NNSROJ- دانوستانەکانی لایەنە سیاسی و گرووپە ئیتنیکی و مەزهەبییەکانی سووریا لەمەڕ سیستمی داهاتووی سووریا و رۆژئاوای کوردستان دەستیان پێکردووە.\nبە پێی ئەو هەواڵانەی بڵاو کراونەتەوە؛ لە بەرەبەیانی ئەمڕۆ چوارشەمە ١٦ی مارسەوە، ٢٠٠ کەس لە نوێنەرانی نەتەوەکانی نیشتەجێی رۆژئاوای کوردستان و باکووری سووریا، وێڕای ئەندامانی حیزب و رەوتە سیاسییەکانی ئەو وڵاتە، لە شاری رمێڵان کۆبوونەتەوە بۆ ئەوەی سەبارەت بە سیستمی داهاتووی سووریا گفتوگۆ بکەن و بە بڕیارێک بگەن.\nبە گوێرەی ئاژانسی هەواڵی هاوار؛ نوێنەرانی نەتەوەگەلی کورد، ئەرمەن، سوریانی، تورکمان، عەرەب و چیچان، وێڕای نوێنەرانی کەمینە مەزهەبییەکان لەو کۆبوونەوەیەدا بەشدارن.\nبەرپرسێکی باڵای کانتۆنەکانی رۆژئاوای کوردستان، تیشکی خستۆتە سەر گرینگیی ئەم جڤینە و رایگەیاندووە؛ ئەم کارە دەتوانێ هەنگاوێکی گرینگ لەپێناو بەڕێوەبردنی کاروباری باکووری سووریا لە لایەن هاووڵاتییانەوە بێت.\nئیدریس نسان لە هەڤپەیڤینێکدا بە ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرزی گوتووە؛ بڕیاری پێکهێنانی سیستمێک، بە مەبەستی پەرەپێدانی چوارچێوەی ئەو ئۆتۆنۆمییە دەبێت کە کورد و پێکهاتەکانی دیکەی باکووری سووریا، جێبەجێیان کردووە.\nهاوسەرۆکایەتیی تەڤگەری جڤاکی دیموکراتیک ناسراو بە "تەڤدەم"یش ئەمڕۆ رایگەیاندووە کە باشترین مۆدێلی حوکمڕانی بۆ داهاتووی سووریا، "فیدراڵیزمی دیموکراتیک"ە.\nئاڵدار خەلیل ئاماژەی بە پێشنیاری ئەنجومەنی سووریای دیموکراتیک بۆ لایەنە سیاسییەکانی تر لەمەڕ سیستمێکی فیدراڵ کردووە و جەختی کردوەتەوە: "سیستمێکی فیدراڵ و دیموکراتیک، باشترین سیستمە بۆ داهاتووی سووریا."\nسەرەڕای بەردەوامبوونی دانوستانەکانی لایەنگەلی بەشدار لەم کۆبوونەوەیەدا، دەگوترێت؛ ناوی ئەم سیستمەی کە چاوەڕێ دەکرێت لە رۆژئاوای کوردستان و باکووری سووریا دابمەزرێت، "فیدراسیۆنی دیموکراتیکی رۆژئاوا" دەبێت.\nسەرچاوەکانی هەواڵ دەڵێن؛ نوێنەرانی هەندێک لایەنی وەک پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا، ئەلوەحدە و ئەلپارتی کە بە نزیک لە پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق ناودەبرێن، لەو کۆبوونەوەیەدا ئامادەن.\nبەپێی ئەو زانیارییانەی بە ناوەندی نووچە و شڕۆڤەی رۆژ گەیشتوون؛ فیدراسیۆنی رۆژئاوا و باکووری سووریا، هەر سێ کانتۆنەکەی جزیرە، کۆبانی و عەفرین لەخۆدەگرێت و هەروەها ناوچە ئۆتۆنۆمەکانی وەک گرێ سپی، شەدادی و شەهبا-ش پێیەوەدەلکێن.\nهەروەها لە سیستمی گۆڕیندا، هەر کانتۆن و ناوچەیەکی ئۆتۆنۆم، لە سەر بنەمای سیستمی "خۆبەڕێوبەریی دیموکراتیک"، سەربەخۆیی پێشووی خۆی دەپارێزێت و رایەڵکەیەک لە کۆمۆنەکان، بەڕێوەبەرایەتیی ئەو ناوچانەیان لە ئەستۆ دەبێت.\nناوچەی شەهبا بریتییە لە شارۆچکە و گوندەکانی سەر بە هەر چوار شاری منبج، باب، جەرابڵۆس و عەزاز لە باکووری پارێزگەی حەڵەب.\nوێدەچێت کۆبوونەوەکەی رمێڵان و ئەگەری راگەیاندنی فیدراسیۆنی رۆژئاوا و باکووری سووریا، نیگەرانی و دڵەڕاوکێکانی تورکیا پەرەپێبدات.\nپێشتر بەرپرسانی باڵای ئەو وڵاتە پێداگرییان لە سەر مانەوەی یەکپارچەیی سووریا کردبوو و دژایەتیی خۆیان لە ئاست دامەزرانی هەرێمێکی کوردی لە پاڵ سنوورەکانی خۆیان هێنابوە سەر زمان.\nئەمە لەکاتێکدایە کە بەرپرسێکی وەزارەتی دەرەوەی رووسیا پێشتر، سیستمی فیدراڵی بە گەرەنتیی یەکپارچە مانەوەی خاکی سووریا لەقەڵەمدابوو.\nکۆتایی مانگی رابردووش وەزیری دەرەوەی ئەمریکا هۆشداری دابوو؛ ئەگەر دانوستانەکانی ئاشتەوایی لە نێوان لایەنە ناکۆکەکانی سووریا سەرکەوتوو نەبن، ئەوا ئەگەری پارچەبوونی ئەو وڵاتە زیاتر دەبێت.


