ئەفریقاو داگیرکاریی ئەوروپایی\n06/07/2021 471 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nلەساڵی 1960 تەنها کۆڵۆنیاکانی فەرەنسا رزگاریان نەبوو، کە بریتیبوون لەم وڵاتانە: چاد، تۆگۆ، کامیرۆن، مالی، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، بۆرکینا فاسۆ، مەدەغەشقەر، گابۆن، ساحیل ئەلعاج، کۆنگۆ، مۆریتانیا، بەڵکو کۆڵۆنیاکانی بەریتانیاش لەپێش هەموویانە نێجیریا و ئۆگەنداش، هەر لە هەمان ساڵدا سەربەخۆیی خۆیان وەرگرت.\nلەبڕیارەکەدا هاتووە:«هەموو گەلێک ئازادە لە بڕیاری مافی چارەی خۆنووسین، گەلان ئازادن لە بڕیاردانی شێوەی حوکمرانی سیاسی، شێوەی ئابووریی، کۆمەڵایەتی، کەلتوری خۆیان دابنێنن.\nبەمشێوەیەش نەک تەنها مافی سەربەخۆبوونی کۆلۆنیاکانی پێشوو مسۆگەرکرا، بەڵکو سنووری دەوڵەتیشیان بەشێوەیەکی بنەڕەتی دیاریکرا و پارێزرا. بەڵام ئەمەش هەمان سیناریۆی کۆنفرانسی بەرلین، کۆنگۆ-ی ساڵی 1884/1885 دووبارە دەکردەوە، ئەو کات هێزە کۆڵۆنیاکان، بەقەڵەم و راستەی خۆیان سنووری ئەفریقایان دیاریکرد. بەبێ ئەوەی هیچ گوێ بە ویست وخواستی گەلانی ئەو ناوچانە بددەن.\nفەرەنسا پێی وابوو کە هەموو ناوچەکانی سەحرا، هەتا دەگاتە سنووری (AfriqueOccidentaleFrançaise (AOF، خۆرئاوای ئەفریقای فەرەنسی، (زیاتر مەبەستیان وڵاتی جەزائیری ئێستا بوو، ،و.ک) هەرێمێکی ستراتیژی و گرنگن و خاوەنی یەدەگێکی زۆری وزەن. فەرەنسا لە رێگەی ئەو پەیوەندییە دۆستانەیەی کە لەگەڵ سەرکردە نوێکانی ئەم دەوڵەتانە هەیبوو، پێشنیازی ئەوەیکرد، کە رێکخراوێکی ناوچەیی بۆ سوود وەرگرتن لە سامانە سروشتییەکان بەناوی ((Organisation Commune des RessourcesSahariennes, OCRS) دروستبکەن. ئەو دەوڵەتانەی کە سنووریان بەم ناوچەیەوە هەیە، دەتوانن ببن بە ئەندامی ئەم رێکخراوە. دیارە مەبەستی سەرەکی فەرەنسا لەم رێکخراوە ئەوە بوو، کە تەنها فەرەنسا خۆی دەست بەسەر سامانە سروشتییەکانی ئەم وڵاتانەدا بگرێت لەپێش هەمووشیانەوە (گاز و نەوت). خاڵێکی گرنگی تریش، بۆئەوەی شوێن بۆ تاقیکردنەوەی بۆمبی ئەتۆمی لەم هەرێمەدا بکات، چونکە ئەو کاتە فەرەنسا لە هەرێمیRegganeکە دەکاتە باشووری جەزائیر، تاقیکردنەوەی ئەتۆمی دەکرد.\nیەکێک لە رووداوە سەیرەکانی مێژووی جیهانی ئەوەیە، کە بەرەی رزگاریخوازی جەزائیری FLN بە نهێنی لەگەڵ حکومەتی فەرەنسا رێککەوتبوون، کە ئەگەر فەرەنسا لە جەزائیر بکشێتەوە، ئەوا بۆ ماوەی پێنچ ساڵی تریش مافی ئەوەی هەیە، کە ناوچەکانی باشووری جەزائیر، بۆ تاقیکردنەوەی ئەتۆمی بەکاربهێنێت. بەبێ گوێدانە زەرەری ژینگەیی و تەندروستی هاوڵاتیانی جەزائیری،چونکە ئەم جۆرە تاقیکردنەوانە، کاریگەری کوشندەیان بۆ سەر جەستەی مرۆڤ هەیە. هەربۆیە فەرەنسا هەتا ساڵی 1967 لەجەزائیر تاقیکردنەوەی ئەتۆمی خۆیدەکرد، بەڵام پاشان تاقیگەکانی گواستەوە بۆناوچەیPolynesienهەرێمێکە دەکەوێتە باشووری خۆرهەڵاتی زەریای هێمنەوە. لەم ناوچەیەدا فەرەنسا کۆمەڵێک دوورگەی داگیرکردووە. زیاتر بۆ تاقیکردنەوەی ئەتۆمی ئەم ناوچانە بەکاردەهێنێت …و.ک)،بەڵامئەوەیجێگەیسەرنجەبەرەیرزگاریخوازیجەزائیری FLN، ئامادە نەبوو کە بەشداری رێکخراوی ((Organisation Commune des RessourcesSahariennes, OCRS) بکات.\nوڵاتیZentralafrikanischeRepublik(کۆماری ناوەڕاستی ئەفریقا) بۆ ماوەیەکی زۆر جێگەی قسەوباسی میدیاکان بوو. لەپاش رزگاربوونی لە ساڵی 1960، فەرەنسا دەیڤید داکۆ David Dackoی کرد بە سەرۆکی ئەم وڵاتە. بەڵام پاش ماوەیەکی تر پورزاکەی جان بێدل بۆکاسا Jean-BedelBokassaهەر بە یارمەتی فەرەنسا ساڵی 1966 کودەتای سەربازیی بەسەردا کرد و خۆی بوو بە سەرۆک. بۆکاسا پێشتر لە سوپای فەرەنسی خزمەتیکردووە و پلەی سەرتیپی هەبوو، هەروەها نیشانەی ئازایەتی کۆماری فەرەنسای لە جەنگدا پێدەبەخشرێت، پاشانیش دەکرێتە ئەندامی فەخری جەنگاوەرە دێرینەکانی فەرەنسا. ساڵی 1976 بۆکاسا بەشێوەیەکی فەرمی ناوی خۆی بۆ (ئیمپراتۆر بۆکاسا) دەگۆڕێت و ناوی وڵاتەکەش دەکاتە (ئیمپراتۆریەتی ناوەڕاستی ئەفریقا).\nلەبانگی پایتەختدا، لەدادگایەکی جەماوەریدا حوکمی لەسێدارەدانی بۆکاسا راگەیەندرا. بەڵام بۆکاسا هەڵات بۆ فەرەنسا، لە یەکێک لە کۆشکە مەزنەکانی فەرەنسا لە ناوچەی Loire کۆتایی ژیانی بەسەربرد.\nجگە لەمەش سیاسەتێکی ئێجگار شۆڕشگێڕانەی دژی گەندەڵی داڕشت (بۆ نموونە ئۆتۆمبێلە گرانبەهاکەی سەرۆکی پێشووی فرۆشت، هێندە کۆشك و تەلارەکانی سەرۆکایەتی نەڕازاندەوە، جگە لەوەش داوای لە وەزیرەکان کرد، بە هەرزانترین ئۆتۆمبیل هاتووچۆ بکەن. خۆشی ژیانێکی ئێجگار خاکیانە دەژیا، و.) جگە لەمەش سیاسەتێکی باشی بۆ دژایەتییکردنی برسێتی دارشت، ئەویش لە رێگەی باشكردنی سیستمی کشتوکاڵیی و ئاودێریی لەو وڵاتەدا، هەربۆیە توانی بەسەر گرفتی برسێتیدا زاڵ ببێت. هەروەها ناوی وڵاتەکەی بۆ بۆرکینا فاسۆ گۆڕی( کە مانای وڵاتی خۆڕاگران) دەگەیەنێت.(پێشتر ناوی وڵاتەکە ڤۆلاتای بەرز Upper Volta )بوو.سانکارا یەکەمین سەرۆک بوو لە وڵاتانی AOF (ئەو وڵاتانەی کە پێشتر داگیرکراوی فەرەنسا بوون .و)، کە دژی کۆڵۆنیالیزم سیاسەتێکی رادیکاڵانەی گرتەبەر.\nبەڵام لە 15 ئۆکۆتۆبەری 1987 دا، لەلایەنBlaiseCampaoreکودەتایەکی سەربازیی لە دژی کرا و پاشان لە سێدارە درا. دیارە ئەم کودەتایەش لە رێگەی یارمەتیی دەزگای هەواڵگریی فەرەنساوە بوو، بەڵام تا ئەمڕۆش سانکارا، بە سیمبوڵی شۆڕشگێڕیی و خەباتی ئەفریقایی دەژمێرێت و لەناو دڵ و دەروونی خەڵکیدا هێشتا ماوە.\nوڵاتێکی تر کە جێگەی سەرنج و تێڕامانە، کە پێشتر کۆڵۆنیای فەرەنسی بووە، ئەویش وڵاتی Guinea(غینیا)یە، کە ساڵی 1958 سەربەخۆیی وەرگرت. بە سەرۆکایەتی ئەحمەد سیکۆ تورێ Ahmed SekouToure، کە خاوەنی ئەزموونێکی سۆشیالیستی و سەندیکالیستی باش بوو.\nپێشتر ئەندام بوو لە سەندیکای کرێکارانی غینیا، کە بەشێک بوو لە سەندیکای گەورەی فەرەنسی CGT. یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی (یەکێتی دیموکراتی ئەفریقیRassemblementDemocratiqueAfricains) ساڵی 1956 بوو بە نوێنەری گەلی غینی لە پەرلەمانی فەرەنسادا. سەرۆک شارڵ دیگۆل پاش ئەوەی گەڕایەوە بۆ سەرۆکایەتی (لە 13 مای 1958 سوپای فەرەنسا لە جەزائیر، کودەتایەکیان کرد، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون) ساڵی 1958 نەخشەو پلانێکی سیاسی بۆ کۆڵۆنیاکانی فەرەنسا بەناوی (پێکەوەژیانی فەرەنسی) داڕشت. گەلی غینیا تاکە گەل بوون، کە دەنگیان بەم پلانەی دیگۆل نەدا. هەربۆیە پاش ئەم پلانە ساڵی 1958 سەربەخۆیی خۆیان بەدەستهێنا.\nAhmed SekouToureئەحمەد سیکۆ تۆری بوو بە یەکەمین سەرۆکی ئەو وڵاتە. فەرەنسا بەهەموو شێوەیەک بوونی لە غینیادا نەما. سیکۆ زیاتر خۆی لە یەکێتی سۆڤێت نزیک دەکردەوە، دەستیکرد بە دانانی مۆدێلی سۆڤێتی بۆ وڵاتەکەی. بەڵام بەداخەوە سیاسەتەکانی زیاتر وڵاتی بەرەو دیکتاتۆریی و خراپی باری ئابووریی و کشتوکاڵی برد. تا ساڵی 1984 کودەتایەکی سەربازیی لە دژی کرا و پاشانیش کۆمەڵێک کێشەی سیاسی و نائارامی بەدوایدا هات. بەداخەوە ئەمە حاڵی هەموو ئەفریقایە.\nLa Françafriqueئەفریقای فەرەنسی\nلەپاش کشانەوەی فەرەنسا لەم وڵاتانە و سەربەخۆبوونیان، سەرۆکی فەرەنسا شارڵ دیگۆل پێشنیازی دروستکردنی گرووپی Elf-Erapی کرد. ئامانجی سەرەکیش لەم پلانە ئەوەبوو، کە هەموو کۆمپانیاکانی وزە لە فەرەنسادا، لەژێر کۆمپانیایەکی وزەی حکومیدا کۆبکاتەوە، کاری سەرکیشیان پاراستن و کۆنترۆڵکردنی سامانە سروشتیەکانی ( گاز و نەوت)، لە هەرێمەکانی کەنداوی غینیا و کۆڵۆنیاکانی پێشووی فەرەنسا. ئەم سیاسەتە تا ئەمڕۆش بەردەوامە، کە چەند هاوپەیمانێکی دەسەڵاتداری ئەفریقی یارمەتیدەری ئەم سیاسەتەن. فەرەنسا دەیویست لە رووی وزەوە، سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت و نەچێتە ژێرباڵی بێگانەوە، بەتایبەت خۆی لەژێر کۆنترۆڵی ئەمریکایی رزگار بکات. ئامانجێکی تری ئەم سیاسەتەش ئەوەیە، کە فەرەنسا نەوتی خۆی دەستدەکەوێت و ئەم نەوتەش بە دۆلاری ئەمریکی ناکڕێت. ئەمڕۆ نەوتێکی زۆر لە ناوچەکانی چاد و کەنارەکانی گابۆن و ساحیل ئەلعاج و کامیرۆن و کۆنگۆ، دۆزراوەتەوە.\nسیستمیFrançafriqueزۆر باش دەڕوات. حاکمە ستەمکارەکانی ئەفریقا و دارودەستەکانیان، بەهیچ شێوەیەک گوێ نادەنە ئەوەی، کە چەندە نەوت لە وڵاتەکەیان دەردەهێنرێت یان چی لێ بەسەردێت. کۆمپانیایElf هیچ پارەیەک وەکو گەرەنتی یان بەشێک لە قازانج بەم وڵاتانە نادات، بگرە پارەیەکی کەم وەکو بەرتیل رەوانەی کۆنتۆی شەخسیی بانکی ئەم حاکمە ستەمکارانە و دارودەستەکەیان لە سویسرا دەکات. بەهەمان شێوەش کۆمپانیای وزەی ئەتۆمی فەرەنسیArevaلەبەرامبەر ئەو یۆرانیۆمەی کە لە وڵاتی نەیجەر و کۆماری ناوەڕاستی ئەفریقا دەستیدەکەوێت، پارەیەکی کەم دەداتە حاکمانی ئەو وڵاتە.\nElfو هاوپەیمانە بازرگانەکانی، پەیوەندیەکی توندوتۆڵیان لەگەڵ( Pierre Guillaumatپیێخ گیولمات. (1901–1991 هەبوو. ئەمیش کوڕی یەکێک لە جەنەڕاڵەکانە، دیگۆل ساڵی 1944 کردی بە بەڕێوبەری وزەو سامانی سروشتی. پاشان ساڵانی ( 1954/1959) کرا بە بەڕێوبەریElectricite de France «کۆمپانیای کارەبای فەرەنسا»ی حکومی. ئەم پیاوە رۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە بەرنامەی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی فەرەنسی. لەپاش دروستکردنی کۆماری 5 ی فەرەنسی، ساڵی 1958 دیگۆل کردی بە وەزیری وزەی ئەتۆمی. لەهەمانکاتیشدا بوو بە بەرێوبەری گشتی گروپی Elf-Erap، کە پاشان لەگەڵ تێکەڵبوونی کۆمەڵێک کۆمپانیای تر ساڵی 1976 Elf Aquitaine دروستکرد، پاشتر تەنها بە گرووپی Elf ناسران. گیولمات پێشتر لە بازنەی دەزگای هەواڵگریدا کاریدەکرد، کە دیگۆل لە پاش جەنگی دووەمی جیهانی دروستیکرد. بەشی زۆری کارمەند و بەرپرسە گەورەکانی ئەم کۆمپانیایە، هەموویان دۆستی ئەوکاتی خۆی بوون.\nیەکێک لە دۆستە نزیکەکانی گیولمات، پیاوێک بوو بەناوی جاک فۆکارت Jacques Foccart.بەهەمانشێوە، ئەمیش یەکێک بوو لە بازنەی دەزگای هەواڵگری فەرەنسی، کە دیگۆل پاش جەنگی دووەمی جیهانی دروستیکرد. لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی رابردوودا نازناوی Monsieur lAfrique(پیاوەکەی ئەفریقا) پێدرا. هەروەکو ناونرا بوو، هەموو سیاسەتی فەرەنسا لە ئەفریقادا، لەژێر دەستی ئەم پیاوەدا بوو. ئەو بە یەکێک لە دۆستە نزیکەکانی دیکتاتۆری کۆنگۆلی Mobutu SeseSeko، مۆبۆتۆ سی سی سیکۆ. کە یەکێک بوو لە رژێمە دیکتاتۆر و نائینسانیەکانی ئەفریقا. فۆکارت دەستی هەبوو لە جەنگی ساڵی 1967 Biafra لە نەیجیریا، کە فەرەنسا پشتگیری ئەم هەرێمەی دەکرد لە دژی حکومەتی ناوەندی نەیجیریا، چونکە سامانێکی زۆری سروشتی ( نەوت و گاز) تێدایە. هەروەها دەستی هەبوو، لە فرۆشتنی چەک بە گروپە چەکدارەکانی کۆنگۆ کە Bob Denardبۆب دێنارد، سەرکردایەتی دەکردن.هەندێک پێیان وایە، کە فۆکارت ساڵی 1965 دەستی هەبووە لە رفاندنی پاشان کوشتنی، کەسایەتی چەپی مەغریبی ( مەهدی بن بەکر).\nهەتا دێت رۆڵی ئەم کۆمپانیایە زیاتر دەبێت، تا وایلێهاتووە ببێتە مەلیکی AOF ( ئەو وڵاتانەی کە پێشتر داگیرکراوی فەرەنسا بوون ). بە یارمەتی فەرەنسا، ساڵی 1967 Omar Bongo عومەر بۆنگۆ بوو بەسەرۆکی وڵاتی گابۆن.Elf پشتگیری Denis SassouNguessoدانیس ساسۆ نگوسۆی کرد ،بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی وڵاتیKongo-Brazzaville کۆنگۆ براساڤیلا، هەروەها پشتگیریشی لە سەرۆکی کامێرۆن Paul Biya» پاول بیا» کرد کە زۆرجار ئەم پیاوە وەکو سێبەری Elf سەیردەکرێت.Elf زیاتر وەکو ئەفسەرێکی سیاسی فەرەنسا وایە لەم کیشوەرەدا. جگەلەوەش Elf رۆڵی سەرەکی گێڕا، لە ئاژاوەنانەوەو پاشان جەنگی نێوان وڵاتی چاد و لیبیا کە لە سالانی 80 دا روویدا. بەشێکی زۆری نەوتی چاد لە رێگەی بۆریەوە بەناو سنووری کامێرۆندا تێدەپەڕێت بۆ کەنداوی غینیا. لەسەر نەوتی چاد، هەر سێ وڵاتی ئەمریکا، چین، فەرەنسا جەنگێکی گەورەیان لەنێواندا هەیە. لەحاڵەتێکدا چاد ئەندامی ئەو رێکخراوە سەربازییەیە، کە ئەمەریکا بەناویAFRICOM, دروستیکردووە. فەرەنساش پشتگیری سەربازی دیکتاتۆری چادیDuby، دەکات. لە ساڵی 2007 تا 2009 یەکێتی ئەوروپا هێزێکی سەربازی بۆ وڵاتی چاد بەناوی EUFOR نارد، ئەم هێزە بەپێی بڕیاری UN و بەشداربوونی 18 دەوڵەتی ئەوروپی پێکهێنرا.\nسیستمیFrançafriqueکە تەژییه لە سکانداڵێکی زۆر، تاوان و کوشتن و کودەتای سەربازی، بازرگانی قاچاخی چەک وتەقەمەنی، هتد. تا ئەمڕۆش یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی سیاسەتی فەرەنسا لە ئەفریقادا، بگرە یەکێکە لە بەردە بنەڕەتییەکانی ستراتیژی سەربازی فەرەنسا لەم کیشوەردا.\nکەسێکی تر کە رۆڵێکی سەرەکی لەم سیستمەدا دەگێڕێت، Jean-Christophe Mitterrand جان کریستۆف میتران، کوڕی سەرۆکی پێشووی فەرەنسا فرانسوا میتران، کە لەبەشێکی زۆری بازرگانی چەکوتەقەمەنی بەشدارە.لەم بازرگانییەشدا وەزیری ناوخۆی پێشوو، Charles Pasqua چارلس پاسکوا شەریکی سەرەکیەتی، هەرچەندە پاسکوا، کەسێکی دیگۆلی و راسترەویشە.هەردووکیان لە تاوانەکانی وەکو ( کووشتن، بازرگانی قاچاخی چەک ) لە وڵاتی ئەنگۆلادا تۆمەتبارکراون.\nسیاسەتی کۆڵۆنیالیزمی بەریتانی، لەگەڵ سیاسەتی فەرەنسی تەواو جیاواز بوو. لەکاتێکدا فەرەنسا، کۆڵۆنیاکانی بە پایتەخەتی فەرەنساوە بەستبۆوەو لەوێوە حوکمی کۆڵۆنیاکانیان دەکرد، بەڵام بەریتانیا پشتی بە پڕەنسیپی حوکمی ناڕاستەوخۆ ((indirect rule دەبەست.گروپێکی تایبەتی خەڵکی کۆڵۆنیاکان هەڵبژارد و مافی تایبەتی پێدان، بۆئەوەی وەکو دیوارێک لە نێوان بەریتانیا و خەڵکی ئەو وڵاتانە وابن. ئەم گروپە تایبەتە لە رووی ئیداریی و سیاسی و ئابووریی ئیمتیازاتی زۆریان وەرگرت. ئەم سیاسەتەی بەریتانیا، لەپاشان کۆمەڵێک کێشەی ( ئێتنیethnische، ئایینی و مەزهەبی) لە کۆلۆنیاکانی پێشووی بەریتانیا دروستکرد. هەر لە هیندستان و پاکستان، هەتا دەگاتە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و قوبرس و هەتا کیشوەری ئەفریقا، ئەم کێشەیەی بۆ دروستکردن.\nباشترین نموونەش بۆ خراپی ئەم سیاسەتی ئینگلیز، وڵاتی نەیجیریایە. دیارە چ جەنگی 1967 -Biafra- (1970) چ ئەو کێشە ناوخۆیانەی تر، هەموویان پاشماوەی ئەو سیاسەتە خراپەی بەریتانیا بوون. لەپاش رزگاربوونی، نەیجیریا پشتی بە سیستمی فیدراڵی و دیموکراتی دەبەست. ئەم سیستمە تا 6 ساڵی خایاند.بەڵام پاشان گروپێکی سەربازی کە زۆربەیان کریستی بوون سەر بە زمانی Igbo ئیگبۆ بوون کودەتایەکی سەربازیان کرد. جەنەڕالAguiyi-Ironsiئاگویی ئیرۆنسی بوو بە حاکمی وڵات. هەریەکسەر دەستیکرد بە هەڵوەشاندنەوەی سیستمی فیدراڵی و دیموکراتی. ئەو دەیویست هەموو نەیجیریا یەکبخات و یەک سەنتراڵی هەبێت.\nتایەفەو نەتەوەکانی تر، ترسیان لە خۆسەپاندنی تایەفەی ئیگبۆ هەبوو،هەربۆیە پاش 6، مانگی تر، کودەتایەکی سەربازی تر روویدا کە زیاتر سەر بە تایەفەیHaussaو Fulani بوون.هەربۆیە بەشێکی زۆری تایەفەی Igbo کە لە باشوور و خۆرهەڵاتدا دەژیان، بەشێکی زۆری سامانی سروشتی نەیجیریاش ( نەوت و گاز) لەم ناوچەیەدایە. ئەوان ئیعلانی جیابوونەوەی خۆیان لە نەیجیریا راگەیاندا و ناوی دەوڵەتەکەیان نا(بایفرا.Biafra.) ئەمەش بوو بەهۆی ئەوەی کە جەنگێکی خوێناوی رووبدات، کە بە جەنگی Biafra بایفرا ناسراوە. جێگەی ئاماژەیە لەم جەنگەشدا چەند هێزێکی دەرەکی رۆڵیان هەبوو، بۆ نموونە فەرەنسا پشتگیری Igbo ئیگبۆ یان دەکرد.بەڵام پاش 3 ساڵ سوپای نەیجیری توانی هێزەکانی ئیگبۆ لەناوبەرێت و کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت.\nپاشئەوەی بەریتانییەکان پادشای Buganda بۆگەندای لەناوبرد(زیاتر لە باشووری وڵات بوو)، ساڵی 1894 بەریتانیا ئۆگەندای داگیرکرد و کردی بە بەشێک لە خاکی خۆی. لێ پاشان ساڵی 1900 رێکەوتنێکیان لەگەڵ بەست و جارێکی تر کردیانەوە بە پادشا، بەڵام لەخزمەتی ئەواندا کار بکات. هەربەپێی ئەو رێكکەوتنە، بەشێکی خاکی تر خرایە سەر ئەم وڵاتە و مافی تایبەتییان بەخۆیان بەخشی. لەکاتێکدا لە باشووری وڵات، مەلیک خۆی حوکمی دەکرد، بەڵام لە باکووری وڵات، بەریتانیا پشتی بە موسڵمانەکان دەبەست و کردنی بە فەرمانبەر و لە سوپا و هێزی پۆلیسدا دایمەزراندن. کێشەو ململانێ و جەنگی نێوان کاتۆلیک و پرۆتستانەکان، هەتا ئەمڕۆش بەردەوامە.بەشێکی زۆری خەڵکی هەژار و جووتیارەکان ئەو وڵاتە کاتۆلیک بوون. لە حاڵەتێکدا یحاکمەکان و گروپێکی باش (کە زیاتر خوێندەوارو بازرگانەکان) بوون، پرۆتستانی بوون.بەشی زۆری پارت و رێکخراوە سیاسییەکانی ئەم وڵاتەش، لەسەر ئەم دوو گروپە ریڤاڵە دابەش بوون. لەبەرئەوە لە ئۆگەندا، هیچ خەبات لە دژی داگیرکەری بێگانە نەبوو، بگرە ئەم دوو گروپە زیاتر خەریکی جەنگی خۆیان بوون. هەتاوەکو ئەمڕۆش، ئەم جەنگی تایەفەگەرییە بەردەوامە و بۆتە هۆی ئەوەی کە ئەم وڵاتە هەر بە هەژاریی و داماویی و گیرۆدەی دەستی جەنگی ناوخۆیی بمێنێتەوە.\nهیچ کاتێک ئەم وڵاتە یەک نەبووە، بگرە لە کۆمەڵێک عەشیرەتی زۆر پێکهاتووە. لەکاتێکدا کە کۆڵۆنیا زلهێزەکانی ئیتالیا، فەرەنسا، بەریتانیا شەڕیان بوو لەسەر ئەم وڵاتە و مەسەلەی چۆنێتی دابەشکردنی لەنیوانیاندا، جێگەی مشتومڕی گەورە بوو. لەکۆتاییدا بەشێکی کە بەهەرێمیOgadenناسراوە، خرایە سەر وڵاتی ئەسیوپیا. ساڵی 1960 بەشەکەی ئیتالیا و بەریتانیا کە بە سۆمالیا ناسراوە، سەربەخۆیی خۆی دەستکەوت. لەژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆرSiadBarre Mohamed ، محەمەد سیاد بری، ئەم وڵاتە ستراتیژیە، دەمێک خۆی دەخستە ژێرسایەی سۆڤێت، دەمێک لای ئەمریکا بوو. لە ساڵی 1991 وە ئەم وڵاتە بەتەواوی هەڵوەشاوەیە و هەتاوەکو ئەمڕۆش هەر یەکی نەگرتەوەو نائارامە.\nکۆڵۆنیالیزمی بەلجیکی هەموو جۆرە خوێندنێکی لە خەڵکی کۆنگۆلی قەدەغە کرد بوو. تەنها قەشەکان بۆیان هەبوو بخوێنن. یەکەمین سەرۆکی شۆڕشگێڕی کۆنگۆلی، Patrice Lumumba پاتریک لومومبا، کە پێشتر پۆستەچی بوو، لەلایەن میدیای بەلجیکییەوە، بە کۆمۆنیست دادەنرا ، لە رۆژی سەربەخۆیی بوونی کۆنگۆدا، لە 30/6/1960، بەبێ ئەوەی هیچ وەرەقەیەکی بەدەستەوە بێت، بە دەنگێکی بەرز و ویقارانەوە، لەبەردەم پادشای بەلجیکیBaudouin I، رەخنەی توندی ئاڕاستەی سیاسەتی کۆڵۆنیالیزمی بەلجیکی کرد.\nلومومبا وتی:"(پیسترین شێوەی کۆیلایەتی بەهێزی خۆتان بەسەرئێمەدا سەپاند، لەژێر سایەی خراپترین باردا کارتان پێدەکردین، لەبەرامبەردا پارەیەکتان دەداینێ، کە بە هیچ شێوەیەک نەماندەتوانی برسێتی خۆمانی پێ نەهێڵین، یان خۆمانی پێ پۆشتە بکەین، یان منداڵەکان کە خۆشەویستریین کەسمان بوون، بتوانین گەورەیان بکەین. ئێمە هەموو جۆرێکی سوکایەتی، جنێودان، ئەشکەنجەدانمان، لەبەیانی و نیوەڕۆ و شەودا بەدەستی ئێوە بینی، تەنها لەبەرئەوەی کە ئێمە رەش پێست بووین، ، ئێمە فێری ئەوەبووین، کەچۆن وڵاتەکەمان لەژێر حوکمی یاسای زۆردارانەی ئێوە پارچە پارچە کرا، کە لە راستیدا ئەو یاسایەی کە بەسەر ئێمەتان سەپاند، تەنها یاسای بەهێزەکان بوو، ئێمە هیچ کاتێک کۆمەڵکوژیە زۆرەکانی ئێوەمان لەبیرناچێتەوە، کە خەڵکانێکی زۆری بێتاوان بوونە قوربانی، ئەو کەسانەی کە رژێمی چەوساندنەوەو کۆیلایەتی ئێوەیان قبووڵ نەدەکرد.)\nپێشئەوەی کۆنگۆ سەربەخۆیی وەربگرێتMoiseTshombeمۆیسە شۆمبە(سیاسەتمەدارێکی کۆنگۆلی بوو، دۆستی نزیکی بەلجیکا و ئەمریکا و فەرەنسا، بوو لە دژی لومومبا پێکەوە لەگەڵ جەنراڵ موبۆتو، کودەتایەکی سەربازیانکردو، لومومبایان کوشت،،و)لەگەڵ حکومەتی بەلجیکی و دەزگای هەواڵگری ئەمریکا، دەیویست خۆرهەڵاتی کۆنگۆ، کە خاوەنی سامانێکی سروشتی زۆرە، لە کۆنگۆی جیابکاتەوە. دیارە ئەم دەیویست لە رێگەی بوونی کەمینەیەکی ئەوروپی و دەزگای هەواڵگری فەرەنسیەوە، ئەم نەخشەیە جێبەجێبکات.\nبۆئەم مەبەستەش پشتی بە ئەفسەرێکی فەرەنسی Bob Denardبۆب دێنارد بەست، کە پەیوەندی بە دەزگای هەواڵگی فەرەنسیەوە هەبوو.هەروەها ئەفسەری پێشووی سووپای ئەڵمانیا، Siegfried Mullerسیگفرید مویلەر، کەبەKongo-Muller مولەری کۆنگۆ ، ناسراوە، یارمەتییان دا. جەنەڕاڵی پێشووی کۆنگۆلی، موبوتۆ سیسیکۆ، بەیارمەتی وڵاتانی خۆرئاوا، توانی کودەتایەک بکات و کۆتایی بەژیانی لوموبا بهێنێت.\nنوسينى: ڤێرنەر ڕه‌ئوف


