چیرۆکی فەرماندە (١٠) - قەڵەم\nدەزانی بۆ من لەگەڵ براکەم هاوڕانیم؟ لەبەر ئەوەی دایکیشم زۆری هەوڵدا و کەچی کەمی گەیی، بگرە هەر نەیگەیشتێ. کێ بەقەدەر ئەو بەدیار باوکمەوە و بەتەمای گەڕانەوەی هەمیشەیی دانیشت و هەر بە خۆی گوت ئەمڕۆ نا سبەی؛ ها کێ؟ بێگومان کەس. دایکم هەمیشە لای وابوو باوکم هی ئەوە! بەڕاستی پیاو لە گێژیی هەندێ کەس سەری سوڕدەمێنێ. ساڵانی ساڵ بە دیارییەوە دانیشت. لای وابوو ئەمڕۆ نا سبەی باوکم ماندوو دەبێ و دەگەڕێتەوە ناو باوەشی ئەو. ئاخر نەک ئەوەی وەک دەڵێن باوەشی ژن خاڵی کۆتایی هەموو رێگاکانە. فەرماندە وەک هەموو پیاوە مەزنەکانی تر ئەم رێچکەی گۆڕی. دیارە نەک بۆ هەمووان، نا، تەنیا بۆ خۆی و بۆ ئەوانەی وا لە خۆی دەچن. براکەم دەڵێ دایکمان بۆ ئارەزووەکانی هیچی نەکرد، دەڵێ ئەو تەنیا چاوەڕوان مایەوە. بەڵام داخۆ چاوەڕوانی بەشێکی گرینگی کردن نیە؟... مەگەر فەرماندەیش چاوەڕوان نەمایەوە؟ بەڕای من چاوەڕوانی یەکجار گرینگە. چاوەڕوانی نیشانەی رۆحێکی بەهێزە کە نابەزێ، نایەوێ ببەزێ. ئەوانەی چاوەڕوان نین، بەزیون؛ زووتر لە هەر کاتێکی تر لە هەر کەسێکی تر. چاوەروانەکان هەمیشە ئامادەن بۆ ئەوەی هەلەکان بقۆزنەوە. موعجیزە لە چاوەروانییەکانی ئەوانەوە هەڵدەقوڵێ.\nنا من خەو بەدایکمەوە نابینم. یەعنی دەیبینم، بەڵام نەک وەک براکەم. کە خەویشی پێوەدەبینم پێموابێ تەنیا لەبەر ئەوەیە سەردەمانێک پێکەوە ژیاین، بە حەق یان بە ناحەق، بەڕێکەوت یان بە گوێرەی پلانێکی نادیار. کە خەویشی پێوەدەبینم ئەو وەک هەمیشەیە، وەک جاران. قەت ناگۆڕدرێ. یەعنی دیسان نایەوێ بگۆڕێ. بگۆڕێ کەچی. خۆ ئەو تازە دەزانێ چاوەڕوانییەکانی بێسوودە، خۆ دەزانێ فەرماندە لەمێژە لەو خانووەوەی ئەوی تیادەژی تێپەڕیوە. بگرە سەردەمی شاخیش هەر وەها بوو. باوکم و هەڤاڵان دەهاتن و تێدەپەڕین. ئەمە نیشانەیەکی باش بوو. ئەو دەبووایە هەر ئەو سەردەمانە لەمە بگەیشتایە،... کە نەگەیشت. هەندێ کەس وەک شمەک لەدایکدەبن، وەک ئامراز. گریانم دێ ئەمە دەڵێم، بەڵام وەهایە. دایکم دانراوە بۆ گێڕانەوەی چیرۆک، یەعنی دانرابوو، هەرچەند ئەو چیرۆکەی دەبا بیگێڕایەوە قەت بە دەمیدا نەهات. ئەو خەیاڵی لە شوێنێکی تر بوو و کەچی شتێکی دیکەی بۆ ئێمە باسدەکرد. ئەم جۆرە کەسانە بە هیچ شوێنێک ناگەن. من رۆژێک لە رۆژان نەمبینی یەخەی باوکم بگرێ و بڵێ بۆ کوێ. یەعنی نەیدەتوانی. ئەو تەنیا لە رێگاکانی دەڕوانی. لێزانی دڵ شێواوی گەمژە کە یەکجار رقم لێیەتی (من هەمیشە رقم لە شاعیرەکان بووە لەبەر ئەوەی دڵیان کۆیلەی ئەقڵیانە) شیعرێکی قۆڕی هەیە کە دەڵێ، دیارە گەر هەڵەنەکەم، کە دەڵێ "لێرەم و هێشتا لە رێگاکانیشم / جا یان ئێرە رێگایە یان رێگاکان ئێرە!". ئای لە لێزانیش! کەرەپیاو!... چاک نانی قسە زلەکانی دەخوا. ئەویش یەک تاقە فیشەک چییە بگرە بە بەردێکیشییەوە نەنا، کەچی لە تەنیشت فەرماندە دادەنیشێ و بگرە خۆیشی دەگرێ! لای وایە تڕەهاتەکانی ئەو نیشتمانی رزگارکرد،... هەهەهەه... ژیان پرە لە رووداوی عەجایەب و غەرایەب. لێگەرێ با وایش بێ. یەعنی وابووە. ئەوی زۆر دونیا بە جیددی وەربگرێ لای من گەوجەپیاوە، کەرە! دەبێ نیوەی بدەیتە دەست قەزاوقەدەر. هەمیشەیش کەرەشینێک پەیدادەبێ هەڵگری قەزاوقەدەرەکە بێت، هەرچەند لەکۆتاییدا بەشیشی لەمە فیشەکە گەرم و گڕاوییەکان بێت.\nساڵەکان تێدەپەڕن و مرۆڤەکان زۆر شت لەبیردەبەنەوە. پێویست ناکا مرۆڤ زۆر خەفەت بەمەوە بخوا. باوکم لەمەدا زۆر زیرەکە. بڕواناکەم هەتا ئیستا بۆ یەکجاریش خەوی بە دایکمەوە بینیبێ. یەعنی بۆ بیبینێ،... ها، بۆ؟ مرۆڤە مەزنەکان وەک دەڵێن روو لە داهاتوون. ئەوەی وا بەڵێنە بێت لایان گرینگترە لەوەی وا هەبوو. هەموو کەس ناتوانێ خۆبداتە دەست ئەقڵیەتی زەمەن. هەموو کەس لەمە ناگا. فەرماندە لەمە گەیشت. من وا تێدەگەم دایکم هەمیشە بۆ ئەو رابردوو بوو، تەنانەت ئەو ساڵانەیش. دایکم هیچی نەبوو پێشکەشی باوکمی بکا. مرۆڤەکان بەوەی پیشکەشی دەکەن دەبن بە خاوەن شت. ئەها ئیستا تێگەیشتم. مرۆڤەکان بەو ئەندازەیەی کات بۆ خزمەتکردنەکانیان تەرخان دەکەن لە ژیان وەردەگرنەوە. یەعنی کە من و براکەم لەدایکبووین ئیتر ئەرکی دایکم تەواوبوو. ئەوەی هەیبوو پێشکەشی کرد. دیارە ئەمەیش یەکجار گرینگە. گەر من و براکەم نەبین داخۆ داهاتووی نیشتمان چی لێ بەسەردێ،... ها، چی؟ بێگومان کارسات! بە تەمای هەڤاڵانن،... بە تەمای ئەو خەڵکە؟ هە.\nئەوەی کوڕە فەرماندە نەبێ نازانێ هۆڵ و ژوورەکانی ئەو شوێنەی وا نیشتمانی لێیەوە بەڕێوەدەچێ یەعنی چی،... نازانێ چۆن چۆنی ئێرە کۆتایی دونیایە و حاڵ و هەوایەکی تیایە قەت کەس ناتوانێ وەسفی بکا. من زۆر جار لێرە وەک خوام لێهاتووە، لێی گەیشتووم، کاتێک تۆ دەبێ بە دوواکۆڵەکەی جیهان و ئیتر هیچی تر نیە جگە لە خۆت پاڵی پێوەبدەی، ئیتر بیهێنە بەرچاوت چ دونیایەکە! تۆ کۆڵەکەی دونیا و خۆتی. باوەڕناکەی. بەڵام دەبینی جیهان بەردەوامە. زۆر جار خۆت و جیهانت لێ دەگۆڕدرێ. تۆ ئەوی و ئەو تۆ. نا، من حەزناکەم خەو بە دایکمەوە ببینم. خۆشم دەوێ، بەڵام خۆشەویستی هەموو شتێک نیە. دەبێ شتەکان لێک جیابکرێنەوە. هەر شتێک لە شوێنی شیاو و تایبەتی خۆی. دایکیشم وەها. ئەو کوڕانەی گەورەدەبن و رۆژ لەگەڵ رۆژ لە دایکیان دوورناکەونەوە و زیاتر لە باوکیان ناچن، کوڕ نین، یەعنی نابنە کوڕ، دەبنەوە دایکیان، دەبنە دایکی من، بوونەوەرێک پڕ لە چاوەڕوانی و وەک خودی چاوەروانی... ئیتر هیچ.\nشار پڕبووە لە بازاڕی رەش. بازاڕی دۆلارەکە جمەی دێت. هەر کەس بۆ خۆی بەستەیەک گەڵا، جانتایەک پارە یاخود یەک دوو گەڵایەکی بەدەستەوەیە و هاواردەکا. عەوداڵەکانی نان بەناو یەکتردا ورووکاون. شەربەتفرۆش و منداڵە دەستفرۆشەکانیش کورتیان نەهێناوە و لێرەو لەوێ بەناو حەشیمەتەکەدا دێن و دەڕۆن. ئەوانیش هاوارهاواریانە. شەربەت، جاجکە، ساردی، بابۆڵە... ! ئەوان دەزانن کێ و کەی دەمی وشک دەبێ. سەریان بەرزدەکەنەوە و لە سیمای ئارەقاوی و ماندووی گەورەکان دەڕوانن. خێرا دەگەنە سەریان. جاری وایە گەر بەختیان هەبێ بەسەر پارەی کەوتوودا کە لە ژێر قاچەکاندا بێ ناز کەوتوون دەکەون و بەدزییەوە هەڵیدەگرن و خێرا لە شوێنەکە دووردەکەونەوە. حەشر و حەلەلایەکە نەبێتەوە. بۆنی ئارەقی جەستە و بن باخەڵ و دەم تێکئاڵاون. کەس نازانێ کێ خێردەکا و کێ زەرەر. بەڵام ژیان دەگوزەرێ!\nلە دووای راپەڕین و کەوتنی دیکتاتۆر، نیشتمان ئەوەندە غەرقی پارە ببوو کە جاری وایە فەرماندە بۆخۆیشی دەترسێ. بەڵام چار چییە. دونیا وەهای لێهات. کەسیش نازانێ بۆ. وەک بڵیی کتوپڕ خواوەند لە ئاسمانەوە ئایەتێکی تری نازڵ کردبێ. ئەلسوورەتەڵ پارە! هەهەهەهە... دەکێشێ بەناوچاوانی خۆیدا و بە خۆی دەڵێ چاکی بۆ چووی. چاکیشی بۆ چووە. پارەت نەبێ کەس شوێنت ناکەوێ. ئەو سەردەمانە رۆیی خەڵک هەر خواخوای نانەسکییەکی بوو و بەس. یاخود بە خوێندنەوەی هەواڵی چالاکییەکی هەڤاڵان لە دژی جوندییەکانی دیکتاتۆر شوێنت دەکەوتن. سەردەمانێک خوێن و قارەمانەتی دەخوا و سەردەمانێکی تر پارە. نا، بەسەرچوو،... بۆ هەمیشە. ئەو سەردەمانە رۆیشت بیرکردنەوە لە پارە عەیب بوو. ئیستا رێک بە پێچەوانەکەیەتی. هەر شتێکیش بوو بە گشتی ئیتر ئاساییە. تەنیا گەمژەکانن لە رابردوودا دەژین. فەرماندە کە قەت چاوەڕێی ئەوە نەبوو هەڤاڵان ئەوەندە ئاسان خۆ لە گەڵ دۆخ و لەگەڵ دونیا بگونجێنن، شانازییان پێوەدەکا. تەنیا ئەوەندەی نەبێ جاری وایە لەگەڵ یەک بەشەڕدێن و ئەم دەبێ بۆخۆی ناوبژیوانیان بکا، ئەگینا بە عیبادەتەل بەشەر لەیەک جیاناکرێنەوە. هەهەهە... پێکەنینی دێ. شەڕی ناوخۆ وادیارە قەت کۆتایی نایێ، جا هەر خولەی بە جۆرێک. عەیبیشی نیە. داخۆ مەگین بەڵێنە رۆژێک لە رۆژەکان کێشەکان کۆتاییان پێ بێت! ریزی فیشەکە گڕاوییەکان کە بەناو ئاسماندا دەچن سەرنجی فەرماندە دەقۆزێتەوە.\nبەڵام بازاڕی رەش تەنیا هی خەڵکی نیە. لێرەو لەوێ ئاژەڵەکانیش خەریکن! سەگەکان گۆشت دەگۆڕنەوە، پشیلەکان مشک، مانگا کا و باڵندەکان دانەویڵە. سەگەکان لە کەلاوەکانی دەورووبەری شار سەرقاڵن، پشیلەکان لە پەناو پەسێوی حەوشەکان، مانگاکان لە تەویلە و لە دەشت و دەر کاتێک دەیانبەن بۆ لەوەڕ و، باڵندەکانیش لە پشت پەڵەهەورەکان. بەڵام ئیشی رەش قەدەغەیە. وادیارە میللەت تێناگا. بۆیە فەرماندە ئەمردەردەکا لە ملیان بدەن. هەڤاڵان بە لەندکڕۆزێرەکانیانەوە بەردەبنە گیانیان. سەرەتا کەلاوەکان، دوواتر حەوشەکان و ئەوسا تەویلە و دەشت و دەر،... بەڵام،... بەڵام لەگەڵ ئاسمان چی بکەن؟ راستییەکەی ئەوەیە باڵندەکان زیاتر لە هەموو ئەوانی تر خێردەکەن. دیارە وەهایش نیە ئیتر ئەوانی تریش پەکیان کەوتبێ. بەرتیل وەرگرتن باودەبێ و بۆیە ئاژەڵەکانیش بەردەوام دەبن. کەس وەک سەگەکان لە بەرتیلدان زیرەک نین. بەڕاستی سەگن! هەڤاڵان ئەو گۆشتەی وا لای ئەوان بە رەش دەستیان دەکەوێ لە هەموو گۆشتەکانی تر زیاتریان بە دڵە. لە مریشک و بەرخەوە بگرە هەتا ئاسکەکێوییان لا دەستدەکەوێت. لە مانگاکان بەدبەختتر و بێچارەتر لە رووی کورەی زەویدا دروست نەکراون. بۆخۆیانن کەوڵ دەکرێن. بازرگانەکان لەسەر ئاوری هەڤاڵان دەبن بە کەباب و بۆنی گۆشتی برژاو، شەوانی دەشت و دەر و گێژ و وڕدەکا. ئاخر 'کا'یش بوو بە شت!\nفەرماندە کە یەکجار لە باڵندەکان تووڕەیە، ئەو کە دەزانێ ئەوان بە ئیشتیای خۆیشیان تەنانەت ئەم دیواودیوی سنووریش دەکەن بە بێ ئەوەی باج بە هەڤاڵان بدەن، سەرەتا بڕیاردەدا بە قەناسە تێیانکەون، بەڵام ئەمە دادیان نادا. سەرئەنجام دوو وەفد دەنێرێ بۆ وڵاتی دراوسێی یەکەم و دووهەم بۆ ئەوەی مشورێک لە وەزعەکە بخۆن. وەفدەکان هەروا بە دەست بە تاڵی دەگەڕێنەوە. لەوە دەچێ برادەرانی ئەو دیو سنوور لەگەڵ باڵندە قاچاخچییەکان دەستیان تێکەڵ کردبێ و هەر فەرماندە و هەڤاڵانن بێ بەشن. سەرئەنجام لە پلانێکی بێ وێنەدا تەواوی نیشتمان دەکەن بە دانە و داو. دیارە ئەمەیش بەڕێکەوتدەبێ. یەکێک لە هەڤاڵان شەوێک لە باخەکەی خۆی لە تەنیشت مەسبەحەکەیدا بەدەم خواردنەوەوە کتوپڕ ئەم گۆرانییەی بەدەمدادێت "هاتم بەبۆنەی خاڵت تووشی داوی زوڵفت بووم، تەیرێکی نابەڵەدبووم نەمزانی دانەو داوە". هێشتا دێڕەکە تەواوناکا کە یەک بە خۆی لە خۆشیانا دەقیژێنێ و دەستبەجێ تەل بۆ فەرماندە دەکا و لە پلانەکەی خۆی ئاگاداری دەکاتەوە. بەقوربانی دەمت بم وەفایی! دیارە ئەگەرچی تەواوی نیشتمان دەکەن بە دانە و داو و زۆر باڵندەیش دەگرن، بەڵام ئەمە دۆخەکە چارەسەرناکا و باڵندەکان هەر وەک جاران لە پشت پەڵەهەروەکان خەریکی ئیش و کاری رەشی خۆیان دەبن. فەرماندە بەناچار، هەتا داهێنانێکی گەورە بۆ دەست پێڕاگەیشتنی ئاسمان، دەست رادەگرێ و چاوەڕوان دەمێنێتەوە. ئەو دڵنیایە ئەو رۆژە گەشەیش سەرئەنجام دەگا. مادام دیکتاتۆر رووخابێ، ئیتر شتەکانی تر یەکجار ئاسانترن.\nرۆژێک هەڤاڵان پێی دەڵێن مامۆستاکەی زانکۆ هاتووەوە و دەیەوێ جەنابت ببینێ. دەلێن زۆر بەپەلەیش دیارە و دەمی پڕە لە قسە، وەها کە چاوەکانی دەرتۆقیون! فەرماندە کە سەرقاڵی کردنەوەی دیارییەکی نوێیە، لە دراوسێی دووهەمەوە بۆی هاتووە، جەعبەیەکی زەلام کە بە خەتی درشت لەسەری نووسراوە "بۆ ئەو پیاوەی نەبووەکان دەکا بە بوو!"، بە دەست ئاماژەدەکا با بێتە ژوورەوە. لە قسەوباسێکی نیوسەعاتەدا مامۆستا بۆ فەرماندەی شیدەکاتەوە کە بەشی رەش لە ئابووریدا یەکێک لە گرینگترین بەشەکانی ئابوورییە لە هەموو وڵاتان و لە هەموو جیهاندا، بۆیە پاراستنی یەکجار گرینگە. کاکڵی قسەکانی مامۆستا ئەوەیە ئەم بەشە دەتوانێ دوو خێری گەورەی هەبێ: یەکەم بە داهاتی نیشتمان بە گشتی زیادەکا و دووهەم ئەوەیکە بەشە بێکار و بێ ئیشەکەی نیشتمان بەخۆیەوە سەرقاڵدەکا و بەم شێوەیە لە ئەگەری راپەڕین و خۆپیشاندانەکان کەمدەکاتەوە. فەرماندە کە لە نێوان سەگ و پشیلە و مانگا و باڵندەکان لە لایەک و خۆپیشاندان و راپەڕین لە لایەکی ترەوە ناتوانێ هیچ پێوەندێک بدۆزێتەوە لە ژێر چاویلکە رەشەکانییەوە لە مامۆستا دەڕوانێ. بەڵام بەراستی نەکا رۆژێک لە رۆژان ئەمانەیش لەگەڵ خەڵکی بڕژێنە سەر شەقام؟ دێتەوە بیری کە خودا ئەو سوپایەی وا لە دژی ئەو بۆ شەڕ هاتبوو بە تەیرەن ئەبابیل تەفروتونا کردبوو.