ئه‌ندرێ كۆمت سپۆنڤیڵ\nله‌عه‌ره‌بییه‌وه: سه‌ركه‌وت جه‌لیل\nمرۆڤ گیانله‌به‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تیه: مه‌حاڵه بتوانێت له‌گه‌ڵ غه‌یری هاوشێوه‌كانی بژی و به‌سه‌ر غه‌یری هاوشێوه‌كانیشیدا بكرێته‌وه. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا گیانله‌به‌رێكی خۆپه‌رستیشه، به ده‌ربڕینه‌كه‌ی كانت، پارادۆكسی "مه‌یل به‌لای كۆمه‌ڵگا و هاوكات دوره‌په‌رێزیش لێی" وای لێكردوه، نه‌توانێت واز له‌وانی تر بهێنێت، هه‌روه‌ها نه‌شتوانێت له‌به‌ر ئه‌وان، واز له تێركردنی ئاره‌زوه تایبه‌ته‌كانی بهێنێت. له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره‌ش زۆر پێویستمان به سیاسه‌ته، به ئامانجی یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ململانێی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان به رێگه‌گه‌لی تری دور له توندوتیژی، هه‌روه‌ها بۆ یه‌كخستنی هه‌وڵه‌كانمان له‌بری پێكدادانیان، به ئومێدی خۆدورگرتن له جه‌نگ، له ترس و له به‌ربه‌ریزم، له‌به‌ر هه‌مو ئه‌و هۆكارانه‌ش پێویستمان به ده‌وڵه‌ته. نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی باش و راستگۆن، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سیفه‌تی باشی و راستگۆییان نیه.\nهه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ش نا، كه ئه‌وان یه‌كگرتو و هاوخه‌من، به‌ڵكو چونكه هه‌لێكیان هه‌یه، كه وا ببن. گۆڕینیشیان به‌پێی سروشت نابێت، سه‌ره‌ڕای بۆچونه‌كانی ئه‌ریستۆ له‌و باره‌یه‌وه، به‌ڵكو به‌پێی كه‌لتور، مێژو و خودی سیاسه‌ت ده‌بێت، واته به‌پێی مێژو به‌و شێوه‌یه‌ی، كه دروستده‌كرێت، ده‌شكێنرێت، بنیاتده‌نرێته‌وه، به‌رده‌وامده‌بێت و به‌و شێوه‌یه‌شی، كه له ئێستاماندا ده‌رده‌كه‌وێت، به‌و پێیه‌ی تاكه مێژومانه و جگه له‌وه مێژوی ترمان نیه.\nجا كه مه‌سه‌له‌كه به‌و شێوه‌یه‌یه، چۆن بتوانین بایه‌خ به سیاسه‌ت نه‌ده‌ین؟ بگره چۆن ده‌بێت پێوه‌ی سه‌رقاڵ نه‌بین، له‌كاتێكدا هه‌مو شته‌كان به په‌تی ئه‌وه‌وه به‌ندن؟ ئه‌ی كه‌واته مه‌به‌ست له سیاسه‌ت چیه؟ رێكخستنێكی ئاشتیانه‌ی ململانێكان، هاوپه‌یمانێتیه‌كان و په‌یوه‌ندیی هێزه‌كانه، نه‌ك ته‌نیا به‌و شێوه‌یه‌ی، كه له په‌یوه‌ندی نێوان تاكه‌كاندا ده‌رده‌كه‌وێت (وه‌ك ئه‌وه‌ی له خێزان یان له گروپێكی دیاریكراودا ده‌بینرێته‌وه) به‌ڵكو به‌و شێوه‌یه‌ی، كه له‌سه‌ر ئاستی ئاشتیی هه‌مو كۆمه‌ڵگادا ده‌بینرێت. به‌و مانایه‌ش، بریتیه له هونه‌ری پێكه‌وه ژیانی هاوبه‌ش له چوارچێوه‌ی هه‌مان ده‌وڵه‌ت و هه‌مان شار_ده‌وڵه‌تدا (polis به زمانی یۆنانیه‌كان). به مانایه‌كی تر، ژیانه له‌گه‌ڵ كه‌سانێكدا، كه به‌ده‌ستی خۆمان هه‌ڵمان نه‌بژاردون و هیچ هه‌ستێكی تایبه‌تیشمان له به‌رامبه‌ریاندانیه، بگره زیاتر له كێبڕكێداین وه‌ك له هاوپه‌یمانێتی. هه‌ر بۆیه پێویستمان به ده‌سه‌ڵاتێكی هاوبه‌ش و ململانێكردنیشه له‌سه‌ری. واته پێویستمان به حكومه‌ت و گۆڕینێكی به‌رده‌وامیه‌تی، به هه‌بونی روبه‌ڕوبونه‌وه، به‌ڵام به‌یاساییكراو، به هه‌بونی رێكه‌وتن، به‌ڵام كاتی و به‌مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی دواجار بگه‌ینه رێكه‌وتنێك ده‌رباره‌ی چۆنێتی چاره‌سه‌ركردن و كپكردنه‌وه‌ی ناكۆكیه‌كان. توندوتیژی ژیانمان جێناهێڵێت، ئه‌گه‌ر به سیاسه‌ت كۆتایی پێنه‌هێنرێت، ئه‌وه‌ش به‌ڵگه‌یه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گره بۆ سه‌لماندنی بایه‌خی سیاسه‌ت. سیاسه‌ت له‌و جێگه‌یه‌وه ده‌ستپێده‌كات، كه جه‌نگ كۆتایی پێدێت.\nبه‌و شێوه‌یه، مه‌سه‌له په‌یوه‌سته به‌وه‌ی كێ حوكم ده‌كات، كێ نوێنه‌ره، یان وه‌ك ده‌وترێت كێ یاسا داده‌ڕێژێت، یان به كێ ده‌ڵێین فه‌رمانڕه‌وا; ده‌شێت پادشا یان زۆردارێك بێت (وه‌ك له پادشایه‌تی ره‌هادا)، یان گه‌لێك (وه‌ك له دیموكراسیدا) یان كۆمه‌ڵه تاكێك بن (چینێكی كۆمه‌ڵایه‌تی، حیزبێك، ده‌سته‌بژێرێكی راسته‌قینه یان درۆینه، وه‌ك له ئه‌ریستۆكراسیدا) یان ده‌شێت حوكمێكی تێكه‌ڵه و ناوازه بێت له هه‌ر سێ ئه‌و شێوه‌یه‌ی رژێم یان حكومه‌ت. به‌ڵام پرسیارێك هه‌ر ده‌مێنێته‌وه، ئایا ده‌شێت باسی سیاسه‌تێك به‌بێ ده‌سه‌ڵات بكرێت، كه له سه‌روی هه‌مو شتێكه‌وه بێت و لای كه‌م له‌م سه‌رزه‌ویه‌دا وه‌ك پارێزه‌ری هه‌مو خه‌ڵكی ده‌ربكه‌وێت؟ به ده‌ربڕینه‌كه‌ی میشێل فوكۆ: "ده‌سه‌ڵات له هه‌مو جێگه‌یه‌كدا هه‌یه". بگره باشتر وایه بوترێت، كه ناژمێردرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پێكه‌وه ژیانیان به‌دینایه‌ت، له سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی دانپیانراو، یان ده‌سه‌ڵاتێكی پابه‌ندكه‌ری ملكه‌چپێكه‌ری هه‌مو شێوازه‌كانی تری ده‌سه‌ڵاتدا نه‌بێت. هه‌مه‌جۆربونی شێوازه‌كانی ده‌سه‌ڵات و یه‌كێتی فه‌رمانڕه‌وا یان یه‌كێتی ده‌وڵه‌ت: هه‌مویان مه‌سه‌له‌گه‌لی سیاسین، كه لێره‌دا كاری خۆیان ده‌كه‌ن. هه‌ربۆیه بونیان، لای تاك و كۆمه‌ڵگاكانیش پێویسته.\nله‌م چوارچێوه‌یه‌دا، ئایا ده‌كرێت ئێمه ملكه‌چی هه‌ر كه‌سێك بین، كه رێكه‌وتی ده‌كه‌ین؟ ئایا یه‌كه‌م سه‌رۆكی منداڵ ده‌بێت؟ به سروشتی حاڵ مومكین نیه! ئێمه سور ده‌زانین، كه پێویستمان به ده‌سه‌ڵات یان زیاتر هه‌یه، باشیش ده‌زانین، كه ملكه‌چكردن بۆی كارێكی پێویسته. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ملكه‌چكردن نیه بۆ هه‌ر كه‌سێك، كه رێكه‌وتی ده‌كه‌ین، یان ئه‌وه‌ی بێ هیچ نرخێك بێت. ئێمه ده‌خوازین ملكه‌چكردنێكی ئازادانه بێت، نه‌ك به هێز، واته ده‌خوازین ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی ملكه‌چی ده‌بین، له هه‌مو زه‌وتكردنێكی ئازادیه‌كانمان به‌دور بێت، بگره ده‌بێت له پته‌وكردن و مسۆگه‌ركردنیاندا به‌شدار بێت. له‌به‌رئه‌وه‌ی ناتوانین به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو پێی بگه‌ین، یان ئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو ده‌ستبه‌رداری ببین، بۆیه سیاسه‌تكردن كارێكی پێویسته بۆمان. به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وامیش له چوارچێوه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌كی یه‌كگرتودا خۆمانی لێ به‌دورناگرین، بۆ ئه‌وه‌ی ئازادتر و به‌خته‌وه‌رتر و به‌هێزتر بین، وه‌ك ئه‌وه‌ی گروپی خۆپیشانده‌رانی پایزی 1995 بانگه‌وازیان بۆ ده‌كرد، جا پشتیوانیكه‌ر بن یان به‌رهه‌ڵستكار، مادام مه‌سه‌له‌كه له پێویستیی زۆر به سیاسه‌ت تیناپه‌ڕێت.\nبێگومان سیاسه‌ت گریمانه‌ی ململانێ و ناكۆكی و دژیه‌كی ده‌كات، له هه‌ر جێگه‌یه‌ك هه‌مو خه‌ڵكی رێكه‌وتن (وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌سشاغی له نه‌خۆشی باشتره، یان به‌خته‌وه‌ری له به‌دبه‌ختی باشتره)، یان هه‌ر یه‌كه له ئێمه له گۆشه‌ی تایبه‌تی خۆیدا خۆی مه‌ڵاس بدات، یان سه‌رقاڵی كاروباری تایبه‌تی خۆی بێت، ئه‌مانه هیچ په‌یوه‌ندیه‌كیان به سیاسه‌ته‌وه نیه و نامێنێت، چونكه سیاسه‌ت بۆ ئه‌وه‌یه له‌كاتی ناكۆكیدا كۆمان بكاته‌وه، واته وامان لێبكات له‌سه‌ر باشترین رێگه‌كانی كۆبونه‌وه‌ی نێوانمان، ناكۆك بین. ئیتر به‌و شێوه‌یه. ئێمه زۆرجار خۆمان فریوده‌ده‌ین، كاتێك باسی ئاوابونی سیاسه‌ت ده‌كه‌ین، چونكه ئه‌گه‌ر وابێت مرۆڤایه‌تی، ئازادی و مێژو كۆتاییان پێدێت، به‌جۆرێك ناكرێت به‌رده‌وامبونی سیاسه‌ت مسۆگه‌ربكه‌ین، ته‌نیا له رێگه‌ی ململانێیه‌كی رێگه‌پێدراو و شیاوی تێپه‌ڕاندنه‌وه نه‌بێت.\nسیاسه‌ت وه‌ك ده‌ریا وایه، هه‌میشه توانای خۆدوباره‌كردنه‌وه‌ی هه‌یه. له‌به‌رئه‌وه‌ی بریتیه له پێكدادان، بۆیه تاكه رێگه‌یه بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئاشتیه‌كی مومكین. نهێنی مه‌زنێتیشی له‌وه‌دایه، كه روی پێچه‌وانه‌ی جه‌نگه. له‌به‌رئه‌وه‌شی پێچه‌وانه‌ی دۆخی سروشتیه، بۆیه گومان له بایه‌خ و پێویستی ناكرێت. كێ له ئێمه به‌ئاواته‌وه‌یه به‌ته‌نیا ژیان بگوزه‌رێنێت؟ كێ له ئێمه به‌ته‌مای ژیانێكی ته‌واو جیاوازه له هی ئه‌وانی تر؟ هۆبز، دۆخی سروشتی وا وێناده‌كات، كه "جه‌نگی هه‌موانه دژی هه‌موان": واته ژیانێكی پڕاوپڕ له "دوره‌په‌رێزی و فێڵكردن و دڵڕه‌قی و ئاژه‌ڵیبون و ناشیرینی". چه‌نده ده‌سه‌ڵات هاوبه‌ش بێت، هێنده‌ش هه‌بونی یاسایه‌كی هاوبه‌ش یان خوی ده‌وڵه‌ت پێویست ده‌بێت. به‌ڵام مه‌رجی به‌رقه‌راربونی، به‌بێ سیاسه‌ت نابێت. كه‌واته چۆن بكرێت له چوارچێوه‌یه‌كی هاوبه‌شدا بژین؟ ئه‌ی چی ئه‌وه پێویست ده‌كات؟ ئه‌وه ئه‌و دو كێشه‌یه‌ن، كه ده‌بێت لێیان بكۆڵرێته‌وه و دوباره پێكه‌وه بخرێنه‌ڕو (مادام ده‌توانین بۆچونی خۆمان و پێگه و زۆرینه‌مان بگۆڕین)، هه‌ریه‌كه له ئێمه مافی بیرلێكردنه‌وه و مشتومڕی هه‌یه ده‌رباره‌یان.\nده‌چینه‌وه سه‌ر پرسیاره‌كه‌ی پێشو: سیاسه‌ت چیه؟ژیانی هاوبه‌شی و پێكدادانه، كه ملكه‌چی هه‌ژمون و چاودێری ده‌وڵه‌ته، چونكه ئاماژه‌یه به هونه‌ری ستاندن، هونه‌ری پاراستن و هونه‌ری به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات. هاوكات، هونه‌ری دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاتیشه، له‌به‌رئه‌وه‌ی رێگه‌یه‌كی تری غه‌یری سیاسه‌ت بۆ وه‌رگرتنی‌نیه. ده‌شێت له ده‌رونماندا هه‌ستێكی وا دروستبێت، كه سیاسه‌ت ته‌نیا وه‌ك چالاكیه‌كی لاوه‌كی و سوك سه‌یربكه‌ین، هه‌رچۆنێك بێت ئه‌م به‌نزم سه‌یركردنه‌ی سیاسه‌ت نایپێكێت، چونكه گرنگیدان به ژیان و چاره‌نوس و به‌ره هاوبه‌شه‌كان كارێكی بنه‌ڕه‌تی هه‌مو بونه‌وه‌رێكی مرۆییه، به‌جۆرێك كه‌سی لێ هه‌ڵاوێرد نابێت. جا ئایا تۆ پێت خۆشه كێڵگه‌ی سیاسی بۆ ره‌گه‌زپه‌رستان و فاشیسته‌كان و دیماگۆگه‌كان چۆڵبكه‌یت؟ رێگه به خۆت ده‌ده‌یت واز له پرۆسه‌ی بڕیاردان بهێنێت بۆ بیرۆكراسیه‌كان، له‌بری ئه‌وه‌ی خۆت و به ویستی خۆت بڕیاربده‌یت؟ ئه‌ی ده‌ته‌وێت واز له بواره‌كه بهێنیت بۆ تێكنۆكرات و پسپۆڕه‌كان، به‌جۆرێك هه‌رچیان ویست و هه‌رچۆنیان ویست پابه‌ندت بكه‌ن پێوه‌ی؟ ئه‌گه‌ر تۆ به‌و راده‌یه بكشێیته‌وه، له وه‌ها حاڵێكدا به چ مافێك گله‌یی له هه‌ندێك شت ده‌كه‌یت، كه پێتوایه له جێی خۆیاندا نین؟ چۆن تۆش له‌و گه‌نده‌ڵی و ناشرینیانه‌دا هاوبه‌ش نیت، ئه‌گه‌ر هه‌رگیز هه‌وڵی بنبڕكردنت نه‌دابێت؟ تۆ بڵێی كه‌س هه‌بێت گوێ له پۆزشه‌كانت بگرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌سته‌وئه‌ژنۆ دانیشتویت یان بێ توانایت؟ كه تۆ بڕیاری دوره‌په‌رێزی له كرده‌ی سیاسی ده‌ده‌یت، ئه‌مه له‌لایه‌كه‌وه جاڕدانی وازهێنانته له ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ت، له‌لایه‌كی تریشه‌وه به‌رده‌وام وه‌ك هه‌ڵوێستێكی پڕ مه‌ترسی ده‌مێنێته‌وه. هه‌روه‌ها ئه‌و هه‌ڵوێسته، خۆدزینه‌وه‌ته له به‌رپرسیارێتیه‌كانت و سه‌رله‌به‌ریشی هه‌ڵوێستێكی شایه‌نی ئیدانه‌كردنه. هه‌ربۆیه مه‌یلی دژه سیاسه‌ت، مه‌یلێكی هه‌ڵه و بێمانایه، چونكه زۆر به‌ساده‌یی دژی به‌رژه‌وه‌ندی و ئه‌ركه‌كانی هاوڵاتیانه.\nده‌شێت بمانه‌وێت سیاسه‌ت له ئه‌خلاقدا كورتبكه‌ینه‌وه، وه‌ك ئه‌وه‌ی سیاسه‌ت هیچ كارێكی نه‌بێت، جگه له به‌ده‌ستهێنانی خێر و چاكه و كاری پاكی دور له به‌رژه‌وه‌ندی. به‌هه‌رحاڵ، پێچه‌وانه‌ی ئه‌و قسه‌یه راسته. ئه‌گه‌ر زۆرینه‌ی خه‌ڵكی به‌ئه‌خلاق بن، ئه‌وكات پێویستمان به پۆلیس و یاسا و دادگاكان نابێت، پێویستمان به سوپا و ده‌وڵه‌ت و ته‌نانه‌ت سیاسه‌تیش نابێت!\nئاشكرایه، كه پشتبه‌ستن به ئه‌خلاق به‌مه‌به‌ستی زاڵبون به‌سه‌ر هه‌ژاری و بێبه‌شبوندا، یان هانابردن بۆ هاوكاری مرۆیی له‌بری سیاسه‌تی ده‌ره‌كی، دانانی چاكه‌خوازی له‌بری سیاسه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی، تیشكخستنه سه‌ر به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستی له‌بری دانانی سیاسه‌تێك بۆ كۆچ، ئه‌مانه به راشكاوی بیڵێم، كۆمه‌ڵێك حیكایه‌تن و هیچی تر. به‌ڵام نابێت وا له قسه‌كانم تێبگه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی بمه‌وێت به‌های ئه‌خلاقی له هه‌مو شتێكی په‌یوه‌ست به هاوكاری مرۆیی و خێرخوازی و نه‌هێشتنی ره‌گه‌زپه‌رستیه‌وه سفربكه‌مه‌وه، به‌ڵكو مه‌به‌ستمه بڵێم به‌ته‌نیا و به‌بێ سیاسه‌ت به‌س نین بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگه‌چاره بۆ هه‌ندێك له كێشه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، جا هه‌ر سروشتێكیان هه‌بێت (ئه‌گه‌ر به‌س بونایه، هه‌ر له سه‌ره‌تاوه هانامان بۆ سیاسه‌ت نه‌ده‌برد). ئه‌گه‌ر ئه‌خلاق سنور و نیشتمان نه‌ناسێت، ئه‌وا سیاسه‌ت له‌و دوانه جیانابێته‌وه. هیچكامیان ناتوانن په‌یوه‌ندیه‌كی گونجاو له‌گه‌ڵ بیرۆكه‌ی ره‌گه‌زدا دروستبكه‌ن.\nره‌نگی پێست، مرۆڤایه‌تی و هاوڵاتیبون دروستناكات. ئه‌خلاق به‌هیچ جۆرێك له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی فه‌ره‌نسا و فه‌ره‌نسیه‌كان، یان ئه‌وروپا و ئه‌وروپیه‌كان به‌رپا نابێت، مادام ئه‌و ته‌نیا تاكه‌كه‌سه‌كان، واته مرۆڤایه‌تی ده‌ناسێت. له‌كاتێكدا هه‌مو سیاسه‌تێكی فه‌ره‌نسی یان ئه‌وروپی، جا راستڕه‌و بێت یان چه‌پڕه‌و، ته‌نیا بۆ به‌رگری كردن له گه‌ل یان گه‌لانی خۆیان هه‌ن. به‌دڵنیایشه‌وه دژی مرۆڤایه‌تی نا، چونكه ئه‌وكات كرده‌وه‌یه‌كی نائه‌خلاقی ده‌بێت، ئه‌گه‌ر خۆكوژانه‌ش نه‌بێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش، سیاسه‌ت هه‌میشه له‌پێش ئه‌خلاقه‌وه ده‌مێنێته‌وه، ئه‌خلاق ناتوانێت پێشی سیاسه‌ت بكه‌وێت، جا به زۆرلێكردن بێت یان رێگری لێكردن. خۆ ئێمه ده‌توانین بژاره‌ی ئه‌خلاقی و مرۆڤایه‌تی هه‌ڵبژێرین: واته بژاره‌ی پێویستنه‌بون به سیاسه‌ت، به‌ڵام ئه‌وه بژاره‌یه‌كی پێچه‌وانه‌ی لۆژیكی مێژو و فریودانی خودی خۆمانیش ده‌بێت. سیاسه‌ت به‌م مانایه، دژی خۆپه‌رستی نیه (ئه‌خلاقیش پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌یه) به‌ڵكو شێوه‌یه‌كه له شێوه‌كانی ده‌ربڕینی به‌كۆمه‌ڵو كێبڕكێكاری له‌سه‌ری. مه‌سه‌له‌كه ئه‌وه‌یه، كه كۆی خۆپه‌رستیه‌كان بین، مادام هه‌ر ئه‌وه په‌ناگه‌مانه و باشترین رێگایه بۆ ژیانێكی مومكین. ئه‌ی ئه‌وه چۆن ده‌بێت؟ به‌وه ده‌بێت، كه به‌رژه‌وه‌ندیه پێكداداوه‌كان یان ئه‌وه‌ی پێی ده‌وترێت هاریكاری، رێكبخرێن (هاریكاری جیاوازه له به‌خشنده‌یی،كه ئه‌مه‌ی دوایی كرده‌وه‌یه‌كه به‌ته‌واوی دوره له به‌رژه‌وه‌ندیه‌وه). زۆربه‌ی جاران به‌خراپی باسی جیاوازیی نێوان هاریكاری (التچامن) و به‌خشنده‌یی (الكرم) ده‌كرێت، ئه‌وه‌ش هۆیه‌كی تره، كه زیاتر پێی له‌سه‌ر دابگرین. ئه‌وه‌ی تۆ هاریكار بیت، مانای وایه بێ هیچ گومانێك، به‌رگری له به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خه‌ڵكی تر بكه‌یت، وه‌ك ئه‌وه‌ی راسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ یه‌كسان بن به به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆت. ئه‌وه‌ی، كه من له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی (خۆپه‌رستی) ئه‌و كارده‌كه‌م، هاوكات بۆ خۆمیشی ده‌كه‌م: چونكه هه‌ردوكمان هه‌مان نه‌یار و هه‌مان به‌رژه‌وه‌ندیشمان هه‌یه، هه‌روه‌ها هه‌ردوكمان له‌به‌رده‌م ئه‌گه‌ری هه‌مان مه‌ترسی و هێرشیشداین. ئه‌وه‌ش له رێكخستنه‌كانی سه‌ندیكایی و ده‌زگاكانی دڵنیایی و باجوه‌رگرتندا ده‌بینین. جا كێ خۆی وه‌ك چاكه‌كار یان به‌خشنده پیشان ده‌دات، ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی له هه‌مومان زیاتر جێی دڵنیاییه، ئه‌ندامی سه‌ندیكایه یان باجده‌ره؟ كه‌واته ده‌بێت بوترێت، كه به‌خشنده‌یی رێڕه‌وێكی جیاوازی له هاریكاری هه‌یه: به‌خشنده‌یی واته به‌رگری كردن له به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ئه‌وانی تر، بێئه‌وه‌ی پێویست بكات خۆمانیش هه‌مان به‌رژه‌وه‌ندیمان هه‌بێت، واته به‌رگری له به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ئه‌وانی تر بكه‌م، هه‌رچه‌نده له‌گه‌ڵی هاوبه‌ش نه‌بم و حسابی تایبه‌تی خۆمی تێدا نه‌بینمه‌وه، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌یه ئه‌و حسابی خۆی تێدا ببینێته‌وه. له‌به‌ر ئه‌و كارێك بكه‌م، بێئه‌وه‌ی ئه‌و كاره سودێكی بۆ خۆم تێدا بێت، بگره ئه‌گه‌ر ئه‌و كاره‌ی له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌و ده‌یكه‌م، ببێته هۆی له‌ده‌ستدانی شتێكم، ئه‌وه‌شمان زۆر جار بینیوه.\nچۆن چاودێری شتێك بكه‌ین، كه ده‌یبه‌خشین؟ ئه‌ی چۆن شتێك ببه‌خشین، كه چاودێری ده‌كه‌ین؟ ئاسایی، سیاسه‌ت هه‌رگیز پێدان نیه، به‌ڵكو ئاڵوگۆڕه، به‌خشین نیه و هاریكاریه. هاریكاری شێوازێكی به‌رگریه به چه‌ند شێوه‌یه‌ك، له‌كاتێكدا به‌خشین، تا راده‌یه‌ك شێوازی قوربانیدان به خۆ له‌پێناو ئه‌وانی تردا ده‌گرێته‌به‌ر. هه‌ربۆیه به‌خشین كارێكی باڵای ئه‌خلاقی ده‌بێت، له‌كاتێكدا هاریكاری زیاتر به‌رژه‌وه‌ندیخوازانه و واقیعیه و له روی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیشه‌وه به‌سودتره. كه‌س نیه ته‌نیا له‌به‌ر حه‌زكردن له به‌خشنده‌یی، له هاریكاری كۆمه‌ڵایه‌تی یان له باجداندا به‌شداری بكات. شتێكی زۆر سه‌یر ده‌بێت، ئه‌گه‌ر كه‌سێك ببینین ته‌نیا له‌به‌ر به‌خشنده‌یی بوبێته ئه‌ندامی سه‌ندیكا. به‌هه‌رحاڵ، دامه‌زراندنی ده‌زگاكانی باجوه‌رگرتن و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و سه‌ندیكاكان، زیاتر به ئامانجی دادپه‌روه‌ری بون وه‌ك له به‌خشنده‌یی، هه‌رچه‌نده هه‌ندێك جار توانیبێتیان جێ په‌نجه‌ی خۆیانی له‌سه‌ر جێبهێڵن. هه‌مان شت بۆ سیاسه‌تیش هه‌ر راسته، هیچ تاكه‌كه‌سێك ته‌نیا له‌به‌ر به‌خشنده‌یی رێز له یاسا ناگرێت و نابێته هاوڵاتی، به‌ڵكو ماف و ده‌وڵه‌ت زیاتر له‌سه‌ر بنچینه‌ی په‌سه‌ندكردنی دادپه‌روه‌ری و پاراستنی ئازادیه‌كان دامه‌زراون وه‌ك له‌وه‌ی له‌سه‌ر بنچینه‌ی هه‌سته جوان و مرۆییه‌كان. بۆیه هاریكاری و به‌خشنده‌یی هێنده‌ش دژی یه‌كتری نین. ده‌كرێت مرۆڤ له یه‌ككاتدا هاریكار و به‌خشنده‌ش بێت، هه‌رچه‌نده یه‌كسانبونیشیان مومكین نه‌بێت، بۆیه هیچكامیان، ناتوانێت به‌ته‌نیا به‌س بێت یان جێگه‌ی ئه‌وی تریان بگرێته‌وه. وا دیاره، كه ده‌كرێت به‌ته‌نیا به‌خشنده بین. به‌ڵام راستیه‌كه‌ی به‌ده‌گمه‌ن نه‌بێت ژیانی به‌خشنده‌ییمان تێدا نابینرێته‌وه. له‌به‌رئه‌وه پێویستیمان به هاریكاریه، كه فه‌زیله‌تی به‌خشنده‌ییمان وه‌ك فه‌زیله‌تێكی ئه‌خلاقی و هاریكاریشیمان وه‌ك فه‌زیله‌تێكی سیاسی له‌ده‌ستداوه. ئه‌و ئه‌ركی سه‌ركوتكردنه‌ی به ده‌وڵه‌تمان سپاردوه، خۆی له پێڕه‌وكردنی میكانیزمی به‌رزه‌فتكردن و رێكخستنی كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی خۆپه‌رستیه‌كاندا ده‌بینێته‌وه. ئه‌وه‌شه وای لێكردوه، كه هه‌میشه پێویست بێت و قه‌ره‌بونه‌كرێته‌وه. سیاسه‌ت مانای باڵاده‌ستی ئه‌خلاق، ئه‌رك و خۆشه‌ویستی نیه، به‌ڵكو له‌سه‌ر بنه‌مای باڵاده‌ستی په‌یوه‌ندی هێز، بۆچون، به‌رژه‌وه‌ندی و ململانێی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان بنیاتنراوه. ئه‌وه‌ش هه‌مان دیدی میكاڤیللی،ماركس، هۆبز و سپینۆزایه. هه‌روه‌ها شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كانی ئه‌وی تر په‌رستن نیه، چونكه خۆپه‌رستیه‌كی زیره‌كانه و كۆمه‌ڵگاییانه‌یه. له‌به‌ر ئه‌و هۆیه‌شه ته‌نیا ئیدانه‌ی ناكه‌ین، به‌ڵكو ده‌مانه‌وێت پاساویشی بده‌ین، به‌و پێیه‌ی هه‌مومان خۆپه‌رستین. كێ هه‌یه له ئێمه پێی وانه‌بێت، كه توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ره‌خۆ و رێكخراو له خزمه‌تی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی هاوبه‌ش یان ئه‌وه‌ی پێمانوایه هاوبه‌شه، لای زۆرینه‌ی خه‌ڵكی زۆر باشتره له دروستبونی پێكدادان و ئاژاوه‌ی سه‌رانسه‌ری؟ كێ هه‌یه پێی وانه‌بێت، كه دادپه‌روه‌ری زۆر له سته‌م باشتره؟ جا ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت له روی ئه‌خلاقیه‌وه پاساودار بێت یان نا، وه‌ك مه‌سه‌له‌یه‌كی به‌ڵگه‌نه‌ویست ده‌مێنێته‌وه، ئه‌وه‌ش بۆمان ده‌خاته‌ڕو، كه سیاسه‌ت و ئه‌خلاق له روی ئامانجه‌وه دژی یه‌كتری نین. له‌به‌ر ئه‌وه‌شی ئه‌خلاق به‌س نیه بۆ به‌ده‌ستهێنانی، ئه‌وا به‌ڵگه‌نه‌ویستێكی تر سه‌هه‌ڵده‌دات، له‌و روه‌وه، كه نابێت تێكه‌ڵ به‌یه‌كتری بكرێن. به پشتبه‌ستن به‌مه‌ش، ئه‌گه‌ر ئه‌خلاق وه‌ك بنه‌ما، راسته‌وخۆ گرنگی به بواری گشتی نه‌دات، به‌و پێیه‌ی ئه‌خلاقێكی گه‌ردونیه، یان ده‌مانه‌وێت گه‌ردونی بێت، ئه‌وا سیاسه‌ت به‌هۆی ئه‌و مۆركه تایبه‌ته‌ی هه‌یه‌تی، مه‌حاڵه بتوانێت وا بێت. ئه‌گه‌ر ئه‌خلاق مۆركێكی دوره‌په‌رێزانه یان تاكه‌كه‌سی هه‌بێت (كه ته‌نیا به شێوازی راناوی تاك دروستبێت)، ئه‌وا هیچ سیاسه‌تێك نایپێكت، ئه‌گه‌ر له چوارچێوه‌ی بونێكی به‌كۆمه‌ڵدا نه‌بێت. به‌و پێیه‌ش، ئه‌خلاق ناكارێت جێی سیاسه‌ت و سیاسه‌تیش جێی ئه‌خلاق بگرێته‌وه. ئێمه پێویستمان به هه‌ردوكیانه، به‌و مه‌رجه‌ی ره‌چاوی جیاوازیی نێوانیان بكه‌ین. با هه‌ڵبژاردنی سیاسی وه‌ك نمونه‌یه‌ك وه‌ربگرین، كه به‌ده‌گمه‌ن نه‌بێت چاكه‌كاران و خراپه‌كاران روبه‌ڕوی یه‌كتری ناكاته‌وه، به‌ڵكو به‌ره‌كان، گروپه كۆمه‌ڵایه‌تی و ئایدیۆلۆژیه‌كان، حیزبه‌كان، به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان، بۆچونه‌كان، كاره سه‌ره‌كیه‌كان، بژاره‌كان و به‌رنامه‌كان و...تاد روبه‌ڕو ده‌كاته‌وه.\nئه‌گه‌ر ئه‌خلاق قسه‌یه‌كی هه‌بێت بۆ كردن، كه ده‌بێت هه‌میشه وه‌بیربهێنرێته‌وه (بونی ده‌نگگه‌لێكی هه‌ڵبژاردنی له روی ئه‌خلاقیه‌وه ئیدانه‌كراو)، ئه‌وا ئه‌وه‌ی نابێت له‌بیرمان بچێت، ئه‌وه‌یه ببێته جێگره‌وه‌ی هه‌ر پرۆژه یان ستراتیژێك. تۆ بڵێی ئه‌خلاق پێشنیازی چ بكات بۆ بێكاری، بۆ جه‌نگ و توندوتیژی؟ به‌دڵنیاییه‌وه ره‌نگه داوامان لێبكات به‌ره‌نگاری ببینه‌وه، به‌ڵام كێشه‌كه لێره‌دا له‌و شێوازه‌دایه، كه وا ده‌كات به‌سه‌ریدا زاڵ ببین. چونكه له روی سیاسیه‌وه مه‌سه‌له‌ی "چۆنێتی" بۆ ئێمه گرنگه. ئه‌گه‌ر بپرسیت: ئایا تۆ له‌گه‌ڵ دادپه‌روه‌ری و ئازادیدایت؟ ئه‌وكات وه‌ڵامه‌كه له دیدی ئه‌خلاقیه‌وه، شتێكی ساده و ئاسان ده‌بێت. به‌ڵام له روی سیاسیه‌وه هیچ هه‌واڵێك ده‌رباره‌ی چۆنێتی به‌رگری لێكردن و چۆنێتی پێكه‌وه گونجاندنیان نیه.ره‌نگه تۆ حه‌زبكه‌یت رێكه‌وتنێكی دادپه‌روه‌رانه ده‌رباره‌ی بنیاتنانی نیشتمانێكی شكۆدار له‌نێوان ئیسرائیلیه‌كان و فه‌له‌ستینیه‌كاندا بكرێت، یان هه‌مو دانیشتوانی كۆسۆڤۆ به‌ئاشتی پێكه‌وه بژین، یان جیهانگیری ئابوری زیان به تاك و گه‌لان نه‌گه‌یه‌نێت، یان په‌ككه‌وتوان به ئاسوده‌یی خانه‌نشین ببن و گه‌نجانیش په‌روه‌رده‌یه‌كی شیاوی ناوه‌كه‌یان بۆ دابینبكرێت. بێگومان ئه‌خلاق ده‌توانێت ئه‌وانه‌ت بۆ بسه‌لمێنێت، به‌ڵام هیچ كه‌سێك پێت ناڵێت، كه چۆن بتوانین به‌كۆمه‌ڵ رێژه‌ی به‌ختمان زیاتر بكه‌ین یان چۆن به‌ده‌ستیان بهێنین. كێ هه‌یه پێی وابێت، كه ئابوری یان گه‌مه‌ی بازاڕی ئازاد به‌ته‌نیا به‌سه؟ بازاڕ ته‌نیا تایبه‌ته به شمه‌ك. ناكرێت چاوه‌ڕوانی ئه‌وه بین لێی، كه جیهان، ئازادی یان دادپه‌روه‌ری بكاته چه‌قی بواری كاركردنی. چه‌نده گه‌مژانه‌یه ئه‌گه‌ر شتێك راده‌ستی بازاڕ بكه‌ین، كه شیاوی فرۆشتن نه‌بێت! هه‌رچی ده‌رباره‌ی كۆنته‌راتیشه، مه‌به‌ست لێی په‌یداكردنی قازانجه و ئه‌وه‌ش وه‌زیفه‌ی خۆیه‌تی و له‌به‌ر پێویستی به‌كۆمه‌ڵمان به‌و ده‌ستكه‌وتانه، نابێت لێی نزیكبینه‌وه. به‌ڵام كێیه بانگه‌شه‌ی ئه‌وه ده‌كات، كه ته‌نیا قازانج به‌سه بۆ بنیاتنانی كۆمه‌ڵگایه‌كی مرۆڤدۆستتر؟ به‌ڵگه‌نه‌ویسته، كه ئه‌ركی ئابوری به‌رهه‌مهێنانی سامانه. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئێمه پێویستمان به دادپه‌روه‌ری، ئازادی، ئاسایش، ئاشتی و برایه‌تی، پرۆژه و بیرۆكه‌گه‌لێكیش هه‌یه، هیچ بازاڕێكیش، چه‌نده توانایه‌كی باڵای هه‌بێت، ناتوانێت ئه‌وانه‌مان بۆ دابینبكات. كه‌واته له‌به‌ر به‌س نه‌بونی ئه‌خلاق و ئابوری پێكه‌وه، پێویستمان به پێڕه‌وكردنی سیاسه‌ت هه‌یه. كه‌واته له ئێستا به‌دواوه‌ئه‌گه‌ر پێمانوابێت بازاڕ به‌ته‌نیا به‌سه، له روی ئه‌خلاقی و ئابوریشه‌وه ئیدانه‌كراوه.\nكه‌واته چ وا ده‌كات سیاسه‌ت پێویست بێت؟ له‌وه‌وه دێت، كه ئێمه ته‌نیا فریشته یان به‌كاربه‌ر نین، به‌ڵكو هاوڵاتین و ده‌بێت وه‌هاش بین، تا بتوانین له‌سه‌ری به‌رده‌وام بین. بۆ ئه‌وانه‌شی سیاسه‌تیان كردوه به پیشه‌ی خۆیان، ده‌بێت هه‌وڵێكی تایبه‌تی بده‌ن به‌مه‌به‌ستی به‌ده‌ستهێنانی خێری هاوبه‌ش، بێئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی زێده‌ڕۆ خۆیان توشی وه‌همی ئه‌وه بكه‌ن، كه ته‌نیا پشت به توانایی و فه‌زیله‌تی خۆیان ببه‌ستن. چونكه هۆشیاری سیاسی به‌شێكی دانه‌بڕاوه له مافه‌كانی مرۆڤ و ئه‌ركه‌كانی هاوڵاتیش.\nبۆیه، شیاو نیه ئه‌گه‌ر ئه‌و هۆشیاریه جه‌ماوه‌ریه به گاڵته‌جاڕیه‌وه جیابكرێته‌وه، كه گاڵته به هه‌مو شتێك ده‌كات، یان به به‌سوك زانینه‌وه، كه به چاوی سوك سه‌یری هه‌مو شتێك ده‌كات. ئه‌وه‌ی هۆشیاری سیاسیت هه‌بێت مانای وایه، كه به‌ئاسانی به قسه باوه‌ڕنه‌كه‌یت و ئیدانه‌ش نه‌كه‌یت، ته‌نیا له‌سه‌ر بنچینه‌یه‌ك نه‌بێت. به‌وه‌ی به‌رده‌وام جنێو به ئه‌كته‌ره سیاسیه‌كان بده‌ین، كه سیاسه‌ت ده‌كه‌ن،شكۆ بۆ سیاسه‌ت ناگێڕینه‌وه له‌و روه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌یه‌كی هه‌نوكه‌ییه. له ده‌وڵه‌تی دیموكراسیدا ده‌توانین پیاوی سیاسه‌تمه‌داری جێگه‌ی پێزانین بدۆزینه‌وه. ئه‌وه‌ش هۆكارێكی تره، كه وا ده‌كات ئه‌و سیسته‌مه به‌سه‌ر ئه‌وانی تردا هه‌ڵبژێرین. له روی ئه‌خلاقیه‌وه مافی ئه‌وه‌مان هه‌یه گله‌یی له ره‌فتاره‌كانیان بكه‌ین_به‌دڵنیاییشه‌وه هۆكاره‌كانمان كه‌م نین_ به‌و مه‌رجه‌ی به‌مه‌به‌ستی گۆڕینیان، هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تردا بكه‌ین. هێنده به‌س نیه، كه به‌ته‌مای دادپه‌روه‌ری، ئاشتی، ئازادی و بوژانه‌وه بین، به‌بێ ئه‌وه‌ی كار بۆ به‌رگری لێكردنیان بكه‌ین، بگره هه‌وڵی خێراتركردنیان بده‌ین. ئه‌وه‌ش به‌بێ كاری به‌كۆمه‌ڵی هاوبه‌ش مه‌یسه‌ر نابێت، به‌بێ هه‌بونی سیاسه‌تیش به‌دینایه‌ت. سیاسه‌ت، وه‌ك پێشتریش چه‌ند جارێك جه‌ختمان لێكردوه‌ته‌وه، به هیچ جۆرێك نابێت له ئه‌خلاق یان ئابوریدا كورتبكرێته‌وه. له‌كۆتاییدا و وه‌ك بیرهێنانه‌وه‌یه‌ك، مانای وانیه سیاسه‌ت به هه‌مو جۆرێك دور له ئه‌خلاق و ئابوری بێت.\nهه‌مو تاكێكی شه‌یدای مافه‌كانی مرۆڤ و ژیانێكی شكۆمه‌ندانه گرنگی به سیاسه‌ت ده‌دات، نه‌ك ته‌نیا له‌پێناو دابینكردنی مافه‌كانی خۆی، به‌ڵكو له‌به‌ر هه‌ستان به ئه‌ركه‌كانی و پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیشی. ئه‌وه‌ش بێگومان تاكه رێگایه، كه ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌مان بۆ بڕه‌خسێنێت پێكه‌وه بیانگونجێنین. له‌نێوان یاسای دارستان و یاسای خۆشه‌ویستیدا، یاسایه‌كی به‌رته‌سك هه‌یه. له‌نێوان فریشته و به‌ربه‌ریشدا، سیاسه‌ت هه‌یه. مرۆڤ ده‌توانێت چاوپۆشی له كرده‌وه‌ی فریشته‌كان بكات، ته‌نانه‌ت هی ئاژه‌ڵانیش، به‌ڵام ئه‌وه‌ی چاوپۆشی لێناكرێت، كرده‌وه‌ی مرۆڤه‌كانه. له چوارچێوه‌ی ئه‌م گۆشه‌نیگایه‌دا، راستی پێناسه‌كه‌ی ئه‌ریستۆمان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت، لای كه‌م له چوارچێوه‌ی ئه‌م مانایه‌دا، كه "مرۆڤ، گیانله‌به‌رێكی سیاسیه"، ناتوانێت مرۆڤبونی خۆشی به‌بێ سیاسه‌ت بپارێزێت.\nبه‌و شێوه‌یه، هێنده به‌س نیه، كه "مرۆڤێكی چاكه‌كار دروستبكه‌یت" (ئه‌خلاق) به‌ڵكو ده‌بێت كۆمه‌ڵگایه‌كیش دروستبكه‌یت، كه مرۆیی بێت (به‌و پێیه‌ی كۆمه‌ڵگا دروستكه‌ری مرۆڤه)، به‌جۆرێك هه‌رچه‌ند به‌شێوه‌یه‌كی هه‌نده‌كیش بێت، هه‌رگیز له دوباره بنیاتنانه‌وه‌ی دانه‌بڕێت. بۆیه سه‌یر نیه ئه‌گه‌ر جیهان به‌رده‌وام له گۆڕاندا بێت، هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك گۆڕانكاری تێیدا به‌رپا نه‌بێت، چاره‌نوسی ونبون و تیاچونه. قه‌ده‌ری مرۆڤه كه كاربكات، ململانێ بكات، به‌رگری بكات، رێگری بكات و بگۆڕێت. ئه‌ی سودی سیاسه‌ت چیه ئیتر؟ هیچ ئه‌ركێكی تری له‌مه گرنگتری هه‌یه؟ له‌وانه‌یه. به‌ڵام له لیستی پێویستیه‌كانی كۆمه‌ڵگادا، هیچ شتێك له‌وه گرنگتر و هه‌نوكه‌ییتر نیه. مێژو چاوه‌ڕوانی ویستی هیچ كه‌سێك ناكات، هه‌رچه‌نده باڵاده‌ستیش بێت، گێلێتیه ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی له چاوه‌ڕوانیه‌كی به‌رده‌وامدا بمێننه‌وه. به‌و مانایه‌ش، مێژو قه‌ده‌رێك نیه، ته‌نیا ئه‌وه‌ش نیه، كه هه‌رچی پێ خۆش بێت به‌سه‌رماندا بهێنێت، به‌ڵكو ئه‌وه‌یه، كه به‌كۆمه‌ڵ دروستی ده‌كه‌ین و دروستمان ده‌كات. به ده‌ربڕینێكی گشتگر بیڵێین، ئه‌و خودی سیاسه‌ته.\nسه‌رچاوه: سایتی ئه‌لئه‌وان\n30/12/2014 بینین: 46839