ل باشوور د بێژن کاک و ل باکور د بێژن هه‌ڤال – Sibehî سبەھی\nده‌ما مرۆڤ ل مه‌دیا پەکەکێ و شوورکێشێن وێ دنێره ب دژمناتیا پەدەکێ و بارزانیان ده‌ست ڕۆژه‌ڤا خوه دکن و ب ئاوایه‌ک ده‌ره‌وین هه‌تا ئێڤارێ ڤێ یه‌کێ به‌رده‌وام دکن. “نڤیسکار و لێکۆلینه‌رێن” پەکەکێ ده‌ما به‌هسا پەدەکێ و بارزانیان دکن ئه‌و ب خوه ژی ب گۆتنن خوه نه باوه‌رن. لێ فه‌رمان وەسا ژ وان را هاتیه دان و ئه‌و مه‌جبورن وێ فه‌رمانێ ب جھ بینن.\nئه‌ڤ کارێ پەکەکێ یه و ئه‌رکا وێ یه کو دژمنا‌تایا هه‌موو هێزه‌ک کو خوه ل سه‌ر ڕێیا ده‌وله‌تبوونا کوردستانێ دبینه بکه. ژ بۆ پەکەکە بگەهه ئارامانجا خوه یا کو نه‌هێله ده‌وله‌تا کوردی ڕۆژه‌ک ژ ڕۆژا بێ ئاڤاکرن پەدەکە و بارزانییان وه‌ک ئاسته‌نگ دبینه.\nل ڤێ ده‌رێ پەکەکە، وه‌ک به‌ری نها ژی هاتی گۆتن، ئه‌رکا خوه ل دژی خه‌تا نه‌ته‌وی یا کوردستانێ پێکتینه. لێ پرس نه پەکەکە یه، پرس ئه‌ون یێن خوە رەوشونبیر، كەسایەتی و شرۆڤەكارێن سیاسیێن یێن سەربخوە دزانن و خوە وەك نه هه‌ڤالبه‌ندێن پەکەکێ ددن ناساندن، لێ هه‌ر گاڤا کو دەرفەتەكێ ببینن ب ڕێیێن جودا و ب ھەموو شیانێن خوە پشتگریا پەکەکێ دکن. ژ ئالیه‌ک دن ڤه ژی جار ب جار به‌هسا ده‌وله‌تبوونا کوردستانێ دکن. ئه‌و که‌س یان ژی که‌سایه‌تی ژ پەکەکێ خه‌ته‌رترن و دبن گەفەك مه‌زن ل سه‌ر ڕێبازا خه‌تا نه‌ته‌ویا کوردستانی. ئه‌و گرۆپ ل گۆر خوه دله‌یزن و خوه ژ هه‌ردو ئالان ژی نا‌قه‌تینن، لێ نزانن کو د ڕۆژه‌کێ هه‌م ژ ئالیی پەکەکێ ڤه ب خیانه‌تێ بێنه تاوانبارکرن و هێدی ب کێری چ ئالیه‌ک دن نایێن. ژ به‌ر کو پەکەکە ب گه‌له‌ک ئوستاهی ب که‌سایه‌تیا وان دله‌یزه و وان پووچ دکه و تاڤێژه.\nئه‌و که‌س ل باکور پەکەکە یینه و ل باشوور پەدەکە یی نه. بێ گومان د ڤێ خالا زیز دا دڤێت ڕه‌خنه‌یه‌ک ل پەدەکێ ژی بێ کرن کو ڕێ دده ڤان که‌سایه‌تێن کو د سیاسه‌تێ دا قورمچینه، هه‌ستییێ کو بکاربن سه‌رێ خوه پێ بلند بکن د لاشێ وان دا نه‌مایه و ئه‌و هه‌ر تم سه‌رشوورن.\nگه‌له‌ک جارا ئه‌و گرۆپ خه‌لکه‌کی ب دژمنه‌تیا پەکەکێ ب ناڤ دکن و ددن خوویاکرن کو، ” چ کارێ وان نه‌مایه ته‌نێ دژمنه‌تیا پەکەکێ دکن”. گه‌لۆ مرۆڤ ژ ڤان که‌سێن دو روو یێن كو ھەر رۆژ ڕه‌نگێ خوه ل گۆرا که‌یفا خوه دگوهه‌رن دکاره چ بێژه؟ یه‌ک تشت هه‌یه كو ئەو كەسێن ب وی ئاوایی ته‌نێ خوه دخاپینن و هه‌ر گۆتنا ئەو دبێژن دێ ڕۆژه‌کی ده‌رکه‌ڤه پێشیا وان و سیاسه‌تا کو ئەو ل باشوور د بێژن کاک و ل باکور د بێژن هه‌ڤال دێ سه‌رێ وان بخوه.\nئیرۆ پەکەکە گه‌له‌ک ڤه‌کری خوه ژ بۆ شه‌رێ دژی پەدەکێ ئاماده دکه. پەكەکە ڕۆژانه دژمناتیا پەدەکێ و بارزانیان دكە و ئەو سژمناتی ژ خوە وه‌ک ستراته‌ژیه‌ك سیاسی دانایە، پەکەکە هه‌موو نربھا و پیرۆزیێن کوردستانێ ڕه‌د دکه و هه‌ول دده سه‌مبۆلێن کوردستانێ ژ هۆلێ ڕاکه و ناڤێ کوردستانێ بده ژبیر کرن. یان مرۆڤ هه‌ڤالبه‌ندێ ڤێ سیاسه‌تێ یه، یان ژی مرۆڤ ل دژه. ڕێیه‌ک دن نینە.\nئاشكەرا یە د ڤێ ده‌ما داویێ دا ل باکورێ کوردستانێ و ترکیێ به‌هسا هلبژارتنێن پارله‌مه‌نتۆیێ یێن پێشوه‌خت دھێتە کرن، پارتیێن سیاسی بخوە ل تفاقا دگه‌رن و هه‌ول ددن هه‌ر یه‌ک ژ ئالیێ خوه ڤه ده‌نگێن زێده بگرە و پرۆپاگانده‌یان دکن و ل تفاقا دگه‌رن. ئه‌ڤ یه‌ک بوویه ئەگەر كو جارەك دن سه‌یدڤانێن پارله‌مه‌نتۆیێ د ناڤا کوردان دا که‌تنه د ناڤا لڤینەكێ دا. هه‌ول ددن خوه ب هەدەپێ شرین بدن نیشاندان دا کو هەدەپە وان بکه بەربژێر ژ بۆ پارله‌مه‌نتۆیێ. ژ بۆ ڤێ یه‌کێ دژتیا پەدەکێ و خه‌تا نه‌ته‌وی دکن. ژ بۆ وان کو ئەو ببن پارله‌مه‌ته‌ر ژ هه‌ر تشته‌کی دن گرنگتره. به‌رژه‌وه‌ندیێن که‌سایه‌تی و ئه‌ڤینا پارله‌مه‌نتۆیا ترکیێ چاڤێن وان کور کریه.\nئه‌و وسا باوەر دكن کو ده‌ما ئەو دبن پارله‌مه‌نته‌ر ل باشوور ژی بهایێ وان زێده دبه و پتر دبن خوه‌دی قیمه‌ت. لێ که‌سایه‌تی نامینه. بهابوونا ڤان که‌سان ل باشوورێ کوردستانێ ئه‌نجامێ خه‌له‌تیه‌ک سیاسییه و دڤێت د ڤێ یه‌کێ دا بالا پەدەکێ بھێتە کشاندن و هه‌تا بھێنە ڕه‌خنه کرن.\nسیاسه‌تا دوروو مالا کوردا خراب کریه و بوویه سه‌ده‌مه‌ک بنگه‌هین کو کورد ل سه‌ر ڕێیا نه‌ته‌وەیی د سیاسه‌تێ دا قه‌لس بن.


كاركردن بە پێوەری ئاو رادەگیرێت\n10.07.2019 10:46 PM\nپارێزگاری دهۆك رایگەیاند كاركردن بە پێوەری ئاوی ماڵان رادەگیرێت تا ئەو كاتەی بە شێوازێكی باش رێك دەخرێت و بڕی پارەی ئاو لە سەر ماڵان ئاسایی دەبێتەوە.\nئەمڕۆ چوار شەممە پارێزگاری دهۆك و ئەنجومەنی بەڕێوەبەرایەتی ئاو و لایەنە پەیوەندیدارەكانی دیكەی پێوەری ئاوی ماڵان بە مەبەستی كێشەی پێوەرەكە كۆبونەوە.\nلە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا فەرهاد ئەتروشی، پارێزگای دهۆك، رایگەیاند: كاركردنی بەپێوەری ئاوی ماڵان پێویستی بەڕێكخستنەوە هەیەو لە كاتی دانانی پلانێكی باش دانەنراوەو بۆیە لەكاتی جێبەجێكردنیدا كێشەی بۆ خەڵك دروستكردوە.\nئەو بە پێوستی زانی پلانێكی نوێی دابنرێت بۆ جێبەجێكردنی بە سیستەم كردنی پارەی ئاوی ماڵان و دەشڵێت: بڕیارمانداوە تا پێوەر بۆ هەموو ماڵەكان دانەنرێت كاركردن بەپێوەر رابگیرێت، چونكە فەوزاییەكی زۆر لەبڕیارەكەدا هەیەو نرخەكەی زۆر زۆرەو پێویستی بەپێداچوونەوەیە.\n4433 جار بینراوە


