆ وەرگرتنی بابەتی ژمارە (پێنج)، سەرەتای مانگی هەشتی ساڵی ٢٠٢٢ـە. تێبینییەکی پێویست:…\n29ی تشرینی دووه‌م، 2021\nمێرگوڵان یادی سەد ساڵەی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک ٢٩/١١/١٩٢١-٢٩/١١/٢٠٢١ پەڕاوی ژنەفتن یەکێکە لە بڵاوکراوە ئەلیکترۆنییەکانی ماڵپەری ژنەفتن؛ کە هەر ژمارەیەک تایبەتە بە چەمک و زاراوەیەکی (هزری، کولتووری، ئەدەبی، هونەری، سیاسی، کۆمەڵایەتی و زانستی… هتد)؛ یان دیاردەیەکی (هزری، کولتووری و هونەری، سیاسی، کۆمەڵایەتی و زانستی… هتد). بابەتەکانیش لە هەموو شێوازەکان لە خۆ دەگرێت، واتە؛ لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی و…\n9ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021\nپاش زیاد لە چارەکە سەدەیەک بەسەر دەرچوونی یەکەمین ژمارەی گۆڤاری ڕەهەند و ڕاگەیاندنی (نێوەندی ڕەهەند بۆ بڵاوکردنەوەی کوردی)، ماڵپەڕی ژنەفتن دەیەوێت لە ڕێگەی تەوەرێکەوە دەربارەی گۆڤاری ڕەهەند و نووسەرانی گۆڤاری ڕەهەند(کە ئێستا بە ڕەهەندییەکان دەناسرێن) و ناوەندی ڕەهەند، کار لەسەر ڕۆشنکردنەوەی ناسنامە و ماهییەتی ئەو ڕەوتە یان نێوەندە لە ناوەندی ڕؤشنبیریی کوردیدا بکات. بۆیە سەرەتا…\n8ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021\n7ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021\n6ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021\n5ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021\nبەشی سێیەم بەرایی ماڵپەڕی ژنەفتن لە دەستپێکی تەوەرێکیدا لەبارەی (نێوەندی ڕەهەند بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی)؛ بە پێویستی زانی پانۆرامایەک لەسەر بڵاوکراوە و چالاکییەکانی نێوەندی ڕەهەند ئامادە بکات. لە پانۆرامەکەدا پێشەکی (خۆیان ناویان ناوە هەڵوێستە)ی هەموو ژمارەکانی ڕەهەند تایپ کراوەتەوە لەگەڵ پێرستی بابەتەکانی هەموو ژمارەکان و دەستەی نووسەرانی ئەو ژمارانە. تێبینی دەکەن کە لە دەستەی نووسەران و…\nبەشی دووەم بەرایی ماڵپەڕی ژنەفتن لە دەستپێکی تەوەرێکیدا لەبارەی (نێوەندی ڕەهەند بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی)؛ بە پێویستی زانی پانۆرامایەک لەسەر بڵاوکراوە و چالاکییەکانی نێوەندی ڕەهەند ئامادە بکات. لە پانۆرامەکەدا پێشەکی (خۆیان ناویان ناوە هەڵوێستە)ی هەموو ژمارەکانی ڕەهەند تایپ کراوەتەوە لەگەڵ پێرستی بابەتەکانی هەموو ژمارەکان و دەستەی نووسەرانی ئەو ژمارانە. تێبینی دەکەن کە لە دەستەی نووسەران و…\nبەشی یەکەم بەرایی ماڵپەڕی ژنەفتن لە دەستپێکی تەوەرێکیدا لەبارەی (نێوەندی ڕەهەند بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی)؛ بە پێویستی زانی پانۆرامایەک لەسەر بڵاوکراوە و چالاکییەکانی نێوەندی ڕەهەند ئامادە بکات. لە پانۆرامەکەدا پێشەکی (خۆیان ناویان ناوە هەڵوێستە)ی هەموو ژمارەکانی ڕەهەند تایپ کراوەتەوە لەگەڵ پێرستی بابەتەکانی هەموو ژمارەکان و دەستەی نووسەرانی ئەو ژمارانە. تێبینی دەکەن کە لە دەستەی نووسەران و…\nدەرچوونی گۆڤاری «ڕەهەند» لە کۆتاییەکانی سەدەی ڕابردوودا لە لایەن زۆرێکەوە وەک وەرچەرخانێک لە ڕۆشنبیریی کوردیدا چاوی لێ دەکرێت. لە لایەن