ئەمریکا موشەک دەهاوێژێت و ڕووسیا دەیخاتە خوارەوە - RojNews\nئەمریکا موشەک دەهاوێژێت و ڕووسیا دەیخاتە خوارەوە\nڕووسیا دەڵێت"هەر موشەکێکی ئەمەریکی بۆ سوریا بهاوێژرێت دەخرێتە خوارەوە"، سەرۆکی ئەمریکاش دەڵێت: موشەکەکان بەڕێوەن.\nئەمڕۆ دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تویتەر ڕایگەیاند: ڕووسیا بەڵێنی داوە ئەو موشەکانە بخاتە خوارەوە، کە ئاڕاستەی سووریا دەکرێن، دەی با خۆی ئامادە بکات، چونکە موشەکەکانمان بەڕێوەن.\nترامپ، بۆ ڕووسیای نووسیوە:"موشەکەکانمان جوان و زیرەکن، نابێت هاوپەیمان بیت لەگەڵ ئاژەڵێکدا کە بە گازی کیمیایی گەلەکەی خۆی دەکوژێت".\nدوو ڕۆژ پێش ئێستا، دۆناڵد ترامپ، لە کاردانەوەی هێرشە کیمیاییەکە بۆ سەر شاری دوما لە سوریا، هەڕەشەی لە حکومەتی سوریا کرد و وتی: لە ماوەی دوو ڕۆژی داهاتوودا بڕیاری گرنگ لەبارەی سوریاوە دەدەین.\nهەریەکە لە سوریا و ڕووسیا-ش ڕەتیدەکەنەوە، کە چەکی کیمییان دژی دوما بەکارهێنابێت و ئەلیکساندەر زاسیبکین، نوێنەری ڕووسیا لە لوبنان بە کەناڵێکی لوبنانی ڕاگەیاند:"ئەگەر هێرشێک بکرێت لەلایەن ئەمەریکییەکانەوە، ئەوا موشەکەکان دەخرێنە خوارەوە و ئەو شوێنانەش کە موشەکەکانیان لێوە هاویژراوە دەکرێنە ئامانج".\nهەر ئەمڕۆ بۆ دووەم جار و دوای تویتەکەی ترامپ، ماریا خازارۆڤا، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا وەڵامی دۆناڵد ترامپی دایەوەو رایگەیاند:"موشەکە زیرەکەکان ئاڕاستەی تیرۆرستان بکە نەک حکومەتی شەرعیی".


جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق داوای ڕونکردنەوە دەکات\nجێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق کە لە هاوپەیمانی سائیرونی سەدرییەکانە سەرسورمانی خۆی لە ناردنی پارە بۆ هەرێمی کوردستان لەلایەن بەغداوە دەربڕی، داواشی لە حکومەتەکەی کازمی کرد ئەو پاڵنەر و بڕگە یاسایانە ئاشکرا بکات کە پارەکەى پێ ناردووە بۆ هەرێم.\nئەمڕۆ سێشەممە، 18ی ئابی 2020، حەسەن کەعبی، جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق لە ڕاگەیاندراوێکدا داوای لە حکومەتەکەی مستەفا کازمی کرد لە ئاست بەرپرسیارێتی ئەخلاقی و یاسایی خۆی بێت بەرانبەر بە گەلی عێراق.\nئاماژەی بەوەکردووە، "لە ساڵی 2019 حکومەتی عێراق دوچاری ئاڵنگارییەکی زۆر بووەتەوە، بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان بەغدا وهەولێر گفتۆگۆی زۆر کرا بۆ ئەوەی هەرێم نەوت ڕادەستی حکومەتی ناوەندی بکات، بەڵام گفتۆگۆکان ئەنجامیان نەبوو".\nجێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق سەرسورمانی خۆشی نیشانداوە لە ناردی بڕی 320 ملیار دینار بۆ حکومەتی هەرێم بەبێ ئەوەی حکومەتی ناوەندی هیچ داهاتێکی دەروازە سنورییەکان، فرۆکەخانەکان، داهاتی ناوخۆ و داهاتی نەوت لەلایەن هەولێرەوە ڕادەستی بکرێت.\nکەعبی باسلەوەشکردووە، " فەرمانگەی تەندروستیی پارێزگای زیقار داوای لە ئەنجومەنی وەزیران کردبووە بڕی 50 ملیار دیناری بۆ خەرجبکرێت بەمەبەستی بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە شارەکە، بەڵام حکومەت بەبیانووی ئەوەی مایەپوچبوون و نەبوونی پارە داواکەیان ڕەتکردووەتەوە".\nدەشڵێت: "ئێستا من دەپرسم لەم دۆخە نالەبارەدا کە وڵاتی پێیدا گوزەر دەکات و حکومەت توانای ئەوەی نییە پارەی پەڕاو بۆ فەرمانگەکانی دابین بکات لە پارێزگانی دیکەی ناوەڕاست و باشوری عێراق بەچ مافێک ئەو پارەیەی بۆ هەرێم ناردووە و لەژێر چ بڕگەیەکی یاساییدا ئەو کاری کردووە".\nدوێنێ، دووشەممە 17ی ئابی، 2020 وەزارەتی دارایی عێراق لە ڕاگەیێندراوێکدا ئاماژەی بە ڕێککەوتنی ئەم دواییەی نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد و پابەندیی خۆی بەرامبەر حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.\nئاماژەی بەوەکرد ، "وەزارەتی دارایی عێراق جەخت لە پابەندبوون بە ئەرکە دەستوورییەکانی خۆی بۆ چاکسازیی ئابوری و دارایی دەکاتەوە و لەو چوارچێوەیەشدا پابەندیی خۆی بەرامبەر حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتدەکاتەوە".\nبە گوێرەی ڕاگەیێندراوەکەی وەزارەتی دارایی عێراق، لە 15ی ئابدا ڕێککەوتنێکی حەوت خاڵی لەنێوان هەردوولا کراوە و بەو پێییەش وەزارەتی دارایی پەیوەستکراوە بە ناردنی 320 ملیار دینار بۆ هەرێمی کوردستان کە تایبەتە بە مووچەی مانگی ئابی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان.\nباس لەوەشکراوە، ئەو ڕێککەوتنە کاتییە و هەردوولا پەیوەستن بە جێبەجێکردنی خاڵەکانی ڕێکەوتنەکە لە ماوەی 30 ڕۆژدا کە پەیوەندییان بە داهاتی نەوت و پابەندبوونی هەرێمی کوردستان بە ڕێککەوتنی ئۆپێک پڵەسەوە هەیە.


شارستانی دیواندەرە یان قەزای دیواندەرە یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و ناوەندەکەی شاری دیواندەرەیە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١٠١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە کە ھەموویان بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی قسە دەکەن.\nشارستانی سنە لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێران دا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە. ئەم شارستانە کەوتۆتە سەر ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ناوەندی ئەم شارستانە شاری سنەیە.\nشارستانی سەقز یان قەزای سەقز یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و ناوەندەکەی شاری سەقزە. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٢٣٦٢٥٠ کەس دانیشتووی ھەبووە کە ھەموویان بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی قسە دەکەن و لەسەر مەزھەبی شافعین. شارستانی سەقز سێ شار و ١١ ھەرێمی لە ...\nشارستانی مەریوان لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری مەریوانە. بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ١٦٨٧٧٤ کەس بووە. مەریوان لە ...\nباڵەخانەی خەسرەوئاوا یان عەمارەتی خەسرەوئاوا باڵەخانەیەکی مێژوویی سەردەمی ئەردەڵانە کە لە شاری سنەدایە. بەپێی کەتیبەکەی سەر دەرکەی ئەم تەلارە پێکھاتەکە لە سەردەمی قاجاڕەکاندا بە فەرمانی ئەمانوڵا خانی ئەردەڵان والیی شاری سنە دروست بووە. ئەگەرچی بن ...\nبەنداوی بێخمە بەنداوێکی تەواونەکراوی فرەمەبەستە لەسەر زێی گەورە، کەوتووەتە ناحیەی خەلیفانی پارێزگای ھەولێر، لە دووریی ٦٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێر. مەبەستە سەرەکییەکانی بەنداوەکە بەرھەمھێنانی ١٥٠٠ مێگاوات لە وزەی کارەبایە و بۆ ڕێخ ...\nھەرێمی کوردستانی ئێراق بریتییە لەو بەشە کوردستانەی کەدەکەوێتە نێو سنوری دەوڵەتی ئێراقەوە کەدوابەدوای جەنگی جیھانیی یەکەمەوە دروست بوو، بەپلەی یەکەم ھەرێمێکی مرۆییە سەرەڕای ئەوەی نیشتیمان یان خاکی کوردانەو زۆربەی ھەرە زۆری دانیشتوانی کوردن، بەڵام ...\nدەریاچەی حەمرین دەریاچەیەکی داخراوە لە باشووری بەرزایییەکانی حەمرین دروست کراوە، شارۆچکەی حەمرینیش کەوتۆتە کەناریەوە، لە دووری ٥٠ کم لە باکووری شاری بەعقووبەی عێراق. لە کردارەکانی بەعەرەبکردنی کوردستان ناویان گۆڕیوە بۆ دەریاچەی دیالە. لە ١٩٨١ لەس ...\nئامەرا گوندێکی ناوچەی خەلفەتیە لە پارێزگای ڕحا ، لەم گوندە سەرۆکی پارتی کرێکارانی کوردستان، عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە دایک بووە. دانیشتوانی ئەم گوندە ھەمووی کوردن و بە کوردی دەدوێن، لە گوندەکەدا خوێندنگەیەکی سەرەتای بچوک ھەیە، بۆخوێندنی ناوەندی و ئاماد ...\nبازید یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای ئاگری ھەڵکەوتوووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١١٣٫٠٤٨ کەس بووە.\nتەق شارۆچکەیەکی خنجیلانەیە سەر بە قەزای کۆیە کەوتۆتە لای ڕاستی زێی بچووک، ٩٠ کیلۆمەتر لە ڕوژھەڵاتی ھەولێر و ٦٠ کیلۆمەتر لە باکووری کەرکووک دوورە. لە ساڵی ١٩١٨ کراوە بە ناحیە و لە ١٩٦٠دا شارەوانی تێدا کراوەتەوە. بەڵام لەلایەن رژێمی بەعسەوە لە ساڵی ...\nناحیەی حاجیاوا گەورەترین ناحیەی باشووری کوردستانە و سەر بە قەزای ڕانیەیە، ناحیەی حاجیاوا بەپێی ھەرێمی کوردستان سەر بە پارێزگای سلێمانی و دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای پارێزگای سلێمانی، لەڕووی سنوورەوە حاجیاوا لەگەڵ چەند ناوچەیەکدا ھاوبەشە، لە بەشی با ...\nخنوس به ئه‌رمه‌نى و به توركى شارۆچكه‌يه‌كى كوردنشينه و مه‌ركه‌زى قه‌زايه‌كه سه‌ر به پارێزگاى ئه‌رزه‌رۆم كه به هه‌رێمى سه‌رحه‌دان ناوده‌برێت و نزيكه‌ى 27 هه‌زار كه‌س ده‌بن و ئاخاوتنيان به كرمانجكى و كورمانجيه . نزيكه‌ى 145 كيلۆمه‌تر له ...\nخەلیفان ١٠٥ کم لە شاری ھەولێری پایتەختەوە دوورە و، ١١کم لە شاری سۆرانەوە دوورە، دەکەوێتە نێوان چوار چیای گەورەوە، کە لە ھەر چوار لاوە دەووری خەلیفانیان داوە، ئەوانیش لە ڕۆژھەلاتەوە چیای کۆڕەک کە یەکێکە لە چیا بەرزەکانی باشووری کوردستان کە بەرزییە ...\nدبس شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کەرکووک لە باشووری کوردستان ، لەسەر زێی بچووکە.شاری دبس ٢٥کم لە شاری حەویجەوە دوورە، لە ڕۆژهەڵاتیەوە کەرکوکە و لەڕۆژاوایەوە ساری مەخمورە، بوون بە قەزای دبس لە ساڵی ١٩٥٣ز دا کە دبس گوندێکی بچوک بوو کرایە ناحیە و دواتر ب ...\nدووبز قه‌زايه‌كى سه‌ر به پارێزگاى كه‌ركووكه. 40 كيلۆمه‌تر له شارى كه‌ركووك دووره و دوو ناحيه‌ى هه‌يه: سه‌رگه‌ڕان و پردێ . كه‌وتۆته سه‌ر زێى بچووك. ناسراوه به به‌نداوو وه‌ستگه كاره‌باييه‌كه. ناوى دوبز له لێكدانى دوو ووشه‌ى دوو و بز هاتو ...\nسۆران شارێکی کوردستانە، بەدووری ١١٥ کیلۆمەتر لە باکووری رۆژھەڵاتی پارێزگای ھەولێر. ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٢٥ ھەزار کەس دەخەمڵێنرێت. سۆران ئێستا ناوەندی کارگێڕی قەزاکانی چۆمان، مێرگەسۆر و ڕەواندزیشە لەھەمانکاتدا، کرۆکی قەزای سۆران دەگەڕێتەوە بۆ ...\nسەیدسادق یەکێکە لە شارۆچکەکانی پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان. ناوەندی قەزای سەید سادقە، ناوەندی ناحیەی ناوەندیشە. لە ساڵی ١٩٥٦ بڕیاری بەشارەدێ بوونی دراوە، بەشێوەیەکی بەرچاو ساڵانە بەپێی ئامار لە ١٧% ڕێژەی دانیشتووان ڕوو لە زۆر بوون دەکات، ...\nشنۆ شارێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە نێوان سنووری ئێران و هەرێمی کوردستان ھەڵکەوتووە. ئەم شارە لە باشووری پارێزگای ورمێ ھەڵکەوتووە. شنۆ لە باکووردا لەگەڵ ورمێ، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ نەغەدە و لە باشوورەوە لەگەڵ شاری پیرانشار ھاوسنوورە، ھەروەھا ئەم ش ...\nفارقین ، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتوووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٨٦.٢٥٦ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٢.٧٣٦ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.\nکۆیە یان کۆیسنجق شارێکی کوردستانە کە ناوەندی قەزای کۆیە سەر بە پارێزگای ھەولێرە. کۆیە دەکەوێتە ٧٩ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێر و ٧٥ کیلۆمەتر لە شاری کەرکووک دوورە و کەوتووەتە نێوان ھەر دوو چیای سەرکەشی باواجی و هەیبەت سوڵتان و باشوری ش ...\nکەلار شارێکی باشووری کوردستانە، لەسەر کەناری ڕووباری سیروان ھەڵکەوتووە. شارێکی نوێییە، تا سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوزارشت بوو لە دێیەک بەناوی کەلاری کۆن کە ئێستا یەکێکە لەگەڕەکانی شارەکە، ھەرچەندە لەسەرەتای سییەکانی سەدەی مەرکەزی ناحیەی ق ...\nمەنگوڕ ناوی یەکێک لە خێڵە کوردەکانی موکریانە کە لە نێوان سەردەشت، پیرانشار، میراوە، ڕەبەت، مەھاباد، قەڵادزێ و حاجیاوا لە ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. ئەو ناوچانەی کە مەنگوڕەکانی تێدان بە مەنگوڕایەتی ناو دەبردرێ. جیا لە شارەکانی پیرانشار ...\nچیای ئاتەژگە بەشێک لە زەنجیرەچیای زاگرۆسە کە لە شارستانی پاوە جێی هەیە و بەرزی ٢٤٨٥ میترە. ئەم کەژە لە گوندی شمشێر دەسپێ ئەکات و هەتاکو ڕوباری سیروان ڕێێ هەیە. لە باشووری کێوەکە، شارانی بانەوڕێ و باینگان، لە باکووری شاری پاوە و لە ڕۆژهەڵاتی گوندی ...\nبێستوون نێوی چیایەکی ھەڵکەوتوو لە باکووری رێگایەکی کۆنی پڕ ھات‌وچۆی ئەوان دەمانە، کە لە سەر کاروانەڕێی تێپەڕینی ھێز و لەشکر لە بابێل و بەغداوە بەرەو چیای زاگرۆس و دەڤەری ئێکباتان ھەڵکەوتووە. ئەم چیایە کەوتۆتە ڕۆژھەڵاتی شاری کرماشان و لە مەودای ٣٢ ...\nکێوی بێستوون کە لە سەرچاوە ئیسلامی و عەڕەبییەکان دا بە ناوی بۆغستان یا بێەستون و دواتر بە بێستوون ناوی ھاتووە، کەوتووەتە ٣٩ کیلۆمێتری باکووری کرماشان و سەر ڕێگای کرماشان بۆ ھەمەدان. ساڵیانێکی لەمێژە کە وێنەبەردینەکان و نووسراوەکانی سەر ڕەوەزەکانی ...\nزنجیرە چیای چلچەمە بەشێکە لە چیاکانی زاگرۆس کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە نێوان شارەکانی سەقز و دیواندەرە و مەریوان ھەڵکەوتووە. بەرزترین لوتکەی چلچەمە کە ھەر بە ناوی چلچەمە مەنشوورە، ٣١٧٣ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە کە لە نزیک گوندەکانی ئیساقاوا و ...\nناوچەی دێنە یان کێوی دێنە بڕیتییە لە سنوری سروشتی نێوان کوردستان و ناوچە فارسەکان لە خۆڕھەڵاتی کوردستان، ھەڵکەوتەی ناو زنجیرە چیای زاگرۆسە کە درێژییەکەی ٨٠ کم دەبێت بە پانی ١٥ کم ناوچەکانی ئەسفەھان و بەختیاری لەکوردستان جیادەکاتەوە. چیای دێنە زیا ...\nوەزەنە کێوێکە کە لە ۴۰کیلۆمەتری شاری سەقز نزیک گوندی خاپوورەدێ هەڵکەوتووە و بەرزاییەکەی دەگاتە ۲۷۱۵ مەتر. ئەم کێوە یەکێکە لە کێوەکانی زنجیرە چیاکانی زاگرۆس. کێوی وەزەنە و چیاکانی دەوروبەری هەتا گەردەنەی خان نێوان سەقز و بانە سنووری نێوان دارستانە ...\nپیروەلی باغی گوندێکە کە لە نێوان شارەکانی مەھاباد، میاندواو و بۆکاندا ھەڵکەوتووە. لە نێوان دوو ناوچەی محاڵی ئەختاچی و چۆمی مەجیدخان و محاڵی ئەختاچی دا، ئەگەرچی مەودای لە گەڵ چۆمی تەتەھوو یان بەو جۆرەی ناوچەکەی بە ناو کراوە، چۆمی مەجیدخان، زۆرە. پ ...\nیەکێکە لە گوندەکانى ناوچەى گەرمیان کە له ساڵی ١٩٨٨دا ڕژێمى بەعس ڕوخاندى مەخابن لە ڕاپەرینەکەى ١٩٩١ ئازاد نەکرا بەھۆى گرنگى شوێنەکەى کە دەکەویتە نێوان "کەرکوک و بەغدا" لە ژێر دەسەڵاتى ڕژێم مایەوە تاکو ساڵی ٢٠٠٣ ئازاد کرا. ھەموو دانشتووانى گوندەکە ...\nکوردانی سووریا بەو خەڵکە دەوترێ کە لەدایکبوو یان نیشتەجێی سووریان و لە ڕەگەزی کوردن. کوردەکان گەورەترین کەمینەی ڕەگەزین لە سووریادا، داگری ٧٪ تا ١٠٪ ئاپۆرەی سووریا بەپێی زۆربەی سەرچاوەکان. ناوچە باکورییە کوردنشینەکان، بەشی گەورەی پارێزگای حەسەکە ...\nبیرۆکەی دامەزرانی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان بۆ ساڵانی بەر لە ١٩٩٠ەکان دەگەڕێتەوە، بەڵام ئەوان سەردەمان بارودۆخ و ھەلومەرج بە شێوەیەک بوو کە نووسەران و شاعیران دەرەتانی ئەوەیان نەبوو کە لە دووتوێی ئەنجوومەنێکدا کۆ ببنەوە. برایمی ئەفخەمی یەکەم کەس بو ...\nگەورک ناوی ھۆزێکی کوردی پارێزگای ورمێیە. دانیشتووانی ئەم ھۆزە لە شارەکانی میراوە، سەردەشت، ڕەبەت، مەھاباد، ورمێ، بۆکان، سەقز، سەڵماس، ناوچەی خۆشناوەتیی ھەولێر و سیوەیل لە سلیمانی دا دەژین. ھۆزێکی مەزنی کوردستان لە سێ بەشی کوردستان لە ئێران، ئێراق ...\nموکری ، کۆمەڵە ھۆزێکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. موکری یان موکریانییەکان چەند تیرەن: ھۆزی دێبوکری، ھۆزی گەورک، ھۆزی فەیزوڵڵا بەیگی، زەرزا، مامەش، مەنگوڕ، ھۆزی پیران، ئەم کۆمەڵە ھۆزە لە شارەکانی، مەھاباد، بۆکان، سەردەشت، ...\nلەیلا قاسم چالاکوانێکی سیاسیی کورد بوو، کە ڕژێمی بەعسی عێراق لە بەغدا لە سێدارەی دا. لەیلا قاسم وەک یەکەم کچی شەھیدی خەباتی کورد وە زۆر جاریش بە بووکی کوردستان ناوی دەھێنرێت.\nشێخ ئەحمەد محەممەد بارزانی ، ھەروەھا ناسراو بە خودان ، سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە کوردستاندا بوو. شێخ ئەحمەد حکوومەتی بارزانی لە باشووری کوردستاندا دامەزراند. ئەو یەک ناسیۆنالیزمی کورد بوو کە ھۆزەکانی جۆراوجۆری کوردی گرتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و ناوچە ...\nئیبراھیم ئەحمەد ناسراو بە بلە ڕووناکبیر و نووسەر و خەباتکاری ڕامیاری خەڵکی سلێمانی و باشووری کوردستان بووە. لە ڕۆژنامەکانی ژیان، خەبات، کوردستان کاری نووسینی کردووە. لە ساڵانی ٣٠یەوە ھاوکات لەگەڵ خوێندن، تێکۆشانی ڕامیاری دەستپێکردووە. بە جۆرێک دا ...\nئیحسان نووری ، کوڕی عەلی قولی پاشا، ڕابەری شۆڕشی ئاگری داغ، لە ساڵی ١٨٩٣ لە گەڕەکی شاری بەدلیس لەدایکبووە. پۆلەکانی خوێندنی سەرەتایی ھەر لەم شارەدا تەواو کردووە، دواتر بۆ تەواوکردنی خوێندنی بەرزی سەربازیی ڕوویکردوەتە شارەکانی ئەرزنجان و ئەستەنبو ...\nئیدریس کوڕی گەورەی مەلا مستەفا بارزانی لە ساڵی ١٩٤٤ لە گوندی بارزان لە دایکبوو. لە نێو ھەلومەرجی شۆرشی سێھەمی بارزان ١٩٤٣ – ١٩٤٥ ھاتۆتە دنیا. ساڵی ١٩٤٧ مەلا مستەفای باوکی لەگەڵ ٥٠٠ کەس لە ھەڤاڵانی ڕەوانەی یەکێتیی سۆڤیەتی دەبن. ئیدریس ئەو کات تەمە ...\nمیر جەلادەت بەدرخان ناوی تەواوی میر جەلادەت کوڕی ئەمین عالی کوڕی بەدرخان سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەڤان و زمانناسی کورد بوو.\nجەلال حیسامەددین شوکروڵڵا تاڵەبانی زەنگنە ، ناسراو بە مام جەلال لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، سیاسەتوانێکی کورد بوو کە وەک شەشەم سەرۆککۆماری عێراق لە ٢٠٠٦وە تا ٢٠١٤ خزمەتیکردووە، لەگەڵ سەرۆکایەتیکردنی ئەنجوومەنی حکوومەتی عێراق. یەکەم کوردە کە پۆستی سەرۆ ...\nحوسێن سەلیم عوسمان ناسراو بە خاڵۆ حوسێن کۆکەن یان حسەینی کۆکەن یان حسێنی کۆکەن کەسایەتی کوردە کە بە ھۆی ھەڵکۆڵینی کێوێک بە قاچێکەوە بۆ ماوەی نزیکەی ٢٠ ساڵ بە قوڵینگێکەوە ناسراوە و نازناوی فەرھادی دووەمی پێدراوە.\nداری ساری سەبری شاعیر و مێژوونووسی کوردی عێراق بوو. داری ساری لە عەشیرەتی مەڵگشای لە کوردە فەیلییەکانی باشووری کوردستان بوو.\nڕەفیق حیلمی لە ساڵی ١٨٩٨ ز دا لە شاری کەرکووک لە دایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی لە کەرکووک و سلێمانی و ئامادەیی لە بەغدا و پەیمانگای ئەندازەی لە ئەستەمبۆڵ تەواوکردووەو لە ساڵی ١٩٢٠ ز دا گەڕاوەتەوە کوردستان و بوەتە مامۆستایەکی پسپۆڕی ئەند ...\nناوی محەمەد کوڕی سەعید پاشای کوڕی حسێن پاشای کوڕی ئەحمەد ئاغای خەندانە. لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، لەسەردەمی عوسمانیدا، باوکی گەلێ پلەو پایەی گەورەی پێ‌سپێردراوە و بنەماڵەی خەندان ھاوکارێکی نزیکی پاشاکانی بابان بووە و دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی ...