دادپەروەری بناغەی موڵک و، مرۆڤایەتیشە! – بزاڤی خزمەت\nوتاری هەفتانەی م.فەتحوڵڵا گولەن 27.08.2018\n224 18 minutes read\nاَللَّهُمَّ عَدْلاً وَقِسْطًا، تُغْنِينَا بِهِمَا عَنْ كُلِّ جَوْرٍ وَظُلْمٍ\nخودایە هەستێکی دادپەروەری و یەکسانی و خۆڕاگریمان پێبدە کە لە هەموو زوڵم و زۆرێک بمانپارێزێت و دەستبەسەردارمان بکات لێیان.\nتەنیا ئەوەمان لە تۆ دەوێت.\nتەوحید بە واتای ئەوە دێت کە خودا بە یەک بزانیت.\nبریتیە لەوەی زاتی خودا لە چوارچێوەی ئەحەدیەتی خودا (تاک و تەنهایی خودا) و سیفات و ناوی واحیدیەتی(تاکی خودا) ببینیت.\nلە بەرامبەر ئەمەشدا هەڵوێستێک وەربگریت، لە ڕێگەی دڵیشەوە پەیوەندی بەوەوە ببەستیت، لە ڕێگەی دڵەوە.\nبە یەک زانینی خودا، ئەمەش ئەوە نیە کە تەنیا بە دەم بڵێی : لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ…\nدەبێت ئەوەو لە ڕەفتار و کردارتەوە هەڵدەقوڵێت هەمووی ئەم واتایە ببەخشێت و، بە شێوەیەک لە شێوەکان ڕەنگدانەوەی تەوحید و یەکتاپەرستی خودای لێوە دەرکەوێت.\nئیدی دەتوانیت ئیخلاس و دڵسۆزی لە کارەکانتدا بەمەوە وابەستە بکەیت، دەتوانیت ئیحسان و کاری چاکە بەمەوە وابەستە بکەیت، خۆشەویستی بەمەوە ببەستیتەوە، مەعریفەتی پێوە ببەستیەوە، دەتوانیت سەداقەت و ڕاستگۆیی بەمەوە ببەستیتەوە، خۆڕاگری لە سەر ڕێگای ڕاست بەمەوە ببەستیتەوە، یاخود ئەو چەمکانەی لەلایەن سۆفیەکانەوە زیاتر بەکار دەهێنرێت، وەک ”توکل” ( پشتبەستن بە خودا)وە بەم بابەتە ببەستیەوە، تسلمیة( خۆڕادەستکردن)، تفویض( خۆدانەدەست)، ثقة(متمانە)، دەتوانیت هەموو ئەمانە ببەستیتەوە بە یەک زانین و ناسینی خودا بە تاقی تەنیا.\nهەروەها دڵێکی صافی(بێگەرد) یان مُطَمْئِن(دڵنیا و خۆشنود)، ئەو دڵەی بە راضیة و مرضیة( خودا لەو ڕازیە و ئەویش لە خودا) باڵی گرتووە و وەک قومری بە سیفاتەکانی صافیة زاکیة( بێگەرد و پاک) خەریکی فڕینە، دەتوانن هەموو ئەمانە ببەستنەوە بە هەستی یەکتاپەرستیەوە…\nواتە بەوە نابێت تەنیا بە دەم بڵێی : لا إِلَهَ إِلاَّ اللهُ…\nئەمە تەنیا نیشانەیەکە کەوا لە ڕوی ڕواڵەتەوە موسوڵمانێتی تۆ دەسەلمێنێت.\nئەوە تەنیا وەک ئاڵایەکی سپی وەهایە کە بە ناوی موسوڵمان بوونەوە هەڵتان کردبێت!\nکاتێک ئەو ئاڵایەت هەڵکرد ئیدی لێت نزیک نابنەوە، واتە تەسلیم بوویت.\nوەک چۆن تابلۆی شانازی مرۆڤایەتی بە حەزرەتی ئوسامەی فەرموو: بۆ دڵیت شەق کرد و سەیری ناوەوەیت کرد هەتا بزانیت موسوڵمان نیە!\nدەتوانن ئەم تێبینیە پیرۆزانەی ئەو لە چوارچێوەی ئەم بابەتەدا بابەتە هەڵبسەنگێنن.\nهەروەک چۆن حەزرەتی غەزالیش ئاماژەی بەم بابەتە کردووە: یەکتاپەرستی لە دڵەوە گرنگە و تەنیا لە دڵەوە پشتڕاست دەکرێتەوە.\nبە واتای ئەوە دێت کە بەردەوام و هەمیشە لەتیفەی ڕەبانی(دڵ) بەوەوە لێبدات و، بۆ ئەو لێبدات!\nخۆ گەر لە دڵدا خشیة (ترس و ڕێز لە خودا) بوونی هەبوو ئەوا لە کردارەکانتدا ڕەنگدانەوەی دەبێت.\nهەر واش وتراوە، گەر لە دڵدا خشیة (ترس و ڕێز لە خودا) بوونی هەبوو ئەوا لە کردارەکانتدا ڕەنگدانەوەی دەبێت.\nتەنانەت ڕەنگدانەوەی لە بیلبیلەی چاو و چرچ و لۆچیەکانی دەموچاوتدا دەبێت. هەتا جوڵەکانی دەست و قاچت، هەتا ئەوەی بە تەواوی ملکەچیەوە لە نوێژدا بوەستیت، بەوەی پشتوێنی بەندایەتی لێببەستیت و عەرزی عبودیەتی خۆت بکەیت لەبەردەم خودادا، هەتا ئەوەی کە ڕکوعت برد بە تەمکینەوە بچەمێیتەوە، کە سوژدەشت برد بڵێی ئۆخەیی! بڵێی : چەند خۆشە چەمانەوە لەبەردەم ئەودا !\nلە هەموو کردار و ڕەفتارێکدا هەستی یەکتاپەرستی زۆر گرنگە.\nواتە بە تەواوی هەموو شتێک بە خوداوە ببەستیتەوە.\nبێگومان ئەمانە شتانێکی ئەرێنین، دەبێت لەمەشدا شتانێکی نەرێنی وەک ڕیا و خۆدەرخستن و خۆبەناوبانگکردن و ئەوەی بە عجب( لە خۆڕازیبوون) ناوی دەبەین، تێکەڵ نەکەین.\nهەروەها “فخر” هەستی ئەوەی شانازی بەسەر کەسانی تردا بکەیت تێکەڵ بەم بابەتە نەکەیت، “کبر” یان ئەوەی لەسەرەوە سەیری خەڵک بکەیت و خۆت بە گەورە بێتە پێشچاو تێکەڵ بەم هەستی یەکتاپەرستیە نەکەیت، چونکە گەورەیی تایبەتمەندیەکی خودایە، کاتێك لەو بابەتەدا واتزانی تۆش هاوبەشی خودایت، لەو کاتەدا دەچیتە دەرەوەی بازنەی یەکتاپەرستی و تەوحید، لەو کاتەدا وا ئەژمار دەکرێیت کە هاوەڵات بۆ خودا داناوە.\nوەک لە حەدیسێکی قودسیدا دەفەرموێت: گەورەیی و خۆ بە گەورە زانین پۆشاکی منە، ئەوەی کێبڕکێ بکات لەگەڵ لەسەری، دەیخەمە ناو ئاگر.\nواتە ئەوانەی دەیانەوێت ببنە هاوتای خودا، دەفەرموێت ئەو کەسانە قۆڵبەست دەکەم و پۆستەی ناو دۆزەخیان دەکەم.\nئەمانە ئەو شتە نەرێنیانەن گەر بمانەوێت تەوحیدمان پتەو و تەندروست بێت، دەبێت تەرکیان بکەین.\nکاتێک باسی پێغەمبەرایەتی یان رسالة و پەیامی خودا دەکەیت، ئەمە بە واتای وەرگرتنی پەیام “من وراء الحجاب” لە پشتی پەردەوە، وەک ئیمامی ڕەبانی ئاماژەی پێداوە، بە واتای ئەوە دێت کە لەولای ئەولای هەموو ئەولاکانەوە، لە پشتی پشتی هەموو پشتەکانەوە پەیام و هەواڵی خودا بهێنیت.\nگەر ئەو ئەم هەواڵە نەهێنێت، ئێوە نە لە بابەتی زاتی ئیلاهی خودا، نە لە بابەتی شوێنەوار و کردارەکانی، نە لەو ناوانەی لە پشتی ئەو کردارەکانیەوەن، نە لەو سیفاتە بێخەوشانەی لە پشتی ناوەکانیەوەن تێبگەین، نە دەتانتوانی بە شێوەیەک لە شێوەکان بگەنە تێبینیەکانی زاتی ئولوهیەتی خودا.\nهەر بۆیە بە هۆی ئەو هەواڵانەی لەوەوە پێمان گەشتووە، بە شێوەیەک لە شێوەکان، شارەزای ئەو بابەتانە دەبن کە باسمان لێوە کرد، هەربۆیە لەم ڕوانگەیەوە دەتوانین ئەم پەیام و هەواڵهێنانە بە “نبوة” یان پێغەمبەرایەتی ناو ببەین.\nپەیام هەموو ئەو شتانە دەگرێتەوە کە بە ناوی عیبادەت و گوێڕایەڵی، چۆنیەتی ئەنجامدانی عبودیەت، ئەو شتانەی کە پێویستە ئەنجامی بدەن و ئەوانەی پێویستە خۆتانی لێ بە دوور بگرن.\nنبوة یان هەواڵ هێنان “من وراء الحجاب” لە پشتی پەردەوە، ئاگادارکردنەوەی مرۆڤەکانە لەو شتانەی بە درک و تێگەشتن و پێودانگی مرۆڤانەی خۆیان ناتوانن پێیبگەن، ئا لێرەشدایە دین لە فەلسەفەی باطل یان پڕوپوچ جیا دەبێتەوە.\nحەزرەتی پیریش لەم بابەتەدا زۆر پێداگری کردووە و جەختی لەسەر دەکاتەوە.\nهەربۆیە کاتێک باسی نبوة یان پێغەمبەرایەتی دەکەیت دەبێت بەم شێوەیە سەیری بکەیت.\nدەبێت بە چاوی ئەوەی هەموو تاک و کۆمەڵگا و مرۆڤایەتی قەرزاری ئەون سەیری بابەتەکە بکەیت و هەموو مرۆڤایەتی قەرزاری ئەو کەسە مەعصوم و بێ گوناحەیە؛ خودایە لە مەحشەریشدا بەم هەستەوە حەشرمان بکە، دەبێت هەست بەم قەرزاریەتەی خۆمان بکەین.\nچونکە گەر ئەو نەبووایە نە لە ناوی خودا تێدەگەشتین، نە لە کردار و شوێنەوار و ناو و سیفاتی تێدەگەشتین، نە لەو شتانەی سەبارەت بە”زات البحت” خۆی پێمان دەڵێت بوەستە، واتە ئەو شتانەی کە سەر لە مێشکی مرۆڤ تێک دەدەن لە کاتی بیرکردنەوە لە خودادا، لە هیچیان تێنەدەگەشتین.\nنە لە بەهەشت تێدەگەشتین، نە لە کۆشک و ڤیلا و ڕوبار و حۆری و غیلمانەکانی ناوی تێدەگەشتین.\nنە لەوە تێدەگەشتین کە ئیمان تۆوێکی پاکی بەهەشتی لە دڵماندا هەڵگرتووە، نە لەوەش تێدەگەشتین کە دۆزەخ تۆوێکی زەقومی لە خۆیدا هەڵگرتووە!\nهەربۆیە لە فێربوون و زانینی ئەم شتە نەرێنی و ئەرێنیانە، هەموومان قەرزاری ئەوین، کاتێک باسی نبوةمان دەکرد دەبێت لەم بابەتەدا قەرزارێتی خۆشمان بزانین.\nلایەنێکی تری بابەتەکە ئەوەیە ئەو بە باشی بناسین، ئەوەی پێی دەوترێت مەعریفەت، لە بەرامبەر ئەو مەعریفەیەشدا دەبێت خۆشمان بوێت.\nوەک چۆن خۆشەویستی زاتی ئیلاهی خودا شتێکی سەرەکی و بناغەیە، وەک چۆن وەک بابەتێکی ئەرک و بەرپرسیارێتی خراوەتە سەر شانی مرۆڤەکان، حَبِّبُوا اللَّهَ إِلَى عِبَادِهِ، يُحِبِبْكُمُ اللَّهُ…\nبا ئەم بابەتە بە شێوەیەکی تر باس بکەین، حَبِّبُوا رَسُولَ اللَّهِ إِلَى أُمَّتِهِ، يُحِبِبْكُمْ رَسُولُ اللَّهِ\nپێغەمبەر لای ئومەتەکەی خۆشەویست بکەن، هەتا پێغەمبەریش ئێوەی خۆش بوێت.\nئێوە پێغەمبەری خودا لەلای هەموو مرۆڤەکان و مرۆڤایەتی خۆشەویست بکەن، دەتوانین بڵێین هەتا لەلای پێغەمبەری خوداش ببنە جێدەرکەوت و شایەنی خۆشەویستی…\nهەربۆیە کاتێک باسی پێغەمبەرایەتی دەکەیت دەبێت بە قوڵایی خۆیەوە لێی تێبگەیت.\nواتە ئەمە بابەتێک نیە ڕادەستی زمان و لێومانی بکەین و بڵێین :\nمُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ…\nبابەتێک نیە دڵمان یان لەتیفەی ڕەبانی بێئاگا و غافڵ بێت لێی و، ویژدان و هەست و شعورمان ئاگای لێی نەبێت.\nگەر بابەتەکەمان ڕادەستی لێو و زمانمان کرد، ئەمە بە واتای هەڵدانی پەڕۆی سپی تەسلیم بوون دێت و، بۆ ئەوەیە خۆت ڕزگار بکەیت لەو مامەڵەیەی کە دەبێت لەو بابەتەدا لەگەڵتدا بکەن.\nواتە دەڵێی من تەسلیم بووم.\nئیتر کەس لێت نزیک نابێتەوە.\nئیدی پێت دەڵێن کەواتە تۆش کەسێکی موسوڵمانیت.\nوەک چۆن سەیری بابەتی زاتی ئولوهیەتی خودامان کرد، دەبێت بەو شێوەیەش سەیری بابەتی پێغەمبەرایەتی بکرێت.\nتوحید و نبوة، بابەتێکی تریش بابەتی حەشر و لێپرسینەوەی ڕۆژی دواییە.\nوەک چۆن حەزرەتی پیریش ئاماژەی بەم بابەتە داوەو دەفەرموێت یەک لەسەر سێی هەموو قورئان باس لە ڕۆژی حەشر دەکات.\nئەوەشی بە شێوازە جیاوازەکانی دەربڕین و ئاماژە پێکردن ئەنجامداوە.\nبە دەستەواژەیەکی جیاواز، بە ئاماژەیەکی جیاواز، بەو شێوازە دەربڕینەوەی کە بوونی بابەتەکە پێویستی دەکات، بابەتەکەی ڕوون کردۆتەوە.\nلە زۆر شوێنی جیاوازدا باسی ئەم بابەتەی کردووە.\nهەندێک جاریش زۆر بە ئاشکرایی باس لە زیندووبوونەوەی پاش مەرگ دەکات و، مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ إِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ إِنَّ اللهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ\nهەم باس لەوە دەکات کە هێزی بێ کۆتای خۆی بە شێوەیەکە کە ناتوانرێت سنوردار بکرێت، هەم باس لەوەش دەکات کە بەجێگەیاندنی کارە بێ خەوشەکانی خۆی بەو ڕادەیەش ئاسانە بە نیسبەت خۆیەوە.\nواتە ئەو شتانەی بە لای ئێوەوە زۆر سەخت و مەحاڵە، بە لای ئەوەوە هیچ کارێکی گران نیە، ئەو هەرکاتێک خواست و ئیرادەی شتێکی هەبوو، إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ…\nئیدی ئەو شتە یەکسەر لە دوایەوە دێتە بوون.\nلێرەدا پیتی “فاء” دەتوانن وەک فائی سببیة “هۆکار” بیری لێبکەنەوە، بەڵام زیاتر وەک فاء تعقیبیة واتە، واتە کردارەکە بە دوای ئەودا دێت ڕاستەوخۆ.\nدەستبەچی کردارەکە هەر لەوێدا ڕوو دەدات.\nهەر بۆیە جاران لە ئەدەبیاتدا زۆر جار وتوویانە “کن فکان”.\nئەمەیان زۆر بە کارهێناوە، دەزگای “کن فکان”، کارگەی “کن فکان”.\nواتە کاتێک ئەو دەڵێت ببە یەکسەر ئەو شتە دەبێت.\nئەوەی مومکینە ببێت دێتە بوون.\nبەڵێ بابەتی حەشر و لێپرسینەوەی ڕۆژی دوایی زۆر گرنگە، گرنگە لە ڕووی ئەوەی ژیانت بخەیتە ژێر ڕێکخراویی و چوارچێوەیەکەوە، لە ڕووی ئەوەی یاسا و ڕێسایەکی بۆ دابنێیت.\nبابەتی ئەوەی لە پاش مەرگ زیندوو ببیتەوە و لێپرسینەوەی کارەکانت لەگەڵدا بکرێت، لەو ژیانەی ئەولات ژیانێکی خۆشی جاویدانی بەسەر ببەیت، یاخود پەنا بە خودا ئەوانەی لەم دونیایەدا ئەرکی خۆیان بەجێناگەیەنن، لەو دونیا توشی دۆڕانی ئەبەدی دەبن، هەر بۆیە زۆر پێداگری لەسەر بابەتی حەشر و زیندوو بوونەوە کراوە. حەزرەتی ئوستاد وەک سێهەم بابەتی سەرەکی باسی لێوە کردووە.\nئیمامی غەزالی بابەتەکەی لەسەر ٣ بنەما دامەزراندووە، حەزرەتی پیریش لە شوێنێکدا باسی “دادپەروەری” کردووە، لە شوێنێکی تریشدا باسی بنەمای “عیبادەت” ی کردووە.\nواتە ئەو شتانەی لە قورئاندا فەرمان پێکراوە، ئەو شتانەی سونەتی ڕاستی سەردارمان فەرمانی پێکردووە، واتە لە ڕووی ئەو دیسپیلین و ڕێسا سەرەکیانەی دین فەرمانی پێکردووە لە عیبادەت و عبودیەت و هەروەها چەمکێکی تریش کە سۆفیەکان لەم بابەتەدا زیادیان کردووە ئەویش بابەتی “عبودەتە”.\nعبودەت بەو واتایە دێت کە لە ئەنجامدانی عیبادەت و عبودیەت بۆ خودادا، بە تەواوی دەستبەرداری هەموو شتێک بیت بە ناوی خۆتەوە.\nئەمەش بە واتای گەشتنە بە لوتکەکانی فنی فی الله(فەنا بوون لە خودادا)، بقاء بالله(مانەوە بۆ خودا)، مع الله(لەگەڵ خودادا بوون)، کە عبودیەت بەم شێوەیە بوو، لەلای سۆفیەکان پێی دەوترێت عبودەت، ئەمەش چەمکێکە لە تەسەوفدا زۆر لەسەری وەستاون و لێرەدا ناتوانین باسی ئەو بابەتە بکەین…\nهەربۆیە حەزرەتی ئوستاد لەم بابەتەدا ئاماژەی بە عیبادەتیش کردووە لەو شوێنەی باسی “دادپەروەری” کردووە.\nواتە کاتێک دەڵێین : اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ\nواتە هیدایەتمان بدە بۆ ڕێگەی ڕاست بە شێوەیەک لە هەموو زێدەڕۆییەک و کەمتەرخەمیەک بمانپارێزە.\nکام ڕێگایە ڕاست و ڕەوانە، واتە ئەو ڕێگایەی ڕاست و ڕەوانە بە نیسبەت ئیمانەوە، ئەو ڕێگایەی ڕاست و ڕەوانە بە نیسبەت ئەنجامدانی بەندایەتیەوە بۆ خودا، ئەو ڕێگایەی ڕاست و ڕەوانە بە نیسبەت ناسینی پێغەمبەرەوە، ئەو ڕێگایەی ڕاست و ڕەوانە سەبارەت بە تێگەشتن و زانینی حەشر و زیندوو بوونەوە، بە واتای ئەم شتانە دێت.\nواتە کاتێک باسی عەدالەت و دادپەروەری دەکات لەوە دەچێت مەبەستی لەم شتانە بێت، یاخود ئەو عەدالەتەی لە نێوان خەڵکدا باس کراوە.\nوەک چۆن وتراوە : دادپەروەری بناغەی موڵکە.\nوەک زیا پاشا دەڵێت:\nگەر لە ناو مێشکی تاکەکانی گەلێکدا نەبێت عەدالەت\nگەر لەسەر عەرشیش بێت، هەر ڕۆژێ دێت دەکەوێتە سەر زەوی پایەکانی دەوڵەت\nزیا پاشا سەردەمانێک ئەم قسەیەی کردووە.\nگەر تەنانەت پایەکانی دەوڵەت چووبێتیشنە سەر عەرش، بەو واتایەی بە شێوەیەک لە شێوەکان ئاسمانی بووە، لێرەدا بابەتەکە خوازەیە ئەگینا ئاسمانی بوونی دەوڵەتەکان شتێک نیە جێگای باس بێت.\nگەرچی دەتوانین بە دەوڵەتی سەردەمی خەلیفە ڕاشیدەکان بڵێین سەردەمی ئاسمانی بوون، چونکە لەو کاتەدا هەموو شتێک ڕەنگی ئاسمانی گرتووە، ڕەنگ و بۆو و کاڵای ئاسمانی پۆشیوە، کاتێک سەیری شێوازی ژیان و هەستی دادپەروەرانە و خۆڕاگریان لەسەر ڕێگای ڕاست دەکەیت، وەک ئەوە وایە بە وردبینێک تەماشای ئەو دونیا بکەیت.\nبە شێوەیەکە خۆت لە داڵان و کۆریدۆرێکدا دەبینیتەوە کە دەتگەیەنێت بە ژیانی ئاخیرەت، کردار و ڕەفتاری ئەوان ئەم واتایانەی لێدەکەوتەوە.\nلە کەسانی دوای ئەوانیشدا، دەتوانیت ئەمە لە عومەری کوڕی عەبدولعەزیزدا ببینیت، لەوە دەچێت چەند کەسێکی تریشیان تێدا بێت.\nبۆ نمونە لە فەرماندەکاندا دەتوانین تاریقی کوڕی زیاد وەک نمونە وەربگرین. لای من کەسێکی زۆر گەورەیە، ئەو فەرماندەیەیە کە موسای کوڕی نوسەیر لە کۆیلایەتی ئازادی کرد و کردی بە فەرماندەی سوپاکەی. لە قورتوبە یان تۆلەیتۆلە کاتێک قاچی خستە سەر گەنجینەکانی پاشا، بە خۆی دەڵێت ” ئەی تاریق، تا دوێنێ کۆیلە بوویت و دواتر ئازاد کرایت، ئەمڕۆ وەک فەرماندەی سوپا لێرەدا سەرکەوتنت بەدەستهێناوە، ئەوەت بیر نەچێت سبەینێ دەچیتە ژێر خاک و خودا لێپرسینەوەت لەگەڵدا دەکات.\nبۆ نمونە دەتوانن یاوزیش لەو قوڵاییەی ئەواندا ببینن، کاتێک لە شەڕی چاڵدێران لە ناوچەی دابق و ڕیدانیە گەڕایەوە بۆ شاری ئوسکودار، هەموو کەس دێت بۆ ئەوەی پێشوازی لە فەرمانڕەوای هەموو جیهان بکات، دەڵێن هەموو کەس لەلای کۆشکی تۆپکاپی چاوەڕێت دەکات، ئەویش لە وەڵامدا دەڵێت: من نامەوێت وەک کەسێک کە سەرکەوتنێکی بەدەستهێناوە پێشوازیم لێبکرێت، واتە چەندە گەورەش بوون لە هەمان کاتدا هێندەش خاکی و خۆ بەکەمزانیان زانیوە، کاتێک هەموو کەس خەوی لێدەکەوێت، بە دزیەوە خۆی دەکات بە کۆشکی تۆپکاپیدا.\nبە دزیەوە دزە دەکاتە ژوورەوە.\nدزە دەکات، وەک چۆن دەم شومەکان چوونی ئێوەیان بۆ ناو دامودەزگاکانی خۆتان بە دزەکردن ناو دەبرد، دەم شومەکان، بەڵێ نزای خراپیان لێناکەم و بڵێم زمانیان وشک بێت.\nخۆ گەر شایەنی ئەوە ببن کە وایان لێبێت، درەنگ یان زوو ئەو زمانەیان وشک دەبێت.\nکاتێک دەیانەوێت کەلیمەی تەوحید بڵێنەوە، کلیل لە زمانیان دەدرێت و دەڵێن “لا ، لا ، لا” ناتوانن کەلیمەی تەوحد بە زمانیاندا بهێنن.\nفیرعەونیش بەو شێوەیە ڕۆشت.\nوتی: آمَنْتُ بِالَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ\nتەنانەت لەو کاتەی گوایە ئیمانی هێناوە، ناتوانێت ئەو شێوازەی پێویست دەکات درک پێ ببات و، لە جیاتی ئەوەی بڵێت : باوەڕم هێنا بەو خودایەی موسا و هارون باوەڕیان پێهێنا، دەڵێت باوەڕم بەو خودایە هێنا کە بەنوئیسرائیل باوەڕیان پێیەتی.\nئەو بەنوئیسرائیلەی پەیکەری مانگایەکیان دەپەرست، ئەوانەی شوێ قارون کەوتبوون، ئەو بەنو ئیسرائیلەی لە ئاوی ڕوباری نیل پەڕینەوە و کاتێک قەومێکیان بینی بتیان دەپەرست، بە موسایان وت تۆش بتێکمان بۆ دروست بکە هەتا بیپەرستین!\nئەو بەنو ئیسرائیلەی بە حەزرەتی موسایان وت: تۆ و خواکەت بڕۆن شەڕ بکەن ئێمە لێرەوە سەیرتان دەکەین.\nهەربۆیە الله لەو شوێنەی کە پێویستی دەکرد ناوی بهێنرێت، نەیهێشت ناوی خۆی بە دەمیدا بێتە دەرەوە.\nزنجیری لە دەمیدا، زمانی وشک کرد و بە شێوەیەکی هەڵە پێی وت.\nخۆ گەر لەوێدا بیووتایە آمَنْتُ بِالَّذِي آمَنَتْ بِهِ موسا و هارون، خودا دەزانێت، لەوە دەچێت جەنابی حەق هەموو شتەکانی ڕابردووی بسڕایەتەوە، وەک چۆن سەردارمان بە ئەبوسوفیانی وت کەوا شتەکانی ڕابردووی هەمووی سڕاوەتەوە، لاپەڕەیەکی نوێی ژیانی دەست پێدەکرد، لەوە دەچوو ئەویش ببوایەتە شوێنکەوتەیەکی حەزرەتی موسا و لە دوای ئەوەوە دەڕۆشت.\nسەیرکەن لێرەدا نمونەیەکتان بۆ دەهێنمەوە کە چۆن کلیل لە دەمی مرۆڤ دەدرێت لەو کاتەدا.\nسەبارەت بە دوو کەس کە فەرمانی لە سێدارەدانیان بۆ دەرکرابوو، وەک سەرۆکی ڕۆحانی ڕاسپێردرا بووم، لە کاتێکدا زۆر ئیمامێکی گەنج بووم لەو کاتەدا.\nکەسێک بوو کە لە پەڕلەمانیشەوە فەرمانی لە سێدارەدانی بۆ دەرکرابوو، منیش بە جلی مەلایەتیەوە چوومە لای، چوومە ژوورەکەیەوە، وتم ئیدی کۆتایی ژیانت هاتووە بڵێ :\nوتم چارەیەکی ترت نەماوە، بەڵام ئەو چونکە باوەڕی زۆری بە کەسێکی دەسەڵاتدار هەبوو، وتی ئەو دێت و ڕزگارم دەکات!\nوتم کورە راسم ئەو نایەت بۆ لای تۆ، وتم تۆ بۆ شوێنێکی تر دەڕۆیت، گەر بڵێی الله ئەو کاتە ڕزگارت دەبێت، چی دەبێت گەر بڵێی : لا إله إلا الله محمد رسول الله…\nلەوە دەچێت ١٠ جار وتبێتم چی دەبێت لەبەر خاتری خودا بڵێ :\nبەڵام ئەو هەر بە عینادی خۆی وتی: ئەو دێت و ڕزگارم دەکات و دەچمەوە ماڵەوە!\nتەنیا لەبەردەم مندا وای نەوت، داواکاری گشتی ناوی غەنی بەگ بوو، کاتێک هێنایانە بەردەم پەتی سێدارەکە، خستیانە سەر کورسیەکە، پەتەکە لەسەر سەری دەسوڕایەوە، وتی ڕاسم دوا ئارەزوت چیە هەتا جێبەجێی بکەین؟\nلەو شوێنەدا دوا ئارەزوت لێ دەپرسن. لە وەڵامدا وتی: ئەو دێت و پێکەوە دەچینەوە ماڵەوە!\nالله جل جلاله، نەیهێشت لا إله إلا الله محمد رسول الله بێت بەسەر زاری کەسێکدا کە خێزانێکی کوشتبوو.\nئیدی ئەقڵی لە دەستداوە یان هاوسەنگی خۆی لە دەستداوە نازانم.\nکەسێکی تریش جینایەتێکی کردبوو،ناوی مەهمەت بوو پێیان دەوت مەمۆ، لێی پاڕامەوە و لێی لاڵامەوە، وتم شایەتمان بهێنە، لەلایەک فەرماندەی جەندەرمە دانیشتووە، لەلایەکی ترەوە داواکاری گشتی، لەلایەکی ترەوە بە جلی مەلایەتیەوە کەسێکی تر دانیشتووە، پێیان دەوت ڕەئیسی ڕۆحانی. پیاوێکی دینیە ئەو کەسەی تەرخانی دەکەن ، لەسەر کورسیەکە دانیشت، وتم با امنت هەتا کۆتایی بڵێینەوە، هەتا نیوەی بۆ وترا بەڵام ئەوەی تری بۆ تەواو نەکرا.\nبەڵام تا ڕادەیەک باوەڕی هەبوو، بەڵام نەیتوانی امنت هەتا کۆتایەکەی بخوێنێت.\nبە مات و مەلولی ئەویشیان بردە سەر ئەو کورسیە و پەتیان کردە ملی و کورسیەکەی ژێریان ڕاکێشا و وەک تورەکەی کا لەریەوە و هات و ڕۆشت. هیوام وەهایە ئیمانی هێنابێت و تەنیا بەو گوناحەیەوە ڕۆشتبێتەوە بۆ لای خودا.\nگەر مرۆڤ پەنا بە خودا سەرکەشی لەو جۆرە ئەنجام بدات، وەک چۆن فیرعەون نەیتوانی لە کۆتایدا شایەتمان بهێنێت ئەویش لەوە دەچێت نەتوانێت. دەڵێت “لا” و لەوە زیاتری بۆ ناوترێت. تَمُوتُونَ كَمَا تَعِيشُونَ، وَتُحْشَرُونَ كَمَا تَمُوتُونَ\nچۆنی بژین ئاوەها دەمرن، چۆنی بمرن ئاوەها زیندوو دەکرێنەوە.\nگەر تۆ بەو شێوە زوڵم بکەیت و خوێنی مرۆڤەکان بڕژیت، باسی حەق و دادپەروەریش بکەیت، بەڵام هەردووکیشیان دەخەیتە ژێر پێکانت و لەسەریان هەڵدەپەڕیت. ئیدی گوێت لە ناڵەی ئەوانە نابێت کە دەناڵێنن، گوێت لە گریانی ئەوانە نابێت کە دەگرین، دەرمان نادەیت بەو مرۆڤانەی لە زۆر شوێنی جیاواز بۆ دەرمانەکانیان دەناڵێنن، دەڵێت نەخۆشی دڵم لەگەڵدایە چیدی لاشەم بەرگە ناگرێت دەرمانەکانی خۆمم پێبدەن خەریکە دەمرم، وەک چۆن لەم ماوەیەدا هاوڕێیەکمان لە زیندان وەفاتی کرد، زۆر بە کوڵ بۆی گریام، هاوڕێیەکی ڕاستگۆ و سەمیمی کە ماوەی ٣٠ ساڵە دەیناسم.\nداوای دەرمانەکانی کردبوو پێیان نەدابوو، یەکێکی تریش لەوانەی دەرمانەکانی پێنادەن براکەی منە، نەخۆشی شەکرەی لەگەڵدایە بە ڕێژەیەکی زۆر بەرز، پەنجەکانی ڕزیوە لەبەر ئەوەی دەرمانەکانی پێنادەن، تۆ دێیت و ئەم هەموو زوڵمە دەکەیت، دواتر دەڵێی موسوڵمانم. من لێرەوە سوێند دەخۆم کە تۆ هەرگیزا و هەرگیز وەک ئەوە نیت کە دەیڵێیت، تۆ مونافیقێکی بۆ خۆت و بەس.\nسەردەمانێک هەبوو چەند هەنگاوێک هەڵگیران، ئیدی نازانم بە باوەڕەوە ئەم هەنگاوانە هەڵگیران، یاخود پەرچەکردار بوو بەرامبەر لایەنێکی دیاریکراو.\nبۆ نمونە زاتێک هەیە کە لە سێدارە درا، من بە تەقدیرەوە یادی دەکەمەوە، حەزرەتی پیریش بە هەمان شێوە یادی دەکاتەوە، ئەوەش لە لاحقة کاندا دەبینن، ئیدی نازانم نوێژی دەکرد یاخود نا، لەو بابەتەدا گومانم هەبوو، بەڵام لەبەر شتێکی ئەو کەسە گریام، دەزانن بۆچی؟\nکاتێک دەیانبرد بۆ پەتی سێدارە، ئاوڕی دایەوە و بەو کەسانەی قۆڵیان گرتبوو وت: مۆڵەتم بدەن با دوو ڕکات نوێژ بکەم. من لەو کاتەدا لە خۆشیدا دامە قوڵپی گریان. وتم سوپاس بۆ خودا باوەڕی بە الله هەیە، ماوەی ١٠ ساڵ وڵاتی بەڕێوە برد و خوێندنگەی زانستە شەرعیەکانی کردەوە و، خوێندنی قورئانی کرد بە کارێکی ئازادانە، ڕێگەی بۆ ئەوە خۆشکرد کە بانگ بە شێوازی خۆی بخوێنرێت، چونکە وشەکانی ناو بانگ، ناسنامەی سەرەکی ئەو ڕوکنە ئاینیەن. ئەوان ڕێگەیان بۆ خۆش کرد.\nئیدی نازانم ئەمەی لەبەر ئەوە کرد کە بە تەواوی باوەڕی پێیبوو، یاخود وەک پەرچە کردارێک بەرامبەر هەندێک لایەن ئەنجامیدا، ئێمە ئەگەری دووهەم هەڵدەبژێرین و گومانی باشی پێدەبەین، پشتیوان بە خودا بەو شێوەیە بووە، منداڵەکانیشیم بینی، لەگەڵ یەکێکیان زۆر ناسیاویمان هەبوو، زۆر جار هات و سەردانی کردین، باوەڕی بە خودا هەبوو، نوێژی دەکرد، پشتیوان بە خودا بەو شێوەیە بوو.\nلەگەڵ ئەواندا تا شوێنێکی دیاریکراو هات، کەسێکی تریش کە لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئاو و ئاوەڕۆوە پلەی بەرز بوویەوە لە کاروباری دەوڵەتدا، ئەویش باوەڕی هەبوو، بۆ نمونە پێش چەند ڕۆژێک لە وەفاتی، تەلەفۆنی بۆ فەقیر کرد و وتی : مامۆستا چی دەبێت زۆر نزای خێرم بۆ بکەن.\nخۆ گەر کەسێک باوەڕی نەبێت، ئەوا داوای نزای خێر لە کەسێکی تاوانباری وەک من ناکات.\nبەڵام پێدەچێت بەو شێوە قوڵەی ئێوە خاوەنی ژیانی دڵ نەبێت، لەوە دەچێت ویژدانی بە تەواوی پەی بە بابەتەکان نەبردبێت، بەڵام بەو ڕادەیەش کە هەیبوو، هەر زۆر گرنگە.\nکاتێک ئەو زانکۆیە کرایەوە، زۆر کەسی پایەداری دەوڵەت بەشداریان تێدا کرد، سەرۆکی پارتێکی سیاسی هاتبوو، هەروەها سەرۆکی دەزگایەکی گەورەش بەشداری کرد بوو ئەویش وتارێکی پێشکەش کرد، تەنانەت وەک چۆن ئێوە دانیشتوون، منیش ئاوەها لەبەردەمیدا دانیشتبووم و ئەویش قسەی دەکرد، سەیری دەموچاوی دەکردم و قسەی ناخۆشی لە ڕووم دەکرد، کەسێکی بەو شێوەیە بوو، هیچ کەسێک لەوان نەهاتن و پێمان بڵێن دەبێت شوێنمان بکەون. تەنیا دەهاتن و دەستی قیتمیریان دەگرت و دەیانوت” کورە ئێمە هەر برای یەکین!”. هات و لەلامەوە دانیشت. خۆ گەر تۆزێک ڕێزی بۆ کارەکانمان نەبووایە شتێکی لەو شێوەیەی نەدەکرد.\nلەوە دەچێت ئەو کەسە واژۆی لەسەر ٣٠ نامە کردبێت کە مۆری سەرۆکایەتی کۆماری پێوە بوو، من ئەو نامانە هەتا ئێستا هەڵگرتووە، من پێم وایە خودا ئەم کارانە بە بۆش دانانێت، چونکە الله : أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ، أَعْدَلُ اْلأَعْدَلِينَ، أَكْرَمُ اْلأَكْرَمِينَ، پاشان شتێکی تری بۆ زیاد دەکەم أَشْفَقُ الْمُشْفِقِينَ …\nلەگەڵ ئەویشدا بابەتەکە هەتا شوێنێکی دیاریکراو ڕۆشت. لە دوای ئەوان کەسێک هات کە لە ئەمەریکا خوێندبووی، مرۆڤی ئەنەدۆڵو بوو، شتی زۆری کرد، ڕەنگی هەموو شتێکی گۆڕی، لە زۆر شوێنی دونیا وتی من کەفیلی ئەم خوێندنگایانەم. لە دوا گەشتیدا واتە پێش ٣ یان ٤ ڕۆژ لە وەفاتکردنی، دەوڵەتەکانی ئاسی دەگەڕا و دەچووە هەر شوێنێک دەیوت من کەفیلی ئەو خوێندنگایانەم. هەروەها لەبەر ئەوەی هەندێک لە هاوڕێیانی ئێمە لەگەڵیدا نەگەڕابوون، بە هۆی کەسێکەوە تەلەفۆنی بۆ قیتمیر کرد و وتی: من لەبەر ئێوە ئەم گەشتە ئەنجام دەدەم لەبەرچی هاوڕێکانی ئێوە لەگەڵم نایەن؟ وتی من لەبەر خوێندنگەکانی ئێوە دەڕۆم، ئەمەش دوا کاری چاکی بوو کە ئەنجامیدا، ئەو بە ناوی خزمەتەوە کەفیلی هەموو خوێندنگەکانی کرد لە وڵاتانی دەرەوە.\nدواتر کە گەڕایەوە وەفاتی کرد، دواتر یەکێک لە هاوڕێکانی باسی کرد بۆم، کەوا نوێژی هەینی ئەنجامداوە و دواتر نەیتوانیوە هەستێتە سەر پێ، هەروەها هاوڕێیەکی کە پێشتر سەربازی کردبوو، وتی مامۆستا هەرگیز بە هۆی ئەوەوە وەفاتی نەکرد کە لەسەر ئامێری ڕاکردن بە خێرایی ڕۆشتبێت و دڵی وەستابێت، بەڵکو بە هۆی ئەوانەی ڕقیان لێیبوو ژەهرخوارد کرا و وەفاتی کرد. هەروەها دواتر ئەو پزیشکەی سەرپەرشتی بەشی کریمۆنۆلۆجی (پزیشکی دادوەری لێکۆڵەرەوە لە تاوان) هات بۆ ئێرە و بە منی وت کەوا بە هۆی ژەهرخوارد کردنەوە وەفاتی کردووە، بەڵام پێش ئەوەی ڕاپۆرتێکی لەو شێوەیە بنوسێت لەسەر کارەکەی دووریان خستۆتەوە.\nلەگەڵ ئەویشدا بابەتەکە هەتا شوێنێکی دیاریکراو هات، هەندێک کاری ئەنجامدا و بڕیار بوو هەندێک کار ئەنجام بدرێت.\nلەو ڕێگەیەوە کرانەوە بە ڕووی ١٧٠ وڵاتی جیهان ڕوویدا.\nوابزانم کاتێک ئەو لە ژیاندا بوو لە هەموو دونیادا ٣٠٠ خوێندنگە هەبوو. دواتر هەر لەو ڕێچکەیەوە بە پشتیوانی خودا گەشتە ١٤٠٠ خوێندنگە.\nلێرە لە ویلایەتی هۆستۆن نەخۆش بوو، من چوومە سەردانی، لە نەخۆشخانە باوەشی پێدا کردم و دەستی کرد بە گریان، وا هەستشم کرد کە هاوسەرەکەی هەرگیز لەو ژوورە نەدەچووە دەرەوە، بەڵام ئەو پێی وت کەوا چایەک بۆ من ئامادە بکات، کاتێکیش خەریک بوو دەڕۆشتم، وتی سەمرا لەگەڵ مامۆستا بڕۆ و بەڕێی بکە.\nبەو شێوەیە بوو.\nواتە هێندە کەسێکی خاترزان بوو لەو کاتی نەخۆشیەشدا.\nدەستی بە گریان کرد و وتی من هەرچەندم کردووە نەمتوانیوە ئەوە لەمانە بگەیەنم کە ئەم خوێندنگانە چ واتایەکیان هەیە!\nئیدی نازانم مەبەستی لە “لەمانە” کێ بوو، نازانم مەبەستی لە مرۆڤەکانی کۆڵانە باشەکە بوو، یاخود مرۆڤەکانی ناو کۆشکە سپیەکە!\nئیدی نازانم، وتی کەوا نەیتوانیوە تێیانبگەیەنێت، خەفەتباربوونی خۆی بەو شێوە دەربڕی، باوەشی پێدا کردم و بەو شێوەیە هەستی خۆی هێنایە سەر زاری.\nلەگە ئەویشدا بابەتەکە هەتا شوێنێکی دیاریکراو هات، ئەوان لە بابەتی ئەنجامدانی ئەم کارەدا، بە شێوەیەک لە شێوەکان ستاتیکی ئەم کارەیان خستە بەردەمی ئێوە، دواتر کەسێکی سۆسیال دیموکرات هەبوو.\nدوو یان ٣ جار کە لەسەر دەسەڵات بوو چاوم پێی کەوت، لە ماڵی خۆشیدا سەردانم کرد، خاکی بوون و تەوازوع سیفاتی ئیسلامە، لەگەڵمدا کاک جەودەتیش هاتبوو، هەروەها کەسێک کەوا وازی لە سەربازی هێنابوو، هەروەها ئەو هاوڕێیەشمان هەبوو کە ئێستا لێمان جیابۆتەوە و لە دژی ئێمە وتار دەنوسێت.\nوتم ئێوە بڕۆنە مەتبەخ و خۆتان چا ئامادە بکەن با براژن ئەزیەت نەکێشێت، بەڵام وتی نەخێر شتی وەها نابێت، ئێوە میوانی منن و دەبێت خۆم چاتان بۆ ئامادە بکەم.\nلەوێدا هێندە جەنتڵمانانە هەڵسوکەوتی دەکرد، من لە شوێنی خۆمەوە تەریق دەبوومەوە، هەتا قۆپچەی چاکەتەکەی دانەخستایە لەگەڵ فەقیردا قسەی نەدەکرد، ئێ خۆ من چیم هەتا شتی وەهام بۆ بکات.\nبەڵام ڕێزێکی وەها قوڵی هەبوو. هاوڕێیەکمان هەبوو کە زوو زوو دەچووە لای، ئەویش دەناسن ئێستا لێرەیە لە ئەمەریکایە، لە تەکساس دەژی.\nئەوەی گێڕایەوە کە هەرکاتێک تەلەفۆنم بۆ کردووە، هەتا قۆپچەکانی دانەخستایە قسەی نەدەکرد، تەنانەت لە تەلەفۆندا، کەسێک کە لە کەشوهەوایەکی سۆسیال دیموکراتدا پەروەردە بووە بەو شێوەیە بوو.\nدەڵێت شتێکم پێوت، لەو کاتەدا هێشتا ٣٠ خوێندنگە لە ئەمەریکا هەیە، واتە ١٠٠ یان ١٥٠ خوێندنگە نەبوو، تەنیا ٣٠ خوێندنگە هەبوو، لەم ٣٠ خوێندنگەیەدا وانەی تورکی وەک وانەیەکی ئیختیاری دەوترایەوە، دەڵێت هێندە بەم هەواڵە دڵی خۆش بوو، تۆزێکی مابوو لە خۆشیدا هەڵپەڕێت!\nبە هاوڕێکەمانی وتبوو: لە شوێنێکی وەک ئەمەریکا زمانی من دەخوێنرێت! زمانی تورکی. تەنیا وەک وانەی ئیختیاریش دەخوێندرا.\nبەڵێ، کەسانێک بەم شێوە جوامێرانە پشتگیریان لەم کارانە کرد، هەتا شوێنێکی دیاریکراو هێنایان. ئەمە دادپەروەری ڕاستەقینە بوو. ڕێزگرتن لە حەق بە شێوە ڕاستەقینەکەی هەر دەبوو بەم شێوەیە بێت. ڕەفتارکردن بە شێوەیەکی هاوسەنگانە دەبوو بەم شێوەیە بێت. ئەوان بە شێوەیەکی هاوسەنگانە ڕەفتاریان کرد، هەتا شوێنێکی دیاریکراو بەو هاوسەنگیەی ئەوانەوە هات، بە بێ ئەوەی هەڵنوتێت و لە ڕێگادا بچەقێت و بەجێبمێنێت، بە پشتیوانی خودا بەرەو پێشەوە ڕۆشت و زیاتریش پێشکەوت، پێم وایە گەر ژیانیان بەردەوام بووایە، بابەتەکە دوو هێندەی ئیستا پێش دەکەوت.\nبەڵام ئەو نامەردانەی لە دوای ئەوان هاتن.\nلە بەرامبەر ئەو پاڵپشتیەی ئەوان ئەنجامیاندا، لەبەر ئەوەی قسەی ناو خەڵکە و عەوامانەیە بمبەخشن، لە بەرامبەر ئەو پاڵپشتیەی ئەوان ئەنجامیاندا، ئەمان مڵۆزم بوونیان لێبووە ئەرکێکی پیرۆز و دەستیان کرد بەوەی ببنە مڵۆزم!\nئەوانەی باسم کردن مرۆڤ بوون، کاتێک سەیری ڕەفتارەکانیان دەکەیت، وابەستە بوونیان بە حەقانیەت و دادپەروەری مرۆڤایەتی قوڵەوە دەبینیت، وابەستەی ڕێزگرتن لە خزمەتی مرۆڤایەتی دەبینیت.\nبەڵام کاتێک بەراوردیان دەکەیت بەوانەی ئێستا، زۆر سەختە بەمانە بڵێین مرۆڤ و، گەر وشەی مرۆڤ بێتە زمان و گیانی بێتە بەر، لەو دونیا گەر لە کاتی میزانی حەق و حسابدا سکاڵامان لێبکات، تای تەرازوو لە دژی ئێمە دەبێت و بەرەو خوار دەڕوات، پەنا بە خودا.\nهەربۆیە دەتوانین دادپەروەری وهاوسەنگی بەوە ناو ببەین کە نەکەوینە ناو زێدەڕۆیی و کەمتەرخەمی، لە بابەتی ناسینی زاتی ئولوهیەت و ناسینی پێغەمبەر لە چوارچێوەی واتای تەندروستی خۆیدا.\nجا بۆیە کەسانێک هەیە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا، بە ناوەی ئەوەی خودا لە هەموو نەنگیەک دوور بخەنەوە، خۆیان دەخەنە ناو گومڕاییەکی تۆقێنەرەوە بەوە کە باوەڕیان بە جەبرێکی ڕەهای خودا هەیە بەسەر کارەکانەوە و ئیرادەی مرۆڤ بەتەواوی نەفی دەکەن.\nهەندێکیش بەوەی کە پێیان وایە مرۆڤ بە شێوەیەکی ڕەها دروستکەری کردار و ڕەفتاری خۆیەتی دەکەونە ناو گومڕایەکی جیاوازترەوە.\nهەندێکیش دەکەونە ناو گومڕایی ئەوەی کە خودا بە شتێکی تر دەشوبهێنن و هەندێکیش توشی ئەو گومڕاییە دەبن کەوا خودا دەبەن پاڵ شوێن و پێیان وایە شوێنی هەیە.\nبەڵام لە ڕاستیدا خودا:\nنابینیت لە عالەمدا دژ و هاوتایەکی خودا\nلە هەموو شکڵێک بەدەرە، موقەدەسە تعالی الله\nهاوەڵی نیە، لە منداڵبوون و لەدایک بوون بەدەرە\nئەحەدە و هاوتای خۆی نیە، لە ناو ئیخلاسدا یاد دەکرێتەوە الله\nنە لاشەی هەیە نە ئەندام، نە شوێنی هەیە نە گەوهەرە\nنە دەخوا و نە دەخواتەوە، کاتی بەسەردا ناڕوات و لەمانە هەمووی بەریە الله\nنە دەگۆڕێ و نە وەردەچەرخێت بۆ سەر شکڵ و ڕەنگی جیا\nلە هەموو ئەمانە بەریە، بەمانە دەڵێن سیفاتە سەلبیەکانی الله\nنە لە ئاسمانە، نە لە زەوی، نە لای ڕاست و چەپ و پێشەوە\nلە هەموو شوێنێک بەریە شتێک نیە بە ناوی مکان الله\nپەنا بە خودا، ئەمەش لە بابەتی ناسینی خودادا، بە واتای هاوسەنگی دێت.\nلە هەمان کاتدا بە واتای هاوسەنگی دێت لە عیبادەت و عبودیەت و عبودەت لە بەرامبەر جەنابی حەق.\nئەمانە بە واتای هاوسەنگی دێت لە بەندایەتی کردنی ئەودا، جا بۆیە گەر لە ڕۆژێکدا سونەت و فەرزەکان پێکەوە ئەنجام بدەین، ٤٠ جار داوای ئەوەی لێدەکەین کە دەڵێین : اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ\nگوێ لە هەندێکی دەگرین و هەندێکیشی دەخوێنینەوە.\nخۆ گەر نوێژی ئەوابینیش بخەنە سەر ئەمە، گەر تەهەجودیشی بخەنە سەر، گەر نوێژی چێشتەنگاوی بخەنە سەر، بە نیسبەت هەندێکەوە نوێژی ئیشراقیش هەیە، گەر ئەویشی بخەنە سەر، ئەوا ٦٠ جار ئەم نزایە دووبارە دەکەنەوە.\nواتە تەنیا لە یەک ڕۆژدا ٦٠ جار دەڵێن : خودایە هیدایەتمان بدە بۆ سەر ڕێگای ڕاست.\nصِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا\nوای چەندە خۆشە ڕەفیق و هاودەمی ئەوانە بیت کە وەک گیانی گیانت وەهان!\nهاودەمی پێغەمبەران و صادقان و شەهیدان و کەسانی چاکەکار.\nئەمەیە هاوسەنگی، کە دەڵێین دادپەروەری نابێت بابەتەکە لە گۆشەنیگایەکی تەسکەوە هەڵبسەنگێنین.\nبەڵام لە سیستەمی یاساکاندا، ئیدی لە سیستەی یاسا ئیسلامیەکاندا بێت یاخود یاسا مۆدێرنەکان، کاتێک باسی دادپەروەری دەکرێت، بەو واتایە دەوترێت کە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە حوکمی نێوان هاوڵاتیان بکەیت.\nکاتێک بڕیارێک دەدەیت بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دەریبکەیت، لە چوارچێوەی یاساکاندا حوکم دەربکەیت، واتە بە کەیفی خۆت مرۆڤەکان قۆڵبەست نەکەیت، نەیانخەیتە پاکەت و لە شوێنێکەوە بەرەو شوێنێکی تریان ببەیت!\nبە واتایەی بە پێکەنینەوە لە مردنی مرۆڤەکان نەڕوانیت، بە هۆی ئەوەی لەناو دەچن لە خۆشیدا هەڵنەپەڕیت!\nگەر ئەمانەت ئەنجامدا، ئەوە نەک دادپەروەریت، بەڵکو خودی کارێکی زاڵمانەت ئەنجامداوە.\nڕۆژێک بە زاڵمان دەڵێت قودرەتی مەولا\nسوێند بە خودا ئەمە حەقی تۆیە لێمان دەستێنێت\nگەر زاڵم زوڵمی هەبێت، ئەوا مەزڵوم خودای هەیە.\nئەمڕۆ ئاسانە زوڵم لە خەڵک بکەیت، بەیانی دیوانی حەق هەیە!\nئەوەی بە زوڵمکردن بە پێوە وەستابێت، دواڕۆژی خۆی وێران دەکات.\nبە نمونەی فیرعەون، ڕامسێس، ئامنۆفیس، ئیبنو شەمس، یاخود هیتلەر، سەدام و قەزافیەکان، دەیان نمونەی تر.\nلە بازنەی هەمیشەیی دووبارەبوونەوەی ڕووداوە مێژوویەکاندا، بۆ هەموو فیرعەونێک موسایەک هەیە، هەموو کاتێک لە بەردەم فیرعەونێکدا موسایەک هەبووە، دەتوانن ئەمە هەڵبگێڕنەوە و بڵێن:\nلە بەرامبەر هەموو موسایەک فیرعەونێک هەبووە.\nلە ڕۆژگاری ئەمڕۆشماندا، لە بەرامبەر ئەوانەی لەسەر ڕێچکەی تابلۆی شانازی مرۆڤایەتی دەڕۆن، فیرعەونگەلێک بوونیان دەبێت!\nگەر جەنابی حەق خواستی ئەوەی هەبێت چاکیان بکات و ئیصلاحیان بکات، گەر ئەوانیش خواستی ئەمەیان هەبێت، جەنابی حەق هیدایەتیان بدات بۆ موسوڵمانێتی.\nبە پێچەوانەوە حەواڵەی لای خودایان دەکەین، خودا لە حەقیان بێت و هاوشێوەی چارەنوسی کەسانی پێش خۆیان بە نسیب بکات!\nتۆوەکان وردە وردە دەبن بە درەخت


