6/17/2019 2:02:30 PM\n6667 جار خوێندراوەتەوە\nلە ھەموو دونیادا کاتێک گەلێک ھونەرمەندێکی گەورە لەدەستدەدات، خەم و پەژارە فەزای گشتییەکەی دادەپۆشێت، سەرکردە سیاسیی و ھونەرمەندەکانی لەپێگەی رەسمیی و شەخسییەکانی خۆیانەوە، بە ڕستەیەکیش بێت، تەعبیر لە ھەستی خۆیان و گرنگیی ئەو ھونەرمەندە لە مێژووی گەلەکەیاندا دەکەن.\nدوێنێ، یەکێک لە ھونەرمەندە گەورەکانی کورد، ئیسماعیلی سابووری، بەبێدەنگیی کۆچی دوایی کرد. بێگومان بێدەنگیی حکومەت و ئەو وەزارەتەی کە ھیچ وەزیفەیەکی ڕۆشنبیریی نییە، جێگای سەرسوڕمان نییە، چونکە ڕزگارکردنی ژیانی گەندەڵێکی لەدەست دادگا ھەڵھاتوو و بەخێرھاتنەوەی ڕەسمیی لەلایەن سەرۆکی نوێی ھەرێمەوە، بەھای خەبریی و گرنگیی میدیایی زۆر زیاترە لە پرسەنامە و ماتەمینیی بۆ مردنی ھونەرمەندێکی گەورەی میللەتەکەمان، کە موڵکی ئەوان نییە.\nساڵانێکە سیاسەتی ڕۆشنبیریی و ھونەریی لە دونیای ئێمەدا، سیاسەتی دروستکردنی مۆدێلێکە لە ھونەری ھەرزان و بێقووڵایی کە بە پرۆسەیەکی مەترسییداری ”بەگەعدەکردنی ھونەر“دا تێدەپەڕێت. ئەم مۆدێلە لە ھونەر کۆمەڵگایەکی وێناکراو نماییشدەکات کە من بە ”کۆمەڵگای خەندە“ ناودێڕی دەکەم، کۆمەڵگایەک کە تاک و گروپەکانی بێخەم و دەم بەخەندەن، جگە لە شادیی و ھەڵپەرکێ ھیچ خەمێکی تریان نییە. ساڵانێکە بۆئەوەی گوێ لە گۆرانیی ڕاقیی بگرین و دوورکەوینەوە لە ھونەری گەعدە، دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ئەرشیفی ساڵانی حەفتا و ھەشتاکان. دیارە ئیسماعیلی سابووریش وەکو ھەندێک ھونەرمەندی گەورەی تر، سەر بەو قۆناغە ھونەرییەی و ئەو سەردەمەیە.\nھونەری داھێنەر پێویستی بە پارە و دەسەڵات و ئەکادیمیای حیزبیی نییە بۆئەوەی داھێنانی گەورە بکات، جوان بێت و ببێت بە ناو، بەڵکو دەسەڵات پێویستی بە ھونەرە بۆئەوەی خۆی پێ جوان بکات و لەڕێگایەوە پروپاگەندە بۆ شەرعییەتی دەسەڵاتی خۆی بکات. جیاوازیی نێوان ئیسماعیلی سابووریی و بەھمەن قوبادیش کە دوو ھونەرمەندی کوردستانی ئێرانن، لێرەدا دەردەکەوێت، چونکە یەکێکیان ھونەرەکەی خۆی پاراست و بە جوانیی مایەوە، ئەوی تریشیان لە قۆناغێکدا بە دەسەڵاتی فرۆشت و فیلمی پروپاگەندەی بۆ بەرھەمھێنان. دیارە فیلمی ”ئاڵای بێ وڵات“ی بەھمەنی قوبادی پێش سێ ساڵ لە ھەندێ فیستیڤاڵی ئەوروپی و ئاسیایی نماییشکرا، بەڵام لە ھەرێمی کوردستاندا تەنھا لە ھەولێری پایتەخت و بە داوەتنامەی تایبەت بۆ کەسایەتیی تایبەت و سپۆنسەرەکانی نماییشکرا. گەرچی ئەم فیلمە گرانبەھایە وەک زۆرێک لە پڕۆژە ھونەرییە حیزبییەکانی تر، لەسەر حیسابی داھاتی گشتیی بەرھەمھێنرا، بەڵام لە یەک شاری تری ھەرێمدا سینەمایەکی بەخۆیەوە نەبینی و بینەرانی وڵاتی ئێمە لێی بێبەرییکران. دیارە من بە ڕێکەوت لە لەندەن بووم، بۆیە شانسی ئەوەم ھەبوو فیلمەکە ببینم. پاشان وتارێکی ڕەخنەییم لەسەر پەیامی سیاسیی و ناوەڕۆکی ئەو فیلمە نووسی، کە لەژێڕ سەردێڕی (پیشەسازیی ھونەری پروپاگەندە لە ”ئاڵای بێ وڵات“ی بەھمەنی قوبادی) لە رۆژنامەی ئاوێنەدا بڵاوکرایەوە.\nلەدوای نیشتەجێبوونی ئەم گۆرانیبێژە لە ھەرێمی کوردستان، جگە لە دۆزینەوەی وەزیفەیەک بۆئەوەی بتوانێت پێی بژی و چەند چاوپێکەوتنێکی تەلەفیزیۆنیی و رێکخستنی چەند کلیپێک بۆی، لەکۆی ماوەی دواساڵانی ژیانییدا لە ھیچ یەکێک لە شارەکانی ھەرێمدا نە یەک کۆنسێرتی شایستەی بۆ سازکرا و، نە بەشی موزیکی یەک زانکۆی ھەرێم یان ھەر دەزگایەکی تر بانگھێشتیان نەکرد، تاوەکو بۆ خوێندکارانی بەشی ھونەر باس لە ئەزموونی ھونەریی خۆی بکات و نە لە خەستەخانەیەکی ئەھلیی گرانبەھاش کۆچی دواییکرد.\nجیھانی موزیکیی ئیسماعیل سابووری پڕاوپڕە لە خۆشەویستیی و جوانیی و حوزن. لە مێژووی موزیکی ئێمەدا کەم ھونەرمەند ھەیە وەک سابووری بە ھونەری حوزنەوە جوان بێت. دەشێت پێویست نەکات بزانین ئەم ھونەرمەندە گەورەیە بۆچی مرد، بەڵام دەبێت زۆرینەمان ئەوە بزانین بۆچی ژیا. ژیانی ئەو بە دەنگە نەرم و موزیکەکەی مانا و بەھایەکی قووڵی بە خۆشەویستیی و حوزن و جوانیی موزیک بەخشیی. مردنی ئەم ھونەرمەندە خەم و حوزنێکی گەورەیە، بەڵام لەدوای کۆچی دوایی خۆی جوانییەکانی ھونەری حوزنی بۆ بەجێھێشتین.\nئیسماعیلی سابووری سەر بە نەوەیەکە لەو ھونەرمەندانەی کە فێریانکردین دانیشین و بە ھێمنیی گوێ لە گۆرانیی بگرین، ڕێز لە قووڵایی و جوانیی موزیک بگرین. مردنی ئەم نەوە جوانە لە ھونەرمەندانی کورد لە سەردەمێکدایە کە موزیکی کوردیی بە پرۆسەیەکی مەترسییداری بەگەعدەبووندا تێپەڕدەبێت. سەردەمی نوێی ھونەری موزیکی کوردیی پڕبووە لە گۆرانبێژی ھەرزان و ھونەریی لووس کە لەکاتی ریشتاشین یان لوولکردنی قژدا گوێی لێدەگیرێت، یاخود لەکاتی زەماوەندا ریتمی ھەڵپەرکێ ئاراستەدەکات.\nساڵانێکە مۆمی ژیانی ژمارەیەک لە سیاسەتمەدار و ھونەرمەند و شاعیر و نووسەرانی سەدەی بیستەممان دەکوژێنەوە، گەر کوژاندنەوەی مۆمی ژیانی سیاسییەک ڕق و کینە و تاریکییمان بۆ بەرھەمبھێنێت، ئەوا کوژانەوەی مۆمی ژیانی ھونەرمەندێکی وەک ئیسماعیل سابووری خەرمانەیەک لە خۆشەویستیی و جوانییەکانی حوزنمان لە ھونەری کوردییدا بۆ بەجێدەھێڵێت.


قوباد تاڵەبانی لەگەڵ باڵیۆزی هۆڵەندا پەرەپێدانی کەرتی کشتوکاڵ و ھەمەجۆركردنی سەرچاوەی داھات تاوتوێ كرد | حکومەتی هەرێمی كوردستان\n• قوباد تاڵەبانی: چاكسازییەكانمان بەردەوامە\n• كار لەسەر پەرەپێدانی كەرتی كشتوكاڵ و كەرتی تایبەت دەكەین بەمەبەستی ھەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی داھات و رەخساندنی ھەلی كاری زیاتر.\nهەولێر، هەرێمی کوردستان، عێراق (GOV.KRD) - ئەمڕۆ ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، لەھەولێر، پێشوازی كرد لەئەریک ستراتینگ باڵیۆزی هۆڵەندا لە عێراق وکۆنسوڵی گشتی هۆڵندا لە ھەرێمی كوردستان.\nلەكۆبوونەوەكەدا، تاوتوێی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و هۆڵەندایان کرد. پەرەپێدانی کەرتی کشتوکاڵی هەرێم وپلانی حكومەت بۆ گەشە كردنی كەرتی تایبەت تەوەرێكی تری كۆبوونەوەكە بوون.\nقوباد تاڵەبانی بە ئاماژەدان بە پلانی حکومەتی هەرێم بۆ هەمەجۆرکردنی داهات و رەخساندنی هەلی کار باسی لە پێویستی پەرەپێدانی کەرتی کشتوکاڵی هەرێمی کرد لەبەر رۆشنایی ئەزمونی دەوڵەمەندی هۆڵەندا و لەم چوارچێوەیەشدا داوایکرد حکومەتی هۆڵەندا هاوکاری حکومەتی هەرێم بێت.\nلە تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لەبارەی دۆخی بەغدا کرا و جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند: ئەوەی ئەمڕۆ لە عێراق روو دەدات دەرئەنجامی کێشە کەڵەکەبووەکانی چەندین ساڵی رابردووە. باسی لەوەشکرد بۆ پێشکەشکردنی حوکمڕانییەکی سەرکەوتوو دەبێت گۆڕانکاری لە میکانیزمەکانی سیستمی حکومڕانیدا بکرێت.\nھەروەھا تاوتوێی دۆخی ئاوارەکانی هەرێمی کوردستان کرا، لەم چوارچێوەیەشدا ئاماژەی بەوەدا كە پێویستە هاوکاری نێودەوڵەتی هەرێمی کوردستان بكرێت بۆ ئەوەی بتوانێت بە شێوەیەکی شایستە خزمەتی ئاوارەکان بکات.\nلەكۆتایی كۆبوونەوەكەشدا، بەئاماژەدان بە بەردەوامی چاكسازییەكانی حكومەتی ھەرێم، قوباد تاڵەبانی ستایشی ھەماھەنگی و رۆڵی حكومەتی ھۆڵەندای كرد كەھاوكاری ھەرێمی كوردستانی كردووە.


