کۆڕبەندی ڕۆڵی زانایان لە پتەوبوونی یەکڕیزی ئیسلامی لە شاری سنە بەڕێوەچوو - IUVMPRESS\nئەم کۆڕبەندە بە ئامادەبوونی نوێنەری وەلی فەقیە لە پارێزگای کوردستان و کەسایەتییە ئائینییەکانی ئێران بە تایبەت ناوچە کوردنشینەکان و هەروەها بە بەشداری چەندین میوانی هەرێمی کوردستانی عێراق بەڕێوەچوو.\nئایەتووڵا سەید محەممەد حوسێنی شاهڕوودی:\nدوژمنان هەوڵی لەناوبردنی یەکڕیزی و برایەتی موسڵمانان دەدەن\nنوێنەری وەلی فەقیە لە پارێزگای کوردستان وتی: دوژمنان دەیانەوێت یەکڕیزی و برایەتی ئێمە لە ناو ببەن کە نابێت دەرفەتی وەها بەوان بدرێت.\nئایەتووڵا سەید محەممەد حوسێنی شاهڕوودی نوێنەری وەلی فەقیە لە پارێزگای کوردستان لەم کۆڕبەندەدا کە لە ناوەندی گەورەی ئیسلامی ڕۆژئاوای ئێران لە شاری سنە بەڕێوەچوو، وتی: پرسی یەکڕیزی و یەکگرتوویی موسڵمانان زۆر ئاسایی و عەقڵانییە و زانایان و کەسایەتییە ئائینییەکان ئاڵاهەڵگرانی ئەم یەکڕیزییەن.\nناوبراو بە ئاماژە بە چەندین ئایەتی قورئانی پیرۆز وتی: سەرجەم کێشە و گرفتەکانی موسڵمانان بۆ ناکۆکی و دووبەرەکی دەگەڕێتەوە کە بەداخەوە لە جیهانی ئیسلامیدا دەبینرێت.\nنوێنەری وەلی فەقیە لە پارێزگای کوردستان بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە خودای گەورە دووبەرەکی قبووڵ ناکات، ڕوونیکردەوە: خودای گەورە دەفەرموون کە یەکڕیزی نێعمەتێکی گەورەیە لە بەر ئەوەی کە ئاسایش و سەقامگیری، ئاوەدانی و پێشکەوتن بەندە بەم یەکڕیزییەوە.\nناوبراو جەختی لە سەر گرنگی برایەتی و یەکڕیزی نێوان موسڵمانان کردەوە و وتی: دوژمنان لە هەوڵی بەردەوامدان کە یەکڕیزی و برایەتی ئێمە لە ناو ببەن و نابێت دەرفەتی لەم شێوەیە بەوان بدرێت.\nوتیشی: شەڕ و پێکدادانی نێو موسڵمانان هیچ دەرەنجامێکی نییە بەدەر لە لاوازبوون و لەناوچوونی ئەوان و شکۆی ئیسلامی لە ناو دەبات.\nنوێنەری پارێزگای کوردستان لە ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری وتی: ئەگەر موسڵمانان یەکگرتوویی نێوانیان بپارێزن دوژمنان ناتوانن شاری قودس وەک پایتەختی رژێمی زایۆنیستی ناو ببەن.\nناوبراو بە ئاماژە بەوەی کە ئیمام خومەینی (رە) یەکڕیزی ئیسلامییان بە درووشمی خۆیان دانابوو، وتی: ئەگەر یەکڕیز بین و هێزەکانمان یەک بخەین، لە جیهاندا دەبینە جەمسەرێکی گەورە.\nئایەتووڵا حوسێنی ڕوونیکردەوە کە موسڵمانان دەبێت لە ژێر چەتری ئیسلامدا بن و لەم نێوەندەدا ڕۆڵی زانایانی ئیسلامی کاریگەرە.\nوتیشی: لەو بڕوایەداین کە زانایانی ئیسلامی دەتوانن لە هەماهەنگی و یەکڕیزی موسڵمانان ڕۆڵی جیدییان هەبێت و ئەوەی کە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە، لە لایەن دوژمنانە و دوژمنان ئیسلامیان کردووەتە ئامانج نەک مەزهەبەکانی ئێمە.\nنوێنەری وەلی فەقیە لە پارێزگای کوردستان وتی: گەورەکانی ئیسلام بەو دەرەنجامە گەیشتوون کە پێویستە یەکڕیزی ئیسلامی مسۆگەر ببێت لە بەر ئەوەی کە بە هۆکاری چارەسەربوونی کێشەکانی دەزانن.\nئێرانی ئیسلامی ناوەندی یەکڕیزی و یەکگرتوویی وڵاتانی ئیسلامییە\nنوێنەری پارێزگای کوردستان لە ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری وتی: ئەمڕۆ ئێرانی ئیسلامی بووەتە ناوەندی یەکڕیزی و یەکگرتوویی وڵاتانی ئیسلامی و دەستی دۆستایەتیی داوەتە وڵاتان و کۆمەڵگای مرۆڤی.\nمامۆستا فایەق ڕۆستەمی لەم کۆڕبەندەدا ڕایگەیاند: گەلی ئێران و خەڵکی کوردستان هاوڕێی زانایانی ئیسلامین و من هیچ کات ئەوە لە بیر ناکەم کە لە خولی پێشووی هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری لە سەدا ٩٥ی خەڵک بەشدارییان کرد و ئەمەش پیشاندەری پەیوەندی ئەوان و زانایانی ئیسلامییە.\nنوێنەری خەڵکی کوردستان لە ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری وتی: موسڵمانان خاوەن مەکتەبی دەوڵەمەندی قورئانن و ئەم کتێبە گەورەیە ئێمە بەروە یەکڕیزی و یەکگرتوویی ڕێنمایی دەکات.\nناوبراو وتی: ئەمڕۆ ئێرانی ئیسلامی بووەتە ناوەندی یەکڕیزی وڵاتانی ئیسلامی و دەستی دۆستایەتیی داوەتە وڵاتان و کۆمەڵگای مرۆڤی و پەیوەندیی لە گەڵ وڵاتانی جیهاندا هەیە.\nمامۆستا ڕۆستەمی بە ئاماژە بەوەی کە ئائینی ئیسلام، ئائینی برایەتی، دڵۆڤانی، یەکڕیزی و یەکگرتووییە وتی: دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران هەردەم پاڵپشتی زانایانی ئیسلامی بووە و هیوادارین کابینەی دوانزەیەمیش زیاتر بایەخ بەم چینە گرنگە بدات.\nڕاشیگەیاند: زانایانی ئیسلامی بەردەوام لە سەنگەری یەکڕیزی و ڕێنماییان بە جێ نەهێشتووە و لە هەر قۆناغێکدا هاوڕێی گەل و حکومەتی کۆماری ئیسلامی ئێرانن.\nزانایانی ئیسلامی سەربازانی بەرەنگاربوونەوەی ئایدۆلۆژیای داعشن\nوتارخوێنی هەینی شاری پاوە وتی: ئەمڕۆ داعش لە ڕووی سەربازییەوە نەماوە بەڵام ئایدۆلۆژیای داعش دەمێنێتەوە و زانایانی ئیسلامی، سەربازانی بەرەنگاربوونەوەی بیر و هزری داعشن.\nمامۆستا قادری وتی: نابێت ئەوە لە بیر بکەین کە زانایانی ئیسلامی بوون بە درێژایی مێژوو سەرەڕای هەموو هێرش و پڕوپاگەندەکان، بەرگرییان لە ئیسلام کرد و لەم ڕێگایەشدا ماونەتەوە.\nناوبراو ڕوونیکردەوە: ئەمڕۆ دەسەڵاتی جیهان کەوتووەتە دەستی ئەمریکا، ڕووسیا، چین، فەرەنسا و بەریتانیا و موسڵمانانیش تووشی دەیان کێشە و گرفت بوونەتەوە.\nمامۆستا قادری بە ئاماژە بە ڕۆڵی زانایانی ئیسلامی وتی: زانایانی ئیسلامی هەر لە سەرەتای لەدایکبوونی شۆڕشی ئیسلامییەوە بە خوێنی خۆیان ئاڵای یەکڕیزییان هەڵکرد و سوننەکانی ڕۆژئاوای ئێرانیش ژمارەیەکی زۆر شەهیدیان پێشکەش بە شۆڕشی ئیسلامی کرد.\nوتارخوێنی هەینی پاوە وتی: ئەمڕۆ داعش لە ڕووی سەربازییەوە شکستی هێناوە بەڵام بیر و هزری داعش ماوەتەوە و زانایانی ئیسلامی بوونەتە سەربازانی بەرەنگاربوونەوەی ئایدۆلۆژیای توندڕۆوانەی داعش و گرووپە تەکفیرییەکان.\nناوبراو وتی: بۆ گەلی ئێران بە سوننە و شێعەوە، ئیسلام و ئاسایش و سەقامگیری ئێران دوو بابەتی زۆر گرنگە و پێویستە بەرپرسان، زانایان و خەڵک دەست لە ناو دەستی یەکدی لە پێناو پاراستنی دەسکەوتەکانی ئیسلام و شۆڕشی ئیسلامی هەنگاو بنێن.\nمامۆستا قادری ڕوونیکردەوە: پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری وڵات و برایەتی نێوانمان بۆ جیلەکانی داهاتووش زۆر گرنگە، لە بەر ئەوەی کە رۆژانە دەبینین لە ناوچە جیاجیاکانی جیهان شەڕ و خوێنڕشتن ڕوو دەدات بەڵام لە وڵاتی ئێران بە یارمەتی خودای گەورە و بوونی ڕێبەری ئاگا و هێزە چەکدارەکان، ئاسایش و سەقامگیری وڵات لە بەرزترین ئاستی خۆیدایە و پێویستە ووشیار بین لە بەر ئەوەی کە دوژمنان دەیانەوێت ئێران بە ئاراستەی شەڕی عێراق و یەمەندا ببەن.\nدوکتۆر سەباح بەرزنجی:\nیەکڕیزی ئیسلامی دەبێتە هۆی شکستی ڕەوتی ستەمکاری جیهانی\nئەندامی ئەنجومەنی باڵای فەرهەنگی هەرێمی کوردستانی عێراق وتی: ئەگەر موسڵمانان یەکڕیزی و یەکگرتوویی خۆیان بپارێزن، ڕەوتی ستەمکاری جیهانی ناتوانێت بە سەر وڵاتانی ئیسلامیدا زاڵ ببێت.\nدوکتۆر سەباح بەرزنجی وتی: یەکڕیزی و یەکگرتوویی ئیسلامی بابەتی هەمیشەیی و پێویستی سەرەکی کۆمەڵگای ئیسلامییە.\nناوبراو وتی: پێویستە پلانی ئەوەمان هەبێت کە ئەم یەکڕیزییە چۆن بکەینە کەلتوری نێو کۆمەڵگای ئیسلامی.\nئەندامی ئەنجومەنی باڵای فەرهەنگی هەرێمی کوردستانی عێراق جەختی کردەوە: دەبێت یەکڕیزی لە وڵاتانی ئیسلامی لە سەرجەم بوارەکاندا ببینرێت و هاوکاری و پێکەوەبوون ببێتە ستراتیژی کارکردنمان.\nبەرزنجی وتی: بە دڵنیاییەوە ئەگەر موسڵمانان یەکڕیزی و یەکگرتوویی نێوانیان بپارێزن، ڕەوتی ستەمکاری جیهانی ناتوانێت بە سەر وڵاتانی ئێمەدا زاڵ ببێت.\nوتیشی: ناکۆکییەکان نابێت لە مینبەر و شوێنە گشتییەکان باس بکرێت بەڵکوو دەبێت لە کۆبوونەوەی تایبەت بە زانایانی ئیسلامی شیکاری پێویستی بۆ بکرێت.\nئەندامی ئەنجومەنی باڵای فەرهەنگی هەرێمی کوردستانی عێراق داوای ئەوەشی کرد کە کۆبوونەوە و دانیشتنەکان لە پرۆتۆکۆل دوور ببێتەوە و لە پێناو گەیشتن بە یەکگرتوویی ڕاستەقینە پلان و کردەوەی کاریگەرمان هەبێت.\nشێخ ئەحمەد شافیعی:\nڕۆڵی زانایانی ئیسلامی لە سەردەمی تەکنۆلۆژیا زۆر گرنگە\nزانای ئائینی هەرێمی کوردستانی عێراق وتی: کاتێک کە زانایانی ئائینی لە وڵاتانی ئیسلامی کەمتر ببینرێن کاریگەری لە سەر خەڵک دادەنێن و لە سەردەمی پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا ڕۆڵی زانایان بە گرنگ و کاریگەر دادەنرێت.\nشێخ ئەحمەد شافیعی وتی: ئێمە وەک زانایانی کورد هەوڵی مسۆگەربوونی ئاشتی و پێکەوەژیان و یەکڕیزی و برایەتی دەدەین.\nوتیشی: زانایانی ئائینی بە درێژایی مێژوو ڕۆڵێکی گەورەیان لە ئەستۆ بووە و ئەمڕۆش بە هەمان شێوە ئەرک و ڕاسپاردەی تایبەت بە خۆیان هەیە.\nشێخ ئەحمەد شافیعی وتی: زانایانی ئائینی ڕووناکی ڕێگای بەردەم خەڵکن و ڕۆڵی ڕێنمایی خۆیان بە باشترین شێواز جێبەجێ کردووە.\nناوبراو ڕایگەیاند: زانایانی کورد بە درێژایی چەندین سەدەی ڕابردوو باشترین خزمەتیان بە گەلانی موسڵمان کردووە.\nئەم زانایەی هەرێمی کوردستانی عێراق وتی: پێویستە لە پێناو مسۆگەربوونی یەکڕیزی ئیسلامی هەوڵەکانمان چڕتر بکەینەوە تا بتوانین زیاتر خزمەت بە خاک و خەڵکەکەمان بکەین.\nڕاوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق:\nموسڵمانان یەکڕیز بن تا زیان بە ئیسلام نەگات\nڕاوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق وتی: هەموومان قیبلە، خودا و کتێبێکی وەک قورئانمان هەیە، هەر بۆیە پێویستە یەکگرتوو بین تا زیان بە ئیسلام نەگات.\nمەحمود خەڵەف جەڕاد عیساوی ڕایگەیاند: دوژمنان لە هەوڵی ئەوەدان زیان بە ئێمە بگەێنن هەر بۆیە پێویستە ووشیار بین.\nناوبراو وتی: مەسیحی و جولەکە بۆ دوژمنایەتی ئێمەی موسڵمان بوونەتە بەرەیەک و هیوای لەناوچوونی ئێمەیان هەیە.\nڕاوێژکاری سەرۆک کۆماری عێراق و ئیمامی تەریقەتی قادری وتی: هەموومان خاوەن قورئان و یەک قیبلەین و دەبێت بە یەکگرتوویی خۆمان ڕێگری لە هەوڵەکانی دوژمنان بکەین.\nوتیشی: کوردان بەردەوام لە ئێران و عێراق خزمەتیان بە ئیسلام و وڵاتی خۆیان کردووە.\nشاری سنە هاواری دەخاتە پاڵ هاواری فەلەستین\nدۆسیەیەکی دادەڤانی بۆ کارەساتەکەی ھەڵتەقینی ترۆمبیلێکی نەوت ھەڵگر بە پاسێک دا، پێک ھات\nپەیامی سەرەخۆشی سەرکۆنسۆڵی ئێران لە هەولێر بە بۆنەی کارەساتەکەی سنە


دیداری رێباز حەملان، وەزیری دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێم لەگەڵ تۆڕی میدیای روداو\nرێباز حەملان: ساڵی 2019 ئەنجامی هەنگاوە گرنگەکانمان دەردەکەون\nلە سەروبەندی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، زۆرترین سەرنجەکان لەسەر دۆخی ئابووری کوردستانە، بەتایبەتی ئەوەی کە لە داهاتوودا حکومەت چ پلانێکی هەیە بۆ ئابوورییەکی گەشەدار و، دابینکردنی خۆشگوزەرانی بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان.\nوەزیری دارایی و ئابووری یەکێکە لەو کەسایەتییە کاریگەرانەی حکومەت کە نەخشی هەیە لە دابینکردنی ئەو مووچەیەی کە لە داهاتی ناوخۆ و دەرەکی کۆدەکرێتەوە، هەر 30 رۆژ جارێک پابەندە بەوەی مووچەی خەڵکی کوردستان دابین بکات.\nهاوکات لە دەربازکردنی کوردستان لەو قەیرانە ئابوورییەی کە دووچاری بووبوو، رێباز حەملان رۆڵێکی باشی هەبووە و لەم هەڤپەیڤینەدا زۆر زانیاری ئاشکرادەکات لەبارەی رۆشتنیان لە حکومەت و گەڕانەوەی وەک وەزیرێکی سەربەخۆ بۆ نێو کابینەی هەشتی حکومەتی هەرێمی کوردستان. لە هەڤپەیڤینێکی تایبەت لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو دەڵێت، هەنگاوی زۆر گرنگمان بڕیوە و لە ساڵی 2019 ئەنجامی تەواوی ئەمانە دەردەکەون.\nرووداو: یەکەمجار کابینەی هەشتەمی حکومەتی کوردستان بە بەشداری فراوانی حیزبەکان پێکهێندرا و گۆڕانیش یەکێک بوو لەو بەشداربووانە. بەڕای تۆ، بەشداریپێکردنی ئەو حیزبانە لە حکومەتدا بەشێوەیەکی فراوان، بەتایبەتیش گۆڕان، کارێکی دروستبوو؟\nرێباز حەملان: بەڕای من، یەکڕیزیی نێو ماڵی کورد لە هەموو دۆخەکان، لە هەموو قۆناخەکان زۆر گرنگە و زۆر زەروورە. کابینەی هەشت کە دروستبوو نیەتی هەموو قیادەی کوردیی لەو کاتەدا، بەتایبەتی بەڕێز سەرۆکوەزیران بۆ ئەوەبوو کە جۆرێک لە یەکڕیزی، جۆرێک هەماهەنگی لەنێوان هەموو لایەنە سەرکەوتووەکان کە چووبوونە پەرلەمانی کوردستان، پێکەوە حکومەتێک دروستبکەن حکومەتێکی ئەوەندە بەهێز بێت کە رووبەڕووی هەموو دۆخەکان کە لە داهاتوودا دروست دەبوو، ببێتەوە و لە هەمووشی گرنگتر ئێمە لەو کاتەدا کە ئەم کابینەیە دروستبوو لەسەروبەندی پێکهێنانی حکومەتی نوێی بەغدا بووین، یەکڕیزیی نێو ماڵی کورد لە کابینەی هەشتدا وایکرد کە کورد لەوێش یەکڕیز بێت بۆ دروستبوونی کابینەی نوێ، کە ئەوکات بەرێز عەبادی پێکهێنا.\nرووداو: مامەڵەی نێچیرڤان بارزانی وەک سەرۆکوەزیران لەگەڵ وەزیری هەموو حیزبەکانی دیکەی ناو حکومەت چۆن بوو، بەتایبەتیش خۆت وەک ئەو کات وەزیرێکی بزوتنەوەی گۆڕان هەستت بە چی دەکرد؟\nرێباز حەملان: راستیەکەی کە تۆ داخڵی کابینەیەکی نوێ دەبیت یان بە نیسبەت ئەو کاتی بزوتنەوەی گۆڕان کە یەکەمجاربوو بەشداری لە دەسەڵات بکات و، لە پێگەیەکی گرنگی دەسەڵاتدا کە سەرۆکایەتی پەرلەمانی وەرگرت، کە لە کوردستان سێ سەرۆکایەتی هەبوو: سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان، سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی وەزیران. لە سێ سەرۆکایەتییەکەدا یەکێکیان بەدەست بزووتنەوەی گۆڕانەوە بوو. لەوەش زیاتر ئەوەبوو لە کابینەی هەشتی حکومەتی هەرێمی کوردستاندا دوو وەزارەتی سیادی گرنگ کە وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی دارایی بوون درانە بزووتنەوەی گۆڕان، واتە بزووتنەوەی گۆڕان لە جومگەیەکی گرنگی دەسەڵاتدا پێگە و مەکانەتی خۆی هەبوو. بە نیسبەت مامەڵەی جەنابی سەرۆکوەزیران، بەڕاستی هیچکاتێک بەوەی کە لە وەزیرەکانی پێش خۆمانەوە بیستبوومان لە کابینەکانی رابردوودا؛ ئەو کابینانەی کە بەڕێز کاک نێچیرڤان سەرۆکایەتی کردووە هیچکات ئەوەندە دەسەڵات لای وەزیرەکان نەبووە، بە تایبەتیش ئەو رێککەوتنە دڵخۆشکەرەی لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان لەو سەردەمەدا هەبوو وایکرد کە دەسەڵاتی زیاتر یاخود پێگەیەکی زیاتر لای وەزیرەکان هەبێت. هەر ئەو کاتەش کە جەنابی سەرۆکی هەرێمی کوردستان کاک مەسعود، کە ئەو کات سەرۆکی هەرێمی کوردستان بوو، ئێمەی وەک وەزیرەکانی گۆڕان بانگهێشتی سەرۆکایەتی هەرێم کرد و لەوێ زۆر رێزی لێگرتین و هەموو پشتیوانییەکی بۆ دەربڕین. باسی سێ قۆناخی جیاوازی لەگەڵ بەڕەحمەت بێت جەنابی کاک نەوشیروان کرد کە لە راپەڕین و لە بەرەی کوردستانی و لە نووسینەوەی دەستووردا؛ سێ قۆناخی گرنگی لەگەڵ جەنابیان بەسەر بردبوو. بۆیە هیوای خواست کە لەگەڵ ئێمەش قۆناخێکی باش کە حکومەتێکی سەرکەوتووە (بەسەر ببەن) و هەموو ئەو کەموکورتیانەی کە لە رابردوودا بزووتنەوەی گۆڕان وەک ئۆپۆزیسیۆن باسیکرد، داوای لێکردین کە بە فیعلی لە ناو حکومەتدا بەرجەستەی بکەین و ئەویش پشتیوانمان دەبێت.\nرووداو: تۆ وەک وەزیری دارایی و ئابووری، هەموو دۆسیەی دارایی و ئابووری کوردستانت لەبن دەستدا بووە؟