(1,777) جار خوێندراوەتەوە\nيه‌كه‌م: زه‌وى و سيسته‌م\n"مناڵه‌كانى سيسته‌م"، ناوێكى دووڕه‌هه‌ند و دوولايه‌نه‌يه. هه‌م بۆ خۆمان به‌كاردێت، هه‌م بۆ ئه‌وان، هه‌م بۆ يار هه‌م بۆ نه‌يار. به‌كورتى هه‌ركه‌س ده‌توانێت به‌پێى شوێنگه‌كه‌ى خۆى دژى به‌رامبه‌ره‌كه‌ى به‌كاريبهێنێت. ده‌كرێت "مناڵه‌كانى سيسته‌م" ناوێك بێت بۆ هه‌موو ئه‌و مرۆڤانه‌ى كه له‌گه‌ڵ سيسته‌مدا گه‌شه‌ده‌كه‌ن و گه‌وره‌ده‌بن، په‌روه‌رده‌ى سيسته‌من، زه‌وق و سايكۆلۆژيا و ئه‌خلاقياتى سيسته‌م وه‌رده‌گرن. ده‌شكرێت بڕێك ناوه‌كه كۆنكرێتى بكه‌ينه‌وه و بيلكێنين به مناڵانى سه‌رۆكه‌وه، بيلكێنين به نه‌وه‌ى سياسييه‌كان و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه. له‌م نێوانه‌دا به‌ره‌ى سێيه‌ميش هه‌يه. ده‌كرێت ڕاسته‌وخۆ سه‌ر به هيچكام له‌م دوو به‌ره‌يه نه‌بيت، به‌ڵام مناڵى ناو سيسته‌ميش بيت: سه‌رمايه‌داره گه‌نجه‌كان و ئايكۆنه گه‌نجه‌كان ده‌چنه ناو ئه‌م خانه‌يه‌وه. ئه‌م نوسينه كورت و سه‌ره‌تاييه، تۆزێك له‌سه‌ر په‌يوه‌نديى مناڵى سياسييه‌كان به خاكى كوردستانه‌وه ده‌وه‌ستێت. تێبينييه‌كى بچوكيش پێويسته. نابێت گريمانه‌ى ئه‌وه بكه‌ين هه‌موومان ده‌توانين سه‌دى سه‌د له سيسته‌م ده‌رچين، ئه‌مه وه‌ك ميتافيزيك و خه‌ياڵاتى لێهاتووه. چه‌نده هه‌ستبكه‌يت له سيسته‌م ده‌رچوويت، هێشتا لينكێكيت به سيسته‌مه‌كه‌وه هه‌يه: لانيكه‌م ڕه‌نگه كارتێكى بانك، يان جۆرێك هاوڕێيه‌تى بتبه‌ستێت به سيسته‌مه‌كه‌وه.\nئاشكرايه سيسته‌م هه‌ر خاك و زه‌وى نيه، به‌ته‌نيا نيشتمان نيه، به‌ڵكوى ئه‌م دونيايه‌يه كه تێيدا ده‌ژين: له سلێمانييه‌وه تا ئۆتاوا، له قوشته‌په‌وه تا نيۆرك، له كه‌ركوكه‌وه تا تاران. له كۆى ئه‌م سيسته‌مه‌دا يه‌ك جۆر په‌يوه‌نديى به‌رهه‌مهێنان و يه‌ك كۆپه‌يوه‌نديى به‌رهه‌مهێنان كارده‌كات. كۆپه‌يوه‌ندى ئاماژه‌يه بۆ هه‌موو چڵه په‌يوه‌ندييه‌كانى تر به سياسى و ئابورى و كۆمه‌ڵايه‌تى و فيكرى و ڕۆشنبيرى و هونه‌رى و هتده‌وه. تێكڕاى ئه‌م په‌يوه‌ندييانه له جيهانه‌كه‌ماندا سه‌ر به په‌يوه‌ندييه‌كانى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمايه‌داريين. به‌م پێيه له هه‌ركوێ بين، قاچێكمان له‌ناو سيسته‌مه‌كه‌دايه. ئه‌م بيرخستنه‌وه‌يه بۆ ئه‌وه بوو تاكو بڵێم: گه‌رچى مناڵى سياسييه‌كان په‌يوه‌ندييه‌كى ئه‌وتۆيان به زه‌ويى نيشتمانه‌وه نيه، كه‌چى هێشتا مناڵانى سيسته‌من. ئه‌و جيله سياسييه‌ى كه بۆ داهاتوو به‌ڕێوه‌يه و سيماكانى خۆى تاڕاده‌يه‌ك ده‌رخستووه، گه‌رچى لێره به خاكه‌وه نه‌نوساوه، كه‌چى به‌قووڵى سه‌ر به‌م سيسته‌مه‌يه.\nلێره‌دا خاڵێكى دياله‌كتيكى هه‌يه: تۆ لێره نه‌بوويت، به‌ته‌واوى لێره‌ش نيت، كه‌چى به‌قووڵى سه‌ر به سيسته‌ميت. به حوكمى ئه‌وه‌ى كوردستان به‌شێكه له سه‌رمايه‌داريى جيهانى، به‌ڵام به فۆرمێكى تايبه‌ت. فۆرمێكه له‌ڕووى به‌رهه‌مهێنانه‌وه كرێخۆرييه و له‌ڕووى بازاڕييشه‌وه به‌رخۆرييه. بۆيه ئه‌و جيله تازه سياسييه‌ى كه بۆ داهاتوو به‌ڕێوه‌يه، له‌م په‌يوه‌ندييه‌ى كوردستان به سه‌رمايه‌دارييه‌وه له‌د‌ايكبووه و گه‌وره‌بووه. به‌رده‌وام قاچێكى له‌وێ بووه، ئاگاى له ته‌كنيك و ته‌كنۆلۆژيا و چه‌ك و بازاڕ و مۆده و ڕه‌فاهياتى ئه‌وێيه، به‌ڵام ئێره‌شى هه‌يه: ئێره وه‌ك نه‌خشه‌يه‌كى ته‌واونه‌كراو كه كه‌م كه‌م ده‌كرێت به به‌شێك له سه‌رمايه‌داريى جيهانى. جيلى پێشووى سياسييه‌كانى كورد، په‌يوه‌ندييه‌كى كه‌متازۆر ئۆرگانييان به خاكى كوردستانه‌وه هه‌بوو، شاخ ناوى ئه‌و په‌يوه‌ندييه بوو. واته له‌نێوان ئه‌وان و زه‌ويى كوردستاندا، ئاشنايه‌تييه‌ك هه‌بوو كه جۆرێك له ڕيشه‌ى درووستكردبوو، به‌ڵام ئه‌م مناڵانه‌يان خاوه‌نى ئه‌و ڕيشه و ئاشناييه نين. نه له شاخ و نه له شار، له‌م په‌يوه‌ندييه ئۆرگانييه‌دا نه‌ژياون. ده‌توانين زۆر به‌ساده‌يى وێناى بكه‌ين كه هه‌ريه‌كه له ئێمه‌ى گه‌نجانى ئاسايى، قووڵتر په‌يوه‌ندييمان به زه‌ويى كوردستانه‌وه هه‌يه. بۆيه‌شه ده‌ڵێم زه‌وى، چونكه ده‌مه‌وێت بۆ ماوه‌يه‌كى كاتى له‌و باره ناسيۆنالى و به‌هاداره‌ى ڕزگاربكه‌م كه دراوه‌ته‌پاڵى. گه‌رنا زه‌وى و سرووشتێكى خاو و بێلايه‌نمان نيه. گه‌نجێك كه شه‌وان و ڕۆژان به‌م زه‌وييه‌دا هاتوچۆى كردووه، ياده‌وه‌ريى له‌گه‌ڵيدا درووستكردووه، په‌يوه‌ندييه‌كى ڕه‌سه‌نترى پێيه‌وه هه‌يه. به‌ڵام مناڵى سياسييه‌كان، پتر په‌يوه‌ندييه‌كى ناڕه‌سه‌نيان به ئه‌م زه‌وييه‌وه هه‌بووه(وه‌ك ئه‌و مناڵه‌ى كه له باڵاخانه‌يه‌كى به‌رزدا له‌دايكده‌بێت و په‌يوه‌ندييه‌كى سرووشتيى به زه‌وييه‌وه نيه و ياده‌وه‌رييه‌كانى له‌نێوان زه‌وى و ئاسماندان). ئێمه له‌دواى هايدگه‌ره‌وه تێده‌گه‌ين زه‌مين و نيشته‌جێبوون دوو تێماى بنه‌ڕه‌تيين. مرۆڤ ئه‌و (جێگه)يه‌يه‌كه بوونى تيا ده‌ركه‌وتووه. هاوكات لاى هايدگه‌ر ئيقامه و مانه‌وه له جێيه‌كدا جيايه له نيشته‌جێبوون. لاى ئه‌و مرۆڤى نوێ له ماڵ و نيشته‌جێبوون هه‌ڵكه‌نراوه. گوايا ماڵ به‌ر له‌وه‌ى درووستكراوێكى مادى بێت، نيشته‌جێبوونێكى قووڵتره. به‌ڵام نيشته‌جێبوون هه‌ميشه گوزارشت له ڕه‌سه‌نێتى ناكات، به‌ڵكو ده‌توانێت ته‌عبير بێت له كۆنه‌پارێزييش. ئه‌وه‌ى كۆچه‌رى نه‌بێت، دوور نيه كۆنه‌پارێز بێت. ئه‌مه بۆ سوبێكت ڕاسته له مانا گشتى و ئاساييه‌كه‌يدا. به‌ڵام ئايا بۆ سياسييه‌كان ئه‌مه تا چه‌ند ڕاسته؟ په‌يوه‌نديى سياسييه‌كان به زه‌وييه‌وه چيه و چۆنه؟ ئايا زه‌وى به‌ر له هه‌موو شتێك، كه‌ره‌سته‌يه‌كى خاو نيه بۆ ئه‌وان؟\nئه‌مڕۆ مرۆڤ تێكڕا به‌و مانا كۆنه‌ى پێشوو، نيشته‌جێ نيه. ته‌كنۆلۆژيا و واقيعى مه‌جازى گۆڕانيان به‌سه‌ر مانا و كاريگه‌ريى شوێن و نيشته‌جێبووندا هێناوه. ئێستا هه‌ريه‌كه‌مان به‌ته‌نيا نيشته‌جێى ناو خێزانى خوێنيى خۆمان نين، به‌ڵكو چه‌ندين بازنه و خێزانى ديكه كراونه‌ته‌وه و نيشته‌جێين تيايدا. به‌شێك له‌م بازنانه مه‌جازيين و بريتيين له فرێند و ئه‌كاونت و ئه‌پڵيكه‌يشنه خێزانييه‌كانى تر. به ده‌ربڕينێكى تر، ئه‌مڕۆ هه‌موومان له هه‌ندێك شوێنى مه‌جازييدا نيشته‌جێين و كاتيك دێينه ناو شوێن/واقيعى باوه‌وه، يه‌كترى نابينين. ته‌نانه‌ت به‌ده‌گمه‌ن كه‌سێك له‌و كه‌سانه ده‌بينين كه له خێزانه مه‌جازييه‌كاندا هه‌يه. يه‌كه‌مين كاريگه‌ريى ئه‌م مه‌جازيبوونه‌وه‌يه‌ش، نه‌هێشتنى به‌رپرسيارييه. جه‌سته به مانايه‌ك له ماناكان، هاوماناى شوێنه. ده‌ركه‌وتنى بوونى مرۆڤه، وجوديه‌تى ئينسان له‌ڕێگه‌ى جه‌سته‌يه‌وه په‌خشده‌بێته‌وه و جه‌سته شوێنێكه بۆ چڕبوونه‌وه‌ى سه‌دان كۆد و ئاماژه و په‌يوه‌ندى. كاتێك جه‌سته مه‌جازى ده‌بێته‌وه، هه‌ستكردن به به‌رپرسيارى كاڵده‌بێته‌وه. ئه‌مه په‌يوه‌نديى به كۆپه‌يوه‌ندييه مه‌جازييه‌كانى ئێستاوه هه‌يه، نه‌ك ئه‌وه‌ى بێين و تاكه‌كه‌س بكه‌ينه تۆمه‌تبارى يه‌كه‌م. كاتێك كۆپه‌يوه‌ندييه‌كان ڕه‌هه‌ندێكى مه‌جازى وه‌رده‌گرن، ئيدى به‌شێك له كاره‌كته‌ر و سوبێكتيڤيته‌مان له‌نێوده‌چێت. يان ڕوونتر: ده‌بێته هه‌ڵم و به‌هه‌وادا ده‌چێت. جه‌سته به‌و مانايه‌ش شوێنه كه سنورى هه‌يه، ڕه‌هه‌ندى هه‌يه، به‌ركه‌وتنى تيايه، مه‌ودايه‌كه له‌نێوان تۆ و ئه‌ويتردا. به‌ڵام له دونياى مه‌جازييدا ئه‌م سنووره ده‌كشێت، به‌ركه‌وتن ڕووده‌دات و هاوكات هه‌ستكردن به به‌رپرسيارييش كه‌مده‌كاته‌وه؛ چونكه ئه‌ويتر به مانا جه‌سته‌ييه‌كه‌ى غايبه. به‌ڵام له واقيعدا كه ئه‌ويتر به‌هۆى جه‌سته‌يه‌وه حازرده‌بێت، ئيتر تۆ ناچاريت جۆرێك له وريايى و ڕێسا به‌كاربێنيت چونكه سنوره‌كان به‌رجه‌سته‌تر كارده‌كه‌ن. بۆيه بمانه‌وێت يان نا، له داهاتوودا يه‌كێك له ماناكانى به‌ره‌نگارى ئه‌وه ده‌بێت كه سه‌نگ و قورسايى بۆ جه‌سته و واقيع بگێڕينه‌وه و له‌وێشه‌وه بڕێك ماترياڵى ڕاسته‌قينه بۆ سياسه‌تى ڕزگارى كۆبكه‌ينه‌وه. جێى خۆيه‌تى ئاماژه‌يه‌ك بۆ په‌يوه‌نديى جه‌سته و به‌رپرسيارييش بكه‌ين له دونياى پۆڕنۆدا. له پۆڕۆندا ديسان جه‌سته سنوورێكى بێ‌سنوور وه‌رده‌گرێت. گه‌نجێك له‌سه‌ر شاشه‌كان، بێ شومار جه‌سته ده‌بينێت، به‌بێ ئه‌وه‌ى به جه‌سته‌يه‌كه‌وه بگيرسێته‌وه. ئه‌م جاره‌يان جه‌سته جه‌سته‌يه‌كى ئاسايى نيه، ئه‌و ماترياڵه نيه كه گوزارشت له ئه‌ويتر ده‌كات به‌ڵكو فيگه‌رێكى ناكۆتايه، خزه، هه‌ستى تێرنه‌بوون و ته‌نانه‌ت سه‌رگه‌ردانييش درووستده‌كات. ڕه‌نگه له كاتى جه‌سته‌ى ئاسايى و كۆنكرێتييدا، و به‌تايبه‌ت له كاتى ئۆرگازمى سێكسييدا جه‌سته سنورێكى هه‌بێت. سنورێك كه تا ئه‌و ڕاده‌يه كۆنكرێتى ببێته‌وه هه‌ستبكه‌ين بۆ چه‌ند چركه‌يه‌ك له‌به‌رده‌م ته‌رمێكداين. سنوره‌كانى ته‌رم، به‌راورد به جه‌سته‌ى ناو جيهانى پۆڕنۆ، مه‌لموس و ميكانيكييه. لێره‌دا ويستم ئه‌و ناكۆكييه ڕياكارانه‌يه ده‌ربخه‌م كه سيسته‌م له هه‌ندێ درووشمى خۆيدا ده‌يخاته‌ڕوو بۆ ئه‌وه‌ى له به‌ره‌نگارى دوورمانخاته‌وه. ناكۆكييه‌كه به‌م جۆره‌يه: سيسته‌م پێت ده‌ڵێت خۆت به، تۆ خاوه‌نى خۆتيت. به‌ڵام به‌و ديودا، هه‌وڵده‌دات نيشته‌جێ نه‌بيت، سنووره‌كانى ئه‌ويترت تا ئاستى ناكۆتا بۆ درێژبكاته‌وه. به مانايه‌كى تر، ئه‌ويتر ئاواده‌بێت و ونده‌بێت. لێره‌وه به‌ره‌نگاريى ڕاسته‌قينه ئه‌وه‌يه كه بيرى خۆمانى بخه‌ينه‌وه ئێمه به‌ته‌نيا به‌شى خۆمان ناكه‌ين، خۆت به‌ته‌نيا جگه له ئه‌گه‌رێكى ناكۆتا بۆ به‌كاڵابوون به‌شى چيى تر ده‌كه‌يت؟\nوێڕاى ئه‌مه‌ش په‌يوه‌نديى شوێن و سياسه‌ت هه‌ر گرنگيى خۆى هه‌يه و قسه‌ى يه‌كه‌م ده‌كات. ئايا به‌ر له‌م مه‌جازيبوونه‌وه‌يه‌ش، مناڵى ده‌سه‌ڵاتداران هه‌ر له جۆرێك مه‌جازدا نه‌ژيابوون؟ ئايا زۆنى سياسييه‌كان، خۆى له‌بنه‌ڕه‌تدا زۆنێكى مه‌جازى و دابڕاو نيه؟ (دياره مه‌به‌ستمان له سياسه‌تى باو و ڕياڵ‌پۆڵه‌تيكه كه سياسه‌تى كوردييش به‌شێكه لێى). سياسييه‌كان جيا له‌وه‌ى به‌هۆى شاشه‌كانه‌وه ده‌رده‌كه‌ونه‌وه، به ديوێكى تريشدا مه‌جازيين: ئه‌وان مادام كه‌م ده‌بينرێن، زۆركه‌م به‌ر بوونه واقيعييه‌كه‌يان ده‌كه‌وين، له دونياى مه‌جازدا قه‌تيسده‌بن. مناڵانى ئه‌وانيش، به‌شێكن له‌م زۆنه مه‌جازييه. زۆنى مه‌جازيى سياسى و سه‌رۆكه‌كان، جۆرێكه له ته‌نيايى. تا ئاستێك به‌رزده‌بنه‌وه كه ته‌نيا ده‌كه‌ون و تووشى جۆرێك له ئيهمالبوونى وجودى ده‌بن. له‌به‌ر ئه‌مه‌شه وێناكرنى ئه‌وان له هه‌ندێ كارى ڕۆژانه‌ييدا، شتێكى تاڕاده‌يه‌ك سه‌ير و كۆميدييه. وه‌ك بڵێى ته‌نيايى ستراكتۆرێكه و پێشوه‌خت بۆ ده‌سه‌ڵاتى سه‌رۆكايه‌تى ئاماده‌كراوه(ئه‌م دۆخه بۆ ناوبانگه‌كانى تريش به‌گشتى ڕاسته، به‌ڵام جياوازييه‌كه له‌وێدايه كه چاوه‌ڕوانييه سياسييه‌كان جودان). به‌كورتييه‌كه‌ى، له ئاستى ئه‌بستراكتدا سياسييه‌كان زۆرجار له يادى خه‌ڵكيدان، به‌ڵام له ئاستى كۆنكرێت و ڕۆژانه‌دا ده‌ركراو و ئيهمالكراو و ته‌نيان. لێره‌وه سياسييه كورده‌كان له سه‌رده‌مى شاردا، و مناڵه‌كانيشيان، دووجار په‌يوه‌نديييان به خاكى كوردستانه‌وه پچڕاندووه. جارێك به‌پێى سياسه‌تى باو كه ته‌نيايى درووستده‌كات، جارێكى تريش ژيانكردن له ڕۆژئاوا(غه‌رب) كه دايكه‌زه‌ويى گه‌شه‌ى سه‌رمايه‌دارييه.\nبا وێنه ئاوێنه‌ييه پێچه‌وانه‌كه وه‌ربگرين: گه‌نجه ئاساييه‌كانى كوردستانيش ده‌يانه‌وێت له‌م خاكه هه‌ڵبێن. له‌م گۆشه‌يه‌وه ده‌توانين زياتر قسه له‌سه‌ر مناڵى سياسييه‌كانيش بكه‌ين. له‌دواى ساڵانى 2000ـه‌وه ڕسته‌يه‌ك له‌سه‌ر زارى گه‌نجان كوردستانه كه هى شاعيرى سورى (محه‌مه‌د ماغوت)ـه. ماغوت گوتوويه: ئه‌وه‌ى من به‌م زه‌وييه‌وه ده‌به‌ستێت پێڵاوه‌كانمه. گه‌رچى له‌ئاسته سه‌ره‌تاييه‌كه‌دا، پێڵاو وه‌سيله‌ى به‌ستنه‌وه‌ى مرۆڤه به خاكه‌وه، به‌ڵام ماغووت به ديوه ئه‌خلاقييه‌كه‌يدا به‌كاريدێنێت كه پێڵاو ڕه‌مزى شتى نزمه. دياره ئه‌م ڕسته‌يه له‌م ساڵانه‌ى دواييدا به‌هۆى په‌ره‌سه‌ندنى شاشه و واقيعى مه‌جازييه‌وه كه‌مێك سست بووه، چونكه له نه‌سته‌كۆى خه‌ڵكدا به‌شێك له زه‌وى له‌ده‌ستچووه و مه‌جازى بۆته‌وه. ئه‌م ڕسته‌يه‌ى ماغوت لاى گه‌نجه‌كان وه‌ك توانجێك بوو بۆ نه‌مانى ئينتيماى نيشتمانى. جيلێك گه‌وره‌ده‌بێت و ده‌يه‌وێت ئه‌م خاكه جێبهێڵێت، له‌ولاشه‌وه جيلێكى كه‌م ده‌گه‌ڕێنه‌وه و له كوردستان مه‌نسه‌ب وه‌رده‌گرن. ئه‌م حاشاكردنه له زه‌وى، ته‌عبيره له‌وه‌ى په‌يوه‌ندييه‌كى قووڵيان به زه‌وييه‌وه هه‌بووه. به‌پێچه‌وانه‌ى مناڵى سياسييه‌كانه‌وه كه خۆشه‌ويستييه‌كى زۆر بۆ زه‌وى ده‌رده‌بڕن، كه به‌جۆرێك ته‌عبيره له‌وه‌ى ئينتيمايه‌كى ئه‌وتۆيان بۆ ئه‌م زه‌وييه نيه.\nدووه‌م: زه‌وى و به‌ره‌نگارى\nگه‌ڕانه‌وه‌ى ڕێز بۆ خاك له‌وێوه نايه‌ت كه به شێوه‌يه‌كى كۆنه‌پارێزانه و ناوچه‌نشين وابه‌سته‌ى خاك بين. هه‌موو نيشته‌جێبوونێك له زه‌ويى خۆماندا، نامانكاته كه‌سێك كه ڕێزى خاك ده‌گرێت. ده‌كرێت سه‌رمايه‌دارێك بيت و ئه‌م زه‌وييه وه‌ك ماده‌ى خاو به‌كاربێنيت و ڕيشه‌شت به‌م خاكه‌وه نه‌بێت. سه‌رمايه‌داره‌كان، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه خۆيان بانگه‌شه‌ى نيشتمانيبوون ده‌كه‌ن، كه‌چى بێگانه‌ن به زه‌وييه‌كه‌ى خۆيان(ده‌توانين ده‌يان و سه‌دانى وه‌ك شاسوار عه‌بدول واحيد وه‌ك نمونه وه‌بگرين). سه‌رمايه‌داره‌كان په‌يوه‌ندييه‌كى كاڵاييان به خاكه‌وه هه‌يه. وه‌ك كه‌ره‌سته‌يه‌كى به‌رهه‌مهێنان له خاك ده‌ڕوانن. به‌م مانايه، زه‌ويى كوردستان و زه‌ويى هه‌ر گۆشه‌يه‌كى جيهان بۆ هه‌ر سه‌رمايه‌دارێك يه‌ك ماناى هه‌يه. سه‌رمايه‌داره‌كان به مانايه‌ك له ماناكان ڕيشه‌يان نيه، په‌ره به جۆرێك له نيهيليزمى كاڵايى ده‌ده‌ن. ئه‌وان ئه‌گه‌ر خاكێكيشيان خۆشبوێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌يه ده‌ستيان به قازانجه‌كانى ده‌گات. واته خۆشه‌ويستييه‌كى پاتۆلۆژيك و كاڵايى ئه‌وان ده‌به‌ستێت به زه‌وييه‌وه. له نمونه‌ى شاسواردا كۆمه‌ڵێك ئايدۆلۆژيا كۆده‌بێته‌وه. ئايدۆلۆژياى سه‌رمايه‌دارى، له‌ڕێگه‌ى گه‌شه‌ى مرۆيى و ده‌روونناسيى تاكه‌كه‌سييه‌وه، به‌رده‌وامى به خۆى ده‌دات. شاسوار له قسه و باسه‌كانيدا له‌ناو گه‌نجاندا شتانێكى له‌م جۆره ده‌ڵێت: ئێوه ده‌بێت هه‌وڵبده‌ن، له ئيشى بچوكه‌وه ده‌ست پێ بكه‌ن، ڕه‌نگه سه‌ره‌تا ده‌سه‌ڵات قبوڵتان نه‌كات به‌ڵام ڕه‌نگه سه‌ره‌نجام له كێبڕكێى ئابورييدا قبوڵتانبكات. ئه‌م قسانه، خۆى هاوته‌ريبه به ئايدۆلۆژياى باڵاده‌ست. واته واز له‌و خاك و ئاوه بێنه و پشت به خۆت ببه‌سته. لێره‌دا دوا لۆژيك به‌م جۆره كۆتاييدێت: نيشتمان موڵكى كه‌س نيه، به‌ڵكو لاشه‌يه‌كه و ده‌بێت به‌كاوه‌خۆ هه‌وڵى خۆتى تيابده‌يت. به‌ڵام ده‌بێت بپرسين: كام له بۆرژوازيى نه‌وتخۆرى نيشتمانى، به هه‌وڵى تاكه‌كه‌سييانه‌ى خۆى نيشتووه به‌م خاكه‌وه؟ كاتێك سه‌رمايه‌دارێكى له‌م جۆره، به فيتى هه‌ندێك سياسى، خۆى بۆ پرۆسه‌ى سياسى ئاماده‌ده‌كات؛ ئيتر ئاماده‌بوونه‌كه‌ى ڕيشه‌يه‌كى به‌م خاكه‌وه نيه. به‌ڵكو له‌سه‌ر پشتى ميديا و بزنسێكى تاڕاده‌يه‌ك خێرا خۆى هه‌ڵده‌داته ناو ئه‌م پرۆسه‌يه‌وه و سياسه‌ت ده‌بێته درێژه‌دان به‌و ناوبانگه‌ى كه هه‌يبووه. لێره‌دا له ساڵانى شه‌ست و حه‌فتاوه ده‌كه‌وينه ناو ده‌يه‌ى دووه‌مى سه‌ده‌ى بيسته‌وه، كه مه‌فهومى پاڵه‌وان جێى خۆى چۆڵده‌كات بۆ ئايكۆن و بزنسمان كه سياسه‌تبازى ده‌كه‌ن. گه‌رچى بزنسمان، وشه‌يه‌كى ده‌قيق نيه و ته‌مومژێك به‌سه‌ر په‌يوه‌ندييه‌كانى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمايه‌دا ده‌دات و وشه‌كه تاڕاده‌يه‌ك ئاسايى ده‌رده‌كه‌وێت. سه‌رمايه‌دارى ناچاره پسپۆڕييه‌كانى خۆى جيابكاته‌وه و (مان...)ێك بلكێنێت به هه‌ڵگره‌كانييه‌وه: بزنسمان، شۆمان، هتد. سياسه‌ت گه‌رچى ئيمكانێكه و له‌به‌رده‌م هه‌ر غه‌ريبه‌يه‌كدا كراوه‌يه، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى كه غوربه‌تى ڕاسته‌قينه‌يان به خاكه‌وه هه‌يه ناتوانن سياسه‌تكارى ڕاسته‌قينه بن. سياسه‌تكارى ڕاسته‌قينه، خه‌ڵك خۆيه‌تى. سياسه‌ت پسپۆڕى نيه، ته‌نيا له ساته ته‌كنيكى و بچوكه‌كانى خۆيدا نه‌بێت. ئه‌و سياسه‌ته‌ى كه ده‌بێت داكۆكيى لێ بكه‌ين سياسه‌تى خه‌ڵك خۆيه‌تى، سياسه‌تێك كه به‌رده‌وام خۆى نوێده‌كاته‌وه و كۆمه‌ڵانى خه‌ڵك تيايدا به‌شدارن و سياسه‌ت له بوارێكى وشك و دابڕاوه‌وه ده‌گۆڕنه سه‌ر پرۆسه‌يه‌كى خۆتێپه‌ڕێنه‌ر و حه‌ياتى و ته‌نانه‌ت ئێستاتيكييش. به مانايه‌كى تر، سياسه‌ت گێڕانه‌وه‌ى ڕێزه بۆ زه‌وى، دابه‌شكردنى خێروبێره‌كانێتى به‌يه‌كسانى. له‌وه‌ش سه‌رووتر: په‌ره‌دانه به جۆرێك له ڕۆحانيه‌تى ماترياڵى كه ڕيزگرتنه له زه‌وى. ڕه‌نگه بتوانين له ئايدياى كۆمۆنيزمدا، جۆرێك له ڕۆحانيه‌تى ماترياڵى و دونيايى به‌رهه‌مبێنينه‌وه بۆ ئه‌وه‌ى كۆمۆنيزم له‌و تۆمه‌تانه‌ى سيسته‌م پاكبكه‌ينه‌وه كه ماده‌گه‌راييه‌كى ڕووت و ڕه‌قه. ڕۆحانيبوون له كۆمۆنيزمدا ئه‌وه‌يه شته‌كان و ديارده‌كان و په‌يوه‌ندييه‌كان و مرۆڤ له كاڵابوون ڕزگاربكه‌يت. هه‌ركات توانيمان مرۆڤ بۆ دۆخى پێش كاڵابوون بگه‌ڕێنينه‌وه، گه‌رچى ڕێژه‌ييش بێت، ئه‌وا جۆرێك له ڕۆحانيبوومان گه‌ڕاندۆته‌وه بۆ مرۆڤ. زه‌وييش يه‌كێكه له‌م تێمايانه. بۆ ئه‌وه‌ى په‌ره به نيشته‌جێبوونێكى مرۆيى بده‌ين له‌سه‌ر زه‌وى، ئه‌وا ده‌بێت زه‌وى له‌و كاڵابوونه فره-ڕه‌هه‌نده ڕزگاربكه‌ين كه تووشى بووه. ڕيشه‌ى مرۆڤ به زه‌وييه‌وه، له‌وێوه درووستنابێته‌وه كه زه‌وى ماندووبكه‌ين و جێى نه‌هێڵێن و بيڕه‌تێنين، به‌ڵكو له‌وێوه‌يه كه نه‌ك له‌ڕێگه‌يه‌كى عيرفانييه‌وه، به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ى به‌ره‌نگارييه‌كى ڕاديكاڵ و ده‌سته‌جه‌معييه‌وه، له كاڵابوون ڕزگارى بكه‌ين. \nله كوردستان ئه‌م پرۆسه‌ى له‌ڕيشه‌داماڵينه، ده‌يه‌يه‌ك زياتره ده‌ستى پێكردووه و سه‌ره‌تا بۆرژوازيى نه‌وتفرۆشى كوردى لێى به‌رپرسه. نه‌وت ناوى سه‌ره‌كيى ئه‌م پرۆسه‌يه‌يه. له ديدى سه‌رمايه‌دارێك و بۆرژوازيى نه‌وتفرۆشى كوردييه‌وه، زه‌ويى كوردستان يه‌كسانه به پۆتانشێڵى نه‌وت؛ واته يه‌كسانه به‌و بڕه نه‌وته يه‌ده‌گه‌ى كه ماوه و مه‌زه‌نده ده‌كرێت 45 تا 60 مليار به‌رميل بێت. له‌لايه‌كى تريشه‌وه، كوردستان كۆڵۆنيالێزه‌ى ده‌ستى كۆمپانيا ده‌ره‌كييه‌كانه. بۆنمونه، 1200 كۆمپانياى توركى له كوردستان هه‌ن كه كرێكار و كارمه‌ندى خۆيان به‌كارده‌هێنن و به‌شێك له پاره‌ى كوردستان به‌ره‌و بازاڕى توركيا ده‌به‌نه‌وه. هاوكات 18 بنكه‌ى سه‌ربازيى توركيا له ناو خاكى كوردستاندايه، ئه‌و خاكه‌ى كه به‌شێكى هێشتا جێناكۆكه و گه‌ره‌نتيى هێنانه‌وه‌ى له‌ئارادا نيه. ئه‌مانه و زۆر شتى تر، گۆڕان به‌سه‌ر ماناكانى خاكدا ده‌هێنن و په‌يوه‌نديى بۆرژوازيى كوردى به خاكه‌كه‌يه‌وه ته‌واو سستده‌كات، ئه‌مه له‌كاتێكدا بۆرژوازيى وڵاتانى تر، پله‌يه‌ك سه‌رووتر مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ خاكه‌كه‌ياندا ده‌كه‌ن. ئه‌م سستبوونه به خاكه‌وه، پتر له‌و ميتافۆره نزيكده‌بێته‌وه كه له سه‌رده‌مى زۆربوونى ئۆتۆمبێله‌كاندا، په‌يوه‌ندييمان به زه‌وييه‌وه سستده‌بێت و چيتر له‌مسى ڕاسته‌وخۆى خاك ناكه‌ين و به پياده ئه‌زموونى خاك ناكه‌ين(ئێستا هه‌موان بۆ چه‌ند سه‌د مه‌ترێك ئۆتۆمبێل به‌كاردێنن و ڕۆيشتن و ڕێكردن و ته‌ماس به زه‌وييه‌وه ڕووبه‌ڕووى جۆرێك له كاڵابوون كراوه‌ته‌وه).\nئه‌مڕۆ شار وه‌ك يه‌كێك له ده‌ركه‌وته‌كانى زه‌وى، هه‌ندێك ئاڵوگۆڕى به‌سه‌ردا هاتووه. جاران ستايشى سه‌نته‌رى شار ده‌كرا و سه‌نته‌ر جێگاى چينه‌كانى سه‌ره‌وه بوو. ئێستا چينه‌كانى سه‌ره‌وه، پتر به‌ره‌و په‌راوێز و سنورى شار و ده‌ره‌وه‌ى شار ده‌ڕۆن. نه‌وه‌يه‌كيشت هه‌يه گه‌نجه، به‌ڵام ئه‌م نه‌وه‌يه گه‌رچى بڕێكى له سه‌نته‌رى شاردايه؛ كه‌چى نه‌وه‌يه‌كى كرێچييه. كرێچيى نه‌وه‌ى پێش خۆيه‌تى، ئه‌و نه‌وه‌يه‌ى كه شتێك زياترى له‌م نه‌وه‌يه هه‌يه. سه‌نته‌رى شار به‌ره‌و به‌بازاڕبوون و مۆزه‌خانه و كافترياى ئاوێته به ديمه‌نه سونه‌تييه‌كان ده‌چێت. وه‌ك بڵێى سه‌نته‌رى شار، سه‌نته‌رێكه و له‌ده‌ستچووه. ئه‌وه ته‌نيا پرۆسه‌ى به‌كاڵابوونه كه ده‌توانێت پۆتانشێڵه‌كانى سه‌نته‌ر بقۆزێته‌وه. لێره‌وه ده‌سه‌ڵاتداران و سه‌رمايه‌داران به‌ره‌و په‌راوێزه‌كان ده‌ڕۆن، باخ و ڤێلاكانيان له دوورتر ڕۆده‌نێن. ئه‌م خۆدووگرتنه‌ى ئه‌وان، هه‌نگاوێك له‌پێش ئه‌و فيگه‌ره‌شه‌وه‌يه كه بۆدلێر/بنيامين باسيده‌كه‌ن به‌ناوى فلانۆر يان پياسه‌كه‌ر و وێڵگه‌ڕ. فلانۆر، له‌ناو قه‌ره‌باڵغى و ئاڵۆزييه‌كانى شارى مۆدێرندا ده‌سوڕێته‌وه. فلانۆر، هێشتا له‌ناوماندايه، يه‌كێكه له ئێمه، خودى خۆمانين. ئه‌و گه‌نجه سه‌رگه‌ردانانه‌ين كه به شه‌قامه‌كاندا ده‌سووڕێينه‌وه و په‌يوه‌ندييه‌كى وه‌ڕزكه‌ر به زه‌وييه‌وه درووستده‌كه‌ين. دواجار په‌ره‌سه‌ندنى جێگاكانى ده‌ره‌وه‌ى شار و په‌راوێزى شار له چه‌شنى "سيته‌ك" له پارێزگارى سلێمانى، داننانێكى سيمبوڵييه به وێرانبوونى شار و ئه‌و زه‌وييه‌دا كه شارى له‌سه‌ر بنياتنراوه. له نه‌ستى ئه‌و په‌راوێزنشينانه‌دا، په‌راوێزه‌كه نيشانه‌ى نه‌خۆشييه، سه‌مپتۆمێكه بۆ ئه‌وه‌ى شار نه‌خۆشه. يان ڕاديكاڵتر شار بوونى نيه. به ده‌ربڕينێكى تر، ئه‌و زه‌وييه‌ى شار له ئاستى سه‌رمايه‌دا گرانبه‌هايه، به‌ڵام له ئاستى ڕابواردن و ژيانكردن و فه‌ردانييدا مايه‌ى هه‌ڵهاتنه لێى. به‌م مانايه، مناڵى سياسييه‌كان و سه‌رمايه‌داران و چينه‌كانى سه‌ره‌وه، زه‌وييه‌كى جيا بۆ خۆيان داده‌بڕن بۆ مانه‌وه.\nله‌كۆتاييدا، به‌بێ ئه‌وه‌ى تووشى هيومانيزمێكى ئايدياڵيستانه بين، ده‌توانين باس له سياسه‌تێكى به‌ره‌نگارى بكه‌ين كه له زه‌وييه‌وه ده‌ست‌پێبكات. واته به‌ر له‌وه‌ى تووشى گفتوگۆيه‌كى نه‌بڕاوه‌ى نه‌سه‌لمێنراو بين ده‌رباره‌ى مرۆڤ، باشتره له ماڵى مرۆڤ خۆيه‌وه ده‌ست پێبكه‌ين كه زه‌وييه. زه‌وى خۆى به‌ته‌نيا جۆرێكه له مه‌حاڵ/ڕياڵ، زمانى نيه، ئه‌وه ئێمه‌ين زمانى ده‌ده‌ينێ و له به‌ركه‌وتنماندا ماناى پێ ده‌به‌خشين. ئه‌م مانا‌به‌خشينه، له‌ڕێگه‌ى سياسه‌تێكى تازه و به‌ره‌نگارانه‌وه مومكينه. چونكه ستاندارده‌كانى پێشوو كۆن بوونه و به شێوه‌يه‌كى ڕاديكاڵ له قورسايى زه‌وى تێناگه‌ن. يه‌كێك له ستاندارده كۆنه‌كانى سيسته‌م ئه‌وه‌يه هه‌موان شوێنى نێشته‌جێبوونيان هه‌بێت ئيتر بارودۆخ باش ده‌بێت. له‌كاتێكدا ئه‌مه پارادۆكسه. تاكو به‌م جۆره‌ى ئێستا مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ خاك و زه‌وييدا بكرێت، ئه‌و درووشمه نايه‌ته‌دى. لێره‌وه‌يه ده‌بێت په‌ره به دژايه‌تى و ئه‌نتاگۆنيزمێك بده‌ين له‌نێوان به‌ره‌نگاران و ئه‌وانه‌ى كه زه‌وى له به‌ها مرۆييه باڵا و سۆسياليستييه‌كان خاڵيده‌كه‌نه‌وه. ئه‌نتاگۆنيزم و دژايه‌تى، به‌ر له‌وه‌ى ته‌عبير بێت له ناكۆكيى نێوان دوو به‌ره‌ى مرۆڤ له‌سه‌ر يه‌ك زه‌وى، جۆرێكه له به‌ها. به‌شێك له‌م نائومێدييه‌ى كه ئێستا له‌ناو لاواندا په‌ره‌ى سه‌ندووه، كاڵبوونه‌وه و كاڵكردنه‌وه‌ى ئه‌نتاگۆنيزمه. پرسى مامه‌ڵه‌كردنى خاك و زه‌وى، يه‌كێكه له كليله‌كان بۆ درووستكردنه‌وه‌ى ئه‌نتاگۆنيزم. هه‌موو به‌ره‌نگارييه‌كى نوێ، له ئه‌نتاگۆنيزمێكى نوێدا خۆى به‌رجه‌سته‌ده‌كات.\n. ئاماژه‌يه‌كى ناڕاسته‌وخۆيه به وته به‌ناوبانگه‌كه‌ى ماركس كه ده‌رباره‌ى مۆدێرنه ده‌ڵێت: ئه‌وه‌ى ڕه‌ق و پته‌وه، ده‌بێـه دووكه‌ڵ و به‌هه‌وادا ده‌چێت.