کورتەیەک لە سەر مافیای ئیسلامیی و فاشیزمی ئیسلامیزم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە باشوور … – Dengekan\nbyDenegkan\tFebruary 25, 2020\tGeneral, Opinion, Slider\nبەم وتارە مەبەستم ئەوە نییە کە باس لە خودی ئیسلام خۆی وەکوو ئاینێک بکەم. قسەوباس لە سەر ئیسلام بە زۆر زمانی جیاواز کراوە. قورئان و حەدیس و گێڕانەوەکان و ئەزموونی بەرفراوان و هەمەلایەنەی زیاتر لە ١٤٠٠ ساڵ ناوەڕۆکی ئیسلام دەخەنە بەردەست.\nئەوەی زیاتر لێرەدا مەبەستی ئەم وتارەیە ئەوەیە کە بە کورتیی باس لە سەرهەڵدانی مافیای ئیسلامیی نوێ بکەم کە جۆرێکی ترسناک لە مافیایە چون بە ناوی ئاینێکەوە دەکرێت. پاشان بە هۆی وەرگرتنی کەڵک لە دەسەڵاتی خودایەک و پێغەمبەرێک و پاشان قواستنەوەی ئەو دەرفەتانەی لە دیموکراسییدا هەڵ دەکەون، دەتوانێت راستەوخۆ یان ناڕەستەوخۆ حوکم بکات و بەو شێوەیە حوکمی فاشیستیی خۆی بسەپێنێت. ئەم حوکمە فاشیستیە مافیایەکی فاشیستیی، تەواو بێویژدان و بێڕەووشت و بێدەربەست، بەرهەم دەهێنێت.\nبە دەلیلگەلێک کە دەتوانرێت ئاماژەیان پێ بکرێت، دەتوانرێت پێ دابگیرێت کە ڕیشەی مافیای ئیسلامیی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی سەروودا، دەگەڕێتەوە بۆ هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا. دیارە کودەتای محەمەد زیائولحەق لە ٥/٧/١٩٧٧ لە ئۆپەراسیۆنێکدا بە ناوی (Operation Fair Play) دژ بە زولفەقار عەلی بۆتۆ و بەهێزبوونی بزووتنەوەی ئیسلامیی لە ئەفغانستان، پێش هاتنەر سەرکاری کۆماری ئسیلامیی ئێران، هەروەها شایانی باسن.\nزولفەقار عەلی بۆتۆ ئەو سەرکردەیەی پاکستان بوو کە لە ئازادکردنی زیاندانیانی سیاسییدا تا ڕێککەوتن لەگەڵ هیندوستان و بە خۆماڵیکردنی کەرتی پیشەسازیی و کشتوکاڵ و زیادکردنی مافی کرێکاران و جووتیاران و زیادکردنی خوێندەواریی و زۆرکردنی کۆلیژ و زانکۆکان و جێبەجێکردنی گەلێک ڕیفۆرمی دیکەی شایانباس، بەگشتیی بە قازانجی ژنان و هەژاران، ڕۆڵی کاریگەریی هەبوو. پاکستان، هەروەکوو بەنگلادیش، کە هەمیشە ناسنامەیەکی ئیسلامیی هەبوو وەکوو لە نەتەوەیی، لە سەردەمی زولفەقار عەلی بۆتۆ دا ڕچەی پێشکەوتن و گەشەی کولتوریی لێ دا. ئەمە وەرچەرخانێکی بنڕەتیی بوو لە مێژووی سەربەخۆیی پاکستاندا. ئەم گۆڕانکارییە ڕاستەوخۆ قازانجی گەورەی بە کورد دەگەیاند چون پاکستان لە مێژووی خۆیدا دژ بە پرسی ئازادیخوازانەی خەڵکی کوردستان بووە و لە سەنگەری تورکیا و ئێران و ئێراق دا بووە.\nکودەتای محەمەد زیائولحەق دروست بۆ وەستاندن و لێدان لە هەموو ئەو ڕیفۆرم و هەنگاوە ئاشتیانە بوو کە پاکستان بە خۆیەوە دەیدیت و گەڕاندنەوەی ڕەوڕەوەی مێژووی پاکستان بووە بەرەو دواوە. لە سێدارەدانی زولفەقار عەلی بۆتۆ دوو ساڵێک پاش ئەو کودەتایە، چاوترساندنی هەموو ئەوانە بوو لە پاکستان کە بیریان لە پێشکەوتووخوازیی و گەشەی کولتوریی و ئابووریی دەکردەوە. ( شایانی باسە خانم بێنەزیر، منداڵی یەکەمی خانم نوسرەت ئەسفەهانی ژنی دووهەمی زولفەقار عەلی بۆتۆ بوو کە لە بەگزادە کوردەکانی ئەسفەهان بوو. بێنەزیر لە سیاسەتدا ڕێگای باوکی خۆی گرتە بەر و لە هەستی نەتەوەیی ئەتنیکییشدا شانازی بەڕەچەڵک کوردبوونی خۆیەوە دەکرد. سەرئەنجام لە ڕێگای خەباتی ژانان و ئازادیخوازیشدا گیانی سپارد).\nلە هاتنەسەرکاری محەمەد زیائولحەق ـەوە پاکستان ڕووەو بە ئیسلامیکردنی زیاتر چوو، نەک هەر لە رووی کولتوریی، بەڵکو لە ڕووی سیاسیی، یاسایی و ساختاری سیاسیی و ئینتستیتیوتبەوە/ دامەزراوەییەوە. لە هاوکاریکردنی مجاهیدەکانی ئەفغانەوە هەتا تاڵیبانەکان. سەرئەنجامی سیاسەتی بە ئیسلامکردنی کۆمەڵگای پاکستان، پاش نزیکەی ٤٠ ساڵ، ئێستا لە هەموو کاتێک ڕۆشنتر و دیارترە، ئەویش پاکستانێکی دواکەوتووی داڕماوی داخراوی پارەپارەبووی کۆنەپەرستە، دروست هەروەکوو باقی جیهانی ئیسلامیی. پاکستانێک کە بارمەتەی شەڕی ناوخۆ و شەڕە دەراوسێ و کوشتەی پاشکەوتوویی و کۆنەپەرستیی دژ بە ژنان و بە هەر شتێک کە بۆنی ئازادیی و رزگاریی لێ بێت.\nپاکستان یەکێکە لە باشترین نموونەکانی ئیسلامیی سیاسیی، نەک لەبەرئەوەی کودەتای کەسێکی کۆنەپەرستیی دواکەوتووی محەمەد زیائولحەق بەرەو ئەوێندەرێی بردووە، بەڵکو لەبەرئەوەی کە لە ١٤/٨/١٩٤٧ کە سەربەخۆیی لە ئینگلیز وەدەستهێنا، لە سەر بنەمای شەریعەتی ئیسلامیی بە ناوی “کۆماری ئسیلامیی پاکستان” دامەزرێنرا. جێی ئەم باسە، نییە، بەڵام دابڕینی بەنگلادیش لە هیندوستان هەر لە سەر بناخەی ئیسلامیبوون لە پاکستانەوە سەرچاوە دەگرێت. تیرۆرکردنی خانم بێنەزیر، خەباتکاری دیموکراسیی و مافی ژنان، لە ٢٧/١٢/٢٠٠٧ دا، هاوشێوەی بە هەزاران لە خانمان و پیاوانی دیکەی ئازادیخوازی پاکستانیی، بەشێکی بچووکن لە تێرۆریزمی ئیسلامیی و مافیای ئیسلامیی لە مەیدانی نێونەتەوەییدا.\nکەواتە پێش هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامیی دوو نموونەی وەحشیگەریی لەو شتەدا دەبینین کە پێی دەگوترێت بزووتنەوەی ئیسلامیی. یەکەمیان پاکستانە بە ڕابەرایەتی محەمەد زیائولحەق و دووهەمیان سەرهەڵدانی بزووتنەوەی موجاهیدینی ئەفغانستان دژ بە حکومەتی کۆمۆنیستیی و نفوزی سۆڤیەتی ئەو دەم، ڕاستەوخۆ پاش ساڵی ١٩٧٨.\nلە دونیای ئەدەبی سیاسییدا چیرۆکی سەیر سەبارەت بە دەستتێوەردانی سعودیەی عەرەبیی و ئەمەریکا و ڕۆژئاوا لە پاکستان و ئەفغانستان هەن، هەر لە چاپکردنی بە ملوێنان قورئان بە شێوەی جیاواز و قەبارە و فۆرمی جیاوازەوە، هەتا دابەشکردن و بڵاوکردنەوە و ڕێکخستنی خەڵک و دروستکردنی مزگەوت بە شێوەی بێئەژمار، و ئەوجا دروستکردن و بەرهەمهێنانی مەلا و مەدرەسە و فەقێ بە شێوەی بەرهەمی زنجیرەیی پیشەسازیی.\nگەڕانەوەی خومەینی لە ١ی فێبریوەری ١٩٧٩ بە بارێک بەڵێنی دیموکراسیی و خۆشگوزەرانییەوە بۆ ئێران بە شێوەیەکی دیکە ساختار و پرینسیی دامەزراوەیی بە مافیای ئیسلامیی و فاشیزمی ئیسلامیی دا. خومەینی کە خاوەن ئەزموونێکی ئەدەبیی و سیاسیی قووڵ بوو و هاوکاتیش سینگی گڕکانی ڕکێکی دڕندانە بوو لە هەموو جۆرە دەسەڵاتێکی غەیرەئیسلامیی، توانی بناخەی کۆمارێکی ئیسلامیی دابڕێژێت کە وا چل ساڵ لە تەمەنی خۆی تێ دەپەڕێنێت.\nئەندامانی حیزبوڵای ئێرانیی پێش هاتنەسەرکار لە ئێران، لانی کەم لە ئێراق و لوبنان و میسر، خەریکی راهێنانن و مەشق بوون و لە ئوروپایش سێڵی ڕێکخستنیان هەبووە. خومەینی خۆی یەکێک لە نموونەی ئەو کادێرانەیە. بۆ تێگەیشتن لەم باسە دەتوانین لە مستەفا چەمران، بڕووانین کە لە سەرەتای ١٩٧٠ کاندا لە لوبنان یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی ڕێکخراوەی “آلامل/ هیوا/ هیواکەمان” و لە مەیدانی ڕێکخستندا پێوەندیی راستەوخۆی بە خومەینییەوە هەبووە. پاشان لە سەرەتای ١٩٨٠ کاندا مستەفا چەمران دەبێت بە جەلادی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، هەر لە وێرانکردنی سنە و مەریوان و مەهاباد و سەقز و شوێنەکانی دیکەوە هەتا تیرۆرکردنی کەسایەتی شۆڕشگێڕی کورد، فوئاد مستەفا سوڵتانیی، و دابڕینی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لە خەڵکەکەی، چالاک بووە.\nزەمانێک تەنیا سعودیەی عەرەبیی ناوەندی دونیای ئیسلام بوو. شیعەمەزهەبەکانی هەموو دەوڵەتانی خاوەرمیانە لەلایەن سوننەی دەسەڵاتدارەوە دەچەوسانەوە. شای ئێران، بەتایبەتیی لە بەر ترسی ناوخۆ، هەر لە سنووری بەرژەوەندیی ناوخۆیدا کارتی شیعەی بەکار دەبرد. سعودیە ناوەندی ئیسلامگەرایی بوو. بەڵام لە مێژووی مۆدێرندا، لانی کەم لە سەدەی ڕابردووەوە (لە ڕاستییدا لە کۆتایی سەدەی ١٩ هەمەوە)، هەر لە جۆرەکانی سەلەفییەوە تا ئیخوان ئەلموسلیمون و داعش ـی ئەوڕۆ شێوەی رەفتارفاشیست و فاشیت، سەرباری هەموو کۆنەپەرستیی و دواکەوتووییەک، لە بزووتنەوەی ئیسلامیی و ئیسلامیی سیاسییدا دەبینرێت.\nئیسلام وەکوو ئایین، لە هەڵبژاردنی عومەر کوڕی خەتاب بە خەلیفەی ئەو دەمی موسڵمانانی عەرەب (چون لە ناو عەرەبدا هێشتا ئایینەکانی دیکە بە تەواوی لەناو نەبردرابوون)، ئایینی شەڕ و پشێویی بوو. شەڕی ناوخۆی عەرەبە موسڵمانەکان لە سەر خەلیفایەتی، لە کوشتنی عوسمان کوڕی عەفان، هەتا شەڕی بەناوبانگی “جەنگی وشتر” کە بە پێی ئەو گێڕانەوانەی لە ئیسلام خۆیدا باوەڕپێکراون زیاتر لە ١٧ هەزار عەرەبی موسڵمانی تیادا کوژراوە، تا شەڕی عەرەبە موسڵمانەکان لە دەرەوەی خاکی عەرەبدا، واتە لە ئێراق و شام، تا بە ئەوڕۆ دەگات، بریتییە لە شەڕی دەسەڵات و لە هێشتنەوەی باڵادەستیی کە هەمیشە کۆنەپەرستیی و ساختەچیەتیی و فریودان بەشێکی گرینگ لە ناوەڕۆکی بووە.\nشەڕ و پشێوی لە نێوان موسڵمانان و جۆرەکانی ئیسلامدا هەمیشە هەبووە. ململانێ گاه لە نێوان شیعە و سوننەدا کە وەکوو دوو ئایین هەن نەک وەکوو دوو مەزهەب، و گاه لە نێوان شێوەکانی مەزهەبی ئیسلامدا و گاه لە نێوان هەموو جۆرەکانی ئسیلام کە عادەتەن لە سەر حوکم بوون و هەروەها لە نێوان زۆرینەی جۆرەکانی ڕێکخراوە ئیسلامیەکاندا، و پاشان خەسڵەتی خۆپەرستیی و مڵەیی و مشەخۆریی و درۆودەلەسە و ساختەچیەتیی نوێنەرەکانیان، ئەوە نیشان دەدەن کە قسەیەک لە سەر ئاشتیی و تەبایی و مرۆڤدۆستیی لە ئارادا نییە.\nبە پێچەوانەی ئایینی جوو و کریستیانیزم کە ئەوانیش دوو ئایینی “ئاسمانیین” ئەوا ئیسلام هەر بە تەنیا ئایین نییە، بەڵکو ئایدیۆلیژیشە. بەشێکی قورئان و ژمارەیەکی زۆر لە حەدیسەکان تایبەت بە حوکمکردن و حوکمڕانیین. پێغەمبەری موسڵمانان هەروەکوو خەلیفەکان و پاشان ئەمیر و سوڵتانەکان هەموو لە سیستەمی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاکانیاندا حاکم/ دەسەڵاتدار بوون.\nبەو شێوەیە ئیسلام هەم ئایینە و هەم ئایدیۆلۆژییە و تێگەیشتنی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگایە. هاوکات ئایدیۆلۆژییەکە کە بە پشت بەستن بە خودایەک و وەرگرتنی سەروەریی/ شەرعیەت لە خودایەک بە رەهایی خۆی بە باشترین و بە تەنیا چارەسەر دادەنێت. لە سەر ئەو بناخەیە ئیسلام سیستەمی دیکەی بەڕێوەبردن وەکوو دیموکراسیی و پلورالیزم و سیکولاریزم ڕەت دەکاتەوە. لەبەرئەوە ئیسلام ناتوانێت بەشێک لە بەڕێوەبردنێکی دیموکراتیک بێت.\nئیسلام ناتوانێت جیابوونی ئایین و دەوڵەت قبوڵ بکات، چون بەو مانایە دێت کە خۆیشی بەشداریی لە حوکم و دەوڵەتدا نەکات. هەرەوەها لە ڕیزی هەموو ئایینە ئاسمانییەکان و نائاسمانییەکاندا، دووبارە بە ئاماژە بە خودایەک “اللە”خۆی بە تەنیا ئەڵتەرناتیڤی دروست دادەنێت و تەنیا لە چوارچێوەی جۆرێک لە “خوداپەرستیی” ئایینە ئاسمانیەکاندا ئەوانی قبوڵە. ئیسلام ئایینە نائاسمانییەکان بە ئایین دانانێت و بیروباوەڕی وەکوو لیبرالیزم، سۆسیالیزم و کۆمۆنیزم بە “کوفر” دا دەنێت.\nئەمریکا و هاوپەیمانە زۆر کۆنسەرڤاتیڤە توندڕەوەکانی زۆر هەوڵیان دا وا بکەن کە بزووتنەوەی ئیسلامیی لە ئەفغانستان و پاکستان بە مانای دڕندە دڕندە بێت و تیایدا سەرکەوتوو بوون، بەڵام بۆ ئەو وڵاتانەی کە دۆستی خۆیانن ناوی “ئیسلامی میانڕەو” یان داتاشی. سەرۆککۆمار ئۆبا پارەیەکی زۆری سەرف کرد بۆ ئەوەی ئەردۆغان و حکومەتەکەی بە “ئیسلامی میانڕەو” لە قەڵەم بدات لە کاتێکدا کە ئەردۆغان توندترین و دڕندەترین نموونەی ئیخوان موسلیمونی سەردەمە.\nدرەنگی نەبرد دەرکەوت کە لەو چوارچێوە دیموکراسیەی “سندوقی دەنگدان” دا کە ئەمریکا و ئوروپا بە شانوباڵییدا هەڵ دەڵێن، تورکیای ئەردۆغان هەروەکوو ئێرانی خامنەیی ئیسلامێکی فاشیستە. ئەردۆغان خۆی بە سووکایەتیی دادەنا کە بە “مەسڵمانی میانڕەو” و “ئیسلامی میانڕەو” دابنرێت. هەر زوو بە وردی باسی کرد کە بۆ ئەوان “دیموکراسیی شەمەندەفەرێکە و ئەمان لە هەر وێستاگەیەک پێیان خۆش بێت دا دەبەزن”. ئەوان، هاوشێوەی تاڵیبەنەکان و داعش و ئەلقاعدە خۆیان بە “ئیسلامی ڕاستەقینە” و بە “نوێنەری ئیسلام” دادەنێن. بە سەدان و بگرە هەزاران بەڵگە هەن کە ئەردۆغان و حکومەتەکەیی و دارودەستەکەی تاوانی گەورەیان دژ بە مرۆڤایەتیی ئەنجام داوە و دەدەن.\nئیسلام ئاینێکی هۆمۆژێن یان هێترۆژێن؟\nدەگوترێت و پێ دادەگیرێت کە ئیسلام هەر یەک ئایینە و یەک سەرچاوەیە. ئەمە پێداگرتنێکی نازانستیی و ناڕاستە. ئیسلام لە پاش مردنی ئەبوبەکری سەدیق و هاتنەسەرکاری عومەر کوڕی خەتاب ـەوە بووە بە دووان، لایەنگرانی تەریقەتی خوێنیی و تەریقەتی وەفاداریی، کە لە ئەدەبی ئسیلامییدا وردەوردە بە “شیعە” و “سوننە” چەسپاوە هەر لەو دەمەوە هەن. ئەڵبەت لە دوای “شەڕی حوشتر” ـەوە ئیتر ئیسلام بوو بە دوو باڵ و دوو تێگەیشتن و دوو چەمکی تەواو جیاواز، ئەوا لانی کەم سێ جۆر لە ئیسلام پەیدابوون. هێڵی عەلی کوڕی ئەبیتالیب کە باوەڕی بە میراتی ئیسلامیی بە خوێن هەیە، و هێڵی عائیشەی کچی ئەبوبەکر کە باوەڕی بە هێڵی میراتگریی لە ڕێگای وەفادارییەوە هەبوو و پاشان ئەوانەی کە لەگەڵ کەسیان نەبوون و زیاتر باوەڕیان بە بێلایەنی و وەفادار بە خەتی سوننەتی محەمەد هەیە. پاش داگیرکردنەکانی نەتەوەگەلی دیکەی غەیرە عەرەب لەلایەن عەرەبی موسڵمانەوە، بە سەدان شێوە لە جۆری ئیسلام پەیدا بوون. ئیسلام لە هەر وڵاتێکی ئیسلامیی تەنانەت لەوانەشدا کە تەواو سوننەن یان شیعەن شێوەی تایبەتیی هەیە. بێگومان شێخ و سەید و تەکیە و خانەقا و مزگەوت و حەوزە چ وەکوو مەقامی ئایینیی و چ وەکوو بارەگای ئیسلامیی پەیدا بوون. هەموو ئەم لک و پۆپانە بە شیعە و سوننەیەوە مانایەکی دیکە بە مەککە وەکوو ناوەندی ئیسلام دەدەن.\nلە ئەوڕۆدا مرۆڤ دەتوانێت پێ دابگرێت کە نزیکەی هێندەی ژمارەی موسڵمانان شێوەی ئیسلامیش هەیە. نزیکەی هەر تاکێکی موسڵمان بە شێوەی خۆی و جیاواز لەوانی دیکە قورئان و حەدیس و گێڕانەوەی دیکەی ئسیلامیی لێک دەداتەوە. لێکدانەوەکان شایەد بە شێوەیەک گرێدراو بە رێبازی “شیعە” و “سوننە” بن، بەڵام لە ناوەڕۆکدا گرێدراو بە تێگەیشتنی کەسیین.\nدیارە لەو ژمارە چەند سەد ملوێنیەدا، بێ لە سەدان هەزار مەلای نەخوێنەوار و پەڕگیر هەروەها بە ملوێن لە تاکەکەسی تەواو نەخوێنەوار و بێسەواد هەن کە هیچ جۆرە زانیاریەکیی دروست و فاکت لە سەر ئیسلام یان ئایینەکانی دیکە و ئایدیۆلۆژیەکان و زانست و مێژوو نازانن، ئەوەندە نەبیت کە خۆیان بە موسڵمانی “ڕاستەقینە” دادەنێن.\nخەسڵەتی نزیکەی هەموو دەوڵەتانی ئیسلامیی بە هەرێمی کوردستانی ئێراقەوە کە بە پێی شەریعەتی ئیسلام بەڕێوە دەبردرێت دیکتاتۆریی، خزموخزمچیەتیی، تاڵانکاریی، ساختەچیەتیی سیاسیی و گەندەڵیی، هەروەها بێرەووشتیی و بێئەدەبیی سیاسیی و بێویژدانیی حوکم دەکات. بزووتنەوە ئسیلامیەکانی وەکوو ئیخوان موسلیمون، حیزبولتەحریر، جۆرەکانی حیزبوڵا، موجاهیدینەکان، جۆرەکانی سەلەفیی و وەهابی، ڕێکخراوەکانی وەکوو ئەلقاعیدە، تالیبانەکان، ئەنساروئیسلام، ئا کە پە، جەبهەتولنوسرا، داعش و بۆکۆحەرام و دەیانی دیکە، هەر هەموویان لەوپەڕی وەحشیگەریی سیاسیی و ڕەووشتییدا هەن.\nهەر یەکێک لەمانە و زۆرینەی تاکەکەسیان یەکتر ڕەت دەکەنەوە و بە “نائیسلام” و “ناموسڵمان” یەکتر ناوزەند دەکەن. ئەگەر جۆرێک لە هاوکاریی و یەکترخوێندنەوە هەبێت ئەوا کاتیی و تاکتیکییە و لەبەر لاوازیی پێگەیانە. ناوزەندکردن و لەقەڵەمدانی یەکتر بە “نائیسلام” و “ناموسڵمان” بە مانای ئەو ناهێترۆژێنیەیە/ لێکنەچوونەیە کە لە خودی ئیسلام دا هەیە. ئیسلام خۆی سەرچاوەی جیاوازییە، هەر لەبەرئەوەیە تێگەیشتن و لێکدانەوەکان بێ ئەژمارن.\nدەستتێوەردانی سعودیە و ئێران و تورکیا لە کوردستان\nئیسلام لە کوردستان هەتا هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامیی ئێران و دروستکردنی جۆرەکانی ئیسلامی سیاسیی لە ناو کورددا، بۆ نموونە بۆ یەکەم جار دروستکردنی “لەشکری ئیسلامیی” لە 1982 دا ئیسلام لە کوردستان تەواو جیاواز بووە لە بەراووردی شێوەکانی دیکەی ئیسلام لە وڵاتانی دەوڵەتداردا.\nڕێکخستنی تاکەکەسی کورد لە ئیسلامی سیاسییدا بە پلەی یەک بە سەرمایەگوزاریی سعودیی عەرەبیی و ئێران و تورکیا بووە. سەبارەت بە دەستی سعودیە لە ڕێکخستنی ئیسلامی سیاسیی لە کوردستان ڕەنگە بگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ساڵانی 70 کان. پاشان بە پلەی دوو ئێران دێت کە هاوکات لەگەڵ هێرشبردن بۆ سەر بزووتنەوەی ئازادیخوازی رۆژهەڵات پێوەندیی بە ڕێکخستنەکانی باشوورەوە کردووە و ڕێکخستنی ئیسلامی سیاسیی دروست کردووە. ئاشکرایە کە باشترین چەکی دەستی تورکەکان بەکارهێنانی مەزهەبی حەنەفی ئیسلام بوو بۆ داگیرکاریەکانیی و لەوێدا هەبوونی “کوردی موسڵمان” ئەوی کە لە ژێر کاریگەریی ئیسلامدا ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ ئەجێندای عوسمانیەکانیان بەڕیوەبردووە ، شایانی باسە.\nئێران و تورکیا وەکوو بەردەوامیی دوو ئیمپراتۆریی عوسمانیی و سەفەویی کە لە سەر بناخەی سوننە و شیعە دامەزراون و کە لە سەر کوردستان داگیرکەر بوون، کاریان بۆ ئەوە کردووە کە موسڵمانی کورد ئەو جۆرە لە موسڵمان بێت کە لە بەرژەوەندیی خۆیاندا بێت.\nتورکەکان هەر لە ئەتاتورکەوە زۆر بەلایانەوە گرینگ بوو کە کوردەکان بەو شێوەیە لە ئیسلام بمێننەوە کە وەفادار و وابەستە بە وان بێت، بەڵام کە ڕێکخستنی سیاسییان نەبێت، واتە ئیسلامی دەوڵەتیی، ئیسلامێکی ناڕاستەوخۆ سیاسیی. چون هەمیشە ڕێکخستنی سیاسیی دەتوانێت بە شێوەی جیاواز بگۆڕێت و ئەوانیش ئەو ڕیسکەیان هەڵ نەدەگرت. ئەتاتورک دڕندانە سەرکردە کوردستانیە ئازادیخوازەکانی دەکوشت کە زۆر موسڵمانیش بوون، بەڵام ڕێگای دا ئیسلام لە سەر ئاستی فەقێ و مەلای پێشنوێژ لە باکووری کوردستان بە بەربڵاوی بمێنێتەوە. پرۆژەی بە سیکولارکردنی سیستەمی سیاسیی لە تورکیا هیچ کاتێک باکووری کوردستانی نەگرتەوە.\nنەجمەدین ئەربەکان لەگەڵ دروستکردنی پارتی “الرفاه” دا پرۆژەیەکی ستراتیژیی بە ئیسلامکردنی باکووری کوردستان بە شێوەی ئیسلامی تورکیی دەوڵەتیی خستە کار. ئەردۆغان و ژمارەیەکی بەرچاو لە سەرکردەکانی ئەوڕۆی پارتی دادوگەشە چ وەکوو ئیخوان موسلیمونی نێونەتەوەیی تیرۆریست و چ وەکوو پرۆژەی ئەوان بۆ بە هێشتنەوەی ئیسلام لە باکوور و هەروەها بڵاوکردنەوەیشی لە ڕێگای فەتحوڵا گوڵین ـەوە بۆ باشووری کوردستان، بەرهەمی ئەو پرۆژە ستراتیژیەی ئەربەکان ـە.\nهاوڕێیانی گیانبەگیانیی ئیخوانیی تورکیی (دیارە لە باشووریش ئەمە ڕووی داوە) کە بە حوکمی تێگەیشتنی ئایدیۆلۆژیی ئیسلامیان لە یەکتر دوورکەوتنەوە و تەنانەت ڕێبازی دژبەیەکیشیان گرتە بەر و لەو بەینەدا ئەردۆغان و گوڵین بوون بە دوژمنی سەرسەختی یەکتر. دروست لەبەر هەمان هۆیە کە تورکەکان ناهێڵن جۆرێک لە ئیخوان موسلیمونی کوردیی لە شێوەی ڕێکخستنی سیاسییدا دروست ببێت. کوردەکان دەتوانن چەند پێیان خۆش بێت ئیسلامیست بن بەڵام لە رێکخراوەیەکی تورکییدا. ئەمە ڕوونی دەکاتەوە کە بۆ چی “حیزبوڵای کوردیی” و “هوداپار/ حور دەعوا پارتیسی” تەنیا لە چوارچێوەی “میت” دا ڕێکخستنن.\nپلانی سعودیە بۆ بە ئیسلام وێرانکردنی کوردستان پرۆژەیەکی جیاواز لەوی تورکیا و ئێرانە و کە دیارە لە پاوانی بەرژەوەندییدا لەگەڵ ئەوی ئێران و تورکیا دا کەوتووتە کێشەی گەورەوە. سعودیە دەیەوێت جۆرێک لە ئیسلامی سیاسیی دڕندە لە چواردەوری خۆی دروست بکات بۆ ئەوەی لە کۆنتێکستێکی گشتیی ئیسلامییدا خۆی بە کۆنسەرڤاتیڤێکی “میانڕەو” لە قەڵەم بدات. لەو بارەوە هەموو “دونیای ئیسلام” ی دەرەوەی سعودیە مەیدانی ئەو گرەوەیە.\nڕێکخستنی موسڵمانەکانی ئەفغانستان بۆ ناو بزووتنەوەیەکی ئیسلامیی بە بێگومانییەوە کۆنتر لە “شۆڕشی ئەپریل” ی سالی 1978 ـی ئەفغانستانە. سەرۆککۆمار محەمەد داودخان خۆی بە پشتیوانیی “حیزبی دیموکرایکی خەڵکی ئەفغانستان” ساڵی 1973 توانی کودەتا دژ بە خانەوادەی موساحیبان بکات و زاهیر شا بڕووخێنێت و ئەفغانستان بکات بە کۆمار. بەڵام پێنجساڵێک دوای قووڵ بوونەوەی کێشەی دەسەڵات لە ناو “حیزبی دیموکرایکی خەڵکی ئەفغانستان”دا سەرئەنجام ئەوە ڕوویدا کە پێی دەگوترێت “شۆڕشی ئەپریل” و کە کۆمنیستەکانی ناو حیزب و سەر بە یەکیەتیی سۆڤیەت هاتنە سەر حوکم و ناوی ئەفغانستانیان بۆ “کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان” گۆڕی.\nپرسیارەکە ئەوەیە کە ئایا بە سەدان هەزار لە ئیسلامیستی مەشقپێکراوی چەکدار و ڕاهێنراو بەو شێوە دڕندەیەی کە جیهان چاونێری بوو، لە کوێیوە لە شەووڕۆژکدا پەیدا بوون؟\nبێگومان، ڕێکخستنی ئیسلامیی سیاسیی لە ئەفغانستان زۆر کۆنتر لە ڕووخانی زاهیر شایە.\nبە هەمان شێوە، خوێندەوەکان لە سەر حیزبوڵای ئێرانیی، بۆ نموونە هاتنوچوویەکانی مستەفا چەمران، شیعر و نووسینەکانی خومەینی و وەدەرنانی لە ئێراق و هتد، ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕێکخستنی ئیسلامی سیاسیی بەو شێوە چڕوپڕەی لە هەردوو شیعە و سوننەدا زۆر پێش شەڕی دژ بە سۆڤیەت و ڕاونانی حەمەرەزا شای ئێرانە.\nبێگومان ئێران و تورکیا ئاگاداری دەستتێوەردانی سعودیی عەرەبیی لە باشوور بوون. بە ڕێکخستنی کورد لە ئیسلامی سیاسییدا و دروستکردنی سەدان مەلا و فەقێ لە قووڵایی ئەم ستراتیژیەدا دەیبینین کە ئێستا لە باشووری کوردستان دەیبینین و کە ئەگەر پێشی پێ نەگیرێت پاشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش دەیبینین. بۆ سەرلێشواندن لە خەباتی ڕزگاریخوازیی خەڵکی کوردستان ئێرانی شیعە ئامادەیە سەلەفیی سوننەی کورد وەگەڕ بخات. لە هەڵبژاردنەکانی باکووردا بینیمان کە سەرەڕای خوێنی هەزاران گیانبەختکردوو، چل ساڵ لە خەباتی بێووچانی ئازادیخوازیی و هەبوونی ڕێکخراوێکی یاسایی پێشکەوتووخواز بە ناوی هادەپ، کە لە سەرئەنجامی خوێنی دەیان هەزار گیانبەختکردوو وەدەستهێنراوە، هێشتا ژمارەی ئەو کوردانە کە دەنگ بە ئیسلامی تورکیی لە شێوەی ئەردۆغانیی دەدەن، بە سەدان هەزارن. ئەمە زەنگێکی ترسناکە.\nئێران هیچ دوودڵیەکی لە پشتگرتنی بزووتنەوەی ئیسلامیی سیاسیی لە باشوور نەکردووە ئەگەرچی باش ئاگاداریش بووە کە سوننەیە. خومەینیی زوو تێگەیشت کە ئەو بزووتنەوە ئیسلامییەی باشوور تا ئەو کاتەی لە لایەکەوە دژ بە ڕژیمی سەددام حوسەین بێت و لەلایەکی دیکەوە وەکوو پوازی ناوخۆ دژ بە ئازادیخوازیی کورد بەکاربهێنرێت، و هەروەهایش بە ناوی ئیسلامەوە هەم لە پێشکەوتنخوازیی ناو کوردستان بدات و هەمیش بەرامبەر بە دەستتێوەردانی ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا بووەستێت، قازانج بە ئێران دەگەیەنێت.\nستراتیژیی درێژخایانی تورکیا و ئێران ئەوەیە لەو بەرەیە بدەن کە وەفادارییی نەتەوەیی و نیشتیمانیی و ئازادیخوازیی کوردستانیی هەیە و لە بری ئەوە شتێک بە ناوی “ئومەتی ئیسلامیی” سەر بەخۆیان هەبێت و ئەویش تەنیا لە چوارچێوەی وابەستەییدا هەبێت. دەستتێوەردانی ئێران لە 1982 ـەوە لە باشوور بە مەبەستی ڕاگرتنی ناسەقامگیریی کردوویەتی.\nپاش ئەوەی تورکەکان لە دژایەتیکردنی بزووتنەوەی ئازادیخوازی کورد لە باکووری کوردستان بێ چارە مان، لە رێگای حوسەین وەلی ئۆگڵۆ – وە “حیزبوڵای کوردیی” ـان دروست کرد. تورکەکان بە ئاشکرا نەیاندەویست ناوی کورد تەنانەت لە شتی خراپیشدا بهێنرێت، لەبەرئەوە بە ڕەسمی بە “حیزبوڵای تورکیی” ناویان دەبرد بەڵام بە ناڕەسمیی و بۆ فریودانی کورد و جیهانی دەرەوە بە “حیزبوڵای کوردیی” یان هەر “حیزبوڵا” ناو دەبردران. حیزبوڵا حیزبێکی سوننەی تیرۆریستیی بوو و دەوڵەت تەنیا یەک ئەرکی لە سەر شان دانابوو، ئەویش دژایەتیکردنی پێشکەوتنخوازیی لە باکوور و پشتگیریکردنی دەوڵەت بوو.\nئاشکرا دیار بوو کە تورکەکانیش گەیشتبوونە ئەو باوەڕەی کە ئەوانیش دەبێت بتوانن کارتی ئیسلام لە شێوەی ئیسلامی سیاسیی دژ بە خەڵکی کوردستان بەکار بهێنن. تورکەکان لەم کارەدا ژیرن، بەڵام کێشەکەیان ئەوەیە کە نایانەوێت ڕیسکی بردنی ناوی کورد و کوردستان هەڵبگرن. پاش ئەنجامدانی چەندین کاری تیرۆریستیی، حیزبوڵا لە باکوور شکستی خوارد چون خەڵکی کوردستان دەیانزانی حیزبوڵا هەر بەشێکی چەکدارە لە جاشئیسلامیی تیرۆریستیی و زیاتر لەوەی کە بەشێک لە بکوژانی میتی تورکیان، شتێکی دیکە نیین.\nئەردۆغان و هاوڕێکانی کە لە ئیسملایستە تورکەکانی دیکە بە ئەزموونتر بوون. پاش ئەوەی کە زانیان پارتی دادوگەشە بە تەنیا ناتوانێت شێوە ئیسلامیستی تورکیی لە باکووری کوردستان هەڵبخڕێنێت، ئەم جارە لە کۆتایی ساڵی 2012 دا حیزبێکی دیکەی ئیسلامیی کوردییان بە ناوی “هوداپار/ حور دەعوا پارتیسی” دروست کرد. هەندێک دەڵێن کە هوداپار درێژەی حیزبوڵایە و هەندێک دەڵین نوێیە. لە پراکتیکدا ئەرکی هوداپار هەروەکوو حیزبوڵا دژایەتیکردنی ئازادیخوازیی و مافی ژنان و بە لە بیربردنەوە و لەباربردنی دۆزی کوردە. هوداپار لە هەڵبژاردنەکاندا بە ڕەسمیی پشتیوانی لە پارتی داد و گەشە دەکات و پارێزەری میساقی میللی تورکیایە.\nموسڵمانانی کورد بە گشتیی و ئیسلامیستەکانی کورد ئەوڕۆ لە کوردستان خودئاگا یان ناخودئاگا خراوەتە ناو بۆتەیەکی سیاسیی، واتە کراون بە ئیسلامێکی سیاسیی و لە خزمەتی ماشێنێکی گەورەی سیاسیی دەوڵەتانی داگیرکەردان، نەک لە خزمەت خودایەکدا. نەزمە ئیسلامییەکە نەزمێکی داگیرکەرییە بەڵام بە ئیسلامیستگەلی کورد دا دەسەپێنرێت.\nپێناسەی موسڵمان زۆر لەوە زەحمەتترە کە هەوڵ دەدرێت ئاسان بکرێت. موسڵمان هەر ئەو کەسە نییە کە باوەڕی بە خودایەک بە ناوی “ئەڵا” و پێغەمبەرێک بە ناوی “محەمەد” هەبێت. لە نێوانی “ئەڵا” و “محەمەد” دا بە هەزاران مەرج و قەید هەن کە “موسڵمانبوون” پێانسە دەکات.\nتا ئەو کاتەی ئیسلام ئایینێک بێت کە باوەڕی بە حوکمداریی بێت و دەست بخاتە ناو پرسی یاسا و ڕێسا و خۆراکی گشتیی و ژیانی ئابووریی و کۆمەڵایەتیی ئەوا هەر ئاینێک نییە بەڵکو ئایدئیۆلۆژیەکیشە.\nئایا مرۆڤێکی موسڵمان چۆن دەتوانێت موسڵمانیی خۆی لە ناو سیستەمێکی دیموکراسیی و سیکولاردا بەردەوام پێ بدات بێ ئەوەی دەست بخاتە نێو ژیانی خەڵکی دیکە، پرسیارێکە کە دەبێت تاکەکەسی موسڵمان خۆی وەڵامی بداتەوە.\nئەوڕۆ ئیسلامی ڕاستەقینە ئەو تاکەکەسە نییە کە لە نێوان خودی خۆی و خوداکەیدا، بێ دەستتێوەردانی کەسانی دیکە و سیاسەت و ڕێکخستن، پێوەندییەکی عیرفانی دروست دەکات. بەڵکو کەسێکە کە ڕێکخراوە و کە لە بازنەیەکی تایبەتیی سیاسیی دیاریکراودا کە بەرژەوەندیی دیاریکراوی هەیە، بووە بە پێچ و مۆرەێکی خزمەتگوزار، واتە بریتییە لە سەربازی باڵادەستیەکی سیاسیی دیاریکراو. لەو پێوەندیەدا خودایەک هەبوونی نییە.\nئەو سەربازە، ئاگادار یان بێ ئاگا لە ڕۆڵی خۆی، ئەو ماشێنە سیاسییە داگیرکەرییە دەگێڕێت کە کوردستانی وێران کردووە.\nلە ئیسلامدا هەر کەسێک، هەر لەو رۆژەوە لە دایک دەبێت، لە باوکودایکێکی موسڵمان لە دایک بووبێت موسڵمانە. واتە ئیسلام ئایینێکی زگماکیە. لە ئیسلامدا بە کەسێک کە بڕووای بە هەبوونی خودایەک نەبێت دەگوترێت “مولحد” یان کافر، نەک “ناموسڵمان”. ئەمە یەکەمین و گەورەترین تاوانی ئیسلامەکە خۆی هەموو زگماکموسڵمانێک و ناموسڵمانێکی پێ تاوانبار دەکات. ئیسلام کە بە ڕەهایی خۆی بە سەرچاوەی ڕاستیی و دروستیی دەبینێت مافی تاوانبارکردنی ئەو دیکە بە خۆی دەدات.\nلە ناو ئایینەکاندا ئیسلام تاکە ئاینێکە کە بەزۆری زۆرداریی و لە ڕێگای هەڕەشە و کوشتن و بڕینەوە مرۆڤ بە موسڵمان دەکات. ئیسلام تەنها ئاینێکە کە وەدووت دەکەوێت و ڕاوت دەنێت و هەڕەشەت لێ دەکات کە حەتمەن هەر دەبێت ببیت بە “موسڵمان”. ئیسلام تاکە ئایینێکە کە بێ خەبەر لە ژمارەیەکی زۆری مرۆڤ (لە ئێستادا زیاتر لە ٦ ملیارد مرۆڤ!) کە هەموویان بە دەیان و سەدان خودای جۆراوجۆری خۆیان هەیە بەڵام ئەم خۆی بە دوا دانە و بە هی هەمووان دادەسەپینێت.\nئەوەی کە ئیسلام پێکهاتەیەکی هۆمۆژن نییە ئەسڵەن قسەیەک هەڵناگرێت. ئەو پێکهاتەیەی بە گشتیی پێی دەگوترێت ئیسلام بە ملوێن کەسانی تێدایە کە بە باوەڕەوە سیکولارن و داوای جیایی ئایین و دەوڵەت لە یەکتر دەکەن و کۆمۆنیست و سۆسیالیست و لیبرال و نائایینیی و بێدین/ ئاتێیست و هتدیان تێدایە. هەر لەبەرئەوە هیچ کەسێک ناتوانێت بزانێت لە راستییدا ژمارەی موسڵمانان لە ناو وڵاتانی ئسیلامیی چەندن. لە وڵاتانی ئیسلام خودی دەوڵەت موسڵمانە، حکومەتەکان موسڵمانن و دەستوور ئیسلامییە و تەنانەت فشار دەهێنرێت کە کولتوریی گشتیی و ڕەفتاریش لەو چوارچێوەیەدا دەرباز نەبێت. دامەزراوەکان بەتایبەتیی پەروەردە/ خوێندن، دادوەریی لانی کەم بە جۆرێک لە سەر بنەمای شەریعەت دامەزراون و کار دەکەن. مزگەوت و حەوزەکان کە بە هەزارانن بە بەردەوامیی بێهووچان پەمپی ئایینی لە خەڵک دەدەن.\nلەگەڵ هەموو ئەم دەستتێوەردانەیشدا لە ژیانی خەڵک، هێشتا ئیسلامیستەکان پێیان وایە کە نە دەوڵەتەکان و نە حکومەتەکان ئیسلامیی نیین.\nژمارەی دانیشتووانی دەوڵەتانی ئیسلامیی کە لە ٤٧ دەوڵەتی ئیسلامیی سوونە و شیعەی جیاواز و ڕێبازگەلی جیاوازی سوننە و شیعە پێکهاتوون، لە راستییدا نازانرێت ژمارەی ئەوانەی سکۆلارن، واتە ئایین ئازادن/ سەربە ئایینێک نیین، چەندن، ژمارەی ئەوانەی لە چوارچێوەی ئایدیۆلۆژیی جیاوازی وەکوو کۆمۆنیزم و سۆسیالیزم و لیبرالیزم و فێمێنیزمدا باوەڕیان بە خودا و بە ئایینێک نییە چەندە. هەروەها ژمارەی ئەوانە نازانرێت کە باوەڕیان بە ئایینگەلی ئاسمانیی و غەیرەئاسمانیی نییە یاخود هەر مرۆڤێکن و باکیان بە هەبوونی خودایەک یان ئەڵایەک یان ئاینێک نییە، چەندە. بێگومان، هێشتنەوەی خەڵک لە ناو پاکەتێکی بە ئیسلام مۆرلێدراودا لە قازانجی ئیسلامیستەکانە.\nئەم کارە مافیایی و فاشیستیی سیاسییە لە هیچ جۆرە ئایدیۆلۆژیەکی دیکە قبوڵ نەکراوە و ناکرێت. زۆربەی زۆری دیکتاتۆر و فاشیست و دۆڕاوی جیهان ئیسلامیین، هەر بۆ نموونە سەدام حوسەین، خومەینی، یاسر عەرەفات و هتد هەمیشە گشتگیرانە بانگیان لە “ئیسلام” دەکرد، هەروەکوو چۆن ئێستا ئەردۆغان چالاکترین ڕێکخەری ئیخوان موسلیمونی نێونەتەوەییە دژ بە خەباتی ئازادیخوازی خەڵکی کوردستان. لەم مەسخەرەبازاڕیەی ئیسلامیی سیاسییدا نەبێت لە هیچ شوێنێکی دونیا قابیلی قبوڵ نییە شت لە ئاستی دەوڵەت و جیددیەتیی بەڕێوەبردندا ئاوا وەحشیگەرانە مرۆڤ گشتگیر بکرێت.\nکاکڵەی مەبەستی من لە مۆرلێدانی گشت بە موسڵمان و بە داسەپاندنی زگماکموسڵمانیەتیی کاری داگیرکەریی ئێران و تورکیا، دیارە هەروەها سوریا و ئێراقیش، زۆر ئاسان دەکات لەبەرئەوەی چەمکی “ئومەتی ئیسلامیی” بە ریسێپتی تورکیی و فارسیی و عەرەبیی برەودار دەبێت. ڕۆژانە بە سەدان جار لە گفتوگۆ سیاسییەکاندا ئێمە ڕستەی “هەموومان موسڵمانین” دەبیستین. بە دڵنیایەوە دیارە قازانجەکەی بۆ کێیە.\nمافیای ئیسلامیی لە باشووری کوردستان\nلە کوردستان لە ناو ئەو کەسانەدا کە دەسەڵاتدارانی ئیسلامیی، ئەوانەی زادە و بەرهەمی تورکیا و ئێرانن، بە “زانایانی ئاییینی” ناوزەند کراون لەوانەن کە بێ سەواد و نەخوێنەوار و هەلپەرست و خۆویست و مشەخۆرن.\nلە مێژووی کوردستان و ڕەنگە تەواوی وڵاتە ئیسلامیەکاندا هەروەها مووچە و پارەوەرگرتن بۆ مەلایەتیی نەبووە، بەڵکو ئەو کەسانە بوون کە لە ڕێگای سەرفترە و زەکات و خێری رۆژانەوە بەڕێوە دەچوون کە خەڵک مانگانە لە راهی خودا جۆرێک لە مووچەیان بۆ بڕیوونەتەوە و کە لە کوردیدا پێی دەگوترێت “بەرات”. زۆرینەی شێخ و سەیدەکان لە ڕێگای فریودان و گەوجاندنی خەڵکانی ڕەشوڕووتەوە خۆیان زەنگین کردووە. هەر زۆرینەی مەلا و شێخ و سەید هەمیشە هاوپەیمانی ئاغا و دەرەبەگ و دەسەڵاتدارن بوون. لەگەڵ ئەوەیشدا کە نە “شێخ” و نە “سەید” لە عەرەبدا مەقامی ئایینیی نیین، بەڵام لە کوردستان و ناوچەگەلی دواخراوی بە ئیسلام ئەنگاوتەدا بوون بە مەقامی ئایینیی.\nلە عەرەبدا “شەیخ” بە ماناکانی پیر/ ڕدێن سپی/ دەمڕاست/ سەردار دێت و “سەید” یش بە ماناکانی رێزدار/ کاک/ ئەزبەنی دێت. هیچی دیکە. چۆن ئەم دوو وشەیە لە کۆمەڵگا غەیرەعەرەبیەکاندا بوون بە مەقامی ئایینیی قسەوباسی زیاتر هەڵدەگرێت. لەگەڵ رێزی بێ پایاندا بۆ ئەو کەسایەتییە کوردستانیی ئازادیخوازانەی وەکوو شێخ و مەلا دەرکەوتوون و مێژووی پڕ لە شانازییان تۆمار کردووە، بنەچەی ئەم دوو وشەیە دەگەڕێتەوە بۆ تەسلیمبوون و خۆسپاردن بە دەسەڵاتدارانی سەرەتای بە ئیسلامکردن.\nلە کوردەوارییدا، زۆرێک لە مەلاکان بە شێوەیەک هەژار و نەدار بوون کە تەنانەت هاوسەرگیریشیان پێ نەکردراوە یاخود هاوسەرگیریەکەیان لەگەڵ ئەوانەدا بوون کە لە کوردەوارییدا پێی دەگوترێت هاوشان، جا ئیتر هەر شێوەیەک بوو بێت. بە گشتیی خانمانێک کە لە ڕووی چینایەتیەوە وا هەژار بوون کە ئیتر بە حوکمی باوەڕدارییە ئایینیەکە لەوە زیاتریان پێ نەدەبڕدراوە. زۆریان ناچار ماون کە دێ بە دێ بگەڕێن و مزگەوت بگۆڕن بۆ ئەوەی کە خێر و سەرفترە و بەراتێکی زیاتریان وەدەست بکەوێت.\nلە ئێران لە سەردەمی شادا و لە ئێراقیش تا ڕووخانی فاشیزمی بەعس مەلاکان بە شێوەیەکی رێکخراو و سەرتاسەریی موچەبگیریی دەوڵەت نەبوون. ژمارەیەکی کەمی تایبەتیی لە مەلاکان مووچەیان وەرگرتووە. بەڵام لە پاش هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامیی ئێران ساختار و ڕەفتاری سیاسیی بزووتنەوەی ئیسلامیی دەگۆڕدرێت. لە پراکتیکدا ئیسلامبوون دەکرێت بە مەرجی هاووڵاتیبوون. واتە بێ ئەوەی ڕا بگەیەندرێت چەمکی هاووڵاتیبوون دەگۆڕدرێت، هاووڵاتیی ئیدی ئەو تاکەکەسەیە کە موسڵمانە و کە وەفادار بە شەریعەتی ئسیلامیی و بە حکومەتی ئیسلامییە و هاووڵاتیی باشیش ئەو کەسەیە کە “شەهید” ـی ئەو رێبازەیە. دیارە ئێستا ئەوە تورکیاش دەگرێتەوە بەو جیاوازیەوە کە ئێران بانگەوازی پەیامی شیعە و تورکیا هی سوننە دەکات. هەرە زۆرینەی مەلاکان، کۆلکەمەلای کوێرەدێیەکان نەبن، ڕاستەوخۆ دەبن بە مووچەبگیر و بە دەمڕاست و بە نوێنەری ناڕاستەوخۆی دەوڵەت. مەلاکان دەبن بە گوێ و چاوی دەوڵەت و بەو شێوەیە دەبن بە بەشێک لە دەسەڵاتی سیاسیی.\nلەو پرۆسە سیاسییەدا مەلاکان دەبن بە “زانایانی ئیسلام” یان زۆر لەوە گەورەتر بە “زانایانی ئایینی” و بە شانوشەوکەت و هەیبەت و شانازییەوە خۆ نیشان دەدەن. جبە و عەبا و مێزەرەکانیان ڕووخساری ئەو دەسەڵاتەن.\nلەو نەزمەدا ئیسلام بە ئاینیی “حەق” و “ئاشتیی” ڕەنگین دەکرێت و ئیسلامیستەکان و مەلایانی دەمڕاستی هەموو باڵەکانی ئیسلام، بە بەردەوامیی لە هەڕەشە کردندان. هەڕەشە لە ژنان و لە ئازادییەکانیان، لە کولتوری نوێی پێشکەوتوخواز، لەوانەی هەبوونی ئایینێک و خودایەکیان بە لاوە گرینگ نییە، و بەڵام هەروەها بەرگریەکی کوێرانە و کۆنەپەرستانەیش لە دەسەڵات.\nبە هیچ شێوەیەک باس لەو شەڕە گەورە پڕ کوشت و بڕینە نییە کە لە ناو جیهانی ئیسلامدا رووبەیەک ڕووی داوە و روو دەدات. ئیسلامیی سوننە و ئیسلامی شیعە بە ملوێن جۆر لە رێبازی جودا لە پرۆسەی بە “موسڵمانکردن” ـی هاووڵاتیاندا بۆ بەهێزکردنی حکومەتگەلێکی/ دەسەلاتگەلێکی مافیای فاشیست، هەم دژ بە یەک و هەم دژ بە وانی دیکە، لە کار دان.\nژمارەی مزگەوتەکان لە باشووری کوردستان، پاش نزیکەی 30 ساڵ لە حوکم، لە 5000 زیاترە. ژمارەی مەلاکان نزیکەی دوو بەرابەرە، ژمارەی بەرێوەبەرانی ئەو ڕێکخستنە بە دەیان هەزارن. وەزارەتێک، وەزارەتی ئەوقاف، بە هەموو دامەزراوەکەیەوە ئەم نەزمە بێ سەروبەرە دەپارێزێت. ئەو وەزارەتەی گویا هەروەها کاروباریی گشتیی ئایینەکانیش بەرێوە دەبات، نەک هەر ئیسلام. هەبوونی شتێک بە ناوی “خزمەت” لەم وەزارەتە گران کەوتووە بێ بەرهەمەدا و کردنەوەی سەدان خوێندنگای ئیسلامیی و خوێندنگای تورکیی – ئیسلامیستیی سەددەرسەد بەرهەمی ئەردۆغان و فەتحوڵا گوڵینن.\nلە هەبوونێکی ئاسایی دیموکراتیی سسیاسییدا لە سەدا نەوەدی ئەو دەیان هەزار کەسە و ئەو ماشێنی وەزارەتە گەورەیە لە کەرتی جیاوازدا دەبا کاریان بکردایە و بەرهەمێکیان بە کۆمەڵگا بدایە، دەنا بۆ نموونە بە بێکار و بێپیشە دادەنران.\nئێستا بە هۆی رێکخستنی ئیسلامیی سیاسییەوە ئەوانە هەموو لە سەر حیسابی خەڵک و سامانی گشتیی مووچەبگیرن.\nدیارە ئەمە هەر نیوەی راستیەکەیە، چون ئەوانە هەر مووچەبگیر نیین، بەڵکو خاوەنی ئیمتیازی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و ئابووریشن. لە سەروو هەموو ئەمانەیشەوە لە سیاسەتەکەیشدا ئیمتیازی دەسەڵاتیان هەیە، واتە دەتوانن ڕاستەوخۆ دەست لە کاروباری خەڵک وەردەن. هەر یەکەیان دەتوانێت هەرچیەکی بە زاردا دێت بێ جوین و بێ پەردە و بێ باک بە سەروچاوی خەڵکی گشتییدا بدات. جبە و عەبا و مێزەر زریپۆشیانە. بەڵام هەروەها لە سەروو هەموو ئەم دەسەڵاتە سیاسیی و ئابووریی و کۆمەڵایەتیی و یاساییەشەوە، خاوەنی دەسەڵاتی خوداشن. ئەم خودایە بەو شێوەیە زیاتر لە یەک ملوێن رووخسار و ئەتوار و هەڵوێستی هەیە.\nسەرەڕای هەموو ئەمانە لە سەر حیسابی سامانی گشتیی زەخیرەی بەهەشتی ئەو دونیاش دادەنێن.\nلەم ساختارەی ئیسلامی سیاسییدا خودا لە ئاسمان یان لە بۆشایی/ گەردووندا نییە، بەڵکو لە سەنگەری ئەماندایە، لە ماڵ و لە باخەڵی ئەماندایە، لە خزمەتی بەرژەوەندیەکانی ئەماندایە. خودا کەڕ و لاڵ و کوێرە، ئەمان نوێنەری خودا و پێغەمبەرەکەین. ئەمان خاوەن مافی لێکدانەوەن و بۆ هەموو باسێک حەدیسێک و ئایەتێک کە لەگەڵ ئاخافتن و بۆچوونی ئەواندا دێتەوە، پارێزەریانە. ئەمان خۆیان بوون بە پێغەمبەر و بە خودا و بە ناوی ئەوانەوە دەدوێن.\nئەم مەلایانە لە دەورەی تایبەتییدا لە ئێران و تورکیا و دیارە ئێستا لە زۆر شوێنی باشووری کوردستان فێری ڕەوانبێژیی کراون. لە ئاخفتنەکانیاندا فێر کراون دراما بنوێنن. هەر مەلایەک بووە بە ئەکتەرێک و ڕۆڵی ناو شانۆگەرییەک دەبینێت. بەرامبەر بە خەڵک وەکوو ئەکتەرێکی فلیمی هۆلیود ڕادەوەستن، سەرنج دەدەن. بێدەنگ ڕادەمێنن، دەگرین، دەنگیان بڵند دەکەن، پێ دەکەنن، گاڵتەجاریی دەکەن، دەنگیان دەگۆڕن، بە تەوسەوە دەدوێن، دەست و سەر و دەم و چاو و ئەبرۆی خۆیان بە پێی ناوەڕۆکی باسەکانیان دەبزوێنن و هتاد. واتە لە نمایشنامەیەکی تەواو ڕۆڵبینیندا دەئاخفن. هی وایان هەیە لە پڕ دەداتە کوڵپی گریان، پاشان دەست و لاق و رووخساری خۆی بە شێوەی پێویست دەبزوێنێت و دەگۆڕێت.\nهەمووان دەزانن کە ئەم ڕۆڵبینینە نامۆ بەو کولتورە باوە گشتییە ئیسلامییە کە ڕۆژێک لە ڕۆژان لە دونیای ئیسلام و بۆ نموونە لە کوردستان هەبووە. ئەمەی ئێستا تەواو پلاستیکیە، لە سعودیە و تورکیا و ئێرانەوە بەرهەم هێنراوە و هاوردە دەکرێت.\nئەم ڕێکخستنە مافیاییە بە پلان یەکتر تەواو دەکات، لەبەرئەوە لە گشتییدا هاوپشت و هاوسەنگەری یەکترن، چون دەزانن کە تەنها یەک کاردانەوەی دۆمینۆیی بە تەواوی عەرشی حوکمیان تێک دەدات.\nلە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا مرۆڤێک لە باشووری کوردستان لە ڕاستییدا پێویستی بەوە نییە بخوێنێت و کار بکات و ڕەنج بدات، ئەوە بەسە کە باڵێکی بە تورکیا و ئێران یان سعودیەوە بێت و هەندێک سورەت و ئایەتی قورئان و حەدیس و گێڕانەوەی ئیسلامیی لەبەر بکات و بەو شێوەیە ببێت بە مەلا یان پێشنوێژ یان مۆری “زانای ئایینیی” لە خۆی بدات. سیستەمەکە خۆی زوو یان درەنگ لە پرۆسەیەکی گاڵتەجاڕیی “پەروەردە” دا، ڕەسمیی یان ناڕەسمیی، مۆری “زانای ئایینیی” لێ دەدات. بە کورتیەکەی زانین لە بارەی ئیسلام بووە بە “زانست”. هەر زانست نا، بەڵکو بە باشترین و دروستترین زانست.\nئەو تاکەکەسە، لەوپەڕی بێسەوادیی و نەخوێنەواریی و بێویژدانیی و بێئەدەبیی خۆیدا، مووچە وەردەگرێت و دەبێت بە خاوەنی ئیمتیازی جودا. ئەو تاکەکەسە دەتوانێت بە ئارەزووی خۆی قورئان و حەدیس دژ بە ژنان و جەوانان و پێشکەوتووخوازان و ئازادیخوازن لێک بداتەوە، هەڕەشەی کوشتن و بڕینیان لێ بکات، و خودا بهێنێتە سەنگەری خۆیەوە و بە تێڵای خودا تەنانەت هەڕەشەی لەو دونیا سووتاندنی هەتاهەتاییش لە خەڵک بکات. ئەم سیستەمە بە مزگەوت دروستکردن و حەج و عەمرە و مەولودگرتن و مەراسیمی دیکەی گویا خوداپەرستیی و هتد بە پێوە ڕاگیراوە. لە مافی باج نەدانەوە بە دەوڵەت تا بە مافی شادبوون بە بەهەشت، لە پانتاییەکی بێحیسابدا، دونیای ئەمڕۆ و پاش مردنیشیان زامن کردووە.\nبەو شێوەیە لە راستییدا بە پارەی ڕۆژانەی هاووڵاتییان کە هاووڵاتیان دەبێت بۆ خۆیانی خەرج بکەن و لە سەر حیسابی سامانی گشتیی ئەم مەلایانە بەخێو دەکرێن، باشترین جلوبەرگیان لەبەر دەکرێت و خۆراک و بژێویان بۆ دابین دەکرێت، و تەنانەت حەجکردن و عومرەشیان. هەموو ئەمە لە ژێر فشارێکی گەورەی بیستوچوارسەعاتەی بەردەوامدا لە هەڕەشەی دۆزەخ و لە باری قەرزداریی بە خودا دا، هاووڵاتیانی “جیهانی ئیسلام” بە کۆیلە کراون.\nپرسیاری “ئایا جێی خۆی نییە پێشنوێژان و مەلاکان لە سەر حیسابی گیرفانی خۆیان و کات و کاری خۆیان ڕێگای چوون بۆ بەهەشت بۆ خۆیان مستوەگر بکەن؟” و هەروەها “ئایا خەڵک و سامانی گشتیی بۆ ئەو خەرجیەیان بۆ بدات؟” و “ئایا بۆ نابێت کە وەکوو هاوولاتیانی دیکە خۆیان بە خێو بکەن؟” وەڵام نادرێتەوە.\nمافیای ئیسلامیی نەک هەر نایەوێت وەڵامی ئەو پرسیارە بداتەوە بەڵکو پرسیارەکە و پرسیارکاریش بە دوژمنی “خودا” دادەنێت.\nلە “جیهانی ئیسلام” دا تاکەکەسی غەیرەموسڵمان، بێ چەک و بێ پارێزەیە. دەسەڵاتی سیاسیی پشتگیریی لێ ناکات چون دەسەڵات خۆی ئیسلامی سیاسییە یان بەشێک لە ئیسلامی سیاسییە و لە لایەن ئەوانەوە دەپارێزرێت.\nئەم جۆرە ئیسلامە کە لە دەرەوەی بازنەی قبوڵکردنی ئازادیی و پێشکەوتووخوازیی و سەربەخۆییخوازیی دان، هەروەها هەیمەنەی/ هەژمۆنی داگیرکەریی تورک و عەرەب و فارس لە کوردستان بەهێز دەکەن و دەیهێڵنەوە. لە مۆدێلی ئیسلامیی سیاسیی ئێرانیی و تورکییدا کوردانی موسڵمان دەبێت بەرامبەر بە “داگیرکاریەکانیان” بێ لایەن بن، چونکە موسڵمان نابێت لایەن بگرێت.\nئەوەی کە تورکیا و ئێران داگیرکەری کوردستانن، کە تاوانی گەورەیان لە کوردستان دژ بە مرۆڤایەتیی ئەنجام داوە و دز و تاڵانچیین نابینا دەکرێت. بەو شێوەیە تەنیا ئەو کوردانە مەحکومن کە دژ بە داگیرکاریاکە دەوەستنەوە. هیچ ئایین و ئایدیۆلۆژیا و رەووشت و ویژدانێک ناتوانێت لە نێوان دەسەڵاتێکی داگیرکەر و نەتەوەیەکی داگیرکراودا بەو شێوە پڕڕووە بێ ئابڕووییەدا “بێلایەن” بمێنێتەوە.\nژمارەیەکی کەمی بەرچاو نەبێت، باقی مەلاکانی باشوور، ئەوانەیش کە بەرامبەر سیستەمی داگیرکەریی و تاوانەکانی بێ دەنگن، لە شێوەیەکدا جاشئیسلامیین. لە هەموو ئەو شەڕە گەورە دژوارانەدا کە بە هەزاران لە کچان و کوڕانی کوردستان، تەنانەت سەدان هەزاری بێ دیفاعی سیڤیلیش لە ژان و منداڵان، تیادا قوربانیی بوون، ئەمان بێ هەڵوێست بوون و هەندێکیان تەنانەت بە ئاشکرا بەرگریی لە تاران و ئانکارا کردووە و دەیکەن. هەروەکوو چۆن بەرگیران لە ڕژیمی داگیرکەر و فاشیستی سەددام حوسەین دەکرد. ئەوەمان لە گازبارانکردنی هەڵەبجەوە بۆ ئەنفال و بۆ کۆمەڵکوژیەکانی سەرەتای نەوەدەکانی باکوور و بۆ هەموو دەستدرێژیەکانی تورکیا لە 2014 ـەوە بۆ سەر باکوور و ڕۆژئاوا و لە هێرشی داعش و چەتە ئیسلامیەکانی دیکەدا بە زیادە دیتووە.\nبە زیادەوە بینیمان هەڵوێستی ئەم لەشکرە مەلایە لە دیفاع لە بە کۆمەڵکوشتن و قەڵاچووکردنی ئێزیدیاندا چی بوو. سبەی هەر هەمان هەڵوێستیان لە سەر ئەگەری بە کۆمەڵکوشتنی یارسان و کاکەیی و عەلەوی و ئەوانی دیکەدا دەبێت کە لە دەرەوەی ئەم نەزمە مافیاییە دان.\nموسڵمانی سەربەخۆ/ چارەسەر؟\nچارەسەر لە دەرەوەی سیستەمێکی دیموکراسییدا مەحاڵە.\nیەکێک لە پێشمەرجەکانی دیموکراسیی جیاکردنەوەی ئایینە لە دەوڵەت و لابردنی شەریعەتە بۆ دەرەوەی حوکم و یاسا. دیموکراسیی پێشمەرجی لە سەر پرینسیپی ڕێکخستن هەیە. ساختاری ڕێکخستن دەبێت چۆن بێت، چۆن خۆی بژیەنێت و چۆن ملکەچ بە یاسا بێت و چۆن خۆی بەڕێوە ببات، بەشی گرینگن لە پێشمەرجی دیموکراسیی. مەلاکان و پێشنوێژان دەبێت کێ بن و ئەرکەکانیان کامانەن، هەروەها بەشێکن لە پێشمەرجی دیموکراسیی. هەر بەو شێوەیەش ژمارەی مزگەوتەکان دەبێت چەند بن، چۆن خۆیان بەڕێوە ببەن و چۆن ملکەچی یاسا و ڕێسا بن. ئەوە نەزمێکی داگیرکەرییە کە باشووری کوردستان مزگەوت و تەکیە و خانەقای بە ڕێژەی سەددی لە هەموو وڵاتێکی عەرەبیی و تەنانەت ئێرانیش زیاتر بێت. لە وڵاتێکدا کە هاووڵاتیانی خاوەن مێژووی هەزارساڵەی لە سەرمای خوار سفر و لە گەرمای سەروو پەنجادا لە ناو چادری دڕاودا دەژین و منداڵانی زەردوسووریان بە پێی پەتی و زگی خاڵی ژیان دەبەنە سەر، بەڵام بە ملوێن دۆلار بۆ مەولود (لەدایکبوونی محەمەد) سەرف دەکرێت، هەر پرسێکی سیاسیی نییە، بەڵکو تەواو ویژدانیی و ڕەووشتییشە.\nدەستتێوەرانی تورکیا و ئێران لە باشوور و لە پارچەکانی دیکەی کوردستان بێگومان پرسێکی ئایینی لە مانای پێوەندیەکی ڕۆحیی لەگەڵ خودایەکدا نییە، بەڵکو نەزمێکە لە پێوەندیی دەسەڵاتی داگیرکەرییدا داسەپێندراوە. لەبەرئەوە دەبێت بە دوو شێوەی ئازادیخوازانە و دیموکراتیکیانە وەڵام بدرێتەوە.\nلە سیستەمی دیموکراسییدا هاووڵاتیان خەرجی چوون بۆ بەهەشتی مەلا و ئاخوندە و پێشنوێژەکان نادەن. ئەوانەی دەیانەوێت بگەنە ئەو بەهەشتەی باسی دەکەن دەبێت لە سەر حیسابی کاری ئایینی دڵخوازانەی خۆیان خۆبەخشانە پێی بگەن، لە دەرەوەی کاری پەیداکردنی بژێوی و رەنجی شانی خۆیاندا. ئەوانە دەبێت لە سەر حیسابی کاتی ژیان و ئارەقەی ڕەنجدانی خۆیان ئەڵاپەرستیی بکەن.\nدەسەڵاتدارانی حوکم، ئەوانە نەبێت کە پێچەوانەکەیان نیشان داوە، لە ئەورۆی هەرێمی کوردستاندا بەرپرسیارن لە سەرهەڵدان و بەخێوکردنی مافیای ئیسلامیی و فاشیزمی ئیسلامیی. کاتی ئەوە بە زیادە هاتووە کە لەو سەنگەرەیشەوە لە دەسەڵاتی داگیرکەریی ئیران و تورکیا بدرێت.\nموسڵمانی سەربەخۆ ئەو مرۆڤەیە کە لە چوارچێوە و سنووری کەسێتیی خۆیدا، بێ هیچ جۆرە فشارێک بۆ سەر هیچ کەسێکی دیکە و بێ دەستتێوەردان لە دەسەڵاتی سیاسیی ئەرکی خوداپەرستیی خۆی جێبەجێ دەکات بۆ ئەوەی کە پاش مردنی بەو شوێنە بگات کە پێی وایە هەیە و دڵی لایەتی. ئەو مرۆڤە نابێت بە ناوی خوداوە دەست لە پرسە زەمینیەکان وەر بدات. ئەو مرۆڤە لە سیستەمێکی دیموکراسییدا دەتوانێت لە ڕۆژێکدا لە جیاتی پێنج جار دەیان جار نوێژ بکات و لە جیاتی مانگێک هەر دووازدەمانگەکە بەڕؤژوو بێت و هەر ساڵەی حەجێک و لە هەر ساڵدا دەیان عەمرەش بکات بێ ئەوەی کەس دەست بخاتە کاری.\nPrevious ناوی كتێب: خۆشەویستی لە سەردەمی شێرپەنجەدا … نووسینی:ستیڤان شەمزینی\nNext گرنگییەکانی میدیای پەروەردەیی … رەزا شـوان


