ئایا مرۆڤ بۆچی پێویستی به نوستنه؟\nتۆم ستافۆر، بی بی سی\nئه‌مه ئه‌و پرسیاره‌یه كه زانایانی سه‌رسام كردووه، به‌ڵام ئێستا چه‌ند بیردۆزێکی سه‌رنجڕاكێش هه‌ن كه هۆكاری پێویستیمان به نوستنی رۆژانه روون ده‌كه‌نه‌وە.\nهه‌ندێك كه‌س پێویسیان به هەشت كاتژمێر نوستن هه‌یه. هه‌ندێك به چوار، ماوه‌كه هه‌رچه‌ند بێت بنچینه‌ی مه‌سه‌له‌كە ئه‌وه‌یه كه هه‌موو پێویستمان به نوستن هه‌یه، چونكه نوستن وه‌ك هه‌ناسه‌دان و خواردن پێویستیه‌كی بنه‌ڕه‌تیه. به‌ڵام، سه‌رباری چه‌ند ده‌یه‌یه‌ك له توێژینه‌وه، هێشتا زاناكان نازانن كه بۆچی ده‌نوین.\nسه‌رڕای ئه‌مه‌ش چه‌ند بیردۆز و سه‌ره‌داوێكی سه‌رنجڕاكێش هه‌ن. یه‌كێك له‌و سه‌ره‌داوه ئاشكرایانه ئه‌وه‌یه كه هه‌موومان دوای خه‌وێكی باش هه‌ست به ئارامی ده‌كه‌ین و هه‌روها هه‌ست به بێزاریش ده‌كه‌ین ئه‌گه‌ر شه‌وێك نەخەوین. له مرۆڤدا، پێداویستی خەوتن هێنده به‌هێزه كه دوای چه‌ند رۆژێك هیچ شتێك ناتوانێت به به‌ئاگایی بتهێڵێته‌وه. توێژینه‌وەکان دەریانخستووە كه خه‌ڵك هەبوون به پێوه خه‌ویان لێكه‌وتووه، ته‌نانه‌ت لێدانی جه‌سته‌یی و مۆسیقای ئێجگار به‌رزیش رێگەی خەوتنی لێنەگرتوون.\nدوای چه‌ند رۆژێك له بێخه‌وی، خه‌ڵك هەست بە وڕبوون و له‌یادچوونەوە و وڕێنە ده‌كه‌ن. (ژماره‌ی پێوانه‌یی جیهانی بۆ نه‌نوستن یانزه رۆژه). به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڵێین ئه‌نوین له‌به‌رئه‌وه‌ی ماندوو ده‌بین وه‌ك ئه‌وه وایه بڵێین نانده‌خۆین له‌به‌رئه‌وه‌ی برسیمان ده‌بێت. راسته هۆكاری نوستن ماندووبونه به‌ڵام ئه‌مه هۆكاری ئه‌وه نیه كه بۆچی پێوسیتمان به نوستنه.\nیه‌كێك له‌و بیردۆزانەی كه له‌م ساڵانه‌ی دواییدا ده‌ركه‌وتووه ئه‌وه‌یه كه نوستن یارمه‌تیمان ده‌دات بۆ خستنەگەڕ و كۆكردنه‌وه و چڕكردنه‌وه‌ی یادەوەری. سیستەمی یادەوەریی مرۆڤ جیهانێكی سه‌رسوڕهێنه‌ری سایكۆلۆجیه و هه‌ندێك توێژینه‌وه دەریانخستووە كه نوستن هه‌ندێك كاری پشت پەردەی شانۆی یادەوەری ده‌كات.\nبۆ نمونه، ماسیو وۆڵكه‌ر و هاوه‌ڵه‌كانی له زانكۆی كالیفۆڕنیا تاقیكردنه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ چه‌ند خۆبه‌خشێكدا ئه‌نجامدا و تیایدا توانای كه‌سه‌كانیان تاقیكرده‌وه له بواری وه‌ك بیرمانی ریزبه‌ندی چه‌ند هێڵكاریه‌ك سه‌ر كۆمپیوته‌ر. نیوه‌ی خۆبه‌خشه‌كان له به‌یانیدا ئه‌م هێڵكاریانه‌یان له‌به‌ركرد (فێربوون) و نیوه‌كه‌ی دیكه‌شیان له ئێواراندا. بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی زاكیره‌یان خۆبه‌خشه‌كان بانگكرانه‌وه بۆ تاقیگه‌كه، ئه‌و خۆبه‌خشانه‌ی كه له به‌یانیاندا هێڵكاریه‌كانیان له‌به‌ركردبوو دوای رۆژێكی ته‌واو به‌بێ نوستن هاتنه‌وه و ئه‌وانی دیكه‌ش كه له ئێواراندا له‌به‌ریانكردبوو دوای شه‌وێك له نوستن هاتنەوە. به‌دڵنیاییه‌وه، ئه‌وانه‌ی كه شه‌و نوستبوون زاكیره‌یان باشتر بوو بۆ بیرکەوتنەوەی هێڵكاریه‌كانی تاقیكردنه‌وه‌كه.\nهه‌روەها هه‌واڵێكی خۆشمان لایه بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه حه‌زیان له سه‌رخه‌وشكاندنه. تاقیكردنه‌وه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی پێشوو سه‌لماندویه‌تی كه سه‌رخه‌وشكاندن به رۆژ، یادەوەری به‌هێزده‌كات. له‌به‌رئەوە، ئه‌گه‌ر زۆر خۆت ماندوو ده‌كه‌یت به سه‌عیكردن و كاركردن له به‌یانیاندا، ئه‌گه‌ر ویستت سەرخەوێک بشکێنیت، ئەوە یەیک و دووی لێمەکە.\nیه‌كێك لە قوتابخانه هزرییەکان پێیوایە نوستن یارمه‌تی یادەوەریمان ده‌دات له رێگه‌ی نوێكردنه‌وه (ریفرێشكردنه‌وه) و رێكخستنیه‌وه به‌بێ ئه‌وه‌ی كاریگه‌ری هه‌بێت له‌سه‌ر بیری رۆژانه‌مان له به‌ئاگاییدا. به‌ڵگه‌كان بۆ ئه‌مه‌ش له‌چه‌ند توێژینه‌وه‌یه‌كه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرن كه میتۆدی تۆماركردنی مێشكیان به راسته‌وخۆیی به‌كارهێناوه. بۆ نمونه كاتێك كۆمەڵێك جرج وەها راهێندرابوون شوێنی خۆیان له رێگه‌ی پێچاوپێچدا بدۆزنه‌وه، مێشكیان هه‌مان چالاكیان تۆماركردبوو له كاتی نوستن و له‌و كاته‌شدا كه خه‌ریكی دۆزینه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌یان بوون. ئه‌مه‌ش پێشنیازی ئه‌وه ده‌كات كه مێشك هه‌وڵی سه‌رله‌نوێ دروستكردنه‌وه‌ی ئه‌زمونه‌كه ده‌دات.\nهه‌روها، له‌وانه‌یه پشودانێك یارمه‌تی هێوركردنه‌وه‌ی ئه‌زمونی خراپ بدات. ساڵی پار (٢٠١١) توێژینه‌وه‌یه‌ك له‌لایه‌ن گروپه‌كه‌ی وۆڵكه‌ره‌وه بڵاوكرایه‌وه و تیایدا ئه‌و پێشنیازه سه‌رنجڕاكێشه كرا بوو كه له‌وانه‌یه مێشك له‌كاتی نوستندا مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ روداوی ناخۆش و دڵته‌زێندا بكات.\nهه‌ر له‌مه‌وه تێڕوانینێكی گرنگمان ده‌ستده‌كه‌وێت سه‌باره‌ت به دیارده‌ی سه‌رسوڕهێنه‌ری خه‌وبینین. ئه‌و سه‌ركه‌شیه سه‌یروسه‌مه‌رانه‌ی كه مێشكمان له كاتی نوستندا ئه‌نجامیان ده‌دات له‌وانه‌یه به‌رهه‌می ئه‌وه بن كه یادەوەرییمان به شێوه‌یه‌كی بێبه‌رنامه كارا ده‌كرێت تاوه‌كو به نوێیی بمێننه‌وه و هه‌روه‌ها مێشكیش بتوانێت ئه‌ڵقه‌ی په‌یوه‌ندی له‌نێوان هه‌موو ئه‌و شتانه‌دا دروستبكات كه له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌زموون كراون. هه‌روه‌ها ئه‌مه له‌وانه‌یه ئه‌وه رونبكاته‌وه كه بۆچی بێخه‌وی، مرۆڤ توشی وڕێنە ده‌كات. ئه‌گه‌ر مێشك كاتی نه‌بوو بۆ رێكخستنی یادەوەریمان له كاتی نوستندا، ئه‌وا خه‌وبینین دێته‌ناو ژیانی به‌ئاگاییمانه‌وه، ئه‌مه‌ش واده‌كات كه نه‌توانین واقیع لەوە جیابكاینه‌وه کە لەناو سەرماندا دەگوزەرێت.\nبه‌شێكی زۆری ئەمه پێشبینی پشتڕاستە به زانیاری. هه‌روها ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ش هه‌یه كه كاتێك مێشكمان سه‌رقاڵی خۆرێكخستنه، له‌شیشمان سود له‌و كاته وه‌ربگرێت بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ندێك كاری ناوماڵ، بۆ نمونه، چاكردنه‌وه‌ی خانه‌ی تێكچوو یان برینداری ناو لەش.\nبه‌ڵام هه‌ندێك زانا پێیان وایه كه له‌وانه‌یه ئامانجی نوستن چاكردنه‌وه‌ی نه‌بێت. له‌راستیدا، ئه‌وان پێیان وایه كه هه‌ر پرسیاری بۆچی ده‌نوین؟ هه‌ڵه‌یه و پرسیاره راست ده‌بێت بریتی بێت له: ئایا بۆچی به‌ئاگاین؟. ئه‌گه‌ر تۆ گه‌رموگوڕ و تێروپڕ و سه‌لامه‌ت بیت، ئه‌وا به‌ئاگابوون و جموجوڵ بریتییه له به‌فیڕۆدانی وزه و له‌وانه‌شه خۆتوشكردن بێت به كێشه. به‌پێی ئه‌م تێڕوانینه، زۆر باشتره كه ته‌نها ئه‌و كاتانه به‌ئاگابیت كه پێویسته و كاته‌كانی دیكه‌ش نوستبییت.\nئه‌و مەسەلەیەی كه دڵنیاین لێی ئه‌وه‌یه كه نه‌ك هه‌ر ده‌بێت بنوین به‌ڵكو به‌سودیشه بۆ مێشك و له‌ش. هه‌رچه‌نده هه‌ریه‌كه پێویستی به كاتێكی جیاواز هه‌یه له نوستن، تێكڕاكه‌ی حه‌وت كاتژمێره و ئه‌وه كه‌سانه‌ی كه زۆر كه‌متر له‌مه ده‌نون ئه‌گه‌ری توشبونیان به چه‌ندین نه‌خۆشییەک هه‌یه وه‌ك نه‌خۆشیه‌كانی دڵ و هه‌روه‌ها ته‌مه‌نیشیان كورت ده‌بێت.


هەپەگە: ٢٢ سەربازی تورکیا کوژرا\nناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەكانی پاراستنی گەل– هەپەگە، ئەمڕۆ سێشەممە ڕاگەیەندراوێکی لەبارەی شەڕی حەفتانین بڵاویكردەوە و ڕایگەیاند" لەحەفتانین، خواکورک‌و شەمزینان دژی سوپای تورکیا چالاکییان ئەنجامداوەو ٢٢ سەربازی تورکیا کوژراون".\nناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هەپەگە لەبارەی چالاکیەکانی هێزەکانی گەریلا ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە کە بەم شێوەیەیە:\n"چالاکی هێزەکانمان لەدژی سوپای داگیرکەری تورک لە هەرێمی حەفتانین لەدژی داگیرکەری بەردەوامە. زانیاری لەبارەی چالاکی هێزەکانمان کە لە زۆر دەڤەر لە داگیرکەرانیانداوە بەم شێوەیەیە:\n٢٦ی حوزەیران هێزەکانمان لە دەڤەری شەدارا چالاکیەکی لەدژی یەکینەکانی دوژمن ئەنجامدا. لەو چالاکیە کاریگەرەدا ٢ سەربازی دوژمن سزادران.\n٢٩ی حوزەیران هێزەکانی پاراستنی ئاسمانیمان کاتژمێر ١١:٤٥ لەدژی داگیرکەران لە گردی شەهید بێریڤان چالاکیان ئەنجامدا. زانیاری لەبارەی ئەو چالاکیە دواتر بۆ ڕای گشتی بڵاودەکەینەوە.\nهەمان ڕۆژ کاتژمێر ١٤:٠٠ داگیرکەران کاتێک لە گردی خانتوور بەرەو دۆڵی بەرازانەوە دەچوون هیزەکانمان یەکینەیەکی دوژمنیان خستە ژێرکۆنتڕۆڵیان و چالاکیان ئەنجامدا. لەو چالاکیەدا هێزەکانمان لەنزیکەوە بە کاریگەری لە دوژمنیاندا و ١٠ سەربازیان سزادا. هێزەکانمان تا کاتژمێرەکانی ئێوارە لە دوژمنیاندا و گولەیان لە یەکینەکانی دوژمن باراند کە بەرگیریان دەکرد. لەو چالاکیەدا تا کاتژمێرەکانی شەو ناو بە ناو شەڕ بەردەوام بوو، کاتێک زانیاری زیاتر لەسەر ئەو چالاکیە گەیشتە دەستمان بۆ ڕای گشتی بڵاویدەکەینەوە.\nکاتژمێر ١٤:٣٠ هێزەکانمان لە دەڤەری گردی دووپشک لەدژی سەربازە داگیرکەرەکانی تورک چالاکیان ئەنجامدا و قەناسبەدەستەکانمان چالاکیان کرد. لەو چالاکیەدا سەربازێک سزادرا.\nهێزەکانمان لە چوارچێوەی هەنگاوی شۆڕشگیری شەهید باگەر و شەهید ڕۆنیادا لەدژی سوپای داگیرکەری تورک چالاکی ئەنجامدا. زانیاری لەبارەی چالاکیەکە بەم شێوەیەیە:\n٢٩ی حوزەیران کاتژمیر ١٤:٣٠ هیزەکانمان لەدژی سەربازە داگیرکەرەکان لە گردی جبری قەرەقۆلی بێزەلێی ناوچەی شەمزینان چالاکیان ئەنجامدا. لەو چالاکیەدا کە بە بەهێزی لە سەنگەر و بارەگاکانی دوژمندرا، ژمارەی کوژراو و بریندارەکانی دوژمن نەزانرا.\n٢٩ی حوزەیران کاتژمێر ١٢:٣٠ هێزەکانمان لە هەرێمی خواکورک لە هەرێمەکانی پاراستنی میدیا لە گردی کۆردینە چالاکیەکی لەبەرانبەر سەربازە داگیرکەرەکان ئەنجامدا. لەو چالاکیە سەرکەوتوویەدا لە سەنگەر و پەناگاکانی دوژمندرا و سەنگەر و پەناگاکان لەسەر سەری ٤ سەرباز وێرانکرا. سوپای داگیرکەری تورک دوای چالاکیەدا بە هەلیکۆپتەر هێرشی کرد و بە هەلیکۆپتەری سکورسکی کوژراو و بریندارەکانی گواستەوە.\nهەمان ڕۆژ سوپای داگیرکەری تورک لەنیوان گردی لێلیکان و کەڤۆرتێ دەستی بە ئۆپەڕاسیۆن کرد. هێزەکانمان دوژمنیان کۆنتڕۆڵ کرد و کاتژمیر ١٦:٣٠ لە یەکینەکانی دوژمنیاندا. دوای چالاکیەکە یەکینەکانی دوژمن هەوڵیاندا دەستوەردان بکەنەوە بەڵام هێزە قەناسبەدەستەکانمان چالاکیان ئەنجامدایەوە. لەو چالاکیەدا ٣ سەربازی دوژمن سزادران.\n٢٩ی حوزەیران کاتژمیر ١٤:٣٠ سوپای داگیرکەری بە فڕۆکە جەنگیەکان گۆرەپانی ساجار هەرێمی زاپی سەر بە هەرێمەکانی پاراستنی میدیای بۆردومان کرد. لە بۆردومانەکەدا هیچ زیانێک بەر هێزەکانمان نەکەوت.\nلە ڕاگەیەنراوی خۆماندا لە ٢٩ی حوزەیراندا باسی ئەوەمان کردبوو کە ٢٥ی حوزەیران هێزەکانمان لە گۆڕەپانی دۆڵی حەیدەرانی ناوچەی گەڤەڕی جۆلەمێرگ چالاکیان ئەنجامدا. لە چالاکیەکەدا ئۆتۆمبێڵێکی دوژمن تێکشکێنرا و ٤ سەرباز سزادران و دوای چالاکیەکە ئۆپەڕاسیۆن ئەنجامدرا و هاوڕێکەمان بروسک بۆتان شەهید بوو. زانیاری لەسەر ناسنامەی هاوڕێکەمان بەم شێوەیەیە:\nهاوڕێکەمان بروسک لە جزیر لە ناو خانەوادەیەکی وڵاتپارێز لەدایک بووە. بەهۆی ئەوەی لەناو خیزانێکی بەو شێوەیەدا گەورە بوو کە هەموو کاتێک خاوەنداریان لە بەها وڵاتپارێزیەکان دەکرد، بە گەنجێتی بووەتە ئەڤینداری تەڤگەری ئازادی کورد. تێگەیشت تا کۆتایی بە فاشیزم و داگیرکەری تورک لەسەر کوردستان نەهێنرێت کورد ئازاد نابن و لەم چوارچێوەیەدا ڕووی کردە ناو ڕیزەکانی تەڤگەری ئازادی. هاوڕێ بروسک کە بڕیاریدا لە چیاکانی کوردستان گەریلایەتی بکات، بڕیاریدا لە چوار پارچەی کوردستان بۆ گەلەکەمان تێکۆشان بکات. لەگەڵ ئەوەی گەنج بوو زۆر چالاک بوو و لە ڕووی سەربازیەوە خۆی بەرەو پێشەوە برد. لە ماوەیەکی کەمدا بووە گەریلایەکی زیرەکی مۆدێرنیتەی دیموکراتیک و لە بەرەی پێشەوە لەدژی فاشیزمی دەوڵەتی تورک بە بەرپرسیاری پارێزگاری لە گەلەکەمان کرد. تا دوایین ساتی ژیانی تێکۆشانێکی گەورەی کرد و لە هەموو ساتێکی ژیانی گەریلایەتی خۆیدا بە شێوەیەی تێرکەر ژیا و رەنجێکی زۆر کێشا.\nسەرەتا سەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی خانەوادەی هێژای هاوڕێ شەهید بروسک و هەموو گەلی کوردستانی وڵاتپارێز دەکەین و سوێند دەخۆین تا خەون و خەیالێ شەهیدەکانمان کە ژیان لەگەڵ ڕێبەری ئازاد و کوردستانێکی ئازادە جێبەجێ نەکەین، دەست لە تێکۆشانی سەرفرازی بەرنەدەین."\nئه‌م بابه‌ته 478 جار خوێنراوه‌ته‌وه