بەهۆی بەرزبوونەوەی ژمارەی توشبووانی کۆرۆنا لە ناحیەی هەریری سەربە قەزای شەقڵاوە، بەڕێوەبەری ناحییەکە هۆشداری دەدات لە قۆناغێکی مەترسیدار و ڕوودانی کارەسات، بەو هۆیەشەوە ماوەی پێنج ڕۆژ پشوو ڕاگەیەنرا.\nئەمڕۆ سێشەممە، 7ی تەموزی 2020، لە ڕاگەیەندراوێکدا کاروان کەریم، بەڕێوەبەری ناحیەی هەریر ڕایگەیاند: "بەپێی ئەگەر و ئەنجامی پشکنینەکان و رێژەی تووشبووانی کۆرۆنا دەبێت ڕایبگەیێنین کە لە قۆناغێکی مەترسی و لێواری کارەساتین."\nئاماژەی بەوەشكردووە: "بە ڕەچاوکردنی دۆخەکە و باری گوزەرانی ھاوڵاتیان رێکارەکانمان بە مەرجی پابەندبوونی ھاوڵاتیان، نەگەیاندە بەرزترین ئاست کە بریتییە لە کەرەنتینەکردن."\nڕوونیشیکردووەتەوە: "ھەر لەو سۆنگەیەوە بە ڕاوێژ لەگەڵ قائیمقامی قەزای شەقلاوە و پارێزگاری ھەولێر بڕیارمان دا بە ڕاگەیاندنی پشوو تاکو ڕۆژی دووشەممە 12ی تەموز، لەو ماوەیە فەرمانگە خزمەتگوزارییەکان بە شێوەی ئێشکگری بەردەوام دەبن لە کارە خزمەتگوزارییەکان."\nکاروان کەریم ئاماژەی بەوەشكردووە: "داواکارین ھاوشارییانی ئازیز، ھاوشانی ھێزە ئەمنییەکان و حکومەت ئەرک ببینن و پابەندی تەواوی خۆپارێزی بن و تەندروستی خۆیان و خانەوادەیان بپارێزن بۆ ئەوەی بتوانین دۆخەکە کۆنترۆڵ بکەین و ژیانی ڕۆژانەمان ئاسایی بەرینە ڕێ."


دەستبەسەرکرانی کچە خوێندکاری کورد لە کەرەج\n00:01 - 10 July 2018\nهەنگاو: کچە چالاکی خوێندکاریی کوردی دانیشتووی کەرەج، لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە حکوومەتی ئێرانەوە دەستبەسەر کرا.\nبەپێی راپۆرتی گەیشتوو بە رێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، رۆژی پێنج‌شەمە (١٤ی پووشپەڕی ٢٧١٨/ ٥ی ژوئیەی ٢٠١٨)، هێزە ئەمنییەکانی حکوومەتی ئێران لە شاری کەرەج کچه چالاکی مەدەنی و خوێندکاری کوردیان بەناوی مریەم فەرەجی دەستبەسەر کردووە.\nمریەم فەرەجی تەمەن ٣٣ ساڵ و خوێندکاری رشتەی پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان و بەرپرسی بەشی دارایی دامەزراوەیەک لە شەهریاری کەرەج بووە کە رۆژی ١٢ی بەفرانبار هاوکات لەگەڵ خۆپیشاندانە ناڕەزایەتییەکان بەدژی حکومەت بۆ ماوەی ١٠ رۆژ دەستبەسەر و لە بەندی ٢٠٩ی زیندانی ئێڤین راگیرابوو.\nدانیشتنی دادگایی کردنی لە رێکەوتی ١٩ی خاکەلێوەی ئەمساڵ لە لقی ٢٨ی دادگای ئینقلاب بە سەرۆکایەتیی دادوەر ئەحمەدزاده بەڕێوەچوو، کە بە ٣ ساڵ زیندانیی تەعزیری و هەروەها رێگری کران بۆ ماوەی ٢ ساڵ لە چوونە دەرەوەی بۆ ئێران حوکم درا.\nمریەم فەرەجی لە کاتێکدا چاوەڕوانی بڕیاری دادگای پێداچوونەوە لەسەر حوکمەکەی بوو کە لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەستبەسەر کراو و هەنووکە چارەنووسی نادیارە.\nپاش تێپەڕینی ٥ رۆژ لە دەستبەسەر کرانی و سەرەڕای بەدواداچوونی بنەماڵە و کەسوکاری، چارەنووسی نادیارە و ئەگەری ئەوە هەیە کە بۆ جێبەجێ کردنی ماوەی حوکمەکەی دەستبەسەر کرابێت.\nمریەم فەرەجی خەڵکی شاری سەرپێڵ زەهاوی کرماشان و دانیشتووی شاری کەرەجە.


قوباد تاڵەبانی: حكومەتی هەرێم ئامادەیە بەپێی دەستوور هەموو كێشەكان لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\nجێگری سەرۆكی حكومەت بۆ باڵێۆزی ئێران لە عیراق: حكومەتی هەرێمی كوردستان ئامادەیە بە پێی دەستوور هەموو كێشەكان لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكات.\nقوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەمڕۆ چوارشەممە 2/10/2019 لە شاری هەولێر لەگەڵ ئیرەج مەسجدی باڵیۆزی ئێران لە عیراق كۆبووە و تاووتوێی پەیوەندییە دوو قۆڵییەكانی نێوان ئێران و هەرێمیان كرد.\nلە كۆبوونەوەكەدا قوباد تاڵەبانی باسی پەیوەندیی مێژوویی نێوان كورد و شیعەی كرد لە عیراق و بە پێویستیشی زانی هەردوولا لە داهاتووی عیراقدا پەیوەندییەكانیان بەهێزتر بكەن، چونكە لێكتێگەیشتنی زیاتری نێوان ئەم دوو پێكهاتەیە یارمەتیدەر دەبێت بۆ سەقامگیری و پێشخستنی وڵات.\nهەردوولاش هاوڕابوون لەسەر پێویستی چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدا و لەم چوارچێوەیەشدا جێگری سەرۆك وەزیران جەختی لەوە كردەوە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئامادەیە بە پێی دەستوور هەموو كێشەكان لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكات.\nئیرەج مەسجدیبەغداحكومەتی هەرێمی كوردستاندەستوورعیراققوباد تاڵەبانیهەولێر\nیۆرۆستات: نزمترین ڕێژەی بێكاری لە كۆماری چیك تۆماركراوە\nڕوسیا هۆشداری دەداتە توركیا


