دەزگای واشنگتۆن: ئیزدیەکانی ئێراق؛ قوربانی ناکۆکی لەنێوان پارتی و پەکەکەدان - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nدەزگای واشنگتۆن لەئەمریکا وەک ژووری هزراندن و تویژینگەیەک لەشرۆڤەیەدکدا لەبارەی دۆخی ئیزدیەکانی ئێراقەوە . نووسیویە:\nداعش رۆژی سێیەمی ئووتی 2014 هێرشی کردە سەر شنگال هەڵکەوتوو لە پارێزگای نەینەوا لەباکووری ئێراق. بەم هۆیەوە زیاتر لە 5 هەزار ژن و منداڵی ئیزدی رفێندران و کران بە کوێلە. بە پێی راپۆرتی رێکخراوی نێودەوڵەتی نێزیکەی سێ هەزار ژن و کچ لەناوچەکانی ژێر چاودێری داعش رفێندراون و دوای قاچاخ کردنی لەناوچەکانی دیکە کراونەتە کەێلە. بۆ کۆمەڵگایەک کە زۆر جار هەوڵی کۆمەڵکۆژی لەسەر دراوە، کاریگەری کارەساتی ئەم دوایە بۆ ئەم کەم نەتەوەی نەتەوەیی و ئائینزاییە بە هۆی بیر و بڕواکانیانەوە تا ئەوڕۆکەش درێژەی هەیە. بەراوردەکان باس لەوە دەکەن کە بەشێکی زۆر لەوانە نیو ملیۆن کەسیان هیشتا لە کەمپەکان دەژین کە لەژێر دەسەڵاتی هەرێمی کوردستانن. شەش ساڵ دوای هێرشی داعش بۆ سەریان وادیارە ئەم گرووپە کەمینە ئائینیە دووبارە رووبەڕووی مەترسی و هەڕەشە بۆتەوە، چوونکە دۆخی شنگال بۆ خۆی جێگای باس و ناکۆکییە، لەڕاستیدا پێکدادان لەسەر ناوچەی شنگال بۆتە هۆی ئەوەی ئیزدیەکان بکەونە نێو هەوراز و نشیوی سیاسەتی کوردیەوە.\nئەم دوایانە، ئیزدیەکان لەنێوان پارتی کەگەورەترین پارتە لە دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و پەکەکە کە رێکخراوێکە لەنێو لیستی تێرۆریستی ئەمریکا و بەریتانیا و تورکیادا، تووش بووە. هەرچەند پارتی کۆنترۆڵی گشتی ناوچەکەی بەدەستەوەیە بەڵام پەکەکە زیاتر لە 5 هەزار ئەندامی کە پێشتر لە شاخەکانی هەرێم جێگیر بوون و بۆشایی دەسەڵات دوای داعش بووە هۆی بەهێزبوونی پەکەکە.\nشنگال؛ ناوچەیەک جێگای ناکۆکی\nشنگال کە کوردەکان بەشنگال ناوی دەبەن، لەلایەن ئیداریەوە سەر بە پارێزگای نەینەوایە، بەڵام بەشێکە لە چواردە ناوچە جێ ناکۆکەکەی نیوان بەغا و هەولێر کە دۆخیان بە پێی مادەی 140ی یاسای بنەڕەتی ئێڕاق دیار کراوە. کاتێک کە رژیمی سەدام لەساڵی 2003 رووخا، پارتی و یەکێتی شەرڤانانی خۆیان هەناردە ئەو شوێنانە تا کۆنترۆڵی بکەنەوە. لەکاتێکدا کە یەکیتی ناوچەکانی باشووری رۆژهەڵاتی کەرکووک بەرەو سنووری ئێرانی لەدەست دا بوو، پارتی باکووری کەرکووک تا سنووری سووریای کۆنترۆڵ دەکرد. بەم جۆرە شنگال کەوتە ژێر دەسەڵاتی پێشمەرگەی پارتی.\nکاتێک داعش لەساڵی 2014 هێرشی کردە سەر شنگال، چەند هەزار هێزی پێشمەرگە بێ ئەەی بەرگری بکەن کشانەوە. پەکەکە بە بەکارهێنانی ئەم بۆشاییەی ئاسیش، چوونە نێو شنگالەوە و بە دانانی هێڵی پاراستن لە شاخی شنگال، پەستوویەکی دڵنیایە بۆ ئاوارەکان لەدەستی داعش کردەوە. دوای ئەوە پەکەکە بە هۆی یەکینەکانی بەرگری شنگکا (یەبەشە) و یەکینەکانی ژنانی شنگال (یەژەشە)ی دامەزراند کە ئەنجوومەنی خۆسەری دێمۆکراتیکی شنگال و پارتی ئازادی و دێمۆکراسی ئیزدی باڵی سیاسی یەبەشەی بەدوای خۆیدا هێنا.\nپارتیش لەکاردانەوە و بۆ بەهێز کردنی پەیوەندی خۆی لەگەڵ شێخە ئیزدیەکان، هێزەکانی پێشمەرگەی دێرین و فەرمانبەران و سەدان ئیزدی لەچوارچێوی هێزێکدا کۆکردەوە و هاوپمانییەکی لەقەوارەی پێشمەرگە و لەژێر فەرماندەیی قاسم شەشۆ کۆ کردەوە. لەگەڵ ئەمەش، دژوار بڵێین کە ئەم هەوڵانە بۆتە هۆی باش بوونی پەیوندی شێواوی نێوان پارتی و ئیزدیەکان. هەرچەند هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، سوپای ئێراق و هێزەکانی پێشمەرگە داعشیان لە نۆڤەمبەری 2015 لەشنگال دەرکرد، بەڵام پەکەکە پێداگری کرد لە سەر مانەوەی لە شنگال.\nهەوڵی بەردەوامی پەکەکە بۆ پێکهێنانی پەستوویەک لەنێوان شنگال، قەندیل و باکووری سوریا بووە هۆی لیڵ بوونی زۆرتری نێوان پارتی و پەکەکە. پەکەکە، مەسعود بارزانی سەرۆکی پێشووی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و سەرۆکی پارتی وەک دیکتاتۆر و هاوکاری داعش تاوانبار دەکات. هەروەها پەکەکە کە زیاترر لە 500 گوندی هەرێمی کوردستانی داگیر کردووە، ئەم دوایانە چالاکییەکانی خۆی زیاد کردووە تا گورز لە کۆنترۆڵی پارتی لە باکووری ئێراق و شنگال بوەشێنیت.\nهەوڵە سەرنەکەوتووەکانی پارتی بۆ بەدی هێنانی سەربەخۆیی تەواو لە ناوچەکەش پرسەکانی ئاڵۆزتر کردووە. دوای راپرسی سەربەخۆی کوردستان لە 25 نۆڤەمبەری 2017، هێزەکانی پێشمەرگە ناچار بوون لەناوچە جێ ناکۆکەکان وەک کەرکووک و شنگال بکشێنەوە کە ئەمە بووە هۆی زیان گەیاندن بە روخساری پارتی لە کۆمەڵگای ئیزدیەکان. تا ئەوڕۆ زیادکردنی دزەی هێزەکانی حەشدی شەعبی کە ئێران پاڵپشتیان دەکات لەشنگال و پشتیوانیان لە یەپەگەشی پەکەکە، گۆشەگیربوونی زیاتری پارتی لە ناوچەکە بەدوای خۆیدا هێناوە. پارتی ناتوانێت بە سڕینەوەی پەکەکە لە ناوچەکە، شنگال بخاتە ژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی پێشمەرگەوە، و ئەمە بۆتە هۆی کەم بوونەوەی ئاستی دزەی سیاسی – کۆمەڵایەتی پارتەکی بارزانی. لەم کاتەدا، بوونی حەشدی شەعبی کە زۆرتر شێعەن هەڕەشەیەکی نوێیە بۆ ئیزدیەکان. قاسم شەشۆ کە پارتی پاڵپشتی دەکات لەگەڵ باڵەکانی پەکەکە و حەشدی شەعبی پەیوەندیەکی باشی نییە.\nرێکەوتنی شنگال بۆتە هۆی زیادبوونی ململانییەکان\nدەوڵەتی بەغا کە پێکدادانی کوردان لەگەڵ یەکتری بەدەرفەتێکی دەزانێت وادیارە خۆشحاڵ بێت لەدەوری حەشدی شەعبی لە شنگال. لەگەڵ ئەمەش، تورکیاش بەهۆی بوونی بەردەوامی پەکەکە لەناوچەکە هاتووتە نێو ناوچەکە و دەڵێت رێگا نادەن شنگال ببێتە قەندیلی دووەم. قەندیل لەباکووری ئێراق لە ماوەی دەیان ساڵدا وەک بنکەی پەکەکە لەئێراق بوو و ئۆپراسیۆنەکانی ئەم دوایەی تورکیا لەدژی پەکەکە لەباکووری ئێراق و شنگال کە ئارمانجی کۆتایی هێنان بە پەکەکەیە بۆتە هۆی زیادبوونی ململانێ و ناکۆکی لەنێوان پارتی و پەکەکە.\nپاڵپشتی سەرەتایی و زارەکی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان لەئۆپراسیۆنی تورکیا لەدژی پەکەکە ئاشکرایە. گوشاری ئۆپراسیۆنەکانی ئەنکەرە لەدژی پەکەکە راشکاوانە کاریگەری لەسەر بەغاش هەبووە چوونکە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیری ئێراق، رۆژی نۆیەمی ئۆکتۆبەر باسی لە رێکەوتن لەگەڵ هەرێمی کوردستان بۆ گەڕاندنەوەی سەقامگیری و ئاسایش و ئاسایی کردنەوەی دۆخە کرد کە لەژێر چاودێری ژانین هنیس – پلاسچارت نوێنەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەبارەی ئێراقەوە واژۆ کراوە و ئەمریکا و بەریتانیا و تورکیاش پاڵپشتیان کردووە. لەگەڵ ئەمەش بەلەبەرچاوگرتنی ئارمانجی سەرەکی بۆ سڕینەوەی هێزەکانی پەکەکە و حەشدی شەعبی لەناوچەکە، ئیزدیەکان هەنگاوی سەربازی شێمانەکراو لە شوێنی نیشتەجێ بوونیان لەم ناوچەیە وەک هەڕەشەیەکی گەورە دەبینن.\nبۆیە سەیر نییە کە ناکۆکی نێوان پارتی و پەکەکە لەدوای ئەم رێکەوتننامەیە زیاد بکات. لە 8ی ئۆکتۆبەر پارتی، پەکەکەی تاوانبار کرد بە تێرۆری قازی ساڵح، بەرپرسێکی ئاسایشی دەروازەی سنووری سەرزیرێ لەپارێزگای دهۆک. لە 26ی ئۆکتۆبەر کاتێک کە ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە دوازدە ئەندامی پەکەکە لەکاتی ئامادەکاری بۆ هێرشێکی تێرۆریستی لەدژی شوێنی دیپلۆماتە دەرەکییەکان لەهەولیر دەستگیر کران، گوشارەکان زیاتر بوون. پەکەکەش لەکاردانەوەی لەدژی پارتی، بەرپرسیارتی هێرش بۆ سەر هێڵی بۆڕی نەوتی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا لەنێزیکی پارێزگای مێردینی گرتە ئەستۆ کە بووە هۆی راگرتنی هەناردەکردنی نەوت و لەئەنجامدا نیزیکەی 100 ملیۆن دۆلار زیانی بەدی هێنا. سەرەتای مانگی نۆڤەمبەر، لەگەڵ تەقینەوەی بۆمبێک لەپاڵ جادەیەک لە پارێزگای دهۆک دوو پێشمەرگە کوژران.\nهەرچەند دەوڵەتی ناوەندی ئێراق بە پێی رێکەوتن و بەمەبەستی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایش، دوو تاقم پۆلیسی فیدراڵی لە 20 نۆڤەمبەر هەناردە شنگال، بەڵام باس لەبارەی شێوەی بەڕێوەبردن و دەرکردنی هێزەکانی سەر بە پەکەکە. لەم ناوچەیە درێژەی هەیە. قەدیر قاچاخ بەرپرسی پارتی لەشنگال پێشتر وتبووی کە دەرچوونی پەکەکە لەهەندێک ناوچە بەس نمایشی بانگەشەییە.\nبەلەبەرچاو گرتنی ئەمەی کە پێکدادان لەنێوان پارتی و پەکەکە روو لەزیادکردنە، ئیزدیەکان لەشنگال لەگەڵ کێشەی زیاتر رووبەڕوو دەبنەوە. تەنانەت پێش داعش ئیزدیەکان بە هۆی بیرو بۆچوونەکانیەوە زۆرجار هێرشیان کراوتە سەر. پادشاکانی موسڵ، بەغا و ئامەد لەگەڵ گەورە خۆجێیە کوردەکان هەموویان لەکۆمەڵکوژی ئیزدیەکان لەسەردەمی ئۆسمانییەکان دەوریان هەبوو. دۆخی شنگال لەسەردەمی سەرپەرشتیاری ئێراقدا ناسەقامگیر بوو، لەکاتێکدا کە ئیزدیەکان لەساڵی 1969 بە بیانووی چاکسازی جووتیاری و کشت و کاڵ کەوتنە بەر سیاسەتی بەعەرەب کردنی رژیمی بەعس. بەم هۆیەوە زۆرێک لە ئیزدیەکان مافی خۆیانە کە نیگەرانی ململانییەکان لەناوچەی شنگال بن چوونکە شەڕ دەبێتە هۆی قوربانی بوونیان.\nئێستا مەزەندە دەکرێت کە جگە لەم ململانێیە، 350 هەزار ئیزدی دانیشتوو لە کەمپی ئاوارەکانیش بە هۆی کێشەی ئاسایش و ژێرخانییەوە ناتوانن بگەڕێنەوە ماڵەکانیان. پێکدادانەکانی ئەم دوایە لەنێوان کوردان وەبیرهێنەری شەڕەکانیان لەگەڵ یەکترە کە لەدەیەی 1990 ئەنجام درا کە لەنێوان پارتی و یەکێتیدا بوو و بووە هۆی کوژرانی سەدان کەسی سڤیل و سەرباز کە بەمەبەستی کۆنترۆڵی ناوچەکە شەڕیان دەکرد. لەرۆژی دووەمی نۆڤەمبەر، مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان، وتی کە مێژوو دەبینێت کە ئێمە شەڕمان لەگەڵکوردەکان حەرام کردووە. لەگەڵ ئەمەش، لەوانەی پێداگری پەکەکە بۆ دەرچوون لە ناوچەکە لەچوارچێوی رێکەوتنی شنگال و زیادبوونی ناکۆکیەکان لەگەڵ پارتی درێژەی هەبێت و کەمینەی ئیزدی دەزانێت کە ئەوان قوربانی هاوبەشی ململانێین لەشنگال.\nنووسەر: محەمەد ئالاجا\nبرچسب هااختلافاایزدی هاپ ک کپارتیشنگال


