سەرەکی – ARTICLE رۆژ\nكانونی دووه‌م 22, 2022 كانونی دووه‌م 22, 2022 بەڕێوەبەری ماڵپەر\nياسمين بان أحمد نعم..! هذا الهراء الذي يعتبر بالنسبة للكثيرين قصة مملة، إلا أن لهذه العملة وجه آخر من الحقيقة الصرفة. فجميعنا نعرف الأكاذيب التي تقال وقليل مما يذكر حقيقتها وهذا ما أريد ان أناقشه معكم. إذ أن المرأة تصارع مجتمعا باكمله بأشكال متعددة لحقوقها كانسان شرع الدستور لها حماية واضحة. إذ أن الصراع الذي تواجهه في الساحة القضائية والمؤسسات الحكومية “والاهلية منها أيضا بشكل آخر” المعنية بتطبيق القوانين المشرعة لحماية حقوق المواطنة التي تقتصر غالبا علی الرجل كتطبيق فعلي وصحيح وتنال منها…\nرێڤەبەرێ نڤیسینێ دەنگێ راگەھاندكار و چالاكڤان و خۆپێشاندەران نەراوەستیایە، ھەر ژ دەمێ حكوومەتا ھەرێمێ رابووی ب چێكرنا قەیرانان بۆ ژیارا ھەڤوەڵاتیان پشتی ساڵا (2015)ێ. هەروەسا دژی كاودانێن دژوارێن ژیارا ھەڤوەڵاتیان و گەندەڵیا بەربەڵاڤ دچومگەھێن ھەرێمێدا و ھزرا خێلەكی یا کو حكوومەتێ برێڤەدبەت ل ھەرێما كوردستانێ. دیسان دژی وان كەسێن ئیناین دا پایەیان پڕبكەن دحكوومەتێدا بێی کو ھیچ شیانەك ھەبیت بۆ خزمەتكرنا ھەڤوەڵاتیان و باشكرنا ژیانا وان و وەرگرتنا بڕیارێن دبەرژەوەندیا ھەڤوەڵاتیاندا بن. چونكو ئیرادە ژ ڤان كەسان ھاتیە ستاندن د پلەیێن حكوومەتێدا و…\nكانونی دووه‌م 6, 2022 بەڕێوەبەری ماڵپەر\nشیرین عزه‌دین ده‌مێ مرۆڤه‌ك ژلایێ ئێكێ دیڤه دهێته كڕین، زاراڤێ خولام ل سه‌ر دهێته دان. كڕین و فرۆتنا مرۆڤان دگه‌ل دایكبوونا ژیانێ هه‌بوون هه‌بوویه، و پتریا شارستانیان برێیا ده‌ستێن به‌ندا هاتینه ئاڤاكرن. شارستانیا ئه‌مریكی و ئه‌ورۆپی دوو ژ وان شارستانیانه ئه‌وێن ب خۆها ده‌ستێ خولامان هاتینه ئاڤاكرن. دیتنا گشتی و ساده ژ بۆ زاراڤێ به‌ندا ئه‌ڤه‌یه، لێ هه‌كه نێرینه‌كێ ژ بۆ ژیارا ئه‌ڤرۆ بكه‌ین دێ گه‌له‌ك جۆرێن نوی یێن به‌ندایه‌تیێ بینین كو گرێدان بكڕینێڤه نینه. لێ هه‌مان ڕامان و سه‌ره‌ده‌ری هه‌یه. ژ وان…\nرێڤەبەرێ نڤیسینێ راگەھاندنا كوردی یا فەرمی ل ھەرێما كوردستانا عیراقێ راستگوییا خۆ یا ژ دەستدای لنك ھەڤوەڵاتیێن ھەرێمێ. ھەر جارەكێ وەزیرەك دێ دەركەڤیت و داخویانیەكێ دەت و مەتحێن دەسكەفتێن وەزارەتا خۆ كەت. لێ ئەو چەند یا ژ راستیێ دوورە. بۆ نموونە وەزیرێ نەفتێ ئەڤە چەند جارە دەردكەفیت و دبێژیت: گازا سپی دێ ل سەر ھەموو تەخێن ھەڤوەڵاتیان ھێتە بەڵاڤكرن. لێ براستی ھۆسا دەرنەكەفت و چەندین بەڵێنیێن دیتر وەك پانزین و نەھێلانا گەندەلیێ ل وەزارەتا خۆ. ھەروەسا وەزیرێ كەھرەبێ، د داخۆیانیەكێدا دگەل كەنالێ شەرقیە…\nرێڤەبەرێ نڤیسینێ ئەو پرسیارێن خۆ دھاڤێژنە مەیدانێ، بۆچی دشیاندا نینە ئەو ژیوارێ گەنجێ كورد تێدا دژیت بھێتە گوھارتن ل ھەرێما كوردستانا عیراقێ ژ ساڵا (1991)ێ و تا ئەڤڕۆ؟ بۆچی ھەر ئەو دەستھەڵاتدارن تا نھۆ؟ بۆچی پارتێن دەستھەڵاتدار سیاسەتا ئاژاوە بكاردئینن و قەیرانان دروستدكەن؟ بۆچی مێشكێ كەسایەتیێن حزبیێن دەستھەڵاتدار ھشك بوویە و ناھێتە گوھارتن؟ یەكەمین تشت ل سەر تاكێ كورد ئەوە خەریبیا رابووری رابوەستینین، چونكو ھزرا گوھارتنێ و پێشكەفتنا زانستی و ڤێڕاگەھشتنا دەولەتێن پێشكەفتی لنك وی پەیدا نەبوویە. ھەروەسا رزگاربوون ژ بیرۆكەیێن خێلەكی یێن…\nسەرنڤیسکار بەرسپێدەیا شەمبیێ (٢٨) ڤێ هەیڤێ سەرۆك کۆمارێ فەرەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن گەهشتە بەغداد بۆ بەشداریکرنێ د (لووتکەیا بەغداد بۆ هەڤکاری و هەڤبەشیێ)دا. پاشی د کۆنگرەیەکا رۆژنامەڤانیدا گۆت: “ئێڤاری دێ چمە هەولێرێ بۆ دیتنا سەربازێن فەرەنسی، دێ چمە مووسڵ پشتەڤانیێ بۆ خەلکێ وێ دیارکەم، دێ نوونەرێن پێکهاتەیێن مەسیحی بینم و پەیمانا پێگیریێن گرنگ دەم، هەروەسا دێ شێم جارەکا دی نوونەرێن سونییان بینم، پاشی دێ دەسەڵاتا کوردی و جەنگاوەرێن کورد ژی بینم و دێ هەڤسۆزی و پشتەڤانیا فەرەنسا بۆ ئێزیدییان دەربڕم.” ئانکو هاتنا وی بۆ…\nسەرنڤیسکار پشتی هێڕشا هۆڤانە یا رێکخراوا تیرۆرستی یا دەولەتا ئیسلامی ل عیراق و شامێ (داعش) بۆ سەر شنگالێ ل ٣ی تەباخا ٢٠١٤ێ و جینۆسایدکرنا خەلکێ وێ، دەنگێ نەرازیبوون و رەتکرنا کوردبوونێ ژلایێ رێژەیەکا مەزن یا ئێزدیێن وێ دەڤەرێڤە بلندبوو. ئەڤە ژی بوو جهێ رەخنەگرتنا کەس و لایەنێن کوردستانی و هندەکێن ئێزیدی ژی کو ئێزیدییان وەك پێکهاتەیەکا گرنگ و رەسەن یا جڤاکا کوردستانێ دبینن. لێ گەلەك نزانن کو د ماوەیێ یازدە ساڵێن دەسەڵاتدارییا کوردیدا ل شنگالێ، (٢٠٠٣ تاوەکو ٢٠١٤)، گەلەك هۆکار کەلەکەبوون و دگەل…


ژمارەی خێزانە ناڕازییەکانی ئامەد دژی پەکەکە زیادیکرد – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ جیهانی ئیسلامی/ژمارەی خێزانە ناڕازییەکانی ئامەد دژی پەکەکە زیادیکرد\nژمارەی خێزانە ناڕازییەکانی ئامەد دژی پەکەکە زیادیکرد\n246 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\nگردبوونه‌وه‌ی ئه‌و دایكانه‌ی منداڵه‌كانیان رفێندراون بۆ چیا، له به‌رده‌م لقی دیاربه‌كری (ئامەدی) هه‌ده‌په بۆ ١١ خێزان به‌رزبوەوه و ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیاش پاڵپشتیی خۆی بۆ دەربڕین.\nئه‌ردۆغان لە پەیامێکی پاڵپشتییدا ڕایگەیاندووە، “خۆڕاگریی ئه‌و دایكانه‌ی جه‌رگه‌كانیان رفێندراون بۆ شاخ، چۆك به بازرگانه‌كانی خوێن له قه‌ندیل داده‌دات. ئەم میللەتە هەرگیز رێگا بە دووبارەبوونەوەی ٢٧ی ئایار، ١٢ی ئەیلوول و، ٢٨ی شوبات ناداتەوە.”\nسەرۆک کۆماری تورکیا ڕایشیگەیاندووە، “(چالاکییەکانی بەردەم بارەگای لقی دیاربەکری هەدەپە) لەپاڵ ئەو دایکانەین، وەک دەوڵەت ئەوەی لەدەستمان بێت بۆیان دەکەین. ئەم رێکخراوی تیرۆریستییە هەڵدێت و، ئێمە دوای دەکەوین. درەنگ و زوو باجی ئەم کارەیان دەدەن.”\nئه‌ردۆغان وتووشیەتی، “ئه‌وانه‌ی بۆ گۆڕینی شوێنی ١٢-١٣ دره‌خت له ته‌قسیم قیامه‌تیان هێنا. دارستانه‌كانمان سووتێندران. په‌كه‌كه سووتاندنی دارستانه‌كانی له‌ئه‌ستۆگرت، باشه بۆچی دۆستانی ژینگه له به‌رامبه‌ر سووتاندنی دارستانه‌كاندا به په‌كه‌كه ناڵێن بوه‌ستن؟ راست ناكه‌ن و دڵسۆز نین.”\nئەوەش لەکاتێکدایە هه‌ریه‌ك له جه‌لیل به‌گداش كه یوسفی كوڕی له ته‌مه‌نی ١٧ ساڵیدا رفێندراوه، دایكه سادییه ئۆزبه‌ی كه له ماڵاتیاوه هاتبوو، دایكه سۆنگول و شه‌وكه‌ت ئاڵتنتاشی هاوسه‌ری كه له عه‌نتابه‌وه هاتبوون، دایكه ئه‌مینه و شێخموس كایای هاوسه‌ری كه له ماردینه‌وه هاتبوون و ره‌حیمه ئویماز كه له مێرسینه‌وه هاتبوو به‌شدارییان له‌و گردبوونه‌وه‌یه‌دا كرد كه دایكه فه‌وزیه چه‌تینلایا، ره‌مزییه ئاككۆیون و ئایشه‌گول بیچه‌ر به پاساوی ئه‌وه‌ی له رێگای هه‌ده‌په‌وه منداڵه‌كانیان رفێندراون له به‌رده‌م لقی دیاربه‌كری هه‌ده‌په ده‌ستیان پێكردووه و هه‌ده‌په‌یان به به‌رپرسیاری ئه‌و كاره له‌قه‌ڵه‌م دا.\nدایكه سه‌بیحه باڵتا-ش كه له شارۆچكه‌ی دیجله‌وه به‌شداری له گردبوونه‌وه‌كه‌دا كرد ئاماژه‌ی به‌وه دا كه له كاتێكدا له ئاماده‌كاریدابوون عه‌ره‌فات-ی كوڕیان بنێرن بۆ سه‌ربازی پێنج ساڵه هه‌واڵی ئه‌و نازانن. مریه‌م ساڤور-یش كه له شارۆچكه‌ی باغڵاره‌وه هاتبوو ئاماژه‌ی به‌وه دا كه چوار ساڵه فوڕات-ی كوڕی كه ته‌مه‌ن ١٧ ساڵه رفێندراوه.\nئایسه‌ل كۆیون-یش كه له گوندی دۆكوزچه‌لتیك-ی قه‌زای یه‌نیشه‌هیره‌وه هاتبوو ئاماژه‌ی به‌وه دا چوار ساڵ و حه‌وت مانگ و ٢١ رۆژه هه‌واڵی نه‌شئه‌ت كۆیون-ی كوڕی نازانن. گوتی: “كوڕه‌كه‌م ته‌مه‌نی ١٧ ساڵ بوو كه رفێندرا. كه له ته‌له‌ڤزیۆن گردبوونه‌وه‌ی دایكانم بینی منیش ئه‌مڕۆ هاتم به‌شداریم كرد تاكو به كوڕه‌كه‌م شاد ببمه‌وه. كاتێك كوڕه‌كه‌م به‌یانی له ماڵه‌وه ده‌رچوو جارێكی دیكه نه‌هاته‌وه. له سه‌ر ماڵپه‌ڕی ئینته‌رنێت دیتم كوڕه‌كه‌م له چیایه. بۆ كوڕه‌كه‌م هاتوومه‌ته ئێره. با منداڵی خۆمانمان بۆ بهێننه‌وه، ئه‌گه‌ر زۆر حه‌زیان لێیه با منداڵی خۆیان ره‌وانه بكه‌ن. هه‌ر كه گردبوونه‌وه‌كه‌م بینی گوتم به‌ڵكو كوڕی منیش بێته‌وه و هه‌واڵی بزانین بۆیه منیش به‌شداریم تیادا كرد”.\nپه‌رله‌مانتاری بازنه‌ی دیاربه‌كری هه‌ده‌په، سالیحا ئایده‌نیز و سه‌رۆكی لقی دیاربه‌كری هه‌ده‌په، زه‌ییاد جه‌یلان به‌مه‌به‌ستی بڵاوه‌پێكردن به‌و خێزانانه له به‌رده‌م لقی هه‌ده‌په له‌گه‌ڵ پۆلیس كۆبوونه‌وه. دوای كۆبوونه‌وه‌كه ئایده‌نیز له كاتێكدا ده‌چووه ناو باره‌گای لق رووی ده‌می كرده ئه‌نجامده‌رانی گردبوونه‌وه‌كه و به كوردی پێی گوتن: “سڵاوتان لێ بێت ، ماندوو نه‌بن”. له به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا خێزانه‌كان كاردانه‌وه‌یان نیشاندا و به ئایده‌نیزیان گوت: “هه‌م منداڵه‌كانمان ده‌ڕفێنن و هه‌میش پێمان راده‌بوێرن”.


بابەتفلاشباک. . لە دەفتەری بیرەوەریی رۆژانەوە. . ستیڤان شەمزینی\n**Category: ستیڤان شەمزینی**\nئەمڕۆ 28-10-1997 دوای 21 رۆژ حەپسکردن، لە زیندانی ئاسایشی سلێمانی هاتمە دەرەوە. 21 رۆژ لەو شوێنە، ئەزموونێکی زۆری بۆ من دروستکرد. جگەرە و کهولم لێبڕا بوو، پێموابوو ئەوە ناڕەحەتترین شت بوو بۆ من. لەوێ وەک زیندانی جەنگ مامەڵەم لەگەڵ دەکرا، لە ناو دەرزەنێک پیاوکوژ و هەتیوباز و دەرمانفرۆش و عەرەب و دزدا زیندان بووم، هەموو زیندانییەکان بە "مامۆستا" بانگیان دەکردم، رەنگە ئەمەش پەیوەندیی بەوەوە بێت قاتم لەبەرە و بۆینباخم بەستووە، یان بەهۆی شێوازی قسەکردنەوە بێت کە زۆر زاراوەی قورسی سیاسیی و فەلسەفی بۆ ئەو هەژارانە تیایە کە لێی تێناگەن.\nبیر لەوە دەکەمەوە زیندان ناخۆشترین شوێنە، هاوڕێ "فەهد" دێتە یادم کە چۆن ئەم شوێنە نەفرەتییە نەیتوانی چۆکی پێ دابدا؟. یان هەزارەها ئازادیخوازی ئەم دنیایە کە ساڵهای ساڵ لە زینداندا بوون و زیندانیان کردە قوتابخانەی خۆڕاگریی و شۆڕشگێڕیی. هەرچەندە من دژی تاقیکردنەوەی ئینسانەکانم لەسەر مەبنای ئازایەتی و ترسنۆکی، بەڵام دەمەوێ ئازابم، ئەشزانم ئەوە ناسیۆنالیزمە پاڵەوانی دەوێ، بەڵام ئەمەوێ بەرانبەر بە ئازار و ئەشکەنجەی ئەم دەزگایە پاڵەوان بم. چوونکە ئەوان رقی زۆریان لە خودی خۆم و کۆمۆنیزمە، تەنانەت دوێنێ پێش بەربوونم ویستیان بە کەفالەتی وازهێنان لە کاری سیاسیی ئازادم بکەن، بەڵام وتم ئەمەوێ هەر لە ژوورەوە بم نەک تەسلیمی داوای ئێوە بم. کە ئەمزانی مانەوە لە زیندان زیاتر سوورم ئەکات لەسەر بیروڕاکانم.\nناخۆشترین شت لەو سێ هەفتەیەدا ئەوەبوو، کە داوای قەڵەم و کاغەزم ئەکرد، بە تووڕەییەوە وتیان لە یەکێتی نووسەران میوان نیت، ئێرە ئاسایشە کە تێیدا پشتی زۆر کەسی لە سکی نەرمتر کراوە. ئەو شەڕە دەروونییە، لە ئەشکەنجەدانەکان بە سوێتر بوو. ئاخر من لەسەر بڵاوکردنەوەی بەیاننامەی سیاسیی دەستگیر کراوم، چۆن وا مامەڵەم لەگەڵ ئەکرێ؟ بەڵام نەگبەتی ئەم رۆژهەڵاتی نێوینە ئەوەیە دەزگا ئاسایشەکانی بە دەست کۆمەڵێ پیاوکوژ و نیمچە مافیاوەیە. کە نەک سڵ لە سوکایەتی و ئەشکەنجەدان ناکەنەوە، بەڵکو تیرۆری سیاسیی لایان لە قاوەخواردنەوە ئاسانترە. ئینجا خۆش ئەوەیە حزبەکانیان مەکتەبی تایبەتی حزبییان هەیە بە ناوی "مەکتەبی مافی مرۆڤ"!!. زاراوەی "مافی مرۆڤ" دروشمێکە کە زۆرترین تاوانی لەژێردا کراوە لەهەموو دنیادا.\nناخۆشییەکی تری ئەوە بوو، کە کۆمەڵێ لە ئەفسەرەکان ئەیانووت خۆ ئێمەش مارکسی و چەپین!!. جارێک منیش وتم ئێوە کە خۆتان بە لینین ئەزانن، ئەدی خۆ من "تزار"ی قەیسەری رووس نیم، چی دەکەم لە کونجی زیندانی ئێوە؟. هەروام وتی، جەلادێکی سوورفل بە کێبڵ بەربووە گیانم، هاواریان ئەکرد بەسەرما ئێوە کۆمەڵێ مناڵەورتکەن، رۆژێ وەک سەگ هەمووتان ئەتۆپێنین. ! منیش بێعارتر بووم لەوان ئەمووت ئەگەر مناڵەورتکەین، بۆ لێمان ئەترسن؟. کابرایەکی تێکسمڕاو بە دەنگێکی نەرم وتی ئێوە زیرەکن بەڵام زۆر دەمدرێژن. دواتر زانیم کە ئەو پیاوە پلەدارێکی دەزگای ئاسایشی یەکێتییە. ئێستا هاتوومەتە دەرەوە لەبەر خۆمەوە ئەڵێم باشە قەڵەم و دەفتەریشیان بهێنابایە چیم ئەنووسی؟ خۆ من "ئەنتۆنیۆ گرامشی" نیم لە زیندانەوە فۆرمۆڵەی زۆر بنەمای مارکسییەتم بکردایە!. هەر دوو دێڕی بێسەروبەرم ئەنووسی ئیتر بۆ خۆم گەیاندە قامچی؟. ئەم یاخیبوونەم ترسناکە.\nتێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە 21-24 کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی 2017 چاپ بووە.


لەنێو یەکێتییەوە هه‌وڵى بێده‌نگكردنى مه‌لا به‌ختیار دەدرێت\nسەرەتا › باسنیوز › لەنێو یەکێتییەوە هه‌وڵى بێده‌نگكردنى مه‌لا به‌ختیار دەدرێت\n2019/08/06 | 10:20\n(هەواڵ كوردستان)- مه‌لا به‌ختیار: بێده‌نگ نابم و به‌رده‌وام ده‌بم\nلەنێو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە، هەوڵی بێدەنگکردنی لێپرسراوی دەستەی کارگێڕیی حزبەکە دەدرێت.\nبه‌پێى زانیارییەکانی (باسنیوز)، مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى دوو كه‌سی راسپاردووە، تاوەکوو گفتوگۆ و هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ مه‌لا به‌ختیار، لێپرسیراوى ده‌سته‌ى گارگێڕیی مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى بكه‌ن.\nئەو دوو کەسە هەوڵ دەدەن مەلا بەختیار ڕازی بکەن تاوەکوو بۆ كۆبوونه‌وه‌كانى مه‌كته‌بى سیاسیی یەکێتی بگەڕێتەوە و چیتر قسه له‌سه‌ر یه‌كێتى نەکات.\n(باسنیوز) زانیویەتی کە مه‌لا به‌ختیار داواکەی ئەو دوو کەسەی ڕەت کردووەتەوە و ئاماده‌نه‌بووه بۆ كۆبوونه‌وه‌كانى مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى بگەڕێتەوە.\nتەنانەت بە ڕاشکاوانە پێی گوتوون کە چیتر بێدەنگی ناکات و قسەی خۆی لە کات و ساتی خۆیدا دەکات.\nلەمبارەیەوە ئەحمەد قەدەفەری، جێگری بەرپرسی مەڵبەندی شارەزووری یەکێتی، بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، حزبەکەی لەئاستی باڵادا چەند جارێک داوای لە مەلا بەختیار کردووە، بگەڕێتەوە نێو کۆبوونەوەکانی مەکتەبی سیاسی، ”بەڵام ڕەتی کردووەتەوە“.\nئەوەشی ئاشکرا کرد کە خودی خۆی داوای گەڕانەوەی لە مەلا بەختیار کردووە، بەڵام ”ئەو سوور بووە لەسەر ئەوەی کە نەگەڕێتەوە نێو کۆبوونەوەکانی مەکتەبی سیاسی، تاوەکوو یەکێتی بە فەرمی بڕیاری بەستنی کۆنگرەی چوارەم دەدات“.\nقەدەفەری، مەلا بەختیاری بە ”کەسێکی تێکۆشەر“ وەسف کرد و نەیشاردەوە کە یەکێتی پێویستی بە هەموو ئەندامەکانی هەیە.\nگوتیشی: ”ئێمە بەردەوام ماڵان دەگەڕێین تا کەسێک بۆ یەکێتی زیاد دەکەین، بێگومان مەلا بەختیار کەسێکی دیارە و لەسەرەتاوە لەناو یەکێتی بووە، ئێستا چۆن یەکێتی پێویستی پێی نییە؟ بگرە حەز دەکا مەلا بەختیار بگەڕێتەوە نێو کۆبوونەوەکانی مەکتەبی سیاسی“.\nمه‌لا به‌ختیار، زیاتر له 9 مانگه بایكۆتى سه‌رجه‌م كۆبوونه‌وه‌كانى مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى كردووە، هەرچەندە پێشتر (باسنیوز) بڵاوی کردووەتەوە کە چەند جارێک خودی کۆسرەت ڕەسووڵ داوای گەڕانەوەی لێ کردووە، بەڵام هەوڵەکانی بێ ئەنجام بوون.\nئەمە لە کاتێکدایە کە لە ٢٠ی ٧ی ٢٠١٩، لە دەزگای (چاودێر) لە سلێمانى، مەلا بەختیار، پڕۆژه‌یه‌كى بۆ چاره‌سه‌ركردنى کێشە ناوخۆییەکانی یەکێتی ڕاگەیاند.\nهەر ئەو کاتە مەلا بەختیار ڕای گەیاند کە یەکێتی متمانەی نەتەوایەتی و دیموکراسی لاواز بووە و سەرسوڕمانی خۆی لەوە دەربڕی کە ئاخۆ بۆچی ٧ ساڵە کۆنگرەی حزبەکەی دوادەخرێت.


