تۆماركردنی سكاڵا “رۆتین”ی تیایەشەش پزیشك بەهۆی هەڵەوە لە كارەكانیان دوورخراونەتەوە - اخبار العراق\nاخبار العراق » كوردى » تۆماركردنی سكاڵا “رۆتین”ی تیایەشەش پزیشك بەهۆی هەڵەوە لە كارەكانیان دوورخراونەتەوە\nتۆماركردنی سكاڵا “رۆتین”ی تیایەشەش پزیشك بەهۆی هەڵەوە لە كارەكانیان دوورخراونەتەوە\nنەخۆشخانەی ئازادی كەركوك فۆتۆ: ئەرشیفی كەركوك ناو\nشەش پزیشكی كەركوك لە دوو ساڵی رابردوودا لە كارەكانیان دوورخراونەتەوە، ژمارەیەكی تریش سزای جۆراوجۆر دراون، ئەوەش دوای سكاڵای كەسوكاری نەخۆش دێت بەهۆی ئەنجامدانی هەڵەی پزیشكییەوە.\nدكتۆر عەلی مەردان، بەڕێوەبەری بەشی پشكنین‌و سكاڵا لە فەرمانگەی تەندروستی كەركوك، بە (كەركوك ناو)ی وت “لە هەردوو ساڵی 2015ەو 2016 لەلایەن هاوڵاتییانەوە 40 سكاڵا لەسەر پزیشكانی كەركوك تۆماركراوە، تائێستا 10 كەیسیان یەكلاییكراونەتەوە”.\nلەو 10 كەیسەی یەكلاییكراونەتەوە، شەش كەیسیان لە بەرژەوەندی نەخۆش‌و كەسوكاری نەخۆش بووەو بەهۆیەوە شەش پزیشك لە كارەكەیان دورخراونەتەوە، چوار كەیسی تریان ئەنجامی نەبووە، ئەوەش هەر بە وتەی دكتۆر عەلی مەردان.\nفەرمانگەی تەندروستی كەركوك لە ساڵی رابردوو و ئەمساڵیشدا روبەڕوی هەندێك ناڕەزایی جۆراوجۆری هاوڵاتیانی شارەكە بووەوە، بەهۆی هەندێك “كەمتەرخەمیی‌و هەڵەی پزیشكیی‌و نەبوونی دەرمانی پێویست”.\nگیانلەدەستدانی كچێكی 14 ساڵ بە ناوی هێلین چێنەر لە نەخۆشخانەی ئازادی كەركوك، نوێترین ئەو نمونانەن كە بە هۆیەوە پزیشكەكان‌و فەرمانگەی تەندروستی بە “كەمتەرخەم” تۆمەتباركران.\nهێلین 18ی مانگی رابردوو، نەشتەرگەری رێخۆڵە كوێرەی بۆ كرا‌و دوای سێ رۆژ لە بێهۆشی گیانی لەدەستدا.\nهێلین رۆژی 21ی مانگی رابردوو گیانی لەدەستدا، بەبێ ئەوەی بەهۆش بێتەوە\nچێنەر نەجمەدین باوكی ئەو كچە، دوای پرسەی كچەكەی لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا وتی “دوای پشكنین پزیشكەكان وتیان ریخۆڵە كوێرەیەتیی‌و نەشتەرگەرییان بۆ كرد… دوای نەشتەرگەرییەكە پێیان وتین، كچەكەت نەخۆشی دڵی هەیە”.\nكەسوكاری هێلین بوونی ئەو نەخۆشییەیان لە كەچەكەیان رەتكردەوەو رەخنەیان ئەوەیانگرت بەر لە نەشتەرگەری، پشكنینی دڵی بۆ نەكراوە، بۆیە هەڕەشەی تۆماركردنی سكاڵایان كرد.\nئەوەش لەكاتێكدایە دكتۆر گەیلان قادر، بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی ئازادی لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا وتی “بەر لەنەشتەرگەرییەكە پرسمان بەكەسوكاری ئەو كچە كردووە ئایا نەخۆشی دڵ یان هیچ نەخۆشییەكی دیكەی نییە؟ ئەوان وتویان نەخێر”.\nبەڵام هەندێك سەرەڕای گلەییەكانیان لە پزیشك‌و فەرمانگەی تەندروستی ئامادەنین لەڕێی یاساوە داوای مافی خۆیان بكەن.\nساڵی رابردوو گیانلەدەستدانی كچێكی دوو ساڵ (كەژین) بەهۆی پێوەدانی دوپشك، خۆپیشاندانی كەسوكارەكەیی‌و چالاكوانانی مەدەنی بەدواداهات، دژی نەبوونی دەرمانی دژە ژەهر، بەڵام ئەوان سكاڵا تۆمار بكەن‌و وتیان “ئەنجامی نابێت”.\nپرۆسەی تۆماركردنی سكاڵا لەسەر هەڵەی پزیشكی لە عیراق تۆزێك ئاڵۆزە، چونكە پێكهێنانی هەر لیژنەیەك دەبێت رەزامەنی وەزیری تەندروستی لەسەر بێت.\nدكتۆر عەلی مەردان، بەڕێوەبەری بەشی پشكنین‌و سكاڵا لە فەرمانگەی تەندروستی لەبارەی تۆماركردنی سكاڵاوە، دەڵێت بەشێك لە گلەیی هاوڵاتیان لەشوێنی خۆیدایەو هۆكارەكەشی رۆتینە لە وەزارەتی تەندروستی.\nمەردان وتی “بەپێی یاسای پارێزگاری لە پزیشكان، بۆ پێكهانی لیژنە لەسەر هەڵەی پزیشكی دەبێت رەزامەندی خودی وەزیر وەربگیرێت، چ لەسەر دروستكردنی لیژنەو چ لەسەر ئەندامانی لیژنەكە، هەروەها بۆ پەسەندكردنی ئەنجامی لیژنەكە لە هەڵەی پزیشكی دەبێت دیسان رەزامەندی پزیشك وەربگیرێت”، بۆیە ئەو رێكارانە كاتێكی دەوێت.\n“دۆخی عیراق ناجێگیرەو لە تەواوی پارێزگاكانەوە داوكاری ئاڕاستەی وەزیری تەندروستی دەكرێت، زۆرجار هاوڵاتیان گلەیی‌و گازندە لە پزیشكان دەكەن، بەڵام كاتێك سكاڵا تۆماردەكەن بە دەنگ سكاڵاكانییانەوە ناچن”، مەردان وای وت.\nرەخنەشی لە هەندێك لەهاوڵاتیان گرت، كە دوای تۆماركردنی سكاڵاكانیان لەسەر پزیشك بەدەم داوای دادگاوە ناچن بۆ ئامادەبوونیان لەدانیشتنەكانی دادگا.\n“ئێمە ئەو تۆمەتانە رەتدەكەینەوە كە ئاڕاستەی فەرمانگەكەمان دەكرێت، لەبەرامبەر ئەوەی پزیشكانەی كە هەڵەی پزیشكیان ئەنجامداوە سزانەدراون، جگە لەوانەی لەكارەكانیان دورخراونەتەوە هەندێكی تریش سزای جۆراجۆر دراون”.


مەزڵوم كۆبانی نامەیەك بۆ هاوسەرۆكانی یەكێتی دەنێرێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nفەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات ، نامەیەك ئاڕاستەی هاوسەرۆكانی یەكێتی دەكات و ڕایدەگەیەنێت لە ڕابردوودا پێكەوە كارمانكردووە و بۆ داهاتووش كار بۆ ئەوە دەكەین، كە چاكەی گەلەكەمانی تێدایە .\nمەزڵوم كۆبانی ، فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات لە نامەیەكدا، كە ئاڕاستەی هاوسەرۆكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان دەكات سوپاستان دەكات بۆ هاوخەمیان بەبۆنەی كۆچی دوایی دایكیەوە و هاوسۆزیی ڕاستەقینەتان بەرزدەنرخێنین.\nڕاشیگەیاندووە ، لەڕابردوودا پێكەوە كارمانكردووە و بۆ داهاتووش كار بۆ ئەوە دەكەین كە چاكەی گەلەكەمانی تێدایە.\nكاك لاهور شێخ جەنگی و كاك بافڵ تاڵەبانی\nهاوسەرۆكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان:\nزۆر سوپاستان دەكەین بۆ هاوخەمیتان بەبۆنەی كۆچی دوایی دایكمانەوە و هاوسۆزیی ڕاستەقینەتان بەرزدەنرخێنین ، هیوای تەمەندرێژیتان بۆ دەخوازین و داوا لە خودای گەورە دەكەین پاداشتی چاكەتان بداتەوە و لە خزمەتی گەلی كوردستاندا سەركەوتووتان بكات و مەرگی ئەزیزانتان نەبینن.\nلەڕابردوودا پێكەوە كارمانكردووە و بۆ داهاتووش كار بۆ ئەوە دەكەین كە چاكەی گەلەكەمانی تێدایە.\n۲۲ی كانونی دووەمی ۲۰۲۱


بەهۆی کۆرۆناوە، تورکیا و چەند وڵاتێکی دیکەی جیهان گەشت کردن بۆ هەشت وڵاتی ئەفریقی قەدەغە دەکەن.\nفەخرەدین کۆجا وەزیری تەندروستی تورکیا لەهەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تیایدا هاتووە: "بەهۆی زیادبوونی حاڵەتەکانی توشبوون بە شەپۆلی نوێی کۆرۆنا، لەم شەوەوە گەشتکردن لە وڵاتانی بۆتسڤانا، کۆماری ئەفریقای باشوور، مۆزەمبیق، نامیبیا و زیمبابۆیەوە بۆ تورکیا قەدەغە دەکرێت، ئەم قەدەغەیەش سەرجەم رێگاکانی وشکانی، ئاسمانی و دەریایی دەگرێتەوە".\nلەلایەکی دیکەوە، گرێگ هانت وەزیری تەندروستی ئوسترالیا رایگەیاند، دەستدەکات بە بڕیاری (14) کەرەنتینکردن بۆ هاوڵاتیانی نۆ وڵاتی ئەفەریقی، بەهۆی بڵاوبونەوەی جۆرێکی نوێی کۆرۆنا.\nئاماژەی بەوەشکردووە، هەر هاوڵاتییەکی ئوسترالی لەماوەی دوو هەفتەی رابردوو لە ئەفریقا بوبێت ناتوانێت بگەڕێتەوە ئوسترالیا.\nئەوەلەکاتێکدایە، بەهۆی بڵاوبونەوەی جۆرێکی نوێی ڤایرۆسی کۆرۆنا هەریەک لە وڵاتانی سعودیە، ئەمەریکا، فەرەنسا، بەریتانیا و زۆرێک لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا، گەشتکردنی هاوڵاتیانیان بۆ وڵاتانی ئەفریقا قەدەغە کردووە.\nگۆڕاوی B.1.1.529 “ئۆمیکرۆن”، بۆ یەکەمجار لە ژمارەیەک لە وڵاتانی باشووری ئەفریقا سەریهەڵدا و لە 24ی ئەم مانگەدا بە فەرمی ڕاگەیەنرا، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی ئاشکرایکردووە، کە ڤایرۆسەکە لە ژمارەیەک شریتی ترشی ناوکی پێکهاتووە کە هەندێکیان مەترسیدارن.\n579 جار خوێندراوەتەوە


خێزان،سەرەکیترین ناوەندی پەروەردەکرنی منداڵ (په‌ڕه 1) - ده‌رونـــــنــاســــــــــی - ¨°o.O (مــه‌كــۆی زێــریــن) O.o°¨\nخێزان،سەرەکیترین ناوەندی پەروەردەکرنی منداڵ\n¨°o.O (مــه‌كــۆی زێــریــن) O.o°¨ » ده‌رونـــــنــاســــــــــی » خێزان،سەرەکیترین ناوەندی پەروەردەکرنی منداڵ\n1 بابه‌ته‌كانی Barham Eng 2018-12-10 09:11:04 Share\nبابه‌ت: خێزان،سەرەکیترین ناوەندی پەروەردەکرنی منداڵ\nخێزان وەک لایەنێکی سەرەکی پەروەردە، ڕۆڵێکی زۆر گرنگی لە گەشەکردن و پەروەردەکردنی منداڵ هەیە. زۆربەی ڕەفتارەکانی مرۆڤ لەسەر بنەمای فێربوونە، یەکەمین و گرنگترین شوێنی فێربوون ناو خێزانە. زۆربەی توانا و لێهاتوییەکان لە یەکەمین ساڵەکانی ژیاندا فێردەکرێن و وەردەگیرێن، لە ماڵ وخێزاندا پایە سەرەکیەکانی بەکۆمەڵایەتیبون و دروستبوونی کەسێتی منداڵ دادەمەزرێن. مەرجی بەدیهێنانی کەسێتیەکی تەندورست و گه‌شه سه‌ندوو بۆ منداڵ، ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ڕۆڵی دایک و باوک وەک هۆکارێکی پەروەردەیی لە چوارچێوەی خێزاندا.\nخێزان وەک ژینگەیەکی سروشتی و ئاسایی بۆ پەروەردەی منداڵ، گەشەکردنی جەستەیی، گه‌شه‌كردنی سۆزداری و کۆمەڵایەتی منداڵیان ئەستۆ دایه. له‌هه‌مان كاتدا خێزان دەبێت شوێنی خۆشەویستی، چاودێری، شوێنی کردەوەی ڕێک و هاوسەنگ بێت، ده‌بێت منداڵ ئه‌م شتانه لە دایک و باوکیەوە یبینێت، چاویان لێبکات و دووباره‌یان بكاته‌وه.\nمنداڵ کاریگەرە بەهەموو پاڵنەرە خێزانیەکان و ڕەفتارەکانی لەم ژینگەوە کاری تێدەکرێت. دایک وباوک وەک شێوازی بنچینەیی ژیانی منداڵ، هەستەکان، پەیوەندیەکان، تایبەتمەندییە ڕه‌وشتی و کەسییەکانی خۆیان بۆ منداڵ دەگوازنەوە. پەیوەندی نێوان منداڵ و دایک و باوک بەهێزترین جۆری پەیوەندییە. بۆیە کاتێک ژینگەی خێزان تەندروست و پڕ لە سۆز و خۆشەویستی بێت، ژیری منداڵ گەشەی پێویستی خۆی دەست پێدەکات و هەستی دڵنیایی و ئارامی لەئەودا درووست دەبێت. بوونی ئارامی و دڵنیایی لە خێزاندا و هەڵسوکەتی باشی دایک و باوک لەگەڵ منداڵەکان و لەگەڵ یەکتریدا سەرەڕای ئەوەی کە ڕێگە خۆشکەر دەبێت بۆ بەکۆمەڵایەتی بوونی منداڵ، لە هەمان کاتدا گەورەترین وانەی پەروەردەییه، کە هەمان شێوەی هەڵسوکەوتکردن و پەیوەندی دروستی کۆمەڵایەتی فێری منداڵان دەکات.\nهەروەها خێزان ڕۆڵێکی گرنگی لە گەشەی ره‌وشتی مناڵدا هەیە. هەڵسوکەوت و ڕەفتاری دایک و باوک بە یەکەمین شێوازی ره‌وشتی منداڵان دادەنرێت. فێرکردنی یاسا و ڕێسای ره‌وشتی پەسەندکراو بەمنداڵ و ڕێگری لێکردنی لە ئەنجامدانی کاری نادروست و ناپەسەند گرنگیەکی زۆری هەیە لەگەشەکردنی لایەنی ئەخلاقی منداڵ. ئەخلاقی بوونی دایک و باوک و پەیوەندی ئاسایی لەگەڵ یەکتر و لەگەڵ مناڵدا، هۆکارێکی گرنگە بۆ گەشەکردنی کەسێتی منداڵ. جۆری ئەو پەیوەندیەی کە منداڵ لە ژینگەی خێزاندا لەگەڵ دایک وباوکیدا پێکیدەهێنێت، دەبێتە بنەمای پەیوەندیەکانی دواتری ئەو لەگەڵ دۆست و هاوڕێیان و ئەوخێزانەی کە لە داهاتودا پێکیدەهێنێت. لەهەمان کاتدا ئەم پەیوەندییە وادەکات منداڵ درک بە شوناس و نرخی خۆی بکات و توانای پێکهێنانی پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تردا بەدەستبهێنێت. له ئه‌نجامدا لەم بابەتە دەتوانیرێت بگوترێت کە خێزان شکڵ بە کەسایەتی مرۆڤ دەدات. نیگەرانیەکان، حەزوئارەزوەکان، ڕەفتارە پەسەند و ناپەسەندەکان… هتد، لەخێزانەوە سەرچاوە دەگرێت. پەروەردەی دروست بنچینەییترین بنەمای خۆش بەختی تاکەکەسی و کۆمەڵایەتی منداڵە.\nدەروونناسی بەناوبانگ (گزل) باوەڕی وایە کە منداڵ لە تەمەنی پێنج ساڵیدا کۆپیەکی بچوکی تەمەمەنی گەنجێتیە لەداهاتودا. هەڵبەتە ئەو نایەوێت نکۆڵی لەپەروەردە بکات لە قۆناغەکانی لاوێتی، بەڵکو دەیەوێت جەخت لەسەر ڕۆڵ و بایەخی پەروەردەبکات لەخێزان و لەتەمەنی بچوکیدا. بە بۆچونی ئەو زۆربەی ئەو ڕەفتارانەی کەلە هەرزەکار و لاواندا دەیان بینین، کارتێکەری ئەزمونی پەروەردەی منداڵیە پێشچونە قوتابخانە. لەبەر ئەوە دەبێت گرنگییەکی زۆر بەخێزان بدرێت وەک یەکەمین قوتابخانەی منداڵ، ژینگەیەک بهێنرێتە ئاراوە تاوەکو خێزان بە سەرنجدان و ئارامی و ئاگایی و خۆشەویستیەوە بۆ پەروەردەی منداڵان تێبکۆشتێت. بەدەر لەم شێوازە ئاسەواری خراپی قەرەبونەکراو لەسەر کەسێتی منداڵان بەجێ دەهێڵێت، سەرەڕای تاکەکە گۆمەڵگەش زەرەرمەند دەبێت .\nخێزانەکان نابێت بەسانایی ئەرکی پەروەردەی منداڵەکان بگوازنەوە بۆئەستۆی دەزگا پەروەردەییەکان و نابێت بەرپرسیارێتی خۆیان تەنها لەدابینکردنی پێداویستییە ماددیەکاندا ببینن، چونکە ناوەندە پەروەردەییەکان سەرەڕای ئەوەی کە ڕۆڵێکی گرنگیان لەئەستۆدایە، هەرگیز لەتوانایاندا نییە لەجێگای دایک و باوک و ژینگەی خێزان ئەم ڕۆڵە جێبەجێ بکەن. بەتایبەت کاتێک منداڵ دەچێتە قوتابخانە، ئەوکاتە ئیتر زۆرێک لەتایبەتمەندییە دەروونی و کەسێتیەکانی شکڵیان وەرگرتوەو بەشی سەرەکی کەسایەتیەکەی دروست بوە، قوتابخانە تەنها دەتوانێت وەک بەهێزکەر یان چەسپێنەری شێوازەکانی کەسێتی منداڵ ڕۆڵ ببینێت.\nلەدوای چونی منداڵ بۆ قوتابخانە دەبێت لەنێوان ماڵ و قوتابخانەشدا لە بواری پەروەردەو فێرکردن هەماهەنگی و هاوکاری پێویست هەبێت. بەرپرسانی قوتبخانە دەبێت لەپڕۆسەی پەروەردەکردنی خۆیندکاراندا بەشداری بە خێزانەکان بکەن و بەنیسبەت داهاتوی منداڵەکانیان هانیان بدەن، هەروەها دایک و باوکانیان وەک هێزێکی ئەرێنی و جیانەکراوە لەپرۆگرامەکانی قوتابخانە قبوڵ بێت و وەک ئەندامی تیمی فێرکاریی قبوڵیان بکەن. چونکە ئەوان دەتوانن تەواوکەری خزمەتگوزاری پەروەردەیی بن و بەپشتیوانی کاربەدەستانی قوتابخانە هەژماربکرێن.\nلەوێدا کە بەشێکی زۆری کاتی قوتابی لەماڵ و بەشێکی تریشی لەقوتابخانە بەسەر دەبرێت، هەماهەنگی نێوان ئەم دوو دەزگا فەرمی و نافەرمیەدا دەتوانێت هۆکاری ئاسانکاری ڕەفتارە پەروەردەییەکان بێت. بەبێ هەماهەنگی خێزان و قوتابخانە ناتوانین بەڕەفتارێکی هاسەنگی نێوان خوێندکاران ئومێدەواربین. نەبونی هاوکاری و هەماهەنگی و بوونی ململانێ لەنێوان خێزان و قوتابخانە شوێنەواری زۆرخراپ بەدوای خۆیدا دەهێنێت. فەلسەفە و ئامانجی پێکهێنانی ئەنجومەنی دایک و باوکانیش لەقوتابخانەدا، بۆ دیهاتنی هەماهەنگی و هاوڕایی خێزان و قوتابخانەبوە، یەکێک لەبنەماکانیشی دروستکردنی گۆڕانکاری پێویستە بۆ بەجێهێنانی ڕۆڵی پەروەردەیەکی دروست. بیرکردنەوەی هەڵەی دایک و باوکان و کاربەدەستانی قوتابخانە لەبارەی پەیوەندیەکانی ماڵ و قوتابخانە دەبێتە هۆی پچڕانی پەیوەندیەکانی نێوانیان، بەشێوازێک کەدایکان و باوکان لەتەواوی توانا فیکریەکانی خۆیان لە پرۆسەی باشترکردنی بوارە پەروەردەیی و فێرکاریەکانی قوتابخانە سودمەند نابن، بێ ئاگایی ئەوان لە بابەتە پەروەردەییەکانی خوێندکاران و ناتەبایی پەیوەندی ماڵ و قوتابخانە خۆبەخۆ دوفاقێتی لە ڕەفتاری خوێندکاراندا بەدوای خۆیدا دەهێنێت. پێویستی هاوسەنگی کەسێتی و هاوسەنگی دەرونی تاک، هەماهەنگی نێوان شێوازە پێشکەشکراوەکانی ماڵ و قوتابخانەیە. لەبەر ئەوە هاوتەبایی خێزان لەگەڵ پەروەردە و فێرکردندایە ، کە دەتوانێت دروستکەری تاک و کۆمەڵگا بێت و لەئەنجامیشدا پێشکەوتنی کۆمەڵگای بەدوادابێت.\nسەلامەتی و بزاوتنی گۆمەڵگای داهاتو پشت ئەستور بە ڕوانین و تێگەیشتن و توانا گەلێکن کە منداڵان ئەمڕۆکە لە ماڵ و قوتابخانەدا بەدەستی دێنن؛ لەبەرئەوە هەوڵدانی خێزانەکان و کاربەدەستانی قوتابخانە و ناوەندە پەروەردەییەکان دەتوانێت بە هەماهەنگی و هاوبیری، هەم دروستکردنی تاک و هەم دروستکردنی کۆمەڵگەی داهاتو دەستەبەر بکات. ئەگه‌رچی دیسان جەخت دەکەینەوە کە لەم پەیوەندیەدا گرنگترین ڕۆڵ خێزان پێی هەڵدەستێت. زۆرترین دەرفەت و کاتی پێویست بۆ گەشەی منداڵ لەئەستۆی خێزانەکەیدایە لەبەرئەوە ژینگەی خێزان لەپەروەردە و فێرکردنی تاکدا گرنگترین ڕۆڵی لەئەستۆ دایە.\nوه‌رگێرانی له فارسییه‌وه، سەرچاوە؛ سایتی نینیبان\nئاکۆ محمدامین/ توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی


کودەتای سەربازی ٢٠١٣ی میسر کودەتایەک بوو لەڕۆژی ٣ی تەمموزی ٢٠١٣ لەدژی ئیخوان موسلمین کەلەئەنجامدا یەکەم سەرۆککۆماری میسر بەھەڵبژاردن محەممەد مورسی لەپۆستی سەرۆککۆماری میسر لابرا وە دەستەبەریشکرا و لەجێگای ئەو و بەشێوەیەکی کاتی سەرۆکی دادگای باڵا عەدلی مەنسوور کرا بەسەرۆککۆماری میسر، بەیاننامەی ئەم کودەتا سەربازییە لەلایەن کەسایەتی سەربازی و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارییەکانی میسر و وەزیری بەرگری عەبدولفەتاح سیسی , لەدوای ھێنانە خوارەوەی مورسی دەنگۆی دادگایی کردنی لەگەڵ دارودەستەکەی ھاتەئاراوە\n^ ""عەدلی مەنسوور بووە سەرۆکی کاتی و سوێندی خوارد - خەندان"". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥. لە ڕێکەوتی ٤ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ ""مورسی و دارودە‌ستە‌کە‌ی دادگایی دە‌کرێن"". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٦. لە ڕێکەوتی ٤ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کودەتای_٢٠١٣ی_میسر&oldid=688190»\nدواجار لە ٠٧:٠٢ی ١١ی ئایاری ٢٠٢٠ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:٠٢ی ١١ی ئایاری ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


چۆن خۆمان لە باوەڕی گەوجانە بپارێزین؟ - پەرەگراف\nچۆن خۆمان لە باوەڕی گەوجانە بپارێزین؟\nوەرگێڕانی؛ ناسر حیسامی\nبۆ خۆپاراستن لەو هەموو بڕواو باوەڕە گەوجانەیە كە مرۆڤ هەڵگریانە، پێویست نییە تواناییەكی نائاساییمان هەبێ. چەند یاسای سادە، ئەگەر نەڵێم لە هەموو هەڵەیەك، لە هەڵەی گەوجانە مرۆڤ دەپارێزن.\nئەگەر بابەتەكە وایە بە سەرنجدان‌و دیتن تێی دەگەی، هەوڵبدە بە چاوی خۆت بیبینی. ئەرەستوو باوەڕی وابوو ژن ددانیان لە پیاو كەمترە. بە كارێكی زۆر سانا دەیتوانی خۆی لەو هەڵەیە بپارێزێ: داوای لە ژنەكەی خۆی كردبا دەمی بكاتەوەو ددانەكانی ژماردبا. ئەوەی نەكرد چونكە پێیوابوو دەزانێ. ئەوە كە پێتوابێ شتەكە دەزانی، لە كاتێكدا نایزانی، هەڵەیەكی كوشندەیە كە لە هەموومان دەوەشێتەوە. من باوەڕم وایە ژیشك قالۆنچەڕەشە دەخۆن، چونكە وایان پێ گوتووم، بەڵام ئەگەر ڕۆژێك كتێبێك لەسەر ڕەفتاری ژیشكان بنووسم، هەتا بە چاوی خۆم نەیبینم ژیشك قالۆنچە دەخوا، ئۆباڵی قسەی وا ناخەمە ئەستۆی خۆم.\nزۆر بابەت هەن لەوەش سادەتر دەكرێ تێیان بگەی. ئەگەر وەك زۆربەی خەڵك باوەڕێكی پتەوت بە هەندێك شت هەیە، هەندێك ڕێگە هەن بۆ ئەوەی دڵنیات بكەن ئایا ئەو باوەڕەت بە دەمارگرژی وەرگرتووە یان نا. ئەگەر باوەڕ و بیركردنەوەی كەسی بەرانبەرت تووڕەت دەكات، نیشانەی ئەوەیە بەبێ ئەوەی بەخۆت بزانی دڵەڕاوكەی ئەوەت هەیە بەڵگەی چاكت بۆ سەلماندنی دروستیی بڕوای خۆت نییە. ئەگەر كەسێك بێتە لات‌و بڵێ دوو جار دوو دەكاتە پێنج، یان بڵێ ئیسلەند گەرمەسێرە، تۆ لە جیاتی ئەوەی بە قسەكەی تووڕە بی، بەزەییت بەو كەسەدا دێ‌و دەڵێی حیساب‌و جوگرافیا نازانێ. تەنیا لە حاڵەتێكدا بە قسەی ئەو كەسە تووڕە دەبی كە خۆت زانیاریت لەو بوارانەدا ئەوەندە كەم بێ قسەكەی ئەو تووشی دوودڵیت بكا. زۆربەی جار باسی توند و گرژ ئەو كاتە سەر هەڵدەدەن كە لایەنەكانی باسەكە بەڵگەی تەواویان پێ نییە. چەقدابەستن و شكەنجە لە ئیلاهیاتدا هەن، بەڵام بۆ ماتماتیك بەكار نایەن، چونكە ماتماتیك سەروكاری لە گەڵ زانستە، بەڵام ئیلاهیات تەنیا باوەڕ و بۆچوونە. كە وابوو كاتێك دەبینی جیاوازیی بیروڕا تووڕەت دەكا وریا بە! لەوانەیە ئەگەر هەندێك لێی ورد بییەوە تێ بگەی كە پاڵپشتێكی قایمت نییە بۆ ڕوانگەكەت.\nڕێگایەكی باش بۆ ئەوەی خۆتان لە دەمارگرژی‌و وشكەباوەڕی ڕزگار بكەن ئەوەیە لە بڕوای ئەو دۆستانەتان ئاگاداربن كە وەك ئێوە بیر ناكەنەوە. بە گەنجێتی چەند ساڵان دوور لە وڵاتی خۆم، لە وڵاتانی فەڕەنسا و ئاڵمانیا و ئیتاڵیا و ئەمەریكا ژیام. پێموایە ئەوە زۆر دەوری هەبوو لەوەدا كە وشكە باوەڕی و بەرچاوتەنگی لە مندا كەم بێتەوە. ئەگەر تۆ ناتوانی سەفەر بكەی، لەگەڵ ئەو كەسانە بدوێ كە ڕوانگەیان وەك تۆ نییە. ڕۆژنامەی ئەو حیزبانە بخوێنەوە كە بە دڵت نین. ئەگەر ئەو كەسانە و ئەو حیزبانەت پێ سەرلێشێواو و بەدكارە، لە بیرت بێ ئەوانیش ڕەنگە تۆ بەوەبزانن. لەوانەیە هەرتك لاتان لەسەر هەق بن، بەڵام ناكرێ قسەی هیچتان ڕاست نەبێ. ئەو شێوە ڕوانینە واتان لێ دەكا بڕێك زیاتر پارێز بكەن.\nئەو كەسانەی خەیاڵی بەهێزیان هەیە با لەخەیاڵی خۆیاندا گفتوگۆ لەگەڵ ئەو كەسانە بكەن كە باوەڕی جیایان هەیە. ئەم شێوازە لەچاو گفتوگۆی ڕاستەوخۆ قازانجی ئەوەیە كە كات‌و شوێنی بۆ نییەو لە هەموو جێیەك و هەمیشە تۆ دەتوانی لە خەیاڵی خۆتدا گفتوگۆی وا بكەی. مهاتما گاندی پێیوابوو ڕێگەی ئاسن‌و پاپۆڕی هەڵم‌و ئاسنەوالەی كارگەكان ژیانی مرۆڤ تێك دەدەن. حەزی دەكرد هەموو دیاردەكانی شۆڕشی سازگەری لە ژیانی مرۆڤ دوورخاتەوە. تۆ لە ئەوروپا لەوانەیە قەت تووشی كەسی وا نەبی كە بڕوایەكی وەك گاندیی هەبێ چونكە لەو وڵاتانە خەڵك لایەنگری دەسكەوتەكانی تێكنۆلۆژیان، بەڵام ئەگەر دەتانەوێ دڵنیا بن لەوەی ئەو باوەڕەی لەنێو خەڵكدا باوە باوەڕێكی ڕەوایە، بۆ تاقیكردنەوە گفتوگۆیەكی خەیاڵی لەگەڵ گاندی بكەن‌و بیهێننە بەرچاو كە گاندی لەوانە بوو بەرانبەر بەو باوەڕە چ قسەیەكی هەبێ. من جاری وابووە لەو گفتوگۆ خەیاڵییانەدا بەڕاستی ڕام گۆڕدراوە، جگە لەوەش گەلێك جار بۆم دەركەوت كە پەی بردن بە ئیمكانی عەقڵانیبوونی نەیارە خەیاڵییەكانم، وشكەباوەڕی‌و دەمارگرژیم تێدا كەمتر دەكاتەوە.\nبە پارێزەوە قسەی ئەو كەسانە وەرگرن كە دەماری خۆبەلزانیتان دەبزوێنن. لە هەر دە كەس، نۆ كەسیان، چ ژن و چ پیاو باوەڕێكی پتەویان بەوە هەیە كە ڕەگەزی ئەوان بانترە. هەرتك لایەنەكەش بەڵگەیان بۆ سەلماندنی باوەڕی خۆیان زۆرە. تۆ ئەگەر پیاو بی دەتوانی بڵێی زۆربەی ناودارانی ئەدەب و زانست پیاو بوون، ئەگەر ژنیش بی دەتوانی لە وەڵامیدا بڵێی هەرچی تاڵان و كوشتاریش كراوە زۆربەی كاری پیاوان بووە. ئەوە گرێیەك نییە بكرێتەوە بەڵام خۆ بە پێوەردانان ئەو ڕاستییە لە بەرچاوی خەڵك گوم دەكا. ئێمە هەموومان، خەڵكی هەر كوێ بین باوەڕمان بەوە هێناوە كە نەتەوەی ئێمە لە هەموو نەتەوەكان بانترە. گەرچی هەموومان دەزانین هەر نەتەوەیەك چاكەو خراپەی خۆی هەیە، پێوانەی بایەخەكانمان بە جۆرێك دادەڕێژین كە بیسەلمێنین ئەوەی ئێمە لەهی هەموو كەس باشترەو خراپەمان ئەوەندە نییە بەرچاو بێ. لێرەدا مرۆڤی بەئاوەز تێدەگا لە گەڵ پرسێك بەرەوڕووە كە وادیارە ناكرێ وەڵامێكی دروستی پێ بدەینەوە. لە هەموو ئەوانەش دژوارتر ئەوەیە وەك مرۆڤ هێندە خۆمان پێ گەورە نەبێ. تاقە ڕێگا كە بۆ بەرەوڕوبونەوەی ئەو خۆپەرستییە پێم شكدێ ئەوەیە كە لەبیرمان بێ مرۆڤ بەشێكی بچوكە لە ژیانی سەر گۆیەكی بچوك لە گۆشەیەكی بچووكی ئەم جیهانەو وەك دەزانین لە شوێنەكانی دیكەی گەردوونیش لەوانەیە بوونەوەری وا هەبن مێروو لە چاو ئێمە چەندەیە، ئێمە لە چاو ئەوان ئەوەندە بین.


لە نێوان ڕۆحداری و ئاینداریدا – Denegkan\nbyعه‌لی\tMay 3, 2013\tگشتی\nڕێک هەروەک چۆن مۆم ناتوانێ بەبێ ئاگر داگیرسێت؛ مرۆڤیش ئاوها ناتوانێت بەبێ ژیانی ڕۆحی بژیت. ( بودا )\nئەشێ بە پرسیارێکی زۆر سادە دەستپێبکەین ، ئایا مرۆڤ بەبێ ئاین نایکرێت یاخود بەبێ ژیانی ڕۆحی ئەستەمە بژی؟ ئەم نوسینە هەرگیز کارکردن نیە لەسەر خوێندنەوەی ئەو دوو چەمکە و بەرواردکردنیان لەڕووی زانستیەوە، بگرە هەروا سەرنجێکی خێرایە لەسەر ئەم دیاردەی ئاینداری بێ رۆحیگەری لە جیهاندا بەگشتی و پاشان ئەگەری هەبوونی لەم هەرێمەی ئێمەدا. ئەوەی لەماوەی زیاتر لە سەدەیەکدا سەرنجی سۆسیۆلۆژ و ئەنترۆپۆلۆژی بەلای خۆیدا ڕاکێشاوە دیاردەی ئاینداریە وەک کارێکی کۆمەڵایەتی رێکخراوەیی و بەدەزگایکراو، نەک ئەزموونی ئاینی. ئەمە ڕاستە بۆ هەموو ئاینەکان بەڵام دەبێت پێداگیری لەسەر ئەو ڕاستیە بکەینەوە کە زیاتر ڕوونتر و زەقتر بووە لە لای ئاینە ئاسمانیەکان یان ئیبراهیمەکان ( یەهودی ، مەسیحی، ئیسلام)، بەتایبەتی تریش پاش سەرهەڵدانی تەوژمەکانی فەندەمێنتالیزمی ئاینی سەرەتا لای کەنیسەی ئەنگکلیکانی لە ئەمەریکا و دواتریش لای ئیسلامگەراکان لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی. هەربۆیە کاتێ کۆمەڵناسی قسە لەسەر ئاین دەکات وەک فەزایەکی کۆمەڵایەتی ڕێکخراو تەماشای دەکات و توێژینەوەی لەبارەوە دەکات ، بۆ نمونە کارایی ئینتمای ئاینی ، چۆنیەتی مۆبەلایزکردنی خەڵک لەڕیگەی ئاینەوە و ئایدیۆلۆژیای ئاینی و هەروەها پانتای ئەتمۆسفێری ئاینی لەهەر کۆمەڵگەیەکدا و بەریەککەوتنی لەتەک ئازادیەکان.\nبەڵام لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوو بەولاوە لەزۆریک لەوڵاتانی ئەوروپی و خۆرئاوایی بەتایبەتی ئەمەریکا لەپاڵ چەندین شۆڕشی کەلتوریدا دیاردەیەک سەرهەڵدەدات بە نێوی ‘ڕۆحداری بەبێ ئاینداری ‘ ، ئەمە زیاتر رەنگدانەوەی لەناو گەنجاندا هەبووە و بەسود وەرگرتن لە ئەزموونی ئاینە رۆژهەڵاتیەکان (بودی ، تاو ، زەین ، کۆنفیۆشنس ) و هەروەها بزاڤی سۆفیگەری لەهەموو ئاینەکاندا. هەنووکە لە وڵاتانی رۆژئاوایدا بە دەیان گروپی میدتەیشن و چالاکی رۆحی و خەڵوەتکردن و هەروەها خۆگرتنەوە لە ژیانی ماددی و چڵێسی لەنێو گەنجاندا بەدیدەکرێت. هەروەک نمونەیەک دەیان هەزار شوێنکەوتەی رێبازە عیرفانیەکەی مەولانا جەلالەدینی رۆمی لە نێو گەنج و مەردمی ئەورپی و ئەمەریکی ئەو ڕاستیە پشتراست دەکەنەوە. هەروەک ڕاپرسیەکی نوی پیشانی دەدات کە لەسەدا هەفتاو یەکی گەنجانی ئەمەریکی بڕوایان بە لایەنی رۆحی هەیە بەڵام بڕوایان بە هیچ ئاینێک نیە، لەبەرامبەردا تەنها لەسەدا سی بەتەمەنەکان بڕوایان بە لایەنی رۆحی بەبێ ئاین هەیە ( بڕوانە :Robert Fuller ,spirituality without religious ) .\nبێگومان هۆکاری ئەم گەرانەوەیە بۆ گەشەی لایەنی رۆحی هەموو شتێک بێت ئەو وەڵامە ئامادە و ئایدیۆلۆژیە بوغزاویە نیە کە هەردەم لە ڕوانگەی قۆرخکردنی هەق و باشترین ئاین لای خۆت، ئیدی ئەمە بە شکستێک دادەنرێ بۆ ئاینەکانی دیکە. نەخێر ئەم دیاردەیە زیاد لە بۆچونێک و زیاد لە راڤەیەک وەردەگرێت، کورتکردنەوەی بۆ تەنها هۆکارێک هیچ نیە جگە لە ساویلکەیی. یەکێک لەو پرسیارە گرنگ و فەلسەفیانەی گفتوگۆی لەو بابەتە ئەیوروژینێ مەسەلەی پەیوەندی نێوان ئاین و مرۆڤ و خودا ، واتە ئایا مرۆڤ بێ میانگیری ئاین دەشێ پەیوەندی لەتەک خودا دا هەبێت؟ ئەگەر هەر گروپێک لە مرۆڤەکان بەجۆرێ لە جۆرەکان خوا لەخۆیاندا قۆرخبکەن و لەوی دیکەی بسەنەوە ، ئایا ئیدی ئەوە راستە کە ئیتر هەموو مرۆڤیکی بێ ئاین یەکسانە بە مرۆڤێکی بێ باوەڕ و بێخوا. یەکەم دەرگیری نێوان سەرهەڵدانی ئانیداری بێ ڕۆحیگەری لێرەوە دەست پێدەکات ، مرۆڤەکان دەستکراوەتر دەگەڕێن بە شوێن ئارامی ڕۆحی و ژیانی هارمۆنیدا، بەداخەوە لە کاتێکدا ئاینەکان تۆیی دووبەرەکی و ئاژاوەو ر‌قلێبونەوە ئەچێنن لەنێو شوێنکەوتوەکانیاندا. یەکێکی دیکە لەو پرسانەی ئەشێ دیسانەوە هۆکارێک بێت بۆ سەرهەڵدانی ئەو دیاردەیە چۆنیەتی ڕاگرتنی هاوسەنگی نێوان عەقڵ/رۆح ، واتە تێپەڕاندنی ئەو دوالیزمە مێژوویانەی کە بە تەنگژەیی نێوان: ئاین/ ژیان ، خودا/مرۆڤ، رۆح/ماددە ناو دەبرێت و لەبری ناکۆکی و دژایەتی پێکەوە گونجاندن و هەڵکردن. پاشان پرسی ئازادیە کەسیەکان و قوتاربوون لە ئینتمای ئاینی و کاری ئاینی رێکخراوەیی و بەدەزگایکراو، مرۆڤ کاتێ ئینتمای بۆ ئاینێکی دیاریکراو نیە ئیدی دەستکراوەتر و ئازادانە دەتوانێ کورد واتەنی لەهەر باخێک گوڵێ بۆن بکات. هەربۆیە زۆربەی هەرە زۆری ئەو کەسانەی چالاکی ڕۆحی ئەنجام دەدەن لەدەرەوەی ئاینێکی دیاریکراو ئەوا کاریگەری هیچ ئاینێک بە تاک لایەنە دیار نیە بەسەر سروت و هەڵسوکەوتەکانیانەوە، بۆ نمونە جلو بەرگ پۆشین، شێوازی سروتەکان، زمان، ڕووگەو هتد.\nلە کوردستان جگە لە هەندێ جموجوڵی کەم و پەراوێزخراو لەلایەن هەندێ گروپ و تاکەکەسەوە سەرقاڵی چالاکی رۆحی ‘نائاینین ‘ ، بەداخەوە زۆرێکی زیاتر کاردانەوەی پێوە دیارە هەتا لە هوشیارێکی قوڵی رۆحیەوە سەرچاوەی گرتبێت. بێگومان هەندێ باری تاکەکەسی لێدەرچێت کە خاوەنی ئەزموونی کەسی خۆیانن و مومارەسەی چالاکی رۆحی دەکەن نمونەی هەندێ شاعیر و نوسەر و ئەندامە پەرەتەوازەکانی پارتە ئیسلامیەکان. ئیتر لە کوردستاندا نەک هەر بوارێک نەماوەتەوە بۆ ئەزمونکردنی رۆح لەدەرەوەی ئاین بگرە بەجۆرێ خواناسی و رۆحیگەریی قۆرخکراوە لە نێوان نەک هەر ئاینە ئاسمانیەکاندا بگرە لە نێوان پارت و گروپە سیاسیەکاندا. ئەفسوس هەنووکە دینداری ئەوەندە کاری مۆبیلایزەکردن و دنەدان و تەیاکردنە هەرگیز بوارێک بۆ ئەزموونی تاکەکەسی نەهێڵدراوەتەوە. بگرە هەر تاکبونەویەک لە جەمع و جەماعەت لەلایەک بە ترسناک وێناکراوە و لەسەرێکی تریشەوە هەرزوو ڕەوایەتی ئاینی لێسەندراوەتەوە بەجۆرێ هەموکات دەق و شەرع پشتگیریان لەکاری کۆیی کردەوە. ئەمەش بارێکی سایکۆلۆژی خراپی چەسپاندوە لای تاکی ئێمە کە جۆریک لە مەترسی تاکبونەوە بەرهەم هاتوە ئیدی تاک توانستی ئەزموونکردنی ئاین و لایەنی رۆحیگەری لەدەرەوەی پرۆسەی کۆیی تەواو سست بوە. وا دەزانم ئێستە لە هەمووکات زیاتر کاتی ئەوە هاتوە ئەو ململانێ ڕێکبخرێت لەنێوان فۆرمی کۆیی ، رێکخراوەیی و دەزگایی ئاین کە زۆرجار دۆخی ڕەق و یەکڕەهەندی هەیە لەتەک فۆرمی تاکی و ناڕێکخراو و شل و فرەڕەهەندی ئاینی. ئەمەش بێ فەراهەمکردنی کەشوهەوایەکی تۆلەرانسی ئاینی و یەکتر قبوڵکردن و وازهێنان لە قۆرخکردنی هەق و خۆ بە سەرچاوە دانان ناێتە کایەوە. چونکە هەنووکە کۆمەڵگەی کراوەو مۆدێرن لەپاڵ فرەیی کەلتوریی و ئیتنیکی، فرەیی ئاینی بە هەموو فۆرمەکانیەوە (نائاینش) سیماو ئەدگاریەتی، هەر خۆ لادانێک لەمجۆرە لە فرەیی سەردەکێشی بۆ مەترسی لەسەر ئازادی و مافەکانی هاوڵاتیان.\nتێبینی : ئەم وتارە لە ژمارە ١٤٩ ڕوانگەو ڕەخنە بڵاو بوەتەوە بەرواری ٢٢/٤/٢٠١٣\nPrevious ئۆفیسه‌که‌ی کافکا … حه‌مه مه‌نتک\nNext ماڕکس چی ووت؟