\nرێباز حەملان: من وەک وەزیری دارایی و ئابووریی، لەوانەیە هەندێک شت کە لە تەوەقوعی خۆشمدا نەبووبێت لەبەردەستم بووە یاخود هەندێک گۆڕانکاریی کە کردوومە وەک وەزیری دارایی و ئابووریی لەوانەیە لە کابینەکانی پێشووتردا نەبووبن. بۆ نموونە، ئەمری واقیعی هەرێمی کوردستان وابووە کە لەم دەڤەرەی کە پێی دەڵێن زۆنی زەرد هەموو ئەو کەسانەی کە گۆڕاون دەبوایە لە پارتی نزیکبوونایە یان پارتی بووبنایە. لە دەڤەری ئەولاش کە پێی دەڵێن زۆنی سەوز و ئێستاش زۆرنی سەوز و نیلی ، ئەبوایە لە یەکێتی نیشتمانی و دواتریش بزوتنەوەی گۆڕان (بوونایە)، بەڵام بۆ یەکەمجار لێرە من بەڕێوەبەری گومرگی حاجی ئۆمەران کە شوێنێکی زۆر زۆر ستراتیژییە و دەروازەیەکە لە دەروازە گرنگەکانی هەرێمی کوردستان کەسێکم داناوە بزوتنەوەی گۆڕان بووە و کەسەکەش جەنابی کاک نەوشیروان بەڕەحمەت بێت ئیختیاری کردووە کە کێ دادەنرێت لەو پۆستە.ئەوە کرانەوەیەکی گەورە بوو بەڕووی کابینەی هەشت و بەڕووی وەزیرەکانی گۆڕان، بەتایبەتی کە تۆ دەسەڵاتی ئەوەندەت هەبێت کەسێک لە شوێنێکی وا گرنگدا بگۆڕیت؛ پارتییەک لابەیت و کەسێکی گۆڕان دابنێیت. بۆیە من پێموابوو دەرگایەکی باشبوو، هەم بۆ نزیکبوونەوە و هەم بۆ باشترکردنی کوردستان و هەم بۆ ئەوەی ئێمە پێکەوە ئیش بکەین، کە تۆ دەتەوێت ئیش بکەیت شەرت نیە لە چ حیزبێک بیت، شەرت ئەوەیە ئەوەی ئیشەکە دەکات ئەدای چۆنە.\nرووداو: رای نەوشیرون مستەفا لە سەر حکومەتی کوردستان چۆن بوو؟ چی بوو؟\nرێباز حەملان: بەڕەحمەت بێت کاک نەوشیروان شتێک قەناعەتی پێینەبوایە قەت نەیدەکرد و هیچ هێزێکی دەرەکی و ناوخۆییش نەیدەتوانی تەئسیر لەو بکات یاخود لە ژێر هیچ زەختێکدا هیچ ئیشێک بکات. بۆیە بەشداریکردنی نەوشیروان مستەفا یاخود قەراردانی نەوشیروان مستەفا بۆ ئەوەی بزووتنەوەی گۆڕان بەشداری لە حکومەت بکات بەوپەڕی قەناعەت و دیراسەکردنەوە بوو و بەوپەڕی ئامادەباشیشەوە بووە. زۆرجار باسی رێبازی نەوشیروان مستەفا کە بەڕاستی من بە شانازییەوە باسی دەکەم، دەکرێت. ئێستا ئەگەر بچینە مەکۆی سەرەکی بزوتنەوەی گۆڕان لە شاری سلێمانی لە گردی زەرگەتە بەشێکی زۆر لەو گوتە جوانانەی کە جەنابی کاک نەوشیروان گوتوویەتی، بۆ نموونە لەسەر حکومەت ئێستاش لە مەکۆی سەرەکی هەڵواسرە و دەڵێت "حکومەتی هەرێمی کوردستان وەک قەڵایەکە و بەرهەمی سەد ساڵی خەباتی گەلەکەمانە. ئێمە رەخنەمان زۆر لێی هەیە، بەڵام سێ رێگامان لەبەردەستە: یان بیڕوخێنین یان بێدەنگ بین یان شوێنە خراپەکانی چاک بکەینەوە. هەر لە کۆتایی وتەکەیدا جەنابی دەڵێت بۆیە ئێمە بڕیارمانداوە بەشداربین لە چاککردنەوەی شوێنە خراپەکان". مانای ئەوەیە رێبازی نەوشیروان مستەفا بۆ رووخاندنی ئەم حکومەتە و لەناوبردنی ئەم حکومەتە نەبووە.\nرووداو: ئەی ئامانج چییە لە ناشیرینکردنی حکومەت؟\nرێباز حەملان: من پێموایە، ئێستا بەڕەحمەت بێت جەنابی مام جەلالیش نەماوە. هەندێک کەس لەوێش یاخود لە گۆڕانیش کە کەسێک لە ژیاندا نەمابێت تەنیا کارە باشەکانی باشترە بڕۆیت. تۆ ئەڵێی من لە سەر رێبازی ئەو بەردەوامم، بەڵام لەملاوە شتێک دەکەیت. من پێموانیە ئەوە لەگەڵ ئەو رێبازەی ئەودا گرتویەتەیەبەر...\nرووداو: پێتوایە ئەوەی ئێستا هەندێک بەرپرسی گۆڕان یان کاراکتەرەکانی ناو حکومەت دەیکەن، ئەمە لادانە لەو رێبازە؟\nرێباز حەملان: من پێموانیە سەرکردایەتی گۆڕان بەو شێوازە بیریانکردبێتەوە، بەڵام هەندێکجار کەسانێک لە ناو بزوتنەوەی گۆڕان لەوانەیە بە ئاراستەیەکی دیکەیدا بەرن. ئەگینا وەک سەرکردایەتی لە کۆبوونەوەکانی نێوان وەفدی پارتی دیموکراتی کوردستان و، وەفدی یەکێتی نیشتمانی کوردستان کە چوونەتە لای بزوتنەوەی گۆڕان یاخود بزوتنەوەی گۆڕان هاتبێت، بەراستی هەردوولا لە ئەنجامی کۆبوونەوەکان ئاسوودە بوون لەگەڵ یەکدی. تەفاهومێکی باش هەبووە. بۆیە کاتێک کە تۆ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان یاخود هەندێک پەرلەمانتار وتارێک، لێدوانێکی جیاواز دەبیستیت، پێموایە برادەران خۆیشیان تووشی سەرسوڕمان دەبن لەو وتاری ئەو برادەرانە.\nرووداو: تۆ ئەوکات و ئێستاش یەکێکی لە ئەندامانی ئەنجوومەنی نەوت و غاز، لەوکاتەوە و ئێستاش بە تەواوی ئاگاداری دۆسیەی نەوت و غازی هەرێمی کوردستانیت؟\nرووداو: ئێمە 5 کەس ئەندامی ئەنجوومەنی نەوت و غازی هەرێمی کوردستانین، کە ئەوانیش بەڕێز کاک نێچیرڤان بارزانی، بەڕێز کاک قوباد تاڵەبانی، وەزیری سامانە سرووشتیەکان، وەزیری پلاندادان و بەندەش وەکو وەزیری دارایی و ئابووری. سکرتێری ئەنجوومەنی نەوت و غاز هەیە کە لەهەمان کاتیشدا سکرتێری ئەنجوومەنی وەزیرانیشە. ئەو ئەنجوومەنە کۆدەبێتەوە لەسەر ئەو داهاتەی لەماوەی مانگێکدا پەیداکراوە یاخود لەماوەی چەند مانگێکدا پەیداکراوە تێكڕایەکەی وەردەگیرێت. لەوێ کۆمەڵێک بڕیار دەردەچێت دوای ئەوەی ئەو ئەندامانەی ئەنجوومەنی نەوت و غاز واژووی لەسەر دەکەن ئینجا لە ئەنجوومەنی وەزیران دادەبەزێنرێت و گشتاندنی پێدەکرێت. وەزارەتەکانیش هەریەک بەپێی تایبەتمەندی خۆی جێبەجێی دەکات. کارەکانی دیکە لەبارەی ئەوەی ئاگاداریم یان نا، ئێمە ئێستا کۆمپانیای دیلۆیتمان هەیە، کە راپۆرت بۆ هەر 5 ئەندامەکەی ئەنجوومەنی نەوت و غاز دەنێرێت، کە سکرتێری ئجوومەنی نەوت و غاز رێکی دەخات. ئەم راپۆرتە تەواوی داهات، تەواوی خەرجی، تەواوی ئەو پێداویستیانەی کە بەکارهێنراوە، تەواوی بەرهەمهێنانی نەوت بە فرۆشتنی لە رێگەی بۆرییەوە یان لە رێگەی تەنکەرەوە هەمووی دیاریی دەکات، هەموو ئەمانە بەراپۆرت بۆمان دێت و رەخنە و تێبینییەکانمان لەوبارەیەوە دەدەین، دوایی دێتەوە ئەنجوومەنی وەزیران دواتریش ئینجا بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان بڵاودەکرێتەوە.\nرووداو: هەر لەسەرەتاوە کە لەناو حکومەت بووی وەکو وەزیری دارایی ئەوکاتە رەوانشاد نەوشیروان مستەفا لە ژیاندا مابوو، ئێوەش لە حکومەت دابوون، دەمەوێت بلێم نەوشێروان مستەفا تاوەکو چەند لە کاری وەزیرەکانی بزوورتنەوەی گۆڕان رازی بوو؟\nرێباز حەملان: هیچ کاتێک هەرمرۆڤێک ئیشێک یان پۆستێکی هەبێت بڵێیت 100% سەرکەوتووە ئەمە راست نییە، بەڵام بەشێکی باش لە ئەدای ئێمە رازی بوو. هەروەها کێشە و گرفتمان لەناوخۆ هەبووە وەکو هەر حیزبێک، وەکو پەرلەمانتارەکانیش هەندێکیان لەسەر یەکێک لە وەزیرەکان یان چەند دانەیەکیان، هەڵبەتە زۆرتر لەسەر بەندەبووە لەبەر ئەوەی من وەزیری دارایی بوومە و خۆشمان لەگەورەترین قەیرانا بووین. مووچە دواکەوتبوو کێشە هەبوو، چەندجار فشاری زۆر لەمن دەکرا، چەند جارێک سەردانی جەنابیانمان دەکرد. وەک هەمیشە رۆژانی پێنجشەممە کە دەگەڕاینەوە بۆ سلێمانی پرسیاری دەکرد، ئێمە باسی کار و چالاکییەکانی خۆمان دەکرت. ئەو رەخنە و تێبینیانەی جەنابی لەسەر ئێمەی هەبوو پێمانی دەگوت. ئەو هەمیشە جەختی لە یەک شت دەکردەوە لە ئەدای هیچ کەسێک وەزیر بێت، پەرلەمانتاربێت یان لەناو حیزبدا بێت لەسەر ئەساسی وتی وتی بڕیاری نەدەدا. لەسەر شتی بەڵگەدار بڕیاری دەدا و لەبارەی ئەو ئەدایەشەوە خۆی لێکۆڵینەوەی دەکرد، نەک بەوشێوەیەی کێ چی وت و کێ چی نەوت. لە داراییش جا تۆ لە گۆڕان بی یەکێتی بی یان پارتی، کە تۆ پارەت لەبەر دەستبوو یاخود کەسێک بووی ئیشی پارەت لەبەر دەستبوو رۆژانە تووشی ئەوەدەبیت کەوا خەڵکی داوای شتت لێدەکات و تۆ نایکەی، ئەو لەسەر ئەو شتە شەخسیەی خۆی بڕیار لەبارەی تۆوە دەدات، لەسەر ئەوە بڕیار نادات تۆ بەگشتی چی بۆ خەڵکی دەکەیت. بۆیە پێموابوو تاڕادەیەکی باش لە کارەکان رازی بوو، پشتیوانمان بوو، ئامۆژگاری دەکردین، لەکوێیا هەڵەیەکمان بکردایە زوو بۆی راست دەکردینەوە.\nرووداو: چۆن بوو تۆ گەڕایتەوە ناو حکومەت و وەزیرەکانی دیکەی گۆڕان نەگەڕانەوە، خۆت بووی بە پارتی؟\nرێباز حەملان: پرسیارێکە زۆر زۆرم پێ خۆشە کە جەنابت لەمنت کرد. یەکەم، من نەبووم بە پارتی. دووەم، جۆرێک لە فکرەیەک دروستبووە کە تۆ پارتی بی یان یەکێتی بیت عەیبەیە. ئەگەر پارتی و یەکێتی عەیبەن بۆچی ئەو حیزبانە بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدان دانوستاندنیان لەگەڵدا بکەن بۆ ئەوەی بێنەوە ناو حکومەت یاخود بەشداربن لە حکومەت، یاخود لەسەر سادەترین شت دانیشتنیان لەگەڵ دەکەن. ئەو قسانەی لەو کۆبوونەوانە لەگەڵ پارتی و یەکێتی دەیکەن بەداخەوە هەندێکی ئەوەنییە کە لە راگەیاندنەکان و لەدەرەوە بڵاودەکرێنەوە. گەڕانەوەی منیش بۆ ناو حکومەت لەسەر کۆمەڵێک ئەساس بووە، وەکو کەسێکی سەربەخۆ گەڕاومەتەوە بۆ ناو حکومەت. خۆم لەناو پەرلەمانی کوردستان و لەسەر پشکی بزووتنەوەی گۆڕان و وەک وەزیری دارایی و ئابووری سوێندم خواردووە، لەڕاستیدا لە حکومەت ئێمە وەکو مۆڵەتێک پێماندرابوو، کە خۆی کێشەکە لەگەڵ حکومەت نەبووە. هیچ کات سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کێشەی لەگەڵ وەزیرەکانی بزووتنەوەی گۆڕان نەبووە. چەندینجاریش ئەمەی وتووە، بەڵام کێشەکە لەناو پەرلەمانی کوردستاندا بوو، ئەو ناتێگەیشتنە دروستبوو لەنێوان بزووتنەوەی گۆڕان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان و یەکگرتووی ئیسلامی و کۆمەڵی ئیسلامی، کە لەسەر یاسای سەرۆکایەتی هەرێم بوو، لە کۆتاییدا لەبەر ئەوەی سەرۆکایەتی پەرلەمان لەلای بزووتنەوەی گۆڕان بوو تەنها بزووتنەوەی گۆڕان دوورخرایەوە، ئەگینا ئەو حیزبانەی دیکەش هەمان فیکرەیان هەبوو کە ئێمە لەسەر یاسای سەرۆکایەتی هەرێم هەمانبوو. ئەوەشی جێگەی سەرسووڕمانە ئەوەیە دووساڵ پەرلەمانی کوردستان پەکخرا و ئەم هەموو کێشەیە لە کوردستاندا روویاندا، نائارامی و ناسەقامگیری لەسەر یاسای سەرۆکایەتی هەرێم بوو دروستبوو، کەچی یاساکە ئێستا بە هەفتەیەک تێشپەڕێنرا و ئەم هەموو کێشەیەش رووینەدا، هەر هەمان بزووتنەوەی گۆڕان و پارتی دیموکراتی کوردستان بوون و من هیچ شتێکی جیاوازم نەبینی. کە ئەمە هەر بەو سادەییە دەکرا، بۆ هەر لە ساڵی 2015 نەکرا؟ بۆ ئەم خەڵکە تووشی ئەو کێشەیە کرا؟\nرووداو: بۆچی نەکرا؟\nرێباز حەملان: دیار نییە هۆکارەکەی چییە کە نەکراوە، بەڵام هەقە ئەو پرسیارە لە بزووتنەوەی گۆڕان و لەو حیزبانە بکرێت، بۆ ئەوکات نەتانکرد بۆ ئێستا دەکرێت. هەر هەمان یاسابوو، هەر ئەو یاسایەبوو کە وایلێکرا. سەبارەت بەگەڕانەوەی من بۆ ناوحکومەت، من لە 12-10-2016 دوای تێپەڕبوونی ساڵیک بەسەر ئەوەی لە حکومەت دوورخرابووینەوە یادداشتێکم نووسی بۆ ژووری حکومەت و پەرلەمان لە بزووتنەوەی گۆڕان، گوتم؛ ئەوە ساڵێکە ئێمە دوورخراوینەتەوە کاتی ئەوەیە ئێمەی وەزیرەکانی بزووتنەوەی گۆڕان بەڕەسمی دەستلەکارکێشانەوەی خۆمان لە حکومەت رابگەیەنین. بەڕێز مستەفای سەید قادر، کە سەرۆکی تیمی بزووتنەوەی گۆڕان بوو لە حکومەت گوتی؛ پێمباشە کۆبوونەوەی هەموو تیمەکانی حکومەت دروستبێت بە بەڕێوەبەرە گشتییەکانیشەوە، کۆبوونەوەیەکی فراوان رێکخرا و بەکۆی دەنگ، کە ئەوکاتە کاک نەوشیروان لە لەندەن بوو کاک عومەری سەید عەلی سەرپەرشتی کۆبوونەوەکەی دەکرد گوتیان نەخێر نابێت ئێمە لە حکومەت بکشێینەوە. بەهیچ شێوەیەک ئەمە ئەجێندایەکی باش نییە لە حکومەت بکشێینەوە.\nرووداو: بۆچی پێیان باش نەبوو لە حکومەت بکشێنەوە؟\nرێباز حەملان: لەبەر ئەوەی گوتیان لەوانەیە پارتی ئەوەی پێ خۆشبێت لە حکومەت بکشێینەوە. گوتیان بۆ لە پرۆسەکە بکشێینەوە کێ نالێ لە داهاتووا ئەوە چارەسەر نابێت. لەکاتێکدا وردە وردە ئێمە دوور دەکەوتینەوە و ماوەی حکومەت کەم دەبوویەوە. بەشێوازێک بوو من وام لێهات گوتم لەوانەیە من شتێکی زۆر هەڵەم کردووە کە پێشنیازی کشانەوەم لە حکومەت کردووە، بۆیە رەتیان کردەوە. بۆ ساڵی دوای ئەوە من کاتێک هاتمەوە، کە بزووتنەوەی گۆڕان بڕیاریدا لەگەڵ یەکگرتووی ئیسلامی و کۆمەڵی ئیسلامی لە پرۆسەی حکومەت بچێتە دەرەوە. سەیرم کرد حکومەت لە دۆخێکی هێندە نالەبارابوو کە بەغدا هیچ مامەڵەیەکی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان نەدەکرد، هیچ کاتێک نوێنەرەکانی حکومەتی هەرێمی نەدەبینی و رەتیدەکردەوە. چونکە دوای ریفراندۆم بوو. لەلایەن وڵاتانی هەرێمییەوە دژایەتی حکومەت دەکرا، دەرگاکانمان لێ داخرابوون، فڕۆکەخانەکان داخرابوون، لە دۆخێکی زۆر ناهەمواردابووین، لەوەش ناخۆشتر دۆخێکی دارایی زۆر خراپ دەگوزەرا. چونکە وەزیری لێ نەبوو کۆمەڵێک کێشە هەبوو. خاڵێکی گرنگ هەبوو لەمانە، ئەویش ئەوەیە ئەگەر نیشتمانپەروەری و وڵاتەکەت خۆش دەوێت لەکاتی خۆشی و پارەبوون و لەکاتی بوونی پشتیوانی، هەموو کەس دەتوانێ بێت پۆست وەربگرێت و ئیدارەی شتەکان بکات. چونکەهەمووشتێک لەبارە، بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە شان بدەیتە بەر بەرپرسیارییەتییەک کە قورس بێت. ئەوەشی کە داوای لەمن کردووە بگەڕێمەوە سەر کارەکەم سەرۆکوەزیران بووە کە لەسەرەتای کارەکەم لە 2015 کە لەپۆستەکەم دوورخرامەوە دوای مانگێک جەنابی سەرۆکوەزیران پەیوەندی پێوەکردم کە ئێمە پێویستمان بە وەزیری دارایی هەیە.\nرووداو: داواکەت قبووڵکرد؟\nرێباز حەملان: نەخێر قبووڵم نەکرد، لەوبارەیەوەش بزووتنەوەی گۆڕانم ئاگادار کردەوە کە داوایەکی وا کراوە. ئەو برادەرانە بۆم باسکردوون کە چەند جارێک پەیوەندیم پێوەکراوە. لەم دۆخەیا بەڕێز کاک نێچیرڤان و بەڕێز کاک قوبادیش بە سیفەتی جێگری سەرۆکوەزیران پەیوەندییان پێمەوەکردووە کە بگەڕێمەوە، بۆیە شتەکە ئاوا بووە. دووەم مرۆڤ بەقسەکردن و بەوتاردان ناتوانێت بەشداریی بکات لە گۆڕانکاری، بەڵکو بەکردەوە دەکرێت. من نالێم 100% بەڵام بەشێكی ئیشەکانم ئەوە دەڵێن کەمن گۆڕانکاریم کردووە. من کە گەڕامەوە مووچە 50%ی پاشەکەوت کرابوو، کە گەڕامەوە دۆخێكی زۆر ناهەموار هەبوو، زەختێکی زۆر هەبوو، ئێستا ئێمە لە چ دۆخێکداین. تۆ سەیری ساڵێک لەمەوپێش بکە حکومەت هاتووەتە چی؟ من ناڵێم ئەمە هەمووی هەوڵی من بووە، بە تەئکید هەوڵی یەکەمی هی جەنابی سەرۆکوەزیران و جێگری سەرۆکوەزیرانە، بەڵام ئەوە هی یەکێتی و پارتییە کە بەس ئەوان لە حکومەتەکەدا مانەوە و شانیان دایە بەر بەرپرسیارێتی، بەڵام منیش بەشداربووم لە بەشێکی زۆر لەمەدا.\nرووداو: ئێستا داهاتی گشتی هەرێمی کوردستان چەندە؟\nرێباز حەملان: داهاتی هەرێمی کوردستان لەبەر چاوی خەڵکی کوردستان روونە کە دوو سەرچاوەی داهاتمان هەیە، کە داهاتی نەوتی و داهاتی دیکەمان هەیە. داهاتی نەوتیمان رۆژانە 350 هەزار بەرمیل نەوتە و بە 10 دۆلار کەمتر لە نرخی برێنت دەیفرۆشین. لەبەر چەندین هۆکار لەبەر ئەوەی ئێمە دەوڵەت نین، لەبەر کۆمەڵێک پێداویستی رۆژانە کە لەوانەیە بۆ ئێمە قورستر بووبێت.\nرووداو: ئەی ئێستا بە چەند دەیفرۆشن، کە ئێستا نرخی هەربەرمیلێک نەوت 67 دۆلارە؟\nرێباز حەملان: هەر بەرمیلێک نەوت بە60 بۆ 67 دۆلار دەفرۆشین، کە دەکاتە نزیکەی 600 ملیۆن دۆلارێک، لەوپارەیە نزیکەی 320 ملیۆن دیناری دەدرێتەوەزارەتی دارایی و ئابووری بۆ پێدانی مووچە، ئەوەی دیکەش دەدرێتەوە بە قەرزی ئەو کۆمپانیایانەی نەوتیان بەرهەمهێناوە، بەشێکیشی دەدرێتەوە بەو کۆمپانیایانەی کە پێشەکی پارەی نەوتیان داوە. دوو خاڵ زۆر گرنگە کە بەڕێزت ویستت باسی بکەیت، باسی قەرزت کرد.\nرووداو: ئەم قەرزە تاکەی هەر دەدرێتەوە؟