سەرۆکی ڕێکخراوی بەڕێوەبەری و پلان‌داڕێژیی کوردستان:\nگەشەی لە سەدا ٢٩ی بەشە بوودجەی پارێزگای کوردستان\nسەرۆکی ڕێکخراوی بەڕێوەبەری و پلا‌ن‌داڕێژیی کوردستان وتی: گوژمەی پارێزگا لە پڕۆژەیاسای بوودجەی ساڵی ٩٩ی هەتاوی لە سێ بڕگەی خاواندارێتی دارایی‌گەلی پارێزگایی، نیشتمانی پارێزگاری کراوە و نیشتمانی گەیشتە ١٨٠٠ ملیارد تمەن.\nجێگری سیاسی پارێزگاری کوردستان:\nکوردستان ڕاکێشەی زۆری فەرهەنگیی بۆ گەشتیارانی بیانی هەیە\nجێگری سیاسی، ئەمنی و کۆمەڵایەتیی پارێزگاری کوردستان وتی: ڕاکێشەگەلی زۆری فەرهەنگی و جواگرافی بۆ سەردانی میوانان و گەشتیاران لە پارێزگای کوردستاندا هەیە.\nباڵوێزی نەمسا لە سەردانێکدا بۆ سنە;\nباڵوێزی نەمسا لە کۆماری ئیسلامی ئێران لە میانەی سەفەری بۆ شاری سنە لە حەز و پێشوازیی وڵاتەکەی لە پەرەدان بە پەیوەندییەکانی لە ئاستی نیشتمانی و پارێزگایی لە گەڵ ئێران هەواڵی دا.\nبە هۆی بیانۆگەلی بێ بنەمای واشنتۆن؛\nهاووڵاتیانی ئێرانی خۆ ببوێرن لە سەفەر بۆ ئەمریکا\nوەزارەتی دەرەوەی ئێران داوای لە هاووڵاتیانی ئێرانی بە تایبەت بلیمەتان و زانایان کرد کە بە جیدی خۆ ببوێرن لە سەفەر بۆ ئەمریکا.\nسەرۆک کۆماری ئێران فەرمانی دا؛\nپارێزگارەکان سەردانی بنەماڵەی خەسار لێکەوتووانی ئاژاوەی ئەم دواییە بکەن\nسەرۆک کۆمار وتی: پارێزگارەکان سەردانی بنەماڵە و خەسار لێکەوتووانی ڕووداوەکانی مانگی خەزەڵوەر بکەن و بچنە هانایانەوە.\nبرینداربوونی گەنجێکی پاوەیی بە هۆی تەقینەوەی مین\nتەقینەوەی مینی بە جێ ماوە لە شەڕی داسەپاوە لە گوندی سنووریی شۆشمیی سەر بە شاری پاوە بریندارێکی لێ کەوتەوە.\nمێهر ڕاپۆرتی دا;\n٨ کەس لە کوردستان بوونەتە قوربانی ئەنفۆڵەنزا\nڕەوتی ڕوو لە زیاد بوونی ڤایرۆسی ئەنفۆڵەنزا لە پارێزگای کوردستان هێشتا درێژەی هەیە و سەرەڕای تەواوی هۆشدارەکان، بەڵام مەرگ بە هۆی تووش بوون بە ئەو ڤایرۆسەوە لە پارێزگای کوردستان ڕوو لە زیاد بوونە.\nبکوژێک کە لە شاری پاوە هەڵاتبوو، دەستگیر کرا\nجێگری کۆمەڵایەتی فەرماندەیی پۆلیسی پارێزگای کرماشان لە دەستگیر کرانی بکوژێکی هەڵاتوو لە شاری پاوە و لە کەمتر لە ٧٢ کاتژمێر پاش کوشتنی پیاوێک هەواڵی دا.\nئێران وەڵامی توند دەداتەوە بە هەر دەستدرێژی و هەڵمەتێکی گەمژانە\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە لە کاردانەوە بە هەڕەشەی بەرپرسانی ڕژیمی زایۆنی وتی: کۆماری ئیسلامی ئێران بە پشت‌بەستن بە فەرهەنگی خۆبەخشی، وەڵامی توند و تێکشکێنەرانە دەداتەوە بە هەر دەستدرێژی و هەڵمەتێکی گەمژانە.\nئینترنێت داناخرێت/ ئاڵوگۆڕیی زیندانییەکان بە مانای دانوستان نییە\nوتەبێژی دەوڵەت بە ئاماژە بەوەی کە ئاڵۆگۆڕیی زیندانییەکان لە گەڵ ئەمریکا بە مانای دانوستان لە گەڵ واشنتۆن نییە، وتی: ئەو کارە لە لایەن ئێران و بە مەبەستی مرۆڤدۆستانە و بە پەیامی بەرپرسێکی پێشووی ئەمریکا ئەنجام درا.\nوتەبێژی لێژنەی سەرۆکایەتی مەجلیس:\nوتەبێژی لێژنەی سەرۆکایەتی مەجلیسی شوورای ئیسلامی وتی: لێپرسینەوە لە وەزیرەکانی نەوت، ناوخۆ و پەروەردە و بارهێنان لە دەستووری کاری مەجلیس دایە.\nهەبوونی مژی چڕ لە ٢ جادەی سەقز-بانە و دیواندەرە-بیجاڕ بووەتە هۆی کەم بوونەوەی مەودای بینینی شۆفێرەکان تا کەمتر لە ٥٠ مەتر و هاتوچۆ لە ئەو جادەگەلە بە هێواشی بەردەوامە.\nڕۆحانی لە کۆبوونەوەی مەجلیس:\nسەرۆک کۆماری ئێران وتی: ئەمریکا و ئیسرائیلییەکان پێیان وابوو گەمارۆکان دەبێتە هۆی لاوازیی دەوڵەت بەڵام بێ هیوا بوونە و بێ هیوا دەبن.\nژمارەی قوربانیانی ئانفۆڵانزا لە کوردستان گەیشتە پێنج کەس\nزانکۆی زانستە پزیشکییەکانی کوردستان بە ئاماژە بە ناسینی ٤٨ نەخۆشی تووشبووی ئانفۆڵانزا لە پارێزگا، وتی: ژمارەی قوربانیانی ئەو نەخۆشییە لە کوردستان گەیشتە ٥ کەس.\nبە ئامادەبوونی دانایی فەر؛\nگەشەی مامەڵەی بازرگانی ئێران و هەرێم لە سنووری پەرویزخان لێکدرایەوە\nرێگاکانی گەشەی مامەڵەی بازرگانی ئێران و هەرێمی کوردستان لە سنووری پەرویزخان بە ئامادەبوونی سەرۆکی بنکەی گەشەی پەیوەندیی ئابووریی ئێران و عێراق لێکدرایەوە.\nبە دوو پەیامی جیاواز بۆ خەڵکی کوردستان؛\nسەرەخۆشی جێگرەکانی سەرۆک کۆمار بە بۆنەی ڕووداوەکەی سەقز\nجێگری یەکەم و جێگری مەجلیسی سەرۆک کۆمار لە دوو پەیامی جودادا بە بۆنەی گیان لەدەست دانی ژمارەیەک لە هاووڵاتییەکان لە ڕووداوی ئاگرکەوتنەوە لە شاری سەقز ،سەرخۆشیان لە خەڵکی کوردستان کرد.\nبە هۆی گیان لە دەستدانی ۱۱ هاووڵاتی؛\nوتەبێژی دەوڵەت پەیامی هاوخەمی بۆ خەڵکی سەقز نارد\nعەلی ڕەبێعی وتەبێژی دەوڵەت بە بڵاو کردنەوەی پەیامێک هاوخەمی خۆیی لە گەڵ زیان پێگەیشتووانی ڕووداوەکەی سەقز دەربڕی.\nگەیشتە دەست پارێزگاری کوردستان:\nفەرمانی وەزیری ناوخۆی ئێران سەبارەت بە ڕووداوەکەی سەقز\nوەزیری ناوخۆ بە دەرکردنی فەرمانێک بۆ پارێزگاری کوردستان خوازیاری پێداچوونەوە بە دۆخی زیان پێ‌گەیشتووان و بەجێ ماوانی ڕووداوەکەی سەقز بوو.\nپەیامی سەرەخۆشیی فەرماندەی سوپای کوردستان بە بۆنەی ڕووداوەکەی سەقز\nفەرماندەی سوپای بەیتولموقەدەسی کوردستان لە پاش ڕووداوی دڵتەزێنی تەقینەوەی گاز لە تەلارێکی سەقز، پەیامی سەرەخۆشیی بڵاو کردەوە.\nتەرمێکیان بێ ناونیشانە؛\nناوی ١١ کوژراوی ڕووداوی تەقینەوەی تەلاری شاییەکی سەقز ڕاگەیێندرا.\nکەس بە هۆی ئاگرەوە نەکوژراوە؛\nودەکاریی نوێ لە ڕووداوەکانی تەلاری شایی لە شاری سەقز نیشان دەدات کە هیچ کوژراو و بریندارێک بە هۆی ئاگرەوە نەبووە و زۆریاتر بەر پێ کەوتوون.\nجێگری پۆلیسی پایتەخت بۆ مێهر؛\nوردەکاریی تەقە و دەستڕێژی گولـلە لە شەقامی خاتەمولئەنبیای تاران\nجێگری پۆلیسی پێشگریی پایتەختی ئێران وردەکاریی تەقە و دەستڕێژیی گولـلە شەوی ڕابردوو لە شەقامی خاتەمولئەنبیای تارانی ڕوون کردەوە.\nبە هۆی ڕووداوەکەی شاری سەقز؛\nپارێزگاری کوردستان بە هۆی کوژران و بریندار بوونی ژمارەیەک لە خەڵکی کوردستان لە ڕووداوی تەقینەوەی گاز لە ئاهەنگی بووک گواستنەوەی سەقز، ئەمڕۆ هەینی بە ماتەمینی گشتی ڕاگەیاند.\nتەقینەوەی گاز لە ئاهەنگێکی زەماوەندی سەقز ۴۷ کوژراو و برینداری لێکەوتەوە\nبە هۆی تەقینەوەی گاز لە تەلارێکی شوێنی ئاهەنگ گێڕانی زەماوەند لە سەقز ۱۱ کەس کوژران و ۳۶ کەس بریندار بوون.\nوەزارەتی ئیتلاعات ڕایگەیاند؛\nپیلانی تەقاندنەوەی بەشی ناوخۆی زانکۆی عێلم و سەنعەتی تاران شکستی هێنا\nوەزارەتی ئیتلاعات ڕایگەیاند: تیمێکی توندئاژۆ بە بڕینی شیلانگ و بردانەوەی شێرەی گازی نووستنگەی خوێندکاریی زانکۆی عیلم و سەنعەت هەوڵی تەقاندنەوە و ئاگرکردان و کوشتوبڕی خوێندکارانی دەدا.\nگۆڤاری هێڵی حزبوڵڵا بڵاوی کردەوە؛\nپەیامی نهێنیی رێبەری باڵا بۆ نوێنەرانی مەجلیسی ئێران\nدووسەد و سێزدەهەمین ژمارەی حەوتەنامەی "هێڵی حزبوڵڵا" لە یادداشتێکدا بە ناوی "حەوت بەیانی ئاژاوە" ڕووانییە پەیامی نهێنیی رێبەری باڵا بۆ نوێنەرانی مەجلیسی شۆڕای ئیسلامی.\nلە پاش ڕووداوەکانی ئەم دواییە؛\nڕێبەری باڵای ئێران :لێبوردنی ئیسلامی ڕەچاو بکرێت\nئایەتوڵڵا خامنەیی لەبارەی شێوەی ئیدارەی دۆخی کوژراوان و بریندارانی ڕووداوەکانی خەزەڵوەر، جەختیان کرد: لێبوردنی ئیسلامی ڕەچاو بکرێت.\nئەمریکا بەردەوام پەیامی تایبەتی بۆ دانوستان دەنێرێت\nمحەمەد جەواد زەریف وێرای ڕەت کردنەوەی دەنگۆکان لەبارەی دەست لە کار کێشانەوەی لە وەزارەتی دەرەوە، لە پەیام ناردنی بەردەوامی ئەمریکا بۆ دانوستان هەواڵی دا.\nوردەکاری پەیوەندی تەلەفۆنی لە گەڵ ئۆباما\nسەرۆک کۆماری ئێران وردەکاریی پەیوەندی تەلەفۆنیی لە گەڵ سەرۆک کۆماری ئەمریکای شی کردەوە.\nدەوترێت تۆمەتی گەندەڵی دارایی لەسەرە؛\nسەرۆکی جەماوەری مانگی سووری ئێران دەستبەسەر کرا\nسەرۆکی جەماوەری مانگی سووری ئێران کە دوو ڕۆژ لەمەوپێش دەستی لە کار کێشایەوە، لە لایەن دەزگای دادی ئێرانەوە دەست بەسەر کرا.