هەندێکی دیکەشەوە ڕەخنەی لێ دەگیرێ و بە پرۆژەیەکی کوردی نازانن. زیاد لە چارەکە سەدەیەک بەسەر دەرچوونی یەکەمین ژمارەیدا و ڕاگەیاندنی (نێوەندی ڕەهەند بۆ بڵاوکردنەوەی کوردی) تێپەڕیوە، بەڵام بە هەر هۆکارێک بێت ناوەندی ڕۆشنبیری و ئەکادیمیی…\nجیاوازی نێوان «وۆمەنیزم» و «فێمینیزم»\n2ی ئایار، 2021\nڕەنگە ئێوەش لەم ساڵانەی دوایی واژەی (وۆمەنیزم womanism)تان بیستبێت و ئەو پرسیارەتان لا دروست بووبێت کە ئەم وشەیە چ واتا و ئامانجێکی هەیە و جیاوازی چییە لەگەل « فێمینیزم»؟. بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە دەبێ بگەڕێینەوە بۆ ساڵی ١٩٧٩. ئالیس والکێر شاعیر و چالاکوانی ڕەش پێست لە ئەمریکا بۆ یەکەمجار ئەم وشەیەی دروستکرد و بەکاری هێنا.…\nڕەخنەی ئەدەبی و هونەری\nپەڕاوی یەکەمی ژنەفتن\n12ی شوبات، 2021\nپەڕاوی ژنەفتن یەکێکە لە بڵاوکراوە ئەلیکترۆنییەکانی ماڵپەری ژنەفتن؛ کە هەر ژمارەیەک تایبەتە بە چەمک و زاراوەیەکی (هزری، کولتووری، ئەدەبی، هونەری، سیاسی، کۆمەڵایەتی و زانستی… هتد)؛ یان دیاردەیەکی (هزری، کولتووری و ڕۆشنبیری، سیاسی، کۆمەڵایەتی و زانستی… هتد). بابەتەکانیش لە هەموو شێوازەکان لە خۆ دەگرێت، واتە؛ لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی و تێۆری، تێڕامان و تیۆری فەلەسەفی، وتاری ڕەخنەیی ڕۆژنامەوانی،…


حزبی سیاسی بەمانا زانستییەكەی چەمكێكی نوێیەو بۆ یەكەمجار لە ئەمریكا بەهۆی سەركەوتنی كۆمارییەكان بەسەر یەكبوونەكان – فیدڕالەكان(الاتحادیون) لە هەڵبژاردنی ساڵی 1800 كە تۆماس جیڤرسۆن سەركەوتنی وەدەستهێنا.بوار بۆ ئەوە رەخسا كە حیزب دروستبكرێت و دواتریش(مادیسۆن) كە ئەویش هەر لە كۆمارییەكان بوو، پشتگیری لە جیڤرسۆن كرد، لەكاتێكدا یەكبوونەكان(الاتحادیون) دژی دروستكردنی حیزب بوون.بەڵام لەبەر ئەوەی لە هەڵبژاردنەكاندا دۆڕاندبوویان كاریگەرییەكی ئەوتۆیان بۆ نەمابۆوە. بۆیە ئەم هەڵبژاردنە پەرلەمانییەی ساڵی 1800 بە بەردی بناغەی دامەزراندنی حیزبی سیاسی دادەنرێ، ئەگەرچی حیزب بە مانای وشەكە لەو ساڵەدا دروست نەبوو. چونكە تا ساڵی 1850 لە هیچ وڵاتێكی ئەم جیهانە (جگە لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا) نەیاندەتوانی بەمانای وشە سەردەمییەكە بزانن حیزب چییە. بە گشتی بەشێكی زۆری لێكۆڵەران لەسەر ئەو رایە یەكدەگرنەوە كە سەرەتای سەرهەڵدانی حیزبی سیاسی بۆ یەكەمین جار بۆ وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەگەڵ چاكسازی ساڵی (1828) دەگەڕێتەوە، كاتێك (جاكسۆن) حەفتەم سەرۆكی ئەمریكا دەستیپێكرد. ئەم سیستەمە حیزبییە ئەمریكییە لە چەمكی نوێدا كۆنترین سیستەمی حیزبییە لە جیهاندا. ئەمەش مێژوویەكی زۆر كۆن نییەو تازەیە.\nمێژووی حیزبی سیاسی لە عێراق و كوردستانیش ، تا رادەیەك نوێیە، لە عێراق بۆ ساڵی (1908) دەگەڕێتەوە كاتێك ئیتیحادو تەرەقی لە بەغدا دامەزرا.