ڕۆژی جیهانی فەلسەفە والە گەرووی پەتادا\n""چێژ بەختەوەری دەبەنگەكانە.بەختەوەری چێژی داناكانە""\nژول باربێ دۆرۆڤی Jules Barbey dAurevilly\nدەروازە: بەپێی ئەو میراتە فەلسەفییە بێت ڕۆژئاوا بۆیبەجێهێشتووین ڕۆژی فەلسەفە ڕۆژێكی ڕۆژئاواییە، بەپێی ئەو خەسڵەتانەش بێت لە ناخی فەلسەفەدا پەنهانن فەلسەفە گەردووناوییە. لە هەردوو حاڵەتەكەدا ڕەوشی فەلسەفە لە جیهانی ئێستاماندا لە دۆخێكی فرە باش دا نییە، یان بابڵێین لە دۆخێكی زێڕینی خۆیدا نییە. هیچ نەبێت یەك لە هۆكارەكان مردن و ئاوابوونی بیرمەندە گەورەكانە كە جێكەیان بە ئاسانی پڕنابێتەوە. بیرمەندە گەورەكان لە ژیانا نیین تا بیریاریی بەسەر دۆزە جۆراوجۆرە گەردوناوییەكانمانەوە بكەن. بۆنموونە، بیرمەندەكانی سەردەمی سارتەر (كامۆ، مێرلۆ-پۆنتی، كۆریێ، كۆژێڤ، هیپۆلیت) و پاش سارتەر (باشلار، كۆنگلێم، بلانشۆ ، ئالتیسێر، بارت، فوكۆ، دولۆز، لیوتار و ....هتد) كارێكی زۆریان لەسەر دروستكردن و سڕینەوەی نیگا فەلسەفییەكان كرد و بە پێنوسە بە بڕشتەكانیشیان تخونی گەلێك بابەت كەوتن و زۆرێك بابەتیشیان لە خەوش و هەڵە دەربازكرد و تێكچرژان و بەیەكاچوونی تێڕوانینەكانیشیان یەكلا و دیاریكرد.\nوێرای ئەوە، چرپەی فەلسەفە لە ڕۆژی خۆیدا مەشقێكی هزرییە بۆ گوزارشكردن لە دۆزی خۆی هاوكات لەو دۆزەش مرۆڤایەتی لە ئێستایدا پێوەیگلاوە(پەتا لە گشت شوێنێك دەخولێتەوە). فەلسەفە ئێستا پتر لە گشت كاتەكانی تر سەرمایەی هزریی هێندە بە پیتە وایلێكردوە بێ چەن و چۆن لەسەرپێیخۆی بوەستێت ئەمە بەدەر لەو كێشە ناوەكییانەی ئەم دیسیپلینە لەتەك خودی خۆی و لەتەك دیسیپلیەكانی تر دا هەیەتی. ئێمە مەستی فەلسەفەش نەبین خۆ لەوە حاڵین كە فەلسەفە خۆراكی ڕوناكبیری و تێگەیشتنمانە لە خودی خۆمان و دەوروبەرمان. دیدگا و شیكاریی و ڕوانینی فەلسەفیی هەوێنی دەرهاویشتە و ئاكامەكانن و لەو شوێنەش كە فەلسەفە ونە پاساو و بەهانە جێگرەوەن.\nئەمڕۆ (19/11/2020)، سێهەمین پێنجشەمەی نۆڤەمبەرە، ئەو ڕۆژەیە كە لە ساڵی 2002 ەوە لەلایەن یۆنسكۆوە وەك ڕۆژی جیهانی فەلسەفە World Philosophy Dayدەستنیشانكراوە. ئەم بڕیارەی یۆنسكۆ لە هەناوی ئەو گرنگییەوە سەرچاوەیگرتووە كە فەلسەفە لە ژیانی تاكەكانی گشت كۆمەڵگە و كولتوورێك ئامادەبوونی خۆی هەیە. لە ڕۆژێكی واشدا، كە ڕۆژەكانمان بەگشتی لە گەرووی پەتادا گیربووە، گەر هۆشمەندانە ،نەك هەرزانە، گوزارش لە دۆزی سەراپای جیهان لەژێر فشاری پەتای كۆرۆناڤایرۆس بكەین دەگەینە زۆرێك لە دەرهاویشتە كە بەشێكیان لە جۆری پرسیار دەخەینەڕوو: ڕاستە پزیشكی لە لوتكەدا بووە؟ بۆ مرۆڤی سەردەم بەهۆی ئامێرە ژیرەكانی بەردەستی دووچاری غرورێكی بێڕەهەند بووە؟ زانست كۆتای بە شەڕی خۆی لەتەك مێتافیزیك دا هێناوە؟ خوا بەهۆی هەواڵی مەرگەكانی كۆرۆناڤایرۆسەوە نەبووەوە بابەتی مشتومڕی ڕۆژانەی مرۆڤەكانی هاوچارخ؟ بۆ سێستەمی زانستی (پزیشكی و تەكنیكی) و ئابووری جیهانی بەرگەی هەڕەشەی ئەم پەتایەی نەگرت؟ و... هتد. ئەم پرسیارانە ئەوەمان پێدەڵێن كە كاردانەوەی پەتاكان لەڕووی مێژووییەوە لەسەر سیاسەت جێپێی دیارە. هاوكات مێژووی بڵاوبوونەوەی پەتاكان ئەوەمان لاڕووندەكەن كە نەخۆشی و ڤایرۆسەكان بەیەكسانی لە گشت كۆمەڵگەكان بڵاونابنەوە و كاتێكیش بڵاودەبنەوە پەیوەندی نێوان تاك و تاك، تاك و كۆمەڵگە، تاك و دەسەڵاتی سیاسی گۆڕانی بونیادی دێتەسەر. پەتاكان هەردەم پرسیاری بناغەیی ڕەوشتی، سیاسی و بووناوی دەجوڵێنن. شڵەژانی هەمووان لە كاتی پەتاكانا لەو شوێنەوە دەستپێدەكات كە مەترسیەكان دەردەكەون: گۆشەگیریی، نەخۆشی و ڕاڕایی (یورگان ماژەر).\nلەم بەشەدا، لەژێر سایەی""ڕۆژی جیهانی فەلسەفە والە گەرووی پەتادا""، ئەم بۆنەیە بۆ گرنگیدان بەو لایەنە دەقۆزینەوە كە بەهۆی ئەم پەتایەوە مرۆڤەكان ئەزموونێكی تازەی هاوبەش ژیان و وانەگەلێكیش لەوەوە فێربوون كە لەژێر سایەی هێزە نادیارەكان (پەتا بۆنموونە) ئەستەمە پێشبینیكردن بەسەر دواترەوە. لێرەوە پێویستی بۆ گۆڕینی شێوازی ژیان هاتەگۆڕێ و ئێستای هەمووان لەژێرسایەی پەتاكە جۆرێكی تر لە بیركردنەوەی بەرهەمهێنا. پەتاكە واتە هەموومان، فەلسەفەش كە بیركردنەوەیە لە هەمووان، لە ئێستادا ئەم هەمووانە گرفتاری ئەم پەتایەیە و هەر لەوێشەوە تێهزرین تایبەت بەم دۆخە نوێ گەردووناوییە دروستدەبێت.\nڕۆژی فەلسەفە ڕێكەوتی ڕۆژێكی پەتائامێزی كرد\nفەلسەفەكردن لە ڕۆژێكی وادا فەلسەفەكردنە بەسەر پەتاوە، بەسەر پرسیارە بایۆ-سیاسی، بایۆ-ئێتیكی، سۆسیۆ-كولتووری، ئابووری و تەندروستییەكانەوە. بەو جۆرە فەلسەفەكردن دەستپێكی وتنە لەسەر مەرگ، بەهای جەستە، داكۆكی لە تووشنەبوون، ئێگۆی (خۆپەرستی) مرۆڤ بۆ مانەوە، ڕاكردن لە ئەویتر و گەڕانەوەی مرۆڤ بۆ خودی خۆی و زۆر شتیتر.\nلە ئێستادا كە پەتای كۆرۆناڤایرۆس تاڕادەیەكی ئێجگار زۆر گشت سەرزەوی گرتۆتەوە بۆ یەكەمجارە ڕۆژی جیهانی فەلسەفە لە یەكەم ساڵیادییەوە، لە 2002 وە، بكەوێتە ناو ڕۆژێكی پڕ لە تەنگژە و پەرۆشی مرۆییەوە. وەختیەتی بەو بۆنەیەوە بپرسین فەلسەفە لەم ئێستا پەتایاوییەدا چی پێدەكرێت؟ كاركردەی فەلسەفە لە ئێستایەكدا كە درماوییە چۆن دەبێت؟ فەلسەفە دەكارێت ڕەوتی ئەستێرەكەمان بگۆڕێت؟ گومانیناوێت پرسیارە فەلسەفییەكان كە بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆناڤایرۆسی خستە ژێرتێڕامانی قووڵەوە تەنگژە تەندروستیەكەش لە ڕێگای خۆیەوە ژینگەیەكی لە گفتوگۆی فەلسەفی هێنایەپێشێ كە ڕەخنەی سێستەمی سەرمایەداری و واتای دێمۆكراسی ڕۆژئاوای لە چەند ڕوویێكی جوداوازەوە گرتەخۆی. بەهۆیەوە باس لە ئێكۆلۆژی و سیاسەتی ژیاریش (بایۆلۆجیش) هاتەگۆڕێ.\nسەرباری ئەوە، پرسیاری سودی فەلسەفە چییە چی دەبێت گەر قسە لە ترس، لە كاتاسترۆفە (بەڵا) كان نەكات! لێرە، لەم ساتەوەختە ڤایرۆساوییە فەلسەفە قسەی لە سیاسەت، زانست و چەندین چەمك و واتای تر(نەخۆشی، مەرگ، گۆشەگیری و...) كردە ئامانج. فەلسەفە چارەنووسی مرۆڤ و بوونەوەرەكانی تر لە دەمووەختی وادا ڕاڤەی تەواودەكات و لە گشتەوە بەرەو ناگشت هەنگاوی بۆدەنێت. واتە فەلسەفە كاری یەكلاكەرەوە ئەنجامدەدات نەك گەمە و گۆڵكردن لە زانستەكان و كۆمەڵگە. هەردەم ئەو هاوكێشانەی فەلسەفە كاریان لەسەر دەكات ئەنجامەكانی بە قازانجی بەرژەوەندی گشتی مرۆڤەكان و دەوروبەریان دەگەڕێتەوە. بۆیە فەلسەفە هەر لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی پەتاكە هێمای بۆ ئەوە كرد، ئەم پەتایە توانیویەتی ترسێكی گەردووناوی بڵاوبكاتەوە (ترس لە یەكتر، ترس لە تەنیای بەهۆی گۆشەگیرییوە كە پەتاكە دەیسەپێنێت، ترس لە نەتەوە و كولتووری تر، ترس لە مردن، ترس لە ناشتنی مردووەكان، ترس لە جەستەی كۆرۆناوی، و...) لەژێر سایەی ترسەكانیش واتای ئازادی، ئازادی تاكەكەس، زۆرترین زیانی بەركەوت. بێگومان ئەو زیانە لە ئاكامی زۆرداری سیاسییەوە نەبوو، لە ئاكامی زەبری ڤایرۆسێكەوە بوو ترسی، ترس لە مەرگی، لەناو خەڵك نۆرماڵكرد. ڤایرۆسەكە وایكرد جووڵەی هاوڵاتیان سنورداربكرێت و تەنیای شیاوبێت. ڤایرۆسەكە ژینگەیەك لە تەنیایی نوێی هێنایەكایەوە. مەوداكان كە خەریك بوون لە سەردەمی نیولیبرالیزم بەرەو نەمان دەچوون ئەم پەتایە تووندیانیكردەوە و دابڕانەكانی ئەستەمتركرد. تێكنەلۆژیا كە لە سروشتیدا تەنیایی و دابڕانی بەرجەستەكردووە پەتای كۆرۆنا پێویست و پەسەندكراویكرد. بە یاسا تەنیایی و دابڕان لەیەكتر مرۆییكرا. لێرەشەوە ویست بۆ شرۆڤەكاری فەلسەفی نەشونمایكرد.\nویست بۆ شرۆڤەكاری فەلسەفی\nشرۆڤەكارییە فەلسەفییەكان بەرهەمی بیركردنەوە و دواتر ئەو شیكاریانەن بیركردنەوەكان دروستیاندەكەن، كە ئەوەش گوزارە و دەربرینی فەلسەفی دێننەكایەوە و كار لەسەر بینین و بیرۆكەكانمان دەكەن. ئەو شتانە هەڵدەوەشێننەوە كە تێیگەیشتبووین و لامان بوونە بە یەقین، ئەو مانایانەی دابومانە پاڵ شتەكانی دەوروبەرمان، ئەوانەش كە واماندەزانی چارەسەرمانكردوون و لەبارەیانەوە بە دەرئەنجامگەیشتووین.\nگفتوگۆی بیریاران سەبارەت بە ڕووداوەكان هەمیشە گرنگی خۆیانیان هەیە. دوو جۆر بیرمەندمان هەیە: ئەوانەی لە ژیانن و ئەوانەش كە لە ژیانا نین و نووسین و بۆچوونەكانیان بە سەرچاوە وەردەگیرێن. پاش بڵاوبوونەوەی خێرای COVID-19 بیریاران لێرە و لەوێ لە ئەوروپا هزری خۆیان بۆ وتن لەسەر پەتای ناوبراو خستەگەڕ و بۆچوون و شرۆڤەكانیشیان ناهاوشێوەیی و نالێكچوویی و بگرە پێكدادانی هزری و ئێدیۆلۆژیشی لێكەوتەوە. وتنەكانی ئاگامبێن و وەڵامەكانی ژیژك كە پاشان تێرامانەكانی بادیو و نانسی و مۆران و ئەوانیتری بەسەراهات گفتوگۆكانی گەرمتر كرد و بۆچوونی فەلسەفی بیریارە مردووەكانیش(فوكۆ، كامۆ، ...و) سەبارەت بە تاعون، مردن و ئاركۆلۆژیای دەسەڵاتی سیاسی و دەسەڵاتی پزیشكی و تەندروستی هاتنەوەگۆڕێ و بەر وەبەرهێنانی هزری جۆراوجۆریشكەتن.\nگەورەترین پرسیارێك دۆزی پەتای كۆرۆناڤایرۆس بۆ بیریاران هێنایەپێشێ ئەوەیە كە، ئەم دۆزە چەند كاریگەری لەسەر مافی مرۆڤ؟ ئازادی تاك؟ دێمۆكراسی؟ دادەنێت. لێرەشەوە زۆربەی گفتوگۆكانی تری بیریاران سەریانهەڵدا. بیرمەندەكان پێیانوایە ئەو زیانە ئابوورییانەی حكومەتەكانی ئەوروپا دەیكەن كاردانەوەی تەنیا لەسەر بێكاری و هەڵاوسان نابێت بگرە لەسەر ماف و ئازادیەكانی تاكیش. ئازادی تاك چ بەهایەكی هەیە كە بێكار بیت؟ ئەم پرسیارە ئەو گوزارەیەیە كە ئێمە پێمانوایە پێویستی بە وەستانێكی زۆرە. موسیبەتی كۆرۆناڤایرۆس بۆ بەشێك لە بیریاران خۆی لەو وێنە ترسناكەدا نیشاندەدات كە مەرگ دەبێتە ژمارە، مەرگی پیر لە مەرگی گەنج جیادەكرێتەوە، مەرگ یان چاترە بڵێین ئەم پەتایە چەند ئابووری دادەڕمێنێت. لێرەوە دەبینین كە خەمی دەسەڵاتی سیاسی كەمتر مەرگە، بەڵكو دۆخی ئەو ئابوورییەیە كە ئەو پەتایە بەرەو داڕمانیدەبات. هەر جۆرێك لە قەیرانی ئابووری یان سیاسی كە سەرهەڵدەدات( ئەوەی ئێستا دروستبووە بەزۆری دەچێتە خانەی قەیرانی تەندروستی و پزیشكیەوە) هەمیشە پرسیاری دێمۆكراسی دەكاتە پرسیارە گەورەكە كە لە كۆمەڵە هاوچەرخەكان سەرنجێكی زۆری دەخرێتەسەر. ئەمەش بەهۆكاری ئەوەی، زۆرترین هیوا لەو وڵاتانە بە ئایندەی واتای دێمۆكراسی و ژێركەوتنی ئەم واتایە و ماف و ئازادییەكانەوە پابەندە.\nتێكرای ئەو بیرمەندانەی شرۆڤەیان بۆ پەتای كۆڤید-19 كرد رەهەندی ئابووری-سیاسی ئەم پەتایە كەوتە شرۆڤەكانیانەوە و دۆزی ئابووری جیهانیش پێش پەتاكەیان ئاخنییە نێو بۆچوونەكانیانەوە و لە سێبەری ئەوەشدا قسەیان لە قۆناغی پۆست كۆڤید-19 یش هێنایەپێشێ. هەر لەوێڕا بیریاران قسەیەكی بەردەوامیان لە سێستەمی ئابووری-سیاسی جیهان كرد، كە لە خودیخۆیدا باسبوو لە حكومەتەكانی رۆژئاوا. قسەی فەیلەسوفان لە سێستەمە سیاسییەكان قسەی لە سێستەمی ئابوورییش هێنایەگۆرێ. بۆیە ئەو بزاڤە ئابووری-سیاسیانەش ئەم سێستەمانە بەرهەمیان هێناوە و بەخێویان كردوە، مەبەست سەرمایەداری جیهانییە، سەرنجی زۆری خرایەسەر، كە ئەوەش گفتوگۆی كۆلۆنیالیزم/ پۆست كۆلۆنیالیزم، سەرمایەداری/ پاش سەرمایەداری، لیبرالیزم/ نیو-لیبرالیزمی خستەوەبەرباس.\nگڵوباڵبوونی پەتاكە هەڵوێستەی گڵوباڵی لەگەڵ خۆی هێنا. فەلسەفە ئاگادارە زانست چەند بەرەوپێشەوەچووە ،مافی مرۆڤ و پرسی دادپەروەری چەند دەنوكی لەسەر بووە تا گەیشتوەتە ئەم ئاستەی ئێستا. فەلسەفە دەمێكە، هیچ نەبێت لە دوای شۆرشی فەرەنسیەوە، خەمی گەورەی بەهاكان و پرینسیپە رەوشتییەكانە كە گەشەبكەن و لەناو تاكە جوگرافیایەك نەوەستن و قەتیسنەكرێن هەرچی پەتای كۆرۆناڤایرۆسە سەرلەبەر ئاقاری تەشەنەسەندنی بەهاكانی گۆری و وڵاتە گەورەكانی ئەوروپا (بەریتانیا، ئەڵمانیا، فەرەنسا)، ئەمەریكا و جەمسەرەكەی تریشی(ڕووسیا، چین و هیندستان) والێكرد لەوای خۆیابن و خەمە گەردووناویەكەی بەهاكانیان بەلاوە مەبەستنەبێت. ئەمەش لێدانی دیدی پێكەوەژیان و ئاوابوونی هاوڵاتیەتی گەردوناوی (كە یەكیەتی ئەوروپا بانگەشەی زۆری بۆ كرد) لێوەبەرهات.\nڕەخنەكانی بیریارانی ڕۆژئاوا لە سێستەمە سیاسی و ئابوورییەكانی جیهان ڕەخنەی بێ بنەما نیین و پێشینەی تیۆریی و هزری خۆیانیان هەیە و دەرهاویشتەی ئەو مێژووە نالەبارەشن كە ڕۆژئاوا لەناوەوە و دەرەوەی سێستەمی سیاسی و ئابورری و سەربازی تەنانەت كولتووریش گێراویەتی. بۆیە بیریاران مافی خۆیانە دووری سیاسی و ئابووری ئەو سێستەمە بخەنە وتنەكانیانەوە و بەهۆی ئەم پەتا سامناكەشەوە سەرلەنوێ سەرنج بخەنە سەر حكومەتە هاوچەرخەكانی رۆژئاوا و هاوچەرخبوون و پێشكەوتنیان گوماناوی بكەن. بیری بیریاران ئەو وانانەمان لەم ڕوەوە فێردەكەن كە، هەڵكردن لەتەك پەتا كارێكی سانا نییە و ئەزموونی مامەڵەكردنیش لەتەكیا جۆراوجۆرە و سەركەوتن و ژێركەوتنیشی بەدەمەوەیە. هیچ نەبێت تێكنەلۆژیای پزیشكی پێشكەوتوو و ئاستی زانستی باڵا و ئابووری چاكی دەوێت. بۆیە وڵاتانی هەژار بەپێیپێویست ناكارن ڕووبەڕووی ببنەوە. وڵاتانی ئەوروپا لەچاو هەندێك لە وڵاتانی ئاسیا (سەنگافورە، تایوان، هۆنكۆنگ) مەترسیەكەیان باش تێنەپەڕاند. وڵاتانی كۆریای باشور، ژاپۆن و تەنانەت چینیش توانیان لەچاو هەندێك وڵاتی سەنتەری ئەوروپا(ئیتالیا، ئیسپانیا، فەرەنسا) باش لێیبێنەدەرێ. بگرە بەشێكی زۆریش لە خەڵكی سەنگافورە، تایوان، هۆنكۆنگ، ژاپۆن ئەوروپایان جێهێشت و هەوڵیاندا بەرەو زێدی خۆیان بگەڕێینەوە. ئەوەش نەك هەر لەبەر بەرزبوونەوەی ڕێژەی تووشبووان لە سەنتەری ئەوروپا لەبەر زیادبوونی ئەو ڕەگەزپەرستیەش لە ئەوروپا لە ساتەوەختی پەتاكە دژ بە خەڵكی ئاسیا پیادەكرا.\nبەپێی فەلسەفە بێت شۆرشی ڤایرۆسانە هەڵناگیرسێت\nسەرەتای تەشەنەسەندنی پەتاكە بەبۆچوونی بیریاری كۆریای باشور بیونگ- شول هان Byung-Chul Han لە شوێنێكی وەك ئیتالیا ئامرازی هەناسەدانی دەستكرد لە پیرەكانەوە بۆ لاوان دەگوازرایەوە و هاوكات كەوتنە سنورداخستن و بانگەشەكردنی دۆخی ئاوارتە كە ئەوە سەرەتایەكی مەترسیدار بوو بۆ ئیتالیەكان. هێنانەپێشێی ئەم دۆخە ئاماژەیە لەسەر نەهامەتی سەروەریی وڵات و گەڕانەوەی دەسەڵاتی تاكڕەوی سەروەریی". نەك هەر ئەوە بگرە ئەوروپای ئۆرۆ Euro كەوتە ڕاوە بێگانە و دەرگاداخستن بەڕووی ئاوارەكان. لەكاتێكدا خودی ئەوروپا لە ساتەوەختی پەتاكە شوێنە ترسناك و پەسەندنەكراوەكە بوو، چەقی پەتاكە دەكەوتە ئەوروپاوە و دەبا پێچەوانەكەی بكرێت و جیهان لە ئەوروپا بپارێزرێت". شتێكیش كە شایانی وتنە لێرە ئەوەیە كە، پێویستە هەمووان بپرسین" بۆ وڵاتانی ئاسیایی ، وەك: تایوان، سەنگافورە، كۆریای باشوور، ژاپۆن، چین، هۆنگ كۆنگ توانیان باشتر لە ئەوروپا ڕووبەڕووی پەتاكە ببنەوە؟ ئەم وڵاتانە كە هەڵگری عەقڵێكی دیسپۆتیستی (زۆرداری) ئاسیایین سەرچاوە لە نەریتی كۆنفۆشییەوە هەڵدەگرن. خەڵكی ئەم ولاتانە كەمتر یاخین و زۆرتر گوێڕایەڵی دەسەڵاتەكانیانن و متمانەیەكی زۆریشیان بە دەسەڵاتەكانی خۆیانە لە چاو وڵاتانی ئەوروپا. ئەو زانیارییە ژمارەییانەش لەم جۆرە وڵاتانە بڵاودەكرێنەوە جێی متمانەی خەڵكن و كار لەسەر كەمكردنەوەی تووشبووان و مردن جێدەهێڵێت. لەم وڵاتانە تەنیا ڤایرۆسناس و پەتاناسەكان نەبوون كە ڕووبەڕووی پەتای كۆرۆناڤایرۆس بوونەوە زانایانی كۆمپیوتەریش بوون. نەك هەر ئەوە بگرە لە وڵاتانی ئاسیای ناوبراو هۆشیاری ڕەخنەی تێۆریی سەبارەت بە داتا و زانیارییەكانی دەوڵەت زۆر لاوازە. ئەو سێستەمی چاودێرییە پێشكەوتوەی لە بەشێك لەم وڵاتانە دانرا (بۆنموونە چین) زۆرترین سودی بە ڕێگرتن لە تەشەنەی پەتاكە گرت. بڵاوكردنەوەی كامێرای چاودێری لە شوێنە گشتیەكان و وەگەڕخستنی فرۆكەی بێ فرۆكەوانی گەڕیدە بۆ دەستنیشانكردنی پلەی گەرمای لەش و دواتر ئاگاداركردنەوەی خەڵك لە ڕێگای نامەی تەلەفۆنی دەستییەوە لەو هەنگاوە خێرایانە بوون كە بۆ كۆنترۆڵی پەتاكە لە گشت كون و قوژبنێكی كۆمەڵگە گیرایەبەر"". سەركەوتنی بەشێكی زۆر لەو دیسیپلینەی وڵاتانی ئاسیای ناوبراو بۆ شێوازی ژیانی كۆلێكتیڤی كۆمەڵگە ئاسیاوییەكان دەگەڕێتەوە لە چاو كۆمەڵگە ئەوروپایەكان كە شێوازی تاكگەرایی تیازاڵە. ئەڵبەتە""بڵاوكردنەوەی زانیاریش باشترین ڕێگری بوون لەبەردەم تەشەنەنەسەندنی پەتاكە لە وڵاتانی ئاسیایی كە ئەمە لە وڵاتانی ئەوروپا بە سنورداخستن چارەسەركرا. لە شارێكی وەك وەهان هەزارەها سیخور بڵاوكرانەوە تا گشت جووڵە و هەڵسوكەوتی دانیشتوان چاودێریبكرێت. ئەو ڕێگایانەی گیرانەبەر پشتی بە زانیاری و داتاكان بەست تا بگەنە ئەو كەسانەی دووچاری پەتاكە بوونە یان پلەی گەرمای لەشیان بەرزە. ئەمە بەردەوام بوو تا ئەو ئەندازەیەی پەتاكە لە بەژمارەكردندا بەرجەستەكرا. ئەو شێوازەی لە شوێنێكی وەك چین گیرایەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەتاكە شێوازێكی تازەبوو لە بەرجەستەكردنی سەروەریی جیا لەوەی لە ئەوروپا پیادەكرا. تەنانەت لە بەكاربردنی ماسكیش لە سەرەتای پەتاكە جیاوازیەكی بەرچاو لەنێوان وڵاتانی ئاسیا و وڵاتانی ئەوروپا دەبینرا. ئەمەشیان دیسانەوە پەیوەندی بەو جیاوازیییە تاكییەوە هەبوو لەنێوان ئەو دوو كولتوورە جیاوازەدا هەن(کولتووری ئەورووپایی و کولتووریی چینی تۆتالیتاری کۆنفۆشی).\nبەقسەی ئەم بیریارە بێت دەمێكە بێ دوژمن دەژین و دەمێكیشە جەنگی سارد كۆتای هاتووە. ماوەیەك جۆرە شڵەژانێك بەناوی تێرۆری ئیسلامی دروستبوو. گومانیناوێت ئەو كۆمەڵگە جیهانیەی سەرمایەداری ماندوویكردبوو لەناكاوا ڤایرۆسێك تیایا سەریهەڵدا و جیهانیشی پڕكرد لە ترس و ئەوەش بووە هۆكاری دروستبوونی ڕێگری و داخستنی سنورەكان. لێرەوە جەنگ دەستیپێكرد. جەنگ بەرامبەر دوژمنێكی نادیار. ئەو ترسەش كە لە ئاكامی ئەم ڤایرۆسەوە دروستبوو پەرچەكرداریەكی كۆمەڵایەتی و جیهانی بوو بەرامبەر بە دوژمنێكی تازە. لەبەرئەوەی دەمێك بوو لە كۆمەڵگەیەكی پۆزەتیڤی بێ دوژمن دا دەژیاین بۆیە پەرچەكرداریە كۆمەڵایەتیەكە توندوتیژئامێز نەبوو. هەر ئەم دوژمنە تازەیە(ڤایرۆس) جێ ئەو دوژمنە تێرۆریستەشی گرتەوە پێشتر ڕووبەڕووماندەبوەوە.\nئەم بیرمەندە كۆریە-ئەڵمانییە ڕەخنە لە بۆچوونەكانی سڵاڤۆی ژیژێك دەگرێت سەبارەت بە كاریگەری خراپی پەتای كۆرۆناڤایرۆس لەسەر سەرمایەداری جیهانی. ئەوەی چین كردی بەبۆچونی بیۆنگ- شول هان دروستكردنی مۆدێلێك بوو لە پۆلیسی دیگیتاڵی وەك دژە مۆدێلی ڤایرۆس. ئەمەش چینی لە پەتاكە پاراست. گومانیشیناوێت كە سەرمایەدای پاش پەتاكە پتر گەشەدەكات و دێتەسەرپێی خۆی. ناشێت ڤایرۆس بە عەقڵ بگۆڕینەوە. گرنگ پاش پەتاكە ئەم مۆدێلە چاودێرییە دیگیتاڵە نەگاتە ئەوروپا. گەر ئەمەش ڕوبدات ئەو كات ئەوە لە ئەوروپادا ڕوودەدات كە ئاگامبێن ناویناوە""ڕەوشی ئاوارتە""، كە لەگەڵ كاتدا ڕەوشە ئاوارتەکە دەبێتە ڕەوشێكی سروشتی.\nبەپێی تێگەیشتنی ئەم فەیلەسوفە ڤایرۆس سەرمایەداری لەناونابات و شۆرشی ڤایرۆسانەش هەڵناگیرسێت. ڤایرۆسێك نییە كە توانای شۆڕشی هەبێت. ناشێت بەهیوای شۆڕشێكی ڤایرۆسانەوە بین. پاش كۆتایهاتنی ڤایرۆس دەكرێت بیر لە شۆڕشێك بكەینەوە كە مرۆڤایەتی بكارێت هەڵیگیرسێنێت. ڤایرۆس گۆشەگیرماندەكات و تاگكەرایشمان لاوازدەكات و هیچ هەستێكی هەرەوەزیشمان تیادروستناكات. ئەوەی دەیكات ئەوەیە کە وامانلێدەكات هەریەكێكمان تەنیا بایەخ بەخۆی بدات. ئەو هاریكاریەش لە نێوان مەودای كۆمەڵایەتیدا دروست دەبێت هاریكاریەك نییە كۆمەڵگەیەكی پترئاشتیخواز و دادپەروەرمان بۆدروستبكات.\nكۆرۆناڤایرۆس وایكرد فەلسەفە جۆرێك لە بیركردنەوە دروستبكات\nبمانەوێ و نەمانەوێت كۆرۆناڤایرۆس جۆرێك لە بیركردنەوەی دروستكرد و جۆرێك لە فێربوونێشی هێنا كە مرۆڤەكان پێویستیان بە ووردتر بیركردنەوە و وەستانە بە دیار بیركردنەوەكانەوە. وەستان لەسەر بیركردنەوە واتە گەڕانەوە بۆ دواوە، بیركردنەوە لەوەی ڕوویداوە و لەوەش كە دێت، كە بەڕێوەیە. كۆرۆناڤایرۆس بیركردنەوەكانی لەگەڵ ترسێك یەكیگرتەوە كە ترسی بوونی مرۆیی مرۆڤە. ئەم ترسە لە یۆنانی كۆنەوە فەلسەفە بە بۆچوونی جیاوە قسەیتیاكردوە و هەمیشەش ڕەهەندی مورالی لەو بارەوە بە قسەكانی داوە. بوونی مرۆیی مرۆڤ تەنیا مرۆڤ تێیدەگات. نەك هەر ئەوە بگرە مرۆڤ قسە لەسەر بوونی بوونەوەرەكانی تریش دەكات. مرۆڤ تاكە بوونەوەرە عاقڵەكەیە كە توانای ئەو قسەیەی هەیە. وێرای ئەوە، هیچ كات فەلسەفە هێندەی ئێستا دەوڵەمەند نەبووە و لەسەر میراتێكی فەلسەفی بەپیت پاڵینەداوەتەوە كە ئەگەر یۆنان دەروازەكەی بێت تەمەنی 27 سەدەیەك تێدەپەڕێنێت. مرۆڤ ئێستا زۆرترین بەرهەمی فەلسەفی لەبەردەمە كە دەكارێت شتی لێوە فێربێت،بەڵام ئایا شتی لێوەفێربووە؟ گەر نا هۆكارەكەی چییە؟بێئاگایی مرۆڤە لە بوونی خۆی؟\nبیركردنەوەكانی هەنووكەمان پێمانئێژن، كۆرۆناڤایرۆس ڕۆژگار و كاتێكی تایبەت بە خۆی سازاندووە. شەڕە ئابوورییەكان ،كە شەڕی سیاسی دورستدەكەن و بەردەوامییان هەیە، بەشێكن لە سێستەمی ئابووری جیهانی و خەیاڵی مرۆڤەكانیش بەرەو ئەوە دەبەن كە كۆرۆناڤایرۆس لە ئەزموونگەكان دروستكراوە. بەشێكیش وەك شەڕی نێوان دەزگا هەوڵگریە زەبەلاحەكانی دەبینن. تێۆریەكی تریش هەیە كە پێیوایە بڵاوبوونەوەی كۆرۆناڤایرۆس دەستپێكی شەڕێكی ئابوورییە لە فۆڕمی شەڕی بایۆلۆجی کە دواتر ئەوەی لێوەبەرهات كە ئێستا مرۆڤایەتی تیایدەژیت، لەم بارەیەشەوە تۆمەتەكە دەدرێتەپاڵ چین- ئەمەریكا، کە یەك لەمانە دەستپێكی ئەو شەڕە بایۆلۆژییەن كە ئێستا كۆرۆناڤایرۆسی لێهاتەدونیا. بیركردنەوەكان بەرەو ئەوێش دەچن كە، بەرپرسیاری كۆمەڵایەتی دەسەڵات لەگەڵ باری نائاسای دوو جەمسەرن، ئیدارەكردنی ترس، كەمكردنەوەی مانگرتن و خۆپیشاندان تا پلەی نەمان، لاوازكردنی ماف و ئازادی تاك بەشێوازێكی نەرمتر لە قۆناغی پێش كۆرۆناڤایرۆس. واتە ڕاهێنانی تاك لەسەر لە ماڵەوە بوون بە پاساودانی پاراستنی تەندروستی، تەندروستی جەستەكرا بە خەمی هەموان. هەموان بووینە كۆیلەی جەستە. تەنانەت دووبارەبیركردنەوەی حكومەتەكان لە رەهەندی سیاسەتی تەندروستی بەپێی بیریاران دەسەلاتەكانی رۆژئاوای والێكرد رەهەندی ئاسایشی ،سیاسی و كۆمەڵایەتیشان لەناو رەهەندە گەورەكە كۆبكەنەوە (بەرجەستەبكەن). باری نائاسای و قەدەغەی هاتووچۆش یەكانگیربوون و لەرێگای سیاسەتی ناوخۆی وڵاتیشەوە خرایە ناو سیاسەتی تەندروستیەوە. بۆیە بەشێك بۆئەوەدەچن ئەم پەتایە لە هەناویدا هەڵگری توخمی ململانێ و پێكدادانە گەورەكانە. زلهێزەكان لەژێرپاڵتۆی ئەم پەتایە خۆیان جۆراوجۆر دەردەخەن و خۆشنوێدەكەنەوە، تەكانێكی ئابووری نوێ بە هێزی ئابووری خۆیان دەدەن. ئابووری نوێكردنەوە و لە هێڵەگدانی ئابووری جیهانی هەژارانی هەژارتركرد، وڵاتە قەرزارەكان زۆرتر كەوتنە ژێرسایەی بانقەگەورەكانەوە، ئاقاری ئابووری جیهانی گۆڕانی تێكەوت، گۆڕان بەرەو بەرخۆری زۆرتر و تێکشکانی بەرهەمهێنەرە بچووكەکان و...هتد. بەم جۆرە یەك لە وانەكانی ئەم پەتایە ئەوەیە كە كۆلۆنیالیزم كۆتای نەهاتووە و بگرە فۆڕمی تازەشی وەرگرتووە. زانست بۆ كۆلۆنیالیزم دەشێت بەكارببرێت، ئەزمونگاكان شوێنی دروستكردنی مۆدێلە نوێكانی كۆلۆنیالیزمی نوێن. ڕێوی سیاسی نوێش لەژێر پەردەی ئەم پەتایە دەركەوت. وەكیتریش، پەتاكە هەوڵێك بوو بۆ بچووككردنەوەی جیهان، دەربازكردنی جیهان لەو پەرشوبڵاوییە ئابووری و بازرگانییەی پێوەی گلابوو. دواتر سەرلەنوێ دابەشكردنەوەی ئابووری جیهان، داهات و بازاڕ. هەموو ئەم بیركردنەوانەش بەشێكن لەو بیركردنەوانەی شیكاریە ڕۆژانەییەكانی خەڵكی عەوام و ناعەوام پێوەیپابەندن.\nفەلسەفە دەكارێت لە ساتەوەختی تەنگژەی تەندروستیدا هاریكارمانبێت؟\nهەموو دەزانین كۆرۆناڤایرۆس دونیایەك پرسیاری سیاسی، ڕەوشتی و بووناوی بناغەیی خستەڕوو. ئەمەش وایكرد هەر لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی پەتاكە لە ئەمەریكا و جیهان هەندێك بیریاری چالاك بگەنە ئەو باوەڕەی لەم ساتەوەختە پەتایاوییە چاترە فەیلەسوفەكان بهێنرێنەگۆ تا گروپە كۆمەڵایەتیەكانی تر. بۆیە ڕۆژنامەی" كاتە ئێرلەندەییەكان" لە ڕێگای هەندێك بیریاری چالاكەوە ئەو پرسەی تاوتۆێكرد. لەم بارەیەوە دەچینە لای Charlotte Blease ،كە یەكێكە لە دامەزرێنەرانی سەنتەری فەلسەفەی ئێرلەندی سەر بە زانكۆی هارڤارد. ئەم خانمە بیرمەندە ئێرلەندییە دانبەوەدا دەهێنێت كە، لەناو ئەو هەموو ترس و شڵەژانەی پەتای كۆرۆناڤایرۆس دروستیكرد بەدەگمەن بینیمان باس لە ڕۆڵی دكتۆرەكانی فەلسەفە بكرێت. هیچ نەبێت لەبەر ئەوەی فەیلەسوفەكان لە زۆربەی گرووپە كۆمەڵایەتیەكان زیاتر شارەزاییان لە بابەتی خۆ-گۆشەگیری هەیە، ئەو شتەی پەتاكە هێنای. فەلسەفە لەسەر دەستی فەیلەسوفەكان مەیلێكی زۆری بۆ شتە پراكتیكیەكانی ناو ژیان هەیە. بەخۆشیان لە دونیاپەرستییەوە دوورن و دەشكارن كارا لە پسپۆرانی تر قسە لە هەندێك لایەنی پراكتیكی بكەن كە بەهۆی كۆڤید-19 وە دروستبوونە. ئەو دەمەی فەیلەسوفەكان دەهێنرێنەگۆ سەبارەت بەو لایەنانەی كۆڤید-19 بۆیهێناین ئەوە دەخەنە ژێرپرسیار و گومانەوە كە زۆربەمان نایبینین: بەو كەمیەی لە پێداویستییە پزیشكیەكان هەن كێ لە مەرگ ڕزگاربكەین و لە كێش بگەڕێین بمرێت؟ باشە بۆ دەبێت ئەم كەم و كوڕییە لە پێداویستییە پزیشكیەكاندا هەبێت؟ ڕێكخراوەكانی تەندروستی چ بەپرسیاریێكیان بەرامبەر پزیشكەكان هەیە یان خودی پزیشكەكان چ بەرپەرسیارییەكیان سەبارەت بە خێزانەكانیان هەیە؟ چۆن یارمەتییە فینانسیەكان بەسەر ئەوانە دابەشبكەین كە پێویستیانە؟ ئەو كەسە كێیە كە بە شارەزا (پسپۆر) ناویدەبەین؟ شیاوە داتاكان تەنیا سەرچاوەیان دەزگا ئێلكترۆنیەكان بێت؟\nئاشكرایە دكتۆرەكانی فەلسەفە ناكارن چارەسەر بخەنەبەردەست وەك ئەوەی كە پزیشك و زانایان دەیكەن، لێ بەشێوازی خۆیان دەتوانن بەشداری لە چارەسەری سیاسی و ئابووریدا بكەن. هەرچی ڤیتۆریۆ بوفاشی Vittorio Bufacchi یە لەدیدێكی تری فەلسەفییەوە دەمانخاتە ناو گفتوگۆی چۆن فەلسەفە دەكارێت لەم ساتەوەختی تەنگژە تەندروستیەدا هاریكارمانبێت؟ بۆ ئەم نووسەرە گفتوگۆی بواری ئێپستیمۆلۆژیای كۆمەڵایەتی تایبەت بە پسپۆر و گەواهی و متمانە لە پەیوەندی بە تەنگژەی كۆڤید-19دەچێتە سەر ئەو لایەنەش كە چۆن خەڵكی ئاسایی گەواهی پسپۆرەكان هەڵسەنگێنن و چۆنیش ئەوە ببێتە جێگای باوەڕ. بەبۆچوونی ئەم نووسەرە ئەو متمانەیەی بە پسپۆران هەمانە متمانەیە لە ئاستی دوو. ئێمە متمانەمان بە پسپۆرەكانمان هەیە، چونكە خەڵكانی تر(بۆنموونە حكومەتەكانمان) پێماندەڵێن پێویستە متمانەمان بە پسپۆرەكانمان هەبێت، لێ متمانەمان بە سیاسییەكانمان جیاوازە لە متمانەمان بە زاناكانمان. یەكەمجاریش نییە سیاسیەكانمان ئەو ئامۆژگارییانە دەشێوێنن كە لە پسپۆرەكانەوە بۆ بەدەستهێنانی دەستەكەوتی سیاسی وەریدەگرن. كەوابێت متمانە بە كێ بكەین؟بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە ئەم بیریارە لەوێوە دەستپێدەكات كە فەلسەفە لەم ساتەوەختەدا توانیویەتی كاری خۆی بكات. فەلسەفە فێری ئەوەی كردوین كە هەموو كەسێك خۆی لە هەڵەكانی بەرپرسیارە، بەدەر لەوەی حكومەتەكانمان لەو هەڵانە ئاگادارماندەكەنەوە یان نەخێر. سوێندی هیپۆكراتی Hippocratic (لێرە مەبەست فەیلەسوف و گەورە پزیشكی یۆنانی هیپۆكراتێسە Hippocrates ) سوێندێكی پزیشكی باڵایە كە پزیشكەكان پێپابەندن. ئەم لایەنەش تەنیا بە دامەزراوەی تەندروستیەوە وابەستە نییە و پرینسیپێكی ڕەوشتیە كە هەموان پێویستمان بە پابەندبوونەپێوەی. ئەم لایەنەش لەگەڵ كۆڤید-19 بووە بابەتی گفتوگۆی پزیشكی و فەلسەفی. بایەخدان بە ڕۆحی مرۆڤەكان و گرنگیدان بە تەندروستیان بەبێ بیركردنەوە لە تێچوون بەشێكە لەو پابەندبوونە.\nهاوكات بیرمەندێكی تر، سكای كلێری Skye Cleary، پێیوایە ئەم پەتایە بۆ زۆرێك جۆرێكە لە گومڕایی و ڕاڕایی كە قابیلە بە تێگەیشتن. میلیۆنەها ژیان تێكدەشكێنێت، زانیاری هەڵە، بێ باوەڕی و ئینكاریش بڵاودەكاتەوە و ژمارەی مردووش لە زیادبووندایە. لەم بارەیەوە ئەم نووسەرە بۆچوونێكی فەلسەفی لە خانمە فێمینیستی فەرەنسی سیمۆن دێ بۆڤوار Simone de Beauvoir ەوە قەرزدەكات: بۆئەوەی مرۆڤ بیت پێویستە لە گومڕایی بژیت و چارەسەرەكەش ڕزگاربوون نییە لە نادڵنیایی، دانپیاهێنانە بەو نادڵنیاییە وەك هەل و مەرجێكی بوون. لەگەڵ ئەوەشدا كە هەستدەكەین گۆشەگیرین، بەتایبەت لەماوەی كەرەنتین دا، بەسودە بۆ هەموان ئەوە تێبگەین كە ئێمە هەموو ڕووبەڕووی هەمان حاڵەتی مرۆی دەبینەوە. ئەو دەمەش كە هاریكارنین لە سنوردارکردنی تەنگژە تەندروستیەكە زۆر بە ئاسانی كار بۆ ئاڵۆزترکردنی دۆزەكە دەكەین. ئەمەش مانای ئەوەیە کە پێویستە خۆشگوزەرانی یەكترمان پێویستبێت. تەنانەت ئێمە گەر پێوەشنەبین خۆ ئەم پەتایە بەشێك لە هاوڕێ و خزم و ناسیاوەكانمان دووچاردەکات و ئەمەش كاردانەوەی لەسەر ئێمەش دەبێت.\nسەبارەت بە بۆچوونەكانی Paul OGrady تایبەت بە پەرچەكرداری فەلسەفە لە دەمی تەنگژەكانا بەوە دەستپێدەكەین كە ئەم نووسەرە گوزارەیەكی ناسراوی سوكراتمان بە نموونە بۆدێنێتەوە: ئەو ژیانەی تاقینەكراوەتەوە ژیان نییە. ڕەنگە ئەم گوزارەیە بۆنی جۆرە غرورێكی لێوەبێت، لەهەمانكاتدا خودی گوزارەكە بۆنی جوڵە و گەشت و دەمەتەقێ فەلسەفییەكانی سوكراتیشی لێدێت كە لە ڕێگاوبانەكان لەگەڵ خەڵكی عەوام كردوونی. كە لەوێڕا ویستویەتی بزانیێت چی گرنگە؟ چ جۆرە ژیانێك هەڵببژێرین؟ ژیانێکی باش و بە بەها چ جۆرە ژیانێكە؟ ئەوەش دەڵێت كە خوێندكارێكی جارێكیان لێیپرسیوە: بۆ فەیلەسوفەكان خەمۆكن؟ پێیوایە لەكاتی تەنگژەكانا ،وەك ئێستا، ئەم جۆرە پرسیارانە شیاوە كردنیان. ئامرازەكانی بیركردنەوە و ئاگاییخودیی پاڵپشتن كاتێك گشت شتێك لەگۆڕاندایە. هەمووش ئەوە دەزانین كە شێوازی فەلسەفی ژیانی سوكرات بوێری پێبەخشی. خودی فەلسەفەش تەنیا بریتی نییە لە جەستەیەك لە زانین ،بەڵكو شێوازێكی عەقڵی و پرسیارسازییە. تەنانەت خۆشەویستییە بۆ دانایی و ئامرازێكیشە بۆ گرێدانەوەی عەقڵ بە بەها و سۆزەوە، ئەمەش وادەكات كە بەشێوەیەكی باش بژیت و بمریت. ئەم تێگەیشتنە بەرەو ئەوەمان دەبات كە فەلسەفە دروستكەری دیالۆگی عەقڵییە، لەناومانا كار بۆ ئەوە دەكات پشت بە دادوەری یان بیركردنەوەی پێشوەخت نەبەستین، تا ئەوپەڕی خۆمان بین، توانا و ناوەوەی خۆشمان بپارێزین.\nلەم جەنگەی ئێستادا پتر پێویستە ناوەوەی خۆمان بپارێزین\nلە لێدوانێك خانمە فەیلەسوفی فەرەنسی ژولیا كریستیڤا Kristeva، لەژێرناوی"" لەم جەنگەی ئێستادا پتر پێویستە ناوەوەی خۆمان بپارێزین""، ئاماژە بۆ ئەو ڕاستیە دەكات كە بێ توانایی لە پێشبینی و پلاندانان یەكێكە لەو ئابروچوونانەی پەتاكە ئاشكرایكرد. لە سەرەتای مرۆڤایەتییەوە ئایینەكان باس لە سنورداری تواناكانی مرۆڤ و كۆتابوونی ئەم مرۆڤە دەكەن كە ئەمە ئێستا بەشێك نییە لە وتاری گشتی ئەمڕۆ. مرۆڤ ئاشكرایە لەم سەردەمەدا لە چۆنیەتی كارگێڕیكردنی سۆزداری و بردنەڕێوەی شوێنی بەساڵاچوان لێهاتووە و لێكۆڵینەوە بایۆلۆجیەكانیش هەنگاوی گەورەیان لەبواری دروستكردن و نوێكردنەوەی خانەدا دیووە، بەڵام ئێمە ناتوانین دوا نرخی پیری بدەین و لەم كۆمەڵگە سێكولارانەی تیاشیدەژین دەبینین مەرگ شاراوەیە و باڵاترین ئەزموونی مرۆییە. تەنانەت ئەم تەوژمە ڤایرۆسیەی کە ڕوویلێناین ئەوەشی لا ڕوونكردین كە پاش پیربوون ئەو لاوازیەی ڕومانلێدەنێت ئەستەمە ڕووبەڕووبوونەوەی. لێرە كریستێڤا باس لەو لاوازییە دەكات لەناوماندا بوونی هەیە. ئەم تەنگژە تەندروستییەی ئێستا هەڵاوگۆڕانە لە سەرمایەداری نوێی لیبرالی بۆ سەرمایەداری دیگیتالی. ئەو كاتاسترۆفە مرۆییەی ئەم پەتایە دروستیكرد تەنیا بە هەندێك ڕێكاری سیاسی و ئابووری و تەندروستی چارەسەرناكرێت.\nژولیا كریستیڤا لەو لێدوانەی هێما بۆ ئەوەش دەكات كە ئەم پەتایە زۆری لەسەر گۆشەگیری فێركردین. لەبەر هۆكاری تەندروستی پێویست حكومەت مانەوەی لەماڵەوە بەسەرماندا سەپاند. ئەدی ماڵەوە و خود لەم بەینەدا چی بەسەر هات؟ كەرەنتینی تەندروستی هەستێكی تەنیای سەیری تیا دروستكردین و بە ئامرازێكی نیولیبرالیانەی فرە جیهانگیریشەوە گرێیداینەوە. ئەوەش شاشەكانی ناو ماڵەكانمان بوون، تۆڕە ئینتەرنێتیەكانی ناو جێگا و سەر سۆفاكانمان كە لێماننابنەوە. ئەمە بەجۆرێك هاتەناو ژیانی كەرەنتینمانەوە كە هەستی تەنیایمان وەلاوەنێت. نامە ئێلەكترۆنیەكانمان و ڕۆڵیان لە نەهێشتنی تەنیایمان ئاماژەیەك بوون لە پڕكردنەوەی ئەو بۆشایەی گۆشەگیری كەرەنتین دروستیان كرد. ئەم جۆرە پەیوەندییە ئێلكترۆنییە پێش كۆڤید بەو جۆرە نەبوو.\nژولیا كریستیڤا وەك هەڵگری پرینسیپەكانی ڕۆشنگەری ،كە بریتیبوون لە بێ ئیمانی و گومان، بۆچوونی خۆی بۆ كەرەنتین و گۆشەگیری ساتەوەختی كەرەنتینی تەندروستی بەجۆرێك دەخاتەڕوو كە لە بۆچوونە نیولیبرالییەكانی ئێستامانەوە دوورە. پێشیوایە ڕاستییە ئاینییەكان بەو مەرجە مانایان بۆ بەهای خۆیان هەیە كە سەرلەنوێ بخرێنەوە ژێرپرسیار و سەرنجیشیان لەسەر كێشە و كاتاسترۆفەكانی ئەمڕۆمان هەبێت. لێرەوە ئەم خانمە بیریارە مەترسیەكانی شارستانی ئێستامان دەخاتەڕوو كە لەژێرسایەی تێكنەلۆژیا و بەرخۆری، كە هەردووش وێرانسازی ژینگەییان بۆ سازاندوین كەوتووینەتە ناو جەنگێكەوە. بەمە داوامانلێدەكات لەم جەنگەی ئێستاداپتر ناوەوەی خۆمان بپارێزین وەك هەر شتێكی تر. ڤایرۆسەكان لێرە و لەوێ هەن، چونكە لەشی مرۆڤ جگەلە خانە بەكتریاشی تیایە. ژیانی مرۆڤ و ژیانی جەستەیمان وامانلێدەكات هەمیشە لەگەڵ ڤایرۆس و مشەخۆرەكان بژین، لەگەڵ ئەو هەڕەشانە بژین كە دەوروبەر لێمانیدەكات. خۆشی وتەنی لەگەڵ ئەم جۆرە هەل و مەرجانە دەمێكە دەژێت: لەگەڵ یەكەم ڕۆژی بانگەوازی جەنگی جیهانی دوو لەدایكبووە، مناڵی و لاوی خۆی لە ماوەی جەنگی سارد بەسەربردووە، ئێستاشی لە سێبەری جەنگێكی جیهانی تەندروستیانە بەسەردەبات.\nJoe Humphreys. Coronavirus: How can philosophy help us in this time of crisis?\nJulia Kristeva. “In the current state of war, it is our most inner selves that we must save“\nByung-Chul Han. The Viral Emergenc(e/y) and the World of Tomorrow https://pianolaconalbedrio.wordpress.com/2020/03/29/the-viral-emergence-y-and-the-world-of-tomorrow-byun-chul-han/\nByung-Chul Han. L'urgence virale et le monde de demain.\nJurgen Masure. Philosophy can help us in this time of crisis\n1 دەرمانخانەی فەلسەفە\n2 مەرگنامەی فەلسەفەی ستۆیسیزم (ڕواقی) لە ساتەوەختی پەتادا\n3 پەرچەكرداری فەلسەفە لە كاتی تەنگژەكانا بەپێی كۆنت–سپۆنڤیل\n4 فەلسەفەكاری كۆنت–سپۆنڤیل لەنێوان دانایی‌و پزیشكیدا\n5 ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل: جیهانبینی فەیلەسوفێكی بەختەوەری بۆ پەتا\n6 م. ئۆنفرێ: سەرمایەداری ئەوەندە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە\n7 میشێل ئۆنفرێ: كەرەنتینی فەیلەسوفێكی چێژخواز(هێدۆنیست)\n8 فەلسەفە چی لە پەتای كۆرۆنا دەوێت؟ زۆر شت\n9 ژیژێك: كۆرۆنا هیوایەك بۆ گەڕانەوەی كۆمۆنیزم\n10 كرۆكی درمناسی لەبیریاریی سڵاڤۆی ژیژێك-دا\n11 فوكۆ و ئاگامبێن: فەلسەفەی پزیشكی و ڕەخنەكردنی پزیشكیپەرستی\n12 توانستمەندی هزری میشێل فوكۆ لەگەڵ كۆرۆناڤایرۆس سەرلەنوێ هاتەگۆڕێ\n13 ئالان بادیو: دۆزی درماوی\n14 ژان- لوك نانسی: فەلسەفەكردن لە كاتی كۆرۆناڤایرۆسدا\n15 ئاگامبێن: پەتاكە بیانوو بوو بۆ ڕاگەیاندنی ڕەوشی ئاوارتە\n16 سەرەكیترین تێزی فەلسەفی ئاگامبێن لەگەڵ پەتای كۆرۆنا یەكیگرتەوە\n17 دیستانس لە دوژمنە نادیارەكە\n18 لەگەڵ پەتای كۆرۆنا ڤایرۆس روناكبیری پزیشكی هاتەناو ماڵەكانمان\n19 فەلسەفەو كۆرۆنا\n20 فەلسەفەو كۆرۆنا