03:18 - 11/06/2021 201 جار خوێندراوەتەوە\nرۆژنامه‌یه‌كی هیندوستان ده‌رباره‌ی كوردستان ده‌نووسێ: بێده‌نگی دۆستان: چما موسوڵمانانی دونیا پشتیوانی فه‌له‌ستین ده‌كه‌ن، به‌ڵام خه‌بات بۆ كورستان پشتگوێ ده‌خه‌ن؟\nده‌گه‌ڵ كه‌وتنی خه‌لافه‌تی وه‌سمانلیان دا دوو نه‌ته‌وه هه‌تیو كه‌وتن، هه‌ردووكیان خه‌بات ده‌كه‌ن تا ببنه ده‌وڵه‌تدار. كوردستان گه‌لێكی بێ ده‌وڵه‌ته. هه‌روه‌ها فه‌له‌ستینیش. به‌ڵام وه‌ڵامدانه‌وه‌ی میلله‌تانی موسوڵمانی جیهان ته‌واو جیاوازه له‌هه‌مبه‌ر هه‌ر یه‌كێكیان.\nله 84 ملیۆن دانیشتووانی توركیا نزیكی 22 ملیۆنی كورده. كه‌میان كریستیاننن و زۆرینه‌یان سوونه موسوڵمانن. كورد سێهه‌مین گه‌وره گروپی ئێتنیكین له رۆژئاوای ئاسیا و گه‌وره‌ترین گه‌لی جیهانن كه بێ ده‌وڵه‌تن. جڤاكی كورده‌واری زیاتر جڤاكێكی خێڵه‌كی و تیره به‌ندن.\nعاره‌بی موسوڵمان 637 ز كوردستان بنده‌ست ده‌كه‌ن، پاشان ده‌بێته خاڵی وه‌رچه‌رخان له مێژوویاندا. داگیركاران پێناسه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، ئاینی و كولتوری ئه‌وان به جۆرێكی دی ده‌گۆڕن و سه‌رله‌نوێ داده‌ڕێژنه‌وه. پاشان خه‌لافه‌تی وه‌سمانلیان و فارسان به هه‌مان شێوه‌ن.\nچه‌مكی به‌كارهێنراوی كوردستان ئێستا ته‌نیا گوزارشته له هه‌رێمی كوردستانی عێراق كه چه‌ند شارێ ده‌گرێته‌وه. به پیتڕۆڵ ده‌وڵه‌مه‌نده.\nمێژووی كوردستان خوێناوییه. به‌ڵام بزوتنه‌وه‌ی كوردستانی توركیا به‌شێكی جیاوازه، له گشتیان خوێناوی تره. پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و ی.پ.گ، جه‌نگاوه‌رانی كوردستانی سوریا، پێكه‌وه سه‌خترین قه‌ڵای خه‌لافه‌تی ئیسلامیان ده‌نێوبرد. به‌رخودانی ئه‌وان بێنه‌زیر و ئه‌فسانه‌گره.\n''له كۆتاییدا، ئێمه وشه‌ی دوژمنه‌كانمان ده یاددا نامێنێ، به‌ڵكو بێده‌نگی دۆستانمان'' به قه‌ولی مارتن لۆسه‌ر كینگ ج.ر. به‌رده‌وام، هه‌میشه بێده‌نگی و كڕی ته‌واوی موسوڵمانانی جیهان له هه‌مبه‌ر سه‌ده‌یه‌ك له ته‌مه‌نی تێكۆشانی كوردان بۆ بڕیاری خۆ-چاره‌نووسدان به به‌راورد به هه‌وڵ و جوڵه‌یان بۆ فه‌له‌ستین شوێن گومانه.\nده‌نا هه‌لومه‌رجیان هاوشێوه‌ن: دوو نه‌ته‌وه ده‌گه‌ڵ نه‌مانی خه‌لافه‌تی وه‌سمانلیاندا هه‌تیو ده‌كه‌ون، تێده‌كۆشن بۆ ده‌وڵه‌ت، به‌ڵام وه‌ڵامی جڤاكی موسوڵمانانی جیهان، ته‌نانه‌ت باقی میلله‌تانی دونیای نێوده‌وڵه‌تیش به‌رامبه‌ر هه‌ردووكیان به ئاشكرا جیاوازن، شوێن سه‌رنجن.\nچما ئوومه‌تی موسوڵمانانی جیهان بێده‌نگی هه‌ڵده‌بژێرن به‌رامبه‌ر كوردستان، كه‌چی به‌رامبه‌ر فه‌لسه‌تین دێنه ده‌نگ و جوڵه. هۆكه‌ی ئاسانه. له حاڵه‌تی فه‌له‌ستیندا به‌ره‌ی دوژمن ئیسڕائیله، یه‌كانه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تییه كه موسوڵمانانی جیهانی وه‌ك دوژمن لێیان ده‌ڕوانن. وه‌لێ ده كوردستانێدا ده‌چێته بازنه‌یه‌كی تره‌وه، كه موسوڵمان له‌هه‌مبه‌ر موسوڵمان ده‌گرێته‌وه. هه‌ڵبژاردنی بێده‌نگی له‌لایه‌ن موسوڵمانانی جیهانه‌وه به‌رامبه‌ر كورد و، له‌لایه‌كی تروه هه‌وڵ و جوڵه‌یان بۆ فه‌ڵه‌ستین ته‌نیا یه‌ك ره‌گی هه‌یه:\nدیدی خێڵه‌كی بۆ دین. ئه‌مه راستیه‌كی له گومان به‌ده‌ره كه له‌سایه‌یدا دۆستایه‌تی بێ چه‌ندوچوون و جۆره‌ها شێوه‌ی موسوڵمانان بۆ فه‌له‌ستین بێشك خراپ ده‌كا.\nتێبینی وه‌رگێڕ: Scroll\nسكڕۆل، پێگه‌یه‌كی ئه‌لێكترۆنی هه‌واڵی میدیایه، 2014، له لایه‌ن سه‌میر راتیڵ و رۆژنامه‌وانی دێرینه‌وه نارێش فارنادێس-ه‌وه دانراوه، به هیندی و ئینگلیزی. پێشتر ئه‌مانه خاوه‌نی گه‌لێ رۆژنامه‌ی به نێوبانگی هیندوستان بوون. ئه‌م نووسینه‌ی فه‌یسه‌ڵ،گه‌لێ درێژتره و وێنه‌داره. لێ بۆ خوێنه‌ری كورد ستێكی نوێی تێدا نییه، بۆیێ وه‌رگێڕ ئه‌و به‌شه‌ی وه‌رگێڕاوه كه نوێتره. خوێنه‌رێ بخوازێ له ته‌واوی نووسینه‌كه بڕوانێ، ده‌كرێ سه‌یری به شێ ئینگلیزیه‌كه‌ی بكا، ئاسان له گۆگڵ ده‌دۆزرێته‌وه. نووسه‌ر، فه‌یسه‌ڵ، رۆژنامه‌وانێكی ئازاده، تایبه‌تمه‌نده له بواری مافی ده‌ستورگه‌رایی و فه‌لسه‌فه‌ی سیاسی.\nبه قه‌ڵه‌می: فه‌یسه‌ڵ س ك، 10-06-2021\nوه‌رگێڕان و ئاماده‌كردنی: گۆران مه‌ریوانی


مەكگۆڕك چی بە بزووتنەوەی گۆڕان راگەیاند؟\nكۆبوونەوەی نێوان برێت مەكگۆڕك نوێنەری سەرۆكی ئەمەریكا و بزووتنەوەی گۆڕان كۆتایی هات. مەكگۆرك ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە لەگەڵ بەغدا گفتوگۆیان كردووە و ئامادەن بۆ دامەزراندن و دروستكردنی چوارچێوەیەك بۆ پێوەندییەكانی نێوان كودستان و بەغدا.\nئەمڕۆ چوارشەم 13ی ئەیلوول، كۆبوونەوەی نێوان برێت مەكگۆڕك نوێنەری سەرۆكی ئەمەریكا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش، سەبارەت بە ریفراندۆمی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بزووتنەوەی گۆڕان كۆبووەوە و هۆشیار عومەر ئەندامی ژووری پێوەندییە دیپلۆماتییەكانی بزووتنەوەی گۆڕان لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕای گەیاند، مەكگۆرك ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە كە لەگەڵ بەغدا گفتوگۆیان كردووە و ئامادەن بۆ دامەزراندن و دروستكردنی چوارچێوەیەك بۆ پێوەندییەكانی نێوان كودستان و بەغدا.\nزیاتر گوتی، مەكگۆڕك رای گەیاندووە كە پرسی ڕیفراندۆم دەبەنە ئەنجوومەنی ئاسایش و هەفتەی داهاتوو لە نیویۆرك قسەی لەسەر دەكەن.\nبەرپرسەكەی گۆڕان ڕوونی كردەوە كە نوێنەری سەرۆكی ئەمەریكا پێی گوتوون كە لەگەڵ فڕەنسا و بەریتانیا لە بەغدا تیمێك دروست دەكەن بۆ ئەوەی هەموو تەنگژە و ناكۆكییەكانی نێوان كوردستان و بەغدا چارەسەر بكرێن و گرەنتی هەبێت.\nئەو بەرپرسەكەی گۆڕان ڕای گەیاند، مەكگۆڕك پێی باش بووە ریفراندۆم لە رێگەی پەرلەمانی كوردستانەوە دوا بخرێت. دووپاتی كردەوە كە بە بەرپرسە ئەمەریكاییەكەم گوتووە كە پێویستە هەموو حیزبە سیاسییەكان لە هەرێمی كوردستان كار بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم بكەن، چونكە ئەوە مولكی یەك حزب نییە.\nحەوتی حوزەیران/ یۆنیۆی 2017 لە كۆبوونەوەی مەسعوود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان و حكوومەتی هەرێم و كۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان، رۆژی 25ی ئەیلوول/سێپتەمبەری وەك رۆژی ریفراندۆمی كوردستان بۆ "مانەوە یان جیابوونەوە لە عێراق" دیاری كرد.\nئه‌م بابه‌ته 18467 جار خوێنراوه‌ته‌وه


سەرکردەیەکی حەشدی شەعبی هەڕەشە لە فەرماندەیەکی عێراقی دەکات لە تۆمارێکی دەنگی دزەپێکراودا\nرووداوەکە بۆتە هۆی تووڕەکردنی رای گشتی لە عێراق لەکاتێکدا زۆربەیان سەرکۆنەی هێرشەکەی ئەو سەرکردەیەی لایەنگری ئێران دەکەن بۆسەر کەسایەتییەکی باڵای سەربازیی عێراق.\nتۆمارێکی دەنگی، کە 3 کانونی یەکەم دزەیکردۆتە نێو تۆڕەکانی ئینتەرنێتەوە، دەریدەخات سەرکردەیەکی حەشدی شەعبی، ئەحمەد نەسروڵا، کە بە حاجی ئەبو زیاد ناسراوە، هەڕەشە لە فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار لیوا ناسر غەننام دەکات.\nتۆمارێکی دەنگیی سەرکردەیەکی حەشدی شەعبیی سەر بە ئێران کە هەڕەشە لە ئەفسەرێکی باڵای سەربازیی عێراق دەکات و هەفتەی رابردوو دزەیکردۆتەوە نێو تۆڕەکانی ئینتەرنێتەوە، بۆتەهۆی تووڕەییەکی بەرفراوان لەنێو عێراقییەکاندا.\nبەگوێرەی تۆمارێکی دەنگی کە پێنجشەممە (3 کانونی یەکەم) لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە، لەمیانەی پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەنێوان زیا محەمەد، فەرماندی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار و ئەحمەد نەسروڵا، جێگری فەرماندەی حەشی شەعبی لە خۆرهەڵاتی ئەنبار، هەڕەشەکردن لە فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار لیوا ناسر غەننام دەبیسترێت.\nنەسروڵا، کە بە حاجی ئەبو زیادیش ناسراوە، هەڕەشەی "بڕین"ی دەستی غەننام دەکات ئەگەر پێداگربێت لەسەر لابردنی ئەو تابلۆیانەی وێنەی ئەبو مەهدی موهەندیس، سەرکردەیەکی باڵای حەشدی شەعبییان لەسەرە کە لە کانونی دووەم لە هێرشێکی ئەمریکادا کوژرا، یان هەر کەسایەتییەکی دیکەی حەشدی شەعبی.\nغەننام پێشتر فەرمانی بە بەرپرسان کردبوو بە لابردنی هەموو ئاڵا و لافیتە و تابلۆکان لە شەقام و کوچە گشتییەکانی ئەنباردا، جگە لە ئاڵای عێراق.\nفەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار، لیوا ناسر غەننام، سەردانی بنکە ئەمنییەکانی سوپا دەکات لە پارێزگای ئەنبار، 28 ئاب 2019. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی بەرگری عێراق]\nحکومەتی عێراق هەینی لێکۆڵینەوەیەکی دەستپێکرد لە رووداوەکە بە فەرمانی سەرەکوەزیران مستەفا کازمی.\nفەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی خۆرهەڵاتی ئەنباری حەشدی شەعبی رایگەیاند کە نەسروڵای سڕکردووە و لێپرسینەوەی لەگەڵدا دەکرێت بەهۆی "سوکایەتیکردن بە ئەفسەرێکی عێراق".\nتۆمارەکە لەلایەن رای گشتیی عێراقییەوە بەشێوەیەکی بەرفراوان سەرکۆنەکرا.\nدانیشتوویەکی بەغدا، ئەبو تەها وتی هەڕەشەکەی نەسروڵا "هەوڵێکی نوێی هەژێنەرە" بۆ تاقیکردنەوەی سەبری هێزەکانی عێراق.\nبە دیارونای وت ئەمە بەشێکە لە هەوڵی میلیشیاکان بۆ کەمکردنەوەی بەهای سوپای عێراق و داماڵینی دەسەڵاتەکانی. "شتی لەمجۆرە نابێت بێ سزادان تێپەڕێت."\nشارەزایەکی بواری سەربازی، جەلیل خەڵەف شوەیل بە دیارونای وت سەرکردەکانی میلیشیاکان "سوکایەتی بە سوپای عێراق دەکەن و لە سەرکردە و ئەو هێمایانەی دەدەن کە نوێنەری یاسا و دەسەڵاتی دەوڵەتن".\nوتی ئەو بەیاننامانە پێشێلی پیرۆزیی سوپا دەکەن، کە چەند لە رابردوودا قوربانیی داوە و بەردەوامیشدەبێت لە قوربانیدان بۆ پاراستنی وڵاتەکە.\nشوەیل وتی حکومەت بەرپرسیارە لە پاراستنی شکۆی سوپا و پێویستە "رێوشوێنی گەورەتر" بگرێتەبەر بۆ سزادانی نەسروڵا، لەکاتێکدا بەشێکە لە حەشدی شەعبی، کە لەژێر دەسەڵاتی هێزە ئەمنییەکانی دەوڵەتی عێراقدان.\nداوای لە حکومەت کرد رووبەڕووی هەڵمەتی میلیشیاکان ببێتەوە بۆ لاوازکردنی بونیادی دەوڵەت و دامەزراوەکانی، بەتایبەتی سوپا.\nهەروەها داوایکرد کۆتاییبهێنرێت بە نفوزیان و خاوەندارێتی نایاسایی چەک کە هەڕەشە لە ئەمنیەتی عێراق و سەلامەتیی دانیشتوانەکەی دەکەن، لەکاتێکدا وڵاتەکە ئامادەکاریدەکات بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان کە بڕیارە ساڵی داهاتوو ئەنجامبدرێن.\nئەمە یەکەم جار نییە کەتایب حیزبوڵا هێرشبکاتە سەر فەرماندەیەکی سەربازیی عێراق. ساڵی رابردوو، ناوەندە میدیاییەکانی سەر بە ئێران -- لەنێویاندا تۆڕی میدیای بەرگری و ئیتیجا تیڤی، ناوەندێکی راگەیاندنی کەتایب حیزبوڵا -- فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنبار مەحمود فەلاحییان بە ئەنجامدانی خیانەت تۆمەتبارکرد.\nسەرکردەی میلیشیایەکی سەر بە ئێران دەستگیردەکرێت لە بەغدا\nهێزەکانی حەشدی شەعبی حامید جەزائیرییان دەستگیرکرد، کە سەرکردەیەکی میلیشیای سەرایا خوراسانی سەر بە ئێرانە، یان لەگەڵ 15 کەس لە شوێنکەوتووەکانی.\nسه‌رپێچیی میلیشیاکانی هه‌واداری ئێران توڕەیی ده‌خاته‌وه لە عێراق\nلەكاتی دەرکردنی بڕیارێكه‌وه بۆ رێکخستنەوەی هێزەکانی حەشدی شەعبی، هەڕەشە و هاندانه‌كان زیادیانکردووە.


