فیزیا زانەکان باوەڕیان بەوە هەیە کە سەدا ٢٧ هەموو ماددە و وزەی گەردوون پێک هاتوە لە شتێکی جیاواز کە پێی دەوترێت "ماددەی تاریک." کەواتا ئەوە مانای وایە، زۆربەی ئەو ماددەی کە ئێمە دەمان زانی و تاقیکردنەوەمان لە سەری دەکرد، تەنیا بەشێکی کەمە لەم گەردوونە داو و ئەو بڕە زۆرەش لە ماددەی تاریک یەکسان نیە بەو ماددە ئاسایەی، کە ئێمە ئەیزانین ، کە بەنیزیکیە پێنج جار زیاتر و ئالۆزترە لەو ماددە ئاسایەی کە ڕۆژانە ئەیبینین ، هەرچۆنێک بێت دەبێت بپرسین ، ئایە ماددەی تاریک چیە؟ ئایە ترسناکە؟ ئایە جلەکانت پیس ئەکات؟چۆن ئەزانین کە بونی هەیە؟\nماددەی تاریک لە هەموو شوێنێکە. لە ڕاستیدا، لەوانەیە تۆ ئێستا مەلە لەناو ماددەی تاریک بکەیت. بونی ماددەی تاریک لە ساڵی ١٩٢٠ باس کرا، بەڵام زۆۆر بەجدی وەرنەگیرا تا ساڵانی ١٩٦٠ کاتێک گەردوون ناسەکان تێبینی شتێکی نامۆیان کرد لە خولانەوەی گەلەئەستێرەکان، هەروەها چ مانایەکی هەیە بڕی ئەو بارەستایەی کە لەناو گەلەئەستێرەکان دایە، دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لەم دوو شتە ، هەم خولانەوە و هەمیش بارەستای ناو گەلەئەستێرەکان .\nوێنەیەکی ڕوونکردنەوەی ژمارەیە بۆ بڕی هەموو ئەو ماددە و وزەیەی کە ئێمە ئەیزانین لەم گەردوونەدا.\nڕێگاکانی دۆزینەوەی ماددەی تاریک\nیەکەم : خولانەوەی گەلەئەستێرەکان.\nبۆ ئەوەی لە پەیوەندی نێوان ماددەی تاریک و گەلەئەستێرەکان تێبگەین، بیر لە چەند تۆپێک بکەوە، کە بە چەقێکەوە بەستراونەوە، ئێستا خەیاڵ بکە، کە چەقەکە ئەخولێتەوە. بەدڵنیایەوە ئەو تۆپانەی بە چەقەکەوە پەیوەستن لەکاتی خولانەوەی چەقەکە دوور ئەکەونەوە بۆ سنورەکانی چەقەکە .\nتۆپە سەوزەکان ،دوور ئەکەونەوە لە چەقەکە بەهۆیی خیرایەکەیانوە و دەچنە سنوری چەقەکە،\nخولانەوەی گەلەئەستێرەکان، بەنیزیکەی بە هەمان شێوە کار ئەکەن. لەبەر ئەوەی گەلەئەستێرەکانی ئەخوڵینەوە، ئەستێرەکانی ناو گەلەئەستێرەکان ئەیانەوێت دوور بکەونەوە لە چەقی گەلەئەستێرەکان، بەڵام شتێک وای کردوە ئەو ئەستێرانە هێشتا لەوێ بن و دەرنەچووبن بۆ سنوری گەلەئەستێرکان ئەوە بریتیە لە هێزی کێشکردن ، کە بەهۆی بارەستای ئێستای گەلەئەستێرەکەوەیە ( هێزی کێشکردن شتەکان بەیەکەوە ئەبەستێتەوە و بەرەو یەکیان ڕائەکێشێت). چەندە گەلەئەستێرەکان خێراتر بخولێنەوە ، ئەوەنە زیاتر پێویستمان بە بارەستای زیاتر هەیە بۆ هێشتنەوە ئەستێرەکان و دوور نەکەوتنەوەیان لە چەقەکە . هەروەها، بە زانینی بڕێ بارەستای گەلەئەستێرەکان دەتوانین خێرای خولانەوەی گەلەئەستێرەکان دیاری بکەین.\nزاناکانی گەردوون ناسی لە یەکەم هەوڵیاندا بۆ دۆزینەوەی خێرای گەلەئەستێرەکان ، هەوڵی دۆزینەوە بارەستایەکەی ئەدەن لە ڕێگەی ژماردنی ئەستێرەکانی ناو ، سەرەڕای ئەو ژماردنە بە شێوەیەکی دڵنیای نابێت ، بەڵام بە هۆی تەلیسکۆبەکانەوە تاڕادەیەکی زۆۆر نیزیک ئەبێت ، هەرچۆنێک بێت ، دوای ژماردنی ئەستێرەکانی ناو گەلەئەستێرەکان ، حیساب کردنەکەیان کرد لە رێگەی کۆمپیتەرەکانەوە ئەنجامەکە دۆزرایەوە بۆ خێرای خولانەوەی گەلەئەستێرەکان لە ڕێگەی بارەستایەکەیانەوە ، بەڵام شتێکی سەیر ڕوویدا، ئەو بڕەی دەرچوو بوو پێشانی ئەدا کە ، گەلەئەستێرەکان خێراتر لەوە دەخولێنەوە کە پێشبینیمان ئەکرد ، بەواتایەکی تر ، دەبێت ئەستێرەکان دوور بکەونەوە لە چەقی گەلەئەستێرەکان و بچنە سنورەکانی هەروەک ئەم تۆپانەی سەرەوە . لە هەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی و تێگەشتن لەو بڕە خێرایە و مانەوەی ئەستێرەکان، دەبێت زاناکان بڕێکی زۆۆر لە بارەستای زیاد بکەن بۆ هاوکێشەکان و ژمارەکان، تا چارەسەری ئە خولانەوە خێرایە بکات ، بەڵام نەیان ئەتوانی ئەو بارەستایە زۆۆرە بدۆزنەوە و نەیان ئەزانیت، کە لەکوێە. ئەم ئاڵؤز بونە دەکرا چارە بکرێت بە زیاد کردنی جۆرە شتێکی زۆر قورس بۆ ناو گەلەئەستێرەکە ، شتێکی نادیار "تاریک" بەڵام بۆ هەموو گەلەئەستێرەکان زیاد بکرێت. ئەوەش بانگەشەیەکی سەیرە بونی بارەستایەکی زۆر لە ناو گەلەئەستێرەکان بۆ هێشتنەوە ئەسێرەکان لە نیزیکەوە، هەروەک کاڕڵ ساگان ئەڵێت ، "بانگەشەی سەیر پێویستی بەبەڵگەی سەیر هەیە" بەڵێ ، مەتەڵی سەیر لە ناو ئەم گەردوونە بوونی هەیە بەبێ ئەوەی لێیان تێبگەین دوای تێپەڕ بوونی ساڵانێک بەسەر ئەم باسەدا، بونی مادەیەکی سەیر و ئاڵۆزی لەم شێوەیە ( ماددەی تاریک ) بەشیوەیەکی سەیر و ئالۆز قبوڵکرا کە بونی هەیە .\nدووەم :هاوێنەی کێشکردن .\nیەکێکی تر لە نیشانە گرینگەکان کەوای کرد ڕای زاناکان بگۆڕێت لەسەر ماددەی تاریک و بونی ماددەی تاریک بریتی بو لە چەمانەوەی ڕووناکی ، کە ماددەی تاریک ئەتوانێت ڕووناکی بچەمێنێتەوە کە ئەوەش بە " هاوێنەی کێشکردن " ناسراوە.\nگەردوون ناسەکان هەندێک جار کاتێک سەیرەی ئاسمان ئەکەن و چاودێری ئەکەن بۆ ماوەیەکی باش ئەوە شتی سەیر دەردەکەوێت ، سەیرکردنی بۆشای بە تەلیسکۆبی باش توانی بینینی گەلەئەستێرەکانت ئەبێت ، هیچ شتێکی سەیر لەوە دانیە ، دوای بینینی یەکێک لە گەلە ئەستێرەکان و پێوانەکردنی ڕووناکی و ڕەنگ و شێوەکەی و بە جوڵاندنی بڕێکی زۆر کەم لە تەلیسکۆبەکە وا ئەکات ، گەلەئەستێرەیەکی تر ببینیت کە ئاسمان دا ، کە زۆۆر بەیەکتر ئەچن لە شێوە و ڕەنگیاندا وە تەنانەت ئەو ڕووناکیەی لە پێش جوڵاندنی تەلیسکۆبەکە پێمان گەشتبوو هەمان ڕووناکیامان پێگەشتوە لە ڕوانگەیەکی ترەوە ، گەردوون ناسەکان بەتەوای دڵنیا بوون ئەو گەلەئەستێرەی کە جاری دووەم بینیان هەمان گەلەئەستێرەیە، بەڵام ئەمە چۆن ئەبێت ؟ چۆن ئەکرێت یەک گەلەئەستێرە لە دوو شوێن دەر بکەوێت لە ئاسماندا ؟\nبینینی یەک گەلەئەستێرە لە دوو کۆشەی جیاوازەوە، مانایەکی تاواو دەدات بەدەستەوە دەربارەی ئەگەر بونی شتێکی قورس و نادیار ، کە دانیشتوە لەنێوان تۆ و گەلەئەستێرەکە ; کە وەک تۆپەلەیەک وایە، ئەو تۆپەلە قورسە دەتوانێت وەک هاوێنەیەکی گەورە بێت ، کە دەتوانێت ڕووناکی بچەمێنێتەوە لە نێوان تۆ و گەلەئەستێرەکە، کە ئەوەش وا ئەکات ڕووناکی گەلەئەستێرەکە لە دوو ئاراستەوە بێت .\nبیر لە گەلەئەستێرەیەک بکەوە کە ڕووناکی بە هەموو لایەکاندا بڵاو کردۆتەوە، ئێستا وێنەی دوو گەردی ڕوونکای بکە ، کە بریتین لە دوو فۆتۆن ، کە لە گەلەئەستێرەکەوە دەرچوون، ڕووناکیە دەرچوەکە بەرەو تۆدێت بە یەک ئاڕاستە بە بڕێکی کەم ، بەڵام ئەگەر شتێک قورس لە نێوان تۆ و گەلەئەستێرەکە دا بنێن ، هێزی کێشکرد بۆشای دەچەمێنێتەوە و ئاڕاستە ڕووناکیەکە ئەگۆڕیت ، واتا ئیستا لە دوو ئاڕاستەوە ڕووناکی بەبڕێکی کەم بەرە تۆ دێ٠ت ، کە ڕووناکیەکان ، هەمان ڕوونکاین و ڕووناکی یەک گەلەئەستێرەن.\nلەسەر زەوی، تۆ وەک ئەم وێنەیەی سەرەوە شتەکان ئەبینیت، کە بریتیە لە دوو وێنەی هەمان گەلەئەستێرە ،کە لە ئاراستەی جیاوازەوە هاتوون لە بۆشاییەوە . ئەم کاریگەریە ئەکرێت تێبینی بکرێت شەوانە بە سەیرکردنی ئاسمان لە ڕێگەی تەلیسکۆبێکی باشەوە . ئەم شتە قورس و نادیارە ( ماددەی تاریک ) وادیارە لە هەموو شوێنێک دەبێت و لەهەموو شوێنێکە. ماددەی تاریک دوای تێپەربوونی ماوەیەکی کەم ئیتر بیرۆکەیەکی شێتانە نیە بەڵکوو شتێکە، کە لە بۆشایدا بوونی هەیە . بەڵگەی بونیشی لەهەموو شوێنێکە ، کە سەیری ئەکەین .\nسێیەم :پێکدادانی گەلەئەستێرەکان.\nقایلکەرترین بەش لە بەڵگەی بونی ماددەی تاریک دەگەرێتەوە بۆ بەیەک داچوونی دوو گەورەترین شت لەگەردوون دا ئەویش پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەیە لە بۆشایدا. کاتێک کە ملیۆنان ساڵ لەمەوبەر لە ڕووداوێکی ناوازەدا دوو گەلەئەستێرەی هێشووی بەریەک ئەکەون، ئێمە دەتوانین ئانجامی بەریەک کەوتنەکە بزانین ، کاتێک بەریەک ئەکەون دوای ملیۆنان ساڵ لە ڕێگەی ڕووناکیەوە ئەنجامی بەریەک کەوتنەکە ئەزانین . کاتێک دوو گەلەئەستێرەی هێشوی بەیەکدادەکێشن ، گاز و پاشماوەی بەیەک داکێشانەکە ئەنجامێکی ناوازەی ئەبێت ، کە تەقینەوەیەکی گەورەیە ، هەروەها ، هەورێکی گازی کە لە پاشماوەی بەیەک دا کێشانەکە درووست بوە جیا ئەبێتەوە لە دوای تەقینەوەکە.\nبەڵام گەردوون زانەکان جگە لەم شتانە تێبینی شتێکی تریشیان کرد. لە نیزیک شوێنی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە گەردوون زانەکان تێبینی دوو هێشوو ماددەی تاریکیان کردوە لە کاتی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە ، بێگوومان ، ماددەی تاریکەکە نادیار بوو ، بەڵام کاریگەری ماددەی تاریک ئەمێنێتەوە لە شوێنەکە بەهۆیی چەمانەوەی ئەو رووناکیەی کە لە پشتی گەلەئەستێرە بەریەک کەوتوەکانەوە هاتوە. دوو ماددە تاریکەکە لە سەر هێڵی بەر یەک کەوتنەکە ئەڕۆن وەک ئەوەی هیچ شتێک ڕووی نەدابێت .\nئەوەی تێبینی کرا کەکاتی بەیەک دادانی کەم شێوەیە : بریتی بوو لە بەیەکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە پێک هاتوون لە ( گازەکان و پاشماوەکان و هەندێک ئەستێرە ) ، ماددەی تاریک . کاتێک ئەم دوانە بەیەک دا دەکەون ، زۆۆر بەی هەو گاز و پاشماوانە و ئەستێرەکان ناوی بە شێوەیەکی ئاسای بەر یەک ئەکەون وەک ماددەیەکی ئاسای ڕۆژانە کە ئەیان بینین بەر یەک ئەکەون. بەڵام چی ڕوو دەدات کاتێک دوو ماددەی تاریک خۆ بەیەکتری دا دەدەن ؟ هیچ شتێکی وا ڕوونادات کە ئێمە بتوانین تێبینی بکەین ! ، واتا لە کاتی بەر کەوتنی دوو پارچەی گەورە لە ماددەی تاریک هیچی وا ڕووی نەدا و بەناو یەکتریدا ئەڕۆن و تێپەر ئەبن بە ناو یەکتریدا هەروەک ئەوە وایە کە تەنانەت نادار بن بۆ یەکتریش . ئەستێرەکانیش بەناویاندا تێپەر دەبن ، لەبەر ئەوەی زۆۆر بڵاو ئەبنەوە.\nچی ئەزانین دەرباری خودی ماددەی تاریک\nئێستا هەموومان دڵنیاین، کە ماددەی تاریک بونی هەیە و شتێکی سەیر و زۆریش جیاوازە لە ماددەی ئاسایەی ئێمە پێی ئاشناین .\nئەو شتانەی ئەیان زانین دەربارەی ماددەی تاریک:\nوەک ئەوەی بە گەلەئەستێرەکانەوە هەڵواسراوە.\nماددەی ئاسای ناوانێت تێکەڵی ببێت یان دەستی لێبدات و بەریەک بکەون.\nدوومادای تاریک ناتوانن بەریەک بکەون .\nناواێکی شازی هەیە .\nشتێکی تر دەربارەی ماددەی تاریک دەیزانین ،کە ماددەی تاریک زۆۆر دوور نیە لێمانەوە. ماددەی تاریک وەک پارچەیەکی گەورەی جێلی وایە، کە بە گەلەئەستێرەکانەوە خۆی هەڵواسیوە، ئەوەش مانای وایە کە تۆ دەورەدراوی بە ماددەی تاریک ڕێک لە ئێستادا. کاتێک تۆ ئەم نوسینانە ئەخوێنیەوە لەوانەیە ماددەی تاریک ڕیک بە ناو شاشەی مۆبایل یان کۆمپیتەرەکەت دا بڕوات یان تەنانەت بەناو جەستەی تۆشدا . بەڵام ئەگەر ماددەی تاریک هەموو دەورمانە بۆچی وەک نهێنیەک ماوەتەوە ؟ بۆچی ناتوانی دەستی لێبدەین یان بیبینین؟ چۆن دەکرێت شتێک لێرەبێت و نەیبینین ؟ توێژینەوە لە سەر ماددەی تاریک شتێکی قورسە لە بەر ئەوەی کارلێکمان نیی لەگەڵی . ئێمە ناتوانین بیبینین ( لەبەر ئەوە پێی دەڵین تاریک )، بەڵام ئەزانین ماددەی تاریک بارەستایەکی هەیە ( لەبەر ئەوەی دەڵین ماددە ) . بۆ ڕوون کردنەوەی چۆن ئەکرێت هەموو ئەوانە مەحاڵ نەبن،سەرەتا ئەبێت بزانین چۆن ماددەی ئاسای کارلێک ئەکات و دواتر دەچینە سەر ماددەی تاریک و کارلێکی ئەومان بۆ ڕوون ئەبێتەوە .\nچۆن ماددە کارلێک ئەکات\nچوار ڕیگای سەرەکی هەیە کە ماددە کارلێک بکات :\nئەگەر دووشت بارەستایان هەبێت، ئەوە هەست بە هێزێکی ڕاکێش ئەکەن، کە بەرەو یەکتریان ڕائەکشێت .\nهێزی نێوان دوو گەردە، ئەگەر ئەوان بارگەی کارەبایان هەبێت .\nهەم هێزێکی ڕاکێشان بێت و هەمیش هێزێکی دوورکەوتنەوە کە ئەوەش ئەکەوێتە سەر بارگەی کارەبایەکەیان، کە ئایە بارگەکەیان یەکسانە یان جیاوازە .\nلەڕاستیدا تۆ هەست بەم هێزە ئەکەیت لە هەموو ڕۆژێکی ژیانتدا. ئەگەر دەستێک لە شاشەی مۆبایلەکەت بدەیت، هۆکاری نەشکانی شاشای مۆبایلەکەت، یان هۆکاری تێپەرنەبونی دەستت بەناو شاشەکەدا ، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوگەردانەی کە شاشەکە پێکهاتوە و هەرهەمو گەردەکانی یەکتریان بە توندی گرتوە کە لەنێوانیان ، هێزی کارۆموگناتیسیە ئەوانی بەستۆتەوە ، کە ئەوەش وا ئەکات کاردانەوەی هەبێت بۆ گەردەکانی دەستت و دەستت بەناویدا نەڕوات . هەروەها کارۆموگناتیس بەرپرسە لە ڕووناکی ، وە بەدڵنایەوە لە کارەبا و موگناتیس .\n3- هێزی ناوکی لاواز\nئەم هێزی زۆر بەهێزی کارۆموگناتیسی ئەچێت لە زۆر بەی روەکانەوە ، بەڵام زۆر زۆر لاوازترە، بۆنمونە نیتڕۆنەکان ئەم هێزە بەکاردێنن بۆ کارلیک کردنی یەکتر یان بە وشەیەکی تر بۆ بەستنەوە بە یەکتریەوە بە شێوەیەکی زۆر لاواز لەگەڵ گەردەکانی تردا. لە ئاستێکی بەرزی وزەدا ، هێزی ناوکی لاواز ، بەهێزتر ئەبێت هەروەک هێزی کارۆموگناتیسی و وە دەبیت بە بەشێک لەو واتا وەک هیزیكی یەکگتروو ، کە پێیان ئەڵێن " هێزی کارۆی لاواز " .\n4- هێزی ناوکی بە‌هێز\nهێزی ناوکی بەهێزی ، وائەکات پڕۆتۆن و نیتڕۆن بەیەکەوە بمێنەوە و جیانەبنەوە، لە ناو ئەتۆمەکاندا ، واتا بەپێی بارگەی موجەبی پڕۆتۆن ئەگەر ئەم هێزە نەبێت ئەوە ئەتۆمەکان لێک هەڵئەوەشێن و پڕۆتۆنەکان بڵاو ئەبنەوە ، بەڵام هۆکاری بەیەکەوە نوسانی پرۆتۆنەکان و نیترؤنەکان بەهۆی ئەم هێزوەیە .\nبەشێوەیەکی گشتی کارلێکی ماددەی ئاسای ، ئەو ماددەی ئێمە پێی ئاشنانی بەتەواوی دەگەرێتەوە بۆ بونی چوار هێزی بنچینەوە کە لەسەرەوە باسمان کرد و هۆکاری کارلێک کردنی ماددە لەگەڵ ماددە ، هەر ئەم چواز هێزیە ، کە سێ لە هێزیەکان ( کارۆموگناتیس ، ناوکی لاوز ، ناوکی بەهێز ) پەیوەندیەکی باشیان بە یەکترەوە هەیە ، بەڵام هێزی کێشکرد هێزیکی جیاوازە و تەنانەت لە خودی هێزی ناوک لاواز ، لاوازترە و بە لاوازترین هێز دا ئەندرێت لە بەرام بەر هێزەکانی تر .\nچۆن ماددەی تاریک کارلێک ئەکات\nتێبینیەکی گرینگ هەیە لێرەدا، دەربارەی هێزەکان، کە ئەوەی ئێمە کردمان تەنیا وەسفکردن بوو ، لە ڕاستیدا فیزیا هەندێک جار وەک ڕوەک زانی وایە، ئێمە نازانین و تێناگەین بۆچی ئەم هێزانە بونیان هەیە. ئەوەش تەنیا لیستی کۆمەڵیک هێزن کە تێبینی کراون، ئەگەر کەمێک ڕاشکاوانە قسە بکەین ، تەنانەت دڵنیا نین لەوەی ئایە لیستەکە تەواوە یان نا. بەس هەرچۆنێک بێت ئەتوانین ئەو تاقیکردنەوانە ڕوون بکەیەنەوە لە فیزیای گەردیلەیدا کە بەهۆی ئەم چوار هیزەوە ئەکرێن .\nکەواتا بۆچی ماددەی تاریک ، زۆۆر تاریکە ؟\nماددەی تاریک بارەستای هەیە، ئێمە ئەزانین بارەستای پەیوەندیەکی تەواوی هەیە لەگەڵ کێشکردن ، کەواتا دەتوانین بڵین ماددەی تاریک هەست بە کێشکردن ئەکات و کاریگەری و کارلێکی هەیە لەو مەودایە کە مەودای کێشکردنە ، بەڵام ئەوە هەموو ئەوەیە کە دەیزانین و دڵنیاین دەربارەی ماددەی تاریک ، پێشمان وایە کە ماددەی تاریک هیچ کارلێکێک و کاردانەوەیەکی نیە لەگەڵ هێزی کارۆموگناتیسی .، هەروەها ئەوەی ئەیزانین دەربارەی ماددەی تاریک و ڕووناکی ، کە ماددەی تاریک نە ڕووناکی ئەداتەوە نە هەڵی ئەمژێت ، کە ئەمەش هۆکارێکی سەرەکیە بۆ نەبینینی ماددەی تاریک و وە کاری تێبینی کردنی ماددەی تاریکی قورس کردووە ، وە ماددەی تاریک پێناچیت کە کاردانەوەی لەگەڵ هێزی ناوک لاواز و هێزیک ناوک بەهێزیش هەبێت . بەشێوەیەکی گشتی ئەگەر هیچ دۆزینەوەیەکی تر نەبێت لە سەر کاریگەری ماددەی تاریک لە نێوان ئیمە و ئەودا ئەوە دەگەین بەوەی کە لەوانەیە هەرگیز هیچ کارلێکێک لە نێوان ئێمە و ماددەی تاریک ڕوونەدا ،هەروەها بە بەکارهێنانی تەلیسکۆب و ئەو ئامێرانەی ئێستا هەمانن ، ئاسان نیە کە بتوانین بە هیچ شێوەیەک تاقیکردنەوە لە سەر ماددەی تاریک بکەین .\nلە کۆی چوار هێزی بنچینەی کە بۆمان روون ئەکەنەوە کە چۆن شتەکان کاریگەری لە سەر یەکتر دا ئەنێن ، تەنیا دڵناین لە هێزی کێشکردن کە جێبەجێ ئەبێت لە سەر ماددەی تاریک . هەر ئەوەش هۆکارە بۆ دانە پاڵی " ماددە " بۆ ماددەی تاریک ، کەواتا تەنیا هێزی کێشکردن لەگەڵ ماددەی تاریک پەیوەندیەکیان هەیە ، ئەمەش ئەگەڕێتەوە بۆ بارەستای ماددەی تاریک ، گەر نا هێچ لە سێ هێزەکانی تر ناتوانن کارلێکاین هەبێت لەگەڵ ماددەی تاریک .\nماددەی تاریک بریتیە لە تاریکی\nبەشێوەیەکی گشتی هەڵە تێگەشتی زۆۆر هەیە لە سەر ماددەی تاری ، دەربارەی ئەوە ماددەی تاریک بریتیە لە تاریکی ، لە ڕاستیدا ماددەی تاریک هیچ پەیوەندیەکی نیە بە تاریکەیەوە ، ئەگەر ورتر ببینەوە ماددەی تاریک بونی هەیە ، بەڵام بەهیچ شیوەیەک تاریکە بونی نیە ، تاریک نە وزەیە و نە بارەستای و نەکاریگەری هەیە ، بەڵام ماددەی تاریک هەم بارەستای هەیە و هەمیش کاریگەری هەیە کەسەر چەماندنەوە ڕووناکی ، کەواتا ماددەی تاریک واتای چیە. ماددە – تاریکی ، پاشگری ماددە لێرەدا بۆ ماددەی تاریک داندراوە لە بەر ئەوە بارەستایەکی هەیە و بونی هەیە و کاریگەریەکی هەیە . پێشگری " تاریکی " لێرەدا داندراوە بۆ ماددەی تاریک لەبەر ئەوە ماددەی تاریک نابیندرێت ، نەک بریتی بێت لە ماددەی تاریکی شەوانە ، بە مانایەکی تر بریتیە لە ماددەیەکی نادیار .\nئاماده‌كردنی بابه‌ت: بیلال عبدالله\nله‌لایه‌نAhmad Omerپۆستكراوه له 00:06\nخوێندكاری به‌شی فیزیكم له زانكۆی گه‌رمیان، هەوڵ ده‌ده‌م نوێترین هەواڵ و زانیاریەکان پێشکەش بە ئارەزومەندانی فیزیا و گه‌ردوون بکەم.