\nلە كوردستانیش یەكەمین كۆمەڵەو رێكخراوی سیاسی بەناوی كۆمەڵەی كوردستان(جمعیە كوردستان) بوو كە سالی 1922 لە سلێمانی بەسەرۆكایەتی مستەفا پاشای یاموڵكی بوو كە دامەزرا. ئیتر لەوكاتەوە، دەیان رێكخراوو كۆمەڵەو حیزبی سیاسی هاتوون و چوون، دامەزراون و هەڵوەشاونەتەوە، هەڵكشاون بەرەو سەرەوەو دوایی لەناكاو كەوتوونەتەوە لێژی و ، هەڵوەشاونەتەوەو دروستبوونەتەوە ،بەڵام بەشێوازی دیكەی جۆراو جۆر. ئیتر حزبی سیاسی لە كوردستاندا، بەشێوەیەكی گشتی بەردەوام لەناو ئاڵۆزی و پاشاگەردانیدا نقوم بووە. بەڵام حیزبی سیاسی لە هیچ كاتێكدا وەك ئەم سەردەمەی ئێستا ناشیرن و قێزەون نەبووە. لەدوای راپەڕین حیزبی بچووك بچووك و بەرژەوەندخواز دروسبوون، بەڵام لەبەر بچووكییەكەیان، خەڵك بە هەندی وەرنەدەگرتن، حیزبەكانیش رووی ئەوەیان نەبوو بێنە مەیدانی هەڵبژاردن و بەشداری تێدا بكەن، ئیتر ببوو بە كۆمپانیایەكی بچووك بۆخۆیان پێی دەژیان، هەندێكیان تا ئێستاش هەر بەردەوامن..!\nئەوەی دۆخەكەی زۆر ئاڵۆز كرد بزووتنەوەی گۆڕان بوو. خوێنەر بۆی هەیە بۆچی بە تەنیا گۆڕان دۆخەكەی زۆر ئاڵۆز كردووە. ئێستا بە كورتی چەند سەرەقەڵەمێكی لێ باسدەكەم، ئەویدی بۆ خوێنەر جێدەهێلم با خوێنەریش بكەوێتە نێو لێكدانەوەی سیاسی ، چونكە چارەنووسی ئێمە لەمڕۆدا بەدەست سیاسەتەوەیە . ئاخر ئێمە ئەمریكاو چین و روسیا نین كۆمپانیای زەبەلاحمان هەبێت و كاریگەری ئابوورییان لە وڵاتدا هەبێت. ئەوەی هەمانبێت و نەمانبێت سیاسەتە جڵەوی ئابووری بەدەستەوە گرتووە.\nگۆڕان لەبەرچی دۆخەكەی زۆر ئاڵۆز كرد؟!\nهەر حیزبێك كە دروستدەبێت كۆمەڵێك هێزو بنەمای هەیە خۆی لە گوتارە سیاسییەكانیدا دەبینێتەوە. بزووتنەوەی گۆڕان بە بزووتنەوەیەكی رادیكاڵ هاتە پێشەوەو توانی (25)كورسی پەرلەمانیش وەدەستبهێنێت. بەڵام ئەم بزووتنەوەیە نەیتوانی لەسەر هەمان ئەو رێبازو میتۆدەی كە لەسەری دروستببوو، بەردەوام بێت(چونكە زیاتر خەڵكە توڕەكەی لەخۆ گرتبوو، بۆیە نەفەس درێژی خەڵكی توڕە گرەوی لەسەر ناكرێ) ئیتر بەردەوام كەوتە پاشەكشەو تەنانەت ئەو كادیرانەی بە میتۆدی رادیكاڵی پەروەردە كرابوون، گوێیان بە خاوبوونەوەی بزووتنەوەكە نەدەداو لەسەر ریتمی رادیكاڵی توند بەردەوامبوون، ئەمە ئاڵۆزی خستە نێو ماڵی بزووتنەوەكە. تا وای لێهات ئێستا ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی یەك كورسیش نییە. لە نیو ملیۆن دەنگدەرەوە ئێستا هەڵبژاردن بكرێت توانای وەدەستهێنانی یەك قاچی كورسیشی نییە!! سەرەڕای ئەوەش لەمێژووی 100 ساڵەی هیچ حیزبێكی سیاسی كوردستانی نەبووە، سكرتێر یان سەرۆكەكەی دەست لەكار بكێشێتەوە، بەڵام هەر لەسەر كاری شكستپێهێنانی خۆی بەردەوام بێت!!. نەبووە حیزبێك مەكتەبی سیاسییەكەی ماوەی زیاتر لە (50) رۆژ بێت دەستیان لەكار كێشابێتەوەو ، كەس شوێنیانی نەگرتبێتەوە، ئەم بزووتنەوەیەش تەقەی سەری بێت.!\nئێستا ئەو بزووتنەوەیە بێ گوتاری سیاسی، بێ سكرتێرو سەركردە، بێ ئایندە، بێ هەموو شتێكە، ئەمەیان گەورەترین پاشاگەردانی و سەرلێشێوانە.\nلەمێژووی سیاسیدا كەم نین ئەوانەی لە قۆناخێكدا تێكۆشەرو شۆڕشگێڕ بوون، دوایی كۆڵیان داو، وەرگەڕان. كەمیش نین ئەوانەی سەرەتا لە ریزی داگیركەرو دیكتاتۆرەكان بوون، بەڵام توانیان بچنەوە ریزی نیشتمانپەروەران و بە نەمری سەربنێنەوە. نموونەكان كەم نین بۆیە ناویان ناهێنم. بەڵام تاكە شتێك كە لە ژیانی هەر مرۆڤێكدا زۆر گرنگ بێت ئەوەیە بە پێوە بمرێت. بە زیندوویی بمرێت. چ كارەساتێكە مرۆڤ بە مردوویی بمرێت!