ڕۆژنامەنوسێک ١٦ مانگە دەستبەسەرە و تۆمەتی بەڵگەداریشی لەسەر نیە – بزاڤی خزمەت\nڕۆژنامەنوسێک ١٦ مانگە دەستبەسەرە و تۆمەتی بەڵگەداریشی لەسەر نیە\nڕۆژنامەنوسێکی تورکیا بە ناوی شیرین کەباکچی ماوەی ١٦ مانگە لە زیندانی شاری کۆنیا دەستبەسەرە و هەتا ئێستا تۆمەتێکی بەڵگەداری ئاڕاستە نەکراوە لەلایەن داواکاری گشتیەوە.\nلە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دانیشتنی دووهەمی دادگایکردنی ناوبراو لە دادگای ٣٥ هەمینی سزا قورسەکانی ئیستەنبول بەڕێوەبراو بڕیاری دەستبەسەرکردنی ناوبراو درێژ کرایەوە.\nداواکاری گشتی دۆسیەکەی کەباکچی، لە سەرەتای دانیشتنەکەیدا داوای لە دادوەری دادگا کرد کە ناوبراو ئازاد نەکات بە هۆی ئەوەی دۆسیەی تاوانەکانی هێشتا بە تەواوی ئامادە نەبووە. دادوەری دادگاش وەک ئەوەی ئەم پاساوەی داواکاری گشتی لە یاساکانی تورکیادا جێگای ببێتەوە، بڕیاری درێژکردنەوەی ماوەی دەستبەسەری ناوبراوی دەرکرد.\nڕۆژنامەنوسەکە لە ڕێگەی بەرنامەیەکی تایبەتەوە، لە زیندانی کۆنیاوە بە شێوازی ڤیدیۆ کۆنفڕانس وەڵامی پرسیارەکانی دادگای دایەوە.\nلە چەند ساڵی ڕابردوودا کاربەدەستانی تورکیا داوایان لە هاوڵاتیانی کرد کە ئابۆنەی کەناڵەکانی بزاڤی خزمەت نەبن لە کەناڵە ناوخۆیەکاندا و داواکاری گشتی کەباکچی بەوە تۆمەتبار کردووە کە بە فەرمانی بزاڤی خزمەت لە ئابۆنەداری کەناڵەکانیان دەرچووە.\nکەباکچی بۆ سەلماندنی ناڕاستی قسەکانی داواکاری گشتی، بە بەڵگە ئەوەی سەلماند کە لە بەرواری مانگی تەموزی ٢٠١٤ لە ڕۆژەڤی تورکیادا هیچ باسوخواسێک سەبارەت بە هەڵپەساردنی کەناڵەکانی بزاڤی خزمەت نەبووە و لە پێش ئەو بەروارەوە ئابۆنەداری خۆی هەڵپەساردووە.\nکەباکچی لە بەردەم دادوەردا وتی” ماوەی ١٦ مانگە دەستبەسەرم، ٣ کچم هەیە و لە شاری ئارتڤین دەژین، ئەوان پێویستیان بە منە و داواکارم ئازادم بکەن”.\nئایدەمیر پارێزەری کەباکچی: بریگرتەکەم لەم دۆسیەدا بێ تاوان دەردەچێت\nجومالی ئایدەمیر پارێزەری ڕۆژنامەنوسەکە، لە بەردەم دادوەردا باسی لەوە کرد کە زۆر ڕۆژنامەنوسی تری ڕۆژنامەی زەمان، بە هۆی ئەوەی جگە لە کاری ڕۆژنامەنوسی هیچ پەیوەندیەکیان بە جەماعەتەوە نەبووە ئازاد کراون و داوای کرد ناوبراویش ئازاد بکرێت.\nهەرچەندە داواکاری گشتی هیچ بەڵگەیەکی بەرجەستەی لە دانیشتنەکەدا نەخستە ڕوو، بەڵام دادوەری دادگا دانیشتنی داهاتووی دادگای بۆ بەرواری ٩ ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵ دواخست.\nزوڵم لەو منداڵانەش دەکرێت کە هێشتا لە دایک نەبوون