بەرەو بایکۆتکردنی ڕیفراندۆم سەبارەت بە سەربەخۆیی کوردستان! – Dengekan\nbyDenegkan\tJuly 9, 2017\tGeneral, Opinion, Slider\nوەرگێڕانی: نەجات عەزیز ……….\nتەوەر: کەیسی کورد\nهەرێمی کوردستان و شێوازی حوکم\nڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی کوردستان\nزۆربەی پارتە نەتەوایەتیە سەرەکیە کوردێکان لە هەرێمی کوردستان ڕێك کەوتوون لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لەسەر سەربەخۆیی کوردستان لە ٢٥/ سێپتەمبەر/٢٠١٧. ڕیفراندۆم کارێکی شارستانیانەی مافپەرەوەرانەیە و شێوەیەکە لە شێوەکانی دیموکراسی ڕاستەوخۆ لە بەشداریپێکردنی بەربڵاوی جەماوەر بۆ ىڕیاردان لەسەر ڕێسا گرنگەکان. بڕوام وایە باشترین شێوازی بڕیاردانە لە سەر چارەنوسی نەتەوەکانی عێراق؛ بەمەرجێ ئامادەکاری باشی بۆ بکرێت، لەکەشێکی گونجاودا یەنجام بدرێت، گفتوگۆ و هاوکاری لەنێوان لایەنەکاندا هەبێت، ماف و توانای یەکسان بۆ هەموان لە بانگەشە کردن بۆ بۆچوونکانیان لەسەر پرۆسەکە دابینکراو بێت، بەرچاوڕونی هەبێت، دەستپاکی و سەرپەرشتی بێلایەنانە و سازانی ناوخۆیی و سەرپەرشتیکردن و پشتگیری نێودەوڵەتی دەستەبەر بکرێت.\nوەکو چەپێکی ئەنتەرناسیۆنالیستی سەربەخۆ و چالاکوانێکی مافناسی بەڕەچەڵەك خەڵکی هەرێمی کوردستانی عێراق، وەستانەوە دژ بەم ڕیفراندۆمە و بایکۆتکردنی یان دواخستنی لە ئێستادا و دیاریکردنی ڕۆژێکیتر و لە هەلومەرجێکی باشتر و لە ژێر چاودێریەکی نێودەوڵەتیدا بەپێویست ئەزانم لەبەر ئەم هۆیانەی خوارەوە:\n•\tزۆربەی ئەو حیزبانەی بانگەشەی ڕیفراندۆم ئەکەن حیزبانێکی نادیموکراسین و بەبەکارهێنانی- زەبر و مافی نەتەوایەتیەوە- سیستمێکی حوکمی گەندەڵ و تاکڕەوی خۆسەپێنەریان پەیڕەو کردوە لە هەرێم. مێژوی دەسەڵاتی ڕەشیان سەلمانندویەتی کە لە دژبەیەکیەکی زەقدان لە گەڵ مافەکانی میللەتی کورد و تەواوی دانێشتوانی هەرێم و چەوساوەکانی هەرێم، کە مافەکانیانیان بە ئاشکراو بەشێوەیەکی بەربڵاو پێشێل کردوە. خەمی گەورەیان تەنها گەندەڵاندن و دزیکردن وقۆرخکردنی دەسەڵات بووە. شکستیان هێناوا لە بنیادنانی حکومەتێکی دامەزراوەیی مافپەروەری پێگەیشتو و دەساودەسکردنێکی ئاشتیانە و دیموکراسیانەی دەسەڵات. ئەمانە سەرباری نەبونی دادپەروەی و شەفافیەت لە ئیدارەدان و خەرجکردنی داهاتی هەرێم کە بەشێوەیەکی گشتی تاڵان ئەکرێت لەلایەن پارتەکانی دەسەڵات و سەرکردەکانیانەوە.\n•\tلاوازی لە ئامادەکاری و خوڵقاندنی زەمینەی گونجاو بۆئەنجامدانی ریفراندۆم. لەبەرچاو نەگرتنی باری سیاسی ناوەکی هەرێمی پڕ قەیران و باری عێراق و ناوچەکە و جیهان. پرۆسەکە تەنها هەنگاوێکی بەپەلەیە بۆ خۆدزینەوە لە کێشە ئابوری و سیاسیە گەورەکانی هەرێم و پەردەپۆشکردنی بێزاری هەڵکشاوی جەماوەر لە کوردوستان. بەکارهێنانی کارتی- هەست و دەمارگیری نەتەوایەتی- بۆ سەرقاڵکردنی جەماوەر و بۆ موزایەدەی سیاسسی لەدەرەوە و ناوەوەی هەرێم بەمەبستی گەڕاندنەوەی شکۆمەندی و درێژەپێدان بە شەرعیەتی دەسەڵاتی حێزبە نەتەوایەتیەکانی سەر کورسی حوکم، بەتایبەتی پارتی دیموکراتی کوردستان کە گەورەترین پارتی کوردستانە و بە هەموو شێوەیەک لە هەوڵی سەپاندنی دیکتاتۆریەتێکی تەواودایە بەسەر هەموو هەرێمدا.\n•\tنەبوونی هەمەئاهەنگی لەگەڵ حکومەتی ناوەند لە بەغدا، سەرەڕای تێبینی تەواوم لەسەر لایەنەکانی بەشدار بوو لەو حکومەتە و سیاسەتە دژ بە جەماوەرێکەیان لە عێراق وشەرعییەتە لاوازەکەی. ئەم خاڵە لەوانەیە ببێتە هۆی هەڵکشانی تەنگژەی نەتەوایەتی لە عێراق نەک چارەکردنی. هەروەها ئەگەری هەڵگیرسانی شەری ناوخۆیی و گیرۆدەکردنی هاونیشتمانیانی عێراقی تێدایە لەژێر ناوی جیا جیادا. بەتایبەتیش، بەهۆی کۆمەڵێک کێشەی هاوبەشی هەڵپەسێراوی وەکو کێشەی کەرکوک و ناوچە کێشەلەسەرەکان.\n•\tنەبوونی کۆدەنگی لەنێوان هەموو هێزە سیاسیەکانی هەرێم لەسەر ڕیفراندۆم و هەبوونی نارەزایەتیەکی زۆری حیزبی و جەماوەری دژ بە ڕیفراندۆم، سەرباری هەبوونی کێشەی سیاسی قوڵ لەنێوان حیزبە سیاسێکان و پەکخستنی پەرلەمان بە بڕیارێکی دیکتاتۆریانەی ناشەرعی. بەشێوەیەکی گشتی بڕیاری ڕیفراندۆم بڕیارێکی بەپەلەی نەوەکامە وسادەترین بنەماکانی پرۆسەی ریفراندۆمی تێدا نیە بە بەراورد بە ستاندەردی جیهانی یان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی سێیەم نموونەی ڕیفراندۆمەکەی باشوری سودان.\n•\tنەبوونی دامەزراوەی بێلایەن و سەربەخۆ و دەستپاك بۆ سەرپەرشتیکردنی پرۆسەکە. ئەزمونی ڕابوردوی حیزبە بەدەسەڵاتەکانی هەرێمی کوردوستان و عێراق سەلماندویەتی کە هەموو ڕێگایەك و ئامرازێک بەکار ئەهێنن وەکو کڕینی دەنگەکان، بەرتیل، بەکارهێنانی سامانی گشتی، بێدەنگکردنی بەرامبەر وشتیتریش بۆ خۆسەپاندن و درێژەدان بە سیاسەتەکانیان لە ڕێی هەڵبژاردنی ڕووکەشانەوە، بە سەرپەرشتی کۆمسێۆنی سەربەخۆی..! هەڵبژاردنەکان- کە لەسەر بنەمای پشکپشکێنەی نەتەوایەتی و حزبی و تایفی دامەزرێنراوە و سەرتاپای گەندەڵ بووە و هیچ دەستپاکیەکی تێدا نەماوە.\n•\tڕەتکردنەوە، بەڵکو هەبوونی کۆدەنگیەکی جیهانی دژ بە بڕیاری ڕیفراندۆم، تەنانەت ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکانیش ئاشکرای کرد کە هیچ دەستێوەردانێك لەم پرۆسەیە ناکات.\nپرۆسەکە تەنها ئامرازێکە بەکار ئەهێنرێ لە ناکۆکیە ناوخۆیی و ناوچەییەکان. بەدڵنیایشەوە بە خراپی بەکار ئەهێنرێ لەلایەن هێزە نەتەوەیەتیەکانی دەسەڵاتەوە لە هەرێم. لەلایەن سەرۆکی ماوە بەسەرچوو مەسعود بەرزانیەوە! بۆ مانەوە لە دەسەڵات، خۆی و حیزبەکەی. دکتاتۆریەت و زوڵمێکی زیاترو سەرکوتکردنی زیاتری رکابەر و نەیارەکانیان بە پشتبەستن بە -شەرعیەتی نەتەوایەتی- کە بەهیوان بەدەستی بێنن بەئەنجامدانی ئەم ڕیفراندۆمە چاوەڕێی هەرێم ئەکات.\nبە بروای من یەکێک لە گرنگترین ئامانجە شاراوەکانی ڕیفراندۆم هەوڵدانە بۆ لەناوبردنی ڕاپرسی ڕاستەقینە لە بڕیاردان لەسەر مافی چارەنووسی خەڵکی هەرێم، بە شێوەیەکی ئاشتیانەیە و بە چاودێری نێودەوڵەتی و بە بەشداری هەموو لایەنەکانی هەرێم. مەبەست لەم کارەش هێشتنەوەی کارتی یاری پڕسودی نەتەوایەتیە بەدەست دەسەڵاتدارانی مشەخۆری هەرێمەوە، کەناتوانن دڕێژە بە دەسڵاتداریان بدەن و خەڵك لەوە زیاتر هەڵخەڵەتێنن بەهەمان شێوازی کۆن لەپاش ئەو قەیرانە ئابوری و سیاسیە قوڵانەی هەرێمی گرتۆتەوە. ئەنجامی ریفراندۆم نە كێشەی نەتەوایەتی چارەسەر ئەکات و نە لە بەرژەوەندی جاماوەریشدا ئەبێت.\nالحوار المتمدن-ژمارە: 5570- ٣/٧/٢٠١٧\nPrevious بۆچی هیچ یاخیبوونێکی ڕاستەقینە لە هەرێمی کوردستان ڕوونادات؟ … نەبەز سەمەد\nNext چاوە لە خەمی کۆچی ئەمیر ئەدوێ


دەروونناسیی درۆ و کاریگەرییەکانی درۆ کردنی دایک و باوکان لەسەر منداڵ/وتووێژی گەورەژووری ڕاوێژ | گڕوگاڵی منداڵانی كورد , Girûgalî Mindalanî Kurd\nHome وتووێژ دەروونناسیی درۆ و کاریگەرییەکانی درۆ کردنی دایک و باوکان لەسەر منداڵ/وتووێژی گەورەژووری...\nدەروونناسیی درۆ و کاریگەرییەکانی درۆ کردنی دایک و باوکان لەسەر منداڵ/وتووێژی گەورەژووری ڕاوێژ\nبابەتی بەردەستت، یەکێکی‌تر لە زنجیرە وتووێژەکانی گەورەژووری ڕاوێژە لە ڕایەڵەی کۆمەڵایەتی تلێگرام کە لە ڕێکەوتی ٢ و ٣ی جۆزەردانی ١٣٩٥ی هەتاوی (٢٠١٦) لەگەڵ بەڕێز ئامانج خزری، دەروونناس و چالاکی مەدەنی و بە پێشکەش‌کاریی میلاد ساعدی، چالاکی مەدەنی و خوێندکاری، لەسەر مژاری (دەروونناسیی درۆ و کاریگەرییەکانی درۆ کردنی دایک و باوکان لەسەر منداڵ) ئەنجام دراوە.\nڕاوێژ: سەرەتا تکایە خۆتان بۆ خوێنەرانی باسەکەمان بناسێنن.\nخزری: منسور خزری ناسراوم بە ئامانج. لەدایک بوی سەردەشت ودانیشتوی شاری بانەو چالاکوانی مەدنی وچاودێری کۆمەڵایەتیم وشارزا لەبواری دەروونناسی..\nڕاوێژ: سەرەتا ئەگەر پێناسەیەک لە درۆ و درۆکردن بدەن، سپاستان دەکەم.\nخزری: درۆ بە کردار وگفتارێک دەوترێت کە لە پێناو بەرژەوەندیی کاتی و بەدەست هێنانی سودێکی کاتی بۆ بەرژەندیی تاکەکەسەکان ئەنجام دەدرێت.\nڕاوێژ: لە بواری دەروونناسییەوە درۆ لەگەڵ مناڵ چۆن پێناسە دەکرێت؟\nخزری: درۆ جۆر، شێوە وهۆکاری تایبەتی هەیە. درۆ لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێ بە هۆکاری جۆراو هەروەکو گوتم درۆی کرداریمان هەیە و درۆی گوفتاریشمان هەیە. دایکان و باوکان بە هەوکاری هەڵسو کەوتی هەڵە، وەک تەنبێ کردن..هاندان واتە تەشویق کردن ویا بەڵێن دانی بە دەرئەنجام. بۆیە زۆرجار دایکان وباوکان و دەورووبەریەکانی منداڵ پێیان وایە منداڵ خاون بڕیار نیەو ناتوانێ شتەکان هەڵبگرێتەوە ودەکرێ بە قەولی کوردی بە ئاسانی کڵاوی سەر بنرێ واتە فریوی بدەی، بەڵام لەبواری دەروونناسیەوە مناڵ لە یەکەم هاتنە دونیا تا تەمەنی هەشت ساڵی هەموو هەڵسوکەوت و کردوەیەکی دایک و باوک هەڵدەگرێتەوە هەموو هەڵسوکەوت و قسەیەک وەک واقع چاو لێدەکات و بەڕاستی دەزانێ. لێرەوەیە دایک وباوک بەهەڵە دەچن و لە هەلسوکەوتیان دا ئاگادار نین چ کارەساتێک بەسەر منداڵەکەیان دێنن.\nبۆ نمونە دایک کە بانگی منداڵەکەی ئەکات کوڕم کچم هەستە نیوەڕۆیە،، یان ئەگەرفڵانە کارە نەکەی ئەتکوژم، ئەگەر ئەو کارە بکەی فڵان شتت بۆ ئەکڕم.. بۆ ئەوەی منداڵەکەی تێکەڵاو منداڵانی تر نەبێ درۆ دەکات و دەڵی ئەو منداڵە فڵانە و فڵان، لێرە منداڵ ئامادە ئەبێت درۆ بکات..، لەسەر ڕەوشی دایک وباوکی.\nڕاوێژ: چ کاتێک دایک و باوک لە گەڵ منداڵدا درۆ بکەن ڕەوایە؟\nخزری: درۆ هیچ کات ڕەوا نیە، ئەوەش کە دەڵێن درۆی مەسڵەحەتی هەڵەیەکی گەورەیە وەک پاساوێک، مرۆڤ بۆ کردەوەی خۆی بەکاری دێنێت. لەبەر ئەوەی کە درۆ بەڕاستی سەرچاوەی هەموو تاوانەکانە هەرچەند لە بواری ئاینیشەوە لەسەری ڕۆیشتون بەڵام حەز ناکەم بچمە ئەو بواروەوە بەڵام درۆ لە هەر حاڵەتێکدا کارەسات خوڵقێنە و ئاسەواری هەر دەمێنێت.\nڕاوێژ: هاوڕێیەک پرسیاری ناردووە ودەپرسێت: هۆکاری چیە کە دایک وباوکان درۆ دەکەن؟\nخزری: دایک وباوک لە دوحاڵەتدا درۆ ئەکەن. یەکەم بۆ هاندانی منداڵ بۆ کارێک کە پێیان خۆشە و یان منداڵەکەیان بە قسەیان ناکات، لێرەوە دایک و باوک درۆ وەک کەرستە وئامرازێک بە کاردێنن، لە حاڵەتی دووهەمدا، دایک و باوک بۆ شاردنەوەی کردوەیەکی خۆیان یان کێشەکانی ناوخۆیان یا خیانەت کردن، درۆ ئەکەن.\nڕاوێژ: هەندێک جار دایک و باوک ناچارە بۆ شاردنەوەی بابەتێکی نەخوازراو درۆ لەگەڵ منداڵەکەی بکات، لە کاتی وادا چارە چیە؟\nخزری: درۆ وەک وتم لە هیچ حاڵەتێک داباش نیە. بە پێی هەموو لێکۆڵێنەوەکان منداڵ فیلسوف دێتە دونیا و بە ئاسانی لە شتەکان تێدەگات، ئەوە ئێمە گەورەکانین پێمان وایە منداڵ گەمژەیە و لە هیچ تێ ناگات کە هەڵەیەکی گەورەیە.\nدەبێت دایک وباوک هەوڵ بدەن ڕاستگۆیانە تێبگەێننن کە چی ڕوویداوە بەڵام ئەم پێشهاتە پێوەندی بە تۆوە نیە و کەسانی گەورەتر لە ئێستادا چارە سەری دەکەن تۆش کە گەورە بیت باشتر تێدەگەیت. بۆیە هەر درۆیەکی مەسڵەحەتی، وێرانیەکی گەورەی لە پشتە، ئەگەر ئەمڕۆ درۆی لەگەڵ بکەی، ئاسەواری ئەو کردوەیە لە مێشکی هەڵئەکەندرێ و لە مێشکیدا دەمێنێتەوە. ئەگەر منداڵ تێبگەینی ئەوا زیرەکی ناکات خۆی لێی تێبگات و هەوڵی بۆ بدات سەری لێ دەربێنێ چی ڕوویداوە، هەموومان خۆمان ڕابردووی خۆمان لەبیرە بە دڵنیایه وە.\nڕاوێژ: ڕۆڵ و پێگەی منداڵان لە ئەمڕۆی کۆمەڵگادا تا چەند کاریگەری دەبێ لە نێو خۆدی کۆمەڵگادا؟\nخزری: منداڵی کاریگەریەکی گەورەی هەیە بۆ داهاتوو و ئەگەر باش پەروەردە بکرێ، ئەتوانێت کۆمەڵگایەکی بەختەور پێکبێنی بەڵام ئەوەی جێگەی داخە مناڵان لە کۆمەڵگای ئێمەدا جێگەو پێگەیەکی ئەوتۆیان نیەو لە پەروەردەیەکی گۆنجاو بە هێز بێ بەشن منداڵانی ئەمڕۆ سەرگەرم دەکرێن ومنداڵانی دۆێنێ دەچەوسانەوە، بوێە کۆمەڵگای کوردی کە زیاتر مەبەستی منە لە پەروەردەیەکی گونجاو بەداخەوە بێ بەشەو بەهۆی نەبونی پەروردەیەکی گونجاو نەبونی دایک وباوکی بەرپرس لە پەروەدەی منداڵ، منداڵان لە پێگەیەکی باش دانابین و بەداخەوە پێگەیەکی کۆمەڵایەتیشیان پێ نەدراوە.\nڕاوێژ: چی بکەین مندڵ درۆزن بار نەیێت؟\nخزری: بۆ ئەوەی منداڵان درۆزن بار نەیێن، دەبێت گەورەکان لە درۆکانیان کەم بکەنەوە وهیچ نەبێت لەبەر چاوی منداڵان کەمتر درۆ بکەن. نابێت هیچ قەول و بەڵێنیەک بە منداڵان بدەن کە ناتوانن جێ بەجێی بکەن. نابێت تەنانەت بۆ تەنبێ کردنیش بێت درۆی لەگەڵ بکەی و بۆ هاندانیش هەروەها. دەبێت لەگەڵ مناڵ بە پێی تەمەن و توانای خوی هەڵسوکەوت بکرێ نەک بەپێی توانای و ویستی گەورەکان ..\nڕاوێژ: چ شتێک یان کردەوەیەک یان جۆرە کردارێک دەتوانێت جێگرەوەی درۆ بێت؟\nخزری: گه ورترین کردەوە بۆ فێربونی وانەکانی ژیان و دوورکەوتنەوە لەدرۆ، ڕاستگۆییە. ڕاستوێژی کلیلی جۆکەرە وهەموو قفڵە کانی دڵ دەکاتەوە، بۆیە دەبێت دایک وباوک بە ڕێژەی یەکەم ڕاستوێژ بن و لەبەر چاوی منداڵ خۆ لە هەڵسوکەوت و گفتاری درۆ بەدور بگرن. بۆیە دوبارەی دەکەمەوە کە ڕاستوێژی دەرمانی چارەسەریی درۆیە.\nڕاوێژ: ترسیش یه‌کێک له‌و هۆکارانه‌یه که ده‌بێته هۆی درۆ کردن چ لە منداڵدا و چ لە دایک و باوکاندا، بە ڕای ئێوە لە کاتی بوونی مەترسیەکدا دایک و باوکان چۆن دەتوانن پێش بە درۆ کردنی خۆیان بگرن تا منداڵەکانیان فێری درۆ نەبن؟\nخزری: بەڵێ ڕاستە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی درۆ کردن ترسە. دایک و باوک بە هۆکاری دروست کردنی هەیمەنەی زاڵ لە ڕێگەی ترساندنەوەو لە ڕێگەی هەڕەشەکردن وتەنبێ کردنەوە منداڵ ناچار ئەکەن بە ئەنجامدانی کارێک کە دەیانهەوێت منداڵ جێبەجێی بکات یان لێی دووربکەوێتەوە. لێروەیە منداڵ کاتێک لە سەر قسەی دایک و باوک لادەدات و کارێک دەکات یان تووشی زەرەرو زیانێک دێت لە ترسان دەیان درۆ و پاساو دێنێتەوە کە تەنبێ نەکرێ. لێرەدا منداڵ یەکەم هەنگاوی درۆکردنی ناوە و فێر دەبێت، ئەویش لە ڕێگەی خودی دایکان و باوکانەوەیە کە منداڵ بەهەڵە لە ڕێگەی پەروەردەیەکی نادروست و یان نەزانینی پەروەردەکردنی منداڵ، ڕادێت.\nڕاوێژ : بەڕێزتان فەرمووتان کە منداڵ لە ترسی سزادران بە هۆی کارێکی هەڵە، هەم پاساو دێنێتەوە و هەم درۆ دەکا، لێرە پرسیار دەخووڵقێ کا ئایا سزا دان ڕەوایە؟ بە چ شێوەیەک؟\nخزری: سزادان بە شێوەی ڕابردوو بەدڵنیایەوە ناڕەوایە، هۆکاری فێربوونی درۆکردن، سزادانە کە مرۆڤ بە گەورەو بچوک، لەسەر پێشهاتێک یان بەزاندنی یاسایەکی دیار لە بنەماڵە یان دەوەی بنەماڵە کاتێک ئەزانێ سزا ئەدرێ، ناچار دەبێت بۆ دوورکەوتنەوە لە سزا درۆ بکات. بەدڵنیایەوە هۆکاری زور هەن کە دەکرێت بەکاری بێنی کە مدناڵ بەهۆی ترسان لە ئازاری ڕوحی و دەروونی و جەستەیەوە ڕەها ببێت وڕاستگۆ بێت.یەک لەوانە لێبوردەییەو هاندانی کەسی هەڵەکار بە دووبارەنەکردنەوەوەی هەڵەکەی و هاندانی بەورە کاری چاک وهاوکات پاداشت کردن ئەتوانێت منداڵ ڕاستگۆ بکات لەسەر ئەو هەڵەی کە کردویەتی و فێر ئەبێت داوی لێبوردن بکات هاوکات فێر بکرێ هەست بە هەڵەکەی بکات بێ ترسان لە سزادان.\nڕاوێژ : هەندێ منداڵ لە هەندێ لایەنەوە لە هەمبەر هاوتەمەن و منداڵەکانی تر یا بە هۆی کێشە و کەمییەک کە لە دەروون یا دەرەوە واتا جەستە دا هەیانە و ناتوانن وەکوو مناڵێکی ئاسایی بن، درۆ کردن بۆ ئەو کەسانە دەبێتە هۆی چوونەسەری ورە و باوەڕ بە خۆبوونیان، ڕای بەڕێزتان لەو بارەوە؟\nخزری: درۆکردن پێدەچێ ڕەنگدانەوەی کاتی هەبێت و کەسێک بە هۆکارێکی لاوازی نەخۆشیی کەم ئەندامی، هەژاری و …تاد، زۆرجار درۆ وەک کەرستەیەک یان چارەسەرێک بەکار بێنێ بەڵام بەداخەوە درۆ یەکجار دەکرێت بەڵام بۆ ئەوەی ئاشکرا نەبێ دەبێت نیوەی تەمەنت لە ترسی ئابڕووچون یان بە زمانی خۆمانە لە ترسی خیت نەبوونەوە دەبێت درۆ بۆ ئەو درۆیە بکەن، لێروە دەبێتە عادت و دژکردوەی لێدەکەوێتە و خیانەتی لێدەکەوێتەوە، بۆ ئەوەی بمانهەوێت کەسێکی وا لە درۆکردن بپارێزین دەبێت ورەی پێببەخشین کە تواناکانی خۆی بناسێت و هەرکەس دەتوانێت بە هەر کەموکوڕیەکەوە سەرکەوتو بێت، بۆیە گەورەترین شت بڕوا بەخۆبوونە کە دەبێت لەو کەسە لاوازانەدا دروستی بکەیت و لێروە ئەو کەسە لە درۆ دوور ئەکەوێتەوەو متمانەی بەخۆی زیاد دەبێت.\nهەزاران نموونە هەیە، چەند ڕۆژ لەوە پێش وێنەی منداڵێکی بێ دست وقاچ بڵاو بۆوە کە لە ڕێگەی دەمیەوە فێرکرابوو بنوسێ، وێنە بکێشێ کایە بە پلەستەیشێن بکات، ئەم فێرکردن و ڕاهێنانەیە کە ورە بە مناڵ وگەورەساڵیش دەبەخشێ.\nڕاوێژ: چ کاتێک درۆ کردن لە منداڵدا دەبێ بە کێشەیەکی جدی و مەترسیدار، واتا دەکرێ وەکوو نەخۆشی پێناسەی بکەین؟ چارەسەری چیە؟\nخزری: درۆ هەر لە یەکەم دسپێکەوە کێشەیەی جیدیەو دەبێت ڕێگەی لێ بگیرێ، لەبەر ئەوەی لە کاتی گەورەبووندا کارەسات دەخوڵقێنێ، هۆکارەکەشی ئەوەیە کە کاتێک مرۆڤ فێری درۆ بوو بۆ دوو کار دەیکات، یان دەیهەوێت هەڵەکانی بشارێتەوە یان دەیهەوێت کەسانێک تاوانبار بکات و بە قازانجی خۆی شتێک بسەپێنی بۆیە بە هەردوک باردا دەبێتە تاوان دژ بە کەسانی تر و بەڵێ دواتر دبێتە نەخۆشیی دەروونیش چونکە منداڵ یان گەورەساڵ خۆشی دەکەوێتە قەیرانەوە کە بۆ وایکرد؟ بەهۆی ئەو درۆیەی ئەو کارەساتە دروست بوو؟ چی پێشهات؟ لای خۆی لە مێشکی خۆیدا دەکەوێتە کێشمەکێشم و خۆشی هەست بە تاوان دەکات. بۆ ئەوەی کە چۆن چارەسەری درۆ بە تایبەت لەمنداڵ دا بکەین دەبێت چەند کاری گرنگ ئەنجام بدەین.\nیەکەم: دەبێت ڕیشەی ترس لە مێشکی منداڵ دەربێنین.\nدووهەم: دەبێت فێری بکەین هەمیشە لە پێناو هەڵەکانی داوای لێبوردن لە بەرامبەرەکانی بکات.\nسێیەم: دەبێت فێری متمانە بە خۆبوونی بکەین کە جیاوازیی جەستەی نیشانەی نەتوانین نیەو نموونەی بۆ بێنیەوە، بەتایبەت بۆ کەم ئەندام ومنداڵی هەژار.\nچوارەم: بەردەوام دەبێت لە پێناو کردەی باش و ڕاستوێژ بوونی پاداشتی بکەین.\nئەم چوار خاڵە دەتوانن چارەسەرێکی گونجاو بن بۆ پاراستنی منداڵ بە تایبەتی لە درۆ کردن. خاڵی دیکە زۆرن کە بەپێی کورتی کات ناتوانم هەمووی باس بکەم.\nڕاوێژ: دایک و باوک چەند دەتوانن کەڵک لە چیرۆک وەرگرن بۆ فێر کردنی منداڵ بە ڕاستگۆیی؟\nخزری: دیارە خاڵێکی جوانت ئاماژە پێکرد، بەدڵنیایەوە دەکرێت لە ڕێگەی چیڕۆکی گونجاو و شێعری گونجاو، منداڵ فێری ڕاستوێژی بکرێ بەڵام بەداخەوە سەدانەودونۆی ئەو چیڕۆک و شێعرانە لە ڕونگەی گەورەساڵانەوە نووسراون و زیاتری حەزی خۆیان تێخزاندووە، ڕەنگە لە شێوەی زماندا شیرین بن بەڵام لە بواری فکری-پەروەردەی و سناریۆی چیڕۆکیەوە لاوازن..بۆ نمونە دەمهەوێ دوو چیرۆکە شێعر باس بکەم کە زۆریش پڕفڕۆش بوون، یەکیان “پێنج ئەنگوست دەبنە یەک مست” و ئەوی دیکە “ماسی خانم ناو دەریا چارشێوی دا بەسەریا”..بەڵام دڵنیاتان دەکەمەوە ئەوەندەی گەورەکان سودیان لێ بینی، منداڵان هەرگیز. بەداخەوە من ئەوە لە دونیای ئەدەبی مناڵاندا من وەک کارەسات دەیبینم.\nڕاوێژ: وەکوو دوایین پرسیار جۆرێک لە درۆ کردنی منداڵان درۆی تۆڵەسەندنەوەییە، لێرەدا منداڵ درۆ دەکات بۆ ئەوەی منداڵێکی تر تاوانبار بکات بەتایبەت ئەو منداڵەی کە رقی لێیەتی و ئەمەش بە تاوانی رێکخراو کە سزادان یاخود ناوبانگی خراپی لەدوابێت، ئەمەش بەهۆی حەسودی و ئیرەیی یاخود هەستکردن بە نایەکسانیەوە دروست دەبێت هەروەها بە پێچەوانە و بۆ پاراستنی ئەو کەس و شتەی کە بەلایانەوە گرینگ و خۆشەویستە، دایک و باوکان چٶن دەتوانن پێش بەو جۆرە درۆیانە بگرن؟\nخزری: بەڵێ ڕاستە بەڵام وەک پێشوەخت عەرزم کردن ئەگەر منداڵ لەسەر ئەو چوار خاڵە بەتایبەتی ڕابێت و فێربێت کە جیاوازی هۆکاری بەکار نەهێنانی تۆ نیە نەک کەسێ بەرانبەرت، ئەوە منداڵ ئەتوانێت فێر بێت حەسودی واتە ئێرەیی نەبات، هەژاریی خۆی لە چاوی منداڵانی دیکەدا نەبینێ و عەز بە لاوازی کەسەکانی دیکە نەکات. زۆر جار کەسانێک بۆ جەفەنگ و ڕابواردن درۆ دەکەن بەڵام کاتێک تۆ منداڵەکەت فێر کرد تواناییەکانی خۆی بناسێ، نەترسێ، متمانەت پێ بەخشی. بۆی بسەلمێنی کە بێ پوڵی و هەژاری، نیشانەی نەتوانین نیە یان کەمئەندامی هۆکاری نەتوانین نیە، منداڵ باوەڕی بەخۆی دەبێت و خۆی لە هەر جۆرە هەڵوێستێکی درۆزنانە دەپاریزێ.\nهەڵبەت ئەوەشمان لە بیر نەچێت جیهانی بازرگانی، ئەڤین و خۆشەویستی و هاوڕێیەتیشی گرتۆتەوە، دەتوانم بڵێم ئەگەر بمانهەوێت کاری بۆ بکەین بۆ هەر هۆکارێک دەبێت دەیان کاتژمێر لەسەری بدوێن.\nPrevious articleپارچە شیعرێکی ( لەتیف هەڵمەت ) ە لە ژێر ناوی ( نیشتمان ) :\nNext articleشیعری مامۆستای قوتابخانە


