بە پێی ئەو راپۆرت و هەواڵانەی بڵاو کراونەتەوە لە ساڵی ١٣٩٧ی هەتاوییدا، لە سنوورەکانی کوردستان ٢٥٦ کۆڵبەر و کاسبکاری سەرسنوورەکان، هەر لە ماکۆوە بگرە تا ئیلام، بە تەقەی راستەوخۆی هێزەچەکدارەکانی رژیم ، تەقینەوەی مین، بەربوونەوە لە بەرزایی و هەرەس و ڕنووە بەفر و سەرما و...بوون بە قوربانی کە لەو ژمارەیە ٨٦ کەس گیانیان لە دەستداوەو ١٧٠ کەس بریندار بوون.\nژیانی کۆڵبەرەکان، قوربانی بوونیان لە سەر سنوورەکان بۆ بەدەست هێنانی نانی رۆژانە، یەکێک لەو بابەتانەیە کە ئەمڕۆکە لە میدیاکان زۆر باسی لێوە دەکرێت و بەداخەوە هەواڵی قوربانی بوونیان بووە بە هەواڵێکی رۆژانە. ململانێی مەرگ و ژیان لە سەر سنوورەکان بۆ بەدەست هێنانی بژیوی ژیان، ململانێیەکی رۆژانەیە کە لە سنوورەکان دووبارە دەبێتەوە. خەڵکی ناوچە سنوورییەکان لە نەبوونی دەرفەتی کار، نەبوونی کارگە و شوێنی پیشەسازی و بە هۆی بێکارییەوەو لە ڕووی ناچارییەوە تەنها بۆ ئەوەی بتوانین موحتاجی کەس نەبن و بۆ دابینکردنی بژیوی ژیانی رۆژانەی خۆیان پەنا بۆ کاری پڕمەترسی و دژواری کۆڵبەری دەبەن. کارێک کە بە هیچ پێوەرێک ناتوانین بە کارێکی شایستەی ئەو مرۆڤانەی بزانین کە لە ڕووی ناچارییەوە سنوورەکان دەبڕن.\nکۆڵبەرەکان لەم ململانێی پەیدا کردنی بژیوی ژیان و مەرگەدا ڕووبەڕووی چەندین مەترسی دەبنەوەو هەردەم مەترسییەکان لەسەر ڕێگایانە، وەک ئەوەی ڕێگای نان دەرهێنانی ئەوان لە تۆنێلی مەرگەوە گوزەر بکات، بە توناوتوونەکانی مەرگدا تێپەڕێت و بۆ ئەوەی لەم یاری مەرگ و ژیانەدا براوە بیت پێویستە بەم توناوتوون و تۆنێلەدا پەڕیتەوە.\nیەکێک لە گەورەترین و دیارترین مەترسی بەردەم کۆڵبەرەکان و کاسبکارەکانی سەر سنوور تەقەی راستەوخۆی هێزەچەکدارەکانی رژیمە لە کۆڵبەرەکان لە سەر سنوور، بە شێوەیەک دەتوانین تەقەی چەکدارەکان لە کۆڵبەرەکان و مەترسییەکانی بە سەرچاوەی سەرەکی قوربانی بوونی کۆڵبەرەکان بزانین.\nبە پێی کۆنڤانسیۆن و ڕێکەوتنامە نێونەتەوەییەکان هێزەچەکدارەکان بۆیان نییە تەقەی راستەوخۆ لە کەسانی مەدەنی بکەن، کەسانێک کە چەکدار نین. بەڵام دەبینین هێزەچەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی لەدەرەوەی هەر پەیماننامە و کۆنڤانسیۆنێکی نێونەتەوەیی، کۆڵبەرەکان کە کەسانێکی مەدەنین و تەنها تاوانیان هەوڵدانە بۆ دابینکردنی بژیوی ژیانیان دەکەن بە قوربانی و راستەوخۆ بە قەستی کوشت تەقەیان لێدەکەن. بەرپرسانی رژیمیش بە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ ئیزنی تەقە کردن بە هێزەچەکدارەکان دەدەن. تەنانەت هەندێجاریش تەنها بۆ پەردەپۆش کردن یان مەشرووعییەتدان بە تەقەی هێزەچەکدارەکان لە کۆڵبەرەکان، نکۆڵی لە وەها دیاردەیەک دەکەن و کۆڵبەرەکان بە قاچاخچی ناودەبەن. بۆ وێنە لە سەرەتای مانگی خەزەڵوەری ١٣٩٥ی هەتاوییدا سەعید مونتەزر ئەلمەهدی» وتەبێژی هێزە ئینتزامییەکانی رژیم، لە پێوەند لە گەڵ مەرگی کۆڵبەرانی سەر سنوور رایگەیاند» :مەرگی کۆڵبەرەکان لە سەر سنوورەکانی رۆژئاوای ئێران –ناوچە کوردنشینەکان- درۆی راگەیاندنەکانی رۆژئاوایە و لە ساڵی ١٣٩٤ هیچ کۆڵبەرێک بە تەقەی هێزە ئینتزامییەکان نەکوژراوە. «\nوتەبێژی هێزە ئینتزامییەکانی کۆماری ئیسلامی، کۆڵبەران و زەحمەتکێشانی سەر سنووری بە قاچاخچی ناو بردو بوونی ئەوانی بە مەترسی زانی بۆ سەر حکومەت و رایگەیاند :» میدیا رۆژئاواییەکان بە ئەنقەست قاچاخچیەکان بە کۆڵبەر ناو لێ دەبەن کە شەوانە لە سنوورەکانەوە دزە دەکەن . میدیا رۆژئاواییەکان بەم شێوەیە دەیانهەوێت هەڕەشە بۆ سەر سنوورەکان دروست بکەن.\nمونتەزر ئەلمەهدی لە لێدوانەکەیدا ئاماژەی بەوەدا :» ئەوانەی وەک کۆڵبەر دەناسرێن، قاچاخچی چەک و چۆڵ و تەقەمەنی و مادەسڕکەرەکانن و دەیانهەوێت ئەمنیەتی ئێران بخەنە مەترسییەوە.\nئەم چەشنە لێدوانانە بەردەوام دووبارەو چەندبارە دەبێتەوەو مەبەست لەم چەشنە وتانە مەشرووعیەتی راستەوخۆیە بە تەقە کردن لە کۆڵبەرەکان لە لایەن هێزەچەکدارەکانی رژیمەوە. هەرچەند رەنگە ئێستا رژیم نەتوانێت نکۆڵی لە بوونی دیاردەیەک بکات بە ناوی کۆڵبەری و باس لە کۆمەڵێک گەڵاڵە دەکەن بۆ نەهێشتنی کۆڵبەری، یان دەرکردنی کارتی کۆڵبەری و... ، بەڵام بە ئێستاشەوە بەقوربانی بوون و تەقە کردن لە کۆڵبەرەکان لە لایەن هێزە چەکدارەکانەوە هەر بوونی هەیە و لە چاو ساڵانی پێشتر کەم نەبۆتەوە، بەڵکوو زیاتریش بووە بە شێوەیەک کە تەنها لە مانگی مارسی ٢٠١٩دا، ١٧ کۆڵبەر بوون بە قوربانی کە لەو ژمارەیە ١١ کەسیان بە تەقەی راستەوخۆی هێزەچەکدارەکان کوژران و بریندار بوون، کە ١ کەسیان گیانی لە دەستداوەو ١٠ کەس بریندار بوون. بە ڕووداوی سروشتی وەک رنووە بەفر، سەرما و کەوتنە خوارەوە ٦ کەس بوون بە قوربانی کە ٥ کەسیان گیانیان لە دەستداوەو ١ کەس بریندار بوون. بە گشتی ئامارەکان ئاماژەن بەوەی کە تا دێت بەداخەوە رێژەی بەقوربانی بوونی کۆڵبەرەکان زیاتر دەبێت و ئەمەش ئاماژەیە بۆ دەستکراوە بوونی زیاتری هێزە چەکدارەکانی رژیم بەرامبەر بە کۆڵبەرەکان.