بردنی مۆبایل بۆ نوسینگەكەی عەبدولمەهدی قەدەغە دەكرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2018/11/08 - 5:55 PM\nسەرچاوەیەكی ئاگادار لە سەرۆكایەتی وەزیران رایدەگەیەنێت، بەڕێوەبەری نوسینگەی سەرۆك وەزیرانی عیراق فەرمانی كردووە بە قەدەغەكردنی هێنانەژوورەوەی ئەو مۆبایلانەی كامێرایان هەیە بۆ نوسینگەكە، ئەمەش دوای دزەكردنی نوسراوی راسپاردنی بۆ گرتنەدەستی پۆستەكەی.\nئەمڕۆ پێنج شەممە، سەرچاوەیەك لە ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بە ماڵپەڕی (الغد برس)ی راگەیاندووە”نەوفل ئەبو ئەلشون، بەڕێوەبەری نوسینگەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران، فەرمانی دەركرووە بۆ رێگرتن لە هێنانەژوورەوەی ئەو مۆبایلانەی كامێرایان هەیە بۆ نێو نوسینگەكەی”.\nبە وتەی سەرچاوەكە”قەدەغەكردنی بردنە ژوورەوەی مۆبایل بۆ نوسینگەی سەرۆك وەزیران، دوای دزەكردنی نوسراوی راسپاردنی ئەبو ئەلشون بووە بۆ گرتنەدەستی پۆستی بەڕێوەبەری نوسینگەی سەرۆك وەزیران”.\nسەرچاوەكە دەڵێت”فەرمانەكە لە رۆژی یەك شەممەی داهاتووەوە جێبەجێ دەكرێت”.\nلە 28ی تشرینی یەكەمی 2018، بەڵگەنامەیەك بڵاوبۆوە كە لەلایەن نوسینگەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیرانەوە دەركرابوو و تێیدا عەبدولمەهدی نەوفل ئەبو ئەلشون رادەسپێرێت، تا نوسینگەكەی بە دەسەڵاتی سەرۆك وەزیرانەوە بەڕێوەببات”.\nعادل عەبدول مەهدیعيراق


