پۆڵ دەیڤیز:-هێنی ماتماتیکی (بەشی یەکەم)\nوەرگێڕانی بە دەستکارییەوە: شێرکۆ ڕەشید قادر\nجەیمس جەینس[i], James Jeansفەلەکناسی ئنگلیزی،جارێک ئەو بانگەوازەی کرد کە خالق ماتماتیکناسە. بێگومان ئەم گوتەیە ئیشارەیەکە بۆ ئەو ئیمانەی کە زۆربەی زانایانی ئەمڕۆ باوەڕیان پێیەتی و تەبەننای دەکەن. ئەو باوەڕەی کە دەشێت نیزامی شاراوەی دونیا بە فۆرمێکی ماتماتیکییانە گوزارشت بکرێت تەواو لە ناو دڵی زانستدایە و بە دەگمەن بە چاوی گومانەوە سەیرکراوە. ئەم بیروڕایە وەها ڕەگی داکوتاوە و بە ناخی زانستدا ڕۆچووە کە ئەگەر هەر لقێکی زانست بگریت، ئەوا بە زەحمەت دەتوانرێت ئەزم بکرێت هەتا ئەو کاتەی بە زمانی فۆرمی ماتماتیک نەنوسرێت.\nئەو ئایدیایەی کە دەڵێت دونیای فیزیکی بریتییە لە نمایشی نیزام و هارمۆنی ماتماتیکی، ڕەگ و ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژگاری یۆنانی کۆن. لە چەرخی ڕێنیسانسدا جارێکی تر لە کارەکانی گالیلۆ، نیوتن و دیکارت و هاوچەرخانیاندا ئەم چەمکە لەدایکبوەوە. لای گالیلۆ، کتێبی سروشت بە زمانی ماتماتیکی نوسراوە[ii]. جا ئەمە بۆچی وایە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە پەنهانییەکی گەورەی گەردونە. فیزیکناس ئیوژین ویگنەر Eugene Wigner لە گوتارە ناودارەکەیدا، ” کاریگەری ناقۆڵای ماتماتیک لەسەر زانستە سروشتییەکان[iii]” ئیشارە بە سی. ئێس. پیەرس[iv]C. S. Pierce دەدات کە دەڵێت ” دەشێت جۆرە پەنهانییەک لێرەدا هەبێت کە ماوە کەشف بکرێت”. لەم ساڵانەی دواییشدا کتێبێک دەرچوە کە نۆزدە نوسەر بەشداری تێدا کردووە بە مەبەستی توێژینەوە و کەشفکردنی نهێنیی ئەم پرسە گرنگە. ڕاکان تەواو فرە جیاوازن، ئەو ڕایانە لەخۆدەگرن کە دەڵێن ماتماتیک داهینانی مرۆڤە و بۆ مەبەستی لە قاڵبدانی هەقیقەتەکانی ژیانی ڕۆژانەیە و ڕێبازەکەی تریش قەناعەتی وایە و لەسەر ئەوە پێدادەگرێت کە لە پشت سیمای ماتماتیکییانەی سروشتەوە گرنگییەکی قوڵ و پڕ مانا بونی هەیە.\nئایا ماتماتیک لە دونیای دەرەوەی مرۆ بونی هەیە؟\nبەر لە تاووتوێکردنی پرسی ” کاریگەری ناقۆڵای ماتماتیک لەسەر زانستە سروشتییەکان”، گرنگە کە بزانین و تێبگەین کە ماتماتیک چییە؟ لە ماتماتیکدا دو قوتابخانەی فیکری دژ بە یەک لەمەڕ کاراکتەری ماتماتیک لە ئارادا هەن. قوتابخانەی یەکەم، بە فۆرمالیستەکان ناودەبرێت و بەندە لەسەر ئەوەی کە دەڵێت ماتماتیک داهێنانی پوختی بەشەرییە، قوتابخانەی دوەمیش، بە ئەفلاتونییەکان(هەندێک جار بە ڕیالیستەکان) ناودەبرێت و دەڵێت کە ماتماتیک بونێکی سەربەخۆی لە مرۆ هەیە. قوتابخانەی فۆرمالیستی هەتا سەرەتای سییەکانی سەدەی ڕابردو برەوێکی بەرزی هەبوو، ڕابەری یەکەمی ئەم ڕیبازە دەیڤید هیلبێرت[v]Hilbertبوو، هیلبێرت پرۆگرامێکی تەواو تۆکمەی لەمەڕ بە میکانیزەکردنی سەلماندنی تیۆرم داڕشت و هەتا هاتنی گۆدێل[vi]Godelلە ساڵی 1931 دا، هەتا دەهات ماتماتیک سەرتاپا وەک ڕاهێنانێکی فۆرماڵی سەیردەکرا و ماتماتیک جگە لە کۆمەڵێک ڕێسای لۆژیکی کە گروپێک هێما بە یەکێکی ترەوە گرێدەدات هیچی تر نییە.ئەم جۆرە بونیاتە، وەها سەیردەکرا کە تەواو هەیکەلێکی خۆبەخۆی هەیە، هەرچی تەماسێکی ماتماتیکیش لەگەڵ دونیای سروشتدا هەیە تەنها ڕێکەوتە و دەنا هیچ پەیوەندییەکی بە چالاکی ماتماتیکەوە نییە و تەنها دەرئەنجامی کارکردن و توێژینەوەی ڕێسا فۆرمالییەکانن. گۆدێل گوتارێکی لەمەڕ تیۆرمی ناکۆمپلیت بڵاوکردەوە و بنیاتی ئەم ڕەوتەی هیلبێرتی بە تەواوی هەڵوەشاندەوە. بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا و سەرباری ئەمەش، زۆر لە ماتماتیکناسان لەسەر ئەو ڕەوتە بەردەوام بوون کە ماتماتیک تەنها داهێنانێکی ئەقڵی مرۆڤە، جگە لەوەی پەیوەستە بە ماتماتیکناسانەوە دەنا هیچ مەبەستێک نابەخشێت.\nدەیڤید هیلبێرت(1862 – 1943): ماتماتیک تەنها زادەی ئەقڵی مرۆڤە و هیچی تر.\nقوتابخانەکەی دژ بە فۆرمالیزم، بریتییە لە ئەفلاتونیزم. ئەفلاتون، ئەو فەیلەسوفەی لە لای هەموو کەس ناسراوە، تێروانینێکی دوانەیی لەمەڕ واقیع هەبوو. لە لایەک، دونیای فیزیکی، کە لە لایەن خالقێکی دەستڕەنگینەوە Demiurgeدروستکراوە، لەم دونیایەدا ژین کورت و کاتییە. لە لایەکی تریشەوە، گێتیەکی تر هەیە کە بە مەملەکەتی ئایدیاکان ناسراوە، ئەم مەملەکەتە ئەبەدی و نەگۆڕە، مۆدلێکی پاک و پوختی دونیا فیزیکییەکەیە. لای ئەفلاتون، بابەتە ماتماتیکییەکان زادەی ئەم مەملەکەتە نمونەییەن و بە ئاسمانە پاکژەکەیدا بڵاوبونەتەوە. لای ئەفلاتۆنیستەکان، ئێمە ماتماتیک ناخوڵقێنین، یاخود داناهێنین، بەڵکو کەشفی دەکەین. بابەت و ڕیسا ماتماتیکییەکان بونێکی سەربەخۆیان هەیە و لە سەرو ئەو واقیعی فیزیکیەوەن کە ڕوبەڕوی هەستەکانمان دەبنەوە.\nبۆ ئەوەی لە هەمبەر ئەم بنەمایەدا تەرکیزمان چڕتر بکەین ئەوا نمونەیەک دێنینەوە، ئەگەر گوتەیەک یان حاڵەتێکی وەک ئەوە وەربگرین کە دەڵێ ”23 (بیست و سێ) بچوکترین ژمارەی خۆبەشە[vii] کە لە بیست زیاترە”. جا حاڵەتەکە یا ڕاستە یاخود هەڵەیە، لە هەقیقەتدا ئەمە ڕاستە. لێرەدا پرسیارەکە ئەمەیە ” ئایا ڕاستی ئەم حاڵەتە ڕەها و لە دەرەوەی زەمەنە؟ یاخود بە واتایەکی تر، ئایا حاڵەتەکە بەر لە داهێنان (یان دۆزینەوەی) ژمارە خۆبەشەکان هەر ڕاست بووە؟ ئەفلاتونیستەکان بە بەڵێ وەڵام دەدەنەوە، چونکە ژمارە خۆبەشەکان، بە شیوەیەکی پوخت، مرۆ دەربارەیان بزانێت یان نەء، بونیان هەر هەیە. بەڵام لای فۆرمالیستەکان پرسیارەکە بۆ خۆی وەک شتێکی بێ مانا ڕەت دەکەنەوە.\nماتماتیکناسە پرۆفیشناڵەکان چۆن بیردەکەنەوە؟\nگەلێک جاران دەگوترێت کە ماتماتیکناسان لە ڕۆژانی دەوامدا ئەفلاتونین و لە ڕۆژانی پشووەکاندا دەبنە فۆرمالیسیتی. کاتێک مرۆڤ سەرقاڵی کارکردنە لەسەر ماتماتیک، زەحمەتە لە هەمبەر ئەو ئینتیباعەدا خۆی ڕابگرێت و دور بە دور بوەستێت کە کارەکە بریتییە لە پرۆسەی کەشفکردن یاخود دۆزینەوە، وەک ئەوەی لە زانستی ئەزمونکاریدا بەدی دەکرێت. بابەتە ماتماتیکییەکان بۆ خۆیان مامەڵە لەگەڵ ژیاندا دەکەن و زۆر جار خاسیەتی تەواو چاوەڕواننەکراو دەخەنەڕوو و نمایش دەکەن. لە لایەکی تریشەوە، هزری مەملەکەتی بابەتە ماتماتیکییەکان، لە لای ماتماتیکناسان وەک دیاردەیەکی زۆر غەیبئامێزانە دێتە بەرچاو، هەرچەندە زەحمەتە دانی پێدابنێن. خۆ ئەگەر لە بەرانبەر ئەم پرسە تەحەدامان کردن ئەوا لە وەڵامدا دەڵێن کە ئەوان کاتێک سەرقاڵیی توێژینەوەی ماتماتیکین، ئەوا تەنها گەمە بە هیما و ڕێسا دەکەن.\nکۆرت گۆدێل (1906 – 1978)لەگەڵ ئاینشتاین1879 –1955\nهەرچۆنێک بێت، گەڵێک ماتماتیکناسی دیار خۆیان ئیعترافیان بە ئەفلاتونیەتی خۆیان کردووە.یەکێک لەمانە کورت گۆدێل، گۆدێل هەروەک چاوەڕوان دەکرێت، فەلسەفەی ماتماتیکی خۆی لەسەر بنەمای ناقەرارگیری (undecidability) بنیاتنا. گۆدێل وەها بیری کردەوە کە هەمیشە حاڵەتی ماتماتیکی وا هەن کە ڕاستن بەڵام هەرگیز ناتوانرێت بە هۆی ئەو ئەکسیۆمانەی[viii](axioms) هەن بسەلمێنرێن کە ڕاستن. لای وی ئەم حاڵەتە ڕاستانەی وەها وێنادەکرد کە بە شێوەیەکی دەرەکی لە دونیای ئەفلاتونیدا بونیان هەیە و لە سەرو توانستی زانیاری ئێمەوەن. ئەفلاتونیستێکی تر، ماتماتیکناس ڕۆجەر پێنڕۆزە[ix]، لە زانکۆی ئۆکسفۆرد، لای پێنڕۆز ” هەقیقەتی ماتماتیکی لە سەرو فۆرمالیزمەوەیە، زۆر جار ئەم چەمکە ماتماتیکیانە وەک واقعێکی وەها قوڵ دێنە بەرچاو کە تەواو لە سنوری مشتومڕی هەر ماتماتیکناسێکی تایبەت دەچنە دەرەوە. هەر دەڵێی بیرکردنەوەی مرۆ وەها ڕێنمایی دەکەن کە بە ئاڕاستەی جۆرە هەقیقەتێکی دەرەکی ئەبەدی ڕاپێچی دەکەن، هەقیقەتێک کە بونێکی سەربەخۆی بۆ خۆی هەیە و تەنها بەشێکی بۆ هەر یەک لە ئێمە ئاواڵەیە”. لای پێنڕۆز، ئەگەر، بۆ نمونە، سەیری پێکهاتەی سیستەمی ژمارە ئاڵۆزەکان بکەین، ئەوا وەها هەست دەکەین کە ”واقعێکی قوڵ و بێ زەمەنن”.\nنمونەیەکی تر کە هانی پێنڕۆزی دا ببێتە ئەفلاتونی ئەو ماتماتیکەیە کە بە ”سێتی ماندڵبرۆت” (Mandelbrot set) بەناوبانگە، ئەو سێتەی کە لە دوای زانای کۆمپیوتەر بێنۆیت ماندڵبرۆت[x]Benoit Mandelbrot، لە کارگەی ئای.بی.ئێم IBM، ناونراوە. سێتەکە خۆی فۆرمێکی جیۆمەتری لەخۆدەگرێت و بە فراکچەڵ(یان فراکتەڵ) fractalناسراوە و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ تیۆری پشێویدا theory of chaosهەیە و نمونەیەکی پڕشنگداری ترمان سەبارەت بەوەی کە چۆن کرداری خۆ-دوبارەکردنەوەیەکی ساکار بابەتێکی فرە ڕەنگی دەوڵەمەند و ئاڵۆزی قەشەنگمان بۆ بەرهەم دێنێت. سێتەکە بە هۆی واریکردنی یەک لە دوای یەکی ڕێسای کە لێرەدا z ژمارەیەکی ئاڵۆزە و c یش ژمارەیەکی ئالۆزی دیاریکراوی نەگۆڕە، مەبەست لە ڕێساکە ئەوەیە کە ئەگەر ژمارەیەکی ئاڵۆزی وەک z وەربگرین و لە باتی دابنێین، پاشان هەمان پرۆسە دوبارە بکەینەوە و لە بری هەر z ێدێک ، بەو جۆرە دوبارە و دوبارەی دەکەینەوە. ئەگەر ئەم ژمارە ئاڵۆزە یەک لە دوای یەکانە لەسەر لاپەرەیەک بکێشین( یاخود کۆمپیوتەر بەکاربهێنین)، ئیتر هەر خاڵێک بریتییە لە ژمارەیەک. ئەوەی وەک دەرئەنجامێک لە پرۆسەی ئەم هاوکێشەیەدا دەرکەوت ئەوەیە کە هەندێک لە بەهاکانی c کە بۆ ئەم مەبەستە هەڵیان دەبژێرین و وەک خاڵ هەر زو شاشەی کۆمپیوتەرەکە جێدەهێلن. بۆ هەندێک لە بەهای تر ، کە دەبنە خاڵ، شاشەکە هەرگیز جێناهێلن و لە ڕوبەرێکی داخراودا هەر دێن و دەچن، بە بێ ئەوەی سنورەکەیان جێهێڵن. کۆکراوەی ئەم هەموو خاڵانەی c پێکەوە سێتەکانی ماندڵبرۆت دروست دەکەن. ئەم سێتانە بنیاتێکی وەها ئاڵۆزی سەیریان هەیە کە زۆر زەحمەتە مرۆ بتوانێت بە وشە گوزارشت لە جوانییە لە ئاسابەدەرەکەیان بکات. گەلێک لەم سێتانە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بۆ مەبەستی جوانی و هونەری لە بازاڕەکاندا بەکار دەهێنرێن. خاسیتەتێکی زۆر نایابی ئەم سێتە ماندلبرۆتانە ئەوەیە کە هەر بەشێکی بچکۆلەی بگریت و بە ئامێر زەڕەبین دوبارە و سێبارەگەورەی بکەیت، بەرهەمە تازەکە دەرکەوتووەکە فرەڕەنگی و چڕی پێکهاتەیەک لەگەڵ خۆی دێنێت.\nڕۆجەر پێنڕۆز(1931 – ): چۆن لوتکەی ئەڤریست هەیە، ئاواش بیرۆکە ماتماتیکییەکان هەن\nپێنڕۆز ئیشارە بەوە دەدات کە کاتێک ماندڵبرۆت کەوتە خوێندنی سێتەکانی، کە ئێستا بە سێتەکانی ماندڵبرۆت ناسراوە، هیچ جۆرە چەمکێکی پێشینەی لەمەڕ ئەو تەفسیرە نایابە نەبوو کە ئەم سێتانە لەخۆیانگرتووە:\nتەفسیلاتی تەواوی ئاڵۆزیی بونیاتی سێتی ماندڵبرۆت هەرگیز بە ڕاستی لە لایەن هیچ یەکێک لە ئێمەوە بە چڕی نازانرێت و پەی پێنابرێت، یاخود هیچ کۆمپیوتەرێک گەڵاڵەی نهێنییەکانی ئاشکرا ناکات. وەها دەردەکەوێت کە ئەم بونیاتە نەک هەر لە مێشکی ئێمەدا بونی نییە، بەڵکو خۆی لە خۆیدا واقعێکی هەیە. ئەو کۆمپیوتەرەی بۆ ئەم مەبەستە بەکارهاتوە، لە بنچینەدا وەک ئەو ئامێرە وایە کە فیزیکناس بۆ مەبەستی تاقیکردنەوە لە تاقیگەدا بەکاری دەهێنێت بۆ توێژینەوە لە دونیای فیزیکی و هیچی تر نییە. سێتی ماندڵبرۆت داهێنانی ئەقڵی ئادەمیزاد نییە، بەڵکو کەشفکردنێکە. هەروەک چیای ئەڤریست، سێتی ماندڵبرۆتیش هەر خۆی بونی هەیە.\n(ماندڵبرۆت (1924 -2010\nماتماتیکناس و نوسەری ناسراوی زانستی میللی، مارتن گاردنەر[xi]Martin Gardner تەواو لەگەڵ ئەم ڕایەدا کۆکە و دەڵێت: ” لای پێنڕۆز ناچێتە ئەقڵەوە (هەروەک منیش ناچێتە ئەقڵمەوە) کە هیچ کەسێک وا فەرز نەکات کە ئەم بونیاتە(سێتی ماندڵبرۆت) سەرنجڕاکێشە لە دەرەوە، هەروەک چیای ئەڤریست بونی نەبێت، چۆن جەنگەڵ دەدۆزرێتەوە، ئاواشبە هەمان شێوە ئەمیش کەشف دەکرێت”.\nپێنڕۆز دەپرسێت و دەڵێت ” ئایا ماتماتیک داهێنانە یان کەشفکردنە؟”ئایا ماتماتیکناسان داهێنانەکانیان دەهێنن و بە واقعێکی موزەیفەوە ڕەنگی دەکەن؟ یان هەر بە ڕاست هەقیقەتێک کەشف دەکەن کە خۆی لەوەبەر لە ئارادایە. هەقیقەتێک کە بونی تەواو لە چالاکی ماتماتیکناسان سەربەخۆیە؟ پێنڕۆز، کاتێک بانگەشە بۆ ڕای دووەم دەکات، ئیشارە بەوە دەدات کە لە حاڵەتی سێتی ماندڵبرۆتدا، زۆر لەوە زیاترمان دەست دەکەوێت وەک لەوەی لە سەرەتا و یەکەمجار کاری تێدا دەکەین. لێرەدا دەشێت یەکێک بڵێت کە ماتماتیکناسان کەوتونەتە کایەیەکەوە کە کاری خوداوەندە. لە ڕاستیدا ئەو کەسە جۆرە تەریبییەک لە نێوان ماتماتیک و کارێکی ئیلهامبەخشی هونەردا دەبینێت. ئەمە جۆرە هەستێکە کە لە نێو هونەرمەداندا شتێکی غەریب و نادەگمەن نییە، چونکە لە کارە مەزنەکانیاندا هەقیقەتێکی ئەبەدی ئاواڵە دەکەن کە جۆرە بونێکی پێشینەی فەزایی ئەبەدی هەیە. بە هەمان شێوە ، ناتوانم لەو هەستە هەڵبێم، ئەویش هەستکردنە بەوەی کە لە ماتماتیکیشدا جۆرە باوەڕکردنێک بە بونی ئەبەدی فەزایی و شتێکە زۆر بەهێزترە.\nشێوە سەرەتاییەکانی سێتەکانی ماندڵبرۆت\nلای ئنسان ئاسانە کە ئەو ئنتیباعەی لە لا دروست ببێت کە پێدەشتێکی فراوانی بونیاتی ماتماتیکی لە ئارادا هەیە و ماتماتیکناسان بە نێو ئەم خاکە غەریبە، بەڵام ئیلهامبەخشەدا، دەگەڕێن، دور نییە ئەزمونەکانی لەوەبەری زانایانی تر ببنە نیشانە و وەک ڕابەر یارمەتی ماتماتیکناسان بدەن لە گەشتەکەیاندا ڕوبەڕوی فۆرم و تیۆرمی نوێ، کە خۆیان لەوەبەر لەوێ هەن دەبنەوە، ماتماتیکناس رودی رەکەر Rudy Ruckerوەها بیردەکاتەوە کە بابەتە ماتماتیکییەکان جۆرە بۆشاییەکی ئەقڵی داگیردەکەن، کە بە پێدەشتەکانی ئەقڵ ناویان دەبات. هەروەک چۆن بابەتە فیزیکییەکان و مادییەکان بۆشایی فیزیکی داگیردەکەن. لای رودی رەکەر، کەسێک کە سەرقاڵی توێژینەوەی ماتماتیکییە، ئەوا ئەو کەسە بە ناو پێدەشتەکانی ئەقڵدا دەگەڕێ، ئەمە وەک گەشتەکانی ئارمسترۆنگ و لیڤینستۆن وایە کە چۆن خەریکی گەڕانن بە ناو بۆشاییەکانی گەردوندا بۆ لێکۆڵینەوە لە ئاسمان و گەردون. جار جار گەڕۆکی جیاواز بە هەمان پێدەشتدا گوزەردەکات و سەربەخۆیانە ڕاپۆرت لەسەر دۆزینەوەکانی خۆی دەنوسێت. هەروەک چۆن هەموومان هاوبەشین لەم گەردونەدا ، بە هەمان شێوەش هاوبەشین لە پێدەشتەکانی ئەقڵدا. جۆن بارۆ[xii]John Barrow، نوسەرێکی گەورەی تری زانستی میللی، بە هەمان شێوە باوەڕی وایە کە دیاردەی کەشفکردنی سەربەخۆیانە لە ماتماتیکدا بەڵگەیەکە بۆ بوونی ”بنەمای بابەتییانە” کە سەربەخۆیە لە ئەقڵی توێژەرەکە.\nپێنڕۆز ئەو فەرزییە دەخاتە ڕوو کە ئەو ڕێچکەیەی ماتماتیکناسان ئایدیاکانیانی پێ کەشفدەکەن و دەرئەنجامە ماتماتیکییەکانیان لەگەڵ ماتماتیکناسانی تردا ئاڵوگۆڕ دەکەن بەڵگەن بۆ بونی مەملەکەتی ئەفلاتونی، یاخود پێدەشتی ئەقڵی:\nوا تەسەوردەکەم هەموو جارێک کە ئەقڵ ئایدیایەکی ماتماتیکی وێنادەکات، ئەوا پەیوەندی دەکات بە چەمکە ماتماتیکییەکانی دونیای ئەفلاتونییەوە، کاتێک کە یەکێک لە هەقیقەتە ماتماتیکییەکان دەبینێت، زەینی ئەو مرۆڤە دەچێتە سەر ئەم دونیای ئایدیایانە و پەیوەندی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ دەکات. کە ماتماتیکناسان ئاڵوگۆڕی زانیاری دەکەن، ئەوا هەر یەک لەم ماتماتیکناسانە بوارێکی راستەوخۆی هەیە بۆ ئەم هەقیقەتانە، جا لە ڕێگای ئەم پرۆسەی بینینەوە، زەینی هەر یەکەیان لە مەوقیعێکدایە کە ڕاستەوخۆ وێنای هەقیقەتە ماتماتیکییەکان دەکات. هەر بۆیەش باشتر دەتوانن ئاڵوگۆر لەگەڵ یەکتردا بکەن چونکە هەر یەکەیان تەماسێکی راستەوخۆیان لەگەڵ دونیای ئەفلاتونیدا هەیە ئەو وینە ئەقڵییانەی کە هەر یەکەیان هەیانە لە کاتی پەیوەندیان بە دونیای ئەفلاتونیەوە دەشێت جیاواز بن بەڵام ئاڵووگۆڕ بۆیە لەنێنواندا هەیە چونکە هەر یەکەیان راستەوخۆ پەیوەندییان لەگەڵ هەمان دونیای ئەبەدی ئەفلاتونیدا هەیە.\nهەندێک جار ئەم ئکتیشافە کتوپڕ و دراماتیکییە و وەها ئیشارەی پێدەدرێت کە خواستێکی ماتماتیکییە. ماتماتیکناسی فەرەنسی جاک هەدەمارد Jacques Hadamard توێژینەوەیەکی لەسەر ئەم دیاردەیە کردووە، وەک نمونەش کارل گاوس[xiii]Carl Gauss دەهێنێتەوە. گاوس ساڵەها بوو سەرقاڵی پرسێک بوو لەمەڕ ژمارە تەواوەکان و هەوڵیدەدا حەلی بکات، بەڵام تەواو هیلاکی کردبوو. گاوس دەڵێت ” وەک چۆن فلاشێکی ڕوناکی لە پڕ ڕودەدات، ئاوەها مەتەڵەکە حەل بوو. خۆشم ناتوانم بڵێم کە ئەو سەرەدەزووە چی بوو کە بوە هۆی پێکەوە بەستنەوەی زانیاری پێشینەی من لەگەڵ سەرکەوتنم لە حەلکردنی پرسەکەدا”. هەروەها هادامارد پرسە گەورەکەی هینری پۆیەنکار[xiv]Henri Poincaréوەک نمونەی دوەم باس دەکات، هینری پایۆنکار، وەک گاوس، کاتێکی زۆر بەسەر دەبات بۆ حلکردنی پرسێکی ماتماتیکی لەسەر فەنکشن، بەڵام لە ئاکامدا نائومێد دەبێت. ڕۆژێک پایۆنکار بە پاس دەچێتە سەفەرێکی جیۆلۆجی. پایۆنکار دەڵێت” لەو ساتەدا کە پێم نایە سەر پلیکەی پاسەکە، ئایدیاکەم بۆ هات، بە بێ ئەوەی لە فکرەکانی لەوەبەرمدا هیچ ڕێگایەکەم بۆ خۆش کردبێ”. هێندە دڵنیا بوو کە حەلی پرسەکەی دۆزیوەتەوە و لە مێشکیدا بە شێوەیەکی کاتی خەزنی کرد و کە لە سەفەرەکەی گەڕایەوە بە کەماڵی ئیسراحەت دانیشت و توانی ئەنجامەکەی بسەلمێنێت.\n(گاوس (1777 – 1855\nپێنڕۆز باس لە هاوشێوە ئەزمونێک دەکات کە لای ویش سەبارەت بە کارکردنی لەمەڕ چاڵە-ڕەشەکان و تاکێتیsingularities زەمەن-فەزا ڕویداوە. کاتێک لەسەر شەقامێکی لەندەن سەرقاڵی مشتومڕ و گفتوگۆ بو، خەریک بوو بە جادەیەکی ئاپورەدا بپەڕێتەوە، لە ناکاو ئایدیا بنەڕەتییەکەی بۆ هات، بەڵام زۆر کورت و خێرا، بە جۆرێک کە لەو بەر جادەکەی تر کەوتەوە گفتوگۆ، ئایدیاکەی کوژایەوە و نەما. دوایی پێنڕۆز هەستی بە جۆرە شعورێکی جۆش و خرۆشی سەرنجراكێش کرد، پاشان توانی دیسانەوە بیری بکەوێتەوە. سەرەنجام، ئەو فلاشە کورتە پرخرۆشەی ڕۆژەکەی هاتەوە یاد، بۆی دەرکەوت کە کلێلی حەلکردنی ئەو پرسەیە کە ماوەیەکی زۆرە مێشکی سەرقاڵ کردووە. ئیتر پاش ماوەیەک ئایدیاکەی بە شێوە ڕاستەکە و بە ڕێکوپێکی خۆی دەرخست.\nزۆر لە فیزیکناسان لەگەڵ ئەم ڕوانینە ئەفلاتونییەدا هاوبیر و هاوڕان،. بۆ نمونە، هینریش هێرتز[xv]Heinrich Hertz، یەکەم زانا بوو کە شەپۆلە ڕادیۆییەکانی لە تاقیگەدا کەشفکرد و بەرهەمهێنا، جارێک گوتوبوی ” ئنسان ناتوانێت لەو هەستە رابکات کە ئەم هاوکێشە ماتماتکیانە بونێکی سەربەخۆی خۆیان هەیە و تەنانەت لەو کەسانەش کە کەشفیان دەکەن حەکیمانەترن، چونکە زۆر زیاترمان بە دەست دەکەوێت لەوەی کە لە ئەسڵدا تێیدا وەگەڕی دەخەین.”\nجارێک لە ریچارد فاینمان[xvi] ( Richard Feynman)م پرسی کە چۆن بیر لە ماتماتیک دەکاتەوە و ئایا ماتماتیک و پاشان یاساکانی فیزیک بونێکی سەربەخۆیان هەیە، لە وەلامدا گوتی:\nبون پرسێکی زۆر سەرنجراکێش و گرانە. ئەگەر تۆ خەریكی ماتماتیک بیت، کە بە شێوەیەکی سادە بریتییە لە دەرکەوتەی فەرزییەکان، گەلێک شتی سەیرت بۆ دەردەکەوێت، بۆ نمونە ئەگەر سێجای ژمارەکان کۆبکەیتەوە، وەک سێجای یەک (کە دەکاتە یەک کەڕەت یەک کەڕەت یەک) کە دەکاتە یەک، سێجای دو(٠دو کەڕەت دو کەڕەت دو) کە دەکاتە هەشت، سێجای سێ (واتە سێ کەڕەت سێ کەڕەت سێ) کە دەکاتە بیست و حەوت، ئەگەر ئەم سێ ژمارە سێجایە کۆبکەینەوە(واتە یەک زاید هەشت زاید بیست و حەوت) کە دەکاتە سی و شەش. لێرەدا ئەگەر سەیری ئەم ژمارە سی و شەشە بکەین، دەبینین کە دوجای شەشە (واتە شەش کەڕەت شەش)، ئەمەش بۆ خۆی بریتییە لە کۆی هەر سێ ژمارەی یەک، دو و سێ واتە ژمارەکانی پێشو. ئەم هەقیقەتە کە هەر ئێستاپیت دەڵێم لەوانەیە لەوەبەر لای تۆ نەزانرابێت. دەشێت بڵێیت کە ” ئەمە لە کوێیە؟، چییە؟ شوینەکەی لە کوێدایە؟ چ جۆرە واقعێکی هەیە؟ کەچی ئەوەتا تۆ بەرەو ڕوی دەبیتەوە. کە مرۆ ئەم جۆرە شتانە کەشف دەکات، هەست بەوە دەکەیت کە ئەمشتانە بەر لە کەشفکردنیان ڕاستن. بەمجۆرە ئەو فکرەیەت لە لا دروست دەبێت کە ئەمانە بە شێوەیەک و لە شوێنێکدا هەبوون، بەڵام هیچ جێگایەک نییە بۆ ئەم شتانە تەنها هەستکردنە…بەڵێ لە مەسەلەی فیزیکدا کێشەکە دەبڵە، چونکە ئێمە ڕوبەڕوی ئەم پەیوەندییە ناوەکییەیانەی ماتماتیک دەبینەوە، بەڵام بەسەر گەردوندا دەچەسپن، کەواتە پرسی ئەوەی ئەمانە لە کوێدان ئەوە بۆ خۆی دەبڵ چەواشەمان دەکات. ئەمانە پرسی فەلسەفین و من نازانم چۆن وەڵامیان بدەمەوە.\n(ڕیچارد فاینمان (1918 – 1988\n[i]سێر جەیمس جەینس(1877 – 1946) فیزیکناس، فەلەکناس و ماتماتیکناسی ئنگلیزی. یەکەم کەس بو کە پێشنیازی ئەوەی کرد کە مادە بە بەردەوامی لە سەرتاسەری گەردوندا لە دروستبوندایە. لە گەلێک بواری ئەسترۆنۆمیدا ڕۆڵی هەبوە، بەڵام زۆرتر بەوە ناسراوە کە نوسەرێکی زانستی میللییە لە ئەسترۆنۆمیدا.\n[ii] لەم بارەیەوە گالیلۆ دەڵێت،” کتێبی سروشت(یان فەلسەفەی سروشت) بە زمانێک نوسراوە کە هەتا لەو زمانە حاڵی نەبین ئەوا ناتوانین لە سروشت بگەین. ئەو زمانەش، حەرفەکانی بریتین لە سێگۆشە و بازنە و هەمو شێوە جیومەترییەکانی تر.”\n[iii] لە ساڵی 1960 دا ئوژین ویگنەر فیزیکناسی گەورەی هەنگاری گوتارێکی لەمەڕ ” کاریگەری ناقۆڵای ماتماتیک لە سەر زانست” نوسی و بڵاوکردەوە. زانایان بە گوتارێکی زۆر گرنگی دەزانن، چونکە ئیعتراف کردنە بە گەورەیی ماتماتیک لە ناو زانستدا. گوتارەکە باس لە دو هاوڕێ دەکات کە بە منداڵی لەسەر یەک ڕحلەی سنفێک دانیشتون، یەکێکیان دەبێتە ماتماتماتیکناس و ئەوی تریان پیشەیەکی تری دەبێت.هەردوو هاوڕێکە دەکەونە ئاخاوتن لەسەر ماتماتیک و کاریگەری لەسەر زانستەکان. سەیری پەراویزی ژمارە 17 بکە.\n[iv]سی. ئێس. پیەرس (1839 – 1914) زانا، لۆژیکناس و فەیلەسوفی ئەمەریکی.\n[v]دەیڤید هیلبێرت (1862 – 1943) ماتماتیکناسی گەورەی ئەڵمانی و کەسایەتیەکی سەیر. ڕابەری ڕێبازی فەلسەفی فۆرمالیزم لە ماتماتیکدا کە دەڵێت ماتماتیک تەنها زادەی ئەقڵی مرۆڤە و هیچی تر، بە پێچەوانەی قوتابخانەی ئەفلاتونی(یان ڕیالیزم) کە دەڵێت ماتماتیک بونی سەربەخۆی خۆی لە دەرەوەی مرۆ هەیە. یەکێکە لە پێشڕەوانی نوێکردنەوەی جیۆمەتری. چەندەها بەدیهی داڕشت بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە سیستەمێکی فۆرماڵیستیکی لە ماتماتیکدا هەیە، کە بە کورتی دەڵێت لە سیستەمی بەدیهی سەرەتایی ماتماتیکدا دەشێت راست ئەم بەدیهییانە بسەلمێنرێن. بەڵام لە ساڵی 1931 ماتماتیکناسی تەمەن بیست و پێنچ ساڵ، کورت گۆدێل توانی سیستەمەکەی هەڵوەشێنێت و سەلماندی کە هەندێک بەدیهی لە ماتماتیکدا هەرگیز ناتوانرێت بسەلمێنرێن کە هەڵەن یان ناتوانرێت بسەلمێنرێن کە ڕاست نین.\n[vi]کورت گۆدێل (1906 – 1978) یەکێک لە ماتماتیکناس، فەیلەسوفو لۆژیکناسە هەرە گەورەکانی سەدەی بیستەم بو، ، لە نەمسا لەدایکبوە، لە ترسی نازییەکان هەڵدێت و کۆچ دەکات بۆ ئەمەریکا، هاوڕێیەکی زۆر نزیکی ئاینشتاین بو، زۆربەی کات پێکەوە دەگەڕان. گودێل لە ساڵی 1931 دا گوتارێکی(پەیپەر) نوسی کە بو بە هۆی هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی فۆرمالیستی هیلبێرت. گودێل ئەو بنەمایەی داڕشت کە لە سیستەمێکی بەدیهی ماتماتیکیدا، کە چەند دراوێک هەن هەرگیز ناتوانرێت بەو بەدیهیانەی لە سیستەمە ماتماتیکیەکەدا هەن بسەلمێنرێن یاخو پێچەوانەکەی بسەلمێنرێن، هەر بۆیە ئەم جۆرە سیستەمە بە تەواو دانانرێت. سیستەمەکەی گودێل بە تیۆرمی ناکۆمپلیت یان ناقەرارگیر ناسراوە و بە یەکێک لە ئەنجامە گرنگەکانی ماتماتیکی سەدەی بیستەم دادەنرێت و هەر ئەمەش گودێلی کردە یەکێک لە ماتماتیکناس و لۆژیکناسە هەرە گەورەکانی سەدەی بیستەم. گودێل هەمیشە دوچاری نەخۆشی دەرونی خەمۆکی و شیزۆفرۆنیا بوە. دوای چەند ساڵێک لە ئەمەریکا، کاتێک دەیەوێت ببێت بە هاوڵڵاتی ئەمەریکی، پێویست بوو یەکێک پشتیوانی لێبکات، ئەمیش ئاینشتاین وەک هاوڕێی دێرین لەگەڵیدا دەچێت بۆ چاوپێکەوتنەکە، کە کابرای موهەقیق ئاینشتاین دەبینێت، کە ئەو کاتە هێندەی گەورەترین ئەکتەری ئێستای هۆلیود بەناوبانگ بوو، لە ڕوو دادەمێنێت و هەوڵدەدات هەتا بتوانێت کارئاسانیان بۆ بکات، گۆدێل چونکە کەسایەتیەک بو کە گیرۆدەی خەمۆکیەکی سەخت بو و جگە لەوەی چەپڕەویش بووە، گەلێک جاران شتی سەیر سەیری گوتوە و زیاتر لە هەلەق و مەلەق بچێت، بە کابرای پۆلیسی موهەقیق دەڵێت ” من دەتوانم بیسەلمێنم کە ئەمەریکا کەی دەبێت بە وڵاتێکی دیکتاتۆر.” بەڵام کابرای مەهەقیق هەر پێکەنیوە، وای زانیوە سوعبەت دەکات، هەر لەوێدا بە هۆی ئاینشتاینەوە بڕوانامەی هاوڵڵاتی ئەمەریکی وەردەگرێت. یەکێک بو لەو کەسانەی کە هەمیشە خۆی لە چاوپێکەوتن دەدزییەوە، جارێک بە زانایەکی گوتبو، باشترین خۆدزینەوە ئەوەیە کە وەعدی چاوپێکەوتن دەدەم و شوێنەکەش دیاری دەکەم، بەڵام ئیتر هەرگیز ناچم با هەر بە دوامدا بگەڕێت. جگە لە ژنەکەی چێشت و نانی دەستی کەسی تری نەدەخوارد، هەربۆیەش کە ژنەکەی مرد ئیتر بە دەگمەن نانی دەخوارد چونکە دەی گوت کە دەیانەوێت ژەهرخواردم بکەن، بۆیە لە ساڵی 1978 دا لە ئەنجامی نان نەخواردندا مرد.\n[vii] ژمارە خۆبەشەکان، ئەو ژمارانەن کە تەنها بەسەر یەک و خۆیاندا دابەش دەبن، وەکو 2، 3، 5، 7، 11، 13، …. ئەم ژمارانە، هەر هەمو تاکن، تەنها ژمارە 2 نەبێت کە جوتە. فیساگۆرسەکان ئەم ژمارانەیان خوێندوە، ئەکلیدس یەکەم ماتماتیکناس بوە کە گوتویەتی ئەم ژمارانە هەتا ناکۆتا هەر دەڕۆن. هەتا ئێستا یاسایەک نییە کە بتوانێت ئەمە بسەلمێنێت یاخود لە دژی بوەستێتەوە. ئەم ژمارانە زۆر سەرنجراکێشن چونکە وەک هیچ ژمارەیەکی تری وەکو جوتەکان، دوجاکان، کە ملکەچی یاسایەک بن و کڵێشەیەکی ماتماتیکی بنیات بنێن. یەکەی بنەڕەتی پێکهێنانی هەما ژمارەکانن لە بیرکاریدا، جگە لەوەی ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە سیستەمی کریپتۆگرافیدا، بە تایبەت لە وەزارەتەکانی بەرگری و پرسە سەربازییەکانی وڵاتی بەریتانیا و ئەمەریکادا، مایکرۆسۆفتیش بۆ تۆکمەکردنی مۆدڵەکانی پاسۆرد و تۆڕە کۆمپیوتەری و سێرڤەکاندا.\n[viii] ئەکسیۆم، بەو حاڵەتە ماتماتیکییە دەگوترێت کە هیچ پێویست بە سەلماندن ناکات، بە شێوەیەکی خۆڕسک خۆی ڕاستە و بە هۆیەوە دەتوانرێت گەلیک شتی تر بسەلمێنرێت. نمونەی ئەکسیۆم وەکو: یان ئەگەر ئەلف لە بێ گەورەتر بێت و بێ لە سین گەورەتر بێت، ئەوا ئەلف لە سین گەورەترە.\n[ix]ڕۆجەر پێنڕۆز (1931 – ) یەکێک لە ماتماتیکناسە هەرە بەناوبانگەکانی ئەم سەردەمەیە لە وڵاتی بەریتانیا. لە ساڵی 1969 دا، لەگەڵ ستیڤن هاوکیندا، پێکەوە سەلماندیان کە سەراپای مادە لە چاڵە ڕەشەکاندا بەرەو تاکێتی singularityدەچێت، ئەمەش کە خاڵێکە لەگەردوندا تێیدا بارستە لە چڕیدا دەچێتە حاڵەتی ناکۆتاوە و قەبارە دەبێت بە سفر.\n[x]بێنۆیت ماندڵبرۆت (1924 – 2010) لە پۆلۆنیا لەدایکبوە و لە ئەمەریکا ژیاوە، ماتماتیکناسێکی داهێنەر بو لە کۆمپانیای ئای بی ئێم زانا بو، بە بابی جیۆمەتری فراکچەڵ ناسراوە. ئێستا ئەم زانستە ماتماتیکیە لە بوارەکانی ئابوری، بورسە، ئەسترۆنۆمی و کۆمپیوتەردا بەکاردێت.\n[xi] مارتن گاردنەر (1914 – 2010) ماتماتیکناس، مەتەڵناس، فەیلەسوفی گەورەی ئەمەریکی، تایبەتمەندبو لە بواری مەتەڵی ماتماتیکیدا و زیاتر لە هەفتا کتێبی لەسەر هەر لە شکسپیر، فرۆید و هەتا سیاسەت، فەلسەفە و ماتماتیک نوسیوە. بەوە بەناوبانگە کە ماتماتیکناسێکی ئەفلاتونی بو، باوەڕی تەواوی بە سەربەخۆیی بونی ماتماتیک هەبو لە دەرەوەی مرۆڤ و زۆ بە ڕژدیش(جدی) بەرگری لێکردوە.\n[xii]بارۆ (1952 – ) بە یەکێک لە ماتماتیکناس و فەلەکناسە دیارەکانی ئنگلتەرە دەژمێردرێت کە زیاتر لە بیست کتێبی لە بواری زانستی میللیدا نوسیوە. یەکێک لە کتێبە نایابەکانی ئەم نوسەرە بریتیە لە ڕێژەی نەگۆڕ بە ئاسمانەوە، ئەم کتێبە چەمکی ماتماتیک لای زۆر لە نوسەران و ماتماتیکناسان دەخاتە ژێر توێژینەوە، هەر لە فیساگۆرس و ئەفلاتون هەتا دەگاتە ستیڤن هاوکین.\n[xiii] کارل گاوس (1777 – 1855) یەکێک لە هەرە گەورترین ماتماتیکناسان لە مێژوی بەشەریدا. لە خێزانێکی هەژاری دەسکورت، لە هانوڤەری ئەڵمانیا لەدایکبوە. ئەمەندە زوو نیشانەکانی ماتماتیکی تێدا بەدەردەکەوێت، وەک دەڵێن لە تەمەنی سێ(3) ساڵیدا لە تەنیشت بابیەوە دانیشتوە و بابی سەرقاڵی حساباتی پارەوپولی کەسابەتی ڕۆژەکەیە، لە پڕ ئەم منداڵە زرنگ و ناسا سێ ساڵە دەزانێت بابی لە کۆکردنەوە و لێکدەرکردندا هەڵەی کردوە، هەوڵدەدات بابی حاڵی بکات کە هەڵەی کردوە. کاتێک بابی بۆی دەردەکەوێت کوڕەکەی لە ئاسابەدەر بلیمەتە بایەخی پیدەدات. دایکی دەیباتە لای دۆقی برونسویک و یارمەتی دارایی بۆ دابین دەکات. ڕۆژێک لە پۆلدا و لە تەمەنی پازدە ساڵاندا دەبێت کاتێک هاری دەکات و مامۆستاکەی وەک سزایەک ئەو ئەرکەی دەداتێ کە لە یەک هەتا سەد کۆبکاتەوە. هێشتا دو خولەک ناخایانێت وەڵامەکەی دەداتێ، مامۆستا تەواو سەرسام دەبێت بە قودرەتی ماتماتیکیانەی ئەم منداڵە. لە هەمو بوارێکی ماتماتیک و ئەسترۆنۆمیدا دەستێکی داهێنەرانە و باڵای هەبو.\n[xiv] هینری پۆیەنکار (1854 – 1912) ماتماتیکناس و فیزیکناسی گەورەی فەرەنسی. گەلێک کاری داهێنەرانەی لە جیۆمەتری، تۆپۆلۆژی و ئەلکترۆماگنێتیزمدا کردوە. یەکێک لەو چالاکانەی بایەخێکی گەورەی دەدا بە فەلسەفەی ماتماتیک.\n[xv] هینریش هێرتز (1857 – 1894) فیزیکناسی ئەڵمانی و یەکەم کەس بو کە شەپۆلەکانی ڕادیۆی بڵاوکردەوە و وەرگرت.\n[xvi] ریچارد فاینمان (1918 – 1988) یەکێک لە ڕابەرە هەرە بەرز و گەورەکانی فیزیکی تیۆری لە ئەمەریکا، بە بلیمەترین، کاریگەرترین و ناسراوترین سیمای فیزیکی ئەمەریکی دوای ساڵەکانی جەنگی جیهانی دوەم دادەنرێت. ئەمە جگە لەوەی کە هەڵگری خەڵاتی نۆبڵە، کەسایەتیەکە کە توانای هەبوە فیزیک بباتە ناو کۆمەڵانی خەڵکەوە و لە ڕۆژگاری خۆیدا زانستی کردە دیاردەیەکی میللی و زیاتر لە ئەستێرەیەکی هۆلیود دەچو لە ناو جەماوەری ئەمەریکیدا. فاینمان هەمیشە دەچوە دیسکۆ و شەیدای سەما بو. هەندێک دەڵێن، لە دوای ئاینشتاینەوە کاریگەرترین بلیمەتی فیزیکی سەدەی بیستەم بو. زۆربەی موحازەرەکان و کۆڕە زانستیەکانی لە زارەوە هاتون لەسەر کاخەز ئامادەنەکراون.