میوە سورەكان ئەگەری توشبوون بە شێرپەنجەی مەمك كەمدەكەنەوە\nتوێژینەوەیەكی نوێی ئەمریكی چەند سودێكی میوە ڕەنگ سورەكان ئاشكرا دەكات و ئاماژە بەوە دەكات كە میوەی سور ئەگەری توشبونی ژنان بەشێرپەنجەی مەمك كەمدەكاتەوە.\nتوێژینەوەكە لەلایەن چەند پسپۆڕێكی زانكۆی ئۆهایۆ ئەنجامیانداوە و بۆیان دەركەوتووە، بوونی ماددە دژە ئۆكسیدەكان بە رێژەیەكی زۆر لەناو پێكهاتەی میوە سورەكاندا وایكردووە ئەو میوانە سودێكی زۆریان بۆ تەندروستی هەبێت و ئەگەری توشبوون بە شێرپەنجەی مەمك كەمبكەنەوە.\nسەرپەرشتیارانی توێژینەوەكە ئاماژە بەوە دەكەن ئەو میوانەی ڕەنگیان سورە و ئاو و دەنكیان تێدایە، بە شێوەیەكی سروشــتی ماددەی ترشی ئالاجیك دروست دەكەن و ئەو مادەیەش گەشەی خانە شێرپەنجەییەكانی مەمك دەوەستێنێت.\nبەپێی توێژینەوەكە شەربەتی میوەكانیش بەهەمان شێوە دژی نەخۆشی شێرپەنجەن بە تایبەت شەربەتی هەنار.\nپسپۆڕەكان دەیانەوێت چەند توێژینەوەیەكی دیكە لەسەر ماددەی دژە ئۆكسیدەكان و كاریگەرییەكانیان لەسەر شێرپەنجە ئەنجام بدەن، بۆ ئەوەی زیاتر لە ئەنجامەكان دڵنیا ببنەوە.


ماكرۆن جارێكى تر هەرای نایەوە: خۆ عەلمانيەت كەسى نەکوشتووە\nکوڕی ناتانیاهۆش کۆمێنتی بۆ نوسیوە\n2020.11.01 - 23:01\nئيمانوێڵ ماكرۆن، سەرۆكى فەڕەنسا جارێكى تر بە پۆستێكى هەرا دەنێت و دەڵێت، "علمانييەت لە فەڕەنسا كەسى نەکوشتووە"، ئەوەش چەندين كاردانەوەى جياوازى لێكەوتەوە.\nئيمانوێڵ ماكرۆن لە تۆڕى كۆمەڵايەتى تويتەر (1ی تشرینی دووەمی 2020) نوسيويەتى، "عەلمانييەت لە فەرەنسا كەسى نەكوشتووە"، ئەوەش دواى ئەو ڕەخنانەى ڕوبەڕوى سيستمى عەلمانى فەڕەنسى كرايەوە دواى كۆتا قسەكانى لەسەر وێنە كاريكاتێريەكانى بێڕێزيكردن بە پێغەمبەرى ئيسلام "محەمەد" (د.خ).\nتويتەكە لە ئاستێكى فراوان بووە جێى ڕەخنە و گاڵتەپێكرد و بەشێك پێيان وايە گرژيەكان زياد دەكات، هەندێك مێژوى داگيركارى فەڕەنسايان لە جەزائير بيرهێناوەتەوە، هەندێكى تريش بەراورديان لەنێوان عەلمانيەتى فەرەنسا لەگەڵ بەرتيانيا و ئەڵمانيا كردووە كە پێيان وايە لەو دوو وڵاتە سەركەوتووترە و لەگەڵ ئايين و ڕۆشنبيريەكانى تردا گونجاوترە.\nيەكێك پرسيارى ئەوەى كردوە، سودى ئەو عەلمانييەتە چييە كە فەرەنسا شانازى پێوەدەكات؟ ئايا ئەو عەلمانييەتە نييە كە ڕێگرى لە سەركوتكردنى ئايينى كردوە و هەمەڕەنگى پاراستووە؟ وەستان لە دژى سەركوتكردن لە جيهاندا بنەماكانى شۆڕشى فەڕەنسى نەبوون؟\nهەندێكيش پشتگيرى قسەكانى ماكرۆنيان كردوە و داوايانكردوە مێژوى داگيركارى فەرەنسا و عەلمانيەت پەيوەست نەكرێنەوە بەيەكەوە.\nيەكێك لەوانەش وەڵامى تويتەكەى ماكرۆنى داوەتەوە ياير ناتانياهۆ، كوڕى بنيامين ناتانياهۆى سەرۆك وەزيرانى ئيسرائيلە و نوسيويەتى، "ئەوە بە نازييەكان و كۆمۆنيستەكان بڵێ".\nترەمپ وەزیری بەرگریی وڵاتەکەى لەسەرکار لادا\n2020.11.09 - 21:02


ماڵی رۆژنامەنوسێك دەكرێتە ئامانج\nسلێمانی، 11ی ئابی 2019: سەنتەری میترۆ سەركۆنەی تەقەكردن لە ماڵی پەیامنێری كوردستان TV لە قەزای قڵادزی دەكات و داوا لە لایەنی ئەمنی دەكات لێكۆڵینەوە لە روداوەكە بكات، تەقەكەر دەسگیر بكات و بدرێتە دادگا.\nشەوی هەینی رابردوو لە كاتێكدا فازڵ عومەری پەیامنێری KTV لەگوندی گردە سپیانی سنووری پشدەر سەرقاڵی مەراسیمی پێشوازیكردن بووە میانەكانی، لەناكاو گوێیان لە دەستڕێژی گولـە بووە.\nلە سەرەتای بیستی دەڕێژی گوللە فازیل و میوانەكانی وای بۆ چوون كە فڕكان فڕكانی قاچاخچی و پۆلیسی گومرك بوبێت، تا نیشانەكانی بە ئامانجگرتن و بە ئۆتۆمبێلی میوانەكان و دیواری دەرەوەی ماڵەوەیان، دەردەكەوێت.\nفازیل بە میترۆی ووت" 10 بۆ 12 فیشەك بەر ماڵمان كەوتوە، لایەنی ئەمنیمان ئاگادر كردوە، لێپێچینەوە بكات" جەختیكردەوە" تەقەكردنە هەرەمەكی بووە هەر ئەندامێكی خێزانەكەمان یا میوانەكان لە دەرەوە بونایە بەردەكەوتن"\nبە پێ قسەكانی پەیامنێرەكەی KTV هەرچەندە لە ناوچەكەیان ناو بەناو بە هۆی كێشەی موڵكایەتی زەوی‌و ئاو تەقە دەبیسترێت، " بەڵام ئێمە لەو جۆرە كێشانەمان نەبووەو لە روی كۆمەڵایەتیشەوە هیچ جۆر كێشیەكمان نەبووە"\nهەرچەندە شەوی روداوەكە پۆلیسی قەڵادزێ چونەتە شوێنی روداوەكەو لێكۆلینەوەی سەرتاییان كردوە، بەڵام بە پێ لێدوانی وتەبێژی پۆلیسی راپەڕین بۆ میترۆ " هیچ جۆرە روداوێكی لەو شێوەیە نەهاتۆتنە لای پۆلیس"\nسەنتەری میترۆ رایدەگەیەنێت : سەركۆنەی تەقەكردن لە ماڵی پەیامنێری كوردستان TV لە قەزای قەڵادزێ دەكات و داوا لە لایەنی ئەمنی دەكات لێكۆڵینەوە لە روداوەكە بكات، تەقەكەر دەسگیر بكات و بدرێتە دادگا.\nلەسەرەتای دامەزراندنیەوە تا ئێستا بە پاڵپشتی هەر یەك لە رێكخراوەكانی پەیمانگای رۆژنامەنوسانی جەنگ‌و ئاشتی (IWPR) و رێكخراوی گەلی نەرویژی (NPA) و پاڵپشتی میدیای نێودەوڵەتی (IMS) دەنیماركی ، (Internews)ی ئەمریكی، كاریكردوە.


بەهرەمەند » خۆت مامۆستای یەکەمی مناڵەکەت بە ئامادەکردن :- تاڤگە قادر\nخۆت مامۆستای یەکەمی مناڵەکەت بە ئامادەکردن :- تاڤگە قادر\nلەکاتی چونی مناڵەکەت بۆ خوێندنگا، پێش ئەوەی\n ماڵئاوای لێ بکەی دوو پاروی بچوک بخە دەستەکانی و پێی بڵێ؛ یەکیان بۆخۆت ئەوی تریان بۆ هاوڕێکەت کە زۆرت خۆشدەوێ، بەم شێوەیە فێری خۆشەویستی و کاری باش دەبێ.\nپێنوسێکی زیادە بخە ناو جانتاکەی و پێی بڵێ؛ ئەگەر یەکێ لەخوێندکارەکان پێنوسی بیرچوبو هاوکاری بکەو ئەم پێنوسەی پێبدە، بەم شێوەیە فێری بەرپرسیاریەتی و دەستپێشخەری دەبێ.\nئەوکاتەی دەگەڕێتەوە لەخوێندنگا پێی بڵێ؛ هاتنەوەت ماڵەکەی خۆشتر کرد، بەم شێوەیە هەست بەبەهاو رێز دەکات بۆ خودی خۆی.\nلەدوای گەڕانەوە بۆ ماڵەوە لێی بپرسە؛ جوانترین کارێ کە کردوتە ئەمڕۆ چیبو؟ بەم شێوەیە فێر دەبێ کاری جوان و ناشرین لەیەک بکاتەوە.\nپەروەردە هونەرێکی سادەو ساکارە نەک زمانێکی زبرو زاڵ.\nلەفەیلەسوفێکی پەروەردەیان پرسی: چۆن گەیشتیتە ئەوەى کە ئێستا پێی گەیشتووی؟\nئەویش لە وەڵامدا وتى: من یەکەم مامۆستام دایکم بوو\nدەست پێکردنەوەی قوتابخانە نزیکە تکایە منداڵێکی ئامادە کراو بنێرنە خۆێندنگاکان\n-بەیانیان ھەستە نانی بۆ ئامادە بکە\n-ھەمیشە پێش دەرچونی لە ماڵەوە سەیری ناو جانتاکەی بکە بزانە ھەموو شتێک تەواوە پارەی پێیە\n-منداڵەکەت فێر بکە ڕێزی مامۆستاو ھاوڕێکانی بگرێت قسەی ھەڵە نەکات شەڕ نەکات\n-منداڵەکەت فێری ھەندێ شتی سەرەتای بکە بۆ نموونە سەردان کردنی تەوالێت زوو زوو دەستەکانی بشوات ،کاتێک دەزانی منداڵەکەت حاڵەتی تایبەتە دەستێ جل ھەمیشە بخە جانتاکەی\n-دایک و باوکێکی خەمخۆر بە مانگی جارێ سەردانی خوێندنگاکەی بکە لە بارودۆخی منداڵەکەو بپرسە\nڕۆژانە گەڕایەوە بۆ ماڵەوە لە ئەرکەکانی ھاوکاری بەو کاتەکانی بۆ بەش بکە\n-منداڵەکەت لەسەر نمرەی کەم مەشکێنە بەڵکو مەرجی سادەی بۆ دانێ بۆ ھەوڵدان بۆنموونە گەر لە وانەی زانست باش ببیت حەزت لەچی بێت بۆت ئەکڕم\nتکایە کاتێک منداڵەکەت لە ناو خۆێندنگا توشی ڕووداوێک دەبێت ھەڵمەکوتە سەر خوێندنگاو مامۆستاو بەقسەی ڕەقو ناشرین بیان شکێنیت ھەمیشە بیرت بێت ئەکرا ئەو ڕوداوە لە ماڵەوەش ڕووی بدایە چونکە قەدەر ناگەڕێتەوە مامۆستاکەی بە درێژای ساڵێک یارمەتی منداڵەکەت دەدات بۆ فێر بوون ……\nھەمیشە بیرت بێت ژینگەی ماڵ و خێزان کاریگەری سەرەکی ھەیە لەسەر دواڕۆژی\nمندالەکانتان کلیکی خۆشبەختیتانن