نەتەوە یەکگرتووکان وتی هەندێک لە کارمەندەکانی بەشیوەیەکی کاتی دەهێنێتە دەرەوەی سودان بەهۆی ڕەوشی ئاسایشی وڵاتەکەوە، ئەمەش دوای ئەوەی هێزەکانی حکومەتی سودان هێرشیان کردە سەر خۆپیشاندەران.\nتیمەکانی فریاکەوتنی سەر بە ئۆپۆزسیۆن وتیان ڕۆژی دووشەممە ژمارەی کوژراوان بەهۆی توندوتیژییەکانەوە بەرزبۆتەوە بۆ 108 کەس و واپێشبینی دەکرێت ئەو ژمارەیە زیاد بکات. بەرپرسێکی وەزارەتی تەندروستی وتی ژمارەکە لە 46 کوژراو تێپەڕی نەکردووە.\nوتەبێژی نەتەوە یەکگرتووەکان فەرحان حەق وتی " ئەوەی دەیکەین گواستنەوەی هەندێک لە کارمەندەکانمانە لە سودان. هەندێک کارمەند لەوێ دەمێننەوە بەڵام هەندێکی دیکەیان بەشێوەیەکی کاتی بەهۆی بارودۆخی ئاسایشی وڵاتەکەوە دەگوازرێنەوە."\nوتەبێژەکە هیچ زانیارییەکی نەدا لەسەر ژمارەی ئەو کارمەندانەی دەگوازرێنەوە و ژمارەی ئەوانەشی کە دەمێننەوە، هەروەها ئاماژەی بەوە نەدا دەگوازرێنەوە بۆ کوێ و کەی دەگەڕێنەوە. وتی تەنها مەدەنییەکان دەگوازرێنەوە و هیچ کارمەندێک لەوانەی جلی فەڕمی نەتەوە یەکگرتووەکانیان پۆشیوە سودان جێناهێڵن.


