دە چیڕچیرۆک … حەمەفەریق حەسەن – Denegkan\nدە چیڕچیرۆک … حەمەفەریق حەسەن\nbyحه‌مه‌فه‌ریق حه‌سه‌ن\tJuly 24, 2012\tچیرۆک\nئه‌و ده‌مانه‌ی له‌و هه‌ڵه‌تانه به‌دیار گاگه‌لی گونده‌وه سپێده‌ی ده‌دایه ده‌م ئێواره، کفت و که‌شه‌نگ به‌سه‌ر پشتی گایه‌که‌وه خۆی به‌نێو گونددا ده‌کرده‌وه. هه‌ر فریای کۆکردنه‌وه‌ی نانی گاوانی و شێوی سه‌ر خوانی خێرخوایه‌ک ده‌که‌وت. ئه‌و زوو ده‌نوست تا بۆ سبه‌ی زوو ڕابێت و بڕستی ئه‌وه‌ی هه‌بێت گایه‌کی مێشه‌کردو گلبداته‌وه، که‌س ئه‌وی نه‌ده‌ناسی. ئه‌و ده‌مه‌ی به پێمیمیش وه‌رگیرا، شه‌رمن، لاگر و گومناو بوو، له‌گه‌ڵ فه‌ند و فێڵی پێمیمه شارییه‌کان ده‌رنه‌ده‌چوو، زاری هه‌ڵهنه‌ده‌هێنایه‌وه نه‌بادا تێبکه‌وێ و شارییه زۆرزانه‌کان سه‌ر بخه‌نه سه‌ری، ئه‌وسایش که‌س نه‌یده‌ناسی. کاتێ منداڵانی گوند، گه‌مه‌ی قه‌له‌مردارێ، فڕێوه، گورزی بنمێخ، ئاشه‌به‌ته‌نووره و یه‌که‌و‌گۆته‌که‌یان ده‌کرد. ئه‌وی ڕووخسار خه‌ماوی و نتم، له گۆشه‌یه‌کی مردوودا زرته‌ی چاوی ده‌هات، هه‌ر خۆی و سێبه‌ره‌که‌ی بوو، نه له‌سه‌ریان ده‌کرد، نه‌که‌سیش ده‌یناسی. به‌م دواییه به‌نزینخانه‌یه‌کی له‌ده‌م جه‌نجاڵترین شه‌قامدا بنیات نا، میوانخانه‌یه‌کی چوارنهۆمی چوارئه‌ستێره‌یشی له پڕهامشۆترین ناوچه‌ی گه‌شتیاریدا قوت کرده‌وه. ئێستا هه‌ڤاڵ دیاکۆ‌ی ناوه، شارێک دیناسێ. ئه‌وسا ده‌م مردوو، ئێستا نوکته‌ی سێکسی بۆ میوانه‌کانی ده‌گێڕێته‌وه. ئه‌وسا گاگه‌لی گوندێکی لێده‌خوڕی، ئێستا حه‌شاماتێک مرۆڤ. که‌سیش نازانێ به‌منداڵی ناوی چیبووه!\n(فریام که‌ون مارێک له شه‌ر‌واڵه‌که‌مدایه!)\nبێڵه‌که‌ی فڕێدا و یه‌ک به‌خۆی ئه‌م هاواره ترسناکه‌ی لێ هه‌ڵسا، یه‌کپایش له‌جێی خۆی هه‌ڵده‌به‌زییه‌وه، نه‌یده‌زانی چلۆن له‌م به‌ڵا لابه‌لا و کوتوپڕه‌ی وا یه‌خه‌گیری بووه خۆی ده‌ربازبکات. ئه‌و جووته‌پێ هه‌ڵده‌به‌زییه‌وه و هاواره‌که‌ی لێ هه‌ڵده‌سایه‌وه. سێ چوار جووتیاری دراوسێ موڵکی به‌دار و داس و خاکه‌نازه‌وه، به‌هه‌ڵه‌داوان به‌ده‌نگییه‌وه هاتن. به‌ڵام ئه‌وان تیامابوون، نه‌یانده‌زانی چلۆن مامه‌ڵه له‌ته‌ک دۆخێکی وه‌ها هه‌ستیاردا بکه‌ن. ئه‌و ده‌یقیژاند و له‌نێو په‌ڵه ته‌ماته‌که‌ی خۆیدا به‌ئاسماندا ده‌چوو. له هه‌ناسه‌یه‌کدا، ده‌نگی که‌وت. له‌په‌ستا قه‌فی ئه‌ستووری مارێکی ساردو سڕ به‌ر ڕانه‌کانی ده‌که‌وت. چه‌ند غیره‌تی دایه به‌رخۆی هێشتا هه‌ر نه‌یوێرا له‌سه‌ر شرواڵه‌که‌یه‌وه ده‌ست بۆ قه‌فی ماره‌که ببات، نه‌بادا پێوه‌ی بدات، یان هیچ نه‌بێت شه‌رواڵه‌که‌ی دابکه‌نێت. جووتیاره‌کانی چوارده‌وریشی به‌یه‌کدا ده‌هاتن و هیچیان له‌ده‌ست نه‌ده‌هات، تا ڕه‌نگپه‌ڕیو و پشووسوار توانای لێبڕا و له‌جێی خۆیدا وشک وه‌ستا.. له‌و ده‌مه‌دا به‌ڕووله ترۆزییه‌ک له ده‌ره‌لینگی شه‌رواڵه‌که‌یه‌وه به‌ربووه‌وه سه‌ر زه‌وی، که تاوێک پێشتر ڕنیبووی و به به‌ر پشتوێنه‌که‌یدا کردبوو.\nبه‌تاقی ته‌نیا له‌و هه‌ڵه‌ته ده‌گه‌ڕایه‌وه. غایله و ئه‌ندێشه‌یه‌کی لێڵ و ئاڵۆز تێی ئاڵابوو، ده‌نگ و ژاوه‌ژاوێکی نامۆیش له پشتییه‌وه به‌یه‌کدا ده‌هاتن و تێکه‌ڵ به داڵغه په‌رتوبڵاوه‌کانی ده‌بوون. دلێر ئاوڕێکی کوتوپڕ و گوماناویی دایه‌وه، دڵی گوشرا و هه‌ستی کرد بوونه‌وه‌رێکی نامۆ، که ناچێته‌وه سه‌ری چ ده‌عبایه‌کی کێوییه، ڕێوڕێ شوێنی که‌وتووه. دلێر تفی له ناوله‌پی کردو چنگ له‌سه‌ر شان خۆی دایه ده‌ست توانای لاقه درێژه‌کانی و ڕووه‌و گوند تێیته‌قاند. به‌ده‌م غاردانه‌وه ده‌ستی به گیرفانه‌کانیدا گێڕا، وه‌لێ ئه‌و ڕۆژه قه‌ڵه‌مبڕه‌که‌یشی له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌ڵنه‌گرتبوو. ئاوڕێکی تری خێرای دایه‌وه، دیتی ئه‌وه‌ی وا شوێنی که‌وتووه ئه‌ژدیهایه‌کی ڕه‌شی قه‌ف ئه‌ستووری ئه‌وتۆیه، بۆی هه‌یه به ژه‌مێک به‌رخێک به به‌رگنه‌وه هه‌ڵلووشێت. زیاتر پێی هه‌ڵگرت و هه‌ناسه‌کانیشی خێراتر بوون و هه‌ستیشی به‌گه‌رمیی بنباڵ و لاجانگی کرد. دلێر به‌سه‌ر خۆڵه‌پۆته‌ی ڕێدا تۆزی ده‌کرد و له دوایشییه‌وه لچکی مشکییه مۆره‌که‌ی لێ بووبوو به باڵ. دوای قه‌ده‌رێک، غیره‌تی دایه به‌رخۆی و ئاوڕێکی دیکه‌ی خێرای دایه‌وه، دیتی ئه‌ژدیهای تاین هێشتا له‌دوویه‌تی و وه‌خته ده‌می بگاته قوله‌پێی و بیگه‌زێ. به‌ده‌م ڕاکردنه‌وه هاته‌وه یادی، که مار به‌ئاسانی به هه‌ورازدا سه‌رناکه‌وێ، بۆیه لاڕێی گرت و به هه‌موو هێزییه‌وه ملی به گرده‌که‌ی پێشییه‌وه نا، هه‌نا‌سه‌بڕکه‌ی پێکه‌وت، زمانی له زاریدا بۆ نه‌ده‌گه‌ڕا. له دوایه‌وه به‌شوێن یه‌کدا به‌رد و کۆته‌ره‌دار خڵده‌بوونه‌وه. دڵێر هه‌ڵده‌هات و خۆی به‌دار و ده‌وه‌ندا ده‌کێشا. قه‌ڵبه به‌ر چۆغه‌که‌ی ده‌که‌وت، کونجره به ده‌ره‌لینگی ڕانکه‌که‌یه‌وه ده‌نووسان.\nهاژه و فیشکه‌ی عه‌زیای تاینیش کاتێک به‌سه‌ر وشکه‌گه‌ڵا و بنچکدا ده‌کشا، شه‌پۆلی ده‌دا، کاری له زه‌ین و هه‌ناوی دلێر کردبوو. وه‌ختایه‌ک گه‌یشته ته‌وقه‌نه‌ی گرده‌که، بروسکه‌یی ئاوڕی دایه‌وه، دیتی عه‌زیای نه‌فره‌تی هێشتا هه‌ر له‌دوویه‌تی و باکی به هه‌وراز نییه. دلێر هیچ چارێکی نه‌ما‌بوو، هه‌ر ده‌بوو به گرده‌که‌دا داگه‌ڕێ. له داکشاندا وه‌ختێکی زانی له‌جێی خۆیدا وشک وه‌ستاوه، هه‌رچه‌ند ده‌کۆشێ و ته‌کان ده‌داته‌به‌ر خۆی، ناتوانێ پێ به‌ر پێ بنێت.. کاتێک به ڕووی ته‌ڕی ئاره‌قه و زاری وشک و هه‌ناسه‌ی سواره‌وه، ئاوڕی دایه‌وه دیتی پشتوێنه‌که‌یه‌تی له ده‌وه‌نێک عاسی بووه!\nڕوانین له لوتکه‌وه\nله‌هیکڕا ده‌یان بوونه‌وه‌ری کوڵه‌بنه، سه‌ریان کێشایه بناری ئه‌م چیا بڵنده، به‌قینه‌وه لێم مۆڕده‌بوونه‌وه. شیر و تیر له چاویان ده‌باری و نه‌مده‌زانی چێیان لێم ده‌وێ. ئه‌وان ده‌ستیان لێ دامه په‌ڵ و منیش به‌چیا‌دا هه‌ڵگژام. پێڵاوه بن زبره‌کانم هاریکاری هه‌نگاوه‌کانم بوون. من سه‌ر ده‌که‌وتم. ئاره‌قه نیشتبووه هه‌نیه‌م و ئه‌وان په‌ڵیان تێده‌گرتم. په‌ڵه‌کان خلۆر ده‌بوونه‌وه به‌رپێی خۆیان. ئه‌وان چه‌ند هه‌نگاوێک به‌شوێنما سه‌رده‌که‌وتن و دواتر به‌شوێن یه‌کدا خلده‌بووونه‌وه. من هه‌ڵده‌کشام، ماندو ده‌بووم، وه‌لێ نه‌ده‌وه‌ستام. له‌دوورڕا به‌ر لاسامه‌ی جنێویان دام. کاتێک ئه‌وان پێیانده‌وتم هه‌ی ترسنۆک، ئه‌شکه‌وته‌که به‌سه‌داوه به‌خۆیانی ده‌گوته‌وه، هه‌ی ترسنۆک. من به‌و چیا ڕکه‌دا هه‌ڵده‌زنام، به‌ردو کۆته‌ره دار له‌بن پێم ده‌رده‌په‌ڕین، به‌گوڕ خلده‌بوونه‌وه. دار که‌وتێک پێیوتم، وه‌ڵام نه‌ده‌یه‌وه، دارگۆیژێکیش وتی، مه‌وه‌سته درێژه به‌سه‌رکه‌وتن بده. منیش پێم له چیا و ده‌ستم له‌به‌رد و بنچک و لکی ده‌وه‌ن گیرکرد و هه‌ڵده‌کشام. به‌زاری وشک و لێوی تره‌کیوه‌وه خۆم دایه به‌ر دۆڵۆپه‌ی ئه‌و زنه ئاوه‌ی له هه‌یوانی ئه‌شکه‌وتێک ده‌چکا.\nهه‌ڵده‌کشام و تیشکی خۆرم له‌نێوان گه‌ڵای مازوو داره‌به‌ن و به‌وزه‌وه ده‌بینی. گوێم له زریوه‌ی ورده‌مه‌ل ده‌بوو، بۆنی ڕێحانه کێوله ده‌گه‌ییه ده‌ماخم. ئه‌وانیش یه‌کی هینده‌ی مشکێک لێمه‌وه دیاربوون. کاتێک گه‌یشتمه لوته‌که‌ی چیا، کڵاو و مشکییه‌که‌م داکه‌ند. کزه‌ی شه‌ماڵ ئاره‌قه‌ی گه‌ردن و سه‌ر و لاجانگمی سڕی و فێنکایییه‌ک گه‌یشته جه‌سته‌م. له‌وێوه نه به‌ردیان ده‌گه‌یشت نه جمێنیان. له‌وێوه ئه‌وان به‌حاڵ به زه‌وییه‌وه دیار بوون. هه‌رچی به‌ردیان تێده‌گرتم به‌ر زه‌ردومای چیا ده‌که‌وتن و بۆ خۆیان ده‌گه‌ڕانه‌وه. ئه‌ستێر‌ه‌جاڕ هینده لێمه‌وه نزیک بوو له‌وه‌دابوو ده‌ستومۆچانێ بکه‌ین. که‌ڤرێک وتی، (خاترجه‌م به تۆ ئیستا به‌شێکیت له چیا. چیایش نهێنیی خۆی به‌که‌س ناڵێت.. له لوتکه‌وه، ئاسمان ڕوونتر و ئه‌ستێره به‌جریوه‌تر، خۆریش گه‌شتره.)\nدوای ساڵانێک لێکدابڕان، به‌یاد‌ی جاران، خانه‌خوێ و میوان به‌ده‌م تاوڵه و کۆنکه‌ن و خواردنه‌وه و باسوخواسی دنیاوه شه‌و‌یان دوولایی کرد. خانه‌خوێ هه‌ر خواردن و خواردنه‌وه و مه‌زه‌یه‌ک، میوانه ئازیزه‌که‌ی مه‌یلی لێبووبێ، بۆی هێنابووه سه‌ر مێز. بۆ سبه‌ی، دوای به‌رچایی، خانه‌خوێ تا وێستگه‌ی قه‌تار له‌گه‌ڵ میوانی خۆیدا چوو. چه‌ند به گه‌رمی به‌خێری هێنابوو، دوو هێنده گه‌رمتر به‌ڕێی کرد. میوان ئۆغری کرد و خانه‌خوێی ماندووی شه‌ویش، به نزیکترین پاس گه‌ڕایه‌وه ماڵه‌که‌ی خۆی. وه‌ختایێ ده‌رگه‌ی شوققه‌که‌ی کرده‌وه هانکه‌هانکێکی گومانپژێنی ئه‌وتۆی له ژووری نوسته‌نه‌وه هاته به‌رگوێ وه‌ختابوو هه‌ناری دڵی به‌رداته‌وه نێو قه‌فه‌ز‌ی سینگی. کاتێک ئه‌وی خانه‌خوێ له درزی ده‌رگه‌وه میوانه ئازیزه‌که‌ی و ژ‌نه‌که‌ی خۆی له‌و دۆخه ناجۆره‌دا بینی، بێ چرپه پاشه‌وپاش کشایه‌وه. ده‌رگه‌ی شوقه‌که‌ی به‌کراوه‌یی جێهێشت و وێڵی شه‌قامه‌یلی ئه‌و مه‌زنه شاره بوو.\nمن گوێم له خۆم ڕاگرتبوو\n((خێرخوایه‌ک نه‌بوو کۆشێک بۆ ئه‌م بیره چل گه‌زییه بگرێته‌وه، تا ئه‌وه‌نده به‌ناخی عه‌رددا ڕۆنه‌چێ. که‌سێ نه‌بوو ده‌ستی له‌سه‌ر گۆپکه‌ی ئه‌و چناره دابنێت، تاکو ئه‌وه‌نده به‌رز هه‌ڵنه‌کشێ.. ئه‌م ته‌مه په‌شمه‌کییه‌ی پاش بارانیش، کاتێک گوێی به ویته‌ویت و زریوه‌ی ورده‌مه‌لان زرنگا، خۆی بۆ ڕانا‌گیرێ، به‌ره‌و گردۆڵکه سوورباوه به بنچک و شه‌خه‌ڵ و گه‌وه‌نه چون ژووژووه‌کان پێ هه‌ڵده‌گرێت و به‌بێ په‌یژه به‌باڵایاندا هه‌ڵده‌زنێت.. که‌سێک نه‌بوو خوڵکی ئه‌و مه‌ڕه کێوییانه بکات، تا ئه‌وه‌نده له ئاوایی نه‌ته‌قنه‌وه و نه‌ده‌نه ئه‌و ڕه‌فه چیا هه‌ڵدێره دووره‌ده‌ستانه.. ئه‌وه بۆچی یه‌کێکتان لێنابڕێ، شه‌وانی هاوین لێره، به سه‌به‌ته هێشووی گوڵه‌ئه‌ستێره بچنێت؟\nئه‌م شۆڕه‌بییه مایسترۆیه‌یش، چه‌ند به ویقاره‌وه ئاماژه به کانیله‌ی ڕووه‌و نشێو سه‌رهه‌ڵگرتوو ده‌دات، ئاوازی ئاوی ڕوونی بۆ بژه‌نێ. ئه‌م کانیله‌یه به‌ده‌م نه‌رمه ئاوازێکی ئه‌مه‌نده شاده‌وه ده‌ڕژێ، پێده‌چێ به‌گوێیاندا چرپاندبێ، که به‌م زووانه ده‌گات به‌ده‌ریا. ئه‌م شۆڕه‌بییه پرچ درێژه، به‌ده‌م شنه‌ی بای خاوه‌وه، ئاماژه به بووکه‌دۆمانه و پۆله هه‌وێرده‌ی ده‌وروبه‌ری کانی ده‌دا، پڕ به‌ده‌نووکی خاراویان بجریوێنن.. نازانم که‌ی یاریزانه‌کانی شار ته‌شریف بۆ ئێره دێنن، تاکو له سمۆره‌ی ڕۆحسووک و بزنه‌کێوییه سرک و به‌ئاگاکانه‌وه، هونه‌ری بازدان به‌سه‌ر لقی داره‌به‌ن و ڕه‌فه‌ی چیادا فێرببن؟ یان بۆچی موسیکزانه‌کان له سۆزه‌ی کچانی مانگادۆش و لاره‌ی ته‌ڵه گیای ده‌م شنه‌ی با، ئاوازێک چی ناکه‌ن؟)) منی سه‌راسیمه ته‌نیا گوێم گرتبوو، وه‌ڵامم بۆ ئه‌م پرسیاره سه‌مه‌رانه‌ی خۆم پێ نه‌بوو.\n(ئاخ، ئاخریه‌که‌ی له‌و به‌رزایییه‌وه به‌رتدامه‌وه!)\nسامان ئاوای وت، کاتێک ئه‌و له ده‌نگی زیقنی ژنه‌که‌ی ڕاپه‌ڕی و لێفه‌که‌یشی به کۆڵه‌وه گرتبوو. ده‌ستی به‌چاوانیدا هێنا. له په‌نجه‌ره‌که‌وه سه‌رنجێکی خه‌واڵووی ده‌رێی دا، دیتی هێشتا دنیا تاریکه.\n((به‌ر‌منه‌داویته‌وه. ئه‌وه نییه له‌سه‌ر ته‌ختی نوستنه‌که‌تی؟ خۆت ئێواره پێت وتم زوو هه‌ڵمسێنه چیمه‌نتۆ تێده‌که‌ین))\n((وایه، به‌ڵام تۆ له ئاسمانه‌وه به‌رتدامه‌وه. ئاخر من خه‌ونم ده‌بینی، له‌و خه‌ونه‌دا به‌سه‌ر هه‌یکه‌لی خانووه‌که‌ی حاجی و به‌سه‌ر خۆیدا و به‌سه‌ر شاریشدا به‌باڵ ده‌فڕیم.. له ئاسمانه‌وه سه‌یری شار و هه‌یکه‌لی ته‌لار و حاجیی خاوه‌نکارم ده‌کرد، کاتێک تۆ بانگت لێ کردم دولبه‌ر گیان! بریا به‌ده‌م فڕینه‌وه بمردمایه و خه‌به‌رم نه‌بوایه‌ته‌وه!))\nبه‌رله‌وه‌ی خورته ڕیشنه‌کان چاوه‌یلی ژنه‌ی زیناکار ببه‌ستنه‌وه و به‌ره‌و ئه‌و چاڵه‌ی بۆیان هه‌ڵکه‌ندبوو په‌لکێشی بکه‌ن، ژنه‌ی یه‌خسیر سه‌راپایی سه‌رنجێکی ئه‌و حه‌شماته‌ی دا، که بۆ ڕه‌جمکردنی ئه‌و، له‌وێ هه‌ڵخڕێنرابوون و که‌ڵه پشکۆ له چاویان ده‌باری. ئه‌وانی ڕاساو به ته‌قوهووڕی خڕکه به‌رده‌کانی نێو چنگیان، ئه‌و ڕه‌جمگه‌یه‌یان هه‌راسان و له زه‌واق نابوو. به‌رله‌وه‌ی ڕێژنه به‌ردی پڕبه چنگ به سه‌ریدا دابارێ. دیتی له‌نێو ئه‌و حه‌شاماته تووڕه و به‌رد له مشته‌دا، چواریان لێ ده‌ناسێته‌وه، که هه‌ر یه‌کێک له‌وان چه‌ندین جار هاتبووه لای و له‌کاتی جووتبووندا به بابه‌وه خۆیان به‌قوربانی کردبوو. تامه‌زرۆترینیان ئه‌و خورته ڕیشنه‌یان بوو، که به دڵگه‌رمییه‌وه بڕیاری دادگه‌ی ڕه‌جمی بۆ خڕکه‌به‌رد له مستان ده‌خوێنده‌وه. ئه‌و وتارخوێنه، له‌سه‌ر ژنه جحێڵه‌که‌ی خۆیدا، که وه‌ک چلچرا ده‌سووتا، ناوبه‌ناو ده‌هاته گیانی ئه‌می زیناکاریش.\nئا به‌م پایزی ته‌مه‌نه\nزارم تاڵه‌و چاوه‌کانی تۆ هه‌نگوینی. لێوه‌کانم هه‌ڵقرچاون، لێوی تۆیش ده‌نکه هه‌ناری ئه‌و کێوانه، ئاڵ و ئاودار. باڵات خه‌ڵفه سه‌روی کوێستانییه، به‌ده‌م سروه‌ی شه‌ماڵی سه‌ر له ئێواره‌وه لاره‌یه‌تی. من پیره‌دارێکی ته‌نیای سه‌ر سووره یاڵێکی زمان وشکی گه‌رمه‌سێرم، له ژێر لووره‌ی باگێژه‌دا هاکا قرچه قرچ، شکام و که‌وتمه زه‌وی.. تۆ ته‌ڕی وه‌ک شوێنپێی به‌فر، منیش زه‌رده گه‌ڵای وه‌ریو.. ده‌ستم کورته، بڕوا بکه، مه‌ودای نیگایشم کورت دێنێ.. شۆڕابه‌ی پرچه‌کانی تۆیش وا خه‌ریکن ده‌ده‌ن له عه‌رد. تۆ دارئاڵاو من چه‌میده. نه چاو له چاوت تێرده‌بێ، نه ده‌ست به‌باخی سینگ ده‌گات، نه‌لێو ده‌گاته لێوی تۆ، ئا به‌م پایزی ته‌مه‌نه!\nئه‌ملای کرد، هیچ. ئه‌ولای کرد هه‌ر هیچ. خۆی له خزمه ده‌ستڕۆیشتووه نزیک و دووره‌کانیشی برده پێش، وه‌لێ نه‌کاری ده‌ستکه‌وت، نه هیچی لێ هه‌ڵنه‌کڕاندن. دواجار بڕیاری دا، دره‌ختی بنه‌ماڵه‌که‌ی بفرۆشێت و چه‌ند ڕۆژێکی پێ بگوزه‌رێنێت. دره‌ختی بنه‌ماڵه، به شکۆوه له جام و چوارچێوه‌دا جێگیره، به‌رز به دیواری تاقه ژووره‌که‌یانه‌وه قه‌راری گرتووه، تا هه‌موو ئه‌وانه‌ی هامشۆی ده‌که‌ن، بزانن ئه‌م خێزانه نه‌جیبه، ده‌چێته‌وه سه‌ر کامه سه‌رچاوه‌ی موباره‌ک و مه‌ردی مه‌یدان. له مه‌زاتخانه‌ی شار، خه‌ڵکێکی زۆر لێ خڕبووه‌وه و لێیان بوو به مقۆ مقۆ. یه‌کێکیان، به ملبه‌ند و پۆشاکی نوێوه، لێی هاته‌پێش و له ژێڵدا به چڵ و لقه‌کانی ده‌ره‌ختی بنه‌ماڵه‌دا هه‌ڵگه‌ڕا هه‌تا گه‌یه‌شته سه‌ر ئه‌و باپیره هه‌ره گه‌وره‌یه‌ی، نزیکه‌ی چوارده سه‌ده به‌ری نهۆ مه‌ردی مه‌یدان بوو. سووکێ باڵی گرت و بردییه په‌ناوه، ئاوای به گوێدا چرپاند: ((به‌داخه‌وه، مێژوو ده‌ڵێت، سه‌رتۆپی بنه‌ماڵه‌که‌تان، که هه‌مووتان ده‌چنه‌وه سه‌ر ئه‌و، له هه‌موو ئه‌و ژنانه‌ی، که خواستبوونی، به که‌نیزه‌کانیشییه‌وه، نه‌وه‌ی نه‌خستووه‌ته‌وه!))\nPrevious دۆستێكی دێرینی مامۆستا قانیعی شاعر له كه‌ركوك\nNext تۆقاندنی زمان … سلام ناوخۆش