پەنجە لەشایەتمانەوە بۆ مۆرکردنی لەدەنگداندا\nسەرەڕای هەر سەرنجێ لەسەر هەڵبژاردن و پرۆسەی دەنگدان، ئەوەی سەرنجی ڕاکێشام ئەرکی بێگارانەی 'پەنجە' بوو. وەک ئەندامێکی دەست، پەنجە ڕۆڵێکی سیاسی پێسپێردرا : پەنجەکردن بە شووشە مەرەکەبدا. ئەگەر بگەڕێیتەوە بۆ مێژووی پەنجە، هیچ لە ئەرکی دەنگدان و ڕەنگکردنی بە مەرەکەب نادۆزیتەوە. هیچ لەبارەی ڕۆڵی سیاسی پەنجە نابینیتەوە. بەڵام، لەرووی قانونیەوە، "پەنجەمۆر" وەک دەستنیشانکردنی ناسنامەو ژێدەری ناسینەوەی تاوانبار/مرۆڤ لەسەر سنوورەکان، یان دادگاو پۆلیسخانە یان ساتی پەناخوازیدا وەردەگیرێت. وەرگرتنەکە وەک سامپڵ لەسیستمی داتای ئەو وڵاتەدا تۆماردەکرێت.\nئیدی، پەنجە شایەتیدەرێکە لەسەر خاوەنەکەی. سیفەتی قانونی پەنجە لەناوچەکانی خۆرهەڵاتدا مێژووییەکی دێرینی لەڕایکردنی بیرۆکراسی ئیداریدا هەیە. لە یادەوەری زۆربەماندا هێشتا دیمەنی پەنجەوەرگتن لەسەر کاخەز و پیسبوونی جلەکانمان و هاواری دایکوباوکمان هەر ماوە. بەڵام، هێشتا لەم ناوچەیەش پەنجەمۆر بۆکاروباری قانونی-بەناوکردنی ئۆتۆمبیل تا تاپۆو هەڵبژاردن و هتد... هەر کارپێکراوە. لەکاتێکدا لە ئەورپا ئەلتەرناتیڤ هەیە.\nلەڕووی ئایینیشەوە، پەنجەی شایەتمان پەنجەیەکی ناسراوە. بەڵام، هێندەی پەنجەیەک پەیوەندی ئەرکگەریی بەشایەتمانەوە هەیە، ئەوەندەش پەنجەمۆرکردن شایەتحاڵی نادیموکراسبوونی دەنگدانە لە هەڵبژاردنەکاندا. پەنجەکردن بە مەرەکەبەکەدا، نەک هەر ئەرکێکی میکانیکی و تەکنیکی نییە تا دەنگدەر جارێکیتر گزینەکات و دەنگنەداتەوە، بەڵکو ئەرکێکی سیاسی حزبی هەیە: شایەتیدانە لەسەر دەنگدەرەکە. بەڵام، شایەتیدانەکە لەسەر بەشداریکردن لە دەنگدانەکە نییە، بەڵکو لەسەر ئەوەی بەڵگەی تۆمارییە کە خاوەنەکەی دەنگی بەحزب و کادیرەکانی داوە.\nلێرەوە، دەنگدان چیتر پەیوەندی ڕەسەنەکەی بە دیومکراسیەوە کە مافی هەڵبژاردنی کاندیدێکی دڵخوازە- نەماوە. چونکە، جێبەجێکردنی فەرمان و تەوجیهێکی حزبە. بەتۆبز "تۆ" دەبێ دەنگ بە لیستی حزبەکەت بدەیت. سەرخستنی لیستەکەت، ئەرکە نەک مافێکی دیموکراسیانە!\nکەواتە، "تۆ" دەنگدەدەی لەبەرئەوەنا کە 'مافت' هەیە و ڕێز لە ئیرادەی ئازاد و بژاردەکەت گیراوە دەنگدەدەیت. نەخێر، لەبەرئەوەی دەبێت هەر دەنگ بەوەبدەیت کە دیاریکراوە. لێرەوە ڕۆڵی پەنجە و ئەرکە ئەندامیەکەی بۆ جۆرێ لەبێگاری جەستەیی و پاشکۆیەتی هزری مرۆڤ دەگۆڕێت.\nئەگەر سەیری ناوی پەنجەکانی دەست لەزمانی کوردیدا بکەین، دەبینین بەجۆرێ یەکسانن بەو ئەرک و رۆڵانەی کە هەیانە. ناوەکانی: 'توتە'، 'برای تووتە'-پەنجەکلکەوانە-، باڵابەرزە-زەڕنەقوتە- و 'دۆشاومژە'-شایەتمان- و 'ئەسپێکوژە'-پەنجەگەورە-ن ڕوونن. لەم ناونانەدا ڕەگی فەرهەنگی کشتوکاڵی دەخوێنرێتەوە. بۆنموونە، پەنجەتەقاندن نیشانەی دەستبەتاڵی و بێکارییە.\nبەڵام، هەندێکجار پەنجەکان ئاماژەیەکن بۆ جنێو بەتایبەت لەفەرهەنگی ئەوروپیدا زەڕنەقووتە ئەو ئەو ڕۆڵە دەبینێت. یان پەنجە ڕاوەشاندن، نیشانەی هەڕەشەوگوڕەشەن. بۆنموونە لەزمانی جەستەی 'دیمەنەکانی سەدام حسێن یان هیتلەر' و زۆر سەرکردەی جیهاندا، ڕاوەشاندن ئاماژەی هێزو تۆقاندنی بەرامبەرە. یان پەنجەی تەقاندنی پەلەپیتکەی دەمانچە یان یەکگرتنی پەنجەکان، دەبنە مشت بۆ وەشاندن.\nلێرەوە، کە تەماشای ئەو پەنجانەی لەچەند ڕۆژی رابووردوودا بەشووشە مەرەکەبەکانداکراون، چەندان پرسیار دەخەنەوە. هەر وەک، کادێرێکی حزبی ووتی "ئەوەندە پەنجەم لەشوشە مەرەکەبەکدا ڕاداوە تا بەخەستی بمێنیتەوە پیشانی بدەم دەنگمداوە!\nلێرەوە، پرۆسەی دەنگدان لەپەیام و واتاکانی خۆی بەتاڵبووەوە. لەمافەوە، لە ئازادی هەڵبژاردنەوە بۆ ئەرکێکی ناچاریانە گۆڕڕا. جگەلەوەی، دەنگدانی ئەم سەردەمە، زۆر لە پرۆسەی فرۆشتنی پسوڵەی چوونەبەهەشت دەچوو. لەسەدە تاریکەکانی ئەوروپای نزیکخستینەوە کە چۆن بەناوی ئایینەوە پسوڵەیەک بەناوی پارچەزەوی لە بەهەشت و دابەشکردن بەگوێی باوەڕداراندا ئەدرا!\nلەبانگەشەکاندا بەناوی دیموکراسییەوە، مزگێنی ژیانی باشتر جارێکیتر چیرۆکی نێو ئەفسانەو ئایینەکانی بیرخستینەوە: دەنگم پێبدە دەتبەمە بەهەشتێ. ژیانی باشترت دەوێ، بادەنگت بۆمن بێ! بەڵام، لەلایەکیترەوە، تۆنی بانگەشەکان هەر لە پیتاککردن و پاڕانەوە بۆ تکاکردن تا هەڕەشەو چاوسورکردنەوە رۆیشت. پەیمان نوێکردنەوەی ئەندام و لایەنگرانی حزبەکان، لەپشت دەرگا داخراوەکانەوە بە بەڵێندان و گوڕەشەکردن بوو.\nئیتر، پەنجەکان لەپرۆسەیەکی ئاڵوواڵادا بەکارهاتنەوە. بەڵام بەبێ ویستی خاوەنەکانیان بەکۆیلەکران!


عیماد عەلی : بۆچی چی بێژەر و گۆرانبێژ و ئەکتەرە لە پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاکان کۆبونەتەوە . – WTARIKURD\nعیماد عەلی : بۆچی چی بێژەر و گۆرانبێژ و ئەکتەرە لە پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاکان کۆبونەتەوە .\nدیارە یەکێک لە میکانیزمە بنەرەتیەکانی دیموکراسی هەڵبژاردنە بۆ دیاریکردنی نوێنەر لە پێناو جێبەجێکردنی ئەرکە سەرەکیەکانی کۆمەڵگادا ، یان راپرسیە بۆ یەکلاکردنەوەی بابەتێکی کێشەلەسەر دوور لە لایەنگیری و ناحەقیدا . ئەوەی چاودێریی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاکانی کردبێت ، کۆمەڵێک تێبینی تایبەتی و گشتی لای دروست بووە لەوانە ، کێ لە خولەکان سەرکەوتنی بەدەستهێناوە و کێ دۆراندویەتی و بۆچی ؟ حزبەکان چۆن خەڵکیان بۆ ئەو شوێنانە داناوە ؟ بە پێی پێویستی و شارەزایی و توانای کاندید یان کامەیان دەنگی باش بۆ حزبەکەیان کۆدەکەنەوە ؟ کێ دەنگی زۆری هێناوە ؟ ئایا شایستەی ئەوەبووە و لەهەمووان شارەزاتر و گونجاوتر بووە بۆ ئەو شوێنە لەم کاتە بێ دامودەزااییەدا ئەو پێویست بووە ، یان بە پێی میزاج و تێروانین و رۆشنبیری گشتی میلەت و گوشاوەی بیری گشتی خەڵکەکە هەڵبژێردراوە ؟ بۆچی خەڵکی شایستە و لێزان و خاوەن شارەزایی و لێهاتوو خۆی هەڵنەبژاردووە یان شکستی هێناوە لە هەڵبژاردنەکان و حزبەکان گرنگیان پێنەداون ؟ لە هەڵبژاردن ودانانی کاندید و سەرکەوتن و دەنگهێنان چی لەبەرچاو گیراوە ، توانای کادید یان مەحسوبیەت و مەنسوبیەت لە دەنگ کۆکردنەوە بۆ هەر یەکە ولەوانەی لە ریزی لیستە حزبیەکاندان ؟ ئەمانە و چەندین تێبینی تر ، بەڵام لێرە مەبەستم ئەوەیە تەنها بزانین کێ لە هەڵبژارندنا دەیباتەوە و بۆچی ؟ یان راپرسی بۆ چی دەرکرێت ؟\nنەک لە کوردستان ئەوە لەسەر ئاستی جیهان و هەر جێگە و وڵاتێکیش بە پێی تایبەتمەندی خۆی بووە و بە پێی شۆفینیەت و رەگەزپەرستی و بەرژەوەندخوازی ، زۆر جار هەڵبژاردن بۆتە نیقمەتێک و تەنها خەرجی زۆر و لە سەر حسابی خەڵکەکە کەوتۆتەوە و ، زۆرینەی سەرکەوتوەکان و شکستخواردوەکانیش شایانی ئەو دەرئەنجامە نەبون کە بەدەستیان هێناوە و ، هەر شوێنێک بە رێژەیەکی گونجاو لەگەڵ رادەی رۆشنبیری و هۆشیاری گشتی خەڵک و بەرژەوەندیە گشتی و تایبەتی و حزبیەکان دەرئەنجامەکەی دەست کەوتووە .\nجارێک راپرسی لەسەر مافێکی زەوتکراو تاوانە هەرچەند پێشتریش زۆر باش بزانیت کە دەرئەنجامەکەی لە بەرژەوەندی خەڵک بێت و سەرکەوتو بیت تێیدا ، وەک ئەوەی کوردستان تەنها لە پێناو سیاسەت و دوور خستنەوەی لێکەوتەکانی لەسەر حزبەکان پەنا بۆ راپرسی دەبەن ، گوایە ئەوان بە قسەی میلەت دەکەن ، ئەگینا ئەگەر بنەما سەرەکیانی بونیاتی دەوڵەت دروستکرابوو و هیچ ئەگەرێکی شکستهێنانی نەبوو جگە لەراگەیاندنی بەدەستهێنانی ئەو مافە رەوایە چ پێویستی بە راپرسی و لەکۆڵ خۆ کردنەوە دەکات . ئەگەر هەڵبژاردن و راپرسی ئازاد بێت دەرئەنجامەکەی بە پێی وەزعی هەمەچەشنی خەڵکەکە دەردەکەوێت ، نەک بە ویستی حزبەکان وەک لای خۆمان . بۆ نمونە دوور لە سیاسەت، تۆ تەماشای رابرسی لەسەر باشترین ئەکتەری سەدەی بیست بکە کە لەو کەڵە ئەکتەرانەی هۆڵیود و ئەوروپا ئەمیتاب باباجان دەرچوو ، لەبەر ئەوەی دانیشتوانی هیند زۆرن و بیری شۆفینی زاڵە و دەنگدان بە پێی موستەحەقی کاندید نابێت ، ئەمە لە هونەر و لە سەر ئاستی جیهانیدا وابێت ، ئەی بۆ سیاسەت و بوارەکانی تر ؟ واتە گەر ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی بۆ کوردستان لە کوردستان بکرێت سەرکەوتن بەدەست دێنێت و ئەگەر لە ئاستی عیراقدا بکرێت بێگومان چارەنوسی شکستە ، شەرعیەتدان بە حەق لە رێگەی راپرسیەوە لە مافخواردنی پرسەکە زیاتر هیچی تر نیەو بۆ مەبەستی سیاسیە و هیچی تر .\nئەوەی دەرئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانیش دەریخست ، ئەوەیە کە تەنها دەموچاوە دیارەکان دەرچون نەک شایستەکان ، ئەگینا کەس هەیە نەزانێت بۆچی چی بێژەری تەلەفزیۆن و رادیۆ و گۆرانیبێژ و ئەکتەر و کچی قەشەنگە هەمووی لە پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاگان گردبونەتەوە .\nئەم دەرئەنجامانەش ئەگەر جێدەستی حزبەکان بێت کە تەنها بیریان لەدەنگبەدەستهێنان کردبێتەوە نەک کار و پێویستیی ئەو دەزگایانە ، ئەوە خەتا گەورەکەش جگە لە حزبەکان لە دەنگدەرە ، کە بە سۆز و عاتیفە و بەرژەوەدی تەسک دەنگ دەدات نەک شایستەیی کاندید ، بۆیە تا ئەو کاتەی بەم شێوەیە میکانیزمی هەڵبژاردنەکان و دەنگدان بەرێوە بچێت ، دەبێت چاوەرێی دەست و بریاری حزب بین نەک کار و جێبەجێکردنی ئەرکی نوێنەران لەو دەزگایانە و ، هەمیشە لە قەیراندا دەبین و پەرلەمان بە کارتۆنی دەمێنێتەوە و کەسەکان و ئەڵقە تەسک و بنەماڵەکان دەسەڵات بەدەست دەبن و، پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاکانیش لەم کواڵێتیە باشتر نابن . ئەمجارە جگە لەوانە چەند پیشەیەکی تریش زیاد دەبێت لەسەرووی ئەوانەوە کە ئێستا لەو شوێنانەن ، تەنها سیاسیە بێلایەن و خەڵکە شارەزا و تەکنۆکرات و ئەکادیمیەکان و پسپۆرەکانی سیاسەت نەبن .\nبە کلیکێک لەسەر سمبولەکانی خوارەوە ، ئەم بابەتە دەگات بەهاوڕیکانت\nشێرزاد شێخانی : كۆیلەبونی هەولێر .


بۆچوون / بیروڕا :: 11/06/2019\nنووسینی: نایف عەبوش\nلە كەلتووری ناوچەكەدا و قسەی باوی ئێستای هەموو جیهان ئەوەیە كە ژن نیوەی كۆمەڵگەیە. كەواتە هەموو تێڕوانینێك لە ژن بە نەرێنی و بچووك سەیركردن و پێشێلكردنی ماف و پەراوێزخستن و تەماشاكردنی وەكو كاڵا پێچەوانەی ئەو دروشم و باوەڕەیە و تێڕوانینی راستەقینەی میللەتانی ناوچەكە نییە بەرامبەر ژن.\nچ بوار و بیانوویەك هەیە بۆ نكوڵیكردن لە رۆڵی گەورەی ژن لە هەموو بوارەكانی ژیاندا. ژن پەروەردەكەری نەوەكانە و رۆڵی كاریگەر و چالاكی هەیە لە بوارەكانی سیاسەت و ئابووری و ئەدەب و پەروەردە و پزیشكی و ئەندازیاریی و تێكڕای بوارەكانی دیكە كە بەداخەوە قۆرخ كراوە بۆ كەلتووری رەگەزی نێر.\nحاڵی ئێستای زانكۆكانمان لە بوارەكانی پەروەردە و خوێندنی باڵادا زۆر رازاوەیە بە ئامادەیی كاریگەر و بەرچاوی ژن وەك مامۆستا و توێژەری زانستی و پیشەكانی دیكە. لە بواری پیشەسازیشدا بەهەمان شێوە دەبینین ژن لە هەموو جومگە پیشەسازییەكاندا ئامادەیەكی چالاك و بە بەرهەمە. دیارە بوارەكانی پزیشكی و خزمەتگوزاری و پیشەكانی دیكەش بەهەمان شێوە گۆڕەپانی ئاشكرا و بەرجەستەی دەرخستنی تواناكانی ژنانە.\nلێرەوە دەردەكەوێت كە ژن بەردەوام هەر سەرچاوەیەك دەبێت بۆ بەخشش و ئیلهامبەخشی نەوەكان سەبارەت بە چۆنێتی مامەڵەكردن لەگەڵ ژیاندا بەجۆرێك كە ئەو وتە بەنرخە دەنەخشێنێتەوە كە دەڵێت لە پشت هەموو پیاوێكی مەزنەوە ژنێك هەیە. ژن و پیاو لە دیالیكتیكێكی خوڵقێنەردا بناغەی بوونی كۆمەڵایەتی پێكدەهێنن.\nجا ئەگەر راستییەكە بەوشێوەیە بێت كەواتە جووڵەی ژیان تەنیا هەر بە چالاكییەكانی پیاو نایەتەدی. ژیان رێك و راست نابێت ئەگەر تەنیا ئەقڵی پیاوسالاری و هەژموونی نێر باڵادەست بن. كۆمەڵگە پەكی دەكەوێت ئەگەر ژن بەئەنقەست دوور بخرێتەوە لە رەهەندە گرنگەكانی كۆمەڵگەدا.\nرێزگرتنی ژن و یەكسانكردنی بە پیاو و پێبەخشینی پێگەی راست و شیاوی خۆی مەرجێكی گرنگە بۆ تێپەڕاندنی ئەو تێڕوانینە یەكلایەن و هەڵەیەی كە پێیوایە ژیان تەنیا هەر پیاوە.\nنایف عەبوش:: 11/06/2019