12/5/2019 4:14:28 PM\n14314 جار خوێندراوەتەوە\nبۆ ئەوەی لە سیاسەتی نێودەوڵەتی سەدەی ٢١ەم بگەین، سەرەتا دەبێ دەرک بەو ڕاستیە بکەین سۆسیالیزمی بنیادنراو نەماوە کە کاریگەری لەسەر بزووتنەوە نەتەوەیی و دژبەرانی ئیمپریالیزم و چەوساوەکان ھەبووە.\nهۆگر برایم لە نوسینی یەکەمینی خۆیدا، شیمانەی ئەوەی کرد کە ئێستا ئەمریکا ھێزی گلۆباڵی خۆی پاراستوە، بەڵام بەھێزبوونی وڵاتی چین لە بوارەکانی تەکنۆلۆژی، سەربازی و ئابووریدا تەحەددا لە ئەمریکا دەکات. ڕوسیا و چین پێناچێ لە ئاییندەدا ئەو ھاوکارییەیان بەردەوام بێ و ئەگەری زۆری ئەمریکا و ڕوسیا دژ بە چین لە زۆر بواردا یەکتری بگرنەوە.\nھاوکات شەماڵ بەشیری لە بابەتی دووەمدا، کاریگەری سیاسەتی نێودەوڵەتی لەسەر ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا باسدەکات و شیمانەی سێ ھێز دەکات کە لە ململانێدان ئەوانیش: "ئیسرائیل، تورکیا و ئێرانن".\nئێستا دەرئەنجامەکانی ئەو سیاسەتە، کەم تا زۆر لە سوریا و ڕۆژئاوای کوردستان دەبینین کە ئامانجی سەرەکی ئەو ھەڵسەنگاندنەمانە.\nخۆرئاوا دوای ئەوەی لە کەسایەتی سەددامدا دەستی وەردایە ناوچەکە لە شەڕی کەنداوی یەکەم بڕیاری دا، لە جیاتی سیاسەتی قڕکردنی جەستەیی کوردان کە لەسەدەی ٢٠ەمدا چاوی لێ پۆشی، سیاسەتێکی نەرمی لەگەڵ کوردان بەکارھێناو باشووری کوردستانی ئەمڕۆی لێکەوتەوە. لەوەدا چەند مەبەستێکی ھەبوون کە گرینگترینیان: "١-بەکارھێنانی کارتی کورد لە کاتی پێویستدا دژ بە دەوڵەتە نەتەوەییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ٢-ھەرێمێکی دڵنیاکەرەوە بۆ کوردان کە ھیچ ئیرادە و ستراتیژیەکی سەربەخۆی نەبێ وەک ئەوەی پێشتر سۆڤیەت لە ئەرمەنستانی ئێستا تاقیکردەوە و خۆرئاواش دانی پێدا نا. ٣-بۆ ئەوەی دەوڵەتە نەتەوەییەکان ڕازی بکات، ڕێگای دا ئەو ھەرێمە بەکاربھێندرێ دژ بە بزووتنەوەی کوردان لە بەشەکانی دیکەی کوردستان.\nلەوکاتەوە تا ئێستا و لە ئاییندەشدا شیمانە ئەکرێ سیاسەتی ئەمریکا ئەوەبێ، برەو بە ھاوپەیمانێتی لەگەڵ تورکیا بدات و دەست لە کوردانیش بەرنەدات. وڵاتی چین کە پێشبڕکێ لەگەڵ ئەمریکا دەکات و ڕێگای ئاوریشمی ستراتیژیەکەیەتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، تا ئێستا خۆی دەپارێزێ لە پەیوەندیکردن لەگەڵ فاکتۆرە نادەوڵەتیەکان. تورکیا ئێستا وەکو سەردەمی بلۆکی سۆسیالیستی پێویست نیە و ئەمریکاش بە تەواوی داخوازییەکانی جێبەجێ ناکات. کۆبونەوەی لوتکەی ناتۆ کە لە ٤/١٢/٢٠١٩ کۆتایی پێھات، ئەندامان ملیان نەدا بەر داخوازییەکەی ئەردۆغان کە داوای دەکرد "یەپەگە" بخرێتە لیستی تێرۆر.\nلە کۆتایی سەدەی بیستەمدا، جەلال تاڵەبانی و عەبدوڵا ئۆجالان پێشبینی ئەو سیاسەتەیان دەکر و بە جیاو و ھەندێک جاریش بەیەکەوە ھەوڵیاندا لە چوارچێوەی میساقی میللی لەگەڵ دەوڵەتی تورکیادا ڕێکبکەون. ئەو ھەوڵە لەگەڵ کوشتنی سەرۆک کۆماری تورکیای ئەوسا تورکوت ئۆزال ١٩٩٣ نەزۆک کەوت. لەدوای دەستگیرکردنی ئۆجالان و درانەوەی بەتورکیا لە ساڵی ١٩٩٩ تا ئەو دواییانە ناوبراو بەردەوام داوای دەکرد، ئەنکەرە لە چوارچێوەی میساقی میللی لەگەڵ کورداندا ڕێکەوێ، بە مەرجێک تورکیا ببێتە کۆمارێکی دیموکراتی و کێشەی گەلی کورد لە چوارچێوەی دەستوردا چارەسەر بکرێ. ئەقڵیەتی شۆڤێنی تورکە لاوەکان بەگشتی و دەوڵەتی ئاک-پارتی&مەھەپە بەتایبەتی. بەھۆی دەمارگیریی ناسیۆنالیزمی تورکی کە ڕیشەکەی بۆ نەتەپەرستی ئەڵمانی دەگەڕێتەوە، نەیھێشت لێی تێبگەن. ئێستا دەوڵەتی تورکیا لە ئاستی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا لەگەڵ جیھادیە ئیخوانیەکان و لە ئاستی دەوڵەتانیشدا لەگەڵ قەگەر کار لەسەر ئەو پڕۆژەیە دەکەن کە ڕێگاکەی بە کۆمەڵکوژی کوردان و گەلانی دیکەی مێزۆپۆتامیا تێپەڕدەبێ. دوای ڕێککەوتنی نێوان "یپگ" لەگەڵ ھاوپەیمانی دژ بە داعش بەڕێبەرایەتی ئەمریکا، لەلایەن پکک ەشەوە باس لەو پڕۆژەیە ناکرێ و زەمینی ئەو بابەتە لە ھەمو لایەنەکانەوە لە بار نیە.\nدوای شەڕی ناوخۆیی سوریا، ڕۆژئاوا گۆڕەپانێکی سەربازی و سیاسیان کردەوە. بەتایبەتی دوای شەڕی بەرگریکردنی کۆبانێ، سیاسەتی نێودەوڵەتی لەسەر کوردستان و کوردان گەیشتە قۆناغێکی نوێ. بۆ ئەوەی ئەمریکا و ڕوسیا لە یارییەکەدا پێگەی خۆیان بەھێزبکەن، ڕێگایەکی جیاوازتریان لە پێشوتر تاقیکردەوە ئەویش بەشداریکردنە لە شەڕێک کە کەمترین خەرجی ئابووری و ئینسانی بۆ ئەوان ھەبێ. بۆ ئەوەی ئەمریکا ڕێگا لە پڕۆژەی ئیخوان بگرێ لەناوچەکە، ھاوپەیمانی دژ بە داعش لەگەڵ کوردان لە باشوور و ڕۆژئاوا ئەنجامدا. ڕوسیاش سەربازەکرێگرتەکانی دابەزاندنە سوریا و دەریای سپی ناوەڕاست. دوای ئەوەی السیسی کۆدەتای بەسەر سەرۆکی ئیخوانی مسڕ مورسی ئەنجامدا و سعودیەش پشتگیری لێکرد، تورکیا ھەستیکرد کە ھەوڵی کۆنتروڵکردنی دەدرێ.\nھێرشەکەی تورکیا لە ٩/١٠/٢٠١٩ بۆسەر ڕۆژئاوا کە تا ئێستاش بەردەوامە، ئاڵوگۆڕی نوێ ھاتنە ئاراوە. ئەمریکا پاشەکشێی لە سنورەکانی تورکیا و ڕۆژئاوا کرد، بەڵام لەسەر بیرەنەوتەکان مایەوە. ڕوسیا و ئەمریکا پەیامی ئەوەیان بە تورکیا دا کە ڕێگا نادەن گەلی کوردستان کۆمەڵکوژ بکرێ. پاشەکشێی ئەمریکا وادیارە ڕێژەیی ئەبێ. ھێرشەکانی تورکیا سوودەکەی ئەوەبو کێشەی کوردی بەجیھانی کرد و سەرنجی تەواوی گەلانی بۆخۆی ڕاکێشا.\nئێستا ھێزەکانی سوریای دیموکراتی لەسەدا ٣٠ خاکی سوریایان لەژێر دەست دایە. ئەو ناوچەیە زیاتر لە سەدا ٥٢ی بەرھەمی نەوت/غازی سوریای لێیە و لە سەدا ٧٥ی کشتوکاڵی وڵات لەوێ دابین دەکرێ. ھەروەھا سەرچاوەی ئاو و وزەی کارەبای سوریا لەوێ دابین دەکرێ. دوای ئەوەی ترامپ گڵۆپی سەوزی بۆ ئەردۆغان ھەڵکرد و پاشان سنورێکی بۆ دانا، شیمانە ئەکرێ سیاسەتی ئەمریکا لەمەڕ باشوور، لە ڕۆژئاواش دووبارەبکرێتەوە بەمەبەستی ڕاگرتنی باڵانسێک لەنێوان کورد و تورکیا کە بازرگانییە. لە دوای ڕوخانی حکومەتی سەددام تا ساڵی ٢٠٠٨ دەوڵەتی تورکیا، بەردەوام ھەڕەشەی لە پێگەی باشووری کوردستان دەکرد و باسی داگیرکردنی دەکرد. بەڵام لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٠ دا، ئەمریکا ڕێگایەکی دۆزییەوە بۆ ڕاگرتنی باڵانس ئەویش بازرگانی بو. ئەوکاتە بارزانیە گەنجەکان بە تورکیایان دەگووت: Tank/toplar getırmesın, tırlar gondersın "تانکو تۆپەکانتان بۆمان مەنێرن، ترێلەکان بنێرن". ئەوە ستراتیژی ئەمریکا بو کە نێچیروان بارزانی جێبەجێی دەکرد بۆ ئارامکردنەوەی تورکیا. ئێستا دوای ڕوسیا باشووری کوردستان دووەمین ناوچەی بازرگانی تورکیایە. بۆ ئەوەی پێویستی تورکیا بە نەوتی ئێران نەمێنێ، ڕاوێژکارانی کۆشکی سپی پێیان باشە بازرگانی ببێتە بەلاوەنانی نەخۆشیەکانی کورد و تورکیا.\nجیم ھانسون سەرۆکی لێکۆڵینەوەی گروپی ئاسایشی ئەمریکا لە دوا ئانالیزی خۆیدا بەو شێوەیە باسی ستراتیژی ئەمریکا دەربارەی گەلی کورد دەکات: "کاری نەخوازراو ھاتنە ئاراوە سەبارەت بە پەیوەندیەکانمان لەگەڵ گەلی کورد. کاتێک پێویست بو، ئەوان ھەمووکارێکیان بۆمان ئەنجامدا و خوێنیان بەخشی. ئەو کارەی کردمان نادادوەری و نادروستی بو کە گەلی کوردی ھاوپەیمان و متمانەپێکراومان. لە ستراتیژی نوێی ئەمریکادا دەبێ داوای ئۆتۆنۆمی زیاتر و پاراستنی کوردان لە ناوچەکە بکەین".\nداھاتووی کوردستان لە ژێر ڕەحمەتی سیاسەتی نوێی نێودەوڵەتیدا\nھەروەکو لە سەرەتادا باسمانکرد، پڕۆژەی ھەرێمی کوردستانی عێراق ستراتیژیەکی خۆرئاوابو بۆچەند مەبەستێک. ئەمریکا نە ڕێگای داوە ئەو پڕۆژەیە گەورەببێ و نە ڕێگاشی داوە لەبەین ببرێ. رێفراندمی ساڵی ٢٠١٧ ئەو ڕاستیەی نیشاندا. ھاوکات بۆ ئەوەی تورکیای ھاوپەیمانی ناتۆ ڕازی بکرێ بە مانەوەی کوردستانی عێراق، دەبێ ئەنکەرە دەستڕۆبێ لە بوارەکانی ئاسایشی سنور و بەشی شێری لە بازرگانی بەربکەوێ و شەریکی ووزەی نەوت بێ. کاری ئەمریکا ئەوەیە دەستەڵاتدارانی باشوور و ئەنکەرە بەردەوام کۆنترۆڵ بکات. ئەوەش لەسەر حیسابی باکووری کوردستان دەبێ. باشوور کە سەرجەم جومگەکانی لەژێر دەستەڵاتی بارزانی دان، زۆر گونجاوە بۆ بەکارھێنان لەلایەن ھێزە ھەژموونگەراکان. ئەوەی لێرەدا بۆ خۆرئاوا مایەی کێشەیە، دەوڵەتە مەترسیدارەکانی ناوچەش دەتوانن ئەوان بەکاربێنن و دەستەڵاتیان بەسەردا دەشکێتەوە.\nبەڕێز شەماڵ بەشیری باسی لە کاریگەریەکانی سیاسەتی نێودەوڵەتی لەسەر ئێران کردبو کە ئامانج لێی کۆنترۆڵکردن و سنوردارکردنە. شیمانە دەکرێ لە دوای مردنی خامینەئی ھەندێک گۆڕانکاری ڕووبدەن و ڕژێمی ئێران نەرم بکرێ بە مەرجێک نەبێتە ھەڕەشە لەسەر ئاسایشی ئیسرائیل و بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە. نە ئەمریکا و نە ڕوسیا ھیچ ستراتیژیەکی ڕوونیان بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان نیە. پارتە سیاسیەکانی ڕۆژھەڵات بە پژاک و پکک ەشەوە، لەو ڕاستیە گەیشتوون بۆیە بەردەوام بە نھێنی لەگەڵ ڕژێم کۆدەبنەوە و لە لێدوانەکانیشیاندا ئەو یەکەیان نەشاردۆتەوە.\nباکوور و ڕۆژئاوای کوردستان:\nبەھۆی پێگەی تورکیا لە ناتۆ و جیۆستراتیژی تورکیا، باکووری کوردستان بەردەوام قوربانی سیاسەتی نێودەوڵەتی بوە. بەھێزی بزووتنەوەی ئازادی کوردستان لەو بەشە لەلایەنی سیاسی، فکری و ڕێکخستنی لەلایەک و ترسی خۆرئاوا لە تورکە گەنجەکان کە خەون بە میساقی میللی دەبینن و زۆرجار پڕۆژەکانیان لەگەڵ عوسمانیە نوێکان یەکدەگرنەوە، وایکردوە خۆرئاوا ڕێگانەدات کورد لەو بەشە لەناوببردرێ. لە ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی ٢٠١٦ دا ترامپ سیاسەتی خۆی لەمەڕ پەیوەندی کورد و تورک ڕوونکردەوە و گوتی:"ئەمریکا دەتوانێ ھەردوکیان ئیدارە بکات"!. ئەگەر سیاسەتی نوێی نێودەوڵەتی دروستکردنی باڵانسێک بێ لەنێوان کورد و تورک، کە باسمان لە سەرھەڵدانی نیشانەکانی کرد لە ڕۆژئاوا، ئەوا شیمانە ئەکرێ جارێکی دیکە پێویستیان بە قوربانیەک بێ بۆ ڕازیکردنی تورکیا، ئەویش پکک یان بەشێک لە پکک ەیە. تا ئێستا ھێزە ھەژموونگەراکان چاویان لە کردارەکانی تورکیا وەک گۆشەگیرکردنی ئۆجالان لە زیندان و لێدانی پکک لە تەواوی جیھان پۆشیوە. گۆشەگیری، تێرۆرکردنی یەک بەیەکی کادیرەکانی پکک لە ئاسمانی عێراق کە لە ژێر کۆنترۆڵی ئەمریکا دایە، تێرۆرکردنی ساکینە جانسز لە فەڕەنسا و کوشتنی بکەرەکەی میت "عومەر گونای" لە زیندانی فەڕەنسا بۆ شاردنەوەی ڕوداوەکە، ئەو ڕاستیە دەسەلمێنێ.\nبەخشینی پارەیەکی زۆر بۆ دەستنیشانکردنی شوێنی سێ سەرکردەی مەیدانی پکک لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، پێماندەڵێ کە ئەمریکا و ڕوسیا سنورێک بۆ دەستدرێژیەکانی تورکیا لە سوریاو ڕۆژئاوا دادەنێن، ڕۆژئاوا دەمێنێتەوە و ھەوڵ دەدەن پکک لەناو گەمەکە دەرخەنە دەرەوە.\nڕۆڵی پ ک ک و پارتی\nچۆن سیاسەتی نێودەوڵەتی باڵانسی بەکارھێنانی کوردی دژ بە دەوڵەتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و پێچەوانە بەکارھێناوە، ھاوکات لە ئێستاو بەدواوە، ھەوڵدەدرێت باڵانسێک لەنێوان دووھێزە سەرکیە کوردیەکانیش (پارتی و پ ک ک) دیاری بکرێت. ئەگەر سەیرێکی مێژووی ئەو دو لایەنە بکەین، چەندین ھەورازو نشێویان لە پەیوەندی و شەڕی خوێناوی بەخۆیانەوە بینیوە، وەکو "ساڵانی ١٩٨٢-١٩٨٤، ساڵانی ٢٠٠٧-٢٠١١. گوتاری یەکێتیی نەتەوەییش، کە پ ک ک لە ھەشتاکانەوە ھەڵیگرتووە و ھەوڵی کۆکردنەوەی ھەموو ھێزە سیاسیەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسیی کوردستانی داوە، بەشێکە لە ستراتیژی کۆنی ئەو حیزبە و لە ڕووی پڕکاتیکیشەوە، تائێستاش لە وەھمێک زیاتر نیە. ئەو یەکێتیی نەتەوەییەی کە باسدەکرێت، بەتایبەت لەدوای مردنی جەلال تاڵەبانی، بریتییە لە ڕێککەوتنی نێوان پ ک ک و پارتی، چونکە تەواوی حیزبەکانیتر لە فەلەکی ئەو دوو حیزبەدا دەخولێنەوە. \nلە دوای ھێرشەکەی تورکیا لە ٩/١١/١٩ لە ژێرناوی ئۆپەراسیۆنی کانی ئاشتی، پارتی دیموکراتی کوردستان ماوەیەک ھەڵایەکی ڕاگەیاندنیی و دیبلۆماسی گەورەی سازکرد دژ بە تورکیا، کە ھۆکارەکەی ڕۆژئاوا نەبوو، بەڵکو ترس بوو لەوەی تورکیا دوای ڕۆژئاوا باشووری کوردستان داگیربکات و کاری بە پارتی دیموکراتی کوردستان نەمێنێ. ئێستا گرژیەکانی نێوان پارتی و تورکیا نەماون و پێدەچێ حاکمانی باشوور دڵنەواییان وەرگرتبێ، کە تورکیا داگیرکاری سەربازی ئەنجام نادات. ھەردوو ھێز، خاوەن ڕوئیا و بەرژەوەندیی ستراتیژی دوور و نزیکی ھاوبەش نین، چونکە لە بواری فکری، کلتوری، ئەخلاقی و ئایدیۆلۆژییەوە دوو ھێزی تەواو ناکۆکن.\nسووربوونی پکک لەسەر کۆنگرەی نەتەوەیی، کەھیچ بنەمایێکی ماددی ئەوتۆی نیە تاکو بکەوێتە واری پڕاکتیکییەوە، زیاتر گوزارەیە لە قەناعەت نەبوون بە پاڕادیمەکانی ئۆجالان و گەڕانەوەیە بۆ ستراتیژی پێشوو. ئەگەرنا، ڕێکەوتنی ھەموو حیزبەکان لە ھەر چوارپارچەی کوردستاندا، نەک ھەر ڕەھەندی ناوچەیی، بەڵکو ناونەتەوەییشی ھەیە و ھیچ کام لە حیزبەکان، ناتوانن حیساب بۆ ئەو ڕەھەندانە نەکەن. کۆنگرەی نەتەویی لەخۆیشیدا، چەمکێکە لە چوارچێوەی دەوڵەتی نەتەویی گوزارە لە خۆی دەکات، کە ئۆجالان ئەو لاپەڕەیەی داخستووە. لەلایەکی تریشەوە، ئەوجۆرە گوتارە پاننەتەوەییە، پێشتر لەناو دەوڵەتانی عەرەبیدا تاقیکراوەتەوە و کۆبوونەوەکانی جامیعەی عەرەبی بوونەتە جێگەی گاڵتەجاڕی لە شەقامی عەرەبیدا و بۆ ھەموو کۆبوونەوەیەک خەڵک دەڵێن: "دەوڵەتانی عەرەبی ڕێککەوتن کە ڕێکنەکەون". تاوانبارکردنی پ د ک ش بە ئاستەنگ لە بەردەم کۆنگرەی نەتەویی، ھیچ کاریگەریەکی لەسەر پێگەی ئەو حیزبە نەبووە. ئەوەی کە پێگەی جەماوەری پارتی لاواز دەکات جۆری حوکمڕانیەکەیەتی لە ھەرێمی کوردستاندا، بەڵام نەبوونی ھیچ بزووتنەوەیێکی سیاسیی ئەڵتەرناتیڤ، کە تەجاوەزی فیکری کوردایەتی کردبێت،وادەکات کە بە ڕێژەی نزیکەی %٢٥ی جەماوەرەوە ببێتە حیزبی حاکمی موتڵەق.\nپێگەی پەکەکە لەم ئەزمەیەدا\nسەرەتا لەرێگای ئەو پرۆژەیەوە ھەوڵدەدرێت کە قەڵشتێک لەنێوان ستاتۆی رۆژئاوای کوردستان و پەکەکە-دا ساز بدرێت. ئەمەش پرۆسەیەکی و ھێدی ھێدی ھەنگاوی بۆ ھەڵدەھێننەوە. لە داھاتوویەکی نزیکدا پرۆسەی گەڕاندنەوەی ئەنەکەس لە رێگای تورکیە دەکەوێتە رۆژەڤەوە.\nلە ھەمانکاتدا بە ھاتنە ناوەوەی ئامریکا بۆ ئەو ھەرێمە، پێگەی پەکەکە لە ئەیالەتی مێردین سنوورداردەکرێت و بە سەرخستنی پرۆژەی گاپ، ھەوڵدەدرێت، پەکەکە لە جوگرافیای تەنگی بۆتاندا قەتیس بکرێتەوە.