ئەو بڕیارەی موقتەدا سەدر بۆ کشانەوە، سەرتاپا هێزە سیاسییەکان و لایەنە بەشدارەکان و چاودێران و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی حەپەساندووە. هەموو ئەوانەی کەهەوڵیانداوە قسەی لەسەربکەن هەموو پاش پشێوی هەوڵی ئەوەدەدەن کە بەمیتۆدی سیناریو پرسەکە راڤە بکەن . لەم نووسینەدا دەمەوێت قسە لەسەر پرسی پەیوەندی نێوان سەرۆکی حزب و رەوت و جووڵانەوە بکەم لەگەڵ ئەندام پەرلەمانەکانیاندا. پرسی پەیوەندی نێوان سەرۆکی حزب و ئەندامی پەرلەمان پرسێکی ئاوکێشە لەناو کایەو پرۆسەی دیموکراسیدا.\nئایا ئەندامی پەرلەمان نوێنەری حزبە یان خەڵک؟ وەڵامی ئەم پرسیارە لەوڵاتێکی وەک عێراقدا بەزەقی دیارە، ئەندام پەرلەمان نەک نوێنەری خەڵک نیە، بەڵکو داردەستێکی تەواوی سەرۆکی حزب یان جوڵانەوەکەیەتی. کاتێک سەدر فەرمانی بەسەرۆکی کوتلەکەیدا لەپەرلەمان بکشێنەوە و ئەوانیش بەبێ هیچ نوزەو جوکە و بۆڵەیەک دەستوبرد کارەکەیان جێبەجێکرد، دەرخەری ئەوەیە کە ئەندامبوون و ئەندام نەبوونی ئەوان پرسێک نیە کە پەیوەندی بەخۆیان و دەنگدەرو بازنەی هەڵبژاردنەوە هەبێت، بەڵکو بەتاق و تەنها بڕیاری سەرۆکی حزبە. سەدر سەرەتا وەها ناسراوبوو کەڕەوتێکی پەرش و بڵاوی هەیەو زۆرجار لەسەرەتاوە پرسیاری ئەوە دەکرا ئایا سەرتاپای ئەندامانی رەوتەکەی گوێڕاڵی ئەون؟ بەڵام رەوتی رووداوەکان سەدرو رەوتەکەیان بە ئاراستەیەک برد کەزیاتر تۆکمەو سیستەماتیک بێت. رەوتی سەدر یەکێکە لە نموونەی ئەو هێزانەی کەپاش رووخانی رژێمی پێشوو سەریانهەڵداوە کە بەبڕێکی زۆر تەنها پشت بەکەسایەتی سەرۆکەکەیان دەپرسن بۆ بوون و بەشدارییان لەپرۆسەی سیاسییدا.\nئەم جۆرە هێزە سیاسییانە بەحزبی کەسایەتی یان شەخسی ناسراون. خەڵک و چالاکوانان لەباشوری عێراق هەستیان بەم دۆخە کردووە کە ئەندامانی پەرلەمان بەکاری نوێنەرایەتی خەڵک هەڵناسن، بەڵکو زیاتر خزمەتکاری سەرۆکەکەیانن، بۆیە هەوڵیاندا کە سیستەمی هەڵبژاردن بگۆڕن بۆ بازنەی بچووک، لەبڕی پارێزگا، هەتا دەرفەت بۆ کەسایەتی سەربەخۆ بڕەخسێت بۆ سەرکەوتن، هەروەها پەیوەندییەکی نزیکایەتی و پشت بە یەکبەستن لەنێوان ناوچەی هەڵبژاردن و نوێنەرەکەیاندا بێتە ئاراوە. ئەم پرۆسەیە بەبڕێکی زۆر سەرکەوتوو نەبوو. زاڵی سەرۆکی حزب بەسەر دەزگای پەرلەماندا یەکێکە لەهۆکارە سەرەکیەکانی پەککەوتنی دەزگای پەرلەمان وەک ناوەندێکی نوێنەرایەتی، پشت بەدەستور بەستوی، چاودێر بەسەر دەسەڵاتەوە. لەکوردستان زمانێکی سەیر بۆ ئەم دیاردەیە داهێنراوە. کاتێک پرسێک دێتە ئاراوە، پەرلەمان ناتوانێت بڕیاری لەسەربدات، دەستوبرد دەڵێن، ئەو پرسە دەبێت سەرەتا سیاسییانە رێکەوتنی لەسەر بکرێت پاشان بهێنرێتە پەرلەمان . ڕامان لەم دەربڕینەو هەڵوەشاندنەوەی زۆر لایەنی و لاوازی سیستەمی پەرلەمان تێگەیشتنی سیاسیمان پێدەڵێت.\nیەکەم مانای دەربڕینەکە ئەوەیە کە پەرلەمان ناوەندێکی سیاسی نیە، بەڵکو سیاسەت لەجێگایەکی ترە. لەسیاسەتخستنی پەرلەمان لەهەمانکاتدا یانی کردنی بەناوەندێکی ئیداری بیرۆکراتی. بە بوونی بەناوەندێکی لەو شێوە ئەوا بەهەموو جۆرێک داڕن دەبێت لە دەسەڵاتی سیاسی. لە ڕابوردودا لە میانەی کارم لە لیژنەکانی پەرلەمانی کوردستان، خێرا ئەوەت بۆ رون دەبوەوە، کە ئەندام پەرلەمان لە دیدگاو خەیاڵ و رەفتاریدا، خۆی لەفەرمانبەرێک زیاتر نابینێتەوە. بوونی بەبیرۆکرات، هەموو تواناو مافەکانی نوێنەرایەتی لێ دەسێنێتەوە. بیروکرات یان فەرمانبەر، ئەو کەسەیە کە فەرمانەکان دەبات یان جێبەجێیان دەکات، بەڵام فەرمانەکان لەجێگایەکی ترەوە دێن.\nئەم دیاردەیە ناتوانرێت تەنها بەبەهێزیرڕۆڵ و کەسایەتی سەرۆکەکان لێکبدرێتەوە بەرامبەر لاوازی ئەندامەکان، بەڵکو زیاتر ململانێی شەخس و دەزگایە، لەهەناو کەلتوری ئێمەدا. ئەم دیاردەیە پێمان دەڵێت چۆن دەزگا رۆڵ و کاریگەری دەگۆڕێت لەبەرامبەر کەسی سیاسی خاوەن دەسەڵاتدا. هەر ئەم تێگەیشتنەشە کەهۆکاری ئەوەیە کەزۆرێک لەخەڵک دەنگ بەکەسی سەربەخۆ نەدەن. هەموو کەسێک دەبێت پیاوی کەسێکی تر بێت، ئەگینا هیچی پێناکرێت، وەک دەڵێن. لێرەدا جێگایەتی باس لەئەو شەپۆلە لەسەقەت-ئاگاییە بکەین، کە بەوپەڕی بڕوابەخۆبوونەوە هاواردەکات خەباتی پەرلەمانی یان سیاسەتی پەرلەمانی کۆتایی هاتووە. ئەم بانگەشەیە وەک زۆرێکی تر لەبانگەشە کڵێشەیی بیرلێنەکراوەکانی دونیا ئێمە لای زۆر کەس، دەوترێتەوە. ئایا ئەوە کەلتورو ڕەفتارو ئاستی تێگەیشتنی ئێمە نیە، کە دەزگا لاواز دەبینێت و کەس یان کەسایەتی بەهێز. ئایا سوچی دەزگایەک چیە کە تۆ لەهەموو رۆڵ و کاریگەرییەکانی داڕنی دەکەیت؟ یان روونتر بڵێین ئەوە ئاستی ئاگایی تۆ نیە کە خێرا جاڕی کۆتایی دەزگا دەدەیت بەوەی شکستی هێناوە، بەڵام یەک تاکە نیشانەی پرسیار ناخەیتە سەر رۆڵی کەسایەتی سیاسی و خۆپەرستی و بەرتەسکێتی ئامانجی شەخسی سیاسی؟ ئایا جاڕدانی شکست ئاماژەنیە بۆ ئەوەی کە هێشتا دەزگا رێگایەکی زۆری لەبەردەمدایە بۆ ئەوەی تەی بکات هەتا ببێت بەدەزگا، چونکە بوونی دەزگا راستەوخۆ پەیوەستە بەجۆری پەیوەندی و ئاگایی ئەوانیتر بۆی و هەروەها هەتا چ ئاستێک ناوەکییان کردووە. ئەوەی جێگای سەرنجە دەزگای پەرلەمان یەکێک لەکۆنترین دەزگاکانی مۆدێرنە کە لەڕۆژئاواوە هەوڵدراوە بهێنرێت بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nهەردوو عوسمانییەکان و ئێرانییەکان لەسەدەی نۆزدەو بیستدا هەوڵیاندا هەردوو دەزگای دەستورو پەرلەمان خۆماڵی بکەن. تەنزیماتی ساڵی ١٨٣٩ بنەمای یەکەم قۆناغی دەستوری داڕشت لەساڵی ١٨٦٧. لەم سەردەمەدا رۆشنبیرانی وەک میرزا فەتحعەلی ئاخونزادەو ئەوانی تر لەئێران چالاک بوون. سەرباری کۆنی ئەم دەزگایە، ئەمڕۆ ناتوانرێت بڵێین لەسەرتاپا رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئەم دەزگایە بەکارەکانی خۆی هەڵدەستێت. دیارە دژە پەرلەمانی پاڵنەرو هۆکاری زۆرە، ئێمە لێرەدا ئامانجمان ئەوەنیە کاری لەسەر بکەین، رەنگە کاریگەرترین کتێب لەمبارەوە لە نووسینی کارل شمت بێت. بەڵکو تەنها یەک رەهەندی ئەم شکستە ئاماژە پێدەدەین کە مەڕبوونی پەرلەمانتارانە. گەر لەئەزموونی ساڵانی رابردووی پەرلەمانی عێراق و کوردستان بنواڕین هەمیشە هەوڵەکان لەناوەوەو دەرەوەی پەرلەمان بەو ئاراستەدایە کەپەرلەمانتاری سرک تەرا بکرێت.\nڕەنگە هەوڵدان بۆ ڕاڤەکردنی ئەم پرسە بەپشت بەستن بەتێزە رۆژئاواییەکان ئەوەندە ئامانج نەپێکێت. لەتێزی دوکتۆراکەمدا کاری زۆرم لە سەر رۆڵی ترادیشیون یان کەلەپور کردووە لەپرۆسەی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ترادیشیوانی ئەو ناوچەیە لەگەڵ سیستەمی پەرلەمانی لیبرالدا تەبانیە. لەمیانەی کارم لەسەر خزم و خزمایەتی و پەیوەندی هەرێمێتی وڵاتان بردمیان بۆ کتێبێکی دەگمەن لە نووسینی هەردوو لێکۆڵەری ئێرانی میهرزاد بروجەردی و کروشی ڕەحیمخانی، کتێبەکە بەناونیشانی Postrevolutionary Iran: A Political Handbook لەوێدا هەردوو لێکۆڵەر بەپێچەوانەی لێکۆڵەرانی تر لە تیورەو ئایدۆلۆژیاوە نایەن بۆ ڕاڤەکردنی سیستەمەکە، بەڵکو دێن بەووردی رایەڵەی پەیوەندییە خزمایەتی و نزیکایەتی و پیاویانەی ناو سیستەمەکە پێشان دەدەن. سیستەمی سیاسی ئێرانی لەسەر بنەمای ئەوە بوونیادنراوە کاتێک کەسێک دەستی دەگاتە دەسەڵات چۆن لەخزم و پیاوەکانییەوە پێگەی خۆی قایم کات و ململانێ و کێبڕکێی ئەوانیتر بکات. کاتێک خامنەئی دەبێت بەسەرۆک کۆمار ٤٠٠ پیاوی خۆی دەهێنێت لەجێگا جیاوازەکان دایاندەنێت هەتا کاری بۆ بکەن.\nبەردەوام لەکوردستان دەبیستی و دەبینی کاتێک کەسێک تێدەپەڕێت دەڵێن ئەوە فڵانەکەسە، پیاو یان چاوی فڵانەکەسە. بونیادنانی ئەم وردە تۆڕە لەدەسەڵاتی شەخسی بنەمای تێگەیشتن و پیادەکردنی دەسەڵاتی سیاسییە. بەم پێیە کەسێک بۆ ئەوە سیاسەت ناکات هەتا پرسێکی گشتی لەبواری گشتیدا بوروژێنێت یان داکۆکی لەسەربکات، بەڵکو بۆ ئەوەیە هەتا خۆی بەسەردا بسەپێنێت و پێگەی خۆی تیادا قایم بکات. بەمجۆرەش بردن لەسیستەمەکە بۆ خود، ناچاریی و پێداویستییە. بۆیە دەسەڵاتی سیاسی لەڕۆژهەڵات گەندەڵ نەبووە. بەڵکو باڵاترین مۆدێلی دەسەڵاتی سیاسی لەڕۆژهەڵات گەندەڵییە.


لەلایەن سەیف ئەحمەد لە ئەنبار\nشاری هیت لە پارێزگای ئەنبار بە نمایشێکی سەربازی 23 نیسان ئاهەنگی یەکەم ساڵیادی رزگاربوونی لە "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) دەگێڕێت. [سەیف ئەحمەد/دیارونا]\nشاری هیت لە پارێزگای ئەنبار بە نمایشێکی سەربازی ئاهەنگی یەکەم ساڵیادی رزگاربوونی لە "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش) گێڕا.\nیەکەکانی سوپا و پۆلیس و هێزە خێڵەکیەکان و هێزەکانی ئامادە و پۆلیسی هاتوچۆو هێزەکانی بەرگری شارستانی لەگەڵ تیمەکانی تەندروستی پێکڕا بەشداریان لە بۆنەکەدا کرد.\nفەرماندەی جەزیرە و بادیە لیوا قاسم موحەمەدی بە دیارونای وت هیت یەکەم شارە لە پارێزگاکە نمایشی سەربازی بکات "بۆ دیسان گەڕانەوەی رەوشی ئاسایی لە شارۆچکە رزگارکراوەکانی پارێزگاکە".\nوتی: "نمایشە سەربازیەکە لە ناوەراستی هیت کرا، 70 کیلۆمەتر لە رۆژئاوای رەمادی، بە بەشداری تەواوەتی هێزەکانی عێراق و شەڕکەرانی خێڵەکان."\nموحەمەدی وتی نمایشکردنی هێزی سەربازی بۆ ئەو مەبەستە بوو کە خەڵكی پارێزگاکە دڵنیابکرێنەوەو پەیامێکی بەرگریش بنێردرێت بۆ داعش، کە بەم زوانە لە هەندێك شوێنی رۆژئاوای پارێزگاکە دەردەکرێن.\nفەرماندەی فەوجی 29 ی سوپای عێراق عەمید نەجیب خەلیفاوی وتی هێزە سەربازیەکان ئوتومبیلەکانیان نیشاندان و چەندین نمایشی دیکەیان کرد، لەکاتێکدا منداڵەکان ئاڵاکانی عێراقیان دەشەکاندەوە بۆ ئەوەی سڵاویان لێبکەن.\nلە لێدوانیدا بۆ دیارونا ناوبراو وتی: "خەڵك ئێستا ئازادبوون لەدەستی ئەو شەڕخوازانە."\nسەرۆکی شارەوانی کاتی هیت موحەمەد هیتی بە دیارونای وت لەکاتی بۆنەکەدا ئەو رۆژە چەندین پارچە شیعر خوێندراونەتەوە و بەرهەمێکی شانۆش لەلایەن قوتابخانەی کچانی هیتەوە پێشکەشکراوە.\nوتی: "نمایشی شانۆیی قوتابخانەکەی کچان ئازایەتی و قوربانیدان و چەرمەسەری شەڕکەرە خێڵەکیەکان و قارەمانی سەرباز و ئەفسەرەکانی پۆلیسی نیشاندا لە کاتی شەڕی rزگارکردنی شارۆچکەکانی ئەنباردا."\nوتی زیاتر لە سەدا نەوتی 90٪ ی ئەو خێزانانەی کە بەهۆی داعشەوە ئاوارە بوون گەڕاونەتەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان لە هیت دوای ئەوەی گروپەکە لە شارۆچکەکە دەرکرا.\nوتیشی خزمەتگوزاریە گشتیەکانی وەك ئاو و دەزگاکانی وزە ئێستا کەوتونەتەوە کارکردن و زۆر دوکان و مارکێت دەستیان کردۆتەوە بە بازرگانیکردن.\nسەرۆکی شارەوانی هیت موهەنەد زەبار لە لێدوانێکدا بۆ دیارونا وتی: "دانیشتووانی هیت ئاهەنگ دەگێڕن و هەڵدەپرن بە ئاوازە فۆلکلۆریەکان لە ساڵیادی کۆتایهاتنی ماوەیەکی تاریك لە سایەی گروپی چەتەکانی بێباوەڕی و کوشتن و تاوان."\nوتی ئێستا خەڵك خۆشحاڵن بە ئاسایش و ئارامی لە سایەی هێزە عێراقیەکانەوە.\nوتیشی: "لە رۆژانی داهاتوودا شەڕی رزگارکردنی بەشی رۆژئاوا دەستپێدەکات کە ناوچەکانی قائیم و راوە و ئەناح دەگرێتەوە، بۆ ئەوەی خەڵك بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵیان و کەمپەکانی ئاوارەیی بەجێبهێڵن کە ژیانی منداڵەکانیانی تێکداوە."