بۆ تاوتوێكردنی پرسی سوریا ئه‌ردۆگان سه‌ردانی فه‌ره‌نسا ده‌كات – basknet.org\nوابڕیارە ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆك كۆماری توركیا، لەڕێكەوتی پێنجی كانوونی دووەمی ساڵی داهاتوودا سەردانی فەڕەنسا بكات، و لەگەڵ ئیمانۆیل ماكرۆن، هاوتا فەڕەنسییەكەیدا ڕەوشی سوریا تاوتوێ بكەن.\nسەرچاوەیەك لە ئیدارەی سەرۆكایەتی فەڕەنسا بە ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز-ی ڕاگەیاندووە” جگە لە گفتوگۆكردن سەبارەت بە قەیرانە سیاسییە ناوچەییەكان، تەوەری سەرەكی گفتوگۆی نێوان ئەو دوو سەرۆكە باسكردن لە دۆخی ئێستای سوریا و دۆزی قودس دەبێت”.\nئەمەش دوای ئەوەدێت لە ماوەی هەفتەكانی ڕابردوودا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، قودسی وەك پایتەختی ئیسرائیل ناساند، و بەو هۆیەوە جارێكی دیكە ئاڵۆزییەكانی نێوان فەلەستین و ئیسرائیل سەریهەڵدایەوە، و پرۆسەی ئاشتی فەلەستین-ئیسرائیل لەباربرا.\nهاوكات سەرەتای ئەم هەفتەیە ئەردۆغان كۆمەڵێك ووتەی زبری لەدژی بەشار ئەسەد-ی سەرۆكی رژێمی سوریا بەكارهێنا و بە” تیرۆرست” ناوزەدی كرد، و جەختی كردەوە لەوەی تا ئەسەد دەسەڵات بەجێنەهێلێت هەوڵەكانی ئاشتی سوریا بێ ئاكام دەبن.\nلایخۆشیەوە، ماكرۆن لە ماوەی هەفتەكانی ڕابردوودا ڕایگەیاند فەرەنسا هەوڵی جدیتر دەدات بۆ نێوەندگیری لایەنە سیاسییەكانی سوریا، لەپێناوی بۆ بەرەوپێشبردنی دۆزی ئاشتی سوریا، و بەڵێنیدا لە سەرەتای ساڵی داهاتوودا “دەستپێشخەری” هەبێت سەبارەت بە قەیرانی سوریا.


