ماندانا هەندەسی؛ کارەکانم بۆ ژنانن لەهەرجێیەک بێت\nناوم ماندانا هەندەسییە، بە ڕەچەڵەک خەڵکی ئێرانم و هەروەها بەڕیتانیشم. لە ٢٠١٥ وە تا ٢٠١٨ لە هەرێمی کوردستان لەگەڵ چەند ڕێکخراوێکی جیاوازدا کارمکردووە. بەڕێوەبەری ئۆفیسەکانی بەڕێوەبردنی ژنانی کوردستان بووم. لەگەڵ ڕێکخراوی جیهانی "ژنان بۆ ژنان" کارمکردووە، هەروەها لە تەمموزی ساڵی ٢٠١٩وە وەک بەڕێوبەری پڕۆژە لە ڕیکخراوی NPA لە دهۆک کاردەکەم.\nگرنگترین کارەکانم چین؟\nبۆ من گرنگترین کار کە بیکەم، بەدیهێنانی گۆڕانی کۆمەڵایەتی لەڕێگەی دید و تێڕوانین و کارەکانمەوە. هەر لە منداڵیمەوە وەک کچێک ئەو تێڕوانینەم هەبووە کە ناکرێت چیتر بەمجۆرە بەردەوام بین، چەوساندنەوەی ژنان دەبێت بوەستێندرێت. بەبێ بەشداری و وزەی ژنان بەهیچ شێوەیەک دیموکراسییەت بەرقەرار نابێت. ناتوانیت بڵێیت دیموکراسی بۆ نیوەی کۆمەڵگە بەرقەرار دەکەین و نیوەکەی دیکەی کۆمەڵگە هیچ نیین یاخود پلە دوون. ئەمە ئەستەمە. وەک منداڵێک کە لە ئێران گەورەبووم و پەروەردەی سیاسیم پەروەرەیەکی باش نەبوو، تێگەیشتبووم کە بەبێ بوونی گۆڕانکارییەکی کۆمەڵایەتی لەهەمبەر پرسی یەکسانی جێندەرییەوە، یان شتی گرنگی وەک، مافی ناونانی منداڵەکان بەناوی دایکییانەوە، مافی بڕیاردان بۆ ژیانی خۆیان و منداڵەکانیان، ئەم مافانە بۆ ژنان بەردەست نین لە هەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکاندا. بۆیە ئەمانە مافگەلێکی زۆر گرنگ، هەتا ئەوانە بەدەست نەهێنین، یەکسانی بەدەست ناهێنین. بۆیە ئەوە ئامانجی منە. هەرچییەک کە دەیکەن لەو پڕۆژانەی بۆ پاراستنن یاخود بۆ بەهێزکردنی تواناکانی ژنانن لەپێناو ئەوەدایە کە پیشانی بدەین ژنانیش توانایان هەیە لە کۆمەڵگەدا، تا ژنانیش بتوانن کاریگەرییان بەسەر بڕیاری کۆمەڵایەتی و بڕیاردانی ناو خێزانەوە هەبێت. بۆیە ئەم پاراستن و پەرەپێدانی توانایە ئامانجدارە. ئەمە گرنگترین بەشی کارکردنمە.\nئەو میکانیزمانەی لە کارکردنمدا دەیانگرمە بەر چین؟\nیەکێک لەو میکانیزمانەی لە پرۆسەی کارکردنمدا دەیگرمە بەر، بڵاوکردنەوەی هۆشیارییە. ژنان بە بەراورد بە پیاوان هۆشیارییان لەبارەی توانای خۆیان نییە، یاخود هۆشیاری لەبارەی ئەوەی دەتوانن بیکەن، بەڵام لە بەرامبەردا پیاوان هۆشیارییان سەبارەت بە توانای داگیرکاری و سەروەری خۆیان هەیە. چونکە هەموو ئەمشتانە هێندە ڕەگی لە کۆمەڵگەکەماندا داکووتاوە کە پێمان وایە ئەمە چارەنووسی ئێمەیە، واتە چارەنووسی ئێمە وەک ژن ئەمەیە و دەبێت بیچێژین. بەبێ چەشتن ئێمە ژنێکی باش و ئاقڵ نین. چارەنووسی من وەک پیاوێکیش ئەوەیە کە دەبێت پیاوەتی خۆم پراکتیزە بکەم، کە ئەویش دەرخستنی ئەوەیە کە من دەسەڵاتدارم و هەرچییەکم بوێت دەتوانم بیکەم بەبێ هیچ ڕێگرییەک. هەردووک ژنان و پیاوان دەبێت هۆشیاربنەوە و تێبگەن کە بەم جۆرە مێنتاڵێتییە، یەکسانی بەرقەرار نابێت و بەهێزکردنی تواناکان کاریگەرییان نابێت. ڕەنگە نەتوانین ئەم ئاگاییە بگەیەنین بە هەموو ژنانێک، بەڵا خۆ دەتوانین بیگەیەنین بە ژمارەیەکی زۆری خەڵکی کە لە دۆخەکە تێدەگەن. بۆ نمونە لە دۆخی ئێستای عێراقدا خەڵکی خەریکن داوای گۆڕانکاری دەکەن. بەڵام گٶڕانکاری دەبێت ئاڕاستەکراو بێت، دەبێت ڕێنیشاندەرێک بۆ شۆڕش هەبێت، نەک بە ئەنارشییەت بەدەستبهێنرێت.\nئەو ئاستەنگییانەی لەماوەی کارکردنمدا ڕوبەڕوویان بوومەوە\nئەو ئاستەنگییەی لە بەڕیتانیا ڕوبەڕوم بوەوە ئەوەبوو کە نە ئەمریکی بووم و نە ئەوروپی نەبووم. لە سەرەتادا نەمدەتوانی هەست بەوەبکەم کە شوێنی منە. بەڵام دواتر کە ئاشنایەتیم لەگەڵ گروپەکانی ژنان و گروپی ژنانی ڕەشپێستدا پەیداکرد، شتەکان گۆڕان، لەوێدا دەنگی خۆمم دۆزییەوە. ئەندامێتی ئەو گروپانە ژنانی وڵاتە جیاوازەکانی لەخۆدەگرت، لە کوردستانەوە، لە ئێرانەوە، لە هیندستانەوە و لە پاکستانەوە، ئەو وڵاتانەی ڕوبەڕوی ئیمپریالیزم و کۆلۆنیالیزم بوبونەوە، پێکەوە کۆدەبونەوە و لەبارەی شوناسەوە گفتوگۆمان دەکرد. ئەم ئاشنابوونەوە زەمینەیەکی بۆ سازکردم کە بڵێم، شوناسی من ئەمەیە، ڕێک ئێرەیە کە ڕوبەڕوی ئاستەنگییەکان دەبمەوە و دەتوانم گۆڕانکارییەک دروستبکەم. ئێستاش ئاستەنگی جۆراوجۆر هەن، بەڵام بێگومان ئاسانترن لەو دەمەی کە من دەستمپێکرد.\n"کارەکانم بۆ ژنانن لەهەرجێیەک بێت"\nژنانی ئێران ڕەخنەیان لێدەگرتم بەوەی بۆچی کار بۆ ژنانی ئێران ناکەم، یان لەسەر پرسەکانی ژنانی ئێران بە دیاریکراوی کارناکەم. بۆ من گرنگ نەبوو کە ئەوژنانەی کاریان بۆ دەکەم ڕەگەزیان چییە، چونکە وەک چالاکوانێک من کار بۆ مرۆڤ دەکەم. هەمیشە مرۆڤ پلە یەکە، نەک ئایدۆلۆژی، ڕەگەز، یان دین. هەمیشەش ئەوەیە کە بەردەوامی پێدەدەم لە کاکرەکانمدا لە ژیان. بۆیە لە ئێستادا لەگەڵ ژنانی دهۆک کاردەکەم و شانازی پێوەدەکەم.\nچی هانیدام تا ببمە فێمینیست؟\nپێموایە ئەزموونی ژیانکردنم لە ئێران. دایکم فەرمانبەرێک بوو لە بانکی گشتی ئێران، وەک ژنێک لە بواری ژیانیدا بەرەوپێشچونێکی باشی بەخۆوە بینیوە، داهاتی لە باوکم زیاتر بوو. باوکم ئەندازیاری کارەبا بوو. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەرجارێک دایکم بیویستایە بچێتە دەرەوەی شار، دەبوو ئیزنی باوکمی پێبوایە تا بتوانێت شار بەجێبهێڵێت. ئەمەش پێدانی هێزێکی گەورەبوو بە باوکم چونکە دەیتوانی بڵێت نەخێر واژووی ناکەم. هاندەری یەکەمم ئەوەبوو کە هەستمکرد شتێک هەڵەیە.\nهاندەرێکی ترم ئەوەبوو کاتێک دایک و باوکم جیابوونەوە، دایکم نەیدەتوانی مافی یاسایی بەخێوکردنی منداڵەکانی هەڵبگرێت، دەبوو جێمان بهێڵێت و دەبوو لەگەڵ باوکمان جێمان بێڵێت، باوکم پیاوێکی زۆر زۆر باشبو، بەڵام نەنکم ئاگای لێمان دەبوو نەک ئەو. لێرەدا ئەو پرسیارەم بۆ دروستبوو کە بۆچی دایک کە بەخێوکەری منداڵە و بەرپرسیارانەتر منداڵ بەخێودەکات ناتوانێت مافی یاسایی بەخێوکردنی منداڵ وەربگرێت. کێشەکەش ئەوەبوو کە لە ئێراندا ئەمە نەبووە باسێکی گشتی، تەنیا ئەوانەی سیاسەتی چەپیان پەیڕەو دەکرد باسیان لەم کێشانە دەکرد. هەرگیز فەزایەکی تایبەت بە ژنان نەبوو تێیدا باس لە ڕەگەزی ژن و خولیاکانی ژن بکرێت، ئەگەر ژنێکیش لەدەرەوەی هاوسەرگیریدا پەیوەندی لەگەڵ کوڕێکدا هەبووبێت یان پێکەوە بووبن، فشارێکی زۆری دراوسێ و کۆمەڵگەمان بەسەرەوە دەبوو. ئەم تێڕوانینە تێڕوانینێکی پیاوسالارانە و کۆنزەرڤاتیڤانەیە. ژنان لەلایەک لە سەرەتاییترین مافەکانیان بێبەش کراون و لەلایەکی دیکەشەوە ناتوانێت وەک مرۆڤێک لەبارەی خۆی و هەستەکانییەوە بدوێت، وەک ئەوەی ژن هەر مرۆڤیش نەبێت.\nپەیامم چییە بۆ نەوەی دوای خۆم؟\nپەیامی من ئەوەیە، هەرگیز کۆڵمەدە، مەهێڵە ئاستەنگییەکان بتوەستێنن لە کارکردن بۆ ئامانجەکانت. ئەمە دەڵێم چونکە لەژیاندما ڕوبەڕوی چەندین ئاستەنگی بومەتەوە، زۆرجار کەوتوم و دەبوو ڕێگایەک بدۆزمەوە تا هەستمەوە سەرپێ، بۆیە هەمیشە ڕێگایەکم دەدۆزییەوە. هەمیشە ڕێگایەک هەیە، تەنیا ئارامگرتنی دەوێت، کەمێک کات و هەوڵی دەوێت، بەڵام دواجار ڕێگایەک هەیە.\nئه‌م بابه‌ته 335 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسەوسەن سەلیم لەبارەی ژیانی ژنانی کورد لە بەڕیتانیا دەدوێت\nکورتە فیلمێکی دەرهێنەر ناز ساڵح لە خزمەتی مرۆڤایەتی و بە تایبەتی ژناندا\nئیمەیڵ :[email protected]


بەم چەند ڕێگایەی خوارەوە ئەدەبێکی جوان و شەخسیەتێکی باش بکەرە دیاری بۆ مناڵەکەت\nDavid Lowry, Ph.D. نوسینی:\nوەرگێڕانی: باران ئاریایی\nهەڵسوکەوتی نەشیاو و بێئەدەبی مناڵ زۆرجار بە ویستی خۆی نییە، هەندێك جار نازانێت کە ئەو هەڵسوکەوت و رەفتارەی ئەو دەیکات بێ ئەدەبی و ناشرینە. لەبەر ئەوەی لەم سەردەمەی ئێستاشدا زۆربەی دایك و باوکەکان ئیش دەکەن و کاتێکی تەواویان نیە بۆ پەروەردەکردنێکی باشی مناڵەکانیان، بۆیە لێرەدا ٢٣ خاڵ دەخەینە ڕوو کە ئەگەر دایك و باوك هەوڵ بدات ئەمانە فێری مناڵەکەی بکات ئەوا توانیویەتی تا ڕادەیەکی باش مناڵەکەی پەروەردەیەکی باش بکات.\n١- هەرکات کارێك یاخود شتێك لە کەسێك داوا دەکەیت ووشەی (بێزەحمەت) بەکار بهێنە.\nبۆ نمونە ئەگەر قەڵەمەکەت بەدەستی کەسێکەوە بێت و بتەوێت داوای لێ بکەیتەوە ئەوا بڵێ: بێزەحمەت قەڵەمەکەم ئەیەیتەوە.\n٢- کاتێك کەسێک شتێکی دایە دەستت سوپاسی بکە.\n٣- بێجگە لەو کاتانەی کە زۆر پێویستە، هەرگیز قسە بە گەورەکان مەبڕە، چاوەڕێ بکە تا قسەکانیان تەواوە دەێت ئەوکات داواکاریەکەی تۆش گوێ لێدەگرن و وەڵامت دەدەنەوە.\n٤- ئەگەر دەتەوێت سەرنجی کەسێك بۆلای خۆت ڕابکێشی و بتەوێت گوێت لێبگرێت، باشترین ڕێگا ووشەی (ببورە) بەکار بهێنە تا سەرنجت بدات ئەوکات دەتوانیت قسەی بۆ بکەیت.\n٥- کاتێك ئەتەوێت کارێك ئەنجام بدەیت بەڵام لە ڕاستی و دروستی کارەکە دڵنیا نیت، دەبێت ئیزن وەربگریت، تا لەدوای ئەنجام دانی کارەکە پەشیمان نەبیت.\n٦- هەرگیز دەربارەی عەیبی لەش و لارو ڕوخساری هاوڕێکانت قسە مەکە، تەنها کاتێك نەبێت کە باسی لایەنە باشەکانیان بکەیت، کە ئەمەش دڵی هاوڕێکانت خۆش دەکات.\n٧- کاتێك کەسێك حاڵت دەپرسێت، وەڵامی بدەرەوەو تۆش لە حاڵی ئەو بپرسە، بۆ نمونە کاتێك ]ێت دەڵێت: چۆنی؟\nلەوەلامیدا بڵێ: باشم سوپاس! ئەی بەڕێزتان چۆنن؟\n٨- کاتێك دەچیتە ماڵی هاوڕێکەت تا بەیەکەوە یاری بکەت، لەدوای ئەوەی کە ویستت بگەڕێتیتەوە ماڵ، سوپاسی دایك و باوکی هاوڕێکەت بکە کە ئیزنیان دایت بچیتە ماڵیان.\n٩- ئەگەر ویستت بچیتە جێگایەك، ژوورێك کە دەرگاکەی داخرابوو، لە دەرگا بدە تا کەسێك وەڵام نەداتەوەو ئیزنت نەدات مەچۆرە ژوورەوە.\n١٠- ئەگەر تەلەفونت کرد بۆ چیگایەك یاخود وەڵامی تەلەفۆنت دایەوە، سەرەتا ناوی خۆت بڵێ و خۆت بناسێنە، پاشان بڵێ بێزەحمەت دەتوانم لەگەڵ (ئەوکەسەی کە دەتەوێت قسەی لەگڵ بکەیت) قسە بکەم، یاخود دەتەوێت لەگەڵ کێ قسە بکەیت بەڕێزتان.\n١١- کاتێك دیاریەك وەردەگریت، سوپاسی کەسەکە بکە کە دیاریەکەت دەداتێ و بڵێ سوپاس!\n١٢- هیچ کات لەبەردەم کەسانی گەورە یاخود هاوڕێکانت قسەی ناشرین مەکە!\n١٣- هاورێکانت یاخود خوشك و براکانت بە ناوو ناتۆرەی ناشرین بانگ مەکە.\n١٤- هیچ کات گاڵتە بە هاوڕێکانت مەکە، چونکە ئەم کارەی تۆ دەبێتە هۆی بێزاربوون و نیگەرانی ئەوان کە چیتر نەیانەوێت لەگەڵت یاری بکەن.\n١٥- ئەگەر لەکاتی یاری یاخود ڕێگە ڕۆشتندا خۆت کێشا بە کەسێكدا یەکسەر داوای لێبوردنی لێبکەو بڵێ: ببورە ئاگام لەخۆم نەبوو!\n١٦- کاتێك دەتەوێت بکۆکیت یاخود بپژمیت دەست بگرە بە دەم و لوتەوە، هەرگیز بەبەرچاوی کەسی کەوە دەست مەکە بە لوتا.\n١٧- کاتێك لە دەرگایەك چویتە ژوورەوە یاخود دەرەوەو زانیت کەسێکی کە لەدواوەتەوەیە و دەیەوێت ئەویش بە دەرگاکەدا تێپەڕ ببێت ئەوا دەرگاکەی بۆ بگرەو بەکراوەیی بۆی بەجێ بهێڵە.\n١٨- کاتێك دایك، باوك، مامۆستاکەت یاخود دراوسێکەتان خەرێکی ئەنجام دانی کارێکە ئەوا پێیان بڵێ کە هاوکارییان پێویستە، ئەگە پێویستیان بوو هاوکارییان بکە، چونکە بەهاوکاری کردنی ئەوان کارێکی تازە فێر دەبیت کە پێشتر ئەنجامت نەداوە.\n١٩- ئەگەر کەسێك داوای لێکردی کە کارێکی بۆ ئەنجام بەیت، ئەوا بۆڵە بۆڵ مەکەو بە پێکەنیەوە کارەکەی بۆ ئەنجام بدە.\n٢٠- ئەگەر کەسێك لە ئەنجامدانی کارێکدا یارمەتی دایت، ئەوا دوایی سوپاسی بکە، چونکە بەم کارەت وا دەکەیت کە ئەگەر بۆ کارێکی کە یارمەتیت پێویست بوو دووبارە یارمەتیت بداتەوە، بە تایبەت مامۆستاکەت.\n٢١- ئەگەر لەکاتی نان خواردن نازانیت بە شێوەی دروست قاپ و کەچك و چنگاڵ بەکار بهێنیت ئەوا لە دایك و باوکت بپرسە تا فێرت بکەن یاخود سەیری ئەوان بکە با فێر بیت.\n٢٢- لەکاتی نان خواردن دەستماڵێکی پاك لای خۆت دابنێ تا هەرکات پێویست بوو دەمتی پێ بسڕیت.\n٢٣- لەسەر مێزی نان خواردن یاخود لەسەر سفرە هەرگیز خۆت ڕامەکێشە بۆ ئەو خواردنەی کە لێوەت دوورە، بەڵکو داوای یارمەتی لە کەسێك بکە تا لێت نزیك بکاتەوە.\n1/19/2019 9:07:05 PM


جێنه باشه‌كان هۆشمه‌ندترت ده‌كه‌ن\n24/12/2017 10:59 AM\nساڵانێكی زۆر لێكۆڵه‌ران هه‌وڵیاندا بزانن بۆچی هه‌ندێك كه‌س له‌كه‌سانی تر هۆشمه‌ندترن. سه‌ره‌نجام تیمێكی لێكۆڵینه‌وه له Kings College ی به‌ریتانیا وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ی له جیاوازی جێنه‌كاندا دۆزییه‌وه.\nساڵی 2014 تیمی لێكۆڵینه‌وه‌كه به سه‌رۆكایه‌تی Sylvane Desrivières ده‌ستیدایه شیكاری DNA و تاقیكردنه‌وه‌ی هۆشمه‌ندی له‌سه‌ر 1583 منداڵ و هاوكات له‌ڕێگه‌ی سكه‌نه‌كانی مێشك، ئه‌ستورایی توێژی مێشكی ئه‌م منداڵانه‌ی ئه‌ندازه گرت.\nئه‌و منداڵانه‌ی كه‌مترین ئاستی هۆشمه‌ندییان هه‌بوو، خاوه‌نی جۆرێكی تایبه‌ت له جێنی NPTN بوون و توێژی مێشكیان له‌نیوه‌ی چه‌پدا تا ڕاده‌یه‌ك ناسكتر بوو.\nتۆێژی مێشكی ئه‌ستوور به‌مانای هۆشمه‌ندی زۆرتره\nتوێژی مێشك ئه‌و به‌شه‌یه كه ده‌ماره‌كانی مێشك په‌یوه‌ندی به‌یه‌كه‌وه ده‌گرن و ده‌كرێت به‌راورد بكرێت له‌گه‌ڵ پرۆسێسۆری (مێشك) كامپیوتێرێك كه سه‌رجه‌م ژمێریاره ئاڵۆزه‌كان ئه‌نجام ده‌دات.\nمنداڵێك كه توێژی مێشكی ناسكتر بێت، توانایه‌كی كه‌متری هه‌یه له‌ڕێكخستن و لێكدانه‌وه، ئه‌مه‌ش به‌و مانایه كه ڕێژه‌ی هۆشمه‌ندی ئه‌م منداڵه كه‌متره.\nجێن ده‌بێته هۆی گه‌شه‌ی توێژی مێشك\nSylvane Desrivières دواترو له‌ڕێگه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاكامی كۆمه‌ڵێك توێژینه‌وه‌ی ئه‌م بواره له‌سه‌ر مرۆڤ و مشك، هه‌وڵیدا شێوه‌ی كارتێكردنی جێنی NPTN بدۆزێته‌وه.\nله‌ئه‌نجامدا ده‌ركه‌وت كه جێنه‌كه رۆڵێكی گرنگی هه‌یه له‌سه‌ر توانای خانه ده‌مارییه‌كان بۆ په‌یوه‌ندیگرتن له‌گه‌ڵ یه‌كترو به‌مجۆره ده‌بێته هۆی گه‌شه‌ی توێژی مێشك، ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی به‌تواناتربوونی مێشك له‌ئاست ئیداره‌كردنی په‌یوه‌ندییه ئالۆزتره‌كانی سیگناڵه ده‌مارییه‌كان.\nجێنه‌كانی تریش كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ئاستی هۆشمه‌ندی هه‌یه\nدواتر لێكۆڵه‌رانی تر بۆیان ده‌ركه‌وت كه جێنی NPTN ته‌نها جێنێك نییه كه كاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندی هه‌یه. جێنه‌كانی تریش گه‌شه‌ده‌ده‌ن به مادده‌ی سپی مێشك و به‌مشێوه‌یه كاریگه‌رن له به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشمه‌ندی.


"سیتی پاس" جێبەجێدەكرێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبڕیارە پڕۆژەی سیتی پاس لەماوەی ئەمساڵدا بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە، كە تەواوی پاسەكانی هەرێمی كوردستان دەگۆڕدرێن و هێڵێكی تایبەت لەسەر شەقامەكان بۆ ڕۆشتنی پاسە نوێیەكان دابیندەكرێت.\nدیلان ڕەشاد، وتەبێژی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، پڕۆژەیەكی گەورەی ڕێكخستنی گواستنەوەی هێڵی گشتی پاسیان هەیە، كە لەلایەن كۆمپانیایەكی ئیتاڵیاییەوە دیزاینەكەی بۆ كراوە و هەموو پارێزگاكانی هەرێم دەگرێتەوە.\nئاماژەی بەئەوەشدا، پڕۆژەكە ناوی سیتی پاسە و لەسەدا ٩٥ی تەواوبووە، كە پاسەكان بەشێوەی بەردەوام ٢٤ كاتژمێر لەكات و شوێنی دیاریكراودا لەهێڵێكی تایبەتدا دەگەنە شوێنی خۆیان و ناكەونە ناو هیچ قەرەباڵغییەك.\nباسی لەئەوەشكرد، ئەوەی كە ماوەتەوە، تەنها كۆمپانیای جێبەجێكارە، كە پڕۆژەكە وەربگرێت و دەست بەهەنگاوە كردارییەكان بكات.\nئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر دۆخەكە لەمەی ئێستا خراپتر نەبێت، بەتایبەت بەربەستە ئابوورییەكان زیاتر نەبن و كۆرۆنا كۆتایی بێت، چاوەڕێدەكرێت لەماوەی ئەمساڵدا بەچەند قۆناغێك لەشارەكانی هەرێمی كوردستان بكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە تاكو هەموو شارەكانی هەرێم بگرێتەوە.\nئاماژەی بەئەوەشدا، دوێنێ دوو شەممە لیژنەی گواستنەوە و گەیاندن لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و گەیاندن كۆبوونەوە، تێیدا باس لەجێبەجێكردنی پڕۆژەی سیتی پاس كرا.\nناوبراو وتیشی: شەقامەكان هێڵكاری تایبەتی بۆ دەكەن، بەجۆرێك ڕێكدەخرێن، كە ئەو شوێنەی ئەم پاسانە پێیدا دەڕۆن، ئۆتۆمبێلی دیكەی پێدا ناڕوات.\nدەشڵێت: ئەم پڕۆژەیە تەنها پاسەكانی ناو شارەكان ناگرێتەوە، بەڵكو پاسی نێوان شارەكانیش دەگرێتەوە، كە هەموو پاسە كۆنەكان دەگۆڕدرێن، چونكە لەئەم شێوازەی ئێستادا بازاڕێكی ڕەشیان بۆخۆیان دروستكردووە، بەڵام دوای جێبەجێكردنی ئەم پڕۆژەیە هەموو پاسەكان دەبنە پاسی حكومی و كەرتی تایبەت.\nڕوونیشیكردەوە، خاوەن پاسەكانی ئێستا قەرەبوو دەكرێنەوە و لەسەر ئەم پڕۆژە نوێیە دەخرێنەوە سەركار، بۆ ئەوەی بێكارنەبن.\nئەمە لەكاتێكدایە هەر گەڕەكێك لەگەڕەكەكانی هەرێمی كوردستان هێڵێكی گواستنەوەی تایبەت بەخۆی هەیە و خۆیان مامەڵە لەگەڵ پاس و هێڵەكاندا دەكەن.


