4/7/2020 01:02 PM\nدوکتۆر حەمە مەنتك\nبەپێی تێزە بوونگەراییەکەی هایدیگەر مرۆڤ فڕیدراوەتە ئێرە، واتە مرۆڤ بە ویست و ئارەزووی خۆی نەهاتۆتە دنیا. کەواتە مرۆڤ کە دێتە دنیا، هێشتا بوونی خۆی کامڵ نەکردووە. بێگومان مرۆڤ دەکەوێتە بەر کارتێکەری کەسانی دەوروبەری، ئەوان بەها و ئاکار و دابونەریت و کۆی بیرکردنەوەکانی خۆیان بەسەر ئێمەدا دەسەپێنن، دەیانەوێ خودی ئێمە داگیر بکەن. لێرەوە هایدیگەر دوو فۆرمی بوونمان بۆ شرۆڤە دەکات. یەکیان بوونی ڕەسەنە، ئەوی دیکەیان بوونی ناڕەسەنە. لە سادەترین پێناسەدا بوونی ڕەسەن بوونێکە خاوەن بیرکردنەوە و تێڕوانین و پڕۆژەی خۆیەتی بۆ ژیان. هەرچی بوونی ناڕەسەنە کەسێکە بەردەوام لەژێر کاریگەری دەوروبەریەتی، بەردەوام لە ڕێی ئەوانی دیکەوە بیر دەکاتەوە، خاوەنی هیچ پڕۆژەیەک نییە. وەکوو د.محەمەد کەمال لە کتێبی ئۆنتۆلۆجی بنەڕەتی و بوونی مرۆڤدا باسی دەکات: بوونی ناڕەسەن بوونێکی زۆربڵێیە، ئەوەی دەشیڵێت کرچوکاڵ و بێتامە. کەواتە بوونی ناڕەسەن بوونێکە تەنێ دەنگە دەنگ بەرهەم دەهێنیت.\nلەناو کایەی ڕۆشنبیریی کوردیدا دەیان کەسمان هەن، هێندێکیان تەنێ دەنگەدەنگ بەرهەم دەهێنن، پڕۆژەیەکیان بۆ کامڵکردنی بوونی خۆیان پێ نییە. خواجەی زمانی کورد، عەزیز گەردی، یەک لەو بوونانەیە، بەردەوام خەریکی بە ڕەسەنکردن و کامڵکردنی بوونی خۆیەتی. ئەو بەردەوام خۆیەتی، خاوەن پڕۆژەی خۆیەتی. لە ڕێی ئەوەوە کەسانی دیکەیش هەوڵی کامڵکردنی بوونی خۆیان دەدەن، یان دەیانەوێ ببن بە بوونی ڕەسەن. هایدیگەر چەند پێشمەرجێک بۆ بوونی مرۆڤ دادەنێت، واتە مرۆڤ لە ڕێی ئەم چەند پێشمەرجەوە دەتوانێت بوونی خۆی بسەلمێنیت، ئەوانیش پێشمەرجی جیهان و بوونی ئەوانی دەوروبەرمان و پێشمەرجی داهێنانن. ئەوەی بە کەڵکی باسەکەی ئێمە دێت، پێشەرجی داهێنانە. هەمان شێوە د.محەمەد کەمال لە کتێبی بوون داهێنان دەڵێت: داهێنان پرۆسەیەکی بەردەوامە لە نەبوونەوە بەرەو بوون لە پێناوی خۆتەواوکردنی ئەم بوونەدا دەکەوێتە گەڕ. کەواتە مرۆڤ بەبێ داهێنان و پڕۆژە بوونێکی ناتەواوە. خواجەی زمانی کوردی، بوونێکە لە ڕێی داهێنانەوە بوونی خۆی تەواو کردووە. خواجەکەمان لە ڕێی پڕۆژەوە ئیش دەکات. ئەو زانستەکانی سەروا، کێشی عەرووز و ڕەوانبێژی بە تەواوی بڕاندۆتەوە.\nکاتێک خواجەی زمانی کوردی، لە سەرەتای ساڵانی حەفتای سەتەی ڕابردوو زانستی ڕەوانبێژی بە سێ بەرگ لە ئەدەبی کوردیدا بڵاو دەکاتەوە. لە ڕێی ئەم سی بەرگەوە چ لە ڕووی تیۆری و چ لە ڕووی پراکتیکییەوە بناغەیەک بۆ ڕەوانبێژی لە ئەدەبی کوردیدا دادەنێت. بە بڕوای من ئەم سێ بەرگەی خواجەکەمان زانستی ڕەوانبێژی لە ئەدەبی کوردیدا بڕاندەوە. ئیدی ئەوەی دوای ئەو هاتووە و باسی ڕەوانبێژی کردووە، تەنێ جوینەوەی بیرکردنەوە و پێناسەکانی خواجەی ئێمە بووە.\nدوای دەردیسەرییەکی زۆر، دواجار لە ساڵی ١٩٩٤دا لە خوێندنی باڵا (ماستەر) وەردەگیرێت. لە نووسینی نامەی ماستەرەکەیدا فۆرمێکی جوایەز لە ئیشکردن، تەنانەت نامەیەکی تایبەت و جوایەز دەنووسێت، کە کۆتایی بە بابەتی کێشی عەرووز دەهێنێت. ئەگەر تەماشای نامەی ماستەر و دوکتۆراکانی ئەو سەردەم لە زانکۆکانی کوردستان بکەین، هەست بە هەژاری و هەرزانی ناوەڕۆکی نامەکان دەکەین. زۆربەی نامەکان خۆخەریککردن بوون بە کۆکردنەوەی ژیان و شیعری شاعیران. خواجەی زمانی کوردی دێت خۆی لە قەرەی زانستێک بە ناوی کێشی عەرووز دەدات. نامەکەی بە ناوی (کێشی شیعری کلاسیکیی کوردی و بەراوردکردنی لەگەڵ عەرووزی عەرەبی و کێشی شیعری فارسی) دەنووسێت. هەر لە ناونیشانەکەوە مرۆ تووشی سەرسوڕمان دەبێت. زانستی عەرووز لەگەڵ عەرووزی عەرەبی و فارسی بەراورد بکرێت! دیارە بۆ ئەم هەوڵەی ئیش لەبارەی کۆی دیوانی شیعری شاعیرە کلاسیکیە کوردییەکان دەکات. هەر بەوەندە ناوەستێت، دێت ئەو کێشە عەرووزیانەی تایبەتن بە شیعری کلاسیکیی کوردی لە کتێبێک بە ناوی کێشناسیی کوردی بڵاو دەکاتەوە، هاوکات کتێبێکیش تایبەت دەکات بە زاراوەی کێشناسی و بە ناوی فەرهەنگی کێشناسی بڵاو دەکاتەوە. دەبینین داهێنانی خواجەی ئێمە لەوەدایە یەخەی ئەم زانستەی گرت و تاکوو دوا دێڕ هەمووی باس کردووە. هیچ شتێکی بۆ دوای خۆی نەهێشتۆتەوە. هەرچی دیوانی شیعری شاعیرانی کلاسیکە شرۆڤە و شەنوکەوی کردوون.\nدوای پڕکردنەوەی کەلێنی توێژینەوەی کێشناسانەی شیعری کلاسیک، کار لەبارەی تەکنیکێکی دیکەی شیعری کلاسیک دەکات، ئەویش سەروایە. سەروا یەکێک لە لایەنە هونەرییەکانی شیعری کلاسیکە، کە ڕەهەندی ئێستێتیکی و مۆسیقایی بە شیعر دەبەخشێت. لە گۆران و شێخنووری و ڕەشید نەجیب و پیرەمێردەوە دژایەتییەکەی تەواوی کێش و سەروای شیعری کلاسیکیی کوردی دەکرا. بەردەوام تا ساڵانی هەشتای سەتەی ڕابردوو، کێش و سەروای شیعری کلاسیک، تەنانەت کێش و سەروا لە شیعردا بە دوو خەوش و ڕووی ناشیرینی شیعر دەژمێردران. کاتێك نامەی دوکتۆراکەی خواجەی زمانی کوردی دەخوێنینەوە، جادوو و هەوری ڕەشی هەموو ئەو بۆچوونانەی پێشتر سەبارەت بە سەروا وەکوو لایەنی کێماسی و خەوشی شیعر هەبوون، بەتاڵ دەکاتەوە. ئاخر کاتەک تۆ دێی ئەم نامەیە دەخوێنیەوە تێدەگەی سەروا چ هونەرێک و مۆسیقایەک بە شیعر دەبەخشێت. ئنجا تێدەگەین بەشێکی ئێستێتیکای شیعری کلاسیک لە سەروادایە. لە ڕێی ئەم تێزی دوکتۆرایەی خواجەکەمانەوە تێدەگەین سەروا چەند فراوانە، چەند قووڵە و چ کاریگەرییەکی لە بنیاتی شیعر بە گشتی و شیعری کلاسیک بەتایبەتی هەیە. هیچ کەلێن و قوژبنێکی سەرواش نامێنێت خواجەی زمانی کوردی شیکردنەوە شرۆڤەی بۆ نەکردبێت. ئەو، توێژینەوە لەم زانستەیش لە ئەدەبی کوردی تەواو دەکات و ئیدی بوار بۆ هیچ کەسێکی تر ناهێڵێتەوە قسەی دیکەی لەبارەوە بکات. ئەگەر تەماشای لیستی سەرچاوەکانی تێزی دوکتۆراکەی لەبارەی سەرواوە بکەین، بە زمانەیلی کوردی، عەرەبی، فارسی، ئینگلیسی، فرەنسی، ئەسپانی و ئیتاڵی سەرچاوەی بەکارهێناوە. لێرەشدا کەم دیوانی شاعیرانی کلاسیکیی کوردی هەیە کاری لەبارەوە نەکردبێتەوە و سەروای شیعرەکانی لێکنەدابێتەوە.\nلە ئەدەبی کوردیدا خواجە عەزیز، هێندەی بە وەرگێڕ تاریف دەکرێ، ئەوەندە بە نووسەر تاریف نادەرێ. بە بڕوای من داهێنانی ئەو لە وەرگێڕان چەندە، لە نووسین و پڕۆژەی نووسینیشدا هێندەیە. دەبینین ساڵانی هەشتای سەتەی ڕابردوو چەند کتێبێکی پڕۆگرام بۆ قوتابیانی بەشی زمانی کوردی دادەنێت، سەرڕای ئەوەی چەندین کەس لە یەکێتیی سۆڤیتی ئەوکات بە بڕوانامەی بەرزەوە هاتبوونەوە. بەڵام خواجەی ئێمە کتیبی (ئەدەب و ڕەخنە) لە ساڵی ١٩٧٤دا دەنووسێت. هاوکات لە بواری پەروەردەدا ڕۆڵێکی باڵای هەبووە، چەندین ساڵی بە خزمەتکردنی وانەگوتنەوە وەکوو مامۆستا لە قوتابخانەی ئامادەیی ڕزگاری و قوتابخانەکانی دیکەی شاری هەولێر بە ڕێ کردووە.\nئەوەی جەختی لەبارەوە دەکرێتەوە، هەوڵەکانی خواجە عەزیزە لەبارەی وەرگێڕانەوە. لە وەرگێڕانیشدا پتر بە لای ئەدەبی کۆن و ئەفسانەدا ڕۆیشتووە. بیرمە کاتێك قوتابی ئەو بووم لە کۆلێژی زمان، زوو زوو لە ماڵەوە دەچوومە خزمەتی. جارێک لێم پرسی: کاک دوکتۆر بۆ کتێبی فەلسەفی و ڕەخنەیی وەرناگێڕیت، ئەوەندە خەریکی هەقایەت و چیرۆکی ئەفسانەیت؟ لە وەرامدا گوتی: ئەتوو هێشتا منداری، کورد هێشتا قیمەتی ئەفسانە نازانێ، لە داهاتوودا قیمەتی ئەفسانە بە دەر دەکەوێت. ئەم قسەیەی خواجە لە مێشکمدا مایەوە و دەمێنێتەوە. کاتێك لە خوێندنی باڵا/دوکتۆرا وەرگیرام، بیرم لەوە کردەوە کەرەسەی توێژینەوەکەم هەقایەتی ئەفسانەی کوردی بێت، بۆ ئەمەیش تیۆری سیمیۆلۆژیای گێڕانەوەم هەڵبژارد. لە ئەنجامدا بۆم دەرکەوت، ڕۆمان و چیرۆکی نوێ وەکوو بەرهەمی شار، چەند سوودیان لە بنەما و ڕەگەزەکانی گێڕانەوە وەرگرتووە. ئاخر ئەوەی گابریێل گارسیا مارکیزی دروست کرد، ئەو هەقایەتە ئەفسانەییانە بوون، کە داپیرەی بۆی گێڕابۆوە. کاتێک ئەو هەقایەت و دەقە ئەفسانەییانەی خواجەی زمانی کوردی بە کوردییان دەکا دەخوێنمەوە، بۆم دەردەکەوێت هەموو نەتەوەکانی دنیا پێوەندییان پێکەوە هەیە. کاتێك ئەفسانەی ئێرانی، ئەرمەنی، سلاڤی، تورکیایی، ئەفریقی، کوردی و ئازەربێجانی دەخوێنمەوە، ئنجا دەزانم مرۆڤ لە کۆندا چۆن پەنای بۆ ئەفسانە بردووە، بۆ ئەوەی دەوروبەری خۆی بناسێت. بۆیەیش دەبینین تیۆریزانێکی وەکوو کلۆد لیڤی شتراوس لە ڕووی ئەنثرۆپۆلۆجییەوە دێت لە ئەفسانەی میللەتان دەکۆڵێتەوە و ئەوەیش دەسەلمێنێت، کە ئەفسانەی کۆی میللەتان لێکدیەوە نێزیکن. مێتۆدەکەی شتراوس ناونرا “مرۆڤناسیی بنیادی” بۆیەیش لەبارەی ئەفسانەوە دەڵێت: ئەفسانە زمانە بە شێوەیەکی تایبەتی لە ئاستێکی بەرزی گەشەکردن وەستاوە، بەڵام واتاکانی، کە بە شێوەیەک لە شێوەکان ڕەهەندێکی زمانییان هەیە، هەمیشە لە جوڵەدایە و بەردەوامە. بۆیەیش کاتێك لە ڕووی مرۆڤناسییەوە لە ئەفسانە دەکۆڵێنەوە، دەتوانین پێوەندی نێوان ئەفسانە و مێژوو، ئەفسانە و زانست، ئەفسانە و ئایین بدۆزینەوە. ئیستا تێدەگەم، دەڵێم خواجەی من سەدەقت، ئێمە هێشتا لە ئەفسانە تێنەگەیشتووین. میللەتانی دیکە بە وردی خەریکی هەڵکۆڵێن و بنکۆڵکردنی دەقە ئەفسانەییەکانی خۆیانن.\nوەرگێڕان یەکێکە لە بوارەکانی مەعریفە. هەموو نەتەوەیەک دەتوانێت ئەدەبی خۆی لە ڕێیەوە پێش بخات. خواجەی ئێمە بە بڕوای من لە وەرگێڕاندا دوو تایبەتمەندی هەیە. یەکیان ئەوەیە زمانی وەرگێڕانی خواجە دیارە، بەو زمانە وەردەگێڕێ، کە قسەی پێ دەکات، ڕستەکانی بێ گرێوگۆڵن، بەرانبەر هیچ شتێک دانامێنێ. خوێنەر بەبێ ساتمە دەتوانێت بخوێنێتەوە. تایبەتمەندییەکی دیکە ئەوەیە خواجەکەمان وەکوو پڕۆژە و پسپۆڕی کاری وەرگێڕان دەکات. دەمەوێ بڵێم ڕاستە وەرگێڕانەکانی هەمەجۆرن، بەڵام لە ئەفسانەدا پسپۆڕی وەرگرتووە. کارەکانی دیکەیشی لە هەمان فەزاوە نێزیکن. بۆ نموونە بەرهەمەکانی عەلی ئەشرەفی دەروێشیان، کە دوای وەرگێڕانی ساڵانی هەورین، ڕەحمەتی دەروێشیان گوتی: ئیستا کوڕێکم بە کوردی قسان دەکات. هاوکات بەرهەمەکانی مەنسوور یاقوتی. ئەوەی لە هەموو سەرنجڕاکێشترە ئەو خۆڕەپێشکەر نییە، خاکەرا و بێدەنگ خەریکی پڕۆژەکانیەتی.\nکاتێک وەرگێڕانەکانی خواجەی زمانی کوردی دەخوێنێتەوە، دەزانیت، کتێبناسە. ئەوەی جێی سرنجە زۆربەی وەرگێڕە کوردەکان تەماشای بازاڕ دەکەن. چ کتێبێک ڕەواجی هەبێت، یان چ ڕۆماننووسێک خەڵاتی نۆبێلی وەرگرتبێت، دێن ئەوە بە کوردی دەکەن. تەماشاکەن، هەموو وەرگێڕە کوردەکان ڕۆمانە ناودارەکانی تۆڵستۆی دەکەنە کوردی، ئەو دێت پێچەوانەی ئەوان کتێبێکی تۆڵستۆی بە ناوی بەرنامەی خوێندن دەکاتە کوردی، خەمی ئەدەب و پەروەردە لە هەڵبژاردنی کتێبدا بۆ وەرگێڕان چەند جوانە. خواجەی ئێمە چونکە کتێبناسە، کتێبی دانسقە و دەگمەن بە کوردی دەکات. کاتێک ئەو هونەری شیعری ئەریستۆ دەکات بە کوردی، هەموو توێژینەوە و نامە و ماستەرەکانی زانکۆ لە ڕێی دەستی دوو و سێ بۆچوونەکانی ئەریستۆیان لەبارەی شانۆ، ئەدەب، شیعر و داستان دەهێنایەوە. ئەو پەراوێزانەی خواجە بۆ کوردییەکەی هونەری شیعر دایناوە، خۆی بارتەقای توێژینەوەیەکی سەربەخۆیە. کاتێك کۆمیدیا خواوەندیی دانتێ بە کوردی دەکات، هەموومان تەنێ لە دوورەوە ناویمان بیستبوو، مەگەر ئەوەی زمانێکی دیکەی زانیبێ، ئنجا خوێندبێتیەوە. کە کۆمیدیای خواوەندی دەخوێنیتەوە، لە دڵی خۆت دەڵێی: پەکوو لەو کوردییە ڕەوانە. بۆ هەموو وشەیەک دیسان خواجە لەم وەرگێڕانەیشدا ماتەڵت ناکات و لێناگەڕێت بە دیار وشەکان دامێنی و خەم لە واتا و پێناسەیان بخۆیت، بارت سووک دەکات و بارتەقای دوو- سێ کتێبان پەراوێزت بۆ دەنووسێت. ئەو کاتێک کتێبێک دەکاتە کوردی، بە شێوازی وەرگێڕان و کوردییەکەی ئەو کتێبە لە زەین و یادگەی خوێنەردا دەهێڵێتەوە. ئاخر کێ هەیە لە نەوەی ساڵانی حەفتا و هەشتای سەتەی ڕابردوو داغستانی منی حەمزەتۆفی بیر نەبێت. ئەوەی یەک جار ئەم ڕۆمانەی خوێندبێتەوە، بیرکردنەوە و هزری داگیر دەکات. ئەوەی وەرگێڕانەکانی خواجە بخوێنێتەوە، هەموو وەرگێڕانێک ناخوێنێتەوە.\nیەکێک لە تایبەتمەندییەکانی هەڵبژاردنی کتێب بۆ وەرگێران لە کن خواجەی زمانی کوردی، ئەو کتێبانەن لەبارەی کولتوور و ئەدەب و دابونەریتی کوردەوارییە. لە ساڵی ١٩٨٣دا کتێبی ژیانی ئافرەتی کورد لە نووسینی هێنی هارۆڵد هانسن دەکاتە کوردی. ئەم کتێبە توێژینەوەیەکی مەیدانییە لەبارەی ژیانی ژنی کورد. تێدەگەین، ژنی کورد چۆن ژیاوە. هاوکات توێژینەوەیەکی مەیدانی و سۆسیۆلۆژییە بۆ ئەوەی زانین ژنی کورد لە کۆندا چۆن ژیاوە. ئەگەر باسی پڕۆژە و کتێبە بژاردەکانی خواجە بکەین، پێویستی بە توێژینەوەی ورد هەیە. خواەی زمانی کوردی لە وەرگێڕان و نووسیندا هێند ئەمانەتتدارە، دەتوانین تیۆرییەکی تایبەتی لەبارەی تێز و بیرکردنەوەی ئەو بۆ وەرگێڕان دابڕێژین.


ماکرۆن دەستبەکاردەبێتەوە | KURDPLAT\nکوردپلات 5/14/2022 10:51:00 م ليست هناك تعليقات\nئەمڕۆ شەممە 14-5-2022 ئیمانوێل ماکرۆن بە شێوەیەکی فەرمی لە خولی دووەمی سەرۆکایەتیدا دەستبەکاردەبێت. بڕیارە لە مانگی داهاتووشدا هەڵبژاردنی پەرلەمانی بەڕێوەبچێت.\nلە گەڕی دووەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی فەرەنسادا کە لە 24ـی مانگی نیسان بەڕێوەچوو، ئیمانوێل ماکرۆنی 44 ساڵ بە بەدەستهێنانی 58.54٪ـی دەنگەکان بەسەر ماری لوپێنی رکابەریدا سەرکەوت، بەڵام هێشتا زۆرینەی پەرلەمانی پێویستە بۆ ئەوەی بتوانێت ئەو ئەجێندایەی جێبەجێ بکات کە کە بانگەشەی بۆ دەکرد.\nهەریەکە لە ئۆدرێ ئازۆلای، بەڕێوبەری گشتیی ئاژانسی یونیسکۆ و ئێلیزابێز بۆرن، وەزیری کاری فەرەنسا دوو خانمە بەربژێری سەرەکین بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران. چاوەڕواندەکرێت هەفتەی داهاتوودا بەربژێری ئەو پۆستە یەکلابکرێتەوە.\nبڕیارە هەڵبژاردنی پەرلەمانیی فەرەنسا لە 12 و 19ـی مانگی حوزەیران بە دوو گەڕ بەڕێوەبچێت و تێیدا شەش پارت و هاوپەیمانێتی کێبڕکێ لەسەر 577 کورسیی پەرلەمانی دەکەن و بردنەوەی 289 کورسی پێویستن بۆ ئەوەی زۆرینەی پەرلەمان بەدەستبهێنرێت.\nژمارەیەک لە پارتەکان لەژێر دروشمی "بەیەکەوە"ـی ئیمانوێل ماکرۆن بەشداری لە هەڵبژاردن دەکەن. پارتە چەپەکانیش لەسەر ئەوە رێککەوتوون لەژێر چەتری هاوپەیمانێتییەکەی ژان میلانشۆ بچنە کێبڕکێی هەڵبژاردنەکەوە. پارتی گردبوونەوەی نیشتیمانیی ماری لوپێن و پارتی کۆمارییەکان بە هاوپەیمانێتییەک کێبڕکێ دەکەن.\nماکرۆن لەگەڵ هەڵبژاردنەوەیدا رایگەیاند، بەردەوام دەبێت لە جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی لە بارەی بازرگانیکردن و سیاسەتی ئەوروپا و باج کەمدەکاتەوە، ئاماژەی بەوەش کرد، چاکسازی لە بوارەکانی ژیانی خەڵکیدا دەکات و گرنگی بە ژینگە دەدات.\nئیمانوێل ماکرۆن کە پێشتر وەبەرهێنانی لە سیستمی بانکیدا کردووە، بەڵێنیداوە شێوازێکی نوێ لە سیستمی بانکیدا جێبەجێ بکات کە وەکو خۆی دەڵێت، بەشێوەیەک نەبێت جیاوازییەکی زۆر لەنێوان هەژار و دەوڵەمەندا هەبێت.\nلە پرسی سیاسەتی دەرەوەدا، ماکرۆن دەستی کراوە دەبێت و بەڵێنی داوە کە کار لەسەر بەهێزکردنی یەكێتیی ئەوروپا بکات.\nئیمانوێل ماکرۆن لە جەنگی نێوان رووسیا و ئۆکراینا دا، لەلایەک هەوڵی داوە بۆ وەستاندنی شەڕ وەکو پردێک نێوەندگیری نێوان هەردوو وڵات بکات و سەردانی مۆسکۆی کردووە و لەگەڵ پووتین کۆبووەتەوە؛ لەلایەکی دیکەوە، پاڵپشتی تەواوی فەرەنسای بۆ ئۆکراینا دەربڕیوە و تاوەکو ئێستا 2 ملیۆن دۆلار وەکو هاوکاری دارایی پێبەخشیوە.