\nرێباز حەملان: قەرز دامەزراوەیەکی لەناو ئەنجوومەنی وەزیران بۆ دروستکراوە، بەناوی ئیدارەدانی قەرز، کە لەداهاتوودا دەهێنرێتەوە بۆ وەزارەتی دارایی و ئابووری. بڕێکی زۆر لەو قەرزانە دراوەتەوە. بۆ نموونە ئێمە تاوەکو ئیستا لە داهاتی نەوت 320 ملیۆن دۆلار قەرزی بانکە ئەهلییەکانمان داوەتەوە، کە ئەوە زۆر گرنگە بۆ ناوبانگی هەرێمی کوردستان لە ئاستی دەرەوە. سەیری بانکەکان دەکەیت لە تورکیاوە هاتوون، لە لوبنان و لە دەرەوە هاتوون، کە بانکێکی نێودەوڵەتی هەبوو پارەی لەلای حکومەتی هەرێم بوو ئەوە بۆ ناوبانگی حکومەت خراپە. ئێمە ئێستا جەنابی سەرۆکوەزیران رەزامەندی لەسەر 100 ملیۆن دۆلاری دیکەش دەربڕیوە کە بدرێت بەو بەڵێندەرانەی بەشێکی کەم لە پڕۆژەکانیان ماوە و تەواو نەکراوە بۆ ئەوەی تەواوی بکەین یاخود هەندێک پڕۆژە هەیە تەواو بووە و پارەکەیمان نەداوە. وادەکەین لە داهاتوویەکی نزیکدا بازاڕ ببووژێتەوە.\nرووداو: بەمەزندەی ئێوە چەندی دیکە پێویستە بۆ ئەوەی قەرزەکان ساف بکرێت؟\nرێباز حەملان: حەزدەکەم ئەوە بڵێم ئێمە لەکوێ بووین و هاتووینەتە کوێ، ساڵێك لەمەوبەر لەدوای ریفراندۆم ئێمە هەموو دەرگاکانمان لێ داخرا. هەموو وڵاتەکان دژمان بوون، عێراق ئەیوت ئێوە نەمێنن من مامەڵە لەگەڵ پارێزگاکان دەکەم. ئیستا ئێمە فڕۆکەخانە و دەروازەکانیشمان کراوەتەوە. کۆنسوڵخانەکان هەموویان وەکوجاران بەزیادەوە ئیشەکانی خۆیان دەکەن. لە هەمووی گرنگتر لەدوای ریفراندۆم وەزیری بازرگانی عێراق و ئیرانمان هێنا لە هەولێر کۆنفرانسێکی بووژانەوەی کەرتی ئابووری بەڕێوەچوو. بۆ ئەوەی جەنابت و خەڵکی کوردستانیش دڵنیابن ئێمە هەوراز و نشێوی زۆرمان بینی. ئێستا بەرەو سەرکەوتن دەڕۆین زۆر زۆر لە قەرزەکان دراونەتەوە.\nرووداو: ئێستا داهات باشە؟\nرێباز حەملان: داهات باشە، بەڵام ئێمە تاوەکو ئەو قەرزانە ساف نەکەین ناتوانین بچینە ئەو رێژەیە و بچێنە قۆناخی دووەم.\nرووداو: کە ئێوە دەڵێن داهات تاوەکو ئەندازەیەکی باش باشبووە، دەمەوێت بپرسم ئەی بۆچی تاکو ئێستا پاشەکەوتی مووچەی فەرمانبەران هەرماوە؟\nرێباز حەملان: ئەگەر مووچەی تەواوی هەرێمی کوردستان بدەین دەبێت 880 ملیار دینار هەموو مانگێک بدەین. ئێستا هەموو مانگێک 725 ملیار دینار ئەدەین بەو پاشەکەوتەی ئێستا هەیە، کە نزیکەی 30%ی پاشەکەوت کراوە، کە جاران 50% و زیاتریشی تێدابوو. لە رۆژی یەکەمەوە کە دەستکاری پاشەکەوتمان کرد و بەشێکیمان چاککرد، بەشێكی پشتیوانی ئێمە ئەو داهاتەیە کە لەبەغداوە دێت، کە هەموو مانگێک 317 ملیار دینار دەنێرێت. لە وەزارەتی سامانە سرووشتیەکانیش 378 ملیار دینار بۆ مووچە دێت و ئەوەی دیکەش لە داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان دابینی دەکەین، کە گومرگ و زەریبە و رسووماتی فەرمانگەکانە. بەڵام بیرمان نەچێت داهاتیش باش بووبێت ئێمە خەرجیمان هەیە، خۆ هەر مووچە نییە. جاری دیکەش باسمکردووە کە دەڵێی داهات باشبووە خەڵک بەس بیری لەلای مووچەیە. 683 هەزار فەرمانبەرمان هەیە. 700 هەزار خانەنشینی سەربازی و مەدەنی، کەسوکاری سەربەرزی شەهیدان، کەمئەندامان و چاودێری کۆمەڵایەتی ئەمانەشمان هەیە. ئەمە نزیکەی ملیۆنێک و 380 هەزار کەس مووچە وەردەگرێت، بەڵام لە هەرێمی کوردستان زیاتر لە 5 ملیۆن کەس دەژیت. کە بیر لە ژیانی خەڵک دەکەیتەوە بەس بیر لە ژیانی مووچەخۆر ناکەیتەوە، ئەی بەڵێندەر، کاسبکار، بازاڕ، ئەی هاونیشتمانی؟\nرووداو: کەی هەرێمی کوردستان دەتوانێت ئەو پاشەکەوتەی مووچە بەتەواوەتی هەڵبگرێت، دەبێت داهات بگاتە چەند ئەم بڕیارە بدات؟\nرێباز حەملان: دەبێت داهاتەکە بگاتەوە ئەو رێژەیەی کە ئێمە لە ساڵی 2015 پێمان بوو بۆ ئەوەی بتوانین پێی بژین، بۆنمونە بەغدا لە ساڵی 2015 هەندێکجار دوو مانگ جارێک بودجەی حاکیمە و سیادەی دەنارد، بەڵام ئێستا هیچ شتێک نانێرێت. لە ساڵی 2014ەوە بەشە بودجەمان بڕاوە. ئەوەی خۆمان لەسەر پێی خۆمان وەستاندووەتەوە ئەو سیاسەتی داراییەیە کە هەرێمی کوردستان پیادەی دەکات. ئەگینا ئەگەر باسی سەرچاوەی دەرەکی بکرێت هیچ پشتوانییەک ناکرێین. ئێمە ملیۆن و نیوێک ئاوارە بەخێو دەکەین. باشە رەنگە خەڵکی بڵێت ئەو ئاوارانە یوئێن یان رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان پشتیوانیان دەکەن، باشە مەسەلەی ئەمنیەتیان، ئاوەڕۆیان، بابەتی دابینکردنی ئاویان، رێگاوبانیان، مەکتەب و خەستەخانەیان و دەرمانیان، هەمووی ئێمە وەکو حکومەتی هەرێمی کوردستان دابینی دەکەین. خەڵکی هەقی خۆیەتی کە گلەیی لە کەمی کارەبا دەکەن، بەڵام باوەڕ بکە ئێمە هەموو مانگێک 112 ملیار دینار دەدەین بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا، بۆ پێداویستی کارەبا.\nرووداو: ئەی ئەو کارەبایەی دەفرۆشرێت بە خەڵک، پارەکەی نایەتەوە؟\nرێباز حەملان: پارەکەی هەمووی نایەتەوە، یاخود بەچەک دێتەوە هەمووی بە نەقد نایەتەوە، 25%ی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان پارەی کارەبا دەدەن.\nرووداو: هەر لەسەر مووچە دەوەستم، هەندێک خەڵک هەن کە موستەهەقن، خاوەن پێداویستی تایبەتن خەڵکێکی لەوبابەتە پێویستییان بە مووچەیە، بەڵام مووچەکانیان بڕاوە، وەزیری کارو کاروباری کۆمەڵایەتی کە لەسەر پشکی یەکگرتوو بوو کشایەوە، دەڵێت؛ بە بڕیاری سەرۆکوەزیران مووچەی ئەوانە بڕاوە. دەمەوێت بزانم ئەم بڕیارە چۆن بووە؟\nرێباز حەملان: سەرۆکوەزیران لە هەموو کۆبوونەوەیەکدا بەناوی جەنابی و جەنابی جێگری سەرۆکوەزیران سیاسەتی گشتی حکومەت باس دەکات. لەو ماوەی رابردوودا و چی بووە باسی دەکات. باسی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ دەرەوە لەگەڵ بەغداد کە دۆخمان چۆنە، دواتر دەرفەت بە وەزیرەکان دەدات بۆ ئەوەی باسی وەزارەتەکانی خۆیان دەکەن. ئەوە وەزیرەکانن پێشنیاز بۆ سەرۆکوەزیران دەکەن کە وەزارەتەکەیان کێشەیەکی هەیە بەدواداچوونێکی هەیە پێویستی بە رای ئەنجوومەنی وەزیرانە بڕیاری لێوەبدات. سەرۆکوەزیران لە هیچ وەزارەتێک بڕیارێکی دەرنەکردووە تا لە وەزارەتەکەوە تەواو دیراسەت نەکرابێت. لە 5-4-2016ـەوە ئەو بڕیارە دراوە، ئەم بڕیارە بەڕێز سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران بردوویەتیە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیران لەسەر دووبابەت، کە چاودێری کۆمەلایەتی خێزان و کەمئەندامانە. لە هەردوو بابەتەکە باسی ئەوەکرا کە گەندەڵی کراوە، ناعەدالەتی کراوە. بۆنموونە خێزان هەیە کە حکومەتی هەرێمی کوردستان پارەی بۆ بڕیوەتەوە ئافرەت هەیە مێردی نەماوە یان وازی لەمێردەکەی هێناوە یاخود جیابوونەتەوە و دوایی شوی کردووەتەوە. ئەمان داوایانکردووە کاکە دەبێت ئەوە ببڕدرێت، ئەمە بۆ نموونە. یاخود لە کەمئەندامان باسی ئەوە کراوە هەیە 50%ی بۆ دیاریکراوە و هیچ کەمئەندامیش نییە. بۆیە لەسەر پێشنیازی وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی لیژنەیەک لە ئەنجوومەنی وەزیران پێکهێنراوە و سەرۆکوەزیران ئیمزای لەسەر پێکهێنانی لیژنەکە کردووە نەک لەسەر بڕینەکەی و گوتوویەتی ئەم لیژنەیە با دیراسەتی هەردوو بابەتەکە بکات.\nرووداو: ئەی بۆ بڕاوە؟\nرێباز حەملان: سەرۆکوەزیران داوایکردووە دیراسەی هەردوو بابەتەکە بکەن و ئەنجامەکەیمان بۆ بێننەوە بۆ ئەوەی بزانین بە دەقیقی ئێمە مووچەی چەند کەس دەدەین. بەهیچ شێوەیەک نەبڕاوە، بەڵکو وەستێنراوە تاوەکو ئەنجامی لیژنەکە دێتەوە.\nرووداو: ئێستا داهاتی نەوت مانگانە لەکاتی خۆیدا دەگاتە دەست وەزارەتی دارایی؟\nرێباز حەملان: بەتەیکید، ئێمە لەبەر ئەوەی کێشەی بانکیمان هەیە لە حكومەتی هەرێمی کوردستان، بۆیە لەرێگەی بانکی ئەهلییەوە ئەم پرۆسەیە دەکرێت، بەڵام پرۆسەکە لەچاو رابردوو زۆر جیاوازە. ئێستا مانگانە ئەو پارەیەی کە دێتەوە هەرێمی کوردستان لەژێر چاودێری لیژنەیەکدایە و لەژێر چاودێری وەزارەتی دارایی و ئابووریدایە. وەکو بۆ جەنابت و بینەرانیشم روونکردەوە هەموو ئەو داهاتە نایەتەوە هەرێمی کوردستان. بەشێكی هەر لەدەرەوە لە فرۆشتنی کۆمپانیاکانی نەوتەوە دەچێتە سەر ژمارە حیسابی ئەو کۆمپانیایانەی کە ئێمە قەرزاریانین. ئەوە نییە پارەکەی بێتەوە کوردستان و دیسان ئێمە بیاندەینەوە. چونکە ئەم هێنان و بردنە لەسەر حکومەتی هەرێمی کوردستان زۆر دەوەستێت بەهۆی ئەوەی حیسابی بانکی (سو)ی دەچێتەسەر. بۆیە ئێمە کولفەیەکمان گەڕاندووەتەوە کە هەر لەدەرەوە دەدرێتەوە. تەنیا ئەو بەشە دێتەوە کە دەیدەین بە مووچە.\nرووداو: ماوەیەک سەرۆکوەزیران تیمێکی راسپاردبوو بۆ ئەوەی لە وەزارەتی دارایی چاکسازی سیستەماتیک بکەن، ئیشی ئەم تیمە گەیشتووەتە کوێ؟\nرێباز حەملان: ئیشی ئەم تیمە هەنگاوی زۆرگرنگ و باشی بڕیوە. رێکخستنەوەیەکی باشی بە وەزارەتی دارایی و ئابووری کردووە. سیستەمی ئەلیکترۆنیمان دەستپێکردووە کە گرنگترین بابەتە لە حکومەتی هەرێمی کوردستان و لە دارایش. بەشێکی زۆری گومرگ و دەروازەکانمان کردووە بە سیستەمی ئەلیکترۆنی. بەشێکی زۆری باجەکانمان کردووە. ئێستا لە بانکەکان خەریکین کە سیستەم بۆ بانکەکان دادەنێین. جاران وەزارەتی دارایی سیاسەتی دارایشی دەبرد بەڕێوە و ئیدارەی سیولەشی دەکرد. ئێستا سیولەمان بۆ بانکی مەرکەزی وازلێهێناوە. لقی بانکی مەرکەزی ئێستا لەهەولێرە ئەو ئیدارەی سیولەمان بۆ دەکات. ئێمە وەکو وەزارەتی دارایی و ئابووری تەنیا ئیدارەی مالی ئەم وڵاتە دەکەین. چونکە ئەگەر لەرابردووا ئەمە هەبووایە ئەم قەرزی بانکە ئەهلیانە نەدەهات بۆلای حکومەت. ئێستا بۆ نمونە هەر سەیارەیەک کە داخیلی هەرێمی کوردستان دەبێت ئێمە دەزانین چی داخیل بووە، تەعریفەکەی چییە نرخەکەی چییە. بۆیە هەنگاوی زۆر گرنگمان بڕیوە و لە ساڵی 2019 ئەنجامی تەواوی ئەمانە دەردەکەون.\nرووداو: دەمەوێت لەسەر پڕۆژەیاسای چاکسازی حکومەتی لێت بپرسم کە چووە پەرلەمان بەڵام پەسەند نەکرا، کە دەیتوانی پاشەکەوت هەلبگرێت، بۆچی پەسند نەکرا؟\nرێباز حەملان: ببوورە کاک شاهۆ بامن شتێک بۆ جەنابت راست بکەمەوە، ئەم یاسایە پەسندکرا و دەنگیشی پێدرا هەموو شتێکی تەواو بوو، کە بوو بە خۆپیشاندان و کۆبوونەوە و گردبوونەوەی لەسەر دروستبوو سەرۆکایەتی پەرلەمان دیسان یاساکەیان گەڕاندەەوە بۆ هۆڵی پەرلەمان. ئەگینا یاساکە کۆتایی هاتبوو. لەبەرژەوەندی هەرێمی کوردستان بوو.\nرووداو: بەڵام چەند فراکسیۆنێک لەگەلی نەبوون؟ فراکسیۆنی یەکێتی بە ئاشکرا دەڵێ ئێمە لەگەڵی نەبووین، بۆنمونە یەکێک لەپاساوەکان ئەوەیە بودجەی وەزارەتی ناوخۆ خانەنشینی دەبوو بە 200 هەزار دینار، کە زۆر کەمە.\nرێباز حەملان: بۆماوەی دوو هەفتە لە بەیانی تاوەکو شەوێکی درەنگ بەندە وەکو وەزیری دارایی و ئابووری، د. ئامانج وەکو سکرتێری ئەنجوومەنی وەزیران، کاک کەریم سنجاری وەکو وەزیری ناوخۆ، نوێنەری وەزارەی کاروکاروباری کۆمەڵایەتی، بەڕێز مامۆستا مەحموود وەکو وەزیری شەهیدان و کاروباری ئەنفالەکان هەموومان لەوێ بووین. لەگەڵ پەرلەمان رۆژانە لە کۆبوونەوەکاندا لەگەڵیان بووین. پرسیاریان هەبوو وەڵاممان داونەتەوە. لەکۆتاییدا ئەم پڕۆژەیاسایە بە کۆی دەنگ تێپەڕی و بە زۆرینەی دەنگیش رۆیی. واتە دوای ئەمە ئەم رەخنانە دروستبوو وەلا ئێمە رەخنەمان هەیە. ئەی ئەوکاتەی کە لەوێ بووین بۆ گفتوگۆکان نەکرا. بۆ لەمیانەی گفتوگۆکاندا ئەم قسانە نەکرا. خۆ هەمووی دیراسەکرا بڕگە بەبڕگە و ماددە بە ماددە خوێندراوەتەوە و لەسەر کۆی بڕگە و ماددەکان گفتوگۆ کراوە ودەنگی لەسەر دراوە، ئینجا بە کۆی یاساکەش دەنگ دراوە. بۆیە من پێم سەیرە لەسەر ئەوە، ئەگەر ئەم یاسایە تێپەڕێنرایە بڕی 100 ملیار دینار بۆ حکومەت دەگەڕێندرایەوە. بەوەش زۆر بەئاسانی پاشەکەوتی مووچە نەدەما.ئێستاش ئەوان دەڵێن ئێمە ئامادەین بۆ کۆبوونەوە، بەڵام وەزیری دارایی ئامادە نەبووە. بەڵام من بچم بۆ پەرلەمان ئەمان دوو بابەت باس دەکەن. ئەلێن؛ لە 400 هەزار دینار کەمتر نەبێت، لەسەر 300 هەزار دینار رێککەوتین. ئەوەی دیکەشیان دەڵێن دەرماڵە حکومەت خۆی چاکی بکات، کە زۆربەی دەرماڵەکان بە یاسایە و دەبێت پەرلەمان هەمواری بکاتەوە.\nرووداو: پرۆژەی بایۆمەتری چەند پارەی بۆ حکومەت گەڕاندەوە؟\nرێباز حەملان: پرۆژەی بایۆمەتری بەسەرکەوتوویی کۆتاییهات، بەڵام بەڕاستی تاوەکو ئێستا ئەنجامێکی بەرجەستی وای نەبووە بۆ ئەوەی بتوانم لەم بەرنامەیە بۆ جەنابتی باس بکەم. بەڵام لە ئەنجوومەنی وەزیران ئۆفیسێکی تایبەت هەیە بەم بابەتە، ئەوان وەڵامی باشتریان لەلایە. بەڵام تاوەکو ئێستا ئەو نەنجامە نەبووە کە من باسی بکەم، بەڵام ئیش و هەوڵێکی باشی تێدا دراوە.\nرووداو: سەبارەت بە دەروازە سنووریەکان دەمەوێت لێت بپرسم لەسەر ئەو مەلەفە لەگەڵ حکومەتی عێراق گەیشتوونەتە کوێ؟\nرێباز حەملان: لەسەر ئەو مەلەفە دووجار لێکتێگەیشتنی باشمان ئیمزاکردووە لەسەر گومرگ و لەسەر دەروازەکان. لەسەر ئیزدیواجیەتی باجیش رێککەوتووین و ئێستا کاری پێ دەکەین. بەس لەسەر گومرگ و باج ئەوان سەیتەرەی سەفرەیان داناوە کە بۆ بازرگانەکانی هەرێمی کوردستان بووەتە گرفتێکی گەورە، کە دووجار گومرگیان لێ وەردەگیرێت. ئێمە بە ئەمریکییەکان، بە یوئێن، بە سندووقی نەقدی دەولیمان گوتووە، بە بانکی نێودەوڵەتی و بە عێراق خۆیشمان گوتووە. ئێمە ناڵێین یەک دەوڵەتین و هەرێمی کوردستان بەشێکە لە عێراق، باشە چۆن دەبێت لەناو وڵاتێکدا دوو گومرگ هەبێت.\nرووداو: بەپێی یاساش نابێت؟\nرێباز حەملان: ئیمزامان کردووە لەسەر ئەوەی کە ئیلتیزام بکەین بە تاریفەی گومرگی و بە تەسعیلی گومرگی بەغداوە، بیکەین بەیەک، بەمەرجێک ئەو بازگەیە لابەرن. تاوەکو ئێستا لایان نەبردووە.\nرووداو: داهاتی ناوخۆیی دوای زیادکردنی باج و گومرگ لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان چەند زیادی کردووە؟\nرێباز حەملان: رێژەیەکی باش زیادیکردووە، بەڵام وەکو بۆم باسکردی ئەو داهاتانەی کە بۆ ئێمە دێتەوە زۆربەی بەکاش نییە بەڵکو زۆربەی بە چەکە. ئەمەش کارئاسانی بۆ ئێمە نەکردووە بەشێك لە كێشەکانمان چارەسەر بکات. ئەگەر تۆ بە ژمارە بڵێیت فەرق دەکات ئەگینا بەکاش کەمە. سیولەمان کەمە. ئەزانی فەرقەکەشی لەچیایە، فڕۆکەخانەکانمان داخرابوو ئێستا کراوەتەوە. دەروازەکانمان داخرابوو ئێستا کراونەتەوە. هەروەها گەشەسەندنێکی باش لەڕووی وەبەرهێنانیش هەیە. خاڵێکی دیکە کە مرۆڤ دەبێت بە ویژدانەوە باسی بکات ئەویش ئەوەیە کە جەنابی سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان دەورێکی گرنگی لە باشکردنی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی لەگەڵ ئێران لەگەڵ تورکیا و باشکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەغدا هەبووە، ئەمە وایکرد سەقامگیری دروست ببێت. چەندە ئارامی سەقامگیری هەبێت باری ئابووری ئەو وڵاتە بەرز دەبێتەوە.\nرووداو: لەسەر چ بنەمایەک سەرۆکوەزیران دەڵێت؛ ئابووری هەرێمی کوردستان گەشەی باشتر دەکات و خۆشگوزەرانی باشتر بۆ خەڵک دێت؟\nرێباز حەملان: لەسەر ئەو بنەمایەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانمان زۆر باشە، پەیوەندییە ئابوورییە نێودەوڵەتییەکانمان زۆر باشە، جەنابی سەرۆکوەزیران سعودیەکانی داوەتکردووە لە ئاستی زۆر باش هاتن لە چەند مانگی رابردوو گەورەترین کۆنفرانسمان لە هەولێر کردووە، کە ئەوانە دێن وەبەرهێنان دەکەن. دەوڵەتانی دیکە دێن، تورکەکان دێن، بەشێکی زۆر لە ئیمارات خەریکن دێنە ئێرە. هەروەها پەیوەندیە باشەکانمان لەگەڵ بەغدا، بەغداش لەوە تێگەیشت کە بەبێ هەرێمی کوردستان، بەبێ سەرکردایەتی هەرێمی کوردستان و بەبێ حیزبەکانی هەرێمی کوردستان، ناتوانێت هیچ بڕیارێک لەسەر عێراق بدات. بۆیە ئێمە لە دۆخێکی زۆر باشی سیاسی و ئابووریشداین. لەوەش گرنگتر بەشێکی زۆری قەرزەکانمان دابەزاندووە. جەنابی سەرۆکوەزیران کە ئەو قسانە دەکات دەزانێت لە ساڵی داهاتوو ئێمە دەچینە دۆخێکی دیکەوە. دەمەوێت یەک قەوسم بدەیتێ بۆ مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، بەردەوام ئەمەمان گوتووە و بەوپەڕی قەناعەتەوە قسەمانکردووە، هەموو باشبوونێکی هەرێمی کوردستان، هەموو خۆڕاگرییەکی هەرێمی کوردستان دەگەڕێتەوە بۆ خۆڕاگری مووچەخۆران و خەڵکی کوردستان. ئەوە ئێمە وەکو حکومەت قەرزارین و قەت ئەوەمان لەیاد ناچێت، جارێکی دیکە سوپاسیان دەکەینەوە. بەڵام دڵنیابن ئەو پڕۆژەیاسایە تێپەڕێت بەشێکی دیکە لە مەسەلەی کێشەی ئێمە و بەغدا لەمەسەلەی بودجە و داهاتی بودجە بۆمان زیاد بکرێت و داهاتەکانی خۆشمان و لە نەوتیش کە قەرزەکانمان بەشێکی زۆری درایەوە دیسان ئەو داهاتە دێتەوە دەستمان، بە دڵنیاییەوە ئەو بەشەی کە ماوە لە پاشەکەوتی مووچە چارەسەری دەکەین.