دەربارەى هەژارکەوتنى ئەزموون\n(582) جار خوێندراوەتەوە\nئەزموون و هەژارى\n[تێڕامان لە هەژارکەوتنى ئەزموون لە ژیانى ئەمڕۆماندا]\nو. وەلید عومەر\nلە کتێبى گوڵبژێرى حەکایەتەکانى مناڵی‌ماندا چیرۆکى پیرەپیاوێک هەبوو کە لە ساتى گیانەڵادا کوڕەکانى خۆى بەوە دەخافڵاند گوایە گەنجینەیەک لەژێر ڕەزومێوەکەدا نوستووە. ئەوەى لەسەر وان بوو, دەبوو زەوییەکە بدێرنەوە و هیچى تر. زەوییەکەیان هەڵکەند, بەڵام گەنجینە و شتى وایان نەدۆزییەوە. بەڵام لەگەڵ داهاتنى پاییزدا, باخەمێوەکە بەروبومێکى واى دایەدەستەوە کە لەمپەڕ بۆ ئەوپەڕى ئەو دەڤەرە وێنەى نەبوو. ئەودەم کوڕەکان تێگەیشتن بابیان ئەزموونێکى بەنرخى بۆ جێهێشتوون: فەڕوبەرەکەت لە زێڕدا نیە, بەڵکو لە کارى پڕڕەنجدا نوستووە. لە دەمەدەمى گەورەبوونماندا, ئەم عیبرەتانەى سەر بە "ئەزموون"يان وەک هەڕەشەیەک یان وەکو کۆمەڵێک ئامۆژگاریى میهرەبانانە بەڕووماندا دەدایەوە: «هێشتا بۆنى شیرى خاو لە دەمى دێت, کەچى ئەو بە ئێمە دەڵێت ئەمە چیە و ئەوە چیە!», «خۆت بەزوویى بۆت دەردەکەوێت!». ئەوسا, گشتى باش دەیزانى ئەزموون چیە: خەڵکە بەساڵاچووەکە "ئەزموون"یان بۆ خەڵکانى جحێل‌تر دەگواستەوە. ئەو ئۆتۆریتەیەى تەمەن هەیبوو, وایدەکرد ئەزموون لە فۆرمى کورتوپوختى پەند یان بە زمانپاراوییەکى تێروتەسەل لە چیرۆکەکاندا بۆ کوڕوکاڵ و نەوەکان بە میرات بمێنێتەوە- جاروباریش لە شێوەى کۆمەڵێک چیرۆکى مەملەکەتە دوور و نەناسراوەکاندا لە گوێى ئاگرداندا دەگێڕدرایەوە. ئەو داب‌ودەستوورە چیى بەسەرهات؟ ئاخۆ هێشتاش هەر کەسانێک هەن بەڕاستى بزانن چیرۆک و هەقایەت بگێڕنەوە؟ ئیتر لەکوێ هەنێ وشە لە زارى مرۆیەکى سەرەمەرگەوە دەبیستن کە هەروەکو مستیلەیەکى گرانبایى لەم نەوەوە بۆ ئەو نەوەى تر دەگێڕدرێتەوە؟ ئەوە کێیە لە کاتى پێویستى‌دا, پەنا بۆ پەندێک دەبات؟ چ کەسێکیش تازە ئەو زەحمەتە وەبەر خۆى دەنێت گەنجەکان لە ئەزموونەکەى خۆى سودمەندبکات؟\nنەخێر, مەسەلەکە زۆر ڕوونترە: بۆ ئەو نەوەیەى کە ناچاربوو لە ساڵانى ١٩١٤ بۆ ١٩١٨ یەکێک لە جەرگبڕترین ڕووداوەکانى نێو مێژووى جیهان ئەزموونبکات, بەهاى [پشکەکانى] ئەزموون هاڕەیکردووە. ڕەنگە ئەم مەسەلەیە بەو جۆرەى دەردەکەوێت, جێى سەرسوڕمان نەبێت. مەگەر ئەودەم هەموان نەیاندەزانى زۆرینەى کەسەکان بەنێو بێدەنگی‌دا لە بەرەکان دەگەڕانەوە؟ دەوڵەمەندتریش نا, بەڵکو هەژارتر لە دەربڕینى ئەزموونى گوێزراوەدا؟ ئەوەشى کە دە ساڵ دواتر لە لێشاوى کتێبەکانى تایبەت بە جەنگدا هەڵدەڕێژرا, هەموو شت بوو جگە لە ئەزموونێک کە دەماودەم بگێڕدرێتەوە. نەخێر, هیچ شتێکى سەرسوڕهێنەرى تیا نەبوو. چونکە قەت ئەزموون بەم ڕادەیە, هێند تەواوەتى هەڵنەوەشابووەوە: جەنگ, سەنگەر بە سەنگەر, ئەزموونى ستراتیژیى پووچەڵکردبووەوە, هەڵاوسانى ئەزموونى ئابورى, برسێتیى ئەزموونى جەستەیى, دەسەڵاتە فەرمانڕەواکانیش ئەزموونە ئەخلاقییەکان. ئەو جیلەى وا بەسەر ئەسپ و گالیسکەوە دەچووە قوتابخانە, خۆى لەژێر ئاسمانێکى کراوە و دیمەنێکدا دەبینیەوە کە هیچ شتێک وەک خۆى نەمابووەوە هەورەکان نەبێت؛ لە چەقى هەموو ئەمانەشدا و لە پانتایى هێزێکى پڕ لە تەقینەوە و شەپۆلى خاپوورکەردا لەشى لەڕ و لەرزیوى مرۆڤ وەستابوو.\nهاوشان بەم گەشە زەبەلاح و سەرسامهێنەى تەکنۆلۆژیا, هەژارییەکى یەکجار نوێ بەسەر مرۆڤایەتییدا داباریوە. ڕووەکەى ترى ئەم هەژارییە, ئەو قوڵپدانە قورس و تاقەتپڕووکێنەى ئایدیاکانە کە لەناو خەڵکدا بڵاوە, یان بە دەربڕینێکى باشتر, تەواو نوقم‌ونغرۆى خۆى کردوون: ئەو ئایدیایانەى وا لەگەڵ زیندووکردنەوە و بڵاوکردنەوەى سەرلەنوێى فاڵگرتنەوە و حیکمەتى یۆگا و زانستى مەسیحى و لەپخوێنى و ڕووەکیبوون و گنۆسیس و حیکمەتى مەدرەسى و ڕۆحگەرىدا گەیشتوونەتەجێ. ئەمە زیندووکردنەوەیەکى ڕەسەن و ڕاستەقینە نیە, بەڵکو گاڵڤاڵینەیشنێکە [واتە جۆرێک لە ڕووپۆشکارى و بریقەپێدانە]. تابلۆ شکۆمەندەکانى جیمز ئینسۆ(ـى وێنەکێشى بەلجیکى) بێننە بەرچاوى خۆتان کە تێیدا شەقامى شارە گەورەکان پڕن لە خێو و تارمایى: کۆمەڵێکى زۆروبۆر وردەبۆرژواى خۆشگوزەران لە بەرگى ساختەى کەڕنەڤاڵدا کە پەیتاپەیتا بە شەقامەکاندا شۆڕدەبنەوە, ماسکى خواروخێچى بەئارد داپۆشراویان لەسەرکردووە و کۆمەڵێک تاجیشیان بەسەرەوەیە کە لە مقەبا درووستکراوە. ڕەنگە ئەم تابلۆیانە لە هەر شتێکى تر زیاتر ڕەنگدانەوەى ئەو ڕێنیسانسە تۆقێنەر و پڕئاژاوەیە بن کە خەڵکێکى زۆر هیواى پیا هەڵواسیوە. بەڵام لێرەدا دەتوانین کەمتازۆر ئەوە بەڕوونى ببینین کە هەژارییەکەمان لە ئەزمووندا تەنیا بەشێکە لە هەژارییەکى گەورەتر کە جارێکى تر بە هەمان ڕوونى‌و‌ڕەوانییەوە سیماى سواڵکەرێکى سەدەکانى ناوەڕاستى وەرگرتووە. ڕاستییەکەى کۆى کەلتورەکەمان چ نرخێکى هەیە گەر پەیوەندیى بە ئەزموونەوە پچڕابێت؟ پاشهاتى بەرهەمهاتووى ئەزموونێکى ساختە و لەبەرگیراوە, کە تێکەڵەیەکە لە ستایل و ئایدۆلۆژیا بەرهەمهێنراوەکانى سەدەى ڕابردوو, بۆ ئێمە ئاشکرایە. هێند ڕوون و ئاشکرایە کە بە زەینماندا نایەت مایەپووچیى خۆمان ڕاگەیەنین. با دانى پیابنێین هەژارییەکەمان لە ئەزمووندا تەنیا هەژارییەک نیە لە ئاستى کەسی‌دا, بەڵکو هەژارییەکە لە ئەزموونى مرۆڤدا بەگشتى. لێرەوەیە کە ئەم [هەژارکەوتنەى ئەزموون] جۆرێکى نوێیە لە بەربەریەت.\nبەربەریەت؟ بەڵێ بێگومان. ئەمە دەڵێین تاکو تێگەیەکى نوێ و پۆزەتیڤى بەربەریەت بخەینەڕوو. هەژاریى ئەزموون, چ کارێک بە بەربەرى دەکات؟ ناچاریدەکات دەسپێکێکى نوێى هەبێت, هەموو شت لە سفرەوە دەستپێبکات, لەگەڵ کەمترینەکاندا هەڵکات, لەتەک کەمترینەکاندا دەستپێبکات و بێ ئەوەى ئاوڕ لە ڕاست‌وچەپى خۆى بداتەوە لەوێوە بسازێت و بەرەوپێش بچێت. لەنێو ڕۆحە گەورە ئەفرێنەرەکاندا, هەردەم ڕۆحگەلێکى سەرسەخت و پێداگر هەبوون بە تابولاڕاسا (یان لەوحێکى سپى) دەستیانپێکردووە. پێویستیان بە تەختەى وێنەکێشان هەبوو؛ ئەوان بنیاتنەر بوون. یەک لەوانە دیکارت بوو کە بۆ دەسپێکى کۆى فەلسەفەکەى تەنیا پێویستى بە یەک یەقین هەبوو, «من بیردەکەمەوە کەواتە هەم», و لەوێشەوە درێژەى بە هزرى خۆی دا. ئەنیشتاینیش هەر جۆرێک بوو لەم بنیاتنەرانە, خولیاى بۆ هیچ شتێکى نێو ئەم دونیا بەرینەى زانستى فیزیا نەبوو جگە لە گۆڕانکارییەکى چکۆلە لەنێوان هاوکێشەکانى نیوتن و تێبینیکردنە ئەستێرەناسییەکاندا. هەمان پێداگرى و ئارەزوو بوو بۆ دەسپێکردنى سەرلەنوێ کە تایبەتمەندیى هونەرمەندانیشە, وێنەکێشى وەک کوبیستەکان کە بە شوێنکەوتنى ماتماتیکزانەکان جیهانیان بە شێوە ئەندازەییە فەزاییەکان بنیاتنا, یان وەکو پاول کلێ کە ئەندازیارەکانى کردە سەرمەشقى خۆى. چونکە هەروەکو ئۆتۆمبێلێکى باش کە بەشەکانى و بگرە لەشوپەیکەرەکەشى لەسەروو هەمووشتەوە پەیڕەوى لە یاساکانى مۆتۆڕەکە دەکات؛ فیگەرەگانى کلێ‌ش هەردەڵێى بەسەر تەختەى نیگارکێشانەوە کێشراون و تەنانەت لە ئاستى دەرکەوتە گشتییەکەیاندا ڕێسا و بونیادە ناوەکییەکەى خۆیان پەیڕەودەکەن. بونیادە ناوەکییەکەیان نەک هەناوـەکەیان: ئەمەیە دەیانکاتە بەربەرى.\nدەمێکە لێرەولەوێ کۆمەڵێک لە باشترین عەقڵ‌وزەینەکان دەستیانکردووە بە بیرکردنەوە لەم پرسانە. غیابى تەواوەتیى هەر جۆرە وەهمێک دەرهەق بەم سەردەمە و هاوشان بەوەش دەروەستبوونێکى بێسنوور لەبەرامبەریدا- ئەمەیە تایبەتمەندییە زەقەکەى وى. ڕێک بە هەمان شێوە, کە بێرتۆڵت برێختى شاعیر ڕایدەگەیەنێت کۆمۆنیزم دابەشکردنى دادپەروەرانەى هەژارییە نەک سەروەت. ئادۆڵف لوس, پێشەنگى بیناسازیى مۆدێرنیش دەنوسێت: «من تەنیا بۆ ئەو کەسانە دەنوسم کە هەستیارییەکى مۆدێرنیان هەیە...بۆ ئەوانە نانوسم نوقمى نۆستالیژیاى سەردەمى ڕێنیسانس یان ستایلى ڕۆکۆکۆن». نیگارکێشێکى ئاڵۆزى وەک پاول کلێ و هونەرمەندێکى بەبەرنامەى وەک "لوس" هەردووکیان وێنە تەقلیدییە بەویقار و شەریفەکەى مرۆڤ ڕەتدەکەنەوە, وێنەیەک کە بە گوڵەنەخشانێ و قوربانییە پێشکەشکراوەکانى ڕابردوو ڕازێنراوەتەوە. ئەوان لەبرى ئەوە سەرنجیان لەسەر مرۆڤى ڕووتوقووتى دونیاى هاوچەرخە کە چەشنى ساوایەک لەنێو پەڕۆوپاڵەى پیسى سەردەمى هاوچەرخدا دەشیڕێنێت. کەس ئەوەندەى پاوڵ شیربارت بە شادومانى و خەندەوە و نەچووەتە پیریى سەردەمى ئێستاوە. ڕۆمانەکانى وى لە دوورەوە هەر لە بەرهەمەکانى ژول ڤێرن دەچن. بەڵام بەپێچەوانەى ژول ڤێرنەوە کە کەسایەتییەکانى هەمیشە جێنتڵمانێکى ئاسایى فەڕەنسى یان ئینگڵیزیین و بە سەیرترین ئامرازى هاتوچۆ گەشت بە گەردووندا دەکەن, شیربارت خولیاى بە لاى ئەو مەسەلەیەدا هەیە کە تەلیسکۆبەکان و فڕۆکەکان و موشەکەکانمان چۆناوچۆن دەتوانن مرۆڤەکان بگۆڕن بۆ بوونەوەرگەلى تەواو تازە و خۆشویستراو و سەرنجڕاکێش. وێڕاى ئەمەش, ئەم بوونەوەرانە بە زمانێکى تەواو نوێ دەدوێن. تایبەتمەندیى بەرچاوى ئەم زمانە, لەبەرامبەر زمانە ئاسایى و ئۆرگانییەکاندا, ماهیەتە خۆبەخۆ و سازکراوەکەیەتى. ئەم دیوە جیاکەرەوەیەى زمانى مرۆڤ, یان بە دەربڕینێکى باشتر, زمانى "خەڵک"ـەکەى شیربارتە, چونکە ئەوان هەر جۆرە لێکچوونێک لەگەڵ مرۆڤدا دەخەنەلاوە-کە پرەنسیپێکى سەر بە هیومانیزمە-. تەنانەت دەتوانین ئەم تایبەتمەندییە لە ناوە تایبەتەکانیشیاندا بەدیبکەین: پێکا(peka), لابو(labu), سۆفانتى(sofanti) و هتد ناوى کەسایەتییەکانى ڕۆمانى لیسابیندیۆیە, کە ناونیشانێکى وەرگیراوە لە پاڵەوانى سەرەکیى ڕۆمانەکەوە. ڕووسەکان حەزیان لێیە ناوى «نامرۆڤانە» لە مناڵەکانیان بنێن: لەبەر خاترى بەرزڕاگرتنى مانگى شۆڕشە گەورەکەیان, ناوى مناڵەکانیان دەنێن «ئۆکتۆبەر» یاخود پیتلى‌یەتکا, یان بە یادى بەرنامە پێنج‌ساڵییەکە یان "ئاویاخیم" بە یادى کۆمپانیایەکى فڕۆکەوانى. نەک نوێگەریى تەکنیکیى زمان, بەڵکو سازوئامادەکردنێتى لە بەرژەوەندیى بەربەرەکانێ یان کار: هەرچۆنێ بێت, لە بەرژەوەندیى گۆڕینى واقیع, لەبرى وەسفکردنى.\nبا بگەڕێینەوە لاى شیربارت: ئەو زۆرترین نرخى بۆ نشینگەى "خەڵک"ـەکەى دادەنا-و بە چاولێکەرى لە هەمان مۆدێل, بۆ هاوڵاتییەکانیشى- لە کۆمەڵێک باڵەخانەدا کە بارتەقاى شان‌وشکۆى وان بوو: لە چەشنى ئەو نشینگانەى کە قابیلى هەموارکردنن, دەگونجێنرێن و بە شوشە داپۆشراون و هەریەکە لە "لوس" و "لۆکۆربۆزیە"ش درووستیاندەکرد. شتێکى ڕێکەوت نیە شوشەکە هێند ڕەق و تەختە و ناتوانرێت هیچ شتێکى پێوە ببەسترێت و هیچیشى بەسەرەوە ڕاگیربکرێت. مادەیەک کە سەرەڕاى هەر شت, سارد و پتەویشە. شمەکە شوشەییەکان, هیچ "خەرمانە"یەکیان نیە. بەگشتى شوشە دوژمنى شاردنەوەیە و دوژمنى خاوەندارێتییش. جارێکیان ئەندرێ ژیدى نوسەرى گەورە وتى: «ئەوەى حەزدەکەم ببێتە هى من, لەبەرچاوم مات و تاریک دادێت». ئاخۆ کەسانى وەک شیربارت لەبەر ئەوە خەون بە باڵەخانە شوشەییەکانەوە دەبینن کە وتەبێژى هەژارییەکى نوێن؟ ڕەنگە لێرەدا بەراوردێکى باشترى تیۆرەکە, بابەتەکە ڕوونترکاتەوە. کاتێک دەچنە نێو ژوورێکى میوانى بۆرژوازییەوە کە لە ساڵى ١٨٨٠ درووستکراوە, سەربارى ئەو هەمووە ڕەحەتى و ئاسودەییەى لە سەروڕووى دەبارێت, قووڵترین هەست ڕووتان‌تێبکات ئەمەیە: «ئێوە هیچ مافێکتان بەسەر ئێرەوە نیە». بەڕاستییش هیچ مافێکتان بەسەر ئەم ژوورەوە نیە, چونکە هیچ پنتێکى تیا نیە خاوەنەکەى نیشانەیەکى واى لەمەڕ خۆى جێنەهێشتبێت: نەخش‌ە ڕازاوەکانى سەر ئاگردانەکە, چەرچەفى سەر کورسییە خۆش‌دانیشەکان, وێنەى شەفافى لکێنراوى سەر پەنجەرەکان, بەربەستى بەر ئاگرەکە. دەربڕینێکى دەقاودەقى برێخت لێرەدا یارمەتیماندەدات: «هەموو شوێنپێکان بسڕنەوە!», کە تەرجیعبەندى شیعرى یەکەمێتى لە کۆمەڵەشیعرەکەى بە ناونیشانى «ڕێبەرێک بۆ شارنشینان». لە ژوورى پێشوازیى بۆرژوازىدا, ڕەفتارە پێچەوانەکەى ئەم دەربڕینە بووەتە باو. بەپێچەوانەشەوە, فەزاى ناوەکیى ماڵەکە, نیشتەجێکەى ئەوێ ناچاردەکات زۆرترین عادەتى مومکین پیادەبکات, کۆمەڵێک عادەت کە پتر لەگەڵ ئەو فەزا ناوەکییەدا دەگونجێت وا تیادا دەژى نەک ئەوەى لەگەڵ کەسەکە خۆیدا بگونجێت. هەمووکەس حاڵەتێکى گاڵتەجاڕى واى بینیوە کە ڕوودەکاتە خەڵکانى نیشتەجێى ئەم باڵەخانە شکۆدارانە کاتێک کە یەکێک لە شمەکەکانى ئەم ماڵە دەشکێت, بەجوانى لەم خاڵە تێدەگات. تەنانەت ئەو شێوازەى وا تووڕەییەکەیانى دەردەخست-ئەم سۆزەش کە وردەوردە خەریکە لەناودەچێت سۆزێک بوو دەیانتوانى بە جڵەوێکى زۆرەوە بەرهەمیبێنن- لێکچوونێکى زۆرى لەگەڵ ئەو کاردانەوە شەخسییەدا هەبوو کە هەستیدەکرد «شوێنپێى ڕۆژانى ژیانى بەسەر زەوىیەوە» سڕیوەتەوە. هەنوکە ئەمە لەسەر دەستى شیربارت و شوشەکەى و باوهاوس و پۆڵاکەى بەدەستهاتووە. ئەوان هەندێ ژووریان درووستکردووە کە قورس بتوانیت شوێنپێیەکى تیا جێبهێڵیت. شیربارت نزیکەى بیست ساڵێک لەوەوبەر ڕایگەیاند «لەوەى باسکرا ئەو ئەنجامگیرییە دەکەین کە بەهەقەت دەتوانین باسى "کەلتورى شوشەیى" بکەین. کەشە شوشەییە نوێکە بەگشتى گۆڕان بەسەر مرۆڤایەتییدا دێنێت. ئێستاش تەنیا دەتوانین هیوامان بەوە هەبێت کەلتورە شوشەییە نوێکە ڕووبەڕووى دوژمنى زۆر نەبێتەوە».\nهەژاریى ئەزموون: نابێت ئەمە بەو مانایە وەرگرین کە خەڵک بە تاسەى ئەزموونى تازەوە دەسوتێن. نەخێر, ئەوان بەتاسەوەن خۆیان لە کۆتوبەندى ئەزموون ڕاوەشێنن, تامەزرۆى جیهانێکن بتوانن بەشێوەیەکى پەتى و بێ‌چەندوچوون هەژارییەکەیان بەکاربێنن-هەژارییە دەرەکییەکەیان و سەرەنجامیش هەژارییە ناوەکییەکەیان- تا سەرکێشێت بۆ شتێکى ئابڕوومەندانە. ئەوان نە بێئاگان و نە کرچوکاڵیش. بگرە زۆرجار دەتوانین دژەکەشى بڵێین: ئەوان هەموو شتیان «قووتداوە», هەریەکە لە «کەلتور و خەڵک»یش, بەجۆرێکیش زیادەڕەوییانکردووە کە سەرلەبەر پەکیانکەوتووە. هیچکەس لەوان زیاتر هەست بەم قسە چزێنەرانەى شیربارت ناکات: «ئێوە هەمووتان زۆر ماندوون, تەنیا لەبەر ئەوەى نەتانتوانیوە بیروباوەڕتان لەسەر بەرنامەیەکى سادە و بەرزەفڕانە چڕکەنەوە». خەو بەدواى ئەم ماندوێتییەدا دێت و ئەوسا ئیتر جێى سەرسوڕمان نیە خەون خەم‌ودڵساردیى ڕۆژ قەرەبووبکاتەوە: ئەو خەونەى لە ساتى بەدیهاتنی خۆیدا, بوونێکى سادە بەڵام شکۆدارمان پیشاندەدات کە وزەى بەدیهاتنەکەى لە واقیع‌دا نیە. بوون و ژیانى میکى‌ماوس, خەونێکى لەم جۆرەیە بۆ مرۆڤى هاوچەرخ. ژیانى میکى‌ماوس لێوانلێوە لە پەڕجوو, پەڕجووگەلێک کە نەک هەر دەکەونە ئەودیوى عاجباتییە تەکنۆلۆژییەکانەوە بەڵکو دەشیانکەنە جێى گاڵتەجاڕى. چونکە سەیرترین خەسڵەتى ئەم پەڕجووانە ئەوەیە وادەردەکەوێت هەموویان, کەمتازۆر بەبێ یارمەتیى هیچ دامودەزگایەک, لەخۆوە لە لەشى میکى‌ماوسەوە دەردەپەڕن و دێنەبوون, لە هەناوى دۆست و دوژمنانیەوە, لە دڵى ئاساییترین کەلوپەل و لە ناخى دارەکان و هەورەکان و دەریاکانەوە. سرووشت و تەکنۆلۆژیا, بەدەویەت و ئاسایش, لێرەدا تێکڕا تێهەڵکێشدەبن بەیەکترى. بۆ خەڵکانێک کە ئەو هەمووە چەرمەسەرییەى ژیانى ڕۆژانە تەنگى پێ‌هەڵچنیوە و لە دیدى وانەوە غایەتى بوون و ژیان کورتبووەتەوە بۆ خاڵێکى ونبووى ناو ئاسۆیەکى ناکۆتا, دەبێت بینینى شێوازێکى ژیان کە هەمووشت تێیدا بە سادەترین و ئاسانترین شێوە حەلدەبێت مایەى ئارامییەکى بێ‌وێنە بێت, ژیانێک کە ئۆتۆمبیلێک تێیدا هێند سووکەڵەیى کڵاوێکى حەسیرچنە و میوەى سەر درەختێکیش بە خێرایى باڵۆنێک هەڵدەئاوسێت و دێتەبەر. حاڵى حازر پێویستدەکات هەنگاوێک بچینەدواوە و مەوداى خۆمان بپارێزین.\nئێمە هەژارکەوتووین. یەکلەدواى‌یەک میراتە مرۆییەکانمانمان لەدەستداوە و زۆرجار لەبەرامبەر سەدا یەکى بەها ڕاستەقینەکەى و لەجیاتیى پارەى وردەى "پرسى هاوچەرخ", بە بارمتەمان داناوە. لەبەر دەرکى قەیرانى ئابورىداین و لەپشتەوەشمان هەست بە سایەى جەنگێکى نێزیک دەکەین. باوەشکردن بە شتەکاندا لەلایەن ژمارەیەکى کەم دەسەڵاتدارەوە قۆرخکراوە, کەسانێک کە خودا خۆیشى دەزانێت لەو خەڵکە مرۆییتر نین. لە کۆى گشتی‌دا ئەوان بەربەرترن بەڵام بە مانا باشەکەى نا. باقییەکەى دەبێت خۆ لەگەڵ دۆخەکە بگونجێنن و بە کەمەکێک سەرچاوەوە سەرلەنوێ دەستپێبکەنەوە. ئەوان پشت بە کەسانێک دەبەستن کە خۆیان تەرخانکردووە بۆ ئایدیاڵێکى تەواو نوێ و ئەوەشیان لەسەر بنەماى قووڵبینى و پاشگەزبوونەوە داڕشتووە. مرۆڤایەتى خۆى ئامادەدەکات لە کاتى پێویستدا کەلتور لە بیناکان و تابلۆکان و چیرۆکەکانی خۆیدا زیندووڕاگرێت. مەسەلە سەرەکییەکەش ئەوەیە ئەم کارە بە پێکەنینەوە ئەنجامدەدات. ڕەنگە ئەم پێکەنینە وەخت و ناوەخت هەر بەربەرییانە دەرکەوێت. دەى زۆریش باشە. وەرن هیوامان بەوە هەبێت تاکێک هەبێت تۆزێک مرۆڤبوون ببەخشێتە کۆمەڵانى خەڵک و کۆمەڵانى خەڵکیش ڕۆژێک‌لەڕۆژان لەگەڵ قازانجى قازانجدا شتەکەى بۆ دەگەڕێننەوە.\n culture of glass\nچەمکێکى ئابورییە و بۆ گەیاندنى مەبەستەکە بەم جۆرە وەرمانگێڕا- و\nWalter Benjamin, Experience and Poverty, 1933: https://www.atlasofplaces.com\nتجربه و فقر, والتر بنیامین - ترجمه: فرید دبیرمقدم- تز یازدهم