ئالان باديۆ له‌باره‌ى گه‌نجه‌كانه‌وه ده‌دوێت\n(3,287) جار خوێندراوەتەوە\nئالان باديۆى فه‌يله‌سوف، له ته‌مه‌نى 79 ساڵيدا، له‌باره‌ى گه‌نجێتى و گه‌نجه‌كانه‌وه ده‌نوسێت: ئه‌و گه‌نجانه‌ى كه ليبراڵيزم به‌بێ ڕووگه و قيبله‌نما وێڵيكردوون، ئه‌و گه‌نجانه‌ى كه داعش له خشته‌ى بردوون، و گه‌نجێتيى خۆيشى كه كۆمۆنيزم مۆرى خۆى لێداوه و هێشتاش هه‌ر به‌وه‌فايه بۆى. له وتارێكى كورتدا، كه باديۆ پاش ڕووداوه‌كانى 13ى 11ى ساڵى ڕابردوو و كوشتاره‌كه‌ى پاريس بڵاويكرده‌وه به ناونيشانى "شه‌ڕ و خراپه له جێيه‌كى دوورتره‌وه دێت"، يه‌كسه‌ر نوسيى: كێشه و بيمارييه‌كانى ئه‌مڕۆمان له شكستى مێژوويى كۆمۆنيزمه‌وه سه‌رچاوه‌ده‌گرێت. ئه‌م فه‌يله‌سوفه سياسييه مولته‌زيمه، كه هه‌ندێك‌كه‌س ئافه‌رينى بۆ ده‌كه‌ن و هه‌ندێكى تريش گاڵته‌ى پێده‌كه‌ن، به هه‌ر نرخێك بێت هه‌ر وه‌فاداره بۆ ئايديا ماوييه‌كان(ماويستييه‌كان). باديۆ، نوسه‌رى كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌مى فره‌لايه‌نه كه به چه‌ندين زمانى جياجيا له سه‌رتاپاى جيهاندا بڵاوبۆته‌وه. له به‌رهه‌مه ميتافيزيكييه [فه‌لسه‌فييه‌كانى] وه‌ك بوون و ڕووداو(Being and Event) و لۆژيكى جيهانه‌كان(Logics of Worlds) كه به‌م زووانه به‌رگى سێيه‌مى به ناونيشانى ناونشينيى حه‌قيقه‌ته‌كان بڵاوده‌بێته‌وه، تا ده‌گاته زنجيره‌يه‌ك به‌شدارى و خۆتێوه‌ردانى سياسى له قاڵبى شانۆنامه‌دا، زنجيره‌يه‌ك سيمينار ده‌رباره‌ى بيرياره گه‌وره‌كان و هه‌ندێ كتێب كه بازنه‌ى خوێنه‌رانيان خه‌ڵكێكى گشتييتره وه‌ك له ستايشى عه‌شقدا ( In Praise of Love)، هه‌روه‌ها وه‌رگێڕانى كتێبى "كۆمار"ى ئه‌فلاتونيش. هاوينى ئه‌مساڵيش سێ وتارى بڵاوكرده‌وه كه گفتوگۆكه‌ى ئێستا تايبه‌ته به يه‌كێكيان: «ژيانى ڕاسته‌قينه: بانگهێشت و بانگه‌واز بۆ فاسدكردنى گه‌نجه‌كان».\nچى واى لێ كرديت له كتێبه تازه‌كه‌تاندا (ژيانى ڕاسته‌قينه- La Vraie Vie)، ڕووى ده‌مت بكه‌يته گه‌نجه‌كان؟\nباديۆ: كۆمه‌ڵێك فاكته‌رى جياجيا پێكه‌وه ئاڵابوون. سه‌ره‌تا، هه‌ندێك فاكته‌رى شه‌خسى له‌نزيكه‌وه منى ده‌رگيرى ئه‌و سه‌رلێتێكچوونانه كرد كه ئه‌مڕۆ گه‌نجه‌كان ده‌سته‌ويه‌خه‌ى بوونه‌ته‌وه. له هه‌شتاكان به‌م لاوه، گه‌نجه‌كان به‌ره‌به‌ره ونبوونى ئاسۆى ئيمكانه‌كانيان به چاوى خۆيان بينيوه. خودى خۆم كۆمه‌ڵێك گرفت و چه‌رمه‌سه‌ريى مناڵه‌كانم و هاوڕێكانيانم بينيوه كه له تێپه‌ڕينيان به جيهاندا هه‌يانبووه، وه‌ك ئه‌وه‌ى هه‌يه، و دۆزينه‌وه‌ى پێگه‌ى خۆيشيان له‌ناويدا. مه‌يلى ڕوو له هه‌ڵكشانى گه‌نجه‌كان ده‌بينم كه به چاوى نزم و كه‌م سه‌يرى خۆيان ده‌كه‌ن. جيا له‌مه‌ش، هه‌ميشه ده‌وروبه‌رم پڕ بووه له خوێندكار، به‌هۆى چالاكيى سياسييشه‌وه له نشينگه‌ى كۆچبه‌ره‌كان و كارگه‌كاندا چه‌ندين جار په‌يوه‌ندى و كۆنتاكتم هه‌بووه له‌گه‌ڵ گه‌نجه ماڵبه‌كۆڵه‌كانى چينى كرێكاردا و، له‌م پێگه عه‌جيب و هه‌مه‌ڕه‌نگانه‌وه ئه‌زموونگه‌لێكى ده‌وڵه‌مه‌ندم كۆكردۆته‌وه. دواى ئه‌وه‌ش، يه‌كێك له سه‌رچاوه سه‌ره‌كييه‌كانى من، دايالۆگه‌كانى ئه‌فلاتوونه كه له گفتوگۆى نێوان سوقرات و گه‌نجه‌كان پێكهاتووه. له‌و نه‌ريته‌دا كه خۆمم تيا بينيوه‌ته‌وه، گه‌نج پرسى فه‌لسه‌فه‌يه و، غايه‌ت و ئامانجيشێتى. فه‌يله‌سوف هه‌وڵده‌دات شتێك بگه‌يه‌نێت (و بگوازێته‌وه) كه له داهاتووشدا هه‌ر به‌نرخ بێت و، لێره‌شه‌وه به‌رده‌نگ و به‌رامبه‌ره‌كه‌ى بريتين له گه‌نجان...كارى فه‌لسه‌فى واته لێكۆڵينه‌وه له‌باره‌ى پرسى حه‌قيقه‌ته‌وه له چوارچێوه‌ى كۆمه‌ڵێك مه‌رجدا كه په‌يوه‌ستن به يه‌ك زه‌مه‌نه‌وه. به‌ڵام گه‌نجه‌كان پێ ده‌خه‌نه دونيايه‌كه‌وه كه له دۆخى صه‌يرووره(گۆڕان و بوونبه...)دايه. هێشتا هه‌ر به‌دواى پێگه و پنتى جێگيربوونى خۆياندا ده‌گه‌ڕێن. ئيتر ڕه‌وت و پرۆسه‌ى گه‌نجێتى وايه. پرسى گه‌نجه‌كان ڕێك پرسى فه‌يله‌سوفه، گه‌رچى خۆيشيان دركى پێ نه‌كه‌ن!\nتۆش وه‌كو ئه‌فلاتوون بانگه‌واز بۆ فاسدكردنى گه‌نجه‌كان ده‌كه‌يت. به‌ڵام ئه‌وه چۆنه كه داواى يارمه‌تيدانى گه‌نجه‌كان بۆ دۆزينه‌وه‌ى ڕێگه‌ى خۆيان، بۆ دۆزينه‌وه‌ى حه‌قيقه‌ت، شێوازێكه له فه‌ساد يان فاسدكردن؟\nباديۆ: چونكه داوه‌ره‌كان، سوقراتيان به تۆمه‌تى فاسدكردنى گه‌نجه‌كان ڕووبه‌ڕووى مه‌رگ كرده‌وه و مه‌حكوميانكرد؟ لۆمه و مه‌حكوميانكرد چونكه گومانى خستبووه سه‌ر هه‌ندێك له لايه‌نه‌كانى نه‌ريت، به‌ئاشكرا بێڕێزيى به خواكانى شار كردبوو، نه‌يهێشتبوو گه‌نجه‌كان واجبه خێزانى و مه‌ده‌نييه‌كان به‌جێبێنن. ئه‌گه‌ر فه‌لسه‌فه «خه‌ڵك فاسدده‌كات» ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌وه‌يه كه ڕۆڵ و فرمانه‌كه‌ى زياتر ڕه‌خنه‌ييه نه‌ك موحافيزه‌كار. گه‌رچى له‌م ڕووه‌وه، دۆخى ئێستا له دۆخى سه‌رده‌مى ئه‌فلاتوون ئاڵۆزتره. ئه‌مڕۆ نيشانه و عه‌لامه‌ته سه‌ره‌كييه‌كانى نه‌ريت تێكشكاون، به‌بێ ئه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگا عه‌لامه‌تى نوێ له جێيان بخاته‌ڕوو. به‌ڵێ، چێژوخۆشيى نوێ هاتوونه‌ته ئاراوه، به‌ڵام به‌هاى نوێ نا.\nهه‌موو شتێك له ئه‌فسوونى كاڵادا تواوه‌ته‌وه، له ئه‌فسوونى شته‌دا كه ماركس پێى‌ده‌وت "ئاوه به‌ستووه‌كانى حيساباتى خۆپه‌رستانه". گه‌نجه‌كان له‌نێوان دوو شتدا له هه‌ڵبه‌ز و دابه‌زدان، له‌لايه‌كه‌وه، ئه‌گه‌ر و ئيمكانى شه‌رمه‌زاركه‌رى گه‌ڕانه‌وه بۆ نه‌ريت-كه زيندووكردنه‌وه‌ى ته‌رمێك و گه‌ڕاندنه‌وه‌ى خێوه‌كانه بۆ ناو ژيان-، له‌لايه‌كى تريشه‌وه، ئيمكانى داگيركردنى جێگه‌يه‌ك له بونيادى گشتيى كێبڕكێ و ململانێى [سيسته‌م]دا بۆ مانه‌وه تيايدا، ئه‌ويش ته‌نيا به‌و مه‌رجه‌ى دۆڕاو نه‌بن تيايدا. ئه‌و شته‌ى كه من، به چاولێكه‌رى له ڕامبۆ، پێى‌ده‌ڵێم "ژيانى ڕاسته‌قينه" جۆرێكه له ڕێگاى سێيه‌م: نه گه‌ڕانه‌وه بۆ نه‌ريته به‌سه‌رچووه‌كان و نه خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ ڕێساكانى سه‌رمايه‌داريى به‌جيهانيبووشدا كه وێڕاىى ڕواڵه‌ته شارستانييه‌كه‌ى كه‌چى له واقيعدا دڕنده و نائينسانييه. ڕامبۆ ئه‌و كاته‌ى گه‌نج بوو، به‌فيعلى ئاگاى له سه‌رلێتێكچوون و ونكردنى ڕێگاكه‌ى بوو. به‌ڕوونى ده‌يبينى كه مه‌سيحه كۆنه‌كه، زه‌ويى جێهێشتووه. بۆيه ده‌ستى به گه‌ڕان به دونيادا كرد و ده‌ستى بۆ هه‌موو شتێك برد، يه‌كێك له‌وانه‌ش شيعرنوسين، يه‌كێك له «گه‌مژه‌يى!»ـه‌كانى. به‌ر له‌وه‌شى بگاته ئه‌و ئه‌نجامه‌ى كه دونياى مۆدێرن ته‌نيا پاره و سه‌ركه‌وتنـه و هيچى تر، ژيانى خۆى وێرانكرد. پاش ئه‌وه‌ش، بووه بازرگان و ئاڵووێركه‌رێك له موسته‌عمه‌ره‌كاندا...\nئه‌م ژيانه ڕاسته‌قينه‌يه چيه؟\nباديۆ: ژيانێك كه نه خۆى بداته ده‌ستى گوێڕايه‌ڵييه‌وه و نه تێركردنى غه‌ريزه و بزوێنه‌ره سه‌ره‌تاييه‌كانيش. ژيانێك كه سوبێكت خۆى وه‌كو سوبێكتێك تيا درووستده‌كات. لاى من چوار پانتايىdomain) ) هه‌يه كه حه‌قيقه‌ت خۆى تيا مانيفێست و ئاشكراده‌كات؛ هه‌ر ئه‌وه‌ى كه ناومناوه چوار پانتاييه‌كه‌ى درووستبوونى حه‌قيقه‌ت: هونه‌ر، عه‌شق، سياسه‌ت، زانست. داخوازيى من له گه‌نجه‌كان ئه‌وه‌يه كه گه‌شتێك به‌م چوار مه‌رجه‌دا بكه‌ن: به‌ره‌وڕووى هونه‌ر ببنه‌وه له هه‌موو فۆرمه‌كانيدا، به‌وه‌فاوه بچنه ناو عه‌شقه‌وه و بۆ ماوه‌يه‌كى درێژيش تيايدا بمێننه‌وه، به‌شدارى له ئه‌كتى سياسيى درووستكردنه‌وه‌ى دونيايه‌كى عاديلانه‌دا بكه‌ن، دونيايه‌ك جيا له‌و دونيايه‌ى ئێستا كه هه‌يه؛ هه‌روه‌ها تا ئه‌م ئاسته له زانست بێئاگا نه‌بن، و نه‌يخه‌نه چنگى ته‌كنۆلۆژيا يان سه‌رمايه‌وه.\nله ده‌قه‌كه‌تدا، فه‌سڵێكت ته‌رخانكردووه بۆ هه‌ريه‌كه له ژنان و پياوانى گه‌نج: ئايا جياوازيى نێوان ئه‌م دوو ڕه‌گه‌زه، له‌مڕۆشدا هه‌ر گرنگه بۆ بيركردنه‌وه له گه‌نجى؟\nباديۆ: به‌ڵێ. لاوازبوونى نه‌ريته‌كان ئه‌و كاريگه‌رييه‌ى له‌سه‌ر پياوانى گه‌نج نه‌بووه، وه‌ك له‌سه‌ر ژنانى گه‌نج هه‌يبووه. ده‌رگاى زياتر به ڕووى ژنانى گه‌نجدا كراوه‌ته‌وه، كه‌م‌كه‌م له‌ژێر سه‌ركوتى پياوان و خۆبه‌ستنه‌وه به زه‌واجه‌وه ڕزگاريانبووه كه ڕێوڕه‌سمى زاڵى دونيا كۆنه‌كه بوو. ئه‌م گۆڕانكارييانه، هه‌ندێك ڕوانگه‌ى پيشه‌گه‌ريى و ئيمكاناتى بۆ فه‌راهه‌مكردوون كه پێشتر بوونى نه‌بووه. دواجار ژنانى گه‌نج له دونياى هاوچه‌رخدا هه‌ست به ئاسانكارييه‌كى زياتر ده‌كه‌ن به‌نيسبه‌ت پياوانى گه‌نجه‌وه، بۆنمونه، له خوێندندا [ڕۆڵ و كاركردێكى] باشتريان هه‌يه. من له دانيشتنى دادگايى هه‌ندێك پياوى گه‌نجدا به‌شدارييم كردووه كه به‌ته‌واوى ڕێى خۆيانيان ونكردبوو: ده‌ڵاڵه بچووكه‌كان، مافيا ناوخۆييه‌كان(كه پرۆژه‌كانى ئاوه‌دانكردنه‌وه ده‌گرنه‌ده‌ست و ...). ئه‌م پياوه گه‌نجانه خوشكيان هه‌بوو كه پارێزه‌ر(محامى) بوو...بۆ پياوانى گه‌نج، لابردنى خزمه‌تى سه‌ربازى، هێماى لابردنى هه‌ر جۆره ڕێوڕه‌سمێكى نه‌ريتى بوو. به‌درێژايى هه‌زاران ساڵ، پرسى گه‌نجێتى و گه‌يشتن به ته‌مه‌نى گه‌وره‌بوون، له‌ژێر كاريگه‌ريى كۆمه‌ڵێك ئسلوبى پێشوه‌خت ڕێكخراودا بوو كه به‌رده‌ركه په‌يوه‌نديداره‌كان حوكميان له‌سه‌ر ده‌دا. ئه‌مڕۆ، ڕۆژى ده‌ستنيشانكردنى قۆناغه جياوازه‌كانى ته‌مه‌ن قورس بووه، ئا لێره‌وه‌يه كه شتێكمان هه‌يه به ناوى كه‌ڵت و مه‌زهه‌بى گه‌نجانه‌وه(the cult of youth). ئێستا نۆرمه زاڵه‌كه ئه‌وه‌يه كه پێت ده‌ڵێت: تا ده‌توانيت گه‌نج به، ته‌نانه‌ت گه‌ر ده‌سه‌ڵات له ده‌ستى پيره‌كانيشدا بمێنێته‌وه و ترس له فه‌رمانڕه‌وايى گه‌نجه‌كان و تاقمى گه‌نجه‌كانيش له‌گۆڕێدا بێت، هه‌موو ئه‌مانه جۆرێك له سه‌رلێشێوانى ده‌سته‌جه‌معيى درووستكردووه.\nله هه‌ندێك خۆتێوه‌ردانى سياسيى ئه‌م دواييه‌تاندا، فۆرمێكى ترى گه‌نجێتى خۆى ده‌رخستووه: ئه‌وگه‌نجانه‌ى كه ده‌چنه ناو داعشه‌وه. ئه‌وانه‌ت وه‌ك "فاشيسته گه‌نجه‌كان" ناوبردووه.\nباديۆ: ماوه‌يه‌كه وشه‌ى "په‌ڕگير و ڕاديكاڵ" وه‌ك مۆده‌ى لێهاتووه، بۆيه من وشه‌ى "فاشيست"م پێ باشتره. "فاشيزم" وه‌ك ناوێك بۆ سوبێكتيڤيته(بكه‌ر)ێكى ده‌سته‌جه‌معى به‌كارده‌هێنم كه زاده‌ى سه‌رمايه‌دارييه و ئاوێته‌ى جۆرێك له گوتارى ناسيۆناليستيى ناسنامه‌خواز بووه. فاشيزم سوبێكتيڤيته‌يه‌كى كۆنه‌په‌رسته: له‌ڕاستيدا ئه‌م گه‌نجانه زۆرجار نائومێدييه‌كى وايان ئه‌زموونكردووه كه مه‌گه‌ر قاچاخچييه‌كى بچووك بيت تووشى نه‌بيت، هه‌روه‌ها بێزاربوون و هه‌ڵهاتن له‌وه‌ى كه نه‌يانتوانيوه له گۆڕه‌پانى سه‌رمايه‌دارييدا ببنه قاره‌مانێكى گه‌وره. ئه‌وانه سووڕانه‌وه‌ى بێ‌به‌رهه‌م و هه‌لپه‌رستانه له‌ناو چێژه كاتى و دونياييه‌كاندا ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه و، هاوكات ياساى توندوتيژ و بێڕه‌حمى كێبڕكێ و سه‌ركه‌وتنيش [له‌ناو سه‌رمايه‌دارييدا] هه‌ر ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه. ئه‌وانه شوناس و ناسنامه‌ى خۆيان له ده‌ره‌وه‌ى ئه‌و دوو بژارده‌يه‌وه درووستده‌كه‌ن كه زۆرجار گه‌نجه‌كان هه‌ڵيده‌بژێرن: يان فه‌وتاندن و به‌كۆتاگه‌ياندنى ژيان و ته‌مه‌نى خۆيان له سه‌رپێچى و شته ڕاسته‌وخۆ [و به‌رده‌سته‌كاندا]، ياخود دۆزينه‌وه‌ى جێگه‌و ڕێگه‌ى خۆت له كۆمه‌ڵدا، بوون به خاوه‌نى بانك يان بوون به به‌ڕێوه‌به‌رى ستارت‌ئاپ كه ناوه‌كه‌ى ده‌چێته ليستى بازاڕى بۆرسه‌وه. نيهيليزمه‌كه‌ى ئه‌وان، تێهه‌ڵكێشێكه له قاره‌مانێتيى خۆفيداكارانه و تاوانبارانه هاوشانى ڕق و دوژمنايه‌تييه‌كى گشتى له دونياى غه‌رب. ئه‌م ڕقه فاشيستييه له‌سه‌ر شێوازێك له دواكه‌وتنى نه‌ريتى و ناسنامه‌خوازانه وه‌ستاوه، ئه‌ويش له‌سه‌ر پاشماوه‌كانى نه‌ريتێك كه تاڕاده‌يه‌ك له‌لايه‌ن ئيسلامه‌وه خراوه‌ته به‌رده‌ستيان. ئه‌وه ئيسلام نيه كه ئه‌وانه به‌ره‌و فاشيزم پاڵ پێوه‌ده‌نێت، به‌ڵكو ئه‌وه فاشيستبوونه كه ئه‌وان به‌ره‌و ئيسلام ڕاده‌كێشێت. دين لێره‌دا ته‌نيا فۆرماڵيزمه و ڕۆڵێكى ڕواڵه‌تيى هه‌يه، كه‌وڵێكى گشتييه كه ئيمكانى تێربوونى سوبێكتيڤيته‌يه‌كى نائومێد ده‌سته‌به‌رده‌كات، سوبێكتيڤيته‌يه‌ك كه پێى‌وايه ده‌توانێت له‌ڕێگه‌ى كرده‌ى خۆكوژى و كوشتنى ئه‌وانيتره‌وه خۆى ڕزگاربكات.\nئه‌ى خۆتان چ جۆره گه‌نجێك بوون؟ چ شتێك خۆتانى ده‌جووڵاند؟\nباديۆ: من له‌دايكبووى ساڵى 1937م. گه‌نجێتيى من له سه‌رده‌مێكى ته‌واو جياوازدا ڕابوورد: سه‌رده‌مى دواى جه‌نگ و بنياتنانه‌وه‌ى فه‌ڕه‌نسا، سه‌رده‌مێك كه هه‌م ديناميكى و جووڵاو بوو، هه‌م بونيادمه‌ند [و جێگير]يش. جياوازييه چينايه‌تييه‌كان له‌و ساڵانه‌دا شتێكى به‌رچاو و هه‌ستپێكراو بوو. گه‌نجانى ناو چينى كرێكار يان له ژينگه‌يه‌كى جووتيارييه‌وه هاتبوون، ياخود له 12 ساڵييدا خوێندنيان ته‌واوده‌كرد و له هه‌ر عومرێكدا %10 ديپلۆمى وه‌رده‌گرت. حيزبى كۆمۆنيست ئه‌وكات زۆر به‌هێز بوو و، به‌هۆى هاوكاريكردنيه‌وه له‌لايه‌ن سۆڤيه‌تى هه‌يمه‌نه‌داره‌وه خه‌رمانه‌يه‌ك له هێز به‌ده‌وريدا درووستكرابوو. دوو ئاراسته‌ى جودا خه‌ريكبوو درووستده‌بوو: بنياتنانه‌وه‌ى سه‌رمايه‌دارانه‌ى وڵات، و ئاراسته‌گيريى پرۆليتارى كه له حيزبى كۆمۆنيستدا به‌رجه‌سته‌ده‌بوو: شۆڕش يان سازان؟ يان هه‌ردووكيان؟\nتۆ به هه‌ردوولاكه‌وه په‌يوه‌ست بوويت؟\nباديۆ: به‌ڵێ. من له‌ناو كۆمه‌ڵانى خه‌ڵكه‌وه نه‌هاتبووم، من له خێزانێكى خۆشگوزه‌رانى چينى ناوه‌ڕاستدا له‌دايكببووم. دايك و باوكم هه‌ردووكيان چووبوونه ئيكۆڵ‌نۆرماڵ[شوێنى خوێندنى نوخبه] و باوكم سه‌رۆك شاره‌وانيى سۆسياليستى تۆڵۆز بوو. من به‌رجه‌سته‌بووى جۆرێك له ڕۆشنبيرى سه‌رچه‌شنم(له ئيكۆڵ‌نۆرماڵ خوێندنم و دواتر له تاقيكردنه‌وه‌ى به‌مامۆستابووندا به‌شدارييم كرد)، و هاوكات له‌ڕووى فيكرييه‌وه شوێنكه‌وته‌ى خه‌تى شۆڕش بووم. دواجار، ڕه‌نگه بڵێن پێگه‌يه‌كى سازشگه‌رانه‌ت هه‌بووه چونكه له نيعمه‌ت و خاڵه باشه‌كانى هه‌ردوولا سودمه‌ند بوويت و له‌و نه‌ريته‌دا هه‌نگاوت هه‌ڵێناوه كه خوێنه‌رانى فه‌يله‌سوفانى سه‌ده‌ى هه‌ژده هه‌نگاويان بۆ هه‌ڵێناوه. ئه‌وه جه‌نگه ئيستيعمارييه‌كان بوو كه ئه‌م گه‌مه دووسه‌ره‌يان تێكدا. په‌روه‌رده‌ى سياسيى ڕاسته‌قينه‌ى من له ماوه‌ى جه‌نگى جه‌زائيردا بوو. له‌وێدا بوو كه ناچاربووم بڕياره يه‌كلاكه‌ره‌وه‌كه‌ى خۆم بده‌م. گه‌رچى هه‌ر ئه‌و كاته مرۆڤيان له بنكه‌كانى پۆليسى پاريس ئه‌شكه‌نجه‌ده‌دا...له‌م ساته‌دا ده‌بوو به ئيلتيزامه‌وه دژى ئه‌و شته بوه‌ستيته‌وه كه ڕوويده‌دا، ده‌بوو زنجيره‌كانى سازشكاريى خۆت بپسێنيت و ژيانت له‌گه‌ڵ فيكرتدا هه‌ماهه‌نگ بكه‌يته‌وه. يه‌كه‌مين خۆپيشاندان كه ڕێكمانخست، به‌وپه‌ڕى زه‌بروزه‌نگه‌وه سه‌ركوتكرا- له هه‌موو لايه‌ك ئه‌و پۆسته‌رانه ده‌بينرا كه «ڕۆشنبيره ڕه‌شبين و كۆڵده‌ره‌كان»ى مه‌حكومده‌كرد. منيش يه‌كێك بووم له‌وانه‌ى كه له حيزبى سۆسياليست جيا ببومه‌وه، كه بوو به هۆى پێكهێنانى حيزبى سۆسياليستى يه‌كگرتوو(PSU). پاش ده‌سپێكردنى ئايارى 68، سه‌يرده‌كه‌م بوومه‌ته خه‌باتگێڕێك كه له شوێنى نيشته‌جێبوونى كرێكاران، له پرۆژه ئاوه‌دانكارييه‌كاندا، له كارگه‌كاندا ئاماده‌ييه‌كى چالاكم هه‌بوو. هه‌موو ئه‌م كارانه‌م له‌ژێر ڕه‌مز و نيشانه‌ى "ماويزم"دا ده‌كرد كه يه‌كێك بوو له هێزه سه‌ره‌كييه گرنگه‌كانى ئه‌وده‌م-به‌ته‌نيشت نيشانه‌ى ترۆتسكيزمه‌وه-.\nباشه، باسى ئه‌و سه‌رده‌مه‌ت كرد. به‌ڵام هێشتا تۆ هه‌ر كه‌سێكى "ماوى"يت، پلارهاوێژ و ڕه‌خنه‌گره‌كانيشت ئه‌مه ده‌كه‌نه بيانوويه‌ك بۆ ئه‌وه‌ى په‌لامارت بده‌ن.\nباديۆ: بێگومان [كۆمۆنيستێكى ماوييم]. من ده‌ستم له گريمانه‌ى كۆمۆنيستى گيربووه و لێى ناگه‌ڕێم. نامه‌وێت له جيهانێكدا بژيم كه تاكه گريمانه‌ى بريتييه له ڕێكخستنى ئابورى و ئه‌و هه‌يمه‌نه كۆمه‌ڵايه‌تييه‌ى ئێستا. نامه‌وێت ئه‌و شته تۆقێنه‌ره ناقۆڵايه قبوڵبكه‌م، ئه‌و نايه‌كسانييه، ئه‌و فاكت و ڕاستييه‌ى كه 10%ى دانيشتووانى زه‌وى، خاوه‌نى 86%ى سه‌رچاوه به‌رده‌سته‌كانن، واته 86%ى سه‌رمايه. به‌بڕواى من ئايدياى كۆمۆنيزم زۆر له‌وه گه‌نجتره كه به‌سه‌رچووبێت يان بيانه‌وێت فڕێى‌بده‌ن. ئايدياكه تازه له سه‌ره‌تاى گه‌شته مێژووه‌كه‌يدايه. ته‌مه‌نيشى له چه‌ند ده‌يه‌يه‌ك تێناپه‌ڕێت. له‌كاتێكدا سه‌رمايه‌دارى كه شه‌ش يان حه‌وت سه‌ده پێشتر له‌دايكبووه، هێشتاش هه‌ر دۆخه كۆنه‌كان به‌رهه‌مدێنێته‌وه، ناعه‌داله‌تى و نايه‌كسانييه‌كانى ڕژێمه كۆنه‌كه. له‌ڕاستيدا، 10% ناوبراوه‌كه كه‌متازۆر هه‌ر خه‌ڵكه نه‌جيبزاده‌كه‌ى ئه‌و سه‌رده‌مه‌ن...پێويسته ئه‌وه‌ش ڕوونبكه‌مه‌وه كه به‌باشى ئاگام له كه‌موكورتى و تاوانه‌كانى كۆمه‌ڵگا كۆمۆنيستييه‌كانيشه. من له گه‌نجێتييدا "ماوى" بووم، چونكه له ماويزمدا هه‌ندێك ڕه‌گه‌زى ڕه‌خنه‌ييم ده‌ستنيشانكرد بۆ تێپه‌ڕين له ستالينيزم و گۆڕينى. ئه‌و سه‌رده‌مه‌ى كه به شۆڕشى ئۆكتۆبه‌رى 1917 له ڕوسيا ده‌ستيپێكرد، مۆركى هه‌ندێ هه‌ڵه و به‌لاڕێداچوونى وه‌رگرت، له‌وه‌ش گرنگتر به‌هۆى نه‌بوونى متمانه‌ى كۆمۆنيزمه‌وه به ده‌وڵه‌تێكى مه‌ركه‌زى و ناوه‌ندگه‌را، سه‌ره‌نجام هه‌وڵى هێزه شۆڕشگێڕه‌كان سه‌ريكێشا بۆ بنياتنانى ده‌وڵه‌تێكى مه‌ركه‌زيتر و بۆرۆكراسيتر له هه‌موو ده‌وڵه‌ته‌كانى به‌ر له خۆيان، ده‌وڵه‌تێك كه [دڵپاكانه و ڕاستگۆيانه] خۆى دايه ده‌ستى ئه‌و وه‌سوه‌سه‌يه‌وه هه‌موو كێشه‌كان به يارمه‌تيى توندوتيژى چاره‌بكات. گريمانه‌ى كۆمۆنيستى، هه‌ر له سه‌ره‌تاى سه‌ركه‌وتنه‌وه و له 60 ساڵى دژوارى دواتردا كه‌وت و چه‌قى. باشه، به‌ڵام ئاخۆ ده‌بێت بمانگه‌يه‌نێته ئه‌و جێيه‌ى كه گريمانه‌كه وێڵبكه‌ين و لێى‌گه‌ڕێين؟ من وا بيرناكه‌مه‌وه. نابێت شكستى هه‌لومه‌رجێكى تايبه‌ت، وه‌ك شكستێكى ئايدۆلۆژيى ته‌واوه‌تى وه‌ربگرين. \nتێگه‌يشتن و هه‌ڵێنجانتان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانى ساڵى داهاتوو و گه‌ڕانه‌وه‌ى نيكۆلا ساركۆزى چيه؟ تۆ كتێبه‌كه پڕتوڕه‌ييه‌كه‌ى ساڵى 2007ت ته‌رخانكرد بۆ ئه‌و و ناوتنا "ماناى ساركۆزى".\nباديۆ: من له حوزه‌يرانى 1968ـه‌وه ده‌نگمنه‌داوه، به‌م ته‌مه‌نه‌شه‌وه تازه بڕواناكه‌م بيرى لێ بكه‌مه‌وه، شتێكى بێمانا و نابه‌جێيه. ڕه‌ئدان و ڕاوێژى هه‌ڵبژاردن، ڕه‌ئدان و ڕاوێژه له هه‌ناوى نه‌زمه باوه‌كه‌دا. نێوانگريى جياوازييه بچووكه‌كان له‌ناو يه‌ك شێوازى به‌ڕێوه‌بردنى كاروباره‌كاندا. چه‌پيش ڕێك دواى ئه‌و سياسه‌ته كه‌وتووه، كه ڕاست پياده‌يده‌كات. كاتێك هه‌ڵبژاردنێكى ڕاسته‌قينه له‌نێوان دوو ڕێگاى جياوازدا بوونى نيه، ئيتر ناتوانين قسه له ديموكراسى بكه‌ين. ناوى ساركۆزيت هێنا. ناچارين له‌باره‌ى يه‌كێك له‌و كه‌سانه‌وه قسه‌بكه‌ين كه حه‌ساسيه‌تم پێيان هه‌يه! ده‌بێت هۆيه‌كه‌ى ئه‌وه بێت كه هێشتاش شتێك له هه‌ستى نيشتمانپه‌روه‌رى له مندا ماوه‌ته‌وه، هه‌ستێك كه له باوكمه‌وه بۆم به‌جێماوه كه خۆيشى يه‌كێك بوو له ئه‌ندامانى بزووتنه‌وه‌ى به‌ره‌نگارى، به‌ڵام به‌هه‌رحاڵ ناتوانم به‌رگه‌ى ئه‌وه بگرم وه‌ك مرۆڤێكى بێزراو له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات بێت. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ڕاستييه‌كه‌ى ئه‌وه‌يه كه سياسه‌تى ئۆلاند جياوازييه‌كى ئه‌وتۆى له‌گه‌ڵ سياسه‌تى ساركۆزييدا نه‌بووه. ته‌نانه‌ت ئۆلاند هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى سه‌ركه‌وتنه كۆمه‌ڵايه‌تييه‌كانى پێشووى خێراكردۆته‌وه. هه‌ندێك تيۆريستى وه‌ك ئه‌مانوێل ماكرۆن(وه‌زيرى دارايى)ى له‌بنده‌ستدايه كه ئه‌م كارانه به‌ناوى مۆدێرنيته‌وه پاساوده‌دات. به‌بۆچوونى ئه‌و، مۆدێرينته واته گه‌ڕانه‌وه بۆ سه‌ده‌ى نۆزده‌يه‌م، گه‌ڕانه‌وه بۆ ليبراڵيزم، واته بۆ ئايدۆلۆژيا سرووشتييه‌كه‌ى سه‌رمايه‌دارى، كه هيچ سۆزێكى بۆ ڕێسا و ته‌عليماته كۆمه‌ڵايه‌تييه‌كانى وه‌ك مافى كار و خانه‌نشينييه‌كان نيه. ئه‌مڕۆ ئه‌م ئايدۆلۆژيايه [ـى سه‌رمايه‌داريى ليبراڵ] ئازاديى ته‌واوى جووڵه و به‌ملاولادا ڕۆيشتنى هه‌يه، چونكه هيچ دوژمنێكى به‌هێز له‌سه‌ر ڕێگاكه‌ى خۆى به‌ديناكات. پێشنيارى من ئه‌وه‌يه كه په‌نا بۆ گريمانه‌ى تاكه دوژمنه ڕاسته‌قينه‌كه‌ى ببه‌ين: واته كۆمۆنيزم. به‌هۆى ئه‌م ئومێده‌وه‌يه كه ده‌توانين درێژه به كارى فه‌لسه‌فى بده‌ين، چونكه هه‌موومان ده‌زانين ئه‌فلاتوون كێ بوو، ئه‌و پياوه‌ى كه 2000 ساڵ به‌ر له ئێستا ده‌ژيا: به‌ڵام گومانى تيا نيه كه كه‌س بيرى نامێنێت ساركۆزى كێ بوو. \n. icy waters of egotistical calculation