دەچینە بەر ئاوێنە, حیزب دەبێ: گرێ کوێرەی سیاسەت لە کوردستانی ئێران بکاتەوە، بنبەستەکان بشکێنێ، دەرگا داخراوەکان بخاتە سەر پشت، تەکانی گەورە بۆ پێشەوە بە بزوتنەوە بدا !. ئیبڕاهیم لاجانی – Peshmergekan\nPublished 2 May, 2015\nئەو هەموو پرشوبڵاوی\_ دابڕدابڕانەی لە سیاسەتی کوردی\_ مۆدێلی حیزبایەتی لە کوردستانی ئێراندا هەیە،\nناتوانرێ بە نیشانەی لە گۆڕێدابوونی کولتورێکی پێگەیشتوی حیزبایەتی\_ کاری سیاسی لە قەڵەم بدرێت. ئەو جۆرە ناسازی\_ ناسامانی\_ نا هاوئاهەنگی سیاسیە لە کۆمەڵگایەکدا کە بە بلوغی سیاسی\_ مەدەنی گەیشتبێت، بەرچاو ناکەوێت/ سەرهەڵنادات. تۆوی ناسامانی سیاسی\_ ئەتۆمیزەبوونی سیاسەت\_ لە زەویەکدا دەڕوێ کە خاکەکەی پڕبێ لە کود یا فۆسفات و نایتڕۆژینی/ مەزهەبی گەری/ وشکبیری/ تەکڕوانگەیی\_ تەسک بیری\_ ناپوختەیی\_ دەستبەتاڵی/ بێنەوایی سیاسی.\nئەو کارەساتە تەنیا لە هەندێک جێگای وەک سۆماڵی، واتە لە کۆمەڵگایەکدا کە هێشتا گەشەی نەکردوە و هژمۆنی بەدەست پێوەندیە عەشیرەتی\_ تایفەیی و خێڵەکیەکانەوەیە، بەرچاو دەکەوێ . یانی کۆمەڵگایەک کە لە مانای هاوڕایی سیاسی\_ هاوئاهەنگی سیاسی\_سازشی سیاسی بە قازانجی خێری گشتی حاڵی نابێت. لەو جۆرە کۆمەڵگایانەدا سیاسەت نە پێویستی بە دایکە و نە بە باوک. لە هیچ قاعیدە\_ ڕێوشوێنێک پەیڕەوی ناکا. لەو کۆمەڵگایانەدا جێگای کاری سیاسی\_ بیری سیاسی \_ بیرکردنەوەی سیاسی بە سیاسەتبازی و زرنگی پر دەکرێتەوە. زرنگی نە بە مانای زیرەکی بەڵکو بە مانای چاوبەستی. سیاسەتی ئاوا پێویستی نەک هەر بە خوێندنەوە\_ئاگاهی\_ مەسئولیەت نیە، بەڵکو پێویستی بە دەرک کردنی غەریزەی بەقا\_ ناسینی سودی درێژخایەنی شەخسیش نیە. لەو کولتورە گەشەنەکردوەدا، سیاسەت لە بەرپێی خۆی بەولاوە نابینێ\_ وردبینی سیاسەت تا سەری لووت بڕدەکا.\nبێمەدارایی\_ خۆبەحەقزانی\_ جگە لە خۆ کەس نەدیتن\_ هەموو کەس و هەموو شتێک بە ڕەش و سپی دیتن و ڕەنگی دیکە نەدیتن\_ یا دوژمنایەتی یا پەرستن \_ یا دەست لەسەرسنگ وەستان یا لە بەرانبەر یەکدا ڕاوەستان، لایەنێکی دیکەی ئەو فەرهەنگەن. عامیلی ئەسڵی بۆ کاری سیاسی لەو فەرهەنگەدا قازانجی شەخسیە، ئەویش نە قازانجی شەخسی ڕەواو درێژخایەن. یانی ئەوە کە ئەو شتە بۆمن چی تێدایە، دەبێتە پێوانە. لە حاڵەتی ئاوادا سیاسەت لە مەبەستە ئەسڵیەکەی کە کار بۆ خێری عمومیە دووردەکەوێتەوە. کاتێک ئامانج دەبێتە ئەوە، وەسیلە و شێوەی کاریش دەبیتە ئیتیهام و جنێو و یەکتر بوخزاندن. ئاخر ئەگەر گیرۆدەی ئەو کولتورە نەبین و کۆمەڵگاکەشمان ئیستعدادی ئەوەی تێدا نە بێت کە بەوحاڵەشەوە چەپڵەمان بۆ لێدا، چۆن ئەو هەموو ئینشعابات\_ تیرەتیرە بوونی سیاسیە لە نێو ئێمەدا ئیمکانی هەیە؟ کە ئینشعابیش دەکەین، ئەوە نیە بڕۆین بەرنامە\_ سیاسەت\_ خەت و ڕێبازێکی نوێ و تازە بۆ کار هەڵبژێرین. ئەوە نیە بڕۆین بە پێچەوانەی خەتی پێشومان یا لانی کەم هاو تەریب لە گەڵەوی بە ڕێگای خۆماندا بڕۆینە پێش. دێین دەست دەیەخەی وی دەنێین و دەگەڵی دەکەوینە زۆرانبازی. بەم جۆرە بە وتەی پارلەمانتارێکی نۆروێژی دۆستی کورد کە بە کاک فەرەیدون عەلی خانی گوتبوو ، دەکەوینە خونساکردنەوەی یەکتر\_ بێ ئیعتبارکردنی یەکتر و بە هەدەردانی ئینێرژەکانی نێو بزووتنەوە و سەر یەشەش بۆ خەڵکی دی و بە تایبەت دۆستانی بزووتنەوەی کورد درووست دەکەین. لە کاتێکدا چاک دەزانین لە سەرتاسەری ئەم دونیایەدا کێشە\_ شەڕ لە سەر دیفاع لە مەوجودیەت\_ هەویەت وناسمانە لە گۆڕێدایە، ناسنامە و مەوجودیەتی یەکتر دەخەینە بەر هەڕەشە و دەشڵێین ئەوە مەسەلەیەکی هێندە گرنگ نیە و بۆ دەبێ هێندە حەساسیەتمان بە شتێکی ئاوا هەبێت. هەروەک نەزانین کە هەڕەشە لە هەویەت و مەوجودیەتی کەسێک یا جەریانێک لە قاموسی سیاسیدا ماناکەی دەبێتە چی.\nئەگەر بتوانین ململانێی سیاسی و حیزبی\_ بەرخوردی بەرژەوەندیە شەخسی و سیاسی و گرووهیەکانمان بخەینە چوارچێوەیەکی ئوسووڵی و مەدەنی و ئەخلاقی\_ ئەگەر هەموو شتێکمان هەر بۆخۆمان نەوێ\_ ئەگەرهەر خۆمان پێ بەرحەق نەبێ\_ ئەگەر موخالیف و ڕەقیبی سیاسی و حیزبی بە دووژمن دانەنێین\_ لە ئینسانیەتی وەدەرنەنێین\_ هەموو کردار\_ ڕەفتارێک لە گەڵ ئەو بەڕەوا نەزانین، سیاسەتی ئێمە تووشی ئەو شپرزەیی\_بێسامانی و پەرێشانیە نابێ.\nبەدخوازی یەکترین\_ هەمیشە نیگەرانی قسەو ڕەفتاری یەکترین. بە ناشادی یەکتر خۆشحاڵ دەبین. ناو و نیتکە نەک هەر وەدوای یەکتر بەڵکو وەدوای هاوسەر\_ ژن و منداڵ و کوڕوکچی یەکتریش دەخەین. ئەگەر بۆمان هەڵکەوێ کلک و گوێی مەڕوماڵاتی یەکتر دەبڕین و مەزراو و گیشە و قەڵاغی یەکتر دەسوتێنین و ناوی دەنێین ململانێی سیاسی و خەباتی دەروون حیزبی\_ رەقابەتی حیزبایەتی.( هەموو ئەو دیاردانە هی کۆمەڵگا گەشەنەکردوەکانن).\nلە یەکتر بە گومانین\_ لە دژی یەک دەخوێنین. بێ توانایی خۆمان لە مەیدانی سەرەکی خەبات بە دژی دوژمنانی میللەتەکەمان دا، بە ئازایەتی \_ بێباکیمان لە پێڵەپانی لە یەکترداندا\_یەکتر شکاندندا، دادەپۆشین. بۆ بردنە پێشی خۆمان\_ پێشگرتن لە چوونە پێشی کەسانی تر، هەموو شتێک بە ڕەوا دەزانین\_ هیچ خەتێکی سوور \_تابڵۆیەکی ستۆپ ڕعایەت ناکەین. دەستمان وە هیچ کوێ ڕاناگا و تووند دەستمان دە بینەقاقە و یەخەی یەکتر ناوە و گۆزەودیزەی لەجێێ خۆوەستان و ناکامیە میللی\_ شەخسی\_ حیزبی\_ سیاسیی و بنماڵەیی یەکانمان، لە سەری یەکتردا دەشکێنین. لە یەکتر چوینەتە لوتکەی قافی خۆ بە حەقزانی و بە هیچ جۆر نایەینە خوار\_ بە حەوت پشتانیش ناگەینە مەنسوری حەللاج کەچی لە خۆڕا خۆمان لێ بۆتە ئەو و بۆ ئەو کەسانەی لە دەورووبەری خۆمانن و هاومەحفەلمانن، سرودی ئەنالحەق دەڵێینەوە و بۆشمان گرنگنیە میللەت و خەڵکانی دی چ دەلێن. ئاخر بەشێکی گرینگی ئەو کولتورە نا درووستە ئەوەیە کە تەماشادەکەین بەڵام نابینین، گوێ دەگرین بەڵام نابیستین.\nبۆدەسماڵی بەرژەوەندیی شەخسیی لەحزەیمان\_ کورتخایەنمان، ئاگر لە قەیسەریی حیزب\_ بزووتنەوە\_ نەتەوە و خێری گشتی بەردەدەین. چاومان نابینێ ، لەسەر لقی دارەکەین و بە مشار و تەپشۆش بەربوینەتە قەدەکەی. مەسەلە چارەنوس سازەکانمان فەرامۆش کردوون و دەگەڵ یەکتر خەریکی وردەحیسابی سیاسی\_ تەشکیلاتی\_حیزبی\_ ناوچەیی\_ تایفەیی\_ قەبیلەیی\_ زاراوەیی و شەخسین. لە جیاتی مەلەوانی لە دەریا و ئۆقیانوسەکاندا بکەین، هەر خۆ بۆ ڕووبار و گۆمەکانی قەراغی گوندەکانمان دەکوتین. نیازمان بە گیتۆ یە و لە گیتۆی خۆماندا نەبێ هەست بە بوونی خۆمان ناکەین. ئەگەر لەماکۆ\_ سابڵاخ\_ پیرانشار\_سنە\_پاوە\_ بۆکان\_کریندی غەرب\_ مەریوان\_هەوشار\_ دیواندەرە\_ سەقز\_شنۆ/ جوانڕۆ. قەسر\_ قوروە\_ کرمەشان\_ نەغەدە بێینەدەر هەست بە هەویەت ناکەین ؟ بۆ نەبینە ماسیە ڕەشە چکۆلەکەی سەمەدی بیهڕەنگی و تێنەکۆشین بڕۆینە پێش؟ تا دەرفەتی فێربوون و ئەزموون وەسەریەکنان و خەمڵین و گەشەکردنی زۆرترمان بۆ بڕەخسێ.\nوەرن بچینە بەر ئاوێنەی دزێونما و دەگەڵ خۆمان بەرەو ڕووبین. با هەر کەس لە خۆمانەوە دەست پێبکەین. ئەو وەزعەی تێداین، خەتای هەموومانە. ئەو وەزعەی تێیداین و ئەو جۆرە کاری سیاسی و حیزبایەتیە، بەرهەمی ئەو فەرهەنگ و کولتورەمانە کە تێیدا هەڵسوکەوت دەکەین. بۆ هەر چەند کەسی تایبەتی و یا ڕێبەرایەتی بە گوناهبار بزانین؟ نەوەڵا، بەدەنەو جەماوەری حیزب و خەڵکەکەمان تاوانباری ئەسڵین. ئوروپاییەکان دەڵین وەزعی ئێستای ئێرانێ ئاکامی حاکمیەتی کۆماری ئیسلامی نیە، بەڵکو ئاکامی فەرهەنگی خەڵکی ئێرانێ یە کە کۆماری ئیسلامی بەرهەم هێناوە. ئەوە بۆ ئێمەش ڕاستە. ئەو وەزعەی تێیداین، ئاکامی راستەوخۆی کولتوری سیاسی و حیزبایەتیمانە.\nبا دەگەڵ ئەو بێهودەگیەی گیرۆدەی بووین دەستەو یەخەبین. دەبێ لەو سیاچاڵە ی نیهیلیزمەی تێی داین، خۆ قوتار کەین. جیم کۆلینس دەڵێ ڕێبەرانی کەمتر لێوەشاوە، ئەو ڕێبەرانەن کە کاتێک وەزع باشە، دەچنە بەر ئاوێنەو خۆیان لە ئاوێنەدا دەبینن. کاتێک وەزع باش نیە، دەچنە بەرپەنجەرە و لە پەنجەرەوە دەڕواننە دەرەوە و دەیانەوێ هۆیەکانی خراپی و نا مەتڵوبی وەزعەکە لە دەرەوە بدۆزنەوە. بەڵام رێبەرانی گەورە و لێوەشاوە، ئەو ڕێبەرانەن کە هەرکات هەستیان کرد وەزعەکە باش نیە، دەچنە بەر ئاوینە تا خۆیان لە ئاوێنەدا ببینن . فەیلەسوفی ئاڵمانی دیلتای دەڵێ بۆ خۆ هەڵسەنگاندن دەبێ توانای ئەوەمان هەبی لە خۆمان فاسیلە بگرین. چونکە بەبێ فاسیلەگرتن لە خۆمان ناتوانین تەماشای خۆمان بکەین. یانی دەبێ توانای ئەوەمان هەبێ ببینە ئۆبجەکت یانی مەفعول. ئاخر ماسی نازانێ کە لە ئاوێ دا دەژی. سەردەشتیەک کە قەت لە سەردەشتێ نە چوبێتە دەر نازانێ سەردەشتیە. بەڵام کە سەفەری سنە و نەوسود و ورمێ و پیرانشاری کرد، وەبیری دێتەوە و حاڵی دەبێ کە سەردەشتیە. ڕەنگە ئێمەش نەزانین کە بەو فەرهەنگەوە کار دەکەین. جگەلەوە دەبێ دیدی رەخنەگرانە و زانستی ڕەخنەگرانەشمان هەبێت جا ئەودەم دەتوانین خودسازی بکەین. حیزبی ئێمە بە گشتی و ئێمە تێکۆشەرانی حیزب لە جوملەی ڕێبەرانی لێوەشاوەی میللەتی خۆمانین. هەر بۆیەشە هەر کات هەست بکەین وەزعەکە باشنیە بێ ڕاوەستان و دوو دڵی دەچینە بەر ئاوێنە.\nلە کاری سیاسی\_حیزبی دا کاراکتەر مەسەلەی بنەڕەتیە. ئەوە فاکتۆری ئەخلاقیە کە قودرەت بە سیاسەت دەدا. ئاخر ئەگەر دواکەوتوویی فەرهەنگی\_ بێ ئوسووڵی\_بێ پرینسیپی نەبێ، چۆن دەکرێ هەموو شتێک بخەینە ژێر پێ. نەک هەر قازانج و بەرژەوەندی یە گەورەو نەتەوەییەکان\_ تەنانەت سودی شەخسی درێژ خایەنی خۆشمان تووڕ هەڵدە دەین. ئەگەر هەست بە فشاری بیروڕای گشتیی لە سەرخۆمان بکەین، چۆن وەک دەسکەوت\_ غەنیمەتی شەڕ ڕەفتار لە گەڵ بزووتنەوە\_ حیزب دەکەین و بە کەیفی خۆمان چیمان پێخۆشبێ وایان بەسەر دێنین؟ ئاخر ئەگەر بێنەوایی سیاسی نەبێت، چۆن نەک هەر تەسلیمی ئینشیعاباتی نا سیاسی دەبین، بەڵکوو ڕەگەڵیشی دەکەوین و دەبینە ئەندامی تیمی ئۆرکێسترەکەی. ئاخر وەک تاکیش\_ شەخسیش قازانجی من و تۆ لە بە هێزی بزووتنەوە و گەورەیی حیزبەکەمان و چوونە پێشی میللەتەکەمان و شۆڕشەکەمان دایە. ئەگەر بە هێز بین و کاریگەربین، دەبینە فاکتۆرێکی جدی سەر مەیدانی خەبات و سەرکەوتنمان نزیکتر دەبێتەوە. ئەودەم سەندەڵی و کیفی مەسئولیەتیش لە نێو میللەتی خۆماندا هێندە زۆر دەبن، منیش بە پێی توانای خۆم جێگایەکم دەستدەکەوێ، ئەگەر نیەتم خزمەتبێ و توانای خزمەتم هەبێ.\nئێستا کە جارێ شوێنێکمان نیە و لە موهاجەرەتداین، ئەو دەستەو یەخەبوونەمان لە گەڵ یەکتری و ئەو پێڵەپانی لێکدانەی ئێمە لە یەکتری، واقعەن جێگای بەزەییە. ئاخر شەڕ و ململانێ کردن لە سەر ئەو میداڵانەی لە نێوخۆماندا، خۆمان بە خۆمانیان دەدەین و بە هەزار شەرت و شروت و ئەگەر و ئەمما وەبەرۆکی یەکتریان دەخەین، بێجگە لە دڵی خۆ خۆشکردن بە باڵ لێدان و فڕین لە نزماییاندا، کە بۆخۆی عەینی خۆ فریودانە، چ مانایەکی هەیە؟ با ئەوەش بڵێین قەباعەتی خۆ فریودانێ لە قەباعەتی خەڵک فریودانێ کەمتر نیە. سەیر ئەوەیە زۆربەی هەرەزۆری ئەوانەی میداڵیان وەبەرۆک دەخەین، زۆر ناکێشی نەک هەر میداڵەکانیان لێ دەستێنینەوە، بەڵکو لە هەموو بە هایەکی ئینسانی و نیشتمانی و کۆمەڵایەتیش، دایان دەڕنین و تەنانەت ئەو توانا و لێوەشاوەییانەشیان دەخەینە بەرپرسیار، کە لە ئاکامی عومرێک کار و ماندووبوون دا بۆ خۆیان کەسب و وەدەستیان هێناون. لەوەش زیاتر تەنانەت دەیانخەینە بەر داسی دەڕڕاسەی ماشێنی کەسایەتی شکێنی ئەو کولتورە سەقەتە کە حیزبایەتی پێدەکەین. درووستر ئەوەیە دڵ بەو میداڵانە خۆشکەین کە خەڵک و میللەت وە بەرۆکمانی دەخەن. ئێستا دەبێ دەستی یەکتر بگوشین و دەستی هەرکەس ماچ کەین کە ئامادەیی دەردەبڕێ گۆشەیەکی ئەو خەباتە بە ئەستۆوە بگرێ. مەگەر نابینین ئێمە لە گەڵ چ ئەژدیهایەکی حەوت سەر بەرەوڕووین؟\nدڵخۆشیم بەوەیە کە خۆم پێموایە حەقم و بەو هۆیەوە لە سواری کەری شەیتانی خۆم نایەمەخوار و لە هیچ ئەندازەیەک لە هەڵەو لاڕێ ڕۆیشتنێک ناگەڕێمەوە. بەشێکی زۆر لەو تواناو ئیستعدادانەی کە دەتوانن خزمەت بە حیزب و خەبات و بزووتنەوە بکەن، یا حەزفیان دەکەین یا ناچار بە کەنارەگیریان دەکەین. هێندە خۆمان پێ حەق بەجانبە کە پێمان وایە هەمیشە لە بەرەی یەزداندا بوینەو هەرکەس کەوتە بەرانبەرمان ئەوە دەکەوێتە بەرەی ئەهریمەن و دەستبەجێ مەحکومە. جا مەحکومیش لە کولتوری مەدا، مەعلومە وەزعی چۆنە. تەنانەت حەقی دیفاع لە خۆشی نیە. جارێک لە خۆمان ناپرسین ئەو حەقەمان لە کوێ هێناوە لە گەل کەسانی دی و تێکۆشەرانی ئەو بزووتنەوەیە ئاوا ڕەفتار دەکەین.\nیەکێک لە ئەرکەکانی ڕوناکبیرانی کورد و تێکۆشەرانی نێو بزووتنەوەی کوردستان بە بڕوای من دەبێ ئەوەبێ کە تووند لە گەڵ ئەو کولتوورە سیاسیە سەقەتە بەرەو ڕووبن. ئەوە نیشانەی ئەوەیە کە کولتوری سیاسی مان نەخۆشە. ئەوشتانەی باسم کردن نەخۆشیەکەنین، بەڵکو سیمپتۆم یا نیشانەی نەخۆشیەکەن. ئەو ڤیروسە دەبێ تەشخیس بدرێ و دەرمانی بۆ بدۆزرێتەوە. ئەو نەخۆشیە دەکرێ چارەسەر بکرێ. ئێمە مایەی ئەوەمان تێدایە، ئێمە دەتوانین زۆر زۆر زۆر لەوە باشتربین کە ئێستا هەین، زۆر شت لە دەرەوەی ئیرادەی ئێمەن، بەڵام زۆربەی ئەو حەرەکەتانەی بۆ هاتنەدەر لەو وەزعە پێویستن، لەتوانا و قودرەتی خۆمان دان. ئێمە مەحکوم بەوەنین لەو وەزعەدا بین. ئەگەر بتوانین ئەو نەخۆشیە دەرمان و چارەسەرکەین، بزووتنەوەکەمان بە هێزتر دێتەدەر. نەخۆشی ئەگەر مرۆڤ نەکوژێ، بە هێزی دەکا، مەسونیەتی دەداتێ.\nئێمە دەتوانین ئەو کارە بکەین. یەکێک لە ئەرکەکانی کۆنگرەی پازدەی حیزبی ئێمە دەبێ کار کردن بۆ گۆڕینی ئەو فەرهەنگە بێت. حیزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران دەبێ لە هەموو کەس زیاتر کار بۆ گۆڕینی ئەو کولتورە بکا. ئاخر گەورەترین سەرمایەی سیاسی و مەعنەوی مـیللەتی کورد لە خەباتی میللی و دێموکراتیکماندا، حیزبی دێموكراتە. نامەوێ ڕۆڵی هێزە سیاسەکانی دیکەی کورد نادیدە بگرم، بەلام شوێنی تاریخی دێموکرات لە نێو میللەتی کورددا حاشای لی ناکرێ. خۆ لە خۆڕانیە لە فۆلکلۆری میللیمان دا هاتوە کە دەڵی ئاغانیم دێهاتم بێ، کوردنیم دێموکڕاتم بێ، حاجی قەرەنیاغانیم، دەزگیرانم فاتم بێ . (مەبەست حاجی قەرەنیاغای مەمەشە کە خەڵکی لاجانێ یە). هیوادارم هەموو ڕیبەرانی نێو ڕیزەکانی ڕێبەرایەتی حیزب و تەشکیلات و بزووتنەوەکەمان و کادر و تێکۆشەرانی دیکەی حیزبی ئێمەو باقی هێزە سیاسیە کوردستانیەکان، کە سەرمایەی مەعنەوی میللەتن، بێنە پشتی سەری ئەو ڕێنسانسە فەرهەنگیە.\nهیوادارم برای گەورەو تێکۆشەرم کاک مستەفای هیجری سکرتێری گشتی حیزبەکەمان و باقی هاوڕیانی دەفتەری سیاسی و کۆمیتەی ناوەندی حیزب، بکەونە پشتی سەری ئەو ڕێنسانە فەرهەنگیە. بۆ ئەو مەبەستە میللەت چاوەڕوانی زۆرتری لە بەرێز کاک مستەفای هیجری و ڕیبەرایەتی حیزبە ، چونکە جێگای متمانەی ڕیزەکانی حیزب و بزووتنەوەن و تەنانەت ئەو بەشە لە هاوڕێانی پێشوشمان کە ئێستا رێگایەکی دیکەیان بۆ خۆیان هەڵبژاردوە، هەر هیوا و ئومێدیان تەنیا بە کاک مستەفا و ڕیبەرایەتی حیزبە بۆ ڕەواندنەوەی هەوری نائومێدی و بۆ ئەوە کە جەنابیان ببێتە ئاڵاهەڵگری ئەو رێنسانسە فەرهەنگیە و هێنانەدەری دڕک یا ئێسکە ماسیی ئینشعاب لە گەرووی بزووتنەوەی میللی دێموکراتی کوردستانی ئێران. لە لایەکی دیکەشەوە کاک مستەفا لە جێگای پێشەوا و شەهیدانی گەورە کاک دوکتۆر قاسملوو و دوکتۆر شەڕەفکەندی دانیشتوە و خەڵکی کوردستان و ئێمە بەدەنەی حیزب و هێزە سیاسیەکانی دیکەی کوردستان، بە جێیە چاوڕوانیەکی ئەوتۆیان لە بەڕێزیان و و بەڕێز و تێکۆشەر کاک حەسەن شەرەفی، جێگری سکرتێری گشتی حیزب وباقی ئەندامانی دەفتەری سیاسی و کۆمیتەی مەرکەزی حیزب هە بێت. مێژوو ئەوانی بردۆتە مەوقعیەتێکی بڵند و گەورەوە. لە کۆمـەڵناسی و ڕەوانناسی دا دەگوترێ کە ڕێبەرانی گەورە و کەسایەتیە گەورەکان ئەو کەسانەن کە خەڵک ئینتیزاریان لێ یان هەیە. منیش خاکی بەرپێی هەموو ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی و دەفتەری سیاسی و تێکۆشەرانی دیکەی حیزبم. بۆیە بە تێرادیویەوە ئاوا لە گەڵ حیزبی خۆم و بەدەنەکەی و ڕێبەریە کەی دەدەوێم و ئینتیزارم لێیان هەیە. داوای لێبووردن دەکەم ئەگەر بێ ئەدەبی و بێ نەزاکەتیەکم کردبێت و قسەکانم بێ ئەدەبی و بێ نەزاکەتیەکیان تێدابێت.\nبە تایبەتی کە ئێستا بەرەو کۆنگرە دەچین، زۆر گرنگە بەو نیەتەوە بڕۆینە کۆنگرە. کۆنگرە بۆ ئەوە نیە وەک نەهرۆ لە کتێبی چاوگێرانێک بە مێژووی جیهاندا دەڵێ، پێش کۆنگرە بڕیارەکان درابن و بەقیەی مەسەلە هەر ئەوەبێ کە لە دەوری یەک کۆبینەوە و دانیشین و هەڵسین و بڵاوەی لێبکەین. کۆنگرە حیزبێکی گەورەی وەک حیزبی دێموکرات دەبێ کاری گەورە بکا\_ بڕیاری گەورەبدا\_ تەکان بۆ پێشەوە بە بزووتنەوە بدا\_ بنبەستەکان بشکێنێ و دەرگا داخراوەکان بکاتەوە و ئاکامەکانی\_ دەسکەوتەکانی لە ئاستی چاوەڕوانیەکانی بزووتنەوە\_ کۆمەڵانی خەڵک\_ بەدەنەکەی دابن. هیوادارم ئەو کۆنگریە بناخەکانی ئەو رێنسانسە فەرهەنگی و کولتوریە دارێژێ و ببێتە سەرەتای دەورانێکی تازە لە کاری سیاسی و حیزبایەتی لە کوردستانی ئێراندا.\nلە بیرمان بێ لە چەرخی بیست و یەکداین و دونیا بە خێرایی باو بروسکە دەرواتەپێش. بۆیە ناکرێ بە پێوانەکانی سەرەتا و نێوەڕاستەکانی قەرنی ڕابردوو کاری سیاسی و حیزبایەتی بکەین. ئێمە پێشڕەوی ئەو میللەتەین. با پێشڕەوایەتی بکەین تا خۆمان و بزووتنەوەکەمان پێشڕەوی بکەن. لە زانست و فەلسەفەدا، دەگوترێ تەنیا ئەودیاردەیە دەمێنیتەوە و گەشەدەکا، کە توانای ئاڵوگۆڕی تێدایە. هەر شتێک ئیستیعدادی گۆڕانی تێدانەبێ، نامێنیتەوە. کۆمەڵگای کوردستان گۆڕاوە، نەسلەکان گۆڕاون، دیسکۆریش گۆڕاوە، هەربۆیە دەبێ ئێمەش خۆمان لە گەڵ پێداویستیەکانی ئەو سەردەمە هاوئاهەنگ کەین و وەڵام بە بانگەوازی زەمان بدەینەوە. حیزبی ئێمە، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دەتوانێ ئەو کارە بکا. چونکە حیزبێکی میللیە و حیزبی میللەتی کوردە. میللەتی کوردیش تازە وا خەریکە زەنجیرەکانی ئەسارەت دەپچرێنی و بە ئینێرژی فەنەرێکی ئازاد بووەوە بە ئاسمانی ناوچەو دونیادا کەوتۆتە باڵ لێدان. دیسانیش دەێلێمەوە من نەک هەر لە خۆمان نائومێدنیم، بەڵکوو دڵنیام حیزبەکەمان لە داهاتوویەکی نزیکدا ، دەکەوێتە دروونەوەی شەپۆلە گەورەکانی نێو ئۆقیانوسی سیاسەتی ناوچە و ئێران و کوردستان و دەستیان پێوەدەگرێ و تەنانەت بۆ چوونە پێش سواری پشتیشیان دەبێ و دەیانخاتە خزمەت ئامانج و بەرنەمەکانی خۆی، کە جیا لە ڕزگاری کورد و دێموکراسی و ئازادی و سەعادەت و ڕەفاه بۆ میللەتەکەمان، شتێکی دیکە نین.\nئەم بابەتە لە لایەن کاک برایمەوە، دوبارە ناردراوە بۆ بڵاو کردنەوە، پێشتر بڵاو بۆتەوە.\nبەڕێز کاک جەلیل گادانی و چەند پرسیارێک؟، خالید خورینجی\nPosted in برایم لاجانی, جوێ بوونه‌وه