پێشبینی بورجەکان بۆ ئەمڕۆ 9ی تەمموز لە خەندان لایفەوە بخوێنەرەوە.\nکەمێک بە ئاگاوە رەفتاربکە لە کارەکەت، مەرج نییە ئەوەی لەگەڵتدا پێکەنی هاوکاریت بکات، باشترە زیاتر متمانە بە خۆشەویستەکەت بکەیت لەپێناو کۆتاییەکانی ئاسودەتر، ئەمڕۆ لەروی تەندروستیەوە بەهۆی پەستانی زۆرەوە ماندو دەبیت.\nیەکێک لە هاوپیشەکانت ئیرەیت پێدەبات، بەهۆی سەرکەوتنەکانتەوە و دەیانەوێت دەنگۆی خراپت لەسەر بڵاوبکەنەوە، هەمیشە هەوڵبدە گوێبیستی قسەکانی هاوپیشەکەت بە، هاوکات وازبهێنە لە تاوانبارکردنی بەشێوەیەکی ناڕەوا بەبێ هۆ، باشترە راهێنانی وەرزشی ئەنجام بدەیت لەپێناو نەهێشتنی پەستانە زۆرەی سەرشانت.\nچانسێکی نوێ دێتە بەردەمت و لەلایەن بەرپرسەکانتەوە هاوکاری دەکرێیت، چونکە سەرسامن بە تواناکانت و دەیانەوێت زیاتر لەگەڵ تۆدا رێکبکەون، پەیوەندی سۆزداریت لە ئێستادا جێگیرە و زیاتر پەیوەست دەبیت بە خۆشەویستەکەتەوە، گرنگە زیاتر بایەخ بە تەندروستی بدەیت.\nهەموو شتێک لە بەرژەوەندی تۆیە، بەڵام دەبێت زۆر بە ئاگابیت، رەفتاری خۆشەویستەکەت لەم ماوەیەی کۆتاییدا کەمێک توڕەی کردویت و باشترە راستگۆیانە قسەی لەگەڵدا بکەیت و هۆکارەکان بزانیت، کەمێک وریابە لە جۆری خواردنەکانت و هەوڵبدە تەندروست بێت.\nکاتێکی گونجاوە بۆ ئەوەی بەرەوپێش بچیت و هەنگاوی نوێ بنێیت، خۆشەویستەکەت واهەستدەکات فەرامۆشت کردوە، هەربۆیە رەنگە لێت دورکەوێتەوە، پێویستە هەڵەکانت راست بکەیتەوە، تەندروستیت لەئێستادا زۆرباشە.\nخاوەن زانیاری و ئاستێکی باشی، ئەمەش باشترین یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی چارەسەری کێشەکان بکەیت بەخێرایی، متمانە گرنگترین شتە لە پەیوەندی سۆزداریدا، کەواتە هەوڵمەدە کارێک بکەیت غیرە بکات خۆشەویستەکەت، ئاگاداری جۆری خواردنەکانت بە.\nبەرپرسانت سەرسامن بە کارەکانت و پشتیوانیت دەبن، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی زیاتر بەپەرۆش بیت بۆ کارەکەت، هێندە بایەخ مەدە بەو دەنگۆیانەی هەیە و تەنها گرنگی بە نهێنیەکانی نێوان خۆت و خۆشەویستەکەت بدە، ئەگەر بایەخی زیاتر بە خەو بدەیت لە رۆژدا چالاکتر دەبیت.\nهیچ هاوکاریەک رەتمەکەرەوە کاتێک پێشکەش دەکرێت لە کارەکەت، چونکە یارمەرتیدەرت دەبن بۆ ئەوەی بەرەوپێش بچیت، باشترە ئازادی بدەیت بە خۆشەویستەکەت، چونکە غیرەکردنی زۆر تەنها زیانی هەیە، بەرپرسیاریەتیەکی زۆرت لەسەر شانە، ئەمەش ماندوی کردویت.\nزیاتر گرنگی بە کارکردنت بدە بەشێوەیەکی گروپ، چونکە بەم شێوەیە سەرکەوتن بەدەستدەهێنیت، لەگەل خۆشەویستەکەت ساتێکی رۆمانسی بەڕێدەکەیت و ئاسودە دەبیت، گەشتکردن هەنگاوێکی باشە بۆ ئەوەی زیاتر ئارام بیتەوە.\nسەرجەم کێشەکانی کارەکەت کۆتاییان دێت و لەگەڵ هاوپیشەکانت ئاسودە دەبیت و زیاتر لەپێناو داهاتو هەوڵدەدەیت، خۆشەویستەکەت زیاتر هەوڵدەدات پشتیوانیت بکات و لەگەڵت بمێنێتەوە، ئەگەر تەندروستیت باش نییە باشترە سەردانی پزیشک بکەیت.\nپرۆژەی نوێ لەکارەکەت بەڕێوەیە و هەنگاوی نوێ دەنێیت بەرەو سەرکەوتن، لە غیرەکردنی خۆشەویستەکەت تەواو بێزار دەبیت و باشترە گفتوگۆی لەگەڵدا بکەیت بە هێمنی، بەشداری چالاکی تەنزئامێز بکە بۆ ئەوەی ئارام بیتەوە .\nهەندێک بڕیاڕی نوێ دەبێتە هۆی ئەوەی پێداچونەوە بۆ کارەکانی خۆت بکەیت، هێندە بە خێرایی لەسەر خۆشەویستەکەت بڕیاڕمەدە و راوێژی پێ بکە لە کارە گرنگەکاندا، رەنگە توشی ئازارێکی کەم ببیت، بەڵام کاتییە.\nئه‌م بابه‌ته 45578 جار خوێنراوه‌ته‌وه


شاعیرێک و سەما دەنگییەکەی » Balinde Poetry\nشاعیرێک و سەما دەنگییەکەی\nشیعر تەنیا لە یەک پێناودا دەنووسرێت ئەو تەنیا-پێناوەش خوێنەرە. لە دواجاردا کەرەستە خامەکانی بەردەستی هەر شاعیرێک/نووسەرێک بۆ گەیشتن بە هەیەجانەکانی خوێنەرەکەی بریتییە لە دەنگ و وێنە، تێکەڵاوکردنی وشەکان واتا تێکەڵاوکردنی دەنگ و وێنە جیاوازەکان. بۆ من شاڵاو حەبیبە پێش ئەوەی شاعیرێکی وێنەیی بێت شاعیرێکی دەنگییە. زمانی شیعریی شاڵاو حەبیبە زمانێکی خۆش-دەنگە.\nشیعرەکانی شاڵاو هارمۆنیایەک و جوانییەکی دەنگییان تێدایە، کە قایلکەرانە کار لەسەر ئارامکردنەوەی گوێچکەی خوێنەر دەکەن. بە بڕوای من ئەم دەستکەوتە بە تەنیا لە ڕێگەی جوان-بژاردەکردنی تاک-وشەکانەوە نەهاتووەتەوە دی، کە دەزانم گرنگییەکی زۆریان پێ دەدات، بەڵکە دووبارەبوونەوە، لێک-نزیکی و سازان و جەریانی ئەندازە دەنگییەکانی زمانی شاڵاو پێکڕا بەم ئەنجامە دەگەن. زمان، وەکو دەروونی ئاخێوەرەکەی، پڕیەتی لە هەڵکشان و داکشانە کێوییەکان، لە زمانی شاڵاودا ئەم کێویبوونە بە بەهرەیەکی فشار-ڕەوێنەوە مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. لە ئەدەبیاتی کوردیدا بە هۆی نەبوونی پاشخانێکی تێری نووسین، تێکەڵاوییەکی زۆر لە نێوان زمانی ڕۆژانە و زمانی نووسیندا هەیە. ڕەنگە زمانی شیعری کوردی زۆرتر توانیبێتی ئەم تێکەڵییە ببەزێنێت تا زمانە پەخشانییەکە، کە ئاشکرایە ئەمەش دیسان پەیوەندیی بە درەنگکەوتنی پەخشاننووسینەوە هەیە لە ئەدەبیاتی کوردیدا. بە هەردوو بارەکەدا بەکاربردنی دەنگ لە شیعردا ئەرکێکی زیاتری لە ئەستۆیە تا پەخشان، بەم هۆیەشەوە بەکارهێنانی دەنگ بووەتە جیاکەرەوەی زمانی ڕۆژانە لە زمانی شیعری.\nشیعر دەبێتە فریادڕەس، زمانی باش دەبێتە زیندووکەرەوە، خۆش-دەنگییش دەبێتە میزاجی ئەو زیندووبوونەوەیە، لە نەوەی مندا شاڵاو حەبیبە یەکێکە لە زیندووکەرەوانی ئەو میزاجە دەنگییەی زمانی کوردی.\nوەک دزوجەردەکان ئاشقی تۆم\nخوێنی ئەژدیها و ڕاوچییەکان لە مندایە\nوەک مرۆڤکوژ و خوێنخۆرەکان ئاشقی تۆم\nخوێنی دیکتاتۆر و کافرەکان لە مندایە\nبە تەنیام جێ هێشتی و\nئەسڵەنیش نەگریام بۆت\nوەک دڵڕەقەکان لەوانەیە\nخەنجەرێک بووبێتم دەشێ\nلە تەنیشت تۆوە\nئەگەریش جێت دەهێڵم\nوەک خوێنڕێژەکان چونکە ئاشقی تۆم\nدەروونی کۆمەڵگەی کوردی، دەرونێکی ماندوو و پڕفشارە، بەم هۆیەوە زمانی ڕۆژانەی ئێمە زمانێکی پڕفشارە، کاری نووسەر ڕێگرییە لە گواستنەوەی ئەم فشارە بێئاراستەیە بۆ ناو نووسین و دروستکردنی زمانێکی ڕەوانترە. بەشێکی زۆری داهێزراوییەکانی مرۆڤی کورد پەیوەندیی بە دەستکورتی ئەو هونەرە باڵایەوە هەیە کە پێی دەگوترێت هونەری گوزارشتکردن. دەبێت نووسەرێکی پێش سەردەمی نالی چەند داهێزراو و خۆبەکەمزان لە بەردەم نووسینی ڕستەیەکی کوردیدا دامابێت. هەموو زمانێک لە سەروەختی خراپ-بەکارهێنانیدا دەبێتە دەعبایەکی دەستکورت و ناچیزە، لاڵییەکی مەعریفی دەیگرێت. لەمڕۆدا زمانی کوردی، بە هۆی دەسەڵاتی ڕێترۆکی میدیای سیاسییەوە، تووشی لاڵییەکی مەعریفی بووە، ئەوەی گرنگی پێ نەدرێت دەنگە، زمانە، سازانە. بۆیە شیعر دەبێتە فریادڕەس، زمانی باش دەبێتە زیندووکەرەوە، خۆش-دەنگییش دەبێتە میزاجی ئەو زیندووبوونەوەیە، لە نەوەی مندا شاڵاو حەبیبە یەکێکە لە زیندووکەرەوانی ئەو میزاجە دەنگییەی زمانی کوردی. بۆ من، کە پەرۆشیی زمان بووەتە گرنگییەکی بەردەوامم، نووسەری باش ئەو نووسەرەیە داهێنەرانە کار لەسەر گوزارشت-دۆزی و کەرەستەسازییەکانی دەربڕین دەکات.\nئێمە دەزانین کە ئەدەبیات لە شکڵە گشتییەکەیدا واتا چێژ، دەنگیش تێمایەکی زگماگیی ئەم چێژەیە. بەم هۆیەوە زمانی شیعری شاڵاو زمانێکە تێیدا دەنگ دروومانی چێژی خوێندەوە دەکات. نەوەی ئێمە کە قەرزدارێکی ئاشکرای نەوەکانی پێش خۆیەتی بەهانەیەکی ئەوتۆی بەدەستەوە نییە بۆ خراپبەکارهێنانی زمان، چونکە کتێبەکانی مەسعوود محەمەد، شێرکۆ بێکەس، بەختیار عەلی و دەیانی تر ئێمەیان بە جۆرەها مۆدێلی نووسینی سەرکەوتوو ئاشنا کردووە، بەڵام بەداخەوە هێشتا قسەکەرانی ئەم نەوەیە بە باشی خۆیان دەرنەخستووە. زمانی شاڵاو حەبیبە و بەختیار حەمەسوور ئومێدی ئەوەیان لێ دەکرێت وەکو قسەکەرێکی نەوەی ئێمە دەربکەون.\nئەمە دەڵێم و پێشم وایە دەنگ تەنیا دیوە ڕووکەشەکەی زمانە و هێندەی لە چۆنیەتیی گوزارشتەکاندا گرنگە هێندە لە چییەتییەکانیدا گرنگ نییە. لەم ڕووەوە دەتوانین بڵێین شاڵاو حەبیبە زیاتر گرنگی بە چۆنیەتیی گوزارشتەکان دەدات تا چیەتی، بەڵام ئەم گرنگیگییەی بە ئاستی هونەرنواندن گەیاندووە.\nلە کۆتاییدا شیعر جگە لە خۆی هیچ جێگرەوەیەکی نییە، شیعری باشیش خۆی دەتوانێت بەرگری لە خۆی بکات، بۆ من شیعرەکانی شاڵاو حەبیبە سەمایەکی دەنگین و هەر بەم شێوەیەش ئەوم بە زمانە خۆش-دەنگەکەیدا بیر دەکەوێتەوە.\nسەرچاوەی شیعرەکانی شاعیر:\nمۆسیقا فەرامۆشی کردم، شاڵاو حەبیبە، چاپکراوی ناوەندی غەزەلنووس/٢٠١٥


وەزیری کشتوکاڵ لە ھۆڵەندا : ڕێکەوتنی زۆر باشمان کردووە و بەڵێنی گەورەشمان پێدراوە\nهەواڵی / 12/10/2017 170 جار بینراوە\nلەسەر بانگھێشتی فەرمیی ئەو وڵاتەیە\nلەسەر بانگھێشتی فەرمیی وەزارەتی ئابوریی ھۆڵەندا، وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی ھەرێمی کوردستان بە سەردانێک لەو وڵاتەیە و زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوەی گرنگی ئەنجامداوە و لە لێدوانێکیشدا دەڵێت "پەیوەندی کوردستان و ھۆڵەندا لە مێژینەیە و لەم سەردانەشدا کۆمەڵێک بەڵێنی گرنگممان پێدراوە" .\nعەبدولستار مەجید ئاشکرایکرد "ئێمە ئێستا لە کوردستان بەرھەمێکی ئێجگار زۆری پەتاتەمان ھەیە، ھۆڵەنداش لە ڕووی دابینکردنی بنەتۆوەوە ھاوکاری باشی کردوین، حاڵی حازریش ژمارەیەک لە جوتیارانمان لە ھۆڵەندان بۆ وەرگرتنی ئەزموونی گرنگ لە شێوازی کشتوکاڵی ھۆڵەندا" .\nئاماژەیبەوەشکرد "لەگەڵ وەزارەتی ئابوریی کە کشتوکاڵ بەشێکی گرنگی پێکھێنەری ئەم وەزارەتەیە کۆمەڵێک باس و خواسی گرنگمان ئەنجامداوە، لەوانەش ھاوکاریکردنی ھۆڵەندا بۆ ئێمە لە ڕووی خانووی پلاستیکی و شوشەیی کە ئێستا لە ھۆڵەندا ھەیە و سەرکەوتنی گەورەشی بەدەستھێناوە" .\nوەزیری کشتوکاڵ جەختیشیکردەوە "وەزارەتی ئابوریی ھۆڵەندا بەڵێنیان پێداوین لە ڕووی توێژینەوەی زانستی و کردنەوەی خولی زانستی بۆ کارمەندانی وەزارەت و کۆمپانیا کشتوکاڵییەکانی ھەرێمی کوردستان ھاوکارییمان بکەن" .\nعەبدولستار مەجید وتیشی "یەکێکی دیکە لەو تەوەرانەی باسمان کردووە لەگەڵ ھۆڵەندیەکان، بریتی بووە لە پرۆژەی (گاوداریی) کە ھۆڵەندا لە ڕووی مانگای شیردەر و مانگای گۆشتەوە زۆر پێشکەوتوون و بڕیاریشدرا کە ئەوان لەم ڕووەوە ھاوکاری کۆمەڵێک پرۆژەی ئێمە بکەن" .\nوەزیری کشتوکاڵ دەشڵێت "ئێمە کە گەڕاینەوە کوردستان کۆمەڵێک پرۆژە پێشکەشی کونسوڵگەریی ھۆڵەندا دەکەین لە ھەولێر و بەپێی ئەو ڕێکەوتنەی لێرە کردوومانە بڕیارە ھاوکاریی زۆر باشمان بکەن" .\nسەبارەت بە دابینکردنی کورسی خوێندن بۆ خوێندکارانی کۆلێژە کشتوکاڵییەکان و فەرمانبەرانی وەزارەت، عەبدولستار مەجید وتی "کۆمەڵێک ڕێکەوتنی باشمان کردووە و ئەنجامی زۆر گەورەشی دەبێت"


ئامانجی سەرەكیی كلینیكی خوێنهێنەرەکان لە شاری پزیشكیی فاروق بریتییە لەوەی نەخۆشیی دەوالیی چارەسەر بکات بەبێ نەشتەرگەریی بە بەكارهێنانی نوێترین كەرەستە و تەكنیكی ئەم بوارە.\nتیمی كلینیكی خوێنهێنەرەکان لە شاری پزیشكی فاروق کەسانی پیشەیی ڕاهێنراوی ئاست بەرزن - هەرلە پزیشکەكانی بۆرییەکانی خوێنەوە تا یاریدەدەرانی پزیشكەكان و بۆ پەرستارەكان و پزیشکەکانی تیشك و سۆنەر. پزیشکان و کارمەندانی بەئەزموونمان تایبەتمەندن لە پێشكەشكردنی دەستنیشانكردنی مۆدێرن و چارەسەر بێ نەشتەرگەری و بە کەمترین دەست تێوەردان بۆ نەخۆشییەكانی خوێنهێنەرەكان كە لە ڕووی زانستییەوە سەلمێندراون بۆ باشکردنی تەندروستیی خوێنهێنەرەکان.\nلابردن و بەستنەوە\nجاران لابردنی خوێنهێنەری نەخۆش و بەئازار ماوەیەكی زۆری دەویست بۆ چاکبوونەوە و چاودێرییکردنی نەخۆشی ناو نەخۆشخانە. چیتر ئەم حاڵەتە بەم شێوەیە نەماوە لە كلینیكی خوێنهێنەرەكانی شاری پزیشكیی فاروق (FMC) و مەودای بژاردەكانی چارەسەرەكانی ئێمە، تیمەكەمان دەتوانێت زۆر جێگرەوە- ئەڵتەرناتیڤ بۆ بەیەكەوە بەستنەوەی بە ئازاری خوێنهێنەرەکان پێشنیاز بکات و ڕاسپاردەیان لەسەر بدات، كە بەڕاستیی بێ ئازارن و كاتیان ناوێت بۆ چاكبوونەوە.\nكلینیكی خوێنهێنەرەکانی شاری پزیشكیی فاروق (FMC) دەتوانێت ئەم ڕێوشوێنە تازانە پێشكەش بكات:\nلابردن یان بڕینی خوێنهێنەر\nڕێوشوێنێكی نەشتەرگەرییکاری سوکە كە دەگیرێتە بەر بۆ لابردنی خوێنهێنەرەکانی دەوالی لەسەر ڕوكاری قاچ. لابردنەكە بەبەنجی جێگەیی ئەنجام دەدرێت لەگەڵ درزە بچوکەکانی پێست كە دورینەوەیان ناوێت و كاتێك ساڕێژ دەبێت بە ئاستەم شوێنەكەیان دەبینرێت.\nچارەسەر بە ڕەقكردن\nچارەسەر بە ڕەقكردن کردارێکی پزیشکیی سەلامەت و سەلمێندراوە کە چارەسەری هەریەك لە نیشانەكان و هۆكاری دەوالیی و خوێنهێنەرە جاڵجاڵۆکەییەکان دەکات. بەشێوەی ئاسایی جەلسەکانی چارەسەر بە ڕەقكردن لەکاژێرێك كەمتریان پێدەچێت بێ ئەوەی پێویست بكات لە نەخۆشخانە بمێنێتەوە. بەلای زوربەی نەخۆشەكانەوە چارەسەر بە ڕەقكردن ئازارێكی تایبەتیی نییە، و ماوەی چاكبوونەوەش بەشێوەیەكی گشتیی زۆر كورتە. زوربەی چارەسەركراوەكان دەگەڕێنەوە سەر ڕۆتینی ئاساییان لە هەمان ڕۆژدا. بۆ چارەسەر بە ڕەقكردن زنجیرەیەك بەدەرزیی وەشاندنی ورد بۆ گیراوەی (مادەیەکی ڕەقکەر) ڕاستەوخۆ بۆ ناو خوێنهێنەرەکانی دەوالییەكە یان دەمارە جاڵجاڵوكەییەكان.\nچارەسەری بنبڕکردنی خوێنهێنەر بە لەیزەر - ئیڤلا\nچارەسەری بنبڕکردنی خوێنهێنەر بە لەیزەر كە بە چارەسەرکردن بە لەیزەر ناسراوە، بریتییە لە کردارێکی پزیشكیی سەلامەت و سەلمێنراوە کە نەك هەر تەنیا نیشانەكانی دەوالیی چارەسەر دەکات بەڵكو ئەو حاڵەتە سەرەکییەش كە دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی. بەشێوەی ئاسایی ماوەی ئەنجامدانی ئەم چارەسەرە تەنیا یەك کاژێری پێدەچێت و پێویستی بەوە نییە لەنەخۆشخانە بمێنێتەوە. زوربەی نەخۆشەكان پێیان وانیە بنبڕکردنی خوێنهێنەریی بەلەیزەر زۆر ناڕەحەت بێت. هەروەها بەشێوەی ئاساییش ماوەی چاكبوونەوە چەند کاژێرێکە.\nلە چارەسەرکردن بە لەیزەردا پزیشکەکە داوێكی باریكی ڕیشاڵی (فایبەر ئۆپتیك)ی بچوك ڕاستەوخۆ دەگەیەنێتە خوێنهێنەری جێی مەبەست و تیشكی لەیزەری پیادەنێرێت بۆ گەرم كردن و خستنی خوێنهێنەرەکان بە زمانەی نا تەندروست. کردارەکە هەمیشە لە هەموو حاڵەتەکاندا بە ئاڕاستەکردنی شەپۆلە سەروو دەنگییەکان ئەنجامدەدرێت. ئەوەش بینینێکی ڕاستەوخۆی خوێنهێنەرەکان دەدات بە پزیشکەکە لە پێناو بێهەڵەیی و سەلامەتییدا لە کاتی ئەنجام دانی نەشتەرگەرییەکە.