\nیەکێکیتر لە مەترسییەکانی بەردەم کۆڵبەرەکان کە زۆرجار کۆڵبەرەکان دەکات بە قوربانی ئەو مینانەیە کە رژیم لە سەر سنوورەکان دایناوە. بە پێی ئامارەکان ناوچە سنوورییە کوردنشینەکان زیاتر لە ١٦ میلیۆن مینیان تێدایە کە ئەمە ئامارێکی زۆرەو جێی سەرنجە. بەشێکی زۆری ئەم مینانە پاشماوەکانی جەنگی ٨ ساڵەی عێراق- ئێرانن یان بەو چەشنە مینانە ناویان لێدەبرێت، کەچی دوای ٣ دەیە لە کۆتایی هاتنی ئەم جەنگە ماڵوێرانکەرە هێشتا مین و پاشماوەکانیتری ئەم جەنگە هەڵنەگیراونەتەوە، یان باشتر بڵێین رژیم مەبەستی نییە هەڵی بگرێتەوە. هەرچەند تەنها ناوچە سنوورییەکان نین کە مین رێژ کراون، بەڵکوو زۆر شوێنیتر کە پێشتر بنکە و مۆڵگەی هێزە چەکدارەکانی رژیم بووە یان ئێستە بنکەیانە مین رێژ کراون و خاوێن نەکراونەتەوە یان نایانهەوێت خاوێنیان بکەنەوە. لە حاڵێکدا رژیم زۆرجار بانگەشەی ئەوە دەکات کە ناوچە سنوورییەکانی لە مین خاوێن کردۆتەوەو تەنانەت جێژنی خاوێنکردنەوەی ژینگەی کوردستانی لە مین گرتووە، بەڵام هەموان دەزانن ئەمە بەس درۆیە و دوورە لە راستییەوە.\nیەکێکیتر لە مەترسییەکانی بەردەم کۆڵبەرەکان سەرما و ڕنووە بەفر یان کەوتنە خوارەوە لە بەرزاییەوەیە. ئەمە ئەو شتەیە کە بە ڕووداوی سروشتی ناسراوە. بەڵام لە راستییدا هۆکاری سەرەکی قوربانی بوونی کۆڵبەرەکان بەم ڕووداوانە بۆ تەقەی هێزەچەکدارەکانی رژیم و ترس لە تەقەی هێزە چەکدارەکانی رژیم دەگەڕێتەوە. کۆڵبەرەکان لە ترسی تەقەی هێزەچەکدارەکان کوێرە ڕێ و رێگای سەخت و دژوار دەگرنەبەر، یان کاتی تەقەی هێزەچەکدارەکان بڵاو دەکەن و رێگایان لێ ون دەبێت کە دەبێت بە هۆی رێ دەرنەکردن و ون بوونیان، یان رەق بوونەوەیان لە سەرما، یان لەبەرزاییەوە بە هۆی دژواری ڕێگا بەر دەبنەوە، یان دەکەونە ژێر بەفر. بەڵام لە حاڵەتی ئاسایی و ئەگەر مەترسی هێزە چەکدارەکان نەبێت ئەوان تووشی وەها ڕووداوگەلێکن نابن. کەوایە ئەو شتەی کە بە ڕووداوی سروشتی و مەترسی سروشت بۆ سەر کۆڵبەرەکان ناوی دەبەن لە راستییدا ناسروشتییەو بەهۆی ترس لە تەقەی هێزەچەکدارەکانی رژیمەوەیە.\nبەداخەوە هەندێجاریش شاهیدی ئەوەین کە کۆڵبەرێک لە کاتی گواستنەوەی کاڵاکەی تووشی جەڵدەی دڵ دەبێت و گیانی لە دەستدەدات. بێگومان بۆ ئەمجۆرە ڕووداوانەش دوو هۆکاری سەرەکی هەیە. یەکەمیان باری قورس و دژواری رێگایە کە گوشارێکی جەستەیی دەخاتە سەر کۆڵبەرەکان. کۆڵبەرێک ناچارە بارێکی نزیک بە ١٠٠ کیلۆیی هەڵبگرێت بێگومان ئەمە قورساییەکی جەستەیی دەخاتە سەری و مەترسییە بۆی. بەڵام بەدەر لەمەش سترێس و دڵەڕاوکەیەک کە هەیە هۆکارە بۆ جەڵدەی دڵ. سترێس لەوەی کە هێزە چەکدارەکان نەڕژێنە سەریان، دڵەڕواکەی ئەوەی کە بتوانێت بارەکەی بە سەلامەت بگەیەنێت. نەکەوێتە بۆسەی چەکدارەکانەوە کە چما بۆ هێزێکی پڕچەک بۆسە دادەنێن نەک بۆ کۆمەڵێک زەحمەتکێشی سەر سنوور. بۆیە قورسایی جەستەیی و قورساییەکی رۆحی کە سترێسە یەک دەگرن و هۆکارە بۆ ئەوەی کۆڵبەرێک لە سەر سنوورەکان لە کاتی کارکردندا تووشی جەڵدەی دڵ ببێت و گیانی لەدەست بدات.\nبەگشتی دەتوانین لەسەرجەم ئەو هۆکارانەدا کە دەبن بە هۆی مەرگ و قوربانی کۆڵبەرەکان بوونی هێزەچەکدارەکانی رژیم و کۆماری ئیسلامی ببینین. بێگومان هۆکاری مەرگی کۆڵبەرەکان لە سەر سنوور رژیم و هێزەچەکدارەکانی رژیمە. ئەوەشمان بینیوە کە چەندینجار خەڵکی شارە جیاوازەکانی کوردستان بە ناڕەزایەتی بە مەرگی کۆڵبەرەکان دەستیان داوەتە مانگرتن و ناڕەزایەتییان دەربڕێوە زۆر باش ئاگادارن کە هۆکاری مەرگی کۆڵبەرەکان رژیم و دەست و پەیوەندییەکانییەتی.\nئەوەی دەبێت پێداگری لەسەر بکرێت نەمانی کۆڵبەری و بوونی ژیانێکی شایستەو کارێکی شایستەیە بۆ کۆڵبەرەکان نەک ئەوەی بە ناچاری پەنا بۆ کارێک ببەن کە شیاوی ئەوان نییە.


بەپێی یاسای ژمارە (۱٤)لە ساڵی ۱۹۹۹پەرلەمانی كوردستان ئاڵای كورستان بەفەرمی ناساندوەو هەر بە بڕیاری پەرلەمانیش رۆژی ئاڵا لە كوردستاندا لە ۱۷ی كانوونی یەكەم بە بڕیاری ژمارە(٤۸) رۆژەكە دیاری كراوە. بەپێی دەستووریی هەمیشەیی عیراق كە ساڵی ۲٠٠٥پەسەند كراوە یاساكانی پەرلەمانی كوردستان بە فەرمی سەلمێنراوە، لەدەقی مادە ۱٤۱ی دەستووری هەمیشەیدا هاتووە كار بەیاساو بڕیارەكانی پەرلەمانی كوردستان دەكرێت ئەوانەی لە ساڵی ۱۹۹۲ەوە ۲٠٠۳ دەركراوون، ئەمەش هێمای خۆی هەیە. سەبارەت بە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكانیش بەپێی دەستووری هەمیشەیی عیراق نەوتراوە تەنیا ئاڵای عیراق بەرز بكرێتەوە لە كەركووك یان نابێ ئاڵای كوردستان هەڵبكرێت.\nلەبەر ئەوەی بۆ جێبەجێكردنی ماددەی ۱٤٠ ی دەستوور دوا وادە ۳۱/۱۲/۲٠٠۷ ە. لەو ماوە بۆ ئەم دە ساڵە ۲٠۱۷، ئیرادەی گشتی كوردستانیان لە كەركووك خوازیارن بە تەواوی چارەنووسی شارەكەیان یەكلا بكرێتەوە. بەتایبەتیش دوای ئەوەی لە سایەی ئەم ئاڵایەدا تیرۆریستانی داعش لەكەركوك و دەوروبەری تێكشكێنراو بە سەدان شەهید هەزاران بریندار پارێزگاریان لە ناسنامەی پارێزگاكەكرد.\nهەڵكردنی ئاڵای كوردستان باببێتە دەرفەتی شەفافیەتی فرۆشتنی نەوتی كەركووك و گەڕانەوەی داهاتەكەی بۆ خەڵكی كەركووك وچیتر نەوت لەكەركووك نەبێتە مایەی مەینەتی بۆ هاونیشتمانییەكانی لەسایەی هەموو دەسەڵاتەكاندا.