توركیا له نێوان ئه‌مه‌ریكا و رووسیادا\nیه‌كه‌م/ چوارچێوه‌ی تیۆری\nله ئه‌ده‌بیاتی پێوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا هه‌موو ئه‌كته‌رێكی سیاسی "ئه‌كته‌ری ده‌وڵه‌تی و ناده‌وڵه‌تی" به‌یه‌كه‌وه‌ن و له‌گه‌ڵ یه‌كتر له پێوه‌ندیدان. ئه‌كته‌ری ده‌وڵه‌تی بریتییه له ده‌وڵه‌ت خۆی، ئه‌كته‌ری ناده‌وڵه‌تی بریتییه له هێزێك له ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت، ستراكچه‌رێك كه ره‌گه‌زه بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ده‌وڵه‌ت له خۆ ناگرێت وه‌ك هه‌رێمه‌كان، هه‌رێمی كوردستان، كۆمپانیا فره‌ڕه‌گه‌زه‌كان، رێكخراوه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و بزووتنه‌وه رزگاریخوازه‌كان.\nئه‌م هێزانه ده‌وڵه‌ت نین، به‌ڵام وه‌ك ده‌وڵه‌ت مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت، كارلێك و پێوه‌ندی و مامه‌ڵه‌ی نێوان ئه‌كته‌ره‌كان به هه‌ردوو فۆڕم و تایپیه‌وه، پێویستی و فره‌بوونی سه‌رچاوه‌كان به‌رهه‌می دێنێت. وڵاتان پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ یه‌كتردا دروست ده‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی پێویستیان به یه‌كتره‌و ده‌بێت ببن به بوونه‌وه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تی تا له كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی دانه‌بڕێن، په‌راوێز نه‌خرێن، ته‌نیا و بێ كاریگه‌ری نه‌مێننه‌وه.\nرووسیای فیدڕاڵ، كۆماری توركیا و ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا پێویستیان به‌یه‌كتره، بۆیه هه‌ریه‌كه و له ڕوانگه‌یه‌كه‌وه پێویستیان به یه‌كتره و ده‌یانه‌وێ له‌گه‌ڵ یه‌كتردا جووڵه‌كانیان رێكبخه‌ن و له پێوه‌ندیدابن.\nله تیۆره‌كانی پێوه‌ندی نێوده‌وڵه‌تیدا چه‌ندان تیۆرمان هه‌ن هه‌ریه‌كه‌وه به جۆرێك له چیه‌تیی پێوه‌ندیی نێوان دوو ئه‌كته‌ر یان زیاتر ده‌ڕوانن، لێكی ده‌ده‌نه‌وه و وێنه‌كانی ناوی شرۆڤه ده‌كه‌ن. ریالیسته‌كان ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ چه‌مكی هێز. هێز وه‌ك رێسای سه‌ره‌كی.\nهێز لای ریالیسته‌كان بنه‌مای پێوه‌ندییه‌كان و ده‌وڵه‌ته، ده‌وڵه‌ت خۆی ئه‌كته‌ری سه‌ره‌كییه و ئه‌وانیتر ده‌بێ بخرێنه ده‌ره‌وه‌ی سیستمی سیاسی نێوده‌وڵه‌تی. بۆیه لیبڕالیسته‌كان به دیدێكی تر له هه‌نده‌سه‌ی سیاسی پێوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان ده‌ڕوانن و ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ چه‌مكی بازاڕی ئازاد، هاوكاری و هاوئاهه‌نگی و ئاسایش.\nبه‌ڵام دیاره لای لیبڕاڵه‌كان هه‌م ئه‌كته‌ری ده‌وڵه‌تی و هه‌میش ئه‌كته‌ری ناده‌وڵه‌تی به‌شێكن له رێسا و پێوه‌ندییه‌كان.\nقوتابخانه‌ی ئینگلیزی له پێوه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا تێكه‌ڵه‌یه‌كه له هه‌ردوو قوتابخانه‌كه‌ی تر. ماركس و فێمێنیزم و ژینگه‌پارێزان به جۆرێكی تر له پێوه‌ندیی نێوان ده‌وڵه‌تان ده‌ڕوانن و شرۆڤه‌ی ده‌كه‌ن. بۆیه ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له نێوان ئه‌مه‌ریكا و رووسیا و توركیادا روو ده‌دات، فۆرمێكی تایبه‌ته. به‌و پێیه‌ی بنیاتی پێوه‌ندییه‌كانیان له‌سه‌ر بنه‌مای ئاسایش، مانه‌وه و ناسنامه و هێز به‌رهه‌م هێنراوه.\nدووه‌م/ رووسیا و توركیا، پێوه‌ندییه‌كی ته‌كتیكی یان ستراتیجیی\nمێژووی پێوه‌ندییه‌كانی نێوان رووسیای فیدڕاڵ و كۆماری توركیا تازه‌یه، رووسیای فیدڕاڵ دوای رووخانی یه‌كێتی سۆڤیه‌ت تا ماوه‌یه‌ك خه‌ریكی خۆڕێكخستنه‌وه و خۆبنیاتنانه‌وه و خۆتازه‌كردنه‌وه بوو. چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر توركیا به‌هه‌ڵه فڕۆكه‌یه‌كی سه‌ربازی رووسیا ده‌پێكێت و ده‌یخاته خواره‌وه. دیاره فه‌رمانی خستنه خواره‌وه‌ی فڕۆكه‌كه له‌لایه‌ن ئه‌حمه‌د داود ئۆغڵو بوو، ئه‌م رووداوه ته‌نگژه‌یه‌كی گه‌وره دروست ده‌كات له نێوان هه‌ردوو وڵاتدا. سزای ئابووری به‌سه‌ر توركیادا ده‌سه‌پێنرێت و توركیا له نێوان هه‌ردوو زلهێزی رووسیا و ئه‌مه‌ریكا كه‌نارگیر ده‌بێت.