/27 کورته وه‌ڵام بۆ پرسی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتێکی گونجاو\nبۆ هه‌ر ده‌ردێک زانینی 3رێگه پێویسته:1-په‌یبردن به‌ده‌رده‌که 2-هۆکه‌ی 3-چاره‌که‌ی.\nبۆکێشه گه‌وره‌که‌ی کوردیش، هه‌مان سێ رێگه:-\nیه‌که‌م: ده‌رده‌که چیه؟ بێ ده‌وڵه‌تیه.\nدوه‌م:بۆیه ده‌وڵه‌تمان نیه، چونکه له‌دێر زه‌مانه‌وه، کورد کۆمه‌ڵکوژ ئه‌کرێ. له‌دوای هه‌ره‌سی ده‌وڵه‌تی ماده‌وه، فارسه‌کان که‌وتنه کۆمه‌ڵکوژیی کورد. فتوحاتی ئیسلامی قه‌لاچۆی کوردی کرد. هێرشی مه‌غۆله‌کان کۆمه‌ڵکوژیی کوردیشی گرته‌وه. عوسمانیو سه‌فه‌وی هه‌ریه‌ک به‌جۆرێ کوردیان کۆمه‌ڵکوژ کردوه. ئه‌نکه‌ره‌و تارانو به‌غاو شام، درێغیان نه‌کردوه له‌کۆمه‌ڵکوژیی کوردا. چه‌ندین نمونه‌یتر، دواجار داعشو حه‌شدیش.\nئه‌م کۆمه‌ڵکوژیانه، کوردیان به‌چه‌ترسێنکردوه وه‌ک ئه‌و منداڵه‌ی که باوکی به لێدانی زۆر به‌چه‌ترسێنی ئه‌کاتو منداڵه‌که له‌کۆڵان یا قوتابخانه، منداڵانیتر به‌ئاسانی ئه‌یبه‌زێنن. واتا منداڵه‌که هه‌ر له‌ماڵه‌که‌ی خۆیه‌وه که‌سێتییه‌که‌ی شکست ئه‌هێنیو له‌ناخیدا باوه‌ڕی به‌خۆی نامێنێ که‌ئه‌توانێ ئه‌ویش زاڵبێ به‌سه‌ر منداڵێکیتردا!. له‌به‌رئه‌وه هه‌میشه وایپێخۆشئه‌بێ ببێته خوارده‌ستو پاشکۆی منداڵیتر.\nکوردیش هه‌ر وایبه‌سه‌رهاتوه. له نه‌ست(لاشعور)یدا باوه‌ڕی به‌وه‌نه‌ماوه که‌ئه‌توانێ زاڵبێ به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا که‌کۆمڵکوژیانکردوه، باوه‌ڕی به‌وه‌شنه‌ماوه که‌ئه‌توانێ خۆی فه‌رمانڕه‌وایی خۆیبکا به‌هۆی ئه‌و شکستانه‌ی هێناوێتی! هه‌میشه ملکه‌چه بۆئه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کیتر فه‌رمانڕه‌وایبێو ئه‌میش نۆکه‌رێتیی بۆبکا! به‌ده‌ربڕینێکیتر، کورد توشی گرێی ده‌رونیی خوارده‌ستیبوه. واتا له‌نائاگاییدا وائه‌زانێ که فه‌رماڕه‌واکه‌ی هه‌ر ئه‌بێ بێگانه‌یه‌کبێ!. له‌مه‌وه دیارده‌ی جاشێتیش دروستبوه. ئدریسی به‌تلیسی به‌م ده‌رونه سه‌قه‌ته‌وه میرنشینییه کوردییه‌کانیکرد به‌پاشکۆی عوسمانی. شازده‌ی ئکتۆبه‌ریش هه‌ر به‌وجۆره!.\nله‌هه‌مو گشتێکدا ده‌گمه‌نیش هه‌یه. له‌ناو کوردیشدا که‌سی وا هه‌ڵکه‌وتوه که باوه‌ڕی به‌خۆیبێ. شۆڕشی به‌ر‌پاکردوه، یا قه‌واره‌یه‌کی سیاسیی بۆ کورد پێکهێناوه، به‌ڵام چونکه هاوکاره‌کانیو نه‌ته‌وه‌که‌ی له‌ناخیاندا شکستخواردوبون، باوه‌ڕیان به‌وه‌نه‌بوه که ئه‌و سه‌رکرده‌یه سه‌رکه‌وتوئه‌بێ، یا ئه‌و قه‌واره‌یه تاسه‌رئه‌بێ، بۆیه نه‌ک هه‌ر به‌رگه‌ی هێرشێکی داگیرکه‌ریان نه‌گرته‌وه، به‌ڵکو هاوکاریشبون له‌گه‌ڵ ئه‌و داگیرکه‌ره‌دا، واتا به نرخێکی هه‌رزان، یا به‌بێ هیچ نرخێک، بون به جاشی ئه‌و داگیرکه‌ره. یا به‌لایه‌نی که‌مه‌وه ته‌نیا ده‌وری سه‌یرکه‌ریان بینیوه!.\nله‌گۆشه‌یه‌کیتره‌وه، داگیرکه‌رانی کوردستانیش، به‌بێ ترس، کۆمه‌ڵکوژیی کوردیانکردوه، چونکه زانیویانه ئه‌گه‌ر کورد له‌شه‌ڕێکدا سه‌ریشکه‌وێ، کۆمه‌ڵکوژیی ئه‌وان ناکا! له‌به‌رئه‌وه‌ی خاوه‌ن که‌سێتییه‌کی شکستخواردوه، نه‌ک له‌به‌رئه‌وه‌ی کورد مرۆڤدۆسته وه‌ک هه‌ندێ رۆشنبیری ترسنۆک ئه‌یڵێنو فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤایه‌تیمان پێئه‌فرۆشن!! جائه‌گه‌ر له‌و هه‌لانه‌دا که‌بۆ کورد رێکه‌وتون، کۆماڵکوژیی دوژمنمان بکردایه‌ته‌وه، ئه‌وا ئه‌وان، یا جارێکیتر په‌لاماریان نه‌ئه‌داینه‌وه، یا له‌ترسی تۆڵه، زاتی ئه‌وه‌یان نه‌ئه‌کرد کۆمه‌ڵکوژمان بکه‌نه‌وه. ئه‌م باره ده‌رونیه شکستخواردوه وایکردوه که تۆڵه له‌جاشو گه‌نده‌ڵو ناپاکانی ناوخۆش نه‌کرێته‌وه!.\nله‌مباره‌یه‌وه هه‌ندێ نمونه: سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی و ئه‌بو موسلیمی خۆراسانی، به‌و له‌شکره زۆره‌ی هه‌یانبو، ئه‌یانتوانی تۆڵه‌ی کۆمه‌ڵکوژیی (فتوحاته‌کانی ئه‌ره‌ب) بکه‌نه‌وه، یاهیچنه‌بێ قه‌واره‌یه‌ک بۆ نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆیشیان درۆستبکه‌ن، نه‌یانکرد!. دوای راپه‌ڕین، هه‌مو ئه‌و هێزه چه‌کدارانه‌ی کوردیان ئه‌نفالکرد، که‌وتنه ده‌ست کورد، که‌چی له‌جیاتی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه، داڵده‌درانو به‌ڕێزه‌وه گه‌یه‌ندرانه‌وه زێدی خۆیان!. جاشو گه‌نده‌ڵو ناپاکانی ناوخۆش نه‌ک هه‌ر سزانه‌دران، به‌ڵکو پاداش درانه‌وه!. فڕۆکه‌وانه تورکومانه‌که‌ی که‌هه‌ڵه‌بجه‌ی کیمیابارانکردو که‌وته‌ده‌س کورد، به‌ره‌ڵاکرا!. دوای 2003 ئه‌ره‌بو تورکومان، که‌رکوکو دوزو ناوچه کوردییه داگیرکراوه‌کانیتری کوردستانیان به‌جێهێشت، که‌چی کورد چون به‌ڕێزه‌وه هه‌مویانیان هێنایه‌وه‌و ده‌وڵه‌تی ئیراکیشیان نۆژه‌نکرده‌وه، ئه‌وانیش له 16ئوکتۆبه‌ری 2017دا جارێکیتر کوردیان کۆمه‌ڵکوژ کرده‌وه‌و ناچاریانکردن له‌هه‌ندێ ناوچه‌دا زێدی خۆیان جێبێڵن چونکه ترسی په‌رچه‌کرداری کوردیان نیه. ئه‌وه‌تا ئێسته، له‌جیاتی خۆڕێکخستن بۆتۆڵه، له‌نێوان سلێمانیو هه‌ولێردا پێشبڕکێیه بۆئه‌وه‌ی هه‌رێم زیاتر بخه‌نه ژێر بالی به‌غداده‌وه به‌ناوی ده‌ستورو دانوستانه‌وه!. دانوستانه‌که‌ش بۆ بوجه‌و موچه، نه‌ک بۆ سه‌ندنه‌وه‌ی ناوچه داگیرکراوه‌کان، یا تۆڵه‌ی کۆمه‌ڵکوژییه‌که!! ئه‌وه له‌کاتێکدا کورد له16ی ئوکتۆبه‌ردا به‌شه‌ڕ نه‌یدۆڕانوه‌و پێشمه‌رگه‌ش شکۆی نه‌شکاوه. ئێستاش ئه‌کرێ ئه‌و ناوچانه به‌هه‌مان شێوازی ئه‌وان بسه‌نرێنه‌وه نه‌ک به‌پاڕانه‌وه‌و دانوستان یابه‌ده‌ستورو ماده‌ی ئێکسپایه‌ری 140. پێشمه‌رگه هیچکات ئه‌وه‌نده‌ی ئێسته به‌ژماره زۆر، پڕ چه‌کی قورس، پاڵپشتی نێوده‌وڵه‌تیو وره‌ی به‌رز نه‌بوه. به‌ڵام رابه‌رایه‌تییه‌که‌ی متمانه‌ی به‌خۆینیه! یا ته‌نیا له‌خه‌می پاراستنی سامانه ناڕه‌واکه‌یایه‌تی! ئه‌گینا ئه‌وه چ بیرکردنه‌وه‌یه‌که ئه‌و رابه‌رایه‌تییه‌ی به‌و هه‌مو هێزو چه‌کی قورسو وره‌ی به‌رزی پێشمه‌رگه‌وه نه‌یتوانی ئه‌و شوێنانه بپارێزێ، ئێسته به‌دانوستان ئه‌توانێ بیانسه‌نێته‌وه!؟\nئه‌م گرێی خوارده‌ستییه، له‌ڕابوردوه‌وه، ره‌گی به‌ناخی کوردا رۆچوه. که‌ریم خانی زه‌ند، دوای مردنی نادر شا، 29سال (  1750 تا1779 )فه‌رمانڕه‌وایی هه‌مو ئێرانی که‌وته ده‌ستو ئێران ناونرا ده‌وڵه‌تی زه‌ند، زه‌ندییه‌کانیش کوردن. به‌سره‌ش که‌وته ژێرده‌ستی ئه‌و ده‌وڵه‌ته، که‌چی که‌ریم خان له‌جیاتی ئه‌وه‌ی نازناوی پاشا له‌خۆی بنێ، نازناوی (وه‌کیل)ی لکان به‌خۆیه‌وه، مه‌به‌ستی ئه‌وه‌بو که به‌وه‌کاله‌ت فه‌رمانڕه‌وائه‌بێ تا کوڕه‌که‌ی نادر شا گه‌وره ئه‌بێ، ئه‌وسا جڵه‌وی فه‌رمانڕه‌وایی ئه‌گێڕێته‌وه بۆ نه‌وه‌ی نادر شای فارس!!. جگه‌له‌وه چه‌ندین هه‌لیتر بۆکورد رێکه‌وتوه که ده‌سڵاتی هه‌مو ئیراک یا سوریا بگرێته‌ده‌ست، که‌چی ئه‌و هه‌لانه‌ی له‌ده‌ستداوه چونکه باوه‌ڕی به‌خۆی نه‌بوه، له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌مینه‌یه! که‌چی که‌مینه‌ی سونه له‌ئیراک 1921تا 2003و که‌مینه‌ی عه‌له‌وی له‌سوریاو که‌مینه‌ی فارس له‌ئێران تا ئێستا فه‌رمانڕه‌وان!. کوردیش ئه‌یتوانی، یائه‌توانێ ده‌سه‌ڵاتی پایته‌ختێک بگرێته ده‌ست. به‌ناو، هه‌ربه‌ناوی ئه‌وانه‌وه. به‌ڵام به‌ناوه‌رۆک، بۆ راژه‌ی خۆی.\nا)پێشه‌کی ئه‌بێ ئه‌و راستییه بزانین که ئه‌م هه‌رێمی کوردستانه‌ی ئێمه، بۆته راستییه‌کی چه‌سپاو و بۆهیچ هێزو ده‌وڵه‌تێکنیه له‌ناویبه‌رێ. به‌تایبه‌تی ئێسته له‌به‌رژه‌وه‌ندیی زلهێزه‌کانه که‌بیپارێزن، سه‌رباری بریاره‌کانی 688و هێلی 36و ناوچه‌ی دژه‌فڕینو ئارامو ده‌ریایه‌ک نه‌وتو گاز.\nب)بۆئه‌م دۆخه‌ی ئێستاو بۆپرسی ده‌وڵه‌ت به‌گشتیو به‌کورتی، ئه‌وه‌یه که‌سێک یا هێزێکی چه‌کداری نیشتمانیو دیکتاتۆر، جڵه‌وی کار بگرێته ده‌ستو ئه‌م ئه‌رکانه ئه‌نجام بدات:\n1- دامه‌زراندنی سوپایه‌کی یه‌کگرتوی رزگاریی مۆدێڕن (هه‌ر به‌ناوی پێشمه‌رگه‌وه له‌هه‌ردو ره‌گه‌ز)و پڕچه‌ککردنی به‌هه‌مو جۆره چه‌کێک به‌چه‌کی ئاسمانیشه‌وه. ته‌نیا ئه‌و سوپایه‌و رابه‌ره‌که‌ی جڵه‌وی شه‌ڕو به‌رگریو کارو سه‌رکردایه‌تی وڵات بگرێته ده‌س، نه‌ک ئه‌وانه‌ی 26ساڵه له‌زه‌لکاوی گه‌نده‌ڵیدا مه‌له‌ئه‌که‌ن.\nسه‌باره‌ت چه‌ک، چه‌ندین سه‌رچاوه هه‌یه که ئاماده‌ن چه‌کی قورسو فڕۆکه‌و چه‌کی ئه‌تۆمیشت به‌قه‌رزی نه‌وتو گاز پێبفرۆشن. ئه‌وسا ناوچه داگیرکراوه‌کانیش به‌ئاسانی ئه‌سه‌ندرێنه‌وه.\n2- رونکاری (شه‌فافیه‌ت) له‌داهاتو خه‌رجییه‌کانداو وردبینیکردنیانو گلدانه‌وه‌ی به‌شێک له‌داهاتی گشتی له‌بانکی ناوه‌ندا بۆ یه‌ده‌ک.\n3-بنه‌بڕکردنی گه‌نده‌ڵیو سزای ناپاکو گه‌نده‌ڵکارو سه‌ندنه‌وه‌ی ماڵی دزراو. به‌نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی، ئه‌بینه خاوه‌نی ئابورییه‌کی ئه‌وتۆ که‌پێویستیمان به‌بوجه‌و موچه‌ی به‌غدا نامێنێ.\n4-په‌روه‌رده‌ی کوردایه‌تی له‌منداڵییه‌وه. ئه‌گه‌ر ئه‌وه نه‌کرێ، ئه‌وا ناخی نه‌وه‌کانمان به‌په‌روه‌رده‌ی دژه‌کوردایه‌تی پڕئه‌کرێته‌وه.\n5- رزگارکردنی کورد له‌گرێی خوارده‌ستیو وازهێنان له‌به‌زه‌ییو درۆی مرۆڤایه‌تی. له‌هه‌ر لایه‌که‌وه رێکه‌وت، ئه‌بێ به‌هه‌مان شێوازی دوژمن وه‌ڵامبده‌نه‌وه‌و ده‌س بوه‌شێنن. ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌نه‌کرێ، چه‌ندین جاریتر کۆمه‌ڵکوژ ئه‌کرێینه‌وه.\n6-یاسا به‌ڕاستی سه‌روه‌ربێو ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌که‌سانی پیشه‌وه‌ر (ته‌کنۆکرات) پێکبێ.\n7-نه‌هێشتنی پارتایه‌تی تا هوشیاریی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌گاته ئاستێکی به‌رز. ئه‌و گه‌ڕه‌لاوژه‌ی پارتایه‌تییه‌ی ئێسته، شێرپه‌نجه‌ی کورده.\n8-نه‌هێشتنی درۆی دیموکراتی. دیموکراسی له‌کۆمه‌ڵگه‌ی دواکه‌وتودا، واتا ده‌سه‌ڵاتی زۆرینه‌ی خراپ به‌سه‌ر که‌مینه‌ی باشدا. یا هه‌ر ناوێکی بێ ناوه‌رۆکه.\n9-سیستمی په‌رله‌مانی دوابخرێ بۆدوای سه‌ربه‌خۆیی.\n10-له‌دۆخی نائاساییو ته‌نگژه‌ی ئابوریدا، ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ی راده‌ی که‌می ژیان، موچه دابینکرێ بۆموچه‌خۆران به‌یه‌کسانی (وه‌کیه‌ک) له سه‌ره‌ک وه‌زیرانه‌وه تا بچوکترین موچه‌خۆر. خۆ ئه‌گه‌ر پله به‌رزه‌کان بۆ ماوه‌یه‌کی گونجاو خۆبه‌خشانه کاربکه‌ن، ئه‌وا ئه‌بنه نمونه‌یه‌کی باش بۆئه‌وه‌ی پله نزمه‌کانیش به‌موچه‌یه‌کی که‌م رازیبن تا کۆتایی ته‌نگژه ئابورییه‌که.\n11-خۆماڵی (تامیم) کردنی زه‌ویو بەگرێبەستی درێژخایەن بدرێ بەکرێ بەکەرتی تایبەتو بەکۆمپانیای بیانی بۆ مەبەستی وه‌به‌رهێنانی کشتوکاڵیو پێشه‌سازیو گه‌شتیاریو ئاژه‌ڵداریو گەشەدانیان، واتا گه‌شه‌ی ئابوری له‌هه‌مو رویه‌که‌وه به‌که‌رتی نه‌وتو گازیشه‌وه. ئه‌وی ئه‌رکه‌که‌ی ئه‌نجامنه‌دا، سزابدرێ.\n12-له‌م دۆخه‌ماندا، تەنیا یەک زانکۆو یه‌ک ده‌زگای راگه‌یاندن به‌سه. ئه‌وانیتر پاره‌به‌فیڕۆدانو بێ به‌رهه‌من. به‌گشتی ده‌سگرتنه‌وه (تقشف) له‌هه‌مو بواره‌کاندا.\n13-دڵنیایی تەندروستی بۆهاولاتیانو پەرە بەنەخۆشخانە گشتییەکان. خه‌سته‌خانه‌ی ئه‌هلیو نۆڕینگەو ئەزمونگە تایبەتەکان نه‌هێڵرێو موچەی پزیشکو ئەزمونکارو مامۆستا بەپێی بارستایی کارەکانیانو ژماره‌ی وانه‌کانیانبێ.\n14-- دەستورێ سەروەریی یاساو ئازادیو یه‌کسانیو مافی پێکهاتە ئاینیو نەتەوەییەکانو مافی ئافره‌تی تیاپارێزراوبێ.\n15-له‌هیچ کاتێکا هه‌مو هێلکه‌کان نه‌خرێنه سه‌به‌ته‌یه‌که‌وه. ئه‌بێ ئه‌و راستییه بزانین که زلهێزه‌کان هه‌میشه چاویان له‌نیشتمانو له‌سامانه سروشتییه‌کانمانه. بۆئه‌و مه‌به‌سته، هه‌ر لایه‌کیان به‌جۆرێ یاری به‌ئێمه ئه‌که‌ن. ئه‌بێ ئێمه‌ش خۆمان هه‌رزانفرۆش نه‌که‌ین به‌هیچ لایه‌کیان. به‌ڵکو پێویسته ئێمه‌ش گه‌مه به‌هه‌مویانو به چوار داگیرکه‌ره‌که‌شمان بکه‌ین.\n16-ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵی نه‌هێڵین، پێویستیمان به‌بوجه‌ی به‌غدا نابێ.\n17-ئه‌گه‌ر ژماره‌ی موچه‌خۆرانی میری به‌ڕێژه‌ی 75% که‌مکرێنه‌وه، که‌رتی تایبه‌تیمان ئه‌بوژێته‌وه‌و به‌رهه‌می کشتوکاڵیو پیشه‌سازیو ئاژه‌ڵیو به‌روبومیان به‌جۆرێ په‌ره‌ئه‌سه‌نێ که هه‌نارده‌کردنمان له‌هاورده‌کردنمان زیاتربێ. \nا- کوردایەتی، راگری بونو مانی ئێستەو ئایندەمانە. بیروباوه‌ڕه‌کانیتر، فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌و جۆره که‌سانه‌ن که به‌بڕوانامه‌یه‌ک یا خوێندنه‌وه‌ی چه‌ند کتێبێک خۆیان لێئه‌بێته فه‌یله‌سوف. هه‌روه‌ها فه‌لسه‌فه‌ی ترسنۆکه‌کانو نه‌زانه‌کانو ئه‌وانه‌ی له‌ئه‌نجامی گرێی ده‌رونیو خوارده‌ستییه‌وه باوه‌ڕیان به‌خۆیانو نه‌ته‌وه‌که‌یان نیه‌و..تاد.\nب- هەمو نزیکبونەوەیەک لەداگیرکەران، دورکەوتنەوەیە لەسەربەخۆیی.\nج-سەربەخۆیی کوردستان له‌هه‌مو هه‌لێکدا کاتیەتی.\nد-نۆژەنکردنەوەی ماڵی داگیرکەران، وێرانکردنی ماڵی داگیرکراوانە.\nهه- ئاشتیو برایەتی لەنێوان داگیرکەرو داگیرکراوا، کۆیلەیەتییە بۆدوەمیان. ئه‌بێ کوردستان لەجەنگێکی گەرم یا ساردابێ تا رزگارکردنی دوا بستە خاکی.\nو-وه‌رگرتنی هەر پۆستێکی وەزاریو پەرلەمانیو سه‌ربازی لەناو دەسەڵاتی داگیرکەرانا، دەرزییەکی سڕکەرە لەجەستەی کوردستان. مه‌گه‌ر بۆمه‌به‌ستی قۆستنه‌وه‌ی هه‌لێک بۆ ده‌سه‌ڵات به‌پێی پلانێکی تۆکمه. ئه‌شێ ئه‌مه یه‌کێکبێ له‌چاره‌سه‌رییه کاریگه‌ره‌کان.\nز-خواپه‌رستی، پێویستی به‌مزگه‌وتو که‌نیسه‌نیه. باهه‌رکه‌س له‌ماڵی خۆیا خواپه‌رستیی خۆی بکا. مزگه‌وتو که‌نیسه‌کان بکرێنه مه‌ڵبه‌ندی خزمه‌تگوزاریی کۆمه‌ڵایه‌تی.\nتێبینی: وه‌ک چۆن ژینگه‌کان چونیه‌کنین، کۆمەڵگەکانیش چونیەکنین، هەرکۆمەڵگەو لەهەر سەردەمو بارودۆخێکا، جۆرە خه‌باتێکو جوره سیستمێکو جۆره بیروباوه‌ڕێکی بۆئەگونجێو گەشەی پێئەدا. واتا ئەبێ کاڵا لەقەد باڵابێ. ئەم بەرنامەیە کاڵای بەقەد باڵای ئەمڕۆی باشوری کوردستانه‌و له‌هه‌لی گونجاودا ده‌وڵه‌تیش دابینئەکا. ئایندە، بەرنامەی جیاوازی خۆی ئەبێ. ئەم بەرنامەیەش پێشنیارەو شیاوی لێکۆڵینه‌وه‌یه له‌هه‌ر به‌ڕێزێکه‌وه.\n9/1/2018 kamil zhir\nکۆی سه‌ردان: 17559855