بەرپرسانی ڕێژیمی ئێران نکۆڵی لە بوونی زیندانییانی سیاسی دەکەن\n10:48 - 16 رێبەندان 2718\nکوردستان میدیا: بەرپرسی دەزگای بەناو دادوەریی ڕێژیمی ئێران ڕایگەیاندووە که لە ئێراندا مەحکوومێک به ناوی زیندانیی سیاسی بوونی نییە.\nسادق لاریجانی، بەرپرسی دەزگای بەناو دادوەریی ڕیژیمی ئێران لە کۆبوونەوەیەکدا نکۆڵیی لە هەبوونی زیندانیی سیاسی لە ئێراندا کردووە و وتوویەتی: "ئەگەر کەسێک دژ به ئاسایشی نەتەوەیی کارێکی کردبێت ئەوە وەکوو تاوانێکی جیا دەبێ بەدواداچوونی بۆ بکرێت؛ تاوانی سیاسی لە یاسادا پێناسەی خۆی هەیە و بەدواداچوون بۆ ئەوەش ڕێکاری تایبەت به خۆی هەیە بەڵام ئێستاکە ئێمە لە ئێراندا زیندانیی سیاسیمان نییە".\nلاریجانی لە درێژەی قسەکانیدا باسی لەوە کردووە کە دەزگای بەناو دادوەریی ڕێژیمی ئێران به هۆی ڕەخنە گرتنەوە هیچ کەسێكی دەسبەسەر نەکردووە و بەدواداچوونی بۆ نەکردووە.\nئەم بەرپرسەی ڕێژیم لەمبارەوە وتوویەتی: "مەگەر ئەمڕۆ کەسێک هەیە کە تەنیا به هۆی ڕەخنەگرتنەوە دەسبەسەر کرابێت؟"\nقسەکانی ئەم بەرپرسەی ڕێژیمی ئێران لە حاڵێکدایە که لە ئێراندا هەزاران کەس به تاوانگەلێکی لە چەشنی پڕوپاگەندە دژی نیزام، هەوڵدان دژی تەناهی نەتەوەیی و تێکدانی بیروڕای گشتیی دەسبەسەر کراون و ساڵانیکە لە زیندانەکانی ئەم ڕێژەمەدا ژیانیان بەسەر دەبەن.\nلە لایەکی تریشەوە، سەدان نووسەر و لێکۆڵەر، شاعێر، ڕۆژنامەوان، چالاکی کرێکاری، خوێندکاری و مەدەنی و تەنانەت هاووڵاتیی ئاساییش به تاوانی ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات و رێژیم، دەستبەسەر و دواتریش موحاکمە کراون.\nڕێژیمی ئێران یەکێک لە ڕێژیمە سەرکوتکەرەکانی جیهانە کە بەردەوام لە هەوڵی کپ کردنی دەنگی ڕزگاریخوازیی نەتەوە ژێردەستەکانیدا بووە ؛ ئەم ڕێژیمە بۆ پێشگرتن لە هەر گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ئێراندا، جوغرافیای ئەو وڵاتەی کردووەتە زیندانێک بۆ ڕووناکبیران و جیابیران.


ژمارەی قوربانیەکانی گەردەلولی فلیپین زیاتر لە ٥٠ کەسە\nژمارەی قوربانیەکانی گەردەلولی فلیپین زیاتر لە ٥٠ کەسە\nبه رواری داگرتن : 2018-09-17 13:47\nناوەندی ھەواڵەكان - گەردەلولی مانگخوت لە وڵاتی فلیپین ڕویدا ژمارەی قوربانیەکانی زیاترە لە ٥٠ کەس.\nگەردەلولی مانگخوت کەنارەکانی باکوری وڵاتی فیلیپینی گرتەوە بەهۆی بەهێزی و گەورەکەی بە "سوپەر" ناوی دەبرێت هەروەها بوە هۆکاری گیان لە دەست دانی زیاتر لە ٥٠ کەس و کۆچ کردنی ١٠٠ هەزار کەس.\nدوای گەردەلولەکە لە کارگەیەکی زێڕ ٤٠ کەس لەوێ کاریان دەکرد، ٣٠ کەس گیانیان لە دەست دا.\nگەردەلولەکە دوای بە جێ هێشتنی لە وڵاتی فیلیپین ڕوی کردە باشوری وڵاتی چین و هۆنگ کۆنگ. بوە هۆکاری دروست بونی لافاو لە هۆنگ کۆنگ و ماکاو. لە ناوچەکە باری نائاسای ڕایگەندرا. لەم ساڵە دا ٢٢ جار بەهۆی گەردەلول باری نائاسای ڕاگەیەندراوە. خێرای گەردەلولە لە باشوری چین گەشتە ١٦٥ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێك.(İLKHA)\nبليته كان گەردەلول،فلیپین،چین،


سارال خبر | هه له بجه به لگه ی سوری پیشیل کراوی مافی مروڤ\nدوشنبه 24 اسفند 1394 / 12:48|کد خبر : 857|گروه : سیاسی\nهاوار ئەی دونیا بزانە ، کوفرو زوڵم تێکەڵ بووە . ئەی خوایە کە یاری دەری راستیت و ناوی شەهیدانی رێگەی سەر بەستی نامرێنی.\nسارال خبر- هەڵەبجە 1998/3/16 ساعەتی 11ی پێش نیوەرۆ (25 اسفند 1366 هجری).\nپێشکەش بە ساواکانی هەڵبجە کە ئەگەر دایکان و باوکانیان تاوانبار بوون ، خۆ ساواکان بێ تاوان بوون...\nپێشکەش بە دارە پڕوازەکان کە ئەگەر بڵێن مندالان بەرهەمی تاوان بوون ، خۆ دارەکان بێ تاوان بوون...\nپێشکەش بە بەرد و کەژو کێوە سووتاوەکان کە ئەگەر بلێن دارەکان گیاندار بوون ، خۆ کێوەکان بێ گیان بوون...\nپێشکەش بە هەورامانم کە یەکەم ماڵێک بوو ئاوارە کانی لە باوەشی گەرمی خۆی پەنادا...\nئەو کاتەی کە ئێمە مندال بووین و بە شۆین کایە کردنا ، ئاگای شەڕو خۆێن مژین مان نەدەزانی و تەنیا خۆمان دەبینی و بە بووکە شووشە کەمان دڵمان خۆش بوو ، یان بە تولێکی چنار ئەسب مان غار ئەدا ، سەددام و دۆستانی چییان نەدەکرد. کە ئێمە لە بیرمان نەماوەو ئێستایش تەنیا تۆز قاڵێ لە جەنایەتە کانیان کە بە کوردی هەژاریان کردووە بۆتان دەر ئەخەم تا بزانن هەڵەبجە یەکەم قوربانی رێگای ئازادی نەبووە.\nئێمە لە پێش هەڵەبجەیش شەهیدانی گەورەمان بوو ، وەک شەهیدانی کیمیاوی (سەرشیوی سەقز) یان شەهیدانی سی و یەکی جۆزەردانی 66 هەتاوی کە سەوزی دەشتەکانی سەردەشتیان بە خۆێنی خۆیان ئاو دا.\nسەددام ئەمە یەکەم کاری نەبوو ، پێنج هەزار شارو گوندی کوردەواری وێران کردوو نێوی نەمریان نەخشەی جوغافیا پاک کردەوە و کوردەکانی یان کوشت یان رای فڕاند و لە خاکی خۆیان دەری کردن و تەنانەت رەحمی بەوانەیش نەکردو ئەو کەسانەیش کە هانایان بە ئێران هێنا بوو لە ئۆردووگای زێوەی ئازەر بایجانی غەربی لە سالی 63 , ه بۆردمان کردو 120 شەهیدی مندال و 373 برینداری بۆ کوردی جەرگ بڕاو جێ هێشت.\nلە 15 جۆزەردانی 63 , ه شاری بانەی بۆردمان کردو دیسان 2000 شەهیدی بۆ ئێمە دانا.\nبەمانەش وازی نەهێناو دەستی ناپاکی لە کوردستان نە کردەوە.\nئاخ کە دەزانم رۆحی ئابراهام لینکولن چەندێک دەگێرێ ئەگەر تەنیا ساتێ بێتەوە دونیا و ئەم کارە ساتی چەرخی تازە ببینێ.\nببینێ کە لە دوایی چەن سەد ساڵ ئەو شتەی کە ئەو شەڕی بۆ دە کرد هێشتا بەسەر کوردی هەژاری دێنن.\nسەددام تەواوی بۆردمان و بەشەر کوشتنەکەی لە کوردوستاندا ئەنفالی ناو نا. 700 هەزار کەسی کوشت و لەبەندی کرد.\nکاتێ لە یەکێک لە سەرکردەکان و کاربە دەستانی بەعسی (علی حسن المجید) پرسیار کوردانی ون بووی لێ دەکەن بە شانازی و بێ هیچ عەزابێ وڵام ئەداتەوە کە : باسی ئەو کەسانەی کە بەر لە 1990 زایینی ون بوون هەر مەکەن ، چوون ئەوانە بەشێک لە مێژوون.\nحەزرەتی رەسول(د.خ) فەرموویە : ٭(الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم)٭\nپاشایەتی بە کوفرە وە دەمێنێ ، بەڵام لەگەڵ زوڵما ناژی.\nهاوار ئەی دونیا بزانە ، کوفرو زوڵم تێکەڵ بووە . ئەی خوایە کە یاری دەری راستیت و ناوی شەهیدانی رێگەی سەر بەستی نامرێنی. ئەی خوایە کە رەش و سپیت خۆش دەوێ و هەردویان بە لاتەوە یەکێکە ، ئیمانم هەیە تا سووری ئسرافیل لێ درێ و مردوەکان لە خاکیان بەرەو تۆ هەستن ، یەکەم بانگ بانگی شەهیدانی هەڵبجەیە کە مەلاییکەکان بە باڵی سپی لە دەوریان ئەگەرێن و بە دەنگێکی بەرز کە عەڕش ئەلەرزێنێ پرسیاریان لێ دەکەن.\nئاخۆ تاوانتان چی بوو کە واتان لێ هات؟!\nبەراستی ئەگەر کوردیش نەبوایان ، دڵمان بە بینینی لاشەی سووتاوی پێنج هەزار کەس لە سەر سەوزەکانی باڵامبو و دەشتەکانی شارەزوور کە چاوە ڕێی جێژنانە و ئاگر و میری نەورۆز بوون هەڵ نەدەقرچا؟\nبڕوام هەیە کە سووری ئیسرافیل لێ درێ و مردووکانی لە خاکیان بەرەو تۆ هەستن ، یەکەم بانگ بانگی شەهیدانی هەڵەبجەیە.\n،،ئاوات خۆش بەخت،،\nکارناسی بالای مافی تایبەتی\nمالپه ری زریوار خبر\nهه له بجهکوردستانشه هید