نەسروڵا! ناوت نەسروڵایە کەچی تا ئێستا بەس (زیلـلەتون مینەڵڵا)مان لێ بەدی كردووی! - سالار محمد قادر\n12/1/2020 - 18:28\nئاوڕێك لە خۆت و مێژووی هەموو شەڕەكانتان بدەنەوە کە دەستتان لە هەمبانەی بەتاڵ ماوەتەوە، ئەوجا ڕووت وەرسوڕێنە و لە داستانی سەركردەكانی كورد بڕوانە. ئەوسا تێدەگەی ئێمە كێین و ئێوە كێن!\nسەلاحەددین ئەییوبی، سەرکردە مەزنەکەی کورد، ببینە ! ئەوجا ڕووت وەرسوڕێنە. تۆ پەنجا ساڵە هاتوهاوار و قسەی فشۆڵ و هەڕەشە دەكەی! كەچی ناگەی بە گۆزینگی سەرکردە مەزنەکەی کورد و تۆزی ڕێگەشی ناشکێنی.\nتۆ وەختێك گوتار دەدەی و تووشی كەشوفشی دەردی كبریا دەبی، لەبیرت دەچێ كە پتر لە مانگێك لە نێو كون و كەلەبەری ژێر زەمینان خۆت حەشار دابوو و زاتی ئەوەت نەبوو سەر دەرێنی! هەزاران خەڵكی مەدەنی و گەنجانیشت دەكردە قوربانی بەر ئاگربارانەكان. تا ئێستا چ داستانێكت تۆمار كردووە! تا بۆ نەوەكانتی بگێڕییەوە! ئەوەی كردووتە و دەیکەی تەنیا ڕیزكردنی کۆمەڵێک وشە و شاتەشاتە کە لە ناو وتارە پوکەڵ و خەڵەتینەرەكانت بەکاریان دێنی و هیچی دیكە.\nسەركردەی كورد فێر نەبووە دەستی بلەرزێ وەك ئێوە كە هەموو وجوودتان هەپڕوون بە هەپڕوون دەبێ كە ئەگەر زەبری دوژمنانتان لەسەر حازر بێ. ئێوە فێری خۆ دزینەوە و لاق لەرزینن... چەندین سەركردەتان عەبای ژنانیان لەبەر كردووە تا خۆیان لە مەیدانی ڕووبەڕووبوونەوە قوتار بكەن. چەندین سەركردەتان لە ناو چاڵدا خۆیان گەمبۆڵە کردووە و بە زەلیلی كەوتوونەتە دەست دوژمنانتان! چەندین سەركردەتان كە شانازیتان پێوە كردوون لە ناو بۆڕی مەجراكان خۆیان حەشار داوە و كەوتوونەتە بەر هێرشی دوژمنانتان.\nكورد لەگەڵ شاخ گەورە بووە، تاوێرە بەردەكان پێناسەی كوردن، شاخ نالەرزێ، ئەگەر بلەرزێ هەزاری وەك ئێوە دەكەونە بەر گاشە بەردەكانی و زیڕەتان لێ هەڵدەستێ. وەرە سەیری مێژووی سەركردەكانی كورد بكە...هەزاران داستانمان هەیە، كە باوەڕ ناكەم تا ژیانت ماوە تێیاندا بگەڕێی بتوانی هەموویان بەسەر بكەیەوە. سەركردەی كورد ئامادە نەبووە وڵات و نەتەوەی خۆی بەجێ بهێلێت و لەناو ناسۆری گەلەکەی ماوەتەوە و بە سەربەرزی سەری ناوەتەوە.\nئێمە فێر نەبووین ژێر زەمینان هەڵكەنین و وەك ئێوە خۆمان تێدا بن بزر بكەین. ئێمە فێری ئەوە بووین كە وەك هەڵۆكان لە بەرزایی لوتكەكانەوە سەنگەر لە دوژمنانمان بگرین. ئێمە، گەنج و لاوەكانمان لە زیندانەكان نینۆكیان دەرهێنراون و بزمار لە دەست و پێیان چەقێنراون، بەڵام هەرگیز دەستیان نە لەرزیوە و چۆكیان بۆ دوژمن دانەداوە. ئێوە كێن بتوانن تەنانەت بەرانبەر سادەترین فیداكاری و قارەمانێتی پێشمەرگەكانمان هاشوهوش بکەن و بلەوچێنەوە! نەخاسمە بەرانبەر سەركردە نەبەردەکەی كورد! كە هەموو دونیای ڕووناكی شانازی پێوە دەكات. مەگەر كەسانێكی وەك تۆیەكی ژێرزەمین پەرست و تاریكی بین! بە هەرزەگۆیانە و بێمروەتانە زار بگەڕێنی.\nته‌ندروستى سلێمانى: تا ئێستا هەشتا و پێنج تووشبووی كۆرۆنا چاكبوونەتەوە\nنێچیرڤان بارزانى پرسه و سه‌ره‌خۆشى له خێزان و كه‌سوكارى هه‌ر 2 شه‌هیدى پێشمه‌رگه سورکێو ڕەشید و ئیسماعیل فارس ده‌كه‌م


