بیرەوەریەک لە ٢٦ی سەرماوەزی ناو شار، مەجید حەقی – PMNews\nساڵی ١٣٦٥ پۆلی دووی دواناوەندی (دەبیرستانم) دەخوێند لە ورمێ، ئەوکات ئەندامی نهێنی ناو شار بووم.\nبە بۆنەی ٢٦ سەرماوەز لە لایەن تەشکیلاتی حیزبەوە لە کۆمیتەی ورمێ بۆ ئێمە تراکت، دروشم و باندرۆلی گەورە ناردرابوو. ئێوارەی ٢٥ی سەرماوەز باندرۆلەکەم هەڵگرت و بەرەو تەنیا قوتابخانەی بەند کە قوتابخانەیەکی گەورە و حەوشێکی گەورەی هەبوو چووم. لە لای پشتی قوتابخانەکە جادەی ورمێ – مەرگەوەر و تەرگەوەر دەچوو. منیش باندرۆلەکەم برد بۆ ئەوەی بە دیواری بەرەورووی جادەکە بدەم بۆ ئەوەی رۆژی دوایە هەمووکەس ببینێت. کاتێک لە دیوارەکە چوومەسەر لە سێ رێیانەی جادەی کۆنی بەند و جادە نوێیەکەوە دوو پاسدار بەرەو لای من دەهاتن. لە ترسان خەریک بوو دڵم لە زارم دەرکەوێت، ئیتر دەمزانی دەگیرێم و رێگای دەربازبوونم نیە. ئەوکات چیرۆکێکیم خوێندبووە بەناوی “موراد” کە باس لە ژیانی کورێکی جەزایری دەکات و کە چۆن بۆرزگاری پارتیزانە سەربەخۆیی خوازەکانی جەزایر خۆی فرێدایە ژێر تانکی فەرانسەوی و بەشەهید بوونی خۆی بوو بە هۆی رزگاری ئەوان. لەو ساتەدا قارەمانی چیرۆکەکەم بەیارمەتی مندا هات و بریارم دا لە دیوار نەیەمە خوار و ئەگەر تەقەم لێ بکەن با هەر بە دروشم و باندرۆلەکەوە شەهید بم. لەو بیر کردنەوەیدا بووم و هەوڵم دا بە جوانترین شێوە باندرۆلەکەم بە دیوار بنووسێنم کە ماشێنێک هات پر لە شەکەری قاچاخ. کاتێک پاسدارەکان خەریکی پشکنینی ماشێنەکە بوون من خۆم فرێدا و لە خۆشیان نەمدەزانی چۆن\nرۆژی دوایی دروشم و تراکتەکانم بردە شاری ورمێ، بەیانی زوو بەرلە هەمووکەس خۆم گەیاندە دەبیرستانی مصطفی خمینی کە نزیک دەروازەی ورمێ بوو و پەدافەندێکی دژی هەوایی لەسەری دانرابوو. لە دیواری حەوشەکە چوومە ژوورێ و لە رێگای پەنجەرەی ژێرزەمینی دەبیرستانەکەدا چوومە سالۆنی ئیمتحانەکان کە ئەوکات ئیمتحانی سێ مانگی یەکەم بوو. دروشمەکانم لە سەر هەموو مێزەکانی سالۆنی ئیمتحان دانا و زۆر دروشم و وێنەی دیکە کە لەوانە وێنەی شەهید باقی بوو لام مانەوە. بۆ ئێوارە درەنگ من و هاوپۆلێکم بەناوی ن. ا پێکەوە گەراینەوە و نەختێک لە دروشمەکانم لە مزگەوتی بازارباشی ورمێ بەجێ هێشت. کاتی گەرانەوە بەرەو گوند، بەرلە پێچێ ئاوێنەی بەند مینیبووسێک کە ئێمە تێدا بووین لە گەل کۆمپرێسێک رووداوی هاتووچۆیان ساز کرد. ئەوەی لە پێشی پێشەوە دانیشتبوو دوولاقی دەرپەرین. من دوو ددانی پێشەوەم چوونە ناو زگم و لای چەپی لێوم دڕا. خوێنێکی زۆر لێم دەهاتەوە. کاتێک ئامبۆلانس هات لە ترسی ئەوەی کە نەوەک تراکتەکان لای من بگرن خۆم وا نیشاندا کە هیچم لێ نەهاتووە و بریندار نەبووم، بۆیە لە گەل “ن.ا” خێرا بەرەو گوند بە پییان چوون. ن.ا چوو بۆ ماڵی خۆی و منیش رووم کردە کێوی پشت گوندی بەند بۆ ئەوەی تراکتەکان بشارمەوە. لە رووداوەکەوە تا شاردنەوەی تراکتەکان زیاتر لە سێ کاتژمێر تێپەریبوو. کاتێک چوومە ماڵ ئیتر زۆر درەنگ بوو و باوکی کۆچکردووم قەت رێگەی نەدەدا لە شەشی ئێوارە درەنگتر بێمە ماڵ. باوکم بە گۆپاڵێکی ئەستوور چاوەروانی من دەکرد کە تەمبێم بکات، بەڵام کە خوێنەکەی زاری منی بینی قسەیەکی بۆی نەکرا و منیان بەشەو بردە نەخۆشخانەی ورمێ.\nلە نەخۆشخانە بەهۆی ئەوەی برینداری دیکەی زۆری لێ بوون کە بەشی زۆریان برینداری شەر و رووداوەکانی هاتووچۆ بوون، بەبێ ئەوەی کە سڕ بکرێم برینەکەمیان تەقەڵ کرد. خۆشیەکەی لەوەدا بوو کاتێک تەقەڵ دەکرام، براکانم کە لە گەڵم هاتبوون بە جیاتی من هاواریان دەکرد. دوای تەواو بوون سمایلی برام وتی: تۆ چ جەرگێکت هەیە کە هیچ دەنگت نەکرد! لە دڵی خۆمدا وتم،” نازانی لە چی رزگارم بووە. ئەمە هەر هیچ نیە.” رۆژی دوایی نەمتوانی برۆمە قوتابخانە و ئەمەش یەکەم جار بوو تا ئەوکات لە ژیانی خوێندنی خۆمدا لە فێرگە بمێنمەوە.\nرۆژی دواتر نازمی فێرگە، ئەفسەری نیگابانی پەدافەند، بەرپرسی خاوێنکاری فێرگە و کورە جاشێک کە خەڵکی تەرگەوەر و ئەندامی ئەنجوومەنی ئیسلامی مەدرەسەبوو گیران و تا ماوەیەکی نادیار زیندانی بوون. لە ناو فێرگەکەشمان دەنگۆی ئەوە بڵاو ببووە کە گۆیا شەو هێزێکی زۆر پێشمەرگە بەچەکەوە هاتوونە ناوشار و ئەو دروشمانەیان بڵاو کردۆتەوە.\nسەرچاوە: فەیسبووکی نووسەر


حوزه‌یران 2017 – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / 2017 / حوزه‌یران\nئەرشیڤێ هه‌يڤانه: حوزه‌یران 2017\nل سلێمانیێ ب به‌رنامه كار دهێته كرن ل دژى ریفراندومێ .\nل سلێمانیێ ب به‌رنامه كار دهێته كرن ل دژى ریفراندومێ . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ سەرۆکێ لژنەیا ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنێ ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ دبێژت، ل سنورێ پارێزگه‌ها سلێمانیێ، ب بەرنامە، کار دهێته کرن بۆ دژایەتیکرنا ڕیفراندۆم و ترساندنا خەڵکێ ژوى بابه‌تى . فەرحان جەوھەر، سەرۆکێ لژنەیا ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنێ ل …\nپێله‌كا دیتر یا گه‌رمێ ل حه‌فتیا بهێت دێ ب سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ دا هێت .\nپێله‌كا دیتر یا گه‌رمێ ل حه‌فتیا بهێت دێ ب سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ دا هێت . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ ڕێڤەبەرێ گشتیێ ڕێڤەبەراتییا گشتیی یا کەشناسی و بیڤەلەرزێن ھەرێما کوردستانێ ڕاگەهاند، کو پێشبینی دهێته كرن، شەپۆله‌كا گەرمێ دێ ب سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ دا هێت . فازڵ ئیبراھیم، ڕێڤەبەرێ گشتیێ ڕێڤەبەراتیا گشتیی …\nپله‌یێن گه‌رمێ ل به‌غدا بلندبینه ب جوره‌كێ بۆ ماوێ 10 ساله نه‌گه‌هشتیه ڤى ئاستى .\nپله‌یێن گه‌رمێ ل به‌غدا بلندبینه ب جوره‌كێ بۆ ماوێ 10 ساله نه‌گه‌هشتیه ڤى ئاستى . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ پلێن گەرمێ بۆ سوبه‌هى ئه‌ینیێ هاتنه دیاركرن ل پایته‌ختێ عیچراقێ به‌غدا كو ئه‌ڤرۆ و پێنج شه‌مب و سوباهى ئه‌ینیێ پلێن گه‌رمێ گه‌هشتینه 48 پله‌یێن سیلیزى ، كو ژ سالا 2007 وه‌ره …\nتوركیا ئارى بۆ 160 وه‌لاتان ڤرێ دكت و عێراق ژى زورترین بكره .\nتوركیا ئارى بۆ 160 وه‌لاتان ڤرێ دكت و عێراق ژى زورترین بكره . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ مه‌زنه به‌رپرسه‌كێ حكومەتا توركیا راگەهاند، وڵاتێ وان ئارى بۆ (160) وڵاتێن جیهانى رەوانە دكت، عێراق ژى ژ سەرەكی ترین بكرانه . (گۆنهان ئۆلۆسۆی) سەرۆكێ كۆمپانیا دروستكرنا ئارى ل توركیا راگەهاندیە، ژ ساڵا (2003) …\nفه‌رمانده‌یه‌كێ پێشمه‌رگه‌ى : ئاریشه كه‌فتینه دناف په‌كه‌كێ دا ل شنگالێ .\nفه‌رمانده‌یه‌كێ پێشمه‌رگه‌ى : ئاریشه كه‌فتینه دناف په‌كه‌كێ دا ل شنگالێ . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ فه‌رمانده‌یه‌كێ هێزا پێشمه‌رگێ كوردستانێ ئاماژه ب وێ كر، دۆخا په‌كه‌كێ ل شنگالێ خرابه و به‌رپرسه‌كێ وان ده‌ست ژكارێ خوه به‌ردایه . وه‌یس نایف، سه‌رۆكێ ئه‌نجومه‌نێ شنگالێ، بۆ باسنیوز راگه‌هاند : “ل شنگالێ كێشه كه‌فتیه دناڤ …\nمان ستی ژ ڤه‌گۆهاستنا ئه‌لڤێسی نێزیكه\nماڵپه‌رێ خابیر/زاخۆ لدیڤ ڕاپۆرتێن ڕۆژنامه‌ڤانی یانه‌یا مانچێسته‌ر ستی یا ئینگلیزی ژ ڤه‌گۆهاستنا دانی ئه‌لڤێسی به‌ریگاری به‌رازیلی و یانه‌یا یۆڤێنتۆس یا ئیتالی نێزیكه . ڕۆژنامه‌یا (ده‌یلی ستار) یا ئینگلیزی ئاشكه‌راكرییه ، ئه‌لڤێس دگه‌ل رێڤه‌به‌ریا یانه‌یا مان ستی رێكه‌فتی یه ، ب مووچه‌یێ حه‌فتیانه ب كوژمێ 100 هزار جونه‌یهێن ئیسته‌رلینی بۆ دوو …\nئیمارات ل پله‌یا ئێكێ دهێت بۆ ڤه‌خارنا وێسكی.\nئیمارات ل پله‌یا ئێكێ دهێت بۆ ڤه‌خارنا ويسكی. مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ د رووپێڤییه‌كا ژ لایێ رۆژنامه‌یا “ئه‌رابیان بێزنس” ڤه هاتیه ئه‌نجامدان ده‌رباره‌یی پترین ده‌وله‌تێن ڤه‌خارنێن كحولی بكاردئینن، و رووپێڤیێ وه‌لاتێن عه‌ره‌بی ژی ب خوه‌ڤه گرتن، و بوچوونا به‌لاڤ ئه‌و بی كو ده‌وله‌تێن ئه‌وروپی دێ ل سه‌رێ لیستێ هێن، به‌لێ …\nكه‌سایه‌تیه‌كێ عێراقێ : عێراق دێ وه‌كى سوریا لێ هێت و پشتى داعشێ 10 گروپێن دیتر به‌رهه‌ڤن .\nكه‌سایه‌تیه‌كێ عێراقێ : عێراق دێ وه‌كى سوریا لێ هێت و پشتى داعشێ 10 گروپێن دیتر به‌رهه‌ڤن . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ ئه‌ندامه‌كێ ئه‌نجومه‌نێ سه‌رۆكێ عه‌شیره‌تان ل عێراقێ، ئاماژه ب وێ دكت كو قۆناغا پشتى شه‌ڕێ ل دژى داعشێ، مه‌ترسیدار دبت و دبێژت “گه‌له‌ك مه‌ترسی یا شه‌ڕێ تایفه‌گه‌ریێ هه‌یه”. شێخ عه‌بدوڵا …\nڤيديو: ده‌مێ ده‌ريا هار دبت.\nجاره‌كادى خانه‌قین دبته گه‌رمترینا جیهانێ .\nجاره‌كادى خانه‌قین دبته گه‌رمترینا جیهانێ . مالپه‌رێ خابیر / زاخۆ ل دویڤ راپۆرتا سایته‌كێ كەشناسی یێ ئەمریكی،چوار شه‌مبێ خانقینێ بلینترین پلا گه‌رمێ توماركر، ل سه‌ر ئاستێ جیهانێ . سایتێ بلاسیرفیلی ئەمریكی به‌ڵاڤكریە، رۆژا چوارشەمبێ 28-6 ئێكبى ژ رۆژێن هه‌ره گه‌رم یێن ئه‌ف ساله 2017 و بەرزترین پلا گەرمێ ژى ل …


یەکێتی ئەوروپا هەوڵی نەهیشتنی گۆڕانکاری کاتژمێری وەرزەکانی ساڵ دەدات\nبرۆکسل (ڕۆیتەرز) – کۆمسێۆنی یەکێتی ئەوروپا ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند، لە مانگی 10ی ساڵی 2019وە یەکێتی ئەوروپا گۆڕانکاری لە کاتژمێری وەرزەکانی ساڵدا لە سەرانسەری ئەو یەکێتیەدا هەڵدەوەشێنێتەوە، ڕێگاش بۆ وڵاتانی ئەندام دەهێڵێتەوە تامانگی 4ی ساڵی داهاتوو بڕیار بدەن پابەندی ئەو گۆڕانکاریە لە کاتژمێردا دەبن یان نا.\nلەوەتای ساڵی 1996ەوە بەبڕیارێک یەکێتی ئەوروپا داوای لە هەموو ئەندامانی کرد کاتژمێرێک لە ڕۆژی دوا یەکشەمی مانگی 3وە بچنە دواوە تا دوا ڕۆژی یەکشەممەی مانگی 10 ساڵ.\nدەمڕاستی کۆمسێۆنی یەکێتی ئەوروپا ڤێۆلیتا بووڵک لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕۆژی هەینی ووتی "لەکۆتایی مانگی 10ی داهاتودا چیدی کار بە گۆڕانکاری کاتژمێر ناکرێت". ئەوەشی ڕوونکردەوە کە ئەو بڕیارە دەکەوێتە سەر ڕەزامەندی وڵاتانی ئەندام لەپەیڕەوکردنی ئەو خواستەی کۆمسێۆنەکە یان نا.\nئەم بڕیارەش دوای تویژینەوە دێت کۆمسێۆن لەسەرانسەری ئەوروپادا کردی و ژمارەی پیوانی وەڵامی دەستکەوت کە گەشتە زیاتر لە 4.6 ملێۆن وەڵام و دەردەخات 84% دژ بە گۆڕانکارین لە کاتژمێردا.\nکۆمسێۆنی ئەوروپا دەڵێت ئگۆڕانکاری کاتژمێر لە سەردەمی جەنگی جیهای 1 و 2دا و لەسەر وەختی قەیرانی نەوت لەساڵانی حەفتاکاندا پەیڕەوکرا بەمەبەستی پاشەکەوت لە وزەدا.\nزاناکان لەنێوان جۆگەی بەستەڵەکدا بەدوای هۆکارەکانی ژیاندا دەگەڕێن\nکۆمەڵێک زانا لە ئەرکێکدا بۆ ماوەی 4 ساڵ هەوڵەدەن بۆ دۆزینەوەی ئەگەرەکان و ئاکامەکانی توانەوەی بەستەڵەکەکان لەسەر جیهان جۆن دەیبێت.\nلەڕێگای پشکنینی گیانداری زۆر ورد کە لە جۆگەی ئاوی لە بەستەڵەکەکانەوە دروست دەبێت، زاناکانی پەیمانگای تەکنەلۆجیای فیدراڵی سویسرا لە لۆزان بەهیوان بگەنە وێنایەکی ڕوون لەسەر چۆنێتی خۆگوونجاندنی ئەو گیان لەبەرانە لەژینگەی سەختدا.\nتۆم باتن بەرێوەربەری ئاکادیمیا و سەرپەرشتیاری توێژینەوەکە بە ڕۆژنامەوانانی ووت "کاتی ئەوە هاتوە هۆکاری نوێ بدۆزینەوە بۆ ڕوبەڕوبونەوەی ئەم گۆڕانکاریە لە ژینگەدا". ووتیشی "ئەوەی گرنگە لەڕوی زانستیەوە ئیمە کارمان لەسەر بنەمای سیستەمی جیاواز و پلان و نەخشەمان کێشاوە، لەهەندێک کاتدا دەبێت بەخێرایی لەڕوباری بەستەڵەکەکانەوە بۆ سەر جێگای ڕژانی بۆ دەریا جێگا بگوێزینەوە، جا ئەوەی لەو 2 نێوانەدا ڕوودەدات تائێستا لە نەزانراوە".\nزاناکان گەشت بۆ گەورەترین سیستەمی ڕوباری بەستەڵەک لەجیهاندا دەکەن بۆ کۆکردنەوەی گیانلەبەری زۆر ورد لە سەدان جۆگەی دەڕژێتە سەر ڕوبارەکان و بتوانن نەخشەی بۆماوە شیکەنەوە. هەروەها گەشتەکەیان بۆ جۆگەکانی ئەلاسکا، هیمالایا، ئەندیز، گرینلاند، وڵاتانی ئیسکندنافیا، کۆکاز، نیوزلاند و شاخەکانی ئەلب لە ئەوروپا دەبێت.\nزۆر لەو جۆگانەی ڕوبارەکان درووست دەکەن، بەهۆی گۆڕانکاری کەش و هەوا ساڵ دوای ساڵ نامێنن، بۆیە زاناکان پێشبینی دەکەن لە 25 ساڵی داهاتوودا نیوەی ڕووباری بەستەڵەکەکان لە سویسرادا نەمێنن.\nئەمەش بەهەمان شێوە بەسەر جۆگەکانی بەستەڵەکەکانی جیهان و سیستەمی ژینگەکاندا دەگوونجێت.\nزاناکان بەنیازن نەخشەی (دی ئێن ئەی) 66 هەزار جۆری گیان لەبەر بکێش\nگروپێکی لەزاناکان ئاشکرایان کرد پلانیان بۆ هەوڵێک داناوە، وێنەی نەخشەی دەیان بەشی DNA بۆ دەیان هەزار گیان لەبەر دەکێشن، دەشڵێن پرۆژەکە هاریکار دەبێت لەهەوڵی ڕزگارکردنی جۆرێکی زۆر لەو گیانلەبەرانەی ئەگەری لەناوچونیان لەسەرە.\nزاناکان کار لەکۆنسۆرتێۆمێکدا دەکەن لەگەڵ 10 هەزار جۆری جین لەپرۆژەی گیانلەبەرانی بڕبڕی پشتاین هەیە، بۆ دروستکردنی نەخشەی هەموو شیرەخۆرەکان، بەڵندەکان، خشۆکەکان، ماسی و ئەو گیان لەبەرانەی لەئاو ووشکایدا دەژین، کە کۆی هەمیان دەگاتە 66 هەزار جۆر، جیناتیان لە 50 دامەزراوە لەجیهاندا پارێزراون.\nجینۆم کۆمەڵێکی تەواوی DNA یە لە گیانلەبەردا هەیە.\nهارسین لوین پرۆفیسۆری پەرەسەندن لە زانکۆی اکلیفۆرنیا لە داڤیس دەڵێت " ئاشکراکردنی یەکەم گرووپ بۆ جیهان پەیامێکە ئەوەی دەمانەوێت دتوانرێت بەدەستبێت".\nتانیا لاما توێژەرەوەی پارێزگاری لە ژینگە لە زانکۆی ماسشۆسیتس دەڵێت "ئەمە هاریکاریمان دەکات نەخشە و پلان بۆ داهاتوو دانێین، پێداویستی چاودێری گیان لەبەران دابین کەین، هەروەها چۆن بتوانین ستراتیجێتێک پەیڕەوبکەین پارێزگاری لە ژینگە بکات.\nبەرنامەی زانست و تەکنەلۆجیا 17-09-2018


لووت چیه؟\nلووت بەشێک له دەموچاو و بەشێک له ئەندامی هەناسەدانه. ئەرکی سەرەکی لووت بەتاڵکردنی هەوای هەناسەیه. لووت هەوای هەناسە گەرم و شێدار دەکات و تا ئاستێک پیسی و گەردی هەوا دەگرێت و هەواکه دەنێرێت بۆ سی یەکان.لووت لە لایەکەوە لەگەڵ هەوای ئازاد و لە لایەکی ترەوە لەگەڵ گەرو پێوەندی هەیه. لووت خاوەن کونێکی ناوبۆشه که لەلایەن تێغەیەک بەناوی سێپتۆم بۆ دوو بەشی یەکسان دابەشکراوه. ئەم کونانه وێنەی ژووری چکۆلەن که هەرکامیان لەگەڵ چوار ژوورۆچکەی بەتاڵ بەناوی سینوس پێوەندیان هەیه.\nئەرکی لووت چیه؟\nئەرکی سەرەکی لووت هەواگۆڕی و پاڵاوتنی هەوایه. وادیاره ئەم ئەرکە سەرەکییه لەبیرکراوه و خەڵک لووت وەکو بەشێک له جوانی دەموچاو دەبینن. ئەگەر بڕیاروایه لووت جوانبکرێت دەبێ ئەرکی سەرەکی لووت واته هەناسەدان لەبەرچاو بگیرێت. نەشتەرگەریی جوانکاری لە کاتێکدا مانای هەیه که هەناسەدان زیان نەبینێت. پاش نەشتەرگەریی جوانکاریی لووت، هەناسەدانی نەخۆش دەبێ باشتربێت.\nهەرکام له ژوورۆچکەکانی لووت لەگەڵ چوار کونی ناوبۆش بەناوی سینوس پێوەندیان هەیه. هەر سینوس لەلایەن بۆرییەکی تایبەتەوه لکراوە بە لووتەوه. ئەرکی سینوسەکان دەستتێوەردان له هەواگۆڕی و پاڵاوتنی هەوادایه. ڕۆڵە ناسەرەکییەکانی سینوسەکان بریتین له زوڵاڵی دەنگ و باشترکردنی ئاوازی دەنگ، بۆنموونه له کاتی تووشبوون بە هەڵامەتەوه و گۆڕانی سینوسەکان، دەنگ دەگیرێت و دەنگی ئەو کەسە جوانی و خۆشی پێشوی نامێنێت. هەروەها سینوسەکان ڕۆڵی کیسە هەوا یاخود ئێربەگیان هەیه له ڕووداوی هاتوچۆدا، واته ئەگەر زرمه له دەموچاو بکەوێت ئەم سینوسانه که به شێوەی کونی ناوبۆشن ورددەبن تاکو زرمه له مێشک نەکەوێت. هەروەها ئەم کونە ناوبۆشانه له کەمکردنەوەی کێشی کەلەی سەر کاریگەرییان هەیه و دەبنه هۆی ئەوەی که تەوژمی کەمتر بکەوێتە سەر ماسولکەکانی مل.