من کچێکم لەگەڵ کوڕدا قسە دەکەم ئامۆژگاریم بکەن چۆن خۆم ڕزگار بکەم؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nگەنجان و لاوانعیشق و خۆشەویستىمن کچێکم لەگەڵ کوڕدا قسە دەکەم ئامۆژگاریم بکەن چۆن خۆم ڕزگار بکەم؟\nمن کچێکم لەگەڵ کوڕدا قسە دەکەم ئامۆژگاریم بکەن چۆن خۆم ڕزگار بکەم؟\nمن کچێکم تەمەنم 18 ساڵە ، و بۆ ماوەی سێ ساڵە لەگەڵ کوڕدا قسە دەکەم ، و لەگەڵیاندا توشی چەند هەڵەیەک بووم ، هەموو جارێک پەیمانم دەدا ئەو کارە دوو بارە نەکەمەوە ، بەڵام دەگەڕامەوە سەری ، و داوا لەخودا دەکەم لێم ببوورێت ، ئەمە لەکاتێکدایە کەسانی دەور وبەر بەچاک لەمن حاڵی بوون بەڵام من بەو شێوەیه نیم ، وبەو هۆیەوە لەقوتابخانە سەرکەوتوو نەبووم وناجح نەبووم ، ئومێدەوارم ئامۆژگاریم بکەن بەڵکو ڕزگارم ببێت لەو کارە .\nپێویستە لەسەر مرۆڤ کارێک بکات ڕازی بوونی خودا و بەهەشتەکەی بەدەست بێنێت .\nخوای گەورە فەرموویەتی: ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾ الفاتحة/6 .\nواته: ئەی پەروەردگار هیدایەتمان بدەو ڕێنماییمان بكە بۆ ڕێگای ڕاست وە بەردەوامیمان پێ ببەخشە لەسەر ڕێگای ڕاست كە ئیسلامە .\nبۆیە پێویستە بزانێت گەر لەو کارەی بەردەوام بێت ، ئەوا توشی لادان ، وسەرگەردانی دەبێت لەدونیا ودوا ڕۆژدا ، نەک ناگات بەبەهەشت بەڵکو بەرەو دۆزەخ دەچێت .\nوە هەنگاوی یەکەم بۆ گەڕانەوە بۆ ڕێگای ڕاست : ئەوەیە مرۆڤ بزانێت ئەوەی کەلەسەریەتی هەڵەیە .\nپاشان هەنگاوی دووەم دێت : ئەوەش دوور کەوتنەوەیە لەو هەڵەیە ، دواتر گەر توشی لاوازی بوو ، ولای دا لەڕێگای ڕاست پێویستە لەسەری بگەڕێتەوە بۆ ڕێگای ڕاست ، وپەشیمان بێتەوە ، وعەزمی هەبێت لەنەگەڕاوە بۆ ئەو هەڵەیە جارێکی تر ، ئا ئەمە تەوبەیە .\nپاشان گەر دوو بارە توشی لاوازی بوو : دوو بارە تەوبە دەکاتەوە ... وبەم شێوەیه .\nوەخوای پەروەردگار دەزانێت مرۆڤ بەردەوام جێگیر نابێت لەسەر ڕێگای ڕاست ، بەڵکو حەتمەن توشی هەندێ لادان دەبێت ، جا زۆر بێت یاخود کەم ، هەر بۆیە خودا تەوبەی داناوە بەڵکو لەو لادانەمان خۆش بێت ، پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی: ( كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ ، وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ) رواه الترمذي (2499) وحسنه الألباني في " صحيح الترمذي " .\nواتە: هەموو مرۆڤێک تاوان دەکات ، وباشترینیان ئەوانەن کەتەوبە دەکەن .\nپێویستە لەسەرت بەردەوام بیت لەتەوبە کردن ، هەرکات تەوبەت کرد ، پەشیمان ببیتەوە وعەزمت هەبێت جارێکی تر نەگەڕێیتەوە سەری ، وبەم شێوەیە بەردەوام بە .\nچەندان هۆکار هەن وا لەموسوڵمان دەکەن زاڵ ببێت سەر شەیتاندا ، وەهەروەها زاڵ ببێتە سەر دەروونی خۆیدا کەفەرمانی پێ دەکات بەخراپە .\nهەندێک لەو هۆکارانە :\n1- ترسان لەو خودایەیی کەهیچ شتێک لای شاراوە نییە ، ولێ پرسینەوە لەمرۆڤ دەکات لەو شتانەی کەلەدونیادا ئەنجامی داون ، وهیچ کردەوەیەکی مرۆڤی لێ ون نابێت .\n2- شەرم کردن لەخودا ، وشەرم بکات لەوەی خودا لەکاتی تاوان ئەنجامداندا بیبینێت .\n3- ترسان لەسزای نێو گۆڕ ، وئابڕووی چوونی لەڕۆژی دوایی دا .\n4- حەز کردن بۆ چوونە بەهەشت وبەدەست هێنانی .\nوهەموو ئەم هۆکارانە گەر موسوڵمان لەبەر دانەیەکیان یاخود هەموویان واز لەتاوان بێنێت ، ئەوا لەبەر خودا وازی هێناوە ، وخوداش پاداشتی دەداتەوە لەسەر ئەو واز هێنانە .\nوە چەند هۆکارێکی تر هەیە وا دەکات موسوڵمان واز لەتاوان بێنێت ، هۆکار گەلێکی خراپ نین ، بەڵام مرۆڤ پاداشت نادرێتەوە لەسەریان ، چونکە لەبەر خودا وازی لەتاوان نەهێناوە .\nهەندێ لەو هۆکارانە :\n1- ترسان لەوەی لەدونیادا ئابڕووی بچێت ، وڕێزی نەمێنێت لەلای خەڵک .\nو تۆ باسی ئەوەت کردووە ئەوەی بت بینێت وا دەزانێ کەسێکی چاکی ، دەی تۆش پارێزگاری لەوە بکە ، و با ڕێزت لەناو خەڵکدا بمێنێتەوە .\n2- ترسان لەوەی ئەو تاوانە سەرقاڵی بکات لەشتانێکی گرنگتر لەژیانی دا ، و تۆ باست لەوە کردووە بەهۆی ئەو تاوانەوە سەرکەوت نەبووی لەخوێندەکەتدا ودەرنەچووی .\n3- ترس لەوەی ئەم هەنگاوانە بەرەو خراپترت بەرێت ، ئەم بابەتەش زۆر جدی وترسناکە ، چونکە زۆر جار کەسی گەنج بەقسه کردن دەست پێ دەکات تا وای لێ دێت مودمین دەبێت وکاتەکانی بەفیڕۆ دەدات ، وردە وردە دەکەوێتە داوی شەیتانەوە ، وتوانای خۆ ڕزگار کردنی نامێنێت ، زۆر لەگەنجان ئەمەیان بەسەر هاتووە ، ولەکۆتایی دا دەستی پەشیمانیان گەستووە بەڵام چ کاتێک ؟\nکاتێ کەپەشیمانی بێ سوودە !\nیەکێکی تر لەو شتانەی کەیارمەتی دەرتن بۆ واز هێنان لەو کارە ئەوەش خۆ سەرقاڵ کردنتە بەعیبادەتی خودا وکاری بەسوودەوە ، پارێزگاری لەنوێژەکانت بکە ، چونکە نوێژ دڵ چاک دەکات ، وڕێگی لێ دەکات لەخراپە وتاوان ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی:﴿وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ﴾ العنكبوت/45.\nواته: وه نوێژه‌كانت ئه‌نجام بده ، به‌دڵنیایی نوێژ قه‌ده‌غه‌ی خه‌ڵكی ئه‌كات و ده‌یانگه‌ڕێنێته‌وه له خراپه‌كاری و تاوان و هه‌ر شتێك كه پێچه‌وانه‌ی شه‌ریعه‌ت بێت .\nوەزۆر یادی خودا بکە وقورئان بخوێنه ، چونکە قورئان ویادی خودا شەیتان دوور دەخەنەوە و وات لێ دەکەن نزیک بیتەوە لەخودا .\nبا کاتی دەست بەتاڵیت نەبێت بەڵکو شەیتان زەفەرت پێ نەبات لەو ڕێگەیەوە .\nزۆر بەتەنها دامەنیشە ، تەنها کاتێک نەبێت کەسەرقاڵی عیبادەتی خودا یاخود کارێکی گرنگ بیت .\nوەگرنگترین ئامۆژگاری ئەوەیه :\nئەو ڕێگایانە دابخە کەدەبنە هۆکاری قسەکردن لەگەڵ ئەو گەنجانەدا ، کچی هاوتەمەنی تۆ هیچ پێویستی بەئینتەرنێت نی یە ، بۆیە ئامۆژگاریت دەکەین واز بێنیت لەبەر کارهێنانی تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان بەهەموو جۆرەکانیەوە .\nخۆ ئەگەر زۆر پێوستت پێی بوو بەتەنها مەچۆ سەری ، با دایک یاخود باوکت یان هەندێ لەبراکانت لەگەڵ بن ، هەرکە پێویسیەکەت بەجێ گەیاند یەکسەر وازی لێ بێنە ، وبگەڕێوە بۆ ژیانی ئاسایی وکار وبارەکانی ژیانت .\nو لەکۆتایی دا داوا کارین خودا بت پارێزێت لەهەموو خراپەیەک ویارمەتی دەرت بێت بۆ هەموو هەرکارێکی چاکوخێر .\nمن لەگەڵ خۆشەویستەکەم قسە دەکەم ئایا حوکمى ئەمە چیە؟ وە ئایا ڕۆژوو بەتاڵ دەکاتەوە؟ حوکمی قوفڵی خۆشەویستى من خوێندكارێكى زانكۆم كچێكى موحه‌جه‌م خۆش ده‌وێت به‌ڵام نازانم چۆن داواى هاوسه‌رگیرى لێ بكه‌م... حوكمی چاتکردن و قسە كردن لەگەڵ ئافرەتی گەنجدا چی یە ؟ حوكمى خۆشەویستى و دڵدارى و پەیوەندی نێوان كوڕ و كچ\nسەردان: ٢,٥٨٢ بەش: عیشق و خۆشەویستى\nپرسیاری دواترحوکمی سەفەر کردنی پیاو لەگەڵ خێزانی یەکەمی دا جگە لەخێزانی دووەمی ؟ پرسیاری پێشترلە تاوانە نهێنیەکان : بیرکردنەوە و خەیاڵ کردن بۆ کارى سێکس


له‌لایه‌ن: - محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2022-06-17-17:00:00 - کۆدی بابەت: 9054\nداروینیزم، داروین‌گەری، داروین‌باوەڕی یان تیۆری پەرەسەندنی داروین (بە ئینگلیزی: Darwinism، بە عەرەبی: داروينية، بە فارسی: داروینیسم) تیۆری پەرەسەندنی بایۆلۆجییە کە لەلایەن سروشتناسی ئینگلیز چارڵز داروین (١٨٠٩-١٨٨٢) و کەسانی ترەوە پەرەی پێدراوە، باس لەوە دەکەن کە هەموو جۆرەکانی زیندەوەران لە ڕێگەی هەڵبژاردنی سروشتی گۆڕانکارییە بچووک و بۆماوەییەکانەوە سەرهەڵدەدەن و گەشە دەکەن کە توانای تاک زیاد دەکات بۆ کێبەرکێ، مانەوە، و دووبارە بەرهەمهێنانەوە. هەروەها پێی دەوترێت تیۆری داروینی، لە بنەڕەتدا چەمکە فراوانەکانی گۆڕینی جۆرەکان یان پەرەسەندنی لەخۆگرتبوو کە لە ڕووی زانستییەوە قبووڵکردنی گشتی بەدەستهێنا، ئەمەش دوای ئەوەی داروین لە ساڵی ١٨٥٩دا کتێبی لەسەر "سەرچاوەی جۆرەکانی زیندەوەر" بڵاوکردەوە، لەنێویاندا ئەو چەمکانەی باسکردبوو کە پێش تیۆرەکانی داروین بوون.\nبۆ یەکەمین جار زانای زیندەزانی ئینگلیزی، تۆماس هێنری هاکسلی لە نیسانی ١٨٦٠ زاراوەی داروینیزمی داهێنا.\nتیۆری پەرەسەندن بە هەڵبژاردنی سروشتی بۆ یەکەمجار لە کتێبی "On the Origin of Species"ـی چارڵز داروین داڕێژرا کە لە ساڵی ١٨٥٩دا بڵاوکرایەوە، داروین لە کتێبەکەیدا باس لەوە دەکات کە چۆن زیندەوەران بەدرێژایی نەوەکان لەڕێگەی میراتی تایبەتمەندییە جەستەییەکان یان ڕەفتارەکانەوە پەرەدەسەنن. تیۆرییەکە بەو بنەمایە دەست پێدەکات کە لەناو نەوەیەکدا، گۆڕانکاری لە تایبەتمەندییەکاندا هەیە، وەک شێوەی دەنووکی یەکێک لە باڵندەکانی گالاپاگۆس کە داروین لێکۆڵینەوەی لەسەر کردووە.\nبەپێی ئەو تیۆرییە، ئەو کەسانەی خاوەنی تایبەتمەندییەکن کە توانای خۆگونجاندنیان لەگەڵ ژینگەکانیاندا هەیە، یارمەتیان دەدات لە مانەوە و دروستکردنی نەوەی زیاتر، ئەمەش دەبێتە میراتی ئەو تایبەتمەندییانە. ئەو کەسانەی کە تایبەتمەندییەکانیان کەمتر گونجاوە، کەمتر لە ژیاندا دەمێننەوە بۆ ئەوەی نەوە بخەنەوە. بەپێی ئاماری بایۆمێد سێنتڕاڵ، بە تێپەڕبوونی کات ئەو سیفەتانەی کە ڕێگە بە جۆرەکان دەدەن بۆ مانەوە و زاوزێکردن لە نەوەکاندا، زۆرتر دەبن و نەوەکانیش دەگۆڕێن و پەرە دەسەنێنن.\nبەپێی هەواڵێکی ماڵپەڕی ناشناڵ جیۆگرافیک، داروین ئەو میکانیزمەی نەدەزانی کە سیفەتەکان بەهۆیەوە دەگوازرێنەوە. ئەو لەبارەی گواستنەوەی بۆماوەییی نەدەزانی، ئەو میکانیزمەی کە بۆهێڵەکان بەهۆیەوە کۆد بۆ هەندێک تایبەتمەندی دەکەن و ئەو سیفەتانە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەگوازرێنەوە. هەروەها لەبارەی گۆڕانی بۆماوەییەوە نەیدەزانی کە سەرچاوەی گۆڕانکاری سروشتییە. بەڵام لێکۆڵینەوەکانی داهاتوو کە لەلایەن زانایانی بۆهێڵەوە ئەنجام درا، میکانیزم و بەڵگەی زیادەیان بۆ پەرەسەندن بە هەڵبژاردنی سروشتی دابین کرد.\nهەڵبژاردنی سروشتی چییە؟\nداروین زاراوەی "هەڵبژاردنی سروشتی"ـی هەڵبژارد بۆ ئەوەی بە پێچەوانەی "هەڵبژاردنی دەستکرد" بێت، کە تێیدا بەخێوکەرانی ئاژەڵان ئەو تایبەتمەندییانە هەڵدەبژێرن کە بە خواستراوی دەزانن. لە هەڵبژاردنی سروشتیدا، ئەوە ژینگەی سروشتییە، نەک مرۆڤێک، کە هەڵبژاردنەکە دەکات. بەپێی ڕاپۆرتی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، هەڵبژاردنی سروشتی دەتوانێت بە شێوەیەکی بچووک گۆڕانکاری لە جۆرێکدا بکات، ئەمەش دەبێتە هۆی گۆڕینی ڕەنگ یان قەبارەی نەوەیەک لە ماوەی پەرەسەندنی چەند نەوەیەکدا. کاتێک ئەم پرۆسەیە لە ماوەیەکی تاڕادەیەک کورتدا ڕوودەدات و لە جۆرێک یان گرووپێکی بچووکی زیندەوەراندا ڕوودەدات، زانایان پێی دەڵێن "پەرەسەندنی بچووک".\nبەڵام کاتێک کاتێکی پێویست و گۆڕانکاری کەڵەکەبوویان پێدەدرێت، هەڵبژاردنی سروشتی دەتوانێت جۆرێکی تەواو نوێ دروست بکات، پرۆسەیەک کە بە "پەرەسەندنی گەورە" ناسراوە، بەپێی دێریک تێرنەر و جۆیس سی. ئەم پرۆسەیە درێژخایەنەیە کە دایناسۆرەکانی کرد بە باڵندە، شیردەرەکانی دوورخراوی (وەک ئاژەڵێک کە پێی دەوترێت Indohyus)ـی گۆڕی بۆ نەهەنگ و باپیرێکی هاوبەشی مەیموون و مرۆڤ بۆ ئەو مرۆڤ و شامپانزی و گۆریلایانەی کە هەن. هەروەها داروین جۆرێک لە هەڵبژاردنی سروشتی باس کردووە کە پشت بە سەرکەوتنی زیندەوەران دەبەستێت لە ڕاکێشانی هاوسەر، پڕۆسەیەکە کە بە هەڵبژاردنی سێکسی ناسراوە، بەپێی پەروەردەی سروشت. پەڕەی ڕەنگاوڕەنگی تاووس و کۆتری ئاسکی نێر هەردووکیان نموونەی ئەو سیفەتانەن کە لە ژێر ئەم جۆرە هەڵبژاردنەدا پەرەیان سەندووە.\nلە کاتێکدا پێشتر زاراوەی داروینیزم بۆ ئاماژەکردن بە کارەکانی ئیراسموس داروین لە کۆتایی سەدەی ١٨دا بەکارهاتووە، بەڵام ئەم زاراوەیە وەک ئەوەی ئەمڕۆ تێدەگەین، کاتێک هاتە ئاراوە کە کتێبی چارڵز داروین لە ساڵی ١٨٥٩دا لەسەر سەرچاوەی جۆرەکان لەلایەن تۆماس هێنری هاکسلی لە ژمارەی نیسانی ١٨٦٠ پێداچوونەوەی بۆ کرا لە پێداچوونەوەی وێستمینستەر. دوای ئەوەی کتێبەکەی بە "دەمانچەیەکی ڕاستەقینەی ویتۆرس لە کۆگای چەکی لیبراڵیزمدا" ستایش کردووە کە سروشتی زانستی بەرەوپێش دەبات بەسەر خواوەندییەکاندا، هەروەها ستایشی سوودی بیرۆکەکانی داروین دەکات.\nبنەما بنەڕەتییەکانی پەرەسەندن بە هەڵبژاردنی سروشتی، وەک داروین پێناسەی کردووە:\nلە هەر نەوەیەکدا تاکی زیاتر لەوە بەرهەم دەهێنرێت کە بتوانێت لە ژیاندا بمێنێتەوە.\nگۆڕانکاری فینۆتایپی لە نێوان تاکەکاندا هەیە و گۆڕانکارییەکە بۆماوەییە.\nئەو کەسانەی کە سیفەتی بۆماوەیییان هەیە کە باشتر لەگەڵ ژینگەدا دەگونجێت، لە ژیاندا دەمێننەوە.\nکاتێک دابڕانی زاوزێ ڕوودەدات جۆری نوێ دروست دەبێت.\nیەکێکی دیکە لە تیۆریستەکانی پەرەسەندنی هەمان قۆناغ، جوگرافیناس و ئەنارکیستی دیار و بەرچاوی ڕووسی پیۆتر کرۆپۆتکین بوو کە لە کتێبی Mutual Aid: A Factor of Evolution (1902)دا بانگەشەی بۆ چەمکێکی داروینیزم دەکرد کە پێچەوانەی چەمکی هاکسلی بوو. چەمکی ئەو لە دەوری ئەو شتەدا دەسووڕایەوە کە ئەو وەک بەکارهێنانی بەربڵاوی هاوکاری وەک میکانیزمێکی مانەوە لە کۆمەڵگا مرۆییەکان و ئاژەڵەکاندا دەیبینی.\nنەهەنگەکان چۆن پەرەیان سەند؟\nیەکێک لە باشترین نموونەکانی زانایان بۆ هەڵبژاردنی سروشتی، پەرەسەندنی نەهەنگەکانە. بە بەکارهێنانی تیۆری داروین وەک ڕێبەرێک، و تێگەیشتن لە چۆنیەتی کارکردنی هەڵبژاردنی سروشتی، زانایانی بواری زیندەوەرزانی دیارییان کرد کە گواستنەوەی نەهەنگەکانی سەرەتایی لە وشکانییەوە بۆ ئاو لە زنجیرەیەک هەنگاوی پێشبینیکراودا ڕوویداوە. ماڵپەڕی Phys.org، دەڵێت بۆ نموونە پەرەسەندنی کۆڵی فڕێدانی ئاوی نەهەنگ، ڕەنگە بە گۆڕانکاری بۆماوەیی هەڕەمەکی دەستی پێکردبێت کە لە ئەنجامدا لانیکەم یەک نەهەنگ کونە لووتەکانی دوورتر لە سەری دروست بووبێت.\nئەو نەهەنگانەی کە ئەم گونجاندنەیان هەبوو باشتر دەگونجێن بۆ شێوازی ژیانی دەریایی لەبەرئەوەی ناچار نەدەبوون بە تەواوی سەربکەونە سەر ئاو بۆ ئەوەی هەناسە بدەن. ئەم جۆرە تاکانە سەرکەوتووتر بوون و نەوەیان زیاتر بوو. لە نەوەکانی دواتردا گۆڕانکاری زیاتری بۆماوەیی ڕوویدا و لووتەکەی دوورتر بوویەوە و کەوتە سەرەوەی جەستەکە. هەروەها ئەندامەکانی تری جەستەی نەهەنگەکانی سەرەتایی گۆڕانکارییان بەسەردا هات. قاچەکانی پێشەوە بوونە پەل. قاچەکانی پشتەوە نەما. بەپێی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی (Natural History Museum)، پێشتر جەستەیان ڕێک و پێکتر بوو، هەروەها پەرەیان بە کلک دا بۆ ئەوەی باشتر خۆیان لە ئاودا بجوڵێنن.\nهەرچەندە زانایان دەیانتوانی پێشبینی ئەوە بکەن کە نەهەنگی سەرەتایی دەبێت چۆن بن، بەڵام بۆ ماوەیەکی زۆر بەڵگەی بەردبوویان نەبوو کە پشتگیری لە قسەکانیان بکات. بەڵام لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکانەوە زانایان بەڵگەیان لە زانستی زیندەوەرزانی و زیندەوەرزانی گەشەکردن و بۆهێڵ دۆزیەوە بۆ پشتگیریکردنی ئەو بیرۆکەیەی کە نەهەنگەکان لە شیردەرەکانی وشکانییەوە پەرەیان سەندووە. هەمان ئەم دێڕە بەڵگەییانە بە گشتی پشتگیری لە تیۆری پەرەسەندن دەکەن.\nلە چاپی یەکەمی کتێبی "لەبارەی سەرچاوەی جۆرەکانەوە" داروین پێشبینی کرد کە چۆن هەڵبژاردنی سروشتی دەتوانێت ببێتە هۆی ئەوەی شیردەرێکی وشکانی ببێتە نەهەنگ. وەک نموونەیەکی گریمانەیی، داروین ورچی ڕەشی ئەمریکای باکووری (Ursus americanus)ـی بەکارهێناوە، کە بەپێی پڕۆژەی نامەنووسی داروین، ئەم جۆرە بۆ گرتنی مێروو دەمی دەکاتەوە و دەڕواتە نێو ئاو و مەلە دەکات. ئەو دەڵێت: "ناتوانم بە قورسی ببینم کە ورچێکی ئاسایی کە زۆر ئاوییە و زۆرجار لە ئاودایە، بەهۆی هەڵبژاردنی سروشتییەوە دەمی گەورەتر و گەورەتر ببێت و ببێتە ئەهریمەنێکی گەورەی وەک نەهەنگ".\nبیرۆکەکە بەباشی نەگەیشتە خەڵکی و زانایانیش قبووڵیان نەبوو. داروین ئەوەندە شەرمەزار بوو لەو گاڵتەجاڕییەی کە پێی دەگەیشت کە بڕگەی ورچی مەلەوان لە چاپەکانی دواتری کتێبەکەدا لابرا. ئێستا زانایان دەزانن کە داروین بیرۆکەی دروستی هەبووە بەڵام ئاژەڵێکی هەڵەی هەبووە. دەبوو لەبری ئەوەی سەیری ورچ بکات، سەیری مانگا و ئەسپی دەریا بکردایە.\nتیۆرییەکانی تری پەرەسەندن\nداروین یەکەم یان تاکە زانا نەبوو کە تیۆری پەرەسەندنی پەرەپێدا. لە دەوروبەری هەمان کاتی داروین، زانای زیندەوەرزانی بەریتانی ئەلفڕێد ڕوسێل واڵاس بە شێوەیەکی سەربەخۆ تیۆری پەرەسەندن بە هەڵبژاردنی سروشتی هێنایە ئاراوە، بەڵام کاریگەرییەکی کەمی هەبوو. لەلایەکی دیکەوە، زانای بایۆلۆجی فەڕەنسی ژان باپتیست لامارک پێشنیاری کردووە کە زیندەوەرێک دەتوانێت سیفەتەکان بۆ نەوەکانی بگوازێتەوە، هەرچەندە لە هەندێک لە وردەکارییەکان هەڵە بووە، لامارک هاوشێوەی داروین پێی وابوو کە زیندەوەران خۆیان لەگەڵ ژینگەکانی خۆیان دەگونجێنن و ئەو گونجاندنانەیان دەگوازنەوە. ئەو پێی وابوو کە زیندەوەران ئەمە دەکەن بە گۆڕینی ڕەفتارەکانیان، هەربۆیە، جەستەیان وەک وەرزشوانێک کە وەرزش دەکات و جەستەیەکی بەهێزی دەبێت، ئەو گۆڕانکاریانە بۆ نەوەکان دەگوازرێنەوە.\nبەڵگەی پەرەسەندن چییە؟\nتیۆری پەرەسەندن یەکێکە لەو تیۆرانەی کە باشترین بەڵگەی لەسەرە لە مێژووی زانستدا. بە بەڵگەی جۆراوجۆری زانستی پشتگیری دەکرێت، لەوانەش بۆهێلەکان، کە دەریدەخات جۆرە جیاوازەکان لێکچوونیان لە DNAـی خۆیاندا هەیە. بە گوێرەی بروس ئێس لیبەرمان و ڕۆجەر ئێڵ کایسلەر لە کتێبی "ژیانی پێش مێژوو: پەرەسەندن و تۆماری بەردبوو"، بەڵگە هەیە کە پشتگیری لە تیۆری پەرەسەندن دەکات لە بواری شوێنەوارناسی و جیۆلۆجیدا. ئەمەش لە ڕێگەی تۆماری بەردبووەکانەوەیە، کە دەریدەخات چۆن ئەو جۆرانەی کە لە ڕابردوودا هەبوون جیاوازن لەوانەی ئێستا هەن.\n"...لەسەر ئەوەی پەرەسەندن ڕوونی دەکاتەوە". دەرکراوە ئاشکرا کراوە. ئۆکلاند، سی ئەی: سەنتەری نیشتمانی بۆ پەروەردەی زانست. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 25 تشرینی یەکەمی 2015. لە 15 تشرینی دووەمی 2015 وەرگیراوە.\n"ئەسپی دەریا"، بەشی ئاژەڵانی https://zaniary.com\n"تیۆری پەرەسەندنی داروین چییە؟"، ماڵپەڕی https://www.livescience.com\nبلایندەرمان، چارڵز؛ جۆیس، دەیڤد. "بولدۆگی داروین". فایلە هاکسلی. وورسیستەر، ماساچۆستس: زانکۆی کلارک. لە 29 June 2008 وەرگیراوە.\nبلێکمان، چارڵز ئەی. (١ی شوباتی ٢٠٠٦). "پەرەسەندن و دروستکردن لە زانستدا: 1880–2000". زانستی بایۆلۆجی. 56 (2): 151–158. دۆی: 10.1641/0006-3568(2006) 056 [0151: EACIS] 2.0.CO؛ 2. ISSN 0006-3568.\nتیۆری پەرەسەندن، بەشی پەروردەی ماڵپەڕی nationalgeographic.org\nلێ فێڤر، ئۆلیڤیێر؛ مارینۆنی، کریستیان (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦). "ئایا گەلەئەستێرەکان شوێن پەرەسەندنی داروینی دەکەون؟" (بەیاننامەی ڕۆژنامەوانی). مارسیلیا، فەرەنسا: ڕوانگەی باشووری ئەوروپا. eso0645. لە 15 تشرینی دووەمی 2015 وەرگیراوە.\nویلکینز، جۆن (٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨). "بۆیە تۆ دەتەوێت دژە داروینی بیت: جۆرەکانی دژایەتی لەگەڵ داروینیزم". ئەرشیفی TalkOrigins. Houston, TX: The TalkOrigins Foundation, Inc. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ وەرگیراوە.\nهاکسلی، تی.هـ. (نیسانی ١٨٦٠). "مادەی هەشتەم.- داروین لەسەر سەرچاوەی جۆرەکان". پێداچوونەوەی وێستمینستەر (پێداچوونەوە بە کتێب). لەندەن: باڵدوین و کرادۆک و جۆی. 17: 541–570. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ وەرگیراوە. چی ئەگەر خولگەی داروینیزم کەمێک زۆر بازنەیی بێت؟\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : داروینیزم


ئه‌نجومه‌نی ئاسایش به كۆی ده‌نـگ بڕیارێـكی بۆ ڕاگرتنی شه‌ڕی لوبنان په‌سه‌ند ده‌كات\nی مانگی هه‌شـت ١٢, ٢٠٠٦\nئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به كۆی ده‌نـگ بڕیارێـكی بۆ ڕاگرتنی شه‌ڕی نێوان ئیسرائیل و حزبوڵـڵای په‌سه‌ند كرد.\nپـرۆسه‌ی ده‌نـگدانه‌كه‌ی ڕۆژی هه‌ینی دۆخه‌كه‌ی لوبنانی به هه‌ڕه‌شـه‌یه‌ك بۆ سه‌ر ئاسایش و ئاشتی له جیهاندا له قه‌ڵه‌م ده‌دات، وه ده‌خوازێت كاره دوژمنـكاریـیه‌كان به ته‌واوه‌تی ڕابگیرێت، به هێرشـه‌كانی حزبوڵـڵا و كرده‌وه له‌شـكریـیه‌كانی ئیسرائیلیشه‌وه.\nڕۆژی هه‌ینی هه‌ردوو حكومه‌تی ئیسرائیلی و لوبنانی ئاماژه‌یان به‌وه‌دا كه به بڕیاری ئاگربه‌سته‌كه ڕازی ده‌بن، به‌ڵام ده‌بێت هه‌ردوو وڵات ده‌نگی له‌سه‌ر بده‌ن. ده‌سه‌ڵاتدارانی لوبنانی ڕۆژی شه‌ممه سه‌یری بڕیاره‌كه ده‌كه‌ن و ئیسرائیلیش ڕۆژی یه‌كشه‌ممه.\nله سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش، كۆفی عه‌نانی سـكرتێری گشتی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان گوتی شـكسـتهێنانی ئه‌نجومه‌نه‌كه له كاردانه‌وه‌یه‌كی خێراتر بۆ كۆتایی هێنان به‌و خوێن ڕشـتنه متمانه‌ی جیهانی به شـێوه‌یه‌كی خراپ هه‌ژاند. گوتیشی ته‌نها چاره‌سه‌ری درێژخایه‌ن ده‌توانێت به به‌رده‌وامی ئاشتی بـپارێزێت.