پێکهاتنی نووسینی فەلسەفی – Denegkan\nbyئازاد\tJuly 6, 2012\tفەلسەفە\nپێکهاتنی (یاخود هاتنەبەرهەمی) نووسینی فەلسەفی (1) لە پێکهاتنی جۆرەکانی تری نووسین جیاوازە. چونکە نووسینی (تێکستی) فەلسەفی پێکهاتەی خۆی هەیە. ئەو پێکهاتەیە نووسینەکە لە نووسینەکانی تر، کە فەلسەفی نیین، جیادەکاتەوە. بەپێی ئەوە بێت نووسین دەشێ فەلسەفی بێت و دەششێ نا-فەلسەفی Non-philosophical. نووسینی نا – فەلسەفی تەنیا ئەو جۆرە نووسینە نییە کە فەلسەفی نییە بەڵکو ئەوەشە کە سەر بە کێلگە (حقل ، Field ، Champ) ی فەلسەفی نییە. بەواتاێ تر ، ئەو نووسینەی سەر بە کێلگەی ئەدەبی، مێژووی ، ئابووری ، کۆمەلناسی دەبێت دەشێ وەک نووسینگەلێ نا – فەلسەفی تەماشاکرێت لێ ئەم جۆرە نووسینە نا- فەلسەفییانە دژە فەلسەفیی نیین بەقەدئەوەی سەر بە بوارێ ترن لە بەرهەمهێنانی زانین. ئەمەش بەو مانایە دێت نووسینی فەلسەفی ناکارێ خۆی وەک هاوشێوە و هاومەرامی نووسینە غەیرە فەلسەفییەکان نیشاندات. هەر بۆنموونە، ئەو دیمەنەی پێکهاتەی نووسینی فەلسەفی لە زەینی خوێنەر دا دروستیدەکات لە چوارچێوەیێ هزری فەلسەفیدا بوونیادنراوە و وەک پێویستیش ئەو سێرکردن و دیدانە پێشنیاردەکات بوونی مرۆڤ دەخەنە ژێرسەرنجێ هزرئامێزانەی پڕبایەخەوە. ئەو دەمەش دەپرسین فەلسەفە چییە؟ ئەمە واشمانلێدەکات فەلسەفە لەوە جیاکەینەوە کە فەلسەفە نییە (2).\nنووسینی فەلسەفی تەنیا فەیلەسوف و زمانی فەلسەفییمان یادناخاتەوە بەڵکو بابەتە فەلسەفییەکان و ، یان ئەو شتانەشمان یاددەخاتەوە دەبن بە ئامانج بۆ نووسینە فەلسەفییەکە: لەوانە زانین، مافخوازی یان جەستەی مرۆڤ و…هتد. گومانیشیناوێت، پێکهاتەی گشت نووسینێ فەلسەفی ئەوە دەستنیشاندەکات بۆ ئەو نووسینە وەک نووسینێ فەلسەفی خۆیدەردەخات و چۆنیش خۆی بەفەلسەفیکردووە. چونکە بەفەلسەفیبوونی نووسینێ فەلسەفی لە پێکهاتەی ئەو نووسینە فەلسەفیەدا پەنهاندەبێت و ئەو پێکهاتەیەش لەناوەوەی نووسینەکەدا بنجبەستوو دەبێت. ئەو پێکهاتەیەش بە زۆری لەو هزرە فەلسەفیەدا خۆی مەڵاس دەدات نووسینەکە لە نووسینێ تر ، یاخود نووسینێ نا-فەلسەفی ، جیادەکاتەوە. چونکە هزری نووسینی فەلسەفی تایبەتە و پێکهاتەی نووسینی فەلسەفی لە پێکهاتەی نووسینەکانی تر جیایە.\nبەپێیئەوەی نووسینی فەلسەفی کار لەسەر خوڵقانی واتا و تێگەیشتن دەکات و شێوازی خۆشی لە ڕوونکردنەوە و بەڵگەهێنانەوە هەیە خۆی لە نووسینی نا- فەلسەفی جیادەکاتەوە. لێرە مەبەست لە نا- فەلسەفی ئەو نووسینەیە دەخوازێت خۆی وەک نووسینی فەلسەفی دەرخات لێ مەرجی بەفەلسەفیبوونی تیا نییە و ئێمەش بە نووسینی نا- فەلسەفی ناوزەدیدەکەین. هۆیئەوەش دەشێ بۆ ئەو لایەنەش بگەڕێنینەوە کە شێوازی بەڵگەهێنانەوە و سازاندنی سەڵمێنە هەروەها ڕوونکردنەوەی دید و گوزارە لە نووسینە فەلسەفییەکانا تابڵێیت خۆی جیا و تایبەت نیشاندەدات و ئەو تێز و یان باسانەی نووسینە فەلسەفییەکان دەیورووژێنن بە ئاکام و مەرامی ترەوە دێنەدەست و تێگەیشتنی جیاش لە زانینەکانمانا بەرجەستەدەکەن. لەلاێتر نووسینی فەلسەفی وەدووی ئەو جۆرە ڕاستیەشدا وێڵە کە نووسینەکانی تر وەدوویدا وێڵنین. بۆنموونە گەیشتن بە ڕاستی ، یەکلاکردنەوەی دید و بۆچوونەکان تایبەت بە دیاردەێ ، گەڕان بەدووی ڕیشەی بوونمان و ئەسڵی بوونەوەر و….هتد. هەروەها نووسینە فەلسەفیەکان نەک هەر لەتەک مرۆڤ و دەوروبەرەکەیدا لە گفتووگۆدان بەڵکو لەگەڵ ئەوەشدا لە گفتووگۆدان کە تائێستا لەو ڕوەوە بەرهەمهاتووە. لەلاێتر نووسینی فەلسەفی خۆی وەک دوا نووسین نیشاننادات و لەو شوێنەش چەقنابەستێ کە فەلسەفە نایەوێت تیایا لەکارکردن بوەستێت. مایەی سەرنجە لێرە ئەوەش بڵێین، ڕیشاڵی نووسینی فەلسەفی ئەو ووتنە فەلسەفیانەن لە چوارچێوەێ دیریکراودا لەژێرناوی نووسین دا کۆدەبنەوە. ئەو نووسینە بەوە خۆی لە نانووسین جیادەکاتەوە لەلاێ جارێ نەنووسراوەتەوە و لەلاێکی دیش مەرجەکانی بوون بە نووسینی تیا نییە. ئەمەش ئەو لایەنە بەرباسدەخات کە نووسین و نانووسین دوو شتی جیان.\nسەرباری ئەوی لایسەرەوە ووترا ئاماژە بۆ ئەوەش دەکەین، نووسینی فەلسەفی خۆی بەوە لە نووسینەکانی تر جیادەکاتەوە سەر بە پۆلی فەلسەفەیە. چونکە لە نووسینی فەلسەفیدا دیسپلینێک زاڵە جیایە لە دیسپلینەکانی تری بواری زانستە کۆمەڵایەتی و مرۆییەکان ئەگەرچی جۆرە لێکئاڵانێ لەنێوان نووسینی فەلسەفی و نووسینەکانی بواری زانستە کۆمەڵایەتی و مرۆییەکاندا ئامادەیە. ئەمەش لەسەرێ ترەوە بۆ سروشتی خودی نووسین و ئەمجار نووسینی فەلسەفی دەگەڕێتەوە کە بە نووسینی بوارە زانستیەکانی ترەوە لەپێوەندیدایە. هەروەها نووسینی فەلسەفی تەنیا کار لەسەر خستنەڕووی دید و گوزارە ناکات بەڵکو کار بۆ ڕەتکردنەوە و ڕەخنەکردنیشیان دەکات و لەڕێگای ئەوەشەوە دەگات بە دەرئەنجام و تێگەیشتنی نوێ.\nلە گۆشەنیگای ئەوی لایسەرەوە باسکرا مەرجە ئەو خاڵەش بوروژێنین کە، وریای و ڕوونی هەروەها قووڵی لە نووسینی فەلسەفیدا لایەنێ سەرەکییە. لێ گەلێ نووسینی فەلسەفی لەمەوە دوورە و بەئاڵۆزی و گومڕای و ناسانای و لوغزئامێزی ناسراوە. ڕاستە زۆرجار فەیلەسوفان لە نووسینە فەلسەفیەکانیانا دید و گوزارەی گومڕا و ناڕوون بەرباسدەخەن یان نووسینی ئاڵۆز و ناسانا لەپاشخۆیان بەجێدێڵن بەس ئەم لایەنە لە نووسین و فەیلەسوفێکەوە بۆ نووسین و فەیلەسوفێکی تر جیایە. کەوابێت، نووسینی فەلسەفی لوغزی خۆی هەیە. لوغزەکانی لە مەغزی نووسەردا دەخولێنەوە. بەس گەلێ نووسینی فەلسەفی بە لوغزەکانەوە تاکۆتای نامێنێتەوە و کردنەوەی لوغزی نووسینی فەلسەفیش مانا و گرینگی خۆی هەیە. ئەو نووسینە فەلسەفیانەی لێوانلێون لە لوغزی فەلسەفی کەمتر تێگەیشتن بەدەستەوە دەدەن تا نووسینە فەلسەفیە بێ لوغزەکان. بەس گەلێ فەیلەسوفیش بە فەیلەسوفی لوغز و گومڕایی هزری لە ڕۆژئاوا ناسراون بۆنموونە ڤیتگنشتاین. کێشەی ئەم جۆرە بیرمەندانە ئەوەبووە مامەڵەکردنیان لەتەک خودی فەلسەفە جیابووە و ویستی هزری خۆیان سەرووی ویستی فەلسەفەی ڕۆژئاوا کردووە و ، لەبەرامبەر بۆچوونە فەلسەفییەکانی بیرمەندانی تر ، یاخود نووسینە فەلسەفییەکانی فەیلەسوفانی تری ڕۆژئاوا ، تووند وەستاونە و ویستوشیانە نووسینی فەلسەفی فۆڕمێ تر وەرگرێت و جیا لەو فۆڕمەی پێشتر هەیبووە. گومانیشیناوێت، دەستەمۆکردنی ناواخنی گشت نووسینێ فەلسەفی یەکێکە لە خەسڵەتە سەرەکییەکانی نووسەری فەلسەفی. ئەمەش لەبەرئەوەی فەلسەفە نووسینگەلێ ناسان نییە و لەتەک ژیانی مرۆڤ و دەروبەرەکەیدا هەمیشە لە ڕووبەڕووبوونەوەشدایە. زۆربەی ئەو مشتومڕانەش لە نووسینە فەلسەفییەکانا پەنهانن ڕەنگدانەوەی ئەم لایەنەن. واتە ئەرکی فەلسەفە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەتەک ژیانی مرۆڤ و دەورووبەرەکەیدا.\nدەکرێ ئێمە لێرە سەرنج بخەینە سەر لایەنێتریش کە گرینگی بۆ تێگەیشتن لە پێکهاتنی نووسینی فەلسەفی هەیە. چونکە پرسیار لەسەر نووسینی فەلسەفی دەمانباتەوە سەر باسی قسەکردن لە دەرکەوتنی نووسینیش. واتە قۆناغی بوونی ئاخاوتن بە نووسین (تێکست). لێرەوە دەشێ ئەوەش بڵێین، فەلسەفە وەک قسە و وەک نووسین دوو شتی جیایە. هۆی سەرەکی ئەم حاڵەتە تەنیا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە فەلسەفە وەک قسە بریتییە لە شتی سەرزارەکی و ئەم شتە سەرزارەکییە پێویستە ببێ بە تێکست. ئەمەش لە ڕۆژئاوا زۆری نەخایاند چارەسەری خۆی دییەوە. چونکە فەلسەفە پاش ئەوەی بوو بە نووسین (تێکست) لەوەکەوت بریتیبێت لە قسە و گێڕانەوە. مەرجە هێما بۆئەوەشکەین کە نووسینی فەلسەفی هەوڵی گێڕانەوەی شتەکان نادا و خۆشی بەوە لە ئەفسانە جیادەکاتەوە کارلەسەر یەکلاکردنەوە و خستنەڕووی بەڵگە و سەڵمێنە دەکات. گەر فەلسەفەش کاری گێڕانەوەبایە هەرگیز فەلسەفە بەو ئاستە نەدەگەیشت ئەمڕۆ پێیگەیووە. چونکە فەلسەفە بەوە خۆی لە گێڕانەوە جیادەکاتەوە کە کار لەسەر لۆگۆس دەکات و ئەو چەشنە بینین و ئیدیایانە بەرهەمدێنێ خۆی لە سێستەمی گێڕانەوە جیادەکاتەوە. ئەمەش لەسەرێترەوە پێوەندی بە مێژووی دەرکەوتنی حودی نووسینەوە هەیە. لێ بۆئەوەی نووسین هەبێت پێویستە نووسەر هەبێت. واتە فەیلەسوف پێش نووسین دەکەوێت و فەلسەفەش لەمیانەی نووسینەوە دەگەێندرێت. دیاریشە نووسینی فەلسەفی وەک گشت نووسینێ بەرهەمی خودە. خود لەڕێگای خۆنووسینەوەی خۆی نووسین بەرهەمدێنێت. ئەم لایەنە لە نووسینی فەلسەفیدا زۆرتر کاریگەرە. چونکە نووسینی فەلسەفی نووسینێ هزریە. واتە، نووسینی فەلسەفی لە پێوەندیدایە بە هزرەوە.\nسەرباری ئەوی ووترا، نووسینی فەلسەفی شوێنێکیشە بۆ گەڕان بەدووی ڕیشەی فەلسەفەکردن و دەرکەوتنی فەلسەفە وەک هزر. بۆیە پێویستە بپرسین: بە چی نووسینی فەلسەفی لە نووسینی تر جیادەکرێتەوە؟ ئێمە پێمانوایە ئەم پرسیارە زۆر لە “پرسیاری فەلسەفە چییە؟ دەکات کە هیچکات ناکارین لێیگەڕێین نەیپرسین (3). گەر نووسینی فەلسەفی نووسینگەلێ هزری بێت نووسینی هزری چ جۆرە نووسینێکە؟ ئێمە نووسینی فەلسەفی بەو جۆرە نووسینە هزریانە لەقەڵەمدەدەین هزر لە بونیادیانا پەنهانە و خۆشیان لەو جۆرە نووسینە هزریانەش جیاناکانەوە بەناوی نووسینی زانستیەوە دەنووسرێن. هەروەها نووسینی هزری بەجۆرێ خۆینیشاندەدات نووسین بێ هزر کارانابێت و هەروەها هزر کردەێکە کە پێش دەرکەوتنی کردەی نووسین سەردەردێنێ. بەواتێکیتر، هزر لە نووسینی فەلسەفیدا گرینگی خۆی هەیە. ئەو هزرەی لە پێکهاتەی نووسینی فەلسەفیدا مەڵاسدراوە نووسینەکە بەفەلسەفیدەکا و سنوریش دەخاتە نێوان ئەو زانینەی ئەو نووسینە فەلسەفیە بەدەستەوە دەیدات لەچاو نووسینی تر.\nنووسینی فەلسەفی خاوەنی زمانی خۆیەتی و ئەو زمانەش کە خۆی وەک زمانی فەلسەفی نیشاندەدات باڵ بەسەر نووسینە فەلسەفیەکەدا دەکێشێ. فەیلەسوف لەڕێگای زمانە فەلسەفیەکەیەوە هاوسەنگی نێوان نووسینە فەلسەفیەکە و فەیلەسوفبوونی خۆی ڕادەگرێ. واتە ، زمانی فەلسەفی نووسینە فەلسەفیەکە حاڵەتێکە لە یەکلایکردنەوەی نووسینە فەلسەفیەکە لە نووسینی تر، بۆنموونە لە نووسینی مێژوویی یان ئابووریی.\nبیرماننەچێت زمانە فەلسەفیەکانی نووسینە فەلسەفیەکان وەک یەک نین و هەر فەیلەسوفە و زمانی فەلسەفی تایبەتی خۆی هەیە. زمانی فەلسەفی داڤید هیۆم لە زمانی فەلسەفی شۆپنهاوەر یان کێرکەگۆرد ناچێت هەروەها زمانی فەلسەفی لوی ئالتێسێر لە زمانی فەلسەفی کانت و ڕاسل ناچێت و بگرە زمانە فەلسەفیەکان لای هەمان فەیلەسوف هاوشێوە نییە و شێوازی گوزارەکردنەکان لەیەکناچن. بەبێگومان، ئەو بابەتە فەلسەفیەی نووسینە فەلسەفیەکە لەخۆدەیگرێ و ئەو زمانە فەلسەفیەش لە نووسینەکەدا وەگەڕدەخرێت شوێنیسەرنجە. بۆنموونە بابەتی خۆشەویستی لە فەلسەفەدا هەمیشە گرینگی خۆی هەبووە و لە فەیلەسوف یان زمانێ فەلسەفییەوە بۆ فەیلەسوف یان زمانێ فەلسەفی تر بەشێوەێک کاریلەسەرکراوە دووربووە لەو شێوە کارکردنەی فەلسەفە لەسەر بۆنموونە مەرگ یان هاوڵاتێتی کردویەتی. هەروەها کاتێ فەیلەسوفێ بابەتێ ڕەووشتی دەکات بە ئامانجی قسەکردنەکانی نووسینەکەی مۆرکی بەفەلسەفیبوونی لەوێوە پێوەدیاردەبێت کە گشت ئەوی دەنووسرێت سەرئەنجام ووتندەبن لە پێوانە و بەها ڕەووشتیەکان. کەوابێت نەک هەر ئەو زمانەی فەیلەسوف قسەیپێدەکات ئەوەدەستنیشاندەکات چەند ئەو نووسینە فەلسەفیە بەڵکو ئەو بابەتەش کە بووە بە ئامانج بۆ زمان و نووسینە فەلسەفیەکە.\nلە گەوهەردا، هەر نووسینە فەلسەفیێکیش داکۆکی لە لایەنێ فەلسەفی دەکات و نووسینە فەلسەفیەکە ئەو داکۆکیە دەگەێنێتە ئاستێ تر. ئەو داکۆکیەش لە نووسینە فەلسەفیەکە سەردەردێنێ خۆی لەشێوەی هەڵوێستەی فەلسەفی دەردەخا و لەڕێگای ئەو هەڵوێستەکردنەوەوە بە دەرئەنجام و ئاکامی نوێ دەگات. ئەمەش وادەکات نووسینە فەلسەفیەکان هاوشێوە نەبن و هەر نووسینە فەلسەفیێک خۆی گیرۆدەی کێشە و گرفتێ دیاریکراوی فەلسەفی بکات. جێی تێبینیشە ئەوەش بێژیین، نووسینی فەلسەفی تەنیا کێشە فەلسەفیەکان بەرچاوناخات بەڵکو وەڵامیشیان بۆ ئامادە دەکات. ئەمەش دەکرێ وەک خەسڵەتێ زیندووی نووسینی فەلسەفی ڕاستەقینە لەبەرچاوبگیرێت. نووسینە فەلسەفیەکانیش بەپێی ئەو دیسپلینەی کاریلەسەر دەکەن کێشەکان یەکلادەکەنەوە و لەهەمانکاتدا وەڵامی گونجاو و ناهەتاهەتای بۆ پرسیار و گرفتە فەلسەفیەکان دەدۆزنەوە. ئەم لایەنەش لە مێژووی فەلسەفەی ڕۆژئاوا خۆی زۆر دووبارە نیشاندەدات. بەواتاێتر، فەلسەفەی ڕۆژئاوا ئەزموونی خۆی لە بەردەستخستنی وەڵام و ئامادەکردنی چارەسەر بۆ کێشە فەلسەفییەکان هەیە و ، هاوکات فەلسەفە لەڕووی مێژوویەوە ئامرازێک بووە بۆ بەدەستهێنانی وەڵام و چارەسەر و ڕێگاێکیش بووە بۆ ڕووبەڕوبونەوە لەگەڵ نەزانین و ئەستەمگەری.\nهەر بۆیشە گەلێ لە نووسینە فەلسەفیەکان ویستوویانە پەی بە مێژووی فەلسەفەی ڕۆژئاوا بەرن و لەگەڵ بیروبۆچوونەکانی ئەو مێژووە بکەونە گفتووگۆ و ڕووبەڕووبونەوە. ئەم لایەنەش بەشێکە لە خەسڵەتە دیارەکانی نووسینی فەلسەفی. چونکە نووسینی فەلسەفی ناکارێ پشت لە مێژووی فەلسەفە بکات و ئەوی لەو مێژووەدا ووتراوە پشتگوێخرێت و مەرام و ڕێنماییەکانی ئاڕاستە و شەپۆلە فەلسەفییە جیاکانی فەلسەفەی ڕۆژئاوای بەهەندوەرنەگرن.\n1.ئەم نووسینە لە گۆشەی “ڕوانگەی فەلسەفی ” ژمارەی 377 و 378 ی حوزەیرانی 2012 ی “ڕەخنەی چاودێر” دا بڵاوکراوەتەوە.\n2.Lars Fr. H. Svendsen. Vad är filosofi? Översättare: Joachim Retzlaff. Natur & Kultur. 2005، s. 25.\n3. Gilles Deleuze & Félix Guattari. What Is Philosophy?. Translated by Graham Burchell and Hugh Tomlinson. Columbia University Press.1996 ، p. 2.\nPrevious جەمشیدخان دیرۆکی مەملەکەتێکی خوێناویی دەگێرێتەوە\nNext باخچەیەکی ئەفسووناوی … باران


بەفێڕۆ دانی داهات و سامانەکانی ئێران لە سووریە، لە لایەن ڕێژیمی ئێرانەوە\nزایینی: ١٣-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/٢٢ - ١١:٥٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ڕێژیمی ئێران وێستگە و هێڵەکانی کارەبایی سووریە نۆژەن دەکاتەوە و هەر دوو وڵات لەم بارەوە ڕێکەوتنێکیان واژۆ کرد.\nستار مەحموودی بەرپرسی وەزارەتی وزەی ئێران و وەزیری وزەی سووریە کۆ بوونەوە و لە بارەی نۆژەن کردنەوەی وێستگەکانی کارەبایی سووریە ڕێكەوتنێکیان واژۆ کردووە. لەو ڕێکەوتنەدا ڕێژیمی ئێران سەرەڕای کەرەتی کارەبای سووریە، ئاو و ئاوەڕۆکەشی نۆژەن دەکاتەوە.\nستار مەحموودی لە لێدوانێکدا لەم بارەوە، دەفرایەتی دروست کردنی کەرەستەی ئێرانی بە بێ‌هاوتا نواندووە و وتوویەتی: کۆمپانیاکانی ئێمە بە دەفرایەتییەکی بەرز و کارکردنێکی زانستییانە و ئەمڕۆیانە، نۆژەن کردنەوەی وزەی سووریە ئەنجام دەدەن.\nوەزیری وزەی سووریە لە پەیوەندی لەگەڵ ئەم باسەدا وتوویەتی: ڕێژیمی ئێران لەم چەند ساڵەی شەڕی سووریەدا تەنیا لە باری سەربازییەوە یارمەتیدەرمان نەبووە بەڵکو لە بواری دابینکردنی وزە و کارەباش هاوکاریان کردووین.\nهەروەها بەرپرسی وەزارەتی وزەی ئێران لەم بارەوە وتی: "ئەم ڕێککەوتننامە لە سەروی کارێکی ئابووریی و هاوکاریی دوو لایەنەیە، بەڵکوو پەیامێکی ئیدۆلۆژیکی هاوبەش و سیاسییە".\nئەم هاوکاری کردنانەی ڕێژیم ئێران لە کاتێک دایە، کە خەڵکی ئێران بە دەست بێکاری و گرانییەوە دەناڵێنن و ڕێژیمی ئێران تووشی کەمی بوودجە هاتووە.


2021.07.24 - 23:03\nبەڕێوەبەرایەتى کەشناسى هەرێمى کوردستان پێشبینى دەکات، لە ڕۆژى یەکشەممەوە پلەکانى گەرما بەرزبوونەوەى زیاتر بەخۆیانەوە ببینن.\nبەڕێوەبەرایەتى کەشناسى هەرێمى کوردستان (24ى تەموزى 2021) بڵاویکردووەتەوە، بەهۆی زیاد بوونى کاریگەرى نزمە پاڵەپەستۆی وەرزی گەرمى ساڵانە پێشبینى دەکرێ پلەکانى گەرما لە ڕۆژى یەکشه‌ممه‌وه یەک پلە بەرزتر بێتەوە.\nڕونیشکراوەتەوە، هەروەها لە ڕۆژی دووشەممەوە تاوەکو چوار شەممە بەرزبونەوەیەکى زیاتر بە خۆوە دەبینێت بە بەراورد لەگەڵ پلەکانى گەرمای ڕۆژى شەممەدا، بەڵام لە پێنجشەممەوە بەرزترین پلەکانى گەرما بە دوو بۆ سێ پلە دادەبەزێت.\nبەڕێوەبەرایەتییەکە هێماى بۆ ئەوەش کردووە، بۆ ڕۆژانى دووشەممە تا چوارشەممە پێشبینى دەکرێ بەرزترین پلەکانى گەرما، هەولێر و سلێمانى و دهۆک و هەڵەبجە 43 بۆ 46 پلەى سەدى بێت و کەرکووک 46 بۆ 48 پلە بێت، هەروەها ناوچەکانى گەرمیان و خانەقین 47 بۆ 51 پلە بێت.\nشەپۆلێکی گەرما دەستپێدەکات و پلەکانى گەرما بەرزتر دەبنەوە\n2021.07.17 - 22:54


دانیار محەمەد: بۆچی نوسین گرنگترە لە قسە. – WTARIKURD\nدانیار محەمەد: بۆچی نوسین گرنگترە لە قسە.\nمرۆڤ بوونێكی قسه‌كه‌ره. ئه‌و له‌كاتێكدا بێده‌نگه، له‌كاتێكدا بیرده‌كاته‌وه، له‌كاتێكدا به‌ڕێگه‌دا ئه‌ڕوات، له‌كاتێكدا ئه‌خوێنێته‌وه و لێكدانه‌وه بۆ دیارده‌كان ده‌كات، به‌به‌رده‌وامی قسه‌ده‌كات. قسه‌كردن دۆخێكی بنچینه‌یی بوونه و پێشمه‌رجی ره‌سه‌نایەتی بوونیشه له‌هه‌مان وه‌ختا. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌یه مرۆڤ مه‌حكومبووه به قسه‌كردن له‌هه‌موو ره‌وشه بوونه‌وییه‌كانی خۆیدا.\nلێره‌دا قسه‌كردن ئاماژه‌یه‌كی قووڵه بۆ كۆی خۆده‌ربڕین و گوزارشت له‌خۆكردنی مرۆڤ، مرۆڤ له‌ڕێگه‌ی قسه‌كردنه‌وه بووه‌ته قسه‌كه‌ری بوون به گشتی. هایدیگه‌ر له‌م باره‌یه‌وه ده‌ڵێت: مرۆڤ قسه‌كه‌ری بوونه. ئه‌گه‌ر ته‌ماشای ئه‌م روانینه فه‌لسه‌فییه بكه‌ین سه‌باره‌ت به قسه‌كردن، به دڵنیایی پانتاییه‌كی فراوان و له‌خۆگری هه‌موو كایه‌كانی خۆده‌ربڕینی مرۆڤه، به نووسینیشه‌وه. نووسین به تێكستكردنی قسه‌كردنی مرۆڤه.\nتۆماركردنی ئه‌و وزه بوونه‌وییه‌ی مرۆڤه، كه له‌باره‌ی ژیان، بوون، مرۆڤ و ره‌هه‌نده‌گیانییه‌كانییه‌وه هه‌یه‌تی به‌گشتی. نوسین دۆخێكی تایبه‌ت، قووڵ و سیستە‌ماتیككراوتری فۆرمه‌كانی قسه‌كردنه و بیركردنه‌وه به‌شێوه‌یه‌كی وردتر و كاریگه‌رتر تێیدا ئاماده‌یه. مرۆڤ به‌گشتی ده‌نوسێت، هه‌ر له‌ناوی خۆیه‌وه بۆ نامه و سه‌رنجه‌كانی و، تائه‌گاته ئاستی به‌رهه‌مهێنانی تێكست. ئه‌وه‌ی به‌گشتی نوسینه گوزارشتی سه‌ره‌تاییانه و ئاساییه له ره‌وش و خه‌سڵه‌تی جیهان، مرۆڤ خۆی و دیارده جیاوازه‌كان، كه له توانای قووڵایی به‌خشین و چوون به‌ره‌و ره‌نده قووڵ و په‌نهانه‌كاندا نییه.\nنوسین ئیشه و به‌شداریكردنی ژیانه له‌ڕێگه‌ی بیركردنه‌وه له وشه‌دا. هه‌وڵێكه بۆ مانابه‌خشین به بوون، شه‌ڕی مانایه له‌ناو ئه‌و هه‌موو ته‌ڵه‌زگه‌یه‌ی مردندا، له‌ناو ئه‌و هه‌مووه سه‌نگه‌رگرتنه‌ی مه‌رگ و ژیان دا. هه‌ڵبه‌ت ناتوانین وه‌ڵامێكی پڕاوپڕی ئه‌و پرسیاره بده‌ینه‌وه، نوسه‌ر بۆ ده‌نوسێت، یان چی له‌نوسین ده‌وێت، له‌لایه‌كه‌وه گرێدراوی ئه‌وه‌یه هه‌ر نوسه‌ره له‌گۆشه‌یه‌كی كه‌سی، كۆمه‌ڵایه‌تی، یان ئایدۆلۆژی و فه‌لسه‌فییه‌وه لێی ده‌ڕوانێ و لێكدانه‌وه‌ی خۆی سه‌باره‌ت به‌و پرسیاره پێشده‌خات. باركردنی نوسین به‌كۆمه‌ڵێك مه‌به‌ستی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی، ئایدۆلۆژی، دینی و فه‌رهه‌نگی بۆ خۆی ره‌وشێكی نكوڵینه‌كراوه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی بۆ من گرینگه به‌پله‌ی یه‌ك ره‌وشێكی بنچینه‌یی بوونه‌وییانه‌ی ئینسان-نوسه‌ره له مه‌حكومبوونیدا به نوسین. ئه‌مه‌ش مه‌حكومییه‌ته به‌وه‌ی بنوسیت، دۆخێكی دیاریكراوه، كه واده‌كات نه‌توانین نه نوسین. به‌دڵنیایی ئه‌مه‌ی من باسی ده‌كه‌م به‌ته‌واوی ناكه‌وێته ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و بارودۆخانه‌ی نوسین به كۆمه‌ڵێك مه‌به‌ستی جیاواز بارده‌كه‌ن، به‌ڵام مه‌به‌ستمه زیاتر بۆ ئه‌و دۆخه بناغه‌ییه بگه‌ڕێمه‌وه كه له‌ناوه‌وه‌ی بوونی مرۆڤ خۆیه‌وه ده‌ستپێده‌كات. نوسه‌ربوون ده‌گه‌ڕێنمه‌وه بۆ سه‌ر هه‌مان ره‌گه‌زی مه‌حكومییه‌تی مرۆڤ به ئازادی. هه‌رچه‌نده نوسه‌ربوون و به‌رهه‌مهێنانی تێكست هه‌موو مرۆڤه‌كان به‌هره‌مه‌ندنین لێی، به‌ڵام به‌رئه‌نجامی گه‌شه‌كردنی زانین و زیادبوونی فشاری بوونه‌ویی ناخه‌كییانه‌ی مرۆڤ خۆی بۆ گێڕانه‌وه، تێگه‌یشتن و وێناكردن و لێكدانه‌وه‌ی دونیا واده‌كات نه‌توانێت مرۆڤ خۆی بۆ گێڕانه‌وه، تێگه‌یشتن و وێناكردن و لێكدانه‌وه‌ی دونیا واده‌كات نه‌توانێت نه‌نوسێت. نوسین گوزارشتكردنی بوون، شته‌كان، دیارده‌كان و مرۆڤه‌كانه له‌خۆیان، له‌جوانی، باشی، خراپه و نابوتییه‌كانیان له نوسین دا. ته‌نیا هێزی ناوه‌كییانه‌ی نوسه‌رنییه نوسین ده‌خوڵقێنێت، شته‌كان و دیارده‌كان به‌هۆی جوانی، باشی، خراپی و ناشیرینیه‌كانیانه‌وه هێزی خۆده‌ربڕینیان هه‌یه، ئه‌وانه خۆیان ده‌نوسنه‌وه.\nنوسین ته‌قه‌لایه‌كه بۆ خوڵقاندنی مانا، نه‌ك خوڵقاندنی له‌ناو نوسین دا، به‌ڵكو كردنی كرده و پرۆژه‌ی نوسینه به ماناو، جۆرێكه له خۆتێستكردنه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی بوونیت و لێره‌یت، وه‌ستاویت به پێوه و بێده‌نگ نابێت له ئاست خۆت و جیهان. نوسین ئه‌زمونكردنی هه‌موو ئه‌و مه‌ترسییانه‌شه كه له واقیع دا هێزی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یمان نییه، پانتایی ئه‌و زۆرانبازییانه‌شه، كه ئه‌شێ ئێمه له واقیع دا جه‌نگاوه‌رێكی دۆڕاوبین تێیدا.\nنوسین هه‌وڵێكی خودی بیركردنه‌وه‌یه بۆ خۆئه‌رشیفكردن، خۆدۆكیۆمێنتكردنی بیركردنه‌وه‌یه. بیركردنه‌وه‌ی راسته‌قینه ته‌نیا له‌قسه‌دا ناوه‌ستێت و، نایه‌وێ ته‌سلیمی قه‌ده‌ری له‌بیرچونه‌وه‌ببێت.\nنوسین پانتاییه‌كه، بیركردنه‌وه نه‌مری خۆیی تێدا ئه‌دۆزێته‌وه. راستگۆیانه بڵێم، نوسه‌ر ره‌نگه له‌خه‌می نه‌مرییه‌وه ته‌ماشای نوسین بكات. ئه‌وه‌ی واده‌كات نوسین له‌دایكبێ و، تایبه‌تتر نوسینی داهێنه‌رانه غه‌می بوونه‌وییانه و قووڵی نوسه‌ره له‌ئاستی نه‌مریدا، به‌دیوێكی تردا غه‌می مردنه، ئه‌شێ له‌گۆشه‌یه‌كه‌وه وه‌ك ترسی مردن ته‌ماشای بكه‌ین. نوسین نه‌مریی بیركردنه‌وه‌یه.\nله‌دونیادا و له‌ده‌ڤه‌ری ئێمه‌شدا نوسین به ره‌نگی جیاواز و هه‌ڵگری خواستی سیاسی، ئایدۆلۆژی و فیكری جیاوازه‌وه له‌ئارادابووه و هه‌یه، ئه‌مه‌ش به‌دڵنیایی به‌ره‌و ئه‌وه‌مان ده‌بات، كه بڵێین له‌پاڵ هه‌موو خه‌سڵه‌تێكی نوسین دا، نوسین چه‌كه، ئامرازه، یان ده‌كرێ به ئامڕاز و چه‌ك. نوسین ته‌نیا سه‌رزه‌مینێكی جوان و ئینسانی نییه، هێنده‌ی ئه‌وه و زیاتریش، له‌توانای خستنه‌وه‌ی نابوتییه‌كانی دونیادابووه، وایكردووه له‌بری مرۆڤ جانه‌وه‌ر له‌دایكبێ. نوسین ماشێنێكی باركراوه به‌و تێز و فیكر و ره‌گه‌زه ئایدۆلۆژییانه‌ی، یان زانستییانه‌ی، هه‌ریه‌كه‌یان به‌شێوازێك وێنای حه‌قیقه‌ت بۆ دونیاده‌كات.\nعه‌بدوڵا که‌ریم مه‌حمود: ئه‌فسانه‌ی ئه‌شکه‌وتی داری خله/ بەشی چوارەم.