سەربازانی فەرەنسی تەقەدەکەن لە سیستمێکی تۆپخانەی سیزەرەوە، کە ئۆتۆمبیلێکە تۆپێکی هاویتزەری له‌سه‌ر كه خۆی ده‌جوڵێت و لە شەڕی سوریادا بەکارده‌هات. [خاوەنی وێنە: وەزارەتی بەرگری فەرەنسا]\nفەرەنسا لە 2014وە پاڵپشتی شەڕی دژی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) دەکات وەك ئەندامێکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و پابەندە بە ئەرکی خۆیه‌وه بۆ سەقامگیرکردنی دۆخی سوریا، شیکاروانانی سەربازی وتیان.\nبە مەشاریقیان وت جگە لە رۆڵێکی ناوەندی و گرنگ لە شەڕی دژی داعشدا لە سوریا و عێراق، فەرەنسا پابەندە بە پاراستن و پاڵپشتیکردنی مەدەنیەکانه‌وه لەنێو سوریادا و ئەو وڵاتانەی وەك پەنابەر لەخۆیان دەگرن.\nپسپۆڕێكی سەربازی، تەلعەت موسا بە مەشاریقی وت: "بەشداریی فەرەنسا کاریگەریی راستەوخۆ و بەردەوامی هەبووە لەسەر هەوڵه نێودەوڵەتییه‌كان بۆ بنەبڕکردنی بوونی سەربازیی داعش لە سوریا و عێراق."\nوتی فەرەنسا یەکێك بوو لە یەکەمین ئەو وڵاتانەی پەیوەندی بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیەوە کرد و بەشداریکرد لە یەکەمین هێرشە ئاسمانیەکاندا کە لە 2014 داعشیان کردە ئامانج وەك بەشێك لە ئۆپەراسیۆنی ورەی خۆرسك.\nئۆتۆمبیله پڕ لە کۆمەکه‌كانی فەرەنسا بەرەو غوتەی خۆرهەڵات دەڕۆن. کۆمەکەکە لەلایەن نەتەوە یەکگرتوەکانەوە دابەشدەکرێت. [وێنەکە لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بڵاوکراوەتەوە]\nوتی لەوکاتەوە هێرشی ئاسمانیی ئەنجامداوە بۆ كردنه ئامانجی داعش لە تەواوی باکوری خۆرهەڵاتی سوریادا و بەمدواییانەش لە دوایین بنکەی گروپەکە لە باغوزی دێرەزوور.\nموسا وتی: "ئەگەری ئەوە هەیە یەکە فەرەنسییەکان بۆ ماوەیەکی درێژتر [لە ناوچەکە] بمێننەوە، لەبەرئەوەی شەڕ دژی داعش کۆتایی نەهاتووە."\nوتیشی هێشتا پاشماوەی داعش ماوە کە پێویستە لەناوببرێن و ئاماژەیکرد بەوەی یەکە فەرەنسیەکان رۆڵێکی گرنگیشیان هەیە لە راهێنان و فێرکردنی یەکەکانی سوپای عێراقدا.\nئۆپەراسیۆنی شەماڵ له‌لایه‌ن فەرەنساوه، کە بەناوی بایەکەوە ناونراوە لە باکوری خۆرئاواوە دێت بەنێو ناوچەکەدا، بەشێوەیەکی زیاتر پشتی بە هێزی ئاسمانی بەستووە.\nموسا وتی دەستێوەردانی سەربازیی فەرەنسا لە ناوچەکە پشت دەبەستێت بەو بنکە ئاسمانیانه و هەڵگرانی فڕۆکە كه ناوچەکە هه‌ن، بەتایبەتی شارڵ دۆ گۆڵ، لەگەڵ تۆپخانەی دوورمەودا و مامناوەند، لەنێویاندا سیستمی تۆپخانەی سیزەر.\nئەفسەرێكی پێشووی سوپای لوبنان عەقید جەمیل ئەبو حەمدان بە مەشاریقی وت دەرفەتی ئەوەی هەبووە لە نزیکەوە بڕوانێتە سیستمی تۆپخانەی سیزەر.\nوتی سیزەر "ڤێرژنێکی هەموارکراوی تۆپی مەیدانیی هاویتزەری 155 ملیمە، کە توانایه‌كی به‌رچاوی هاتوچۆپێکردنی هه‌یه و دەخرێتە سەر بنکەیەکی ئۆتۆمبیلی سەربازی کە بەتایبەتی بۆ لەخۆگرتنی قورسایی و خاسیەتەکانی [ئه‌و تۆپه] دروستکراوە".\nوتیشی: "یەکە فەرەنسیەکان لە عێراق ئەو تۆپە بەکاردەهێنن لەبەر توانای هاتوچۆپێکردنی لەسەر ئەو ئۆتۆمبیلەی دانراوە، کە دەکرێت لە ماوەی یەك خولەکدا بخرێتەکار" بۆ رێگرتن لە تۆپی بەرامبەر.\nوتی سیزەر توانایەکی بەئامانجکردنی وردی هەیە و "توانای تەقاندنی 6 تۆپی لە خولەکێکدا هەیە" و وتیشی: "توانای تەقاندنی تۆپی دژە-زرێپۆشی هەیە بە توانای بڕینی مەودای 40 کیلۆمەتر."\nتوێژەری سیاسی، عەبدولنەبی بەکار بە مەشاریقی وت سەرەڕای دەستێوەردانی لە سوریا و عێراق، فەرەنسا زیاد لە جارێك جەختی لەسەر دۆزینەوەی چارەسەری سیاسی کردووە بۆ شەڕەکە لە چوارچێوەی بڕیارێکی نەتەوە یەکگرتوەکاندا.\nوتی بۆ سوریا، فەرەنسا پشتگیریی چارەسەرێکی هاوتەریب بە بەیاننامەی جنێفی 2012 دەکات، کە پلانێکی داناوە بۆ وەستاندنی توندوتیژی و گەیاندنی هەردوولا بەرەو چارەسەرێکی سیاسی.\nهەروەها پاڵپشتی نەخشەڕێگەی پرۆسەی ئاشتی دەکات کە لەنێو بڕیاری 2254 ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتوەکاندا بوو لە 2015.\nوتی هەوڵە دبلۆماسیەکانی فەرەنسا بەشێوەیەکی سەرەکی ئامانجیان "وەستاندنی مەینەتی خەڵکی سوریایە" و کۆتاییهێنانە بە قەیرانەکە کە لە 2011ەوە بەردەوامە، لەکاتێکدا خەڵکی سوریا ئەو مافانەیان بدرێتێ کە داوای دەکەن.\nوتیشی هەوڵەکانی فەرەنسا درێژیش دەبنەوە بۆ دابینکردنی فریاگوزاریی مرۆیی و ئاماژەیکرد بەوەی "کۆمەکی مرۆیی و فریاگوزاری دەنێرێت بۆ خەڵكی سوریا لە 2014وە، بەتایبەتی لەکاتی گەمارۆی سەر غوتەی خۆرهەڵاتدا".\nهه‌روه‌ها وتی بەمدواییانە، ئەو کۆمەکەی دابینکرد کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتوەکانەوە دابینکرا.\nبەکار وتی سەرۆکی فەرەنسا ئیمانوێل ماکرۆن پشتیوانیی دووپاتکردۆتەوە لە چەند بۆنەیەکدا و ئاماژەیکرد بەوەی فەرەنسا لە ئابی 2018 رایگەیاند زیاد لە ملیارێك یۆرۆی تەرخانکردووە بۆ یارمەتیدانی خەڵکی فەرەنسا.\nوتی ئەمە لەڕێگەی پشتگیریی راستەوخۆوە دەکرێت لەگەڵ قەرز بۆ ئەو وڵاتانەی ئاوارە سورییەکانیان لەخۆگرتووە.\nلە 1 نیسان، کەمێك دوای کەوتنی بەناو دەوڵەتەکەی داعش، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا ژان-ئیڤ لۆ دریان وتی فەرەنسا یەك ملیۆن یۆرۆ وەك کۆمەکی مرۆیی بۆ کەمپی ئاوارەکانی هۆل تەرخاندەکات.\nفەرەنسا پشتیوانی ده‌كات له هەوڵە ناوچەیی و نێودەوڵەتییه‌كان بۆ شەڕکردن دژی تیرۆریزم\nکەشتیگەلی جەنگی فەرەنسی گەیشتە دەریای ناوەڕاست لە کۆتایی کانونی دووەم بۆ ئەرکێکی یه‌ك مانگه لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی كه شه‌ڕده‌كات دژی داعش.\nعێراق هێزی زیاتر کۆدەکاتەوە بۆ پته‌وكردنی سنووری سوریا\nهێزەکانی عێراق ئامادەکاری دەکەن لە سنووری وڵات لەدژی ئەگەری هەر هێرش یاخود هەوڵێکی دزەکردن لەلایەن داعشەوە چونکە شەڕ دژی پاشماوەکانی ئەو گروپە لە سوریا بەهێزدەبێت.


سەرۆکى سەندیکا و ژمارەیەک لەخاوەنکارەکانى عەلوەى سلێمانى هۆشدارى دەدەن کە ئەگەر هێرش و پەلامارەکان بۆ سەر شۆفێر و بارهەڵگرەکانیان چارەسەر نەکرێت لەڕۆژى هەینی یەوە عەلوەکە دادەخەن.\nماوەى چەند رۆژێکە شۆفێرانى عەلوەى سلێمانى کە لە دەروازە سنورییەکانەوە سەوزە و میوە دەگوازنەوە عەلوەکە روبەڕووى گرفت بونەتەوە و هەشت شۆفێریان بۆ ماوەیەک رفێنران و دواتر ئازادکران.\nلەکۆنگرەیەکى ڕۆژنامەوانیدا کەپەیامنێرى "ناس کورد" ئامادەى بوو، سەروەر عەلى سەرۆکى سەندیکاى عەلوەى سلێمانى ڕایگەیاند "ئۆتۆمبیلەکانى ئێمە هاریکارى شۆفێرەکانى مەرزەکانى ترى کردووە بەتایبەتى مەرزى باشماخ بەڵام ماوەیەکە کێشە گرفت بۆ شۆفێرەکانمان دروستدەکەن".\nوتیشى "سلێمانى چەند ساڵێکە بووەتە سەنتەرێکى بازرگانى بۆ هەموو عێراق و بەهەر هۆکارێکەوە بێت دەیانەوێت ئەو سەنتەرە تێکبدەن".\nسەروەر عەلى جەختى لەسەر ئەوەشکردەوە، ئەگەر بەدەم داوکارییەکانیانەوە نەچن ئەوا ئیش و کارەکانیان ڕادەگرن، ئەوەش کاریگەرى خراپى بۆ سەر خەڵکى و نرخ دەبێت کە ئەوان پێیان خۆش نیە ئەوە ڕوبدات.\nسەرۆکى سەندیکاى عەلوەى سلێمانى ئەوەشى خستووەتە ڕوو، ژمارەیەک لەشۆفێرانى مەرزى باشماخ بەشێوەیەکى "عەشایەرى" کێشەیان بۆ دروستدەکەن و تا لایەنى حکومى نەچنە سەر خەت و ئاسایشى سەرو ماڵى شۆفێرەکانیان زامن نەکات لەڕۆژى هەینیەوە عەلوەکە دادەخەن.\nڕۆژی یەکشەممە 28ی شوباتی 2021، ژمارەیەک شۆفێری بارهەڵگر لە بەردەم بینای پارێزگای سلێمانی گردبوونەوە و ڕایانگەیاند، کاسبکارانی عەلوەی سلێمانی بارەکانی دەروازەی سنوریی سەیرانبەن و شوشمێ-یان قۆرخ کردووە و ڕێگە بەوان نادەن لە دەروازەکە کاربکەن و دوایانکرد، کێشەکەیان بۆ چارەسەر بکرێت.\nدوای دوو ڕۆژ، لە لافیتەیەكی گەورەدا، كە بە دیواری عەلوەی سەوزە و میوەی شاری سلێمانیدا هەڵواسراوە، كاسبكارانی عەلوەکە نوسیویانە، "لەبەر نەبوونی ئەمنیەتی بارهەڵگرەكانمان و سەلامەتی گیانی هەموولایەك لەڕێگای مەرزەكان لە ڕۆژی هەینی 5ی ئادارەوە دەرگاكانی عەلوە دادەخەن."\nیەکێک خاوەن کارەکان لەعەلوەى سلێمانى بەناس کوردى ڕاگەیاند" ماوەیەکە کۆمەڵێک کەس پەیدا بوون نازانین سەر حزبن یاخود سەر بەکێن، لەمەرزى باشماخەوە ڕێگەى لەئۆتۆمبێلەکانمان دەگرن و زیانى پێدەگەیەنن و جامى دەشکێنن و چەند ڕۆژێک پیش ئێستا ئۆتۆمبێلێکمان بەشۆفێرەکەیەوە ڕفێنراوە".\nئەو خاوەنکارە دەشڵێت، ئەوانە هەڕەشەى ئەوەمان لێدەکەن کە نابێت نەلەمەرزەکانى تەویڵە نە لەسەیرانبەند و نەلەو سنورەدا کاربکەن .\nوتیشى بڕیاریانداوە شەوى هەینى وەکو ناڕازایەتییەک عەلوەى سلێمانى دابخەن ئەگەر بۆ مانگێکیش بێت.\nخاوەنکارێکى تر لەعەلوەى سلێمانى بەناس کوردى ڕاگەیاند "ئێمە هیچ کێشەیەکمان لەگەڵ مەرزى باشماخدا نیە، بەڵام کاتێک بارەکان بۆ خوارووى عێراق کەم دەبێتەوە و مەرزەکە بارهەڵگرى تێدا کەمدەکات ئەوکات پەلامارى ئێمە دەدەن"\nجەختى لەسەر ئەوەشکردەوە، ئەگەر ئەو دۆخە چارەسەر نەکرێت لەلایەن حکومەتەوە ئەوا ڕۆژى هەینى عەلوەکە دادەخەن.\nلەبارەى ئەگەرى داخستنى مزگەوتەکان داوایەک لە مامۆستایانى ئاینى دەکرێت\n2021.03.11 - 09:59


قەدەغەکەی ترەمپ: خوێندنەوەیەکی تر |\nHome بیروڕا قەدەغەکەی ترەمپ: خوێندنەوەیەکی تر\nقەدەغەکەی ترەمپ وەها دەخوێنرێتەوە کە دژەموسڵمانانە. ئیسلامییەکان هەمیشە لە هەوڵی ئەوەدان کە خۆیان وەها وێنا بکەن کە قوربانین لە سیستمی نێودەوڵەتیدا. ئیسلامۆفۆبیا، ترس لە ئیسلام- هەیە، ڕێگری لە ئیسلام هەیە، دژایەتیی موسڵمان هەیە. بۆیە هیچ سەیر نەبوو کە بڕیاری قەدەغەکردنەکەی ترەمپ هەر خێرا خزێنرایە ئەو قاڵبە ئامادەیەوە. بەڵام با بە جۆرێکی تر بیر لە بڕیارەکە بکەینەوە: ئەگەر بپرسین ئایا چی هاوبەش هەیە لە نێوان ئەو حەوت وڵاتەدا، یان زۆربەی زۆریان جگە لە ئێران، ئەوا هاوبەشییە زەقەکە ئایین نییە، چونکە وڵاتی ئایینی موسڵمانی تر زۆر کە ڕێگرییان لێ نەکراوە، بەڵکو شکستی دەوڵەتە.\nدیارە بڕیارەکەی ترەمپ لە هەندێک جێگادا بە زەقی باس لە ئیسلام دەکات وەک خەڵکانێکی دژ بە دەستووری ئەمەریکی، بۆ نموونە ئاماژە بە کوشتنی شەرەف دەکات. بەڵام بە ڕای من، شکستی دەوڵەت هاوشان لەگەڵ ئیسلامدا، هۆکاری سەرەکیی پرسی ئەوەی ئایا ئایین یان کولتووری ئیسلام ڕێگە دەدات هەرگیز وڵاتێکی مۆدێرن بێتە ئاراوە، پرسیارێکی ئاڵۆزە، لێرەدا وەڵام نادرێتەوە. لەسەر ئەم بنەمایە دەتوانین بڵێین کە شکستی دەوڵەت دەرفەتە بۆ گەشەی تیرۆر، ئارگومێنتێک کە زۆری لە سەر وتراوە، لە ئەدەبیاتی ئەو بوارەدا. ئایا شکستی دەوڵەت هۆکاری تیرۆرە، یان هێزە تیرۆریستەکان سوود لە شکستی دەوڵەت دەبینینن بۆ ئامانجی خۆیان، لێرەدا باس لەمەش ناکەم.\nئەگەر لە وڵاتە ڕێگەلێگیراوەکان بنواڕین، هەر لە لیبیاوە هەتا سوودان و سۆماڵ و یەمەن و سوریا و عێراق دەبینین لە هەموو ئەم وڵاتانەدا دەوڵەت، لە شێوەی دەزگا و دەستوور و یاسا و هەژەموونییەتی هێز و حوکمی یاسا و زۆر بواری تر شکستی هێناوە. بۆیە ئەمەریکییەکان گومان دەکەن لەوەی کە کێ خەڵكی ئەم وڵاتانەیە و کێ خەڵكی ئەم وڵاتانە نییە. چونکە لە هەریەک لەم وڵاتانەدا بە ئاسانی پاسپۆرت و ناسنامە و هەموو بەڵگەیەکی تر بە بەرتیل وەردەگیرێت، چونکە هەریەک لە ئەم وڵاتانە لە گەندەڵترین وڵاتانی دونیان.\nدیارە ئێران بە هۆکاری تایبەت، دەبینین کە ئیدارەی ترەمپ وا خەریکە ئێران دەکات بە دوژمنە پێویستەکە، بۆ ئیدارەکەی. ڕوونە کە هەموو ئیدارەیەکی ئەمەریکی بە دوای دوژمنێکدا گەڕاوە بۆ ئاسانکاریی کارکردنی لە ئاستی دونیادا، ڕەنگە دوژمنی ئەم ئیدارەیە ئێران بێت، هەرچەندە لە سەرەتادا وەها هەست دەکرا کە ڕەنگە چین بێت.\nلەم جۆرە خوێندنەوەدا وانەی زۆر هەیە بۆ کورد:\nیەکەم، شکستی حوکمداری، نەبوونی یاسا و سەروەری نەک تەنیا لەناوەوە قەیرانت بۆ درووست دەکات بەڵکو لە ئاستی دونیاشدا ڕێزت کەم دەکاتەوە. پەندە ئەخلاقییەکە ڕوونە، گەر بۆ خۆت باش بیت، ئەوا هەموو دونیا ڕێزت لێ دەگرێت، بە پێچەوانەوە، ڕێزی هەموو دونیا لە دەست دەدەیت.\nدوو، حکومداری یەکەیەکی ناوخۆیی نییە بە تەنیا، هەرچەندە بنەماکانی ویستڤیلیا ئاماژەیەک بۆ ئەمە ئەدەن، بەڵکو هەروەها نێودەوڵەتییە. ئەگەر دونیا دەست وەرنەداتە ناو کاروباری ناو خۆتەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا لەو ڕوانگەیەوە لێت دەڕوانێت کە ئایا چەندێک باش و یاسایی حوکم دەکەیت. هەتا میکانیزمی دەسەڵات ڕوونتر بێت مامەڵەی دونیا ئاسانتر دەبێت.\nسێ، لە ماوەی ڕابردوودا باوەڕی ئەوە بڵاو کرایەوە کە دونیا تەنیا سەقامگیری دەوێت. ئەم بڕیارەی ترەمپ بۆمان ڕوون دەکاتەوە، کە تەنیا سەقامگیری مەرج نییە، بەڵکو سیستمێکی یاسایی شەرعیش بنەمایە. ئەگەر وڵاتێک لای دونیا ڕوون نەبێت کە چۆن یاسا تیایدا بەڕێوە دەچێت، یان گەندەڵی بتوانێت هەمو بنەما یاساییەکان تێپەڕێنێت، ئەوا لە دونیادا ڕەنگە سوودی لێ ببینرێت بۆ ئامانجی تایبەت بەڵام هەرگیز وەک پارتنەر تەماشا ناکرێت.\nچوار، وەک دەبینین ئەوە گەندەڵییە زیاتر کاریگەرە هەتا ئایین. گەندەڵی نەک تەنیا یانی بردنی سامانی گەل بۆ گیرفانی تایبەت، بەڵکو لە هەمان کاتدا یانی نەبوونی ڕێگری و موستەحیل نەبوونی هیچ شتێک. بۆیە بوونی تیرۆری ئیسلامی و شکستی حکوومەت و گەندەڵیی وەها دەکات کە ئاسان نەبێت بزانیت کێ کێیە لە هەریەک لەم وڵاتانە. کوردستان گەر گرژییەکانی بە ئاڕاستەی پێکدادان بڕۆن ئەوا بە ئاسانی دەبێتە لانکەی تیرۆری ئیسلامی. بۆیە بۆ ئەوەی لە ڕیزی ئەو وڵاتانە دەربچێت، دەبێت بیر لە حوکمداریی باش، سەروەریی یاسا، نەهێشتنی گەندەڵی و شەرعیبوون بکرێتەوە. شەرعیبوون هەروەها یانی لای دونیا ڕوونە کە کێ لە پاش کێ دێت لە دەسەڵاتدا، نەک لە هەموو گواستنەوەیەکدا سەرتاپا حکوومەت و وڵات ڕووبەڕووی قەیران دەبێتەوە.


