سەفەرەکانی پارس و کوردستان. نامەی ژمارە ٢٥، بەشی هەشتەم\nدوای نیوەڕۆ میوانێکی گەلێک ژیرم هەبوو، حەکیمێک لە تەورێزەوە، کە بۆ ئەرکی تەندروستی دوای بڵاو بوونەوەی وەبا نێردرابوو،\nفارسێکی زمانلوس و خۆبینی چینی باڵادەست. ئەو باسی سیاسەتی کرد و بە دوورودرێژی باسی ئەگەری بەدەستەو گرتنی دەسەڵاتی ئاسیا لە لایەن ڕوسیا و ئینگلستانی کرد. بە بۆچوونی ئەو، ئینگلیس، هەڵەیەکی مەزنی کرد کە ئەفغانستانی داگیر نەکرد، و گوتی گشت خوێندەوارانی پارس هەمان بۆچوونیان هەیە. ئەو گوتی " ئێوە نەتەوەیەکی بەهێزن، بەڵام زۆر بەکاوەخۆن، خەڵکێکی کە هیچ نازانن، دەسەڵاتی زۆریان لە دەوڵەتی ئیوەدا هەیە. بۆ بەڕێوەبردنی ئاسیا، ئیوە یەکێک لە مەزنترین دەسەڵاتەکانی ئاسیان، مرۆڤ نابێ تیۆرییەکانی ڕۆژئاوا بۆ دەوڵەتداریی بەکار بێنێ. ئێوە دەبێ ستەمکار و خێرا بن، و سیاسەتەکەتان نابێ لەرزۆک بێ. بڕوانە ئێرە، پاشا دەمرێ، زەلـلەسسوڵتان (ظل‌السلطان کوڕی ناسرەددین شا و حاکمی ئیسفەهان بوو. و.) لەگەڵ وەلیعەهد لەسەر جێگرتنەوەی ناکۆکن، و چەند ڕۆژیتر ڕوسیا بە ٢٠٠٠٠٠ کەس، ئازەربایجان داگیر دەکا، تاران دەگرێ، و بەرەو ئیسفەهان دەڕوا.\nلەهەمان کاتدا دەوڵەتمەدارانی ئێوە چەند حەوتوو لە پارلمان خەریکی قسانن، و کاتێک کە ڕوسیا پرەستیژی خۆی سەپاند و پارسی ڕێکخست، ئەوکات هێزی دەریایی ئێوە بە سوپایەکی بچووک لە هیندوستانەوە وەڕیدەکەوێ! بــە! هیچ وڵاتێک کە فەرمانڕەواکەی ژن بێ ناتوانێ لە ئاسیا فەرمانڕەوایی بکا."\nئێوارێ کوێخا و دوو کورد کە بە فارسی قسەیان دەکرد هاتن و هێندە لە دەورەی خێوەتەکەم هەڵسوڕان کە من بانگهێشتی بەر هەیوانەکەمم کردن، و ماوەیەکی دوورودرێژ گفتوگۆیەکی خۆشم لەگەڵیان هەبوو. بۆم دەرکەوت کە ئەوان زۆر ڕووڕاست بوون، زۆر بیرۆکەی سیاسییان هەبوون. ئەوان بە توندی سکاڵایان لە باجی پشتشکێن دەکرد، کە بە گوێرەی ئەوان، " مرۆڤ لە تەواوی ژیانیاندا بە هەژاریی دەهێڵێتەوە." ئەوان گوتیان " هەژارترین مرۆڤەکان دەبێ ساڵی سێ تمەن پارە بدەن، جگە لە شتیتر، و ئەگەر ئەوان نەتوانن پارە بدەن باجگیرەکان مەڕوماڵەتەکانیان لێدەستێنن، نرخێکی زۆر کەمی لەسەر دادەنێن، بە نرخی ڕاستەقینەی دەیفرۆشنەوە و تەفاوەتەکەی بۆخۆیان دەبەن." ئەوان بە خەتای پاشای نازانن. " ئەو ئاگای لە هیچ نییە." ئەوان بێزاریی خۆیان لە حاکمەکان و کاربەدەستانی ناوچەکە دەربڕی. ٧٤ ئەوان گوتیان ئەگەر بیانهەوێ پەلەوەر ڕاگرن، دەبێ لە ژێر زەوی بیانشارنەوە دەنا لێیان دەستێنن.\nئەوان گوتیان، دوای مردنی پاشا، پارس لە نێوان ڕوسیا و ئینگلیسدا دابەش دەبێ. ئەوەشیان زیاد کرد " ئەوکات ئێمە دەگەینە دادپەروەریی." من پێم گوتن کە کوردەکان و ئینگلیسییەکان یەکتریان خۆش دەوێ. ئەوانیش گوتیان " کەوابوو بۆ ئینگلیس هێندە لەگەڵ تورکیە و پارس دۆستە، کە ئێمە سەرکوت دەکەن، و بۆچی مسافیری وەک تۆ لەگەڵ سوڵتان و پاشا قسە ناکەن شتەکان بگۆڕن." ئەوان گوتیان سەردەمێک چاوەڕوان بوون دوای مردنی پاشا، بکەونە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیس، بەڵام ئێستا پێیان گوتووین کە دەکەوینە ژێر دەسەڵاتی ڕوسیا."\nپاش گفتوگۆیەکی دوورودرێژ لەبارەی کاروباری ناوچە باسەکەمان بۆ شتی سووکتر گۆڕی. ئەوان زۆر خۆشیان لە مێزەکە کە دەنوشتێتەوە، تەختی خەو و کورسییەکەم هات، بەڵام گوتیان ئەگەر ئەوان کەڵک لەم شتانە وەرگرن، تێچووی ژیانیان گەلێک زیاد دەبێ، " چونکە ئەوکات ئێمە وەک موسوڵمانان، قەت ناگەڕێینەوە سەر خواردن و نوستن لە ناو جۆڵاتەنان." ئەوان گوتیان لە بارەی ئوروپاییان شتیان بیستووە کە بۆ دیتنی کانگایان، بۆ گەڕان بەدوای خەزنە وێرانەکان هەڵدەکۆڵن، و بۆ کۆ کردنەوەی گیای پزیشکی، هاتوونە پارس بەڵام تێناگەن بۆچی من سەفەر دەکەم. من وەڵامم دانەوە کە من بۆیە سەفەر دەکەم تا لەبارەی بارودۆخی خەڵک شت فێر بم و لەهەمان کاتدا پێمخۆشە لە بارەی ئایینی ئەوان و ئەگەری بوونیان بە کریستیان بزانم. لە وەڵامدا گوتیان " زۆر باشە، ئەوە شتێکی باشە. ئیسلام قەت پاشەکشە ناکا و ئایینی کریستیانیش قەت بەرەوپێشچوون بەخۆیەوە نابینێ."\nبەیانی ڕۆژی دواتر سەرتیپ بۆ ڕێز گرتن لە من، گشت پاسەوانەکانی ڕێگا لە ساین‌قەڵا کە ڕێژەیان دەگەیشتە دوازدە کەس نارد تا من بەرەوە قەڵای محەممەد جیغ، گوندێکی مەزن، ماڵ و مڵکی نایب سەرتیپ، ئیسکۆرت بکەن. ئەمە شێتانە ترین ئیسکۆرت بوو کە من تا ئەو کاتی بینیبووم. ئەم پیاوانە جلوبەرگی ڕازاوەی کوردییان لەبەر کردبوو، و جگە لە تفەنگ کە بە زێو و عاجی فیل ڕازابوونەوە، و شمشێر و قاوغی شمشێری گەلێک ڕازاوە، خەنجەریان پێبوو لە ناو کێلان کە دەسکەکەیان بە یاقوتی شین ڕازابوونەوە. ئەوان بە ڕێژەی نەریتیی خۆیان دەڕۆیشتن و شتێکیتریان زیاد دەکرد کە پێکهاتبوو لە هەڵسووڕاندنی کوتکێک بە شێوەیەکی تایبەتی و فڕێدانی بەرەوپێشەوە تا ئەو جێیەی کە لە توانایان دابوو و چوارناڵ غاریان دەدا و هەر کەس هەڵیگرتباوە بێ ئەوەی کە بەربێتەوە، بۆی هەبوو جاری دواتر کوتکەکە فڕێدا. زۆر کەم دەیانتوانی بە شێوەیەکی رێکوپێک ئەم کارە بکەن وکێشمەکێشەکە بۆ ئەم مەبەستە زۆر جار دەبوو بە ململانێکی ڕاستەقینە. ئەوان خۆیان دەگەیاندە ترۆپکی شۆروشەوقێکی شێتانە،هەرا و هوریایان دەکرد، ئەسپەکانیان بە کەف و کوڵ و ئارەقە دادەپۆشرا، یەکتریان تا سنووری کەوتنەخوارەوە دەبرد و ئەسپەکان بە ددانە تیژەکانیان هێندە قەمپاڵتەیان لەیەکتر دەگرت کە لمبۆزی هەر کام لە ئەسپەکان خوێنی لێ دەچۆڕا.\nدوای ئەوەی کە بەخششیان پێدرا، منیان دوو مایلی تر بەڕێکرد " بۆ رێز گرتن لە خانم"، تفەنگەکانیان بەرەو ئاسمان تەقاند، بەهەستەوە سڵاویان کرد و بە هەراوهوریا و چواناڵیی منیان جێهێشت.\nگوندی محەممەد جیغ بازاڕێکی پڕ لە کاڵای هەیە و تێکەڵاوێکە لە دەوڵەمەندیی و وێرانە. قەڵایەکی مەزن لە دوورەوە، لەسەر تەپۆلکەیەک، قەڵایەکی چوارگۆشەی خاوەن بورج کە لە هەرلا بەرز بوونەوە و بە باشی بەسەر دەشتی مەیلەو سپی جەغەتوو دا دەڕوانن، کە بە گوند و مەزرایان ڕازاوەتەوە.\nلێرە، وەک شتێکی نامۆ، خان ژیانێکی شکۆمەند لە ناو ئەو کەسانەی کە بەکردوە کۆیلەی ئەون وەک سەردەمی سەدەکانی نێوەڕاست دەباتە سەر. هۆدەی مەزن کە بە دیوار دەورەیان گیراوە و خزمەتکاران تیایاندا دەژین. تەویلە ڕیز کراون کە ئەسپی نایاب و زۆر باش پێڕاگەیشتوو بۆ پاراستن لە هەتاو لێیان ڕاگیراون. گامێش لە کێڵگەکان دەگەڕانەوە، باشترین ئامرازی وەرزێڕیی لە پارس، مریشک، مراوی، قەلەموونە، بزنی تووکن و ژن و پیاوی قولەڕەش کە بۆ بیگانان زەردەخەنە دەکەن، سواری پۆشتە نامە دێنن و دەبەن، ڕاوێژکار بە مێزەری سپی و عەبای ڕەش ڕاوەستاون، گشت ئامرازی دەسەڵات و سامانداریی.\nنزیکەی کاتژمێر ٩ بوو، و پیاوە مەزنەکە لەخەو هەڵنەستابوو، بەڵام ئەو ژەمی بەیانی پێکهاتوو لە چا، کەباب، ساوەر، پەنیری تەڕ، شەربەت و ترێی بۆ ناردم. بۆ چوونە ژووری حەوشەکە بە دەروازەیەکی گەلێک جواندا دەڕۆی و قەڵاکە بە شێوەی چوارگۆشەیەک دروستکراوە. ئەندەروونەکە (ژووری ژنەکان) بە مونەببەتکاریەکانی لە لایەک هەڵکەوتووە و لە لایەکەی دیکە شوێنێکە کە دەکرێ بڵێین هۆڵی کۆبوونەوەی گشتیی کە لەوێ سەرتیپ گوێ لە گوندییەکان دەگرێ و لەوێڕا بڕیار لە سەر بابەتەکان دەدا.\nئەو پێشنیاری کرد چەند ڕۆژێک میواندارییم بکا، بەخێرهاتنی نەریتیی کردم، گوتی لێرە ڕا تا ساوجبلاغ پێویست بە ئیسکۆرت ناکا، "ئەگەر ڕێگاکان ناسەقامگیر بوون" نامەی حاکم مافی دابین کردنی ئیسکۆرتم پێدەدا، هیوای خواست کە دژوارییەکانی سەفەر ئازارم نەدەن و پێشنیاری کەژاوە و ئێستری بۆ ڕێپێوانەکانیتر پێکردم.\nجادەیەکی ساف بەناو هەمان دەشتە مەیلەو سپییە دەوڵەمەندەدا دەتبا بۆ کەشاوا، گوندێکی ١٠٠ ماڵی لە باوەشی دارمیواندا و توتن و لۆکە دەورەیان داوە. قەڵایەکی کۆنی هەیە، سەرچاوەیەکی گەلێک جوان، کاڵەک و چایان لەسەر کەشەفی زێو بۆ ناردم، ئەسپەکەیان لە تەویلە کرد، و چونکە شوێنی کەمپەکە لەبەر چاوی چەتان بوو پاسەوانێکی بەهێزیان پێدام. ئەم شێوە پێڕاگەیشتنە، ئەگەرچی خۆشە، بەڵام زۆر گرانە، چونکە هەرچی ئاغاکە مەزنتر بێ، چاوەڕوانی لە خزمەتکارەکانیش زۆرتر دەبێ، و نرخی دیاریی وەک کاڵەک دەبێ بەخشیشەکەی لانیکەم چوار قات بێ.


په‌ڕاوی بێرگمان: بێرگمان و دروستکردنی فیلم “دەربارەی دۆکیومێنتارییەکەی ڤیلگۆت هۆیمان” » DidiMn\nسەرەتا / سینەما / په‌ڕاوی بێرگمان: بێرگمان و دروستکردنی فیلم “دەربارەی دۆکیومێنتارییەکەی ڤیلگۆت هۆیمان”\nله ئینگلیزییه‌وه: ژیر دانا\nساڵی ١٩٦١ـە و ئینگمار بێرگمان خەریکی دروستکردنی فیلمێکی نوێیە. لەو فیلمە نوێیەدا، ڤیلگۆت هۆیمان (کە دەرهێنەری فیلمەکانی “من فزووڵم” و “زەرد”ـە) یەکێکە لە یارمەتیدەرانی بێرگمان. هۆیمان لەو کاتەدا بیرۆکەی ئەوەی بۆ دێت کە دۆکیومێنتارییەک لەگەڵ بێرگماندا ئەنجام بدات. بۆ ئەنجامدانی ئەم کارەیش، دەچێت قسە لەگەڵ تەلەڤیزیۆنی سویدی دەکات و هانیان دەدات کە هەتا بێرگمان لێیان نزیکە و خەریکی کارکردنە، دەرفەتێک وەربگرن و کارێکی لەگەڵدا ئەنجام بدەن. دواجار لە مانگی هەشتی ئەو ساڵەدا ستافێکی تەلەڤیزیۆنەکە بە یاوەری هیلگۆت هۆیمان دۆکیومێنتارییەکی پێنج بەشییان لەسەر بێرگمان و پڕۆسەی دروستکردنی فیلمەکەی ئەو کاتەیان کە فیلمی “ڕووناکی زستان” بوو دروست کرد. لەناو دۆکیومێنتاریەکەیشدا باسی ئەم بابەتانە دەکرا: بەرەوپێشبردنی سیناریۆ، دامەزراندنی سێت، ڕووناکی، ڕاهێنان و مۆنتاژ. دوای باسکردنی ئەم بابەتانەیش گفتوگۆیەک لەگەڵ بێرگمان و کاستی فیلمەکەی ئەنجامدرا. دۆکیمێنتارییەکە بە کامێرایەکی شانزە میلیمی تۆمارکرا و لە کۆتاییشدا پێشوازییەکی گەرمی لێ کرا لەلایەن بینەران و ڕەخنەگرانەوە. بڕایەن بێرک دەربارەی دۆکیومێنتارییەکە بەم جۆرە دەدوێت “باشترین دۆکیومێنتارییە کە بینیبێتم و دەربارەی پڕۆسەی فیلم دروستکردن بێت.” لە ئێستایشدا ئەو دۆکیومێنتارییە لەناو یەکێک لە بۆکسەکانی کرایتێریەن کۆلێکشن دانراوە بە ناوی “سێینەی بێرگمان”.\nلەناو دۆکیومێنتارییەکەدا بێرگمان باس لە پڕۆسەی دروستکردنی فیلم دەکات لە کاتی ئەنجامدان، پێش و پاشی دروستکردنی فیلمی “ڕووناکی زستان”. کارەکە بەسەر پێنج بەشدا دابەشکراوە و لە خوارەوە ئاماژەیەکی کورت لەسەر هەر بەشێکیان دادەنێین.\nلەم بەشەدا بێرگمان باسێک لە قۆناغەکانی نووسینی سیناریۆ دەکات. لە پاڵ ئەوەیشدا باس لە هەڵبژاردنی ئەکتەر، دیاریکردنی شوێنی وێنەگرتن، ڕووناکی و جلوبەرگیش دەکات. دوای بێرگمانیش قسە لەگەڵ سڤێن نایکڤیستی سینەماتۆگرافەر و ماکس گۆڵدستەینی دیزاینەری جلوبەرگ دەکرێت.\nوێنەگرتن بەشی یەکەم\nلێرەدا سەرنج لەسەر ستایلی وێنەگرتن و دەرهێنانی بێرگمانە، لەو کاتەی کە هەردوو ئاکتەر گەنەر یۆرنستراند و ئینگرید سولین خەریکی ئەنجامدانی گرنگترین دیمەنی فیلمەکەن. (لەناو وتارێکیدا لەسەر دۆکیومێنتارییەکە، هۆیمان ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو دیمەنەی لەم بەشەدا دەردەکەوێت تەنها ڕاهێنان بووە و هەمان دیمەن نەبووە کە لە فیلمەکەدا بەکارهاتووە).\nوێنەگرتن بەشی دووەم\nهۆیمان هێشتا لەسەر باسکردنی وێنەگرتن و دەرهێنان بەردەوام دەبێت لەم بەشەدا و بۆ ئەم مەبەستەیش چاوپیکەوتن و گفتوگۆیەک لەگەڵ بێرگمان ئەنجام دەدات لەسەر سێتی فیلمەکە. گفتوگۆکەیش دەربارەی فەلسەفەی بێرگمانە لە کاری دەرهێنانی فیلمدا و دواتریش باسکردنی خاڵە بەهێز و لاوەزەکانیەتی.\nلەم بەشەیاندا پڕۆسەی مۆنتاژکردنی فیلمەکە پیشان دەدرێت بە تەواوی قۆناغەکانیەوە لەسەر یەکێک لە دیمەنەکان. دواتریش چۆنییەتی دەستکاریکردنی دەنگی هەمان دیمەن.\nلە کۆتا بەشی دۆکیومێنتارییەکە، پڕۆسەی پلان دانان بۆ بڵاوکردنەوە و نماییشکردنی فیلمەکە پیشان دەدرێت لەناو سوید و دەرەوەی سویدیش. دواتر سەرنجی بینەرەکان و ڕەخنەگران وەردەگیرێت لەسەر فیلمەکە.\nچەند سەرنجێکی ڤیلگۆت هۆیمان لەسەر کارەکە:\nیەکەم درامای خۆمم لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا نووسی. هەر ئەو کاتە پیشانی ئینگمار بێرگماندا، کە ئەو لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا بوو. دواتر بەردەوام بووم لە نووسینی سیناریۆی فیلم. هەر ئەوەیش بوو کە وای لێکردم بمەوێت چۆنییەتی کارکردنی دەرهێنەرەکان بزانم. لێرەوە بوو بیرۆکەی دۆکیمێنتارییەکەم بۆ هات و یەکەم پرسیاریش کە ئاڕاستەی بێرگمان کرد ئەمە بوو: “دەتوانم هەنگاو بە هەنگاو چاودێری پڕۆسەی فیلم دروستکردنەکەت بکەم؟” دواتر قسەم لەگەڵ بڵاوکەرەوە تایبەتەکەی خۆم کرد و ئەویش بیرۆکەکەی زۆر بەدڵ بوو. لە کۆتاییشدا بیرۆکەکەم خستە بەردەست تەلەڤیزیۆنی سویدی و ئەوانیش قبووڵیان کرد.\nلەوانەیە ئەمە یەکەمجار بووبێت کە ئەو ڕێگا بە کەسێک بدات پڕۆسەی فیلم دروستکردنەکەی بەو وردەکاریەوە دۆکیومێنت بکات. ئەو ڕێگای دەدەم کە هەر شتێکم بینی پێم خۆش بوو بتوانم بەکاری بهێنم و لەلای خۆم دۆکیومێنتی بکەم. بەڵام هێشتا هەندێک بابەت هەبوون کە بێرگمان خۆی لێیان دەپاراست و بە ئاسانی نەیدەهێشت من دەستم پێیان بگات. بۆ نموونە درافتی یەکەمی سیناریۆکە و هێڵکارییەکانی پێش ئەوەی گۆڕانکاری تیا ئەنجام بدات. ئەمەیش لە کاتێکدا کە دواتر خۆی لەناو کتێبێکدا بە ناوی”وێنەکان: ژیانی من من لەناو فیلمدا” بڵاوی کردەوە. بەڵام هێشتا دەتوانین بڵێین کە لە ڕێگای دۆکیومێنتارییەکەوە سەرچاوەی دروستبوونی فیلمەکە زۆر بەباشی دەردەکەوێت. بە جۆرێک کە وەک ئەوە وایە من خودام لەناو کڵێسەکەی خۆیدا هێنابێتە قسە و لە بێدەنگییەکەی دەرم هێنابێت.\nدەبێت باسی ئەوەیش بکەم کە بێرگمان نەیدەهیشت ستافی تەلەڤیزیۆنەکە کە بەرپرس بوون لە وێنەگرتنی دۆکیومێنتارییەکە، بچنە ناو ستۆدیۆکان و لەکاتی وێنەگرتن ئامادەبن. هەر بۆیە لە ڕۆژانی دوای وێنەگرتن ئاکتەرەکانی ڕاسپاردەوە کە دیمەنەکان دووبارە بکەنەوە تەنها بۆ دۆکیومێنتارییەکە. واتە ئەو دیمەنانەی کە لە فیلمەکەد بەکارهاتوون هەمان ئەو دیمەنانە نین کە لە دۆکیومێنتارییەکەدا بەکاردێن. هەرچەندە ئەو کاتە فیلمەکە تەواو ببو، بەڵام بێرگمان زۆر سەرکەوتووانە پڕۆسەکەی دووبارە کردەوە. بە جۆرێک کە هەموو ستافەکە کەوتبوونە ژێر فشارەوە وەک ئەوەی کە بەڕاستی خەریکی فیلمەکە بن. بۆیە ئەوانیش بە جۆرێک دیمەنەکانیان دووبارە دەکردەوە کە هەمان شێوەی دیمەنەکانی ناو فیلمەکە بێت. بێرگمان زۆر جدی بوو لە دروستکردنەوەی دیمەنەکان و پیشاندانی پڕۆسەکە. ئەوەندە جدی بوو کە دوای تەواوبوون و سەیرکردنی کارەکە پێ وتم “بە دڵم نییە. پێویستە دووبارەی بکەینەوە”. ئێمەیش هەر وامان کرد و دووبارەمان کردەوە.