ئەرکەکانی بەرەی بەرفراوان – Standard Kurd\nئەرکەکانی بەرەی بەرفراوان\nلەلایەن ستاندار Posted on حوزه‌یران 24, 2018 حوزه‌یران 24, 2018 780 جار بینراوە 0 سەرنج\nلە هەنگاوی یەکەمدا دەبێت بزاندرێت و ببیندرێت لەم هەرێمی کوردستانە گەلێکی وشیار و بە ئاگا دەژێت، دەزانێ جۆن ژیانی خۆی رێکبخات. ئەوانەی پێچەوانە باس لەم میلەتە دەکەن، ئەوانەن جگە لە بواری ستەم و دزی لە تەواوی بوار و چەمکەکانی تری ژیان کڵۆڵ و کۆڵەوارن. پێکهاتەی بەرەی فراوان:\nئەم بەرەیە دەبێت هەموو ئەو دەنگە ناڕازیانە لە خۆ بگرێت دەیانەوێ نەک تەنها تەواوی هاوڵاتیانی کوردستان لە نادادپەروەری دەسەڵاتی جوتحیزبی رزگار بکەن، بەڵکە خودی دەسەڵاتدارانیش بێننەوە ناو ژیانی ئاسایی کۆمەڵ تا زیاتر و زیاتر رەشنەبن. لەبەر ئەوەی ئەم دەسەڵاتەی ئێستا بەدرێژایی ٢٧ ساڵی رابردو نەک خەباتی نیشتمانی بەرەوپپێش نەبردوە، بەڵکە قورس و قورستری کردوە و کۆسپی گەورەی تازەی بۆ دروست کردوە. بۆیە ئەم بەرەیە پێویستە ، لە خەباتی بەرفراوانی میلیدا ٢ دو رێچکەی سەرەکی دیاری بکات:\n１- خەباتی ناوخۆ ئەم خەباتە دژ بە دەسەڵاتە ستەمکارەکانی ناوخۆ دەکرێت، دژ بەو دەسەڵاتانەی نادادپەری و ستەمیان چاندوە. ئەم ئەرکە تا بڵێی قورسکراوە، چونکە لەم هەرێمە یەک دەسەڵات نیە، بەڵکە دەسەڵات بریتیە لە: دەسەڵاتی ٢ دو حیزب و ٢ بنەماڵە لە ناو حیزب و بنەماڵەش چەندین دەسەڵاتۆکە و ناوەندۆکەی بڕیار هەیە. دو بازگەکەی دۆڵی سماقوڵی و بازگەی دێگەڵە کە بونەتە هەڕەشە لەسەر پێکەی دو لەتبونی ئەم هەرێمە، یەکێکە لە شاکارەکانی دەسەڵاتی جوتحیزب. بۆیە دەبێت بە راشکاوی ئەم بەرەیە باس لە زەرورەتی گۆڕینی سیستەمی حوکمڕانی و لابردنی هەموو دەسەڵاتە ستەمکارەکان بکات.\nئەمەش ببێتە دروشمی سەرەکی و ناوەڕۆکی بەرنامەی کار. راستیەکیش هەیە پیویست بەزانین دەکات، ئەویش لە کاتی زیادکردنی فشار و هێزی ئەم بەرەیە ئەم دەسەڵاتانە دەبن بە یەک و وەک مناڵی ترسێندراو و دەستەمۆکراو خۆیان دەدەنە پاڵ چارۆگەکەی دایە گەورەیان. بەکورتی خەباتی ناوخۆ پێویستە بۆ ژیانەوەی ژیان بێت لە هەرێمی کوردستان.\n２- خەباتی نیشتمانی بۆ ئەم قۆناغە پێویستە کار بکرێت بۆ لابردنی هەمو ئەو کۆسپانەی دەسەڵاتە ستەمکارەکانی هەرێم دروستی کردون و پاشان هەنگاونان بەرەو دروستکردنی پایەکانی کیانی کوردستان: جوانکردنەوەی روی هەرێم لە ئاستی ناوخۆ و دەرەوە، ئەمەش بە ڕیزگرتن دەبێت لە پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ و دیموکراسیەت.\n• ئاساییکردنەوەی پەیوەندیە سیاسی و دیبلۆماسیەکان لە رێگەی دامەزراوە شەرعیەکانەوە و کۆتاییهینان بەو پەیوەنیە حیزبی و کەسیە گوماناویەی ئێستا هەیە.\n• مامەڵەکردنی سیاسی لەگەڵ بەغدا لەسەر بنەمای دەستور بێت و مافەکانی گەلی گوردستان لە ئەولەویەتی ئەو مامەڵەکردنەدا بێت.\n• دوبارە بونیادنانەوەی بوارە جیاجیاکانی ژیان لە هەرێم و گەڕانەوەی ئومێد و هیوا بۆ هاوڵاتیان. بەڵێ، ئەم بەرەیە دەتوانێ هەنگاوی باش بنێت و ببێت بە بەدیلی ئەم دەسەڵاتانەی ئێستا و ژیان لە کوردستان بژێنێتەوە.\nبڵاوکراوەی پێشوودواین پەیامی دەمیرتاش لەبارەی ھەڵبژاردنەکان بڵاودەکرێتەوە\nبڵاوکراوەی نوێتربەپێی جیاکردنەوەی زیاتر لەلەسەدا ٩٥ی دەنگەکان ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی تورکیا بزانە


خەباتێکی بێوچان لە نێوان زلهێزاندا\nگۆڤاری فەرەنسیی باڵاست\nوەرگێڕانی بۆ کوردی: ناوەخت\nهەڤپەیڤینی گۆڤاری فەرەنسیی "باڵاست" لەگەڵ\nمەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیمۆکرات\nپۆلات جان، فەرماندەی باڵا و وتەبێژی هێزەکانی سووریای دیمۆکرات\nئاماژە: ئاخۆ دوای هێرشی داگیرکارانەی تورکیا لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٩دا بۆ سەر ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، کە زیاتر بە ناوی "ڕۆژئاوا"وە دەیناسین، هەرەها دوای گەڕانەوەی ڕژێمی دیمەشق، ئەم ئیدارەیە چیی لێ ماوەتەوە؟ دوو ڕۆژنامەڤانی فەرەنسی، کریس دێن ئۆند و میرای کۆرت، لە دواهەمین سەردانیاندا بۆ ڕۆژئاوا، دەرفەتێکی کەموێنەیان دەست کەوت تاکوو لە بەرەی پێشەوەی شەڕدا لە نزیکەوە لەگەڵ "مەزڵووم عەبدی و پۆلات جان"دا دیدار و وتووێژ بکەن. هەردووکیان کوردی سووریان، مەزڵووم عەبدی پێشتر لە زیندانی رژیمی ئەسەدیشدا بەند کراوە و ئەردۆگانیش خەڵاتی بۆ سەری ڕاگەیاندووە. پۆلات جانیش فەرماندەی باڵا و وتەبێژی هێزەکانی سووریای دیمۆکراتە.\nدوابەدوای داگیرکردنی ناوچەی عەفرین لە ساڵی ٢٠١٨دا، تورکیا دەستی دایە داگیرکردنی هەندێ دەڤەری نێوان گرێ سپی و سەرێکانی، دۆخی ئێستامان چۆن بۆ هەڵدەسەنگێنن؟\nمەزڵووم عەبدی: هاتنەناوەوەی تورکیا بۆ گرێ سپی و سەرێکانی پێوەندیی بە کێشەی ئەدلێبەوە هەبوو. سووریا و ڕووسیا بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنەوەی شاڕێی "ئێم ٤" و "ئێم ٥" هێرشیان دەکردە سەر ئەدلێب، تورکیایش وەک کاردانەوەیەک لە بەرامبەر ئەم هێرشەدا لەگەڵ ئەم وڵاتانەدا کەوتە دانوستانەوە. ئاکامی ئەم دانوستانەش داگیرکردنی هەندێ ناوچەی نێوان گرێ سپی و سەرێکانی بوو، لە ڕاستیدا ئەم داگیرکارییە ئاکامی مامەڵەیەکی سیاسی بوو.\nپۆلات جان: پێش هەر شتێک دەبێ بڵێین کە هەندێ ڕیکەوتن لە نێوان تورکیا و ڕووسیادا کراوە و هەموو ئەم ڕێکەوتنانەش بە ئاگاداری و ڕەزایەتی وڵاتە یەکگرتووەکانەوە بووە. جیا لەوەش، ڕانەگەیاندنی ناوچەی دژەفڕین لە لایەن ئەو زلهێزانەوە لە ڕۆژئاوادا زەبری قورسی لە ئێمە دا. ئێمە چاوەڕوانی ئەوە نین کە ئەندامانی ناتۆ دژی تورکیا شەڕ بکەن، بەڵام خۆ هەر دەبێ ڕێگایەک بدۆزرێتەوە کە سنوورێک لە بەردەم هێرشەکانی تورکیادا دابنرێت. تورکیا بە چەکی ئەورووپی ئێمەی کورد دەکوژێت: فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ئیتالیا وەردەگرێت، ئەڵمانیا دەبابەی لیۆپاردی پێ داوە و بەشێکی تەکنۆلۆژیای شەڕەکەیشی لە بریتانیا و فەرەنساوە وەرگرتووە. ئەگەر ناتۆ گڵۆپی سەوز بۆ تەرکیا هەڵنەکات، ئەو وڵاتە قەت ناتوانێ بێتە ناو سووریاوە و شەڕی ئێمە بکات. ئێمە لە عەفریندا ٥٨ ڕۆژ بەرخۆدانمان کرد و زیاتر لە ١١٠٠ شەڕڤانمان شەهید بوون. ئێمە گەلێ تەیار و ئامادە بووین، بەڵام توانای بەرنگاربوونەوەی هێرشی ئاسمانی و بۆمبارانە بەردەوامەکانی تورکیامان نەبوو. هەر بۆیەش ڕاگەیاندنی ناوچەی دژەفڕین گرنگایەتییەکی ئێجگار زۆری بۆمان هەیە. لە ئۆکتۆبەری ڕابوردوویشدا هەر ئەم چیرۆکە لە سەرێکانیدا دووبارە بوویەوە. با ڕاست و پاک پێتان بڵێم: وەک وتەبێژی هێزەکانی سووریای دیمۆکرات دەڵێم کە ئەگەر هەر ئەم چرکەیە ناوچەی دژەفڕین ڕابگەیەنرێت، ئەوا لە یەک حەفتەدا دەتوانین گرێ سپی و سەرێکانی ڕزگار بکەینەوە. ئێمە هەموو ئەو چەتانە بە باشی دەناسین، هەموویان لە ئەندامانی جبهەی نوسرەی پێشوو و داعشن کە پێشتر شەڕمان لەگەڵ کردوون و شکستمان داون. بەڵام تورکیا، یان لە ڕاستیدا ناتۆ، یارمەتییان دەدەن و دیسانەوە دەیانگێڕنەوە بۆ مەیدانی شەڕ.\nئایا دوای هێرشی تورکیا لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٩دا، ڕژێمی سووریا گەڕاوەتەوە بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی سووریای دیمۆکرات؟\nمەزڵووم عەبدی: دوای ڕێکەوتن لەگەڵ ڕووسیادا سوپای ڕژێم لە هەندێ خاڵی بچووکی سەرسنووری تورکیادا جێگیر بووە، بەڵام ئەم جێگیربوونە زیاتر سیاسییە تاکوو سەربازی. واتە بە شێوەیەکی هێمایین هاتوونەتە ئەو خاڵانەوە و ئەمەش دوای ڕێکەوتنی نێوان ڕووسیا و تورکیا و بە مەبەستنی بەرگرتن بوو بە داگیرکرنی ناوچەیەکی گەورەتری نێوان سەرێکانی و گرێ سپی لە لایەن تورکیاوە. ئامادەبوونی سوپای سوریا لە هەموو ناوچەکانی دیکەدا هەروەک پێشتر ماوەتەوە و هیچ گۆڕانێکی بە سەردا نەهاتووە؛ هێزی ڕژێم تەنیا لە چەند خاڵێکی قامیشلۆ و حەسەکەدا لە پێشترەوە بوون و لە ناوچەکانی تری ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی سووریای دیمۆکراتدا هیچ ئامادەبوونێکیان نەبوو و ئێستاش هەر نییانە.\nپێش دەسپێکرنی دانوستانەکان لەگەڵ ڕژێمی سووریادا ئێوە چ داخوازییەکتان گەڵاڵە کردبوو؟\nمەزڵووم عەبدی: بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی درێژخایەن لە سووریادا، ئێمە دوو داواکاریی بنەڕەتیمان پێشکەش کردووە. یەکەم: بەڕێوەبەریی خۆسەر ببێتە بەشێک لە دەستوور، دوو: هێزە دیمۆکراتەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەپێی دەستوور وەکوو بەشێک لە هێزی بەرگریی سەرجەم سووریا دابنرێن. هەتا ئەم داواکارییانە قبووڵ نەکرێن ناتوانین باسی هیچ ڕێکەوتنێکی دیکە بکەین، چونکوو ئەمانە هێڵە سوورەکانی ئێمەن. پاراستنی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا لە ئەستۆی هێزەکانی پاراستنی گەلدایە. مەشقی سەربازیی ئەم هێزانە دەبێ هەر لێرە و لەم دەڤەرەدا بەڕێوە بچێ. بەرپرسایەتیی یەکە ناوەندییە سەربازییەکانی ئەم ناوچەیە لە ئەستۆی هێزە دیمۆکراتیکەکانی پاراستنی گەلدایە.\nپولات جان: یەک: ڕۆژئاوا قەت ناگەڕێتەوە بۆ دۆخی پێش ساڵی ٢٠١٠، ئاوا شتێک قەت ڕوو نادات. دوو: یەکینەکانی پاراستنی گەل هەڵناوەشێتەوە. سێ: ئێمە ناهێڵین گەلی کورد لە مافەکانی بێبەش بکرێت. چوار: ئێمە قەت ئیجازەی تێکدانی پێوەندیی نێوان گەلانی کورد و عەرەب و مەسیحی نادەین. هەروەها ئامادەین لەسەر هەر شتێکیش پێیان خۆش بێ دانوستانیان لەگەڵ بکەین؛ ناوی هەرێمەکە، ئاڵا، سنوور، هەموو شت. ڕاستە ئێمە دوو شاری گرنگی گرێ سپی و سەرێکانیمان لە دەست داوە، بەڵام خۆبەڕێوەبەرییەکەی ئێمە لە دەڤەرەکانی تردا هەر دەسەڵاتی بە دەستە و کار دەکات. بە مەبەستی پاراستنی سنوورەکان ڕێکەوتنێکی سەربازیمان لەگەڵ ڕژێمی سووریا کردووە، بەڵام هەموو شوێنەکانی تری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا هێشتا هەر لە ژێر دەسەڵاتی یەکینەکانی پاراستنی گەلدایە؛ منبج، ڕەقا، تەبقا، قامیشلۆ، حەسەکە، دێرک و...\nبۆچی لە پرسی بەرنگاربوونەوەی دەستدرێژییەکانی تورکیادا ڕژێمی سووریا بە هیچ شێوەیەک ئامادە نەبوو هاوکاریتان بکات؟\nپولات جان: ڕژێم دەیهەوێ بە سەر هەموو سووریادا زاڵ و حاکم بێت! ئێمە دوو کێشەی گەورەمان لەگەڵ ڕژێمی سووریادا هەیە: ئەم ڕژێمە بیرۆکەیەکی شۆڤێنیی بە سەردا زاڵە و پێی وایە دەتوانێ دۆخەکە بگێڕێتەوە بۆ پێش ساڵی ٢٠١٠. لەوڕۆدا کورد و عەرەب لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا پێکەوە دەژین و بەردەوام ئاستی پێکەوەژیانەکەشیان قووڵتر دەبێتەوە. دوای ئەوەی ئیجازەمان بە ڕژێم دا چەند بازگەیەکی سەربازی لە دێرەزوور و ڕەقە بکاتەوە، خەڵکی عەرەبی ناوچەکە هاتنە لامان و زۆر ئاشکرا وتیان: "ئێوە نابێ ڕژێم بگێڕنەوە بۆ ئێرە." زۆربەی عەشرەتەکانی ئەم دەڤەرە عەرەبی سوننەن و ڕژێم عەلەوییە، هاوشێوەی ئێران کە شیعەیە. جارێکیان سەرۆک عەشرەتێکی عەرەب پێی وتم: "ئێوە کوردن، ئێمە حەزمان لە چارەتان نییە، بەڵام ئێوەیش وەک ئێمە سوننەن و هەر بۆیە ئێمە هاوکاریتان دەکەین." ئەوان ئەگەر بکەونە دۆخێکەوە کە ناچار بن لە نێوان ئێرانی شیعە، ڕژێمی عەلەوی و ئێمەی کورددا یەکمان هەڵبژێرن، ئێمە هەڵدەبژێرن.\nدەوری ڕووسیا و ئامریکا لە سووریادا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nمەزڵووم عەبدی: سیاسەتی ئامریکا ئێجگار نابەجێ و خراپ کەوتەوە و بۆ هەموو ناوچەکە پڕخەسار بوو؛ کورد و عەرەب و مەسیحی هەموویان زەبریان بەر کەوت. بەڵام قەیرانی سووریا قەیرانێکی نێودەوڵەتییە و تەنیا بە ڕێگایەکیشدا چارە دەکرێت کە هەموو زلهێزەکان بەشدارییان تێدا کردبێت.\nپۆلات جان: وڵاتە یەکگرتووەکان دوای کشانەوە لە سووریا چ شتێکی دەست کەوت؟ پێش ئۆکتۆبەری ٢٠١٩، لە سەدا سی و پێنجی خاکی سووریا لە ژێر کۆنترۆڵی ئامریکادا بوو، ئێستا ڕووسیا جێی ئامریکای گرتۆتەوە. کوردەکان و بە گشتی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی ناڤین ئیتر متمانەیان بە ئامریکا نەماوە. لە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییەی ئێراندا کوردی ڕۆژئاوا پشتگیریی کوردی ڕۆژهەڵاتیان کرد، هاوکات ئاگاداریشیان دەکردنەوە کە "باوەڕ بە ئامریکا مەکەن." ئاشکرایە ئەوەی یارییەکەی دۆڕاندووە ئامریکایە نەک ئێمە. هێندەی پێوەندیی بە ڕووسیاوە هەبێ، ئەوان دەتوانن دەورێکی زۆر گرنگتر لە ئامریکا بگێڕن. وڵاتە یەکگرتووەکان سیاسەتێکی زۆر سەیری هەیە: ئەگەر سەرکۆمار لە هاوسەرەکەی تووڕە بێ ئەوا تویتێک دەنووسێ، ئەگەر سەرلەبەیانییەکی زوو بڕیار بدات لە سووریا بکشێتەوە ئەوا تویتێک دەنووسێت، ئەمەیە ئەو کەسەی ئامریکا بەڕێوە دەبات! پیاوێکی خۆبەزلزان.\nمەزڵووم عەبدی: هەنووکە و لە دووتوێی هاوکێشە سیاسییەکاندا، ڕووسیا دەورێکی گرنگی هەیە. ڕووسیا هەوڵ دەدا ڕێگایەک بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان ئێمە و ڕژێمی سووریا بدۆزێتەوە. پرێزیدێنت پووتین بۆ ئەم مەبەستە گوشاری خستۆتە سەر دیمەشق، بەڵام بە باوەڕی ئێمە ئەگەر بەدوای چارەسەرێکی ڕاستەقینەوە بین پێویستە گوشارەکان زیاتر بکرێت.\nپۆلات جان: ڕووسەکان پێیان خۆشە هاوکاریی ئێمە بکەن و دەشیانەوێ لە پێناوی دۆزینەوەی چارەسەرێکدا یارمەتیی دیمەشق بدەن. بەڵام لەبەر ئەو پێوەندییەی لەگەڵ تورکیا هەیانە ناتوانین زۆر متمانەیان پێ بکەین. ڕووسیا دەیەوێ کۆنترۆڵی سەرجەم سووریا بکات و زۆر بێتاقەت و تووڕەیە لەو پێوەندییەی نێوان ئێمە و هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئامریکا. جیا لەمە، مامەڵەکانی نێوان تورکیا و ڕووسیا نیگەرانمان دەکات، وەک ئەوەی بە تورکیایان وتبێ ئەو بەشەی سووریا بۆ تۆ و ئەمەشی بۆ ئێمە، ئەمە هەمان ئەو شتەیە لە "سووچی" ڕووی دا.\nدوای دەستدرێژییەکانی تورکیا، پێکەوەژیانی نێوان پێکهاتەکانی ئەو دەڤەرانەی ژێر دەسەڵاتی ئێوە کەمڕەنگتر بۆتەوە یان پڕڕەنگتر؟\nمەزڵووم عەبدی: یەک لە ئامانجەکانی هێرشی سەربازیی تورکیا شێواندنی یەکێتیی نێوان دانیشتوانی کورد و عەرەب و مەسیحیی ناوچەکە بوو. بەڵام پێچەوانەکەی ڕووی دا؛ خەڵکی ناوچەکە تێگەشتن کە چارەنووسیان هاوبەش و لێکگرێدراوە و تەنیا کوردەکان نین کە دەکەونە بەر هێرش و دەستدرێژییەوە. هەر ئەم تێگەشتنە وای کرد خەڵکی ناوچەکە زیاتر لێک نزیک ببنەوە و هەنووکە تەنانەت زیاتر لە جارانیش هاوپەیمانی یەکترن. هێرشەکەی تورکیا بۆ ئێمە ئەزموونێکی زۆر باش بوو. هەندێ کەس جۆرە هیوایەکیان لا دروست ببوو کە بەشکوو هەموو دەستکەوتەکانی هەشت ساڵی پێشوومان فەشەل بێنێ و هێزە دیمۆکراتەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا هەڵبوەشێتەوە. بەڵام ئەم مانگانەی دوایی پێچەوانەی ئەمەی سەلماند؛ ئێستا بەهێزترین لە پێشوو و پێوەندییەکانی نێوان خەڵکی ناوچەکەیش پتەوتر و تۆکمەترە لە هەمیشە. خەڵکی دەڤەرەکە نە دەیانەوێ بچنە ژێر ڕکێفی تورکیاوە و نەش دەیانەوێ ڕژێم بگەڕێتەوە.\nپۆلات جان: پێوەندیی نێوان ئێمە و گەلی عەرەب پێوەندییەکی تاکتیکی نییە، بەڵکوو پێوەندییەکی ستراتیژیکە. ڕژێمی سووریا وای بە خەڵکی عەرەب وتووە کە ئێمە زایۆنیستین، لایەنگری ئیسراییلین، بێ خوداین و سەرمایەدارین. ئێستا عەشیرەتە عەرەبەکانی ڕەقا و دێرەزوور داوامان لێ دەکەن لاوانی شۆڕشگێڕی کورد بنێرینە ناوچەکانیان بۆ ئەوەی پێکەوە بەرگری لە وڵات بکەن. ئەو کاتەی بەرپرسی ڕزگارکردنی دێرەزوور بووم، سێزدە هەزار شەڕڤانم لەگەڵ بوو کە تەنیا سەد کەسیان کورد بوون و ئەوانی دیکە عەرەب بوون. بەشێکی بەرچاوی ئەو هەزار شەڕڤانە شەهیدەی شەڕی دێرەزوور عەرەب بوون. ئێمە پێکەوە دەژین، پێکەوە کار دەکەین، ناچارین ڕێزی یەکدی بگرین. هەرچەند کارێکی سەختە بەڵام هەوڵمان داوە ڕوانینە سواوە کۆنەکان بگۆڕین. دەستدرێژییەکەی تورکیا بۆ ئێمە ئەزموونێکی گەورە بوو. هەمووان چاویان بڕیبووە ڕووداوەکان تاکوو بزانن ئایا گەلانی کورد و عەرەب دەتوانن پێکەوەژیانەکەیان درێژە پێ بدەن یان نا. هەروەها دەیانهەویست لەوەش بگەن کە ئایا تورکیا دەتوانێ هەموو ئەو دەسکەوتانەی بە درێژایی ئەم چەند ساڵە بەرهەممان هێناون، هەڵبوەشێنێتەوە یان نا. وەڵامە یەکگرتوو و هاوبەشەکەی ئێمە ئەمەیە: گەلانی کورد و عەرەب پێکەوە و لە یەک سەنگەردا بە گژ دەستدرێژییەکانی تورکیادا چوونەتەوە. بۆ وێنە لە دەڤەری دێرەزوور و ڕەقادا کە لە سەدا سەدی دانیشتووان عەرەبن، تەنانەت یەک ناڕەزایەتیش لە ئاست هێزە دیمۆکراتیکەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا نەهاتۆتە ئاراوە. بە سەدان لاوی عەرەبی دێرەزوور و ڕەقا بۆ شەڕی دژی تورکیا چوونە سەرێکانی. هێزەکانی ئێمە بزر نەبوون و نەسڕانەوە. عەشیرەتە عەرەبەکان نەیانوتووە لە هێزە دیمۆکراتیکەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا جیا دەبینەوە. تەنانەت خەڵکە عەرەبەکەی سەرێکانی و گرێ سپیش ئامادە نەبوون مل بۆ داگیرکاری و دەسەڵاتی تورکیا نەوی بکەن و ئەوانیش بەرەو ئەو ناوچانە کۆچیان کرد کە لە ژێر کۆنترۆڵی هێزە دیمۆکراتەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادایە. بەڕێوەبەرییە خۆسەرەکانمان هەروەک ڕابوردوو کار دەکەن و دۆخی ئابووریش تا ڕادەیەکی زۆر هاوشێوەی هەمان دۆخی پێش هێرشەکەی تورکیایە.