\nئه‌م پرۆسه‌یه توركیا رووبه‌ڕووی ته‌نیایی و په‌راوێزبوون ده‌خاته‌وه. ئه‌ردۆغان له نێوان رووسیا و ئه‌مه‌ریكا رووسیا هه‌ڵده‌بژێرێت و لێی نزیك ده‌بێته‌وه، نزیكبوونه‌وه به مانای ئه‌وه‌ی توركیا و ئه‌ردۆغان له‌سه‌ر خستنه خواره‌وه‌ی فڕۆكه‌كه داوای لێبوردن ده‌كه‌ن.\nلێره‌وه شێوه‌یه‌ك له پێوه‌ندی له نێوان ئه‌م دوو وڵاته دروست ده‌بێت كه زیاتر ره‌هه‌ندێكی ته‌كتیكی هه‌یه نه‌ك ستراتیجی. رووسیا و توركیا هیچ بنه‌مایه‌كی ستراتیجی كۆیان ناكاته‌وه و به‌یه‌كه‌وه‌یان نابه‌ستێته‌وه. له‌ڕووی دۆخی جیۆپۆڵه‌تیكی، مێژوو، رابردوو، جیۆگرافیای سیاسی، كولتووری سیاسی و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه، رۆڵ و پێگه له‌ناو رێكخستنی جیهانی نێوده‌وڵه‌تی زۆر له یه‌كتر جیاوازن و خاڵی هاوبه‌شیان كه‌متره. به‌ڵام ئه‌وه‌ی زیاتر له یه‌كتریان نزیك ده‌كاته‌وه، به‌رژه‌وه‌ندی كاتی و كاردانه‌وه‌ی توركیایه به‌رانبه‌ر ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و خۆرئاوا.\nتوركیا به‌گشتی وایده‌بینێت و داده‌نێت كه چوونه ناو بلۆكی رووسیا ده‌ستكراوه‌تر و زاڵتری ده‌كات له به‌رانبه‌ر ئه‌وانیتردا، له به‌رانبه‌ر نه‌یاره‌كانیدا. بنه‌مای پێوه‌ندی سیاسی و دیپلۆماسیی نێوان هه‌ر ئه‌كته‌رێك له پێوه‌ندییه نیوده‌وڵه‌تییه‌كاندا، كاردانه‌وه و هه‌ڵچوون نییه، به‌ڵكو مێژوو و جیۆستراتیج و ناسنامه و به‌های هاوبه‌ش و به‌یه‌كه‌وه‌بوونی دوورمه‌ودایه.\nسێیه‌م/ خنكان و ده‌وره‌دان\nتوركیا به‌هۆی ته‌كتیكیبوونی پێوه‌ندییه‌كانیه‌وه له‌گه‌ڵ رووسیا به‌ره‌و ده‌وره‌دان، خنكان و پاسیڤبوون ده‌چێت. ئه‌م دوو وڵاته له هه‌ندێك پرس و بابه‌ت و رووداو هاوبۆچوونن و له هه‌ندێكی تر دژبه‌یه‌كن، ئه‌م دژیه‌كییه له سووریا و لیبیا به روونی ده‌رده‌كه‌وێت.\nتوركیا هێز ده‌نێرێت بۆ لیبیا، له به‌ره‌ی دژ به رووسیا و ئه‌وانیتره. له سووریا له چه‌ند ناوچه‌یه‌ك دژ به رووسیا و هاوبه‌شه‌كانێتی. ئه‌م رووداوانه توركیا به‌ره‌و ناكارابوون و خنكان ده‌به‌ن. وا ده‌رده‌كه‌وێت رووسیا له هه‌موو پانتاییه‌كان رێ به توركیا نه‌دات به دڵی خۆی جووڵه بكات و ستراتیج و ناسنامه‌ی سیاسی خۆی تازه بكاته‌وه و بیسه‌پێنێت.\nخاڵی دژبوونی ئه‌م دوو وڵاته له ده‌ره‌وه‌ی خۆیان سیاسه‌تی هه‌ڵكشان و فراوانخوازی و خه‌ونبینینه به چوارچێوه‌یه‌كی گه‌وره‌تر له ده‌وڵه‌ت. هه‌م رووسیا و هه‌میش توركیا خه‌یاڵی ئه‌وه ده‌كه‌ن بۆ سنووره‌كانی دوێنێی خۆیان و رابردوویان بگه‌ڕێنه‌وه، پێوه‌ندی به نۆستالیجیای سیاسی خۆیانه‌وه بكه‌نه‌وه. ده‌زانین ئه‌م دوو وڵاته له سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م ئیمپڕاتۆر بوونه، خاوه‌ن سنوور و ناوه‌ندی بڕیار و پێگه‌ی جیۆسیاسی بوونه.\nئه‌مڕۆ دوو ده‌وڵه‌تی مۆدێرنی نه‌ته‌وه‌یین. رووسیا ئه‌ندامی هه‌میشه‌یی ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشه، ئه‌مه‌ریكا به ركابه‌ری خۆی ده‌زانێت، بۆیه توركیا وه‌ك به‌شێك له پێكهاته یان پاشكۆ سیاسی و جیۆپۆڵه‌تیكییه‌كه‌ی سه‌یر ده‌كات، نه‌ك ركابه‌ر و هێزی به‌رانبه‌ر.\nتوركیا له‌م رووداوانه ته‌نیا ده‌مێنێته‌وه و ناتوانێ ببێت به خاوه‌ن هاوسه‌نگی هێز و بچێته ریزی زلهێزه‌كانه‌وه، بگره له نێوان ئه‌مه‌ریكا و رووسیا ده‌خنكێت و ده‌وره ده‌درێت.