18:40 - 19 پووشپەڕ 2717\nکوردستان میدیا: لە یەکەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی ڕاسان و بۆ ڕێزگرتن لە ئیرادە و قارەمانییەتی نەمر شەهید کاوە جەوانمەرد و هاوڕێیانی کۆڕیادێک لە لایەن بنەماڵەی ڕێزدار ڕەزاوییـیەوە لە وڵاتی فینلاند بەڕێوەچوو.\nڕۆژی شەممە ڕێکەوتی ١٧ی پووشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی ڕێوڕەسمێک بۆ بەرزڕاگرتنی یاد و قارەمانییەتی شەهیدانی ڕاسان لە یەکەمین ساڵڕۆژی ئەو حەماسەیەدا بە بەشداریی شاعیری شۆڕشگێڕ و ناوداری کورد فەرەیدوون ئەرشەدی و دوکتور مەسعوود ڕۆستەمی شرۆڤە کاری سیاسی له ڕێگەی ئینتێرنێتەوە لەشاری تامپێرێی وڵاتی فینـــــلاند ڕێوڕەسمێک بەڕێوەچوو.\nڕێورەسمەکە، به سروودی نەتەوایەتی ئەی ڕەقیب و ڕاگرتنی خوولەکێک بێدەنگی بۆ ڕێزگرتن لە گیانی پاکی شەهیدانی کوردستان بەگشتی و بە تایبەتی شەهیدانی ڕاسان دەستی پێکرد.\nلەو ڕێوڕەسمەدا پەیامی كۆمیتەی گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە وڵاتی فینـــلاند، لە لایەن عەلی موورادیـیەوە پێشكەش كرا.\nهەر بەم بۆنەیەوە وتارێکی دەنگی مامۆستا حەسەن شیوەسەڵی، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران، لە رێورەسمەکەدا بڵاو کرایەوە.\nدواتر لە لایەن شاعیری شۆڕشگێڕی کورد فەرەیدوون ئەرشەدی پەخشانێک لە پێوەندی لەگەڵ حەماسە خوڵقاندن و قارەمانییەتی شەهیدانیڕاسان پێشکەش کرا.\nپاشان ژیاننامەی شەهیدانی ڕاسان لە لایەن حەیدەر کاکەزادە و سادق عەسکەریـیەوە پێشکەش کرا.\nلە بەشێكی دیكەی سێمینارەكەدا، دوکتور مەسعوود ڕۆستەمی شرۆڤە کاری سیاسی لە ڕێگای سكایپەوە لە سێمینارەكەدا بەشداریی كرد و بەو بۆنەوە چەند وتەیەكی پێشكەش كرد.\nڕۆستەمی باسی لەوە کرد ئەو ئامانجەی کە پێشمەرگە ئامادەیە گیانی لە پێناویدا ببەخشێ، ئازادییـە، ئەو ئازادییەی کە ئاسوودەیی دابین دەکات بۆ نەسڵەکانی دوای خۆی، ئازادییەک کە کەرامەتی مرۆڤی تێدا پارێزراو بێت و ئەرکی ئێمەش وەکوو ئازادیخوازان درێژەدەری ڕێبازی شەهیدانمانین بۆ بە دەست هێنانی ئازادی و ئەو مافانەی کە پێشمەرگە لەپێناوی گیانی بەخشیوە.\nشرۆڤە کاری سیاسی ڕۆستەمی باسی لەوە کرد: زۆر جار لێکدانەوەی خەڵک بۆ ئازادی بەلاڕێدا ڕۆیشتووە. پرسیاری بەڕێزیان ئەوە بوو، ئایا مرۆڤ دەتوانێ لە ڕێگەی دێموکڕاسییەوە، ئازادی بە دەست بێنێ یان نە؟ بە بۆچوونی بەڕێزیان ئەوە لەڕێگەی ئازادییەوە مرۆڤ دەتوانێ بگات بە دێموکراسی، نەک ئەوەی بە بڕوای هێندێک لە سیاسەتوانانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کە پێیان وایە لەڕێگەی دێموکراسییەوە دەتوانرێت بگەی بە ئازادیی. دێموکراسی پارێزەر و زامنی ئازادییە. مرۆڤ دەبێ لە پێشدا بگات بە ئازادی، پاشان لە ڕێگەی ئەو ئازادییەوە دێموکراسی دابین بکات بۆ گەلی خۆی.\nناوبراو باسی لەوە کرد، شەهیدانی ڕاسان لە سەروویانەوە شەهیدان کاوە جەوانمەرد و سەرکەوت سەمەدی کارێکی وایان خولقاند کە ڕاسانیان لە گووتن و شووعاردا دەرهێنا و کردیان بە ئەمری واقیع و گیانی پیرۆزیان لەو ڕێبازەدا بەخت کرد.\nڕۆستەمی جەختی کردەوە حیزبەکان پێویستییان بە کەسانێکی وەکوو شەهید کاوە هەیە، کە بیرۆکەی ڕابردوو و داهاتوو پێکەوە گرێ بدەن بۆ زیاتر بەڕێوەچوون و ئامانج پێکانی نەتەوەیی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا.\nپاشان لە لایەن فازڵ سوڵتانپەناه پەخشانێک پێشکەش کرا، و دواتر مەجید حەقی وتەیەکیان بەم بۆنەیەوە پێشکەش کرد.\nپەیامی بنەماڵەی شەهید کاوە جەوانمەرد لەلایەن خاتوو ئەژین ڕەزاوی هاوسەری شەهید کاوە پێشکەش کرا.\nبڕگەی کۆتایی بەرنامە پەیامی بنەماڵەی ڕەزاوی لە لایەن شەهین سوڵتانی پێشکەش کرا، کە تێیدا ڕێز و سپاسی بنەماڵەی ڕەزاوی ئاڕاستەی سەرجەم هاوڕێ و دۆست و ئەو کەساییەتیانە کرد، کە لەو ماوەیەدا هێزی ئارام بەخش و پشتگیر بووە بۆیان لەکاتی لەدەستدانی ئازیزەکانیان و دووپاتیان کردەوە ڕاستە کە ڕێژیمی سێدارەی کۆماری ئیسلامیی ئێران بە شەهید کردنی ئازیزەکانمان زەبرێکیان لێداوین، بەڵام کۆماری ئیسلامیی ئێران ئەوە باش بزانێت، کە هەردەم ئێمە لە جاران زیاتر ورەی خەباتمان بەرزبووەتەوە و درێژەدەری ڕێبازی شەهیدەکانمانین.