دوو فیلمی بەشداربووی فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی کشانەوە – لڤین پرێس\nدوو فیلمی بەشداربووی فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی کشانەوە\nدوو فیلمی بەشداربووی پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی بە فەرمی لە فێستیڤاڵەکە پاشەکشەیان کرد بە هۆی ئەوەی یەکێک لە فیلمەکان نمایشکردنی ڕەتکراوەتەوە.\nکۆمینی فیلمی ڕۆژئاوای کوردستان بەرامبەر قەدەغەکردنی نمایشکردنی فیلمی “ژ بۆ ئازادیی” لە پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی، بریاریدا هەردوو فیلمەکەیان کە بریتین لە “وەرزی تووتڕک” و “ژ بۆ ئازادیی” بەفەرمیی لە فێستیڤاڵەکە بکشێننەوە.\nهەر چەندە بڕیاربوو فیلمی ژبۆ ئازادی شەوی ڕابردوو نمایش بکرێت، بەڵام بەڕێوەبەرانی فێستیڤاڵەکە ڕایانگەیاند بەهۆی ئەوەی بەرهەمهێنانی فیلمەکە بۆ پێش ساڵی 2019 دەگەرێتەوە پەخشکردنی لەو کاتەدا ڕادەگیرێت.\nفیلمی وەرزیتوتڕک دوای نیوەڕۆی دوێنێ نمایشکرا، بەڵام نیوەڕۆی ئەمڕۆ کۆمینی فیلمی ڕۆژئاوای کوردستان ڕاگەیەندراوێکی لەبارەی قەدەغەی نمایشکردنی فیلمی “ژ بۆ ئازادیی” لە پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی بڵاوکردەوە.\nکۆمینی فیلمی ڕۆژئاوا دەڵێت: نە هیچ پاساوێکی ڕاست لەسەر ئەو قەدەغەکردنە بەئێمە درا، نە ڕێکخەرانی فێستیڤاڵەکەش هیچ ڕاگەیەندراوێکی فەرمییان لەوبارەیەوە بڵاوکردەوە، بۆیە ئێمە دەمانەوێت هەموو ڕاستیی و پەرەسەندنەکانی ئەو بابەتە بڵاوبکرێنەوە.\nیەکێتی و پارتی لە بارەی پشتیوانی حکومەتی هەرێم بۆ موچە هاوڕابوون\nقوباد تاڵەبانی لەدوای وەرگرتنی پۆستە نوێکەی پێشوازی لە دەزگای سەردەم کرد


📅 00-03-1995 Datum & Gebeurtenisen\n- پێکدادانی هێزەکانی یەکێتی و رژێمی ئێڕاق لە ناوچە [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:00\n📅 00-04-1996 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 6,407 keer bekeken\n- بەرزبوونەوەی ناکۆکیی نێوان تورکیا و ئێران و دەرک [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:12\n📅 00-04-1997 Datum & Gebeurtenisen\n- سەرەتای ئەم مانگە: روودانی شەڕی براکوژی لە نێوان [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:17\n📅 00-10-1996 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 4,815 keer bekeken\n- چوونی سەرۆک وەزیرانی تورک ئەربەکان، بۆ لیبیا. سە [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 92% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:14\n📅 02-11-1996 Datum & Gebeurtenisen\n- دیسانەوە رێکەوتنی پارتی و یەکێتی تووشی کێشە بووە [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:16\n📅 03-02-1997 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 8,760 keer bekeken\n- جەلال تاڵەبانی لە رادیۆی کوردی ئامریکا رایگەیاند [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:16\n📅 03-03-1995 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 6,720 keer bekeken\n- هێرشی رژێمی ئێڕاق بۆسەر ناوچەی چەمچەماڵ. [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:00\n📅 03-04-1996 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 6,418 keer bekeken\n- د.ت هێرشێکی بۆسەر هێزەکانی پکک لە باکووردا کرد، [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 70% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:12\n📅 04-02-1995 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 8,438 keer bekeken\n- کۆمەڵێک زیندانیی کورد لە تورکیا، ماوەی مانگێکە ل [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:00\n📅 04-04-1996 Datum & Gebeurtenisen\n👁 Dit item is 7,397 keer bekeken\n- گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێڕاقی و باشووری کوردستان ئ [ Meer... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 92% ✍ H.B. 30-8-2010 11:21:12\n📊 Statistiek Artikelen 377,602\nGerelateerde bestanden 45,852\n🗄 Bronnen 15,516


گۆڕان بە شاندێكی نوێ پێشوازی لە پارتی دەكات\n10:12 - 17/10/2021\nگۆڕان بە شاندێكی نوێ پێشوازی لە پارتی دەكات\nبڕیارە ئه‌مڕۆ شاندێكی پارتی سەردانی سلێمانی بكات و لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان و یەكێتی كۆدەبێتەوە.\nبەپێی ئەو زانیاریانەی "پەیسەر" لەسەرچاوەیەکی ئاگاداری گۆڕانەوە دەستی کەوتووە، ئه‌مرۆ شاندەکەی گۆڕان لە گردی زەرگەتەی مەکۆی سەرەکی، لەئاستی جڤاتی نیشتمانی پێشوازی لە شاندەکەی پارتی دەکەن کە بریتین لە بەختیار عومەر سەرۆکی شاندی گۆڕان و رێکخەری ژوری پەیوەندییە سیاسیەکان، کاردۆ محەمەد رێکخەری ژوری پەڕلەمان، دلێر عەبدولخالق رێکخەری ژوری رۆژنامەوانی، هۆشیار عومەر عەلی، رێکخەری ژوری پەیوەندی دیبلۆماسی.\nبەپێی زانیارییەكان شاندەكەی پارتی لەلایەن فازڵ میرانی، سكرتێری مەكتەبی سیاسی ئەو حیزبەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، هەریەك لە مەحمود محەمەد، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و وتەبێژی پارتی و عەلی حسێن و پشتیوان سادق، ئەندامانی سەركردایەتی، ئەندامن.\nشاندەكە لەگەڵ هەریەك لە یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان كۆدەبێتەوە، دواتر سەردانی یەكگرتوو، كۆمەڵی دادگەری، بزووتنەوەی ئیسلامی و حزبی سۆسیالیست دەكات.\nخانەی راپەڕاندنی بزوتنەوەی گۆڕان و کەپێکدێ لە حەوت کەس بە رێکخەری گشتییەوە، هەفتەی رابردوو دەستیان لە ئەندامێتی خانە کێشایەوە، ئەوەش وەک لە ئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتییەکی ئەخلاقی و لە بەیاننامەیەکدا رایانگەیاند؛ بە راشکاوی دەڵێین کە پێویستمان بە گۆڕانکاری و بەخۆداچونەوەی ریشەیی بزوتنەوەکە و سیاسەتەکانی ھەیە، چونکە دەنگدەرانمان ھەڵوێستیان وەرگرتوە و زۆرینەیان بایکۆتی ھەڵبژاردنیان کردوە، وەکچۆن زۆرینەی ھاوڵاتیان ھەمان شتیان کردوە.\nلە بەیاننامەكەشدا ئاماژەبەوەكرابوو، ئەم واقعە تاڵەش، پێویستی بە بڕیار و ھەڵگرتنی بەرپرسیارێتیە، ئێمە ئامادەین ئەو بەرپرسیارێتیە لەئەستۆ بگرین و، لە نزیکترین کاتدا گۆڕانکاری ریشەیی دەکەین.


هونەر تۆفیق27/4/2018 548 جار بینراوە\nڕەشەباکە لە پاش هەڵبژاردنەکە هەڵدەکات\nکلیلی حکومەتی عێراق\nکلیلی حکومەتی داهاتووی عێراق لەنێوان ئێران و ئەمریکادایە . هەر ئەمەش دەبێتەهۆکاری ئاڵۆزیەکانی پاش هەڵبژاردنەکانی عێراق .\nئێران بەهەموو هێزی سیاسی و نفوزی خۆیەوە ، لەم هەڵبژاردنەی عێراقدا بەشدارە . چونکە دەزانێت نەک هەر بۆ عێراق ، بەڵکە بۆ ئێرانیش چارەنووسسازە . پێکهێنانی حکومەتێک لەبەغدا نزیک لە ئێران بێت ، لە ستراتیژی ئێراندا دەکاتە پاراستنی خۆرئاوای ئێران لەهەموو ئەو ئەگەر و مەترسیانەی کە هەمیشە لە خۆرئاوای وڵاتەکەیەوە توشی دەبێت .\nبۆ ئەمریکا و سعودی عەرەبیش ، لەم هەڵبژاردنەدا هەمان بۆچوونەکەی ئێرانیان هەیە . بەڵام بەدیوە ستراتیژیەکەی خۆیاندا . بوونی حکومەتێکی موالی بە سیاسەت و دیدی ئەمریکا لەناوچەکەدا ، مانای دابڕانی ئێران دەکات لە سوریا . لەهەمان کاتدا قایمکردنەوەی پێگەی ئەمریکایە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا ، کەلەماوەی ڕابردوودا بەتەواوی لاواز و سست بووە .\nهێزە عێراقیەکان لەنێوان ئەمریکا و ئێراندا\nڕیهانی ئەمریکی - سعودی بەتەواوی لەسەر حەیدرعەبادی یە بە پلەی یەکەم ، لەپلەی دووەمدا لەسەر ئەیاد عەلاوی یە کە ناتوانێت جێگەی پەسەندی زۆرینەی شیعەی عێراقیەکان بێت .\nڕیهانی ئێرانیش لەسەر هەریەک لە هادی عامری و نوری مالیکی یە . کە دوو هێزی سیاسی و سەربازی ( حەشدی شەعبی ) گرنگن لەناو زۆرینەی شیعەدا.\nبردنەوەی عەبادی (لیستی نەسر ) ، ئینجا سەدر ( لیستی سائیرون) بۆ ئێرانیەکان جێگای نیگەرانیەکی گەورەیە . چونکە بەپێ ی نزیکایەتی نوێیان لە ئەمریکا و سعودیە ، هەروەها دورکەوتنەوەیان لە ئێران . دەبێتە مایەی دروست بوونی پشێووی دوای هەڵبژادنەکان لەلایەن ئێرانەوە . چونکە هەرگیز ئێران ڕازی نابێت بەتەنیا حکومەتێکی دوور لەخۆیان لەبەغدا پێکبهێنن . مەگەر لەحاڵێکدا توانیان زۆرینەی دەنگەکان بەدەست بهێنن کە ئەمە مەحاڵە .\nبردنەوەی مالیکی ( لیستی دەوڵەتی یاسا ) و هادی عامری (ئیئتلافی فەتح) بە پێکهاتن لەگەڵ عەمار حەکیم ( لیستی حیکمە ) کە هێشتا لەنێوان ئێران و سعودیەدا یەکلانەبۆتەوە ، بەڵام گوێڕایەڵی مەرجەعیەتی شیعەیە . ئەمانەش مەترسین بۆ ئەمریکا و سعودیە . ئەمریکا ئەگەر بە شەڕیش بووە ناهێڵێت ئەو پێکهاتە ەنزیکانە لە ئێران ، بەتەنیا حکومەت پێکبهێنن . ئەمریکا لە دروستکردنی حکومەتەکانی ڕابردوودا . جۆرێک لە تەوافقی لەگەڵ ئێراندا ئەنجامداوە بۆ دروستکردنی حکومەتەکانی بەغدا . بەڵام لەم حکومەتی پێنجەمەدا ، بە تەوافقیش هەر دەکرێتە دەرەوەی مەڵبەندی بڕیاری عێراقی و کۆتایی بە نفوزی سیاسی و ستراتیژی دێت لەهەر یەک لە سوریا و عێراقدا . بۆیە ئەمجارەیان بە تەوافقیش لەقازانجی ئەمریکادا نی یە و قبوڵی ناکات ئێران بەشەریکایەتی لەگەڵ ئەمریکادا حکومەتی عێراق پێکبهێنێت.\nڕۆڵی سونەکانی عێراق\nسونەکان لە عێراقدا ئەو پێگە و ڕۆڵە گرنگەیان نەماوە ، بتوانن بەڵانسی سیاسی لەناو حکومەتی داهاتوودا ڕابگرن . بۆیە لەم هەڵبژاردنەدا ئەوەندەی بایەخ بە ئەنجومەنی پارێزگا سونەکان ( موسڵ ، کەرکوک ، رومادی ، تکریت ، بەعقوبە) ئەدەن ، قورسایی خۆیان بۆ پارلەمانی عێراق بەکارناهێنن . دەیانەوێت لەڕێگەی بردنەوەی پارێزگاکانەوە ، هێزی فشاری خۆیان دروستبکەنەوە . نەک لەڕێگای پارلەمانەوە .\nتاڕادەیەکیش پاڵپشتی دەرەکی گەورەیان نەماوە بەهۆی ناکۆکیەکانی نێوان سعودیە و قەتەرەوە . هیچکام لەو دوو وڵاتەش بەو بایەخە زۆرەی ساڵانی ڕابردووەوە پشتیوانی لە هێزە سونیەکانی عێراق ناکەن لەم هەڵبژاردنەدا .بگرە سعودیەکان زیاتر پشتیوانی لەو هێزە شیعیانە دەکەن کە سعودیە خەرقی کردوون . ئێرانیش تا ئێستاکە لە کوردە سونەکان ، هیچ نزیکایەتیەکی لەگەڵ عەرەبە سونەکاندا بۆ دروست نەبووە .\nڕۆڵی کورد لە بردنەوەی کلیلەکەدا\nبەپێ ی بانگەشەی هەڵبژاردنەکان و بەرنامەی لیستەکان بێت . کورد ناتوانێت کاریگەریەکی ئەوتۆی هەبێت لە دروستکردنی حکومەتی پێنجەمی عێراقدا. بەدەر لە خراپی ئەدا و مەلەفەکانی گەندەڵی و ناعەدالەتی لەلایەن هەردوو هێزی هاوپەیمانی کوردی لەبەغدا ( پارتی و یەکێتی ) لەهەڵبژاردنەکانی پێشوودا ، زۆرینەیەکی کوردیان هەبوو کە بەهەموو خراپەکانیانەوە ئەو یەکدەنگی و یەک گوتاریەی هەیانبوو لەبەغدا ( ئەگەر بەقازانجی زۆرینەی هاوڵاتیانی کورد خۆیدا نەشکایەوە ) بەڵام پێگەی کوردی کردبوویە ژمارەیەکی قورس لە هاوکێشەی دروستکردنی حکومەتەکانی عێراقدا . لەهەر چوار حکومەتەکەی ڕابردوودا کورد دەنگی یەکلاکەرەوەی هەبوو ، بەپێ ی یەک گوتاری و دواتر ژمارەی کورسیەکانی ، کورد توانیبووی قسەی فەسڵکاری هەبێت لە دروستکردنی حکومەت لەبەغدا .\nبەڵام لەم کاتەدا کورد ، کە دووچاری شکستی سەربازی ، ئابووری ، سیاسی ، ئیداری بووە .ئەم شکستانە گوتاری یەکگرتووی کوردی پەرت کردووە . ئەم پەرتبوونەش لەهێزی کورسیەکانی کورد لەبەغدا کەمدەکاتەوە . ناهێڵێت ببێتەوە بە ژمارەیەکی قورس . بۆیە پێدەچێت لە پاش هەڵبژاردنەکان ، زۆرترین هاتووچوونە مەکوکیەکانی هێزە سیاسیە براوەکانی عێراق ، ئەمریکی و ئێرانیەکان بۆ هەرێمی کوردستان بێت . لبۆ ئەوەی دوو داوا لەکوردبکەن . داوایەکیان یەکڕیزی و یەکخستنی گوتاری کورد بێت لەبەغدا . ئەو داواکاریەش لەپێناو کورد خۆیدا نیە ، بەڵکە بۆ یەکلاکردنەوەی حكومەت دەبێت لەنێوان ئەمریکا و ئێراندا . داوای دووەمیان بۆ دانەپاڵ یەکێک لەو بژاردەیەی نێوان ئەمریکا و ئێران بێت کە بۆ کوردی پێشنیاردەکەن\nکورد دەتوانێت چی دەستبکەوێت ؟\nعەبادی باش دەزانێت لەهەموو کوردستاندا قاچی کورسیەکیش بەدەست ناهێنێت نەخوازەڵا کورسیەکی کوردی عەبادیانە لە هەرێمدا . بۆیە هاتن و بەشداریکردنی لەهەڵمەتی هەڵبژاردندا لە سلێمانی و هەولێر بۆ بردنەوەی کورسی نیە ، بەڵکە بۆ بردنەوەی هاوپەیمانی دوای هەڵبژاردنە لەگەڵ کورددا .\nڕاستە کورد زەربەیەکی کوشندەی خوارد ووە لەپاش فەشەلی ڕیفراندۆمەوە . بەڵام ئەمەش ناکاتە کۆتایی کورد لەعێراقدا . چونکە عێراقی پاش کۆمارەکەی سەدام جیاوازە لە عێراقەکانی ڕابردوو و عێراقی سەدام . تا هاوکێشەی سیاسی و نفوز لەنێوان زلهێزەکاندا هەر بە ناهاوسەنگی بمێنێتەوە . وە عێراقیش عێراقی ئاژاوەکانی تایفی ( شیعە و سونە ) و قەومی ( کورد ، عەرەب ، تورکمان ) بێت ، لەناو پرۆسەی هەڵبژاردن و دروستکردنی حکومەتەکانەوە کورد دەتوانێت هەستێتەوە و بەخێرایی بگەڕێتەوە دۆخەکەی جارانی خۆی .بەڵام پێویستی بە دۆزینەوەی سەرکردایەتیەکی نوێ هەیە ، بۆ بەڕێوەبردنی مەلەفی کورد لەبەغدا ، هەروەها سیاسەت و گوتارێکی نوێ ی پێویستە تا مخاتەبەی هێزە سیاسیەکانی عێراقی پێ بکات . لەو دوو گۆڕانکاریەوە کورد دەتوانێت گوتاری خۆی یەکبخاتەوە . لەستراتیژدا پێکەوە لەبەغدا تەبابن ، لەتاکتیکدا ئاساییە هەر لایەنە و لەئاوازێک بخوێنێت . بوژانەوە و گێڕانەوەی پێگەی کورد لەبەغدا ، دەبێتە دەستکەوتێکی سیاسی ، ئابووری ، مەعنەوی گەورە . بەڵام بەدید و ڕوئیایەک جیاوازبێت لە دیدی شەست ساڵی ڕابردووی کورد کە لە بەرانبەر عێراقدا ،کورد بەکاریهێناوە .\nکورد گەمەکە چۆن دەکات ؟\nتێوەگلان لە گەمەی ئیگۆر سیچین ، ترسناکترە لەگەمەکانی بێرنارد هێنری لیڤی . هیچ نەبێت لیڤی تەنیا بزوێنەر و هاندەرێکی گەڕۆک بوو . نەیدەتوانی بڕیاری سیاسی لەسەرئاستی جیهانی دروستبکات . بەڵام سێچین تەواو لەناوەڕاستی بڕیارە سیاسیەکاندایە . تەنانەت لە هەندێ حاڵدا پێ ی دەگوترێت وەزیری دووەمی دەرەوەی ڕوسیا .\nکڕین و فرۆشتنی نەوت و غاز و بۆریەکانی، لەنێوان کورد و روزنێفت ( ئیگۆر سێچین ) دا وریایی و لێزانی و شارەزاییەکی گەورەی دەوێت . کورد وەک سیاسەتە نەوتی و ئابووری و ئیقلیمیەکانی پێشووی بە هەوەس و میزاجەوە ، ناتوانێت لەگەڵ سێچیندا پەیڕەوی بکات . چونکە مەترسی گەورەی بەدوادا دێت . تێوەگلان لەسیاسەتی ڕوسیەوە وەک تێوەگلان نیە لەسیاسەتی ئەمریکی . دوو دنیا و دوو ڕێباز و دوو ئامانجی جیاوازیان هەیە . بۆیە ئەم ئەزموونە نوێ یەی کورد لەگەڵ ڕوسدا دەبێت دیقەت و سەلیقەی زۆر کارامەیان بۆی هەبێت .\nفرۆشتنی بۆری کورد - بەندەری جیهان ، سەرچڵیەکی ئازایانەیە . بەمەرجێک هەموو دەرئەنجام و لێکەوتەکانی بە وردی لەبەرچاو گیرابێت .\nگەمەکەی سێچین !\nئیگۆر سێچین کەبە عەڕابی سیاسەتی نەوتی ڕوسی ناسراوە . بەڕێوەبەری جێبەجێکار و سەرۆکی کۆمپانیای عیملاقی ڕوزنەفتە . یەکێکە لە سیاسیە هەرە نزیکەکانی سەرۆکی ڕوسیای فیدڕاڵ ، ڤلادیمر پوتین . ئەم دوو هاوڕێ یە لە سەردەمی ئەندامبوونیان لە دەزگای کەی گێ بێ دا پێکەوە هاوکار و هاوڕابوون هەتا ئەمڕۆ .\nسێچین دەرگای گرەوەکانی پوتینە لەجیهاندا کە بە پشتی ئەو لێشاوە داهاتەی لە فرۆشی نەوت و غازی ڕوسیاوە سێچین دەیخاتە بەردەستی پوتین . پێگەی ناوخۆی پوتین بەستراوەتەوە بەوخزمەتگوزاری و بیمەکردنەی ژیانی خەڵکی ڕوسیایە کەبەهۆی داهاتی نەوت و غازەوە پێشکەشی دەکات . لە دەرەکیشدا سێچین ئەو پارەیە بۆ پوتین دابین دەکات کە توانا سەربازیەکانی ڕوسیا و هێزە ستراتیژیەکانی پێ نوێ بکاتەوە .\nلەم دوو دانوستانەوە ، پوتین و سێچین تەواوکاری یەکتر و یەک سیاسەت و یەک دیدی ڕوسین بۆ ناوخۆ و دەرەوە .\nبوری نەوتی کوردی فرۆشراو بە سێچین مانای داکوتانی پێگەی ڕوسی بە درێژایی ئەو بۆریەدا . شەرعیەتی پاراستنی بۆریەکە لەلایەن ڕوسیاوە ، دەکاتە دابەزاندنی هێزی ڕوسی لەهەرێمی کوردستاندا . هەرچەندە بەغدا ئەو ئاڵووێڵەی نێوان ڕوس و هەرێمی کوردستانی بەدڵ نیە . بەڵام بەپێ هاوپەیمانی ئێران و ڕوسیا ، کاریگەری ئێران لەسەر بڕیارەکانی بەغدا ، حکومەتی عێراقی نەیتوانیووە بە ڕاستەوخۆیی ناڕەزایەتیەکانی بۆ پەیوەندی نەوتی کورد و ڕوس نیشان بدا . بێدەنگی هەڵبژاردووە .\nبەڵام ئایا ئەمریکاش بێدەنگ دەبێت ؟\nئەمریکا بەو سەفقە نەوتی و سیاسیەی کورد و ڕوس قەڵس دەبێت . بەتایبەتی لە پارتی دیموکراتی کوردستان کە سیاسەتی نەوتی هەرێمی لەژێر دەستدایە . دەربڕینی قەڵسیە ئەمریکیەکە هەتا ئێستا دیار نیە . ڕەنگە ئەوەش پەیوەندی بە هەڵبژاردن و کۆتایی هێنان بێت بە پێکهێنانی حکومەتی عێراق لەبەغدا . لەپاش ئەو گرێکوێرەیەوە بەرخودی ئەمریکیەکان بەرانبەر هەولێر دەردەکەوێت . بەڵام تازە هەڵوەشاندنەوەی ئەو ڕێکەوتنەی هەولێر و سێچین بەستراوەتەوە بە ئیرادەی مۆسکۆوە . شەخسی پوتین دەبێتە خاوەنی بڕیاری یەکلاکەرەوەی لەئەگەری ناڕازی بوون یان بەرخود وەرگرتنی ئەمریکادا . ئەمەش قەیرانە چاوەڕوانکراوەکەیە لە نێوان ڕوس و ئەمریکادا لەسەر نەوت و خاکی کوردستان .\nئەمریکا و ئێران چییان پێ دەکرێت ؟\nلەئەگەر سەرکەوتن و بردنەوەی نفوزی ئێرانیدا بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێ ی عێراقدا ، ئەمریکا دەتوانێت عێراق بخاتە لیستی ڕەشەوە . بە تۆمەتی پشتیوانی لە ئێرانی ماریق ، حکومەت و گەلی عێراق بخاتە ناوبازنەی ئەو وڵاتانەی ئابڵۆقەی ئابووری دەدرێن لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیەوە . ئابڵۆقەدانی عێراق بەتایبەتی بێبەشکردنی لەو بەخشین و کۆمەکانەی ئەمریکا لەڕێگای سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانکی نێودەوڵەتی کەلەژێر هەژمی ئەمریکادان و عێراق بەردەوام پێویستی بەهاوکاریەکانیانە بەتایبەتی بۆ ئاوەدانکردنەوەی موسڵ و شارە وێرانبووەکانی تر . دەرکردنی عێراق لەو بەخشین و هاوکاریانە قەیرانێکی گەورەی دارایی و ئابووری بۆ عێراق دروست دەکات کە ڕەنگە بەهۆیەوە فەوزا و ئاژاوەیەکی ترسناک لەسەرتاسەری عێراقدا دروست بێت .\nئەگەر هاتوو حکومەتەکە بەپێ ی نفوز و لایەنگیری ئەمریکا دروست ببێت . ئێران بەهاوکاری ڕوسیا لە هەرێمی کوردستانەوە کە پێگەی سێچین - ڕوزنێفتی تیادا قایم دەبێت ، لەباشوورەوە ( پارێزگا شیعەنشینەکان ) ئێران دەتوانێت ئەو حکومەتە موالی بە ئەمریکا و سعودیە بخاتە گێژاوێکی ترسناکەوە . بەپێ ی ئەوەی ئێران لەهەموو جومگە هەستیارەکانی حکومەت و ئیدارەی عێراقدا پێگە و کەسی خۆی هەیە ، تەنانەت لە سوپای عێراقدا کە ئەمریکا بە چەک و ڕاوێژکاری سەربازی و پارەی ئەمریکی دروستی کردووە ، ئێران باڵا دەست ترە لە ناو سوپای عێراقدا تا ئەمریکا .\nئێران لەتوانایدایە ئەو سوپایە و حەشدی شەعبی دژ بە حکومەتە موالی بەئەمریکا و سعودیەکە توشی شەڕێکی فەوتێنەربکات ، خراپتربێت لە شەڕی داعش .\nهەرکامیان زاڵ بێت بەسەر ئەو حکومەتە داهاتووەدا لایەنەکەی تریان دژایەتی توندی دەکات . ناهێڵێت بە ئاسانی و بێ قەیران چوارساڵەکەی بگوزەرێنێت . لەباشترین حاڵێشدا ڕەنگە هەڵبژاردنی پێش وەختە لەعێراقدا ڕووبدات ئەگەر ئەمە باشترین بەرخودی ئارامانەی هەریەک لەئێران و ئەمریکابێت لەپێناو پاراستنی ژیان و ماڵی هاوڵاتیانی عێراقدا کە ئەگەرێکی دوورە .\nکورد چی پێدەکرێت ؟\nکورد تا ئەم ساتە لەحاڵێکدایە ، هەردوو سەری بۆ زیانە . حەکیمێکی سیاسی باشی نیە بتوانێت بەڵانسی هەردوو بەرە بە قازانجی کورد یەکلابکاتەوە . لەهەمان کاتدا پتەوکردنی پەیوەندی بەڕوسیاوە ناخودئاگا ، کورد دەخاتە بەرەی شیعە و ئێرانەوە . لێرەدا ڕۆڵی حیكمەتی سیاسی دەردەکەوێت کە سیاسەتی کوردی نێوەندگیریەکی جارانی وەربگرێتەوە کە جەلال تاڵەبانی پەیڕەوی دەکرد و لەسیاسەتی کوردیدا دایهێنابوو . لەو سیاسەتەوە هەرلایەک بیبردایەتەوە بەقازانجی کورد دەشکایەوە . لەناو ئەم شەڕە چاوەڕوانکراوەی دوای هەڵبژاردنەکانی عێراقیشدا کورد دەبێت شەریکی براوەکان بێت ، ئیتر ئەو براوەیە کامەیە کە کورد بە سەلیقە و وریایەوە پێشبینی دەکات ، ئەمەیان لە ئەستۆی هەموو حیزبەکانی کوردستانە کەنابێت بهێڵن تاکڕەوی زاڵ بێت بەسەر سیاسەتی کورددا لە بەغدا .\nئاسايشى پارتى وه‌ڵامێكى توندى مه‌حمود سه‌نگاوى ده‌داته‌وه و هه‌ڕه‌شه‌ى لێ ده‌كه‌ن\nپه‌رله‌مانتارێك: ئه‌مڕۆ كاندیدی پۆستی سه‌رۆك وه‌زیران ڕاده‌سپێرێت\nخشته‌ى دابه‌شكردنى مووچه له‌م هه‌فته\nشاسوار عه‌بدولواحید 48 سه‌عاتی دانا\nكەشناسی هەرێم: بەفربارین دەستپێدەكاتەوە\nلاهور جه‌نگى له‌سه‌ر كوژرانى كادرى حزبه‌كه‌ى له‌نێو به‌ندينخانه‌ى پارتى هاته ده‌نگ و جوڵه‌ى خۆيانى ڕاگه‌ياند\nيه‌كێتى دژى پارتى له‌سه‌ر كوژرانى كادره‌كه‌ى جوڵه ده‌كات\nبارزانى ناوى سه‌رۆكى نوێى يه‌كێتى ئاشكرا ده‌كات\nهێرش كرايه سه‌ر خاكى هه‌رێم\nبۆيه‌كه‌مجار هه‌ڕه‌شه مه‌ترسى داره‌كه‌ى قاسمى سوله‌يمانى له كۆسره‌ت ڕه‌سول ئاشكرا ده‌كات\nئه‌مريكا دواجار هۆشدارى دايه مه‌سرور بارزانى\nهێزى سه‌ربازى ئه‌مريكا هه‌رێمى كوردستانى به‌جێهێشت بۆ به‌ره‌و ئه‌م وڵاته\nبه‌رپرسێكى حكومى گۆڕان ده‌ست به‌سه‌ر كرا\nسنور ميديا ژماريه‌كى زۆر وێنه‌ى نوێى كوژرانى قاسم سلێمانى و مهنديس و ڕوداوه‌كه بڵاو ده‌كاته‌وه