07:41 PM IRAQ\nSUNDAY, 17 FEBRUARY 2019 - 10:50\nبەشی جیهان- دوکتۆر فدریکە گیردینک، کارناسی باڵای بابەتی تورکیا و کورد لەو باوڕەدایە پەکەکە هێشتا مەیلی دانووستانی لەگەڵ حکوومەتی تورکیا هەیە ئەڵبەت بە مەرجی ئاگربڕ و ئامادەبوونی لایەنی سێهەم. ناوبراو جەخت دەکاتەوە ڕەنگە هێزە کوردەکانی سووریا لەباری هزرییەوە هەڕەشە بن بۆ سەر تورکیا بەڵام ئۆپەراسیۆنی ئەم هێزە کوردییە تەنها لە نێو سنوورەکانی سووریایە.\nپرسی کوردەکانی تورکیا لە ساڵی 1978ەوە کە پەکەکە دامەزرا و داوای وڵاتێکی سەربەخۆی بۆ کورد کرد چووە قۆناخێکی نوێوە. داخوازییەکەی پەکەکە کە لە لایەن حکوومەتەکانی تورکیاوە ڕەت کراوەتەوە گەیشتە ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی بەڵام ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیشە کێشەکەی چارەسەر نەکرد. سەرەڕای ئەوەی کە پەکەکە و عەبدوڵڵا ئوجەلان سەرکردەی زیندانی کراوی ئەو حزبە وازیان لە دامەزرانی وڵاتی سەربەخۆی کوردی هێناوە و ئێستا داوای دامەزراندنی ناوچەی دیموکراتیک لە ناوچەکانی تورکیا دەکەن بەڵام تورکیا ئەمەشی پێ‌قبووڵ نەکرا و شەڕەکە تا ئەمڕۆ درێژەی بووە.\nدوکتۆر فدریکە گیردینک، شرۆڤەکاری بابەتی کوردی تورکیا کە بۆ ماوەی یەک ساڵ بۆ باشتر زانینی مەسەلەی کوردەکان و هەروەها دەرک کردن بە ستراتێژیی پەکەکە بۆ چارەسەر کردنی کێشەی کوردەکان لە نێوە ئەو گرووپەدا بووە و تێزی دوکتۆرییەکەیشی لەسەر بابەتی کوردەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی پەکەکە لەگەڵ حکوومەتی تورکیا نووسیوە، لە گفتوگۆ لەگەڵ کوردپرێسدا جەختی کردەوە کە کێشەی کوردەکانی تورکیا ئەمەیە کە حکوومەتی تورکیا شۆناسێکی دیکەی جگە لە تورک بوون و سونە بوون پێ تەحەمول ناکرێت. ناوبراو جەخت دەکاتەوە کە کێشەکە بە ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازیش چارەسەر ناکرێت.\nئەم کارناسە پێوەندیی نێوان کوردەکانی سووریا و پەکەکە ڕەت ناکاتەوە و بەڵام لەم باوڕەدایە کە ئەم پێوەندییە ئێستا زیاتر دەگەڕێتەوە بۆ ئایدۆلۆجیای هاوبەش.\nدەقی دیمانەکەی ئاژانسی کوردپرێس لەگەڵ دوکتۆر فدریکە گیردنک:\nکوردپرێس: کێشەی سەرەکیی کورد لە تورکیا چییە؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: کێشەی سەرەکی لە تورکیا ئەمەیە کە هەمووان دەبێت تورک و سونە بن. ئەگەر جگە لەمە بن کێشەکە ئێوەن. ئەم وڵاتە مۆڵەتی سەرهەڵدان بە شۆناسێک جگە لەم شۆناسە نادات بۆیەش لەم وڵاتەدا قاڵ و هەرایە. بزووتنەوەی کوردی بەنیازە ئەم کێشەیە نەک تەنها بۆ کورد بەڵکوو بۆ هەموو گەلانی تورکیا بگۆڕێت وەکوو عەلەوییەکان، کوردەکان، ئەرمەنییەکان، ڕۆمییەکان و لازەکان و هەروەها ئەو گرووپانەی کە لە تورکیا ڕێگایان پێنادرێت وەکوو هاوڕەگەز بازەکان.\nکوردپرێس: ژمارەیێک لە کارناسەکان لەم باوڕەدان کە سەرکردە سەرەکییەکانی دوو گرووپی کوردی لە سووریا واتا یەپەگە و پەیەدە پێشتر لە فەرماندەکانی پەکەکە لە تورکیا بوون، ئێوە بۆ ماوەی یەک ساڵ لە نێو پەکەکە بوون، وەسفی ئێوە بۆ پێوەندیی نێوان پەکەکە و گرووپە سەربازی و سیاسییەکانی کوردی سووریا چییە؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: بەڵێ دروستە. ژمارەیێک لە فەرماندەکانی یەپەگە و یەپەژه پێشتر فەرماندەی پارتی کرێکارانی کوردستان بوون. بەڵام ئەو شتەی کە دەرک پێکردنی گرینگە ئەمەیە کە هەموو ئەو ڕێکخراوەگەلە یەک ئایدۆلۆجیایان هەیە و بۆ ماوەی دوور و درێژێکە کە یەک ئامانجی هاوبەش پەیڕەو دەکەن ئەوەش بەرەنگار بوونەوەی کاپیتالیزم و پرسی دەوڵەت- میللەت و دیموکراسی بووە. پەکەکە لەنێوە خاکی تورکیا خەریکی شەڕە لەگەڵ ئەم وڵاتە و هیچ ناوچەیێکیشی بەدەستەوە نییە. هێزەکانی یەپەگە و یەپەژە تەنها هێزی سەربازین لە کورستانی سووریا و هەروەها لقی سەرەکیی هێزەکانی سووریای دیموکراتیک پێکدێنن لە دەرەوەی ناوچە کوردنشینەکانی باکووری سووریا. دروستە کە پەکەکە و یەپەگە و یەپەژە هەڕشەی ئایدۆلۆژین بۆ سەر تورکیا بڵام ئەمە پەکەکە-یە کە هەڕەشەی سەربازی بۆ سەر تورکیا دروست دەکات نەک یەپەگە. یەکینەکانی پاراستی گەل و یەکینەکانی پاراستنی ژنان-ی سووریا تەنها بەرگری لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریا دەکەن لە بەرامبەر هێرشی داعش و گرووپەکانی سەربە تورکیا و هەڕەشە نین بۆ سەر خاکی تورکیا.\nئەڵبەت یەپەگە و یەپەژە لە شاری عەفرین کە لە لایەن تورکیاوە داگیر کراوە ئۆپەراسیۆنی گریلایی دژ بە هێزەکانی تورکیا ئەنجام دەدەن. بەڵام ئەم ئۆپەراسیۆنە تەنها لە نێو خاکی سووریا بووە و تورکیای نەگرتۆتە بەر.\nکوردپرێس: بۆچی پەکەکە لەم ڕۆژانەدا وەکوو پێشوو ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە نێو خاکی تورکیا ئەنجام نادات؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: پەکەکە هەمیشە لە وەرزی زستاندا چالاکیی کەمتر دەنوێنێت. ئەوان لە کەمپەکانیانن و تەرکیزیان لەسەر ڕاهێنانە. بەم حاڵەشەوە، هێرشەکان لە نێو خاکی تورکیا هەر بەردەوامن بەڵام لە لایەن میدیا سەرەکییەکانەوە بڵاو ناکرێنەوە. پەکەکە چەند حەفتە پێش ئێستا هێرشێکی چەکداریی لە نێو خاکی تورکیا ئەنجام داوە. سەرچاوەکان بە منیان ڕاگەیاندووە کە پەکەکە هێرشەکانی کاتێک ئەنجام دەدات کە شێوەیێکی تایبەتی دۆزیبێتەوە. بۆیەش وادیارە کە پەکەکە دەستی بە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان و تەکنەلۆجیای دروست کردنی گەیشتووە و ڕەنگە کێشەی لە دابین کردنی ئەم کەرەستەدا نەبێت و بۆیەش دەبێت چاوەڕوانی ئەم جۆرە هێرشانە بین لە نێو خاکی تورکیا.\nلە لایێکی دیکەوە سوپای تورکیا کەڵک لەم چەشنە فڕۆکە هەم لە نێو خاکی تورکیا و هەم لە نێو ناوچە کوێستانییەکانی هەرێمی کوردستان دەگرێت و ئەمچەشنە فڕۆکە بە هۆی خێرا بوون و ناسینی ئامانجەکانییەوە دەتوانێت لە فڕۆکەی F-16 مەترسیدارتر بێت.\nکوردپرێس: ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا هاوکات لەگەڵ بۆردوومانی قەندیل لە هەرێمی کوردستان، باس لە ئۆپەراسیۆنێکی دیکە دژ بە کوردەکانی سووریا دەکات، بۆچی ئەوندە ئەردۆغان پێیخۆشە پرسی کورد لە ڕێگای سەربازییەوە چارەسەر بکات؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: ئەردۆغان ئەم کارە بۆ مانەوە لە دەسەڵات ئەنجام دەدات، ئەگینا دەیان ساڵە سەلمێندراوە نە تورکیا و نە پەکەکە ناتوانن لە ڕێگای سەربازییەوە یەکتر لەناو ببەن. پەکەکە مەیلی دانووستانی لەگەڵ تورکیا هەیە. ئەم گرووپە کوردییە بەردەوام لە ئەگەری بوونی کەشێکی باشدا ئامادەبووە بۆ دانووستان کردن لەگەڵ تورکیا بەڵام بۆ ئەردۆغان، دانووستان لەگەڵ پەکەکە بەمانای لەدەست دانی دەسەڵاتە. ئەردۆغان دەزانێت کە چارەسەر کردنی پرسی کوردەکان بە واتای لامەرکەزییەت لە دەسەڵاتە و تورکیا دەبێتە وڵاتێکی فیدراڵتر و ناوەندە دیموکراتیکەکان وەکوو دەزگای داد، سوپا، زانستگاکان، میدیاکان و هتد بگەنە پێگەی ڕاستەقینەی خۆیان و تۆکمە بکرێن. کاتێک کە ناوەندە ئەمنییەکان و دەزگای داد سەربەخۆ بن چی ڕوودەدات؟ ئەردۆغان دەبێت بە بۆنەی هەوڵە تاکە لایەنەکانی و کەڵک وەرگرتنی نادروست لە ئابووری تورکیا دادگایی بکرێت.\nکوردپرێس: ژمارەیێک کەس لەم باوڕەدان کە ڕێگاچارەی سەربازیی ئەردۆغان دژ بە کوردەکان بە بۆنەی ڕاکێشانی دەنگی ناسیۆنالیستەکانە لە هەڵبژاردنەکاندا ئایا ئەم بڕوایە ڕاستە؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: بەڵێ هەمیشە بەم چەشنە بووە.\nکوردپرێس: پێش بینیی ئێوە بۆ دۆخی کورد لە تورکیا چییە؟\nدوکتۆر فدریکە گیردنک: کوردەکان لە ساڵی 1978ەوە کە پەکەکە دامەزراوە درێژە بە بەرخۆدان دەدەن. ڕەنگە ئێستا ئەم بەرخۆدانە بە شێوەی نهێنی بێت بەڵام هەمیشە لە ماڵەکاندا، لە ڕێکخراوە ناحکوومییەکاندا، لە لایەن حزبی بەدەپە حزبی سەربە هەدەپە و لە بزووتنەوەی ژنان و لە نێوان لاواندا درێژەی دەبێت. کوردانی تورکیا دەزانن بۆ وەدست هێنانی مافەکانیان دەبێت هەوڵ بدەن و هەروایش دەبێت.


ڤێنزۆئێلا - Mehr News Agency\nAP ١٤٠١ Khordad ٣\nڕەئیسی لە دیداری وەزیری دەرەوەی ڤێنزۆئێلا:\nسیاسەتی ئێمە گەشەی پێوەندی لەگەل وڵاتانی ئەمریکای لاتین بەتایبەتی ڤێنزۆئێلایە\nسەرۆک کۆماری ئێران پێوەندی لەگەڵ ڤێنزۆئێلای دۆستانە وەسف کرد و وتی: سیاسەتی کۆماری ئیسلامی ئێران گەشەی ماناداری پێوەندی لەگەڵ وڵاتانی لە حاڵی گەشە بەتایبەتی وڵاتگەلێکە کە بەدوای پاراستنی سەربەخۆیی خۆیانن.\nئەمیر عەبدوڵڵاهیان لە کۆنگرەی ڕۆژنامەڤانی لەگەڵ هاتای ڤێنزۆئێلا:\nڕێککەوتننامەی هاوکاری 20 ساڵە پێک دێت/مادۆرۆ سەردانی تاران دەکات\nسەرۆکی دەزگای دیپلۆماسی ئێران سەبارەت بە گفتوگۆکانی لەگەڵ هاوتا ڤێنزۆئێلاییەکەی خۆی، وتی: گفتوگۆیەکی گرینگمان پێکەوە هەبوو و ڕێککەوتن کرا نەخشەڕێگای هاوکاری 20 ساڵەی تاران و کاراکاس پێک بهێنین.\nرەییسی لە وتووێژی تەلەفونی لە گەڵ مادۆرۆ:\nهیچ دەرفەتێک بۆ گەشەی پێوەندی لە گەڵ وڵاتانیتر بە فیڕۆ نادەین\nسەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوی ئێران وتی: دیپلۆماسی ئابووری دەوڵەتی نوێ هیچ دەرفەتێک بۆ گەشەی پێوەندی لە گەڵ وڵاتانیتر لە دەست نادات.\nبە پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکان;\nئەمریکا نەوتی دزراوی ئاوە ئازادەکانی جیهانی فرۆشت\nوەزارەتی دادی ئەمریکا ڕۆژی پێنجشەممە بە پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکان ڕایگەیاند کە ١.١ ملیۆن بەرمیل لە نەوتی چوار پاپۆڕە ڕاگیراوەکان لە ئاوە ئازادەکانی فرۆشتووە.\nڤێنزۆئێلا بە یارمەتی ئێران، چین و ڕووسیا لە بواری چەک سەربەخۆ دەبێت\nسەرۆک کۆماری ڤێنزۆئێلا لە پێکهێنانی ئەنجومەنی سەربازی بە ئامانجی سەربەخۆیی چەک و تەقەمەنی هەواڵی دا و وتی بۆ ئەو مەبەستە لە وڵاتانی دۆست یارمەتی دەگرین.\nسەرەڕای چەواشەکارییەکانی ئەمریکا؛\nیەکەم نەوتهەڵگری ئێرانی گەیشتە ئاوەکانی ڤێنیزوێلا\nکەناڵی تەلەڤیزیۆنی بلومبرگ ڕایگەیاند : یەکەم نەوتهەڵگر لە کۆی سێ نەوتهەڵگری ئێرانی کە سووتەمەنی دەبەنە ڤێنیزوێلا سەرەڕای هەوڵەکانی ئەمریکا دژی تاران و کاراکاس گەیشتە هەرێمی ئاوی ئەو وڵاتە.\nڕاوێژکاری باڵای ڕێبەری ئێران:\nیارمەتی هەر وڵاتێک بدەین، تێچووەکەی وەردەگرین\nڕاوێژکاری باڵای ئایەتوڵڵا خامنەیی وتی هەر وڵاتێکی موسڵمان و ناموسڵمان کە داوای یارمەتیمان لێبکات، یارمەتیی دەدەین بەڵام تێچووەکەی وەردەگرین.\nجێگری ڕێکخراوی بەندەرکانی ئێران هەواڵی دا؛\nسکاڵای ئێران دژی ئەمریکا لەسەر ڕاگرتنی سووتەمەنی هەناردە کراو\nجێگری کاروباری دەریایی رێکخراوی بەندەرەکانی ئێران بە بۆنەی ڕاگیرانی نەوتهەڵگرەکانی ئێران کە سووتەمەنی هەناردەییان دەگواستەوە بۆ ڤێنزیۆئێلا، لەلای ڕێکخراوی جیهانی دەریاوانیەوە ناڕەزایەتی دەبڕی.\nوەزیری نەوتی ئێران:\nپاپۆڕە نەوتییە ڕاگیراوەکان لەلایەن ئەمریکا، هی ئێران نیە\nزەنگەنە، وەزیری نەوت ڕایگەیاند: ئەو پاپۆڕە نەوتیگەلە کە ئەمریکا ڕایانیگرتووە بەنزینی ئێرانی تێدایە بەڵام هی ئێران نین.\nباڵوێزی ئێران لە ڤنێزۆئێلا ڕایگەیاند:\nڕاگرتنی 4 پاپۆڕی نەوت هەڵگری ئێران لە لایەن ئەمریکا درۆیە\nباڵوێزی ئێران لە ڤنێزۆئێلا لە کاردانەوە بە هەواڵی راگرتنی 4 نەوتکێشی ئێران لە ئاوەکای دەڤەری ڤنێزۆئێلا وتی: ئەو پاپۆڕە نەوت هەڵگرانە هی ئێران نییە.\nتۆمەتبار بوو بە سپی کردنەوەی پارە؛\nدادگای ئەمریکا هاووڵاتییەکی ئێرانی بە بێ تاوان ناساند\nتۆمەتەکان دژی هاووڵاتیەکی ئێرانی کە بە پێشێل کرانی گەمارۆکانی واشنتۆن دژی تاران تۆمەتبار کرابوو لەلایەن دادگایەکی ئەمەریکاوە ڕەت کرایەوە.\nوتەبێژی دەوڵەتی ئێران :\nبایەخ بە هەڕەشەی ئەمریکا نادەین/ پێداویستی ڤێنزۆئێلا دابین دەکەین\nوتەبێژی دەوڵەتی ئێران بە ئاماژە بەوەی کە ڤێنزۆئێلا کاڵای بوێت، ئێران بۆی دابین دەکات، وتی: هەڕەشەگەلی ئەمریکا کاریگەریی لە سەر بازرگانی ئازادی ئێمە نابێت.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە ڕایگەیاند:\nهەڵوێستی تاران لە سەر گەمارۆدانی پێنج پاپۆڕەوانە ئێرانیەکە\nمووسەوی بە ئاماژە بە گەمارۆدانی پێنج پاپۆڕەوان کە سووتەمەنیان دەگواستەوە بۆ ڤێنزۆئێلا، لەلایەن ئەمریکاوە، جەختی کرد: سەرەڕای گوشارەکانی ئەمریکا، ئێران و ڤێنزۆئێلا لەبەرانبەر گەمارۆ نایاساییەکانی ئەمریکا وەستاون.\nئەوانەن کە سووتەمەنیان بردە ڤێنزۆئێلا;\n٥ پاپۆرەوانی ئێرانی خرانە لیستی گەمارۆی ئەمریکا\nوەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا لە نوێترین هەڵوێستی دژبەرانەی خۆی لە گەمارۆی دژی ٥ پاپۆرەوانی ئێرانیی پاپۆرەگەلی نادراوە بۆ ڤێنزۆئێلا هەواڵی دا.\nفەرماندەی گشتیی سوپا:\nجووڵاندنی پاپۆرەکان بۆ ڤێنزۆئێلا نواندنی هێز بوو/ ئەمریکا ڕووخاوە\nفەرماندەی گشتیی سوپا وتی: هەموو ئەو هێما و وێنانەی ئەمریکا وەک زلهێزێک نیشان دەدەن، لە ڕووخانن.\nلە درێژەی هاوکارییەکان ئەنجام درا؛\nفڕۆکەیەک یارمەتی پزیشکی ئێران گەیشتە ڤێنزۆئێلا\nفڕۆکەیەک کە یارمەتی پزیشکی ئێران بۆ ڤێنزۆئێلای تێدا بوو لە فڕۆکەخانەی کاراکاس نیشتەوە.\nڕێبەریی سپاسی فەرمانبەرانی نەوتهەڵگری نێردراوی ئێران بۆ ڤێنزۆئێلای کرد\nڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران لە پەیامێکدا سپاسی فەرمانبەرانی نەوتهەڵگرە نێردراوەکەی ئێران بۆ ڤێنزۆئێلای کرد.\nبۆ دەسخۆشی لە ئێران:\nنیکۆلاس مادۆرۆ: سەردانی ئێران دەکەم\nسەرۆک کۆماری ڤێنزۆئێلا دەڵێت بۆ دەسخۆشی لە یارمەتی خەڵکی ئێران و هەروەها گرێبەست لە بواری وزە، بە زوویی سەردانی ئێران دەکەم.\nوەڵامی گەمارۆی ناڤۆکی ئەمریکا دەدەینەوە\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە خەڵکی ئەمریکای خستە بەردەنگەوە و وتی: جیهان دەنگی ستەملێکراوی ئێوەی بیست و لە پاڵتان وەستاوە.\nڕۆیتێرز هەواڵی دا:\nمیدیایەکی رۆژئاوایی بە ئاماژە بە دەسپێکی دابەشکردنی بەنزینی ئێرانی لە ئاستی وڵاتی ڤێنزۆئێلا، لە گەیشتنی پێنجەمین نەوتهەڵگری کۆماری ئیسلامی ئێران بە ئاوەکانی ئەو وڵاتە هەواڵی دا.\nبۆ ڕێگری لە پێکهاتنی هاوپەیمانی تاران و کاراکاس؛\nئەمریکا هەڕەشەی گەمارۆدانی نەوتهەڵگرەکانی ئێران دەکات\nڕۆژنامەی ئەمریکی واڵ ستریت ژۆرناڵ ڕایگەیاند کە واشنتۆن هەڕەشەی گەمارۆدانی نەوتهەڵگرەکانی ئێران کە سووتەمەنیان بۆ ڤێنزۆئێلا گواستووەتەوە، دەکات.\nباڵوێزی ئێران لە ڤێنزۆئێلا:\nتاران و کاراکاس، واشنتۆنیان ناچار کرد ڕێز لە یاسای نێودەوڵەتی بگرێت\nحوجەتوڵڵا سوڵتانی لە لێدوانێک بۆ کەناڵێکی لوبنانی وێرای ئاماژە بە گەیشتنی نەوتهەڵگرەکانی ئێرانی بە هەرێمی تایبەتی ئابووریی ڤێنزۆئێلا، جەختی کرد: تاران و کاراکاس، سەری ڕێزنان بۆ یاساگەلی نێودەوڵەتیان بە واشنتۆنیان داهێنا.\nبازرگانی ئێران لەگەڵ ڤێنزۆئێلا هیچ پێوەندیەکی بە ئەمریکاوە نییە\nسەرۆک کۆمار وتی: ئەمریکییەکان دەیانەوێت لە بازرگانیەکی ئاسایی نێوان ئێران و وڵاتێکی دۆستی بۆ گواستنەوەی سووتەمەنیش دەستێوەردان بکەن و لە حاڵێکدایە ئەوە شتێک نییە کە پێوەندی بە ئەوانەوە هەبێت.\nئەمریکا لە ترسی کاردانەوەی ئێران، نەوتهەڵگرەکانی لە ڤێنێزۆئێلا ڕانەوەستاند\nپڕۆفسۆر نادر ئینتسار پێی وایە کە ئەگەر ئەمریکا بە هەر شێوەیەک نەوتهەڵگرەکانی ئێرانی ڕابوەستاندایە وەکوو چەتە و دزێکی دەریایی لە لایەن زۆربەی وڵاتەکان و تەنانەت هاوپەیمانەکانی خۆیەوە چاوی لێدەکرا.\nسەرەڕای هەڕەشەکانی ئەمریکا؛\nدووهەم نەوتهەڵگری ئێرانی گەیشتە ئاوەکانی ڤێنزۆئێلا\nدووهەمین نەوتهەڵگری ئێران بە ناوی" فارست " کە هەڵگری سووتەمەنی ئێرانە گەیشتووتە " ناوچەی تایبەتی ئابووری " ڤێنزۆئێلا.\nڕۆیتێز هەواڵی دا؛\nیەکەمین نەوتهەڵگری ئێرانی گەیشتە ئاوەکانی ڤێنزۆئێلا\nدەیتای کۆمپانیاگەلی شوێن‌دۆزی سەرئاوییەکان نیشان دەدا نەوتهەڵگری "فۆرچۆن"ی هەڵگری سووتەمەنی ئێرانی گەیشتۆتە ئاوەکانی وڵاتی ڤێنزۆئێلا.\nهەڕەشەی ئەمیر حاتەمی لە پێنتاگۆن؛\nئەمریکا کێشە بۆ نەوتکێشەکانی ئێران دروست بکات، وەڵامی توندی دەدەینەوە\nوەزیری بەرگری ئێران وتی: ئەگەر کێشەکان زیاد ببنەوە بەدڵنیاییەوە ئەمریکا وەڵامی توند و پتەو وەردەگرێت.\nوتەبێژی دەوڵەتی ئێران:\nگەیشتووینەتە قۆناغی کۆنتڕۆڵی کۆرۆنا/ ئامادەین وڵامی چەتەییەکانی ئەمریکا بدەینەوە\nوتەبێژی دەوڵەتی ئێران بە ئاماژە بەوەی کە لە قۆناغی بەڕێوەبەرییەوە گەیشتووینەتە قۆناغی کۆنتڕۆڵی یەکجاریی نەخۆشی کۆرۆنا، وتی: ئەم قۆناغە پێویستی بە درێژەی هاوکاریی خەڵکییە.\nلە کاردانەوە بە جموجۆڵەکانی ئەمریکا؛\nزەریف هوشداری دایە ئەمریکا/ باڵوێزی سویسرا بانگهێشتی وەزارەتی دەرەوە کرا\nپاش بڵاوبوونەوەی هەندێک ڕاپۆرت لەبارەی هەڕەشەی بەرپرسانی ئەمریکی بۆ چەق‌خستنە بەردەم نەوتهەڵگرە ئێرانییەکان لە سەر رێگەی ڤێنزۆئیلا، زەریف هوشداری دا.\nئیمپریالیزمی ئەمریکی ڤایرۆسێکی تۆقێنەرتر لە کۆرۆنایە\nسەرۆک کۆماری ئێران لە گفتوگۆی تەلەفونی لە گەڵ هاوتای ڤێنێزۆئێلایی ئیمپریالیزمی ئەمریکی بە ڤایرۆسێکی تۆقێنەتر لە کۆرۆنا بۆ کۆمەڵگای مرۆیی زانی و وتی: گەمارۆکانی ئەمریکا دژی ئێران و ڤێنێزۆئێلا بە پێچەوانەی یاساگەلی نێودەوڵەتییە.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: چوار حیزبە چەواشەکارەکی کورد و کۆماری پەتوسیدارەی ئیران. بەشی ٢ هەم .\nچوار حیزبە چەواشەکارەکی کورد و کۆماری پەتوسیدارەی ئیران. بەشی ٢ هەم .\nبە پی ئەوزانیاریانەی وا دەستمان کەوتوون لە نەرویژ ئیستا بە وەردی باسی لیەوە دەکەم.\nئامادەکاری ئەوچوار کەسی کوردی رۆژهەلاتی کوردستان\nلە دانیشتنی نیووان ئەو چوار کەسە و کۆماری پەتوسیدارەی ئیران چی قوماوە و داواکی کوردەکان چی بووە و داوای رژیمی ئیران چییە بووە لە ئەو چوار کەسە.؟\nسید محمد کازم سەجادپور سەرپرەشتی دانووستانەکان بووە لە گەل ئەو چوار کەسە کە باسمان لیەوە کردوە لە رۆژانی داهاتوودا.\nئەم چوار داماوە تەنیا داوایان ئەوە بووە کە زمانی کوردی بەبیت بە زمانی رەسمی لە ناوچە کوردیەکاندا و ئەوستاندار و پاریزری پاریزگاکوردیەکان کورد بن و هیزە ئەمنیەکانی کورد تەنیا کورد بن یانی داواکی ئەو چوار کەسە عومریان نەمینیت وەک نوینەری کورد قسەیان کردوە بەلام وادیارە خەرکەن تەسلیم بوون بە رژیمی ئیران.\nو دوایی کوردەکان وەک تەسلیم بوون واییە.\nداوای محمد کازم سەجادپور نوینەرنی کۆماری پەتوسیدارەی ئیران لە ئەو چوار کەسە چەواشەکارە چییە بووە؟\nئیوە دەتوانن داوایی لیبوردەن بکەن لە کۆماری ئیسلامی دواجار مافی ئەوتان نییە بە چەکەوە بینیەوە بوو ناوخویی ئیران چەکەکانتا بفرۆشن خوتان لە دومەرحەلەی جودا جودا بگرینەوە بوو ئیران بە بی چەک کە ئەوکاتە ئیووە بووتان هەییە لە چوارچیویی یاسایی کۆماری ئیسلامیدا خەباتی مەدنی و سیاسی خوتان بکەن و نوینەرانی خۆتان ئامادە بکەن بوو نیو پارەلەمانی ئیران.\nچاوەروانی زانیاری زیاتر بن\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۴/۲۰/۱۳۹۸ ۰۵:۳۵:۰۰ قبل‌ازظهر\n▼ ژوئیهٔ (180)\nحیزبایەتی بە شەرتی چەقۆ دیموکراسی حدک بە شەرتی چەقو.\nنوریزاده مشاور پهلوی دیدار هجری مهتدی با رزا پهلوس\nخەبات ئەعزمی ئیتلاعاتی خەلکی سنە ئەندامی موهتدەی بووە