دەستبەسەرکرانی چالاکێکی کرێکاری کورد لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانی رێژیمی ئێران\n12:44 - 16 رێبەندان 2714\nکوردستان میدیا: هێزە ئەمنییەتییەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی رێژیمی ئێران، چالاکێکی کرێکاری کوردی خەڵکی سنەیان دەستبەسەر کرد.\nبەپێی راپۆرتی ماڵپەڕی کۆمیتەی هاوئاهەنگی بۆ یارمەتیدان بۆ دامەزراندنی دامەزراوە کرێکارییەکان، رۆژی یەکشەممە رێکەوتی ١٢ی رێبەندانی ١٣٩٣ی هەتاوی، زانیار دەباغیان چالاکی کرێکاری کوردی خەڵکی سـنە لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانی رێژیمی ئێران دەستبەسەر کراوە.\nبەپێی ئەو راپۆرتە، هێزە ئەمنییەتییەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی رێژیم ئەو چالاکە کرێکاریەیان لە ماڵی خۆی کاتێک ویستوویەتی بچێتە سەر کار دەستبەسەر کردووە.\nهێزە ئەمنییەتییەکانی رێژیمی ئێران دوای دەستبەسەرکران، تەلەفوونی ئەو چالاکە کرێکارییە کوردەیان کوژاندۆتەوە و بۆ شوێنێکی نادیار راگواستووە و هەتا یەک رۆژ دوای دواتر بنەمالەی ناوبراویان ئاگادار نەکردۆتەوە کە ناوبراو دەستبەسەر کراوە.\nئیدارەی ئیتلاعاتی رێژیمی ئێران لە سـنە، دوای بەدواداچوونی بەردەوامی بنەماڵەی زانیار، دەستبەسەرکرانی ئەو چالاکە کرێکارییە کوردەیان لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکان تەئید کردووە.\nهەتا ئێستا لە هۆکاری دەستبەسەرکرانی و دۆخی زانیار دەباغیان، چالاکی کرێکاری کورد هیچ زانیارییەک لەبەر دەستدا نییە.\nلەو پەیوەندییەدا رۆژی یەكشەممە رێکەوتی ١٢ی رێبەندانی ١٣٩٣ی هەتاوی مێهرداد ئەمین وەزیری لە چالاکانی کرێکاریی کورد لە پەیوەندییەکی تەلەفوونیدا ئاگادار کرایەوە کە دەبێ بە مەبەستی لێپێچینەوە خۆی بە لێکۆڵەری لقی یەکی دادگای سـنە بناسێنێت.\nمێهرداد ئەمین وەزیری\nئەو چالاکە کرێکارییە کوردە، رۆژی دووشەممە رێکەوتی ٨ی بەفرانباری ١٣٩٣ی هەتاوی لەلایەن هێزە لیباس شەخسیەکانی سەر بە وەزارتی ئیتلاعات لە شوێنی کارەکەیدا دەستەبەسەر و دوای ١٠ رۆژ لە دەستبەسەرکرانی لە ستادی خەبەری ئیتلاعاتی سـنە با دانانی بارمتەی ٥٠ میلیۆن تمەنی بە شێوەی کاتی ئازاد کرا.\nرێژیمی ئێران بەردەوام یەکێک لە حکوومەتەکانی پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە جیهاندا ئەژمار دەکرێت و ساڵانە پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە ئێراندا لەلایەن رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان مەحکووم دەکرێت.\nپێشێلکردنی مافی کرێکاران وەک بەشێک لە پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە ئێراندا ئەژمار دەکرێت.\nپێشگرتن لە دامەزراندنی ناوەند و دامەزراوە کرێکارییەکانی سەربەخۆ، وەرگرتنی مافی کۆبوونەوەکان، مانگرتن و خۆپیشاندانەکان، نەبوونی پشتیوانی یاسایی لە مافی هێزی کار و ... لەو مافانەن کە رێژیمی ئێران لە بواری مافی کرێکاران بە شێوەیەکی سیستماتیک پێشێل دەکات.\nدەستبەسەرکرانی چالاکانی کرێکاری و ئەندامانی کۆمیتەی هاوئاهەنگی بۆ یارمەتی بە دامەزراوە کرێکارییەکان لە کوردستان لە حاڵێکدایە کە بەپێی بەندی ٤ی ماددەی ٢٣ی جاڕنامەی جیهانی مافی مرۆڤ پەسندکراوی کۆڕی گشتیی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان هەر کەس بۆ پشتیوانی لە بەرژەوەندی خۆی مافی دامەزراندن و ئەندامبوونی لە یەکیەتییە سنفیەکاندا هەیە.


جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «Symbian» - چاوگ\nجیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «Symbian»\nدوایین پێداچوونەوەی ١٧:٢٠، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ (بینینی سەرچاوە)\n[[سیمبیان]] (ئینگلیزی Symbian) [[سیستەمی کارپێکردن]]ی ژێدەرکراوەی تایبەت بە [[مۆبایل]]ە و زۆرترین بازاڕی لە سیستەمەکانی مۆبایل داگیرکردووە بە شێوەیەک کە لە هەر ١٠ مۆبایلێک چواریان سیستەمی سیمبیانی لەسەرە.\n[[سیمبیان]] (ئینگلیزی Symbian) [[سیستەمی کارپێکردن]]ی ژێدەرکراوەی تایبەت بە [[مۆبایل]]ە و زۆرترین بازاڕی لە سیستەمەکانی مۆبایل داگیرکردووە بە شێوەیەک کە لە هەر ٣ مۆبایلێک یەکێکیان سیستەمی سیمبیانی لەسەرە.\nلە سەرەتاوە لە لایەن Symbian ltd ـیەوە پەرەی پێ دراوە تا لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٨ نۆکیا پشکەکانی تری Symbian ltd کڕی و دامەزراوەی سیمبیانی دروست کرد.\nیەکەم وەشانی ناوکی سیمبیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٠ کە لە کۆمەڵە ئامێرێکدا بە ناوەکانی Psion Series 3 فرۆشران لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٨. لە ساڵی ١٩٩٤ هەموو سیستەمەکە بە [[C++]] لەسەر سیستەمی[[32-bit]] نووسرانەوە.\n==سیمبیان و سەرچاوەکراوە==\nدوایین پێداچوونەوەی ١٧:٢٠، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠


پێداچوونەوەیەکی مێژوویی بە پەیوەندییەکی ئاڵۆزدا – پەڕە 27 – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » پێداچوونەوەیەکی مێژوویی بە پەیوەندییەکی ئاڵۆزداپەڕە 27\nئەتاتورك و کورد\nپێداچوونەوەیەکی مێژوویی بە پەیوەندییەکی ئاڵۆزدا\nکێشەی کورد لە تورکیادا رەگوڕیشەیەکی دێرینی هەیە و لەگەڵ دروستبوونی کۆماری نوێی تورکیاش لەلایەن مستەفا کەمال دامەزرێنەری کۆماری نوێی تورکیاوە کێشەی کورد دەکەوێتە قۆناغێکی تەواو دژوار و سەختەوە.\nنکوڵیکردن و سەرکوتکردنی کورد کراوەتە سیاسەتی سەرەکی لەلایەن دەوڵەتی نوێی تورکیاوە.\nزۆر گرنگە بۆ ئێمەی کورد لە رەگوڕیشەی تێڕوانینی مستەفا کەمال دامەزرێنەری کۆماری نویێ تورکیا ئاگادار بین و بزانین هۆکاری ئەم سیاسەتە توندەی لە چییەوە هاتووە، ئایا لە سەرەتاشدا هەمان بۆچوونی هەبووە یان جیاواز تربووە.\nلەم لێکۆڵینەوەیەدا کە لە لایەن « ئەندرو مانگۆ» وە نووسراوە و مامۆستا محەمەد حەمە ساڵح تۆفیق لە ئینگلیزییەوە کردویەتی بە کوردی، زۆر شتی گرنگی باسکردووەو بەرچاوروونی باشیشی تێدایە بۆ ئەو سیاسەتەی کۆماری نوێی تورکیا بەرامبەر بە کورد.\nنووسینی : ئەندرو مانگۆ\nلە ئینگلیزییەوە:محەمەد حەمە ساڵح تۆفیق\nئاخۆ مستەفا کەمال، کە باوکی دامەزرێنەری کۆماری تورکیایە، بەرپرسیارێتیی پەیوەندیی خراپی وڵاتەکەی لەئەستۆیە لەگەڵ هاوڵاتییە کوردزمانەکانی؟ جۆن سیمپسۆنی موحەڕیڕی کاروباری دەرەوە لە ئێستگەی رادیۆی بەریتانی (BBC)دا دەنووسێت:\n«لە بواری نەژاد و کولتووردا، تورکیا جۆراوجۆر و ئاڵۆز و تێکهەڵکێشە. بەهەرحاڵ، ئەو ئەفسانەیەی کە ئەتاتورک بە میرات بۆ هاونیشتمانییەکانی خۆیی جێهێشتووە سوورە لەسەر ئەوەی کەوا یەک گرووپی ئیتنیکی لە تورکیادا هەیە کە ئەویش تورکە. بەڵام لە حاڵی حازردا کاریگەریی ئەم ئەفسانەیە دەکرێت سەخت و دڵرەقانە بێت و لە مەودایەکی دووردا سەرکەوتوو نابێت. لەکاتێکدا کەوا تورکیا دانپیانانێکی یاسایی نیە بۆ کەمینەی گەورەی کورد، ئەوە ئەو کێشەیەی کە نەیارە کوردەکان لەگەڵ دەوڵەتی تورکیادا هەیانە چارەسەر ناکرێت»1.\nهەڵبەت مەترسیی ئەم کێشەیە نکووڵی لێناکرێت و بەپێی ئەو ژمارانەی سەرۆکی بەشی دژەتێرۆر لە کۆتایی حوزێرانی ساڵی 1998دا پێشکەش کراوە، رێکخراوی پەکەکەی کوردیی ناسیۆنالیستی رادیکاڵ PKK (پارتی کرێکارانی کوردستان)، تا ئەوکاتە نزیکەی نۆزدە هەزار هێرشی ئەنجامداوە لە سەرەتای هێرشە چەکدارییەکەیدا لە ساڵی 1984وە. ئەمەش بووە بە هۆی کوشتنی 5121 کەس لە هێزەکانی ئاسایش و 4049 کەسی سڤیل، لەکاتێکدا کە 17248 کەس لەوانەی کە ئەو بە تێرۆریست ناوی بردوون کوژراون2. سەرەڕای جەختکردنەوەی بەردەوام لە لایەن هێزەکانی ئاسایشەوە پشتی یاخیبوون شکاوە و ژمارەی پەکەکە لەئێستادا تەنها پێنج هەزار چەکدارن بەڵام کوشت و کوشتار هێشتا هەر روولەهەڵکشانە. هەروەک شوکرو ئێلکداغی باڵیۆزی پێشووی تورکیا لە واشنتۆن، بەمدواییە ئاماژەی بەوە کرد کەوا «کێشەی باشووری رۆژهەڵات» (واتە کێشەی کورد) رەهەندێکی نێودەوڵەتیی روولەهەڵکشان وەردەگرێت و هەڕەشەی سەرەکی و تەواو پێکدێنێت کە بەرەوڕووی تورکیا دەبێتەوە3.\nلەم بارودۆخەدا، روونکردنەوەی سەرهەڵدانی کێشەکە مەسەلەیەکی سیاسیی هەنووکەییە و هەروەها بایەخێکی مێژووییشی هەیە. ئەوجا لەبەرئەوەی کە کردەوە و راگەیاندنەکانی ئەتاتورک هێشتا هەر سەرچاوەی ئیلهامبەخشی سیاسەتی حکوومەتی تورکیایە و مەیلیش بەلای بەکارهێنانێتی بۆ رەوایی پێدانی و هەروەها روونیشبێت لەبارەی لەبارەی هەڵوێستی ئەتاتورکەوە لەبەرانبەر کورددا.\nمستەفا كەمال پاشا، وەک ئەودەمە پێیدەوترا، شارەزایی راستەوخۆی لە ناوچە کوردزمانەکان بەدەستنەهێنابوو تا نیسانی ساڵی 1916، کە بەرزکرایەوە بۆ پلەی عەمید لە تەمەنی 35 ساڵیدا و نێردرا بۆ دیاربەکر وەک فەرماندەی لەشکری شانزە، کە بەشێک بوو لە سوپای دووەمی عوسمانی و لە تەراکیاوە گواسترابووەوە دوای پاشەکشەی هاوپەیمانان لە گالیپۆڵی. ئەنوەر پاشا، جێگری فەرماندەی باڵای عوسمانی (کە لە رووی تیۆرییەوە گوێزرابووەوە بۆ سوڵتان محەمەدی پێنجەمی بەتەمەن)، نەخشەیەکی بەرفراوانی داڕشتبوو، کەوا سوپای دووەم لە باشووری رۆژهەڵاتەوە و سوپای سێهەم لە باکووری رۆژهەڵاتەوە رێگەی دەربازبوون لە هێزەکانی رووسیا بگرن، کە ئەرزڕوومی داگیرکردبوو و بەرەو رۆژئاوا و باشوور پێشڕەویی دەکرد. نەخشە و پلانەکە شكستیهێنا، بەڵام مستەفا کەمال سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەستهێنا و لە ئابی 1916دا هەردوو شاری مووش و بەدلیسی ناوچەی کوردنشینی لەدەست هێزەکانی رووسیا سەندەوە.\nپاش ئەوە بە ماوەیەکی کەم، هێرشێکی پێچەوانەی رووسی ناچاری کرد لە مووش دەربچێت و بەرەکە تاڕادەیەک بە ناجێگیری مایەوە تا بەرپابوونی شۆڕشی رووسیا لە ساڵی ئایندەدا. لە نۆڤەمبەری 1916دا، مستەفا کەمال بوو بە جێگری فەرماندەی سوپای دووەم، کاتێک ئەحمەد عیززەت پاشای فەرماندە، کە جەنەراڵێکی بە رەگەز ئەلبانی بوو، بە مۆڵەت چوو بۆ ئەستەمبووڵ. لە مارتی 1917دا، ئەحمەد عیززەت پاشا بوو بە فەرماندەی تەواوی سوپاکانی بەرەی رۆژهەڵات و مستەفا کەمال بوو بە فەرماندەی سەرەکیی سوپای دووەم و لە ناوچەکەدا مایەوە تا تەمووزی ساڵی 1917 و پاشان کرا بە فەرماندەی سوپای حەوتەم، کە بەشێک بوو لە گرووپی برووسکە (یڵدرم) و لە ژێر سەرکردایەتیی جەنەراڵی ئەڵمانی ئێریک ڤۆن ڤاڵکنهاین (کە مارشاڵ بوو لە سوپای عوسمانیدا)، بران بۆ سووریا بە مەبەستی گرتنەوەی بەغدا و دەرهێنانی لە دەستی بەریتانییەکان4.\nمستەفا كەمال لەنێوان 7ی نۆڤەمبەر و 24ی ديسەمبەری 1916دا، لە کاتی خزمەتکردنی لە سوپای دووەمدا، یاداشتی خۆی نووسیوەتەوە5 و باسی ئەو کتێبانەی کردووە کە خوێندوونیەوە (رۆمانێکی فەرەنسی و دوو کتێب لەسەر فەلسەفە) و هەروەها بیر و ئایدیای لەسەر توندوتۆڵی لە سوپادا و لەبارەی رزگاربوونی ئافرەتەوە و هەندێک سەرنج و تێبینی لەسەر ئەو دێهاتانەی کە کاول و وێران بووبوون و بەدلیس وایلێکردبوو کە بیر لە شوێنەواری کەلاوەکانی پۆمپێ و نەینەوا بکاتەوە. ئەوجا ئاماژەیەکی کورتی داوە بە مەفرەزەیەکی خۆبەخش، کە شێخێکی نەقشبەندیی ناوچەکە رێکیخستبوو، هەروەها ئاوارە کوردە برسییەکان و کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ سەرۆکێکی خێڵەکی بە ناوی حاجی مووسا کە سەرکردایەتیی چەکدارە کوردەکانی موتکیی کردووە. لێرەدا تۆنی دەنگی مستەفا کەمال بە شێوەیەکی بەرچاو جیادەکرێتەوە و بە مەراقێکی سەیرەوە سەرنجی دەوروبەری دەدات، بەڵام هیچ راوبۆچوونێک لەسەر کورد دەرنابڕێت.\nبەڵام سەرۆکی ئەرکانەکەی، لیوا عیززەدین (کە دواتر بە جەنەراڵ عیززەدین چاڵشلەر ناوی دەرکرد) وردتر و روونتر بوو لە تۆمارکردنی یاداشتەکانیدا6. «لە گوندەکاندا، پیاوانێکی زۆر هەن کە دەتوانن چەک هەڵبگرن»، ئەم سەرنجەی لە 2ی مايسی 1916دا دەربڕیوە. «دوژمن بەتوندی فشاری خستووەتە سەر خاک و ناوچەکانیان، بەڵام زۆربەیان بەرگری ناکەن و هیچ پەیوەندییان نیە بە خزمەتی سەربازییەوە. ئەوانە تورکی نازانن و لە نیاز و مەبەستی حکوومەت تێناگەن. بەکورتی ئەمانە شوێنگەلێکن هێشتا داگیرمان نەکردوون، لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێ سوود لەو خەڵکە ببینرێت. ئەوان ملکەچی سەرۆکە خێڵەکی و شێخەکانیانن کە زۆر کاریگەرن لەم ناوچانەدا»7.\nلە 11ی نۆڤەمبەری 1916شدا، عیززەدین ئەم سەرنجەی دەربڕیوە: «پێویستە بە شێوەیەکی قۆناخ بە قۆناخ رێکخستنێکی سەربازی دروست بکرێت لەناو کوردەکاندا و دەست بکرێت بە پێکەوەنانی یەکەی سەربازی لەو کوردانەی کە تاڕادەیەک بە حکوومەت راهاتوون و هەڵوێستیان دۆستانەیە، لەهەمان کاتیشدا پێویستە حکوومەت خۆی رێکبخات بۆ کاری زیاتر و پترکردنی کاریگەری»8. ئەمیش وەک مستەفا كەمال، سەرنجی هەژاری و دواکەوتوویی داوە لای دانیشتوانی ناوچەکە و بەهیوایە بارودۆخ «لەم ژینگە خەمناکەدا» بگۆڕێت و دەڵێت کەوا هەر کەسێک لە رۆژئاواوە دێتە رۆژهەڵات (مەبەستی تورکیایە – و) بەرەوڕووی دۆخێکی سەخت دەبێتەوە9.\nمستەفا كەمال هاوکارێکی سەربازیی جێمتمانەی هەبوو کە زانیارییەکی باشی هەبوو لەسەر کورد، ئەویش کۆڵۆنێڵ فەخرەدین بوو (کە دواتر بە جەنەراڵ فەخرەدین ئاڵتای ناسرا، کە فەرماندەیەکی بەناوبانگی هێزی سوارە بوو لە جەنگی سەربەخۆیی تورکیادا). فەخرەدین لە سکوتاریی ئەلبانیا لەدایکبووە و لە ساڵی 1904دا نێردراوە بۆ سوپای چوارەم لە رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ، پاش تەواوکردنی کۆڵێجی ئەرکان لە ئەستەمبووڵ10. فەخرەدین ئەم پۆستە والێکدەداتەوە کە دوورخستنەوەیە و دەڵێ کە رژێمی سوڵتان عەبدولحەمید گومانی ئەوەی لێکردووە کە هەڵگری بیر و بۆچوونی لیبراڵییە11. بەهەرحاڵ، ئەو لەپاش کوودەتاکەی تورکە لاوەکانیش لە ساڵی 1908دا هەر مایەوە و لە هێرشێکی سزاداندا بەشداربوو دژ بە خێڵە کوردەکانی چیاکانی دەرسیم (کە ئێستا تونجەلییە)، لە رۆژاوای ئەرزڕوومدا. ئەم هێرشە یەکێک بوو لە چەندین هێرش و پەلامار کە رژێمی تورکە لاوەکان دژ بە خێڵە نەیار و هەڵگەڕاوەکان، لەنێویاندا دورزییەکان و خێڵە عەرەبەکانی یەمەن و ئەلبانییەکان، کە بەلایانەوە ئەم رژێمە دەستوورییە نوێیە هێشتا کەمتر لەئاست چاوەڕوانییەکانیاندا کاتێ کە لە ژێر حوکمی ملهوڕانەی عەبدولحەمیددا بوون و ئەنجام و لێکەوتەشی سەختتر و قورستر بوو لەو سەردەمە و هەر بە یاریپێکردنێکی دەسەڵات تێیگەیشتبوون.\nفەخرەدین داواکاریی وازهێنان لە یاخیبوونی کوردەکانی دەرسیمی قبووڵ کرد، بەو مەرجەی باج بدەن و واز لە دزی و جەردەیی بێنن. بەڵام ئەو رێککەوتنەی کە لەگەڵ سەرۆکێکی خێڵەکیدا کردی رێگەپێدراو نەبوو و لە یاداشتەکانیدا لەم رووەوە دەڵێت: «ئەو هەرەسهێنانە وایکرد کە پێویست بێت هێرشێکی تری سزادان ئەنجامبدرێت لەم ناوچانەدا لەپاش 28 ساڵ»12. ئاماژەکە بۆ سەرکوتکردنی یاخیبوونەکەی دەرسیمە لە لایەن هێزە چەکدارەکانی کۆماری تورکیاوە لە ساڵی 1937دا. ساڵی 1909، فەخرەدین بە بەرپرسی سەرلەنوێ رێکخستنەوەی فەوجە کوردییە خێڵەکییەکانی حەمیدییە دانرا، کە ناوەکەی گۆڕا بۆ فەوجەکانی سوارەی خێڵەکی (Asiret Suvari Alaylan). ئەو وا ئیدیعا دەکات کە بۆ ئەم فەوجانە ناوێکی تورکیی پێباشتر بووە، بۆ نموونە وەک «فەوجەکانی ئۆغوز»، بە پێی بنەمای ئەوەی کە هەندێک لەوانەی خۆیان بە کورد لەقەڵەمداوە بە بنەچە تورک بوون، بەڵام مەحموود شەوکەت پاشای وەزیری جەنگی عوسمانی ئەم ناونانەی خستەلاوە13. لە ساڵی 1913دا، فەخرەدین سەرکردایەتیی بەشێک لەم هێزە خێڵەکییانەی دژ بە بوڵگارییەکان کرد لە تراکیای رۆژهەڵاتدا لە کۆتایی جەنگی بەڵکانی دووەمدا و هەندێک حاڵەتی راووڕووت لەلایەن کوردەکانەوە روویدا، چونکە «سەربازەکانی ئێمە کە تورکییان نەدەزانی، خەڵکە لۆکاڵە (تورکەکانیان) لێتێکچووبوو لەگەڵ بوڵگارییەکاندا، بە هۆی جلوبەرگەکانیانەوە»14.\nفەخرەدین دەڵێ کەوا فەرمانی کردووە بە دز و تاڵانکەرەکان شمەک و کاڵا دزراوەکان بگێڕنەوە و لە کوشتن رزگاری کردوون بەدەست تیمەکانی گوللەباران. بێگومان راوبۆچوونەکانی هاوشێوەی بۆچوونەکانی مێجەر عیززەدینن کەوا: کوردەکان ئەڵماسێکی خاو بوون و خاکەکەیان شوێنێکی سەخت و ناهەموار بووە بۆ ئەفسەرێکی تورک، بەڵام دەگونجێت بەڕێوەببرێت ئەگەر بزانرێت چۆن مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. کەواتە بەشارستانی کردنی ئەم ناوچانە لە رێگەی خوێندن و فێرکردنەوە دەبێت – بە زمانی تورکی – و بەمەش پابەندی و ملکەچی بۆ دەوڵەتی عوسمانی بەهێزتر دەبێت.\nهەمان ئەم رێبازە لەلایەن عەبدولحەمیدەوە ئەزموونکرا و بەو خولیا و مەراقەوە قوتابخانەی خێڵ (مەکتەبی عەشایەر Ashirat Maktabi) لە ئەستەمبووڵ دروستکرا، بەدەر لە درووستکردنی فەوجەکانی حەمیدییە (لەسەر شێوەی قەوزاقەکانی رووس)15. لەم قوتابخانەیەدا کوڕانی سەرۆک خێڵەکان سووکایەتییان پێدەکرا و فەلاقە دەکران و لە ساڵی 1907دا داخرا و پێدەچێت دەسەڵاتداران درکیان بەوە کردبێت کە قوتابییەکان مەیلیان بەلای رەخنەگرتنێکی ناسیۆنالیستانەوە بێت بۆ بەڕێوەبەرایەتی16.\nعەبدولحەمید شکستیهێنا لە پێکەوە گرێدانی فێرکردن و خوێندن، کە برەوی پێدەدا و پەستی و ناڕەزاییەکەی، کە بێهوودە هەوڵیدەدا بێناوەرۆکی بکات. بەهەرحاڵ، تورکە لاوەکان و دوای ئەوانیش ئەتاتورک، پابەندی باوەڕ بوون بە باشییەکانی فێرکردن و خوێندن لە شارستانییەتدا، بە سەرلەنوێ پێناسەکردنەوەی ناوەرۆکەکەی.\nسەرچاوەی بنەڕەتیی خولیا و مەراقی مستەفا کەمال ئەتاتورک، بەهەمان شێوەی تورکە لاوەکان، نامیق کەمالی «شاعیری ئازادی» بوو، کە لە ساڵی 1878دا نووسیوێتی: «لەکاتێکدا کە پێویستە لەسەرمان هەوڵی لەناوبردنی هەموو زمانەکان بدەین لە وڵاتەکەماندا، بێجگە لە زمانی تورکی، ئاخۆ هیچ چەکێکی رۆحی دەبەخشینە ئەلبانی و لاز و کوردەکان لەڕێگەی قۆرخکردنی کەسایەتییانەوە؟ … رەنگە زمان .. بەهێزترین بەربەست بێت و – لەوانەیە چەسپاوتر و بەهێزتر بێت لە ئاین – دژ بە یەکێتیی نیشتمانی». هەروەها نامیق کەمال لە شوێنێکی تردا دەڵێ: «ئەگەر قوتابخانەی رێکوپێک و نیزامی دامەزرێنین و … ئەو بەرنامانە پەیڕەوی بکەین کە تائێستا جێبەجێ نەکراون، ئەوە لە ماوەی بیست ساڵدا زمانەکانی لاز و ئەلبانی بەتەواوی لەبیردەچنەوە»17.\nمستەفا کەمال تا ساڵی 1916 مامەڵەی نەکردبوو لەگەڵ خێڵە کوردەکاندا، بەڵام ئاگای لە ئەزموونی ئەفسەرە هاوکارەکانی بوو و بەتەواوی کاریگەر بوو بە ئایدیۆلۆجیای عوسمانییە لیبراڵەکان کە ناسیۆنالیزمی تورکی لەناو ئەواندا گەڵاڵە بووبوو. ئەو لە ماوەی کاری سەربازیدا مامەڵەی لەگەڵ خەڵکی خێڵەکیی تر کردووە و ساڵانی 1905 – 1906 خزمەتی سەربازیی چالاک و کارای لە سووریادا دەستپێکردووە، کە بەشداریی ئۆپەراسیۆنەکانی کردووە دژ بە دورزییە یاخیبووەکان و مەترسیی هەڕەشەی چەرکەسییەکانیشی لەسەر بوو18. پاشان ساڵی 1910 خزمەتی سەربازیی خۆی لە سەرکوتکردنی یاخیبوونی ئەلبانییەکان بەسەربردووە و دواتر لە ساڵی 1911دا خێڵە عەرەبە قەیرەوانییەکانی رێکخستووە دژ بە ئیتاڵییەکان.\nراستەوخۆش پاش دامەزراندنی بە فەرماندەی سوپای حەوتەم لە حەڵەب لە ساڵی 1917دا، رەخنەی لە رێککەوتنێک گرت کە لە لایەن کرێس ڤۆن کرێسنشتاین (کرێس پاشا)ی فەرماندەی ئەڵمانی لە غەززە مۆر کردبوو لەگەڵ سەرۆکێکی خێڵەکیی ناوخۆیی عەرەب لە غەززەدا، کە شێخ حازم بوو. لە نامەیەکیدا بۆ فەرماندەی گرووپی برووسکە، ڤۆن فاڵکنهاین، مستەفا کەمال مشتومڕ لەسەر ئەوە دەکات کەوا لەکاتێکدا پەیوەندیی لەگەڵ سەرۆک خێڵەکاندا پێویست بوو، ئەوە مەسەلەیەکی ترسناکە کە تاکە یەک سەرۆک جیابکرێتەوە بۆ ئەوەی رێکكەوتنێکی لەگەڵ بکرێت و وا بگەیەنرێت کە ریزبەندیی ئەوانیتر لەو نزمترە. بواردان بە کاربەدەستان کەوا بەشێوەیەکی تاک تاک پەیوەندیی لەگەڵ شێخەکاندا ببەستن تەنها دروستبوونی ئاڵۆزی و پشێویی لێدەکەوێتەوە و لەبەرئەوە ئەم بەشێوەیەکی بێلایەنانە مامەڵە لەگەڵ هەموو سەرۆک خێڵەکاندا دەکات و لای ئەم شێخ حازم لەپێشتر نیە لەوانیتر19.\nتوانای مستەفا کەمال بۆ رێکخستنی پەیوەندییەکان لەگەڵ سەرۆکە خێڵەکییەکان – کە لەم حاڵەتەدا سەرۆک خێڵە کوردەکانیش دەگرێتەوە – لەو کاتەدا کەوتە بواری تاقیکردنەوەوە کە لە 19ی مايسی 1919دا گەیشتە ئەنادۆڵ و دەستیکرد بە سازدانی بەرگریی نیشتمانیی تورکیا دژ بە هاوپەیمانان.\nئیمزاکردنی ئاگربەسی مودرۆس لە 30ئۆکتۆبەری 1918 و بەدوایدا چوونی هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ ئەستەمبووڵ و چەند شوێنێکی جیاوازی تر خولیا و ئاواتی لەناو بەشیک لە سەرکردەکانی کورددا پەیداکرد بۆ ئەوەی مەرامە شەخسییەکانیان بهێننەدی بە هاوکاری و یارمەتیدانی بەریتانیا. محەمەد شەريف پاشا، کەوا کاربەدەستێکی عوسمانیی بەڕەگەز کورد بوو و ماوەی جەنگی جیهانیی گەورەی (یەکەم – و) وەک دوورخراوەیەک لە پاریس بەسەربردبوو، لە مایسی 1919دا بە بەریتانییەکانی راگەیاند کە ئارەزووی ئەوە دەکات ببێتە ئەمیری کوردستانێکی سەربەخۆ20. لەو دەمەدا لە ئەستەمبووڵ کەسایەتییەکی ناوداری کورد، بە ناوی سەید عەبدولقادرەوە، بوو بە سەرۆکی کۆمەڵەیەک بۆ بووژانەوە و هەستانەوەی کوردستان (کوردستان تەعالیی جەمعییەتی)، کە لەلایەن بنەماڵەی بەدرخانییەکانەوە (Bedirhanoglulari)، کە بنەماڵەیەکی میرزادەن لە ناوچەی دەوروبەری دیاربەکر (بۆتان بە زمانی کوردی و جەزیرەی ئیبن عومەر بە زمانی عەرەبی و ئەلجەزیرە بە زمانی تورکیی عوسمانی)21. کەسایەتییەکی تری بەدرخانییەکان، بە ناوی سورەییا، گیانی بزوێنەری کۆمیتەی سەربەخۆیی کورد بوو لە قاهیرە، کە داوای یارمەتیی بەریتانییەکانی کرد لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی 1919دا22. لە سلێمانیش شێخ مەحموودی بەرزنجی، بە گەیشتنی هێزەکانی بەریتانیا لە ساڵی 1918دا کەوتە هاوکاری و هەماهەنگی کردن لەگەڵیان و لە ناوچەکانی تری باشووری رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵدا سەرۆک خێڵە کوردەکانی لەو خوارتر لەگرنگیدا کەوتبوونە گرێدانی پەیوەندی لەگەڵ بەریتانییەکاندا23.\nلە 23ی مايسی 1919دا و چوار رۆژ دوای گەیشتنی بە سامسۆن وەک پشکنەرێکی سوپای نۆهەم، مستەفا کەمال داوای راپۆرتێکی بارودۆخی کرد لە ئەحمەد جەودەتی جێگری فەرماندەی فەیلەقی سیانزە لە دیاربەکر. جەودەت لە وەڵامدانەوەیدا، رۆژی 27ی مايس، بەوردی باسی چالاکیی خێڵەکان و بەریتانییەکانی کردبوو لە ناوچەکەیدا و وتبووی کەوا یانەی کوردان لە دیاربەکر، کە لە پێناوی سەربەخۆیی کورددا کاردەکات، بە شیوەیەکی روولەزیاد هاوکاری و هەماهەنگی دەکات لەگەڵ پارتی هاوپەیمانی و ئازادیی عوسمانیدا (ئیئتیلاف و حوڕییەت، کە لە رۆژئاوا بە Entente Liberale دەناسرا) و سیاسەتی لەگەل ئەوەی حکوومەتی ئەستەمبووڵدا یەکیدەگرتەوە. ئەم فەیلەقەی سوپا لەنزیکەوە چاودێریی پرۆپاگەندەی دژ بە حکوومەتی یانە کوردییەکەی دەکرد. ئەم برووسکەیە (تەلەگرام) و ئەو نامە و برووسکانەی دواتر کە لەلایەن مستەفا کەمالەوە دەرچووبوو لەسەر کاروباری کورد ساڵی 1996 لە لایەن بەریوەبەرێتیی مێژووی سەربازیی سەر بە دەستەی ئەرکانی گشتیی تورکیا (ATASE – Askeri Tarih ve Stratejik Etut Basjcanhgi) بڵاوکرایەوە، وەک بەشیک لە زنجیرەیەکی هەڵبژاردە لە ئەرشیفی تایبەتی ئەتاتورک24.\nکتێبەکە پێکهاتووە لە 67 بەڵگەنامە، لە مايسی 1919وە تا نیسانی 1920، لەگەڵ فۆتۆکۆپیی دەقە دەسنووسە رەسەنەکاندا کە بە تورکیی عوسمانی و بە دەست نووسراوە و هاوکات کۆپییەکان کراونەتە پیتی لاتینی و لەگەڵیان دانراون. بیست دانە لەوانە لەلایەن مستەفا کەمالەوە ئیمزاکراون، یەکەم وەک پشکنەری سوپای نۆهەم و پاشانیش سوپای سێهەم (لە کاتی سەرلەنوێ ژمارەدانان بۆ سوپای نۆهەم، لەپاش رێکخستنەوەی)، ئەوجا دوای ئەوەش وەک «پشکنەری پێشوو»، دوای ئەوەش وەک سەرۆکی کۆنگرەی گشتی (لە سیڤاس)، دواجاریش «لەبریی دەستەی نوێنەرایەتی (Heyet-i Temsiliye، واتە بەرپرسی جێبەجێکاری هەمیشەیی)» کۆمەڵەی بەرگریکردن لە مافە (نیشتمانییەکان) لە ئەنادۆڵ و رووملی. ئەم بیست برووسکەیە وێنەیەکی روونمان دەداتێ لەسەر تاکتیکەکانی مستەفا کەمال بەرانبەر بە کورد لەو مانگە هەستەوەر و ناسکانەی پێش پێکهێنانی حکوومەتی ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا لە ئەنقەرە لە نیسانی ساڵی 1920دا.\nیەکەم برووسکە کە لە لایەن مستەفا کەمالەوە نێردرابێت لەم کۆمەڵەیەدا لە هافزاوە بووە (لە ناوچەکانی ناوەوە لە سامسۆن) لە 28 ی مايسی 1919دا بووە بۆ چوار لە سەرۆک عەشیرەتەکانی کورد، کە یەک لەوانە حاجی مووسای موتکی بووە و تێیدا دامەزراندنی ئەوی راگەیاندووە لە لایەن «سوڵتانی گەورە و خەلیفەی شکۆدارمانەوە» و هیوای ئەوە دەردەبڕێت بە سەردانی ناوچەکەیان لە داهاتوویەکی نزیکدا. لەهەمان کاتدا دڵنیابوو لەوەی کە ئەوانەی نامەکەیان بۆ رۆیشتووە هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ جیهانی دەربخەن کەوا دەکرێت سەربەخۆیی ولات زەمانەت بکرێت ئەگەر ریزەکانی ناوخۆ بپارێزرێت و هەمووان بەتەواوی ملکەچی دەوڵەت بن (لاپەڕە 10 – 11).\nهەر هەمان رۆژ، مستەفا کەمال برووسکەیەک نارد بۆ کامیل، کە نوێنەر بوو لە پەرلەمانی عوسمانی و ئەندامی یانەی کوردی بوو لە دیاربەکر. جارێکیتریش باس لە نیازی خۆی دەکات کە دەیەوێت لە نزیکترین کاتدا سەردانی «دۆستە دێرینەکانی» بکات لە دیاربەکر. لە ئیشارەتێکیدا بۆ ئەو راپۆرتانەی باسیان لە بەرپابوونی دوژمنایەتی دەکرد لە نێوان یانەی کوردی و تورکەکاندا لە دیاربەکر، مستەفا کەمال هۆشداری دەدات کە ئەمە رەنگە سەربکێشێتەوە بۆ ئەنجام و لێکەوتەی خراپ بۆ هەردوولا «کە برای نەژادیی یەکترن» (ئیرک کارداش). لەم رووەشەوە بەردەوام داوا لە کامیل دەکات هانی یانە کوردییەکە بدات کەوا یەکێتیی نیشتمانی پێویستە چونکە ئەوە بوار بە دوژمنی دەرەکی دەدات کە سوود وەربگرێت لەو «گرفت و کێشانە ببینن کە پێویستە لە ناو یەک خێزاندا چارەسەر بکرێن، وەک ئەوەی پەیوەندیدارە بە سەرەتا و پرەنسیپەکانی بەڕێوەبەرێتی و بەرگری کردن لە مافەکانی رەگەز و نەژاد» کە ئەمە رەنگە گەورەترین ناپاکی پێکبێنێت (لاپەڕە 14). وشەی «نەژاد» لەوکاتەدا بەولایەدا دایدەشکێنێت کە وەک دەلالەتێک بۆ کۆمەڵگەیەکی نەژادی یان ئیتنیکی بەکاردیت.\nبۆ رۆژی ئایندە (29ی مايسی 1919)، مستەفا کەمال داوای لە دەستەی ئەرکانی گشتیی کرد لە ئەسەمبووڵ بە وردی ئاگاداری بکاتەوە کە بەریتانییەکان لەکوێ برەو بە مەسەلەی کوردستانی سەربەخۆ دەدەن. هەروەها لە هەمان کاتدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئامۆژگاریی پێویستی داوەتە «ژمارەیەکی زۆری ئەو میرە کوردە بەناوبانگانەی لە کاتی جەنگدا هەڵوێست و سۆزی تەواویان هەبووە بۆمان» (لاپەڕە 19). جەواد پاشای (چۆبانلی) سەرۆکی ئەرکانی عوسمانی، لە 3ی حوزێراندا وەڵامیداوەتەوە کە ئەنجامگیریی ئەوە دەکرێت کەوا بەریتانییەکان ویستوویانە حکوومەتێکی کوردی دامەزرێنن لەنێوان «عێراق و ئەرمینیا و تورکیادا». وەک ئەنجامێک بۆ فشاری جەنەراڵ ئەللێنبی، دەبوو دەستەی ئەرکانی گشتی رەزامەندیی دەرببڕێت لەسەر هەڵوەشاندنەوەی سوپای سیانزەهەم لە دیاربەکر و جارێکیتر وەک یەکەی جەندرمە رێکدەخرێتەوە. بە گریمانەی پارێزگاری لەم خەیاڵ و ئەندێشەیە، جەواد پاشا داوای لە مستەفا کەمال کرد کە بەئاگا و وریا بێت لە پەیوەندییەکانیدا لەگەڵ فەیلەقی سیانزەهەم و دڵنیابێت کەوا ناوەکەی لە ناوچەی ئەم فەیلەقەدا ئاڵوگۆڕی پێنەکرێت و بڵاونەبێتەوە (لاپەڕە 21).\nپەیامی مستەفا کەمال بۆ کوردەکان روون و ئاشکرایە بەتایبەتی لەو برووسکەیەی کە لە 11ی حوزێرانی 1919دا ناردوویەتی بۆ قاسم جەمیل پاشازادە، کەوا کەسایەتییەکی بەناوبانگی دیاربەکر بووە و تێیدا رایگەیاندووە کە دروستکردنی کوردستانێکی سەربەخۆ پیلانگێڕییەکی بەریتانیایە بۆ بەرژەوەندیی ئەرمەنەکان. بەهەرحاڵ، «کورد و تورک برای راستەقینەن [ئوێز کەرداش، واتە منداڵی یەک باوک و دایکن] و نابێت جیابکرێنەوە». «بێگومان بوونمان وا پێویست دەکات کە کورد و تورک و تەواوی توخمە موسڵمانەکانی دەوڵەت شانبەسانی یەکتر بن بۆ بەرگری کردن لە سەربەخۆییمان و رێگرتن لە لە دابەشبوونی نیشتمانی دایک».\nمستەفا کەمال بەردەوامە لەسەر پەیامەکەی و دەڵێ «من لەگەڵ پێدانی هەموو جۆرە ماف و ئیمتیازاتێکم بۆ گەرەنتیی پەیوەستبوون [بە دەوڵەتەوە – مەربووتییەت] لەلایەن برا کوردەکانمانەوە، بەمەرجێ دەوڵەتی عوسمانی دابەش نەکرێت» (لاپەرە 33). لە نامەیەکی داخراودا، مستەفا کەمال داوای لە فەرماندەی فەیلەقی سیانزەهەم کردووە کارئاسانی بۆ سەردانی سیواس بکرێت لە لایەن سێ کەسایەتیی ناسراوی کوردەوە (لاپەڕە 35). لە وەڵامدانەوەیدا رۆژی 25 ی حوزێرانی 1919، ئەحمەد جەودەتی فەرماندە ناڕازی دەبێت لەوەی کەوا ئەم کەسایەتییانە دز و جەردەیان لە شوێنی حەوانەوەیاندا هێشتووەتەوە و شەڕیانە لەناوخۆیاندا و بە لای ئەمەوە، ئەو خەڵکە بەو مەرجە بەدەم بانگهێشتی مستەفا کەمالەوە دێن کە خزمەتی بەرژەوەندییان بکات.\nلەگەڵ ئەوەشدا، نوێنەران هەڵبژێردران بۆ ئەو کۆنگرەیەی کە دەبوو لە ئەرزڕووم ببەسترێت و یانە کوردییەکەش داخرا، چونکە مەحاڵ گرەو لە زۆربەی ئەندامانی ببرێتەوە. «ئەوان حوکمی عوسمانییان ناوێت و حوکمی بەریتانییان پێباشترە و باوەڕیان وایە کە [دەڤەرەکەیان] لە داهاتوودا گەشە دەکات و وەک میسر پێشکەوتوو دەبێت». ئەحمەد جەودەت باس لەوە دەکات کە بنەماڵەی جەمیل پاشا و دۆستەکانیان، کە یانەی کوردییان پێکهێناوە، ویستوویان حکوومەت بگۆڕێت بۆ ئەوەی لەدەست لێپێچینەوەی دادگا دەربازبن سەبارەت بەوە رۆڵەی کە گێڕاویانە لە دەرپەڕاندن و کوشتنی (ئەرمەنەکاندا) (لاپەڕە 38 -39 ).\nلەم سەروبەندەدا، مستەفا کەمال لە هافزاوە چوو بۆ ئەماسیا بۆ کۆبوونەوەیەک لەگەڵ هەڤاڵە ناسیۆنالیستەکانیدا، حوسێن رەوف (ئۆربای) و عەلی فوئاد (جەبیسۆی) و رەفعەت (بەلە). لەو کاتەدا بەهێزترین هێزی سسەربازیی عوسمانی لە ئەنادۆڵ فەیلەقی پانزەهەم بوو بە فەرماندەیی کازم قەرەبەکر لە ئەرزڕووم. لە 16ی حوزیرانی 1919دا، مستەفا کەمال لە ئەماسیاوە برووسکەیەکی بۆ نارد بۆ روونکردنەوەی راوبۆچوونی لەبارەی کوردەوە (لاپەرە 40 – 44). ئەویش لەوەڵامدا بۆی نووسیبوو کە یانەی کوردی لە دیاربەکر داخراوە چونکە بەنیازی دروستکردنی کوردستانێک بووە لە ژێر پارێزگاریی بەریتانیادا.\nهەرچۆنێک بێت، یانەکە لە چەند کەسێکی کەمی خەڵکی «لاوەکی و پەرتەوازە» (سەرسەری serseri) پێکهێنرایەوە و نوێنەرایەتیی کوردی نەدەکرد. بەهەرحاڵ، لەوێ کێشەیەک هاتبووە پێشەوە و دانیشتووانی هەرێمەکانی رۆژهەڵات کەوتبوونە بەر هەڕەشەی باندە ئەرمەنییەکان و تێگەیشتبوون لە مەسەلەی پێویستبوون بە یەکێتی. بەڵام لە ناوچە «ئارامەکانی» ئەنادۆڵ دۆخەکە جیاواز بوو و دانشتووانەکانی سیاسییەکانیان بەدەمەوە دەگرت و ئارەزوویان نەدەکرد بچنە هیچ رێکخراوێکەوە.\nلەبەرئەوە، هەموو توانای خۆی بەکارهێنا بۆ باسکردن و روونکردنەوەی پێویستیی پێکهێنانی کۆمەڵە و رێکخراوی بەرگریی نیشتمانی وەک ئامرازێک بۆ یەکێتیی نیشتمانی. خۆشبەختانە هاوکاری و هەماهەنگیی کاربەدەستانی سەربازی و مەدەنی لە بڵاوکردنەوەی پەیامەکەیدا ئەنجامی باشی هەبوو بە رادەیەک کە لە «هەموو شوێنێکەوە» برووسکەی پێدەگەیشت و ئەوەی پیشاندەدا خۆڕێکخستنیان بە پێویست زانی و کاری رێکخستنیش (کە بەرگری کردنی هاوپەیمانان بوو) دەستیپێکرد.\nمستەفا کەمال بە قەرەبەکری وتبوو کەوا بڕیاریداوە «کورد وەک برای راستەقینە بگرێت» و بەو پێیە هەموو نەتەوە/ نیشتمان لە رێگەی کۆمەڵەکانی بەرگریکردن لە مافە نیشتمانییەکان یەکبخات. لەپاش دوو رۆژ، مستەفا کەمال برووسکەیەکی پڕ لە گەشبینیی نارد بۆ کۆڵۆنێڵ جەعفەر تەیاری فەرماندەی نەتەوەپەرستی فەیلەقی یەکەم لە ئەدرنە (ئەدريانۆپڵ لە تراکيای تورکیا) و رایگەیاندبوو کەوا «پرۆپاگەندەی بەریتانی بۆ دروستکردنی کوردستانێکی سەربەخۆ بە پارێزگاریی بەریتانیا و پشتیوانانی ئەم پرۆژەیە لەناوبران. کوردەکان چوونە پاڵ هێزەکانمان لەگەل تورکدا» (لاپەڕە 54). لە 23ی حوزێران، مستەفا کەمال لەسەر هەمان شێوە برووسکەی کرد بۆ بۆ جەنەراڵ جەواد (چۆبانلی)ی سەرۆکی ئەرکانی گشتی لە ئەستەمبووڵ. «برووسکە گرنگەکانی» کە دیاربەکر و مەعمورەتولعەزیزەوە (کە ئێستا ئەلەزیغە) پێی گەیشتن، بەتەواوی ئەوەیان سەلماند کەوا ئایدیای دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردستانێکی سەربەخۆ لە ژێر پارێزگاریی بەریتانیادا «تێکشکێنرا». «ئێمە هەمیشە ئامادەین بەڕێوەبەرێتییەک بڕەخسێنین کە زەمانەتی خۆشی و خۆشگوزەرانیی کوردستان دابین بکات. ئێمە چاوەڕێین کەسانی گرنگ بەمزووانە لەو ناوچەیەوە بێن بۆ سیواس»، ئەمە ئەنجامگیریی مستەفا کەمال بوو (لاپەڕە 57).\nئەمە وادەگەیەنێت کە مستەفا کەمال چاوەڕێی ئەوەی نەدەکرد هیچ کەسایەتییەکی گرنگی کورد لە کۆنگرەی ویلایەتەکانی رۆژهەڵاتدا دەرکەوێت، کە بە چاودێریی کازم قەرەبەکر لە ئەرزڕووم رێکخرابوو. دواتر دەرکەوت کە بۆچوونەکەی راست دەرچوو، کە دیاربەکر و مەعمورەتولعەزیز (یان خەرپووت) نوێنەریان نەبوو. پێدەچێت پێدەچێت لایەنگرانی کۆمەڵەی هەڵسانەوەی کوردستان رێگەیان لە هەڵبژاردنی نوێنەرانی مەعمورەتولعەزیز گرتبێت بۆ رۆیشتنە کۆنگرەکەی ئەرزڕووم25.\nلەڕاستیدا ویلایەتە کوردییە گەورەکانی بەدلیس و وان و قەزا کوردییەکانی ویلایەتی ئەرزڕووم نوێنەرانی خۆیانیان نارد بەڵام زۆە بچووک و کەم بوون و لە کاربەدەستانی خانەنشینی عوسمانی و پیاوانی ئاین و .. تاد. پێکدەهاتن26.\nکۆنگرەی ئەرزڕووم لە 23ی حوزێران کرایەوە و لەهەمان رۆژدا مستەفا کەمال بە سەرۆکی هەڵبژێردرا. لە 7ی ئاب راگەیاندنێکی دەرکرد کە بوو بە بنەمای پەیماننامەی نەتەوەیی – یان پەیماننامەی بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکی لە جەنگی سەربەخۆییدا. راگەیاندنەکە بەوە دەستیپێکرد کە ویلایەتەکانی دەریای رەش و رۆژهەلاتی ئەنادۆڵ (لەنێویاندا ویلایەتە سەرەکییە کوردییەکانی دیاربەکر و مەعمورەتولعەزیز و وان بەدلیس) بەشێکی دانەبڕاون لە کۆمەڵگەی عوسمانی و هەموو رەگەز و توخمە ئیسلامییەکان [واتە کۆمەڵگە ئیتنیکییەکان]، کە لەم رووبەرەدا دەژین، برای راستەقینەن و تژین لە هەستی رێز و قوربانیدان بۆ یەکتری، هەرچییەک رەگەز و بارودۆخی ئیتنیکی و کۆمەڵایەتییان27. بەندی شەشی ئەم جاڕنامە یان راگەیاندنە ئەم پرەنسیپەی فراوانکرد بۆ ئەوەی گشت خاکی عوسمانی بگرێتەوە تا سنووری ئەو ئاگربەسەی کە لە 30 ئۆکتۆبەری 1918 ئیمزاکرا لەگەڵ هاوپەیماناندا و هەر دابەشکردنێکی ئەم خاک و ناوچانەی رەتکردەوە «کە برا راستەقینەکانمان تێیاندا نیشتەجێن، کە هەمان ئاین و هەمان رەگەزن وەک ئێمە و مەحاڵیشە دابەش ببین». ئەم شێوە داڕشتنە تەمومژ و شتێکی شاراوەی تێدایە، چونکە کوردەکان «رەگەز یان نەژادێکن» (یان کۆمەڵگەیەکی ئیتنیکین)، بەڵام تورک و کورد و هەموو موسڵمانانی تری ئەنادۆڵ و تراکیای رۆژهەڵات «هەمان رەگەز و نەژاد بوون» (ئەرکەداش، واتە برابوون).\nکۆمیتە (یان دەسەڵاتی جێبەجێکردنی هەمیشەیی) هەڵبژێردراو لە کۆنگرەی ئەرزڕوومدا دوو نوێنەری ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە زۆرینە کورد بوون و ئەوانیش سەعدوڵا ئەفەندیی نوێنەری عوسمانیی پێشتری بەدلیس و سەرۆک خێڵی کورد حاجی مووسای موتکی بوون28. بەهەرحاڵ، هیچکام لەو دوانە نەچوونە کۆمیتەکەوە و سەعدوڵا ئەفەندی پۆزشی بەوە هێناوە گوایە تەندروستیی باش نیە و نەخۆشە و حاجی مووساش نەیتوانی ئامادەبێت چونکە لە کاردانەوەی خێڵە نەیارەکانی ترسابوو29. لە 13ی ئابی 1919دا، مستەفا کەمال بڕیارەکانی کۆنگرەی ئەرزڕوومی گەیاندە دوو سەرۆکی کورد، کە شێخ عەبدولباقیی کوفرەویی خەڵکی بەدلیس و جەمیل چەتۆی خەڵکی گارزان بوون. لە برووسکەکەیدا بۆ ئەمەی دواییان، داخی خۆی لەوە دەربڕی کە بارودۆخ بواری نەداوە ئارەزووی خۆی بەدەستبێنێت بۆ سەردانی ناوچەکە (لاپەرە 69). دواتر چەتۆ قۆناخێکی کورتی هەڵکشانی بەگژداچوونێکی بەخۆوە بینی (مایس – حوزێرانی 1920) دژ بە حکوومەتە ناسیۆنالیستە ساواکەی ئەنقەرە30.\nهەرچەندە حیزبەکەی مستەفا کەمال هەستی بە هەڕەشە و مەترسیی کوردەکانی دەرسیم کردبوو لە کاتی گەشتیاندا لە نێوان سیواس و ئەرزڕوومدا31 و پاشان جارێکیتر گەڕانەوەیان، بەڵام کوردەکان کاریگەرییان نەبوو لەسەر کاری کۆنگرەی ئەرزڕووم. ئەو کۆنگرەیەی کە بەدوای ئەودا هات لە سیواس بەخت یاری نەبوو. لە 26ی ئابی 1919دا، ئەحمەد جەودەتی فەرماندەی فەیلەقی سیانزە فەرمانیداوە بە دەسەڵاتە سەربازییەکان لە مەڵاتیە بۆ دەسگیرکردنی ژمارەیەک لە کەسایەتییە ناودارە کوردەکان کە تۆمەتبار کرابوون بە هەوڵدان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتیکی کوردی لە ژێر پارێزگاریی بەریتانیادا32. لەڕاستیدا، چوار لەو کەسایەتییە ناودارانە، لەنێویاندا جەلادەت و کامەرانی سەر بە بنەماڵەی بەدرخان، لە مەڵاتییە و لە 3ی سێپتەمبەردا، لە شوێنی نیشتەجێی مێجەر ئی. ئێم. نۆئێڵ بینراون، کە بە کردەوە بانگەشەی بۆ ئەو پێشنیازە کردووە کە لەلایەن کۆڵۆنێڵ (کە دواتر بووە بە سێر) ئەرنۆڵد ویڵسنی جێگری کۆمیسیاری بەریتانی بۆ کەنداوی فارس، دراوە بە حکوومەتی بەریتانی، کە پێویستە کوردستانێکی سەربەخۆ پێکبێت لە ژێر چاودێریی بەریتانیادا33. پێش دوو رۆژ لە گەیشتنی نۆئێڵ، عەلی غالیبی والیی خەرپوت (مەعمورەتولعەزیز) فەرمانی بە قایمقامی قەزای مەڵاتییە کردووە، کەوا کەسێکی سەر بە بنەماڵەی بەدرخان بووە، بۆ کۆکردنەوەی هێزێکی بچووکی سوارەی کورد. لە 7ی سێپتەمبەردا، مێجەر نۆئێڵ تێبینیی کردووە کەوا عەلی غالیب نیازی بووە کوردەکان بنێریتە سەر ئەو ناسیۆنالیستە تورکانەی لە سیواس کۆبووبوونەوە34.\nهەر لەو سەروبەندەدا کۆنگرەی سیواس لە 4ی سێپتەمبەردا دەستیپێکرد و دەبوو نوێنەرایەتیی کۆمەڵەکانی داکۆکی لە مافی نیشتمانی بکات لە سەرانسەری وڵاتدا – لە رۆژهەڵاتی تراکیاوە تا رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ، کەچی تەنها 38 نوێنەر بەشدار بوون، لەنێویاندا مستەفا کەمال و پارتەکەشی. هەڵبەت هیچ نوێنەرێک لە ناوچە کوردییەکانەوە بەشدار نەبوو، بەڵام حاکمێکی پێشتری عوسمانی (کە لایەنگری کۆمیتەی یەکگرتن و پێشکەوتن بوو – جەمعییەتی ئیتتیحاد و تەرەقی)، بە ناوی مەزهەر موفید (کانسو)، وەک نوێنەری هەکاری ئامادەبوو. نوێنەری دیاربەکریش، ئیحسان حەمید (تغرەڵ)، دوای تەواوبوونی کۆنگرەکە گەیشت35. مستەفا کەمال ئیحسان حەمیدی لە کۆمیتەی نوێنەرایەتیدا کردە ئەندام، کە دەسەڵاتی جێبەجی کردنی هەمیشەیی کۆمەڵەی سەرتاپای وڵات بوو و سەرچاوەی دەسەڵاتیشی بوو تا ئەو کاتەی بە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا هەڵبژێردرا لە 24ی نیسانی 1920دا. وەک نۆ ئەندامەکەی کە پێشتر لە ئەرزڕووم هەڵبژێردران بۆ کۆمیتەکە هەر بەکۆمەڵ گوێزرانەوە بۆ ئەم کۆمیتەیە و سەعدوڵا ئەفەندی و حاجی مووسای خەڵکی موتکیش بوونەوە بە ئەندامی کۆمیتە نوێنەرایەتییە تازەکە کە بریتیبوو لە 16 ئەندام بۆ سەرانسەری وڵات و لە سیواس پێکهاتبوو36، بەڵام هەر بە ئەندامی ناکارا و خەوتوو مانەوە.\nئەو راگەیاندنەی کە لە 11ی سێپتەمبەری 1919دا لە کۆنگرەکەی سیواسەوە دەرچوو، ئەو تێرم و زاراوانەی گەڵاڵە کرد کە لە ئەرزڕووم بەکارهاتبوو. راگەیاندنەکە لە بەندی یەکەمیدا ئەوەی روونکردەوە کە: «هەموو توخمە ئیسلامییەکان کە لەو کایانەدا دەژین کەوا لەسەرەوە باسکراون [واتە تەواوی خاکی عوسمانی کە هێڵەکانی ئاگربەس دەیانگرێتەوە] برای راستەقینەن و تژین لە هەستی رێز و قوربانیدان بۆ یەکتر و تەواوی مافی ئیتنیکی و کۆمەڵایەتی و بارودۆخی ناوخۆییان رێزلیگیراوە»37.\nMemalik-i mezkurede yasayan bilciimle anasu-i islamiye yekdigerine kar§i hilrmet-i miitekabile ve fedakdrlik hissiyatiyle meshun ve hukuk-u irkiye ve igtimaiyeleriyle .\nوادیارە ئەم داڕشتنە ئەوە دەگەیەنێت کە ئیتنیک و رەچەڵەک و داب و نەریتی کورد رێزلێگیراو دەبن.\nلە سەروەختێکی کۆنگرەی سیواسدا، هەواڵ گەیشتە مستەفا کەمال کە مێجەر نۆئێڵ لە مەڵاتییەیە و عەلی غالیب بەنیازە پیاوانی عەشیرەتە کوردەکان کۆبکاتەوە بۆ هێرشکردنە سەر سیواس. لە 11ی ئەيلوولدا، واتە ئەو رۆژەی کۆنگرە راگەیاندنەکەی دەرکرد، ئەحمەد جەودەتی فەرماندەی فەیلەقەکەی دیاربەکر لەلایەن تیپی سێی سیڤاسەوە ئاگادار کرایەوە کەوا پیلانەکە بەتاڵکراوەتەوە لە لایەن هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و جەنگەوە لە ئەستەمبووڵ. هەر ئەوکاتەش ئەحمەد جەودەت بڕیاری توندوتۆڵ کردنی هێزەکانی داوە لە مەڵاتییە و فەرمانی گرتنی بۆ حاکمی ناوچەکە و هاوکار و هاوەڵە کوردەکانی مێجەر نۆئێڵ دەرکرد، هەرچەندە خودی مێجەر نۆئێڵ خۆی نەگیرا38. کاتێ کە بە مەسەلەکەیان زانی، مێجەر نۆئێڵ و تاقمەکەی لە 10ی ئەیلوولدا مەڵاتییەیان بەجێهێشت. رۆژی دواتر، مێجەر نۆئێڵ ئیشارەتی بەوە دا کەوا عەلی غالیب (ئیرادەیەکی) لەلایەن سوڵتانەوە دەرکردووە کە فەرمانی پێداوە هێزیکی سوارەی کورد ئامادە بکات دژ بە مستەفا کەمال لە سيواس. مێجەر نۆئێڵ، لەپاش فشارکردنە سەری بۆ هاوکاری کردن لەم پرۆژەیەدا، ئیدیعای ئەوە دەکات کە بەئاشکرا رەتیکردووەتەوە پابەند بێت پێیەوە. لەپاش رۆژێک، واتە 12ی ئەیلوول، مێجەر نۆئێڵ ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کەوا عەلی غالیب بڕیاریداوە کۆبوونەوەی عەشیرەتە کوردەکان بڵاوە پێبکات، چونکە ئایدیای رۆیشتن بەرەو سیواس بەتەواوی مەترسیدار بوو39.\nلەکاتەدا کە ئەحمەد جەودەت، بە پاڵپشتی کازم قەرەبەکر لە ئەرزڕووم، بەربەستێکی خێرای دانا بۆ پلانە نیمچە کوڵۆکەکەی عەلی غالیب کە هەلی هەڵاتنی بۆ مێجەر نۆئێڵ و هاوەڵە کوردەکانی رەخساند، مستەفا کەمال ئەفسەرێکی مولازمی گەنجی جێمتمانە و سەرکێشی بە ناوی رەجەب زوهدی، بە ئەرکێکی تایبەت ناردی بۆ مەڵاتییە بە مەبەستی دەستەبەرکردنی پاڵپشتیی ناوخۆیی40. هەندێک لە سەرۆکە کوردەکان بەپەلە پەیامی پشتگیرییان نارد بۆ سیواس. لە 15ی ئەیلوولدا و لە برووسکەیەکدا بۆ جەمیل چەتۆ لە سیرت، مستەفا کەمال سوپاس و پێزانینی کۆنگرەی دەربڕی لە پای «پابەندی و دڵسۆزیی هەموو برا کوردەکانمان بۆ ئەم دین و دەوڵەتە و دڵبەندییان بۆ دامەزراوەی پیرۆزی خەلافەت» (لاپەڕە 101). بۆ رۆژی دواتریش، پیرۆزبایی لە حاکمی مەڵاتییە کرد لەبەر هەڵوێستی لەبەرانبەر ئە پیلانگێڕییەدا کە سەرچاوە داراییەکەی «ئاڵتوونی بەریتانی» بوو (لاپەڕە 108).\nمستەفا کەمال سوودێکی هێجگار زۆری بینی لە پیلانگێڕییەکەی عەلی غالیب بۆ بێئەرزش کردنی ناوبانگی حکوومەتەکەی داماد فەرید، کە لە 30 ئەیلوولی 1919دا ناچار بوو دەست لەکار بکێشێتەوە و عەلی رەزا پاشا جێیگرتەوە، کە جەنەراڵێکی هاوسۆز بوو لەگەڵ بزووتنەوەی نەتەوەیی/ نیشتمانی تورکیدا41. لە 6ی نۆڤەمبەردا، کاتێک کە هەڵبژاردن رێکخرا بۆ دوا ئەنجومەنی نوێنەرانی عوسمانی (مەجلیسی مەبعووسان – و)، مستەفا کەمال برووسکەیەکی خولاوی نارد بۆ حاکمی پێنج ویلایەت لە ئەنادۆڵی رۆژهەڵات و نیگەرانی و داخی خۆی دەربڕی لەسەر ئەو ئیدیعایانەی گەیشتبوونە پایتەخت گوایە کوردەکان بەرهەڵستیی بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکی دەکەن و داوا لە «برا کوردەکانمان دەکات، کە توخمی مەردی [رۆڵەی] ئەنادۆڵی رۆژهەڵاتن و پێویستە پشتیوانیی خۆیان دەرببڕن بۆ «هێزە نیشتمانییە» تورکییەکان [قیوای میللییە] و بەرهەڵستیی کۆمەڵەی هەڵسانەوەی کوردستان بکەن» (لاپەرە 155).\nپاشان برووسکە و نامەی پشتیوانی بەدوای یەکدا دێن و لە کاردانەوەی نامەیەکی پاڵپشتیی رۆژی 3ی ديسەمبەری 1919، لەلایەن حاجی مووسای موتکییەوە، مستەفا کەمال شاگەشکە دەبێت و چەندین جار ئاماژەی پێدەکات و رایدەگەیەنێت کەوا «تەواوی جیهان دەزانێت کە میللەتی کوردی مەرد [قەومی نەجیبی کورد] هەست بە پەیوەستبوونێکی ئاینی دەکات بە دامەزراوەی پیرۆزی خەلافەتەوە و پارچەیەکی تۆکمە و دانەبڕاو پێکدێنێت لەگەل برا تورکەکانیدا» (لاپەرە 168). لە 15ی کانوونی دووەمی 1920دا، مستەفا کەمال سوپاسی ژمارەیەک سەرۆک هۆزی کوردی کرد لەپای ئەو برووسکانەی ناردوویانە بۆ حکوومەت و نوێنەرانی هێزە بیانییەکان لە ئەستەمبووڵ بۆ دەربڕینی هاوسۆزییان لەگەڵ برا تورکەکانیان و وایان لەقەڵەمداوە کە «کوردستان بەشێکی دانەبڕاوە لە کۆمەڵگەی عوسمانی» (لاپەڕە 192). لە برووسکەیەکی تردا کە هەمان رۆژ نێردراوە، مستەفا کەمال وا باس لە تورک و کورد دەکات کە «دوو برای راستەقینەن و دەستیان لە ناو دەستی یەکتر ناوە و خواست و بڕیاریان بەرگری کردنە لە یەکگرتنی پیرۆزیان» (لاپەڕە 195).\nلە 20ی شوباتی 1920دا و لە سەروبەندی هەڵوەشانەوەی دوا ئەنجومەنی نوێنەرانی عوسمانیدا لە ئەستەمبووڵ و بەدوایدا کردنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا لە ئەنقەرە، مستەفا کەمال نامەیەکی تایبەتی نارد بۆ تەڵعەت پاشای دوورخراوە، کە ئەندامی حکوومەتە سێینەکەی تورکە لاوەکان بوو (جەمعییەتی ئیتتیحاد و تەرەقی). نامەکە بەم وشانە دەستیپێکردبوو: «ئەو یەکێتیی نیشتمانییەی بە چاودێریی کۆمەڵەی بەرگریی لە مافە [نیشتمانییەکان] لە ئەنادۆڵ و رووملی دامەزرا ئامانجی رزگارکردنی تورکیایە، بە پێی دیاریکردنی سنووری نیشتمانیی تورک و کورد [Turk ve Kurt milli hudutlariyle tahdid edilen Tiirkiye›yi] … هاوتەریب لەگەڵ ئەو سەرەتا و پرەنسیپانەی لە کۆنگرە گشتییەکانی ئەرزڕووم و دواتر سیواسدا دانراون»42.\nمستەفا کەمال راوبۆچوونەکانی خستە چوارچێوەیەکی زیاتر گشتییەوە لە یەکەم وتاردانی دوورودرێژیدا بۆ ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا لە 24ی نیسانی 1920دا. هەروەها دەیوت کە کۆنگرەی ئەرزڕووم سنووری وڵاتی دیاریکردووە بەپێی داواکاریی ئەو خاک و ناوچانەی دەکەونە ناو هێڵی ئاگربەسەوە کە لە 30 ئۆكتوبەری 1918دا راگەیەنرا و ئەم هێڵە ویلایەتی مووسڵیش دەگرێتەوە. ئەمە تەنها سوپا و هێزی چەکدار نەبوو بەڵکو سنووری نیشتمانیش بوو.\nمستەفا کەمال زیاتر لەسەر ئەم مەسەلەیە رۆیشت و وتی «هەرچەندە ئەمە وەک ئەندێشە و خەیاڵیش دێتە پێش چاو، بەڵام هەرچی رەگەز و توخمە ئیسلامییەکانی ناو ئەم سنوورەیە هەموویان دەچنەوە سەر هەمان میللەت و لە چوارچێوەی ئەم سنوورەدا تورک و چەرکەس و موسڵمانانی تر هەن. هەرچۆنێک بێت، ئەمە سنووری نیشتمانیی نەتەوە براکانە کە پێکەوە دەژین و راشکاوانە هاوبەشن لە هەمان ئامانج و مەبەستدا. بەڵام سەرەڕای ئەمەش، هەر توخم و رەگەزێکی ئیسلامی کە لە چوارچیوەی سنووری ئەم دایکی نیشتمانەدا دەژی ژینگە و نەریت و نەژادی تایبەتی خۆی هەیە و ئەو ئیمتیازاتانەی پەیوەستە پێیانەوە قوبووڵ کراون و بە هەموو دڵسۆزییەکەوە جەختیان لەسەرکراوەتەوە. بە سروشتی حاڵ، ئەم مەسەلانە لێرەدا بە وردی باس ناکرێن، چونکە ئێرە کات و شوێنی گونجاویان نیە. بێگومان ئەم مەسەلەیە لەنێوان براکاندا تاوتوێ و چارەسەر دەکرێت کاتێ کە بوون و مانەوەمان مسۆگەر دەبێت ….»43. مستەفا کەمال لەم بڕگەیەدا بەدیاریکراوی باسی کوردی نەکرد، بەڵام کاتێ کە لە 1ی مايی 1920دا گەڕایەوە بۆ مەسەلەی سنوور وتی: «ئەو بەڕێزانەی کە ئەم ئەنجومەنە شکۆدارەتان پێکدێنن تەنها لە تورک یان چەرکەس یان کورد پێکنایەن، بەڵکو ئەمە کۆبوونەوەی راستگۆیانەی گشت توخم و رەگەزە ئیسلامییەکانە». پاشان لەسەری رۆیشت و وتی: «لە باکووری کەرکووک کورد و تورکیش هەن و ئێمە جیاوازیمان لەنێوانیاندا نەکردووە»44.\nبەهەرحاڵ، تەمومژ بەردەوام بوو لەسەر نەژاد یان رەگەز. لە وتاردانی دەسپێکی خولی سێهەمی ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا لە 1ی مارتی 1922دا، مستەفا کەمال وتی «گەلی توركيا بریتییە لە قەوارەیەکی کۆمەڵایەتیی یەکگرتوو لە نەژاد و ئاین و کولتوور و تژییە لە رێزگرتنی یەکتر و هەستکردن بە خۆبەختکردن و هاوبەشی لە هەمان چارەنووس و بەرژەوەندیدا»45. لەگەڵ ئەوەشدا دەربڕینی «خەڵکی تورکیا» (Turkiye halki) لەجیاتی «خەڵکی تورک» (Turk halki) گرنگە و مستەفا کەمال جارێکیتر بەکاریهێنایەوە لە کاتی بەخێرهاتنی کڵۆد فاڕێرێی نووسەری فەرەنسی لە ئیزمیت، لە 18ی حوزێرانی 1922دا46.\nبەپێچەوانەی هەردوو کۆنگرەی ئەرزڕووم و سیواس، ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا کە یەکەمجار لە 23ی نیسانی 1920دا کۆبووەوە ئەندامی کوردی راستەقینەی تێدابوو. دياب ئاغای دەرسيم، یەکێک بوو لە چەندین سەرۆک خێڵی هەڵبژێردراو بۆ ئەنجومەنەکە. یەکەم دەستور (یاسای رێکخستنی بنەڕەتی Teskilat-i Esasiye Kanunu)، کە ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا لە 20ی کانوونی دووەمی 1921دا پەسەندی کرد، دەسەڵات و دۆخی حکوومەتی ناوخۆیی درێژکردەوە، کە لەسەر مۆدێلی فەرەنسی دامەزرابوو لە دەوڵەتی عوسمانیدا. بەندی 11ی دەستور دەڵێت کە ویلایەتەکان سەربەخۆن لە کاروباری ناوخۆیاندا. ئەنجومەنی ویلایەتەکان کە بۆ دوو ساڵ هەڵبژێردرابوون، مافی ئیدارەدانی دامەزراوە خێرخوازییەکان و خزمەتگوزاریی خوێندن و تەندروستی و ئەشغاڵی گشتی و کشتوکاڵ و کاروباری ئابووریی هەیە، بەگوێرەی یاساکانی ئەنجومەنی نیشتمانیی باڵا.47\n1,375 جار بینراوە