پەرچەكرداری فەلسەفە لە كاتی تەنگژەكانا بەپێی كۆنت–سپۆنڤیل – بەشی 18– ئازاد حەمە – Dengekan\nbyAzad Hama\tSeptember 24, 2020\tGeneral, Opinion, Slider\n“هیچگەرایش مانای هەیە”\nمۆریس بلانشۆ لەمەڕ كافكا\nدەستپێك: وتاری فەلسەفی ڕۆژئاوا دەرگا لە پەرچەكرداری ڕەخنەیی دەكاتەوە، كێشمەكێش لەناو پەرچەكردارییەكان دەچێنێت و بەجۆرێكیش كێشمەكێشەكان وەلاوە دەنێت كە دەرگا بە ڕووی چارەسەری گونجاو و پێویست بكاتەوە. قسەكردن لە نەخۆشی و مەرگ ،كە بەشێكن لە پەرچەكرداری فەلسەفە، كارە سەرەتاییە هەمیشەییەكەی فەلسەفەیە. ڕووبەڕووبونەوەی فەلسەفییانەی مەرگ هەوڵێكیشە بۆ سنورداركردنی ترس لە مەرگ. ترس لە مەرگ بۆ فەلسەفە دووبارە و بەردەوامە. مامەڵەی فەلسەفە لەتەك مەرگا بۆ دروستكردنی وێنەی ترە لەسەر ژیان. بیركردنەوەی لەم جۆرەش چارەسەرە بۆ ڕەتكردنەوەی ئەو ترسەی مەرگ لەسەری دەژیت. بێگومان ئاینیش هەمان شت دەكات. ئاین بەهۆی مەرگەوە بەردەوامی بە خۆی دەدات. شەڕی نێوان مەرك و ترس هەر شەر نییە پەیوەندیشە. مەرگ كە ترس دروستدەكات ترسیش لە مەرگ نزیكماندەكاتەوە. ئەم هاوكێشەیە لەگەڵ پەتای كۆرۆنا گەیشتە ترۆپك. گرفتەكە لێرەوە دەستپێدەكات كە مرۆڤەكان مەرگ وەك بەشێك لە مرۆیبوونی خۆیان نابینن. ئەمە و گەلێك دیاردەی دی (ڕەوشت، سیاسەت، ئازادی، گۆشەگیریی) لە ساتەوەختی كۆڤید-19 هاتەئاراوە و فەلسەفەش لەوبارەیەوە پەرچەكرداری خۆی نواند. سەرباری ئەوە، ئەم بەشە زەمینە دەڕەخسێنێت بۆ هێنانەگۆی بابەتی پەرچەكرداری فەلسەفە لە كاتی تەنگژەكانا، بۆنموونە تەنگژەیەكی وەك كۆڤید-19، كە تەنیا بە مەرگەوە تایبەت نییە، ڕەوشت، سیاسەت، ئازادی تادەگاتە كەرەنتین، گۆشەگیریی و تەنیاییش دەگرێتەوە. لەم ڕوانگەوە ئەم بەشە دەخەینە سەركار و گوێ بۆ دیتنە فەلسەفییەكانی كۆنت–سپۆنڤیل Comte-Sponville ڕادێرین و لە كەشێكی فەلسەفی ناهاوشێوەی ئەو بەشانە گۆشەنیگای ئەم بەشە بەرهەمدەهێنین کە پێشتر بەم بیرمەندەوە تایبەتبوون. ئەو شێوە پەرچەكردارییە فەلسەفییەی كۆنت–سپۆنڤیل سەبارەت بە كۆڤید-19 دەیجوڵێنێت وروژێنەر و خورپاوییە. وروژێنەرە چونكە لە شوێنە هەستیارەكانەوە دەستپێدەكات. خورپەهێنەریشە چونكە بە نەبیستراو و بە بیرلێنەكراو ئاشناماندەكات. وڕێنەیەكی ئەوتۆش لەئارادایە كە ئەم تەنگژەیە كۆمەڵگا دەگۆڕێت؟ ئەوانەی پێیانوایە ئەم تەنگژەیە هیچ شتێك ناگۆڕێت هەڵەن. ئەوانەش هەر هەڵەن كە پێیانوایە تەنگژەکە هەموو شتێك دەگۆڕێت. ئەم پەتایە هەموو جۆرە كێشەیەك دەخاتەڕوو حەیفیش هیچیان چارەسەرناكات. ئابووری هەر وەك پێشتر بەربەستەكانی دەهێڵێتەوە. تۆبڵێیت كرێدەستی هەندێك كار كە سودێكی كۆمەڵایەتیان هەیە بەرزببێتەوە؟ گەر ئەوە بكرێت باشە. یاریكەرەكانی تۆپیپێ هەر لەسەر بەدەستهێنانی پارەی زۆر بەردەوامدەبن بەس ئەمە كارمەندی تەندروستی ناگرێتەوە. كەواتە گۆڕانكاریەكان بەو جۆرە نیین كە پێشبینیدەكرێت. لەو وانانەش كە لەم تەنگژەیەوە فێریدەبین سێ وانەن: وانەی یەکەم هاریكارییە. واتە خۆپارێزی كە ئەویترپارێزییە و پێچەوانەكەشی ڕاستە. وانەی دووەم چێژی ئازادییە. واتە ئازادی پاش كەرەنتین. كۆتا وانەش بریتییە لە خۆشەویستی بۆ ژیان.\nبێزاریمان لە ئێستامان، ساردوسڕی ژیانی هەنووكەمان وایلێكردووین هەر هەموو، بە بێ جیاوازی، پرسیارێكی زۆربارە بكەین: جارێكی دی بۆ ژیانی لەمەوبەرمان، بۆ پێش پەتای كۆرۆنا دەگەڕێیینەوە؟ زۆربەی ئاماژەكان پێماندەڵێن جارێكی دی ناگەڕێینەوە جیهانی پێش كۆرۆنا و هەرگیزیش مێژوو لە سفرەوە دەستپێناكات. مێژوو لاپەڕەیەكی سپی نییە. كۆنت–سپۆنڤیل لەم بارەوە سەرسامانە پێداگری لە تێگەیشتنێکی خۆی سەبارەت بە دیدی کۆتابوون دەكات: ئێستامان گەر بۆنی كۆتایبوونمانی لێبێت ئەوە تەنیا لەبەرئەوەیە كە كۆتایبوونمان بەشێكە لە ئێمە. موخابن، ئەم بیریارە وتەنی، ئەم لایەنە ژورنالیستەكان تێیناگەن. ئەوان تەنیا سەرقاڵی كاری ناڕوونی خۆیانن. ئەم پەتایە خستومانیەتە بەردەم نادیارییەوە، ئەمەش نادڵنیایی دروستكردوە و نادڵنیایش خەریكە دەبێتە بەشێك لە ژیانمان. ئەم فەیلەسوفە ئەوەش ڕەتدەكاتەوە ئەم پەتایە تۆڵەی سروشت بێت لە مرۆڤ، جەختیشدەكات بەرهەمی تێكچوونی هاوسەنگی نێوان مرۆڤ و دەوروبەرەكەیەتی، بەشێكیشە لە شەڕی نێوان مرۆڤ و میكرۆبەكان كە كۆتای نایەت و كۆتایشی بێت بە بەرژەوەندی میكرۆبەكان كۆتای دێت. بەمە هەموو لەسەر ئەوە كۆكین كە، ئەم پەتایە سیاسەت، تەندروستی، سیاسەتی تەندروستی، ئابووری و دەروونناسی تاكەكەكانی خستەژێرتاقیكردنەوەوە. دادوەری ڕەوشتی و بوونی مرۆیی سەرلەبەر كردەوە بە بوارێك بۆ تێڕامان و چەن و چونی فەلسەفی وورد.\nپەرچەكرداری فەلسەفە لە كاتی تەنگژەی كۆڤید–19\nلەسەر ئاستی ڕەوشتی\nكۆنت–سپۆنڤیل مەرگی سوكرات دەكاتە مەحەك بۆ قسەكردن لەسەر ئازادی. سوكرات كە بە مەرگی ئازادی هەڵبژارد لە دادوەرەكانی ئازادتر بوو. لێرەشەوە فەلسەفە دەستپێدەكات، هەروەك ئەوەی كە ڕەوشت دەستپێدەكات. سەرنجڕاكێشترین بۆچوونی ئەم بیرمەندە، كۆنت–سپۆنڤیل، لەبارەی ڕەوشتەوە ئەوەیە كە گشت ڕەوشتێك پەیوەندی بە ئەویترەوە هەیە. ڕەوشت پێویستە بەرژەوەندی ئەویتر بەهەندوەربگرێت. هەر ڕەوشت ئەو شتەشە كە مرۆڤ بەسەر خۆیا دەیسەپێنێت یان ڕەتیدەكاتەوە. لەم سۆنگەیەوە، هێما بۆ ئەوە دەكەین كە كۆنت–سپۆنڤیل لە نووسینی””نامەی بچووك لەمەڕ پاكدامێنییە(پاكڕەوشتییە) گەورەكان”” دەمانگەڕێنێتەوە بۆ پرسیارە ڕەوشتییە نەریتییەكان (چی پێویستە بیكەین، كێ پێویستە بیكات، چۆن پێویستە بژێین) كە بناغەیان بۆ فەلسەفەی ڕەوشت لە فەلسەفەی ڕۆژئاوا داناوە. كەواتە پرسیاری ڕەوشتی دەكارێت وەڵامی ئەو پرسیارە بداتەوە كە بەم جۆرەیە: چی پێویستە لەسەرم كە بیكەم؟ ئەڵبەتە كۆمەڵێك ئەرك. گەر ڕەوشت پێویستیبێت دواجار لە كوێی ژیان ئەم پێویستییە خۆی نمایشدەكات؟ ئەو مانایەی ڕەوشت بۆ ئاین هەیەتی بە دیوەكەی تری ئاینیش بۆ ڕەوشت هەمان مانابەخشی خۆی هەیە. ڕەفتاری مرۆڤەكان كە لە نێوان باشە و خراپەدا دەخولێتەوە بۆ بەشێك باشەكان ئەو باشەیە نین و بۆ بەشەكەی تر خراپەكانیش ئەو خراپەیە نیین. مرۆڤایەتیش كە پێویستی بە شەڕی نێوان باشە و خراپە نییە لە دەرەوەی ئەو شەڕەش بەردەوامی بە بوونی خۆی هەر دەدات. چی كەی باشە سەبارەت بە خراپە دەبێتە چی كەی خراپە. بەدەر لەوە كۆنت–سپۆنڤیل گشت ڕەوشت یەكساندەكات بە ڕۆڵی خود لەناو پرۆسەی ڕەوشتیدا. ئەمەش لە زۆر ڕەوەوە پەیوەندی بە دەركەوتنی خودەوە هەیە وەک بابەتێکی فەلسەفی. لێرە قسەدێتە سەر فەلسەفەی خود لە دیدی دێكارت وەك بابەتێكی گرنگ لە فەلسەفەی مۆدێرنی ڕۆژئاوا. ئەمە وادەكات ویستی ڕەوشتی ئەم خودە جێگای باسی قوڵی كۆنت–سپۆنڤیل بێت و بۆ ئەو مەبەستەش لە ‘ كۆماری ئەفلاتون’ ەوە دەستپێدەكات و بە تونێلی فەلسەفی دێكارت و كانت، فەلسەفەی ڕۆشنگەری، دا تێدەپەڕێت. لێرەوە بەو تێزە دەگەین کە: ئەم خودەی، كە خۆی پێویستە چاودێری ڕەفتاری ڕەوشتی خۆی بێت، ویژدان و هۆشی خۆی مەحەكی گشت ڕەفتارە ڕەوشتییەكانیەتی نەك هێزە دەرەكیەكان(ئاین بەنموونە).\nلەسەر قسەی كۆنت–سپۆنڤیل، پێشتر هەندێك بەهای ڕەوشتی و ئاینی كۆیدەكردینەوە ئێستا ئەو بەهایانە لەسەرەمەرگدان. لەكاتێكا مرۆڤایەتی، خەڵك، پێویستی بە كۆبوونەوەیە بە دەوری هەندێك بەها و خەسڵەت وەك سەخاوەت، بەزەی و میهرەبانی. پێشیوایە ئەو دەمەی مرۆڤ لە ڕوبەڕووبونەوەی بەدیدا دەبێت پێویستیەكی زۆری بە چاكەیە. دیارە ئەم بەها و خەسڵەتانە هی سەردەمێكی دیاریكراو نیین، مرۆڤایەتی ئەوەتەی هەیە لە خەمیاندایە و هەمیشەش پێویستیپێیانبووە. لەئێستادا كە كۆڤید-19 لەئارادایە، ئەم جۆرە بەها و خەسڵەتانە (سەخاوەت، بەزەی و میهرەبانی) هەنووكەبوونەتەوە. لە وەڵامی پرسیاری لەئێستادا لە چی دەترسن؟ كۆنت-سپۆنڤیل هێما بۆ ئەوە دەكات، “دڵگرانم بەو شڵەژانەی لە سۆسیال میدیا و لەناو ڕای گشتیدا بڵاوبۆتەوە. وەك خۆشم هەست بە ترس ناكەم”. ئەم بیرمەندە ترس لە مردن بە كۆڤید-19 نابەستێتەوە، ترس لە مردن لای كۆنت –سپۆنڤیل ترسە لە مردن بە شێرپەنجە، جەڵتەی دڵ یان ئەلزهایمەر (كە باوك و دایكی ئەم بیریارەیان كوشتووە). لێرەوە ئەم فەیلەسوفە ئێمە بەرەو پرسیارگەلێكی ڕەوشتی ڕیشەی دەبات. هیچ نەبێت لەبەرئەوەی کۆڤید-19 سەرمایەداری خستەوە نێو گفتوگۆی فەلسەفی. بۆیە پرسیارە ڕەوشتییە گەورەكەی ئەم هزرەڤانە ئاڕاستەی سەرمایەداری دەكرێت. بۆ سەرمایەداری؟ لەبەرئەوەی نایەكسانی بەرهەمدەهێنێت. سەرمایەداری واتە پارە. پارە لای سەرمایەداری پارە دروستدەكات. “بۆئەوەی وەك دەوڵەمەند بمریت پێویستت بەوە دەبێت وەك دەوڵەمەند لەدایكبیت”. یەك لەو پرسیارە بنچینەییانەی ئەم بیریارە سەبارەت بە سەرمایەداری ڕووبەڕوومانیدەکاتەوە ئەمەیە: سەرمایەداری ڕەوشتی هەیە؟. باشە گەر سەرمایەداری ڕەوشتی هەبێت چ جۆرە ڕەوشتێكی هەیە؟ ئەی كە بێ ڕەوشت بوو؟ بەبۆچوونی كۆنت–سپۆنڤیل سەرمایەداری نە ڕەوشتی هەیە و نە ڕەوشت هیچ مانایەكی بۆ سەرمایەداری هەیە. سەرمایەداری پێویستە ڕەوشتیبكرێت. ئەم بەڕەوشتیكردنەش مەرجە لە دەرەوەی سەرمایەداری بكرێت نەك لە ناوەوە. ئەمەش دەمێك ساڵە، 150 ساڵێك دەبێت، ڕۆژئاوا كاریتیادەكات: ئازادی سەندیكاكان، یاسای كاركردن، خانەنشینی، بیمەی كۆمەڵایەتی و…هتد بەشێكن لە دەستكەوتەكانی ئەو كارتیاكردنە.\nبەبۆچوونی كۆنت–سپۆنڤیل سیاسەت لەگەڵ بڵاوبوونەوەی كۆڤید-19 كەوتە پەراوێزی تەندروستییەوە. پزیشكەكان بە هاوكاری سیاسییەكان لە فەرەنسا كەرەنتینیان سەپاند بێ ئەوەی بیر لە چارەنووسی ئابووری هاوڵاتیان بكەنەوە و بەساڵاچوانیشیان بەوە ترساند گەر لەماڵەوە نەبن دەمرن. كۆنت–سپۆنڤیل لە سەرەتادا ئەوەنەی قسەی لەسەر ماوەی كەرەنتینكردن هەبووە ئەوەنە دژی كەرەنتینكردن نەبووە. لێ دواتر دژی ئەوە وەستاوەتەوە کە بۆ ئەو هەموو بایەخە بە ژیانی بەساڵاچووان دەدرێت لەسەر حسێبی ژیانی لاوان و مناڵان! لێرەوە پرسیارە ڕەوشتیەكە بۆ ئەم بیریارە مەرگ نییە، مەرگ بێ كۆرۆناش بەهۆی نەخۆشی ترەوە بوونی هەر هەبووە. كەوابێت ترس لە مەرگ كەرەنتینی دروستكرد. بۆ ئەوەی كەرەنتین پیادەبكرێت سیاسەت بڕیاربەدەستبوو. سیاسەتیش كەوتەدەست پزیشكەكانەوە. پزیشكەكانیش بەناوی تەندروستی گشتیەوە سیاسەتیان لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەكان پیادەكرد.\nئەوەی كە ئەم تەنگژەیە كۆمەڵگەی فەرەنسی بەرەو پتر مرۆی و هاریكارئامێزتر دەبات یان نابات بۆ كۆنت–سپۆنڤیل ئەمە پرسیارێكی گرنگی ئەم قۆناغەیە. شتێكی سروشتییە کە دواترمان وەك پێشتر نەبێت. بەس كەس ناتوانێت فەرەنسای 2021 بۆ 2019 بگەڕێنێتەوە. ئەوەی هەر لە ئێستاوە پێویستە بۆ هەمووان ڕوون بێت ئەوەیە كە فەرەنسای 2021 لە زۆر ڕوەوە جیاوازە. بەڵێ فەرەنسا دەگۆڕێت بەس نەك سەرلەبەر. بە وتنی ئەم فەیلەسوفە جگەلەوەی پێویستمان بە ئامرازەكانی ئەو گۆڕینە هەیە هاوکات ئەوەشمان پێویستە كە هەموو دەبێت كۆشش بۆهێنانەدی ئەو گۆڕینە بكەین. ئەوانەی پێیانووایە هیچ شتێك ناگۆڕێت هەڵەن. ئەوانەش هەر هەڵەن كە پێیانوایە هەموو شتێك دەگۆڕێت. گرنگە ئێمەی فەرەنسییەكان نەكەوینە ناو جۆرێك لە بەشیراككردن chiraquisationی ژیانی سیاسییەوە (ژاك شیراك مەبەستە). ئەمە بەو واتایە دێت كە سیاسییەكانی فەرەنسا خۆیان لە هەموو جۆرە ڕێفۆرمێك، هەموو شتێك لەپێناوی چاككردنی تەندروستی یان پاراستنی فەرەنسییەكان، دەدزنەوە: پلانی شیراك دژ بە شێرپەنجە، پلانی سەلامەتی ڕێگاوبان، پلان دژ بە نەخۆشی ئەلزاهایمەر، پلان دژ بە پەتا. كوان ئەم پلانانە؟\nئەم بیرمەندە ڕەخنەیەكی زۆر لە ڕۆژنامەوانە فەرەنسییەكان دەگرێت كە خۆیان بەپسپۆڕدەزانن لە هەموو بوارێک و ئامۆژگاری سیاسییە فەرەنسییەكان(سەرۆك كۆمار یان سەرۆك وەزیران) دەكەن و، كەچی سەر لە هیچیش دەرناكەن. هەر لەم هەل و مەرجانە ئەم فەیلەسوفە پێیباشە سیاسییەكان خاوەنی بڕیاری سیاسی خۆیان بن و ئامۆژگاری زانایان و پسپۆڕان نابینایانە وەرنەگرن. لە ئێستادا پسپۆڕەكان ، لە فەرەنسا، ڕۆڵی كەسی پیرۆز دەبینن. ئەمەش شتێكی شەرمهێنەرە!\nلەسەر ئاستی ئازادی\nئازادی یەكێكە لەو چەمكانەی لە فەلسەفەی كۆنت–سپۆنڤیل دا گرنگیەگی زۆری پێدەدرێت. ئازادی واتە نەبوونی هیچ تەگەرەیەك لەبەردەم ڕەفتاری مرۆڤ، كردنی ئەوەی كە دەیەوێت بیكات. زۆربەی فەیلەسوفە گەورەكانیش(لۆك، هۆبز، رۆسۆ) جەختیان لەوە كردووە كە ئازادی بە ئازادی ڕەفتاری تاكەوە پەیوەستە. كێشەكە لەوەدایە كە ئازادی ڕەها بوونی نییە و خودی ئازادیش بێ تەگەرە نابێت. ئازادی ڕەها ڕەنگە بوونی نەبێت، هیچ نەبێت لەبەرئەوەی دەوڵەت بوونی هەیە. دەوڵەت گەورەترین تەگەرەیە لەبەردەم ئازادی دا. لە گفتوگۆی قووڵی فەلسەفی بیریاران سەبارەت بە واتای ئازادی دەبینین ئەم واتایە بڕێك ئاقارێکی تەمومژاوی وەردەگرێت بەتایبەت كە واتاكە دەلكێت بە خود، ویستی خود، جەوهەری ویستی ئازاد و… تادەگاتە كردەی هزر. بگرە دەلکێت بەوانەش كە پێیدەڵێن هزری مرۆڤ و ویستی ئەم مرۆڤە، عەقڵ و كردەی ئازادی مرۆڤ. لەبەرئەوە كۆنت-سپۆنڤیل لەسەر بناغەی بۆچوونە فەلسەفییەكانی (سپینوزا، ماركس، هێگڵ) ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە ئازادی هزر ئازادی عەقڵە و پەیوەندی بە ئازادی بژاردەوە نییە، بەڵكو پەیوەندی بە ئازادی پێویستییەوە هەیە. واتە ئازادی دەكەوێتە ژێرسایەی پێویستیەكانی تاكەوە. هەموو ئەمانەش لە سێ ئاقاردا كورتدەكاتەوە: ئازادی كردار، عەفەویەتی ویست، ئازادی پێویست بۆ عەقڵ. گەر ئازادی ڕەها نەشهاتە دی خۆ گرنگە مرۆڤ ئەوەندە ئازاد بێت كە بتوانێت بژیت. ئەمە وادەكات كۆنت-سپۆنڤیل باوەڕی بەوە بێت كە ئێمە بە ئازادی لەدایك نابین، دواتر ئەو ئازادییە بەدەستدە‌ێنین. ئازادیش نە ڕەهایە و نەش بێسنوورە. لەبەرئەوە ئازادی هەر لوغز نییە ئامانجیشە. بۆ كۆنت-سپۆنڤیل گرنگترین شتێك سەبارەت بە ئازادی شایانی قسەبێت ئەوەمەیە: چۆن فێربین ئازاد بین. ئەم جۆرە ئازادیە بە ناوی دووەمی دانایی دەزانێت. واتە ئەوە داناییە كە مرۆڤ فێری ئەوە دەكات چۆن ئازاد بێت.\nبەپێی كۆنت–سپۆنڤیل ئەوەی لە ساتەوەختی كۆڤید-19 بە كردەی ئازادییەوە تایبەتە ئەوەیە كە، بایەخدانی خەڵك لە فەرەنسا بە تەندروستی پتر لە ئازادی هەڵە بوو. ئەم هەڵەیە شیاوە وردە وردە بەرەو وڵاتانی تریش بچێت. لە فەرەنسا وشەی ئازادی (libéral) بەرەو جۆرە تەوهینێك دەچێت. ئەم بیریارە ناچارانە بەم جۆرە دێتەگۆ: ئێستا نازانم لێرە بمێنمەوە یان بچمە سویسرا؟ لە لێدوانێكیش لەگەل ڕۆژنامەیەكی بەلژیكی سەرسامانە قسەدەكات: “لێمانگەڕێن با بمرین”. بەمە هێما بۆ ئەوە دەكات كە تەندروستی ناكرێت سەرووی ئازادی بێت، یان شوێنگرەوەی هەموو شتێك بێت. نابێت تەندروستی شوێنی سیاسەت بگرێتەوە، حەیف لە ساتەوەختی پەتاکە گرتیەوە و ئەوەش ئازادی سنورداركرد.\nلەسەر ئاستی كەرەنتین = گۆشەگیریی\nیان كوشتنی ئازادی تاك\nكۆنت–سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ Le Télégramme باس لە شەكەتی خۆی و پارتنێرەكەی دەكات كە چۆن ماوەی كەرەنتینیان لە پاریس بردۆتەسەر. پێیوایە بۆ تەمەنی “ئەو” (68 ساڵە) كەرەنتین بۆ ماوەیەكی زۆر كاردانەوەی نێگەتیڤی دەبێت و پێویستیش ناكات. دەبایە ماكرۆن ،ئەو وتەنی، بیری لەم لایەنە بكردایەتەوە. پێشیوایە ترسناكترین شتێك ئەوە بوو كە هاوتەمەنەكانی ئەم كەرەنتینە درێژخایەنەیان بەخۆیانەوە نەبینیووە. ئاسایی بوو ماوەیەكی کورت ئەمە ڕووبدات نەك ماوەیەكی ئاوا زۆر (لە 11/03 تا 11/05). ئەم فەیلەسوفە خۆی بە سەرمەستی كەرەنتین نازانێت و دەستپێكردنەكەشی هەر لە سەرەتاوە پێناخۆشبووە. دانبەوەشدا دەهێنێت: ئەم جۆرە شتانە كە دەستپێدەكات لە هەژارترینەوە دەگرێتەوە و بژاردەی كەرەنتینش ستراتیژێك بوو لەبەردەم حكومەت. لە فەرەنسا كەرەنتین تووندكرابووەوە. لە ئەڵمانیا شتێك كەمتر دەردەكەوت. لە سوید لابرا بوو ،بەڵام بە ڕێنمایەكانەوە جوڵە هەبوو. كەرەنتینەكە بۆ كۆنت–سپۆنڤیل بریتی بوو لە زەوتكردنی ئازادی و ترسناكترین شتیش بوو كە نەوەی ئەم فەیلەسوفە بەخۆیەوە بینوبێتی. بەپێی تەماشاكردنی فەلسەفی كۆنت–سپۆنڤیل سەیرەكە لەوەدا بوو، ئەو ماوە زۆرەی كەرەنتین زۆرتر پزیشەكان لە شاشەكانەوە دەردەكەوتن تا ئابووریناسان و كۆمەڵناسان. ڕاشکاوانەش دەڵێت: “واملێهات لەماوەی كەرنتینەكە حەزبكەم تووشی كۆڤید-19 ببم و تەنانەت پێشیبمرم بەس ئەوەنە لە كەرەنتین نەمێنمەوە. حەزم لە ژیانە بەس زۆرتر حەزم لە ئازادیە. ناترسم لە نەخۆشی زۆرتر لە كۆیلایەتی دەترسم”.\nكێ بەرامبەر بەم هەموو هەفتانەمان لە كەرەنتینبوون بەرپرسیارە؟ بێگومان هەموومان! ماكرۆن زوو وتی: دەوڵەت تێچوونەكان دەدات. مەگەر دەوڵەت ئێمە نیین! ماكرۆن لەكاتی بڵاوبونەوەی پەتاكە ئەوەشی وت كە پارەی ئەفسونایمان نییە. 100 ملیار یۆرۆ پێویستن بۆ تەمویلكردنی كارەكان. پێیوایە پێویستە ئەو ڕاستیە بزانین كە ئەم پارە زۆرە دواتر لەسەر لاوان و نەوەی ئایندەمان دەكەوێت. ئەم لایەنە بۆ ئەم بیریارە بێزاركەرە، ئەوەش هەر بێزارکەرە كە تەندروستی تەنیا بووە بەخەمی بەتەمەنەكان. ئەی ئەو زیانەی لەم هەلو و مەرجە لە لاوان دەكەوێت؟ كەس بیر لەم لایەنە ناكاتەوە. ئەو بڕە پارەیە هەر هەمووشی بەر نەخۆشخانەكان ناكەوێت. ئەم بیریارە فەرەنسییە كەرتی تەندروستی لە وڵاتی فەرەنسا بەو خراپە لەقەڵەمنادات لەچاو وڵاتانی تر. كێ ناڵێت كەرتە خراپەكە قوتابخانەكانن! ئایا مناڵانمان لە فەرەنسا باش دەنووسن و دەخوێننەوە؟ تا ئیملایان پێنەكەین نازانین چەند بێتوانان. تۆبڵێیت نەخۆشخانەكان لە فەرەنسا كەمتر بایەخیپێدرابێت لەچاو زانكۆكان، یان لەچاو: پۆلیسخانەكان، دادگاكان یان زیندانەكان؟ ئەمانە هەموو پرسیارن لەسەر دۆزی دامەزراوە گرنگەكان لە فەرەنسا. كەچی بایەخپێدانەكە تەنیا بە تەندروستی بوو. سەیرە!\nكەرەنتین هەڕەشەیە لەسەر ئازادیەكان یان دیوێكە لە دیوەكانی مرۆڤایەتی؟ لای كۆنت–سپۆنڤیل ترسی منێكی 70 ساڵ لە تەندروستی خۆم نییە ترسە لە ئایندەی مناڵەكانم. كەرەنتین دوو دەرئەنجامی ترسناكی لێوەبەرهات: تەنگژەیەكی ئابووری مەترسیدار (بەبۆچوونی ئابووریناسان لە تەنگژەی 1929 ترسناكترە) و كەمكردنەوەیەكی زۆر لە ئاشتی، دێمۆكراسی و ئازادیەكانمان. ئەم بیرمەندە ترسی ئەوەشی هەیە كەرەنتین (گۆشەگیریەكەی كەرەنتین) خەڵكێكی زۆر بكوژێت لەچاو كۆڤید-19 بەتایبەت لە وڵاتە هەژارەكانا. كۆنت-سپۆنڤیل پێیباش نییە كەرەنتین بۆ ئەوانەی لە تەمەنی 70 كانن درێژەبكرێتەوە. ئەوان پتر لەوانیتر ترسناكتر نیین. بۆیە بەتوڕەبوونەوە دەڵێت: گەر گۆشەگیركردنم لەپێناوی خۆم بێت سوپاس نامەوێت. ئەم قسانەی كۆنت–سپۆنڤیل ئەوە دەگەیێنن كە بابەتی كەرەنتین تەنیا بابەتێكی تەندروستی نییە، بابەتە لەمەڕ ئازادیش. هەر تایبەت بەم لایەنە ئەوەش دەڵێت: “پزیشكەكانم خۆشدەوێت، بەڵام خۆمناخەمە ژێرزەبریانەوە. تێناگەم تاكەی پیرەكان لەناو چوار دیوار دادەنرێن. ئەم كەرەنتینەیە كەی كۆتای دێت؟ خستنەناو چواردیوارەوە بۆ سەرسەلامەتیمانە؟ پێویستە لەناو ماڵی خۆما بەندكرێم؟ پتر لە كۆیلایەتی دەترسم تا مەرگ. لەماوەی ڕابردوودا هەستم بە خەمباری دەكرد كە بۆ سویدی نەبووم. هیچ نەبێت لەبەرئەوەی ئازاد تر دەبووم لە جوڵانەوەكانم”.\nبەبۆچوونی كۆنت-سپۆنڤیل زۆرجار و لەكاتی تەنگژەكانا ئازادییەكانی تاك دەكەونە ژێرفشارەوە. ئارگیومێنتی ئاسایش لە دەمووەختی پەلاماردانە تێرۆریستیەكان بووە پێشنیار، ئێستاش ئارگیومێنتی تەندروستی پێشنیاردەكرێت. سەختە هەر لەسەرەتاوە ڕێكاریەك بخرێتەگەڕ كە ژیانی زۆرینەیەك بپارێزێت. هاوكات دەشێت پرسیارێك بخەینەڕوو. زۆرێك گومان لەم كەرەنتینەیە دەكەن. هەندێكیتر پێیانوایە چەند مانگێك دەخایەنێت. دەكرێت ڕێكاریەكان توندتر بكرێنەوە، بەڵام ئایا دەشێت ئارگیومێنتی تەندروستی زەفەر بە ئازادیەكانی تاك ببات؟ بێگومان ناشێت.\nكۆنت-سپۆنڤیل جەخت لەوە دەكات كە كەرەنتین پێش هەموو شتێك پارێزگاری لە بەتەمەنەكان دەكات و كاردانەوەی ئابووری خراپیش لەسەر لاوان دادەنێت. بۆیە پێماندەڵێت: وەك باوكێك بەمە قایلنییم! بەڵام مرۆڤایەتی بینینی بەجۆرێكی ترە. پێیوایە ئێمەی مرۆڤ هەموو یەكسانین لە مافەكانمان. لەبەرئەوە دەڵێت: ئەمە بۆ من بەو شێوەیە نییە. مرۆڤەكان لای كۆنت-سپۆنڤیل هەمان بەها و گەوهەریان نییە. هەموو ژیانەكان وەك یەك نیین. ژیانی فەیلەسوفێكی قارەمانی وەك كاڤایێس Cavaillès لە ژیانی قێزەوەنێكی وەك كلاوس باربی Klaus Barbie جیاوازە. تەنانەت هەموو مردنەكانیش وەك یەك نین. مردن لە تەمەنی 20 ساڵ یان 30 زۆر جیایە لە مردن لە تەمەنی 68 (كە تەمەنی فەیلەسوفە) یان 90 .\nكۆنت-سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ Le Temps دەڵێت: بۆ ماوەیەكی كورت پێویستبكات كەرەنتین قبوڵدەكەم بەس نەك ببێتە مانەوەی زۆرەملێم لە ماڵەوە. هیوامەندە سێستەمی تەندروستی نەبێتە سێستەمی ڕەوشتی وەك ئەوەی لە سەردەمی ماكارتیزم McCarthyism داکرا (تۆمەتخستنە پاڵ كەسێك بەبێ بەڵگە).\nلەسەر ئاستی مەرگ\nكۆڤید-19 بووە كۆڵەكەی سەرەكی مەرگ. بەهۆی ئەم پەتایەوە مەرگ پتر لە هەر كاتێكی تر خۆی شیاوكرد. بەرۆكی گرتین و وتی هەم. كێشەكە ئەمە نییە كە مەرگ لێرە و لەوێ دەخولێتەوە یان بۆتە باسی هەمووان بەقەد ئەوەی کێشەکە ئەوەیە كە ئەمڕۆ مەرگ وەك شكست سەیردەكرێت نەك شتێكی سروشتی. ئەم لایەنە والە بیریارێكی وەك كۆنت-سپۆنڤیل دەكات داوامانلێكات بۆ خوێندنەوەی مۆنتاین Montaigne بگەڕێینەوە: “”مرۆڤ نامرێت لەبەرئەوەی نەخۆشە لەبەرئەوەی لە ژیاندایە””. ئەم گوزارە مۆنتاینییە بەنموونە بۆ داكۆكیكردن لەو تێگەیشتنە دەهێنێتەوە كە مەرگ بەشێكی لێدانەبڕاوە لە ژیان كە زۆرینەیەك بەهۆی كۆڤید-19وە بیریانچووەتەوە. وەكیتریش، مرۆڤەكان خەریكی ژیانی خۆیانن و چیانیشبوێت دەیكەن و مردنیان بیرنییە، ئەو دەمەش كە مەرگ لە خۆیان و خزم و كەس و هاوڕێكانیان نزیكدەبێتەوە دەست بە گازندە، گریان و هاوار دەكەن. لە ساتەوەختی ئێستادا كۆڤید-19 بڕیاردەری مەرگە، ئەمەش جۆرە پەشێویەكی دروستكردوە كە بۆتە هۆکاری دروستبوونی ڵێڵی لە تێگەیشتنمان سەبارەت بە هاتنی بەمشێوەیەی مەرگ. ئەم فەیلەسوفە گومانناكات كە هەموو دەمرین، ئەڵبەتە ئەوە بە هەواڵە ناخۆشەكە لەقەڵەمدەدات. هەواڵە خۆشەكەش لای ئەم ئەوەیە كە زۆربەمان بە نەخۆشیەكی تر جیا لە كۆڤید-19دەمرین. باشە ئەم چەرمەسەریەی بەهۆی كۆڤید-19وە دووچاریبووینە پەیوەندیمان بە مەرگەوە دەگۆڕێت؟ بەپێی كۆنت-سپۆنڤیل نەخێر نایگۆڕێت، چونكە مەرگ بەشێكە لە ژیان. ڕاستە بەهۆی نەخۆشییەوە دەمرین، بەڵام خودی مەرگ نەخۆشی نییە. مردنمان شتێكی سروشتییە و ئەمەش پێویستە وەك خۆی قبووڵبكرێت. پێویستمان بە پەسەندكردنی مەرگە ئەمەش بۆئەوەی چێژ لە ژیان وەربگرین، دواتر بۆئەوەی بتوانین باشتر بژین. كە لە مەرگ تێدەگەین باشتر دەژیین. دەژیین چونكە دەزانییین مەرگە هەقیقەتە. ئەم بینینە بەرەو ئەم تێزەمان دەبات: پێویستمان بەوەیە ڕوانینمان بۆ مەرگ چاکبکەینەوە. مەرگ ڕاستی ناو ژیانە.\nكۆنت-سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ Le Temps داوامانلێدەكات كۆتای بە وڕێنەی بەختەوەری هەمیشەیی بێنین و خودی كۆتابوون، ناكامی و ئاستەنگ وەك بەشێك لە هەل و مەرجی مرۆی خۆمان ببینین. پێشیوایە تا لەگەڵ مەرگا كۆكنەبین هەموو پەتایەك زەفەرمانپێدەبات. بۆ كۆنت-سپۆنڤیل ئێستامان جێگای تێڕامانە كە پەتایەك بۆتە هۆكاری ئەوەی هەمووان دووچاری بێزاریەكی زۆر بكات لەكاتێكا شەڕێكی وەك شەڕی سوریا، كە وێرانی و ئاوارەیی لەگەڵ خۆی هێناوە، لەبیركرێت، ئەمەو جگەلەوەی مناڵان چیان لەناو ئاگری ئەم شەڕە بەسەرهاتووە تادەگاتە بەدخۆراكی و كاولكاریتر هەموو ئەمانە هێندەی كۆڤید-19 نەبۆتە باسی سوسیال میدیای فەرەنسی. “با لێگەڕێن بمرین”، ئەو گوزارە توڕەیەیە ئەم فەیلەسوفە دژ بەو بایەخدانە زۆرە بەكاریدەبات کە بەم پەتایە دەدرێت. پەتاكە مەرگی لەخۆیڕا بەرجەستەكرد، باشە ئەی مەرگەكانی تر؟ ئەلزهایمەر و شێرپەنجە زۆر زۆرتر دەكوژێت لەچاو كۆڤید-19 كەچی باسناكرێت. ئەمە وادەكات ئەم فەیلەسوفە ئەو ترسە گەورەیە لە پەتای ناوبراو بە هەڵە بزانێت و گازندەی ئەوەش بكات مەرگ بەهۆی كۆرۆناوە دۆزێكی هێنایەپێشێ كە جێگای سیاسەت، ئازادی و خۆشەویستیش بگرێتەوە و ئەوەشمان بیربباتەوە كە هۆكارەكانی مردن زۆرن، لێ نەخۆشی بەشێكە لەو هۆکارانە.\nسەرئەنجام كۆنت–سپۆنڤیل دەڵێت: جارێكیان پاتۆلۆجێك (پسپۆر لە نەخۆشیناسی) پێیوتم شەڕی نێوان مرۆڤ و میكرۆبەكان كۆتای نایەت، تەنانەت گەر كۆتایشی هات بە بەرژەوەندی میكرۆبەكان كۆتای دێت. هەرچی مرۆڤایەتیە ڕۆژێك لە ڕۆژان هەر كۆتای دێت، جا ئەو كۆتایهاتنە بەهۆی ڤایرۆسەوە بێت یان بەكتریاوە، كەوتنەخوارەوەی پارچە نیازكێك بێت یاخود شەڕی ئەتۆمی یان بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لە گەردوون. ئەو گفتوگۆ زۆرەش لەبارەی كۆڤید-19وە دەكرێت پێمانناڵێت ئەم پەتایە كۆتای بە مرۆڤایەتی دێنێت و بەهۆی ئەوەشەوە جیهان كۆتای دێت. شەڕی نێوان مرۆڤەكان و میكرۆبەكان زۆر دەخایەنێت. شەڕێكی بەردەوامە و ئەوان تیاشیا سەركەوتوون. كاتاسترۆفە (بەڵا) تەندروستیەكان بەردەوام هەن و كۆڤید-19 یەكێكە لەوانە. ئەم پەتایە كە زیانێكی زۆر لە مرۆڤایەتی دەدات ئەم كەرەنتین و دیستانسەشی لە سنووری خۆیدا پێویستكرد. هەر لەبەرئەوەی كە شەڕەكە بەردەوامە دەبێت خۆمان بۆ پەتای لەمە كوشندەتر ئامادەبكەین. سەرەڕای ئەمانە، شەڕی نێوان مرۆڤایەتی و میكرۆبەكان تازە نییە و ئەم نەخۆشیەش كۆتای جیهان نییە. لە ڕابردوودا ئەمە زۆر خراپتر بووە. خۆشبەختانەش لەم ماوەیەدا نەمبیستوە كەس باس لەوە بكات كۆڤید-19 سزایەكی یەزدانی بێت، كەسیش نوێژی لە كڵیسە بۆ سەركەوتن بەسەر ڤایرۆسەكە نەكردووە. ئەمەش نیشانەی پێشكەوتنە! بەڵگەیە لەسەر لەئارادابوونی باوەڕی كەمتر بە نەزانین و مەیلێكی زۆرتر بۆ عەقڵگەریی.\nAndré Comte-Sponville sur le confinement: “Sacrifier les jeunes à la santé des vieux, cest une aberration”\nAndré Comte-Sponville. : « Laissez-nous mourir comme nous voulons ! ». Le Temps, 27 avril 2020\nAndré Comte-Sponville, Nietzsche le briseur didoles, interview dans le Figaro Magazine du 18 août 2013, p. 76.\nسەبارەت بە بابەتی دانایی، ئازادیی و ڕەوشت بڕوانە\nAndré compte sponville,Présentations de la philosophie,éd.Albin Michel S.A,2000,pp : 15-27, 69-79, 143-152\nPrevious ستراتیژی ناونیشان و پاش نەتەوەگەری لە ئەدەبیاتی سەباح ڕەنجدەردا … دیار لەتیف\nNext تاوێک بباریت … شیعر/ کاوە عوسمان عومەر