یادەوەری و بیرچوونەوە لە کارە فۆتۆگرافییەکانی ئەنتۆنی کێرستنیگدا – sulyon.com\n[ یادەوەری و بیرچوونەوە لە کارە فۆتۆگرافییەکانی ئەنتۆنی کێرستنیگدا ]\nWêne June 2, 2020\nنازانم ناوی چییە. نازانم ناوی ئەو کچە لاوە چییە کە لەم کارە فۆتۆگرافییەی کەمێک لێوارە چەماوەکەیم بەدەستەوە گرتووە تەماشام دەکات. بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک تەماشای ئەم کارە فۆتۆگرافییەم کرد، دەگەڕامەوە بۆی و دیسانەوە لە کچەکەش ڕادەمام. زۆر جوان خۆی گۆڕیووە و ملوانکەی لە مووروو و خشڵی کانزایی دروستکراو بە قەبارەی گەورە لە مل کردووە.\nباکووری عێراق، کچێکی ئێزیدی. فۆتۆگرافەر: ئەنتۆنی کێرسترینگ، ١٩٤٤.\nبە گشتی قژی لە نێو کڵاوەکەیدایە و کەمێکیش لە قژی هاتۆتە سەر ڕووخسار و جەستەی. ئەوە ڕووخساریەتی کە هەمیشە لە یادەوەریمدا دەمێنێتەوە. چاوە گەورە و ڕەشەکانی، دەربڕینە ڕاستگۆیانەکەی، هێڵ و خاڵە ڕەشەکانی کە لەسەر چەندین شوێنی سەر پێستی دەبینرێن. لە لایەکەوە دەستیگرتووە بە ژنێکەوە کە نیوەی جەستەی لە وێنەکەدا دەرچووە. ئایا دەبێت ئەوە دایکی بێت یاخود هاوڕێی؟\nوێنە بریقەدارەکە هەڵدەگێڕمەوە تاوەکو زانیارییەکی زیاترم دەست بکەوێت. لە بەشی سەرەوە بە قەڵەمێکی دار نووسراوە: “باکوری عێراق، کچێکی ئێزیدی”. کۆمەڵێک ژمارە هەن کە هێڵیان بەسەردا هاتووە و چەند ژمارەیەکی تریش لە خوارەوە نووسراون: (F48-57. F11-57). پاشان ناونیشانێک هەیە کە نووسراوە: ئەنتۆنی کێرستینگ، ڕێگای ٣٧ی فرێوین، لەندەن (S.W.18.)، بەڵام ناوی ئەو کەسەی وێنەیگیراوە نەنووسراوە، هیچ ئاماژەیەک بۆ ئەوە نەکراوە کە ئەو کچە کێیە و چۆن وێنەیگیراوە. وێنەی ئەم کچە ئێستا لەگەڵ کۆمەڵێک وێنەی تری هاوشێوەی ڕەش و سپی تردا لە سنووقێکی شینی کاڵدا لەسەر ڕەفەیەکی یەکێک لە کتێبخانەکانی لەندەن پارێزراوە.\nسنووقە شینە کاڵەکان بە هەزاران وێنەی تیادا پارێزراوە، پێکەوە لەگەڵ چەند سنووقێک کە سەرجەم نێگەتیڤی فیلمەکانی لەخۆگرتووە و ئەرشیفی تەواوی فۆتۆگرافەری بەڕیتانی ئەنتۆنی کێرستینگی تیادایە، ئێستا لە کتێبخانەی کۆنوەی لە ئینستیتوتی کۆرتاوڵد پارێزراون.\nلە کاتی گەیشتنی ئەم ئەرشیڤە بۆ ناو کۆی کارە کۆکراوەکانی کتێبخانەکە، کارەکانی کێرستینگ سەرنجی زۆرێکی بەلای خۆیدا ڕاکێشاوە و زۆرێک لەوانەی سەرقاڵکردووە کە خەریکی کاری بە دیجیتاڵکردنن و لە هەوڵی بەردەوامدان تاوەکو لە مانای فۆتۆ و ژیانی فۆتۆگرافەرەکەی تێبگەن. زۆرینەی وێنەکانی کێرستینگ کارکردن بووە لەسەر شوێن و جێگەی تەلارسازی لە بەڕیتانیا و دەرەوەی بەڕیتانیا، بەڵام کۆمەڵێک سنووقی بچووکیش هەن کە ئەو وێنانە لە خۆدەگرن کە تیایدا کێرستینگ پۆرترەیتی خەڵکی گرتووە.\nئەم وێنانە لەو گەشتانەوە سەرچاوەیان گرتووە کە کێرستینگ بۆ ڕۆژهەڵاتی ئەردەن و عێراق و ئێران لە ساڵانی ١٩٤٠کاندا کردوونی. تۆیم بیڵسۆنی سەرپەرشتیاری دیجیتاڵ میدیا لە کۆرتاوڵد و نووسەری بایۆگرافی کێرستینگ جەختی لەوە کردەوە کە ئەم پۆرترەیتانەی خەڵک و وێنەی فێستیڤاڵ و ژیانی ڕۆژانەی خەڵکەکە چەندە جێگەی سەرسوڕمانە لە ناو سەرجەم کارەکانی کێرستینگدا چونکە بە شێوەیەکی گشتی پۆرترەیتی خەڵک لەناو کۆکراوەی کارە فۆتۆگرافییەکانی کێرستینگدا بە تەواوەتی خراونەتە دەرەوە و فۆتۆگرافەر بەردەوام خۆی لێ بەدوور گرتوون.\nسنووقی وێنە چاپکراوەکانی ئەنتۆنی کێرستینگ لەسەر ڕەفەی کتێبخانەی کۆنوەی.\nئەو ماوە کورتەی لە کۆرتاوڵد بەسەرم بردووە لە ناو ئەو پۆرترەیتە زۆرانەی خەڵکدا ڕۆنیشتووم، بەشێکیشی لەبەرئەوەی کە لێکۆڵینەوەکەم لەبارەی کولتووری بینراو و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوەیە هەروەها لەبەرئەوەشە کە ئەو وێنانە بە نادیارییەکانییەوە تووشی دڵەڕاوکێیان کردووم. تەواوی هەفتەیەکم لەوەدا بەسەربرد تا پرسیار لە بارەی نەزانراوەکانەوە بکەم، بەڵام بەداخەوە تەنها کۆمەڵێک زانیاری کەمم دەستکەوت.\nچۆنیەتی کارکردن لەسەر ئەرشیفەکە\nمن ئەنترۆپۆلۆجیست و شوێنەوارناسم و حەزێکی تایبەتیشم بۆ مۆزەخانە و کەلوپەلی ژیانی ڕۆژانەی خەڵک هەیە. بەڵام لە هەمان کاتدا من پەیوەندی نێوان شتەکان و ماناکانیشیان سەرنجم ڕادەکێشن، ئەو کاتەی شتەکان و خەڵکەکان لە بۆشایی و کاتدا دەجوڵێن.\nبەشێوەیەکی چاوەڕوانکراو، وێنە و ئەرشیف بۆ من وەک نەعنای وشککراو وان. خۆیان شتێکی فیزیکین کە بە پێی کات لەلایەن خەڵک و ئینستیتوشنەکانەوە بەرهەمهێنراون و شێوەیان پێدراوە، لە کاتێکدا ئەوانە تۆماری بینراوی شوێن و چالاکی و خەڵکن. وێنە کۆکراوەکانی کێرستینگ هەم فۆتۆگرافەر و هەم بابەتەکانیشی دەپارێزێت، بە دڵنیاییەوە بەشێک لەو ئەرشیفە دەپارێزێت.\nباکگراوندی من ڕێگەم بۆ خۆشدەکات تا بە شێوەیەکی دیاریکراو کار لەو وێنانە و لە مێژوو و کۆنتێکستی ناویان و بێدەنگی و کەرەستەکانی ناوی بکەم. ئەم کارکردنە جۆراوجۆرانە یەکتری تەواو دەکەن و لە هەمان کاتیشدا یەکتری ئاڵۆز دەکەن بەڵام ڕوونکردنەوەیەکی تەواو بۆ ئەو وێنانە بەردەست ناخەن.\nکارە فۆتۆگرافییەکانی ئێران و عێراق\nمن بە شێوەیەکی دیاریکراو تیشک دەخەمە سەر ئەو وێنانەی کێرستینگ لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤ لە عێراق و ئێران گرتوونی. لە تێڕوانینێکی مێژووییەوە، تێدەگەین کە کێرستینگ لە ئابی ١٩٤٤ سەردانی عێراقی کردووە. ئەو لە دەفتەری یاداشتەکانیدا ئەوەی تۆمارکردووە لە کوێ وێنەی چ شتێکی گرتووە. کێرستینگ ئەوەش دەخاتەڕوو کە بەلایەنی کەمەوە بۆ ماوەی یانزە ڕۆژ لە عێراق بووە کە لە ئامێدی و موسڵەوە دەست بە گەشتەکەی دەکات و لە بەغداد کۆتایی پێ دەهێنێت. لە ماوەی ئەو گەشتەدا فۆتۆگرافەر وێنەی خەڵکی لە دهۆک و کەرکوک و هاترا و ئەلقوش و لالش گرتووە.\nکێرستینگ وێنەی کچە ئێزیدییەکەی لە ماوەی کارکردنی لە لاش گرتووە، لەو کاتەی وێنەی فێستیڤاڵێکی دینی ئێزیدییەکانی لە ناوچەی پیرۆزی شێخ ئادی گرتووە. وێنەکانی سەما و موزیک و ئاهەنگی خەڵکی لە ناو فێستیڤاڵەکەدا پیشان دەدات. بە گوێرەی هەمان تۆمار، کێرستینگ بە لایەنی کەمەوە بۆ ماوەی ٩ ڕۆژ لە تشرینی دووەم و کانوونی یەکەمی هەمان ساڵدا سەردانی ئێرانی کردووە. بە گوێرەی نووسینی سەر وێنەکان بێت کێرستینگ بە ڕێژەیەکی فراوان لە ئێراندا گەشتی نەکردووە و زۆرترین کاتی لە تاران و ئەسفەهان و ڕای و دێلیجان بەسەربردووە.\nچەند کۆپییەکی وێنەی پاسێکی ڕاف هەیە کە لە نێو بیابانێکدایە و ئەمەش میتۆدی گەشتەکانی کێرستینگ لەو ناوچەیەدا دەردەخات. لەسەر یەکێک لە پشتی یەکێک لە وێنەکانەوە کێرستینگ نوسیوویەتی “گەشت بەرەو ئێران،” لە کاتێکدا لەسەر یەکێکی تر نووسراوە، “گەشتی بیابانی هاوچەرخ. پاسی نایرن لە نێوان بەغداد و دیمەشق کار دەکات. کاتێک ئەم وێنەیە گیراوە، پاسەکە لەلایەن ڕافەوە بەکارهێنراوە.” بە حیبرێکی جیاواز نووسراوە، “پاسی نایرنی ڕاف: حەبانییە بەرەو دیمەشق.”\nنووسراوە جیاوازەکانی سەر وێنەکان سەرت لێ دەشێوێنن. ئایا ئەمە لەسەر ڕێگەی نێوان حەبانییەی عێراق و دیمەشقی سوریا گیراوە؟ یاخود لە نزیکی بەغداد؟ یاخود لە ئێران؟ پرسیارەکە ئەوەیە لەو پاسە سەربازییەدا چی کردووە؟ ئەو خەڵکانەی تر کێن؟ هەندێکیان جلوبەرگی ڕەسمییان لەبەردایە، بەڵام یەکێک لە بەشی پێشەوەی وێنەکەدایە و ئەو جۆرە پۆشاکەی لەبەردانییە؟\nتۆم بیڵسن پێی ڕاگەیاندم کە کێرستینگ بۆ ماوەیەک بەشێک بووە لە ڕاف، بەڵام ڕوون نییە کە ئایا لەو گەشتانەی کە بۆ عێراق و ئێرانی کردووە کاری سەربازی بۆ کردوون یاخود نا. بەدڵنیاییەوە ئەوە شتێکی ئاسایی نییە بۆ کەسێک کە لە دەزگای زانیاریدا کار بکات و کاری فۆتۆگرافی بۆ ڕووماڵی سیخوڕی بەکاربهێنێت، بەتایبەتی لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤ و جەنگی جیهانی دووەم لەو ناوچەیەدا، کە ئەزموونی پەلاماری ئینگلیز و سۆڤیەتی بۆ سەر ئێران دەکرد و جەنگی ئینگلیزیش لەگەڵ عێراقدا تەنها سێ ساڵ پێشتر ڕوویدابوو.\nئەم مێژووە سیاسییە بە تەواوی لە فۆتۆگرافییەکانی کێرستینگدا نادیارە، جگە لە دوو کاری فۆتۆگرافی نەبێت کە لە دهۆک گرتوونی. فۆتۆی یەکەمیان کۆمەڵێک پیاو پیشان دەدات لەبەردەم بینایەکدا وەستاون، هەندێکیان پۆشاکی کوردییان لەبەردایە و ئەوانی تریش قات و تەنانەت شۆڕتیشیان لەبەردایە. لە پشتی فۆتۆکەوە کێرستینگ نووسیوویەتی:\n“عێراق. کۆمەڵێک خەڵک نزیک لە ژووری خوێندنەوەی ئێم ئۆ ئای لە دهۆک، شارۆچکەیەکی کوردی لە نێوان ئامێدی و موسڵدا. ئالن، ئەفسەری پەیوەندییەکانی گشتی لە ئێم ئۆ ئای لە موسڵ، هاتوچۆی منی ڕێکخست، لە ناوەڕاستی کۆمەڵەکەدا وەستاوە. ئەنتۆنی کێرستینگ. ئۆگەستی ١٩٤٤.”\nکۆمەڵێک پیاو لەبەردەم ژووری خوێندنەوەی ئێم ئۆ ئای لە دهۆک، عێراق. وێنەی ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nدەستوخەتی کێرستینگ لە پشتی وێنەکەوە کە تیایدا زانیاری دەربارەی وێنەکە نووسیووە.\nئێم ئۆ ئای زۆرجار وەک کورتکراوەی هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی زانیارییەکان بەکاردەهات، هەرچەندە وا دەردەکەوێت لە کۆنتێکستی ژووری خوێندنەوەدا وەزارەتی زانیاری لێرەدا دروستتر دەربکەوێت. ئالن لە هیچ یەکێک لە وێنەکانی تری کێرستینگ یاخود لە یاداشتنامەکەیدا ناوی نەهێنراوەتەوە.\nلە وێنەی دووەمدا، کۆمەڵێک پیاو پێکەوە ڕۆژنامە دەخوێننەوە، کە دەبێت ژووری خوێندنەوەکە بێت کە کێرستینگ لە وێنەی یەکەمدا ئاماژەی پێداوە. نەخشەی عەرەبی و ئینگلیزی لەسەر دیواری پشتیانەوە هەیە و نەخشەی جەنگی جیهانی دووەم پیشان دەدات. لەسەر یەکێک لە نەخشەکان نووسراوە “نەخشەی جەنگی ئەمریکا و یابان”.\nئەم وێنانە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ شوێنی مێژوویی کێرستینگ و تۆڕی پەیوەندییەکانی پیشان دەدات، کە کەسانی سەربازی و حکومی لە خۆدەگرن و ئەوان بوونەتە هۆی ئەوەی گەشتەکانی ئەو ناوچەیەی دروست ببن، بەڵام لە هەمان کاتدا ئەو وێنانە پرسیار لەبارەی هۆکاری گەشتەکانی کێرستینگ بۆ ئەو ناوچەیە دەوروژێنێت، کە لەو کاتەدا هێشتا ناوچەیەک بوو بۆ گفتوگۆ و لەژێر چاودێری سەربازی بەڕیتانیادا بوو.\nکاتێک ئەمڕۆ تەماشای ئەو وێنانە دەکەینەوە، هێشتاش بەشێوەیەکی سیاسی پەیوەندیدارن، بەتایبەتی بەڕەچاوکردنی ئەو کوشتن و توندوتیژییەی کە هەم کوردەکان و ئێزیدییەکان لەم سەردەمەدا ڕووبەڕووی دەبنەوە. وێنەکانی کێرستینگ بینین و ژیاندۆستی کولتوری پیشان دەدەن، تۆمارێکن لە دابونەریتی ئەو کۆمەڵگایانە و تەمەن درێژیی و ئامادەییان.\nکۆمەڵێک پیاوی نەناسراو ڕۆژنامە دەخوێننەوە و لە پشتیشیانەوە نەخشەی جەنگ هەڵواسراوە.\nلە پاڵ ئەوەی هەوڵ دەدەم وێنەکان و کێرستینگ خۆشی لە ساتێکی مێژوویی و سیاسی تایبەتدا دابنێین، هەوڵیشمداوە کە بە جۆرێک لە جۆرەکان وەک تۆمارێکی کولتوریی تەماشای ئەو وێنانە بکەم. ئەوان لە هەمان کاتدا نمایندەی کۆمەڵگەیەکی نەتەوەیی و ئێتنی جیاواز دەکەن و تێگەیشتنی کێرستینگ و لێک جیاکردنەوەی ئەو گروپانە تۆماردەکەن.\nبەتایبەتی وێنەکانی عێراق، پێموایە ویستی کێرستینگ لەو کۆمەڵگایانەی بینیوونی پیشان دەدەن. لە پشتی یەکێک لە کارە فۆتۆگرافییەکاندا کە وێنەی پیاوێکی کوردە، کێرستینگ نووسیوویەتی، “عێراق، کوردێکی ئاسایی، دانیشتووی کوردستان لە باکووری عێراق. شرواڵێکی ڕەنگداری لەبەردایە و چەکێکی لە شانە و مەخزەنێکیشی لە کەمەری بەستووە.” هەندێک باسی پۆشاکی پیاوەکەی کردووە لەگەڵ ئامادەیی جیوگرافی کوردەکان لە عێراقدا.\nئەو وێنانەی کێرستینگ لە فێستیڤاڵی ئێزیدییەکانی شێخ ئادی گرتوونی بە جۆرێک لە جۆرەکان ئیتنۆگرافیکن، کە هەوڵ دەدەن ئەزموونی ئەو خەڵکە یاخود لە ژیانکردنیان لە چالاکیەکی دیاریکراودا پیشان بدەن. وێنەکان دوکەڵی جگەرە و بغوردەکانیان پیشان دەدات لەگەڵ گۆرانی و موزیکەکانیان، سەماکەرەکان کە پێکەوە سەما دەکەن، منداڵەکان کە ڕا دەکەن، دایکەکان کە منداڵەکانیان بۆ پاکبوونەوە لە باوەش گرتووە. کێرستینگ تەنها تۆماری چالاکییەکی نەکردووە بەڵکو ئەتمۆسفێری جێگەشی وێنەگرتووە.\nباکوری عێراق، موزیکژەنەکان موزیک بۆ سەمای دەبکە لە فێستیڤاڵەی ساڵانەی شێخ ئادیدا دەژەنن. کۆمەڵێک لە سەماکەران لە پشتەوە دیارن و هەڵدەپەڕن. فۆتۆگرافەر: ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nکۆمەڵێک پیاوی نەناسراو لە مەراسیمی فێستیڤاڵی شێخ ئادی ئامادەن و دانیشتوون. فۆتۆگرافەر: ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nلەگەڵ ئەوەشدا هەروەک ئەو وێنانەی لەلایەن ئەنترۆپۆلۆجیستەکانەوە گیراون و بەکارهێنراون لە سەرەتا و ناوەڕاستی سەدەی بیستدا، وێنەکانی کێرستینگ و نووسینەکانی بە شێوەیەکی سادە ڕووداوەکان دەردەبڕن. “کوردێکی ئاسایی”، “کچێکی ئێزیدی”، “پیاوێکی ئێزیدی”، “ئاشوورییەکی ئاسایی”. بەم نووسین و جیاکردنەوانە، وا دەردەکەوێت کێرستینگ زیاتر ویستی لە پیشاندانی خەڵکی ئاسایی بێت وەک لە تاکێکی دیاریکراو. لەگەڵ ئەوەشدا ناوی هیچ یەک لەوانەی نەنووسیووە کە وێنەی گرتوون.\nدەپرسم کە ئایا کێرستینگ پەیوەندی و لێک نزیکبوونەوەی لەگەڵ ئەو خەڵکانەی بینیوونی و وێنەی گرتوون چۆن بووە. ئایا کێرستینگ ڕووخسەتی وەرگرتووە بۆ گرتنی ئەو وێنانە؟ ئایا خەڵکەکە بە گرتنی ئەو وێنانە دڵخۆش بوون یاخود نیگەران بوون؟ ئایا هەرگیز وێنەکانی خۆیان بینیووەتەوە؟ ئایا خۆیان یان خزمە نزیکەکانیان هەستیان چۆن دەبێت کاتێک دەزانن کە ئەم وێنە بێ ناونیشانانە لە سنووقێکدا لە لەندەن پارێزراون؟\nکوردێکی ئاسایی، باکووری عێراق. فۆتۆگرافەر: ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nمادی بوونی ئەرشیفەکە\nلە پاڵ ئەوەی کە ئەمانە وێنەی بینراون، ئەم کارانە بابەتی بەرجەستەشن. لە سنووق و ڕەفەکاندا شوێنیان گرتووە. لێوارە چەماوەکانیان و پەڵەی سەر وێنەکان تەمەن و دڕاوی و خراپبوونیان بە پێی کات پیشان دەدەن. هێما و نیشانەی قەڵەمەکانی کێرستینگیان پێوەیە، تۆماری جوڵەی دەستەکانیشی. هەندێک لە تیۆرینووسەکانی بواری ئەنترۆپۆلۆجی پێشنیاری ئەوەیان کردووە کە بیر لە بایۆگرافی کەرەستەکانیش بکەینەوە، ئەو ساتانەی هاتوونەتە بوون، بە جیهاندا سووڕاونەتەوە و لە کۆتایشدا “لەناوچوون”.\nئێزیدییەکی ئاسایی لە باکووری عێراق. ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nبایۆگرافی ئەو وێنانە پێویستیان بە ڕێگایەکی جیاوازترە بۆ کارکردن لەسەریان. دەتوانین بیر لە تەکنەلۆژیا و کەرەستە و توانا پێویستیەکان بکەینەوە تا دیسانەوە بەرهەمیان بهێنینەوە. کێرستینگ بە چەند کامێرایەک کاریکردووە، کە جێگەیان گرتووە و پێویستیان بە کەشوهەوای دیاریکراو بووە تا بە تەواوی کاربکەن. وێنەکان دەبوو لەسەر پلێتی شووشە جێگیر بکرێن و بە ڕێگەی کیمیایی بشۆردرێنەوە. دەبوو لەسەر کاغەزێکی جۆری تایبەت چاپ بکرێن و پێویستیان بە مادەی کیمیایی زیاتریش بووە تا وێنەکان لە شوێنێکدا جێگیر بکرێن.\nپاش چاپکردن، کێرستینگ بەروار و ژمارە و وردەکاری و مافی خاوەندارێتی خۆی لەسەریان مۆرکردووە و نووسیووە، ناوی خۆی و ناونیشانی ژیانکردنی. لە کاتێکدا کە کۆپی چەند وێنەیەک ماون، هیچ دووانێکیان لە یەک ناچن چونکە پێناسەکانیان جیاوازە. هەندێک لە وێنەکان کۆپی زیادەیان هەیە. ئایا ئەم وێنانە بە چ پڕۆسەیەکی پێداچوونەوەدا ڕۆشتوون؟ بۆچی تەنها هەندێکیان نیشانەی ئەوەیان لەسەرە کە پێیداچووبنەوە و یاخود لەلایەن لایەنی سەربازییەوە تەماشاکراون؟\nکچێکی عێراقیی ئاسایی، لە باکووری موسڵ. ئەنتۆنی کێرستینگ، ١٩٤٤.\nجێی سەرنجە بیر لە درێژی مەودای ژیانی ئەم وێنانە بکەینەوە. ئایا کێرستینگ لە ئەلبوومدا هەڵیگرتوون یاخود لە ماڵەوە هەڵیواسیوون؟ ئایا ئەم وێنانەی لە کاتی گەشتکردندا گرتوونی پیشانی هاوڕێکانی داون؟ ئایا لەلایەن ڕێکخراوێکی دیاریکراوەوە جێبەجێ کراون؟ ئایا فۆتۆگرافەر ڕەچاوی ئەوەی کردووە کە ئەم وێنانە دۆکیومێنتی خەڵکی نامۆن لە وڵاتێکی دوورەوە، ساتی کەسین یاخود کاری هونەریی بەرزن؟ ئایا بۆچی هەندێکیان لەسەر پەڕەی بریقەدار شۆردراونەتەوە و هەندێکیشیان لەسەر پەڕەی مات؟ ئەمانە کۆمەڵێک پرسیارن کە ئێمە وەڵامەکانیانمان لانییە. بەڵام لە داهاتوودا زیاتر لەبارەیانەوە دەزانین.\nوەکو سەرجەم کۆکراوە چاپکراوەکان و وێنەکانی کتێبخانەی کۆنوەی، ئەم وێنانە لە پڕۆسەی بە دیجیتاڵبووندان تاوەکو بپارێزرێن و بەشێوەی ئۆنڵاین بخرێنە بەردەست. پڕۆسەی بە دیجیتاڵبوونەکە کاتێکی زۆری پێدەچێت، پێویستی بە سەدان کەسی خۆبەخشە تاوەکو کارە فۆتۆگرافییەکانی ناو کتێبخانەکە جیا بکەنەوە و نیشانەیان بکەن و وێنەیان بگرن و دەستە دەستەیان بکەن.\nبۆیە ئەم کارە فۆتۆگرافییانە تەنانەت پاش ئەوەی فۆڕمە چاپکراوەکانیان لەناودەچن، فۆڕمە دیجیتاڵییەکەیان هێشتا دەمێنێت. بەڵام ئایا کاتێک وێنەکە دەبێتە پیکسڵ و کۆد لە بری ئەوەی کارێکی فۆتۆگرافی لەسەر پەڕەی کاغەز ببینین ئەزموون و بەرکەوتنی ئێمە بۆ وێنە دەگۆڕێت؟ کاتێک تەماشای وێنەیەک دەکەم بە شێوەیەکی دیجیتاڵی ناتوانم هەمان ئەزموونی هەڵدانەوەی وێنەیەک بکەم و بەدەستییەوە بگرم تاوەکو چاوەڕێی زانیاری زیاتر بکەم لە پشتی وێنەکەوە. بەڵام بە دیجیتاڵ کردنی ئەم وێنانە بە کوالیتی بەرز لە کۆکراوەیەکی دیجیتاڵیدا وا دەکات زیاتر بەردەست بن، بەتایبەتیش کە ڕێگە بەوە دەدات ئەم وێنانە زیاتر لە کۆمەڵگەکانی ناو عێراق و ئێران بسووڕێتەوە و خەڵکی زیاتر بیانبینێت.\nبێدەنگتر لە بێدەنگی\nدەیڤد زێیتڵینی زانای ئەنترۆپۆڵۆجی بەو جۆرە باسی ئەرشیف دەکات وەک ئەوەی بۆشاییەک بن لە نێوان یادەوەری و لەدەستچووندا. ئەرشیف جێگەی پاراستنی زانیاری و چیرۆک و ساتەکانن، بەڵام لە هەمان کاتدا دەتوانن لە بابەتەکان خۆیان و لە دروستکەرانیشیان زیاتر بژین، ئەو کارانە دەبنە تارمایی خەڵک و ئەو جێگەیانەی لە ڕابردوودا هەبوون. کارکردن لە ئەرشیفدا زۆر پڕ چێژە چونکە هەلی ئەوەت دەداتێ تا شتی نوێ بدۆزیتەوە بەڵام لە هەمان کاتیشدا دەکرێت نائومێدکەریش بێت هەر لەو کاتەی دەبنە هۆی وروژاندنی پرسیاری زیاتر و زیاتر.\nهەتا زیاتر تەماشای ئەو وێنانە لە ڕێگەی چاوی جیاوازی لێکۆڵینەوەوە بکەم، زیاتر درک بەوە دەکەم کە چەندە نازانم و بەدڵنیاییەوە هەرگیزیش ناتوانم لەبارەیانەوە بزانم. لە ڕێگەی بە دیجیتاڵکردن و بەخشینی زانیاری و گەڕاندنەوەی ئەم وێنانە بۆ ئەو کۆمەڵگایانەی لێوەی هاتوون دەکرێت هەندێک لەوانەی وێنەیان گیراوە بناسرێنەوە، بەڵام هاندانەکانی کێرستینگ بە نەزانراوی دەمێننەوە.\nوێنەیەکی ئێزیدییە موزیسیان و ئامادەبووەکانی فێستیڤاڵی ساڵانەی شێخ ئادی لە سەر مەزارگەی پیرۆزی ئەو شێخە کە ئەنتۆنی کێرستینگ لە ساڵی ١٩٤٤ گرتوویەتی. من بە تەواوی سەرسامم بەو کوڕە لاوانەی لە سوچی لای چەپی وێنەکە تەماشای لێنسی کامێراکەی کێرستینگ دەکەن.\nوێنەکان زیاتر لە تارمایی دەچن و جێی نائومێدی منن چونکە ئەوە پیشان دەدەن کە چەندێک لە ستایشکردنی ئەو ساتەی یان ئەو کەسەی کە وێنەی گیراوە لە دەستچووە. ئەمە نمایشی موزیکی “بێدەنگتر لە بێدەنگیی” مەهدی ئامینیان و موحەمەد زەعتەریم بیردەهێنێتەوە. لە تێکەڵکردنی ترادیسیۆنی موزیک و شیعری ئێران و سوریادا، لە کاری ئەم دوو پیاوەدا هاوڕێیەتی و لە دەستدان و ناکۆکی ڕەنگیداوەتەوە. ئەوان جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەو ئازارەی لەگەڵ زانیندا دێت دەبێت لە ساتێکدا دەنگ یاخود ژیانێک هەبێت بەڵام نەتوانن بیدۆزنەوە، ئەزموونێک کە بێدەنگتر لە بێدەنگی پیشانی دەدات.\nبۆ من بە جۆرێک لە جۆرەکان ئەم وێنانە بێدەنگتر لە بێدەنگیی دەردەکەون چونکە ئەو شوێنانە و ئەو خەڵکانە لەو کاتەدا نەوەستابوون و بێدەنگ نەبوون بەڵکو پڕبوون لە جوڵە و دەنگ و ڕەنگ و ژیان. هەرچەندە ئەوان لە وێنەکاندا وەستاون و بێدەنگ کراون و بەش بەش کراون. من تامەزرۆی ئەوەم کە ئەو وێنانە پڕ بکەمەوە لە دەنگ و بۆن و تام و دەست لێدان. کاتێک وێنەی کچە ئێزیدییەکە دەگرم بە دەستمەوە، بیر لە ملوانکەکانی دەکەمەوە کە بەر یەک دەکەون و خشە خش دروست دەکەن. خەیاڵم بۆ ئەو هەستە دەچێت کە لە دەوری ئەودا هەبووە، دەنگی ئاهەنگ گێڕانەکان و دەنگی داخستنی شەتەری کامێراکە.\nAnthony KerstingPshtewan KamalSulyGraphySulyKerstingWêne\nوێنە چاپکراوەکانی ئەنتۆنی کێرستینگی فۆتۆگرافەر بە دیجیتاڵ دەکرێن\nئۆلیڤیا کەتبێرت وەرگێڕان: لاژە تەها هەزارەها وێنەی مێژوویی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ چەند تێبینییەکی گەشتکردنەکانی گەڕۆکێکی نادیاری بەڕیتانیی لەلایەن کتێبخانەیەکی…\nوێنە بە ڕيوايەتى كياڕۆستەمى\nعەباس كيارۆستەمى لە فارسييەوە: ئارام ڕەشيد سەربارى ئەو ئازادييەى كە لە دروستكردنى فيلمدا هەستى پێدەكەم، بەڵام ئەو ڕاستييەش دەزانم…\nلەبارەی دواهەمین پڕۆژەی هونەریی ساکار سلێمانەوە، پڕۆژەی جوینەوە\nلەبارەی دواهەمین پڕۆژەی هونەریی ساکار سلێمانەوە، پڕۆژەی جوینەوە پشتیوان کەمال ساکار سلێمان دواهەمین پڕۆژەی هونەری خۆی لە ژێر…\nلە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال گفتوگۆی سێیەمی کیاڕۆستەمی لەگەڵ ڕۆزنباوم و میهرناز سەعید وەفا مایسی ٢٠٠١، ئاڵوگۆڕکردنی فاکس بە زمانی فارسی…\nماری شێڵتن هۆرنسبای: مۆزەخانەی ئایا سۆفیا لە چاوی کامێراکەی ئەنتۆنی کێرستینگ-ەوە\nوەرگێڕان: زانا عوسمان ئەنتۆنی کێرستینگ، فۆتۆگرافەری بەریتانیی سەدەی بیستەم، لانیکەم دوو جار سەردانی تورکیای کردووە، لە نێویاندا ساڵانی ١٩٦٣…\nگفتوگۆ لەگەڵ خانمە ئەکتەری سەرەکی فیلمی “کچی ڕەش پێست” دا\nلە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال سینەما هات بۆ لای من. من نەچووم بە شوێنیدا و هەوڵی بۆ بدەم. من زیاتر حەزم…\nگفتوگۆ لەگەڵ عوسمان سێمبیەندا\nڕێیناڵد ووڵێری، جۆن سینگلێت و مانسیا دیاوارا لە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال عوسمان سێمبیەنی نوسەری سەنیگالی و دەرهێنەری فیلمی (کچی ڕەش…\nبەخشین و گرنگیپێدان: نێگەتیڤە خراپبووە جوانەکان\nوەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: زانا عوسمان لەکاتێکدا بەردەوام خەریکی کارکردنین لەسەر سنووقی ئەرشیفی نێگەتیڤەکانی ئەنتۆنی کێرستینگ (زیاتر لە ٣٠٠٠ شریتی نێگەتیڤ…\nڕیڤیووی: ئەندرو ڕۆبینسۆن لە ئینگلیزییەوە: زانا عوسمان شانبەشانی پیشەی فیلم دروستکردن لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ کانەوە تاکو ساتی مردنی لە…\nلەبارەی ئەنتۆنی کێرستینگی فۆتۆگرافەری بەڕیتانییەوە\nئەو فۆتۆگرافەرەی گەنجینەی ئەرشیفێکی تەلارسازی بێ هاوتای لە بەریتانیا و وڵاتانی دەرەوە بنیاتنا لە ئینگلیزییەوە: لاژە تەها ئەنتۆنی کێرستینگ لە…\nنووسینی: ساتیاجیت ڕای لە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال هەموو فیلمسازە مەزنەکان لە چیرۆکی خەڵکانی ترەوە فیلمی گەورەیان دروستکردووە. (ئاپور سانسار) لە…\nتەها کەریمی سەرچاوە: سینەنا ناسراوترین و دیارترین دەرهێنەری هێڵی جیاوازی سینەمای هیند تا ئەمڕۆ، (ساتیاجیت ڕای)ـە. سینەمای هاوتەریبی هیندی بە…\nدوو کتێب لەبارەی کیاڕۆستەمییەوە وەردەگێڕدرێنە سەر زمانی کوردی\nسولی ئۆن کتێبی [عەباس کیاڕۆستەمی] لە نووسینی میهرناز سەعید وەفا و جۆناسان ڕۆزنباوم هەروەها کتێبی [وانە لەگەڵ کیاڕۆستەمیدا] کە ئەمەیان…