تا چەمکى ١٥٠\n(138) جار خوێندراوەتەوە\nفەرهەنگى نێگەتیڤ(درێژەى چەمکەکانى ژیژەک):\nیەحیا مادرا و جێرێن ئۆزسەلچوک\nلەڕێی ئەو لارەهێڵ(سلاش)ـەی خستومانەتە نێوان چین و ئەنتاگۆنیزمەوە، دەتوانین بە سێ ڕێگە، کە سەربەرامبەری سێ ساتی تیۆریی گوتاری سلاڤۆی ژیژەکن، بچینەنێو باسەکەمانەوە. یەکەم، ساتی پۆست-مارکسیی "ئەنتاگۆنیزم"مان هەیە وەک ڕیاڵ، ژیژەک لەمەوە تێزی مەحاڵێتیی کۆمەڵگە دووپاتدەکاتەوە و پێی‌وایە لە بەرامبەر "ئەنتاگۆنیزمی چین[بێ سلاش]"دایە، و ئەو مەحاڵێتییەی باسیدەکات سیفەتێکی تەواو دەروونشیکارانەی دەداتەپاڵ، چونکە باس لەوە دەکات ژویسانس چۆنچۆنی لەپەنا ئەمەدا ڕێکدەخرێت. دووەم، ساتی پۆست-مارکسی "ئەنتاگۆنیزمی چین"مان هەیە و ئاماژەیە بە مەحاڵێتیی هەبوونی ڕێکخستنی هارمۆنیی کۆمەڵایەتیی چین، ئەمیش لەڕێی هاوکێشە بەناوبانگەکەی لاکانەوە: "پەیوەندیی سێکسی بوونی نیە. لە کۆتاییدا، ساتی مارکسی چین‌مان وەک ناوەڕۆکێکی تایبەت هەیە، ئەمیش لەڕێی وەدەرنانە بنەڕەتییەکەیەوە ئاسۆیەکی مێژوویی فرەهۆکار دەڕسکێنێت.\nدەتوانین ساتی یەکەم، واتە گەشەپێدانی چەمکی "ئەنتاگۆنیزم وەک ڕیاڵ" لەلایەن ژیژەکەوە، بگەڕێنینەوە بۆ گفتوگۆکانی وی لەگەڵ گوتارە پۆست-مارکسیستییەکەی ئێرنیستۆ لاکلاو و شانتاڵ مۆفە(لەودیو شیکاریی گوتارەوە). ژیژەک لەگەڵ لاکلاو و مۆفەدا هاوڕایە کاتێ چەمکی ئەنتاگۆنیزم وەک "سنوری کۆی ئۆبێکتیڤیتە" دەناسێنن، ئەویش لەڕێی جیاکردنەوەی ئەم چەمکە لە چەمکی دژیەکیی مارکسیستییەوە- لاکلاو و مۆفە پێیان‌وایە ئەم چەمکە ئۆنتۆلۆژیایەکی جەوهەرگەرا دەپارێزێت، چونکە چارەنوسی نێوەندگیرکەری ئەنتاگۆنیزمی چین بە لەپێشتر دادەنێت تاکو دەرەنجامەکانی ئەنتاگۆنیزمی کۆمەڵایەتی. لە هەمان کاتدا، ژیژەک لەڕێی هێنانی ئەم چوارچێوەی لاکلاو و مۆفە بۆ ناو پێناسە دەروونشیکارییەکەی ئەم سنورە وەک ڕیاڵ(ئەو ناوکە تراوماییەی کە هەمیشە ڕەمزاندنی شکستدەخوات)، ڕەخنەی وان دەکات. دەلالەت لە پچڕانێک، پاشماوەیەک، زیادەیەک درووستدەکات کە وەک خاڵی داکوتانی چێژ کاردەکات و پرۆسەی هاوشوناسبوونی ڕەمزی و خەیاڵی تێکدەدات و بەرپرسیاری ئەوەشە کە بۆچی کۆمەڵگەیەکی یەکانگیر بوونی نیە.\nمەبەستە سەرەکییەکەی ژیژەک ئەمەیە، مادەم تیۆریی گوتار حسێب بۆ ژویسانس ناکات و تەنێ لە ئاستی هەڵوەشاندنەوەی مانادا دەمێنێتەوە، ئەوا ترسی ئەوە هەیە ڕادیکاڵییەتی ئەنتاگۆنیزم کورت و سادەبکاتەوە بۆ ڕیاڵـی کۆمەڵگە. هەروابێتەوە ڕۆڵی گرنگی فەنتازیا لە داپۆشینی ئەنتاگۆنیزمی بنەڕەتیی کۆمەڵگەدا فەرامۆشدەکات؛ فەنتازیا، ئەم ئەنتاگۆنیزمە لەڕێی بەخشینی "چارەسەر"ێکەوە بۆ ڕێکخستنی ژویسانس، دادەپۆشێت، واتە فیگەرێک دادەپۆشێت کە هارمۆنییەتی کۆمەڵگە تێکدەدات. بۆنمونە، لە فەنتازیای دژەسامی‌دا، ئەوە شوناسی داڕزێنەری جووەکانە کە وەک ئەو بەربەستە دەرەکییە کاردەکات و لکاوە بە دارایی/بازاڕی سەرمایەوە کە چینی بەرهەمهێن قۆستوویانەتەوە. ژیژەک "چین" وەک هاوەڵناوێک باسدەکات و لای وایە لەم ئاستەدا دەستکاریی ئەنتاگۆنیزم دەکات، ئەویش کاتێک "جوو" بەو فیگەرە فەنتازییە دەخوێنێتەوە کە جێ بە "سەرچاوەی...ئەنتاگۆنیزمی چین وەک پەیوەندیی بنەڕەتیی نێوان چینی کرێکار و حاکم" چۆڵدەکات بۆ پەیوەندیی نێوان ئۆرگانە ڕێکخراوەییە بەرهەمهێنە کۆمەڵایەتییەکان و شارەزای دارایی/بازاڕکەر(جوو)؛ واتە ئەو کەسەی جەستەی کۆمەڵایەتی دەقۆزێتەوە.\nهێشتاش، ئەنتاگۆنیزمی چین وەک ئەو بەرمبەرکێ دووانەییەی ئاماژە بەم نمونە دەدات، لەوەدا کورتدەهێنێت کە ئاماژە بێت بۆ چەمکی ئەنتاگۆنیزمی دەروونشیکارییانە لەوپەڕی مانا ڕادیکاڵەکەیدا. گەر لەبری ئەم نمونەیە تیشک بخەینەسەر ئەو مەیلە بنەڕەتییەی لە نوسینەکانی ژیژەکدا هەن، درک بەوە دەکەین کە ژیژەک "سەرچاوەی ئەنتاگۆنیزمی چین" ناگەڕێنێتەوە بۆ ئەنتاگۆنیزمی بەشەکی(particular) نێوان چینی کرێکار و حاکم. بە پێچەوانەوە، ئەو بەردەوام دژ بەم تیۆریزەکردنە دەوەستێتەوە، چونکە ئەمە چەمکی ئەنتاگۆنیزمی دەروونشیکاری لەگەڵ بەربەستی تێکنەشکاودا هاوتادەکاتەوە؛ بەربەستێک کە لەڕێی چەمکی ئەنتاگۆنیزمەوە وەک بەرامبەرکێی بەشەکیی شوناسەکان، هەموو شوناسێک تێکدەشکێنێت. لە مۆدێلی پێگە-ی-سوبێکت لە ئەنتاگۆنیزمی چینایەتیی نێوان پڕۆلیتاریا و سەرمایەداردا، هەموو شوناسێک وا دەردەخرێت کە نەیەڵێت ئەویتر دەستی بە شوناسی خۆیدا بگات؛ واتە، سەرمایەدار ئەو بەربەست و دوژمە دەرەکییەیە وا نایەڵێت پڕۆلیتار درک بە پۆتانشێڵی مرۆیی خۆی بکات. بەڵام ژیژەک پێی‌وایە گەرەکە پەیوەندیی نێوان ئەم دوو زاراوەیە ئاوەژووبکرێتەوە:\n"ئەو، دوژمنێکی دەرەکی نیە کە نەیەڵێت دەستم بە شوناسی خۆمدا بگات، بەڵکو هەموو شوناسێک لەناوەوەڕا بلۆک‌کراوە، مەحاڵێتییەکی تێدایە و دوژمنە دەرەکییەکە تەنیا پارچەیەکی بچوکە، ئەو بەشەی واقیعە کە ئەم مەحاڵێتییە ناونشینەی تێدا دەرەکی‌دەکەینەوە، یان تێی دەهاوێژین" (لەودیو شیکاریی گوتارەوە: ٢٥١-٢)\nلە پەیوەند بە ئەنتاگۆنیزمی چینایەتییەوە، ژیژەک دەگات بە کۆمەڵێک دەرەنجامی تر، ئەویش لەڕێی پاچڤەکردنی هاوکێشە لاکانییەکەی مەحاڵێتیی پەیوەندیی سێکسییەوە. بۆ "پەیوەندیی چینایەتی بوونی نیە". مەبەستی لەوە نیە بونیادی کۆنکرێتیی چینایەتی بوونی نەبێت، بەڵکو مەبەستی لەوەیە هەر هەوڵێک بۆ دامەزراندنی پەیوەندیی چینایەتیی "نۆرماڵ" مەحکومە بە شکست. ئەنتاگۆنیزمی چینەکان ئاماژە نیە بە ئەنتاگۆنیزمی بەشەکیی نێوان خزمەتکار و سەردار، پڕۆلیتار و سەرمایەدار، ئاغا و کۆیلە. بگرە مەحاڵیتیی بەدەستهێنانی بونیادی ئایدیاڵیی چینەکانە کە دواجار بتوانێت پەیوەندیی چینەکان چاکبکاتەوە. گەر لە گۆشەنیگای "ڕیاڵ وەک ئەنتاگۆنیزمی چین"ـەوە نزیکببینەوە، ئەوا دەتوانین چەندین شەرحی کۆنکرێتیی پێگە چینایەتییەکان وەک شوناسی دەستکردی کۆمەڵایەتی(ڕەمزی و خەیاڵی) ببینین، کە دواجار ئەمیش دەبێتەهۆی نەبوونی پەیوەندییەکی چینایەتیی پڕ و یەکانگیر. هەر بونیادێکی کۆنکرێتیی چینایەتی، یان ئەنتاگۆنیزمی بەشەکیی چینەکان لەنێوان چینی کرێکار و حاکمدا، وەک نمونەکەی ژیژەک کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێ دا، کاردانەوە و درووستکردنی بەرگرییە، ئاساییکردنەوەی تراومای ئەنتاگۆنیزمی چینایەتییە. هەرچی بێت، درووستکردنی ئەم بەرگرییە لەوەدا شکستدێنێت کە ڕیاڵـی ئەنتاگۆنیزمی چینەکان جێگیربکات. بەڵگەی سەرەکی بۆ ئەمە ئەوەیە کە، کاتێک ئەنتاگۆنیزمی چینەکان پاچڤەدەکرێتە سەر "بەرامبەرکێی چینەکان وەک گرووپی کۆمەڵایەتی پۆزەتیڤ و هەبوو"، بۆنمونە بەرامبەرکێی نێوان بۆرژوا و چینی کرێکار یان نوخبە و چینی نێوەند، ئەوا زیادەیەک(ڕەهەندی سێیەم) دەردەکەوێت کە لەم بەرامبەرکێیەدا جێی نابێتەوە؛ بۆنمونە وەکو پڕۆلیتاریای لۆمپەن یان کرێکارە کۆچبەرەکان.\nگرنگە جەخت لەوە بکەینەوە وا "ئەنتاگۆنیزمی چین" ڕووداوێک نیە وەک (ئەنتاگۆنیزمی جێندەر و نەژاد و ڕەگەز) تاکو پێگەی خۆی لە بەرامبەر بنبەستی پەیوەندیی سێکسیدا جێگیربکاتەوە. گەر "ئەنتاگۆنیزم وەک ڕیاڵ" لێکدانەوەی ژیژەک بێت بۆ هەوڵە پۆست-مارکسییەکەی هەڵوەشاندنەوەی جەوهەرگەرایی چینەکان، ئەوا "ئەنتاگۆنیزمی چین" دەستوەردانی دەروونشیکارییانەی وییە بۆ ئەوەی لەناویدا بەرەنگارببێتەوە و ڕادیکاڵانە کایەی پۆست-مارکسیزم بگوازێتەوە. ئەمە بۆ ئەوەیە بڵێین، "ئەنتاگۆنیزمی چین" تەنیا تێڕوانینی دەروونشیکارانەی ژیژەک نیە بۆ کێشەی چین(class)، بەڵکو داوای وییە بۆ دووبارە بیرکردنەوە سیاسەتی چینایەتیی مارکسیستی، چونکە ئەمە زۆرێک لەو یۆتۆپیستەکان دەخاتەژێر پرسیارەوە کە هێزی مۆراڵیی خۆیان لە فەنتازیای ڕێکخستنەوەی چینەکانەوە وەرگرتووە.\nژیژەک لە فەنتازیای کۆمۆنیستەکاندا ئەوە بە کێشە دەزانێت کە پێیان‌وایە سەرمایەداری لەناو خۆیدا بە جۆرێک دەبزوێت کە کۆتایی بە خۆی بهێنێت و کۆمەڵگەیەک بۆ بەرهەمهێنەران درووستدەکات کە خاڵییە لە چێژ(واتە پڕە لە شەڕەنگێزی و ئیرەیی و وەڕسبوون)(فرەیی و زیادە و ئیرەیی). بە لێکچوونی لاکانیی نێوان ژویسانس(زێدەچێژ) و زێدەبەها(زێدەبایی) پاڵپشتی لە ڕەخنەکردنەکەی دەکات. ژویسانس زیادەیەکی کۆنتڕۆڵکراو نیە تاکو دووبارە گشت(کل)ـی دەلالەت ڕێکبخرێتەوە. زێدەبەها-ش زیادەیەکی کۆنتڕۆڵکراو نیە تاکو ڕێ بۆ پەڕینەوە لە سەرمایەدارییەوە بۆ کۆمۆنیزم خۆشبکرێت. ئەم لێکچوونە بۆشاییەک دەکاتەوە تاکو زنجیرەیەک پرسیار سەبارەت بە سیاسەتی چینایەتی بخرێنەڕوو، بۆنمونە وەک، چۆن بە کورتنەکراوەیی ئەنتاگۆنیزمی چینەکانەوە پەیوەستبین و چێژی لێ وەرگرین، و تێپەڕاندنی فەنتازیای ڕێکخستنەوەی چینەکان بە چ مانایەک دێت. لە هەمان کاتدا، مادەم ئەم لێکچوونە جیاوازیی ڕۆڵی زێدەچێژ و زێدەبەها لەناو ئابوریی سیاسیی مارکسیستی و دەروونشیکاریی لاکاندا ناهێڵێت، ئەوا چەندین پرسیاری کارلێککەریش بۆ ژیژەک درووستدەکات: گەر زێدەبەها، وەک زێدەچێژ، لەناونەچێت، ئایا بەو مانایە دێت کە سەرمایەداری وەک تاکە بەرگریی مومکین بۆ ڕێکخستنی ئەنتاگۆنیزمی چینەکان لێرەیە؟\nساتی سێیەم و کۆتاییمان ئاماژەیە بەو شێوە تایبەتەی ژیژەک کە تێیدا ئایدیای "چین" وەک ناوەڕۆکێکی چەپێنراوی تایبەت ناوزەددەکات، وا باسیدەکات کە هەندێ جار وەدەردەنرێت و هەنێ جار نکۆڵی لێ دەکرێت. ئەم ئایدیایە بەتایبەت لە هاوکێشەکانی "فرەهۆکاریی کۆمەڵایەتیی لەڕێی ئەنتاگۆنیزمی چینەکانەوە" دەردەکەوێت. لەم هاوکێشانەدا، پێکداچوونی ئاڵۆزی چەمکە تیۆرییەکان(لە سەرچاوە هەمەچەشنەکانی وەک چەمکی هۆمەندیی بونیادیی ئاڵتۆسێر و خەسڵەتپێدانی دژیەکانەی هیگڵ و وەدەرنانی لاکان و چەندانی تر) زۆر جار دەلالەتن لە لادان لە چەمکی ئەنتاگۆنیزمی چین وەک ڕیاڵ و دەبنەهۆی سەرلێکتێکچوون و گرژیی لە کارەکانی ژیژەکدا.\nبۆنمونە، ئەمە لە کاتێکدا ڕوودەدات کە ژیژەک ئەنتاگۆنیزمی چین وەک قەوارەیەکی تایبەت وەردەگرێت کە "هەرچەندە لەناو زنجیرەی ئەنتاگۆنیزمە کۆمەڵایەتییەکاندایە، بەڵام لە هەمان کاتدا باڵادەستە بەسەر ئەوانیتردا، و پەیوەندیی وان بەمەوە پلەیان بۆ دیاریدەکات و کاریگەریشیان دەخاتەسەر. ئەمە شەرحێکی گشتییە وا هەموو ڕەنگەکانی تر دەشواتەو و دەستکاری تایبەتمەندییکانیان دەکات" (ژیژەک). لەو سیاقانەدا کە ژیژەک ئەنتاگۆنیزمی چینەکان وەک "خاڵی داکوتانی هەستیار" دەناسێنێت کە لە ئەنتاگۆنیزمەکانی تر جیادەبێتەوە تاکو بە شێوەیەکی نهێنی خەسڵەتی فرە بە ئاسۆ کۆمەڵایەتییەکانی خۆی بدات، سەرنجەکە لە "ئەنتاگۆنیزم وەک ڕیاڵ"ـەوە دەگوازرێتەوە سەر چەمکی نەریتیی "چین وەک بونیادێکی قووڵ". لێرەدا سەرەڕای وەدەرنانیان، چینەکان هەلومەرجی ئیمکانی ئەو شتە دەخوڵقێنن کە ژیژەک پێی دەڵێت سیاسەتی پۆستمۆدێرنی ڕادیکاڵانەی دیموکراسی. ئەمە ژیژەک دەخاتەبەر مەترسیی ئەو تۆمەتانەی دەڵێن ژیژەک مۆدێلێکی نوێی ژێرخان-سەرخانی مارکسی دەخاتەڕوو؛ لەپاڵیشیدا، گەرەکە نوسینەکانی ژیژەک لەمەڕ چین و ئەنتاگۆنیزم وەک سەمپتۆمی پەیوەندییە ئاڵۆزەکەی وی بە لاکانییە چەپەکانی ئەمڕۆ و نەریتی مارکسییەوە وەربگرین.\n"گەرەکە لەمڕۆدا پەیامەکەمان ئەمە بێت: مەترسن، وەرنە پاڵمان، بگەڕێنەوە! چێژی دژەکۆمۆنیستانەی خۆتان وەرگرت، ئێستاش لێی پەشیمانن- کاتی ئەوەیە جارێکی تر جددی ببینەوە!" (ژیژەک، سەرەتا وەک تراژیدیا: ١٥٧)\nکاریگەریی ژیان لەژێر سایەی حوکمی کۆمۆنیستیدا لە یۆگۆسلاڤیا، لە زۆربەی نوسینەکانی ژیژەکدا ڕوونە، بەڵام تەنیا لەم کۆتاییانەوە ئایدیای کۆمۆنیزم لای وی چووەتە ئاستی پرۆژەیەکی ڕەسەن لە فەلسەفە سیاسییەکەیدا. ژیژەک لە یۆگۆسلاڤیای پێشوودا، چونکە بۆچوونی جیاوازی هەبوو، بەنزیکی نەیتوانی بەرگری لە دکتۆراکەی بکات، چونکە پێیان‌وابوو هێندەش مارکسی نیە، و دواتر وانەوتنەوەی لە زانکۆی لیوبلیانا لێ قەدەغەکرا، چونکە دەترسان لەوەی خوێندکاران بە جۆرێک ئاڕاستە بکات وا لە ڕێبازی حیزب لابدەن. هەرچەندە ژیژەک لە کۆتایی هەشتاکاندا زیاتر لە دیموکراسییەوە نزیک بوو، و لە یەکەم هەڵبژاردنی پۆست-کۆمۆنیستی لە ١٩٩٠ لە سلۆڤینیا کاندیدی حیزبی لیبراڵ‌دیموکرات بوو، بەڵام سیاسەتی ژیژەک بەپێی کات لە "دیموکراسیی ڕادیکاڵ"ـی لاکلاو و مۆفەوە-کاریگەریی ئەم دووە کتێبە ئینگلیزییە سەرەتاییەکانیدا زۆر بەڕوونی دیارە، بەتایبەت لە کتێبی "ئۆبێکتی باڵای ئایدۆلۆژیا"دا- لە کۆتایی نەوەدەکاندا، ڕووەو لینین وەرچەرخاوە(بڕوانە: شۆڕش لەبەردەمماندا)؛ و لەم کۆتاییانەدا، ژیژەک تەنێ خۆی وەک مارکسیستێک ناوزەدناکات، بەڵکو لەپاڵیدا دەشڵێت کۆمۆنیست. ناساندنی خۆی وەک کۆمۆنیست و نوسینە نوێیەکانی لەمەڕ نوێکردنەوەی گریمانەی کۆمۆنیستی، وایان لە ژیژەک کرد لەگەڵ کەسانی تردا کۆنفڕانسی "ئایدیای کۆمۆنیزم" لە بیرکبێک لە زانکۆی لەندەن لە ٢٠٠٩دا، و کۆنفڕانسی دووەم لە نیویۆرک لە ساڵی ٢٠١٢دا، ڕێکبخرێن.\nناسنامەی ژیژەک وەک کۆمۆنیستێک ئەودەم درووستبوو، کە ئالان بادیۆ لە کۆتایی کتێبی "مانای سارکۆزی"دا داوای گەڕانەوەی کرد بۆ گریمانەی کۆمۆنیستی. کاریگەریی بادیۆ لە هەڵگرتنەوەی ئایدیای کۆمۆنیزمدا، لە نوسینەکانی ئەم دواییانەی ژیژەکدا دەبینرێت، بەتایبەت لە کتێبی "سەرەتا وەک تراژیدیا، دواتر وەک کۆمیدیا"دا. ژیژەک لەم کتێبەدا وەڵامی بادیۆ دەداتەوە کە دەڵێت:\n"گریمانەی کۆمۆنیستی، وەک گریمانە ڕاستەکە دەمێنێتەوە...گەر ئەم گریمانەیە جێبهێڵدرێت، ئەوا کردنی هەر شتێک لەپێناو ئەکتی دەستەجەمعیدا بێمانا دەبێت...دەستگرتن بە ئایدیای کۆمۆنیزمەوە...بەو واتایە نایەت ئەمە تاکە گریمانەیە کە تیشکی خستۆتەسەر موڵک و دەوڵەت و دەبێت بەو شێوە بمێنێتەوە کە هەیە؛ لە ڕاستیدا، ئەرکی فەلسەفیی مە ئەوەیە، کە کۆمەکی لەدایکبوونی مۆدێکی تری گریمانەکە بکەین"(بادیۆ ٢٠٠٨: ١١٥).\nبە تێڕوانینی ژیژەک، بادیۆ کۆمۆنیزم وەک ئایدیاڵیکی یۆتۆپیی سەروومێژوویی نابینێت. بەڵکو، گەرەکە کۆمۆنیزم لە پەیوەند بە کێشە و ئەنتاگۆنیزمە ڕاستەقینە مێژووییەکانەوە، بەمێژوویی‌بکرێتەوە. تێگەیشتن لە کۆمۆنیزم وەک "ئایدیایەکی ئەبەدی" یان وەک ئایدیاڵێک، دەلالەتە لەوەشی کە ئەو کێشەیەی ئەم ئایدیایەی خستۆتە سەر پێ، چیتر کێشەیەکی ئەبەدی نیە. گەر کۆمۆنیزم وەک ئایدیایەکی ئەبەدی وەرگرین، ئەوا دەتوانین مەحاڵێتیی زاڵبوون بەسەر ئەنتاگۆنیزمە مێژووییەکاندا، وەک شتێکی ئەبەدی وەربگرین.\nبە تێڕوانینی ژیژەک، کردەیی‌بوونی کۆمۆنیزم پێویستی بە ناساندنی قەیران و ئەنتاگۆنیزمەکانی هەناوی سەرمایەداریی جیهانییە؛ ئەو ئەنتاگۆنیزمانەی ڕێگرن لەبەردەم بەرهەمهێنانی بێسنوردا. بە دیدی ژیژەک، ئەم ئەنتاگۆنیزمانە، قەیرانی "شتە هاوبەشەکان"مانن. ژیژەک ئەمە وەک "جەوهەری هاوبەشی بوونمان" پێناسەدەکات- واتە ئەو سامانە ماتریاڵی و ڕۆشنبیرییە ڕاستەقینەیەی مرۆڤایەتی وەک گشتێک پێوەی پەیوەستە. ژیژەک سێ پانتایی بنەڕەتیی سامانە هاوبەشەکان جیادەکاتەوە:\nشتە هاوبەشەکانی کەلتور: فۆرمە کۆمەڵایەتییەکانی سەرمایەداریی "درکی"؛ بۆنمونە وەک زمان، ئامڕازەکانی پەیوەندی، پەروەردە و سامانە ژێرخانییەکان؛ ئەویش وەک گواستنەوەی گشتی، کارەبا، سیستەمی پۆست و هتد.\nشتە هاوبەشەکانی سرووشتی دەرەکی: هەڕەشەی پیسبوون، داڕمانی ئیکۆلۆژی، کۆنترۆڵکردنی سامانە سرووشتییەکان(لە نەوتەوە بۆ دارستانە باراناوییەکان و ژینگەی سرووشتی).\nشتە هاوبەشەکانی سرووشتی ناوەکی: بۆماوەی بایۆژێنەتیکیی مرۆڤایەتی، درووستکردنی "مرۆڤایەتی"ـی نوێ، گۆڕینی فۆرمی سرووشتی مرۆیی و هتد.\nبە دیدی ژیژەک، بەتایبەتیکردنی ئەم شتە هاوبەشانە لەم سێ پانتاییەدا، دەلالەتن لە زیندووبوونەوەی کۆمۆنیزم و گریمانەی کۆمۆنیستی.\nلە "سەرەتا وەک تراژیدیا، دواتر وەک کۆمیدیا" و کۆنفڕانسی "ئایدیای کۆمۆنیزم: چۆن لە سەرەتاوە دەستپێبکەین"دا، ژیژەک چوار ئەنتاگۆنیزمی بنەڕەتی جیادەکاتەوە کە پەیوەندن بە قەیرانی سامانە هاوبەشەکانەوە، هەریەک لەمانە دەبنەهۆی زیندووبوونەوەی گریمانەی کۆمۆنیستی:\nهەڕەشەی نادیاری کارەساتی ئیکۆلۆژی\nبەتایبەتیکردنی موڵکی ڕۆشنبیری\nدەرەنجامە ئیتیکییەکانی تەکنەلۆژیای بایۆژێنەتیکی نوێ\nدرووستبوونی فۆرمی نوێی سیاسەتی ڕەگەزپەرستی- واتە، ئەنتاگۆنیزمی نێوان وەرگیراو و وەدەرنراو.\nبە دیدی ژیژەک، ئەم کۆتا ئەنتاگۆنیزمە، کلیلی ڕزگاربوونە لە قەیرانی شتە هاوبەشەکانمان. یونیڤێرساڵیتەی ململانێی وەدەنراوەکان، لەڕێی لەچوارچێوەدانی شتە هاوبەشەکانەوە دەناسرێتەوە-واتە ئەو بەرهەمە لاوەکییانەی بەپڕۆلیتارکردن زیاددەکەن- و هەر لێرەدایە وا زەمینەی کۆشش بۆ جەنگان و سەرکەوتن دەدۆزینەوە.\nژیژەک جیاوازییەکی گرنگ لەنێوان "پڕۆلیتاریا" و "چینی کرێکاردا" دەدۆزێتەوە: "پڕۆلیتاربوون، لە هەڵوێستی سوبێکتیڤ پێکدێت(دەرهەق بە ڕزگاربوون لەڕێی شۆڕشەوە)، کەواتە هەر کەسێک وەک پرەنسیپ دەتوانێت ببێتە پڕۆلیتار"(سوبێکتی ختوکاوی: ٢٢٧)؛ بەڵام چینی کرێکار، ئاماژەیە بە پێگەی تاک لەناو نەزمی پۆزەتیڤی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێناندا. ژیژەک دەشڵێت، بەپڕۆلیتارکردن واتە لەدەستچوونی جەوهەری سوبێکتیڤ. ژیژەک، بە قەرزێک لە دەربڕینەکەی مارکس لە کتێبى گرۆندەریسە "Grundrisse"دا، زۆرجار بە پڕۆلیتاریا دەڵێت "سوبێکتیڤیتەی بێ‌جەوهەر". کەواتە، بەپڕۆلیتارکردن واتە پرۆسەی داماڵینی سوبێکتی وەدەرنراو لە جەوهەری شتە هاوبەشەکان.\nژیژەک بەڕوونی کۆمۆنیزم دەخاتە بەرامبەر سۆسیاڵیزمەوە. سەبارەت بە سۆسیاڵیزم، پێی‌وایە کە "شتە هاوبەشەکان دەشێت بەبێ کۆمۆنیزم بهێنرێنەوە نێو مرۆڤایەتیی دەستەجەمعییەوە"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ٩٥)؛ ئەویش بە دوو شێوە: یان لەڕێگەی ڕژێمێکی کۆمۆنیستیی دەسەڵاتخوازەوە، یان لەڕێگەی گەڕاندنەوەی سوبێکتی بێ‌ڕیشە بۆ شوێنی خۆیان لەناو کۆمەڵگەیەکی نوێی جەوهەرداردا. ئەوەی ئەو لە مێشکیدایە دوو جەمسەری حوکمی دەسەڵاتخوازن لە چین و سەنگافورە، لەپاڵ ئەمەشدا سەرهەڵدانی فەندەمێنتاڵیزمی ڕەگەزپەرستی. بۆیە گەرەکە کۆمۆنیزم بخرێتە بەرامبەر سۆسیاڵیزمەوە. وەک ژیژەک دەڵێت: "هەرچەندە دەشێت سۆسیاڵیزمی دژەسامی بوونی هەبێت[سۆسیاڵیزمی نەتەوەیی(نازییەکان)]، بەڵام ناکرێت کۆمۆنیزمی بەو جۆرە بوونی هەبێت"(ه.س.پ). بەپێی ژیژەک، لە حاڵەتی ستالینیزمدا، سەرهەڵدانی دژەسامیبوون دەرخستنی نادڵسۆزییە بەرامبەر ڕووداوی شۆڕش.\nژیژەک، لەبری خۆلادان لە ڕابردووی شکستخواردووی کۆمۆنیزم، پێداگرە لەسەر ئەوەی کە زیندووکردنەوەی کۆمۆنیزم پێویستی بە ڕووبەڕووبوونەوەی تەواوە لەگەڵ پاشەکشەکردنی بزووتنەوە ڕزگاریخوازەکانی ڕابردوودا، ئەویش لە ئاستێکی هیرارشیدا: لە یاقووبییەکانەوە بۆ ناپلیۆن، لە شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە بۆ ستالینیزم، لە شۆڕشی کەلتوریی ماوەوە بۆ سەرمایەداریی دەسەڵاتخوازی دینگ شاوپینگ. لە هەریەک لەم پاشەکشانەدا، ئایدیای کۆمۆنیزم وەک تارماییەکی نەناسراو دەمێنێتەوە. ژیژەک ئا بەم مانایە و لەڕێی "چوار چەمکە بنەڕەتییەکەیەوە" کۆمۆنیزم وەک ئایدیایەکی ئەبەدی وەردەگرێت(زۆر جار دژ بەوە دەوەستێتەوە کە لە ڕابردوودا کۆمۆنیزمی بەمێژوویی‌کردۆتەوە): "دادپەروەریی یەکسانیخواز، تیرۆری بەنەزم، ویستگەرایی سیاسی، متمانەکردن بە خەڵک"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ١٢٥). بەڵام ئەو هەر پێداگرە لەوەشی کە، ئایدیای کۆمۆنیزم تا ئەمڕۆ، وەک ئایدیایەکی ئەفڵاتوونی ماوەتەوە. لەمڕۆدا، پێویستە ئەم ئایدیایە لە سیاقی ئەنتاگۆنیزمە مێژووییە ڕاستەقینەکاندا کردەیی‌بکرێتەوە. سۆسیاڵیزم بەبێ گەڕانەوە بۆ ئەنتاگۆنیزمی کۆتایی، هەوڵدەدات سێ ئەنتاگۆنیزمی یەکەم چارەسەر بکات. لەڕێی وتنی ئەمەوە، ژیژەک جەخت لەوە دەکاتەوە کە چیتر نابێت سۆسیاڵیزم وەک پلەیەک خوارتری کۆمۆنیزم ببینرێت، بەڵکو ئەڵتەرناتیڤێکی تری قەیرانەکانی سەرمایەداریی جیهانییە. ئەڵتەرناتیڤێکە تەنێ بە پشتبەستن بە دەسەڵاتخوازی و پۆپۆلیزم کاردەکات، و دووبارە بیڵێین، ئەنتاگۆنیزمی نێوان وەرگیراو و وەدەرنراو فەرامۆشدەکات. ئەوە ئاماژەکردنە بە وەدەرنراوەکان لەناو شتە هاوبەشەکاندا وا "دەبێتە پاڵپشتی بەکارهێنانی زاراوەی کۆمۆنیزم"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ٩٧).\nژیژەک لە ئێستادا دیموکراسی-ش وەک ئەڵتەرناتیڤی باڵادەستی گریمانەی کۆمۆنیستی ڕەتدەکاتەوە(بە دیموکراسی، مەبەستی لە دیموکراسیی لیبڕاڵ و دیموکراسیی بۆرژوایە). گرژییەک لە دیموکراسیی بۆرژوادا هەیە: لەوەدا شتێکی ئاوارتەییە کە دەتوانێت ئازادی و یەکسانی بکاتە هەلومەرجی زاڵبوون و قۆستنەوە: "ماتریکسی ئایدۆلۆژی-یاسایی ئازادی-یەکسانی، ماسکێکی ڕووت نیە کە قۆستنەوە و زاڵبوون دابشارێت، بەڵکو ئەم دوو شتە لە خودی فۆرمەکەدا جێبەجێدەکرێن[بە دەربڕینێکی تر، فۆرمێک نیە و ناوەڕۆکێکی داشاریبێت، بەڵکو ناوەڕۆک لە خودی فۆرمەکەدایە]"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ١٢٥). بە دیدی ژیژەک، دیموکراسی-بەو مانایەی لەمڕۆدا بەکاردێت- "پتر سەروکاری لەگەڵ یاساگەریی فۆرماڵدا هەیە: پێناسە سادەکەی بریتییە لە لکانی بێ‌مەرج بە کۆمەڵێک ڕێسای فۆرماڵەوە وا گەرەنتی ئەوە دەکەن کە ئەنتاگۆنیزمەکان بەتەواوی هێنراونەتە ژێر گەمەی ململانێکانەوە"(لە داکۆکی لە ئایدیاڵە لەدەستچووەکاندا: ٢٦٤). ئەو ڕێگەیەی وا گەرەکە لێیەوە ئاماژە بە دیموکراسی بدەین، ئەوەیە بپرسین "دیموکراسی چۆنچۆنی بە ڕەهەندی یونیڤێرساڵی وەدەرنراوەکانەوە پەیوەست دەبێتەوە"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ١٠٠). نزیکبوونەوەی دیموکراسیی بۆرژوا-لیبراڵ لە وەدەرنراوەکان، بۆ ئەوەیە بیانهێنێتەوە ناو سیستەمە هەبووەکەوە. جیاوازیی نێوان دیموکراسی و کۆمۆنیزم لە هەوڵی دیموکراسیدایە بۆ هێنانی وەدەرنراوەکان(لەڕێی گوتاری یاسایی و ئایدۆلۆژی و فۆرماڵەوە. بۆنمونە وەک "فرەکەلتوری") بۆ ناو نەزمەکە، نەک ئەوەی کۆمەڵگە بە ئاڕاستەی حەز و خولیاکانی وەدەرنراوەکاندا ببات. واتە، ڕێکخستنەوەی فەزای سیاسی بۆ ئەوەی وەدەرنراوەکان-یش جێیان ببێتەوە. دەبێت لەمەدا جیاکاریی لەنێوان دیموکراسیی بۆرژوا و "دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا"دا بکەین: "مەرامی توندوتیژیی شۆڕشگێڕانە دەسەڵات گرتنەدەست نیە، بەڵکو گواستنەوەی دەسەڵاتە[لە قۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکی تر]، گۆڕینی ڕادیکاڵانەی کارکرد و پەیوەندییەتی بە بناغەوە...پێکنەری سەرەکیی دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا هەر ئەوەیە"(سەرەتا: ١٣٠-٣١). بە پێچەوانەی ئایدیا کۆنەکەی "نەهێشتنی دەوڵەت"ـی مارکسییەوە، ژیژەک دەوڵەتی لەلا زەروورە. بەڵام ئەم دەوڵەتەی ژیژەک، هەمان دەوڵەتەکی یەکێتیی سۆڤییەت نیە: "دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا جێی گرنگی یەکگرتنی دوو دژە، نەک دەوڵەتێک کە پڕۆلیتاریا بەڕێوەیببات...کاتێک مامەڵە لەگەڵ دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا دەکەین کە خودی دەوڵەت ڕادیکاڵانە گوازرابێتەوە و پشت بە فۆرمە نوێیەکانی بەشداریی گشتی ببەستێت"(سەرەتا وەک تراژیدیا: ١٣١).\nهەر هەوڵێک بۆ خستنەڕووی شوێنى وەستان و پێگەی "ژیژەکی"، پڕیەتی لە ئاڵۆزی، تەنیا ئاڵۆزیی خودی ژیژەک نا، بەڵکو نزیبوونەوەیەکی ناسیستەماتیکی فەلسەفیش. گەرەکە بەناو نوسینەکانی ژیژەکدا بگەڕێین و یەک‌بەیەک پارچەکانی ئەم ڕێبازە یەکگرتووە بخەینەپاڵ یەک، دەرەنجامەکەش لە باشترین حاڵەتیدا ئەزموونی دەبێت. نزکبوونەوەکەی منیش دەرکێشانی پێشنیارەکانییەتی لە نوسینەکانیدا و دواجاریش هەوڵە بۆ تەواوکردیان، هەوڵە بۆ ئەوەی مەبەستەکانیان دەرکێشم و بەرگێک بە بەر ئەم زانیاری و ژێستانەدا بکەم، ئەویش لەپێناو لێکۆڵینەوەیەکی درێژتردا. هەرچەندە ژیژەک فینۆمینۆلۆژیستێکی هایدیگەری نیە، بەڵام دەشێت بڵێین ڕەوتی نوسینی وی پتر لە ڕەوتی نوسینی هایدیگەرەوە نزیکە؛ لەوەوە نزیکە کە هایدیگەر پێی دەوت خستنەڕووی فۆرماڵ لەپێناو دەستگیرۆیی و بەشداریی خوێنەردا تاکو بابەتی لێکۆڵینەوە درووستبێت یان دووربخرێتەوە، ئەویش تاکو بەرەو تەواوبوون ببرێن.\nکێشەی یونیڤێرساڵیتەی ئەبستراکت لەوەدایە ناتوانێت ناوەڕۆکە بەشەکییەکەی خۆی وەرگرێت، ئاوها خۆشی دەبێتە شتێکی بەشەکی دژ بەو شتە بەشەکییانەی کە ناتوانێت ناواخنیانبکاتەوە. بۆ ئەوەی یونیڤێرساڵیتە ببێتە شتێکی کۆنکرێتی، ناکرێت لە بەرامبەر ناوەڕۆکە بەشەکییەکەیدا کەمتەرخەم بێت، بەڵکو دەبێت خۆی بئاخنێتە نێو بەشەکانییەوە. ئەم قیاسدانانە، بە جۆرێک پێمان دەڵێت ئاخۆ بەباشی لە یونیڤێرساڵیتەی کۆنکرێتی تێگەیشتووین یان نا.\nژیژەک سێ نوسخەی پەیوەندیی نێوان یونیڤێرساڵ و ناوەڕۆکی بەشەکی جیادەکاتەوە. یەکەمیان، یونیڤێرساڵیتەی بێلایەنـە و نمونەی سەرەکیی ئەمە، کۆجیتۆی دیکارتییە، ئەمە لە هەر سوبێکتێکی تاکدا وەک یەکە، نە لە نەژاددا جیاوازە نە لە جێندەر و هتددا. هەرچەندە یونیڤێرساڵیتەی بێلایەن هاوتایی گشتی دەکاتە شتێکی مومکین و دەبێتە بناغەی یەکسانیی سیاسی، بەڵام کاتێک دەیخەینە بەرامبەر سەرنجە ژیژەکییەکەوە، ئەوا دەبینن کە خۆی ناخاتەنێو بەشەکانییەوە، بەڵکو لەگەڵ ناوەڕۆکە لایەندارەکەیدا دەبێتە یەک و ئیتر ئا بەو جۆرە نابێتە یونیڤێرساڵیتەیەکی کۆنکرێتی.\nژیژەک نوسخەی دووەمیان بە "یونیڤێرساڵیتەی سەمپتۆماتیک" ناوزەددەکات، لە گۆشەی ئەم یونیڤێرساڵیتەوە، یونیڤێرساڵیتەی بێلایەن وەک ئەو ڕوواڵەتەیە کە ناوەڕۆکێکی بەشەکی و هەڕەمەکی لەپشتییەوەیەتی، و بە خستنەڕووی ئەم ناوەڕۆکە دەردەکەوێت کە یونیڤێرساڵیتەی بێلایەن تەنیا وادانانێکە. بۆنمونە، ڕوواڵەتی یونیڤێرساڵیتەی تاکی خاوەن‌مافی ڕەگەزکوێر و ڕەگەز-بێلایەن هەڵدراوەتەوە و دەرخراوە کە ئەمە بەشێکە لە خاوەنداریی نێری سپی‌پێست. لە مانا هەرەبەهێزەکەیدا، ئەم نوسخەیە یونیڤێرساڵیتە لە-خۆیدا بەوە تۆمەتبار دەکات، کە فۆرمێکی باڵادەستییە دەخوازێت هەموو جیاوازییە بەشەکییەکان لەژێر ڕووخساری بێلایەنیدا بسڕێتەوە، کە لە کاتێکدا ئەمە لەبەر خاتری لایەنێکی دیاریکراو دەکات. بەڵام مادەم ئەم نوسخە سەمپتۆماتیکە، یونیڤێرساڵیتە وەک جۆرێک لە هەڵەی ئایدۆلۆژی دەبینێت کە لەلایەن ناوەڕۆکی بەشەکییەوە جێی پێ لەقدەکرێت، ئەوا دووبارە یونیڤێرساڵیتە لە بەشەکانی دادەبڕدرێت(بەڵام کەمجار وەک وەهمێک لادەچێت)، جا بۆیە دیسان لەگەڵ قیاسە ژیژەکییەکەی یونیڤێرساڵیتەی کۆنکرێتیدا یەکناگرێتەوە.\nنوسخەی سێیەم، "یونیڤێرساڵیتەی هەژموونی"یە، و ژیژەک لەپێناو ئەمەدا دەگەڕێتەوە بۆ کارەکانی لاکلاو. لەم نوسخەیەدا، یونیڤێرساڵ فۆرماڵ و بەتاڵە، دەستەودامان چاوەڕێی ناوەڕۆکێکی بەشەکییە تا پڕی بکاتەوە. مادەم هیچ ناوەڕۆکێکی تایبەتی نیە تا خەسڵەتی پێ بدات، ئەوا "تەنیا دەشێت لەڕێی ناوەڕۆکێکی تایبەتەوە بەهەژموونی‌بکرێت، و ئەم ناوەڕۆکەش وەک جێگرەوە کاردەکات[واتە دەبێتە جێگرەوەی خودی یونیڤێرساڵ]. بەم مانایە، یونیڤێرساڵیتە مەیدانی جەنگە و چەندین ناوەڕۆکی بەشەکی تێیدا دەجەنگن تاکو هەژموون بەدەستبێنن"(سوبێکتی ختوکاوی: ١٠٠-١٠١). ئەم جەنگە هەرگیز کۆتایی‌نایەت، و لەگەڵ هەر چارەسەرێکی کاتیدا، ناوەڕۆکێکی بەشەکی هەڵدەستێت و دەڵێت "من یونیڤێرساڵە ڕاستەقینەکەم". هەرکات ئەمە ئاسایی‌کرایەوە(کە ئێمە وەک هەلومەرجی گرنگی بردنەوەی شەڕەکەی دەبینین)، ئەوا ناوەڕۆکێکی بەشەکی وەک یونیڤێرساڵێکی شکستخواردوو دەردەکەوێت.\nوا دیارە ژیژەک پتر حەزی بەم نوسخەیە هەیە، پێشی دەڵێت "یونیڤێرساڵیتەی ململانێکار"، پێی‌وایە "هەر چەمک و ئایدیایەکی ئایدۆلۆژیی یونیڤێرساڵ، لەلایەن ناوەڕۆکێکی بەشەکییەوە دەستی بەسەردا دەگیرێت و ئەم ناوەڕۆکە دەبێتە خەسڵەتی دیاری یونیڤێرساڵیتەکە"(سوبێکتی ختوکاوی: ١٧٥)، و هەرکات ئەم بەشە وەک جێگرەوەی یونیڤێرساڵە مەحاڵەکە کاریکرد، ئەوا دۆخەکە بەسیاسی‌دەبێتەوە. بەڵام ئایا یونیڤێرساڵیتەی هەژموونی بە قیاسە ژیژەکییەکە دەخوات؟ لەم نوسخەیەدا، وا دیار نیە یونیڤێرساڵیتە خۆی بئاخنێتە نێو بەشەکانییەوە، چونکە "لەلایەن ناوەڕۆکێکی بەشەکییەوە دەستی بەسەردا دەگیرێت و ئەم ناوەڕۆکە دەبێتە خەسڵەتی دیاری یونیڤێرساڵیتەکە". پرسیارەکە ئەوەیە ئایا ئەم "خەسڵەتپێدان"ـە ڕەپتی بە یونیڤێرساڵیتە لە-خۆیدا هەیە، یان تەنیا تێکەڵبوونیەتی لەگەڵ ناوەڕۆکێکی بەشەکیدا کە سەربەخۆ ناتوانێت بڵێت یونیڤێرساڵم. گەر دۆخی هەژموونی بەش-باڵادەست بێت یان چەوسێنراو- ئەو ڕاستییە نەگۆڕێت کە یونیڤێرساڵیتە ڕوواڵەتێکە کە واقیعییەتەکەی لە ناوەڕۆکی بەشەکەیدایە، ئەوا دیسان ئێمە و یونیڤێرساڵێکی ئەبستراکت دەمێنینەوە.\nژیژەک دەڵێت یونیڤێرساڵی هەژموونی "هەمیشە خۆی لە فۆرمی ناوەڕۆکێکی بەشەکیدا دەخاتەڕوو، و بانگەشەی ئەوە دەکات بەرجەستەکەری ڕاستەوخۆی ناوەڕۆکەکەیە؛ هەموو ناوەڕۆکەکانی تریش وەک بەشی ڕووت [ناوزەددەکات] و وەلادەنێت"(سوبێکتی ختوکاوی: ١٠١). گەر ئەم نوخەیەی یونیڤێرساڵیتە لەڕێی قیاسەکەی ژیژەک خۆیەوە هەڵسەنگێنین، دەتوانین ببینین کە یونیڤێرساڵ نەک ناتوانێت خۆی بئاخنێتە نێو بەشەکانی خۆیەوە، بەڵکو ناتوانێت خۆی بئاخنێتە نێو هەر بەشێکەوە-چونکە فۆرماڵیتەیەکی بەتاڵە. ئەم یونیڤێرساڵیتەیە نەک کۆنکرێتی نیە، بەڵکو مەحاڵە، جا بۆیە دەبێت هەندێک بەش جێیبگرنەوە. ئەوەی کە خۆی دەردەخات، بەشێکی جێگرەوەیە، نەک خودی یونیڤێرساڵەکە، چونکە ئەم یونیڤێرساڵە هەر وەک مەحاڵێک دەمێنێتەوە. لە کۆتاییدا، ئێمە ڕووبەڕووی بەش دەبینەوە نەک یونیڤێرساڵیتە، بۆیە لێرەدا یونیڤێرساڵیتەمان نیە لە فۆرمی بەشدا، بەڵکو ڕێک بە پێچەوانەوە- ناوەڕۆکێکی بەشەکییمان لە فۆرمی یونیڤێرساڵدا هەیە. بەم شێوەیە، یونیڤێرساڵیتە نەک خۆی نائاخنێتە نێو بەشەکانییەوە، بەڵکو وەدەرنراوە و جێگرەوەیەک خراوەتە شوێنی.\nهەرچەندە وا دەردەکەوێت ژیژەک مەیلی بە لای یونیڤێرساڵیتەی هەژموونیدا بڕوات، بەڵام فۆرمێکی یونیڤێرساڵیتە لای ژیژەک هەیە و پێویستی بە تێڕامانە. لەڕێی دەستەواژە لاکانییەکەوە کە ژیژەک بەکاریدێنێت، من بەم نوسخەیە دەڵێم "ئاوارتەی بونیادنەر". هەرچەند ژیژەک لەڕێی لاکلاوەوە لەم نوسخەیە نزیکدەبێتەوە و ڕوونیش نیە ئاخۆ لەگەڵ یونیڤێرساڵیتەی هەژموونیدا یەکسانیدەکاتەوە یان نا، بەڵام پێم‌وایە گەر یونیڤێرساڵیتەیەکی کۆنکرێتییمان بوێت، واتە بێلایەنییەکی ئەبستراکت نا، ڕووپۆشێک نا کە ناوەڕۆکە بەشەکییەکان بشارێتەوە، فۆرماڵیتەیەکی بەتاڵ نا کە هەندێ جێگرەوەی بەشەکی کۆنترۆڵیان کردبێت، بەڵکو چاترێکە وەک چەمکێکی تر مامەڵەی لەگەڵدا بکەین. ژیژەک دەڵێت: "هێندە بەس نیە بڵێین یونیڤێرساڵیتەی کۆنکرێتی، لەڕێی فەزایەک لە پێکهاتەی بەشەکییەوە دەخرێتەڕوو؛ گەرەکە ئەوەش لە مێشکی خۆماندا بچەسپێنین وا هەموو نمونە بەشەکییەکانی یونیڤێرساڵیتە لە پرسیاردا، نیشانەی شکستی ئەوپەڕینەی خۆیانیان پێوەیە"(سوبێکتی ختوکاوی: ١٠٣). گەر ئەو نمونە بەشەکییانەی بەسەر یونیڤێرساڵیتەدا باڵادەستن نیشانەی شکتی خۆیان پێوەبێت، ئەوا ئیمکانی یونیڤێرساڵیتەیەک کە شکستێکی بەم جۆرەی تیا نەبێت، دەڕەخسێت.\nژیژەک بە هاوتاییەکی موزیکیدا هەڵدەچێتەوە؛ بەپێی ئەم هاوتاییە، کۆنسێرتۆی کەمان و کۆنسێرتۆ ڕاستەقینەکان، لەڕێی بەشی مێژوویی جیاجیاوە نوسراون و پێشکەشکراون. ئەم بەشانە، نمونەی ڕووتی یونیڤێرساڵێکی پێشوەخت‌دراو نین، بەڵکو خودی یونیڤێرساڵەکە بەکردەیی‌دەکەنەوە، واتە، ئەوان دیاریدەکەن چ کۆنسێرتۆیەکی کەمان سەرکەتووە و ئاوهاش دیاریدەکەن کامە یونیڤێرساڵە. وەک ژیژەک دەیڵێت، مانای ئەم یونیڤێرساڵە ئەمەیە: "پرۆسەیەک یان زنجیرەیەک لە هەوڵی بەشەکان، کە تەنیا چەمکی یونیڤێرساڵی بێلایەن ناخەنەڕوو، بەڵکو ململانێی لەتەکدا دەکەن، پێچی پێ لێدەدەن-کەواتە، یونیڤێرساڵ بەتەواوی لەگەڵ پرۆسەی خستنەڕووی بەشدا دەرگیرە؛ واتە، ئەم بەشانە، بە جۆرێک، بڕیار لە چارەنووسی خودی یونیڤێرساڵەکە دەدەن"(س.خ: ١٠٢).\nئەنجامی کۆتایی ئەوەیە، کە ژیژەک دەیەوێت بڵێت بەشەکان خەسڵەت بە یونیڤێرساڵ دەدەن، و لە نمونە یان جێگرەوەی ئایدیای یونیڤێرساڵیتە زیاترن. گەر پرۆسەی خەسڵەتپێدانەکە لەدەرەوەڕا ڕووبدات-واتە گەر ناوەڕۆکێکی بەشەکی بەسەر یونیڤێرساڵیتە بەتاڵەکەدا باڵادەست بێت-، ئەوا تاکە دەرکەوتنی یونیڤێرساڵیتە، دەسەڵاتی پیادەکردنی هەژموون دەبێت بەسەر ئەوانیتردا(وەک هێزێکی بەشەکی بەسەر ئەونیتردا و دژ بەوانیتر) لە کایەیەکدا کە وەک یونیڤێرساڵێکی ساختە و هەڵە دەمێنێتەوە. بە جۆرێکی تر، گەر پرۆسەی خەسڵەتپێدانەکە لە خودی یونیڤێرساڵەکەوە دەستپێبکات، یان گەر یونیڤێرساڵ لەلایەن بەشەوە خەسڵەتی پێ بدرێت تاکو وەک یونیڤێرساڵ بمێنێتەوە نەک جیگرەوەیەک، ئەوا یونیڤێرساڵ خۆی وەک ناوەڕۆکێکی بەشەکی دەخاتەڕوو و ئێمەش بەپێی قیاسەکەی خۆمان، یونیڤێرساڵیتەیەکی کۆنکرێتییمان دەبێت؛ یونیڤێرساڵێک کە خۆی دەئاخنێتە نێو بەشەکانی خۆیەوە.\nڕوونکردنەوەی زیاتری ئاوارتەی بونیادنەر لە ئارگۆمێنتەکەی ژیژەکدایە کە دەڵێت، چەمکی مارکسیی چەوساندنەوە، هەر وا بەسادەیی ناخرێتە بەرامبەر ئایدیای خاوەنماف و ئاڵوگۆڕی دادپەروەرانەوە. واتە، ناکرێت چەوساندنەوە لەڕێی ئەوە نەهێڵین کە دڵنیابینەوە لەوەی کرێکاران دەستهەقی کارەکەی خۆیان بەتەواوی وەرگرتووە. کاتێک خودی (هێزی) کار دەبێتە کاڵایەک و لەنێو کاڵاکانی تر لە بازاڕدا ئاڵوگۆڕی پێوە دەکرێت، ئەوا چەوساندنەوە درووستدەبێت- ئەمە بێ گوێدانە ئەوەی کرێکارەکان چەند بەباشی بڕەپارەی خۆیانیان وەرگرتووە. لەنێو هەموو ئەو کاڵایانەی لە بازاڕدا ئاڵوگۆڕیان پێوە دەکرێت، کاڵایەک وەک ئاوارتە دەمێنێتەوە و ڕەپتی بەوانیترەوە نیە: ئەو مرۆڤەی کە کاردەکات. ئەم پەیوەندییە چەوسێنەرە وەختێک کەشفدەبێت، کە ئەم ئاوارتەیە وای لێ دەکرێت لە سیستەمێکی ئاڵوگۆڕدا کاربکات وەکبڵێی لەگەڵ کاڵاکانی تردا هیچ جیاوازییەکی نیە.\nسەرهەڵدانی چەوساندنەوە لەڕێی ئەم ئاوارتەیەوە، هاودەمی "بەیونیڤێرساڵکردنی کارکردی ئاڵوگۆڕە: ئەو دەمەی کارکردی ئاڵوگۆڕ بەیونیڤێرساڵ‌دەکرێت-واتە، ئەو دەمەی دەبێتە پرەنسیپی بونیادیی کۆی ژیانی ئابوری- ئاوارتەکە سەرهەڵدەدات، چونکە لەم کاتەدا خودی هێزی کار دەبێتە کاڵایەکی ئاڵوگۆڕکراو لە بازاڕدا"(س.خ: ١٨٠). مەبەستی ژیژەک ئەوەیە، پرۆسەی بەیونیڤێرساڵکردن(واتە هی کارکردی ئاڵوگۆڕ)، بەرهەمی خودی ئەم ئاوارتەیەیە، ئەمە وا دەکات ئاوارتەکە ببێتە ئاوارتەیەکی بونیادنەر. ئاوارتە ڕێسا درووستدەکات نەک بکەوێتە دەرەوەی. گەر ئاوارتە بە مانا ڕۆژانەییەکەی وەرگرین-واتە گەر بەسادەیی بکەوێتە دەرەوەی ڕێسای ئاڵوگۆڕی یونیڤێرساڵەوە-، ئەوا ڕێسا نابێتە شتێکی یونیڤێرساڵ. ئەوە یونیڤێرساڵیتەیە کە ئاوارتە لەبنیدایە، و تەنیا لەڕێی ئەم ئاوارتەیەوە دەبێتە ڕێسا و کارکردێکی بەیونیڤێرساڵکراو. ژیژەک، بە گەڕانەوە بۆ نوسخە سەمپتۆماتیکەکەی یونیڤێرساڵیتە، جەخت لەوە دەکاتەوە ڕەگەزە زیادەکە جێ بە یونیڤێرساڵیتە لەقدەکات: "سەمپتۆم ئەو نمونەیەیە کە یونیڤێرساڵ تێکدەدات؛ هەر نمونەی خۆشیەتی"(س.خ: ١٨٠). پێش ئەوەی دەست لە یونیڤێرساڵیتە هەڵگرین، با بزانین ئایا ئەوە یونیڤێرساڵیتەیە لە-خۆیدا یان فۆرمە ئەبستراکتەکەیەتی، کە بەهۆی بێلایەنییەوە بەشێتییەکەی ناوەوەی دادەشارێت. گەر ئەمەی دووەمیان بێت، ئەوا هێشتا کونجێک بۆ چەمکاندنی یونیڤێرساڵیتەیەک کە جێی پێ لەقناکرێت، دەمێنێتەوە.\nلەم پنتەدا، ژیژەک گۆڕانێک لە شیکارییەکەدا دەخاتەڕوو. لە کاتێکدا پێشتر بۆشاییەک لەنێوان خودی یونیڤێرساڵیتە(وەک وەهمێکی ئایدۆلۆژی لە یونیڤێرساڵی سەمپیۆماتیکدا یان وەک فۆرماڵیتەی بەتاڵ لە یونیڤێرساڵی هەژموونیدا) و ناوەڕۆکی بەشەکیدا هەبوو، ئێستا بۆشاییەکە لەناو خودی ناوەڕۆکە بەشەکییەکەدایە؛ واتە، لەنێوان بەش وەک بەرجەستەکەری یونیڤێرساڵ و ئەو ئاوارتەیەی لەناو ناوەڕۆکە بەشەکییەکەدایە و ئەو یونیڤێرساڵیتەیە وێراندەکات کە خۆی بانگەشەی دەکرد کە ئەو بێت. لێرەدا، ژیژەک لەگەڵ نمونەکەی خۆیدا دەمێنێتەوە-یونیڤێرساڵیتەی دادپەروەری، فۆرماڵیتەیەکی بەتاڵە کە ناوەڕۆکەکەی لەلایەن چەمکی ئاڵوگۆڕی یەکسانی بۆرژواییەوە کۆنترۆڵکراوە-، بەڵام ئەم بەشەی جێی یونیڤێرساڵی بەتاڵ دەگرێتەوە، بەکاڵاکردنی زۆردارانەی کاری مرۆیی، کە جێ بە یونیڤێرساڵی دادپەروەری لەقدەکات، لە خۆیدا ناواخندەکاتەوە. بە دەربڕینێکی تر، ئەو بۆشاییەی لەنێوان یونیڤێرساڵ و بەشدا هەبوو، ئێستا لەناو خودی بەشدایە- لەپاڵ یونیڤێرساڵدا، بەش پێی‌وایە کە ئاوارتە بونیادنەرەکەیە، هەر بەمەش جێ بە خۆی لەقدەکات. با دڵنیاش بین، یونیڤێرساڵ هێشتاش هەر جێگەکەی لەقە یان "تێکشکێنراوە". تەنانەت وەک یونیڤێرساڵێکی تێکشکاویش، هێشتا لەناو بەشەکانیدایە نەک دژیان بێت، و ئەمە یەک هەنگاو لەو یونیڤێرساڵیتەیە نزیکماندەکاتەوە کە خۆی دەخاتەپاڵ ناوەڕۆکە بەشەکییەکەیەوە. نە یونیڤێرساڵی سەمتۆماتیک نە هەژموونی ناتوانن ئەمە بکەن، چونکە بەپێی ئەم دوو چەمکە، یونیڤێرساڵیتە دژ بە بەش دەوەستێتەوە و ناتوانێت لەنێویاندا وەک یونیڤێرساڵ دەربکەوێت.\nژیژەک لەڕێی ئەم گەشەسەندنەوە دەگات بە "تاک" یان تاقانەیی؛ قۆناغی سێیەمی سیانە هیگڵییەکەی تاقانەیی-بەشێتی. ئاوارتەی بونیادنەر، بەهۆی خەسڵەتە ئاوارتەییەکەیەوە تاقانەیە- بەتەنیا لەبری بەشەکانی تر جێی یونیڤێرساڵیتە دەگرێتەوە، نەک وەک ئەوەی لە دژیان بووەستێتەوە، بەڵکو وەک ئاوارتەی ئایدیاکە. بە دەربڕینێکی تر، خەسڵەتی ئاوارتەیی، هەمان وێرانکردنی یونیڤێرساڵیتەی ئەبستراکتی ئەو شتەیە کە وەک نمونەیەک خۆی دەردەخست، جا بۆیە وەک تاقانەیەک قیتدەبێتەوە.