\nرووداو: پێتوایە سەقفێکی زەمەنی بۆ چارەسەری ئەو بابەتە هەبێت؟\nرێباز حەملان: دروستبوونی حکومەتی داهاتووی بەغدا بەرچاو روونییەکی باش دەدات بە ئێمە کە ئەگەر بەشێوەیەک لەگەڵ هەرێمی کوردستان مامەڵە بکات کە مافەکانمان دابین بکات و بودجەی هەرێمی کوردستان بدات، بەدڵنیاییەوە کێشەکەی هەرێمی کوردستان چارەسەر دەبێت. ئەمە یەکێکە لە هەنگاوە گرنگەکان سەیری حکومەتی داهاتووی عێراق بکەین.\nرووداو: لە هەموو دەروازە سنوورییەکان جگە لە گومرگ پارەی دیکە لە شوفێر و بارهەڵگرەکان وەردەگیرێت، بێگومان ئەو پارەیەش دەچێتەوە لای حکومەت، ئایا ئەو کۆمپانیایانەی سەروکاری ئەمە دەکەن هەموویان سەر بە پارتی و یەکێتین؟\nرێباز حەملان: هیچ کۆمپانیایەک نەنووسراوە ئەمە سەر بە پارتی یان سەر بە یەکێتییە، ئەو کۆمپانیایانە هاتوون داوای مۆڵەتیان لە حکومەت کردووە بەپێی یاسا بەشێکی گرنگ لە داهاتەکەیان لەنێوان 20% بۆ 25% دێتەوە بۆ حکومەت. جگە لەوەش ئێمە زەریبەشیان لێ دەسەنین. هەرچی کەلوپەلێکیش هاوردە دەکەن گومرگی خۆی دەدات. بۆیە ئەوانە تەنها رێکخستنی ئیشەکانیان کردووە. بۆ زانیاری جەنابیشت ئەگەر تۆ بڵێیت بەس یەکێتی و پارتییە، بەدڵنیاییەوە حیزبی دیکەش هەیە کۆمپانیای هەیە و بەس ئەوە زۆرتر هەر باسی یەکێتی و پارتی دەکرێت.\nرووداو: حیزبی دیکە، لەناو حکومەتن؟ لە دەرەوەن؟\nرێباز حەملان: لە دەروەن.. بەڵێ هەیە.\nرووداو: باشە ئەگەر لە مانگی 11 دا ئەمریکا سزاکانی خۆی لەسەر ئیران قورستر کرد، ئێوە دەروازە سنووریەکان بەتایبەتی لەگەڵ ئێران دەهێڵنەوە؟\nرێباز حەملان: پرسی دەروازە سنوورییەکان بابەتێکی سیادیە، بۆیە لەکۆتاییدا دەبێت دەوڵەتی عێراق بڕیاری لەبارەوە بدات. ئێمە هەرێمێکین سەر بە عێراقین، بەڵام جەنابی سەرۆکوەزیران لەگەڵ ئەمریکییەکان قسەی کردووە و پێی گوتوون کە ئێمە خەتی سوورمان بۆ دیاری بکەن کە ئێمە لەگەڵ ئێران چیبکەین، ئەگینا ئێمە لەڕووی بازرگانییەوە ناتوانین بیوەستێنین. پێداویستیەکانی خەڵک لەرووی خواردن و بیناسازی لە ئێرانەوە بۆ نموونە بۆمان دێت. ئێمە چوار دەروازەی نێودەوڵەتیمان لەگەڵ ئێراندا هەیە.\tبۆیە ئەمریکییەکانیش بە ئێمەیان گوتووە کە دڵنیایی بدەین بە بازرگانەکان کە بەدڵنیاییەوە ئێمە 100% دەرگا داناخەین، لە داهاتوودا بۆتان دیاریی دەکەین کە نابێت ئالوگۆڕ بکرێت لەنێوان هەردوولادا، بەڵام بەدڵنیاییەوە دەرگا داناخرێت.\nرووداو: چ قسەیەک یان مژدەیەکی باش هەیە بە خەڵکی کوردستانی بدەیت؟ بەتایبەت لەڕووی باشکردنی گوزەران و ئابوورییەوە لەو ماوە نزیکەدا؟\nرێباز حەملان: من خەڵک و هاونیشتمانیانی هەرێمی کوردستان دڵنیا دەکەمەوە، کە حکومەتی داهاتوو حکومەتێکی جیاواز دەبێت لە کارکردن، لە چاکسازی و لە بەرەو ریفۆرم و هەروەها حکومەتی داهاتوو دێتە سەر ئامادەباشییەکی باش، کە لەم کابینەی حکومەتەدا کراوە. بەڕاستی کابینەی 8 ئامادەکارییەکی زۆر باشی کردووە بۆ دەرچوون لە زۆربەی ئەزمەکان، چ لەڕووی سیاسی بێت یان لەڕووی ئابوورییەوە. مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دڵنیا دەکەمەوە بە باشبوونی ئەو چەند خاڵەی باسمانکرد پاشەکەوتی مووچە نامێنێت.\nرووداو: پڕۆژەیاسای چاکسازی هەندێک پەرلەمانتاری پارتی پێشنیاز دەکەن لەم خولەی پەرلەمان هەر دوای هەڵبژاردن بە رۆژێک یان چەند رۆژێک تێپەڕێنرێت، تۆ پشتگیری ئەوە دەکەیت؟\nرێباز حەملان: ئەگەر حیزبایەتی، ئەگەر عەقڵیەتی بەر تەلەڤزیۆن و خۆ دەرخستن نەبێت، بە رۆحێکی نیشتمانیانە ئیش بکەین بەیەکەوە کە یەکتر نەشکێنین، دەتوانین لە یەک رۆژدا ئەو یاسایە تێپەڕێنین، بەڵام من بێم قسەیەک بکەم واقیع بێت و تۆ بێی لەسەر تەلەڤزیۆن بە جۆرێکی دیکە باسی بکەی، ناگەینە ئەنجام. بۆیە من هیوادارم ئەگەر بە رۆحییەتێک بچینە ناو پەرلەمانەوە ئەو یاسایە تێپەڕێنین و دوایی کە هاتینە دەرێ، هەموومان بەو رۆحیەتە قسە بکەین کە لەناو پەرلەماندا بووە، بەدڵنیاییەوە تێدەپەڕێت.\nرووداو: یاساکە تێپەڕی، ئیدی پاشەکەوتی مووچە نامێنێت؟\nرێباز حەملان: خۆ ئەوە نییە کە یاساکە تێپەڕێ پاشەکەوتی مووچە نەمێنێت. دەبێت ئامادەکاری بۆ بکرێت.\nرووداو: زیاتر لە 100 ملیار دینار بۆ حکومەت دەگەڕێتەوە؟\nرێباز حەملان: بەڵێ، ئەی ناڵێم دەبێت ئامادەکاری بۆ بکەیت. ئەوەنییە بۆ رۆژی دەرچوونی یاساکە و بۆ بەیانی پاشەکەوت نەمێنێت. دەبێت ئەو پارەیە بگەڕێتەوە. چونکە ئەوە بەشێکی چارەسەری ئەو کارە خراپانە دەکات کە لە رابردوودا روویداوە. تۆ ئەو پارەیەت دێتەوە دەست، کە هاتەوە دەست بە دڵنیاییەوە. لەمەودوا تۆ ناتوانیت شتێک هەبێت لە خەڵکی بشاریتەوە. داهاتەکە دیارە و ئەوکاتە خەڵکیش قبووڵی ناکات.\nرووداو: یەک شت هەیە مەبەستم بوو لەسەری قسە بکەم، لەگەڵ حکومەتی عێراق بڕێک پارە وەردەگرن، ئەو پارەیە بەپێی ئەو رێژەی 12% زیاترە کە حکومەتی عێراق لە بودجەدا بۆ هەرێمی کوردستانی دیاریکردووە یان رێککەوتنە؟\nرێباز حەملان: هیچ جۆرە رێژەیەک نییە، هەر پارەیەکە و دەماندەنێ بەناوی مووچە، ئەگینا ئێمە 725 ملیار بەو پاشەکەوتەوە دەدەین بۆ مووچە ئەوان 317 ملیار دەنێرن. باشبوو باسی ئەوەت کرد، یەک کێشە هەیە با خەڵکی هەرێمی کوردستان بەرچاوی روون بێت. داهاتی نەوت هی وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان هەموو 5ی مانگێک بەدەستمان دەگات، بەڵام ئەوەی بەغدا لەدوای 20ی مانگەوە دێت، بۆیە جار هەیە دابەشکردنی مووچە خاو دەبێتەوە یان چەند رۆژێکی بەین دەبێت، ئەوە ئەوەیە هۆکارەکەی. یەکسەر لە راگەیاندن بڵاودەبێتەوە وەزارەتی دارایی لە دابەشکردنی مووچە وەستا، ئێمە بەردەوامین لە دابەشکردنەکە بەڵام هاتنی پارەکەی بەغدا دەکەوێتە دوای 20ی مانگەوە. ئەگینا ئێمە ئیلتیزاممان کردووە و هەموو 30 رۆژ جارێک مووچەمان دابەشکردووە. خاڵێکی دیکەش کە گرنگە هەوڵی جەنای سەرۆکوەزیرانی زۆر تیابوو کە لەگەڵ بەڕێز عەبادی قسەیکرد. لە جەژنی رەمەزان و جەژنی قوربان وەزارەت و شوێن هەیە لە 20 رۆژ جارێک مووچەی وەرگرتووە نەک 30 رۆژ جارێکیش، بەڵام کە لەوسەرەوە پێنج رۆژ دوابکەوێت دەڵێن وەڵا ئیلتیزامیان نەکرد، باسی 20 رۆژەکە ناکات.\nرووداو: زۆرباشە بەرەو کۆتایی دەچین، چۆن بوو بە رەشیقی و بە باریکی لەپڕا دەرکەوتیت؟ چەند کیلۆت کەمکردووە؟\nرێباز حەملان: من زیاتر لە 70 کیلۆم کەمکردووە، بەس بە 3 ساڵ، هەوڵێکی زۆرم داوە لەگەڵی، هەندێکجار رەخنەی دروستکەر زۆر گرنگە. من سوپاسی هەموو کەسێک دەکەم کە رەخنەم لێ بگرێت دروستکەر بێت. جا بۆ خۆم بێت یان بۆ ئیشەکانم بێت. بەشێکی رەخنە وایکرد کە من بەڕاستی بەخۆمدا بچمەوە. بۆیە لەماوەی سێ ساڵدا توانیومە ئەوە بکەم.\nرووداو: رێباز حەملان وەزیری دارایی و ئابووری سوپاس بۆ ئەوەی لەگەڵ ئێمە بووی\nرێباز حەملان: هیوادارم قسەکانمان بە باشی بگاتە هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و دڵنەواییەک بێت کە ئێمە ئیتر لەو رەشبینییە دەرچین بەرامبەر بە حکومەتەکەمان بەرامبەر بە کیانەکەمان، ئێمە هەموومان پێکەوە لەو وڵاتە بەیەکەوە دەژین، خراپ بشکێتەوە بۆ هەموومانە و باش بشكێتەوە بۆ هەموومانە.


خێزان یەکەمین بناغەی بنیاتنانی کەسایەتی منداڵە PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\nخێزان یەکەمین بناغەی بنیاتنانی کەسایەتی منداڵە\nپەروەردە 07:51 PM - 2021-11-10\nخێزان یەکەمین بناغەی بنیاتنانی کەسایەتی منداڵە، ژینگەیەکی گونجاو و باوەشێکی گەرمە کە تیایدا دەتوانێت هەست بە ئاسودەیی بکات و کەسایەتی و متمان بەخۆ بوونی تیادا دروست بکرێت. هەڵسوکەوتی دایک و باوک کارگەری هەیە لەسەر دروست بوونی کەسایەتی منداڵ.\nبۆ ئەم مەبەستە PUKmedia گفتوگۆی کرد لەگەڵ دەروونزان و نووسەری پەروەردەیی، عەزیز ئالانی، لە وەڵامی پرسیارەکاندا بۆ PUKmedia وتی:\nدەقی گفتوگۆ کردنەکە:\nپرسیار: گرنگی و بایەخی ژینگەی خێزانی چییە لە پەروەردەی منداڵا؟\nوەڵام: عەزیز ئالانی\nژینگەی خێزانی، تەنها بریتی نییە لەو خانوەی کە خێزانێک پێکەوە تیایدا دەژین، هەروەها بریتی نییە له تەنها ژوورەکانی ئەو خانوە و کەل و پەلەکانی ناو ژورەکان و حەوشە و سەربان و باخ و بەرهەیوان، بەڵکو ژینگەی خێزانی، واتە دەیان ژینگەی بەناو یەکدا چوو، کە وەک دەستەیەک پیاڵە هەموویان پێکەوەن و لێک جیاناکرێنەوە، ئەم هەموو ژینگانە هەموویان پێکەوە، کار لە یەکتری دەکەن، هاوکات کار دەکەنە سەر یەک بە یەکی تاکەکانی خێزان، هەروەها یەک بە یەکی تاکەکانی خێزانیش لەنێوان خۆیاندا کاریگەرییان لەسەر یەکتری هەیە و کاریگەریشیان هەیە لەسەر ئەو دەستەو ژینگەیە و، دەستە ژینگەکەش کاریگەری هەیە لەسەر هەریەکەیان. دەستە ژینگەی خێزان واتا چەپکەیەک ژینگەی پێکەوە بەستراو، کە ئەمانە هەندێکیانن:\n1ـ ژینگەی کۆمەڵایەتی خێزان\n2ـ ژینگەی هزر و بیری ئەندامانی خێزان\n3ـ ژینگەی ڕۆشنبیری خیزا.\n4ـ ژینگەی زانستی خێزان.\n5ـ ژینگەی تەندروستی خێزان.\n6ـ ژینگەی دەروونی خێزان بە تاک و بە کۆی گشتی.\n7ـ ژینگەی دارایی و دەستکەوت و خەرجی خێزان.\n8ـ ژینگەی گفتار و گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕ و دیالۆگی خێزان.\n9ـ ژینگەی بەڕێوەبردن و سیاسەتی خێزانداری.\n10ـ ژینگەی کولتور و نەریتی خێزان.\n11ـ ژینگەی ئاین و پەیڕەوی ڕەوتی ئاینی خێزان و کۆمەڵگە.\nئەمانە و چەندین جۆری ژینگە هەموویان پێکەوە لە تاکەکەسدا دەبنە ژینگەی تاکەکەس و لە خێزاندا دەبنە ژینگەی خێزان و لە کۆمەڵگەدا دەبنە ژینگەی کۆمەڵگە و وڵات.\nبەکۆی گشتی ئەم هەموو ژینگانە دەگوترێت ( ناوەندی ژینگەیی)، ئەم ناوەندی ژینگەییە لە چ ڕوویەکەوە بۆی بڕوانیت، ئەوا ئەو ناوە وەردەگرێت، بۆ نمونە ئەگەر لە ڕووی پەروەردەییەوە، بۆ تاکەکەس بۆی بڕوانی لە خێزانەکەیدا ئەوا پێی دەگوترێت ( ناوەندی ژینگەیی پەروەردەی تاکەکەس لە خێزانەکەیدا).\nئیستا کاتی وەڵامدانەوەی پرسیارەکەیە:\nمنداڵ وەک هەموو ئەندامانی تری خێزانەکەی، ئەندامێکی ناو بازنەی ژینگەی پەروەردەی خێزانەکەیەتی، ژینگەی پەروەردەی خێزانەکەشی وەک پێشتر باسمان کرد، چەندین جۆر و لقی هەیە، هەموویان کاریگەری هەیە لەسەر منداڵەکە و منداڵەکەش کاریگەری هەیە لەسەر هەموویان. لەبەر ئەوەی منداڵ هێشتا لە چوارچێوەی ماڵەکەی خۆیان نەهاتۆتە دەرەوە و بۆ هەموو شتێک پەیوەستە به خێزانەکەی و نەریت و یاساکانی ناو ماڵیان و بڕیارەکانیان، بۆیە هەموو ئەندامانی خێزان دەبنە پێکهێنەری دروستکردنی ( ژینگەی پەروەردەیی خێزان) بۆ منداڵەکە. تاکە سەرچاوەی هەموو فێربوون و وەرگرتنێکی زانست و زانیاری بریتییە لە خێزانەکەی.لەبەر ئەوە پەروەردەی خێزان گەورەترین کاریگەری لەسەر کەسێتی منداڵەکەیان بەجێ دەهێڵێت. خێزانەکە چۆن و بە کام ئاڕاستەدا بڕۆ، منداڵەکەش وادەکات و وادەبێت. بیرمان نەچێت لێرەدا و لەم سەردەمەدا هەر لەناو ماڵ و خێزاندا شتێکی تر هەیە، کە هێندەی خێزان کاریگەری لەسەر منداڵ هەیە، ئەویش ( شاشەکان)ە، وەک شاشەی کەناڵەکانی TV و مۆبایل و ئەنتەرنێت. دەبێت خێزان پلانی هەبێت بۆ پەروەردەکردنی منداڵەکانی، ئەگینا کارتێکەره دەرەکییەکان کاریگەرییان زیاتر دەبێت و منداڵەکە دەبێته پەروەردەکراوی ئەو کارتێکەرانە.\nپرسیار: ئەو پەروەردەیەی دایک و باوکی منداڵ ئاڕاستەی منداڵی دەکەن، لە پێناوی منداڵە یان لە پێناوی خودی خێزانە؟\nوەڵام، عەزیز ئالانی: دایک و باوک پەروەردە ئاڕاستەی منداڵ ناکەن، بەڵکو هەر خودی خۆیان وەک مرۆڤ دەژین. دەبێت ژیانی ئاسایی خۆیان پەروەردەییانە بێت. نەک لەبەر خاتری منداڵ سیناریۆ بکەن، چونکە خێزانی وا هەیە هەر منداڵیان نییە، بەڵام بەرپرسن لە پەروەردەی خودی خۆیان و پەروەردەی کەسانی دەوروبەری و هاوکات فێرخوازە و خۆیشی بەردەوام لە خەڵکەوە پەروەردە وەردەگرێ. بۆیە ئەو پەروەردەیەی دایک و باوک هەیانە، ڕەنگدانەوەی کۆی گشتی پەروەردەی کۆمەڵگەیە. نە لەپێناوی خێزانە، نە لەپێناوی منداڵە. بەڵکو ئەرکێکی سروشتییانەی مرۆڤبوونی هەموومانە. چونکە هەموو مرۆڤەکان (بونەوەرێکی پەوەردەیین) و دەبێت هەمیشە پەروەردەییانە بژین، جا بە تاک بن یان بە کۆ، سەربەخۆ بن یان لە خێزاندا بن، مندڵیان هەبێت یان نەیان بێت.\nپرسیار: فێرگە و خێزان تا چەند هەماهەنگن لە گەیاندنی پەروەردەدا؟\nوەڵام، عەزیز ئالانی:\nئەگەر مەبەستتان لە فێرگە، باخچەی منداڵان و قوتابخانە و ئۆرگانە فێرکاری و پەروەردەییەکانە، ئەوا نەخێر لە ئێستادا هیچ هەماهەنگییەک نابینم لە نێوان خێزان و ئەو ئۆرگانانەدا. نەک هەر هەماهەنگی نییە، بەڵکو هەر هیچ جۆرە پەیوەندییەکیشیان لەگەڵ یەکتردا نییە، چونکە پەیوەندی ئەوە نییە کە دایک و باوک بەردەوام سەردانی خوێندنگا منداڵەکەیان بکەن و لەگەڵ مامۆستایان و توێژەردا گفتوگۆ بکەن دەربارەی دۆخی منداڵەکەیان،\nهەروەها ئەوەش نییە کە ماموستاکان منداڵەکە فێری زانست بکەن و باش فێری پەروەردەی بکەن، یان بەردەوام سەردانی ماڵی خوێندکارەکە بکەن و بە تەلەفۆن هەمیشە لەگەڵ دایک و باوکەکە لەسەر خەت بن و گفتوگۆ بکەن لەسەر پەروەردەی منداڵەکە و کێشەکانی و چارەسەرکردنیان. بەڵکو پەیوەندی بریتییە لە پەیوەندی نێوان سیستەمی پەروەردەی وڵات و فەلسەفە و ئامانجی ئەو پەروەردە نیشتیمانییە و ستراتیژی پەروەردەی وڵات بۆ کۆی گشتی هاڵاتیان، کە تاکە کەسەکان و خێزانەکانیش بەشێکن لەو هاوڵاتیانە. لە ئێستادا هەرێمی کوردستان فەلسەفەیەکی پەروەردەی دیار و ئامانج و مەبەست و ستراتیژی ڕوونی نییە.\nبۆیە پەروەردە لە بازنەیەکی بەتاڵدا دەخولێتەوە و سیستەمی پەروەردەکە هیچ پەیوەندییەکی نییە بە خەڵک و هاوڵاتیانەوە. ئەگەر خێزان و فێرگەکانیش هەماهەنگیان هەبێت هیچ سودێکی نییە، لە کاتێکدا سیستەمی پەروەردەی هەرێمی کوردستان ئەمسەرو ئەوسەری دیار نییە. نە دەسەڵات دەزانێ چ جۆرە پەروەردەیەکی کۆمەڵگەی پێویستە لە ئێستادا و دەبێ چی بکات و کام میگانیزم بگرێتە بەر و کەی و چۆن؟ چ جۆرە کەسێتییەک لە کۆمەڵگەدا و لەو هاوڵاتیانەی خۆی دروست بکات، نە خەڵکیش دەزانێت ئەو پەروەردەیە کامەیە کە دەبێت بە سیستەم پابەندی بن و بە ئەرکی مرۆڤانە و نیشتیمانیانەی خۆیانی بزانن. بۆیە ئەوەی هەیە فێرگەکان خەڵک و منداڵی خەڵک لە نەخوێندەوارەوە دەکەن بە خوێندەوار و هیچی تر. خێزانەکانیش چ جۆرە پەروەردەیەکی میراتییان لە باوانیانەوە بۆ ماوەتەوە ئەوەش دەگوازنەوە بۆ منداڵەکانیان.\nجا یان وەکو خۆی، یان بە دەستکاریکردنێکی ئارەزوومەندانەی خۆیان، بە شێوەیەکی نازانستیانە و ناسەردەمیانە و بەبێ زانستی پەروەرووەیی و بەبێ شارەزایی و بەبێ پلان و بەبێ ئامانجی درێژ خایەنی یەکانگیر. لەبەر ئەوە لە ئێستادا هەر خێزانێک بە ئارەزوو و میزاجی خۆی منداڵەکانی پەروەردە دەکات، تا ئەو کاتەی منداڵن و لەناو ماڵدا، لەژێر دەسەڵاتی خۆیاندان، دواتر کە منداڵەکان گەورە بوون و لەماڵ هاتنە دەرەوە و کەوتنە ناو خەڵک و کۆمەڵگەوە، ئەوا پەروەردەی گشتی کۆمەڵگە پەیڕەو دەکەن، ئەگەرچی لەماڵیشەوە وا پەروەردە نەکرابن، چونکە مرۆڤ هەمیشە ئەو پەروەردەیە پەیڕەو دەکات کە بەکرداری بۆ ژیانی خۆی بەکەڵکی دێت، بەڵام پەروەردەی کۆمەڵگەش سیستەماتیک و یەکانگیر نییە و بریتییە لە کۆی پەروەردە خێزانییە هەڕەمەکی و گۆترەییەکانی خەڵکەکە. کەواتە منداڵەکەش کاتێک دەبێتە هەرزەکار و دێتە ناو کۆمەڵگەوە،\nهەر وەکو زۆرینەی ئەو خەڵکە درۆ دەکات و دەست دەکات بە دەستبڕین و سەودا و مامەڵەی خراپ و نەشیاو، چونکە پەروەردەی وڵات سیستەماتیک و سەرتاسەری نییە و ژینگە پەروەردەییەکانی کۆمەڵگە نەسازێنراون. واتە بوونی تاسەیەک لە شەقامێکدا، نەبوونی ئاو و کارەبا لە وڵاتدا، نەشیاوی گوزەرانی خەڵک و دواکەوتنی مووچە و ..... هتد، هەموویان پەروەردەی تاک و خێزان لە کۆمەڵگەدا وێران دەکەن و بە تەنها بە فێرگە و وەزارەتی پەروەردە و خێزان چارەسەر ناکرێت. دەبێت سەراپای وڵات پابەندی یەک سیستەمی پەروەردەی دیار بن، لەناو ژینگەیەکی پەروەردەیی ئارام و ئاوەدان و ئاسودە و هاوچەرخدا.\nPUKmedia ئامادەکردنی: چنار عەزیز