ئەو هۆکارانەی بوون بە هۆی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسڕائیل – ڕۆژهه‌ڵات\nئەو هۆکارانەی بوون بە هۆی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسڕائیل\nهەر کەسەو لە لای خۆیەوەو لە روانگەی نەتەوەیی یان لە روانگەی مەزهەبییەوە تاوتوێی کێشەی فەلەستین و ئیسڕائیل دەکاو هەر کامیان بۆ پاساوی بۆچوونی خۆی لە شوێنێکەوە مێژوو دەست پێ دەکاو دەیکا بە بەڵگە بۆ بۆچوونەکەی. بەڵام پێویستە بۆ تێگەیشتن لە کێشەی ئیسڕائیل و فەلەستین نە پشت بە هەزاران ساڵ پێش ببەستین، نە بە ئەمری واقع و نە بە لایەنی مەزهەبی. ئەو ناوچەیە لە شوێنێک هەڵکەوتووە کە زۆربەی ئایینەکان لەوێوە سەریان هەڵداوە، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ لە نێوان ئیسڕائیل و فەلەستین هەیە کێشەی ئایینی نیە، بەڵکوو کێشەی خاکە، کێشەی نەتەوەییە.\nکەی ئەو کێشەیە سەریهەڵدا؟\nئەو کێشەیەی کە ئێستا پێی دەگەترێ کێشەی ئیسڕائیل و فەلەستین، لە دوای رووخانی ئیمپڕاتۆریی عوسمانییەوە بە روونی سەریهەڵداوە. لەبەر ئەەوی لە سەردەمی ئیمڕاتۆڕی عوسمانیدا کە دەسەڵاتی بەسەر ئەو ناوچەیەدا هەبوو، کێشەیەکی ئەوتۆ لە نێوان جولەکە و مەسوڵمان و مەسیحیدا لە فەلەستین بوونی نەبوو و هەموویان لە پلەی یەکەم خۆیان بە شارۆمەندی عوسمانی زانیوە و لە پلەی دووهەمیش بە فەلەستینی. خزمایەتییان پێکەوە دروست دەکرد و لە نێو کۆڵان و شەقام و شار و گوندەکان تێکەڵ بوون و تەنانەت لە جێژنە ئایینییەکان و لە پرسەکاندا پێکەوە بەشدار دەبوون و دوو بەرەکی لە نێوانیاندا نەبوو.\nچلۆن فەلەستین بوو بە کێشەیەکی ناوخۆیی، هەرێمی و نێونەتەوەیی؟\nیەکەم: رێفۆڕم و گۆڕانکاریی لە نێو ئیمپڕاتوری عوسمانیدا\nجیهانی مۆدێڕن و نزیکایەتی عوسمانییەکان لە ئورووپا ساڵانێک بوو سوڵتانە عوسمانییەکانی لە بارەی داهاتووی ئەو ئیمپڕاتۆرییە نیگەران کردبوو. ئەوەش وایکرد کە دەست بۆ هەندێک رێفۆرم و گۆڕانکاریی ببەن. ئەو زنجیرە رێفۆرمە کە پێی دەگوترا تەنزیمات، کۆمەڵێک بە شی لەخۆ گرتبوو، وەکوو بیرۆکراسی ئیداری، رۆژنامەگەری، بەشداری هاوڵاتییان لە دەسەڵاتە هەێمییەکان، پەروەردە و خوێند و هتد. ئەوەش بوو بە هۆی گەشەیەکی بەهێز تا ئاستی تەقینەوە لە نێو چینی ناوەڕاستدا. هەر لەو ماوەیەدا، چەمکگەلێکی وەکوو رزگاری و ئازادی و یەکسانی هاتنە سەر زاری خەڵک. هەرچەندە ئیمپڕاتۆری هەوڵی زۆریدا شارۆمەندیی عوسمانی پێناسە بکاتەوە کە هەموو ئایین، نەتەوە، زارەوەو کولتوورە جیاوازەکان لە خۆ بگرێ، بەڵام ئەو ئامادەییەی نەبوو رووبەڕووی داواکارییە نوێیەکانی ژینگەی سیاسی و ژێئۆپۆلیتیکی لە حاڵی گۆڕان بداتەوە.\nدووهەم: داگیرکاری رۆژئاوایی\nلە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، وڵاتانی وەکوو بڕیتانیا و فەڕانسا بە شێوەی فەرمی هەوڵیاندا راستەوخۆ دەست بخەنە نێو کاروباری سیاسیی و ناوخۆیی ئیمپڕاتۆری عوسمانییەوە. ئەو دوو وڵاتە پشتیوانیان لە دانیشتوانی عەڕەب، مەسیحی و جوولەکەکان و پێکهاتەکانی دیکەی ئیمپڕاتۆری دەکردو بەڵێنیان پێ دەدان کە دەوڵەتی سەربەخۆیان بۆ دروست دەکەن. بۆ نموونە لە ماوەی شەڕی یەکەمی جیهانیدا کۆمیسیۆنێری بڕیتانی بە ناوی مەک ماهۆن بە نەهێنی چاوپێکەوتنی لەگەڵ حوسێن بن عەلی حاکمی مەککە و مەدینە کردبوو و رێککەوتبوون کە ئەگەر عەڕەبەکان لە شەڕ لەگەڵ ئیمپڕاتۆردا، پشتیوانی بڕیتانییەکان بکەن لە دژی عوسمانییەکان، ئەوە لە بەرامبەردا پشتگیریی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی عەڕەبی بە رێبەرایەتیی هاشمییەکان دەکەن کە هەموو ناوچە عەڕەبییەکان بگرێتە خۆ بە فەلەستینیشەوە. دوابەدوای ئەوە شۆڕشی عەڕەبەکان بە رێبەرایەتیی حوسێن بن فەیسەل و لاورێنسی بریتانی (ناسراو بە لاورێنسی عەڕەبی) سەرکەوت و بڕیتانی بەشی زۆری ناوچە عەڕەبەکانی لە دەست ئیمپڕاتۆری عوسمانی هێنایە دەرەوە و خستییە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی. بەڵام بڕیتانییەکان تەنیا بەڵێنیان بە عەڕەبەکان نەدابوو دەوڵەتیان بۆ دروست بکەن بەڵکوو بەڵێنیان بە جوولەکەکانیش دابوو. لە ساڵی ١٩١٧دا، وەزیری دەرەوەی بڕیتانیا، لۆرد ئارتور بالفۆڕ، بە فەرمی رایگەیاند کە پشتگیری لە دروستکردنی دەوڵەتێکی جوولەکە لە فەلەستین دەکەن. سێهەمین بەڵێنی رۆژئاواییەکانیش رێککەوتنی سایک پیکۆ بوو کە هەندێک هەرێمی دیکەی بە تەواوی لە ئیمپڕاتۆری عوسمانی دابڕی و بە ناوچە عەڕەبییەکانیە لکاند. لەو رێککەوتنەدا هیچ گرنگییەک بە دانیشتوانی کوردی ئەو ناوچانە نەدرا، لەبەر ئەوەی بەڵێنەکە بە عەڕەبەکان درابوو کە یارمەتیدەریان بوون لە دژی عوسمانییەکان. بەشی هەرە زۆری کوردەکان تا رووخانی ئیمپڕاتۆری عوسمانی هەر لە بەرەی عوسمانییەکاندا بوون. لەوانەیە یەکێک لە هۆکارەکان ئەوە بووبێ کە هیچ گرنگییەک بە دانیشتوانی کوردی ئەو ناوچانە نەدراوە. دوای رێککەوتنی سایکس پیکۆ ناوچە عەڕەبییەکان بە سەر بڕیتانیا و فەڕانسادا دابەش کران، بەڵام بە پێی جاڕنامەی کۆمەڵەی نەتەوەکان نەدەبوایە لە ئێستادا سەربەخۆ بن، بە بیانووی ئەوەی ئامادەییان نییە. ناوچەکانی فەلەستین و ئۆردن و عێڕاق بوون بە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی بڕیتانیا.\nساڵی ١٩٢١، بڕیتانیا هەرێمی ژێر دەسەڵاتی خۆی دووبارە دابەش کردەوە، رۆژهەڵاتی رووباری ئۆردنی کرد بە ئیماڕەتێک لە ژێر دەسەڵاتی برای فەیسەل بە ناوی عەبدوڵڵا. هەروەها بەشی رۆئاوای رووبارەکەش بوو بە هەرێمی فەلەستین لە ژێر دەسەڵاتی راستەوخۆی بڕیتانیا. ئەوە یەکەمجار بوو لە مێژوودا کە فەلەستین وەکوو پێکهاتەیەکی سیاسی دەستنیشان کرا. دوای شەڕی دووهەمی جیهانی کێشە لە نێوان عەڕەب و جوولەکەو هەروەها لە نێوان میلیشیا جوولەکەکان و ئەرتەشی بڕیتانیا لە فەلەستین رووی لە بەرزبوونەوە بوو تا ئەو رادەیەی بڕیتانایا رایگەیاند کە واز لە فەلەستین دێنێ و چارەنووسی ئەو هەرێمە بە کۆمەڵەی نەتەوەکان دەسپێرێ کە ئەویش لە ٢٩ی نۆڤەمبەری ١٩٤٧، دەنگی لە سەر دابەشبوونی هەرێمی فەلەستین دا و بڕیار درا بەسەر دوو دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین و ئیسڕائیلدا دابەش بێ، بەڵام لە لایەن وڵاتانی عەڕەبییەوە بە توندی رەت کرایەوە. هەر دوابەدوای ئەوە گرژی و شەڕ و ئاڵۆزی لە نێوان جوولەکەو فەلەستینی بە شێوەیەکی خێرا بەرز بوویەوە. رۆژی ١٥ی مەی ١٩٤٨، بڕیتانیا بە تەواوی لە فەلەستین کشایەوە و رێبەرانی جوولەکە و زایۆنیست دەوڵەتی ئیسڕائیلیان راگەیاند.\nجوولەکەکان کۆنترین دیازپۆڕای مێژوویان هەیەو بە تەواوی جیهاندا بڵاو بوونەتەوە و بەردەوام لە شوێنی خۆیان دەرکراون. بزووتنەوە زایۆنیستییەکان هەمیشە هەوڵیان داوە شوێنێک بۆ دروستکردنی دەوڵەتێکی جوولەکە دەستنیشان بکەن، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون. خاکی فەلەستین بۆ ئەوان لە هەر روویەکەوە گرنگترین شوێن بووە. بزووتنەوەی زایۆنیستی لە ساڵی ١٨٨٢وە بۆ یەکەمجار دەستیپێکرد و یەکەم شەپۆلی جوولەکە لە ئورووپاوە بەرەو فەلەستین کۆچیان کرد. ئەو کاتە فەلەستین بەشێک بوو لە ئیپڕاتۆری عوسمانی و پێکهاتەیەکی سیاسی نەبووەو جوولەکەکانیش بە مەبەستی سیاسی کۆچیان نەکردووە بۆ ئەوێ، بەڵکوو پێیانوابووە شوێنێکی پیرۆزە. زایۆنیزم بزووتنەوەیەکی نەتەوەییە و کۆمەڵگای ئایینی جوولەکەکان دەکا بە پێناسەی نەتەوەیی. بزووتنەوەی زایۆنیستی لە ژێر کاریگەریی بزووتنەوە نەتەوەییەکانی ئورووپا لە ماوەی سەدەی نۆزدەهەمدا سەریهەڵدا. رۆژنامەوانێکی جوولەکەی ئۆتریشی بە ناوی تێئۆدۆر هێرزل (Theodor Herzl)، کە دکتۆرای یاسای هەبووه، دێتە پاریس و وەکوو ڕۆژنامەوانی رۆژنامەیەکی ئوتریشی کار دەکا. لەو سەروبەندە دا لە لە ساڵی لە١٨٩٥ فەڕانسا کێشەیەک بە ناوی کێشەی دریفوز دروستبوو کە لەودا بە پێی پیلانێکی دەزگا سیخوڕییەکانی فەڕانسە گەورەترین ژەنەڕاڵی ئەرتەشی فەڕانسە کە جوولەکە بوو، بە تۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ ئاڵمان دادگایی کراو کۆمەڵگای فەڕانسی تا ئەمڕۆش بە سەر دوو بەرەدا دابەش کرد، بەرەی دژە جوولەکە و بەرەی لایەنگری جوولەکەکان. دوای ٤٠ ساڵ دەرکەوت کە دریفوز بێ تاوان بووە پیلانی دەزگای سیخوڕی فەڕانسە بووە لە دژی جوولەکەکان. لە ژێر کاریگەریی ئەو کێشەیەدا و هەست و سۆزی بۆ جوولەکەکان و دریفوز کە وەک خۆی جوولەکە بوو، هێرزل (رۆژنامەوانە ئوتریشیەکە) ردیکاڵتر دەبێ و دەچێتە ژێر کاریگەریی زایۆنیزم. ئەو کاتە جوولەکەکانی فەلەستین کە کەمینە بوون، هەستی زایۆنیستییان نەبوو و تەنیا خەریکی کاروباری ئایینی بوون. بەرە بەرە لەگەڵ هاتنی کۆچبەرە جوولەکە ئورووپییەکان، هەستی نەتەوایەتی لە نێویاندا دروست دەبوو، لەبەر ئەوەی زۆربەیان خوێندەوار و لە چینی ناوەڕاست بوون. ساڵی ١٩١٤و لە سەردەمی شەڕی یەکەمی جیهانی رێژەی دانیشتوانی جوولەکە بوو بە ٦٠ هەزار کەس کە ٣٦ هەزار کەسیان ئەوانە بوون کە لە وڵاتانی رۆژئاواوە هاتبوون. هەروەها رێژەی عەڕەبە فەلەستینییەکانیش لەو کاتەدا ٦٨٣ هەزار کەس بوو. هاتنی بە لێشاوی جوولەکە و کڕینی زەوی عەڕەبەکان بە نرخێکی زیاتر، دژایەتی جووتیار و هەروەها رۆشنبیرانی فەلەستینی لێکەوتەوەو راستەوخۆ بڕیتانیایان بەوە تۆمەتبار کرد کە دەستی لە پشت ناردنی کۆچبەرە جوولەکەکانە. ساڵی ١٩٢٠ سندووقی نەتەوەیی یەهوود دەستیکرد بە کڕینی رێژەیەکی یەکجار زۆر زەوی و زار لەو خاوەن زەویانە کە ون بوون و دیار نەبوو کێ خاوەنیانە. ئەوەش وایکرد کە لە زۆرێک لە ناوچەکان کە عەڕەبەکان ، خەڵک بە زۆر لە گوندەکان دەربکرێن و بە تەواوی ببن بە گوند و ناوچەی جوولەکەکان. بەرەو پێشچوونی ناوچەی جوولەکە نشین بەردەوام بوو تا گەیشتە ئەوبەری دیواری پیرۆزی جوولەکەکان لە بەیتولموقەدەس یان ئۆرشەلیم. تەنانەت کۆمەڵێک کۆمپانیا لە ئورووپا دروست کران کە ئەرکی کڕین زەوی و دۆزینەی پێشوەختەی کار بۆ جوولەکەکانیان گرتببوە ئەوستۆ. لەو ماوەدا چەندین شەڕی خوێناوی لە نێوان جوولەکە و عەڕەبەکان روویدا و لە هەردوو لا لێیان دەکوژرا.\nساڵی ٢٠٠٢، هەموو وڵاتانی عەڕەبی جگە لە لیبی، بۆ کۆتاییهنان بە کێشەی عەڕەب و ئیسڕائیل، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسڕائیل ئاسایی کردەوە و پلانێکیان راگەیاند کە لەودا داوای کشانەوەی ئیسڕائیل بۆ سنوورەکانی پێش شەڕی شەش رۆژە لە ساڵی ١٩٦٧ و دروستکردنی دەوڵەتێکی فەلەستینی دەکا کە پێتەختەکەی بەیتولموقەدەس یان ئۆرشەلیم بێ. ئەو پلانە ساڵی ٢٠٠٧ دووبار لە لایەن ئەو وڵاتە عەڕەبییانەوە پەسند کرایەوە. ساڵی ٢٠٠٢ لە سەر پێشنیاری جۆرج بووش، سەرۆکی ئەمریکا، پلانێک لە لایەن نەتەوەیەکگرتووەکان، یەکیەتیی ئورووپا، ئەمریکا و رووسیا پەسند کرا کە داوای دروستکردنی دەوڵەتی فەلەستینی دەکا و چەندین قۆناغ لە خۆ دەگرێ. بەڵام ئەو پلانەش لە کردەوەدا بەرەوڕووی کێشە بوویەوە. لە نۆڤەمبەری ٢٠١٢وە لە سەر داوی مەحموود عەباس، سەرۆکی رێکخراوی فەتح، فەلەستین وەکوو ئەندامی چاودێر لە نەتەوەیەکگرتووەکان وەرگیراوە.\nلە کۆتاییدا، چارەسەریی کێشەی فەلەستینییەکان و دەوڵەتی ئیسڕائیل لە تێپەڕینی کات، زەحمەتتر دەبێ، لە لایەکەوە، ئیسڕائیل بە بێ گوێدان بە بەیاننامە نێونەتەوەییەکان کە داوای راگرتنی شارۆچکە نوێیەکان لە سەر خاکی فەلەستینییەکان دەکا، لە هاتنە پێشەوە و دابەش کردنی ناوچە عەڕەبنشینەکان بەردەوامە، بە جۆرێک کە کاتی خۆی بیل کلینتۆن، سەرۆکی ئەمریکا وتی کە خالی فەلەستین وەکوو پەنیری هۆڵەندی کون کون بووە، کە لەودا فەلەستینییەکان دەبێ بۆ چوونە شار و گۆندەکانیان ناچارن بە چەندین کون و تۆنێل و وێزگەی سەربازیدا تێپەڕن. لە لایەکی دیکەوە، هەموو ئەو پلانانەی بۆ دروستکردنی دەوڵەتێکی فەلەستینی دەخرنە روو، هەموویان جەخت لەوە دەکەنەوە کە دەوڵەتی فەلەستینی نابێ هێزی سەربازی چ لە زەوی و چ لە ئاسمانەوە هەبێ و دەبێ وڵاتێکی بێ چەک بێ. هەروەها دەستێوەردانی وڵاتانی وەکوو ئێران و تا ڕادەیەک تورکیاش کێشەکەی ئاڵۆزتر کردووە، چونکە ئەو دوو وڵاتە هەوڵ دەدەن کێشەی فەلەستین بە ئاقارێکی ئیدۆلۆژیکیدا ببەن و بیکەن بە شەڕی نێوان موسوڵمان و جوولەکە.\nدوای بە دەسەڵات گەیشتنی هیتلەر لە ئاڵمان لە ساڵی ١٩٣٣دا و ژێنوسایدی جوولەکەکان لە لایەن نازییەکانەوە، رێژەی کۆچکردن بەرەرو فەلەستین خێراییەکی بەرچاوی بە خۆیەوە بینی. لە لایەکی دیکەوە عەڕەبە فەلەستینییەکان کەوتنە هەوڵی خۆ رێکخستن لە چوارچێوەی رێکخراوی سیاسی و نیزامیدا، بەڵام بە شێوەیەکی لاواز. لەگەڵ ئەوەشدا کە جوولەکەکان لە رووی چەکدارەوە ژمارەیان لە فەلەستینییەکان کەمتر بوو، باشتر راهێنرابوون و چەکی باشتریان هەبوو. ئەوەش بووە هۆی ئەوەی تا مانگی ئاڤریلی ساڵی ١٩٤٨، تەواوی ئەو ناوچانە بهێننە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیان کە لە پلانی پێشووی کۆمەڵی نەتەوەکان دیاری کرابوو. دوای ئەوە، جوولەکەکان بەوەشەوە نەوەستان و کەوتنە حاڵەتی هێرشبردن و تەواوی سنوورەکانیان تێەڕ کرد و دەوڵەتیان راگەیاند. دوای راگەیاندنی دەوڵەتی ئیسرائیل، فەلەستینییەکان لە خەبات بۆ وەدەستهێنانەوەی خاکەکەیان بەردەوام بوون بەڵام یەکێک لە کێشەکان ئەوەیە کە خاکەکەیان بە سەر چەندین ناوچەدا دابەش بووە کە لە سەر زەوی لێک دوورن و لە نێوانیاندا جوولەکە هەن و لە ژێر کۆنتڕۆڵی دەوڵەتی ئیسڕائیل دان.\nشەڕی شەش رۆژە لە ساڵی ١٩٦٧\nساڵی ١٩٦٧، ئیسڕائیل پەیوەست بوو بە بڕیتانیا و فەڕانسا لە دژی میسر بۆ پێشگرتن لە بە نەتەوەییکردنی کاناڵی سوێز لە لایەن حکوومەتی میسرەوە کە پێشتر لە ژێر کۆنتڕۆڵی بڕیتانیا و فەڕانسا دابوو، هەروەها بۆ پێشگرتن لە هێرشی چەکدارانی فەلەستینی کە لە غەزەوە هێرشیان دەکردە سەر ئیسڕاێیل. لەو شەڕەدا ئیسڕائیل توانی بچێتە نێو خاکی چەندین وڵاتی عەڕەبی و توانی لە شەش رۆژدا سەحرای سینا وغەزەی ژێر کۆنتڕۆڵی میسر، گوڵان یان جەولانی سووریا و هەروەها رۆژهەڵاتی شاری بەیتولموقەدەس یان ئۆرشەلیم و رۆژئاوای رووباری ئوردن کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی ئوردن دابوون، بیانهێنێتە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی. لەو شەڕەدا، هەموو وڵاتانی عەڕەبی وەکوو، سعودی، عێڕاق، مەراکش، ئەلجەزایر، سودان، تونس، کوێت و لیبی شەڕیان لە دژی ئیسڕائیل راگەیاند و هێزیان رەوانەی شەڕ کرد، بەڵام لەو شەش رۆژەدا هەموویان شکستیان خوارد. دوای ئەو شەڕە ژێئۆپۆلیتیکی ناوچەکە گۆڕانکاریی بەسەردا هات و جگە لە سەحرای سینا وغەزە کە لە ژێر گوشاری ئەمریکا و سۆڤیەت ئیسڕائیل لێیان کشایەوە، لە شوێنەکانی دیکە کە کۆنتڕۆڵی کردبوون، دامودەزگای نیزامی لێ دامەزراندن و تا ئێستاش لەوێیە.\nرێکخراوی بزووتنەوەی ئازادیخوازی فەلەستین\nساڵی ١٩٦٤ لە لایەن یەکیەتیی وڵاتانی عەڕەبەوە بە مەبەستی کۆنتڕۆڵکردنی هەستی نەتەوایەتی فەلەستینییەکان دامەزرا. شکستی وڵاتانی عەڕەب لە شەڕی شەش رۆژەدا، لاوەکان چالاکانی فەلەستینی تا رادەیەک لە وڵاتانی عەڕەبی دوور کردەوە و هەوڵیان دەدا ئەو بزووتنەوەیە لە وڵاتانی عەڕەبی دوور رابگرن و سەربەخۆتری بکەن. بزووتنەوەی ئازادیخوازی فەلەستین لە چەندین رێکخراو بە ئایدۆلۆژیای جیاوازەوە پێکهاتبوو. سەرۆکی ئەوە بزووتنەوەیە یاسر عەرەفات بوو کە لە رێکخراوی فەتح بوو و تا مردنی لە ساڵی ٢٠٠٤ سەرۆکی بزووتنەوەی ئازادیخوازی فەلەستین بوو. هەتا کۆتایی ساڵەکانی ١٩٦٠ بزووتنەوەکە چالاکییەکانی لە ئوردنەوە لە دژی ئیسڕائیل ئەنجام دەدان، بەڵام تێکهەڵچوون لەگەڵ ئەرتەشی ئۆردن لە ساڵی ١٩٧٠ و ١٩٧١ وایکرد کە لەوێ دەر بکرێ و بچێتە لوبنان. لە شەڕی ناوخۆی لوبنان ١٩٧٥، بزووتنەوەی ئازادیخوازی فەلەستین بێ لایەنی خۆی نەپاراست و بوو بە لایەنێکی شەڕەکە. دوای هێرشی ئیسڕائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢، بزووتنەوەی ئازادیخوازی لەوێش دەرکرا و ناچار بوو بچێتە وڵاتی توونس. ساڵی ١٩٨٧ دانیشوانی عەڕەبی کەرتی رۆژئاواو کەرتی غەزە لە دژی ئیسڕائیل راپەڕین کە بە ئینتفازەی یەکەم ناسراوە و بوو بە کوژرانی زیاتر لە هەزار کەس کە ٢٠٠ کەسیان لە تەمەنی ژێر ١٦ ساڵ بوون. ئەو راپەڕینە خۆڕسک بوو و پەیوەندی بە بزووتنەوەی ئازادیخوازیی فەلەستین لە توونسەوە نەبوو. ساڵی ١٩٩٣ رێککەوتنێک لە ئۆسلۆی نۆروێژ لە نێوان ئیسڕائیل و بزووتنەوەی ئازادیخوایی فەلەستین بە رێبەرایەتیی فەتح کرا، هەرچەندە بە جدی کاری لە سەر نەکراو لە لاایەن حەماسەوە دژایەتی دەکرا، بەڵام ساڵی ١٩٩٤، بزووتنەوەکە لە هەندێک ناوچە دەسەڵاتێکی خۆ بەڕێوەبەری دامەزراند. دووهەمین راپەڕین لە ساڵی ٢٠٠٠ روویداو کوژراوی زۆر زیاتر لە راپەڕینی یەکەمی لێکەوتەوە.