شەیتان ناوبژیکەرتان بێت ..! – لڤین پرێس\nگفتوگۆ و ململانێی بکەر و کارەکتەرە سەرەکییەکانی فەوتی بزوتنەوەی گۆڕان و ( مردنی کاک نەوشیروان )٭، کەوتونەتە قاچ لێکاڵان و گەیشتونەتە بنبەست، ئەوان لە قۆناغی تەسفیە و دەرکردنی هاوڕێکانیان و تەسلیمبون بە ئەجندای دوژمنانی فکری کاک نەوشیرواندا، لە شەڕکردن بۆ دەستکەلایی هێزە نەیارەکان، بەیەکەوە بون، هەماهەنگ بون .\n– لە گواستنەوە و بە شەخسەنە کردنی موڵک و ماڵی بزوتنەوەکەدا.\n– لە دنەدان و هاندان و تێوەگلانی کوڕەکانی کاک نەوشیروان بۆ دژایەتیکردنی هاوڕێکانی خۆیان و دەرپەڕاندنیان.\n– لە تەرەفگیری و پەیوەندی ژێربەژێر و پوڵ و پۆست وەرگرتن و هەرجارە و چونە ژێر سەفقەیەکی نهێنی نێوان دەباشان و سەری رەشدا.\n– لە سەرمەستی و پەلەکردن و گفتوگۆی رێکەوتنی کابینەی نوێی حکومەت و چونە ژێرباری ئەو عاقڵبونەی خواستی ( پ د ک ) بوو.\n– لە جێبەجێکردنی مەرجەکانی پارتیدا و نوسینەوەی رەشنوسی یاسای سەرۆکایەتی هەرێم و لۆبیکردن و بەهانە هێنانەوە و دەنگدان و تێپەڕاندنیا.\n– لە بەهەڵەداوان چونە ناو شەراکەتی حوکمداری بنەماڵە سیاسییەکان و خۆپاڵاوتن و پۆست وەرگرتندا.\n– لە هەڵبژاردنی بێدەنگ بون بەرامبەر دەستکەوت و بەرژەوەندی شەخسی و حیزبیدا.\n– لە هاوبەشی و هاوڕێیەتی و سەرکزکردن لەگەڵ کاربەدەستە گەندەڵەکانی ناوخۆ و دەرەوەی بزوتنەوەکەدا.\n– لە دروستکردن و بەردەوامی ئەو پاشاگەردانیەی رێکخستن و بێ دیسپلینی و وێرانەیی ژور و مەکۆ و بازنە و رایەڵەکانی بزوتنەوەکەدا .\n– لە فسکەفسک و کۆبونەوەی نهێنی بۆ هەڵوەشاندنەوەی میدیای گۆڕان، کە خواست و ویست و بڕیار و کاری نەوشیروان مستەفا بوو .\n– لە هاوکاری و دامەزراندنی میدیای تایبەت بە وەرەسەی نەوشیروان مستەفادا .\n– لە وێڵکردنی بیری سیاسی و مێژوی کاری سیاسی وشۆڕشگێرانەی ئاشکرای نەوشیروان مستەفا و برەودان بە رەوتی پێچەوانە .\n– لە نوسین و گێڕانەوەی حیکایەتی درۆ، بۆ تۆمەتبارکردنی نەوشیروان مستەفا بەوەی کە حەز و ویست و کرداری خۆی بوە کە کارگە و ئاپارتمان و زەوی غاباتی زەرگەتە و تەنانەت بینایەی مەکۆ و بازنەکان بێتە موڵکی شەخسی خۆی، کە بەهۆیەوە تەواوی ژیانی سیاسی و پێشمەرگایەتی ئەو زاتەیان خستە ژێر پرسیاری خەڵک و مێژوەوە.!!\n– لە جیاکردنەوەی کۆمپانیای وشە و بزوتنەوەی گۆڕان و یەکلایکردنەوەی یەکەمیان بۆ وەرەسەی کاک نەوشیروان.\n– لە بەرجەستەکردنی دەسەڵاتی وەرەسەکانی کاک نەوشیروان لە ناوەندی بڕیاردانی بزوتنەوەکەدا، هاندانی زیاتریان بۆ پتەوکردنی سەنگ و پێگەی حیزبی و سیاسی و شانازیکردن بەو پەیوەندیانەی کە لەگەڵ ئەملاولای نەیارەکان و دوژمنەکانی فکری نەوشیروان مستەفادا ئەیانبەست و بەردەوام ئەبون .\n– لە بێدەنگ بون و سازشکردن لەسەر مافی یاسایی، مرۆیی و مێژویی نەوشیروان مستەفا، کە ماوەیەکی کەم و پێش مردنی، دەزگا فەرمیەکان ودادگاکانی حکومەتی هەرێم وەک تیرۆریستێکی راکردو لەیاسا ناساندیان و فەرمانی گرتنیان بۆ دەرکربو .\n– لە نەمانی دلسۆزی و وەفا و خۆشەویستی هاوڕێیانە و دروستکردنی بێمتمانەیی، نەمانی خوڵق و ئاکار و رەوشتی سیاسی و کۆمەڵایەتی و رێکخراوەیی … هتد\nهەمو ئەوانەی سەرەوە و ئەوان هەر پێکەوەبون و هەماهەنگ بون، بەڵام ماوەیەکە و لەسەر ئەو تاوانانەی پێکەوە کردویانە سەنگەریان لێکگرتوەو یەکتری پێ تاوانبار ئەکەن !!\nهەڵەیەکی گەورەیە ئەوان و ئەوانیتر تەنیا بە فراکسیونی بەغدا و رێکخەری گشتی بچوێنین، ئەو دو بەرەیە لە مێژە بۆ پاوانکردنی بزوتنەوەکە فەرز بون و لە مێژە لەو ئاوە لێڵەشدا ڕاوی پلەوپۆست ئەکرێت..! سەنگی تەرازوی هێزەکە دواجار وەرەسەکانی کاک نەوشیروان بەلایەکیدا ئەخەن، بەڵام نە خەڵک و نە مێژو رەحمیان پێناکات و قورسیش نیە ئێمە بڵێین شەیتان ناوبژیکەرتان بێت .\n٭ مەبەست مردنی فیزیکی نیە\nهه‌ڵه‌كه له‌كوێوه ده‌ستی پێكرد\nدوو پەند و دوو وانە\nوەزارەتی شارەوانی روونکردنەوەیەک بڵاودەکاتەوە\nسەرۆکی هەرێم و محەمەد حەلبوسی کۆبونەوە


300 هەزار مردوو؟!\n2020.08.07 - 13:16\nزانايانى تەندروستى لە زانكۆى واشنتن پێشبينى دەكەن تا سەرەتاى مانگى 12ى ئەمساڵ، 300 هەزار ئەمريكى بەهۆى ڤايرۆسى كۆرۆناوە گيان لەدەست بدەن، بەڵام ئەگەر خەڵك زياتر پابەندى بەستنى كەمامە بن ئەوا ژيانى 70 هەزاریان ڕزگاريان دەبێت.\nپێشبينيەكانى زانايانى زانكۆى واشنتن لەكاتێكدايە كە گەورە ڕاوێژكارانى كۆشكى سپى بۆ نەخۆشيە گواستراوەكان هۆشداريان لەوەداوە كە لەوانەيە شارى گەورەى ترى ئەمريكا ببنە ناوەندى نوێى بڵاوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆنا، ئەگەر بەرپرسان ئامادەكارى نەكەن و رێوشوێنى پێويستى نەگرنەبەر.\nلاى خۆيەوە دكتۆر كريستۆڤەر مۆراى، بەڕێوەبەرى پەيمانگاى پێوانەى تەندروستى و هەڵسەنگاندنى سەربە زانكۆى واشنتۆن باسى لەوەكردوە، لەگەڵ زيادبونى بڵاوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆنا خەڵك زياتر پابەند دەبن بە بەستنى كەمامە و دوركەوتنەوەى كۆمەڵايەتى، بەڵام دواى كەمبونەوەى توشبووان خەڵك كەمتر پابەند دەبن.\nپەيمانگاكە ئەوەى ئاشكرا كردوە، ڤايرۆسەکە لەو ناوچانەى كە ناوەندى بڵاوبونەوەى بوون وەك ئەريزۆنا، كاليفۆرنيا، فلۆريدا و تەكساس دەست بە پاشەكشە دەكات، بەڵام لەناوچەى ترى وەك كنتاكى، ميزۆرى، ئۆكلاهۆما و ڤێرجينيا زياد دەكەن.\nسەبارەت بە پێشبينيەكە، ئەنتۆنيۆ فاوچى، گەورە بەرپرسى بەرەنگاربونەوەى نەخۆشيە گواستراوەكان لە ئەمريكا بە تۆڕى CNNى وتوە، ئەو پێشبينييە ئەوە دەردەخات لە داهاتوودا پەتاكە ماندومان دەكات.\nتائێستا لە ولايەتە يەكگرتوەكانى ئەمريكا زياتر لە پێنج مليۆن توشبووى ڤايرۆسى كۆرۆنا و نزيكەى 163 هەزار گيانلەدەستدان تۆمار كراون.\nچاوى زانایان دەچێتە سەر ئاژەڵێکى دیکە: رەنگە هۆکارى بڵاوبوونەوەى کۆرۆنا بێت\n2020.08.22 - 09:22\nراوێژکارێکى سەرۆکایەتى کۆمارى عێراق بەکۆرۆنا گیانى لەدەستدا\n2020.08.21 - 22:34


سەرەتای ساڵی داهاتوو Galaxy S9 نمایش دەکرێت – کەی ئای تی ئێن\nسامسۆنگ 15, كانونی یه‌كه‌م 2017\nسەرەتای ساڵی داهاتوو Galaxy S9 نمایش دەکرێت\nلە ڕاپۆرتێکی زانیاری ئاشکرا کردنی مۆبایلی گالەکسی ئێس ۹ کە دەست پێگەی Anrdoid Authority کەوتووە، پێگەکە توانیویەتی کاتی ئاشکرا کردنی ئەم مۆبایلە بزانێت و بڵاوی بکاتەوە. جگە لەمەش وەکو کاری هەمیشەیی سامسۆنگ کە مۆبایلەکانی زنجیرەی Sـی هەمیشە لە مانگی ۲ و کۆنگرەکانی جیهانیی مۆبایل ڕادەگەیەنێت.\nلە ڕاپۆرتێکی ماڵپەڕی Korean News کاتی ئاشکرا کردنی گالەکسی ئێس ۹ هەیە و کاتەکەش ڕۆژی ۲۷ـی مانگی ۲ـی ساڵی ۲۰۱٨ـیە، کە لە کۆنگرەکانی جیهانیی مۆبایل شان بە شانی کۆمپانیا گەورەکان دەبێت کە لە ڕۆژی ۲٦ـی هەمان مانگ دەست پێدەکات.\nگالەکسی ئێس ٨ـت هەیە؟ لە پلانتدایە بیگۆڕیت بە مۆبایلە نوێیەکە؟\nپێدەچێت فرۆشی ئەم مۆبایلە هاوشێوەی مۆبایلەکانی تری سامسۆنگ زۆر بێت. لەو کاتەوەی کە مۆبایلەکانی زنجیرەی S نمایش دەکرێت، خەڵک بە پێشوازییەکی زۆرەوە و لە ماوەیەکی کەمدا زۆرترین خواستیان بۆ مۆبایلەکان تۆمار کردووە، لەوانەش مۆبایلەکانی ئێس ٨ و ئێس ۷ کە زۆرترین ئاستی فرۆشتنیان تۆمارکردووە.\nتاگەکان گالەکسی ئێس ٩ هەواڵ\nپۆستی ئەلکترۆنی[email protected]il.com


بەشیر حەداد: دواكەوتنی بودجە دەبێتە هۆی دواكەوتنی پێدانی مووچە لە عیراق – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەشیر حەداد: دواكەوتنی بودجە دەبێتە هۆی دواكەوتنی پێدانی مووچە لە عیراق\n2020/12/12 - 9:37 PM\nجێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، دواكەوتنی بودجەی فیدراڵیی ساڵی 2021 دەبێتە هۆی دواكەوتنی پێدانی مووچە لە عیراق.\nبەشیر حەداد، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە ڕاگەیەنراوێكدا ڕایگەیاند:”دواكەوتنی حكومەت لە ناردنی بودجەی 2021 بۆ ئەنجومەنی نوێنەران، دەبێتە هۆی دواكەوتنی پێدانی مووچەی فەرمانبەران”.\nبەشیر حەداد ئاماژەی بەوەشداوە:”ئەنجومكەنی نوێنەران چاوەڕوانە حكومەت بودجە بنێرێت بۆ ئەوەی خوێندنەوەی بۆ بكات و بە تاووتوێكردن دەوڵەمەندی بكات تا دەنگی لەسەر دەدات”.\nجێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق دووپاتیشی كردەوە: “دواكەوتنی بودجە لێكەوتەی نەرێنی لەسەر دۆخی دارایی و ئابووریی عیراق دەبێت، چونكە دەبێتە هۆی دواكەوتنی پێدانی مووچەی فەرمانبەران لە چەند مانگی داهاتوودا”.\nئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقبەشیر حەدادبودجەعيراقمووچەمووچەی فەرمانبەران\n“شایستەی دارایی بۆ مامۆستایانی وانەبێژ خەرج دەكرێت”\nهەپەگە؛ لەبارەی چالاكی هێزەكانی پاراستنی ئاسمانی شەهید دەلال ڕاگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە\nبزووتنەوە بۆ پارتی: كێشەی دابەشكردن و دواكەوتنی مووچەی فەرمانبەران چارەسەر بكەن