کاریگەریی شوشتنی ددان لەسەر نەخۆشییەکانی دڵ چییە؟\n10523 جار خوێندراوەتەوە\nخەڵک گرنگی دەدەن بە شووشتنی ددانەکانییان و پاکڕاگرتنی دەم و ددانییان، بەڵام هەرگیز نەیانزانیوە کە دەکرێت پاکڕاگرتنی دەم و ددانییان سوودی هەبێت بۆ دڵییان و بیانپارێزێت لە جەڵتەی دڵ و نەخۆشیەکانی دیکە.\nبە پێی توێژینەوەیەک لە ڕۆژنامەیەکی ئەوروپیدا، شووشتنی ددانەکان بە فڵچە و مەعجون، دەبێتە هۆی پاراستن لە نەخۆشییەکانی دڵ، لەوانەش خێرا لێدانی دڵ.\nلەو بارەیەوە توێژەرەکان باسییان لەوە کردووە، شووشتنی ددانەکان سێ جار لە ڕۆژێکدا، یارمەتیدەردەبن بۆ لەناوبردنی ئەو بەکتریایانەی بەرپرسن لە تێکدانی تەندروستى مرۆڤ.\nتوێژینەوەکانی پێشووتریش دڵنییانداوە دەربارەی هەبوونی پەیوەندی لە نێوان پاکوخاوێنی دەم و تەندروستی مرۆڤەکاندا، زاناکانیش باسییان لەوەکردووە بەکتریای ناو دەمییان دۆزیوەتەوە لە ناو خوێنی مرۆڤکدا کە تووشی جەڵتەی دڵ بووە.\nلەگەڵ ئەوانەشدا زیادەڕەوی کردن لە پاک ڕاگرتنی دەم ڕەنگە کاریگەرییەکی پێچەوانەی هەبێت، چونکە مرۆڤەکان زۆرجار سوودمەند دەبن لە هەبوونی بەکتریای سوودبەخش لە ناو دەمدا، بۆیە پێویستە هاوسەنگی ڕابگیرێت لە پاک ڕاگرتنی دەم و دداندا.\nلەو بارەیەوە توێژەرێک بە ناوی سونگ لەگەڵ گرووپەکەیدا لە کۆریای باشوور، توێژینەوەیەکییان لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ ٢٠٠٤دا ئەنجامداوە، دەربارەی ئەوەی ئایا پەیوەندی هەیە لە نێوان نەخۆشییەکانی دڵ و پاک ڕاگرتنی دەمدا، دەرئەنجامەکانیش ئەوەیان دەرخستووە، پاکڕاگرتنی دەم و ددان، بە ڕێژەی %١٢ لە نەخۆشییەکانی دڵ بەدوورتدەخات.\nمانگی لەدایکبوونت چی لە بارەی کەسایەتیتەوە دەڵێت؟\nلەسەر گۆڕی شیرکۆ بێکەس شیعر دەخوێنرێتەوە\nکتێبی جەنگ نیازی ئاوابوونی نییە بڵاوکرایەوە\nکوڕێک بە تۆمەتی هەڵخەڵەتاندن و پێدانی بەڵێنی هاوسەرگیریی بە کچان دەستگیرکرا


پەیژەی پێویستی-ی ماسلۆ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپەیژەی پێویستی-ی ماسلۆ\n«پەیژەی پێویستی»ی ماسلۆ\n«پەیژەی پێویستی» - ی ماسلۆ Maslow's hierarchy of needs\nسازمانگەری بۆ پەی بردن بە ڕەفتاری مرۆڤ لە سازماندا و بۆ دۆزینەوەی شێوازی کاریگەری تاودان و ھاندان، تۆژینەوە لە «پێویستیی مرۆڤ» دەکات. لەم بوارەدا دەروونناسی ئەمەریکایی، ماسلۆ (Abraham Harold Maslow (1908–1970، لە گۆشەنیگای دەروونناسانەوە لە پێویستییەکانی مرۆڤ ورد دەبێتەوە و لە پەیژەیەکی پێنج پلەدا پێشانیان دەدات. ماسلۆ بەم تیۆرییەی خۆی ڕێچکەیەکی نوێی لە بواری ڕەفتارناسیدا دامەزراند و بە کتێبی (Motivation and Personality (1954 بنەماکانی ئەم ڕێچکەیە ڕوون دەکاتەوە. ماسلۆ دەڵێ مرۆڤ ھەر ئەوە نییە بەرانبەر دەوروبەر بەرتەک (کاردانەوە) ی ھەبێت، مرۆڤ ویستێکی بەھێزی ھەیە بۆ «خۆڕاستاندن» و ئەم ویستەیە دەبێتە ھۆکاری ھەرە گرینگی فراژووتن. ئەم «خۆڕاستاندن» Self-Actualizationـەش بەشی ھەرە باڵای پێویستییەکانی مرۆڤە. ھەتا دەگاتە ئەو ئاستە دەبێ پێویستیی دیکە دابین بکات.\nماسلۆ دەڵێ ھەموو مرۆڤێک پێنج جۆر پێویستیی بنەڕەتی ھەیە و ئەم پێویستییانە لە پێنج ئاستی جیاوازدا و بە شێوەیەکی ھەرەمکار شیرازەیان بەستوە. ھەتا پێویستیی ئاستی یەکەم تێر نەبێ، مرۆڤ ڕوو لە پێویستیی ئاستی دووەم نانێ. ئەم مۆدێلەی ماسلۆ پێی دەگوترێ «پەیژەی پێویستیی ماسلۆ» Maslow's Hierarchy of Needs. مرۆڤ کاتێک پلەیەکی ئەم پەیژەیە دەبڕێ، جۆرە پێویستییەک تێر دەکات و ھێزی دنەدان تێیدا ھانی دەدات بۆ سەرکەوتن بەسەر پلەی دووەمی پەیژەکەدا، بۆ تێر کردنی پێویستیی ئاستی بەرزتر و بۆ گەشە کردن. کەواتە پێویستیی خرۆشاو (دابیننەکراو) و تێرنەکراوە دەبێتە ھێزی ھاندەر لە مرۆڤدا و تاو دەداتە ڕەفتاری. ئەم ھێزی ھاندانەش لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە و لە ئاستێکەوە بۆ ئاستێکی دیکە، جیاوازە.\n١ پەیژەی پێویستی\n١.١ «پێویستیی فیزیۆلۆژی» Physiological Needs\n١.٢ «پێویستیی ئاسوودەیی» Safety Needs\n١.٣ «پێویستیی پەیوەندی» Belonging Needs\n١.٤ «پێویستیی پێزانین» Esteem Needs\n١.٥ «پێویستیی خۆڕاستاندن» Self-Actualization Needs\n٤ به‌سته‌ری ده‌ره‌کی\nپێنج ئاستی «پەیژەی پێویستیی ماسلۆ» بریتین لە:\n«پێویستیی فیزیۆلۆژی» Physiological Needs[دەستکاری]\nبریتییە لە پێویستیی یەکەمی ھەرە بنەڕەتی. ئەمەیان «پێویستیی خۆڕسک» ـە. ئێمەی مرۆڤ بۆ ژیان پێویستمان بە ھەوا، بە خۆراک و خەوە. بۆ زاوزێ پێویستمان بە سێکسە. پێویستیی بنەڕەتی دەبێ دابین بن دەنا مرۆڤ ورەی ھەوڵدانی بەرەو سەرتر نابێ. مرۆڤ لە ژینگەی پیسدا، لە تینوەتی و برسێتیدا نای پەرژێتە گەشەی ژیان. جڤاتێک نەتوانێ پێویستیی زایەند چارە بکات، ناتوانێ ڕوو لە ھەوراز بنێت.\nگەر سەرنج بگریت لێت ئاشکرا دەبێ چۆن دەسەڵاتی ژیر و دڵسۆز پەرۆشی ژینگە و دابین کردنی خۆراکە، چۆن زەمینە بۆ ھاوژینی دەڕەخسێنێت. دەسەڵاتی بێباک و نەیاریش چۆن ژینگە ژەھرباران دەکات، دەست بەسەر بازاڕی خۆراک و سێکسدا دەگرێ بۆ کۆنترۆڵ کردنی میللەت.\n«پێویستیی ئاسوودەیی» Safety Needs[دەستکاری]\nبریتییە لەوەی مرۆڤ پێویستی بە ئاسوودەیی ھەیە، بۆ خۆی و کەسانی نێزیک خۆی. ئاژاوە و پەشێوەی دەبنە مایەی ترس و دڵەڕاوکێ. مرۆڤ پێویستی بە ڕزگاربوونە لە ترس و لە ئاژاوە، پێویستی بە ئارامی و ئەمانە، دەنا ناتوانێ بەرەو ھەورازتر ھەڵکشێ و ڕوو لە دابین کردنی پێویستیی باڵاتر بنێت. لە بارودۆخی ئارامدا، ئاسوودەیی دابینە و ئەوجا دەرفەت ھەیە بۆ گەشە و سەرکەوتن. جڤاتێک لە ژێر چەپۆکی ترس و ھەڕەشەدا بێ گەشە ناکات. دەسەڵاتی توانا و دڵسۆز ھەرگیز خۆی ناکاتە دێوزمەی ترسناک و ستەمکار، چونکە دەزانێت کۆمەڵگە لە ژینگەی ترس و ھەڕەشەدا دەپووکێتەوە. ئەوە ویست و کاری دەسەڵاتێکە دەستچێنی دوژمن نەک خۆماڵی و خۆفەرمان.\n«پێویستیی پەیوەندی» Belonging Needs[دەستکاری]\nئەمیان «پێویستیی جڤاکی»ـیە. ئێمەی مرۆڤ پێویستمان بە ھۆگری و پەیوەندیی جڤاکی ھەیە. دەمانەوێت بەشێک بین لە دەستە، لە سازمان و پەیوەست. دەمانەوێ وەک تاکەکەس جێگەمان لە نێو جڤاتدا سەلمێنراو بێت و پەیوەندیی ھەستەکیمان بە دەوروبەرەوە ھەبێت. پێویستمان بە دۆستایەتی، بە سۆز و ئەڤینە. ماسلۆ خۆی ئەم پێویستییە ناو دەنێ «پێویستیی ئەڤین» Love Needs گەر ئەم پێویستییە دابین بوو، ئەوجا چیدی ھەوڵدان بۆ جێ گرتن و ئەندامەتی لە دەستە و گرووپدا گڕی نامێنێ. ئەوسا مرۆڤ بڵندتر دەڕوانێ.\nکەواتە ڕێبەرایەتیی کارا دەبێ زەمینە بۆ دابین کردنی پێویستیی جڤاکی بڕەخسێنێ، دەنا بەھرەی ئەندامانی سازمان - لێرەدا دەکاتەوە ھاوزێدان - لە بازنەی ئەم پێویستییەدا پەنگ دەخوات و سەرلەبەری میللەت لە کاروانی مێژوو دادەبڕێت. دەمێنێتەوە میللەتێکی ژیاربەدەر.\n«پێویستیی پێزانین» Esteem Needs[دەستکاری]\nبریتییە لەوەی مرۆڤ پێی خۆشە دەوروبەر ئافەرینی لێ بکات، لێسەلمێنراو بێت، ببێتە خاوەن پێگە. ئێمەی مرۆڤ پێمان خۆشە ھەم خۆمان لە کاروباری خۆمان ڕازی بین و ھەم دەوروبەر بە چاوی ڕێزەوە لێمان بڕوانێت، سەنگی خۆمان و گرینگیی بەرھەممان ببینێت. گەر ئەم پێویستییە دابین نەبێ مرۆڤ ھەست بە بچووکی و سەرکزی دەکات. گەر دابین بوو شاناز دەبێ و بە پەیژەدا بەرەو ئاستی بەرزتر ھەڵدەکشێت.\nبڕوانە سیستەمی خوێندن و ڕێسای گەشە کردن لە بواری کار و پێگەی فەرمانبەری و فەرمانداریدا. بەراوردی دوو وەڵات بکە یەکیان سیستەمی ڕوون، ڕێسای ئاشکرا و پێوەری دادپەروەری ھەیە، مرۆڤ بەگوێرەی بەھرە، ھەوڵ و کۆشەش تێیدا گەشە دەکات. وەڵاتێکی دیکەش تاکە پێوەر تێیدا خزمایەتی و خزمەتکارییە بۆ سەرۆک و دەسەڵاتداران، ھۆگریی و لایەنگریی حیزبییە. دەرھاویشتەی ئەو دوو سیستەمە تەواو ئاشکرایە.\n«پێویستیی خۆڕاستاندن» Self-Actualization Needs[دەستکاری]\nخۆڕاستاندن بریتییە لەوەی مرۆڤ دەرفەتی ھەبێت ئەوپەڕی توانا و بەھرەی خۆی پیادە بکات و لێیان سوودمەند بێ. مرۆڤ دەیھەوێت ببێتە خاوەن ئەزموونی خۆی. خولیای خۆی بڕاستێنێ و بگاتە ئامانج. ئەم پێویستییەی «خۆڕاستاندن» لای ھەر مرۆڤێک بە جۆرێک دەر دەکەوێت، ھەیە دەیھەوێت ببێ بە ھونەرمەند، ھەیە ھەوڵی زانست دەدات. بەڵام ئەم خولیایە نابێتە ھاندەری سەرەکی ھەتا پێویستییەکانی ژێرتر دابین نەبن. ماسلۆ جەختیش دەکات لەسەر ئەوەی دەرفەتی گەیشتن بە دابین کردنی پێویستیی خۆڕاستاندن بۆ زۆرربەی مرۆڤ گەلێک سەختە چونکە ھەلومەرجی فەراھەم نییە مەگەر لە چێوەیەکی بەرتەسکدا. بۆچوونەکانی ماسلۆ و «پەیژەی پێویستی» ھەم یاوەریان زۆر بوو، ھەم نەیار و ڕەخنەگر. تۆژینەوەی (Motivationsteori som verktyg för styrning och kontroll (2007 دەڵێ دیدی ماسلۆ جەختی تەنھا لەسەر فەرھەنگی ڕۆژاوا و تەنھا لەسەر پیاوە، نە میللەتانی دیکە ڕەچاو دەگرێ نە خواست و خولیای ژنانە. وێڕای ڕەخنە و دیدی جیاواز، بەگشتی مۆدێلی ماسلۆ و دەرکی پێویستییەکانی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ڕەفتاری ھەرە باش لە سازماندا، بەردەوام جێی سەرنج و دیڤچوونن.\n^ Bakka, Jørgen F. & Fivelsdal, Egil & Lindkvist, Lars. Organisationsteori: Struktur - Kultur - Processer. Liber (1999): 163.\n^ Ahl, Helen. Motivationsteori som verktyg för styrning och kontroll. Studies in Educational Policy and Educational Philosophy: E-tidskrift, 2007:2. www.upi.artisan.se.\n(Theory of Human Motivation. A. H. Maslow (1943\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پەیژەی_پێویستی-ی_ماسلۆ&oldid=904085»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢١:٣٠ی ٥ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


دوابه‌دوای به‌ربوونه‌وه‌ی فڕۆکه‌یه‌ك، مێدڤدیڤ داوای ریفوۆرمسازی سیسته‌می هێڵه‌کانی ئاسمانی ده‌کات\nسه‌رۆکی رووسیا دیمتری مێدڤدێڤ له‌و ده‌مه‌ی سه‌ردانی شوێنی به‌ربوونه‌وه خواره‌وه‌ی فڕۆکه‌که‌ی کرد\nسه‌رۆکی رووسیا دیمتری مێدڤدێڤ له ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه‌دا داوای گرتنه‌به‌ری ریفۆ‌رمسازی توندتری کرد به‌سه‌ر پیشه‌سازی هێڵه‌کانی ئاسمانی وڵاته‌که‌دا له‌و ده‌مه‌ی سه‌ردانی شوێنی به‌ربوونه‌وه خواره‌وه‌ی فڕۆکه‌که‌ی کرد ئه‌وه‌ی ئه‌ندامانی یه‌کێك له تیمه باڵاکانی هۆکی سه‌ر سه‌هۆڵی تێدا کوژران.\nمێدڤدێڤ ده‌ڵێت پێویسته رووسیا به شێوه‌یه‌کی به‌رچاو ژماره‌ی هێڵه‌کانی ئاسمانی وڵاته‌که که‌مبکاته‌وه. و هه‌روه‌ها تیمه‌کانی نێو فڕۆکه‌کان باشتر ڕابهێنرێن. سه‌رۆکی رووسیا گوتیشی ئه‌گه‌ر وڵاته‌که نه‌توانێت فڕۆکه‌ی جێ باوه‌ڕ به‌رهه‌مبهێنێت ئه‌وا ده‌بێت فرۆکه‌ی ده‌ستکردی بیانی بکڕێت.\nهاوکات کارمه‌ندانی فریاگوزاری ته‌رمی هه‌ر 43 که‌سه‌که‌ی له‌و ڕووداوه‌ی ڕۆژی چوارشه‌ممه‌دا کوژرابوون دۆزیوه‌ته‌وه. جێی باسه فرۆکه‌که که له جۆریyak-42 له رۆژی چوارشه‌ممه‌دا له شاری یارۆسلشڤل هه‌ستابوو که نزیکه‌ی 240 کیلومتر له باکوری رۆژهه‌ڵاتی مۆسکۆوه دوره و پاش ماوه‌یه‌کی کورت به 37 سه‌رنشین و 8 که‌سی تاقمه‌که‌یه‌وه که‌وتبووه خوارێ.\nبڕیاربوو فرۆکه‌که تیمی لۆکۆمۆتیڤی هۆکی بۆ شاری منسکی پایته‌ختی بیلارۆس به‌رێت بۆ ئه‌نجامدانی یه‌که‌م یاری بۆ وه‌رزی 2011-2012 .\nفرۆکه‌که ژماره‌یه‌ك یاریزانی بیانیشی تێدابوو له نێوانیاندا3 یاریزانی چیکی.


٧ هاکی زۆر زیرەکانە بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی ئازارەکانی جەستە پێشتر نەتزانیون – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/11/08 - 9:00 AM\nزۆر جار بەهۆی ئازارێکەوە باری دەروونیت لە ڕۆژەکەدا تێک دەدات بەڵام ئەمانە زۆربەی کات چارەسەریان هەیە، زۆربەی ڕاهێنانەکان ٣٠ چرکە ئەنجام بدە و لە ئەگەری نەبوونی کاریگەریدا پاش ٥ خولەکی دیکە هەوڵی لەگەڵدا بدەوە.\nبۆ کەم کردنەوەی ڕێژەی لێدانی دڵ گیرەیەک بکە بە لووتتەوە کاتێک لێدانەکەی لە ئاستی ئاسایی بەرزترە.\nدەست بخەرە سەر هەمان شوێنی وێنەکە بۆ کەمکردنەوە نیگەرانی و بێتاقەتی.\nپەنجە گەورەت بنووشتێنە و بە پەنجەکانی دیکە هێزی بخە سەر کاتێک بۆنی شتێکی ناخۆشت کرد و گەدەت پێی تێک چوو.\nکاتێک هەستت بە ئازاری گەدە کرد دەتوانیت لە ڕێی پەنجەی بچووکی قاچەوە و بە شێلانی لە ڕێی پەنجەی دەستەوە هاوشێوەی وێنەکە مەساجێک بکە بۆ پەنجەی قاچت بکەیت، پاشان هەست بە گۆڕانە نایابەکەی دەکەیت.\nبۆ هێور بوونەوە ئاوی سارد بدە لە تەواوی دەستت.\nبۆ کەمکردنەوەی ئازاری ددان پارچەیەک سەهۆڵ بەکاربهێنە ئەمەش بۆ ئەو کەسانە زۆر باشە کە بەردەوام ئازاری ددانیان هەیە و چاوەڕێی سەردانی دکتۆر دەکەن.\nدەست بدە لە ناوچە و پۆینتی YinTang بۆ کەمکردنەوەی سەر ئێشە بە پەنجەی ناوەڕاستی دەستت و چاو داخستنت پاشان وەستان بۆ ماوەی ٣٠ چرکە ئەگەر پاش ٥ خولەکی دیکە هەر باش نەبوویت ئەوا جارێکی دیکە ئەنجامی بدەوە.\nچەند گیراوەیەکی ناوازە بۆ ئەوەی سەرجەم کونیلەکانی ڕوخسارت پاک بکەیتەوە\n2019/05/23 - 3:54 PM\nئەمەی خوارەوە چەند گیراوەیەکی ناوازە بۆ ئەوەی سەرجەم کونیلەکانی ڕوخسارت پاک بکەیتەوە:\n-سرکە ی سێو\n-سرکە ی سێو بە ڕێگەرێەکی کاریگەر دادەنرێت بۆ بچوک کردنەوەی کونیلەکان چونکە تفتی لە پێستدا زیاد دەکات و دژی هەوکردن دەوەستێت\n١ کەوچکی چێشت سرکەی سێو لەگەل ٥ کەوچکی چێشت ئاوی خواردنەوە تێکەڵ دەکەیت و لە قوتویەکی سپرا دا هەڵی دەگریت ، دوای دەموچاو شتن بە دەموچاوتیدا دەپڕژێنیت و وازی لێدێنیت وشک بێتەوە دواتر کرێمی شیدار کردنی پێست بەکار بێنە ( هەر کرێمێک کە بۆ رۆژانەی دەموچاو ببێت).\n-جێڵی روەکی ئالۆڤێرا:\n-ڕوەکی ئالۆڤەرا نەک تەنها کونیلەکان بچوک دەکاتەوە بەڵکو شێداری دەدات بە پێست و کونیلەکان پاک دەکاتەوە ، جێڵەکە بە درێژەی شەو بە دەموچاوتەوە بەجێ بهێڵە ، بەیانی بە ئاوی سارد دەیشۆیت .\n-دەتوانیت سپێنەی هێلکە بە تەنیا بدەیت لە دەموچاوت و کاری خۆی دەکات بۆ نەهێشتنی کونیلەکان ، هەروەها دەتوانیت سپێنەی هێلکەیەک لەگەڵ ٢ کەوچکی چێشت ئارد و ٢ کەوچکی چێشت ئاوی لیمۆ تێکەڵ بکەیت و بەکاری بهێنیت و بۆ ماوەی ٣٠ چرکە بەجێی دەهێڵیت و بە ئاوی سارد دەشۆرێت.