هێـلاری كلنتن سه‌ردانی عێراق ده‌كات\nسـێناتۆری ئه‌مریكی هێـلاری كلنتن له‌گه‌ڵ چه‌ند ئه‌ندامێـكی تری كۆنـگرێسی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا گه‌یشتنه به‌غدای پایته‌ختی عێراق، وه له‌وێ له‌گه‌ڵ فه‌رمانده‌كانی له‌شـكری ئه‌مریكی و هه‌روه‌ها سه‌رۆك وه‌زیری عێراقی نوری ئه‌لمالكی كۆبوونه‌وه به‌مه‌به‌سـتی وتووێـژكردن سه‌باره‌ت به توندوتیژی ئاینزایی له عێراق.\nدوای وتووێـژه‌كان هـێـلاری كلنتن گوتی ئه‌و گومانی هه‌یه له‌وه‌ی حكومه‌تی ئه‌مریكی و عێراقی بتوانن ئارامی له عێراقدا به‌رقه‌رار بكه‌ن. هه‌روه‌ها خانم هـێـلاری به كه‌ناڵی ته‌له‌فیزیۆنی ABC ی ئه‌مریكی گوت ئه‌و دڵـنیانیـیه له‌وه‌ی حكومه‌تی عێراقی به‌ڵـێنه‌كانی به گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاسایش بۆ به‌غدا ده‌باته سه‌ر.\nپـێشـتر به‌ڕێز ئه‌لمالكی ڕایگه‌یاند كه‌وا پـشـتیوانی له پلانه‌كه‌ی سه‌رۆك بوش ده‌كات بۆ ناردنی زیاتر له 20 هه‌زار سه‌ربازی دیكه‌ی ئه‌مریكی بۆ عێراق. گوتیشی ئه‌و هێزانه پاڵـپشـتی هێزه عێراقیـیه‌كان ده‌بن بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاسایش له به‌غدا.\nشـایانی ئاماژه پـێـكردنه خانم هێـلاری كلنتن له‌گه‌ڵ هه‌ردوو هاوكاری سـێناتۆر ئیڤان بایه‌ی دیموكرات و سـێناتۆر جۆن مه‌كیوگی كۆماری ئه‌م سه‌ردانه‌یان بۆ عێراق كردووه. دیموكراته‌كان به‌رهه‌ڵـستی پلانه‌كه‌ی سه‌رۆك بوشن كه له‌م دوایـیه‌دا ڕایگه‌یاند و تیایدا بڕیاری ناردنی هێزی زیاتری ئه‌مریكی بۆ عێراق دا.


گرفته میتۆدیکه‌کانی شرۆڤه‌ی پرسه سیاسییه‌کان\nگرفته میتۆدیکه‌کانی شرۆڤه‌ی پرسه سیاسییه‌کان\nزانسته مرۆییه‌کان که زانستی سیاسه‌ت یه‌کێک له‌وانه و، کۆمه‌ڵگه‌ی مرۆیی زۆر پێچه‌ڵپێچ و ئاڵۆزن. زۆر فاکتۆر و هۆکار له رووداوێکی سیاسی دا کاریگه‌ر و به‌شدارن. زۆر جار دێته پێش که هه‌ندێک فاکتۆر که له لێکدانه‌وه‌ی پرسێک دا ره‌چاو نه‌کراون، ئاکامی پرسه‌که به ته‌واوی ده‌گۆڕن. ئه‌گه‌ر به‌بێ پێشداوه‌ری و به شێوه‌یه‌کی بێلایه‌نانه و به له‌به‌رچاو گرتنی هه‌موو ره‌هه‌نده‌کان، پرسه‌کان شرۆڤه بکه‌ین و به پێی ئه‌مه‌ش پێش بینی ره‌وتی رووداوه‌کان بکه‌ین، دیسان ئه‌گه‌ری هه‌ڵه و وه‌ڕاست نه‌گه‌ڕانی شرۆڤه و پێش بینییه‌کان هه‌یه؛ چ بگا به‌وه‌ی که به پێشداوه‌رییه‌وه له سه‌ر پرسه‌کان قسه بکه‌ین و بمانه‌وێ رووداوه‌کان به باڵای ئایدۆلۆژییه‌کان بگرین.\nهه‌ر بوارێک له بواره‌کانی ژیان و هه‌ر زانستێک له‌و زانستانه‌ی که مرۆڤ به‌رهه‌می هێناون و گه‌شه‌ی پێداون، میتۆد و رێکاری شرۆڤه‌ی تایبه‌ت به خۆیان هه‌یه. له زانسته سروشتییه‌کان دا داتاکان زیاتر قابیلی کۆنترۆڵ و ئه‌ندازه‌گیرین و، شیته‌ڵکاری و شرۆڤه‌شیان به هه‌بوونی مادده و فاکتۆرگه‌لی دیاریکراو، ئاسانتره. بۆ نموونه له زانستی شیمی که زانستێکی سروشتییه، ده‌گوترێ 2 هیدرۆژن له‌گه‌ڵ ئۆکسیژنێک ده‌بێته ئاو. ئه‌م فۆرموله‌ش له هه‌موو شوێنێک راست ده‌رده‌چێ، ته‌نیا پێویسته که ئه‌و دوو مادده‌یه‌ت به رێژه‌ی باسکراو هه‌بێ. له حاڵێک دا کۆمه‌ڵگه‌ی مرۆیی و پێوه‌ندییه مرۆییه‌کان زۆر پێچه‌ڵپێچتر و جیاوازترن. ئه‌گه‌ر به زێهنییه‌تی زانسته سروشتییه‌کان له پرسه سیاسییه‌کان بڕوانین، ناتوانین لێیان تێبگه‌ین و تووشی هه‌ڵه‌ی شرۆڤه ده‌بین.\nئێستا له‌م پێشه‌کییه ناسین ناسانه‌وه ده‌چینه نێو باسه‌که و بۆ تێگه‌یشتنی زیاتر له مه‌به‌ستی وتاره‌که، له خواره‌وه دوو جۆری شرۆڤه ئاماژه پێ ده‌که‌م و بۆ هه‌ر کامیشیان پێناسه‌یه‌ک له روانگه‌ی خۆمه‌وه ده‌خه‌مه روو.\n1)شرۆڤه‌ی هێڵی-چاره‌هه‌ڵنه‌گر: گرفتێک که زۆر جار له شرۆڤه‌ی پرسه سیاسییه‌کان دا دێته ئارا ئه‌وه‌یه که به شێوه‌یه‌کی تاک هۆکاری مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کرێ. ئه‌م روانینه پرسه‌کان زۆر ساده ده‌کاته‌وه و له ئاڵۆزیی واقعیی خۆیان دایانده‌شۆرێ و له کۆمه‌ڵێک هۆکاره‌وه بۆ تاک هۆکاری دیاریکه‌ر، دایده‌به‌زێنێ. گرینگتر له‌وه‌ش له نێوان تاک هۆکاری دیاریکه‌ر و به‌ره‌نجام دا، هێڵێکی چاره‌هه‌ڵنه‌گر وێنا ده‌کا؛ به‌و واتایه که هۆکاری ئای، حه‌تمه‌ن به‌ره‌نجامی بی، لێ ده‌که‌وێته‌وه. بۆ نموونه ده‌گوترێ هه‌ر وڵاتێک ته‌ریک بکه‌وێته‌وه و ئابوورییه‌که‌شی به‌ره‌و داته‌پین بچێ، ئه‌وه حه‌تمه‌ن ده‌بێته هۆی سه‌ر‌هه‌ڵدان و راپه‌ڕینی خه‌ڵک له دژی ده‌سه‌ڵات. غافڵ له‌وه که ته‌ریککه‌وتنه‌وه و دۆخی خراپی ئابووری، به شێوه‌یه‌کی چاره‌هه‌ڵنه‌گر نابێته هۆی سه‌رهه‌ڵدان و رووخانی حکومه‌تێک؛ نموونه‌ش کۆریای باکووره.\nله‌م جۆره شرۆڤه‌دا ده‌گوترێ ئه‌گه‌ر دنیای ده‌ره‌وه به رووی ئێران دا بکرێته‌وه و ئابووریی ئێران تا راده‌یه‌ک ببووژێته‌وه، کۆماری ئیسلامی سه‌قامگیر و پارێزراو ده‌بێ. یه‌که‌م ئه‌وه‌ی که پێوه‌ندیی به‌ربڵاوی نێونه‌ته‌وه‌یی ناتوانێ رێگه له سه‌رهه‌ڵدانی خه‌ڵکی ناڕازی بگرێ؛ میسر و تونس دوو نموونه‌ی سه‌لمێنه‌ری ئه‌م راستییه‌ن. بێجگه له‌وه‌ش به‌ستنه‌وه‌ی هه‌ر راپه‌ڕینێک به (تاک)هۆکاری خراپیی دۆخی ئابووری، رێگه له‌وه ده‌گرێ که نه‌توانرێ له‌و راپه‌ڕینانه بگه‌ین که هۆکاری سیاسی، ئه‌تنیکی، دێموکراسیخوازییان هه‌یه یان ئه‌و هۆکارانه رۆڵێکی گرینگتر و سه‌ره‌کیتریان گێڕاوه. که‌واته لێره‌شدا کرانه‌وه به رووی دنیای ده‌ره‌وه‌دا و باشتر بوونی دۆخی ئابووری ناتوانێ زه‌مانه‌تی له سه‌رکار مانه‌وه‌ی حکومه‌تێک بکا، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی که له بواری ئازادی و دێموکراسییه‌وه په‌ره‌ی سه‌ندبێ و رێز له ئازادی و مافه‌کانی خه‌ڵکیش بگرێ.\nئه‌وه‌ی که ئه‌م جۆره روانینه ناتوانێ لێی تێ بگا ئه‌وه‌یه که، هۆکارێکی دیاریکراو له به‌ستێنی جۆراوجۆردا، ده‌کرێ ئاکامی جیاوازی لێ بکه‌وێته‌وه. راپه‌ڕینی خه‌ڵک له سووریه ده‌بێته هۆی شه‌ڕی نێوخۆیی و وێرانبوونی ئه‌و وڵاته و له سه‌رکار مانه‌وه‌ی هه‌تا ئێستای رێژیمی سووریه. به‌ڵام ئه‌گه‌ر له ئێراندا خه‌ڵک هه‌ستێ و ماوه‌یه‌کیش خۆراگرێ، نامومکین نییه حکومه‌ت زووتر له‌وه‌ی بیری لێ ده‌کرێته‌وه، ئیراده‌ی سه‌رکوت له ده‌ست بدا و ئاکامێکی دیکه‌ی لێ بکه‌وێته‌وه.\n2)شرۆڤه‌ی ئایدۆلۆژیک: لێره‌دا شرۆڤه له‌گه‌ڵ دژکرده‌وه و دژایه‌تیی سیاسی تێکه‌ڵ ده‌کرێ. زۆر جار لایه‌نی ته‌بلیغی و پۆپۆلیستی لێکدانه‌وه‌یه‌ک ئه‌وه‌نده زاڵ ده‌کرێ که زیان له شرۆڤه‌که ده‌دا و له چوارچێوه‌ی شرۆڤه ده‌یترازێنێ.\nیه‌کێک له پێداویستییه‌کانی شرۆڤه ئه‌وه‌یه که ئۆبژێکتیڤ بێ و له هه‌ڵسه‌نگاندن دا تا راده‌یه‌ک بێ لایه‌نی ره‌چاو کرابێ. چونکه شرۆڤه له‌گه‌ڵ نووسینێکی دروشم ئامێز و ورووژێنه‌رانه‌ی خه‌ڵک هانده‌ر جیاوازیی هه‌یه. له شرۆڤه‌ی ئایدۆلۆژیک دا ئارمانج و ئاواته‌کان له به‌رگی شرۆڤه‌دا ده‌خرێنه روو؛ به کورتی له‌م شرۆڤه‌یه‌دا قاڵبیکی پێش وه‌خت ئاماده‌کراو هه‌یه که هه‌ر رووداو و ئاڵوگۆڕێکی پێ ده‌پێورێ و له راستیدا هه‌وڵ ده‌درێ که رووداوه‌کان له چوارچێوه‌یه‌کی ته‌سکی ئایدۆلۆژیک دا بترنجێنرێن. ئه‌م شرۆڤه‌یه ته‌نیا ره‌هه‌ندێک له پرسه‌کان ده‌بینێ که هاوخانه له‌گه‌ڵ ئایدیاکه‌ی. به توندی ته‌بلیغته‌وه‌ره؛ هه‌موو ژانره‌کانی راگه‌یاندنی، تاک ره‌هه‌ندی و دروشم ئامێزه. ئه‌م شرۆڤه‌یه له رووی میتۆدیک و نێوه‌رۆکه‌وه هه‌ژاره و ئاڵۆزی و دینامیزمی پرسه‌کان نادیده ده‌گرێ و ره‌ش و سپی بینه. له جیاتی دروست کردنی هیوا، «توهم» دروست ده‌کا. چونکه ده‌یه‌وێ دڵخوازانه و له سه‌ر بنه‌مای نادیده گرتنی ره‌هه‌نده تاڵه‌کانی راستییه‌کان، خۆش بینی و هیوایه‌کی ناواقعی بخوڵقێنێ.\nراسته له سیاسه‌ت دا له ته‌بلیغات و دروشم که‌ڵک وه‌رده‌گیرێ، به‌ڵام ناوکی سیاسه‌ت هزر و عه‌قڵانییه‌ته. راسته ئێمه که‌سانێکی سیاسین و ده‌بێ هه‌میشه چاوێکمان له ئامانجه سیاسییه‌که‌شمان بێ و، ئۆپۆزیسیۆنیین و ده‌بێ خه‌ڵک له دژی کۆماری ئیسلامی هان بده‌ین و هیوایان پێ ببه‌خشین، به‌ڵام ئه‌وه به‌و واتایه نییه که ئاواته‌کانمان ئه‌وه‌نده له شرۆڤه‌ی رووداوه‌کاندا ده‌خیل بده‌ین که بابه‌تی بوونی بباته ژێر پرسیار.\nلە ژماره ٦٥٤ ی رۆژنامه‌ی “کوردستان”دا بڵاو بۆته‌وه


ئۆبلۆمۆڤەکان* هێشتا ماون و زیندوون – hkkurdistan\nHome6ئەرشیفی بابەتەکان6ئۆبلۆمۆڤەکان* هێشتا ماون و زیندوون\nڤلادیمێر لینین ٦ی مارس ١٩٢٢\nوەرگێڕانی: سالار حمەسەعید\nدوێنێ هۆنراوەیەکی سیاسی مایاکۆڤسکیم خوێندەوە کە لە ”ئیزڤستیا” بڵاوکراوەتەوە. ستایشی توانا شیعری و هونەریەکانی مایاکۆڤسکی ناکەم ئەگەرچی دانیپێدادەنێم کە دادوەرێکی بەتوانا نیم. لەمێژە هیچ شتێکی مایاکۆڤسکیم نەخوێندۆتەوە سەبارەت بە سیاسەت و ئیدارە (بەرێوەبردن) بەم خۆشی و لەزەتەی کە لەم هۆنراوەیەدا نوسیویەتی. مایاکۆڤسکی ئەوعادەت و خووەی کۆبوونەوەکان دەداتە بەر بای ڕەخنە و گاڵتەپێکردن. کۆبوونەوە درێژە بەردەوامەکانی کۆمۆنیستەکان بەگاڵتەجاڕی دەگرێت.\nمن دڵنیانیم لەهۆنراوەکە لەباری هونەری و شیعریەوە بەڵام ئەوەی دڵنیام لێی و پەیوەندی بەسیاسەتەوە هەیە بەتەواوی لەپشتیم و پشت ڕاستی دەکەمەوە. ئێمە لەڕاستیدا لەوەزع و باروڕەوشێکداین کەدەبێت بڵێین بارورەوشێکی بێماناو پووچە، ئێمە لەوکەسانەین کەلە کۆبوونەوەکانماندا دادەنیشین، کۆبوونەوە بێکۆتاییەکان، کۆمیسیۆنەکان و کۆمیتەکان دادەمەزرێنین و پلاندادەرێژین، بەبێ کۆتایی. کەسایەتیەک (کارەکتەرێک) کە پێێ دەگوترا ”ئۆبلۆمۆڤ” کە ژیانی ڕووسیای بەرجستەدەکرد. ئەو هەمیشە لەناو جێگە دەتلایەوە و لەمێشکیدا پلان و نەخشەی دادەڕشت. ئەمە ماوەیەکی زۆر لەمەوپێش بوو. ڕووسیا سێ شۆڕشی بەخۆیەوە بینی، بەڵام ئۆبلۆمۆڤەکان هێشتا زیندوون و ماون، لەبەرئەوەی ئۆبلۆمۆڤ لەنێو خاوەن موڵکەکاندا هەبوون، هەروەها لەنێو جوتیاراندا، نەتەنها لەنێو جوتیاراندا بەڵكو لەنێو ڕۆشنبیرانیشدا وە نەتەنها لەنێو ڕوشنبیراندا بەڵکو لەنێو کرێکاران و کۆمۆنیستەکانیشدا. هەر ئەوەندە بەسە کەبڕوانینە کۆبونەوەکانمان و کارەکانمان لە کۆمیتەو کۆمسیۆنەکاندا تابتوانین بڵێین کە ئۆبلۆمۆڤە کۆنەکان هێشتا لەناوماندا دەژین لەبەرئەوە پێویستە جوان بشۆردرێن و پاکبکرێنەوە و لە پۆخڵەوات دەربکێشرێن تامرۆڤێکیان لێدەردەچێت.\nلەم بارەیەوە نابێ هیچ وەهم و گومانێکمان هەبێ لە هەڵویستمان. ئێمە هیچ لاساییەکی ئەو کەسانەمان نەکردۆتەوە کە بە پیتی گەورە (پیتی کەپیتاڵ) وشەی ”شۆڕش” دەنووسن، هەروەک چۆن ”سۆشیالیستە شۆڕشگێرەکان” دەیکەن. بەڵام دەتوانین وشە و وتەکانی مارکس بگێڕینەوە (بهێنینەوە) کە زۆر شتی گەمژانە دەکرێت لەکاتی شۆڕش دا بێگومان زیاتر لەهەر کاتێکی تر. ئێمەی شۆڕشگێڕ دەبێت فێربین کە ئەم کارە گەوجانە بێباکانە و چاونەترسانە بخەینە ڕوو.\nڤلادیمیر ئیلیچ لینین لە ٦ی مارسی ١٩٢٢ دا ئەم کورتە سەرنجەی نووسیوە سەبارەت بە مایاکۆڤسکی لە هەڵبژاردەکانی لینین لە بەرگی ٣٣ لاپەڕە ٢٨٨دا.\n* کارەکتەرێک هەبووە لە ژیانی ڕووسیادا بەنێوی ”ئۆبلۆمۆڤ”، (ئۆبلۆمۆڤ کۆنسێپتێکی (مەفهومێکی) ئەدەبی ساڵەکانی ١٨٤٠کان و ١٨٥٠کان بوو دەبێت لە یەکێک لە قارەمانەکانی ”بایرۆن”ی شاعیری ئینگلیزیەوە وەرگیرابێت. ئۆپلۆمۆڤ ئاماژەیە لە ئەدەبیاتدا بە کەسێکی خاوەن بەهرە و بەتوانا و لەهەمانکاتدا لەزۆربەی حاڵەتەکاندا کەسێکی دەوڵەمەند کە ناتوانێ لەگەڵ نەرێتە ڕۆتینیە کۆمەڵایەتیەکاندا بگونجێ و ناتوانێ بڕیاری گرنگ بدات و کاری گرنگ لە ئەستۆ بگرێ. لەڕاستیدا ڕۆمانەکە بەشێوەی تەنز گاڵتەکردنە بە ڕۆشنبیرانی (ئنتلجنسیای) ڕووسیە.\nلەم سەرنجە کورتەیەدا لینین ئاماژەدەکات بە کارەکتەرێکی زۆربڵاو لەناو کۆمەڵگادا کە تائێستا هەر بوونی هەیە و زیندووە ئەگەرچی ئەو کارەکتەرە کە ناوی ”ئۆبلۆمۆڤ”ە قارەمانی رۆمانی ”ئیا ئیلیچ ئۆبلۆمۆڤ”ە لەلایەن ”ئیڤان گۆنچارۆڤ” ەوە نووسراوە لە ساڵی ١٨٥٩. ئۆبلۆمۆڤ کاراکتەری سەرەکی ڕۆمانەکەیە و کاراکتەرێکی ڕەمزی (سمبولی) سەدەی ١٩ بوو لە ئەدەبیاتی ڕووسیدا.