“فه‌رمانڕه‌وای به‌هێز”یش ناتوانێ كۆماری ئیسلامی ڕزگار كات – کۆمەڵە\nڕۆژنامه‌ی كۆماری ئیسلامی، سه‌روتاری ڕۆژی شه‌ممه ٢٤ی خه‌زه‌ڵوه‌ری، ته‌رخان كرده‌ووه به بابه‌تێك له‌ژێرناوی “فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌هێز بوونی نییه كه نیزام له‌سه‌ر پێ ڕاگرێت“. له‌و وتاره‌دا كه به قه‌ڵه‌می یه‌كێك له كاربه‌ده‌ستانی چاپه‌مه‌نیی ڕژیمی ئیسلامی نووسراوه، هاتووه: “له ئێران دوو ده‌وڵه‌ت بوونی هه‌یه، ده‌وڵه‌تێكی فۆرماڵ و ده‌وڵه‌تێكی پێكهاتوو له مافیا جۆراوجۆره‌كان كه وڵات له كۆنتڕۆڵیان دایه. گران بوونی به‌رهه‌مه پێویسته‌كانی ناوخۆ له‌وانه گۆشت و میوه، به گه‌مارۆ و گوشاره‌كانی ده‌وڵه‌تی ده‌ره‌كی په‌یوه‌ندیی نییه و ڕاسته‌وخۆ ده‌ستكردی كۆنسێرسیۆمی مافیای ناوخۆیه. ئه‌مڕۆ كۆماری ئیسلامی فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌هێزی نییه كه به‌ره‌نگاری “مافیا“كان بێته‌وه و پێداویستییه سه‌ره‌كیه‌كانی خه‌ڵك، له‌وانه ده‌رمان و خوارده‌مه‌نی، له سه‌رده‌می قه‌یراندا دابین بكات. یاسامان هه‌یه به‌ڵام له یاسا په‌یڕه‌وی ناكرێ. ده‌وڵه‌تمان هه‌یه به‌ڵام ناتوانێ ئه‌ركه‌كانی خۆی به‌ئه‌نجام بگه‌یێنێ. سه‌رچاوه‌ی سرووشتی و سه‌روه‌تی جۆراوجۆرمان له ژێر عه‌رز و له‌سه‌ر عه‌رز هه‌یه، به‌ڵام به‌درووستی كه‌ڵكیان لێ وه‌رناگرین. خه‌ڵكێكی باشمان هه‌یه، به‌ڵام فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌هێزمان نییه كه ڕێگای ڕاست و درووستیان بۆ خۆش كات، تا به‌لاڕێدا نه‌ڕۆن“. نووسه‌ری وتاره‌كه بۆ جارێكی دیكه ته‌ئكید ده‌كاته‌وه كه: “ئێستا بۆ پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌كانی ئینقلابی ئیسلامی و له‌سه‌ر پێ ڕاگرتنی نیزامی سه‌رچاوه‌گرتوو لێی، پێویستمان به فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌هێزه كه به‌داخه‌وه، نیمانه”.\n“مه‌سیح مۆهاجێری“، به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رپرسی ڕۆژنامه‌ی كۆماری ئیسلامی و نووسه‌ری ئه‌م سه‌روتاره، له شه‌یداكانی ڕژیمی ئیسلامی و له زومره‌ی ئاخونده موحافزه‌كاره‌كانه كه له ده‌وڵه‌تی ڕووحانی پشتیوانی ده‌كات و به‌مجۆره ناهۆمێدانه، زمانی سكاڵای ده‌گه‌ڕێ. لێكدانه‌وه‌ی سه‌روتارنووسی ئه‌م ڕۆژنامه‌یه، له ده‌ستكه‌وته‌كانی ڕژیمی ئیسلامی، كه به‌مجۆره خه‌فه‌تی نه‌بوونی توانای پاراستنیان ده‌خوات، هه‌رچیه‌ك بێت، له باشترین حاڵه‌تدا، له خۆفریودانێك زیاتر نییه. كۆماری ئیسلامی له سه‌رده‌مێك دا كه خومه‌ینی له‌سه‌ر كار بوو، كه بێ گومان له ڕوانگه‌ی نووسه‌ری سه‌روتاره‌كه‌وه، نموونه‌ی “فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌هێز“ه، بێجگه‌له شه‌ڕ و وێرانی و سه‌ركوت، هیچ شتێكی دیكه‌ی بۆ خه‌ڵكی ئێران به‌دیاری نه‌هێنا. ڕژیم له جه‌رگه‌ی ئاگر و خوێنی شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی ئێران و عێراق و به‌زه‌به‌ری سه‌ركوتی جه‌نایه‌تكارانه‌ی ناوخۆ، سه‌قامگیر بوو.\nڕژیمێك كه ده‌یویست قیبله‌گای مسوڵمانانی جیهان بێت، به‌ر له هه‌موو جێیه‌ك، له وڵاته مسوڵمان نشینه‌كان، وه‌ك مۆدێلێكی شكست خواردووی سیاسی، ئابووری، ئه‌خلاقی، ئیدێئۆلۆژیك، كه‌وته به‌ر نه‌فره‌ت و بێزاری. ئه‌مڕۆ ئه‌وه خه‌ڵكی شیعه‌نشینی عێراقن كه وێنه‌كانی خومه‌ینی و خامنه‌یی ده‌خه‌نه خوارێ و كۆنسوولخانه و ناوه‌نده ئایینیه‌كانی كۆماری ئیسلامی ئاگر تێبه‌رده‌ده‌ن. كارگێڕانی ئه‌م ڕژیمه كه ئیدیعایان ده‌كرد سه‌رمه‌شقی پاكی و ئه‌خلاقن، بوون به ڕێكۆردداری گه‌نده‌ڵترینه‌كان، له‌ئاستی جیهاندا. ئابوورییه‌كه‌یان، كه له سه‌ره‌تای به‌ده‌سه‌ڵات گه‌یشتنی كۆماری ئیسلامی دا، قه‌رار بوو مۆدێلێكی جیهانی بێت بۆ ئابووریی ئیسلامی، هه‌رگیز نه‌یتوانی له قه‌یران ڕزگاری بێت و ته‌نانه‌ت نه‌یتوانی له چوارچێوه‌ی ڕێنوێنییه‌كانی نێئۆلیبڕالیی بانكی جیهانیدا، ڕێگایه‌ك بۆ چوونه‌ده‌ره‌وه له قه‌یران بدۆزێتێتوه و ئه‌مڕۆ له هه‌موو كاتێك داڕماوتره. داڕمان نه به‌هۆی گه‌مارۆ ئابوورییه‌كان، به‌ڵكوو به‌هۆی ناكارمه‌بوونی زاتی و گه‌نده‌ڵیی ناوخۆیی. له ده‌وره‌ی ٨ ساڵه‌ی ده‌وڵه‌تی ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد دا، داهاتی فرۆشی نه‌وته‌كه‌یان ٥٠٠ ملیارد دۆلار بوو، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌م داهاته كه‌ڵانه، نه ده‌رفه‌تی پیشه‌ییان خوڵقاند، نه ته‌وه‌رۆمیان كۆنتڕۆڵ كرد و نه خزمه‌تگوزاریی گشتییان په‌ره‌پێدا و بێجگه‌له هه‌ژاری و بێكاری و حه‌قده‌ستی نه‌دراوی كرێكاران و ته‌وه‌رۆم و گرانی و زیانه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی سه‌رچاوه‌گرتوو له فه‌لاكه‌تی ئابووری، هیچ شتێكی دیكه‌یان بۆ ئه‌م كۆمه‌ڵگایه به‌دیاری نه‌هێنا. سندووقه‌كانی “قرض الحسنه“، كه سوودی بانكییان له‌گه‌ڵ پێوه‌ره دینییه‌كان به ناته‌با ده‌زانی، بوون به بۆنگای دزیی پیشه‌یی و ئه‌و نه‌خته پاشكه‌وته‌ی كه توێژه مامناوه‌نده‌كانی كۆمه‌ڵگا بوویان، تاڵانیان كرد و ووشه‌ی “ماڵبه‌تاڵانچووان“یان خسته ناو فه‌رهه‌نگی ووشه‌كانی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌وه. ئه‌رزشه مه‌زهه‌بیه‌كانی خۆیان، نه‌توانی وه‌ك مۆدێلی ئه‌خلاق و شێوازی ژیان، به‌سه‌ر زۆربه‌ی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌دا بسه‌پێنن. هه‌موو پڕۆژه پڕهه‌زینه‌كانی په‌ره‌پێدانی خورافات، ته‌نیا بوون ناندێنێك بۆ كۆمه‌ڵێك ئاخوندی كۆنه‌په‌رست. ئه‌و منداڵانه‌ی كه به “موسابقه‌ی قورئان و چل حه‌دیس” بار هاتبوون، له تازه‌لاوی و لاویدا به چاوی عه‌قڵ له مه‌زهه‌ب هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه. خامنه‌یی ته‌نانه‌ت به‌سه‌ر ئه‌و پێناسه فریوكارانه‌یه‌ی كه خومه‌ینی له ووشه‌ی “موسته‌زعه‌فان” بووی، پێداچوونه‌وه‌ی كرد و به‌ڕوونی نه‌فره‌تی خۆی له توێژه هه‌ژاره‌كانی كۆمه‌ڵگا، له‌و پێناسه تازه‌یه‌یدا، نیشان دا. له حه‌رام كردنی مووسیقا و وه‌رزش و شه‌تره‌نجه‌وه ده‌ستیان پێكرد، به‌ڵام به‌ره‌به‌ره موقاومه‌تیان تێكشكا و پاشه‌كشه‌یان كرد. ویدێئۆ و ماهواره و ئینتێرنێت به حوكمی باروودۆخی بابه‌تیی جیهان و ئێران، ڕێگای خۆیان به‌ره‌و پێشڕه‌ویی زیاتر، كرده‌وه. حیجاب كه له ڕژیمی ئیسلامیدا نیشانه‌ی دیلیه‌تی و سووكایه‌تی به مرۆڤی ژن بوو، وه‌ك سه‌مبۆل و ئاڵای ئازادیی ژن، له‌سه‌ر لابردرا و له سه‌رشه‌قامه‌كان هه‌ڵكرا. دوژمنایه‌تی له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا كه ته‌نیا سه‌مبۆلی پاشماوه‌ی ئیدێئۆلۆژیی حكوومه‌تی ئیسلامی بوو، له ئێستادا له‌ژێرناوی سازشی قاره‌مانانه‌دا، خه‌ریكه مفع ده‌بێته‌وه. دوایین قه‌یران كه بێتواناییه‌كانی كۆماری ئیسلامیی بۆ هه‌مووان ئاشكرا كرد، ویرووسی كۆرۆنا بوو. درۆنانه‌وه، بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاماری ناڕاست، بێ كه‌فایه‌تی، ئاشكرا بوونی لاوازیی ژێرخانه‌كانی ته‌ندرووستی و ده‌رمانی، گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی ناته‌با، كه تا به‌مڕۆش هه‌روا درێژه‌ی هه‌یه، قه‌یرانی كۆرۆنا ی كردبه كاره‌ساتێكی قه‌ره‌بوونه‌كراوه بۆ كۆمه‌ڵگای ئێران.\nله‌ڕاستیدا، ئه‌مڕۆ، له “پڕۆژه‌ی كۆماری ئیسلامی“، ته‌نیا شتێك كه ماوه‌ته‌وه، هێزی سه‌ركوتی ڕاسته‌وخۆیه. به‌ڵام ئه‌م هێزه‌ش له مه‌سیری له‌ناوچوونی دایه. ساڵی ڕابردوو، له ئاخێزی مانگی خه‌زه‌ڵوه‌ردا، واته له جه‌ره‌یانی یه‌كێك له ئاخێزه مه‌زنه جه‌ماوه‌ریه‌كان، له ماوه‌ی دوو ڕۆژدا، هه‌زار و ٥٠٠ كه‌سیان كوشت، هه‌زاران كه‌سیان بریندار كرد، نزیك به ١٠ هه‌زار كه‌سیان ده‌ستبه‌سه‌ر كرد، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌وانه، نه‌یانتوانی كۆمه‌ڵگا چاوترسێن و بێده‌نگ بكه‌ن و دیتمان كه له دواڕۆژی ئاخێزی مانگی خه‌زه‌ڵوه‌ره‌وه موقاومه‌ت له ده‌یان شوێنه‌وه سه‌ری هه‌ڵدا. بێگومان، هه‌مووی ئه‌وانه، پایه ماددیه‌كانی بێ هیوایی واقعیی سه‌روتار نووسی ڕۆژنامه‌ی كۆماری ئیسلامین كه له چاره‌ڕه‌شیی خۆیه‌وه ده‌ناڵێنێ.


حكومەت بە فەرمی لەسەر دابەشكردنی مووچە ڕوونكردنەوە دەدات – تۆڕی میدیایی خەڵک\nحكومەت بە فەرمی لەسەر دابەشكردنی مووچە ڕوونكردنەوە دەدات\n2019/10/02 - 3:14 PM\nوتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، هاوڵاتییان و مووچەخۆران دڵنیا دەكەینەوە مووچە هەیە و لە كاتی خۆیدا دەدرێت.\nجوتیار عادل، وتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆنفڕانسی دەرخستنی ستراتیژیەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ سەقامگیری عیراق و ناوچەكە ڕاگەیاند، پەیوەندی تەلەفۆنی لە نێوان هەولێر و بەغدا بوونی هەیە و پرسی مووچە و بودجەش تاوتوێ دەكرێت.\nوتیشی، “خەڵكی كوردستان دڵنیا دەكەمەوە مووچە هەیە و لە كاتی خۆیدا دەدرێت و هەموو هەوڵێك دەخەینەگەڕ تاكو شایستەكانی خەڵكی كوردستان زامن بكەین”.\nئەمەش لەكاتێكدایە بڕیارە هەفتەی داهاتوو مووچەی مانگی تەمموز دابەش بكرێت، ئەمەش لەكاتێكدایە سێ مانگ مووچە لە وادەی خۆی دواكەوتووە.\nئەمریكا لەسەر توندوتیژی دژ بە خۆپيشاندەرانى بەغدا هاتەدەنگ


نرخاندنێن بایک و قەرایلان و پرسگرێکا یەکیتیا نەتەوەیی د ناڤا کوردان دا - دارکا مازی\nنرخاندنێن بایک و قەرایلان و پرسگرێکا یەکیتیا نەتەوەیی د ناڤا کوردان دا\nin بێ بەش\nد ھەڤپەیڤینا جەمیل بایک، د 28ێ ئادارێ دا، دەربارا گارە، ھەدەپێ، یەکیتیا نەتەوەیی و هتد دا کو ل ستێرک تیڤی ھاتە بەلاڤکرن. مژارێن گرێدایی رۆژەڤێ ھاتنە نرخاندن. دووڤ را یەکسەر، موراد قەرەیلان ژی بەشداری رادیۆیا دەنگێ وەلات بوو و ل سەر مژارێن ب ڤی رەنگی شرۆڤە کرن. د ھەر دو ھەڤپەیڤینان دا ژی، شرۆڤە ھاتنە کرن کو د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا گۆفتووگۆ ھەیە، لێ بەلێ پێشمەگە ل بەردەسۆر ئێریشی پەکەکێ کر و ئەڤە دکاریت ڤێ دیالۆگێ ژناڤ ببەت.\nد ئاخافتنا خوە دا، جەمیل بایک دیار کر کو ئەو لێکۆلینێ ل سەر بوویەرا بەردەسۆر دکەن و گۆت “گەر ھەڤالێن مە بەرسڤ دابا، دا بیتە سەدەما شەری. لێ ئەو ل سەر بنگەھا داخوازێن گەلێ مە کو د نەورۆزێ دا ژ بۆ یەکیتیێ ھاتن کرن، پاشڤە ڤەکێشیان، “. لێ بەلێ، د ناڤبەرا ئاخافتنێن قەرەیلان و بایک دا ناکۆکیەک ھەیە: ل گۆری جەمیل بایک، د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا د ئاستەکێ پر بلند دا گۆفتووگۆ ھەیە، ناڤبەینکار ھەنە. ل گۆری قەرەیلان، د ناڤبەرا پەدەکێ و پەکەکێ دا پەیوەندی د ئاستەکێ بلند دا نینە، لێ دەستپێکا دیالۆگێ ھەیە.\nما جەمیل بایک پشتگریێ ددەتە دیالۆگا ناڤبەرا پەکەکێ و پەدەکێ یان ژی پووچ دکەت؟\nئاخافتنا جەمیل بایک ب گشتی وەکو ئاخافتنەکا مەعقوول خویا دکەت، ھەمان دەم یا موراد قەرایلان ژی ووسایە. لێ راستی، ژ ڤان ئاخافتنێن کو مەعقوول خویا دکەن گەلەک جودا نە. ب تایبەتی، جەمیل بایک دخوازە ب ئاخافتنێن خوە ژانێ سونی ژ بۆ ھەولدانێن دییالۆگا یەکیتیا نەتەوەیی چێبکەت، دا کو یەکیتییا نەتەوی مری ژ دایک ببیت. چما؟\nیەکەم؛ جەمیل بایک د چاپەمەنیێ دا هندە ڤەکری بەحسا ڤان گۆتووبێژا دکەت، ئەڤە ژی مینا ھەولا پووچکرنێ یە. دەمەکێ کو دەولەتا ترکا داگیرکەر گەلەک ب توندی ئێرشی کوردان دکەت کەشف کرنا ڤان ھەولێن دییالۆگێ وەکو “راپۆرت دانە دەست دەولەتا ترک” خویا دکەت. ژ بەر کو د ڤی دەمی دا دیالۆگا د ناڤبەرا کوردان دا تشتەکە کو ھەری زێدە نە ب دلێ ترکیا یە. ھێژ ھەڤدیتنەک مجد و بھێز چێنەبوویی ئاشکەرا کرنا ڤان هەولان تەنێ دێ هاریکاریا ئیران و ترکان کەت ژ بۆی دروسترکنا ئاستەنگان ل همبەر ڤان ھەولێن دییالۆگێ.\nدویەم؛ ژ بەر کو مەسەلا یەکیتیا نەتەوەیی ب بوویەرەکا خەیالی یا وەکو بەردەسۆرێ خراب نابیت. بەردەسۆرێ چ پەڤچوون و شەر چێنەبوونە کو ببیتە ئەگەرا پووچکرنا دییالۆگا ناڤبەرا پەکەکێ و پەدەکێ دا. د راستیێ دا، پەکەکە ژ پاییزا بۆری د ناڤ 6 مەھان دا، رێڤەبەرێ ئەولەکاریا گشتی یا سەرزێری غازی سالح ئالیخان و 4 پێشمەرگەیێن دی شەھید کرن. پەکەکێ ل 9 نوقتەیێن جوودا ئێرشی ھێزێن پێشمەرگە کر، و ل 8 نوقتەیێن جوودا مین دانان. ئانکو، ھەر چەند جەمیل بایک دبێژیت ھەر گاڤ پێشمەرگە ئێرشی مە دکەت، لێ درەوە، ھێژ ژ دفنا گەریلایەکێ ب تەنێ ژی خوین نە رژیایە. ژ بەر ڤێ یەکێ یێن ئێرشێ دکەن گەریلا بوونە، لێ داکو شەر چێنەبیت پێشمەرگە بەرسڤ نەدایە. ڤێ چاخێ مەسەلە چییە ؟ جەمیل بایک دخوازیت پرسگرێکا بەردەسۆر مەزنتر بکەت و ب راستی بەری کو ئەو دەست ب دیالۆگێ بکەن ڤێ دیالۆگێ ب داوی بینن. بایک دخوازیت ڤێ نامەیێ بدەت یێن ناڤبەینکاریێ دکەن “بنێرن مە دەست ب ھەڤدیتنان کر لێ وان نەهێلا”.\nسێیەم؛ بێ گومان ، یا ھەری گرنگ ژی ئەوە کو پەکەکێ، حەز ل سەر یەکیتیا نەتەوەیی ل سەر بنگەھا بەرژەوەندیێن کورد و کوردستان نینە. پەکەکێ د پارادیگما-ئایدۆلۆژیا خوە دا تێگەھا “نەتەوێ” وەکی تێگەھەکا کەڤنەشۆپی و چێکری نیشان دایە. پەکەکێ فکرا خوە یا لسەر تێگەھا “نەتەوە” وەکو دایکا ھەمی نەخوەشییێن سیاسی، شەر و ھەر خرابیەکا سەدسالا 20ێ تەئۆریزە دکەت. تەڤگەرەک کو تێگەها نەتەوێ رەد بکەت، دێ چاوا بەحسا یەکبوون و دیالۆگا نەتەوەیی کەت.\nبێ گومان، ئەم ڤان سێ مژارێن بنگەھین نھا دێ ل ئالیەکێ دانین. ل سەر ئاخفتنێن جەمیل بایک ھندەک ئەنجامان باس کەین. ژ بەر کو جەمیل بایک بەردەسۆر دانا سەر مێزێ، ئەم ژی دکارین دەستپێکێ ب بەردەسۆر دەست پێ بکەین.\nگەلۆ ل بەردەسۆر چ قەومی؟\nخەتا بەردەسۆر نێزیکێ سنۆرێ ئیرانێ یە، دەڤەرەکە خالێن گومرکێ یێن پەکەکێ لێ ھەنە. ئەرکا یەکینەیێن گومرکێ ل ڤێرە ئەوە کو ژ کۆلبەران (قاچاخچیان) پارە وەرگرن، و د بن ناڤێ باجێ دا ژ گوندیێن کو ھاڤینا پەزێ خوە دبەنە زۆزانێن کەلەشینێ پارە دستینن. بالکێشە کو، ھەموو یەکینەیێن گەریلا یێن ل سەر ڤێ خەتا کێلەشین، برادۆست، بەردەسۆرێ راستەراست د بن دەستێ جەمیل بایک دا نە.\nلێ بەلێ، وەکو ئەو بەحس دکەت، د شەڤا 21ێ ئادارێ دا، چ ئێرشەک ل سەر نوقتەیێن گەریلایا چێنە بوونە. مە ل سەر ڤێ مژارێ ژ چاڤکانیێن ھەرێمی پرسیار کر و مژار ب ڤی رەنگی ژ بۆی مە ئاشکەرا کر: ل نێزیکێ گوندان، ژ ھەرێما بەردەسۆر، نۆقتەیەکا کۆنترۆلێ یا پێشمەرگەیان ھەیە. پێشمەرگەیان ل سەر رێیەکێ دیتن کو ھندەک ئەندامێن پەکەکێ ب کارەکێ ڤە مژوولن، ئەو ڤێ یەکێ وەکی ھەولێن دانانا مینان ل سەر رێ تەخمین دکەن و ھندەک تەقێ ل ھەوا دکەن. ژ بۆ کو ئەو گەریلا ژ دەڤەرێ دوور بکەڤن. ژ بەرکو د 13ێ ئادارێ دا، پێشمەرگەیەک بابێ چار زارۆکان ب ناڤێ تارق قادر ل ڤێ دەڤەرێ ب مینەکا پەکەکێ شەھید ببوو. پێشمەرگە ژی، داکو دیسا رەوشەکا وەھا خەمگین دروست نەبیت د ئامادەباشییێ دا نە.\nچاوا کو جەمیل بایک بەحس کری، “گەریلا ناخوازیت گۆتووبێژێن یەکیتیێ پووچ بکەت” لێ، “پێشمەرگە دخوازیت گۆتووبێژێن یەکیتیێ پووچ بکەت” تشتەک وھا ل گۆرێ نینە. جەمیل بایک ب پەیڤێن روحا نەورۆزێ، داخوازا یەکیتیا گەل و هتد. ب ڤان گۆتنێن گرنگ دخوازیت راستییێ بەروڤاژی و شوولی بکەت.\nقیبلا دیالۆگا کوردی شەنگالە نەکو بەردەسۆر\nنە مومکینە کو مرۆڤ ناکۆکیا د ناڤبەرا کوردان و پرسگرێکا یەکیتیا نەتەوەیی دا ب دو گولـلەیان ل بەردەسۆرێ ڤە گرێ بدەت. ئەڤە مینا شرۆڤەکرنا دارێ ب بەلگا یە. دڤێت چقێن دارا یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی یا کوردا ل دەستپێکێ ب تێگەهێن بنگەھین یێن وەکی پێناسەکرنا نەتەوە و نەتەوایەتییێ، پەیوەندی و رێکەفتنا، بێی کو ھەڤدو وەکو دوژمن ببینن شرۆڤە بکەین ب کورتاسی پێویستە ئەم تێگەهێن بنگەھین شرۆڤە بکەین. جەمیل بایک بێی کو ڤان مژارێن بنگەھین دەستنیشان بکەت دبێژیت یەکیتیا نەتەوەیی و دیالۆگ = بەردەسۆر. لێ بەلێ، ئەم د ھەمان دەمێ دا دبێژین کو بەرێز جەمیل بایک، یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی = شنگال، یەکیتی و دیالۆگا نەتەوەیی = حەشدا شەعبی وەکی دۆست نەدیتن، دەست پێ دکەت.\nجەمیل بایک ئیسرارێ دکەت، “ئەم دخوازین بزانین کا ل بەردەسۆر چ دقەومیت.” ئەم ژی دخوازین بزانین کا ل شەنگالێ چ دقەومیت. ژ بەر کو شەرتێ یەکەمێ یەکیتیا نەتەوەیی ئەوە کو ژ ھەر بھۆستەکا ئاخا وەلاتی را بکارین ببێژین کوردستان. ھەیا کو ھوون نەبێژن شەنگال کوردستانە، یەکیتیەک نەتەوی چێنابیت. ھەیا کو ھوون ل شوونا پەشمەرگە ل شنگالێ ل گەل حەشدا شەعبی دا رێکەفتنێ بکەن، یەکیتی چێنابیت. گەر مەدیایا پەکەکێ کەسەکێ وەکو سەکرەتەرێ عەسایب ئەهل-حەق قەیس خەزعەلی، یێ کو سۆند خواری کو ھەرێما کوردستانێ وێران بکەت، وەکی ھەڤالێ ئێزدیا و وەکی خوە ل دژی رێکەفتنا شەنگالێ نیشان بدەت، وی دەمی یەکیتیا نەتەوەیی چێنابیت. ژ بەر ڤێ یەکێ، د دیالۆگا یەکیتیا نەتەوەیی یا کورد دا، قیبلە نە بەردەسۆرە، قیبلە شنگالە بەرێز بایک.\nپەکەکێ ژ رۆژا کو کەفتیە شەنگالێ دا حەتا ئیرۆ، ھندەک کەس ل دۆرا خوە کۆم کرینە، وان بەر ددەتە سەر جادا و ب وانا ددەتە گۆتن کو “ھەرێما کوردستانێ چەند خرابە”. ئەڤە کۆما مرۆڤێن کورد بەلاڤووکێن ب عەرەبی ھاتیە نڤیساندن ب وانا ددەنە خواندن و دوژمناتییا کوردستانێ دکەن. پەکەکە نە کو دخوازیت شەنگال خوەسەر ببیت، پەکەکە دخوازیت شەنگال سەر ب ھەرێما کوردستانێ ڤە نە بیت. پەکەکە بەغدا و موسل وەکو دەرگەھێ ئازادییا ئێزدییا نشان ددەت. ھەولێر و حکوومەتا ھەرێمێ وەکو دوژمن نیشان ددەت. بەرێ ئێزدییا ددەتە بیابانێن عەرەبا، نە کو ددەتە زۆزانێن کوردستانێ. پەکەکە ل شنگال ئارمانجا عەرەب بوویینێ پێک تینیت. سییاسەتا پەکەکە ل شنگال دمەشنیت، عەرەب بوونە.\nدیالۆگا ناڤبەرا کوردان ل سەر ئەجیندەیا شیعا نامەشیت\nپەکەکە ل ئیراقێ دگەل شیعەیێن ئالیگرێن ئیرانێ ل سەر رۆژەڤەکا هەڤبەش تەڤدگەریت. ئەڤ ئەجیندایە ژ بۆ کوردان ئەجیندایەک پڕ خەتەرە. ژ بەر کو ل گۆری ڤێ رۆژەڤێ، ئیران دخوازیت د شەرێ ھەرێمی دا ھەرێما کوردستانێ بکەتە مەیدانکا شەری. ژ بەر کو ھەولێر ب ھەمی کێماسییان ڤە ژی، وارگەھێ نەتەوەیی بوونا کوردان یا سیاسی، ئابۆریە و د ھەموو ئالیەکێ دا تەمسیلا ئیرادەیا کورد و کوردستانێ دکەت. ھەولێر کرنە مەیدانا شەری، دهێتە واتەیا پاشڤەخستنا نەتەوەبوونا کورد و بەرزەکرنا دەسکەفتێن ھەیی. پەکەکە پارچەیەک ژ ڤێ ئەجیندایا ب ڤی رەنگی مەترسیدارە. ئەڤ پرسگرێکا دوژمناھیا ل دژی ھەرێما کوردستانێ و پەدەکێ، پرسگرێکا سەرەکی یە کو دیالۆگا ناڤبەرا کوردان دا ئاستەنگ دکەت.\nپەکەکە دبێژیت ئەم دخوازین د گەل پەدەکێ دا ل سەر مێزەیا دییالۆگێ روونین، لێ دەما کو ل سەر مێزی یە، ھێژان ژی د دەستێ خوە دا خەنجەرا ئیرانێ و حەشدا شەعبی، هەلدگریت. د 9 چریێ دا، میلیشیایێن کەتایب ئەھلل حەق یێن گرێدایی حەشدا شەعبی ئێریش برنە سەر نڤیسگەھا پەدەکێ ل بەغدا و ئالایێ کوردستانێ شەوتاندن. ئەڤ تشتە ژ نیشکەکێ ڤە چێنەبوو. پەکەکێ ل گەل حەشدا شەعبی دا رێکەفتنەک ستراتەژیک کرییە. یا کو گۆتووبێژێن نەتەوەیی یێن ناڤبەرا کوردان تێک ددەت ئەڤەیە. پەکەکە؛ ل ناڤا رێکخستنا حەشدا شەعبی دا باسکێ کوردە.\nجەمیل بایک دبێژیت، “ئەم دخوازین فێر ببین چما دەما کو ئەڤ دیالۆگە دهێتە برێڤەبرن پێشمەرگەیان ل بەردەسۆرێ ئێریش کر. ئەم ژی دخوازین بزانین، “چما دەما کو دیالۆگ برێڤەدچیت ھوون ھێژ ژی ھەڤالبەندیێ ل گەل حەشدا شەعبی دا دکەن”؟ چما ھوون ل شەنگالێ بەلاڤۆکێن عەرەبی دخوینن و دژمناھیا ھەرێما کوردستانێ دکەن؟ چما د ئاهەنگێن نەورۆزێ دا کو هەوە رێکخستی هەوە نەهێلا گەنج ب ئالایێن کوردستانێ بکەڤنە قادا ئاهەنگا نەورۆزێ و هەوە ئالایێ رەنگین بلند نەکربوو؟ چما یەکینەیێن هەوە ل سەر رێکێن پێشمەرگەیان ل ئامێدیێ مینا ددانن. بەری ھەر تشتەکێ، ئەڤە 50 سالن ھوون د ناڤ سیاسەتێ دا نە، ما قەی ھوون نزانن ل سەر شاشا تەلەفزیۆنێ گۆتنا “پەکەکە و پەدەکە ھەڤدیتنا دکەن” د بیتە مژارا نووچەیان.\nدیرۆکا په‌یوه‌ندیێن پەکەکێ و ئاکەپێ و قەدەرا باکورێ کوردستانێ – بەشا یەکەم