بەشیر حەداد: مووچەی ئەم مانگەی فەرمانبەران لە بەغدا واژۆ کراوە و کێشەی نییە\nجێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق جەختی کردەوە کە مووچەی ئەم مانگەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان لە لایەن حکوومەتی عێراقی فیدرالەوە واژۆ کراوە و ”کێشەی نییە“.\nکەمێک لەمەوبەر (یەکشەممە ١ی ئاداری ٢٠٢٠)، د. بەشیر حەداد، جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بە ()ی رایگەیاند، واژۆ لەسەر مووچەی ئەم مانگەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان کراوە لەلایەن حکوومەتی عێراقی فیدرالەوە و ”کێشەی نییە“.\nھاوکات مەیادە نەجاڕ، ئەندامی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، فواد حوسێن، وەزیری دارایی عێراق واژۆی لەسەر مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان کردووە و پارەکە دەگاتە ھەرێمی کوردستان.\nئەمە لە کاتێکدایە کە لە مانگەکانی پێشوودا دەوروبەری ٢٠ی ھەر مانگێک، بەشە مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان لە لایەن عێراقەوە ڕەوانەی ھەرێمی کوردستان دەکرا، بەڵام ئەم مانگە تاوەکوو ئێستا بەشە مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان نەگەیشتووەتە وەزارەتی دارایی ھەرێمی کوردستان.\nئەم هەواڵە 13108جار خوێندراوەتەوە