كرێكاران ( ١ ی ئایار) یان به‌سه‌ركرده‌وه، به‌خۆپیشاندانی.\nجه‌ماوه‌ری له‌سه‌رتاسه‌ری جیهان.\nوه‌رگێران و ئاماده‌كردنی:\nڕۆژی سێشه‌مه ١ ی ئایار ، ،سه‌دان هه‌زار كرێكار له‌سه‌رتاسه‌ری جیهان\nبه‌شداربوون له یادكردنه‌وه و خۆپیشاندانی گشتی له ڕۆژی كرێكارانی\nجیهان. داخوازی یه‌كانی خۆپیشانده‌ران تا راده‌یه‌كی زۆر وه‌كو یه‌ك\nبوو - نا بۆ خسوسیكردن (پرایڤه‌تیسه‌شن)، به‌رگریكردن له‌خزمه‌تگوزاری\nگشتی‌و كرێكارانی كۆچبه‌ڕ،هه‌روه‌ها به‌رزكردنه‌وه‌ی‌نرخی‌كرێی به‌رامبه‌ر\nبه‌چوونه‌سه‌ری نرخی خۆراك و به‌نزین.\nبه‌شێك له‌گه‌وره‌ترین خۆپیشاندانی گشتی و یادكردنه‌وه‌كان له١ی ئایاردا له‌ئه‌وروپادا به‌رێوه‌چوو.\nله‌یۆنان خزمه‌تگوزاری گشتی هاتوچۆ، پاپۆره‌كان، ته‌یاره‌كان له‌كار وه‌ستان. هه‌ر وه‌كو یه‌كیتی یه‌كریكاری یه‌كان بانگه‌وازی یان بۆ كرد ١ی ئایاری ڕۆژی مانگرتن و خۆپیشاندانه‌له‌دژی خسوسی كردن و ریفۆرمی خانه‌نشینی.\nله‌فه‌ره‌نسا نزیكه‌ی ١٢٠ هه‌زار كه‌س ڕێپوانیان به‌رێخست له‌پێناوی داخوازی چوونه‌سه‌ری كرێ و مافی خانه‌نشینی. هه‌روه‌ها له‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی گوزه‌رانی خه‌لك. له‌فه‌ره‌نسا یه‌كێتی یه‌كرێكاری یه‌كانی CGT و CFDT له‌ماوه‌ی چوار ساڵی رابردوودا ئه‌وه‌یه‌كه‌مین جار بوو په‌یوه‌ست بن به‌خۆپیشاندانی گشتی. هه‌روه‌ها له‌چه‌ندین شاری تر خۆپیشاندانی گشتی به‌رێوه‌چوو له‌وانه: مارسیلی (Marseille) نیس (Nice) توولوس (Tuolouse) و لیی ( Lille) .\nله‌ئه‌لمانیا له‌شاری هابۆرگ زیاتر له‌ده‌هه‌زار كه‌س هاتنه‌سه‌ر شه‌قام بۆ ڕێگرتن له‌راگرتنی رێپێوانی نازی یه‌كان NPD ، كه‌پۆلیسیش له‌وێ ئاماده‌بوو بۆ پاراستنی نازی یه‌كان له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر هێرشێكی خۆپیشانده‌ران. خۆپیشانده‌ران بوو به‌شه‌ڕ و پێكدادانیان له‌گه‌ل پۆلیس، له‌هه‌مبۆرگ پۆلیس به‌رگری ده‌كرد له‌نازی یه‌كان.\nخۆپیشانده‌ران له‌سه‌رتاسه‌ری ئه‌لمانیا ئه‌م بانگه‌وازه‌یان دا چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی لایه‌نی كه‌می كرێی له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی و هه‌روه‌ها هۆشداریان دا به‌وه‌ی جیاوازی نیوان ده‌وله‌مه‌ند و هه‌ژاران فراوانتر ده‌بێت.\nله‌ئیسپانیا له‌شاری مه‌درید رێپێوانی ٢٥ هه‌زار كه‌سی به‌رێوه‌چوو. كه‌ندیدۆ میندیز Candido Mendeسكرتیری گشتی نه‌قابه‌ی كرێكاران به‌رهه‌ڵستی نیشان دا له‌به‌رامبه‌ر دابه‌زینی كرێ و راوه‌ستانه‌وه‌له‌دژی ئه‌م سیاسه‌ته.\nله‌سربیا له‌شاری به‌لگراد ١٠ هه‌زار كه‌س ڕێپێوانیان به‌رێخست له‌پێناوی ژیانێكی باشتر و دژایه‌تی كردن له‌به‌رامبه‌ر سیاسیه‌تی خسوسی كردنه‌وه.\nله‌به‌ریتانیا ڕێپێوانێكی هه‌زار كه‌سی به‌رپاكرا له‌له‌نده‌ن .\nله‌یابان له‌شاری تۆكیۆ ٤٤ هه‌زار كه‌س به‌شداری یان كر د له‌خۆپیشاندانی گشتی له١ی ئایار، یه‌كێك له‌داخوازی یه‌كانیان مه‌حكوم كردنی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی به‌نزین بوو.\nله‌سه‌نغافوره له‌شاری بانكۆك، له‌تایله‌ند خۆپیشانده‌ران ئه‌م دروشمه‌یان به‌رزكردبۆوه‌و نووسرابوو: "گرانی نرخی برنج، هه‌رزانی كرێی كرێكاران، چۆن چۆنی كرێكاران بتوانن بژین"؟\nله‌فلیپین له‌شاری مه‌نیله‌هه‌زاران كرێكار رژانه‌سه‌ر شه‌قام و ڕێپێوانیان به‌رێخست و داواكاری یان ئه‌وه‌بوو له‌سه‌رۆكی ئه‌م وڵاتهGloria Macapagal له‌بریاره‌كه‌ی خۆی پاشگه‌زبێته‌وه كه‌داواكاری كرێكاران ئه‌وه‌بوو به‌رزبوونه‌وه‌ی لایه‌نی كه‌می كرێی كرێكاران، له‌به‌رامبه‌ر به‌رزبوونه‌وی نرخی خۆراك و به‌نزین.خۆپیشانده‌ران ئه‌م دروشمه‌یان به‌رزكردبۆوه‌و تیایدا نووسرابوو: "كار، دادپه‌روه‌ری، خۆراك" هه‌روه‌ها " خۆراك به‌نرخێكی هه‌رزان هه‌ر ئێستا".\nله‌ئه‌نده‌نوسیا له‌جكارته‌ی پایته‌خت هه‌زاره‌ها كه‌س له‌چه‌ندین نه‌قابه‌ی كرێكارانه‌وه‌په‌یوه‌ست بوون به‌خۆپیشاندانی گشتی ١ی ئایار. خه‌ڵك خۆپیشاندانیان كرد له‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك. خۆپیشانده‌ران له‌سه‌نته‌ری شاره‌وه‌به‌ڕێپێوان چوون بۆ به‌ر ده‌م شوێنی سه‌رۆكی وڵات. هه‌روه‌ها خۆپیشاندانی گشتی به‌رێوه‌چوو له‌چه‌ندین شاری گه‌وره‌ی ئه‌م وڵاته‌له‌وانه: میدان Medan ، سورابایهSurabaya ، به‌ندونگ Bandung ، جۆجه‌كارتهJogjakarta ، هه‌روه‌ها مه‌كاسه‌ر Makassar .\nله‌توركیا ده‌وروبه‌ری نیوملیۆن كه‌س په‌یوه‌ست بوون به‌خۆپیشاندانی گشتی ١ی ئایار. خۆپیشانده‌ران ڕووبه‌رووی توندوتیژی بوونه‌وه‌له‌لایه‌ن پۆلیسی ئاژاوه‌وه. كه‌ئاوی كانون و گورزی پۆلیسی یان به‌كار ده‌هێنا له‌به‌رامبه‌ر خۆپیشانده‌ران. هه‌زاران كه‌س له‌خۆپیشانده‌ران گیران و ده‌یان یان لێ بریندار بوون.\nله‌لوبنان ١٠ هه‌زار كه‌س ڕێپێوانیان به‌ڕێخست له‌به‌یروت، له‌سه‌ر به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك و نزمی كرێی.\nله ویڵایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا هه‌زاران هه‌زار كه‌س له‌شاره‌گه‌وره‌كان خۆپیشاندانی گشتی یان به‌رپاكرد له‌رۆژی ١ی ئایاردا. له‌پێناوی داواكاری مافی كرێكارانی كۆچبه‌ر و دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك.\nسه‌ده‌های تر خۆپیشاندانی گشتی یان به‌رێخست له‌شاری نیۆیۆرك له‌پێناوی كۆتایی هێنانی هێرشی ئه‌نتی كۆچبه‌ران، هه‌روه‌ها ده‌وروبه‌ری ٤٠٠٠ هه‌زار كه‌سی تر له‌شاری شیگاگۆ خۆپیشاندانیان به‌رپاركرد له‌پێناوی ڕیفۆرمی كۆچبه‌ران. مافه‌كرێكاری یه‌كان و كۆتایی هێنان به‌جه‌نگ یه‌كێك بوو له‌داخوازی یه‌سه‌ره‌كی یه‌كانی خۆپیشانده‌رانی واشینتۆن. ئه‌ندامه‌كانی یه‌كیتی یه‌كرێكاری یه‌كانی ILWU خۆپیشاندانێكی چه‌ند سه‌د كه‌سیان به‌رێخست له‌شاری سیاتل له‌دژی جه‌نگ له‌عێراق. هه‌روه‌ها كرێكارانی به‌نده‌ری كالیفۆرنیا و ئۆریگن و واشنتۆن له‌هه‌مان رۆژ مانگرتنیان به‌رێوه‌برد له‌ژێر داخوازی كۆتایی هێنانی جه‌نگ و داگیركاری له‌عێراق و ئه‌فگانستان – كه٢٥٠٠٠ هه‌زار كرێكاری ئه‌ندامی نه‌قابه‌ی ILWU به‌شداریان تیا كرد.\nله ئه‌مه‌ریكای لاتین له‌رۆژی ١ی ئایار دا سه‌دان هه‌زار له‌كرێكاران رژانه‌سه‌ر شه‌قام، داخوازی سه‌ره‌كی خۆپیشانده‌ران ئه‌وه‌بوو كه‌می خۆراك و به‌رزبوونه‌وی نرخی خۆراك ، بێكاری و داخوازی كرێی زیاتر و باشتر بوونی هه‌لومه‌رجی كار.\nله‌مه‌كسیكۆ ٧٠ هه‌زار كرێكار خۆپیشاندانی گشتی یان به‌رێخست له‌پێناوی داخوازی كه‌م بوونه‌وی رێژه‌ی خۆراك و بێكاری. له‌ئیكوادۆر ١٥ هه‌زار كرێكار خۆپیشاندانیان به‌رپا كرد له‌دژی كاری قۆنته‌راتی و خراپی هه‌لومه‌رجی كار.\nله‌گواتیمالا هه‌زاران هه‌زار كرێكار خۆپیشاندانیان به‌رێخست له‌پێناوی داخوازی كۆتایی هێنان به‌گه‌نده‌لی و گرانی نرخی خۆراك. له‌نیكاراگوا كرێكاران هۆشداریان دا به‌حكومه‌ت بۆ راگرتنی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك و به‌ده‌ست هێنانی كاری زیاتر بۆ كرێكارانی بێكار. له‌م خۆپیشاندانانه‌شدا له‌سانتیاگۆ له‌چیلی ٩٦ كه‌س ده‌ستگیر كران له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه، دوای كۆتایی هاتنی ڕێپێوانی ١ی ئایار.\nله‌بۆلیڤیا له‌شاری لاپاز سه‌رۆك كۆماری ئه‌م ولاته Evo Moralesبه‌شداری كرد له مه‌راسیمی ١ی ئایار، داواكاری یان ئه‌وه‌بوو هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌عێراقدا بكشێنه‌وه. له‌په‌راگوای بۆ یه‌كه‌مین جار سه‌رۆك كۆمارێكی هه‌ڵبژێردراو بۆ سه‌رۆكی وڵات به‌شداری بكات له‌مه‌راسیمی ١ی ئایاردا.\nله‌فه‌نیزویلا هه‌زاران هه‌زار له‌خه‌ڵكی كرێكاری ئه‌م وڵاته‌به‌شداری یان كرد له‌خۆپیشاندانی گشتی ١ی ئایار. له‌ئه‌ل سلڤادۆر ڕێپێوانی هه‌زاران كه‌سی به‌رێوه‌چوو بۆ سه‌ن سلڤادۆری پایته‌خت، له‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك و داخوازی به‌رزبوونه‌وه‌ی كرێی كرێكاران.\nله‌ئه‌فریقای باشور هه‌زاران كه‌س به‌شداری خۆپیشاندانی گشتی ١ی ئایار یان كرد، كرێكاران و قسه‌كه‌رانی خۆپیشاندانه‌كه‌داواكاری كۆتایی هێنانی هه‌ژاری و دابه‌ش كردنی زه‌وی ، هه‌روه‌ها له‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك.\nله‌كینیا سه‌رۆك كۆماری ئه‌م وڵاته Mwai Kibaki داخوازی هه‌زاران هه‌زار كرێكاری ره‌فز كردوه‌له١ی ئایاردا كه‌دژی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی خۆراك و به‌نزین بوون.\nسه‌رچاوه: ڕۆژنامه‌ی "كرێكاری سۆسیالیست"\nپارتی كرێكارانی سۆسیالیست - به‌ریتانیا


قەتڵگەی رەجایی شاری کەرەج/ مەرگی ١٧٦ زیندانی لە ساڵی رابردوودا\n16:23 - 6 خاکەلێوه 2714\nئاژانسی کوردپا: لە ساڵی رابردووی هەتاویدا لە زیندانی رەجایی شاری کەرەج، ١٧٦ زیندانی بە هۆکاری جۆراوجۆر گیانیان لە دەست داوە.\nبەپێی راپۆرتی ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، لە ساڵی ١٣٩٢دا نەخۆشی، خۆکوژی، ئایدز و هیپاتیت، شەڕ و ئاژاوەی نێو زیندان و مەرگی گوماناوی، هۆکاری گیان لەدەست دانی ١٧٦ زیندانی لە زیندانی رەجایی شاری کەرەج‌دا بوو.\nسەرچاوەکان و زیندانیانی نێو زیندانی رەجایی شاری کەرەج باس لە راستییەکی هەژێنەری نێو زیندان دەکەن، کە بە شێوەی بەڵگەمەند بۆ ئاژانسی کوردپا نێردراوە.\nنەبوونی چاوەدێری بە سەر بارودۆخی تەندروستیی زیندانیان:\nسەرچاوەیەکی ئاگادار لە زیندانی رەجایی شاری کەرەجەوە بە ئاژانسی کوردپای راگەیاند؛ نەبوونی یاسای تایبەت بە نێو زیندان و بەتایبەت لە زیندانی رەجایی شار و کۆنتڕۆڵی دروستی بارودۆخی زیندانیان بۆتە هۆی ئەوەیکە کۆمەڵێک لە زیندانیان تووشی نەخۆشیی‌یەکانی وەکوو ئایدز و هیپاتیت ببن، کە ئەمە هۆکاری گیان لەدەست دانی ژمارەیەک زیندانی لە ساڵی ١٣٩٢دا بوو.\nلەو پەیوەندییەدا چەندین زیندانی کە لە بواری تەندروستییەوە هیچ کێشەیەکیان نەبووە، بەبی خواستی خۆیان تووشی نەخۆشیی بێ عیلاج بوون و گیانیان لەدەست داوە.\nمەرگی گوماناوی و پێڕانەگەیشتن بە دۆسیەکەیان:\nمەرگی گوماناویی زیندانیان هەژێنەرترین بەشی ئەو ئامارە پێک دێنیت، کە هۆکاری مردنەکەیان روون نەبۆتەوە.\nلە زۆربەی حاڵەتەکاندا، نە تەنیا لەلایەن بەرپرسانی زیندانەوە بەدواداچوون بۆ هۆکاری مەردنی زیندانیان ناکرێت، بەڵکوو بنەماڵەی زیندانیان بەهۆی بەدواداچوون بۆ هۆکاری مردنەکان، بەرەوڕووی هەڕەشە دەبنەوە.\nزۆربەی حاڵەتەکان لە دەزگای قەزایی‌دا، بەبێ روون بوونەوە سەرپۆشی لەسەر دادەندرێت و دۆسیەکان دەبسترێن.\nتێکهەڵچوون و ئاژاوەی نیوان زیندانیان و پاسەوانانی زیندان:\nنەبوونی چاوەدێری بەسەر هەلسووکەوتی زیندانیان و تێکهەڵچوونی نێوان زیندانیان بە هۆکارێکی دیکەی مردنی زیندانیانی زیندانی رەجایی شاری کەرەج ئەژمار دەکرێن.\nیەکێک لە زیندانیانی زیندانی رەجایی شار، بەشێک لە تێکهەڵچوونەکانی نێو زیندانی بە پلان بۆ داڕێژراو لەلایەن بەرپرسانی زیندانەوە لە قەلەم داو گوتی: پێڕانەگەیشتن بە تێکهەڵچوونی زیندانیان و ناساندنی کەسی تاوانبار و بێ تاوان لەلایەن بەرپرسانی زیندانەوە بەڵگەی سەلمێنەری ئەم ئیدیعایەن، کە زۆربەی ئاژاوە و تێکهەڵچوونی نیو زیندان لەلایەن بەرپرسانی نێو زیندانەوە پلانیان بۆ دادەرێژرێت.\nلە زۆربەی تێکهەڵچوونەکاندا زیندانیان بەدەستی پاسەوانانی زیندان دەکوژرێن و بەرەوڕووی مەرگ دەبنەوە.\nنەبوونی چاوەدێریی شیاوی بێهداریی نیو زیندان بەسەر بارودۆخی دەروونی زیندانیان، ناچالاکیی بەشی ئیداریی زیندان لەمەڕ چارەسەر کردنی کێشەی زیندانیان وەکوو بەشی \_"مەدەدکاری\_"ی زیندانی رەجایی شاری کەرەج و هیوابڕوایی زیندانیان بۆتە هۆی ئەوەیکە ژمارەیەک لە زیندانیان پەنا بۆ خۆکوژی ببەن.\nسەرچاوەیەک لە نیو زیندانی رەجایی شاری کەرەجەوە بە هەواڵنیری کوردپای راگەیاند؛ بەرپرسانی زیندان دەیان جار لە هەوڵی خۆکوژیی زیندانیان ئاگادار کراونەتەوە، بەڵام بۆ پێش گرتن بە خۆکوژیی زیندانیان هیچ هەڵوێستیکیان نەنواندووە.\nهەروەها لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، کە بەرپرسانی زیندانی رەجایی شاریت کەرەج لە بارودۆخی دەروونیی زیندایانی ئاگادار بوونە، کە ئەو زیندانییەی ویستوویەتی هەوڵی خۆکوژی بدات، کەرەسەکانی خۆکوژیی لەبەر دەستدا بووە.\nنەخۆشیی دەروونی لە نێو زیندانیانی رەجایی شاری کەرەج:\nبەگشتی نەخۆشیی دەروونی لە نێو زیندانیانی رەجایی شاری کەرەج و نەبوونی بەرنامەیەکی روون لەو پەیوەندییەدا، ژیانی زیندانیانی نێو ئەو زیندانەی بەرەوڕووی مەترسی کردۆتەوە.\nنەبوونی سیستەمی ستانداردی پزیشکی، نەبوونی ناوەندی چارەسەریی نەخۆشیی دەروونی لە نێو زیندان، تێکەڵاویی زیندانیان بە هەموو جۆرە تاوانێکەوە، بەڕێوەبریی سەلیقەیی و نەبوونی چاوەدێریی سیستەمی قەزایی سەربەخۆ بەسەر ئەو زیندانەدا، بە هۆکارەکانی زیادبوونی ئاماری خۆکوژیی زیندانیان ئەژمار دەکرێت.\nشاری ٤٠٠٠ کەسی زیندانی رەجایی شاری کەرەج و نەبوونی کۆنترۆڵ:\nتێکڕای ئەو هۆکارانەی کە ئاماژەیان پێکرا، بوونەتە هۆی ئەوەیکە زیندانیانی سیاسی و مەزهەبی ئەو زیندانە، بەرەوڕووی دۆخێکی دژوار ببنەوە.\nراگرتنی زیندانیانی سیاسی و مەزهەبی لەگەڵ زیندانیانی ئەنجامدەری تاوانە گشتییەکانی وەکوو قەتڵ (کوشتن)، دز، و کەسانی شەڕاشۆ بوونەتە هۆی ئەوەیکە زیندانیانی سیاسی بەرەورووی مەترسیی جەستەیی و تەندروستی ببنەوە.\nئەم راپۆرتە تایبەت بۆ ئاژانسی کوردپا نێردراوە و بۆ یەکەمجار لەلایەن ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپاوە بڵاو دەکریتەوە و دروستیی ئەم حاڵەتانە لەلایەن ئاژانسەوە پشتڕاست دەکرێتەوە.