شێخ ئەنوەر؛ روخساری رۆشنبیریی شار! – Knwe.org\nسەرەکی » هەمەڕەنگ » شێخ ئەنوەر؛ روخساری رۆشنبیریی شار!\nشێخ ئەنوەر؛ روخساری رۆشنبیریی شار!\nئەڵێن سروشت خەتا ناكا،لەبەرچی تۆ ئەوەندە جوانی\nهەزارانی وەك من، ئاهی جوانی تۆ بوو سووتانی\nلەسایەی سامانی جوانیتا، سەری كڕنوشی بەرپێتم\nئەوەی بۆ رووت نەسووتابێ، منم كە وا ئێستا شێتم!!\nسەرەتای ساڵانی هەشتاكان، خولیای خوێندنەوەی بابەتە ئەدەبییەكانی وەك شیعرو چیرۆك‌و رۆمان بووم‌و سەردانی كتێبخانەكانی ناوشاری سلێمانیم ئەكرد، بۆ ئەوەی بەرهەمە ئەدەبییە نوێیەكان بكڕم، جارێك رێم كەوتە كتێبخانەكەی شێخ ئەنوەر، رۆمانی خەندە لێوی فیكتۆر هۆگۆی دامێ، وتی ئەوە بخوێنەوە وەك رۆمانی دایكی مەكسیم گۆڕكێ كاریگەرە، بەدڵنیایی كە خوێندمەوە رۆمانێكی جوان‌و كاریگەر بوو. جارێكی تر چوومە لای دیوانی فەرهەنگی خەمی حەسیب قەرەداخی بەدەستەوە بوو، شیعرێكی ناو دیوانەكەی خوێندنەوە‌و وتی ئەم دیوانە بكڕە، هەر شیعرێكی لیرەیەك دێنێ، دیوانەكەم كڕی‌و بەشیعرەكانی شێخی شاعیران سەرسام بووم. ئیدی لەوەوە شێخ ئەنوەرم ناسی‌و زۆربەی جار كتێبم لەكتێبخانەكەی ئەو ئەكڕی.\nشێخ ئەنوەر كێیە؟\nشێخ ئەنوەر شاعیرێكی دیاری كوردستانە‌و لەڕێی شیعرەكانییەوە وەك سەربازێكی ون خزمەتێكی زۆری بەكاروانی ئەدەبی‌و رووناكبیریی كوردستان كردووە‌و شوێن پەنجەی لەو بوارانەدا دیارە.\nشێخ ئەنوەر كوڕی شێخ ئیبراهیم كوڕی باوە مەحموودە، ساڵی 1931 لەگەڕەكی سابونكەرانی شاری سلێمانی لەدایك بووە. لەقوتابخانەی فەیسەڵییە خراوەتە بەرخوێندن‌و تاپۆلی شەشەمی سەرەتایی خوێندووە، ئیدی وازی لەخوێندن هێناوە‌و ئەركی بەخێوكردنی خێزانەكەی كەوتۆتە ئەستۆ. بەهۆی هەلومەرجی سەختی ژیانی تایبەتییەوە، هەر زوو بەخەمە چینایەتی‌و نیشتمانییەكان ئاشنا ئەبێ‌و بۆ دەربڕینی ئەو خەم‌و ئازارانە پەنا بۆ شیعر دەبات‌و ئاشنایەتی لەگەڵ شاعیران‌و رووناكبیرانی سەردەمەكەی پەیدا دەكات‌و دەكەوێتە ژێر كاریگەرییان‌و سوود لەبەرهەم‌و بەهرەكانیان وەردەگرێت.\nشێخ ئەنوەر لەگەڵ شاعیران‌و رووناكبیرانی گەورەی وەك (پیرەمێرد، ئیبراهیم ئەحمەد، گۆران، قانع، عەبدوڵڵا جەوهەر‌و نەجمەدین مەلا) ئاشنایەتی پەیدا دەكات‌و تێكەڵیان دەبێت‌و سوودیان لێوەردەگرێت.\nشێخ ئەنوەر لەهۆنینەوەی شیعرەكانیدا بایەخی بەبوارە جیاجیاكان داوە‌و شیعری سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و نیشتمانی‌و نەتەوەیی‌و چینایەتی و داشۆرین و تەنزی) نووسیووە‌و سروشت‌و جوانیشی لەبیر نەكردووە‌و شیعری بەرزی لەو بوارانەشدا نووسیووە. شیعرەكانی شێخ ئەنوەر هێندە جوان‌و بەرزن لەلایەن چەند هونەرمەندێكی گەورەی وەك(حەمە جەزا، كەریم كابان، محەمەد رەئوف كەركوكی، حەمەی نێرگز) بەمەقام‌و گۆرانی وتراون. شێخ ئەنوەر تا لەژیاندا بووە بایەخی بەچاپكردنی شیعرەكانی نەداوە، لەدوای كۆچی دوایی مامۆستا (فوئاد محەمەد ئەمین سەراج)ی نووسەرو رووناكبیر‌و هاوڕێی دێرینی شێخ ئەنوەر، لەساڵی 2009سەرجەم شیعرەكانی كۆكردەوە‌و ساخی كردنەوە‌و لەدووتوێی دیوانێكدا بەچاپی گەیاند، كە جێگەی ستایش و دەستخۆشییە. شێخ ئەنوەر وەك فەرمانبەری میریش خزمەتی كردووە‌و ساڵانێكی تەمەنی بەو بوارە بەخشیوە. شێخ ئەنوەر خولیای وەرزشیشی هەبووە‌و لەناوەڕاستی پەنجاكاندا دەچێتە یانەی وەرزشی سلێمانی‌و لەبواری پێشبڕكێی لەشجوانیدا چەند جارێك پلەی یەكەمی بەدەستهێناوە. شێخ ئەنوەر هاوڕێییەكی دڵسۆز‌و سەرڕاستی كتێب بووە‌و بەشێكی زۆری تەمەنی لەگەڵ كتێب‌و كتێبخانەكەیدا بردۆتە سەر‌و لەسەر ئەركی خۆشی چەندین كتێبی بۆ ئەدیب‌و نووسەران چاپكردووە.\nئەم شاعیرە ناودارەی كوردستان لەرۆژی 19ی شوباتی 2006 بۆ دواجار چاوەكانی لێكناو چووە ریزی سەروەرانی نیشتمانەوە‌و لەگردی شێخ مارفی نۆدێی شاری سلێمانی بەخاك سپێردرا.\nدروودی رێز‌و وەفاو ئەمەكداری بۆ گیانی پاك‌و پیرۆزی ئەم شاعیرە بەهەڵوێستەی كوردستان.\nدیوانی شێخ ئەنوەر- هەناسەی خەم، كۆكردنەوە‌و ساخكردنەوەی فوئاد محەمەد ئەمین سەراج-چاپی یەكەم، ساڵی 2009


شەڕی نێوان کۆماری ئازەربایجان و ئەرمەنستان و دەوری کۆماری ئیسلامیی ئێران ، میرۆ عەلیار – PMNews\nتێکهەڵچوونی خوێناویی ئەو دواییانەی کۆمارەکانی ئازەربایجان و ئەرمەنستان لە ٦ی ڕەزبەری ١٣٩٩ی هەتاوی = ٢٧ی سپتامبری٢٠٢٠ی زایینییەوە دەستی پێکرد و ئێستاش هەر درێژەی هەیە.\nلەو ماوەیەدا لەلایەن ڕاگەیەنەرە گشتییەکانەوە هەواڵێکی زۆر لەسەر شەڕی ئەو دوو وڵاتە و دەستێوەردانی هێندێک لایەنی دەرەکی بڵاو بوونەتەوە. تورکیە ڕایگەیاندووە کە بەتەواوی پشتگیری لە کۆماری ئازەربایجان دەکات.\nهەواڵێک باس لە گوازرانەوەی چەکوچۆڵی شەڕ لە خاکی ئێرانەوە بەرەو ئەرمەنستان دەکات. ئێران ئەو هەواڵەی وەدرۆ خستۆتەوە، کۆماری ئازەربایجان بەڵام ئێرانی بە لایەنگری لە ئەرمەنستان تۆمەتبار کردووە. وێناچێ ئەو هەواڵە دروست کرابێ یان لە ئاسمان ڕا هاتبێ!\nچەند ڕۆژێکە نوێنەران و نزیکانی “آیت اللە علی خامنەای” و دەوڵەت دەستیان کردووە بە تەبلیغات و لایەنگری و حەقپێدان بە کۆماری ئازەربایجان. هەموویان داکۆکی لە یەکپارچەیی خاکی کۆماری ئازەربایجان دەکەن، قەرەباغیان بە خاکی جیانەکراوەی “کشور اهل بیت” و “پارە تن اسلام” داناوە، فرمێسک بۆ گەلی موسوڵمانی ئازەربایجان هەڵدەوەرێنن و داوای “چۆڵکردنی ناوچە داگیرکراوەکانی کۆماری ئازەربایجان” لەلایەن ئەرمەنستانەوە دەکەن.