Basnews 20/05/2019 - 22:35 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nپێش كەمێك لقی 3ی پارتی لە كەركووك لە راگەیاندراوێكدا وەڵامی مەڵبەندی 2ی یەكێتی داوەتەوە لەبارەی هاوكاری و هاوئاهەنگی نێوان مەڵبەندەكەی یەكێتی و راكان سەعیدی پارێزگاری سەپێندراوی كەركووك.\nلقی 3ی پارتی بە توندی رەخنەی لە هەڵوێستی لایەنگرانەی مەڵبەندی یەكێتی لە راكان سەعید گرتووە و دەڵێ ئیمزای ساختەتان بە ناوی لیستی برایەتییەوە كرد بۆ ئەوەی دان بە راكان سەعید دابنێن، كەچی ئێستە دەڵێن پەیوەندیتان بەوەوە نیە.\nلقی 3ی پارتی نووسیویەتی "هەموو كورد دەزانن ئێوەی خیانەتكاری 16ی ئۆكتۆبەر هەوڵ دەدەن لە راگەیاندنەكاندا خەڵك چەواشە بكەن، كەچی رۆژی 16.4 ژێربەژێر لەگەڵ راكان سەعید ڕێككەوتوون بۆ ئەوەی تا هەڵبژاردنی داهاتوو لە پۆستی پارێزگار بمێنێتەوە".\nراگەیاندراوەكەی لقی پارتی دەشڵێ لە ڕێككەوتنەكەی 16.4، پۆستی جێگری پارێزگاری كەركووكتان بۆ بواری خزمەتگوزاری وەرگرتووە و داوتانە بە كەسێكی خۆتان، (مەبەستی گرووپی 16ی ئۆكتۆبەرە)، دووبارە دەپرسێتەوە ئەگەر ئەوە پەیوەندیی راستەوخۆ نەبێ لەگەڵ پارێزگاری سەپێندراودا، چیە؟\nجێی باسە مەڵبەنی یەكێتی لە كەركووك لە راگەیاندراوێكدا رەتی كردبووەوە پەیوەندییان لەگەڵ راكان سەعید پارێزگاری سەپێندراوی كەركووكدا هەبێت، لە كاتێكدا پێشتر راكان سەعید بە میدیاكانی راگەیاندبوو لەگەڵ یەكێتیدا ڕێككەوتنیان كردووە و بە هاوبەشی كار دەكەن.\nعەبدولمەهدی بە نیازی بەرنامەی نەوت بەرامبەر بە پرۆژەیە لەگەڵ چین\nسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرەخۆشی لە هونەرمەند مەزهەری خالقی دەکات


سەرۆكی كۆمەڵەی زەردەشتییەكانی ئێران بە كۆرۆنا گیانی لەدەست دا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/03/25 - 9:19 AM\nسەرۆكی كۆمەڵەی زەردەشتییەكانی ئێران بە هۆی تووشبوونی بە ڤایرۆسی كۆرۆنا گیانی لەدەست دا.\nكەناڵی فەرمی ئێران بڵاویكردەوە، ئەفڵاتون سوهرابی، سەرۆكی كۆمەڵەی زەردەشتییەكان بە هۆی تووشبوونی بە ڤایرۆسی كۆرۆناوە لە شاری شیراز گیانی لەدەست دا.\nدوای تووشبوونی بە كۆرۆنا، سوهرابی تەمەن 72 ساڵ لە یەكێك لە نەخۆشخانەكانی شیراز چارەسەر دەكرا.\nئێران یەكێكە لەو وڵاتانەی زۆرترین حاڵەتی تووشبوون و مردن بە كۆرۆنایان تێدا تۆماركراوە و دوێنێش وەزارەتی تەندورتسی وڵاتەكە ڕایگەیاند لە ماوەی هەر 12 خولەكێكدا كەسێك بەو ڤایرۆسە گیان لەدەست دەدات.\nكەركوك؛ ئەو ژنەی لە ناحیەی تازە تووشی كۆرۆنا بوو گیانی لەدەست دا\n2020/04/04 - 11:00 AM\nبەپێی نوێترین ئامار، نزیکی ٢٢٧ هەزار تووشبووی کۆرۆنا لەجیهاندا چاکبوونەتەوە.\nبەپێی نوێترین ئاماری نەخشەی گووگڵ کە پشت دەبەستێت بەداتاکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، لەسەرەتای بڵاوبوونەوەى ڤایرۆسی کۆرۆنا تاکو ئێستا نزیکی ملیۆنێک و ١١٩ هەزار کەس تووشی کۆرۆنای نوێ بوون.\nهەر بەپێی ئەو ئامارە، لەوماوەیەدا ٢٢٦ هەزار و ٧٦٩ کەس چاکبوونەوە،واتە بەڕێژەى لەسەدا 20.3ی تووشبووان چاکبوونەتەوە، کە لەبەرامبەردا نزیکی ٥٩ هەزار کەس گیانیان لەدەستداوە، واتە بەڕێژەى لەسەدا 5.3ی توشبووان گیانیان لەدەستداوە.\nلەهەرێمی کوردستانیش تاکو ئێستا ٢١٤ کەس تووشی ئەم ڤایرۆسە نوێیە بوون، کە بەهۆیەوە دوو کەس گیانیان لەدەستداوە و لەبەرامبەردا ٦٢ کەس چاکبوونەتەوە.


پۆلیسی هەولێر پلانی ئەمنی رادەگەیەنێت\n2018-03-17 [02:51 AM]\nبەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای هەولێر، بە هاوكاریی ئاسایش و پۆلیسی هاتوچۆ و سەرجەم هێزە ئەمنییەكانی دیكه، پلانێكی ئەمنی بۆ رۆژانی جەژنی نەورۆز دادەڕێژێت.\nلیوای مافپەروەر عەبدولخالق تەڵعەت، بەڕێوەبەری پۆلیسی پارێزگای هەولێر ڕایگەیاند، بەڕێوەبەرایەتییەكەیان بە هاوكاری و هەماهەنگیی ئاسایش و پۆلیسی هاتوچۆ، نەهێشتنی تاوان و پۆلیسی بەرگریی شارستانی و تێكڕای هێزە ئەمنییەكانی دیكە، پلانێكی ئەمنیی تۆكمەی داڕشتووە.\nلیوا عەبدولخالق دەڵێت: "لە پلانە ئەمنییەكەدا تیمەكانمان لە ناوشاردا لە ئامادەباشیی تەواودا دەبن و رێگری لە هەر حاڵەتێكی نایاسایی و نائاسایی دەكەن".\nبەڕێوەبەری پۆلیسی پارێزگای هەولێر هەروەها ئەوەیشی خستە روو، وێڕای مەفرەزەی گەڕۆك كە لە ناو كۆڵان و گەڕەكەكاندا بە بەردەوامی دەگەڕێن، هێزە هاوبەشەكەیان لە سەیرانگاكانیشدا رێوشوێنی پێویستی ئەمنی دەگرنە بەر.\nدەشڵێت، پلانەكە لە 11ی ئەم مانگەوە دەستی پێكردووە و تا دوای نەورۆزیش بەردەوام دەبێت.\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، پێشبینی دەكرێت گەشتیارێكی زۆر لە ناوەڕاست و خوارووی عێراقەوە سەردانی هەولێر و دەوروبەری بكەن و، بۆ ئەو مەبەستەیش هەمانگییەكی تەواو لەگەڵ قایمقامیەتی قەزای ناوەندیی هەولێردا كراوە تا ئاسانكاری بۆ گەشتیاران بكرێت.


ئاڵای میرنشینی سۆران له سه‌رده‌می پاشای گه‌وره … یاسین برایم – Dengekan\nbyYasin Braim\tDecember 30, 2019\tGeneral, Opinion\nله مێژووی كوردستاندا، له سه‌ر خاكی كوردان، چه‌ندین میرنشینی كوردی به‌رچاو ده‌كه‌ون، هه‌ندێكیان بۆ چه‌ندین سه‌ده، ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و میرنشینانه‌یان هه‌بووه وجێپه‌نجه‌یان دیاربووه وكورسی ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕێَوه‌بردنیان به‌ده‌سته‌وه بووه، جاروباریش هه‌وڵی فراوانكردن و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی سنووری یه‌كتریان داوه. میرنشینه‌كان په‌لاماری میرنشیی دڕاوسێی داوه و شه‌ڕ و ماڵوێرانی زۆریان چه‌شتووه و خوێنی یه‌كتریان ڕژاندووه. ئه‌و ململانێیه زۆر جار به قازانجی دوژمن و ناحه‌زان ته‌واو بووه و ئه‌وانیش ده‌ستیان خستۆته نێو كارو باری میرنشینه‌كانیان.\nمیرنشینی سۆران، یه‌كێك له‌و میرنشینه ناسراو و گه‌وره و ده‌سه‌ڵاتدارانه بووه، به‌تایبه‌تی بۆ سه‌رده‌می زێڕینی پاشای گه‌وره، كه ته‌ختی ئیمپڕاتۆریه‌تی عوسمانیی و ئێرانی هێناوه‌ته له‌رزین. توانی ئه‌و میرنشینه فراوانتر بكات وخاكێكی زۆر بخاته ژێر ده‌ستی خۆی. له نێو بردنی ناحه‌ز و دوژمنه‌كانی و بنیاتنان و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی قه‌ڵا و كۆشك دروستكردنی قه‌ڵاو قونگره و پردی نوێ و سوپایه‌كی تۆكمه و شاره‌زا و بوێر و دامه‌زراندنی كارگه‌ی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و لێدانی دراو و جاڕدانی سه‌ربه‌خۆیی و دروستكردنی چه‌ندین لیژنه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئیش و كاری خه‌ڵك و بازاڕ و سوپا و كاروباری سه‌ربازی. گرنگی دان به زانست خوێندن و مزگه‌وت و زانا و ڕۆشنبیران و به‌رقراركردنی ئاسایش و ئارامی له ژێر قه‌ڵه‌مره‌وی خۆی. ئه‌مه‌ش ڕۆژ به‌ڕۆژ ده‌سه‌ڵاتی فراوانتر بوو، تا توانی جاڕدانی سه‌ربه‌خۆیی لێبدات…(1)\nئه‌م فراوانبوون و به‌ره‌وپێشوه‌چوونه، وای له دوژمنانی كورد كرد، به‌شێوه‌یه‌كی به‌رنامه و پیلاندارێژراو بكه‌ونه خۆئاماده‌كردن، به كردار هه‌موو هه‌وڵی خۆیان خسته گه‌ر بۆ لاوازكردن و له‌نێو بردنی ئه‌م میرنشینه.\n(جه‌مال نه‌به‌ز)، مێژوونووسی گه‌وره‌ی كورد، ده‌رباره‌ی پاشای گه‌وره و فراوانكردنی سنوور و ڕێكخستنی و پێشخستنی سوپا و دابینكردنی پێداویستییه‌كان و دروستكردنی چه‌ك و تۆپ وگرنگیدان به‌سه‌رجه‌م بواره‌كانی تر. شاره‌زایی و دونیا بینی ئه‌و میره، له‌و سه‌رده‌مه، له نیمچه ده‌وڵه‌تیكی كوردی ده‌چوو، تا ئه‌و ڕۆژه‌ی له لایه‌ن عوسمانییه‌كان له ناو چوو.\n(2) پێشكه‌وتنی میرنشینی سۆران، له رووی هێز و سوپا و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و ڕێكخستن و دابه‌شكردنی به شێوه‌یه‌كی رێك و پێك ولێهاتوو، كه له به‌رامبه‌ر دوژمن بجه‌نگن و به‌رگری له خاك و میرنشینه‌كه بكه‌ن. ئه‌مه وای له سه‌ركرده‌یه‌كی گه‌وره‌ی وه‌ك به‌درخان پاشا بكات، سوود له‌م ئه‌زموونه وه‌ربگرێت بۆ به‌هێزی میرنشینه‌كه‌ی خۆی. ( به‌درخان به‌گ چاوی له میر محه‌مه‌د كرد و بریاڕیدا سوود له سامانی كوردستان ببینێ و كارگه‌ی چه‌ك دروست كردن دامه‌زرێنێ. وه‌ستا و شاره‌زایانی هێنایه جزیره و به یارمه‌تی ئه‌وان دوو كارگه‌ی دروستكرد: كارگه‌یه‌كی بارووت و كارگه‌یه‌كی چه‌ك دروستكردن…)(3)\nئێمه‌ش بۆ ئه‌م باسه، ئاوڕ له لایه‌نێكی ئه‌و بواره ده‌ده‌ینه‌وه، ئه‌ویش بوونی ئاڵای فه‌رمییه له‌و میرنشینه. به‌داخه‌وه زۆر له مێژووناسان و ئه‌وانه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌یان له سه‌ر میرنشینی سۆران و پاشای گه‌وره كردووه، ئه‌مه‌یان فرامۆش كردووه، یان زانیارییان له‌سه‌رنه‌بووه. له كاتێكدا، ئاڵاش هیچی كه‌متر نه‌بووه له لاینه‌كانی تر و بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌و وه‌ك یه‌كه‌م كه‌سیش له نێو میرنشینه كورده‌كان، خاوه‌ن ئاڵای خۆی بێت. ئازادانه و سه‌ربه‌رزانه ، به‌رزی بكاته‌وه و میرنشینه‌كه و سوپایه‌كه‌ی پێ بناسرێته‌وه. به پشت به‌ستن به چه‌ندین به‌ڵگه و سه‌رچاوه، له بوونی ئاڵا و كاتی هه‌ڵدان و شێواز و تا ڕه‌نگی ئاڵایه‌كه، تیشكی ده‌خه‌ینه سه‌رو ڕوونده‌كه‌ینه‌وه.\nده‌رباره‌ی هه‌بوونی ئاڵای میرنشیی سۆران، (ڕێناس نه‌ورۆزی) له لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی وردی پڕ زانیاری له‌سه‌ر چۆنیه‌تی سه‌رهه‌ڵدانی ئاڵای كوردی له كۆن و تاسه‌رده‌می ئێستا، ئاماژه به هه‌بوونی ئاڵای پاشای گه‌وره ده‌كات و ده‌ڵێت:” میرنشینی بۆتان و میرنشینی سۆران، دووان له میرنشینه به‌هێز و ناسراوه‌كانی مێژووی كوردستانن كه شوێنگه‌ی دیرۆكی و جوگرافیان كه‌وتۆته ناو ئینسكلۆپیدیا و ئه‌تله‌سه كۆنه‌كانی جیهانه‌وه. میرنشینی سۆران بوو كه پایته‌خته‌كه‌ی ڕواندزبوو، له سه‌رده‌می پاشای گه‌وره خاوه‌ن ئاڵایه‌كی تایبه‌ت به خۆی بوو، كه له دوو ره‌نگی ڕه‌ش و سپی پێكهاتووه، ڕه‌نگی ڕه‌ش له به‌شی سه‌ره‌وه‌ی و ڕه‌نگی سپی له خواره‌وه‌ی ئاڵاكه‌ی هه‌ڵكه‌وتبوو….” (4)\nئه‌م ئاڵا هه‌ڵكردنه، بۆ سه‌رده‌می پاشای گه‌وره ده‌گه‌رێته‌وه، پێشتر دیار نه‌بووه یان ئێمه زانییاریمان له به‌رده‌ست دا نییه. واته هه‌ڵكردن و په‌یداكردنه‌كه بۆ سه‌رده‌می زێرینی ئه‌و میره ده‌گه‌رێته‌وه. له سه‌رچاوه‌یه‌كی عه‌ره‌بی كه زیاتر گرنگی به (ئاڵا و مێژوو)ی كۆن و به‌تایبه‌تی هۆز و نه‌ته‌وه و وڵاته عه‌ره‌بییه‌كان ده‌دات، تیشك ده‌خاته سه‌ر ئاڵای پاشای گه‌وره. به‌م شێوه‌یه له ژێر ئاڵاكه‌ی نووسیووه ( ئه‌و كاته‌ی كه هۆزی سۆران كه هۆزێكی كوردییه و گه‌شه‌ی كرد له سه‌ده‌ی شازده‌هه‌م له باشوور، كه ڕواندز پایته‌خته‌كه‌ی بووه له هه‌رێمی كوردستان به به‌رده‌وامی تا ساڵی (1838) كه شكستی هێنا له سه‌ر ده‌ستی عوسمانییه‌كان. یه‌كه‌م ئاڵای كوردی به شێوه‌یه‌كی فه‌رمی به‌رزكرایه‌وه له نێوان ساڵانی (1816_1835) ره‌ش و سپی بووه، ڕه‌نگی ڕه‌ش نیشانه‌ی ده‌سه‌ڵاتییه واته ده‌ستهه‌ڵاتداری و ڕه‌نگی سپیش نیشانه‌ی (پاكی و ئاشتییه) ). (5)\nئه‌گه‌ر په‌نجه بخه‌ینه سه‌ر ئه‌م دوو ڕه‌نگه، ئاڵای ڕه‌ش: ( پرسه و خه‌مباری و مه‌رگ و نه‌مریی) و ڕه‌نگی سپیش: (ئاشتی و ئارامی و خۆشگوزه‌رانی و ئاگربه‌ست). ڕه‌نگه ڕه‌نگه‌كان له نێو هۆز و گه‌ل و نه‌ته‌وه‌كان مانا و شێوازی تر گوزارشتی لێ بكرێت. ده‌رباره‌ی هه‌بونی ئاڵا و ڕه‌نگی ئه‌م ئاڵایه، (زرار محه‌مه‌د)، هونه‌رمه‌ندێكی به ئه‌زموون و شاره‌زایه‌كی مێژووی هونه‌ره له ڕواندز و مێژووی پاشای گه‌وره و شاری ڕواندز، به‌م شێوه‌یه ئه‌م زانیارییه‌ی پشت ڕاستكرده‌وه.”منیش ئه‌وه‌ی بیستوومه‌و ئه‌وه‌ی خوێندومه‌ته‌وه له سه‌ر مێژووی میرنشینی سۆران، ئاڵای هه‌بووه، (ڕه‌ش و سپی*). به‌ڵام نازانم بۆچی ئه‌و ڕه‌نگه‌ی به‌كارهێناوه! پاشای گه‌وره به بیروباوه‌ڕی ئیسلام و شه‌ریعه‌ت و خۆی زۆر شاره‌زای ئه‌و بواره بووه، هیچ گومانیش تێدا نییه، ئه‌گه‌ر ئاڵایه‌كه هه‌بوو بێت، ئه‌وا له كاتی شه‌ڕ و كاروباری سه‌ربازی و كۆشك و قه‌ڵاتی خۆی هه‌ڵكردووه. عه‌باسییه‌كانیش ئاڵای ڕه‌شیان هه‌بوو. ده‌كرێت له سه‌ر هۆكاری ڕه‌نگه‌كان، لێكۆڵینه‌وه‌ی وردی بۆ بكرێت. زۆر زانیاریی شاراوه‌ش له سه‌ر ئه‌و میرنشینه هه‌یه، بۆ مێژوو بخرێنه ڕوو”(6)\nهه‌بوونی ئاڵا و به‌م جووته ڕه‌نگه، پرسیاری زۆر له خۆ هه‌ڵده‌گرێت. (یوسف نێروه‌یی) له لێكۆڵینه‌وێكی زانستایانه له‌سه‌ر مێژووی ئاڵا له كۆن و ئه‌وجا كوردستان، تێبینیێكی جوان و سه‌رنجڕاكێشی خستۆته به‌رچاو. كه بۆچی پاشای گه‌وره په‌نای بۆ ئه‌م دوو ڕه‌نگه بردووه ؟! كه سروشتی ده‌ڤه‌ره‌كه و ئاڵای كوردی و بگره حیزبه‌كانیش، ئه‌م ڕه‌نگانه‌ی به‌خۆیه‌وه نه‌بینیوه. (ئاڵای میرمحه‌مه‌دی مه‌زن به ڕه‌نگی ڕه‌ش و سپی بوو. ڕه‌نگی ئاڵای میرنشینی سۆران به‌ده‌ربوو له ڕه‌نگی سروشت. له سه‌ر ئاڵای كوردی كه به‌رده‌وام ڕه‌نگه‌كانی (سوور، كه‌سك ، زه‌رد) ده‌بیندرێت. ده‌توانیین بڵێین تاكه ئاڵای كوردانه كه یه‌ك له ره‌نگی كوردانی له ناو دا نییه، ئه‌مه‌ش پێویستی به لێكۆڵینه‌وه‌ی زیاتر هه‌یه….)(7)\nهه‌بوونی ئه‌م دوو ڕه‌نگه، باگراوه‌ندێكی ئایینی وه‌رگرتووه، وه‌ك له زۆر كار و كرده‌وه‌كانی میر، ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئایینی ئیسلامی پێوه دیاره و مێژوونووسانیش په‌نجه‌یان بۆ ئه‌مه درێژ كردووه. به‌تایبه‌تی له بواری دزی و خراپه و خیانه‌تكردن و گرنگیدان به زانا و پیاوانی ئایینی و ڕاوێژپێكردنیان و چه‌سپاندنی دادی كۆمه‌ڵایه‌تی وجێبه‌جێكردنی یاسا … هتد. هه‌ر له‌ژێر فه‌رمانی (امر بالمعروف و النهی عن المنكر) فه‌رمانكردن به‌چاكه‌و نه‌هی كردن له خراپه، جولایته‌وه و كاری پێكردووه. ئه‌م ئاڵایه‌ش، كه له شێوه‌ی لاكێشه‌یی بووه، ڕه‌نگی ڕه‌ش له‌سه‌ره‌وه‌و ڕه‌نگی سپیش له خواره‌وه، واته هه‌ردوو ڕه‌نگ به یه‌كسانی. به‌و مانایه‌ی شه‌ڕكردن له پێناو هێنانه‌دێی ئاشتی و ئارامی و خۆشگوزه‌رانی. یاخود بوونی ڕه‌ش و سپی وه‌ك: ( چاكه و خراپه) و (تاریكی و ڕووناكی) له‌وانه‌یه بۆ گه‌یشتن به‌ڕاستیێكی دروست وباوه‌ڕێكی ته‌واو، ڕاو بۆچوونی تری له خۆ بگرێت.\nله سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌یش، سوود له‌م دوو ڕه‌نگه بینراوه، ئه‌و ئاڵایه‌ی ئیمامی عه‌لی هه‌ڵیگرتووه به زۆری ڕه‌ش بووه. به گه‌ڕانه‌وه بۆ مێژووی ئاڵا بۆ سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ر، وه‌ك پیرۆز و ڕێزگرتن و شانازیكردن پێی، ئه‌م دوو ڕه‌نگه‌ی بۆ ئاڵای خۆی به‌كار هێنا بێت.\n“له سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ر، هه‌ردوو ئاڵای ڕه‌ش و سپی به‌كار هاتوون، كاتێك له مه‌كه بووه ئاڵایه‌ك و له مه‌دینه‌ش ئاڵایه‌كی تر بووه. وا پێده‌چێت سوودی له‌م دوو ڕه‌نگه وه‌رگرتبێت بۆ ئاڵاكه‌ی. شه‌ركردن له پێناو ئاشتیی و ئارامیدا. میرمحه‌مه‌د، شاره‌زایه‌كی باشی ئایین بووه، ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئایینی به سه‌ر كار و كرده‌وه‌كانی دیاره؛ ره‌نگه تۆپه‌كه‌ی وه‌ستا ڕه‌جه‌ب ، به‌ڵگه‌یه‌كی زیندوو بێت، ئایه‌تی (نصر من الله فتح من القریب) له سه‌رلوله تۆپه‌كه هه‌ڵكه‌ندراوه. بێجگه له‌وه‌ی له كاتی شه‌ڕو هێرشكردندا، ئاڵایان هه‌ڵداوه. ڕۆژانه پاسه‌وانه‌كانی ناو بازاڕ و ئه‌وانه‌ی باج و سه‌رانه‌یان ده‌ستاند، ئه‌م ئاڵایه‌یان له باسكی ڕاستیان ده‌به‌ست بۆ ناسینه‌وه‌یان.”(8)\nهه‌بوونی ئاڵا، به فه‌رمی له‌م میرنشینه، ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ ده‌رده‌خات، كه ئه‌و میرنشینه هه‌موو ئاماده‌كاری ئه‌وه‌ی كردووه، به‌ته‌واوه‌تی بۆ ده‌وڵه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی هه‌نگاوی گه‌وره بهاوێژێت، بۆیه گرنگی به‌سه‌رجه‌م بواره‌كانی داوه‌و ئه‌سپی خۆی تاوداوه. له‌وانه‌یه له شێوازی حوكمڕانی و فراوانكردنی ده‌سه‌ڵات وپه‌لاماردانی میرنشینه‌كانی تر، جێگای ڕه‌خنه بێت. وه‌ك سه‌رجه‌م ده‌سه‌ڵاتدارانی تر خاڵی لاواز و به‌هێزی هه‌بووبێت، بۆ گرتنه ده‌ستی ده‌سه‌ڵات و پارێزگاری كردن له مانه‌وه و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان، په‌نایان بۆ كاری خراپ و توندو تیژی برد بێت. ئه‌مه‌ش مێژووه به هه‌ردوو دیوه‌وه ده‌كرێت هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ سه‌رجه‌م كاره‌كان بكرێت و بخرێنه ڕوو. كه‌چی ئه‌و میره، هه‌ر زوو خۆی سه‌لماندووه، كه ماف ده‌سه‌ندرێ و ئازادی و سه‌ربه‌خۆییش ، قوربانی ده‌وێت، له‌م پێناوه‌ش سه‌ربه‌رزانه ژیاوه و ئاڵایه‌كه‌ی له‌به‌رامبه‌ر ناحه‌زانی كورد شه‌كاوه‌ته‌وه.\n(هه‌بوونی هێمایه‌ك بۆ بوونی ئاڵای فه‌رمی تایبه‌ت به میرنشینه‌كه‌ی سۆران، ئه‌ویش به به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی كه جه‌نگاوه‌ره‌كانی سوپای میری گه‌وره، جۆرێك له كڵاو و مێزه‌ریان هه‌بووه، چمكێكی به‌ڵای ڕاستی جه‌نگاوه‌ره‌كه‌دا شۆرده‌بۆوه، نیوه‌ی سه‌ره‌وه‌ی كڵاوه‌كه ڕه‌نگی ڕه‌ش و نیوه‌ی خواره‌وه‌شی سپی بوو. دیاره ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه : كه میرنشینی سۆران له سه‌رده‌ستی میر محه‌مه‌د دا ئاڵای تایبه‌ت به خۆی هه‌بووه، ئه‌ویش به ڕه‌نگی ڕه‌ش بۆ نیوه‌ی به‌شی سه‌ره‌وه و ڕه‌نگی سپیش بۆ نیوه‌ی به‌شی خواره‌وه‌ی ئاڵاكه و ئه‌م ئاڵایه‌ش له ڕۆژی جاڕدانی سه‌ربه‌خۆیی، واته ساڵی (1830ز) به‌رزكراوه‌ته‌وه). (9)\nله ئه‌نجامی ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه، ئه‌وه‌مان بۆ روون بۆیه‌وه، كه میرنشینی سۆران خاوه‌ن ئاڵای خۆی بووه، بۆ یه‌كه‌م جاریش له سه‌رده‌می حوكمڕانی پاشای گه‌وره و له جاڕدانی سه‌ربه‌خۆیی به‌رزكردۆته‌وه، ڕه‌نگی ڕه‌ش و سپی بووه. له سه‌ر باڵه‌خانه و قه‌ڵات و جل وبه‌رگ و له‌كاتی ستاندنی باج و سه‌رانه له لایه‌ن كاربه‌ده‌ستانی میری به‌كارهاتووه. ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی دونیابینی و ئاگایی و زیره‌كی وشاره‌زایی پاشای گه‌وره‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت له به‌ڕێوه‌بردنی ده‌سه‌ڵات. بوونی ئاڵاش وه‌ك ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی وبوونی ده‌وڵه‌تی نیشان داوه و به پیرۆز و گه‌وره‌ی سه‌یركردووه.\nحوسێن حوزنی موكریانی، (مێژووی میرانی سۆران )، چاپخانه‌ی كوردستان، چاپی دووه‌م ، 1962.\nد. جه‌مال نه‌به‌ز، ( الامیر الكردی _ میر محمد الرواندوزی)، وه‌رگێڕانی له ئه‌ڵمانیه‌وه: فه‌خری سیلاحشور.\nد. جه‌لیلی جه‌لیل، (كورده‌كانی ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانی)، وه‌رگێڕانی له رووسیه‌وه ، د. كاوس قه‌فتان، به‌غداد، 1987، ل215.\nڕێناس نه‌ورۆزی، ئاڵای كوردستان چۆن دروستبوو؟ ، كورد پیدیا، 2/2/ 2012.\nعلم اماره سوران، اعلام و تاریخ ،flags and history، 8/11/2018\nوڵاتانی عه‌ره‌بی وه‌كو ( ئورده‌ن، سوریا، عێراق، ئیمارات، كوێت، فه‌له‌ستین، یه‌مه‌ن، میسر، سودان… هتد.) هه‌ردوو ڕه‌نگی (سپی و ڕه‌ش) له نێو ئاڵاكه‌یان ڕه‌نگیان داوه‌ته‌وه.\nزرار محه‌مه‌د مسته‌فا، مامۆستا و هونه‌رمه‌ند، 1937 ، ڕواندز ، 2/2/2012 ڕواندز.\nیوسف سه‌بری نێروه‌یی، (ئاڵایێ كوردستانێ _ ڤه‌كولینه‌كا دیرۆكی لسه‌ر ئالا د مێژوویا كوردستانێ دا)، چاپخانا ره‌وشه‌نبیری، هه‌ڤلێر،2012، ل58.\nجه‌واد ساڵح نه‌ورۆز، 1957، ڕواندز ، 4/6/ 2018 ڕانیه.\nجه‌واد ساڵح نه‌ورۆز، ( وه‌ستا ڕه‌جه‌ب… چه‌كسازی بلیمه‌ت)، چاپخانه‌ی هیڤی، چاپی یه‌كه‌م، 2018، ل246_247.\nتێبینی: له هه‌فته‌نامه‌ی(زاری كرمانجی) ، ژماره(621) له ڕۆژی 16/12/2019 بڵاوكراوه‌ته‌وه.\nPrevious یه‌کێتی و پارتی…سه‌رچاوه‌ی ره‌شبینییه‌کانی ئه‌دیبانن … له‌تیف بێوار\nNext تیۆریزه‌ی ئۆنتۆلۆجیای دایكایه‌تی … ئاری عوسمان خه‌یات