زانیاری_سەربازی: درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦ - هەواڵەکانی جیهانی ئیسلام\nزانیاری_سەربازی: درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦\nهه‌ینی 14 كانونی دووه‌م 22 - 11:53\nدرۆنی شاهێد-١٣٦ ناسراو بە بکوژی ئارامکۆ کە زۆر بە ووردی دامەزراوەی نەوتی ئارامکۆ لە سعودیەی کردە ئامانج و بەم دواییانە وێنەکەی لە ڕاهێنانی “پێغەمبەری مەزن١٧”ی هێزەکانی سوپای پاسدارانی ئێران بڵاو بوویەوە؛ بووەتە هۆی دروستبوونی پرسیارێکی جدیی لەبارەی چۆنیەتی ئاراستەکردنی ئەم درۆنە بۆ شارەزایانی ئەم بوارەدا. لەم پۆستەدا هەوڵ دەدەین بەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستە، وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە.\nلە ڕاهێنانی “پێغەمبەری مەزن١٧”ی ئێران بۆ یەکەم جار وێنەی درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦ لە نزیکەوە بڵاوکرایەوە. لە بەشێکی راهێنانەکە، درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦ لەسەر هاوێژەرێکی پێنج فرۆکەیی بەرەو ئامانجەکان هاوێژران کە توانیان ئامانجەکەیان زۆر بە ووردی بپێکن. بابەتێک کە سەرنجی زۆری بەخۆیەوە ڕاکێشا. بەڵام ئەم ووردیە لە پێکانی ئامانجەکان لە کوێوە سەرچاوەی گرتووە؟\nبە تیشک خستنە سەر ڤیدیۆی ڕاهێنانەکە، ئەوەی دیارە جیاوازی لە ڕەنگ و ڕەنگدانەوەی ڕووناکی لە لووت و هەیکەلی درۆنەکەیە، کە دەتوانێت ئاماژەیەک بە بەکارهێنانی تیشکی ژێر سوور (IR Dome) لە لووتی درۆنەکە بێت.\nلەبەر ئەوەی ڕەنگی لووتی درۆنەکە سپی یە (کرێمی)، پێدەچێت لە پرۆسەی دروستکردنیدا ماددەی سولفایدی زینک یان فلوۆریدی مەگنیزیۆم بۆ کەمکردنەوەی تێچووی دروستکردنی درۆنەکە بەکارهێنرا بێت. ئەم ماددانە توانای تێپەڕاندنی شەبەنگی تیشکی ژێر سووریان هەیە و تا ڕادەیەکی زۆر شەبەنگی بینراو ڕادەکێشن. ئەم تایبەتمەندیە دەتوانێت مانای بەکارهێنانی هەستەوەری کامێرای ئاسایی بێت کە بە ڕاکێشانی شەبەنگی بینراو لەلایەن لووتی تیشکی ژێر سوور، تەنها شەبەنگی تیشکی ژێر سووری نزیک (NIR) ئاشکرا دەکات. (هەستەوەرەکانی کامێرای بینراو توانای ئاشکراکردنی شەبەنگی تیشکی ژێر سووری نزیکیان هەیە)\nجێی ئاماژەیە کە هەندێک لە سەرچاوەکان بە تاوتوێکردنی قۆناغەکانی پێشکەوتنی مووشەکەکانی هەوا بۆ هەوا کە بە تیشکی ژێر سوور کۆنترۆل دەکرێن و لێکۆڵینەوە لەبارەی لووتی تیشکی ژێر سووریان، بەکارهێنانی تیشکی ژێر سوور لە درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦ ـیان ڕەتکردووەتەوە. چونکە لە نموونەکانی مووشەکی حەراری، لووتی (سەری) شەفاف بەکارهاتووە.\nبەڵام سەرەڕای ئەوە و بە تاوتوێکردنی زیاتر دەردەکەوێت کە لە سیستمی(Electro-optics)ی درۆنی شاهێد-١٤٩ شووشەی تیشکی ژێر سووری سپی (کرێمی) بەکارهاتووە کە ئەمەش دەریدەخات کە دەکرێت سەرەکانیان تەنانەت بۆ هەستەوەری وێنەگریش بەکاربهێنرێت. بۆیە، بیرۆکەی بەکارهێنانی لووتی تیشکی ژێر سوور بۆ شاهێد-١٣٦ بە ڕەوا دەمێنێتەوە.\nتایبەتمەندیەکانی درۆنی ئینتحاری شاهێد-١٣٦\nدرێژی: ٣.٥ مەتر\nدرێژی دوو سەری باڵ: ٢.٥ مەتر\nمەودا: ١٨٠٠ تا ٢٥٠٠ کیلۆمەتر\nکێش: نزیکەی ٢٠٠ کیلۆگرام\nخێرایی: +١٨٥ کیلۆمەتر/کاتژمێر\nبزوێنەر: MD 550 یان بزوێنەری 3W\nئێران پێغەمبەری مەزن١٧ زانیاری سەربازی


بۆئەوەی بە بەرچاوی خۆتەوە کێشت دابەزێت، ئەم ٦ یاسایە بۆخۆت دابنێ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nپێویستە دان بەوەدا بنێین كە زۆربەی كات بۆ برسێتی نان ناخۆین تەنها لەبەر بێتاقەتی و كەئابەی ڕۆژانە خوو دەدەین بە خواردن و بێ ئەوەی بەخۆمان بزانین زۆر دەخۆین كەئەوەش دەبێتە هۆی قەڵەو بون و زیاد بونی كێش، ئێمە لە (خێزان) هاکێکی ناوازەتان پێدەلێین لە چۆنێتی نان خواردن كە بە دڵنیاییەوە كێشت دا دەبەزێنێت:\n– هەمیشە ئاگاداری ئەم دوو یاسایە بە\nلەكاتی نان خواردن دا هەمیشە هەوڵ بدە دوو جۆر خواردن لەسەر قاپەكەت بێت ئەویش گۆشت و قاپی لاوەكی كە پێویستە زەڵاتەو سەوزەوات بێت كەهەمیشە لەگەڵ ژەمی سەرەكیدا بیخۆ.\n– شوێنی نانخواردنت بگۆرە\nدەتوانیت قاپی خواردنەكەت ببەیت بۆ ژوری دانیشتن یاخود ناو باخچەكە یان سەر بەلەكۆنە ئەوە وادەكات ئارەزوت بۆ خواردن بگۆرێت و كەمتر گرنگی بە خواردنەكە بدەیت.\n– بەڵگەی تاوانەکەت لامەبە\nبەزوی سفرەی بەردەمت پاك مەكەرەوە و پاشماوەی خواردنەكان لەبەردەمت جێ بهێڵە تا هەست بكەیت زۆرت خواردوەو هەست بە كەم خواردن نەكەیت.\n– قاپی بچوک\nهەوڵ بدە ئەو قاپەی بەكاری دەهێنیت بۆ نانخواردن بچوك بێت چونكە لەكاتی نان خواردن دا ئەوەندەی لە هەوڵی ئەوە داین خواردنی ناو قاپەكە تەواو بكەین گرنگی بە تێربون نادەین. بۆیە وا باشترە قاپی خواردنەكەت بچوك بكەیت.\n– نانخواردن بەتەنها\nهەوڵبدە هەمیشە بە تەنها نان بخۆیت چونكە كاتێك لەگەڵ برادەر یان هاوڕێ دایت زیاتر حەز بە خواردن دەكەیت و دوو ئەوەندەی كاتی تەنهای نان دەخۆیت بۆیە هەمیشە هەوڵ بدە بە تەنها ژەمی سەرەكی بخۆیت.\n– کڕینی پێداویستی\nلەكاتی بازاركردندا تەنها ئەو خواردنانە بكرە كە پێویست بۆ ماوەی هەفتەیەك و زیادە رۆی مەكە لە شت كرینەكانت.


رەزا شوان: کەرنەڤـاڵی مەڕ لە کەلەبـێرەدان. – WTARIKURD\nیەکێک لە نەریتە فۆلکـلۆری و رەسەنە خۆشەکـانی کوردەواریمان لە وەرزی بەهـاردا، لە لادێیەکانی باشووری کوردسـتان دا، پێیان دەوت (مەڕ لە کەلەبێرەدان) کەرنەڤـاڵێکی ساڵانە بوو، کە شوانی مێگەلە مەڕەکان لە دێیەکانی خۆیاندا، بۆ خۆشی سازیان دەکرد. ئەوەیان نازانـم ئایە لە هەموو دەڤەرەکـانی تری کوردستان دا، هەمان نەریت هەبووە و کەرنەڤـاڵی لەم شـێوەیەیان سازکـردوون یان بە چەشنێکی تـر بووە.. ئـەوەی من باسی لێدەکەم (68) ساڵ بەر لە ئێستایە. کە تەمەنم پێـنج ساڵ بوو، دوو جـار بە چـاوی خـۆم لە دێی (گـۆگجـە) لە ناوچەی (شـوان) ی سـەر بە پارێزگای کەرکووک، ئەم کەرنەڤـاڵەم بینی و وادازنم کە ئێستایە و لە یادم و لە بەرچاومە. دێی گۆگجە ئەو کاتە زیاتر لە سەد ماڵ دەبوو، زیاتریش لە (25) مێگـەل مـەڕی تێـدا بوو. بۆیە باس لە دێی گۆگجـە دەکەم چونکە تەنیا بیرەوەریی منداڵیی ئەو دێیەم دێتەوە یـاد. لە ساڵی (1952) دا، کە تەمەنم شەش سـاڵان بوو بەیەکجـاری بارمـان کـرد بۆ شـاری کەرکووک.\nشەش خانووی گەورە لە خوارووی دێیەکەماندا هەبوون، کە دیـوار و پشتیان بەیەکەوە بـوون، شێوەیەکی بازنەییان پێکهـێنابوون، کە چێوەکەی نـزیکەی (250) مەتـر دەبوو.\nدارێکی ئەستووری درێژیان دەهـێنا، سەرێکی دارەکە لە زەوی و سەرەکەی تـری لەبـن گوێسوانەی دیوارێکی بەرزی یەکێک لەو خانـووانە گیریان دەکـرد، ئەو سەرەشی کە لە زەوی دا بوو، نزیکی دوو مەتـر لە بنکەی دیـوارەکەوە دوور دایـان دەنا، ماوەی نێـوان بنکەی دیـوارەکە و سەری دارەکەی سەر زەوی و دیـوارەکە و دارەکـە، سێگۆشـەیەکی “90” نمرەییان پێکدەهێـنا. بۆ رازانـدەوەش جاجـمێکی جـوانی رەنگـاوڕەنگیان بەسەر دارەکـەدا دەدا، بەمەیـان دەوت ” کەلـەبـێرە”.\nکاوسێن بابەکر: کۆتایی سیاسەت.\nسه‌لام عزیز: ده‌ركه‌وتنی سیمبوله‌كان.


ڕوسیا هێزەکانی لە سوریاوە بۆ ئۆکرانیا دەگوازێتەوە\nبنکەکانى دەداتە پاسداران\n2022.05.13 - 11:58\nڕۆژنامەی ئیندیپێندنت بڵاویکردەوە، ڤلادیمێر پوتین سەرۆکی ڕوسیا دەستیکردووە بە گواستنەوەی هێزە سەربازییەکانی لە سوریاوە بۆ ئۆکرانیا بۆ پشتیوانیکردنى شەڕی دۆنباس.\nبەهەزاران کەس لەو هێزانە لەئێستادا گواستراونەتەوە ئۆکرانیا، کە لە ساڵی 2015ەوە لە سوریا بوون دواى ئەوەى کە ڤلادیمێر پوتین فەرمانی بە چەکدارەکانی کرد پشتیوانی لە رژێمی بەشار ئەسەد بکەن.\nرۆژنامەی مۆسكۆ تایمز بڵاویكردەوە، ئەم هێزانە لە سێ فڕۆكەخانەی ئۆكرانیا جێگیركراون پێش ئەوەی بگوازرێنەوە بۆ هێڵی پێشەوە بۆ زیادكردنی بوونی روسیا و لەو ناوچەیە لەکاتێکدا شەڕ و پێكدادان لە باشووری رۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە چڕتر دەبێتەوە.\nمۆسکۆ دەڵێت، لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٨ زیاتر لە ٦٣ هەزار سەربازی ڕووسی ڕەوانەی سووریا کراون، بەڵام دیار نییە لە ئێستادا چەند ئەفسەری ئەو وڵاتە هەیە. بە گوێرەی هەواڵگری رۆژئاوا، هێزەکانی رووسیا لە بەرخۆدانی هێزەکانی ئۆکرانیا کە رووبەڕووی "ئۆپەراسیۆنی سەربازی تایبەت" بوونەتەوە بێهیوا بوون و وایکرد کرملین پلانەکانی خۆی لە گرتنی کیێڤەوە بگۆڕێت بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆنباس.\nسەرچاوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە بنکە ئاسمانییە جێهێڵراوەکانی ڕووسیا لە سووریا ڕادەستی "سوپای پاسداران" و گرووپی "حزبوڵا" دەکرێت.\nئەم هەواڵە لە کاتێکدایە کە ئۆکرانیا زنجیرەیەک هێرشی دژە هێرشی لە خارکیڤ دەستپێکردووە بۆ پاڵنانی هێزەکانی ڕووسیا بەرەو باکوور، فینلاندیش نیازی خۆی بۆ داواکردنی ئەندامێتی لە ناتۆ راگەیاندووە.\nرووسیا رایگەیاند، هەنگاوی فینلاند بۆ پەیوەستبوون بە ناتۆ، ئەوروپا کەمتر سەقامگیر دەکات، مۆسکۆ ناچار دەبێت "هەنگاوی تۆڵەسەندنەوە" بنێت. وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ڕایگەیاندووە کە ئەو داوایەی هێلسنکی "گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی"ە لە سیاسەتی دەرەوەی ئەو وڵاتە.\nوەزارەتەکە دەڵێت "ڕووسیا ناچار دەبێت هەنگاوی تۆڵەسەندنەوە بنێت، جا چ لە ڕووی سەربازی-تەکنیکی بێت یان سروشتی دیکە، بۆ ئەوەی هەڕەشەکان لەسەر ئاسایشی نیشتمانییەکەی بوەستێنێت". لەلایەکی دیکەوە دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کرێملین ڕایگەیاندووە کە ئەو پێشنیارەی فینلاند بۆ ناتۆ هۆکارێکە بۆ پەشیمانی.\nئاماژەی بەوەشکردووە، فینلاند "هەنگاوی نادۆستانە"ی لە دژی ڕووسیا ناوە. سەبارەت بە ئەگەری وەڵامەکان، پێسکۆڤ زیادی کرد: "هەموو شتێک بەندە بەوەوە کە پرۆسەی فراوانکردنی (ناتۆ) چۆن بەڕێوەدەچێت، و ژێرخانی سەربازی چەندە لە سنوورەکانمانەوە نزیکە".\nهەواڵگریی ئۆکرانیا پێشبینی کۆتایی جەنگ و ’’شکستی ڕوسیا دەکات’’\n2022.05.14 - 14:51\nئەمریکا داوا لە ڕوسیا دەکات ئاگربەستی بەپەلە لە ئۆکرانیا ڕابگەیەنێت\n2022.05.14 - 09:53\n2022.05.22 - 10:13\n2022.05.22 - 09:33\n2022.05.22 - 08:39


Haz dekem le filmêkî sînemayida yan le dramayek beşdarî bikem\nزەکەریا: حەزدەکەم لە فیلمێکى سینەماییدا یان لەدرامایەک بەشدارى بکەم\nزەکەریا... ئەو ئیمبراتۆرەى لە بەرگى هونەرمەندێکى گەورەدایە، لە ڤێلایەکدا لە هەولێر کارەکانى ڕایى دەکات و بۆ خەوتن\nو ئیسراحەت کردنیش دەچێتەوە نێو شوقەیەک لەو ئاپارتمانانەى لە پایتەختى کوردستان بە ناوى ئەو ناسراوە.\nوەک هەر جارێکى دیکە لەو ڤێلایە یەکترمان بینى بەڵام بڕیاربوو ڕۆژێک پێشتر یەکتر ببینین ،کەچى بۆ ڕۆژى دواتر دوامان خست بە هۆى مەوعیدێکى ئەوەوە لەگەڵ چەند برادەرێکى خۆشەویستى ، بەیەکەوە چووینە ژوورە تایبەتیەکەى خۆى ، دواى ئەو ماوەیەى کە نەم دیبوو ، وێنەیەکى نائاسایم لەسەر مێزەکەیدا بینى ، کە لێم پرسى ئەو وێنەیە لە چ ماددەیەک دروستکراوە؟ گووتى: برادەرێکى خۆشەویست لە زێڕ بۆى دروست کردووم و کردوویەتیە دیارى بۆم.\nڕەنگە پرسیار گەلێک زۆربن ئەگەر هەرکەسێکمان پێى بگەین ، بەڵام دەرفەتى ئەو لەوە کەمترە کە ئەو هەموو\nپرسیارانەى لە خەیاڵو مێشکى ئێمەدا هەن وەڵامى بداتەوە ، کەچى من بەوە دەستم پێکرد:\n• بۆ مەوعیدەکەمان بۆ ئەمڕۆ دواخرا؟\nپێشتر لەگەڵ چەند برادەرێک مەوعیدمان دانابوو بچین سەردانى گوندێکى دەوروبەرى هەولێر بکەین ، بۆیە ئەو ڕۆژە چووینە ئەو گوندە خۆشەو و دیمانەکەى نێوان من و تۆش بۆ ئەمڕۆ دواخرا.\n• بەرهەمى نوێت چى بەسەرهات؟\nبەرهەمى نوێم کارە زەحمەتەکانى هەمووى تەواو بووە، لە ئایندەیکى نزیکدا خەڵکى کوردستان گوێیان لێى دەبێ ، بەرهەمەکە تا ئێستا ناوییم بۆ دیارە نەکردووەو لە 12 تا 14 تڕاک پێکهاتووە و ئەو شاعیرانەى پێشتر کاریانم لەگەڵ کردوون ، وەک کاک سامى ئەرگوشى و کاک شاڵا و و کاک عەبدولڕەحمان بێلاف ، شیعریان بۆ داناوم و بڕیارە یەک دوو برادەرى دیکەى شاعیر ئەوانیش بەشداریم بکەن.\n• پڕۆژەى دروستکردنى کۆلیژى میوزیک چى بەسەرهات کە بۆ دامەزراندنى داواتان پێشکەشى وەزارەتى خوێندنى باڵا کرد؟\nئێستا خەریکى داڕشتنى ماستەر پلانین و لە کارکردنین بۆ دامەزراندن و دروستکردنى ، چونکە ڕەزامەندى لەسەر دراوە.\n• بۆ کەم دەردەکەوى؟\nسەرقاڵیم واى لێکردووم کەم دەرکەوم.\n• دایکت لێت ڕازیە؟\nئەگەر لە دەرەوەى کوردستان بم ، ڕۆژانە بە تەلەفۆن قسەى لەگەڵ دەکەم ، ئەگەر لە ناوەوەى کوردستانیش بم ، ڕۆژ نا ڕۆژێ سەردانى دەکەم ئەگەر دەرفەتیشم زۆر کەم بێ، زۆر شەوانیش هەیە لاى دەمێنمەوە ، دایکم زۆر پیر بووە.\n• سوێند بەچى دەخۆى؟\nبە وڵات ، بە دایکم.\n• ئەو دەنگۆیە ڕاستە گوایە بە نهێنى ژنت هێناوە؟\nئەوە ڕاست نییە و کەسێکى دیاریکراو لە ژیانى مندا نییە ، ئەوەى بیرى لێ دەکەمەوە تەنها خۆشەویستى دایکمە.\n• وەرزش دەکەى؟\nئێواران لەسەر ئامێرى ڕۆیشتن.\n• ئەو کاتانەى دەرفەتێکت دەبێ ، بەچى بەسەرى دەبەى؟\nبە دانیشتن و بینینى دۆست و برادەران و خوێندنەوەش.\n• پەیوەندیت لەگەڵ کەسایەتییە هونەریەە جیهانیەەکان هەیە؟\nلەگەڵ زۆرێ لەوان\n• حەزدەکەى ڕۆژێ لە ڕۆژان لە فیلمێکى سینەماییدا ، یان لە درامایەکدا ڕۆڵى سەرەکى ببینى؟\nزۆر حەزدەکەم ، بەمەرجێ سیناریۆ و دەرهێنانێکى چاکى بۆ بکرێت و بابەتێکى جوان و گرنگیش بێت.\n• بیر لە دروستکردنى میدیا ناکەیتەوە؟\nبیر لە دروستکردنى کەناڵێکى ئاسمانى دەکەمەوە زیاتر فەرهەنگى بێت.\n• بەهۆى سەرقاڵیتەوە زۆر سەفەر دەکەى ، بیرت لەوە نەکردۆتەوە فڕۆکەیەکى تایبەت بەخۆت هەبێ؟\n• وابزان خولیاى ڕاوت هەیە؟\nنا ، ئاژەڵ و باڵندەکانم زۆر خۆش دەوێن، من خولیاى نیشان شکێنیم هەیە.\n• چەند پاشەوانت هەن؟\nبڵێ چەند هاوڕێت هەن.\n• بۆ هەمیش بە قاتەوە دەتبینم نەک بە جلى ئاساییەوە؟ چەند قاتت هەن؟\nچونکە قاتم زیاتر لێ دێن و چەند دانە قاتێکم هەن ( بە پێکەنینەوە )\n• تەسبیح هەمیشە بە دەستتەوەیە؟\nزۆر حەزم لێیەتى ، سەبووریەکەو زۆر جار یارمەتیم دەدات بۆ بیر کردنەوە\n• ئەو نامانەى هەوادارانت لەڕێى ماڵپەڕەکەوە بۆت دەنێرن ، وەڵامى هیچ یەک لەوان دەدەیتەوە؟\nزۆر لەوان وەڵام دەدەمەوە.\n• دواى ناوبانگ دەرکردنت، بە تەنها بە هەولێردا سووڕایتەوەو خەڵک پێى نەزانیبێ؟\nزۆر جار بەپێى و هەندێ جاریش بە ئۆتۆمبیل.\n• چ عەشیرەتێکى؟\nخۆشناوم ( بە پێکەنینەوە )\n• خۆت گەنجى و زۆربەى هەوادارانیشت گەنجن ، بیر لەوە ناکەیەوە پڕۆژەیەکى نیشتەجێکردنى ئاسایى بۆ گەنجان جێبەجێ بکەیت؟\nبیرم لێکردۆتەوە ، لە ئایییندە جێبەجێى دەکەم.\n• بازرگانى ڕێگرى لە هەونەر دەکات؟\nبازرگانى هاوکارى هونەر دەکات\nدیمانەکە لەوە کۆتایى هات ، بەڵام دانیشتنى دواى دیمانەکەو قسە خۆشەکانى تا سەعات 5.30 ئێوارە بەردەوام بوو لە کاتێکدا ئێمە لە سەعات لە سەعات 1.30 ى نیوەڕۆ یەکترمانبینى، یەکترمان ماچ کردو لە دەرگاى ڤێلاکە چاوەڕێى کردم تا ڕۆیشتم ، لەوێوە زانیم ئەو کەسێکى سادەو ساکارو ناوەڕۆک گەورەو پڕ نرخە