\nبەڵام سیاسەت و ئاکارەکانی کۆماری ئیسلامی لە ٤٢ ساڵی ڕابردوو لە ناوچەدا پێمان دەڵێ کە ئەو قسە و دروشم و فرمێسکانەی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی بۆ کۆماری ئازەربایجان دووڕووانە و ناسادقانەیە و لەگەڵ سروشتی ئەو ڕێژیمە ناگونجێن!\nوردبوونەوە لە بارودۆخەکە ڕاستبوونی ئەو بۆچوونە دەردەخا و دەیسەلمێنێ کە ئێران خێری لەو شەڕەدایە و بەتایبەتی بەرژەوەندیی خۆی لە لاوازبوون و تێکشکانی کۆماری ئازەربایجاندا بەدی دەکات:\nیەک: لە مارسی ١٩٩٢ی زایینییەوە کۆماری ئازەربایجان پەیوەست بووە بە “شووڕای هاوکاریی ئاتلانتیکی باکوور- ناتۆ” و لە ساڵی ١٩٩٤وە ئەندامە لە “بەرنامەی هاوکاری بۆ ئاشتی” کە ئەویش هەر سەر بە ناتۆیە. ئێران زۆر لەو مەسەلەیەوە بەرتەنگە.\nدوو: لە ساڵی ١٩٩٢ی زایینییەوە هاوکاری و پێوەندییەکانی کۆماری ئازەربایجان لەگەڵ وڵاتی ئیسرائیل لە بوارەکانی سیاسی، ئابووری، ئەمنییەتی و نیزامیدا لە گەشەی بەردەوامدایە.\nئێران لەو ڕەوتە تۆقیوە کە نەکا کۆماری ئازەربایجان پایگا بدات بە ئیسرائیل و ئیسرائیل ببێت بە جیران و هاوسنووری ئێران! ئەو دڵەڕاوکەی ڕێژیم لە وتووێژی “علی اکبر ولایتی” لەگەڵ “کیهان” لە ١٤ی ڕەزبەری ١٣٩٩ زۆر بەجوانی دەردەکەوێ.\nسێ: ئەگەر کۆماری ئازەربایجان براوەی شەڕ لەگەڵ ئەرمەنستان بێ، بەهێزتر دەبێ و بە بڕوابەخۆبوونێکی زیاترەوە دەتوانێ پێوەندییەکانی لەگەڵ ئێران ڕێک بخاتەوە!\nدۆخەکە ڕەنگە ببێت بە هاندەرێک بۆ کۆماری ئازەربایجان کە لە مەوزەعی قودرەتەوە بە گوڕوتینێکی زیاترەوە و ڕاشکاوانەتر پرسی یەکگرتنەوە لەگەڵ ئازەربایجانی ئێران بێنێتەوە گۆڕێ.\nپرسەکە ئەگەر بە جیدیش نەبێ، باکوو دەتوانێ وەک کارتێکی کاریگەری فشار دژ بە ئێران بە کاری بێنێ و بەتایبەتی لە دەریای خەزەردا ئیمتیازی زیاتر لە کۆماری ئیسلامی بستێنێ. لە ململانەیەکی ئەوتۆدا، ئەمریکا و ئیسرائیل پشتی کۆماری ئازەربایجان دەگرن.\nلە ڕابردوودا دیتراوە کە ئێران کۆماری ئازەربایجانی بە هاندان و پشتیوانی لە “جیاوازیخوازن” تاوانبار کردووە.\nچوار: لە ئەگەری سەرکەوتنی کۆماری ئازەربایجان لەو شەڕەدا، سنووری هاوبەشی ئەو وڵاتە لەگەڵ ئێران دەگاتە ١٣٠ کیلۆمیتر.\nپێنج: سەرکەوتنی کۆماری ئازەربایجان بەمانای پەرەسەندنی نفووزی تورکیە وەک خەنیمێکی گرنگی ناوچەیی ئێرانە.\nشەش: کایەکردنی کۆماری ئیسلامی بە کارتی مەزهەب، کاریگەریی نەماوە و ڕۆژ بە ڕۆژ کاڵتر دەبێتەوە.\nئێستا ئەگەر هەموو ئەو فاکتەرانەی سەرەوە لەگەڵ سیاسەت و ئیدئولوژی و کردەوەکانی ڕێژیمی ئێران لە پەنای یەک دابنێین، بەو ئاکامە دەگەین کە کۆماری ئیسلامی ئەوجارەش فرمێسکی درۆ و دووڕوویی بۆ دوو گەلی ئەرمەنی و ئازەری هەڵدەوەرێنێ و بەتەمای پەلهاویشتن و دەخاڵەتکردنە لە کۆماری ئازەربایجان بەو مەبەستە لە نێوەوەی وڵاتەکە ئاژاوە بنێتەوە و دۆخی کۆماری ئازەربایجان بشێوێنێ و ڕەوتی ئاڵوگۆڕەکان بە قازانجی خۆی بگۆڕێ.\nئەگەر ئەو لێکدانەوەیە بە ڕاست دەرچێ، دەبێ چاوەڕوانی هەواڵی دروستکردنی تاقم و گرووپگەلی چەکداری بەکرێگیراو لە نێوخۆی ئازەربایجان لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە بین، بۆ ئەوەی شەڕەکە درێژە بکێشێ و هەر دوو وڵات، بەتایبەتی کۆماری ئازەربایجان، ئەوەندە لاواز و ناسەقامگیر و بێهێز و بێ توانا بێت کە نەپەرژێتە سەر ئێران و نەبێتە کێشە بۆ کۆماری ئیسلامی و تاران بەو شێوەیە بەرەنگاری نفووزی زیاتری ئیسرائیل لەو وڵاتە بێتەوە.\nوەبیر خۆمانی بێنینەوە. کۆماری ئیسلامی هەر بە نسوی دیفاع لە مافی گەلی موسوڵمانی فەلەستین پەلی هاویشتە نێو پرسی فەلەستینەوە، جووڵانەوەکەی لەنێوەوە دابەش و لاواز کرد، شەڕی نێوخۆی هەڵایساند و پرسی فەلەستینی لە ئەولەوییەتی ناوچەیی و نێودەوڵەتی خست.\nکۆماری ئیسلامی هەر بە نسوی دیفاع لە گەلانی موسوڵمانی عێراق و لوبنان و سووریە و پاراستنی “تمامیت ارضی”یان خۆی گەیاندە ئەو وڵاتانە، تاقمگەلی چەکداری بۆ دروست کردن، چەک و پارەی لە ئیختیار دانان، ئاوری شەڕی نێوخۆی خۆش کرد و تووشی ناسەقامگیری و قەیرانگەلی هەمەلایەنەی کردن.\nئێستا نۆرەی کۆماری ئازەربایجان، ئەرمەنستان و ناوچەی قەفقازە!\nتەنیا دڵخۆشیی کۆماری ئیسلامی لەو پێەوەندییەدا ئەوەیە کە ڕەنگە ڕووسیەش خوازیاری بەهێزتربوونی کۆماری ئازەربایجانی نزیک لە ناتۆ و ئەمریکا نەبێ.\nئەگەر ئەو شەڕە بخایەنێ، لەوانەیە ناوچەکە بەرەو ئاژاوە و تێرۆر و ناسەقامگیری بەرێ و دەرفەت بۆ وڵاتانی دەرەکی، بەتایبەتی بۆ کۆماری ئیسلامی بخوڵقێنێ دەستی تێوەر بدا و ئەرمەنستان و ئازەربایجانیش تووشی چارەنووسی لوبنان و سووریە و یەمەن و… بکات.\nبەو هیوایە کە کۆمارەکانی ئازەربایجان و ئەرمەنستان بۆ چارەسەریی کێشەکانیان بکەونە دیالۆگ و وتووێژەوە و لەژێر چاوەدێریی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا ڕێگاچارەی هاوبەش بۆ کێشەکەیان بدۆزنەوە و ڕێگە بە کۆماری ئیسلامی نەدەن وڵاتەکانیان لێ کاول بکات.