دایكێكی شۆڕشگێڕ كه باخچه‌ی دڵی به گوڵ و گولزاری خۆشه‌ویستی و دلۆڤانی رازابوویه‌وه\nله‌ناو ده‌ریای خوێناوی، لێكۆڵینه‌وه به دوای شه‌هیدێك، خه‌رمانێك له‌یاده‌وه‌ری به ژان و ئامۆژیاری ده‌م به خونچه، له‌لێواری دڵمان چه‌كه‌ره‌ی ئازادی پێ ده‌رده‌كات. گوڵجار و بوستانی ئه‌ویندارانی ئازادی، له‌ناو سفره‌ی دڵه‌كاندا راده‌خرێت. خۆشترین بۆنی به‌هاری گوله‌كانی ناو گوڵجاڕی ئازادی، له‌كارێزی بۆندا ده‌ته‌قێت. ته‌وژمی به‌خوڕی هه‌ستی خۆشه‌ویستی، یاده‌وه‌ریه‌كانی سه‌نگه‌ری هه‌ڤاڵێتی له‌ئامێز ده‌گرێت. رۆحێك كه له‌ناو قه‌ڵافه‌تی هاوڕێبازه‌كانی ده‌دره‌وشێته‌وه‌و وه‌ك خۆری ئازادی، گوڵه‌به‌ڕۆژه‌كانی ناو شه‌قامه به‌سته‌ڵه‌ك كراوه‌كان به‌ره‌و رۆخساری خۆی راده‌كێشێت. ده‌م و چاوه په‌شۆكاو و ژاكاوه كراوه‌كان له قاپڵۆخی په‌رێشانی و سه‌رگه‌ردانی ده‌رده‌خات و به رۆخساری دره‌وشاوه‌ی خۆر دایده‌پۆشێت. هه‌ڵچوون و داچوونی ئازار و خۆشه‌ویستی له‌ناو ده‌ریای دڵه‌كاندا شه‌پۆلی ئازادی ده‌زرنگێنێته‌وه. هه‌تاوی خۆشه‌ویستی، هه‌وری خه‌ماوی دڵ هه‌ڵده‌ماڵێت. بارینی فرمێسكی چاوه‌كان، تینوویه‌تی دڵه‌كان ده‌شكێنێت و لافاوی رق و تۆڵه دژ به لێڤی ئه‌تهانه‌كانی سه‌رده‌م هه‌ڵده‌ستێنێت.\nماسی یه‌كانی ناو ده‌ریای خۆشه‌ویستی بۆ گه‌هێشتن به به‌هه‌شتی ئازادی ئاوژه‌نی ده‌كه‌ن. له‌كه‌ناراوه‌كانی ده‌ریاكه‌دا رۆچنی ئه‌ستێره‌كان ده‌دره‌وشنه‌وه. هه‌ر ئه‌ستێره‌یه‌ك له‌ئاسمانی هزره‌كاندا رووناكی به جه‌سته‌ی تاریك كراودا ده‌به‌خشێت. ئه‌ستێره‌كان مۆمێكن كه رووناك كه‌ره‌وه‌ی سه‌نگه‌ره‌كانی تێكۆشانن. مۆمه گه‌شاوه‌كانی ناو ده‌ریای دڵه‌كان، رووناك كه‌ره‌وه‌ی شه‌قامی ئازادین. له‌ناو ئه‌ستێره‌كانی باخه‌ڵی ئاسمانی ئاوی، ئه‌ستێره‌یه‌ك هه‌ڵده‌بژێرم كه چه‌ندێك پێداهاتن و راڤه‌كردنی له‌سه‌ر بكه‌م، ناتوانم حه‌قی جوانی و شاكاره هۆنه‌ریه‌كانی دایكایه‌تی و هه‌ڤاڵێتی بدركێنم. ئه‌ستێره‌یه‌ك كه له‌ئاسمانی دڵی هه‌ر كه‌سێك ده‌توانێت هێلانه‌ی خۆشه‌ویستی هه‌ڵكۆڵێت. له‌ئاسمانی ئاوی نیشتمان ئه‌ستێره‌یه‌ك ناوی هه‌میشه دره‌وشاوه‌یه‌و له‌كارێزی دڵی ئه‌ویندارانی ئازادی پرشنگدارو سه‌رۆبه‌خشه.\nگوڵناز عه‌لیپوور ناسراو به (بێریڤان هه‌ژار) ئه‌و ئه‌ستێره گه‌شاوه‌ی نیشتمان كه له‌ساڵی 1972ی زاینی له قۆژبنێكی وڵات به ناو گوندی جرێ سه‌ر به شاری ورمێ چاو به دۆنیا هه‌ڵدێنێت. وه‌ك ناوخۆی ده‌بێته گوڵێكی باخچه‌ی ناودارانی نیشتمان. رۆحێك له‌ناو دوو جه‌سته‌دا مه‌ڵبه‌ند داده‌كوتێت. گوڵناز و بێریڤان ناوێك پڕ له‌خۆشه‌ویستی، ئه‌وین، دایكایه‌تی و ئازادییه. ناویك له‌ماراتۆنی ژیانیدا به دوو كۆڵه‌بار، رۆح و جه‌سته‌ی ده‌خمڵێنێت. دیوێك له‌ژیانی دایكه‌و دیوێكی تری ژیانی، شۆڕشگێڕه. له‌بێشه بیره‌وه‌ریه‌كانی دا، منداڵی نیشتمان په‌روه‌ر و شۆڕشگێڕ به بار دێنێت و له‌بێشه‌ی دیوی تری ژیانی دا، دژ به زهنیه‌تی به‌سته‌له‌ك كراو و چه‌قبه‌ستووی پیاوسالاری راده‌په‌ڕێت. به كراسی بووكێنی ئازادی، دایكایه‌تی ده‌كات. دایكێكه كه باخچه‌ی دڵی پڕ له‌گوڵ و گولزاری خۆشه‌ویستی، دلۆڤانی و یه‌كدڵییه. دایكێك كه سه‌رجه‌م جوانیه‌كانی ژیانی له‌سفره‌ی دڵیدا هه‌میشه به راخراوه‌یی هێشتووه‌ته‌وه.\nگوڵناز له‌ساڵی 2007ی زاینی دوای خه‌رمانێك له‌خۆشی و ناخۆشی ژیانی په‌یوه‌ستی ریزه‌كانی گه‌ریلا ده‌بێت. به هه‌ستی دایكایه‌تی له‌مه‌ڵبه‌ندی هه‌ڵۆبه‌رزه‌فڕه‌كان له‌نگه‌ر داده‌كوتێت. فڕینی به‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندێك ده‌بێت كه رۆحی تێدا ئارام ده‌بێت و به‌ره‌و لانكه‌ی جگه‌ر گۆشه‌كانی باڵ ده‌گرێت. دایكێك به خه‌رمانێك له دڵپاكی، رووگه‌شی، بیروبڕوایی و سه‌ربه‌رزی روو له مه‌ڵبه‌ندی ئه‌ویندارانی ئازادی و دیمۆكراسی ده‌كات. له‌رۆخساری گه‌شاوه‌ی ته‌وژمی خۆشه‌ویستی و زه‌رده‌خه‌نه‌ی سه‌ركه‌وتنی ده‌نواند. دایكێك كه به ده‌ربڕینی وشه‌یه‌ك له‌كانگای دڵیه‌وه، هه‌ستی خۆشه‌ویستی و شۆڕشگێڕی ده‌جووڵاند. دایكێك كه هێماكانی ئه‌وینداری به ژیانی ئازاده‌وه، له‌ناخیه‌وه وه‌ك بۆركان هه‌ڵده‌قوڵی. له‌ناو پۆله ئه‌وینداره‌كانی وه‌ك په‌پووله‌یه‌كی ئه‌ویندار سه‌مای ئازادی ده‌گێڕا. له‌به‌ر خۆشه‌ویستی ژیانی ناو هه‌ڵۆبه‌رزه‌فڕه‌كان، وه‌ك هه‌ڵۆیه‌كی به‌رزه‌فڕ هه‌میشه بۆ گه‌هێشتن به حه‌قیقه‌ت و ئازادی له‌لێگه‌ڕین و فڕیندا بوو.\nگۆڵناز ئیدی له به‌رگی بێریڤان سه‌مای ژیانی ئازاد ده‌گێڕێت. گۆڵناز ده‌بێته دایكێكی شۆڕشگێڕ و چه‌كی ئازادی له‌شان ده‌نێت. ده‌بێته هه‌ڤاڵ بێریڤان و ئه‌ركێكی قورستر له‌دایكایه‌تی به ئه‌ستۆ ده‌گرێت. له‌ناو قورساییه‌كانی ژیاندا ئیراده‌ی پۆلایین ده‌بێ و چه‌كی بیروباوڕه‌ی به‌هێزتر ده‌كات. ده‌بێته هه‌ڤاڵێكی دایك كه ره‌حمی بۆ كۆمه‌ڵگای چه‌قبه‌ستوو و كۆیله‌كراو ده‌جووڵێت. له‌ناو ده‌ریای ئازادیدا خه‌یاڵه جوانه‌كانی به به‌رگی حه‌قیقه‌ت دادپۆشێت. له‌ئازار و ئێشه‌كانی دایكان و كۆمه‌ڵگاكه‌ی زیاتر تێده‌گات و خه‌شاوی مێشكی به فیشه‌كی تۆڵه پڕ ده‌كاته‌وه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی رۆحی دایكایه‌تی له‌ناخیدا زیندووه، له‌ناو پۆله گه‌ریلاكاندا هه‌میشه به هه‌ستیاری و هۆشیاری ژیاوه. ده‌بێته كه‌سێك كه به چه‌مكه شۆڕشگێڕیه‌كان، كه‌سایه‌تی بێگه‌ردی ئاو ده‌دات، هه‌میشه له‌خۆبردوو، فیداكار، دڵسۆز و خه‌مخۆری نیشتمان ده‌بێت. به رۆخساری دره‌وشاوه‌ی، وزه و هیوای به ناو دڵه تینوه‌كاندا ده‌پاشاند. جیا له‌وه‌ی ئه‌ركی هه‌ڤاڵێتی له‌ریزه‌كانی شۆڕشدا به رێك و پێكی به ئه‌نجام ده‌گه‌یاند، ئه‌ركی دایكایه‌تیشی به هه‌ستی شۆڕشگێڕانه‌وه به جێ ده‌هێنا. چۆن خۆی له‌ناو قه‌فه‌سی ئه‌شق و ئه‌وینداری رزگار كردبوو، ده‌یویست كار بۆ ئه‌وه بكات تا ژن و گه‌نجێكی زۆر له ناو قه‌فه‌سی ئه‌شق رزگار بكات.\nله‌ماراتۆنی شۆڕشگێڕانه‌یدا به ئه‌وینه‌وه ده‌یویست له‌ناو ئامێزی گه‌له‌كه‌ی كارو خه‌باتی شۆڕش راپه‌ڕێنێت. وه‌ك رووبارێكی خرۆشاو سه‌ری به هه‌ر ماڵ و شوێنكێدا ده‌كرد تا ماسییه‌كی نیشتمان له‌ناو ده‌ریای بێ ئاو رزگار بكات و درگای قه‌فه‌سه‌كان له‌رووی په‌پووله نازداره‌كانی نیشتمان ئاوه‌ڵا بكات. ئه‌زموونی رابردووی ناو قه‌فه‌سی ئه‌شق و ژیانی ناو گه‌می شۆڕشی بۆ بینه‌رانی ژیانی شۆڕشگێڕی راڤه ده‌كرد. وه‌ك كایه‌گێڕێك له‌شانۆی سه‌ر شه‌قامی نیشتمانه‌كه‌ی شانۆی شۆڕشگێڕانه‌ی پێشكه‌ش ده‌كرد. شانۆیه‌ك كه هه‌میشه ژنان پاله‌وانانی ناو چیرۆكه‌كه‌ی بوون. چۆن له‌ناخی دڵیه‌وه به حه‌قیقه‌تی ئازادی گه‌هێشتبوو و ئیراده‌و توانجی ژنی له‌كه‌سایه‌تی خۆیدا دۆزیبوویه‌وه.\nبێریڤان هه‌ژار بۆ گۆڵناز دوو ناوی ره‌مزاوی و مێژوویی بوو. له‌لایه‌ك وه‌ك شه‌هید بێریڤان ببێته پاڵه‌وانی ئه‌فسانه‌یی په‌كه‌كه و ببێته دایكی هه‌موو هه‌ژاره‌كان. شه‌هید بێریڤان به هه‌ڵوێسته شۆڕشگێڕانه‌كانی له‌مه‌ڵبه‌ندی هه‌ڵۆبه‌رزه‌فڕه‌كان بووه سه‌مبۆڵی دایكێكی شۆڕشگێڕ و دایكی حه‌قیقی نیشتمان.\nله‌به‌ر دڵپاكی، رۆحی فیداكاری و ئازایه‌تی ده‌بێته خۆشه‌ویست ترین كه‌سی ناو دڵی هه‌ڤاڵانی. كه‌سێكه كه هه‌رگیز دڵی هه‌ڤاڵی خۆی و گه‌له‌كه‌ی نه‌شكاندووه‌و به چه‌كی ره‌خنه و ره‌خنه‌دان لێگه‌ڕینی به‌دوای رێبازی چاره‌سه‌ری گرفته‌كان دروست ده‌بێت. هاوكات هه‌ڤاڵێكی زۆر رووخۆش، له‌سه‌رخۆ و جددی بووه. به ئسلوبی نه‌رم و نیانی دڵه یاخیه‌كانی ماڵی ده‌كرد و قه‌ناعه‌تی ته‌واوی به لایه‌نی به‌رامبه‌ری خۆی دروست ده‌كرد. به قسه حه‌نه‌كاویه‌كانیه‌وه كۆڕی هه‌ڤاڵانی ده‌ڕازانده‌وه‌و قاقای پێكه‌نیناوی تا كه‌شكه‌ڵانی ئاسمان و گوێ ئه‌ستێره‌كان به‌رز ده‌كرده‌وه. به به‌رگی رووخۆشی و قسه‌خۆشی، په‌رده‌ی بێ‌مۆڕاڵی و داماوی له‌كۆربه‌ندی نیشتمانه‌كه‌ی داده‌ماڵی و به به‌رگی هیوا كۆڕه‌كانی ده‌ڕازانده‌وه.\nشه‌هید بێریڤان ئه‌و هه‌ڤاڵه پڕشنگداره‌یه كه شوێنپه‌نجه‌ی له‌هه‌ر دوورگه‌یه‌كی خه‌باتی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان به‌رچاوه. یاده‌وه‌ری و ئامۆژگاریه‌كانی له‌هه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌كی مێژووی خه‌باتی ئازادیخوازی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ده‌بریقێته‌وه. هه‌ڤاڵێكه كه له‌ماوه‌یه‌كی كورت دا له‌خه‌باتی پژاك ئه‌ركی به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ئه‌ستۆ ده‌گرێت. بۆ قۆناخێك ده‌بێته ئه‌ندامی مه‌جلیسی پارتی ژیانی ئازادی كوردستان (پژاك). تا ساتی شه‌هیدبوونی به ئه‌وینه‌وه ئه‌و ئه‌ركه‌ی به جێ هێنا. له‌ناو به‌ڕێوه‌به‌ریدا هه‌میشه پێشنیاری ئه‌وه ده‌كات كه له‌شوێنه زه‌حمه‌ت و دژواره‌كاندا درێژه به ماراتۆنی ژیانی بدات.\nشه‌هید بێریڤان له‌دوا قۆناخی ماراتۆنی ژیانی شۆڕشگێڕانه‌یدا له‌سه‌ر پێداگری خۆی له‌سه‌ر كاروباری كۆمیته‌ی شه‌هیدانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان راده‌وه‌ستێت. دایكێكی شۆڕشگێڕ كه به یاد و بیره‌وه‌ریه‌كانی شه‌هیدان، رێگای گه‌هێشتن به حه‌قیقه‌ت ده‌دۆزێته‌وه. به‌و ئه‌ركه‌ی كول و ئێشی دایكان تێده‌گات و له تێگه‌هێشتن و هۆشیاركردنه‌وه‌یان بێ‌پسانه‌وه كار و خه‌باتی كردووه. له‌ساڵی 2016ی زاینی له‌هەرێمەكانی پاراستنی میدیا له‌گه‌ڵ پۆلێك له‌هاوسه‌ماكه‌رانی رێگای ئازادی، به زه‌رده‌خه‌نه‌ی به‌ره‌به‌یانی ئازادیان پێشوازی له كڕكاش گه‌رانی رێگای ئازادی ده‌كه‌ن. دایكێكی شۆڕشگێڕ كه به گۆرانی بێژی سه‌مای ئازادی سه‌رچۆبی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی داوه‌ته ده‌ستیان، دیكتاتۆره‌كانی سه‌رده‌م دێنێته ده‌نگ و عۆقره و ئارامی یان لێ ده‌بڕێنێت. بۆیه بۆ كپ كردن و كوژانه‌وه‌ی هۆره‌ی ئازادی بناری قه‌ڵاتووكان بازاڕی نه‌یارانی ئازادی گه‌رم ده‌كات و دوای پیلانێكی تری نه‌گریسانه‌ی دژ به هه‌ڵۆبه‌رزه‌فڕه‌كانی نیشتمان، له‌به‌ره‌به‌یانی14ی رێبه‌ندان (به‌رابه‌ر به 3ی فه‌وریه)ی 2016 له‌ئه‌نجامی بۆردومانی فڕۆكه جه‌نگیه‌كانی سۆپای داگیركه‌ری توركیا و هاوكاری ئیران بۆ سه‌ر هه‌رێمه‌كانی پاراستنی میدیا هه‌ڤال برێڤان له‌گه‌ڵ دوو هاوسه‌ماكه‌ری تری به ناوه‌كانی (شیار وان و هێژا مه‌د) په‌یوه‌ستی كاروانی شه‌هیدان ده‌بن.\nیادێك كه ده‌ماره‌كانی ناو جه‌سته‌ی مرۆڤ مات ده‌كات و بۆركانی ناو دڵه‌كان ده‌ته‌قێنێت. شه‌هید بێریڤان ئه‌و هه‌ڤاڵه‌یه كه هه‌میشه رۆحی مرۆڤه‌كان ده‌گه‌شێنێته‌وه. مرۆڤه‌كان به‌ره‌و سه‌ربه‌رزی و شكۆداری راده‌كێشێت. ئێمه ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ن كه قه‌رزداری هه‌ڤاڵانی وه‌ك بێریڤانه‌كانین. دانه‌وه‌ی قه‌رزه‌كانمان به رۆشن كردنه‌وه‌ی هیوا و ئاواته‌كانیان گه‌ره‌نتی ده‌بێت. شه‌هید بێریڤان سه‌رمه‌شقه بۆ گه‌نجان و دایكانی وڵاتی سه‌ماكه‌رانی ئازادی. ئاواته‌خوازم ئه‌وه‌ی كه ساتێك له‌گه‌ڵ شه‌هید بێریڤان سه‌مای ئازادی گێڕابێت، به شه‌كاندنه‌وه‌ی چۆپی ئازادی و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاواته‌كانی خاوه‌ندارێتی له‌رێبازی شه‌هیدانی نیشتمان بكات و ئه‌وه‌ش له‌دووره‌وه ناو و ناوبانگی بیستبێت، له‌پێناو ژیانێكی ئازاد و به‌خته‌وه‌ردا درێژه‌پێده‌ری رێگای شه‌هیدان بێت.