📅 08-03-1947 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 18 2020 7:07PM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✖ 56% ✍ هـ.ب. 18-2-2020 19:07:39\n📕 رۆژنامەگەری تەلەفیزیۆنی پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 11 2020 12:53AM\nنووسینی: تەیفور بەتحایی [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 11-9-2020 0:53:32\n📕 رۆژنە سەرەتایەک بۆ کاری سینەما و تەلەفیزیۆن پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 11 2020 12:40AM\nنووسینی و ئامادەکردنی: تەیفور بەتحایی [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 11-9-2020 0:40:17\n📕 ژیان بە دەم زریانەوە بەرگی 1 و 2 پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 11 2020 12:00AM\nنووسینی: تەیفور بەتحایی چاپی یەکەم 2013 ستۆکهۆڵم [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 11-9-2020 0:00:01\n📕 ژیان وەکوو خۆی پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 14 2016 7:31AM\nنووسینی: تەیفور بەتحایی 2015 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 14-3-2016 7:31:01\n👁 ئەم بابەتە 15,397 جار بینراوە\n📕 سەد سال گەشەی کۆمەڵایەتی سوێد پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 11 2020 12:09AM\nنووسینی: تەیفور بەتحایی چاپی یەکەم 2018 [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 11-9-2020 0:09:45\n📕 سەفەری خەیاڵ لە کورسانەوە هەتا کوردستان پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن May 10 2013 8:34PM\nنووسینی: تەیفور بەتحایی چاپی یەکەم 2013 سوید [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 10-5-2013 20:34:57\n📕 فلیمنامە تۆماری شێخ شەرزین پەڕتووکخانە\nنووسینی: بەهرام بەیزایی وەرگێرانی: تەیفور بەتحایی [ زۆرتر... 👁] 📕 ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49


چوار سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان كۆدەبنەوە – Esta News\nئەمڕۆ چوار سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان بڕیاری دادگای فیدڕاڵی عێراق په‌یوه‌ست به ناده‌ستوربونی یاسای نه‌وت و گازی هه‌رێمی كوردستان تاوتوێ ده‌كه‌ن.\nئه‌مڕۆ دوشه‌ممه سەرۆکایەتییەکانی هەرێمی کوردستان (سەرۆک هەرێم، حکومەت، پەرلەمان و دەسەڵاتی دادوەری) لەبارەی بڕیارەکەی دادگای فیدڕاڵی عێراق كۆبونه‌وه‌و چاوه‌ڕوان ده‌كرێت دوای كۆبونه‌وه‌كه راگه‌یه‌ندراوێك بڵاوبكه‌نه‌وه.\nدڵشاد شەهاب، راوێژکاری سەرۆکی هەرێمی کوردستان دوێنێ رایگه‌یاندبو، سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان، سەرۆکایەتیی حکومەت، سەرۆکایەتیی پەرلەمان و سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی دادوەری لەبارەی بڕیاری دادگای فیدراڵیی عێراق کۆدەبنەوە.\nبەگوێرەی زانیارییەکان لەکۆبونەوەکەدا چۆنییه‌تی مامه‌ڵه‌كردن لەگەڵ بڕیارەکەی دادگای فیدڕاڵی و مامەڵەی داهاتوی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر دۆسیەی نەوت و غاز تاوتوێ دەکرێت، چاوەڕێش دەکرێت لە کۆبونەوەکەدا کارنامە و دواین هەڵوێستی هەرێم لەو بارەیەوە گەڵاڵە بکرێت.\n16ی ئەم مانگە نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەبارەی بڕیاری دادگای فیدڕاڵی پەیوەست بە “نادەستوریبونی” دەرهێنان و فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان رایگه‌یاند، بڕیارەکە كێشه‌كانی نێوان حكومه‌تی فیدراڵیی و حكومه‌تی هه‌رێم له‌سه‌ر دۆسیه‌ی نه‌وت و گاز ئاڵۆزتر ده‌كات كه به درێژایی ساڵانی رابردو هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنیان دراوه و له چه‌ند قۆناخێكدا هه‌نگاوی به‌ره‌و چاره‌سه‌ركردن هه‌ڵێناوه، بۆیە داوا دەکات بڕیارەکە هەڵبوەشێنرێتەوە، چونکە “بڕیارەکەی دادگا لەسەر بنەمای یاسایەکی پێشو دراوەو لەسەر ئەرزی واقعیش قابیلی جێبه‌جێكردن نابێت”.\n15ی (شوبات/2)ی ئه‌مساڵ دادگای فیدڕاڵی عێراق بڕیاریدا كه یاسای نه‌وت و غازی هه‌رێمی كوردستان ده‌ستوری نییه و سه‌رپێچی ده‌ستوری فیدڕاڵیه و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پابه‌ند كراوه به راده‌ستكردنی ته‌واوی داهاته‌كانی نه‌وت به به‌غدا.