گەنجترین رێبەرانی سیاسیی جیهان\nلە جیهانی سیاسەتدا وادیارە گەنجەکان خەریکی دەستەبەرکردنی پۆستی بەرزترن و ساحەی سیاسەتیش هاوشێوەی باقی بەشەکان بەرەو گەنجخوازی ئەڕوات. بۆ نموونە "سانا ماریەن"ـی تەمەن 34 ساڵ بەم زووانە وەکوو گەنجترین سەرۆکی حکوومەتی "فینلاندا" سوێند یاسایی ئەخوات. لە درێژەدا لەگەڵ هەندێک لە رێبەرە گەنجەکانی جیهانی سیاسەت ئاشنا ئەبین.\n"سانا ماریەن"ـی تەمەن 34 ساڵ لە رۆژانی داهاتوودا وەکوو سەرۆکی حکوومەتی فینلاندا سوێندی یاسایی ئەخوات و ئەبێ بە گەنجترین رێبەری سیاسیی جیهان. ماریەن پێشتر وەزیری گواستنەوە و پەیوەندییەکانی وڵاتەکەی بووە و لەلایەن حزبی سۆسیال دیموکراتەوە وەکوو جێگری "ئانتی رێنە" هەڵبژێردراوە. ماریەن سێهەمین سەرۆک حکوومەتی ژنی مێژووی فینلاندایە.\nئەم رێبەرە گەنجەی وڵاتی ئوکراین تەمەنی تەنها 35 ساڵە و لە ئاگۆستی 2019ـدا وەکوو گەنجترین رێبەری مێژووی وڵاتەکەی هەڵبژێردرا. هۆنچارۆک پسپۆڕی بواری مافە و لە مانگی مەیدا وەکوو جێگری سەرۆک‌کۆمار "ڤیلادیمیر زلنسکی" هەڵبژێردرا. ئەم رێبەرە گەنجە پێشتر بەڕێوەبەری رێکخراوەیەکی ناحکوومی بوو کە جەختی ئەخستە سەر چاکسازی و بۆ ماوەیەکیش راوێژکاری وەزارەتی ژینگەی ئۆکراین بوو.\nکیم جونگ ئوون\n"کیم"ـی تەمەن 35 ساڵ هەر لە مناڵییەوە بۆ گەیشتن بەدەسەڵات راهاتبوو و دواجار لە 2011 و لەتەمەنی 28 ساڵیدا جێگای باوکی گرتەوە و بوو بە حاکمی داخراوترین وڵاتی جیهان. کیم زۆری حەز لە باسکتبۆڵە، لە قوتابخانەیەکی تایبەت لە سویسرا بووە و ستایلی ژیانی لەگەڵ سەرجەم رێبەران و ستاسەتوانانی جیهان جیاوازی هەیه.\nنەجیب ئەبووکیلە، بازەرگان و شارەوانی رابردووی شاری "سان سالڤادۆر"ـی پایتەختی وڵاتی ساڵڤادۆر، کە لە فێبرییەی 2019ـدا بوو بە سەرۆکی ئەم وڵاته و لە مانگی ژوەندا سوێندی سەرۆک‌کۆماری خوارد. سەرکەوتنی ئەبووکیلە و حزبەکەی واتە GANA، کۆتایی بە هەژمۆنی حزبە دەسەڵاتدارەکان واته ARENA و FMLN هێنا. ئەبووکیلە لە تویتەر 1/2 میلیۆن فالۆوەری هەیه.