لێکدانەوەی ئامانجە شاراوەکانی زایۆنیزم لە پەسندکردنی یاسای "وڵاتی جوو" - Mehr News Agency\n27 tîrmehê 2018 - 11:15\nNews Code 20561\nئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی – ڕامین حسێن ئابادیان: کەنیستی زایۆنیستی لەم دواییەدا یاسای "ئیسرائیل وڵاتی ئەتنیکی گەلی جوو"ی بە زۆرینەی دەنگ پەسند کرد. ئەو کارە لە پێناو کۆمەڵێک هەنگاو ئەنجام درا کە هاوپەیمانیی ڕەوتی ڕاستی ڕژیمی زایۆنی لە ساڵ ٢٠١١ و بە مەبەستی پەسندکردنی یاساگەلێک لە کەنیست دەستی پێکردووە کە لە سونگەی یاساییەوە هەوڵی داسەپاندن و دەروونی کردنی "جووی ئیسرائیل" دەدات؛ هەوڵێک کە وەک پرێنسیپێکی گەورە و سەرچاوەیەکی یاسایی و مەعنەوی بۆ ئەو ڕژیمە دێتە ئەژمار.\nئەو یاسایە پێکهاتووە لە ١٥ بڕگە کە بڕگەی یەکەمی ڕوونی دەکاتەوە کە "وڵاتی ئیسرائیل ماڵی ئیتنیکیی گەلی جووە و بە پێی میراتی فەرهەنگی و مێژوویی، ئامانجی بۆ دیاری کردنی چارەی خۆنووسیی تێدا وەدی هێناوە". ئەو بڕگەیە دەربڕی پاگەندەی زایۆنی – ئایدیالۆژیی ئاشکرایە کە گرینگترینی ئاماژەیە بە:\nیەکەم، پەیوەندی لە گەڵ هاووڵاتیانی ئایینی جوو لە فەلەستینی داگیرکراو و شوێنەکانی دیکەی جیهان وەک گەلێکی یەکپارچە و سەرتر لە سنوورەکانی فەلەستینی داگیرکراو، بەژەکان، زمانەکان و ئیتنیکەکانە.\nدووهەم، هەوڵ بۆ بنیاتنانی مافی چارەی خۆنووسی "بە پێی میراتی فەرهەنگی و مێژوویی" هاوپەیوەند بە فەلەستین و ئەوە لە کاتێکدایە کە شارۆچکەگەلی جووی ناو فەلەستینی داگیرکراوە پرسێکی نوێیە کە لە پێناو بزووتنەوەی داگیرکاریی ڕەگەزپەرەستانە و هاوپەیمانی لە گەڵ بەرەی کۆلۆنیاڵ بە مەبەستی پێکهێنانی "وڵاتی جوو" داڕێژراوە و هیچ کام لە ٣٧ ئەندامی وەفدێک کە "سەربەخۆیی ئیسرائیل"یان ڕاگەیاند، نە خۆیان و نە باوکەکانیان و نە باپیرانیان لە فەلستیندا لە دایک نەبوونە؛ جگە لە یەک کەس کە ئەویش باوکی لە مەغریبەوە چۆتە فەلەستین.\nسێهەم، ئەو بڕگەیە نە تەنیا ئەو پرسە پشتگوێ دەخات کە خاوەنانی یاسایی فەلەستین بە زۆرەملی و داگیرکرانی زەوی و زارەکانیان لە وڵاتەکەیان دەرکراون و پێشتر شتێک بە ناوی ئیسرائیل لە گۆڕێدا نەبووە، بەڵکوو تەنانەت نکۆڵی لە بوونی عەرەبە فەلەستینییەکانیش دەکات کە لە دوای شەڕی ساڵی ١٩٤٨ کەوتنە ژێر چەپۆکی ڕژیمی زایۆنی و ئەو ڕژیمە هاووڵاتێتی ئیسرائیلی پێ بەخشیون و ئەوە لە کاتێکدایە کە ئەو کەسانە یەک لە پێنجی کۆی دانیشتووانی فەلەستینی داگیرکراو پێک دەهێنن.\nلە لایەکی دیکەوە، ئەو یاسا هەڵاواردنکارە کە بە ناوی "یاسای جوو" ناوی لێ دەبرێت، سەرتاسەری وڵاتی فەلەستین وەک وڵاتێکی تایبەت بە زایۆنیستەکان وێنا دەکات و فەلەستینییەکان لە تەواو مافی هاووڵاتی و مرۆییان بێ بەش دەکات. بە پێی ئەو یاسایە، زمانی عیبری دەبێتە زمانی فەرمی و چیتر عەرەبی جێیەکی لە زمانی فەرمیدا نییە. ئەو یاسایە گەشەی شارۆچکەسازی لە زەویگەلی داگیرکراوی فەلەستین بە بایەخێکی نەتەوەیی دەزانێت و جەخت لە پەرەدان و زیادکردنی ئەو شارۆچکانە دەکاتەوە.\nهەر لەو پەیوەندییەدا، فەوزی بەرهوم وتەبێژی حیماس ڕایگەیاند کە یاسای "وڵاتی جوو" ڕەگەزپەرەستانەیە و شوناس و بوونی فەلەستینییەکان و مافی مێژووییان لە وڵاتی خۆیاندا دەخاتە مەترسییەوە. بەرهوم بیری هێنایەوە کە ئەگەر بێدەنگی و دەستەوەستانی وڵاتی ناوچە و نێودەوڵەتی هەمبەر بە جەنایەتگەلی ڕژیمی زایۆنی لە دژی گەلی فەلستین و پاڵپشتیی هەمە لایەنە و نەبڕاوەی ئەمریکا لەو ڕژیمی نەبایە، هیچکات یاسای لەو چەشنە پەسند نەدەکرا.\nناوبراو ئاماژەی بەوەش دا کە ئەو یاساگەلە بە گشتی پووچە و بە هیچ کۆ ناگات و گەلی فەلەستین هەمیشە خاوەنی سەرەکیی وڵاتی خۆیەتی و دەشبێت. وتەبێژی حیماس هەروەها خوازیاری یەکگرتوویی گەلی فەلستین بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو یاسا و سیاسەتگەلی مەترسیداری زایۆنیزم بوو و داوای لە وڵاتانی عەرەبی و کۆمەڵگای جیهانی کرد کە بۆ ڕاگرتنی دەستدرێژکارییەکانی ڕژیمی زایۆنی هەوڵ بدەن. ئەوە لە کاتێکدایە کە گرووپ و کەسایەتییەکانی دیکەی بەرخۆدانی فەلەستینیش کاردانەوەیان بەو یاسایە نیشان داوە.\nئامانجی سەرەکی و بنەڕەتیی تەل ئاویو لەو کارە، شەرعیەت بەخشین بە ڕژیمی زایۆنییە. زایۆنیستەکان پاش تێپەڕبوونی زیاتر لە ٧٠ ساڵ واتە لە ساڵی ١٩٤٨ تا ئێستا هێشتا نەیانتوانیوە شەرعیەتێک بۆ خۆیان دەستەبەر بکەن و هیشتاش شەرعیەتیان جێی پرسیارە. ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانانی رۆژئاوایی – عەرەبیی لەو ماوەیەدا نەیانتوانیوە شەرعیەتێکی گشتی و هەمووانی بە ئیسرائیل ببەخشن.\nئەو یاسایە وێرای ئەوەی کە هاووڵاتیانی فەلەستینی لە شوناسایان دادەماڵێت و بەستێن بۆ ئاوارەبوونی دووبارەی ئەو گەلە دەڕەخسێنێت، وەک ئاستەنگێکی گرینگ لە بەردەم گەڕانەوەی ئاوارەگەلی فەلەستینی-ش وێنا دەکرێت. پرسێک کە بڕیارنامەی ١٩٤ی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی لێ دەکات. بەو پێیە بەرپرسانی زایۆنی خۆیان ناچار لە پێڕەوکردنی ئەو بڕیارنامەیە نابینن و لە گفتوگۆکانی سازان و ڕێککەوتنیشدا ناهێڵن بە هیچ جۆرێک باس لە پرسی گەڕانەوە بکرێت.\nئەو یاسایە بە ئاوردانەوە لە پاڵپشتیی تایبەتی ئەمریکا لە ڕژیمی زایۆنی و رێکارەکانی لە ژێر ناوی مامەڵەی سەدە لە پەرلەمانی ڕژیمی زایۆنی خراوەتە ڕوو و پەسند کراوە. لە رێکاری ئەمریکا بۆ چارەسەریی قەیرانی فەلەستین، لایەنی فەلەستینی بەشدار نەکراوە، بەڵکوو ڕژیمگەلی عەرەبی لە بری فەلەستینییەکان بڕیار دەدەن. یاسای وڵاتی جوو شوناسی فەلەستینیی لە پێناو پلانی ئەمریکیدا سڕیوەتەوە و زایۆنیستەکان خۆیان ناچار لە دانهێنان بە لایەنێک بە ناوی فەلەستین نازانن. لە ڕاستیدا گرێبەستی ئۆسلۆ بە تەواوەتی مردووە.\nئەو یاساییە جەخت دەکات کە مافی چارەی خۆنووسی تابەتی گەلی جووە و دیتران ئەو مافەیان بۆ نییە، هەروەها ئەو یاسایە بەو مافە بە تەواو خەڵکی جووی جیهان دەبەخشێت. لە ڕاستیدا زایۆنیستەکان هەوڵ دەدەن بە پەسند کردنی ئەو یاسایە رێگە لە ڕووی هەموو رێگەچارە دیموکراتیکەکان و لەوان رێکاری پێشنیاریی کۆماری ئیسلامی بۆ بەڕێوەبردنی ڕیفراندۆمی چارەی خۆنووسی لە فەلەستین کە تەواو فەلەستینییەکانی ناوخۆ و ئاوارە جا چ جوو و چ کریستانی و چ موسڵمانی فەلەستینی لە خۆ بگرێت، داخەن.\nیاسای وڵاتی جوو بیانوویەکە بۆ خێرایی بەخشین بە گۆڕانکاری لە دیموگرافیا و مێژوو و شارستانییەت بە پێی شوناسی ساختەیی جووەکان. شوێنە پیرۆزەکانی ئیسلام و لەوان قودس و مزگەوتی ئەقسا لە ناوەڕاستی ئەو گۆڕانکاریانەن.\nهەڵبەت یاسایەک کە لە لایەن کەنیستی ڕژیمی زایۆنییەوە پەسند کرابێت خاوەن خاڵێکی لاوازی گەورە و بەرچاوە و ئەویش ئەوەیە کە بە پێی ئەو یاسایە ئەو عەرەبانەی کە خاوەن مافی هاووڵاتێتی ئیسرائیلی لە سەرزەوینە داگیرکراوەکانن، لەوە بە دوا وەک هاووڵاتیی پلە دوو دەناسڕین و ئەوە دەتوانێت بە زیانی ئەو "جووگەرییە" بێت کە زایۆنییەکان بە دوای دەروونی کردنەوەین. ئەگەر بە کردەوە عەرەبە هاووڵاتییە ئیسرائیلییەکان هاووڵاتیی پلە دوون، تەل ئاویو لە شەرعیەت بەخشین بە خۆی تووشی زیانێکی یەکجار زۆر دێت.


پیاوە چاوبەستەکەی مریەمەی پیرۆز - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 28 اسفند 1394 20:15\nئەناتول فرانس ساڵی ١٨٤٤ لە پاریس لەدایک بووە، زیاتری تەمەنی خۆیشی هەرلەو شارە بەسەربردوە. بۆ زیاتر لە چل ساڵ، لەسەر پاریس، دنیای کۆن و سەدەکانی ناوەراست، نووسیویە. هەر داستان یا چیرۆکێکیشی نووسیبێ، تایبەتی کردوە بە روونکردنەوەی فەلسەفەی بێبڕوایی (scepticism) ئەمەش بەشە یارمەتی ئەوە بە بیری نوێ. لەو هەموو کتێب داستانانەی کە نووسیویەتی کتێبی (L`Etui de nacre) باشترینیانی لە خۆ گرتوە. چیرۆکی(Our Lady`s Juggler) کە یەکێک لە جوانترین چیرۆکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی فرانسەیە، لەم کتێبە هەڵگیراوەتەوە.\nBarrett H. Clark بارێت ە. کلارک ئەم چیرۆکەی کردوە بە ئینگلیسی.( لەرووی ئەمەشەوە کراوەتە کوردی)\nپیاوە چاوبەستەکەی مریەمی پیرۆز\nزەمانی شا لوئیز، پیاوێکی هەژاری چاوبەست هەبوو، بەناوی بارناباس. ئەم پیاوە شارەوشاران دەگەڕا، بەشارەزایی و لێهاتووییەوە چاوبەستیی دەکرد. ئەو رۆژانەی هەوا خۆش دەبوو، لە مەیدانە گەورەکەی شاردا، بەڕەیەکی دڕاو و کۆنی رادەخست و دوای ئەوەی بە قسەو باسێکی سەیر کە لە کۆنە تەڕدەستێکەوە فێر ببوو و تەنیا وشەیەکیشی لێنەدەگۆڕی، کۆمەڵێ منداڵ و کەسانی بەتاڵی لێدەئاڵا، بە فیزێکی تەواوەوە لەنگەری دەورییەکی مەفرەقی لەسەر نووکی لووتی خۆی رادەگرت. لە پێشدا ئەم خەڵکە زۆر گوێیان نەدەدایێ، بەڵام کاتێک سەری لەسەر زەوی دادەنا و بە دەستەکانی شەش تۆپی مسین، کە لە بەر تیشکی رۆژ دەبریسکانەوە، دەخستە هەوا و بە قاچەکانی دەیگرتنەوە، یان ئەوکاتەی خۆی بە پشتا دەخست هەتا ملی دەکەوتە سەر پاژنەی پێی و شکڵی پێچکەیەکی بەخۆوە دەگرت، هەر لەو حاڵەشدا بە دوانزە چەقۆ یاری دەکرد و جێگۆڕکەی پێدەکردن، دەکەوتە بەر پەسند و ئافەرینی بینەرانی و بارانی وردەپووڵ دەرژایە سەر بەڕەکەی.\nبەوحاڵەش بارناباس وەکوو زۆر لەو کەسانەی کە بەم هونەرە خۆیان دەژیاند، بۆ بژیوی ژیانی لە تەنگانەدا بوو. ئەو نانی خۆی بە ئارەقی نێوچەوان پەیدا دەکرد. زۆر زیاتر لە بەشی خۆی لەو کڵۆڵییەی بەرکەوتبوو، کە باوە ئادەم بە هەڵەی خۆی وەک میرات بۆی بەجێهێشتووین.\nبێجگە لەمە، ئەو نەیدەتوانی ئەوەندە کار بکا کە پێیخۆش بێ، چونکە بۆ ئەوەی بتوانێ توانا سەیر و سەرسووڕینەکانی نیشان بدا، وەک دارێک دەچوو کە پێویستی بە تینی خۆر و گەرمای رۆژ هەیە. لە زستاناندا زیاتر لە دارێک نەبوو کە گەڵاکانی لێهەڵوەریون. لەراستیدا نیوەمردوو بوو. خاکی بەستوو بۆ تەڕدەستان ئێجگار رەق بوو. هەروەک ماری دو فرانس لە سیکادا دەگێڕێتەوە: لە وەرزە سەخت و تووشەکاندا، لەبەر برسییەتی و سەرما، بەبێدەنگی رەنج و ئازاری دەکێشا.\nبارناباس قەت بیری لە سەرچاوەی سامان و نایەکسانی بارودۆخی ژیانی مرۆڤ نەکردبۆوە. ئەو بڕوای وابوو، ئەگەر ئەم دنیایە شتێکی خراپ و بەوەیە، ئەودنیا وانابێ و چاک ئەبێ. ئەم بڕوایە دڵی ئەوی گەرم راگرتبوو. ئەو لەو کەسە زۆرزانانەش نەبوو کە، رۆحی خۆیان بەشەیتان دەفرۆشن؛ قەت بەخۆڕا ناوی خوای نەدەهێنا؛ وەک پیاوێکی باش و دڵ و داوێن پاک دەژیا. ئەگەرچی ژنی نەبوو، بێزووی بەژنی خەڵکەوە نەدەکرد. چونکە پێیوابوو، ژن دژمنی پیاوانی بەهێزە، هەروەک چون چیرۆکی سامسۆن لە ئینجیلدا بۆمان دەگێڕێتەوە.\nلەڕاستیدا بارناباس بیری نەدەگەڕا بەدوای ئارەزووەکانی لەشیەوە. بۆ ئەوەی رەنج و ئازاری دوورکەوتنەوە لە رابواردن لەگەڵ ژنانیشدا، لە خۆی دوورخاتەوە خووی دابوە خواردنەوە.\nبەوحاڵەش ئەو پیاوێک نەبوو هەمیشە سەرخۆش بێ، ئەو رۆژانەی کە هەوا گەرم دەبوو، پێیخۆش بوو بخواتەوە. ئەو پیاوێکی باش و لەخواترس بوو. لە رێزگرتن بۆ مریەمەی پیرۆز، خەشی تیانەبوو، کاتێک بۆ نوێژکردن دەچوە کلیسا لەبیری نەدەچوو بەرانبەر بە وێنەی دایکی پیرۆز، ئەژنۆ دادا و بە نوێژ و نزاکردن لەگەڵیا بێتە دووان:\n" خاتوونە پیرۆزەکەم ئاگات لەژیانم بێ تا ئەو کاتەی خوا ئەمباتەوە بۆ خۆی، کە مردیشم ئاگات لێم بێ خۆشی بەهەشتم بەرکەوێ."\nئێوارەیەکیان، بەدوای رۆژێکی بارانی، لە حاڵێکدا تۆپە یارییەکانی لەژێر باخەڵدا و چەقۆکانیشی لە بەڕەکۆنەکەیەوە پێچابوون، کۆمەکۆم و دڵ بەخەم ، بەدوای چەند منداڵێکدا دەگەڕا، نەوەک ئەوشەوە بەبێ شێو سەربنێتەوە. لە رێگادا چاوی بە مونکێک کەوت. مونکەکەش هەر بەو رێگایەدا دەچوو. کە لێی نزیک بۆوە ، سڵاوی لێکرد، هەر کە شانبەشانیش بوون، کەوتنە قسان.\n"هاوڕێ" مونکەکە گوتی، "چۆنە وا جلەکانی بەرت هەموو سەوزن؟ وادیارە بچی رۆڵی کابرایەکی قۆشمەچی بگێڕی؟"\n" نا، بەڕێز" بارناباس گوتی، "ناوم بارناباسە، کارەکەیشم تەڕدەستییە. باشترین کارو پیشەیە، ئەگەر بتوانم نانی رۆژانەمی لێ پەیدا بکەم."\n"هاوڕێ بارناباس" مونکەکە وەڵامی دایەوە، "ئاگات لەخۆت بێ، چی دەڵێی. هیچ کاروپیشەیەک ناگاتە راهیبی. قەشەکان ئاهەنگی ئایینی و ستایشی خوا و مریەم و پیاوە پیرۆزەکان دەگێڕن؛ ژیانی مونکێک شانازییەکی خوایی هەتاهەتاییە.''\nبارناباس وەڵامی دایەوە: "بەڕێز، وایە، پی لەوە ئەنێم وەک کەسێکی نەخوێندەوار قسە ئەکەم. پایەی کۆمەڵایەتیم ناگاتە تۆ، لەوانەیشە هەندێ لێهاتووییش لە تۆدا هەبێ بۆ سووڕاندن و لەنگەر راگرتنی دارەدەستێک، سکەیەک بەسەریەوە لەسەر نووکی لووتت، بۆیە ژیرانە نییە خۆم لەگەڵ تۆدا بەرانبەر دانێـم. بەڕێز بریا دەرفەت دەبوو منیش وەک تۆ ، هەموو رۆژێ لە کلیسا سروود بخوێنم، بەتایبەت لە دیوانی مریەمەی پیرۆزدا، کە زۆر بەئیمانەوە خۆم پێبەخشیوە. بۆ ئەوەی بێمە ریزی کەشیشانیشەوە، ئارەزوومەندانە لەم هونەرە دەست هەڵدەگرم کە، لەسۆیسۆنەوە هەتا بیوایز، زیاتر لە شەشسەد شار و دێ دەمناسن.\nساکاری و دڵپاکی بارناباس کاری خۆی کرد. کەشیش پیاوێکی نازیرەک نەبوو. ئەو لە بارناباسدا یەک لەو پیاوچاکانەی بەدی کرد کە عیسا لەبارەیاندا ئەڵێ: "با لەسەر زەوی لە ئاشتی و ئارامیدا بژین" ئاواش هاتە وەڵام:\n"هاوڕێ بارناباس، لەگەڵما وەرە، بزانم لەو دەیرەی سەرۆکایەتی دەکەم جێت ناکەمەوە، بەشکم ئەو کەسەی ماریای میسریی لە بیابان هێنایە دەر، بەبۆنەی ئەمکارە چاکە، منیش لەگەڵ تۆ رزگار بکا.\nبەمجۆرە بارناباس بوو بە مونک و چووە دەیری مونکەکانەوە. ئەو دەیرەی ئەوی هاتێ، مونکەکان، بە شکۆیەکی تەواو ئاهەنگی ئایینییان بۆ ستایش و رێزلێنان لە مریەمەی پیرۆز دەگێڕا، لەمکارەشدا هەرکامیان ئەوەی زانیاری و لێهاتوویی خوا پێێ دابوو ئەیخستە روو.\nسەرۆکەکەیان، بۆخۆی بە پێی یاساکانی ژیربێژی و ئایینی سەدەکانی ناوەڕاست، چەند کتێبی لەسەر داوێنپاکی و رەوشتەبەرزەکانی دایکی خوا( مریەم) نووسیبوو. برادەر ماوریس ئەم نووسراوانەی بەدەسخەتێکی جوان لەسەر پێستەی مەڕ نووسیبۆوە. برادەر ئەلیکساندریش ئەم نووسراوانەی بە وێنە و نیگاری جوان جوان رازاندبۆوە و مەلەکەی ئاسمانی نیشان دەدا، لەسەر تەختی سلەیمان دانیشتوە و بۆ پاراستنی چوار شێری بەئاگا وان لەبەر پێیدا و خرمانەیەکی رووناکیش دەوری سەری داوە. حەوت کۆتر بە نیشانەی حەوت بەهرەی خوایی: ترس، زانست، خواپرستی، هێز، دادوەری، وریایی و ژیری، بە سەر سەریەوە لە فریندان. شەش کچی قژزەردیشی لەگەڵدان: بێفیزی، لەسەرخۆیی، گۆشەگیری، رێزگرتن، کچێنی و گوێڕایەڵی.\nلەبەر پێیدا دوو مرۆڤی چکۆلە و رووت، بە سەر و چاوێکی گەش بە حاڵەتی پاڕانەوە وەستاون. ئەمانە رۆحی تکاکارانن بۆ رزگار بوونیان.\nلە نووسراوەیەکی تردا، برادەر ئەلیکساندر، لەبەردەم حەزرەتی مریەمدا، حەوای نیشان داوە. لەم وێنەیەدا رەنگە پیاو، لە یەک کاتدا، گوناحکار و پاکبوون لە گوناحی، ژنێکی رووشکاو و مریەمەی خاوەن شکۆ، ببینێ. لە نێو ئەو وێنە بەنرخانەی تری ئەم کتێبەدا، سەرچاوگەی ئاوی ژیان، گوڵەشلێرە، مانگ، خۆر، باخی داخراو، کە لە سروودە ئایینییەکاندا باسی زۆر لەسەر دەکرێ؛ دەروازەی بەهەشت و شارەکەی خوا، هەبوون. ئەمانە هەموو نموونەیەک بوون لە وێنەی حەزرەتی مریەم.\nبرادەر ماربوودیش یەک لەو پەیرەوانەی مریەم بوو، کە هەمیشە خەریکی داتاشینی پەیکەرەی مریەم بوو لە بەرد. بۆیە ردێن و برۆ و قژەکانی سەری، لە تەپوتۆزدا سپی ببوون. چاوەکانی هەمیشە ئاوساو و تەڕ بە فرمێسک بوون. بەڵام ئەم پیاوە ، لە تەمەنی پیریدا، ئازا و بەختیار بوو. گومان لەوەدا نەبوو کە شاژنی بەهەشت، ئاگای لە ئاوابوونی رۆژەکانی تەمەنی کوڕەکەی هەیە. ماربود مریەمی لە کلیسا نیشاندەدا، دانیشتوە و ریزێک مرواری لە شکڵی بازنەیەکدا ناوچەوانی دەور داوە و زۆر بەزەحمەت خەریکە بە لۆی کراسەکەی قاچەکانی دادەپۆشێ، کە پێغەمبەر فەرموویەتی: '' خۆشەویستەکەم وەک باخێکی نەکراوە وایە."\nجاروباریش مریەمە وەک منداڵیکی شۆخوشەنگ نیشان دەدا. وێنەکەی وا دێتە بەرچاو کە بڵێ، "خوایە، تۆ خوای منی!"\nلەم تەکیەدا هەر وەها، شاعیرانێک هەبوون کە پەخشان و سروودیان بە شانازی مریەمی زۆر دڵسۆز و رووخۆش بە لاتین دەنووسی؛ لە راستیدا لە نێو ئەمانەش پیکارێک هەبوو، کە موعجیزەکانی مریەمی بە هەڵبەستێکی کێشدار بە زمانی ئاسایی رەشورووتان وەردەگێڕا.\nبە هەستکردن بەم ململانێیە گەورەیە و ئەم بەرهەم و خرمانە نووسراوانە، بۆ ستایش وپیاهەڵدانی مریەمی پیرۆز، بارناباس کەوتە پەشیمان بوونەوە و گریان و کرووزانەوە، بۆ نەخوێندەواری و ساویلکەیی خۆی. رۆژێکیان کە بەتەنیا لە سێبەری دیواری کلیسەکە، لە باخچەکەدا دەگەڕا، بەدەم ئاخهەلکێشانەوە وتی: ئەمن چەند بەدبەختم، چونکە وەک برادەرەکانم ناتوانم ستایشێکی بەنرخ پێشکەشی دایکی پێرۆز بکەم\nکە لەقووڵایی دڵمەوە، ژیانی خۆمم بۆ ئەو تەرخان کردوە. داخی گرانم من پیاوێکی کەرم، بۆخزمەت کردنی تۆ دایکی پیرۆز، هیچ هونەرێکم نییە، نە رەفتار و پەند و ئامۆژگارییەکی وا فێر بووم، نە نامیلکەیەکم هەیە بە پێی یاساکان ئامادە کرابێ، نە نیگارێکی جوان، نە پەیکەرەیەکی وەستایانە تاشراو.\nبەمجۆرە خۆی دایە دەست ئێش و ئازاری خەم و دڵتەنگییەوە.\nئێوارەیەکیان مۆنکەکان بۆ خۆ خافڵاندن لەگەڵ یەکدا خەریکی دەمەتەقێ بوون. بارناباس گوێی لە یەکێک لەوان بوو، لەسەر مۆنکێک قسەی دەکرد کە نەیدەتوانی بێجگە لە سروودی 'دروودی خوات لێبێ ئەی ماریا' هیچی تر لەبەر بخوێنێ. لەبەر ئەم هیچ نەزانییەیشی کەوتبوە بەر لۆمە، کەچی پاش مردنی پێنج گوڵی سوور، بە شانازی پێنج پیتەکەی ناوی ماریا لە دەمیەوە دەرهاتن. خواپەرەستی و پیرۆزییەکەی ئابەمجۆرە دەرکەوت.\nبەبیستنی ئەم چیرۆکە، بارناباس جارێکی تر، لە میهرەبانی و بەبەزەییەتی مریەمەی پیرۆز بەئاگا هات، بەڵام ئەم نموونە موعجیزەیە دڵی خۆش نەکرد. چونکە دڵی لێواولێو بوو لە سۆز و خرۆش بۆماریا و پەرۆشی ئەوەی بوو بۆ رێز لێنان لە یادکردنەوەی بەشکۆی خاتوونەکەی لە بەهەشت، ئاهەنگێک بگێڕێ.\nبۆ ئەمکارە، بارناباس بەدوای رێگەیەکەوە بوو، بەڵام بێکەڵک بوو. رۆژ لەگەڵ رۆژ خەم زۆرتر لەسەر دڵی بار دەبوو. تا رۆژێک شاد لە خەو هەستا و رایکرد بۆ کلیسا و لەوێ بۆ زیاتر لە سەعاتێک تەنیا مایەوە. دوانیوەرۆ دیسان گەڕایەوە بۆ کلیسا. لەو رۆژە بەدواوە، هەموو رۆژێ ئەوکاتەی کلیسا چۆڵ دەبوو، زیاتری کاتەکانی خۆی لەوێ بەسەر دەبرد.\nلەحاڵێکدا مۆنکەکانی تر، کاتی خۆیان تەرخان دەکرد بۆ بەدواچوونی بابەتی زانستی و مێژوویی و ئەدەبی و فەلسەفیدا. بارناباس ئیتر خەمگین نەبوو، ئاخی هەڵنەدەکێشا. ئەم رەفتارە جیاواز و سەیرە هەستی کونجکاوی ئەوانی تری جووڵاند. ئەوان حەزیاندەکرد بزانن، بۆ برادەر بارناباس وا تەنیا و گۆشەگیر بووە. سەرۆکی کلیساکە، کە کارەکەی ئەوە بوو بزانێ، مۆنکەکان خەریکی چین، دەیهەویست دوای ئەمکارە بکەوێ. رۆژێکیان کە بارناباس بەتەنیا لە کلیسا بوو، سەرۆک و دوو لە برادەرە بەتەمەنەکانی بەدوایدا چوون بۆ ئەوەی لە پشت دەرکەوە بڕوانن بزانن بارناباس خەریکی چییە. بەسەرسووڕمانەوە دیتیان بارناباس لەبەردەم وێنەی حەزرەتی مریەمدا، سەری ناوەتە زەوی و قاچی بە هەواوە، بە شەش تۆپەکەی و دوانزە چەقۆکەی، بۆ رێزگرتن لە حەزرەتی مریەم، هەر وەک ئەورۆژانە بەمکارە ناوبانگی دەرکردبوو، یاری دەکا.\nمۆنکەکان بێئەوەی لەمە تێبگەن کە بارناباس بۆ رێز لێنان لە حەزرەتی مریەم ئەمکارە دەکا، دژ بەم کردەوە دژ بە دینە هاواریان لێ بەرز بۆوە. سەرۆکی تەکیەکە بارناباسی دەناسی کە رۆحێکی ساویلکە و ساکاری هەیە، پێی وابوو کە بارناباس ئاوەزی لەدەست داوە. هەرسێکیان چوون لە کلیسەی وەدەر نێن، کاتێ بینیان حەزرەتی مریەم بە هێواشی لە میحرابەکە هاتە خوارەوە. بە لاچکەی عەبا شینەکەی ئەو ئارەقەی بە نێوچەوانی تەڕدەستەکەدا دەهاتە خوار سڕیەوە.\nسەرۆکی تەکیەکە سەری بەرەو زەوی شۆڕ کردەوە و ئەم دۆعایەی خوێند: " بەختیارن ئەو دڵە بێخەوش و پاکانەی خوای دەناسن."\n" ئامین"ی برادەران دەنگی دایەوە و بەرەو زەوی کرنووشیان برد.