فەلسەفە چی لە پەتای كۆرۆنا دەوێت؟ زۆر شت\nپووختە: قەڵەمرەویی شرۆڤەكاریییەكانی فەلسەفە نە شوێنی بایۆلۆجی دەگرنەوە نە كاریان ئاڕاستەكردنی تاقیگە پزیشكی و تەندروستییەكانە. فەلسەفە كە كارگەی بەرهەمهێنانی واتا و شیكاریی ڕەخنەییە تێگەیشتنەكانی لە یەك پانتاییدا قەتیسناكرێن. ئەو كاتەی درمێك دەردەكەوێت فەلسەفە گورج دێتەگەڕ و لێكۆڵینەوە لە مەترسی و لێكەوتە كۆمەڵایەتی، تەندروستی و ژیارییەكانی ئەم درمە دەكات. ئەوكات لەوێندەرێ، لەو شوێنەی درمەكان كاران و نەخۆشیەكان سەغڵەتیەكی زۆر بۆ مرۆڤەكان دێننەسازان، فەلسەفە چرۆدەكات و خۆشی دەخزێنێتەنێو شەڕێكەوە، شەڕی تێگەیشتنە لە چیرۆكە جیاوازەكانی نەخۆشی و نەخۆشبوون، شەڕی دروستكردنی واتا تایبەت بە دیرۆكی درمەكان و ئەو هەستی جودای و ترسەی لە ساتەوەختی درمەكانا بە چركە لەدایكدەبن. بەمە فەلسەفە لەو ترسە دەكۆڵێتەوە دیرۆكی درمەكان لەبارەیانەوە هۆشداریمان دەدەنێ كە مرۆڤایەتی لەبەردەم چ مەترسیێكدایە. هەرچی شەڕی بایۆلۆجیە دەكرێت وڵاتان لەڕێگای ئەزموونگە و كارگەكانی دەرمانەوە بیكەن. ئەمەش بەپێی ئەوەی كە شەڕ لەگەڵ پەتای كۆرۆنا بۆ هەندێك شەڕێكی بایۆلۆجیە، بۆ چەندانی تریش شەڕێكی جەستەییە لەپێناو مانەوە. لەم حاڵەتەدا فەلسەفەی سیاسی جیهانگیریش، كە لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی تەندروستی و ئابووری دژواردایە، شەڕی سیاسییەكان لە شەڕی بازرگانی دەرمان و بەرهەمهێنانی پێداویستییە تەندروستییەکان پووختدەكاتەوە.\nلە میانەی ئەم بەشەدا سەرنجدەخەینەسەر ئەوەی، پەتای كۆرۆنا چارەنووسێكی بەدفەڕی هاوبەشی بۆ سازاندین، فڕێیداینە ناو خراپەیەكی چڕەوە، خراپەیەك كرۆكی خۆی لە بێ ڕەهەندیدا دەدۆزێتەوە و وانەی تاریكیمان پێدەڵێتەوە و درزیش دەخاتە "نێوان مردنی سروشتی و نا-سروشتییەوە"، چونكە "بەشێكی زۆر لەوانەی مردن گورج نێژران و فریای ئەوەش نەكەوتن شتێك بڵێن". بەمە ڕێوڕەسمی ناشتن لەگەڵ كۆڤید -19 گۆڕانێ زۆری هاتەسەر و لێرەوە مرۆڤەكان دەستبەرداری ئەو نەریتە بوون پێشتر بۆ مردووەكانیان دەكرد. بەدڵنیاییەوە ڕوونكردنەوەی ئەو لێڵیەش بەرباسدەخەین كە پەتاكە دەریخست چەند جەستەمان شایانی ئەو هەموو پیرۆزییە نەبوو تێۆرییەكانی جەستە جاڕیان بۆدا.\n"جیهانێكی بەپەتاكرا "( A pandemized world) پێماندەڵێت، پەتای كۆرۆنا كاری خۆی لەناو جەستەیەك ئەنجامدەدات و دواتر بەرەو جەستە و جێیەكی تر دەڕوات و كاری فەلسەفەش بەدواچوون و تێڕامانە لەوەی پەتاكە كردویەتی. واتە فەلسەفە ئیش لەسەر پاشماوەكانی پەتاکە دەكات. پاشماوەكانیش (ناساغبوون، هەناسەسواری، ئازار، ترس لە مردن، مەرگ) هەمان پاشماوەی پەتاكانی ترە بە نەختێك تایبەتمەندییەوە. كەوابێت، تەقەلای ڕاڤەكاران بۆپەنجەخستنەسەر ستەمی پەتای كۆرۆنا لە بوارە جیاوازەكان كارێكی زۆر و بەردەوامی دەوێت و خستنەڕووی نیگەرانیەكانیشی تا ئەو دەمەی پەتاكە دەچێتە قۆناغی پۆست كۆرۆنا ڤایرۆس(Post-Coronavirus)ەوە، واتە پاش تێپەڕاندنی ئێستای و بوونی بە بەشێك لە یادەوەریەكانمان، هەر لە چوارچێوەی قسەكردنێكی ئێستاییدا دەمێنێتەوە. هەركە پەتاكەش ئێستای خۆی تێپەڕاند ئاخافتن لە جۆری ڕاچڵەكاندنی هزری نوێ و كەم وێنە دێنەكایەوە. یەک لەو پرسیارانەی روناكبیرانی ئەوروپایی لەنێو ئەو نووسینانەی لە ئێستادا تایبەت بەم پەتایە دەینووسن ئەوەیە كە ئایا هاریكاری(Solidarity) بۆ بەرەنگاربوونەوەی پەتای كۆرۆنا چارەسەرە؟ یان گەڕانەوە بۆ هێزە دەرەكییەكان (خوا) ؟ لێرەوە دەبینین جارێکیتر كۆتای مرۆڤایەتی و خراپی مرۆڤ بووەتەوە بە باسی فەلسەفە. پەتای كۆرۆنا تەنیا باسێك نییە بۆ قسەكردن لە قەیرانی تەندروستی، بەڵكو باسێكیشە بۆ قسە لە مرۆڤ كە سەرووی هەموو شتێك نییە و خودی پەتای كۆرۆناش سەلماندی پرسیاری تەندروستی پرسیارێكی نەتەوەییە نەك سەرووی نەتەوەیی یان ئەودیو نەتەوەیی(واتە هەر وڵاتە و سەرقاڵی کەرتی تەندروستی خۆیەتی).وەكیتریش، ئەزموونكردنی ئەم ڤایرۆسە ئەزموونكردنێكی بێوێنەیە. ئەزمونكردنی شتێكە کە پێشتر بەمجۆرە ئەزموونەكراوە. ئەزموونكردنەكە زۆر جیهانییە و پێشماندەڵێت پەتای كۆرۆنا تەماشاكردنی بۆ جەستە، مەرگ و ژیانیش گۆڕی. مەرگ ئێستا لە جاران زۆرتر دەبیسترێت. ژیانیش، لە ترسی پەتاكە كە مانای مەرگی لەخۆیدا بەرجەستەكردووە، لە جاران زێدەتر دلۆڤاندەكرێت. ئیدی لە هەنووكەدا بۆ هەمووان گرنگە بزانین گەڕانەوە بۆ ژیانی پێشوومان شیاوە؟ گەر گەڕاینەوە حورمەت لە كاتەكانمان، لە پێكەوبوون، هاوڕێیەتی و ژیانی كۆمەڵایەتیمان دەگرین؟ ئەدی جۆر(species)ی مرۆڤ لە پاشەكشەدا نییە؟ كاتی ئەوە نەهاتووە باس لە كۆتای مرۆڤ بكرێت، ئەو تێزەی فەلسەفە پێیئاشنایە؟ یان بە پێچەوانەوە پێویستمان بە پاراستنی بوونی مرۆییمانە، بە جۆر و چەشنی مرۆڤ، بە ئاكاری بەردەوامبوون و بەرەنگاربوونەوە؟ لێرە هەر هێندە دەڵێین گەر پەتی ئەم پەتایەش بپسێت بەپێی ئەوەی ژیان بەردەوامە پەتای تر بەڕێوەیە. هەر لێرە جێی خۆیەتی ئاماژە بۆ ئەوەش بكەین، بیرمەندی ئیتالی سێرجیو بێنڤێنوتو(Sergio Benvenuto ) هێما بۆ ئەوە دەكات، بەشێكی زۆر لە سیاستكار، فەیلەسوف، بیریارانی مورال و ڕۆژنامەكاران لە ئیتالیا بۆ ئەوە دەچن "ئەم درمە دەرفەتێكە لەبەردەم باشتركردنی خودیخۆمان!" باشە تۆ بڵێیت ئەوە بێتەدی؟ بڵاوبوونەوەی پەتا قەدەری داهاتوومان نەبێت؟ زوو زوو ئەم جۆرە میوانە خۆی بە ئەستێرەكەمانا نەكات؟ چاترە دانبەوەشدا بهێنین كە خراپی سێستەمی خواردن، بێباكیمان بەرامبەر بە ژینگە، كوشتنی ناوچە سەوزەكان و بەهەدەربردنی وزەكانی ناو سروشت دەستیان لە تێكدانی بەڵانسی گەردوون و سروشت بینی و لەوسەریشەوە كردمانی بە هاوسێی پەتاكان. هاتنی ئەم پەتایە هۆكار بوو بۆ دەرخستنی بێباكییەكانی دەسەڵات لەناو گرنگترین كەرتی خزمەتگوزاری كە تەندروستییە. لێرەوە هەڵدراینە ناو جیهانێكی بەپەتاكراوەوە كە دژە ڕەهەندە و لە جەستە و جێیەكیش ئۆقرەناگرێت.\nپەتای كۆرۆنا چی لە فەلسەفە دەوێت؟ هیچ\nپەتای كۆرۆنا چی لە فەلسەفە دەوێت؟ ئەڵبەتە هیچ(Nothing) . سەرەتا بابزانین هیچ چی دەگەیێنێت. هیچ لێرە ئامادەنەبوون( Absence) ، نەبوونی شتێك (Something) دەگەیێنێت. لەو جێیگەیەی هیچ هەیە نا-هیچ یان (شتێك) بوونی نییە. كە قسەش بێتەسەر جێگا یان(جێگا و هیچ) كەوابێت هیچ پێویستی بە دۆزینەوەیە. كە هیچ هەبوو نا-هیچ بوونی نییە. بەمە جێگای هیچ بە هیچ پڕدەكرێتەوە كە ئەوەش بۆشایی (بەتاڵی)یە. لەو شوێنەی هیچ هەیە (شتێك) بوونی نییە. پێچەوانەكەشی ڕاستە. واتە كە شتێك هەبوو هیچ نا-ئامادەیە. بوونی شتێك نەبوونی هیچە و بوونی پێوانەشە. پێوانەی ئەوەی كە هەیە، هەیە واتە هیچ نا-ئامادەیە، شتێك لە بوون یان لە ئامادەبوون دایە، لێ بەم واتایە(هیچ و شتێك) لەتەك یەكدا لە ڕووبەڕووبوونەوەدان. چۆن؟ كاتێك لێمان دەپرسن خەریكی چیت؟ دەڵێین هیچ. ئەم هیچە هیچێكی بێ ناواخن نییە، چونكە لەوێدا من ئامادەم. ئامادەبوون دەشێت لەخۆیدا شتێك بێت. خۆ هیچیش دەمانباتەوە ناو گفتوگۆی نەبوون، واتە شتێك بوونی نییە. كە هیچ هەبوو بوونی مانا و بەها دەكەوێتە ژێرپرسیارەوە.\nسەرباری ئەوە، هیچ لێرە بە مانای سفر (Zero)یش دێت. لەو جێگایەی هیچ هەیە خاڵێك هەیە، لێ كەس (Nobody) بوونی نییە و ناچیزە و نابودییش زێد بەخۆی دەگرێت و شەڕی نێوان بوون و نەبوون، ئامادەبوون و نا-ئامادەبوونیش هەر لەوێندەرێ دەستپێدەكات. هیچ لێرە لە مێژووی سفر (0) یان (Zero) ، لەو هیچیەتی (Nothingness)یە نزیكماندەكاتەوە پرسیارە لەسەر بەها. لەناو هیچیەتیشدا ترسێك بوونی هەیە کە ترسە لە بەتاڵی (بۆشایی). دژەمانای بەتاڵی كە پڕییە شوێنێكە بۆ دەركەوتنی نا-بۆشایی، بەڵام بیرماننەچێت ئەوە سفر بوو بیركردنەوەی ماتماتیكی بە وشەی "ناكۆتا" گەیاند و سفریشی خستەناو ژمارە ڕاستەقینەكانەوە. ئەی ئەگەر پرسیارەكە قڵپبكەینەوە چی روودەدات؟ واتە كە بمانەوێت بڵێین فەلسەفە چی لە پەتای كۆرۆنا دەوێت؟ ئەڵبەتە دەڵێین زۆرێك(too much) . باشە بۆ فەلسەفە زۆری لە كۆرۆناڤایرۆس دەوێت؟ چونكە ئەو دەمەی فەلسەفە گەڕان لەناو كۆرۆناڤایرۆسدا دەكات زۆرێك شت لەوێ دەدۆزێتەوە: مەرگ، جەستە، ناشتنی لاشەی تووشبوو دوور لە خەڵك، سیاسەت و بایۆلۆژی، بەسیاسەتكردنی پزیشكی، دیستانسی كۆمەڵایەتی كە ئەوەش سۆزی تەوقەكردن یان ویستی سێكسكردن، باوەش و ڕاموسان و....هتد بیردەخاتەوە. بەڵام هەرگیز ئەمە ئەوە ناگەیێنێت پلەی یەكترگیری نێوان كۆرۆناڤایرۆس و فەلسەفە بەهەندوەرنەگرین و كارلێكی نێوانیان بە سەرەتایەك نەزانین بۆ دروستبوونی پرسیاری نوێ و بیركردنەوەی جیاواز. كەوابێت هۆگری نێوان فەلسەفە و پەتای كۆرۆنا سەرچاوەكەی فەلسەفەیە و نائاگای ئەم پەتایەش وا بەدەست فەلسەفەوە. هەرفەلسەفەشە پێمان ئێژێت ئەم پەتایە میوانە، میوانێكی ناوەختی نادلۆڤان کە ڕۆژێک دێت بڕوات، لێ موخابن گەڕانەوەی دواتری هەمان ناو و هەمان كاردانەوەی نابێت. لە گەڕانەوەكەیدا هەمدیس بۆ فەلسەفە خۆی لە پڕكردنەوەی شوێنێك بریتیدەکات کە هیچ نییە،کە شتە، بگرە شتێكی زۆریش.\nجیهان پاش پەتاكە هەمانە بە كەمێك خراپترەوە\nگەورە ڕۆماننووسی فەرەنسی میشێل وێلبێك (Michel Houellebecq) لە نامەیەكدا بەناوی""جیهان پاش پەتاكە هەمانە بە كەمێك خراپترەوە ""، كە لە 4 ی ئایاری ئەم ساڵ لە سۆسیال میدیای فەرەنسی و هەندێكی زمانی تردا بڵاوبوەوە، هێما بۆ ئەوە دەكات، جیهانێكی نوێ پاش پەتاكە بوونی نییە. جیهانەكە هەمانە وەلی بە نەختێك خراپییەوە. نكوڵی لەوەش ناكات كە پەتاكە بە خەسڵەتە بێزاركەر و ترسناكەكەیەوە توانی لەوەدا سەركەوتن بەدەستبهێنێت كە شوێنێك بۆ خۆی بدۆزێتەوە. ئەمە ڤایرۆسێكی جیهانییە بە هەندێك تایبەتمەندی گومڕاوە. جارجارە بكوژە و جارجارەش نەخێر. خۆشی لە ڤایرۆسە دەردئامێزەكانی تر جیادەكاتەوە و بێ كوالیتیشە. ئەوەی ئەم نووسەرە لەم نامەیە زۆر لەسەری دەوەستێت ئەوە نییە ڕۆژانە زۆرێك لە جیهان بەم ڤایرۆسە دەمرن ، کەچی نەیتوانیوە ببێتە رووداو، بەڵکو ئەوەیە ئایا كەرەنتینكردن پێویستە؟ وتنی ئەمەش دژ بە بەشێك لە هاوڕێكانیەتی كە پێیانوایە كەرەنتین هیچ شتێك ناگۆڕێت. لەڕێگای كەرەنتینەوە ئەم نووسەرە دێتەسەر شەڕێكی كۆنی نێوان فلۆبێر-نیچە. فلۆبێر پێیوایە مرۆڤ بۆئەوەی بیربكاتەوە و بنوسێت پێویستە دانیشێت. هەرچی نیچەیە لە كردەی بیركردنەوەدا گرنگی بە ڕۆشتن (پیاسە)دەدات كە بەهۆیەوە دیزاینی نووسین دادەنێت. کەوابێت بۆمان هەیە بپرسین: دانیشتن و ڕۆشتن چ مانایەكیان بۆ نووسین هەیە؟ كامیان نووسین بەرهەمدەهێنن؟ دانیشتن بۆ یەكلاكردنەوەی ململانێكانی بیركردنەوە باشە، هەرچی ڕۆشتنە بۆ پلانسازی نووسین و چۆنیەتی نووسین. ئەم ڕۆماننووسە فەرەنسییە دانیشتن لەسەر مێز بە باش دەزانێت بۆ نووسین و پیاسەش دەكارێت ئیش بۆ یەكلاكردنەوەی ململانێكان بكات.\nبەبۆچوونی وێلبێك ئەوەی هەموو شتێك وەك خۆی نامێنێتەوە بە ڕاست نازانێت و پەتاکەش سەلماندی ئەوروپا دەوڵەمەندترین ناوچەی جیهان و پێشكەوتوترینیشی نییە. هەروەها شاردنەوەی مردن و بەدزیەوە ناشتنی مردووەكان دوور لە چاوی خەڵك یەكێكە لە تایبەتمەندییەكانی كاتی كۆرۆنا. تەمەنی نەخۆشەكان لەم ماوەیە گرنگی بۆ مردنەكان بینی. نەخۆشەكان بەپێی تەمەن چارەسەردەكرێن. ئەمەش نموونەیە لەسەر ئەوەی ژیانی هەمووان هەمان بەهای نییە. ئەمە ئەوەشمان وەبیردێنێتەوە كە مەرگ/ ژیان لەبەرەو پۆلینكردندایە. جیهانی دوای كەرەنتین و نەمانی قەدەغە جیهانێكی نوێ نییە هەمانە بەكەمێك خراپترەوە. لێرە وێلبێك وڕێنەی ئەوانە پووچەڵدەكاتەوە چاوەڕوانی دونیایەكی سەرلەبەر تازەن و ئیدیای بوونی جیهانێكی نوێش، پاش كۆتایهاتنی پەتاكە، بە بێ مانا وێنادەکات. باشە ئەم ڕۆماننووسە فەرەنسییە گەورەیە بۆ وادەلێت؟ خۆ زۆرێك پێیانوابوو پاش ئەم تەنگژە تەندروستییە جیهانییە دێینە سەر خوانی دونیایەكی نوێ. كەچی بۆچوونی وێلبێك پێماندەڵێت ئەمە ڕاست نییە و با بە نیازی گۆڕانە گەورەكان نەبین. بۆیە پێیوانییە كاری ئەدەبی گەورە پاش كۆتایهاتنی پەتاكە بێنەدونیاوە هەروەك چۆن پاش درمی تاعون ڕوویدا. موخابن میشێل وێلبێك ئەو بینینەمان لا بەرجەستەناكات كە تێگەیشتنی مەرگ لە "جیهانێكی بە پەتاكراودا" مەغزای نوێ وەردەگرێت. بەڵێ مەرگ هەر وەك مەرگ دەمێنێتەوە لێ مانای تر، جیا، دەدرێتەپاڵی. كاتێك لە دەستپێكی ئەم باسەپرسیمان: فەلسەفە چی لە كۆرۆناڤایرۆس دەوێت؟ وتمان زۆر شت، لەو زۆر شتە تەقەلاكانی فەلسەفەمان مەبەستبوو بۆ ڕاڤەكردن و خستنەژێرپرسیاری مەرگ، ئازارچەشتن بەدەم مەرگەوە، لەدەستدانی یەكتر، دابڕان لەژێر زەبری قەدەغەی هاتووچۆ. بەدڵنیاییەوە بابەتی مەرگ كاریگەرترین ئاماژەی ناو ئەم پەتایە بوو. هەموو ڕۆژانە ئەوە دەبینین كە، لەناو پەتای كۆرۆنا دا خۆیەكسانكردنێك بە مەرگ هەیە. كۆرۆنا كە ناوە بۆ ڤایرۆسێكی كوشندە لە درمەوە بووە پەتا، پەتایەكی ترسناكی زوو مەرگهێنەر. مەرگهێنەریە كتوپڕییەكەی، ئەوەی لە هەر كوێبین دووچاریدەبین ، وای لەم پەتا سامناكە كردوە جێی باسی هەموان بێت و قسەش لەسەر لێكەوتەكانی لە هەڵكشاندابێت. مەرگ هەر هەیە و هەبووە، كۆرۆناڤایرۆس بەكاربردنی ناوی مەرگی خێراتركرد. كۆرۆنا ناوی ڕاستەوخۆی مەرگی پەردەپۆشكرد و خۆی كردە هۆكاری مەرگەكان. مەرگەكان ،ئەمئێستا، بە تونێلی كۆرۆناڤایرۆس دا تێدەپەڕن. ئەوە كۆرۆناڤایرۆس بوو ترسی هێنا، ترسێكی گەردووناوی، كە ئەوەش لەگەڵ واتای شڵەژان كەوتەگەڕ تا هێشتا دروستکات (ئەوەی هەنووكە نەهاتۆتەسازان). بەمجۆرە كۆرۆناڤایرۆس لەژێر سێبەری مەرگ سیاسەتی ترسی نوێكردەوە و جەستەی مردوو و جەستەی زیندووشی لێكدابڕان. جەستەی مرۆڤێكی مردوو بە كۆرۆناڤایرۆس جەستەیەكی نائازاد، گەمارۆدراو و بە یاسایكراوە. جەستەی مردوو كە كۆرۆنا چووەتە ناویەوە جەستەیەكی بێ لایەن نییە و مەترسیداریشە. هەرچی جەستەی زیندووە جەستەیەكە لە دەرەوەی یاسا. جەستەیەك لە رووداوی ئۆتۆمۆبیل فەوتدەكات (دەمرێت) هەمان ئەو جەستەیە نییە كۆرۆناڤایرۆس فەوتیدەكات. وەكیتر، "ڤایرۆسی ناوبراو گەواهییە لەسەر مردن بەجۆرێكی ناسروشتی. ڤایرۆسەكە دیوارێكی خستۆتە نێوان مەرگی سروشتی و مەرگی ناسروشتییەوە" (Jörn Etzold).\nمرۆڤایەتی لەبەردەم تەنیای بووناوی و چەپاندنی مردن دا\nفێمینیستی بیرمەند و واتاناسی(semiotician)فەرەنسی ژولیا كریستێڤا (Julia Kristeva)لە لێدوانێك، كە بەهۆی پەتای كۆرۆناوە ماوەیەك بەر لەئێستا لەتەكیا ئەنجامدراوە، گوزارە لەوەدەکات كاتی هاتووە باس لەوە بکەین ئەوروپا لە هەموو شتێكا بەرەو فەشل ملدەنێت، بەتایبەت لە بواری بایەخپێدانی تەندروستیدا. سەرەتا ڤایرۆسەكە وەك مێتافۆرێك دەستیپێكرد دواتر لەناو ژیانمان خۆی بەرجەستەكرد. بەقەولی ئەم خانمە فەیلەسوفە هەر ئەم دەمووەختە پەتاوییەش هەڵیداینە ناو فێربوونی سێ وانەشەوە: تێكنەلۆژیا توانی تەنیایی بووناوی ڕادیكالمان زیادبكات، پێویستمان بەوەیە هەستی سنورداركردنمان بگەڕێنینەوە، ئەوەش كە چۆن كەوتینە چەپاندنی مردنەكانمان.\nئەم خانمە بیرمەندە ئەوەش ڕووندەكاتەوە كە تێڕامان لە تاك و كۆمەڵگە لە كاتی پەتاكە چرۆیەكی زۆری دەركرد: بیركردنەوە لە ژیانی ئێستای ئەوروپاییەكان، لە خودی بیركردنەوە كە چەند ئەوروپاییەكان لە بیركردنەوە سەركەوتوون. بۆ ئەم بیرمەندە ئەم پەتایە ئەوەشی نیشاندا ئەوروپا نەك تەنیا دیدگای سیاسی ڕوون و توانای بیركردنەوەی لە كولتوورە مەزنەكەی خۆی نییە بگرە لە بواری بایەخپێدانی تەندروستیشدا شكستخواردووە. ئەوروپا لە مێتافۆری ڤایرۆسەوە چووە قۆناغی ڤایرۆسێكی ڕاستەقینەی گومانلێنەكراو. بۆ كریستێڤا ئەمە كێشەیە. بەلاشیەوە مەبەستە لەوە حاڵیبین مرۆڤی ئێستای ئەوروپای، كە مرۆڤێكی بەجیهانیكراوە، تایبەتمەندییەكانی لە سێ لایەندا خۆیچڕدەکاتەوە: تەنیایی وەك تەنیایی ئەزمووندەكات، تەحەمولی سنورداركردنەكان ناگرێت، كارلەسەر چەپاندنی مردنەكان دەكات. بەواتایەكی تر، لاوازی مرۆڤی هاوچەرخ لەبەردەم تەنیایی، كە لەكاتی كەرەنتینكردنەكە دەركەوت، جێگای پرسیارە و پەتاكەش وایلێكردین جگەلە تەنیایی ڕووبەڕووی دوو كێشەی تر ببینەوە: سنورداركردن و مردنەكان. بۆ هەمووان ڕوونە كە مەرگ بەشێكە لە ژیانمان، لەناومانایە، لێ نزیكبوونەوە لەمەرگهێنەر شتێكی تۆقێنەر و بێزاركەرە (لێرە دەشێت ڤایرۆسەكە بێت). باشە بابزانین پەتاكە لە تێگەیشتنی ئەم فێمینیستە بەڕەچەڵەك بولگارییە بۆچوونمان بۆ شتەكان دەگۆڕێت؟ پێیوایە بەڵێ دەیگۆڕێت. پەیوەندی خێزانی دەگۆڕێت، كە بریتییە لە پەیوەندی نێوان باوك و دایك و مناڵەكان. تەنانەت بۆچوونمان بۆ بەرخۆری (consumerism) یش(زێدەڕۆی لە بەكاربردن) دەگۆرێت. بەلایەوە گرنگە بكارێت بیركردنەوەمان بۆ چێژ و سێكسیش بگۆڕێت. لە ئەزموونی خودی خۆشیەوە بۆ ئەوە دەچێت كە سێ جەنگ لە ژیانا ژیاوە(جەنگی جیهان دوو، جەنگ سارد، جەنگی ڤایرۆس) كە هەمووشیان فێری خۆڕاگریان كردووە. ئەم خۆڕاگرییە توانجیشە لە لاوازی هەندێك كەس لەبەردەم كەرەنتین و ئەو تەنیاییەی كەرەنتین دروستیدەكات. لای ئەم كەرەنتین شتێكی ئاشكراكرد كە پێشتر هەبوو ئەوەش تەنیاییە كە هیچ شتێك پڕیناكاتەوە بەو شاشانەش كە لەبەردەستماندایە.\nگەر تەماشای دیوێكی تری بینینەكانی كریستێڤا بكەین دەبینین گۆڕینی ڕەوش(دۆخ) بە یەكێك لە تایبەتمەندییەكانی پەتای كۆرۆنا دەناسێنێت كە ڕەوشی ژیان، نەریتی پێكەوەبوون، سێكسكردن، هاوڕێیەتی و ئاهەنگەكانمان دەگرێتەوە. هەریەك لەوانەش كە ناواخنی خۆیانیان هەیە دەكارن لە ڕەوشێكی نۆرمالەوە ببنە ڕەوشێكی نانۆرمال. ئەمەش وایكرد لە ئاكامی گۆڕانی ڕەوشەكانەوە لە بارێكی سروشتیەوە بەرەو بارێكی ڕیزپەڕ هەنگاوبنێین. گەر ئەمەش پەسەندكراوە یان نەخێر هەر ئەوەیە کە ئێستایا بوونی هەیە. ئەمەش بەبۆچوونی ئێمە پەیوەندی بەوەوەیە کە شار شاری جاران نییە. كەسەكانی ناو شار و شوێنە گشتییەكان ترسنۆكن. بوێری لەبەردەم ترسنۆكیدا بە مەرگ كۆتای دێت. بوێر لە مەرگەوە نزیكە و هەرچی ترسنۆكە لە مانەوە لە ژیانەوە. بوێر دەچێتە دەرەوە و ترسنۆك لە ماڵەوە دەبێت، لێ بوێر لە كەناری مەرگە و ترسنۆكیش لەناو دڵی ژیانە. كۆڤید -19 جۆرە سەیركردنێكی لەناو خەڵك گشتیكرد كە گشت ئەم ڕێكاریی و ڕێنوماییانەی قەدەغە بۆ ئەوەیە تەندروست بین. تەندروستبوون بە قەدەغەبوونەوە بەسترایەوە. لەم بارەدا قەدەغە ژیان دێنێت نەك ئازادی. ژیانی بێ ئازادی، كە ژیانێكی تەندروستە، ژیانی سەردەمی پەتای كۆرۆنایە. قەدەغە وشە قێزەوەنەكە لەگەڵ پەتای كۆرۆنا شیرین بوو.\nسەرباری وتنەكانی كریستێڤا ئەوەش دەڵێین، دوژمنەكەمان، ئاگامبێن وتەنی، نادیارە. نادیارییەكەی زۆربەی شتەكانی تریشی لە ژیانمانا نادیاركرد، كاتی ئاشتی و كاتی شەڕی بەیەکترتێكەڵکرد. دیستانسە كۆمەڵایەتیكە ژیانمانی بێ بەهاكرد، خۆی وەك جێگرەوەی سۆز، هاوڕێیەتی ، ئاهەنگ و خۆشیەكان نیشاندەدات و خستیشمانیە ناو پارادۆكسی نوێوە. نازانین چی لە تەنیایمان بكەین، چۆن هاوڕێیەتیەكانمان ئاڕاستەبكەین، بەپێی ئەوەی كاتەكانمان بریتین لە زۆركاتی نازانین چۆن چێژ لە كاتی زیاد وەربگرین. كات زۆرە، لێ فێربوون و پەروەردە بەرەو سواوی دەچێت. پرسی جێندەر دادەتەپێت و فێمینیزمیش چاوپۆشی لە بێدادییە جێندەرییەكانی ساتەوەختی كەرەنتین دەكات. ئەمەش تەنیا لەبەرئەوەی چالاكیە كولتوورییەكان دڵیان لە لێدانوەستاوە، یەكتربینین ئاوا بووە و پێكەوەبوون چرۆدەرناكات. ئاڤیتال رۆنێل (Avital Ronell ) وتەنی: سڵاوی ئەمڕۆ ئێوارە لە پەنجەرەوە لەیەکتری دەکەین.\nڕەوشی ناشتن لە سەردەمی كۆرۆنادا\nشرۆڤەی ڕەوشی ناشتنی مردووان بە پەتای كۆرۆنا لە داهاتوو هەوێنی چەندین چیرۆك و فیلمی سینەمای دەبێت. تاكە پاساو بۆ ڕەوشەكە ترسناكی پەتاكەیە، لێكەوتە دەروونی و ڕۆحییەكانی ناشتنەكەش هەر ئەو چیرۆك و فیلمانە دەكارن لە زەینماندا بیسازێنن كە زیندووەكانی پاش دەمی كۆرۆنا ڕۆڵی تیادەگێڕن. ڕەوشی ناشتنەكە شكۆداری جەستەی لەكەداركرد. تێۆرییەكانی جەستە پێویستە لەبەر ڕۆشنای پەتای كۆرۆنا و گێڕانەوەكانی مردنی سەردەمی كۆرۆنا بەخۆیانا بچنەوە. مەینەتی مردنەكان و جۆری ناشتنیان بەپێی جوگرافیاكانی بڵاوبوونەوە و كاریگەرییەكانی پەتاكە جیاوازن. جەستەكان، لەو وڵاتانەی مردوو بە كۆرۆنایان زۆربوو، پێش ئاوابوونیان فریای زۆر شت نەكەوتن مەگەر تەنیا سڵاوێكی دیگیتاڵانە نەبێت. جەستەم، ئەم گوزارشتە پاش تێپەڕاندنی كۆرۆناڤایرۆس، هەڵوێستی تێۆری جیا بەرهەمدێنێت. جەستە كە هەنووكە كەوتۆتە بندەستی قەڵەمرەوی پەتای كۆرۆناوە نەریتی ناشتن و خەمخواردن بۆ مردووانی سەرلەبەر گۆڕی. لە ساتەوەختی پەتاكەش ئاگامبێن پێیوتین چەند بە شێوازێكی ناشرین مامەڵە لەتەك تەرمی مردووەكان دەكرێت و دوور لە ئازیزانیان بێباكانە دەنێژرێن. ئەم مامەڵەیەی ئێستا لەتەك جەستەدا دەكرێت لە ئەنتیگۆن (Antigone )ەوە، لە یۆنانی كۆنەوە، بەو جۆرە نەكراوە. پاش ژاك لاكانیش بەشێكی زۆر لە پزیشكە دەروونییەكان شیكاریان بۆ دیاردەی ئەنتیگۆن لە شارستانی ڕۆژئاوا كرد، بەڵام ئەنتیگۆن لە دەمی كۆرۆنادا بووە بابەت. نەریتی ناشتنی مردووان بە پەتای كۆرۆنا گفتوگۆی لەسەر ئەنتیگۆن نوێكردەوە. پەتاكە وایكرد لەبەر بەرژەوەندی تەندروستی گشتی نەریتی مردوو ناشتن سەرلەبەربگۆڕێت. ئەمە بەرەو جۆرە شێوازێك لە پرسیاری هزرییمان دەبات كە بەمشێوەیەیە: ئەنتیگۆن بەردەوامە؟ شارستانی پۆست مۆدێرن لەسەر دەستی پەتای كۆرۆنا نەریتی ناشتن لەسەر ڕەوتی ئەنتیگۆن پیادەدەكات؟ لە ڕێگای ئەم پرسیارانەوە بەوەش دەگەین كە مردن لە سەدەی 21 وەك مردن نییە لە پێشتر. ئەنتیگۆنی ئەمڕۆ، سەردەمی كۆرۆنا، ئەنتیگۆنێكی پۆستمۆدێرنانەیە. دۆزی مردن و ناشتنی مردووەكان لە كاتی پەتای كۆرۆنا خەماویین. كەمترین كەس بۆی هەیە لە ڕێوڕەسمی ناشتنەكە بەشداربێت، ئەوانیتر دەتوانن لەڕێگای سۆسیال میدیاوە بەشداری لە ناشتنەكە بكەن و كەسیش بۆی نییە دەستكاری كەلوپەل و پێویستییەكانی مردووەكە بكات.\nشرۆڤەی ڕەوشی ناشتن گفتوگۆی كۆرۆنا و مردن زەقدەكاتەوە. ڕەنگە نووسەرێكی وەك نێستۆر براونشتاین (Néstor Braunstein) چاكتر گوزارەی لێكردبێت كاتێك دەپرسێت لە كاتی پەتادا چی لە جەستەی مردووەكان بكەین؟ ئایا ئەم جەستانە ترسناكن هەروەك ئەو شتەی نەخۆشخەرە(ئەو شتەی دەردی كوشندە دروستدەكات)؟ چەندێك كات پێویستە لەنێوان مردن و ناشتن و یان سوتاندندا تێپەڕێت؟ ئەی چی لە كەل و پەل و شتی تایبەتی ئەو كەسانە بكەین؟ براونشتاین ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات كە بەهۆكاری سامناكی پەتاكە و ترسیش لە تەشەنەسەندن وایلێهات ناشتن بەجۆرێكی نۆرمال پشتگوێخرێت و سندوقی تایبەت بە ناشتنی مردووەكانیش بەكارنەبرێت. گشت ئەم پرۆسەیەش، لەژێر كاریگەری تێگەیشتنێكی ژۆرژ باتای (Georges Bataille)، ناودەنێت "قێزەوەنكردنی مەرگ بەناوی ژیانەوە".\nلەم بارەیەشەوە دەچینە سەر لێدوانێكی بیرمەندی كامێرۆنی ئاشیل مبێمبی (Achille Mbembe) تایبەت بە توانای ئەم پەتایە لە "دێمۆكراتیزەكردنی هێزی كوشتن" یان مراندن. ناوبراو وایدەبینێت گۆشەگیری كۆمەڵایەتی، تەنیایی یان كەرەنتین، تاڕادەیەك دەكارێت لە مەرگ دوورمانبخاتەوە یان مەرگ دوابخات، بەڵام گرفتەكە لەوەدایە پەتای كۆرۆنا هێزی كوشتنی دێمۆكراتیزەكرد. پێشیوایە پەتاكە فۆڕمی ئەو بیركردنەوەیەی گۆڕی كە چۆن لەبارەی جەستەی خۆمان و ئایندەمان بیربكەینەوە. پەتاکە ئەو تێگەیشتنەشی تیابەرجەستەکردین كە لە ماڵەكانمان دەچینەدەرەوە خۆمان تووشی ڤایرۆسەكە دەكەین یان خەڵك تووشدەكەین. بۆیە ئێستا جەستەی هەمووان دەسەڵاتی كوشتنی هەیە. هەر ئەم پەتایە ئەوەشمان پێدەڵێت كە تەنیای و نەچوونە دەرەوە تاكە فۆڕمی ڕێكخستنی ئەم دەسەڵاتەن. بەپێی تێۆری(necropolitics)ی ئەم بیرمەندە بێت ڤایرۆسەكە بە یەكسانی هەموو دووچارناكات. لاوان لە ڤایرۆسەكە دەربازدەكرێن و لێدەگەڕێن بەساڵاچووان بمرن. ئەوەی لێرە بڕیاردەرە ئابووری یان سیاسەتێكی ئابوورییە كە بڕیار لە ژیان و مەرگی تاكەكان دەدات. ئەمەش لەبەرئەوەی، سێستەمی سەرمایەداری خۆی لەسەر دابەشكردنی ناهاوتایانەی مەرگ و ژیان بونیاددەنێت. ئەم لۆژیكی قووربانیدانەش شوێنەكەی وا لەناو دڵی نیولێبرالیزم دا. هەر ئەم ڕوناكبیرە كامێرۆنیە لە بابەتێكی تر بەناوی""مافی گەردوونای هەناسەدان""پێیوایە زۆرترین كاریگەریی ئەم ڤایرۆسە لەسەر هەناسەدانمانە نەك شوێنێكی تر. ئەم كێشەیە بۆ حكومەتەكانیش جێیباسە كە كێ توانای هەناسەدانی باشترە ئەو كەسە بپارێزرێت. بەواتایەكیتر، گشت پەتاكان، بە كۆڤید -19 شەوە، شەڕیانە لەسەر ئەوەی چۆن هەناسە بەرن. ئەو دەمەش هەناسە دەبرێت ناشتن دێت، ناشتنی سەردەمی پەتای کۆرۆنا، کە ناشتنێکی بێباکانە و ئەنتیگۆنانەیە.\nژێردەر: بۆ بابەتەكانی: یەكەم: براونشتاین "گەڕانەوە بۆ ئەنتیگۆن: ڕێوڕەسمی ناشتن لەكانی پەتاكەدا" بڕوانە http://www.journal-psychoanalysis.eu/the-return-of-antigone-burial-rites-in-pandemic-times/، دووەم: كریستێڤا" مرۆڤایەتی و سەرلەنوێدۆزینەوەی تەنیایی بووناوی و نەمریی" بڕوانەhttp://www.journal-psychoanalysis.eu/humanity-is-rediscovering-existential-solitude-the-meaning-of-limits-and-mortality/، سێهەم: مبێمەبی"پەتاكە هێزی كوشتنی دێمۆكراتیزەكرد' http://www.journal-psychoanalysis.eu/the-pandemic-democratizes-the-power-to-kill-an-intyerview/، چوارەم: وێلبێك "جیهان پاش پەتاكە هەمانە بە كەمێك خراپترەوە' https://tass.ru/obschestvo/8405773 https://www.franceinter.fr/emissions/lettres-d-interieur/lettres-d-interieur-04-mai-2020\n-تیۆری (necropolitics) كاركردەی هزری ئاشیل مبێمبیە. بەپێی ئەم تێۆرییەیە دەسەڵاتی سیاسی و كۆمەڵایەتی بڕیار لەسەر (ژیان و مەرگ)ی خەڵك دەدات. ناوبراو لێرە لەژێركاریگەری "تێۆری بایۆپۆلیتیك" و "مافی شمشێر"ی فوكۆدایە.