وێنەکانی مورسی لە پرۆفایلی کوردەکاندا چی دەگەیەنێ؟ تاچەند پەیوەندیدارە بەو پەتپەتێنە سیاسییە نوێیەی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا. مەرگی مورسی، مەرگێکی خۆکردبوو یان ئەوانکرد؟ مەرگی مورسی مەکری دامەزراوە داشقەکەی سیسییە یان چی؟ مەرگی مورسی لە قازانجی قاچڕاکێشانی کێدایەو کێ کۆڵی بەرژەوەندییەکانی خۆی لێدەکات؟ مەرگی ئەو، زیندوبوونەوەی زیکزاکیانەی ئیخوان و ئیمانی ئیسلامگەرا نەبێ چییە؟ ئەمەریکا ئەیەوێت چی بقەومێ و بتەقێتەوە؟ تەوقیتەکانی تەمای چ گۆڤەندێکی گیانەڵای ئیسلامگەرایە؟ کە بەهاری عەرەبی روویدا، بە گوێرەی هەموو خوێندنەوەکانی خەباتی ئازادیخوازانەی خەڵکی رۆژهەڵات، ئیسلامگەراکان سوچی هیچ کام لەو قاڵییە سیحریەیان بەدەستەوە نەبوو، کە قەراربوو بەسەر هەورەکانی ئاسمانی ئەفریقاو ئاسیاو جیهانی ئیسلامدا گیانی پێشکەوتن و دیموکراسی بگوازێتەوە. لەگەڵ بە قەقنەس بوونی لاوە تونسییەکەدا، شۆڕشی شەقام شین بوو، بۆیە راشید غەنوشیان بە فڕۆکەیەک هێنایەوە. راشید غەنوشی لەناو گریسی گەمە سیاسییەکانی خۆرئاوادابوو، ئەو پادشای مۆمیاکراوی ئان و ساتێکی وابوو، دروست خومەینی چۆن لە حەفتاونۆدا هێنرایەوە تا سواری ملی مەرگی شاهەنشابێ، تا مەرگ بەر ئەمریکا بکاتە دروشمی ساختەی سیناریۆ وەک رۆژ رووناکەکەی ئێرانییەکان و هەمووجوڵانەوە ئازادیخوازە رەنگ موسەدەقییەکان لە بێخەوە هەڵکێشێ، بەو جۆرەیش غەنوشی پاشقولی لە پاوقدەمی شۆڕش گرت و بەدەمدا خستی بۆ ئەمریکا. لە میسریشدا، وەک رۆژنامەیەکی ئیسرائیلی نوسیبوی، مەیدانی تەحریر جمەی دێ، هێشتا ئۆپۆزسیۆنە پیرەکەی میسر لە گوێی گادا خەوتووە. بەڵام ئیخوان بە کونفەیەکونێ بووە ساحێبی راسانە رەسەنە جەماوەرییەکە.\nلەسوریاشدا ئەردۆگان گەرەکی بوو ئیخوان رەنگەکان بکاتە بەدیلی بەشار. لە لیبیاشدا چی جن و جانەوەری جیهادیی، کە بە ئامۆزاکانی ئیخوان ناسراون هاتنە سەر سفرەی حازری و شۆڕشە ساواکە پێش ئەوەی بانگی ئازادی و دیموکراسی بدرێ بەگوێیدا، گۆڕی بۆهەڵکەنرا. کەواتە لە هەنگاوی هەوەڵی بەهارەکەدا. تین و تاوی تەمای دیموکراسی داری دەستی پۆلیسەکانی خۆرئاوا درا بەڕۆحیدا. بۆخۆتان دەزانن، مودەتێکە شەپۆلی دووەمی بەهارەکە، لە شوناسی ئەمریکادا دەکرێتە بورجێکی زووتێپەڕی پیرەژنانە. گۆڕانکاریە گەورەو گەرمەکەی سودان وەک ئاماژەی وشککردنی ڕیشەپیرەکانی ئیخوان، خەباتی زاڵ و زێڕینی جەزائیرییەکان کە هیچ سیمایەکی ئیسلامگەرای تێدانییە بووەتە شۆک بۆ ئەمریکا. ترسێک لە بینەقاقای خۆرئاوادایە، ترسی تەنینەوەی بێسنوری دێموکراسی و ئازادی، ترسی گۆڕانکارییەکی سەردەمیانە، بۆیە ئەمریکاو خۆرئاوا، دیسانەوە دەیانەوێ دەردە کلاسیکییەکەیان وەک پەتایەک ئاوڕشێنی دنیای ئیسلام و عەرەبی پێبکەنەوە. ئەمەیش بە سێ قۆناغ ئەنجامی دەدەن قۆناغێکی ناڕاستەوخۆ، کەبریتییە لە جەنگی ئەمریکاو ئێران و زیندوکردنەوەی رەگی عروبەی ئیسلاگەرا دژ بە هەژموونی شیعە، قۆناغی دووەم کە نیمچە راستەوخۆیە بریتییە لە قەدەغەی ئیخوان و ناساندنی وەک رێکخراوێکی تێرۆریست، کە مەبەست لێی زیندوکردنەوەو خۆشەویستکردن و خڕکردنەوەی خەڵکە لە دەوروخولی ئیخوان، وەک چۆن هێنانی کەشتی زەبەلاحی لنکۆڵن بۆ پاراستنی ویلایەتی فەقیهە نەک لەناوبردنی. قۆناغی راستەوخۆی لادانی ئاڕاستە جەماوەرییە ئازادیخوازەکە بریتییە لە مەرگی مورسی. ببینن چۆن دەماری ملی هەموو موسڵمانێ ڕەپ وەستاوە. ببینن چۆن خوێنی خەلافەت لە تەوقی سەری هەموو جیهانیعەرەبیدا لێدەدا، ببینن چۆن کوردەکانی خۆمان پرۆفایلەکانیان لە پێش خەڵکی ئەسکەندەرییەوە کردە وێنە ریش ماشوبرنجییەکەی مورسی. وێنەی بە پرۆفایلکراوی ئۆجەلان زۆرن کە زیندانیکراوی پیاوێکە مۆرسی بە شەهید ناو دەبا! یان هی مورسی؟سەدان رابەری سەربەرماڵی کورد لەسێدارە دراون کاممان یادێکمان کردنەوە؟\nمەرگی مورسی سیناریۆیەکە تا جەوانەکانی میسرێ بەرنەوە مەیدانی ئازادی و تا تاسەی ئیخوان لەکەلەیاندا زیندوکەنەوەو تا بیکەنەوە موحەمەدی چاوەڕوانکراوی رزگاریی دنیای ئیسلام و تا بەنناو سەید قوتبێکی کە لە مەدرەسەی هزری ئیخواندا قوتکەنەوە. مەرگی مورسی بۆ ئەوان لەدایکبوونەوەی ئیخوانە، وەک چۆن مەرگی سەید قوتب مەشخەڵی ڕێکەی داگیرساند\nبەس لە بەدرخانەکاندا و تابیستەکانی سەدەی بیستەم شەست و دو کەسایەتی و کێوی ورەو سیاسەتمەداری سالاری کورد لەسێدارە دران. لە بەرزانییەکاندا، بیست و سێ رابەری رۆحی و نەتەوەیی بەکەلەپچەیی لەداردران، لە زازاییەکاندا دەرگای ئەشکەوتێکی شیوێکی دەرسیم کە دوو هەزار ژن و منداڵی تێدا بوو بەدوکەڵ کوێرکرایەوەو خنکان، موحەمەد پاشای وسمانی لە دەروازەی ماردیندا گوێی دوو هەزار لاوی کوردی بڕی و وەک مێخەکبەند و گەردانەیەک، وەک ئەتکێک کردنی بەدەروازەی شارا، کێمان هەر چیرۆکەکەیشی بیستووە؟ کاممان تاسەو تێڕامانێکی هەبوو بۆیان؟ نازانم ئەم هەموو عاتیفەو عەنعەنەو تەنتەنەیە بۆچی بۆ مورسی دەکرێ؟ لەکاتێکدا پیاوێکی وەک مورسی لەسەر سفرەی سیاسەتەکانی ئەمریکادا هەم تێرکراو هەم بێکەسکوژکرا. مورسی قوربانییە، قوربانی گەمەیەکی بێ ئامانی ئەم سەردەمی نەدامەت و نیگەرانییەی دنیای سیاسەت. مورسی پیاوێکی ئایدیۆلۆژییە، گەر لەسەر تەختی دەسەڵات بمایە، ئەو بەیاننامانەی بۆ دەسخۆشانەی کوشتاری عەفرین و کۆبانێ دەکران، دووقات دەبوون، وەک چۆن بەقاچاغی و لەسەردەمی کیمیابارانی کوردا، فزەیەک فوی نەکرد بە میدیای ئیخوانداو هەناسەیەکی ساردو ئەزعەفولئیمانێکیان بۆ کورد نەبوو، لە سەردەمی مورسیشدا جاڕی ئیسرائیلبوونی دووەممان دەبوویە مانشێتی جەریدەکانی ئیخوان.\nوەک چۆن خەباتی ئەمازیغ و بەربەڕی پۆیساریۆ و قیبتییەکانیش والەقەڵەم دەدەن. بەڵێ مەرگی مورسی سیناریۆیەکە تا جەوانەکانی میسرێ بەرنەوە مەیدانی ئازادی و تا تاسەی ئیخوان لەکەلەیاندا زیندوکەنەوەو تا بیکەنەوە موحەمەدی چاوەڕوانکراوی رزگاریی دنیای ئیسلام و تا بەنناو سەید قوتبێکی کە لە مەدرەسەی هزری ئیخواندا قوتکەنەوە. مەرگی مورسی بۆ ئەوان لەدایکبوونەوەی ئیخوانە، وەک چۆن مەرگی سەید قوتب مەشخەڵی ڕێکەی داگیرساند. مەرگی مورسی دانەی داوێکی ترەو بەپێی رێبوارانی کاروانی ئازادیخوازانی دنیای دیمۆکراتیدا دەتەقێتەوە. بەڵێ دەزانین خۆرئاوا هێند دەماخی کاردەکات کە دیموکراسی بەدەستی دیموکراسی بخنکێنێ، هێند دەماخی هەیە کە ئیخوان بەرێتە هەڵبژاردنێکەوە کە بڕوای پێی نیە، مورسی بە هەموو شەرعییەتێکی هەڵبژاردن سەرکەوێت و دیکتاتۆرێکی دێو ڕەنگی وەک فەتاح فێری ئەوەکات چۆن قوتیبات. مەرگی مورسی لەناکاو نییە، بەڵکو مورسی بەشمشێری لەساودراوی سیاسەتی خۆرئاوا سەربڕا. رێک وەک ئەو شمشێرەی کە موحەمەد مەهدی عاکفی سەرکردەی پێشویان، ئەمریکییەکان لەکەلاندا بۆیاندەرهێناو لە هەشتاکاندا دایانە دەستی،تا جەنگی دژ بە کۆمۆنیزم لە ئەڤغانستاندا بکات، ئەمانە بەڵگەن و ماون، وەکچۆن ئێستەیش مەرگی مورسی شمشێرێکە بۆ بڕینەوەی بەهاری نوێی دنیای رۆژهەڵات.


ئێڤرا: میلنەر سەختترین یاریزانە كە رووبەرووی بوومەتەوە\nڕیاڵ مەدرید، ئۆفەرێكی دیكە پێشكەشی ئیریكسن دەكات\nڕۆژنامەی ئاسی ئیسپانی بڵاوی كردووەتەوە، كە لەوانەیە یاریزانی دانماركی كریستیان ئیریكسن بچێتە ریزەكانی یانەی ریاڵ مەدریدەوە، ئەگەر یانەكە بتوانێ لە یەنایەردا لە دەست چەند یاریزانێكی بێت.\nگرێبەستی ئەو یاریزانە 27 ساڵانە دانماركییە لەگەڵ یانەكەی خۆیدا (تۆتنهام)، تا هاوینی دادێیە، پلانی نوێكردنەوەی بۆندەكەیشی لە ئارادا نییە، ئەوەیش بە هۆی خواستی تاقیكردنەوەی ئەزموونێكی تازە، كە ریاڵ مەدرید و پاریس سانت جێرمان و یوڤێنتوسیش بە شوێنیەوەن.\nرۆژنامە ئیسپانییەكە، روونی كردووەتەوە، كە فلۆرێنتینۆ پێرێزی سەرۆكی یانەی شایانە، سوورە لەسەر ئەوەی لیستی كرێی یاریزانان كەم بكاتەوە، پێش گەڕانەوەی ماوەی گواستنەوەی یاریزانان، ئەوەیش بۆ دەستخستنی یاریزانی تازەی وەك ئیریكسنە.\nرۆژنامەی ئاس، ئەوەیشی ئاشكرا كردووە، كە فرانچیسكۆ ئیسكۆ و ماریانۆ دیاز و ئیبراهیم دیاز، لە سەرلیستی ئەو یاریزانانەن كە یانەكە دەیەوێ بەڕێیان بكا.\nبۆ بیرهێنانەوە، ئیریكسن لەگەڵ تۆتنهام، ئەم وەرزە تا ئێستە 11 یاریی كردووە، گۆڵێكی تۆمار كردووە و یەكێكی دیكەیشی دروست كردووە.\nئەستێرەی پێشووی فەرەنسی یانەی مانچستەر یونایتد پاتریس ئێڤرا، دانی بەوەدا نا، كە یاریزانی لیڤەرپوول جیمس میلنەر، لە كاروانی یاریكردنیدا، سەختترین یاریزان بووە كە رووبەرووی بووەتەوە.\nئەو یاریزانە بۆ مێدیای دەیڵی ئێكسپرێسی بریتانی، وتوویەتی: جیمس میلنەر، سەختترین یاریزان بوو كە لە كاروانی یاریكردنمدا رووبەرووی بووبێتمەوە، من بەرگریكار بووم و ئەو هێرشبەر، لە هەموو شوێنێك چاودێری دەكردم، هەروەها لە تۆپی هەواییدا زۆر ئاڵنگاری دەكردم.\nلە بەشێكی دیكەی گوتەكانیدا، ئاماژەی بەوەیش كرد: ئەوكاتەی یاریی دێربیم لە بەرانبەر یانەی مانچستەر سیتی ئەنجام دا، لەوێیش ڕووبەرووی دەبوومەوە، دواتر چووە لیڤەرپوول و دیسانەوە بەرانبەرم دەوەستایەوە.\nبۆ بیرهێنانەوە، ئەم وەرزە تا ئێستە میلنەر یازدە یاریی بۆ لیڤەرپوول ئەنجام داوە، دوو گۆڵی تۆمار كردووە و سێ گۆڵیشی بۆ هاوڕێكانی ئاسان كردووە.\nڕێككەوتنێكی نهێنی، یاریزانانی ئەتلەتیكۆ مەدرید لە بەرشلۆنە نزیك دەكاتەوە\nڕاپۆرتە مێدیاییەكان، ئەوە دووپات دەكەنەوە، كە یانەی بەرشلۆنە لەگەڵ یانەی ئەتلەتیكۆ مەدرید ڕێككەوتنێكی نهێنیی كردووە، تا هەلی لەپێشی دەستخستنی یاریزانانی یانەی ئەتلەتیكۆی هەبێ.\nرۆژنامەی مۆندۆی ئیسپانی، بڵاوی كردووەتەوە، كە یانەی بەرشلۆنە ڕێككەوتنێكی نهێنیی لەگەڵ ئەتلەتیكۆ مەدرید واژۆ كردووە، لە بابەتی ئەنتوان گریزماندا، كە یانەی بەرشلۆنە 15 ملیۆن یۆرۆی بە یانەی ئەتلەتیكۆ مەدرید داوە.\nلەگەڵ ئەوەیشدا، رۆژنامەی مۆندۆ دیپۆرتیڤۆی ئیسپانی بڵاوی كردەوە، كە ئەو 15 ملیۆن یۆرۆیەی بەرشلۆنە بە ئەتلەتیكۆی داوە، پێوەندیی بە بابەتی گواستنەوەی گریزمانەوە بۆ یانەكەی نییە، بەڵكوو بۆ ئەوەی هەلی لەپێش و باشتری لە هەر یانەیەكی دیكە هەبێ، تا پێنج یاریزانی دیكەی یانەكە دەست بخات، لەوانەیش سائوول نیگوێز و خیمینێز، هەروەها لە نێو یاریزانە لاوەكانیش كە تەمەنیان لە ژێر 18 و 20 ساڵانە.\nرۆژنامەكە، ئاماژەی بەوەیش كرد، كە ڕێككەوتنەكە بە جۆرێكە، بەسەر یانەی ئەتلەتیكۆیدا دەسەپێنێت، كە ئەو نامە ئەلیكترۆنییانە بڵاو نەكاتەوە، كە دەیسەلمێنێت بەرشلۆنە بە شێوەیەكی نایاسایی لەگەڵ گریزمان گفتوگۆی كردووە.\nهەروەها ڕێككەوتنی بەرشلۆنە و ئەتلەتیكۆ، بە جۆرێكە ئەگەر یانەی دووەم خواستی فرۆشتنی ئەو یاریزانانەی هەبێ كە ناویان براوە، ئەگەر بەرشلۆنە هەمان بڕەبۆندی یانەكانی دیكە پێشكەش بكا، دەبێ بە بەرشلۆنەیان بدات.