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: "بە دامەزراندنی ' مەد تیڤی' بازدانێک کراوە لە پڕۆسەی گەشانەوەی مێژوویی و گٶڕانی مێژوویی کورد دا "\n"بە دامەزراندنی ' مەد تیڤی' بازدانێک کراوە لە پڕۆسەی گەشانەوەی مێژوویی و گٶڕانی مێژوویی کورد دا "\nهەڤپەیڤینی بەکر شوانی لە بەرنامەی هەڤپەیڤین لە تێلێڤیزیۆنی مەد تیڤی لەگەڵ دوکتور ئەمیر حەسەنپوور، لە دەندرلێو، بێلژیک ، بەرواری بڵاو کردنەوە 20 1995.11.\nبەکر شوانی: بینەرانی خۆشەویست ئەو کاتە و هەموو کاتێکتان باش. پێی خۆشحالین بۆ جارێکی تر لە بەرنامەی ' هەڤپەیڤین ' بە یەک دەگەینەوە. لە ئاڵقەی ئەمڕۆماندا میوانێکی زێدە بەڕێز لە ستودیۆ ئامادەیە ئەویش بەڕێز دوکتور ئەمیری حەسەنپوور. بەخێر بێن دوکتور.\nشوانی: بەخیڕهاتن. بینەرانی خۆشەویست دوکتور ئەمیری حەسەنپوور ساڵی ١٩٤٣ لە دەڤەری موکریان لە کوردستانی ڕۆژهەڵات لە دایک بوە. زانستی زمانەوانی لە تاران و لە ئەمەریکا تەواو کردوە. هەر وەها، دوکتوراکەی دوکتور ئەمیری حەسەنپوور لە بواری لێکۆڵینەوەی ئامرازی ڕاگەیاندنی گشتی دایە. ماوەی دە ساڵە لە کەنەدا دوکتور ئەمیری حەسەنپوور لە زانستگای کۆنکۆردیا لە مۆنتریال دەرس دەڵێتەوە. بوونی دوکتور ئەمیری حەسەنپوورمان بە فورسەت زانی، بە هەل زانی لێرە بۆ وەی گفتوگۆیەکی تێر و تەسەلی دەربارەی مێژووی بزووتنەوەی گەلی کورد و هەر وەها دەوری ڕاگەیاندن لە بەرەوپێش بردنی خەباتی نەتەوایەتیمان دا لەگەڵ دوکتۆر دا باس بکەین. بەڵێ دوکتۆر! دەمانەوێ بە پرسێک دەست پێ بکەین نەبوونی دەوڵەتێکی کوردی یان کورد وەکوو گەلێکی بێدەوڵەت ئەم مەسەلەیە چۆن لێک ئەدەنەوە، بیروڕاتان چییە ؟\nحەسەنپوور: ئەو باسە لە زانستی سیاسەت دا دەڵێن کورد نەتەوەیەکی بێدەوڵەتە. دیارە کورد تەنیا نەتەوەیەکی بێدەوڵەت نییە. زۆر نەتەوە هەن ئێستا لە دنیایە دا بێدەوڵەتن و بەعزێکیانیش وەک نەتەوەی کورد دابەش کراون. کە دەڵێن کورد نەتەوەیەکی بێدەوڵەتە، دیارە مەبەست ئەوە نییە کە کورد قەت دەوڵەتی نەبووە، ئێمە جاری وایە بۆخۆشمان ئاگامان لێ نییە کە گەلی کورد پێشینەیەکی زۆر لە مێژینەی لە کاری دەوڵەت دروست کردن و دەوڵەتداری دا هەبووە. بۆ وێنە ئەمن دەتوانم باسی ئەگەر زۆر دووریش نەڕۆین ، لە تاریخدا نەگەڕێینەوە چەند هەزار ساڵ لەوەپێش کە ئەو زەمان باشیش نەناسراوە. لە چوارسەد پێنج سەد ساڵ لەوە پێش دوای تێکچوونی دەوڵەتی مەغوولەکان، دەوڵەتی کورد، ووردە دەوڵەتی کورد یەکجار زۆر پەیدا بوون لە کوردستانا. دیارە بەعزێکیان بە دەسەڵات بوون، بەعزێکیان کەم دەسەڵاتر ، بەعزێکیان سەربەخۆ، بەعزێکیان نیوە سەربەخۆ. دەکرێ بڵێین لە سەدەی ١٤و ١٥ی زایینیدا ووردە ووردە ئەو دەوڵەتە کوردانە پەیدا بوون و وەک ئەمارەت ناسراون کە بەعزێکیان تەواو سەربەخۆ بوون، تابعی هیچ دەوڵەتێکی تر نەبوون، بەعزێکیانیش ماڵیاتیان داوە بە دەوڵەتی تر و بە نێو تابعی دەوڵەتی تر بوون. بۆ وێنە ئەمارەتی بادینان، ئەمارەتی موکریان ، ئەردەڵان ، حەکاری ، بۆتان ، بابان، سۆران ئەوانە هەر یەکەی خۆیان دەوڵەتێک بوون . وەک دەوڵەتی تر جەیشی خۆیان بوە، ئاڵای خۆیان بوە، سنووری خۆیان هەبوە. سیکەی خۆیان لێ داوە، پارەی خۆیان هەبوە. هەر وەها، خوتبەی جومعە. خوتبەی ڕۆژی جومعە بە نێوی ئەمیری یا خان یا پادشای کورد خوێندراوەتەوە کە ئەوانە: خوتبە خوێندنەوە و سیکە لێ دان خۆی پێوانەی سەربەخۆیی بوە.\nشەڕفنامە کە نووسەرەکەی خۆی ڕەئیسی دەوڵەتێکی کورد بوو ، دەوڵەتی بدلیس لە مێژووی ' شەڕەفنامە' دا باسی ئەو دەوڵەتانەی کردوە، خۆشی دابەشیان دەکا بە وانەی کە تەواو سەربەخۆ بوون و سەلتەنەتیان کردوە و ئەوانەی کە سەربەخۆییان کەمتر هەبوە. ئەو ووردە دەوڵەتە کوردانە هەتا ناوەڕاستی سەدەی ١٩ هێشتا مابوون و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ دا ، لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠ ، ١٨٤٠ و لەو ساڵانە دا لە ماوەی نزیکەی سی ساڵ دەوڵەتی عوسمانی و دەوڵەتی قاجاری ئێرانی هێرشیان بردە سەر ئەو ئەمارەتانە و ئەوانەیان سەرەونخوون کرد. بەڵام هەر وەک کوتم ئەگەر ئەوڕۆ دەڵێین کورد نەتەوەیەکی بێدەوڵەتە مەبەست ئەوەیە ئێستا وای لێ هاتوە نەک ئەوەی لە پێشدا دەوڵەتی نەبوە. مونتەها مەسەلەیەکی گرینگ لە مێژووی کوردا ئەوەیە کە بۆچی ئەو ووردە دەوڵەتانە یەکیان نەگرت و ببنە دەوڵەتێکی یەکگرتوو وەک ترکان توانیان. ترکی عوسمانی توانیان دەوڵەتێکی یەکگرتووی بەهێز دروست کەن ، فارسان توانیان دەوڵەتێکی وا دروست کەن ، بۆچی گەلی کورد نەیتوانی دەوڵەتێکی یەکگرتوو پێک بێنێ ؟ ئەوە مەسەلەیەکی گرینگە لە مێژووی کوردستان دا،\nشوانی: دوکتور بێینە سەدەی ٢٠ ، چارەکی یەکەم لە سەدەی بیستا، دەوڵەتێکی کوردی لە کوردستانی باشوور لە شاری سولەیمانی ئێستا بە ڕابەرایەتی شێخ مەحموود دامەزرا. بە ڕای ئێوە دەوری مێژوویی ئەو دەوڵەتە لە سەر خەباتی ، لە سەر قۆناغەکانی داهاتووی دوای ئەو دەوڵەتە، قۆناخی تێکۆشانی کورد چی بووە؟ چ دەورێکی بینیوە ئەو دەوڵەتە تا چ ڕادەیەک هەستی نەتەوایەتی گەلی کوردی بزواند؟\nحەسەنپوور: بەڵێ بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارە جارێ دەبێ باسی وەی بکەم کە مەسەلەی دروست کردنی دەوڵەتێکی کورد لە ناو خودی کورد دا باس کراوە. بۆ وێنە سێسەد ساڵ لەوەی پێش ئەحمەدی خانی لە ' مەم و زین ' دا ئەو باسەی هێنا گۆڕی کە کورد ، ئەو پرسیارەی کرد: ' ئەز مامە د حیکمەتێ خودێ دە / کورمانج د دەوڵەتێ دنێ دە / ئایا ژ وەجه مانە مەحرووم/ بیلجومە ژ بۆ چ بوونە مەحرووم ؟ ' ئەو پرسیارە پرسیارێکە کە ئێستا لە سەر زاری حەموو کوردێکە. وەڵامێکی کە ئەحمەدی خانی دایەوە ئەوە بوو کە کورد دەوڵەتی خۆی نییە ، دەبێ پاشایەکی کورد هەبێ کە تەواوی خانە کوردەکان و ئەمارەتە کوردەکان ئیتاعەتی ئەو پادشایە بکەن و کورد لە ژێر چەپۆکەیی و لە بندەستی نەجاتی بێ . ئەو شتانەی ئەحمەدی خانی ئەو وەخت کوتوویە. مۆدیڵێکە بۆ دەوڵەتێکی کوردی ئەو زەمانی ؛ سێسەد ساڵ لەوەی پێش کە ئەو دەوڵەتە دەوڵەتێکی پاشایەتی بوو. دیار بوو ئەو زەمان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا ئەو دەوڵەتانەی کە بوون حەموو دەوڵەتی پاشایەتی بوون وەک دەوڵەتی ئێران ، دەوڵەتی عوسمانی و دەوڵەتەکانی تر. ووردە دەوڵەت لە هیندووستانێ هەبوون وەک ئەمارەتەکانی کورد. ئەوانە حەموو دەوڵەتی پاشایی بوون. لە ئوڕووپا دا تازە خەریک بوو، خەڵک دەیانکوت، هێزێکی تازە هاتبوە گۆڕێ لە ئوڕووپا دا ، چینی ناوەندی یا بورژوازی ، دەیانکوت حاکمییەتی دەوڵەتی پاشایەتیمان قبووڵ نییە و دەبێ پارڵمان هەبێ و خەڵک دەبێ هەڵبژاردنیان هەبێ و ئەوانە. لە کوردستان دا ئەو بۆچوونە بۆ دەوڵەت ئەو وەخت نەبوو ، بەڵام سەد ساڵ لەوەی پێش حاجی قادری کۆیی کە ساڵەکانی ئاخری تەمەنی خۆی لە ئیستامبووڵ بوو لەگەڵ دنیای تازە ووردە ووردە خەریک بوو ئاشنا دەبوو لەگەڵ میللەتەکانی تر وەک بوڵغارییەکان، وەک یونانییەکان، وەک ژاپۆن ، وەک حەولی هەرمەنییەکان بۆ ئەوەی دەوڵەتێکی نەتەوەیی ساز کەن . حاجی قادر باسی وەی کرد کە کورد دەبێ وەک ئەو میللەتانەی تر دەوڵەتی خۆی هەبێ و خۆی ڕزگار بکا. لە شێعرە بە ناوباگەکەی ' خاکی جزیر و بۆتان ' حاجی قادر دەڵێ کوردینە چاو لە میللەتی بوڵغار بکەن، چاو لە میللەتی یوونان بکەن، چاو لە هەرمەنییەکان بکەن بزانن ، چاو لە سوودان بکەن. لە سوودانی ١٨٨٠ شۆڕشێک بوو . دەڵێ چاو لەوانە بکەن ئەوانە خۆیان ڕزگار کردوە، دەوڵەتی خۆیان دروست کردوە و ژێر چەپۆکە نین ، دەڵێ ئێمە ئەگەر ڕانەپەڕین و دەوڵەتی خۆمان دروست نەکەین، عیلم و سەنعەتی تازە و زانستیی تازە فێر نەبین و لە زمانانی تر شت وەرنەگێڕین و ئەوانە فێر نەبین ئێمە تێدا دەچین ، بە جارێکی تێدا دەچین.\nئەو مۆدێلەی حاجی قادر هەیبوو، مۆدێلی دەوڵەتێکی تازە و مۆدێڕنی تا ڕادەیەک دێمۆکڕاتیک بوو کە ئەو زەمانی خەریک بوو ووردە ووردە لێی حاڵی دەبوو. بەڵام ئەو پرسیارەی کە کردت. ئەوە ١٠٠ ساڵ لەوەی پێش بوو. حاجی قادر لە ساڵی ١٨٩٧ دا دنیای بە جێهێشت.\nدەوڵەتی شێخ مەحموود لە ئەوەڵەکانی ساڵانی ١٩٢٠ پێک هات یانی دەکرێ بڵێین نزیکەی ٢٥ ساڵ دوای مردنی حاجی قادری کۆیی ئەو دەوڵەتە کوردییە پێک هات. بەڵام دەوڵەتی شێخ مەحموودی دەوڵەتێکی مۆدێرن و دێمۆکڕاتیک و هەڵبژاردن هەبێ و ئەوانە نەبوە . دەوڵەتێکی کورد بوو ، دەوڵەتێکی نیوە سەربەخۆ بوو ، حەولیش درا کە ، کابینەیەکی دەوڵەتی هەبوو، حیزب لە گۆڕێ دا نەبوو، شێخ مەحموود بۆخۆی سەرۆکی دەوڵەت بوو ، دوایە خۆشی کردە مەلیک وەک مەلیکی کوردستان خۆی دانا. باسی پارڵمان لە گۆڕێ دا نەبوو. بەڵام سەرباقی وەش دەوڵەتی شێخ مەحموود حەولی دەدا کە بەعزە شێوەیەکی دەوڵەتداری و گۆڕینی کۆمەڵگەی کورد حەولی بۆ بدا، بۆ وێنە چاپخانەیەک لە سولەیمانی هەبوو کە ئەو چاپخانەیە یەکجار گرینگ بوو، گۆڤار چاپ کرا، چەند گۆڤار چاپ کرا. وە دوایەش کە ئینگلیسییەکان هێرشیان هێنا سەر حکوومەتی شێخ مەحموود و سولەیمانییان گرت ، شێخ مەحموود چاپخانەکەی ڕاگوێستەوە لەگەڵ خۆی بردیە ناو ئەشکەوتێک لە شاخ و کێوی ' جاسەنە ' . لە وێدا ڕۆژنامەی دروست کرد . یانی تەنانەت شێخ مەحموودیش کە شێوەیەکی حکوومەتی دێمۆکڕاتیک و تازە و مۆدێڕنی نەبوو، بەڵام هێشتا ئەو زەمانی فکری وەی دەکردەوە ئەوانەی لە وێ بوون لە حکوومەت دابوون ، بەعزە ڕۆشنبیرێک کە بوون ، پێیان وابوو کە دەرکردنی ڕۆژنامە و جەریدە و ئەوە بەشێکی گەورەیە لە دەسەڵاتی دەوڵەتداری و ڕوونکردنەوەی خەڵک. بەڵام ئەو دەوڵەتە ئەمن پێم وایە وەک بۆ ئێستا و داهاتووی گەلی کورد ناکرێ مۆدێلێک بێ ، مۆدێلێک بێ کە بڵێین ئێمە ئەو دەولەتە لەبەر چاومانە و شتێکی وامان دەوێ.\nشوانی: وەکوو نموونەیەک ناتوانین وەر بگرین\nحەسەنپوور: ناتوانێ وەک نموونەیەک بێ. چونکە هەر وەک کوتم نموونەی دەوڵەتێکی پاشایەتی بوو جێگەی دەوڵەتی پاشایەتی نەماوە ئیتر لە دنیایێ دا.\nشوانی: زیاتر پەیوەندیی عەشیرەتگەری زاڵ بوو بڵێین بە سەر ئەو دەوڵەتەدا وەکوو جەنابیشتان ئیشارەتان پێ کرد نە پارلەمان هەبوو، نە هەڵبژاردن هەبوو ، نە حیزب لە ئارا دا بوو.\nحەسەنپوور: بەڵێ زۆرتر نموونەی دەوڵەتێکی عەشیرەیی و دەرەبەگی بوو ، ئەگەرچی لە ڕواڵەت دا شێوەی مۆدێڕنی هەبوو ، هەر وەک کوتم ڕۆژنامەی هەبوو .ئەو کارەی شێخ مەحموود کردی شتێکی یەکجار سەیر و دەکرێ بڵێین بێ وێنەیە کە تۆ دێن ووڵاتەکەت داگیر دەکەن ، دەسەڵاتت لە دەست دەر دێنن بەڵام چاپخانە هەڵگری بیبەی لە ئەشکەوتێکا ڕۆژنامە چاپ کەی ، ئەوە خۆی زۆر گرینگە، نیشانەی وەیە کە سەرباقی ئەوەی دەوڵەتەکە دەوڵەتێکی دەرەبەگی و عەشیرەیی بوو بەڵام ئەو هەستە هەبوو کە دنیا دنیایەکی تازەیە و دەرکردنی ڕۆژنامە و جەریدە زۆر گرینگە و ئەوەش بڵێم کە حاجی قادر پێش ئەوەی بمرێ هەر لەو شێعرە گرینگەی دا ' خاکی جزیر و بۆتان ' دەڵێ :\n' سەد قاییمە و قەسیدە کەس نایکڕێ بە پووڵێ / ڕۆژنامە و جەریدە کەوتۆتە قیمەت و شان ' . خۆی شاعیر بوو هەر بە شێعر شتی نووسیوە دەڵێ دەست هەڵگرن لە قەسیدە و لە شێعر و شاعیری ، بچن ڕۆژنامە چاپ کەن. ڕۆژنامە و جەریدە گرینگە. تەنانەت ئەو زەمانی ئاوا بۆی گرینگ بوو ، پێی وا بوو ئامرازێکی وەپێشکەوتنی گەلی کورد ئەوەیە کە میدیای هەبێ ئەو زەمانیش ڕۆژنامە و جەریدە وەک چۆن ئێستا تلفیزیۆن چەندە گرینگە ئەو زەمانیش ئەوەندە گرینگ بوو.\nشوانی: مامۆستا، بێینە سەر دووەم تاقیکردنەوەی گەلی کورد لە سەدەی بیستا. دامەزراندنی کۆماری مەهاباد. ئێستا ئەم ڕۆژانە یادی ٥٠ ساڵەی دامەزراندنی کۆماری مەهابادە. ئەتوانی بۆمان ڕوون بکەیتەوە هەلومەرجەکانی دامەزراندنی کۆماری مەهاباد چی بوو ؟ ئایا لە ڕووی بەڕێوەبردنی دەوڵەتەوە ، هەڵبەتە لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەهابادا حیزبێک هەبوو ، جیاوازی هەبوو لەگەڵ دەوڵەتەکەی شێخ مەحمووا. لە ڕووی بەڕێوەبردنی هەلومەرجی گەلەوە چ دەورێکی هەبوو، چ تەئسیرێکی هەبوو؟ و تا چ ڕادەیەک دێمۆکڕاتیەت پەیڕەو ئەکرا؟ تا چ ڕادەیەک کاریگەری کۆماری مەهاباد بە سەر قۆناغەکانی داهاتووی بزووتنەوەی گەلی کوردەوە مایەوە ؟\nحەسەنپوور: بەڵێ ئەوە سوئالێکی زۆر بەجێ و باشە. چونکە تەجرەبەی کۆماری کوردستان تەجرەبەیەکی یەکجار گرینگ بوو ، بەداخەوە ئێمە خۆمان زۆر ، مێژوو نووس و ڕۆشنبیری کورد زۆریان حەول نەداوە ئەو مێژووەی تۆمار بکەن و ڕوونی بکەنەوە. ئێستاش بە بۆنەی پەنجاهومین ساڵی دامەزرانی زۆر گرینگە کە زۆرتری فکر لێ بکەینەوە و زۆرتر لێکۆڵینەوەی لە سەر بکەین و زۆرتر دەرسی لێ وەربگرین. ئەو پرسیارەش کە کردت لە چ هەلومەرجێک دا بوو ؟ هەلومەرجی دابین کردنی مافی چارەنووسی گەلی کورد دەکرێ بڵێین لە سەدەی ١٩ بەو لاوە تەواو تێکەڵاو بوە لە گەڵ باری سیاسی ناوچەیی و جیهانی. بەو مەعنایە کە ئەمپریالیسم یانی دەسەڵاتی دەوڵەتە سەرمایەدارییە گەورەکان لە سەدەی ١٨ بەو لاوە پەلی هاویشتە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وەهای لێ هات لە سەدەی ١٩ دا چارەنووسی گەلی کورد تا ڕادەیەکی تێکەڵاو بوو لەگەڵ بەرنامە و پیلانی ووڵاتە ئەمپریالیستییەکان وەک ڕووسییەی قەدیم، بە دوای ویدا ئەلمان، ئینگلیس ، فەڕانسە ، بە دوای ویدا ئەمریکا . ئەو هێزە گەورانەی دنیایە دەوریان گێڕاوە تا ئەوڕۆش دەور دەگێڕن لە باری سیاسی ناوچە دا. هەر وەها دابەشکرانەوەی کوردستان بۆ باری دووەم لە ساڵی ١٩١٨ دا. بەشی ڕۆژهەڵاتی [ ڕۆژئاوا !] کوردستان کە لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی دا بوو لە ساڵی ١٩١٨ دوای تەواو بوونی شەڕی جیهانی ئەوەڵ دووبارە دابەش کراوە و دەوڵەتی تورکیا و عێڕاق و سووریا پێک هات و کوردیان دیسان لەتووپارتر کرد.جا ئەو شەرتومەرجە دیارە دەوری هەبوە و فورسەت نابێ باسی تەواوی ئەو مێژووە بکەین.\nئە مما لە ساڵی ١٩٤٥ کە شەڕی جیهانی دووەم تەواو بوو ، شەرتومەرجێک پەیدا بوو لە کوردستانا کە گەلی کورد بتوانێ لەو شەرتومەرجە کەلک وەربگرێ و لەو شەرتومەرجە دا دەوڵەتێکی ئۆتۆنۆم یا خودموختار پێک بێنێ. شەرتومەرجەکەش ئەوە بوو باکووری ئێران لە ژێر دەسەڵاتی جەیشی سۆڤییەت دا بوو ، خوارەوەی ئێرانیش لە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیس دا بوو ، ئەمریکاش هێزی هەبوو ئەو وەختە. لەو شەرتومەرجە دا کە شەڕ تەواو ببوو ، هێزی سۆڤییەت لە ووڵات دا بوو، دەوڵەتی سۆڤییەت بەعزە موشکیلێکی بوو لەگەڵ دەوڵەتی ئێرانا ، کورد و ئازەربایجانی لەو هەلە دا دەوڵەتێکی ئۆتۆنۆمی خۆیان دروست کرد.\nشوانی: مامۆستا لە نێوان دەوڵەتی مەهاباد ، کۆماری مەهاباد و ئەو دەوڵەتەی کە ئێستا لە باشووری کوردستان هەیە نزیکەی پەنجا ساڵ مەسافە هەیە، ماوە هەیە . ماوەیەکی کاتی، زەمەنی لە نێوان ئەو دوو دەوڵەتەیا. ئایا هیچ جیاوازییەک ، یا هیچ لێکچوونێک لە نێوان ئەو دوو دەوڵەتە دا هەیە ؟ حەز ئەکەم بۆ بینەرانی خۆشەویست باسی دەوڵەتی ئێستای باشووری کوردستان بکەی و تا چ ڕادەیەکیش ئەتوانی لەگەڵ کۆماری مەهابادا بەراوەردیان بکەی ؟\nحەسەنپوور: وەڵا ئەوە زۆر باشە وای فکر لێ بکەینەوە بزانین جیاوازی وانە چۆنە؟ بەرەو پێش چووین یا بەرەو پاش. پرسیارێکت کرد لە پێشدا، جیاوازی دەوڵەتی شێخ مەحموود و دەوڵەتی کۆماری کوردستان. هەر وەک باست کرد خۆت جیاوازیێکی گرینگی ئەوە بوو کە لە دەوڵەتی کۆماری کوردستان دا حیزب هەبوو . حیزبێک هەبوو، ڕێکخستنێک هەبوو کە ئەو حیزبە نوێنەرانی بەعزە چینێکی ، چەند چینی کۆمەڵایەتی کوردی تێدا بوو. زۆربەیان ، تاجری کوردی تێدا بوو ، ڕۆشنبیری کوردی تێدا بوو . ' کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان ' دەڵێم کە لە پێش حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان دا ساز کرا. تاق و لۆقەش دەرەبەگی ڕۆشنبیر و نیشتمانپەروەر ی تێدا بوو بەڵام کە بوو بە حیزبی دێمۆکڕات دیارە دەرگایان ئاواڵە کردەوە بۆ وەی چینی سەرۆک عەشیرەت و دەرەبەگ و ئەوانەش زۆرتر بێنە ناو حیزب و ناو دەوڵەتی کۆماری کوردستان بەڵام لە هەر حاڵا ئەوە بوو کە حیزبایەتی هەبوو . حیزبایەتی هەنگاوێک لە پێشترە لە ئەوەی کە دەوڵەتی شێخ مەحموود هەیبوو. کە شێخ مەحموود بۆ خۆی سەرۆکی ئەو حەڕەکەتە بوو خۆی دای دەنا کە کێ ببێتە وەزیر، کێ نەبێتە وەزیر. دەوڵەت چۆن بێ، دەنگی گەڵ لەوێدا هێندە دەورێکی وای نەبوو. بەڵام لە کۆماری کوردستان دا چون حیزب هەبوو ئەو حیزبەش' کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان' حیزبێکی یەکجار بە قەدر و حورمەت بوو لە کوردستانا. ئێستاش ئەگەر کەسێک ئەندامی ئەو حیزبە بووبێ شانازی پێ دەکەن و خەڵکیش پێیان گرینگە. لە بەر وەی هەنگاوێک بەرەو پێشەوە بوو بەڵام کۆماری کوردستان و حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان فورسەتی وەیان نەبوو خۆیان ئامادە بکەن بۆ هەڵبژاردن و شێوەی حکوومەتی بکەنە حکوومەتێکی دێمۆکڕاتیک تر . لە کۆماری هاوسێی ئازەربایجان ئەو کارە کرا. مەجلێسێکیان دروست کرد مەجلیس قانوونی دادەنا و زۆر کاری وان لە باری دێمۆکڕاتیکردنی ژیانی سیاسی ئەوان لە مە لە پێشتر دا بوون. بەڵام لەگەڵ ئێستای بەراوەرد بکەین دیارە ئێستا وەزعی ووڵات یەکجار زۆر گۆڕاوە. لە بارێکییەوە ئاوا گۆڕاوە کە ئێستا چەند حیزبی سیاسی هەن لە کوردستانا. ئەو زەمانی تەنیا ئەو حیزبە هەبوو ، مەنزوور لە پارچەی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. ژیانی سیاسی ئەو دەم کەمێک پێچ و پەنای کەمتر بوو لە ئێستا. ئێستا یەکجار زۆرتر پێچ و پەنای هەیە. دوایە لە زۆر باریشەوە وێک دەچن وەزعی ئەو زەمان و ئێستا. ئەو زەمان یارمەتی سۆڤیەت و دەوری سۆڤیەت لە پێک هێنانی ئەو دوو کۆماری ئازەربایجان و کوردستان دا ، یانی عامیلێکی دەرەوە نەک ئی ناوخۆی کورد، دەوری بوو لە پێکهاتنی کوردستان دا. لە کوردستانی باشووریش دا شەڕی خەلیج و بەرنامە و قازانجی دەوڵەتی ئەمریکا و بەعزە دەوڵەتێکی ئوڕووپایی ئەوانەش دەوریان هەبووە لە وەی کە ئیمکانێک پێک بێنن کە لە کوردستانی باشوور دا دەوڵەتێکی کورد پێک بێ. لەو بابەتەوە ئەو دووە لێک نزیکن. دیارە دەوڵەتی سۆڤیەتی ئەو زەمان جیاوازی زۆر بوو لە گەڵ دەوڵەتی ڕووسیای ئێستا . ئەو زەمان دەوڵەتێکی سۆسیالیستی بوو ، گەرچی ئەوانیش هەلپەرست بوون لە پشتیوانی کردن لە کورد دا بەڵام دیارە جیاوازییان هەیە لەگەڵ دەوڵەتی ئەمریکا و دەوڵەتی ئینگلیس و فەڕانسە و ئەوانە. بەڵام لە باری دیشەوە من خۆم پێم وایە لەو حکوومەتی هەرێم کە دروست کراوە لە کوردستانی باشوور دا من پێم وایە لە گەڵ ئەوەشدا ٥٠ ساڵ دوای کۆماری کوردستانە ، ئەمن پێم وایە لە کۆماری کوردستان دا، بە تایبەتی لە شارەکان دا ، نەک لە گوندەکان لە شارەکان لە سابڵاغ و بۆکان ، لە مەهاباد و بۆکان ژیانی سیاسی زۆرتر دێمۆکڕاتیک بوو هەتا ئێستا لە کوردستانی باشوور دا. وە ئەوەش زۆر جێی داخ و جێی ئەسەفە کە وای لێ هاتوە. ئێمە چاوەڕانی وەین کە پەنجا ساڵ دوای ئەو تەجرەبەیە تەجرەبەی کۆماری کوردستان ژیانی ووڵات دێمۆکڕاتیتر بێ و وەزع باشتر بێ، بەڵام من پێم وایە نەبوە.\nشوانی: مامۆستا ، بگەڕێینەوە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان دیسان ، ڕۆژی ئەمڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. بێگومان پارچەیەکی گەورەی کوردستانە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئێستا ڕەوشی خەبات و تێکۆشین لەوێدا چییە تۆ چۆنی ئەبینی ؟ ئایا لەویانە ڕابەرایەتییەک هەیە؟ ئایا لەویانە پارتییەکی پێشڕەو هەیە کە ڕابەرایەتی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد بکا ، لەو پارچەیە دا؟\nحەسەنپوور: من دیارە ماوەیەکی زۆرە لە کوردستان دوورم و زانیارییەکی یەکجار باش و ووردم نییە سەبارەت بەو باسە. بەڵام ئەوەندەی کە من ئاگام لێ بێ ئەو ڕێکخراوانەی کە لە پێشدا لە کوردستان دا چالاکییان زۆر بوو ، کۆمەڵە و حیزبی دێمۆکڕات هێشتا ماون گەرچی باری سیاسی و ڕێکخراوەییان زۆر گۆڕاوە . دەوڵەت دەسەڵاتی زۆرترە بە سەر ووڵات دا ئەگەر لەگەڵ ساڵی ١٩٧٩ ی بەراوەرد بکەین . بەڵام ئەوەی کە ئاڵوگۆڕێکی یەکجار زۆر کرا بێ ، بوو بێ من پێم وا نییە وەزعی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوو دا گۆڕانێکی زۆری بە سەر دا هاتبێ، دیارە هەر تک لەو حیزبە سەرەکییانەی کوردستانی ڕۆژهەڵات هەم کۆمەڵە، هەم دێمۆکڕات باریان گۆڕاوە. لە دێمۆکڕات دا دیارە بوونەتە دووبەش، کۆمەڵەش گۆڕانێکی زۆری بە سەر دا هاتووە بەڵام من پێم وایە وەزع دەگەڕێتەوە سەر ئەوەی لە سەراسەری ئێرانا چ بێتە پێشێ و چ بارێکی سیاسی بێتە پێشێ دیارە وەزعی کوردستانیش دەگۆڕدرێ. هەر وەک لە عێڕاق و لە کوردستانی باشوور دا بە گۆڕانی وەزعی سەراسەری مەملەکەت باری کوردستانیش گۆڕا، لە کوردستانی ڕۆژهەڵاتیش دا هەر وا دەبێ.\nشوانی: دوکتور بێینە سەر کوردستانی باکوور .بێگومان شتێکی ئاشکرایە کە گەورەترین پارچەی ووڵاتی ئێمە ئێستا لە ژێر دەسەڵاتدارێتی تورکیا دایە ئەویش کە کوردستانی باکوورە . لە کوردستانی باکوور دا لە ساڵی ١٩٨٤وە بە ڕابەرایەتی پارتیی کرێکارانی کوردستان شەڕێکی چەکداری بەڕێوە دەبرێت . ئەم شەڕە چەکدارییە لە سەر ئاستی ناوخۆ و نەتەوەییشدا گەلی کوردی زۆر بردە پێشەوە ، کێشەی کوردی بەر بە نێونەتەوەیی بردن بردوە. بە ڕای ئێوە ئێستا کێشەی کورد بەر بە چ قۆناخێکی چارەسەر کردن ئەروات، ئەو خەباتەی کە لە کوردستانی باکوور دا بەڕێوە ئەچێت تا چ ڕادەیەک ئەتوانێ کێشەکەی کورد بکا بە جیهانی و دەوڵەتانی جیهانیش هەوڵی چارەسەر کرد سیاسییانەی بۆ بدۆزنەوە؟\nحەسەنپوور: با من بیخەمە چوارچێوەیەکی مێژوویی\nشوانی : ئەویش دەتوانین ، بەڵێ\nحەسەنپوور: باری کوردستانی باکوور زۆر کەس دەستیان لێ شوشتبوو دەیانکوت ئەوەی کە موکوڕ بوو تازە لەوێ هیچ حەڕەکەتێک نابێ . ئەمن دەگەڕێمەوە ساڵانی ١٩٧٠ ، زۆر کەس دەستیان لێ شوشتبوو ، دیار بوو لە ساڵانی ٧٠ ، دیار بوو حیزب و ڕێکخراوە پەیدا ببوو و حەڕەکەت هەبوو لە ساڵانی ١٩٦٠ وە. دوای سەرکوتکردنی شۆڕشەکانی ١٩٢٥ و ساڵانی ١٩٣٠ و ئەوە هەم زۆربەی کورد خۆی دەستی لێ هەڵگرتبوو دەیانکوت تازە سەرکوت کراوە، هەم لە ڕۆژئاوا ( غەرب ) دا وا بوو. ئەمن ئەو شتانەم زۆر خوێندۆتەوە ئاگام لێیە. بۆ وێنە لە ساڵی ١٩٥٠ کە باری ئێران بڕێک ئاڵۆز بوو ووڵاتە ڕۆژئاواییەکان زۆر دەترسان لە ئێرانا ، لە کوردستان حەڕەکەتێک دەست پێ بکا و وەزعی ئێران بە یەکجاری بشێوێ ئەمن زۆر باش لە بیرمە ئەو وەخت ساڵی ١٩٥٠ لە چاپەمەنی ئەو زەمان دا باسی وەیان کردووە کە دەوڵەتی تورکیا تەواو زاڵە بە سەر کوردستان دا. و وەزعی تورکیا زۆر باشە هیچ نیگەرانیمان نییە لە تورکیا . لە ئێرانا زۆرتر وەزعی کوردستان مومکینە بشێوێ و ئەمنییەتی ناوچە بۆ ووڵاتە ڕۆژئاواییەکان تێک دا.\nشوانی: واتە چاوەڕوانی نە دەکرا کە لە تورکیا دا کورد ڕا بێت ، کورد سەر هەڵبدا\nحەسەنپوور: هیچ ئەسلەن ، لە ساڵی ١٩٥٠ کەس پێی وا نەبوو یانی ووڵاتە ڕۆژئاواییەکانیش پێیان وا بوو ، خەیاڵیان ڕاحەت بوو لە بابەت تورکییەوە. تورکییەشیان زۆر بۆ موهیم بوو. جا بۆیە ئاوای کە چاو لێ بکەین ئەو وەزعەی کە ئێستا بوە لە دە ساڵی ڕابردوو دا کە تەواو وەزعەکە گۆڕاوە. ئێستا ئەمن لە زۆر کەس لە هاووڵاتی خۆمان دەبیستم دەڵێن ئەگەر ئومـێدێک بێ بۆ کوردستان ئەوە لە کوردستانی باکوورە. لە بارێکەوە وەزعی کوردستانی باکوور یەکجار موهیمە چونکە تورکیا ئەندامێکی گرینگی ناتۆیە. ناتۆش پەیمانێکی عەسکەری هەرە گەورەی ووڵاتە ئیمپریالیستییەکانە. ئەوە لە لایەکەوە باشە لەبەر وەی ئەو خەباتە گرینگتر دەبی لە باری سیاسییەوە هەر وەک باست کرد لە باری جیهانی بوونیەوە گرینگە ، لە لایەکی ترەوە دیارە زەحمەتتری دەکا . تەواوی ووڵاتە ئیمپریالیستییەکان خەریکن شەو و ڕۆژ چەک دەدەن بە تورکیا و پارەی دەدەنێ و ئیمکاناتی دەدەنێ کە حەڕەکەتی کورد و حەڕەکەتی چەپ سەرکوت کا لە تورکیا دا. ئەو لایەنانەی هەیە بەڵام هەر وەک کوتم ئەگەر لە چوارچێوەی مێژوویی باوێی جێی سەرسووڕمانە کە چۆن ئەو خەباتە توانیویە ماوەی ١١ ساڵ لەگەڵ هێزێکی عەسکەری ئاوا دڕندە و بە پارە و بە ئیمکانات بەربەرەکانی بکا و هێشتا بتوانێ بەردەوام بێ. تا ئێستا کە من چاو لە مێژووی کوردستان دەکەم هیچ حەڕەکەتێکی کوردی نەیتوانیوە ئاوا ماوەی ١١ ساڵ بە بێ ووچان لەگەڵ دەوڵەتێکی ئاوا شەڕ بکا. لە کوردستانی باشوور دا دیارە بۆ ماوەی ١٤ ساڵ لە ساڵی ١٩٦١ تا ١٩٧٥ لەوێش شەڕ بوو بەڵام، ئەو شەڕە وا درێژەی نەبوو ، ماوەیەک دەوەستا.\nشوانی : دەوەستا ، دانوستاندن هەبوو ، گفتگۆ هەبوو. دوکتور لە دەرەوەی کوردستان پەرلەمانێک دامەزرا لە مانگی نیسانی ئەمسال دا ، 'پەرلەمانی کوردستان لە دەرەوەی ووڵات ' کە نوێنەرایەتی خەڵکێکی زۆر دەکات کە لە ئەوڕووپا و لە مەترۆپۆلەکانی تورکیا دەژین واتە لە دەرەوەی خاکی کوردستان. ئەم پەرلەمانە کۆبوونەوەی سێیەمی خۆی لە ڕووسیا بەست لە چەند ڕۆژی ڕابردوو دا وەکوو ئاشکراشە هەتا چەند ساڵێک لەمەو پێش ڕووسیا یەکێک لە دوو جەمسەرە هێزە گەورەکەی دنیا بوو. لایەکی تریشەوە لە ئەمەریکا بیست ، بیست و یەک ئەندامی کۆنگرێسی ئەمەریکی داوایان لە کلینتۆن کردووە ئەمەریکا بە ڕەسمی ئەو پەرلەمانە بناسێت. ئایا هەڵسەنگاندنی تۆ بۆ خەباتی ئەو پەرڵەمانە چییە ؟ ئەتوانێ چی بکات لە بەر ڕۆشنایی ئەو پێشکەوتنانەی کە وا باسم کردن ، کە وا پەرڵمانی کوردستان ئەو هەنگاوە دیبلۆماسییە مەزنانەی ئەنێت ئەتوانێ چی بۆ کورد بکات؟\nحەسەنپوور: ئەو تەجرەبەی ئەو پارڵەمانە دیارە گەلانی تریش لە ڕابردوو دا ئەو کارەیان کردووە و دەوری گێڕاوە 'پارلەمانی لە تەبعید' . زۆر تەجرەبەی وا هەبوە لە ڕابردوو دا. وەک هەنگاوێک بەرەو دانانی دەوڵەتێک یا وەک هەنگاوێک بەرەو ئەوەی کە حاکمییەت وەدەست کەوێ و مافێکی چارەنووس دابین بکرێ ئەوە زۆر جار وا هەیە هەنگاوێکی پێویستە دەبێ شتێکی وا هەبێ. چون هەر وەک باست کرد ئەو پارلەمانە لەوانەیە دەوڵەتی تر بە ڕەسمییەتی بناسن دەکرێ وەک هەنگاوێک بەرنامە دابنێ لە بارەی سیاسی، لە بارەی کولتووری ، لە بارەی زمانەوە. ئەو پڕۆسەی ڕزگاریی نەتەوەیی و دانانی دەسەڵاتێکی سیاسی ودەوڵەتی خێراتر بکا و زووتر ئەو کارە بەجێ بێنی.\nشوانی: بینەرانی خۆشەویست ، وەکوو باسمان کرد دوکتۆر ئەمیری حەسەنپوور تایبەتمەندی ئەو لە بواری ئامرازی ڕاگەیاندنی گشتی دایە بۆیە ئێستا بە پێویستی دەزانین لێی بپرسین دەوری ' مەد تیڤی ' لە ڕاگەیاندنی کورد دا، لە ڕاگەیاندنی جیهان دا چییە، بە چ شێوەیەک ' مەد تیڤی' دەتوانێ ببێتە ئامرازێک بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی سیاسییانە بۆ کێشەی کورد؟ تا چ ڕادەیەک ' مەد تیڤی ' لە خزمەتی ئەو ئامانجە دا ئەتوانێ خزمەت بکات ؟\nحەسەنپوور: ئەمن پێم وایە لە باری ئێستای دنیا دا کە ئامرازی ڕاگەیاندن یەکجار گرینگ بوون 'مەد تیڤی' وەک ئەغڵەب ڕۆژنامە کوردییەکانی دەرەوەی ووڵات باسیان کردوە شۆڕشێک بوو لە دنیای ڕاگەیاندن دا ، لە دنیای ڕاگەیاندنی کوردی دا، هەر وەها لە باری جیهانیشەوە وەک شۆڕشێک چاوی لێ کراوە. بەعزە ڕۆژنامەیەکی ئوڕووپایی باسیان کردوە کە کوردان بە دانانی ' مەد تیڤی ' هەوەل هەنگاویان هەڵگرت بۆ دروست کردنی تلڤیزیۆنێک بۆ گەلانی بێدەوڵەت و بێووڵات . ئەوان ئەڵبەتە نووسیبوویان بێ ووڵات. کورد ئەڵبەتە ووڵاتی هەیە بەڵام دەوڵەتی نییە. دەورێکی ئاوای هەیە هەم لە ڕادەی دنیایی دا کە گەلێکی ئاوا ژێر دەست و دابەشکراو و بێ دەسەڵاتی سیاسی بتوانێ لە ساتڵایت کەلک وەرگرێ و بەرنامەیەکی تلڤیزیۆنی گشت ڕۆژێ چەند سەعات بەرنامەی تلڤیزیۆنی هەبێ بۆ تەواوی کوردستان و بۆ لایەکی ئوڕووپا و باکووری ئەفریقایە\nشوانی: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست\nحەسەنپوور: ئەوانە وەک شۆڕشێک و وەک هەنگاوێکی گرینگ چاوی لێ کراوە. کە وابوو ، کە دەڵێین شۆڕش یانی وەزعەکە بە جارێکی گۆڕدراوە. لە پڕۆسەی گەشانەوەی تاریخی و گۆڕانی مێژوویی دا لێرە دا بازدانێک هەبوە ، بازدانێکی تاریخی. بەڵام لە لایەکی تریشەوە ئەوە زۆر گرینگە ئێمە چاوی لێ بکەین . ئەمن کە مێژووی مێدیای کوردی چاو لێ دەکەم هەر وەک باسم کرد حاجی قادر سەد ساڵ لەوەی پێش دەیکوت دەبێ ڕۆژنامە و جەریدە بڵاو کەینەوە، ئەحمەدی خانی سێسەد ساڵ لەوەی پێش هەر باسی کتێبی دەکرد دەیکوت: ' ئەنواع میلەل خودان کتێبن، کرمانج تەنێ د بێ حسێبن ' ، دەیگوت بێگانە وامان پێ دەڵێ ئێمە دەبێ کتێب بنووسین و من'مەم و زین ' م نووسیوە ، ئەو بیدعەتەم کردوە کە زمانی کوردی وەک فارسی لێ بێ. بۆ ئەحمەدی خانی کتێب ئامرازێکی گرینگی ڕاگەیاندنی گشتییە، ئەو کتێبی بۆ موهیم بوە ، حاجی قادر ڕۆژنامە و جەریدە ی پێ موهیم بوە.\nشوانی: شەرەفخانی بدلیسی هەر وا\nحەسەنپوور: شەرەفخانی بدلیسی هەر وا. بە دوای ویدا هەر وەک باسم کرد شێخ مەحموود چاپخانەی پی موهیم بوو ، سمایل ئاغای سمکۆ کە ڕەئیس عەشیرە بوو کە شاری ورمێی گرت چوو چاپخانەیەکی گرت و ڕۆژنامەی بڵاو کردەوە. لە کۆماری کوردستان دا ' چاپخانەی کوردستان' وەک ڕێکخراوەیەکی هەرە گرینگیی کولتووری و کۆمەڵایەتی بوو، هەرچی میوان دەهات دەیانبرد لەوێ چاپخانەکە ببینێ ، و شاعیران شێعریان پێ هەڵدەکوت و زۆر شتێکی گرینگ بوو. جا هەر لەو بابەتەوە ئەگەر ' مەد تیڤی ' بازادانێکی تاریخی یە بەڵام لە هەمان کاتدا درێژە دانی حەول و تێکۆشانی گەلی کوردە بۆ ئەوەی بێتە دنیای تازە و لە ئامرازی ڕاگەیاندنی گشتی کەلک وەربگرێ. بەڵام دەورێکی یەکجار زۆری هەیە. دەورەکەی ئەوەیە کە کوردستان دابەش کراوە، تا ئێستا هیچ ئامراێکی ڕاگەیاندنی کوردی ، چاپەمەنی ، گۆڤار ، کتێب ، تەنانەت ڕادیۆیە نەی توانیوە ئەو سنوورانە تێک بدا و بگاتە سەراسەری کوردستان\nشوانی: بگاتە هەر ماڵێکی کورد\nحەسەنپوور: هەرچی کوردی لە دەرەوەی ووڵاتە. ڕادیۆ تا ڕادەیەک ئەوەی کردوە بەڵام لەبەر ئەوەی شێوەکان جیاوازن نەیتوانیوە لە سنووری لەهجەکان تێ پبەڕێ لەو سنوورانە. بەڵام ' مەد تیڤی ' چون تلڤیزیۆنە و وێنەی تێدا و دیمەنی تێدا و نوسینی تێدا وقسە کردنی تێدا بۆ گەلی کورد کە چەند لەهجە و دیالێکتی هەیە هاسانتر لەو سنووری لەهجانە تێ دەپەڕێ و خەڵکێکی زۆرتر دەتوانن کەلکی لێ وەربگرن.\nشوانی: بە ڕای ئێوە ' مەد تیڤی ' تا چ ڕادەیەک دەتوانێ ببێتە یاردەدەرێک بۆ دروست بوونی زمانێکی یەکگرتووی کوردی؟ ، چونکە وەکوو شارەزای ئێستا لەوانەیە لە ماوەی هەزار ساڵی دیرۆکی کوردا جاری یەکەمە خەڵکی مەهاباد بەرنامە بە زاراوای کورمانجی سەروو ئەبینن یا خەڵکی ئامەد بەرنامە و چاوپێکەوتن و یا مۆسیقا بە زاراوای کرمانجی خواروو یا بڵێین سۆرانی ئەبیستن . بە ڕای ئێوە وەکوو کە پسپۆڕیتان لە بواری ڕاگەیاندن دا هەیە ' مەد تیڤی ' چۆن ئەتوانێ کار لە زاراواکان بکا، کارلێکیان پێ بکا، زمانێکی کوردی ،ئەگەر یەکگرتووش نەبێ تەواو، لەیەکەوە نزیک دروست بکات ؟\nحەسەنپوور: وەڵا دەتوانێ لێکیان نزیک بکاتەوە ، یانی ناتوانێ تێکەڵاویان بکا و وای دابنێین لەهجەیەکی ستاندارد دروست بکا بە تێکەڵاو کردنی سۆرانی و کرمانجی و هەورامی و دمڵکی یا زازاکی. ئەوە تلڤیزیۆن پێی ناکرێ و دەسەڵاتی دەوڵەتێکی یەکگرتووی دەوێ ، بەڵام تەنانەت ئەگەر دەسەڵاتی دەوڵەتێکی یەکگرتووی کوردیش هەبێ ئەوە کارێکی هاسان نییە. بەڵام ' مەد تیڤی ' دەتوانێ ئەوانە زۆر لە یەک نزیک بکاتەوە و تا ئەوەندەش کە ٥- ٦ مانگیشە دەستی بە کار کردوە زۆر سەرکەوتوو بوە لەوەیدا کە ئەو بینەرانەی کە من باسم لەگەڵ کردوون ، ئەوانەی سۆرانی بوون دەڵێن ئێمە زانیاریمان لە بابەت لەهجەی کرمانجی زیاتر بوە.\nشوانی: دوکتور، ووردە ووردە یێینە کۆتایی بەرنامەکەمان ئەگەر شتێکت هەیە لە دواییدا بۆ بینەران، داوخوازییەک، پێشنیارێک ئەتوانی بیڵێی\nحەسەنپوور: ئەمن داوخوازیم ئەوەیە هەم لە ' مەد تیڤی' و بە تایبەتی ' مەد تیڤی ' ببێتە مەودایەک بۆ ئەوەی بیروڕای سیاسی جۆراوجۆری سیاسی و کولتووری کە لە کۆمەڵگەی کوردی دا ئێستا یەکجار زۆر بوە، ئەوانە بتوانن لە ' مەد تیڤی ' دا بیروڕای خۆیان باس بکەن و خەڵکیش کەلکی لێ وەربگرێ و هەر وەها بینەران دەورێک بگێڕن لە کۆمەک کردن بە ' مەد تیڤی ' بە ناردنی بەرنامە ، بە ناردنی ڤیدێئۆ ، بە نامە نووسین ، بە تەلەیفوون کردن ، بە هەر شێوەیەکی کە ئیمکانی هەیە . دەورێک بگێڕن لەوەی کە ' مەد تیڤی ' ببێتە ئامرازێکی زۆر باشتر و زۆر دەوڵەمەندتر و بتوانێ دەورێکی باشتری بێ لە ژیانی سیاسی و کولتووری و ئەدەبی و هونەری گەلەکەمان دا.\nشوانی: زۆر سپاس. بینەرانی خۆشەویست بەمجۆرە دێینە کۆتایی ئاڵقەی ئەمجارەی بەرنامەی ' هەڤپەیڤین ' ، هیوادارین کە وا کاتێکی خۆشتان لەگەڵ گفتوگۆ بە پێزەکانی دوکتۆر ئەمیری حەسەنپوور دا بربێتە سەر. زۆر سپاس دوکتۆر.\nحەسەنپوور: گەلێک مەمنوونم\nشوانی: زۆر سپاسی ئەکەین، هەتا جارێکی تریش بەیەک دەگەینەوە بمێنن لە خۆشی دا\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 11:23 PM