Diplomatic Magazine | بۆچی پێشمەرگە ڕیفۆرم نابێت؟\nبۆچی پێشمەرگە ڕیفۆرم نابێت؟\nچەند ساڵێک لەمەوپێش وڵاتانی هاوپەیمانان پرۆژەیەک و پرۆسەیەکی ڕیفۆرمی پێشمەرگەیان دەست پێکرد کە هەتا ئێستا هیچ هەنگاوێكی کرداریی لە بارەوە نەنراوە. گەر تەماشای وێبسایتی وەزارەتی پێشمەرگە بکەیت، کە بەشێکی تەرخانکردوە بۆ ڕیفۆرم، جگە لە بەستنی کۆنفرانسێک، دوو ساڵ لەمەوپێش، هیچ چالاکیەکی تر بەدی ناکرێت.\nهاوپەیمانان بۆچی دەیانەوێت پێشمەرگە ڕیفۆرم بکەن؟ لە دوای یانزەی سیپتەمبەرەوە ئەمریکا دەستیکرد بە پرۆسەیەک لە ژێرناوی بونیادنانی توانای پارتنەر. هەتا ئێستا ئەمریکا لە چەندین وڵات ئەم هەوڵەی داوە و بە بلیون دۆلاری خەرجکردوە، بەڵام وەک شارەزای ئەم بوارە مارا کارلین دەڵێت: بە گشتی ئەنجامەکەی جێگای نائومێدییە. یەکێک لەو ڕەخنە بەردەوامانەی کە لەم پرۆسەیە دەگیرێت ئەوەیە کە تەنها وەک بوارێکی تەکنیکی تاکتیکی تەماشای پرۆسەی بونیادنانی سوپا دەکات: نەک ستراتیژی و سیاسی.\nخانە گەورەکانی بیرکردنەوە لە ئەمریکا، ڕاند، کارنیگی و ئەوانیتر بەردەوام کار لە سەر ئەم بوارە دەکەن. بەڵام هەتا ئێستا هیچ ناوەندێک نەیتوانیوە دیدێکی گشتی وەها دابڕێژێت کە بتوانرێت وەک پرۆسیجەرێک پەیڕەو بکرێت. لە چەند ساڵی رابوردودا پێشمەرگە یەکێک بوە لە پرۆژەکانی کاری من. سەرەتا بۆ کۆنفرانسێک لە ناوەندی دەوحە، پاشان پۆلەسی پەیپەرێک بۆ فردریک ئیبەرت شتیوفتینگ، ئیجا کاری ڕاوێژکاری، لە گەڵ کاری ئەکادیمی بە هاوکاری هاوەڵێکی ئینگلیزم.\nپرسی ئەوەی بۆ پێشمەرگە ڕیفۆرم نابێت، پرسێكی سادەنیە، کە تەنها بریتی بێت لە یەکخستنی هێزەکانی یەکێتی و پارتی، یان هەوڵدان بۆ دروستکردنی وەزارەتێک، یان ئەوەی لە ئەدەبیاتی ئۆپۆزسیوندا زۆر باس دەکرێت بە پرۆفیشیناڵکردنی یان بە پیشەییکردنی پێشمەرگە.\nوەک مارا کارلین دەڵێت دروستکردنی سوپا هاوشێوەی دروستکردن یان بونیادنانی نەتەوەیە. لە ڕاستیدا وەک کۆمەڵێک لێکۆڵەر لە ناوەندی ڕاند ئارگومێنتی بۆ دەکەن: سوپا نوێنەری نەتەوەیە. بەپێی ئەم پێودانگە، ئەگەر نەتەوە نەبێت ئەوا سوپا نیە. ئەگەر سوپاش نەبێت نەتەوەنیە.\nلە دوا کاری ئەکادیمیماندا ئێمە کار لە سەر ئەوە دەکەین کە بونی دۆخی شەڕی ناوخۆ، لە باشوری کوردستان ڕێگری هەرە سەرەکییە لە ڕیفۆرم نەبونی پێشمەرگە.\nشەڕی ناوخۆی هەرێم تیوریزە نەکراوە. ئەو کارانەی لە بارەیەوە نوسراوە، بە گشتی دوو جۆرن، کارە بیانییەکان لەو جۆرە کارانەن کە هەوڵدەدەن بە دوای ڕەگ و ڕیشە و هۆکارە بنەڕەتییەکانیدا بگەڕێن و باسی بکەن بۆ کەسانی بیانی. کارە ناوخۆییەکان بە گشتی دوو جۆرن، ئەوانەی کە وەک تاوانێک دەیگێڕنەوە و ئەوانەش لە هەوڵی بەهانەهێنانەوە و ڕەوایی پێدانین.\nشەڕی ناوخۆ کوردی لە میانەی کاتدا بە چەند قۆناغێکدا تێپەڕیوە. سەرەتا وەک ململانێی نوخبە دەرکەوتوە، پاشان شەڕبوە لە سەر خاوەندارێتی پرسی کورد، لە دوای ڕاپەڕینەوە دەچێتە بواری ئابورییەوە، بە تایبەتی دەتوانرێت سود لە کارە تیورییەکانی پاول کولێر و ئانکە هویفلەر وەربگیرێت. بە دید ئەو دوو بیرمەندە پاڵنەری سەرەکی جەنگی ناوخۆ تەماح و ناڕەزاییە. لایەک کە تەماحبازە دەیەوێت دەست بە سەر سەرچاوەکانی ساماندا بگرێت و بۆخۆی قۆرغی بکات، لایەکەی تر لە بەرابەر ئەمەدا دەیەوێت خەڵکی لە ڕێگای بێبەریبون و بێبەشبوونەوە بوروژێنێت.\nئەمە زۆر بەتایبەت لەو جێگایانەدا ڕودەدات کە سامانی سروشتی و نەخوێندەواریی تیایدا بڵاوە. لە زۆر ڕوەوە ئەم دیدە بۆ ڕاڤەکردنی دۆخی ئێمە دەبێت. بەڵام لە پەیوەندی بە پێشمەرگەوە، پرسەکە پێویستی بە ڕاڤەکردنی زیاتر هەیە. هەبوونی دوو هێز بنەمای درێژەدان بە شەڕی ناوخۆ مسۆگەر دەکات، لە هەمانکاتدا تەنها هۆکارێک کە ببێتە بنەمای کۆتایی شەڕی ناوخۆ بونی هێزێکی ناسیاسیە. بەڵام کاتێک شەڕی ناوخۆ بەشێکە لە ئابوری هەرێم، ئەوا کۆتایی شەڕی ناوخۆ لە زۆر ڕوەوە بە سودنیە. بەم پێیە ئێمە لە دۆخێکی ئاڵۆزداین.\nجۆری ئابوری هەرێم هۆکاری هەرەسەرەکییە بۆ بە نەتەوەنەبونی کورد و دروستنەبونی سوپا. بەڵام بڕێکی زۆری ئابوری بەکاردێت بۆ ڕێگریی لە ئەمە.\nبەم پێیە: ئایا نەتەوە بونیاد دەنێیت بۆ ئەوەی سوپا دروست بکەیت، یان سوپا دروست دەکەیت بۆ ئەوەی نەتەوە بونیادبنێیت؟؟ ئێمە لێرەدا ئەو هایپۆسیسە دادەڕێژین ئەگەر نەتەوە هەبێت، ئەوا سوپاش دەبێت. ئەگەر نەتەوە نەبێت سوپا نابێت. کەواتە بنەمای سوپا نەتەوەیە. بەڵام جۆرێک لە پەرتەوازەیی هێز هەیە کە ڕێگرە لە دروستبونی سوپا و نەتەوەش. ئەزمونی زۆر وڵاتی دونیای سێ، سوپا پێش نەتەوە بوە. بۆ نمونە سوپای عێراق پیش دەوڵەتی عێراقی دروست دەکرێت. سوپا لە مانگی یەک دروست دەکرێت و دەوڵەت لە مانگی هەشت. ئەم پرۆسەیە نیشانەی ئەوەیە کە ئەرکی دروستکردنی نەتەوەی عێراق بە سوپا سپێردراوە. بەڵام ئەم پرۆسەیە شکستی هێناوە.\nئەم پەیوەندی نێوان نەتەوە و سوپا دوو پرسی تری گرنگ دەهێنێتە ئاراوە. یەکەم پرسی نوێنەرایەتی و دووەم پرسی شەرعیەت. ئایا پێشمەرگە وەک هێزی تایبەت بە پارتی سیاسی نوێنەری کێیە؟ بە تایبەتی کاتێک کە نەتەوە و پرسی بونیادی نەتەوە بونی نیە. ئەگەر نوێنەری نەتەوەنیە، ئەوا شەرعیەت لە کوێوە بەدەست دەهێنێت؟ پرۆسەی چاکسازی هاوپەیمانان لە ڕوانگەیەکەوە سەرچاوە دەگرێت کە دەبێت ناسیاسی بێت، چونکە سوپا دەبێت ناسیاسی بێت، بەڵام وەک پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان نەتەوە و سوپا دەریدەخات، بونیادی سوپا بە هیچ شێوەیەک ناسیاسی نیە. لێکۆڵەرەوانی خانەی ڕاند ئارگومێنتی ئەوە بونیاددەنێن کە لە سەردەمی شۆرشی فەرەنسییەوە پرۆسەی بونیادنانی سوپا نەک هەر ناسیاسی نیە، بەڵکو هەتا سەر ئێسقان سیاسییە.\nئێستا لە کوردستان نەک هەر پرۆسەی بونیادنانی نەتەوە لە ئارادانیە، بەڵکو ڕەوتێکی تر لە گەشەدایە کە دژ بە نەتەوەیی کوردە. ئەم ڕەوتە دەیەوێت نەتەوەی عێراق بونیادبنێت. بەڵام هێشتا خاوەن ڕوانگەیەکی ڕوون نیە.\nئەوەی جێگەی سەرنجە لەم ڕەوتە عێراقییە کوردە ئەوەیە کە دژ بە عێراقچییە عەرەبەکانە. ئەم عێراقییە کوردانە دۆستی ئەو لایەنانەن کە لە عێراقدا بە گروپی لادەولە دەبینرێن، وەک حەشدی شەعبی و حیزبەکانی ناو حکومەت و هێزەکانی تر کە لە لایەن عێراقچییە عەرەبەکانەوە بە دژ بە عێراق لە قەڵەم ئەدرێن. ئەمە دەرخەری ئەو ڕاستیەیە کە عێراقچیە کوردەکان عێراقی نین، بەڵکو لە پشتی عێراق دەیانوێت لە ناو کوردستاندا سیاسەت بکەن.\nبۆ نمونە هەرگیز بەلای ئەم خەڵكانەوە مەرگی ڕۆژانەی خەڵكی بەسرا و کێشە و ئازارەکانی تری خەڵكی عێراق مایەی پرس نیە، بەڵکو بە پێچەوانەوە هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ ئەوەی بیشارنەوە، چونکە ئامانجیان هەمان میتۆدە کە حیزبە سیاسیە تەقلیدیە کوردەکانی تر لە ڕابوردودا هەیانبو، چۆن لە کۆندا کۆمیونستەکان سۆڤیەتیان جوان دەکرد، ئەمڕۆ هەندێک لە ئیسلامییەکان ئەردۆغان و تورکیا جوان دەکەن، ئەمانیش خاوەنی هەمان چاویلکەی ئایدەلۆژیین، عێراقێک جوان دەکەن کە نیە و خەڵكی عێراق تیایدا دەناڵێنێت. بەڵام ئەوەی گرنگە بۆ پرسەکەی ئێمە لێرەدا ئەوەیە کە ئەمانە هێندەی تر پرسی بونیادنای سوپا لە کورستان لاواز دەکەن، لە ڕێی کۆتاییهێنان بە پرسی نەتەوەوە. بەبێ بونی سوپا و نەتەوە، پەرتەوازەیی، قۆرغکاری، گەندەڵی، لاوازی دەزگا، حوکمی بنەماڵەیی و شەخسی، خودنەفرەتی هەتابێت زیاتر و زیاتر دەبێت.