له‌لایه‌ن: - سروشت ناجی - به‌روار: 2022-05-06-21:48:00 - کۆدی بابەت: 8525\nتێڕامانی قووڵ یان مێدیتەیشن (بە ئینگلیزی: Meditation) ڕاهێنانێکە کە تیایدا کەسی ئەنجامدەر چەند تەکنیکێکی وەک ئاگایی یان چڕکردنەوەی سەرنجی مێشک لەسەر شتێک، چالاکییەک یان بیرکردنەوەیەک بەکاردەهێنێت. ئامانجی ئەم کردارەش ڕاهێنانی ئاگایی و سەرنجی مێشک و بەدەستهێنانی دۆخێکی جێگیری ئارامی سۆزداری و دەروونییە. ئەگەر کەسێک تووشی پەستانی دەروونی و بێزاری و نیگەرانی بووبێت ئەوا تێڕامانی قووڵ دەتوانێت یارمەتی گەڕاندنەوەی ئارامی و ئاشتی ناخی بدات. ئەنجامدانی ئەم چالاکییە پێویستی بە ئامێر و کەلوپەلی تایبەت نییە و هەموو کەسێک دەتوانێت ئەنجامی بدات، هەروەها لە هەر شوێنێکدا بێت دەتوانرێت ئەنجام بدرێت، هەتا ئەگەر لەناو پاسدا بیت یان لە پیاسەکردن بیت.\nتێڕامانی قووڵ دەتوانێت هەستی ئارامی و بەسۆزی، هەروەها ئەو ئاشتی و هاوسەنگییەی ناخت پێ ببەخشێت کە بەسوودە بۆ بوونی دەروونێکی ئارام و تەندروستییەکی باش. هەروەها دەتوانیت بە سەرنج خستنەسەر شتێکی ئارامبەخش بۆ ئاسوودەیی و ڕووبەڕوو بوونەوەی فشاری دەروونی ئەنجامی بدەیت. تێڕامانی قووڵ دەتوانێت یارمەتیدەربێت بۆ مانەوەی لە دۆخێکی مامناوەند و ئارامی دەروون.\nئەم سوودانەی تێڕامانی قووڵ لەدوای تەواوبوونی تێڕامانەکە دەمێننەوە، دەکرێت هاوکارت بن بۆ ئەوەی تەواوی ڕۆژەکە بە ئارامی تێبپەڕێنیت، هەروەها دەتوانێت یارمەتیدەربێت لە کەمکردنەوەی نیشانەی هەندێک جۆری نەخۆشی.\nسەلامەتی دەروون و جەستە\nکاتێک کەسێک هەڵدەستێت بە ئەنجامدانی تێڕامانی قووڵ، دەتوانێت هەموو ئەو فشار و ڕووداو و زانیارییانە لە مێشکیدا لاببات، کە ڕۆژانە لە مێشکیدا کۆدەبنەوە و دەبنەهۆی دروستبوونی فشاری دەروونی.\nسوودە جەستەیی و دەروونییەکانی تێڕامانی قووڵ بریتیین لە:\nبەدەستهێنانی بۆچوونی نوێ لە دۆخە ناخۆشەکاندا.\nبنیادنانی لێهاتوویی بۆ جڵەوکردنی فشاری دەروونی.\nزیادکردنی حەزی گرنگیدان بە خود و ئاگاداربوونی خود.\nسەرنج خستنەسەر ئێستا نەک ڕابردوو.\nکەمکردنەوەی هەستە نەرێنییەکان.\nزیادکردنی هەستی داهێنان و وێناکردن.\nزیادکردنی خۆڕاگری و لەسەرخۆیی.\nڕێکخستنی لێدانی دڵ\nباشترکردنی کوالیتی خەو.\nدەکرێت تێڕامانی قووڵ سوودی هەبێت لە چارەسەرکردنی نەخۆشیدا، بەتایبەت ئەو نەخۆشییانەی کە بە پەستانی دەروونی و بێزاری نیشانەکانیان خراپتر دەبێت.\nهەندێک جۆری توێژینەوەی زانستی باسیان لەوە کردووە کە تێڕامانی قووڵ دەکرێت نیشانەکانی ئەم جۆرە نەخۆشییانە ڕێکبخات:\nدڵنیابە لەوەی کە پێش ئەوەی هەر جۆرێکی تیڕامانی قووڵ بۆ چارەسەری نەخۆشی بەکاربهێنیت پرس بە پزیشک یان کەسی شارەزا بکەیت، چونکە لە هەندێک حاڵەتی دەگمەندا دەکرێت تێڕامانی قووڵ نیشانەکانی نەخۆشییەکە خراپتر بکات.\nهەروەها گرنگە بزانرێت کە تێڕامانی قووڵ ناتوانێت جێگای دەرمان یان هەر چارەسەرێکی تری نەخۆشییەکەت بگرێتەوە، بەڵام دەکرێت وەک زیادکردنێک بۆ چارەسەرەکەت ئەنجامی بدەیت.\nدەستەواژەی تێڕامانی قووڵ دەستەواژەیەکی گشتییە کە بۆ چەندین ڕێگا بەکاردێت، هەریەک لەم ڕێگایانە دەکرێت بۆ دەستکەوتنی دۆخی ئاسوودەیی بەکاربێت. ئامانجی هەموو جۆرەکانی تێڕامانی قووڵ بەدەستهێنانی ئارامی دەروون و ئاسوودەیی ناخی مرۆڤە. نموونەی ڕێگاکانی تێڕامانی قووڵ بریتییە لە:\nتێڕامانی ڕێنوێنی کراو: هەندێک کەس پێی دەڵێن خەیاڵکردن یان وێناکردنی ڕێنوێنی کراو، لە ئەم جۆرەی تێڕامانی قووڵدا کەسەکە وێنەیەکی دۆخێک یان شوێنێک دەهێنێتە بەرچاوی خۆی کە تیایدا ئارامی دەدۆزێتەوە.\nدەتوانرێت جگە لە وێناکردن چەندین هەستکردنی تری وەک: بۆنکردن، دەنگ، دەرکەوتە و دیمەنێک بەکاربهێنرێت.\nتێڕامانی مانترا: لە ئەم جۆرەی تێڕامانی قووڵدا، کەسەکە بە بێدەنگی لە دڵی خۆیدا وشەیەک بیرکردنەوەیەک یان ڕستەیەکی ئارامبەخش دووبارە دەکاتەوە، بۆ ڕێگریکردن لە بیرکردنەوەی ڕووخێنەر.\nتێڕامانی قووڵی ئاگایی: ئەم جۆرەی تێڕامانی قووڵ تیشک دەخاتە سەر مێشک و زیادکردنی ئاگایی و قبوڵکردنی ژیان لەو چرکە ساتەی تیایدایت.\nلە ئەم جۆرەی تێڕاماندا تۆ دۆخی ئاگاییت فراوان دەکەیت، سەرنج دەخەیتە سەر ئەو شتەی کە لەماوەی تێڕامانەکەدا ئەزموونی دەکەیت، وەک ڕێڕەوی هەڵمژینی هەناسە و دانەوەی هەناسە. دەکرێت لەو ماوەیەدا ئەزموونی بیرکردنەوە و هەستی سۆزداریش بکەیت، بەڵام ڕێگریان لێ مەکە و بڕیاریان لەسەر مەدە، تەنها بهێڵە چۆن دێن ئاوابن.\nکی گۆنگ: ئەم ڕاهێنانە بەشێوەیەکی گشتی تێڕامانی قووڵ و ئارامبوونەوە و جووڵەی جەستەیی و ڕاهێنانی هەناسەدان کۆدەکاتەوە بۆ گەڕاندنەوە و بەدەستهێنانی هاوسەنگی. کی گۆنگ بەشێکە لە چارەسەری ڕەسەنی چینی.\nتای چی: جۆرێکە لە مەشقی هونەری سەربازیی چینی. لە ئەم جۆرەی تێڕامانی قووڵدا زنجیرەیەکی سەربەخۆ لە جووڵە و دانیشتن بەهێواشی و بەجوانی لەگەڵ ڕا‌هێنانی هەناسەداندا ئەنجام دەدەیت.\nتێڕامانی هەڵکشاو: تەکنیکێکی سادە و سروشتییە کە تیایدا وشەیەک دەنگێک یان ڕستەیەکی تایبەتی بە ڕێگایەکی تایبەت دووبارە دەکەیتەوە.\nئەم جۆرە تێڕامانە وا لە لەشت دەکات بچێتە دۆخێکی ڕەخسێنراوی ئارام و ئاسوودە، هەروەها وا لە مێشک دەکات ئارامی ناوەکی بەدەست بهێنێت، بەبێ ئەوەی پێویستی بە سەرنج و قووڵبوونەوە بێت لە دۆخێک.\nیۆگا: زنجیرەیەک لە وەستان و کۆنترۆڵی هەناسەدان دەگرێتەوە کە هانی ئاسوودەیی جەستە و مێشکێکی ئارام دەدات.\nتوخمەکانی تێڕامانی قووڵ\nجۆرە جیاوازەکانی تێڕامانی قووڵ دەکرێت پێویستیان بە تایبەتمەندی جیاواز بێت بۆ ئەوەی یارمەتیدەربن لە تێڕامانت. باوترین تایبەتمەندییەکان بریتیین لە:\nسەرنجی چڕکراوە: بەشێوەیەکی گشتی چڕکردنەوەی سەرنج یەکێکە لە گرنگترین توخمەکانی تێڕامان. چڕکردنەوەی سەرنج بریتییە لە خاڵیکردنی مێشک لە ئەو بیرکردنەوانەی کە دەبنەهۆی نیگەرانی و فشاری دەروونی. دەتوانیت سەرنجت لەسەر شتێکی تایبەتی وەک وێنە یان دەنگ یان شوێن یان هەناسەدانت چڕ بکەیتەوە.\nهەناسەدانی هێواش: ئەم تەکنیکە هەناسەدانی قووڵ و هێواش لەگەڵ بەکارهێنانی ماسولکەی نێوپەنچک بۆ فراوانکردنی سییەکان دەگرێتەوە. مەبەست لە ئەم چالاکییە خاوکردنەوەی هەناسەدان و وەگرتنی بڕێکی زیاتری ئۆکسجین و کەمکردنەوەی بەکارهێنانی ماسولکەی شان و مل و بەشی سەرەوەی سنگە لە کاتی هەناسەداندا، بەم شێوەیەش دەتوانیت بەشێوەیەکی تەندروستتر هەناسە بدەیت.\nشوێنێکی بێدەنگ: لەسەرەتای دەستکردن بە چالاکییەکانی تێڕامانی قووڵدا، دەکرێت ئەنجامدانی چالاکییەکان لە شوێنێکی بێدەنگ و بەبێ تەلەڤزیۆن و ڕادیۆ و مۆبایل ئاسانتر بێت.\nکاتێک لێهاتوویی لە تێڕاماندا پەیدا دەکەیت، دەتوانیت لە هەموو شوێنێکدا ئەنجامی بدەیت، بەتایبەت لەو دۆخانەدا کە فشار لەسەر دەروونت زیاترە زۆرترین سوود لە تێڕامان دەبینیت.\nباری ئاسوودەیی: دەتوانیت کاتێک دانیشتوویت یان پاڵکەوتوویت یان پیاسە دەکەیت یان لە هەر بارێکی تری جەستەییدایت ئەزموونی تێڕامانی قووڵ بکەیت. تەنها هەوڵ بدە کە ئاسوودە بیت بەم شێوەیەش دەتوانیت زۆرتریت سوود لە تێڕامانەکەت ببینیت.\nسەرنجت بکەرەوە: بهێڵە ئەوەی دێت بە مێشکتدا بەردەوام بێت و ڕێگری لە بیرکردنەوەکانت مەکە لە کاتی تێڕامانی قووڵدا.\nتێڕامانی قووڵی ڕۆژانە\nدەکرێت تێڕامانی قووڵ بەشێوەیەکی زانستی و دروست لەگەڵ دەستە یان مامۆستای تایبەت بە تێڕامان ئەنجام بدرێت، بەڵام دەتوانیت خۆت لە ماڵەوە یان هەر شوێنێکی تر بەشێوەیەکی سادە ئەنجامی بدەیت. دەتوانیت بە شێوەی فەرمی و نافەرمی لەسەر خواستی خۆت ئەنجامی بدەیت، گرنگ ئەوەیە کە لەگەڵ دۆخ و شێوازی ژیانتدا بگونجێت. هەندێک کەس تێڕامانی قووڵ دەکەن بە ڕۆتینێکی ڕۆژانەیان. لێرەدا باسی چەند ڕێگایەک کراوە کە تێڕامانی قووڵی تێدا ئەنجام دەدرێت و هەڵبژاردنیان کەوتووەتە سەر خواستی کەسەکان:\nهەناسەی قووڵ: ئەم تەکنیکە بۆ ئەو کەسانە باشترە کە سەرەتای ئەنجامدانی تێڕامانیانە چونکە کردارێکی سروشتییە. سەرنجت لەسەر هەناسەدانت چڕ بکەرەوە، هەستەکانت چڕ بکەرەوە و گوێ لە دەنگی هەناسەت بگرە کاتێک لە ڕێگای لووتتەوە هەڵی دەمژیت و دەیدەیتەوە. بە قووڵی و هێواشی هەناسە بدە.\nلە لەشت وردبەرەوە: کاتێک ئەم تەکنیکە بەکاردەهێنیت، سەرنجت لەسەر بەشە جیاوازەکانی لەشت چڕ بکەرەوە. ئاگاداری هەستە جیاوازەکانی لەشت بە، جا ئەم هەستە ئازار یان گرژبوون یان گەرمی یان خاوبوونەوە بێت.\nهەوڵ بدە وردبوونەوەی لەش لەگەڵ هەناسەی قووڵ بەیەکەوە ئەنجام بدەیت، هەروەها وێنای گەرمی هەناسەدان و خاوبوونەوەی ئەندامەکانی لەشت بکەیت لە کاتی هەناسەداندا.\nمانترا دووبارە بکەرەوە: دەتوانیت مانترای تایبەت بە خۆت دیاری بکەیت، دەکرێت ئەم مانترایە وشەیەکی هاندەر یان ئارامکەرەوە یان ویردێکی ئایینی بێت.\nپیادەڕەوی و تێڕامان بکە: کۆکردنەوەی پیادەڕەوی لەگەڵ تێڕامانی قووڵدا ڕێگایەکی سەرکەوتوو و تەندروستە بۆ ئارامبوونەوە، دەتوانیت ئەم تەکنیکانە لە هەر کاتێکدا کە پیادەڕەوی دەکەیت ئەنجام بدەیت.\nکاتێک ئەم شێوازە ئەنجام دەدەیت پیادەڕەوەییەکەت خاو بکەرەوە، بەم شێوەیەش دەتوانیت سەرنج بخەیتە سەر هەر جووڵەیەکی قاچ و پێیەکانت. سەرنجت چڕ بکەرەوە لەسەر وشەیەکی دووبارە بووەوە لەگەڵ جووڵەی قاچەکانتدا. سەرنج بخەرە سەر دیمەن، دەنگ و بۆنی چواردەورت.\nنوێژکردن: نوێژکردن باشترین و ناسراوترین نموونەی تێڕامانی قووڵە.\nخوێندنەوە و کاردانەوە: زۆربەی خەڵکی باسیان لەوە کردووە کە سوودیان لە وەرگرتنی چەند ساتێکی بێدەنگ لە خوێندنەوەی هۆنراوە و نووسین و بیرکردنەوە لە ماناکانیان بینیوە. دەتوانیت جگە لە خوێندنەوە سوود لە مۆسیقا یان دەنگ یان هەر شتێکی تر وەربگریت کە هەستی ئارامیت پێ دەبەخشێت.\nسەرنج بخەرە سەر خۆشەویستی و میهرەبانی: لە ئەم جۆرەی تێڕامانی قووڵدا بیر لە ئەو کەسانەی تر دەکەیتەوە کە هەستی خۆشەویستی و میهرەبانیت پێدەبەخشن. ئەمەش دەتوانێت یارمەتیت بدات لە چۆنییەتی دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ هەستی کەسانی تردا.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : تێڕامانی قووڵ


وێنە.. بۆیەکەمجار فڕۆکەی ئێف ٣٥ داعشی لەم ناوچەیەی هەرێم بۆردومانکرد\n10358 جار خوێندراوەتەوە\nفەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکا ئاشکرایکرد، بۆ یەکەمجار فڕۆکەی جەنگی پێشکەوتووی "ئێف ٣٥" ناسراو بە شەبەح یەکەم هێرش و ئەرکی ئاسمانی خۆی لە باشوری شاری کەرکوک و چیای حەمرین بۆ سەر پێگەکانی داعش ئەنجامداوە، کە لە ئێستادا بە نوێترین فڕۆکەی جەنگی لەسەر ئاستی جیهان ناودەبرێت.\nلە بەیاننامەیەکدا هێزی ئاسمانی ئەمریکا بڵاویکردەوە، دوو فڕۆکەی جۆری ئێف ٣٥ چەند هێرشێکیان کردووەتە سەر بنکەو پێگەکانی ڕێکخراوی داعش لە عێراق، کە حەشارگە و تونێل و کۆگای چەک و تەقەمەنی ئەو ڕێکخراوەی کردووەتە ئامانج.\nلە بەیاننامەکەدا روونکراوەتەوە، بۆردومانەکان ناوچەکانی "دۆڵی شای"ی باشوری پارێزگاری کەرکوک و زنجیرە چیای حەمرین، لە چوارچێوەی هێرشەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش.\nدوای بۆردومانەکانیش هێزی ئاسمانی ئەمریکا لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر چەند وێنەیەکی فڕۆکەی جۆری ئێف ٣٥ی بڵاوکردووەتەوە لە کاتی جێبەجێکردنی بۆردومانەکان بۆ سەر پێگەکانی داعش.\nبە گوێرەی بەیاننامەکە ئەو دوو فڕۆکەیە لە ڕۆژی ١٥ی نیسانی ڕابردوەوە خراونەتە خزمەت فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمریکا لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nهێزی ئاسمانی ئەمریکا لە زاری "یوسف مۆریس" یەکێک لە فڕۆکەوانەکانی ئەو فڕۆکانەی بۆردومانەکەیان ئەنجامداوە بڵاویکردەوە، ئەم جۆرە فڕۆکانە توانایەکی باشیان هەیە لە کۆکردنەوەی زانیاری لە گۆڕەپانی جەنگ و چارەسەرکردن و شیکردنەوەیان و دیاریکردنی ئامانجەکانی بە وردترین شێوە.\nفڕۆکەی ئێف ٣٥ بەهۆی ئەو تایبەتمەندیەی کە بە شەبەح ناسراوە، توانای خۆشاردنەوە و سەرلێشواندنی سیستمی ڕاداری هەیە و بە دووەم فڕۆکەی جەنگی نەوەی پێنجەمی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا دادەنرێت.\nفڕۆکەکە لە لایەن کۆمپانیای "لۆکهید مارتن"ی ئەمریکاوە دروستکراوە و نرخی هەریەکەیان ١٢٢ ملیۆن دۆلارە.