ئەپی وەتسئەپ نوێکردنەوەیەکی گرنگی زیاد کرد بۆ ئەپەکەی - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەپی وەتسئەپ نوێکردنەوەیەکی گرنگی زیاد کرد بۆ ئەپەکەی\nئەپی وەتسئاپ لە نوێکردنەوەی خۆیدا کۆمەڵێ تایبەتمەندی ناوازە زیاد دەکات یەکێک لەو تایبەتمەندیانە بریتیە لە:\nSupport Devices: ئەم تایبەتمەندیە کۆمپانیای (WhatsApp) وادەکات بەکارهێنەر لە یەک کاتدا لە دوو مۆبایل هەمان هەژمار بەکاربهێنرێ، کە پێشتر لەگەڵ کردنەوەی لە سەر مۆبایلێکی تر ڕاستەوخۆ بۆ کەسی یەکەم دادەخرا.\nزیانەکانی ئەم زیادکراوە نوێیە چیە؟ ئەم زیادکراوە لایەنی باش و لایەنی خراپی هەیە.\nلایەنە باشەکانی ئەم تایبەتمەندییە:\n-تۆ دەتوانیت لەسەر مۆبایلێکی دیکە واتسئاپ بکەیتەوە لەکاتی پێویست یان لەکاتی تێکچون و خراپ بوونی مۆبایلەکەت لە مۆبایلی هاوڕێکەتەوە سەیری نامەکانت بکەیت.\n-کاتێک دوو مۆبایلت هەیە دەتوانیت لە هەردوو مۆبایلەکەوە واتسئاپ بەکاربهێنیت.\nلایەنە خراپەکانی ئەم تایبەتمەندییە:\n-ڕەنگە مۆبایلەکەت بکەوێتە لای کەسێک ئەو کەسە دەتوانێت بە ئاسانی بە ژمارەکەی تۆ واتسئاپەکەت بکاتەوە.\n– لەکاتی ون بوونی ژمارەکەت یان سوتان و پاشان فرۆشتنەوەی ژمارەکەت بە ئاسانی کەسانی دیکە دەتوانن کار بە واتسئاپەکەت بکەن بەبێ ئەوەی تۆ ئاگاداربیت.\nسەرچاوە: تێک ئای\nكازمی داوای گفتوگۆی نیشتیمانی دەكات


ڕاسیسم و سێکسیزم ڕێخۆشکەری توندوتیژی لە شەڕدا ⋆\nڕاسیسم و سێکسیزم ڕێخۆشکەری توندوتیژی لە شەڕدا\nوەڕگێران: ئەسعەد دوروودی\nزۆربەی جار پیاوان وەکوو گرووپێک دەسپێکەر، بەڕێوەبەر و کۆتاییهێنەری شەڕ و ئاڵۆزییەکان بوون. ژنان وەکوو گرووپێک بە شێوەی گشتی دەورێکیان لە بڕیاردان لەسەر چۆنیەتی و کات و ئەگەری دەسپێکردن و کۆتایپێهێنانی شەڕ و ئاڵۆزییەکاندا نەبووە. بەڵام ژنان بە گشتی زیاترین خەساریان لە شەڕ و هەموو ئاکامەکانی بینیوە. بۆ ئەوەی توندوتیژی دژی ژنان لە شەڕدا ڕێگەپێدراو و پەسەند بێ دەبێ سنوورەکان و جیاوازییەکانی “ئێمە” و “ئەوان” دیار و ڕوون بن. واتە “ئێمە” هەمیشە دەبێ وەکوو لایەنی باش و بەرحەق بناسرێین و “ئەوان” بە بێ جیاوازی وەکوو لایەنی خراپ و دوژمن بناسرێن. وادیارە هاوکارییەک لە نێوان ڕاسیسم و سێکسیسمدا بۆ وەبەرهێنانی توندوتیژی هەیە لە ئاستی وڵاتان و لە ئاستی نێونەتەوەییدا.\nئەوەی کە جەستەی ژن وەکوو سەمبۆلی نەتەویی و کولتووری چاوی لێبکرێ دیاردەیەکی نوێ نییە. تۆڵستۆی لە کتێبی “شەر و ئاشتی” دا دەڵێ: “شارێک کە دوژمن داگیری کردبێ وەکوو کچێکە کە کچێنی لەدەستدابێ” هەڵبژاردنی ئەو گێڕانەوەی باس لە هەستی ناپێلئۆن بەر لە داگیرکردنی مۆسکۆ دەکا و، ئەوە نموونەیەکە کە دەریدەخا چۆن دۆخی شەڕ و سەردەمی شەڕ بە دەستەواژەهایەک دەنووسرێتەوە کە جنسییەت و دەسەڵات تێیاندان دیارە و پیاوەکان ڕۆڵگێڕ و خاوەن دەسەڵاتن و ئەو شارانەی دوژمن داگیریاندەکا بە ژنانێک دەشوبهێندرێن کە “داگیر دەکرێن” ، “کچێنییان لەدەست دەدەن” یان “خۆیان خستووەتە سەر قاچی پیاوان”.\nئەوەی کە توندوتیژی زۆربەی جار بەرگی جنسییەتی دەکرێتەبەر و دژی ژنان لە ناوچەی شەر بەکاردێ دیاردەیەکی تازە نییە. بە شێوەی مێژووی پیاوان لە شەڕەکاندا وەکوو دوژمن چاویان لەیەکدی کردووە بەڵام ژنان و منداڵان وەکوو کۆیلە و خەڵاتی براوەکان چاویان لێکراوە. لە مێژووی کۆندا ژنانی ئەسیر لەشەڕدا وەکوو کۆیلەی جینسی سەربازەکان بەکارهاتوون و بۆ چێشت لێنان و هەڵگرتنی کەرەستەی سەربازان کەڵکیان لێوەرگیراوە. دەسدرێژی کردنەسەر ژنان و قڕکردنیان وەکوو شێوازێکی کارامەی شەڕ دژی خەڵکی مەدەنی یان نەتەوەیەک و توێژ و چینێکی کولتووری یان ئایینی بەکارهاتووە. ئەم شێوازە دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی ترس لەناو هەموو کۆمەڵگادا و دەورێکی تێکدەرانەی لە کۆمەڵدا هەیە لەبەر ئەوەی ژنانی قوربانی پاش شەڕ وەکوو کەسانێکی نەخوازراو چاویان لێدەکرێ و گەڕانەوەیان بۆ ناو بنەماڵە و کۆمەڵگا زۆر زەحمەتە. دەسدرێژیکرانە سەر ژنان هەروەها وەکوو بەڵگەیەک بەکاردەبرێ بۆ ئەوەی پیاوان ئەرکی پاراستنی ژنانیان بەجێنەهێناوە کە وەکوو باس کرا زۆرجار وەکوو سەمبۆلی کولتوور، ئایین یان ئێتنیسیتە چاویان لێدەکرێ و ئەوە وەکوو شکستی هەموو ئەو شتانەی ژنان بە سەمبۆلیان دانراون حیساب دەکرێ. هەر بۆیە ژنان (هەروەها جەستەی ژنان) وەکوو ئامانجێکی ستراتێژیکی دوژمن بۆ داگیرکردن لەڕێگەی توندوتیژیی جینسییەوە چاوی لێدەکرێ.\nهاوکات ئەو دیاردەیە پەیوەندیی هەیە بەو بیر و ڕوانینەوە کە دەڵێ پیاوێکی خاوەن دەسەڵات و کۆنترۆڵ پیاوێکە کە کۆنترۆڵی بەسەر شتێکدا هەبێ و کونترۆڵ بەسەر ژناندا بەشێک لەو دەسەڵاتەیە کەواتە ئەگەر ژنان دەسدرێژییان بکرێتەسەر یان توندوتیژییان بەرانبەر بکڕی پیاوەکانیان وەکوو کەسانێکی بێدەسەڵات کە توانای کۆنترۆل کردنیان نییە چاویان لێدەکرێ. ئەو ژنانەی دەسدرێژییان کراوەتە سەر لەبەر ئەوەی دایمە وەبیرهێنەرەوەی شکست و ناسەرکەوتووبوونی پیاوانن و وەکوو سەمبۆلی پێشێلکرانی شەرەفی ئەو کۆمەڵگا و گرووپە دەبینرێن دەبنە کەسانێکی نەخوازراو لە نێو کۆمەڵگادا و دەکەونە بەر تانەی کۆمەڵگا و خانەوادەکانیان.\nڕیشەی ئەم نۆرمالیزە بوونی توندوتیژیی جینسییە لە دۆخی شەڕدا دەگەڕێتەوە بۆ ڕاسیسم. لە ڕێگەی دروستکردنی دوو بەرەی “ئێمە” و “ئەوان” کە تێدا ئێمە باش و پاکین و ئەوان دوژمن و خراپ ئەم جۆرە ئاکار و توندتوتژییە جنسییانە ڕەسمییەت و شەرعییەتیان پێدەدرێ. ناسنامەی نەتەوەپەرەستانە و ڕاسیستی و سێکسیستی وەکوو بیانوویەک بۆ توندوتیژیی جینسی بەرانبەر بە ژنان بەکار دەبرێ و ڕەسمییەت بەو کارە دەدا.\nبە هەمان شێوە تەنانەت ستەم دژی ژنان و مافخورانی ژنان لە ناوچە یان کولتوورێکدا دەتوانێ وەکوو بیانوویەک بۆ هێرش کردنەسەر “ئەوان” بەکار ببرێ. لێکۆڵینەوەکان دەریدەخەن کە لە ئەمریکا گوشاری دژی ژنان و دۆخی نالەباریان لە ئەفغانستان وەکوو یەکێک لەو فاکتۆرانەی شەرعییەت بە بەشداریی ئەمریکا لە شەڕ لەو وڵاتە دەدا، بەکاردەبرێ لەحاڵێکدا دەوڵتی ئەمریکا خۆی هێشتا هەموو بڕیارنامە جیهانییەکانی مافەکانی ژنای واژۆ نەکردووە و لە ڕاستیدا ئەوە تەنها بیانوویەکە بۆ ئەوەی لە باری نێودەوڵەتی و لە بیروڕای گشتیدا شەرعییەت بە شەڕ بدەن.\nلە ڕێگەی لێکدانەوەی دەوری ڕاسیسم و دوانەی “ئێمە” و “ئەوان”ەوە دەتوانین ژێردەستەبوونی ژنان وەکوو هەڵگری شەرەفی نەتەوە و گرووپ و کولتوورێکی دیاریکراو، بخەینە بەرچاو. خولقاندنی ئەم “ئێمە” و “ئەوان”ە، نەتەوەپەرەستی و ڕاسیسم وەکوو بیانوویەک بۆ توندوتیژی بەرانبەر بە ژنان بەکاردەبرێن. هاوکات بێمافیی ژنان کاتێک کە پێویست بێ وەکوو ئامرازێک بۆ ڕەخنەگرتن و دژایەتیی کردنی پیاوانی “ئەوان” لە لایەن پیاوانی “ئێمە”وە کەلکی لێوەردەگیرێ.\nتا کاتێک پاراستنی ژنان وەکوو ئەرکی پیاوان چاوی لێبکرێ و تا ئەو دەمەی ژنان پێویستیان بە پاراستنی پیاوان هەبێ، ڕاسیسم و سێکسیم درێژە بە هاوکاریی خۆیان هەم لە سەردەمی ئاشتی و هەم لەکاتی شەڕدا بۆ پێناسەکردنی مرۆڤ لە ڕوانگەی خۆیانەوە دەدەن.\nسیا ئوکرلووند، ئەنستیتۆی ئاشتیی ئۆلەند\nPrevious دەستدرێژی سێکسی بۆسەر ژنانی زیندانی،نامرۆڤانەترین ئازار وشکەنجە.\nNext هاوسەرگیری منداڵان خەسارێکی مرۆڤییە