دەوڵەت و تاوانکاریی\n دەوڵەت و تاوانکاریی\nدەستێوەردانی دەوڵەت لە هەموو کاروبارێک و بەستنەوەی هەموو ژیانی کۆمەڵایەتی و هەڵسوکەوتی تاکەکانی کۆمەڵ بە بەڕێوەبەرایەتی دەوڵەتەوە، خۆی لەخۆیدا ڕێگا خۆشکەری تاوانە.\nتاوان دیاردەیەکی نامۆ نیە بە کۆمەڵ. بە ڕوونی، تاوان دیاردە هەرە ئاشکراکەی بوونی کۆمەڵایەتیەو دەوڵەت بەرهەمیان ئەهێنێ، دەوڵەت زەمینەکەیەتی. دیاردەکان بەرهەمی بەرژەوەندیە جیاوازەکانن، دەوڵەتیش بە یاساو بە دەستوورە سیاسیەکانیەوە، رێکخەرو بەڕێوەبەری ئەو بەرژەوەندیانەیە. هەر لەبەر ئەوەیشە، زەبروزەنگ و دەستەڵات و یاساکانی دەوڵەت لەو بەڕێوەبردنەدا، هەرگیز بەزەیی نازانن و ناتوانن بە سۆزو ویژدانەوە، بڕواننە هیچ کارو کاردانەوەیەکی زۆرینەی کۆمەڵ کە دەوڵەت بە ڕێگریان دائەنێت لە بەردەم پراکتیزەکردنی یاساکانیدا.\nبە زمانی دەوڵەت: هەموو کەس لەبەردەم یاسادا یەکسانە! کام یەکسانیە؟ ئەو یەکسانیەی کە یاساکانی دەوڵەت خۆیان سنووربەندی ئەکەن؛ لە هەناوی دەوڵەت خۆیەوە دروست ئەبن، لەناو ڕەحمی سیاسیی دەوڵەتەوە دێنە دەرەوە نەک لە پێویستی و ویست و حەزو ئارەزووی زۆرینەی کۆمەڵەوە.\nنوسەرو ڕۆشنبیرە بۆرژوازیەکان؛ تاوان وەک هەموو دیاردە کۆمەڵایەتیەکانی تر، لە دەوڵەت دائەبڕن، ئەمە وەک ئەوەی تاوان لەئاسمان و لەدەرەوەی ناکۆکیە کۆمەڵایەتیەکانەوە هاتبێ. لەڕاستیدا ناکۆکیە کۆمەڵایەتیەکان و پاڵپشتە کۆمەڵایەتیەکەی کە دەوڵەتە، هۆکارن بۆ ئەم هەموو تاوان و کێشە کۆمەڵایەتیانە. جیاوازی و ناکۆکیە کۆمەڵایەتیەکانن، ئەم ڕێکخراوە زەبەلاحەی دەوڵەتیان دروستکردوەو لەگەڵ خۆیانا هێناویانەتە بوون. دەوڵەتیش سەرچاوەی یاساو دەستوورە سەپێنراوەکان و جێبەجێ کردنیشیانە بۆ مانەوەی ئەو جیاوازیانە. دەوڵەت بە یاساو دەستوور، هەموو بەها مرۆییەکان، لە بۆتەی ئەو یاسا دروستکراوە خوازیارانەدا ئەتوێنێتەوە کە هیچی گوێ بۆ خواست و ئارەزووی کۆمەڵ و ئەندامەکانی شل ناکات، لەخواست و ئارەزووی زۆرینەوە دروست نەبووە، لە پێداویستیەکانەوە هەڵنەقوڵاوە. بەم شیکردنەوەیەش دەگەینە ئەوەی، تاوان و حوکمە یاسایی و دەستوریەکان، لە هەمان پەیوەندیی کۆمەڵایەتیەوە سەرچاوە ئەگرێت کە دەوڵەت وەک دەستەڵاتێکی سەروەر، ئەیسەپێنێ بەسەر خەڵکداو سنووری چالاکیەکانی زۆرینەی پێ دیاری ئەکات. واتە دەوڵەت هێزێکی هەڵواسراوی سەروو کۆمەڵە، وە هەمیشە کار بۆ ملکەچ پێکردنی خەڵک ئەکات لە بەردەم ئیرادەی ئەو حوکم و یاسایانەی لەڕاستیدا خۆیان ئەبنە خوڵقێنەری تاوانکاری، ئەمە هەر بە بەستنەوەی ژیانی خەڵکیەوە بە دەوڵەت و دامودەزگاکانیەوە کە هیچ نیە سنووربەند کردنی ئازادیە مرۆییەکان نەبێت. دەوڵەت، یاسا ئەکاتە ڕێگری تاوان، ئەمە لەکاتێکا هیچ تاوانێک؛ لە ڕێگری کردن لە ئازادیە مرۆییەکان گەورەتر نیە. حوکمی سەپێنراو بۆ جێبەجێ کردنی یاسا، هەرگیز ناتوانێ یەکسانی یاسایی دروست بکات. یاسا خۆی پارێزەری نایەکسانیە. ئا ئەمەیە هەمیشەو هەموو کات، دەبێتە بابەتی مشتومڕو دژایەتی یاساو دەستوور لەلایەن زۆرینەی کۆمەڵەوە. ئەوە تاوانکاریەکانی دەوڵەت خۆیەتی هەموو تاوانە کۆمەڵایەتیەکانی تریشی لێ ئەکەوێتەوە. سەیر لەوەدایە ئەو یاسایانەی خۆیان لە خۆیاندا تاوانن و دژایەتی کۆمەڵ ئەکەن، دەوڵەت ئەیانکاتە سەنەدو پێوەر بۆ دادگایی کردنی خەڵکی لەسەر تاوان. وە وای نیشان ئەدات گوایە ئەوە خەڵکە پێچەوانەی یاسا ئەجووڵێنەوە نەک یاسا پێچەوانەی خەڵک بجووڵێتەوە. بە مەرجێک ئەو یاسایانەی دەوڵەت تەنها دەربڕی خواست و ئیرادەو دەستەڵاتی تاوانکاریی دەوڵەت خۆیەتی و هەر خۆیشی بڕیاردەری ئەو تاوانەیە.\nهەتا دەوڵەت پێویستیی ڕێکخستنی کۆمەڵ بێت، تاوان پێویستیی ژیانی کۆمەڵایەتیە. دەوڵەتیش پێویستیی نیە، بەڵکو هێزێکی سەپێنراوە بەسەر کۆمەڵدا بۆ پاراستنی تاوانکاری.


LG یەکەم کاتژمێرى زیرەکى لە جیهاندا بە تەکنەلۆژیاى LTE ئاشکراکرد – کەی ئای تی ئێن\nئەندرۆید 27, شوبات 2015\nLG یەکەم کاتژمێرى زیرەکى لە جیهاندا بە تەکنەلۆژیاى LTE ئاشکراکرد\nئەمڕۆ پێنجشەممە کۆمپانیاى LG یەکەم کاتژمێرى زیرەکى لە جیهاندا کە پشتگیرى نەوەى چوارەم دەکات ئاشکراکرد. کاتژمێرەکە ناسراوە بە “LG Watch Urbane LTE” و وەشانى نوێى Watch Urbaneـە کە لەماوەى ڕابردوودا کۆمپانیاکە ڕایگەیاند.\nکاتژمێرەکە جیاواز لە جۆرەکەى پێشوو کە بە سیستەمى Android Wear کارى دەکرد ئەوەیان بە سیستەمىێکى نوێى گەشەپێدراو لەلایەن ئێڵ جیەوە بە ناوى “WebOS” کاردەکات و پشتگیرى تۆڕەکانى نەوەى چوارەم دەکات بەبێ پێویستى پەیوەستبوون بە مۆبایلى هۆشمەندەوە. پەیکەرى کاتژمێرەکە لە کانزاى “stainless steel” دروستکراوە کە بەرگرى ڕووشان دەکات.\n• ڕوونماکەى ١.٥ ئینجە بە ڕوونى ٣٢٠×٣٢٠ پێکسڵ\n• بە پرۆسیسەرێکى سناپدراگۆن ٤٠٠ بە خێرایی ١.٢ گێگاهێرتز کاردەکات\n• بیرگەى ناوەکى ٤ گێگایە و ڕامەکەى ١ گێگایە\n• دەتوانێت پەیوەست بکرێت بە تۆڕەکانى وای فاى و بلوتوز و NFC\n• پاتریەکەى ٧٠٠ میلى ئەمپێرە\nبڕیار وایە ئێڵ جى پەردە لەسەر ئەو کاتژمێرە نوێە لابەرێت لە ماوەى بەژداریکردنى لە پێشانگەى MWC15 کە لە مانگى ٣ بەڕێوە دەچێت.\nسەرچاوە: Aitnews , Theverge\nسەردار عبدالله 27 شوبات 2015 / 10:25 AIM:\nدەستت خۆش بۆ ئەم هەواڵە کاک دیاری. وا پێدەچێت کۆمپانیاکان کەوتبنە کێبەرکێیەکی گەرم لە دروستکردنی کاتژمێری زیرەک، چونکە لەم ڕۆژانەدا دەبینین هەر کۆمپانیایە و دروستکردنی ئەو کاتژمێرانەی لێ بووە بە ئاو خواردنەوە و ئێمە هەر پێرا دەگەین بابەت و هەواڵیان لەسەر بڵاوبکەینەوە. بەهیوای ئەوەی بڕەک سودمەندبن و بەکارهێنەرانیان بێ هیوا نەبن لەکاتی بەکارهێنانیاندا.\nدیاری شێرزاد 27 شوبات 2015 / 11:12 AIM:\nزۆر سوپاس کاک سەردار. بێگومان ئاخاوتنەکەت دروستە ئێستا لە هەموو جیهاندا و بە تایبەت پێگە تەکنەلۆژیایە بەناوبانگەکان بەم هەواڵانەوە سەرقاڵن. ئێمەش بەو هیوایەین کەوا ئەو ڕکابەریەى نێوانیان سوودێک بە بەکاربەر بگەیەنێت.


هەسەدە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە\n12:53 - 09/10/2019\nهێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) راگەیێندراوێکیان لەبارەی ئامادەکارییەکانی تورکیا بۆ هێرشکردنە سەر رۆژئاوای کوردستان بڵاوکردەوە و رایگەیاند، "هێرشەکانی تورکیا قبوڵناکەین و هەموو هێرشێک بۆ سەر رۆژئاوا ئیدانە دەکەین."\nئەمڕۆ چوارشەممە 9-10-2019 هێزەکانی سوریای دیموکرات، راگەیەندراوێکیان لەبارەی دۆخی رۆژئاوای کوردستان بڵاوکردەوە و تێدا هاتووە، بە گیان و رۆح بەرگریی لە ناوچەکانیان دەکەن و ناهێڵن تورکیا هێرش بکاتە سەر ناوچەکانی رۆژئاوای کوردستان.\nئاماژە بەوەشکراوە، "تورکیا دەیەوێت لە رێگەی ئەو هێرشانەوە خاک لەبەردەم چەتەکانی داعش بکاتەوە وەک چۆن لەبەردەم گرووپە چەتەکانی دیکەی کردووەتەوە، بەڵام ئێمە بە هیچ شێوەیەک لە شێوەکان هێرشی تورکیا و هێزە پشتیوانەکانیان قبوڵناکەین".\nروونیشیکردووەتەوە، " هەر بۆیە داوا لە رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و دامەزراوە دیموکراتییەکان و یەکێتی ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەین پێویستە هەڵوێستێکی دژیان هەبێت بەرامبەر هێرشی تورکیا و ناکرێت دەستەوەستان بن بەرامبەر هێرشی تورکیا بەمەش دەبنە پشتیوان و یارمەتیدەری، لەسەر ئەو بنەمایش قسەی خۆمان بۆ هەموو جیهان دووبارە دەکەینەوە، کە ئێمە دەوڵەتی تورکیا ناکەینە ئامانج، بەڵام ئەگەر دەوڵەتی تورکیا رژد و سوور بوو لەسەر ئەوەی هێرشمان بکاتە سەر و خاکمان داگیر بکات، ئێمە تا دوایین سات بەگری لە خۆمان دەکەین و ئامادەی بەرپەرچدانەوەی هەر جۆرە هێرشێکین."\nئەم راگەیەندراوەی هەسەدە لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ، بەرپرسێکی ئەمریکی بە گۆڤاری فۆرن پۆلیسی ئەمریکای راگەیاندووە، باڵیۆزی ئەمریکا لە ئەنقەرە ئاگادارکراوەتەوە، هێرشی تورکیا بۆسەر باکوری سوریا "رۆژئاوای کوردستان" لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری داهاتوودا دەستپێدەکات.\n1493 جار خوێندراوەتەوە


دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتی: ڕاستی و هەڵەكان دەربارەی\nناڕێكی دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتی(سۆشیال ئەنزایەتی دیسئۆردەر) و دژەكۆمەڵایەتیبوون (ئەنتیسۆشیال)، هەمان شت نین. لەم ڕۆژانەدا، لە یەكێك لە سوپەرماركێتەكان، گەنجێكم بینی. ئەو بلوسێكی لەبەردا بوو كە لەسەری نووسرابوو ''كڵەبی كۆمەڵایەتی دژەكۆمەڵایەتییەكان.''منیش لە دڵی خۆمدا وتم، دەبێت چ كۆبوونەوەیەكی جادویی بیت. ''كەسانێك كە سۆسیۆپاسن پێكەوە لە یانەیەكدا كۆدەبنەوە؟'' بەڵام هەر زوو گاڵتە و گەپم خستە لاوە. ئەوە ڕوون بوو كە ئەم خاتوونە لاوە، قوربانی دەستی ئەو بۆچوونە هەڵە و ئەفسانە باوانەیە كە گوایە كەسانی گۆشەگیر، سەرجەمیان دژەكۆمەڵگان. چونكە نووسینی سەر بلوسەكەی، نوكتەیەك بوو لەسەر یانەیەك كە سەرجەم ئەو كەسانەی تێدایە كە خۆیان لە كۆمەڵگا بە دوورئەگرن.\nپێویستە ئەوە بزانین، ئەو كەسانەی كە شەرمنن، زۆر تێكەڵاوی لەگەڵ خەڵكدا ناكەن و لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە ئامادە نین بۆ بەركەوتنی كەسانی تر، پێیان ناوترێت ئەنتیسۆشیال. وەك ئەوەی لە كلتووری باودا وا باس دەكرێت. لە ڕوانگەی پزیشكییەوە، كەسانی ئەنتیسۆشیال هاوكات سۆسیۆپاسیشن. گرنگیش بە چواردەور و یاساكانی كۆمەڵگا نادەن و دژی دەوەستنەوە. هاوكات ئەم كەسانە زۆرجار خۆیان نایانەوێت تێكەڵی كۆمەڵگا ببن. لە بەرامبەردا، ئەو كەسانەی دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتییان هەیە، دەیانەوێت تێكەڵاوی لەگەڵ چواردەوردا درووست بكەن.\nوەك هەر ناڕێكی و نەخۆشییەكی تر، دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتیش دەتوانرێت لەسەر هێڵێكی ڕاستەوانە لە نێوان دۆخی ئاسایی و نائاساییدا پێناسە بكرێت. بۆ نموونە، لە دۆخی ئاساییدا، بەر لە یەكەم ژوانمان لەگەڵ كەسێكدا، گەدەمان پەپوولە ئەكات. یان بەر لە پێشكەشكردنی سیمینارێك لەبەردەم بەڕێوەبەرەكەماندا، دڵمان خێرا لێدەدات و سوور دەبینەوە. بەڵام لە هەردوو حاڵەتەكەدا، هەر بەردەوام دەبین. بەڵام دۆخە نائاساییەكە، بریتییە لە بوونی ترس و دوورەپەرێزی لە هەموو بەركەوتنێكی كۆمەڵایەتی. سرووشت و ئەزموون پێكەوە هۆكارن لەوەی ئەم دۆخە نائاساییە دەربكەوێت. ئەو كەسانەی لە ڕووی بایۆلۆجییەوە خۆیان ئەگەری تووشبوونیان بە پاسۆلۆجی دڵەڕاوكێ هەیە، ئەزموونەكانیان كاریگەری گەورەیان دەبێت لە مانیفێست بوونی ئەم ناڕێكییە (نەخۆشییەدا.).\nناڕێكی دڵەڕاوكێی كۆمەڵایەتی، بەوەدا دەناسرێتەوە كە كەسەكە لەوە دەترسێت ببینرێت. سەرەڕای ئەوەی ویستێكی زۆریان هەیە بۆ تێكەڵاو بوون، بەڵام ترس و شەرمی زۆر لەوەی قسەیەك بكەن یان شتێك بكەن ببێتە مایەی تەریقبوونەوەیان، وا دەكات خۆیان لە تێكەڵاوی بپارێزن و بەمجۆرە دڵەڕاوكێكەیان كەم بكەنەوە. لە ڕاستیدا ئەمەیە ترسی سەرەكی ئەم كەسانە. كە دڵەڕاوكێیان سەبارەت بە پێرفۆرمانسی كۆمەڵایەتی خۆیان هەیە و ناتوانن بیر لەوە بكەنەوە كە دەكرێت ئەگەری سەركەوتنیش بوونی هەبێت. بێگومان خۆشیان دەزانن كە ئەم ترس و دڵەڕاوكێیە زیاد لە سنوورە و ئاسایی نییە، بەڵام ناتوانن كۆنترۆڵی بكەن. كەسانی سەروو ١٢ ساڵ و گەنجان زیاتر خۆیان دەپارێزن لەوەی بكەونە ئەو دۆخانەوە كە تووشی دڵەڕاوكێیان دەكەن. منداڵانیش داوا لە دایك و باوك و گەورەكانیان دەكەن نەیانخانە ئەو دۆخە كۆمەڵایەتییانەوە.\nسەرچاوە: سایكۆلۆجی تودەی