پەندی پێشینان١٣ – فەرهەنگی فارسی بە کوردیی کاوە\nin فەرهەنگی گەلی / by admin / on 23/04/2017 at 8:23 am /\nپەندی پێشینان ١٣\nگەلی برادەرانی هۆگری فۆلکلۆری کوردی\nفۆلکلۆر یا فەرهەنگی گەلی یەکێکە لە بوارەکانی ناساندنی گەلێک. ئەو بەشەی فەرهەنگی خەڵک پڕە لە ئامٶژگاری و ڕێنوێنی وئەزموونی پێشوونان، کە وەک پەند لەباپیرانەە بۆمان ماوەتەوە. لەسەردەمی گەنجەتیمدا لەدەرسێکی عەرەبیماندا چیرۆکێک هەبوو کە ئێستاش هەر لەبیرم ماوە: یەکێک لەو بەناو زانایانەی ئێران شانازییان پێوەدەکا، لە مەککە جێگیردەبێ و عەرەبی هێندە باش دەزانێ، کە هیچکەس دە عەرەب نەبوونەکەی ناگا. عەرەب کە فارس، یاخۆیان کوتەنی، فورسیان زۆر لەلا سووکە و بەعەجەم ناویان دەبەن، پەیوەندیی خزمایەتییان لەگەڵ واندا بە شوورەیی دەزانی. ئەو بەناو زانایە کە لەعەرەبدۆستیدا پێشبڕکەی لەعەرەبان دابۆوە، دەکەوێتە داوی ئەڤینی کچێک و دەیخوازێ. بنەماڵەکەی کە نازانن ئەوکابرایە عەرەب نییە دەیدەنێ و سەرەنجام بووک دەگوێزرێتەوە. لەشەوی یەکەمی بووکێنیدا زاوا بەعەرەبی بە بووکەخان دەڵێ: “اقتل‌السراج!” واتە چراکە بکوژێنەوە، بەو قسەیە ئی بن بەڕەی دێتە سەربەڕەی و بووک بە هاوارهاوار دەردەپەڕی و دەڵێ: “عجمی! ععجمی” واتە ئەوکابرایە عەرەب نییە، عەجەمە و ئاوا زەماوەندەکە لەسەر قسەیەکی هەڵنەسەنگێندراو تێکدەچێ. ئاخر عەرەب بە کوژاندنەوەی چرا دەڵێن “اطفی‌السراج!” نەک “اقتل‌السراج!” خەڵکی لای ئێمە وەک دەزانین ڕێزی تایبەتییان بۆ ئاگر هەبووە و باپیرانمان نەیانهێشتووە شتی پیسی تخوون کەوێ. لەبیرمە کە منداڵ بووم دایکم پێیدەکوتم نابێ بەفوو ئاگر بکوژێنینەوە چونکە فوو لەنێو زگ ڕا دێتەدەر و پیسە و گوناچە شتی پیس تووشی ئاگرکەین. وەنەبی دایک و بابم، ئاگرپەرست بن، بەپێچەوانەوە ئەوان زۆریش موسوڵمان بوون و نوێژوڕۆژوویان نەدەچوو، بەڵام شوێنەواری بەپیرۆز دانانی ئاگر لەباب و باپیرانیانەوە هەر دەمێشکیاندا مابو. ئێستاش کە ئێمە بۆ دامرکاندنی ئاگر (کوژاندنەوە) دەکار دەکەین، ئەو وشەیە لە کوشتن ڕا هاتووە و نیشانەی بەگیاندار دانانی ئاگرە. فارسیش لەکۆنەوە کوتوویانە “آتش را بکش” ….. بۆیەش کابرا لەزاری دەرپەڕیوە و لەجیاتی دامرکاندنەوە یا خامٶش کردن بەبووکێی کوتووە “اقتل” و ئەوەی نەدەبوو بقەومێ، ڕوویدا!!\nلەدەرسێکی کۆمەڵناسیشماندا لەبیرمە چیرۆکێکی ئاوا هەبوو:\nڕۆژێک تورکێک و مرۆڤخۆرێکی ئامازۆن تووشی یەک دەبن. مرۆڤخۆرەکە بە کابرای تورک دەڵێ : “ئێوە زۆر بێبەزەیین! کەسێک دەکوژن و دوایەش لەژێر بارستایی دووگەز خاکدا دەیشارنەوە. تورکە دەپرسێ ئەدی ئێوە چ دەکەن؟” کابرای ئامازۆنی دەڵێ وەڵڵا ئێمە ئەگەر کەسێک بکوژین وەبن گڵی نادەین، گۆشتەکەی دەخۆین!!\nئەوانەم هەر وەک بیرەوەرییەکی سەردەمی خوێندکاریم لەبیرن، کە دەگەڕێنەوە بۆ ٥٠ساڵ پێش ئێستا، دەنا زۆر بابەتی نموونەییی دیکەش هەن، بۆوێنە: فارس بە بوولێڵەی بەیانی دەڵێن گرگ و میش، کوردیش دەڵێ سەوگور، واتە ئەوکاتەی هەوا ئەوەندە ڕووناک دەبێ کە هەتەری چاو گورگ و مەڕ (گرگ و میش)ەکەی فارسان یا (سەوگور) یا سەگ و گورگ لێک بکاتەوە. کە هەردووکیان نیشانەی پێشینەیەکی دوورودرێژی مەڕدارین لە کۆمەڵگاکەدا. چاوێک بە ناوەکانیشدا ئەگەر بخشێنی دەبینین زۆر وشە دەتوانن بەیانکەری ڕابردووی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگایەک بن، بۆ وێنە زمانی عەرەبی پڕە لەو وشە لێکدراوانەی خورمایان تێدا و کوردیش زۆروشەی لێکدراوی کێو و گا و کەڵ و ئاژەڵەبەرزە دەکاردەکەن، کەڵەگا، گاڕان، ڕانەمەڕ، گای بنە، گێرەنەکەر، وشترخۆرە، گیسکی بەلەمس، بەفری پیرێژنێ و …\nئەوبابەتە فۆلکلۆرییانە، ئەو پەند و ئامۆژگارییانە تا ئەوسەردەمانە هەر چرای ڕووناک کەرەوەی ڕێگای ژیانمان بوون. بەداخەوە ئەوانە وردەوردە خەریکن دەفەوتێن و لەبیردەچنەوە، تا کۆمەڵگاکانیش زۆرتر شارنشین و میکانیزە دەبن، ئەو لەبیرچوون و وەلانانانەش زیاتر پەرە دەستێنن. بەڵام ئەوەی دەبێ بزانین، ئەوەیە کە هەرچۆنێک بێ ئەوانە هەموویان کەلەپووری نەتەوەییمانن و پاراستنیان بەشێکە لەپاراستنی پێناسەی نەتەوەییمان.\nلێرەدا کورتی دەبڕمەوە و چەپکێکی دیکەتان لە پەندی پێشینانی شێخ محەممەدی خاڵتان پێشکێش دەکەم. وەک جارانی پێشوو ئەگەر لەوناوەدا پەندێکی دیکەشم وەبەرچآوهات، دەیخەمە سەر کۆمای ئەو گەوهەرانە:\nئەوەی بەمنەوەیە ناومە بەتۆوەە، هەتاکوو بمریت بسووتێیت پێوە.\nئەوەی بەوی کرد با بەدەواری شڕی نەکا.\nئەوەی بۆ گووکەر هەڵدەکەوێ، بۆ ڕاوکەر هەڵناکەوێ.\nئەوەی پێم کرد خێرە، لێم بوو بەگورگ و شێرە.\nئەوەی خاوەنماڵ ئەیزانێ، دز بیزانێ هیچ لەماڵا ناهێڵێ.\nئەوەی گا دەیکا گا نایخوا.\nئەوەی لای بەندە خەیاڵە، لای خوا بەتاڵە.\nئەوەی لەژێر بەڕەدا، وا ئەکەوێتە سەر بەڕە.\nئەوجا بزانە کفری کاولە، ئازای مەجلیسی قۆجە شاورە.\nئەوسا شا، شالیار بوو، تەتەر وێران بوو.\nئەوڵاد شیرینە، تەربیەت لەئەولاد شیرنترە.\nئەوەی ئەیخوات نایزانێ، ئەوەی تێی ئەووشێ ئەیزانێ.\nئەوەی ئەیدەم بەکرێ، ئەیدەم بەترێ.\nئەوی ئەیزانیت گشتی مەڵێ، ئەوی گوێت لێیە بە هەمووی باوەڕمەکە.\nئەوەی بەپەیژەدا سەرکەوێ، ئەبێ لەخوارەوە دەست پێ‌بکا.\nئەوەی بەتەمای نانی ماڵاوسێ بێ لەبرسانا ئەمرێ.\nئەوی بە سەر ڕۆی، بە ملا ئەڕوا.\nئەوی بە فەلاح ئەبڕێ دانەوێڵەیە.\nئەوی بەمێروولە بتڕێ تەبەقەتڕانەی ناوێ.\nئەوی بترسێ ناخەلسێ.\nئەوی بخوازێ ڕوویەکی ڕەشە، ئەوی نەیداتێ هەردوو رووی ڕەشە.\nئەوی بڕوای بەخۆی نییە شایەنی پشت پێ‌بەستن نییە.\nئەوی بنیشی بەلای خاسەوە، ئەویش ئەپێچرێ بە لباسەوە، ئەوی بنیشێ بەلای حیزەوە، ئەویش ئەپچێرێ بە تیزتیزەوە.\nئەوی بۆ ئەو ڕێ‌کەوتووە بۆبزنی دێلێژە ڕێ‌نەکەوتووە.\nئەوی بۆجێگەر ئەیکا بۆ دێگەر نایکا.\nئەوی بۆخۆتی ڕەوائەبینیت بۆ خەڵقیشی ڕەوا ببینە.\nئەوی پشتی ناهحەق بگرێ، نۆکەری زاڵمە.\nئەوی پیشەی ئازاردان بێ ئەبێ تووشی مل شکان بێ.\nئەوی پێم ئەکرد خێره، لێم بوو بە گورگ و شێر.\nئەوی پیوازی نەدیبێ، قنچکە نێرگز ئەچێنێ.\nئەوی تەڕبێ لەباران ناترسێ.\nئەوی تۆ پێی پەستی، من پێی مەستم.\nئەوی تۆراوە، بەشی خوراوە.\nئەوی تۆوی دڕک بچێنێ، تاماوە گوڵ نابینێ.


پارێزگاری ئەنبار عەلی فەرحان دولەیمی (ده‌سته‌ڕاست) کۆبوونەوە لەگەڵ سەرکردە خێڵەکی و شێخەکان و ئەندامانی هێزە ئەمنیەکان دەکات لەم وێنەیەدا کە 26 کانونی دووەم بڵاوکراوەتەوە. [خاوەنی وێنە: حکومەتی ئەنبار]\nحکومەتی خۆجێی ئەنبار هەڵمەتێك سازدەکات بۆ زیادکردنی هۆشیاری دەربارەی مەترسییەکانی ئایدۆلۆژیای رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش).\nهەڵمەتەکە کە سەرەتای شوبات بە هاریکاری لەگەڵ بەڕێوبەرێتیەكانی پەروەردە و سەرکردە خێڵەکییەکاندا دەستیپێکرد، داوا لە دانیشتوانی پارێزگاکە دەکات ئایدۆلۆژیای تووندڕەو رەتبکەنەوە و یارمەتی هێزەکانی عێراق بدەن ئاسایش لە ناوچە رزگارکراوەکان رابگرن.\nبەرپرسێك لە نوسینگەی پارێزگاری ئەنبار، عومەر زیابی بە دیارونای وت ئەم هەڵمەتە یەك مانگییە لە قۆناغی یەکەمیدا رەمادی، فەلوجە، قائیم، روتبە، هیت و حەدیسە دەگرێتەوە.\nوتی لە کەمپەکانی عامریە و حەبانیەش بەردەوامدەبێت.\nوتی: "لەئێستادا شەڕەکە لەسەر ئاستی ئایدۆلۆژی بەردەوامدەبێت دژی تووندڕەوی و تاوانكاری. هەمووان بەرپرسن لە شەڕکردن دژی تیرۆریزم لە هەموو شێوازێکیدا لەڕێی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری و پێشکەشکردنی رێنمایی بۆ لاوان و خوێندکاران."\nوتی ئەمە ئەو منداڵانەش دەگرێتەوە کە لە کەمپەکانی ئاوارەکاندان و ئاماژەیکرد بەوەی داعش بۆ راکێشانی ئه‌ندامان، ئەو ئەندامانەی کۆمەڵگەی دەکردە ئامانج کە لەڕووی داراییەوە لاواز بوون.\nزیابی وتی گروپەکە مێژوویەکیشی هەیە لە قۆستنەوەی دەقە ئایینیەکان تا بەکاریانبهێنێت وەك رێگەیەك بۆ راکێشانی لاوان بۆ شەڕکردن لە ریزەکانیدا.\nوتی: "بە هاریکاری وەقفی سوننە، سەرکردە خێڵەکیەکان، پیاوانی ئایینی و پرۆفیسۆرەکانی زانکۆی ئەنبار، چەندین کۆڕ و کۆنفرانس و کۆبوونەوە دەکەین بۆ روونکردنەوەی راستییەکان دەربارەی تیرۆریزم."\nوتیشی ئامانجی ئەم بۆنانە ئەوەیە بۆ هه‌موو بەشداربووان روونبکرێتەوە کە داعش هەوڵیدا ئەنبار وێرانبكات "بە بڵاوکردنەوەی رق و تائیفیەت".\nمزگەوتەکان قه‌ڵاچۆی ئایدۆلۆژیای داعش ده‌كه‌ن\nشێخ حەمودی نوری لە بەڕێوبەرێتی وەقفی سوننەی رەمادی وتی مزگەوتەکانی ئەنبار رۆڵێکی گرنگیش دەبینن لە رووبەڕووبوونەوەی ئایدۆلۆژیای تووندڕەوی.\nبە دیارونای وت ئەندامانی داعش مینبەری مزگەوتەکانیان بەکاردەهێنا بۆ بانگەشەکردن بۆ ئایدۆلۆژیای تووندڕەوی گروپەکە و ئاماژەیکرد بەوەی "ئەمیرەکانی داعش کە دەستیانگرت بەسەر مزگەوت و شوێنەکانی پەرستشدا، وتار و فەتوای تەکفیرییان بڵاودەکردەوە".\nوتی: "لەمڕۆدا مزگەوتەکان رۆڵێکی گرنگ دەبینن لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری لەڕێی وتارەکانی هەینی و بازنەکانی نوێژکردنەوە لەکاتێکدا هەوڵدەدەین مەترسییەکانی ئایدۆلۆژیای تووندڕەوی و چۆنێتی مامەڵەکردن لەگەڵیدا بۆ مەدەنیەکان روونبکەینەوە."\nعەبدوڵا میزعەل کە لە زانکۆی ئەنبار وانە دەڵێتەوە، وتی: "ئەنبار تووشی ئاستێکی بەرز بوو لە وێرانکاری و ئاوارەیی خەڵکەکەی لە ماوه‌ی زیاتر له سێ ساڵدا، کە بووە هۆی مەینەتییه‌كی بێکۆتا."\nبە دیارونای وت ئەمە بەهۆی بڵاوکردنەوەی "ئەو بیرۆکانەوه‌یە کە نامۆن بە ئایین و ئیسلام و مرۆڤایەتی" و ئاماژەیکرد بەوەش كه داعش "باوەڕی بەوە هەبوو باوکت، دایکت و براکەت بکوژیت گەر ئایدۆلۆژیاکەیان رەتبکردایەتەوە و دژی ئەو فەتوایانە بوونایە کە دەریدەکردن".\nوتی هه‌ندێك له‌و فەرمانانه بریتیبوون له "قەدەغەکردنی خواردنەوەی ئاوی سارد و خواردنی ترشیات" و ئاماژەیکرد بەوەی گروپەکە تەنانەت "فەتوایەکیان دەرکرد دژی خواردنی خەیار و تەماتە پێکەوە".\nپرسیاری کرد: "ئەمانە چ جۆرە بیروباوەڕێکن؟"\nوتی سەرەڕای بڵاوکردنەوەی فەتوای ساختە، داعش لەو ناوچانەی ئەنبار کە لەژێر دەستیدا بوون به‌رنامه و بیناکانی خوێندنی لەناوبرد و هۆشداریدا لەوەی "دەبێت وریابین نەگەڕێینەوە چوارگۆشه‌ی یه‌كه‌م".\nپشتگیریکردنی ئاسایش و سەقامگیری\nسەنا عەباس لە بەشی ژنان و کۆمەڵگە له بەڕێوبەرێتی په‌روه‌رده‌ی ره‌مادی، وتی: "ژنان ده‌توانن رۆڵێكی گرنگ ببینن لە هەموو ناوچەکان و راستیەکەی رۆڵێکی بەرچاویان هەیە لە قۆناغی ئێستادا بۆ پشتیوانیكردنی سەقامگیری."\nبە دیارونای وت: "تەرکیزمان کردە سەر سەردانکردنی کەمپەکانی ئاوارەکان لە عامریە و حەبانیە کە تێیاندا جۆرێك لە بیرکردنەوە هێشتا بەربڵاوە لە مێشکی منداڵەکاندا، وەك ئەوەی کە داعش دەسەڵاتی دەوڵەتی هەیە."\nوتی هەڵمەتی هۆشیارییەکە دڵنیایی دەدات لەوەی دانیشتوانی کەمپەکە بەتەواوی هۆشیارن "لە راستی تیرۆریزم و ئامانجە راستەقینەکانی".\nعەباس وتی: "پشووی نیوەی ساڵ ماوەیەکی گرنگ بوو بۆ هەڵمەتی هۆشیارییەکە، چونکە ستافی خوێندن کۆبوونەوەیەکیان لەگەڵ دایکوباوکی منداڵاندا کرد لەوکاتەدا و راوێژی ئەوە کرا چۆن خوێندکاران کاتەکانیان بەسەر ببەن."\nشاکر ئەیوب راوی لە سەندیکای پارێزگاران لە ئەنبار وتی: "بەشداریکردنی هەموو توێژەکانی کۆمەڵگە، لەنێویاندا زانایان، مامۆستایان، نوسەران، سەرکردە خێڵەکی و بیریارەکان، گرنگیی بە هەڵمەتەکە بەخشیوە."\nبە دیارونای وت: "ئه‌منییه‌ت بەرپرسیارێتی هەمووانە و خەڵکی ئەنباریش دەبێت ماڵەکانیان و گەڕەکانیان و شارەکانیان بپارێزن لەدژی گومڕاكاریی داعش لەکاتێکدا هەوڵی قۆستنەوەی خەڵكێکی هۆش سادە و منداڵان دەدات."\nوتیشی: "هێزە ئەمنیەکان ئەرکێکی فراوان و گرنگیان هەیە، بەڵام ئەوە گرنگە کە زانیارییان پێبگەیەنرێت گەر کەسێك هەوڵیدا دەنگۆ بڵاوبکاتەوە، یاخود تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بەکاربهێنێت بۆ بڵاوکردنەوەی تائیفیەت و تووندوتیژی."\nراوی وتی: "لێره‌دایه كه هەڵمەتەکە رۆڵی خۆی دەبینێت."


وەڵامێكی توندی موراد قەرەیلان دەدرێتەوە - هيوای کۆرد\nHome » هەواڵ » کوردستانی » وەڵامێكی توندی موراد قەرەیلان دەدرێتەوە\nوەڵامێكی توندی موراد قەرەیلان دەدرێتەوە\nمەحمود محەمەد، وتەبێژی پارتی دیموكراتی كوردستان، وەڵامی موراد قەرەیلان ئەندامی كۆنسەی بەڕێوەبەری پەكەكەی دایەوە و رایگەیاند،”پەكەكە بە لێدوانی بەرپرسانی و كردەوەكانی بوەتە مایەی سەرئێشە بۆ خەڵكی كوردستان ودامودەزگاكانی هەرێمی كوردستان”\nدوێنێ موراد قەرەیەڵان، ئەندامی کۆنسەی بەڕێوەبەری پەکەکە رایگەیاند،”دەمانەوێت بۆچونی کاک مەسعود لەسەر جوڵەی هێزەکانی پارتی و شەڕی براکوژیی بزانین”\nلە راگەیەندراوێكدا مەحمود محەمەد وتەبێژی پارتی راشیگەیاند،”پەكەكە بە ئاشكرا كەوتوەتە ململانێ لەگەڵ هەرێم و مەترسی بۆ سەر ژیان و بەرژەوەندیی هەرێمی كوردستان دروست دەكات. ئەوان لە هەر شوێنێك كوردێكی لێ بێت خێرا خۆیان بە خاوەن ماڵ دەزانن و كوردیش بە میوان.”\nده‌قی به‌یاننامه‌كه‌ی گوته‌بێژی پارتی دیموكراتی كوردستان:\nجێگەی داخێكی زۆرە كە لە زۆر بارودۆخی هەستیاردا پەكەكە بە لێدوانی بەرپرسانی و كردەوەكانی بووەتە مایەی سەرئێشە بۆ خەڵكی كوردستان و دامودەزگاكانی هەرێمی كوردستان، كە بەرهەمی خەبات و قوربانیدانی دەیان ساڵەی گەلی كوردستانە.\nلە دوایین لێدوانەكانیشیاندا نەفەسی هەڕەشە و خواستی نانەوەی گرژی و ناسەقامگیری و، ئاوەژووكردنی ڕاستییەكان بە ئاشكرا دیارە. ئەم جۆرە ڕەفتارانەی پەكەكە شتێكی تازە نییە و لە ڕاستیدا ئەوان بە كارە نابەجێ و گوماناوییەكانیان بوونەتە هەڕەشە لەسەر ژیانی خەڵكی كوردستان. ساڵانێكی زۆرە بە سەرانەوەرگرتن و داگیركردنی ماڵ و موڵكی خەڵك، رێگەیان لە ئاوەدانكردنەوەی سەدان گوند و گەڕانەوەی خەڵكی سڤیل بۆ ناوچەكانیان گرتووە. گۆڕەپانی شەڕ و ململانێكانیان گواستووەتەوە ناو هەرێمی كوردستان و رۆژانە هاووڵاتیانی هەرێم باجی مرۆیی و ماددی ئەو رەفتارانه‌ی پەكەكە دەدەن. كارمەندی حكوومەتی هەرێمی كوردستان شەهید دەكەن و هێشتاش پێیانوایە ئەوان هەڕەشە نین و هەرێمی كوردستان دەپارێزێن!\nلە وەڵامی وتەكانیاندا دەڵێین: ئێمە بڕوای تەواومان بە چارەسەركردنی ئاشتیانەی دۆزی رەوای گەلی كورد و تەبایی نێوان لایەنەكان هەیە. لێدوان و كردەوەكانتان زیانی زۆری بۆ هەرێمی كوردستان هەبووە و بۆ رێگەگرتن لە تێكچوونی زیاتری بارودۆخ داوا دەكەین چیتر كێشەی خۆتان و خەڵكی تر مەهێننە ناو هەرێمی كوردستان.\nپارتی پەكەكە مەحمود محەمەد موراد قەرەیلان\t2020-10-27\nTagged with: پارتی پەكەكە مەحمود محەمەد موراد قەرەیلان


دەزگای ستاندەر گەورەترین “پڕۆژەی کاری ھاوبەش” لەگەڵ رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی رادەگەیەنێ – Standard Kurd\nدەزگای ستاندەر گەورەترین “پڕۆژەی کاری ھاوبەش” لەگەڵ رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی رادەگەیەنێ\nلەلایەن ستاندار Posted on ئه‌یلول 9, 2018 4974 جار بینراوە 0 سەرنج\nبەمەبەستی بەھێزکردنی ھاوبەشیی راستەقینەو رەخساندنی دەرفەتی کاری ھاوبەش وبەھێزکردنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، ولەبەر نەبوونی توانای ھاوکاری دارایی لە رێکخراوە نێودەوڵەتیەکان وحکومەتی ھەرێم، ناوەندی راھێنان وپەرەپێدانی دەزگای ستاندەر ھەڵدەستێ بەراگەیاندنی “پڕۆژەی کاری ھاوبەش” لەگەڵ رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە گشت شارو شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان.\nپڕۆژەکە بریتیە لە ئەنجامدانی “زنجیرە خوولێکی ستاندەر بۆ سیاسەتی نێودەوڵەتی وحوکمڕانی کوردستان” بەھاوبەشی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە قەزاو ناحیە بێ بەشکراوەکان لە چاڵاکی رێکخراوەیی.\n١- بەھێزکردنی کۆمەڵگەی مەدەنی لەھەرێمی کوردستان وپتەوکردنی پەیوەندی نێوان رێکخراوە ناحکومیەکان.\n٢- بەرزکردنەوەی ئاستی چاڵاکوان ورێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بەتایبەت لە شارو شارۆچکە پشتگوێخراوەکان.\n٣- ئاشناکردنی بەشداربوانی خوولەکان بە پرنسیپە نێودەوڵەتیەکان وسیاسەتی دەوڵەتە زلھێزەکان وچۆنیەتی بەرپاکردنی حوکمڕانی رەشید لە ھەرێمی کوردستان.\nناوەندی راھێنان وپەرەپێدانی دەزگای ستاندەر گرێبەست واژو دەکات لەگەڵ تەنھا یەک رێکخراوی کۆمەڵگەی مەدەنی لەھەر قەزا و ناحیەیێک.\nیەکەم: گرێبەستەکە واژو دەکرێت لەلایەن سکرتێری دەزگای ستاندەر وسەرۆكی رێکخراوە ھاوبەشەکە.\nدووەم: خوولەکان بۆ ماوەی سێ رۆژە.\nسێیەم: ئەرکەکانی دەزگای ستاندەر:\n١- دابینکردنی ترێنەر (راھێنەر) وپێداویستیەکانیان.\n٢- دابینکردنی برێک (شیرنەمەنی ومیوە).\n٣- دابینکردنی قرتاسیە.\n٤- ئامادەکردنی بەرنامەو بابەتەکانی خوول.\nچوارەم: ئەرکەکانی رێکخراوی ھاوبەش:\n١- بەڕێوەبردنی خوولەکان لەلایەن رێکخراوە ھاوبەشەکە بەسەرپەرشتی ناوەندی راھێنان وپەرەپێدانی ستاندەر.\n٢- پەیوەندیکردن وتۆمارکردنی بەشداربوانی خوولەکان.\n٣- دابینکردنی ھۆڵێکی گونجاو بۆ راھێنانەکان (کورسی ومێز وفێنککەرەوە وداتاشۆ وھتد…).\n1-وەرگرتنی بڕی (١٠٠٠٠) دەھەزار دینار لە بەشداربوانی ھەر خوولێک لە بری بەخشینی بڕوامانەی دەزگای ستاندەر پێیان.\n2- دەزگای ستاندەر رێژەی ٢٥% ی داھاتی خوولەکە وەک ھاوکاریەک دەبەخشێتە رێکخراوە ھاوبەشەکە.\nھەر خوولێک ماوەی (٣) رۆژە و لە کاتژمێر ٢ی دوای نیوەڕۆ بۆ ٦ی ئێوارە دەخایەنێت.\n١- لەھەر رۆژێکدا (٣) بابەت لەلایەن راھێنەران پێشکەش دەکرێ.\n٢- بابەتەکان بریتین لە:\n– رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکانی وئالیەتی بڕیار وجێبەجێکردن.\n– پێگەی ئەمریکا لە دارژتنی سیاسەتی نێودەوڵەتی.\n– کورد لە نێوان ووڵاتە داگیرکەرەکانی.\n– رۆڵی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی.\n– ئەزمونی ووڵاتان لە گۆڕانکاری.\n– پەرلەمان وحکومەت لە ھەرێم.\n– رۆڵی حزبی سیاسی لە کۆمەڵگەی کوردستان.\n– داھاتووی ھەرێم لە عێراقدا.\n– چۆن رێکخراوەکەت کارا دەکەیت؟\n– ھەر بابەتێکی تر کە بەپێویست زانرا لەلایەن بەرێوەبەرانی خوول.\nبۆ وەرگرتنی زانیاری زیاتر لەلایەن رێکخراوەکانەوە پەیوەندی بکەن بە ناوەندی راھێنان وپەرەپێدانی دەزگای ستاندەر لەم رێگایانەی خوارەوە:\nیەکەم: ئێمێل: raad.rafat@yahoo.com\nدووەم: فەیسبوک: https://www.facebook.com/raad.rafat.٥\nسێیەم: ژ.مۆبایل: ٠٧٨٢٤٤٠٢٠٢٤ لە کاتژمێر ٤-٩ی ئێوارە کراوەتەوە.\nدوا وادە بۆ وەرگرتنی داوای رێکخراوەکان ٢٠/٩/٢٠١٨ کاتژمێر ١٢ی شەوە.\nسکرتێری دەزگای ستاندەر\nبڵاوکراوەی پێشووحکومەتی هەرێم موشەکبارانەکەی دوێنێی خستە ئەستۆی حزبی دیموکرات\nبڵاوکراوەی نوێترپۆستی سەرۆک کۆمار بۆ کێ یە ..؟؟\nPosted on حوزه‌یران 1, 2020 0 2034