مستێك له لمۆزی دیموكراسی! – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 مستێك له لمۆزی دیموكراسی!\nمستێك له لمۆزی دیموكراسی!\n١٣ ی ئایار ٢٠١٨\n١٢ ی ئایار ڕۆژی تۆماركردنی شكستێكی گه‌وره‌ی هێزه سیاسیه‌كانی كۆمه‌ڵگای عێراق و كوردستان بوو. ته‌واوی هێزه ڕه‌نگاوڕه‌نگه‌كانی بۆرژوازی عه‌ره‌بی و كوردی و ئیسلامی له ماوه‌ی بانگه‌شه‌ی گاڵته‌جاڕی هه‌ڵبژاردندا هه‌موو هه‌وڵێكی خۆیان خسته گه‌ڕ. له سیاسه‌تمه‌دار و وته‌بێژ و قسه‌كه‌ری ڕه‌سمی و ناڕه‌سمیانه‌وه بگره تا هونه‌رمه‌ند و گۆرانیبێژ و ڕۆشنبیر و تا مه‌لا و مه‌رجه‌عه دینیه‌كانیان و میلیشیا و به‌ڵته‌جیه‌كانیان هاوشانی یه‌ك چ به پاڕانه‌وه و په‌خشاندنه‌وه‌ی درۆ و ده‌له‌سه و فه‌لسه‌فاندنی پرۆسه‌ی دیموكراسی و گرنگی ده‌نگدانی خه‌ڵك و چ به فروفیشاڵی وه‌عده و به‌ڵێنی باشكردنی ژیانی خه‌ڵك و چ به چاوترساندن تێكۆشان جه‌ماوه‌ر ببه‌نه سه‌ر سدنوقه‌كانی ده‌نگدان. هه‌ر لایه‌نێكیان هه‌وڵیاندا په‌نجه‌مۆری خه‌ڵك بۆ خۆیان به ده‌ست بهێنن. به‌ڵام به‌شداری نه‌كردنی له نیوه زیاتری خه‌ڵك له سه‌راسه‌ری عێراقدا و به ئاماری خۆیان و به ئاسته‌م له‌سه‌روو له سه‌دا په‌نجای خه‌ڵكی كوردستان واقعیه‌تێكی تری نیشان دا. جه‌ماوه‌رێك كه برسی و ماندوو كراوه، له نێو تائیفه‌گه‌رێتی و قه‌ومگه‌راییدا په‌رت په‌رت كراوه، جه‌ماوه‌رێك كه زه‌ق زه‌ق سه‌به‌بكارانی هه‌ژاری و نه‌هامه‌تیه‌كانی ئه‌بینێ له‌سه‌ر دۆشه‌كی پاره ئه‌نوون و هه‌رچی سه‌روه‌ت و سامان و ئامێره‌كانی به‌رهه‌مهێنان و كاركردنیان به تاڵان بردووه له كاتێكدا كه فرمێسكی مناڵه‌كانیان جۆگه‌له‌ی به‌ستووه، ’’نا‘‘ یه‌كی گه‌وه‌ریان دا به ڕووی ورد و درشتی پێكهێنه‌رانی ده‌سه‌ڵاتدا و ئه‌وانه‌ی ململانێ له‌سه‌ر بردنی پشكی ده‌سه‌ڵات ئه‌كه‌ن.\n١٢ ی ئایار شتێكی لای جه‌ماوه‌ری برسیكراوی عێراق و كوردستان نه‌هێشته‌وه به ناوی ئومێده‌وه به پرۆسه‌ی سیاسی عێراق. ئیسلامی سیاسی و قه‌ومگه‌رایی عه‌ره‌بی و كوردی و ورده‌واڵه سیاسیه ڕه‌نگاڵه‌ییه‌كانی به ناوی عه‌لمانی و مه‌ده‌نیه‌وه له ده‌وری ئه‌وان بوون شكستیان هێنا. جه‌ماوه‌ر مستێكی توندی له لمۆزی دیموكراسی دا! جه‌ماوه‌ر نیشانی دا كه به ده‌ستهێنانی ئازادی و یه‌كسانی و ده‌سته‌به‌ركردنی بژێوی و ژیان و شكۆی ئینسانی لای ئه‌و هێزانه نییه كه ساڵه‌هایه هه‌ژار و برسییان كردوون، سه‌ركوت و نابوتیان كردوون و كه‌چی هه‌ر ٤ ساڵ جارێك په‌نجه‌مۆری ئه‌و نه‌هامه‌تیه‌ش له خۆیان وه‌رئه‌گرن.\nله كوردستانیش سه‌رباری هاژوهوژی ئه‌و هێزه به ناو نوێ و جیاوازانه‌ی كه له پێناو ڕزگاركردنی ده‌سه‌ڵاتی چینه داراكانی كوردستان و عێراقدا دروست بوون تاكو گوایه شۆڕوشه‌وق بده‌ن به پرۆسه‌ی ده‌نگدان و جه‌ماوه‌ر نوقمی گاڵته‌جاڕی هه‌ڵبژاردن بكه‌ن، نه‌یانتوانی كارێك بكه‌ن دڵیان ئاو بخواته‌وه. ئه‌وان ئه‌یانه‌وێ به‌شداری كه‌می خه‌ڵك به‌وه بشارنه‌وه كه گوایه هاك كردن و دزین له سیستمی ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردندا و ساخته‌كردن له ده‌نگه‌كاندا ڕووی داوه، وه‌ك ئه‌وه‌ی له دیموكراسیترین پرۆسه‌دا ئه‌مه ڕوونه‌دا و شتێكی تازه بێ! به‌ڵام بایكۆتی كۆمه‌ڵایه‌تی و ملنه‌دانی جه‌ماوه‌ری كوردستان به‌و گاڵته‌جاڕیه‌ی هه‌موو هێزه سیاسیه‌كان تیادا به‌شدار بوون خۆی له خۆیدا ڕه‌تكردنه‌وه‌ی هێز و باڵه ڕه‌نگاوڕه‌نگه‌كانی بۆرژوازی كورده، شكستی ئه‌و هێزانه‌یه له ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تیدا.\nئه‌وه‌ی كه له ئاستی سه‌راسه‌ری عێراقدا ڕوویداوه ئه‌وه‌یه كه زۆرینه‌ی خه‌ڵك به‌شداری ده‌نگدانی نه‌كردووه. هه‌رچه‌نده لایه‌نه‌كان و خودی كۆمسیۆنی هه‌ڵبژاردنه‌كان ئاماری جیاجیا ئه‌ده‌ن به ده‌سته‌وه، به‌ڵام ڕاستی مه‌سه‌له‌كه ئه‌وه‌یه و به‌شێك له میدیا جیهانیه‌كانیش جه‌ختی لێ ئه‌كه‌نه‌وه كه ڕێژه‌ی به‌شداربووان ناگاته سه‌رو %٤٤. كه‌وایه ئه‌وه‌ی دروست ئه‌كرێ و ناوی لێ ئه‌نێن حكومه‌تی به‌رهه‌می دیموكراسی درۆیه‌كی قه‌به‌یه و حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی كه‌مینه‌یه. حزبه‌كانی كوردستانیش كه‌مینه‌ی ناو ئه‌و كه‌مینه‌یه ئه‌بن و دوور و نزیك نوێنه‌رایه‌تی جه‌ماوه‌ری كوردستان و خواستی ئه‌وان بۆ ژیانێكی باشتر و ئازاد و سه‌ربه‌خۆ له ده‌سه‌ڵاتی قه‌ومی و تائیفی ناكه‌ن.\nپرۆسه‌ی سیاسی و دیموكراسی عێراق شكستی هێنا. شكستی ئه‌وان و سه‌ركه‌وتنی جه‌ماوه‌ر له‌م هه‌نگاوه‌یدا پیرۆز بێ. به‌ڵام كار به‌مه ته‌واو نابێ. جه‌ماوه‌رێك كه به‌مجۆره بایكۆته كۆمه‌ڵایه‌تیه ئه‌م شكسته‌ی تۆمار كرد، ئه‌بێ ئیتر خه‌ریكی خۆكۆكردنه‌وه بێ، خه‌ریكی خۆ سازكردن و خۆچه‌كداركردن بێ له دژی ته‌واوی سیستمی سه‌رمایه‌داری له عێراق و كوردستاندا. ئه‌مه‌ش ئه‌رك و كاری كۆمۆنیسته‌كان و ئازادیخواز و یه‌كسانیخوازانه. گه‌ر بمانه‌وێ برسێتی و هه‌ژاری ملیۆنی، سه‌ركوت و نه‌بوونی ئازادی كۆتایی بهێنین ئه‌بێ به‌ره‌و سۆشیالیزم هه‌نگاو هه‌ڵگرین. بۆرژوازی كورد و عه‌ره‌ب گه‌رچی له شكستی خۆشیاندا په‌ل بكوتن گه‌ر له‌سه‌ر ده‌ستی جه‌ماوه‌ری برسیدا نوقم نه‌كرێن له قه‌یران و شكستدا، كه‌ڵبه‌یان له جه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگا به‌رناده‌ن و به زه‌بر درێژه به ته‌مه‌نی سیاسیان ئه‌ده‌ن. به‌مجۆره له‌مه زیاتر كۆمه‌ڵگا به نه‌هامه‌تیدا ئه‌به‌نه خواره‌وه.\nجارێكی تر دیموكراسی فاشیل و ساقت بوو، سۆشیالیزم ڕێگه‌چاره‌یه!


ئەمڕۆ یادی ٩٥ ساڵەی لە دایک بوونی دڵزاری شاعر کرایەوە\nئەمڕۆ دووشەم هەشتی کانوونی دووەمی ساڵی ٢١٠٨ی زاینی، یادی ٩٥ ساڵەی لە دایک بوونی دڵزاری شاعیر کرایەوە.\nهه‌ندرێن ئه‌حمه‌د ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی حزبی شیوعی كوردستان، لە بارەی سەردانەکەیان بۆ لای مامۆستا "ئەحمەد دڵزار"ی شاعیر بە "وشە"ی ڕاگەیاند: "یادی ٩٥ساڵەی لە دایك بوونی شاعیری گەل و نیشتمان "ئەحمەد دلزار"مان لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی کوردستان پیرۆز كرد".\nهندرێن زیاتر گوتی: "بەبۆنەی هاتنی ساڵیادی ٩٥ ساڵەی لە دایكوونی شاعیری گەل و نیشتمان ئەحمەد دلزار، شاندێ سەردانی شاعیرمان کرد و چەپكە گولی پیرۆزبایی و خۆشەویستیمان پێشكەش كرد و هیوای تەمن دریژی و تەندروستی باشمان بۆی خواست".\nدووپاتی کردەوە: "ئەحمەد دلزار ، شاعیری نیشتمانی و چینایەتی گەلی كوردستان، یەكێكە لە مۆمە هەره پرشنگدارەكانی بواری شیعر و ئەدەبی كوردی، كە خاوەن خەرمانێكی گەورەی بەرهەمی شیعر و نووسینە. ئەم زاتە هیی هەموومانە و تەنیا لایەنێک خاوەنی نییە."\nدڵزار ناوی ته‌واوی "ئه‌حمه‌د كوڕی مسته‌فا كوڕی محه‌مه‌د ئاغای حه‌وێزی"ـه، له هەشتی كانوونی دووه‌می ١٩٢٠ له شاری كۆیه له دایك بووه. له ته‌مه‌نی حه‌وت ساڵیدا ماوه‌ی دوو ساڵێك له حوجره‌ی مزگه‌وت خوێندوویه‌تی و له ساڵی ١٩٢٩ چووه‌ته قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی، پاشان قوتابخانه‌ی ناوه‌ندی و له‌ساڵی ١٩٤١ كۆتایی به‌م قۆناغه هێناوه و ده‌ستی له خۆیندن هه‌ڵگرتووه. له‌و كاته‌وه، كه ده‌ستی كردووه به شیعر ناسناوی (دڵزار)ی هه‌ڵبژاردووه و بووه به‌و ناوه‌ی پێی ده‌ناسرێته‌وه. له ساڵی ١٩٤٦ كاتێك دڵزار له كاتی خزمه‌تی سه‌ربازیدا بووه پێوه‌ندی به حزبی شیوعی عێراقه‌وه كردووه و له دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و كاته‌ی عێراق ده‌ستگیر كرا. دڵزار بۆ جاری دووه‌م له ناوه‌ڕاستی ساڵی ١٩٤٨ ده‌ستگیر كراوه‌ته‌وه.\nله دوای كوده‌تا فاشستییه‌كه‌ی هەشتی شوباتی ١٩٦٣ چووه‌ته ناو رێزی شیوعییه چه‌كداره‌كان، كه بنكه‌یان له گوندی كلكه‌سماق بووە. پاشان له گوندی ئاوه‌گرد بووه له ناوچه‌ی كۆیه. دڵزار له ساڵی ١٩٤٠ ده‌ستی داوه‌ته شیعر و له هه‌موو بابه‌ته‌كانی هه‌بووه، ئه‌وانه‌ی له ناوه‌ڕاستی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا باو بوون، زۆربه‌ی مه‌به‌سته كۆن و نۆێیه‌كانی له ڕووی ناوه‌ڕۆكه‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته شیعرانه‌دا گونجاندووه. هه‌ردوو جۆره سەروای له‌م بابه‌ت شیعره‌دا به‌كارهێناوه، یه‌كێتیی سەرەوایە و جووت سەروایە (مه‌سنه‌وی). له شیعری میللی كێشی سیلابی خۆماڵیدا دڵزار ده‌وڵه‌مه‌نده، زۆربه‌ی كێشه‌كانی به‌كارهێناوه به‌تایبه‌ت ده و هه‌شت و حه‌وت بڕگه‌یی. لە سەروایشدا گه‌مه‌ی هونه‌ری زۆره. له‌م به‌شه‌دا شیعری یه‌كێتی سەروا ده‌بینرێت، هه‌روه‌ها سەروا خۆماڵییه‌كانی و هیی تریشی به‌كارهێناوه.


لێدوانی بەکارھێنەر:Srwa - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا Srwa!\nویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لە سەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە ٢٠٠٩ەوە لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری (کورمانجی) بە ھۆی چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٢٥٬٤٩٠ وتار و ١٠٩ بەشداربووی چالاکی ھەیە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لێدوانی_بەکارھێنەر:Srwa&oldid=282652»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٢٨ی ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ نوێ کراوەتەوە.


تێگەیشتن لە گەلێک/ نوورای مەرت/ میللیەت – Rojpress| ڕۆژپرێس\n2011/06/15 2012/11/17 Rojpress\nتێگەیشتن لە گەلێک/ نوورای مەرت/ میللیەت\nتا ئێستا قەت بەوە رازی نەبوومە کە کاتێک باس لە مژارێک، کێشەیەک دەکەم تەنیا لە دوورەوە لێی بڕوانم! ئەوە شێوازی کاری من نیە. وەکو ئەوە کە بگووترێ “گوندێک هەیە لە دوور و لەوێ کێشەیەک هەیە”! ئەوە بێ مانایە!\nلە دونیایی کەسانێک دا گەورەبووم کە “پاروویان چەور” بوو، بەڵام دونیای ئەوان، قەت نەیتوانی ببێتە دونیایی من! نەک بە هۆی ئەوە کە کەسایەتیەکی بەرزم هەبووو، مەزنایەتی تایبەت بە خودایە، بەڵکو ئەم سیفەتەیی بە زمانی خۆمانە بە هۆی خسڵەتێک بوو کە لە ناخی من دا هێلانەیی کردبوو. هەستێک کە بەردەوام شوکرانەم بۆ کردوە! قسمەت، چارەنووس!\nبە بڕوایی من، دونیایی “پاروو چەورەکان” لە بەرانبەر دونیایی “عەقڵ و ویژدان” دا کوێرە. هەر بۆیە ئەم دونیایە عەقڵ و دڵی مرۆڤەکان بەرەو کوێری دەبات. سەیر لە ڕوانگەیی منەوە، رەتکردنەوەیی جیهانیکی ئەوتۆ نیە، بەڵکو مەسەلەیی گرینگ “تەسلیم بوون یا نەبوون لە بەرانبەری دایە”. ئەوە بە کورتی ئاماژەیەکە بۆ ڕوانگە، کردەوە، نووسراوە و ئاکارەکانم. نە کەم، نە زۆر!\nلەم ڕۆژانە دا، هەندێک لەو کەسانەیی کە لە بەرانبەر لێدوانەکانی ئەردۆغان دژ به من هەڵوێستیان گرت، وەبیرم دێننەوە کە پێشووتر، پشتیوانیم لە چینی محافزەکاری تورکیا کردووە. شکم لەوە دا نیە کە ئەوان بە نیەت پاکیەوە ئەو مەسەلەیان هێناوەتەوە ڕۆژەڤ. ئەوە با وەکوو پڕەنسیپێکی سەرەکی باس بکەم.\nسەبارەت بەم کێشە دەبێ ئاماژە بە خاڵێکی گرینگ بکەم: من ئەو کات لە قووڵایی دەروونمەوە “نەفرەت” و “تووڕەیی” ئەم توێژە لە کۆمەڵگام لە خۆم دا هەست پێدەکرد، بۆیە پشتیوانیم لێکردن، ئێستاش دەتوانم دووپاتی بکەم و هەمان هەڵوێست بنوێنم لە کاتی پێویست دا، بەڵام “بەچاودادانەوە”ی، “پارێز” ئاسایی ئەم “لەسەر وەجواب هاتنە” و دووپاتبوونەوەیی بەردەوامی، ناڕەحەتم دەکات!\nمن که ئەوکات باسی توێژی ئیسلامیم دەکرد، وەکوو کەسێکی دوور لە رەوشەکە قسەم نەدەکرد. کاتێک لە دوورەوە باسی کێشەیەک دەکەیی، ناتوانی لایەنی بەرانبەری لێ تێبگەیێنی. کەوابوو دەبێ بە زمانێکی راست و رەوان مەسەلەکە باس بکەین. ئەگەر راستگۆیانە لە بارەیی دۆخەکە نەدوێن، هەرچەندیش کەڵک لە وشەیی قورس و زل وەرگرین و چەمکەکان تێکەڵ بە هەڵوێستەکە بکەین، ئامانجی ڕاستەقینەیی خۆیی ناپێکێ و کەسیشمان بۆ حاڵی نابێت، لانی کەم ئەوە شێوازی من نیە!\nلەم چوارچێوە دا، ماوەیەکی درێژ لە دوورەوە تماشایی کێشەیی کوردم کرد. هەر بۆیە نووسراوەیی زۆر کەمم هەبوو لەمبارەوە. دوایی ئەوەیی کە سەیری نووسراوەکانی دوێنێ و ئەمڕۆیی خۆم کرد بۆم دەرکەوت کە : لە پشت مێز، هەموو نووسراوە و هەڵوێستەکان دروست، مەدەنی و دێمۆکراتیانەن! بەڵام بێ هەست و بێ ڕۆح! هەر بۆیە زۆر شتت نادەنە دەست. دەرد و ڕەنجی مرۆڤەکان لە چوارچێوەیی وشە زل و چەمکەکان دا ناگونجن، کتێب پێویستە بۆ تێگەیاندنیان.\nلە پێنج شەش ساڵی ڕابردوو دا هەوڵم دا لە نیزیکترەوە بەدواداچوون لە سەر کێشەیی کورد بکەم. گرینگتر ئەوە بوو کە لەم ماوەیە دا، لە جیاتی ئەوە کە ڕووداو و تەجرەبەکانی تورکیا بەرەو مەجرایەکی ئاشتیانە و دڵخۆشکەرانە هەنگاو بنێن، هێدی هێدی لەم مەجرایە دوور کەوتەوە. بە دووربوونەوەیی هیواکان، من بە پێویستم زانی لە کێشەکە، لە دەردەکە نیزێکتر ببمەوە. وەسفی ئەو خاڵەیی پێی گەیشتووم ئەوە بوو. نە کەم، نە زیاد.\nبۆ ئەوەیی کە “هیوا و ئومێدەکان”ی بەردەست، لەوەیی کە هەیە زیاتر لێمان دوور نەبنەوە، پیشنیارم بۆ سەرجەم ئەو کەسانەیی کە خاوەنی ویژدان و عەقلن ئەوەیە کە زیاتر خۆ لە دەرد و رەنجی کوردان نیزێک بکەنەوە، بەڵام نیزێک بوونەوەیەکی راستەقینە. پێشنیار دەکەم هەوڵ بدەن بە راستی لەو گەلە، لە هەست و دەرد وئازارەکانیان، لە خەم و مەینەتی و ئەو بەهایەیی کە کورد بۆ ئازادی داویەتی، تێبگەن.\nبەڵام ئاممان، وشیار بن کاتێک لە کێشەکانیان گەیشتن، هەوڵ مەدەن بە هاودەردی ساختە و دانی شۆکۆلات، فریواکارانە ئازارەکانیان ساڕێژ کەن! پێشنیار ناکەم ئەو مێتۆدە لە بەرانبەر گەلێک دا کە قوربانی زۆری لە رێگایی وەدیهاتنی ئامانجەکانی داوە، پێڕەو بکەن و بیانڕەنجێنن. مرۆڤ، بوونەوەرێکی بە شەڕەفە، لە نێو ئەو بەڵێنیانەیی کە بە کوردانمان داوە دەبێ “حەیسیەت و ڕێز”ی تێدابێ. دەنا دەردەکەوێ، لە نەتەوەیەک و ئەم گشتە ئازارە “تێنەگەیشتوون” و لەم کەش و هەوایەش دا “ئاشتی” ناخوڵقێ.\nهەر کەس بتوانێ “جادە و بانی دوبڵە کە بە میلۆن دۆڵاری تێچووە” رەتبکاتەوە، دەتوانێ هەنگاوێک بنێ بەرەو تێگەیشتن لە گەلێک کە “خەبات دەکات بۆ گەیشتن بە ئازادی”. دەتوانێ لە شەڕەدندووکەیی نێوان کورد و تورک دا ببێتە “قەڵغان”. سەرجەم ئەو شتانەیی کە “دەسەڵاتەکان” و “ڕۆشنبیرەکانی دەسەڵات” دەڵێن “مەیانبینن”، هەوڵ بدەن “بیبینن”! تەنیا ئەو کاتەیە کە دەتوانن بێ ناوەڕۆک بوونی سەرجەم ئەو بیانووانە ببینن کە بە هەزار زمان لەم لا و ئەم لا دەبینرێن و دەبیسترێن. لە کۆتایی دا ئەم رەستەیەیی نووسەری ناوداری ئینگلیزی “جولیان بارنز”تان سەبارەت بە شەڕی عێراق وەبیردەخەمەوە کە دەڵێ: بڕوا بکە هیچ بیانوویەک، بە ئەندازەیی لەخوین هاتنی قامکی مناڵێک، نرخی نیە!\nو. لە تورکیەوە: مەسعوود مەناف\nNext فەرهاد پیرباڵ / که‌وش\nتێگەیشتن لە گەلێک/ نوورای مەرت، میللیەت/ مەسعوود مەناف « مەسعوود مەناف/ Masoud Manaf فەرمووى:\n2011/08/09 له 18:56\n[…] بۆ ئەوەیی کە “هیوا و ئومێدەکان”ی بەردەست، لەوەیی کە هەیە زیاتر لێمان دوور نەبنەوە، پیشنیارم بۆ سەرجەم ئەو کەسانەیی کە خاوەنی ویژدان و عەقلن ئەوەیە کە زیاتر خۆ لە دەرد و رەنجی کوردان نیزێک بکەنەوە، بەڵام نیزێک بوونەوەیەکی راستەقینە. پێشنیار دەکەم هەوڵ بدەن بە راستی لەو گەلە، لە هەست و دەرد وئازارەکانیان، لە خەم و مەینەتی و ئەو بەهایەیی کە کورد بۆ ئازادی داویەتی، تێبگەن. بابەتەکە […]