باشترین کات بۆ خواردنەوەی قاوە\n11/1/2021 04:00 PM\nئاستی هۆرمۆنی کۆرتیزۆل لە جەستەدا لەو کاتەوەی لە خەو هەڵدەستن زیاد دەکات؛ تێکەڵبوونی قاوە و ئەم هۆرمۆنە سترێسی لێدەکەوێتەوە. کەوابوو ئەگەر خواردنەوەی قاوە هاوکات بێ لەگەڵ خواردنی نانی بەیانی، لە سوودەکانی بێ‌بەش دەبن و خۆتان تووشی سترێسێکی بێ‌هۆ دەکەن. هەروەها ئەگەر خواردنەوەی قاوە بخەنە ژەمی نیوەڕۆ، بە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی کۆرتیزۆڵ لەم کاتانەدا، کارگەرییە ئەرێنییەکانی خواردنەوەی قاوە کەم دەبێتەوە.\nئەگەرچی ئاستی کۆرتیزۆل لە پاشنیوەڕۆدا کەم دەبێتەوە بەڵام خواردنەوەی قاوە لەم کاتەشدا باش نییە. بەپێی وتارێک کە لە ماڵپەڕی WebMDـدا بڵاو بووەتەوە، کافەئین لە جەستەی ئێوەدا لانی‌زۆر 12 کاتژمێر دەمێنێتەوە و دەتوانێ ببێتە هۆی بێ‌خەوی؛ هەر ئەم بێ‌خەوییە هۆکارێکی گرنگە بۆ بەدیهاتنی سترێس و کێشە تەندروستییەکانی جەستە. خواردنەوەی قاوە لە شەویشدا هەر ئەم شتانەی لێدەکەوێتەوە (هەڵبەت قاوەی بێ کافەئین هیچ کێشەیەکی نییە).\nبەپێی توێژینەوە زانستییەکان، باشترین کات بۆ خواردنەوەی قاوە بۆ کەسێکی ئاسایی (واتە کەسێک کە نە زۆر زوو لە خەو هەڵدەستێ نە درەنگیش دەخەوێ) لەنێوان کاتژمێر 9:30 بۆ 11:30٠ـە. هەروەها هەروەها بۆ ئەوەی باشترین کەڵک لە خواردنەوەی قاوە وەرگرن، لە ماوەی ئەم کاتەی باسمان کرد، 4 بۆ 6 کۆپ قاوە بخۆنەوە.


له‌به‌ر ناتۆ و یه‌كێتی ئه‌وروپا، په‌رله‌مانی مه‌كدۆنیا ناوی وڵاته‌كه‌یان ده‌گۆڕێت\nپه‌رله‌مانی مه‌كدۆنیا گۆڕانكاری له ده‌ستوری وڵاتدا ده‌كات و دڵی یۆنانی دراوسێی رازی ده‌كات.\nبۆئه‌وه‌ی ببێته ئه‌ندام له په‌یمانی باكوری ئه‌تڵه‌سی "ناتۆ" و یه‌كێتی ئه‌وروپاش، په‌رله‌مانی مه‌كدۆنیا ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر هه‌موارێكی ده‌ستور نیشان دا و به‌وپێیه‌ش ناوی وڵاته‌كه ده‌بێته مه‌كدۆنیای باكور.\nدوێنێ 11-1-2019 په‌رله‌مانی مه‌كدۆنیا دانیشتنی هه‌مواری ده‌ستوری رێكخست و 81 په‌رله‌مانتار ده‌نگیان بۆ گۆڕانكارییه‌كان داوه و 29 په‌رله‌مانتاره‌كه‌ی دیكه‌ش دژی هه‌مواره‌كه وه‌ستاونه‌ته‌وه.\nله‌باره‌ی گۆڕانی ناوی مه‌كدۆنیا بۆ مه‌كدۆنیای باكور، زۆران زائیڤ سه‌رۆك وه‌زیرانی وڵاته‌كه رایگه‌یاند، باشترین خاڵ له‌گه‌ڵ یۆنان پێی گه‌یشتبێتن، گۆڕینی ناوی وڵاته‌كه‌یان بوه، چونكه مه‌رجی حكومه‌تی ئه‌سینا بو بۆئه‌وه‌ی مه‌كدۆنیا له ناتۆ و یه‌كێتیی ئه‌وروپا وه‌ربگیرێت.\nبیانوی یۆنان ئه‌وه‌یه، كه هه‌رێمێكی ناوخۆیی هه‌یه به ناوی مه‌كدۆنیاوه، بۆیه له ترسی داواكردنی سیاده‌ی سه‌ر ئه‌و هه‌رێمه، نه‌یده‌هێشت دراوسێكه‌ی باكوری ببێته ئه‌ندامی ناتۆ و یه‌كێتیی ئه‌وروپا.\nئێستاش بۆئه‌وه‌ی ناوی وڵاته‌كه بگۆڕێت، حكومه‌تی مه‌كدۆنیا چاوه‌ڕێی كۆبونه‌وه‌ی په‌رله‌مانی یۆنان ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی ده‌نگ له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی رێككه‌وتنی نێوان هه‌ردوولا بدات.


فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا ناوچەی كانی ماسی بۆردومان دەكەن – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/08/03 - 9:29 AM\nفڕۆكە جەنگییەكانی توركيا گوندی میسك لە شارۆچكەی كانی ماسی هەرێمی كوردستان بۆردومان دەكەن.\nبەپێی زانیارییە ڕۆژنامەوانییەكان، شەوی ڕابردوو فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا گوندی میسكی سەر بە شارۆچكەی كانی ماسیان لە هەرێمی كوردستان بۆردومان كردووە و بەو هۆیەشەوە ئاگر لەو ناوچەیە كەوتۆتەوە و زیان بە پاوەن و لەوەڕگە و ڕەز و باخی هاووڵاتیان گەیشتووە.\nئەم بۆردومانەی فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا لەكاتێكدایە كە چەند ڕۆژێك لەمەوبەر، فڕۆكە جەنگییەكانی دەوڵەتی توركیا لە ناوچەی باگێر لە ئامێدی، ئۆتۆمبێلێكی مەدەنیی هاووڵاتییەكیان كردبووە ئامانج و بۆردومانیان كرد.\nماوەیەكە توركیا بە بیانووی بوونی گەریلاكانی پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)، چەندان ناوچەیان لە هەرێمی كوردستان بۆردومان كردووە و بەو هۆیەشەوە، وێڕای زیانە مادییەكان، ژمارەیەك هاووڵاتی مەدەنی كوژراون و برینداربوون.\nبۆردومانەكانی توركیاتوركياعيراقهەرێمی كوردستان\nپەیوەندی بە ئێزدییەكانەوە هەیە\nنەتەوە یەكگرتووەكان داوایەك لە هەولێر و بەغدا دەكات


بەوێنە.. لە بازگەیەكی حەشدی شەعبی سووكایەتی بە هاووڵاتیانی كورد دەكرێت\nدلێر عه‌بدولڕه‌حمان 26/01/2020 - 08:36 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nلە بازگەیەكی حەشدی شەعبی لە دەروازەی شارەدێی باشیك، سووكایەتی بە هاووڵاتیانی كورد دەكرێت و سەگی قاچ قوڕاوی بەردەدرێتە ناو ئۆتۆمبێلەكانیانەوە.\nهاووڵاتییەكی دانیشتووی قەزای بەردەڕەش كە نەیویست ناوی بڵاو بكرێتەوە، بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: "دوێنێ هەینی 25/1/2020، سەردانی شارەدێی باشیكم كرد، بەڵام پێش ئەوەی بچیتە ناو شارەدێكەوە لە بازگەیەكی حەشدی شەعبی هەرچی ئۆتۆمبێلی هاووڵاتیانی كورد بوو بە بیانووی پشكنین ڕایان دەگرت".\nگوتیشی: "كاتێك ئۆتۆمبێلەكەم بردە سڕەوە، بینیم زیاتر لە 20 ئۆتۆمبێلی هاووڵاتیانی كوردی دانیشتووی سنووری قەزای بەردەڕەش وەستاون و دواتر سەربازێكی حەشدی شەعبی بە شێوەیەكی زۆر ناشیرین گوتی دەرگا و سندووقی ئۆتۆمبێلەكانتان بكەنەوە بۆ پشكنین و 20 مەتر لێی دوور بكەونەوە".\nڕوونیشی كردەوە: "دواتر سەگێكی پیسی قاچ قوڕاوییان هێنا و بە بیانووی پشكنین دەیانكردە نێو ئۆتۆمبێلەكان، سەگەكەش دەچووە سەر كوشنی ئۆتۆمبێلەكان و لیك لە دەمی دەهاتە خوارەوە و شوێنپێی لەسەر كوشنی ئۆتۆمبێلەكان دەكەوت و میزی كرد بە ئۆتۆمبێلێكیشدا".\nئاماژەی بەوەش دا: "ئاسایش و میحوەری بەردەڕەشم لەم سووكایەتییە ئاگادار كردووەتەوە".\nدانیشتووانى خانه‌قین ڕێگاى مه‌رزى نێوده‌وڵه‌تى مونزه‌رییه‌یان داخست


09:17 - 06/01/2022 275 جار خوێندراوەتەوە\nلە وڵاتی کازاخستان دوای ئەوەی کە خۆپیشاندەران هەڵیانکوتایە سەر بینا گشتی و حکومییەکان و ئاگریان تێبەردان، لە پایتەخت و ناوچەکانی دەوروبەری پایتەخت باری نائاسایی ڕاگەیاندرا. ئەمەش بە خراپترین پشێوی هەژمار دەکرێت لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا، لە کاتێکدا ئەو وڵاتە لە ژێر کۆنترۆڵێکی توندی هێزەکانی دەوڵەتدایە و هەمیشە ویستویەتی وێنەیەکی باشی سەقامگیری وڵاتەکەی پیشان بدات.\nئەنجومەنی وەزیران دەستیان لەکار کێشایەوە، بەڵام ئەو هەوڵە شکستی هێنا بۆ هێورکردنەوەی تووڕەیی خۆپیشاندەران کە ڕژاونەتە سەر شەقامەکان دژی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی لە سەرەتای ساڵی نوێوە.\nلە گرتە ڤیدیۆیەکی کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام لەلایەن کەسێکی کازاخستانییەوە بڵاوکراوەتەوە نیشانی دەدات کە ئاگرێک لە ئۆفیسی شارەوانی ئاڵماتی کەوتۆتەوە و دەنگی گوولە لە نزیکەوە دەبیسترێت، هاوکات هەر لەو نزیکانە ئۆفیسی داواکاری گشتی دەسوتێت.\nپێشتر، ڕۆژنامەوانانی ڕۆیتەرز هەزاران خۆپیشاندەریان بینی بوو کە بەرەو ناوەڕاستی شاری ئاڵماتی بەرێکەوتبوون، هەندێکیش لەوانە لە بارهەڵگرێکی گەورەدا بوون، هاوکات هێزە ئەمنییەکانیش گازی فرمێسکڕێژ و بۆمبی دەستیان بەکارهێناوە دژی خۆپیشاندەران.\nبەڕێوەبەری پۆلیسی شارەکەش دەڵێت: ئاڵماتی لەلایەن توندڕەوەکانەوە هێرشی کراوەتە سەر و لە 500 هاوڵاتیان داوە و سەدان دوکانی و بازاڕیان تاڵانکرد.\nبە فەرمانێکی سەرۆکایەتی، دوو هەفتە حاڵەتی فریاگوزاری و قەدەغەی هاتووچۆی شەوانەی لە نور سوڵتانی پایتەخت ڕاگەیاندرابوو، ئاماژەی بە "هەڕەشەیەکی ڕژدی ئاسایشیی و ڕاستەوخۆی بۆ سەر هاوڵاتیان کرد بوو" هەروەها لە ئاڵماتی و لە پارێزگای مەنگیستۆی ڕۆژئاوایش حاڵەتی فریاگوزاری ڕاگەیەندراوە، کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بۆ یەکەمجار خۆپیشاندانی ناڕەزایی لێکەوتبۆوە.\nهەر لەسەروەختی پشێوی و خۆپیشاندانەکانەوە وا دیارە دەسەڵاتداران هیڵی ئینتەرنێتییان لە تەواوی وڵاتەکە بڕیوە. لە کاتێکدا نێتبلۆکس ماڵپەڕێکە بۆ چاودێری گرێدانی جیهانی ئینتەرنێت دەڵێت " وڵاتەکە لە نێو زۆنی ڕەش کوژانەوەی سەرتاسەری ئینتەرنێتیدایە."\nناوبانگی کازاخستان لە سەقامگیری سیاسی دا لەژێر سایەی سی ساڵ حوکمڕانی تاکەکەسی لەلایەن سەرۆکی پێشوو نورسوڵتان نەزەربایڤەوە بووەهۆی ڕاکێشانی سەدان ملیار دۆلاری وەبەرهێنانی بیانی بۆ پیشەسازی نەوت و کانزاکان.\nگەورەترین تاقیکردنەوەی سەرۆک\nسەرۆکی وڵاتەکە ڕۆژی چوارشەممە قاسم گۆمارت تۆکایف دەست لەکارکێشانەوەی حکومەتەکەی پەسەندکرد دوای ئەو خۆپیشاندانانەی کە لە هەرێمەکانەوە تەشەنەیان سەند بەرەو شارە سەرەکییەکان، هەر لە سەروەختی ئاهەنگەکانی سەری ساڵەوە نرخی سوتەمەنی و بەنزین بەرزبۆوەوە.\nئەم نائارامیە گەورەترین تاقیکردنەوەیە بۆ تۆکایێڤی تەمەن 68 ساڵ کە لە ساڵی 2019 هەڵبژێردراو جێی نەزەربایڤ ی سەرۆکی پێشووی حیزبی کۆمۆنیستی ئەو وڵاتەی گرتەوە کە بوو بە درێژترین فەرمانڕەوای ئەو وڵاتە لە یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو. نەزەربایڤ تەمەنی 81 ساڵە و هێشتا وەک سەرۆکی پارتی دەسەڵاتدار و سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش دەسەڵاتێکی باڵای هەیە.\nکازاخستان هاوپەیمانێکی نزیکی ڕوسیایە و کرێملین وتی پێشبینی دەکات ئەو وڵاتە خێرا کێشە ناوخۆییەکانی چارەسەر بکات و وڵاتانی دیکەش ئاگادار بکاتەوە کە دەست وەرنەدەنە کاروباری ناوخۆی وڵاتەکەیان.\nسەرچاوە: ئاژانسی رۆیتەرز_ده‌نگی ئه‌مریكا