چیرۆکەشیعرەکانی فایق بێکەس بۆ منداڵان.. رەزا شـوان – Giareng\nچیرۆکەشیعرەکانی فایق بێکەس بۆ منداڵان.. رەزا شـوان\nلە 10 حوزەیران , 2020\nفایق بێکەسی نەمر، منداڵانی کوردیشی لە شیعرە جوانەکانی بێبەش نەکردوون. وەک مامۆستایەک و شاعیرێک، تێکەڵ بە جیهانی پاکی منداڵانی کورد بووە و لە نزیکەوە لە خواست و هـیوا و راز و نیازی پاکیان تێگەیشتووە. لێیان تێگەیشت کە چەند تامەزرۆی شیعری ناسک و سروودی نیشتمانی و چیرۆک و چیرۆکەشیعری جوان و خۆشن. بێکەس تێکڕا (٢٠) شیعر و چیرۆکەشیعر و ئۆپەرێت و سروودی بۆ منداڵانی کوردمان نووسیوە. لەو ژمارەیە (٥) یان چیرۆکەشیعرن. یەک ئۆپەرێتیشی تێدان. کە لە ساڵانی سییەکانی سەدەی رابردوودا نووسیویانی. بە داخەوە کە تەمەنی بێکەس کورت بوو، ئەگینا زۆرتری بۆ منداڵانی کوردمان دەنووسی. منداڵانی کوردمان هەموو رۆژێک، لە کاتی ریزبوونی پێش چوونە پۆلەوە، لە قوتابخانەکانی کوردستاندا، بە ئەوپەڕی رێز و شکۆدارییەوە، بە چڕینی سروودی (خوایە وەتەن ئاواکەی… چەند دڵگیر و شیرینە) یادی شاعیری گەورەی نیشتمان پەروەرمان (فایق بێكه‌س) ی نەمەر دەکەنەوە.\n“چـــاکـە دەرحــەق کـەســـانـێ\nبـکـــــە کـە پــــێـی بــــــزانـێ”\nمەبەستی ئەم چیرۆکەشیعرە ئەوەیە: نابێ مرۆڤی دڵپاک و چاکەخواز و خۆشباوەڕ و سۆزدار و بە بەزەیی، هێندە بڕوا بە مرۆڤی بەدکار و نیاز گڵاو و نەیار و بێ ئەمەک بکا و بەزەیی پێدا بێتەوە، گەر لە تەنگانەشدا بوو. چونکە ئەو کەسە بەدخووانە کە کەوتە شێنەیی، لە جیاتی سوپاس و پێزانین و پاداشت، بە خراپە و ناپیاوی وەڵامی چاکە و پیاوەتی دەدەنەوە. گەرچی کورد دەڵێ:”هەر چاکە چاکە” ئێمەی کورد لە پاڵ ئەم دروشمەدا زۆر زیانمان لێکەوتووە، دوژمنانی گەلەکەمان، لە کاتی لاوازییان و تەنگانەیاندا، هەمیشە دڵپاکی و خۆشبڕوایی کوردیان قۆستۆنەتەوە. کە کەوتوونەتە شێنەیی و بەهێزبوونە، گەورەترین زیان و زەبر و تاوانیان دەرحەق بە کورد کردوون. بە نامەردی و ناپیاوەتی، پاداشتی پیاوەتی کوردیان داونەتەوە.. بە دەیان نموونەمان لەم بارەیەوە هەیە.\nبێکەس لە دوو دێڕی کۆتایی ئەم چیرۆکەشیعرەشدا، مەبەستەکەی و پەندوەرگرتنی بە جوانی دیاری کردووە. خۆزگە وشەی (دزی) ی تێدا نەبوایە، چونکە وشەگەلێکی وەک (دزی، درۆی کرد، فێڵێ کرد، کوشتی، هەڵیخەڵەتاند،…) لە ئەدەبی منداڵاندا، بە وشەی نەرێنی دەزانرێن. گەرچی ئەم وشانە رۆژانە لەناو خەڵکیدا بەکاری دەهـێینن و ئاساییە بە لایانەوە.. بەڵام با منداڵان لە منداڵییەوە فێری ئەم وشانە نەبن و پێیان ئاشنا نەبن.\n“بـازە”ی دی، رۆیـی و تـێی تـەقـان