شەڕخوازین یان ئاشتیپارێز؟\n18:32 - 30 رەزبەر 2718\nدەسەڵاتەکان و بەتایبەت دەسەڵاتە ئیدئۆلۆژیکەکان بۆ بەردەوامیی خۆیان و بۆ ئەوەی کە خەڵک لە چوارچێوەی گوتاری زاڵی ئەواندا بمێننەوە و هەر لەو چوارچێوەیەدا بیر بکەنەوە، زۆربەی کات و بە درێژایی تەمەنیان هەوڵی دروستکردنی "دوانەی دژبەیەک" دەدەن کە خەڵک ناچار بکرێن لە نێوان ئەو دوو رێگا بە رواڵەت دژبەیەکەدا یەکێکیان هەڵبژێرن و هەموو کاتیش جۆرێک ئەو دژبەیەکییە دەنوێنن و روومەتی بۆ ساز دەکەن کە خەڵک ئەوەیان کە بە دڵی دەسەڵاتی زاڵە هەڵبژێرن.\nلەو بوارەدا دەسەڵاتی ئیدئۆلۆژیک و سەرەڕۆی کۆماری ویلایەتی فەقیهیش بە ئەزموون وەرگرتن لە دەسەڵاتی ستالینیستی، هەوڵی زۆری بۆ لەبەرامبەر یەکدا قەراردانی دوو چەمک و دژایەتیی رواڵەتی سازکردن لە نێوانیاندا و ناچارکردنی خەڵک بۆ هەڵبژاردنی رێگای دڵخوازی رێژیمی داوە. بۆ وێنە لە دەسەڵاتی ستالینیشدا ئەو دووانەی دژ بەیەکە ساز کرابوو کە " شۆڕشی ئۆکتۆبر و دەسەڵاتی پرۆلتاریایی ستالینت پێ باشە یان خوێنمژیی ئیمپریالیزم؟!" کە لە نێوەڕۆکدا ئەو دوو چەمکە دژبەیەک نەبوون و شتێکی سازکراو بوو.\nکۆماری ئیسلامیش هەر لە سەرەتاوە بە رێفراندۆمە چەواشەکارانەکەی، پرسیاری لە خەڵک کرد کە " کۆماری ئیسلامیت دەوێ یان گەڕانەوە بۆ پاشایەتی؟!" کە ئەم دوو چەمکە لە نێوەڕۆکدا نەک دژایەتییان نییە و هەر یەک شتن و تەنیا سیمای پاشا گۆڕا بۆ وەلیی فەقیه.\nئەم جۆرە لە گوتارسازی زۆر جار لە دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی درێژەی کێشاوە و لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا دژایەتیی شەڕ یەکسان کرابوو بە خەیانەت بە وڵات و بەشدارینەکردن لە کۆڕ و رێورەسمەکانی کۆماری ئیسلامی یەکسان بوو بە دژایەتی لەگەڵ ئیسلام. یان لە سێناریۆی بەناو ئیسڵاخوازیدا، "رێفۆرم یان کوشتار؟" کرابوو بە دووانەی دژ بەیەک کە هەر کەس لەگەڵ رێفۆرم نەبێ ئەوە خوازیاری خوێنڕشتنە! لە کاتێکدا هەر هەمان رێفورمخوازەکانی نێو کۆماری ئیسلامی تیۆریسیەن و بەشێک لە بەڕێوەبەرانی کوشتار لە ئێراندا بوون و بۆیان بکرێ دووبارەی دەکەنەوە.\nلەم ماوەیەدا هەوڵی زۆریش دراوە کە دوو چەمک بەناوی "شەڕخوازی" و "ئاشتیپارێزی" بەرهەم بهێنرێ و ئەو دوو چەمکە لە بەرامبەر یەکدا دابنێن و وا لە مێشکی خەڵک جێ بخەن کە هەر کەس "ئاشتیپارێز" نەبێ، ئەوە شەڕخوازە!\nئەمە لەکاتێکدایە کە لە نێو ئێراندا شتێک بەناوی ئاشتی بوونی نییە تا بپارێزرێ! لە کاتێکدا کە دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیهی بە هەموو شێوەیەکی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسی و کولتووری شەڕی بە دژی خەڵکانی ئێران و نەتەوە ستەملێکراوەکان راگەیاندووە و سەدان هەزار کەس دەربەدەر و ماڵوێران کراون و رۆژ نییە پرۆژەی ئێعدام و موعتادکردنی لاوان و ئەشکەنجە و ئازاری خەڵک و بەتاڵانبردنی سامانی وڵات و ژیانی کۆمەڵگا و ... بەڕێوە نەچێ، و لە هەمووی گرنگتر رێژیم بە فەرمانی جیهاد، هێرشی کردۆتە سەر کوردستان و هەموو شاخ و دۆڵێکی کوردستانی لە هێزی داپڵۆسێنەری تیرۆریستی تەنیوە. لە وەها دۆخێکدا شتێک بە ناوی ئاشتی بوونی نییە بەڵکوو ئەوەی هەیە "دۆخی داسەپاوی ستەمکارانە"یە.\nگوتارسازیی رواڵەتیی دەسەڵاتی ئیدئۆلۆژیکی تاران نابێ رێگەی پێ بدرێ بێتە نێو مێشک و بیری ئازادیخوازانەوە، خەباتی خەڵک بۆ تێکدانی دۆخی ستەمکاری و گەیشتن بە ماف، ناوی لێ نانرێ شەڕخوازی بەڵکوو پێی دەوترێ خەباتی گەل لە پێناوی رزگاری و گەیشتن بە ئازادیدا.


سنووری باریکی نێوان سووکایەتی و ڕەخنە | ئاژانس\nHome بیروڕا سنووری باریکی نێوان سووکایەتی و ڕەخنە\nلە بارەی پێنەزانینی بەهای مرۆیی ژیانی ڕۆحیی مرۆڤەوە\nبە ئەزمون بۆمان دەرکەوتوە مرۆڤەکان لە ژیانی ڕۆحیی یەکتر تێ‌ناگەن، و بەهایشی نازانن، و سوکیش دێتە بەر چاویان. ئێستە دیمەن و شێوازی قسەکردنی ئەوانەی بەبێ لێکۆڵینەوە و مەعریفەیەکی جیددی دو دەق و سەرەداو و زانیاریی سادە لەسەر ئایینێک فێر بون، و هەستیان بە هەندێک دژیەکی و بیرۆکەی ـ بەڕواڵەت ـ نالۆجیکی یان «نامەعقول» کردوە، و ئیتر بە هەر پاڵنەرێک بێت؛ دەکەوێتە سوکایەت‌کردن بەو ئایینە و هێماکانی و «ئیختیاری عەقڵی»ی شوێنکەوتوانی؛ ئەم دیمەن و شێوازە بێزارییەکی تەواوی دروست‌کردوە، بە شێوەیەک لە هۆشیارکردنەوە و ڕۆشنگەری دەرچوە، و گەیشتوە بە سوکایەتی بە عەقڵ و هەڵبژاردنی عەقڵیی ئەوانەی ئینتیمایان بۆ ئەو ئایینە هەیە و هێماکانی واتایەکی زۆریان بۆیان هەیە. لەم نێوانەدا لێکۆڵینەوەی زانستی لە ئایین و ئایینناسییەک کە بەها و قورسایی زانستیی هەیە؛ ون دەبێت، و ئەوەی بەزەقی دەمێنێتەوە بەشەڕهاتن و ڕق و دەمارگیریی نێوان بەرەیەکی دەمارگیر بۆ ئایین و بەرەیەک کە هیچ بەهایەکی کولتوری و مرۆیی و مەعنەویی ئایین پێ‌نازانێت، تەنانەت وەکو کەلەپورێکی مرۆیی و ڕابردویەکی کولتوریی مرۆڤ.\nلە ڕاستییشدا ئەم پێ‌نەزانینە؛ هەر دیمەنێکی تێنەگەشتنی مرۆڤە لە کولتور و ژیانی عەقڵی و ڕۆحیی مرۆڤەکانی تر. هەر بۆیە ئایین (ئایینەکان و ڕێبازە ئایینیەکان) خۆی، وەکو نمونەیەکی کۆنینە و پێشینەی کولتور، دەستپێشخەرە لەم پێ‌نەزانینەدا و لە سوکایەتی‌کردندا بە ژیانی ڕۆحی و هێما پیرۆزەکانی ئەوانی تر. لەم بارەیەوە ئایینەکان هەتا ڕادەی بەدحاڵی‌بون و تۆمەت‌بەخشینەوە هەوڵ دەدەن بەرامبەر ئایینەکانی تر خۆیان لە نەزانی بدەن و سوکایەتییشیان پێ بکەن.\nنمونەیەکی نزیک؛ پێناسەکردنی ئایینە یەکتاپەرستیەکانە بۆ ئایینی فرەپەرستی کە زۆربەی هەرەزۆری مێژوی ئایین پێك‌دەهێنێت: دەبینیت ئایینە نوێیە یەکتاپەرستیەکان بە «بت‌پەرستی» و « بەردپەرستی» پێناسەی ئایینە فرەپەرستیەکان دەکەن. کە ئەمەش ـ جگە لەوەی بەها نەزانین و سوکایەتیە ـ هەر تێنەگەشتنیشە لەو ئایینە دێرینە و پێشینانە، چونکە مرۆڤ هیچ کاتێک خودی بت و بەرد ناپەرستێت، بەڵکو باوەڕی بە خواوەندێک هەیە کە ڕۆحێکی گەورەیە و بەشێك لە بونەوەر بەڕێوە دەبات و شوێن و بارەگای خواوەندەکەش ئەو بەشەی بونەوەرە بەڕێوەی دەبات یان شوێنێکی تایبەتە بەسەر ئەو بەشەوە. ئیتر پەیکەرەکەی کە مرۆڤ بۆی دروست دەکات؛ جگە لەوەی کارێکی هونەریە و بەهای کولتوری و هونەریی خۆیی هەیە؛ تەنها پیرۆزی وەردەگرێت لەبەر ئەوەی هێمایە بۆ خواوەند، و ئەوپەڕی ئەمەیە کە ئەو مرۆڤە باوەڕی وایە کە جاروبار و لە هەندێک کات و بۆنەدا ڕۆحی خواوەند لەو جێگەیە و لەو پەیکەرەدا ئامادە دەبێت. ئیتر شوێنی دانانی ئەم پەیکەرانەش پەرستگاکانن کە شوێنی پێشکەشکردنی پەرستش و نزایە. لەمە زیاتر نیە، بەڵام دەبینیت ئایینە یەکتاپەرستیەکان وا پێناسەی ئایینە کۆنەکان دەکەن کە پەرستنی خودی ئەو بەردە کەڕ و جامیدانەن! قورئان بۆ خۆی چەند جار گاڵتە بە عەقڵی مەککەییەکان دەکات لەسەر ئەوەی ئەو پەیکەرە بەردانە دەپەرستن لە کاتێکدا توانای هیچیان نیە! دەگاتە ئەوەی لە جێگەیەکدا دەڵێت ئەمانە مێشیش لە خۆیان دەرناکەن! (القرآن: الحج: 73).\nنمونەیەکی تر پێناسەی بیری ئایینیی ئیسلامیە بۆ ـ بە نمونە ـ ئایینی زەردەشتی، بەوەی کە «ئاگرپەرستی»ـە، لە کاتێکدا ئاگر کاتێک لە پەرستگای زەردەشتیدا ئامادەیە و نابێت بکوژێتەوە؛ ئەمە نایکات بە پەرستنی ئاگر وەکو ئەوەی ئاگر خۆی خواوەندی پەرستراو بێت، بەڵکو ئاگر لەو حاڵەتەدا هێمای ڕوناکیی خواوەندە، کە لە دەقی قورئانیشدا «ڕوناکیی گڕی چرایەك لە تاقێکدا، بە زەیتی زەیتون» بوەتە نمونەیەک و هێمایەك بۆ ڕوناکیی خوا (القرآن: النور: 35)، کە ئەم وێنەیە دوایی بە کردەیی لە مزگەوتەکاندا ڕەنگدانەوەی هەبوە.\nنمونەیەکی تر؛ پێناسەی ئایینی هیندیی برەهماییە بە «مانگاپەرستی» و «مشک‌پەرستی». ئایینی کۆنینەی هیندی، ئایینی تاکەخوایەکی هەرەگەورە (برەهما، خواوەندی خولقێنەر)، و ئەو هەمو خواوەند و پەرستراوەی تر کە هەر یەکەی فرمانێکی هەیە و نمایشی فرمانێک و چین و توێژێکی کۆمەڵگا دەکات؛ ستەمە بە پەرستنی مانگا و مشک پێناسە بکرێت، لە کاتێکدا مانگ و مشک پەرستراو نین و خواوەند نین، بەڵکو ڕێزیان لێ دەگیرێت و پیرۆزییان هەیە و کوشتنەوەیان قەدەغەیە، لەبەر پیرۆزیی ژیان و ئەو بژێویەی مانگا دابینی دەکات، و مشکیش، یان جرج، کە لە شارێکی هیندستان لە پەرستگایەکدا پیرۆزی و ڕێزیان هەیە و کوشتنیان قەدەغەیە و «کەففارەت»ی هەیە؛ بەو باوەڕەوەیە کە ئەمانە ڕۆحی پێشینانێکیان تێدایە. هەرچەند هیندوس ئەفسانەی خۆیان هەیە بۆ ڕاڤەی سەرەتای ئەم پیرۆزکردنانە.\nنمونەیەکی بەرچاوی تر؛ ئەوەیە کاتێک گروپێک لە کورد، کە زیاتر ناسیۆنالیستن و کەمتر ئایینپەروەر و ڕۆحین، بانگەشەیان کرد بۆ ئایینی زەردەشتی، بەو بیرکردنەوە و باوەڕەوە کە ئایینی دێرینەی کوردە و ئایینی «باووباپیران»ـە؛ ئیسلامیەکان بە شێوەیەک ڕاپەڕین و کەوتنە خۆ بۆ دۆزینەوەی عەیب و عاری ئەم ئایینە کە هێشتا مەسیحیەکانیش شتی وایان بە ئیسلام نەکردوە! یەک‌سەر کێشەی «مارەکردنی هاوشیرە» یان زیندو کردەوە و دایانەوە بە چاوی ئەم زەردەشتیە نوێیانەدا، کە ڕەنگە هەمویان لێیشی بێ‌ئاگا بن!\nڕێبازە ئایینیەکان لەگەڵ یەک توندترن\nکاتێک لە ئایینەکان بچوکتر ورد دەبینەوە کە ڕێبازە ئایینیەکانن؛ دەبینین توندترن لەگەڵ یەک و زیاتر پێ‌نەزانین و سوکایەتی بە خەرج دەدەن لە بەرامبەری یەک. نمونەیەکی زەقی ئەم حاڵەتە؛ ئەوەیە لە هەندێک دەقی یەهودیی ڕەببانیدا، وەکو تەلمود، دەرکەوتوە، بەرامبەری جۆرێکی تری ـ یان ڕێبازێکی تری ـ ئایینی یەهودی، کە ئایینی یەهودیی گروپی سامیریە. لە پەرستگای یەهودیی سامیریدا لەسەر شاخی (گێریزیم)، هێمایەک هەبوە کە ـ بەپێی کەلەپوری یەهودی خۆی ـ پەیکەری کۆترێک بوە، بەڵام ئایا بە نەزانی بوبێت یان بە ئەنقەست، وێنەی ئەم کۆترە کە باڵەکانی شۆڕبونەتەوە؛ وەکو وێنەی گوێدرێژێک هاتوەتە پێش چاوی ڕەببانی (حاخام)ـەکانی یەهودیەتی نمونەیی کە گوێیەکانی شۆڕن، بۆیە وتویانە سامیریەکان لە پەرستگای خۆیاندا گوێدرێژێک دەپەرستن!\nبەدحاڵی‌بون و سوکایەتیی لەم شێوەیە؛ مەگەر تەنها لە کێشمەکێش و دەمەقاڵەی نێوان ئەهلی سوننە و شیعە لە ئیسلامدا ببینینەوە، کە یەکتر تۆمەتبار دەکەن هەتا بە سازکردنی قورئانی جیاواز! ئەو پرۆپاگەندا هەرزانەی ئێستە هەندێک لە ئاتێیستە لاکۆڵانیەکانیش دەیقۆزنەوە کە گوایە (عومەر) «گەی» بوە؛ سەرچاوەکەی هەندێک قسەوقسەڵۆکی دەمارگیرانەی هەندێکە لە شیعە (وەکو نیعمەتوڵڵای جەزائیری).\nبۆیە هیچ کەس وەکو توێژەری سەربەخۆی مرۆڤناسی و ئایینناسی و کۆمەڵناسی ناتوانێت بەهای کولتوری و ڕۆحیی ئایینەکان بزانێت، بەر مەرجەی بە پاڵنەری ئایدیۆلۆجیایی و ئایینی کارنەکات. ئەم زانستی‌بون و بێلایەنیە مەرجی سەرەکیە.\nئایینی زیندو، و کێشمەکێشی زیندوو\nهۆکارێکی تر؛ ئەوەیە هێشتا کێشمەکێشەکە زیندوە. بۆ نمونە: ئیسلام هێشتا ئایینێکی گەنجە و تا ڕادەیەک توانای ئامادەبونی لەم سەردەمەشدا هەیە، ئیسلامیەکانیش «پرۆژەی ئیسلامی»ـیان هەیە، واتە ئیسلام پێشنیار دەکەن وەکو بەدیل بۆ سیستەم و کۆمەڵگا و یاسا و ڕێکەوتنە کۆمەڵایەتیە نوێیەکان. لە بارودۆخێکی ئاوادا؛ ئیسلام تەنها ئایینێکی کۆنینەی مێژویی نیە کە ئێمە ئێستە بە شێوازی کاری زانستیی شوێنەوارناسی و ساخکردنەوەی مێژو و بەڵگەنامەی مێژویی لێکۆڵینەوەی لەسەر بکەین، هەتا هەمومان بتوانین بە دەماری ساردەوە کاری زانستیی لەسەرخۆ و ڕێك‌وپێکی لەسەر بکەین، وەکو ئەوانەی ـ بۆ نمونە ـ لەسەر ئایینی گریکی و ڕۆمانی و میسریی کۆن و عێراقیی کۆن و سوریایی کۆن دەکرێن، بەڵکو ئیسلام لەم چوارچێوەیەدا کۆمەڵێک باوەڕ و بنەمایە کە هەڵگرە ئایدیۆلۆجیاییەکانی وەکو بەدیلی باشتری ڕەهای هەمو باوەڕ و بنەما نوێیەکان بەتوندی پێشنیاری دەکەن، لەگەڵیشیدا زۆر جار توندوتیژی دەنوێنن، لە کاتی گفت‌وگۆ و ڕەخنەگرتنیشدا هەڵ‌چون و توڕەبونی زۆریان لێ دەبینرێت. دەی بێ گومان باوەڕ و بنەماگەلی ئاوا هەمو جارێک ناتوانرێت بە دەماری ساردەوە قسەی لەگەڵ بکرێت، چونکە بوەتە بابەتێکی کێشمەکێشی شارستانی و کولتوری و کۆمەڵایەتی و هەتا سیاسی و یاساییش.\nنموونەیەک بۆ تێگەیشتن لەم حاڵەتە:\nمن ئەگەر لە بەندەکانی یاساکەی (حەموڕابی) بکۆڵمەوە؛ نایەم هەڵسەنگاندنی ڕەخنەیی بۆ بکەم و خۆم ماندو بکەم بۆ ئەوەی بیسەلمێنم فڵان بەند لەم یاسایە لەگەڵ ئەم سەردەمە و بیری یاسایی ئەم سەردەمە و مافی مرۆڤ ناگونجێت! چونکە کەس نیە ئێستە یاسای حەموڕابی وەکو بەدیل بۆ یاسای نوێ پێشنیار بکات و بیەوێت بیسەپێنێت. بەڵام لەگەڵ یاسایەکی ئیسلامیی وەکو بڕینی دەستی دز یان «ڕەجم» یان کوشتنی پاشگەز لە ئیسلام یان مارەکردنی کچی خوار هەژدە ساڵ یان گەلێک لە یاساکانی جیهاد وەکو بەکۆیلەکردنی دیلکراو؛ بێ گومان مشت‌ومڕی زۆرم دەبێت، چونکە ئێستە تەوژم و هێز و قەوارە و دەوڵەتی وا هەن کە دەیانەوێت یان لە کاردان بۆ جێبەجێ‌کردنی ئەمانە و سەپاندنیان لە جێی یاسای نوێ، و بەتوندی باوەڕیان بە «گونجاویی شەریعەت بۆ هەمو زەمان و مەکانێک» هەیە.\nیان: هەرگیز من نابینیت بێم ڕەخنە بگرم لە کەسێتیی حەموڕابی، چونکە کەس نیە ئێستە ئەم کەسێتیە وەکو مامۆستای مرۆڤایەتی و نمونە و سەرمەشق «قدوة»ی مرۆڤایەتی پێشنیار بکات. بەڵام کاتێک ئیسلامیەکان دێن و پێغەمبەری ئیسلام دەکەنە سەرمەشقی مرۆڤایەتی بۆ سەردەمی نوێمان، و پێیان وایە هەرچی وتوە و کردوە: باشترین و گونجاوترینە، و دەشتوانێت (نەک خۆی، بەڵکو ئەو کەلەپوری «حەدیث»ـەی دراوەتە پاڵی) کێشەکانی کۆمەڵگای هاوچەرخیش چارە بکات؛ ئەو کاتە ئێمە بە ناچاربون ناچار دەبین ئەوە بیری ئیسلامیەکان بخەینەوە کە ئەمە و ئەوە لە کردارەکان و ڕێ‌وشوێنەکان و وتار و گوفتارەکانی پێغەمبەری ئیسلام بۆ ئەم سەردەمە ـ بەلای کەمەوە ـ گونجاو نین، تەنها بۆ نمونە: کوشتنی بەکۆمەڵی دیل و بەکۆیلەکردنی ژن و منداڵیان؛ شتێکە ئێستە ئیسلامیەکان بۆ خۆیشیان حاشای لێ دەکەن، یان مارەکردن و بەبوک‌کردنی کچی نۆ ساڵ.\nبەم شێوەیە کێشمەکێشەکە ئەوەندە هەستیار و چارەنوسسازە کە لەوە دەرچوە تەنها دیبەتێکی ئەکادێمیایی بێت.\nهۆکارێکی تر کە بەتەواوی بارودۆخەکەی تێک‌داوە؛ ئەمەیە کە ئەجێنداگەلێک تێکەڵی بوارەکە بون، کە کارێکیان کردوە قسەکردن لەسەر ئایینی کۆمەڵگای ئێمە ـ کە ئیسلامە ـ شێوەیەکی زۆر ناتەندروست وەربگرێت، چونکە ئامانجەکان ئامانجگەلی ئایدیۆلۆجیایی و سیاسی و ـ هەتاکو ـ ئایینین نەک زانستی و ڕوناکبیری. زۆر هەن بە ناوی ڕەخنەگری ئایین دەرکەوتون، بەڵام گەلێکیان تەنها |١| عەلمانییەکی حیزبین کە کێشمەکێشی سیاسی و حیزبیی لەگەڵ ئیسلامیەکان هەیە، و تەوژمی ئیسلامی بۆ ئەو تەنها تەوژمێکی ئایدیۆلۆجیایی نیە بەڵکو بەشێکیشە لە ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی. یان |٢| ئایدیۆلۆجیستی ناسیۆنالیستن، کە عەرەب بە مرۆڤی تەواو نازانن و ڕقێکی ڕەشیان لە عەرەب هەیە، و بەم هۆیەوە ڕقیان لە ئیسلامە وەکو کولتورێکی عەرەبی و بەشێک لە مێژوی عەرەب. یان |٣| ئایدیۆلۆجیستی سۆشیالیستی توندن، ڕقێکی ئایدیۆلۆجیاییان لە ئیسلام و دامەزراوەکانی هەیە، و لەگەڵ ئایدیۆلۆجیای ئیسلامی جۆرە کێشمەکێشێکیان هەیە وەکو کێشمەکێشی نێوان ڕکەبەرەکان! کە کێشمەکێشە لەسەر هەمان ئامانج، هەرچەند لە دیباجەی فیکریدا ئیسلام بە نمونەیەکی سیستەمی سەرمایەداری دەزانن. یان |٤| نەخێر هەر عەلمانییش نین، بەڵکو شوێنکەوتەی ئایینێکی ترن، کە ئەم ئایینە کێشمەکێشی لەگەڵ ئیسلام هەیە، وەکو ئایینی کۆمەڵگا دراوسێ و دورەکان، وەکو ئایینی مەسیحی، یان ئایینی کەمینە ئایینیەکانی ناو کوردستان، وەکو زەردەشتی و ئێزیدی و یارستانی، جا ئەمانە لەگەڵ ناسیۆنالیزمیش کۆدەبنەوە، لەبەر ئەو باکگراوندە کوردیەی کە هەیانە و ئایدیۆلۆجیا زیاتریش دەیانکوردێنێت. ئەمانە توندتریش لە ئایدیۆلۆجیستەکان لەگەڵ ئیسلام مامەڵە دەکەن، چونکە ڕقی ئایینی لە ڕقی ئایدیۆلۆجیایی ئەستورترە.