کورته‌یه‌ک ده‌رباره‌ی ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی حه‌سه‌نی قزڵجی – History Of Kurdistan\nHome / ناوداران / کورته‌یه‌ک ده‌رباره‌ی ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی حه‌سه‌نی قزڵجی\ndidar othman 2016-10-26\tناوداران لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە کورته‌یه‌ک ده‌رباره‌ی ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی حه‌سه‌نی قزڵجی 2,632 Views\nمامۆستا هێمن له پێشه‌کیی کۆمه‌ڵه چیرۆکی«پێکه‌نینی گه‌دا»دا نووسیویه‌تی: له سه‌رده‌می کۆماری دیموکراتی کوردستاندا«ڕۆژێکی سارد و سه‌هۆڵبه‌ندانی مه‌هاباد بوو، زریانێکی ساردی ده‌هات و که‌ڕه‌سیسه‌ی ده‌کرد. خۆم کوزوو کرد بوو و به په‌له ده‌ڕۆیشتم جێگایه‌کی گه‌رم و گوڕ ببینمه‌وه. ته‌ماشام کرد پێشه‌وا «قازی محه‌مه‌د» له به‌ربێڵاکه‌ی هاتووچۆ ده‌کا و ڕۆژنانه‌ی «کوردستان»ی به‌ده‌سته‌وه‌یه و یه‌کێک له نووسه‌رانی ڕۆژنامه‌که‌ی له‌لایه. خه‌ریک بووم فیزماڵکی ده‌مێ و خۆم ببوێرم. دیتمی و بانگی کردم. هێشتا دوور بووم، فه‌رمووی :\nـ دیوته ئه‌و قزڵجی یه چۆنی نووسیوه ؟\nزانیم مه‌به‌ستی ئه‌و پارچه ئه‌ده‌بی یه جوانه‌ی قزڵجی یه که له‌و ژماره دا چاپ کراوه. گوتم :\nـ به‌ڵێ دیومه و به‌ڕاستی چاکی نووسیوه. کاکی نووسه‌ر هه‌ڵی دایه و گوتی :\nـ به‌ڵێ ، چاک ده‌نووسێ ، به‌ڵام که‌م ده‌نووسێ. پێشه‌وا بزێکی هاتێ. سه‌ری ڕاوه‌شاند و (پارچه شیعرێکی «سه‌عدی» گوت)، دیسان ڕووی له من کرد و فه‌رمووی :\nـ بریا زۆری وامان هه‌بان… ئه‌گه‌ر بۆخۆمان بین وامان لێ هه‌ڵده‌که‌ون». (1)\nبه‌ڵێ ، حه‌سه‌نی قزڵجی بێئه‌وه‌ی سینگ ده‌رپه‌ڕێنێ و خۆ هه‌ڵکێشێ، یه‌کێک له خۆشه‌ویست ترین نووسه‌ران و دۆستانی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌دی ئه‌ده‌بدۆست و هونه‌رپه‌روه‌ر بوو. پێشه‌وا له ئاخرین ڕۆژانی ده‌سه‌ڵاتی دا به‌نیاز بووه مامۆستا قزڵجی و چه‌ند شاعیر و نووسه‌ری لاو و تازه‌پێگه‌یشتوو بنێرێته ده‌ره‌وه، تا به قه‌ولی خۆی چاو و گوێیان بکرێته‌وه و شتی تازه فێر ببن، به‌ڵام به‌داخه‌وه نه‌گه‌یشت و ئه‌م ئاواته‌شی وه‌ک زۆر له ئاواته‌کانی دیکه‌ی نه‌هاته دی.\nحه‌سه‌نی قزڵجی نه‌وه‌یه‌کی هه‌ڵکه‌وتووی بنه‌ماڵه‌ی قزڵجی بوو. ئه‌و بنه‌ماڵه‌یه‌ش ناو و ناوبانگیان به زیره‌کی و لێهاتوویی بڵاو بوه‌ته‌وه. هه‌ر وه‌ک مامۆستا هێمن نووسیه‌تی ، له موکریان ده‌ڵێن: «بنه‌ماڵه‌ی قزڵجی وه‌ک بێچوه مراوی وان، هه‌ر له هێلکه هاتنه‌ده‌ر، مه‌له‌وانن». مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه ئه‌وی له‌و بنه‌ماڵه‌یه بێت، هه‌ر له منداڵییه‌وه زیره‌ک و وریا و لێهاتووه. (2)\nحه‌سه‌نی قزڵجی کوڕی مه‌لاعه‌لی کوڕی مه‌لا حه‌سه‌ن کوڕی مه‌لاعه‌لی کوڕی مه‌لا محه‌مه‌دی قزڵجییه. ڕۆژی سێ شه‌ممه ڕێکه‌وتی 15ی ئه‌یلوولی 1914 له شاری بۆکان هاتۆته دنیاوه. (3)\nله ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵییه‌وه خراوه‌ته به‌ر خوێندن. سه‌ره‌تا لای باوکی ده‌ستی به خوێندن کردووه. پاشان نێردراوه‌ته لای مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌دی فه‌وزی(4) و دواتریش لای مامی «مه‌لا ئه‌حمه‌دی تورجانی» (5) خوێنوویه‌تی. پاشان به مه‌به‌ستی درێژه‌دان به خوێندن چه‌ند شار و شارۆچکه و دێهاتی کوردستان گه‌ڕاوه و له چه‌ند جێی دیکه خوێندوویه‌تی.پاش چه‌ند ساڵ خوێندن چوه‌ته شاری مه‌هاباد و بوه‌ته فه‌رمانبه‌ر له فه‌رمانداری مه‌هاباد. له ساڵه‌کانی دوای حوکمی ڕه‌زاشای په‌هله‌ویدا بوه‌ته جێگری فه‌رمانداری مه‌هاباد. (6)\nله سالانی 1927ـ1935دا له مه‌ڵبه‌ندی موکریان بزووتنه‌وه‌یه‌کی ڕۆشنبیری و سیاسی به ڕابه‌رایی: «سه‌یفی قازی، شێخ ئه‌حمه‌دی سریلاوا، مه‌لا محه‌مه‌د سادقی قزڵجی(قازی کاکه حه‌مه‌ی بۆکان)، قازی محه‌مه‌د…» و چه‌ند ڕووناکبیر و تێکۆشه‌ری دیکه‌ی ئه‌و مه‌ڵبه‌نده سه‌ری هه‌ڵداوه. (7)\nئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه ئه‌وه بووه که دژایه‌ی سیاسه‌ته شۆڤینییه‌کانی حکوومه‌تی ڕه‌زاشا بکه‌ن و له پێناو بووژاندنه‌وه‌ی زمان و ئه‌ده‌ب و ڕۆشنبیریی کوردیدا تێبکۆشن. ئه‌و کتێب و گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییانه‌ی که له به‌شه‌کانی دیکه‌ی کوردستاندا بڵاو کراونه‌ته‌وه، له ڕێگای هه‌ندێک قاچاخچیی تێکۆشه‌ر و دڵسۆزه‌وه به ده‌ستییان گه‌یشتووه و له نێو لاوه ئازادیخواز و باوه‌ڕپێکراوه‌کاندا بڵاویان کردوونه‌ته‌وه ؛ ئه‌ویش به مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی فێری خوێندنه‌وه و نووسینی کوردیی و شاره‌زای زمان و ئه‌ده‌ب و مێژووی نه‌ته‌وه‌که‌یان ببن.\nعه‌بدولڕه‌حمانی زه‌بیحی، محه‌مه‌دی نانه‌وازاده، هێمن وحه‌سه‌نی قزڵجی و چه‌ندین لاوی دیکه‌ی وه‌ک ئه‌وان جێی بڕوا و متمانه‌ی ڕابه‌ره‌کانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه بوون، بۆیه هه‌رچی کتێب و گۆڤار و ڕۆژنامه‌یه‌کی کوردییان ده‌ست که‌وتووه داویانه به‌وانیش و هانیان داون که ده‌رباره‌ی زمان و ئه‌ده‌ب و مێژووی کورد وتوێژ بکه‌ن.\nبه‌و جۆره حه‌سه‌نی قزڵجی هه‌ر زوو چاو و گوێی کراوه‌ته‌وه و شاره‌زای زمان و ئه‌ده‌ب و مێژووی نه‌ته‌وکه‌ی بووه و هه‌ر له‌و ده‌مانه‌وه ورده ورده ده‌ستی به شیعر و په‌خشان نووسین کردووه و به ده‌ستنووسی پیشانی هاوڕێ و هاوبیره‌کانی خۆی داوه.\nله ساڵه‌کانی 1936ـ1941 دا چه‌ند ده‌سته و کۆمه‌ڵه‌یه‌کی سیاسی له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به گشتی و ناوچه‌ی موکریان به‌تایبه‌تی که‌وتۆته چالاکی و به نهێنی شه‌وانه به ناوی یاری کردن و کات به‌سه‌ر بردنه‌وه کۆبوونه‌وه و سه‌باره‌ت به هه‌لومه‌رجی کوردستان گفتوگۆ و وتووێژیان کردووه و هه‌واڵ و ده‌نگوباسی به‌شه‌کانی دیکه‌ی کوردستانیان به یه‌کتر ڕاگه‌یاندووه. حه‌سه‌نی قزڵجی هه‌میشه له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا بووه و که‌سێکی خۆشه‌ویست و جێ باوه‌ڕیان بووه. (8)\nله 16ی ئۆگوستی 1943 دا کۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی کوردستان «کۆمه‌ڵه‌ی ژ . ک»به هاوکاری و ڕێنوێنی «حیزبی هیوا»له شاری مه‌هاباد له لایه‌ن ده‌سته‌یه‌ک لاوی وریا و تێکۆشه‌ره‌وه دامه‌زراوه. (9) زۆری نه‌خایاندووه کۆمه‌ڵه په‌لی بۆ شار و شارۆچکه‌کانی دیکه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان کێشاوه و چالاکییه‌کانی به‌رفراوان بووه. حه‌سه‌نی قزڵجی ئه‌ندامێکی کارا و لێهاتووی کۆمه‌ڵه بووه و ناوی نهێنیی «ژیر» بووه. حه‌سه‌نی قزڵجی و عه‌بدولقادری ده‌باغی و چه‌ند که‌سی ئازادیخواز و ڕووناکبیری دیکه‌ی شاری بۆکان، لقی کۆمه‌ڵه‌یان له بۆکان دامه‌زراندوه و زۆر چالاکانه تێکۆشاون. (10)\nکاتێکیش له 16ی ئۆگوستوسی 1945 دا له‌سه‌ر بنه‌ماکانی کۆمه‌ڵه‌ی ژ . ک ، حیزبی دیموکراتی کوردستان دامه‌زراوه، حه‌سه‌نی قزڵجیش وه‌ک زۆربه‌ی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵه له نێو ئه‌و حیزبه‌دا چالاکی خۆی درێژه پێداوه.\nله سه‌رده‌می کۆماری کوردستان(1946)دا، له گۆڤار و ڕۆژنامه‌کانی کۆماردا گه‌لێک وتار و په‌خشان و کورته‌چیرۆکی جوان و سه‌نگینی بڵاو کردۆته‌وه. ماوه‌یه‌کیش له ده‌رکردنی ڕۆژنامه‌ی «کوردستان»دا هاوکاریی سه‌ید محه‌مه‌دی حه‌میدیی کردووه. (11) هه‌ر له‌و سه‌رده‌مه‌دا له شاری بۆکان به هاوکاریی چه‌ند شاعیر و نووسه‌رێک گۆڤاری «هه‌ڵاڵه»ی ده‌رکردووه. (12) هه‌ژاری شاعیر له هاوکاره‌کانی قزڵجی بووه و له‌و باره‌یه‌وه نووسیویه‌تی :« که هه‌وه‌ڵ ژماره‌مان بۆ پێشه‌وا برد، تۆنێک کاغه‌زی خه‌ڵات کردین… هه‌ڵاڵه چوار ژماره‌ی ده‌رچوو». (13)\nکاتێک کۆماری کوردستان له‌ناو برا و سوپای حه‌نه‌ڕه‌زاشا که‌وته داگیرکردنه‌وه‌ی ناوچه ئازادکراوه‌کانی کوردستان، هه‌ر له یه‌که‌م هه‌نگاوه‌وه ده‌ستیان به گرتن و زیندانی کردنی که‌سانی تێکۆشه‌ر و ئازادیخوازی کوردستان کرد و پاشتریش چه‌ندین سه‌رکرده و ڕابه‌ری کۆماریان له نێو شاره‌کانی کوردستان و به به‌رچاوی خه‌ڵکی ئازادیخوازی کوردستانه‌وه له سێداره دا. چه‌ند ده‌سته‌یه‌ک له تێکۆشه‌ران و ڕووناکبیران خۆیان نه‌دا به ده‌ست سوپای داگیرکه‌ر و به‌ره‌و دێهاته‌کانی سه‌ر سنوور هه‌ڵهاتن و خۆیان حه‌شار دا، هه‌ندێکیشیان به‌ره‌و شار و شه‌رۆچکه‌کانی باشووری کوردستان ڕۆیشتن و په‌نایان بۆ تێکۆشه‌رانی ئه‌وێ برد.\nله‌و ده‌مانه‌دا حه‌سه‌نی قزڵجی خۆ ده‌گه‌یه‌نێته شارۆچکه‌ی«بیاره» ، له ناوچه‌ی هه‌ورامان و ماوه‌یه‌ک له خانه‌قای شێخ عه‌لادینی نه‌قشبه‌ندی ده‌مێنێته‌وه. پاشان که ده‌بیسێت عه‌بدولڕه‌حمانی زه‌بیحی و محه‌مه‌دی شاپه‌سندی و غه‌نی بلوریان و هه‌ژار و قازی کاکه حه‌مه‌ی بۆکان و چه‌ند که‌سی دیکه‌ی وه‌ک ئه‌وان ، په‌نایان بۆ شێخ له‌تیفی کوڕی شێخ مه‌حمود بردوه و له گوندی«سیته‌ک» جێوڕێی بۆ کردونه‌ته‌وه، ئه‌ویش خۆ ده‌گه‌یه‌نێته لای ئه‌وان. (14)\nهه‌ژار له‌و باره‌یه‌وه نوسیویه‌تی: « ڕۆژێک دیتم کابرایه‌کی ملپانی، پاڵتۆیه‌کی به‌رگنه وشتری هه‌شته‌رۆیانه له‌به‌ر دا و که‌وشێکی پانیه درێژی قه‌تارچییانه ده‌پێدا هاته ژوور. پاش تاوێک ناسیمه‌وه حه‌سه‌ن قزڵجی یه و ماوه‌یه‌ک له بیاره سۆفی بوه و ئێستا هاتوه پێی شاد و شوکور بووین ». (15)\nله‌و ڕۆژگاره‌دا حکوومه‌تی ئێران گه‌لێک له تێکۆشه‌ران و ڕووناکبیرانی کوردی به بیانووی به‌شداریکردن له کۆماری کوردستان دا خستبوه زیندانه‌کانه‌وه و ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌ی ده‌دان . چه‌ند ڕابه‌ر و سه‌رکرده‌شی له نێو جه‌رگه‌ی شاری مه‌هاباد و بۆکان و سه‌قز له سێداره دا و نیازی بوو گه‌لێکی دیکه‌ش له سێداره بدات.\nهه‌واڵی له سێداره‌دانی ئه‌و تێکۆشه‌رانه له سه‌رتاسه‌ری کوردستاندا بڵاو ببۆه‌وه. کوردی هه‌موو پارچه‌کانی کوردستان به‌و هه‌واڵانه دڵته‌نگ و نیگه‌ران ببوون. ئه‌و ده‌سته ڕووناکبیره‌ش که له سیته‌ک گیرسابوونه‌وه به‌و هه‌واڵانه زۆر خه‌مبار بوون. له‌گه‌ڵ ڕابه‌رانی «پارتی دیموکراتی کورد ـ عێراق»و ئه‌ندامه کورده‌کانی «حیزبی شیوعی عێراق» دا که‌وتنه وتووێژ و بیروڕا گۆڕینه‌وه، هه‌تاکو له به‌رامبه‌ر ئه‌و وه‌حشیگه‌رییه‌ی که حکوومه‌تی ئێران ده‌رهه‌ق به گه‌لی کورد ده‌ستی دابوویه، بێده‌نگ نه‌وه‌ستن. پاشان بڕیار ده‌ده‌ن که سه‌ر له‌نوێ ده‌ست به خه‌بات بکه‌نه‌وه و له دژی ڕژێمی حه‌مه‌ڕه‌زاشا چالاکی سیاسی ده‌ست پێ بکه‌نه‌وه.\nئه‌م ده‌سته ڕووناکبیره له هه‌ندێک ڕوه‌وه ته‌با و له هه‌ندێک لایه‌نیشه‌وه ناکۆک ده‌بن، بۆیه ده‌بنه دوو گروپ و هه‌ر یه‌که‌یان به جۆرێک چالاکی خۆی ده‌ست پێ ده‌کات. (16) حه‌سه‌نی قزڵجی و غه‌نی بلوریان و چه‌ند که‌سێکی دیکه سه‌ره‌تا له‌سه‌ر ئه‌وه ساغ ده‌بنه‌وه که بڵاوکراوه‌یه‌ک به‌ناوی «ڕێگا»وه ده‌ربکه‌ن. پاش هه‌وڵ و کۆششێکی زۆر یه‌ک ژماره له‌و بڵاوکراوه‌یه ده‌رده‌که‌ن. (17) غه‌نی بلوریان به‌شێک له دانه‌کانی بڵاو کراوه‌که له‌گه‌ڵ خۆی ده‌بات و به مه‌به‌ستی گه‌یاندنی به ڕووناکبیران و تێکۆشه‌رانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به‌ره‌و مه‌هاباد ده‌که‌وێته ڕێ. غه‌نی بلوریان خۆی له‌و باره‌یه‌وه نوسیویه‌تی:«دوای چاپ کردنی گۆڤاری ڕێگا له کۆتایی مانگی خه‌زه‌ڵوه‌ری 1327ـ1948 دا… به یارمه‌تی«هه‌مزه عه‌بدوڵلا» سکرتێری ئه‌وکاتی پارتی گه‌ڕامه‌وه بۆ مه‌هاباد له گه‌ڕانه‌وه‌م دا محه‌مه‌د مه‌حمود که ئه‌ویش ئه‌ندامی پارتی و وه‌ک بزانم مامۆستای قوتابخانه‌یه‌کی سلێمانی بوو، بۆ ئه‌وه‌ی له ڕێگادا سه‌رمام نه‌بێ پاڵتۆیه‌کی دامێ و هه‌مزه عه‌بدوڵلاش ده‌مانچه‌یه‌کی بچووکی شه‌ش تیری دامێ و له‌گه‌ڵ«قادر ته‌گه‌رانی» و «حه‌مه‌پۆلیس»یان خستم، که بگه‌ڕێمه‌وه ناوچه‌ی موکریان… به«ئالان» و لای «بانه»دا هاتینه«گردی گلان» له گردی گلان چوومه لای «سه‌ید کامیل» و میوانی ئه‌و بووم… له‌گه‌ڵ سه‌ید کامیل دوام و داوام لێکرد ئه‌و به‌سته گۆڤار و بانگه‌وازه له لای خۆی ڕاگرێ، تا من له مه‌هاباده‌وه کاکه «مینه»ی خزمه‌تکاری ماڵمان بنێرم و ئه‌وان بێنێته‌وه بۆ مه‌هاباد… شه‌و به «کانی مام قه‌مبه‌ران»دا… چوومه‌وه مه‌هاباد… کاکه مینه‌م وه‌شوێن گۆڤار و بانگه‌وازه‌کان خست. ئه‌و وو ڕۆژی پێچوو، و ئه‌وانی هێناوه » ، پاشان باسی ئه‌وه‌ی کردوه که کاتێک ده‌ستیان به بڵاوکردنه‌وه‌ی دانه‌کانی بڵاوکراوه‌ی ڕێگا کردوه، کاربه‌ده‌ستانی حکومه‌تی حه‌مه‌ڕه‌زاشا به کاره‌که‌یانی زانیوه و گه‌لێک که‌سیان ده‌ستگیر کردووه، که یه‌کێکیان غه‌نی بلوریان بوه. (18)\nهه‌ر له‌و ده‌مانه‌دا عه‌بدولڕه‌حمانی زه‌بیحی و محه‌مه‌دی شاپه‌سه‌ندی و چه‌ند که‌سی دیکه گۆڤارێک به‌ناوی«نیشتمان»ه‌وه ده‌رده‌که‌ن و ژماره «10»ی له‌سه‌ر ده‌نووسن ؛ ئه‌ویش به‌نیازی ئه‌وه که کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک «کۆمه‌ڵه‌ێ ژیانه‌وه‌ی کوردستان» زیندوو بکه‌نه‌وه و ده‌ست به ده‌رکردنه‌وه گۆڤاری نیشتمان بکه‌نه‌وه.(19) پاشان به‌شێکی زۆری دانه‌کانی ئه‌و گۆڤاره ده‌گه‌یه‌ننه شاری مه‌هاباد و له نێو به‌شێک له لاوانی ئازادیخواز و خه‌باتگێڕ دا بڵاو ده‌کرێنه‌وه. بڵاوبوونه‌وه‌ی گۆڤاری نیشتمان و بڵاوکراوه‌ی ڕێگا له‌و هه‌لومه‌رجه‌دا ده‌نگ ده‌داته‌وه . له‌لایه‌ک ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌که خه‌ڵکی ئازادیخوازی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ئومێدی په‌ره‌سه‌ندنه‌وه‌ی خه‌باته‌که‌یان لا دروست ببێته‌وه، له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه حکوومه‌تی ئێران به‌وه به ئاگا دێته‌وه و هه‌ست به مه‌ترسی مه‌سه‌له‌که ده‌کات و ده‌که‌وێته گرتن و زیندانی کردنی کۆمه‌ڵێک لاوی ئازا و تێکۆشه‌ر. له‌و شالاوی گرتنه‌دا غه‌نی بلوریان و چه‌ند هاوڕێ و هاوبیری ده‌گیرێن و دوچاری لێپرسینه‌وه و ئازار و ئه‌شکه‌نجه ده‌بن. (20)\nکاتێک هه‌واڵی گیرانی غه‌نی بلوریان و هاوڕێکانی ده‌گاته حه‌سه‌نی قزڵجی و ئه‌وانی دیکه، هه‌موو نائومێد ده‌بن و چیدیکه ناتوانن له‌سه‌ر کاره‌کانیان به‌رده‌وام بن. هاوکات حکوومه‌تی عێراق به شێخ له‌تیفی حه‌فید ڕاده‌گه‌یه‌نێت که بۆی نییه داڵده‌ی کورده هه‌ڵهاتووه‌کانی «ئێران» بدات و لاێ خۆی گلیان بداته‌وه.\nشێخ له‌تیف به پاره و له ڕێگای چه‌ند دۆست و ئاشنایه‌کی خۆیه‌وه ناسنامه‌ی عێراقی بۆ حه‌سه‌ن قزڵجی و هه‌ژار و ئه‌وانی تریش ساز ده‌کات هه‌تاکو له گرتن و ڕاونانی پۆلیسی عێراقی ڕزگاریان ببێت. هه‌ژار نوسیویه‌تی: «قزڵجی و من له‌بیرم نه‌ماوه کێی تریش (پێم وایه هه‌مزه‌ی سڵه‌مان ئاغا بوو) ناوی خۆمان گۆڕی. قزڵجی ناوی «سه‌یدڕه‌حیم» و من «عه‌زیز قادر»م هه‌ڵبژارد و شێخ له «چوارتا» پێناسی عێراقی بۆ وه‌رگرتین و بووینه عێراقی و ترس و له‌رزمان له گرتن به‌سه‌ر چوو». دواتریش نوسیویه‌تی :«قزڵجی و من هه‌ردوکمان له‌و ژیانه په‌نابه‌رییه وه‌ڕه‌ز ببوین … (شێخ له‌تیف) نامه‌یه‌کی بۆ عه‌لی که‌مال به‌گ نووسی که ملیونێرێک بوو، نووسی کارم بداتێ. قزڵجیش به‌و هه‌وایه که مام و ئامۆزای له به‌غدان ، ملی دا و چووینه به‌غدا». (21)\nله به‌غدا ماوه‌یه‌ک هه‌ژار و قزڵجی پێکه‌وه ده‌بن و بۆ کار ده‌گه‌ڕێن. پاش گه‌ڕان و ئه‌ملا و ئه‌ولا، کارێکی ئه‌وتۆیان ده‌ستگیر نابێت، ئیدی لێک جیا ده‌بنه‌وه و هه‌ر یه‌که بۆخۆی به شوێن کار دا وێڵ ده‌بێت.\nحه‌سه‌نی قزڵجی له‌و ماوه‌یه‌دا چه‌ندین کاری وه‌ک : کرێکاری، حه‌ماڵی ، شاگردی، فرۆشیاری… ده‌کات و هه‌رچی و چۆنێک بێت خۆی ده‌ژیه‌نێت و خۆشی له پۆلیس و جاسووسه‌کانی حکومه‌ت ده‌شارێته‌وه. پاشان له ژیانی به‌غدا بێزار ده‌بێت و به‌ره‌و سلێمانی ده‌ڕوات. ماوه‌یه‌ک له‌وێ ده‌مێنێته‌وه و به کاری وێنه‌گرییه‌وه خه‌ریک ده‌بێت. ئینجا له‌وێش بێزار ده‌بێت و به‌ره‌و به‌غدا ده‌ڕواته‌وه. ئه‌م جاره له‌گه‌ڵ عه‌بدولڕه‌حمانی زه‌بیحی و هه‌ژار یه‌ک ده‌گرنه‌وه و هه‌ر یه‌که کارێک بۆ خۆی ده‌دۆزێته‌وه و هه‌رسێکیان له خانوویه‌کدا پێکه‌وه ده‌ژین. له‌و باره‌یه‌وه هه‌ژار نوسیویه‌تی :«به‌هۆی مسته‌فا کویر ناوێکی به چاوێک که خۆی به‌خزمی زه‌بیحی ده‌زانی، زه‌بیحی و قزڵجی له کافه رستورانێکی هه‌ره به‌ناوبانگی به‌غدایه که خاوه‌نه‌که‌ی عه‌بدوڵلا شه‌ریفی کۆنه سابڵاغی و ملیۆنێر بوو، به نووسه‌ر دامه‌زان». (22)\nماوه‌یه‌ک به‌وکاره‌ه‌وه خه‌ریک ده‌بن. له‌پڕ ڕۆژێک له‌کاتی کارکردندا پۆلیسی عێراقی ده‌دات به‌سه‌ریاندا و هه‌ردوکیان ده‌ستگیر ده‌کات و به‌ره‌و زیندانیان ده‌به‌ن. نزیکه‌ی ساڵێک له زیندان دا ده‌یانهێڵنه‌وه. به درێژایی ئه‌و ماوه‌یه خاوه‌ن رێستورانه‌که ئاگای لێیان ده‌بێت و یارمه‌تییان ده‌دات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ڕۆژگارانه‌دا زیندانه‌کانی عێراق پڕ ده‌بن له که‌سانی تێکۆشه‌ر و ڕوناکبیری کورد ؛ له نزیکه‌وه گه‌لێک له‌وانه ده‌ناسن و دۆستایه‌تییه‌کی باش له نیوانیاندا دروست ده‌بێت.\nله مانگی نیسانی 1954دا حکومه‌تی عێراق له ڕێگای خانه‌قین ـ قه‌سری شیرنه‌وه هه‌ردوکیان ده‌داته ده‌ست حکومه‌تی ئێران . دوایی له قه‌سری شیرینه‌وه به‌ره‌و کرماشانیان ده‌به‌ن. له‌وێ کاتێک پۆلیس لێیان ده‌کۆڵێته‌وه، ده‌ڵێن ئێمه عێراقین و ئه‌وه‌ش پێناسه‌کانمان. که سه‌رنجی پێناسه‌کانیان ده‌ده‌ن، باوه‌ڕیان پێده‌که‌ن و پاش ئه‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ر به‌و مه‌رجه که خۆیان به‌ره‌و عێراق بڕۆنه‌وه، ئازادیان ده‌که‌ن. ئیدی هه‌ردوکیان به‌ره‌و تاران ده‌چن و ده‌چنه ماڵی عه‌بدوڵلا ئاغای ئێلخانیزاده(پورزای حه‌سه‌نی قزڵجی). په‌ش چه‌ند ڕۆژێک زه‌بیحی به‌ره‌و سنه و قزڵجیش به‌ره‌و کرماشان ده‌ڕوات. زه‌بیحی زوو خۆ ده‌گه‌یه‌نێته‌وه عێراق. قزڵجیش له کرماشان ده‌چێته ماڵی سه‌عیدی حافیدیی ئامۆزای. (22)\nسه‌عیدی حافیدی یارمه‌تی ده‌دات و ده‌یداته ده‌ست شێخ موعته‌سه‌می حسامی که پیاوێکی ده‌ستڕۆیشتوو و ناسراو بووه. (24) شێخ موعته‌سه‌م له‌گه‌ڵ خۆی به‌ره‌و سنه‌ی ده‌بات و ده‌یگه‌یه‌نێته ناوچه‌ی جوانڕۆ. دوو سێ هه‌فته له‌و دێهاتانه‌ی هه‌ورامان خۆ حه‌شار ده‌دات. دوایی بڕیار ده‌دات به‌ره‌و باشووری کوردستان بڕواته‌وه. (25)\nله مانگی حوزه‌یرانی 1954دا له هه‌ڵه‌بجه سه‌ر هه‌ڵده‌داته‌وه. ماوه‌یه‌ک له ته‌کیه‌ی شێخ ئه‌حمه‌د ده‌مێنێته‌وه. ئینجا به‌ره‌و ناوچه‌ی بازیان (نێوانی سلێمانی و که‌رکووک) ده‌ڕوات . له‌وێ نزیکی سێ ساڵ به توتنه‌وانی و کشتوکاڵه‌وه خه‌ریک ده‌بێت. (26)\nپاش ڕاپه‌ڕینی ته‌مووزی 1958، هه‌لومه‌رجێکی تا ڕاده‌یه‌ک ئارام به‌رقه‌رار ده‌بێت و کورده ئاواره‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان که چه‌ند ساڵ بوو نه‌یانده‌وێرا به‌ئاشکرا بێن و بچن ، ئه‌وده‌م توانیان به ئازادی بژین . هه‌ژار نوسیویه‌تی:« ده‌گه‌ڵ زه‌بیحی که‌وتینه نیگه‌رانی: خوایه قزڵجی له ماوه‌ی ئه‌م سێ ساڵه‌دا چی به‌سه‌رهات؟ ده‌یانگوت بۆته فاڵچی له کرماشان ، توور و گێزه‌ر ده‌فرۆشێ، سۆراغمان هه‌ر نه‌کرد. دوای دوو مانگ هاتینه‌وه به‌غدا، قزلجی په‌یدا بوو. که ده‌گه‌ڵ زه‌بیحی لێک هه‌ڵبڕابوون ، ببوه میوانی حافیدی ئامۆزای و خۆی گه‌یاندبوه هه‌ڵه‌بجه. ئه‌و هه‌موو مابه‌ینه بۆته سۆفیه‌کی ڕیش درێژ له ته‌کیه‌ی شێخێک و نوشته‌ی له‌باتی شێخ نووسیوه و نان و دۆی ته‌کیه‌ی خواردوه تا کوده‌تای قاسم چه‌ند مانگی به‌سه‌ردا تێپه‌ڕیوه، تازه وێراویه ده‌رکه‌وێ. دیسان سێ تفه‌نگدار گه‌یشتنه‌وه یه‌ک !». (27)\nماوه‌یه‌ک هه‌ژار و حه‌سه‌نی قزڵجی له پاڵ کاره‌که‌یدا له گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییه‌کانی ئه‌و ده‌مه دا وتار و کورته‌چیرۆک بڵاو ده‌کاته‌وه. له‌گه‌ڵ زه‌بیحیشدا چه‌ند کتێبێک ده‌که‌نه کوردی و نیازیان ده‌بێت درێژه به‌کاری وه‌رگێڕان بده‌ن، به‌ڵام زۆر ناخایه‌نێت هه‌لومه‌رجه‌که ده‌گۆڕێت و ناتوانن ئه‌وه‌ی وه‌ریانگێڕاوه‌ته‌وه چاپی که‌ن و بڵاوی که‌نه‌وه. (28)\nساڵی 1961 حکوومه‌تی عه‌بدولکه‌ریم قاسم ده‌که‌وێته به‌ر ته‌سک کردنه‌وه‌ی مافه سیاسی و ڕۆشنبیرییه‌کانی کورد و ئه‌و دیمۆکراتییه‌ی که له عێراقدا به‌رقه‌رار ببوو له‌باری ده‌بات و به‌ره‌و دیکتاتۆڕییه‌ت هه‌نگاو ده‌نێت. ئیدی سه‌رله‌نوێ ژیانی کورده په‌نابه‌ره‌کانیش دژوار ده‌بێته‌وه.\nحکوومه‌تی عه‌بدولکه‌ریم قاسم به‌و په‌نابه‌رانه ڕاده‌گه‌یه‌نێت که یان ده‌بێت له عێراق بچنه ده‌ره‌وه، یان ده‌ستگیریان ده‌کات و ده‌یانداته‌وه به حکوومه‌تی ئێران. ئیتر هه‌ر یه‌که‌یان بۆ خۆی ڕێگایه‌ک ده‌دۆزێته‌وه. حه‌سه‌نی قزڵجی بۆ ئه‌وه‌ی جارێکی دیکه‌ش نه‌گیرێت و نه‌درێته‌وه به حکوومه‌تی ئێران، بڕیار ده‌دات به‌ره‌و ئه‌ڵمانیای دێمۆکراتی بڕوات. حیزبی شیوعی عێراق و حیزبی توده‌ی ئێران هاوکاریی ده‌که‌ن و پاسپۆرتی بۆ ساز ده‌که‌ن و دوکتور ڕه‌زای ڕادمه‌نیش له‌گه‌ڵ خۆی به‌ره‌و ئاڵمانیای دیموکراتیی ده‌بات.\nپاش چه‌ند مانگێک به‌ره‌و بوڵگاریای ده‌نێرن هه‌تاکو له«ڕادیۆی په‌یکی ئێران»دا کار بکات. (29) چه‌ند ساڵێک به‌و ڕادیۆیه‌وه خه‌ریک ده‌بێت. ڕۆژانه هه‌واڵه‌کانی جیهان و ئێران و هه‌ندێک جار هه‌واڵی کوردستانیش به کوردی و عه‌ره‌بی ئاماده ده‌کات و خۆیشی وه‌ک گۆینده ده‌یانخوێنێته‌وه، پاشتریش که‌ریمی حیسامی و چه‌ند که‌سێکی دیکه ده‌بنه هاوکاری.. له کۆتایی ساڵی 1964دا حه‌سه‌نی قزڵجی و دوکتور عه‌بدولره‌حمانی قاسملو و که‌ریمی حیسامی ، پاش پرسوڕا به حیزبی توده‌ی ئێران ، بڕیار ده‌ده‌ن که ڕۆژنامه‌یه‌ک به ناوی «کوردستان»ه‌وه ده‌ربکه‌ن. پاش مشتومڕێکی زۆر له مانگی یه‌نیوه‌ری 1965دا یه‌که‌م ژماره‌ی ئه‌و ڕۆژنامه‌یه ده‌رده‌که‌ن. ئیدی به‌رده‌وام ده‌بن له ده‌رکردنی ئه‌و ڕۆژنامه‌یه هه‌تاکو مارتی 1970 و به‌سه‌ریه‌که‌وه «26»ژماره‌ی لێده‌رده‌که‌ن. حه‌سه‌نی قزڵجی به نازناوی «موکری»یه‌وه گه‌لێک وتار و کورته چیرۆک و په‌خشانی ئه‌ده‌بیی تیادا بڵاو ده‌کاته‌وه.\nهه‌ر له‌و ساڵانه‌شدا ده‌بێته ئه‌ندامی حیزبی توده‌ی ئێران ؛ هاوکات دۆستایه‌تی خۆیشی ده‌گه‌ڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دا ده‌پارێزێت و هه‌ندێک جار له کۆبوونه‌وه تایبه‌تی و نهێنییه‌کانیشیاندا به‌شدار ده‌بێت. (30)\nهه‌ر له‌و ده‌مانه‌دا به‌رده‌وام وتار و کورته‌چیرۆ و بابه‌تی وه‌رگێڕاو بۆ گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییه‌کانی عێراق ده‌نێرێت و په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌وی له‌گه‌ڵ چه‌ند نووسه‌ر و شاعیر و ڕوناکبیری باشووری کوردستاندا ده‌بێت. (31)\nساڵی 1979 ڕاپه‌ڕینی جه‌ماوه‌ری ئێران په‌ره ده‌ستێنێت و حکوومه‌تی حه‌مه‌ڕه‌زاشا ده‌ڕووخێنرێت و له‌ناو ده‌برێت. ئیدی خه‌ڵکی ئێران وا چاوه‌ڕوان ده‌که‌ن که له جێی حکوومه‌تی دیکتاتۆڕیی شا دا حکوومه‌تێکی دیموکراتیک و پێشکه‌وتوو دێته سه‌ر کار و خه‌ڵکی ئێران به ئاشتی و ئازادی و دوور له سته‌م و زۆرداریی ده‌ژین. هه‌ر به‌و ئومێده‌وه هه‌زاران ڕۆشنبیر و نووسه‌ر و تێکۆشه‌ری فارس و ئازه‌ری و به‌لووچ و کورد، که ساڵه‌ها بوو له ده‌ربه‌ده‌ریدا ده‌ژیان ده‌سته ده‌سته به‌ره‌و ئێران چوونه‌وه. حه‌سه‌نی قزڵجیش به‌و ئاواته‌وه به‌ره‌و ئێران ڕۆیشته‌وه. ماوه‌یه‌ک له شاری بۆکان له نێو خزم و دۆستانیدا ژیا، دوایی چوه تاران و له سه‌رکردایه‌تیی حیزبی توده دا جێ و ڕێی بۆ دیاری کرا.\nئه‌وده‌م حیزبی توده‌ی ئێران وه‌ک زۆربه‌ی حیزب و لایه‌نه سیاسییه‌کانی دیکه‌ی ئێران به ئاشکرا ده‌ستی به چالاکی کردبوو. تا ڕاده‌یه‌ک خه‌ڵکی له ده‌ور کۆ ببۆوه‌وه و چه‌ندین گۆڤار و ڕۆژنامه‌ی سیاسی و ڕۆشنبیریی ده‌رده‌کرد و له زۆربه‌ی شاره‌کانی ئێراندا بنکه و باره‌گای هه‌بوو.\nله حه‌ڤده‌هه‌مین پلنۆمی حیزبی توده‌ی ئێراندا حه‌سه‌نی قزڵجی به ئه‌ندامی لیژنه‌ی ناوه‌ندیی هه‌ڵده‌بژێردرێت و له به‌شی په‌یوه‌ندییه نێو نه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا داده‌ندرێت. (32) هاوکات له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک له ئه‌ندامه کۆنه‌کانی نێو حیزبه‌که‌دا بیر له ده‌رکردنی ڕۆژنامه‌یه‌ک به زمانی کوردی ده‌که‌نه‌وه. له‌به‌ر پرینسیبی حیزبی به سه‌رکردایه‌تی حیزبی توده ڕاده‌گه‌یه‌نن که نیازیان هه‌یه ڕۆژنامه‌یه‌ک به زمانی کوردی ده‌ربکه‌ن، به‌ڵام حیزبی توده به بیانووی جۆراوجۆر داواکه‌یان ڕه‌د ده‌کاته‌وه. دواتر بڕیار ده‌ده‌ن که له ژێر چاوه‌دێریی سه‌رکردایه‌تی حیزبه‌که‌دا ڕۆژنامه‌ی «مه‌ردم» به کوردی ده‌ربکه‌ن. (33) حه‌سه‌نی قزڵجی و حه‌سه‌نی ماوه‌رانی و چه‌ند نووسه‌رێکی دیکه هاوکاریی یه‌کتر ده‌که‌ن و نزیکه‌ی دوو ساڵ له ده‌رکردنی به‌رده‌وام ده‌بن. تا ئه‌و ده‌می که حکوومه‌تی جمهوری ئیسلامی ئێران شالاوێکی کتوپڕ بۆ سه‌ر حیزبی توده ده‌ست پێده‌کات و زۆربه‌ی ئه‌ندامه چالاک و دیاره‌کانی حیزبه‌که ده‌ستگیر ده‌کات.\nڕۆژی شه‌ممه 5ی فێبرواری1983حه‌سه‌نی قزڵجیش ده‌گیرێت و ده‌خرێته زیندانه‌وه. ئه‌وده‌م گه‌یشتبوه حه‌فتاساڵ، به‌ڵام به‌و پیرییه‌ش لێیناگه‌ڕێن و نزیکه‌ی ده مانگ له ژێر ئه‌شکه‌نجه‌ی فسیۆلۆژی و ده‌روونیدا ده‌هێڵرێته‌وه و زۆر دڵڕه‌قانی له‌گه‌ڵی ڕه‌فتار ده‌که‌ن. تا له ڕۆژی ؟؟؟؟دا کۆچی دوایی ده‌کات. (34) چه‌ند که‌سێک به چاوه‌دێری و ئاگاداریی حکوومه‌ت ته‌رمه‌که‌ی له تاران، له گۆڕستانی به‌هه‌شتی زه‌هرا ده‌نێژن!…\nحه‌سه‌نی قزڵجی نووسه‌ر :\nحه‌سه‌نی قزڵجی چیرۆکنووس، ڕۆژنامه‌نووس، وه‌رگێڕ و شاره‌زای زمانی کوردی بوو. له سه‌رده‌می کۆماری کوردستانه‌وه هه‌تاکو ئه‌وده‌می که له‌لایه‌ن جمهوری ئیسلامی ئێرانه‌وه ده‌ستگیر کرا، ده‌یان وتار و کورته‌چیرۆک و بابه‌تی ئه‌ده‌بی و زمانه‌وه‌انی و مێژوویی له گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییه‌کاندا بڵاو کردوه‌ته‌وه.\nحه‌سه‌نی قزڵجی جگه له زمانی دایکیی خۆی ، زمانی فارسی و عه‌ره‌بی و بوڵگاری و تا ڕاده‌یه‌ک تورکیشی زانیوه. هه‌روه‌ها زۆربه‌ی دیالێکته کوردییه‌کانی زانیوه و قسه‌ی پێکردوون.\nئه‌گه‌رچی له زۆر بواری جیاجیادا توانا و لێوه‌شاوه‌یی خۆی نیشان دابوو، به‌ڵام زیاتر وه‌ک چیرۆکنووس ناوبانگی بڵاو ببۆوه‌وه. له ڕاستیدا چیرۆکنووسێکی به‌توانا بوو. ئه‌و له‌باره‌ی ئه‌زموونی چیرۆکنووسی خۆیه‌وه نووسیویه‌تی:«له ته‌مه‌نی بیست ساڵیدا بووم، له‌گه‌ڵ ئامۆزایه‌کم (که به‌داخه‌وه له‌م سالانه‌دا له کرماشان له دنیا ده‌رچوو) له‌لای مامێکمان مه‌لا ئه‌حمه‌دی تورجانی زاده له مه‌هاباد ده‌مان خوێند. تورجانی زاده، بۆ پێ خوێندنی ئێمه میتۆد و شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی به‌کار ده‌هێنا. ڕێزمانی عه‌ره‌بی«نحو ـ صرف»ی فێر ده‌کردین، دوای فێرکردنی «قاعده» یه‌کێک له چیرۆکه‌کانی مه‌نفه‌لووتی پیشان ده‌داین. ده‌بوو له‌و چیرۆکه‌دا دیاریی بکه‌ین که ئه‌و قاعیدانه چۆن به‌کار هێنراون. له‌پاشان ده‌بوو ته‌واوی چیرۆکه‌که بگێڕینه‌وه و ڕوونی بکه‌ینه‌وه مه‌به‌ستی نووسه‌ر ، له نووسینی ئه‌م چیرۆکه چ بووه. ئه‌گه‌ر بمان زانیایه ئافه‌رینی ده‌کردین، ئه‌گه‌ر نه‌مان زانیایه خۆی ئه‌و مه‌به‌سته‌ی به درێژیی بۆ ڕوون ده‌کردینه‌وه و تێی ده‌گه‌یاندین. تورجانی زاده بایه‌خێکی زۆری به چیرۆک ده‌دا، خۆشی له کتێب و گۆڤاراندا چیرۆکی بخوێندایه‌وه، گه‌لی جار بۆمانی ده‌گێڕایه‌وه و به درێژی لێی ده‌کۆڵیه‌وه. ئه‌مه بووه هۆی ئه‌وه که هه‌ر له‌و وه‌خته‌وه حه‌ز به چیرۆک بکه‌م. ماوه‌ی چه‌ند ساڵێکیش له تاوی پۆلیسی ئه‌وسا له بازیان خه‌ریکی تووتن کردن بووم و له ناو وه‌رزێره‌کاندا ده‌ژیام. ده‌مدی که وه‌رزێره‌کان گه‌لێ نه‌قڵ و حیکایه‌تیان ده‌زانی و زۆر به‌تام و له‌زه‌ت بۆ یه‌کریان ده‌گێڕایه‌وه. له‌مه‌ش بۆم ده‌که‌وت که چیرۆک له ناو کۆمه‌ڵانی ڕه‌نجده‌ر و زه‌حمه‌تکێشی کورد دا ته‌ئسیرێکی زۆری هه‌یه» (35)\nلێره‌دا ده‌توانین ئاماژه بۆ به‌شێک له نووسینه‌کانی بکه‌ین :\n1 ـ ئاشتیخوازی لادێیی و په‌یمانی دوولایی، دوو شیعری درێژن یه‌کیان حه‌سه‌نی قزڵجی و ئه‌وی دیکه عه‌بدولره‌حمانی زه‌بیحی نووسویه‌تی، له به‌غدا ساڵی 1959، له چاپخانه‌ی«النجاح» چاپ کراوه، محه‌مه‌د تۆفیق وردی پێشه‌کیی بۆ نووسیوه.\n2 ـ پێکه‌نینی گه‌دا، کۆمه‌ڵه چیرۆکێکه، کاتی خۆی حه‌سه‌نی قزڵجێ له گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییه‌کانی عێراقدا بلاوی کردبوونه‌وه، ساڵی 1972 له به‌غدا چاپکراوه، هێمنی شاعیر پێشه‌کیی بۆ نوسیوه. ساڵی 1985 مامۆستا محه‌مه‌دی مه‌لاکه‌ریم سه‌رله‌نوێ چاپی کردوه‌ته‌وه و پێشه‌کییه‌کی کورتیشی بۆ نووسیوه.\nوتار و لێکۆڵینه‌وه‌کانی :\n1 ـ پێشمه‌رگه، دوکتۆر ڕه‌حیمی قازی، به‌غدا، 1961.\n2 ـ مه‌م و زینی خانی، هه‌ژار کردویه به موکریانی، به‌غدا، 1960.\n3 ـ کاروانێک له شه‌هیدانی کوردستانی ئێران، که‌ریمی حیسامی، له بلاوکراوه‌کانی بنکه‌ی پێشه‌وا، به‌غدا، 1971.\nوه‌کو ئێمه ئاگادارین ئه‌م به‌رهه‌مه چاپ نه‌کراوانه‌شی هه‌بوه:\n1 ـ تیئۆری ئه‌ده‌بی، له بوڵگارییه‌وه وه‌ریگێڕاوه بۆ کوردی، 500 لاپه‌ڕه‌ی ده‌ستنووس بووه.\n2 ـ زاراوه‌کانی سیاسی ـ کۆمه‌لایه‌تی، وه‌رگێڕاوه بۆ کوردی. (36)\n3 ـ کورته چیرۆکه‌کانی ئه‌نگیڵ کاراڵچیڤ، له بولگارییه‌وه کردویه‌ته‌ی به کوردی. (37)\nوه‌ک هه‌ندێک له هاوڕێ نزیکه‌کانی ئاماژه‌یان بۆ کردووه، یه‌سه‌نی قزڵجی به‌رهه‌می چاپ نه‌کراوی دیکه‌شی هه‌بوه و ساڵی 1979 که گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ ئێران هه‌موویانی له کتێبخانه‌که‌ی له بولگاریا به‌جێ هێشتووه. ئیدی پاش مردنی کتێبخانه‌که‌ی و به‌رهه‌مه‌کانی که‌وتوونه‌ته لای حیزبی توده‌ی ئێران و تا ئێستا بێ سه‌ر و شوێن ماونه‌ته‌وه. خۆ ئه‌گه‌ر بێت و ڕۆژێک ده‌ستنووسه‌کانی بدۆزرێنه‌وه و چاپ بکرێن ئه‌وه باشترین ڕێز و وه‌فا ده‌بێت بۆ ئه‌و مرۆڤه نه‌مره‌مان.\nپه‌راوێز و ڕوونکردنه‌وه‌کان :\n(1) حه‌سه‌نی قزڵجی ، پێکه‌نینی گه‌دا، له بڵاوکراوه‌کانی بنکه‌ی پێشه‌وا، 1972، ل8 ـ9 .\n(2) سه‌باره‌ت به بنه‌ماڵه‌ی قزڵجی بڕوانه: مه‌لاعه‌بدولا ئه‌حمه‌دیان، عه‌للامه قزڵجی و زانکۆی تورجان، گۆڤاری سروه، ژماره 119، جۆزه‌ردان1357، ل 25 ـ30.\n(3)مێژووی له‌دایکبوونی حه‌سه‌نی قزڵجی به‌چه‌ند جۆرێک نووسراوه:«1913» عوسمان مه‌حمود ئه‌حمه‌دی، له یادی نه‌مرانداـ حه‌سه‌نی قزڵجی، گۆڤاری کاروان، ژماره39، کانوونی یه‌که‌می 1985، ل17) ؛ «15ی ئه‌یلولی1914». (جۆیس بلاو، مرنا حه‌سه‌نی قزڵجی، گۆڤاری هیواـ هیڤی، ژماره4 ، ئه‌یلوولی1985، ل7) ؛«1292ی هه‌تاوی».(حه‌سه‌نی ماوه‌رانی، به‌یادی نووسه‌ر و ئه‌دیب و تێکۆشه‌ری شه‌هید مامۆستا حه‌سه‌نی قزڵجی، گۆڤاری هاوار، ژماره9، به‌فرانباری 2000، ل34).\n(4)مه‌لا ئه‌حمه‌دی فه‌وزی که‌سێکی ڕووناکبیر و تێکۆشه‌ر بووه. ساڵی 1875 له گوندی عه‌بابه‌یلێی نزیک هه‌ڵه‌بجه له‌دایک بووه. له سه‌رده‌می حکومه‌تی شێخ مه‌حمود دا له دایک بووه . له منوه‌ره‌کانی ئه‌و ده‌می سلێمانی، پاش له‌ناوچوونی حکومه‌ته‌که‌ی شێخ مه‌حمود، وه‌ک زۆر تێکۆشه‌ری دیکه‌ی ئه‌وده‌مه، سلێمانی به‌جێ ده‌هێڵێت و له ناوچه‌ی موکریان ، له گوندی حاجیکه‌ند ده‌گیرسێته‌وه. له‌وێ به په‌روه‌رده و فێرکردنی منداڵان و مێرمنداڵانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره خه‌ریک ده‌بێت هێمن و حه‌سه‌نی قزڵجی و گه‌لێک ڕووناکبیر و تێکۆشه‌ری دیکه‌ی نه‌ته‌وه‌که‌مان شاگردی ئه‌و بوون.\nهێمن له بیره‌وه‌رییه‌کانیدا نوسیویه‌تی:« فه‌وزی به‌بڕوای من یه‌کێکه له گه‌وره‌پیاوانی مێژووی کوردستان ، که داخه‌که‌م شوێنه‌واره‌کانی فه‌وتاون و خۆشی له‌بیر چۆته‌وه. ئه‌و لاوه کوردانه‌ی له‌سه‌رده‌می پاشایه‌تی ڕه‌زاخانی په‌هله‌وی دا… ئازایانه کوردایه‌تییان ده‌کرد، یا ڕاسته‌وخۆ شاگردی فه‌وزی بوون یا شاگردی شاگرده‌کانی ئه‌و. به‌تایبه‌تی پێشه‌وا قازی موحه‌مه‌دی شه‌هید شانازی به‌وه‌وه ده‌کرد که شاگردی فه‌وزی بووه. مه‌لا ئه‌حمه‌دی فه‌وزی یا مه‌لای سولێمانی کێ بوو؟چکاره بوو؟ بۆ په‌ڕیوه‌ی مه‌ڵبه‌ندی ئێمه ببوو ؟ نازانم… ده‌یان گوت خه‌ڵکی شاری سولێمانی یه و له کوردستانی عێراقه‌وه له‌گه‌ڵ شێخه‌لیسلامی گه‌وره‌دا… هاتۆته موکریان . پاش مردنی شێخه‌لیسلام ژنه‌که‌ی ئه‌وی ماره کردبۆوه و کچێکی لێ هه‌بوو… بۆ خۆی له ساڵی 1943ـ1322دا له گوندی حاجیکه‌ند مرد و له خانه‌قای شێخی بورهان نێژراوه. کتێب و نووسینه‌کانی وه‌گیر زاواکه‌ی که‌وتن که هیوادارم نه‌فه‌وتابن… فه‌وزی زانایه‌کی گه‌وره، ئه‌دیبێکی که‌م وێنه، کوردێکی پاک و بێ باک بوو…» (هێمن ، تاریک و ڕوون، له بڵاوکراوه‌کانی بنکه‌ی پێشه‌وا، 1974، ل11ـ12). هه‌ژار له بیره‌وه‌رییه‌کانیدا به کورتی باسیکردووه و نوسیویه‌تی:«مامۆستا فه‌وزی زۆر عالم ، زۆر کورد، شاعیر، ئیتر وه‌ک ئاردی به‌هارو بۆ هه‌موو شت ده‌بوو. نسحه‌ت و ڕێنیشاندانی ئه‌و ، بیری کوردایه‌تی خسته مێشکی زۆر له لاوانی ئاشنای. دنه‌دانی ئه‌و هێمنی کرده شاعیر». (هه‌ژار، چێشتی مجێور، ل 39).\nسه‌ید محمد سه‌مه‌دی دوو پارچه شیعری مه‌لا ئه‌حمه‌دی فه‌وزیی له زمانی مه‌لا قادری مده‌رسییه‌وه نوسیوه. (سێد محمدصمدی، نگاهی به تاریخ مهاباد، مهابادـ انتشارات رهرو، 1373، ص 304). سه‌عید ناکام ؟\n(5) مه‌لا ئه‌حمه‌دی تورجانی زاده، کوڕی مه‌لا محه‌مه‌د حسێن کوڕی مه‌لا عه‌لی قزڵجییه، ساڵی 1903 له سابڵاخ (مه‌هاباد) له دایکبووه. سه‌رده‌مێک مه‌لا بوه و پاشان بوه‌ته فه‌رمانبه‌ر و دواتر بوه‌ته مامۆستا و له ساڵانی دوایی ته‌مه‌نیدا به هۆی شاره‌زایی له زمان و ئه‌ده‌بی عه‌ره‌بیدا بوه‌ته مامۆستا له زانکۆی ته‌ورێز له کۆلێژی زانسته مرۆییه‌کان. ڕۆژی چوارشه‌مه 24ـ9ـ1980 له شاری ته‌ورێز کۆچی دوایی کردووه و له گۆڕستانی وادی ڕه‌حمه‌ت نێژراوه. خاوه‌نی گه‌لێک کتێب و نووسراوی جۆراوجۆره. شایانی باسه ساڵی 1921 مه‌لا ئه‌حمه‌دی تورجانی زاده هاوکاریی مه‌لا محه‌مه‌دی قزڵجی برای کردوه له ده‌رکردنی ڕۆژنامه‌ی «کورد»دا، که وه‌ک ئۆرگانی بزووتنه‌وه‌که‌ی سمایل خانی شکاک له ورمێ ده‌ریان کردووه، له‌سه‌ر ئه‌وه خۆی و براکه‌ی له لایه‌ن فه‌رمانده‌یه‌کی خوێنرێژی حکومه‌تی ڕه‌زاشا به ناوی عه‌بدوڵلا ته‌هماسبی، ده‌ستگیر ده‌کرێن و نیازیان ده‌بێت بیان کوژن، به‌ڵام به هه‌وڵی سه‌ردارێکی کورد، له مردن ڕزگاریان ده‌بێت. (ده‌رباره‌ی بڕوانه:\n1 ـ بابا مردوخ، تاریخ مشاهیر کرد، جلد دوم، تهاران، 1366، ص442ـ446 . 2 ـ سیدمحمد صمدی، نگاهی به تاریخ مهاباد، مهاباد ـ انتشارات رهرو، 1372، ص246 .\n3ـ محه‌مه‌د سالح ئیبراهیمی(شه‌پۆل)، ژیناوه‌ری زانایانی کورد له جیهانی ئیسلامه‌تی یا گه‌نجینه‌ی فه‌رهه‌نگ و زانست، تهران، 1364 کۆچی، ل249 ـ256.\n(6) فه‌رمانداری ئه‌وده‌مه‌ی شاری مه‌هاباد ناوی «سریع القلم)بوه.\n(7) له‌و باره‌یه‌وه بڕوانه : پێشه‌کی هێمن بۆ کۆمه‌ڵه چیرۆکی «پێکه‌نینی گه‌دا»، ل7. هه‌روه‌ها : که‌ریمی حیسامی، کاروانێک له شه‌هیدانی کوردستانی ئێران، 1971، له بڵاوکراوه‌کانی بنکه‌ی پێشه‌وا، ل 6.\n(8) ده‌رباره‌ی چالاکی سیاسی حه‌سه‌نی قزلجی له هه‌لومه‌رجی پێش دامه‌زراندنی کۆماری کوردستان دا، بڕوانه :(ئه‌حمه‌دی شه‌ریفی، سواره له‌به‌ر تیشکی نووسراوه‌کانیدا، گۆڤاری مامۆستای کورد، ژماره4ـ5، ته‌موزی 1987، ل146). هه‌روه‌ها بڕوانه: (حه‌سه‌نی ماوه‌رانی، به‌یادی نووسه‌ر و ئه‌دیب و تێکۆشه‌ری شه‌هید مامۆستا حه‌سه‌نی قزڵجی، گۆڤاری هاوار، ژماره9، به‌فرانباری2000، ل34).گۆڤاری هاوار، ژماره9، به‌فرانباری 2000، ل 34).\n(9) سه‌باره‌ت به کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک. لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کم نوسیوه، کاتی خۆی له ڕۆژنامه‌ی «کوردستانی نوێ، ژماره‌ی 1401، دووشه‌ممه 7ـ4ـ1997»دا کورته‌یه‌کیم بڵاو کرده‌وه. پاشتر له گۆڤاری گزینگ ـ سوید، ژماره31، به‌هاری2001، 36ـ39»دا به زانیاریی زیاتره‌وه بڵاوکرده‌وه، ئێستا ئه‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه له‌گه‌ڵ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی دیکه‌مدا که ده‌رباره‌ی «حیزبی ئازادیخوازی کوردستان»ه و هه‌ردوکیان ته‌واوکه‌ری یه‌کترین ئاماده‌ن بۆ چاپ له دوو توێی کتێبێکدا.\n(10) سه‌باره‌ت به ئه‌ندامێتی و چالاکی حه‌سه‌نی قزڵجی له نێو کۆمه‌ڵوی ژ.ک. دا شه‌وی هه‌ینی 20ـ8ـ2004 به ته‌له‌فۆن له‌گه‌ڵ به‌ڕێز عه‌بدولقادر ده‌باغی«مامه‌قاله» دا قسه‌م کرد و گوتی :«حه‌سه‌نی قزڵجی ئه‌ندامێکی کارا و لێهاتووی کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک. بوو، ناوی نهێنی ژیر بوو، به‌ڵام ژماره‌ی ئه‌ندامێتیم له‌بیر نه‌ماوه…ـ پێشتریش له 6ـ 4ـ2004 دا به ته‌له‌فۆن له‌گه‌ڵ مامۆستا سه‌لاحه‌دینی موهته‌دی کرد. ئه‌ویش گوتی«ئه‌ندامی کۆمه‌ڵه بووه و له بۆکان چالاکانه له نێو ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌دا تێکۆشاوه».\n(11) سه‌یدمحه‌مه‌دی حه‌میدی نووسه‌ر و ڕوناکبیرێکی سه‌رده‌می کۆماری کوردستان، سه‌رنوسه‌ری ڕۆژنامه‌ی «کوردستان»ی ئۆرگانی «حیزبی دیموکراتی کوردستان»، هه‌روه‌ها سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری «کوردستان»یش بوه. سه‌ید محه‌مه‌د حه‌میدی کوڕی عه‌بدوڵلا کوری سه‌ید فه‌یزوڵلا کوڕی سه‌ید شوکوروڵلای پارسانیایه، له 1903دا له گوندی شالوجه‌ی سه‌قز له دایک بووه. له ڕۆژی 27ـ4ـ1979 دا له شاری سنه کۆچی دوایی کردوه و له گۆڕستانی شێخ محه‌مه‌د باقری غیاسی نێژراوه. سه‌ید محه‌مه‌د حه‌میدی یه‌کێکه له هه‌زاران ڕوناکبیر و تێکۆشه‌ری گومناوی نه‌ته‌وه‌که‌مان! (ده‌رباره‌ی بڕوانه : ئه‌حمه‌دی شه‌ریفی، سه‌ید مه‌حه‌مه‌دی حه‌میدی سه‌رنوسه‌ری ڕۆژنامه و گۆڤاری کوردستان، گۆڤاری هاوار، ژماره 15، ڕێبه‌ندانی 2004، ل17 هه‌تاکو ل21). هه‌ژار ، چێشتی مجێور، ل\n(12) هه‌ڵاڵه : گۆڤارێکی ئه‌ده‌بی و ڕۆشنبیریی بوه، له شاری بۆکان ده‌رکراوه. حه‌سه‌نی قزڵجی سه‌رنوسه‌ر و به‌ڕێوه‌به‌ری بووه. یه‌که‌م ژماره‌ی له 21ی مارتی 1946دا ده‌رچووه. سێ ژماره‌ی لێ ده‌رکراوه.\n(13) هه‌ژار له چێشتی مجێور ،(ل87)دا نوسیویه‌تی : چوار ژماره‌ی لێ ده‌رچووه.\n(14) شێخ له‌تیف کوری شێخ مه‌حمودی حه‌فیده. ساڵی 1917 له دایک بوه. له مێردمنداڵییه‌وه تێکه‌ڵی کۆڕ و کۆمه‌ڵی سیاسی بووه. له 1937دا له‌گه‌ڵ چه‌ند که‌سی ڕوناکبیر و تێکۆشه‌ردا ڕێکخروێکی سیاسییان به‌ناوی «کۆمه‌ڵه‌ی برایه‌تی»یه‌وه دامه‌زراندوه و له پێناوی بوژاندنه‌وه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌ییدا تێکۆشاون و لاوانی کوردییان به بیر و باوه‌ڕی کوردایه‌تی گۆشکردووه. پاشتریش له چه‌ند کۆمه‌ڵه و پارتێکی سیاسیدا ڕۆڵی به‌رچاوی نواندووه. سه‌رده‌مێک ژیانی به دورخراوه‌یی بردۆته سه‌ر و چه‌ند ساڵیش خراوه‌ته زیندانه‌وه. ڕۆژی 12ـ5ـ1972 له به‌غدا کۆچی دوایی کردووه. ڕۆژی دواتر له مه‌راسمێکی پڕشکۆدا ته‌رمه‌که‌ی به‌ره‌و سلێمانی براوه‌ته‌وه و له ته‌نیشت شێخ مه‌حمودی باوکی نێژراوه. شێخ له‌تیف شیعر و وتار و بابه‌تی مێژوویی به‌نرخی نوسیوه.\n(15) چێشتی مجێور، ل103.\n(16) غه‌نی بلوریان له بیره‌وه‌رییه‌کانیدا که به‌ناوی «ئاڵه‌کۆک»ه‌وه بڵاوی کردۆته‌وه تا ڕاده‌یه‌ک باسی ئه‌و ده‌مانه‌ی کردووه. هه‌روه‌ها محه‌مه‌دی شاپه‌سه‌ندی له‌چه‌ند وتاری خۆیدا گه‌لێک سه‌رنج و ڕوونکردنه‌وه‌ی گرنگی له‌وباره‌یه‌وه تۆمار کردووه. (بۆ نمونه بڕوانه: محه‌مه‌دی شاپه‌سه‌ندی، له په‌راوێزی ژیان وبه‌سه‌رهاتی زه‌بیحی ـ نهێنییه‌کانی چاپی ژماره«10»ی نیشتمان، گۆڤاری ڕۆژنامه‌نووسان، ژماره1، به‌هاری2002، ل121ـ125).\n(17)ڕێگا: بڵاوکراوه‌یه‌کی کوردی فارسی بووه، له مانگی خه‌زه‌ڵوه‌ری1327(کۆتایی ئۆکتۆبه‌ر و سه‌رتای نۆڤێمبه‌ری1948)دا له‌لایه‌ن حه‌سه‌نی قزڵجی و غه‌نی بلوریانه‌وه له گوندی سیته‌ک ـ نزیک سلێمانی ته‌نها یه‌ک ژماره‌ی لێ ده‌رکراوه. ئه‌گه‌رچی له‌ژێر ناوی بڵاوکراوه‌که‌دا نووسروه:«ئۆرگانی کۆمه‌ڵه‌ی ژیانی کورد»، به‌ڵام هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به «کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک.»ه‌وه نییه‌ر ؛ هه‌ندێک ئه‌مه‌یان لێ تێکه‌ڵ بووه و به‌ستوویانه‌ته‌وه به کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک.ه‌وه!! له ڕۆژنامه‌ی«کوردستانی نوێ، ژماره‌ی 1582، پێنج شه‌ممه 26ـ3ـ1998»دا تا ڕاده‌یه‌ک له‌م باسه‌م کۆڵیوه‌ته‌وه.\n(18) غه‌نی بلوریان، ئاڵه‌کۆک ـ به‌سه‌رهاته‌کانی سیاسی ژیانم ـ ستوکهۆڵم ـ 1997، ل93ـ98 و چه‌ند لاپه‌ڕه‌ی دواتریش.\n(19) ژماره 10ی نیشتمان : له لایه‌ن عه‌بدولڕه‌حمان زه‌بیحی و محه‌مه‌دی شاپه‌سه‌ندی…یه‌وه له گوندی سیته‌ک ـ نزیک سلێمانی ده‌رکراوه. له‌ژێر ناوی گۆڤاره‌که‌دا نوسیویانه :«ئۆرگانی نه‌هزه‌تی مقاومه‌تی کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک.»، تا ئێستا به ته‌واوه‌تی بۆم ڕوون نه‌بۆته‌وه که چ مانگێک ده‌رکراوه، به‌ڵام ئه‌وه‌ی که لێی دڵنیام ئه‌وه‌یه که له نێوان مانگی یولی ـ نۆڤێمبه‌ری 1948دا ده‌رکراوه. هه‌ندێک که‌س وا ڕاده‌گه‌یه‌نن که ئه‌م ژماره 10یه‌ی نیشتمان ده‌رنه‌کراوه و هه‌ر ته‌نها گوته‌یه! محه‌مه‌دی شاپه‌سه‌ندی له چه‌ند نووسینی خۆیدا ته‌ئکیدی له‌سه‌ر ده‌رکردنی کردووه و زانیاریی به‌نرخیشی ده‌رباره‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه که ئه‌و گۆڤاره‌ی تیادا ده‌رکراوه نوسیوه. به باوه‌ڕی خۆم ئه‌م ژماره (10)یه‌ی گۆڤاری نیشتمان هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی بابه‌تییانه‌ی به گۆڤاری «نیشتمان»ی کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک.ه‌وه نییه! به‌م ژماره‌یه‌ی نیشتمان نه‌توانراوه کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک. زیندوو بکه‌نه‌وه، نه‌توانراویشه درێژه به ده‌رکردنه‌وه‌ی نیشتمان بده‌نه‌وه! به باوه‌ڕی من کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک. له دوای دامه‌زراندنی«حیزبی دیموکراتی کوردستان» کۆتایی هات! (ئه‌م باسه شایانی لێکۆڵینه‌وه‌یه و ده‌کرێت له داهاتوودا به به‌ڵگه و زانیاریی وردتره‌وه لێی بکۆڵینه‌وه).\n(20) له هه‌فته‌نامه‌ی «هاوپه‌یمانی» ژماره 15، شه‌ممه 27ـ6ـ1998 دا ده‌رباره‌ی هه‌ندێک له باسه‌کانی «ئاڵه‌کۆک»م نوسیوه.\n(21) چێشتی مجێور، ل 113.\n(22) چێشتی مجێور، ل180.\n(23) سه‌عیدی حافیدی کوڕی مه‌لا ڕه‌حیم کوڕی مه‌لا محه‌مه‌دحه‌سه‌ن کوڕی مه‌لا عه‌لی قزڵجییه، له شاری بۆکان له‌دایک بووه. هه‌ر زوو خراوه‌ته به‌ر خوێندن و بۆ خوێندن زۆر شوێنی کوردستان گه‌ڕاوه. ساڵی 1932 چوه‌ته سلێمانی و ماوه‌ی دوو ساڵ له‌وێ خوێندویه‌تی. پاشان چۆته مه‌هاباد و له‌گه‌ڵ حه‌سه‌نی قزڵجیدا له‌لای مه‌لا ئه‌حمه‌دی تورجانی زاده خوێندوویانه. ساڵی 1938 بوه‌ته فه‌رمانبه‌ر و دواتر چۆته شه‌ری کرماشان و له دادگادا کاری کردوه. ساڵی 1964 له کرماشان کۆچی دوایی کردوه. جگه له زمانی دایکیی زمانی فارسی، تورکی، عه‌ره‌بی و ئینگلیزیی زانیوه. گه‌لێک شیعر و به‌رهه‌می بلاونه‌کراوه‌ی له‌پاش به‌جێ ماوه. (ده‌رباره‌ی بڕوانه : بابا مه‌ردوخ رواحانی، تاریخ مشاهیر کرد، ص365ـ366).\n(24) شێخ موعته‌سه‌می حسامی(1903ـ1992) که‌سایه‌تییه‌کی ناسروای کوردستان و کوڕی شێخ حسامه‌دینی نه‌قشبه‌ندیی بوو، له شاری سنه له دایک بووه. پاشان ماڵیان به‌ره‌و دیوی باشووری کوردستان گواستوه‌ته‌وه و له‌وێ ده‌ستی به خوێندن کرددووه. پاشان چوه‌ته‌وه سنه و له‌وێ نیشته‌جێ بووه. وێڕای زمانی دایکیی، زمانی فارسی،عه‌ره‌بی و ئینگلیزی زانیوه.\n(25) حه‌سه‌نی قزڵجی کورته‌یه‌کی ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ی خۆی له دوو توێی چیرۆکی «هێلکه‌ی هادی خانی» دا باس کردووه. به مه‌به‌ستی ساغ کردنه‌وه‌ی مێژووی ئه‌و به‌سه‌رهاته و چۆنیێتیی گیرانه‌که‌یان ئه‌م سه‌ره‌نجانه‌م له‌و چیرۆکه به ده‌ست هێناوه:\n1ـ به‌وه‌دا که نووسیویه‌تی:« هاوڕێکه‌ی من گوتی: کوڕم ئه‌م قسانه پار ئه‌کران(واته که زه‌مانی موسه‌دیق بوو….)، که‌واته ئه‌و ڕووداوه‌ی که حه‌سه‌نی قزڵجی گێڕاویه‌تییه‌وه، ساڵی 1954 ڕوویداوه.\n2 ـ به‌وه‌شدا که نووسیویه‌تی:« له چایخانه‌که‌ی (مله‌مرواری)هه‌رچه‌ند ڕه‌مه‌زانیش بوو، دابه‌زین…) که‌واته کاتی به‌سه‌رهاته‌که ڕه‌مه‌زانی ساڵی 1954 بووه. وه‌کوو لێکم داوه‌ته‌وه 1ی ڕه‌مه‌زانی 1373ده‌کاته(4ـ5ـ1954)و 30ی ڕه‌مه‌زانی 1373 ده‌کاته(2ـ6ـ1954). ده‌توانین وا دابنێین ئه‌و ڕووداوه که حه‌سه‌نی قزڵجی له چیرۆکه‌که دا گێڕاویه‌ته‌وه ده‌ور و به‌ری ڕۆژی شه‌ممه 15ـ5ـ1954 بووه.\n3 ـ به‌وه‌دا که نووسیویه‌تی:« ئه‌م دیمه‌نه بۆ من، به‌تایبه‌تی دوای ماوه‌یه‌ک زیندان، ئه‌وه‌نده جوان و خه‌م ڕه‌وێن بوو…)، که‌واته ماوه‌یه‌ک له زینداندا بووه و دواتر به‌هه‌ر شێوازێک بووه ئازاد بووه و ئێستا وا به‌ڕێوه‌یه به‌ره‌و دێهاته سنوورییه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان، بۆ ئه‌وه‌ی خۆ بگه‌یه‌نێته‌وه باشووری کوردستان.\n(26) خۆی له‌و باره‌یه‌وه نووسیویه‌تی:«… ماوه‌ی چه‌ند ساڵێکیش له تاوی پۆلیسی ئه‌وسا له بازیان خه‌ریکی تووتن کردن بووم و له‌ناو وه‌رزێره‌کاندا ده‌ژیام. ده‌مدی که وه‌رزێره‌کان گه‌لێ نه‌قڵ و حیکایه‌تیان ده‌زانی و زۆر به تام و له‌زه‌ت بۆ یه‌کتریان ده‌گێڕایه‌وه». (گۆڤاری «نووسه‌ری کورد»، حه‌سه‌نی قزڵجی و بیره‌وه‌ری و هه‌ڵوێستێک به‌رامبه‌ر چیرۆکی کوردی، ژماره 10، ئه‌یلوولی 1973، ل7).\n(27) چێشتی مجێور، ل283.\n(28) بۆ نموونه له سه‌ر به‌رگی دواوه‌ی نامیلکه‌ی «ئاشتیخوازی لادێیی و په‌یمانی دوو لایی» نووسراوه :«قامووسی سیاسی قامووسی سیاسی کتێبێکی زۆر به‌نرخ و نایابه. له ژێر چاوه‌دێری(ما ـ پروفسور)ی سووه‌تی «ب.ن. پانوماریفا»دا به زمانی رووسی دانراوه. هه‌موو باسێکی اقتصادی، فه‌لسه‌فی و سیاسی، گرینگی تێدایه. له لایه‌ن ح.قزڵجی و ر.ذه‌بیحی، کراوه به عه‌ره‌بی، به‌شی یه‌که‌می له بابه‌ت(مسائل المادیه الدیالیکتیکیه)وه، به‌م زوانه ده‌رئه‌چو پێشکه‌ش خوینده‌وارانی به‌ریز ئه‌کریت».\n(29) ڕادیۆی په‌یکی ئێران: ده‌نگی حیزبی توده‌ی ئێران بوو. له نێوان سالانی 1961ـ1970دا له بوڵگاریاوه په‌خش ده‌کرا. سه‌ره‌تا ته‌نها به فارسی بوو، پاشان به عه‌ره‌بی و کوردیش وتار و هه‌واڵی بڵاو ده‌کرده‌وه. (ده‌رباره‌ی بڕوانه: کژراهه، احسان طبری. تهران،1378، ص213ـ217).\n(30) که‌ریمی حسامی له‌و باره‌یه‌وه نووسیویه‌تی:« کاک حه‌سه‌نی قزڵجی هه‌رچه‌ند له ده‌ربه‌ده‌ریدا له رادیۆ په‌یکی ئێران کاری ده‌کرد، هه‌ر خۆی به ئه‌ندامی حیزبی دیموکرات ده‌زانی و له هه‌موو کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا که پێوه‌ندی به حیزبی دیموکراته‌وه بووبێ به‌شداری کردووه. کاک حه‌سه‌ن ته‌نیا پاش شۆڕشی ئێران که حیزبی دیموکرات ئامێزی بۆ نه‌کرده‌وه، حیزبی توده هێنایه‌وه ئێران و کردیه ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی و له تاران هێشتیه‌وه تا گیرا و شه‌هید کرا»، (که‌ریمی حسامی، پێداچوونه‌وه، به‌رگی دووه‌م، ستۆکهۆڵم، 1997. ل244ـ245).\n(31) هه‌روه‌ک مامۆستا محه‌نه‌دی مه‌لاکه‌ریم چه‌ند جار به ده‌می بۆی باس کردم، حه‌سه‌نی قزڵجی به‌رده‌وام له بوڵگاریاوه نووسین و به‌رهه‌می وه‌رگێڕراوی بۆ ئه‌و و چه‌ند دۆستێکی دیکه ده‌نارد و ئه‌وانیش له گۆڤار و ڕۆژنامه کوردییه‌کاندا بڵاویان ده‌کرده‌وه.\n(32)نورالدین کیانوری له بیره‌وه‌رییه‌کانیدا نووسیویه‌تی:« قزلجی تا سال1358 در بلغارستان بود. در این سال او داوطلبانه به ایران آمد و در شعبه روابط بین المللی حزب به فعالیت پرداخت. قزلجی در پلنوم حفدهم به عضویت کمیته مرکزی حزب برگزیده‌شد»، (خاطرات نورالدین کیانوری، انتشارات اطلاعات، تهران، 1372، ص532ـ533).\nشه‌وی هه‌ینی 20ـ8ـ2004 به‌ڕێز عه‌بدولقادر ده‌باغی«مامه‌قاله‌ی ده‌باغی» باسی ئه‌وه‌ی بۆ کردم که ساڵی1979دوکتور عه‌بدولره‌حمان قاسملو به مامه قاله‌ی گوتوه هه‌وڵ بده به هه‌ر ڕێگایه‌ک بێت حه‌سه‌نی قزڵجی له حیزبی توده ده‌ربخه‌ره‌وه، هه‌روه‌ها گوتوشیه‌تی که حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران مانگانه ئه‌وه‌نده یارمه‌تیی ده‌دات که به باشی پێی بژی و با له بۆکان به‌کاری نوسینه‌وه خه‌ریک ببێت و ئێمه‌ش هاوکاریی ده‌که‌ین. مامه‌قاله گوتی:«هه‌وڵێکی زۆرم له‌گه‌ڵ دا، ته‌نانه‌ت خۆیشی (واته حه‌سه‌نی قزڵجی)له حیزبی توده نیگه‌ران بوو، به‌ڵام له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ک بوو ڕیزی حیزبی توده‌ی به‌ر نه‌دا».\n(33) مه‌ردوم: ئۆرگانی ناوه‌ندیی حیزبی توده‌ی ئێران بوو، به کوردی له تاران ده‌ده‌کرا. ئه‌و وتار و بابه‌ته سیاسییانه‌ی که له ڕۆژنامه‌ی «نامه‌مردم»ی ئۆرگانی حیزبی توده‌ی ئێران (به فارسی) بڵاو ده‌کرانه‌وه، ده‌کرانه کوردی و له‌وێدا بلاو ده‌کرانه‌وه. هه‌روه‌ها ورده هه‌واڵ و هه‌ندێک بابه‌تی ئه‌ده‌بییشی تیادا بڵاو ده‌کرایه‌وه. یه‌که‌م ژماره‌ی ڕۆژی سێ شه‌ممه 22ـ10ـ1979 ده‌ر کراوه. سه‌رجه‌م(61) ژماره‌ی لێ ده‌رچووه. حه‌سه‌نی قزڵجی و حه‌سه‌نی ماوه‌رانی و چه‌ند شه‌عیر و نووسه‌رێکی دیکه تیایاندا نووسیوه. حه‌سه‌نی قزڵجی به‌شی زۆری کاره‌کانی ئه‌نجام داوه.\n(34) مێژووی کۆچی دوایی ئه‌و به چه‌ند جۆرێک نووسراوه ؛ هه‌ژار نوسیویه‌تی «له 27ی سپتامبری1984 دا بیستمان که له زیندانی (ئه‌وین) دا وه‌فاتی کردووه»، (چێشتی مجێور،ل576). حه‌سه‌نی ماوه‌رانی نوسیویه‌تی:«له 16ی مانگی ڕێبه‌ندانی 1361دا، وێڕای زۆربه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رانی حیزب گیرا و پاش چه‌ند مانگان، واتا له پاییزی 1362دا خه‌به‌ری مردنیان دا به که‌س و کاری. (حه‌سه‌ن ماوه‌رانی، هاوار،ل34) کاک حه‌سه‌ن له نامه‌یه‌کدا بۆی نووسیوم : «مامۆستا قزڵجی له هێرشی 16ـ11ـ1361ی(5ـ2ـ1982)پاسداران بۆ سه‌ر حیزبی توده…گیرا و له کۆتایی مانگی 8ی1362دا ئێمه له چیا به شه‌هید بوونیمان زانی، واته ماوه‌ی 10مانگ پاش گیرانی زیندوو ماوه‌ته‌وه).\n(35) گۆڤاری «نووسه‌ری کورد» حه‌سه‌نی قزڵجی و بیره‌وه‌ری و هه‌ڵوێستێک به‌رامبه‌ر چیرۆکی کوردی، ژماره 10،ئه‌یلوولی 1973،ل7.\n(36) ڕڕه‌نگه ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی ئه‌وه بێت که له په‌راوێزی ژماره (28)دا ئاماژه‌م بۆ کرد. (ساڵی 2002 مامۆستا جه‌لال ده‌باغ به‌رهه‌مێکی حه‌سه‌نی قزڵجی به‌ناوی «هه‌ندێ زانیاری مارکسی لینینی» له سلێمانی به چاپ گه‌یاند، هه‌روه‌ک له پێشه‌کییه‌که‌یدا ڕوونی کردۆته‌وه کاتی خۆی حه‌سه‌نی قزڵجی به خه‌تی خۆی نووسیویه‌ته‌وه و له کۆتایی شه‌سته‌کاندا ده‌سنووسه‌که‌ی بۆ ئه‌و ناردووه و ئه‌ویش پاراستوویه‌تی و دواتر به چاپی گه‌یاندووه).\nPrevious تۆفیق وەهبی بەگ ديكؤمنتارى\nNext وێنەی (شێخ ئەسعەدەفەندی ئەربیلیی) لە کاتی دەستگیرکردنی له لايه‌ن (کەمالییەکان)ی دارودەستەی ئەتاتورک