توورى سپی و سوور و مۆر و سودەکانى بۆ مرۆڤ لە رووى تەندروستیەوە. – WTARIKURD\nوەرگێران و ئامادەکردنى: عوسمان عومەر.\nئەنتەرنێت لەم سەردەمەى ئیستامان دا هۆکارێکە بۆ وەرگرتنى زانیارى جۆراوجۆر و تۆرە کۆمەلایەتیەکانیش بەهەمان شێوە سەرچاوەى زانیارى تەندروستى پەروەردەیی و سەربازى و ئابوورى و کۆمەلایەتی و ئەدەبى هونراوەو زۆر بابەتى ترن هەرچەندە هەندێ جار لێکەوتەى خراپىان هەبووە بەلام دەتوانم بلێم سەرچاوەیەک بووە بۆ ئاڵوگۆرکردنى زانیاریەکان لەمپەرى دونیا بۆ ئەوپەرى دونیا. ئەمجارەیان لەدونیاى سیاسەت و شیکردنەوەى هەوالەکان و بارودۆخە ناهەموارەکان کەمێ دووربکەوینەوەو بەم زانیاریانە سودێک بە ئازیران و خۆشەویستانم بگەیەنم. توور لە وولاتى خۆمان لە زۆر شوێن دەچێندرێ بەلام لەرووى بەهاى ئابوریەوە سودێکى واى نابێ بۆ جوتیارانمان و تەنها ئەزیەت و ماندوبونەکەیان بۆ دەمێنێتەوە ئەمەى کە نوسیومە هەر بەتەنها توور ناگریتەوە بەلکو زۆر بەرهەمى بەنرخى وەک هەنجیروترێ و هەنارو هەرمێ و بەهێ و … هتد، دەگرێتەوە.\nتوور بە ئینگلیزى پێى دەوترێ Radish و بە لاتینى پێى دەوترێRaphanus Sativus و بەعەرەبى پێى دەوترێ فجل.\nلیکۆلینەوە مێژووییەکان ئەوەیان دەرخستوە کە چاندنى توور لە باشورى ئاسیاوە سەرى هەڵداوە, ئەوەشیان دەرخستوە کە ساڵى 2780 پ . ز لەوولاتى میسر چێندراوە وبەرهەم هاتووە, سەرەتا توورى رەش پاشان مۆر ئینجا سپى دواتر سوور, میسریە کۆنەکان وەک خۆراک داویانە بەو کریکارانەى لە ئەهرامەکان کاریان کردووە. دکتۆرە یۆنانیە کۆنەکان وەک ئەندرۆسیدس ڕێنمایی نەخۆشەکانى کردووە ئەوانەى سەردانیان کردووە کە توور بخۆن چونکە ماددەى دژە ژەهرى زۆرى تێدایە.\nتوور یەکێکە لەو سەزوانەى کە بەرەکەى لە ژیر خاکدایە وەک گێزەر و شێلم و چەوەندەر و حەزى لەکەشێکى مامناوەند بەرەو ساردبوون و یەکێکە لەو سەوزانەى کە تەژییە لە پێکهاتەى گرنگ بۆ تەندروستى و لەشى مرۆڤ. کەم کەس هەیە هەستى بەوە کردبێ یا زانیبێتى بەلام کە زانیارى لەسەر ئەو سەوزەیە دەخوێنێتەوە تووشى شۆکت دەکات بە سودەکانى جگە لە بەرەکەى گەلاکانیشى هەروەها پڕن لە ڤیتامین و ئاسن و فولیک ئەسید و پۆتاسیۆم و کالسیۆم هەر بۆیەشە دکتۆرە یۆنانیە کۆنەکان بۆ نەخۆشەکانیان بەکاریان هێناوە بۆ دەرپەراندنى ژەهرەکانى ناو جەستەى مرۆڤ, بۆ زانیارى خوێنەرانى بەرێز جگە لەوەى بە کاڵى قاش قاش دەکرێت و سفرەى پێ دەرازێنرێتەوە و دەخورێت و وەک زەلاتەش لەگەل شتى تر تێکەڵ دەکرێ و دەشکرێ بە شۆرباو لێدەنرێ و دەخورێت.\nبۆ زانیارى و سودەکانى توور جا چ سوور یا سپی یا مۆر کە زیاتر لاى خۆمان بەرهەم دەهێنرێ و دەچێنری پەنام بۆ لێکۆلینەوەیەک بردووە کە لە شانشینى یەکگرتووە بردووە و ئەوەی دەرخستووە و روونکردۆتەوە وەک هەموو سەوزەکان بەگشتى کاریگەرى جیاوزیان بۆ سەر تەندروستى مرۆڤ هەیە بەلام توور کاریگەری و سودەکانى زیاترن بە تایبەت بۆ ئەوانەى بەدەست بەرزى شەکرى خوێن و بەرزى پاڵەپەستۆى خوێن و کۆلیسترۆڵەوە دەناڵینن دەبێتە هۆى دابەزاندنیان, لێرەدا چەند سودێکى گرنگى توور چ سپى یا سوور یا مۆر وەک لە پێشەوە ئاماژەم پێدا دەخەمە ڕوو لەوانە:\nA- ئێسکى مرۆڤ بەهێز دەکات.\nB- چارەسەرى کەم خوێنى دەکات واتە ئەنیمیا.\nC- چارەسەرێکە بۆ ئەوانەى نەخۆشى زراویان هەیە.\nD- بەردى گورچیلەو بەردى زراو دەتوێنیتەوە.\nE- چارەسەرە بۆ ئەوانەى توشى کۆکە رەشە دەبن.\nF- هۆکارێکە بۆ دابەزاندنى کێش.\nG- هۆکارێکە بۆ دابەزاندنى چەوریە خراپەکان و کۆلیسترۆڵ.\nH- یەکێک لە سودە هەرەگرنگەکانى ناهێڵێ مرۆڤ توشى شیرپەنجە ببێت.\nI- چارەسەرێکە بۆ هەوکردنى قورگ و گەروو ناودەم.\nJ- وەک چارەسەرێک بۆ رزگار بوون لە کە ئینگلێزى پێى دەگوترێ(Freckles & Acne)و عەرەبى ( النمش و حب الشباب ).\nK- دژە نەزۆکییە.\nL- هۆکارێکە بۆ خەست نەبونەوەى خوێن.\nM- چارەسەرێکە بۆ ئەوانەى بەدەست بۆنى پێیەکانیانەوە دەناڵێنن.\nN- هۆکارێکە بۆ زیاد بوونى شیرى دایک.\nO- چاو دەپارێزێ و بەبەهێزى دەیهێڵێتەوە.\nP- وەک چارەسەرێک لەکاتى پێوەدانى مارو دووپشک و زەردەواڵەو زەردە زیڕەو مێش هەنگ بەبەکار هێنانى ئاوى توورەکە ئازار و ئاوسانى کەم دەکاتەوە.\nQ- هۆکارێکە بۆ لابردنى پەڵەى رەش و ماڵە لەسەر ڕوخسارى خانمان.\nR- وەک چارەسەرێک بۆ کەمکردنەوەى ئازارى سوتاوى بەکار دەهێنرێ.\nS- هۆکارێکە بۆ بەهێز کردنى قژو چڕکردنى.\nT- ئاوى توور وەک چارەسەرێک بۆ تەنگە نەفسى بەکار دەهێنری.\nU- بۆ ئەوانەى دەیانەوێ پێستەکەیان رەونەقدارو بە تەڕى و جوانى بمێنێتەوە ئاووى توور بەکاهێنراوە.\nV- سەوزەیەکى زۆر بەسودە بۆ جگەرى مرۆڤ.\nW- بۆ ئەوانەى تواناى سیکسییان کەم بۆتەوە دەتوانن رۆژانە تۆى ووشکى توور بەکار بهێنن و توانایان بۆ زیاد دەکاتەوە.\nX- بێگومان خواردنى زیاد لە پێویستى هەر میوەو سەوزەیەک زیانى لێ دەکەوێتەوە تووریش یەکێکە لەو سەوزانە کە ماددەى گوترین و ثیوسیاناتى تێدایە ئەو ماددە کیمیاویانە هەرچەندە هۆکارێکە بۆ نەهێشتنى غدەى دەرەقى بەڵام هەندێ جاریش دەبێتە هۆکار بۆ گەورەبونى غدەى دەرقى لاى هەندێ کەس.\nY- وەک هۆکارێک بۆ دابەزاندنى فشارى بەرزى خوێن و بەرزى ئاستى شەکر لەخوێن دا چونکە پۆتاسیۆمى تیدایە لە پێکهاتەکەى دا.\nZ- هۆکاریکە بۆ چارەسەرى کۆئەندامى میزە رۆ و زیادکردنى رێژەى میزکردن.\na- یاریدەدەرێکى باشە بۆ خێراهەرسکردن و سوتاندنى چەوری و کالۆریە زیادەکانى لەش و ئارەزووى خواردن زیاد دەکات.\nb- یاریدەدەرو پارێزگارى شانەکانى خۆین یا موولولەکانى دەکات و دەبێتە هۆى فرێدانى ژەهرەکان لەلەشى مرۆڤ.\nشەمال عادل سليم : قراءة سريعة في رسالة ابوبكر البغدادي.