یەكەمین مۆسیقاری قوتابخانەی رۆمانتیك\nلە ماوەیەکی نزیکدا گفتوگۆی لایەنەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی هەرێم دەستپێدەکات\nڕەوشی خانەقین ئاڵۆزە و هەڕەشەی دەرکردنی کوردەکان بەردەوامە\nخەڵکی بەسڕە دیسان داوای هەرێمی سەربەخۆ دەکەن\nسوپای تورکیا گوندەکانی ناحیەی سیدەکانی تۆپبارانکرد\nژمارەی هاتنی گەشتیارانی توركیا بۆ هەرێم زیادی كردووە\nکانونی یەکەم 11, 2018\nعەبدوڵڵا پەشێو، شاعیرێكی دژە ژن، یان رووناكبیرێكی یەكسانیخوا…\nک یەکەم 03, 2018\nهەندرێن خۆشناو لە دێڤای رۆمانیا\nبە نەغمەی بولبولی مەھاباد دەســتی پێکرد و بە حەیـرانەکی پیرە…\nت دووەم 25, 2018\nئەو بەرهەمە ناسنامەیەكی هەڵگرتووە بۆ هەموو سەردەمێك و بارودۆ…\nک یەکەم 04, 2018\nشوبات 14, 2018\nلە 1827ـدا، لە پێشدا بتهۆڤن و ساڵێك دوای ئەو لە 1828ـدا شۆبێرت ماڵاوایی لە دنیا كرد. ئەو هێزانەی شۆڕشی فەڕەنسا و شۆڕشی پیشەسازییان وەڕێ خستبوو، ئەورووپاشیان گۆڕی و هەموو شتێك كەوتە بەردەم ئەو گۆڕانەوە. تۆڕەكانی ئاسنەڕێ(هێڵی شەمەندەفەر) خەڵك و كاڵای بازرگانییان هێندە خێرا رادەگواست، وێنەی نەبوو. چینێكی تازەی هاووڵاتیان و بۆرژۆواكانی پیشەسازی ملیان نا لە كۆكردنەوەی ماڵ و سامان. بواری پزیشكی و زانستەكانی دیكە بە قەڵەمبازێكی گەرە بەرەوپێشەوە دەچوون. شاعیر و هۆنەران، بەند و بەیت و تاكەبەیتی عەرزوویی 12 بڕگەیی و 6 بڕگەییان بەلاوە نابوو و بە شێوەیەكی نوێ شیعریان دەهۆنییەوە، كە زیاتر تاكەكەسی و غینایی بوون. ژیان و سیاسەت و ئایین و ئابووری مانایەكی تازەیان وەرگرتبوو. لە هونەردا هەمووان خەریك بوون باسی رۆمانتیسیزمیان دەكرد، ژیانی مۆدێرن لەدایك ببوو.\nمۆسیقاش دیارە رەنگدانەوەیەك بوو لەو چاخە نوێیە. بتهۆڤین داوای لە مۆسیقارەكان كردبوو كاری وا بكەن لە وێنە و شێوەی نەبووبێ و ئاوازدانەرە تازەكارەكانیش زۆریان گرینگی بە راسپاردەكەی وی دەدا و تەنانەت هزر و بۆچوونەكانی ئەویان دەوڵەمەندتریش كرد. لە فەرەنسادا هكتۆر برلیۆز خەون و خولیای ئۆركێسترایەكی لەسەردابوو كە 467 ژەنیار و 360 دەنگبێژی تێدابێ. تەكنۆلۆژیاش رێگەی بۆ چاكتركردن و كامڵكردنی ساز و ئامێرە هەواییەكانی سەدەی 18 خۆش كرد كە جێی متمانە نەبوون و كەموكووڕییان هەبوو، ئیتر لە سای تەكنەلۆژیاوە كلیل و كونیان لێ زیاد كرا و سازە مسییەكان بۆ یەكەم جار توانییان كۆك(نەسب)ـی خۆیان لە ئۆركستراسیۆن و خۆڕێكخستن لەگەڵ ئۆركێسترادا بپارێزن. لەگەڵ ئەوەدا كە ئۆركێسترا گەشەی دەكرد و مۆسیقاش وا دەهاتە بەرچاو كە ئاڵۆزتر و قورستر دەبێ، هەست دەكرا هێزێكی جیاكەرەوە و چاودێر پێویستە هەبێ، یەكێك دەبوو بێ و بەرپرسیارەتیی تەفسیر و لێكدانەوەیەی بۆ وێنە سەمفۆنییەكانی بتهۆڤن بگرێتە ئەستۆی خۆی. كۆنشێرتۆ گەورەگەورەكانی ویڤاڵدی بە ڤیولینێك و كلاڤێیەكەوە دەكرا خۆیان بەڕێوەبەرن، بەڵام سەمفۆنیا لێكدراو و ئاڵۆزكانی بتهۆڤن و ئەوانی دوای خۆی، شتی وایان تێدا نەدەكرا. لە دەوروبەری 1820ـدا، "مایسترۆ" پەیدا بوو، كە مایە و توانای تایبەتی هەبوو و كەسێك بوو، كە نەیدەهێشت ژەنیارەكان تاكڕەوی بكەن و هەركەسە و بەكەیفی خۆی بژەنێ و، چاوی بەسەر جووڵەی تاكەكەسییانەوە بوو و، یەكەیەكی هاودەنگی لەو كۆ پەرشوبڵاوە دروست دەكرد. لۆدویك سپۆر (1859 ـ 1784) كارڵ مارییا فۆن وێبێر (1826 ـ 1786) و گاسپارێ سپۆنتینی (1852 ـ 1774) ئەو پێشەنگە یەكەمینانە بوون كە چێوكی مایسترۆیان بەدەستەوە گرت و فرانسوا ئانتوان ئابێنێك (1849ـ 1781) لە لایان بوو، هەر ئەو كەسەی لە 1828ـدا كۆنسێرڤاتۆرەكەی پاریسی دامەزراند و كەوان(قەوس)ی ڤیۆلینەكەی كردە چێوكی(چیلكەی) مایسترۆیی.\nهەر لەو جەنگەیەدا كە تەكنەلۆژیا سەرقاڵی چاكتركردن و كامڵتركردنی ئامێرەكان بوو، پیانۆش وردە وردە بوو بە ئامێرێكی بێ كەمایەسی و دەنگخۆش. ئامێرە ناسكەكەی ڤینێ هیی سەردەمی مۆتزارت و ئامێرێكی بەهێزتر كە لە كارگەی بروادوود دروست كرابوو و، بتهۆڤنی شاگەشكە كردبوو، بەو چوارچێوە ئاسنینەی دەتگوت ماتۆڕێكی زەبەلاحە و، مامۆستایانی هونەر بۆ ژەنینی هرووژمیان بۆ دەبرد. دەیانەویست كارێكی وا بە پیانۆ بكەن كە نیكۆلۆ پاگانینی بە ڤیۆلین دەیكرد. پاگانینیی ئاوازدانەر و بەژن زراڤ و دڵبەر، كە بۆ ژەنیاران و بزووتنەوەی رۆمانتیك نەبوو بە جەمسەرێكی ئیلهامبەخشین، لە مێژووی موزیكدا جێگەوپێگەیەكی بەرز و هاوكات نائاساییشی هەیە. سەرتۆپی یەكەمین هونەرمەندان و خاوەن زەوق و فەزیلەتەكانی سەردەمی خۆی بوو، لەوانەشە گەورەترین ڤیۆلینژەنی دنیا، بە گەوهەرێكی تێكەڵاو لەگەڵ بلیمەتی كە فڕوفیشاڵ و فێڵ و گزەشی لێ بەدی دەكرا، پاگانینی (1840 ـ 1782) لە 1805ـەوە ئیدی چووبایەتە هەر جێیەك، دەبووە هاتوهەرا و قریوەیەك هەر مەپرسە. هەستێكی شەیتانی لە دەوروبەری ئەو ئیتالیاییە كەڵەگەتە رەشئەسمەرە هەبوو كە دەیتوانی گیوارنریۆس* ـەكەی خۆی وا بەچاوقایمی بخاتە كار، كە مێلۆدیی وای پی بخوڵقێنێ ئەقڵ نەیبڕێ. ژەنیار و مۆسیقاربۆیە لە كۆنسێرتەكانی ئەودا بەشدار دەبوون، هەتا بزانن ئەو چۆن دەگاتە ئەو ئاستە و ئەو كوالێتییە. خەڵكی ئاساییش هەر تاسەبار بوون و زۆربەی بیسەرە خۆرافەپەرستەكان لەسەر ئەو باوەڕە بوون كە ساتوسەودایەكی لەگەڵ شەیتان هەیە. پاگانینیش هیچ هەوڵێكی نەدەدا كە ئەو دەنگۆیانە لەسەر خۆی لابەرێ. نمایشكەرێكی مەزن بوو، لە كۆنسێرەتەكانیدا تەكنیكی جادوویی و سیحركەرانەی بەكار دێنا و، بۆ هەژاندنی بیسەرەكانی هەر شتێكی بەخەیاڵیدا هاتبایە دەیكرد. خۆی نوقمی تیشكە شینەكان دەكرد و دەچووە سەر سەكۆ و، كۆنسێرتەكانی كۆنسێرت نەبوون، هەر شتێك بوون، لە جۆری ساترنالیا*. یەكێك لە تەكنیكەكانی ئەوە بوو كە لە كاتی ژەنیندا یەكێك لە ژێیەكانی دەپساند و تا كۆتایی بە سێ ژێ دەیژنی، یان دەستی دەدا مقەستێك و سێ ژێی دەپساند و تا تەواو دەبوو بە یەك ژێ دەیژەنی. تەكنیكەكانی ڤیۆلینی زۆر بەربڵاو كرد، بە ئارشە(قەوس)ـكێشانێكی نوێ، پەنجەدانانی نوێ و هارمۆنیای نوێ و، جووت پەردە، وەستایەتییەكی دەنواند ئەقڵی رادەگرت. لەوسەردەمدا هیچ ژەنیارێك نەبوو لاسایی ئەو نەكاتەوە بۆ چاوەڕوانڕاگرتنی بیسەر. لیست و شۆمان هەر كامەیان كۆمەڵێك ڤاریاسیۆنیان لە سەر بنەمای بەرهەمە بەناوبانگەكەی وی كاپریسی بیستوچوارەم نووسی و هەوڵیان دا بگەنە تەكنیكە ئەزموونییەكانی وی. دواتر برامز و راخمانینۆف و زۆری دیكە بۆ دانانی هەندێ پارچەی پیانۆیی سوودیان لە كاپریسی بیستوچوارەم وەرگرت.\nپاگانینی نموونەیەكی دیاری پاڵەوانە مەزن و خاوەن فەزیلەتەكانە. ئەگەرچی پێش ئەویش زۆر مامۆستای وا ناوبانگیان رۆیشتبووو و پێگەیان دەستەبەر كردبوو. لە هەر قۆناغێكدا ژەنیارێك یان گۆرانیبێژێك دەردەكەوێ كە توانا و لێهاتوویی خۆی لەوانی دیكە باشتر دەردەخا و ناوبانگ دەردەكا و پێی دەوڵەمەند دەبێ.\nچێژ و شادیی رۆمانتیكەكان لە رێگەی تێكهەڵشێلانی ناباو و نائاسایی، مۆسیقایی، ئاكۆردی ئاڵۆز و دەنگی ئەستەم بەرهەم دەهاتن، كە فكر و خەیاڵە باوەكەیان ئازار دەدا. شۆپەن لە ئاكۆردەكانی نۆیەمی مینۆر(مەنەجێر) دڕدۆنگ نەبوو و، مۆسیقارانی نەوەی پێشوو راچڵەكین و سەرسام بوون. ئیگناس مۆشێلس (1780 ـ 1794) ئاوازدانەرێكی باش بوو و، یەكێك بوو لە باشترین پیانیستەكانی ئەورووپا، پیاوێكی شەریف و گوێڕایەڵی مۆسیقا، كە هەتا ئەودەمی كەسێكی وایان نەدیتبوو. وەختێك بۆ یەكەمجار مۆسیقای شۆپەنی گوێ لێ بوو، نەیدەزانیی چیی لێ بكا. "فكر و خەیاڵی من و لەگەڵیشیدا پەنجەكانم بەدوای مۆدۆلاسیۆنە ئەستەم و بێ رێساكان و بە رای خۆم سەرسووڕهێنەرەكاندا دەگەڕان و دەخزین." ژەنیارەكان وەك مۆشێس بەپێداگرتنەوە لەسەر رووناكی و نیازپاكی و دەنگی گونجاو و سوودوەرگرتنی پێویست لە پەیداڵ بەرهەمەكانی خۆی رادەپەڕاند، نەیاندەتوانی ئاوا لە مۆسیقای رۆمانتیك تێ بگەن، چونكە ئاگایان لە ستاتیكا و پلە ئاكۆستیكییەكانی نەبوو. دەنگی بێخەوش و ناب، دەنگ وەكوو دەنگ، بۆ رۆمانتیكەكان شتێكی بەنرخ بوو، ئەوەندە بەنرخ كە بۆ دەربڕینی روانگە و بۆچوونەكانی خۆیان باسی شێوازی نوێی ئاوازدانەری و تەكنیكی نوێیان دەكرد. پاش ئاشنایی لەگەڵ شۆپەن و گوێگرتن لە ژەنیننەكەی ئەو بوو، كە مۆشێلس هەڵەكانی خۆی بۆ دەركەوت و، هەق بڵێین، زۆر لێهاتووانە نەیشاردەوە كە هەڵەی كردووە. شێوازەكەی شۆپەن، ئەو لێگاتۆ تایبەتییەی بە بەرزی و نزمیی پەیداڵ بەهێزی دەكرد، ئەوی هان دا كە لە ژنیندا، ناڕێكی و دەنگناخۆشییەكانی چاك بكاتەوە و پێیاندا بچێتەوە.\nبەو جۆرە، مۆسیقای رۆمانتیكەكان دەنگی تایبەتی خۆی هەبوو ـ دەنگێكی زیندوو، دەوڵەمەند و چێژبەخش و رەنگاڵە ـ و ئەوەش لەوانەیە سادەترین بەڵام بە گرینگترین روانگەی رۆژ دادەنرا.\nگوتوویانە وێبێر لە ساڵی 1813ـدا دەیەویست ئۆپێرایەك لەسەر بنەمای ئەفسانەی تاتهۆیزەر، دابنێ. دیارە ئەوە سی ساڵ بەر لە واگنەر بوو. لە كارەكانی دیكەشدا لە پێش ئەوەوە بوو. وەك سەركردە(مایسترۆ؟) یەكەم كەسێك بوو كە داوای كرد جڵەو و دەسەڵاتی تەواوی ئۆپێرا و ئۆركێستر و چاودێری بەسەر بەرهەمهێناندا بدرێتە دەست ئەو، هەر ئەویش بوو كە یەكەم جار تەمرینی ئۆركێستری دامەزراند و، دەسەڵاتی خۆی سەپاند. واگنەر زۆرینەی ئایدیا و خەونەكانی خۆی لەو وەرگرت. وێبێریش وەك واگنەر روانگەیەكی نیشتمانپەروەرانە (پان ژەرمەن)ـی هەبوو. لە ساڵی 1817ـدا نووسیی، بە دوای "بەرهەمێكی هونەرییەوەیە، كە لەسەر پێی خۆی راوەستابێ و هەمووانی بێ، بەرهەمێك كە تێیدا هەموو پاژە لێكدراوەكانی، بە یەكیەتی و هاوپێوەندیی هونەرەكانی دیكەوە رازابێتەوە و، لە قۆناغی پێكگەیشتندا تێدا بتوێنەوە و، لەو بێنە و بەردە سامناكەدا و مەرگاوییەدا، یارمەتیدەر بن بۆ پێكهاتنی جیهانێكی نوێ." ئەو روانگەیە، كە لە روانگە تیۆرییەكەی واگنەر لەبارەی "بەرهەمی هونەریی رەها" نزیك بوو، چل ساڵ بەر لەو باسی كرابوو.\nبە رای رۆمانتیكەكانەوە، وێبێر هەر ئەو كەسە بوو، كە جڵەوی تۆفانی بەردا. ئەگەر مۆسیقایەكی سادە توانیی دەرگای سەردەمی رۆمانتیك بەسەر دنیادا بكاتەوە، ئەو مۆسیقایە جگە لە راوچییە ئازادەكە هیچ شتێكی تر نەبوو. هێزێكیش لە ئۆپێراكەی گۆڵن، بەرهەمی وۆلفدا هەبوو، بەو كارتێكەرییە سیحراوییە پڕ لە رەمزورازەیەوە، كە فووی بە ئاگری هێزی شەیتانیدا دەكرد و، بەخەبەری دێنا و، بە شێوەی سرووشتی و رەنگاڵەكردنی بێ هاوتا و خەیاڵی بەهێز، سیخورمەی زۆر لە ئەورووپا كوتا و، لە وەڕێكەوتنی بزووتنەوەی نوێدا، یارمەتیی دا.\nوێبێر لە 18ی نۆڤەمبەری ساڵی 1786ـدا لەدایك بوو و لە 5ی جوونی 1726ـدا مرد. ساڵێك بەر لە بتهۆڤن و دوو ساڵ پاش شۆبێرت. كە مرد چل ساڵان بوو. راوچیی ئازادی لە 1821ـدا دانا. ئەو بەرهەمە سەرسووڕهێنەرە جیاواز بوو لەو ئۆپێرایانەی تا ئەو دەم دروست كرابوون.\nدوو ئۆپێرای دیكەش واتە ئبێرۆن و ئۆریانتێ كە درەنگتر دانران، بەدەست هەژاریی ئەدەبییەوە دەیانناڵاند، شیعرەكەیان بەكار نەدەهات، ئەو دوانە ئەمڕۆش كەمتر دەچنە سەر سەكۆ. بەو حاڵەشەوە هەر ئەو لاوازیی ئەدەبییە، لەگەڵ كۆمەڵێك حاڵەتی لەتوانابەدەردا یەكی گرتبوو و، دەرگای جیهانێكی نوێی بەسەر رۆمانتیكەكاندا دەكردەوە. بەرەبەری ساڵی 1840 رەخنەگری بەریتانی هێنری فۆترگیل چۆرلی، وتارێكی لەبارەی وێبێرەوە نووسی و پێیدا هەڵگوت و رێزی لێ نا، ئەو وتارە نموونەیەك بوو لە كاردانەووەی هزری سەردەمەكە (پێویستە ئەوەش بڵێین كە چۆرلی رەخنەگرێكی كۆنەپەرەست بوو و، وەختێك ناوی شۆمان یان واگنەریان لەلای دێنا، هەڵدەچوو و كەفی دەچڕاند.). چۆرلی نووسیی: مۆسیقای وێبێر رۆحی پێشینیانی لەبەردایە، هیی ئەو سەردەمانەی كە رۆحە سەرگەردانەكان لە لێڕ و دارستانەكاندا ویرەویریان بوو و، تارماییە خوێنڕێژەكان، هەواڵی جەنگیان دێنا، شمشێری تیژیان هەڵدەكێشا و ئاڵای خۆیان بەرەو رۆژئاوا دەشەكاندەوە. دیارە وەها خەیاڵێك لە خۆڕافات و پووچپەرستی بەدەر نییە، تیشكێك كە لێی دەدا، خێوەتێكی دوڕنیشانە، بەو پەنجەرە شكۆدارە پڕ لە دیمەنە تازانەوە، دوورەدیمەنی جوان جوان بە سەر هەزاران هونەری سەیروسەمەرەدا دەكاتەوە." چۆرلی خۆی بە یەكێك لە هەوادارانی راستگۆیی ئەدەبی دادەنا. بەڵام هەر چۆنێك بێ، بۆچوونەكەی ئەو بلیمەتانەیە.\nپێگەی وێبێر لە هەمبەر رۆمانتیكەكاندا رێك ئاوا بوو كە ئەو دەیگوت. مۆسیقا پیانۆییەكەیشی هێندەی ئۆپێراكانی جوان و بەهێز بوو و بیسەری هەبوو. رۆژێكیان ویلهۆلم فۆن لەنتەر، هەر ئەو گەنجە هەڵسووڕ و بەتوانایەی ناوی ئاوازدانەرانی مامۆستایانی مۆسیقای لە لیستەیەكدا ریز كردبوو و، كتێبی لەبارەوە دەنووسین، پارچە مۆسیقای "بانگهێشت بۆ سەما" و سۆناتای "لە لابیمۆڵ مەنێجەر"ی بردە لای لیست و، ئەو دوو بەرهەمە مەزنەی پێ ناساند، ئەودەم دەیەی 1820 بوو و، ئەو پیانیستە مەزنە لە لووتكەی سەركەوتنیدا، لە خۆشیان هاواری لێ هەستا و دەستخۆشیی پێ گوت. لەمەودوا لیست و باقی ژەنیارانی رۆمانتیك دەسبەجێ چوونە سەر ژەنینی وێبێر.\nوێبێر لەڕ و لاواز و بنێس و سیلدار بوو و، زگماك لاكەلەكەی نقوستان بوو و تا مردیش هەر دەشەلی. بەڵام هۆكاری مەرگەكەی زۆركاركردن بوو. بڕستی ئەو هەمووە كارەی نەبوو. لە 40 ساڵ تەمەنی خۆیدا زۆری خزمەتی مۆسیقا كرد و، لە زۆر بواراندا توانای خۆی سەلماند. یەكێك لە گەورەترین پیانیستەكانی سەردەمی خۆی بوو و، ئەو فكرەی بۆ پیانۆ لە خەیاڵ و مێشكیدا بوو، تا ئەوپەڕی سنوورەكانی بتهۆڤن و شۆبێرت دەڕۆیشت. زەوق و سەلیقەیەكی راشكاوانە، بێخەوش و بێپێچوپەنای هەبوو، كە تێكەڵی تەكنیكێكی تایبەتی كرابوو. كورتەباڵا بوو و دەستی زل بوو، هەندێ لەو نۆتانەی لە دوورەوە داینابوون، تەنانەت ئەمڕۆكەش ژەنیاری ئاسایی بە دەستی ئاسایی ناتوانێ لێیان بدا. وەك ژەنیارێك كە بەردەوام لە سەفەردا بوو، زەوقی خەڵكی باش دەناسی، هەندێ بەرهەمی بە باق و بریقیشی دەژەند، هەندێ لە پارچە پیانۆییەكانی لەبری ئەوەی پتەو و بنەمادار بن، درەوشانەوە و بریسكەیان هەبوو. بەڵام وەختێك هەموان رێك دەخران و لە تەنیشت یەكتر دادەنران، مۆسیقاكەی بەرز و شەكاوە لە حەوێقی ئاسماندا دەنگی دەداوە، هەر وەك چۆن لە پارچەی كۆنسێرت¬دا بەدی كرا. ئەمڕۆ بەرهەمگەلێكی وەك 4 سۆناتا بۆ پیانۆ و ڤاریاسۆنەكان و، پارچەگەلێكی وەك پۆلاكای جوان، لە بەرنامەی ئۆركێسترا و ژەنیارە سەربەخۆكاندا نییە. بەڵام لە سەدەی نۆزدەدا ئەوانە لە هەموو جێیەك دەبیسران و، خەڵك چێژیان لێ وەردەگرت.\nناوبانگەكەی تەنیا لەبەر پیانۆژەنین و مایسترۆبوونەكەی نەبوو. ئەوشتەی ئەوی گەورەتر دەكردەوە، ئەوە بوو كە دەروازەكانی بۆ شوێنكەوتە و هەوادارەكانیدا خستە سەر پشت و، زۆری نەبرد، مایسترۆكان، دەسەڵاتی خۆیان بەسەر دنیای مۆسیقادا زاڵ كرد. لە سەرەتاكانی 1804ـدا وەختێك 18 ساڵان بوو، بوو بە مایسترۆی یەكەمی ئۆركێسترای ئۆپێراخانەی شاری برێسلاو. لەو شارە بوو كە لە بەر گەنجێتی و بیرتیژییەكەی و هزر و بیركردنەوە تازەكانی، زۆری بەگژدا هاتنەوە و بەربەرەكانێ و دژایەتییان كرد. یۆزف شنابڵی لیدەری ڤیۆلینژەنەكان، كە ناوێكی گەورە و رێزداری هەبوو، وازی لە ئۆركێسترا هێنا، چونكە پێی شوورەیی بوو منداڵۆچكەیەك مایسترۆی بێ و ئەو شوورەییەی قبووڵ نەدەكرد. وێبێر لە 1806ـدا، برێسلاوی بەجێ هێشت و دوای چەند وردە ئیش و چەند كۆنسێرتێك كە زۆر گرینگ نەبوون، شەش ساڵ دواتر لە 1812ـدا بوو بە مایسترۆی ئۆپێراخانەی پراگ و، دواتریش چووە درێسدێن. لەوێ بوو كە لە كۆتایی ساڵی 1817ـدا پادشای ساكسۆنی بانگی كرد و رایسپارد ئۆپێراخانەیەكی ئەڵمانی دروست بكا، بۆ ئەوەی هێندەی ئۆپێرای ئیتالیایی سەرنجڕاكێش و خەڵكگر بێ. ئەودەم رۆسینی، ئاڵمانی راماڵیبوو و، لە 1820ـدا بەرلین كەوتبووە بەر تەڕاتێن و رمێنی سپۆنتینیی سامناكەوە، كە دیكتاتۆرییەكی گەورەی خستبووە رێ و، وەك ئاوازدانەری ئۆپێرانووس، كۆمەڵێك كاری وەك ژنە داوێنپاكەكە(یەكێك لەو بەرهەمانەی بێرلیۆز حەزی لێی بوو) و، فێرناندۆ كۆرتزی بردبووە سەر سەكۆ. وێبێر كە مودیر و بەرنامەداڕێژێكی لێوەشاوە بوو، ئۆپێراخانەی درێسدێنی ژێروژوور كرد و، بەپێی هزر و بۆچوونەكانی خۆی رێكی خستنەوە. تەنانەت فەرمانیشی دا، ئەو شیعرانەی بە زمانی فەرەنسی یان ئیتالیایی هۆنرابوونەوە، بكرێنە ئەڵمانی. دەسەڵاتێكی زاڵی لە خۆی نیشاندا. چەند ساڵ دواتر كە واگنەر لە درێسدێن بوو بە مایسترۆ، زۆربەی هزر و بۆچوونەكانی وێبێری وەرگرت و كاری پێ كردن. وێبێر لە درێسدێن نەزم و دسیپلینێكی توندوتۆڵی جێگیر كرد و، چارەیەكی دیكەی جگە لە بیركردنەوەی دروست نەبوو. دەستی دەبردە پارچە مۆسیقییەكانەوە و، هەڵەكانی راست دەكردەوە و، ئەوەی لە تەمرینەكان چاوەڕوانی بوو، ئەفسانەیەك بوو. هەموو لایەنەكانی بەڕێوەبەریی ئۆپێراخانەی بەدەستەوە گرت، هەر لە دیزانی دیمەن و دروستكردنی دیكۆرەوە بگرە تا چاپی ناوی ئەكتەرەكان و گۆرانیبێژەكان لە لافیتە و برۆشۆرەكاندا. تەمرین و سەركردەییش تەواو لە پاوان و دەسەڵاتی ئەودا بوو. وەختێك كارەكان رێك دەكەوتن و، ئەو دەبوو بە بەڕێوەبەر(مایسترۆ)، ئیتر هیچ كەمایەسییەك نەدەما.\nدوایی لە 1821ـدا، راوچیی ئازاد دروست كرا، كە وێبێری وەك دامەزرێنەری ئۆپێرای رۆمانتیك بەناوبانگ كرد. بەر لەو ئۆپێرای ئاڵمانی سووك و بچووك دیار بوو ـ هێندە بچووك، كە بە دەگمەن بەڕێوە چوو. لە چوار ئۆپێرا گەورەكەی مۆزارت سێیان بە زمانی ئیتالیایی بوو و، چوارەمیشیان ـ شمشاڵی سیحراوی ـ كە بە ئەڵمانی هۆنرابۆوە، نەیتوانی وەك فیدلیۆكەی بتهۆڤن رێنیشاندەر و رۆشنگەر بێ. ئۆپێراكانی شۆبێرت لەبیر كرابوون، تۆزیان لێ نیشتبوو، هەر وەك ئێستا چۆنن ئاوا. بەڵام راوچیی ئازاد، رێڕەوی خۆی راستەوڕێ بەرەو ئۆپێرا رەشۆك¬پەسندەكانی مارشنێ، سپۆر، لۆرتزینگ(گەرچی ئێستا لەبیر كراون) و دواتر واگنەر بڕیی.\nوێبێر زەینێكی بێئۆقرەی وەك رۆمانتیكەكانی هەبوو. لە كاری لیتۆگرافیشدا چالاك بوو، بە یەكێك لە بەزەوقترین و بەخرۆشترین ژەنیار و مامۆستایانی گیتار دادەنرا، لەوانەیە گۆرانیبێژێكی باشیش بووبێ، ئەگەرچی لە ساڵی 1806ـدا بەردەوام بە خواردنەوەی ئەسیدنیتریك دەنگی خۆی ئازار دەدا. ژیانی، ماوەیەك لە بێهیواییدا تێپەڕی. بەشێك لە سەردەمی لاوێتیی خۆی لە رووداوگەلی دڵدارانەی توندوتیژ و، پەرێشانی و خۆشگوزەرانیدا رابوارد. ئاخرییەكەی وەختێك هیچ خێرێكی لەو خۆشی و چێژە بێ ئەنجامانە نەدی، گەڕاوە سەر ژیانی هونەری و ئەدیبانە و لە 1809ـەوە تا 1818 خەریكی رەخنەی ئەدەبی و شیعرهۆنینەوە و نووسینی نۆڤلێتێك و كۆمەڵێك وتاری رۆژنامەیی و رەخنەیەكی مۆسیقاییش بوو. ئەویان بە رەخنەگرێكی راشكاو و وردبین بەڵام ناكۆك دەزانی، تەنانەت زۆر بە سووكی باسی بتهۆڤنی دەكرد. چۆن بە كەفوكوڵ و جۆشوخرۆشەوە كاری مۆسیقای دەكرد، ئاواش چووبووە نێو رۆژنامەنووسی و رەخنەنووسینەوە. بە هاریكاریی دوو سێ هۆگری مۆسیقا، رێكخراوێكی بەناوی یانەی هارمۆنی دامەزراندبوو. ئامانج لەو رێكخراوەیە ئەوە بوو، كە بنەماكانی رۆمانتسیسزم بخاتە روو و، تەفسیری بكا. وا باو بوو كە ئەندامەكانی ئەو یانەیە ئاوازدانەر و شاعیر بن. دروشمێك كە خۆی هەڵیبژاردبوو ئەوە بوو، "ئاوازداربوونی چەمكە مۆسیقییەكان لە ئەستۆی ئاوازادانەرانە." ئەندامەكان ناوی خوازراویان هەڵدەبژارد. ناوی خوازراوی وێبێر مێلۆس بوو. بە واژۆی سیمۆن كناستێر و، "ب . ف. ز، ز" واتە شێلگیری مرۆڤ دەگەیەنێتە ئەنجام، خۆی داینابوو. چەند ساڵ دواتر كە شۆمانیش گۆڤارەكەی خۆی بڵاو كردەوە، رێك ئەو ئامانجانەی گرتە بەر، هەر بەو تەكنیكانەوە و هەر بەو ناوە خوازراوەوە، ناوی گرووپەكەی خۆی نابوو دەیڤیدز بۆندلەر. هیچ كام لە نووسینەكانی وێبێر وەرنەگێڕدراونەتە سەر زمانی ئینگلیزی و زمانەكانی دیكەش. ئەو پیاوە، بنیادەمێكی سەرسووڕهێنەر بوو، خانەدانانە و زیرەك و شێلگیر. ئەو بلیمەتە رێزدارە، گەورەترین نەگبەتییەكەی ئەوە بوو، كە 30 ساڵ زووتر لە سەردەمی خۆی لەدایك ببوو.\nسەربردەی ئاوازدانەرە مەزنەكان\nنووسینی: هارۆڵد شۆنبێرگ\nو: ڕەسوڵ سوڵتانی ـ هه‌ولێر\nگۆرانیبێژ نیاز شەیدا: هونەرمەندانی تاراوگە سەرەڕای سەختییەکانی ژیان خزمەتی زۆریان بە هونەری کوردی کردووە\nئەمڕۆ پێنجەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی شانۆی ھەولێر لە پایتەخت بەڕێوە دەچێت\n"من هەمیشە شێوەكاری بەشێك بووە لە ژیانم"!