پیشەی نەتەوەیی ناڤۆکی بە هەستیاری زۆرەوە پارێزراوە - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ Farvardin ٢١ ١٧:٤٥\nNews Code 36753\nساڵحی لە ڕێوڕەسمی ڕۆژی نەتەوەیی تەکنۆلۆژی ناڤۆکی؛\nسەرۆکی ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمی وتی: ئێمە لە بواری بەرهەم هێنانی سانتریفیوژ و هەروەها بەرهەم هێنانی ڕادیۆدەرمانی نوێ دەستکەوتی زۆرمان بووە.\nبە پێی هەواڵی مێهر، عەلی ئەکبەر ساڵحی ئەمڕۆ لە ڕێوڕەسمی پازدەهەمین ساڵوەگەڕی ڕۆژی نەتەوەیی تەکنۆلۆژی ناڤۆکی، وتی: بەختەوەرانە سەرەڕای هەموو گوشارەکان و گەمارۆکانی دوژمنانی کۆماری ئیسلامی ئێران، گەڵاڵە و پرۆژەی جۆراوجۆر لە بواری تەکنۆلۆژی ناڤۆکی لە وڵاتی ئێمە بەڕێوە چووە و شوێنگیری کراوە.\nوتیشی: پاش پەسند کردنی یاسای هەڵوەشانەوەی گەمارۆکان، ئەم ڕاستییە ڕوون بووەوە کە ژێرخان و بنەماکانی ئەم پیشە نەتەوەییە بە هەستیاری زۆرەوە پارێزراوە.\nناوبراو ڕوونی کردەوە: ناساندنی 133 دەستکەوتی نوێ لە بوارەکانی پیشەیی، تەندروستی و کشتوکاڵ و هەروەها یارمەتی دانی گەڵاڵەکانی دابین کردنی وزە لە ئاستی نەتەوەییدا، نیشاندەری ئەوەیە سەربازانی ئەم گۆڕەپانە وەستانیان نییە.\nساڵحی لە درێژەدا دەستکەوتەکانی ئەم بوارەی ناساند و ئەوانەی هۆی شانازی و لێهاتوویی ئێرانییەکان زانی و وتی: یەکێک لە ئاکامەکانی تەکنۆلۆژی ناڤۆکی بۆ وڵاتی ئیمە، بوژانەوەی پیشە ئیستراتژیکەکان لە ئاستی ئێرانە.\nڕاشیگەیاند: ئێمە هەر وەکوو پێشوو پێویستمان بە پشتیوانی خەڵکی ئێرانە و دڵنیاین لە ژێر سێبەری یەکگرتوویی، هاودڵی و پێبەند بوون بە دروشمی یەکگرتوویی، ئامانجە بەرزەکانی ئێران بەدی دێنین.


Sorani – PKK-Verbot aufheben\nقەدەغە لەسەر پەکەکە ھەلگرن\nشەر بوەستێنن – چارەسەری سیاسی پێش بخەن\nلە مانگی تشرینی دووەم ئەبێت بە ٢٨ ساڵ کە حکومەتی فیدرال ئه كات قةدةغةى چالاك بوونى له سةر پارتى كريكارانى كوردستان دانا.\nلەوكاتەوه ئەم قەدەغەيه نەک تەنها جيبەجێ بەلكو بەشيوەيەكى ريكخراو چرتر كراوه. ئيستا ١٠ چالاكوانى كورد وەک زيندانى سياسى له بەندخانەكانى المانيا دان.\nبه گشتى له نيوان سالى ٢٠١٦ تا ٢٠٢٠ لەبەر ئەنداميتى و پشتگێرى پەكەكه ٧٨٦ ئيمزه لێپرسينەوه و نا رەوايى وكولتورى، هەروەها جەستەيى و دەرونى و به دەيان ساڵ بێ پچران له بەرامبەر كورد كراون. له ئاستيكى بێ سنور زۆر نەوەى جياواز بەم دوخەدا تێپەريون كه له ژيانى خۆيان دا جگه له چەوسانەوه هيچى تريان نەديوه.\nلەم كاتەدا ئەمانه روويان داوه: به هەزاران دوسەى دادگايى، به سەدان له ژير چاوديرى، داخستنى له رادەبەدەرى كومەله و خانووى تايبەت، رەتكردنەوەى سەردانى هاولاتى، تەهديدى دەركردن له وەلات، هەلەوەشانەوەى مافى پەنابەرى، له ئيمزاكردنى گوايه تيرۆرستن كورديان وەک شاهيدى سەرەكى بەكار هيناون، ئەم نا رەواييان بوون به پارچەيةك له راستى ژيانى ئەم گەله، كه به گشتى و دەميكه گومان له سەر ئاوەدانى خيرا كه هەميشه دژوارتر دەبيت\nو وەک ئەمێراک بەکار دێت.\nله دۆماھی ھەمو ئاوانەى دژاتى سياسەتى سەردەر ئەكەن كاریگەريئ له ئەمه ئەيبينن، كەواته رادةستكردنى چەكى وەلاتى ئالمانيه بو دەولەتى تورك، کەواته رازامەندى حكومەتى فيدرال لەسەر هيريشكردنى توركيا بۆ سەر روژئاڤاى كوردستان/ باكورى سوريا و باشورى كوردستان/ باكورى عيراق، نەبونى رێگرى كردن لەم جوره هێريشەنا و ئەنجەمدانى كارى نه مروفى له لاى ئەردوگەنەوه، بەرھەمی پەيمانى سياسەتى نه مروڤيه له ئەنقەره و یزولكردنى پەنابەر.\nجولەنەوەیى ئازادى كورد لەم چل ساڵى دەوی سەلمەند كه خۆيان فەكتوراكى زۆر گرنگن له ئەسايكردنى دۆخى ئاسەیشی رۆژهەلاتى ناوين. ئەوانە رولەكى زۆر گرنگ هەبو له ناوبردنى داعش و كەركردن له بەر پاراستنى مەڤ\nو ئازدى ئافرات. لەبەر ئەمه زۆربەى هەره زۆچرى كوردانى ئەلمانيا بشتگێرى لەم سياسەته ئەكەين و هەول دەدەن بۆ ديموكراتيئ و ئاشتيخوازين پەكەكه. و ئەوانه به هيوەى ئاوانه كه ئەم جۆره چەلەكەيانه بيبەن بۆ رێكەچەرا بۆ پرسه كورد و كوردستانێ.\nئەبێت دۆمەھی به نەسەندن و تۆمەتبەركردنى پەكەكه وەک تيرورست بهيت. ئەبێت پشتيوەنى له كارێن وێ يێن سياسى بێت كردن له لەى جڤاكى نيودەولەتيەوه. له بەر ئەمه ئەبێت به زوترين كەت حكومەتى ئەلمانيا سياسەتى خۆى بارمبەر كورداكان و جولەنەوەى ئازدى كورد بگۆرێتەوه.\nله ساڵانى رابردو دا بۆ ئيكەم جار بريارى پوسێتيڤ له ئەم بەرەيەوه دانەوه. لە ٢٨ كانونى دوەم له ساڵى ٢٠٢٠ له دادگەى بالەى بروكسل دادگەى تەميزى ئاداره ساله ٢٠١٩ تەكەس له ئەمەى كرد كه پەكەكه نه „رێكخستناوەیەكى تيرورى يه„. بەلئ دادگاى بەلایى ماڤى مرۆف له ئورۆپا لە مژداره ساڵه ٢٠١٨ برياردرەوە كه پەكەكه له نيوان ساڵى ٢٠١٤ ته ٢٠١٧ له لەى ئيكەتى ئورۆپا له ليستى تيرور كرابو.\nبۆ باشكردنەوەى كيشه كورداکان دەبێت نەوى پەكەكه لەم ليستەى تيرور بێت لەدان بۆ ئەنجامدانى كاركانى كورد و كوردستان به شێوەیەكى ئازادانا و ياسەى.\nله بەر ئەم بابەته و لەبردنى پەكەكه له ليستى “ تيرورى“ له ئەلمانيا و ئورۆپا، له ٢٧ مژدارى ٢٠٢١ خۆمان ريك ئەخەين بۆ ئەنجەمدانى چالاكى گەوره له بەرلين بۆ به داست ئينانى مافى كورداكان.\nهەموتان وەرن بۆ بەژدارى كردن له خوپيشاندانى ٢٧ ی مژدارى ساڵى ٢٠٢٠١ له بەرلينى پەيتەختى ئەلمانيا. ئەم جۆره چەلەكەيانه بەرداوام ئەبێت له هەمو شاركەنى ئەلمانيا لە ( ٢٢ ھەته ٢٧ مژدارئ ) بۆ لەبردنى پەكەكه له ليستى تيرور.\nئەگەهدارى: بۆ بەژداريكردن لەم خۆپيشاندانه ئيوه ئەتوانن له ژێر ئەم ئيمێلەش ئيمزه بيكەن