ئاسۆ نادری؛ لاوێکی بلیمەتی بواری ئای تی کۆچی دوایی کرد. – کەی ئای تی ئێن\nئینتەرنێت 6, ئاب 2017\nهەواڵەکە لە کەناڵی ئاسمانی (تیشک)ەوە بڵاوکراوەتەوە و ئاماژە بەوە دراوە کە ئاسۆ نادری خزمەتێکی بەرچاوی گەیاندووە بە کاروبارەکانی (ح.د.ک) و دوێنێ لە نەخۆشخانەیەکی وڵاتی سوید گیانی بەخشیووە. هۆکاری نەخۆشییەکەشی بۆ ململانێی سەختی ئەو بەهرەمەندە لەگەڵ نەخۆشییەکی ماوە درێژدا بووە.\nوەک دەستەی نوسەرانی (کەى ئاى تى ئێن)؛ سەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی خانەوادە و سەرجەم خوێنەران و شەیدایانی بواری ئای تی دەکەین، هیوادارین نمونەی لاوی ورەبەرزی وەک کاک ئاسۆی خۆشەویست لە کۆمەڵگەکەماندا زێدەتربێت.


به‌رواری دابه‌زاندن: 2012-08-27 16:39:38\nتایبەت بە سایتی زانایان:\nبێگومان دوعا‌و پاڕانەوە یەكێكە لە گەورەترین بەشەكانی عیبادەت‌و خواپەرستی، خوای گەورە دەفەرمووێت: (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) واتە: خودای ئێوە فەرمووی: بانگ بكەنە من بە دەمتانەوە دێم، بۆیە مرۆڤ بۆی هەیە لە داوای چاكەی دونیا‌و دوارۆژ بكات، بەڵام دوعا نەكات بۆ شتێك گوناه بێت یان پچڕاندنی پەیوەندی خزمایەتی بێت، تا مرۆڤ پێویستی زیاتر بێت بۆ دوعاكردن باشترە، وەك خوای گەورە دەفەرمووێت: (أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ) واته: (یا خود كێیە (بێگومان هەر خوایە) دوعای داماوان قوبووڵ ئەكا، كاتێ لێی ئەپاڕێنەوە. مرۆڤێكیش كە زۆر دوعا دەكات، ئەوە نیشانەی خواپەرستی‌و دینداری زیاتریەتی، چونكە دەزانێت ئەوە خوایێكی هەیە‌و پەنای بۆ دەبات.\nسەبارەت بە پرسیارەكەشت، كە دوعایەكەت قبوڵ نابێت، ئەوە بۆ كۆمەڵێك شت دەگەڕێتەوە:\nیەكەم: پەلەكردن، چونكە پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت دەفەرمووێت: (یستجاب لاحدكم ما لم یعجّل) واتە: نزاتان گیرا دەبێت تا پەلە نەكەن، بۆیە پەلە مەكە‌و ئارامگر بە.\nدووەم: نابێ دوعایەكە بۆ شتێكی گوناه یان پچڕانی پەیوەندی خزمایەتی بێت، چونكە پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت دەفەرمووێت: یستجاب للعبد ما لم یدع بإپم أو قگیعە رحم. واتە: پاڕانەوە بەندە قبول بێت، مادام پاڕانەوەكەی بۆ شتێكی گوناه یان پچڕانی خزمایەتی نەبێت.\nسێیەم: بەردەوامبوون لەسەر حەرام، وەك پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت باسی كەسێك دەكات، دەفەرمووێت: دەستی بەرز دەكاتەوە بۆ ئاسمان‌و دەڵێت: خوایە.. خوایە.. لە كاتێكدا خواردنی حەرامە، جل‌و بەرگی حەرامە، بە حەرام گۆشكراوە، ئەوە چۆن دوعای گیرا دەبیت، بۆیە جوان بیر لە خۆت بكەوە، داخۆ لەگەڵ حەرامی چۆنی.\nچوارەم: وازهێنان لە فەرمان بە چاكە‌و نا كردن لە خراپە، چونكە پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت دەفەرمووێت: (لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْ عِنْدِهِ ثُمَّ لَتَدْعُوُنَّهُ فَلاَ يَسْتَجِيبُ لَكُمْ) سوێند بەو زاتەی گیانی منی بە دەستەوەیە، فەرمان بە چاكە دەكەن‌و رێگیری لە خراپە دەكەن، یان نزیكە سزایەكتان بێتە سەر‌و، دوایی پاڕانەوەتان گیرا نابێت.\nپێنجەم: بێ ئاگایی دڵ، چونكە پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت دەفەرمووێت: (وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ لا يَسْتَجِيبُ دُعَاءً مِنْ قَلْبٍ غَافِلٍ لاهٍ) واتە: بزانن خوای گەورە دوعا لە دڵێكی بێ خەبەری‌و ناو لەهموو وەرناگرێت.\nشەشەم: لەوانەشە ئەم دوعا گیرانەبوونەت حیكمەتێكی خوایی تێدا بێت، لەوانەیە بۆتۆ زیانێكی تێدا بێت، كە نایزانین، بۆیە ئەگەر دوعایەكەش گیرا نەبێت، بەڵام خێر‌و پاداشتی پاڕانەوەت هەر بۆ دەنووسرێت.