کۆبوونەوەى سێ کاتژمێریی شاندی حکومەتی هەرێم و لیژنەیی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆتایی هات، بڕیاردەری لیژنەکەش دەڵێت، "ئەگەر زۆرە لە کۆبوونەوەی داهاتوودا بگەینە ڕێککەوتنی کۆتایی."\nئەحمەد سافار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی فەرمی عێراقییە کە "ناس کورد" بەدواداچوونی بۆ کردووە (25ی کانونی دووەمی 2021) دەڵێت، "حکومەتی هەرێم ڕازامەندی دا لەسەر نیشاندان و پێشکەشکردنی سەرجەم داتا و زانیارییەکانی تایبەت بە دۆسیەی نەوت و داهاتەکانی تر."\nدەشڵێت، "بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە کۆبوونەوەی داهاتوودا دەگەینە ڕێککەوتنی کۆتایی دوای ئەوەى حکومەتی فیدڕاڵی سەرجەم زانیارییەکانی لەبارەى پرۆسەی هەناردەکردن و دۆسیەی گومرگ و دەروازە سنورییەکانی هەرێمی کوردستانی وەرگرت."\nئەمڕۆ دووشەممە قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم خۆی گەیاندە بەغدا بۆ ئەوەى سەرۆکایەتی ئەو شاندەی هەرێم بکات کە دوێنێ گەیشە ئەوێ، کاتژمێر هەشتی ئەمشەو شاندە لەگەڵ لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆبوونەوە و تاوەکو نزیکی کاتژمێری 12ی شەوی خایاند.\nمەبەستی کۆبوونەوەکە گفتوگۆکردن بوو لەسەر پشکی هەرێم لە پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2021ی عێراق.\nلەبارەى کورتهێنان و خەرجییەکانەوە لە پڕۆژەیاساکەدا، ئەحمەد سافار وتیشی، "لیژنەی دارایی توانیویەتی کۆی خەرجییەکان لە بودجەدا بە ڕێژەی 20% کەم بکاتەوە."\nدەشڵێت، کۆی گشتیی خەرجییە گشتییەکان دوای دەستکاریکردنی کەم دەبێتەوە بۆ 127 ترلیۆن دینار، هەروەها ڕێژەی کورتهێنانیش لە بودجەکەدا کراوەتە نیوە.\nسەرۆكی لیژنەی دارایی خاڵە پەسەندكراوەكانی بودجەی 2021 ڕاگەیاند\n2021.02.05 - 15:03