ئایا بەڕاست "بزووتنەوەی گۆڕان"ی ئێستا\nجیاوازیی هەیە لە "گۆڕانی" سەردەمی نەوشیروان موستەفا؟\nکەم نین ئەوانەی کە لە "بزووتنەوەی گۆڕان" وازیانهێناوە یاخود ئەوانەی کە هیشتا لە ناوەوەن و گازەندە و گلەیی ئەوەیانە کە "گۆڕان" گۆرانی سەردەمی کاك نەوشیروان نییە.\nئەوانەی کە ئەمە باوەڕیانە یا ساویلکەن یاخود نایانەوێت لە قودسییەتی نەوشیروان موستەفا بهێننەخوارەوە، یاخود بەرژەوەندیان لەم قسە و بۆچوونانەدا هەیە و بە پاساوی مانەوەیان، کە گوایە دەکرێت گۆڕانکاری لەو بزووتنەوەیەدا بکرێت، بەردەوامن تیایدا.\nلە ڕاستیدا مێژوی " بزووتنەوەی گۆڕان" لە دروستبوونییەوە تاکو ئێستای ئەوەی نیشانداوە و دەدات کە هیچ گۆرانکارییەك بەسەر ئەو بزووتنەوەیەدا نەهاتووە و هەر وابووە چ لەسەردەدمی نەوشیراوان موستەفا و چ لەسەردەمی کوڕەکانی و سەید عومەر-یشدا. هەر بۆ ڕاستی قسەکانم بە بەڵگەوە، تەنها لە چەند لایەنێکی "بزووتنەوەی گۆران" لە سەردەمی نەوشیروان و دوای ئەویش، دەدوێم.\nیەکەم: پێکهاتەی " گۆڕان " :ئەوانەی کە گۆڕانیان دروستکرد و یا هاتنە ناو گۆڕانەوە، لە ڕیزەکانی یەکێتی نیشتمانی-یەوە هاتوون، کە نەك هەر لە ڕێکخراوێکی گەندەڵەوە هاتوون، بەڵکو خۆشیان یا گەندەڵبوون یاخود بە جۆرێك لە جۆرەکان لە گەندەڵییەوە ئاڵابوون. ئەمە جگە لەوەی کە نەوشیروان موستەفا کەسی دووهەمی یەکێتی بووە، خاوەنی هەموو دەسڕۆییەك [ صەلاحییەت] بووە لە دانانی کەسەکاندا بۆ ئیدارەکان و پۆستەکان . ئەو کەسی سەرەکیش بووە لە دانانی بەرنامە و پلان و سیاسەتی یەکێتیش . ئەوانی دیکەشیان سەرکردەو بەرپرسی گەورە بوون لە یەکێتی نیشتمانی-دا خاوەنی پۆست و پلەو پایە بوون یاخود ئەندامی مەکتەبی سیاسی یا سەرکردایەتی یەکێتی بوون. کەواتە ناکرێت بە کەسەکانی ناوەوەی ڕێکخستنێکی شکستخواردوو کە ساڵەهایەکی دووروو درێژ لە شکستدا بوون ، لەڕێکخراوێکی دیکتاتۆر و گەندەڵ و مشەخۆر بوون، چاوەڕوانی شتێکی نوێی ئاوایان لێبکرێت کە جیاواز بێت لەو پێگەیەی کە لێوەی هاتوون. بە کورتی زۆرینەی کەسانی سەرکردەی " بزووتنەوەی گۆڕان" و خوارەوە و جەماوەەرەکەیان هەمان کەسانن کە ساڵەهایەكی درێژ یا ڕؤڵی گەوەررەیان هەبووە یاخود چەپڵە لیدەربوون.\nدووەم: پرسی گەندەڵیی و چارەسەری: گوایە ئەم کێشەیە خاڵێکی سەرەکی بوو بۆ دروستکردنی ئەو بزووتنەوەیە. ئەوەی ئاشکرایە کەسە سەرەکییەکانی " بزووتنەوەی گۆڕان" لەناو خودی یەکێتی-دا وەکو باسدەکرێت لە هەوڵی بنەبڕکردنی گەندەڵیی-دا بوون بەڵام نەیان توانی تەڵە پوشێكیش بگۆرن . کاتێکیش کە ڕێکخستنێکی نوێشیان دروستکرد خۆشیان یا بوونە گەندەڵ یاخود لە گەندەڵییەوە ئاڵان. جەنگی ئەمان لەتەك یەکێتی و پارتی-دا بۆ بەرژەوەندی ئەو میللەتە هەژارە نەبوو بەڵکو شەڕی پشکی کوسییەکانی هەرێم و بەغدا و پلە باڵاکانی دیکەی وەکو پارێزگار و بەڕیوەبەریئ گشتی شوێنە هەستیارەکان و بەشە خزمەتگوزارییەکان بوو. کەواتە دروشمەکەی ئەوان کە لەناو یەکێتدا و لە سەرەتای دروستکردنی بزووتنەوەکەیاندا، کە هەمیشە دەیانوتەوە " خەڵکی شیاو بۆ شوێنی شیاو" درۆیەکی شاخداربوو.\nسێیەم: پرسی ماڵباتیی و بنەماڵەیی : ئەمەش خاڵێکی دیکەی ئەجەندەکەی نەوشیروان موستەفاو و هاوەڵەکانی بوو کە هەمیشە پەنجەیان تاوانیان بۆ خانەوادەی تاڵەبانی و بارزانی ڕادەکێشا. بەڵام کە بزووتنەوەکەیان، خۆی گرت و پێگەی سیاسی و ئابووریی و کۆمەڵایەتی بەهێز بوو، نەوشیروان موستەفا و کەسە نزیکەکانی نەیانتوانی جیاوازییەك دروستبکەن، نەیانتوانی خۆیان لە قوتابخانەی کوردایەتی و بۆگەناوی فکری قەومی بهێننە دەرەوە، نەك هەر نەیانتوانی گەنجاێکی متمانە بە خۆو ڕزگار بوو لە قودسییەتی سەرکردە و حیزب ڕزگار بکەن، بەڵکو پێچەوانەکەی دروست بوو، لە مردنی نەوشیروان موستەفادا ئەمە باشتر دەرکەوت،. هەڵسوکەوتی نەوشیروان و بڕیای تاکڕەوانەی ئەو و وەسییەتنامەکەی، میراتگریی منداڵەکانی، ئەمانەیان سەلماند.\nچوارەم دارایی و بوجەی گۆڕان: نەوشیروان موستەفا هەر لە سەرەتادا زیاتر لە ١٠ ملیۆن دۆلاری لە لایەن تاڵەبانی-یەوە پێبەخشرا، هاوکاتیش سەرچاوەی داهاتی ئەمان وەکو یەکێتی کردنەوەی پرۆژە و پیتاکی خەڵکانی دەوڵەمەند و خاوەن پلە و پایەی کۆمەڵایەتی بوون. کاتێکیش کە مشەخۆریی و گەندەڵی لەناو ڕیزەکانی-دا تەشەنەی کرد ئیدی نەك هەر ئەو پارانە بەشی نەدەکرد بەڵکو کەوتنە داخستنی ڕۆژنامە و کەناڵەکەیان و کەمکردنەوەی بەشە پارەی بەشەکانی دیکەش. کاتێکیش کە نەوشیروان مرد، سەنا و پیاهەڵدانی بە باوکی هەژارانی بۆ کرا کە گوایە لە دوای خۆی تەنها چەرخێک و پاکەتێك جگەرەی بەجێهێڵاوە، بەڵام هەر زوو دەرکەوت کە نەوشیروان بە ملیۆن دۆلاری لە پاڵ موڵك و خانووو کارگەی لە دوای خۆی بۆ منداڵەکانی بەجێهێشت . لە ئێستاشاوەکو دەوترێت منداڵەکانی جێگای باوکیان گرتۆتەتەوە و دەسەڵاتی تەواویان هەیە و " بزووتنەوەی گۆڕان" یان، کۆنترۆڵکردووە . ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئەمانیش هەمان ڕێچكەی ماڵباتی تاڵەبانی و بارزانییان گرتەبەر.\nپێنجەم : پرسی ئابووریی و بەرهەم‌هێنان: ڕاستە " بزووتنەوەی گۆڕان" لیژنەیەکیان یا ژوورێکی تایبەتییان بۆ ئەو مەبەستە تەرخانکردبوو کە جۆرەها لێکۆڵینەوەی ئابووریانەی تیادا دەکراو ڕاپۆرتی لەسەر دەدرا و وتاری لەسە دەنوسرا، بەڵام لە ڕاستیدا بەرنامەی ئەمانیش جیاواز نەبوو لە سەراپای حیزبە لیبراڵەکانی دوونیا بە یەکێتی و پارتیشەوە . چەقی ڕیفۆرمی ئابوریانە لای ئەمانیش بەخێرهاتنی بازاڕی ئازاد و باوەشکردنەوە بۆ کۆمپانیا گەوەرەکانی ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا لە بەگەڕخستنی پارە و سەرمایەگوزاریی لە پرۆژە گەورەکانا، بوو، کردنی کەرتەکانی کە موڵکی دەوڵەت بوون بە کەرتی تایبەتی ... هەر هەموو ئەمانەش سەرەنجام گەر بیشکرانایە بەتاڵەی زیاتر و بەرزکردنەوەی نرخی پیداویستیەکانی ڕۆژانەی خەڵکی و بێ خانوو و سەرەپانی خەڵکی و زۆر شتی دیکەی بە دووی خۆیدا دەهێنا. بۆ ئەمەش لەپاڵ گورجکردنەوەی یاساکان و دانانی یاسای نوێ زەروورەی جێبەجێکردنیان لەسەر خەڵك بە زۆر و بە خوایشت زەروور بوو لە سەپاندنیا. لە سەرپێچیکردنی خەڵکیشا بەرانبەر بە دەسەڵاتی حکومەت و کۆمپانیاکان و بەڕێوەبەرانی کارگە و شوێنەکانی دیکەی سەر کار، بەو یاسایانە پشتیان دەشکانن. بەم جۆرە کۆنترۆڵکردنی دانیشتوانی کوردستان بە یاسا لە پێناوی دەوڵەمەندبوونی توێژێکی کەمی کۆمەڵ، دەبووە ئەرکێکی گەوەرەی سەرشانیان.\nشەشەم: پرسی کۆمەڵایەتیی و پەروەردەیی: لە ڕاستیدا ئەوەی کە بۆ ئێمە ئاشکرا بوو " بزووتنەوەی گۆڕان" بەرنامەیەکی کۆمەڵایەتی و پەروەەردەیی زۆر جیاوزی لە پارتی و یەکێتی نەبوو. ئەو کێشە کۆمەڵایەتیانەی کە لەناو کۆمەڵدا هەبوون و هەن بە هیچ کام لە بەرنامەکانی هیچ لایەکیان لابەلانەدەبووە. کۆمەڵێك تا بیناقاقەی لە گواوی خێڵایەتی و عەشایەرگەریی و دین و شەریعەتی ئیسلامی کە پایەیەکی سەرەکی کۆمەڵی کوردستان بن و گلابێت، یەکیش تەواوکەری ئەوی تریان بێت لە حەلکردنی کێشەی بوونی زوڵم و زۆر و چەسپاندنی دادوەریی کۆمەڵایەتی و بەدیهێنانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی و ئازادیی تاك و بیروڕا و یەکسانی خەڵکی و لەناوشیاندا یەکسانی جێندەیی، نەك هەر ئەستەم بوو کە بە بەرنامەکەی ئەو بزووتنەوەیە ئەم کێشانە بنەبڕبکرێن، بەڵکو کارێکی نەکردەش بوون. لە کۆمەڵێکی ئاوا قوچکەییدا، لە ئابووریەکی قۆرخکراودا، لە هەبوونی فەرهەنگ و پەروەردەیەکی دواکەوتودا کە زۆر خراپتر لە سەردەمی بەعس، مەحاڵە چارەسەری بنەڕەتی بۆ سەراپای ئەو کێشانە بکرێت کە کۆمەڵ لە هەموو بوارەکانا ڕووبەڕووی بوونەتەوە.\nسەبارەت بە پەروەردە و پێگەیاندن وڕۆشبیریی و چارەسەری تەندروستی ، لەبەر ئەوەی ئەمانیش بەرنامەیەکی لەیەکچووی لایەنەکانی دیکەیان هەبوو، لە ئاوا حاڵەتێکدا زۆر مەحاڵە کە بتوانێت هەنگاوێکی نوێ بنێت. ئەمە جگە لەوەی هەر یەك لە پرسی پەروەردە و پێگەیاندن و پرسی چارەسەری تەندروستیی بە توندی گرێدراونەتەوە بە پرسەکانی ئابووریی و سیاسەتی حیزب و دەوڵەت و دین نەریت و تەواوی سەروبەندی کێشە کۆمەڵایەتییەکانەوە. ناتوانرێت و ناکرێت باس لە ئازادیی ژنان بکرێت لە وڵاتیکدا کە دین و شەریعە و عورف و عادەتی خێڵەکیانە نەك هەر پێوەری باشی و خراپی تاکەکانی کۆمەڵ بێت، بەڵکو ئامرازی حوکمکردنیش بێت. ناتوانرێت قسە لەسەر پرسی چارەسەری بەلاش و خوێندنی خۆرایی بکرێت بەڵام هاوکات بنەمای ئابووری وڵات لەسەر بناخە و ڕێڕەوی ئابووری لیبراڵ بێت. کەواتە سەراپای پرس و کێشەکان وەکو ئەڵقەکانی زنجیرێك زۆر مەحەکەمانە بە یەکەوە گرێدراون.\nتۆوی شکستی " بزووتنەوەی گۆڕان" لەناو ڕەحمی خودی دروستبوونی خۆیدا چەکەرەی کردبوو، ئیدی ئەوە گرنگ نییە کە سەرکردەیەکی حەکیم یا نورانی، بە ئەزموون، نێتباش.... ڕابەرایەتی بکات یا نەیکات، چونکە سیستەمی سەردەم نەك تەواوی سەرکردەکان بە باش و خراپیانەوە، بەڵکو حکومەتەکانیشیان دەکاتە بورغوویەکی سواوی چەرخی سییستەمەکە. سیستەمەکە بە بێ ئەو و بە ئەوەوە ، بەباشی دەسوڕێت خۆی دەچەسپێنێت.\nئەوەی کە بەربەستی دروستی سیستەمەکەیە هەوڵدان و کارکردنە لە دەرەوەی خودی سیستەمەکە، ڕێنەکردنە لەسەر نەزم و ڕەوتی ئەو ، ڕێکخستنی خودی جەماوەر خۆیەتی بە دوور لە هەژموونی سەرکردە و حیزب و دین و نەریتی دواکەوتووانە. کارکردنی دەستەجەمعیانەی خەڵكە کە خۆیان نوێنەری ڕاستەقینەی خۆیانن و دەتوانن گۆڕانکاری بنەڕەتی بکەن، نەك حیزب و سەرکردەکان و ئەوانەی کە لە فەلەکی سیستەمی مەوجوددا، دەسوڕێنەوە و بە ئومێدن کە گۆڕانکاری تیادابکەن.