تاقیکردنەوەیەکی خۆڕاگری مۆبایلی چەماوەیی Galaxy Z Flip پرسیار لەسەر ڕوونما شووشەییەکەی درووست دەکات – کەی ئای تی ئێن\nبە فەرمی مۆبایلی Huawei Y7a بە کامێرای 48 مێگاپێکسڵییەوە نمایش کرا\nسۆنی لیستی ئەو یاریانەی ڕاگەیاند زۆرترین داگرتنیان هەبووە لەسەر سەکۆی پلەیستەیشن لە ساڵی 2018\nسامسۆنگ 17, شوبات 2020\nئەو بەشەی کە سامسۆنگ بە تەواوی شانازی پێوە دەکرد لە کاتی ڕاگەیاندنی مۆبایلی چەماوەیی Galaxy Z Flip ـدا، هەبوونی ڕوونمای شووشەیی جۆری Ultra Thin Glass بوو، کە دەیگوت یەکەمین مۆبایلی چەماوەییە خاوەن ڕوونمایەکی شووشەیی ببێت. بەڵام ئێستا تووشی گومان بووین.\nتاوەکو بەر لە ڕاگەیاندنی مۆبایلی چەماوەیی Galaxy Z Flip، مۆبایلە چەماوەییەکان ڕوونمای پلاستیکیان بۆ بەکاردەهێندرا، کە خاوەن کۆمەڵێک کێشە بوو و بە ئاسانی شووختی دەگرت. بەڵام لە Galaxy Z Flip ـدا ئەمە گۆڕا و بۆ یەکەمجار ڕوونمای جۆری شووشە بۆ مۆبایلێکی چەماوەیی بەکارهێندرا. وا دیارە هێشتا ڕوونما شووشەییەکەی Galaxy Z Flip چارەسەری کێشەکانی نەکردووە.\nلە تاقیکردنەوەی خۆڕاگریدا بۆ مۆبایلی Galaxy Z Flip لە لایەن یوتیوبەر JerryRigEverything ـەوە، ئاستی خۆڕاگری مۆبایلە چەماوەییەکەی سامسۆنگمان بۆ ئاشکرا دەبێت، بەڵام ئەنجامەکە خۆشحاڵکەر نییە.\nلە ڤیدیۆکەی JerryRigEverything ـدا، هەر لە سەرەتادا ڕوونما شووشەییەکەی Galaxy Z Flip دەست دەخات بە شووخت گرتنێکی ئێجگار زۆر و دیار. ئەگەر پێشووتر سەیری ڤیدیۆکانی JerryRigEverything ـت کردبێت، تێبینیت دەکرد کە زۆرینەی مۆبایلەکان لە قۆناغی 6 و 7 ـی تاقیکردنەوەکان تووشی تێکچوون دەبوون. بەڵام لە قۆناغی 2 و 3 ـی ڤیدیۆکەدا، نیشانەکانی تێکچوون لە مۆبایلی Galaxy Z Flip ـدا بەدی دەکران. وە لە کۆتایدا، پەڵە و هێڵ لەسەر ڕوونما OLED ـەکەی مۆبایلە پەیدا دەبێت و بێکەڵ دەبێت.\nNelson لە کۆتایی ڤیدیۆکەدا دەڵێت، هیچ دەرناکەوێت کە ڕوونمای مۆبایلەکە دژە شووخت بێت و تێبینی شکاندنی شووشەی ڕوونماکەشی نەکرد.\nبە هەرحاڵ، ڤیدیۆکە لە سەرەوەیە و دەتوانیت سەیری بکەیت بۆ ئاشکرابوونی ئاستی خۆڕاگری مۆبایلە چەماوەییەکە. بەڵام لە بیری مەکە، کە کڕینی مۆبایلە چەماوەییەکان بیرۆکەیەکی باش نییە لە ئێستادا.\nتاگەکان Samsung Samsung Galaxy Z Flip تاقیکردنەوە سامسۆنگ مۆبایلی چەماوەیی


کوردکلیک | چۆنیەتی دامەزراندنی فری‌بی‌ئێس‌دی\nلێرەی : ماڵەوە » زانیاری » چۆنیەتی دامەزراندنی فری‌بی‌ئێس‌دی\nفری‌بی‌ئێس‌دی هاوشێوە یونیکسە، کە بۆ سیستەمی کارگێڕی ڕاژە پێشکەوتووەکان، ڕوومێزی، لاپتۆپەکان دەبێت و بە ئاسانی دادەمەزرێت. یەکەم وشانی FreeBSD لە سالی ١٩٩٣ وشێندرا. لە ئێستا دا بەرفراوان لەم سیستەمی کارگێڕییە سوود دەگردرێت. ڕێپێدان یان مۆڵەتدانی فری‌بی‌ئێس‌دی بەناوی BSD تۆمار کراوە. لەم بابەتە چۆنیەتی دامەزراندنی وشانی ١٠.٢ـی فری‌بی‌ئێس‌دی باس دەکەین.\nئێوە بۆ دامەزراندن دەتوانن بەشێوازی خەیاڵی سوود بگرن،یان بە هەر جۆر دامەزراندنێک، ئێوە پێویستان بەم تایبەتمەندییانە هەیە:\nناوی راژە: freebsd.ostechnix.local\nناونیشانی ئای-پی: 192.168.1.103/24\nقەبارەی پەپکە: 20 GB\nبیرگە: 1 GB\nئێوە سەرەتا دەبێ فری‌بی‌ئێس‌دی لێرە دابگرن، ئینجا لەسەر دی‌ڤی‌دی یان فلاشێک( bootable DVD or USB) بەشیوازی بووت ڕوونووسی بکەن. پاش وەرگر خستنەوەی کۆمپیوتر دەبێت پەڕەیەکی وەک وێنەی خوارەوە لە سەرەتای هەڵگرساندنی کۆمپیوترەکەتان ببینن. دەبێ دوگمەی ١ هەڵبژێرن و قامک بە سەر دوکمەی (Enter ) لەسەر تەختە کلیل دابنن.\nکاتی بووتکردنی سیستەم پەڕەی بەخێرهاتن ئاشکرا دەبێت کە سێ هێڵ بژاردەی لە خۆ گرتووە.\nدامەزراندنی FreeBSD لە سەر پەپکە.\nدامەزراندن بە شێوازی هێڵ لە شێڵ(Shell ).لە ئەم هێڵی فەرمانە ئێوە دەتوانن پارتیشێن دروست بکەن پێش دامەزراندن.\nبینین پێش دامەزراندن و بە شێوازی زیندوو.\nئێمە بژاردەی سەرەکی واتە ( Install) بۆ دامەزراندن نیشانە دەکەین و دوگمەی (Enter ) لێدەدەین.\nئێستا دەبێ جۆری نەخشەی تەختە کلیل(Keymap) بژاردە بکەن.من وەک سەرەکی هێشمەتەوە\nئێستا ناوی ڕاژە(hostname ) کە لە سەرەوە ئاماژەمان پێکرد،تێنووسدەکەین.\nزیادکراوەکانی(components ) سیستەم بۆ دامەزراندن نیشانە دەکەین\nئێستا پێویستمانە کە پارتیشێن بۆ FreeBSD دابین بکەین، هەرچەندە کە بژاردە سەرەکی خۆی (Auto (UFS))ـیە، بەڵام ئێوە دەتوانن بە شێوازی دەستی و دڵخوازیش ئەم کارە بکەن.\nئێستا بژاردەی (Entire Disk) هەڵدەبژێرین و دوگمەی ئینتێر لێدەدەین.\nئێستا جۆری دیزاینی پارتیشێن هەڵدەبژێرین و دوگمەی (Enter) لێدەدەین\nچاوێک لە قەبارەی پارتیشێنەکان دەکەین، گەر ئەندازەی پارتیشێنەکانمان بە دڵ بوو ، کرتەیەک لە سەر دوگمەی (Finish ) دەکەین\nدوگمەی (Commit ) هەڵدەبژێرین و لە سەر تەختە کلیل قامک بە سەر دوگمەی(Enter ) لێدەدەین لێرە دا بژاردەکانمان پاشکەوت دەکرێن.\nئێستا قوناغەکانی FreeBSD دەستپێدەکەن\nدامەزراندن تەواو دەبێت ئێستا پرسیارتان لێدەکا بۆ رێکخستن یان دابین کردنی تێپەڕوشەی ڕەگ(root )\nپرسیاری دووهەم بۆ پەیکەرسازی کارتی تۆڕە (Network interface)\nوشەی “Yes ” هەڵدەبژێرین و وشانی “IPv4” بۆ تۆڕەکەمان\nتا ئێستا ئێمە ناونیشانی ئای‌پی ـمان( IP address) بۆ سیستەم دامەزراند. گەر ئێوە لکاوەن بە ڕاژە و DHCP ـتان هەیە؛ دەتوانن “Yes ” بۆ چالاککردنی ئەم خزمەتگوزارییە هەڵبژێرن.گەر نیتانە “No” نیشانە بکەن و ناونیشانی ئای‌پی بنووسن .\nهەروا کە دەبینن من خزمەتگوزاری “DHCP” نییەو ، “No” هەڵدەبژێرم.\nناونیشانی ئای‌پی دەنووسین و ،”subnet”وە”gateway” رێکدەخەین\nگەر سوود لە ئای‌پی وشانی ٦ (IPv6) ناکەن وشەی “No” هەڵبژێرن\nلێرە دا دەبی “DNS server IP” تێنووس بکەین\nبۆ بژاردەکەرنی کاتی خۆماڵێ (Time zone)سەرەکی “No ” هەڵدەبژێرین\nشوێنی “Asia” بە پێی شوێنی خۆتان هەڵبژێرن\nوڵآتی نیشتە جێتان هەڵبژێرن بۆ من “India“\nبۆ پەیکەرسازی بژاردەکانی سەرەوە لە سەر دوگمەی”Yes ” کرتە بکەن\nلێرە پێرستێک لە خزمەتگوزارییەکان دەردەکەون کە پێتان خۆشە هەر جار لە کاتی بووت(boot) چالاک بن\nئێمە دەبێ هەژمارەی بەکارهێنەرێکی ئاسایی دروستبکەین، ئینجا “Yes ” هەڵدەبژێرین و ئینتێر لێدەدەین\nوردە زانیاری بۆ بەکارهێنەر دەنووسین\nوشەی “Yes ” دەنووسین بۆ دروستکردنی بەکارهێنەری نوێ\nگەر پێتان باشە بەکارهێنەری فرەتر دروستبکەنی وشەی”No ” بنووسن\nئێوە گەیشتن بە قۆناغی کۆتایی، ئێستا دەبێ “Exit ” لێبدەن و لە سەر دوگمەی”Enter ” لە تەختە کلیلەکەتان کرتە بکەن.\nسەرکەوتوو بن ئێستا قۆناگەکانی دامەزراندن کۆتایی پێ هات ، گەر گەرەکتان گۆڕانکاریێکی دیکە بدەن لە دامەزراندن لە پرسیارەکەی خوارەوە “Yes” هەڵبژێرن.گەر نە “No ” هەڵبژێرن و لە سەر تەختەکلیلەکە دوگمەی “Enter” لێبدەن.\nلە کۆتاییدا سیستەم وەگڕبخەنەوە ئینجا “Reboot” هەڵبژێرن.\nپاش وەگڕخستنەوە داوای ناوی بەکارهێنەر و تێپيڕ وشەتال لێدەکا، تا بچنە نێو سیستەمی نوێکەتان کە داتان مەرزاندووە.\nهەر وەک سیستەمەکانی دیکە دەتوانن بە فەرمانەکەی خوارەوە FreeBSD بەڕۆژ بکەنەوە:\nبۆ دامەزراندنی پاکەتی “sudo ” بەفەرمانەکەی خوارەوە کردار بکەن\nبۆ زیادکردنی بەکارهێنەریش\nئەم هێڵە زیاد بکەن\nostechnix ALL=(ALL) ALL\nئێستا بەکارهێنەری ostechnix دەتوانێت فەرمانەکان بە پێشگەری “sudo” جێبەجێ بکات.\nدوایین دەستکاری :11 مانگ پێش\nکورتە بەستەر: kurd.click/?p=2364\nBSD freebsd فری‌بی‌ئێس‌دی


گۆڕانی چارەنوس و چارەنوسی گۆڕان\n- گۆڕان ئێستا هەر پەلێكی بەدەست حزبێكەوەیە\nنوسینی: سەرتیپ جەوهەر\nلێدوان و هەڵسوكەوت و كاردانەوەی بەشێك لەهەڵسوڕاو و دەنگدەرانی گۆڕان، ئاماژەیە كۆتاییهاتنی تەواوتی كاریگەری ئەو بزوتنەوەیە لەگۆڕەپانی سیاسی. مخابن وەك پێشەنگی ئۆپۆزسیۆن و سەرمەشقی بزوتنەوەیەكی جیاواز خۆی پێشاندا، بەڵام دەركەوت بزوتنەوەیەكی بێ فكرو خودان ئەجێندای سیاسی یان لانیكەم بەرنامەیەكی نا روونە بۆ كاركردن. دوایین بەشداری پێكردنیشیان لەم حكومەتەی ئێستا، زیاتر بەكارهێنران بۆ ئەجێندایەكی دیاریكراو، بۆیە دەبینین پشكی گۆڕان لەحكومەت.\nئێستا ئەم بزوتنەوەیە هەر پەلێكی لەژێر ركێفی حزبێك یان روو لەلایەكی دیكەیەو هیچیان ئەو وێنەیە پێشان نادەن كە كاك نەوشیروان لەوتارە كاریگەرەكانی دەیخستە روو. رێكخەری گشتیی و بەشێك ئەندامانی خانەی راپەڕاندنی گۆڕان لەدۆڵێكن و دەنگدەرانى گۆڕان لەدۆڵێكی دیكەن! ئەوانەیشی ناڕازین لەسیاسەتی بزوتنەوەكە، یەك یەك لەخانەی راپەڕاندن دێنەدەرێ و دەستبەرداری ئەو حزبە دەبن.\nئێستا ئەندامانی گۆڕان لە پەرلەمانی عیراق، لەبیركردنەوەی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان نزيكن. لێدوان و بەیاننامەو هەڵوێستیان، بەتەواوی جیابۆتەوە لەبزوتنەوەی گۆڕان و پێیانوایە بزوتنەوەكە بۆتە گروپێكی دەستەمۆ (كەمۆ)ی حزبێكی دیكە! بۆیە لەسەر لێدوانێكی پەرلەمانتارانی گۆڕان لەبەغدا، داوای رونكردنەوەیان لێدەكرێت و ئەوانیش (لاحول ولا قوە).\nئەندامانی گۆڕان لەحكومەتی هەرێم واتە وەزیرو كاربەدەستانیان، بوونەتە كوچك لەئاگر گەرمترن لەداپۆشینی كەموكوڕیی و ئەو رەخنانەی رووبەرووی حكومەت دەبنەوە. پەیوەندیان بە بزوتنەوەی گۆڕان و تەنانەت سلێمانیشەوە نەماوە، بەتەواوی بوونەتە بەشێك لەئەجێندای پارتی! وەك ئەوەی دوا دەرفەتی بەشداریكردن بێت لەحكومەت و دوای ئەم كابینەیە ئیدی گۆڕان چاوی بەحكومەت نەكەوێتەوە!\nئەندامانی بزوتنەوەكەش لە پەرلەمانی كوردستان، سەریان لێ شێواوە! بەشێكیان هەر وادەزانن سەردەمی كاك نەوشیروانە، وەك ئەسحابی كەهف هێشتا نازانن ئەو گۆڕانە گۆڕانی جاران نییە! هێشتا خەریكی ئاشكراكردنی گەندەڵیی و كەموكوڕییەكانی ئەم حكومەتەن. بەشێكیشیان نازانن نە لەدەسەڵاتن نە ئۆپۆزسیۆن.\nبەكورتی؛ بزوتنەوەی گۆڕان حزبی قۆناغێكی دیاریكراو بوو. بزوتنەوەیەك بوو بەرئەنجامی كاردانەوەیەكی ناوخۆیی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان سەریهەڵدابوو. ئێستا قۆناغەكە گۆڕاوە، پێدەچێت زەرورەتی بوونی ئەو جۆرە حزبە تا ماوەیەكی درێژ نەیەتە پێشەوە. گۆڕان هەم بزوتنەوەی ئۆپۆزسیۆن بوونی لەكوردستان كوشت، هەمیش لەحكومەت ئەزمونێكی خراپیان پێشكەش كردو بوونە پارسەنگ بۆ دروستكردنی زەمینەی تاك حزبیی یان تاك رەنگی لەم حكومڕانیە.\nبەپێی هەموو ئەو پێشبینیانەی دەكرێن، بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی عیراق، هەڵدەوەرن بۆ هەڵبژاردنی كوردستانیش دەبێ دەست بە پەنجەكانیانەوە بگرن، چونكە ئەو دەنگانەی دەیهێنن، كەمتر دەبێت لەپەنجەی دەستان.\nئاگاداریەک لە ناوەندی رۆشنگەریی چاودێرەوە سەبارەت بە کۆڕەکانی رۆژانی شەممان\nجەلالی سام ئاغا هۆشداریی دەداتە وەزیری رۆشنبیری\nدوو کتێبی نوێی بەرزان ئەحمەد کوردە بڵاوکرانەوە\nدادگا و (5) گیراو\nفازل میرانی: کێشەی ئێمە بودجە نیە\nبۆچى ده‌یانه‌وێ كه‌یسى غالب محه‌مه‌د دیزه به‌ده‌رخۆنه بكه‌ن؟\nڤیدیۆ: لە ماڵەوە باخەكەت بە چاندنێكی ئاسان بڕازێنەوە