ئەوانەی کە پردی پەڕینەوە دروست دەکەن – ڕۆڵی ئاوارەکان لە بووژاندنەوەی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا – گه‌ڕانه‌وه‌ی دڵخوازانه\nڕاستەوخۆ بڕۆ بۆ سەر ناوەڕۆک\nئەوانەی کە پردی پەڕینەوە دروست دەکەن – ڕۆڵی ئاوارەکان لە بووژاندنەوەی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا\nنموونەی کارکردن بۆ نوێنەرەکانی ئاوارەکان و ئەو لایەنانەی کە لەگەڵیاندا کاردەکەن\nلە پایزی ٢٠١٩دا پڕۆژەی پرۆسەی دیالۆگیا جێبەجێ کرا، کە ئامانجی ئەوە بوو گوێبیستی ڕاوبۆچوونەکانی ئاوارەکان بێت سەبارەت بە دەرفەتەکانی بەشداریکردن لە ئاوەدانکردنەوە و لەپێناو بەرقەرارکردنی ئاشتی و ئارامی لە نیشتمانی ڕەسەنی خۆیاندا. وەکو بەشێك لە پڕۆژەکە ئەو بڵاوکراوەیە داڕێژرا کە پاشکۆی ئەم نوسراوەیە، کە مەبەست لەوەش ئەوەیە کە پرسیارە سەرەکیەکان و نموونەکانی کارکردن بخرێنە بەرچاو بۆ تۆڕەکانی ئاوارەیی و ئەوانەی کە سەر بە ئاوارەکانن و هەروەها ئەو ڕێکخراو و کۆمەڵە و کاربەدەستانەی کە لەگەڵ ئەواندا کار دەکەن و بایەخ دەدەن بە کاری بووژاندنەوەی نیشتیمانە ڕەسەنەکەیان. ئەو بڵاوکراوە پاشکۆکراوە چڕکراوەی ڕوونکردنەوەیەکی فراوانترە، کە لە ماڵپەڕەکانی ئینتەرنێتی تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا بەزمانی فینلەندی هەیە. ئەم چڕکراوەیە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانەکانی فینلەندی، سویدی، ئینگلیزی، سۆمالی، عەرەبی، داری و کوردی.\nپڕۆژەی پرۆسەی دیالۆگیا لەلایەن تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەنداوە ڕێكخرابوو. وەکو لایەنی هاوکاری پڕۆژەکەش ڕێکخراوی چەتری ڕێکخراوەکانی کاری بووژاندنەوەی فینلەندی Fingo و هەروەها دەزگای گەیاندن و بووژاندنەوەی (Vikes) کاردەکەن. پرۆسەی دیالۆگیا پێکهاتبوو لە ئەم بڵاوکراوەیە لەگەڵ چوار دانە بۆنەی گفتوگۆکردن، کە تایبەت بوون بە سۆماڵ، ئەفغانستان هەروەها ئاوارەکانی عیراق و سووریا (بە کوردەکانەوە). پڕۆژەکە وەکو بەشێك لە پرۆژەی AUDA ی فەرمانگەی کۆچی فینلەندا، وەزارەتی دەرەوەی فینلەندا و ناوەندی بەڕێوەبردنی قەیرانەکان (گەڕانەوەی ئارەزومەندانە بۆ عیراق، ئەفغانستان و سۆماڵ)ی جێبەجێ کرا، کە پارەی خەرجیەکانی لەلایەن سندووقی پەنابەری -، کۆچ و ئاوێتەکردن لە کۆمەڵگادا (AMIF) خەرج کرا.\nئەوانەی کە پردی پەڕینەوە دروست دەکەن\nڕۆڵی ئاوارەکان لە بووژاندنەوەی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا\nنووسینی: ڕۆسا ڕەنتانێن ROSA RANTANEN\nیارمەتیدەری لێکۆڵینەوەکە: لیبان عەبدی LIBAN ABDI\nلایەنی بڵاوکردنەوە: تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا SUOMEN SOMALIA-VERKOSTO\nناونیشان: LINTULAHDENKATU 10, 00500 HELSINKI, SUOMI\nوێنەکان: تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا SUOMEN SOMALIA-VERKOSTO ، تاتو هیلتونین TATU HILTUNEN\nخەرجەکانی ئەم ڕوونکردنەوەیە بەیارمەتی سندوقی یەکێتی ئەوروپای تایبەت بە پەنابەری -، کۆچبەری و ئاوێتەبوون لە کۆمەڵگادا دابین کراوە\n١ پێشینەکانی بڵاوکراوەکە و مەبەستەکانی\nئەم بڵاوکراوەیە چڕکراوەی ئەو ڕوونکردنەوەیەیە کە لەلایەن تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا ئەنجام دراوە لەژێر ناونیشانی ئەو کەسانەی کە پردی پەڕینەوە دروست دەکەن – ڕۆڵی ئاوارەکان لە بووژاندنەوەی سۆماڵیاو قۆچی ئەفریقیا. بڵاوکراوکە باس لەوە دەکات کە ڕۆڵی تۆڕەکانی ئاوارەکان و هاوکاریکردن لەگەڵ ئاوارەکان چیە لە دووبارە بنیاتنانەوەو بووژاندنەوەی نیشتیمانە ڕەسەنەکەیاندا. تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا وەکو نموونەیەکە بۆ ئەو جۆرە کارانە. تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا ڕێکخراوی چەترە بۆ ئەو ڕێکخراوە فینلەندییانەی کە لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیادا کار دەکەن. ئامانجی بڵاوکراوەکە ئەوەیە کە پرسیارە سەرەکییەکان و ئەو شێوازە کارکردنانەی کە لە وڵاتە ڕەسەنەکەیاندا هەیە بخاتە ڕوو بۆ ئەو کۆمەڵەیەی ئاوارەکان و ئەوانەی کە سەر بە ئاوارەکانن و ئارەزووی بابەتی بووژاندنەوەیان هەیە لەگەل ئەو ڕێکخراوانەی کە کاریان لەگەڵدا دەکەن، کۆمەڵەکان، کاربەدەستان و کەسانی تر کە ئارەزووی بابەتەکەیان هەیە. بڵاوکراوە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە ٣٦ لاپەڕە و لە ماڵپەڕەکانی ئینتەرنێتی تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا بە زمانی فینلەندی دەبینرێت. چڕکراوەکە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانەکانی فینلەندی، سویدی، ئینگلیزی، سۆماڵی، عەرەبی، داری و کوردی.\nبڵاوکراوەکە بەشێکە لە چالاکیەکانی تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا لە ساڵی ٢٠١٩ کە لەلایەن پڕۆژەی پرۆسەی دیالۆگیا Dialogiprosessi ڕێك دەخرا. ئەو لایەنانەی کە وەکو هاوکاری پڕۆژەکە کاریان دەکرد بریتیبوون لە ڕێکخراوی چەتری ڕێکخراوە فینلەندیەکانی بواری هاوکاریی بووژاندنەوە Fingo هەروەها دەزگای گەیاندن و بووژاندنەوە Vikes . پرۆسەی دیالۆگیا بێجگە لەم بڵاوکراوەیە پێکهاتبوو لە چوار بۆنەی گفتوگۆکردنیش، کە تایبەت بوو بە ئاوارەکانی سۆماڵ و ئەفغانستان هەروەها عیراق و سووریا (بە کوردەکانیشەوە). ئامانجی پڕۆژەکە ئەوەبوو کە گوێ لە ڕاوبۆچوونی ئاوارەکان بگیرێت سەبارەت بە دەرفەتی بەشداریکردنیان لە ئاوەدانکردنەوە و باشترکردنی ئاشتی و ئارامی لە نیشتیمانە ڕسەنەکانیاندا. خەرجەکانی پرۆسەی دیالۆگیا لەلایەن سندوقی یەکێتی ئەوروپای تایبەت بە پەنابەری -، کۆچبەری و ئاوێتەبوون لە کۆمەڵگادا دابین کرا. ئەو پڕۆژەیە وەکو بەشێك لە پڕۆژەی AUDA ی فەرمانگەی کۆچی فینلەندی و وەزارەتی دەرەوەی فینلەندا و ناوەندی بەڕێوەبردنی قەیرانەکان جێبەجێ کرا (گەڕانەوەی ئارەزوومەندانە بۆ عیراق و ئەفغانستان و سۆماڵ).\nلەپێناو بڵاوکراوەکەدا چاوپێکەوتنمان لەگەڵ ئەو کەسانەدا کرد کە چالاکانە لەکارەکانی تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا کاردەکەن یان لەگەڵیدان. ئەم بڵاوکراوەیە بەتایبەتی چەق دەبەستێتە سەر تاقیکردنەوەکانی ئاوارەکانی سۆماڵ و تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا. لە بڵاوکراوەکەدا لەگەڵ ئەوەشدا سوود لەو شتانەش وەرگیراوە کە لە پایزی ساڵی ٢٠١٩دا لە گفتوگۆ و سیمینارەکانی ئاوارەکانی عیراق و سووریا و کوردەکان و ئەفغانستان هاتوونەتە ئاراوە.\nدەستنیشانکردنی دەرفەتەکانی ئاوارەکان تایبەت بە بووژاندنەوەی نیشتیمانە ڕەسەنەکەیان تەنها پەیوەندیە بەوەوە نیە کە دەبێت بەچی شێوەیەك ئاوارەکانی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا خۆیان ڕێکبخەن و چۆن لەنێوان خۆیاندا کار بکەن. تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا بەشێوەیەکی دیاریکراو بریتی نیە لە تۆڕی ئاوارەکان، بەڵکو ڕێکخراوێکی چەترە، کە ئەندامەکانی بریتین لەو ڕێکخراوانەی کە کاری بووژاندنەوە دەکەن لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقادا. لە بڵاوکراوەکەدا بەکورتی باسی ئەوە دەکرێت کە ڕۆڵی ئاوارەکانی سۆماڵ لەم داڕشتنەدا چیە و بەچی شێوەیەك تاکە کەسەکان کاریگەری پێناسەی ئاوارەیی لە بەشداریکردنی کۆمەڵایەتی خۆیاندا دەبینن.\nبڵاوکراوەکە بەڕێگای تۆڕی سۆماڵیای فینلەندی خۆی لە دەرفەتەکانی کارتێکردنی ئاوارەکان نزیك دەخاتەوە نەك هەوڵی ئەوە بدات کە وێنەیەکی گشتلایەنە سەبارەت بە ڕاوبۆچوونەکان و چالاکیەکانی ئاوارە سۆماڵیەکان لە فینلەندا بخاتە بەرچاو. پێش هەموو شتێکیش مەبەست ئەوەیە کە ئەو شتە بخرێتە ڕوو کە چۆن توانراوە لە تۆڕەکەدا پێکەوە ئەو بەهایانەی کە لایەنەکان پێکەوە دەبەستنەوە بدۆزرێنەوە لەگەڵ ئەو شێوازی کارانەی کە بەهۆیانەوە لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیادا کاری بووژاندنەوە باشتر دەکرێت.\n٢ شێوازی جێبەجێکردن\nلەپێناو ئەم بڵاوکراوەیەدا سێ دانە چاوپێکەوتنی تاکەکەسی و یەك دانە چاوپێکەوتنی بەکۆمەڵ لەگەڵ ئەو کەسانەدا کە لە تۆڕی سۆمالیای فینەلەندا کاردەکەن یان ئەو کەسانەی کە لەگەڵیدان ئەنجام دا. لە چاوپێکەوتنی بە کۆمەڵدا پێنج کەس لە ئەندامانی بەڕێوەبردنی ئێستادا بەشدارییان کرد کە هەر یەك لەوان نوێنەرایەتی ڕێکخراوێکی ئەندامی جیاوازی دەکرد. بەشیك لە گفتوگۆکان بە زمانی فینلەندی کران و بەشێکیان بەزمانی سۆماڵی. دوو کەس لەوانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا لە فینلەندا لەدایکبوونە، ئەوانی تر لە سۆماڵ و ناوچەکانی قۆچی ئەفریقا. لە چاوپێکەوتنەکاندا سەرجەم چوار ژن و سێ پیاو بەشدارییان کرد. ئەوانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا تەنها یەکێکیان نەبێت ئەوانی تر هەموویان سەر بە ئاوارەکانی سۆماڵ بوون.\nلە چاوپێکەوتنەکاندا بناغەیەکی هاوبەش بۆ پرسیارەکان هەبوو، بەڵام بابەتەکە بریتی نەبوو لە چاوپێکەوتنی لێکۆڵینەوە، بەڵکو گفتوگۆیەکی شێوازکراوە بوو لەسەر ناونیشانی بابەتەکان. مەبەست وابوو کە بابەتەکان بەتایبەتی لە چوارچێوەی دەرفەتی بەشداریکردنی ئاوارەکانی تۆڕی سۆمالیای فینلەندا سنووردار بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بوار بدرێت بە بابەتە جیاجاکانی تریش کە دێنە ئاراوە. چاوپێکەوتنەکان لە هێلسنکی بەشێوەی یەکتربینینی ڕاستەوخۆ ئەنجام دران لە مانگی یانزەی ٢٠١٩.\nئەم بڵاوکراوەیە بریتی نیە لە لێکۆڵینەوەیەکی سەرەکی، بەڵام وەکو سەرچاوەی کتێب و نوسراوی بوارەکە و ڕاپۆرتی شارەزایانیان بەکارهێنراوە. لەکاتی پرۆسەی دیالۆگیدا لەپێشا بەشێوەیەکی یەك لەدوای یەك هەندیك چەمکی تێگەیشتنی سەرەکی هاتنە ئاراوە کە لە تاوتوێکردنی دەرفەتی کارتێکردنی ئاوارەکاندا دیاریکردنیان پێویست بوو. چەمکەکان لە گفتوگۆکان و چاوپێکەوتنەکاندا بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ هاتنە ئاراوە. هەڵبژاردنی چەمکە سەرەکیەکان لەسەر ئەو بنەمایە بوو کە، ئەو بابەتانە چی بوون کە ئەو کەسانەی چاوپکەوتنیان لەگەڵدا دەکرێت لەگەڵ شارەزایان لە چاوپێکەوتنەکان و لەو گفتوگۆیانەدا کە لەکاتی پڕۆژەکەدا دەکران دەیانخستنە ڕوو.\n٣ ئاوارەیی وەکو تاقیکردنەوە: ئاوارەیی و ناسنامە\nکاتێك کە قسە لەسەر بەشداریکردن و کارتێکردنی ئاوارەکان دەکەین، پێویست دەکات ئەو شتە دیاری بکرێت کە، مەبەست لە ئاوارەیی چیە. لەم بڵاوکراوەیەدا دیاریکردن و ناسینەوەی چەمکەکان بەتایبەتی لەسەر ئەو تێبینیانە بەندە کە، ئەو شتانە چین کە نوێنەرەکانی ئاوارەیی و ئەوانەی کە لەگەڵ ئاوارەکاندا کار دەکەن دەیانخەنە ڕوو. هەرچەندە ئاوارەیی وشەیەکە زۆر بەکارهێنراوە، بەلام لەوانەیە خەلکانی جیاجیا و لایەنی جیاجیا کەمێك بۆ شتی جیاوازتر ئاماژەی پێ بدەن. ئەمەش باشتر وایە کە لەو کار و بڕیارانەدا کە پەیوەندییان بە ئاوارەییەوە هەیە لەچاوبگیرێت.\nبەشێوەیەکی گشتی بە ئاوارە ئاماژە بەو کۆمەڵە خەڵکە دەکرێت کە بەهۆی ناچاریەوە کۆچیان کردووە بۆ دەرەوەی وڵاتی خۆیان و لەشوێنێکی دوور لە وڵاتی خۆیان نیشتەجێ بوونە. لە ئاوارەییدا بیریکردنی نیشتیمانی ڕەسەن هەیە (بۆ نموونە سۆماڵ) بەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئایا ئەو کەسە لەوێ لەدایکبووە یان لەدەرەوەی ئەو وڵاتە (بۆ نموونە لە فینلەندا). هەمیشە لە ئاوارەییدا هاوشێوەیی چالاکانە دەلکێنرێت بە کولتوری وڵاتە ڕەسەنەکەوە، بەدواداچوونی هەواڵەکان و ڕووداوە نوێیەکان دەکریت، هەروەها کارتێکردنی کۆمەڵایەتیش دەکرێت. لەم بڵاوکراوەیەدا بە نیشتیمانی ڕەسەن ئاماژە بە وڵاتی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا دەکەین و بە وشەی فینلەنداش ئاماژە بە وڵاتی نیشتەجیبوون دەکەین. زۆر لەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا هەرچۆنێك بێت بە وشەی سۆماڵ ئاماژەی بە نیشتیمانی ڕەسەن دەکرد، چەمکەکانیش تەنها یەك شیکردنەوەیان نیە.\nیەکێك لە پرسیارەکانی چاوپێکەوتنەکان ئەوە بوو کە ” بوونت بە کەسێکی سەر بە ئاوارەکان بۆ تۆ چی مانایەك دەبەخشێت؟” بەو پرسیارە هەوڵی ئەوە درا کە بزانین ئەو کەسەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا دەکرێت خۆی چی لە ماناکانی ئاوارەیی تێ دەگات و ئەو شتە چۆن دەبینێت وەکو بەشێك لە ژیانی تایبەتی خۆی و کەسایەتی خۆی. لەکاتی قسەکردن لەسەر ئاوارەیی کەسایەتی چەمکێکی سەرەکیە.\nیەکێك لەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە، دوای ئەوەی کە نیشتیمانی ڕەسەنی خۆی جێهێشتووە هەوڵی ئاوێتەبوون دەدات لەگەڵ نیشتیمانە نوێیەکەی و دەڵێت ئەم قۆناخە زۆر گرینگە. دوابەدوای ئەو قۆناخە ئینجا دەتوانێت یارمەتیدەربێت و شتێك لەپێناو نیشتمانی رەسەنی خۆیدا بکات. لە چاوپێکەوتنەکەدا لە پێناسەی ئاوارەییدا جەخت لەسەر ڕۆڵی کاری چالاکانە کرایەوە. هەر هەمان کەس باسی ئەوەشی کرد کە دەبێت جیاوازی بکرێت لەنێوان وشەی ئاوارە و پەناهەندە و کۆچبەر. ئەو دەیووت ئەو چەمکانە ئێستاکە لە فینلەندا بەبەراورد لەگەڵ جاران گەشەیان کردووە. ”لە سەرەتای ساڵەکانی ١٩٩٠دا ئێمە تەنها خەڵکانێکی بێگانە بووین. لە پاسەپۆرتەکەشماندا هەر وا نوسرابوو. بەڵام ئێستاکە گەیشتوینەتە ئەو پلەیەی کە وشەکە گۆڕاوە بە فینلەندیە تازەکان و ئاوارەی سۆماڵی فینلەندی finnish-somali-diaspora”.\nهەرچەندە ئەوانەی کە لە فینلەندا لەدایکبوونە لە پێناسەکردندا بە ئاوارە دەژمێردرێن، بەڵام سەبارەت بە ناوەڕۆکی چەمکەکە مەرج نیە هەموو کاتێك لە ناوەڕۆکی چەمکی ئاوارەدا هاوڕایی هەبێت. یەکێك لەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە دەڵێت ” من بەلامەوە سەختە ئەو گەنجانەی کە لێرە لەدایکبوونە وەکو ئاوارە ببینم ئەگەر ئەوانە سەردانی نیشتیمانی ڕەسەنی خۆیان نەکردبێت”.\nکەسێك لەوانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە و لەدایکبووی فینلەندایە، بەو شێوەی باس دەکات کە، ئەو لە ژیانیدا هەمیشە کێشەی ئەوەی هەبووە کە لە نێوان دوو کولتووردا کەسایەتی خۆی دیاری بکات. ئاوارەی سۆماڵی بۆ ئەو بە مانای دۆزینەوەی ”کولتووری خۆی” و هەستی ئەوەی کە سەر بە کۆمەڵە خەڵکێکە. ئەو وا هەست دەکات کە، ئاوارەیی بەشێوەیەك لە شێوەکان زیاتر ماڵێکە وەکو سۆماڵ یان فینلەندا. بۆ نموونە دەڵێت، ئەو وا هەست دەکات کە لە ئاستێکی گشتیدا دەتوانێت بەشێوەیەکی ئاسانتر هاوشێوەی ئاوارە سۆماڵیە گەنجەکانی وڵاتانی تری ئەوروپا بێت و کەمتر وەکو لەوانەی کە لە سۆماڵ لە دایك بوونە یان لەوێ دەژین.\nئەو کەسە کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا دەڵێت، لە فینلەندا تاکو ئێستاش زۆر جار ناچار دەبێت وەڵامی ئەو پرسیارانە بداتەوە کە دەلێن ” لە ڕاستیدا خەڵکی کوێیت” یان ”دایك و باوکت خەلکی کوێن”. دەڵێت ئەوەندە گوێی لەو پرسیارانە بووە کە لێیان بێزار بووە و وا ڕاهتووە کە لە وەڵامدا بڵێت من سۆماڵیی فینلەندام. هەروەها دەڵێت ” شتێکی سەیرە، چۆن دەکرێت کولتورێك یان وڵاتێك بەبەردەوامی لە ژیانی ڕۆژانەتدا بەشێوەیەکی بەهێز هەبوونی هەبێت لەکاتێکدا تۆ هەرگیز لەوێ نەژیاویت یان نەچویتە بۆ ئەوێ”. ئەو خۆی لەگەڵ دەستەواژەی ‘کۆچبەری نەوەی دووەم’ نابینێتەوە، بەڵکو وا هەست دەکات کە ئەو شتە جیاوازی لەنێوان مرۆڤەکان دروست دەکات، هەرچەندە کە کەسایەتی کولتوری دایك و باوکەکەی لەژیانیدا هەبوونی هەیە.\nزۆر لەوانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا، بەبێ گوێدانە تەمەن یان ڕەگەزی نێر و مێ، دەیانووت ئێمە زیاتر هاوشێوەی ئاوارەی سۆماڵیین لەوەی کە هاوشێوەی ئەو سۆمالیانە بین کە لە سۆماڵ لەدایکبوونە و لەوێ دەژین. هەروەها زۆریان خۆیان بە هاوشێوەی گروپە ئاوارەکانی تر دەبینن زیاتر لە ئاوارەی سۆماڵی. لە یەکێك لە چاوپێکەوتنەکاندا شتەکە بەم شێویە داڕێژرا: ”ئاوارە بەشێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ ئە مرۆڤانەی کە شوێنی خۆیان نەگرتووە، ئەویش مانای وایە کە، بیریکردنی نیشتیمانی ڕەسەنیشیان شتێکی گەورەیە”. لەو کاتەدا خەیالی مرۆڤ بەبەردەوامی لەم شوێنەدا ئامادە نیە، بەڵکو خەیاڵی بەبەردەوامی بیری ماڵ دەکات و لەنێوان دوو شوێندا دەمێنێتەوە”.\nبەداخەوە، تاقیکردنەوەکانی ڕاسیسزم و پەراوێزکردن و هەست کردن بە دابڕان بەدەوری خۆیان ئەندامانی ئاوارەیی یەکگرتوو دەکەن. لەلایەکی تریشەوە لەناوخۆی ئاوارەکانیشدا جیاوازی بەهێزی ڕاوبۆچوون و پەراوێزکردن دەردەکەوێت. پەراوێزکردن و ڕاسیزم هەندێك جار لەشێوەی کردەویی ڕاستەخۆ یان پەلاماردانی جەستەیی دەردەکەون. هەروەها پەراوێزکردن لە فینلەندا بە لێکۆڵینەوە زانراوە کە بۆ نموونە لە چوارچێوەی ژیانی کارکردن و مەشق کردندا دەردەکەوێت. لە ژیانی ڕۆژانەدا پەراوێزکردن لەشێوازی وردە شەڕانگێزیدا دەردەکەوێت، کە لەو کاتەدا کەسێك بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە هۆشیاریەوە یان ناهۆشیاری هەستی کەسێکی ئاوارە بریندار دەکات. نموونەیەکی ئاسایی بۆ ئەم شتە ڕەنگە بەتایبەتی ئەوە بێت کە لە گەنجێکی سۆماڵی کە لە فینلەندا لەدایك بووە دەپرسن ”لە ڕاستیدا” لەکوێ لەدایکبوویتە و وای دادەنێن کە ئەو کەسێکی فینلەندی نیە. تاقیکردنەوەی دابڕان هەندێك جار بۆی هەیە ئارەزووی ئەوە زیاد بکات کە ئەو کەسە بەدوای ئاوارەکانی تردا بگەڕێت و خۆی تێکەڵ بەوان بکات. ئەمەش بۆ زۆر کەس سەرچاوەی توانایەکی کەسێتیە، بەڵام لەلایەکی تریشەوە کێشەیەکە بۆ ئاوێتەبوون و خۆشگوزەرانی لەکاتێكدا کە ئەو کەسەی سەر بە ئاوارەکانە واهەست دەکات کە لە کۆمەڵگای فینلەندیدا ترازاوە.\n٤- وەکو کاراکتەری ئاوارە\n٤-١ دروستبوون و چالاکیەکانی تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا\nتۆڕی سۆماڵیای فینلەندا لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزرێنرا و لە ساڵی ٢٠٠٩ وەکو کۆمەڵەیەك بەفەرمی تۆمارکرا. ئۆفیسی تایبەتی تۆڕەکە لە ساڵی ٢٠١٤ کرایەوە و لە تۆڕەکەدا ٥-٦ کەس کار دەکەن. دوابەدوای دامەزراندنەکە لە لایەنە جیاجیاکانەوە بەڕادەیەکی زۆر پارەی خەرجیەکان بۆ تۆڕەکە سەرف کراوە و بەدرێژایی ساڵەکان جۆری پڕۆژەکانی باشتر کراوە و کراوەتە شێوازی پیشەییانە. لە ئێستادا تۆڕەکە وەکو ڕێکخراوێکی چەتر بۆ ٣٢ ڕێکخراوی ئەندام کاردەکات و وەکو ڕێکخەری سێ دانە پڕۆژەی هاوکاری بووژاندنەوە لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیادا کاردەکات. هەروەها تۆڕەکە مەشق بە ڕێکخراوە ئەندامەکان دەکات بۆ نموونە تایبەتی لە بواری باشترکردنی کارگێڕی و کاری ڕکخراوەییدا. توانراوە بەشداریکردن بە گەنجەکانیش بکرێت بەتایبەتی بەڕێگای چالاکیەکانی Impact Academy، کە تیایدا مەشق و ڕاوێژکاری تایبەت بە چالاکی کۆمەڵایەتی و ژیانی کارکردن پێشکەش دەکرێت. چالاکیەکە کراوەیە بۆ هەموو ئەو گەنجانەی کە ئارەزوویان لەسەری هەیە بەبێ گوێدانە بنەچەکی ئەو کەسە.\nتۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا لەوەدا سەرکەوتوو بووە کە لە ڕۆژی دامەزراندنیەوە گەشە بە کارەکانی دەدات و ڕێکخراوە ئەندامەکانیشی زیادیان کردووە. لە ماوەی ١٥ ساڵی ڕابوردوودا ئاستی هۆشیاری تۆڕی سۆماڵیای فینلەندا باشتر بووە و لە فینلەندا لەگەڵ چەندین لایەنی بواری چالاکی ڕێکخراوەیی کار دەکات. زۆربەی زۆری ئەو ڕێکخراوانە ڕێکخراوی ئاوارەکانی ناوچەکانی سۆمال و قۆچی ئەفریقیان، بەلام چەندین ڕێکخراوی تریش هەن کە سەر بە ڕێکخراوە ئەندامەکانی تۆڕی سۆمالیای فینلەندان. لە بەشێکی زۆری گفتوگۆکاندا باسی ئەو شتە دەهاتە پێشەوە کە، هاوکاریکردن لەگەڵ لایەنە فینلەندیەکانی تر (نا ئەوانەی کە سەر بە ئاوارە سۆماڵیەکانن) دەبێتە مایەی باشترکردنی دەرفەتی کارتێکردن، بەتایبەتی لە بواری کاری هاوکاریکردنی بووژاندنەوە، چونکە ئەو شتە چەندین ڕاوبۆچوونی جیاجا لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت لەگەڵ ناسینی مەیدانی ڕێکخراوەیی فینلەندی و نەریتەکانی کارکردن. ئامادەبوونی ئەو کەس و ڕێکخراوانەی کە فینلەندین و سەر بە ئاوارەکانی سۆماڵ نین لە بارودۆخە جیاجیاکاندا هەندێك جار دەبێتە مایەی کەمبوونەوەی گرژیە ناوخۆییەکانی ئاوارەکان. کاتیك کە بەتایبەتی تەرکیز دەکەینە سەر چالاکی، بۆ نموونە لە پڕۆژەی هاوبەشدا، ئەوساکە ئاسانتر وایە کە بەبێ گوێدانە جیاوازی ڕاوبۆچوونەکانی ناو گروپەکە (سیاسەت، عەشیرەت، ئایین) کاربکرێت. هەرچەندە لە کارەکاندا خەڵکی بە بنەچەك فینلەندی بەشداری دەکەن، بەڵام زۆربەی زۆری چالاکوانەکانی تۆڕەکە و ئەندامانی بەڕێوەبەرایەتیەکە نوێنەری ئاوارە سۆماڵیەکانن. لەڕاستیدا پرسیارەکە ئەوەیە کە پێش هەموو شتێك لەنێوان بنەچەکە جیاجیاکان و شێوازەکانی کارکردنەکاندا شێوازێکی هاوکاریکردن کە کاری پێ بکرێت بدۆزرێتەوە.\nکاتێك کە بمانەوێت دەرفەتەکانی کارتێکردنی ئاوارەکان (یان هەر کۆمەڵە خەڵکێکی تر) بەشێوەی چالاکوانی ڕێکخراوەیی باشتر بکەین، دبێت سەرنج بدەینە یەکسانی کارەکان و پیشەگەرێتی. کەسێك لەوانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا کە لە دامەزراندنی تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا بەشدار بووە، باسی دروستبوونی تۆڕەکەی بەو شێوەیە دەکرد کە، نوێنەرەکانی ئاوارەیی لەو شتە بێزاربوون کە لە لەو کاتەدا لە نێوان فینلەندا و سۆماڵ چەندین پڕۆژەی جیاواز هەبوو بەڵام پێ ناچوو ئەنجامەکانیان باشترین شێوە بووبێت. ئەو پێی وابوو کە لەوەدا بێتاقەت بوون کە هەر گروپێك دەستی بە پڕۆژەکەی خۆیەوە دەگرت. دواتر تێگەیشتین کە بە هاوکاریکردن و خۆڕێکخستنەوە دەتوانین بەشێوەیەکی باشتر یارمەتیدەربین بۆ بووژاندنەوەی ناوچەکانی سۆماڵ. بەهەر حاڵ ئەم تێگەیشتنە بەخێرایی نەهاتە ئاراوە، بەڵکو پرۆسەکە چەندین ساڵی خایاند. بینرا کە پێکەوە کات بەسەربردن و پێکەوە دانیشتنی بەرجەستەیی و گفتوگۆکردن ڕۆڵێکی گرینگ دەبینێت، هەرچەندە کە پێشکەوتنەکان تا ڕادەیەك بەهێواشی ڕوویان دەدا. چڕکردنەوەی هاوکاریەکان لەسەر ئەو بنەمایە نەبوو کە هەموو بۆچوونە جیاوازەکان چارەسەر بکرێن، بەڵکو لەسەر ئەو بنەمایە بوو کە لایەنە جیاجیاکان لەوە تێگەیشتن کە خۆڕێکخستنەوەی هاوبەش لە خزمەتی ئامانجەکانی خۆیان و هەروەها ئامانجە هاوبەشەکانی ئاوارەکاندایە، کە دەکرێت بەشێوە گشتیەکەی بووترێت ئەوەش بووژانەوەی سۆمال و قۆچی ئەفریقیایە.\nلە چاوپێکەوتنەکاندا پرسیاری ئەوەمان کرد کە، چی شتێك دەکرێت ئامانجی هاوبەش بێت بۆ ئاوارەکان. دۆزینەوەی یەك دانە ئامانجی هاوبەش بۆ ئاوارەکان ڕەنگە لە ڕووی بنەماوە ئامانجێکی نا واقیعی بێت، ئەم قسەیەش زۆر جار ئەوانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا دووپاتیان دەکردەوە. ئاوارەکان کۆمەڵە خەڵکێکی هاوتا نین و ڕەنگە لەناویاندا جیاوازی ڕاوبۆچوونی زۆر بەهێزیش هەبێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زۆریان باوەڕیان وابوو کە سەرەڕای ئەوەش کە هەر کەسەو ڕاوبۆچوونی جیاوازی هەیە، بەڵام بواری پێکەوە کارکردنیش هەیە. دەکرێت بەشێوەیەکی گشتی ئەوەش بووترێت کە، هەرچەندە ئاوارەکان یەك ئامانجی هاوبەشیان نیە، بەلام دەکرێت نوێنەرەکانیان هەندێك ئامانجی بچووکی هاوبەشیان هەبێت و هیچ نەبێت لەپێناو گەیشتن بەو ئامانجانە کاربکرێت.\nیەکێك لە ئەندامانی بەڕێوەبەرایەتیەکە دەیووت، ئەو دژایەتی بیرکردنەوەی عەشایەری دەکات و هەر لەسەرەتاوە وا هەستی کردووە کە لە تۆڕەکەدا ئەو بابەتە کێشەیەك نەبووە. دەڵێت ” پێکەوە شتەکانمان بەشێوەیەك ئەنجام دا کە، تەرکیز کرایە سەر پێویستی”، هەروەها دەیووت، ئەو خۆی نەچووە بۆ سۆماڵ بۆ ئەنجامدانی کاری هاوکاریی بووژاندنەوە، بەلام لە فینلەندا لە نزیکەوە ئەوەی بینیوە کە ”لە مەیدانی ڕێکخراوەییدا چۆن کار دەکرێت و چۆن دەکرێت بەشێوەیەکی بەهێز ئیدارە بدرێت”. ئەو کەسە کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا دەیووت، ئەو شتە کاری لێکردووە کە بە بنەچەك سۆماڵیەکان و فینلەندیەکان پێکەوە کاردەکەن و لەپێناو باشترکردنی بارودۆخەکانی سۆماڵ بەتەواوی بێلایەنی دەنوێنن. دەڵێت ”هەموو شتیك سیاسەت نیە، وەکو ئەوەی کە من لەوە پێشتر تێگەیشتبووم”. لە گفتوگۆکاندا ڕێکخراوی چەتر بە پێوەندێکی گرینگ دانرا لەنێوان ڕێکخراوە جیاجیاکاندا ووا دەبینرا کە بەڕێوەبردنی پڕۆژەکان بەهێزتر دەکات. چەندین کەس باسی ئەوەیان کرد کە ڕێکخراوی چەتر بۆ ئاوارەکانی سۆماڵ شتێکی گرینگە و لەنێوان لایەنە جیاجیاکاندا وەکو پردێك کار دەکات.\nکەواتە هۆی ئەوە چیە کە بەتایبەتی کارەکانی تۆڕی سۆماڵی فینلەندا سەرکەوتوو بووە و ئایا دەکرێت نموونەی کارەکانی ئەم تۆڕە کۆپی بکرێت و لایەنەکانی تر بەکاری بهێنن؟ لە چاوپێکەوتنەکاندا دەرکەوت کە گرینگی تۆڕی سۆماڵی فینلەندا تەنها لەڕووی بنەماوە نیە، بەلکو یارمەتیدەرە بۆ کاروبارەکانی ڕۆژانەی ڕێکخراوە ئەندامەکان، لە ڕێکخستنی سیمینار، لە پێشکەشکردنی داوای پارەی پڕۆژە، لە پێکەوە ڕێکخستنی پڕۆژەکان و گەیاندنەکاندا. وا بینرا کە سەرکەوتنی تۆڕی سۆمالی فینلەندی یان هەر تۆڕێکی تر کە لەگەڵ ئاوارەکاندا کاربکات لەسەر ئەوە بەندە کە لە ڕووی سیاسی و بیروباوەڕەوە بێلایەن بێت. لەو کاتەدا ئیتر هیچ کەسێك لەسەر ئەو بنەمایە پەراوێز ناکات کە بنەچەکی چیە و ڕاوبۆچوونی یان ئایین و بیروباوەڕی چیە.\nلە ڕاستیدا دەکرێت ئەو کەسانەی کە سەر بە ئاوارەکانن بە کەسانی شارەزای تاقیکردنەوەکان دابنرێن: تەنها ئەوانەی کە بە بنەچەك سۆماڵین دەزانن سۆماڵی بوون چی هەستێکی هەیە. کاتێك کە باسی چالاکی ڕێکخراوەیی و هاوکاری بووژاندنەوە دەکەین، گرینگە ئەوەمان لەبیربێت کە، شارەزایی تاقیکردنەوەو پەیوەندی کەسێتی بە نیشتیمانەوە مانای شارەزایی پیشەیی نیە. لەبەر ئەوە گرینگە کە تاقیکردنەوەی ئاوارەیی بە زانینی پیشەییەوە ببەستینەوە، ئەو تاقیکردنەوانەش چی لەناو ئاوارەکاندا و چی لەدەرەوەیی ئەواندا دەدۆزرێنەوە.\nکاتێك کە پێویستیەکانی ئاوارە دەستنیشان دەکەین، گرینگە کە بەپلەی یەکەم تاقیکردنەوەی تایبەتی ئاوارە لەبەرچاو بگیرێت. لە بەشێکی زۆری گفتوگۆکان و چاوپێکەوتنەکاندا باسی ئەوە هاتە پێشەوە کە، چۆن لە میدیا فینلەندیەکاندا، لە لێکۆڵینەوەکاندا و لە گفتوگۆ سیاسیەکاندا قسە لەسەر کەمایەتیە بە بنەچە بێگانەکان دەکرێت (بۆ نموونە ئاوارەکان، پەنابەرەکان، داواکارانی پەنابەری، کۆچبەرەکان) بەبێ ئەوەی کە خۆیان بەشێوەیەکی چالاکانە بەشداری قسەکان بکەن و زانیاریەکانی خۆیان باس بکەن و بڵاوی بکەنەوە. هەروەها دەرکردنی ئەو بڕیارانەش کە پەیوەندییان بە ئاوارەکانەوە هەیە زۆر جار بەبێ نوێنەرایەتی ئاوارەکان دەکرێن. لە کۆمەڵگەی فینلەندیدا دەبێت بایەخی زیاتر بەوە بدرێت کە کێ قسە دەکات و لەجیاتی کێ قسە دەکات. زۆرێك لەو کەسانەی کە سەر بە ئاوارەکانی سۆماڵ یان وڵاتانی ترن ڕایان وابوو کە، دەبێت نوێنەرەکانی ئاوارەکان بەشێوەیەکی چالاکانەتر لە داڕشتن وجێبەجێکردنی پڕۆژە جیاجیاکاندا بەشێوەیەکی یەکسان بەشداری بکەن، نەك داوایان لێ بکەین کە قسەی خۆیان بکەن یان نۆرەی قسەکردنیان ”پێ بدەین”. ئەمەش دەکرێت ئەوە بگەیەنێت کە حەقی وایە بەر لەوەی قۆناخی داڕشتنی پلانی تیمی کار و پڕۆژە جیاجیاکان دەست پی بکرێت، کۆمەڵە خەڵکێکی زیاتر فرەلایەن کۆبکرێتەوە و لەوێدا بایەخی زیاتر بدرێت بەوەی کە وەکو کارمەند و شارەزا بۆ ئەو کارانەی کە تایبەتن بەئاوارەکان کەسانی سەر بە ئاوارەکان لەو کارانەدا دابمەزرێنرێن.\nدەرفەتەکانی کارتێکردن و بەشداریکردنی ئاوارە لە نیشتیمانی ڕەسەندا بەشێوەیەکی گەورە بەندە بە بارودۆخی ئاسایشی وڵاتەکەوە، کە بۆ نموونە لە زۆر شوێنی سۆماڵدا تاکو ئێستاش ئەو بارودۆخە لاوازە. هەرچەندە سۆماڵ وەکو وڵات بەرە بەرە بەرەو باشتر گەشە دەکات، بەڵام زۆر کەم کەس هەن کە بیانەوێت بەشێوەی ئارەزوومەندانە بگەڕینەوە بۆ ئەوێ. بەپێی ئەو لێکۆڵینەوانەی کە لە فینلەندا کراون زۆرێك لە داواکارانی پەنابەری کە لە سۆماڵەوە هاتوون دوای ئەوەی کە بڕیاری پەنابەریەکەیان بە ڕەفز وەرگرتووە پێیان باشتر بووە کە بەشێوەی بێ مۆڵەت لە فینلەندا بمێننەوە بەڵام نەگەڕێنەوە بۆ سۆماڵ. هاوکات لەگەڵ بەرنامەی گەڕانەوەی ئارەزوومەندانەدا دەکرێت چەمکی ئارەزوومەندانە بخەینە ژێر پرسیارەوە، چونکە لەهەندیك بارودۆخدا کاتێك کە کەسەکە نایەوێت ئارزوومەندانە بگەڕێتەوە، ئەوساکە یان دەبێت ئەو کەسە هەرچۆنێك بێت بگەڕێندرێتەوە یانیش بەبێ مۆڵەت بمێنێتەوە. ئەگەر بێتو گەڕانەوەکەی بە مانای وشەکە ئارەزوومەندانە نەبێت، ئەوسا لەوانەیە سیستەمەکە ژیانی ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت بگەڕێنەوە بخاتە مەترسیەوە و مافە مرۆڤایەتیەکانیان پێشێل بکات. لە پایزی ٢٠١٩دا فینلەندا یەکەمین حوکم درا لەلایەن دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپاوە بەهۆی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤەوە، چونکە ئەو پیاوەی کە لە فینلەنداوە بۆ عیراق گەڕێندرایەوە دوای ئەوەی کە گەیشتەوە عیراق لەوێ کوژرا. هەرچەندە جیاوازی تاکە کەسی و ناوچەیی هەیە، بەڵام مەترسیە ئاسایشیەکان بەشێوەیەکی زۆر دەرفەتەکانی گەڕانەوە و ئیدارەکردنی ئاوارەکان لە نیشتیمانی خۆیاندا سنووردار دەکەن.\nکاتێك کە باس لەسەر گەڕانەوە بۆ نیشتیمان دەکرێت دەبێت سەرنج بەو شتە بدرێت کە ئەگەر کەسێك بەشێوەی یەکجارەکی بگەڕێتەوە یان بگەرێندرێتەوە بۆ نیشتیمانی خۆی، دەکرێت زیاتر بە کەسێکی کۆچبەری گەڕاوە بۆ نیشتیمان پێناسە بکرێت نەك وەکو ئاوارەیەك. بەڕێگای کارەکانی هاوکاری بووژاندنەوە و ئەو چالاکیە ڕێکخراوەییانەی کە لە فینلەندا ئەنجام دەدرێن دەکرێت تەنانەت لەو کاتانەشدا کە بارودۆخی ئاسایش دەرفەتی گەڕانەوەی یەکجارەکی نادات یارمەتیدان بۆ بواژەنەوەی نیشتیمانی ڕەسەن هەبێت. کاتێك کە بارودۆخەکە گونجاو دەبێت، لەو کاتەدا بەناوی کاری یارمەتیدان بۆ گەڕانەوەیەکی کاتی بۆ نیشتیمانی ڕەسەن زۆر جار تاقیکردنەوەیەکی پۆزەتیڤ و بەسوودە. یەکێك لەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە دەڵێت ”کاتێك کە دەگەیتەوە شوێنی خۆت، ئینجا دەتوانیت بەکارکردن یان بە ئەنجامدانی کاری خۆبەخشی لە ڕێکخراوە جیاجیاکاندا هەوڵەکانی خۆت پێشکەش بکەیت”. ”پاڵنەرەکە لەم شتانەوە دەردەچێت”.\nئەو کەسە کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا باسی ئەوەی دەکرد کە چۆن دەتوانرێت بەچەندین شێوازی جیاجیا پردی پەیوەندی دروست بکرێت: بە پیشەو بە زانین، بە کاری بازرگانی یانیش بە پەیوەندیە دیپلۆماسیەکان. ” بەڵام دەبێت پاڵنەرە هەرە گەورەکە ئەوە بێت کە لەپێناوی نیشتیمانەکەتدا چی بکەیت: پاڵنەری من ئاوەدانکردنەوەی سۆماڵە لەگەڵ ئەوەی کە لەوێ کار بکەم، بەتایبەتی ئەو کارەی خۆم کە بە کارکردن لە تۆڕی سۆماڵی فینلەندا دەستم پێکرد. پێش ئەوە سەردانی سۆماڵم زۆر نەدەکرد.”\n٤-٣ زمان و ئایین\nلە جیهاندا ئاوارەی سۆماڵی بەشێوەیەکی گشتی دوو شت یەکیان دەخات: زمان (سۆماڵی) و ئایین (ئیسلام). هەرچەندە کە جیاوازیشیان هەیە، بەڵام زۆر لەوانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا هەستیان بەهێزی ئەو دوو شتە دەکرد کە یەکیان دەخات. ئەو دوو شتەیان وەکو ڕێوشوینێك دەبینی کە یارمەتییان دەدات لەوەی کە پێکەوە کاربکەن و ئامانجی هاوبەشیان هەبێت.\nئەگەر لەناو ئاوارەکاندا چەندین زمانی فەرمی جیا جیا بەکاربێنرێت، هەمیشە سیاسەتی هەڵبژاردنی زمان دەردەکەوێت. لەو کاتەدا هەموو ئاوارەکان یان هیچ نەبێت زۆربەی زۆریان بەهەمان زمان قسەیان لەگەڵدا ناکرێت، هەر لەبەر ئەوەوو لەو حاڵەتەدا دابەشکردنی زانیاریەکان بەشێوەیەکی یەکسان ناگاتە هەموویان. بەجیاواز لە ئاوارەکانی سۆماڵ، زۆر لە گروپە ئاوارەکانی تر بەسەر گروپە زمانی جیاجیادا دابەش بوونە. بۆ نموونە لەناو ئاوارەکانی عیراق و سوریادا زۆرینەیان بە زمانی عەرەبی قسە دەکەن، بەڵام بەشێکیش لە دانیشتوانەکە خۆیان بە کورد دەزانن و زمانی کوردی (سۆرانی یان کرمانجی) بە زمانی دایکی خۆیان دەزانن. هەروەها لە ناوچە جیاجیاکاندا زمانی تریش هەیە. هەر لەبەر ئەوەش ئەگەر لەو شوێنانەدا لەپێناو گەیاندندا زمانی عەرەبی، کوردی یان زمانێکی تر بەکاربهێنرێت ئەوە لە ڕووی سیاسیەوە گرینگیەکی گەورەی هەیە. بەشێوەیەکی گشتی دەکرێت بڵێین کە، زمانی هاوبەش یارمەتیدەرە بۆ دۆزینەوەی ئامانجە هاوبەشەکان چی لە ئاستی ئەو ئاوارانەی کە لە وڵاتێکی دیاریکراودا دەژین و چی لە ئاستی ئاوارەیی جیهانیدا. لە چاوپێکەوتنەکاندا زمانی سۆماڵی وا هەستی پێ دەکرا کە سەرچاوەیەکە بۆ توانای پێکەوە کۆکردنەوە. هەندێك جار لە نێوان ئەو خەڵکانەی کە سەر بە گروپە ئاوارەیەکن، ئەگەر بەشێك لەوانە زمانی وڵاتە ڕەسەنەکە بەکاربهێنن و بەشەکەی تریانیش (تەنها) زمانی ولاتە نوێیەکەی بەکاربهێنێت بۆی هەیە لەنێوانیاندا ”دیواری زمان” دروست بێت. چەندێك زۆرتر نەوەی ئاوارە لە فینلەندا لەدایکبووبێت، ئەوەندە زیاتر ئەوانە بێجگە لە زمانی دایکییان کە سۆماڵیە یان لەجیاتی سۆماڵی بەزمانی تر قسە دەکەن. لەلایەکی ترەوە پەیوەندی ئەو خەڵکە بە زمانی سۆماڵیەوە بەڕێگای پەروەردە و خێزان و پەیوەندیکردن بە سۆماڵەوە دەمێنێتەوە. بەهەر حاڵ لە کارو چالاکی تۆڕی ئاوارەکان و بەتایبەتیش لە بەشداریکردنی گەنجەکانیان لە پلان داناندا چاکتر وایە گرینگی زمان لەچاو بگیرێت.\nهەندێك لەوانەی کە ماوەیەکی دوورودرێژە لە فینلەندا ژیاون، بەتایەتیش سۆماڵیە بەتەمەنەکان، وای دەبینن کە بەگوێرەی پێویست فێری زمانی فینلەندی نەبوونە تاکو ڕەگەزنامەی فینلەندییان پێ بدرێت یان بتوانن بەشێوەیەکی سەربەخۆیانە کاروبارەکانی خۆیان لە کۆمەڵگاکەدا جێبەجێ بکەن. بەشێك لەو گەورە تەمەنانەی کە لە دەیەکانی پێشووتردا هاتوون بۆ فینلەندا – هەروەها بۆ نموونە بەشێکیش لەوانەی کە لەم ماوانەدا وەکو داواکاری پەنابەری هاتوون – کەسانێکی نەخوێندەوارن. فێروبوونی بەهرەکان لە فینلەندا بۆ ئەوانە سەختە، چونکە ئەو کەسانە بیجگە لە توانای نوسین و خوێندن دەبێت فێری زمانێکی تازە و کولتوورێکی تازە و شتە سەرەکیەکانی چوونە قوتابخانەش ببن. باشتر وایە کە لە چالاکیەکانی تۆڕی ئاوارەکاند کەسە نەخوێندەوارەکان لەبەرچاوبگیرێن، چونکە ئەوانە لەچاو ئەوانەوە کە زمان دەزانن و خوێندنی باشیان تەواو کردووە لە پێگەیەکی کۆمەڵایەتی زۆر ناسکدان. یەکێك لەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە وا باس دەکات کە، لەناو خەڵکە سۆماڵیەکاندا بەتەنگەوەهاتنی یەکتر دەبێتە هۆی نزیکبوونەوەی ئەندامەکان لەیەکتر. دەڵێت ”پێویستە لەسەرمان سەرمایە بخەینە کاری فێرکاریەوە”. ”هەروەکو چۆن دار پێویستی بە ئاودانی بەردەوام هەیە”. ئینجا دەڵێت: ”پێویستە خەڵکەکە هان بدرێن بۆ خوێندن، نەك فێرکردن. چۆن دەتوانین ژنانی ماڵ کە دانیشتووی فینلەندان هان بدەین بچن بۆ خوێندن، بەشێوەیەك کە ئەوانیش زیاتر چالاك بن و منداڵەکانی خۆیان هان بدەن بۆ نموونە بۆ کارکردن لە تۆڕەکەد؟”\nهەمان ئەو کەسە کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراوە دەیووت، لەناو خەڵکە ئاوارەکەدا گرینگە لەو شتە تێبگەین کە، بۆ نموونە دوابەدوای چەند ساڵێك خوێندن زانیاریەکان و داهاتەکانی ئەو کەسە کە خوێندنەکەی تەواوکردووە زیاتر دەکات. ئەو دەیووت، پێویستە واز لەو شێوازی بیرکردنەوەیە بهێنرێت کە لە ماوەیەکی کورتدا بگەیتە ئامانج. چونکە لەو کاتەدا ”ژنانی ماڵ چیتر لەو خول و مەشقی کارکردنانەدا نامێننەوە کە تیایدا چیتر فێری شتی زیاتر نابن و بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیان زیاد ناکات”. بەیارمەتیدانی دایك و باوکەکان دەکرێت بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەو گەنجانەش بکرێت کە زۆر جار پێویستییان بە یارمەتی تایبەت هەیە بۆ نەشونماکردنیان لەنێوان دوو کولتووردا.\n٤-٤ متمانە و یەکسانی\nیەکێك لەو چەمکانەی کە لە چاوپێکەوتنەکان و لە بۆنەی گفتوگۆکاندا زۆر جار دەهاتە ئاراوە بریتی بوو لە متمانە. متمانە لە بارودۆخە جیاجیاکاندا بەشێوەیەکی ورد پێناسە نەدەکرا، بەڵام دەکرێت ئاماژەبێت بە متمانە لەناو ئاوارەکاندا، متمانە لەنێوان ئاوارەکان و کۆمەڵگەی فینلەندیدا، هەروەها متمانە لە نێوان ئاوارەکان و دانیشتوانەکەی وڵاتە ڕەسەنەکە.\nمتمانە شتیکی گرینگە کاتێك کە ئاوارەیەك دەچێت بەشداری دەکات لە کاری یارمەتیدان لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا. لەلایەکی ترەوە ئاوارە و خەڵکی تریش بەرامبەر بە ئاوارە بێ متمانەو گوماناوی دەبێت. هەندێك جار ئەو کەسانەی کە سەر بە ئاوارەکانن وا تەماشا دەکرێن کە ئەوان لەچاو خەڵکە ناوچەییەکانەوە دەرفەتی باشتریان هەیە بۆ نموونە بۆ پەیداکردنی کار و پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان.هەروەها ئەو کەسانەی کە سەر بە ئاوارەکانن نموونەی هەڵسوکەوت و جلوبەرگ لەبەرکردن و بەها کۆمەڵایەتیەکان لەگەڵ خۆیاندا دەبەنەوە کە لە نیشتیمانە ڕەسەنەکەدا خۆیانی لێ لادەدەن. هەروەها جاری وا هەیە ڕەنگە چاوەڕوانی شتی گەورە لە ئاوارە بکرێت بۆ نموونە دەوڵەمەندی. لە فینلەندا ئەو کەسانەی کە سەر بە ئاوارەکانن زۆر جار کەسانی سەر بە ئاوارەکانی سۆماڵ زۆر بە باوەڕەوە بە کەسانی شارەزای سۆماڵ دادەنرێن، کەچی لە سۆماڵدا زۆر جار ئەو کەسانە بە کەمێك دەرەکی دادەنرێن. لە زۆر حاڵەتدا نوێنەرەکانی ئاوارەکان هەرچۆنێك بێت بەڕێگای پەیوەندیە کەسێتیەکان و هەروەها شارەزایی کولتوری و ئایینی متمانە دروست دەکەن.\nپێویستە لەسەر کاربەدەستان و ڕێکخراوەکان کاتێك کە پلانی هاوکاریکردن لەگەڵ ئاوارەکان دادەنێنن، شێوازەکانی کارکردنی کولتورە جیاجیاکان لەبەرچاو بگرن. لەلایەن ئەو کۆمەڵە ئاوارەیەشەوە کە هەوڵی خۆ ڕێکخستن و بەشداریکردن دەدەن لە کارتێکردنی کۆمەڵگادا، ئەوە لەبەرچاو بکرن کە لەکاری ڕێکخراوەیی و کۆمەڵەدا ئوسوڵی کارکردنی جێگیر هەیە، کە پابەندبوون بەو شێوازانە کاریگەری دەبێت بۆ دەرفەتی بەشداریکردن. بۆ نموونە کاربەدەستان و سیاسەتمەداران دەتوانن بەشێوەیەکی ئاسانتر ئەو کۆمەڵە تۆمارکراوانە بدۆزنەوە کە شێوازی کارکردن و هەیکەلێکی ڕوونیان هەیە. ئەگەر گروپی ئاوارە خۆی ڕێك نەخستبێت و نوێنەری نەبێت و زانیاری چۆنێتی پەیوەندی پێوەکردنی نەبێت، ئەوساکە لە گفتوگۆ کۆمەڵایەتیەکان و دەرکردنی بڕیارەکاندا کەس دەنگی نابیستێت. کۆمەڵگەی فینلەندی ڕۆڵی گرینگی خۆی لەوەدا هەیە کە هەوڵ بدرێت بەشێوەیەکی چالاکانە پەیوەندی بکرێت بە تۆڕەکانی ئاوارەکانەوە، تاوەکو ئەوانیش بتوانن بەشداری بکەن لەو کارانەی کە تایبەتن بە بووژاندنەوەی نیشتیمانە ڕەسەنەکەیان.\nگرینگە ئەوەمان لەبیربێت کە، ئاوارەکان یەك دەنگ نین و هەموویان وەکو یەك دەرفەتیان نابێت بۆ ئەوەی بتوانن هەڵوێستی خۆیان دەربڕن. لە گفتوگۆکاندا زۆر جار ئەو شتە باس دەکرا کە، ئاسان نیە بوترێت لە کۆتاییدا کێ نوێنەرێکی باشی ئاوارەکانە و ئایا تەنانەت پێویست دەکات بەدوای شتێکی وادا بگەڕیین یان نا. هەرچەندە ناتوانین وا دابنێین کە دەبێت ئاوارە یەك دەنگی یەکگرتووی هەبێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێت بیروبۆچوونەکانی ئاوارەکان لە گفتوگۆ کۆمەڵایەتیەکان و بڕیارەکاندا بخەینە ڕوو. لەو کاتانەشدا زیاتر تۆڕەکانی ئاوارەکان نوێنەرایەتی ئاوارەکان دەکەن.\nتۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا تۆرێکی تایبەتی ئاوارەکان نیە، بەڵکو ڕێکخراوێکی چەترە بۆ ئەو ڕێکخراوە فینلەندیانەی کە لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا کار دەکەن. بەڵام هەرچۆنێك بێت بەشێکی زۆری نوێنەرەکانی ڕێکخراوە ئەندامەکان و ئەوانەی کە سەر بەوانن ئەندامی ئاوارەیین. لە چاوپێکەوتنەکاندا بەتایبەتیش چەمکی ڕێکخراوی چەتر چەندین جار دووپاتکرایەوە و بەوەش زیاتر بۆ نموونە ئاماژە دەکرا بە وشەی تۆڕی ئاوارەکان. وا بینرا کە ڕێکخراوی چەتر شتێکی بەسوودە لەبەر ئەوەی کە لایەنە جیاجاکانی ناوچەکە کۆدەکاتەوە و بەشێوەیەکی یەکسان یارمەتییان دەدات. هەروەها دەشتوانین بڵێین لەجیاتی گەڕان بەدوای ”ئامانجی هاوبەشی” ئاوارەکان، تەنانەت لەو کاتەشدا کە لە هەموو ناکۆکیە ناوخۆییەکانی ناو ئاوارەکانیش ڕزگاریان نەبووبێت دەکرێت پێکەوە شان بەشانی یەکتر کاربکەن. دەکرێت بووترێت کە ڕێکخراوی چەتر نوێنەرایەتی شارەزایانی فرەلایەن دەکات – لایەنەکان لەژێر پرەنسیبەکان و نموونەکانی کارکردن کۆدەکاتەوە بەبێ ئەوەی مەرجی هاوڕایی دابنێت لە هەموو شتەکاندا.\nئەگەر لەناو هەر گروپێکی ئاوارەدا پلانی خۆڕێکخستن و تۆڕبەستنی نوێ دابنرێت، چاکتر وایە بیر لە دامەزراندنی ڕێکخراوی چەتری نوێ بکرێتەوەو بیروڕاکانی کاروچالاکیە هاوبەشەکانیش وەکوو نووكی چەترەکە بەکاربهێنرێت. لەو کاتەدا نوێنەرایەتیی گروپە ئاوارەکە فرەلایەنتر دەبێت لەوەی کە وەکو مەرجێك بۆ خۆڕێکخستن یەك دانە ئامانجی هاوبەش هەبێت و بگەڕێن بەدوای شێوازی کارکردنی هاوبەش. لە دامەزراندنی تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا هەر لەسەرەتاوە چی نوێنەری ئاوارەی سۆماڵی و چی شارەزایانی دەرەکی تری فینلەندیش ئامادەییان هەبووە. ئەو شتەی هاوکاریکردنی نێوان سۆماڵیەکانی ئاسان کردووە ئەوەیە کە لە ئەنجامدانی کاری هاوکاری بووژاندنەوەدا داب و نەریتێکی دوورودرێژی دوولایەنی هەیە. کاتێك کە بارودۆخی نیشتیمانی گروپێكی تری ئاوارە جیاوازە لەگەڵ سۆماڵ، لەو کاتەدا مەرج نیە هەمان جۆرە پڕۆژە لەوێش بکرێت یان ماقوڵیش نیە هەر ئەو جۆرە پڕۆژانە جێبەجێ بکرێنەوە. لە گفتوگۆکاندا جەخت لەسەر ئەوە کرایەوە کە، بۆ نموونە لە عیرقدا پارەوپوولێکی زۆر هەیە، بەڵام بە نایەکسانی دابەش دەکرێت. میللەتەکە بەرامبەر بەو ناعەدالەتیەو ئەو گەندەڵی و پێشلکردنی مافەکانی مرۆڤە کە هەیە بێ ئومێد بوونە، کە ئەوەش سەختە بە کاری هاوکاری بووژاندنەوە لە سەر شێوازە کۆنەکە یان بەڕێگای یارمەتی پارە بیگۆڕیت.\nلە بەشێکی زۆری چاوپێکەوتنەکان و گفتوگۆکاندا بەرامبەر بە سۆمال و وڵاتەکانی تریش ئەو شتە دووپات دەکرایەوە کە، لەجیاتی یارمەتی ئابووری بۆ نیشتیمانی ڕەسەنی ئەو خەڵکانە، چاکتر وایە زانین بۆ ئەوێ ببرێت. هەروەها پێویست دەکات دەستبەرداری ئەو جۆرە بیرکردنەوەیە بین کە دەڵێت هاوکاریی بووژاندنەوە هەمیشە مانای ئەوەیە کە شتێکی سوودبەخش یان زانیاریەك ببرێت بۆ وڵاتە ڕەسەنەکە: بەڵکو دەکرێت هاوکاری بووژاندنەوە بەوە بکرێت کە زانیاری و تاقیکردنەوکان بڵاوبکرێنەوە، بۆ نموونە دەرفەتەکانی دانیشتوانەکەی وڵاتە ڕەسەنەکە زیاتر بکرێت بۆ ئەوەی بتوانن بیروڕای خۆیان لە شوێنە گشتیەکاندا دەربڕن و بازرگانی جیهانی بکەن. هەروەها گروپی ئاوارە دەتوانێت یارمەتی وڵاتە ڕەسەنەکەی بەوە بدات کە سەبارەت بە شتەکان ئاگاداری بڵاوبکاتەوە و لە وڵاتەکەی خۆیدا لە ڕووە سیاسیەکەوە کاریگەری دروست بکات.\n٤-٥ ئامانجە نوێیەکان و ڕۆڵی گەنجان\nهەرچەندە نەوە گەنجەکان کارو کردەوەیان بۆ خۆیان دۆزیوەتەوە، بەڵام ئێستاکە لەجاران زیاتر پێویست بە بەشداریکردنی گەنجان دەکات لە تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا. کەسێك کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کراو لە قۆناخی دامەزراندندا بەشدار بووە، دەیووت: ”لەم کاتەدا خەڵکی گەنج ئەوەندە زۆر نیە کە بە حەماسەوە و بەشێوەیەکی ڕاستەقینە بیانەوێت بێن لە کارەکاندا بەشداری بکەن. پێویستە کار بکرێت لەپێناوی گەنجەکاندا. من لەو شتەم کۆڵیوەتەوە کە چۆن کاری خۆبەخشانە دەرفەتی کار پەیدا کردن زیاتر دەکات و پالپشتی دەکات. بەڵگەش لەسەر ئەو شتە هەیە کە کاری خۆبەخشی ئارەزوو و زانیاری زیاد دەکات. کاتێكیش کە تۆ ئەم توانایانەت هەبێت خاوەن کارەکەشت بەهای بۆ دادەنێت.\nزۆر جار بۆ منداڵانی کۆچبەران ئەو چالاکی و فێرکارییانە ڕێك دەخرێن کە تایبەتن بە کۆچبەرە تازەکان. ئەو کەسە کە چاوپێکەوتنی لەگەلدا کرا باسی ئەوەی دەکرد کە چۆن لە کاتی مناڵی خۆیدا ماوەیەکی زۆری خایاندووە هەتاکو درکی بەوە کردووە کە ئەو جۆرە کردەوەیە دەبێتە مایەی دروستکردنی جیاوازی لەنێوان خۆی و ئەوانەی کە لە فینلەندا لەدایکبوونە، پاشانیش ئەو بەپێی پێناسەکەی خۆی کۆچبەر نیە. کەسایەتی سۆماڵی سەرەڕای گرژی و ئاڵۆزیەکانیش هەرچۆنێك بێت وەکو شتێکی پۆزەتیڤ دەبینرێت. پەیوەست بوون بە کوڵتووری سۆماڵیەوە و ئارەزووی فێربوونی داب و نەریتە ڕەسەنەکان ئەو کۆسپەی کە هەیە لەبەردەم بەشداریکردن لە چالاکیەکانی تۆڕی ئاوارەکاندا لەوە نزمتر دەکاتەوە کە لەبەردەمدا هەیە بۆ بەشداریکردن لە خولیاو چالاکیەکانی تر.\nیەکێك لە ئەندامانی بەڕێوەبەرایەتیەکە دەیووت، تۆڕی سۆماڵیەکانی فینلەندا ئێستاکە لەتەمەنی ١٥ ساڵاندایە، بەپێی یاسای سۆماڵ تەمەنی یاسایی هەیە. ئەو کەسانەی کە چاوپێکەوتنیان لەگەڵدا کرا ئاواتەخوازبوون کە کارو چالاکیەکانی تۆڕە تەمەن یاساییەکە بەردەوام بێت و پەرەی پێ بدرێت. زۆریان ئاواتەخوازبوون کە لە داهاتوودا چالاکیەکان لە سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیادا ناوچەی فراوانتر بگرێتەوە. هاوکاریکردن لەگەڵ لایەنە ناوچەییەکانی نیشتیمانی ڕەسەن بەشێوەیەکی چڕوپڕتر بە ئامانجێکی پۆزەتیڤ دادەنرا. چەندین جار ئەو خرایە ڕوو کە فینلەنداو خەڵکی فینلەندی لە سۆماڵدا وەکو لایەنێکی هاوکاری جێێ متمانە ناوبانگی باشیان هەیە، ئەوەش دەبێتە مایەی ئاسانکردنی کارەکان.\nبەشێوەیەکی گشتی ڕاوبۆچوونەکان وا بوون کە، پێویست دەکات لە داهاتوودا کارو چالاکیەکان بەشێوەیەکی بەرچاو گۆڕانکارییان تیادا بکرێت هەرچەندە لەم کاتەدا جارێ دڵنیانیین کە بەچی شێوەیەك ئەو گۆڕانکاریانە بکرێن. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە، ئایا بەچی شێوەیەك بتوانرێت گەنجەکان بهێنرێنە پێشەوە بۆ بەشداریکردن لە کارەکاندا. هەروەها بیر لەوەش کرایەوە کە، ئایا دەکرێت شان بەشانی کارەکانی هاوکاریکردنی بووژاندنەوە بەردەوامبین لە ڕێکخستنی چالاکیەکان لە فینلەندا بەشێوەیەکی زیاتر، وەکو یارمەتیدانی گەنجە پەراوێزکراوەکان. یەکێك لەوانەی کە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا دەیووت، لە ڕۆژگاری ئێستادا کارکردن لە بواری کۆمەڵەدا زۆر سەرنج ڕاکێش نیە و پێویست دەکات ڕێوشوێنی کارکردنی نوێ بدۆزرێتەوە. بەڵام بەهەر حاڵ زۆرێك لەو گەنجە سۆماڵیانەی کە لە فینلەندا لەدایکبوونە کەسێتیەکی بەهێزی سۆماڵییان هەیە، لەبەر ئەوە باوەڕمان وابوو کە ڕەنگە لایەنی کەم بەشێك لەو گەنجانە حەز بکەن لەگەڵ تۆڕی ئاوارەکاندا کار بکەن. ئەو شتەی کە مایەی سەرنجە ئەوەیە کە بەچی شێوەیەك گۆڕاناکاریەکانی نەوەکان و کەسێتیەکان لەناو ئاوارەکاندا لە شێوازی کارەکاندا بەدی دەکرێت.\nلەکاتی ئەنجامدانی پڕۆژەی پرۆسەی دیالۆگیادا ئەو شتە پەسەندکراوانەمان کۆکردوە کە بە ڕێگای ئەوانەوە بتوانرێت پشتگیری لە بەشداریکردنی ئاوارەکان بکرێت لە کۆمەڵگەدا لە وڵاتی نیشتەجێبوونی ئێستایاندا هەروەها لە پەیوەندیاندا لەگەڵ نیشتیمانە ڕەسەنەکەیان. ئەو شتە پەسەندکراوانە لای خوارەو لە لیستەیەکدا بە کورتی نوسراون و دەکرێت چی نوێنەرەکانی ئاوارەکان و چی تۆڕەکانی ئاوارەکان و ئەو ڕێکخراوانەش کە لەگەڵ ئاوارەکاندا کار دەکەن، کاربەدەستانی حکومەت، بڕیاردەرەکان و شارەزایانی تر سوودیان لێ وەربگرن.\n١- پێویستە لە کاروباری لایەنە فەرمیەکان و لێکۆڵینەوەکاندا بەشداریکردنی نوێنەرەکانی ئاوارەکان لەو پڕۆژانەدا کە تایبەتە بەخۆیان و بە نیشتیمانە ڕەسەنەکەیانەوە لە کاتیکی زوودا مسۆگەر بکرێت. ئەمەش پلان دانان و هەروەها قۆناخەکانی تری جێبەجێکردنیش دەگرێتەوە. نابێت بەشداریکردنی ئاوارەکان وەکو بەهایەکی زیادکراو تەماشا بکرێت، بەڵکو دەبێت وەکو مەرجێك بۆ کارکردن دابنرێت. بەهەر حاڵ دەبێت شارەزایی لەسەر بنەمای تاقیکردنەوە لە زانینی پیشەیی جیابکرێتەوە. هەروەها پێویستە یەکسانی نوێنەرایەتیکردن لە نێوان نوێنەرەکانی ئاوارەکاندا مسۆگەر بکرێت.\n٢- پێویستە بایەخێکی تایبەت بدرێت بە شێوازەکانی گەیاندن و زمان. بەکارهێنانی سۆشیال میدیا شتکی گرینگە و خەڵکی زۆری لێ کۆدەبێتەوە. دەبێت گەیاندنەکان بەهەموو زمانە جیاجیاکان داواکاریەك بێت نەك بەهایەکی زیادە. پێویستە زانیاریەکان ئەوەندەی بکرێت بەئاسانی بگەنە دەستی ئاوارەکان، بەو زمانەی کە خۆیان بەکاری دەهێنن (نەك بۆ نموونە تەنها بەڕێگای ئەو جۆەرە لینکەی کە بە زمانی وڵاتی نیشتەجێبوون نوسراوە). بەکارهێنانی زمانە جیاجیاکان زانیاریەکان بەشێوەیەکی کاریگەر بڵاودەکاتەوە و یارمەتیدەرە بۆ گەیشتنی زانیاریەکان بەو کەسانەی کە بەهۆی ئەوەی باش فێری زمان نەبوونە لە پێگەیەکی لاوازدان.\n٣- پێویستە پشتگیری بکرێت لە خۆڕێکخستنی کۆمەڵە خەڵکی ئاوارە. بەتایبەتی ڕێکخراوی چەتر هەیکەلێکی باشە بۆ ئەو کاتەی کە چەندین گروپی بچووك یان کۆمەلە دەیانەوێت پێکەوە کاربکەن. لەکاتێکدا کە تەنانەت هەمو ناکۆکیە جیاجیاکانیش چارەسەر نەکرابن هێشتا گروپە جیاجیاکان هەر دەتوانن هاوشانی یەکتر کاربکەن. زۆر جار بەشداریکردنی کەسانی دەرەوەی گروپی ئاوارەکان دەبێتە هۆی فێربوونی شتی دوولایەنە، متمانە پەیداکردن و تێگەیشتن لە داب و نەریتی کارکردن.\nئەوانەی کە پردی پەڕینەوە دروست دەکەن - ڕۆڵی ئاوارەکان لە بووژاندنەوەی سۆماڵ و قۆچی ئەفریقیا\nئه‌م ماڵپه‌ڕانه له لایه‌ن پرۆژه‌ی ئاودا وه پێشکه‌ش ده‌کرێن\nVoluntary return supports the future of asylum seekers in their home country