ژیانی ئیمیلی دیكنسۆن-ی ژنە شاعیری ئەمریكایی لەفیلمێكدا\nهەواڵ / که‌لتور :: 30/08/2017 :: 376 جار بینراوە\nئێستا لە هۆڵە سینەماییەكانی ئەوروپا، فیلمێكی تایبەت و ناوازە نمایش دەكرێت دەربارەی ژیانی یەكێك لە ژنە شاعیرەكانی ئەمریكا.\nفیلمەكە ناوی (ئیمیلی دیكنسۆن، ئازاری هێواش) ە و كاری دەرهێنانی لەلایەن هونەرمەند ترانس دێڤیس-ەوە بۆ كراوە.\nفیلمەكە ژیانی ئەو ژنە شاعیرەی ئەمریكا دەگێڕێتەوە كە لە تەمەنی پەنجا و شەش ساڵیدا مۆمی تەمەنی كوژاوەتەوە، دوای ئەوەی ژیانێكی دابڕاو و دوور لە دەرەوەی، لە چوارچێوەی دیوارەكانی ماڵەكەیدا بەسەربرد. زۆری چەشت بەدەست باری قورسی ژیان و نەهامەتیەكانی رۆژگارەوە.\nئەگەر ژیانی ئەم شاعیرە گەورەیە، كە تەنیا چەند شیعرێكی كەمی لە ژیانی خۆیدا بڵاوكراونەتەوە (یەكێكیان-زەوی كورت و دڵەڕاوكێی رەها-یە)، یاخیبوون و دژەباو بووبێت، ئەوا لەناو (زیندانەكەیشیدا) هەر بێكێشە و رووداوی جۆراوجۆر نەبووە.\nترانس دێڤیس-ی دەرهێنەری فیلمەكە، دەیەوێت بۆشایی بوونی بەرجەستەیی لە شیعردا دەربخات. تێڕوانینیشی وایە "ئیمیلی دیكنسۆن لەبەر ئەوە دەنووسێت كە ناتوانێت ژیانی خۆی بژی" ئەمەیش بەهۆی كۆمەڵگەی توندڕەو و باوكسالاری و دژە ژنەوە.\nفیلمەكە هەوڵی ئەوە دەدات بەر سێ كەسێتیی ژن بكەوێت (ئیمیلی لەگەڵ دایكیدا دەژیا و خوشكەكەیشی پێشوازیی لە هاوڕێیان دەكرد).


بەسەرهاتی پێغەمبەران لە قورئانـدا\nبەناوی خوای خاوەنی میهرەبانیی بێسنوور و کەڕەمی بێهاوتاوە؛ خوای خاوەنی منەت و بەخششی بەردەوام و زۆر... سەڵات و سەلام لەسەر گیانی پێغەمبەری نازدار (علیه الصلاة والسلام) و کەسوکار و یاوەرانی ڕێزداری.\nدوای گەڕانێکی زۆر بەدووی کتێبێکی کورت و بەپێزی دەوڵەمەند بە وانەکان و پشت ئەستوور بە بەڵگە ڕاستەکانی قورئان و فەرموودە بە زمانی کوردی دەربارەی ژیانی پێغەمبەران؛ بەداخەوە دەستمان لەهیچ گیر نەبوو، فێرخوازانی پۆلی دووەمی ناوەندیی دیراساتی ئیسلامی (ندا)یش دوای خوێندنی کورتەی ژیانی پێغەمبەری نازدار (صلی اللە علیە وسلم)؛ دەبوو ژیانی پێغـەمبەرانی بەڕێزی تریش (علیهم الصلاة والسلام) بخوێنن، ئێمەش کۆتا خشتی بینای پڕۆگرامی جوانی قۆناغی ناوەندیی (ندا)مان بەم کتێبە بەپێزە دانا، وا ئێستا قۆناغی ناوەندی کامڵ و تەواو بووە و ئێمەش سووپاس و پێزانینی بەردەواممان بۆ هەموو نیعمەتەکانی خوای بەخشندەمان هەیە، چوون وا لە سایەی ڕەحمەتییەوە "دوای دەستگیرکردنی مامۆستا کرێکار (خوای گەورە ئازادی کات)" قۆناغی ناوەندی لە نیو پۆلەوە گەیشتووەتە دوو پۆلی تەواو، ئامادەییش لە پۆل و نیوێکەوە گەیشۆتە دوو پۆل و نیو و وا سێیەم تەکمیلە دەبێت...\nئەم کتێبەی بەردەستیشت دەروازەیەکی زۆر بەپێز و پڕ چێژە، سوودگەلێکی زۆری لە خۆیدا کۆکردۆتەوە کە دەشێت لێیان هەڵێنجی، ئەم پەرتووکەی نوسەر کە کتێبێکی (٦٨٠) لاپەڕەییە بە ناوی: (ابن الإسلام.. منهج متکامل في الشريعة للمبتدئين) تایبەت بۆ ئاستی سەرەتایی نووسیوە، کە پێکهاتووە لە بەشەکانی: (تەفسیری جوزئی عەممە و ئادابەکانی قوڕئان خوێندن و گەورەیی قوڕئان خوێنان، عەقیدە، شەرعزانی، بەسەرهاتی پێغەمبەران)، ئێمە تەنها بەشی (بەسەرهاتی پێغەمبەران)ـمان وەرگێڕاوەتە سەر زمانی شیرینی کوردی.\nخوای گەورە پاداشتی برای بەڕێزمان م. هاوڕێ عەبدولقادر بداتەوە، کە ئەرکی وەگێڕان و پوختەکردنەوەی کێشا، وا ئێمەش بە جوانترین شێوە دەیخەینەوە بەردەستی خوێنەرانی بەڕێزی کورد و فێرخوازانی لێهاتووی زادی، خوا بکات ببێتە دەروازەی سوود و خێر بۆ هەموو لایەك؛ لە کەرەم و لوتفی خۆیەوە پڕبەرەکەتی کات، آمین.\nبەڕێوەبەرایەتیی زانکۆی ئازادی دیراساتی ئیسلامی (زادی)\n١٤٤٣/١/١٠ - ٢٠٢١/٨/١٩\n8/19/2021 12:52:46 AM


ستراتیژی داعش چی دیکە داگیرکاری نییە/هەوڵ بۆ بووژان و گەڕانەوە - Mehr News Agency\n10 tîrmehê 2018 - 08:27\nNews Code 20141\nئاژانسی هەواڵی مێهر- گرووپی نێودەوڵەتی- ئەم ڕۆژانە داعش لە راستیدا گرووپێکی تیرۆریستیە کە لە لاوازترین دۆخی خۆیدایە.\nئێستا گرووپی تیرۆریستی داعش زۆربەی ناوچە و دەسەڵاتەکانی لە عێراق و سووریا لە دەست داوە و بە پێی بڕێک ئامار، ژمارەی ئەندامانی ئەو گرووپە گەیشتووەتە کەمتر لە ٣ هەزار کەس.\nئێستا ڕاپۆرتێکی ڕۆژاوایی باس لە هەوڵی داعش بۆ بووژانەوە و گەڕانەوە دەکات.\nلە راپۆرتی ناوەندی لێکۆڵینەوەی سوفان، وتراوە کە داعش لە هەوڵدایە بۆ گەڕانەوەی خۆی بۆ گۆڕەپان، ئامانجەکەی بۆ گەڕانەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣ داناوە. ئەوە هەر ئەو ساڵەیە کە داعش لە قەبارەی گرووپی تیرۆریستی قاعیدەی عێراق چالاکی دەکرد و ئامانجی خۆی لە سەر کوشتنی خەڵک و هێرش بۆ سەر هێزە ئەمنییەکانی عێراق دانابوو.\nبەم حاڵەوە داعش بە خێرایی توانی ناوچەگەلێک لە عێراق و پاشان سووریا کۆنترۆڵ بکات و لە ساڵی ٢٠١٤ خەلافەتەکەی لە موسڵ ڕابگەیێنێت.\nبەڵام تەمەنی خەلافەتی داعش زۆری نەخایاند و ئێستا کە لە ساڵی ٢٠١٨ داین، داعش زیاتر لە گرووپێکی تیرۆریستی چالاکی وەکوو گرووپێکی تیرۆریستی لە سێبەر بەڵام هەڕەشەکەر ماوەتەوە.\nبەم حاڵەوە هەوڵی داعش بۆ گەڕانەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣ بە پێی پلانگەلێک ئەنجام دەدرێت کە ئەو گرووپە تیرۆریستییە لە ئەو ساڵەدا بەدوایەوە بوو. لە ئەو ساڵەدا داعش کە بە ناوی قاعیدەی عێراق دەناسرا، بە ئەندامگیری و پلانی بانگەشەیی کەمپەینێکی بۆ ئازاد کردنی هەزاران ئەندامی خۆی لە زیندانی عێراق خستە ڕێ و لە ئەم کەمپەینەدا بە هان دانی ئەندامەکانی بۆ کوشتنی سەربازان و ئەفسەرانی پۆلیس توانی کەشی ترسی پێویست لە نێو هێزە ئەمنییەکان دروست بکات.\nئێستاش داعش ئەگەرچی لە بەراورد لە گەڵ ڕابردوو خاوەن هێزێکی کەمە، بەڵام وەکوو ساڵانی پێش لە دامەزرانی خەلافەت لە موسڵ، پلانی بۆ داگیر کردنی دووبارەی وڵاتان لە سەر زۆر کردنەوەی هێرش و کاری تیرۆریستی بە تایبەت لە دژی هێزە ئەمنییەکان نییە و لە بڕێک پارێزگا و ناوچەکان کە بە ڕای خۆی بەستێنی ئەندامگیری هەیە گرووپی بچووک پێک دێنێت.\nبە ڕای نووسەرانی ئەم ڕاپۆرتە، کوشت و کوشتاری هێزە ئەمنییەکان یەکێک لە ئاسان ترین و لە هەمان کاتدا کاریگەرترین شێوەیەکە کە داعشییەکان لە دۆخی ئێستا کە خاوەن هێزی پێویست نین، شوێن دەگرن تا لەم رێگایەوە بتوانن خۆیان ڕابگەیێنن و ئەندامگیری نوێ درێژە بدەن.\nپیتێر مندویل، مامۆستای زانکۆی جۆرج ماسۆن بە پشت ڕاست کردنەوەی ڕاپۆرتی سوفان دەڵێت: ئەگەرچی داگیرکاری دوبارەی شوێنەکان بۆ ئەندامانی داعش لە دۆخی ئێستا ئەگری نییە، بەڵام ئەو گرووپە تیرۆریستییە هەروا بەستێنی ڕێکخستنی بڕێک شۆڕشەکان و یا پەرەپێدان بە ناسەقامگیرییەکانی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناڤین هەیە.\nبە ڕای ئەو مامۆستایە دۆخەکە لە عێراق نەگۆڕاوە کە داعش بتوانێت بگەرێتەوە، بەڵام پێکهاتەی کۆمەڵایەتی ئەگەر جەمسەری ببێتەوە و درزە ناوخۆییەکان دروست بێت دەتوانێت بەستێنێکی لەبار بێت بۆ هێز گرتنەوە دووبارەی بڕیک گرووپی تیرۆریستی بە تایبەتی داعش.\nبە وتەی مندویل تا کاتێک کە کلیلی چاکسزی سیاسی و ئەمنییەتی لە دەستی دەوڵەتی ناوەندی عێراق بێت، ئەگەری جووڵە و ئەنجامی کاری تیرۆریستی داعش زۆر کەمە و پاوەجێی دۆخی دەوڵەتی بەغداش لە ئەم دۆخەدا مومکین دەبێت.\nدەیڤید سترمان وەکوو کارناسی توندوتیژی و تیرۆریستیش رای هاوشێوەی ئەمەیان هەیە و لە سەر ئەو باوەڕەیە کە ستراتیژی داعش بۆ گەڕانەوە و پەرەپێدان بە نائەمنی و ناسەقامگیری ناوچەیی لە ڕێگای کردنە ئامانجی هێزە ئەمنییەکانە و پێویستە ئەو هەرەسانە جیدی بگیردرێت.\nلە ڕاپۆرتی ناوەندی سوفان، ئپراسیۆنی تیرۆریستی ژانویە لە بەغدا نموونەیەک لە هەوڵی داعش بۆ خۆ راگەیاندن لە عێراق دێتە ئەژمار کە درێژەپێدانی دوور لە چاوەڕوانی نییە.\nهەروەها بەشێکی گرنگ لە جووڵەکانی داعش لە سەرەتای بوونی خۆیانەوە لە عێراق لە ڕێگای چالاکی پڕوپاگەندەییەوە لە کەشی مەجازی و بوونی بەربڵاو لە ئینتێرنێت ئەنجام درا کە ئێستاکەش هەر ئەو ڕاگەیاندن و پڕوپاگەندیە لە لایەن سەرچاوەکانی سەر بە داعشەوە درێژەی هەیە. لە ڕاستیدا ئەگەرچی داعش لە عێراق و سووریا توان و بەستێنی خۆیان لە سەر زەوی لە دەست داوە، بەڵام بە پێی ئەو دۆخە زۆر لاوازە، میدیاکانی سەر بە داعش هەروا چالاکن و خەریکی بڵاوکردنەوەی پڕۆگرامەکانی خۆیانن.\nجگە لە ئەمەش بوونی پارەی دیجیتاڵ و کود بۆ دانراو لەوانە بیت کوئین ئەو بەستێنەی بۆ داعش دروست کردووە تا بتوانێت لە لایەن هاندەرە کاریگەرەکانی خۆیەوە لە سەرتانسەری جیهان پاڵپشتی بکرێت. بە قسەیەکی تر داعش بە شکستەوە لە عێراق و سووریا و دابەزینی ڕێژەی ئەندامەکانی خۆی لە هەوڵدایە تا پتەوی ڕێکخراوەیی خۆی بپارێزێت و ئەمەش نیشاندەری بەردەوامی هەڕەشە جیدییەکانە لە لایەن ئەو گرووپە تیرۆریستییەوە.\nڕووداوەکەی نیۆزیلەند قبووڵ نەکراوە/سەبارەت بە گولان…\nتیرۆریستەکەی کرایست چرچ پاشماوەی تەمەنی لە زیندان دەبێت\nکاردانەوەی ڕووسیا و تورکیا بە بڕیاری ئەمریکا سەبارەت…


پەیامەکەت گەیشت، فەرمو دوکانە سیاسیەکەت دابخە | هاوپشتی\nHome بیروڕا پەیامەکەت گەیشت، فەرمو دوکانە سیاسیەکەت دابخە\nپەیامەکەت گەیشت، فەرمو دوکانە سیاسیەکەت دابخە\non: كانونی یه‌كه‌م 04, 2019 No Comments\nیەکەم: سکرتێری جڤاتی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان دەڵێت” ھەرحیزبێک لەداھاتودا دروستبێت، وەک ئەمانەی ئێستا دەبێت بەبنەماڵەو بازرگانی دەکات”. زۆر ڕاستگۆیانە پێماندەڵێت: بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانیش بووه به حیزبی بنەماڵە و کۆمپانیایه‌كی سیاسیی كه له‌پاڵیدا بازرگانی ده‌كات. لەڕاستیدا ئەمە زۆر ئاشكراترین و گەورەترین دركاندنی راستێتی نهێنییه‌كی ئاشكرایه لەزمانی کەسێکەوە کە تاوه‌كو دوێنێ بانگه‌شه‌ی دەکرد “گۆڕان دەکەنەوە بە گۆڕانەکەی جاران“.\nدوھەم: عەدنان عوسمان دەڵێت: خەڵکی ئومێدیان نەماوە بە کاستی پێشوو قەدیم بەباش و خراپیەوە. زەحمەت نەبێ بۆ ڕای گشتیی ڕوون بكه‌ره‌وه: ڕێکخەری گشتیی بزوتنەوەکەت، سێ ئەندامی تری خانەی ڕاپەڕاندن، چەندین ئەندامی جڤاتی گشتی و نیشتمانی، جێگری سەرۆکی ھەرێمەکەتان و ژمارەیەک وەزیری گۆڕان، سه‌ر به كام كاستن و له پۆلبه‌ندییه‌شدا له خراپه‌كانن یان باشه‌كان؟!\nسێیەم: دابەشکردنی عەقڵیەتی گۆڕانکاریی بەسەر بەتەمەن و گەنجدا، یەکێکە لە چەواشەکارییە باو و بێتامه‌کان. چونكه ھەمومان دەزانین نه‌وه‌ی دووهه‌م و سێهه‌می یەکێتی و پارتی و گۆڕان، لەناو حیزب و حکومەت و حیزبیش، زۆرینەیان گەنج و شەھادەدارن و زۆربەشیان بەشێکن لەکێشە نەک چارەسەر. سەیرەکە لەوەدایە پێتوابێت گەنجێتی تەنھا لایەنی بایۆلۆجی و شەھادەو زۆر بڵێییە نەوەک فکرو ئیرادەی سەربەخۆ!\nچوارەم: ئەم وتارەی سکرتێری چڤاتی گۆڕان بەئاشکرا ئیعلانی شکستی ئه‌خلاقیی سیاسیی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانەو نائومێدکردنی ھەر ھەوڵێکیشە لە داھاتودا بۆ گۆڕانکاریی و تێپه‌ڕاندنی كه‌لتوری ته‌وریسی سیاسیی. لێرەوە ئەم وتارە باشترین خزمەتی خۆبەخش و بێ بەرامبەرە بە ئەجێندای پارتی و یەکێتی.\nپێنجەم: تەواو بە پێچەوانەی بۆچوونه‌كه‌ی عه‌دنان عوسمان، گۆڕانكاریی و ئۆپۆزیسیۆنبوون ته‌نها مانای دروستكردنی حیزبی نوێ نییه. گەورەترین وانەش لە خوپیشاندانەکانی به‌غدا و باشوری عێراقدا ده‌یبینین: نائومێدیی گروپه ناڕازییه‌كان له مۆدێلی ده‌سه‌ڵاتی حیزبیی و كاریگه‌ریی خۆپیشاندانه‌كان لەسەر دامەزراوە فەرمی و نافەرمی و ئاینیەکان، گەڕانەوەی ئومێدی گۆڕانکارییه لەڕێگای خەباتی مەدەنیەوە، بۆیه دەشکرێ گۆڕانکاریی گه‌وره و كاریگه‌ر بەبێ حیزبیش بکرێت. عەدنان عوسمان تەواوی ڕوداوەکە بەلاڕێدادەبات، گوایە مەسەلەکە پشتکردنە له کاستی سیاسیی!\nشەشەم: سکرتێری جڤات جوگرافیای بەلاوە گرنگەو سیاسەت و گۆڕانکاری بە یاری دوگۆڵی تێگەشتوە! پێیوایە ئەوەی لە سلێمانی دروستبێت کاریگەری لەسەر شوێنەکانی تری ھەرێم نابێت. باشە بەڕێزت ئەندام پەرلەمان و سەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان بویت لەکوێ دەوامت دەکرد؟ مەگەر دامەزراوەکان لە ھەولێر نین و ناکرێ لەڕێگای نوێنەرەکانی پەرلەمان و حکومەتەوە کە لە پایتەختن گۆڕانکاری ڕوبدات وەک ئەوەی گۆڕان لە دوخولی ڕابردوی پەرلەماندا ئەنجامیدا؟\nحەوتەم: عه‌دنان عوسمان یان خه‌ڵك به گه‌مژه ده‌زانێت یان ده‌یانگه‌مژێنێت، چونكه زۆر سەیره كه‌سێك خۆی لە ٢٠١١ەوە پێیوابووبێت ئەم جوڵانە سیاسییه‌ی سلێمانی دەرەنجامی نابێت، بەڵام پاش ئەو بەروارە: بوببێت بە ئەندامی لیژنەی نوسینەوەی دەستور، کاندیدبوبێت بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، هه‌ڵپه‌ی ئه‌وه‌ی بووبێ ببێت به وەزیر لە کابینەی نۆیەمی حکومەتی ھەرێم و دواتریش بووبێت بە سکرتێری جڤات و بشنوسیت: ھەوڵەکانی سلێمانی سودیان نیە و گۆڕانكاریی له هه‌ولێر ده‌كرێت! کەوایە و نەتانتوانیوە ململانێ بکەن لە ھەولێر، بۆ دوکانە سیاسیەکەتان داناخەن؟\nھەشتەم: عەدنان عوسمان زۆر تراژیدیانە حەقیقەتێکی تاڵ ئاشکرادەکات و بەخەڵکی دەڵێت: ئێمە شکستمان ھێنالەوەی ململانێ بکەین لەھەولێرو ئەندام پەرلەمان و ڕاوێژکار و وەزیرەکانمان لەپایتەختی ھەرێم سەرقاڵی بەرژەوەندی و خۆدەوڵەمەنکردن و بازرگانی کردنن نەوەک ململانێ. بە زمانێکی کۆمیدیش داوالەخەڵکی تر دەکات بچن لەھەولێر ململانێ بکەن و تیربھاوێژن، چونکە گۆڕان ناتوانێت ململانێ بکات و تیریشی پێنەماوە!