مەزڵوم عەبدی نامەیەك بۆ مایك پێنس دەنێرێتبەرپرسێكی ئەمریكی: هەسەدە لە ناوچەی ئارام كشاوەتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/10/22 - 7:24 PM\nوتەبێژی كۆشكی سپی ئاشكرای دەكات، كە ئەمریكا كاردەكات بۆ گۆڕینی ئاگربەستی كاتی بۆ هەمیشەیی و بەرپرسێكی ئەمریكی-ش دەڵێت: “هەسەدە لە ناوچەی ئارام كشاوەتەوە و مەرجەكانی جێبەجێ كردووە”.\nوتەبێژی كۆشكی سپی ڕایگەیاند، كە لەگەڵ توركیا كاردەكەن بۆ ئەوەی ئاگربەستی كاتی لە باكوری خۆرهەڵاتی سوریا بگۆڕێت بۆ ئاگربەستی هەمیشەیی.\nڕاشیگەیاندووە، هەر جوڵەیەكی سەربازی توركیا لەدوای تەواوبوونی 120 كاتژمێرەكەوە بە پێشێلكاری توركیا دادەنرێت و دەبێتە هۆی سەپاندنی سزا بەسەر ئەو وڵاتەدا.\nبەپێی هەواڵێك، كە (سكای نیوز عەرەبیە) لەزاری بەرپرسێكی ئەمریكی بڵاویكردۆتەوە، كە هێزەكانی هەسەدە ناوچەی ئارام-یان لە باكوری سوریا چۆڵكردووە و كشاونەتەوە.\nئەو بەرپرسە ئەمریكییە ئاشكراشی كردووە، كە مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی هەسەدە نامەیەكی بۆ مایك پێنس، جێگری سەرۆكی ئەمریكا ناردووە و ڕایگەیاندووە، كە “تەواوی مەرجەكانی ئاگربەستمان لەگەڵ توركیا جێبەجێ كردووە و لە ناوچەی ئارام كشاوینەتەوە”.\nئەمریكامەزڵوم كۆبانێناوچەی ئارام لە باكوری سوریا


هەڵوێسی توندی تورکیا لە بارەی کوژراوانی کەرتی غەزە\nYou are at:Home»بابەتی گشتی»عێراق و جیهان»هەڵوێسی توندی تورکیا لە بارەی کوژراوانی کەرتی غەزە\nBy nuche.net on\t 2018/05/14 عێراق و جیهان, گرنگ\nسەرۆکوەزیرانی تورکیا، لەبارەی کوژراوانی کەرتی غەزە لەلایەن ئێسرائیلەوە گوتی “کۆمەڵکوژییەکی زۆر قێزەون بوو. بە توندی ئیدانەی دەکەم”.\nلە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا نیاڵی یڵدرم، سەرۆکوەزیرانی تورکیا، لەبارەی گواستنەوەی باڵیۆزخانەی نەی ئەمریکا لە تەلئەبیبەوە بۆ ئۆرشەلیم رایگەیاند “وەک تورکیا جارێکی دیکە ئەو بڕیارە ئیدانە دەکەین. ئێمە وەک نەبووە ئەو بڕیارە هەژمار دەکەین”.\nبیناڵی یەڵدرم سەبارەت بە کوژراوانی خۆپیشاندەرانی کەرتی غەزە لەلایەن ئێسرائیلەوە گوتی “کۆمەڵکوژییەکی زۆر قێزەون بوو. بە توندی ئیدانەی دەکەم”. گوتیشی “ئەوە بە روونی سووکایەتی پێکردنە. بە روونی هەژمارنەکردنی وڵاتێکە، هەژمار نەکردنی فەلەستینە. زەوتکردنی مافەکانیانە”.\nیڵدرم رەخنەی لە ئەمریکا گرت گوتی “ئەمریکا، کە بانگەشەی ئەوە دەکرد ئاشتی جیهان دەپارێزێت و نێوەندگیری دەکات، دەستی لەم کۆمەڵکوژییە هەیە، ئەم کارە قابیلی قبوڵکردن نییە. بەداخەوە ئەمریکا پشتیوانی لە حکوومەتی ئیسرائیل دەکات، کە هاوڵاتیانی سڤیل کۆمەڵکوژ دەکات. ئەوە بەشداربوونە لە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی”.


هاوڕێیەتی دوو بەرهەمهێنەری فەڕەنسی و ئەڵمانی لەگەڵ نوێترین پرۆژەی کەیوان کەریمی – CHRA.TV\nسەرەتا / چاند و هونەر / سینەما و تیڤی / هاوڕێیەتی دوو بەرهەمهێنەری فەڕەنسی و ئەڵمانی لەگەڵ نوێترین پرۆژەی کەیوان کەریمی\nCHRA.TV 26/02/2021\tسینەما و تیڤی, چاند و هونەر\nمەنسوور جیهانی ـ نوێترین پرۆژەی سینەمایی سینەماکاری کورد “کەیوان کەریمی” بەشدارییەکی بەرچاویی لە بەشی “سینەماڕت”ی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “ڕۆتێڕدام” لە وڵاتی هۆڵەندا هەبووە و بە هاوڕێیەتی لەگەڵ دوو بەرهەمهێنەری فەڕەنسی و ئەڵمانی بەرەو پێشەوە هەنگاو هەڵدێنێت.\nبەشی “سینەماڕت” CineMart کە یەکەمین، گرینگترین و گەورەترین بازاڕیی بەرهەمی هاوبەش لە جیهان دێتەئەژمار؛ ئەمساڵ سی و هەشتەمین خولی بە هۆی بڵابوونەوەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا بە شێوەی ئۆنلاین لە ڕۆژانی 1 تا 5ی فێبریوەری 2021 لە تەنیشت پەنجاهەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “ڕۆتێڕدام” Rotterdam لە وڵاتی هۆڵەندا بەڕێوەچوو و “ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟” Do you know anything about Omid? نوێترین و دووهەمین پرۆژەی سینەمایی سینەماکاری سەبەخۆی بانەیی “کەیوان کەریمی”، لە نوێترین و دووهەمین بەشداریی نێودەوڵەتی خۆیدا وەکوو تەنیا پڕۆژەی سینەمای ئێران، لە نێوان 17 پرۆژەی هەڵبژاردەی سینەمای جیهان لەم ڕووداوە سینەماییەدا بەشدارییەکی سەرکەوتووانەی هەبوو و کەریمی لە تەنیشت بەڕێوەبردنی کۆبوونەوە جۆراوجۆرە پسپۆڕانە لەگەڵ بەرهەمهێنەران، سەرمایەداران، نوێنەرانی فرۆش و … سەبارەت بەم بەرهەمە، دوو وتووێژیی لەگەڵ گۆڤاری بەنرخی “ئسکرین دەیلی” Screen Daily و ماڵپەڕی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “ڕۆتێڕدام” ئەنجامدا.\nماڵپەڕی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “ڕۆتێڕدام” لە وتارێکدا ئاماژەی بە پڕۆژەی سینەمایی “ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟” کردووە و ئەوەی کە دەرهێنەری ئەم پڕۆژەیە کە ئەویی لە بەشی “سینەماڕت” پێشکەش کردووە و لە ڕێگای لێهاتووییەکانیی خۆیەوە، لەم قۆناغەدا بەشدارییەکی بەرچاویی هەبەووە.\nلە درێژەی ئەم وتارەدا هاتووە: ئەم متمانەیە، “کەیوان کەریمی” سەبارەت بە کار و چالاکی خۆی یەگجار زۆر بە هیوا کردووە، کارێک کە بۆخۆی دەڵێت بۆ ئەو بایەخێکی ئەوتۆی هەیە. ئەو دوای سەردانی بۆ شاری پاریس، لەسەر ئەم سیناریۆیە بە باشی کاریی کردووە. کەریمی بە مانای هونەر بەوەفایە، ئایدیایەک کە متمانەی پێدەبەخشێت؛ دەتوانێت ئەم پڕۆ ژەیە لە شاری تارانی پێتەختی ئێران وێنە بگرێت.\nهەروەها گۆڤاری بەنرخی “ئسکرین دەیلی” لە وتارێکدا بە ئاماژە بەوەی کە پڕۆژەی سینەمایی “ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟” لە بەشی “سینەماڕت”ی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “ڕۆتێڕدام” بەشداریی هەیە، نووسیەییەتی: پڕۆژەی کەریمی بە خێرایی بەرەوپێشەوە هەنگاو هەڵدێنێت. ئەو بە بەشداریی لە بەشی La Fabrique حەفتاوسێیەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “کان”ی فەڕەنسا توانی دوو بەرهەمهێنەری هاوبەش لەوانە: کۆمپانیای Promenades Films لە وڵاتی فەڕەنسا و هەروەها کۆمپانیای Germany’s 2 Pilots Filmproduction لە وڵاتی ئەڵمانیا لەگەڵ خۆی هاوڕێیا بکات. لە بەشی “سینەماڕت”دا یارمەتیدەرانی بەهێز کە بۆ یەکەمین جار لە بەشی La Fabrique حەفتاوسێیەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی “کان” لەگەڵ ئەم پڕۆژەیە ڕووبەڕوو بوون، هێشتاش ئەم پڕۆژەیەیان لە ژێر چاودێریی دایە.\n“ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟” کە پڕۆژەیەکی نێودەوڵەتیی سینەمایی لە هاوکاریی لەگەڵ کۆمپانیا پیشەگەڕییە جیهانییەکان دێتەئەژمار؛ ڕچاویی نەریت و شیاوەکانی بەرهەمهێنانی فیلم لە ئاستی نێودەوڵەتی دەگرێت، کە قۆناغە جۆراوجۆرەکان، لەوانە: نووسینی سیناریۆ بە پێی ئیستانداڕدە نێودەوڵەتییەکان، بەشداریی لە بازا’ڕە جیهانییە پڕبایخەکانی بەرهەمهێنان، هاوکاریی لەگەڵ کۆمپانیا جۆراوجۆرەکانی فیلمسازی وڵاتانی جۆراوجۆر، داواکردنی فاند و وەرگرتنی پشتیوانی ئابووریی نێودەوڵەتی و هەروەها دەستنیشانکردنی بڵاوکەرەوەی فیلم، پێش قۆناغی وێنەگرتن لەخۆدەگرێت.\nپڕۆژەی سینەمایی “ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟” کە لە قۆناغی سەرەتایی بەرهەمهێناندایە؛ بە هێواشی و بە وردیی، قۆناغی هەڵبژاردنی لۆکەیشێن لە تاران و هەروەها دەستنیشانکردنی ستافی فیلم تێپەڕ دەکات.\nڕاگەیاندنی گشتیی پڕۆژەی سینەمایی “ئایا ئێوە شتێک سەبارەت بە هیوا دەزانن؟”.


ڕێوڕەسمی ١٠ی خاکەلێوە لە ڕۆژئاوای کانادا بەڕێوە چوو – Democratic Party Of Iranian Kurdistan\nسەرەتای ڕێوڕەسمەکە بە سروودی نەتەوەیی” ئەی ڕەقیب” و خولەکێک بێ‌دەنگی بۆ ڕێزگرتن لە سەرجەم شەهیدانی کوردستان دەستی پێکرد.\nپاشان پەیامی کۆمیتەی حیزب لە لایەن ”کیومەرس بەیگی” ئەندامی کۆمیتەی حیزبی دێموکرات پێشکەش کرا.\nپاش پەیامی کۆمیتەی حیزب، سێمینارێک بە شێوەی پانێل لە لایەن ” مەحیەدین پاڵانی”، کارناسی سیاسی و ئەندامی پێشووی ڕێبەریی حیزب، ”بەنگین ییڵدز”، پارێزەر و ئەندامی پێشووی پارلمانی تورکیە و ”دیاکۆ خەیات” بەرپرسی کۆمیتەی حیزب بەڕێوە چوو.\n”یەڵدز” سەرەتا باسێکی مێژوویی لەسەر جوڵانەوەی نەتەوەیی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستان پێشکەش کرد و پاشان بە ئاماژە بە کاروانی پڕ هەژماری شەهیدانی کوردستان، جەختی لەسەر زەروورەتی ئەمەگناسی بۆ خوێنی شەهیدان و درێژەپێدانی ڕێگەیان کردەوە.\nپاشان ”دیاکۆ خەیات” لە دوو توێی وتارێکدا بە پشتبەستن بە تێئۆریی فەلسەفەی مێژووی ”واڵتێر بێنیامین”، باسی لە زەروورەتی یادکردنەوە و وەبیرهێنانەوەی شەهیدە سەربەرزەکانی کوردستان کرد و ئیلهام وەرگرتن لە بۆنە ناخۆشەکان بۆ بە گژداچوونەوەی ستەم و سەرکوت لە ئێستادا بە زەروورەت زانی.\nدواتر” محێدین پاڵانی”، لە وتارێک باسی لە بنەما مەنتقییەکانی مافخوازی کورد و جوڵانەوەی نەتەوایەتی کورد کرد.\n← بوومەلەرزە و لافاو دەستیان لە دەستی یەکتر ناوە\nجێژنی نەتەوەیی نەورۆز لە پارلەمانی دانمارك بەڕێوەچوو →\nشاندێکی کۆمیتەی حیزبی دێموکرات بەشداریی لە سێمینارێک لەسەر “مێژووی کورد” کرد


روسیا ئەپڵی تۆمەتبار کرد\n11/8/2020 04:54 PM\nحکومەتی فێدڕالی روسیا کۆمپانیای ئەپڵی بەهۆی بەکارهێنانی نابەجێی App Store تۆمەتبار کرد و فەرمانی کردووە ئەم کۆمپانیایە پێشێلکارییەکانی وڵام بداتەوە. کۆمپانیای "کسپرکسی" لە مانگی 5ـی ساڵی 2019ـەوە بەهۆی بڵاونەکردنەی ئاپڵیکەیشنی Safe Kids لەلایەن ئەپڵەوە، سکاڵای لەدژی ئەم کۆمپانیایە تۆمار کرد. پاش ئەم سکاڵایە ئاژانسی FAS تاوتوێێ سیاسەتە دژەرکابەرییەکانی ئەم فرۆشگەیەی دەست پێکرد. ئەپڵیش لەو کاتەدا بۆ بەرگری لەخۆی رایگەیاند کە ئەو ئاپڵیکەیشنەی بە مەبەستی پاراستنی ئەمنیەت و هەرێمی تاکەکەسی بەکارهێنەران، لە App Storeـدا بڵاو نەکردووەتەوە.\nلەئێستادا زۆرینەی "رێگلاتۆر"ـە ئەمریکی و ئەوروپییەکان بە هۆی سیاسەتە دژەرکابەرییەکانی ئەپڵ، رەخنە لەم کۆمپانیایە دەگرن. جگە لەوە ئاژانسی FASـیش لەم دواییانەدا چۆتە ناو ریزی رەخنەگرانەوە. زۆرینەی یاسادانەرانی ئەمریکی لە دانیشتنێکدا کە لە کۆتاییەکانی مانگی 7ـدا و بە مەبەستی تاوتوێی تاوانی پاوانخوازی کۆمپانیاکانی تەکنەلۆژیا بەڕێوە چوو، هەندێک پرسیاریش ئاراستەی ستافی ئەپڵ بە سەرپەرشتیاری "تیم کوک"ـی بەرپرسی باڵای ئەپڵ کرا سەبارەت بە رێگری لە بڵاوبوونەوەی ئەپڵیکەیشن لە App Storeـدا.\nبەرپرسی باڵای ئەپڵ لەم دانیشتنەدا سەبارەت بە وەرگرتنی باجی 30٪ـی ئەپڵیکەیشنەکان هەندێک باسی خستە رو. زۆرینەی کۆمپانیاکان لایان وایە ئەم باجە زۆرە. مایکرۆسۆفتیش لەم دواییانەدا بەهۆی بڵاونەکردنەوە یاریی xCloud لە App Storeـدا رەخنەی لە ئەپڵ گرتووە.


مەتا 26, كوردی سۆرانی ستانده‌رد (KSS) | The Bible App\n1کاتێک عیسا ئەم وتانەی هەموو تەواو کرد، بە قوتابییەکانی خۆی فەرموو: 2«دەزانن جەژنی پەسخە#26:2 جەژنێکی جولەکەیە، یادی ڕزگاربوونی گەلی ئیسرائیلە لە میسر لە نزیکەی 1400 ساڵ پ. ز. بە ڕابەرایەتی موسا. بڕوانە دەرچوون 12:1-50. دوو ڕۆژی ماوە. کوڕی مرۆڤیش بە گرتن دەدرێت تاکو لە خاچ بدرێت.»\n3ئینجا کاهینانی باڵا و پیرانی گەل لە کۆشکی سەرۆکی کاهینان کە ناوی قەیافا بوو کۆببوونەوە، 4پێکەوە تەگبیریان دەکرد، بە فێڵێک عیسا بگرن و بیکوژن. 5گوتیان: «بەڵام نەک لە جەژندا، نەوەک ئاژاوە بکەوێتە ناو خەڵک.»\n6کاتێک عیسا لە گوندی بێت‌عەنیا لە ماڵی شیمۆنە گول بوو، 7ژنێک بە بوتڵێکی ئەلەباستەریی#26:7 لە بەردی ئەلەباستەر دروستکرابوو، ئەم جۆرە بەردە لە میسر هەیە بۆ تاشین ئاسانە و ڕەنگەکەی قاوەییە. بۆنی گرانبەهاوە بۆ لای هات و بۆنەکەی بەسەریدا ڕژاند کە لەسەر خوان بوو.\n8کاتێک قوتابییەکان ئەمەیان بینی، تووڕە بوون و گوتیان: «ئەم دەست بڵاوییەی بۆ چییە؟ 9دەتوانرا ئەو بۆنە بە نرخێکی گران بفرۆشرایە و بدرایە بە هەژاران.»\n10عیسا زانی و پێی فەرموون: «بۆچی گرفت بۆ ژنەکە دەنێنەوە؟ شتێکی چاکی بۆ من کرد. 11هەژاران هەمیشە لەگەڵتانن، بەڵام من هەمیشە لەلاتان نیم. 12کاتێک ئەو ئەم بۆنەی بەسەر لەشمدا ڕژاند، بۆ ئامادەکردنم بۆ ناشتن ئەمەی کرد. 13ڕاستیتان پێ دەڵێم: لە هەر شوێنێکی جیهاندا ئەم مزگێنییە ڕابگەیەنرێت، وەک یادکردنەوەیەک باسی ئەوەش دەکرێت کە ئەم ژنە کردوویەتی.»\n14ئینجا یەکێک لە دوازدە قوتابییەکە کە ناوی یەهوزای ئەسخەریوتی بوو، چوو بۆ لای کاهینانی باڵا، 15گوتی: «چیم دەدەنێ تاکو بیدەمە دەستتان؟» ئەوانیش سی دراوی زیویان بۆ کێشا. 16ئیتر بۆ هەلێک دەگەڕا تاکو بە گرتنی بدات.\nبەستنی پەیمانی نوێ\n17ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی جەژنی فەتیرە#26:17 ناوێکی دیکەیە بۆ جەژنی پەسخە، بە یادی ڕۆژانی ئاوارەیی لە میسر نانی فەتیرەیان خواردووە.، قوتابییەکان هاتنە لای عیسا و گوتیان: «دەتەوێ بچینە کوێ و ئامادەکاری بکەین، تاکو نانی پەسخە بخۆیت؟»\n22ئەوانیش زۆر خەمبار بوون، هەریەکە پێیان گوت: «گەورەم، ئەو کەسە منم؟»\n23وەڵامی دایەوە: «ئەوەی لەگەڵم دەست دەخاتە ناو قاپەکە، ئەو بە گرتنم دەدات. 24کوڕی مرۆڤ دەبێت وەکو لەسەری نووسراوە بڕوات، بەڵام قوڕبەسەر ئەوەی کوڕی مرۆڤ بە گرتن دەدات! باشتر بوو بۆ ئەو کەسە هەر لەدایک نەبووایە.»\n25ئینجا یەهوزا، ئەوەی بە گرتنی دەدات، وەڵامی دایەوە: «ڕابی، ئەو کەسە منم؟» پێی فەرموو: «خۆت گوتت.»\n26کاتێک نانیان دەخوارد، عیسا نانێکی هەڵگرت، سوپاسی خودای کرد و لەتی کرد، دایە قوتابییەکان و فەرمووی: «وەرگرن، بخۆن، ئەمە جەستەی منە.»\n30ئینجا گۆرانی ڕۆحییان#26:30 خوێندنەوەی زەبوور لە شێوەی گۆرانی. گوت و چوون بۆ دەرەوەی شار بۆ کێوی زەیتوون.\nمەڕی مێگەلەکە پەرت دەبن.]#26:31 زەکەریا 13:7\n34عیسا پێی فەرموو: «ڕاستیت پێ دەڵێم: پێش خوێندنی کەڵەشێر، سێ جار نکۆڵی لە ناسینی من دەکەیت.»\n35پەترۆسیش پێی گوت: «تەنانەت ئەگەر پێویست بکات لەگەڵیشت بمرم، هەرگیز نکۆڵیت لێ ناکەم.» قوتابییەکانیش هەموو وایان گوت.\n36دوای ئەوە عیسا لەگەڵیان بۆ شوێنێک چوو پێی دەگوترا، گەتسیمانی، بە قوتابییەکانی فەرموو: «لێرە دانیشن، تاکو دەچمە ئەوێ نوێژ دەکەم.» 37پەترۆس و دوو کوڕەکەی زەبدی برد و پەژارە و دڵتەنگی دایدەگرت. 38پێی فەرموون: «زۆر دڵتەنگم خەریکە بمرم، لێرە بمێننەوە و شەوارەم لەگەڵ بگرن.»\n39کەمێک چووە پێش و بە ڕوودا چووە سەر زەوی، نوێژی دەکرد و دەیفەرموو: «باوکە، ئەگەر دەکرێت ئەم جامەم لەسەر تێبپەڕێت. بەڵام نەک وەک من دەمەوێت، بەڵکو تۆ.»\n40هاتەوە لای قوتابییەکان، بینی نوستوون، بە پەترۆسی فەرموو: «ئەرێ نەتانتوانی کاتژمێرێک شەوارەم لەگەڵ بگرن؟ 41شەوارە بگرن و نوێژ بکەن، نەوەک تاقی بکرێنەوە. ڕۆح چالاکە، بەڵام جەستە لاوازە.»\n42دیسان چووەوە نوێژی کرد: «باوکە! ئەگەر ناکرێت ئەمە لەسەرم تێبپەڕێت و هەر دەبێت بیخۆمەوە، با خواستی تۆ بێت.»\n43دیسان هاتەوە و بینی نوستوون، چونکە چاویان قورس ببوو. 44ئیتر وازی لێ هێنان و چوو بۆ جاری سێیەم نوێژی دەکرد و هەمان شتی دەگوتەوە.\n45دوایی هاتە لای قوتابییەکان و پێی فەرموون: «هێشتا نوستوون و پشوو دەدەن؟ ئەوەتا کات نزیک بووەتەوە و کوڕی مرۆڤ دەدرێتە دەست گوناهباران. 46هەستن با بڕۆین! ئەوەتا ئەوەی بە گرتنم دەدات نزیک بووەوە.»\n47هێشتا ئەو قسەی دەکرد، ئەوە بوو یەهوزا هات کە یەکێک بوو لە دوازدە قوتابییەکە، کۆمەڵێکی زۆری لەگەڵ بوو بە شمشێر و دارەوە لەلایەن کاهینانی باڵا و پیرانی گەلەوە نێردرابوون. 48ئەوەی بە گرتنی دەدا نیشانەیەکی پێدابوون، گوتبووی: «ئەوەی ماچی دەکەم ئەوە خۆیەتی، بیگرن.» 49دەستبەجێ هاتە لای عیسا و گوتی: «سڵاو ڕابی#26:49 ڕابی: وشەیەکی عیبرییە بە واتای مامۆستا دێت. .» ئینجا ماچی کرد.\n55لەو کاتەدا عیسا بە خەڵکەکەی فەرموو: «وەک بۆ گرتنی یاخیبووێک بە کوتەک و شمشێرەوە هاتوون بمگرن؟ ڕۆژانە لە حەوشەکانی پەرستگا دانیشتبووم خەریکی فێرکردن بووم، نەتانگرتم. 56بەڵام ئەمانە هەمووی ڕوویدا بۆ هاتنەدی نووسراوە پیرۆزەکانی پێغەمبەران.» ئینجا هەموو قوتابییەکان بەجێیان هێشت و ڕایانکرد.\n57ئەوانەی عیسایان گرت، بردییانە لای قەیافای سەرۆک کاهین، لەوێ مامۆستایانی تەورات و پیران کۆببوونەوە. 58پەترۆسیش دووربەدوور بۆ حەوشەی سەرۆکی کاهینان دوای کەوت، ئینجا چووە ژوورەوە و لەنێو خزمەتکاران دانیشت تاکو دەرئەنجامەکەی ببینێت.\n59کاهینانی باڵا و هەموو سەنهەدرین#26:59 ئەنجومەنی باڵای جولەکە. بەدوای شایەتییەکی درۆدا دەگەڕان لەسەر عیسا، تاکو بە کوشتنی بدەن. 60بەڵام هیچیان نەدۆزییەوە، هەرچەندە زۆر شایەتی درۆزن هاتن. لە کۆتاییدا دووان هاتن، 61گوتیان: «ئا ئەمە گوتی: ”دەتوانم پەرستگای خودا بڕووخێنم و بە سێ ڕۆژ بنیادی بنێمەوە.“»\n62جا سەرۆکی کاهینان هەستا و پێی گوت: «هیچ وەڵام نادەیتەوە؟ ئەم پیاوانە شایەتی چی لەسەر تۆ دەدەن؟» 63بەڵام عیسا بێدەنگ بوو.\nسەرۆکی کاهینانیش پێی گوت: «سوێندت دەدەم بە خودای زیندوو، پێمان بڵێ، ئەگەر تۆ مەسیحەکەی#26:63 جولەکەکان چاوەڕێی هاتنی مەسیحیان دەکرد کە کوڕی خودایە و بۆ ئازادکردنی گەلی ئیسرائیل دێتە سەر زەوی.، کوڕی خودا.»\n64عیسا پێی فەرموو: «تۆ خۆت وا دەڵێیت. منیش پێتان دەڵێم، لە ئێستاوە کوڕی مرۆڤ دەبینن لە دەستە ڕاستی توانادار دادەنیشێت و لەسەر هەوری ئاسماندا دێتەوە.#26:64 زەبوورەکان 110:1 و دانیال 7:13،14.»\n65ئینجا سەرۆکی کاهینان جلەکانی خۆی دادڕی و گوتی: «کفری کرد! ئیتر چ پێویستیمان بە شایەت هەیە؟ ئەوەتا گوێتان لە کفرەکە بوو. 66چی دەبینن؟»\n69لەو کاتەدا پەترۆس لە حەوشە، لە دەرەوە دانیشتبوو. کەنیزەیەک هاتە لای و گوتی: «تۆش لەگەڵ عیسای جەلیلی بوویت.»\n70ئەویش لەبەردەم هەموویان نکۆڵیی کرد: «نازانم چی دەڵێی.»\n71ئینجا چووە دەرەوە بۆ ناو داڵانەکە، یەکێکی دیکەش بینی و بەوانەی ئەوێی گوت: «ئەمە لەگەڵ عیسای ناسیرەیی بوو.»\n73دوای کەمێک ئەوانەی لەوێ ڕاوەستابوون هاتن و بە پەترۆسیان گوت: «بەڕاستی تۆش لەوانیت، زمانت ئاشکرات دەکات#26:73 خەڵکی جەلیل شێوەزاریان جیا بوو لەگەڵ خەڵکی ئۆرشەلیم..»\n74جا دەستی بە نەفرەتکردن و سوێندخواردن کرد: «ئەو پیاوە ناناسم!»\nExplore مەتا 26 by Verse