کۆچی دوایی کەریم شەڵماشی پێشمەرگەی پارێزەری سکرتاریا – pmnews\nوەک سایتی پێشمەرگەکان سەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی هاوڕێیانی و بنەماڵەی کاک کەریم دەکەین و خۆمان بە شەریکی خەمیان دەزانین.\nئەحمەد شێربەگێ: لەیەکەم ڕۆژی شاخ دا کە دیتم پڕشنگی خۆشەویستیی کەریم شەلماشی ناخمی ڕووناک کردو ئارامییەکی ڕەها ڕووی تێکردم کە چ قەلایەکی پتەوی بیروباوەڕ لە ناخی ئەم مرۆڤەدا ڕەگی داکوتاوەو چۆن بۆتە پشتیوانی ڕۆژەسەختەکانی شاخ.\nساڵ هاتنو چوون ومێهرەبانی ونیشتمانخۆشەویستیی کەریم شەلماشیش هەروا ڕووی لە گەشە و باڵا کردن دابوو.\nکەریم شەڵماشی ئەوندە جێگای متمانە بوو کە دەتتوانی سەر وماڵتی پێ بسپێری…\nیادت بەخێر پێشمەرگە خۆنەویست و مەندو ئارام وبە بیروباوەرەکەی دێمۆکڕات.\nسەرەخۆشی لە بنەمالەی بەرێزیان، لە خۆشکە زاکەی کاک سەعدون عەبباسی ولە هەمووهاورێیانی دەکەم وخۆم بە شەریک وبەشداری خەمیان دەزانم…\nیادو ناوی هەرمان\nهەر لەم بارەوە حدک ڕاگەیاندراوێکی بڵاو کردەوە