با ڤایرۆسی کۆرۆنا نەبێتە هۆی ناجێگیری باروودۆخی دەروونیت\n26/02/2020 218 جار خوێنراوەتەوە\nهەر ئێستا بڕیار بدە هەرچی هەواڵ و بابەتێک لە بارەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە هەیە لە سەیر کردنی بوەستیت و گرنگی بدەیت بە جیهانی ناوەکی و تایبەتی خۆت! با هەواڵە نەگەتیڤەکان هاوسەنگی دەروونیت تێکنەدەن!\nخۆشەویستم، هەر ئێستا بریار بدە کە گوێ لە هیچ باس وخواسێکی نەرێنی نەگریت لە بارەی ڤایرۆسی کۆرۆنا چونکە دەبنە هۆی تێکدانی هاوسەنگی دەروونت، هەوڵبدە بە شێوەیەکی هۆشیار ( واعی ) زیاتر تەرکیز لەسەر بیرکردنەوەی ئەرێنی بکەیت بۆ بەڕێوبردنی ژیانی ئاسای ڕۆژانەی خۆت. هەموو ئەو هەواڵە نەرێنیانە کە دێنە سەر شاشەکەت بپەڕێنە و مەیان خوێنەرەوە. چالنجی خۆت بکە کە چیتر گوێبیست و بینەری هیچ هەواڵێکی نەرێنی نەبیت لەبارەی ڤایرۆسی کۆرۆنا. ئەم چالنجە دەبێتە هۆی هێشتنەوەی جێگیری و ئارامی جیهانی ناوەکیت و هاوسەنگی دەروونیت.\nمیدیاکان دەیانەوێت بابەتەکانیان بگەیەننە زۆرترین کەس و خوێنەر، هەر بۆیە ئەوان هەمیشە هەواڵی نەرێنی بەکار دەهێنن بۆ فراوان کردنی پەخشەکانیان چونکە باش دەزانن، ئەوا هەواڵە نەرێنی و خراپەکانە، کە زۆرترین کاریگەری بە دوای خۆیدا دەهێنن و زۆرترین بینەر بۆ بابەتەکانیان بەدەست دەهێنن! لێکۆڵینەوەکان سەلماندوویانە کاریگەری هەواڵی نەرێنی ١٦ جار زیاترە لە هەواڵی ئەرێنی، هەر بۆیە گەر بتەوێت کاریگەری تەنها یەک هەواڵی نەرێنی لەسەر دەروونت بسڕیتەوە پێویستە لانی کەم خوێنەری ١٦ بابەتی ئەرێنی بیت بۆ سڕینەوەی ئەو کاریگەریە نەرێنیە کە بەهۆی ئەو تاکە هەواڵەوە دەروونتی شڵەژاندوە.\nتەواوی لێکۆلینەوە زانستیەکان سەلماندوویانە کە هاوسەنگی دەروونی و بیرکردنەوەی ئەرێنی کاریگەری راستەوخۆیان هەیە لەسەر تەندروستی لاشەی مرۆڤ. هەتاکو خاوەنی دەروونێکی ئارام و پۆزەتیڤ بیت سیستمی بەرگری جەستەت چالاکتر دەبێت و باشتر کار دەکات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر میکرۆب و بەکتریا و ڤایرۆسێک. ئەوەی کە مایەی خۆشحالیە ئەوەیە کە مرۆڤ جیهانی ناوەکی – هاوسەنگی دەرونی – بە دەست خۆیەتی ئەویش لە ڕێگەی کۆنتڕۆل کردن و فلتەر کردنی ئەو زانیاریانەی کە دەچێتە مێشکیەوە، چوونکە دواجار زانیاریەکانن کە هەستەکان دروست دەکەن، وە هەستەکانیش رەفتار و کردارەکان بەجێ دەهێنن، وە کردار و رەفتارەکانمان تەندروستی و کەسایەتیمان دیاری دەکەن. هەر بۆیە زۆر گرنگە کە ئاگاداری سەرجەمی ئەو زانیاریانە بیت کە دەچنە مێشکتەوە جا بە ڕێگەی راستەوخۆ بێت یاخود ناڕاستەوخۆ. تۆ تەنها بە جێ بەجێ کردنی ئەم کردارە دەتوانیت لانی کەم خۆشبەختی و ژیانێکی ئاسوودە بۆ خۆت فەراهەم بهێنیت لەم جەنجاڵی ژیانی ئێستادا بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە.\nدواتر گەر توانیت بەسەر ناخی خۆتدا زاڵ بیت و هاوسەنگی دەروونی بۆخۆت فەراهەم بهێنیت ئەوا بە شێوەیەکی راستەوخۆ و ئۆتۆماتیکی ئەم هەستە ئەرێنی و ئیجابیە بڵاودەکەیتەوە لەناو خێزان و هاوڕێ و خۆشەویستانتدا.\nبۆیە ئێستا باشترین کاتە کە بڕیار بدەیت و چیتر میدیا و هەواڵە نەرێنیەکان نەبنە هۆی لەناو بردنی ئارامی دەروونت!\nدەروونناس و راهێنەر و راوێژکاری کەسی و خێزانی.


هەژموونی بایرن پەیوەندیی بەم پێنج هۆكارەوە هەیە |\nHome گشتی وەرزش هەژموونی بایرن پەیوەندیی بەم پێنج هۆكارەوە هەیە\non: نیسان 15, 2018 In: وەرزشNo Comments\nوەك چاوەڕواندەكرا هیچ یانەیەكی بوندزلیگا نەیتوانی هەژمونی بایرن میونشن بوەستێنێت، یانە باڤارییەكە بۆ جاری شەشەم لەسەریەك نازناوی خولەكەی بەدەستهێنا. ئەوان ژمارەی نازناوەكانی خولی ئەڵمانیایان گەیاندە 28.\nسایتی دۆیچە ڤێللەی ئەڵمانی ئاماژەی بە پێنج هۆكار كردووە، بۆ ئەوەی بایرن میونشن هەژمونی خۆی بەسەر خولەكەدا بسەپێنێت. هێزی ئەم وەرزەی بایرن بەرادەیەك بوو كە پێنج هەفتە بەر لەكۆتاییهاتنی خولەكە، نازناوەكەی یەكلاكردەوە.\nبایرن میونشن خاوەنی پێكهاتەیەكی پڕ لە ئەستێرەیە، كە هیچكمام لە یانەكانی بوندزلیگا شان نادەن لە شانی. نیوەی یاریزانانی یانەكە درێسی هەڵبژاردەی ئەڵمانیای پاڵەوانی جیهان دەپۆشن، سەرباری ئەوەیش چەندین ئەستێرەی ناوازەیان لەگەڵدایە لە نمونەی رۆبێرت لیڤاندۆڤسكی، ئاریان رۆبن، فرانك ریبێری، ئالابا، ئەلكانتارا، جەیمس رۆدریگێز، ڤیداڵ و كومان. هەر ئەمەیشە وایكردووە ململانێكردن لەگەڵ ئەو یانەیەدا كارێكی زۆر قورس بێت. یەكێكی دیكە لە تایبەتمەندییەكانی یانەكە پەیوەندیی بە كورسیی یەدەگەوە هەیە، ئەگەربێتوو یاریزانێكی یانەكە تووشی پێكان ببێت، ئەوا راهێنەر توشی دڵەڕاوكێ نابێت، چونكە جێگرەوەی گونجاوی هەیە.\nلەبنەڕەتدا، بوونی ئەو هەموو ئەستێرەیە لە ریزەكانی بایرن میونشندا پەیوەندیی بە توانا داراییە زەبەلاحەكانی یانەكەوە هەیە. لەكاتێكدا یانە باڤارییەكە موچەی خەیاڵی دەداتە ئەستێرەكانی، بەڵام لەهەمانكاتدا داهاتێكی زۆرتری بۆ دێتەوە لە رێگەی مافی پەخشكردنی یارییەكان و درێسی یاریزان و بلیتی یاریگا و بەشداریكردن لە پاڵەوانێتییە گەورەكان و چەندین رێگەی دیكەوە. ئیدارەی بایرن میونشن بەهۆی پارە زۆرەكانیەوە توانای ئەوەی هەیە باشترین یاریزانەكانی جیهان رازی بكەن بۆ پۆشینی درێسی یانەكەیان.\n«دۆڕاندن بەرامبەر بایرن میونشن هەموو كاتێك شتێكی چاوەڕوانكراوە» ئەمە ئەو رستەیەیە، كە زۆرجار لەزاری ئەو راهێنەر و یاریزانانەوە دەیبیستن كە بەرامبەر بایرن میونشن شكست دەهێنن. ئەگەرچی ئەمەیش وایكردووە یانەكانی دیكە بە حەماسێكی زیاترەوە روبەڕوی بایرن ببنەوە، بەڵام لەكۆتاییدا هێزی تیپە سورپۆشەكە یارییەكە یەكلادەكەنەوە. زۆربەی جار بەدرێژایی وەرز بایرن بەهەمان ئاستەوە دەردەكەوێت، ئەگەرچی هەندێجار بەرامبەر تیپە لاوازەكان شكست دێنن، بەڵام بەكۆی گشتی هەمیشە لەسەر سكەی بردنەوەكانن. لەوەرزی 2012/2013ەوە بایرن میونشن 80%ی یارییەكانیان بە بردنەوە كۆتایی پێهێناوە، لەكاتێكدا دۆرتمۆندی ركابەریان لەو ماوەیەدا تەنها 55%ی یارییەكانیان بردۆتەوە.\nبایرن میونشن لەسەر مەبدەئی «میا سان میا» كاردەكەن، كە ماناكەی نزیكە لە «ئێمە باشترینین». راهێنەر و یاریزانانی یانەكە رۆژانە لەسەر ئەو مەبدەئە راهێنان دەكەن و لەمێشكیاندا دوبارەی دەكەنەوە و هیوای لەسەر هەڵدەچنن. هەموو یاریزانێك كاتێك درێسە سوورەكە دەپۆشێت هەوڵدەدات خۆی لەنێو یاریگادا بسەلمێنێت، چونكە ئەو راستییە بە باشی دەزانێت كە ئەگەر ئاستی لاواز بێت، ئەوا بەدڵنیاییەوە دوردەخرێتەوە.\nیەكێك لە تایبەتمەندییەكانی یانەی بایرن میونشن ئەوەیە كە دەزانێت بە چی رێگایەكدا بەرەو بردنەوەی نازناوەكان بڕوات، هەر ئەمەیشە وایكردووە هەمیشە نازناوی نوێ بباتەوە. بۆنمونە هەندێجار یانەیەك دێتە پلەكانی پێشەوەی ریزبەندیی، بەڵام هێشتا لەرووی زیهنییەوە نەگەیشتونەتە ئەو باوەڕەی كە دەتوانن نازناوەكە ببەنەوە، بۆیە پرسیار لەخۆیان دەكەن: ئایا ئێمە شایەنی ئەوەین لەم جێگەیەدا بین؟ ئەمەیش سەرەتای كۆتایی ئەو یانەیە دەبێت.\nقۆناغەكانی بردنەوەی بیست و هەشتەمین نازناوی بوندزلیگا لەلایەن بایرن میونشنەوە\nپاش تێپەڕبوونی كەمتر لە دوو مانگ بەسەر دەستپێكردنی وەرزی نوێدا، دروست لە 28ی سێپتەمبەری 2017دا ئیدارەی بایرن میونشن كارلۆ ئەنچیلۆتی ئیتاڵییان لە ئەركی راهێنەرایەتیی یانەكە دورخستەوە، ئەویش بەهۆی ئەنجامە خراپەكانی یانەكە لە سەرەتای وەرزدا.\nسانیۆل.. راهێنەری كاتیی\nویلی سانیۆلی فەرەنسی، یاریزانی پێشووی بایرن میونشن بەشێوەیەكی كاتی ئەركی راهێنەرایەتیی یانەكەی گرتە ئەستۆ، بەڵام نەیتوانی لەیەكەم تاقیكردنەوەی خۆیدا سەركەوتوو بێت و لەیەكەم یاریدا لە 1ی ئۆكتۆبەری 2017دا بە دوو گۆڵ لەگەڵ یانەی هێرتا بەرلین یەكسان بوون.\nپاش هەفتەیەك لەو یەكسانبونە، بایرن میونشن رایگەیاند گرێبەستیان لەگەڵ یۆب هاینكس ئیمزاكردووە بۆ ئەوەی تاكو كۆتایی وەرز بببێتە راهێنەر. ئەمە چوارەم جار بوو هاینكسی 72 ساڵ ببێتە راهێنەری یانەكە، پێشتر و لە 2013دا دەستكەوتێكی مێژوویی گەورەی بەدەستهێنا و لە یەك وەرزدا سێ نازناوە گەورەكەی بردەوە.\nگەڕانەوە بۆ سەر سكەی بردنەوەكان\nلەیەكەم یاریی بایرندا بەسەركردایەتیی یۆب هاینكس، توانییان بە پێنج گۆڵی خاوێن لە یانەی فرایبۆرگ ببەنەوە. ئەمەیش لە هەفتەی هەشتەمی بوندزلیگادا بوو، بەم بردنەوەیەش كۆی خاڵەكانیان گەیاندە 17 خاڵ و پلەی دووەمیان گرت لەدوای دۆرتمۆند كە ئەوكات لە لوتكەدا بوو.\nبەردەوامبوون لەسەر سەركەوتن\nبایرنەكەی هاینكس بەردەوام بوون لەسەر بردنەوەكانیان و لەهەفتەی نۆیەمدا بە تاكە گۆڵێك لە یانەی هامبۆرگیان بردەوە. گۆڵەكەش تۆلیسۆی فەرەنسی ئەستێرەی نوێی یانەكە تۆماری كرد.\nگەیشتن بە لوتكەی ریزبەندیی\nلەهەفتەی دەیەمی بوندزلیگادا بایرن میونشن بە بەردێك زیاتر لە چۆلەكەیەكی كوشت. ئەوان توانییان لە یانەی لایپزیگ ببەنەوە كە ركابەری دەكرد لەسەر پلەكانی پێشەوە. بەم بردنەوەیە بایرن بە 23 خاڵەوە گەیشتنە لوتكەی ریزبەندیی خولەكە.\nجیاوازییەكە زۆر دەبێت\nلەهەفتەی 11دا بایرن میونشن سەركەوتنێكی گەورە بەسەر دۆرتمۆنددا تۆماردەكات و بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێك لێی دەباتەوە. بەمەیش جیاوازیی خاڵەكانی لەگەڵ لایپزیگی دووەمی ریزبەندیی بۆ چوار خاڵ زیاد دەكات و دۆرتمۆندیش دادەبەزێت بۆ پلەی سێیەم.\nقایمكردنی لوتكەی ریزبەندیی\nبایرن میونشن بەردەوام دەبێت لەسەر فڕین، لەهەفتەی 19دا بە چوار گۆڵ بەرامبەر بە دوو گۆڵ لە ڤێردەربرێمەن دەبەنەوە. بەمەیش كۆی خاڵەكانیان دەگەیەننە 47 خاڵ و بە جیاوازیی 16 خاڵ دەكەونە پێش لیڤەكوزنەوە كە ئەوكات لەپلەی دووەمی ریزبەندیدا بوو.\nنزیكبوونەوە لە نازناوەكە\nلەهەفتەی 21دا دەركەوت بایرن میونشن زۆر نزیكبۆتەوە لە بردنەوەی نازناوی ئەم وەرزە، پاش ئەوەی بە پێنجینەیەكی خاوێن لە یانەی ماینزی بردەوە و جیاوازییەكەی لەگەڵ لیڤەركوزن بۆ 18 خاڵ بەرزكردەوە.\nلەهەفتەی 29دا بایرن میونشن بەشێوەیەكی رەسمی نازناوی ئەم وەرزەی بوندزلیگای یەكلاكردەوە. پاش ئەوەی بە چوار گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێك لە یانەی ئاوگسبۆرگی بردەوە. بەمەیش یانە باڤارییەكە مێژویەكی نوێی نوسییەوە و بووە یەكەم یانە، كە بتوانێت شەش جار لەسەریەك نازناوەكە بەدەست بێنێت، وەكچۆن تاكە یانەیشە كە زۆرترین نازناوی هەیە و ژمارەی نازناوەكانی گەیشتۆتە 28 نازناو.


گیلان ڕۆژئاوا: مین هەمدیسان قوربانی لێکەوتەوە | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nماڵەوە ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئێران گیلان ڕۆژئاوا: مین هەمدیسان قوربانی لێکەوتەوە\nگیلان ڕۆژئاوا: مین هەمدیسان قوربانی لێکەوتەوە\nسەرەڕای ڕاگەیاندنی جەژنی پاقکردنەوە و سڕینەوەی مین لە پارێزگای کرماشان تا ئێستا ١٨٩ کەس بوونە قوربانیی مین.\nڕۆژی کورد: ئێوارەی ڕۆژی پێنج شەممە ٣ی پووشپەڕی ١٣٩٥ی هەتاوی، بە هۆی تەقینەوەی مین لە سۆمار ـی سەر بە گیلانی ڕۆژئاوا، گەنجێکی کورد گیانی لە دەست دا.\nناسنامەی ئەو گەنجە کوردە، تەیموور راگەیێندراوە و دەگوترێ هەر لە جێوە گیانی لە دەست داوە.\nشایانی ئاماژەیە، تەقینەوەی ئەو مینە و چەندین ڕووداوی تەقینەوەی هاوشێوی مین لە گیلانی ڕۆژئاوا و پارێزگای کرماشان لە حاڵێکدایە کە پێشتر، مانگی ڕێبەندانی ١٣٩١ی هەتاوی، لە سەرانسەری پارێگزای کرماشان، جەژنی پاقژ کردنەوە و سڕینەوەی مین بەڕێوە چووە.\nپێویست بە ئاماژەیە کە هەروەک پێشتر لە هەواڵەکانی ناوەندی هەواڵدەریی ڕۆژی کورددا هاتبوو، هەندێک لە چالاکانی سیاسیی کورد ڕایان وایە کە لە بەرەبەرەی دەست پێکردنەوەی خەباتی نوێی چەکداری لە کوردستانی ڕۆژهەڵات، ڕژیم دەستی داوەتە چاندنەوەی مینی نوێ لە ناوچە سنوورییەکان.\nبابەتی پێشووپێویستی و حەوجێی یەکگرتوویی هێزەکانی کوردستانی خۆرهەلات ل ەئێستادا/وتووێژ لەگەڵ سیاوەش قادری\nبابەتی دواتردەیڤید کامێرۆن، سەرۆک وەزیرانی بریتانیا لە پۆستەکەی خۆی کشاوە


وڵاتان هۆشداری دەدەنە هاووڵاتیانیان – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » هه‌واڵ و راپۆرت » وڵاتان هۆشداری دەدەنە هاووڵاتیانیان\nرەوشی فەرەنسا بەرەو گرژی زیاتر دەڕوات\nوڵاتان هۆشداری دەدەنە هاووڵاتیانیان\nبە هۆی خۆپیشاندانە گەورەکانی ئەم دوایەی فەرەنسا کە لە لایەن بزووتنەوەی «هێلەکە زەردەکانەوە» رێکدەخرێت، فەرەنسا رووبەروی گرژی و نا ئارامی زۆر بۆتەوە، ئەمەش وایکردووە کە زۆرێک لە دەوڵەتانی جیهان، هۆشداری بددەنە هاولاتیانیان .\nئەمریکا هۆشداری دەداتە هاوڵاتیانی\nرۆژی هەینی 7.12 باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە پاریس لە بەیانێکدا هۆشداری دایە هاوڵاتیانی ئەمریکا و داوای لێکردن، نەچنە ئەو شوێنانەی کە خۆپێشاندانی گەورەی تێدا روودەدات بەتایبەتی لەپاریسی پایتەخت . لەبەیانەکەدا هاتووە؛ لە خۆپیشاندانەکاندا توندوتیژی تێدەکەوێت، بەمەش ئەگەری هەیە کە تووشی زەرەروزیان ببن.\nبەریتانیاش بەهەمان شێوە هۆشداری دەدات\nهەروەها وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیاش لە بەیانیکدا هۆشداری دایە هاوڵاتیانی لە فەرەنسا و لەهەمانکاتیشدا دەڵێت: پێدەچێت بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە، رێگاوبانەکان کێشەیان هەبێت و لە گەیشتن دوا بکەون.\nوڵاتانی تریش هەمان داوایان کردووە.\nجگە لە ئەمریکا و بەریتانیا ، هەریەک لە ئیسپانیا و ئەڵمانیا و بەلجیکا و ئوردونیش، هۆشداریان دایە هاوڵاتیانیان، کە ئاگاداری خۆیان بن، وتێکەڵی خۆپێشاندانەکان نەبن.