یەمەن به‌ره‌و كوێ؟\nلەدوای ئەوەی لەکۆتایی ساڵی (٢٠١٨) هەردوو لایەنی سەرەکی شەڕی یەمەن، حوسیەکان و حکومەتی یەمەن ڕێکەوتن لەشوێنە سەرەکیەکانی بەندەرەکان بکشێنەوە، حوسیەکان کشانەوەکەیان دەستپێکردوە و بەپێی نەتەوە یەکگرتوەکانیش بێ کشانەوەکە بەپێی پلانی دیاریکراو بەڕێوەدەچێ.\nکشانەوەی لایەنەکانی شەڕی یەمەن لەبەندەرەکان کاریگەری گەورەی دەبێ لەسەر کردنەوەی دەروازەکانی گەیاندنی هاریکارییە مرۆییەکان بۆ گەلی لێقەوماوی یەمەن و هەروەها هەنگاوێکی باش دەبێت لەبەردەم ئاگربەست و بەرەو سەقامگیری وڵاتەکە.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (بی‌بی‌سی) حکومەتی یەمەن و هەروەها نەتەوە یەکگرتوەکانیش ئەو هەنگاوی حوسیەکان بۆ کشانەوەیان لەبەندەری حودەیدیە بەگرنگبۆ ئاشتی وەسفدەکەن.\nحکومەتی یەمەن ئاماژەی بەوەداوە لەوەتەی مانگی کانونی یەکەمی ڕابردوو کە ئاگربەست دەستی پێکردوە ئەو هەنگاوەی ئێستای حوسیەکان بۆ کشانەوەیان لەو بەندەرە هەنگاوێکی گەورە و گرنگە لەبەردەم ئاگربەستەکەیاندا.\nهەڵبەتە هەردوولا حوسیەکان و حکومەتی یەمەنیش پێشتر لەڕێکەوتنێکدا ڕازیببون بەندەری حودەیدیە چۆڵبکەن تاوەکو هاریکاریە مرۆییەکان بەسەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتوەکان بگاتە دەستی هاوڵاتیانی یەمەن.\nلەدوای کشانەوەی حوسیەکان و حکومەتی یەمەن لەو شوێنە ستراتیژیانە، هێزەکانی سەر بەنەتەوە یەکگرتوەکان شوێنیان دەگرنەوە و چاودێری بەندەرەکان دەکەن.\n(مایکڵ لۆلیسگارد) بەرپرسی نەتەوەیەکگرتوەکان لە کۆمیتەی هەماهەنگی بۆ بڵاوپێکردنی هێزەکان گوتی هەر سێ بەندەری (حودەیدیە و، سالیف و رەئس عیسا) بەبەردەوامی لەلایەن تیمەکانی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە چاودێری دەکرێن، هێزە سەربازەکان بەندەرەکانیان چۆڵکردوە و گاردەکانی کەنار دەریایەکان شوێنیان گرتونەوە و ئاسایش دەپارێزن.\nئەگەرچی ئەو هەنگاوەی حوسیەکان بۆ چۆڵکردنی بەندەرەکان هەنگاوێکی گرنگە لەبەردەم قۆناغی بەرەو ئاشتی لەیەمەن بەڵام تاوەکو ئێستا متمانە نەگەڕاوەتەوە بۆ لایەنەکانی شەڕ و بەدڕدۆنگیەوە تەماشای هەنگاوەکانی یەکتری دەکەن.\n(حسن تاهر) بەرپرسێکی باڵا لەحکومەتی یەمەن گوتی، حوسیەکان بەشێک لەچەکدارەکانیان بەنهێنی لەبەرگی هێزەکانی پۆلیسدا لە کەناراوەکاندا جێگیردەکەن، ئەوەش تارادەییەک گومان لەسەر هەنگاوەکانیان دروستدەکات.\nبەڵام لەبارەی جیدی بوون لەهەنگاوەکانی ئاگربەست و جێبەجێکردنی ڕێکەوتنەکەیان بزوتنەوەی حوسیەکان دەڵێن کشانەوەی هێزەکانیان بەڵێنداریە بۆ جێبەجێکردنی ڕێکەوتنی حودەیدیە بۆ بەدەستهێنانی ئاشتی لە یەمەن.\nبەشێوەیەکی گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان و لایەنە نێودەوڵەتیەکان ئەو هەنگاوە بەدەستپێکێک بۆ ئاشتی و بەرەو سەقامگیری لەیەمەن تەماشادەکەن و هانی لایەنەکانی شەڕی یەمەن دەدەن درێژە بەئاگربەست و لێکنزیکبونەوە بدەن.\nبۆچی حودەیدیە هێندە گرنگە؟\nبەندەری حودەیدیە یەکێکە لەبەندەر گرنگەکانی شادەماری ژیانی خەڵکی یەمەن، وە لەوێوە بەشێکی زۆری هاریکارییە مرۆییەکان دەگەێنرێتە خەڵکی یەمەن.\nبەندەری حودەیدیە ژیانی نزیکەی دوو لەسەر سێی خەڵکی یەمەنی لەسەر بەندە و بەهۆی کێشە و ئاڵۆزییەکانەوە ئەو کاتەی داخرابوو کاریگەری و کارەساتباری بۆ خەڵکی یەمەن دروستکردبوو، کە برسیەتی و مردنی هەزاران خەڵکی لێکەوتەوە.\nلەژێر ڕێکەوتنی حودەیدیە کە بەسەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتوەکان لەکۆتایی ساڵی (٢٠١٨)ەدا بەسترا، لایەنەکانی شەڕی یەمەن ڕازیبون بکشێنەوە لەشاری حودەیدیە و هەروەها لەبەندەری حودەیدیە و، سالیف و رەئس عیساش.\nلە حودەیدیە ژماریەک کۆگای گەنم و خواردنی لێیە، بەپێی ڕاپۆرتی نەتەوە یەکگرتوەکان ئەو کۆگایانە خۆراکی بەشی نزیکەی (٣،٧) ملیۆن بۆ ماوەی مانگێک هەڵگرتوە.\nلەکاتی شەڕەکاندا تیمە فریاگوزارییەکان دەستیان بەو کۆگایانە نەدەگەیشت و، نەتەوە یەکگرتوەکان بەردەوام هۆشداریدەدا کە ئەو گەنم و خۆرکانە دەڕزن ئەگەر زوو بەکار نەهێنرێن.\nشەڕی یەمەن و بەرکەوتەکانی:\nیەمەن کە یەکێکە لە وڵاتە هەژارەکانی جیهانی عەرەبی، بەهۆی شەڕی ناوخۆییەوە توشی کارەساتی گەورەی مرۆیی و وێرانکاری بوو.\nلەگەڵ هاتنی بەهاری عەرەبی بۆ ناوچەکە لەساڵی (٢٠١١) ەدا بەهۆی کێشەی ساسیەوە لەیەمەن ئەوێش ناسەقامگیری تێکەوت. (علی عەبدوڵا ساڵح) سەرۆکی ئەوسای یەمەن لەژێر ئەو فشارانەدا دەسەڵاتی رادەستی جێگرەکەی (عەبدڕەبا مەنسور هادی) کرد. بەڵام (هادی) نەیتوانی مامەڵە لەگەڵ هەموو ئەو کێشانەدا بکات، لەوانە هێرشی جیهادیەکان و، جوڵانەوەی جوداخوازەکانی باشور و، هێزەکانی ئاسایشی لایەنگرانی (ساڵح) و، گەندەڵی و بێکاری و ناسەقامگیری خۆراک و چەندین کێشەی دیکەی کەڵەکەبوو حکومەت دەسەڵاتی بەسەردا نەشکان.\nتا وایلێهات حوسیەکان پێشڕەوی گەورەیان کرد و چەندین پارێزگایان خستە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیانەوە لەوانە سەنعای پایتەختیشیان گرت.\nهێزەکانی دژە حکومەت لە حوسیەکان و باڵی (علی عبدوڵا ساڵح) پێکەوە لەدژی حکومەت دەجەنگان و فشاریان خستە سەر (عەبدڕەبا مەنسور هادی) سەرۆکی یەمەن، ئەوەبوو لەساڵی (٢٠١٥)ەدا یەمەنی بەرەو عەرەبستان بەجێهێشت.\nئەوە قۆناغێکی نوێی دروستکرد، ئەو پێشڕەویەی حوسیەکان گرژیەکانی بەرزکردەوە و ئاگایی ئەوەی دروستکرد کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێن، ئەوەبوو عەرەبستان و هەشت وڵاتی دیکە هاوپەیمانیان دروستکرد بۆ پاڵپشتی هەوایی حکومەتی یەمەن لەدژی هێزە چەکدارەکانی حوسیەکان و گروپەکانی دیکە. ئەو هاوپەیمانیەتیە هاریکاری لۆجستی و هەواڵگری لە ئەمەریکا و بەریتانیا و فەرەنساوە وەردەگرت.\nقوربانیەکانی شەڕی یەمەن:\nبەکورتی یەمەن یەکێکە لە وڵاتە کارەساتبارە مرۆییەکانی جیهان کە بەهۆی شەڕی ناوخۆییەوە کە لەساڵی (٢٠١١) ەوە درێژەی هەیە ژمارەیەکی زۆر قوربانی لێکەوتۆتەوە.\nبەپێی داتای نەتەوە یەکگرتوەکان لەوەتەی ساڵی (٢٠١٥) ەوە لانی کەم لەیەمەن (٧،٠٢٣) کەس لە خەڵکی مەدەنی کوژراون و، (١١،١٤٠) کەسیش بریندار بوون.\nبەڵام گروپە نێودەوڵەتیەکان کە چاودێری شوێنەکانی شەڕی ناوخۆیی دەکەن دەڵێن ئەو ڕێژەیە ڕاست نیە و ژمارەی قوربانیەکان زۆر زیاترن. پرۆژەی داتای ڕووداوەکان کە بنکەکەی لە ئەمەریکایە و تایبەتە بەشوێنەکانی شەڕی چەکدارەکاندا هاتوە تەنها لەکانونی دووەمی ساڵی (٢٠١٦) ەوە زیاتر لە (٦٧،٦٥٠) کەس لە خەڵکی مەدەنی و شەڕکەر لەیەمەن کوژراون، وە بەهەزاران کەسیش بەهۆی برسیەتیەوە مردوون.\nیەمەن کە ژمارەی دانیشتوانەکەی (٢٤) ملیۆن کەسە نزیکەی (٨٠%)ی توشی کەمی خۆراکی بۆتەوە. نزیکەی (٢٠) ملیۆن کەس لەیەمەن پێویستیان بەدابینکردنی خۆراک هەیە، بەپێی نەتەوە یەکگرتوەکان نزیکەی (١٠) ملیۆنیان هەنگاوێک لە مردن بەهۆی برسیەتیەوە دوورن.\nنزیکەی سێ ملیۆن کەس لەیەمەن کە دوو ملیۆنیان منداڵن بەهۆی دۆخی برسیەتی و خراپی تەندروستیەوە لاوازبوون و لەدەرد و نەخۆشیدان.\nهەر لەیەمەن نزیکەی (٢٠) ملیۆن کەس کێشەی دەست بەسەرڕاگەیشتن بەپێداویستیەکانی تەندروستی هەیە و، (١٨) ملیۆنیان ئاوی پێویستی خواردنەوەیان نیە و دەستیان بەپێدوایستیەکانی پاک و خاوێنی ڕاناگات.


دنیای مەجازی لە ئوستۆرەوە بۆ فەیسبووك\nجەبار جەمال غەریب 19/06/2022\nئایا دنیای مەجازی لە فەیسبووكەوە دەست پێدەكات؟\nیەك لە قورسترین بابەتەكان قسەكردنە لەسەر ئینسان. قسەكردنە لەسەر مەخلووقێك، كە هەمیشە ویستوویەتی بەتەنیشت ژیانی ڕۆژانەیەوە، ژیانێكی دیكەیشی هەبێ.\nڕاستە دروستكردنی ئەو دنیا زیادەیە، پیشەی ئینسان خۆیەتی و لەگەڵ پێهاتەكەیدا دەگونجێ.\nئینسان دوو بەشی سەرەكیی هەیە، یەكەمیان دنیای جەستەیی، كە بەشێكە لە دنیای فیزیكی یان مادی، دووەمیان دنیا دەروونی یان عەقڵی، یان دنیای فەنتازی، كە هەندێ جار هیچ پەیوەندییەكی بە دنیای جەستەییەوە نامێنێ.\nئایا فەیسبووك یەكەم ڕووخساری دنیای مەجازییە؟\nئایا تەلەڤزیۆن یان سینەما و وێنە ڤیدیۆییەكان دەستپێكەری دنیای مەجازین؟\nمرۆڤ شێتی دنیای مەجازییە، لەو كاتەوەی بیری كردووەتەوە، ویستوویەتی جیهانێكی دیكە خەلق بكات، جیهانێك سەرنجڕاكێشتر و ڕەنگینتر و فراوان و بێسنوور.\nسەردەمێك لەناو ئەشكەوتدا دەژیا و خۆر و مانگی دێنایە سەر دیوارەكانی ئەشكەوتەكەی، لە ژیانی ڕۆژانەیدا مار و كیسەڵ و ماسیی دەبینی، وێنەی ئەژدیها و دایناسۆری دەكێشا، دوای كەر دەكەوت، لە خەیاڵیدا بەسەر پشتی ئەسپی باڵدارەوە دەفڕی.\nئینسان واتا دوو جیهان بەتەنیشت یەكترەوە، یەكێكی ڕۆژانە و واقیعی، یەكێكی خەیاڵی و فەنتازی.\nمەرج نییە ئەو دوو جیهانە پەیوەندیی ئاشكرا و دیاریان بەیەكەوە هەبێ، بەڵام لە ناخدا بەیەكەوە بەستراونەتەوە، یان تەواوكەری یەكترن، یان دژ و كۆنتراستی یەكترن.\nئەو دوو جیهانە هەر پەیوەندییەكیان لەنێواندا بێ، هەمیشە تەواوكەری یەكترن و گەشە بە یەكتری دەدەن.\nئیكارۆس و دیداڵۆس، یان عەباسی كوڕی فەرناس، هەریەكەیان لەسەر فڕین خاوەن چیرۆكی فەنتازین، ئەوان یەكەم هەوڵی فڕینیان دا، ئەگەر لە خەیاڵی خۆشیاندا بێ، یان تەنیا بەهۆی وشەی نووسەرێكەوە ئەو چیرۆكانە دروست كرابن، لە كۆتاییدا خودی فڕین، یان خەیاڵی فڕینی ئینسان بەسەر شاخ و دەریا و هەورەكاندا بووە بە ڕاستی و رۆژانە هەزاران فڕۆكە و كەشتیی ئاسمانی بەسەر هەورەكاندا دەكەون و تا حەلحەلەی ئاسمان بەرز دەبنەوە. واتا بیری فڕین وەك دروستكردنی فڕۆكە گرنگە.\nلەتەنیشت ژیانی ڕۆژانەوە، ژیانی ناو ئەفسانەشمان هەیە\nمرۆ لە هەموو وڵاتەكان و جوگرافیاكاندا بە هەزاران شێوە و هەزاران و هەزاران ساڵ ژیاوە، لە ژیانی ڕۆژانەیدا، یان ژیانی واقیعیدا كەمترین بابەت لەبەردەستە، یان كۆ كراوەتەوە. ویڵ دیۆرانت، لە مێژووی شارستانییەتەكەیدا بەوردی باسی مێژووی مرۆڤی لە جوگرافیا جیاوازەكان و زەمەنە جیاوازەكاندا گێڕاوەتەوە. لەو پێناوەشدا هەوڵێكی زۆری داوە و جا هەر بە ئەنجامگیریی خۆی ئەوەی دووبارە كردووەتەوە، كە كەمترین زانیاریی دەست كەوتووە.\nئەو كتێبەكەی خۆی وا پێناسە دەكات، كە شارستانییەت و ژیانی ڕابردووی مرۆڤ كۆشكێك بێت، كتێبەكەی ئەو تەنیا دیوارێكی بەجێماوی لەو كۆشكە بۆ ئێمە نووسیوەتەوە. چەندان مۆزەخانە و دەزگای تایبەتییش هەن كە گرنگی بە مێژووی ژیانی مرۆ دەدەن و ئەوەی دەستیان كەوتبێ كۆیان كردووەتەوە. مەبەستەكەی من لەگەڵ ئەو هەموو هەوڵەش، مێژووی ژیانی ڕاستەقینەی مرۆڤ هێشتا بەشێكی زۆری لە تاریكیدایە.\nبەتەنیشت ئەو ژیانەوە، كە ژیانی ڕاستەقینەی ئینسان بووە و كۆمەڵگەكان خوێنیان بۆ ڕشتووە، ژیانێكی جیاواز و سەربەخۆتر هەبووە، كە ژیانی مەجازییە، ئەو ژیانە مەجازییە كە ئەمڕۆ لە شاشە ئەلیكترۆنییەكانەوە تێیدا دەژین.\nژیانی مەجازی لە مێژوودا چۆن بووە؟\nئەوەی كە مرۆڤ خەریكی كێڵانی زەوی بووە، هێشتا ئەسپی بۆ ماڵی نەكراوە و بە كەر هاتوچۆی كردووە، لەو كاتەدا دیواری ئەشكەوتەكانی بە ئەسپی باڵدار ڕازاندووەتەوە. ئەو خەیاڵ و فەنتازیایە گەشەی كردووە، دواتر لە شێوەی میتۆلۆگیا و ئایینەكاندا رەنگی داوەتەوە.\nداهێنانی میتۆلۆگیا و ئایینەكان بەشێكی گرنگی ژیانی فەنتازیی مرۆڤن، بەڵام داهێنانی میتۆلۆگیا یان ئەفسانە، كاری بێهودە نەبووە، بەشێك بووە لە ڕووبەڕووبوونەوەی دیاردە سروشتی و ژیارییەكان، كە هێشتا نهێنی بوون.\nلەگەڵ ئەو هەموو هەوڵانەدا، هێشتا سەرمایەی مرۆڤ لەسەر ژیانی میتۆلۆگی و ئەفسانە و فەنتازیا، زۆر لە سەرمایەی مێژوویی ژیانی ڕاستەقینە زیاترە.\nئوستۆرە و ئەفسانەكانی سۆمەری و گریكی و دۆڵی نیل، لەگەڵ ئەوانی هیندستان و وڵاتی چین و ئەژدیهاكانی مرۆی زەرد، چیرۆك و باوەڕە ئەفسانەییەكانی كیشوەری ڕەش و ئەمریكای باشوور و هیندییە سوورەكان بەشی ئەوە دەكەن، ئینسان ساڵانێكی دوورودرێژی دیكەش بیانگێڕێتەوە و لەسەریان بژیت.\nمەبەست لەو وتارە\nلەو وتارەدا و لەوەی دواتریش، بەدوای وردەكاریی ئەو جیهانە فەنتازیایەدا دەگەڕێم، كە ئینسان دەیەوێ، بۆ:\n- ڕاكردن لەو جیهانە مادییە بەرجەستەیە.\n- دەوڵەمەندكردنی جیهانە ڕاستەقینەكەی.\n- وەڵامدانەوەی پرسیارە بێوەڵامەكان.\n- تەنیا بۆ خۆشی و ئەزموونكردنی شتێكی تازە.\n- تاوەكوو هەمیشە بەتەنیشت ژیانی ڕاستەقینەی خەلقكردوودا بگەڕێم.\nئەو جیهانە فەنتازییە سەردەمێك ئەفسانە و سەردەمێك ئایین و بیروباوەڕی جیاواز و ئێستاش جیهانی ئەلیكترۆنییە. پرسیارەكەش ئەوەیە، ئایا بۆ نموونە، فەیسبووك شوێنی ئەفسانە و جیهانی خەیاڵیی ئوستۆرەی گرتووەتەوە؟ ئەو شاشە سەد ڕەنگ و جووڵاو و مردووە، لە كوێی ژیانی ڕاستەقینەی ئینساندایە؟