وردبوونەوە لە پەرتووکی\n''چوارینەکانی باباتاھیری ھەمەدانی، گۆڕینی بۆ سۆرانی: رەحیم لوقمانی''.\nکاک رەحیم لوقمانی، وەک بۆخۆی باس دەکا سەرەتای ساڵی ٢٠١١ دەستی کردووە بە راگوازتنی چوارینەکانی باباتایر بۆ سەر زاراوەی سۆرانی و کۆتایی ھەمان ساڵ لێ بۆتەوە. ساڵی ١٣٩٢ ئەم پەرتووکە چاپ و بڵاو کراوەتەوە.\nباباتایری ھەمەدانی نیازی بە ناساندن و لێدوان نییە و مێشکی خوێنەرەوەی پێ ماندوو ناکەم. کاک رەحیمی لوقمانیش کە شاعیرێکی باشە و قسەم لەسەر کەسایەتی و شاعیرێتیی نییە و رێزم ھەیە بۆ قەڵەم و ھەستی شاعیرانەی. تەنانەت ناشچمە ناو بەراوردی چوارینەکان لەگەڵ دەقی سەرەکی، چونکە ئەو بابەتە ئاتاجی لێکۆڵینەوەیەکی زۆر قووڵترە لەسەر شیعر و بەدوایدا کەسایەتی و سەردەم و باری ژیان و...ی بابا تایر، کە منیش جارێ مەبەستی وەھا کارێکم نییە، ھەرچەند پێویستە بکرێ و ھیوادارم نووسەران و شاعیران و لێکۆلەرانی کورد لێی کەمتەرخەم نەبن. ئەوەی لێرەدا لەسەری دەنووسرێ ئەو زمانەیە کە کاک رەحیم لوقمانی کەڵکی لێ وەرگرتووە بۆ وەرگێڕانی چوارینەکانی باباتایر.\nبەر لەوەی بچمە ناو عەسڵی بابەتەکەوە پێویستە ئەوە بڵێم کە ئەگەر کاک رەحیم تۆزێک بە حەوسەلەتر بایە و پەلەی نەکردبا حەتمەن ئەم بەرھەمە زۆر سەرکەوتووانەتر دەردەھات؛ دەڵێم سەرکەوتووانەتر چونکە لە حەق لا نەدەین چوارچێوەی چوارینەکانی زۆر باش دامەزراندۆتەوە و بەشێکیشیان تەواو رێکوپێک دەرھاتوون:\nلە دەستی چاو و دڵ بانگم بەتینە\nبە چاو چم دی دڵیش بۆی پڕ ئەوینە\nلە پۆڵا خەنجەرێ رۆ کەم لە چاوان\nرەھا کەم دڵ لە دەست ئەم گەرمەشینە\nبەھار ھاتە دەر و دەشتی گوڵاڵان\nجەوانیش وەک بەھاران چوو بەتاڵان\nلەسەر گڵکۆی جەوانان گوڵ دەخەمڵێ\nکە رادەبرن بەسەریا چاوکەژاڵان\nنموونەی جوانی¬تری لەم چەشنەی تێدایە. بەڵام ئەم سەرکەوتووییە بەشێکی-تری چوارینەکان ناگرێتەوە، کە بە بۆچوونی من پەلەکردن و پێدانەچوونەوە زەڕەی لەو کارە داوە.\nچوارینە زەرفێکی بچووکە و پێویستە ئەو بابەتەی کە دەڕژێنرێتە ناوی ھێندە خەست و خۆڵ و لێک و لووس کرابێ کە ھەنگوین¬ئاسا بە چێژتنی سەرەئەنگوستێک مانای خۆی وەدەر خات. کاک رەحیم لە زۆر جێگا بۆ ئەوەی لە ناو ئەم زەرفەدا جێگەی بابەتان و وشەکان بکاتەوە، یان بۆ ئەوەی ئەمانەتی شاعیر تەواو راگوێزێ، ناچار بەر لە تەواو لێک و لووس کردنیان بە پاڵەپەستۆ تێی ترینجاندوون و ئەگەر کلک و گوێیەکیشیان بەدەرەوە بووە قرتاندوونی، بەڵام زۆر چەلان لەم قرتاندنانەدا رۆحی رستەکەی کێشاوە و ماناکەی چڕژاندووە.\nلە رووی دەستوور و گرامەرەوە بەشێک لە وشەکان، بەتایبەت لێکدراوەکان، مانایان تەواو نییە. لەوانەیە کەسێک کە چوارینەکان دەخوێنێتەوە لەبەر ئەو مانایەی بە بیستنی ریشەی وشەکە دێتە زەینییەوە مانای بەیت و میسرەعەکەشی بێتە زەینەوە و لە مەبەستی شاعیر بگا، ئەو مەبەستەی کە کاک رەحیمیش قەسدی گەیاندنی بووە بە زاراوەی سۆرانی، بەڵام بە وردبوونەوە لە باری دەستووریی ئەم نموونانە، تەواونەبوونی ماناکەیان دەردەکەوێ. دیارە شیعر وەک پەخشان نییە و پێویستیش ناکا ھەموو مەبەستی شاعیر بە ھێنان و نووسرانی وشە رابگوێزرێ، بەڵکوو رستەکان ھەتا کورت و پوخت و ئاماژەیی بن پەسندتر و جوانتر خۆ دەنوێنن. ھیچ پێویستیش ناکا ھەموو بەشە دەستوورییەکانی یەک رستە (بکەر و کار و...) ھاوکات بوونیان ھەبێ، بەڵام بە پێچەوانەشەوە دەبێ لە ھەڵبژاردنی ئەو بەشانەدا کە وەلا دەنرێن و دەکەونە پشت پەردەی چاو و گوێچکە و دەکەونە بەر دیدەی خەیاڵی خوێنەرەوە ئەوپەڕی سرنج بدرێ و ناشێ بە بێ ورد بوونەوە لە چوارچێوەی رستەکە و پێوەندیی نێوان وشەکانی سازێنەری، ھەر وا سەروگوێی وشە بقرتێ یان سووکەڵە وشەی لێ زیاد کرێ.\nسرنجم لەسەر چوارینەکان بە دانانی ژمارەی چوارینەکان دەنووسم (بۆ کورت بڕینەوە ھەر ئەو بەیت یان نیوەبەیتەم داناوە کە قسەم لەسەریەتی):\n١- «لەشم بارە لە ژێر خەمدا خودایا». خودایا کراوەتە رەدیف. سۆرانی ناڵێن خودایا، دەڵێن خودایە. دیارە خودایەش ھاتبا ھیچ زەڕی نەبوو و دروستتریش بوو. ھەر وەک دەڵێن: دایە، بابە و... وەک چۆن لە چوارینەی ژمارە ١٧٥دا ئەم خودایایە لەبەر ئەوەی نیاز بووە کراوەتە «خودایە» کە لەگەڵ «کامە لایە و بارەگایە» ببێتە قافیە.\n٥- «ئەگەر دڵ دڵبەرە دڵبەر نەزانم». نەزانم بە پێی نوسخە جۆراوجۆرەکان بەجێی «ندانم، نزانم، کدامی» دانراوە! کە لەوێدا باباتایر مەبەستی لەوەیە کە «دڵبەر کێھەیە»؟ بەڵام ئاخۆ «دڵبەر نەزانم» لە رووی دەستوورییەوە دروستە ھەتا ئەو مانایە بگەیەنێ؟\n٦- «عەجەب نەشکا کە جام بەربوو لەسەر دەست». بەربوو بە جێی «بەربۆوە» دانراوە! بەربوو بۆ شتێک دەگوترێ کە بە شێوەی ئاسۆیی بڕوا؛ ئاو بەربوو، مانگاکە بەربوو. ئەگەر مەبەست «داکەوتن و کەوتنەخوارێ» بێ ـ کە لێرەدا وایە ـ دەبێ لە «بەربۆوە» کەڵک وەرگیرێ.\n١٤- «لە مەزرا جووتیارێک دەم بە ناڵان». «ناڵان» بۆخۆی بە مانای «دەم بە ناڵە»یە، کە وایە «دەم بە ناڵان» دەبێتە: دەم بە دەم بە ناڵە!\n٢١- «بەوان خۆزگەم شەوانەت ھاونشینن/ لەگەڵ تۆ ھاودەم و باس و جڤینن». نیوەبەیتی دووھەم ئاوای لێدێ: لەگەڵ تۆ ھاودەم و ھاوباس و ھاوجڤینن. «جڤین» یانی کۆبوونەوە. کەوایە «ھاوجڤین» دەبێتە: ھاوکۆبوونەوە!، دیارە مەبەست «ھاونشین» بووە بەڵام یەک ناگرنەوە.\n٢٨- «بەوان خۆزگەم تەڕوبڕ لێک نەزانن/ لە نووسین و لە خوێندن چۆڵەوانن». خوشا آنان کە ھر از بر ندانند/ نە حرفی وا نویسند و نە خوانند. دیارە «لێک نەزانن» بە جێی «لێک ناکەنەوە» دانراوە!\n٤٥- «کەچی ھەر وا بە ناڵانم شەو و رۆژ». ناڵانم یانی دەناڵم، «بە ناڵانم» دەبێتە: بە دەناڵم!، ئەگەر «بە ناڵەم» دانرابا دروست دەبوو.\n٥٠- «شەوە، گورگ و مەڕە، تاریکە جارێ». لە سۆرانیدا ناڵێین گورگ و مەڕە، بەڵکوو دەگوترێ گورگەمێشە، بوومەلێڵە، تاریکوروونە. بێگومان گورگ و مەڕ خەست¬کراوەی ئەو گورگەمێشەیە بەو روانگەیەوە کە نەکا مێش لە فارسی بکا! لە کاتێکدا ھەر بەو گورگەمێشەش نیوەبەیتەکە شەق و دروست و جوان دەردەھات: «گورگەمێشە، شەوە، تاریکە جارێ».\n٥٠- «بڵێ بۆ رێی خودا دامە ھەژارێ». سۆرانی دەڵێ: «لە رێی خودا»، نەک بۆ رێی خودا. واتە خێراتەکە بە رێگای خودا نادرێ و لە رێگەی خودادا بە کەسێکی دیکە دەبەخشرێ؛ کە وایە بۆ رێی خودا ماناکەی دروست ناگەیەنێ.\n٦٠- «لە دەستم بێ ئەگەر خوێنت بڕێژم/ بزانم تا چ رەنگی ئەی دڵی من». باباتایر دەفەرموێ: اگر دستم رسد خونت بریزم/ ببینم تا چە رنگی ای دل ای دل. یان وەک لە ھەندێک نوسخەدا ھاتووە: بریجم. دیارە لە سۆرانیدا دەبێتە: «دەڕێژم»، نەک بڕێژم.\n٦٢- «خودا ھاوار لەبەر دڵ، داد لەبەر دڵ»، کە ئەوپەڕی ئەمانەتدارییە: خدایا داد از این دل، داد از این دل. سۆرانی کە دەیھەوێ زرینگی یان فێڵبازیی کەسێک بەڕوویدا بدا دەڵێ ھاوار لەبەر تۆ، بەڵام کە بیھەوێ گلە و گازندە لە زوڵم و زاڵێک بکا، کە لێرەدا مەبەستە، دەڵێ: «ھاوار لە دەست تۆ».\n٦٦- «کە تۆ نیتە سەری یاری لەگەڵ من». تو کە با ما سر یاری نداری. کە بە جێی سەری یاری، دەکرا «مەیلی دڵداری، ھەوای دڵداری و...» دانرابا. (دیارە پێویست بوو لەو حالەتەدا باری وەزنەکەشی لەبەرچاو بگیرێ).\n٧٦- «وەرە یەک شەو بە رووناکی وەتاقم». بیا یک شو منور کن اتاقم. سۆرانی دەڵێ: «وەتاغ»! بەڵام لازم بووە قافیەی پێ ساغ کرێتەوە: وەتاقم، فیراقم و تاقم.\n٩١- «شکابێ پەل بە باڵم چۆن نەناڵم». شکستە پر و بالم چون ننالم. «پەل بە باڵم شکابێ» واتە باڵم پەلمی شکاندبێ!\n٩٢- «کە سۆزی نامەوان نامەم ببینن»، نامەوان بە جێی «نامەخوان» دانراوە. لە کاتێکدا «نامەخوێن» بەرامبەرە دروستەکەیەتی. «وان» لە کوردیدا پاشگرێکە کە زیاتر بۆ گەیاندنی مانای خاوەندارێتی و ئاگادارێتی بەکار دەبردرێ؛ دەرکەوان، گەمیەوان، مەلێوان، پاسەوان و...\n١٠٠- «بە شەو رامانی رووی مانگی جوانم». بەجێی رامان دەبوو «راماو» بێت، دەنا ماناکەی لەنگ و نادروستە. رامان چاوگە، بە مانای لێ خوردبوونەوە، چاوتێ¬بڕین، مات بوون و بیرکردنەوە. رامانی مانگم دەبێتە: بیرکردنەوەی مانگم! بەڵام راماوی مانگم دەبێتە: لە مانگ خوردبوومەتەوە، بیر لە مانگ دەکەمەوە.\n١٠٥- «چ نەمزانی لە ماڵم یا سەفەر بووم». سۆرانی ناڵێ سەفەر بووم، دەڵێ: لە سەفەر بووم. سەفەر بووم ھەمان سفر بودم¬ـ¬ی فارسییە.\n١٠٦- «عەزیزانم ھەموو گیرۆدە دەردین». لێرەدا پێناسەکە دەگەڕێتەوە بۆ وشەی دووھەم کە دەردە. گیرۆدە دەردین یانی «دەردمان گیرۆدەیە»! ھەرچەند وەرگێڕ بەنیاز بووە بڵێ ئێمە «گیرۆدەی دەردین»، بەڵام ئەو مانایە نابەخشێ، چونکە گیرۆدە سفەت نییە بۆ دەرد. دیارە پەیڕەوی لەو نموونانە کراوە: خوێنین دڵ، تەنیا باڵ، یەکەڵە گوان و... کە لە ھەموویاندا وشەی یەکەم (خوێنین، تەنیا، یەکەڵە و...) پێناسەیەکە بۆ وشەی دووھەم (دڵ، باڵ، گوان و...) و لە مەرتەبەی دواتردا بۆ خاوەنی وشەی دووھەم، یانی خاوەنی دڵ و باڵ و گوانەکە. بەڵام لە تەرکیبی «گیرۆدە دەرد»دا، گیرۆدە ئەو تەفسیرە ھەڵناگرێ.\n١٠٦- لەو چوارینەیەدا «دەردین و فەردین و مردین» کراونەتە قافیە، بەڵام مردین لەگەڵ دوانەکەی¬تر نایخوێنێتەوە و دەبوو «مەردین» با ھەتا لە رووی دەستوورییەوە دروست دەرھاتبایە. چونکە لێرەدا فەرد و دەرد و مرد بناغەی قافیەکەن.\n١٠٨- «لە چاو بۆرانی فرمێسکم دەنێرم». ز دیدە اشک چون باران ببارم. بۆران بە بەفرێک دەگوترێ کە بە باوە دەبارێ؛ کڕێوە و بادەوە. ئەم وێنەیە ھیچ نزیکییەکی لەگەڵ ئەسرین ھەڵوەراندن نییە!\n١١٠- «ھەزاران موددەعی سووتان لە تاوە». دیارە دەبوو «تاوا» بایە، بەڵام بۆ ئەوەی لەگەڵ دراوە و ھەڵکراوەی نیوەبەیتی یەکەم و دووھەم ببێتە قافیە کراوەتە تاوە!\n١١١- «بە کافر بم لە چێنکاری ھەڵاڵە». بە کافر بم لە کوردیدا ناگوترێ، دەڵێین کافر بم، دەبا کافر بم... مەگەر ئەوەی راناوێکی لکاوی بەدوادا بێ، وەک بەحەیرانت بم، بە جیرانت بم، بە لۆلت بم، کە راناوی لکاوی «ت»ێیان بەدوادا ھاتووە و مانای پێ داون.\n١١٢- «مەگەر من لۆکی مەستی سەرقەتارم». وشەی سەرقەتار بەجێی سەرقافڵە، سەرجەلە و... دانراوە! زیمنەن لۆکی مەست ھەرگیز سەرقەتار نابێ، بەڵکوو لۆکی مەست لە قەتارە وشتر لادەدا و بەرھەڵدا و نیوەیاغی دەبێ.\n١١٣- «گوڵم بێ¬تۆ کز و زارم لە دەردا». دیارە «لەدەردا» مەبەست «لەدەرددا»یە. چونکە لەدەردا یانی لە دەرەوەدا. لە دەردا، لە جگەردا و بە سەردا کراونەتە قافیە. بناغەی قافیە وشەکانی «دەرد و و جگەر و سەر»ن، کە بەو پێیە دەرد ھاوقافیەی جگەر و سەر نابێ!\n١٢٦- «بە بێ خەم دادەنیشن دەستەدامان». نشینن ھر دو پا پیچن بە دامان. «دەستەدامان» بە کەسێک دەگوترێ کە گیرخواردوو و بێ دەرەتان بێ، یانی ئاتاج و نیازمەند، دیارە مرۆی نیازمەندیش بێ¬خەم نییە! ئەوەی باباتایریش مەبەستیەتی «ئەژنۆ لە باوەش گرتن»ە، نەک دەستەدامان.\n١٣٧- «لە دەستم رادەکێشی چمکی دامان». ز دست مو کشیدی باز دامان. دیارە یەکێک لە ماناکانی «راکێشان» بەرەو لای خۆ بردنە، بەڵام لێرەدا کە مەبەست لە دەست دەرھێنانە، دەبوو «لە دەستم دەردەکێشی» دانرێ. ئەو جۆرەی کە نووسراوە ماناکەی دەبێتە: بە سووچی داوێنت لە دەستم دەدەی! چونکە «لێ راکێشان» بە مانای بە توندی لێدانە. سەرەڕای ئەوەی کە مەبەستی باباتایر خۆکۆکردنەوە و خۆلێ¬دوورخستنەوەیە.\n١٤٤- «دەدەم پەندی کەچی نابێ بە کاری». دیارە مەبەست «بە کاری نایە»یە، ھەر دەشبوو «کەچی نایە بە کاری» دانرێ چونکە «نابێ بە کاری» مانای تەواو نییە.\n١٤٨- «ئەوینت کەی خەمی بۆ ھەر سەران دێ/ چ دەم شاباز بە ھەر خاک و دەران دێ؟». بەر لە ھەموو شت خەم بۆ دڵ دێ نەک بۆ سەر! «ھەر سەران» ھەڵەیە و یان دەبوو تەنیا «سەران» بێ یان «ھەموو سەرێ/ گشت سەرێک». «بە ھەر خاک و دەران ھاتن» لە باری دەستوورییەوە نادروستە و «بە» ماناکەی تێک دەدا. دەبوو بەجێی «بە»، «بۆ» دانرابا. دیارە لێرەشدا حوکمی دەران ھەر وەک سەران وایە.\n١٨٦- «عەزیزان رێزی یەک باشتر بزانن/ ئەجەل بەردە و مرۆڤ شووشەی شکاوە». عزیزون قدر یکدیگر بدانید/ اجل سنگ است و آدم مپل شیشە. لە سۆرانیەکەدا مرۆڤ کراوەتە شووشەی شکاو، دیارە شووشەی شکاو تازە شکاوە و ترسێکی لە بەردی ئەجەل نییە چونکە ئەو شتەی بەرد بەسەری دێنێ، کاک رەحیم بەسەری ھێناوە!\n١٩٧- «دەبێ داری لە رەگدا ھەڵبکێشن».«لە رەگدا ھەڵکێشان» یانی لە نێو ریشەکەدا شتێک ھەڵبکێشرێتە سەرتر! مانای زەمانیش دەدا؛ یانی لە سەردەمێکدا کە باوی خۆش بووە و رەگی داکوتاوە، وەک چۆن دەگوترێ: لە بەردا و لە غەڵفدا. دەبوو بەجێی «لە رەگدا»، «لە رەگەوە» دانرابا، یانی لە بنەوە دەرکێشان و بنەبڕ کردن.\n١٩٩- «دڵە رێگەت سەرانسەر دڕکەزارە». دڕکزار دروستە نەک دڕکە¬زار، وەک چۆن ناڵێین سووکەبار و دەگوترێ سووکبار. ھەر وەھا: گوڵزار، دڵزار. لە چوارینەی ٢٠٠یشدا دووپات بۆتەوە.\n٢٠٢- «دەکەی بسکی رەشی عەمبەر لەسەر شان؟». چی دەکەی؟ تەنیا فیعلی «کردن» مانای ئەم نیوەبەیتە ناگەیەنێ. دیارە مەبەست پەخشان کردنە، بەڵام نەیئەنگاوتووە. تەنانەت ئەگەر «خستن» دانرابا تا رادەیەک ماناکەی دەگەیاند، زولف خستنە سەر شان ھیچ وشەیەکی دیکەی لازم نەدەبوو.\n٢٠٣- «خەمم رووی بۆ کەمی نایە چ دەبوا». دەبوو وشەی «لە» بەجێی «بۆ» دانرێ تا ماناکەی دروست بێت. «چ دەبوا»ش لە سۆرانیدا نییە و ھەر «چ دەبوو» دەگوترێ.\n٢٠٤- «ھەموو پەیمان دەدەی ئەمڕۆ و بەیانی». ھمی وعدە کری امروز و فردا. ھەموو بەجێی ھەمیشە (ھمی) دانراوە!\n٢١٨- «لە ھاوارم جگەر خوێناو دەناڵێ». دیارە جگەر، خوێناو ناناڵێ و دەیدەڵێنێ!\n٢٢٠- «لە شەوزستان شەوم تاریترێکە». تاریترێکە، کاریترێکە و زاریترێکە کراونەتە قافیە. تاری و کاری و زاری بناغەی قافیەی ئەم چوارینەیەن. بەڵام ئەگەر «تاری» وەرگرین «شەوم تاری¬ترە» نادروست دەبێ و ئەگەر «تار» وەرگرین بۆ ئەوەی «شەوم تارترە» دروست دەربێ، لەم حالەتەدا قافیەکە تێک دەچێ!\n٢٣٠- «لەوێم ھەر مەنزڵێ سەد ئاشنایە». ئەگەر «ھەر مەنزڵەو سەد ئاشنایە» دانرابا دروست دەبوو.\n٢٣١- «گوتم ئەی دڵ ھەڤاڵی تاکوو مەنزڵ/ چ نەمزانی ھەڤاڵی نیوە رێیە». بە دل گفتم رفیقی تا بە منزل/ نزونستم رفیق نیمە راھی. ئەگەر بەجێی «ھەڤاڵی»ی دووھەم «ھەڤاڵیت» دانرابا دروست دەبوو و ماناکەی دەگەیاند، بەڵام لاڕێ بووە. ئەوەش بڵێم کە وشەی ھەڤاڵ سۆرانی نییە و کرمانجییە، وەک ئەم وشانەش کە کەڵکیان لێ وەرگیراوە و سۆرانی نین، ھەرچەند بە عەیبیان دانانێم و بگرە جوانیشن: ھوون، چەمان، جڤین.\n٢٤٧- «دڵی شەیدام پتر شێت و کەسەر بێ». دل دیوانەام دیوانەتر شی. شێت ھەم ناوە و ھەم ئاوەڵناو، بەڵام کەسەر تەنیا ناوە، ئاوەڵناو نییە. کە وایە دڵی شێت دروستە و دڵی کەسەر نادروست. شێت بوون دروستە و «کەسەر بوون» بێ¬مانایە.\n٢٦٤- «شەوێ نایە چەمم ئەسرین نەماڵێ/ رۆژێ نایە لە جەرگم خوێن نەداڵێ». نەمزانی چەم بۆ ئەسرین دەماڵێ؟ تەنانەت ئەگەر تەشبیھەکەش وادانرێ دەبوو فیعلەکەی «ماڵین» نەبێ، چونکە شتی ویشک و خاو دەماڵرێ، بەڵام شتی وەک فرمێسک ئاوەکی و رەوان «رادەدرێ». «خوێن داڵین» نەمزانی بە چ مانایەک ھێنراوە، ئەگەر مانای «خوێن دەڵاندن» بدا دیارە دروستە.\n٢٧٠- «بە ناو دەریا گەڕام گەوھەر دەرێنم». دیارە مەبەست «لە ناو دەریادا/ بە ناو دەریادا گەڕام»ە و قرتاندنی ئەو «دا»یە ھەودای دەستووریی رستەکەی شل و شەوێق کردووە.\n٢٨٠- «دەم و چاوت لە خۆر گڕتاوترێکە/ لە من تیری ئەوین پڕتاوترێکە».ئەگەر «گڕتاو» مانای «بەتین» بدا و «پڕتاو» مانای خێرا بدا (کە نایدا!) ئەوە بەیتەکە جوانە، دەنا دروست نیە. «پڕتاو» بە مانای «فرێدان» دێ. ھەمان پرتاب. «بە پڕتاو» مانای «توند و خێرا» دەدا.\n٢٨٢- «کە سۆزی نامەوان نامەت ببینن/ گوتاری نامەکەت زۆر شەرم ئەبێ پێت». «نامەوان» و «گوتاری نامە» بەجێی خۆیان. دەبوو بە جێی «زۆر» وشەی «جێی» دانرێ ھەتا باری دەستووریی رستەکە لەبەر یەک نەچێ. یانی ببێتە: گوتاری نامەکەت جێی شەرم ئەبێ پێت.\n٢٩١- «گەلی دووپشک و مێروو لێت دەکەن کۆڕ». ئەوەندی من ئاگادار بم ھەر بەڕێزانی باشوور کۆڕ دەکەن! و نەمبیستووە دووپشک و مێرووش کۆڕ بکەن، ئەویش لە رۆژھەڵات! «کۆڕ کردن» دروست نییە و «کۆڕ ساز کردن» دروستە. ھەڵبەت بۆ ئەم نموونەیە شتێکی ئاوا ھاتبا باشتر بوو: لێت دەبن کۆ.\n٢٩٨-«بە ژانم بێ کە بێ¬تۆ دابنیشم/ لە پێی گوڵدا لەگەڵ بادە و پیاڵە». ئەگەر «لە سای گوڵدا» دانرابا ھەم جوانتر دەبوو ھەمیش دروست¬تر.\n٣٠٧- «ھەمیشە خاترەم پڕیە لە ناشاد». وەک چۆن ناڵێین «پڕم لە شاد»، ناشکرێ بڵێین «پڕم لە ناشاد»!\n٣٢٠- لەم چوارینەدا «فەراوان، زامان و ھەزاران» کراونەتە قافیە. بناغەی قافیەکان ئەم وشانەن: فەراوان، زام و ھەزار. «ان»ی فەراوان بەشێکە لە وشەکە، بەڵام ھی ئەو دووەی¬تر ھێمای کۆیە. بەو پێیە قافیەی ئەم چوارینە دروست نییە.\n٣٢١- «لە دڵما تۆی، کە سۆزت پڕ خەمینە». خەمین یانی خەمبار، کە وایە «پڕ خەمین» دەبێتە پڕ خەمبار! تەنیا لە حالەتێکدا دەکرێ بڵێین قەیناکە؛ ئەویش ئەگەر بە زاراوەی کرمانجیی ژوورووی دانێین. وەک پڕ کەیفخۆش، کە لەم حالەتەدا پڕ مانای «زۆر» لەخۆ دەگرێ.\nماڵپەڕی کامەران هه‌ڵوه‌دا