ترەمپ: بۆ خۆپاراستن لە ڤایرۆسی كۆرۆنا 43 ملیۆن دەمامكمان ئامادەكردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/02/29 - 10:17 PM\nسەرۆكی ئەمریكا ڕایدەگەیەنێت، تائەم ساتە 22 حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە وڵاتەكەی تۆماركروان و كەسێكیش بەهۆی ئەو ڤایرۆسەوە گیانی لەدەستداوە.\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا لە كۆشكی سپی ڕایگەیاند، لە وڵاتەكەیدا 22 كەس تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و ئەمڕۆش ژنێكی تەمەن 50 ساڵ بەهۆی ئەو ڤایرۆسەوە گیانیلەدەستدا.\nترەمپ وتیشی، تیمی ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە كۆشكی سپی بە سەرۆكایەتی مایك پێنس جێگری سەرۆكی ئەمریكا، كار لەسەر دروستكردنی ڤاكسینێك لە دژی كۆرۆنا دەكەن و بە ئەنجامی باش گەیشتوون و شارەزایانی ئێمە ڕووبەڕووی كۆرۆنا دەبنەوە.\nسەرۆكی ئەمریكا ئاشكراشیكرد، تا ئەم ساتە 43 ملیۆن دەمامكیان ئامادەكردووە بۆ خۆپارێزی لەو ڤایرۆسە و ئەمەش ژمارەیەكە كە هیچ وڵاتێك تا ئێستا بەدەستی نەهێناوە.\nدۆناڵد ترەمپسەرۆكی ئەمریكڤایرۆسی كۆرۆنا\nبەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی هۆشداری دەداتە نەخۆشخانە و سەنتەرە حكومی و ئەهلییەكان


07/12/2020 | 496 جار خوێندراوەتەوە\nکردەی بەرگرییکردن کاتێک دەبێت بە کردەیەکی مانادار و بەرھەمھێن، کە پەیوەندییەکانی دەسەڵات پەیوەندیی داخراو نەبن، ئەگەری جێگۆڕکێ و دەسکاریکردنیان تیادابێت، نەگۆڕابن بۆ ھەیمەنەیەکی سەربازیی و ئەمنیی و ئابوریی ڕووت و داخراو. ئەمە یەکەمین وانەیەکە بکرێت لە فەیلەسوفێکی وەک میشێل فوکۆە فێریببین، پەیوەندیی دەسەڵاتی کراوە دەکرێت دەسکاریبکرێت، بەڵام پەیوەندیی دەسەڵاتی داخراو ھەیمەنەی سەربازیی و ئەمنی خۆی بە زەبری ھێز دەسەپێنێت. پەیوەندییەکانی دەسەڵات لە ھەرێمدا بەتاڵن لە توانای گۆڕانکاریی و دەسکاریکردن، دەسەڵاتدارانی ھەرێم، کە بەکردەوە ئەندامانی چەند خێزان و بنەماڵەیەکی سیاسین، نەک توانای دەسکاریکردنی ئەو پەیوەندییانەیان نییە کە سی ساڵ ھەڵەی بەردەوام دروستیانکردوە،. بەڵکو ھیچ مەیل و خواستێکی ئەو گۆڕانکارییەشیان نییە و دەیانەوێت چۆن بوون وا بمێننەوە. لەمەدا خۆیان بە خێزانی موقەدەس دەزانن و پێیانوایە جگە لەوان کەس مافی حوکمڕانیی و بەێڕوەبردنی وڵاتەکەی نییە. ئەمە وادەکات لەو ھەرێمە ٣ شارییەدا، کردەی بەرگریکردن نەتوانێت لە قۆناغی خۆپیشاندان و ناڕەزاییدەربڕیندا بمێنێتەوە، نەتوانێت تەنھا کردەی نیشاندانی ناڕازیبوون و توڕەبوون بێت، نەکرێت چیتر لە ئاستی خۆنیشاندان وخۆنمایشکردندا سنوورداربکات، بەڵکو بە ئاسانی بۆ قۆناغی ڕاپەڕین و پەلاماردان و بەریەکەکوتی توند بپەڕێتەوە. ئەوانەی کە ناڕەزاییدەردەردەبڕن لە ”مرۆڤی ناڕازیی“ەوە بگۆڕێن بۆ ”جەنگاوەر“ و ھەوڵی دەسکاریکردنی پەیوەندییەکی دەسەڵات لەڕێگای ھێزەوە بدەن. ئەمە ئەو قۆناغەیە کە چیتر تیایدا ناڕەزایی تەنھا بەرامبەر بە ھێز ئامادە نییە، بەڵکو ھێز بەرامبەر بە ھێز ئامادەیە. ئەمە وانەی یەکەمی تەقینەوەکانی ئەمڕۆکەی ھەرێمە.\nوانەی دووھەمی تەقینەوەکانی ئەمڕۆکە ئەمەیە: ئەو بەرەیەی کە ناڕازییە تەنھا ئەم یان ئەو بەشی کۆمەڵگاکە نییە بەتەنھا، بەڵکو زۆرینەی ھەرەزۆری دانیشتوانی ھەرێمەکەیە، دانیشتوانی دەرەوەی بنەماڵە سیاسییە حوکمڕانەکان و گروپە بچووکە ملیۆنێر و سودمەندەکەی دەوروبەریان. بۆ نموونە، کەسێک چەپڕەوبێت ناڕازییە، چونکە لانی ھەرە کەمی دادپەروەریی و یەکسانیی لە ھەێرمدا بوونی نییە. کەسێک لیبرال و دیموکراتخوازبێت ناڕازییە.، چونکە سەرجەمی دەسەڵاتەکان لە دەستی چەند بنەماڵەیکی سیاسیی بچووکدا کۆکراونەتەوە و ھیچ یەکێکیش لەو دەسەڵاتانە لەژێر ھیچ فۆرمێک لە چاودێریکردنی یاسایی و دەزگاییدا نین. کەسێک سەر بە ئیسلامی سیاسیی بێت ناڕازییە چونکە ئەوانیش وەک خۆیان دەڵێن باوەڕیان بە حوکمڕانیی باش و سەرڕاست ھەیە. کەسێکیش ناسیۆنالیست بێت ناڕازییە، چونکە ئەوەی لە ھەرێمدا بەتەواوی غائیبە چەمکەکانی نەتەوە و نیشتیمان و قازانجی نەتەوەیی و کۆدەنگیی نیشتیمانییە. تەنانەت گەر کەسێک فاشیستیش بێت، دیسانەوە ناڕازییە، چونکە فاشیزم ھەڵگری ئایدیۆلۆژیایەکە خەون بە دروستکردنی کۆمەڵگایەکی ”تایبەت“ەوە دەبینێت کە بەھێز و سەروەر بێت. زۆرینەی زۆری خەڵکە سادەکەی ھەرێمیش سیستمێکی سیاسییان دەوێت کە خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان و بڕێک ڕێز و ھەندێک مافی سەرەکییان، بۆ دابنیبکات.\nھیچ یەکێک لەمانە لەناو ئەزموونی ھەرێمدا بوونی نییە، ئەوەی ھەیە مۆدێلێکی سوڵتانیی ناشیرینە لە حوکمڕانیی کە خەمی سەرەتا و کۆتایی بە سوڵتانیکردنی خێزانە سیاسییەکانی ھەرێمە، بە سوڵتانیکردنی باوکەکان لە ئێستادا و بەسوڵتانیکردنی منداڵەکانیان لەدوای مردنیانەوە، ھەموو سیستمە سیاسییەکەش بەدەوری پاراستن و وەدیھێنانی ئەم خەونە سوڵتانیەدا دەسوڕێتەوە. بەم جۆرە نە ھێزە ئایدیۆلۆژییە جیاوازەکان و نە زۆرینەی دانیشتوانی ھەرێم شتێک لەو سیستمەدا نادۆزنەوە بە بەشێک لە خواست و خەونەکانی خۆیانی بزانن. سیستمەکەش تا دێت ناشیرینتر و توندوتیژتر و داخراوتر و تاوانابرتر دەبێت. چەند تەمەنی درێژبێت بڕ و ڕادەی تاوانەکانی زیاتر دەکات.\nئەوەی ئەمڕۆکە دەیبنین دۆخی وەرچەرخانی ناڕەزایەتییە کۆمەڵایەتییەکانە بۆ ڕاپەڕین، وەچەرخانێک کەس نازانێت بە کوێ و بەچی دەگات. بەڵام خاڵێک کە بۆ ھەمووان ئاشکرایە ئەوەیە ئەگەر ئەمڕۆش خەڵک دوای کوشتن خوێنڕشتنێکی زۆر سەرکەوتبکرێن، سبەینێ ڕێکخراوتر و توندوتیژتر دەگەڕێنەوە و سەرلەنوێ دەتەقێنەوە.


پێوەکراوی Kurdish Web Fonts بۆ هەموو وەشانەکان (plugin) (په‌ڕه 1) - Joomla - مەکۆکانی وێبچن\nپێوەکراوی Kurdish Web Fonts بۆ هەموو وەشانەکان (plugin) (په‌ڕه‌ی 1 له 3)\nبابه‌ت: پێوەکراوی Kurdish Web Fonts بۆ هەموو وەشانەکان (plugin)\nتکایە! پێش پرسیار کردن ئەو بابەتە هەمووی بخوێنەوە.\nبیرۆکەیەکی هاوشێوە دەمێك بوو هەمبوو، بەڵام ئێستا سوپاس بۆ خوای گەورە کە توانیم پێوەکراوێك دابڕێژم بۆ هەموو وەشانەکانی جووملە.\nسەرەتای ئەو بیرۆکەیە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٢ بەڵام لەگەڵ نەبوونی وێب فۆنتی کوردی نەمدەتوانی پێوەکراوەکە بنووسمەوە.\nماوەیەك پێش ئێستا خەریکی کارێك بووم بیکەم کە لەسەر هەموو ئەو ڕووکارانەی کە بە سیستەمی فرەیم وۆڕك (Framework) داڕێژراوون پەڕەیەکی php ڕێكخستن بنووسمەوە وە کاربکات بۆ دەرکەوتنی فۆنتی کوردی، بەڵام کارێکی ئەوەندە ئاسان نەبوو کە بتوانم سەرکەوتووبم هۆکارەکەشی ئەوە بوو کە ئەو سیستەمە هەر داڕێژەرێك بەو شێوەیەی کە خۆی دەیەوێ پەڕەکان دەنووسیتەوە بۆیە زۆر سەخت بوو بۆ ئەنجامدانی کارێکی هاوشێوە.\nبەڵام دوای ئەو پڕۆژەی کاك ئاسۆ سەبارەت بە وێب فۆنتی کوردی هەم وێب فۆنتەکان وە هەم فۆنت وەرگێڕ بووە کارئاسانی وە کارەکە بۆم ئاسانتر بوو، بۆیە منیش هەستام بە داڕشتنی ئەو پێوەکراوە.\nداڕشتنی پێوەکراو: هەڵبەست.\nڕاژەی فۆنتەکان: وێبچن.\nژمارەی فۆنتەکان: لەئێستادا (107) دانەیە - 2013-06-28\nئەو پێوەکراوە ١٠٠% خۆڕایەو بێبەرامبەرە، دەتوانی بەهەر مەبەستێك بەکاری بهێنی.\nوێبچن بەڵێن دەدات کە بەهیچ شێوەیەك ئەو ڕاژەیەی کە فۆنتەکانی لەسەرە نەوەستێت، واتە بەکارهێنەر دەتوانێت بەبێ دوو دڵی پێوەکراوەکە بەکاربهێنێت.\nڕاژەی وێبچن سەرچاوەی فۆنتەکانە واتە بەبێ ڕاژەی وێبچن پێوەکراوەکە کار ناکات.\nهەموو مافەکانی پارێزراوە بۆ وێبچن.\n***بەهیچ شێوەیەك نابێت***\nکاری بازرگانی پێ بکرێت\nدوو دانە فۆت زیادبکەی لەژێر ناوی خۆت بڵاوی بکەیەوە\nناوی داڕێژەر بسریەوە ناوی خۆت بنووسی لە ماڵپەڕی خۆت یان شوێنێك بڵاوی بکەیەوە\nخۆت بکەی بەخاوەنی پێوەکراوەکە\nدامەزراندن بۆ وەشانی 1.5.\nدامەزراند و بەکارهێنان و ڕێکخستن بۆ ئەو پێوەکراوە زۆر ئاسانە، سەرەتا لەبەشی بەڕێوەبەرایەتی بڕۆ بۆ Extensions >Install/Uninstall\nبە سێ شێوە دەتوانی دایبمەزرێنی، بەڵام ئێمە باس لە دوویان دەکەین.\nداگرتنی پەڕگەی پێوەکراوەکە لێرە لە وێبچن بۆ ناو PC پاشان کرتە لە Choose File, Browse بکە دواتر کرتە لە Upload File & Install بکە\nیان لە Install from URL تەنها بەستەری پێوەکراوەکە کۆپی بکە لە Install URL دایبنێ و کرتە بکە لە Install\nدامەزراندنی وەشانەکانی تر 1.6، 1.7، 2.5، 3.1 هەر وەك یەك وان.\nئەویش هەر وەك وەشانی 1.5 بەسێ شێوە دەتواندرێت دابمەزرێندرێت، بەڵام ئێمە باس لە دوویان دەکەین.\nلەبەر ئەوەی ئیستا وەشانی 3.1 دوا وەشانە بۆیە ئیمەش باس لەسەر ئەو وەشانە دەکەین.\nلە بەڕێوەبەرایەتی بڕۆ بۆ Extensions >Extension Manager\nداگرتنی پەڕگەی پێوەکراوەکە لێرە لە وێبچن بۆ ناو PC پاشان کرتە لە Choose File, Browse بکە دواتر کرتە لە Upload & Install بکە\nمن خۆم دامەزراندن بەشێوەی دووەمم پێ پەسند ترە، چونکە هەموو کات دوا وەشان لێرەوە نوێ دەکرێتەوە بۆیە پێویست بەوە ناکات تۆ پێوەکراوەکە دابگریتە ناو PC و پاشەکەوتی بکەی.\nسەرنج: لەوەشانی 1.6 بەرەو سەرەوە خۆکارانە لەبەشی بەڕێوەبەرایەتی ئاگاداری نوێکردنەوەی پێوەکراوەکە دەبیت، بەڵام بۆ وەشانی 1.5 کاتێك بچیە ناو پێوەکراوەکە لەوێ ئەگەر نوێکردنەوەی وەشان هەبێت ئاگادارت دەکاتەوە.\nشیکردنەوەی ئەو پێوەکراوە بەڤیدیۆ لێرە لە ببینە.\nئایا ئەو پێوەکراو و شیکردنەوەت بەدڵە؟ ئەگەر بەڵێ تکایە لە لەکاتی سەیرکردنی ڤیدیۆکە LIKE بکە، سوپاس.\nبۆ وەشانی 1.5\nتکایە تەنها بەستەرەکە کۆپی بکە باشان لە جووملە بەشێوەی Install from URL دایمەزرێنە.\nبۆ وەشانی 1.6، 1.7، 2.5، 3.1\nپرسیار: پێوەکراوەکە دانەگرم و پاشەکەوتی نەکەم لەلای خۆم؟\nوەڵام: نەخێر! چونکە ئەو پێوەکراوە نوێدەکرێتەوە و بەکارهێنەر ئاگادار دەکرێتەوە بۆ نوێکردنەوەی وەشانی نوێ، بۆیە ئەگەر لەلای خۆت پاشەکەوتی بکەی ئەوە دوورنیە کە کارنەکات ئەگەر وەشانی نوێ ئامادەبێت.\n2013-06-28 وەشانی ئێستای پێوەکراو 1.0\nدەست خۆش کاک هەڵبەست، گومانم نی یە لە سوودی ئەم پێوەکراوە، تاقی دەکەمەوە، ئالۆزی زۆر هەبوو لە رووکارەکانی جووملە بۆ بەکارهێنانی وێب فۆنتی کوردی، ماندوو نەبی.\nدەست خۆش کارێکى بێ وێنەیە .\nهه‌ر ماندوو نه‌بی ، ده‌ستخۆشبێت .\nشازه و نايايه\nجێگای ده‌ستخۆشیه !\nده‌ستان خۆش بێت براكه‌م\nده‌ست خۆش كاكه هه‌ڵبه‌ست كارێكی جوان و نایابه هه‌ربژی\nمن دای ده‌نێم بۆ ماڵپه‌ر به‌ڵام نازانم چۆن فۆنته‌كان هه‌ڵبژێرم چۆن فۆنتێك دانێم بۆ هه‌موو ماڵپه‌ره‌كه ئه‌گه‌ر بتوانی هاوكارم بیت\nلە webchin Font فۆنتێك هەڵبژێرە وەلە class تەنها body بنووسە بەبێ هیچ خاڵێك. واتە body بە سادەیی.\nئه‌وه‌یه خزمه‌ت كردن ...! زۆرترین سود ئه‌به‌خشێت ئه‌م بابه‌ته ده‌ست خۆش\nده‌ستت خۆش كاك هه‌لبه‌ست هه‌ر بژيت ....\nهه‌ربژی كاكه هه‌لبه‌ست به‌راستی كاريكی زۆر نايابه . ده‌ستت خۆش بيت زۆر زۆر سوپاس\nمن کێشەم هەیە لە شێوەی دۆزینەوەی کلاسەکان دا کاتیك دەیکەمەوە وەک ئەوەی لە ڤیدیۆی فێکاریدا هاتوە بەو شێوەیە دەبێ کە لەوێنەی خوارەوەدا دامناوە.ئێستا کۆمەڵێ شتی تێدایە کە بە کلاس دەست پێدەکەن ،من کامیان کۆپی بکەم و لە بەشی کلاسدا لە بەڕێوەبەری دایبنێم؟\nart-nav یان art-hmenu دابنێ کاردەکات.\nتکایە وێنەکانت لە www.webchinupload.com باربکە.\nچاوەکەم من زۆر هەوڵ دەدەم بەڵام بۆم جێبەجێ نابێت ، وەک ڕێنوێنیەکان لە ڤیدیۆ کاری لەسەر دەکەم بەڵام وەڵام ناداتەوە.هەر وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێ کردوە کاتێک دەیکەمەوە ژمارەیەکی زۆر کلاسم بۆدەکرێتەوە و نازانم کامایەن دەبێ وارید بکەم.ئەوەی تۆ لەسەرەو ئاماژەت پی کرد ئەوانیشم وارید کردن بەڵام لای من ناگوڕدرێت.\nمن لەسەر ڕوکارێکی دیکە تاقیم کردەوە کار دەکات، بەڵام لەسەر ڕووکارەکانی ئەرتیستەر کار ناکات لەسەر هیچیان.\nتکایە بەستەری ماڵپەڕەکەت دانێ!...\nئەو کۆدانەی کە لە Class داتناوە لە ناو pluginـەکە لێرەی دابنێ.\nمن بۆ نەموونە کلاسەکانی پێڕست و لەسەر *دەستپێك* کرتەم کردوە و ئەو کلاسانەم خستۆتە ناو پلاگینەکە و تاک تاک و بە کۆمەڵێش تاقیم کردۆتەوە ئیش ناکات لای من.\n.active item1 , .art-hmenu , .art-nav-inner , .art-nav desktop-nav , .art-header , .art-main


ده‌یان هه‌زار كه‌سی لایه‌نگری فه‌تح له یاریگایه‌كی غه‌ززه كۆده‌بنه‌وه\nی مانگی یه‌ک ٠٨, ٢٠٠٧\nده‌یان هه‌زار كه‌سی لایه‌نگری بزوتنه‌وه‌ی فه‌تحی فه‌له‌ستینیـیه‌كان له یاریگای سه‌ره‌كی غه‌ززه كۆبوبوونه‌وه وه‌ك نیشاندانی پـشـتیوانی بۆ مه‌حمود عه‌باسی سه‌رۆكی ده‌سه‌ڵاتی فه‌له‌سـتینیـیه‌كان.\nگه‌واهیده‌ران ده‌ڵێن ئه‌و خۆپـیشـاندانه‌ی ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌ی فه‌له‌سـتینیـیه‌كان هاوكات بووه له‌گه‌ڵ 42 هه‌مین سـاڵیادی دامه‌زراندنی ڕێـكخراوی فه‌تحدا، وه به یه‌كێـك له گه‌وره‌ترین نمایشـته‌كانی غه‌ززه داده‌نرێت له چه‌ندان سـاڵدا.\nمحه‌مه‌د ده‌حلان پـیاوی به‌هێزی ڕێـكخراوی فه‌تح له‌نێو چه‌پڵه‌ڕێزانی ئاماده‌بوواندا گوتارێـكی پـێشـكه‌شـكرد و تیایدا به ئاشـكرایی گاڵته‌ی به ڕێـكخراوی حه‌ماسی ڕكابه‌ری فه‌تح ده‌كرد و ده‌یگوت " ده‌وه‌رن ئه‌گه‌ر ئازان بمكوژن".\nئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌ی لایه‌نگرانی فه‌تح دوابه‌دوای یه‌ك هه‌فته‌ی شه‌ڕ و كوشـتاری نێوان لایه‌نگرانی فه‌تح و حه‌ماس هاتووه. چه‌كداره‌كانی هه‌ردوولایان له‌سه‌ر شه‌قامه‌كانی غه‌ززه و له كه‌ناری ڕۆژئاواش به یه‌كیاندا داوه له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ده‌سه‌ڵات.\nڕۆژی شه‌ممه‌ش مه‌حمود عه‌باس له ڕاگه‌یاندنێـكدا هێزی سه‌ره‌كی له‌شـكری حه‌ماسی به نایاسایی دانا. ڕێـكخراوی حه‌ماسیش ئه‌و ڕاگه‌یاندنه‌ی ڕه‌تكرده‌وه و په‌یمانیشـی دا ژماره‌ی ئه‌و هێزه له‌شـكریـیه‌ی بكاته دوو هێنده واته 12 هه‌زار جه‌نگاوه‌ر.