تێدامانەوە… ئاوات پووری\nهەر ئێستا کە بە دەستی ڕاست جانتاکەم بە شاندا داوە و کاغەزی مۆڵەتی هاتوچۆکەشم بە دەستی چەپ گرتووە، لە دەرگای زیندانەکە هاتمەدەرەوە. هاوکات کە پێکەنین و زەوق پێکەوە لە قوڕگمدا گیریان خواردووە و شەڕیانە کامیان یەکەم دەرپەڕنە دەرەوە، جانتاکەی شانم دادەنێم و کاغەزەکە وەک بەندکراوێکی وردەکار دەنووشتێنمەوە و دەیخەمە گیرفانی لاکەمەری قەمسەڵەکەم. ئینجا جانتاکە بەرز دەکەمەوە، دەستی ڕاستم دەخەمە ناو شانی ڕاستییەوە و بەڕێ دەکەومەوە. شڵپەشڵپ بە لەپی دەستی ڕاست بەربوومەتە پشتی ڕانم، زەوقەکە لە پشتی قوڕگمدا دەهێڵمەوە و پێکەنینێکی وشک هەڵدەدەمە دەرەوە. هەروا بە دەم هەڵبەز و دابەزەوە دەستی چەپم دەخەمە شانەکەی دیکە. سەرەنجام واخەریکم لەم هەورازە دۆزەخییە دەرباز دەبم. بە شەق لە یەک بە یەکی ئەو چاوبڕینە خەمبارانە هەڵدەدەم کە لە دەلاقەی کابینەکەوە هەناردەی هەورازەکەم کردبوو، بە حاڵەتێکی دوور لە ئەدەبیشەوە تف هەڵدەدەمە سەر قیری جادەکە و جێشەقەکانم. ڕەشەبایەکی ساردە، بارانیش دەبارێت، بەڵام جەستەیەک کە ئەو هەمووە زیندانە کێشاوە و سەرما و برسێتیی پێکەوە تا ئەوپەڕیان چەشتووە، ئەمانە بە خەیاڵیشیدا نایەت. تۆقاوترین کاردانەوەی ئەو جەستەیە بە با و باران ڕەنگە فڕێدانی زەوقە گیرخواردووەکەی ناو قوڕگی بێت، یان ئەگەر بیەوێت خۆی تێک نەدات و وەک جەنتڵمانێک بجووڵێتەوە تەنیا بزەیەک بخاتە سەر لێوانیی و بە ئاسوودەیی بەرەوژوور بێت بە هەورازەکەدا. ئایا سەرەنجام بەڕێکەوتووم بەرەو گەشتە سی سەعاتییەکەم؟ بەرەو دەریا؟ بە مانگی سەرماوەرز کە دەریا لە هەمیشە دڕندەترە و شەپۆلەکانی بە هەڵەداوان خۆیان دەگەیەننە کەناراوەکە و دەگەڕێنەوە؟ نەخێر، ئەمانە هێشتا خەون و ئارەزووی زیندانییەکی بەتاقەت و سەبوورن، کاتێک لە دەلاقەی کابینەکەیەوە چاوێکی تری بڕیوەتە هەورازەکە. من بۆ تاهەتایە لەم ژوورەدا دەمێنمەوە و هەرگیز دەرەوە نابینم. هەرگیز ئەمە ڕوونادات، بەتایبەتی کاتێک کە کافکا وتەنی “گەشتکردن بۆ نزیکترین گوندیش مەحاڵ بێت” تەنانەت ئەگەر هەموو ئامادەکارییەکت کردبێت بۆ ئەو گەشتە و وردەکاریی ڕێگاکەت لە ڕووی نەخشە سەتەلایتییەکانەوە لەبەر کردبێت و پێچوپەنا و قوڵکە و هەوراز و نشێوەکانیشیت دیاری کردبێت.\nقوڕگم بۆنی فاسی لێ دێت. بیرم نییە دوایین جار کەی خواردنم خوارد. ئەوە لە کاتێکدایە کە دێڕبەدێڕی ئەو کۆمەڵە چیرۆکەم دێتەوە بیر کە دوێشەو بە سودفە گەیشتە دەستم. واتە ئەو مەسەلەیە هیچ هەقی بەسەر زاکیرەوە نییە، بەڕاستی زۆر دەمێکە هیچم نەخواردووە. بەنیازی مانگرتنیش نەبووم. ئەوان وەکچۆن بیریان دەچێت بە دۆسییەکەمدا بچنەوە، وەکچۆن پرسیارەکانیان بیر دەچێتەوە و ئەوانەی دوێنێم ئەمڕۆ دیسانەوە لێ دەپرسنەوە، وەکچۆن بیریان دەچێت قەڵەم جافەکە لە ژوورەکەم بەرنە دەرەوە، چون هەموو ڕۆژێ خۆ دەکەن بە ژوورەکەمدا و دەستنووسەکانم کۆ دەکەنەوە، بیریشیان دەچێت خواردنم بدەنێ. بەئەنقەستیش ئەوە ناکەن. لە هەڵسوکەوتە ڕاستەوخۆکانیاندا زۆر میهرەبانن. بەجۆرێک بە ناوی خۆم بانگم ناکەن و پێم دەڵێن “یازار”، لە زمانی ئەواندا واتە نووسەر، پێش ئەوەی پێ بنێمە وڵاتەکەیانەوە ئەوە فێربووم. ئەوە فێربووم و بیرم چوو فێربم بزانم بە خواردن دەڵێن چی، یان بە سەرما چی دەڵێن. ئەوان سەرەڕای ئەوەی هەموو ترەنسلەیتۆری ئۆنلاینیان بە دەستەوە، خۆ دەدزنەوە لەوەی لەو قسانەم تێبگەن کە لە دەلاقەی ژوورەکەمەوە بە ئینگلیزی پێیان دەڵێم. بەڵام کاتێک دەمبەن بۆ لێکۆڵینەوە، وەرگێڕی زەق و زیندوو دێنن و دەیان نیشێننە بەر دەمم و وەک برێشکە دەتەقن و هەموو قسەکانم تەرجەمە دەکەنەوە. پێشتر وتم کە هەڵسوکەوتیان بێڕێزانە نییە. بەڵام کاتێک خۆم لەوێ نابم پیلانی سەیر دەچنن و ئەوسا نەک بێڕێزانە لەگەڵمدا دەجووڵێنەوە، بەڵکو ئەشکەنجەشم دەدەن. ئەوان وام لێدەکەن کە ناچاربم بە زمانی ئاماژە و بە دەست و دەموچاوم تێیان گەیەنم برسیمە. واتە ناچارم دەکەن چەند ئەوەندەی ئەو کاتەی بۆ خواردن پێویستە، تەمسیلی خواردن بکەم بە دەستەکانم، وەک بڵێی ئێستا کەوچکم پێیە، یان داری چینی و ژاپۆنی بۆ خواردن، یان خەریکم برنج دەخۆم، یان خواردنی دەریایی یان شۆربا و هەموو شت. تا ئەمانەیان بۆ نەکەم تێناگەن برسیمە. ئەوەش ئەوەندە دەخایەنێت تا لە برسان دەبوورێمەوە و دووان سێیانێکی ئەوانیش لە پێکەنین. ئینجا بەجۆرێک کە تێنەگەم کەی هاتوون، لە دەلاقەکەوە تیکەیەک نانم بۆ هەڵدەدەنە ژوورەوە و منیش کە دێمەوە هۆش خۆم دەیخۆم.\nلە دەلاقەی ژوورەکەمەوە چاوم بڕیوەتە هەورازی بەر دەمی دەستبەسەرگەکە، لە کاتێکدا سەیری خۆکێشانەوە و لاربوونی سەروملی ڕێبوارێکم دەکرد کە بە هەورازەکەدا بەرەو خوار دەچوو، چاوم چووە سەر خۆڵەمیشی سیگارەکەی کە لەنێوان پەنجەکانی دەستی ڕاستیدا بوو و وا خەریک بوو دەکەوتە خوارەوە. ڕێک لەو کاتەدا کە خۆڵەمێشی سیگارەکەی دەکەوتە سەر قیری جادەکە، وەک ئەو کەسانەی کارەبا دەیانگرێت ڕەق بووم، وشک بووم، گلێنەی هەر دوو چاوم فیکس بووە سەر مشکە تۆپیوێک کە لە لێواری شۆستەکەدا ڕوو بە ئاسمان و پشت بە عەرز کەوتبوو، دوو دەست و قاچێکی ڕوو لە هەوا بوو، گیانی دابوو، هەر دوو لێوی لە ڕووی بێفیزییەوە نابووە سەر یەک و چاوەکانیشی نوقاندبوو بۆ ئەوەی ترس و تۆقانی لە مردن نەگوازێتەوە بۆ ڕێبوارەکان. قاچێکی بەجێ مابوو، مشکێکی شەهید کە ڕەنگە چەند کاتژمێرێک پێشتر یەک بوو لە خێراترین بوونەوەرەکانی سەر ڕووی زەوی. پاش ئەوەی قاچێکی لەسەر لەزگەی مشک بەجێمابوو، لەگەڵ هەموو هەوڵێک تەنیا توانیبووی خۆی بگەیەنێتە سەر لێواری شۆستەکە بۆ ئەوەی بە ئاسوودەیی بمرێت. دەرسێکی عیبرەت لە شەوێکی تاریک و سارد دا، کە ڕێک لەو کاتەدا کە بە نوێنەرایەتی لە دۆستە بچکۆلەکانی پانتایی دەستبەسەرگەکەی تێپەڕ دەکرد، بووە بە دیلی دۆخێک کە هەرگیز لە مۆتەکەکانیشیدا نەیبینیبوو. پاشان لە کاتێکدا هەوڵی دابوو بۆ ماوەی چارەگێک خۆی لەو مۆتەکە تسرناکە ڕزگار بکات، بە شەلەشەل خۆی گەیاندووەتە لێواری شۆستەکە، بەو هیوایەی هەمووی خەون بووبێت. بەڵام خەو نەبووە و بەبێ ماڵئاوایی و لە ئەو پەڕی بێناوی دا بەبێ ئەوەی ڕووداوێکی تایبەت ئەژمار بکرێت گیانی داوە.\nفیکەی چاودێری دەستبەسەرگەکە هێنامییەوە هۆشی خۆم، ڕووم لە پەنجەرەیەک بوو کە پشتەوەی پڕ بوو لە پەڵەی خۆڵ و بۆم بووبوو بە ئاوێنە، لە کاتێکدا چاوەڕوانی ئەوەم دەکرد کە وێنەیەکم ببینیبا کە چەند چرکەیەک پێشتر لە مێشکمدا چەقی بەستبوو، دەموچاوی مردووی گەنجێکی تێکشکاو و تێکڕووخاوم بینی کە چاوی بڕیبووە من، دەموچاوێکی خەمبار و بێهەست، بەتاڵکراو لە هەموو نیشانەیەکی ژیان. لە کاتێکدا پێڵووەکانی هەموو هەوڵێکیان دەدا داخرێن و گلێنەکانیشی هیچ خۆڕاگرییەکیان نەبوو لە بەرامبەریدا، ڕێک لە کاتی نائومێدبوون و داخرانیاندا جووتەچاوێکی دیکە لەو بەری جامەکەوە چاویان دەبڕییەوە ناو چاوانی و نەیاندەهێشت دابخرێن. هەر لەناو ئەو تەرکیبە مردووەدا دەیویست بقیڕێنێت، هاوارێکی ون و خنکاو کە پێش ئەوەی بگاتە قوڕگی هەزاران جار لەناو سی و سەریدا تەقیبووەوە و تەلەف بووبوو. ئاوا دەموچاوی سپی هەڵگەڕابوو، جووڵەی خوێن لە دەمارییەکانییەوە بۆ سەری بڕابوو و بێڕۆح و خەمبار ڕێک لەو چرکەساتەدا کە تەسەوڕی دەکرد شکۆمەندترین ساتی ژیانییەتی، واتە چوونەدەرەوە لەو کابینە تاهەتاییە دەرگاکە بەڕووی داخرابوو، بۆیە گەڕابووەوە سەر شوێنی خۆی و ڕاکشابوو و چاوی داخستبوو تەنیا بەو هیوایەی کە هەرگیز ڕانەبێت لە خەو. ئینجا خۆی ڕادەستی سێبەری سەقفی کابینەکە کردبوو کە کێشی تەواوی کورەی ئەرزی خستبووە سەری، نیوەشەو لە خەو پەڕیبوو، دیسانەوە بێهیوا لەوەی کە بۆچی هێشتا نەخکاوە و چۆن بەم حاڵە مردوووەوە خۆی گەیاندووەتەوە بەردەم دەلاقەکە تا چەند مەتریی مشکە شەهیدەکە و ئاوا هاوخەمیی لەگەڵدا دەکات؟\nبە شەودا کۆپتێر بەدوای کۆپتێردا لە بارەگا سەربازییەکەی تەنیشت کابینەکە دەفڕن و کابینەکەم دەخەنە سەر هەزە. منیش. ئەڵبەتە هۆکاری لەرزینی من شتێکی ترە نەک هەزەی کابینەکە. چەند ڕۆژێک پێش ئێستا، نازانم بیزەبت چەند ڕۆژ، کاتێک خۆم لە ئەنباری توتنی ماڵی گوندێکدا لە دووریی حەوت کیلۆمەتریی ئێرە و لەناو خاکی وڵاتێکی دیکەدا شاردبووەوە، دەنگی ئەو کۆپتێرانە نەک لە کاتی فڕینیاندا بەڵکو لە کاتی تەقە و دەستڕێژەکانیان جەستەمیان دەخستە سەر هەزە. لەرزینی ئێستام بەڵام زۆر زیاترە لەو کاتە، ئەوەش بەهۆی نزیکبوونمەوەیە لەم پێگە قێزەونە، واتە دەستپێکی هێرش بۆسەر هەڤاڵانم لەو دیوی سنوور. لەرزینێکی نەبڕاوە وبەردەوام بەدرێژایی شەو لە کەلێنەکانی کابینەکەمەوە لەگەڵ سەرما دزە دەکەنە ناوەوە و خەوم دەزڕێنن.\nوام لێهاتووە کە بەپێوە و بە چاوی کراوەوە خەونی ڕەنگی دەبینم. چەن سانییەیەک پێش ئێستا بوو کە خۆم لە سەر هەورازەکەی بەردەم دەستبەسەرگەکەدا بینی، هەورازە دۆزەخییەکە کە نە سەرەوەی دیاربوو بۆ کوێ دەچوو و نە خوارەوەی. پیرەپیاوێکی پشت کووڕ و لاواز هەردوو دەستی خستبوە سەر چۆکی، لە بنەوە وا خەریک بوو سەیری دەکردم، لە بەر خۆیەوە دەیبۆڵاند و بەس فسەفسەکەیم دەبیست. وامزانی بانگم دەکات، خۆم لێ نزیک کردەوە و قۆڵیم گرت بەرەو سەرەوەی هەورازەکە پاڵم پێوەنا، قبووڵی نەکرد و بە سەر ئاماژەی بە خوارەوە دا. بۆ من هیچ جیاوازییەکیان نەبوو، هەردوو لا گۆشەی فۆتۆگرافێکی چەقبەستوو بوون کە بووبوونە زڕئاوێنەی حاڵ و وەزعەکەم. هێشتا چەند هەنگاو بەڕێدا نەڕۆشتبووین کە خۆی دا بە ئەرزدا و دەستی کرد بە هێڵنجدان و ڕشانەوە، لە کونجێکدا دامنیشاند و یەخەی پاڵتۆکەیم بۆ کردەوە، هەر دەڕشایەوە. دەستی کرد بە گیرفانی بن باڵی پاڵتۆکەیدا و بوتڵێکی بچووکی ویسکی دەرکرد و بینی پێوەنا. دەمی هێشتا پڕبوو لە ڕشاوەکانی، بەڵام هەر دەیخواردەوە. لەناکاو هەستایە سەر پێ، بازێکی دا و وەک بڵێی تەمەن هەشت ساڵییەتی بە هەڵبەز و دابەز ڕایکرد بەرەو کابینەکەی من. بەدوویدا ڕام کرد. تۆزێک سەیر بوو بەلامەوە. کاتێک گەیشتمە بەر دەم کابینەکەم دار و دیوارەکەی چۆکڵێتی گەرم و سووری لێدەتکا. پەڵە پەڵە بە هەڵمەوە دەوەرین و دەبارین. ژنێکی قەڵەو کە جلی بووکەڵەی شیلکی لەبەردا بوو، کەوچکێکی بەقەد سەری بە دەستێکییەوە و دەستەکەی تریشی ئەڵقە کردبووە کەمەری، لەوێ وەستابوو و پرسیاری لێکردم چیت دەوێت؟ بە سەرم ئاماژەم بە ناو کابینەکەم دا، سەری وەرسووڕاندە بەرەو ئەو شوێنەی ئاماژەم پێدابوو. پیرەپیاوەکەم بینی خەریک بوو بە کابینەکەدا هەڵدەگەڕا، سەری لە دەلاقەکەوە کردبووە ژوورێ و قوونی هێشتا بەدەرەوە بوو، ژنە قەڵەوەکە بە کەوچکەکەی دەستی دانەیەکی لە قوونی ڕاکێشا، هەڵیدایە ناو کابینەکەوە. پاشان پیرەپیاوەکە بە دەموچاوێکی گەنجەوە سەری لە دەلاقەکەوە هێنایە دەرێ، بە لەحنێکی منداڵانەوە وتی من مرەبای شیلکم و قاقا پێکەنی. بە قاقای پێکەنینی هەموو کابینەکە لەرییەوە و کەوتە سەر هەزە. لەناکاو خۆم دۆزییەوە لە ناوەڕاستی کابیەکەمدا، هەردوو دەستم خستبووە سەر سکم و مەعیدەم فشار دەدا، دەنگی هێلیکۆپتێرەکان هەر وا دەهاتن. بە دەم لەرە و هەزەی هەلیکۆپتێر و کابینەکەوە هەر لەوێ خەوم لێکەوت.\nئەوان گاڵتە بە بارووت، ئەو سەگە بێبەختەش دەکەن. بەتایبەت ئەو کاتانەی برسییەتی ئەوەندەی دەهێن و دەبەن تا هیلاک و ماندوو دەکەوێت. دوایە تیکە نانێکی بۆ هەڵدەدەن. بارووتیش وەک بڵێی بیەوێت جندۆکە لە خۆی دوورکاتەوە کەمێک لە دەوری تیکەنانەکە پەلەقاژە دەکات و سەرێک ڕادەوەشێنێت و پاش ئەوەی دڵنیا بوو لەوەی ئەمەیان یاری نییە بە قەپاڵێک نانەکە هەڵدەگرێت و بۆی دەردەچێت. ئەڵبەتە حاڵی بارووت باشترێکە لە من، لانیکەم بۆی هەیە ڕۆژی پێنج شەش حەوت جار لەگەڵ دەنگی بانگ کە لە مکەبەرەکانی مزگەوتێکی ئەو دەوروبەرەوە پەخش دەکرێت بلوورێنێت و خۆی شیرین کات و ئەوانیش پێبکەنن و دەستی بەسەردا بکێشن. بەڵام جاری واشە حاڵی زۆر خراپترە و لای خۆم دەڵێم حاڵم بە حاڵی نەبێت، خوا نەکات لێی تێکچێت لەجیاتی بانگ لەگەڵ سروودی نەتەوەییەکەیان بلوورێنێت، ئەوسا بە بنی پووتەکانیان ئەوەندە لە سەر و گوێلاکی ڕادەکێشن تا خوێناویی دەکەن، ئینجا دیسانەوە پێی پێدەکەنن و ڕاوی دەنێن.\nڕاکشاوم و چاوم بڕیوەتە نیوەسێوێک کە لە پێرێوە هەڵم گرتووە، دڵم نایەت دەستی بۆ بەرم، هەست دەکەم ڕۆژێک لەم ڕۆژانە فریام دەکەوێت، تەنانەت باوەڕم وایە خواردنەکەی چارەڕەشی و بێبەختی بەدوادا بێت بۆم. ئەوەش لە ڕووی ئەو تفانەوە دەڵێم کە بەردەوام دەیپژێنمە سەر دیواری کابینەکەم. پێم وابوو ئەگەر تفەکانم بگەنە دیوارەکە و پێوەی بلکێن و ئینجا هەڵخلیسکێنە خوارەوە تا بنی دیوارەکە. وا خواردنی سێوەکە بێبەختی بەدواوە نابێت، بەڵام ئەمە ڕووی نەدا. تەنانەت لە نێوان دڵۆپە تفەکانمدا یەکیانم هەڵبژاردبوو، گرێوم لەسەر کردبوو. لاوازترین دڵۆپم دیاریکردبوو، کەچی ئەو دڵۆپە نەک نەگەیشتە بنی دیوارەکە، بەڵکو هەر لە بیدایەتی ڕێگەکەیدا زەڕبی سفر بووەوە. چون تەنیا بەشداربووی ئەو پێشبرکێیە بووم خۆم بە خاوەنی ئەو مافە نەدەزانی کە دڵۆپی بەهێزتر هەڵبژێرم و لایەنی دڵۆپە لاوازەکەم گرت. بە چ هیوایەک؟ هیچ. هیچ هیوایەک لەگۆڕێدا نییە. من بۆ تاهەتایە لێرەدا دەمێنمەوە. ئەوەش لە ڕووی دڵۆپە لاوازە دۆڕاوەکەوە و ناڵەناڵی باڕووت و فرتوفێڵی پیرەپیاوی شیلکاوی و قاچە قرتاوەکەی مشکە شەهیدەکە و دەنگی تەقینەوە و فڕینی کۆپتێرەکان و هەزە و لەرەرەی بەردەوامی کابینەکە و ئەو نیوەسێوەوە دەڵێم، کە هەر ئێستا، بەبێ ئەوەی دانەکانم بەکاربهێنم، بەتاقە جووڵەیەکی هەماهەنگی نێوان ماسولکە و ئێسقانی قوڕگم، هەموویم قوت دا.\nTop Tags عەباس مەعرووفی ئەیووب عوسمان ڕەووف بێگەرد دابان عەتار سەدیق سەعید ڕواندزی بەختیار حەمەسوور حەمە مەنتك حسێن عارف سیامەند هادی ئارام ڕەشيد ئانتوان چێخۆف تێکۆشەر خالید گابریێل گارسیا ماركیز ئێرنست هەمینگوەی سوورێن ئیبراهیم