سەقامگیری و پەرەسەندوویی ناوچە سنووریەکان لە ئەجێندای ڕژدی دەوڵەتی ئێران دا بێت - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nسەقامگیری و پەرەسەندوویی ناوچە سنووریەکان لە ئەجێندای ڕژدی دەوڵەتی ئێران دا بێت\nساڵانێکە کە خەڵکی ناوچە سنوری و پەرەنەسەندووەکانی وڵات لە دۆخێکی ناگونجاو دا دەژین و کەمترین کەلوپەل و ئامێری ئاسایش و پەروردە و … یان هەیە. ئاو، کارەبا، گاز، ئەنتەرنێت و تەلەفۆن و قوتابخانە و زانکۆ و زۆرێکی دیکە لە نموونەکان هەن کە یا هەر نین یا زۆر کەمن و کۆن و بەکەڵک نەهاتوون.\nبەڵام پرسیار ئەمەیە کە بۆ بەرپرسانی ئێران لەمەڕ ئەرکەکانیان کەمتەرخەمن؟ ئایا خەڵکی ناوچە سنووریەکان بەشێک لە هاوڵاتیانی ئێران نین؟ بەداخەوە گەورەبوونی ناهاوسەنگ و ناوچەکانی ئێران و نەبوونی بەڕێوەبەرایەتی سەرچاوە و خزمەگوزاریەکان، بۆتە هۆی کۆ بوونەوەیان لە تاران و شارە گەورەکان و ئەمەش پشکی شارەکانی دیکەی لەناوچە سنووریەکان گەیاندووتە کەمترین ئاستی خۆی.\nئەم بابەتە چاکسازی تێدا ناکرێت تا کاتێک کە بەڕێوەبەرانی نەتەوەیی و بڕیاردەرانی پلە بەرزی وڵات واتای ڕاستەقینەی پێبدەن و واتە پشت بە چەند لێدوانی سەرەنج ڕاکێش و دەنگ کۆکەر نەبەستن.\nبەڵام تەنانەت لەم مەرجەش دا دەبێت کەسێک هەبێت کە داخواز بکات لە بەرپرسان کە هەڵسن بە تێپەڕاندنی ئەرکەکانیان لاناوچە سنووری و کوردنشینەکان.\nوادیارە، هزری بەڕێوەبەران لە ئاست نەتەوەی دا بەمجۆرەیە کە ئێران واتە تاران و شارە گەورەکان، و ئەمەش ڕێبازیانە و بودجە و سەرچاوە و خزمەتگوزاری بۆ شارەکانی دیکە لەناوچە سنووریەکان بەرچاو ناگرن.\nگەر ئەم بیرکردنەوە نەبوایا ئەوە ئەوڕۆکە لە ناوچە کوردنشینەکان گۆڕانکاری و سەقامگیری و خزمەتگوزاری بوونی دەبوو کە نییە.\nلێرەدا ئەرک و دەوری میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە کەشی ئەنتەرنێت زۆرە و دەبێت لەم پێناوەدا هەنگاوی بەکاریگەر بنێن.\nڕاگەیاندنەکان کە خەمخۆری داهاتووی وڵاتن و توانای سەرەنج ڕاکێشانی بەرپرسان بۆ سەر بابەتەکانیان هەیە باشتر وایە بۆ ئەم بابەتەش سەرنجی بەرپرسان بۆ لای خۆیان ڕاکێشن.\nخەڵکی ناوچە سنووری و کوردنشینەکانیش باشتر وایە لەڕێگای بەکارهێنانی توانای تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و هەڵبەت لە ڕێگاکانی پەیوەندی لەگەڵ دەزگا و بەرپرسانی دەوڵەت لەمەڕ ورووژاندنی پرس و کێشەکانیان، هەوڵ بدەن.\nچاودێر وەک دەزگایەکی مافی مرۆڤی ناوخۆ لەبارەی ئەم پرسانەوە بە بەرپرسانی ئێران دەڵێت کە پەرەسەندوویی و پێشکەوتنی ناوچە سنووریەکان بە هەند وەربگرن و لەم پێناوەدا ڕێکاریش دەخاتە ڕوو.\nگەشەی بازارچە سنووریەکان، سەقامیری و ئاسایش لە کەشی ئیش و کار و هاتنی وەبەرهێنان بۆ ئەم ناوچانە دەتوانێت دیاردەی ناشیرینی کۆڵبەری لابدات کە وەک ئیشێکی درۆیە و گەنجانی ئەم ناوچە بێ خەم خەریکی ئیش و کاریان بن و لەگەڵ خێزان و لە شارەکەی خۆیان ئیش بکەن.\nفریب، ربایش و کشتن کودکان در «جنگ میثاق ملی» و اتحاد پ ک ک و ترکیه\nمنداڵانی “ون بوو”ی ئێرانی/ یۆسف ڕەشیدی خەڵکی بانە


بەرێوبەرایەتییەکەی سەرۆکی ولایەتە یەکگرتووەکان داناڵد تڕامپ سەرتۆپکی هەوڵەکانیان بە دەرکردنی مادۆرۆ لە کاراکاس دەستپێدەکات و خەڵاتکردنی رێبەری کۆمەڵەی نیشتیمانی ئەو وڵاتە خۆرخێ گایدۆ وەک سەرۆک؛ ئەم هەڵوێستە نزیکەی 50 دەوڵەتی دیکەش گرتیانەبەر بۆ ناساندنی خۆرخێ گایدۆ وەک سەرۆکی ڤەنزویلا.\nبەرلە وتەکانی راوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانی ولایەتە یەکگرتووەکان جۆن بۆڵتن لەمەیامی، بەرپرسێکی باڵای بەرێوبەرایەتییەکە جەختی لەوەکردەوە کە هەموو بژاردەیەک تائێستا پێشنیاز کراون سەبارەت بە ڤەنزویلا کە وا پێدەچێت دەرئەنجام یەکلاییبوبێتەوە.\nئەو کاربەدەستە باڵەی بەڕێوبەرایەتییەکەی ئەمریکا دەڵێت "ئێمە دەمانەوێت بەشێوازێکی ئاشتیخوازانە دەستاودەستی دەسەڵات بکرێت، بەڵام ئێمە سورین لەسەر ئەوەی کە دەستاودەستی دەسەڵات ئەنجامبدرێت." هاوکات مادۆرۆ و دەستەودایرەکەی نیگەرانن لەوەی کە ئەم هەڵوێستەیە مانای چیە.


فەڕەنسا.. وتەبێژی هێلەک زەردەکان بە ژنی ساڵ دیاریکرا\nبه‌پێی راپرسییه‌ك كه له فه‌ڕه‌نسا ئه‌نجامدراوه، یاریزانی یانه‌ی پاریسانجێرمان كایلیان مباپی به پیاوی ساڵ و وته‌بێژی خۆپیشانده‌ره هێله‌ك زه‌رده‌كانی فه‌ڕنسا پریسیلیا لودۆسكی و راوێژكاری ئه‌ڵمانیا ئه‌نگێلا مێركڵ و به ژنانی ساڵ هه‌ڵبژێردراون.\nپه‌یمانگای توێژینه‌وه‌ی گشتیی فه‌ڕنسا (IFOP) له‌ڕاپرسییه‌كیدا كه بۆ گۆڤاری Paris Match ئه‌نجامیداوه، بۆ ده‌ستنیشانكردنی پیاوی ساڵ و ژنی ساڵ، له‌گه‌ڵ چوار هه‌زار كه‌سدا چاوپێكه‌تنی ئه‌نجامداوه كه ته‌مه‌نیان له‌سه‌روو 18 ساڵییه‌وه‌یه.\nبه‌پێی راپرسییه‌كه یاریزانی ته‌مه‌ن 20 ساڵی پاریسانجێرمان مباپی رێژه‌ی سه‌دا 30ی ده‌نگه‌كانی به‌ده‌ستهێناوه و به‌پیاوی ساڵ هه‌ڵبژێردراوه.\nهاوکات هه‌ریه‌كه له راهێنه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی فه‌ڕه‌نسا دیدیه‌ر دیشامپس به‌ڕێژه‌ی سه‌دا 26، سه‌ركۆماری فه‌ڕه‌نسا ئیمانوێل ماكرۆن به‌ڕێژه‌ی سه‌دا 14 و سه‌رۆكی ئه‌مریكا به‌ڕێژه‌ی سه‌دا 12ی ده‌نگه‌كان به‌دوای مباپیدا دێن.\nوته‌بێژی خۆپیشانده‌ره هێله‌ك زه‌رده‌كانی فه‌ڕنسا پریسیلیا لودۆسكی رێژه‌ی سه‌دا 30ی ده‌نگه‌كانیان به‌ده‌ستهێناوه و به ژنی ساڵ هه‌ڵبژێردراوە.\nئەوەی جێگای تێبینییە راوێژكاری ئه‌ڵمانیا ئه‌نگێلا مێركڵ هاوشان لەگەڵ پریسیلیا لودۆسكی بەهەمان رێژە لە ریزبەندی یەکەمی ژنی ساڵ دێت و لەدوای ئەوانیش سه‌رۆكوه‌زیرانی به‌ریتانیا تێرێزا مه‌ی به‌ڕێژه‌ی سه‌دا 19ی ده‌نگه‌كان به‌دوای مێركڵ و لودۆسكیدا دێت.\nپریسیلیا لودۆسكی، به یه‌كێك له‌و كه‌سانه داده‌نرێت كه خۆپیشاندان و چالاكییه‌كانی هێله‌ك زه‌رده‌كانی له فه‌ڕه‌نسا ده‌ستپێكردووه.


یادی دامەزراندنی کۆماری کوردستان بە زیندوویی دەمێنێتەوە\n٢٢ی کانوونی دووەمی هەموو ساڵێک بە شکۆوە یادی جاڕدان و دامەزراندنی کۆماری کوردستان دەکرێتەوە کە رۆژی ٢٢-١-١٩٤٦ راگەیەندراو پێشەوا قازی محەمەد وەک یەکەمین سەرکۆماری کوردستان سوێندی یاسایی خوارد.\nهەرچەندە کە تەمەنی کۆماری کوردستان کورت بوو، بەڵام رۆڵێکی گرنگ و بەرچاوی لە زیندووکردنەوەی هەستی نەتەوایەتی و ئامانجی سەربەخۆخوازی گێرا، بۆیە هەموو ساڵێک بە شکۆوە یادی ئەو رۆژە دەکرێتەوە.\nیادکردنەوەی کۆماری کوردستان پێوەندی بە هەموو کوردستانیانەوە هەیە، بۆیە جگە لە کوردانی رۆژهەڵات ، کوردانی پارچەکانی دیکەو هەندەرانیش رێز لەو یادە دەگرن و رێوڕەسم و مەراسیمی بۆ دەگرن.\nئەمساڵ بەو بۆنەیەوە لە زۆربەی شارەکانی کوردستان، هەروەها لە پێتەختی زۆربەی وڵاتانی ئەوڕوپادا کوردستانیان لە دەورەی یەکتر کۆبوونەوە، یادی کۆماری کوردستانیان کردەوەو رێزیان لە خەبات و قوربانیدانی پێشەوا قازی محەمەدو یارانی گرت.\nهەر بەو بۆنەیەوە چالاکی هونەری و وێژەیی و سیمیناری وتارخوێندنەوەو کۆڕی سیاسی ساز کران و ساڵڕۆژی راگەیاندنی کۆماری کوردستان وەبیر هێنرایەوە.\nکوردستانیان بە جۆش و خرۆشەوە یادی کۆماری کوردستان دەکەنەوەو هیوا دەخوازن کە هێزە سیاسیەکانی کوردستان لە دەوری یەک گوتاری سیاسی کۆببنەوەو بەرەو سەربەخۆیی و زیندووکردنەوەی کۆماری کوردستان هەنگاو هەڵبگرنەوە، بەتایبەتیش کە ئێستا لە باشووری کوردستان دەرفەتێکی زێڕین هاتۆتەپێش، بەڵام مخابن بەرچاوتەنگی حزبایەتی و کەسایەتی خەریکە ئەو دەرفەتە بۆ دواوە دەگێڕێتەوە. تەنانەت لە رۆژئاوای کوردستانیش دەستکەوتی گەورە بەدی هاتوون، چاوەڕوانی سەرکەوتن و پێشکەوتنی زیاتری لێدەکرێ.\nلە یادی دامەزراندنی کۆماری کوردستان، ماڵپەڕی رزگاری لە کاتێکدا کە پیرۆزبایی لە کوردستانیان دەکات و سڵاو ئەمەک و وەفاداری بۆ گیانی پێشەوا قازی محەمەد و سەرجەم شەهیدانی رێی رزگاری و سەربەخۆیی دەنێرێ. لەهەمان کاتدا بانگ لە هێزە سیاسیەکانی کوردستان دەکات کە بەرچاوتەنگی حزبایەتی، کەسایەتی و بنەماڵەیی وەلابنێ و بەرەو سەربەخۆیی رێبگرن و ئەو دەرفەتە مێژووییەی کە هەیە، لە دەست نەدەن.\nبەرزو پیرۆزبێ یادی دامەزراندنی کۆماری کوردستان\nسڵاو بۆ گیانی پێشەوا قازی محەمەد، یەکەمین سەرکۆماری کوردستان.\nخەبات لە پێناو کوردستانێکی سەربەخۆو گەلێکی بەختەوەردا سەرکەوتووبێ.


حكومەتی هەرێم وەڵامی هیومان رایتس وۆچ دەداتەوە\nحكومەتی هەرێم وەڵامی هیومان رایتس وۆچ دەداتەوە ڕایگەیاند، گیراوانی داعش كە تەمەنیان لە ١٨ ساڵ كەمترە وەك قوربانی دەستی داعش مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت نەك تاوانبار.\nدیندار زێباری، رێكخەری راسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێم ڕایگەیاند، حكومەتی هەرێم هەمیشە راپۆرتی رێكخراوە نێدەوڵەتییەكان بە هەندوەردەگرێت، بەڵام لە ڕاپۆرتێكیدا هیوامان رایتس وۆچ تۆمەتی جۆراوجۆری خستووەتە پاڵ دامودەزگاكانی حكومەتی هەرێم.\nدەشڵێت، ڕێكخراوەكە سەردانی شوێنی دەستگیركردن و مانەوەی ئەو مێردمنداڵانەی نەكردووە، بۆ ئەوەی پشت بە زانیاری دروست ببەستێت و هیچ كەسێكیش بەبێ بڕیاری دادگا دەستگیر ناكرێت.\nئاماژەی بەوەشكرد، دوای دەستگیركردنی تۆمەتباران و داواكراوان بەپێی یاسای بنەماكانی دادگاییكردنی سزایی، مامەڵەیان لەگەڵدادەكرێت، تۆمەتباریش مافی هەیە پارێزەرێك ئامادە بكات و ئەگەر نەیتوانی پێویستە دادگا پارێزەری بۆ دابین بكات.\nباسی لەوەشكرد ، لە ئەنجامی ئەو رێوشوێنانەدا كە گیراونەتە بەر تا ئێستادا (٩٠)كەس لە نەوجەوانان و ئافرەتان و منداڵ هەیە لەوانە (١٤) كوڕ كە راگیراوە و (٥٠)ی دیكەش لە كوڕەكان فەرمانی سزایان بۆ دەرچووە ئەمانە تەمەنیان لە (١٨) ساڵ كەمترە لەگەڵ (٢٦) ئافرەت و لە ماوەی رابردووشدا ژمارەیەكی زۆریان كە بە تۆمەتی تیرۆر دەستگیركرابوون ئازاد كراون و رەوانەی ئەو شوێنانە كراون كە لێوەی هاتبوون.\nپێشتریش ڕێكخراوی هیومان ڕایتس وۆچ لە ڕاپۆرتێكیدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردبوو، هەردوو حكومەتی بەغدا و هەرێمی كوردستان، هەزار و ٥٠٠ منداڵیان بە تۆمەتی تیرۆر و ئەندامبوونیان لە ڕێكخراوی داعش تۆمەتبار و دەستگیركردووە.