دڵڕفێنی نیشتمان – پەژاک\n1899 جار بینراوە\nلەکانگەی ژیان، ئەستێرەیەک درەوشایەوە. ئاسمانی رەش کراوی نیشتمانی، بە رووناکی خەیاڵی درەوشاندەوە. پەردەی لەسەر کانگەی حەقیقەتی ژیان و مرۆڤایەتی هەڵدایەوە. ژیانی پڕ لەسۆز و هەستی مرۆیی پێ رازاندەوە. لەبیابانی بێ بەر و تۆزاویدا، دەریای خۆشەویستی هەڵقوڵاند. بە شەپۆلی رووناکی، تاریکی لەکۆشک و شەقامە تاریک کراوەکان داماڵی. بە چریکەی خۆشەویستی کانگەی ژیانی خەمڵاند. بە رۆخساری گەشاوەی، چیای ترسی لەزەین و هزری ئەویندارانی رواندەوە. بە تین و گوڕی تێکۆشانی هەڵاڵەبرمەکانی کوردستانی، دڵڕفێنی خۆ کرد.\nئەستێرەیەک لەکانگەی چاخی بەردینی نوێ سەرهەڵدێنێت. کانگەیەک کە وەرزەکانی ساڵی بە دیمەنی گەوش و پاراو خەمڵێندراوە. کانگەیەک کە شکۆ و تاڵانکاریەکانی ئۆختابووتی سەردەمی هەرس نەکردووە و بە رووناکی ئەستێرەکانی بەردەوام لەهەڵقوڵاندا بووە. لەدوورگەی زەلکاو و هەوری داگیرکاری خۆی بواردووە. لە رەشەبا و هەرەسی تواندنەوەی کۆشکی پیرسالاران، خۆگرتوو و قایم بووە.\nئەستێرەی رووناکی لە چاوگەیەکی بچووکی باخەڵی نیشتمان چرۆ دەکات کە شەڵاڵەی ئازادی، تێدا جاری دەبێت. ئەستێرەیەک کە بە رووناکی رۆخساری هەورە رەشەکانی سەر چاوگەی ژیانی بڵاوە پێ دەکات و ئەخسیری جیهانی تاریکی و داب و نەریتی کۆنەپارێزی نابێت. چارەنووسی ژیانی ئەخسیری چاڵەبەفر و داوە تەنێندراوەکانی دێوەزمەی زەمانە ناکات. بۆ ئەوەی لەناو ئاشی تواندنەوەی رژێم نەهاڕدرێت، لە درۆخانەکانی سەردەم دوورەپارێز دەبێت.\nمحەمەد لەتیف ئەمیری ناسراو بە (دڵبرین ماکۆ) ئەو ئەستێرە گەشاوەی نیشتمانە کە لەساڵی ١٩٨٢ی زاینی لەگوندی قەلەنی سەر بە ماکۆ، لەبنەماڵەیەکی وڵاتپارێز و تێکۆشەر چاو بە دونیا هەڵدێنێت و لە ساڵی ١٩٩٩ی زاینی، دوابەدوای گەلەکۆمەی نێونەتەوەیی لەسەر، خۆری ئازادی مرۆڤایەتی رادەپەڕێت. بە گەلەکۆمەی رەشی ١٥ی شوبات، هەورە برووسکەی تۆڵە، لەناخیدا هەڵدەقوڵێت. بە دیل گرتنی خۆری ئازادی، لەلایەن هەورە رەشەکانی پێ هەرس نابێت و بۆ خاوەندارێتی لە رێبەر ئاپۆ و پووچەڵ کردنەوەی ئەو گەلەکۆمەیە، لەگەڵ چەند ئەستێرەی کانگەی ژیانی، بەرەو مەڵبەندی هەڵۆ بەرزە فڕەکانی نیشتمان، لەناوچەی کەلەڕەش باڵ دەگرێت و هەر لەسەرەتای بەشداری لەناو پاپۆڕی تێکۆشاندا، بە ئەوینەوە دڵ بە تێکۆشان دەبەستێت.\nبە بزەی رۆخساری لەناو مەڵبەندی هەڵۆبەرزەفڕەکان، هیوای سەرکەوتن شاباشی هاوسەنگەرانی دەکات. بە بەشداری لە ریزی هەڵۆبەرزەفڕەکان، مەودای لەگەڵ کانگەی ژیانی قووڵتر و بەرینتر دەبێت. لەناو دەریای هزر و رامانی رێبەر ئاپۆ رۆخساری گەشاوەی بە هونەری بەڕێوەبردنی ژیان دەخەمڵێنێت. چەندێک لەهزر و رامانی خۆری ئازادی قووڵ دەبێتەوە، رۆخساری شۆڕشگێڕانەی ئەوەندە دەگەشێتەوە. هەمیشە لەهەوڵ و تەقاڵادایە کە وتار و کرداری یەکبخات و بە رووناکی کردەوەکانی، خەرمانی ئازادی پڕ پیت و بەرەکەت بکات.\nدڵبرین ئەو پاڵەوانە دڵڕفێنەی نیشتمانە، کە شوێنپەنجەی کار و خەباتی لەدامەزراندنی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان – پەژاک بەرچاوە و رووناکی رۆخساری لەهەر قوژبنێکی نیشتمان درەوشابێتەوە، هێلانەی خۆشەویستی لەناو دڵی ئەویندارانی هەڵکۆڵاوە. لەبەر ئەوەی پەژاک بە رووناکی رۆخساری شەهید دڵبرینەکان درێژە بە رەوتی تێکۆشانی دەدات، هەمیشە زیندوو و چالاکە. رۆحیەی تێکۆشان، جۆش و خرۆشی گەنجانەی شەهید دڵبرین تا بە ئەمڕۆ لەسەنگەرەکانی تێکۆشانی پەژاک دەشەکێتەوە.\nشەهادەتی هەڤاڵ دڵبرین لەقۆناخە سەرەتاکانی دامەزراندنی پەژاک، زامێکی تری لەسەر دڵە بریندارکراوەکەی نیشتمان درووست کرد و رژێمی داگیرکەری ئێران بەو شەهادەتە ویستی کە چرای رووناکی لەکوردستان بە کوژاوەیی لەگۆڕ بنێت، بەڵام شەهادەتی هەڤاڵ دڵبرین بووە هۆکار کە بە دەیان هەڵاڵە برمەی نیشتمان، روو لەمەڵبەندی هەڵۆبەرزەفڕەکان بکەن و چەک و کۆڵەباری پڕ لە هیوا و تێکۆشانی شەهید دڵبرین لەشان بنێن و تا بە ئەمڕۆ مەشغەڵی ئازادی بە درەوشاوەیی بشەکێتەوە.\nهەڤاڵ دڵبرین لە رێکەوتی ٢٤\_٠٦\_٢٠٠٥ لەهەرێمی دەشتە بڵ لەنێوان؛ سێ گۆشەی ورمێ، شنۆ و نەقەدە لەئەنجامی هەرەسی داگیرکاری بەکرێگیراو و چەکدارەکانی رژێمی ئێران، دوا بە دوای بەرخودانێکی بێ هاوتا، پەیوەستی کاروانی نەمران دەبێت. مەزارگەی ئەستێرەی هەمیشە گەشاوەی ماکۆ، لەناو ئەستێرە گەشاوەکانی باخەڵی قەندیل، لەمەزارگەی شەهید محەمەد قەرەسەنگۆر دەدرەوشێتەوە و یادی هەمیشە لەدڵی هاوسەنگەر و هەڤاڵانی جاودانە.


هێرش بۆ سەر موسڵ و گرنگیی و پەیامەکانی!\nئەمرۆ باسێکمان هەیە دەربارەی هێرشی سەربازی کە بۆسەر موسڵ دەستیپێکردوە لە لایەن سوپای عێراق و هێزەکانی پیشمەرگەی هەرێمی کوردستان و هاوپەیمانی هێزە تایبەتەکانی ئەمریکا و بەریتانیا و فەرانسا کە لە ڕێگای هێرشی ئاسمانییەوە بەشدارن. هەروەها دەوترێت دەوڵەتی تورکیاش هێزەکانی بۆ دەوروبەری موسڵ ڕەوانە کروە کە تەنگژەی لە گەڵ حکومەتی عێراقدا بەدوایخۆیدا هێناوە. ئەم ئۆپراسیۆنە ماوەیەکی زۆرە قسەوباسی لەبارەوە کراوە و لێرەدا دەمانەوێ لەگەڵ حەمیدی تەقوایی لەمبارەیەوە گفتوگۆیەک بکەین.\nکازم نیکخواە: حەمیدی تەقوایی، بە بۆچونی ئێوە ئەم ئۆپراسیۆنە سەربازیە کە پڕوپاگەندەیکی بەرفراوانی لەبارەوە کراوە چ گرنگییەکی هەیە و تا چەند دەتوانێت سەرکەوتن بەدەست بهێنێت؟\nحەمید تەقوایی: پێموایە گرنگی ئەم هێرشە ڕۆشنە چونکە کاتێک داعش ئەم ناوچانەی داگیرکرد و بە ناونیشانی یەک دەوڵەت خۆی نیشاندا، هۆکارێکی سەرەکی لەبەریەکهەڵوەشاندنی ناوچەکە و ئەو تاوانە بێوێنانە بوو کە هێزە ئیسلامیەکان ئەنجامیانداوە. وە ئەمە تەنها بە عێراق سنوردار نابێتەوە. لە سوریا و لیبیا هێزەکانی داعش لە جوڵدان و پێیان نابێتە هەر شوێنێکەوە جگە لەتاوانکاری و کارەسات هیچیتریان ئەنجام نەداوە. یەکێ لە پێگە هەرەگرنگەکانی داعش شاری موسڵە، وە لە واقعدا ئەوەی مۆڵەت دەدات بە داعش کە خۆی وەک دەوڵەتی ئیسلامی ڕابگەیەنێت لە بنەڕەتدا داگیرکردنی موسڵ و بەڕێوەبردن و سەپاندنی دەسەڵاتیەتی بەسەر ئەم دومین گەورەشارەی عێراقدا. ئەوە بۆماوەی دوو ساڵە ئەم شارە بەدەستی داعشەوەیە. کردەوە سەربازیەکان و جەنگێک کە دەستیپێکردوە ئەگەر بتوانێت بەسەر داعشدا سەربکەوێت و بتوانێت شارەکە بەدەستبهێنێتەوە، کە بە گریمانەیەکی زۆرەوە بەم شێوەیە دەبێت، لەسەر هەلومەرج و هاوسەنگی سیاسی و پێکهاتەی هێزەکانی کە لە ناوچەکەدا لەبەرامبەردا ڕیزیان بەستوە کاریگەری زۆری دەبێت. بەم هۆیەوە تا ڕادەیەک هەموو هیزەکان لەم ئۆپراسیۆنەدا دەرگیر و بەشدارن و هەریک لەوهێزانە هەوڵدەدات بەدەست باڵا پەیداکردن لەم ئۆپراسیۆنەدا لەدوای شکستی داعش لە موسڵ جێگاوڕێگایەکی بەهێزتر پەیدابکات. دەمەوێ ئەوە بڵێم کە بە بونی داعش و بەتایبەتیش دەسەڵاتی بەسەر موسڵدا بە جۆرێک دەتوانیت ئایندەی هێزەکان و هێزهاوسەنگی نێوان هێزە جیاوازەکان لە ناوچەکەدا ببینیت و بەم پێیەش گرتنەوەی موسڵ لەدەستی داعش ئەم هەلومەرجە هەمووی ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێت.\nکازم نیکخواە: ئاماژەت بە تاوانکاری و کارکردی کارەساتباری داعش لە ماوەی دوو ساڵدا کرد، ئایا ئێوە هێرش بۆسەر داعش و دەرکردنی لە موسڵ بە هەنگاوێکی پۆزەتیڤ لێکدەدەنەوە؟\nحەمید تەقوایی: بە بۆچونی من هەر ئاڵوگٶڕێک کە ببێتە هۆی ئەوەی کە موسڵ لەژێر دەستی داعش بێتەدەرەوە ئاڵوگٶڕێکی ئیجابییە، چ لە ڕوی سیاسی و چ لە راوانگەی مرۆییەوە. لە ڕوی سیاسیەوە بەهۆی ئەوەی کە داعش یەک هێزی سەرەکی ئیسلامی سیاسی و تیرۆریزمی ئیسلامییە نەک تەنها لە عێراق بەڵکو لە ناوچەکە و هەموو جیهانیشدا. لە دەستدانی موسڵ گورزێکی گەورەیە بەر داعش دەکەوێت. بە بۆچونی من بەگرتنەوەی موسڵ ڕەوەندی ڕوو لە خواری داعش دەستپێدەکات. وە بەم پێێە سەرجەم بزوتنەوەی ئیسلامی سیاسی پاشەکشە دەکات. بەپێی ئەم هۆکارانە شکستی داعش لە موسڵ یەک ئاڵوگۆڕی سیاسی ئیجابییە. لە ڕوی مرۆییەوە بەهەمانشێوە ئاڵوگۆڕێکی گرنگە، وە شایەد بنەمای گرنگی گرتنەوەی موسڵ لەم خاڵەوە بێت. بۆ ماوەی دوو ساڵ داعش تاوانگەلێکی لە موسڵ ئەنجامداوە کە لە مێژودا کەم وێنەن. لە کوشتاری یەزیدیەکانەوە وە بەگشتی هەموو ئەو کەسانەی کەباوەڕیان بە ئیسلامی لە جۆری داعش نییە تا هەلومەرجێکی دژوار کە بۆ ژنانی هێناوەتە ئاراوە - لەوانە جیهادی نیکاحیان بەڕێوەبرد، ژنانیان بە ناونیشانی کەنیزەک و کۆیلەی سێکس دەفرۆشت یان دەیانخەنە ئیختیاری شەڕکەرانی داعش و ژنانێکیش کە مل نەدەن بەمە ئەوا دەستە دەستە لە سێدارەدەدرێن - و تا مل پەڕاندن و بە زیندویی سوتاندنی مرۆڤەکان ئەمانە نمونەگەلێکن لە تاوانکاری و کارەساتەکان کە ئێمە تەنها لە بەشێکیان ئاگادارین. بەڵام هەر ئەم ئەندازەیە لە تاوان نیشاندەری یەکێ لە دڕندەترین کوشتارەکانی مێژوی هاوچەرخە. خەڵکی موسڵ زیاتر لە دوو ساڵە بەمانای وشە لە جەهەنەمێکدا ژیان بەسەر دەبەن و رزگاربونیان لەم جەهەنەمە لە ڕوی مرۆییەوە زۆر گرنگە. لەم ماوەیەدا ژمارەیکی زۆر کوژراون، ژمارەیەکی زۆر لە شار هەڵاتون و ئاوارە بون و ئەوانەشی کە زیندوماونەتەوە و نەیانتوانیوە لە شارکە هەڵبێن لە ژێر جۆرەها فشار و زۆرداریدان. بۆ نمونە ئەو پیاوانەی کە ڕیشیان دەتاشن ڕوبەڕوی شەلاق و لێدان بونەتەوە. ئەم هەلومەرجە کارەساتبار و ترسناکەیە کە زیاتر لە دوو ساڵە خەڵکی موسڵ ڕوبەڕویبونەتەوە. بەبێ دودڵی لە ڕویی مرۆییەوە شکستی داعش بەهەمانشێوە کاریگەری ئیجابی هەیە لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی شارەکە.\nکازم نیکخواە: ئەو هێزانەی کە بڕیارە موسڵ ئازاد بکەن، لانی کەم هێزە سەرەکیەکانیان وەکو ئەمریکا و حکومەتی عێراق و دەوڵەتی تورکیا، بەپێی بەڵگە و ئاماژەی زۆر خۆیان بەرهەمهێنەر و دروستکەری داعش بون و هەلومەرج و کەشێکیان هێنایەئاراوە کە ببێتە هۆی شکڵگرتنی داعش. ئێستاش لە نێوان خودی ئەم هێزانەشدا جەنگ و بەرامبەرکێ و کێشمەکێشمێک بونی هەیە کە ڕۆشن نییە چ ئایندەیەک بەخۆیەوە دەگرێت. بۆچونی ئێوە لەم بارەیەوە چیییە؟\nحەمید تەقوایی: ئەوە ڕۆشنە کە ئەو هێزانەی کە هێرشیان بۆسەر موسڵ دەستپێکردوە هیچکامیان لەبەر خاتری ئامانجی مرۆیی وە یا بەخاتری ڕزگارکردنی خەڵکی موسڵ نییە. هەریەکەیان ئامانج و سیاسەتگەلێک پەیڕەودەکەن کە تەواوەن کۆنەپەرستانیە. ئەو خاڵەی کە ئاماژەت پێدا بە تەواوی دروستە و ئێمە چەندین جار وتومانە و ڕۆشنمانکردۆتەوە و بەڵگەمان نیشانداوە کە حکومەتی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ لە دروستکردنی هێزە ئیسلامیەکان و لەوانەش داعش نەخشیان هەبوە. لە ڕوی سیاسیەوە لە ئاستێکی گشتیدا داعش و هەموو هێزە ئیسلامیەکانی کە ئێستا لە ناوچەیەکی لەبەریەک هەڵوەشاودا کەوتونەتە گیان خەڵک و هەروەها کەوتونەتە گیانی خودی خۆشیان هەمووی ئاکامی هەلومەرجێکە کە لە دوای یانزەی سێپتەمبەرەوە بە هێرشی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بۆسەر ئەفغانستان و عێراق دەستیپێکرد. بەدوای ئەم هێرشە سەربازیەدا ئەم هێزە ئیسلامیانە سەرەتا لە عێراق و دواتریش لە ناوچەکانی تر، لە وڵاتانی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا، سەریان بەرزکردەوە و بە پەرچەمی دژی ئەمریکا و شەیتانی گەورە و جۆرێک لە زوڵملێکراوی هاتنە مەیدان. داعش لە زەمینەیەکی لەم جۆرەدا شکڵیگرت. ئەگەر کەمێ بگەڕێنەوە بۆ ڕابردوو دەبینین تەنانەت لە دروستکردنی تاڵیبان لە ئەفغانستان و هاتنەسەرکاری خومەینی و حکومەتی ئیسلامی لە ئێران دەوڵەتانی ڕۆژئاوا و بەتایبەتیش ئەمریکا نەخشی ڕاستەوخۆیان هەبوە. لە ئێراندا بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشی ساڵی ١٩٧٩ خومەینیان بە ناونیشانی ڕابەری شۆڕش ڕاگەیاند و لە ئەفغانستانیش بۆ ڕوبەڕوبونەوە بە هەژمونی سۆڤیەتی ئەوکات تالیبانیان دروستکرد. دەمەوێ بڵێم کە لە ڕوی مێژوییەوە تەنانەت ڕیشەی سەربەرزکردنەوەی هێزە ئیسلامیەکان دەگەڕێتەوە بۆ ئەو نەخشەی کە دەوڵەتی ئەمریکا بویەتی لە دروستکردنی پشتێنەیەکی سەوزدا بەدەوری سۆڤیەتدا. دواتر هەم بە هێرشی بوشی باوک و بوشی کوڕ بۆسەر ناوچەکە زەمینەیەک دروست بوو بۆ هاتنەمەیدانی جۆرەها هێزی ئیسلامی. لەم هەلومەرجەدا و لە ئاکامی بۆشاییەکدا هێزێکی وەک داعش شکڵیگرت و گۆڕدرا بە فاکتەرێکی گرنگ لە بلۆکبەندی ناوچەکەدا - لەلایەکەوە عەرەبستانی سعودی و تورکیا و قەتەر وە لە لایەکەی تریشەوە کۆماری ئیسلامی ئێران و سوریا و ڕوسیا -. بەشێوەیەکی تایبەت داعش ئاکامی شکستی میلیتاریزمی ئەمریکا بوو لە ناوچەکە و هەروەها بۆشاییەکی دەسەڵات کەلە ناوچەکەدا هاتە ئاراوە. ئەو هێزانەی کە ئێستا هێرشیان کردۆتە سەر موسڵ هەمویان لە هەلومەرجێکی لەوجۆرەدا هاتونەتەپێشەوە.\nکازم نیکخواە: هێزی لەم جۆرە چۆن دەتوانن یەک هەنگاوی ئیجابی بە قازانجی مرۆڤایەتی ئەنجام بدەن؟\nحەمید تەقوایی: سەبەخۆ لەوەی کە ئەم هێزانە ماهیەت و ئامانجیان چییە ئەگەر ئەنجامی کارەکەیان ئەوە بێت کە لە موسڵ پاشەکشە بە داعش بکەن ئەمە بەو دەلیلانەی کە ئاماژەم پێدا ئاڵوگٶڕێکی ئیجابییە. سیاسەت وئامانجی ئەم هێزانە بە دڵنیاییەوە ئازادی خەڵکی موسڵ نییە و خەڵکی ئەم شارە لەدوای چونەدەرەوەی داعش یەک کۆمەڵگای ئازاد و یەکسان و خۆشگوزەرانیان نابێت. گومانێک لەمەدا نییە. تەنانەت لەوانەیە جەنگی دیکە لە نێوان هێزە سەرکەوتوەکان بەسەر داعشدا لەسەر دەسەڵاتدارەتیان بەسەر موسڵدا ڕوبدات و بە گریمانەیەکی زۆرەوە بەمشێوەیە دەبێت. گرتنەوەی موسڵ لە دەستی داعش تەنانەت بە مانای کۆتایهاتنی جەنگ نییە لە نێون ئەم هێزانەدا. تازە دەورەیەکی نوێ لە جەنگ و کێشمەکێشم دەستپێدەکات. بەڵام باس لەسەر ئەمە نییە. مەسەلەکە ئەوەیە کە هەر ئەمڕۆ ئەم جەنگ و کێشمەکێشمە هەیە و دەیبینین. بەو جۆرە نییە کە گوایا بە هێرش بۆسەر موسڵ ئەم هێزانە هاتونەتە پێشەوە و لەبەرامبەر یەکتردا قەراریانگرتوە. بانگەشەکانی کە حکومەتی تورکیا دەیکات، ڕیزبەندیەک کە عەرەبستانی سعودی و کۆماری ئیسلامی ئێران لەبەرامبەر یەکتردا هەیانە، جەنگێک کە لە نێوان ئیسلامی شیعی و سونیدا بەرپابووە، جەنگێک کە داعش لە سوریا دەرگیریەتی ئەم فاکتەرانە هەمویان هەر ئێستا لە ناوچەکەدا بونیان هەیە. جیاوازی هەلومەرجی ئەمڕۆ لەگەڵ هەلومەرجی دوای شکستی داعش لە موسڵ ئەوەیە کە خەڵکی موسڵ چیتر لە جەهەنمێکدا ناژین کە دوو ساڵە تاقیدەکەندوە. لەوانەیە هێزی ئیسلامی دیکە بێنە پێشەوە. لەوانەیە دەرگیری لە نێوان تورکیا و حکومەتی عێراقدا پەرە بسینێت. بەڵام ئەمە مەسەلە و کێشمەکیشمێکی تازە نییە. هەلومەرجێکی لەم جۆرە هەر ئەمڕۆ بونی هەیە. ناوچەکە لە گڕی ئەم درگیریانەدا دەسوتێت و لە دڵی ئەم هەلومەرجەدا وە بەمپێیە زیاتر لە یەک ملێۆن کەس لە یەک شاری ژێر دەستی دڕندەترین هێزێک کە میژوی هاوچەرخ بەخۆیەوە بینیوە خەریکن هەر رۆژە جەهەنەمێک تاقیدەکەنەوە. کۆتایهێنان بەم جەهەنمە بەهۆی هەر هێزێکەوە بێت ئاڵوگۆڕێکی ئیجابییە.