12 ڕاستیی پشتگوێخراو له‌باره‌ی پاره و ژیان\n:: AM:10:20:14/01/2021 \nچه‌ند زانیارییه‌كی پشتگوێخراو له‌باره‌ی پاره و ژیان هه‌ن، زۆربه‌ی خه‌ڵك شاره‌زاییان لێیان نییه و پێویسته ئاشنایان بن، شاره‌زایه‌كی دارایی و ده‌روونزانی ده‌ڵێت: ئه‌مه ئه‌و زانیارییانه‌ن كه هیچ كه‌سێك له خوێندنگه فێری نه‌كردوویت، به‌ڵام من له ژیانی بازرگانی و سه‌رمایه‌داریدا بینیومن.\nزانیارییه‌كان له 12 خاڵ پێكه‌هاتوون كه ئه‌مانه‌ن:\n1_ توانای هاوسۆزیكردن له‌گه‌ڵ كه‌سێك كه هاوڕا نییه له‌گه‌ڵت، ئه‌مه یه‌كێكه له توانا زۆر پشتگوێخراوه‌كان.\nله‌جیاتی ئه‌وه‌ی بپرسیت "بۆچی ئه‌و وا بیر ده‌كاته‌وه؟" له پرسیارێكی قووڵتر ده‌گه‌یت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه "ئه‌و چیی ئه‌زموون كردووه له ژیانیاندا كه من نه‌مبووه، وای لێ كردووه وا بیر بكاته‌وه؟".\n2_ خواستی خه‌ڵك بۆ بوونی ڕاوبۆچوون زیاتر ده‌بێت له ژماره‌ی ئه‌و شتانه‌ی پێویسته ڕای له‌سه‌ر بدرێت.\n"من نازانم " ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌یه كه پێویسته سوپاس بكرێت بۆ ڕاستگۆییه‌كه‌ی، نه‌ك بچووك بكرێته‌وه له‌به‌ر بێلایه‌نییه‌كه‌ی.\n3_ زیره‌كی نایابه، به‌ڵام به ئاسانی قووڵ ده‌كرێته‌وه بۆ چوار لق: خود، نه‌توانینی گۆڕینی هزر، نه‌توانینی گفتوگۆكردن له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تر، نه‌خواستنی چاره‌سه‌ركردن به كۆمه‌ڵ.\n4_ دانیاڵ كانمێن، ده‌رونناس و ئابووریناس ده‌ڵێت: "ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ی كه تۆ نایبینیت، له‌وانه‌یه هه‌موو ئه‌و شته‌ی تۆ بڕوات پێیه‌تی به‌درۆی بخاته‌وه".\nئه‌مه به ڕژدی وه‌ربگره، بۆت ده‌رده‌كه‌وێت كه هه‌ندێ شت گرنگترن له بوونی هۆشی كراوه و ده‌وره‌دانی خۆت به كه‌سی خاوه‌ن ڕابردوو و ئه‌زموونی جیاواز.\n5_ سه‌ركه‌وتنی ڕابردوو هه‌موو كات ئاسانتر دیاره له‌وه‌ی كه هه‌یه، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێسته تۆ ده‌زانیت چیرۆكه‌كه چۆن كۆتایی هاتووه، ناتوانیت له‌بیری بكه‌یت كه ئه‌مڕۆ چی ده‌زانیت، كاتێك هه‌وڵ ده‌ده‌یت بیرت بكه‌وێته‌وه.\n6_ فێربوونی ئه‌وه‌ی چۆن به‌ئارامی به‌بێ وێرانبوون بدۆڕێیت بزانه، كاتێك شتێكی تازه فێر ده‌بیت له‌وانه‌یه زۆر به‌نرختر بێت له‌وه‌ی فێر بیت چۆن ڕاست بیت.\n7_ توانای تۆ ئه‌وه‌نده گرنگ نییه، ئه‌وه‌ی گرنگه پێوه‌ندیی توانای تۆیه له‌گه‌ڵ كێبه‌ركێكارانت. ئه‌مه‌ش به‌ڕوونی پشتگوێ خراوه، به‌تایبه‌تی له سه‌رمایه‌داریدا، كاتێك زۆرجار تۆ نازانیت كێن كێبه‌ركێكاره‌كانت.\n8_ به‌رده‌سته‌كانت كه باشترین ئیش ده‌كه‌ن، به ده‌گمه‌ن زیره‌كترینن یان به ئه‌زموونن، به‌ڵام كار ئاسانتر و خۆشتره له‌گه‌ڵیان.\nزیره‌كی سۆزی ده‌كرێ زۆر گرنگتر بێت له زیره‌كی كتێبی، هیواخوازم ئه‌مه‌یان له خوێندنگه فێر كرابیت.\n9_ زۆرجار پێوه‌ندییه‌كی نه‌رێنی له نێوان ئه‌زموون و ساده‌یی هه‌یه. تا ئه‌زموونی كۆكراوه زیاتر بێت، پشتگوێخستن زیاتر ده‌بێت و مه‌ودای زیاتر بۆ هه‌ڵه بریتییه له‌و ژیانه‌ی كه ئێمه تێیدا به توانای زۆرتر و چانسی كه‌متر خه‌مڵێنراوین.\n10_ ئه‌گه‌ر نه‌تتوانی له شتێك تێبگه‌یت، كاتێك گوێگرێگی خواستراو بوویت، ئه‌وه بزانه زۆر شتی ئاڵۆزكراو لێكدانه‌وه‌ی ساده‌یان هه‌یه.\nئه‌و كه‌سه‌ی ئه‌مه‌ی نووسیوه یان له گفتوگۆكردندا خراپه یان فێڵبازێكی به مه‌به‌سته.\n11_ پێشبینییه‌كان توانای گۆڕانیان خێراتره له ئه‌نجام، پیشه سه‌ركه‌وتووه‌كان، وه‌به‌رهێنه‌ره‌كان و خه‌ڵكی زۆركات له‌سه‌ر یه‌ك بارن له "ئێ هه‌رچۆنێك بێت".\n12_ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه زۆر بۆ ڕۆژنامه‌گه‌ری دارایی ده‌نووسن، ئه‌وانه‌ن كه پێویسته له هه‌مان بواردا بنووسن، ئه‌گه‌ر كه‌سیش نه‌یخوێنێته‌وه، ئه‌وان ته‌نیا عاشقی ئه‌و شته‌ن كه ده‌یكه‌ن.\nپه‌رۆشی زۆر به‌هێزتره له هاندانی ده‌ستكه‌وت، ئه‌مه له زۆر بواردا ڕاسته. ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له گۆڤاری (فۆربیس ڕیچێست)دا به خۆبه‌خش كار ده‌كه‌ن به‌ته‌واوی زۆره.


مانگى ڕەمەزان دەستى پێكردوە و لە وڵاتانى ئيسلامى بەكارهێنانى چەند جۆرێك خۆراك زۆر زياد دەكەن، لەوانەش خۆرما، بەڵام ئايا بۆچى پيێغەمبەرى ئيسلام "محەمەد - درودى خواى لێبيێت" ئامۆژگارى ئومەتەكەى كردوە كە "ئەگەر هەبوو باشترە ڕۆژوو بە خورما بشكێنرێت"؟\nوەك هەموو موسوڵمانێك دەزانێت هەموو ژيان و ڕێنمايى و ئامۆژگاريەكانى پێغەمبەر سودى زۆريان بە تەندروستى و ژيانێكى باشتر هەبوە و ئەوەش بە زانست تەئكيد كراوەتەوە، بەپێى لێكۆڵينەوە زانستيەكان خورما سودێكى زۆرى هەيە بۆ چارەسەركردنى سكچون، قەبزى، تێكچونى گەدە و هەروەها هاوكارە لە بەهێزكردنى تەندروستى دڵ.\nمحەمەد (د.خ) دەفەرموێت: "ئەگەر كەسێك ويستى ڕۆژوەكەى بشكێنێت پێويستە بە خورمان بێت، ئەگەر خورماى دەست نەكەوت با بە ئاو بێت"، خورما تەنها پەيوەست نەكراوە بە مانگى ڕەمەزانەوە و لە زياتر لە 10 ئايەتى قورئاندا باس كراوە، هەروەها سودەكانى لە هەموو كاتێكدايە.\nبەڵام ئايا نهێنى ئەوە چييە كە خورمان (لەڕيزى ميوەكان دادەنرێت) باشترين خۆراكى تەندروستە دواى چەندين كاتژمێر بەڕۆژوو بوون؟.\n1 -خورما دەوڵەمەندە بە شەكر، پرۆتين و ڤيتامين C ، هەروەها پۆتاسيۆن و مەگنيسيۆم و ئاسن و ريشاڵەكان و چەوريەكان و كاربۆهێدرايتيشى تێدايە.\n2 - خورما بە ئاسانى هەرس دەكرێت، ئەوەش واى لێدەكات كە ببێتە سەرچاوەيەكى خێرا بۆ وزە و مادە خۆراكيەكان.\n3 - خواردنى خورما پێش نانخواردن دەبێتە هۆى هەستكردن بە تێربون، ئەوەش وات لێدەكات كە دوربكەويتەوە لە خواردنى زۆر.\n4 - گۆڕانى ژەمەكان و شێواز و كاتى خواردن هۆكارن بۆ توشبوون بە سكچون، بەڵام خورمان ڕێگە لەوە دەگرێت، سەرەڕاى ئەوەى خورما تامى خۆشە چارەسەرى سكچون و قەبزى و تيكچونى گەدەش دەكات.\n5 - خورما يارمەتيدەرە بۆ بەهێزكردنى تەندروستى دڵ.\n6 - سەرەڕاى هەموو ئەمانەش خورما تواناى سێكسى زياد دەكات.\n7 - خورما پارێزگارى دەكات لە توشبون بە شێرپەنجەى گەدە و چارەسەرێكى باشيشە بۆى.\nزانايان باس لەوە دەكەن، سەرەڕاى ئەو سودانەشى خورما زۆر سودى هەيە بۆ مێشك و هەروەها ئەگەرى هەيە هاوكارى رێكخستنى ترشەڵۆكەكانى ناو خوێن بكات كە بەهۆى بەكارهێنانى زۆرى كاربۆهێدرايتەكان و گۆشتەوە دروست دەبێت و هۆكارى زۆر نەخۆشيە لەوانەش شەكرە و نەخۆشيەكانى گورچيلە و بەرزبونەوەى پەستانى خوێن و مايەسيرى و چەندين جۆر نەخۆشى تر.


براکانی شۆڕش ( فیدڵ و جیڤارا )…. به‌شی چواره‌م – Denegkan\nبراکانی شۆڕش ( فیدڵ و جیڤارا )…. به‌شی چواره‌م\nbydengekan\tJune 10, 2011\tگشتی\nئه‌مه‌ریکا گه‌رچی له هاڤانای پایته‌ختی کوبا سه‌فاره‌تێک و له شاری سانتیاگۆ دی کوباش که چه‌ند کیلۆمه‌ترێک له‌و شوێنه‌وه دوور بوو که کاسترۆ ئه‌یویست خۆی و گروپه‌که‌ی لێ دابه‌زێنێ قۆنسولخانه‌یه‌کی هه‌بوو . به‌ڵام تا ئه‌وکاته هیچ ئاگایه‌کی له‌م خه‌باته ژێرزه‌مینیه‌ی کاسترۆ نه‌بو ، ئه‌وه نه‌بێت که شایه‌تحاڵێک به کورتی باسی جموجووڵه پڕئاگاییه‌کانی کاسترۆی کردبو که ئه‌و گرتبویه به‌ر.\nهه‌رچی سۆڤیه‌تیه‌کانیشه له‌و کاته‌دا به چه‌ند مه‌سه‌له‌یه‌کی تره‌وه خه‌ریک بوون و ئاگایان له‌وه نه‌بو کاسترۆ به‌چیه‌وه خه‌ریکه . هه‌ر له‌وکاته‌ی که که‌شتیه‌که‌ی کاسترۆ ( نه‌نه ) به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات ده‌ریای ئه‌پێچایه‌وه ، تانکه جه‌نگیه‌کانی ( نیکیتا خرۆتشۆف ) که له‌دوای ستالینه‌وه ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌ست گرتبو ، له جاده‌کانی بودابستی ووڵاتی هه‌نگاریا ڕیزیان به‌ستبوو و ڕاپه‌ڕینه جه‌ماوه‌ره‌کانیان سه‌رکوت ئه‌کرد .\nگه‌رچی هه‌نگاریا تاکه جێی بێزارکه‌ری خرۆتشۆف نه‌بوو ، چونکه چینی میللی به سه‌رۆکایه‌تی ماو ڕۆژ دوای ڕۆژ له په‌ره‌سه‌ندن و به‌هێزبووندا بوو که به‌ڕوون و ئاشکرا بێزاری خۆی به‌رامبه‌ر هه‌ڵسوکه‌وته‌کانی سۆڤیه‌ت پیشانئه‌یا که دژ به ووڵاته سۆسیالیسته‌کانی ئه‌نجام ئه‌یا . جگه له‌مه‌ش سه‌رۆکی پارتی کۆمۆنیستی سۆڤیه‌ت له لایه‌ن ووڵاتانی ڕۆژئاواوه به توندی له به‌رامبه‌ر ئه‌و ووتاره هه‌ڕه‌شه ئامێزه‌ی که له‌به‌رده‌م چه‌ند دیپلۆماتێکی ڕۆژئاواییدا دابوی ڕه‌خنه‌ی لێگیرا ، سه‌رۆکی پارته‌که به ڕۆژئاواییه‌کانی ووتبو : ( ئێمه ئه‌تاننێژین ) .\nته‌نیا ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر مه‌سه‌له‌کان بۆ خرۆتشۆف و سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ته‌که‌ی ( نیکۆلای بولگارین ) زۆر باشتر ئه‌بینرا ، به تایبه‌تی که هه‌ردوکیان به جووته سه‌ردانێکی فه‌رمی هیندستانیان کردبو . ئه‌م دووو سه‌رۆکه سۆڤیه‌ته‌یه له شاری که‌لکه‌تا که‌وتنه ناو ئاپۆره‌ی جه‌ماوه‌رێکی دوو ملیۆن که‌سیه‌وه ، پاسه‌وانه تایبه‌ته‌کانیان به‌زۆره ملێو ناڕه‌حه‌تیه‌وه خۆیان ترنجانه ناو ئاپۆره‌که‌و به هه‌رحاڵێک بوو توانیان ڕزگاریان بکه‌ن ، پاسه‌وانه‌کان هه‌ردوکیانیان وه‌کو دوو بووکه په‌ڕۆینه له‌ناو ئاپۆره‌ی خه‌ڵکه‌که‌وه به‌رز کرده‌وه‌و ئه‌وجا هه‌ڵیانگرتن و دواییش سواری ئۆتۆمبیله لیمۆزینه‌کانیان کردنه‌وه .\nخرۆتشۆف ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی قووڵی له‌مه وه‌رگرت و هه‌ستێکی وای لا دروست بوو که هه‌موو ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی که تازه سه‌ربه‌خۆییان وه‌رگرتوه ئه‌توانن به ڕێبازی کۆمۆنیزم کاریگه‌ر بن . ئه‌و مه‌به‌ستی سه‌ره‌کی له‌مه ئه‌وه بوو تا خۆی بیانقۆزێته‌وه‌و سۆڤیه‌ت زیاتر به‌ره‌و نێونه‌ته‌وه‌یی بوون به‌رێت و سیمایه‌کی نێونه‌ته‌وه‌یی پێ ببه‌خشێت ، نه‌ک ئه‌وه‌ی ئه‌و نه‌ته‌وانه بکه‌ونه ناو جیاوازیه‌کانی چین و ئه‌مه‌ریکاوه .\nخرۆتشۆف وه‌کو هیچ زانیاریه‌کی له‌مه‌ڕ جموجووڵه‌کانی کاسترۆوه نه‌بو ، به‌ڵام له سه‌فاره‌تی سۆڤیه‌تی له مه‌کسیك ئه‌ندامێکی گه‌نجی به ناوی ( نیکۆلای لیۆنۆڤ ) هه‌بوو . نیکۆلای پێشتر فریا که‌وتبو هاوڕێیه‌تیه‌ك له نێوان خۆیی وجیڤاراو ڕاولی برای کاسترۆدا دروست بکات . دیاره له دواییدا چه‌ند کاتێکی ویست تا خرۆتشۆف به‌م هاوڕێیه‌تیه سێ قۆڵیه‌ی زانی ، کاسترۆش هه‌روه‌ها دوای چه‌ند ساڵێك ئه‌وجا به‌مه‌ی زانی .\nکاسترۆ خۆی و جیڤاراو ڕاولی برای وهه‌موو پیاوه‌کانی تریش به پانی و درێژی ئه‌و ده‌ریایه‌دا تێئه‌په‌ڕین و ئه‌ڕۆشتن به‌بێ ئه‌وه‌ی یه‌کێک له‌و دوو شا ده‌سه‌ڵاته شوێنیان پێ بزانێ و چاودێریان بکه‌ن ، وه به‌بێ ئه‌وه‌ی جێگاو ڕێگای سیاسی خۆیان له‌ناو به‌رنامه سیاسیه ئاڵۆزه‌کاندا له ده‌ست بده‌ن .\nشاری توکسپان له مه‌کسیك بێجگه له مۆزه‌خانه‌یه‌کی بچکۆله ئیتر وه‌کو شاره بازاڕێک ئه‌بینرا . به‌ڵام ئه‌و مۆزه‌خانه بچکۆله‌یه‌ش بۆخۆی که‌م نیه ، ئه‌ویش به‌سه‌رهاتی ئه‌و په‌ڕینه‌وه گه‌وره مێژووییه‌ی له ئه‌ستۆ گرتوه که ( نه‌نه ) و گروپه‌که‌ی پێی هه‌ڵسان .\nله شه‌وی 24ی مانگی نۆڤه‌مبه‌ری سالێ 1956 که‌س له‌و شاره‌دا پڕ بایه‌خی ئه‌و په‌ڕینه‌وه ده‌رییاییه‌ی له‌و کاته‌ی که که‌شتیه بچووکه‌که له ڕووباره‌که‌وه به‌ره‌و ده‌ریاکه شۆڕئه‌بویه‌وه نه‌ئه‌زانی .\nجاده‌کانی شار ئه‌و شه‌وه چۆڵ و هۆڵ بوون و ده‌زگای ئاوو هه‌وا ناسانیش ئاگاداری خۆیان له تۆفان به درێژایی که‌ناره‌کانی مه‌کسیک بڵاوکردبویه‌وه . له ده‌رچه‌ی هه‌وایی که‌شتیه‌که‌وه ، ئه‌و که‌شتیه‌ی که ئێستا ته‌واو که‌وتبویه قووڵایی ئاوه‌که‌وه ، پیاوانی گروپه‌که جار جار ، به تایبه‌تی له‌و کاته‌ی که که‌شتیه‌که به‌نده‌ره‌که‌ی بڕی و به‌ره‌و ده‌رچه به‌هێزه‌که‌ی ئاوه‌که‌و له‌وێشه‌وه به‌ره‌و که‌نداوی مه‌کسیك پێچی کرده‌وه ڕووناکیه‌کیان ئه‌بینی که به خێرایی ئه‌هات و پاشان وون ئه‌بو .\nکاتێك که پیاوه‌کان که‌وتنه ناو ته‌وژمی به‌هێزی تۆفانه‌که‌وه ، که‌شتیه‌که به ئاشکرا له‌به‌ر شه‌پۆله‌کاندا که‌وته نرکه‌و ته‌قه ته‌ق . پیاوه‌کان به خێرایی که‌وتنه خۆیان و هه‌رچی شتێکی زیاده‌یان له‌ناو که‌شتیه‌که هه‌بو فڕێیاندا . کاره‌که به‌م خراپیه‌ش نه‌وه‌ستاو بگره له‌مه‌ش خراپتر ڕویدا ، ئه‌ویش ئه‌وه بوو ماتۆڕه‌کانی که‌شتیه‌که ده‌ستیان به ترپه ترپ کردو ئاویش هاته ناو که‌شتیه‌که‌وه .\nئه‌و نه‌خشه‌یه‌ی که فیدڵ داینابو بۆ چۆنیه‌تی گه‌شتنیان به‌رو قه‌راغه‌کانی ڕۆژئاوای کوبا ، ئێستا له‌به‌ر ئه‌م حاڵه‌ته هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌و ناچار ڕایان گۆڕی و ئێستا ئه‌بێت به‌ره‌و باشووری دورگه‌که ( کوبا ) ، واته له ده‌ره‌وه‌ی که‌ناره‌کانی جامایکا و گرانت کایمانس پێچێکی که‌وانه‌یی بکه‌نه‌وه .\nفیدڵ مه‌به‌ستیشی ئه‌وه بوو نه‌که‌ونه ناو ناوچه ئاویه‌کانی کوبا . باش بوو له‌دوای به‌شێکی گه‌وره له په‌ڕینه‌وه‌که‌یان ، له دوا چاوتروکاندندا به په‌له ، توانیان به‌ره‌و که‌ناره‌کانی باشووری کوبا بڕۆن که ڕێک وه‌کو سه‌ری چه‌کوشه ماسی وابو . ئیتر دوای ئه‌وه‌ی که ئه‌مه‌یان بڕی که‌وتنه شوێنی دڵنیاییه‌وه ، که ئه‌ویش شاخه‌کان بوون ، شاخه‌کانیش به درێژایی هێڵه‌کانی باشووری دورگه‌ی کوبا درێژ بوبونه‌وه .\nبه‌ڵام پیاوه‌کان هێشتا به‌م حاڵه‌ش زۆر له که‌ناره‌کانی مه‌کسیك دوور نه‌که‌وتبونه‌وه ڕوبه‌ڕوی که‌شتیه‌کی پاسه‌وانی سه‌رسنووره‌کانی مه‌کسیك بونه‌وه . ( دیار بوو ئه‌و ڕوناکیه‌ی که له سه‌ره‌تای په‌ڕینه‌وه‌که‌دا به خیرایی ئه‌هات و پاشان نه‌ئه‌ما ئه‌م که‌شتیه بوو ) .\nبۆ خۆشبه‌ختی ئه‌مان که‌شتیه پاسه‌وانیه‌که نه‌نه‌ی نه‌بینی که به‌و باران و ئاوه پڕ شه‌پۆلاویه له ناو ئاوه‌که‌دا وون ئه‌ینواند . کاتێک که که‌ناره‌کانی مه‌کسیك له که‌شتیه‌که‌وه دیار نه‌ما ئیتر فیدڵ فه‌رمانی ده‌رکرد که گڵۆپی که‌شتیه‌که هه‌ڵکه‌ن و ڕۆشنی بکه‌نه‌وه ، که ئه‌مه‌ش مانای دڵنیا بوون و ڕزگار بونیان بوو له مه‌ترسی .\nدوو کاتژمێرێک دواتر گه‌رچی شه‌پۆله‌کان به‌ره‌و پێشه‌وه‌و دژ به که‌شتیه‌که وه‌ک شاخێک ڕوبه‌ڕو ئه‌بونه‌وه ، به‌ڵام گرژی و ئاڵۆزی ڕۆشتنه‌که خاو بویه‌وه‌و پیاوه‌کانیش له خۆشیدا که‌وتنه گۆرانی ووتن . ده‌نگی جیڤارا به‌و گۆرانیه نه‌ته‌وه‌ییه‌ی کوبا که ئه‌ڵێت : بژی شۆڕش و بروخێ دیکتاتۆر بێده‌نگی شه‌وه‌که‌ی له ناو ئه‌و ئاوه‌دا شه‌ق ئه‌کرد .ئه‌مه زۆری نه‌خایاند له‌پڕ بێده‌نگیه‌کی ته‌واو باڵی به‌سه‌ر هه‌موو سه‌رنشینانی که‌شتیه‌که‌دا کێشا . پیاوه‌کان هه‌موو له‌پڕ ئه‌و هه‌سته دایگرتن که هه‌ر خۆیان به‌و شه‌وه پڕ باران ولرفه‌و لێزه‌مه‌یه له ناوه‌ڕاستی ئاوێکی بێسنووری وورده شه‌پۆل و که‌فاویدان . به‌ڵام له چاوتروکانێکیشدا به‌وه ئافه‌قه‌ی دڵی خۆیان دایه‌وه که ئه‌مانه که‌سانێک نین که بیر کرابن ، ئێستایان له کوێ و ژیانی چه‌ند مانگێک له‌مه‌وپێشیان له کوێ ، که هه‌ر هه‌موو له شوێنی نهێنی و ته‌نگ و ناخۆش ژیانی غوربه‌ت و ترسیان به‌سه‌ر ئه‌برد . ئه‌وه نیه ئێستا هه‌موو له‌گه‌ڵ ئه‌و( هاوڕێیانه‌شدا که هاتبوون بۆ قه‌راغی ڕووباره‌که بۆ خواحافیزی ) له‌مان ، پێکه‌وه یه‌کیان گرتۆته‌وه‌و ئه‌مانیان بۆ سه‌فه‌رێکی نادیار ، شه‌ڕ ، ئازادی یان مردن به‌ڕی کرد .\nشه‌پۆله‌کان گاڵه‌یان به نه‌نه ئه‌کرد ، وه‌ک جۆلانه ئه‌یانهێناو ئه‌یانبرد ، بارانیش هه‌ر ئه‌باری و له سه‌قفی که‌شتیه‌که‌وه به‌خوڕ ئه‌هاته خواره‌وه . ئه‌مه‌ش وای ده‌رئه‌خست که نه‌نه له ئان و ده‌ققه‌دا له‌و ئاوه تاریکه‌دا نوقوم ببێت و دیارنه‌مێنێت . یه‌کێک له پیاوه‌کان پێشنیازی کرد که \nPrevious یه‌کێتی نیشتمانی که‌ی دامه‌زرا و که‌ی له‌دایک بوو؟ … هێمن حـه‌سـه‌ن