خوێندنەوەیەک بۆ هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان\nئازاد وەڵەدبەگی 10, 10, 2018\nلە ٣٠/ئەیلوولی/٢٠١٨ پێنجەمین خولی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان بەڕێوە چوو. ئەم هەڵبژاردنە، ساڵێک پاش ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی کوردستان و چەند مانگێک پاش هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە مانگی ئایار بەڕێوە چوو. یەکەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لە ١٩/٥/١٩٩٢ بەڕێوە چوو، کە بەو پێیە دەبوو هەتا ئێستا شەش خولی هەڵبژاردن ئەنجام درابا، بەڵام بە هۆی جه‌نگی ناوخۆی کوردستان و گرفت و قەیرانە جۆراوجۆرەکانی هەرێم و کەمتەرخەمیی لایەنە سیاسییەکان، هەموو خولەکانی پێشووی پەرلەمان چەندین جار تەمەنی خۆیان درێژ کردۆتەوە؛ کە ئەمەیش بووەتە هۆی دواکەوتنی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمان. ئەم خولەی هەڵبژاردن لە کاتێکدا بەڕێوە چوو، کە ململانێی لایەنە عێراقی و کوردستانییەکان بۆ بەدەستهێنانی زیاترین پشک و پۆست لە حکوومەتی داهاتووی عێراق لە گەرمەی خۆیدایە. لەم وتارەدا، دەمانەوێ تیشک بخەینە سەر چەند لایەنێکی ئەم هەڵبژاردنە و ئەنجامەکانی، کە بێ گومان کاریگەریی زۆری لەسەر داڕشتنی نەخشەی سیاسیی چوار ساڵی داهاتووی هەرێمی کوردستان دەبێت.\nکەمبوونەوەی ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیان\nیەکێک لە گرنگترین و دیارترین خاڵەکانی ئەم هەڵبژاردنە، دابەزینی ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیانی کوردستانە، کە لەچاو هەڵبژاردنەکانی چوار ساڵی ڕابردووی پەرلەمانی کوردستان کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. بەپێی ئامارەکانی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان و ڕاپرسی لە هەرێمی کوردستان، هەتا کاتژمێر (١٢)ی نیوەڕۆی ٣٠/٩/٢٠١٨ ڕێژەی بەشداری، ١٥.٢٦% بووە و کاتژمێر (٣)ی ئێوارە ڕێژەکە گەیشتە ٢٢.٩٦% و لە کاتژمێر (٦)ی ئێوارە و داخستنی سندووقەکان ڕێژەی بەشداری گەیشتە ٥٧.٩٦%، کە ئەمەیش کەمترین ڕێژەی بەشدارییە لەچاو چوار خولی پێشووی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمان. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە، کە لە کاتژمێر (٣-٦)ی ئێوارە ڕێژەی بەشداری، ٣٥% بەرز بووەتەوە، کە ئەمەیش گومان و پرسیار هەڵدەگرێت.\nلە خولی چوارەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٣، ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیان ٧٣.٩% بوو، کە بەم پێیە ڕێژەی بەشداری لە خولی پێنجەم ١٥.٩٤% دابەزیوە، کە ئەمەیش ڕێژەیەکی کەم نییە. هەرچەند لە وڵاتانی گەشەسەندوو ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیان زۆر بەرز نییە، بەڵام سەبارەت بە وڵاتانی گەشەنەکردوو، کە لە قۆناغی مومارەسەی دیموکراتی و بنیاتنانی دامەزراوەکانن، پێشوازینەکردنی هاووڵاتیان و دوورەپەرێزییان لە بەشداریی سیاسی، دەتوانێ ئاماژەیەکی نەرێنی و خراپ بێت. هەروا نزمبوونەوەی ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیان لەم خولەی هەڵبژاردن، دەتوانێ کاریگەریی لەسەر ڕەواییی دەسەڵاتی سیاسی هەبێت. هەرچەندە لە ڕووی یاسایییەوە هیچ دەقێک نییە کە ڕێژەیەکی دیاریکراو لە بەشداریی هاووڵاتیان بکاتە مەرج بۆ ڕەواییی یاسایی، بەڵام بێ گومان حکوومەتێک کە لەسەر بنەمایەکی لاوازی ڕەواییپێدانی گەل بنیات نرابێت، پاڵپشتیی جەماوەریی لاوازی هەیە؛ کە ئەمەیش دەتوانێ کاریگەریی نەرێنیی لەسەر کارامەیی و لێهاتووییی ئەو دەسەڵاتە دابنێت.\nدەتوانین نزمبوونەوەی ڕێژەی بەشداریی هاووڵاتیان لە چەند خاڵێکدا بخەینە ڕوو:\n١) ئەزموونی نەرێنیی هەڵبژاردنی مانگی ئایاری پەرلەمانی عێراقی، کە ڕووبەڕووی پرۆسەیەکی بەربڵاوی ساختەکاری بووەوە، کە ڕەنگە لە مێژووی عێراقدا بێوینە بێت. ئەمەیش بێ گومان کاریگەریی لەسەر هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان هەبووە و بووەتە هۆی لاوازبوونی متمانەی هاووڵاتیان بە پرۆسەی هەڵبژاردن، وەک ئامرازێکی ئاشتییانە بۆ دەستاودەستکردنی دەسەڵات و گۆڕانکاری لە نەخشەی سیاسیی وڵات.\n٢) هەرێمی کوردستان هەر لە ساڵی ٢٠١٤ و پاش جەنگی داعش، ڕووبەڕووی قەیرانێکی بەربڵاوی ئابووری و سیاسی بووەوە، کە بووە هۆی وەڕەزبوونی هاووڵاتیان و بێمتمانەیییان بەرامبەر بە حزبە سیاسییەکانی هەرێم، کە بە شێوەیەکی خراپ ئیدارەی مەلەفە جۆراوجۆرەکانیان داوە؛ کە ئەمەیش بووەتە هۆی تێکدانی یەکڕیزیی کۆمەڵگەی کوردستان و لاوازبوونی لە بەرامبەر قەیرانەکان و هێزە هەرێمییەکان، کە دواجار بووەتە هۆی گوشار لەسەر ژیانی ئاسایی و ڕۆژانەی هاووڵاتیان. هەروا بڕینی بوودجەی کوردستان لە لایەن بەغدا و سەرنەکەوتنی سیاسەتی ئابووریی سەربەخۆی هەرێم، کاریگەریی زۆر نەرێنیی لەسەر ژیان و گوزەرانی هاووڵاتیان بەگشتی و مووچەخۆران بەتایبەتی هەبووە؛ کە ئەمەیش ئاستی بێمتمانەیی و ناڕەزاییی هاووڵاتیانی بەرامبەر بە دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان گەیاندە لووتکەی خۆی و چەندین شەپۆلی خۆپیشاندان و مانگرتنی هاووڵاتیانی لێ کەوتەوە. بێ گومان، ئەم دۆخەیش کاریگەریی زۆر نەرێنیی لەسەر هاووڵاتیان هەبووە بۆ بەشداریکردنی لە پرۆسەی هەڵبژاردن، بەتایبەت ئەگەر بزانن ئەم پرۆسەیە بە هۆی ساختەکاری، ناتوانێ ببێتە هەوێنی گۆڕانکاری لە دەسەڵاتی سیاسیدا.\n٣) بێتواناییی دەسەڵاتی سیاسی و حزبە سیاسییەکانی هەرێم، لەوەی کە بتوانن متمانەی هاووڵاتیان بگەڕێننەوە بۆ پرۆسەی هەڵبژاردن، وەک تاکە ئامراز و ڕێکاری ئاشتییانە بۆ گۆڕانکاری لە وڵات و دەستاودەستکردنی دەسەڵات.\nسەرکەوتنی دروشمە نەتەوەیییەکان\nسەرەڕای ئەو قەیران و گرفتانەی کە لە چەند ساڵی ڕابردوو ڕووبەڕووی هەرێم بووەتەوە، بەڵام پارتی دیموکرات وەک حزبێک کە هەڵگری وتاری نەتەوەیی و سەربەخۆخوازییە، توانی ببێتە خاوەنی ٤٤ کورسیی پەرلەمان؛ ئەمەیش نیشانەی ئەوەیە کە هەتا ئێستا دروشمە نەتەوەیییەکان زیاترین کاریگەرییان لەسەر دەنگدەری کورد هەیە. پارتی، سەرەڕای ئەوەی کە نەیتوانی کاروانی ڕیفرامدۆم لە کاتی ئێستادا بگەیەنێتە ئامانجی کۆتاییی خۆی، بەڵام توانی کارتی ڕیفراندۆم بۆ ڕاکێشانی زیاترین دەنگدەری کورد بەکار بهێنێت و، خۆی بە شۆڕەسواری ئامانجە نەتەوەیییەکانی کورد ناساند. ئەمەیش ئەو ڕاستییە دەسەلمێنێت، سەرەڕای ناڕەزاییی خەڵک لە ئەدای حکوومەتی هەرێم، بەڵام خەڵکی کوردستان زیاتر لەژێر کاریگەریی دروشمە نەتەوەیییەکاندان. هەرچەندە هەندێ کەس چاوەڕوانیی ئەوەیان دەکرد کە دەنگەکانی پارتی بە هۆی دەرەنجامەکانی ڕیفراندۆم و لاوازیی ئەدای حکوومەتی هەرێم لە چوار ساڵی ڕابردوو پاشەکشە بکات، بەڵام بەپێچەوانەوە توانی سەرکەوتنێکی بەرچاو بەدەست بهێنێت؛ کە ئەمەیش وا دەکات پارتی زیاترین ڕۆڵی هەبێت لە داڕشتنی سیاسەتی هەرێم لە چوار ساڵی داهاتوو و، لەناو پەرلەمانیش بتوانێ بە هاوپەیمانی لەگەڵ فراکسیۆنە بچووکەکان ئەو یاسایانە تێ پەڕێنێت کە مەبەستییەتی.\nهەستانەوەی ڕێژەییی یەکێتی\nیەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لە خولی چوارەمی پەرلەمان بە (١٨) کورسی لە پلەی سێیەمدا بوو، لەم خولەدا توانی (٢١) کورسی بەدەست بهێنێت و بە شێوەیەکی ڕێژه‌یی هەڵسێتەوە و بگاتە پلەی دووەم. ئەم هەڵسانەوەیە، پتر لەوەی کە ڕۆڵی مەکتەبی سیاسیی ئەو حزبە بێت، بۆ ڕۆڵ و ئەدای کارەکتەرە سیاسییە لاوەکانی ناو بنەماڵەی تاڵەبانی و هێزە هەرێمییەکان دەگەڕێتەوە. کارەکتەرە نوێیەکانی بنەماڵەی تاڵەبانی، ئێستا زیاتر لە هەموو کاتێک دەسەڵاتیان بەسەر یەکێتیدا هەیە و ئەو حزبە بەڕێوە دەبەن و هەوڵی هەستانەوەی یەکێتی دەدەن. سیاسەتوانە لاوەکانی ناو بنەماڵەی تاڵەبانی، کە زۆربەیان گەنجن و چاویان لە داهاتووە، زیاتر لە سەرکردایەتیی پیری یەکێتی، جووڵەی سیاسییان هەیە و توانیویانە متمانەی جەماوەری یەکێتی بەدەست بهێنن؛ بە جۆرێک کە کەسی یەکەم و دووەمی ناو لیستی یەکێتی لە هەڵبژاردنی پەرلەمان هەر لەو بنەماڵەیە بوون؛ ئەمەیش وا دەکات ئەم حزبە زیاتر بەرەو سیستەمێکی ئۆلیگارشیی بنەماڵەیی هەنگاو بنێت.\nدابەزینی دەنگی حزبە ئیسلامییەکان\nسەرەڕای ئەوەی کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان، توانی لەم هەڵبژاردنەدا یەک کورسی زیاد بکات، بەڵام ئەگەر سەیری کورسیی حزبە ئیسلامییەکان بکەین لە خولی چوارەمدا دەبینین، کە یەکگرتووی ئیسلامی بە (١٠) کورسی، کۆمەڵ بە (٦) کورسی و بزووتنەوەی ئیسلامی بە (١) کورسی، سەرجەم (١٧) کورسییان هەیە، بەڵام لەم خولەی پەرلەماندا هەر هەموویان (١٢) کورسییان هەیە، کە (٥) کورسی کەمیان کردووە. زیانمەندترین لایەنی ئیسلامی، یەکگرتووی ئیسلامی بوو، کە لەم خولە بە هاوپەیمانی لەگەڵ بزووتنەوەی ئیسلامی لە چوارچێوەی لیستی "بەرەو ئیسڵاح" تەنیا (٥) کورسییان پێ بڕا. سەرەڕای ئەوەی کە ٩٧%ی دانیشتووانی کوردستان موسڵمانن، بەڵام خەڵک پتر لە دروشمە ئایینییەکان پێشوازییان لە دروشمە نەتەوەیییەکان کرد. ئەنجامی کۆی کورسیی لایەنە ئیسلامییەکان لەم خولەی پەرلەمان، دەبێتە هۆی لاوازبوونی ڕۆڵ و پێگەیان لە نەخشەی سیاسیی چوار ساڵی داهاتووی هەرێمی کوردستان.\nسەرهەڵدانی لیستی نەوەی نوێ\nنەوەی نوێ، یەکەم جار وەک لیستێکی نوێی سیاسی لە هەڵبژاردنی ئایاری ٢٠١٨ی پەرلەمانی عێراق هاتنە ناو گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان. هەڵبەت پێشتریش کاراکتەرەکانی ناو نەوەی نوێ، لە بەرەبەری ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی لە ئەیلوولی ٢٠١٧، وەک بەرەی نەخێر لە گۆڕەپانی سیاسیی کوردستاندا خۆیان تاقی کردەوە، کە ئەوەیش بووە سەکۆیەک بۆیان هەتا باشتر خۆیان ڕێک بخەن و بێنە ناو ململانێکانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی. بەپێی دوا ئەنجامەکان، ئەم لیستە (٨) کورسیی پەرلەمانی بردۆتەوە، بەڵام ئەم لیستە ئەنجامەکانی هەڵبژاردن ڕەت دەکاتەوە و پێ لەسەر ئەوە دادەگرێت کە ڕێژەی دەنگەکانی زۆر لەو ڕێژەیە زیاترن. سەرهەڵدانی لیستی نەوەی نوێ و پێشوازیی بەربڵاوی خەڵک لە دروشم و ئامانجەکانی ئەم لیستە، نیشانەی ئەوەیە کە خەڵکی کوردستان بە شێوەیەکی خشکەیی خەریکە لە حزبە سیاسییە تەقلیدییەکانی ناو گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان دوور دەکەونەوە و، بەرەوپیری لیستە نوێیەکان دەچن. لە ئەگەری بەردەوامبوونی ئەم ئاراستەیە، لەوانەیە بەرە بەرە ڕەوتی سیاسیی نوێ لە کوردستان سەر هەڵبدەن و، خەڵک لە بری پاڵپشتیکردنی حزبه تەقلیدییەکان ڕوو لەو ڕەوتانە بکەن.\nلاوازبوونی پێگە و گوتاری لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن\nئەگەر ڕێژەی کورسییەکانی پارتی و یەکێتی وەک لایەنە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم سەیر بکەین، دەبینین کە هەر دوو لایان تاکوو ئێستا توانیویانە (٦٥) کورسیی پەرلەمان بەدەست بهێنن؛ لە هەمان کاتدا لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن کە بریتین لە گۆڕان، کۆمەڵی ئیسلامی، یەکگرتووی ئیسلامی، بزووتنەوەی ئیسلامی و نەوەی نوێ، سەرجەمیان تەنیا (٣٢) کورسییان بەدەست هێناوە. بزووتنەوەی گۆڕان، کە لە خولی چوارەم خاوەنی (٢٤) کورسی بوو، لەم خولەدا تەنیا (١٢) کورسیی بەدەست هێناوە. بەم جۆرە دەردەکەوێ، کە ژمارەی کورسییەکانی حزبەکانی ناو دەسەڵات دووهێندەی لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆنە، کە ئەمەیش نیشانەی لاوازبوونی پێگە و گوتاری ئەو حزب و لایەنانەیە لەناو گۆڕەپانی سیاسیی هەرێمی کوردستاندا. ئەگەر ژمارەی کورسییەکانی لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن لە خولی چوارەم و پێنجەمی پەرلەمانی کوردستانیش بەراورد بکەین، دەبینین کە ئەو لایەنانە (گۆڕان+ یەکگرتوو+ کۆمەڵ+ بزووتنەوەی ئیسلامی) ئێستا خاوەنی (٤١) کورسین لە پەرلەمان، کە بە سەرنجدان لە ژمارەی کورسییەکانیان لە خولی پێنچەم، (٩) کورسی کەمیان کردووە. کۆی ئەم ئاماژانەیش دەمانگەیه‌نێتە ئەوەی کە بڵێین، لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن نەیانتوانیوە ببنە خاوەن وتار و پرۆژەیەکی وەها کە بتوانێ متمانەی زۆرینەی هاووڵاتیانی کوردستان بەدەست بهێنێ و، هێشتا پارتی و یەکێتی سەرەڕای ناڕەزایەتییەکانی خەڵک، زیاترین دەنگ و متمانەی هاووڵاتیانیان بەدەست هێناوە.\nقووڵبوونەوەی ناکۆکیی نێوان کورد-کورد\nڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی هەڵبژاردن لە لایەن کۆمیسیۆنی هەڵبژاردن، بووە هۆی قووڵبوونەوەی ناکۆکیی نێوان لایەنە کوردییەکان. هەر لە کاتی بەڕێوەچوونی پرۆسەی هەڵبژاردن لە ڕۆژی ٣٠/٩/٢٠١٨، ئەو لایەنانە یەکتریان بە ساختەکاری لە هەڵبژاردن تۆمەتبار دەکرد. لە نێوەڕۆی ٣٠/٩/٢٠١٨ چوار لایەنی سیاسی لە کۆیە ڕایان گەیاند، کە ساختەکاریی بەربڵاو لە شاری کۆیە کراوە و دان بە ئەنجامەکانی ئەم شارەدا نانێن. لە ئێوارەی هەمان ڕۆژ وتەبێژی یەکێتی ڕای گەیاند، کە ئەوانیش دان بە ئەنجامەکاندا نانێن، کە پاشان هەڵوێستەکەی خۆیان ڕاست کردەوە و وتیان چاوەڕوانی ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان دەکەن لە لایەن کۆمیسیۆنەوە. دواتر لیستی نەوەی نوێ و پاشان لیستی بەرەو ئیسڵاحیش ڕایان گەیاند دان بە ئەنجامەکانی هەڵبژاردندا نانێن. هەروا گۆڕان و کۆمەڵی ئیسلامی و یەکێتییش چاوەڕیی ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی دەکەن و دوور نییە ئەنجامەکان ڕەت بکەنەوە.\nتەنیا لایەنێک کە تاکوو ئێستا دانی بە ئەنجامەکاندا ناوە، پارتییە. پێدەچێت ڕەتکردنەوەی ئەنجامەکان لە لایەن زۆرینەی حزبە سیاسییەکانی کوردستان، قۆناغێکی نوێی ململانێ لەناو لایەنە سیاسییەکانی کوردستاندا دروست بکات، کە ئەمەیش دەبێتە هۆی قووڵتربوونەوەی ناکۆکیی نێوان ئەم لایەنانە؛ کە لە ئەنجامدا کاریگەریی نەرێنیی لەسەر ئاییندە و ناوبانگی هەرێمی کوردستان دەبێت، بەتایبەت ئەگەر یەکێتییش ببێتە بەشێک لەو لایەنانەی کە ئەنجامەکان ڕەت دەکەنەوە. هەروا ململانێی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانی لەسەر پۆستی سەرۆککۆمار لە بەغدا، ئەم ناکۆکییەی زیاتر قووڵ کردۆتەوە؛ بە جۆرێک کە ئێستا ساردییەک لە پەیوەندییەکانی نێوان هەر دوو لا بەدی دەکرێت.\nهەروا لە چەند ڕۆژی ڕابردوو، پارتییش بە شێوازی جۆراجۆر ناڕەزاییی خۆی بەرامبەر بە یەکێتی خستۆتە ڕوو و، باس لەوە دەکات کە ئەو حزبە پرۆسەی سازانی تێک داوە وپارتییش لە حکوومەتی داهاتووی هەرێم، بەگوێرەی کورسییەکانی یەکێتی و بەپێی سیستەمی زۆرینە و کەمینە هەڵسوکەوت لەگەڵ ئەو حزبەدا دەکات. ئەگەر سەیری ژمارەی کورسییەکانی پارتی بکەین لەم خولەی پەرلەماندا، دەبینین کە توانیویەتی زیاترین کورسی بەدەست بهێنێ؛ کە ئەمەیش ئەو دەرفەتەی بۆ دەڕەخسێنێت کە بتوانێ حکوومەتی زۆرینە تەنانەت بەبێ یەکێتی پێک بهێنیت. بەرزبوونەوەی ژمارەی کورسییەکانی پارتی ئەو ڕاستییە دەخاتە ڕوو، کە پرۆسەی پێکهێنانی حکوومەتی داهاتووی هەرێم بەپێچەوانەی بەغدا زۆر ئاڵۆز نابێت و زۆر درێژە ناکێشێت.\nچاوەڕوانکراوترین سیناریۆ ئەوەیە، کە پارتی و یەکێتی پێکەوە حکوومەتی داهاتوو پێک بهێنن، کە بە هەردووکیان خاوەنی (٦٥) کورسین. بە سەرنجدان لە ئەزموونی شکستخواردووی حکوومەتی بنکەفراوان لەم کابینەیەی ئێستا، دوور دەنوێنێ کە پارتی بەرەو ئاراستەی حکوومەتی بنکەفراوان هەنگاو بنێت. هەروا سیناریۆیەکی دیکە دەتوانێ ئەوە بێت، کە پارتی لەگەڵ گۆڕان حکوومەت پێک بهێنێت و یەکێتی پەراوێز بخات. ئەم دوو لایەنە پێکەوە (٥٦) کورسییان هەیە و دەتوانن حکوومەتێکی ئیئتلافی پێک بهێنن. لە هەموو حاڵەتێکدا، پێناچێت پارتی بەبێ یەکێک لە لایەنە سەرەکییەکانی ناوچەی سلێمانی (یەکێتی یان گۆران) حکوومەت پێک بهێنێت. هەروا پارتی دەتوانێ لەگەڵ کورسییە کۆتاکان و لیستی ئازادی یان سەردەم حکوومەتی داهاتوو پێک بهێنێت، کە لەم حاڵەتەدا یەکێتی و لایەنەکانی دیکە دەبنە ئۆپۆزیسیۆن. لە حاڵەتێکی وەهادا، چوار ساڵی داهاتوو بۆ پارتی چوار ساڵی قورس و دژوار دەبێت. هەر بۆیە، هەرچەندە لە ڕووی یاسایییەوە ئەم سیناریۆیە مومکینە، بەڵام بە سەرنجدان بە واقعی سیاسیی کوردستان ئەم سیناریۆیە دوور دەنوێنێت.\nپاش خوێندنەوەیەکی خێرا بۆ دەرەنجامەکانی هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان، بۆمان دەرکەوت سەرەڕای ناڕەزاییی خەڵک و کەمبوونەوەی ڕێژەی بەشداربوون لە هەڵبژاردن، بەڵام هێشتا هەر دوو حزبی دەسەڵاتدار، واتە پارتی و یەکێتی، توانیویانە زیاترین کورسییەکانی پەرلەمان بەدەست بهێنن. هەروا لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن لەم هەڵبژاردنەدا، پاشەکشەیەکی بەرچاویان کردووە، کە ئەمەیش نیشانەی ئەوەیە خەڵک لە ئەدا و گوتاری ئۆپۆزیسیۆنیش ڕازی نییە و کۆی کورسییەکانیان نیوەی کورسییەکانی حزبە دەسەڵاتدارەکانە. هەروا پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی ئەم خولەی پەرلەمان، هەتا ئێستا ئەنجامەکان زیاترین مشتومڕی بەدواوە بووە و لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن، لایەنە دەسەڵاتدارەکان بە ساختەکاری تۆمەتبار دەکەن. جگە لەمەیش، ئەنجامی هەڵبژاردن ئەوە دەخاتە ڕوو، کە هەتا ئێستا گوتاری نەتەوەیی لەناو خەڵکی کوردستاندا زیاترین کاریگەریی لەسەر دەنگدەری کورد هەیە. بەگشتی، دوور دەنوێنێ کە ئەنجامەکانی ئێستای هەڵبژاردن، گۆڕانێکی ڕیشەیی لە نەخشەی سیاسیی هەرێم دروست بکات. واقعی دووئیدارەیی ڕێگرە لەوەی کە حکوومەتێکی زۆرینە، بە هاوپەیمانی لە نێوان حزبی یەکەم و حزبە بچووکەکان پێک بێت، چونکە لە هەرێمی کوردستان بەرهەمهێنان و دابەشکردنی دەسەڵات لە دەرەوەی پەرلەمانە و، پتر بۆ مەکتەبی سیاسیی حزبەکان دەگەڕێتەوە و، ئەوان دەتوانن ڕۆڵ و کاریگەرییان لەسەر پێکهێنانی حکوومەتی داهاتوو هەبێت.


UNFPA Iraq | پەیامی هیوا – چیرۆکی مایا\nمن ناوم مایایە* و خەڵکی حەسەکەم. ماوەی 8 ساڵە لەکەمپی پەنابەرانی دۆمیز 1 لە هەرێمی کوردستان دەژیم. من خوێندنم تەواو نەکردووە، تەنها قۆناغی سەرەتاییم خوێندووە و من ئێستا بێ کارم. من هاوسەرگیریم کردووە و لەگەڵ هاوسەرەکەم و ژنەکەی و پێنج منداڵ دەژیم، کە سیانیان منداڵی منن. هاوسەرەکەم ڕۆژانە بە کرێکاری بژێوی ژیانمان پەیدا دەکات.\nلە بارەی سەنتەری ژنانی ناو کەمپەکە، کە سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان پاڵپشتی دەکات، چەند شتێکم بیستبوو و ناونیشانی سەنتەرەکەم لە دراوسێکەم وەرگرت. چوومە ئەوێ و چاوم بە بەڕێوبەری کەیسەکان کۆمەڵایەتییەکان کەوت. ئەویش پێشنیاری کرد کە بەشداری لە لیژنەی ژنان و ڕاهێنانی وەرزشی و خولی فێربوونی قژبڕین بکەم، هەم بۆ بەرزکردنەوەی تواناکانم و هەم بۆ فراوانکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانم.\nلە سەرەتادا، زۆر دەترسام کە داوای یارمەتی بکەم و چیرۆکەکەم بۆ یەکێک باس بکەم کە نایناسم. بەڵام کارمەندانی سەنتەرەکە زۆر بە ڕێزەوە مامەڵەیان لەگەڵ کردم و بە وردی هەموو خزمەتگوزارییەکانیان بۆ ڕوون کردمەوە. هەر ئەمەش بوو کە هانی دام ڕازی ببم چاوپێکەوتن لەگەڵ توێژەرێک ئەنجام بدەم. لە یەکەم چاوپێکەوتن، دوای بەخێرهاتن و ناسینەوەم، دەستم کرد بە باسکردنی ئەو هۆکارانەی کە وایان لێکردم داوای یارمەتی بکەم. توێژەرەکە پێی باش بوو لەگەڵ ئەو بەڕێوبەری کەیسە دابنیشم کە یەکەم جار بینیومە.\nڕازی بووم بە چاوپێکەوتنەکە و ئەمجارە ئاسوودەتر بووم، چونکە چەند جارێک سەردانی سەنتەرەکەم کردبوو، بەڵام هێشتا هەر دەترسام لە گێڕانەوەی چیرۆکەکەم. لەو ژوورەی کە چاوپێکەوتنەکەمان لێ ئەنجام دەدا، مێزێک و دوو کورسی و دوو پەرداخ ئاو و پاکەتێکی دەسڕی لێ بوو. توێژەرەکە لێی پرسیم باشم یان نا، پاشان لێی پرسیم کە چ شتێک لە ژوورەکەدا سەرنجی ڕاکێشاوم. هەرچەندە پرسیارێکی زۆر سادە بوو، بەڵام وای لێکردم کە هێورببمەوە.\nبە پەیوەندی نێوان من و هاوسەرەکەم دەستم کرد بە گێڕانەوەی چیرۆکەکەم، کە هەمیشە منی پشت گوێ خستبوو. چیرۆکی من لە کاتی هاوسەرگیرییەکەمەوە دەستی پێکرد، هەرگیز هەستم نە دەکرد کە هاوبەشێکی ژیانم هەیە. هەرچەندە ئەو دابینکار بوو، بەڵام هەرگیز پارەی پێویستی بۆ پێداویستیە تایبەتیەکانم بۆ تەرخان نەدەکردم. منی بە بەردەوامی فەرامۆش کردبوو، لەگەڵ دووگیان بوونیشم بە کچە بچووکەکەم، هاوسەرەکەم خراپتر بوو، دەستی کرد بە لێدان و سوکایەتی پێ کردنم. تا ئێستاش هەموو وردەکارییەکانم لە بیرە.\nهەموو ساتێک و هەموو ڕۆژێک من لە ناخەوە دەمردم، بەڵام هیچ بژارەیەکم نەبوو جگە لە مانەوە لە پێناو منداڵەکانم. لە نێو هەموو ڕەفتارە خراپەکانیشی، سوکایەتی پێ کردنم لە هەمووی ئازاربەخشتر بوو، کە هەر دەرفەتێکی هەبووایە، سوکایەتی پێ دەکردم. بەرگەی سەیرکردنەکانیم نەدەگرت، بە تایبەتی کاتێک پەیوەندیی سۆزداریی نێوان ئێمەی فەرامۆش کرد، ئەمەش دۆخەکەی خراپتر کردبوو. پاشان، بۆم دەرکەوت کە دەیەوێت ژنێکی دیکە بهێنێت، ئەمەش بۆ من زۆر ئەستەم بوو.\nدوای چەند دانیشتنێک لەگەڵ بەڕێوبەری کەیسەکە، هەستم دەکردن باشترم، وەک ئەوەی کێشێکی قورس بە هێواشی لە کۆڵم ببێتەوە. فێری ڕاهێنانی هەناسەدانی قوڵ و تەکنیکی حەسانەوە بووم و بەردەوام ئەنجامم دەدان. ئەمانە یارمەتییەکی زۆریان دەدام بۆ هێوربوونەوە، بە تایبەتی کە بژارەیەکی ئەوتۆم نەبوو کە ڕێوشوێنی یاسایی دژی هاوسەرەکەم بگرمەبەر بۆ سوکایەتی و دەستدرێژییەکانی. لە هەموو ئەمانە گرنگتر، دوای هاوسەرگیریی دووەمی، چی دیکە لێی نەدەدام.\nبە بەشداری کردن لە ڕاهێنانێک لەگەڵ کۆمیتەی ژنان دەستم پێ کرد. پڕۆگرامێکی بەسوود بوو کە چەند دانیشتنێکی خایاند، کە لە ڕێگەیەوە فێر بووم بڕیار بدەم، و نەترسم لە داواکردنی مافەکانی خۆم. هەروەها کۆرسی جیمناستیک و قژبڕینم هەڵبژارد، کە بە ڕاستی سوودم لێ بینین، لە ڕێگەی کۆرسەکانەوە، چەندین ژنی دیکەم ناسی و فێری چەند شارەزایی و تەکنیکێک بووم کە وایان لێ کردم زیاتر متمانەم بە خۆم بێت.\nهەستم بە بەهێزی خۆم دەکرد، توانیم داوای پێداویستییەکانم لە هاوسەرەکەم بکەم، جگە لەوەش پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانم زیاتر بوون و هاوڕێی نوێم پەیدا کرد، هەروەها زانیاریم لەسەر خزمەتگوزارییەکانی ناو کامپەکە هەبوو بۆ ئەوەی کەی پێویستم بوو بەکاریان بهێنم. ئێستا دەمەوێت پەرە بە تواناکانم بدەم لە بواری میکیاج کردن و ئەگەر توانیم، ساڵۆنێک بۆ خۆم بکەمەوە.\nئەمە پلانی منە بۆ داهاتوو. ئەمە دەرفەتێک بوو بۆ گێڕانەوەی چیرۆکەکەم، دەمویست ببمە نمونەیەک بۆ ژنانی دیکەش. داوای هاوکاریی بکەن ئەگەر توشی هەر جۆرە توندوتیژییەک بوونەوە. مەهێڵن ئەو بارودۆخەی کە تێیدان، لە ناوتان بەرێت.\nسندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان بە پاڵپشتی حکومەتی نەرویج و سوید و سندوقی ناوەند بۆ وەڵامدانەوەی فریاگوزاری سەنتەرەکانی ژنان لە کامپی پەنابەران بەڕێوە دەبات.\n*ناو گۆڕاوە بە هۆکاری پاراستنی کەسیی