ئایا ئێمە مسولمانین؟!\nلەم رۆزانە خەریكی خویندنەوەی بەرتوكێكی مامۆستا موحەممەد قوتبم لەزێر ناوی (هل نحن مسلمون) واتە: ئایا ئێمە مسوڵمانین؟!. لەم كتیبەدا نوسەر برسیارێكی زۆر هەستیار ئەورزێنێ و دەیخاتە بەر باسەوە كە هەقی خۆیەتی هەموو مسوڵمانێك لە خۆی ببرسێ و بە هەند وەریبكرێت. جا ئیتر منیش لەوەوە ئەم بیرۆكەیەم بۆ هات و بینوسەكەم هەلكرت تا شتێكتان بۆ بنوسم..\nبا هەریەكێكمان لە خۆی ببرسێت و ڕازێك لە كەل ناخی خۆیدا بكات: ئایا من مسولمانم؟.. مسولمانێتی واتا جی؟ ئایا رەوایە بیم بوترێ مسولمان؟ جۆن ببم بە مسولمانێكی راستەقینە؟!!!!!\nزۆربەی خەلكی ئەم رۆزكارە.. وا حالی بووە.. یان راستتر بلێین وا حالی كراوە كە مسولمانێـتی واتە: ئەنجامدانی جەند ركاتێك نوێز لە\nشەوو رۆزێكدا، هەروەها بەرۆزوبون و خوابەرستی تاكەكەسی رەمەزان و..هتد.\nئایا بەیامێكی ئەوەندە كەورەو بیرۆزی وەكو ئیسلام تەنها لەمانەدا كورت هەلهاتووە؟.. ئایا بێغەمبەر (درودی خوای لێبێت) لە تەمەن و زیانی دا تەنها ئەم جەند شتەی فێری هاوەلانی كرد؟. ئایا سۆزو خۆشەویستی بۆ بیغەمبەر تەنها بریتیە لە دەربرینی جەند سۆزو عاتیفەیەكی كاتیی هەلجوو یان خوێندنەوەی مەولدنامەیەك و لێدانی دەف و ..هتد ئەم شتە ڕووكەشانە، یان لەراستی دا ئەرك و بەیامی ئیمەی خۆ بە شوێنەكەوتوی بێغەمبەر دانەر زۆر لەم شتانە كەورەترە؟!.\nبەراستی بێویستە بە جەمكەكاندا بجینەوە...، ئیسلام رێبازی زیانە، برۆكرام و مەنهەجە، نەخشەی رێكایە، هەروەكو رۆزهەلاتناسێك جوان بیناسەی ئیسلام ئەكات و ئەلێ: ئیسلام ئەو قیبلە نومایەیە كە لە هەر جركەیەكدا دلی مرۆ بە خواوە ئەبەستێتەوە... لە هەمو هەلسان و دانیشتن و جولەیەكی زیانت، هەست ئەكەی كە جاودێرێك بەسەرتەوەیە، ئەویش خوایە.\nكە ئەلێی من مسولمانم: هەست ئەكەی كە تۆ بەیامێكی بەرزت بێ یە، ئەو بەیامەش ماهیەتی مرۆف بوون وەدی دەهێنێ و بەختەوەری راستەقینیەی مادی و مەعنەوی بەرجەستە ئەكات.. زۆر جار ئەو برسیارە ئەكەم لە هاوریكانم: تۆ بۆجی ئەزیت؟ ج بەیامێكت لە زیانتا بێیە؟ بەداخەوە وەلامێكی بەجێ و ڕەوان و تینو شكێن بۆ ئەم برسیارە نادۆزینەوە.. بەلام ئەكەر ئیسلامەتی راستەقینە لە خۆمان بەرجەستە بكەین، بێكومان ئەزانین كە بۆحی ئەزین.. بەیاممان جییەو ئەركی سەرشانمان لەم زینەدا جییە.. جونكە هەر مسولمانێ: مامۆستایەكە، رزكاركەر و بێشەوایەكە.. خاوەن بەیام و بەهادارێكە كە مرۆفایەتی رزكار ئەكات.\nدكتۆر ئیبراهیم فەقێ (بە رەحمەت بێت) ئەلێت: لە %90 ئەوكەسانەی كە خۆیان ئەكوزن لەبەرئەوەیە كە نازانن بۆجی ئەزین! نمونەیەك دێنێـەوە ئەلیت بەهێزترین رۆماننوسی ئیتالی كە زۆر بەناوبانك بوو خۆی كوشت، لە كاغەزێكدا كە لەدوای خۆی بەجێما، نوسیبوی: لا توجد معنی لحیاتی! واتە: زیانم مانای نەبوو!، نەمزانی بۆجی ئەزیام!.\nئەمانە بێباوەڕن، ئەی ئێمە؟.\nمنیش مردووم ئەكەر خاوەنی بەیامێكی بیرۆز نەبم، جیاوازی جییە؟!!\nئێمە ئەلێین: موسلمانین؟ كەس نابیت سوكایەتی بە ئایین و بیغەمبەرمان بكات!! كەجی خۆمان وتەكانی ئەو بیشەوایەمان بشتكوی خستووە!، رێنماییەكانی ئەومان فەرامۆش كردووە!. ئایا ئەكەر بێغەمبەر لەناومان بوایە لێمان رازی ئەبوو؟.. با هەر یەكێ لە ئێمە لە خۆی ببرسێ: ئایا ئەكەر بیغەمبەر بیت و رۆزانە لەكەلم بزیت لیم رازی ئەبێت؟!\nجیم بێ ئەلێت؟... مامۆستا ئەحمەد شوقەیر (خوا سەركەوتوی بكات) كە من بە مامۆستای خۆمی ئەزانم/ لە بەرنامەیەكدا (لوكان الرسول بیننا واتە: ئەكەر بێغەمبەر لەناومان بوایە) لە خەلك ئەبرسێت: ئەكەر بێغەمبەر بۆ یەك دەقیقە ببینی جی بێ ئەلێی؟!!!! بەراستی برسیارێكی زۆر قورسە؟، یەكێ ئەلێت: هیج نالێم جونكە لەبەر كریان قوركم ئەكیرێت!! (ئینجا ئەكریت).\nبەراستی وایە.. حەقی خۆیەتی هەركاممان بكرین، حونكە شەرمەزاری ئەوین... ،بە خۆمان ئەلێین مسولمان، كەجی مسولمانی راستەقینە نین!,\nهەركاممان خۆمان بێ دیندارە، كەجی:\nهەر كە رەخنەیەكمان لێ كیرا، تورە ئەبین,. لە مامەلەو رەفتارەكانمان توند و رەق ئامێزین.. بێ حەوسەڵەو دەماركیرین..یاخود، خیانەت و فێل لەوانی تر ئەكەین و، بەفیزو لوت بەرزیەوە ئەزین.. بەداخەوە ئەم رەفتارە ناشیرینانە وای كردووە كە ئەمریكیەكی تازە مسولمان بوو بلیت: (سوباس بۆ خوا كە مسولمان بووم بەرلەوەی مسولمانان لە رۆزهەلاتی ناوەراست ببینم)..\nبەراستی جوانی فەرمووە.. جونكە ئەكەر ئێمەی بەم هەموو خالە لاوازەوە بینیبوایە، ئەوا هەركیز مسولمان نەئەبوو، جونكە جوانی ئیسلامەتی نەئەبینی.\nبۆیە با هەركاممان خۆمان بخەینە زێر میكرۆسكۆبی ئەم برسیارەو ببرسین: ئایا من مسولمانم؟!!!.


بۆ به‌رگرتن به هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستی سه‌ردانی ناوچه‌که‌م کرد! - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٧ Dey ٢٤ ٠٩:٥٢\nNews Code 24303\nبۆ به‌رگرتن به هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستی سه‌ردانی ناوچه‌که‌م کرد!\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا پاگه‌نده‌ی کرد: بۆ ڕێگری کردن له هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستی سه‌ردانی ناوچه‌که‌م کرد!\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، مایک په‌مپه‌ئۆ، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا یه‌کشه‌مه له سی بی ئێس سه‌باره‌ت به درێژه‌کێشانی داخرانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مریکا وتی: ئه‌من بوونی سنووره باشوورییه‌کانی ئێمه یه‌کێکه له خاڵه ئه‌منییه نیشتمانییه‌کان. مه‌ترسی له‌مباره‌وه زۆره و ئێمه‌ش ده‌بێت جدی بگرین.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا پاگه‌نده‌ی کرد: بۆ ڕگری کردن له هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستی سه‌ردانی ناوچه‌که‌م کرد!\nئه‌و لۆه وڵامی ئه‌م پرسیاره که ئایا پۆلیسی ئه‌مریکا سه‌باره‌ت به لاینگری ترامپ بۆ ڕووسیا لێکۆڵینه‌وه‌ی کردووه یان نا، وتی: نامه‌وێت وڵامی ئه‌م پرسیاره بده‌مه‌وه. ئه‌وه‌ی لامان وابێت که ترامپ بۆ ئه‌منیه‌تی نیشتمانی ئه‌مریکا مه‌ترسییه، ته‌واو شتێکی گه‌وجانه‌یه و بایه‌خی وڵام دانه‌وه‌ی نییه.\nئه‌و سه‌باره‌ت به سووریاش وتی: فه‌رمانی سه‌رۆک کۆماری سه‌باره‌ت به سووریا زۆر ڕوونه. بڕیار وایه که 2 هه‌زار سه‌ربازی ئێمه له سووریا بکشێته‌وه، ئێمه ئه‌م کاره زۆر به وردی ئه‌نجام ده‌ده‌ین. هه‌وڵی ئێمه ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌و مه‌ترسییه تیرۆریستیانه‌یه که له لایه‌ن ئێرانه‌وه به‌رز بووته‌وه! ئه‌وه‌ی له سووریا ئه‌نجام ده‌بێت ته‌نیا گۆڕانکاری تاکتیکییه و ئه‌رکی ئێمه له ناوچه‌که وه‌ک ڕابردوو درێژه‌ی هه‌یه.\nپه‌مپه‌ئۆ سه‌باره‌ت به کشانه‌وه‌ی ئێران له سووریا پاگه‌نده‌ی کرد: ده‌توانین له هه‌رکوێیه‌کی جیهان له هێزی سه‌ربازیی سوود ببه‌ین. ئه‌م بابه‌ته‌ش له سووریا و بۆ ئێران ئه‌گه‌ر پێویست بکات، ڕاسته.\nئه‌و سه‌باره‌ت به به‌رجام زیادی کرد: به‌رجام کارێکی مه‌ترسیدار بوو، ئه‌مریکایی زۆر له ئێران زیندانین. ئه‌مانه که‌سانێکن که مه‌ترسیدارن به‌م هۆیه‌شه که ده‌وڵه‌ت به سه‌ختی ڕووبه‌ڕوویان بووه‌ته‌وه.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا سه‌باره‌ت به‌م پرسیاره که ئایا ده‌وڵه‌تی ترامپ له‌گه‌ڵ ئێران گۆڕینه‌وه‌ی زیندانییه‌کان ده‌کات، وتی: ناتوانم له‌مباره‌وه ڕوون کردنه‌وه‌ی زیاتر بده‌م.


ئاشنا ببە بە هۆکار و نیشانەی ئەو نەخۆشیەی زۆرترین پیاو لە جیهاندا ساڵانە دەکوژێت | گه‌ڕان ئۆنلاین\nشێرپەنجەی پڕۆستات یەکێکە لەو شێرپەنجانەی کە تایبەتە بە پاوانە، بەبپێ توێژینەوەکان لە ھەر ٧ پیاوێکدا دانەیەکیان دووچاری ئەو نەخۆشیە دەبێتەوە، لەمڕۆشدا شێرپەنجەی پڕۆستات یەکێکە لە شێرپەنجە بڵاوەکان لە جیھاندا و ساڵانە ھەزاران نێرینە بەو ھۆیەوە دەمرن.\nئەم نەخۆشیە دووچاری ڕژێنەکانی پرۆستات دەبێت ، بەڵا/ لەوانەیە بپرسیت ڕژێنی پڕۆستات چین و د دەکەوێتە کوێی لەشی مرۆڤەوە؟\nڕژێنی پڕۆستات بەشێکە لە کۆئەندامی زاو و زێ لە ڕەگەزی نێرینە دا. قەبارەکەی ھێندەی گوێزێک دەبێت و دەکەوێتە پێش ڕێکە و لە ژێر میزەڵداندایە. کارەکەی بریتییە لە دروست کردنی دەردراوێک کە سپێرم دەتوانێت تێیدا بجوڵێت.\nئایا شێرپەنجی پڕۆستات دووچاری کێ دەبێتەوە؟\nشێرپەنجەی پڕۆستان بەگشتی دووچاری ئەو کەسانە دەبێتەوە کە ئەم خاڵانەی خوارەوەیان تێدایە: –\n١- تەمەن: لەگەڵ چونە تەمەنەوە ئەگەری توشبوون زیاد دەکات.\n٢- نەتەوە: ئەفریقی- ئەمریکی ئەگەری توشبوونی زیاترە بە ڕێژەی ٦٠٪ بەڵام لە نەتەوەکانی ئاسیا ڕیژەی توشبوون کەمترە.\n٣- بۆماوەیی: دوو کەسی توشبوو لە خێزاندا ئەگەری توشبوونت پێنج ھێندە زیاد دەکات. ئەگەر زیاد لە سێ کەسی توشبوو لە خیزانەکەت دا ھەبێت بە دڵنیایی توشی شێرپەنجەی پڕۆستات دەبیت.\n٤- شێوازی ژیان: قەڵەوی، جگەرە کێشان، خواردنی خۆراکی چەور و کەمی جوڵەی جەستە.\nلەوانەیە لە قۆناغە زۆر سەرەتاییەکانی نەخۆشیەکەدا، ھەست بە ھیچ نیشانەیەک نەکرێت بەڵام لەگەڵ تەشەنەکردنی شێرپەنجەکەدا، ھەندێک نیشانە دەردەکەون کە دەبێت زۆر بەوریاییەوە چاودێریان بکرێت و بە زوو ترین کات سەردانی پزیشکی تایبەتی بکرێت بۆ ئەوەی دڵنیایی لە سەر جۆری نەخۆشیەکە وەربگیرێت.\nنیشانەکان بریتین لەمانەی خوارەوە: –\n– بوونی گرفت لە کاتی میزکردندا، میزکردنی ھێواش و لاواز یاخود زۆر میزکردن لە کاتی شەواندا.\n– بوونی خوێن لە میز و سپێرمدا.\n– کێشەی ڕەپبوونی ئەندامی نێرینەی پیاوان- کێشەی ڕەپبوون-\n– بوونی ئازار لە ناوچەی حەوز، سمت، بڕبڕەی پشت، پەراسوو، یاخود ھەرناوچەیەکی تر کە شێرپەنجەکە لێوەی بڵاودەبێتەوە بۆ ئێسقانەکان.\n– لاوازی و سڕبووی قاچ و ڕان ، یاخود لەدەستدانی کۆنتڕۆڵ لەسەر میزەڵدان و ڕیخۆڵە.\nلەکاتی بونی ھەرکامێک لەو نیشانانەدا، ھەرچەندە مەرج نیە ڕاستەحۆ پەیوەندی بە شێرپەنجەوە ھەبێت، پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت و پشکنینی تایبەتی بۆ بکرێت.\nوەرگێڕانی : محەمەد نەجمەدین


سوید: ستراتیژی بەرگری سوید لە مەترسیدایە ئەگەر داواکارییەکانی ڕوسیا جێبەجێ بکرێن\nفەرماندەی باڵای سەربازیی سوید دەڵێت ئەگەر هاوپەیمانێتی ناتۆ داواکارییەکانی ڕوسیا جێبەجێ بکات ئەوا ستراتیژی ئاسایشی سوید دەکەوێتە مەترسییەوە، ڕوسیا داوایکردووە ناتۆ بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا فراوان نەبێت و هەندێک لە چالاکییەکانی لە ئەوروپا ڕابگرێت.\nڕوسیا ژمارەی هێزەکانی لەسەر سنووری ئۆکرانیا زیادکردووە و ئەمەش وڵاتانی ڕۆژئاوای نیگەران کردووە. ڕەتیشی دەکاتەوە ئامادەکاری بۆ داگیرکردنی ئۆکرانیا بکات، بەڵام کۆمەڵێک داوای لە ڕۆژئاوا کردووە، لەوانەش ڕاگرتنی فراوانبوونی هاوپەیمانێتی ناتۆ بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا.\nداواکانی ڕوسیا ئەو وڵاتانەی ئەوروپای نیگەران کردووە کە ئەندامی هاوپەیمانێتی ناتۆ نین، لەوانەش سوید کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ناتۆدا پتەوکردووە و نایەوێت پەیوەندییەکانی بخرێنە ناو چوارچێوەیەکەوە، تەنانەت لەکاتێکیشدا کە ئێستا پلانی نیە ببێتە ئەندام لە هاوپەیمانێتیەکەدا.\nجەنەڕاڵ میکال بیدین بە ڕۆژنامەی داگینس نیهیتێریوی وت " داواکارییەکان بۆ شێوازێکی نوێی ئاسایش دەبێتە هۆی لەناوبردنی بناغەی پێکهاتەی سیاسەتی ئاسایشمان."\nوتی " ئامانجمان ئەوەیە بەرگریمان بەهێزتر بکەین بە هەموو شێوازەکانیەوە و پەرە بە بەرگرییەکی گشتی بدەین. بەڵام ئەوە بەندە بە گەشەکردنی هاریکارییە نێودەوڵەتیەکانەوە."\nحکومەتی سوید هەوڵە دیبلۆماتیەکانی زیادکردووە، لەکاتێکدا وەزیری دەرەوەی وڵاتەکە ئان لیند لەگەڵ بەرپرسانی ئەمەریکادا کۆدەبێتەوە و سەرۆک وەزیری وڵاتەکەش ماگدالینا ئاندەرسن ڕۆژی هەینی لەگەڵ سکرتێری گشتی هاوپەیمانێتی ناتۆ یانس ستۆڵتنبێرگدا کۆدەبێتەوە.\nئاندەرسن دوابەدوای کۆبوونەوەکەی لەگەڵ سەرۆکی فینلەندا ساولی نینسیتۆدا وتی شێوازی ئاسایشی ئەوروپا جێی قسە لەسەرکردن نیە. وتی " لە سوید ئێمە خۆمان بڕیار لەسەر سیاسەتی دەرەوە و ئاسایشی خۆمان دەدەین و خۆمان بڕیار دەدەین لەگەڵ کێدا هاریکاریی بکەین."