دوو ژنەزیندانی ئێرانی ١٠ ڕۆژە مانیان لە خواردن گرتووە - RojNews\nئاتێنا دایمی و گۆلرۆخ ئیرایی، دوو ژنەزیندایی سیاسیی ئێرانی، ئەمڕۆ ١٠ ڕۆژە مانیان لە خواردن گرتووە و خانەوادەکانیان و ڕایگشتی ئێرانی نیگەرانی دۆخی تەندروستییانن.\nڕۆژی ٣ی شوبات ئاتێنا دایمی و گۆلرۆخ ئیرایی، بۆ دەربڕینی ناڕەزایی بەرامبەر بە دۆخی نالەباری زیندانی شەهری ڕەی باشوری تاران، دەستیان دایە مانگرتن لە خواردن و بەردەوامن لە مانگرتنەکەیان.\nلە چوارەمین ڕۆژی مانگرتن لە خواردنیاندا، مانگرتن لە خواردنی وشکیان دەستپێکرد و ئەوەش مەترسییەکان بۆ سەر تەندروستییانی زیاتر کردووە.\nلە ١٠-یەمین ڕۆژی مانگرتنەکەدا، ئاتێنا دایمی بەهۆی بەرزی و نزمیی فشاری خوێن لە دۆخێکی ناجێگیری تەندروستی دایە، پزیشکانی زیندانەکە ڕایانگەیاندووە، کە لە ئەگەری بەردەوامبوونی لە مانگرتندا مەترسی جدیی دەکەوێتە سەر ژیانی ئاتێنا.\nئەو دوو ژنە زیندانییە ڕایانگەیاندووە، کە بەرپرسان و پاسەوانانی پیاوی زیندانەکە سووکایەتی و بێڕێزی سێکسییان پێدەکەن، لە کاتێکدا کە بە پێی مافی خۆیان دەستیان کردووە بە مانگرتن لێیان داون و ئەشکەنجەیان داون.\nئاتێنا دایمی، ژنە چالاکوانێکی تەمەن ٢٩ ساڵی ئێرانییە، کە بە تۆمەتی دژایەتیی ئاسایشی نەتەوەیی بە حەوت ساڵ زیندان سزادراوە.\nگۆلرۆخ ئیرایی نووسەرێکی ئێرانییە، کە بە تۆمەتی نووسینی کتێبێک لەبارەی بەردبارانکردنی ژنانەوە بە شەش ساڵ زیندان سزادراوە.