ئیسماعیل سەردەشتی (لەدایکبووی ٢٤ی نیسانی ١٩٧٤ – مردووی ١ی ئابی ٢٠٠٨) بەندبێژ و گۆرانیبێژێکی کورد بوو.\nڕانیە-پردی سەنگسەر، باشووری کوردستان\nکەیوان، کۆمار، شیما، شیلا\n٢ دەست پێ کردنی کاری ھونەری\n٣ بڵاو کردنەوەی بابەتەکانی\n٤ شێوازی وتن\nئیسماعیل سەردەشتی ئەگەرچی بە ڕەگەز خەڵکی شاری سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو، بەڵام لە باشوور لە ڕێکەوتی ٣ی گوڵانی ساڵی ٢٦٧٤ی کوردی (١٣٥٣ی ھەتاوی) لەدایک بووە\nخوێندنی سەرەتایی خۆی لە گوندی وەلێوی سەر بە شاری سەردەشت تێپەڕاند بەڵان چونکە ھیج هۆگرێکی بە خوێندن نبوو و زیاتر سەرقاڵی کوتنی ئاواز و گۆرانی بوو، بۆیە زۆر بە کەمی نمرە و نیشەی دوو ڕەقەمی وەردەگرت. دووای تەواوکردنی خوێندنی سەرەتایی و بۆ پێداچوون و بەردەوامی خوێندن چوو بۆ شاری مەھاباد بەڵان چونکە لەوێ جێگا و فەزای کەیف و خۆشی زۆر بوو، زیاتریش لە دەرس و خوێندن دوور کەوتەوە و دە ئەنجامیش ھەر دەستی لە خوێندن کشایەوە.\nسەردەشتی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەھۆی وتنی گۆرانی سیاسی دەستگیر دەکرێ و ساڵی ٢٠٠٥ دێتە باشووری کوردستان. ئەم ھونەرمەندە خاوەنی ٤ منداڵ بووە بە ناوەکانی: کەیوان، کۆمار، شیما، شیلا.\nدەست پێ کردنی کاری ھونەریدەستکاری\nدووای ماوەیەکی ھاوسەرگیری کرد و بە باوکی وت کە بە تەمامە بەڵان باوکی لەگەڵی ھاوڕا نەبوو و ھەر ئەمەش بوو ھۆی دوور کەوتنەوەی لە باوکی و مانەوەی لە شاری مەھاباد. دەنگ خۆشی و زیرەکاتی سەردەشتی دە بەندبێژیدا وای کردبوو کە چەند کەسێک کە خۆیان دە مۆسیقای کوردی دا پێ لەوی شارەزاتر دەزانی لەڕووی چاوچنۆکی و بەخیلی پێ ھاتن پێی بڵێن کە گۆرانی کوتن و ناسراو بوون ئەمەندە ئەستەمە کە سەرکەوتوو نابی تێی دا و ئەگەر خاوەنی یەکەک لە تۆمارگاکانی مەھاباد نەبا شایەد بەردەوام نەبووبا لە کارەکەی خۆی. دوای ماوەیەک خەڵکی موکریان زیاتریان ناسی و ھەر ئەمە بوو بەھۆی پێشکەوتنی زیاتری ئەو و خەڵک زیاتر بۆ شایییەکانی خۆیان بانگھێشتی ئەویان دەکرد.\nبڵاو کردنەوەی بابەتەکانیدەستکاری\nئەلبومی ئەممان لێ کە بە ھاوکاری تۆمارگای بێورانی شاری سەردەشت بڵاو بۆوە لایانگەرێکی یەکجار زۆری بۆ ئیسماعیل سەردەشتی دروست کرد. زۆربەی بابەتەکانی ئەلبومەکەی باسی خۆشەویستی و جوانی پەرەستی بوون بەڵان دوای ماوەیەکی بە ئەرکی سەرشانی خۆی زانی کە باس لە نەتەوە و گەلی خۆی بکات و ئاواز و گۆرانی مللی و بەیاد ھێنانەوەی قارەمانی و پاڵەوانییەتی کانی گەلی خۆی کرد بەڵان بەداخەوە ڕێگەیان پێ نەدا و بە شەش مانگ گرتووخانە و چەندین شەلاق و ٣ ساڵ حەڕمین بێبەشی جەزا درا و دەم ٦ مانگەدا زۆرێک لە ھونەرمەندانی کورد یادیان لێ دەکرد و ڕێزیان لە دادەگرت. سەردەشتی لەمەی کە زمانی لە گۆرانی کوتن کورت ببوو ئازارەکی زۆری داچێژا و دە ئاکامدا لە زستانی ٢٠٠٥ ئەلبومی خوداحافیزی بڵاو کردەوە و بەرەو باشووری وڵاتە چوارپارچەکەی ڕۆیشت.\nسەرەشتی خاوەن تۆناژێکی تایبەتی دەنگ و شێوازێکی وتنی تایبەت بە خۆی بوو. زۆر کەس دواتر لاساییان کردووەتەوە، بەڵام بۆخۆی لاسای کەسی نەکردووەتەوە. ھەرچەند جاروبار گۆرانیی ھونەرمەندانی تریشی وتووەتەوە. ھەمیشە ڕێزێکی تایبەتیی بۆ ھونەرمەندانی گەورەی کورد وەکوو ناسر ڕەزازی و شوان پەروەر و بەندبێژانی وەک عەلی خەندان و سەید عەلی سەردەشتی داناوە و لە بەندەکانیدا ناوی بە بەرزی ھێناون. زۆر جار ناوئاخنی بەندەکەکانی بە باسی نیشتمانپەروەری و خۆشەویستیی خاک و کورد ڕازاندووەتەوە و ھەر ئەوەش بووەتە ھۆی ئەوەی لەلایەن دەوڵەتی ئێرانەوە چەند جار دەستبەسەر کرێ و دواجاریش ناچار بە جێھێشتنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو و لە باشوور گیرسایەوە. ڕووداوە خۆش و ناخۆشەکانی کوردستان لەسەر سەردەشتی کاریگەر بوون و دڵی پێیان خۆش و ناخۆش دەبوو و لە ئاواز و بەندەکانیدا ڕەنگی دەدایەوە. بۆ نموونە لێک نزیک بوونەوەی حیزبەکانی باشووری کوردستان لە سەردەمی پاش ڕووخانی سەددامدا دڵی ئەوی خۆش کرد و گەلێک بەندی پێدا ھەڵگوتن و ھیوای سەربەرزی بۆ خاک و نیشتمان لێ خواستن. لە لایەکی ترەوە کاتێک کوێرەمووشە دژە نەتەوەکان لە مەھاباد شەوێک کێلی شاعیران و گەورەپیاوانی وەک ھێمن و ھەژاریان شکاند، دەنگی سەردەشتی لە ھەموو کەس بەرزتر بەرپەرچی ئەم ڕووداوە ناخۆشەی داوە. لە بەشێکی گۆرانییەکی درێژدا کە بۆ ئەم ڕووداوەی داناوە، دەڵێ:\nسەردەشتی لە ١ی ئابی ٢٠٠٨ بەرانبەر بەساڵی ٨٧هەتاوی (١٠ـی گەڵاوێژ)لەسەر ڕێگای سەنگەسەر-ڕانیە تووشی ڕوداوی ھاتووچۆ دەبێ و دەست بەجێ گیان لە دەست دەدا. پێشتر ھەم بە بەند و ھەمیش بە قسە وەسیەتی کردبوو تەرمەکەی لە ئاڵای کوردستان بپێچرێ. وەسیەتی بە جێ ھێنرا و لە کاتی بە خاک ئەسپاردنیدا تەرمەکەیان بە تابووتەوە بە ئاڵای کوردستان ڕازاندەوە و جەماعەتێکی زۆر لە خەڵک و خۆشەویستانی خۆی و خاکی کوردستان بەشداری ڕێوڕەسمەکە بوون. مامۆستای تەڵقیندەر بە ھێنانەوەی بەڵگەی شەرعی بۆ ئەو کەسانەی لەسەر خۆشەویستیی نیشتمان لە خاک و زێدی خۆیان تەرە دەکرێن بە شەھیدی لە قەڵەم دا و مامۆستا مەلا عەوڵا حەسەنزادە ئەدیب و وەرگێڕ و سیاسیی ناسراوی ڕۆژھەڵات کە لەوێ حازر بوو وەک پێشمەرگەیەکی کورد ڕێزی لێ گرت و باسی کرد.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئیسماعیل_سەردەشتی&oldid=858227»\nدواجار لە ٢٢:٣٥ی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:٣٥ی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


"سەرانی كورد ئاگایانە مامەڵە نەكەن، ماڵوێرانی چاوەڕوانمان دەكات"\nپرۆفیسیۆر جەبار قادر، پرۆفیسۆر لە مێژووی سیاسی هاوچەرخی ڕۆژهەڵات، لەدیمانەیەكیدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) ئاشكرای دەكات، كە گۆڕانكاری گەورە لەناوچەكە ڕوودەدەن ئەمەش كاریگەری ئەرینی و نەرێنیان بۆ سەر هەرێم دەبێت، بۆیە ئەگەر كورد سەربەخۆیاننە و ئاگایانە مامەڵە نەكات ئەگەری ماڵوێرانی و سەرگردانی چاوەڕوانمان دەكات، پرۆفیسۆر جەبار قادر، كە پێشتر چەندین پۆستی هەبوە و لەژمارەیەكی زۆر لەزانكۆكانی دەرەوە و ناوخۆ یاردەدەری سەرۆكی زانكۆ بووە، لەم دیمانەیەدا تیشك دەخاتە سەر ئاڵۆزیەكانی ناوچەكە و پەیوەندیەكانی رۆوسیا و توركیا و ئایندەی كورد لەناوچەكە.\nخەڵك: لە دوای خستنەخوارەوەی فڕۆكە ڕووسییەكە، پێتان وایە پەیوەندییەكانی توركیا و ڕووسیا بەرەو چی ئاقارێك هەنگاو دەنێن؟ كاردانەوەكان چۆن دەبن و چی دەبن؟\nجەبار قادر: دوا بە دوای ئەو ڕووداوە پەیوەندییەكانی نێوان ڕووسیا و توركیا یەكسەر ئاڵۆز بوون و كاردانەوەكان زۆر توند بوون. ئەم ڕووداوە كێشە كەڵەكەبووەكانی تەقاندەوە. لە تەك مێژووی پەیوەندی پڕ لە بێ متمانەیی نێوان هەردوو وڵات، چی لە سەردەمی ڕووسیای تزاری و دەوڵەتی عوسمانیدا، و چی لە چەرخی یەكێتی سۆڤیەت و كۆماری توركیادا، لەم چەند ساڵەی دواییدا ململانێكانی توركیا و ڕووسیای فیدیرالی لە ناوەڕاستی ئاسیا و قەوقاز ( بۆ نموونە لە شەڕی نەگۆرنە – قەرەباخ لە نێوان ئەرمەن و ئازەرییەكان، توركیا پاڵپشتی لە ئازەرییەكانی دەكرد و ڕووسیا پشتیوانی ئەرمەن بوو، هەروەها لە شەڕی چیچێنیا یا چەچەنستان توركەكان پاڵپشتی زۆری سەرهەڵداوانی چەچەنیان دەكرد. لە داگستان، ئەبخازیا و ئۆسیتیا و گەلێ دەڤەری تری قەوقاز دەستێوەردانی توركیا ڕەوشەكەی ئاڵۆز كردبوو). لە ئازەربایجان و ناوەڕاستی ئاسیاش واتا ئۆزبەكستان، قرگیزیا، توركمەنستان و كازاخستان توركیا هەوڵی زۆریدا شوێن پێ بە ڕووسیا لەق بكات. ئەم وڵاتانە لە سەردەمی سۆڤیەتیدا كۆماری سۆڤیەتی بوون و بە شێك بوون لە یەك دەوڵەت. بەر لە سەردەمی سۆڤیتەیش بەشێك بوون لە ئیمپراتۆری ڕووسی. ڕووسەكان ئەوەیان لە بیر نەكرد كە توركیا هەلی هەڵوەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەت و لاوازی كاتیی ڕووسیای بۆ خۆی قۆزتەوە و لە هەوڵی ئەوەدا بوو خۆی بكاتە كوێخا وبرا گەورەی ئەو وڵاتانە. وەكو ئەندامێكی ناتۆش توركیا لە پەنجاكانەوە وەكو هەڕەشە و بەرەی سەرەكی ڕۆژئاوا لە دژی ڕووسیا لە لایەن ڕووسەكانەوە سەیر كراوە.\nلەم ساڵانەی دواییدا ڕووسیا توانی پێگەی خۆی وەكو زلهێزێك بەدەست بهێنێتەوە، لێرەوە ئیدی ئامادە نەبوو وەكو نەوەدەكان و دەسپێكی سەدی بیست و یەك هەڵس و كەوتی لە گەڵدا بكرێت. ئەمە لە كاتێكیدا ڕوویدا كە توركیاش لە هەڵكشاندا بوو، بە تایبەتی دوای گەیشتنی پارتی داد و گەشەپێدان بە دەسەڵات. لە بەرامبەر هەوڵەكانی ئەردۆگان بۆ ئەوەی ڕۆڵی سوڵتان بگێڕێت لە ڕووداوەكانی ڕۆژهەڵات و وەكو ڕابەری جیهانی ئیسلامی خۆی نمایش بكات، هەوڵەكانی پوتین پەرەی دەسەند بۆ ئەوەی دوا پێگەكانی ڕووسیا لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە دەست نەدات. لێرەوە دەبوایە جۆرێك ڕووبەڕووبوونەوە و پێكدادان لە نێوان سولتانی نوێی توركان ئەردۆگان و تزاری نوێی ڕووسیا ڤڵادمێر پوتین ڕووبدات.دەستێوەردانی توركیا لە ڕووداوەكانی سوریا و پشتگیری كردنی ڕووسیا لە ڕژێمی ئەسەد ئەو كارە بوو كە پەیوەندییەكانی گەیاندە ئەو ئاستە پر لە ئاڵۆزی و مەترسییە.\nلە بارەی كاردانەوەكانەوە، هەر لەم چەند ڕۆژەدا ڕووسیا سەدان پرۆژەی كۆمپانیا توركییەكانی ڕاگرت و جارێكی دیكە ڤیزەی گەڕاندەوە بۆ گەشت كردن لە نێوان هەردوو وڵاتدا( ئەم بڕیارە لە دەسپێكی ساڵی نوێوە دەچێتە واری جێبەجێ كردنەوە)، پەیوەندی ڕاستەوخۆی سەربازی لە نێوان هەردوو وڵات ڕاگێرا، داواش لە گەشتیارانی ڕووس كرا توركیا بەجێبێڵن، سەرۆك وەزیرانی ڕووسیا میدڤێدەف باسی كۆمەڵێك سزای ئابوری كرد كە دەبێ لە ماوەی یەك دوو ڕۆژدا ڕابگەیەنرێن. ئەمە سەرباری ڕاگرتنی پرۆژەی بۆڕی گاز و وێستگەی ئاتۆمی لە توركیا. ئەمانە زیانی زۆر بە ئابوری توركیا دەگەیەنن، ئەگەر زانیمان ساڵانە نزیگەی چوار ملیۆن و نێو گەشتیاری ڕووس سەردانی توركیا دەكەن، بەڵام كۆمپانیا ڕووسەكانیش بەشی خۆیان زیانیان بەردەكەوێت.\nخەڵك: ئایە پێتان وایە هیچ گۆڕانكارییەك دروست دەبێت لە ناوچەكە؟ ئەو گۆڕانكارییانە چین، یاخود مانەوەی ئەسەد مسۆگەرتر بووە؟\nجەبار قادر: ئەوە بەندە بە ڕەوتی ڕووداوەكانەوە. ئەگەر ئەو سینارێۆیەی باسی لێوەدەكرێت بە بێ كێشە و كۆسپ و تەگەرەی گەورە بەڕێوە بچێت، مەبەستم سینارێۆی لێدانی داعش و چارەسەركردنی پرسی سیاسی سوریا بەهاوتەریبی لە ڕێگەی وتووێژەوە و دامەزراندنی حكومەتی سەردەمی گواستنەوە بە بەشداری ئەسەد، یا بە بێ بەشداری ئەو، بە چاودێری و سەرپەرشتی دەوڵەتانی زلهێز و دەوڵەتە سەرەكییەكانی ناوچەكە، ئەوا ڕەنگبێ باری ئەو وڵاتە هەندێ ئارام ببێتەوە. بەڵام نابێ وا بیر بكرێتەوە، كە وەك سوریای بەر لە بەهاری ٢٠١١ بێت، بەڵكو دەبێت جیاواز بێت و پێكهاتە جیاوازەكان دەرفەتی ئەوەیان هەبێت بەشداری لە دەسەڵات بكەن و نوێنەرانی ڕاستەقینەی خۆیان هەڵبژێرن. ئەمە كارێكی ئاسان نابێت و پێویستی بە دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی دەرەكی هەیە، بە تایبەتی لە سەر ئاستی ئەندامانی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایش. ئەگەر ئەم سیناریۆیە سەری نەگرت و شەڕ پێكدادانەكان بەردەوام بوون ئەوا دابەشبوونی سوریا بۆ چەند دەوڵەتۆكەیەكی عەلەوی، سوننی، كوردی، دورزی ... هتد،ئەگەرێكی واقیعی دەبێت. خۆ ئەگەر دەوڵەتانی زلهێز و هەرێمی بەشداریی ڕاستەوخۆیان كرد لە شەرەكان، ئەوا كەس نازانێ ئاكامەكانی چی دەبن و چی ماڵوێرانی و كارەسات ڕوو بە ڕووی گەلانی ناوچەكە دەبنەوە. بە وتەیەكی دیكە هەموو ئەگەرەكان كراوەن.\nخەڵك: ئایا پارتەكەی ئەردۆگان لە دوای هەڵبژاردنەكانی توركیا پێتان وایە تووشی غرور بووبێت؟ یاخود مەبەستی توركیا چییە؟\nجەبار قادر: دەمێكە ئەردۆگان لەو پەیامە پاشگەز بووەتەوە، كە لە دەسپێكی دامەزراندنی پارتەكەی و گەیشتنی بە دەسەڵات بە گوێی هاوڵاتیانی توركیا و جیهانیدا دەدا. دەسەڵاتخوازی و هەڵس و كەوتی ئۆتۆریتێریانەی هەموو سنوورەكانی بەزاندووە. زۆر بە توندی لە گەڵ نەیارەكانیدا هەڵس و كەوت دەكات، ڕۆژنامەنووسان بە تۆمەتی جیاواز لە زیندان قایم دەكات. گوتارێكی توند و هێڕشبەرانەی هەیە لە بەرامبەر هەر لایەنێك، ئیدی ئەو لایەنە كەس بێت، یا دەوڵەت، یا پارتی سیاسی لە گەلێدا هاوبیر نەبێت یا بچوكترین ڕەخنەی لێبگرێت. كۆنترۆلی دەزگا سەرەكییەكانی دەوڵەتی كردووە لە سوپاوە، تا دەگاتە دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەكان، دادگاكان، بەشێكی زۆری میدیا و پرۆژە زەبەلاحە ئابوورییەكان. هەموو ئەمانە لە بەرژەوەندی پارتەكەی و لە دژی نەیارانی بەكاریان دێنێ. ئەم سیاسەتەنای بوونە هۆی شكستی پارتەكەی لە هەڵبژاردنەكانی حوزەیراندا ئەم ساڵدا. لە دوای ئەو هەڵبژاردنە بارێكی پڕ لە ئاڵۆزی و ناسەقامگیری و ئاژاوەی دروست كرد، كە بە زەقی لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكەی یەكی نۆڤەمبەردا ڕەنگی دایەوە. ڕاستە پارتی داد و گەشەپێدان ئەو ئەوەندە دەنگی بەدەستهێنا، كە بە تەنیا بۆ چوار ساڵی دیكە حكومەت دروست بكات، بەڵام ئەردۆگان و هاوڕێكانی باش دەزانن بە چێ ڕێگەیەك ئەو ئەنجامەیان بەدەست هێنا و ئەمەیان بەو شێوەیە بۆ ناچێتە سەر. ڕەنگبێ خستنەخوارەوەی سوخۆی ٢٤ ڕووسی بەشێك لە هەوڵی خۆ شیرین كرد و پفدانی هەستی خۆبەزلزانینی توركە نەتەوەپەروەرەكان بێت. دەبێ چاوەڕێی ئەنجامەكان بكەین و بزانین كێ لە كۆتایی یارییەكەدا پێدەكەنێ. شكستی سیاسەتی دەرەوەی خۆی و حكومەتەكەی بە تایبەتی لە وڵاتانی بە نێو بەهاری عەرەبی و ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەكانی لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی و لە گەڵ دەوڵەتانی هەرێمەكەدا كێشەی زۆریان بۆ دروست كردووە و پێموا نیە بتوانێ بە ئاسانی و بە بێ زیانی گەورە لە ژێر باریان دەربچێت.\nخەڵك: توركیا ڕۆژانە سنوری خاكی هەرێمی كوردستان دەبڕێت و بوردومانی دەكات، ئایا ئەمە بیانوە بۆ ئەوەی فڕۆكەیەكی وڵاتێكی زلهێزی تێكبشكێنێ بە بیانوی سنووربەزاندنەوە؟\nجەبار قادر: ناكرێت وڵاتێكی گرنگ و خاوەن هێز و سەروەری وەكو توركیا لە گەڵ وڵاتگەلی وەكو عیراق، سوریا، یەمەن، لیبیا ....هتد، بەراورد بكەین. ئەمانە سەروەری خۆیان لە دەست داوە، كۆمەڵی چەتە و تاڵانچی و میلیشیای جۆرا وجۆر حوكمیان دەكەن، ئەوەی پێی دەوترێت سەروەری قانون و شكۆی دەوڵەت و مافی هاوڵاتێتی و یەكسانی و دادوەریان تیدا نیە. تەنها شت بە سیستەماتێك لەم وڵاتانەدا كار دەكات كردەوەی گەندەڵی، كوشتن و بڕین و تاڵانكردنە. لە كاتی خۆیدا وتەیەك هەبوو مێژوونووسان و كاربەدەستانی ئەوروپا زۆر جار لە بارەی پیاوە نەخۆشكەوە (دەوڵەتی عوسمانی) دووبارەیان دەكردەوە. وتەكە ئەبوو كە دەوڵەتی عوسمانی تەنها لە بەر ئەوە ماوە چونكە دەوڵە زلهێزەكان لە سەر دابەشكردنی میراتەكانی ڕێكنەكەوتوون. عیراق و سوریا و ئەوانی دیكەش لە بەر ئەوە نەماون كە توانای مانەوەیان هەیە و كەرەستەكانی مانەوەیان ئامادەن، بەڵكو لە بەر ئەوە ماونەتەوە چونكە زلهێزەكان و یاریكەرە سەرەكییەكانی ناوجەكە لە گەڵ دابەشكردنیان نین. ئەم بێویژادانانە گەلانی ئەم وڵاتانەیان لە نێو قەفەسدا قایم كردووە و بەریانداونەتە گیان یەك تاقی یەك ببڕنەوە. هەر دەوڵتێك، بە تایبەتی لە ڕۆژهەڵاتدا دەستی بڕوات، ئەوەی توركیا لە بەرامبەر هەرێمی كوردستان و عیراق و سوریا دەیكات دەیكا.\nخەڵك: گرژی و ئاڵۆزییەكان لە ناوچەكە و بە تایبەت توركیا چی كاریگەرییەك دەخەنە سەر هەرێمی كوردستان؟ پەیوەندییە ئابوورییەكان بەرەو كوێ دەچن؟\nجەبار قادر : هەر گٶڕانكارییەك و هەژانێكی گەورە لە ناوچەكە ڕوو بدات، كاریگەری لە سەر كوردستان دەبێت. ئەم هەژانانە ئەنجامی ئەرێنی و نەرێنییان بۆ گەلانی ناوچەكە لێدەكەوێتەوە. چییان لێدەچنیتەوە پابەندە بە ئامادەییت بۆ ئەم ڕووداوانە و قواستنەوەی هەل و دەرفەتەكان. گەلی كوردستان تەنها لە حالەتی یەكڕیزی و تۆكمەیی بارودۆخی نێوخۆیی دەتوانێت لە زیانەكانی ئەو هەژانە كەم بكاتەوە، قازانج لە لاوازبوونی سەركوتكەرانی بكات. ئێستا لە ناوچەكە ڕووداوی گەورە لە ئارادان و ڕەنگبێ هی گەورەتریش بەڕێوە بن، مخابن كورد خەریكی شتە وردیلەكانە و بە هۆیانەوە ناتوانێ چاودێری وردی بارو دۆخەكە بكات و خۆی بۆ ئەگەرەكان ئامادە بكات. دانیشتووە و دەڵی بەوە خۆشە ناو بە ناو بەرپرسێكی ئەم وڵات یا ئەو وڵات باس لە دەوڵەتی كوردی دەكات و دانێكی خێری بە كوردا دەنێت. ئەگەر سەردارانی كورد ئاگایان لێنەبێ و نەتوانن سەربەخۆیی خۆیان لە گێژاوەی ململانێكان بپارێزن و هێلكەكانیان بخەنە سەبەتەی ئەم لایەن یا ئەو لایەنەوە، ئەوا ئەگەری ماڵوێرانی و سەرگەردانیمان لە پێشە.\nخەڵك: خوێندنەوەتان چییە بۆ ئایندەی كورد لە توركیا؟\nجەبار قادر: كوردی توركیا توانیوایانە خۆیان ڕێكبخەن و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ببن بە فاكتەرێكی گرنگی ژیانی سیاسی توركیا. گەیشتنی ئەو ژمارە بەرچاوەی ئەندامانی پارتی دیموكراتی گەلان بۆ پاڕلەمان دەروازەیەكی باش لە بەردەم خەباتی سیاسی كوردا دەكاتەوە. سەركەوتنی هەوڵەكانیان بۆ دانانی دەستۆرێكی نوێ لە سەر بنەمای هاولاتێتی یەكسان و داننان بە مافەكانی كوردا هەنگاوێكی گرنگ دەبێت لە سەر ڕێگەی گەیشتن بە مافە نەتەوەییەكانیان. دانانی چوارچێوەی قانونی بۆ ئەو هەنگاوانەی لەم ساڵانەی دواییدا نراون ڕیگە دەگرێت لە گەڕانەوە بۆ دواوە. دەتوانین بڵێین هەنگاوی یەكەم لە گەشتی هەزار میل دەستی پێكردووە. كاروانی پێشكەوتنی كورد لەو بەشەی كوردستان بێ ئازار و قوربانی و هەڵكشان و داكشان نابێت. هاوئاهەنگی زیاتر لە نێوان پارتی كرێكارانی كوردستان و پارتی دیموكراتی گەلاندا گەرەنتی دەستەبەركردنی پێشكەوتنی زیاتری دۆزی كوردە لە توركیا. بەهەمان ئەندازەش كرانەوەی پارت و ڕێكخراوە كوردییەكانی ئەو بەشەی كوردستان بەسەر یەكدا و هەوڵی دروستكردنی بەرەیەكی یەكگرتوو پێویستییەكی گرنگی خەبات و بەرخودانە.\nخەڵك: دەرچوونی ئاك پارتی لە هەڵبژاردنەكانی توركیا جێ كاریگەرییەكی هەیە بە سەر هەرێمی كوردستان؟\nجەبار قادر: چاودێر هەست ناكات ئەو گەرمییەی جاران لە پەیوەندییەكانی توركیا و هەرێمی كوردستاندا هەبوو، لەم ڕۆژانەدا لە ئارادا بێت. هەڵبەتە هۆكارەكان زۆرن، كێشەی سیاسیی و ململانێی هێزە و لایەنە سیاسییەكانی هەرێم و ئاڵۆزییەكانی توركیا ڕێگرن لە بەردەوامی گەشەكردنی پەیوەندییەكان. باوەڕ ناكرێت بەرژەوەندییە ئابورییەكان و بواری وزە، سەرباری باری دارایی ناهەمواری كوردستان و دابەزینی نرخی نەوت، گٶڕانێكی زۆریان بەسەردا هاتبێ. بەڵام لە دوای ئاشكرابوونی پشتگیری ئەردۆگان و حكومەتەكەی لە تیڕۆریستان، بە تایبەتی داعش، كە ئەو هەموو كارەسات و نەهامەتییەی بەسەر كوردا هێنا، ڕەنگبێ ئاسان نەبێت بۆ هیچ لایەنێكی كوردی باس لە پەیوەندی گەرم و گوڕ لە گەڵ توركیای ئەوڕۆدا بكات. توركیا دەمێنێتەوە وەكو دەروازەیەكی گرنگ بۆ كوردستان،ڕەنگبێ دوای ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەكانی توركیا و ڕووسیا لە بواری گاز و نەوتدا، گازی كوردستان گرنگیی زیاتر بۆ توركیا پەیدا بكات. لەم بارە ئاڵۆزەی ئەمڕۆی ناوچەكەدا گەلێ ئەستەمە مرۆڤ پێشبینی تەنها یەك سیناریۆ بكات بۆ ڕەوتی ڕووداوەكان و دەبێ بەوریاییەوە چاوەڕوان بین پبزانین ڕەوتی ڕووداوەكان چۆن دەبێت و كێ دەتوانێ قازانجی لێبكات و كێ زیانی بەردەكەوێ.\nئه‌م بابه‌ته 28575 جار خوێنراوه‌ته‌وه