ژنێك بە سەرۆكی وڵاتی كۆسۆڤۆ ھەڵبژێردرا\n12:52 - 6/4/2021\nڤیڤۆسا عوسمانی تەمەن 38 ساڵان بە سەرۆكی وڵاتی كۆسۆڤۆ ھەڵبژێردرا.\nڤیڤۆسا عوسمانی، لە پەڕلەمانی كۆسۆڤۆ لە كۆی 120 دەنگ توانی 71 دەنگ بەدەست بھێنێت و ببێتە سەرۆكی ئەو وڵاتە.\nڤیڤۆسا پرۆفیسۆری بواری یاسایە و لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا خوێندویەتی.\nلە وتاری سەركەوتنیدا، ڤیڤۆسا داوای گفتوگۆی لە وڵاتی سڕبیا كرد تاوەكو پەیوەندیەكانیان ئاسایی بكەنەوە، بەڵام دەبێت سەرەتا سڕبیا داوای لێبوردن لەو وڵاتە بكات و تاوانبارانی شەڕی ساڵانی 1998 - 1999 سزابدرێن.\nكۆسۆڤۆ دوای ئەو شەڕە تاوەكو ساڵی 2008 لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە بەڕێوەدەبرا تاوەكو لە ساڵی 2008 سەربەخۆیی وەرگرت


ئەڵقەی 7 – (وه‌رزی سێیەم) – تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەبێت بە پارە؟! - بڵۆگی چاوگ\nنێردراوە بۆ ئازار 3, 2021 نیسان 5, 2021\nئایا (Super Follow)ی توویتەر و (Fan subscriptions)ی فەیسبووک، داهاتووی تۆڕی کۆمەڵایەتی بێبەرامبەر بۆ کوێ دەبەن؟ (3:07)\nلینۆکس لەسەر مەریخ. (33:38)\nویکیدراوە/ویکیداتا چییە؟ بۆ ئێستا و داهاتوو چی پێدەکرێت؟ (57:22)\nوەشەنی نوێی وۆردپرێس. (1:07:30)\nلەگەڵ چەندین بابەت و تەوەری تر کە خراوەنتە بەرباس و وتووێژ.\nنوسراوە لە پۆدکاستتاگکراوە لە توویتەر، تۆڕی کۆمەڵایەتی، فەیسبووک، مەریخ، ویکیداتا\nپێشوو WordPress.org و WordPress.com چین و جیاوازییەکانیان چییە؟\nداهاتوو پشووی چاوگ – ئەڵقەی 3 – یاسای 10 هەزار کاتژمێر!\n2 وەڵام بۆ “ئەڵقەی 7 – (وه‌رزی سێیەم) – تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەبێت بە پارە؟!”\nئازار 3, 2021 له 8:27 pm\nپێم خۆشبوو زیاد کردنێک بکەم لەسەر ڤیم\nئێستا ئەتوانیت لە vs code بە پێوەکراوێک ڤیم بەکار بهێنیت کە زۆر ئاسانکاری تیایە بۆ نوسینی کۆد وەک سڕینەوە و نوێکردنەوە و جوڵان بە شێوەیەکی خێراتر لە نێوان دێڕە کۆدەکان بەبێ جوڵاندنی ماوس\nتا ڕادەیەک قورسە بەڵام زۆر سوودبەخشە ئەگەر لەگەڵی ڕابێیت خۆشم سەرەتام\nسوپاس بۆ ئێوە هەمیشە سەرکەوتوو بن\nئازار 6, 2021 له 3:03 pm\nبەڵام کاتێک ڤیم ئاوها بە ئاسانی و ناو گرافیکدا نوسیت، هیچ پێویستی نامێنێت بەکاری بهێنیت. هەروەها گرافیک لەسەر ڕاژە نابێت.


2 برا لە ڕوبارێك خەنكان تەرمی یەكێكیان دۆزرایەوە\nبه رواری داگرتن : 2018-07-12 14:26\nدیاربەكر - دوێنێ 2 برا لە ڕوبارێكی پارێزگای دیاربەكر خنكان تەرمەكانیان ون بو، بەڵام ئەمڕۆ تەرمی یەكێكیان دۆزرایەوە.\nدوێنێ لە ڕوباری شارۆچكەی سیلڤان(فاڕقین)ی سەر بەپارێزگای دیاربەكر دوو برا بەناوی سەمیع تەمەن 20 ساڵ و فەرید تەمەن 40 ساڵ، بۆ مەلەوانی چونە سەر ڕوبار، بەڵام خنكان هەروەها تەرمەكانیشیان ون بو. دوای بەدوا گەڕانی تیمەكان ئەمڕۆ توانیان تەرمی فەرید بدۆزنەوە. گەڕان بەردەوامە بۆ دۆزینەوەی تەرمی سەمیع. . (İLKHA)\nبليته كان تەرم،2برا،خنكان،فاڕقین،دیاربەكر


09:35 - 2022-05-21\nئەم مانگی ئایارە مژەدبەخشە کاتێک بە دەفتەری بیرەوەریی و سەروەریدا دەچینەوە، ئەو مانگەیە کە چەند جوامێرێکی نیشتمانپەروەر بڕیاریاندا کۆڵنەدەن و تەسلیمی ئەمری واقیعی سەپێنراوەی دوای ئاشبەتاڵ نەبن.\nئەو مرۆڤە خۆنەویست و نەبەزانەی کە پاش گۆڕینەوەی چکلێتە نامە و تەلەفۆنکردن کەوتنە تەگبیر بۆ خۆ سازدان لە شامی مەکۆی خۆ سازدانەوەدا یەکیان گرتەوە و دوای گفتوگۆ و بیروڕا گۆڕینەوەیەکی چەند رۆژە لە قاوەخانەی توڵەیتوڵەی شامەوە بڕیارێکی چارەنووسسازیاندا و مژدەی خۆسازدانەوە و مقاوەمەتیان دا بە گوێی خەڵکی کوردستان و کردیانە پەیامێکی توندیش بۆ نەیارانی گەلی کوردستان، لە زلهێزە جیهانییەکان و داگیرکەرە ئیقلیمییەکانی دەورەبەری کوردستان، کە بێخەم مەبن کورد زیندووە.\nلە هەمان مانگی ئایاردا کە یادی لەدایکبوونی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەر دەستی ئەو جوامێرانەدا دەکەینەوە، قوڵپی گریان و خەمێک بەرۆکمان دەگرێت، چونکە لەو مانگەدا دووان لەو جوامێر و سەرکردە سەرەتاییانەی یەکێتی و شۆڕشی نوێ ئۆغریان کرد و بەجێیان هێشتین، ئەوانیش هەردوو سەرکردەی رۆژانی سەخت نەوشیروان مستەفا و عادل موراد بوون، هەروەک سەرکردەیەکی پەنهانیش لە هەمان مانگدا کتوپڕ بەجێی هێشتین کە ئەویش شازاد صائیبی نەمر بوو.\nمێژووی دوور و نزیکی شۆڕشی گەلان، کەم نموونەی لە شێوەی کەسایەتی نەوشیروان مستەفا تۆمارکردووە، چونکە زۆربەی ئەوانەی لە مێژوودا ناویان بە نەمریی دەمێنێتەوە، ئەوانەن کە قوربانییان بە خۆشی و دەستکەوت و ئیمتیازاتە کەسییەکانی خۆیان داوە لە پێناوی گەل و نیشتمانەکەیاندا، بۆیە ئەگەر نەڵێین نموونەی لەم جۆرە هەر نییە، ئەوا دەتوانین بڵێین زۆر دەگمەنە، چونکە دەگمەنە کەسێک لە فیردەوسی ڤیەننای پایتەختی نەمسا و بووکی رازاوەی ئەوروپا و لە دوا قۆناغی خوێندنی دکتۆرادا بێت، بەڵام بەبێ هیچ گوشارێکی سیاسی و ئەمنی و تەنها بە تموحی رزگاریی میللەتەکەی دەست لەو تموحەی هەڵبگرێت و بۆ شۆڕش و خەبات بگەڕێتەوە بەرەو فێرگەی سەربازیی دێرک و دواتر بە قاچاخەڕێ خۆی بگەیەنێتەوە خڕی ناوزەنگی پایتەختی شۆڕش و بەرگری.\nکوردێکی فەیلی دووجار ستەم لێکراو\nیەکێکی تر لەو کەڵە پیاوە شۆڕشگێڕ و پەرۆشانەی خۆسازدانەوە و بەرەنگاریی دیکتاتۆری، عادل مورادە کە ئەویش سەرباری قاڵبوونی لە بواری رۆژنامەنووسی و چالاکی لە رێکخراوە پیشەیی و مەدەنییەکانی سەردەمی شۆڕشی ئەیلولدا، وەک هەر کوردێکی فەیلی دووجار ستەم لێکراو بوو چ ستەمی نەتەوایەتی و چ ستەمی مەزهەبی. ئەو دەرفەتی گەورەی لەپێش بوو کە هەر لە شام و تاراوگەدا وەکو هەزارانی دیکە بەهۆی عەرەبی زانین و سەلیقە رۆژنامەوانییەکەیەوە خۆی تەرخان بکات بۆ پەیداکردنی بژێویی، بەڵام هەستی نیشتمانی و نەتەوەیی بووە فاکتەری ئەوەی کە بە هەڵەداوان خۆی بگەیەنێتە شام و توڵەیتوڵە تا شەرەفی بەشداریی لە دامەزراندنی یەکێتی و مژدەی هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی نوێی گەلی کوردستانی پێ ببڕێت.\nلە دەیەی رابردوودا پێنج لەو حەوت سەرکردەیەی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتی ئۆغریان کرد و ماڵئاواییان لە گەلەکەیان کرد، کە ئەوانیش سەرۆک مام جەلال و د. کەمال فوئاد و نەوشیروان مستەفا و عادل موراد و عەبدولڕەزاق فەیلی بوون.\nئەگەرچی ماڵئاوایی هەر پێنجیان بە ئازارە و بۆشاییەکی گەورەیە لە خەباتی رزگاریی نیشتمانیدا کە پڕبوونەوەی ئەستەمە، بەڵام خەمی کۆچی نەوشیروان مستەفا و عادل موراد تێکەڵە بە سەروبەندی یادی گەڵاڵەبوونی ئەنجامی کۆبوونەوەکانی توڵەیتوڵە و ئەڵمانیا و دەرچوونی یەکەمین بەیاننامەی دامەزراندنی یەکێتی و مژدەی هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی نوێ.\nمافناس و دیپلۆماتکار و دەوڵەتمەدارێکی بێ دەوڵەت\nهەر لەو مانگەدا و لە 21/5/2001 دا لە رووداوێکی دڵتەزێندا ئەجەل هاتوو گیانی شازاد جەمیل صائیب ناسراو بە کاکە شای لێ بردین، ئەو کاکە شایەی کە جگە لە پەرۆشی بۆ سەرخستنی کوردستان و کوردایەتی، هیچ ئومێد و تەماعێکی لە پۆست و پلەدا نەبوو، بەڵکو وەک هاوڕێ نزیکەکانی دەگێڕنەوە سەرکردایەتی یەکێتی کە پۆستی شیاوی هەبووایە بە شوێن کەسانی شیاوی وەک ئەودا دەگەڕا.\nکاکە شا لە سامان و داراییدا لە هیچی کەم نەبوو، جگە لەوەی رێبواری رێگای ئازادیی گەل و خاکەکەی بوو، ئەو لە ئەستەمترین رۆژەکانی خەباتی نهێنیدا پێگەکەی وەک پارێزەرێکی کارامە بۆ خزمەتی شۆڕش و کوردایەتی بەکاردەهێنا و ببووە ئەڵقەی گرێدانەوەی شام و شار و شاخ.\nکاتێک لە لایەن دەزگا سیخوڕییەکانیشەوە ئاشکرابوو، خۆی گەیاندە شاخ و لەوێش ئەگەرچی ماوەیەکی زۆر نەمایەوە و بە بڕیاری سەرکردایەتی وەک دیپلۆماتکاری شۆڕش رەوانەی دەرەوەکرا، بەڵام لەو ماوەیەدا شوێن پەنجەی خۆی نەخشاند و دادگای باڵای شۆڕشی دروستکرد، لە سۆنگەی ئەوەی بڕوای بەوە بوو کە نابێت شۆڕشێک دروشمی دادپەروەریی بەرزکردۆتەوە، خۆی بەبێ گەڕانەوە بۆ یاساکان بڕیار لە چارەنووسی دیل و تۆمەتباران بدات، بۆیە هەیکەلی دادگا باڵاکە و دادگای مەڵبەندەکانی داڕشت و پاشان رووەو دەرەوە رۆیشت بۆ ئەرکە نوێیەکەی.\nساڵی 2001 دا سەرکردایەتی کاکە شایان تەکلیف کرد بۆ وەرگرتنی پۆستی وەزارەتی کشتوکاڵ لە ئیدارەی سلێمانی پێشوو، بەبێ چەند و چوون پۆستی نوێنەری یەکێتی لە تورکیا بەجێهێشت و گەڕایەوە کوردستان، بەڵام مخابن تەمەن رێگەی نەدا لەو بوارەشدا رۆڵی خۆی ببینێت، لە کارەساتێکی ئۆتۆمبێلدا لەسەر رێگای دوکان سلێمانی خۆی و شۆفێرەکەی گیانیان لەدەستدا.\n*ساڵی 1944 لە سلێمانی لە دایکبووە.\n*قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی لە سلێمانی تەواوکردووە و کۆلێژی زانستە سیاسییەکانی زانکۆی بەغدای تەواوکردووە.\n* ساڵی 1963 بۆتە ئەندامی سکرتاریەتی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان. ھەر لەو ماوەیەشدا بۆتە ئەندامی پارتی.\n*جگە لە کاری سیاسی رۆژنامەنووس و مێژوونووس و نووسەرێکی بە سەلیقە بووە و خاوەنی چەندین کتێبە لە بوارەکانی مێژوویی و لێکۆڵینەوەی سیاسی و رۆژنامەوانی.\n*ساڵی 1971 بۆ خوێندنی ماستەر و دکتۆرا چووەتە دەرەوەی وڵات و لە نەمسا درێژەی بە خوێندن داوە.\n*ساڵی 1975 لەگەڵ مام جەلال و چەند هاوڕێیەکیدا ی.ن.ک-یان دامەزراندووە.\n*ساڵی 1976 دەستبەرداری خوێندنی دکتۆراکەی بووە و گەڕاوەتەوە شام و رۆژئاوای کوردستان بۆ سەرپەرشتی ناردنەوەی دەستە چەکدارەکان بۆ ناوەوەی وڵات.\n*ساڵی 1977 گەڕاوەتەوە کوردستان و لە خڕی ناوزەنگەوە سەرکردایەتی بەشێک لە ئەرکە سەرەکییەکانی شۆڕشی کردووە.\n*سکرتێری کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستان و جێگری سکرتێری گشتیی یەکێتی بووە.\n*ئەندازیاری داڕشتنی نەخشەی راپەڕینی ساڵی 1991 بوو و هەر خۆشی لە نزیکەوە سەرپەرشتیی لایەنی پێشمەرگەیی و رێکخراوەیی کردووە.\n*لە رۆژی 19/5/2017دا بەهۆی نەخۆشییەوە کۆچی دواییکرد.\n* ساڵی 1949 لە شاری به‌غدا لەدایکبووە.\n*ھه‌رسێ قۆناغی سەرەتایی و ناوه‌ندی و ئاماده‌یی له به‌غدا ته‌واوكردووه.\n*ساڵی 1965 له به‌غدا په‌یوه‌ندیی به رێكخستنه‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه كردووه.\n*له ساڵی 1966دا له زانكۆی به‌غدا وه‌رگیراوه و هاوکات سه‌رپه‌رشتیی هێڵێکی رێکخستنەکانی كردووه.\n*ساڵی 1969 بووە بە پێشمه‌رگه و لە سنووری باڵەکایەتی بووە بە مامۆستای شۆڕش.\n*ساڵی 1970 بووە بە سکرتێری یه‌كێتیی قوتابیانی كوردستان.\n* ساڵی 1975 لە ئێرانەوە روو ده‌كاته شام و له‌وێ بەشدار دەبێت لە دامه‌زراندنی ی.ن.ک.\n*ماوەیەک سەرپەرشتی رێکخستنەکانی ئەوروپای یەکێتی کردووە و دواتر روودەکاتەوە شام و بەکاری رۆژنامەنووسییەوە سەرقاڵ دەبێت.\n*ساڵی 1994 له کراوە بە لێپرسراوی مه‌كته‌بی راگه‌یاندنی یه‌كێتی.\n*ساڵی 2000 وه‌ك لێپرسراوی په‌یوه‌ندییه عەرەبییەکان له شام دەستبەکاربوو.\n*ساڵی 2003 لە بەغدا ئه‌ركی په‌یوه‌ندییە عیراقی و عەرەبییەکان لەئەستۆ دەگرێت.\nساڵی 2004 بووە بە باڵیۆزی عیراق له رۆمانیا.\n*ساڵی 2012 بووە بە سکرتێری ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندیی و تا کۆچی دوایی لە رۆژی 18/5/2018 لەو پۆستەدا بەردەوام بوو.\nژیاننامەی شازاد جەمیل صائیب\nساڵی 1968 کۆلیژی مافی لە زانکۆی بەغدا تەواوکردووە و دەستیکردووە بەکاری پارێزەرایەتی.\n*لەپاڵ کارەکەیدا بەشداریی خەباتی سیاسی و رووناکبیریی کردووە و لە ساڵانی 1969-1970 سەرنووسەری گۆڤاری رزگاری بووە کە لەلایەن باڵی مەکتەبی سیاسیی پارتییەوە دەرچووە.\nساڵانی 1970 تا 1975 لە ریزەکانی کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستاندا کاری کردووە، تا دوای هەرەس و دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رۆڵێکی دیاری لە گەیاندنی رێنمایی و راسپاردەکانی سەرکردایەتی نێوان دەرەوەی وڵات و ناوەوەدا گێڕاوە.\nساڵی 1980 چۆتە شاخ و بۆتەوە پێشمەرگە تا ساڵی 1983، لەو ماوەیەشدا سەرپەرشتی دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی کردووە و هەیکەلەی دادگا فەرعییەکانیشی لە سنووری مەڵبەندەکاندا رێکخستووە.\nساڵانی 1983-1987 بۆتە نوێنەری یەکێتی لە شام.\nلە ساڵی 1988 یشدا بۆتە نوێنەری یەکێتیی لە ئەوروپا .\nلە ساڵی 1994یشەوە بۆتە نوێنەری یەکێتی لە تورکیا.\n*ساڵی 2001 پۆستی وەزیری کشتوکاڵی لە کابینەی سێیەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان – ئیدارەی سلێمانی- دا پێ سپێردراوە.\nلە 21/5/2001 دا بە رووداوێکی هاتوچۆدا لە نزیکی شارۆچکەی پیرەمەگروون گیانی سپارد.