رۆمانى گەمژەیی مارکیز، دەکرێت بە کوردى - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nرۆمانى گەمژەیی مارکیز، دەکرێت بە کوردى\nرۆمان Dec 16, 2019\nدەزگای ڕۆشنبیریی جەمال عیرفان کتێبی (گەمژەیی مارکیز) دەکات بە کوردى.\nوا بڕیارە لە ئایندەیەکی نزیکدا دەزگای رۆشنبیریی جەمال عیرفان لە کارو پرۆژەیەکی نوێدا رۆمانى (گەمژەیی مارکیز) لەنوسینی (عەواد عەلی) بکات بە کوردى.\nوەک لە واڵى تایپەتى دەزگاکەدا هاتووە لە ئایندەیەکى نزیک دەزگای رۆشنبیریی جەمال عیرفان لە کارێکى نوێیدا لەگەڵ وەرگێڕی کورد (سەباح ئیسماعیل)، کە لە بوارى وەرگێڕاندا خاوەنی زیاتر لە (٣٠) کتێبی جۆراو جۆرە، ئەم رۆمانەش دەکات بە کوردى و دەزگاکەش چاپى دەکات.\nبە لای منەوە وەرگێڕانی هەر دەقێکی ئەدەبی بۆ زمانێکی تر نزیکە لە سەرلەنوێ لەدایکبوونەوەی، چونکە مۆرکی شێوازی تایبەت بەو زمانە وەردەگرێت بۆی وەردەگێڕرێت، بەرگی لەبەردەکات و لە هەواکەی هەڵدەمژێت، بەو مەرجەی وەرگێڕان بۆ دەقە ئەسڵییەکە ئەمین بێت و ڕۆحی بپارێزێت.\nمن وایدەبینم گوتەی (وەرگێڕان ناپاکییە) لە جێی خۆیدا نییە، چونکە وەک هەر چالاکییەکی داهێنەرانەی تر لەسەر تێگەیشتن و هەست و چێژی ئیستاتیکا بنیاتنراوە، بۆیە وەرگێڕانی دەقاودەقی هەر تێکستێکی ئەدەبی، وێڕای پاراستنی کۆنتێکستی (سیاق) گشتی، وێرانی دەکات و وێنەی دەشێوێنێت.\nکاتێک سەباح ئیسماعیلی هاوەڵم ئارەزووی دەربڕینی وەرگێڕانی ڕۆمانەکەمی بۆ زمانی کوردی پێگوتم، زۆرم پێخۆشبوو و سوپاسم کرد، بەتایبەت ئەمە یەکەمین ڕۆمانی منە بۆ زمانی کوردی، ئەو زمانەی دەتوانم قسەی پێ بکەم و پێوەندییەکی قووڵ و دۆستانە بە خەڵکەکەیم دەبەستێتەوە، نەخاسمە خۆم لە ڕۆڵەکانی شارە تێکەڵاوەکەی کەرکووکم، ئەو شارەی لەمێژەوە کورد و عەرەب و تورکمان و پێکهاتەکانی تریشی تێدا دەژین و وەکو ڕۆمانەکە دەبێژێت، ئاوازێکی هارمۆنی پێکەوە دەژەنن و پێکهاتەیەکی کۆمەڵایەتیی وا دروستدەکەن لە تابلۆیەکی ڕەنگاڵەیی دەچێت، لێوانلێو لە خۆشەویستی و ژنخوازی و ڕۆشنبیریی هاوبەش، سەرەڕای ئەو ئەجندە سیاسییانەی کۆشان و دەکۆشن تێکیان بدەن.\nلەم ڕۆمانەدا مۆرکی هەمەڕەنگیی کەرکووک بەدەردەکەوێت، کە ناوە کۆنەکەیم هەڵبژاردووە (ئەرەبخا)، لە میانەی بە یەکداچوونی ئەوین و دۆستایەتی و خەون و جەنگەکانەوە. کاراکتەری سەرەکیی ڕۆمانەکە چەقی گێڕانەوە پێکدەهێنێت، کەسایەتییەکان لێوەی دەردەچن، لە ڕامانی ئێستا و ڕابردووی، لەوانە کەسایەتیی (فەرهاد) و (شادان)ی خوشکی.\nبابەتی ڕۆمانەکە ڕیالیزمە، لە پێوەندییەک نزیک لە سوریالیزمەوە، لەبارەی خۆشەویستیی سەلمان بەدرەوەیە بۆ نورهان، هەروەها چۆن واقیع بە هەموو ڕق و جەنگەکانیەوە وەکو کۆسپێک بە ڕوویاندا دەوەستێتەوە بێ ئەوەی ئەو ئەوینە بە مەرام بگات، بۆیە ئاواتەکانیان بەبادەچن.\nڕووداوەکان لە ڕۆمانەکەدا زاوزێ دەکەن بۆ ئەوەی سەلمان بەدر ببێتە سەیروسەمەرەترین و فانتازیترین کاراکتەر. چیرۆکەکەشی ئەو تەوەرەیە بۆچوونی کەسایەتییەکانی تر بە دەوریدا دەخوولێنەوە، ئەمەش وادەکات ڕۆمانەکە ببێتە فرەدەنگ و زەمەنیش زۆر جار گەڕانەوە بێت، ئیدی یادگە بە ڕووداوە زۆرەکانیەوە ڕابردوو دەگەڕێنێتەوە.\nگرینگترین شتێک لەم یادەوەرییانەدا، شەیدایی شێتانەی سەلمان بەدرە بە مارکیز و ڕۆمانەکانی، کە دەبێتە تیشکۆی هێڵی گێڕانەوەکە، ئەوی لە ڕیالیزمی ئەفسووناوی یاخی دەبێت و دەقەکە بە خەیاڵ دەتەقێنێتەوە، لە هەمان کاتیشدا دەچێتە ناو ڕیالیزمێکی نوێوە تێیدا مرۆڤ قوربانیی دەستی خۆشەویستی و ڕقە، لەگەڵ ئەوەشدا نامرێت، بگرە نوێ دەبێتەوە، ئا لێرەدا پارادۆکسە هونەرییەکە دەردەکەوێت، بەو سیفەتەی تەکنیکێکە دژ بە لەقاڵبدانی ڕای باو لە ڕێگەی پشتگیریی دژەکەیەوە.\nهیوادارم ئەم وەرگێڕانە ببێتە سەرەتایەک بۆ هاندانی وەرگێڕانی ڕۆمانەکانی ترم، تاکو خوێنەری کورد، ئەوانەی ئەوپەڕی ڕێز و خۆشەویستیم بۆیان هەیە، بیانخوێننەوە.\nعەواد عەلی ـ ئەردەن\nواقیعی فانتازیی عێراق جیا لە شوێنانی دی، ئەوی بەدەر لە ئاوەزە لێرە ئاسایی دەبێتەوە. بۆیە هەرکات ڕۆمانێکی فانتازیی عێراقی بخوێنینەوە، هەمیشە لە واقیعەوە نزیکتری دەبینین وەک لە خەیاڵ. ئەمەش بە هۆی ئەو ڕووداو و بوویەرە سەیر و سەمەرانەی تێیدا ڕوودەدەن.\nئەم ڕۆمانەش بەرجەستەی ئەو دۆخەی عێراقە، کاراکتەرەیلی نیگەران، ڕاڕا، قوربانیی دەستی ڕەوشێکی نالەبار...\nچەند گەنجێک سەربازی کۆیاندەکاتەوە، دنیایەک خۆزگە و ئاواتیان لە سۆنگەی جەنگی نالەبارەوە بە با دەڕوات. کاراکتەرەکانی تێکەڵەیەکن لە پێکهاتە جیاجیاکانی کەرکووک. ئەوی ئەوکات کۆیاندەکاتەوە پێچەوانەی ئێستا، تەبایی و خۆشەویستی و هاوشارییە.\nبەداخەوە ڕەوشی هەمیشە خراپی جەنگ لە یەکتر دووریان دەخاتەوە و ئاوات و ئومێدە دوورەدەستەکانیان لە گۆڕ دەنێت. ئەوینداران بۆ هەتا هەتا لە یەکدی دادەبڕێت و دۆستانیش پەرتەوازە دەکات. جەنگ یادەوەریگەلێک لە یادگەدا دەچێنێت هەرگیز بیر ناچنەوە و جار جار سەرهەڵدەدەنەوە.\nعەواد عەلی لە چەند دێرێکدا:\n- ڕۆماننووس و ڕەخنەگرێکی عێراقییە.\n- لە ساڵى 1957 لە شاری کەرکووک لە دایکبووە.\n- بەشى دەرهێنانی شانۆیی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی بەغدا تەواو کردووە.\n- بڕوانامەى ماستەرى لە بەشى دەرهێنانی شانۆیی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی بەغدا خوێندووە.\n- بڕوانامەی دکتۆرای لە ڕەخنەی شانۆیی لە زانکۆی کارڵتۆنی کەنەدی خوێندووە.\n- ئێستا وەکو پەناهەندە لە وڵاتی ئەردەندا دەژێت.\nچەندین کتێبی لە ڕەخنە و ڕۆمان بە چاپگەیاندوون، لەوانە:\n- شیری مارینز (ڕۆمان) 2008.\n- دارخورمای واشنتۆنیا (ڕۆمان) 2009.\n- ڕۆڵەکانی ئاو (ڕۆمان) 2016.\n- گەمژەییی مارکیز (ڕۆمان) 2017.\n- پردی سێوەکە (ڕۆمان) 2019.\n- گوڵی ئەنمورووک (ساڵی ئەرمەنەکە) (ڕۆمان) 2019.\n- ئاشنا و نائاشنا لە شانۆی عێراقیدا 1988.\n- کۆدەکانی جەستە: دیالێکتی ئامادەبوون و نادیاری لە شانۆدا 1996.\n- زانین و سزا: خوێندنەوەی گوتاری شانۆی عەرەبی 2001.\n- شانۆ و ستراتیژیی وەرگر 2008.\n- ئامادەبوونی بینراو: شانۆ لە حەرامکردنەوە بۆ پاش تازەگەری 2013.\n- ئاوێنە و خەیاڵکردن 2013.\n- شانۆی ئەردەنی لە ئاوێنەی ڕەخنەی عەرەبییەوە 2015.\n- شانۆ و خەیاڵکردنی ئازاد 2016.


ڕێڤەبەراتیا سەقاناسی و ئەردهەژزانا عێراقێ ڕاگەهاند، ژ مەها کانونا دوێ یا ئەڤسالە تا نها ١٠ پێلێن تۆزبارینا خورت بەرێ خۆ دایە هەرێم و عێراقێ. دبێژیت ژی، "سەدەمێ بەردەوام بوونا تۆزبارنێ ژی نەجێگریا سەقاییە".\nئەڤرۆ سێشەمبی، عامر جابری پەیڤدارێ ڕێڤەبەراتیا سەقاناسی و ئەردهەژزانا عێراقێ د داخویانیەکێ دا بۆ ئاژانسا فەرمیا نووچەیا عێراقی ڕاگەهاند، ژ ٢٥ی ١ی ئەڤسالە ڤە، ١٠ پێلێن تۆزبارینێ ل عێراقێ هاتیە تۆمارکرن کو بۆ نەجێگریا رەوشا سەقای ڤەدگەریێت.\nئاماژە ب وێ ژی دا، ب تایبەت د مەها نیسانێ و ئایارێ دا پەستانا هەوای دەست ب دووبارەبوونێ کریە. هەروەسا، د ئەڤسالەدا پێلەکا پەستانا نزم ل باکورێ ئەفریقیا و بیابانا مەزن بەرەڤ عێراقێ هاتینە و ئەڤێ ژی لسەر دوو ئاستان کارتێکرن هەبوویە، ئەوژی بلندبوونا پلەیێن گەرمێ و زێدەبوونا رێژەیا تۆزبارینێ.\nئەڤەژی د دەمەکیدایە، ژ دوهی سپێدێ ڤە پێلەکا تۆزبارینا خورت دەڤەرێن عێراق و هەرێما کوردستانێ ڤەگرتینە و ڕێڤەبەراتیا گشتیا سەقاناسی و ئەردهەژزاناعێراقێ ژی ڕاگەهاند، پشتی نیڤرۆیا رۆژا سێشەمبی کارتێکرنا تۆزبارینێ کێم دبیت و پێشبینی دهێتەکرن ل رۆژا چارشەمبی ڤە داوی پێ بهێت.


رەفتاری سەیروسەمەرە و ماناداری مناڵان\n10/8/2020 04:05 PM\nزۆرکات دایک و باوک لە رەفتاری منداڵەکانیان تێناگەن، منداڵان چەند کارێک ئەنجامدەدەن کە رەنگە گەورەکان بێزاربکات، بەڵام لە راستیدا هەر رەفتارێکیان ئاماژەیە بۆ شتێک و دەبێت دایک و باوک لێیات تێبگات.\nزۆرکات زیاتر لە 1 خولەک بەوشێوەیە هەناسەیان رادەگرن و تەنانەت هەندێک کات رەنگی روخسارییان دەگۆڕێت، بەڵام ئەمە شتێکە لە ژێر کۆنترۆڵی خۆیان نییە، زیاتر لە کاتی توڕەیی، نیگەرانی، ترس، شۆک و ئازار بەوشێوەیەیان لێدێت، بەڵام بەگشتی جێی مەترسی نییە.\nداکەندن یان لابردنی جلەکانیان\nمنداڵەکان شەرمناکەن لەوەی بەڕوتی ببینرێن، بۆیە زۆر بەئاسایی لە شوێنە گشتیەکان جلەکانیان لادەبەن، هۆکارەکەشی ئەوەیە هەست بەگەرما دەکەن یان بەو جلەوە نائاسودەن، زۆرجاریش واتای ئەوەی هەیە تازە فێری خۆگۆڕین بوە و دەیەوێت بە سەربەخۆیانە خۆی بیکات.\nخواردنەوەی ئاوی گەرماو\nمنداڵان جیاوازی ئاوی خواردنەوە و ئاوی گەرماو ناکەن، کاتێک یاری بە ئاوی گەرماو دەکەن پێیان وایە ئاساییە بخورێتەوە، ئەمەش چێژیان پێدەبەخشێت.\nکێشانی سەری بەشتەکاندا\nزۆرێک لە منداڵەکان ئەم رەفتارە دەکەن، سەریان دەکێشن بە سەرین، دیوار و سیسەمەکانیان، زیاتر کاتێک وادەکەن کە خەویان دێت، بەڵام جێی مەترسی نییە.\nشت کردنە ناو لوت و چاو و گوێ\nمنداڵان شتەکانی دەوروبەریان دەکەنە ناو چاو، لوت و گوێیانەوە، زیاتر بۆئەوە وادەکەن بزانن ئەنجامەکەی چی دەبێت و چییان بەسەردێت.\nخوادنی شتی پیس\nمنداڵان هەمو شتێک دەخۆن بێئەوەی بیریلێبکەنەوە چییە، دەیانەوێت تامە جیاوازەکان بزانن و شتی نوێ تاقیبکەنەوە، تەنانەت تامەکەشیان لاخۆشە.\nراکێشانی قژی خۆی\nزیاتر منداڵان لە تەمەنی 2 ساڵی ئەم رەفتارە دەکەن، ئەوکاتەی هەست بە نیگەرانی دەکەن، لە تەمەنی 3 ساڵیدا کاتێک کاردانەوەی دایک و باوک دەبینن، ئەمکارە دەکەن تەنیا بۆئەوەی سەرنجیان رابکێشن، لە هەندێک حاڵەتی دەگمەنیشدا نیشانەی نەخۆشی ADHD.\nخوێندنەوەی چیرۆکێک بۆ چەندین جار\nمنداڵان کاتێک گوێ بۆ چیرۆکێک دەگرن کە دەزانن کۆتاییەکەی چییە، وادەکات هەست بەئاسودەیی بکەن، ئەمەش یارمەتیدەریان دەبێت لەوەی زو بخەون، بۆیە ئاساییە منداڵەکەت بەردەوام داوای یەک چیرۆک بکات.


لوکلێر لە ئیتاڵیا شۆفێرانی مێرسیدسی تێپەڕاند و بردنەوەی بە “فێراری” بەخشی ! – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/09/09 - 6:00 PM\nشارل لوکلێری شۆفێری ئەمارەی مۆناکۆ نازناوی پێشبڕکێی مۆنزوای ئیتاڵی بەدەستهێنا و سەرکەوتنێکی گەورەی بە تیمی فێراری بەخشی.\nپێشبڕکێکە لەدەستپێکەوە جیاواز دەرکەوت، لوکلێر توانی لەسەر حەلەبەی مۆنزوا، ڤاڵتێری بوتاسی شۆفێری تیمی مێرسیدس تێپەڕینێت و هەروەها سودیشی لەهەڵەی لویس هامیڵتۆنی پاڵەوانی جیهان وەرگرت و پێشەنگی بەدەستهێنا، کە ئەوەش دووەم سەرکەوتنە تیمە ئیتاڵیەکە لەم وەرزەدا و لەچوارچێوەی پاڵەوانێتی جیهان بەدەستی دەهێنێت.\nلوکلێر لەکۆتا دوو پێشبڕکێی بەلجیکا و ئیتاڵیا توانیویەتی پلەی یەکەم بۆ تیمی فێراری مسۆگەر بکات، لە کاتێکدا سباستیان ڤیتێڵی شۆفێری سەرەکی بەردەوامە لە هەڵە کوشندەکانی و تائێستا هیچکام لە نازناوەکانی پاڵەوانێتی وەرزی بەدەست نەهێناوە.\nلە ڕیزبەنی شۆفێراندا شۆفێرە ناودارەکەی ئەمارەی مۆناکۆ کەوتۆتە پلەی پێنجەمەوە و خاوەنی ١٥٧ خاڵە، لەدوای هەریەک لە شۆفێران: لویس هامیڵتۆن، ڤاڵتێری بوتاس، ماکس ڤێرستابن، سباستیان ڤیتێڵەوە دێت.\nتیمی فێراری لە ڕیزبەندی کۆمپانیا وەبەرهێنەکاندا بە ٣٥١ خاڵەوە دەکەوێتە پلەی دووەمەوە و لەدوای تیمی مێرسیدس دێت کە خاوەنی ٥٠٥ خاڵن.