نەتەوەیا درەو-باوەر - دارکا مازی\nدرەوەک مەزن و زەخم ل جەم پەکەکێ ھەیە، و مخابن، رۆژەک ژ رۆژان، من ژی ئەڤ درەوە باوەر کربوو و وەکو راستیەکا بەر ب چاڤ و دیرۆکی و بێگومان ددیت! وەکو ھەموو پەکەکەئیان ئەڤ درەوە، وەکو بەنیشتێ قەرەچا، من دجی.\nل گۆری درەوا پەکەکێ: کوردان دەسکەفەتەک ل کووڤە ھەبیت، یان ئەگەر د سبەرۆژێ دا چێ ببیت، د کوردستانێ دا یان ژی ل ئەرجەنتینێ، یان ل سەر بانێ ھەیڤێ بیت، ئەو دەسکەفت، تەنێ ئەنجامێ چەکێن پەکەکێ یە و بەرھەمەکە ژ بەرھەمێن خەباتا پەکەکێ یا چەکداری! چ گوھەرین و ڤەگوھەرین ل ئامەریکا، ئەفریقیا و ئاسیا چێببیت، تەنێ ژ بەر چەکێن پککێ یە چێ دبیت.\nئەڤ درەو و گەلەک درەوێن دی یێن پەکەکێ کو گەلەکن و داوی ل وان ناهێت، من ژی باوەر دکرن و بەلاڤ دکرن و دەست ژ بۆ وان دقوتان.\nنها، سترانا شڤان پەروەر “لۆ مە چ کر، مە چ کر، مە خوەلی ل سەرێ خوە کر” چەند ل بەژن و بالا مە دهێت.\nتا نھا، ھین گەلەک خوەلیسەر باوەر ژ دەرەوێن پەکەکێ دکەن. ھندەک دۆست د ناڤ پەکەکێ دا ھەنە باش درەویێن پەکەکێ ناس دکەن، لێ ددەنە خاترا خوینا کەچ و خۆرتێن کوردان کو ل سەر رێیا درەوێن پەکەکێ ھاتیە و دهێتە رژاندن.\nکەجەکێ بانگا شەری ل دژی پارتی کر\nهێرشێن ل سەر کوردێن باژێرێن مه‌زن یێن ترکان


مالكی ده‌ڵێت پلانی ئاسـایشی نوێ هیچ حه‌شارگه‌یه‌ك بۆ میلیتانه‌كان ناهێـڵێت\nی مانگی یه‌ک ٢٦, ٢٠٠٧\nله‌و ده‌مه‌ی زنجیره‌یه‌ك ته‌قینه‌وه له به‌غدای پایته‌خت ڕووده‌دات، سه‌رۆك وه‌زیری عێراقی نوری ئه‌لمالكی ڕایگه‌یاند كه‌وا پلانه ئاسـایشـیـیه نوێـیه‌كه‌ی له‌و شـاره هیچ حه‌شـارگه‌یه‌ك بۆ خۆشـاردنه‌وه‌ی میلیتانه‌كان ناهێـڵـێته‌وه.\nڕۆژی پـێنجشه‌ممه، له گوتارێـكیدا له‌به‌رده‌م په‌رله‌مانی وڵاته‌كه‌ی به‌ڕێز ئه‌لمالكی داوای له سـیاسـیـیه‌كانی هه‌موو پـێـكهاته‌كانی كۆمه‌ڵـگای عێراقی كرد كه پـشـتیوانی له پلانه ئاسـایشیـیه‌كه‌ی له پایته‌خت بكه‌ن.\nنوری ئه‌لمالكی گوتیشی شه‌ڕی دژی تیرۆریسـتان كۆتایی نایه‌ت و هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت.\nگوته‌بێژی كۆشـكی سـپی تۆنی سـنۆ ده‌مخۆشی له به‌ڕێز مالكی كرد و گوتاره‌كه‌ی به توند ناوزه‌ند كرد، وه گوتی جۆرێـك له سوربوون پـیشـان ده‌دات كه لێی چاوه‌ڕوان ده‌كرێت باری ئاسایش چاك بكات.\nسه‌باره‌ت به ڕووداوه‌كانی توندوتیژی ڕۆژی پـێنجشه‌ممه، ئۆتۆمبیلێـكی بۆمبڕێژكراو له بازاڕێـكی گه‌ڕه‌كی كه‌ڕاده له ناوه‌ندی به‌غدا ته‌قیـیه‌وه، وه له ئاكامدا 26 كه‌س كوژران. پـێشـتریش ماتۆڕێـكی بۆمبڕێژكراویش له نزیك بازاڕی شـۆڕیجه له ناوه‌ندی به‌غدا ته‌قیـیه‌وه و به‌لایه‌نی كه‌م 4 كه‌سی كوشت. هه‌روه‌ها بۆمبێـكی لاڕێـش له ناوچه‌ی باكوری ڕۆژئاوای به‌غدا سه‌ربازێـكی ئه‌مریكی كوشت. دوو ڕۆكێتیش به‌ر ناوچه‌ی سه‌وز كه‌وتووه كه باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا و نوسـینگه‌كانی حكومه‌تی عێراقی لـێـیه. كه‌س له‌و هێرشه‌دا نه‌كوژراوه.


رێزلێنانەکەی" بێشکچی" لە بەرلین. . . هەڵۆ بەرزنجەیی\nبیرۆکەی رێزلێنان لە کەسایەتیی پایەبەرز و زانستکار و کورددۆست، زانای ناودار"ئیسمائیل بێشکچی"وەک هەنگاوێکی باش و ئەمەکداریی، بەرامبەر بە پاداشتدانەوەی دۆستتان، بەرهەمی چالاکی" وەقفی بێشکچی" یە، کە لەلایەن چەند کەسایەتییەکی رۆشنبیر و وکوردپەروەرەوە، ساڵانێکە دامەزراوە.\nئێوارەی رۆژی ٣/١٠/٢٠١٤، هاوشان لەگەڵ جەژنی یەکگرتنەوەی هەردوو ئەڵمانیادا، لە شاری بەرلین، بە ئامادەبوونی نێزیکی ٢٠٠ کەسایەتی رۆشنبیریی و ئەکادیمیستی کورد و هەندەک ئەڵمان، ئێوارەیەکی خنجیلانەی رێزلێنان، بۆ د. بێشکچی بەڕێوەچووە.\nمن لەرێگەی برادەرێکی کوردیی باکوورەوە، درەنگانێ هەواڵ و شوێنەکەم پێ راگەیەندرا. هەر زوو لەتەک برام بەکر عەلی دا چووین بۆ شوێنەکە و وەژوورکەوتین. بەدەم سڵاو و ئێوارەباشەوە لە ئازیزان، پێیان گووتین، مامۆستا جەمال و د. هەنەلۆرەش لێرەن و، وان لەتەک بێشکچیدا دانیشتوون. بۆ سڵاوکردن بەرەو لای مێزەکەی مامۆستا گەورە جەمال نەبەز چووین. خواوراستان دوو جێگەی واڵای بۆ ئێمە تێدابوو. شوێنەکەی من رێک بەرامبەر بە مامۆستا نەبەز و هەنەلۆرە و بێشکچی بوو. هەر زوو چوومە خزمەت بێشکچییەوە و بەگەرمی بەخێرهاتنم کرد و هەستی شانازیکردنم بەو پێکگەیستنە بۆ دەربڕی. پێش گەشتنی ئێمەش د. هەنەلۆرە، کە ساڵانێکی زۆرە بە دۆستێکی زۆر نێزیک و دڵسۆزیی کورد هەژمارد دەکرێ، کتێبەکەی خۆی"کوردستان وڵاتێکی بەبارمتەگیراو"ی بە دیاری بۆ بێشکچی هێنابوو، لەوێ یەکتریان ناسی و بە گەرمی لەگەڵ یەکتر کەوتنە پەیڤ گۆڕینەوە.\nد. هەنەلۆرە بەو دیدارە زۆر خۆشحاڵ بوو. گورج ئەو لاپەڕە و وێنانەی کتێبەکەی، نیشانی بێشکچی دەدا، کە دەربارەی نووسیبووی و بڵاوی کردبووەوە. بێشکچیش بە چاوێکی پڕ لە رێز و پێزانینەوە، لە بەرهەمەکەی د. هەنەلۆرەی ڕوانی و بە خۆشییەوە ئەو دیارییە بەنرخەی پەسەند کرد.\nدوای سەرنجدانێکی ووردی مشتەرییئاسا لە دیمەنی بێشکچی، ئیدی بەرامبەری بەکاوەخۆ کەوتمە قوڵایی بیرکردنەوەوە. زۆری نەبرد، کۆمەڵێ پرسیار لە مێشکمدا کەوتنە جمە. بەخۆم نەبوو وەخت بوو، بێدەنگی ئێوارەکە بشڵەقێنم و بە دەنگێکی بەرز هاوار بکەم و بڵێـم:\nـ ئا ئەمەیە ئەو پیاوەی، بە زیاتر لە ١٢٠ ساڵ زیندانی، لەسەر نەتەوەی کورد و دۆزە رەواکەی لە لایەن دادگای قەرەقووشی ترکیاوە، سزا دراوە؟؟!!\nـ ئەمە ئەو کەڵەمێردەیە، ١٧ ساڵی رەبەقی لە گرتووخانە تاریک و نووتەکەکانی، دەوڵەتەکەی جەنگیزخان و هۆلاکۆ و ئەتاتورکدا بەسەربردووە؟؟!! و بە زیاتر لە (دە) ملیار لیرەی ترکی، سزا دراوە.\nـ ئەمە ئەو قارەمانەیە، دوای تەواوکردنی زانستگە، جوانترین رۆژ و ساڵەکانی تەمەنی، لە پشت دەرگا ئاسنیینەکانەوە، لە پێناوی داکۆکی کردن لە کورد گوزەراندووە؟؟!!\nـ ئەمە ئەو نووسەرەیە"کوردستان دوا کۆلۆنی نێودەوڵەتی"نووسیوە؟؟!! و زیاتر لە ٣٠ بەرهەمی دیکەی دانسقەی، لەسەر نەتەوەکەم، پێشکەش بە کتێبخانەکانی جیهان کردووە؟؟!!\nـ ئەم پیاوە خنجیلانەیە، ئەوەیە خەرمانێ وتار و بابەتی زانستی، لەسەر کورد بەرهەمهێناوە؟؟!!\nـ ئەم مرۆڤە رۆحسووکە، کەوا شەرم و رێزی لێ دەبارێ، ئەوەیە، بە ووشە و هەڵوێست، بەگژ سیاسەتی کەمالیستدا چۆتەوە؟؟!!\nـ ئەم مێرخاسە تاکوتەنیا رەنگ سووروسپییە جوانە، ئەوەیە بڕگە بە بڕگەی، سیاسەتی تواندنەوە و نکۆڵی کوردیی، لە ترکیا لە قاوداوە؟؟!!\nـ ئەمە ئەو جوامێرەیە، بە رووی دەقە ئەستوورەکانی یاسا و رێسای دەوڵەتی فاشتی ترکیادا هەڵشاخاوە؟؟!!\nـ ئەوە ئەم نووسەرەیە، بە تاقی تەنیا، پەردە لە رووی قێزەونترین ئیدیۆلۆژی، کەمالیستی و سیاسەتی دڕندەیی، گورگەبۆر هەڵدەماڵێت؟؟!!\nـ ئەم مێردمنداڵە دلێرە، ئەوەیە خۆی هێزی پەپوولەیەکی تێدا نییە، لێ خاوەنی قەڵایەک باوەڕ و وورەیە، بەرامبەر بە دەسەڵاتی ستەمکار؟؟\nـ ئەمە ئەو خەمخۆرە بە ویژدانەیەی قوربانییەکانی کوردە کە تەنیابۆ سەربەخۆیی کوردستان تێدەکۆشێ؟؟!!\nـ ئەم بەڕێزە، ئەوەیە بێبڕانەوە رەخنە ئاراستەی ئەو حیزب و سەرکردە کوردانە دەکات، کە هزر و کردار و گرفتاریان بۆ سەربەخۆیی نەخستووە و ناخەنە کار؟؟!!\nـ ئەمە ئەو دکتۆر بێشکچیەیە، کە شارەزای دەرد و ئازارەکانی کوردە و ڕەچەتەی یەکگرتن بۆ کورد دەنووسێ و رێگاچارەی دامەزراندنی دەوڵەتی بۆ دیاریدەکات؟؟!!\nپاش ئەم تێڕامانە قووڵەم لە ناخی خۆمدا، بە دەنگی ووتاری کردنەوەی ئێوارەکە، لەلایەن بەڕێزان لە فۆنتی بێشکچی، گەڕامەوە نێو کۆڕی ئامادەبووان. وتارەکە بە تێروتەسەلی لە دۆزی کورد و بارودۆخی وڵات و کەسایەتی بێشکچی دوا. پاشان، رێگەدرا بە چەند ئامادەبوویەکی ئێوارەکە، گوتەی خۆیان، لەم بۆنەدا پێشکەش بکەن.\nسەرەتا، بانگهێشتی د. پرۆفیسۆر جەمال نەبەز کرا، وەک زانایەک، قسە لەسەر بێشکچی بکات. مامۆستا نەبەز، بەچەند رستەیەکی کورت، لێ سەنگین و پڕمانا، باسی لە کەسایەتیی بەرزی بێشکچی کرد. جوانترین پێناسەی ئەم زانایە، لە وتارەکەی نەبەزدا، بریتی بوو لەوەی، بەهای کەسایەتی بێشکچی بەستەوە، بە پاکێتی و بێنیازی و دلسۆزیی خزمەتەکانییەوە. بەواتەیەکی دیکە، بێشکچی لۆیە گەورە و هێژایە، چونکە، خۆی بۆ ماڵی دنیا نەفرۆشتووە و باوەڕی بەرزی بە دۆزی کورد بۆ بەرژەوەندیی مەتریالیی نییە، بەڵکو پرنسیپێکی مۆڕالییە. زانست و کاری زانستکارانەش، وەک زۆر بواری تری ژیان، لەو شوێنەدا بەهایان دەردەکەویت و نرخییان گران دەبێ، کە ئامانج لێی، خزمەت بە راستی و مرۆڤ بێت. کارە زانستییەکانی بێشکچیش، لەم چوارچێوە و یاسایە بەدەر نین. لە درێژەی گووتەکەیدا، مامۆستا نەبەز، ئاماژەی بەوەش دا، کە بێشکچی هیچ خەڵاتێکی، لە هیچ لایەنێکەوە قبوڵ نەکردووە، لێ کاتێ خەڵاتی ئاپۆ ئوسمان سەبری پێشکەش کرا، بە سنگێکی فراوانەوە، وەری گرت. ئاخر ئاپۆ سەبریش، وەک بێشکچی مرۆڤێکی خۆنەفرۆش بوو. .\nمیوانەکان، بە چەپڵەلێدانێکی گەرم، پێشوازییان لە گووتەکانی پرۆفیسۆر نەبەز کرد. پاشان چەند کەسایەتییەکی دیکەی دامەزرێنەری فۆنتی بێشکچی و رۆشنبیرانیی ئامادەبوو، لە کوردانی باکوور، سەرو وتە و بەسەرهات و پێوەندیی خۆیان بە بێشکچییەوە هێنایە بەرباس. ناوبەناویش باسی شەنگال و کۆبانی و دەڤەرەکانی دیکەی کوردستان، دەهاتە نێوان باسەکانەوە و لەوێوە سڵاویان ئاڕاستە دەکرا.\nئینجا، کورتە فلیمێکی دیکۆمینتاری نیشان درا، لەمەڕ هەڵوێستەکانی بێشکچی لە دادگای سەربازی تورکیادا ، کاتێ بوێرانە بەرگریی لە تێزەکانی خۆی دەکات و بەگژ بڕیارە شۆڤێنی و نامرۆڤانەکانیاندا دەچێتەوە. دوابەدوای ئەمانەش، رێگەدرا بە هەردوو هونەرمەند، شڤان پەروەر و نیزامەدین ئاریج، وەک دووجووتە نێرەکەو بەرامبەر بەیەک بە ئاواز و سترانی کوردیی کەش و هەوای ئێوارەکەیان بردە قۆناخێکی دیکە، جۆشوخرۆشێکی نوێیان بە ئامادەبووان بەخشی. هەر لەو میانەیەدا، هونەرمەند شڤان پەروەر، سترانی (خەزال)ی، کە بێشکچی زۆر شەیدایەتی، چڕیی، خۆشی بەخشی بە دڵ و روخساری میوانی یەکەمی ئێوارەکە و هەموو ئامادەبووانی دیکە.\nبێشکچیش، بە گووتەیەکی کورت، خۆشحاڵی و سوپاسگوزاری خۆی ئاڕاستەی بەشداربووان و ئامادەکارانی ئێوارەکە کرد.\nشایانی ئاماژە پێدانە، بەدەم درێژەی بەرنامەکانەوە، دووبەرهەمی تازە چاپکراوی بێشکچیش ئامادەکرابوو. میوانەکان، بەرهەمەکانیان دەکڕی و، بێشکچیش، وەک پەپوولەیەکی رۆحسووک و کەسایەتییەکی بە ویقار، تێکەڵ بە خەندەیەکی سەرلێو، یەکە بە یەکە واژۆی خۆی لەسەر دادەنان.\nئیدی، هەر زوو لەو ئەندێشە و رامانە، بەهۆش خۆم هاتمەوە و زیهنم رایکێشامەوە بۆ سەرەتای ئێوارەکە و ئەو چەند قسەیەی، مامۆستا نەبەزکردی، کە بە دەوری راستییەکدا خولی دەخوارد. ئەویش هەرچی ناونیشان و پلە و و پایە و دەسەڵات هەیە، کەسێک هەیبێت، گەر خزمەتی هەق و راستی بە پاکێتی و سەربەرزانە پێ نەکرێت، وا گشت لە گشتییان بە پوولێ.\nبەڵێ، کەسێ چەرخی رۆژگار دەرەتانی بۆ بخوڵقێنێ، ماڵی دنیای بە ناڕەوا و دەسەڵاتی بە ناهەق دەست کەوێت، لێ قبوڵی نەکات، ئەوە مەردە و سەرکەشە و بە گەورەییەوە دەچێتە مێژووەوە. بێشکچیش چەقی ئەم هاوکێشەیە لە تەرازووی پرسی کورد دا پێکدێنێ.\nبێشکچی، لە توخمی دەستەی ئەو پەنجەژمێرانەیە، کە بە درێژایی کاروانی کارە زانستییەکانی، بەردەوام پشتیوانی لە دۆزی رەوای نەتەوە و نیشتمانی دوا کۆلۆنی نێونەتەوەیی، کورد کردووە و هەرگیز کۆڵێ نەداوە و سەرسەختانە، بە چەکی زانست، داکۆکی لە پێناسە و وڵاتی کورد کردووە.\nبریا، هەر کەس باسی کوردستانی کۆلۆنی دەکا، بۆ پڕ ماناکردنی ئەم دید و چەمکە ئاوەڵناوی "بێشکچی ووتەنی" بۆ زیاد دەکرد.\nبە هیوام، چەندین دامودەزگا و قوتابخانە و ئینیستیتوت بە ناوی ئەم زانایەوە بکرێتەوە و توێژینەوە لەسەر بەرهەمەکانی بکرێت.\nداواکارم، لە هەر گۆشە و پانتاییەکی کوردستاندا، گەر دەرفەت رەخسا، پاداشتی گەورەیی و تێکۆشان و ماندووبوونی ئەم پیاوە، بدرێتەوە و پەیکەریی زێڕینی بۆ دروست بکرێ.