خزمەتگوزارییەکان - FXOPAL\nلە ئۆپاڵ بروکرزدا گۆنجاوترین جۆری هەژمارەکان لەگەڵ مەرجەکانی مامەڵەکردنی تەواو، گونجاو بۆ مامەڵەکەرانی پیشەیی و ئاسایی بە گوێرەی ستانداردەکان پێشکەش دەکرێت.\nئێمە دوو جۆر هەژمار لەگەڵ مەرجە تەواوەکان پێشکەش دەکەین کە بەگوێرەی شێوازی مامەڵەکەیە.\nڕێگەی پارەدانی که‌ش بە شێوەی دۆلار و دراوە باوەڕپێکراوەکان لە شارەکانی تاران، دوبەی، ئەستەنبوڵ، هه ولیر و سلیمانی هەرات، کابۆل، تفلیس، ئانکارا، ئیزمیر\nبێ‌شک یەکێک لە گرنگترین پارامەترەکان بۆ وەبەرهێنانی فۆرێکس، پلەتفۆرمێکه کە بەکاربەری ئاسان و بەتوانای هەیە و بتوانێ ستراتێژییەکانی ئابووریی خۆی بە شێوەی کردەیی لەخۆ بگرێت و بەرهەم هێنانی بەرز لە وە بەرهێنان و مامەڵەکانی خۆیان هەبێت.\nلەم ڕووەوە کۆمپانیای ئۆپال، پلەتفۆڕمێکی گشتی و جیهانی مێتاتەیدەری 5 لەبەردەستی بەکاربەرانی خۆی داناوە بە مەبەستی بازرگانی لە بازاڕی فۆرێکس.\nدابه زاندنی سۆفت‌وێر\nپشتیوانی کردنی 24 کاتژمێری\nئێمه هه‌وڵمان داوه تا بە باشترین شێوە پشتیوانی کڕیارانی خۆمان بین. هەر بۆ ئەم مەبەستە ڕێگاکانی پەیوەندی جۆراوجۆرمان بۆ کڕیاران دابین کردووە.\nپشتیوانی ته‌له‌فۆن، تلگرام، واتساپ، سایت و ئیمه‌یل، ئەو ڕێگایانەن کە ئێوە کڕیارانی بەڕێز دەتوانن لە ڕێگەی ئەوانەوە بە شێوەی 24 کاتژمێری پەیوەندیمان پێوە بکەن.


بەرهەمهێنەری پێشووی ستۆدیۆ گیبڵی داوای لێبووردن دەکات » DidiMn\nسەرەتا / سینەما/هەواڵ / بەرهەمهێنەری پێشووی ستۆدیۆ گیبڵی داوای لێبووردن دەکات\nبەرهەمهێنەری پێشووی ستۆدیۆ گیبڵی داوای لێبووردن دەکات\nدیدی من– لە ئینگلیزییەوە: پشتیوان کەمال\nبەرهەمهێنەری پێشووی ستۆدیۆ گیبڵی، کاتێک لە یەکێک لە چاوپێکەوتنەکانیدا دەربارەی توانای ژنان لێدوانی ڕەگەزیی دا سەبارەت بە دەرهێنانی فیلمی خەیاڵی، بۆ ئەو لێدوانەی داوای لێبوردنی کرد.\nیۆشیاکی نیشیمورا، کە دواهەمین فیلمی ستۆدیۆی گیبڵی (کاتێک مارنی لەوێ بوو) بەرهەمهێناوە و لەو کاتەشەوە کۆمپانیاکەی جێهێشتووە، هەفتەی پێشتر لە گفتووگۆیەکی ڕۆژنامەوانیدا پرسیاری ئەوەی لێکرا؛ کە ئایا ستۆدیۆ گیبڵی کار بە دەرهێنەرێکی ژن دەکات بۆ ئەوەی فیلم دروست بکات. نیشیمورا وتی: ئەوە ڕێکەوت نییە کە هیچ یەک لە فیلمەکانی ستۆدیۆ گیبڵی لەلایەن ژنەوە کاری دەرهێنانیان بۆ نەکراوە، بەڵکو بەهۆی ئەوەیە پیاوان زیاتر بوونەوەرێکی “ئایدیالیست”ن و ژنانیش “ڕیالیستین” کە ناتوانن فیلمێکی فانتاسی بەرهەمبهێنن.\nنیشیمورا لە ئەکاونتی تویتەری ستۆدیۆ پۆنۆکدا دەڵێت: “من بە دڵنیایییەوە بڕوایەکی ڕەگەزییم هەیە کە پیاوان مەیلێکی زیاتریان هەیە بۆ ئایدیالیست بوون و ژنانیش باشترن لەوەی لە واقیعدا بژین.” سەبارەت بەم وتەیەی داوای لێبوردنی کرد و وتی: “من بیردەکەمەوە و فێردەبم. ڕەگەز هیچ پەیوەندییەکی بە دروستکردنی فیلمەوە نییە. زۆر داوای لێبووردن دەکەم.”\nستۆدیۆ گیبڵی، پێشتر لەلایەن دەرهێنەری مەزن هایۆ میازاکی بەڕێوەدەبرا، کاتێک لە ساڵی ٢٠١٣دا وازی لە کارەکەی هێنا، یەکێکە لەو ستۆدیۆ ئەنیمەیشنانەی لە جیهاندا ڕێزێکی گەورەی هەیە لای بینەران. فیلمەکانی گیبڵی، لەنێویاندا (چیرۆکی شاژنە کاگویا) لەلایەن نیشیموراوە بەرهەمهاتووە، پێنج جار بۆ خەڵاتی باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی ئۆسکار پاڵێوراون. ساڵی ٢٠٠٣ هایۆ میازاکی خەڵاتی باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی ئۆسکاری بەدەستهێنا بۆ یەکێک لە فیلمەکانی کە لەلایەن خۆیەوە نووسرابوو، هەروەها کاری دەرهێنانیشی بۆ ئەنجامدابوو.\nHayaoMiyazaki, PshtewanKamal, StodioGibli,