Diplomatic Magazine | بۆچی هه‌ندێك له نه‌ته‌وه‌كان شكست ده‌هێنن؟\nبۆچی هه‌ندێك له نه‌ته‌وه‌كان شكست ده‌هێنن؟\nئه‌مڕۆ له‌سه‌ر ئاستی جیهان گه‌وره‌ترین جیاوازی هه‌یه له ستاندارده‌كانی ژیان و دابه‌شبوونی داهات، هۆی ئه‌مه چییه؟ له سه‌ره‌تاكانی چاخی مۆدێرن كاتێك ئاده‌م سمیس ساڵی 1776 كتێبه‌كه‌ی سامانی نه‌ته‌وه‌كانی (The Wealth of Nations) نوسی جیاوازی داهاتی له‌نێوان وڵاته‌كان به 4 تا 5 قات دیاری كردبوو.\nئێستا جیاوازی نێوان ده‌وڵه‌مه‌ندترین و هه‌ژارترین وڵات له‌سه‌رو 40 قاته! كه‌واته بۆچی نه‌ته‌وه‌كان له‌ڕوی ده‌وڵه‌مه‌ندنی و هه‌ژاری، ته‌ندروستی و نه‌خۆشی، ئاسایشی خۆراكی و قاتی له‌یه‌ك جیاوازن؟\nئه‌ڵبه‌ت ئه‌م پرسیارانه‌ی سه‌ره‌وه له ئاڵۆزترین پرسیاره‌كانی ئابوری سیاسی مۆدێرنه، له‌مڕوه‌وه چه‌ندین تیۆری كاری له‌سه‌ر ئه‌م پرسیاره كردووه: هه‌ندێكیان جیاوازیه‌كه ده‌به‌ستنه‌وه به فاكته‌ری جوگرا فیا و كه‌شوهه‌وا و جۆرى خاك، هه‌ندكیان به كارتێكه‌ره‌كانی كلتور و باوه‌ڕه‌وه یان هه‌ندێكیشیان ده‌یبه‌ستنه‌وه به ئاستی شاره‌زای نوخبه‌ی سیاسی یان بونی ڕاوێژكاری باش.\nپڕۆفیسۆر جەیمس ڕۆبنسۆن، زانای سیاسی و ئابوریناس لە زانکۆی هارڤارد و شارەزا لە کاروباری ئەفریقا و ئەمریکای لاتین كه هاوکات لە ئەفریقای باشور، بۆتسوانا و سیرالیۆن و مۆریسیەش کاریکردووە به هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ دارۆن ئاسمئۆغلو پرۆفیسۆری ئابوری تورکی بەڕەگەز ئەرمەنی لە زانکۆی MIT و خاوه‌ن مەدالیای جۆن بەیتس کلارکی (2005) کە دەدرێتە ئەو ئابوریناسانەی خوار تەمەن چل ساڵن و گرنگترین بەشداری دەکەن لە پێشخستنی بیری ئابوری. ساڵی 2013 دوای 15 ساڵ توێژینه‌وه‌ی به‌ڵگه‌دار به نمونه‌ی مێژووی كه له‌نزیكه‌وه په‌یوه‌ندیدارن به پرسه‌كانی ئه‌مڕۆوه به‌و ناونیشانه‌ی سه‌ره‌وه (Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty) تیۆری ئابوری سیاسی خۆیان بڵاكرده‌وه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی قورسترین پرسیاری ئابوری سیاسی ئه‌م چاخه. بۆچی هه‌ندێ له نه‌ته‌وه‌كان ده‌وڵه‌مه‌ندن و هه‌ندێكیان هه‌ژار؟ بۆچی له‌لایه‌ك خۆشگوزه‌رانی و ته‌ندروستی و له لاكه‌یتر قاتوقڕی و نه‌خۆشی ده‌گوزه‌رێت؟ بۆچی ده‌وڵه‌مه‌نترین وڵات نه‌رویج داهاتی تاك تێدا 84.000 دۆلاره له‌كاتیدا داهاتی تاك له هه‌ژارترین وڵات بوروندی 170 دۆلاره؟ بۆچی بۆنمونه بۆتسوانا ده‌توانێت پێش بكه‌وێت و ده‌وڵه‌مه‌ند بیت به‌ڵام سیرایلۆن ناتوانێت؟ ئه‌وان بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره گه‌شتێكی سه‌رنجڕاكێش به‌ناو هه‌موو قۆناغه‌كانی په‌ره‌سه‌ندنی ئابوری ده‌كه‌ن له قۆناغه‌كانی كۆیلایه‌تی و فیودالی تا قۆناغه‌كانی سه‌رمایه‌داری و سۆسیالیستی.\nئه‌نده‌رسۆن و ئاسمئۆغلو كار له‌سه‌ر هه‌ندێ كارتێكه‌ری كۆنكرێتیر ده‌كه‌ن.\nئه‌وان پێیانوایه ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ین فاكته‌ره‌كانی جوگرافیا زۆر كاریگه‌ر نین ئاسیای بوون و ئه‌فریقای بوون یان ئه‌مریكای و ئه‌ورپای بوون، بۆنمونه هه‌ندێ وڵاتی ده‌وڵه‌مه‌ندی ئێسته سه‌رده‌مانیك له‌هه‌مان جوگرافیا و له‌سه‌ر هه‌مان جۆری خاك هه‌ژاربوون یان هه‌ژارتربوون له وڵاتانه‌ی كه خاوه‌نی هه‌مان جوگرافیا و جۆری خاكن. هه‌روه‌ها يه‌كێكیتر له تێڕوانینه باوه‌كانیتر گرنگی فاكته‌ری كلتوریه (وه‌ك ئه‌وه‌ی ماكس ڤیبه‌رله كتێبی ئه‌خلاقی پرۆتستانت و ڕۆحی سه‌رمایه‌داری باسی ده‌كات) وه‌ك كاسۆلیك و پرۆتستان بوون، مسوڵمان بوون یان جوله‌كه بوون كه جیاوازیه‌كه‌یان ڕێگه‌خۆشكه‌ره بۆ جیاوازیه ئابوریه‌كان. به‌ڵام لێره‌دا نمونه‌ی هه‌ردوو كۆریاكه پێمان ده‌ڵێت جیاوازیه‌كان ئه‌وه‌نده‌ی دامه‌زراوه سیاسی و ئابوری و یاساییه‌كان دروستی كردووه هیچ ڕگه‌زێكیتر دروستی نه‌كردوو. هه‌روه‌ها نمونه‌ی شاری نۆگالیس هه‌یه كه به شورایه‌ك كراوه‌ته دوو كه‌رت.\nئه‌گه‌ر له‌ته‌نیشت شوراكه بۆستی و سه‌یری باكور بكه‌ی ئه‌وه نۆگالیس ئه‌ریزۆنا (به‌شه ئه‌مریكیه‌كه‌ی) ده‌بینیت. له‌وێدا داهاتی ساڵانه‌ی خێزانێكی مامناوه‌ند 30،000 دۆلاره، زۆرینه‌ی گه‌نجان خویندكارن و زۆرینه‌ی پێگه‌شتوه‌كانیش ده‌رچووی خوێندنن، سیستمی ته‌ندروستی و فێركردن هه‌روه‌ك خزمه‌تگوزاریه‌كانیتری ئاو، كاره‌با، ته‌له‌فون، ئاوه‌ڕۆ و تۆڕی ڕێگاوبان دابینه. خه‌ڵكی له‌م به‌شه له ئاسایش و سه‌قامگیردان و ده‌توانن خه‌ریكی بزنس و وه‌به‌رهێنانی خۆیان بن، هه‌روه‌ها خه‌ڵكی ئه‌م به‌شه ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای خۆیان و ئه‌ندامانی كۆنگرێس هه‌ڵده‌بژێرن و به‌شداری ده‌كه‌ن له هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی وڵات.\nبه‌ڵام ژیان له‌به‌شی باشوری شوراكه له دوری چه‌ن پێیه‌ك ته‌واو جیاوازه، ناوچه‌ی نۆگالیس-سۆنۆرا (به‌شه مه‌كسیكیه‌كه‌ی) له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به ناوچه خۆشگوزه‌رانه‌كانی مه‌كسیك ده‌ژمێردرێت. لێرادا داهاتی خێزانێكی مامناوه‌ند یه‌كسانه به یه‌ك له‌سه‌ر سێی داهاتی هه‌مان خێزانی نۆگالیس ئه‌ریزۆنا، زۆرینه‌ی گه‌نجان نه‌خوێنه‌وارن، ستانداردی ژیان و تێكڕای ناوه‌ندی مردن له‌م به‌شه زۆر نزمتره له به‌شه باكوریه‌كه‌ی، بۆیه سه‌یر نیه ئاستی خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی ئه‌وه‌نده نزمبێت دایكان نیگه‌رانبن له ڕێژه‌ی به‌رزی مردنی منداڵه‌كانیان، له‌هه‌مان كاتدا سود له خزمه‌تگوزاریه گشتیه‌كان وه‌رناگرن: نه‌بونی ئاوی خاوێن و تۆڕی ڕێگاوبان له خراپترین ئاسته و په‌یڕه‌وی یاسا و پاراستنی ئاسایش له‌خراپترین دۆخدایه، تاوانكاری له ئاستێكی به‌رزدایه و گه‌ره‌نتی كاری بزنس و وه‌به‌رهێنان نییه. هه‌روه‌ها دیموكراسی و هه‌ڵبژاردنی ئازاد ئه‌زمونێكی نوێیه. به‌كورتییه‌كه‌ی جیاواز له خزمه باكوریه‌كانیان دانیشتوانی نۆگالیس-سۆنۆرا ڕۆژانه له‌گه‌ڵ گه‌نده‌ڵی و بێتوانای سیاسیه‌كانیان ده‌ژین.\nكه‌واته چۆن ده‌كرێت دوو به‌شی هه‌مان شار به‌وئه‌ندازه‌یه جیاواز بژین؟ له‌كاتێك خاوه‌نی هه‌مان جوگرافیا و ئاوهه‌وان و خاوه‌نی هه‌مان كلتور و بنه‌چه و باوانن. لێره‌دا لێكدانه‌وه‌یه‌كی ساده و ئاشكراهه‌یه، نۆگالس-ئه‌ریزۆنا له چوارچێوه‌ی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانه و دانیشتوانه‌كه‌ی سود له‌ده‌زگا ئابوریه‌كانی ئه‌و وڵاته وه‌رده‌گرن كه ده‌رفه‌تی هه‌ڵبژاردنی كاریان به‌شێوه‌یه‌كی ئازاد بۆ ده‌ڕه‌خسێنێت و ده‌توان بخوێنن و به‌هره‌ی پێویست به‌ده‌ستبهێنن و هانی خاوه‌نكاره‌كان ده‌درێت وه‌به‌رهێنان له به‌ده‌ستهێنانی باشترین ته‌كنه‌لۆجیادا بكه‌ن.\nله‌هه‌مان كاتدا به‌شدارن له پرۆسه‌ی سیاسی به هه‌ڵبژاردنی نوێنه‌ره‌كانیان و دروسكردنی ده‌زگا سیاسیه‌كانیان. له‌ئه‌نجامی ئه‌مه‌دا سیاسیه‌كان خزمه‌تگوزاریه گرنگه‌كانی وه‌ك ته‌ندروستی و فێركردنى گشتی و سه‌روه‌ری یاسا و پاراستنی ئاسایش پێشكه‌ش به هاوڵاتیانیان ده‌كه‌ن. دانيشتوانی نۆگالس-سۆنۆرا وه‌ك ئاماژه‌ی پێدرا هێنده به‌خته‌وه‌ر نین. ئه‌وان له جیهانێكی جیاواز ده‌ژین كه دامه‌زراوه‌ی جیاواز دروستی كردووه.\nلێره‌وه ئاسمئۆغلو و ڕۆبنسۆن ئارگۆمێنته‌كانی خۆیان ده‌خه‌نه‌ڕوو سه‌باره‌ت به‌وه‌ی بۆچی جوگرافیا و كلتور شرۆڤه‌ی ئه‌وه‌ناكه‌ن كه بۆچی هه‌ندێ له نه‌ته‌وه‌كان ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ندێكیان هه‌ژارن. به‌ڵكو ئه‌وه سروشتی دامه‌زراوه‌كانه ئه‌مه دیاری ده‌كه‌ن. مه‌به‌ستیش له‌دامه‌زراوه‌كان دامه‌زراوه سیاسی و ئابوریه‌كان و ئه‌و یاسا ڕه‌سمی و ناڕه‌سمیانه‌ن كه ژیانی سیاسی و ئابوریمان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن.\nئاسمئۆغلو و ڕۆبنسۆن باس له دوو جۆر دامه‌زراوه ده‌كه‌ن كه ده‌ستنیشانی پێشكه‌وتن و ده‌وڵه‌مه‌ندی یاخود پێچه‌وانه‌كه‌ی ده‌كات: ئه‌و وڵاتانه‌ی خاوه‌ن دامه‌زراوه‌ی كراوه ياخود به‌تۆلێرانسن (Inclusive Institutions) و ئه‌و وڵاتانه‌ی خاوه‌ن دامه‌زراوه‌ی داخراو ياخود مه‌حرومكارن (Exclusive Institutions). بێگومان ده‌سته‌به‌ركردنی كه‌شی وه‌به‌رهێنان و نوێگه‌ری و داهێنان پێوێستی به دامه‌زراوه‌گه‌لێكی ئابوری دیاری كراو هه‌یه، كه ئه‌و دامه‌زراوانه هانی وه‌به‌رهێنانی توانای نوێ ده‌ده‌ن و گه‌ره‌نتی مافی موڵكایه‌تی تایبه‌ت و دابینكردنی هه‌لی یه‌كسان كه یاریده‌ده‌ری هه‌رمیله‌تێكه بۆ ده‌رخستنی لێهاتووی به باشترین شێوه ده‌كات.\nئه‌م جۆره دامه‌زراوانه ئاسمئۆغلو و ڕۆبنسۆن به دامه‌زراوه‌ی كراوه ناوی ده‌به‌ن زیاتر دۆستی پێشكه‌وتنه، به‌وپێیه‌ی به‌رده‌وامێتی به كار و قازانجی تاكه‌كان ده‌دات كه له‌ئه‌نجامدا هه‌م كه‌سه‌كان ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌بن هه‌م وڵاته‌كه. له‌به‌رامبه‌ردا جۆرێكیتر له دامه‌زراوه كه به دامه‌زروه‌ی داخراو ناویده‌بن هه‌ر به‌و شێوه‌ی به درێژای مێژوو بونی هه‌بووه بۆ ئه‌مڕۆش چه‌نده‌ها میله‌ت هه‌ن كه خاوه‌نی دامه‌زراوه‌گه‌لێكن كه بێتوانایه له پاراستنی موڵكیه‌تی تایبه‌ت، چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكیه‌كان، پاراستنی نه‌زم و ئاسایش، ڕه‌خساندنی هه‌لی یه‌كسان و موكافه‌ئه‌كردنی نوێگه‌ری. ئه‌و وڵاتانه‌ی خاوه‌نی ئه‌م جۆره له دامه‌زراوه‌ن نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار ده‌س به‌سه‌ر سه‌روه‌تی نیشتیمانی ده‌گرێـت بۆ به‌رژه‌وه‌ندی پارتكولارستی كه‌سی و گروپی و فیئه‌وی نه‌ك كۆمه‌لگه‌ی و نه‌ته‌وه‌ی، ئه‌مه‌ش بێگومان گه‌شه‌ی ئابوری له‌رزۆكده‌كات.\nبیر له گه‌نجانی كۆریای باكور و باشور بكه‌ره‌وه چی چاوه‌ڕوانییه‌كیان له ژیان هه‌یه. ئه‌وانه‌ی باكور له هه‌ژاریدا گه‌وره ده‌بن به بێ هێچ باگراوه‌ندێكی شاره‌زای و توانای داهێنان یان به‌بێ په‌روه‌رده‌یه‌كی ته‌واو كه ئاماده‌بكرێن بۆ به‌هره‌سازی. سیسته‌می په‌روه‌رده‌ی لاوازه و قوتابیان سه‌رچاوه‌ی خوێندیان كه‌مه كه به‌شی زۆری ئه‌مه‌ش پڕوپاگه‌نده‌یه بۆ ڕه‌وایتی ڕژێم. دوای ته‌واوكردنی قوتابخانه‌ش بۆماوه‌ی 10 ساڵ ئیجباری خزمه‌تی سه‌ربازی ده‌كرێن، هه‌روه‌ها ئه‌م گه‌نجانه ده‌زانن ناتوانن ببنه خاوه‌نی موڵك و بزنس و ده‌زانن ناتوانن به یاسایی ده‌ستیان بگات به بازاڕ تا لێهاتوی وداهاته‌كانیان به‌كار بهێنن بۆ ئه‌و شتانه‌ی پێویستیانه یا حه‌زیان لێیه.\nئه‌وانه‌ی له باشورن ده‌بنه خاوه‌نی په‌روه‌رده‌یه‌كی باش و خۆیان له‌به‌رده‌م هاندانێكی وا ده‌بیننه‌وه كه پاڵیان پێوه‌ده‌نێت بۆ ته‌قه‌لادان له‌وپیشانه‌ی هه‌ڵیانبژاردووه. گه‌نجانی باشور ده‌زانن ئه‌گه‌ر كارزان یان كارمه‌ندێكی سه‌ركه‌وتووبن له‌به‌رهه‌می هه‌وڵه‌كانیان ده‌خۆن و ده‌بنه خاوه‌نی شوێنی نیشته‌جێبون و ئۆتۆمبیل و چاودێری ته‌ندروستی. هه‌روه‌ها له‌باشور ئازادی بازاڕ و بازاڕی كراوه و ده‌رفه‌تی یه‌كسان بۆ هه‌موان به‌رده‌سته و ده‌وڵه‌ت هاریكاری چالاكی ئابوری ده‌كات، وه‌ك قه‌رزی بانك بۆ خانوبه‌ره و پرۆژه‌ی بزنس و وه‌به‌رهێنان، بۆیه گه‌نجان ئازادن و زه‌مینه‌ی ئه‌وه‌یان هه‌یه ده‌ستبه بزنسی خۆیان بكه‌ن. كه‌واته وڵاتان له سه‌ركه‌وتنه ئابورییه‌كان جیاوازن له‌به‌ر جیاوازی ده‌زگاكانیان و ئه‌و یاسانه‌ی حوكمی چالاكیه ئابوریه‌كان و هاندانی خه‌ڵك ده‌كه‌ن.\nتیۆرێكیتری بەناو بانگ دەربارەی ئەوەی بۆچی هەندێک لەنەتەوەکان دەوڵەمەندن و هەندێکیکش هەژار، بریتیە لە گریمانەی نەشارەزای، کە پێداگری لەوە دەکات نایەکسانی و هەژاری لە جیهاندا هەیە، لەبەر ئەوەی فەرمانڕەواکانمان نازانن یان ڕاوێژکاری بێقابیلیان هەیە. ئەم بیرۆکەیە لەلایەن زۆربەی ئابوری ناسانەوە پشتگیری دەکرێت و پێلەسەر ئەو بۆچونەی ئابوریناسی ئینگلیزی لیۆنێل ڕۆبنس داده‌گرن کە پێیوایە زانستی ئابوری جەخت لەسەر باشترین شێوەی بەکەرهێنانی کەرەستە کەمەکان دەکات بۆ هێنانەدی ئامانجە کۆمەڵایەتیەکان. لە ڕاستیدا بەناوبانگترین ئەنجامی تیۆری لە ئابوریدا کە پێیدەوترێت یەکەم تیۆری خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتی، ئەو بارودۆخە دەستنیشان دەکات کە تەرخانکردنی دەرامەتەکان لە "ئابوری بازاڕدا" لەڕوانگەی ئابوریەوە لەڕوی کۆمەڵایەتییەوە پەسەندە.\nئابوری بازاڕ شتێکی ئەبستراکتە کە مەبەستلێی دۆخێکی ئەوتۆیە کە تێیدا هەموو تاک و کۆمپانیاکان بتوانن بەئازادی هەرکاڵا و خزمەتگوزاریەک بەرهەمبهێن و بیفرۆشن و بیکڕن.\nکاتێک بارودۆخێکیوا ڕونادات "شکستی بازاڕ" دێتە ئاراوە. ئەم شکستەیە بنەمای نایەکسانی لە جیهاندا پێکدەهێنێت. چونکە تا شکستەکانی بازاڕ بێچارەسەر بمێنێت ئەوا ڕەنگە ئەو وڵاتە بەرەو هەژاری زیاتر بڕوات. گریمانەی نەشارەزای وا دایدەنێت وڵاتانی هەژار هەژارن چونکە ژمارەیەکی زۆر شکتی بازاڕیان هەیە و ئابوریناسان و نوخبەی سیاسیان ناتوانن چارەسەری بکەن لەڕابردودا پەیڕەوی ڕاوێژی خراپیان کردووە. کەواتە ئایا گریمانەی نەشارەرای دەتوانێت شرۆڤەی نایەکسانی جیهانی بکات؟ ئایا هەژاری وڵاتانی ئەفریقی لەبەرئەوەیە کە سەرکردەکانیان بیروبۆچونی هەڵەیان هەیە دەربارەی بەڕێوبردنی وڵاتەکانیان، لەهەمانکاتدا شرۆڤەی سەرکەوتنی ڕۆژئاوا ئەوەیە سەرکردەکانیان زانیاریان باشترە یاخود باشتر ئامۆژگاری دەکرێن؟ ئاسمئۆغلو ڕۆبنسۆن دەڵێن هەرچەندە نممونەی ناسراوی ئەو سەرکردانە زۆرن کە سیاسەتی کاولکارانەیان پەیڕەو کردووە و درکیان بە ئاکامەکنی ئەو سیاسەتە نەکردووە، بەڵام گریمانەی نەشارەزای لە باشترین حاڵەتیشدا ناتوانێت شرۆڤەی بەشێکی بچوکی نایەکسانی جیهانی بکات.\nئەوان بۆ ئێرەش نمونەی غانا دەهێننەوە کە ئەگەر بەشێوەیەکی ڕوکەش سەیری بکەی ڕۆچونە ئابوریەکەی غانا پاش سەربەخۆی لە بەریتانیا لە دەرەنجامی نەشارەزای بوو. ئابوریناسی بەریتانی تۆنی کیلیک کە ئەوکاته وەک ڕاوێژکار کاری بۆ حوکومەتەکەی کوامی نکرۆما دەکرد چەندین نمونەی لەو گرفتانە بەدرێژی تۆمارکردوە. ئەو سیاسەتانەی نکرۆما کە بایەخی بە پیشەسازی دەدا دەرکەوت زۆر ناکارامە بوو. کیلیک دەگێڕێتەوە "کارگەی دروستکردنی پێڵاو لەنێوان کارگەی گۆشت لە باکور و شوێنی پێستە خۆشکردن بوو لە باشور، بۆ خۆشکردنی پێستەکان ٥۰۰ میل دەبڕدرا بۆ شوێنی خۆشکردنی پێستکان کە لە باشور بوو پاشان پێستەکە دەهێنرایەوە بۆ کارگەی پێڵاو لە کوماسی ناوەڕاستی وڵات، لەبەرئەوەی بازاڕی سەرەکی پێڵاو لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی ئەکرەیە بوو، دەبوو دیسان پێڵاوەکە بۆ ۲۰۰ میلی باشور بگوازرایەتەوە". کیلیک دەڵێت هەڵبژاردنی شوێنی هەڵە بووبووه هۆی ئاستەنگ لەبەردەم سەرکەوتنی کارگەکه.\nکارگەی پێڵاو نمونەی چەندین پرۆژەی لەم شێوەبووە. بۆنمونە کارگەی لە قتوکردنی مانگۆش لە شوێنێکی غانا بوو کە مانگۆی لێبەرهەم نەدەهێنرا و بەرهەمی کارگەکەش زیاتربوو لە هەموو خواستی جیهان بۆ بەرهەمەکە. ئەم زنجیرەیە لە پەرەپێدانی نەشیاوانەی ئابوری لەبەرئەوە نەبوو نکرۆما یا ڕاوێژکارەکانی زانیاری هەڵەیان هەبوو یان بێئاگابوون لە سیاسەتی ئابوری. ئەوان کەسێکی وەک کیلیک ڕاوێژکاریان بوون تەنانەت لەلایەن سێر ئارسەریش کە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵ بوو ئامۆژگاری دەکرا و دەیزانی ئەم سیاسەتانە گونجاونین. ئەوەی لەپشت پەیڕەوکردنی ئەم سیاسەتانەبوو ئەوەبوو کە نکرۆما پێویستی بەم جۆرە سیاسەتانەبوو بۆ کڕینی پشگیری سیاسی و هێشتنەوەی ڕژێمە نا دیموکرسیەکەی لە حوکم. ناکرێ نەکارە ئومێدبڕەکانی غانا و نە حاڵەتە لە ژمارە نەهاتووکانی خراپی بەڕێوبردنی ئابوری بخرێتە ئۆباڵی نەشارەزای. خۆ ئەگەر کێشەکە بریتیبوایە لە نەشارەزای ئەوا سەرکردە نیازپاکەکان هەرزوو تێدەگەشتن کە چ جۆرە سیاسەتێک دەبێتە هۆی زیاد بوونی داهات و خۆشگوزەرانی و هەوڵی جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتانەیان دەدا.\nئه‌و نمونانەی ئاسمئۆغلو و ڕۆبنسۆن ژمارەیەک وانەی گرنگ لەخۆدەگرێت: لەنێوان دامەزراوە ئابوری و سیاسیە کراوەکان فیدباکێکی ڕونی پۆزەتیف هەیە، واتە پەیوەندیەکی پاراڵێڵ لەنێوانیان هەیە. دامەزراوە کراوەوە ئابوریەکان (Inclusive Economic Institutions) کە پارێزگاری لە موڵکایەتی تایبەت دەکات و هانی توانای نوێدەدات، لە دامەزراوە ئابوریە داخراوەکان (Exclusive Economic Institutions) کە زۆرینە مەحروم دەکات و سەرچاوە و داهاتەکان لەبەرژەوەندی نوخبەی سیاسی کۆدەکاتەوە زیاتر دۆستی گەشەی ئابورییە. دامەزراوە ئابوریە کراوەکان پشتیوانی لە کرانەوەی دامەزراوە سیاسیەکان دەکەن و بە پێچەوانەشەوە. دامەزراوە سیاسیە کراوەکان بەدابەشکردنی هێزی سیاسی بەشێوەیەکی تۆلێرانسانە هانی سەروەری یاسا دەدا، دواجار هەموو ئەم ڕەگەزانەش تابڵێی گرنگن بۆ پاراستنی موڵکیەی تایبەت و سەرپێکەوتنی بازاڕی ئابوری کراوە.\nوانه‌ی دووەم ئەوەیە هیچ تیۆرێکی ئەلتەرناتیڤ هێزی ڕونکردنەوەی نیە بۆ تێگەشتن لەو جیاوازیە گەورەی ئاستی ڕەفاهی نێوان وڵاتەکان. زۆربەی جیاوازیەکان لە ئاستی ڕەفاهی لە سەدەی ۱۹ و سەرەتاکانی سەدەی ۲۰ ڕویداوە، کەواتە بۆچی؟\nئەو نمونانەی ئاسمئۆغلو و ئەندەرسۆن لە تیۆرەکەیان باسیان کردووە چەندین بۆچونمان لا گەڵاڵە دەکات: ئەو جیاوارزییەی لە نێوان ئەمریکای باکور و باشور هەیە بەهۆی جوگرافیاوە نییە. ئەگەر وابوایە لانیکەم گونجاوی زۆربەی بەشەکانی ئەمریکای باشور بۆ کشتوکاڵ یارمەتیدەر ئەبوو بۆ چڕبوونەوەی دانیشتوان تێیدا لە سەردەمی کۆڵۆنیالیزم. بەڵام بەپێچەوانەوە ئەمریکای باشور لە ئەمریکای باکور زیاتر فەقیرکەوت. پێچەوانە بوونەوەی وێنەکە تەنها بە فاکتەری جوگرافیا ڕون ناکرێتەوە. هەروەها هۆکاری ئەمە جیاوازی کلتوریش نییە و پەیوەندیشی بە گریمانەی شارەزاییەوە نیە. بەڵکو لە بنەڕەتدا پەیوەندی بە جیاوازی ئەو دەمەزراوە سیاسی و ئابوریانەوە هەیە کە ئیمپریالیزمی بەریتانی و ئیسپانی لەو دوو کیشوەرە دایانمەزراندووە بەگوێرەی ئەو بارودۆخەی کە هەبووە. ئیسپانیەکان له‌سه‌رتاسه‌ری كیشوه‌ری ئه‌مریكای لاتین دامه‌زراوه و پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی هاوشێوه‌یان دامه‌زراند كه بۆ تاڵانكردنی كیشوه‌ره‌كه و چه‌وساندنه‌وه‌ی خه‌ڵكه خۆماڵیه‌كه دیزاینكرابوو.\nهه‌رچه‌نده ئه‌م دامه‌زراوانه بوونه هۆی دەوڵەمەنکردنی ئیسپانیه‌كان و نه‌وه‌كانیان، هاوكات ئه‌مریكای لاتینیان كرده نايه‌كسانترین كیشوه‌ر له جیهاندا و توانا و پۆتێنشه‌ڵی ئابوری ئه‌م كیشوه‌ره‌یان لاوازكرد.\nبەڵام ئینگلیزەکان سەرنەکەوتن لە بنیاتنانی ئەم دامەزراوە داخراوەنە، بەجێی ئەمە دامەزراوە کراوەکان سەرپێکەوت و گەشەی کرد. ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد لە سەدەی ۱۹ ویلایەتە یەکگرتووەکان ببێتە جێگەیەک کە زیاتر سود لە تەکنەلۆژیای نوێ و فرسەتە ئابوریەکان وەرگرێت.\nلەوانەیە پرسیارە قورسەکە ئەوەبێت چۆن بەگوێرەی کات دامەزراوە ئابوریە داخراوەکان بەرەو کروەی بوون دەڕۆن؟ ئەم پرسیارە چەند ئاڵۆزیش بێت هێشتا هەندێ لایەنی ڕونی هەیە. زۆر جار نوخبەی سیاسی وڵات ئەوەندەی بەرژەوەندیان لەگەڵ دامەزراوە داخراوکان هەیە ئەوەندە خواستیان بۆ بنیاتنانی دامەزراوەی کراوە نیە، به‌ڵام هه‌ندێجاریش گۆڕانكاری دامه‌زراوه‌ی به‌رهه‌می عه‌قڵانیه‌ت نیه به‌ڵكو ئه‌وه جۆری ململانێكانه شوناس به جۆر و شێوازی دامه‌زراوه‌كان ده‌ده‌ن، واته نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار ئیمكانی بنیاتنانی دامه‌زراوه داخراوه‌كانیان نییه.\nئەمە لە نمونەی کۆمپانیای ڤێرجینیا دەبینین، كاتێك كۆمپانیای ڤێرجینا گه‌شته ئه‌وباوه‌ڕه‌ی كه مۆدیلی كلاسكی به كۆڵۆنیكردن له ڤێرجینا كارناكات ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆمپانیاكه چیدی نه‌یده‌توانی نه‌خه‌ڵكی خۆماڵی نه كۆلۆنیسته‌كان ناچار به‌كاركردن بكات، هه‌ستان به گۆڕانكاری دامه‌زراوه‌ی به گۆڕینی ده‌زگا چه‌وسێنه‌ره‌كان به دامه‌زراوه گه‌لێكی به تۆلێرانس، ساڵی 1618 كۆمپانیاكه هه‌ستا به په‌یڕه‌وكردنی سیستمی هێدرایت كه بریتی بوو له پێدانی 50 ئه‌یكه‌ر زه‌وی به هه‌ر نیشته‌جێیه‌كی نێرینه و 50 ئه‌یكه‌ر زه‌وی به هه‌ر ئه‌ندامێكی خێزانێك كه بتوانێت بێت بۆ ڤێرجینا. نیشته‌جێبوان بوونه خاوه‌ن زه‌وی و خانوی خۆیان و هه‌روه‌ها ساڵی 1619 ئه‌نجومه‌نی گشتی دامه‌زرا و هه‌ریه‌ك له پیاوه‌كان ده‌یانتوانی ڕای خۆیان ده‌رباره‌ی ئه‌و یاسا و دامه‌زراوانه به‌یانكه‌ن كه له‌ڕێگه‌یه‌وه كۆڵۆنیه‌كه به‌ڕێوه ده‌برا. ئه‌مه‌ش بووه سه‌ره‌تای دیموكراسی له ئه‌مڕۆی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان. هه‌ندێ كاتیش داواکاریەکانی ئەوانەی بێبەشن لە هێزی سیاسی نوخبەی سیاسی ناچار بەگۆڕانکاری دەمەزراوەی دەکات و بەکردنەوەی دامەزراوە ئابوریەکان چارەسەرێکی مامناوەند دەکەوێتەڕوو. وه‌ك كۆماری چین له‌مڕۆدا، چین هه‌رچه‌ند له‌ڕوی سیاسیه‌وه داخراوه به‌ڵام به‌گرتنه‌به‌ری نه‌وعه سیاسه‌تێكی ئابوری لیبراڵانه گۆڕانكاری دامه‌زراوه‌ی به‌ره‌و ئابوری كراوه كردووه. بەڵام هەنێک جاریش وەک ئەوەی لە سوریا و لیبیا بینیمان نوخبەی سیاسی دژی هەر گۆڕانکاریەکی سیاسی دەوەستنەوە ئەمەش وادەکات گۆڕانکاری دامەزراوەی بگۆڕدرێت بۆ گۆڕانکاری شۆڕشگێڕی کە ئەمەش ڕیسکی ناسەقامگیری بەدوایخۆیدا دەهێنێت. لەهەمانکاتدا گواسنەوەی دەسەڵات لەنوخبەیکەوە بۆ نوخبەیەکیتر هەندێجار دیسان بنیاتنانەوەی دامەزراوەی داخراوی لێدەکەوێتەوە، وەک ئەوەی لە شۆڕشی ڕوسیای 1917 ڕویدا لە گۆڕانی قەیسەر بۆ بەلشەفیک.\nزەکات، موعجیزەیەکە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر کۆمەڵگا هەیە\nکێ فەوزای ڕۆژنامەوانی درووست کردووە؟\nچۆن دیپلۆماتیك بووه متمانه‌پێكراوترین میدیا؟


ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک نەیتوانی کۆببێتەوە\nهەواڵ / کوردستان :: 08/01/2019 :: 170 جار بینراوە\nئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بەهۆی تەواو نەبوونی رێژەی یاساییەوە نەیتوانی کۆببێتەوە بەمەبەستی هەڵبژاردنی سەرۆکێکی نوێ.\nنەجات حسێن ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بەدواڕۆژی وت: "رێژەی یاسایی دانیشتنەکە تەواونەکرا، چونکە تەنها دە ئەندام ئامادە بووین کە لەبنەڕەتدا دەبوایە بەپێی رێککەوتنەکە 16 ئەندام ئامادەبونایە".\nوتیشی: "ئەو هۆکارە وایکرد دانیشتنەکە شکستبهێنێت کە بڕیار بوو تێیدا دەنگ بدرێت لەسەر دورخستنەوەی رێبوار تاڵەبانی و جەمال مەولود لەشوێنی هەڵبژێردرێت".\nشەوی رابردویش لەلێدوانێکیدا بۆ دواڕۆژ جەمال مەولود سەرۆکی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی پارێزگا وتی: "هەرچەندە هەموو ئەندامانی ئەنجومەن لەبارەی دانیشتنەکەوە ئاگادارکراونەتەوە، بەڵام پێناچێت ئەنجامبدرێت".\nلەبارەی هۆکاری ئەگەری شکستپێهێنانی دانیشتنەکەش، ئەو ئەندامەی ئەنجومەن روونیکردەوە، کە دادگای ئیستیئنافی کەرکوک نوسراوێکی ئاڕاستەی بانکی حوزەیران کردووە و تێیدا داوایکردووە کار بەئیمزای رێبوار تاڵەبانی بکات بۆ راییکردنی مامەڵە داراییەکان، چونکە بڕیارەکە تەمییزکراوەتەوەو هێشتا پلەی کۆتایی وەرنەگرتووە، ئەوەش وایکردووە بەشێک لەئەندامان لەئامادەبوونی کۆبوونەوەکە پەشیمان ببنەوە.\nرۆژی 26ی کانونی یەکەم دادگای تێهەڵچونەوەی کەرکوک لەسەر سکاڵایەکی ئەنجومەنی پارێزگا سزای شەش مانگ زیندانی بەشێوەی غیابی بۆ رێبوار تاڵەبانی سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگا دەرکرد، داواشیکرد لەهێزە ئەمنییەکان دەستگیری بکەن.\nدوای ئەو بڕیارەش لیستەکانی نێو ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک لەکۆبوونەوەیەکی نێوانیاندا رێککەوتن لەسەر دورخستنەوەی رێبوار تاڵەبانی لەپۆستەکەی و دانانی جەمال مەولود بەشێوەیەکی کاتی بەمەبەستی بەڕێوەبەردنی کاروبارە داراییەکان.


رێکخراوی ئاشتی، بۆ مافەکانی مرۆڤ ئازادی گوزارشتکردن یان ئازادی بیروڕا چییە؟ - رێکخراوی ئاشتی، بۆ مافەکانی مرۆڤ\nشارەزایان لەم بوارەدا، هەوڵیانداوە ئازادی گوزارشتکردن یان بیروڕای ئازاد پێناسە بکەن، هەندێکیان پێیانوایە بریتییە لە دەربڕینی دەرەکی بۆ هەمو ئەو بیرۆکەو ئەندێشە ناوەکیانەی مرۆڤ لە مێشکی و لە ناخی و لە دەروونیدا هەستیان پێدەکات. ئەم دەربڕینەش بە چەندین رێگا ئەنجامدەدەرێت، لەوانە بە قسەکردن، بە کردەی عەمەلی، بە نووسین، بە گوتار، بە وێنە، بە تابلۆ، بە مۆسیقا، بە هەڵویست وەرگرتن… هتد. هەمو ئەوانە بێ سانسۆری حکومی و بێ رەقابەی دەسەڵاتدار. هەندێکی دیکە پێیانوایە بریتییە لە توانای مرۆڤ لە بونیادنانی بیروڕا لەسەر بنەمای بیرکردنەوەی شەخسی، بێ لاسایکردنەوەی هیچ کەسێک، بێ پاشکۆییکردن بۆ هیچ لایەنێک. هەمو مرۆڤێک دەبێت ئازادی تەواوی هەبێت بۆ راگەیاندن و گوزارشتکردنی بیروڕاکانی بەو شێوازەی کە خۆی بە گونجاوی دەزانێت. هەندێکی دیکە پێیانوایە ئازادی گوزارشتکردن بریتییە لەوەی مرۆڤ ئازاد بێت لە وتنی ئەندێشەو بیرکردنەوەکانی، بێ ئەوەی لەسەر ئەو وتنە بگیرێت یان راوەدووبنرێت یان ژیانی لێ تاڵ بکرێت. لەم بارەیەوە جۆرج واشنتۆن وتەیەکی جوانی هەیەو دەڵێت: ئەگەر ئازادی رادەربڕینمان لە مرۆڤ قەدەغەکرد، ئەوا وەک ئەو ئاژەڵە بێدەسەڵاتەی لێدێت کە بەرەو قەسابخانە راپێچیدەکەن.\nتاگەکان : بیرورا پرسی ئازادی راپۆرت مافەكانی مرۆڤ هەواڵ


شەپۆلێکی نوێی کوشتن و تەقەکردن لە کۆڵبەرانی کورد – چاونیوز\nلە ماوەی حەوتووی ڕابردوودا شەش کۆڵبەری کورد کوژراون و بریندار بوون.\nیەک لەو کۆڵبەرانە “حوسێن بلخکانلو”یە کە لە ناوچە سنوورییەکانی ماکۆ نیزیک گوندی “یارم قیە” لەگەڵ چەند کۆڵبەری دی کەوتنە کەمینی هێزە چەکدارەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران و لە ئاکامی تەقەی چەکدارانی ڕێژیمدا گیانی لە دەست دا.\nڕۆژی دووشەممە ٨ی ڕیبەندانیش کۆمەڵێک لە کۆڵبەران لە چیاکانی “بڕوێشکانی” سەر بە ناوچەی بانە، لە ترسی هێزە چەکدارەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕوویان کردە ڕێگەیەکی سەخت و دژوار و لە ئاکامی بەفر و سەرمادا دوو کەس بە ناوەکانی “سامان ساڵحی” خەڵکی سەقز و “محەممەد کەریمی” خەڵکی گوندی “شوی”ی ناوچەی بانە گیانیان لە دەست دا و کۆڵبەرێکی دیکەش بە ناوی “عەبباس قادرزادە” تا ئێستا بی سەروشوێنە و چارەنووسی نادیارە.\nشەوی یەکشەممە ٧ی ڕێبەندانیش دەستەیەک لە کۆڵبەران لە ناوچەی سنووریی “هەنگەژاڵ” کەوتنە نێو مەیدانی مینڕێژکراوی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران و لە ئاکامی تەقینەوەی میندا دوو کۆڵبەر بە ناوەکانی “ئەسعەد زەمانی” و خالق مێرگە نەخشینە” بە توندی بریندار بوون.\nهەروەها ڕۆژی سێشەممە ٩ی ڕێبەندانیش کۆڵبەرێکی دیکە بە ناوی”سامی ڕەشیدی” لە کاتی کۆڵبەریی دا لە شاخەکانی “هەراویل”ی ناوچەی سەڵماس کەوتە خوارەوە و بە سەختی بریندار بوو.\nپوشپەڕ ۱۳۹۹ (۴۲)


کەرکوک لەنێو بەرداشی جەمسەرەکاندا\nد. سامان جلال\nئه‌م بابه‌ته 1179 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nفۆکەسی شەڕی جەمسەرەکانی ئەمەریکاو ئیران و ناوخۆ، ئێستا لە کەرکوکە، ئەمەریکا لەرێگەی خۆی و، ئێران لەرێگەی حەشدی شەعبی، دەیانەوێت کەرکوک بەلایەکدا بخەن. ئەمەریکا دەیەوێت، بەناراستەوخۆیی ناوەندی بەغدا لاواز بکات و لە کوێخایەتی شیعە کەم بکاتەوە. ئیران لەرێگەی عیراقی ئێستاوە، دەیانەوێت لەرێگەی زاڵ بوون بەسەر هێزی کەرکوک و سەرمایەو خاڵە ستراتیژییەکانی کەرکوک، ناوەندی بەغدا بەهێز بکەن و هەیمەنەی شیعی دەسەڵاتدار بەسەر کۆی عێراقدا بەهەرێمی کوردستانەوە فەرز بکەن.\nشەڕی جەمسەرەکان، نەپەیوەندی بەداعش و نەپەیوەندی بەریفراندۆم و نەپەیوەندی بەهیچ پرسێکی ناوخۆی کوردەوە نیە، بەڵکو ئەجێندایەکی دوورمەوداو خاوەن باگکراوندێکی لەمێژینەی جەمسەرەکانە، بۆیە کورد لەنێو شەڕی جەمسەرەکاندا، ئەگەر ئەقل و ژیری بەکارنەهێنێت، ئەوا هێزە کوردییەکان تارادەیەک پەرش دەکات و لەناوەو دەرەوەی کەرکوک، ئاراستەو دیدگای جیاواز دەخوڵقێنێدرێت.\nبەڵام ئەوەی بۆ هەمووان گرنگە، کە خاڵی تێگەیشتن بێت، خەڵکی کەرکوک دەیەوێت، بەو شێوەی ئێستا بمێنێتەوەو مانەوەی دوور لەهەر جۆرە داگیرکارییەک، بۆتە بەشێک لەسروشتی ئەو شارە، بۆیە پێویستە بزانین، کە کەرکوک لەگەڵ هیچ کائینێکی غەریب هەڵناکات.\nکەرکوک لەماوەی زیاتر لەچواردە ساڵی ئازادیدا، ناتوانێ ئازاد نەژی، کەرکوک ناتوانێ ئاوێزانی هێچ جۆرە هێزێکی نامۆ بێت. وەلێ ئەگەرچی هەوڵەکان هێندەی بۆ نەوتە، هێندەی بۆ قەلاو رەحیماوە نیە. هێندەی بۆ تەسیفە حساباتی نێوان جەمسەرەکانە، هێندە بۆ ئازادکردنی تورکمانێکی زەلیل و دوو عەرەبی لاواز نیە!\nئەگەرچی هێزو سەرکردەو بەرپرسە کوردەکان، لەکەرکوک هەریەکەو هەوڵی فەرزکردنی هەیمەنەی خۆی دەدات، بەڵام دیسان دەخوازین کوردان لەرێگەی کەناڵەکانی راگەیاندن، بەسۆشیاڵ میدیاوە، نەبن بەتابوری پێنچ و سەرچاوەی واتە وات، هەروەها هێزە کوردییەکان، ستراتیژو تاکتیک و تەکنیکییان فەقەد بۆ کەرکوک بێت، هەرگیز نەبنە داردەستی جێ بەجێکردنی مەرام و هیچ کارنامەیەکی ئیستیراتکراو، تاوەکو کەرکوک، بۆ ماوەیەکی درێژ لەنێو کێشمەکێشمدا نەمێنێتەوەو پشوویەک تا ئەبەد بدات.\nعەفرین، وەرچەرخانێک بۆ گەڕانەوەی شکۆی نیشتیمان\nکێ نیشتیمان پەروەر ماوە؟هەڵۆکان و هەڵەکانی سەرگەردانی!\nکورد و کائینە غەریبەکان\nکۆسرەت رەسوڵ دەیەوێت بۆ ریفراندۆم چی بکات؟\nمەترسییەکانی بینینی وێنە توندوتیژییەکان\nیەکێتی؛ قەبارەی مێژووەکەی لەجولەی ئێستای گەورەترە!\nبەلاڕێدابردنی ھەواڵی 360 شوقەکەی ئەڵمانیا بەدرۆ خرایەوە\nرۆژی جیهانی ئازادی رۆژنامەگەری و جیهانی بیرکردنەوەی ئێمە!\nبەهاری قەیرانەکان و بازاری هۆزگەرایی\nکۆڕەوی کوردان و نەبوونی پڕۆژەیەکی نیشتیمانی


قاعیدەی لیبیا شەڕی لە دژی داعش ڕاگەیاند\nچەکدارانی سەر بە ئەلقاعیدە لە ڕۆژهەڵاتی لیبیا ئەمڕۆ چوارشەممە شەڕیان لە دژی چەکدارانی سەر بە داعش لە ناوچەکەیان ڕاگەیاند پاش ئەوەی ڕێبەرێـکی گەورەیان بە دەسـتی چەند چەکدارێـک کوژرا کە سەرودەموچاویان پـێچابوو. بەپـێی هەواڵەکان شەڕ لە نێوانیان هەڵگیرساوە و هەتا ئێسـتا 11 کەس لە هەردوو لایان کوژراوە.\nدوێنێ سێشەممە لە شاری درنەی باکوری ڕۆژهەڵاتی لیبیا ناسر ئەلعکر جێـگری سەرۆکی گروپی ناسراو بە ئەنجومەنی شورای موجاهیدین بە دەسـتی ئەو چەکدارە نەناسراوانە کوژرا لەگەڵ سـالم ئەلحوتی یاریدەدری. ئەلعکر لە مێژەوە سەر بە ئەلقاعیدە بووە و کاتی خۆی لە ئەفغانسـتانیش شەڕی کردووە.\nگروپەکە کە ڕێـکخراوێـکی سەر بە ئەلقاعیدە ئەمڕۆ چوارشەممە بەیانـنامەیەکی لەسەر کوشتنەکە دەرکرد و تیایدا چەکدارانی داعشی لە هێرشەکە بەرپـرسیارکرد و داعشەکانی بە ستەمکار و تاوانکار ناودێرکرد. پاشان بەڵێنی دا شەڕی داعش بکەن هەتا تاکیان نەهێڵن.


ژماره‌يه‌ك له توێژه‌رانى ده‌روونى زانكۆى كۆلۆمبياى بريتانى له كه‌نه‌دا گه‌يشتوونه‌ته ئه‌و ئه‌نجامه‌ى كه بۆنى سرووشتى جه‌سته‌ى پياوان كاريگه‌رييه‌كى گه‌وره‌ى له‌سه‌ر هێوربوونه‌وه‌ى ئافره‌تان و دابه‌زانى فشارى سه‌ريان هه‌يه.\nگۆڤارى (MedXpress)، ئه‌نجامى ئه‌و توێژينه‌وه‌يه‌ى بڵاوكردووه‌ته‌وه، كه له‌سه‌ر 96 گرووپى ئافره‌ت و پياو ئه‌نجامدراوه.\nله توێژينه‌وه‌كه‌دا پياوه‌كان له‌سه‌ريان پێويست كراوه، كراسێكى پاك بۆ ماوه‌ى 24 كاتژمێر له‌به‌ر بكه‌ن و هيچ جۆره بۆن و موعه‌ته‌ر و لابه‌رێكى بۆن و ئاره‌ق به‌كارنه‌هێنن. هه‌روه‌ها لێيان قه‌ده‌غه‌كراوه جگه‌ره بكێشن و خواردنێك بخۆن كه بۆنى ناخۆشى هه‌بێت.\nدواى تێپه‌ڕينى رۆژێكى ته‌واو، كراسه‌كان به جۆرێك هه‌ڵگيراون كه بۆنيان نه‌ڕوات و ئاماده‌كراون بۆ ئه‌وه‌ى بدرێته هاوسه‌ره‌كانيان تا بۆنيان بكه‌ن.\nدواى ئه‌وه ئافره‌ته‌كان سه‌ره‌تا تاقيكردنه‌وه‌ى فشاريان (stress test) بۆ ئه‌نجامدراوه، خراونه‌ته ژێر پرسيارى وه‌رگرتن له كارێكى نوێ يان تاقيكردنه‌وه‌ى بيركارى.\nهه‌روه‌ها ئافره‌ته‌كان ناچار كراوون وه‌ڵامى پرسيارى تايبه‌ت به هه‌ست و ميزاجيان بده‌نه‌وه، بۆ ئه‌وه‌ى بتوانرێت ئاستى كۆرتيزۆڵ كه رژێنى تايبه‌ت به نائارامييه بزانرێت.\nدواى شيكردنه‌وه‌ى به‌ده‌ستهاتووه‌كان و ئه‌نجامه‌كان، زانايان گه‌يشتوونه‌ته ئه‌و ئه‌نجامه‌ى ئه‌و ژنانه‌ى بۆنى كراسى هاوسه‌ره‌كانيان كردووه، كه‌متر تووشى فشار و دڵه‌ڕاوكێ بوونه و رێژه‌ى كۆرتيزۆڵ كه‌متر بووه لايان.\nبه‌ڵام ئه‌و ژنانه‌ى بۆنى كراسى پياوێكى نه‌ناسراويان كردووه، فشاريان زياتر به‌رزبووه‌ته‌وه.\nزانايان له‌و بڕوايه‌دان، هۆكارى گه‌شه‌يى كاريگه‌رى له‌سه‌ر دووباره‌بوونه‌وه‌ى سرووشتى هه‌يه. مرۆڤ له ته‌مه‌نێكى زووه‌وه ترسى له كه‌سانى بێگانه هه‌بووه. به تايبه‌تى له پياوان. بۆيه بۆنى پياوێكى بێگانه سه‌ريكێشاوه بۆ وێناى زيهنى (لێدان و راكردن) و ئه‌مه‌ش بووه‌ته هۆى به‌رزبوونه‌وه‌ى رژێنى كۆرتيزۆڵ.\n06 13 زانیاری سەرسوڕهێنەر لەسەر سایتە سێکسییەکان


چالاکوانانی سوریا: له شه‌ڕێـکدا له باشوری وڵاته‌که 50 که‌س کوژراون\nکۆمه‌ڵی چاودێری مافه‌کانی مرۆڤی سوریا بنکه له به‌ریتانیا ده‌ڵێت شه‌ڕ و پـێـکدادن له نێوان هێزه‌کانی حکومه‌ت و سه‌رهه‌ڵداوان له پارێزگای ده‌رعای باشوری وڵاته‌که ڕوویانداوه و له ئاکامدا به لایه‌نی که‌م 50 که‌س کوژراون و زیاتر له نێوه‌یان که‌سی سیڤیل بوون.\nکۆمه‌ڵه‌که گوتی شه‌ڕه‌که دوێنی چوارشه‌ممه هه‌ڵگیرسـاوه، کاتێـک هێزه‌کانی سه‌ر به به‌شـار ئه‌سه‌د ده‌سـتیان به هێرشێـک کرد بۆ وه‌ده‌رهێنانی سه‌رهه‌ڵـداوان له شـارۆچکه‌ی سه‌نه‌مه‌ین.\nله‌م هه‌فتانه‌ی دوایی سه‌رهه‌ڵداوان خۆیان به توندی له ناوچه‌کانی باشوری وڵاته‌که دامه‌زراندووه، ئه‌مه‌ش وه‌ک هه‌وڵێـک بۆ کۆنترۆڵکردنی ده‌روازه‌کانی وڵاته‌که له‌گه‌ڵ ئوردن و هه‌روه‌ها ئه‌و ڕێگه‌یانه‌ی به‌ره‌و دیمه‌شقی پایته‌خت ده‌ڕۆن.\nکۆمه‌ڵه‌که ده‌ڵێت له‌م شه‌ڕه‌ی سه‌نه‌مه‌یندا به لایه‌نی که‌م 29 که‌سی سێڤیل و 16 سه‌رهه‌ڵـداو و 9 که‌س له هێزه‌کانی ئه‌سه‌د کوژراون. زۆربه‌یان به بۆردومان و گولـله‌بارانکردن گیانیان له‌ده‌سـتداوه. هێشتا ڕوون نیـیه کام لایان که‌سه سیڤیله‌کانیان کوشتووه.\nهاوکات ئه‌مڕۆ پـێنجشه‌ممه سه‌رهه‌ڵـداوان ڕایانگه‌یاند، فڕۆکه‌یه‌کی هه‌لیکۆپته‌ری له‌شـکریان له پارێزگای ئیدلیب له باکوری وڵاته‌که خسـتووه‌ته خوارێ و تیایدا 4 که‌سی تاقمی فڕۆکه‌که کوژراون.\nچالاکوانان ڤیدیۆیه‌کیان له‌و باره‌یه‌وه له‌سه‌ر ئنته‌رنێت بڵاوکرده‌وه و تیایدا پاشماوه‌ی هه‌لیکۆپته‌رێـکی تێـکشـکاویان له نێو کێڵگه‌یه‌کدا نیشـان دا له‌گه‌ڵ چوار ته‌رمدا.