به هۆی چه‌ندین ته‌قینه‌وه له ئه‌فغانستان لانی که‌م 8 که‌س کوژرا و ده‌یان که‌سیش بریندارن\nوێنه‌یه‌کی سێ ته‌قینه‌وه‌ی پێشتر له شاری جه‌لال ئاباد هه‌ینی، 13ی مانگی 5ی 2018ی زاینی\nباڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا له ئه‌فغانستان سه‌باره‌ت به هێرشه‌که به‌ڵینی دا که ئه‌مه‌ریکا پشتیوانی خۆی بۆ خه‌ڵکی ئه‌فغانستان له شه‌ری دژی تێرۆرزم درێژه‌ی ده‌بێت\nچه‌ندین ته‌قینه‌وه له له هه‌ریمێکی خۆرهه‌ڵاتی ئه‌فغانستان لانی که‌م 8 که‌سی کوشت و زیاتر له 40 که‌سی بریندار کردوه.\nعه‌تا ئوڵا خۆگیانایی، گوته‌بێژی هه‌ریمی نانگارهار، به ده‌نگی ئه‌مه‌ریکای گوت ته‌قینه‌وه‌کان له شاری جه‌لال ئاباد دره‌نگانی شه‌وی هه‌ینیده‌وری 11:30 شه‌و به کاتی خۆجیی له یانه‌یه‌کی یاری دا ته‌قیه‌وه.\nئه‌و گوتی یه‌که‌م ته‌قینه‌وه له نێو یانه‌که‌دا روویدا، که نزیک له سکۆی ئه‌ندامانی تیمه‌که و هه‌ندیک کاربه‌ده‌ست بوو ئه‌وانه‌ی دانیشبوون چاو له یارییه‌که بکه‌ن، و دوو ته‌قینه‌وه‌ی تریش دوا به دوای یه‌ک له ده‌ره‌وه‌ی یانه‌که‌دا ڕوویدا.\nله نێو کوژراوه‌کان دا هیدایه‌توڵا زاهیر کاماوال، سه‌رۆکی ڕێکخستنی "جامی ڕه‌مه‌زان،" ده‌بینرێت که خۆلێکی یاری بوو له مانگی ڕه‌مه‌زان دا به‌ڕێوه‌بچێت.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری هه‌ریمی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی نانگارهار، نه‌جیبوڵا کاماوال، به ده‌نگی ئه‌مه‌ریکای گوت هه‌ندێک له برینداران له دۆخێکی ته‌ندروستی زۆر خراپ دان.\nیاخی بووانی تالیبان حاشایان کرد که به‌رپرسایه‌تی ئه‌و هێرشه له ئه‌ستۆی ئه‌وان بێت.\nله لێدوانێکی بڵاوکراوه له لایه‌ن ئافیسی سه‌رۆک ئه‌شڕه‌ف غه‌نی، به توندی ئه‌و هێرشه‌ی مه‌حکوم کرد و ده‌لێت"گرووپه‌کانی تێرۆرستی ته‌نانه‌ت له مانگی ڕه‌مه‌زان دا ده‌ست له کوشتنی خه‌ڵکی بێ تاوان هه‌ڵناگرن."


هاوپەیمانێتیەک بۆ کورتکردنەوەی دەستی ڕژیمی ئێران لە دۆلاری نەوت. سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\n  وەزارەتی دادوەری ئامریکا لە ڕاگەیێندراوێکدا دەڵێت، حەوت ملیۆن دۆلار لە دارایی ڕژیمی ئێران لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی بەقازانجی قوربانیانی تیرۆریزمی دەوڵەتی، ڕاگیراوە.\nبەپێی ئەم ڕاگەیێندراوە، ئەم پارەیە بەشێک لە قازانجی ڕایەڵەیەکی بەربڵاوە، کە لە کردەوەیەکی ئاڵۆز و نایاسایی دا ویستویەتی نزیکەی یەک ملیارد دۆلار پارەی ڕژیمی ئێران بە پێشێلکردنی گەمارۆکانی ئامریکا، جێبەجێ بکات. هەواڵدەری ڕۆیتێرز، لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر زاری جێگرێكی دادوەر، لە وەزارەتی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان باسی لەوە کردووە، ئەو پارەیەی کە بە هاوکاری بەرپرسانی ئیماڕاتی دەستی بەسەردا گیرابوو، بڕیار بووە بیخرێتە سەر حیسابی ئەو کەسانەی کە لە کردەوەیەكی نایاساییانە بۆ پێشێلکردنی گەمارۆکان لە دژی ڕژیمی ئێران، دەستیان بووە.\nوەزارەتی دادوەری ئامریکا لە ڕاگەێندراوەكەی دا دەڵێت: ڕاگرتنی حەوت ملیۆن دۆلار لە دارایی ڕژیمی ئێران بە هاوکاری بەرپرسانی دادوەری ئیماڕات، گورجستان و کۆریای باشوور جێبەجێ کراوە. \nئەم ڕاگەیەندراوە ڕۆژێک دوای ئەوە بڵاوبۆتەوە کە هەواڵدەریەکانی ڕژیم، باسیان لە ڕاگرتنی کەشتیەکی بازرگانی کۆریای باکوور، لەلایەن هێزە دەریاییەكانی سپای تیرۆریستی پاسداران، كردووە بەبیانوی پێشێلكردنی یاساكانی ژینگەی دەریایی.\nلەلایەكی تریشەوە دۆستەكانی ڕژیمی ئێران دۆلارە نەوتیەكانیان بلۆكە كرد.\nبەهۆی گەمارۆکانی ئامریکا، 40ملیارد دۆلار سەرچاوەی ژێر زەوی ئێران، لە وەڵاتانی دیکە پێشی پێگیراوە، و چین و عێراقیش دۆلارە نەوتیەکانی ڕژیمیان بلۆکە کردووە.\n40ملیارد دۆلاری ڕژیمی ئێران لەدەستی چ وەڵاتێکدایە؟ \nبەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی جیهانی پیشەسازی، چین بە 20ملیارد دۆلار، هیند بە 7ملیارد دۆلا، کۆریای باکوور بە 6ملیارد دۆلار، عێراق بە2 ملیارد دولار و ژاپۆنیش بە 1/5ملیارد دۆلار، لەڕیزی ئەو وڵاتانەدان كە قەرزداری ئێرانن.\nڕێکه‌وت: 2021-01-07 09:03:10


دواڕۆژ به‌نگكێشه‌كانت پێده‌ناسێنێت\nکتێبی دوارۆژ / :: 31/03/2016\nكتێبێكى دیكه‌ى بوارى مێژوویى، له‌لایه‌ن ده‌زگاى دواڕۆژ بۆ ڕوناكبیرى و ڕاگه‌یاندن، چاپ و بڵاوكرایه‌وه و ئێستا له به‌رده‌ست و دیده‌ى خوێنه‌راندایه.\nكتێبى ئه‌مجاره‌ى ده‌زگاى دواڕۆژ به ناونیشانى (به‌نگكێشه‌كان)ه (حشاشین Assassin) له نووسینى بێرنارد لویس و له‌لایه‌ن دكتۆر شێركۆ عه‌بدوڵـڵاوه كراوه به كوردى.\nبه‌نگكێشه‌كان، دیارده‌یه‌كى مێژوویى ده‌گێڕێته‌وه كه له سه‌رده‌مێكدا سه‌ریهه‌ڵدا و ده‌كرێت وه‌ك سه‌ره‌تا و ره‌گ و ریشه‌ى مێژووى تیرۆر له قه‌ڵه‌م بدرێت، بۆیه یه‌كێكه له‌و كتێبه دانسقانه‌ى كه پێویست ده‌كات هه‌موو كه‌سێك بیخوێنێته‌وه، به‌تایبه‌ت ئه‌و توێژه‌ر و لێكۆڵیارانه‌ى عه‌وداڵى مێژووى دێرینن و به دیاریكراویش ئه‌وانه‌یان كه به‌دواى ره‌گ و ریشه‌كانى تیرۆر و توندوتیژیى مه‌زهه‌بیدا وێڵن، چونكه به دڵنیاییه‌وه یه‌كێكه له سه‌رچاوه باوه‌ڕپێكراوه زۆر ورد و چڕه‌كانى ئه‌و بواره.\nئه‌م كتێبه باس له گروپى ئیسماعیلییه‌كان ده‌كات كه باڵێكبوون له باڵه‌كانى مه‌زهه‌بى شیعه و له سه‌ده‌كانى ناوه‌ڕاستدا شێوازێكى ئێجگار توندوتیژییان به‌رامبه‌ر مه‌زهه‌ب و ئایینه‌كانى دیكه په‌یڕه‌و ده‌كرد كه له‌پێش خۆیاندا به‌و شێوه دڕنده‌یى و فراوانییه نموونه‌ى نه‌بووه.\nبه‌نگكێشه‌كان هێنده گێژ و وڕبوون تا ئه‌و ئاسته‌ى كه وشه‌ى غافڵكوژى له‌وانه‌وه داهاتووه و چووه‌ته قاموسى زمانه‌وه. ئه‌مانه خۆكوژیى ترسناك و كوشت و بڕێكى زۆری مه‌ترسیداریان كردووه و تا ئاستى ملكه‌چى گوێڕایه‌ڵى فه‌رمانه سته‌مكاریه‌كانى (پیر)ه‌كه‌یان بوون له خۆكوژى و مرۆڤكوژیشدا. "به‌نگكێش ئه‌و كه‌سه‌یه بۆ پاره خه‌ڵك ده‌كوژێت"، و له‌وكاته‌شه‌وه (Assassin) بووه‌ته وشه‌یه‌كی باو له زمانه ئه‌وروپیه‌كاندا واته پیاوكوژ. به دیاری كراوتریش ئه‌و كه‌سه‌ی كه به غه‌در و دزییه‌وه مرۆڤ غافڵكوژ ده‌كات و پاڵنه‌ره‌كه‌ش رق و ده‌مارگیرییه و قوربانییه‌كه‌ش كه‌سایه‌تییه‌كی ناسراوه.\nشوێن و پێگه‌ى سه‌ره‌كیى ئه‌م گروپه قه‌ڵاى ئه‌ڵه‌مۆت بووه له وڵاتى فارس، هه‌روه‌ها مه‌ڵبه‌ندێكى گه‌وره‌شیان له شام هه‌بووه و له‌وێوه بۆ ماوه‌یه‌ك خوێنڕێژى و توندوتیژییان له ناوچه‌گه‌لێكى به‌رفراواندا ئه‌نجامداوه.\nبه‌نگكێشه‌كان له 6 به‌شى چڕ پێكهاتووه: دۆزینه‌وه‌ی به‌نگكێشه‌كان، ئیسماعیلییه‌كان، بانگه‌وازه نوێیه‌كه، بانگه‌واز له وڵاتی فارسدا، پیرى چیا، ئامراز و ئامانجه‌كان. هه‌روه‌ها له‌دواى ئاڵوگۆڕ و دۆلار و ده‌وڵه‌ت و كۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى و ره‌گوڕیشه‌ى سیستمى سیاسى و ئه‌قڵ له مێژوودا، به‌نگكێشه‌كان شه‌شه‌مین به‌رهه‌مه كه ده‌زگاى دواڕۆژ بۆ ڕوناكبیرى و ڕاگه‌یاندن ده‌یخاته كتێبخانه‌ى كوردییه‌وه.


مریشك و هەڵۆ - 对外汉语故事集\nمریشك و هەڵۆ 母鸡和老鹰\nڕۆژێک له رۆژان مریشك و هەڵۆ هاورێی یەكتری بوون. ئەوان پێكەوە لەگەڵ باڵندەكانی دیكەدا بە ئاشتی دەژیان. هیچ كامیان نەیاندەتوانی بفڕن.\nجارێكیان برسێتی رووی له وڵات کرد. هەڵۆ دەبا مەودایەكی دووری بڕیبا بۆ ئەوەی خواردن پەیدا بكات. كاتێك گەڕایەوە زۆر ماندوو بوو، بۆیە گوتی: “دەبێ رێگایەكی ئاسانتر هەبێ بۆ گەشتكردن!”\nدوای خەوێكی شەوانەی باش، مریشك بیرۆكەیەكی ژیرانەی بە مێشكیدا هات. ئەو دەستی كرد بە كۆكردنەوەی پەڕە كەوتووەكانی باڵندەكانی هاوڕێی. مریشك گوتی: “وەرن با ئەو پەڕانە لە پەڕەكانی خۆمان بدروین.” لەوانەیە به‌و شێوه گەشتكردن ئاسانتر بێت.\nلە گوندەكە دا تەنیا هەڵۆ ده‌رزی دروومانی هەبوو، بۆیە یەكەم كەس بوو، ده‌ستی به درومان کرد. ئەو جووتێك باڵی جوانی بۆ خۆی دووری و به بەرزی هه‌وره‌کان فڕی. مریشك دەرزییەكەی بە قەرز وەرگرت، بەڵام زۆر زوو ماندوو بوو لە دروومانكردن. ئەو دەرزییەكەی لە ناو دۆڵابەكە دانا و ڕۆیشت بۆ ئەوەی خواردن بۆ جوچكەكانی لێنێت.\nبەڵام باڵندەكانی دیكە دیتیان هەڵۆ بەسەر كێڵگەكەدا دەفڕێ. ئه‌وان داوایان لە مریشك كرد كە دەرزییەكەیان بە قەرز بداتێ تا ئەوانیش باڵان بۆ خۆیان بدرون. خێرا باڵندەكان لە ژێر ئاسمان دەستیان بە فڕین كرد.\nكاتێك كە ئاخریین باڵندە دەرزییە قەرزكراوەكەی گەڕاندەوە، مریشك لەوێ نەبوو. جوچكەكانی دەرزییەكەیان وەرگرتەوە و دەستیان كرد بە یاریكردن پێی. كاتێك ئەوان لە یاریی كردن ماندوو بوون دەرزییەكەیان لەناو خیزه‌که بەجێهێشت.\nدوانیوەڕۆی ئەو ڕۆژە هەڵۆ گەڕایەوە. داوای دەرزییەكەی کرده‌وه بۆ ئەوەی هەندێك لە باڵەكانی تووند بكاتەوە كە لە گەشتەكەیدا شل ببوونەوە. مریشك ناو دۆڵابەكە گەڕا. ئه‌و چێشتخانەكەش گەڕا. ئه‌و حەوشەكەش گەڕا. بەڵام دەرزییەكە لە هیچ شوێنێك دیار نەبوو.\nمریشك لە هەڵۆ پاڕایەوە: “تەنیا ڕۆژێك دەرفەتم بدەیە. ئەوكات دەتوانی باڵەكانت چاک بكەیەوە و دووبارە خواردن بەدەست بێنیت.” هەڵۆ گوتی: “تەنیا یەك ڕۆژی دیكە. ئەگەر دەرزییەكە‌ت نەدۆزییەوە دەبێ لە جیاتی یه‌کێك له جوچکه‌کانم بده‌ی.”\nڕۆژی دواتر هەڵۆ هاتەوە، بینی مریشكه‌که له ناو خیزه‌که ده‌گه‌ڕێ، به‌ڵام ده‌رزیه‌که‌ی نه‌دۆزیوه‌تە‌وه. بۆیە هەڵۆکه وه‌ک هه‌وره تریشقه هاته خوارێ و یه‌کێک له جوچکه‌کانی فڕاند و لە كێڵگەكە دوور كەوتەوە. ئیتر له‌و کاته‌وه هەڵۆکه دەیبینی كە مریشكه‌که خەریكی لێكدانی خیزه‌که‌یه بۆ دۆزینه‌وه‌ی دەرزییەکە.\nكاتێ سێبەری باڵەكانی هەڵۆ لەسەر زەوی دەبینرێ، مریشك جوجەڵەكانی ئاگادار دەكاتەوە: “لە‌و ده‌شته دوور كەونەوە”، ئەوانیش دەڵێن: “ئێمە گەمژە نین و هەڵدێین.”\nتۆوێكی بچووك، چیرۆكی وانگاری ماتای نوزیبێله و سێ تاڵە موو مریشك و هەزارپێ جاشك گۆرانیه‌کانی ساكیما ئانانسی و زانایی ئەو رۆژەی ماڵەوەم به جێهێشت بۆ مەبەستی چوونه شار


پێشبینیەکانی وڵات بەجادوو\nهونه‌ر تۆفیق 09/09/2019 482 جار خوێنراوەتەوە\nبێریای لێپرسراوی هەواڵگیریەکەی ( کەی جێ بی) ستالین ، چووە لای ستالین و داوای لێکرد ئەو جادووگەرە بەتوانا و بەناوبانگەی ڕوسیا ببینێت بۆ ئەوەی پێشبینیەکانی داهاتووی پێ بڵێت . ستالین وەکو ئەوەی ڕازی نابێت جادووگەرەکە ببینێت ، بڕیار دەدات دەست بەجێ جادووگەرەکە بکوژن . بێریاش فەرمانەکەی جێبەجێدەکات.\nدەگەڕێتەوە بۆلای ستالین تا لێ ی بپرسێت بۆچی بڕیاری کوشتنی جادووگەرەکەی دا! لەوەڵامدا ستالین بە بێریا دەڵێت: ئەگەر ئەو جادووگەرە هێندە بەتوانا و لێهاتووبایە کە پێشبینی داهاتووی منی دەزانی، دەبایە پێشبینی داهاتووی خۆشی کردبا، دەبوو بیزانیایە دێتە ئێرە ومنیش بڕیاری کوشتنی دەدەم . ئەو نەیزانی داهاتووی خۆی چۆن دەبێت ! لەکوێوە دەتوانێت بزانێت داهاتووی من چۆن دەبێت؟\nئەگەر وڵاتێک بەپێشبینی جادووەوە سیاسەتی حکومەت بەڕێوەببات ! خەمڵاندنەکانی پەیوەست بێت بە ئەگەر و نائەگەری تەوەقوعی جادووەکانەوە ! پێشبینیەکانی گەیاندبێتی بەم هەموو قەیرانە . پێشبینیە سیاسیەکانی لەماوەی هەشت کابینەی حوکمڕانیدا نەیتوانیبێت کەمترین خزمەت کە ئاو و کارەبایە دابین بکات ! بووبێت بەژێر قەرزی دەیان ملیارد دۆلارەوە . پێشبینیە سیاسی و ئابووریەکانی هەمووی پێچەوانەوە و شکستخواردوو بێت.\nسیاسەتی نەوتەکەی لەبری قازانج ، توشی زەرەر و غەرامەکردنی ملیارەها دۆلاری کردبێتەوە! موچەی فەرمانبەرەکانی لە جادووی ئەگەری ناردن و نەناردنی بەغداوە دابینبکرێت ! بەم هەموو جادووە ناڕاست و نادروستەوە، چۆن دەکرێت بڕوای ئەو پێشبینیەی لێبکرێت کەدەتوانێت ژیانی خەڵک باشبکات؟\nنزیکەی دەساڵە ئەو دەستەڵاتە بەردەوام پێشبینی چاکسازی و ریفۆرمی ئیداری لە داهاتوودا بەگوێ ی خەڵکدا دەدات ، بەڵام هیچکام لە پیشبینیەکانی نەهاتۆتەدی . بەمەرجێک هەموو وێرانەکە لەهەناوی خۆیدا بێت نەک لە دەرەوەی خۆی ، پێویستی چاکسازیەکە لە ئیدارەکەی خۆیدابێت نەک لە خەڵکدا . کەچی ئەو دەستەڵاتە لەتوانایدانیە پێشبینی داهاتووی خۆی بکات ( وەک جادووگەرەکەی ستالین ) ئێستا چۆن دەتوانێت پێشبینی داهاتووی خەڵک بکات ؟ بۆیە هەر لەسەرەتاوە ، ئەو جادووە بەتاڵە. چونکە پێویستی چاککردن و باشکردن تەنیا حکومەت پێویستی پێیەتی ، ئەگەر حکومەتەکە نەتوانێت خۆی باش و چاک بکات ؟ چی باش دەکات ؟ و کێ چاک دەکات؟\nهەموو وتارەکانی هونه‌ر تۆفیق\nجەنگی دۆلار لەنێوان ئال سەدر و ئال (چەلەبی -عەلاوی)دا \nچارەنووسی حکومەتی عێراق لە گراند ڤییەنایە\nپۆشاک و زەلیلکردن \nبەرگری لە سەڵاحەدین\nسیاسەتکردن بە شقارتە\nلامەرکەزیەت و حیبری ئەعزەم\nمەترسی رێککەوتنی تورکیا-لیبیا بۆسەر کورد!\nئایا بایکۆت دەبێت بە شۆرش؟\nرۆژاڤا، سنوورێک لە ئاگر\nپێشبینیەکانی وڵات بەجادوو\nکورد و تورکمان، دیوێکی تری کێشەی کەرکوک\nئیسرائیل لەدووری رۆکێتەکانی شیعەدا


مردن بە كۆرۆنا ئەڵمانییەكان دەخاتە حاڵەتی ئامادەباشیی تەواوەوە – wazho.net\nمردن بە كۆرۆنا ئەڵمانییەكان دەخاتە حاڵەتی ئامادەباشیی تەواوەوە\nژمارەی توشبوانی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەرەو 61 ملیۆن كەس هەنگاو دەنێت و لە ئەڵمانیاش ژمارەی گیانلەدەستدان زۆر بەرزدەبێتەوە.\nبەگوێرەی ماڵپەڕی worldometers لەگەڵ ئەوەی دوێنێ ژمارەی توشبوان گەیشتە 60 ملیۆن، بەڵام بەشێوەیەكی چاوەڕواننەكراو ئەمڕۆ ژمارەكە گەیشتوەتە سەروو 60 ملیۆن و 721 هەزار توشبو.\nلە بەرانبەر بەرزبونەوەی ژمارەی توشبوان، ژمارەی چاكبونەوەش زیاتر بوە و گەیشتوەتە سەروو 42 ملیۆن و 32 هەزار كەس.\nلەگەڵ ئەوەشدا، تائێستا زیاتر لە ملیۆنێك و 426 هەزار كەس بەهۆی كاریگەری ڤایرۆسەكە لەسەریان، گیانیانلەدەستداوە.\nلەلایەكی دیكەوە، رۆژی چوارشەممە ئەنگێلا مێركل راوێژكاری ئەڵمانیا لەگەڵ حاكمی ویلایەتەكانی وڵاتەكەی كۆبۆتەوە و رێككەوتون لەسەر درێژكردنەوە و توندتركردنەوەی رێوشوێنەكانی دژبە بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nئەو رێوشوێنانە بەلانی كەمەوە تا 20ی مانگی داهاتو بەردەوام دەبن، رەنگە لە مانگی 1ی ساڵی داهاتوشدا بەردەوام بن، چونكە وەك مێركل دەڵێت “جارێ ناتوانرێت پێشبینی ئەوەبكرێت كەی ژمارەی توشبوان بە كۆرۆنا كەمدەبێتەوە و بەهۆیەوە رێوشوێنەكان لاببرێن”.\nئەو ترسەی لە ئەڵمانیادا هەیە پەیوەندی بە داتاكانی توشبوان و مردن هەیە بە ڤایرۆسەكە، لەكاتێكدا ژمارەی توشبوان گەیشتوەتە سەرو 983 هەزار كەس، 15 هەزار و 381 گیانلەدەستدانیش تۆماركراوە، بەجۆرێك لە 24 كاتژمێری بەرلە كۆبونەوەكەی دوێنێی مێركل و حاكمی ویلایەتەكانی ئەڵمانیا، 410 حاڵەتی مردن بە كۆرۆنا هەبوە.\nسوپای ئیسرائیل لە ئامادەباشیدایە بۆ ئەگەری هێرشی ئەمریكا دژی ئێران