\nلە ڕوی سیاسیەوە هەر بەوشێوەیەی کە وتم گرتنەوەی موسڵ گورزێکی کوشندەیە لە یەکێ لە تاوانبارترین هێزە ئیسلامیەکان. بە بۆچونی من داعش دوای لەدەستدانی موسڵ نەک هەر جێگاوڕێگای پێشوتری ناماێنێت بەڵکو بە خێرایی دەگۆڕێت بۆ هێزێک کە لانی زۆر کردەوەی زیانبەخشی تیرۆریستی ئەنجام دەدات وەکو قاعیدە و هێزە ئیسلامیەکانی تر. گرنگ ئەوەیە کە پەرچەمی دەوڵەتی ئیسلامی دەشکێنێت و دەیخاتە کەنارەوە. گەرچی هێزەکانی هێرشبەر بۆسەر موسڵ ئامانجی کۆنەپەرستانەیان هەیە بەڵام ئەمرۆ ئەگەر ئێوە بۆچونی هەرکەسێک کە لە موسڵ لە ژێر دەسەڵاتی جەهەنەمی داعشدا ژیان دەکات سەبارەت بە هێرشی ئەم هێزانە بۆ دەرپەڕاندنی داعش لە شار بپرسی ئەم کارەی ئەوان تەئید دەکات. ئەوەی کە دواتر چی دەبێت مەسەلەیەکە کە دواتر دەبێت بەرخوردی پێبکرێت. هیچ کەسێک ناتوانێت بڵێت لێگەڕێ با داعش لە موسڵ بە تاوانکاریەکانی درێژە بدات چونکە ئەوانی تر هەر کۆنەپەرستن! ئەم لۆجیکە هیچ مانایەکی نییە.\nمۆڵەت بدە یەک خاڵی تر باس بکەم. ئەوە دروستە کە سیاسەتەکانی دەوڵەتی ئەمریکا هەموو دەوڵەتانی ڕۆژئاوا هۆکار بون بۆ ئەوەی هێزی لە جۆری داعش سەربەرزبکەنەوە بەڵام تاوانکاری هەر هێزێک لە پای خۆی دەنوسرێت. لە هاتنەسەرکاری خومەینی هەم دەوڵەتانی ڕۆژئاوا نەخشی زۆریان هەبوو، بابەت و بڕیارەکانی کۆنفرانسی گوادولۆپ هەموو دەزانین، لە دوای ئەو کۆنفرانسە و دوای ڕێککەوتنیان، دەوڵەتی ئەمریکا و هاوپەیمانە ئەوروپایەکانی نەخشی زۆر چالاکیان هەبوو لەوەی کە خومەینی قەبە بکەن و بە ناونیشانی شۆڕشگێڕترین پیاوی دنیا بە خەڵکی ئێرانی بفرۆشن و ئەو بەڵایە بەسەر سەری شۆڕشی ١٩٧٩ دا بهێنن کە هەموو دەیزانین. بەڵام هەر کەسێک تەنانەت ئەگەر کەمێک بە سیاسەت ئاشنا بێت و لۆجیکیانە بیربکاتەوە ناتوانێت تاوانەکانی خومەینی و کۆماری ئیسلامی بە پای دەوڵەتی ئەمریکا و کۆنفرانسی گوادۆلۆپ بنوسێتەوە. دەوڵەتانی ڕۆژئاوایی لە بەدەسەڵاتگەیاندنی کۆماری ئیسلامی نەخشیان هەبوو بەڵام تاوانەکانی کۆماری ئیسلامی تاوانکاری خودی خۆیەتی. تاوانکاری داعش بەهەمانشێوە تاوانکاری داعش خۆیەتی. داعش یەکێ لە تاوانکارترین ئەو هێزانەیە کە دنیا بەخۆیەوە دیوە و هەر هێزێک بە هەر نەخشێك کە لە شکڵگیری داعشدا هەیبوە ئەگەر ئێستا دەستی داعش لە موسڵدا ببڕێت سەربەخۆ لەوەی کە بە چ ئامانجێک ئەو کارە دەکات کارێکی ئیجابی ئەنجام دەدات.\nکازم نیکخواە: هەمان ئەو هێزانەی کە ئاماژەت پێدان وەک تورکیا و ڕوسیا و ئەمریکا و عێراق و کۆماری ئیسلامی سەرئەنجام لە ملمملانێکانیاندا ڕێکخراوەکانی وەک داعش و حەشدی شەعبی کە ئەمیش هەر وەک هێزی داعشە و سونییەکان دەکوژێت دروستکرد و پشتیوانیان لێدەکەن. مەبەستی من ئەوەیە بەهەمانشێوە کە خۆتان ئاماژەتان پێدا هەر ئێستا ئێمە شاهیدی کێشمەکێشمی ئەمانەیان لە ناوخۆیاندا : ململانێی دەوڵەتی تورکیا لەگەڵ حکومەتی عێراق و کۆماری ئیسلامی و لە لایەکی ترەوە عەرەبستانی سعودی و هەروەها لە لایەکی ترەوە ڕوسیا و ئەمریکا و ئەوانی تر. دەکرێ پێشبینی ئەوە بکرێت کە لەناو جەرگەی ئەم کێشمەکێشم و ململانێیانەدا هێزێکی تری وەک داعش دروست بکەن ئەگەر داعش بەپێوە نەما. پرسیار ئەوەیە کە پێویستە چ کارێک بکرێت؟ خەڵک دەتوانن چی بکەن؟ کاتێک داعش لە موسڵ دەکرێتە دەرەوە و فەزایەکی ئارامتر لە ناوچەکە هاتە ئاراوە و هەلومەرجێکی لەبارتر دروست بوو.\nحەمید تەقوایی: ئەو مەسەلەیەی کە خەڵک چۆن دەتوانن ڕزگاریان بێت و دەتوانن شەڕی ئەم هێزانە بەسەر سەریانەوە کەم بکەنەوە کاری خودی خەڵک خۆیەتی. ئەمە بە دیبلۆماسیەت و جەنگ و هێزهاوسەنگی نێوان دەوڵەتانی ناوچەکە وە یان رۆژئاوا و ڕوسیا و ئەمریکا و ئەوانی تر ناتوانرێت بەدەستبهێنرێت. تا کاتێک کارەکە بەدەستی ئەم دەوڵەت وهێزانە بێت و ئەمانە شکڵ بە سیاسەتی ناوچەکە بدەن و دەچنە ناو بلۆکبەندیە جیاوازەکانەوە و ئەمیان لەدەستەیەک هێزی ئیسلامی پشتیوانی دەکات و ئەوی تریان لە دەستەیەکی تر، بارودۆخەکە لەمە باشتر نابێت و وە تەنانەت خراپتریش دەبێت. بەمپێە لە کۆتایدا رێگاچارە ئەوە نییە کە ببینین چ هاوپەیمانیەتیەک لەسەر سەری خەڵکەوە شکڵدەگرێت و ئایا ڕوسیا سەرکەوێت باشترە یان ئەمریکا وە یان ئەسەد بمێنێتەوە باشترە یان بڕوات. ڕیگاچارەی کۆتایی ئەمانە نییە. لەم چوارچێوەیەدا کاتێک رزگارکردنی موسڵ لە ژێردەستی داعشدا بە یەک هەنگاوی ئیجابی دادەنێن ئەمە بە بەراورد بە بارودۆخی ئەمرۆیە نەک بەو مانایەی کە خەڵکی موسڵ ئازاد دەبن وە یان دەستی مەزهەب لە موسڵ دەبڕدرێت. هێزی ئیسلامی تر دێنەپێشەوە وە بە وتەی ئێوە ئەم هێزهاوسەنگی و پەیوەندیانە لەوانیە داعشی تر دروست بکەن. هەموو ئەمانە مومکنن. لەبەرامبەر ئەم هەلومەرجەدا لە کۆتایدا ڕێگەچارە شکڵگرتن و چالاکبونی بزوتنەوە مەدەنیە چەپ و ئازادیخوازەکانن کە جەماوەری خەڵک بتوانن لە ناویاند دەور ونەخشیان بگێرن. نمونەی ئەم بزوتنەوانە خۆشبەختانە دەبینین . هەر لەو عێراقەدا لە ساڵی ڕابردودا بزوتنەوەیەکی تا ڕادەیەک بەرفراون شکڵی گرت بە دروشمی "نە شیعی نە سونی وە بە خواستی یەک کۆمەڵگای مەدەنی و حکومەتی سکولاریستی" و ئەم دروشمە بە فروانی لە شەقامەکاندا دەوترایەوە. یان لە کوردستانی عێراقدا بزوتنەوەیەکی بەرفراوان شکڵیگرتوە لە پێناو ڕزگاربونیان لە شەڕی هێزە ناسیونالیستە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان و هێزەکانی هەرێـمی کوردستان کە دەستێکیان لە دەستی دەوڵەتانی کۆنەپەرستی ناوچەکەدایە، بەشێکیان لە دەوڵەتی تورکیا نزیکن و بەشێکی تریشیان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران. خەڵکی کوردستانی عێراق هاتنە مەیدان و دەڵێن ئەوانەمان ناوێت. یان ئەو ئاڵوگٶڕانەی کە لە کوردستانی سوریا ڕویاندا، کانتۆنەکانی ئەو ناوچەیە و دەورو نەخشێک کە خەڵکی کۆبانی لە پاشەکشەکردن بە داعش نواندیان و بەیانامە ویاسای مەدەنی کە لەوانە لە پەیوەند بە مافی ژنان و لابردنی یاسا ئیسلامیەکان لەم پەیوەندەدا لە کانتۆنی جەزیرە ڕاگەیەنرا. یان نمونەی ئەفغانستان کە ژنان دژ بە یاساکانی دژی ژن و جیاوازیە ڕەگەزیەکان هەتنە مەیدان. هەروەها ئێران کە هەم جێگاو ڕێگای خۆی دیارە . بزوتنەوەیەکی بەرفراوان دژ بە ئیسلام و ئیسلامیزم و دژ بە کۆماری ئیسلامی ماوەیەکی زۆرە لە ئێران شکڵیگرتوە و لە ئارادایە. ئەم بزوتنەوانە ئەو تروسکە و کڵاوڕۆژنە ئومێدبەخشانەن بەرەو ئایندە، بەرەو ئازادی و ڕزگاری. هێزی سیاسی وەک حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی و هێزە مۆدێرن و شۆڕشگێرەکان کە دەیانەوێ کۆتایی بەم بارودۆخە بهێنن دەبێت و پێویستە حیساب لەسەر ئەم بزوتنەوە و جوڵانەوە ناڕەزایەتیانەی خەڵک بکەن و ئەوانە ڕێکخراو بکەن. لە لایەکی ترەوە فاکتەرێکی گرنگی ترلەسەر ئاستی جیهانی هەڵخڕاندنی خەڵکی شەرافەدمەندی جیهان و بیروڕای گشتی وە هەڵخڕاندنی هێزە مۆدێرن و چەپ و سکیۆلار و ئازادیخوازەکانی دنیایە بۆ بەرگریکردن لە خەڵکی وڵاتانی ئیسلامزەدە و ناڕەزایەتی دەربڕین بە سیاسەتێک کە دەوڵەتانی ڕۆژئاوایی دەیبەنەپێشەوە و بۆتە هۆی شکڵگرتنی جڕوجانەوەری وەک داعش و هەموو هێزە ئیسلامیەکان. چ لەسەر ئاستی ناوچەکە و لە خودی عێراق و دەوڵەتانی ئیسلامزەدە دا وە چ لە سەر ئاستی جیهانی پێویستە حیساب بکرێت لەسەر هێزە ئازادیخواز و مەدەنی و خوازیارانی خۆشگوزەرانی و یەکسانی، کە دەتوانی بڵێیت زۆرینەی خەڵکی جیهان - نەوەد و نۆ لە سەدیەکان - بەمشیوەیەن، پێویستە ئەمانە هەڵبخڕێنرێن و ڕێکخراو بکرێن. پێویستە لە بەرامبەر دەوڵەتەکان و هێزە ئیسلامەیەکان و پشتیوانیکەرانیاندا ئەم هێزە بێتە مەیدان. دەزانیت کە وڵاتانی ڕۆژئاوایی هێزە ئیسلامیەکان بە باش و خراپ دابەش دەکەن بۆ نمونە حکومەتێکی وەک عەرەبستانی سعودی کە لە سیاسەتە ناوخۆییەکانیدا لە داعش کەمتری نەکردوە لە ڕوانگەی ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژئاواییەوە بە بەشێک لە هێزە ئیسلامییە "میانەڕەوە" کان ئەژمار دەکرێت! ئەم جۆرە کلکایەتیکردنە بۆ هێزە ئیسلامیەکان پێویستە لەسەر خەڵکی جیهان کە قبوڵی نەکەن و لەبەرامبەریدا بوەستنەوە. هێزی ئیسلامی باش و خراپ نییە. پێویستە شەڕی هەموو ئەوانە بە سەر سەری خەڵکەوە کەمبکرێتەوە. لەپەیوەند بە هەلومەرجی ئەمڕۆی عێراق بە بۆچونی من چالاکبونی ئەم هێزانە و بزوتنەوە مەدەنیەکان یەکلاکەرەوەیە وە من ئومێدەوارم کە بە ڕزگارکردنی موسڵ لەژێر دەستی داعش و لاوازبونی داعش ئەم بزوتنەوە سکۆلاریستی ودژی ئیسلامییە دەروازەیەکی باشتر لە پێناو پێشڕەویکردنیدا پەیدابکات. هەر گورزێک کە کۆنەپەرستی بیخوات، تەنانەت ئەگەر کۆنەپەرستان خۆیان گورز لەیەکتر بوەشێنن، بە قازانجی خەڵک و هێزە شۆڕشگێڕەکانە - وەکو کاتێک دەوڵەتی تزاری ڕوسیا لە شەڕی جیهانی یەکەمدا لاواز بوو وە زەمینەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر فەراهەم بوو - ئەمرۆ لە جەنگی نێوان کۆنەپەرستاندا دەروازەیەک دەکرێتەوە بۆ ئەوەی هێزە چەپ و مەدەنیەکان بێنەپێشەوە وە من ئومێدەوارم کە بە بەرکەوتنی گورز بە داعش لە موسڵ ئەو ئیمکانە پەیدا ببێت کە هێزە چەپ و مەدەنیەکا زیاتر خۆیان بنوێنن.\nکازم نیکخواە: ئێووە ئاماژەتان کرد بە ئامانجی دەوڵەتان و ئەو هێزانەی کە دەیانەوێت بەم هێرشە داعش پاشەکشە پێبکەن، وەکو دەوڵەتی ئەمریکا و تورکیا و ڕەوتە ناسیونالیستی و ئیسلامیەکان. هەندێ ڕەوتی سیاسی هەن کە بەهەمان دەلیل هێرش بۆ سەر موسڵ سەرکۆنە دەکەن، بۆچونتان لەو پەیوەندەدا چییە؟\nحەمید تەقوایی: بە بۆچونی من کەسێک کە هێرش بۆسەر موسڵ مەحکوم بکات بەشێکە لەو گروپە پەراوێزیانەی کە خۆیان بە "دژە ئیمپریالیست" دەزانن و تەوەر و تایبەتمەندی سیاسیان دژایەتیکردنی ئەمریکایە، هاوشێوەی دژە ئەمریکایی کۆماری ئیسلامی. ئەمانە کە لەم مەسەلەیەدا زۆر هاوڕا و پەیگیرن لە کۆتایدا، وەکو ڕێکخراوی ئێس دەبلیو پی لە بەریتانیا، دەگەن بە بەرگریکردن لە حەسەن نەصروڵا وە یان بەرگریکردن لە ئەحمەدی نەژاد و چەندین جار شاهیدی ئەم هەڵوێستگیریانە بوین لە لایەن ئەم "دژە ئەمریکایانەوە". بە بۆچونی من ڕیشەی ئەم هڵوێستگیریانەیان سەبارەت بە هێرش بۆسەر موسڵ نزیکایەتیانە بە دژە ئەمریکایی هێزە ئیسلامیەکان. ئەگەرلە سەر شەقام بۆچونی هەر مرۆڤێکی ئاسایی سەبارەت بە گرتنەوەی موسڵ بپرسیت پێت دەڵێت کە بەم هەنگاوە خۆشحاڵە چونکە دەزانێت خەڵکی موسڵ لە چ جەهەنەمێکدا ژیان بەسەر دەبەن. یەک بیانوی ئەم چەپە حاشیەیانە ئەوەیە کە دواتر لەوانیە بارودۆخ خراپتر ببێت. لەوانیە ببێت و لەوانەشە نەبێت بەڵام ناکرێ بە خاتری گریمانەکانی دواتر مل بدرێت بە هێزێکی تاوانکاری وەکو داعش. لە کۆتایدا مانای ئەم مەسەلەیە ئەوەیە کە لێگەڕێ داعش لە موسڵدا کاری خۆی بکات. ئەمەش بەو مەسەلە تەواو زهنیگەریەوە کە گوایا خەڵک دەبێ بێنە مەیدان و دژی داعش ڕاپەڕین بکەن. باشە ئێمە دەزانین کە لە ئێستادا هەلومەرجێکی لەو جۆرە بونی نییە و بە تایبەتیش ئەو هێزانەی کە ئەم مەسەلە زهنیگەریانە باس دەکەن بچوکترین دەخالەت و کاریگەریان لە سەر هەر ئەو بزوتنەوە و جوڵانەوە ناڕەزایەتیانەی کە ئاماژەم پێدان نییە. هەرکەسێک سەروکاری ڕیکخستنی ناڕەزایەتیەکانی خەڵک بێت باش دەزانێت کە لە موسڵی بە بێ داعشدا خەڵک و هێزە جەماوەریەکان شانس و هەلی زیاتر و یارمەتیدەری باشتریان دەبێت بۆ ناڕەزایەتی دەربرین و خۆنیشاندان وەک لە موسڵی ژێر دەسەڵاتی داعشدا. هەروەک لەساڵی ڕابردودا لە کاتێکدا تیرۆر و تۆقاندن لە موسڵدا بێدادی دەکرد لە بەغداد و سەرجەم شارەکانی تری عێراقدا بزوتنەوەی سکۆلاریستی پێیگرت و بە دروشمی " نە شیعی نە سونی کۆمەڵگایەکی مەدەنی" هاتە ناو شەقامەکانەوە.\nهەندێک لەم هێزانە لە مەسەلەی ئاشتیخوازیەوە نەیاری خۆیان بە هێرش بۆسەر موسڵ ڕادەگەیەنن و خوازیاری وەستاندنی شەڕن، گویا لە دوو ساڵی ڕابردودا لە موسڵ ئاشتی وئارامی بەرقەرار بوە! ئەم مەسەلەیە بەکردەوە جگە لە پاراستنی دەسەڵاتی داعش و ویڵکردنی جەماوەری خەڵک لە جەهەنمێکدا کە داعش دروستیکردوە هیچ مانایەکی تری نییە. بەهەر حاڵ ئەم جۆرە هەڵویستگیریانە لەپەیوەند بە دنیای واقعی و ئاڵوگۆری سیاسی جیهان زۆر بێ پێوەندن و تەنها نیشانەی زهنیگەرایی، وە دوری و بەپەراوێزبونی خاوەنەکانیانە لە سیاسەت و ژیانی واقعی خەڵکدا.\nسەرچاوە: (کەناڵ جەدید), سازدانی: کازم نیکخواە.


بۆچی دەسەڵاتدارانی كەنداو مۆبایلی نۆكیا بەكاردێنن؟ ئاخۆ پارەیان نییە.؟! - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nبەكارهێنانی مۆبایلی جۆری نۆكیا، كە لە شێوازە هەرە كۆنەكانی ئامێری پەیوەندیكردنی مۆبایلە، لەلایەن هەندێك لە دەسەڵاتدارانی كەنداو-ەوە، بووەتە جێی سەرنجی سەرنووسەری رۆژنامەی رەئی ئەلیەوم، وەك خۆی باسی دەكات. سەرنووسەری رۆژنامەكە پرسیاری ئەوە دەكات "بۆچی هەندێك لە (دەسەڵاتدارانی كەنداو) تەلەفۆنی نۆكیا بەكاردێنن كە زۆر كۆنە و تەنانەت لەناویشچووە؟ بۆچی لە جیاتی ئەوە مۆبایلی زیرەك بەكارناهێنن؟"\nلەوەڵامدا هەر خۆیشی دەڵێت "ناچێتە عەقڵەوە، ئەو دەسەڵاتدار و وەزیرانەی كەنداو كە گەنجینەكانی وڵاتەكانیان پڕە لە دەیان یاخود سەدان ملیار، نەتوانن ئامێری نوێی پەیوەندیی بكڕن، ئەوەی كە پێیدەوترێت مۆبایلی زیرەك" ئەمە نهێنیەكی سەیرە! كاتێك ناوبراو ئەم باسە لەگەڵ شارەزایانی ئامێرە دیجیتاڵیە پەیوەندیەكاندا باس دەكات، ئەوەی پێدەڵێن كە ئامێرە كۆنەكانی پەیوەندیگرتن چاودێریی ناكرێن و ناتوانرێت سیخوڕییان بەسەرەوە بكرێت. پێچەوانەی ئامێرە زیرەكەكانی پەیوەندیین كە دەكرێت بە هۆیەوە چاودێریی خاوەنەكەی بكرێت، بە قسەكانی و جموجوڵەكانی و تەنانەت رەنگە وێنەگرتنیشیەوە لە ژووری نووستنەكەیدا.\nمەسەلەكە روونتر بووەوە كاتێك پێگەی ویكیلێكس بەڵگەنامە دزەپێكراوەكانی ئاشكراكرد دەربارەی شێواز و رێگەكانی كاركردنی ئاژانسی هەواڵگریی ئەمریكا CIA كە بەهۆی مۆبایلەكانیانەوە و تەنانەت بەهۆی تەلەفزیۆنەكانیان و هەر ئامێرێكی دیكەی ئەلیكترۆنیەوە كە هەیانە، سیخوڕیی كردووە بەسەر هەموو هاوپەیمانەكانی و هەندێك لە هاووڵاتیان و بەرپرسانی ئەمریكایشەوە.\nهەڵوێست و كاردانەوەكان بەرامبەر ئەم هەنگاوانەی ئاژانسی ویكیليكس و دزەپێكردنی بەڵگەنامە و زانیارییەكان، دوو ئاراستەی جیاوازیان هەیە، هەندێك دەڵێن ویكیليكس خۆی ئاژانسێكی سیخوڕییە بەسەر ئاژانسەكانی دیكەی سیخوڕییەوە. هەندێكی دیكەیش پێیانوایە كە خزمەتێكی زۆر پێشكەش بە ئاسایش و ئارامیی جیهان دەكات.\nبێگومان لەم چەند دێڕەدا گەیشتینە وەڵامی راستەقینەی ئەو پرسیارەی كە بووەتە ناونیشانی ئەم بابەتە و تێگەیشتین كە بۆچی كەنداوییەكان، ناتوانن ئامێری مۆبایلی زیرەك بەكاربێنن و هەر نۆكیا كۆنەكانیان هەیە.\nئا: لوقمان محەمەد رەشید