“سروە”ی هێمن، قوتابخانەیەک بە پانتایی کوردستان – کوردستان و کورد\n(بەشی دووهه‌م و كۆتایی: له شاخه‌وه به‌ره‌و شار)\nئه‌م وتاره به‌شی دووهه‌می ده‌قی قسه‌كانی كاك “ناسر باباخانی”یه كه له وێبیناری یادی سه‌د ساڵه‌ی “مامۆستا هێمن”دا پێشكه‌ش كراوه. به حوكمی ئه‌وه‌ی كه ده‌قی وتاره‌كه‌مان ڕاسته‌وخۆ دابه‌زاندووه، ده‌سكارییه‌كی ئه‌وتۆ له قسه‌كاندا نه‌كراوه. به‌شی یه‌كه‌م “گه‌ڕان به‌دووی ناسنامه‌دا: له نیشتمانه‌وه بۆ سروه” له ژماره‌ی پێشوودا بڵاو بۆوه و ئه‌مه‌ش بەشی دووهه‌م و كۆتاییه له ژێڕ سه‌ردێڕی “له شاخه‌وه به‌ره‌و شار”. شایانی باسه ئه‌م وێبیناره له لایه‌ن ڕێكخراوی جیهانی كورد له سه‌ره‌تای مانگی بانه‌مه‌ڕی ئه‌م ساڵدا به‌ڕێوه‌چووه.\nدەمەوێ لە چەند خاڵدا ئاماژە بەوە بکەم کە هێمن چیی کرد و چۆن بێ‌ناسنامەترین گۆڤاری کوردی کرد بە ناسراوترین گۆڤاری ڕۆژهەڵاتی کوردستان. چون بۆخۆمان باش دەزانین لە هەموو ڕۆژنامەیەک لەم وڵاتەدا بەشێکی ناسنامەیی هەیە کە تێیدا مودیر مەسئوول و بەرپرس و سەرنووسەر و شوڕای نووسەران، ناونیشانی بڵاڤۆكه‌كه و… دیاری دەکرێن، كه‌چی سروە هیچ كام لەوانەی نەبوو. بەڵام ئەو گۆڤارە بێ ناسنامەیە، بوو بە یەکێک لە کەرەستەکانی ناسنامەی نەتەوه‌یی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.\nهێمن چیی کرد؟ هێمن سەرەتا لە سروەدا هات بەرەیەکی نەتەوەیی ساز کرد. بە وتەی ئەو کەسانه‌ی کە لەگەڵی هاوکار بوون، هەڵده‌ستن لە ورمێ ڕا سەفەرێک دەکەن، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بەرەو موكریان و مەهاباد و بۆكان و دواتر ئەردەڵان و سنە و کرماشان. لەوێ چاوپێکەوتن لەگەڵ كێ دەکا؟ لەگەڵ ئەو کەسانه‌ی کە لە باری سیاسییەوە، پاشخانێکی نەتەوەییان هەبوو. ئەگەر تۆ بە شێوەیەکی “تحلیل محتوایی” واته شرۆڤه‌ی نێوەرۆکی سەیری ئه‌و چوار ژماره‌یه و ئه‌و ناوانه بكه‌ی كه له سروەدا ده‌نووسن بۆت ده‌رده‌كه‌وێ كه هێمن هه‌ر له‌سه‌ر به‌ڵێنی خۆی وه‌فاداری نیشتمانه!\nسه‌یری ئه‌م ناوانه بكه: مامۆستا هەژار و مامۆستا سەید تاهیر هاشمی لە ئەندامانی ژێکاف، شەهید مامۆستا مەلا محەممەد ڕەبیعی، مامۆستا حەقیقی، مامۆستا عه‌تری گڵۆڵانی، مامۆستا هێدی، مامۆستا ئەحمەد قازی، مامۆستا مەلا ڕەشید قەرەنیزادە، مامۆستا کامیل ئیمامی و لە جیلی دوای ئەوان یەکی وەک مامۆستا عەلی حەسەنیانی، مامۆستا جەلالی مەله‌کشا و…\nدیارە ئێمە ئەدیب و نووسەری دیکەشمان هەبووە، لە تاران نیشتەجێ بوون، لە کرماشان نیشتەجێ بوون، لەگەڵ ڕادیۆ تەلویزیۆنی کرماشان کاریان دەکرد، بەڵام هێمن دەچێتە لای ئەو کەسانە کە بۆخۆیان بە شێوازێکی زۆر جیددی کەڵکەڵەی سەرەکییان مەسەلەی نەتەوایەتی و ناسیۆنالیزمە. بۆیه دێنێ بە شێوەیەکی کردەیی ئەو کەسانە لە دەوری خۆی کۆ دەکاتەوە کە وه‌ك ئه‌و ده‌ڕوانن، ڕەنگە ئەگەر تەمەن مەجالی دابا بازنەی ئەو کەسایەتییە نەتەوه‌ییانه یەکجار بەربڵاوتر بوایە.\nخاڵی دووهەم کە دەبێ ئاماژەی پێ بکەم به‌زاندنی سنووری جوغرافیاییه. بە چ مانا؟ به لای هێمن زمان بوونەوەرێکی زیندوویه، زمانی كوردی لای هێمن وه‌ك ڕوحی نه‌ته‌وه‌یه‌كی سه‌رگه‌ردانه. بۆیه پێی وابوو زمان ده‌بێ ببێته هۆكاری سه‌ره‌كی یه‌كگرتوویی نه‌ته‌وه‌یی كه ئه‌و له قالبی زمانی یه‌كگرتووی ئه‌ده‌بیدا باسی لێ ده‌كا. بۆیه ئه‌م حه‌وله له باشووری ڕۆژهه‌ڵاته‌وه تا باكووری ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان خۆی ده‌رده‌خا به به‌شداری نووسه‌رانی ئه‌م جوغرافیایه. ته‌نانه‌ت كاتێ دێنێ شیعری جه‌عفه‌رقوڵی زه‌نگڵی كوردی خۆراسان چاپ ده‌كا له ڕاستیدا عه‌وداڵی ئه‌وه‌یه كه ڕوحی نه‌ته‌وه واته زمان بخاته به‌ر له‌شی ئه‌و كورده‌ی له هه‌ر شوێنێكی ئێرانه ته‌نانه‌ت له خۆراسان.\nخاڵی سێهه‌م دێنێ هه‌ر له سه‌ره‌تاوه لە هەموو شێوەزارەکان کەلک وەردەگرێ لەنێو سروەدا. ته‌نانه‌ت به بڵاو كردنه‌وه‌ی تاقه شیعرێك. یانی تۆ لە سروەی ژمارە یەک و دوو و سێ و چوار هه‌موو شێوەزارەکانی سۆرانی، کرمانجی، هەورامی و کەڵهوڕی ده‌بینی. ئیدی مرۆڤی سیاسی، مرۆڤێکی کە ستراتیژیی سیاسی نەبێ، چۆناوچۆن دێنێ زمانی كوردی دەکاتە ئەو ئامرازە بۆ سازكردنی په‌یوه‌ندی و دواجار سازكردنی زمانێكی یه‌كگرتوو؛ بۆیه تەواوی دڵه‌ڕاوكێی سەرەکی هێمن زمانە. زمانیش وەکوو سیاسیترین توخمی پێناسەی نەتەوه‌یی.\nهه‌رچه‌ند دواتر بەڵگەکانی دێنێتەوە و دەڵێ کە بۆچی ئێمە شێوەزاری موکریانیمان هەڵبژاردووە بۆ ئەوەی کە “سروە”ی پێی بنووسرێ. ئیستدلالاتی خۆی دێنێتەوه كه لە سەردەمێکدا فڵانه شێوەزار به فڵانه هۆكار زاڵتر بووە. بەڵام دواجار دەڵێ: ئەم شێوەزاره‌ی کە ئێمە بۆ “سروە”مان هەڵبژاردووە هۆکارەکه‌ی دەگەڕێتەوه سه‌ر ئەوەی کە زۆرتری پێ نووسراوه و هه‌روه‌ها لەباری وشەوە دەوڵەمەندتره.\nیانی ئەوە ستراتیژی سەرەکییە، ستراتیژییه‌كی سیاسییه. دیارە ئەوە خوێندنه‌وه‌ی منه، شرۆڤه‌ی منه بۆ ئه‌م ده‌قه، كه ڕەنگە تەنانەت هێمنیش بۆخۆی ئەو تەعبیره‌ی منی لەسەر کارەکه‌ی خۆی نەبووبێ، بەڵام ئه‌مه شرۆڤه‌ییه‌كی هێرمێنۆتیكییه و دەرئەنجامی بۆ منێکی کە دەمەوێ لێکدانەوەم لەسەری هەبێ، بەم شێوەیەیە.\nخاڵی چواره‌م ئه‌وه‌یه چوناوچۆن توانیوێتی ئەم په‌یوەندییە لە سروەدا لەگەڵ خەڵک ساز بکا. ئه‌گه‌رچی هەره شێعرە سەرکەوتووه‌کانی هێمن بەرهەمی نائومیدییەکی زۆر تۆخن بەڵام هێمن به دەرکردنی “سروە” لە دۆخێکی پڕ له ناهومێدیدا، هیوا و ئومێدی خستە نێو دڵی ئەو کەسانه‌ی کە بە جۆرێک لە جۆرەکان دڵەڕاوکێی زمانی کوردی و ناسیۆنالیزمی کوردییان هەبوو.\nئەو تروسکەی هیوایە وای لێ هاتبوو، کە لە هەموو ماڵێکدا “سروە” بوونی هەبێ. یانی “سروە” کە چاپ دەبوو، خەڵک پێشوازیان لێ دەکرد. لەگەڵ ئەوەدا کە بۆ خەڵک یەکجار سەرسوڕهێنەر بوو، بەڵام وردەوردە ئەو تابۆیە شکا. زمانی كوردی به ڕاشكاوی ببوو به میوانی ماڵان! “سروە” بوو بە بەشێکی دانەبڕاوی ئەو ماڵە کوردانه‌ی کە بەرهەرحاڵ وەکوو مەبەست لە مێشکی هێمن‌دا بوون بۆ ئەوەی کە په‌یوه‌ستیان بکا بەو بزووتنەوەیه‌ی کە بۆخۆی ڕێکی خستبوو. بۆ وێنه بۆ ئەو کارە هات چیی کرد؟\nهات شێعری کەللاکانی ئەدەبیاتی کوردی وەک شاعیرانی کلاسیکی هەموو پارچەکانی له “سروه”دا بڵاو كرده‌وه، یانی پەلهاوێژیی کرد بۆ پارچەکانی دیکەش. وه‌ك نالی، حاجی قادر، مەولەوی، سالم، مستەفا بەگی کوردی، مەلای جەزیری و… یانی گەنجێکی ئەو سەردەم، ئیتر دەزانێ کە لە باشوور و لە باکوور زمانی کوردی وه‌ك ڕۆژهه‌ڵات شێعری پێ دەهۆنرێتەوە و ئەوە بەشێکە لە ئەدەبی کوردی، به‌ڵام هۆکارە سیاسییەکان، بوونه‌تە هۆی دابڕانی ئەم نەتەوە لە یەکتر و ئەوە بە باوەڕی من یەکێک لەو بوێرییانەی هێمن بووه کە دڵنیام دەسەڵاتی سیاسی لەگەڵ ئەو مەسەلەیە کێشە و گرفتی هەبووە؛ ئەگەر نەشیبووبێ هەروا لێی تێپەڕیوە و پێی نەزانیوە. تەنانەت هێمن کتێبی شاعیرانی پارچه‌كانی دیکە چاپ دەکا، دیوانی نالی چاپ دەکا، دیوانی مەحوی چاپ دەکا، مەبەستم کتێبی شاعیرانی باشوور و باكووره و هەروەها دیوانی وەفایی و شاری وێران و…\nخاڵی پێنجه‌م ئەدەبی زارەکییە، فۆلكلۆره. ئەدەبی زارەکی بۆ هێمن پێگەیەکی زۆر زۆر تایبەتیی هەیە، سێبه‌ری خه‌ستی ئه‌ده‌بی زاره‌كی به سه‌ر شیعره‌كانی هێمندا دیاره. یان كتێبی “توحفه‌ی موزەففەرییه” ده‌بێته ڕێفرێنسێكی گرینگی ئه‌ده‌بی زاره‌كی بۆ ئه‌و کەسانە کە کاری لێکۆڵینەوە لەسەر فۆلكلۆر دەکه‌ن. بۆیە هەر لە یەکەم ژمارەڕا دەبینین ئەدەبی زارەکی وه‌ك بەیت و حەیران، بەشێکی سەرەکیی گۆڤاره. چون هێمن وه‌ك زۆربه‌ی زمانناسان و پسپۆڕانی زمانی كوردی ڕای وایه كه پاقژبوون و خاوێن‌بوون و خۆماڵی بوونی زمان له موكریان و ئەو پتانسییه‌لە بەهێزەی کە هەیەتی، بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە سەر پشت‌ئه‌ستوور بوونی ئه‌م زمانه به ئەدەبی زارەکییەوه لە قالبی بەیت و حەیران و و به‌ند و ئەم جۆرە شتانەدا. بۆیە تەنانەت دێنێ ئەگەر بە هەڵە نەچووبم، ئەگەر مێشکم یارمەتی بدا، لە ژمارە یەكدا سەرەخۆشی له گه‌لی كورد ده‌كا به بۆنه‌ی كۆچی دوایی “حەمەدی بەیتان” به‌یت بێژی ناسراو، ئه‌مه واته بایخدان به ئه‌ده‌بی زاره‌كی!\nهه‌تا ئێره ئه‌وه‌ی كوترا چیرۆكی مرۆڤێكی سیاسییه، هێمن وه‌ك مرۆڤێكی سیاسی هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ زمانی كوردی ده‌كا و “سروه”ش بۆته كه‌ره‌سه‌ی سه‌ره‌كی ئه‌م شۆڕشه و ڕۆژ له‌گه‌ڵ ڕۆژ خه‌ڵكێكی زۆرتر په‌یوه‌ست به‌م شۆڕشه ده‌بن! کام سیاسیی کورد توانیویەتی وەک هێمن بەو شێوەیە شوێندانەری هەبێ لەسەر پەروه‌ردەکردنی سێ چوار جیلی دوای خۆی، کە هەموویان بەجۆرێک لە جۆرەکان ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، له‌م قوتابخانەیەدا پەروه‌ردە بوون.\nخاڵی شه‌شه‌م کە دەبێ ئاماژەی پێ بکەم، بریتییە لە کەلک وەرگرتن له پتانسییه‌لە لانیکەمییەکانی ژینگه‌ی سیاسی. هێمن ده‌یزانی شێوازەکانی خەبات جۆراوجۆرن. به پراكتیك دەستەواژەی شاخ و شاری ته‌جره‌به كرد، دیاره “گرێدانی خەباتی شار و شاخ” دەگەڕێتەوە سەردەمی سەرەتای شۆڕش کە لە لایەن شه‌هید مامۆستا مەلا کەریمی شاریکەندییەوە بۆ یه‌كه‌م جار ده‌كار ده‌كرێ. واته هێمن ژینگەی سیاسی خۆی زۆر باش دەناسی. ئه‌و دەیزانی کە لەم ژینگە سیاسییەدا چ کەلێنێک لەنێوان شاخ بە تەعبیری ئەمڕۆ، لەگەڵ شار بوونی هەیە. بۆیە ئەو هات لەو پتانسییەلە لانیکەمییانەی کە لە ئیختیاریان نابوو، ئه‌وپه‌ڕی كه‌لكی لێ وه‌رگرت. ئه‌م بناخه‌یه‌ی له چوار ژماره‌دا وه‌ك قۆناغی یه‌كه‌می “سروه” دایمه‌زراند كه دواجار بوو به ڕێچكه و ڕێبازی “سروه”.\nدیاره بێگومان دەسەڵاتی سیاسی، مەبەستی لە هێنانی هێمن بۆ ورمێ بۆ ئەوەی سروە و ئینتشاراتی سەلاحەددینی ئەییووبی پێ بسپێرێ، بێ هیچ شک و گومانێک كاڵ‌كردنه‌وه‌ی ده‌وری بزووتنەوەی نه‌ته‌وه‌یی کورد بوو، یا بە جۆرێک لێدان له‌م بزووتنه‌وه‌یه و له هه‌مان كاتیشدا نیشاندانی “هێمن” وەک سیمبول و هێمای حیزبییه‌كی شکستخواردوو، كه لە بزووتنەوەی نەتەوەیی تۆراوه و هاتۆتەوە نێو باوه‌شی کۆماری ئیسلامی! کۆماری ئیسلامیش گۆڤارێکی پێداوە بۆ ئەوەی کە شێعر و ئەدەبی کوردی تێدا بڵاو بکاتەوە. بەڵام هێمن ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌ی كرد به ده‌رفه‌ت و ڕێک بەپێچەوانە، ئەو جیلێكی پەروه‌ردە کرد كه بوو بە مار و چووە نێو ده‌لینگی کۆماری ئیسلامییەوە. بۆیە لە کەشوهەوایەکی ئاوا داخراودا کە شەڕێكی قورس هەیە لە نێوان هێزی پێشمەرگە و کۆماری ئیسلامی، دێنێ ئەسڵی 15 یاسای بنەڕەتیی ئێران زه‌ق ده‌كاته‌وه، باس لە زمانی یەکگرتووی ئەدەبی دەکا، باسی وڵاتێکی فرە نەتەوە دەکا، باس لە جیاوازیی زمانەکان دەکا و… ئه‌مه قۆستنه‌وه‌ی هه‌له‌كان بوو!\nهێمن ئەگەر جگە لە شێعرەکانی شتێکی تری جیای هەبێ لەچاو شاعیرانی هاوچەرخی خۆی، کە زۆر جاران بە وەچەیەکی زێڕین ناودێر دەکرێن وەک هەژار، هێدی، حەقیقی، عەتری گڵۆڵانی، كامیل شا، خاڵه‌مین و… ئەو تاقمه‌ی با بڵێین ده‌نگی کۆماری کوردستان بوون، کە وەچەیەکی زێڕینی ئەدەبی به‌رگریشن لە هەمان کاتدا، وەچەیەکی ئاڕمانخواز و ڕۆمانتیکیشن. بۆیە کاتێک لە لایەن پێشەوا قازی محەممەدەوە، وەک “شاعیری میللی” ناودێر دەکرێ و ئەو نازناوه‌ی پێ دەبه‌خشرێ لە تەمەنی گەنجیدا، لە دوای کامڵ‌بوونی پڕۆسەی ژیانی سیاسی، هێمن لە لایەن شەهید دوکتور قاسملووە، وەک “شاعیری گەل” دەناسرێ.\nیانی مەبەستم ئەوەیە بڵێم لە لایەن دوو سەرکردە، دوو ڕێبەری سیاسیی کوردەوە دوو نازناوی پێ دەبه‌خشرێ، “شاعیری میللی و شاعیری گەل” کە هەرکام لەوانە به جۆرێ ئەرکدار کردنی هێمنه كه لە قاڵبی شاعیرێ کە تەنیا لە بازنەی نووسیندا چالاکیی هەیە، بێتە دەرێ و ڕاستەوخۆ ڕەگەڵ بزووتنەوەی نەتەوەیی بکەوێ. بەتایبەتی بە دەرکردنی گۆڤارێکی وەک “سروە”، توانی ئەو په‌یوەندییە ڕاستەوخۆیە لەگەڵ خەڵکەکه‌ی خۆی ساز بکا، كه ئه‌مه هه‌مان ده‌وری شوێندانه‌ری ڕووناكبیری ئۆڕگانیكه كه پێشتر باسم كرد.\nوەک عەرزم کردن مامۆستا هێمن لە سه‌رده‌می ژێکاف ئەندامێکی هەڵسوور و کارایه، لە سەردەمی کۆماری کوردستان نووسه‌رێكی چالاكه، لە دوای کۆماری کوردستان و ئاوارەی هەندەران بوون، هەتا دەگەڕێتەوە بۆ نێوخۆی وڵات و بوون به ئه‌ندامی باڵای ڕێبه‌رایه‌تی حیزبی دێموكرات، لە تەواوی ئەو ساڵانەدا هێمن، وەک مرۆڤێکی سیاسی بە باوەڕی من بەوپەڕی عەشق و خۆشەویستییەوە، خزمەتی نیشتمانه‌که‌ی کردووە. بۆ سه‌لماندنی سیاسی بوونی هێمن ته‌نیا و ته‌نیا هه‌ندێ له شیعره‌كانی كیفایه‌ت ده‌كا.\nلە په‌یوەندی لەگەڵ حیزبی دێموکراتدا كه دواجار لەگەڵی تووشی زاویە دەبێ، نامەوێ بچمەوە نێو ئەوەی کە بۆچی کەوتە بەر ڕەخنە توندی حیزب كه ڕەنگە پێویستی بە مەجال و دەرفەتێکی تر هەبێ، هه‌روه‌ها نامه‌وێ به شێوه‌یه‌كی بایخدارانه سه‌یری ڕه‌خنه‌كه‌ی حیزبی دێموكرات یان په‌رچه‌كرداره‌كه‌ی مامۆستا هێمن بكه‌م، له‌وه ده‌گه‌ڕێم.\nبەڵام دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەگەر سەردەمێک حیزبی دێموکرات بەهەرحاڵ پتانسییه‌لێکی یەکجار بەهێزی هەبوو لە نێوخۆی وڵاتدا و بەشێکی زۆری گەنجەکانی وڵات په‌یوه‌ست بە ڕیزەکانی شۆڕش ده‌بوون و بۆچوونەکانی ئەم حیزبە لەسەر دیاردە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵایەتی و سیاسی له لایه‌ن خەڵکه‌وه بێ سێ‌ودوو پشتیوانیی لێ دەکرا و تەنانەت بۆ هێندێ ڕووداوی ئەم چەند ساڵەی ڕابردوودا ده‌بینین كه دژكرده‌وه‌ی خه‌ڵك هه‌ر پشیتوانییه‌كه‌ی ساڵانی ڕابردوویه.\nبەڵام بە باوەڕی من ئه‌و بڕیاره‌ی له‌سه‌ر مامۆستا هێمن ده‌ركرا، ئه‌و ڕه‌خنەیەی کە لەسەر هێمن گیرا، تەنیا بڕیارێک بوو کە خەڵک لەگەڵ ئەو حیزبه‌ی کە باوەڕی پێی هەبوو هاودەنگیی لەگەڵ نەکرد. یانی له‌بری هێمن ئەگەر کەسێکی دیکە بوایە و ئەو ڕه‌خنەیەی لێ گیرابا، بە بێگومان دژکردەوەی خەڵک بە نیسبەت ئەو کەسە زۆر زۆر جیاوازتر دەبوو، بەڵام بە حوکمی ئەو کاریزما ئه‌ده‌بییه‌ی کە هێمن هەیبوو، به حوكمی ئه‌وه‌ی خاوه‌نی مێژوویه‌كی سیاسی پاك و بێگه‌رد بوو، به حوكمی ئه‌وه‌ی هه‌ڵگری دوو نازناوی شاعیری میللی و شاعیری گه‌ل بوو له لایه‌ن دوو سه‌ركرده‌ی كاریزماوه، به حوكمی ئه‌وه‌ی گۆڤاری “سروە”ی کردە قوتابخانەیه‌ک بۆ تەواوی ئەو کەسانه‌ی کە دواجار بوونە قەڵەمی جیددی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئه‌م بڕیاره‌ی حیزب بۆ هێمن جێ نه‌كه‌وت! هەروەها ئێستاش، ئەو بابەتانه‌ی کە لە مێدیای حیزب‌دا لەسەر هێمن بڵاو دەبێتەوە نیشاندەری ئەوەیە مامۆستا هێمن هەروەک پێشوو و بگره زیاتریش خۆشەویستی حیزبەکه‌ی خۆیه‌تی!