ڤیدیۆی هێرشی هێلیکۆپتەرەکانی تورک بۆسەر خەلیفان ببینە | ROJnews\nشەممە, 20 يول 2019 - 13:14\nهێلیکۆپتەرەکانی سوپای تورک دەوروبەری گوندی خەلیفان و سیران گولـلەباران دەکەن، لەو ڤیدیۆیەی ڕۆژنیوز تۆماریکردووە، دیارە بە قورسی هێرش دەکرێتە سەر هاوڵاتیان و خەڵکیش بۆ پاراستنی خۆیان، پەنا دەبەن بۆ پشتی بەردەکان.\nدوێنێ هێلیکۆپتەرەکانی سوپای تورک گوندەکانی خەلیفان و سیران لە ناوچەی سیدەکانی سەربە پارێزگای هەولێریان بە دژواری گولـلەباران کرد.\nلەو ڤیدیۆیانەی ڕۆژنیوز تۆماری کردوون، دیارە هێلیکۆپتەرەکانی سوپای تورک بە قورسیی دەوروبەری گوندەکانی خەلیفان و سیران بەبێ ناوبڕ گولـلەباران دەکەن.\nپەیامنێرمان کە بۆ ئامادەکردنی هەواڵێکی تایبەت لەسەر دۆخی هاوڵاتیان چووبووە هەرێمەکە، وەک شایەتحاڵێک دەگێڕێتەوە کە دوای گولـلەبارانی بێناوبڕی هێلیکۆپتەرەکان، هاوڵاتیان بۆ ئەوەی خۆیان بپارێزن پەنایان بردووەتە پشت بەردە گەورەکان.\nدوای ئەو هێرشە ئاگر بەربووەتە نێو پووش و پاوەن و دارستانەکانی ناوچەکە کە زیانی ماددیی لێکەوتووەتەوە، پێشتریش ڕاگەیەندرابوو کە، هەندێک لە دانیشتووانی گوندەکە بەهۆی هێرشەکانەوە ناچار ماڵ و حاڵی خۆیان جێهێشتووە.


نەوەی نوێیNokia 3 و Nokia 2 كەوتە بازاڕ\nكۆمپانیای " HMD"ی گەشەپێدەری ئامێرەكانی نۆكیا رای دەگەیەنێ كە نەوەی نوێی Nokia 3.1 وNokia 2.1 بە دیزانێكی جیاواز و سیستەمی ئەندرۆید ئۆریۆ"OreoTM Android " كەوتە بازاڕەكان.\nهەردوو مۆبایلی Nokia 3.1, Nokia 2.1هاوشێوەی نۆكیا 7 plus و8 Sirocco و Nokia 6.1 لە خێزانی Android Oneن و لەلایەن گووگڵەوە دیزاین كراوە و لە رووی تەناهییەوە پارێزراوە.\nسیستەمی Android One بە بەردەوامی نوێترین خزمەتگوزارییەكانی گۆگل وەك Google Assistance وێنەكان ئەبدەیت دەكاتەوە و بە كوالێتی بەرزی نا سنووردار دەیانپارێزێت.\nلە هەروەها ئامێری Nokia 2.1 سیستەمی Android Oreo ™ (جۆری Go) لەخۆ دەگرێت كە بۆ ئامێرە زیرەكەكان دیزاین كراوە ئەوانەی بە قەبارەی 1 گێگابایت یان كەمتر كار دەكەن، ئەوەش ئەزموونێكی ئاسان لە ئەندرۆید دەڕەخسێنێت، هەروەها هەڵگرتنی زیاتریش، لەكاتێكدا بڕێكی كەمتر لە داتاكان خەرج دەكات، ئامێرەكانی مۆبایلی ئەو سێ جۆرەش ئامادەكراوە بۆ سیستەمی Android P.\nیوهو سارفیكاس، بەرپرسی بەرهەمەكانی كۆمپانیای HMD Global دەڵێ بەدەمەوەچوونی ئارەزوومەندان بۆ بەرهەمەكانی نۆكیا بە سیستەمی Android هانی ئێمەی دا بەردەوامی بەو سیستەمە بدەین، بۆیە خۆشحاڵیین ئامێرە زیرەكەكانی نۆكیا كە دووبارە نوێكراونەتەوە و چەندین خەسڵەتی تێدایە لەسەر ئاستی ئەدا بخەینە بەردەستییان، هەروەها بەردەوامیشن لە دابینكردنی باشترین دیزاین بە باشترین نرخی گونجاو بۆ هەموو هەمووان، لەگەڵ ئەو كوالیتییە بەرزەی كە كڕیارانمان چاوەڕوانی دەكەن.\nهەروەها گوتی،"لەرێگەی ئەم كۆمەڵە نوێیەوە شاشەی گەورەتر و ئەدای باشتر دەڕەخسێنین، كڕیاران بە پارەیەكی كەم دەبنە خاوەنی مۆبایلێكی دیزاینكراوی جیاواز و بە سیستەمێكی پاڵپشتیكراو بە گرنگیدان بە وردەكارییەكانەوە، بۆیە بودجە هەرچەنێك بێت نۆكیا مۆبایلێكی زیرەك دەڕەخسێنێت كە بۆ هەمووان گونجاو بێت".\nهاوكات پاتریم حەرب، بەڕێوەبەری گشتی كۆمپانیای HMD Global لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئێران دەڵێ شانازی دەكەین بە خستنەڕووی كۆمەڵەیەكی نوێ لەمۆبایلی زیرەكی نۆكیا بە نرخێكی پلان بۆ داڕێژراو كە بتوانێ ركابەری بكات.\nگوتی "ئێستە Nokia 3.1 لە بازاڕەكانی عێراق بەردەستە و بڕیارە لەمانگی ئابی داهاتووش Nokia 2.1 بگاتە بازاڕەكان".\nلای خۆیەوە بەڕێوەبەری بەشی هاوبەشییەكانی ئەندرۆید Android لە گۆگل Google دەڵێت"كۆمپانیای HMD ی جیهانی رۆڵێكی پێشگەنگ دەگێڕێت لە خستنەڕووی مۆبایلی Nokia 2.1 بە سیستەمی Android Oreo™ لەجۆری "Go" كار دەكات، هەروەها هاتنە پاڵی خێزانی دوو مۆبایلی تر بۆ Android One، گوگڵ وHMD هەوڵیان داوە نوێترین پێشخستنەكانی خۆیان لەجیهانی پرۆگرامە ئەلیكترۆنییەكان و ئەزموونیان لەئامێرە كوالیتی بەرزەكان بەكاربێنن لە دروستكردنی Nokia 3 و Nokia 2".\nدیارترین تایبەتمەندی Nokia3.1، شاشەی قەبارەی 5.2 بۆسەیە و چەماوەییە لە شوشەی جۆری Corning® Gorilla® Glass دروستكراوە كە دەیپارێزێت لە تێكچوون و یارمەتیشی دەدات هەمیشە جوان دەربكەوێت.\nNokia3.1 لەسەر MediaTek 6750 كاردەكات، كە بریتییە لە كۆمەڵێك توێژی خاوێن كە رێژەی 50% تواناكەی زیاد دەكات. كامێرای سەرەكی 13 مێگاپێكسڵە و بە رەنگەكانی سپی كڕۆمی، مسی رەش و شین بەردەستن بەهەردوو بژاردەی هەڵگرتن میمۆری 2 گێگابایت/ 16 گێگابایت، 3 گێگابایت/ 32 گێگابایت، بە نرخی 140 یۆڕۆیە كە دەكاتە 195 هەزار دیناری عێراقی.\nهەرچی ئامێری Nokia 2.1، خاوەنی تایبەتمەندییەكی بەهێزی پیلە، كە پیلەكەی بۆ ماوەی دوو رۆژ بە بەردەوامی كار دەكات، هێشتا نرخەكەی دیاری نەكراوە.\nشاشەكەی 5.5 بۆسەیە بەمەش چێژی زیاتر لە فیلمە ڤیدیۆییەكان بە كوالێتی زیاتر وەردەگریت لەگەڵ بوونی سەماعەیەكی دەرەكی جۆری ستریۆ كە تەكنەلۆژیای D3ی هەیە.\nدیزاینی Nokia 2.1 لە جۆری Nordic بە هێڵە كانزاییەكانی كوالیتی و جوانییەكی چاوەڕوانكراو دەدتە ئامێرەكە و هێزی زیاتری پێ دەبەخشێت لە دژی رووشان، خاوەنی كامێرایەكی 8 مێگاپێكسڵە لە رووی پێشەوە و لە رووی پشتەوەش 5 مێگاپێكسڵ.\nNokia 2.1، لە سەرەتای مانگی ئابی داهاتوو لە عێراق بە رەنگەكانی شین و زیوی و سلڤەر دەكەوێتە بەردەست.\nسەرچاوە/ ئێچ ئێم دی


بۆكان حه‌سه‌ن جارێكی تر له‌لایه‌ن گووگڵه‌وه بانگهێشتی فه‌رمی كرا\n:: PM:03:19:29/07/2020 \nكۆمپانیای گووگڵ بانگهێشتی فه‌رمیی بۆ بۆكان حه‌سه‌ن ئه‌و گه‌نجه‌ی هه‌ڵه‌بجه ناردووه كه كار له زیادكردنی زمانی كوردی بۆ وه‌رگێڕی گووگڵ ده‌كات.\nبۆكان حه‌سه‌ن گه‌نجێكی شاری هه‌ڵه‌بجه‌یه و ماوه‌یه‌كی زۆره كار له زیادكردنی زمانی كوردی بۆ وه‌رگێڕی گووگڵ ده‌كات، ئه‌مه چه‌ند جارێكه له‌لایه‌ن گووگڵه‌وه بانگهێشتی فه‌رمی بۆ به‌شداریكردن له سیمیناری سه‌رهێل كراوه.\nئه‌مه چه‌ند جارێكه له‌لایه‌ن گووگڵه‌وه بانگهێشتی فه‌رمی بۆ به‌شداریكردن له سیمیناری سه‌رهێل كراوه\nله‌باره‌ی سیمیناره‌كه بۆكان به "وشه"ی گوت: سیمیناره‌كه له‌باره‌ی به‌هێزكردنی بابه‌تی كولتووری و هونه‌ری له‌سه‌ر ئینته‌رنێت ده‌بێت.\nئه‌م سیمیناره 31ی ته‌مووز پاش نیوه‌ڕۆی یه‌كه‌م ڕۆژی جه‌ژن له‌لایه‌ن ئه‌ندازیار میشێڵ له كۆمپانیای گووگڵ پێشكه‌ش ده‌كرێت، بنكه‌ی سه‌ره‌كیی گووگڵ له ئه‌مه‌ریكا به‌ڕێوه‌ی ده‌بات.\nبۆكان ڕوونی كرده‌وه، ئه‌و وه‌ك یه‌كه‌م كورده به‌شداری له سیمیناره‌كه ده‌كات، به‌شدارانی تر له هه‌ریه‌ك له وڵاتانی تری وه‌ك ئه‌رجه‌نتین، میسر، ئیسپانیا و چه‌ندان وڵاتی ترن.\nله‌باره‌ی كاره سه‌ره‌كییه‌كه‌ی خۆی كه زیادكردنی وه‌رگێڕی كوردی له گووگڵه، بۆكان گوتی: هێشتا داتاكان ته‌واو نه‌بوون، ده‌بێت به‌رده‌وام له هه‌وڵی ته‌واوكردنیاندا بین، ئه‌وكات به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك وه‌رگێڕی گووگڵ وه‌ك هه‌ر زمانێكی تر له زمانی كوردییه‌وه وشه‌كان بۆ زمانه‌كانی دنیا وه‌رده‌گێڕێت.\nبۆكان حه‌سه‌ن گه‌نجێكی هه‌ڵه‌بجه‌یه و ماوه‌ی پێنج ساڵه كار بۆ زیادكردنی زمانی كوردی له وه‌رگێڕی گووگڵ ده‌كات، له ساڵی 2013ـه‌وه تۆماركردنی وشه‌كانی بۆ وه‌رگێڕان ده‌ست پێ كردووه. له‌پای ئه‌م كاره گرنگه‌یشی، كۆمپانیای گووگڵ بۆ بنكه‌ی سه‌ره‌كیی خۆی بانگهێشتی كردووه و له دواین جاردا خه‌ڵاتێكی ڕێزلێنانی بۆ نارد.\nهه‌ڵه‌بجه/ شه‌فیق بانیشاری


وەزارەتی شارەوانی هەرێم ئاماری گەشتیارانی رۆژانی جەژنی بڵاوکردەوە\nوەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکومەتی هەرێم رایگەیاند، لە سێ رۆژی جەژنی رەمەزاندا زیاتر لە ١٣٨ هەزار گەشتیار سەردانی سەنتەری شاری هەولێریان كردووە. دەشڵێت، "لە رۆژانی جەژندا زیاتر لە ٧٠ هەزار گەشتیار سەردانی سنوری سۆرانیان کردووە".\nئەمرۆ دووشەممە، وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکومەتی هەرێم راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا هاتووە، لە رۆژانی جەژندا ژمارەیەك گەشتیاری عێراقی و بیانی رویان لە هەرێمی كوردستان كردووە.\nئاماژەی بەوەشداوە، تەنیا لە سێ رۆژی جەژندا زیاتر لە ١٣٨ هەزار گەشتیاری ناوخۆی كوردستان و عێراق سەردانی سەنتەری شاری هەولێریان كردووە و زیاتر لە هەزار و ٧٠٠ شوێنی مانەوە و نووستنیان بۆ دابین كراوە.\nکە راگەیەنراوەکەدا هاتووە، ئیسماعیل مینە خان، بەڕێوەبەری گشتی گەشتوگوزاری هەولێر ئەوەشی خستووەتەڕوو، بەهۆی ئاسانكاری لە رێكارەكانی پێشوازیكردن لە گەشتیاران وای کردووە ژمارەیەک گەشتیاری ناوخۆی هەرێم و عێراق و بیانی روو لەهەرێم و شاری هەولێر بکەن.\nهەربەگوێرەی راگەیەنراوەکەی وەزارەتی گەشتوگوزار، لە رۆژانی جەژندا زیاتر لە ٧٠ هەزار گەشتیاری ناوخۆ و عێراق سەردانی سنوری سۆرانیان كردووە.\nئەمە لەکاتێکدایە، رۆژی چوارشەممە رێکەوتی ٤ی ٥ی ٢٠٢٢ وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکومەتی هەرێم راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا هاتووە، لە سێیەم رۆژی جەژندا زیاتر لە ٢٤ هەزار گەشتیاری ناوخۆیی و پارێزگاکانی عێراق روویان لە ناوچە گەشتیاری و هاوینەهەوارەکانی هەرێم کردووە.\nهەر بەگوێرەی راگەیەنراوەکەی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکومەتی هەرێم، تەنیا ئەمڕۆ، سێیەم رۆژی جەژن نزیكەی ٢٠ هەزار گەشتیار سەردانی گەلی عەلی بەگ و شوێنە گەشتیارییەكانی سۆرانیان كردووە.


محەمەدى حاجى مەحمود: داعش توانای پێشڕەویکردنى بە ئاڕاستەى هەرێمى کوردستان نەماوە\nسکرتیرى حزبى سۆسیالیستى دیموکراتى کوردستان ، ئاشکرای دەکات لە قۆڵى موسڵ و کەرکوک و دیالەوە داعش تواناى پێشڕەویکردنى بە ئاڕاستەى هەرێمى کوردستان نەماوە، لە ئێستادا داعش بەرەو پارێزگاى ئەنبار و ناوچە سووننەنیشینەکان نزیک بەغدا دەڕوات .\nمحەمەدى حاجى مەحمود سکرتێرى حیزبى سۆسیالیست کە لە ئێستادا وەکو فەرماندەیەکى هێزى پێشمەرگە لە قۆڵى کەرکوکەوە دەردەکەوێت ، ئاماژە بەوە دەکات پێشتر ترسیان لە پەلاماردانى کەرکوک لەلایەن دەوڵەتى ئیسلامى لە عێراق و شام هەبووە بەڵام لە ئێستادا مەترسى لەسەر کەرکوک نەماوە.\nمحەمەدى حاجى مەحمود بەدەنگى ئەمریکاى راگەیاند"پێشتر هەموو ئاماژەکان بەو ئاراستەیە بوو داعش پەلامارى کەرکوک بدات و لە تەل ئه‌لوەرد و مەلا عەبدوڵا نۆزدە هێرشیان ئەنجامدا، بەڵام لە ئێستادا پێشمەرگەدا خەتێکى بەهێزى دروستکردووە و مەترسى لەسەر کەرکوک کەمبووەتەوە".\nسەبارەت بە هێوربوونەوەى شەڕى نێوان داعش و هێزى پێشمەرگە لە ناوچە جێ ناکۆکەکان ، محەمەدى حاجى مەحمود وتى"داعش لە قۆڵى موسڵ و کەرکوک و دیالە پێشڕەوە ناکات بە ئاڕاستەى هەرێم بەڵکو پاشەکشە دەکات".\nبەبڕواى سکرتێرى گشتى حیزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان ، داعش لەگەڵ عەرەبى و سووننە و بەعسیەکان تێکەڵبوون و پێشتر سەرجەم وڵاتانى عەرەبى کۆمەکیان کردوون ، بەڵام لە ئێستادا کە داعش بەهێز بووە و چەکێکى زۆرى دەستکەوتووە ئەو وڵاتانە لە پشتیوانیکردنى پاشگەز بوونەتەوە.\nمحەمەد حاجى مەحمود ، وتیشى"داعش لەگەڵ سونە و بەعسیەکان تێکەڵ بوون و لەیەکترى جیا ناکرێنەوە ، بەهۆى دەستگرتن بەسەر چەک و تەقەمەنى شەش فیرقەى سوپا و پۆلیسى عێراق دا تەواو بەهێز بوون ".\nسکرتێرى حیزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان، پێیوایە مانەوەى داعش لە عێراق دا پەیوەستە بەبەشدارى کردنى سونەکانى عێراق لە حکومەت دا. محەمەدى حاجى مەحمود وتى"مانەوەى داعش پەیوەستە بەبەشداریکردنى سووننەکانى عێراق لە حکومەتدا ، رەنگە داعشەکانى ئەمڕۆ سبەى بەناوى سووننەوە بەشدارى لە حکومەتدا بکەن".\nوتەکانى محەمەدى حاجى مەحمود سکرتێرى حیزبى سۆسیالیست سەبارەت بە پێشڕەوى نەکردنى داعش بە ئاڕاستەى هەرێم ، لە کاتێکدایە دەوڵەتى ئیسلامى لە ناوچە جێ ناکۆکەکانى موسڵ و کەرکوک لە پاشەکشەدایە و بە ئاڕاستەى ئەنبار و بەغدا پێشڕەوى دەکات.\nڕاپـۆرتی دڵشاد ئه‌نوه‌ر - که‌رکوک