كەشوهەوا هۆشداری دەدات\nبەڕێوەبەرایتی گشتی كەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنن كەوا لەماوەی ئەم هەفتەیەدا پلەكانی گەرما بەرزبونەوەی زۆر بەخۆیانەوە دەبینن.\nبەڕێوەبەرایتی گشتی كەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان لەپەڕەی تایبەتیان لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك ڕایدەگەیەنن كەوا لەماوەی چەند ڕۆژی داهاتوو پلەكانی نزیكەی 8 پلە بەرزدەبنەوە.\nسوودەكانی پیاز بزانە\nئەگەر چی لەژیانی ئەمڕۆ ژەمە خواردنە خێراكان بوونەتە دیاردەو مرۆڤ خۆی لەبرسیەتی پێڕزگار دەكات، بەڵام نابێت دەستبەرداری ئەو خواردن و خۆراكانەش بێت كەسوودی زۆری تەندروستی بۆی هەیە، لەنێویاندا خواردنی پیازە.\nئەگەر رۆژانە دوو سێو بخۆیت\nبەپێی توێژینەوەیەك ئەوە دەركەوتووە كەسێوی سەوز وەكو دەرمانخانەیەكی گەڕۆك وایەو بەردەوام هاوڕێی مرۆڤە.\nلێكۆڵەرانی ژاپۆنی توێژینەوەیەكیان لەبارەی سێوی سەوز ئەنجامداوەو گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی كەئەو جۆرە سێوە وەكو دەرمانخانەیەكی گەڕۆك وایە بۆ تەندروستی مرۆڤ و ئەگەر بەبەردەوامی ڕۆژانە دوو سێو بخۆیت ئەوا ڕەنگە پێویستت بەپزیشك نەبێت.\nلێكۆڵەرە ژاپۆنییەكان رایانگەیاندووە، ئەگەر كەسێك ڕۆژانەو بەبەردەوامی دوو سێو بخوات، ئەوا بڕی كۆلیسترۆڵ لەخوێنیدا كەم دەبێتەوە بەڕێژەی (20%)، چونكە ئەو سێوە دەوڵەمەندە بەڤیتامینەكانی (بی 1 و بی 2 و بی 3 و بی 5 و بی 6 و بی 9 سی و ئەی) و ئەوانەش دژە ئۆكسێنن و پارێزگاری لەجەستەی مرۆڤ دەكەن و دەبنە مایەی دواخستنی نیشانەكانی پیربوون بەسەر جەستەو پارێزگاریش لەئاستی بینین و گەنجێتی دەكەن و مادەی بەهێزیشن بۆ بەرگری كردن لەلێوو ددانەكان و وەكو چارەسەری هەوكردنیش وان و بەرگریكارێكی بەهێزیشن لەدژی نەخۆشییەكانی شێرپەنجەو مادەی چەوریشیان تێدانییەو بڕی گەرمۆكەی كەمیشیان تێدایەو چەند جۆرە خوێیەكی بەسوودیشی تێدایە وەكو (كالیسیۆم و مەگنیسیۆم و فۆسفۆرو پۆتاسیۆم و زەنگ).\nئەمڕۆ بۆ ڕێككەوتنی لەگەڵ گۆڕان، یەكێتی كۆدەبێتەوە\nبۆ تاووتوێكردنی رێككەوتنی نێوان یەكێتی و گۆڕان، ئەمڕۆ سەركردایەتی یەكێتی كۆدەبێتەوە.\n(سەعدی ئەحمەد پیرە) ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی رایگەیاند، ئەمڕۆ سەركردایەتی حزبەكەی كۆدەبێتەوەو تاووتوێی پڕۆژەی رێككەوتنی نێوان یەكێتی و بزووتنەوەی گۆڕان دەكەن و لەو كۆبوونەوەیەدا گفتوگۆ لەسەر بیروڕای ئەندامانی سەركردایەتی دەكرێت.\nپیرە لەلێدوانێكی تەلەفزیۆنیدا ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، پڕۆژەكە نێردراوە بۆ هەموو لایەك و هەرلایەنە ئیشی خۆی دەكات بۆ پەسەندكردنی رێككەوتنەكە.\nزنجیرەی (ئەحمەدی كوڕی حەنبەل) نمایش دەكرێت\nبۆ مانگی رەمەزانی ئەمساڵ، بەبەشداری دەیان ئەكتەری سینەمایی زنجیرەیەك لەبارەی ژیانی كەسایەتی ناسراو (ئەحمەدی كوڕی حەنبەل) نمایش دەكرێت.\nزنجیرە تەمسیلی (ئەحمەدی كوڕی حەنبەل) لەلایەن دوو كۆمپانیای بواری بەرهەمهێنانی فیلم كە هی ووڵاتانی قەتەرو توركیان بەرهەم دەهێندرێت.\nتاكو ئێستا وێنەكانی نێو زنجیرە تەمسیلەكە لە حەوت ووڵات وێنەیان بۆ گیراوەو چوار جاریش دەقی نێو تەمسیلەكان نووسراونەتەوە.\n(ئەحمەدی كوڕی حەنبەل) یەكێكە لەچوار ئیمامی چوار مەزهەبە سەرەكییەكەی ئایینی ئیسلام و لەساڵی (164) ی كۆچی لەدایك بووەو لەساڵی (241) بەهۆی نەخۆشییەوە كۆچی دوایی كردووەو بۆ دەستكەوتنی زانست و زانیاری زۆر ووڵاتان گەڕاوە.\nئەم پیشەو كارانە مەترسیدارن\nبۆ ناسینی خۆی بێت یان بۆ بەدەستهێنانی بڕێك پارە بێت مرۆڤ پەنا بۆ زۆر پیشە دەبات، هەندێك لەو پیشانە مەترسیدارن بۆسەر ژیانی خۆی.\nلەژیانی ئێستای مرۆڤدا لەگەڵ ئەوەی جەنجاڵیەو ئاڵۆزە، بەڵام 10 یشە دیاریكراوە وەك نامۆترین و مەترسیدارترین پیشە كەمرۆڤ ئەنجامیان بدات.\n1. شیكەرەوەی خوێن : ئەو كەسانە دەبێت بەردەوام لەگەڵ خوێن مامەڵە بكەن، ئەمە لەگەڵ ئەوەی ئەو پیشەیە مەترسیدارەو كاریگەری لەسەر تەندروستی مرۆڤ هەیە.\n2. پزیشكی دادی : ئەو جێگەیە تایبەتە بەلێكۆڵینەوە لەهۆكارەكانی مردنی كەسەكان ، كەسی تایبەتمەند ناچار دەبێت پەنا بباتە بەر توێكاری كردنی جەستە، ئەوەش كاریگەری لەسەر دڵ و دەروونی ئەوانە دەبێت كەدڵیان لاوازەو بێهێزن.\n3. قەساب : پیشەی قەسابی پیشەیەكی كۆنە، بەڵام دەبێت ئەو كەسەی ئەو كارە دەكات دڵ و دەروونی بەهێز بێت، چونكە مامەڵە لەگەڵ چەقۆو ئاژەڵ دەكات و رۆژانە ئەوە پیشەكەیەتی.\n4. تایبەتمەند بۆ توێژینەوە لەزانستی خشۆكەكان : ئەو پیشەیە مەترسیدارەو كەسی تایبەتمەند بەبەردەوامی لەگەڵ ئەو خشۆكانە ژیان بەسەر دەبات بۆ ئەوەی ئەنجامی توێژینەوەكەی بەدەستەوە بدات و رۆژانە چاوی بەجۆرەها خشۆك دەكەوێت.\n5. چاودێری كردنی بەشی توێژكاری : بەشی توێكاری یەكێكە لەبەشەكانی نەخۆشخانە گەورەكان و تێیدا ژمارەیەك مردووی تێدایەو بۆ كاروباری تاقیكردنەوەی قوتابیانی بەشی كۆلێژی پزیشكیەكان سوودی لێوەردەگیرێت.\n6. كرێكاری كانەكان : پیشەیەكی مەترسیدارەو كرێكارەكانی كانەكان بەبەردەوامی لەناو كانەكان سەرقاڵی كاركردنن و شوێنەكەشیان تاریكەو تەنگەبەرەو هەوایەكی پیسی هەی بۆ هەڵمژین.\n7. مردوو نێژەكان : ئەوانەی تایبەتمەندن بەناشتنی مردووەكان و كاریان شۆردن و بەرگ كردن و ناشتنی مردووە، ئەو كارە كۆنترین پیشەیە لەمێژووی مرۆڤایەتی.\n8. جیهانی زیندەوەرەكان : كەسی تایبەتمەند پیشەی مامەڵەكردنە لەگەڵ جیهانی زیندەوەرەكان و مەترسیشی لەسەر ژیانی مرۆڤ هەیە، چونكە هەندێك زیندەوەری ژەهراوی هەیە.\n9. چاودێری گیانلەبەرە دەریاییەكان : لەناو دەریاو زەریاكان گیانلەبەری مەترسیدارو دڕندە بوونیان هەیە، بۆیە ئەوانەی لەو بوارە كار دەكەن دەبێت زۆر وورد بن لەچۆنیەتی بەڕێوەبردنی پیشەكەیان.\n10. تاوەری پەخش كردن : بەهۆی بەرزی تاوەرەكان زۆرجار ژیانی مرۆڤ دەكەوێتە مەترسی، ڕەنگە بەهۆی ووزەی كارەباوە بێت، یان بەهۆی بەرزی تاوەرەكان بێت، بۆیە ئەو پیشەیەش مەترسی بۆسەر ژیانی مرۆڤ هەیە.\nبەردی زراو چییە ؟\nبەردی زراو زۆر ئاسایی لەزۆر كاتدا مەترسیدار نیە، قەبارەكەی لەچەند مللی مەترێك بۆ چەند سەنتی مەترێك دەبێت.\nلەكاتی هێرشی بەردی زراو بەردەكان خۆیان قەتیس داوە لەرێرەوەكانی زراو و ئازارێكی زۆر پەیدا دەكات لەسك، ئازارەكە بۆ نێوان شانەكان دێت.\nبەردەكانی زراو دروست دەبن لەزراو و پێكهاتەكەیان لەمادەی كۆلیسترۆلە، زەرداوو وەك عەمبار بۆ شلەی زەرداو بەكاردەهێندرێت لە لەش كە لەجگەرەوە بەرهەم دەهێندرێت، لەزەرداوو شلەیەك دروست دەبێت كەدەردەدرێت بۆ ریخۆڵەكان بۆ تواندنەوەی خواردن.\nتواندنەوەی خواردن ئەنجام دەدرێت ئەگەر بەردیش هەبێت لەزەرداو، ئەو كات زەرداو بەرهەم دەهێندرێت راستەوخۆ لە جگەر دەرژێدرێتە ناو ریخۆڵەكان لەڕێگەی ڕێرەوەكانی زەرداو بەبێ ئەوەی عەمبار كرابێت لەزەرداو، تواندنەوەی خواردن لەوكاتەش باشە كەنەشتەرگەری دەكرێت زەرداو لادەبرێت.\nبەردەكان بەخۆیان هیچ ئازارێك نادەن، بەڵام ئەگەر بەردەكان لەڕێڕەوەكانی زەرداو قەتیس مابن ئەوا ئازاری زۆر دەگەیەنێت پێی دەڵێن هێرشی بەردەكانی زراو.\nهەروەها لەكوێی ڕێڕەوەكانی زراو بەردەكان قەتیس ماوە، ئەمەش هۆیەكی تر زەردوویی یان هەوكردنە لەپەنكریاس.\nبەزۆری ژنان زیاتر توش دەبن بەبەردی زراو وەك لە پیاوان، ئاسایی نیە لەلایەن منداڵ و گەنج، زۆر كەس بەردی هەیە بەبێ ئەوەی هەستی پێ بكات.\nلەوانەیە زیاتر مەترسی داربێت ئەگەر تۆ ...\n1. كەسە نزیكەكانی تۆ لەخێزانەكەت بەردی زراویان هەبوە.\n2. زۆر قەڵەوی یان بەخێرایی دابەزاندنی كێش.\n3. ڕێژەیەكی زۆر لەچەوری خوێن یان كۆلیسترۆل.\n4. ئەگەر تازە بەم زوانە دوو گیانی بووی (حاملە).\n5. هەوكردنی درێژخایەنی ڕیخۆڵەكان، نەخۆسی درێژ خایەنی جگەر.\nزۆرجار نیشانەكانی پاش نان خوارد بەدیار دەكەون، لەگەڵ ئەو چەورییەی كە لەخواردن هەیە، لەكاتی هێرشی بەردی زراو ئازارەكە لەژێر ئێسكی سنگت لەلای ڕاست دروست دەبێت.\nژانەكان وەك بروسك بۆ لای نێوان شانەكان دێت، لەوانەیە عارەقە بكەیت. رشانەوەت بێت برشێتەوە، ژانەكان بەشە پۆل دێن بۆ ماوەی كاتژمێرێك زیاد دەكات پاشان كەم دەكاتەوە.\nهێرشی بەردی زراو لەچەند خولەكێك بۆ چەند كاتژمێرێك دەخایەنێت، ژانەكان جیاوازن لەنەخۆشێك تاكو نەخۆشێكی تر.\nنیشانەكانی لەوانەیە بەكزیی بێت هەندێك جار هەروەها گرژبوونی سك.\nئەگەر تاتهات گەرم بوی ئەگەر ئازارەكە لە (18) كاتژمێر زیاتربوو ئەوە مەترسی تووشبونە بەهەوكردنی زراو.\nهەندێك جار جیاكردنەوەی نیشانەكانی زراو لەگەڵ نیشانەكانی دوانزە گرێ ئەستەمە، هەروەها ترش بوونی گەدە، زەخمی گەدە قرحەی گەدە، ئازاری دڵ ، هەوكردنی سنگ، بەردی گورچیلە، كێشەكانی پشت.\nخواردن لەكاتی بەردی زراو\nئەگەر ئازارت هەیە لەگەڵ بەردی زراو پێویستە ئاگاداری خواردنت بی، خۆت دووربخەرەوە لە خواردنی قورس، چەوری ، هێلكە ، سێو.\nلەو كاتانەدا پەیوەندی بە دكتۆر بكە\n1. ئەگەر ژانت هەبوو كەدەست لەزگت دەدەیت، هەروەها تاوو لەرز.\n2. ئەگەر ژانی ڕاستەخۆ هات لەسك كە شكی بەردی زراوت هەبوو.\n3. ئەگەر پێستت زەرد بوو، میزەكە رەنگی گۆرا، پیساییەكەت رەنگی نەبوو.\nهەندێ ئاڵۆزیی هەیە كە لەهەوكردنی پەنكریاس یان لەزەردووی پێویستی بەچارەسەری خێرا هەیە، هەروەها هەندێ جار پشكنینی ڕێڕەوەكانی زەرداوو بە ڕێگەی چوونە ژورەوە بەكامیرا.\nنەشتەرگەری دەكرێ بەلابردنی زەرداوو ئەمەش بەدوو شێوە دەكرێت بەكردنەوەی پێستی سك یان بە كون كردن.\nئەم هەفتەیە كورد بڕیار دەدات\nبڕیارە ئەم هەفتەیە كۆبوونەوەی پێنج لایەنە سیاسییەكەی هەرێم بۆ پرسی گەڕانەوە یان نەگەڕانەوە بۆ بەغدا بەڕێوەبچێت.\nچەند هەفتە لەمەوبەڕ لایەنگرانی رەوتی سەدر هەڵیان كوتایە سەر بارەگای ئەنجوومەنی نوێنەران لەشاری بەغداو بەشێكی زۆری پەرلەمانتارەكان رایانكردو چەند پەرلەمانتارێكی كوردیش دەستبەسەركران.\nدوای ئەو رووداوە پەرلەمانتارە كوردەكان هاتنەوە هەرێمی كوردستان، دوابەدوای ئەوەش سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران سەردانی هەولێرو سلێمانی كردو چاوی بەلایەنە سیاسییەكان و سەرۆكی فراكسیۆنەكان كەوت، هەوڵەكانی خۆی خستەگەڕ بۆ گێڕانەوەی نوێنەرانی كورد بۆ نێو ئەنجوومەنی نوێنەران.\nبەپێی زانیارییەكانی كوردیو، كۆبوونەوەی پێنج لایەنە كوردستانییەكە ئەم هەفتەیە بۆ ئەگەری گەڕانەوە یان نەگەڕانەوە بەڕێوەدەچێت.\nداعش لەچەند قۆڵێكەوە هێرش دەكات\nگروپە چەكدارەكانی داعش لەچەند قۆڵێكەوە پەلاماری كۆمەڵگەیەكی نیشتەجێ بوون ددەن لەناوچەیەكی نزیك شاری فەلوجەو هێزە ئەمنییەكان و چەكدارەكانی حەشدی شەعبیش دەكەونە حاڵەتی بەرگری و ئامادەباشی.\nسەرچاوەیەكی ئەمنی عێراقی بڵاویكردۆتەوە، لەئێوارەی دوێنێوە گروپە چەكدارەكانی داعش لەچەند قۆڵێكەوە هێرشیان كردۆتە سەر سنووری ناحییەی عامریەی فەلوجەو توانیویانە كۆمەڵگەیەكی نیشتەجێ بوون لەگەڕەكی سەدام كۆنترۆڵ بكەن و هێزە ئەمنییەكان و چەكدارە شیعەكانیش ناچاری پاشەكشە پێكردن بكەنەوە.\nئەمەو لەكۆتایی هەفتەی رابردووشدا داعش بەتووندی پەلاماری بردە سەر شاری روومادی و توانی بووی پێشڕەوی بكات، بەڵام دواتر بەهەوڵی فڕۆكە جەنگییەكانی سوپای هاوپەیمانان پێشڕەوییەكەیان راگیرابوو.\n1. كاتێك یەكەم كامێرای وێنەگرتن دروست كرا، دەبوو هەشت كاتژمێر بەدیاریەوە دابنیشیت تاكو وێنەیەكت بگرێت.\n2. گەورەترین باڵەخانەی باڵیۆزخانە لەجیهان، بارەگای باڵیۆزخانەی رووسیایە لەووڵاتی چین.\n3. تاكە شوێنێك كەشاژنی بەریتانیا ناتوانێت سەردانی بكات، ئەنجوومەنی گشتی ووڵاتەكەیەتی.\n4. تاكە كەسێك لەدوای كۆچی دوایی كردنیەوە خەڵاتی نۆبڵی وەرگرتبێت، زانای سویدی (داگ هەمەر شۆڵد) ە.\n5. كۆنترین هێزی ڕێكخراو لەئەوروپا بریتییە لەپاسەوانی سویسری لەڤاتیكان كەلەساڵی 1400 ەوە دامەزراوە.\n6. كەمبۆدیەكان خاوەنی 72 پیتی زمانن بۆ قسەكردن.\n7. وورچی بەستەڵەكی تەنها لەبەستەڵەكی باشوور هەیە.\n8. باراك ئۆباما لەبەكارهێنانی ئایفۆن بێبەش كرا بەهۆی هۆكاری ئاسایشی.\nدوای چەند رۆژ لەبەردەوامی بەرز بوونەوەی نرخەكان، نرخی سووتەمەنی لەبازاڕەكانی جیهانیدا تۆزێك شكانی تۆماركرد.\nبەرز بوونەوەی بەهای دۆلار لەبازاڕەكانی جیهان و خواست لەسەر پشكی قازانجەكانی سووتەمەنی بووە مایەی تۆزێك شكانی نرخی نەوت لەبازاڕەكانی جیهانیدا.\nبەپێی زانیارییەكانی ئاژانسی رۆیتەرز، ئەمڕۆ بەهای بەرملێك نەوتی برێنت لەبازاڕەكان جیهانیدا (47.83) دۆلارو نرخی بەرمیلێك نەوتی خامیش (46.21) دۆلارە.\nدوایین زانیاری لە بارەی كەیسی كوژرانی گەنجەكەی هەولێر\nسەرۆكی لیژنەی ناوخۆی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر ئاشكرای دەكات دوو كەسی نزیكی تۆمەتباری سەرەكی كەیسی كوژرانی ئەو گەنجەی بەهۆی لێدانی فول لایتەوە تەقە لێكرا، دەستبەسەركراون.\nنەجیب موحسین، سەرۆكی لیژنەی ناوخۆی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: باوك و كەسێكی نزیكی بكوژەكەی بارزان ڕەشید دەستبەسەركراون.\nوتیشی، دەستبەسەركردنی ئەو دووكەسە بۆ ئەوە بووە تا تۆمەتباری سەرەكی خۆی رادەستی پۆلیس بكات.\nبارزان ڕەشید عوسمان خوێندكاری زانكۆی جیهان بوو لە شاری هەولێر وەك كەسوكارەكەی دەڵێن بەهۆی فول لایتی ئۆتۆمبێلەوە لە یەكێك لە شەقامە سەرەكییەكانی ناو شاری هەولێر لەلایەن كەسێكەوە كوژرا، كە ئەفسەری پێشمەرگەیە و تا ئێستاش دەستگیرنەكراوە و بنەماڵەی كوژراوەكەش رایانگەیاندووە تا ئەو كەسە دەستگیرنەكرێت، پرسە بۆ كوڕەكەیان دانانێن.\nپەڕەى 5152 لەکۆى 5375 پەڕەدا


پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nشاری سلێمانی لە ڕێڕەوی دامەزراندن و پەرەسەندن و پێدا چەسپاندنی خۆیدا لە کۆڕی شارستانێتی و پێشڕەویدا کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ مێژوو هێشتۆتەوە. بۆ سەردەمی بابان و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی دەوڵەتی عوسمانی هەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون یان هەموو شاعیر و نووسەرەکان مەلا و زانا بوون. بۆ پاش ئەو سەردەمەش مزگەوت لە بەخشینی شاعیر و نووسەر نەکەوت و قوتابخانەی تازەش گەلێک بلیمەتی بەخشی و مەڵبەندێکی وەکو زانستی وایکرد کە زۆر لە نەخوێندەواران بچنە ڕیزی شاعیران.\nلیستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی[دەستکاری]\nئەم لیستە وەرگیراوە لە سەرچاوەی (کتێبی شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ).\n١ نالی ١٨٠٠ - ١٨٧٣ ز هۆنراوەنووس, نووسەر، بیرکاریزان و وەرگێڕ. خاک و خۆڵ، شارەزوور دامەزرێنەری قوتابخانەی شیعری بابان و گەورە شاعیری سۆران.\n٢ مەحوی ١٨٣٠ – ١٩٠٦ هۆنراوەنووس، زانای ئایینی، فەیلەسووف، باڵخ، ماوەت یەکێک لە دیارترین ھۆنراوەنووسەکانی کورد بووە.\n٣ سالم ١٨٠٠–١٨٦٦ هۆنراوەنووس سلێمانی ھۆنراوەنووسێکی کلاسیکی زمانی کوردی بووە\n٤ پیرەمێرد ١٨٦٧- ١٩٥٠ هۆنراوەنووس سلێمانی، ئەستەمبوڵ شاعیر و نووسەر و ڕۆژنامەوانی ناوداری کورد بوو\n٥ شێخ مەحموودی حەفید ١٨٨١-١٩٥٦ یەکەم مەلیکی کوردستان سلێمانی شێخ مەحمود بەرزنجی سەرکردەیەکی کوردی کاریگەر بووە لە سلێمانی، حکومەتێکی کوردیی پێکھێنا و دوو شۆڕشی دژی حوکمی بریتانیا کرد. دوو ساڵی پێ چوو تا دەسەڵاتی بریتانی توانی ڕاپەڕینەکانی سەرکوت بکات.\n٦ محەممەد ئەمین زەکی بەگ ١٨٨٠-١٩٤٨ مێژوونووس و سیاسەتوان سلێمانی، دەوڵەتی عوسمانی بە تورکی و عەرەبی و کوردی سەبارەت بە مێژووی جەنگ و لەشکر و مێژووی ڕامیاری و کوردستان خاوەنی بەرھەمی بەنرخە. ئەمین زەکی بەگ ئارەزووی لە ھۆنراوە، وێژە، خۆشنووسین و نیگارکێشان بووە و زمانەکانی کوردی، عەرەبی، فارسی، تورکی، ئێنگلیزی، ئەڵمانی و فەڕەنسی زانیووە و لەبەر زیرەکی و لێوەشاوەیی بە «زەکی» ناوبانگی دەرکردووە.\nکتێبی: شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - ئەکرەمی ساڵحی ڕەشە /٢٠١١.\n^ کتێبی: شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - ئەکرەمی ساڵحی ڕەشە - لاپەڕە / ٥٠٣ تا ٥٣٤.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پێرستی_کەسایەتییەکانی_شاری_سلێمانی&oldid=417647»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٠:٢٩ی ١٢ی ئابی ٢٠١٤ نوێ کراوەتەوە.


چین کەمپە جێگیرکراوەکانی چیای ئێڤەرست بەڕوی گەشتیارانیدا دادەخات\nوڵاتی چین کەمپە جێگیر کراوەکانی بەڕوی ئەو گەشتیارانەدا دادەخات کە مۆڵەتدی شاخەوانیان نیە.\nدەسەڵاتدارانی وڵاتەکە پەنا دەبەنە بەر ڕێکارێکی نائاسیی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەی زۆربوونی خاشک لە ناوچەکەدا، ئەم قەدەغەکردنەش بەو واتایە دێت کە گەشتیارەکان تەنھا دەتوانن بەو کامپانەدا بمیێننەوە کە لە خوار ئاستی 2500 مەتردایه.\nبۆیە زۆربەی گەشتیارەکان سەردانی چیاکە دەکەن لە بەشی باشووری نیپاڵەوە، بەڵام لە چەن ساڵی ڕابردوودا ژمارەی گەشتیارەکان لە بەشی چینیشەوە لە بەرزبوونەوەدایە.\nکەمپە جێگیرکراوەکانی چین کە دەکەوێتە تبتەوە خوازراوترە لەبەر ئەوەی لە ڕێگە ئۆتۆمبێلەوە دەتوانرێ پێ بگەیت، لەکاتێکدا ڕێگەی نیپاڵ تەنھا لەڕێگەی شاخەوانیەوە بۆ نزیکەی ماوەی دوو ھەفتە دەیگەیتێ.\nبەرزترین لوتکەی جیھان لەگەڵ زیاد بوونی گەشتیارەکانی ماوەی چەند ساڵێکە کێشەی لەگەڵ کۆبونەوەی خاشاک ھەیە بە چەندین پلەی جیاواز، کۆمەڵەی شاخەوانیانی چین دەڵێت کە بە پێی تازەترن ئامارەکانیان لەساڵی 2015دا 40 هه‌زار کەس سەردانی کەمپە جێگیر کراوەکانی کردون.\nبەپێی لێدوانێکی وەزارەتی دارستان و خاکی نیپاڵ لە ساڵی 2016 بۆ 2017 45 هه‌زار گەشتیار سەردانی کەمپە جێگیرکراوەکانی نیپاڵی لە چیای ئێڤەرست کردووە.\nبەپێی ئاژاتسی Xinhua گەشتیارە ئاساییەکان تەنھا ناوچەی ڕۆنگبوکیان لێ قەدەغە دەکرێت کە نزیکەی 5 هه‌زار مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە .\nئەو شاخەوانانەکە کە ڕێگە پێدراون تا لوتکەی 8848 مەتر سەربکەون ھێشتا دەتوانن کەمپە بەرزررەکان بەکار بھێنن، لە کانونی دووەمدا حکومەت ڕایگەیاند کە ھەموو ساڵێک ژمارەی مۆڵەتی شاخەوانی کەم دەکەنەوە بۆ 300 مۆڵەت.\nلە چەند ڕۆژی پێشودا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی چین بڵاوکرایەوە کە کەمپە جێگیرکراوەکانی چین بە شێوەیەکی تەواو دادەخرێت بەڕووی گەشتیارەکان دادەخرێت بەڵام دەزگای Xinhua ئاماژەی بەوەکرد کە دەسەڵاتداران ئەو ھەواڵە ڕەت دەکەنەوە، ھەواڵی قەدەغەکردنەکە بە شێوەیەکی فەڕمی لە کانونی یەکەم دراوە ولە پێگەی دەدەسەڵاتدارانی تبتەوە بڵاوکرایەوە.\nھەروەھا ئاماژەشبەوە کراوە کە لە بەھاری ساڵی ڕابردوو لە سێ پڕۆسەی پاکردنەوەدا ھەشت تەن پاشەڕۆ و خاشاک کۆکراوەتەوە کە پاشەڕۆی مرۆڤ و ئەو کەلوپەلی شاخەوانیانە لە خۆ دەگرێت کە بەجێماون.\nلە پاککردنەوەی ئەمساڵدا ھەوڵدەدرێت کە لاشەی ئەو شاخەوانانە کۆ بکرێتەوە کە مردون لە ناوچەی مەرگدا کە لەسەروو 8 هه‌زار مەترەوەیە کە ھەوا ھێندە کەمە کە ڕێگە نادات ژیان بەردەوام بێت، بەھۆی سەرما و بەرزی زۆرەوە زۆربەی کاتەکان لاشەکان بۆ ماوەی ساڵانێك لە سەر چیاکە دەمێننەوە.\nوەرگێڕانی: سەحەر سەرکەوت\nبه‌ڤیدیۆ.. له به‌غدا شه‌مه‌نده‌فه‌رێك به ناوه‌ڕاستی بازاڕێكدا ده‌ڕوات