\nبۆیە هەوڵدە لە پاڕانەوەكانت ئەم خاڵانە جێبەجێ بكەیت:\nیەكەم: بە دڵنیایی‌و بێ دوو دڵی دوعایەكەت بكە‌و، دڵنیابە خوای گەورە وەڵامت دەداتەوە.\nدووەم: زۆر دوعا بكە‌و، دوعایەكەت چەندان جار دووبارە بكەوە‌و، پەلە لە گیرابوونیشی مەكە.\nسێیەم: تۆبە بكە‌و، مافی خەڵك بدەوە.\nچوارەم: لە خۆشی‌و ناخۆشیدا دوعا‌و پاڕانەوەت با هەبێت، نەك لە كاتی خۆشی خوات لە بیر نەمێنێت‌و، لە كاتی ناخۆشیش دەست بە دوعا بكەیت.\nپێنجەم: پێش دوعاكردن دەستنوێژ بش.\nشەشەم: روو لە قیبلە بكە.\nحەوتەم: دەستەكانت بەرز بكەوە.\nهەشتەم: دەنگت نزم بكە.\nنۆیەم: لە كاتی دوعاكردن لەسەر خۆ‌و ملكەچ بە.\nدەیەم: گیانت با هەبێت لە كاتی دوعاكردندا.\nیازدەهەم: پێویستی‌و لاوازی خۆت بۆ خوا دەرببڕە.\nدوازدەهەم: لە نێوان خۆت‌و خوا دانگ بە گوناه‌و هەڵەكەت دابنێ.\nسێزدەهەم: تەنها لە خوا بپاڕێوە‌و، جگە لە ئەو مەپاڕێوە.\nچواردەهەم: بەهۆی ناوە جوان‌و سیفاتە بەرزەكانی لێی بپاڕێوە.\nپازدەهەم: خەرێكی رازاندنەوەی وشەكان مەبە.\nشازدەهەم: دوعا بۆ شتی حەرام مەكە.\nحەڤدەهەم: دوعا بەهۆی كردەوە باشەكان بكە.\nهەژدەهەم: بە حەمدو سەنا‌و سەڵاوات دوعاكانت بكەوە.\nنۆزدەهەم: دوعاكانت سێ جار دووبارە بكەوە.\nبیستەم: لە كۆتاییدا سەلاوات لەسەر پێغەمبەر لێ بدە.\nبیست‌و یەكەم: لە شوێن‌و كاتە پیرۆزەكان دوعای زیاتر بكە، وەك: كۆتایی شەو، نێوان بانگ‌و قامەت، لە سجدە‌و كڕنۆشبردن، دوای نوێژە واجبەكان، دوای نوێژی عەسر لە رۆژی هەینیدا، كاتی باران بارین، لە سەفەر‌و گەشتدا، ئێوارەی رۆژی عەرەفە، كاتی رۆژوو شكاندن، شەوی قەدر، لە مزگەوت،...\nلە خوای گەورە داواكارین دوعاكانت گیرا بكات.\nژماره‌ی سه‌ردان : 8632204


زاهی حەواس لەبارەی هەڕەەمەكانەوە وەڵامی ئیلون ماسك دەداتەوە\n04/08/2020 383 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nزاهی حەواسی زانای شوێنەوارناسی میسری لێدوانەكانی ئیلون ماسكی ملیاردێری ئەمەریكی و خاوەنی كۆمپانیای تێسلا دەربارەی هەڕەمەكانی میسر بەهەڵە دەزانێت و دەڵێت: هەڕەمەكانی میسر بەتەواوەتی پرۆژەیەكی نیشتمانی میسرییەكان بووە.\nحەواس لەگرتەیەكی ڤیدیۆییدا جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، كە هەڕەمەكانی میسر لەسەر دەستی خودی میسرییەكان بنیانراوە، بۆ ئەوەش چەند بەڵگەیەك دەخاتە روو.\nئەو زانا شوێنەوارناسە میسرییە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، كە بەڵگە زمانەوانییەكانی ناو گۆرەكان، بەڵگەن لەسەر خۆفۆ و هەڕەمەكە، جگە لەوەی لەناو هەڕەمە گەورەكەدا نووسراو وهەڵكۆڵراو هەیە پێمان دەڵێت كێ ئەو هەڕەمانەی بنیادناوە.\nهەروەك دەڵێت: رەمسیسی دووەم، كە لە شەرقییە بووە، میسری بووە.. هەموو خێزانەكەی لە دەلتاوە فەرمانرەوایی میسریان كردووە.\nلەماوەی رابردوودا، ئیلوون ماسك لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تویتەر پۆستێكی كرد و تێیدا وتی: ئاشكرایە كە هەڕەمەكانی میسر بوونەوەرە ئاسمانییەكان درووستیان كردوون.\nماسك باسی لەوەش كردووە، رەمسیسی دووەم بوونەوەرێكی ئاسمانی بووەو وتی: بەپێی گوزارشتەكانی رووخساری دەردەكەوێت، كە چاویلكەیەكی رەشی پێوەیەو ئەوەش هەمان شكڵ و شێوەیە، كە بانگەشە بۆ رووخساری بوونەوەرە ئاسمانییەكان دەكرێت.\nتویتەكەی ئەو ملیاردێرە ئەمەریكییە بووە جێگای سەرنجی خەڵكێكی زۆر و بۆ ئەوەش داوایان كردووە ماسك لەوبارەیەوە روونكردنەوە بدات، بەڵام ئەو هیچ وردەكارییەكی تری باس نەكردووە.\nهەرەمەكانی میسر، كە هەزاران ساڵ لەمەوبەر لەسەر دەستی فیرعەونەكانی میسر درووستكراوەو بووەتە مەتەڵێك و هێشتا زانایان لەبارەی نهێنییەكانەوە دۆش داماون و ناتوانن بەتەواوەتی لەمێژوو و دۆخی دروستكردنی و چۆنێتی دروستكردنی تێبگەن.