رۆژنامە‌نووسی نهێنی و دەنگی دیموکراتیکی بێرمە (بەشی یەکەم)\n25/1/2022 07:03 PM\nپاش ئەوەی بێرمە سەربەخۆیی خۆی لە بەریتانیا لە ١٩٤٨ـدا دەستەبەر کرد، دەسبەجێ تووشی شەڕی دەسەڵات، لەنێوان حکومەتە سەربازیی و ناسەربازییەکان بوو. سوپا تا ساڵی ١٩٦٢، دەسەڵاتی خۆی بەهێز کرد و وڵاتی بەتەواوەتی کۆنتڕۆڵ دەکرد. لە ١٩٨٨ـدا، رێبەری خۆرافی وڵات، ژێنەڕاڵ نێوین، فەرمانی کرد سەرجەم پارەکانی ئەم وڵاتە جگە لە ٤٥ و ٩٠ کیات، بەتاڵ بکەنەوە، چون ئەم ژمارانە بەسەر ٩ـدا دابەش دەبن و ٩ـش بە ژمارەی بەختەوەری دێتە ئەژمار. سەدان هەزار بێرمەیی بە رێبەرایەتیی خوێندکارانی ناڕازی لە ٨ـی ئاگۆستی ١٩٨٨ (بە ٨٨٨٨ دەناسرێت، چونکە مانگی ئاگۆست لە رۆژهمێری زاینیدا مانگی هەشتەمە)، رژانە سەر شەقامەکان. ناڕازیان ئەم بڕیارەیان بە لەناوچوونی پاشەکەوتەکانی خۆیان دەزانی. سوپا بە بەکارهێنانی بێ پێشینەی توندوتیژی، دەستی کرد بە سەرکوت و لەم سەرکوتەدا نزیکەی سێ هەزار کەس کوژران و سەدان کەس دەستبەسەر کران. ژێنەڕاڵەکان بەڵێنی بەرێوەبردنی هەڵبژاردنیان لە ساڵی ١٩٩٠ـدا بە خەڵک دا بەڵام سەرکەوتنی بێ‌ئەملاولای ئانگ‌سان سوچی، هەڕەشەیەک بوو لەسەر دەسەڵاتی هێزە سەربازییە دەسەڵاتدارەکان. لەبەرامبەر ئەم دۆخەدا، سوچی لە ماڵەکەی خۆیدا زیندانی کرا.\nناڕەزایەتییەکانی ساڵی ١٩٨٨، شەپۆلێک لە ناڕەزایی بەربڵاوی لەناو خەڵکی بێرمەدا نیشان دا. بەڵام وڵاتانی دیکەی جیهان لەم توندتیژیانە بێ‌ئاگا مانەوە. زۆرینەی کەسانی زیندانی کراوی پاش ناڕەزاییەکان، بەهۆی نەبوونی سەنجی نێودەوڵەتی و نێوخۆیی سەریان سوڕمابوو و بەم ئاکامە گەیشتن کە رۆژنامە و گۆڤارە سەربەخۆکان، تەنها رێگەیە بۆ دەستڕاگەیشتن بە جیهانی دەرەوە و لە کۆتاییدا رووخاندنی رژێم. چالاکە دیموکراسی‌خوازەکانی بێرمەیی لە ئەوروپا لە ساڵی ١٩٩٢ـدا، رێکخراوەیەکیان بە ناوی دەنگی دیموکراتیکی بێرمە دامەزراند بۆ ئەوەی رۆژنامە ئازادەکان بخەنە بەر دەستی خەڵکی بێرمە. ئەم رێکخراوەیە بە کەڵک وەرگرتن لە هەواڵنێری نهێنی و ناردنی سەتەلایتی و رادیۆیی سیگناڵ لە ئۆزڵۆی نەرویجەوە بۆ بێرمە، توانی هەواڵی بێێلایەن بخاتە بەر دەستی خەڵک. بەر لەمە، خەڵک تەنها دەستیان بە تەلەفیزیۆنی حکومی رادەگەیشت.\nلە ساڵی ٢٠٠٧ـدا، کاتێک نرخەکانی گواستنەوە بەهۆی سڕینەوەی سۆبسیدەکان نزیکەی دوو بەرابەر بوو، هەزاران پەرسای بێرمەیی رژانە ناو شەقامەکانەوە بۆ ئەوەی لە بەرژەوەندی خەڵکدا ناڕەزایی خۆیان دەرببڕن. ئەم کۆبوونەوە ناڕەزانییە، بە هۆی رەنگی عابای پەرساکان، بە شۆڕشی زەعفەرانی بەناوبانگ دەرکرد. دەنگی دیموکراتیکی بێرمە، تەنها رێکخراوەیەک بوو کە کۆمەڵێک هەواڵنێری لەناوخۆی وڵات هەبوو و لەم رێگەیەوە دەیانتوانی ناڕەزاییە ناوخۆییەکان بە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی نیشان بدەن.\nدەنگی دیموکراتیکی بێرمە لەدوای دامەزرانی لە ١٩٩٢ـدا، چوار ئامانجی بۆخۆی دیاری کرد: پێدانی هەواڵی دروست و بێ‌لایەن بە خەڵکی بێرمە، بەرزکردنەوەی ئاستی تێگەیشتن و هاوکاری لەنێوان گرووپە جۆراوجۆرە ئەتنیکی و ئایینییەکان لە بێرمە، هاندان و دەوامەبەخشین بە رای گشتیی سەربەخۆ و بەهێزکردنی گفتوگۆی کۆمەڵایەتی و سیاسی، و گواستنەوەی ئارمانەکانی دیموکراسی و مافی مرۆڤ بۆ خەڵکی بێرمە.\nسەرتر لەوە، دەنگی دیموکراتیکی بێرمە بە شێوەی میدیایەکی دوورخراوە چالاکی دەنواند و روانگەی جۆراوجۆری ئاراستە دەکات. ئەم میدیایە نوێنەری چوارچێوە و پلانێکی سیاسیی تایبەت نییە، بەپێی قسەکانی جێگری سەرۆکی دەستەی جێبەجێکاری دەنگی دیموکراتیکی بێرمە، خین مائونگ وین، بە دامەزراندنی ئەم میدیایە «حزبە سەرەکییە دژبەرەکان، تریبۆێکیان دەستەبەر کرد کە لەو رێگەیەوە خۆیان دەردەبڕی و دژکردەوەکانی خۆیان بەنیسبەت سیاسەتی حکومەتەوە دەرببڕن، کارێک لە لە میدیاکانی ناوخۆی وڵاتدا جێبەجێ نەدەبوو».


ئەگەر پەستانی خوێنت بەرزە ئەم خواردنانە بخۆ\n2020-01-11 [11:25 AM]\nئەگەر پەستانی خوێنتان بەرزە ئەوا بزانن هەندێك خواردن هەیە كە دەتوانێت كۆنتڕۆڵی پەستانی خوێن بكات و نزمی بكاتەوە، بەڵام پێش خواردنی دەبێت راوێژ بە پزیشك بكەن بۆ ئەوەی دڵنیا ببنەوە و توشی كێشەی تەندروستی نەبن.\nوەك كاهو و سپێناخ و کەلەرم و سەوزەكانی تر، چونكە دەوڵەمەندن بە پۆتاسیۆم و کاری گورچیلە باشتر دەكات، بۆ ئەوەی سۆدیۆم لە رێگەی میزەوە دەربداتە دەرەوەی جەستە كە دەبێتە هۆی نزمبونەوەی پەستانی خوێن.\nبەردەوام پزیشكان ئامۆژگاری ئەو كەسانە دەكەن كە پەستانی خوێنیان بەرزە كە شیری بێ چەوری بخۆن، چونكە دەوڵەمەندە بە كالیسیۆم و چەوری تێدانییە هەروەها ماستیش بەهەمان شێوە، توێژینەوەیەكیش ئاشكرای دەكات ئەو كەسانەی پێنج رۆژ لە هەفتەیەكدا ماست دەخۆن بە رێژەی 20% پەستانی خوێنیان دادەبەزێت.\nچەوەندەر مادەی ئەكسیدی نیتریكی تێدایە كە یارمەتی بەرفراوانبونی خوێنبەرەكان دەدات و پەستانی خوێن دادەبەزێنێت، توێژەران دەڵێن چەوەندەر یارمەتی دابەزاندنی پەستانی خوێن لەماوەی 24 كاتژمێر لە خواردنی دەدات.\nلەو مادە خۆراكیانەیە كە مادەی ئەكسید نتریكی تێدایە سیرە كە بەسودە بۆ ئەو كەسانەی پەستانی خوێنیان هەیە.\nخوردنی 100 گرام شوكەلاتەی تاریك رۆژانە دەتپارێزێت لەتوشبوون بەنەخۆشی دڵ و خوێنبەرەكان.\nبەپێی توێژینەوەیەكیش رێژەی كاكاوی بەرز لە شوكولاتەی تاریك هەیە و دەتوانێت پەستانی خوێن دابەزێنێت.\nوەك خواردنێكی بەسود كە دەوڵەمەندە بە چەوری تەندروست كە جەستە پێویستی پێیەتی زەیتی زەیتون مادەی بولفینولی تێدایە كە رێگە لە هەوكردنەكانی جەستە دەگرێت و پەستانی بەرزی خوێن كەمدەكاتەوە .\nئەم هەواڵە 5308جار خوێندراوەتەوە