کـــــــوردایـــــەتی کـــۆنــــەپــــەرستترین جــــووڵانـــەوەی نــەتــەوەیـــیە |\nکـــــــوردایـــــەتی کـــۆنــــەپــــەرستترین جــــووڵانـــەوەی نــەتــەوەیـــیە\n2011/07/10 at 11:41 PM لێدوانێک بنووسە\nوەڵامێک بە کەمپینەکەی سایتی نوچە نێت لە دژی کۆمۆنیزمی کرێکاریی\nشەماڵ علی :لە ڕۆژەکانی ڕابردوودا کۆمێنتێکی چەند وشەیی من لەسەر دیواری خۆم لە فەیسبووک، لە ڕێگای سایتێکەوە بە ناوی نوچە نێت بڵاو کرایەوەو هەڵایەکی گەورەی لەسەر ساز کرا. کۆمەڵێک کەس لەسەر ئەو چەند وشەیەی من لەلایەن ئەو سایتەوە بە قسەهێنراون و لە ڕێگای ئەو سایتەوە لەسەر من و کۆمۆنیزمی کرێکاریی و مەنسور حکمەت و …تاد بابەتیان نووسیوە. بە خەیاڵی خۆیان هەوڵیان داوە لە بەرنبەر ڕەخنەی کۆمۆنیستەکاندا بووەستن و بەرگری لە کوردایەتی بکەن. هەروەها ویستوویانە دەربڕینەکانی من وەک هێرش بۆ سەر “هەستی نەتەوایەتی” و “نەتەوەی کورد” نیشان بدەن. من لەم نووسینە کورتەدا ناچمە سەر وەڵامدانەوەی ناوەرۆکی ئەو نووسینانە و وەڵامی تایبەت ، جگە لە ئاسۆس هەردی، بە کەسی تر نادەمەوە. بەڵام چەند سەرنجی خێرا تۆمار دەکەم، بە ئومێدی ئەوەی لە داهاتوودا بۆم بگونجێت لەسەر بابەتی ئەم جەدەلە زۆرتر و فراوانتر بنووسم.\nیەکەم/ بە پێویستی دەزانم هەموو خوێنەران لەوە ئاگادار بکەمەوە، کە ئەو کۆمێنتەی من لەسەر دیواری تایبەتی خۆم لە فەیس بووک نووسیومە، هەرگیز بەمەبەستی بڵاوکردنەوەی گشتی نەنوسراوە. من وێڕای ئەوەی داکۆکی تەواو لە ناوەرۆکی قسەکانم دەکەم، بەڵام گومان لەوەدا نییە کە ئەگەر بمویستایە ڕوو بە هەمووان قسە بکەم، ڕەنگ بوو دەستەواژەی تر بەکار بهێنم. پرۆفایلی من لەسەر فەیسبووک تایبەتیە (پرایڤێتە)، واتە تەنها ئەو کەسانە دەتوانن من و نووسینەکانم ببینن کە لە لای من وەک هاوڕێ ئەد بووبن (واتە زیادکرابن بۆ لیستی هاوڕێیانم). دەنا کەسانی تر ناتوانن تەنانەت ناویشم بدۆزنەوە. سایتی ناوبراو نەک وەک سایت بەڵکو وەک پرۆفایلی شەخسی لەسەر فەیسبووک داوای ئەدکردنی لە من کردووە و منیش ئەوم وەک کەسێک نەک وەک دەزگایەکی ڕاگەیاندن ئەد کردووە. بەو جۆرەش بڵاوکردنەوەی ئەو تێکستە کە بە بێ ئاگاداری و پرسیار بە خۆم کراوە، ژێرپێنانێکی ئاشکرای ئیتیکی ڕۆژنامەنووسیە و نەدەبوو ئەو سایتە کاری لەو بابەتە بکات. من بە مەبەستەوە پرۆفایلەکەی خۆمم پرایڤێت کردووە و بە مەبەستەوە دەمەوێت تەنها ئەو کەسانە شتەکانم ببینن کە خۆم وەک هاوڕێ قبووڵیان دەکەم و ئەددیان دەکەم، دەنا دەمتوانی ئاشکرای بکەم و ئەو دەم هەموو کەس دەیبینی.\nدیارە کەسی ناوبراو کە کۆمێنتەکەی منی بڵاوکردۆتەوە، تەنها بەوەوە نەوەستاوە، بەڵکو پرۆفایلەکەی منیشی -کە بە پێی ڕێساکانی خودی فەیسبووک پرایڤێتە و کەس مافی ئاشکرا کردنی نییە- لەسەر سایتەکەی بڵاوکردۆتەوە. هیچ گومان لەوەدا نییە کە ئەو کەسە و سایتەکەشی بە پێی یاساکانی سوید دەکەونە بەردەم بەرپرسیارێتی یاسایی و دەبێ وریا بن کە لەمەدوا کاری وا لەگەڵ کەسانی تر نەکەن. من لەو سۆنگەیەوە کە جەدەل و باسە سیاسیەکەم لەو جۆرە مافە شەخسیانە پێ بایەخدار ترە، نامەوێت بچمە ناو پرۆسەی شکات و شکات کاریەوە. دەنا زۆر سادە دەتوانم ئەوە بکەم.\nدووەم/ لەسەر ئەو بنەمایە دەبوو ئاسۆس هەردی گەردنی خاوەنی سایتەکە، کە کۆمێنتێکی منی بەو جۆرە گشتی کردووە و لە ئاستێکی فراواندا بڵاوی کردۆتەوە، ئازاد بکات یان نەی کات. من سەرەڕای ئەوەی کە دەربڕینەکانم بەرانبەر بە ئاسۆس لە شێوازی نووسینی من ناچێت، بەڵام خۆم بە قەرزارباری ئاسۆس نازانم و گەردن ئازاییشم پێویست نییە، بەڵکو وەک لە خوارەوە نیشانی دەدەم ئەو بە قەرزاربار لە بەرانبەر ڕاستگۆییدا دەبینم. لێرەدا پێویستە تەئکید لەسەر چەند شت بکەمەوە:\n1. ئاسۆس لە لێدوانیدا بۆ کریستیان ساینس مۆنیتەر کە ڕۆژنامەیەکی گەورە و بەناوبانگی ئەمریکیە بە دەق دەڵێ: “”You have to remember the ideological root of our parties is totalitarian, because PUK and KDP were Marxist/Leninist [and] are trying to control all the parts of society,” says Hardi. “It’s true they have changed after 1991 their slogans,…they all talk about democracy, human rights. But the mentality is still the same.” ” دەبێ ئەوەت لەبیربێت کە ڕەگ و ڕیشەی ئایدۆلۆژی حزبەکانی ئێمە تۆتالیتاریانەیە -شمولیە- ، لەبەرئەوەی یەکێتی و پارتی مارکسیست-لینیست بوونە (و) ویستوویانە کە گشت بەشەکانی کۆمەڵگا کۆنترۆڵ بکەن. ڕاستە کە دوای ١٩٩١ دروشمەکانی خۆیان گۆڕیوە، …باسی دیموکراسی و مافی مرۆڤ دەکەن، بەڵام عەقڵیەتەکە هێشتا هەمان شتە.” ئەمە بە دەق قسەی خودی ئاسۆس هەردییە، هەربۆیە خراوەیشەتە ناو جووت کەوانەوە. کریستیان ساینس مۆنیتەر زۆر لەوە پرۆفیشیناڵ ترە کە جووت کەوان بۆ تێگەیشتنی خۆی لە قسەی ئاسۆس بەکاربهێنێت و ئەگەر قسەکان دەقی قسەی ئەو نەبوونایە ئەو هێمای جووت کەوانەی بۆ بەکارنەدەهێنرا. جا ئەو دەربڕینەش سەد دەر سەد ناڕاستگۆییەکی ئاشکرایە و من هەرگیز لە دووبارەکردنەوەی ئەو حوکمە کە ئەو قسەیە درۆیەکی شاخدارە ماندوو نابم. ئاسۆس ئەگەر کێشەیەکی هەیە ئەوا لەگەڵ حوکمەکەی مندا نییە، بەڵکو لەگەڵ کریستیان ساینس مۆنیتەردایە. ئەگەر ئەوەی نەگوتووە با یەخەی ئەوان بگرێت. سەرەنجام ئەوە من نیم کە دەبێ چاوەڕوانی گەردن ئازادی لە ئاسۆس بکەم، ئەوە ئەوە کە تاکو ڕاستی و ناڕاستی نەقڵەکەی کریستیان ساینس مۆنیتەر ڕوون دەبێتەوە، پێویستە داوای گەردن ئازادی لە حەقیقەت و ویژدانە زیندووەکان بکات.\n2. ئەو دەربڕینە ناڕاستگۆیانە و ئەو هێرشە بۆ سەر مارکسیزم کاری یەکەم جاری نووسەرانی ناسیۆنال-لیبرالی کورد نییە. بەڵکو فەزای ڕۆشنبیری ئێمە پڕە لەو ژەهرە دژی کۆمۆنیستی و دژی مارکسیسزمە و چەکی هەرە کارای ئەو نووسەرانەش بۆ بڵاوکردنەوەی ئەو ژەهرە، ناڕاستگۆییە. ئەوەی ئاسۆس وتوویەتی لوتکەی شاخێکی سەهۆڵیی گەورە لە درۆ و زەیف و چیرۆکی داتاشراوە بەرانبەر مارکس و مارکسیزم، کە بەشی هەرەزۆری ئەو ناڕاستیانەش لە بڵاوکراوەکەی ئاسۆس هەردیەوە ، واتە لە ئاوێنەوە، وەکو حەقیقەت دەرخواردی خوێنەری کورد دراوە. هەر بۆیە کاردانەوەی منیش بەرانبەر بە لێدوانی ئاسۆس بۆ ڕۆژنامە ئەمریکیەکە و لە هەمبەر پێ داگرتنی ئەو لەسەر ئەو ناڕاستگۆییەی خۆی لە لێدوانی نوێیدا بۆ سایتی نووچە، سەرەتای پەردەهەڵماڵین دەبێت لەسەر ئەو خەرمانە لە ناڕاستگۆیی بەرانبەر حەقیقەت و مارکسیزم، و ئەمە پرۆژەیەکە کە من لە داهاتوویەکی نزیکدا وەک توێژینەوەیەک بڵاوی دەکەمەوە.\n3. من، هەر وەک مارکس خۆشی، مارکسیزمم بۆ موقەدەس نییە. مارکسیزم بۆ کۆمۆنیستە کرێکارییەکان میتۆد و دنیابینیە، بەڵام هیچ چەشنە تەقەدوسێک بۆ هیچ جۆرە بیروباوەڕێک بە مارکسیزم خۆشیەوە، لە لای کۆمۆنیزمی کرێکاریی بوونی نییە. نەک تەنها لای مارکس خۆی، بەڵکو لای لینینیش کە بە مارکسیستێکی سەرسەخت ناسراوە، مارکسیزم ڕێنیشاندەری کارکردنە نەک دۆگمایەک. لینین لە زمانی مارکس و ئەنگلسەوە وتەیەکی گۆتەی شاعیر دەڵێتەوە کە دەڵێ “تیئوری، هاوڕێکەم! خۆڵەمێشیە، بەڵام سەوزە هەمیشە، درەختی نەمری ژیان.” لەبەرئەوە ڕەخنەی من و کاردانەوەم لەبەرانبەر ناڕاستگۆیی ئاسۆسدا بەرهەمی تەقدیس کردنی مارکس و مارکسیزم نییە، بەڵکو وەڵامە بە تەقەدوسێکی تر کە بە بێدەنگی لەڕێگای ئەو جۆرە دەربڕینانەوە کاری خۆی دەکات. کاتێک کەسێک دەڵێ: “پارتی بۆیە سەرکوتگەرە، چونکە مارکسیە.” لە لاوەعی بێژەری ئەم ڕستەیەدا، تەقەدوسێک کار دەکات کە ڕێگای لێ دەگرێت باوەڕ بکات کە ئەوە ماهیەتی ناسیۆنالیستانەی ئەو هێزەیە و مێژووی جووڵانەوەی کوردایەتیە کە پارتی و یەکێتی بەم ڕۆژگارە گەیاندووە. کەسی ناسیۆنالیست هەرگیز ناتوانێت لە تەنهایی خۆشیدا بیر لەوە بکاتەوە، کە ئاخر ڕەنگە ڕیشەی دزێویەکانی ناو کۆمەڵگاکەمان دیاردەیەک و هێزێکی ناوەکی بێت نەک دەرەکی، خۆماڵی بێت نەک بیانی. شتێکی ڕەسەنی ناوخۆیی و خۆوڵاتی بێت، شتێکی کوردی بێت. وەڵامەکەی ئاسۆس بە من لە سایتی نووچەدا ئەم تەسویرە تەئکید دەکاتەوە، ئەم جارەیان ئاسۆس دەڵێ : “من هه‌میشه وتوومه، یه‌كێك له‌و كێشانه‌ی كه ئێمه له‌گه‌ڵ عه‌قڵییه‌تی سیاسی هه‌مانه ئه‌وه‌یه، كه زۆربه‌ی حیزبه‌كانمان، ره‌گه ئایدیۆلۆجییه‌كانییان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئایدیۆلۆجییه شمولییه‌كان، وه‌كو ماركسیزم، لینینزمی ستایلی ستالینیزمی، یاخود ناسیۆنالیزمی ستایلی غه‌ربی (لام وایە دەبێت مەبەستی عەرەبی بێت نەک غەربی-ش-)، یاخود ئیسلامگه‌رایی، كه ئه‌مانه هه‌ر سێكییان، به‌شێوه‌یه‌ك له شێوه‌كان ئایدیۆلۆجیای تۆتالیتارین.” ئەمە بە دیوە نەوتراوەکەیدا ئەوەیە کە ناکرێت ئەو عەقلیەتە سیاسیە بەرهەمی بەرژەوەندیخوازیەکی هێزێکی ناوخۆیی و کوردی بێت؛ بێگومان ئەوە هەر هێزێکی بیانی و دەرەکیە کە دەستی خستۆتە ناو ئەم کۆمەڵگا و فەزا سیاسیە پاک و بێ گەردەوەو ئەمەی بەرهەم هێناوە. لای ئاسۆس وەک ناسیۆنالیستێکی دۆگماتیک، ئێمە خۆمان وەک نەتەوە پاکین، بەڵام هێزە دەرەکیەکان پیسمان دەکەن و دەمانلەوتێنن؛ پارتی ئەگەر کاریگەریی بیرو بۆچوونە دەرەکی و ناکوردیەکانی لەسەر نەبووایە، ئێستا لە کوردستان گورگ و مەڕ پێکەوە ئاویان دەخواردەوە. ئەم دووانەییانەی خۆمان و ئەوان، خۆماڵی و بیانی، پاک و پیسە، فۆرمۆڵەیەکە لە مێژووی بەشەریەتدا گەورەترین کارەساتی بەرهەمهێناوە و هەمیشەش لە کەمیندایە بۆ بەرهەمهێنانی. لێکدانەوەی ئاسۆس بە دیوێکیدا چۆک دادانە لە بەردەم ئەو باوەڕە موقەدەسەدا کە هەموو شتێکی نەتەوەی خۆمان پاکە و سەرچاوەی دزێوی دەستی بێگانەیە.\nسێهەم/ سایتی ناوبراو بە دوور لە هەر ئیتیکێکی ڕۆژنامەنووسی، ڕێگەی داوە من و کۆمۆنیستەکانی کوردستان لە لایەن چەند کەسەوە زۆر بە ناشرینی ئیهانە بکرێین تا ئەو ڕادەیەی بە گێل و نەفام و کۆڵەوار، بگرە بە کرم و مێش و مێشوولە بشوبهێنرێین کە دەبێ قەلاچۆ بکرێین. بەڵام لە هەمان کاتدا سانسۆرێکی زۆر توندی بەرانبەر بە تێکستی نەیارانی کوردایەتی و وەڵام بۆ تێڕوانینی ئەو کەسانە کە تەوهینیان کردووە بەکار هێناوە. سەبارەت بەو هێرشە شەخسیانە لە لایەن ئەو کەسانەوەو سەبارەت بەوەی سایتی نووچەنێت بەم جۆرە خۆی کردۆتە بڵنگۆی جنێو، من ئەو شێوازە لە قسەکردن پیرۆزی خۆیان دەکەم و فەرهەنگێک کە دەستم پێوە گرتووە ڕیگام پێ نادات بە هەمان زمانی ئەوان بدوێم. فەرهەنگی من فەرهەنگی کوردایەتی نییە کە لەسەر بنەمای بە سووک سەیرکردنی ئینسان و داماڵینی لە سیفەتی ئینسان و قەلاچۆکرنی بەرانبەر دامەزراوە. هەربۆیە سەرەڕای ناکۆکی گەورەم لەگەڵ خاوەنەکانی ئەو پەلامارانە، ناتوانم بە هەمان زمان وەڵام بدەمەوە. پەلاماردەرانی من نە کرم و مێش و مەگەزن و نە دەبێت قەلاچۆبکرێن و شاربەدەر بکرێن. بەڵکو ناسیۆنالیستن و بۆ فەراهەمکردنی ژیانێکی شایستە بۆ ئینسانەکان دەبێت کۆمەڵگای کوردستان لە دەسەڵات و لە چنگی فەرهەنگی داڕزیوی ئەوان کە کوردایەتیە ڕزگار بکرێت. ئاشکرایە کە بەشێکی ئەو دەربڕینانە زادەی هەڵچوون و کۆنترۆڵ لەدەست دانن و نیشانەی داماوین. بەڵام نەدەبوو سایتی ناوبراو ڕێگای بدایە ئەو بەڕێزانە شایەتی بەو جۆرە ئاشکرا لەسەر بێ کۆنترۆڵی و داماوی خۆیان و سایتەکەش تۆمار بکەن.\nچوارەم/ من کوردایەتی بە جووڵانەوەیەکی کۆنەپەرست و دژی ئازادی دەزانم. بەڵام بە جووڵانەوەی دەزانم نەک قوتابخانەی بیرکردنەوە. من لە هیچ جێگایەکدا باسی بیری نەتەوەییم نەکردووە. بەڵام سایتی ناوبراو بەوەشەوە نەوەستاوە کە پرۆفایل و کۆمێنتەکەم بێ ئاگاداری خۆم بڵاو بکاتەوە. بەڵکو لەلای خۆیەوە شێواندوشیەتی و وشەشی بۆ زیادکردووە. وشەی “بیری نەتەوەیی” لە کۆمێنتەکانی مندا نییە و ئەمە “داهێنانی” کاکی بەڕێوبەرە بۆ وشەکانی من زیادی کردووە. من کوردایەتی بە قوتابخانەی زۆرێک لە دزێویەکانی کۆمەڵگای خۆمان دەزانم، بەڵام بە قوتابخانەی فیکریی نازانم. لەوە گەڕێین کە ناسیۆنالیزم وەک جووڵانەوەیەکی جیهانی بێ مایەترین جووڵانەوەیە لە ڕووی فیکرەوە، بەڵام کوردایەتی تایبەتمەندیەکی زۆر بەرجەستەشی لەو بوارەدا هەیە کە خاوەنی هیچ داهێنانێکی فیکری نییە. بە درێژایی نزیکەی ١٠٠ ساڵ کوردایەتی بچووکترین داهێنانی جوانی لە بواری بیرکردنەوەدا نەکردووە، بەڵام دەیان داهێنانی لە بواری دواخستن و داڕزاندنی فەرهەنگی و سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئەخلاقی لە کۆمەڵگای کوردستاندا پێشکەش کردووین. من کە دەڵێم مافیا و میلیشیا دەسەڵاتدارەکان بەرهەمی کوردایەتین، یاخود کوردایەتی بەرهەمی هێناون، مەبەستم ئەوە نییە کە بەرهەمی بیری کوردایەتین. چونکە لە بناغەوە بڕوام بەوە نییە کە هیچ بیرێک و قوتابخانەیەکی فیکری لە خودی خۆیدا توانای بەرهەمهێنانی هیچ دیاردەیەکی بابەتی هەبێت. ئەمە جگە لەوەی کە کوردایەتی خاوەنی هیچ بیرێک نییە، تا ئەو بیرە هیچ بەرهەم بهێنیت.\nئەم تایبەتمەندیەی کوردایەتی و ئەو هەژاریە فیکرییە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە بە پێچەوانەی ناسیۆنالیزمی وڵاتانی ترەوە، تەنانەت وڵاتانی دراوسێش، کوردایەتی وەک جووڵانەوە –نەک هەستی ناسیۆنالیستی کوردی بەگشتی-بەرهەمی ڕەوتی مۆدێرنیزم لە کۆمەڵگای کوردستاندا نەبووە و نییە، بەڵکو بەرهەمی دژایەتیکردنی مۆدێرنیزمە لە ناوچەکەدا لەلایەن هێزە کۆنەپەرست و کۆنەخوازەکانی کوردستانەوە. کوردایەتی بەپێچەوانەی ناسیۆنالیزمەکانی ترەوە، جووڵانەوەی بۆرژوازی و وردەبۆرژوازی کوردی بۆ مۆدێرنیزەکردنی کوردستان و ڕزگاربوون لە دەست فیۆدالیزم نەبووە، – مەیلێکی لەم جۆرەش کە لە کۆمەڵگای کوردستاندا بووە لەناو کوردایەتیدا جێگای نەبۆتەوە و هەمیشە وەدەرنراوە- بەڵکو بەرهەمی بەرگری فیۆدالیزم لە خۆی لەبەرانبەر پێشکەوتنی سەرمایەداریی لە ناوچەکەدا بووە. کوردایەتی جووڵانەوەی جوتیاران و زەحمەتکێشانی هەژاری کوردستان نەبووە لەبەرانبەر دەرەبەگەکانی کوردستاندا، بەڵکو جووڵانەوەی دەرەبەگەکانی کوردستان بووە بۆ بەکۆیلەهێشتنەوە و یەخسیرهێشتنەوەی جوتیاران و هەژارانی کوردستان. ئەم باسە بۆ خۆی تازە نییە و کەشفی من نییە، بەڵام دیارە کە پێویستی بە نووسین و توێژینەوەی زیاتر هەیە.\nپێنجەم/ وەک وتم من کوردایەتی وەک جووڵانەوەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی لەبەرچاو دەگرم، جووڵانەوەیەک کە لە کوردستانی لکێنراو بە عیراقەوە زیاتر لە ٩٠ ساڵ تەمەنیەتی و سەرەتاکەی بۆ دەیەی دووەمی سەدەی ڕابردوو دەگەڕێتەوە. جووڵانەوەیەک کە گروپ و حزبی دروست کردووە، جووڵانەوەی چەکداریی بەڕێخستووە و ڕابەرایەتی کردووە. دەستی لەگەڵ دەوڵەتەکانی ناوچەکەدا تێکەڵ کردووە، لە ڕۆژەکانی یەکەمی سەردەرهێنانی خۆی سەرکوتی پراکتیزە کردووە، و سەرەنجام لە دوای ١٩٩١ ەوە بە کۆمەکی سەرمایەداری جیهانی و خۆشخزمەتی بە سیاسەتەکانی ئەمریکا و غەرب لە کوردستان دەسەڵاتی بە دەستەوە گرتووە و ٢٠ ساڵە لە کوردستان مومارەسەی حوکم دەکات. ئیتر لێرەدا باسی بیری نەتەوەیی و هەستی نەتەوەیی و شتی لەم جۆرە نییە. بەڵکو باسی جووڵانەوەیەکی دیاریکراوە کە دەرکەوتی بەرجەستەی هەیە و کاراکتەرەکانی لە ناساندن و پێناسەکردن دێن. گومانی تێدا نییە کە هەستی کورد بوون (یان خۆبەکورد زانین و خۆ بە کورد پێناسەکردن کە بنەما ڕاستەقینەکەی هەر کوردزمان بوونە) کەرەستەیەکی دەستی کوردایەتی بووە و خۆشی ڕۆڵی لە دروستکردن و برەوپێدانی ئەو هەستەدا هەبووە. بەڵام من لەگەڵ ئەم هەستەدا مامەڵەیەکی کراوەتر و بابەتی تر دەکەم لەوەی کە بە تەنها بە دیاردەیەکی خودی ‘سابجێکتیڤی’ بزانم و تەنها کوردایەتی بە بەرهەمهێنیەری بزانم. هەستی کورد بوون چەندە بەرهەمی کوردایەتیە، هێندەش بەرهەمی ناسیۆنالیزمی نەتەوەکانی سەردەستە، بەرهەمی ئەو ئاڵ‌وگۆڕانەیە کە لە ناوچەکەدا روویان داوە، بەرهەمی هەوڵی بۆرژوازی ئەو وڵاتانەیە کە خەڵکی کوردزمانی تێدا نیشتەجێ بوون بۆ پێکهێنانی فۆرمێکی دیاریکراو لە دەوڵەت-نەتەوە. هەروەها بەرهەمی ناهاوتایی گەشەی ئابووری و کۆمەڵایەتی لەو وڵاتانە و پشتگوێ خستنی ناوچە کوردنشینەکان بووە. بەو جۆرەش ئەو وەڵامانەی کە بە من دراونەتەوە و هەڵوێستی کۆمۆنیستەکان بەرانبەر کوردایەتی وەک هەڵوێستی دوژمنکارانە بەرانبەر کوردبوون نیشان دەدەن، لە چاکترین حاڵەتدا زادەی خراپ حاڵی بوونن و لە خراپترین حاڵەتیشدا زادەی فێڵێکن لەلایەن ئەو کەسانەوە بۆ داکۆکی لە جووڵانەوەیەک کە هیچ لایەنێکی پرشنگدار و شایستەی داکۆکی تیادا شک نابەن.\nشەشەم/ هەوڵی هەندێک بۆ ئەوەی کۆمۆنیستەکان وەک دوژمنی دەوڵەتی سەربەخۆ لە کوردستان نیشان بدەن، لە ڕادەبەدەر ڕیاکارانە و کۆمیدیە. ئاخر کوردایەتی لەوەتەی هەیە جووڵانەوەی پێکهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی نەبووە و تازە ئیتر لەم سەردەمەشدا بەوە نابێت. لەبەرئەوە چاتر وایە هیچ نەتەوەییەک فەشەل و هیچ لەبارنەبوویی جووڵانەوەکەی خۆی نەخاتە ئەستۆی کۆمۆنیزم، ئەوە کۆمۆنیستەکان نین کە دەستی کوردایەتیان گرتووە کە “ئیمپراتۆریەکانی فارس و عەرەب و تورک” پارچە پارچە بکەن، هیچ کۆمۆنیستێکی کرێکاریی نییە، بایی عانەیەک نرخ بۆ سنووری ئەو دەوڵەتانە دابنێت. بەڵام جووڵانەوەی کوردایەتی خۆی، هێندە لەبەر ئەو دەوڵەتە زۆردارانەدا چەماوەتەوە و دەست و لاملییانی ماچ کردووە، کە خەریک بوون ئابڕوش بە خەڵکی کوردستانەوە لەبەرچاوی دنیادا نەهێڵن. ئاخر کۆمۆنیستی کرێکاریی بوو دەبابەکانی ٣١ی ئابی هێنایە سەر هەولێر؟ کۆمۆنیستی کرێکاریی بوو پاسداری هێنایە سەر کۆیە بۆسەر حزبی دیموکرات؟ کۆمۆنیستی کرێکاریی بوو شەڕی پەکەکەی کرد؟ کۆمۆنیستی کرێکاریی بووە هەر کاتێک بەرژەوەندی حزبەکانی کوردایەتی تیا بووبێت، چالاکوانی بەشەکانی تری کوردستانی تیرۆر کردووە و تەسلیم بە ڕژێمە سەرکوتگەرەکانی ئێران و تورکیا کردۆتەوە؟ کۆمۆنیستی کرێکاریی بوو لەپاش ئاوارەیی ملیۆنی لاملی سەدامی ماچ کرد؟ هەر کۆمۆنیستێکی تر لە وڵاتانی تر بکرێت بە دوژمنی دەوڵەتی نەتەوەیی و ژێرپێنانی پرنسیپە نەتەوەییەکان تاوانبار بکرێت، ئەوە لەگەڵ کۆمۆنیستە کریکاریەکانی کوردستاندا ناکرێت. چونکە لە کوردستان کوردایەتی خۆی پرنسیپی نەتەوەیی و نیشتیمانی نەماوە نەیخستبێتە ژێر پێڵاوی دەوڵەتە کۆنەپەرستەکانی ناوچەکەوە. کوردایەتی جووڵانەوەیەکە کە ئەگەر بەرانبەر دەوڵەتەکانیش وەستا بێتەوە و پێش خەڵک کەوتبێت، زۆربەی جار تفەنگەکەی بە پێچەوانەوە گرتووە و تەقەی لە خەڵکی کوردستان کردووە. کوردایەتی لە کوردستانی عیراق لە چەند دەیەی ڕابردوودا نەک لە زمانی سیاسیەکانیەوە بەڵکو لە زمانی ئیلیتی ڕۆشنبیری و شاعیر و ئەدیبەکانیشیەوە باسی دەوڵەتی سەربەخۆی نەکردووە. ماوەیەک لەوەوبەر کە جەلال تاڵەبانی وتی دەوڵەتی سەربەخۆ خەونی شاعیرانە، لە هەر چوار لاوە نەتەوەییەکان لێی کەوتنە تەقە. بەڵام ڕاستیەکەی ئەوەیە جەلال تاڵەبانی ئەوەشی ڕاست نەوتووە کە دەوڵەتی کوردی خەونی شاعیرانە. چونکە لە ڕاستیدا خەونی شاعیرانیش نییە. کەس ناتوانێت لە ٢٠ ساڵی ڕابردوودا شاعیرێک، چیرۆک نووسێک، ڕۆمان نووسێکی کورد پەیدا بکات کە دێڕیکی بۆ ئەو “ئامانجە نەتەوەییە” نووسیبێت و لە ئەدەبیاتی کوردیدا جێگایەکی گرتبێت.\nحەوتەم/ من دەزانم کە ڕەنگە مەبەست و مەرامی زۆر چکۆلە و کەم بەها لەپشت وروژاندنی ئەم باسەوە لە لایەن سایتی ناوبراوەوە هەبێت. بەڵام بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەوە خودی بابەتی ئەم جەدەلە دەهێنێت لەسەری بچین. من لام وایە کە بارودۆخی کوردستان لەمڕۆدا فرسەتی ئەوەی کردۆتەوە و شۆڕشگێڕان بانگەواز دەکات، بۆ دەستپێکردنی ڕەوتێکی ڕەخنەگرانەی قووڵ لە کوردایەتی. ئەوەی کە سەرکوتگەری و ستەم و تاڵانکاری حزبەکانی دەسەڵات دەدرێتە پاڵ فاکتەری دەرەکی و عەقلیەتی سیاسی و دیاردەی وەک تێکەڵ بوونی حزب و دەسەڵات، ڕێگری دەکات لەوەی ئەم ڕەخنە شۆڕشگێڕانەو سەرەوبنکەرە دەرکەوێت و ببێتە هۆشیاریی بەشی پێشڕەوی جووڵانەوەی شۆڕشگێڕانەی کوردستان. سەرەنجام ئەوەش ستراکتوری فیکری مومارەسەکردنی سەرکوت لە کوردستان بێ دەستکاریی دەهێڵیتەوە. فرسەت دەدات کە ئەم جارە لەبری یەکێتی و پارتی هێزێکی تر بێت و ببێتە میراتگری “شەرعیەتی کوردایەتی” بۆ درێژەدان بە کۆیلەکردنی کۆمەڵگا. هێزێکی تر بێت و لەژێر ناوی بەرژەوەندی هاوبەشی باڵای نەتەوە هەمان ئاشی ڕابردوو بگێڕێتەوە.\nئەوەی کە سەرکوتگەر بوون و پاوانخوازی یەکێتی و پارتی بۆ مارکسی-لینینی بوون، یان ستالینی بوونی پێکهاتەی ئەو حزبانە دەگێڕدرێتەوە، تەنها قسەی ئاسۆس نییە، بەڵکو قسەی هەموو نووسەرانی ناسیۆنال-لیبرال و قسەی بەشێک لە کەسە ناسیۆنالیستەکانی کوردستان و تەنانەت سەرکردەی بزووتنەوەی گۆڕانیشە. بەڵام ئاشکرایە چەند پرسیار دەتوانێت، سەرلەبەری ئەم ئیدیعایە هەڵوەشێنێتەوە. بۆ نموونە دەکرێت بپرسین ئایا ئەو مومارەساتە سەرکوتگەرییانەی کە لەلایەن شێخ مەحمود و دەستەو دایەرەکەیەوە دەکران، هەموو ئەو هەوڵەی شێخ مەحمود بۆ دەست بەسەردا گرتنی زەوی و زار و موڵک و ماڵی خەڵکی تر دەیدا. ئەو تاوانکاریەی کە چەکدارەکانی شێخ لە ماوەی کورتی دەسەڵاتی ئەودا پراکتیزەیان دەکرد. تیرۆرکردنی جەمال عیرفان و عارف سائیب و ڕاوەدوونانی چەندی تر لە منەورەکانی شاری سلێمانی لەو سەردەمەدا بە فەتوای مەلاکان و بە ئەمری شەخسی شێخ مەحمود، هەموو ئەوانەش ئەنجامی مارکسیست بوونی شێخ مەحمود بوون؟ تاوانە دزێوەکانی چەکدارەکانی مستەفا بارزانی لە ١٩٦٤دا لە کانی ماسی و سوتاندنی شیوعیەکان بە زیندوویی لە لایەن تاقمێک چەتەی خوێنڕێژی پارتی کە دواتر مستەفا بارزانی بە چەکی تازە و گرانبەها پاداشتی دانەوە، تاوانەکانی سجنی ڕایات و کوشتنی فاخر مێرگەسووری و چەندینی تر، هەموو ئەو تاوانانەی کە بەشێکیان نەوشیروان مستەفا و ئیبراهیم جەلال و مەلا ئەحمەدی بانی خێڵانی تۆماریان کردوون هی ئەوە بوون کە مەلا مستەفا مارکسیست بووە؟ هەموو مێژووی سەرکوتگەریی پارتی کە لە شەستەکانەوە دەزگا ئەمنیەکانی پەروەردەی دەستی ئیسرائیل بوون، هی ئەوە بووە پارتی حزبێکی مارکسی-لینینی بووە؟ ئاخر کوردایەتی لە ژیانی ٩٠ ساڵی ڕابردووی خۆیدا، لە کوێدا و کەی دەسەڵاتی گرتووە و سەرتاپای گەندەڵی و جەردەیی و تاڵانکاری و ستەمی ئاغا و دەرەبەگ و سەرمایەدار لە خەڵکی زەحمەتکێشی کوردستان نەبووە؟ لە سەردەمی شێخ مەحمود، لە کاتی کۆماری مەهاباددا، یان لە کاتی دەسەڵاتی پارتی بە هەردوو باڵی جەلالی و مەلایی لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە تاکو ناوەڕاستی حەفتاکان؟ ئەو دەسەڵاتە دادپەروەر و پاکەی کوردایەتی کەنگێ و لە چ سەردەمێکدا هاتۆتە سەرکار، تاکو تاڵانکاریەکەی ئێستا هی ئەوە بێت، کە پارتی و یەکێتی مارکسیست بوونە و لە کوردایەتی لایان داوە؟\nجێگای سەرنجە کە هەندێک سیاسی فاشیل وا دەزانن هەنگوینی بەڵگەیان لە کونەداردا دۆزیوەتەوە کاتێک ئاماژە بە سەنتراڵیزمی دیموکراتیک دەکەن و دەڵێن گوایە حزبەکانی کوردایەتی پەیڕەویان لەو پرنسیپە ڕیکخراوەییەی مارکسیزم-لینینیزم کردووە، یاخود بە دێڕیک لە بەرنامەکەیاندا ئایدۆلۆژیای حزبیان بە مارکسیزم-لینیزم داناوە، بۆیە ڕۆژیان بەم ڕۆژە گەیشتووە. باشە بە ڕاستی ئەوانە نازانن کە پارتی لەگەڵ دروست بوونیدا و تا ئێستاش سەرکردەی هەمیشەیی هەبووە، هەمیشەیی بوونەکەشی قوربانتان و لەبەرچاوی ناگرین، سەرۆک و پلەی سەرۆک لە کوێدا بەشێک بووە لە پرنسیپەکانی سەنترالیزمی دیموکراتیک؟ پاشان ئەوەی کە دێڕیک لە بەرنامەکەی پارتی ناوی مارکسیزم-لینینیزمی هێناوە، ئایا ئەمە زۆرتر نیشانەی هەلپەرستی و خۆهەڵواسین نییە بۆ حزبێک کە لە شەستەکانەوە دەستکەلای دەستی کۆنەپەرستانی ناوچەکەو سەرمایەداری جیهانیە؟ ئەگەر بوونی ئەو ڕستەیە لە پەیڕەوپرۆگرامی پارتیدا هیچ مەوقعێکی لە ئیعرابدا هەبووایە، وەلانانی لە کۆنگرەی ١٢دا نەدەبوو ببێتە مایەی مشت و مڕیکی لاوەکی؟ ڕاستیەکەی ئەوەیە کە بوونی ئەو عیبارەتە لە پەیڕەووپرۆگرامی پارتیدا نیشانەی بە ئەرزش بوونی ئەو بیروباوەڕە لە دیدی پارتی و مستەفا بارزانیەوە نەبووە، بەڵکو نیشانەی بێ ئەرزش بوونی پرۆگرامە لە دیدی حزبێکدا کە هەمیشە بە گۆپاڵی سەرۆک، نەک بە بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆوە بەڕێوە چووە.\nنەوشیروان مستەفا چەند جارێک کوردستانی ئەم سەردەمەی بە کۆمارەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵاتی سەردەمی سۆڤیەت شوبهاندووە و چەندین جاریش باسی ئەوەی کردووە کە حزبەکانی کوردایەتی لەسەر مۆدێلی ستالینی دروست کراون. بەڵام واقعیەت ئەوەیە کە کوردستان لە کۆمارەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵاتی دوای ڕووخانی بلۆکی شەرق دەچێت، لە حاڵێکدا کە پاش ڕووخانی بلۆکی بەناو سۆشیالیستی مافیاکان بونەتە دەسەڵاتدار و هەموو کەرەستە و سامانی کۆمەڵگایان هەرزان فرۆش کردووە. ئەو حاڵەی کە لەوێ بەو جۆرە دوای ڕووخانی سۆڤیەت ڕووی دا، ڕێک ئەو ڕۆژەی یەکێتی و پارتی لە ئێرانەوە هاتنەوە لە کوردستان دەستی پێ کردووە تا ئێستاش بەردەوامە. ئەودەم هەر لە یەکەمین ڕۆژەوە لە بەنداوی بێخمەوە، تاکو بەلەدیەکەی عەربەت و هەڵەبجەی تازە هەرچی ئامێر و دەزگا هەبوو بە ئەمری حزب ئاودیوی ئێرانیان کردن. ئەو جەردەیی و تاڵانیە، ئەو سەردەمە بە بەرچاوی خودی نەوشیروانەوە و بە ئاگاداری خۆشی ئەنجام دەدرا. پاشان بە ڕاستی ستالینیست بوونی پێکهاتەی حزبەکانی کوردایەتی دەبێ بەرگێکی مۆدێرن بووبێت ئەو حزبانە هەوڵیان دابێت لەبەری بکەن. دەنا ئەوەتا کاتێک جەنابی نەوشیروان بە قسەی خۆی ئەو بەرگەی فڕێ داوە، حزبێکی دروست کردووە کە هەرچی بۆنی مۆدیرنیزمە لێی نایەت. ئەگەر پارتی و یەکێتی بۆ چاوبەستیش بێت کۆمیتەی ناوەندی و مەکتەب سیاسیەکیان هەیە، بزووتنەوەی گۆڕان ئەوە سێ ساڵە حزبە و هیچی لەوانەش نییە. قائیدی ئەوحەد و مەرجەعیەتی سیاسی و ئەخلاقیش!! (بە قسەی بابەکر دڕەیی سەرۆکی کۆمپانیای وشە) بۆ بزووتنەوەی گۆڕان هەر خودی نەوشیروان مستەفایە. نەوشیروان مستەفا بە فەتوای عەلەنی بزووتنەوەی گۆڕان بەڕیوە دەبات و ڕەخنەش لە ستالینزم دەگرێت. من خۆم هەمیشە ستالینیزمم بە دوژمنی کۆمۆنیزم زانیوەو لە سەدام حسێنێک زیاترم لە ستالیندا نەبینیوە، بەڵام بە بڕوای من هەر کەس ویژدانی هەبێت ستالینیزم بە گەشەو پێشکەوتن بۆ بزووتنەوەی گۆڕان دەبینێت، نەک بە پێچەوانەوە.\nسەرەنجام ڕەتکردنەوەی ئەو تێڕوانینەی کە دەڵێ پارتی بۆیە سەرکوتگەرە چونکە مارکسیستە، لە لای منەوە، لە تەقدیسکردنی مارکسیزم و ئایدۆلۆژی گەریەوە نەهاتووە، بەڵکو لەبەرئەوەیە کە ئەو جۆرە تێڕوانینە ڕێونکەرە، کوردایەتی بە خشکەیی لە پەنجەرەوە دەکاتە دەرەوە و پاساو بۆ ئەتککردنێک دێنێتەوە کە هەموو ڕۆژێک ئەم جووڵانەوەیە بەرانبەر کۆمەڵگای ئێمە پراکتیزەی دەکات.ناسنامەی بکەرەکانی پشتی ئەو ئاکارە دزێوانەی کوردایەتی کە چینی باڵا دەست و سەرمایەداری کوردستانن دەشارێتەوە، لە جێگای ڕۆشنگەریی لەسەر ماهیەتی سیاسی و چینایەتی ئەو بزووتنەوەیەی کە دەسەڵاتی مافیایی و میلیشیایی وەک یەکێتی و پارتی بەرهەم هێناوە، پەنا بۆ لێکدانەوەی عەقڵی و کولتوری دەبات و سەرەنجام سەرەگێژە دەنێتەوە. یەکێتی و پارتی بۆیە مافیان، چونکە بەرهەمی کوردایەتین، کوردایەتیش بۆیە بەرهەمی وای هەیە، چونکە بە هەموو مێژووی خۆی جووڵانەوەی دەرەبەگ، شێخ، مەلا، سەرۆک عەشرەتەکانی کوردستان بووە و لە بەرانبەر ناڕەزایەتی چەوساوەکانی کوردستان پارێزگاری لە بەرژەوەندی ئەوانە و بازرگان و سەرمایەدارەکانی کوردستان کردووە. شۆڕشی تازە لە کوردستان بۆ ئەوەی کۆمەڵگا بگۆڕێت و لە دەرگای ئایندەیەکی پرشنگدار بدات، بۆ ئەوەی هەنگاو بەرەو ئازادی و سەرفرازی هەڵبگرێت، بۆ ئەوەی تەنانەت دەسەڵاتێکی سەربەخۆی جەماوەریی کوردستان پێک بهێنێت، ناچارە ئەم جووڵانەوەیە وەلابنێت وتێی پەڕێنێت، پێویستە دەست بە جووڵانەوەیەکی نوێی کۆمەڵایەتیەوە بگرێت. کۆمۆنیزم بۆ ئەم شۆڕشە نوێیە ئەگەرێکە و ڕێگایەکە بۆ هەڵبژاردن، بەڵام وەلانانی کوردایەتی ئەگەرێک نییە بۆ هەڵبژاردن یان ڕەتکردنەوە، بەڵکو لە پێناوی ئایندەیەکی گەشتردا بۆ جەماوەری کوردستان ناچاریە.\nئــــــایــــــا خــــــۆپــــــیشانــــــدان پــــــێویــــــســــــته؟\tبـــەبـــێ چـــاكسازیی،هـــەڵبـــژاردنی پارێزگاكان مـــانـــای نیـــه