ئاڵای کوردستان چۆن دروستبوو؟ – History Of Kurd\nHome / بەشی مێژووی كورد / ئاڵای کوردستان چۆن دروستبوو؟\ndidar othman 2019-12-17\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە ئاڵای کوردستان چۆن دروستبوو؟ 916 Views\nبەگوێرەی زانستی ئاڵاناسی یەکەم ئامانجی دروستکردنی ئاڵا بۆ بانگەوازی و رێنماییکردن بووە. یاخود ئاڵاکان تەنیا وەک هێمایەک بوونە، زۆربەشیان پەیامێک بوونە بۆ تاکە کەس یاخود بۆ دەستە و کۆمەڵە کەسێک. کاتێک ئیپمراتۆریەتە کۆنەکانی جیهان لە کاتی شەرِ و سەرکەوتنەکانیاندا، بەر لە هەموو شتێک ئاڵای دوژمنەکانیان داگرتووە و ئاڵاکانی خۆیانیان لە جێگەیدا بەرزکردۆتەوە، بەو واتایە یەکێکیتر لە هێما سەرەتاکانی ئاڵا بۆ نیشاندانی سەرکەوتن هەڵدراوە. جگە لەوەش ئاڵای هەر ئیمپراتۆریەت و هۆزێک جیابووە، ئاڵای هەر یەکەیان نیشانە و واتایەکی تایبەت بەخۆی تێدابووە و رەنگێکی جیاوازبووە. هەر لە کۆنەوە و تا ئەمرِۆش ئاڵاکانی جیهان زۆرترینیان لە نیشانەکانی ناو سروشت و دەوروبەر پێکهاتوونە وەک هەبوونی: (ئەستێرە، مانگ، خۆر، ئاو، دار، چیا، گوڵ، باڵندە، گیانەوەر….). جۆر و پێوانەی ئاڵاکانی کۆن وەک ئێستا نەبوونە، بەڵکو لە شێوەی نارِێک، نیمچە بازنەیی، سێ گۆشەیی…. کە لە تەختە دارێکی درێژ یاخود لە مادەی کانزایی یانیش لە پێستی ئاژەل دروستکردەکران، رەنگەکانی ئاڵاش لە گەلا و لە خوێنی ئاژەل و لە رەژووی ئاگر دروستدەکران. هەندێک ئاڵاش تەنیا لە پەرِی باڵندە دروستدەکران، یاخود تەنیا باڵندە و ئاژەلی وشککراو… لە جیاتی ئاڵا دەکران بە نیشانە و هێماکانیان و بە تەختە دارێکی درێژ و بەرز هەڵدەواسران، یاخود بە هەمان شێوە پەیکەر یانیش تەختەدارێکی هەڵکەندراو لە نەخش وەک ئاڵا بەرزدەکرانەوە. لەگەڵ بەرەو پێشەوەچوونی هەنگاوەکانی ژیان شێوەکانی ئاڵاش گۆرِدران، کە ئەمرِۆ ئاڵا لەسەر پارچە قووماش و لەسەر کاغەز و کارتۆن چاپ دەکرێن.\nمیرنشینەکانی کوردستان هەریەکەیان لەسەرەتای دامەزراندنیانەوە خاوەنی کۆمەڵێک تایبەتمەندی سەربەخۆ یاخود نیمچە سەربەخۆبوون. کورد لە ماوەی سەدەی دەیەمی زایینی تاکو کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم خاوەنی ژمارەیەکی زۆر میرنشین بووە وەک میرنشنی (شەدادی، مەروانی، بابان، ئەردەلان، بێدلیس، سۆران، هەکاری، بادینان، لورِی گەورە، لورِی بچووک، حەسەنکێف، بۆتان….هتد، کە هەندێک لە میرنشینەکان تەمەنیان کەمتر لە سەدەیەک بووە و ئەوانیتریش تەمەنیان لە نێوان یەک سەدە تاکو حەوت سەدە بووە. بەشێک لە میرنشینە کوردییەکان لە سەدەی هەژدە و نۆزدە خاوەنی کۆمەڵێک تایبەتمەندی سەربەخۆ بوون وەک بەرزکردنەوەی ئاڵا، لێدانی سکەی پارە، دروستکردنی خوێندنگا و مزگەوت، دروستکردنی کەلوپەلی سەربازری وەک تۆپ و چەک، هەوڵدان بۆ فراوانکردنی سنووری میرنشینەکەیان. میرنشینی بۆتان و میرنشینی سۆران دووان لە میرنشینە بەهێز و ناسراوەکانی مێژووی کوردستانن کە شوێنەگەی دیرۆکی و جوگرافیان کەوتۆتە ناو ئینسکلۆپیدیا و ئەتلەسە کۆنەکانی جیهانەوە. میرنشینی سۆران بوو کە پایتەختەکەی رەواندوز بوو، لەسەردەمی پاشای گەورە خاوەن ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی بووە کە لە دوو رەنگی رەش و سپی پێکهاتبوو، رەنگی رەش لە بەشی سەرەوەی و رەنگی سپی لە خوارەوەی ئاڵاکەی هەڵکەوتبوو.\nPrevious مێژووی درووستبوونی ئاڵای كوردستان\nNext گۆشەیەكی مێژووی ئاڵای كوردستان\nكتێبی : لە لینینەوە تا پۆتین