داخستنی سنووره‌کان سیاسه‌تێکی هه‌ڵه‌یه - Mehr News Agency\n29 avrêlê 2018 - 14:19\nNews Code 18424\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، سه‌ید ئه‌حسه‌ن عه‌له‌وی له گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ئاژانسی مێهر سه‌باره‌ت به کێشه‌ی سنوورنشینه‌کان وتی: له سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌م که ده‌ست هه‌یه له کاردا که هه‌رچه‌ند جار ڕایه‌ک سنووره‌کانی پارێزگاکه‌ی ئێمه دابخرێت. که‌ل و په‌ل له سنووره‌کانی دیکه‌ی ئێرانه‌وه به ئاسانی هات و چوو ده‌کات به‌ڵام جێگه‌ی پرسیاره بۆ ده‌بێت ته‌نیا سنووره‌کانی پارێزگاکه‌ی ئێمه دابخرێت.\nئه‌و زیادی کرد: زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان به ڕۆحانی ده‌نگیان داوه تاکوو چاره‌یه‌ک بۆ ئه‌م دۆخه خراپه ئابوورییه بکاته‌وه، به‌ڵام ئه‌وان هه‌رگیز چاوه‌ڕوانی ئه‌م دۆخه خراپه‌شیان نه‌ده‌کرد.\nنوێنه‌ری شاره‌کانی سنه، کامیاران و دیوانده‌ره له مه‌جلیسی شۆرای ئیسلامی ئێران وتی: داخستنی سنووره‌کانی کوردستان ده‌بێته هۆی لاواز بوونی کار و پیشه له کوردستان. نابێت ئاڵ و گۆڕی سنووری له کوردستان به سیاسی بکرێت چون خه‌ڵک به هۆی ئه‌منیه‌تی کاری خۆیان، له دوای دابین کردنی ئه‌منیه‌تی ناوچه‌که‌ی خۆشیان ده‌بن و ئێسته‌ش جێگه خۆشحاڵییه که ئه‌منیه‌تی به‌رده‌وام درێژه‌ی هه‌یه.\nئه‌و هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی دا: بڕێک ده‌ستی نادیار هه‌یه که دۆخه‌که نادادپه‌روه‌رانه بکرێت و ببێته هۆی تووڕه بوونی خه‌ڵک و بێ گومان ئه‌مه له سوودی حکومه‌ت و ده‌وڵه‌ت نییه. جێبه‌جێ کردنی گه‌ڵاڵه‌ی پیله‌وه‌ری ده‌بێت هاوکات بێت له‌گه‌ڵ کاری ئاسیی سنووره‌کان تاکوو زیان به خه‌ڵکی ئاسایی نه‌گات. ئه‌م جۆره کارانه ده‌بێته هۆی ناڕه‌زایه‌تی و زه‌ینی خه‌ڵک ده‌گۆڕێت و ئه‌مه‌ش به‌ڕاستی له سوودی حکومه‌ت نییه.\nعه‌له‌وی جه‌ختی کرد: وه‌زیری ناوخۆی ده‌بێت هه‌رچی زووتره سه‌باره‌ت به سنووره‌کان کارێک بکات. هه‌نارده کردنی که‌ل و په‌لی ئێرانی یه‌کێکه له باشترین ڕێگه‌کانی پشتیوانی له به‌رهه‌م هێنانی ناوخۆیی و شایسته نییه ئێمه وه‌ها سنووره‌کان به ڕووی کار و بازه‌رگانی کردندا دابخه‌ین.\nئه‌و زیادی کرد: له میانه‌ی به‌ڕێوه چوونی ڕفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی هه‌رێمی کوردستان، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی تورکیا به‌ڵێنی به ئێران دا، به‌ڵام هیچ سنوورێکی به‌ڕووی هه‌رێمی کوردستاندا دانه‌خست، به‌ڵام ئێران ماوه‌یه‌کی زۆره سنووره‌کانی داخستووه. داخستنی سنووره‌کان سیاسه‌تێکی هه‌ڵه‌یه و عه‌قڵانی نییه. ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ له ئێران ئه‌منیه‌تی سه‌ربازی و هه‌واڵگری هه‌یه، پێویستمان به ئه‌نیه‌تی ده‌روونیشه که ئه‌مه‌ش له ڕێگه‌ی دابین کردنی کار و پیشه‌ی چالاک و به‌هێزه‌وه به ده‌ست دێت.


"حکومەتى عێراق دەتوانێت زیاتر لە دوو ملیار دۆلار قەرزى دەرەکى وەربگرێت"\n10:08 - 05/04/2021\nنرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهان بەردەوامە لە بەرزبونەوە\nعێراق؛ موچەى تۆڕى چاودێرى کۆمەڵایەتى زیاد دەکرێت\nسەرۆکى لیژنەى دارایى لە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق قەبارەى ئەو قەرزە دەرکى و ناوخۆییانە ئاشکرا دەکات کە بەپێى یاساى بودجەى ساڵى (2021) حکومەتى عێراق دەتوانێت وەریبگرێت، هەروەها مەرجى بەهەمیشەیی کردنى کارمەندە گرێبەستەکانیش ئاشکرا دەکات.\nهەیسەم جبورى، سەرۆکى لیژنەى دارایى لە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق رایگەیاند، بەرزترین ئاستى قەرزى دەرەکى کە لە یاساى بودجەدا جێگرکراوە بریتیە لە دووملیار دۆلار، بەڵام لە واقیعدا قەبارەى ئەو قەرزەى عێراق دەیکات لە (350) ملیۆن دۆلار زیاتر نیە.\nسەبارەت بە قەرزى ناوخۆییش سەرۆکى لیژنەى دارایى لە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق رایگەیاند، قەرزى ناوخۆیى لە پێنج ترلیۆن دینار زیاتر نیە کە بەپێى پێویست لە بانکى ناوەندى وەردەگیرێت.\nلەبەشێکى دیکەى لێدوانەکەیدا، هەیسەم جبورى رایگەیاند، بەپێى بڕگەیەکى یاساى بودجە کارمەندە گرێبەستەکان دەکرێنە هەمیشەیى، بەو مەرجەى کە خەرجیەکانیان بکەوێتە ئەستۆى فەرمانگەکانیان و نەبنە بارگرانى بەسەر خەزێنەى دەوڵەتەوە.\n563 جار خوێندراوەتەوە\nتەقینەوەیەک لە کارگەیەکی ئاسنی سلێمانی چوار قوربانی لێکەوتەوە\nپێنج رێنمایی بۆ ئەوەی لەڕەمەزاندا توشی سەرئێشە نەبیت\nکەشناسى هەرێم: بارانبارین دەستپێدەکاتەوە\nڤیدیۆ؛ روداوێکى سەختى هاتوچۆ\nلیژنەی باڵای روبەروبونەوەی کۆرۆنا چەند بڕیارێکی دەرکرد


تاگس شپیگل: سالێک دواى کوژرانى سولەیمانى و لاوازى ڕژێم لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست | AvaToday\nتاگس شپیگل: سالێک دواى کوژرانى سولەیمانى و لاوازى ڕژێم لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست\n▪ وەرگێڕانى ئاڤاتودەى\nلە ساڵیدا کوژرانى قاسم سولەیمانى، ڕابەرى ڕژێمى ئێران عەلى خامنەیی باسى تۆڵەکردنەوە لە ئەمریکاى کرد، بەڵام ڕژێم هەروا تووشى کێشەیەکى زۆر بووەتەوە.\nسوپاى ئەمریکا ئێستا خەریکى ئامادەسازییە بۆ وەڵامدانەوەى هێرشێک ئەگەر ئێران بیکاتە سەرى، چونکە ئەوە ساڵێک تێدەپەڕێت بەسەر کوشتنى ژەنەڕاڵى ئێرانى قاسم سولەیمانى کە بە فڕۆکەیەکى بێ فڕۆکەوانى جەنگى کوژرا. لە ساڵیادى کوشتنەکەى، کە وەک قارەمانێک لە ئێران ڕێزى بۆ دروست کرا، ئێستا دامەزراوە ئەمریکییەکان لە نزیکى هاوسێیەتى ئێران بەتایبەت لە عێراق کەوتوونەتە بەر مەترسییەمى گەورە.\nهەندێ: لە چاودێرانیش هەروا نیگەرانن کە دۆناڵد ترامپى سەرکۆمارى ئەمریکا دەتوانێت سوود لە پێش جێهێشتنى ماوەى کۆتایی سەرکۆمارییەکەى وەربگرێت بۆ زیادکردنى کێشە و شەڕ لەگەڵ ئێران. لە پشتى تەنگەژە نوێیەکانەوە، ئاشکرا دەبێت کە دەستى کۆمارى ئیسلامى لە ساڵێکى دواى کوژرانى سولەیمانى لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست ڕوو لە لاوازە و کەمین.\nمەرگى سولەیمانى لە پێکهاتەى حکومەتى بۆشایی دروست کردووە\nترامپ لەم دواییە هۆشدارى دایە ئێران کە کەمێک بەر لە کریسمەس هێرشى مووشەکى کردە سەر باڵێۆزخانەى ئەمریکا لە بەغدا. کەمێک دواى ڕاگەیاندراوەکەى ترامپ، بۆمبهەڵگرى دووربڕیى ئەمریکایی بەسەر ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست فڕی ـ کە ئەمەش هۆشدارییەکى دیکە بوو بۆ ئێران.\nتاک نیکۆڵز، زاناى زانستى سیاسى ئەمریکا، ئەگەرى ئەوە دەدات ترامپ لە دواهەمین ڕۆژەکانى سەرکۆمارى خۆى، شەڕ لەگەڵ تاران دروست بکات. نیکۆڵز لە گۆڤارى (The Atlantic) نووسیویەتى: ترامپ پاش شکستى خۆى لە هەڵبژاردنەکانى ئەمریکا، پرسیارى لە ڕاوێژکارەکانى خۆى لەمەڕ تێچووى هێرشى سەربازى ئەمریکا بۆ سەر دمەزراوە ئەتۆمییەکانى ئێران کرد. ڕاوێژکارەکانى ترامپ ئەودەمى پەشیمانیان کردەو لەو بڕیارە، بەڵام ساڵیادى قاسم سولەیمانى تەنگەژێ و بارگرژییەکانى دووبارە گەورەتر کردەوە.\nسولەیمانى ٦٢ ساڵە، لە ڕێکەوتى ٣ى ژانویەى ٢٠٢٠ى زایینە، لە مووشەکى فڕۆکەى بێ فڕۆکەوانى ئەمریکى لە نزیکى فڕۆکەخانەى نێودەوڵەتى بەغداى عێراق کوژرا. خامنەییش ڕابەرى ڕژێمى ئێران لەم دواییە گوتى سولەیمانى دەرخەرى بەها ئێرانییەکانە وەک بوێرى و بەگرى و "بێ شک" تۆڵەکەى دەکەینەوە. خامنەیی جارێکى دیکە پێداگرى لەوە کردەوە کە ئێران دەیهەوێت ئەمریکا ناچار بە پاشەکشێ لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست پێ بکات.