کوردیپێدیا - قیبلە؛ ئیسلام و سیاسەت دوو چەمک و یەک هەڵوێست 15\n📕 قیبلە؛ ئیسلام و سیاسەت دوو چەمک و یەک هەڵوێست 15 | پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nقیبلە؛ ئیسلام و سیاسەت دوو چەمک و یەک هەڵوێست 15\n🔗 خوێندنەوە / داونلۆدکردنی پەڕتووکی: قیبلە؛ ئیسلام و سیاسەت دوو چەمک و یەک هەڵوێست 15\n14. 👁 قیبلە؛ پەیامی ئاگایی 07\n15. 👁 قیبلە؛ پەیامی ئاوارەیی 20\n16. 👁 قیبلە؛ پەیامی ئیسلام بەرگی 02؛ پەیامەکانی قیبلە 34\n17. 👁 قیبلە؛ پەیامی ئیسلام01 پەیامەکانی قیبلە 27\n18. 👁 قیبلە؛ پەیامی ئیسلامی قیبلە 17\n19. 👁 قیبلە؛ پەیامی بژاردە 26\n20. 👁 قیبلە؛ پەیامی بیرفراوانی 22\n21. 👁 قیبلە؛ پەیامی بینراو، وێنەو بینراو 33\n22. 👁 قیبلە؛ پەیامی بەدواداچوون 39\n23. 👁 قیبلە؛ پەیامی پشتگیری 24\n24. 👁 قیبلە؛ پەیامی رێنمونی 19\n25. 👁 قیبلە؛ پەیامی زانستی 21\n26. 👁 قیبلە؛ پەیامی سیاسی 16\n27. 👁 قیبلە؛ پەیامی سەفەر 35\n28. 👁 قیبلە؛ پەیامی غەریبی 08\n29. 👁 قیبلە؛ پەیامی فیقهی 02\n30. 👁 قیبلە؛ پەیامی گفتوگۆ 30\n31. 👁 قیبلە؛ پەیامی گوشراو 12\n32. 👁 قیبلە؛ پەیامی مینبەر 18\n33. 👁 قیبلە؛ پەیامی هاوسەرداری 09\n34. 👁 قیبلە؛ پەیامی هاوکاری، گفتوگۆی پشت حەج و عەمرە 32\n35. 👁 قیبلە؛ پەیامی هزر 03\n36. 👁 قیبلە؛ پەیامی هزرو کوردەواریی 10\n37. 👁 قیبلە؛ پەیامی وردبینی 23\n38. 👁 قیبلە؛ پەیامی وریایی، گفتوگۆی پشت سەگەکان بەرگی 01 ؛ پەيامەکانی قيبله 31\n39. 👁 قیبلە؛ پەیامی وریایی، گفتوگۆی پشت سەگەکان بەرگی 02؛ پەيامەکانی قيبله 37\n40. 👁 قیبلە؛ پەیامی کۆمەڵکاری 04\n41. 👁 قیبلە؛ پەیامەکانی قورئان 01\n42. 👁 قیبلە؛ پەیامەکانی قیبلە 00\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Oct 31 2021 10:44PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.2 46 KB Dec 3 2020 11:00AM م. ب.\n📕 فایلی PDF 1.0.3 3 MB 174 Dec 3 2020 11:01AM م. ب.


سەرۆکى پەرلەمانى عێراق ڕایگه‌یاند “بەشداریکردنى لەکۆبونەوەکەى ئەمڕۆى پەڕلەمانى عێراق بۆ متمانەدان بەکابینەکەى عەلاوى بەواتاى ڕێکكەوتن نایەت لەسەر کابینەکە”، دەشڵێت “کورد و سوننە بۆ متمانەدان بەکابینەکە تا ئێستا ڕێکنەکەوتوون”.\nلەچاوپێکەوتنێکى تەلەفزیۆنیدا محه‌مەد حەلبوسى سەرۆکى پەرلەمانى عێراق ڕایگەیاند، ماوەیەک دەبێت نامەیەکى بۆ سەرۆککۆمار ناردووە و تیایدا هەڵوێستى لایەنە سیاسیەکانى عێراقى بۆ پێکهێنانى حکومەت، ڕونکردۆته‌وه.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کرد، ناوەڕۆکى نامەکە جەختکردنەوە بووە لەسەر هەڵوێستى هاوپەیمانى لەسەر پێویستى سازانێکى نیشتیمانى بۆ پۆستى سەرۆک وەزیران و ئەوانیش پاڵپشتى لایەنە شیعەکان دەکەن بۆ ئەوەى لەسەر کاندیدێک بسازێن کە ڕەزامەندى کورد و سوننەشى لەسەر بێت.\nسەرۆکى پەرلەمانى عێراق باسى لەوەش کرد، ڕەتکردنەوەى ئەسعەد عێدانى كە کاندید کرا بۆ پۆستى سەرۆک وەزیران لەلایەن بەرهەم ساڵح سه‌رۆككۆمارەوە کارێکى بێ پاساو بووە و ئەوانیش بەشێک نین لەو لایەنانەى کە عەلاوییان بۆ سەرۆکایەتى حکومەت کاندید کردووە.\nلەبارەى کۆبونەوەکەى ئەمڕۆ (پێنجشه‌ممه)ى پەڕلەمانیشەوە، حەلبوسى وتویەتى :” ئامادەى کۆبونەوەکەى پەڕلەمان دەبم و سەرپەرشتى دەکەم و ئەو کۆبونەوەیەش بەواتاى ئەوە نایەت کە ڕێکكەوتن بۆ متمانەدان بەکابینەکە کرابێت”.\nحەلبوسى جەختیشى لەسەر ئەوە کردەوە، هاوپەیمانێتى نێوان هێزەکان بۆ بەشداریکردن و بایکۆتکردن ماوەتەوە و تا ئێستاش هیچ ڕێکكەوتنێكی سوننە و کورد بۆ پێکهێنانى کابینەکە نیە.\nحەلبوسى گومانى لەسەر ڕێکكەوتنى لایەنە شیعەکان لەسەر عەلاوى هەیە و دەشڵێت :”کارنامەى حکومەت لەماوەى ساڵێکدا بۆ حکومەتەکەى عەلاوى قسەى لەبارەوە ناکرێت و چەند ئاماژەیەکیش هەن بۆ دەستوەردانى سەرۆککۆمار لەدیاریكردنی وەزیرەکانى کابینەکەی عه‌لاویدا”.


چالاکێکی کرێکاریی کورد بە ٤٢ مانگ زیندانی مەحکووم کرا\n20:04 - 10 رەشەمه 2714\nکوردستان میدیا: دادگای ئینقلابی رێژیم لە تاران، چالاکێکی کرێکاریی کوردی بە ٤٢ مانگ زیندانی مەحکووم کرد.\nبەپێی راپۆرتی ماڵپەڕی کوردستان میدیا، یەکێک لە ئامادەکارانی نامە‌ی چل هەزار کەسیی کرێکارانی سکاڵاکەر لە رێکخراوی تەئمینی ئیجتماعی نیسبەت بە دزینی٣ هەزار میلیاردی کە ناوبراو لە چالاکانی کرێکاریی کوردە لەلایەن داداگای ئینقلابی رێژیم بە زیندان مەحکووم کرا.\nهەواڵدەریی کوردپا لە راپۆرتێکدا رایگەیاند، رۆژی شەممە رێکەوتی ٩ی رەشەمەی ١٣٩٣ی هەتاوی، جەمیل محەممەدی، چالاکی کرێکاریی کورد بە تۆمەتی کۆبوونەوە و تێکدانی تەناهی نەتەوەیی لەلایەن لقی ١٥ی دادگای ئینقلابی تارانەوە موحاکمە و بە سێ ساڵ و نیو زیندان مەحکووم کراوە.\nجەمیل محەممەدی، چالاکی کرێکاری کورد و یەکێک لە ئامادەکارانی نامەی چل هەزار کەسی کرێکاران و لە ئەندامانی ٦ نوێنەری هەزار کرێکارانەیە کەدەستییان داوەتە سکاڵای دژی دزینی سێ هەزار میلیارد تمەن لە سەندووقی رێکخراوی تەئمین ئیجتماعی.\nجەمیل محەممەدی نیوە شەوی رێکەوتی ١٠ی بانەمەڕی ١٣٩٣ی هەتاوی، پاش هێرشی هێزە ئەمنییەتییەکانی رێژیم بۆ سەر ماڵەکەی دەستبەسەر و ماوەی ٢٣ رۆژ لە بەندی ٢٠٩ ی زیندانی ئەوین زیندانی کرابوو.


Diplomatic Magazine | پاراستنی دیبلۆماسی چییە؟\nپاراستنی دیبلۆماسی چییە؟\nدەوڵەت قەوارەیەکی یاسای و سیاسییە کە پێکدێت لە سێ توخم: خاک و گەل و سەروەری. ئەگەر مافی دەوڵەتە پارێزگاری لە خاکەکەی بکات لە بەرامبەر هەر هێرشێکی دەرەکی، ئەوە مافی پاراستنی هاوڵاتیانی خۆشی هەیە، چ لە ناوخۆی وڵات بێت یان لەدەرەوەی وڵات. مەبەست لە پاراستنی دیبلۆماسی دەستێوەردانی دەوڵەتە بۆ پاراستنی مافی هاوڵاتیەکانی، لە کاتێکدا کە ڕووبەڕووی زیان دەبنەوە، لە چوارچێوەی دەوڵەتانی تردا و ناتوانن مافەکانی خۆیان بەدەست بهێنەوە، بە گوێرەی ئەو ڕێکارە یاساییانەی لە دەوڵەتانی بەرپرسیاردا کارپێکراون، بەبێ ئەوەی کەسی زیان لێکەوتوو هیچ پێشێلکاریەکی یاسای نێودەوڵەتی و یاسای ناوخۆیی ئەو دەوڵەتانەی کردبێت کە زیانیان پێگەیاندووە .لە سەرەتادا پاراستنی دیبلۆماسی بابەتێکی قبوڵکراو نەبوو، چونکە زۆرجار لەلایەن وڵاتە زلهێزەکانەوە، وەک پاساوێک بۆ دەستێوەردان لە وڵاتانی لاواز بەکاردەهات، بەڵام دواتر بابەتەکە چیتر وەک پاساوێک نەما بۆ دەستێوەردان لە کاروباری ناوخۆی دەوڵەتان، بەتایبەت دوای دانانی دەستووری ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان، لەسەر بنەمای دەستێوەرنەدان لەو بابەتانەی کە، دەکەونە ناو دەسەڵاتی ناوخۆی دەوڵەت.\nجیگەی ئاماژەدانە کە یاسای نیوددەولەتی کۆمەڵێک مەرجی دیاریکردووە بۆ پیادەکردنی پاراستنی دیبلۆماسی لە لایەن دەوڵەتانەوە:\n١/ مەرجی ڕەگەزنامە\n٢مەرجی گرتنەبەری ڕێکای دادگەری ناوخۆیی\n٣ مەرجی هەڵسوکەوتی تەندروست – نیەت پاکی\n١/ مەرجی ڕەگەزنامە : ڕەگەزنامە بریتییە لە پەیوەندیەکی یاسای و سیاسی لە نێوان تاک و دەوڵەت. هەموو مرۆڤێک مافی ئەوەی هەیە هەڵگری ڕەگەزنامەی دەوڵەتێک بێت. بۆ ئەوەی دەوڵەت بتوانێت پاراستینی دینلۆماسی ئەنجام بدات پێویستە کەسەکە هەڵگری ڕەگەزنامەی ئەو دەوڵەتە بێت و لە ڕێگەی ڕەگەزنامەوە دەوڵەت دەتوانێت دەستێوەردان بکات بۆ پاراستنی. بەواتایەکی تر، بەبێ بوونی ڕەگەزنامە، دەوڵەت ناتوانێ پارێزگاری لە هیچ کەسێک بکات.\n٢/مەرجی گرتنەبەری ڕێکاری دادگەری ناوخۆیی: ئەو دەوڵەتەی کە، هاوڵاتیەکەی توشی زیانێک دەبێت لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی تردا، بەڕودانی زیانەکە، ڕاستەوخۆ ناتوانێت پاراستنی دیبلۆمانسی ئەنجام بدات بۆ هاوڵاتیەکەی، بەڵکو پێویستە لەسەر هاوڵاتیە زیانلێکەوتوەکە هەموو ئەو ڕێکارە یاسای و کارگێڕییانە بگرێتە بەر کە، لە چوارچێوەی یاسای ناوخۆیی دەوڵەتی بەرپرسدا کارپێکراون، بە مەبەستی وەرگرتنەوەی مافی خۆیی ونەهێشتنی شوێنەواری زیانەکە. بەواتایەکی تر، پێویستە کەسەکە ڕێکاری کارگێڕی و دادوەری گرتبیتە بەر و بەدواداچوونی تەواوەتی کردبێت لەبەردەم لایەنی پسپۆڕدا و چاوەڕێی کردبێت تا دەرچونی بڕیاری کۆتای. دوای ئەوە ئەگەر کەسی زیانلێکەوتوو هەستی بەوەکرد کە، مافی خۆی وەرنەگرتوە و هەستی بە زوڵم و نادادپەروەری کرد بەرامبەری، ئەوا لەم کاتەدا دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ دەوڵەتی خۆیی و داوای مافی پاراستنی دیبلۆمانسی لێ بکات.\n٣/ مەرجی هەڵسوکەوتی تەندروست – نیەت پاکی : بریتیە لە مەرجی ئەوەی کە، کەسی زیانلێکەوتوو بەهۆی هەڵسووکەوتی خۆیەوە نەبووبێتە هۆی ڕوودانی زیانەکە. بە واتایەکی تر، پێویستە هەڵسووکەوتی کەسەکە ئاسایی و تەندروست بێت وسەرپێچی یاسای ناوخۆی ئەو دەوڵەتەی نەکردبێت کە تیایدا دووچاری زیان بووە . ئەگەر لە ئەنجامی هەڵسووکەوتی خۆی تووشی زیان بووبێت، ئەوا ناتوانێت داوای پاراستنی دیبلۆماسی بکات، وەک ئەوەی هاوڵاتیەک بەژداری کاری ئاژەوەگێڕی دەکات.\nدەوڵەت چۆن دەتوانێ پاراستنی دیبلۆماسی بۆ هاوڵاتیەکانی ئەنجام بدات؟\nدەوڵەت بە دوو ڕێگا دەتوانێت پاراستنی دیبلۆماسی ئەنجام بدات: لەڕیگای سیاسی و لەڕیگای دادوەری. پاراستنی دیبلۆماسی لە ڕێگای سیاسی، لەلایەن ئەم کەسایەتیانەوە ئەنجام دەدرێت: سەرۆکی دەوڵەت، سەرۆک وەزیران، وەزیری دەرەوە کە نوێنەرایەتی دەوڵەت دەکەن لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی. هەروەها کونسوڵیش دەتوانێت پاراستنی دیبلۆماسی ئەنجام بدات بە ڕێگای سیاسی، بە گەڕانەوە بۆ پەیماننامەی دیبلۆماسی (١٩٦١) و کۆنگرەی کونسولاری (١٩٦٣)، کە هەردووکیان جەختیان لەسەر وەها مافێک کردۆتەوە. ئەو ڕێگایانەی دەگیرێنە بەر بۆ پاراستنی دیبلۆماسی بریتین لە:( دانوستان، نێوەندگیری، لایەنی سییەم، فەرمانگەی باش، هەماهەنگی دیبلۆماسی ، لێکۆڵینەوە ، ئاشتبوونەوە).\nپاراستنی دیبلۆماسی لە ڕێگەی دادوەری: ئەم جۆرەیان بە ڕێگای دادوەری ناسراوە، چونکە لەلایەن لیژنەکانەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت، بە تایبەت لە ڕێگەی دادگای نێودەوڵەتیەکانەوە، وە پێیان دەوترێت ئامرازی یەکلایکرنەوەی یاسای، چونکە بنەمای کارەکانیان پەیوەستە بە جێبەجێکردنی دەقە یاساییە نێودەوڵەتیەکان.\nئەم پاراستنە لە ڕێگەی دوو جۆر دادگاوە ئەنجام دەدرێت کە بریتین لە : ١ دادگای ناوبژیوانی ٢ دادگای دادی نێودەوڵەتی.\n١/ دادگای ناوبژیوانی: ناوبژیوانی پرەنسیپێکە کە، لە شارەکانی یۆنانی کۆندا پەیرەو کراوە لە ڕێگەی ئەنجومەنێکی ناوبژیوانی هەمیشەییەوە. لە سەدەکانی ناوەڕاستیش، بۆ دەوڵەتانی مەسیحی، پاپا ڕۆڵی ناوبژیوانی بینیووە، دواتر بیرۆکەکە گەشەی سەند و لە ساڵی (١٨٩٩) دادگای هەمیشەی ناوبژیوانی نێودەوڵەتی دامەزرا. دەوڵەتەکان دەتوانن لە کاتی ناکۆکیدا، ئەم دادگایە هەڵبژێرن بۆ بڕیاردان لەسەر ناکۆکیەکان. شایەنی ئاماژەدانە کە ئەمڕۆ چەندین دامەزراوەی تری ناوبژیوانی هەن و تەنانەت دەوڵەتان خۆیان دەتوانن لیژنە یان دادگایەکی ناوبژیوانی دروست بکەن\n٢/ دادگای دادی نیودەوڵەتی: دادگای هەمیشەی دادی نێودەوڵەتی ئۆرگانێکی سەرەکی کۆمەلەی گەلان بوو کە، لە ساڵی (١٩٢٢ ) پێکهێنرا. دادگا چەندین دۆسیەی یاسای نێودەوڵەتی بینی چارەسەری زۆر ناکۆکی نێودەولەتی کرد، بەڵام لەگەڵ هەڵوەشانەوەی کۆمەڵەی گەلان، ئەم دادگایەش هەڵوەشایەوە. لەدوای کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم، بیرۆکەی سەرلەنوێ پێکهێنانەوەی ڕێکخراوێکی نوێی نێودەوڵەتی بۆ جێگرتنەوەی کۆمەڵەی هەڵوەشاوەی گەلان گەڵاڵە بوو و لەگەڵیشیدا بیرۆکری دروستکردنی دادگایەکی تری نێودەولەتی بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکیە نێودەولەتییەکان بەڕیگای یاسای لەگەڵدا بوو. ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ساڵی (١٩٤٥) دا دروست بوو، لەگەڵ دروست بوونیشیدا دادگای دادی نێودەوڵەتی وەک ئۆرگانێکی سەرەکی ئەو ڕیکخراوە هاتە کایەوە. ئەم دادگایە هاوشێوەی دادگاکەی پیش خۆی، دۆسیەی ناکۆکیە نێودەولەتییەکان دەبینیت کە، لە لایەن دەولەتانەوە بۆی بەرزدەکریتەوە و بریارەکانیشی لەلایەن ڕێکخراوەکەوە جیبەجی دەکرێن. دۆسیەی پاراستنی دیبلۆماسی یەکیکە لەو دۆسیانەی کە دادگا پێشتر بینیویەتی و دەشکرێت لە ئێستا و داهاتوودا بۆی بەرز بکرێتەوە.


شاندی هاوئاهەنگی و سەدر دەگەنە ڕێککەوتن/دەستێوەردانی بریتانیا لە عێراق - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ ڕێبەندان ١٨ ٠٩:٥٩\nNews Code 40978\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە بەغدا ئەلیەوم، مەحموود مەشهەدانی سیاسەتوانی عێراقی و سەرۆکی تەمەنی کۆبوونەوەی کرانەوەی پەرلەمانی عێراق لە لێدوانێکدا وتی: یەکەم کۆبوونەوەی پەرلەمانم بە وردی بەڕێوە برد و لە یەکەم کۆبوونەوە بە هیچ حزبێک دەمارگرژیم نەبوو و پابەندی ڕێککەوتننامەی ناوخۆیی پەرلەمان بووم.\nئەو کەسایەتییە عێراقییە وتیشی: دیتمان کە هاوپەیمانی عەزم و تەقەدوم لەگەڵ فراکسیۆنی سەدر، دەسپێکی فیتنە و ئاژاوە بوو و کەسانێک کە ئەنجامی هەڵبژاردنەکانیان کرد، ئامانجیان دروست کردنی پێکدادان لە نێوان شیعەکان بوو. ساختەکاری لە هەڵبژاردنەکان بە ئامانجی دروست کردنی ئاژاوەی ڕاستەوخۆ لە نێوان هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا و ڕەوتی سەدر ئەنجام درا.\nمەشهەدانی ڕاشیگەیاند: شاندی هاوئاهەنگی و ڕەوتی سەدر بەم زووانە بۆ گەییشتن بە رێککەوتن کۆ دەبنەوە. ناوبراو هەروەها بە ئاماژە بە دەستێوەردانە بیانییەکان لە وڵاتەکەی جەختی کرد: بریتانیا دۆسیەی عێراقی خستووەتە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و کاریگەرییەکانی لە سیاسەتدا ڕوونە.\nئەو سیاسەتوانە عێراقییە سەبارەت بە ئاسایی کردنەوە پێوەندی لەگەڵ تێلاڤیڤیش وتی: لایەنگرانی ئاسایی کردنەوەی پێوەندی لەگەڵ تێلاڤیڤ و ئەوانە کە لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی پەراوێزی کەنداو پێوەندیان هەیە، دۆخی سیاسیان ئاڵۆز کردووە.