Tuesday, 08.03.2021, 17:51\nکچە شاخـەوانێکی سەرکەوتـنی سەر شـاخ (سافگـول ئـارئەرسـەلان) ی تەمـەن (٣٣) ساڵ. کە کچێکی تورکە. رایگەیانـد کە بە شێوەیەکی هـێمایی شووی بە چـیای (ئاگری) لە باکووری کوردستان کـرد. سافگول ئائەرسەلان روونیکـردەوە، کە بە شووکـردنێکی هـێمایی شووی بە چـیای ئاگـری کرد. بۆ سەرنجڕاکێشانە دەربارەی ئەو تونـدوتیژییەی لە تورکـیادا دەرهـەق بە ژنـان و بە منـداڵان دەکـرێـن.\nسافگـول کاتێکـیش ئەم شووکـردنەی راگەیـانـد، کە لەگـەڵ کـۆمـەڵـێکی (٣٠) کەسی لە شاخەوانـان گەیشتبوونە بـەرزی (٤٢٠٠) مەتـر بۆ سەرکەوتنە سـەر لـووتکەی چـیای ئاگری بەنـاوبـانگ. سافگـول لە جانتاکەیـدا کـراسێکی سپیی جـلی بـووکـێنی دەرهـێنا و لەبـەری خـۆی کـرد. بـووە جـێی سەرسووڕمـان و رامـانی هـاوڕێکـانی.\nسافگـولی شاخـەوانی تورکی وتی:"جـیاوازیکـردن لە دژی ژنـان و پێشـێلکارییەکـان لە دژی منـداڵان، دژی مافـەکـانی مرۆڤـن" درێـژەی بە قسەکـانی دا و وتی:"ئێـمە هـەسـت بەوە دەکەیـن کە ئەم تاوانـانە، دەبنە هـۆی ئـازارێکی گەورە، نەک هەر بە تەنیا بۆ ئەو کەسانەی کە ئەم تاوانانەیان بەرانبەر کردوون و دەکەن، بەڵکو ئـازاری ئێمەش دەدات. دەبێـتە هـۆی زیانـێکی واتـایی بـۆ هـەریەکە لە ئـێمەش.\nلە پێـناوی داهـاتـوویەکی گـەشـدا، هـیوادارم کە ژنـان بەهـێـزتـربن، منـداڵانیـش زیـاتـر پارێـزراو و ئاسوودەبـن، بێ ئـەوەی کە لـە سبەینـێـدا دووچـاری ئـازارببـن"\nسافگول ئارئەرسەلان، لە تـۆڕە پەیوەندییـە کۆمەڵایەتییەکانـدا، وێنەکەی لە سەر چـیای ئاگری بە جلی سپیی بـووکـێنییەوە بڵاوکردۆتەوە، وتیشی:" من سەرکـۆنەی توندوتیژی و جیاوازی دەکەم، کە رووبەڕووی ژنـان و منداڵان بۆنەتەوە. ژنان و منداڵان شایستەی رێـز و خۆشـەویستیـیەکی بێ مەرجـن، لە هەمـوو بەشـێک لە بەشەکـانی ژیـان. بـەڵام هەموو ئەو خراپەکارییانە دەبینـین، کە دەرهەقـیان دەکـرێن. دەشزانین کە هەڵوێستێکی ئابڕوومەنـدانـەیە کە دژ بـە ئەم تاوانـانە دەوەستـینەوە"\n(*) چیـای ئاگـری، دەکـەوێتـە باکووری کوردسـتان، بەرزتـریـن چیـای کوردسـتانە، کە بەرزییـەکـەی (٥١٣٧) مەتـر لە ئاستی دەریـاوە بـەرزە، بنـکەی (شـۆڕی ئـاگـری) يا (شۆڕشی ئـارارات:١٩٢٩ ـ ١٩٣٢) بـوو، بە سەرکردایـەتی شـۆڕشگـێڕی کوردمـان ئیحسان نوری پاشا. بۆ یەکەمین جاریش ئاڵای کوردستان لە کاتی راگەیاندی حکومەتی کوردستاندا لەسەر چـیای ئاگـری هەڵکـرا. بە پیلانێکی گەلەکـۆمـەیی تورکیا و ئـێران و بە پاڵـپشتی رووسیا، بە شـێوەیەکی زۆر دڕنـدانە و نامەردانە و بە رەشەکوژی خەڵکی سـڤـیلی کورد کۆتـاییان بەم شـۆڕشـەمان هـێنا.\n(*) ئەو نووسینەم لە سایتی (الـزمان الترکي) وە، کە لە رۆژی (٢٨/ یۆلیۆ/٢٠٢١) دا بە زمـانی عـەرەبی بڵاوکـراوەتـەوە. وەرمگـیرایە سـەر زمـانی کـوردی.\nگـرو داڵ نووسەرێکی نەرویجـییە لە بواری ئەدەبی منـداڵان\nدوو خوشکی کوردی جوولەکەی گۆرانیبێژی لەیادکراو\nگرنگییه‌كانی دیالۆگ لە چیرۆکی منداڵاندا


🏰 بافليون شوێنەکان\nقرية كوردية من غرب كوردستان، تابعة لكانتون عفرين. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 64% ✍ هـ.ب. 29-1-2018 11:29:08\n🔤 بافلە وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Mar 7 2021 10:56AM\nنۆ موسڵمانی کۆنەگاور نۆبسڵمان، نۆمسڵمان، نۆموس [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 82% ✍ ز.س. 7-3-2021 10:56:42\n👁 ئەم بابەتە 7,116 جار بینراوە\n📝 بافڵ تاڵەبانی؛ تووشی کۆرۆنا بووم بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 28 2020 9:23AM\nکۆمەڵانی خەڵکی کوردستان سەرەتا هیوای سەلامەتی و [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ ب.ج. 28-8-2020 9:23:13


هەورامان و پیرشالیار و کوٙمسای – هەورامان\nیانە هەورامانی بشناسدیٛ هەورامان و پیرشالیار و کوٙمسای\nحەیفا تەختەکم دەورە دریانی\nدەفتەروو نەقشوو بێگانەکانی\nتا نەقشەکێشت ئیستێعمارا\nهەراڵە برەیمی هەرسیش پەیت وارا\nبە تۆو وەشا هەورامانی تەخت\nگۆراڵێش شیفان پەی زامانی سەخت\nپەی ئانەی کە خاستەر و ڕوونتەر تاومێ یاومێ بە ئەوپەر یام قووڵایی بابەتی ، سرنج دەیمی بە ئی واتەی کە دەسەرقۆتوو فرەو بابەتاو هەورامانینێ .\nهور+ئامان = هورامان ، هور یانی بەرز بیەوە و ئامان یانێ ئامای .\nیانێ یاگێ کە پیایێ گەورەش چەنە بەر ئامان .ئی یاگێ بۆنەو ئا ژیراوە برز بیەنۆ و جە وەڵاتاتەری هور ئامان .\nهۆر یانی ، وەر\nئامان یانێ بەر ئامان\nهۆرئامان یانێ یاگێ کە وەرش چەنە بەر ئامان . چێگەنە ئا کەسایەتیە کە پیرشالیار بیەن تەشبیە کریان بە وەر .\nئەگەر خاس سرنج دەیمێ هەورامان بە بۆنەو شاخاوی بیەیشۆ جە وەڵاتوو کۆردوارینە ئەوەڵین یاگێن کە وەرش گنۆ .\nهەورامان جە لایەنوو جۆغڕافیایرە جە ماباقی وەڵاتەکا بەرزتەر و هۆر ئاماتەرا و پێسەو جەزیرێوێ وشکی کە دەوروو بەرش شاخوو کۆی گێرتەن و دەور دان .\nهەورامان یاگێوەن کە ئەهوورامەزدا چەنەش بەر ئامان و ژیڤان یانێ یاگێو ئەهوورامەزدای .\nهەورامان یاگە پاو ئا کەسی کە جە ئوورنە پێد٘ا بیەن ، حەزرەتوو ئیبراهیمی جە وەڵاتوو بابلوو عێراقی و ئوورنە جە ئەد٘ێ بیەن و پەی ئێرشادی ڕۆەش کەردێنە شاخوو کۆو هەوراماناتی کە پا بۆنەوە نامێش نیان ئوورئامان ، یانێ کەسێ کە جە وەڵاتوو ئووریوە ئامان .\nگێڵناوە کە جە دەورانوو پاشاییو ئەسکەنەری مەقدونی ، هەورامان بۆنەو دوورە دەسیوە یاگێو زیننانوو ئەسکەننەری بیەن ، زینانیکا چڕیەنشا ئەورامان ، نانما پەی باردێ ، ئی واتە ئێننە تێکرار بیەنۆ تا دمایی پێسەو یاگێ ئێژاو ئەسەنگێ سەروو زوانوو خۆڵکیوە مەنەنۆ و نامێشا نیان ئوورامان .\nئانە ڕاسە بۆ جە بارەو هەورامانیوە ، هەورامان جە لایەنوو سیاسی ، عیلمی ،سنعەتی کۆمەڵایەتی ، ئابووری ، زانایی ، ژیری و ئاوەزیوە ، جۆغڕافیایی و ..\nجە ماباقی وەڵاتەکاتەری ، هۆر ئامانوو بەرز بیەنۆ . هەر ئی خاڵە گرنگێ بیێنێ هۆکاروو ئانەی کە ئی وەڵاتە نامێش بیێنە هەورامان .\nئەگەر گەرەکما بۆ هەورامانی بەش کەرمێ ، جە کۆلنە هەورامان یەرێ بەشێن .\nهەورامانی گەورە ، شەبەکستان ، هەورامانی وچکلە .\nهەورامانی گەورە ، تەخت ، لهۆن ، ژاوەرۆ ، گاەرۆ\nشەبەکستان ، سپاو ئیسلامی بڕێ جە هەورامیەکاش دەس بەسەرێ کەر٘ێ و ڕوانێو وەڵاتوو مووسڵیش کەرد٘ێنێ و ئیسەیچ هەر چا یاگە کیرێنێ .\nهەورامانی وچکلە ، بڕێ جە هەورامیەکا جە زەمانوو ڕەزاخانی ڕوانەو شماڵوو ئێرانی کریێنێ و ئیسەیچ چاگە ژیڤا .\nچی ماچمێ هەورامانی تەخت ؟\nهەر پاسە زانمێ هەورامان نشینگاو پیا ژیرا و ساحیب ئاوەزا بیەن و فرەو ئی پیایایچە جە مەحالوو هەورامانوو تەختینە ژیوایشا دانشا سەر .\nئی گەورە پیایێ هەر کام پەی وێشا تەختوو ژیری و زاناییشا هۆر دان و یاوگەو ئاواتەکاو خەڵکی هەژاروو سەردەموو وێشا بیێنێ .\nتەختوو زانیاری و وانەری، پێسەو گۆگڵە مێزێ ئۆستاد و وانەری دەورەدان .\nتەختووشاهی ، یاگێو گەورە پیایا\nتەختوو دەس کرد٘ی یام ئارۆ واتەنی میزکار، ئی تەختە پەی هەر سنعەتێ جیا بیەن و وسای ژیر و دەس ساز وەردەسەکاش مڵووشنێنێش دەوروو تەختوو کارەکەیش .\nتەختوو سانی، یاگێو نیشتەیرەو سانەکاو پیا ماقووڵوو گەورەکا .\nیاد٘وو پیرشالیاری جە دلێو هەورامیەکانە پەڕەدڵ زیننەن . ئەگەر کەسێ بلۆ دلێو خەڵکو هەورامانیو جە بارەو پیرشالیاریوە گنۆ بەحس ، بە جۆرێ نامێش بەرا وباسش کەرا ، پاسە زانۆ کە چن ڕوێ یام چن مانگێن کۆچی دماییش کەردەن . هەر ئانە بیەن بانگەشەو پرد٘ێ پتەوێ ما بەینوو ئاد٘ی و خەڵکینە . کە بن بڕ کەردەیو ئی پێوەنە هێقمە مێژوویەی ستەم و مەحاڵا .دوورش پەی نەلێنمێ کە ئەگەر واچمێ بە جۆرێ کە ئی پێوەنە ، پێوەنێ بە هێزا بەینوو ئێنسانی و باوەڕە کاشنە .\nچەۆلاو ئی پێوەنە هێقموو محکەمەیوە کە پیروو خۆڵکش لکنێنێ یۆیرە شۆنوو پیری جە دلێو تارێخینە فرە لێڵاو تۆزاوی .\nبە جۆرێ کە کەسایەتیو پیری ڕواڵەتێ ئۆستوورەییش سەرئامان و پەی وێش تارێخێ بە جیاش هەن .\nواتەو پیرشالیاری وێش جە چن دەسە واتاتەری پێکیانۆ ،\nجەبواروو زەمانیوە پیرشالیار واتێوەن کە بە درێژایی تارێخوو هەورامان سەروو زوانوو خەڵکیو بیەن و کاوێژش پەنە کریان . ئی واتە وێش جە چن دەسسە واتاتەری وش بیەن کە هەر کام بە جیا سەروو زوانوو خۆڵکوو هەورامانیوە بیێنێ و هەر کام پەی وێشا مانایێ قۆڵەشا جە زوان ، فەرهەنگ و تارێخوو هەورامانینە هەنە .\nساکە پاسە ئیتر لازم مەکەرۆ گێڵمێ شۆنوو ڕێخەو واتەو پیرشالیاریرە . ئەگەر چی ڕانە دڵەورکێ و دڵە چرکێ پەی ئی واتەی لاپشکێما کەرا پێسەن پاشێلوو زوانوو بابەبڵ بابیما کەرد٘ە بۆما .\nپیر + شا + لیار = پیرشالیار\nپیر ؛ ئی واتە گۆلک نیشانێوا پەی دەسەڵاتێ ڕۆحانی و دینی کە جە لاو خەڵکیوە یاگێ باوەڕی و ڕێزی تایبەتینە .\nپیر یادگاروو ئایینوو میتراییسمین وە چا ئایینیوە سەرچەمەگێرۆ و دمایی پەی دلێو ماباقی دینەکاتەری فاڕیانۆ .\nشا ؛ ئی واتە ئیشارە کەرۆ بە دەسەڵاتێ زەمینی و حاکمێ پاو فەڕ پۆختەی .\nشا ، ئا ئاواتوو هیما پاکوو پۆختەو بەفەڕو پۆڕ خەیرەنە کە تاڤۆ خۆڵکی دەوروو وێشنە کۆ کەرۆوە و بۆ بە شادار پەی بیەی .\nجە زوانی هەورامینە ئی واتە فرەو یاگانە دەرسەرقۆتوو واتە زەریفەکا بیەن ، پێسەو ؛شادار ، شاهەنگ ، شالەق …..\nلیار ( یار) ؛ یانێ یاریدەر ، یارد٘ەوەر ، وەروێڕک ، وەردەس ، هامشان ،\nجە قووڵایینە ئی واتە ئیشارە کەرۆ بە دەسەڵاتێ ڕۆحانی و دینی کە ساحیبوو سۆڵتەو دەسەڵاتێ فەڕداری خودایین و چەنوو تێکەڵ کەردەیو دەسەڵاتی دینی ـ زەمینی ،هیچ مەرزوو حدودێوەش مابەینوو وێشوو خۆڵکینە ناسەنۆ ، وێش بە یاریدەروو هامشانوو ماباقی پیرەکاتەری و هەرپاسە خەڵکی زانان .\nئی جۆرە دەسەڵاتێ جە هەورامانوو تەختینە دوورێ نەبیێنێ و پیرشالیاریچ پێسەو ڕۆحانیێ فرە گەورەی جە دەسەڵاتی ئەرک گیریان . ئی ئەرکیچە پێسەو دانشگای مەعنەوی ، قۆتابخانەی ، مزگی جە لایێوە و یاونای پەنەو پەروەرد٘ەکەرد٘ەی و ماباقی پیرکاتەری جە لایێ تەرۆ قۆرسایێ فرەش وستەن سەروو شانوو پیرشالیاری .\nپیرشالیار پێسەو ماباقی پیراو وەڵاتەکاتەری پێسەو بابۆلی و چۆمانی و زاگرۆسی نەبیەن کەتەنیا وەرپرسوو مزگی بیەبۆ بەڵکوو پێسەۆ پیروو پیرەکا قسێ سەرەکیەش کەرد٘ێنە . پەی خەڵکیچ پێسەو ڕانموونیێ بیەن پەی باخداری ، ئاژەڵداری و سنعاتی دەسی .\nزانایانێ پێسەو مێهردادی بەهار ، ئینێ سەروو ئا باوەڕیوە کە چوار چیوێ دیاری کریێ پێسەو :\nبیروو بڕوا ، ڕاوڕەسمی ، یاگە پیرۆزە و مەبارەکەکێ ، شۆن کەوتەکێ . باوەڕوو دینێ تایبەت سەلەمنا .\nبە ڕۆشنی پاسە دیارا کە گرد٘وو ئانیشا جە هەوراماننە هەنێ و دیارێنێ .کە ئەگەر واچمێ جە هەورامانی کۆنەنە پەرستشگایێ بە فەڕڕوو پڕ جموو جۆڵ بیەنو شانش دان شانوو بابۆلی و یونانیو بە هەڵە نەلێنمێ .\nئەگەر مامۆسا گەورەکێو کۆردەواری، پێسەو مەرحووموو مامۆسا عەبدۆل کەریمی مۆدەڕێسی و مامۆسا عەبدۆسسەمەدی تووداری ئیشارە بە لەقەبوو سێ مسەفای کەراو ماچا پیش اڵڵە یار بیەن ، جە لایێ تەرۆ مەرحووموو مامۆسا قانعی ئیشارە بە مارێفەتوو پیری پێسەو سەرچەمێ پەی ڕەسەنایەتی کۆردی ، کەرۆ و فەرماڤۆ ؛\nکتێبی زڕدەشت کە ئەوێستایە\nیانێ های زەڕدەشت بوو بە پێغەممەر\nتا دەوری خۆی بۆ وەک باقی دینان\nبەڵام نەسخ بۆ ئەویش بە قۆرئان\nمارێفەتی پیر ، واتەی شالیارە\nکە بە پیر شالیار لەگشت دیارە .\nڕەسموو ژیرلاو (ژیراو) مەرێ و کۆمسای؛\nوەڵ جە پیرشالیاینە ڕەسموو کۆمسای پێسەو ڕەسموو ژیرلاو مەرێ لوان ڕاوە . ئی ڕەسمە یۆ جە ئەوەڵین ڕەسموو هۆر چنیەو شۆری جە وەلاتنە و جێهانە بیەن ، گێڵۆوە پەی سەردەمێ کە هەورامان چێروو فاقەو تەڵەو دەسەڵاتدارانە ، کەوتەن مەترسی و پەی ماوێ فرەی پاش جە پێوەزی چەنوو لاید٘ەی کۆتا بیەن . چی سەردەمنە کە ماوێ فرەتەر جە ویس ساڵا درێژەش بیەن ، خوڵکوو هەورامانی پەی وێشا دەسەڵاتشا گێرتوو جە فرەو لایەناوەخودکەفا بیێ .\nبۆنەو ئانەیوە ئی هۆرچنیەی دوور بۆ جە دەغەڵ بازی بەشەری بە ڕسمێ سننەتی بەرێنێش ڕا .\nئەگەر گەرەکما بۆ کارد٘ەوەژێو ڕەسموو یاساو ژیرلاو مەرێ کەرمێ، خاستەر ئانەن سرنج دەیمێ بە “ژیرلا(ژیرا) ” و “مەرە(مەرێ)”.\nژیر یانێ ساحیب ئاوەز، زانا، زانیار، کەسێ کە ڕاوێژدار و ڕاوێژمەند بۆ و تاڤۆ پەی دەورووبەریەکاش ڕاگا هۆر پێکنۆ .\nهەورامان بە درێژاو تارێخی جە پیا ژیراو ساحیب ئاوەزا هاڵی نەبیەن .\nتاومێ ئیشارە کرمێ بە ژیرانێ پێسو ، غازی بەهمەنی، باباخۆددای ، حەممەدی غەیبی ، پیرشالیاری و ماباقی پیرەکاتەری و مامۆسا گۆشایێشی ….\nجە هۆر چنیەو ساڵانەو شۆرێنە ئی پیا ژیرێ مسگەرێ بیێنێ پی خۆڵکی و جە تۆشەبەروو ژیریشا کەڵک هۆر گیریان .\nهەر پاسە بە ڕاویژی ژیرانەو ئاد٘یشا ئەندامێ ژیرێو شۆری هۆ چنیێنێ .\nژیرلا ، یانێ کۆمەڵێ پیا ژیرێ و ساحیب ئاوەزێ کە ژیرانە ئومووراتوو وەڵاتێ بەرا ڕاوە .\nمەرە (مەرێ )؛\nوەڵاتوو هەورامانی بە عام هاڵی جە ئی یاگێ نیا و گرد٘وو هەورامانە و هەر پاسە فرەو دەگایەکاو هەورامانی مەرەشا هەنە .\nجە هەورامانوو تەختینە جیا جە دەگایەکا بەڵکوو فرە هەوارەکاو باخەکا مەرەشا هەنە .\nمەرە ، بە یاگێ پانوو پۆڕە و هاڵی جە تلوو تەوەنی ماچا کە تەختش جە هەرێزی پۆژیان .\nئی یاگێ کەس بە تەنیا داواکارش نیا و سەروو هیچ کەسی دابەش نەکریێنە ، یام ئەگەر داواکارێش بۆ گەورەو دەگێ ، هەوار یام تایفەی بەشش جیا کەرۆوە .\nجە پاڵوو مەرێنە ، مێرگ و مێرگەواریچما هەن ، کە ئی دوە واتەیچە هەر بنجوو بێخشا جە مەرێوە گیریان بەڵام مێرگوو مێرگەوار تاپۆشا ئینا سەروو تەنیا کەسێوە یام ساحیب زەمینێوە .\nژیرلا (ژیرا )و مەرێ؛\nپا وەسفە کە کریا پەی “ژیرلا” و “مەرێ” ڕۆشن بۆوە پەیما کە، ژیرلا(ژیرا)و مەرێ یانێ ، هۆر چنیەو پیا ژیرا جە مەرەنە ، پەێ شۆرا یام کۆنگرەو وڵاتێ ، سەروو بەردەی ڕاوە یاساو ئا وڵاتی . بە جۆرێ کە نە هۆر ئێستەیو نیشتەیرە گنۆ چێروو فاقەی و نە نە کەسێ زڵم چەنی کریۆ .\nژیرلاو مەرێ وەڵ جە پیرشالیاریچنە بەدەوام بیەن و چەنوو هۆرچنیەو شۆراو مەرێ و کۆ بیەیوە خەڵکی ڕاوێژکار بە ڕاوێژی ژیرانەو وێش هەم ئەندامێو شۆرێ هەم خڵکش مۆچیاری کەرد٘ەن .\nچی بارەوە تاومێ ئیشارە کەرمێ بە ڕاوێژ وو غازی بەهمەنی پەی فاڕایوە و دەگاو هەورامانی جە هانەو دەگێنە پەی سەرد٘ەگای و قەرەبوو کەرد٘ەیوە و شەڕوو هەورامانی و دێوەزناوی .\nهەر پاسە جە زەمانوو پیرشالیارینە ، تاومی ئیشارە کەرمێ بە تەبەڕکوو تەوەنوو کاکە موسای …\nڕەسموو ژیرلاو مەرێ و کۆمسای پێوەزا چەنوو هەواروو هەوارنشینی و هەر پاسە باخوو باخداریوە . ئەگەر سرنج دەیمێ بە بنەماو دەگایەکاو هەورامانی ، گردوو دەگایەکا جە پاڵوو کانیاوەکاو هانەچەمەکانە بنەما نریێنێ . هەر پاسە دەگاو هەورامانوو تختی ئە ئینا پاڵوو هانەو دگێنە .\nخۆڵکوو هەورامانی ژیڤایش یەکجا نشینی بیەن و هەر پا بۆنەوە جە دەگانە یانەی دوانزە مانگەش وەش کەرد٘ەن و جە هەوار و باخنە کەپروو کەوێڵش پەی ماوێ کۆرتی سازنان و موەقەت چەنەش ژیڤان .\nچەنوو مەرزنایرەو نۆباوڤوو باخا و کۆچ کەرد٘ەی پەی سەرهەوارەکا دوور دارایوەو ئاژەڵەکا جە دەگی و یاونای بە لەوەڕگایەکا هام کات چەنوو چل و پەنجوو وەهاری ، کە ئیتر خۆڵک جە یۆی جیا بۆوە و دەگا چۆڵە بۆ پەی ماواو یەک ساڵی رەسموو ژیرلاو مەری و کۆمسای ملۆ ڕاوە .\nڕۆو کۆمسای جە لایێرە ڕۆوە هۆرچنیەو پیا ژیرا و جە لایێ تەریچۆ ڕۆو خوا حافێزی و گرد٘ەن ئازادی واسەن بیەن . هەر پا بۆنەوە گرد٘کەس سەوقاتوو وارد٘مەنیو کۆمسایش بەسەن مێشنە و چەنوو وێش بەردەنش پەی مەرێ تا هەم پێسەو نانوو نیمەڕوێ وێشو ئانێچ کە فەقیروو دەس هاڵیێ بیێنێ چەنەش وەرا و هەم پێسەو ناموو نیشانێ سەروو ئەنداماو ئنجۆمەنوو ژیرلای کەڵکش چەنە گیریۆ .\nبە ڕەسموو وێ بیەو هەورامانیوە ئی سەوقاتی و واردەمەنیە گردش سەمەروو باخەکاو هەورامانی بیەن و هیچ کەس ئەوجەش بە وەڵاتێتەری نەبیەن .\nوەزی ، تفە وشکێ ، هەڵوچەوشکێ ، مرۆ لتێ ، هەچکۆچی و ماباقی سەمەرکا سەوقاتوو ڕۆو کۆمسای و نام نیەروو ئەنداماو شۆراو ژیراو مەرێ و کۆمسای بیەن .\nپی جۆرە کە هەر نامسەرێ ، بە نامێو سەمەروو دارێوە نریان و هۆرچنەکێ ڕای و نەزەرەشا هەرکام بیەبۆ جە دلێو تۆرەکڵەو سەمەرینە کە هەرکام بە جیا جیا بیێنێ (تفی جیا ، وەزی جیا )هۆرش گێرتەن و نیانش دلێو هەزار پێشەی (سننۆقوو ڕایا ).\nکۆ ؛ یانی کۆبیەیوە ، جەم بیەیوە\nمسای ؛ یانێ فێر بیەی ، تەکبیرکەردەی پەی ساڵێ\nکۆمسای یانی کۆ بیەیوە پەی تەکبیروو ئومووراتووساڵێ ، فێر بیەو ڕەسموو یاسای .\nئی مەراسمە جە چل و پەنجو وەهارینە کە واران بڕیان و خەڵک دەسش کەردەن ئاوداراو باخەکاشا ، بریان راوە ، چا رۆنە گردوو خۆڵکو پەنچ دەگاو هەورامانی جە یاگێوەنە کە ئیسە بارەگاو پیرشالیارین جەم بیەنۆ و تەکبیرو راۆیژ ساڵێشا کەردەن ، قێخا، میراو، شوانە،خاد٘م و…. شا گێرتێنی . چیوانێتەرێ ، پێسەو گێرتەو مامۆسای پەی جەژنوو هەوارەکا ، گێرتەو شەنیەری پەی تەکنایو وەزاو مزگی چا رونە کریێنێ.\nدماو بەحس سەرو ئۆمووراتوو ساڵێ گردوو خۆڵکی خواحافێزی و گەردەن ئازاد٘یشا واسەن و سەباش گرد٘ کەس کۆچش کەردەن پەی هەواری ، ئانیشایچ کە زوتەر لوێنێ پەی سەرهەوار یام وەهارەهەواری ، جە مەراسمو کۆمساینە بەشداریشا کەرد٘ەن پەی ئانەی بزانا تەکبیروو ساڵانەی چەنینا..\nژیرلاو مرێ یام هۆرچنیەو شۆرێ کە وەڵ جە پیرشالیارینە لوان ڕاوە ، جە ڕۆو کۆمساینە بیەن….\nژیرلا، یانێ هۆرچنیەی یام ئێنتێخابو پیاێ ژیری پەی بەرد٘ەی ڕاوەو کاروباری….\nمەرێ ، یانێ یاگێ پانو پۆڕو تەڵاناوی کە خۆڵکێ فرە چەنەش ڕاش بۆوە…..\nژیرلاو مەرێ ، یانێ جەم بیەیوەو خۆڵکێ فرەی جە یاگێ پانوو پۆڕەنە پەی هۆرچنیەی یام ئێنتێخابو پیا ژیرا پەی ماوێ فرە یاکەمی ، بەبۆنەو بەردەی ڕاوە کاروبار یام ئۆمووراتوو وەڵاتێ….\nوەڵ جە پیرشالیارینە ،جە هەورامانو تەختی یاگێ پانوو پۆڕە ، پەی بەردەی ڕاوە ژیرلاو مەرێ و کۆمسای ئا یاگێو بارەگاو پیرشالیارینە کە ئیسەیچ ڕەسمو یاساو کۆمسای چەنەش ملۆ ڕاوە.\nژیرلاو مەرێ یام هۆرچنیەو پیا ژیرا یام ئێنتێخابات ،جە سەردەمو پیرشالیاری و وەڵو ئادیچنە پی جۆرە بیەن، جە ڕۆو چل و پەنجو وەهاری گردو پیایا مەحالەو هەورامانی جە مەرەنە جمێ بیێنێوە و ئانیشا کە نامێشا نیێنە سەرو وێشا یام وێشا کاندید کەرد٘ەن بە بۆنەو نەبیەو ئێمکاناتو ئێنتێخاباتی ، هەرکام جە کاندیدەکاشا بە نامێو سەمەرو دارێوە نامێ نیێنێ ، پەی نمونەی وەزی، تفی، هەڵوچێ ، مروی یام چیوانەتەرێ ، چنیەرێ یام رای دەرێ ، هەرکامش هورچنیێبا یۆ چی سەمەرو داراشە هۆرگێرتەنو وسەنشنە دلێو سنوقێ کە پەنەشاواتەن هەزارپێشە …\nئازیزا هەوارنشینی جە هەورامانوو تەختینە هەم وەڵو پیرشالیارینە وەهەم دماو ئاد٘ی چەنوو کۆمسای پێوەنشا بیەن.\nجە زەمانوو پیرشالیارینە ، دەروێش گۆمار جە دەگاو دەمەیەوی کە ئاژەڵدارێ بەنامو ئاسەردەمی بیەن ، ساڵێشا زوو ملو پەی هەواری یانێ وڵۆ واران بڕی و چڵو پەنج و وەهاری ، ئاژەڵەگەش نەوەش گنۆ، پاجۆرەگێڵناوە شۆتەکەش ڕێویۆ و دەرد٘ەو ماس و دۆی مەوەرۆ ، کەیوانوەش ماچۆ لوە پەی خزمەتوو پیرشالیاری داد٘ بەرەلاش ، بۆنەو ئانەیوە کە دەسش هاڵی نەبو ، جە گەڵا یاپراخوو ئەوەڵ وەهاروو هەواروو دەربەن کەڵەمی قاولەمێ یاپراخی پێچنۆو بە سەوقات ماروشاپەی پیرشالیاری جە ڕۆو کۆمساینە ، دادو نەوەشیو ئاژەڵەکەیش یاونۆ بەپیرشالیاری و دماو تەمام بیەو مەراسمو کۆمسای و واردەویاپراخە کا ، ماچۆ بە دەروێش گۆماری لوە سەرو قەبرو کاکە موسای کە یوجە موریدکاش بیەن و وەڵ جەوێش فەوتش کەردەن ، دوێ رەکاتێ نما وەنە ، وەختە کە سڵامت داوت ئەوەڵین تەونێ(کۆ) کە چەمت گنۆ پەنە چەنەش پڕنەو بەرە وزەش دلێو شۆتو ئاژەڵەکەیت باوەش بۆوە ، ئانە وارانی دان وەنە و سەرد٘ەدەم بیەن ، چی زوو لوانی هەوار….؟\nدەروێش گۆماریچ تەوەنەکێ بەرۆوە وزوش دلێو شۆتەکەی و ئاژەڵەکەش وەش بۆوە ، هەر پا بۆنەوە جە دماو بەردەی ڕاوەو ڕەسمو یاساو کۆمسای ، گرد ساڵێ تەوەنو کاکە موسای (کۆو مووسای ) ماڕا…..\nئینەبێ ڕەسمو یاساو کۆمسای ، وەڵ جە پیرشالیاری و دماو ئادی جە هەورامانو تەختینە….\nسێنزەو پاژەرەژوو نەوەدوو هەشتی\nنویسیای وەڵین ئەوەوانای و ئەژناسنای دویٛ ڕوٙمانیٛ هەورامییٛ\nنویسیای دمایین هەواڵو یوەمین نیشتەیرەو ئەنجومەنە فەرهەنگی و ئەدەبیەکاو هەورامانی