میدیای ئێران: ئەو کەسەی کێشەی لە بنکەی ئەتۆمی نەتەنز دروستکردبوو، ناسراوەتەوە – سنور میدیا\nژمارەی بینین: 113\nسەرچاوەیەکی ئاگادار لە وەزارەتی ئیتڵاعاتی ئێران بە میدیای ناوخۆی وڵاتەکەی راگەیاندووە، ئەو کەسەیان ناسیوەتەوە بە دروستکردنی کێشە لە سیستەمی کارەبا، بووەتە هۆی تەقینەوە لە بنکەی ئەتۆمیی نەتەنز.\nدوو رۆژ لەمەوبەر لە بنکەی ئەتۆمیی نەتەنز تەقینەوەیەک روویدا و چەند ئامێرێکی سەنتەرفیوجی جۆری ئای ئاڕ 1 لە کارکەوتن، ئەمڕۆ سەرچاوەیەکی وەزارەتی هەواڵگریی ئیتڵاعاتی ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندووە، لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی پێویست دەکەن بۆ دەستگیرکردنی کەسەکە.\nلە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا ئەو سەرچاوە ئاماژەی بەوە دا، گرووپێکی تەکنیکی لە هۆکار و شێوازی کێشەکە دەکۆڵنەوە و هەوڵ دەدەن زیانەکان چارەسەر بکەن.\nهەر ئەمڕۆ محەممەد جەواد زەریف، وەزیری دەرەوەی ئێران لە دانیشتنێكی تایبەتدا لەگەڵ لیژنەی ئاسایشی نەتەوەیی لە پەرلەمانی ئێران ئیسرائیلی تۆمەتبار کردووە و گوتوویەتی: “ئیسرائیلییەکان دەیانەوێت تۆڵەی خۆیان بکەنەوە بەهۆی سەرکەوتنی گفتوگۆکانی هەڵگرتنی سزا ئابوورییەکان”.\nنەتەنز ناوەندێکی گرنگی پیتاندنی یۆرانیۆمە لە ئێران کە 320 کیلۆمەتر لە باشووری تارانەوە دوورە و بەشێکی لەژێر زەویدایە، وەزیری دەرەوەی وڵاتەکە دوای هێرشەکە دەڵێت: لە پێشتر بەهێزتر دروستی دەکەن و ئامێری نوێی سەنتەرفیوجی بۆ دەهێنن.\nلەلایەکی دیکەوە بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە ئێوارەخوانێک لەگەڵ بەرپرسە سەربازییەکانی وڵاتەکەی هێرشی کردە سەر ئێران، گوتی، “شەڕی ئێران و گرووپە چەکدارییەکانی سەربە ئێران و بەرنامەی ئەتۆمی ئێران ئەركێکی گەورەیە”.\nهەروەها سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەش داوە: “زۆر ئەستەمە بتوانین قسە لەسەر ئەو سەرکەوتنانە بکەین کە لە ئیسرائیل بەدەستمان هێناون. جاران هێندە بێ دەسەڵات بووین وێنەی نەبوو؛ ئێستاش بووینەتە زلهێزێکی جیهان.”\nئەم گوتانەی نەتەنیاهوو هاوکاتبوو لەگەڵ هێرشێکی دیکە بۆ سەر بنکەی ئەتۆمی نەتەنز کە نیویۆرک تایمز دەڵێت زیانی بە سیستەمی ناوخۆیی بنکەکە گەیاندووە کە وزە دەداتە ئامیرەکانی پیتاندنی یۆرانیۆم، بەهۆیەوە لانی کەم پرۆسەی پیتاندنیۆ یۆرانیۆم 9 مانگ دوادەخات.\nسەعید خەتیبزادە، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێرانیش لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا ئیسرائیل تۆمەتبار دەکات و دەڵێت: ئیسرائیل چەندین جار هەڕەشەیان کردووە، ئەو ئامێرانە هەموویان جۆری ئای ئاڕ 1 بوون، دەبێت بزانن کە هەموو ئامێرەکان دەگۆڕدرێن، ئامێری پێشکەوتووتر دادەنێن.\nهەروەها لەبارەی گفتوگۆکانی ئەم دواییەی ڤییەننا کە لەنێوان ئێران و وڵاتانی 4+1 بوو، سەعید خەتیبزادە دەڵێت: پێشتریش گوتوومە کە ئەو گفتوگۆیانەی لە ڤییەننا دەکرێن لەبارەی چەکی ئەتۆمی نین، تەنیا باس لە هەڵگرتنی سزاکان دەکرێت.


دیارە زۆربەی وڵاتانی عەرەبی لەمێژساڵە بەکردەوە واقعییەتی بوونی وڵاتی ئیسرائیلیان سەلماندووە و بە ئاشکرا و بە نهێنی لە بوارەکانی ئابووری و ئەمنییەتی پەیوەندیی غەیرەڕەسمییان لەگەڵی بەرقەرار کردووە.\nمیسر و ئیسرائیل لە ٢٦ی مارسی ساڵی ١٩٧٩ی زایینی و ئۆردۆن و ئیسرائیل لە ٢٦ی ئوکتوبری ساڵی ١٩٩٤ی زایینی ڕێککەوتننامەی ئاشتییان لەگەڵ ئیسرائیل واژۆ کردووە و یەکتریان بە ڕەسمی ناسیوە.\nکاتی خۆی میسر بەهۆی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل تەنانەت لە یەکیەتیی عەرەب دەرهاوێژرا.\nگرنگیی ڕێککەوتننامەی ئیمارات و بەحرەین لەگەڵ ئیسرائیل، بەتایبەتی کاتەکەیەتی کە نەک هەر پەیوەندییەکانی دنیای عەرەب و ئیسرائیل، بەڵکوو دەکرێ بوترێ دۆخی ناوچەکەی، خستووەتە قۆناغێکی نوێوە.\nکەشوهەوای سیاسیی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست گۆڕاوە و ڕەوتەکە بەرەوپێش دەچێ و دۆخەکە بە زەحمەت بۆ پێش ١٥ی سپتامبری ٢٠٢٠ی زایینی بگەڕیتەوە.\nتایبەتمەندی یان "موئەلفە"کانی ئەو قۆناغە نوێیەی ناوچە بە کورتی بریتین لە:\n١) ئیسلامی سیاسی، "جهادی گری" و ڕادیکالیزم لە پاشەکشە دان و ڕەوتەکە سەرەتای لاوازبوون و بێ کاریگەریبوونیان پیشان دەدات.\n٢) تێگەیشتن و عەقڵییەتێکی نوێ لە ئاستی وڵاتانی عەرەبی سەری هەڵداوە. وڵاتانی عەرەبی ماڵاواییان کردووە لەو ئیدە و بیروبۆچوونە کە ئاشتی و ئاساییکردنەوەی پەیوەندیی لەگەڵ ئیسرائیلی گرێ دەدا بە کشانەوەی ئیسرائیل بۆ پشت سنوورەکانی پێش شەڕی ٦ ڕۆژەی ١٩٦٧ و دامەزراندنی وڵاتی سەربەخۆی فەلەستینی.\n٣) پرسی فەلەستین، بە ئاشکرا، لە ئەولەوییەتی یەکەمی وڵاتانی عەرەبی کەوتووە و جێگەی خۆی داوە بە بەرژەوەندیی یەک بە یەکی وڵاتەکان (سیاسی، ئابووری، ئەمنییەتی و نیزامی).\n٤) ئیدئۆلوژی و سیاسەتی ناوچەیی کۆماری ئیسلامیی ئێران تووشی شکستی گەورە هاتووە. سیاسەتی هەناردەکردنی شۆڕش لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە دواهەناسەکانی خۆی دەکێشێ.\n٥) سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەدا: دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆی وڵاتان بەمەبەستی ناسەقامگیرکردنیان، هەڵایساندن و درێژەپێدان بە شەڕی مەزهەبی لەنێوان شیعە و سوننەدا، پشتیوانی لە تێرۆریزم، ڕێکخستنی گرووپگەلی چەکدار لە زۆربەی وڵاتانی ناوچەدا بە مەبەستی خۆشکردنی ئاگری شەڕە نیابەتییەکان و ...، بەهۆکاری سەرەکیی نزیکبوونەوە و ڕێککەوتنی یەک لە دوای یەکی وڵاتانی عەرەبی لەگەڵ ئیسرائیل و لە پەراوێزکەوتنی پرسی فەلەستین ئەژمار دەکرێ.\nکۆماری ئیسلامی بەکردەوە بووەتە مەترسی و هەڕەشە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی وڵاتانی ناوچە، بە عەرەب و ئیسرائیلەوە.\n٦) لە پەنا کۆماری ئیسلامیی ئێراندا، دۆڕاوی سەرەکیی ئەو قۆناغە، لانیکەم هەتا ئێستا، فەلەستینییەکانن. پرسی فەلەستین لە ئاڵوگۆڕەکانی ئەو دواییانەدا ئەوپەڕی لە پەراوێزدا و بە تەعاروفات، دەور دەگێڕێ.\nلە پەیوەندی لەگەڵ فەلەستیندا، کۆمەڵێک هۆکار پرسی فەلەستینیان لە ئاڵوگۆڕەکانی ناوچەدا خستە پەراوێزەوە. بەڵام، لە ڕاگەیەنەرە گشتییەکانی وڵاتانی ناوچە و ڕۆژئاواییدا بە دەگمەن چاوت بە وتار، لێکدانەوە یان ڕاپۆرتێک دەکەوێ کە ئاماژە بە سیاسەت و هەڵسوکەوتی خودی فەلەستینییەکان وەک هۆکارێکی سەرەکیی تەریککەوتنەوە و دابەزینی پرسی فەلەستین لە ئەجندای نێودەوڵەتیدا نەکات و ڕێکخراوەکانی فەلەستینی بە بەرپرسیارێکی سەرەکیی دۆخی تراژیکیی گەلی لێقەوماوی فەلەستین دانەنرێن.\nڕێکخراوە فەلەستینییەکان بەهۆی دووبەرەکی، شەڕی دەسەڵات و بەرژەوەندیی گرووپی و ململانەی نەبڕاوەی بێ ئاکام و پڕکارەسات بۆ گەلی بێبەشی فەلەستین، جووڵانەوەی ڕزگاریخوازیی فەلەستینی لە ئاستی ناوچە و لە بیروڕای گشتیی جیهانیدا لە ئێعتبار و ڕەوایی و ئەولەوییەت خست.\nسەرەڕای یارمەتیی ماڵیی بەرچاو و بەربەرینی وڵاتانی دەوڵەمەندی عەرەبی و یەکیەتیی ئۆرووپا و ئەمریکا، خەڵکی فەلەستین لە غەزە و ڕامەڵڵا و ... لەوپەڕی هەژاری و بێبەشیدا دەژین.\nسیاسەتی ڕێکخراوە فەلەستینییەکان خاک و کۆمەڵگای فەلەستینی دابەش کرد و خەڵکەکەی تووشی شەڕ و دووبەرەکی کردن کە پەیوەندیی بە ماف و بەرژەوەندیی ئەوانەوە نییە و خەڵکی فەلەستین بووەتە قوربانیی سەرەکیی وەزعەکە.\nکێشە و پڕشوبڵاوی، یەکگرتوویی و ئاشتیی کۆمەڵگای فەلەستینی شێواند و ئاکامەکانی وەزعەکە نەک هەر وڵاتانی عەرەبی و ئۆرووپایی، بەڵکوو خەڵکی فەلەستینیشی بێزار و ماندوو کرد.\nئاخر کام مەنتق ئەوەی دەسەلمێنێ کە لەلایەکەوە خەبات بۆ وڵاتێکی سەربەخۆ بکەی، بەڵام لەلایەکی دیکەوە ئەوەی هەشتە بەدەستی خۆت دابەشی بکەی و هێز و وزەی نەتەوەکەی خۆت لەپێناو دەسەڵاتخوازیی ئەم و ئەو ڕێکخراوەدا، بەفیڕۆ بدەی؟! لە ساڵی ٢٠٠٧ی زایینی و دوای شەڕێکی خوێناویی نێوخۆیی، ناوچەی ئوتونومی فەلەستینی بە سەر دوو حکوومەتدا دابەش کراوە: حکوومەتی ڕێکخراوی ڕزگاریدەری فەلەستین - فەتح لە ڕۆژئاوای چۆمی ئۆردۆن و حکوومەتی "حماس" لە لێوارەی غەزە!\nهەروەها، دووبەرەکی و بەرژەوەندییخوازیی ڕێکخراوەیی، پێی کۆماری ئیسلامیی بۆ نێو جووڵانەوەی فەلەستینییەکان کردەوە: کۆماری ئیسلامی بەشێوەی سیستماتیک درز و دووبەرەکییەکانی نێوان "فەتح و حەماسـ"ـی قووڵتر کردەوە، شەڕی خۆی لەگەڵ ئیسرائیلی کرد بە شەڕی فەلەستینییەکان و هەتا پێیکرا بۆ شێواندن و بێئێعتبارکردنی پرسی فەلەستین هەوڵی دا و ئاژاوەی ناوە.\nدەخالەتەکانی کۆماری ئیسلامی بیانووی دا بە دەست دەوڵەتی ئیسرائیل بە ئاسانی هێرش بکاتە سەر فەلەستینییەکان، بەشێک لە خاکەکەیان بە ئیسرائیلەوە بلکێنێ و پرسی دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستینی لەبیر بەرێتەوە.\nحیزب و ڕێکخراوەکانی گەلانی بندەست دەبێ ئەو ڕاستییە بسەلمێنن کە ڕەوایی و بەرحەقبوونی پرسی سیاسیی نەتەوەیەکی ژێرستەم و خەباتە ڕزگاریخوازانەکەی، بەهیچ جۆر سیاسەت و هەڵسوکەوتی ناشیاو و نابەرپرسانەی هێزەکانی نێو جووڵانەوەکە پاساو ناکا و ڕەوایی بە دووبەرەکی و کێشەی دەسەڵات و بەرژەوەندیی گرووپەکان لەسەر حیسابی گەلە چەوساوەکە نادات.\nگەلێک، هەرچەندی چەوساو و بێبەش و قوربانیی سەرکوت و تێڕۆر و هەڵاواردنیش بێ، ئەگەر بۆخۆی، بەتایبەتی ڕێکخراوە سیاسییەکانی، خەمی خۆی نەخوا و بەزەیی بەخۆیدا نەیە، نابێ چاوەڕوان بێ کە خەڵکی دیکە خەمی بخۆن و داکۆکی لێ بکەن و بەرژەوەندیی خۆیانی بۆ بخەنە مەترسییەوە.\nیەکیەتی و یەکگرتن و یەکگوتاری موعجیزە ناکا و وەک دەڵێن "ڕێژیمیشی پێناڕووخێ". بەڵام دووبەرەکیی نەبڕاوە لەسەر پرسگەلی لاوەکی و وردەبەرژەوەندیی کاتی و پڕشوبڵاویی یەکنەگرتوویی، هێز و وزەی جووڵانەوە دابەش دەکا و بەفیڕۆی دەبا، یارمەتی بە پلان و پیلانی دوژمن دەدات، لە ئاستی نێوخۆیی و ناوچەیی و دەرەکیدا زیانی قەرەبوونەکراو بە خەباتی ڕەوای گەلی ژێرستەم دەگەیەنێ و ئێعتبار و پرستیژ و مەشروعییەتی دەخاتە ژێر پرسیار.\nبێجگە لەوانە، یەکیەتی و تەبایی و هاوخەباتی، گەورەترین و کاریگەرترین چەکی گەلی بندەستە لە خەبات دژی دیکتاتۆریدا. یەکگرتوویی و هاوپەیوەندیی نەتەوەی چەوساوە "کابوسـ"ـی ڕێژیمی چەوسێنەرە. لەبەرئەوەی دیکتاتۆر هیچ چەکێکی بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەکی یەکیەتی و یەکگرتوویی نییە. بۆیە دەسەڵاتی حاکم بۆ دووبەرەکینانەوە و شێواندنی ڕیزەکانی جووڵانەوەی ڕزگاریخواز هیچ هەوڵ و هەزینەیەکی بەلاوە زۆر نییە!\nچارەنووسی فەلەستینییەکان دەرسێکی گرنگ و بەنرخە، حەقە کورد لێی فێر بێ. بەتایبەتی جێگەی ئاماژەیە کە ئێستا و دوای دابەزینی گرنگیی فەلەستین لە ئاستی ناوچە و جهانیشدا، بەو حاڵەش دۆخی سیاسیی فەلەستینییەکان لە دۆخی کورد باشترە: فەلەستینییەکان لەسەر خاکی خۆیانن، لەئاستی نێودەوڵەتیدا مافی دامەزراندنی وڵاتی سەربەخۆیان بۆ سەلمێندراوە، ئەندامی چاوەدێرن لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا و وڵاتانی عەرەبی یارمەتییان دەدەن و بەقسەش بێ، پشتیوانیی سیاسی لە دۆزەکەیان دەکەن.\nپەیامەکە ڕوونە: هێزە سیاسییەکانی کورد، بۆ ئەوەی گەلەکەیان تووشی چارەنووسێکی دڵتەزێن تر لە چارەنووسی فەلەستینییەکان نەیەت دەبێ وەخۆ کەون، بە سیاسەتەکانی ڕابردوویاندا بچنەوە، بەرپرسایەتیی دۆخەکەی خۆیان بە ئەستۆوە بگرن، لە جیاتی ئەم و ئەو تاوانبارکردن، نێو ماڵی خۆیان ڕێک بخەن، ستراتیژییەکی نوێی واقعبینانە بۆ جووڵانەوەکەیان دابڕێژن و بە خەباتی هاوبەش و هێزی یەکگرتوویان بۆ ماف و ئازادیی گەلەکەمان تێبکۆشن.


پڕۆژه‌ی مێینه: چۆن لە کارێکی هونەریی بڕوانین؟ » DidiMn\nسەرەتا / ئاڕت و دیزاین/شێوەکاری / پڕۆژه‌ی مێینه: چۆن لە کارێکی هونەریی بڕوانین؟\nئامادەکردن و وەرگێڕانی: بیار ڕەشید\nکاتێک بەشێکی زۆر لەو نووسین و سەرنجانەم بینی سەبارەت بە پڕۆژە هونەرییەکەی تارا، ڕاستەوخۆ ئەو پرسیارەم لا دروست بوو، ئێمە چۆن لە کارێکی هونەریی دەڕوانین؟ بۆچی ئاستی ڕوانینمان ئەوەندە لاوازە بەرامبەر کاری هونەریی؟ هەڵبەت لێرە دەژیم و لە کۆی ئەو پایانە تێدەگەم کەلتووری کوردی لەسەر وەستاوە، بەڵام دیسان دەپرسم ئێمە بۆچی ئاستی ڕوانینمان بەو جۆرەیە؟\nڕوانین لە کارێکی هونەریی پڕ چێژ و سەرنجڕاکێشە، بەڵام ڕەنگە بە هۆی ئەوەی جیاوازی لە نێوان سەیرکردن و بینیندا ناکەین، زۆر کات ئەو چێژ و سەرنجڕاکێشییە بۆ ئێمە هیچ مانایەکی نییە. یان زۆر کات خۆمان بەدوور دەگرین لە سەردانیکردنی گەلەری و پێشانگاکان، لەبەرئەوەی پێمان وایە بینینی تابلۆ و کارە هونەرییەکان هیچ کاریگەرییەکیان لەسەر دەرککردنی ئێمە نییە.\nڕەنگە لە گەلەرییەکدا کەسانێک ببینیت کەمتر لە پێنج چرکە لە تابلۆیەکی شێوەکاری دەڕوانن. ئەگەر بۆ دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ ئەو کارە هونەرییانەی لە گەلەرییەکەدا نمایش کراون سەردانی ئەوێمان کردبێ، یان بمانەوێت لە بارەی یەکێک لە کارەکانی گەلەرییەکەوە لەگەڵ کەسێکدا گفتوگۆ بکەین، لێرەدا جۆری بینین و ڕوانینی ئێمە، تەنانەت جۆری بیرکردنەوەشمان لە کاتی بینینی بەرهەمەکەدا گرنگی و بەهای خۆی هەیە. بەڵام ئەگەر بۆ کات بەسەربردن سەردانی گەلەری و پێشانگاکان بکەین، ڕەنگە تەنها کاتەکەمان بەفیڕۆ دابێت. ناتوانین بڵێین ڕێگایەکی ڕاست یان هەڵە بۆ بینینی بەرهەمێکی هونەریی هەیە، بەڵام بە دڵنیایی ڕوانین کە هاوڕای دەرککردن بێت، پێویستی بە جۆرێک پەروەردە یان سوود وەرگرتن لە کۆی توانا ئیدراکییەکانی ئێمە هەیە، لێرەدا هەندێک پێشنیار دەخەمە ڕوو کە ڕەنگە کاریگەرییان لەسەر شێوەی بینینی کارێکی هونەریی هەبێت.\nڕوانین لە کارێکی هونەریی چۆن دەست پێدەکات؟\nکاتێک دەچیتە پێشانگایەکەوە، یان هەر شوێنێک کە کاری هونەریی تێدا نمایش کراوە، لە هەرلایەکەوە دەتەوێ دەتوانی دەست بە بینینی کارەکان بکەیت. لە هەرلایەکەوە دەست پێدەکەیت زۆر گرنگە لانیکەم ماوەی دوو خولەک تا پێنج خولەک بۆ هەر کارێک تەرخان بکەیت. تاکو ڕێگا بدەی پرسیارەکانی زیهنت سەبارەت بە کارەکە بوروژێن.\nبەشێک لە ڕەخنەگرانی هونەر باوەڕیان وایە بۆ سەرەتای ڕوانین لە هەر کارێکی هونەریی، گەڕانەوە بۆ (ئەو نووسینانەی لە تەنیشت کارەکەوە هەڵواسراوە و گوزارشت لە ناوەڕۆک و مانای کارەکە دەکات، یان ڕوونکردنەوە و دیدی کارمەندانی گەلەری لەسەر کارەکە) هیچ گرنگییەکی نییە بۆ تێگەیشتنی ڕاستەقینە لە کارەکە، چونکە وەک تەڵقینێک وایە. لێرەدا تۆ وەک بینەرێک دەتوانی هیچ گرنگییەک بەم زانیارییانە نەدەیت و تەنها سوود لە بیرکردنەوە و ڕوانینی خۆت وەربگریت.\nزۆربەی کات شێوەی کارەکە و هێڵەکانی پێمان دەڵێن ئێمە لە چ خاڵێکەوە لێی بڕوانین، ئەمەش یارمەتیمان دەدات کون و قوژبنی کارەکە بپشکنین و ڕێگایەک بدۆزینەوە بۆ گەڕان لە ناویدا.\nلە سەرەتای ڕوانینەکەدا دەکرێت یەکێک لە ڕەگەزەکانی کارەکە سەرنجی تۆ ڕابکێشێت، دەتوانی ئەمە بکەیتە خاڵی دەسپێک بۆ دروستکردنی پرسیار لە زیهنی خۆتدا سەبارەت بە کارەکە. وەک پێشتر وتمان هیچ ڕێگایەکی ڕاست یان هەڵە لە ئارادا نییە سەبارەت بە چۆنیەتی ڕوانین لە کارێکی هونەریی، بەڵام دەکرێت هەندێک خاڵ هەبن یارمەتیمان بدەن.\nبۆ تێگەیشتن و بینینی بەرهەمێکی هونەریی باشترە چۆن لێی بڕوانین؟\nئەمجارە ئەگەر چوویتە پێشانگایەک یان شوێنێک بۆ بینینی کارێکی هونەریی، ئەم پرسیارانە لە خۆت بکە:\n* مانای ئەم کارە چییە؟\n* ئەم بەرهەمە بۆ خاوەنەکەی چ مانایەکی هەیە؟\n* کەسانی تر چۆن لەم بەرهەمە تێدەگەن؟\n* ئەم بەرهەمە بۆ من چ مانایەکی هەیە؟\nوەڵامی ئەم پرسیارانە دەکرێت ڕێنوێنیکەرێکی باش بێت بۆ تێگەیشتن لە بەرهەمێکی هونەریی.\nلە بینینی بەرهەمێکی هونەرییدا، بە باشی لە خەسڵەتە دەرەکی (ظاهری)یەکانی بەرهەمەکە بڕوانە، بۆ خۆت پێناسەی بکە، لە ڕووی ڕەنگ، ئەندازە، ماتریاڵی بەکارهێنراو. بۆ نموونە تابلۆیەک کە ئەندازەیەکی گەورەی هەیە و کۆمەڵێک هێڵی زۆری تێدایە، دەکرێت هونەرمەند داوات لێبکات تۆ لە ڕێگای ئەم هێڵانەوە بە دوای مانای بەرهەمەکەدا بگەڕێی، ئیدی ئەم هێڵانە بەرەو کوێ ئاڕاستەت دەکەن، ئەمەیان شێوەی پەیوەندی تۆیە لەگەڵ کارەکەدا.\nلە ڕەنگەکان بڕوانە کە چۆن هونەرمەند سوودی لێ وەرگرتووە، بزانە ڕەنگە گەرم و ساردەکان چۆن بەکارهاتوون. ئەگەر چاوی تۆ ڕەگەزێکی تابلۆکە زووتر لە ڕەگەزەکانی دیکە دەبینێت، ئەگەری هەیە بابەتی سەرەکی کاری هونەرمەندەکەش هەمان ڕەگەز بێت. شێوەکارەکان و هونەرمەندەکان هەمیشە بە جۆرێک دەیانەوێت چاوی تۆ ڕابکێشن بۆ کارەکەیان، ئەمەش لە ڕێگای ڕێکخستنی ڕەنگ و دانانی هەر پارچەیەک لەو شوێنەی مەبەستیانە دەکەن.\nبابەتی چۆنیەتی ڕوانین لە کاری هونەریی، بابەتێکە بەردەوام لە لایەن ڕەخنەگرانی هونەرییەوە قسەی لەبارەوە دەکرێت، یەکێک لەو رێگایانەی کە تێگەیشتنت بەرامبەر کارێکی هونەریی فراوانتر دەکات، بریتییە لە بینینی وردەکاری بەرهەمەکە و قسەکردن لە بارەیەوە. بۆ نموونە لە تابلۆیەکدا لە بری ئەوەی تەنها بڵێی ئاسمان دەبینم، بڵێ ئاسمانێکی شین، پڕ لە هەوری گەواڵ گەواڵ دەبینم کە ڕووناکی خۆر تێیدا پرشنگ دەدا.\nلە کۆی ئەم بابەتەدا دەمەوێت بڵێم ڕوانین لە بەرهەمێکی هونەریی کە هاوڕا بێت لە گەڵ بیرکردنەوە و تێڕامان، ئیدی ئەو بەرهەمە سەر بە هەر قوتابخانەیەکی هونەریی و هەر سەردەمێک بێت، دەتوانێت لە لای تۆ مانا و بەها دروست بکات، بە مەرجێک تۆ بە دیدێکی هونەریی و هونەرمەندانە لێی بڕوانیت.\nContemporary Art, Feminine, tara abdulla,