خۆشخوان: گۆرانیبێژ، سترانبێژ، ئسترانبێژ، مەقامبێژ، هەمووی ئەو وشانە یەک واتا دەبەخشن. ئەوەش بەو کەسانە دەڵێن وا دەنگیان خۆشە و گۆرانی دەچڕن و ناخی بوونەوەر خۆش و هێور دەکەنەوە و کورد واتەنی ئاوپڕژێنی هەناوان دەکەن. لە زۆر شوێنی ئەم دنیایە گۆرانی و موزیک وەک چارەسەری نەخۆش و دەردەداران بەکار دەهێنن، چونکە گۆرانی لە رووی دەروونییەوە تام و چێژی تایبەتی خۆی هەیە، بەڵام کام گۆرانی؟ دیارە گۆرانیی رەسەنی وەک گۆرانییەکانی زیرەک و ماملێ و مەردان و تاهیر تۆفیق و...\nسەد ساڵێک بەر لە ئێستا "خۆشخوان" رۆڵێکی گەورەیان هەبوو لە گۆرانیگوتن و لاوک و حەیران و گلۆ و پایزە و سوارۆ و ئازیزە و بەیت چڕین. ئەو گۆرانیبێژانە جگە لەوەی کۆڕی گوتنیان خۆش کردووە، گۆرانیی رەسەنی کوردیشیان گوتووتەوە و لە شەوانی پایز و زستانا لە دیوەخانان خزمەتێکی گەورەیان بە هونەری گۆرانیی کوردی کردووە. ئاوازی رەسەنی کوردەوارییان لە مەرگ و فەرامۆشی پاراستووە و رەزگاریان کردوونە. خاڵی دووەم کە ئەو سترانبێژانە کردوویانە بەشێکی زۆر لە زمان و ئەدەبی کوردییان پاراستووە. زۆر وشە و ئیدیۆم و دەستەواژە و رستەی پاراوی ئەو زمانەیان لە مەرگ رزگار کردووە. ئەوە بویتە هۆی زیندوومانەوەی زمانەکەمان. ئەوان ئەو وشە و دەستەواژە و ئیدیۆمانەیان زار بە زار و سینگ بە سینگ گواستووەتەوە بۆ سەردەمی ئێمە. لەسەردەمی ئەواندا خوێندن و نووسین لە کوردستانا بە زمانی فارسی و عارەبی بووە، ئەویش لە حوجرە و تەکیە و خانەکانا. لەوکاتدا لێرە و لەوێ و تاک و تەرا نەبێ کەس باسی زمانی کوردی و نووسینی بەو زمانە نەکردووە. لەوەها سەروبەندێکدا هەر ئەو بوێژانە بووینە وا زمانی کوردییان بە پاراوی پاراستووە، لێرەدایە میللەتی کوردیش لەگەڵ ئەوەدا کە قەرزباری ئەوانە، هەمیشە بە تامەزرۆییشەوە گوێی دڵی بۆ ئاواز و گۆرانییەکانیان راگرتووە. با لەبیرمان نەچێ، هونەری خۆشخوانی لەو سەردەمدا کارێکی زۆر سانا نەبووە، کە هەرکەسەو هەستێ و بچێت ببێتە خۆشخوان. دەبوو کەسێک کە دەنگی خۆشە بچتە لای وەستایەکی شارەزا لە گۆرانی و بەیت و حەیران و لاووک و ماوەیەکی زۆر لەوێ خەریکی خۆڕاهێنان بێت. ئەو کەسە لە ماوەی چوار تا پێنج ساڵاندا وردە وردە لە هەموو هونەر و ئاوازە کوردییەکان شارەزا دەبوو. ئینجا دەهاتەوە دیوەخانان بۆ گۆرانیگوتن.\nدیوەخان: ئامۆژگای تاقیکردنەوەی خۆشخوانەکان بوو. ئەوەی خۆی پێ خۆشخوان بوایە، دەبوو لە دیوەخانێ دەنگ هەڵبڕێت و گۆرانی بچڕێ و خۆی تاقی بکاتەوە و کۆڕی دیوەخان دەیانئەزموو، ئەگەر دەرچووبوایە لەو ئەزموونە ئەوا بە خۆشخوان وەردەگیرا ئەگینا کەس پێی نەدەگوت خۆشخوان و گۆرانیبێژ. کۆڕی دیوەخان خەڵکی زۆر شارەزای ئەو بوارەی تێدا بووە، بۆیە خۆشخوان دەبوایە ئەو کۆڕە بخاتە جۆش و خرۆش و ئەوانیش "تەهوو"یان بۆ دەکێشا و دەنگی "تەهوو" وشەی سەرسووڕمان و نیشانەی دەرچوونی خۆشخوان بوو لە ئەزموونەکەی. واتە سەنگی مەحەکی دیوەخان بوو. لە لایەکی دیکەوە ئەوەی تۆزێک ئاغا بوایە، "قوڵە ئاغا و پس ئاغا" هەر کامەیان خۆشخوانەکی رادەگرت بۆ ئەوەی مام هێمن واتەنی: لە بە بەیت و لاووک و حەیرانان دیوەخانی بۆ بڕازێنێتەوە و لە شەڕ و ململانێیاندا فڕان باوێتە دوژمنان و شەوان لە ژووری نوستنێ حەقایەت بۆ ئاغای بگێڕێتەوە.\nدیارە دیوەخان ئەگەر چاو لە هەندێ لایەنی دیکەی بپۆشین لەو لایەوەوە خزمەتێکی گەورەی بە هونەری کوردی کردووە. چونکە دانیشتنەکانیشیان دوور بووە لە سەرخۆشی و خواردنەوە و گەمە و هاتوهاوار.\nگۆرانی بە زمانی بێگانە: بەڵام بە داخ و کەسەرەوە بەشێکی دیکە لەو گۆرانیبێژانەمان وازیان لە زمانەکەی خۆیان هێناوە و بایانداوەتەوە سەر زمانی بێگانان و بە زمانی ئەوان گۆرانییان چڕیوە. ئەوانە خزمەتیان بە موسیقا و هونەری غەیرە کوردان کردووە. لە نێو کوردانی رۆژهەڵاتی کوردستانا زۆر ئەو گۆرانیبێژانەی تاقە بۆ جارێکیش ئاوڕیان لە زمانی زکماکی خۆیان نەداوەتەوە و هەر بە زمانی فارسی گۆرانییان چڕیوە و تەنیا لە رووی ناسنامە و زێدەکەیانەوە دەزانین کە ئەوانە کورد بوونە. لە باشووری کوردستان ژمارەیەکی زۆر گۆرانیبێژمان هەبوونە بە زمانی عارەبی و تورکمانی گۆرانییان چڕیوە و لە باکووری کوردستانیشا ژمارەیان کەم نییە ئەوانەی وا لە زمانە تورکییەکەی ئەوێدا توانەوە.\nئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە کە ئەوانە لەگەڵ ئەوەدا کە بەوکارەیان لە بری ئەوەی خزمەتی هونەری نەتەوەیی خۆیان بکەن و هەوڵ بدەن ناو ماڵەکەی خۆیان دەوڵەمەندتر بکەن، قۆڵیان هەڵماڵی بۆ دەوڵەمەندکردنی هونەر و کولتووری ئەوانیتر.\nلەوەش خراپتر ئەویە کە ئەوانە بەشێکی زۆری ئاواز و میلۆدییە کوردییەکانی خۆمانیان برد و بە بەژنی گۆرانییەکانی ئەوانیان بڕین و لە هیچ کوێش نەیانگوت ئەو میلۆدییە کوردییە و بەو شێوەیە بەشێک لە سامانی هونەریی خۆمانیان کردە موڵکی ئەوان. ئەوانە ئەگەر زانیبایان گۆرانی و لەگەڵ ئەویشا پاراستنی زمان نەک هەر هونەر بەڵکوو هەڵوێست و کوردایەتییە، بەلای وەها کارێکا نەدەچوون. تۆ لە کام سەنگەر دابیت، خزمەت بەو لایەنە دەکەیت.\nلێرەوە پرسیارێک لەو کوردانە دەکەم کە خزمەتی هونەر و زمانی کوردیان نەکرد و بوونە کەواسوورەی پێش لەشکری بێگانەکان:\nئاخۆ نەتەوەی کورد هونەر و گۆرانی و ئاوازی رەسەنی خۆی نییە؟ ئاخۆ غەزەل و شێعری سیاسی و کۆمەڵایەتیی نییە؟ ئاخر بەستەو مەقام و ئای ئای و لای لایەیە نییە؟\nمن پێم وانییە هیچ نەتەوەیەک هێندەی کورد لەو لایەنەوە دەوڵەمەند بێت. کورد زۆر دەوڵەمەندە لەو بوارەدا، چونکە وڵاتکەی زۆر رەنگینە و هەوێنی لە دایکبوونی هونەرە. لە لایەکی دیکەشەوە چەوساوەیی ئەو میللەتەش هۆکارێکی دیکە بووە بۆ دەوڵەمەندبوونی ئەو بوارەی هونەری کوردی. ئەگەر سەیری رابردوومان بکەین، سەرکردەکانی کورد بۆ وێنە سمکۆخانی شکاک لەگەڵ خۆیدا بەیت بێژێکی دەنگخۆشی هەبووە کە لە مەیدانی شەڕدا چیی بە چاو بێنیوێتی دواتر بە دەنگ و بە شێعر بۆی چڕیوەتەوە.\nوەک دەڵێن قەدری زێڕ لە لای زێڕنگەرە، هونەری راستەقینەش لای هونەرمەندی راستەقینە دەست دەکەوێت. ئەوانەی ناگەنە سەرچاوەی رەسەنی هونەر، لە تەپوتۆزی رۆژگاردا ون دەبن. ئەوانەی خزمەتی هونەری بێگانان دەکەن، لە دواڕۆژدا هیچیان پێ نامێنێتەوە. کورد دەمێکە وتوویەتی: لە بەخێوکردنی گوێرەکەی خەڵکدا تەنیا گوێرەوسار "گوێلهەوسار"ـت بۆ دەمێنێتەوە.\nئەگلەنجە: ئەگلەنجە بەزمێکی شەوێ بووک گواستنەوە بوو لە هەوڵێری ساڵی ساڵاندا. ئەو کەسەی ژنی دەهێنا بۆ شەوەکەی مەولوودییەکی دەکرد. دوای مەولوودیکردنەکە لە ماڵی زاوا کوڕگەل خڕ دەبوونەوە. دەبووە ئارەق خواردەنەوە و گۆرانیگوتن. هەر هەتا چارەکێک دەخورایەوە زەحمەت بوو، ئیتر ئەوە هەر کەسە و لە راستەخۆیەوە هەڵدەپەڕی و گۆرانیی دەگوت و دەبووە هەڵهەلهەلە و قریوە. هەنگامەیەک ساز دەبوو ئەو سەری دیار نەبێ. بەناو گۆرانبێژیش گۆرانییان دەگوتن. کۆڕێکی پڕ لە قریوە و هەرا و دەنگی ناڕێک. زۆر جاریش دەبووە شەڕ و کارەساتێکی گەورەی لێ دەکەوتەوە. دەستوورەکەی هیی کورد نەبوە. پەڕیوە ناو کوردان بووە. ئەو جۆرە ئاهەنگە لە نێو هونەری راستەقینەدا جێگای نابێتەوە چونکە هیچ خزمەتێکی بە هونەر و گۆرانی نەکردووە. هونەر و گۆرانیی رەسەن و زانستیانە لەو جۆرە بابەتە بەدوورە. ئەوانەی گۆرانییان لە بەزمی ئەگلەنجەدا دەگوت: گۆرانیبێژی کورد نەبووینە. کۆڕەکەش کۆڕی خواردنەوە بووە. ئەو شریتەش وا لەو کۆڕانەدا پڕ کراونەتەوە بایەخێکی ئەوتۆیان نەبووە، ئەگینا ئێستا وەک بەرهەمێکی رەسەن خەڵک بەشوێنیاندا دەگەڕان.\nلە دوای نسکۆ هونەرمەندێکی دڵسۆز و مشوور خۆری خەڵکی کۆیەی مەڵبەندی رووناکبیری و هونەر و ئەدەبیات، بەرەو شارەکەی هەولێر هات. ساڵی 75 کاتێ مامۆستا وریا ئەحمەدی هونەرمەند هاتە هەولێر موسیقاری ئەو شارە بە پەنجەی دەست دەژمێردران. من ئەو مامۆستایە لە نزیکەوە وەک برادەر ناناسم و ناسیارییەکەم هەر لە دوورەوە و لە رێگەی کارەکانییەوەیە. وریا ئەحمەدی هونەرمەند لەو کاتدا دڵسۆزانە هەوڵی دەدا خزمەت بە هونەری کوردی بکات و وەک پێشمەرگەیەک ئەو لە سەنگەری هونەرەوە سێرەی لە دوژمنانی کورد دەگرت. وەک باسم کرد ئەو کاتەی ئەو هاتە هەولێر هونەری کوردی لەو شارەدا رەونەقێکی وای نەبوو، موسیقارە کوردەکان دەورێکی ئەوتۆیان لە دانانی ئاوازی رەسەندا نەبوو. بۆخۆیان لە بەزمەکانی ئەگلەنجەدا ئامێریان دەژەنی و هاوئاوازی گۆرانیبێژە تورکەکان بوون. وریا ئەحمەد قۆڵی هەڵماڵی بۆ دانان و کردنەوەی خولی فێرکردنی موزیک لە هەولێر. وانەی بە منداڵان دەگوتەوە و لە گەرمای هاوینێدا دەچووە خزمەتکردن بە نیشتمانەکەی. زۆر کەس لەسەر دەستی ئەو پێگەیشتن.\nدووەم هەوڵی بەنرخ و پڕ بایەخی ئەو بەڕێزە ئەوە بوو کە گوند بە گوندی کوردستان دەگەڕا بۆ کۆکردنەوە و تۆمارکردنی ئەو ئاواز و گۆرانییە رەسەنانەی لە گوندەکاندا و لە کۆنەدیوەخاناندا مابوونەوە. لە نووسینیشدا کەمتەرخەمیی نەکرد و گۆڤار و رۆژنامە کوردییەکان بەڵگەی ئەو راستییەن. ساڵی 78 تیپی هونەری هەولێریان دامەراند لەگەڵ چەند موسیقارێکی دیکە. ئەوان گەلێک کاری پڕ بایەخیان کرد. دوو شریتیان ئەو کات تۆمار کرد و بوونە شریتی ساڵ. وردە وردە شۆڕشێک لە گۆرانیی کوردیدا هاتە ئاراوە کە دەکرێ بڵێین پێشەنگەکەی وریا ئەحمەد بوو. ئەوەی ئەوکات لە هەولێر کرا، ئێستاش بە نەمری ماونەتەوە و ئاوپڕژێنی دڵان دەکەن و ئیتر مۆسیقاری کورد لە هەولێر گەوهەری هونەری خۆیانیان لە ئەگلەنجە خەسار نەکرد و کەوتنە شوێن رەسەنایەتیی هونەرەوە.