زێڕی دیجیتاڵ | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nجۆزەردان ۱۳, ۲۷۱۸ جۆزەردان ۱۵, ۲۷۱۸ Hojan ئەندازیاری و تەکنۆلۆژی, هەواڵ و زانیاری 0\nزێڕی ڕەش خوازەیەکە کە بۆ نەوت بە کار دێت. ئێستا جۆرێکی تر زێڕ سەری هەڵداوە ئەویش زێڕی دیجیتاڵە! زێڕی دیجیتاڵ شتێک نییە جگە لە بیتکۆین!\nبیتکۆین چییە و چۆن کار دەکات؟ بیتکۆین پارەیەکی دیجیتاڵییە کە تایبەت نییە بە هیچ حکومەت و بانکێک و سەرجەم مامەڵە و ئاڵوگۆڕەکان بەم پارەیە لە ڕێگەی تۆڕێکەوە جێبەجێ دەبن. تەکنۆلۆژیی پشت بیتکۆین پێی دەوترێت زنجیرەبلۆک.\nزنجیرەبلۆک چۆن کار دەکات؟!\nئەگەر بتانهەوێت بە کارتی بانکییەکەتان پارەیەک بۆ کەسێکی تر بنێرن، سەرەتا دەبێت بانکەکەی تۆ ڕاوەستێت تا بانکی وەرگر دڵنیایی بدات کە ئەو پارەیە هاتووە، پاشان لە کارتەکەی تۆ کەم دەبێتەوە. بۆ زۆربەی ئاڵوگۆڕ و مامەڵەکان جیا لەو دوو لایەنەی کە مامەڵەکە لە نێوانیان دەکرێت کەسێکی سێهەم وەک دامەزراوەکان، بانکەکان و هتد هەیە. ئامانج و دروشمێک کە زنجیرەبلۆک هەڵیگرتووە، ئەوەیە کە لە ڕاستیدا ئەو کەسانەی کە نابێت متمانەی پێ بکرێت لایەنە سێهەمەکانن وەک بانکەکان و دامەزراوەکان، ئیتر متمانە لەوان وەردەگیرێت و دەدرێتە کۆدێکی کۆمپیوتەری و نهێنینووسی.\nهەرچەند سەرەتا و ساڵی ٢٠٠٨ بیرۆکەی زنجیرەبلۆک هاتبووە ئارا، بەڵام لەگەڵ هاتنی بیتکۆین بوو کە کەڵک لەم بیرۆکەیە وەرگیرا، ساڵی ٢٠٠٩ هەکێرێکی نەناسراو (یان گروپێک لە هەکێرەکان) بە ناوی خوازراوی ساتۆشی ناکامۆتۆ یەکەم دراوی دیجیتاڵیان بە ناوی بیتکۆین ئاشکرا کرد کە کەڵکی لە زنجیرەبلۆک وەردەگرت. لە زنجیرەبلۆکدا فەرمانەگەیەکی ناوەندیی دیجیتاڵ هەیە کە هەمووان دەستیان پێی ڕادەگات و هاوکات بە شێوەی دابەشکراو لەسەر چەندین کۆمپیوتەر لە سەرانسەری جیهاندا هەیە کە کێشەی پاراستن و لەناوچوونی بۆ ساز نەبێت. ئەو فەرمانگەیەش بنکەدراوەیەکی دابەشکراوە کە پێی دەوترێت زنجیرەبلۆک. مەبەست لە زنجیرە چییە؟ ئەگەر هیوا بیهەوێت لەگەڵ ئاسۆ مامەڵەیەک بکات، ئەو مامەڵە وەک دوا ئاڵقە دەچێتە کۆتایی زنجیرەکە، ئەگەر ئاسۆ پێشتر بەم بیتکۆینە مامەڵەی لەگەڵ هێمن کردبێت دوا ئاڵقەکە دەبەسترێتەوە بە ئاڵقەی پێش خۆی و بە هەمان شێوە ئەو ئاڵقەش بە دوا مامەڵەی پێش خۆیەوە دەلکێت.\nچۆن بلۆکێک دروست دەبێت؟ چۆن مامەڵەکان پشتڕاست دەکرێنەوە؟ ئەگەری هەیە چ کێشەیەک لەم سیستمەدا بێتە ئارا؟ ئێوە زانیارییەکانی خۆتان هاوبەش بکەن لەگەڵمان، و پرسیارەکانتان بکەن تا لە ژمارەی نوێی گۆڤاری هۆژیندا لەگەڵ وەڵامی ئەو پرسیارانە، وەڵامی پرسیارەکانی ئێوەش بدەینەوە.\nMetaphor ئیستعارە، خوازراو\nDistributed database بنکەدراوەی دابەشکراو


رووسیا له‌بارەی ڤێنیزوێلا هۆشداری به ئه‌مریكا دا – basknet.org\nجێگری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی رووسیا، سێرگی ریابكۆڤ هۆشداریدا له ئه‌گه‌ری ده‌ستوه‌ردانی سه‌ربازی ئه‌مریكا له ڤێنیزوێلا و رایگه‌یاند “هه‌نگاوێكی له‌مجۆره كاره‌ساتی لێده‌كه‌وێته‌وه. ڤێنیزوێلا هاوبه‌شی ستراتیجیمانه و هه‌رواش ده‌مێنێته‌وه”.\nله‌باره‌ی دان نان به سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانی ڤێنیزوێلا، خوان گوایدۆ وه‌ك “سه‌رۆكی كاتی” له لایه‌ن ئه‌مریكاوه، ریابكۆڤ گوتی: “ئه‌مریكا و ژماره‌یه‌ك وڵاتی دیكه به پاساوی جۆراوجۆر گوشاره‌كانیان بۆسه‌ر ڤێنیزوێلا توند كردووە. ده‌بێت چاودێری ئه‌وه بكه‌ین كه ناكۆكییه‌كان له نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه به‌ره‌و قوڵبوونه‌وه ده‌چن”.\nجێگری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی رووسیا، سێرگی ریابكۆڤ سه‌رنجی بۆ ئه‌وه راكێشا كه وڵاته‌كه‌ی كۆتایی به هه‌ماهه‌نگی ناهێنێت له‌گه‌ڵ ڤێنیزوێلا و گوتی: “ڤێنیزوێلا هاوبه‌شی ستراتیجیمانه و هه‌رواش ده‌مێنێته‌وه. له‌گه‌ڵ ڤێنیزوێلا به‌یه‌كه‌وه بنه‌مای سه‌روه‌ری و ده‌ستوه‌رنه‌دانه كاروباری ناوخۆی ئه‌و وڵاته ده‌پارێزین”.\nله‌باره‌ی ئه‌گه‌ری ده‌ستوه‌ردانی سه‌ربازی ئه‌مریكا له ڤێنیزوێلا ناوبراو گوتی: “هۆشداری ده‌ده‌ین به ئه‌مریكا له ئه‌گه‌ری ده‌ستوه‌ردانی سه‌ربازی له ڤێنیزوێلا، هه‌نگاوێكی له‌مجۆره كاره‌ساتی لێده‌كه‌وێته‌وه”.\nسه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانی ڤێنیزوێلا و سه‌رکردەی ئۆپۆزسیۆن له‌و وڵاته، خوان گوایدۆ رایگه‌یاندووه كه كۆتایی به حكوومه‌تی سه‌رۆكی ڤێنیزوێلا، نیكۆڵاس مادورۆ هێناوه و خۆیشی وه‌ك “سه‌رۆكی كاتی” راگه‌یاند.\nدوێنێ سه‌رۆكی ئه‌مریكا، دۆناڵد تره‌مپ دانی نا به گوایدۆ وه‌ك “سه‌رۆكی كاتی” ڤێنیزوێلا .\nپێش 24 خوله‌ك


دیـدار لەگەڵ نووسەری منـداڵان مامۆستا عـەلی حەمەڕەشـید بەرزنـجی – Giareng\nلە 8 ئۆکتۆبر , 2019\nمامـۆسـتا عـەلی حەمـەڕەشـید، نـووسـەرێـکی بـە تـوانـا و ناسـراوی نووسـین هەمەڕەنگەیە، لە بواری لقەکـانی ئـەدەبی منـداڵانی کورد دا، هـۆنـراوەنـووس و چـیرۆکنووس و ئۆپـەرێتنـووسـێکی شارەزایە.. تا ئێـستاچەنـدیـن هـۆنـراوە و چـیرۆک و ئۆپەرێتی بۆ منـداڵانی کوردمان نووسـیوە و لە پەرتـووکی چاپکراو و لە گۆڤارەکانی منداڵان دا بڵاوی کردوونەتەوە. مامۆستا عەلی حەمەڕەشید وەکوو مامۆستایەک و سەرپـرشـتیارێکی پـەروەردەیی، تێکەڵ بە جـیهـانی وەنەوشەیی سەیر و سەمەرەی منـداڵانی کوردمان بـووە، لە نـزیکە لە هـیوا و لە خـواست و لە خەونە سەوزەکانیانو لە راز و نیازی پاکی منداڵانی دڵـپاک و بێـتاوانی کـورد تێگەیشـتووە و شارەزای لە فەرهـەنگی زمـانیان بـووە..بیرۆکەی نووسینەکـانی نامۆ نین و لە ژیان و ژینگەی منداڵانی کوردەوە ئیلهامی بۆ هاتوون و کـردوونی بە هـەوێنی بابەتەکانی نووسینەکـانی و بە زمانیـێکی شـیرین و ئاسان و رەوان و پەتی کوردی لە چوارچـێوەی هـۆنراوەی شـیرین و چـیرۆکی جـوان و ئـۆپـەرێتی خۆشدا بە شیوازێکی ناسک و ستایلێکی سەردەمیانە بۆی داڕشتوون.. توانیوێتی خۆی لە دڵی منداڵانی کورد دا شـیرین و خۆشەویست بکات.. کێشی هۆنراوەکانی خۆماڵی کوردین (بڕگەیین) و سەروای هۆنراوەکانی سووک و ئاسانن و رەوانن، دێڕەکانی کورتن.. بە ئاسانی منداڵان چـێژیان لێوەردەگـرن و لەبەریـان دەکـەن و بەشێکی زۆری هۆنراوکانی ئاوازیان بۆ داناون و کـراون بە سروود و گۆرانی و بە دەنگی منداڵانی کورد تۆمارکراون لە هەنـدێ لە کەناڵە تەلەفـزیۆنییەکانـدا، لە ماوەی منداڵانـدا پێشکەش دەکـرێن.. مامۆسـتا عـەلی حەمـەڕەشـید نووسەرێکی هۆشیار و داهێنەرە و باش لەوە تێگەیشتووە، کە منـداڵانی ئەمـڕۆمـان، نـەوەی شـۆڕشی تـەکـنەلـۆژیـا و داهـێـنانی سەیـر و سەمـەرەن.. نـەوەی تەلـەفـزیـۆنی رەنگاوڕەنگ و ئینتەرنێت و ئایپادن. پێویستە ئەدەبی منداڵانیش بەپێی خواست و هـیوا و حـەز و خـەونـەکـانی منـداڵانی ئەم سـەردەمـە بێـت و هـانیـان بـدات بـۆ دۆزینـەوە و داهـێنان.\n١ـسـرودی کوردسـتان….ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠٠٩.\n٢ـڕازی قوتابییەکی زیـرەک….چیرۆک و ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠٠٩.\n٤ـبولبولـێکی زیـرەک….چیرۆک..وەرگێڕان لە عەرەبییەوە ٥ـفـڕفـڕۆکە….ھـۆنـراوە…. ساڵی ١٩٩٥.\n٦ـخەنـدەی ئـاوات…. ھـۆنـراوە….ساڵی ١٩٩٨.\n٧ـ ئافـەرین…. ھۆنـراوە….ساڵی ٢٠٠٠. کە ٣جـار چـاپکـراوەتەوە\n٨ـدیـاری و سەردان….چـیرۆک…ساڵی ٢٠٠٤ کە ٣ جار چاپکـراوەتەوە.\n٩.کۆڤـین و ھاوڕێکانی…ھۆنراوە … ساڵی ٢٠٠٨.دوو جار چاپکراوەتەوە\n١١ـمامۆستای کوردی…..چـیرۆک و ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٠.\n١٢ـبوکەکەم بە کوردی گۆرانی دەڵێت…..چـیرۆک…ساڵی ٢٠١٣.\n١٣ـگەشتەکەی گـوڵێ…..چـیرۆک…ساڵی ٢٠١٣.\n١٤ـئەسپ و فـیل…..چـیرۆک…ساڵی ٢٠١٣.\n١٥ـیـاریی بیرکـاری…..چیرۆک وھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٣.\n١٦ـمنـداڵ و فـیلم کـارتۆن…..شانـۆیی و ئۆپـەرێت…ساڵی ٢٠١٣.\n١٧ـچنار و ھـێمن..ئۆپەرێت و ھۆنراوە بۆ منداڵان …ساڵی.. ٢٠١٩\n٢٠ـجۆلانێ…ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٩. چاپەکەنی مانگ لە شاری بانە بۆیان کـردووم.\nوەڵام: ھەر کەسـێک بۆ منـداڵان دەنـوسـێت ئاگـاداری ئەو پەیامـەیە کە پێویسـتە لەڕێـی ھـۆنـراوە و چـیرۆک و ئۆپـەرێتە تایبەتەکـانەوە بیگـەیـەنێت بـە منـداڵان،خۆشەویستی دایـک و بـاوک و مامۆسـتا و خـاک و نیشـتمان و ژینـگە و …..،دروستکـردن و بنیاتنانی کەسایەتییەکی مـرۆڤـدۆست و دادپـەروەر و ڕاسـتگۆ و جـوان بین و چـالاک و ڕۆشنبیر و ئازا و ئازاد،پێویستە ڕەنگدانەوەی ھەبێت و بەپێی قۆناغەکـانی تەمەنی منـداڵینوسرابن، تا کـاریگەرییان ھـەبێت،نیشتمان پەروەریی و خۆشەویستی خاک و وابەستە بوون بە کوردستان و ژینگە جـوان و نازدارەکەی ئامانجێکی گرنگە و نوسەرانی بواری ئەدەبی منداڵانی کورد ھەوڵیان داوە کە باسی بکەن و بیـگەیەننە منـداڵ بە جۆرێک کە کاریگەری تەواوی خـۆی ھەبێت.من دەتوانم ھۆنراوەیەکی خۆم لێرەدا بە نمونە بھێنمەوە کە بۆ کوردستانم نوسیوە.