27/7/2021 07:38 PM\nخەبات بۆ مافی یەکسان\nئەگەرچی یاسای کۆیلەداری لە ئەمریکا لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا لە ئەمریکا هەڵوەشایەوە، بەڵام رەگەزپەرەستی دەیان ساڵ دواتر درێژەی هەبوو و رەشپێستەکان ستەمیان لێدەکرا. تا نیوەی سەدەی بیستەم رەشپێستەکان ناچار بوون شوێنی گشتی و قوتابخانەی جیاواز بەکار بێنن و هەڵبەت باشترینەکان لە پاوانی سپی‌پێسەتەکاندا بوو. ئەوان بەگشتی لە بواری شوێنی نیشتەجێ‌بوون و تەعین‌بووندا تووشی هەڵاواردن دەبوون و تەنانەت لەلایەن هەندێک سپی‌پێستەوە رووبەڕووی ئازار دەبوونەوە و نەیاندەتوانی بەتەواوەتی لە مافی دەنگدانی خۆیان کەڵک وەربگرن.\nچالاکانی مافە مەدەنییەکان، دەیان ساڵ بۆ یەکسانی هاوڵاتیانی ئەمریکی خەباتیان کرد و سەرکەوتنی بەرچاویشیان دەستەبەر کرد. یەکێک لەو سەرکەوتنانە بڕیاری دادگای باڵای ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٤ـدا بوو سەبارەت بە دۆسیەی بەناوبانگی «براون لەدژی ئەنجومەنی فێرکاری» کە جیاکردنەوەی قوتابیانی رەشپێست و سپی‌پێستی بە دژی یاسای بنەڕەتی لە قەڵەم دا. ئەگەرچی ئەم سەرکەوتنانە نەیانتوانی ئەو هەڵاواردنەوەی کەوا کۆمەڵگای ئەمریکی گیرۆدەی ببوو لەناو ببات، بەڵام دۆخێکی هێنایە ئاراوە کە لەودا ئەگەری بەرابەری راستەقینەی سپی و رەش لە ئەمریکادا دەبیندرا. لە وەها دۆخێکدا مارتین لۆتر کینگ تێکەڵ بە بزووتنەوەی دەستەبەرکردنی مافە مەدەنییەکانی رەشپێستەکان بوو.\nدوکتۆر مارتین لۆتر کینگ قەشەیەکی باپتیستی راهێنراو بوو کە هەوڵی دەدا ئاستی زانیاری گشتی سەبارەت بە رەگەزپەرەستی بەرز بکاتەوە و لەم رێگەیەوە کۆتایی بە هەڵاواردنی رەگەزی و جیاکردنەوەی رەگەزی لە ئەمریکا بهێنێت. لە حاڵێکدا کە ئامانجی سەرەکیی ئەو یەکسانیی رەگەزی بوو، لە سەرەتادا ئامانجی بچووکتری هەڵبژارد و خەباتێکی ریشەیی خۆجێیی بۆ یەکسانیی ئەمریکییە بە رەگەز ئەفریقییەکان رێکخست. لە ساڵی ١٩٥٥ـدا، کینگ بە شێوەی چالاکانە لە یەکەم خەباتی گرنگ بۆ مافە مەدەنییەکان لە مۆنتنگریی ئالاباما بەشداری کرد؛ ئەو شوێنەی کە جیاکاریی رەگەزی لە پاسەکاندا یاسا بوو.\nلە یەکێک لە رووداوەکاندا، رۆزا پارکس – ژنێکی ئەمریکی بە رەگەز ئەفریقی – کە ئامادە نەبوو جێگەی خۆی لە ناوەڕاستی پاسەکدا بدات بە پیاوێکی سپی‌پێست، بە تاوانی سەرپێچی مەدەنی دەستبەسەر کرا.\nدەستبەسەرکردنی پارکس، تاکتیکێکی هەماهەنگ‌کراو بوو بۆ رێکخستنی بزووتنەوەیەکی ریشەیی کە توانی رێکخراوەی پاسەکانی مۆنتنگری بایکۆت بکات. لۆتر کینگ، پارکسی بە هۆی متمانەپێکراویەک کە لە کۆمەڵگای رەشپێستاندا هەیبوو، ئەوی وەکوو سیمای سەرەکی ئەم خەباتە هەڵبژارد. پێشتر لە هەمان ساڵدا کچێکی گەنجی تەمەن ١٥ ساڵ هەر بەم تاوانە دەستبەسەر کرابوو بەڵام کینگ و هاوخەباتانی ئەویان بە سیمایەکی کارتێکەر بۆ ئەم خەباتە نەدەزانی. رۆزا پارکس سیمایەک بوو کە کینگ دەیویست وەکوو هێمای خەباتی مەدەنی بە جیهانی نیشان بدات و ئەمەش تاکتیکێکی زۆر گرنگ بوو بۆ خەباتە خۆجێییەکان.\nزیندانی کرانی پارکس وەکوو قوربانییەکی هەڵاواردنی رەگەزی، وای کرد کینگ بتوانێ دژکردەوەیەکی گونجاو لە سەرتاسەری کۆمەڵگادا پەرە پێبدات. ئەو کۆمەڵگای ئەفریقییەکانی ئەمریکای هاودەنگ کرد کە سیستمی هاتوچۆی گشتیی مۆنتنگری بایکۆت بکەن و خوازیاری یەکسانیی رەگەزی لە سیستمی هاتوچۆی گشتیدا بن.\nپاش یەک ساڵ بایکۆت کردن، دادگای ناوچەیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە دۆسیەی «برودێر لەدژی گیل»ـدا، یاسای جیاکاریی رەگەزی لە پاسەکانی مۆنتنگری هەڵوەشاندەوە. لە زۆر رووەوە، بایکۆتی رێکخراوەی پاسەکانی مۆنتنگری بووە هۆی سەرهەڵدانی بزاڤێکی نەتەوەیی بۆ لەناوبردنی هەڵاواردنی رەگەزی . کینگ رێبەڕایەتی ئەم بزاڤەی لە ئەستۆ بوو.\nسەرکەوتووبوونی خەبات لە مۆنتنگری، بووە هۆی ئەوەی کینگ و هاوخەباتە ئەمریکییە بە رەگەز ئەفریقییەکانی بە مەبەستی دەستەبەرکردنی مافە مەدەنییەکان، لە ساڵی ١٩٥٧ـدا، «کۆنفڕانسی رێبەریی کرستیانەکانی باشوور» پێک بێنن کە ئامانجەکەی، بەکارهێنانی بایەخە ئەخلاقییەکان و دەسەڵاتی رێکخراوەیی کڵێساکانی باشوور، بە مەبەستی چاکسازیی لە بواری مافە مەدەنییەکان، بە کەڵک وەرگرتن لە شێوەی خەباتی نەرم و نیان و مەدەنی بوو. کینگ وەکوو رێبەری «کۆنفڕانسی کرستیانەکانی باشوور» دەستی کرد بە رێکخستنی خەباتە خۆجێییەکان بۆ لەناوبردنی جیاکاری لە ویلایەتییە باشوورییەکان بۆ نموونە ئالاباما، جۆرجیا، فلۆریدا و شارە باشوورییەکان نۆ نموونە ئالبانی، بیرمەنگام و سەنت‌ئاگۆستین کە ئاوێنەی باڵانوێنی تێکۆشانەکانی مۆنتنگری بوو. خەبات لەدژی جیاکاری رەگەزی لە شوێنە تایبەتەکان، بۆ نموونە رێستۆرانت، پاس، قوتابخانە و فرۆشگەکان. سەرەڕای دەسەڵاتی حاشاهەڵنەگری پۆلیس و بەرپرسە خۆجێییەکان کە دەیان ساڵ سیاسەتەکانی جیاکاری رەگەزیان چەسپاندبوو، تاکتیکە نەرم و نیانەکانی کینگ بۆ چالاکییە مەدەنییەکان بووە هۆی ئەوەی پرسی جیاکاریی رەگەزی لە ئاستی نەتەوەییدا بێتە بەر باس.\nسەرنجدانی گشتیی کۆمەڵگا بە پرسی جیاکاریی رەگەزی، بووە هۆی ئەوەی کینگ ببێت بە سەرەکیترین رێکخەری ئاکسیۆنی «شەشی گەورە» لە رێپێوانە بەناوبانگەی ساڵی ١٩٦٣ـی واشنتۆن. کینگ و هاوڕێیانی لەم ئاکسیۆنەدا، خوازیاری دادپەروەریی ئابووری بۆ سەرجەم ئەمریکییەکان بوون. ئەم رێپوانە دەرفەتێکی گەورە بوو بۆ ئەوان بۆ ئەوەی نیگەرانی و ناڕەزاییەکانی خۆیان لە پایتەخت نمایش بکەن. ئەم بابەتە لە وتاربێژییە بەناوبانگەکەی کینگ، «من خولیایەکم هەیە»، بە باشی خۆی دەرخستووە. رێپێوانەکەی واشینتۆن جگە لەوەی بووە هۆی پەسەندکردنی یاساگەلێکی گرنگ لە بواری مافە مەدەنییەکان، هەروەها ئەو هەلەی بۆ رەخساند کە باسی هەندێک لە پرسەکانی دیکەش بکات بۆ نموونە هەژاری، مافی کرێکاران و ... .\nکینگ، لەدایکبووی ١٩٢٩ـیە لە شاری ئاتلانتای ویلایەتی جۆرجیا. ئەو لە ویلایەتێکدا گەورە بوو کە بە خەستی گیرۆدەی جیاکاریی رەگەزی بوو. ئەو هەم خوێندەواریی سێکۆلاری هەبوو و ئەم ئایینی و لە ساڵی ١٩٥٥ـدا دوکتۆرای خۆی لە بواری تیۆلۆژیدا لە زانکۆی بۆستۆن وەرگرت. لە ساڵی ١٩٥٤ـدا، کەمێک پاش ئەوەی وەکوو قەشەی کڵێسای باپتیست لە شەقامی دکستر لە مۆنتنگری ئەمریکا دەستی بە کار کرد، بە هۆی خەباتی مەدەنی لە مۆنتنگری، بووە سیمای ناوەندیی بزووتنەوەی چالاکانی مافە مەدەنییەکان.\nپاش سەرکەوتن لە هەوڵوەشاندنەوەی یاساکانی جیاکاریی رەگەزیی لە سیستمی هاتوچۆی گشتیدا لە مۆنتنگری، کینگ بەشوێن پێکهێنانی رێکخراوێکی گشتگیرتردا بوو کە پرسی جیاکاریی رەگەزی لە ویلایەتەکانی دیکەی ئەمریکا بێنێتە بەر باس. لە سەرەتاکانی ساڵی ١٩٥٧ـدا، کینگ شەست کەس لە رێبەرانی رەشپێستی کڵێساکانی ئەمریکای بانگهێشت کرد بۆ ئەوەی خەباتێکی زیاتر لەدژی جیاکاریی رەگەزی لە ئەمریکا بخەنە بەر باس. لە ماوەی ئەم دانیشتنانەدا «کۆنفڕانسی رێبەریی کرستیانەکانی باشوور» لەدایکبوو و کینگ رێبەرایەتی ئەم رەوتەی هەتا ساڵی ١٩٦٨، واتە تا ئەو کاتەی تیرۆر کرا، لە ئەستۆ بوو. کینگ، ئەم رێکخراوە نەتەوەییەی، بۆ قووڵکردنەوەی خەباتە نەتەوەیی و خۆجێیەکان بە مەبەستی لەناوبردنی رەگەزپەرەستی سیستماتیک لە سەرتاسەری ویلایەتە یەکگرتووەکان بەکارهێنا.\n«کۆنفڕانسی رێبەریی کرستیانەکانی باشوور» لەگەڵ گرووپە خەباتکارە مەدەنییەکانی دیکە بۆ نموونە «ئەنجومەنی نەتەوەیی بەرزیی رەنگین‌پێستەکان» جیاوازیی هەبوو. ئەم رێکخراوەیە کە بە مۆدێلی رێکخستنی نەتەوەیی گشتگیر دامەزرابوو، لقی خۆجێیی نەبوو و بەم جۆرە ئەم هەلەی بۆ ئەوان دەڕەخساند لە پانتایەکی بەربڵاوتردا بتوانن ئەمریکییە بە رەگەز ئەمریکییەکان بهێننە ناو گۆڕەپانی خەباتە مەدەنییەکانەوە و لە رێگەی شێوازی نەرم و نیانەوە بۆ نموونە بایکۆت و کۆبوونەوە درێژە بە خەبات بدەن.\nرێبەرایەتی کینگ، ئەوی وەکوو سیمای سەرەکیی خەباتی مافە مەدەنییەکان لە ناو خەڵکدا ناساندبوو و هەر بۆیە ئاگای لەوە بوو کە پێگەی خۆی لەلای زۆرینەی سپی‌پێست رابگرێت و لای ئەوانیش شەرعیەتی هەبێت. بەپێچەوانەی مالکۆم ئیکس، سیمای سەرەکی «نەتەوەی ئیسلام» کە بە خەباتی چەکداریی و هەڵبڕان لە جیهاندا دەناسرێت. کینگ لەگەڵ ئەم شێوازانە بە هیچ شێوەیەک هاوڕا نەبوو و هەوڵی دەدا خۆی وەکوو کەسایەتییەکی میانەڕەو و نەک توندڕەو لە ساحەی گشتیدا نیشان بدات.\nلە زۆر رووەوە ئەم میانەڕەوییە بووە هۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە سپی‌پێستەکانیش بەرەو ئەم خەباتە رابکشێت و تێکەڵ بەم بزاڤەیان بکات. کینگ جگە لەوەی هێمای هیواداری بوو بۆ رەشپێستەکان، هەروەها ببوو بە هێمای هیواداری بۆ سپی‌پێستە پێشکەوتنخوازەکان. ئەو هەوڵی دەدا بزووتنەوەی بەرگری مەدەنی، یەکگرتوو بمێنێتەوە و لە کاتێکدا کە ئەمریکییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو حەزیان لە ئازادی و یەکسانی بوو، هەوڵی دەدا پردێک لە نێوان گروپە چالاکە جۆراوجۆرەکاندا دروست بکات. لە ترسی ئەوەی بزووتنەوەکە تووشی لێکترازان نەبێت، هەرگیز راینەگەیاند کە سەر بە چ رەوتێکی تایبەتە. ئەو بەتایبەت لە پشت دەرگانەوە هەوڵی دەدا رێبەرە رەشەکان هان بدات لەگەڵ یەک هاوکاری بکەن. رێبەرانێک کە لە بارودۆخی ئاساییدا ئامادە نەبوون لەگەڵ یەک هاوکاری بکەن.\nکینگ وەکوو رێبەرێکی مەدەبی و بەرگریکاری مافەکانی مرۆڤ، بە خەستی کەوتە ژێر کاریگەری نووسراوە و کردەوەکانی گاندی و چونکە هەستی بە نزیکایەتییەکی زۆر لەگەڵ گاندی دەکرد، ساڵی ١٩٥٩ سەردانی هیندی کرد و بە گوتەی خۆی ئەم گەشتە بە قووڵی کاریگەریی لەسەر تێگەیشتنی ئەو هەبوو بۆ پرسی بەرگری مەدەنی.\nکینگ دەڵێ: «لەو کاتەوەی لە هیند بووم زیاتر بە قەناعەت گەیشتووم کە شێوازی بەرگری مەدەنی و نەرم و نیان، کاراترین چەکێکە لە بە دەست گەلانی ستمەلێکراوەوەیە، بۆ گەیشتن بە دادپەروەری و کەرامەتی مرۆیی».


بە پێچەوانەی سوسیالیزم و فاشیزم کە گروپەکانی وەک چین و نەتەوە و رەگەز بنەما سەرەکییەکانیانن، هەر بۆیە دەگوترێ کۆلێکتیڤیستی واتە کۆمەڵەیین، سەرمایەداری لە تاکەوە دەست پێدەکا، بە گوتەیەکی دیکە تاک بنەمایەتی. هەر بۆیە سەرمایەداری سیستمێکی سیاسیی تاکگەرایانەیە.\nدوڕگەیەک وا لەوپەڕ ئورتیگیاوە ــــ لەوانەیە ناوی گەیشتبێتە گوێت ــــ ئەو شوێنەی خۆری لێ دەگەڕێتەوە. ئەم دوڕگەیە هەرچەندە زۆر بەرین نییە، بەڵام شوێنێکی زۆر جوانە. پرە لە مێگەل و باڵندە و گەنم و شەراب. لێرە کەس بەرەوڕووی برسییەتی و نەخۆشییی کوشندە نابێتەوە، هەر کە پیاو پیر بوو، ئاپوللۆی کەمان زێڕین، لەگەڵ ئارتمیس دێ و بە هێواشی بە ڕمەکەی دەیکوژێ.\nهەناسە رۆحانییەکانی بابا تاهیر\nرازێکە و بەم دێڕانەوە لە چڕین دەمئاڵێنێ\nلەم بێباکییەت دا\nسەیمەرەی لەکستانی و\nلەم بوێریەتدا مانیشتی ئیلام و\nچیا سەرکەش و جەستە گڕ تێبەربووەکانی\nلۆری لۆری ئەی چریکە دانەمرکاوەکەی ئاگری\nمیمنۆنی فیلۆسۆف یان ژیریی مرۆڤ\nمیمنۆن کاس و وڕ، دڵشکاوی خەفەت و ئازار، بە ناهومێدی بەرەو ماڵ دەگەڕیتەوە. لە چوونە ژوورەوەیدا کۆمەڵێک ئەفسەر کە خەریکبوون کەلوپەلی ماڵەکەی بە قازانجی خاوەن قەرزەکانی دەبردەدەر، پاڵی پێوە دەنێن بۆدەرەوە؛ میمنۆن وەکوو مردوو لە بن دارچنارێک لیێ دەکەوێ. بەیانی لەوێ ئەو خانمە جوانکیلەی دەبینێ لەگەڵ مامە خۆشەویستەکەیدا لە پیاسەدان؛... شەو کە نزیک دەبێتەوە، میمنۆن جێ خەوێک لە پووش و پەڵاش لای دیواری ماڵەکەی بۆخۆی ساز دەکا.\nژنە سۆزانییەکە و مرۆڤە مێژووییەکان\nهەتا لێدەبنەوە ئەو ئەم قسەی هەر لە دڵدایە کە گڵۆپی شەوخەوی سوور یەکێک لە ئارەزووەکانی ئەو بووە، هەر لە سەردەمی مێرمنداڵییەوە. لەو کاتەوەی بۆ یەکەم جار دڵی دایە کوڕێکی جیرانیان، ئەو کوڕەی وا هەمیشە تی شێرتێکی سووری لەبەر دەکرد. بەڵام قسەکە نادرکێنێ. دەزانێ پیاوە مێژووییەکان حەزیان بە بەدی هاتنی ئاواتەکان نیە، بە تایبەت ئاواتی ئەو، ئاواتی ژنە سۆزانییەکان.\nگرینگتر لە هەمووی ئەمانە لای فاشییەکان وتە یاخود بۆچوونێکە بە ناوی "بەهێزترین مرۆڤ". بۆ ئەوەی کلتوری بەهێزترین مرۆڤ لە ناو دڵی جەماوەردا چێ بکەن کار لە سەر کاریزما دەکرێ، کە تێیدا کەسایەتیی رێبەر تا ئاسمانەکان بەرزدەکرێتەوە. لە گەڵ ئەمە قورساییش دەخرێتە سەر لایەنگرەکان (فۆڕمی ئەم لایەنگرانە لای فاشیستەکان، نەتەوەیە)، فاشیستەکان هەروەها ناسیۆنالیستێکی یەکجار بەهێزن.\nله سوێدییه‌وه: ڕه‌حمان سۆفی\nمرۆڤ له چوارقوڕنه‌ی دنیاوه ده‌هاتن بۆ ته‌ماشای ئه‌و کۆشکه ڕازاوه‌یه‌ی خاقان. خه‌ڵک به‌لایانه‌وه سه‌یر بوو که خاقان ئه‌و هه‌موو گه‌نجه‌ی له کوێوه هێنا بوو. سه‌ریشیان سووڕ ده‌ما له جوانی و بۆن خۆشی گوڵه‌کانی نێو باخه‌که‌ی. هه‌موو که‌سێ ئاواتەخواز بوو که بچێته ژێر ئه‌و دارکاژه که هێلانه‌ی بولبوله ده‌نگ خۆشه‌که‌ی لێبوو.


کوڕێکی بەدەل بەرواری ناوەڕۆکی تەلەفۆنەکەى باوکی لە زیندانەوە ئاشکرا دەکات\nناهێڵن خێزانەکەى ببینێت\n2020.11.09 - 21:33\nمامۆستا بەدەل بەرواری، ئەو مامۆستایەی لەدوای دەستگیرکردنی لەلایەن پۆلیسی دهۆکەوە دادگا بڕیاریدا ئازاد بکرێت و لە چاوەڕوانی گەڕانەوەی بۆ ماڵەوەدا بوو، بەڵام لەدوای ئەنجامدانی ڕێکارەکانی ئازادکردنیی، لەجێگەی چوونە ماڵەوەی، ئاسایش دەستگیریکرد و ماوەی 84 ڕۆژە لە زیندانە.\nبەدەل بەرواری، مامۆستا و چالاکوانە لەشاری دهۆک، لەشەوی 16 لەسەر 17ی ئایاری 2020، لە ماڵەکەی خۆیدا دەستگیرکرا، ئەوەش بەتۆمەتی ئەوەی بانگەشەی بۆ ئەنجامدانی خۆپیشاندانێک کردبوو، دوای 15 ڕۆژ و لە 31ی ئایار ئازادکرا و بەبڕی دوو ملیۆن دینار سزادرا.\nدوای ئازادکردنی بە ماوەیەکی کەم، بەدەل بەرواری پۆستێک لە فەیسبوک دەکات و دەنوسێت: "بەمنزیکانە خۆپیشاندانێکی سەرتاسەری لە دهۆک ڕێکدەخەین".\nبەوهۆیەوە و بەتۆمەت هاندانی هاووڵاتیان بۆ خۆپیشاندان، لە 18ی ئابی 2020، هێزێکی ئەمنی چوونە مالیان بۆ دەستگیرکردنیی، بەڵام ئەو لە ماڵەوە نەببوو، هەربۆیە ڕۆژی دواتر خۆی چووە بنکەی پۆلیس و خۆی ڕادەستکرد و لەوکاتەوە ئەو مامۆستایە لە زیندانە.\nئاری، کوڕی بەدەل بەرواری ئەمڕۆ دووشەممە (9ی تشرینی دووەمی 2020) بە ناس کوردی ڕاگەیاند: "نزیکەی 60 ڕۆژ بەر لەئێستا ڕێگەیان بە من دا بچمە لای باوکم، ئەوکات کەمتر لە مانگێک بوو دەستگیرکرابوو، لەوکاتەوە تائێستا واتە نزیکەی 60 ڕۆژە ڕێگەیان نەداوە بچینە سەردانی."\nوتیشی، 18 ڕۆژ بەرلەئێستا باوکی لە زیندانەوە لەڕێگەی تەلەفۆنەوە پەیوەندی پێوەکردوون و وتوویەتی: "من لە زیندانی زرکام لە دهۆک، تەندروستیم باشە و ئازاریان نەداوم، ڕێزم لێدەگرن، بەڵام لە کۆتاییدا من لێرە زیندانیم".\nکوڕەکەی بەدەل بەرواری دەشڵێت: "ئاگادارین کە بە بەرپرسانی پۆلیس و ئاسایش وتراوە ڕێگەنەدەن کەس بچێتە لای بەدەل بەرواری و کەس نەیبینێت و ڕێگەشی پێنەدەن زۆر پەیوەندی بکات."\nبەوتەی ئاری بەدەل بەرواری، دوای ئەوەی دۆسییەکەی باوکی براوەتە دادگا، لە دادگا بێتاوانی سەلمێندراوە و وتویانە، هیچ کەس لەسەر دەربڕینی بۆچوون سزانادرێت و بڕیاردراوە ئازاد بکرێت.\n"بڕیاری دادگامان برد بۆ پۆلیس بۆ ئەوەی ئازاد بکرێت، لەوێ کارە یاساییەکانیان تەواو کرد و باوکم چاوەڕوان بوو بێتەوە ماڵەوە، بەڵام لە زیندانی پۆلیس هێنایانە دەرەوە و ئاسایش بردیان."، ئاری بەدەل بەرواری وای وت.\nبە وتەی ئاری، ئاسایشی دهۆک بەتۆمەتی "هەڕەشە بۆسەر ئاسایشی نەتەوەیی" باوکیان دەستگیرکردووە.\nخۆپیشاندانەکانی دهۆک، لەمانگی ئایاری ئەمساڵ دژی دواکەوتنی موچە و خراپی گوزەرانی هاووڵاتیان و بێکاری سەریهەڵدا.\nلەوکاتەوە دەستگیرکردنی چالاکوانان و ڕۆژنامەنوسان و خۆپیشاندەران لە سنوری پارێزگای دهۆک دەستیپێکردووە، ئەگەرچی بەرپرسانی سنورەکە باس لەوەدەکەن کە ئەو کەسانە بە بڕیاری دادگا دەستگیرکراون، بەڵام چالاکوانان دەڵێن، دەستگیرکردنی ئەو کەسانە لەسەر ئازادی ڕادەربڕینە و بەبێ بڕیاری دادگایە.\nئاری بەدەل بەرواری دەڵیت: "تەنها حەز دەکەین تاوانی باوکم دیاریبکەن، بزانین بۆچی دەستگیرکراوە، چۆن دەبێت دادگا بڕیاری دابێت ئازاد بکرێت، بەڵام ئاسایش ئازادی نەکات و لە زینداندا بیهێڵنەوە، ئەگەر تاوانی هەیە با پێمان بڵێن ئەوە تاوانەکەیەتی و سزای بدەن، بەڵام ئەوە شەڕی دەروونیە دەسەڵاتی سنورەکە لەگەڵ ئێمە دەیکات."\n"لەچەندین ڕێگەی جیاوازەوە هەوڵمانداوە باوکم ئازاد بکرێت، دەچینە لای هەرکەس پێمان دەڵێن، خەمتان نەبێت ئازاد دەکرێت، بەڵام تائیستا لە زینانە و هیچ سەرەداوێکمان دەستناکەوێت." کوڕەکەی بەدەل بەرواری وا دەڵێت.\nجەختیشیکردەوە، دۆخی ماڵەوەیان زۆرخراپە و هیچ دەسەڵاتێکیان نییە، جگە لەوەی دابنیشن خەم لەو دۆخەی خۆیان و باوکیان بخۆن کە دەبێت چۆن بێت و لەکوێت بێت.\nپێشتر ئەیهان سەعید، نوێنەری سەنتەری میترۆیە لە سنورەکە، بەناس کوردی وتبوو: "پرۆسەی دەسگیرکردنی چالاکوانان لە بادینان لە 11ی ئابی 2020ەوە دەستیپێکردووە، لەوکاتەوە تائێستا زیاتر لە 200 کەس دەستگیرکراون، بەڵام بەشێکیان بە کەفالەت یاخود بەبێ تاوان ئازاد کراون."\nئاماژەی بەوەشکردبوو: "ئەوەندەی ئێمە ئاگادارین، بە دەیان کەس تاوەکو ئێستا لە زیندانن یاخود بێسەروشوێن، بەڵام کەسوکاری زۆرێکیان لەژێر فشار و هەڕەشەدا ناوێرن قسە بکەن و سکاڵا تۆمار بکەن."\nبەوتەی ئەیهان سەعید، چەندین کەس بەڵێننامەیان پێ پڕکراوەتەوە کە ئیتر بەشداری خۆپیشاندان نەکەن و لە تۆڕەکۆمەڵایەتییان ڕەخنە نەگرن.\nشێخی کەسنەزان چووە بارەگای بارزانی.. ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکە بزانە\n2020.11.10 - 17:04\nباوکی یەکێک لە گەنجە کوژراوەکانی سلێمانی: لە خەودا خەبەریان کردمەوە\n2020.11.14 - 10:12\nکەشناسی: شەپۆلێکی بەفر و باران و هەورە بروسکە ڕوو لە هەرێم دەکات\n2020.11.20 - 11:07\nبەوێنە؛ دووەم دەگمەنترین ’’کۆرپە’’ لە جیهاندا لە هەولێر لەدایکبوو\n2020.11.20 - 10:49\nگوزەرێکی مێژوویی ئەو پارێزگارانەی هەولێر ئاشکرا دەکات کە مردوون یان کوژراون\n2020.11.19 - 23:45\nراوێژکاری باڵای بەرگریی بەریتانیا ئامانجی سەردانەکەی بۆ هەرێم ئاشکرا کرد\n2020.11.19 - 15:43\nناس پێشنیارى گۆڕان بۆ چارەسەرکردنى کێشەکانى هەرێم و بەغدا ئاشکرا دەکات\n2020.11.19 - 11:53\nسەرۆکی فراکسیۆنی پارتی کێشە نوێکانى نێوان هەرێم و بەغدا ئاشکرا دەکات\n2020.11.19 - 09:11