7/7/2020 2:53:04 PM\n5271 جار خوێندراوەتەوە\nجوزێف ستالین،١٨٨٩-١٩٤٥ د ماوێ وان ڕۆژێن داویێ ژ ڕوخاندنا ئەزمونا مارکسی ل ئێکەتیا سوڤیێتی، ڕۆماننڤێسێ سوڤیێتی جنگیز ئایتماتوڤ Chingiz Aitmatov دوبارە ئەڤێ چیرۆکا ل خوارێ ڤەدگێریت، یا ھاتیە دارێژتن ل ڤێرە.\nد ھەلکەفتەکێ دا ددەتە خوەیاکرن ستالین دبێژیت بۆ من مریشکەکا ساخ بینن و بەردەوام دبیت داکو خالەکا چ جارا نەھێتە ژبیرکرن خوەیا بکەت ل پێش چاڤێن مریدێن خوە، پشتی دئینن بدەستەکێ خوە مریشکێ دگریت، و بدەستێ دی مریشکێ پەر پەرە دڤەریچکینیت، و وەھا بێی مریشک بشێت خوە ژبەر ئازاردانا کێشانا پەرێن خوە کو خوە ژ دەستێن وی قورتال بکەت. ستالین بەردەوامیێ ددەتە کێشانا پەرێن وێ حەتا مریشک ھەمی ڤەریچاندی. "نەھا لێ بنێرن" ستالین د بێژیت: مریشکا روویت بەردا ئەردی و ھندەک تۆمک ژی ھاڤێتە بەر. ئێدی مریشکێ ژی ژ ترسا برسێ ل سەر ئەشکەنجا کێشانا خوەینا پەرێن خوە، مینا کولەیێن ژێردەست ھێشتا ژی بدویف ستالینی دکەفت.\nستالین، زڤری و بەرێ خوەدا ھەڤکارێن خوە و بزمانەکێ ڕۆحەت ژ خرڤەبوویێن خوەرا دگوت:" ژبیرنەکەن خەلک وەک ڤێ مریشکێ نە، لەورا من ژ ھەوە دڤێت ھوین ئاھا وەھا ل ھەولاتیێ خوە بکەن، و وەکی ڤێ مریشکێ ئازاربدەن داکو ب بن کولەیێن ھەوە، و ژ بۆ بدەستڤەئینانا پاریەک نانی بەردەوام بدویف وە بکەڤن"\nبەری بھێن و ل سەر وان جورە پرسان براوەستیتن یێن کو ژ ڤەرێژا چیرۆکا سەریدا ماینە د مەودایێ ھزرکرنا مێشکێ مەدا، مرۆڤ دشێت وەھا ب کورتی پێناسەیا دەستھەلادارێن دکتاتوری و سیستەمێ دەستھەلاداریێن توتالیتاری بڤی شێوەیێ لخوارێ بکەت: کانێ توتالیتاری چییە؟ و دکتاتوریەت چییە؟\nبۆ ئێکەم جار دھێتە زانین کو پەیڤا توتالیتاریە Totalitarianism ھاتیە بکارئینان ژلایێ دکتاتورێ فاشیست مۆسلینی Mosellini، ڤە ١٩٢٥-١٩٤٥ ل ئیتالیا بوویە، پاشان وەکی تێرمەکێ ڕامیاری یێ نوی ل چەرخێ بیستێ جھێ خوە دناڤ فەرھنگێن جیھانیدا کرییە، پاشان دکتاتورێن بناڤ و دەنگ مینا؛ فرانکو Franco، ١٩٣٩-١٩٧٥ ل ئەسپانیا، ھێتلەر Hitler، ١٩٣٣-١٩٤٥ ل ئەلمانیا، و پاشان ستالین Stalin، ١٩٢٠-١٩٥٣ ل ڕوسیا، ئێکەتیا سوڤیێتی بکارئینایە.\nب کورت سیاسەتا لژێر پەردا سیستەمێ توتالیتاری، سیستەمێ ژیانکرنا وەلاتی ب ھەمی ڕەھ و ڕیشالێن ژیانکرنێ ڤە و برێکێن تۆند و تیژ، نەدادی و نەیاسیایێ دئێخیتە لژێر قوربانیکرنا دەستھەلادارتا سیاسی ڤە بگرە ژ ئالیێ؛ سیاسی، ئابوری، سوسیولوژی،گەشت و گوزاری، ھونەری و ھتد. ژ ئالیەک دن و د ڕێزا ئێکێ دا تێکدان و ھەلوەشاندنا سیستەمێ پەروەردێ ئەرمانج دکریت، ژ ئالیەک دن پێڤەگرێدانا ڕۆح و زھنیەتا ھەولاتی ب ئۆلی ڤە، داکو چ جار ھزرکرنا ھەولاتی لژێر سیبەرا ئایدۆلۆجیا جام دا ئۆلی ڤە دەرباز نەبیت، ھەلبەت ئەڤ ئێک ژی دبیتە ئەگەر کو ھەولاتی بەردەوام لژێر فۆبیا ھزرکرنێن مرنێ دا بژیت نەک ئاڤاکرن و ژێیاتیا وەلات و ژیانکرنێ.\nدیکتاتوریە Dictatorships ب لاتینی Dictatura مرۆڤ دشێت بڤی شێوێ لخوارێ پێناسە بکەت؛ ئێک کەس یان گروپەکێ کەسان ژ ھەمان بنەمال، لژێر پەردا فێودالیسمی دا دەستھەلاداریا خوەیا ڕامیاری ب شێوەیێ ڕەھا بەردەوامیێ پێ بدەن بێی ھیچ بنەمایێن دەستوری و ھتد. ب کورتی پەیرەوێ سیاسیێ دەستھەلاتا دیکتاتور درێژکرنە ب ماوێ کورسیکا دەستھەلاداریا سیاسی ئێدی چ ب باشی و چ ژی ب خرابی، گرنگ نە ژ دەستدانا کورسیکێ یە، ھەروەک چەوا ئەڤ خوە پێڤەگرێدانا کورسیکێ د دیروکا دەستھەلادارێن سیاسیێن ڕۆژھەلاتا ناڤین دا ب زەلالی دھێتە خوەیاکرن.\nبۆ میناک؛ پارتێن بەعسیێن عەرەبان ل عێراق و سورییێ. ھەروەسا دەستھەلاتدارێن لیبیا، مسر، تونس و ئیران و پرانیا وەلاتێن دی یێن ڕۆژھەلاتا ناڤین وەلاتێن دیکتاتور بووینە. ھەلبەت دەرئەنجامێن دیکتاتویەتێ دبیت جارنا ژبۆ بەرژەوەندیێن نشتیمانی د ئەرێنی ژی بن ئانکو ل ھەمی و دەما د نەرێنی نەبووینە مینا سیستەمێ توتالیتاری.\nپرسیارێن د مەودایێ ھزرکرنێ دا ماینە زندی؛\n* ئەرێ بنەرینا وە سیاسەتا دەستھەلاتا ھەرێما باشور ل سەربۆرا ڤان بیست و نەھ سالێن دەربازبوویی دا زەێدەتر نێزیکی گیژان شێوەیێ سیاسەتکرنێ بوویە، توتالیتاری یان دیکتاتوری؟\n* ئەرێ بنەرینا وە دەستھەلاتا سیاسیا ھەرێما باشورێ کوردستانێ ژ شێوێ سیاسەتا ترس و برسیکرنا ستالینی دوویر بوویە؟\n* ھەرێ ھوین دزانن، تورکیا داگیرکەر شازدە بارەگیایێن میتێ دناڤ ھەر سێ باژاروکێن مە ھەولێر، سلیمانی و دھوک دا ھەنە؟\n* ئەرێ ھوین دزانن، تورکیا داگیرکەر زێدەتری بیست قەرەقولێن سەربازی ل باشورێ کوردستانێ ھەنە؟\n* ئەرێ ھوین دزانن، تورکیا داگیرکەر، سێ بەنگێن تایبەت تنێ ژ بۆ خرڤەکرنا پارێ ھەرێما باشور ھەنە، و تا نھا زێدەتری ١٩.٥ ملیار دولارێن ئەمریکی ژ بۆ ھاتینە ھنارتن؟\n* ئەرێ و گەلەک ئەرێ یێن دن دڤێ ھێلێ دا ھەنە لەورا مرۆڤ ژ بەرسڤدانا ڤان ئەرێیان فۆبیا دبیت.


ئەگەر "چیخۆف"م دەبینی...؟ - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nئەگەر "چیخۆف"م دەبینی...؟\nچیرۆک Nov 29, 2020\nلە خۆمەوە هەستدەکەم ماندووم، لە قەرەباڵغی و دەنگە دەنگی دەرەوە بێزارم، حەزەکەم زوو بگەڕێمەوە ناو جێگاکەم، نا بۆ ئەوەی کەمێک چاوم بچێتە خەو، بەڵکو بۆ ئەوەی هەندێک بیربکەمەوەو مێشکم هێوربێتەوەو هەست بە ئارامی بکەم.\nخۆشم نازانم لە کەیەوە واملێهاتووە، لە کەیەوە لەهەموو شتێک بێزارم و حەزم بەتەنهاییە، لە چی کاتێکەوە هەستەکەم لە دونیا دابڕاوم و زیاتر بەرەو لای مەرگدا دەڕۆم، ئەوە چی ساتێک بوو ئیدی چێژم لە هیچ شتێکی چواردەورم نەبینی ، نە لە قسەی خۆشی هاوڕێکان و نە لە پێکەنینەکانیان، نە لە یاری و مشتومڕە دوور و درێژەکانیان لەسەر شتگەلی بێ مانا، بەڵام دەزانم ئێستا تاقەتی چونە دەرەوەی دوای نیوەڕوانیشم نیە، جاران تاقەتم هەبوو، ئێستا گەربشچمە دەرەوە تا سەر کۆڵانەکە دەچم و دەگەڕێمەوە، بەتایبەت ئەو ڕۆژانەی دونیا هەور گرتویەتی هێندەی تر دڵم تەنگ دەبێ، بەڵام کاتی بارانبارین پێچەوانەی ئەو هەموو خەڵکەی خۆیان دەخزێننە ژوورەکانەوە من حەزم لەوەیە بڕۆمە دەر و بە ژێر بارانەکەدا پیاسە بکەم،\nدەستم بخەمە ناو هەردوو گیرفانی پاڵتۆکەم و سەریشم خوارکەمەوەو سەیری ئەو دڵۆپە بارانانەکەم کە دەنک دەنک بە خێرایی و بەبێ وەستان بە زەوییەکەدا دەکێشن.\nلەوەتەی زستان هاتووە لەم ژوورەدا تەنها ڕۆژانی باران بارین ڕۆشتوومەتە دەرەوە، ئەویش زۆر دوور نەکەوتومەتەوە، ئەوپەڕەکەی تا ناو بازاڕەکە ڕۆشتووم و گەڕاومەتە ماڵەوە، ئیتر لەبەر پەنجەرەکەدا وەستاوم و سەیری دڵۆپە بارانەکانم کردووە کە جاری وا هەیە بە شێتانەو جاری واش هەیە بە ئارامی و لەسەرخۆیی هاتونەتە خوارەوە.\nدایکم هەموو ڕۆژ پێم دەڵێت ڕۆژێک دێت شێتیش دەبیت، ئەی بۆ ناچیتە ناوخەڵک و چێژ لە ژیان ببینیت، ئەم کتێبانە قوڕیانکرد بەسەرتا، نەخوێندنەکەت فریاتکەوت و نەوەزیفەکەشت پێ تەواوکرا، نە کچێکی چاکت دۆزییەوەو نە چەند مناڵێکی جوانت بۆ من خستەوە.\nدایکم بە دەم بۆڵەوە بێ ئەوەی چاک ناوی نوسەرەکان بزانێت چەند قسەیەکیان پێ دەڵێت و دەڕوات نانی ئێوارەم بۆ حازرکات.\nڕاستیتان بوێ زۆربەی جارەکان قسەکانی دایکم بە ڕاست دەزانم، منێک ئەوە چل ساڵیم تەواوکردبێت، هێشتا کارێکم نەبێت، خێزانێکی قەرەباڵغم دروستنەکردبێت، موچەیەکی شایستەم نەبێت جگە لە موچە خانەنشینیەکەی باوکم و کرێ دوکانێک کە بە مەمرەو مەژی ژیانی پێدەکەین، ئیدی دەبێ چی زیادەیەکم خستبێتە سەر دونیا، بەچی شتێک لەسەرە مەرگدا دڵی خۆم خۆشبکەم، چۆن کتێبەکانم بدەم بە مناڵەکانم و پێیان بڵێم لە ژیاندا دەست بەمانەوە بگرن، ئەی کامە مناڵم دوای خۆم لە شەوگاری درێژی زستان دانیشێت بەدیار سۆپاکەوە چیرۆکەکانم و سەرگوشتەی تەنهایی و بێکەسی و دڵشکان و عاشقی و گریان و پێکەنینەکانم بخوێنێتەوە.\nشەوانە بەر لە خەوتن سەدان خەیاڵی وادەکەم، تا درەنگانێک بە دەم گوێگرتن لە گۆرانیەکانی خالقی شەوگار دەبەمە سەر، کاتێکیش دەمەوێت بخەوم خەوم لێناکەوێت و توند توندێک مێشکی خۆم دەگوشم بۆ ئەوەی بیرەوەرییەکانی مناڵیم بیربێتەوە.\nچ زوو چل ساڵیم تێپەڕاند، ئەوە هەر دوێنێ بوو دایکم دەستیگرتم و بردمی بۆ مەکتەب. بەچی شەوق و زەوقێکەوە باوکم جلی تازەی بۆ کڕیم و ئەو شەوەی کە دەبوو بەیانی بڕۆم بۆ مەکتەب خەوم لێ نەدەکەوت و هەروەک ئێستا دەیان خەیاڵ و ختورەم هەبوو. بەیانیەکەشی کە دایکم خەبەری کردمەوە بە دوو خولەک خۆم گۆڕی و حازربووم و لەپێشی دایکمەوە چومە بەردەرگای حەوشەکە.\nچی زوو چل ساڵ تێپەڕی. خۆ هەر دوێنێ بوو زانکۆم تەواوکرد بەبێ ئەوەی بەو کچە بڵێم کە سێ ساڵ خۆشمویست ماڵئاوایم لێکرد، ئاخر دەموت دەرئەنجامی هەموو عەشقێک هەر دابڕان و دڵشکانە، ئەی بۆ هەر لەسەرەتاوە خۆم لەسەر دڵشکان رانەهێنم و ئازار نەکێشم.\nچل ساڵ بەدەم خۆشە، عومرێکە بۆ خۆی، بۆ ئەو کەسانەی کە یادەوەرییان نیە، ئەوانەی بیری مناڵی خۆیان ناکەن بەڵام بۆ من هیچ نیە، ئەوەندە شت لەمێشکمایە کە بیرم دەکەونەوە وادەزانم هەر دوێنێیەو بۆ ماوەیەکی کورت ئەمڕۆی بە عاجزی جێهێشتووە.\nلەناو جێگاکە هەڵدەستم، گڵۆپەکە پێدەکەم، بەژوورەکەدا دێم و دەچم، ئەوکاتانەی مێشکم زۆر ماندووە لەو ژوورە بچوکەدا پیاسە دەکەم، پیاسەکردنەکه ئارامیم پێدەبەخشێ و وادەکات بزانم بیر لەچی دەکەمەوە، چونکە زۆر جار نەک هەر نازانم بیر لەچی دەکەمەوە بەڵکو بیرکردنەوەکانم لەسەر یەک شت ڕاناوەستێت.\nناوی تۆڵستۆی دێتە بەرچاوم، یەکسەر ئەو دێڕەیەیم بیردەکەوێتەوە کە دەڵێت ( هەموو شتەکان لەلای من وەک یەکیان لێهاتووە بەجۆرێک گرنگی بەهیچ شتێک نادەم، ئایا هیچ شتێک لەمە خراپتر هەیە کە منی تیادام...!!) لەکوێدا وای وتووە هەرچی دەکەم بیرمناکەوێتەوە. بەخۆم دەڵێم هیچ شتێکی لەمە خراپتر هەیە منی تیادام.\nجارێکی تریش لە خۆم دەپرسمەوە بە ڕاست شتێک هەیە لەمە خراپتر..؟ لەم تەنهایی و بێ کاری و بێ میزاجی و بێ هاوڕێتیە..؟ لەم دابڕان و خۆخزاندنە کونجی ئەم ژوورە بچوکە لە دنیا گەورەیەدا..؟.\nدەڕۆم ئەلبومی وێنەکان دەردەهێنم و تەماشایەکی چەند وێنەیەکی خۆم دەکەم..ئەوە وێنەی هاوڕێیانی کۆلیژە، ڕۆشتوینەتە پارکێک و مەنجەڵێک یاپراخ دەخۆین، کێ ئەو یاپراخەی کردووە..؟ بیرم نایەت، بەڵام لەوێنەکەدا وادەردەکەوێت هەمومان دڵخۆشین..ئەوە بۆچی ئێستا کەس دڵخۆش نیە..؟ خۆ ئەوکات ئێمە پارەشمان پێ نەبوو..؟ مۆبایلیش نەبوو..؟ فەیسبوک و سناپ چات و ئەنیستگرامیش نەبوو؟ خۆشەڕی ناوخۆش بوو..؟ئەی بۆ ئێستا کەس دڵخۆش نیە..؟ بۆ خەڵک دەبینی پێدەکەنێت کەچی هەستی پێدەکەیت ئەوە پێکەنین نیە گریانە.. خەڵکی ئێستا بۆ تەنیایە..؟ بۆ هەمیشە سەری بەسەر مۆبایلەکەی دەستیدا شۆڕکردۆتەوە و دەموچاوی گرژە..؟ ئەی بۆ کەس هاوڕێی نیە..؟.\nوێنەیەکی تر دەبینم.. ئەوە ئێمەین کوڕانی گەڕەک تیپێکمان دروستکردووە و دەمانەوێت یارییەک بکەین..کۆنە..بەڵام چێژبەخشە..وێنەیەکی تر...شەوەو خۆم و دوو لەبرادەرەکانم لە ناوەڕاستی شۆستەی شەقامە گشتیەکەدا دانیشتوین. ئای لەو زەمانەش وەک خوی هەموو گەنجانی شار تا درەنگانی شەو لە تاقە بازاڕەکەی شاردا دەماینەوەو گوێمان لە دیاری قەرەداغی و گۆرانییە خەمگینەکانی تر دەگرت و حەزمانەکرد وا خۆمان دەربخەین عاشق و شتین و دڵمان شکاوە و حەزیشماندەکرد جیهانیش لەگەڵ ئێمەدا دڵشکاو خەمباربێت...بۆ..؟ خۆشمان نەماندەزانی.\nچل ساڵ بۆ ژیان هەر هیچ نیە، هەر فریای هیچ ناکەویت، نە فریای ئەوە دەکەویت جارێکی تر مناڵبیتەوە و نەفریای ئەوەش دەکەویت هاورێکانت جارێکی تر بدۆزیتەوە، چل ساڵ هەر هیچ نیە..نەفریای ئەوە دەکەویت کاتێک عاشقی کەسێکی و پێت نەوتووە پێ بڵێیتەوە و نەدەشتوانی یەک تۆز شەرمنی خۆت بشکینی و بۆ هەموان بیسەلمێنیت کە تۆش هەیت.\nتەواو شەکەت دەبم، گوێم لە هەناسەکانی دایکمە کە لە ژوورەکە تەنیشتمەوە دێت و بەناو خانووەکەدا بڵاو دەبێتەوە، بیری لێ دەکەمەوە دەبێ بەیانی چی ئیشی بەدەستەوەبێت جیا لەخەم و خەفەتی منیش.\nلە خۆمەوە هەستەکەم زۆر زۆر ماندووم، لە بێدەنگی شەو و تەنهایی بێزارم، حەزەکەم زوو بگەڕێمەوە ناو جێگاکەم، کەمێک چاوم بچێتە خەو، ئەو قسەیەی چیخۆف م بیردەکەوێتەوە کەدەڵێت (نەنکم پێش خەوتن هەموجار پێی دەوتین مناڵەکان دەخیلتان بم بە دڵتەنگییەوە مەخەون با هەرچەندە ژیانیشتان ناخۆش بێت...)\nلەپڕ دایکمم بیردەکەوێتەوە، بێ کەسی و تەنهایی و بێزاری خۆمم بیردەکەوێتەوە.. خۆم سەرزەنشت دەکەم، رۆحی خۆم دەگوشم، تەریق دەبمەوە..ئارەقێکی زۆر دەکەم بەو سەرمایە.... هێندە شەرم لەخۆم دەکەم بڕیاردەدەم..\nئەگەر چیخۆفم دەبینی پێم دەوت بەڵێنبێ ئیتر بە دڵتەنگی نەخەوم..بەڵێنبێ خەونی ناخۆش نەبینم و ئەگەر بینیشم پێیان بڵێم ئیتر مەیەنە خەونی من، بڕۆنە خەونی مرۆڤە دڵتەنگ و نائومێدەکان..\nبەڵێنبێ ئەی ئەوکەسەی ئەم چیرۆکەی من دەخوێنیتەوە کە بەیانی زوو لەخەو هەستم و هیوام بە دونیا هەبێ.. پەردەی ژوورەکە لابەم و بە خۆر بڵێم فەرموو وەرە ژوور، کتێبەکانم بەڕێزەوە بۆ ماوەیەک بخەمە کونجێکی ژوورەکەو ئیتر بەڕووی دونیادا بکرێمەوە و دڵم لێی نەشکێت.\nهەر بەیانی زوو نیە..هەر زۆر زۆر زوو بە پێکەنینەوە بە دایکم دەڵێم چاوم بۆ بگێڕێ و کچێکی جوانم بۆ بدۆزێتەوە بۆ ئەوەی نەسلی ئادەم و حەوا کۆتایی نەیەت..\nبە ژیانیش بڵێم ڕۆژ باش ئەوە من هاتووم بەرەوڕووت چل ساڵی قەرزت بدەمەوە...\nتۆش ئەی ئەو کەسەی ئەم چیرۆکەی من دەخوێنیتەوە، ئەگەر چیخۆف ببینی چی پێ دەڵێیت...؟\nبا ئاوڕێک لە (چیرۆک یان نۆڤلێتی چەكووشەكە)یش بدەینەوە


بکوژی پەنابەرە کوردەکە سزای بۆ دەرچوو\nدادگایه‌كی ئه‌ڵمانى سزاى كۆتایی بۆ ژنێكى سوورى و كچه‌كه‌ى و خۆشه‌ویستى كچه‌كه‌ى ده‌ركرد، كه به‌یه‌كه‌وه وه‌رگێڕێكی كوردى ڕۆژئاواى كوردستانیان سه‌ربڕییه‌وه و دواى تاوانه‌كه‌ش جه‌سته‌یان پارچه پارچه‌كرد.\nدادگایه‌ك له شارى لایبزیگ له ئه‌ڵمانیا، سزاى بۆ سێ تاوانبار ده‌ركرد كه سزاكان له‌نێوان زیندانیكردنى هه‌تاهه‌تایی بۆ نۆ ساڵ و نیو، زیندانیكردنن.\nبه‌پێی هه‌واڵێكى ڕۆژنامه‌ى "بیڵد"ى ئه‌ڵمانی، دایكێك و كچه‌كه‌ى و خۆشه‌ویستى كچه‌كه‌ى، پێش دوو ساڵ وه‌رگێڕێكى كوردى سووریان به‌ناوى (فه‌رهاد. س/ ته‌مه‌ن 30 ساڵ) كه له نووسینگه‌ى فیدڕاڵى بۆ كۆچ و په‌نابه‌ران كارى ده‌كرد، سه‌ربڕی ، دواى كوشتنى وه‌رگێڕه‌كه‌ش، جه‌سته‌یان پارچه پارچه كردووه.\nتاوانه‌كه بۆ مانگى تشرینی دووه‌مى 2015 ده‌گه‌ڕێته‌وه، كاتێك كچێكى سوورى به‌ناوى (سانتا مارییا/ ته‌مه‌ن 16 ساڵ- ئه‌وكات) بانگهێشتى وه‌رگێڕه‌كه بۆ ماڵه‌وه‌ى خۆیان ده‌كات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ دایكی به‌ناوى (ئینتیسار/ 38 ساڵ) و خۆشه‌ویسته‌كه‌ى (محه‌مه‌د . ئـ / ته‌مه‌ن 21 ساڵ) پلانیان دانابوو بیكوژن و ده‌ست به‌سه‌ر ئۆتۆمبێله وه‌رزشییه گرانبه‌هاكه‌یدا بگرن، هه‌روه‌ها ته‌واوى پاره‌كانى له بانك ڕابكێشن، كه نزیكه‌ى 10 هه‌زار و 500 یۆرۆ بووه.\nوه‌رگێڕه‌كه نووسینگه‌ى وه‌رگێڕانى بووه و له‌كاتى كارى وه‌رگێڕیدا، كچه‌كه‌ى ناسیوه و كه‌وتووه‌ته خۆشه‌ویستییه‌وه، هه‌رچه‌نده كچه‌كه له په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستیدا بووه له‌گه‌ڵ تاوانبارى سێیه‌مى تاوانه‌كه.\nله‌سه‌ره‌تاى دادگاییه‌كه‌دا، كێشه‌ى دیارنه‌بوونى ته‌رمى قوربانییه‌كه ڕووبه‌ڕووى پۆلیس بووه‌ته‌وه، به‌ڵام دواى نزیكه‌ى پێنج مانگ له ئادارى 2016 توانرا ته‌رمه‌كه‌ى له‌یه‌كێك له دارستانه‌كاندا به پارچه پارچه‌كراوه‌یی، بدۆزرێته‌وه.\nبه‌پێی توێكاریی پزیشكى دادوه‌رى، نزیكه‌ى 40 چه‌قۆ له‌هه‌موو جه‌سته‌ى قوربانییه‌كه دراوه، چونكه به‌یه‌كه‌م لێدان نه‌یانتوانیوه بیكوژن.\nپۆلیسی ئه‌ڵمانى توانییان له‌ڕێگه‌ى زانیارییه‌كانى براى قوربانییه‌كه‌وه به تاوانباران بگه‌ن، كه به ماڵپه‌رى (بیڵد)ى ڕاگه‌یاندبوو، براكه‌ى هه‌موو ڕۆژێك په‌یوه‌ندی به‌دایكییه‌وه ده‌كرد، بۆیه دواى بڕینی په‌یوه‌ندییه‌كانى، گومانى له‌لادروست بووه.\nهه‌روه‌ها پۆلیس توانیویه‌تی ئه‌وه‌ش ئاشكرا بكات، كه له نزیك شوێنى شاردنه‌وه‌ى ته‌رمه‌كه، مۆبایلی هه‌رسێ تاوانبار له ڕۆژى شاردنه‌وه‌ى ته‌رمه‌كه، كاریان كردووه.\nدواتر له‌ڕێگه‌ى نامه‌كانى واتس ئاپى نێو مۆبایلى كچه‌كه‌وه، توانییان ئه‌وه ئاشكرا بكه‌ن، كه (سانتا مارییا) ده‌ستى له‌كوشتنى گه‌نجه وه‌رگێڕه كورده‌كه هه‌یه.\nئه‌م بابه‌ته 4830 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nقوباد تاڵەبانی پەیامێکی بڵاوکردەوە