ANF | جە هەڵەبجە دیڎارو ماموٙسا عوسمان هەورامی لواڕاوە\nجە هەڵەبجە دیڎارو ماموٙسا عوسمان هەورامی لواڕاوە\nجە هەڵەبجە بە بەشداری ژمارێوی فرێ جە ئەدەبدوسێ هەورامانی و کوردستانی، دیڎارو ماموٙسا عوسمان هەورامی لواڕاوە کە چەنڎین پانێلێش جەوێش گێرتەبێ.\nشه‌ممه, 30 Oct 2021, 21:47\nئارو شەممە ڕێککەتو ٣٠/١٠/٢٠٢١ی، جە هۆڵو مۆنۆمێنتو شارو هەڵەبجەینە، جە یوەمین ساڵیادو کۆچی دماییشەنە (دیڎارو ماموٙسا عوسمان مەحەمەد هەورامی) پەی ئەدەبو هەورامانی لواڕاوە.\nدیڎارەکە بەسەرپەرشتی سازیی مارگرێتی و چیٛرو چەمڎاری وەزیرو ڕوٙشنویری هەریٛمو کوردستانیەنە ساز کریا و جە میانشەنە چەنڎین پەیجۆرێ زانشتییٛ پیٛشکەشێ کریێ کە باس سەرو ئەدەبو هەورامانی و کۆچکەردە عوسمان هەورامی مەکەرێنێ.\nهەرپاسە جە دیدارەکەنە ژمارێوی فرێ کە سایەتیێ و ئەدەبدۆسێ هەر دوێ دیمێ هەورامانی و کوردستانی بەشدارێ و ئامادێ بیێ.\nدیڎارەکە جە سەعات ١٠:٠٠و بەیانی دەسش پەنە کرد و بە پانێلێ و گفتوگۆ و پرسیارێ و وەڵامێ تا سەعات ١٦:٠٠و دمانیمەڕوٙیش خاینا.\nیاگۍ باسین، سازیی پەروەردیی مارگرێتی ڕێکوزو دیڎارەکەی، سازیێوی تایبەتەن بە هەرمان و کاری پەروەردەیی و جە ئا بوارەنە جە پانیشتو کوردستانیینە هەرمانێ فرێ و گەورێش کەردێنی.\nجاگەو یادئاوەرین، عوسمان محەمەد هەورامی، کەسایەتی ڕۆشنویر، ئەدیب، مامۆسا و داناو هەرێمو هەورامانی، ساڵێ ویەردێ بەنەوشی کرۆنای کۆچی داییش کەرد. کۆچکەردە ساڵەو ١٩٤٠ی جە شارچەو تەوێڵێ سەر بە هەرێمو هەورامانی جەڎێ بییەن و ساڵەو ١٩٤٨ی یانەشان لوان شارو سلێمانیێ.\nکۆچکەردە، قۆناخەکێ وانایش جە تەوێڵێ، سلێمانییە و بەغداد تەمامنێنێ و دەرەنجام بییەن بە مامۆستا و فێرکار و پەروەردەگار و نزیک بە نیم سەدە جە ئا بوارەنە خزمەتش کەردەن. هامتەریب چەنی ئانەیە، شیعرێ، نویستێ، پەیجۆرێ فرێش هەنێ و بە تایبەتی گرنگی فرەش بە دنیاو زارۆڵان دابێ. بەگردی زیاتەر جە ٢٥ کتێبێ و نامیلکێش چاپێ یاونێنێ و وەڵاوێش کەردێنێوە و ژمارێوی فرێ کتێبێچش ئامەدێ چاپیەنێ.\nهاوەخت ڕۆچنامەنویس و میدیاکاریێوی بەتوانا بییەن و جە چەندین ڕادوینێنە چوون، (دەنگی گەلی کوردستان، بەغداد، خاک و مەدەنیەت) بەرنامێش بە هەورامی و سۆرانی ئامادێ و پێکەشێ کەردێنێ.\nهەورامی، ساڵەو ١٩٦٠ی چەنی خاتوو گەلاوێژ ئیسماعیل مەلا بەکر تەوێڵەیی هامسەرگیریشان کەردەن کە بەرهەمەکەش ٦ کناچێ و ٤ کوڕێ بییەن.\nدوێ دیوانێ شعرێ ڕەوانێ بازاری و کتێبخانەی کریێ\nفێسە زەڕە یام کڵاو زەڕە


تەقینەوەیه‌کى خۆکوژى له موسڵ 19 کوژراو و بریندارى لێ دەکەوێتەوە\nتەقینەوەى ئۆتۆمبیلێکى بۆمبڕێژکراو لە ڕۆژهەڵاتى موسڵ به لایەنى کەم 19 کوژراو و بریندارى لێدەکەوێتەوە. پۆلیس لە شارۆچکەى بەرتڵـڵە رایگەیاند تەقینەوەکە خۆکوژى بووه و ژمارەیه‌ک لە هاوڵاتیانى شەبەکى شیعە ئاینزاى کردۆته ئامانج.\nمەلا سالم جومعە شەبەک، سەرۆکى دەستەى ڕاوێژکارى شەبەک به دەنگى ئەمه‌ریکا گوت دوو ئۆتۆمبیل بۆ کاتى رێوڕەسمەکانى چلەى ئیمام حوسێن ئامادە کرابوون، بەڵام نەیانتوانى خۆیان بگەیه‌ننە شوێنى ڕێوڕەسمه‌که و ئەمڕۆ یەکێک لەو ئۆتۆمبیلانە تەقێندراوه‌ته‌وه. ناوبراو بۆ پاراستنى ناوچەکەیان داواى ڕەوانەکردنى هێزى زیاترى پـێشمەرگە دەکات.\nزەنون یونس بەڕێوبەرى ناحیەى بەعشیقە به دەنگى ئەمه‌ریکا گوت هۆکارى بەردەوامى ئەو ڕووداوانە بۆ بوونى زیاتر لە هێزێک لەو ناوچەیە دەگەڕێته‌وه و دەشڵێت هەماهەنگى لە نێوان هێزەکاندا نیـیە.\nئاژانسی ده‌نگ‌وباسی ڕۆیته‌رز له زاری له‌یث حه‌بابه به‌ڕێوه‌به‌ری نه‌خۆشـخانه‌ی حه‌مدانیـیه ده‌گێڕێته‌وه که‌وا 8 کوژراوی ئاکامی ته‌قینه‌وه‌که بۆ نه‌خۆشـخانه‌که‌یان براون که بریتین له 4 ژن و 3 منداڵ و پـیاوێـک. هه‌روه‌ها 4 برینداریش گه‌یشـتوونه‌ته نه‌خۆشـخانه‌که‌یان.\nده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی ڕاپـۆرته‌كه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته چه‌پ، ماوه‌كه‌ی 2:24 خوله‌كه.


گەندەڵی زیاتر لە ناوخۆی سیدادا ئاشکرا دەبێت - Radio Sweden Kurdish - ڕادیۆی سوید - Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nگەندەڵی زیاتر لە ناوخۆی سیدادا ئاشکرا دەبێت\nبڵاو کرایه‌وه måndag 10 mars 2014 kl 15.06\nلە ڕاپۆرتی ساڵانەی تایبەت بە گەندەڵی لە نێو ڕێکخراوە مرۆڤدۆستەکاندا کە ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید (سیدا) ئەمڕۆ لە کۆنفراسی چاپەمەندیدا بڵاویکردەووە دەرکەوتووە کە ڕێژەیی گەندەڵی لە ساڵی ڕابووردوودا زیاتر ئاشکرا بووە.ئەمەش لەڕێگەی چەندین سیستەمی جیا جیاوە ڕێکخراوە یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا توانیەوەیەتی ئەو ئەگەندەڵیانە ئاشکرا بکات.\nئەو ئامارەی کە ئێستا لەبەر دەستدایە تایبەتە بە ساڵای ٢٠١٣ بەڵام ئەم ساڵ بڵاو دەکرێتەوە. ئەوەی جێگەی ئاماژەیە کە ئاستی ئەوگەندەڵیانەی ئاشکرا بووە و ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٣ لەسەر دراوە ١٤٠ راپۆرتە، ئەمەش بەراوررد بەساڵی ٢٠١٢ ئەوا ٢٠ ڕابۆرت زیادیی کردووە.\nهەروەها لەو ١٤٠ ڕابۆرتە کە لەسەر ڕێکخراوەکان دراوە دەکەوتووە کە ٣٥ ڕپۆرتیان تایبەتە بەو ڕێکخراوانەی کە خودی ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا هاوکاری ئابووریان بۆ دابین دەکەت.بەڵام ئەگەر بێت و ڕێژەی ئەو ڕاپۆرتانەی کە لە ئێستادا لەسەر گەندەڵی لە نێو ڕێکخراوەکاندا ددرێت بەراوردی بکەی بە ساڵی ٢٠٠٧ ئەوا ڕوونە کە نزیکە پێنج ئەوەندەیە زیادیکردووە.\nلە کۆی ١٨ ملیار کرۆن ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا داوای گەڕاندنەوەی ٢١،٧ ملیۆن کرۆن دەکاتەوە.\nچەند ڕێگایەکەی جیاواز دەگیرێتە بەر، بۆ نمونە یەکەم هەنگاو لێکۆڵینەوەیەک لە ناوخۆی ڕێکخراوەکەوە یان ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا دەست پێدەکات. ئەمجا شێوازی گەندەڵیەکە هەڵدەسنگێندرێت. بۆ نمونە لە ڕاپۆرتەکاندا هاتووە کە هەندێکجار ڕوویداوە تاکە کەسێک لە دەمانخانەیکی ڕێکخراوەکاندا کاری کردووە و هەستاوە بە فرۆشتنی ئەو دەرمانانەی کە بەخۆڕای دەدرێتە هەژاران. یان لە ڕۆی مرۆیەوە، نمونەیەکی دیار ئەوەبوو کە پارێزەرێک لە وڵاتی ئەفغانستان کە کاری بۆ پشگیریکردن لەو کەسانەی کە کەمدەرامەت کردووە، بەڵام لە بەرامبەردا پارەی لێوەرگرتوون یان لەکاتی دادگایەکاندا بەرتیلی وەگرتووە. هەروەها کەسانێک هەیە کە بەناوی خەرجی زیادەووە پارەکان دەخەنە گیرفانی خۆی، بەڵام بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا. شارلۆت پێتری گۆرنیتسکا ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ڕێکخراو و کەسانە زۆربەی جار مامەڵەیان توندیان لەگەڵدا دەکرێت.\n- شارلۆت پێتری گۆرنیتسکا دەڵێت. ئێمە هەندێک جار پارەکانیان لێدەسێنینەوە، ئەگەر پێویست بکات ئەوا لە پۆلیس شکاتیان لێدەکەن. زۆربەی کات بە توندی ڕووبەڕیان دەبینەوە، بەڵام پرسەکە لەوەدایە کەچی ڕویداوە، هەروەها ئەو رێکخراوانە خۆیان رووبەڕەی ئەجۆرە رووداوانە دەبنەوە.\nلەم ساڵانەی دوایدا بەچەند شێوەیەک هەوڵدراوە کە چارەسەر بۆ دۆزینەوی گەندەڵی بدرێت، بۆ نمونەو لە ڕێگەی ڕاپۆرت ناردنی نهێنی لەسەر گەندەڵی لەنێو ڕێکخراوەکاندا کە تاکە کەسە دەتوانێت لە ڕێگەی مەڵپاڕی سەرکەی سیداوە بنێڕێت. ئەو بەشە پێیدەوترێت ( viselbålsa systemet) . ئاپێکئ تایبەت دامەزرێندراوە بۆ هەمان مەبەست یان لە ڕیگەی نمونە گیریەوە. هەرەوها کارمەندای ڕێکخراوەکەش کۆرسی فرێرکاریان تایبەت بە بواری گەندەڵی بۆ گیراوە.\nگەندەڵی لە ڕێگەی ئەو پارەی کە ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا بە ڕێکخراوەکانی دیکە دەدات دەکرێت. وڵاتی ئەفغانستان بە گەندەڵیترین وڵات لە جیهاندا دەستنیشانکراوە. ساڵانە وڵات سوید نزیکەی ٦٠٠ ملیۆن کرۆن وەک کۆمەک بۆ ئەفغانسان تەرخان دەکات، بەڵام نزیکەی تەنها ٢٠٠-٣٠٠ هەزار کرۆن ئاشکرا بووە کە بۆ گەندەڵی بەکار دەهێنراوە. سەبارەت بەو پرسیارە بۆچی ڕێژەی گەندڵی زیاتر ئاشکرا ناکرێت، توور بیۆرن پێتەر شۆن بەڕێوەبەری بەشی هاوکاریەکانی ئاسیاو ئەفەریقای باکووری ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا ڕوونی دەکاتەوە کە ئەوان ئەوانیش ئەو پرسیارە لە خۆیان دەکەن.\n- توربیۆرن پێتەورشۆن دەلێت. ئێمەش ئەو پرسیارە زۆربەی جار لە خۆمان دەکەین، بەڵام لەهەمان کاتدا ڕونکلردنەوی زۆر بەدیدەکەین ئەیش لەوەدا خۆی دەبینێتەوە کە ئێمە کارانین، بەڵام ئەمە پرسێکە کە ئێمە بەردەوام کاری لەسەر دەکەین.\nهەروەها هیچ ڕێکخراوێکی سوید لە گەندەڵیەکان تێوە نەگلاون، بەڵام نزیکەی ٣٥ ڕێکخراوی وڵاتانی دیکە کە هاوکاری ڕێکخراوە سویدەیکان دەکەن تێوە گلاون و هەندێکیشان کارەمەندیان لەسەر هۆکارەکانی گەندەڵی لەسەر کار لابراووە.\nچەندین ڕێکخراو مرۆڤدۆست هەیە کە سەر پارتی سیاسیە سویدیەکانن و ئەوانش هاوکاری لە ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا وەردەگرن و کۆمەکی پێدەکەن. بەڕێوەبەرانی ڕێکخراوی یارمەتی نێونەتەوەی سوید سیدا ئاماددە نەبوون هیچ زانیاریەک لەسەر تێوەگلانی ئەو ڕێکخراوانە بدەن و ئاماژەیان بۆ ئەو لێکۆڵینەوەیانە کرد کە لە بەردەستدان و کاری لەسەر دەکەن.