نوێخوازی لە دەلاقەی مانیفێستە ئەدەبییەکانی کورد شرۆڤەی ڕوانگە،کفری،داکار – Dengekan\nbyKawan Muhamadpur\tJanuary 3, 2017\tGeneral, Literature\nمێژووی ئهدهبی ههر نهتهوێک پڕە له بهرهوروو بوونهوه و خوڵقاندن و بهگژ داچوونی، فۆرم و بیرۆکەی جیاوازی نووسەران بۆ دهرباز بوون له گوتار، یا خود شێوازێکی مێژینه که له پرۆسهی مێژوویی‌دا بهسهر نووسهر سهپاوه. ئهو بهرهنگارییە و «دژه کلاسیک» بوونی نووسهرانی ئهدهبییە که بە ناوی «نوێخوازی»و «نوێگهری» له وێژەدا دێتەئاراوە. دیاره که دۆخی تایبهتی مێژوو پێکهێنهری گوتاری زاڵی ئهدهبی دهبێتەوە و نووسهری ئهدهبی ناراستهوخۆ_لە بڕێ جاریش ڕاستەوخۆ_ دهچێته ژێر هێژمۆنی ئهو گوتاره و دهبێته ئهمرازێک بۆ نواندنی شێوازێکی تایبەت له ئهدهبیاتدا. ئهو دۆخه «نوکتێکی زهریف» و حاستهمی مێژوویه که بهنیسبهت کهم نووسهر بهسهری دا ئاگاداریان ههیه، واته وێستان له قۆناغێکی تایبهتی مێژوویی که ئەتوانین بە (حزوور له بهزرهخی مێژوو ئهدهبی) نێودێر بکرێ. داهێنەر خۆی لەم بەرزەخە رزگار دەکات و شێوازيکی نوێ لە وێژە دەخۆڵقێنێت. ئەم رزگارکردنە دۆخێکی مێتافیزیکییە بۆ داهێنەر، هەر بۆیە لە ئاستی ئایدیا و ئەندێشە دەقەومێ و لە دوواییدا بە کۆنێشی داهێنەر جەستەمەند دەبێتەوە. «مانیفێست» ههر ئهم دۆخە تایبهتهیه که نووسهر تێیدا دهوێستێت. ئهم دۆخە بهرزهخییە،نووسەر لەیەک کاتی ناوازەدا وەک هەموو مێژوو پێناسە دەکات و لە هەمان کاتیشدا وەک هیچ شتێکی ناناسێنێت، ئەم دۆخە «لە نێواندا بوون» و «وەک کەس نەچوون», مانیفێستە(1) .\nبه هێنانه ئارای مانیفێست له لایهن نووسهرەوە مێژووی ئهدهبی له حاڵهتی بهرزهخی دێته دهرێ و دهست پێکی نوێ بۆ ئهدهبیات دهرهخسێنێت. ئهم دهست پێکه، دهست پێکێک نییە که بهتهینا و له پانتایهکی تاکی و بێ زەمینەیی هاتبێته ئاراوه. بێ گومان ڕهوتی مێژووی ئهدهبی و گوتاره سیاسی، کۆمهڵایهتی و ئابووریی، کۆبهندێک له «دۆخی خوڵقاندن» پێک دێنن و ئیمکانێک بۆنووسهر وەدەست ئەدەن که «داهێنان» له دهقی ئهو دا خۆ بنوێنێت._ شهڕی یهکهمی جیهانی کۆبهندێک له قهیران بۆ مرۆڤ دروست دەکات که له ناو هونەردا بە «دادائیسم» خۆ ئهنوێنێت، دهروون شیکاری فرۆیدی و له پێش ئهو پێش کهوتنی زانستی مرۆڤ و دەستکەوتەکانی دادائیسم، ئەو کۆبهندهی بۆ «سوررئالیسم» پێکدێنی_.\nمانیفێست ههوڵی ئهوه دهدات که بفامێنێت، مێژووی ئێمه لهو دۆخە ناوازەدا ههڵگری چ چهمک و پێناسهیهکە، که له مێژووی ڕابردوو جوداوازمان دهکات. ئهم ئاگامهندییە ئهو ههله (بۆ داهێنەر) دهرهخسێنێت که خۆی مێژووی خۆی بنووسێتهوه، مێژوویهک که رووی له داهاتوویه. واتا کۆیهک له دوو چهمکی (ڕابردوو) و (داهاتوو) له نووسراوێک بهناوی مانیفێست خۆ نیشان ئهدات. مانیفێست نواندن و روون کردنەوەی ئەم شتەیە کە لە ڕابردوو هەبووە بەڵام نەبینراوە، وە پيناسەکردن و نیشاندانی ئەم شتەیە کە لە داهاتوودا- _داهاتووی نزیک _دێت. ههر بۆیه له دهقە پیرۆزەکانیش‌دا مانیفێست به مانای « بهم زوانه بۆت ڕوون ئهبێتهوه» بهکار هاتووه. مانیفێست ڕوونکهرهوی مێژوویهکی ڕابردوو و مێژوویهکی داهاتوویه که خۆی به نڤیسار جهستهمهند دهکات، و ئهنجام و دهرئهنجامی مێژوو پێکهوه گرێ دهدات. لهو ڕوانگهدا مانیفێست ڕوونکهرهوی ئهو حهقیقهتانهیه که له پشت حیجابگهلی جیاوز خۆیان حهشار داوه و به نووسینی مانیفێست ئاشکرا ئهبن.\nبه چاوکردنی گشتی له دهقی مانیفێستهکان بۆمان دهرئهکهوێت که ههر مانیفێستهی به شێوهی گشتی دهبێت ئهم چهند خاڵهی تێدا بهدی بکرێن: دهقێک که له رووی ئهدهبی دیار، روون و هێچ دژوار نووسی و گۆیی تێدابهکار نهبردرابێت، دهرئهنجامی ئهندیشهی تاک یان جهماعهتێک نووسهره که شێواز و رێسا و بنچینی ئایدیای نوێ باس ئهکات کە له کۆمهڵگا دا بڵاو بۆتهوه. مهبهست له نووسینی مانیفێست دهڕبرینی ئایدیا و ئهندیشێکی نوێیه بۆ جیاکردنهوهی مێژووی ڕابردوو له مێژووی داهاتوو(2). ههر بۆیه دهقی شێعر یا چیرۆک یا ههر دهقێکی ئهدهبی ناتوانێت وهکوو مانیفێست ناوی لێنێن، بهڵکوو ئهم دهقانه (شێعر،چیرۆک و…) دهرئهنجامی بیرۆکەی مانیفێستین، نه خودی مانیفێست. ئەم دەق‌گەلە توانستی رێسابەندی و روون کردنەوە بە مانای مانیفێستۆیان نییە. ههر وهک باسمان کرد مانیفێست «روونکهرهوهیه»، روونکهروهی دۆخێک که له پێشدا ههبووه بهڵام نهبینهراوه، وه به نووسینی مانیفێست لە مێژوودا دهردهکهوێت.\nیهکهمین ههوڵ بۆ روونکردنهوی مێژووی ئهدهبی جیهانی به نووسینی مانیفێست، له ساڵی 1886 زاینی لهلایهن (ژان مورئاس) به بڵاوکردنهوهی (مانیفێستی سهمبۆلیسم) له رۆژنامهی فیگارۆ رووی دا. بهدوای ئهو مانیفێستگهلی ئهدهبی وهکوو فۆتۆریسم، دادائیسم،سوررئالیسم و… نووسران. بێ گومان هەل و مەرجێک که رۆژئاوا تێیدا بهسهری دهبرت له بهدی هاتنی ئهو مانیفێستانه کاریگهری ههبووه، ئهو دۆخه مێژوویەی رۆژئاوا به ئاشکرایی له دهقی ههر یهک لهو مانیفێستۆیانه بهدی دهکرێت-_ بڕوانه مانیفێستی دادائیسم یان سوررئالیستهکان_.\nله مێژووی ئهدەبیاتی کوردی ههر بهم شێوه که دهقێکی ئهدهبیمان نییە که ناوبانگی جیهانی (جیهانی مۆدێرن) ههبێت تا هێستاش مانیفێستێک نهنووسراوه که بتوانێ وهکوو مانیفێسته جیهانییەکان ڕهنگدانهوهی لهسهر ئهدهبی جیهانی ههبێت. ههڵبهت ئهمه کارێکی زۆر دژواره و لە توانستی وێژەی زۆرینەی نەتەوەکاندا نییە چ بگاته ئهدهبی لاوازی کورد!. هۆی ئهو کهم و کۆریانه زۆر هۆو لایهن دهگرێتهوه که لەم وتارهدا جێگای باسی نییە. بهڵام ئهگهر سرنج بدهینه مێژووی ئهدهبی کوردی، چاومان به چهند دهق دهکهوێت که بهناوی مانیفێستی ئهدهبی بڵاو بوونهوه و ساڵانێکیش لهلایهن نووسهرانیان دهقی بۆ نووسراوه و ساحیبی بهرههمی ئهدهبی بوون. ئهو مانیفێستانه تهنیا له ناو ئهدهبی کوردی‌دا ڕهنگ دانهوهیان ههبووه و تهنانهت ئهدهبی دراوسێیهکانی کوردیشیان ژێر کاریگهری خۆیان نەداوە. بێ گۆمان یهکێک لهم هۆیانه دهگهرێتهوه ئهوهی که دهقی مانیفێستهکان تەنیا باسی باردۆخی کوردستانی کردووه و بنەمایەکی فیکری لە فەلسەفە و زانستی جیهانییان پێوە دیار نەبووە،وە له لایهکی ترهوه دهقێکی ئهدهبی لهلایهن نووسهری کورد بهرههم نههاتووه که بتوانێ له ئاستێکی جیهانی و جیاواز له مێژووی ئهدهبی جیهانی خۆی نیشان دات. بێ گومان هەروەک باسمان کرد، ئەم کەم و کۆریە هۆگەلی جیاوازی هەیە کە بەشێکی زۆریان شیاوی باوەرە و پاساوی دروستی هەیە.\nقۆناغی یهکهمی نوێخوازی (شێخ نوری ، گۆران و…) ههر وهکوو شێعری کلاسیک زیارت خۆی له ڕۆمانسییەتی شێعری ئهدا و له بواری ناوهرۆکدا به ههستی ناسکی شێعر غهنایی دێته ئاژمارهوه. ڕۆمانسییەتێک کە لە بازنەی سروشت، نیشتمان پەروەری، ژن و ئەندیشەدا بوو(3). پاش شهڕی جیهانییە که ئهم ڕهوته شێعرییە نزیک دهبێتهوه له ریالیزم. شێوهی رۆمانتیستی و زیاتر ریالیستی تا ساڵهکانی حهفتای زاینی شێوازی زاڵی ئهدهبی هەرێمی کوردستان بوو و درێژهی تا ئهو ساڵانە(٧٠-١٩٦٠) لهلایهن نووسهرانی ئهدهبی که زیاتر شاعیر بوون ههیه. بهڵام له دهیهی حهفتای زایینی گهشهی سیاسی هەرێم، بهدهرکردنی بهیاننامهی یازدهی ئازار که تێیدا دان به مافه ڕهواکانی گهلی کورد ئهدات ههلێکی نوێ بۆ دهرهتان له فهزای چهق بهستووی سیاسی- کۆمهڵایهتی سازدهکات. ئهم فهزایه دهبێته هۆی بهدی هاتنی چاپهمهنی و گۆڤار و رۆژنامهی نوێ که تا ئهو سهردهمانه ههلی خۆ دهرخستنیان نهبوو(4) له ههمان کات دا یهکیهتی نووسهرانی کورد دادهمهزرێت و چهندین دامو دهزگایی رۆشنبیری و ئهدهبی پێک دێت. هاوکات لهگهڵ ئهم گۆرانکاریانه بزاڤێکی سیاسی نوێ له ئارا دابوو که سهرگهرمی پێکهێنانی رێکخستنی نوێ بۆ ئاڵتهرناتیڤێکی سهرکردایهتی له بزووتنهوی نهتهوه خوازی ئەو دیوی کوردستان بوون. ئهم ههل و مهرجە سیاسییە و گۆرانکاری ئهدهبی جیهانی له سهدهی بیستهم به دهرکردنی چهندین مانیفێستی ئهدهبی، دۆخێک بۆ ئهدهبی کوردی بهدی دێنێت که له بازنهی (ئهدهبی نوێخوازی گۆران) بێتهدهرێ. فهزای سیاسی کراوهتر له لایهن ڕژێمی بهعس و بهدی هاتنی کۆبهندێک له گۆڤار و رۆژنامه که باس له ئهدهبی نوێخوازی جیهانی دهکهن، ههستی بهرتهنگی ئهدهبی ئهو سهردهمهی کورده دێنێته بزوان و بانگهوازی نوێخوازی له قهڵمی گهلێک نووسهر دێته ئاراوە.\nمانیفێستی ڕوانگه له ژێر ناوی بانگهوازی ڕوانگه به ناوی «بانگهوازێک له ڕوانگهی ئهدهبی نوێمان»، بۆ یهکهم جار له رۆژنامهی هاوکاری، ژمارهی 15، ساڵی یهکهم (25/4/1970) له (سلێمانی) بڵاو بۆوه. بانگهوازی ڕوانگه له ژێر دروشمی (وتهی نوێ، بیری نوێ، کرداری نوێ) به واژۆی شێرکۆ بێکهس،حسێن عارف، جهماڵ شارباژێری، جهلال میرزا کهریم و مهم بۆتان، لێشاوێک له نووسین و لێکۆلینهوه و ڕهخنهی ئهدهبی هێنایه ئارا. شێرکۆ بێکهس ئهگێرێتهوه:”له دووا بڵاوکردنهوهی بهیاننامهی ڕوانگه له رۆژنامهی هاوکاری خهڵک بۆ خوێندنهوهی ئهم رۆژنامه سهفیان ئهکێشا”!!(7) هاوکات لهگهڵ لایهنگرانی زۆرینهی ئهم ڕهوته، جهماعهتێک له نووسهران که لایهنگری چهپی کلاسیک بوون، بهرههڵستی بۆچوونهکانی گرووپی ڕوانگه له ئهدهبیات به تایبهتی و بهگشتی چهمکهگهلی سیاسی_کۆمهڵایهتی ئهو نووسهرانه بوونهوه. به واتایهک ئهم ڕهوته ئهگر لهلایهن بهشێکهوه پهسندکرابوو، لهلایهکیشهوه جهماعهتی چەپی سیاسی بهرهنگاری دهبوونهوه.\nڕوانگه که دروشمی «ئهدهبیات بۆ ههڵکەوته(نوخبه)ی» له قاو ئهدا کهوته ژێر ڕهخنهی چهپی کلاسیکی ئهو سهردهمه که ئهدهبیاتی به شێوازی ئهدهبی ئیستالینی له بازنهی ریالیزمی سۆسیالیستی و شۆرشگیرانه ئهخوێندهوه و نووسهرانی ڕوانگهیان به(ورده بۆرژوا) ناو ئهبردو و بیری (روانگهچییە)کانییان به بیری کهم سنووری نهتهوی ئهژمارد. ههڵبهت ئهم نوخبهگهرایی له شێعری ڕوانگهدا سیفەتێک بوو که ڕهخنهگرانیان به شێعری ڕوانگەیان ئهدا، بهکار هێنانی زمانی ئاسایی خهڵک یهکێک له شێوازهکانی شێعری ڕوانگه بوو، ئهمه به باشی له شێعری (شهقامی کچان)ی شێرکۆ بێکهس دهرئهکهوێت(8). بهگشتی ئهتوانین بڕیارهکانی گرووپی ڕوانگه لهم چهند بیرۆکهیهدا کۆبهند کهیهن:( ئهدهبی بیسنووری-جیهانی، بانگهشه بۆ ئهدهبی کوردی هاوچهرخ و مۆدێرن کردنی ئهو، بهرجهستهکردنی بیری نهتهوهیی، باوهر به ئهدهبی ههمهرهنگ، ئهدهبی دەرەوەی مێژوو و سهقام گیر لهسهر بنچینی خۆی، هێنانه ئارای بابهتی رهمزی و سیمبۆلی له زماندا، دهرچوون له ئاستی تهقلیدی زمانی پێشووی شێعر، هێنانه ئارای وێنای تازه بۆ ناو شێعر). ئهم چهمک و بیرۆکانه له ئاستی زماندا خۆیان ئەنواند. به وتهی شێرکۆ بێکهس:”ڕوانگه زهنگێکی ناو زمان بوو یان ڕاچهنینێک بوو لهو جهستهیهدا، هاوارێک بوو بۆ نوێکردنهوه” (7). گرووپی ڕوانگه بڕوایان وابوو،«دواجار نابێ شاعیر به دۆزهرهوهی چهند کیشوهرێکی دوژمن و دۆست دابنرێت، بهڵکوو شاعیر خوڵقێنهری چهند دنیایهکی نوێیه که لەگهڵ ئهو دنیایهدا سۆزداری ههیه و له پێناویدا دهمرێ، تهنیا لهوێدا شاعیر دهتوانی به هێمنی و ئاشتی پاڵکهوێ، دوور له جیهانی پیلانگێران و کوشتن».\nههرچهن زمانی شێعری ڕوانگه- _به وتهی ڕەخنەگران وە لە بڕێ جێگا بە وتەی خۆیان-_ بۆ خهڵکی ئاسایی نهبوو، بهڵام له رووی رێزمان و پاکردنهوهی فهرههنگی کوردی له وشهی بیانی و دهستبردن بۆ خهیاڵ و وێنهی شێعری و وێنا هونهرییەکان، داهێنانی بهرچاویان کرد. هاتنه ئارای گرووپی ڕوانگه له دهیهکانی حهفتا بوو به هۆی شڵقاندن و گیان پیدانی نوێ به ئهدهبی سڕ و پهک کهوتووی ئەو سهردهمه، واته گیانێکی نوێی به وێژهی کوردی بهخشی. ههر ئهم مانیفێسته دهرگایهکی نوێ بۆ ڕهخنهی ئهدهبی که تا ئهو کات بوونی نهبوو ئاواڵه کرد و دهستهواژه و بیرۆکهی نوێی ڕەخنەی ئهو سهردهمانی ئهدهبی جیهانی هێنایه ناو بازنهی وێژهی کوردی. شێعری ڕوانگه توانستی ئهوهی ههبوو ترس له کۆن باوهکان بشکێنێت و لهسهر پرسی ژن ههڵبدات و بانگهوازێکی بوێرانه وهک « ئهی قهڵهمه نهترسهکان یهکگرن» دهرکات.\nله شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی بیستهم گروپێكی لاوی به‌هره‌مه‌ند له شاری كفریدا په‌یدابوون که زیاتر سهرقاڵی خوێندنهوهی ئهدهبی و نووسین لهم بوارەدا بوون تا بیرۆکەیەکی سیاسی، دواتر ئه‌م كۆمه‌ڵه به گرووپی كفری ناسرا و ڕۆڵی به‌رچاویان له نوێگه‌ری خوڵقاند، و کاریگەری زۆریان لەسەر گەنجان و لایەنگرانی ئەدەبی دانا. هه‌رچه‌نده ئه‌وان مێژووی دروستبوونیان بۆ زۆر دوورتر ده‌گه‌ڕێنه‌وه،بەڵام مانیفێستی ئه‌م گرووپه له 14/7/1971 له کۆنگرهی دووههمی نووسهرانی کورد له ههولێر به واژۆی (لهتیف ههڵمهت و فهرهاد شاکهلی) بڵاو بۆوه. له‌تیف هه‌ڵمه‌ت ده‌ڵێت:”له‌ئاماده‌یی كفری رۆژی هه‌شتی شوباتی 1965 گرووپی كفری دامه‌زرا”. ئه‌گه‌رچی به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنیان واژۆی دوو كه‌سی له‌سه‌ر بوو، به‌ڵام ئه‌وان نكوڵی له‌وه ناكه‌ن كه له‌بنه‌ڕه‌تدا بریتی بوونه له‌پێنچ كه‌س(لهتیف ههڵمهت، فهرهاد شاکهلی، له‌تیف حامد، سه‌لام داماو، ئه‌حمه‌د شاكه‌لی ).(٩)\nگرووپی کفری تۆخ گرووپێکی ئهدهبی بوون و بهشێوهی ڕوانگه سهرقاڵی کێشهگهلی سیاسی نهدهبوونهوه ههر بۆیهش لهو سهردهمانهدا به نیسبهتی گرووپی ڕوانگه له پهراوێز کهوتن. ئهم له پهراوێز کهوتنه زیاتر بۆخاتری نهبوونی دهم و دهزگای ڕاگهیاند و گۆڤار و رۆژنامەی بەردەستی جەماعەتی کفری بوو، لهلایهکیترهوه ههروهک باسمان کرد گرووپی کفری گرووپێکی تۆخ ئهدهبی بوون و بهنیسبهتی ڕوانگه ههڵوێستی سیاسی_حیزبییان نهبوو،ههر بۆیهش دهزگا حیزبییەکان زۆر خۆیان تێنهدهگهیاندن. له‌تیف هه‌ڵمه‌ت دان به‌وه ده‌نێت و دەڵێ:”هۆكاره‌كه راگه‌یاندن نه‌بوو به‌ڵكو ئه‌وه ئێمه بووین دوور بووین له‌ئایدیۆلۆژیا ئه‌وه‌ش وایكرد فه‌رامۆش بكرێین و ئاوڕمان لێ نه‌درێته‌وه”(10). ئه‌و گرووپه له‌میدیای كوردیدا به‌تایبه‌ت له‌دوای به‌یاننامه‌ی یانزه‌ی ئازاری 1970 نه‌یانتوانی سوود له‌میدیای ئه‌و سه‌رده‌مه وه‌ر بگرن.\nشاعیرانی ئه‌و گرووپه بڕوای ته‌وایان به‌وه هه‌بوو كه پێویسته رۆحێکی نوێ له جهستهی ئهدهبیاتی کوردی بکرێت. ئهم مهبهسته له مانیفێستهکهیان ئاوا باس دهکرێت: «هه‌ڵبه‌ستی كوردی هێشتا دیلی ئه‌و قاوغه‌یه كه هه‌ر به منداڵی كراوه‌ته پۆیلانه‌ی، كاتی ئه‌وه هاتووه كه شۆڕشێك به‌رپابكه‌ین به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و ده‌ستوور و یاسا و ڕژێمانه‌دا كه تاكوو ئێستا هه‌ڵبه‌ستی كوردی شه‌ته‌كداوه، گۆڕانیش بێ شۆڕش نابێت». بیرۆکه و بۆچوونهی کفری بهرهورووی ڕهخنه و سهرنجێکی زۆر لهلایهن شاعیران و ڕهخنهگران بۆوه. ڕهخنهگرانی کفری بهتایبهتی ئاماژهی بهو خاڵه سهرهکییە له مانیفێستی کفری دا دهرکرت که تێیدا ڕهتکردنهوهی بهرههمهکانی پێش خۆیان له قاو ئهدا،« ده‌سا با به‌بێ ترس، دان به‌وه‌دا بنێین كه هه‌رچیمان هه‌یه ته‌نها تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی سه‌رنه‌كه‌وتووه، بۆیه ئێمه‌ش كه‌له‌پووری هۆنراوه‌ییمان به‌شێوه‌یه‌كی گشتی به‌دواوه ئه‌ده‌ین و لێی یاخی ئه‌بین و سزای پشتگوێخستن و به‌ره‌ڵاكردنی به‌سه‌ردائه‌ده‌ین ». هه‌ڵمه‌ت له‌مباره‌وه ئاماژه ده‌کات:”ئێمه بڕوامان وابوو كه كورد هیچی نییە‌و ده‌بێت ئه‌ده‌بی كوردی له‌ئێمه‌وه ده‌ست پێبكات” (١٠).\nشێعری کوردستانی ئێران له دووا کۆچی سواره ئیلخانی زاده، کهسێکی وهها لێهاتوو و به توانستی،لە فهزای شێعری ئهزموون نهکرد. ههر بۆیه کهوته ژێر کاریگهری شێعری ئهو دیوی کوردستان بهتایبهت گرووپی ڕوانگه_ ههڵبهت کاریگهر شاعیرانی وهکوو رهفیق سابیر و پهشێویش لهو سهردهمه زۆر بوو_. کاریگهری شێعری باشوور تا ئهو ڕادهیه بوو که زۆربهی شاعیرانی کوردستانی ئێران قهیران و کارهساتهکانی کوردستانی عێراقیان به شێعر ئهنووسییەوه(بۆ نموونه دهیان شێعر لهسهر کیمیابارانی ههڵهبجه دههۆنراوه،بهڵام باسی کیمیا بارانی سهردهشت و نۆدشە نهدهکرا!!). ئهم کاریگهریه تهنیا لهبهرههمبهر بابهتی شێعریدا نەبوو، بهڵکوو له فۆرم و تەنانەت بهکار هێنانی وێنای شێعری و وشهی شاعیرانیشدا خۆی ئهنواند. سوژهی شێعری کوردستانی ئێران ههمان سوژهی ئهنفالکراوی شاعیرانی باشوور بوو. ئهم ڕهوته تا ساڵانی دهیهی حهفتای ههتاوی(دهیهی نهوهدی زایینی) بهردهوام بوو. ئاشنایی کۆمهڵێک شاعیری گهنجی ئهو دهم لهگهڵ قوتابخانه و چەمکەگەلی فیکری رۆژئاوا _ پاش پێکهاتهخوازی، هیرمێنۆتیک، بنهماشکێنی و…_، بوو به هۆی ههست کردن بهم کهموکۆریه له شێعری کوردستانی ئێران، وه له ههوڵی دهرهتانێک لهو فهزا تهقلیدییە بهرهاتن. ئهم جهماعهته که له مهریوان ههڵکهوتن، له ماوهی نزیک به دوو ساڵ دهستیان بهداهێنانی نوێ کرد و به نووسینی مانیفێست له ههوڵ و تهقهلای خۆنواندن و ئاڵوگۆری لهو فهزایه هاتن. مانیفێستی ئهم جهماعهته به ناوی مانیفێستی شێعری جیاواز «داکار»، له ساڵی 1998 له حهوتهنامهی سیروان به واژۆی 9 کهس بڵاو بۆوه. ئیبراهیم ئهحمهدی نیا وهکوو یهکێک له نووسهرانی ئهم مانیفێسته له وتاری (خوێندنەوەیەک بۆ بەیاننامەی شیعری پێشڕەوی کوردی (داکار) ) دهڵێت:”لە ۱۷/۱۱/۱۹۹۷ دا بەیاننامەی سەرەتایی داکارمان نووسی وچوار کەسی واژۆمانکرد( ئازاد رۆستەمی، ئیبراهیم ئەحمەدی نیا، بێهزاد کوردستانی، پەرویز ئەحمەد- کە دوای چەند مانگێک گەڕایەوە بۆ سلێمانی)، شەش مانگ دوای ئەوە بەیاننامەی داکار نووسرا (11)”ئهحمهدی نیا لهم وتارهدا درێژهی ئهم باسه ناگرێت که هۆی چییە مانیفێستهکه واژۆی 9 کهسی پێوه دیارە له حاڵێک دا ههر ئهم چوار کهسه (ئازاد رۆستەمی، ئیبراهیم ئەحمەدی نیا، بێهزاد کوردستانی، پەرویز ئەحمەد) نووسهران و پێشرهوانی ئهم داهێنانه بوون و له دووا بڵاوبوونهوهی مانیفێستهکهش شاعێرێکی وههامان نهدی که بهم شێوازهی داکار شێعر بهۆنێتهوه.\nداکار لهم مانیفێستۆیهدا بنهما فیکریهکانی له سێ بابهتی بنهرهتی کۆبهندی دهکات:«گۆڕانکاری له پێکهاته‌ی فیکریی شاعیر و ماهییە‌ت و چییە‌تی شیعر، کارکردی زمان به شێوه‌یه‌کی جیا له زمانی سواوی ئاخافتن و ئه‌ده‌بی سه‌رده‌م، گۆڕانکاری له فۆرم و کێشی شیعردا». له مانیفێستهکهی داکار ههوڵ بۆ خۆدهرباز کردن له هێژمۆنی شێعری کوردستانی ئهو دیویی بە روونی پێوه دیاره. داکار وهکوو یهکهمین مانیفێستی ئهدهبی کوردستانی ئێران تا ماوهیهکی کهم جهماعهتێک له شاعیرانی سهرقاڵی خۆیهوه کرد که لهوانه ههر واژۆ کهرانی بهیاننامهکه بهرچاو بوون. ئهم مانیفێسته که وهکوو ههر مانیفێستێک بانگهوازی پێشرهوی و جیاوازی له ئهدهبی پێش و سهردهمی خۆی له قاو ئهدا، تێکهڵاوێک بوو له قوتابخانه فیکریهکانی رۆژئاوا-_ له پێکهاتهخوازی ڕا بگره تا دهگاته فهلسهفهی زمانی یاکوبسێنی و دهروون شیکاری فرۆیدی_-. ههر بۆیه بهشێکی زۆر له مانیفێستهکه نایهته خانهی یهک لایهنی قوتابخانێکی تایبهت و شرۆڤەی فهلسهفێکی تایبەتی پێوه دیار نییە. بهکار هێنانی ئهم گشت چهمک و بنهما فیکریانه که ههریهک له قوتابخانهیهکی فیکری تایبهت دەدوێن، بهپهلهیی و ناکامڵی زانستی نووسهرانی داکار له ههڵسووکهوتی فیکری ئۆرووپا نیشان ئهدا. زانست بهسهر جیاوازیهکانی مێتۆدۆلۆژی، ئێپیستێمۆلۆژی، و ئانتالۆژی پارادایمگهلی رۆژئاوا ئهم کێشەی تا ڕادێکی زۆر چارهسهر دهکرد. ههر بهم شێوه که ئهحمهدی نیا دهڵیت:”نووسین و بڵاوکردنهوهی داکار کارێکی بهپهله بوو” (11). بێ گومان یهکێک له هۆیهکانی ئهم کهموکۆریه خێرایی و بهپهله نووسینی مانیفێستی داکاره. له باس و خواستی هۆی سهرنهکەوتنی داکار- بهم شێوازه که ڕوانگه و کفری سهرکەوتن- ئەکرێت به لایهنی جیاواز ئاماژهکهین که لهوانه ئەتوانین فهزایی مێژووی ئهدهبی کوردستانی ئێران و کوردستانی ئێراق بێت.\nیهکێک له کێشهکانی داکار بڵاوبوونهوهی مانیفێست پێش بڵاو کردنهوهی دهقێکی شیاوی شێعری که ههڵگری گشت ئهو بهڵگانه بێت که داکار باسی لێوه ئهکات، له واقیع دا خوێنهر پاش خوێندنهوهی مانیفێستهکه هیچ دهقێکی ئهوتۆی بیرنهدهکەوتەوە که بهم شێوه دارژترابێت. لهلایهکی‌ترەوه ئیدعا و ئارهزووی نووسهر بهمانای توانسی ئهو نییە!. واتە نووسەر ئەتووانێت بڕیار دەرکات بەڵام چەندە توانایی بەجێ گەیاندنی ئەو بڕیارانەی هەیە خۆی باسێکی گرینگە!. ههر دوو گرووپی ڕوانگه و کفری-_ بهتایبهتی کفری_- پێش بڵاوکردنهوهی مانیفێست، کتێب و دهق گهلێکی ئهدهبییان بڵاوکردبۆوه که ڕهنگ و بۆی نوێخوازی پاش گۆرانی لێوه دەهات، بەڵام داکار جیا لە چەن شێعر، کتێب یان دەقێکی شیاویان ئارستەی فەزای ئەدەبی نەکردبوو . ئهم شێوازه واته بڵاوکردنهوهی دهق_وهکوو کۆنێشێک_ پێش دەرکردنی مانیفێست، ڕهوتێکی ههمیشهیی مانیفێست نووسی بووه،-بۆ نموونه دادائیستهکان له ساڵی 1916 تا 1921 حهوت مانیفێست و یهک پاشکۆی مانیفێستیان بڵاو کردوه که بهردهوام لهو ساڵانهدا خهرێکی بهرههم هێنان نوێ بوون و به مانیفێست ئهم ڕهوتهی خۆیان پیناسه دهکرد-.\nههرچهند داکار نهیتوانی وهک کفری و ڕوانگه ڕەوتێکی سهقام گیر له ئهدهبیات بێنێتە ئاراوە، بهڵام یهکهمین هەنگاوەکانی نوێخوازی پاش سوارەیان هەڵێنایەوە. جەماعەتی داکار یەکم کەسانێک بوون کە دەستیان دا بە حەول و تەقلایەک بۆ دۆزینەوەی دەرەتانێک و دەربازێک لە هێژمۆنییای شێعری باشوور. ئهم ههنگاوهی داکار تا ڕادهیهک مێشکی خوێنهرانی به وێنا و زمانی نوێ له شێعر ئاشناکرد_بهتایبهت له پێکهێنانی چڕکانهکانی شێعریدا_-. پێشرهوی داکار له ساڵانی دووای بوو به هاندهری شاعیرانی رۆژههڵاتی که هێستا، و لهو سهردهمه جیاوازی خۆیان له قاو ئهدهن و وڕهی ئهم پێشرهویهیان وهبهر دڵ کهوتوو. ههڵبهت تا چ ڕادهیهک هەنووکە، شێعری شاعیرانی کوردستانی ئێران ئهم جیاوازیهی تێدا بهدی دهکرێت؟ و ئایا شێعر وهکوو شێعریهتی خۆی تا چهنده له دهقی ئهم شاعیرانه ههبوونی ههیه؟ و تا چ ڕادهیهک دهقی ڕهخنهی سهر نووسراوهکانی ئەوان ههڵگری چهمکێکی فیکری و بنهمایهکی فهلسهفی له ڕهخنهی ئهدهبییە، خۆی باس و خواستێکی دیکهیه.\n٥) تۆفیق فیکرەت و شاعیرە نێخوازەکانی کورد،.ئەحمەد تاقانە، هەولێر٢٠٠١، چاپ و پەخشی ئاراس\n٧)ڕوانگه…هه‌نگاوێك له‌سه‌ر رێگه‌ی نوێخوازی ،شێركۆ بێكه‌س، رۆژنامەی کوردستانی نوێ، 9/12/2012\nPrevious مه‌رگی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی … د.فوئاد ره‌شید\nNext لەوڵاتی ئێمەدا سیاسی چ بوونەوەرێکە؟ … نەوزاد جەمال


زایینی: ٠٢-٠٧-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٤/١١ - ١٢:٣٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: مام سالار ساڵحی باوكی شەهيد "ئیسماعيل ساڵحی" لە شاری بۆکان ماڵئاوایی لە ژیان کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەری کوردستان میدیا، ڕۆژی هەینی ڕێکەوتی ٩ی پووشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی کاتژمێر ١٠ی سەر لە بەیانی مام "سالار ساڵحی" باوكی شەهيد "ئیسماعيل ساڵحی" بەهۆی ڕووداوی هاتوچۆ كۆچی دوايی كرد.\nشەهید ئیسماعیل لە ساڵی۱۳٥۰ی هەتاوی لە گوندی "جامەرد" سەر بە شاری بۆکان لە دایک بووە؛ ناوبراو پێشمەرگەی هێزی بەيان بوو کە له مەئموريەتی حيزبی له شاری بۆكان لە لایەن ڕێژیمەوە دەستبەسەر كرا.\nشەهید ئیسماعیل لە ڕێکەوتی ٩ی سەرماوەزی ١٣٧٥ له شاری "مياندواو" لە زیندانی میاندواو ئێعدام كرا و تێکەڵ بە کاروانی شەهیدان بوو.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەرەخۆشی خۆی ئاڕاستەی بنەماڵەو کەس و کاری ناوبراو دەکات و خۆی بە شەریکی خەمیان دەزانێت.


وەزیرى بازرگانى و پیشەسازى هەرێم رایدەگەیەنێت؛ بڕیاریانداوە بە پێکهێنانی لیژنەیەکی بەدواداچون و لێکۆڵینەوە بۆ ئەوەی بگەن بە ڕاستی ئەو بابەتەى کە پەیوەندى هەیە بە کەمتەرخەمى لە دابەشکردنى بەشەخۆراکى مانگانە بەسەر هاوڵاتیاندا.\nئەمڕۆ یەکشەممە، کەمال موسلیم، وەزیرى بازرگانى و پیشەسازى هەرێم سەردانى کۆگاکانی سلێمانى کرد و لە کۆنگرەیەکى رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: تەواوی گیروگرفتەکان لەگەڵ فەرمانبەرانی کۆگاکاندا باسکران و لیژنەکەیەکی لێکۆڵینەوە لەسەر ئەو بابەتە پێکهاتوە.\nدەشڵێت: ئەگەر گۆڕانکاری لە ماددە خۆراکییەکان کرابێت تاوانە و ئەگەر کەسێکیش بەڵگەی لایە با بیخاتەڕو ئێمەش بەدواداچونی بۆ دەکەین، بەڵام باوەڕناکەم شتی وا کرابێت.\nسەبارەت بە گلەیی چەند شۆفێرێکی عەرەب لە سلێمانی کە سوکایەتییان پێکراوە، کەمال موسلیم رایگەیاند: یەکێك لەو بابەتانەی لیژنەی لێکۆڵینەوە بەدواداچونی بۆ دەکات ئەو بابەتەیە و دوای تەواوبونی رێکاڕەکان لیژنەکە بڕیاردەدات.\nراشیگەیاند: هەرچەندە لە ئێستادا وەزری دروێنە نییە، بەڵام لە چەند ناوچەیەکدا کاتی دروێنە هاتوە و بۆ ئەوەی جوتیارانیش زەرەرمەند نەبن گەنمەکانیان لێوەردەگرین و لە سایلۆکاندا کۆگا دەکرێن.\nباسی لەوەشكردوە، یەکێك لەو گلەییەی لە بەغدامان کردوە بابەتی گەنم و بەشەئاردی هاوڵاتییانە و بەڵێنمان لێوەرگرتون بەشەخۆراکی هاوڵاتییان درەنگ نەکەوێت و لەگەڵ بەغدا هاوتا بکرێتەوە،