له‌لایه‌ن: - محمد حیكمه‌ت - به‌روار: 2020-06-17-18:09:00 - کۆدی بابەت: 162\nپێگه‌شتنی سه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبی\nناوی تەواوی ( سەڵاحەدین نەجمەدین ئەیوب )ە ، لە ساڵی 1137ز لە خێزانێکی ناوداری کورد لە شاری ( تکریت ) لە عێراق لەدایکبووە.\nدوای لەدایکبوونی ، سەڵاحەدینی ئەیوبی و خێزانەکەی لە شاری تکریتەوە بەرەو شاری حەلەب لە سوریا دواتریش بەرەو شارەکانی دیمەشق و بەعەلبەک کۆچ دەکەن.\nسەڵاحەدینی ئەیوبی تەمەنی منداڵی لە شام بەسەربردووە و هەر لەوێشدا فێری زانستە ئاینی و سەربازیەکان بووە.\nڕوبەڕوبونەوەی سەڵاحەدین بەرامبەر خاچپەرستان\nدوای کۆچی دوای ( نورالدین زەنکی ) ، سەڵاحەدینی ئەیوبی ڕوودەکاتە شاری دیمەشق و لەوێوە دەسەڵاتی خۆی بەسەر ناوچەکانی موسڵ و حەلەبدا لە نێوان ساڵانی 1176 و 1186 دا دەچەسپێنێت .\nسەڵاحەدینی ئەیوبی لەساڵی 1178 دا ڕێکەوتننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ خاچپەرستان مۆر کرد، ئەویش بە هۆکاری ئەوەی کە بەتەواوەتی دەسەڵاتی خۆی بەسەر شامدا بسەپێنێت و سوپاکەی بەهێزبکاتەوە دوای ئەو جەنگانەی کردبوی و ئەو لاوازییەی ڕوی کردبوویە سوپاکە.\nبەڵام دواترلە ساڵی 1179 هێرشەکانی بۆسەر خاچپەرستان دەسپێکردەوە، ئەم کارەش بووەهۆی توڕەبوونی خاچپەرستەکان و لە بەرامبەردا دەستیانکرد بە هەڕەشە خستنەسەر ڕیگەی بازرگانی ئیسلامی و ڕێگەی قافڵەی حەج، هەروەها بونە مایەی هەڕەشە بۆ سەر هەردوو شاری مەککە پیرۆز و مەدینەی پیرۆز، کە لە ئەنجامدا هەڵسان بە تاڵانبردنی قافڵەیەکی حەج لە ساڵی 1185دا.\nلەئەنجامدا سەڵاحەدینی ئەیوبی هەستا بە لەناوبردنیان و تێکشکاندنیان لە یەکێک لە جەنگە گرنگەکاندا بە ناوی جەنگی ( حطین ) .\nدەستکەوتەکانی سەڵاحەدینی ئەیوبی\nسەڵاحەدینی ئەیوبی کە لە سەدەی دوازدەدا ژیاوە بە یەکێک لە سەرکردە ناودارەکانی مێژوی موسوڵمانان دادەنرێت و بەیەکێک لەو سەرکردە ناودارانە دادەنرێت کە چەندین دەسکەوتی گرنگی لە مێژوی موسوڵماناندا تۆمارکردووە کە بووەتە هۆی تۆمارکردنی ناوی بە یەکێک لە سەرکردە ناودارەکانی موسوڵمانان لە مێژوی ئسلامی و ڕۆژئاوادا، لەپاڵ ئازادکردنی شاری ( قودس ) کە بەیەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی ئەژمێردرێت، چەندین دەستکەوتی گرنگی تری بەدەست هێناوە لەوانەش یەکخستن و پێکەوە بەستنی ناوچەکانی میسڕ و شام بووە. بەڵام گرنگترین دەستکەوت لە ژیانی سەڵاحەدینی ئەیوبی سەرکەوتنی بووە لە جەنگی ( حطین )، کە هەر ئەمەش بویە هۆی ئاسانکردنی ڕزگارکردنی شارەکانی قودس و طرابلوس و ئەنطاکیا.\nکۆچی دوای سەڵاحەدینی ئەیوبی\nسەرکردەی گەورە و ناودار (سەڵاحەدینی ئەیوبی ) دوای ئەنجامدانی ئەو هەموو ململانێ و جەنگە لە ژیانیدا لە کۆتایدا لە ساڵی 1193بەهۆی نەخۆشی کۆچی دوای دەکات .\nسەڵاحەدینی ئەیوبی دوای کۆچی دوای سەروەتێکی وای بەجێنەهێشت کە تەنانەت بەشی کفن کردن و ناشتنیی بکات، بەڵام لەنێوماندا سەروەتێکی بەجێهێشت کەبریتی بوو لە ڕۆحیەتێکی ئیسلامی گەورە.\nدوای سەڵاحەدینی ئەیوبی خێزانەکەی بەردەوامبوون لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتەکەی و ئەو ناوچانەی لە ژێردەستیدا بوون تاوەکو دامەزراندنی دەوڵەتی ( مەمالیک ) لە ساڵی 1250ز دا\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : سه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبی


"دابەزینی بەهای دۆلار بەرامبەر بە دینار كاتییە" - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئابووریناسێك پێی وایە بەرزبوونەوەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار كاتیە و بانكی ناوەندی بڕیاری خۆی ناگۆڕێت.\nنەوزاد هەمەوەندی، مامۆستای زانكۆ لەمێریاری دارایی بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەرزبوونەوەی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار كاتیە و بانكی ناوەندی بڕیاری خۆی ناگۆڕێت، چونكە ئەگەر بەماوەیەكی كەم بڕیارەكانی خۆی بگۆڕێت ئەوا متمانەی خۆی لەدەست دەدات.\nدەشڵێت: “هۆكاری بەرزی و نزمی لەبەهای دینار بەرامبەر دۆلار بەهۆی كاریگەری لێدوانی سیاسی كوتلە پەڕلەمانیەكانە كەوا ڕایانگەیاندوە دەنگ بە بودجە نادەن ئەگەر بەهای دینار وەك پێشتر بەرز نەكرێتەوە، بەڵام ئەمانە كاتین، چونكە بانكی ناوەندی سیاسەتی سەربەخۆی خۆی پەیڕەو دەكات”.\nئەوەشی خستەڕوو، بانكی ناوەندی بەماوەیەكی كەم بڕیاری خۆی ناگۆڕێت، تەنها لەحاڵەتێكدا نەبێت كە ئەگەر خۆپیشاندانی فراوان بكرێت، لەم حاڵەتەشدا بەهای دینار هەرگیز نابێتەوە بە ١٢٠ هەزار، بەڵكو لەنێوان ١٢٥ تا ١٣٠ هەزار دەبێت ئەمەش لەئێستادا مەحاڵە.\nماوەی دوو ڕۆژە بەهۆی لێدوانی بەشێك لە پەڕلەمانتاران بۆ كەمكردنەوەی نرخی دۆلار لە بودجەدا، شڵەژان لە بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراو دروست بووە و شەوی ڕابردوو بەهای 100 دۆلار بۆ 142 هەزار دینار دابەزی، بەڵام ئەمڕۆ جارێكی دیكە بۆ 144 هەزار و 500 دینار بەرزبووەوە.\nشاجوانی پێشووی کوردستان پاش ٢٨ ساڵ جلی بووکێنی دایکی لەبەردەکات