بۆچوون / بیروڕا :: 21/05/2018\nپێش چەند رۆژێك لەمەوبەر، لەگەڵ كچە هاوڕێیەكی ئازیزمدا لە چێشتخانەیەكی خۆرهەڵاتی شێومان دەكرد و لەولایشمانەوە دوو كیژۆڵە چاویان بڕیبووە مۆبایلەكانیان و وێنەی خۆیان و ژەمە خۆراكەكەیان دەگرت بێ ئەوەی هیچیان تاقە وشەیەك قسە لەگەڵ ئەویدییاندا بكات. بە نزیكەیی سەعاتێك لەوێ ماینەوە، بە درێژایی هەموو ئەو كاتە دوو كچەكە وێنەیان دەگرت و بزەی دروستكراو و زەردەخەنەی درۆزنانەیان دەخستە سەر سیمای خۆیان. هەر خەریكی ئەمە بوون. بە هاوڕێكەمم وت: دڵنیام ئەم وێنانەیان دەخەنە فەیسبووك یان تویتەر بۆ ئەوەی هاوڕێ گریمانەییەكان (بەناو هاوڕێ)كان سەرسامیی خۆیانیان بۆ بنووسن.\nوەك رۆژانی سەردەمی ئێمە، ئەلبووم نەماوە تا وێنەكانی بۆ یادگاریی تێدا هەڵبگرین و بیانپارێزین. پەیوەندییە مرۆییەكان زۆر گۆڕاون، لەگەڵ ئەو پەیوەندییە كۆمەڵایەتیانەدا كە بێ ئەوەی پێی بزانین ژیانی لێ داگیركردووین و وای لێكردووین بایەخ بدەین بە بەسەربردنی كات لەگەڵ خۆماندا نەك لەگەڵ ئەوانەی خۆشماندەوێن، ئەمەیش لەبەرئەوەی جیهانی گریمانەیی بەلامانەوە گرنگترە لە جیهانە راستەقینەییەكە و هاوڕێی گریمانەیمان زۆر زیاتر بوون لە هاوڕێ راستەقینەكانمان.\nبە دەربڕینێكی روونتر، لەبیرمانچووە كە ئێمە مرۆڤین و دڵمان هەیە و هەستمان هەیە و سۆزمان هەیە، گۆڕدراوین بۆ ئامێرێكی بەرنامەڕێژكراوی وا كە كارلێكەكانمان لەڕێی تەكنۆلۆژیاوە زاڵ بووە بەسەر كارلێكە راستەقینە مرۆییەكانماندا و ژیانێكی گریمانەیی زاڵبووە بەسەر ژیانە راستەقینەكەماندا. شتێكی ناخۆشیش، ئەوەیە كە ئێمە پەی بە ئاستی كاریگەریی ئەم گۆڕانكارییە لە سەر دڵ و دەروونمان، نابەین.\nپێشتر پەیوەندییە مرۆییەكان سادە و ساكار بوون، هاوڕێی كوڕ و كچمان هەبوو، ناسیاو و خزم، باوان و منداڵەكانیان، بەڵام ئێستا فەیسبووك و تویتەر و یوتیوب و لینكد و گوگڵ پڵەس و تەمبلر و ئینتستگرام و مای سپەیس-مان هەیە، ئەم ئامرازگەلە تەكنۆلۆژیانە جێگەی ئەوانی گرتووەتەوە و لەگەڵیشاندا بایەخی پەیوەندییە سروشتیەكانیشمان لەدەستداوە.\nئایا زیادەڕۆیی دەكەم ئەگەر بڵێم ئێمە پێویستمان بەوەیە چۆنیەتی دۆزینەوەی جیاوازیی نێوان هاوڕێ راستەقینەكان و هاوڕێ گریمانەییەكان (بەناو هاوڕێكان) فێر ببین؟ جیاوازیی نێوان ئەو هاوڕێیانەمان بزانین كە خۆشیاندەوێین و بایەخ و گرنگیمان پێدەدەن لەگەڵ ئەو كەسانەی كە حەز دەكەن لەسەر لاپەڕەكانی ئەم ئامرازانە بەشداریمان بكەن؟ ئەی ئیتر ژیان چ مانایەكی هەیە بەبێ هاوڕێیەتیی راستەقینە و راستگۆیی واتادار؟ ژیان چییە بەبێ خۆشەویستی و هاوڕێی منداڵی كە لێیانەوە جوانیی خەڵك و جیهان و شتەكان ببینین؟\nهاوڕێیەتیی راستەقینە لەوە زەحمەت و قورسترە كە پێناسە یان راڤە بكرێت. شتێكە لە قوتابخانەوە فێری نابین، بەڵام ئەگەر فێری مانای هاوڕێیەتی نەبین، وەك ئەوە وایە فێری هیچ شتێك نەبووبین.\nهاوڕێیەتی ئەو ئاگرەیە كە لە ناخمانەوە هەڵدەگیرسێت و كڵپە دەكات و دەتەقێتەوە كاتێك بەو كەسانە دەگەین كە گرنگیمان پێدەدەن، ئەوانەی هەڵمانبژاردوون و هەڵیانبژاردووین تا هاوڕێی یەكتر بین و لە پێناویاندا بژین و لە پێناوماندا بژین.\nهاوڕێیەتیی راستەقینە ئەو موگناتیسەیە كە كەسە راستگۆ و دڵسۆزەكان رادەكێشێت و دەیانخاتە دڵمانەوە. بۆ خۆشبەختی، هێشتا هاوڕێی باش ماون، ئەگەرچی وەك پارچەی ئەڵماسی خاو كەم و دەگمەنن. بەڵێ، فێری بەكارهێنانی تەكنۆلۆژیا دەبین بەڵام ناهێڵین تەكنۆلۆژیا بەكارمان بێنێت.


چەند رێنماییەکی تەندروستی گرنگ لە جەژندا\n2020-07-31 [09:59 AM]\nلە رۆژی جەژندا هەموان بۆ پیرۆزکردنی ئەم رۆژە سەردانی یەکتر دەکەن و کەسە نزیکەکان بەسەر دەکەنەوە، ئەمەش لەگەڵ ئەوەی بوە بە نەریتێک هاوکات مەترسییە بۆ بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، دکتۆر بیلال عومەر چەند رێنماییەکی بڵاوکردوەتەوە بۆ خۆپاراستن لە رۆژانی جەژن.\nیەکەم: لەکاتی ئامادەبون لە نوێژی جەژندا رێنماییە تەندروستیەکان پەیڕەو بکە، پاراستنی دوری نێوانتان (یەک مەتر)، تەوقە و ماچ مەکە.\nدوەم: بەکارهێنانی ماسک لە کاتی پێشوازی لە میوان یان لە کاتی سەردانی کردنی دۆست و ئازیزانت.\nسێیەم: گەڕان و قەرەباڵخی کەمبکەرەوە، دوربکەوەرەوە لە گەڕانی بەکۆمەڵ و دورکەوەرەوە لە قەرەباڵغی سەرقەبران.\nچوارەم: قوربانیکردنەکان با بەشێوەیەکی تەندروست بێت، وا باشترە لە کوشتارگە دا بێت، ئەگەر خۆشمان کردمان با دوربێت لە قەرەباڵغی و پاراستنی مەرجی تەندروستی (دەستکێش و دەمامک)، هۆکارە بۆ ئەوەی گۆشتێکی تەندروست پێشکەشی ئازیزەکانت بکەیت.\nپێنجەم: دانانی کحولی %70 لە بەردەرگا، پێشکەشکردنی ماسک لەگەڵ شیرینیدا بکە نەریتێک لەم جەژنەدا.\nشەشەم: پێشکەشکردنی خواردنەوەکان (شەربەت، ئاو، چا) لە پەرداخی سەفەری و راستەوخۆ فڕێدانیان پاش بەکارهێنان.\nحەوتەم: خۆپاراستن لە تیشکی گەرمی هەتاو خۆدانە بەرئامێری فێنک کەرەوە راستەوخۆ.\nهەشتەم: بەتەمەنەکان و نەخۆشەکان بپارێزە بە تێکەڵ نەبونیان، ئەگەر هەستت کرد نەخۆشیت با کەس سەردانت نەکات و سەردانی کەسیش مەکە.\nنۆیەم: بە هۆی سەرقاڵبونی پێش جەژن کاتمان نەبوە بۆ مناڵەکانمان بۆیە خۆشەویستی ئەکەینە جەژنانە بۆ مناڵان و ئازیزانمان لەجێی پارە، چونکە پارە یەکێکە لە هۆکارەکانی گواستنەوەی ڤایرۆسی سارس و کۆڤید، بۆماوەی 3 کاتژمێر لە سەری دەمێنێتەوە.\nدەیەم: لەکاتی سەردانی ئازیزاندا هەوڵبدە کەم بمێنەرەوە و پابەندبە بەپاراستنی دوری نێوانتان، باشترە پێشوازی کردن لە ئازیزان لە شوێنی کراوەدا بێت نەک داخراو.\nئەم هەواڵە 6805جار خوێندراوەتەوە


ڕاپۆرتێک: لەماوەی چوار ساڵدا پێنج منداڵی کورد لە ئێران لە سێدارە دراون | Esta Media Network\nڕێکخراوی هەنگاو کە گرنگی بە مافی مرۆڤ دەدات لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئاشکرایکردووە، لەماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا 391 هاوڵاتیی کورد بە تۆمەتی جیا جیا لەسێدارە دراون و لەو ژمارەیەش پێنج کەسیان منداڵ بوون.\nڕێکخراوی هەنگاو لە ڕاپۆرتێکدا ئاشکرای دەکات، “لە ساڵی 2016 وە تا ئێستا لە کۆی شارە کوردنیشینەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان 391 کەس لە سێداردراون لەو ژمارەیەش 46 کەسیان بەندکراوی سیاسی و مەزهەبی بوون”.\nڕاپۆرتی ڕێکخراوەکە ئاشکرایکردووە، لەو ژمارەیە لە لەسێدارەدانی هاوڵاتییانی کورد لە ٪49ی کە زۆرترینە بەهۆی کوشتنی بە ئەنقەستەوە بووە و لە ٪12ی بەندکراوی سیاسیی و مەزهەبی بووە و لە ٪37 پەیوەندی بە مادەی هۆشبەرەوە هەبووە.\nلە بەشێکی دیکەی ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەکراوە کە 12هاوڵاتیی کورد لەسەر شەقام و شوێنە گشتییەکاندا لەسێدارە دراون و لەوکاتەدا سەدان کەس ئامادەبوون.\nلەو ژمارەیە لە لەسێدارەدانی هاوڵاتیانی کورد شاری ورمێ زۆرترین حاڵەتی بەردەکەوێت و لە دوای ئەو هەریەک لە شارەکانی کرماشان و سنە دێن.\nلەسێدارەدان لە ئێران\nڤێتنام.. لافاو 17 كەسی خنكاند\nبەهۆی ئاگاداركردنەوەی لە بوونی بۆمبێك، پۆلیسی فەرەنسا وێستگەی شەمەندەفەری “پار دیو”ی چۆڵكرد. ئەمڕۆ پێنجشەممە 22ی تشرینی یەكەم، هێزەكانی…


راپەرین... لەرووداوێکی هاتوچۆدا شەش کەس بوونە قوربانی\nپۆلیسی راپەرین رایگەیاند، بەهۆی وەرگەڕانی مەتۆڕسکیلێک کچێکی ١٤ ساڵ گیانی لە دەستداوە و پێنج کەسی دیکەی هەمان خێزان بریندارن.\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی راپەڕین لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، پێش نیوەڕۆی ئەمڕۆ پێنجشەممە لە گوندی دەروەکۆتر کە دەکەوێتە سەر رێگەی ناحیەی سەنگەسەر بناری قەندیل ماتۆڕسکیلێکی سێ تەگەری کۆنتڕۆڵی لەدەستداوە و بەهۆیەوە کچێکی تەمەن ١٤ ساڵ گیانی لەدەستداوە.\nنەهۆرۆ عەبدوڵڵا، مدیر ناحییەی سەنگەسەر بە تۆڕی میدیای بینەری رەگەیاند، ئەو کچەی گیانی لە دەستداوە خوێندکارە و دانیشتوی ( گرتک )ە سەربە ناحییەی سەنگەسەر و پێنجی کەسی دیکەی هەمان خێزان لە رووداوەکەدا برینداربوون.\nئاماژەی بەوەشکردووە، بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانەی رەپەرین کراون بۆ مەبەستی وەرگرتنی چارەسەر.\nئەوەش خراوەتەڕوو، قوربانیەکان ئەندامی یەک بنەماڵەن و له مەڕ دۆشین گەڕاونەتەوە، بە بڕیاری دادوەر و بە ماددەی ٢٤ لەیاسایی هاتوچۆ شۆفێرەکە بانگهێشتراوە، مەلەفی لێکۆڵینەوە بۆ ڕوداوەکە کراوەتەوە و لێکۆڵینەوەش بەردەوامە.


ڤایرۆسی کۆرۆنا: کریستیان درۆستن ئاگاداری دەدات لەگوڕی شەپۆلێکی نوێی درمگرتن\nکریستیان درۆستن لە زنجیرەی هەنووکەی "NDR Podcast" بە ناونیشانی "ئەپدەیت ی پرسەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا" لەوە دەدوێت کە گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەژێر توێژی هەنگاوەکانی بەرەنگاربوونەوەدا ڕوودەدات، ئەوەش وەک سەرمەشقێک، ئەوجا سوید نموونەیەکی نالەبارە لەم پەیوەندییەدا. لێ درۆستن ی پسپۆر ئەوە دەڕاستێنێت کە نیشانەکانی نەخۆشییەکە لای زارۆکان کەمترن وەک لای پێگەیشتووان.\nبێگومان دۆرستن لە پەخشی دووشەممەی پۆدکاست ی ناوبراودا کەمێک خەمی خۆی پێشان دا: دەشێت مرۆڤ دوای کەمێک خاوکردنەوەی مامەڵەکردن لەتەک ڤایرۆسی کۆرۆنادا خەمساردتر و کەمتەرخەمتر بێت. کەواتە پێوانەی – R (واتا ژمارەی ئەو کەسانە کە هەر تاکە پەتاگرتوویەک تووشی پەتاکەیان دەکات) دەستبەجێ بەرزدەبێتەوە.\nئایا لە کایەی سیاسەتدا واتێگەیشتنێکی سەهوو سەریهەڵداوە؟\nدرۆستن ی ڤایرۆسلۆژ دەبێژێت: "لە کایەی سیاسەتدا وا دانانرێت کە 'پێوانەی – R' سەرلەنوێ بچێتەوە سەرووی 1. لێ من وا باوەڕ دەکەم، ئەو واتێگەیشتنە کە بەگشتی لە کایەی سیاسەتدا هەیە، لەو بڕوایەوە دەردەچێت کە سەرجەمی هەنگاوە نراوەکان تا هەنووکە سەرکەوتوو بوون".\nبێگومان درۆستن نکۆڵی لەوە ناکات کە ئەو واتێگەیشتنەی کایەی سیاسەت لە ڕووی ژمارەکانەوە ڕاستە، لێ ئەو هاوکات وای دەبینێت کە پەیوەند بە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکەوە، "لەژێر توێژی هەنگاوەکانی بەرەنگاربوونەوەدا"، مەترسییەک لەگۆڕێیە. هیچ گومان لەوە ناکرێت کە ڕەوشەکانی پەتاگرتنەکە لە ئەڵمانیا – بەتایبەتی لە سەرەتادا – لە ڕووی ناوچەییەوە زۆر پەرت بوون، هەروەها بەهۆی ڕێبەستی بەریەککەوتنەوە ئەم چڕییەی ڕەوشەکانی تووشبوون کە ناوچەییانە ناهاوتا دابەشبوو، بەسترا.\nدرۆستن ئاگاداری دەدات لە شەپۆلێکی نوێی پەتاگرتن\nدرۆستن جەخت لەوە دەکات، کە گواستنەوەی هەنووکەی ڤایرۆسە، بۆ نموونە بەڕێی سەردان یان دیدارەوە کە لەژێر ڕێساکانی باری نائاساییدا شیاون، لە ئێستادا دەرکی پێناکرێت. ئەو ئاگاداری لە گوڕی شەپۆلێکی نوێی پەتاگرتن دەدات: "شەپۆلێکی بەم چەشنە هەروەها ڕەوشی مردن لەخۆدەگرێت و دەشێت ببێت بە بارێکی قورس بەسەر قاوشەکانی چاودێریی چڕەوە".\nئەو قاوشە ناوبراوانە هەنووکە لە شاڕیتێ ی بەرلین بەردەوام پڕتر دەبن، جا گەرچی ئەوە بە خاوی. لێ درۆستنی پسپۆر کە لەم گۆڕانە وردبۆوەتەوە، خەمی خۆی دەردەبڕێت: "ئەمە لە خۆیدا ئەنجامێکە کە ناخم بە خەم گراندەکات". بێگومان درۆستن زانیارییەکانی خۆی زۆر بەکەمی لە میدیاکانی ئەڵمانیاوە وەردەگرێت، ئەو بەتایبەتی نووسین و بۆچوونی زانستی لە ئینگلیزی و ئەمەریکییەوە، یان هینی پسپۆرەکانی هۆنگ کۆنگ، دەخوێنێتەوە. ئەوجا دەبێژێت: "لەمەوە ئەو تێروانینەم لا چێدەبێت و بەردەوام سەرلەنوێ وەک ترس بەسەرمدا زاڵ دەبێت".\nئایا سوید نموونەیەکی نالەبارە؟\nئەو بەراوردەی زۆر جار لە نێوان ئەڵمانیا و سویددا دەکرێت (سوید کە لە هەواڵە میدیایی و سۆسیال میدیاییەکانی ئەڵمانیادا هەندێک جار وەک سەرمەشق و هەندێک جاری دی وەک نموونەیەکی نالەبار ناودەبرێت)، بەدیدی درۆستن "بەرانبەریەکدانانێکی دەستکردە".\nئاخر سوید سەرەتا کەمتر بایەخی دا بە هەنگاوی سنووردانان بۆ پەیوەندی و بەزۆریی پشتی بە ڕۆشناییدان و هاوکاریی دانیشتوان بەست، لێ ئەڵمانیا ڕێگەیەکی پێچەوانەی گرتە بەر. ئەوجا درۆستن دەبێژێت: "ڕاستییەکەی ڕەنگە سوید و ئەڵمانیا دەمێک بێت لە هەمان پنتدا یەکبگرنەوە، سەرەڕای ئەوە دەبێت ببێژین، ئەو هەنگاوانەی بەرەنگاربوونەوە کە لە سوید نراون، زۆر بە هێواشی سەرخران، ئێستاش مرۆ بە چاوی خۆی دەبینێت کە لەوێ ژمارەی مردنەکان بەڕاستی لەسەرکەوتندایە".\nگوندێک لە ئیتالیا: 43 دەر سەدی پەتاگرتووەکان هیچ نیشانەیەکیان پێوە دیارنەبوو\nدرۆستن ی ڤایرۆسلۆژ لە پۆدکاستەکەدا ڕایگەیاند: ئەو بەتایبەتی لە لایەن وردیی ئەو داتایانەوە سەرنجی ڕاکێشراوە کە ماوەیەکی کورت لەمەوبەر لە کۆمونەیەکی بچووکی باکوری ئیتالیا بە ناوی (Vò) تۆمارکراوان. لەوێ سەرجەمی دانیشتوان لە ماوەی دوو هەفتەدا دوو جار تێستیان پەیوەند بە ڤایرۆسی کۆڤید-19وە بۆ کرا.\nئەو تێستانە لە سەرەنجامدا دەریانخست، 43 دەر سەدی تێستبۆکراوان کە دوای لێکۆڵینەوە پۆزەتیڤ دەرچوو بوون، هیچ نیشانەیەکیان پێوە دیارنەبوو. درۆستن ئەم ژمارەیە وەک دروست و پڕواتا وەردەگرێت. ئەو دەبێژێت: "تێستەکان لەو کۆمونەیە زۆر بەچڕی ئەنجام دران. من هەروەها وا بیردەکەمەوە کە 43 دەر سەد پێوانەیە و دەشێت وەک بنەڕەتێک پیچەسپێنین".\nزارۆکانی پەتاگرتوو کەمتر لە پێگەیشتووان نیشانەی پەتاکەیان پێوەدیارە.\nکریستیان درۆستن لە کۆتایی پەخشی دووشەممەی پۆدکاستی "ئەپدەیت ی پرسەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا"دا سەرلەنوێ لەبارەی پرسی "زارۆکان" هاتەوە گۆ: "من وا باوەڕ دەکەم، ماوەیەکە لەسەر بناغەی داتا دەستگیرکراوەکان گومان لەوە ناکرێت کە نیشانەی پەتاکە لای زارۆکان زۆر دەگمەنترە وەک لای پێگەیشتووان". درۆستن هەروەها لە ڕووی ئاماریشەوە ئەو لایەنە وەک دەستەبەرکراو دەبینێت کە لای زارۆکان و پێگەیشتووان نزیکەی هەمان ڕێژەی پەلاماری ڤایرۆسەکە بەدیدەکرێت. ئەمەش دەریدەخات کە نەخۆشییەک تا چە ڕادەیەک تووشکەرە (سارییە) و چەند لەو مرۆڤانە کە پەتاکەیان گرتووە، بەڕاستی خودی ئەو پەتایەیان گرتووە.\nئەوجا درۆستن بەم دەربڕینانە کۆتایی بە داتا دەستگیرکراوەکانی دەهێنێت: "لێرەدا هیچ جیاوازییەک لە نێوان مرۆڤانی 20 تا 30 ساڵان، 10 تا 19 ساڵان یان 0 تا 9 ساڵاندا نییە. ڕێژەی پەلاماری ڤایرۆسەکە لای هەموو گرووپی تەمەنەکان هاوتایە، ڕێژەکە تەنیا لای مرۆڤانی 60 تا 69 ساڵی بەرزترە".