بەیاننامەیەک لە پارتی کۆمۆنیستی فەرەنساوە لەسەر عەفرین | ZAnkoLine\nبەیاننامەیەک لە پارتی کۆمۆنیستی فەرەنساوە لەسەر عەفرین\nدەقی بەیاننامەی پارتی کۆمۆنیستی فەرەنسا لەبارەی ئەفرینەوە\nوەرگێڕانی، خالد سلیمان\nکوشتارگەیەکی ڕێکخراو، شەڕێکی تۆتاڵ دژی کورد.\nلەم کاتەدا کە لە ئاسمانی عەفریندا سوپای تورکیا خەڵک بومباران دەکات، گروپەکانی داعش لەگەڵ گروپە تورکەکاندا لەسەر زەوی هێڕش دەکەن. لەم ساتەدا لە سەنتەری عەفرین نزیک دەبنەوە. ئەمە کوشتارگەیەکی ڕێکخراوە، شەڕێکی تۆتاڵە دژی کورد. بەم شێوەیە ئەردۆگان لەناو خوێندا هەژمونی هەرێمایەتی خۆی بنیاد دەنێت، کە دەرەنجامە جیۆ-سیاسییەکانی تا بڵێی مەترسیدارن بۆ سەر ناوچەکە، بەڵام بۆ سەر هەمو دنیاش کە مۆڵەت دەداتە داعش خۆی بنیاد بنێتەوە.\nبەرامبەر ئەم کوشتارگەیە، ئەم مەترسییە، ناتوانین بێدەنگ ڕاوەستین و ئەم شەو پەیوەندیم کرد بە کۆشکی ئێلیزێ-وە. ئەندام پەرلەمان ژان پۆل لۆکۆک، سەرۆکایەتی لیژنەی کاروباری دەرەوەی لە پەرلەمانی فەرەنسا ئاگادار کردەوە. ئێمە داوای تەدەخولی فەرەنسا، یەکێتی ئەوروپاو نەتەوە یەکگرتوەکان دەکەین بۆ وەستاندنی ئەم پرۆژە شێتانەی ئەردۆگان بەهەر شێوازێک بێت.\nداوا لە پێشکەوتنخوازان، هێزە دیموکراتخوازەکان، نوێنەرەکان، تێکۆشەران لە پێناو ئاشتیدا دەکەم، ئەمڕۆ خۆیان ڕێکبخەن بۆ ڕۆژانی داهاتو. من لە خۆپیشاندانی پاریسدا لە کاتژمێر (٢:٣٠)ی دوای نێوەڕۆ لە مەیدانی کۆماریی تا شاتۆلێ ئامادە دەبم و بانگی هەمو ئەوانە دەکەم کە خوازیاری ئاشتین، بەشداری بکەن.\nکۆمۆنیستەکانی فەرەنسا بەشداری دەکەن و لە پێناو ئاشتی و پاڵپشتی لەگەڵ خەڵکی کوردستان کە ئازارێکی زۆری چەشتوە، لەهەمو شوێنێک دەسپێشخەری یەکگرتو دەبن بۆ یارمەتی ڕێکخستنی خۆپیشاندان. تاکید دەکەمەوە بۆ هاوڕێ کوردەکانمان لە سور بونمان لەسەر ڕاگرتنی ئەم کوشتارگەیەو دادگاییکردنی ئەنجامدەرانی ئەم جینۆسایدە.\nپییر لۆران، سکرتێری نیشتمانیی پارتی کۆمۆنیستی فەرەنسا


“بە پارێزگار و حكومەت دەڵێم، ئێمەی پابەندانی ڕێنماییەكان هەرچییەكمان بەسەربێت ئێوە بەرپرسیارن و دەبێ بەرپرسیارێتی بگرنە ئەستۆ” – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/04 - 10:16 PM\nهەڵكەوت عەبدوڵا نووسەر و ڕۆشنبیر ڕایدەگەیەنێت:”بەپێی قسەكانی بەڕێز پارێزگاری سلێمانی (هەڤاڵ ئەبوبەكر) دەبێت لەمەودوا هاووڵاتی خۆی پزیشكی خۆی بێت و ئەگەر تووشی كۆرۆنا بوو دەبێت خۆی مشوری خۆی بخوات، ئەم قسانە لای كەسانی وەك من، كە پابەندی گشت ڕێنماییەكان بووم و خۆم و ئەوانی دیكەشم پاراستووە هەروا بێ وەڵام تێناپەڕێت”.\nئەو نووسەر و ڕۆشنبیرە دەشڵێت بە چەند پرسیارێك ڕووبەڕووی پارێزگار و حكومەت دەبمەوە:\n١- كێ كۆتایی بە قەدەغەی هاتوچۆ هێنا و سەركەوتن بەسەر كۆڕۆنای ڕاگەیاند، هاووڵاتیان یاخود حكومەت (ناوەندی یان خۆجێی)؟\n٢- دوای شكاندنی قەدەغەی هاتوچۆ حكومەت چەند جیدی و بەرپرسیارانە ڕووبەڕووی پاراستنی ئاسایشی تەندروستی بووەوە؟ چەند سزای ئەو كەسانەی دا كە سەرپێچییان كرد؟ چەند سنوورەكانی هەرێمیان لەو كەسانە پاراست كە لە عیراق و دەرەوەی وڵات هاتوونەتە ناوەوە؟ ئەی ئەوان نەبوون هاتوچۆی نێوان شارەكانی هەرێمیان بە مۆڵەتی كۆمپیوتەریی وەزارەتی ناوخۆ كرد و سنوورەكانیان شل كرد؟ لەناو شارەكاندا چەند كۆنترۆڵی سەرپێچیكارانیان كرد و هاووڵاتیانیان پابەندكرد بە ڕێنماییەكانەوە؟\n٣- كۆرۆنا كێشەیەكی تەندروستیی زانستییە و هیچ پەیوەندیی بە سیاسەت و ناكۆكییەكانی نێوان لایەنەكانەوە نییە، كەواتە حكومەت تاكو چ ڕادەیەك ڕێگربوو لەوەی سیاسەت تێكەڵ بە پرسی كۆرۆنا نەكرێت؟ تا چ ئەندازەیەك سزای ئەوانەی دا كە گومانیان سەبارەت بە كۆرۆنا لای هاووڵاتیان دروستكرد و بێمتمانەیان كردن بەرامبەر بە مەترسییەكانی نەخۆشییەكە؟\nهەڵكەوت عەبدوڵا نووسەر و ڕۆشنبیر، ئاماژە بەوەشدەدات:”ئەم پرسیارانە و چەندینی دیكەش هەن، بۆیە بە بەڕێز پارێزگار و حكومەتیش دەڵێم، ئێمەی پابەندانی ڕێنماییەكان هەرچییەكمان بەسەربێت و ئەگەر بە ڕێكەوت توشی كۆرۆنا بووین، ئەوا ئێوە بەرپرسیارن و دەبێ بەرپرسیارێتی بگرنە ئەستۆ، چونكە وەك پێویست و بەرپرسیارانە مامەڵەتان لەگەڵ گرفتەكە نەكرد!!”.\nتەرمی تووشبووانی کۆرۆنا دەدرێتەوە بەکەسوکاریان


19 کانونی یەکەم 2019 – www.facebook.com/anarkistan.net ***** sekoy-anarkistani-kurdiy-zman@riseup.net ***** https://i-f-a.org\nرۆژ: كانونی یه‌كه‌م 19, 2019\nمانگرتن و پرۆتێستەکانی فەرەنسا 13 ڕۆژی تێپەراند:\nدوێنێ 3شەمە، 17/12، مانگرتن و پرۆتێستەکانی فەرەنسا پێی نایە ڕۆژی سیازدەهەمییەوە. بە قسەی پۆلیس 615 هەزار کەس و بە قسەی نقابەش نزیکەی ملیۆنێك کەس لە سەرشەقامەکانی فەرەنسا بوون دژی ڕیفۆرمی خانەنشینکردن . ڕیفۆرمەکەی دەوڵەت وەکو نقابە دەڵێت بە زەرەری خەڵکییە و قازانجی دەوڵەت ، هەر بۆ نموونە ئەوانەی کە ئیشی خەتەرناك یاخود شەوان دەکەن لە ئێستادا مافی ئەوەیان هەیە پێش تەمەنی فەرمی خانەنشیکردن ، خۆیان خانەنشین بکەن بە موچەی تەواوی سەر کاریانەوە. بەڵام ن لە ژێر یاسای نوێی ڕیفۆرمدا ئەم مافانە نامێنێت.\nلە پرۆتێستەکەی دوێنێدا زیاتر لە 27 کەس دەسبەسەر کران. بەشێکی زۆری میترۆ و قیتاری دیکە لەکار وەستان و زۆرێك لە قوتابخانەکان داخران بەهۆی ئەوەی کە مامۆستاکان لە پرۆتێسەکە بوون هەم بەشێکیشی لەبەر ئەوە بوو کە کە قوتابیان نەیاندەتوانی بگەنە قوتابخانەکان. لە لایەکی دیکەشەوە ڕؤژی 2شەمە 16/12 بە سەدان دکتۆر هەڕەشەی دەست لەکارکێشانەوەیان کرد سەبارەت بەوەی کە پارەی تەواو بۆ خەستەخانەکان سەرف ناکرێت.\nپرسی ڕیفۆرمی خانەنشینی لە فەرەنسادا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1995 کە جاك شیراك سەرۆك بوو و ئالان جوپ-یش سەرەكوەزیران ، کە دیانویست ڕیفۆرم بکەن بە ڵام پاش 3 هەفتە مانگرتن و خۆپیشاندانی خەڵکی حکومەت ناچار بوو لە بەرنامەکەی پاشگەز بێتەوە. ئەوە 2 ساڵیشە ماکرۆنی خەریکە بیکات بەڵام بۆی ناکرێت.\nazadebram\tگشتی\tلێدوانێک بنووسە 19 کانونی یەکەم 2019 1 Minute


ئەمەریکا دووبارە گەڕایەوە سەر ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و پابەندبوون بە بەرپرسیارێتیە داراییەکانیەوە بەرامبەر ڕێکخراوەکە، هەروەها وەڵامدانەوەی نێودەوڵەتی دژی پەتاکە دەستپێکردەوە لەکاتێکدا جۆرە نوێیەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بە جیهاندا بڵاودەبێتەوە.\nپسپۆڕی باڵای نەخۆشیە گوازراوەکانی ئەمەریکا ئەنتۆنی فاوچی وتی ئەمەریکا " پابەندی بەرپرسیارێتیە داراییەکانی دەبێت بەرامبەر ڕێکخراوەکە. "\nدوای ئەوەی وەکو سەرۆکی ئەمەریکا دەستبەکاربوو، سەرۆک جۆو بایدن هۆشیاریدا لەوەی وڵاتەکەی دەچێتە قۆناغێکی " مەترسیدارتری ڤایرۆسەکەوە "، ئەمەش لەکاتێکدا حاڵەتەکانی گیان لەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسەکەوە لە ئەمەریکا تا دێت زیاتر دەبێت.\nلەلایەکی دیکەشەوە جۆرە نوێیەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە لە بەڕیتانیا سەریهەڵدا لە ئێستادا بە 60 وڵاتدا بڵاوبۆتەوە و وڵاتانی دیکەشی نیگەران کردووە.\nسەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن دوای دەستبەکاربوونی وەکو سەرۆکی وڵاتەکە دەستبەجێ فەرمانی کرد بە گەڕانەوەی ئەمەریکا بۆ سەر ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، ئەمەش دوای ئەوەی سەرۆکی پێشوو دانۆڵد ترامپ لە ڕێکخراوەکە کشایەوە. هەروەها فەرمانێکی واژۆ کرد تیایدا کارمەندانی حکومەت ناچار دەکات دەمامک ببەستن و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی جێبەجێ بکەن.\nبایدن وتی " دەبێت سیاسەت بخەینە ئەولاوە و لە کۆتاییدا وەکو نەتەوەیەک ڕووبەڕووی ئەم پەتایە ببینەوە."


کاربەدەسـتانی تورکیا: تەقینەوەی 2 ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو کوژرانی 6 کەس و برینداربوونی 219 کەسی لێدەکەوێتەوە\nی مانگی هه‌شـت ١٨, ٢٠١٦\nکاربەدەسـتانی تورکیا دەڵێن 2 ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو لە بەردەم بنکەی پـۆلیس لە دوو شاری تورکیا تەقیونەتەوە و لە ئاکامدا بە لایەنی کەم 6 کەس کوژراون و 219 کەسی دیکە برینداربوون.\nکاربەدەسـتێـک بە ئاژانسی دەنگ‌وباسی ئەسۆشیەتد پـرێسی گوت یەک لە ئۆتۆمبیلەکان لە بەردەم بنکەیەکی پـۆلیس لە شاری وان تەقیوەتەوە و بەهۆیەوە پـۆلیسێـک و 2 کەسی سیڤیل کوژراون و بە لایەنی کەم 73 کەس برینداربوون کە 53 کەسیان سیڤیلن و 20 یان پـۆلیسن.\nپاش چەند کاژمێرێـک ئۆتۆمبیلێـکی دیکە لە بەردەم بارەگای پـۆلیس لە شاری ئەلەزیز تەقیوەتەوە و لەوێش 3 پـۆلیس کوژروان و 146 کەس برینداربوون. 14 لەو بریندارانە برینەکانیان قورسە.\nمەحمود واڕۆڵ جێگری سەرۆکی شارەوانی ئەلەزیز بە کەناڵی تەلەفیزیۆنی خەبەر تورکی گوتووە تەقینەوەکە لە گۆڕەپانی بارەگای پۆلیس ڕوویداوە و چەند ئۆتۆمبیلێـکیش لە نزیک تەقینەوەکە ئاگریان گرتووە.\nکاربەدەسـتانی تورکیا دەڵێن پەکەکە لە پشـت ئەم تەقینەوانەیە کە بنکە و ئۆتۆمبیلی پـۆلیس تیایاندا دەکرێنە ئامانج. هەفتەی ڕابردوو جەمیل بایک گەورە فەرماندەی پەکەکە گوتی هێرشی سەر پـۆلیس لە شارەکان زیاتر دەکەن.\nهەتا ئامادەکردنی ئەم هەواڵە پەکەکە بەرپـرسیارێتی خۆی لەم تەقینەوانە ڕانەگەیاندووە. بەڵام ئاژانسی دەنگ‌وباسی فورات نیوزی نزیک لە پەکەکە هەواڵی هەردوو تەقینەوەکەی بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت تەقینەوەکەی بارەگای ئاسایش لە ئەلەزیز هێندە بەهێزبووە لە دوری 5 کیلۆمەترەوە دەنگەکەی بیستراوە. دەشڵێت بەپـێی گەواهیدەران 50 کەس کوژراون و هەر 5 نهۆمی بارەگاکە زیانیان پـێگەیشتووە. هەروەها ڤیدیۆیەکی بڵاوکردووەتەوە کە تیایدا نیشان دەدرێت زیانێـکی زۆر بە بارەگاکە کەوتووە.


جۆ بایدن له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی عێراق کۆده‌بێته‌وه\nی مانگی حه‌وت ٠٥, ٢٠١٠\nجێـگری سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا جۆ بایدن له میانه‌ی کۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی عێراق جه‌لال تاڵه‌بانی له به‌غدا، دووشه‌ممه 5 ی حه‌وتی 2010\nجێـگری سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا جۆ بایدن له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی عێراق جه‌لال تاڵه‌بانی کۆبۆوه به مه‌به‌سـتی وتووێژکردن سه‌باره‌ت به‌و ڕێـگه‌یان ده‌کرێن بگیرێنه‌به‌ر بۆ کۆتایی‌هێنان به‌و بنبه‌سـته‌ی وڵاته‌که تێـیکه‌وتووه له مه‌سه‌له‌ی پـێـکهێنانی حکومه‌تی نوێدا.\nئه‌مڕۆ دووشه‌ممه به‌ڕێز بایدن له میانه‌ی ڕۆژی سێـیه‌م و کۆتایی ئه‌م سه‌ردانه‌ی بۆ عێراق له‌گه‌ڵ به‌ڕێز تاڵه‌بانیدا کۆبۆوه. نووسینگه‌ی به‌ڕێز تاڵه‌بانی گوتی هه‌روه‌ها گفتوگۆشـیان سه‌باره‌ت به په‌یوه‌ندیـیه دوو قۆڵیـیه‌کانی نێوان عێراق و وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکاش کردووه.\nجۆ بایدن هانی لایه‌نه سیاسیـیه‌کانی عێراقی دا کۆتایی به مه‌سه‌له‌ی دواخسـتنی پـێـکهێنانی حکومه‌تی نوێ بهێنن که‌وا بۆ چه‌ند مانگێـکه دواکه‌وتووه به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌نجامه‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی مانگی سێ یه‌کلایی که‌ره‌وه نه‌بوون.\nبه‌ڕێز بایدن ڕۆژی یه‌کشه‌ممه‌ش له‌گه‌ڵ نوری ئه‌لمالیکی سه‌رۆک وه‌زیرانی عێراق و ئه‌یاد عه‌لـلاوی سه‌رۆک وه‌زیری پـێشـووتری عێراق کۆبۆوه.\nپاش وتووێژه‌کان، جێـگری سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا گوتی ده‌بێت هه‌موو گرووپه‌کانی پـێـکهاته عێراقیـیه‌کان ڕۆڵێـکی گرنگ له حکومه‌تی داهاتوودا بـبینن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و حکومه‌ته بتوانێت کاربکات.\nئه‌یاد عه‌لـلاوی گوتی به‌ڕێز بایدن په‌رۆشی خۆی بۆ سه‌قامگیری عێراق نیشـان داوه، به‌ڵام له کۆبوونه‌وه‌که‌یاندا هیچ پـێشـنیارێـکی نه‌کردووه بۆ کۆتایی هێنان به‌و بنبه‌سته‌ی وڵاته‌که تێـیکه‌وتووه.


ئەنجومەنی ئاسایش ڕێکەوتنی نێوان ئێران و زلهێزانی جیهان پەسەند دەکات\nئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بە تێـکڕای دەنگ ڕێکەوتنی نێوان ئێران و زلهێزانی جیهانی پەسەندکرد، ئەوەی هەفتەی ڕابردوو لە شاری ڤیەننای نەمسا مۆکرا بە مەبەستی سنووردارکردنی بەرنامە ناوکیـیەکەی ئێران لە بەرامبەر لابردنی سزاکانی سەر ئێران.\nڕۆژی دووشەممە لە دەنگدانێـکدا هەر 15 ئەندامەکەی ئەنجومەنەکە ڕێکەوتنەکەیان پەسەندکرد، بەمەش ڕێگە خۆشدەبێت بۆ سووککردن و لابردنی سزاکانی سەر ئێران، ئەوانەی لە سـاڵی 2006 وە لە لایەن نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی ڕۆژئاواوە بە حەوت جار دانرابوون.\nسامانثا پاوەر باڵیۆزی ئەمەریکا بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان لەم بارەیەوە گوتی جێبەجێـکردنی بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان و لابردنی سـزاکانی سەر ئێران بەندە بە وابەسـتەیی ئێران بە ڕێـکەوتنەکە لە ڕێگەی جێبەجێکردنی تەواوی خاڵەکانی.\nهۆشداری ئەوەی دا ئەمەریکا ئامادەیە سەرلەنوێ سزاکان بەسەر ئێراندا بسەپێنێتەوە ئەگەر بێت و حکومەتی ئێران خاڵەکانی ڕێکەوتنەکەی جێبەجێ نەکرد.\nجەختی لەسەر ئەوەش کرد ئەمەریکا سزاکانی دیکەی سەر ئێران دەهێڵێتەوە، ئەوانەی پەیوەست نین بە بەرنامە ناوکیـیەکە، وەکو ئەو سزایانەی پەیوەستن بە مافەکانی مرۆڤەوە.\nڤیتالی چورکین باڵیۆزی ڕووسیا بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان ئەویش لای خۆیەوە گوتی "ئێمە نەک تەنها پەڕەیەکی نوێ هەڵدەدەینەوە، بەڵکو سەردەمێـک، ئەمەش لە ڕێگەی خولقاندنی واقیعێـکی نوێ." گوتیشی خوازیارە هەموو وڵاتان بە خێرایی لەگەڵ ئەم واقیعە نوێیەدا بگونجێن و بەشداری بکەن لە سەرخستنی ڕێکەوتنەکە.\nفڕانسوا دیلاترێ باڵیۆزی فەڕەنسا بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان ئەویش هۆشداری دا کەوا چەند هەفتەی داهاتوو زۆر گرنگ دەبن و هەنگاو بە هەنگاو هەڵیدەسەنگێنن ئایا ئێران خواستی سەرخستنی ڕێـکەوتنەکەی هەیە یان نا.