بایدن هەڵەکەى ترەمپ ’’دوبارە ناکاتەوە’’ و هێڵى سورى دیاریکرد\n2021.02.04 - 17:52\nجۆ بایدن سەرۆکى ئەمریکا هێڵى سورى بۆ بەشداریپێکردنى ئەندامانى خێزانەکەى لە ئیدارەکەیدا دیاریکرد و بەڵێنیدا هیچ یەکێکیان لە دەسەڵاتدا بەشدارى پێ نەکات.\nبایدن لە یەکەم چاوپێکەوتنیدا لەگەڵ گۆڤارى Peopleى ئەمریکى کە "ناس کورد" بەدواداچوونى بۆ کردووە رایگەیاندووە، ئيدارەکەى تا ڕادەیەکى زۆر لە ئیدارەى باراک ئۆباما سەرۆکى پێشووترى ئەمریکا دەچێت، هیچ ئەنجامێکى خێزانەکەى بەشدارى پێناکات لە کۆشکى سپى.\nڕونیشیکردوەتەوە، "هیچ ئەندامێکى خێزانەکەم لە پرۆژەى حکومى و سیاسەتى دەرەوە بەشدار نابێت و کەس لە کۆشکى سپى نوسینگەى نابێت"، سەبارەت بە پەتاى کۆرۆناش هیواى خواست کە ساڵى داهاتوو ئەم کاتانە بارودۆخ ئاسایى بووبێتەوە.\nسەرۆکى ئەمریکا ئەوەشى ڕونکردوەتەوە، ئەگەر ڕێوشوێنى پێویست نەگرنە بەر بارودۆخ سەخت دەبێت و پێشبینى گیانلەدەستدانى 100 بۆ 150 هەزار کەسى تر دەکرێت، تەنانەت ئەگەر ڤاکسینیش بەردەست بێت.\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆکى پێشووى ئەمریکا چەندین ئەندامى خێزانەکەى لە دەسەڵاتدا بەشدارى پێکردبوو، وەک ئیڤانکا ترامپى کچى و جارید کۆشنەرى زاواى کە وەک گەورە ڕاوێژکار لە کۆشکى سپى کاریان دەکرد، سەرەڕاى ئەوەى وەرگرتنى موچەى حکومەتیان ڕەتکردەوە.\nئیدارەی بایدن ئێران بێئومێد دەکات.. ’’هەرگیز ئەوە نابێت’’\n2021.02.13 - 11:01\nمیلانیا لە ترەمپ توڕەیە بەڵام هێشتا جیانەبووەتەوە لێی\n2021.02.13 - 15:05\nزاوا گەورەکەى ترەمپ خۆى بۆ وەرگرتنى خەڵاتى نۆبڵ کاندید کرد\n2021.02.01 - 16:48


كەركوك: مەرگی تاقانەكان\nكەركوك/19ی شوباتی 2020/ گەنجێكی گوندی چه‌خماخه لە قه‌زای دوبز، لەبەردەم ئەو پەنجەرەیە وەستاوە كە تیایدا چەكدارێك چوار لە هاوڕێیەكانی بەدەستڕێژی گولـلە كوشت فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nلەوكاتەی حەوت گەنج لەدانیشتنێكی گەنجانەدا لە دوكانێكی گوندەكەیان بەدەم كێشانی نێرگەلەوە پێدەكەنین، چەكدارێك لولەی تفەنگەكەی لەپەنجەرەكەوە كردە ژورەوە و مەخزنەكەی بەتاڵكردەوە. خوێنی حەوت گەنج تێكەڵ بەیەك بون. چواریان هەر لەوێ گیانیانلەدەستدا.\nروداوەكە، كاتژمێر 7:45 خولەكی ئێوارەی سێشەممە 18ی شوبات رویدا لەگوندی چه‌خماخه‌ی قه‌زای دوبز به‌دوری 35كم له خۆرئاوای پارێزگای كه‌ركوك. قوربانییەكان هەمویان كوردن.\nبڕیار ئەحمەد، كە یەكەم كەس بوو، چۆتە سەر روداوەكە، وتی "مەریوانی هاوڕێم، تەلەفونی بۆ كردم و وتی فریا بكەوە پێكراین"، لەگەڵ ئەو تەلەفونەدا كارەبای گوندەكە بڕا.\nشەوێكی تاریك باڵی بەسەر گوندەكەدا كێشابوو، بڕیار وتی "تەنانەت ئەوەندە تاریك بوو، بەرچاوی خۆم نەدەبینی، سەرەتا نەمدەتوانی بڕۆم، چونكە دەترسام لەگەڵ چونە دەرەوەمدا منیش بكوژرێم".\nدوای ئەوەی بۆ دووەمجار مەریوان تەلەفون دەكاتەوە "بە قورئان خوێنم تێنەما فریابكەوە"، بڕیار ئەحمەد دەڵێت تەحەمولم نەما و لایتی مۆبایلەكەم هەڵكرد و بەرەو دوكانەكە رۆیشتم.\nبە قورئان خوێنم تێنەما فریابكەوە\n"ناو دوکانەکە هەموی خوێن بوو، مەریوان لەدوا ساتەكانی مەرگیدا بوو، لەوكاتەشدا خەڵكی گوندەكە هاتن و هەموو شەهید و بریندارەكانمانكردە ناو ئۆتۆمبێلەوە و بەرەو نەخۆشخانە بەڕێكەوتین، هەر ئەوكات مەریوان گیانی سپارد".\nكەركوك/19ی شوباتی 2020/ بڕیار و هاوڕێیەكی لەناو دوكانەكەدا بۆ هاوڕێیەكانیان دەگرین فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nئەو دوكانە، شوێنی كۆبونەوەی گەنجانی گوندەكە بوو، بە درێژایی زستانی ئەمساڵ. تا درەنگانێكی شەو.\nلەو شوێنەدا گەنجەكان كۆدەبنەوە و نێرگەلەیان دەكێشا. بڕیار ئەحمەد كە رۆژانە دەچووە ئەو گوندە، ئەو شەوە میوانی هەبووە و لەماڵەوە بووە.\nبه‌پێی گرته‌ی ڤیدیۆیی كامێرایه‌كی چاودێری، كە له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا بڵاوكرایه‌وه، ده‌رده‌كه‌وێت چه‌كدارێك ده‌چێته به‌رده‌م دوكانه‌كه و بۆ چه‌ند چریه‌ك ده‌ستڕێژی گولـله دەكات.\nدڵشاد ئەحمەد، دانیشتوى گوندەکە، بە (كەركوك ناو)ی وت "ئێواران گەنجەكان لەم دوكانە كۆدەبونەوە، كاتیان بەسەر دەبرد... ".\nلەبارەی روداوەكەشەوە وتی "تیرۆریستەكە لە پەنجەرەی ژورەكەوە تەقەی كردووە و هەر حەوتیان پێكراون، چوار شەهید و سێ بریندار".\nدووان لە كوژراوەكان تاقانەن، ئەوانی تر خزم و كەسی نزیكی یەكن.\nدووان لە كوژراوەكان تاقانەن، ئەوانی تر خزم و كەسی نزیكی یەكن\nدانیشتوانی گوندی چه‌خماخه 13 خێزانن، بەشێك لە خەڵكی گوندەكە، لە دوای روداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەری 2017ەوە گوندەكەیان جێهێشتووە، وەك كوێخای گوندەكە دەڵێت هۆكارەكەی خراپی دۆخی ئەمنییە.\nعومەر شاسوار، کوێخاى گوندەکە، بە (كەركوك ناو)ی وت "بۆشاییەکى زۆری ئەمنی هەیە لە سنوری دوبز تا قەزای حەویجە... داواکارین حکومەت هاوكارییمان بكات لە پاراستنی گیانمان، یان رێگەمان پێبدات خۆمان چەك هەڵبگرین و خۆمان بپارێزین".\nكەركوك/19ی شوباتی 2020/ ئەو دوكانەی كە چوار گەنجی تێدا كوژرا لە گوندی چه‌خماخه لە قه‌زای دوبز فۆتۆ: كاروان ساڵحی\nلەكاتی بردنی تەرمی كوژراو و بریندارەكاندا بۆ نەخۆشخانە، پۆلیسی فیدراڵی كە ئەمنیەتی ناوچەكە دەپارێزن سەرەتا رێگرییان كردووە و تەقەیان بەسەر ئۆتۆمبێلەكاندا كردووە.\nئەمنیەتی قەزای دوبز، لەژێر دەسەڵاتی هێزە عیراقییەكاندایە لەوانەش پۆلیسی ناوخۆیی و پۆلیسی فیدراڵی، ئەوەش لە چوارچێوەی فەرماندەیی گشتی ئۆپەراسیۆنەكانی كەركوك.\nروداوەكە هەرچەندە بۆ خەڵكی گوندەكە و كەسوكاری قوربانییەكان ناخۆش بێت، بۆ بڕیار ئەحمەد دوجار ناخۆشە، هەم هاوڕێیەكانی لەدەستدا، هەم شوێنی كۆبونەوە و تەنانەت گوندەكەشی.\n"ئاستەمە جارێکى دیکە بتوانم لەم گوندە بژیم"، بڕیار وایوت.\nروداوەكە ناڕەزایی بەدواداهات\nهەریەكە لە مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، لە دوو راگەیەنراوی جیاوازدا ئیدانه‌ی هێرشه چه‌كدارییه‌كه‌ی گوندی چه‌خماخه‌یان كرد، داوای هەماهەنگی نێوان هێزە عیراقییەكان و پێشمەرگەیان كرد.\nیه‌كێتی لە رایگەیەنراوەكەیدا،جەختیكردەوە لەوەی پێشمەرگە دەتوانێت بە هەماهەنگیی لەگەڵ ھێزە ئیتحادییەكان ئارامی و ئاسایش بەرقەرار بكاتەوە تاوەكو بەھەموو لایەك رێ لە پشێوی ئەمنی و تەرھیب و تەعریب بگیرێت.\nهه‌روه‌ها بارزانی دەڵێت "روداوەكە ئەوە نیشاندەدات كە تیرۆریستانی داعش بۆشایی ئەمنی و ناسەقامگیرییان بۆ خۆڕێكخستنەوە و بەهێزبونەوەیان قۆستووەتەوە. هەڕەشەكانیان پێویستە بە هەند وەربگیرێت.\n"هەماهەنگی نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی عیراق و هاوپەیمانان بۆ نەهێشتن و بنبڕكردنی هەڕەشەی تیرۆر بەردەوام بێت و بەهێزتر بكرێت"، بارزانی وای بە پێویست زانی.\nئەوانەی لە روداوەكەدا گیانیانلەدەستدا:\nعەلی ئەحمەد دەروێش لە دایكبوی 1988\nمەحمود ئیبراهیم خورشید لە دایكبوی 1995\nئەحمەد جاسم لە دایكبوی 1999\nمەریوان سیروان لەدایکبوی 1995


سۆنی: پلەیستەیشن 4 لە کۆتایی سوڕی ژیانیدایە و پلەیستەیشن 5 نزیکە – کەی ئای تی ئێن\nئامێرە هەمەجۆرەکان 25, ئایار 2018\nلەگەڵ ئەوەی پلەیستەیشن ٤ نزیکە لە کۆتایی سووڕی ژیانی، مانای وا نییە پلەیستەیشن ٥ بەڕێوەیە. ئایە پلەیستەیشن ٥ دەبێت؟ پلەیستەیشن ٤ لە دوای ٧بساڵ لە دروستبوونی پلەیستەیشن ۳ بڵاوکرایەوە، کە ئێستاش پلەیستەیشن ٤ تەمەنی ٤ ساڵە، لەسەر ئەم بنەمایەش دەبێت هەواڵێکی دادگەرانە بێت کە سەکۆیەکی نوێ بۆ یارییەکانی سۆنی لە ژێر گەشەپێداندا بێت، بە پێی ئەم پێشبینیەش هەواداران و یاریکەرانی سۆنی نیوەی وەڵامەکەیان وەرگرتووە. بەدرێژایی ماوەی ڕۆژی Sony IR 2018، ڕاپۆتەکانی کە بەسەر دیوارەکانەوە هەڵواسرابوون پڕبوون لەم هەواڵە کە دەڵێت: بەڕێوبەری (Sony Interactive Entertainment)، جۆن کۆدێرا گووتی: پلەیستەیشن ٤ بەرەو قۆناغی کۆتایی دەچێت، ئەمە لەدوای ئەوە دێت کە ئاگادار کراینەوە ڕێژەی فرۆشتنی پلەیستەیشن ٤ کاریگەری هەبووە لەکەمبوونی داهاتی سۆنی.\nهەرچەندە PS Plus یاریدەدەرێکی باشە تا ئەم کاریگەرییە کەم بکاتەوە. هەروەها لە دوای ئەمەش، گووتی: ئێمە دەتوانین سۆنی و پلەیستەیشن بەرەو ئایندە ببەین و هەنگاوی نوێمان بۆ سەکۆیەکی نوێی یاریکردن (کۆنسڵ) لە ٣ ساڵی داهاتوودا دەبێت، لەو کاتە ڕوویەکی نوێ بە تایبەتمەندی بەرزەوە بە دیار دەکەوێت. ئەوەش مانای واییە لە دوای ٧ ساڵ لە دروستبوونی نمایشکردنی پلەیستەیشن ٤، ئینجا سەکۆ نوێکەی سۆنی بڵاودەکرێتەوە. وە هەروەها ئەم قسانەی کە کۆدێرا کردی هەواڵێکە بۆ ئەوەی کە سەکۆ نوێکە لە ژێر گەشەپێدان دایە کە زۆرێک لە پێگەکان بە پلەیستەیشن ٥ـی مەزەندە دەکەن. یاریکەران چاوەڕێ بوون لە E3ـی ئەمساڵدا ئامێرێکی نوێ ببین، بەڵام ئەم بەهۆی ئەم قسانەوە بێت دووبارە نائومێد دەبن و بە تەنها هەواڵی یارییەکان دەبینن. وە دەربارەی یارییەکان، کۆدێرا گووتی کە سۆنی هەمیشە لە هەوڵی نوێبوونەوەی ئەو یاریانەن کە ئێستا هەن، وە گەشەپێدانی یاریی ناوازەتر.\nپلەیستەیشن ٤ سەکۆیەکی تایبەت بە یارییە ڤیدیۆییەکانە، چەندین یاری بەهێزی بۆ گەشەپێدراوە و لە سەرەتای بڵاوبوونەوەوە سەرکەوتنێکی زۆری بە دەستهێنا و تا ئێستاش زیاتر لە ٧٠ ملیۆن یەکەی لێفرۆشراوە.\nتاگەکان بەرهەمی نوێ پلەیستەیشن ٤ سەکۆ سۆنی گەرمترین هەواڵ یاری