Diplomatic Magazine | چی لە سندوقەکانەوە دێتەوە دەرەوە ؟\nئیرانییەكان ویستیان چیمان پێ بڵێن\nلە شوێنی دیکەدا حکومەتێکی دیکتاتۆری ، لە جێگە و سەردەمێکی دیکەدا دەستەڵاتێکی دیموکراسی و دادپەروەر.\nلە عێراقدا لەماوەی هەڵبژاردنەکانی ڕابردوودا نوخبەیەکی دز و گەندەڵ لەو سندوقانەوە هاتوونەتە دەرەوە . لەم هەڵبژاردنەی ١٢ ی ئایاردا ، ئەوەی دەبینرێت وتەوەقوع دەکرێت ڕێکەوتنێکی ئەمریکی - ئێرانی ، سعودی - تورکی ، لەو سندوقانەوە بێتەدەرەوە . ئەگەر کەسێک یان لایەنێک چاوەڕوانی ئەوەبێت دەنگە سیاسیەکەی لەناو ئەو سندوقەدا ئامانج و خواستە سیاسیەکەی خۆی لێ بەرهەم بێتەوە ، بەداخەوە ماناکەی ئەوە دەکات نە لە سیاسەتی ئێستای عێراق و ناوچەکە حاڵی بووە . نە لە ئالیەت و ئامانجی هەڵبژاردنەکەش شارەزایە .\nبۆ بزوتنەوەی گۆڕان ، ئێران دەرسێکی زۆر تایبەتی لە سندوقەکانەوە پێگەیاند . کە ناکرێت ، نابێت ، تۆ وەک هێزێکی سیاسی لە هەرێم و ناوچەکەدا ، دیدی سیاسی ئیقلیمیت نەبێت ، یەکلانەبیتەوە لەنێوان بەرەکاندا . بتەوێت بچیتە پرۆسەی سیاسیەوە لە عێراقدا\nئەگەر وێنەکەی هەرێمی کوردستان ، بەدیاری کراوی پارێزگای سلێمانی و کەرکوک وەک عەینەیەک وەربگرین کە دەکاتە زۆنی سەوز . لە سندوقەکانەوە ژمارەی دەنگەکان و بەشەکانی لیستەکان نایەتەوە دەرەوە . بەڵکە کوڕێکی لاسار دەبینین ، پەلی بە دەستی باوکێکی وریایی توند و چاوتیژەوەیە . هەر ئەو باوکەی لە ١٦ ی ئۆکتۆبەردا لە تۆڵەی بێگوێی کوڕەکەیدا ، پشتەملی کوڕەکەی خۆی و هاوپەیمانەکەی گرت و لە کەرکوکدا فڕێ ی دایە دەرەوە . هەمان ئەو باوکە بەبێ خواست و ئاگای کوڕەکە خۆی ، پەلی گرتووە و دەیخاتەوە ناو کەرکوکەوە . بۆ دڵنیایی خۆی و چاوترسێنی کوڕەکەشی دوو هێزی دیکەشی نیشان ئەدات . یەکێکیان نەوەی نوێ یە . لە گۆڕەپانی سیاسیدا هیچ پێگە و جێگەیەکی نەبووە . بەڵام لە سندوقەکانەوە نیشانی کوڕەکەی خۆی ئەدات کە ئەگەر لاساریەکی دیکەی وەک ٢٥ ی سێپتەمبەر بکەیتەوە ، ئەم منداڵە تازە خولقاوەت دەکەم بەگژدا ، سەرت وەها لێ تێک ئەدەم لە چڕنوکەکانی بزوتنەوەی گۆڕان زۆر کاریگەرتربێت .\nلەهەمان کاتدا هێزێکی دیکەی بە پێکهاتن لەگەڵ تورکیادا لە تەنیشتیەوە بۆ بەهێزکردەوە کە لەپێکهاتنی حکومەتی نوێ ی عێراقدا خۆی بەتەنیا بەبێ کوڕەکەی خۆشی بتوانێت بەشداری کاریگەری لە حکومەتەکەی بەغدادا پێبکات. چما ئەو پێکهاتنەی ئێران لەگەڵ تورکیادا مەحاڵە ؟ لەحاڵێکدا لە عەفریندا چاوی لە هێرشەکەی تورکیا داخست .\nئێران تۆڵەی دیدارە نهێنیەکانی نێوان دکتۆر بەرهەم و خەمیس خەنجەریشی لە د .بەرهەم کردەوە کە لەو پەڕی نزیکایەتی لە شیعەکان و ئێرانەوە ، دکتۆر بەرهەم دیداری لەگەڵ دوژمن و نەیارە سونەکەی ئێراندا بەو باجە قورس و گرانەوە لە سندوقەکانەوە پێ ی گەیاندەوە .\nبێگومان ئاساییە و بە قازانجترە لە دروستکردنی حکومەتی ئاییندەی عێراقیشدا بەبێ کوڕەکەی خۆی ، نەیاری کوڕەکەی ڕۆڵی سەرەکی پێ بدات . بەڵام لەو یارییەدا ، باوکەکە پێدانەوەی کەرکوک بۆکوڕەکەی لە پێدانەوەی پێگەی لە حکومەتی عێراقدا بە باشتر دەزانێت بۆ ئاییندەی خۆی و کوڕە لاسارەکەشی ، ڕوسیاش وەک هاوپەیمانی ئەو باوکە و روزنێفت بۆ وەدەرنانی کۆمپانیا ئەمریکی و بەریتانیەکان لە کەرکوک ئەو کردە دینامیکیەی باوکەکەی بەلاوە پەسەندترینە .\nلەلایەکی ترەوە هەر لەو سندوقانەوە ، لەبری دەنگەکان ، هەڕەشەیەکی قایم دیتەوە دەرەوە بۆ هێزە ئیسلامیەکانی هەرێم ، کە ئەگەر ئێوە بەردەوام بن بە وابەستەیی بە ئیخوانە قەتەری و تورکیەکەوە ، ڕۆڵ و کاریگەریتان لەوە خراپتر لێ دەکەین کە لە چاوەڕوانیتاندا نەبوو . تۆڵەی دیدارە نهێنیەکانی نێوان دکتۆر بەرهەم و خەمیس خەنجەریشی لە د .بەرهەم کردەوە کە لەو پەڕی نزیکایەتی لە شیعەکان و ئێرانەوە ، دکتۆر بەرهەم دیداری لەگەڵ دوژمن و نەیارە سونەکەی ئێراندا بەو باجە قورس و گرانەوە لە سندوقەکانەوە پێ ی گەیاندەوە .\nهەر لەو سندوقانەوە ، لەبری دەنگەکان ، هەڕەشەیەکی قایم دیتەوە دەرەوە بۆ هێزە ئیسلامیەکانی هەرێم ، کە ئەگەر ئێوە بەردەوام بن بە وابەستەیی بە ئیخوانە قەتەری و تورکیەکەوە ، ڕۆڵ و کاریگەریتان لەوە خراپتر لێ دەکەین کە لە چاوەڕوانیتاندا نەبوو\nئێران دەوڵەتێکی میحوەری و کاریگەرە لە ناوچەکەدا یاریزان نەبیت ، یاری لەگەڵدا ناکرێت ، زۆڵ نەبیت ، زۆڵێتی لەگەڵدا ناکرێت . وریا نەبیت ، دڵنیایی لەگەڵیدا مسەوگەر ناکەیت . ئەمەش بۆ بزوتنەوەی گۆڕان ، ئێران دەرسێکی زۆر تایبەتی لە سندوقەکانەوە پێگەیاند . کە ناکرێت ، نابێت ، تۆ وەک هێزێکی سیاسی لە هەرێم و ناوچەکەدا ، دیدی سیاسی ئیقلیمیت نەبێت ، یەکلانەبیتەوە لەنێوان بەرەکاندا . بتەوێت بچیتە پرۆسەی سیاسیەوە لە عێراقدا . عێراقی گێژاوی نێوان ئێران و ئەمریکا و سعودیە و تورکیا .لەو گێژاوەدا بۆ هیچکام لەو تەرەفانە بێلایەنی ناکاتە دۆستایەتی . بەڵکە دەکاتە دورکەوتنەوە لە گەمەیەک کە بەنیازیت لە سندوقەکانەوە بچیتەناویەوە !!\nئەنجامێکی دیکەی ناو سندوقەکان سوپرایسی موقتەدا سەدرە . موقتەدایەک کەرتێکی نزیکە لە سعودیەکان کە راستەوخۆی دەکاتە پەسەندی ئەمریکاییەکان . کەرتەکەی تریشی ئێرانیە کە دەگاتەوە بە قوم . موقتەدا دێوەکەی ئەو فانۆسە سیحریەیە کە چارەسەری قەیرانی دیواری هەڵبژاردنەکە دەکات لەنێوان ئێران و ئەمریکادا . هیچ کامیان ڤیتۆیان لەسەری نابێت . دەگەنەوە بەو حکومەتە تەوافقیەی کە خودی موقتەدا سەدر لە تویتەکەی دوێنێ ی تویتەردا نەخشەی یەکەمی پێکهاتەکانی لە نەسری دەعوە و وەتەنیەی سونە و حیکمەی عەمارحەکیم و دیموکراتی کورد پێشنیارکرد . بێ گومان بە موبارەکەی ئێران و ئەمریکا .


ئورووپاییەک لە وڵاتی کورداندا، قادرئەلیاسی – Peshmergekan\nبنەماڵەی ئێمەش لە نۆروێژ، شانازی ئەوەی پێ بڕا، ئێوارەیەک لە خزمەتیدا بین. دوای حەسانەوە، وتی: دەمهەوێ بڕۆمە دەر و هەوایەک هەڵمژم. هاوڕێیەتیم کرد و لە نێو باخچەکەدا، دەستی بردە گیرفانی و سیگارێکی داگیرساند. کات لە ٩ی شەو لای دابوو. شەوانی هاوینی نۆروێژ رووناکە. بە پێچەوانەش زستانەکەی زۆر تاریک و خەمهێنەرە. ئاسمانی ئەو شەوە مانگەشەو و ساماڵ بوو.\nبە دەم جگەرەکێشانەوە سەیرێکی ئاسمانی کرد. مانگی چاردە لە نێوەڕاستی ئاسماندا ئاخڵە(خەرمانە)ی دابوو. سەری تۆزێ نەوی کرد و وتی: عەبدولڕەحمان کاتێک مانگی بە ئاسمانەوە دیبایە، شیعرێکی دەوت و… دەستی پێکرد:\nئەی مانگ من و تۆ هەر دوو هاودەردین\nهەر دوو گرفتار، یەک ئاهی سەردین\nتۆ وێڵ و رەنگ زەرد، بە ئاسمانەوە\nدیتم لە گەڵ وتنەوەی شیعرەکەدا فرمێسک بە چاوەکانیدا خلۆر بوونەوە. حەزم نەدەکرد لەو بیرەوەرییە دایبڕم، دڵیشم رێگای نەدەدا، بە وەبیرهاتنەوەی ئەو بیرەوەرییە فرمێسکەکانی ببینم، بۆیە باسێکی پێوەندیدار بەو بیرەوەرییەم لە گەڵیدا هێنایە گۆڕێ و پرسیم: ناتەوێ، بیرەوەرییەکانی خۆت بنووسی؟\nئاخێکی هەڵکێشا و وتی: بە نیازم، ئەگەر تەمەن بوار بدا، ئەو کارە بکەم. ساڵی دواتر لە سەر بانگهێشتی یەکیەتی ژنانی دیموکراتی کوردستانی ئێران لەو وڵاتە، هاتەوە نۆروێژ و جارێکیتر لە ماڵی خۆماندا بە دیداری شاد بووینەوە. وتی: خەریکی نووسینی بیرەوەرییەکانیەتی.\nسەرەنجام ئەو ئاواتەم هاتە دی و ئەو کتێبەم بە دەست گەیشت و لە گەڕانەوەم بۆ کوردستاندا، دەستم بە خوێندنەوەی کرد.\nمانگی دیسامبری٢٠١٤ کتێبی ” ئورروپاییەک لە وڵاتی کورداندا” لە نووسینی خاتوو نەسرین قاسملووم خوێندەوە. ئەم کتێبە مێژوویەکی کورت و پوختی ژیانی هاوبەشی نەسرین خانم لە گەڵ د. عەبدوڵڕەحمان قاسملوو دەگێڕێتەوە کە لە کۆتایی ساڵی ١٩٥١ دەست پێدەکا و بە شەهیدکرانی د. قاسملوو کۆتایی پێدێ.\nئەم کتێبە ٤٢٢ لاپەڕەیە. سەرەتا بە زمانی فەرانسەوی لە لایەن نەسرین خانمەوە نووسراوە. بەڕێز د.خوسرەوعەبدوڵڵاهی لە فەرانسەوییەوە، وەریگێڕاوەتە سەر زمانی فارسی. بەڕێز “ناهیدحوسەینی”ش لە فارسییەوە کردوویەتی بە کوردی. شایانی ئاماژەیە کە ئەم دێڕانەم، دوای خوێندنەوەی دەقە کوردییەکە نووسیووە.\nوێڕای سپاس و پێزانین بۆ خاتوونەسرین لە مەڕ نووسینی ئەو کتێبە، ماندوونەبوونی لە بەڕێزان عەبدووڵڵاهی و حوسەینی لە پای ئەو زەحمەتە دەکەم کە بۆ وەرگێڕانی ئەو کتێبە کێشاویانە. کتێبی ” ئورروپاییەک لە وڵاتی کورداندا” جارێکیتر، وێڕای دووپاتکردنەوەی مەزنی و خۆشەویستی د.قاسملوو لە لای من، ئەوەندەش ئەگەر زیاتر نەبێ، نەسرین خانمی لا ئازیز و بەرز و مەزن کردم.\nناوەرۆکی کتێبەکە، دەبێ بکرێ بە دوو بەشەوە. بەشی یەکەم، لە ساڵی ١٩٥١ دەست پێدەکا. لەو کاتەدا د.قاسملوو لە پراگ خوێندکارە و چاوی بە نەسرین خانم دەکەوێ. پاش پێکهێنانی ژیانی هاوبەش، لە گەڵ د.قاسملوودا بەرەو ئێران دەکەونە رێ و ساڵانێک بە نهێنی لە تاران، لەم ماڵەوە بۆ ئەو ماڵ وێڕای خۆ خستنە مەترسی، کاری سیاسی دەکەن و دواتر لە کوردستان و پاشان بەغدا و..هتد، ئەم خەباتە درێژە دەدەن تا رووخانی نیزامی پاشایەتی بە سەردا دێ و کۆماری ئیسلامی ئێران جێی دەگرێتەوە.\nبەشی دووهەم، لە هاتنە سەر دەسەڵاتی رەشی کۆماری ئیسلامییەوە دەست پێدەکا و زۆربەی ئەو هەوراز و نشیوانەی سەر رێگای بزووتنەوەی کورد لەو ماوەیەدا دەگێڕێتەوە. نووسەر بۆ مەرگی پڕ لە ناسۆری د.قاسملوو دەگری و خوێنەر دەباتە دنیایەکی پڕ لە پاکی خۆی و هاوسەرە زانا و بلیمەتەکەی.\nمن لە توانامدا نییە ئەم کتێبە بنرخێنم، تەنیا وەک خوێنەرێک پێشنیار دەکەم بۆ ئەوەی دوور لە پیاهەڵاگوتن د.قاسملوو بناسن، ئەم کتێبە بخوێننەوە. جگە لە پێناسەیەکی بێلایەنانەی نووسەر سەبارەت بە د.قاسملوو، دەزانن نەسرین خانم یش لە پێناوی کورد و حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێراندا، چەندە جەوری کێشاوە.\nلە کۆتایی ئەم نووسراوەیەدا، وێڕای دەستخۆشی لە نووسەر و وەرگێڕەبەڕێزەکانی ئەم کتێبە بە زمانی فارسی و کوردی، بە پێویستی دەزانم ئاماژە بە دوو هەڵە و وەرگێڕانێکی نەگونجاو کە لە دوو توێی دەقە کوردییەکەدا هاتوون، بکەم:\n١ـ نووسەر لە لاپەڕەی ٣٤٢دا باسی سەنارمامەدی و تاقمی حەوت کەسی دەکا. لەو کاتەدا کەسێک بە ناوی رەحمان قادری کە سەر بەو تاقمە بووە، سەنار کوشتوویەتی و… ئەو کەسە وەک من بیستبێتم، ناوی رەحمان کەریمی بووە و لە ناوچەی پیرانشار ژیاوە.\n٢ـ سەبارەت بە تێرۆری بەڕێز مامۆستا مەلاحەسەن شیوەسەڵی کە لە رۆژی دووشەممە، ١٦ی سەرماوەزی ١٣٦٦ بەرامبەر بە ٧/١٢/١٩٨٧ رووی دا، لە لاپەڕەی ٣٥٠ی کتێبەکدا نووسراوە بە هۆی کتێبێکی دیوانی شیعرەوە کە لە نێو دەستی مامۆستادا تەقیوەتەوە، هەر دوو دەست و چاوەکانی لە دەست داوە. راستی رووداوەکە وەک بەڕێز شیوەسەڵی بۆی گێڕاومەتەوە، ئاوا بووە: ئەو کتێبە رۆمانی “دان چەرموو” لە نووسینی چەک لەندەن بووە. کتێبەکەش لە بەستەیەکدا پێچراوەتەوە و لە تاقی ئەو ژوورەی مامۆستا دانراوە و لە کاتی چوونە ژوورەوەی بەڕێز شیوەسەڵیدا، بە کۆنترۆڵ لە دەرەوە تەقێندراوەتەوە. واتە کەسێک لە دەرەوە کە کورد و جێگای باوەڕی شیوەسەڵی بووە، کتێبەکەی هێناوە و ئەو کاتە مامۆستا هاتۆتە ژوورەکەی، کتێبەکە لە تاقی ژوورەکە دانراوە و لە دەرەوە بە هۆی ریموندکۆنترۆڵ تەقێندراوەتەوە.\n٣ـ جگە لەو دوو راستکردنەوەیە، هەستم کرد لە وەرگێڕانی چەند چەمک و دەستەواژەدا، وشەی گونجاو دانەنراوە. بۆ وێنە دوای کارەساتی ڤییەن و تێرۆری د.قاسملوو و هاوڕێیانی(ل٣٧٤ تا ٣٨٥) لە مەڕ رەخنەکانی نەسرین خانم لە دەسەڵاتە دیموکراتەکانی ئورووپا، وشەی دیموکراسییەکانی ئێمە هاتووە کە من وادەزانم دەبوو، دەستەواژەیەکی دیکەی وەک سیستمی دەسەڵاتداری ئێمە، ئەو دیموکراسییەی کە لە ئورووپا لە لایەن دەسەڵاتدارانی ئێمەوە بەڕێوە دەچێ و…لە باتی ئەو چەمکە هاتبا. ئەگەر جارێکیتر، دەقە کوردییەکە لە گەڵ وەرگێڕانە فارسییەکە و ئەسڵی کتێبەکە” کە بە زمانی فەرانسە نووسراوە”، پێکەوە گێڵ و تەتەڵ بکرێ، ئەو کەمایەسییە، بۆ چاپەکانی داهاتوو چارەسەر دەکرێ.\nماوەتەوە بڵێم: تا کتێبێکی دیکە و خوێندنەوەیەکی خۆماڵیانەی تر، بە خۆشیتان دەسپێرم!\n١ـ کتێبی “ئورووپاییەک لە وڵاتی کورداندا”\n٢ـ بەشێک لە هەڵبەستی ” ئەی مانگ لە دیوانی فایەق بێکەس”\nئەم نووسراوەیە لە ژمارە ٦٤٥ی رۆژنامەی کوردستان، بەشی “ئەدەب و هونەر”دا بڵاو بۆتەوە.


سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان پێشوازی کرد لە لێپرسراوی مەڵبەندی گەرمیانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان\nسەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان پێشوازی کرد لە لێپرسراوی مەڵبەندی گەرمیانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان \nئەمڕۆ (١٥ی ئەیلول) سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان بە ئامادەبونی بەڕێوەبەری کارگێڕی گشتی ئیدارەی گەرمیان و به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی شاره‌وانییه‌كانی گه‌رمیان، پێشوازی کرد لە لێپرسراوی مەڵبەندی گەرمیانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و شاندی یاوەری، کە بە مەبەستی پیرۆزبایی و ھەماھەنگی نێوان ھەردولا سەردانەکەی بۆ ئیدارەی گەرمیان ئەنجام دابوو.\nلە دیداری نێوانیان، پۆڵا تاڵەبانی لێپرسراوی مەڵبەندی گەرمیانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان رایگەیەند، بەناوی مەڵبەندی گەرمیانەوە پیرۆزباییت لێدەکەین و ھیوادارین سەرەکەوتوو بیت و بتوانیت خزمەتی باشتر بە گەرمیان بکەیت.\nووتیشی، ئێمە لە مەڵبەندی گەرمیانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان وەک ھەمیشە ھەماھەنگ و پشتیوان دەبین بۆ ئیدارەی گەرمیان، ئەوەش لە پێناو خزمەتی سنورەکە.\nجەلال نوری سەرپەرشتیاری ئیداری گەرمیان لای خۆیەوە، سوپاسی لێپرسراوی مەڵبەندی کرد و جەختی لە ھەماھەنگی و ھاوکاری نێوان ھەردولا کردەوە.\nراشیگەیاند، ئیدارەی گەرمیان ھەمیشە پەیوەندی پتەوی لەگەڵ لایەنە سیاسیەکان ھەبووە و ھەر ئەوەش وایکردوە لێکتێگەیشتنی باش لەنێوان ھەردولا ھەبێت و بەو پەیوەندی و ھەماھەنگی و ھاوکارییانەی نێوان ئیدارە و حزبەکان، نمونەیەکی جوان لە گەرمیان پێشکەشکراوە.\n 54 جار خوێندراوه‌ته‌وه