وا خه‌ریكه ئه‌و شه‌ڕه‌ی كه به‌ر له زیاتر له بیست رۆژێك له‌مه‌وبه‌ر ده‌ستیپێكرد، به‌ره‌و ته‌واوبوون ده‌چێت. تا ئێستا ئه‌نجامێك كه لێیكه‌وتۆته‌وه، جێگه‌ی خۆشحاڵی هه‌موو كوردێك و زۆربه‌ی خه‌ڵكی عێراقه. دیمه‌نی ئاهه‌نگگێڕانی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی هێشتا باوه‌ڕناكات كه له‌ده‌ست یه‌كێك له دڕنده‌ترین ده‌سه‌ڵاته خوێنڕێژه‌كانی مێژووی كۆن و نوێی مرۆڤایه‌تی رزگاری بووه، مایه‌ی خۆشحاڵین. به‌ڵام دیاره له‌پاڵ ئه‌و سه‌ركه‌وتنانه‌دا، شكستێكی قۆڵ خۆی حه‌شارداوه و له‌ودیو ئه‌و خۆشحاڵیه‌وه، خه‌مێك ونه كه بیرلێكردنه‌وه‌ی به زۆر له‌پێشتر له لێكدانه‌وه‌ی چۆنێتی هاتن و چوونی رووداوه‌كان ده‌زانم.\nخه‌ڵكی به‌غدامان بینی كه چی به وێنه‌كانی دیكاتۆر كرد و ئه‌مڕۆش خه‌ڵكی كوردستانمان بینی كه له هه‌ولێر و سلێمانیشه‌وه خۆیان گه‌یاندبووه كه‌ركوك و به‌شداری ئاهه‌نگی ئازادی ئه‌ویان ده‌كرد. به‌ڵام من له‌ودیو ئه‌و سه‌ركه‌وتانه شكستێكی قۆڵ ده‌بینم، خۆشحاڵی ئازادبوونی نزیكه‌ی ته‌واوی ئه‌و به‌شه‌ی كوردستانم لا تێكه‌ڵ به دڵته‌نگیه‌كی تاقه‌تبڕ بووه.\nشكستێك كه من له‌ودیو ئه‌و سه‌ركه‌وتانه‌وه ده‌یبینم، شكستی ئیراده‌ی مرۆڤ و بێده‌سه‌ڵاتی كۆمه‌ڵگه‌ی عێراقییه، به تایبه‌تیش به‌شه غه‌یره كوردیه‌كه‌ی و هه‌ر به‌شه‌ی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ش به ده‌وری خۆی. ئاخر ده‌سه‌ڵاتێك كه ئاوا به‌ئاسانی، دیاره دوای كوتانێكی زۆری له‌لایه‌ن هێزه ئه‌مه‌ریكی و ئینگلیزیه‌كانه‌وه، داته‌پێت، بۆ ده‌بێ به ده‌ستی ئه‌و خه‌ڵكه نه‌ڕوخێنرێت، كه سی و پێنج ساڵه ژیانی لێ تاڵكراوه و شه‌ڕ له‌دوای شه‌ڕی پێكراوه.\nبه‌ڕای من ده‌بێ به وردی و به قوڵی بیر له كه‌سایه‌تی تاكی عێراقی و ستروكتوری ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه بكرێته‌وه. ئاخر من هیچ به‌دووری نازانم، ئه‌گه‌ر هه‌لومه‌رجێكی وه‌ك ئه‌وه‌ی كه تا ئێستا حاكم بووه بگه‌ڕێته‌وه، ئاگری هه‌مان دۆزه‌خ خۆشنه‌كرێته‌وه.\nدوێنێ باسی بنیاتنانه‌وه‌ی كه‌سایه‌تی كوردیت ده‌كرد. پێموایه پێش ئه‌وه‌ی باس له‌و بنیاتنانه‌وه‌یه بكه‌ین، ده‌بێ ئه‌و كه‌سایه‌تییه به شێنه‌یی شیكرێته‌وه و به‌ر له هه‌ر شتێكیش باس له‌و گۆڕانكاریانه بكرێت كه له‌ماوه‌ی ئه‌و سی و پێنج ساڵه‌دا به‌سه‌ریدا هاتوون.\nئێستا كاتژمێر یازده‌ی به‌یانییه و له نزیكه‌ی سه‌عاتێك له‌مه‌وبه‌ره‌وه، كه‌ناڵه ئاسمانیه‌كان وێنه و دیمه‌نی ئه‌مڕۆی راووڕووتیه‌كانی شاری به‌غدا نیشانده‌ده‌ن. هێندێكیش هه‌ڵده‌په‌ڕن و و بۆش بۆشیانه. له سه‌ران و جه‌للادانی رژێمیش هیچ خه‌به‌رێك نییه. ئێستا رۆژانی راپه‌ڕینی 91 ی لای خۆمانم دێنه‌وه‌یاد. به‌ڕاستی ساتێكی خۆشه. هه‌ر چه‌نده داهاتوو هێنده دیار و رۆشن نییه، به‌ڵام ئێستا له‌سه‌ركارلاچوونی سه‌ددام له‌سه‌رووی هه‌موو شتێكه‌وه‌یه.\nپیرۆز بێت له هه‌موو ئه‌وانه‌ی چاوه‌ڕێی ئه‌م رۆژه بوون. به هیوای هاتنه‌دی كه‌شوهه‌وایه‌كی ئازاد.\nجارێكی دیكه‌ش به‌هار و ساڵی نوێتان پـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــیرۆز.


لەئێستادا نزیکەی 1,200 منداڵی داعش لە عێراق دەستبەسەرن\nلەو 1,191 منداڵەی داعش كه لە عێراق دەستبەسەرن، 21یان خەڵکی عێراقن لەکاتێکدا ئەوانیدی منداڵی چەکدارانی بیانیی داعشن.\nئەو منداڵانەی لە دایکوباوکێکی داعشن لە ناوەندێکی چاکسازیی عێراقی دەبینرێن لە پۆلدا. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی دادی عێراق، لە 17 شوبات بڵاوکراوەتەوە]\nکۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی مافەکانی مرۆڤ لە عێراق چوارشەممە (24 تەمموز) رایگەیاند كه کۆی 1,191 منداڵی ئەندامانی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لەئێستادا دەستبەسەرن لە ناوەندەکانی چاکسازی و زیندانەکانی تەواوی وڵاتدا.\nوتەبێژی کۆمسیۆنەکە، عەلی بەیاتی وتی کۆمسیۆن راپۆرتێکی لە وەزارەتی دادەوە بەدەستگەیشت دەربارەی ژمارەی منداڵانی داعشی عێراقی و بیانیی دەستبەسەرکراو لە ناوەندەکانی چاکسازیی تازە پێگەیشتواندا.\nبە دیارونای وت ژمارەکە ئەو منداڵانەشی تێدایە کە یاوەریی دایکیان دەکەن و دەستبەسەرن لە زیندانەکانی وەزارەته‌كه‌دا.\nوتی: "بەگشتی 1,191 منداڵن کە 21یان عێراقین و ئەوانیدی هەموویان بیانین." وتیشی لەکاتی شەڕدا لەدژی داعش دەستگیرکراون.\nبەیاتی وتی هەندێك منداڵی کەم تەمەن تۆمەتی پەیوەست بە تیرۆریزمیان دراوەتە پاڵ، لەکاتێکدا ئەوانیدی تاوانبارکراون لەلایەن دادگاوە و لەئێستادا ماوەی زیندانیان بەسەردەبەن لە ناوەندەکانی چاکسازیدا.\nوتیشی منداڵانی سێ ساڵ خراونەتە زیندانە ناوەندییەکانی ژنانه‌وه لەگەڵ دایکە عێراقی و بیانییەکانیان، کە دادگاییکراون لەسەر تیرۆریزم.\nوتی: "نزیکەی 700 ژنی بیانی دەستبەسەرن لە عێراق لەسەر تاوانی پەیوەندیدار بە تیرۆریزمەوە." ئاماژەیکرد بەوەش كه ئەم ژمارەیە کەم و زیاد دەکات چونکە هەندێك لەو ژنانە بەخشراون یان ماوەی زیندانییان تەواودەکەن و ئازاد دەکرێن.\nوتی لەو دۆخەدا، حکومەت پەیوەندی بەو وڵاتانەوە دەکات کە وڵاتی ئەم ژنانەن تا خۆیان و منداڵەکانیان وەربگرنەوە، لەگەڵ ئەو مندڵانەی لە دایکانیان جیاکراونەتەوە و ماوەی زیندانییان بەسەردەبەن.\nوەزارەتی دەرەوەی عێراق لە 15 تەمموز رایگەیاند كه لە سێ ساڵی رابردوودا،473 منداڵی بیانیی رادەستی وڵاتانی دایکوباوکیان كردۆته‌وه دوای چەند هەوڵێکی حکومی و دبلۆماسی.\nعێراق 108 منداڵی بیانی پەیوەندیدار بە داعش سزادەدات\nهەندێك لە منداڵانی چەکدارانی بیانیی داعش دادگایی دەکرێن پەیوەست بە چەندین تاوان کە ئەنجامدراون لەکاتێکدا داعش دەسەڵاتی هەبوو.


حزبوڵا سوتەمەنی لە ئێرانەوە دەبات بۆ لوبنان\nحزبوڵالە ڕێگەی سوریاوە دەستیکردووە بە هەناردەکردنی سووتەمەنی ئێران بۆ لوبنان، ئەو هەنگاوەی کە گروپی ئیسلامی حزبوڵا دەڵێت دەبێت قەیرانی سوتەمەنی کەم بکاتەوە، بەڵام بە وتەی نەیاران مەترسی هاندانی سزاکانی ئەمەریکا زیاتر دەکات.\nکاروانێکی بارهەڵگرەکانی سوتەمەنی ئێران ئەمرۆ پێنجشەممە لە باکوری ڕۆژهەڵاتی لوبنان لە نزیک گوندی ئەل عەین تێپەری، کە لەم گوندەدا ئاڵای زەردی حزبوڵڵا هەڵکراوە.\nیەکێک لەو دروشمانەی بەرزکراونەتەوە نوسراون سوپاس بۆ تۆ ئێران، سوپاس بۆ تۆ سوریای ئەسەد، تەلەفزیۆنی ئەلمەناری حزبوڵاش ڕایگەیاند کاروانێک بە 20 بارهەڵگرەوەگەیشتۆتە لوبنان.\nحزبوڵا کە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەکرێت ڕایگەیاند، ئەو کەشتییەی سوتەمەنیەکان هەڵگرتووە ڕۆژی یەکشەممە لە سوریا لەنگریان گرتووە، دوای ئەوەی پێیان وتراوە کە گەیشتنیان بە لوبنان لەوانەیە مەترسی سزاکان زیاتر بکات.\nواشنتن دووپاتی کردەوە کە سزاکانی ئەمەریکا لەسەر فرۆشتنی نەوتی ئێران وەک خۆیان ماوەنەتەوە، بەڵام نەگوتراوە کە ئایا بیر لە گرتنەبەری هیچ هەنگاوێک دەکاتەوە لەسەر ئەو هەنگاوەی حزبوڵا کە بە گروپێکی تیرۆریستی نادێری دەکات.