حکومەتی ئەمریکا بە چەند جۆر بوونەوەری هەسارەکانی تر ئاشنایە (بەشی 12 و کۆتایی)\nThursday, 11.22.2018, 8:39\nجۆرەکانی A ڕەساسییە لووت گەورەکانن لە ئەستێرەی ڕیجێڵ. ئەو ڕەساسیانە ئەوانەن کە حکومەتی ئەمریکا ڕێکەوتنی لەگەڵیان هەیە.\n• بەرزیان نزیکەی 3.5 بۆ 4.5 پێ دریژە. هەندێکیان بە نزیکی 5 پێن. کێشیان نزیکەی 40 پاوەندە.\n• دوو چاوی ڕەشی نیمچە خڕ، لەگەڵ بیلبیلەی چاو. گەورەن و شێوەی بادەم ین، درێژکراونەوە، نقومکراون بە قوڵی، زۆر دوورن لەیەکتر، کەمێک لار بوونەوە، بە چاوی "ڕۆژهەڵاتییەکان" یان "مەغۆلەکان" دەچن.\n• سەریان، بە ستانداردی مرۆڤ، گەورەترە کاتێک بەروارد دەکرێت لەگەڵ قەبارەی قەد و پەل.\n• پلی گوێ یان گۆشتی دەرچووی درێژبووەوە لە کونەکانی هەردوو لای سەریان نییە.\n• لوتیان درێژ و نادیارە. دوو کراوەی لووتەکی دەردەکەون بە تەنها کەمێک قۆقزی.\n• دەمیان بە تڵێشێکی بچووک دەردەکەوێت بەبێ لێو، دەکرێتەوە بۆناو بۆشاییەکی بچووکی دەم. کە وادەردەکەوێت بۆ مەبەستی پەیوەندی کردن یان دەمێک بۆ خواردن بەکار نەیات.\n• ملیان بە باریک پێناس کراوە: وە لە هەندێ حاڵەتدا، دیار نابێت لەبەر پۆشاک لەسەر ئەو بەشەی جەستە.\n• سەریان بێ موویە.\n• قەدیان باریک و بچوکە.\n• بەزۆری پۆشاکێکی کانزایی بەڵام جیڕ دەپۆشن.\n• قۆڵەکانیان درێژ و باریکە و دەگات بە بەشی ئەژنۆی جەستەیان.\n• هەر دەستێکیان چوار پەنجەی هەیە، بە بێ پەنجە گەورە. دوو پەنجەیان درێژتر دەردەکەون لەهەر دەستێک لەوانی تر. نینۆکێکی درێژیان هەیە. کەمێک کاریگەری تۆڕکردن هەیە لەنێوان هەر پەنجەیەکدا.\n• قاچیان درێژ و باریکە. پێیەکانیان وەکو پێی (orangutans) وایە.\n• هیچ ددانێکیان نییە.\n• پێناسی پێستیان بەجۆرێک بیابانییە، قاوەیەکی هەتاوبردوو، یان ڕەنگێکی ڕەساسی پەمەیی یان هەتاوبردوویە. پێکهاتەیان وەکو پوولەکەیی یان ڕەپتیلیەنە، وەک ئەوانیش کشاوە، جیڕ یان بزێوە لەسەر ماسولکەی ساف یان پەیکەرە شانە. هیچ ماسولکەیەکی تەنگەبوویان نییە. ئاڕەق کردنەوەیەکی سوک و بۆنێکی جەستەیی زۆر تایبەتیان هەیە.لە ژێر گەورەکردندا شانەی پێکهاتەی پێست وادەردەکەوێت تۆڕێک بێت، یان وەکو تۆڕێکی هێڵدار لە هێڵی ستوونی ئاسۆیی. پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێکهاتەکە لە هی مارمێلکە پێست دەنکۆڵەیەکان بچێت، وەکو Iguanaوەیان قمقمۆکە، وە لەوانەیە لانی کەم لە جۆرێکی تری مەیمونی باڵا بەرزی دەرەکی تر بچێت.\n• هیچ ئەندامێکی زاوزێی دیاریان نییە. لەوانەیە شیبووبێتەوە بە پەرەسەندن.نەبوونی ئەندامی زاوزێ و ئەندامەکانی سێکسی پێشنیاری ئەوەمان بۆ دەکات سیستمێکی لەبەرگرتنەوەی زۆر بوون لەوانەیە زاڵ بێت.\n• بوونەوەرە دەرەکییەکە وادەردەکەوێت کە پێک بێت لە کەڕوویەک، وە یان هەمان سیفەتی ڕووییان هەیە.\n• شلەیەکی بێڕەنگ زاڵە لە جەستەیاندا، بەبێ خڕۆکەی سوور. لیمفەخانەیان نییە. هیچ هەڵگرۆکی ئۆکسجینیش بوو نییە.هیچ وەرگیراوێکی خۆراک یان ئاو نەزانراوە لەم کاتەدا. باوەڕوایە کە لە ئێستادا هیچ خۆراکیان پێویست نەبێت. کۆئەندامی هەرس یا ڕێبازێکی GLنییە. هیچ ڕێگەیەکی ڕیخۆڵەیی یان توخمی یان ناوچەی ڕێکەیی پێناس نەکراوە.\n• زۆرێک لە ئەناتۆمی جۆراوجۆر بوونی هەیە.\n• تەمەنی ژیانیان نەزانراوە لە ئێستادا.\nجۆری Bڕەساسیەکانن لە Z-Reticulae 1. ئەم ڕەساسیانە ئەوانەشن کە حکومەتەکەمان ڕێکەوتنی لەگەڵیان هەیە.\n• فیزیۆلۆجی کەمێک یان زیاتر لە ڕەساسیە ڕیجیڵیەنەکان دەچێت. نێر و مێن. جیاوازیان ئەوەیە ئەمانە خۆراکیان دەوێت بۆ مانەوە لە ژیان. زیاتر حەز بە پڕۆتینەکانی ژەمە شیرەمەنیەکان دەکەن. بێ زاوزێن بۆ زۆربوون. “Orula”یەکە لەدەرەوەی مێینەی Z-Reticulae 1گەشەدەکات.\nجۆریC، یەک و دووی، ڕەساسیەکانن لە Z-Reticulae 2. ئەم ڕەساسیانە لێکۆڵەرانی ئێمە و هەسارەکەمانن.\nزانیاری ژمارە 1\n• فیزیۆلۆجی وەکو هی Z-Reticulae 1وایە. جیاوازیەکان لە چاوەکان دایە، ئەمانە بیلبیلەی چاوی گەورە و ڕەشیان هەیە.\n• پلی گوێیان هەیە.\n• ژمارە یەکی جۆری C هەمان شێوەی زۆربوونیان هەیە وەکو Z-Reticulae 1.\n• دەمیان لێوی بچووکی هەیە لەگەڵ گەروویەک کە دەتوانن قسەی پێ بکەن بە وشەی زارەکی.\nزانیاری ژمارە 2\n• جیاوازیەکان شێوەی سەرە، سەیری وێنەی سەرەوە بکە.\n• چاویان کییفی چاوی هەیە.\n• ژمارە دووی جۆری C لەپی گوێی تیژیان هەیە.\n• بچووکترن لە ژمارە یەکی جۆری C لە Z-Reticulae 2.\nنۆردیکەکان جۆری D\nجۆرەکانی Dنۆردیکەکانن(Nordics). نۆردیکەکان بەزۆری جۆرێکی مەیمونی باڵا بەرزی قژ زەردن.\n• بەرزی ناوەند:\no نێر: 2 مەتر\no مێ: 1.7 مەتر\n• کێشی ناوەند:\no نێر: 90 کیلۆ\no مێ: 70 کیلۆ\n• پلەی گەرمی جەستە:\no نێر: 98.6 پلەی فەهرەنهایت\no مێ: 98.6 پلەی فەهرەنهایت\n• پرتە / هەناسەدان:\no نێر: 72.5/16\n• پەستانی خوێن:\no نێر: 120/80\no مێ: 80/50\n•\tتەمەنی چاوەڕوانکراو:\no نێر: 60 ساڵی زەوی\no مێ: 23 ساڵی زەوی\nلە چەند شوێنێکەوە دێن، بەڵام شوێنە سەرەکییەکانی لێیەوە دێن بریتین لە کۆمەڵەی ئەستێرەی پڵییەدیز و ئۆرایەن.\nتێبینی: هەندێ نۆردیکی بچووکترم دۆزیەوە بە پێستی تاریکتر و پرچی تاریکتر. هێشتا زانیاری تەواو نییە لەسەر ئەم لقە.\nپرتەقاڵیەکان جۆری E\nجۆرەکانی E پرتەقاڵیەکانن (Oranges). پرتەقاڵیەکان بەزۆری جۆرێکی مەیمونی باڵا بەرزی قژ سوورن.\no نێر: 1.7 مەتر\no مێ: 2 مەتر\no نێر: 70 کیلۆ\no مێ: 50 کیلۆ\no نێر: 91 پلەی فەهرەنهایت\no مێ: 91 پلەی فەهرەنهایت\no نێر: 242/61\no مێ: 242/61\no نێر: 80/40\no مێ: 80/40\n• سەرنج: دەتوانن هەندێ جار ڕیش بەکارنهێنن.\nبەشی دوازدەهەم و کۆتا بەش\nحکومەتی ئەمریکا بە چەند جۆر بوونەوەری هەسارەکانی تر ئاشنایە (بەشی 11)\nحکومەتی ئەمریکا بە چەند جۆر بوونەوەری هەسارەکانی تر ئاشنایە (بەشی 10)


حەقیقەت (راستی) و واقێعییەت - قەڵەم\nحەقیقەت (راستی) و واقێعییەت\nتاریخ ایجاد در شنبه, 22 فروردين 1394 15:09\nعالەمی واقیع و سروشتی دەوروبەری ئینسان یەکەمین پرسی مرۆڤ بووە و بەدرێژایی تەمەنی هەوڵیداوە لەو واقێعییەتە تێ بگات و بیناسێت و، پێناسەی بکات. ئینسانی سەرەتایی بە هۆی کەمی زانستەوە، تێگەیشتنێکی روکەشییانەی لە ژیان و دونیای دەوروبەری هەبووە. دونیایان پڕ بووە لە دێوو درنج و خوداکان، هێزە سەروسروشتییەکان خولقێنەر و بەڕێوەبەری هەموو رووداو و کارەساتەکان بوون و، هیچ شتێک لە ئیرادە و توانای ئینساندا نەبوو.\nئەگەر چی دێوو درنج و فریشتە و جنۆکە و خوداکان بە هۆی روناکایی زانست و گەشەی زانستەوە نەمان و لەبەرچاو ون بوون، بەڵام ئینسانی پێشکەوتوو روویکردە ئایدولۆژیا و ئایین. ئەمەش مرۆڤەکانی کردە دوو بەشی سەرەکی. یەکەم ئەوانەی کە بڕوایان بە هێزە سەروسروشتیەکان هەیە و، دووهەم، کەسانێک کە جگە لە دونیای ماددی هیچی تر بە راست نازانن. ئەم بڕوا و جیهانبینییە وەک چاویلکەیێک رەنگی واقێعییەت دەگۆرێت و دەبێتە هۆی ئەوەی کە راستییەکان وەک چەندین وێنە کە لە چەندین نیگای جۆراجۆرەوە لە یەک شت گیرابێت، جیاوزییان هەبێت. هەرچەند هەموو وێنەکان بەشێک لەو واقێعییەتە پیشان دەدەن، بەڵام هەموویان راستن.\nجۆراجۆری و رەنگاورەنگ بوونی راستییەکان خۆی لە خۆیدا خراپ نییە، بەڵام مەترسییەکە لەو کاتەوە دەست پێدەکات کە هەرکامە و تەنیا وێنەی خۆی بە دروست و راست بزانێت و هەوڵی دڕاندن و فەوتاندنی وێنەکانی تر بدات. لە دونیای ئەمڕۆدا زۆر بەدەگمەن ئینسان هەیە کە گومانی لە تەواو بوونی بینینەکانی خۆی ببێت. هەموویان وادەزانن ئەوەی ئەو دەیبینێت تەنیا راستییێکە کە لە دونیای واقێع دەبیندرێت.\nئەم رەنگاورەنگ بوونەی روانگەکان و راستییەکان، خۆی لە خۆیدا هیچ خراپ نییە، بەڵکو بە عەکسەوە زۆریش باش و ئەرێنییە. زیان و مەترسی لەو خاڵەوە دەست پێدەکات کە بینینی بەرانبەرەکەت بە تەواوەتی بە ناڕاست بزانیت و هەوڵی کپ کردن و کوژاننەوەی بدەیت. هەوڵ بدەیت هەموو وێنەکانی ئەو واقێعییەتە بدڕێنێت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە واقێعییەت بەتەواوەتی دەرنەکەوێت و نەناسرێت.\n١٠ ئاپریلی ٢٠١٥


بۆچی په‌كه‌كێ د دانه‌كێ رۆژێ دا زنارا كێسته راده‌ست كر؟ - دارکا مازی\nبۆچی په‌كه‌كێ د دانه‌كێ رۆژێ دا زنارا كێسته راده‌ست كر؟\nشكه‌ستنێ ب سه‌ركه‌تنێ تۆمار بكه، ئه‌ڤه درویشمێ سه‌ره‌كی یێ پارتیێن ئایدۆلۆژست و ده‌و‌له‌تێن تۆتالیزمه.\nكوردستانیێن هه‌ژار بوویه قوربانیێ ڤێ سیاسه‌تێ كو ژ لایێ پارتیێن ب ناڤ كوردستانى و ده‌وله‌تێن كوردستان داگیركرى، دهیته بجهئینان.\nد ڤێ حه‌فتیێ دا ئه‌ڤ یارییه ب شێوه‌یه‌كێ ئاشكرا د ناڤبه‌را سوپایێ توركیا و پارتییا كاركه‌رێن كوردستانێ ب شیوه‌یێ رێككه‌فتنا پشت په‌ردێ هاته بجهئینان.\nل سالا 1915ێ، ده‌وله‌تا ئۆسمانی كۆمكوژییا ل سه‌ر سڤیلێن ئه‌رمه‌نییان كر و ل روژا 25ێ ڤێ مه‌هێ ئه‌مه‌ریكا ب ئاوایه‌كێ فه‌رمی ئه‌ڤ كۆمكوژییه ب جینۆساید دا ناساندن.\nجینۆساید ناساندنا ژ لایێ ئه‌مه‌ریكایێ ڤه بوویه ئه‌گه‌رێ په‌یدابوونا ئاژاوێ ل ناڤا توركیا ب گشتی و پارتیێن به‌رهه‌لستكار و رێخستنێن سڤیل، هه‌روه‌ها جادده‌یا توركیا ل دژى ده‌ستهه‌لاتا توركیا و نه‌خاسمه ل سه‌ر پارتییا ده‌ستهه‌لاتدار گه‌له‌ك گه‌رم بوویه.\nهه‌تا كو ئه‌ڤ ئاژاوه ل توركیا سست ببیت و كارتێكرنا نیگه‌تیڤ ل سه‌ر ده‌ستهه‌لاتا توركیا نه‌كه‌ت، پێدڤییه حكوومه‌تا توركیا كاره‌كی بكه‌ت كو نیشانێن سه‌ركه‌تنێ تێدابن، واته سه‌ركه‌تن ب سه‌ر شكه‌ستنێ بكه‌ڤیت.\nلژنه‌یا هه‌ڤپشكا ڤه‌شارتى د ناڤبه‌را پارتییا كاركه‌رین كوردستانێ ونوینه‌رێن ده‌وله‌تا توركیا دا گه‌هشتنه وێ بریارێ كو پێدڤییه ده‌ملده‌ست ئو‌په‌راسیۆنه‌كا بله‌ز بهێته كرن و سوپا تێدا سه‌ربكه‌ڤیت و بریارا ئۆپه‌راسیۆنا زنارا كێسته هات دان.\nستراتیجیه‌تا ئوپه‌راسیونا زنارا كێسته دێ 3 ئارمانجان بجهئینیت:\nسه‌ركه‌تنا سوپایێ توركیا ب ده‌مه‌كێ زۆر كورت كو ب چه‌ند ده‌مژمێره‌كان دێ بیته پالده‌ر ژ بۆ ڤه‌شارتنا شكه‌ستنا سیاسه‌تا ده‌رڤه یا توركى ل ده‌رباره‌ى په‌سندكرنا جینۆسایدا ئه‌رمه‌نان ئه‌وا ژ لایێ ئه‌مه‌ریكا ڤه هاتییه راگه‌هاندن.\nزنارا چیایی كێسته ژ روویێ له‌شكه‌ری ڤه جهه‌ك زۆر ستراتیجی یه، داگیركرنا ڤى جهێ دی بیته ئه‌گه‌ر كو لڤینا مرۆڤان ل ده‌ڤه‌رێن به‌رواری، گولی و رێكانییان بكه‌ڤیته ژیر كۆنترولا له‌شكه‌ری ڤه و د ئه‌نجام دا ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره دێ بنه ده‌ڤه‌رێن له‌شكه‌رى.\nپارتییا كاركه‌رێن كوردستانێ دێ ژ وێ شه‌رمزاریێ ده‌ركه‌ڤیت یا ئه‌ڤه یه‌ك ساله ده‌رهه‌قى حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دا تووش بوویێ، چونكه حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ پشتى كو شه‌رێ داعشێ ب دوماهی هاتی، بریار دایه كو سنۆرێ خۆ ل گه‌ل توركیا كۆنترۆل بكه‌ت و چه‌ندین باره‌گه‌هێن له‌شكه‌رى داناینه، پێشمه‌رگێ كوردستانێ باش دزانیت كو گرنگییا كۆنترۆل كرنا زنارا كێسته چی یه، ژبه‌ر ڤێ ئه‌ڤه یه‌ك ساله هه‌ول دده‌ت بێی كو خوینێ برێژیت وێ زنارێ كۆنترۆل بكه‌ت، لێ تایێ له‌شكه‌ری یێ پارتییا كاركه‌رێن كوردستانێ ئه‌و چه‌نده قه‌بوول نه‌كر و ئاماده بوو كو خوینێ برێژن، لێ داكو خوینا كوردان ب ده‌ستێ كوردان نه‌هێته رێتن، بابه‌تێ زنارا كێسته گیروو دبوو.\nله‌وما داگیركرنا زنارا كێسته ژ لایێ سوپایێ توركیا ڤه دێ بیته هاریكار كو پارتییا كاركه‌رێن كوردستانێ ژ وێ شه‌رمزاریێ ده‌رباس بیت.\nدبیت نوكه خوانده‌ڤان بپرسیت بۆ چ شه‌رمزارى؟، چونكه په‌كه‌كێ هیچ هێجه‌ته‌ك نه‌بوویه كو ریكێ ل پێشمه‌رگه‌ى بگریت و نه‌هێلیت پێشمه‌رگه وێ جهى كونترول بكه‌ت.\nواته ب كورتى ئه‌وا په‌كه‌كێ ب ساله‌كێ نه‌هێلایى پێشمه‌رگه بچیته زنارێ چیایێ كێسته، ڤێ رێخستنێ د ماوێ دانه‌كێ رۆژێ دا، وه‌ك كێكه‌كا گه‌رم پێشكیشی سوپایێ توركیا كر.


كەشناسی هەرێم ؛ پێشبینی كەش و هەوای ئەمڕۆ و سبەی بڵاوكردەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم ڕایدەگەیەنێت ، ئاسمانی شارەكانی هەرێم بەگشتی لەنێوان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت, لە ناوچە شاخاوییە سنورییەكان ئەگەری نمە باران هەیە.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینی كەش و هەوای ئەمڕۆ و سبەی شارەكانی هەرێم بڵاودەكاتەوە و كە پە پێی پێشبینی ئاسمانی شارەكانی هەرێم بەگشتی لە نێوان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت، خێرایی باش لەنێوان ( 5 — 20 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت .\nئەمڕۆ هەینی … پارێزگای هەولێر\n*كەش/ ئاسمان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت , لە ناوچە شاخاوییە سنورییەكان ئەگەری نمە باران هەیە.\n*خێرایی با/ لە نێوان ( 5 — 15 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت .\n*مەودای بینین/ ( 9 – 10 ) كم\n*نزمترین پلەی گەرمای تۆماركراو / 13 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 27 پلەی سیلیزی\n*سبەی شەممە …\n*كەش/ ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت .\n*نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 17 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 30 پلەی سیلیزی\nئەمڕۆ هەینی … پارێزگای سلێمانی\n*كەش/ ئاسمان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت .\n*خێرایی با/ لە نێوان (10— 20 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت.\n*مەودای بینین/ ( 8 – 10) كم\n*نزمترین پلەی گەرمای تۆماركراو / 15 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو/ 26 پلەی سیلیزی\n*خێرایی با/ لە نێوان ( 5 — 10 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت .\n*نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 18 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو/ 29 پلەی سیلیزی\n* ئەمڕۆ هەینی … پارێزگای دهۆك\n**كەش/ ئاسمان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت .\n*مەودای بینین/ (9 — 10) كم\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 26 پلەی سیلیزی\n*كەش/ ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت لە پاشان دەگۆڕێت بۆ نیمچە هەور.\n*مەودای بینین/ 10 كم\n*نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 16 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 28 پلەی سیلیزی\n* ئەمڕۆ هەینی … پارێزگای كركووك\n*كەش/ ئاسمان ساماڵ دەبێت .\n*خێرایی با/ لە نێوان (10 — 20 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت .\n*مەودای بینین/ ( 8 – 10 ) كم\n*نزمترین پلەی گەرمای تۆماركراو / 18 پلەی سیلیزی .\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 30 پلەی سیلیزی.\n*كەش/ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ هەندێك پەڵە هەور .\n*خێرایی با/ لە نێوان ( 10 — 20 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت.\n*نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو / 20 پلەی سیلیزی\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو/ 33 پلەی سیلیزی\n* ئەمڕۆ هەینی … پارێزگای هەڵەبجە\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو/ 28 پلەی سیلیزی\n*خێرایی با/ لە نێوان ( 10 — 15 ) كم لە كاتژمێرێكدا دەبێت .\n*بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیكراو/ 31 پلەی سیلیزی\nپۆلیسی ڕاپەڕین؛ تۆمەتبارێك دەستگیركرا 100 جەگی تەختە و داری دزیووە\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم ڕایدەگەیەنێت ، گۆرانكاری لەنەخشەكانی كەش و هەوا ڕوویداوە و پێشبینی دەكرێت بەشێوەیەكی…\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی لەوەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن ڕایدەگەیەنێت، ئەو شەپۆلە خۆڵ بارینەی، كە لە دوێنێ شەوەوە…\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، ئاسمانی شارەكانی هەرێم ئاسمان نیمچە هەور بۆ هەوری تەواو دەبێت…\nخەڵك- ئێوارەی ئەمڕۆ بوومەلەرزەیەك چەند ناوچەیەكی باشوووری كوردستانی هەژاند. بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم لە ڕاگەیەنراوێكدا…\n07 نیسان 2022 5.15 pm\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی لەوەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن ڕایدەگەیەنێت، ئەو شەپۆلە…\n01 مارس 2022 6.15 pm\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم ڕایدەگەیەنێت ، گۆرانكاری لەنەخشەكانی كەش و هەوا ڕوویداوە…


تره‌مپ ناوه‌ڕۆکی نامه‌که‌ی کیم ئاشکرا ده‌کات - جام کوردی\nتره‌مپ ناوه‌ڕۆکی نامه‌که‌ی کیم ئاشکرا ده‌کات\nسه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا له هه‌ژماری تایبه‌تی خۆی له تۆڕی کۆمه‌ڵایه‌تی توێته‌ر ڕایگه‌یاندووه که سه‌رۆکی کۆریای باکور پێی خۆشه ده‌ستبه‌جێ پاش نمایشه سه‌ربازییه‌که‌ی سیئۆل – واشنتن، دانوستانه‌کان له گه‌ڵ ئه‌مریکا ده‌ست پێ بکات.\nبه پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، دوناڵد تره‌مپ سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا وتی: کیم جونگ ئون سه‌رۆکی کۆریای باکور ویستی خۆیی بۆ دانوستان له گه‌ڵ واشنتن له پاش کۆتایی نمایشه سه‌ربازییه هاوبه‌شه‌که له گه‌ڵ کۆریای باشور پیشان داوه.\nبه پێی ڕاگه‌یاندنی تره‌مپ له توێته‌ر، سه‌رۆکی کۆریای باکور له نامه‌که‌یدا هه‌روه‌ها به‌ڵێنی ڕاگرتنی تاقیکردنه‌وه مووشه‌کییه‌کانی له پاش کۆتایی نمایشه سه‌ربازییه‌که‌ی ئه‌مریکا – کۆریای باشور، داوه.\nسه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا ڕۆژی هه‌ینی به په‌یامنێرانی ڕاگه‌یاندبوو که نامه‌یه‌کی زۆر جوانی له سه‌رۆکی کۆریای باکوره‌وه پێگه‌یشتووه که تێیدا ناڕه‌زایه‌تی خۆیی له به‌ڕێوه‌چوونی نمایشه سه‌ربازییه‌کانی ئه‌مریکا و کۆریای باشور ڕاگه‌یاندووه.\nتره‌مپ هه‌روه‌ها ڕایگه‌یاندووه که هه‌وڵی چاوپێکه‌وتنێکی دیکه له گه‌ڵ سه‌رۆکی کۆریای باکور له داهاتوویه‌کی نزیکدا ده‌دات. جه‌ختیشیکردووه‌ته‌وه که کۆریای بێ چه‌کی ناوه‌کی ده‌بێته یه‌کێک له سه‌رکه‌وتووترین وڵاتانی جیهان.\nتره‌مپ کیم جونگ ئون کۆریای باکور\nکۆریای باشور هەواڵێک لە سەر تەندرووستی سەرۆکی کۆریای باکور ڕادەگەێنێت\nکۆریای باکور درۆیەکی ترەمپ ئاشکرا دەکات