بەبەشداری زیاتر لە ٤٠ کۆمپانیای ووڵاتی تورکیا لەشاری سلێمانی کۆڕبەندێکی هاوبەشی بازرگانی و پیشەسازی بەڕێوەچوو.\nیاسین رەحیم، جێگری یەکەمی سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی رایگەیاند "ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی بە هاوکاری کۆمەڵەی پیشەسازان و خاوەنکارانی نێودەوڵەتی لەشاری سلێمانی توانیان کۆڕبەندێکی بازرگانی ئەنجام بدات".\nراشیگەیاند "لەکۆڕبەندەکەدا ٤٠ کۆمپانیای بوارە جیاوازەکانی لەووڵاتی تورکیا بەشداربون لەگەڵ کۆمپانیا ناوخۆیەکانی شاری سلێمانی لە نزیکەوە یەکتریان بینی و توانیویانە گرنگی بەکاری هاوبەش بدەن ئەمەش لەدوای ئەوەی کۆمپانیا ناوخۆیەکانی سلێمانی لەماوەی ڕابردودا سەردانی شاری مێرسینیان کردبوو لە ووڵاتی تورکیا بەمەبەستی دروستکردنی کاری هاوبەش".\nئاماژەی بۆ ئەوەش کرا، بازرگانی کردن و هاوردەکردنی پێداویستی لەووڵاتی تورکیاوە لەپلەی باڵادایە لە دوای ووڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران.\nکۆمپانیا بەشدارەکان لە بواری خۆراکی و پیشەسازی و کشتوکاڵی پاکەرەوە و جوانکاری و کۆزماتیک و گەشتوگوزا و چەند بوارێکی دیکە زانیاریەکانیان کاڵاکانیان نمایشکردبوو.\nنەواف کیلیچ، سەرۆکی گشتی کۆمەڵەی پیشەسازان و خاوەنکارانی نێودەوڵەتی رایگەیاند" ئەو پەیوەندیانەی کە هەمانە لەگەڵ بازرگانان و خاوەن کارانی هەرێمی کوردستان دەمانەوێت زیادی بکەین و بەهێزتری بکەین".\nراشیگەیاند" توانیومانە بۆ ئەم کۆربەندە ٤٠ کۆمپانیا لەبوارە جیاوازەکاندا بهێنینە شاری سلێمانی و ئاشنایەتی دروستبکەین لەنێوان کاری هاوبەشی بازرگانی و پیشەسازی".\nئاماژەی بەوەشدا کۆمپانیا تورکییەکان ئامادەن بۆزیاتر کاری هاوبەش و گرنگیدان بە توانای کاری سلێمانی، تابتوانین کاری بازرگانی بەرەو پێش بەرین و هاوکاری زیاتری کاری هاوبەش بین.\nجەختیکردەوە لە ئێستادا ئێمە کار بۆ ئەوە دەکەین کە بڕی بازرگانی کردن لە گەڵ عێراق بەرز بکەینەوە بۆ ٥٠ ملێۆن دۆلار.\nلەکۆڕبەندەکەدا کە پارێزگاری سلێمانی و ژمارەیەک لەبازرگانانی شاری سلێمانی و خاوەنکاران تیایدا بەشداربون لەنزیکەوە باس لە کارە بازرگانیەکان و پتەوکردنی پەیوەندیەکان کرا.\nهەڤاڵ ئەبوبکر، پارێزگاری سلێمانی ڕایگەیاند "لەم جۆرە کۆبونەوانەدا بازرگانانی هەردولا ئاشنادەبن بەکاری یەکتری و پەیوەندی بەهێزدروست دەکەن وە توانیومانە لەناو شاری سلێمانی بازرگانی لەگەڵ هەموو وڵاتاندا بکرێت بەهۆی چاوکراوەی بازرگانەکانمان کەتوانیویانە پەیوەندی بەهەمو لایەکەوە بکەن".\nراشیگەیاند" پشتیوانی لە ئابوری سەوز دەکەین کە خۆی لە کشتوکاڵ و گەشتوگوزار پیشەسازی دەبینێتەوە تا هەناردەکردن زیادبکەین و پشت بەکەرتی نەوت نەبەستین کە دەرفەتی کارکردن زیاد دەکات".\nئاماژەی بەوەشدا لەهەوڵداین کە بتوانین لەڕوی خوێندنەوە پیەوەندیەکان بەهێزتربکەین و زەمالەی خوێندن لە ووڵاتی تورکیاوە بۆ هەرێمی کوردستان بکرێتەوە کەئەمەش دەبێتە هۆی بەهێزکردنی پەیوەندی نێوان هەردولا.


بنکه‌ی سەربازیی تورکیا لە قەتەر بایەخێکی ئەوتۆی بۆ ئێران نییە - Mehr News Agency\n28 rêbendanê 2016 - 10:55\nNews Code 1689\nدیمانه‌ی مێهر لە گەڵ سەرۆکی ناوەندی توێژینەوەی نێودەوڵەتی زانکۆی جۆرج تاوێن:\nبنکه‌ی سەربازیی تورکیا لە قەتەر بایەخێکی ئەوتۆی بۆ ئێران نییە\nپرۆفیسۆر مێهران کامڕەوا سەرۆکی ناوەندی توێژینەوەی نێودەوڵەتی و ناوچەیی زانکۆی جۆرج تاوێن پێیوایە کە تا ئەو جێگەی پەیوەندی بە نیگەرانی ئێرانەوە هەیە، دامەزراندنی بنکه‌ی تورکیا لە قەتەر بابەتێکی زۆر گرینگ نییە.\nئاژانسی هەواڵی مێهر- بەشی نێودەوڵەتی: ئەنقەرە بڕیارە بنه‌که‌یه‌کی هەمیشەیی سەربازی چەند مەبەستیی ئاسمانی و دەریایی لە قەتەر دامەزرێنێت. بەو پێیە تورکیاش لە پەنای ئەمریکا لەو وڵاتە چکۆلەیەی په‌راوێی کەنداوی فارس دەبێتە خاوەن بنکه‌یه‌کی سەربازی. بەمشێوە تورکیاش دەچێتە ڕیزی وڵاتانێک کە ڕاستەوخۆ هەنگاو دەنێنە ناو میکانیزمە ئەمنییەکانی ناوچەی کەنداوی فارس.\nبەوەشەوە لە ئێستادا جگە لە بنکه‌ی هەمیشەیی بەریتانیا لە بەحرەین و هەڵبەت بنکه‌ی سەربازیی ئەمریکا لەو وڵاتە و بنکه‌ی سەربازیی فەڕەنسە لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، تورکیاش لە پەنای ئەمریکا دەبێتە خاوەن بنکه‌ی سەربازی لە قەتەردا.\nئەم بنکه‌یه‌ش بەستێن خۆش دەکات بۆ دەست پێ‌ڕاگەیشتن و پشتیوانیی هێزەکانی تورکیا لە ئۆپراسیۆنەکانی داهاتووی شیمانەکراوی ئەو وڵاتە لە دەریای سوور، باکووری ئەفریقا و کەنداوی فارس و بۆ یەکەم جار پاش ساڵی ۱۹۵۰ ی زایینی هێزی دەریایی تورکیا دەستی دەگاتە ئەقیانووسی ئارام.\nبە دڵنیاییەوە ئامادەبوونی ڕاستەوخۆی سەربازیی تورکیا لە میکانیزمی ئەمنیی کەنداوی فارس بە مۆڵەتی ئەمریکا و ناتۆ ئەنجامی گرتووە. گەرچی ئەمریکا و ناتۆ ئامادەی ئەوە نین کە لە گەڵ وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداوی فارس ئاستی هاوکاریی سەربازی تا ئاستی پەیمانی ئەمنی بەرزکەنەوە، بەڵام بوونی ڕێککەوتننامە دوولایەنەکان چ لە لایەن ئەمریکا و چ لە لایەن هاوپەیمانانی ئەو وڵاتە لە گەڵ ئەندامانی ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداوی فارس دەتوانێت، بەرژەوەندیی ئەوانی بە دواوە بێت.\nلە گفتوگۆ لە گەڵ پرۆفیسۆر "مێهران کامڕەوا" ئاورمان داوەتەوە لە دەرئەنجامە ئەمنییەکانی بنکه‌ی سەربازیی تورکیا لە قەتەر لە سەر باری ئەمنیی کۆماری ئیسلامی ئێران، کە کۆی ئەو دیمانە لە خوارەوە دەخوێننەوە. کامڕەوا سەرۆکی ناوەندی توێژینەوەی نێودەوڵەتی و ناوچەیی زانکۆی جۆرج تاون لە قەتەرە. ئەو خاوەن بڕوانامەی دوکتۆریی کۆمەڵناسی و زانستی سیاسی لە زانکۆی کەمبریجە و تا ئێستا چەندین کتێب و وتاری بڵاو کردووەتەوە و لەوان دەکرێت ئاماژە بە کتێبگەلی "قەتەر: وڵاتێکی چکۆلە"، "سیاسەتی قەبە"، "رۆژهەلاتی ناڤینی مۆدێرن: مێژووی سیاسیی پاش شەڕی یەکەمی جیهانی" و "شۆڕشی ئەندێشەی ئێران" بکرێت.\n* هەروەک دەزانن ماوەیەکە نەواز شەریف سەرۆک وەزیرانی پاکستان چەندین دیداری لە گەڵ کاربەدەستانی ئێرانی بە مەبەستی ناوبژیگەری لە نێوان تاران و ڕیاز بووە، کەواتە لە بەراوەرد لە گەڵ وڵاتانی وەک تورکیا و عەمان دەکرێت بڵێین کە پاکستان کاریگەرییەکی زیاتری لە چارەسەریی ئەو کێشەیەدا بووە؟\nـ ئاوا ناکرێت بڵێین کە کاریگەریی پاکستان لە وڵاتانی وەک عەمان و تورکیا زیاتر بووە، بەڵام دەکرێت بڵێین کە پاکستان پێگەیەکی باشتری بووە و بە نیسبەتی تورکیا تامەزرۆییەکی زیاتری بووە بۆ کەمکردنەوەی تەنگەژەکانی نێوان ئێران و عەرەبستانی سەعوودی.\nتورکیای ژێر دەسەڵاتی ئەردۆغان خاوەن هەڵوێستگەلێکی زیاتر تایفەگەرانەیە و هەروەها لە زۆربەی دۆخەکاندا ڕەخنەی تووندی لە ئێران گرتووە بۆ ئامادەبوونی لە سووریا، کەواتە بۆ تورکیا درێژەدان بە تەریک کەوتنەوەی ئێران قازانجی زیاتری بە دواوە بووە و بەو پێیە ئەردۆغان کەمتر حەزی لە کەمکردنەوەی تەنگەژەکان لە ناوچەدا لە نێوان ئێران و عەرەبستانی سەعوودی بووە.\nهەر دوو وڵاتی عەمان و کەویت زیاتر حەزیان لە چارەسەرکردن و کەمکردنەوەی تەنگەژەکانی ناوچەدا هەیە، بەڵام وەک ئەندامێکی ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداوی فارس بە ئاشکرا خۆیان لە عەرەبستان نزیکتر دەبینن. لە کاتێکدا کە پاکستان پێگەیەکی باشتری هەیە بە نیسبەتی ئەوان و بەهرەی باشتر و زیاتر دەبات لە کەمکردنەوەی تەنگەژەکان.\nهەر وەک دەزانن، لەم دواییەدا شاندێک لە نوێنەرانی باڵا لە پێناو لە ناوبردن یان لانی‌کەم کەمکردنەوەی پەیوەندییەکانی ئەو وڵاتە لە گەڵ ئێران، سەردانی ئیسلام ئابادیان کردووە، بەڵام لە هەر حاڵدا ئێران دراوسێیەکی گرینگی ستراتژیک بۆ پاکستان دێتە ئەژمار و پاکستان نایەوێ لە پێناو ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکانی لە گەڵ ئێران هەوڵ بدات. هەروەها پاکستان وڵاتێکە بە جەماوەرێکی زۆری شیعەوە و پەیوەندیی نێوان شیعە و سوننە لەو وڵاتەدا باشە و حەز ناکات دەست بداتە کارێک کە ببێتە هۆی ئاڵۆزبوونی ڕێسای سیاسی ناوخۆی وڵاتەکەی یان کارێک کە لە ئەنجامدا تەشەنەسەندنی ناکۆکی و گرژیی لە نێوان جەماوەری وڵاتەکەی بە دواوە بێت. هەر بەو هۆیەیە کە پاکستان ڕۆڵێکی چالاکانەتر دەگێڕێت بۆ ناوبژیگەری لە نێوان ئێران و عەرەبستانی سەعوودی.\n* هۆکارە سەرەکییەکانی عەرەبستان بۆ پەرەدان بە تەنگەژەکان کامانەن؟ ئایا ئێوە پێتان وانییە کە هۆی ئەو کارە بەرزبوونەوەی هاوکێشەی دەسەڵاتەکان لە بەرژەوەندیی ئێران بە نیسبەتی ڕیاز لە ئاستی ناوچەدایە؟\nـ ڕێک وایە، بە بڕوای من عەرەبستانی سەعوودی لە ئێستادا بە هۆی هەڵوەشانەوەی گەمارۆوەکانی سەر ئێران تووشی ترس و دڵەڕاوکە هاتووە و هەلومەرجێکی باشی نییە. لە لایەکی دیکەوە پەیوەندییەکانی ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تەنگەژەیەکی کەمتر بە نیسبەتی ساڵانی ڕابردوو ئەزموون دەکات کە ئەمەش لە خۆیدا بووەتە هۆی ترسانی عەرەبستانی سەعوودی. لە ماوەی ئەم ۳۷ ساڵەی ڕابردوو عەرەبستانی سەعوودی و دیکەی وڵاتانی هاوپەیمانی لە ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداوی فارس هەوڵێکی زۆریان دا لە پێناو پەرەدان بە تەنگەژەکانی نێوان ئێران و رۆژئاوا و لەو تەنگەژانە بەهرەیەکی زۆریان برد.\nئەوان بە میلیۆنان دۆلاریان بۆ کڕینی چەک لە رۆژئاوا خەرج کرد و نەوتەکەیان بە بێ ڕکابەریی نەوتی ئێران هەناردە دەکرد، کەواتە دەستکەوتگەلێکی زۆریان لە ئەورووپا و رۆژئاوا مسۆگەر دەکرد کە ئەم دەستکەوتگەلە لە ڕابردوودا دەیتوانی پشکی ئێران بێت. لە ماوەی ئەم ساڵانەدا ئەو وڵاتانە وەک خاڵی مامناوەندی دیپلۆماسی و ئابووری لە ناوچەدا وێنا دەکران، ئەمە لە کاتێکدایە کە بارودۆخی ئێران رۆژ بە رۆژ نەگونجاوتر دەبوو.\nبەڵام لە ئێستادا ئێران لە تەریکبوون و ئیزۆلەبوون هەنگاو دەنێتە دەرێ، نە بەو هۆیە کە رۆژئاوا خوازیاری سەرمایەدانەری لە ئێرانە، بەڵکوو بەو هۆیە کە ناکۆکییە دیپلۆماسی و ئەمنییەکانی نێوان ئێران و رۆژئاوا (و ویلایەتە یەکگرتووەکان) بەرەو دابەزین دەچێت و ئەو وڵاتانە بە تایبەت عەرەبستانی سەعوودی لە دەرئەنجام و ئاکامی ئەو ڕووداوە دەترسن. ئێستا عەرەبستان چۆن دەتوانێت بەرزبوونەوەی ئاستی هێزی سەربازی و بەرهەم هێنانی چەکی خۆی پاساو بدات؟ و چ ڕوودەدات گەر رۆژئاوا سەبارەت بە مافی مرۆڤ لە عەرەبستان لێپێچینەوەیان لێ بکات؟\nبۆ وەڵامی ئەو پرسیارە سەرەتا دەبێ بڵێم کە ئەوە میتۆد و ئاکاری ئێرانییەکان نییە کە گۆڕاوە و هەڕەشە لە عەرەبستانی سەعوودی دەکات، بەڵکوو لە راستیدا بارودۆخەکە گۆڕاوە و عەرەبستانی سەعوودی خەریکە کاردانەوە بەو گۆڕانە نیشان دەدات. بەڵام مەسەلەی سەرەکی لێرەدایە کە ئێران دەبێ زۆر سەرنج بداتە ئەم بابەتە و دڵنیا بێت کە عەرەبستانی سەعوودی هیچ لێبوردووییەکی بۆ پاساودانی ئاکار و هەلومەرجەکانی خۆی ئەنجام نادات، گەرچی جیهان شاهیدی ئەو پراتیگەیە و بیانووە پووچ و هەڵەکانیان دەبینێت.\n* تورکیا بڕیاری داوە بنکه‌یه‌کی چەندمەبەستی سەربازیی خۆی لە قەتەر دامەزرێنێت. ئایا ئەم بابەتە پەیوەندی هەیە بە ستراتژیی ئەمریکا لە پێناو وەرسووڕان بۆ لای ئاسیا(pivot to Asia) . هەندێ لە کارناسان لە سەر ئەو بڕوایەن کە ویلایەتە یەکگرتووەکان داوا لە هاوپەیمانانی خۆی دەکات کە ڕۆڵێکی زیاتریان لە کەنداوی فارسدا هەبێت. بە بڕوای ئێوە ئەو بۆچوونە دروستە یان نا؟ گەر ئەو ئیدعایە دروستە ڕۆڵی ئێران لە رۆژهەڵاتی ناڤین لە داهاتوودا چۆن دەبێت؟\nـ من لە سەر ئەو بڕوایە نیم کە هەوڵی تورکیا بۆ دامه‌زراندنی بنکه‌ی سەربازی لە قەتەر دەروەستێکی بە ستراتژیی وەرسووڕان و تەرکیزی ویلاتەیە یەکگرتووەکان لە سەر ئاسیاوە بێت. تورکیا دەسەڵاتێکی مامناوەندی و ئاسایی وەک زۆربەی دەسەڵاتە ئاساییەکانی دیکە هەیە، بەڵام هەوڵ دەدات دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەدا نمایش بدات. کەواتە پایەگاگەلێکی وەک ئەوەی قەتەر و سۆماڵی دادەمەزرێنێت و لای وایە ئەو پایەگاگەلە دەتوانن وەک نمانەی بەرزبوونەوەی دەسەڵاتی تورکیا وێنا بکرێن.\nکارێکی لەو چەشنە بەشێکە لە ستراتژی و ڕەوشێکی سیاسی کە پارتی داد و گەشە بە تایبەت ئەردۆغان بۆ چەند ساڵێکە پێوشوێنی دەگرێت. تا جێیەک کە پەیوەندی بە نیگەرانی ئێرانەوە هەبێت، دامەزرانی بنکه‌ی تورکیا لە قەتەر بابەتێکی زۆر گرینگ نییە. چونکا ئامادەبوون و نفووزی ئێران لە کەنداوی فارس زۆر لەوە قوڵتر و مانادارترە و دامەزرانی بنکه‌یه‌کی لەو چەشنە لە قەتەر لە لایەن تورکیاوە ناتوانێت لە باری ستراتژیکەوە کاریگەرییەکی لە سەر ئێران بێت.


ئایا دوو نێر یان دوو مێ دەتوانن منداڵیان ببێت؟ | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nڕەزبەر ۲۳, ۲۷۱۸ ڕەزبەر ۲۴, ۲۷۱۸ Hojan تەندروستی و زیندەورناسی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nئایا دوو نێر یان دوو مێ دەتوانن منداڵیان ببێت؟\nبۆ یەکەم جار توێژەران توانییان لە ڕێگەی دی.ئێن.ئەی لە دوو مشکی مێ، بێچووە مشکی تەندروست و ساخ دروست بکەن، هەندێکیان گەورە بوون و تەنانەت بێچووشیان خستوونەتەوە. هەروەها زانایان بە تێکەڵکردنی ماددەی جەنەتیکیی دوو مشکی نێر توانییان بەچکە مشک دروست بکەن، هەرچەند بەچکەی دوو نێرەکە تەنیا چەند ڕۆژ ژیان.\nئەو شێوازەی تیمەکە بۆ دروستکردنی بەچکەکان بە کاریان هێناوە ڕۆژی ١١ی ئۆکتۆبر لە جورناڵی ستێم سێڵدا بڵاو بووتەوە، کە هۆکارە جەنەتیکییە گرینگەکان بۆ گەشەی تۆلێکی تەندروست دەخاتە ڕوو. هێشتا زانایان دڵنیا نین کە بکرێت لەم شێوازە بۆ مرۆڤیش کەڵک وەربگیرێت.\nهەندێک لە ئاژەڵەکان وەک هەندێکی جۆری تایبەت لە باڵندەکان، ماسییەکان و مارمێلکەکان، دەتوانن تەنیا لە ڕێگەی یەک ڕەگەز یان تەنانەت یەک کەسەوە زاوزێ بکەن بەڵام گواندارەکان پێویستیان بە ڕەگەزی بەرامبەرە بۆ ئەوەی وەچەی دوای خۆیان دروست بکەن.\nزانایان پێیان وایە، ئەمە بە هۆی نیشانە جەنەتیکییەکانە، هەندێک تەگی کیمیایی بچووک کە بە دی.ئێن.ئەی دەلکێکن و جینەکە دەکوژێننەوە. ئەوان نزیکەی ١٠٠ دانە لەم تەگانەیان دۆزیونەتەوە، زۆربەی ئەوانەی دۆزراونەتەوە گەورەبوونی تۆل دەخەنە ژێر کاریگەرییەوە.\nزۆربەی ئەو جینانەی کە لە ڕەگەزێکدا تەگیان لێدراوە، لە ڕەگەزی بەرامبەردا بە شێوەی تەگلێنەدراو دەمێننەوە. تێکەڵبوونی دوو جینی یەکسانی تەگلێدراو لە تۆلدا دەبێتە هۆی مەرگ، هەروەک کاتێک دوو کەسەکە لە یەک ڕەگەز بن ئەو شتە ڕوو دەدات.\nبۆ سەرکەوتن بەسەر ئەم بەربەستەدا، کی ژۆ، نووسەری توێژینەوەکە لە ئەکادیمیای چێنی بۆ زانستەکان لە پەکین و تیمەکەی لە تاقیگەدا خانەی بنەڕەتیی تۆلیان لە لە سپێرم یان هێلکەوە پەرە دا. ئەم خانانە تەنیا یەک کۆمەڵە کرۆمۆسۆمیان هەیە و وەک زۆربەی خانەکان لە خۆگری ناوچەی جەنەتیکین کە دەتوانن تەگە کیمیاییەکان بەرهەم بهێنن.\nتوێژەان ئەو ناوچە جەنەتیکییانەیان سڕییەوە، و بە دوای گرووپێک لەو شوێنانەدا گەڕان کە بەبێ ئەوە گەشەی تۆلێکی تەندروست ڕابگیرێت، بیانسڕنەوە. پاشان تیمەکە خانەیەکی بنەڕەتییان لە مشکێکی مێ لەگەڵ هێلکەیەک لە مشکێکی دیکە تێکەڵ کرد تاوەکوو لە دوو دایکەوە بەچکە دروست بکەن. هەروەها خانەیەکی بنەڕەتییان لە مشکێکی نێر وەرگرت و لەگەڵ سپێرمی نێرێکی تر کردیانە ناو هێلکەیەک کە ناوکی نەبوو تاوەکوو بەمشێوەیە لە دوو نێریش بەچکە دروست بکەن.\nپاش سڕینەوەی، سێ ناوچەی جەنەتیکی، توانییان ٢٩ مشکی زیندوو لە مێیەکان دروست بکەن، کە ٧ دانە لەمانەش توانییان بەچکەیان ببێت. بۆ دروستکرنی بێچوو لە نێرەکان ٧ ناوچەیان سڕییەوە تا ١٢ بێچوویان دروست کرد، بەڵام بە هۆی کێشەی هەناسەدا و هەبوونی شلەی زیادە لە شانەکانیاندا تەنیا ٢ ڕؤژ ژیان.\nGenetic imprint نیشانەی جەنەتیکی\nمنداڵێکی تەگزاسی دوو جار لە دایک بوو !\nمنداڵێکی تەگزاسی دوو جار لە دایک بوو ! تێراتۆمی ئێسقانی کلێنچکە* (SCT)** ناتەواوییەکی زگماکیی دەگمەنە…\nدوو گۆی بچووک کە شەست ملیارد جار لە خولەکێکدا دەسووڕێنەوە!\nدوو گۆی بچووک کە شەست ملیارد جار لە خولەکێکدا دەسووڕێنەوە! توێژەران دوو گۆی بچووک شەست…