<< < ئیشایا 19 > >>\nسروشێک سەبارەت بە میسر\n١ سروشێک سەبارەت بە میسر:\nئەوەتا یەزدان بەسەر هەورێکی خێراوە\nبەرەو میسر دێت.\nبتەکانی میسر لە ڕووی ئەودا دەلەرزن،\nدڵی میسریش لە ناخیدا دەتوێتەوە.\n٢ «میسرییەکان لە دژی میسرییەکان هاندەدەم،\nهەرکەسە لە دژی برای خۆی شەڕ دەکات،\nهەرکەسە لە دژی هاوڕێی خۆی،\nشار لە دژی شار و\nشانشین لە دژی شانشین.\n٣ میسر ڕۆحی تێدا نامێنێت،\nداوا لە بتەکان و لە نوشتەکەران دەکەن،\nلە نێوانگرەکان و لە ڕۆح ئامادەکاران.\n٤ میسرییەکان ڕادەستی گەورەیەکی دڵڕەق دەکەم و\nپاشایەکی توندوتیژ فەرمانڕەوایەتییان دەکات،»\nیەزدان، پەروەردگاری سوپاسالار دەفەرموێت.\n٥ ئاوی نیل وشک دەبێت،\nڕووبارەکەش کاول دەبێت و وشک دەبێت.\n٦ نۆکەندەکان بۆن دەکەن،\nلقەکانی نیل کز دەبن و کاول دەبن.\nقامیش و زەل بۆگەن دەبن،\n٧ سەوزایی لەسەر نیل،\nلە ڕێژگەی* ڕووبارەکە.\nهەموو ئەوەی لەسەر نیل چانراوە\nوشک دەبێت، هەڵدەوەرێت و نامێنێت.\n٨ ماسیگرەکان ئاخ هەڵدەکێشن و شین دەگێڕن،\nهەموو ئەوانەی قولاپ هەڵدەدەنە* ناو نیلەوە،\nئەوانەی تۆڕ لەسەر ڕووی ئاوەکان بڵاو دەکەنەوە\n٩ کارگەران لە کەتانی ئامادەکراو بێ ئومێد دەبن،\nجۆڵاکانیش ڕوو زەرد دەبن.\n١٠ جۆڵاکانی میسر وردوخاش دەبن و\nهەموو کرێکارەکانی خەمبار دەبن.\n١١ بێگومان میرەکانی چۆعەن گێلن:\nدانا ڕاوێژکارەکانی فیرعەون ڕاوێژەکانیان ئاژەڵانەیە.\nچۆن بە فیرعەون دەڵێن:\n«کوڕی دانایانم من،\nکوڕی* پاشا دێرینەکان»؟\n١٢ کەواتە کوا داناکانت؟\nبا پێت بڵێن و با بزانن،\nپلانی چی داناوە لە دژی میسر.\n١٣ میرانی چۆعەن گێل بوون،\nمیرانی مەمفیس چەواشە کران،\nمیسریان گومڕا کرد.\n١٤ یەزدان ڕۆحی گێژبوونی تێدا تێکەڵ کردووە،\nمیسریان گومڕا کرد لە هەموو کردارەکانی\nوەک گومڕاکردنی سەرخۆش لەناو ڕشانەوەکەی.\n١٥ هیچ کارێک نابێت لە میسر\nکە سەر یان کلک، دار خورما یان زەل، بیکات.\n١٦ لەو ڕۆژەدا میسرییەکان وەک ژنیان لێدێت، لە ترسان دەلەرزن، کاتێک یەزدانی سوپاسالار دەستی لێیان بەرز دەکاتەوە. ١٧ میسرییەکان لە خاکی یەهودا دەتۆقن، هەموو ئەوەی بەبیری بێتەوە لە یەهودا دەترسێت، لەبەر ئەو پلانەی یەزدانی سوپاسالار لە دژی دایدەڕێژێت.\n١٨ لەو ڕۆژەدا پێنج شار دەبێت لە خاکی میسردا کە بە زمانی کەنعانی بدوێن و بە یەزدانی سوپاسالار سوێند دەخۆن، یەکێکیان پێی دەگوترێت «شاری خۆر»* .\n١٩ لەو ڕۆژەدا، لە ناوەڕاست خاکی میسردا قوربانگایەک بۆ یەزدان دەبێت و ستوونێکیش لەسەر سنوورەکەی بۆ یەزدان. ٢٠ جا دەبێتە نیشانە و شایەتی بۆ یەزدانی سوپاسالار لە خاکی میسردا، چونکە هاوار بۆ یەزدان دەکەن لە ڕووی زۆردار، ئەویش ڕزگارکەر و پارێزەریان بۆ دەنێرێت و دەربازیان دەکات. ٢١ ئینجا یەزدان لە میسر ناسراو دەبێت، لەو ڕۆژەدا میسرییەکان یەزدان دەناسن و بە قوربانی و پێشکەشکراوی دانەوێڵە دەیپەرستن و نەزر* بۆ یەزدان دەکەن و بەجێی دەهێنن. ٢٢ یەزدان لە میسر دەدات، لێیان دەدات و چاکیشیان دەکاتەوە، دەگەڕێنەوە لای یەزدان و وەڵامیان دەداتەوە و چاکیان دەکاتەوە.\n٢٣ لەو ڕۆژەدا شاڕێگایەک لە میسرەوە بەرەو ئاشور دەبێت، جا ئاشورییەکان دێنە میسر و میسرییەکانیش دێنە ئاشور، میسر لەگەڵ ئاشور پێکەوە خزمەت دەکەن. ٢٤ لەو ڕۆژەدا ئیسرائیل دەبێتە یەکێک لە سێیەکە، لەگەڵ میسر و ئاشور، دەبنە بەرەکەت لە خاکەکە. ٢٥ ئەوەی یەزدانی سوپاسالار بەرەکەتداریان دەکات و دەفەرموێت: «بەرەکەتدار بێت میسری گەلی من و ئاشوری دەستکردی من و ئیسرائیلی میراتی من.»


ڕاپۆرتی مانگانەی ڕێکخراوی هەنگاو لە سەر پێشلکاری مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان (پووشپەڕی ٢٧٢٠)\n14:33 - 23 July 2020\nهەنگاو: لە ماوەی مانگی ڕابردوودا لانیکەم ١٢٠ حاڵەتی پێشێلکاری مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان تۆمار کراوە.\nبە پشتبەستن بە ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندی ئامار و بەڵگەنامەکانی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە ماوەی مانگی پووشپەڕی ٢٧٢٠ ، لانیکەم ١٢٠ حاڵەت پێشلکاری مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان تۆمار کراوە کە بە شێوەی خوارەوەیە؛\nکۆڵبەران ( ٣١ حاڵەت)\nلەماوەی مانگی ڕابردوودا ٢١ کۆڵبەر و کاسبکار لە سنوورەکانی کوردستان بوونەتە قوربانی کە ٧ کەسیان گیانیان لە دەست داوە. دوو حاڵەت بە هۆی ڕووداوی سروشتی بووە و ١٩ حاڵەت بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەکدارەکانی ئێران و تورکیا بووە.\nلە مانگی پووشپەڕی ئەمساڵ لاینکەم ٨ هاووڵاتیی کورد لە بەندیخانەکانی خوڕەمئاوا، کرماشان، تاران، نەغەدە و ئورمیە لەسێدارە دراون کە ٢ کەسیان سیاسی بوون و ٦ کەسیان بە تۆمەتی کوشتنی ئەنقەست ئەو حوکمەیان بە سەردا سەپاوە.\nهەروەها دوو بەندکراو لە بەندیخانەکانی کامیاران و ئورمیە بە هۆی تووشبوون بە پەتای کۆرۆنا گیانیان لە دەست داوە.\nکوژان و بریندار بوونی هاووڵاتیانی مەدەنی و تەقینەوەی مین (١٦ حاڵەت)\nلە ماوەی مانگی ڕابردوودا، ٧ هاووڵاتیی لە سنوورەکانی ئیلام و کرماشان هۆی تەقینەوەی بوونەتە قوربانی کە سێ کەسیان گیانیان لە دەست داوە.\nهەروەها دوو هاووڵاتیی مەدەنی بە تەقەی هێزە چەکدارەکانی ئێران کوژراون و ٧ کەسی دیکەش بریندار بوون.\nدەستبەسەر کران و سەپاندنی حوکم (٦٦ حاڵەت)\nبە پشتبەستن بە ئامارەکانی هەنگاو، لەماوەی مانگی ڕابردوودا لانیکەم ٤٦ هاووڵاتیی کورد لەلایەن ناوەندە ئەمنییەکانی حکوومەتی ئێرانەوە بە تۆمەتی چالاکی سیاسی و مەدەنییەوە دەستبەسەر کراون.\nهەروەها، ١٩ هاووڵاتیی کورد بە تۆمەتی چالاکی سیاسی و مەدەنی سەرجەم حوکمی ٧١ ساڵ و ٦ مانگ بەندکران و لێدانی ٧٤ قامچییان بە سەردا سەپاوە و چالاکێکی مەزهەبیش حوکمی سێدارەی بە سەردا سەپاوە.\nکرێکاری ( ٧ حاڵەت)\nلەو ماوەیەدا شەش کرێکاری خەڵکی شارەکانی سەوڵاوا، مەریوان، کیەڵان، هەرسین، سنە و ئورمیە بە هۆی ڕووداوی کارەوە گیانی لە دەست داوە.


<< < مەرقۆس 3 > >>\n١ دیسان عیسا چووەوە ناو کەنیشتێک، لەوێ پیاوێکی لێبوو دەستی وشک ببوو، ٢ جا چاودێرییان دەکرد بزانن لە شەممەدا چاکی دەکاتەوە، تاکو سکاڵای لێ بکەن. ٣ عیسا بە پیاوە دەست وشکبووەکەی فەرموو: «لەناوەڕاستدا ڕابوەستە.»\n٤ ئینجا پێی فەرموون: «ئایا لە شەممەدا کاری چاکە دروستە یان کاری خراپە؟ ژیان بەخشین یان کوشتن؟» کەچی بێدەنگ بوون.\n٥ بە تووڕەییەوە ئاوڕی لێیان دایەوە، لەبەر دڵڕەقییان خەمبار بوو، بە پیاوەکەی فەرموو: «دەستت درێژ بکە.» ئەویش درێژی کرد و دەستی چاک بووەوە. ٦ فەریسییەکان هاتنە دەرەوە و یەکسەر لەگەڵ هێرۆدسییەکان تەگبیریان کرد چۆن بیکوژن.\n٧ عیسا و قوتابییەکانی بەرەو دەریاچەکە هەڵکشان، خەڵکێکی زۆر لە جەلیل و یەهودیاوە دوای کەوتن، ٨ هەروەها لە ئۆرشەلیم و لە ئادومیا و ئەوبەری ئوردون* و دەوروبەری سور و سەیداوە هاتنە لای، خەڵکێکی زۆر هەموو ئەو شتانەیان بیستبوو کە دەیکرد. ٩ ئەویش بە قوتابییەکانی فەرموو کە بەلەمێکی بۆ ئامادە بکەن، بۆ ئەوەی خەڵکەکە پاڵەپەستۆی نەخەنە سەر. ١٠ لەبەر ئەوەی خەڵکێکی زۆری چاککردەوە، وای لێهات هەموو دەردەدارەکان بەرەو ڕووی دەهاتن تاکو دەستی لێبدەن. ١١ ئەو کەسانەی کە ڕۆحی پیسیان تێدابوو، کاتێک دەیانبینی کڕنۆشیان بۆ دەبرد و هاواریان دەکرد: «تۆ کوڕی خودای!» ١٢ ئەویش بە توندی فەرمانی پێدەدان کە ئاشکرای نەکەن.\n١٣ عیسا چووە سەر شاخێک و ئەوانەی بانگکرد کە خۆی ویستنی، ئەوانیش چوونە لای. ١٤ دوازدەی دیاری کرد و ناوی لێنان نێردراوان، تاکو لەگەڵی بن و بۆ جاڕدان بیاننێرێت و ١٥ دەسەڵاتیان هەبێت بۆ دەرکردنی ڕۆحی پیس. ١٦ ئەم دوازدە کەسەی دیاری کرد: شیمۆنی ناونا پەترۆس، ١٧ یاقوبی کوڕی زەبدی و یۆحەنای برای کە ناوی لێنان بوانەرگس، واتە کوڕانی هەورەتریشقە، ١٨ ئەندراوس و فیلیپۆس و بەرتۆلماوس و مەتا و تۆماس و یاقوبی حەلفی و تەداوس و شیمۆنی کانەوی* و ١٩ یەهوزای ئەسخەریوتی کە عیسای بە گرتن دا.\n٢٠ عیسا چووە ماڵێک و دیسان خەڵکێکی زۆریان لێ کۆبووەوە، بە شێوەیەک نەیانتوانی نان بخۆن. ٢١ کاتێک کەسوکاری بیستیان، هاتن بیگرن، چونکە دەیانگوت: «مێشکی تێکچووە.»\n٢٢ مامۆستایانی تەوراتیش کە لە ئۆرشەلیمەوە هاتبوون، گوتیان: «بەعل‌زەبول* دەستی بەسەردا گرتووە، بە سەرۆکی ڕۆحە پیسەکان، ڕۆحی پیس دەردەکات.»\n٢٣ عیسا بانگی کردن و بە نموونە قسەی بۆ کردن: «شەیتان چۆن دەبێت شەیتان دەربکات؟ ٢٤ ئەگەر شانشینێک دووبەرەکی تێدابێت، ئەو شانشینە خۆی ڕاناگرێت. ٢٥ ئەگەر ماڵێکیش دووبەرەکی تێدابێت، ئەو ماڵە خۆی ڕاناگرێت. ٢٦ ئەگەر شەیتان لە خۆی هەڵگەڕایەوە و دووبەرەکی تێکەوت، خۆی ڕاناگرێت، بەڵکو کۆتایی پێ دێت. ٢٧ کەسیش ناتوانێت بچێتە ماڵی بەهێزێک و شتەکانی تاڵان بکات، ئەگەر یەکەم جار نەیبەستێتەوە، ئینجا ماڵەکەی تاڵان بکات. ٢٨ ڕاستیتان پێ دەڵێم: هەموو گوناه و کفرکردنێکی مرۆڤ کە دەیکات دەبەخشرێن، ٢٩ بەڵام ئەوەی سەبارەت بە ڕۆحی پیرۆز کفر بکات، هەرگیز نابەخشرێت، بەڵکو بە گوناهێکی هەتاهەتاییەوە تاوانبارە.» ٣٠ ئەمەی گوت چونکە دەیانگوت: «ڕۆحی پیسی هەیە.»\n٣١ دایک و براکانی عیسا هاتن، لە دەرەوە ڕاوەستان و ناردیان بەدوایدا. ٣٢ خەڵکیش لە دەوروبەری دانیشتبوون، پێیان گوت: «وا دایک و براکانت لە دەرەوە بەدواتدا دەگەڕێن.»\n٣٣ وەڵامی دانەوە و فەرمووی: «دایکم کێیە و براکانم کێن؟»\n٣٤ چاوی گێڕا بەسەر ئەوانەی لە دەوروپشتی دانیشتبوون و فەرمووی: «دایک و برای من ئەمانەن. ٣٥ ئەوەی بە خواستی خودا بکات، خوشک و برا و دایکمە.»


سودها مۆرسى.. ئەو ژنەى زۆر شتى گۆڕى – chawyxelk.org\nسودها مۆرسى.. ئەو ژنەى زۆر شتى گۆڕى\n” ئەمە کێییە؟” ئەمە ووتەى کارمەندێکى فڕۆکەخانەى لەندەن بووە بۆ ژنێکى تەواو سادە لەڕووخسار و پۆشاکدا بەناوى سودها مۆرسى بەڵام لە شوێنى بزنسومانەکانەوە لە فڕۆکەخانە دێتە دەرەوە. سودها، دەیان ئاڵنگارى کۆمەڵگاکەى کە کۆمەڵگایەکى هیندى موحافیزکارە بڕى و دەیان نایەکسانى جێندەرى تێپەڕاند و تەنانەت زۆرێک لە سیاسەتە پیاوسالارییەکانى دامەزراوە و کۆمپانیاکانى ووڵاتەکەشى گۆڕى.\nچیرۆکى سودها ئەو کاتە دەستى پێکرد کە ویستى بۆ کۆلێجى ئەندازیارى بخوێنێت بەڵام ئەو کات و لە چەند دەیەیەکى ڕابردوودا ئەندازیارى کۆلێجێک بوو لەو هەرێمەى ئەوان لە هیندستان کە تایبەت بوو بە پیاوان. وەک سودها دەڵێت، هەموو کۆمەڵگاکە و تەنانەت خێزانەکەشى دژى ئەم بڕیارەى بوون و پێیان وتوە ئەمە پیشەى پیاوانە. بەڵام سودها سوور دەبێت لەسەرئەوەى داواکارى پێشکەش بکات و لە چاوپێکەوتنیدا لەگەڵ ڕاگرى کۆلێجەکە دەتوانێت ناچارى بکات کە وەک تاکە خوێندکارى کچ لە کۆلێجەکە وەربگیرێت. یەکێک لەو ئاڵنگاریانەى کە سودها وەک خۆى دەڵێت دووچارى بوو لەڕووى دەروونى و فیزیکیشەوە ئەوەبوو کە لە تەواوى کۆلێجەکەدا تەوالێتێکى تێدا نەبووە بۆ ژنان. سودها لە ژینگەیەکدا کۆلێجى تەواو کرد کە سیخناخ بوو لە نایەکسانى و جیاکارى لە دژى ژنان بەڵام بە ئیرادەى سودها و بە توانا سەرسوڕهێنەرەکانى ئەوەى لەو ژینگەیەدا دروستکرد کە هیچ پیشەیەک نییە تایبەت بێت بە مرۆڤەکان لەسەر بنەماى سێکس و جێندەریان. سودها هەمیشە وتەیەکى جیمى دینى لەبەرگوێ بووە کە دەڵێت ” من ناتوانم ئاڕاستەى ڕەشەباکە بگۆڕم بەڵام دەتوانم هەمیشە چارۆکەکەم ڕێکبخەمەوە بۆئەوەى بگەمە کەنارى ئارام.”\nسودها لێرەدا ناوەستێت و وەک ژنە ئەندازیارێک دەردەکەوێت بەڵام هەر وەک پێشبینى کراو بوو هەلى کار بۆ ژن لە بوارى ئەندازیارى کارێکى تەواو ئاستەم بووە. بەڵام لەگەڵ گەورەیى ئاڵنگارییەکەدا خەونەکەى سودهاش گەورەتر دەبێت و داواکارى پێشکەش دەکات بۆ پۆستێکى باڵا لەناو کۆمپانیاى تاتاى هیندى کە ئەوەش مشتومڕێکى زۆرى بەدواى خۆیدا هێنا چونکە بەدرێژایى تەمەنى کۆمپانیاکە ئەو پۆستە باڵایە هەر لەلایەن پیاوانەوە پڕکرابوویەوە. سودها لە نامەیەکیدا بۆ سەرۆکى کۆمپانیاکە نیگەرانى خۆى دەردبڕێت لەو سیاسەتە جیاکارییە و داواى چاوپێکەوتنێکى کەسى دەکات بۆئەوەى بیسەلمێنێت ئەو پۆستە پێویستى بە شارەزایى و توانایە نەک دانانى پێشمەرجى جێندەریى. سودها توانى لەم قۆناغەشدا بەسەرکەوتوویى ئەو پۆستە وەربگرێت و هەر تواناى خۆى بەشدارى کرد لە گۆڕێنى بەشێکى زۆر لە سیاسەتە بەجێندەرکراوەکانى کۆمپانیاکە. لێرەشدا ووتەیەکى کەسایەتى ئێمیلا ئێرهارت گرنگە بگوترێت کە دەڵێت ” قورسترین شت بریتە لە بڕیارى ئەنجامدانى کردەیەک، ئیتر ئەوەى دواتر خۆى سوربوونێکە کە خۆیان بۆتدێن”.\nسودها بووە پاڵەوانێک کە لە قۆناغێکى دواترى ژیانیدا کۆمپانیایەکى مەزنى بەهاوبەشى هاوسەرەکەى دروستکرد و بووە پشت و پەنایەک بۆ هاوسەرەکەى کە بە ووتەى هاوسەرەکەى ئەگەر ئیرادەى سودها نەبووایە ئەو کارە سەرى نەدەگرت.\nلە هەموو قۆناغەکانى ژیانیدا سودها هیچ کارێکى بێئاڵنگارى وەرنەگرتووە و بۆئەوەش چەندین خەڵاتى ڕێزلێنان لەسەر ئاستى ناوخۆیى و دەرەوەى ووڵاتەکەشى وەرگرتووە. ئەو بەردەوامە لە بەرەنگاربوونەوەى نادادپەروەرییەکان لەڕێگەى سوربوونى بۆ چەسپاندنى یەکسانى کۆمەڵایەتى و تا ئێستا بەشداربووە لە بونیادنانى زیاتر لە 6 هەزار قوتابخانە و خوێندنگە لە هیندستان و خاوەنى چەندین کتێبى تایبەت بە خۆیەتى کە سەرجەمیان بۆ هاندانى سووربوون و چەسپاندنى دادپەروەرى کۆمەڵایەتى و ڕیشەکێشکردنى نایەکسانى جێندەرین لە جیهاندا.\nسودها مۆرسى لە ساڵى 1950 لە ویلایەتى کارناتاکاى هیندستان لەدایک بووە و خاوەنى دوو منداڵە.\nسودها خاوەنى سەدان وتەى تایبەت بە خۆیەتى و بوونەتە سەرچاوەى ئیلهام بۆ مرۆڤایەتى لەوانە:\n– ” ئاگر بە ئاگر ناکوژێتەوە بەڵکو ئەوە ئاوە دەتوانێت جیاوازییەکە دروست بکات”\n– ” جگە لە نەخۆشى هیچ شتێکى تر لە باوانەوە ناگوازرێتەوە”


حوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nئه‌حكامه‌كانى جه‌نازه‌شۆردن و کفن کردنى مردووحوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو\nحوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو\nچ کاتێک منداڵی لەبار چوو دەشۆردرێ و نوێژى لەسەر دەکرێ و چ کاتێک ناکرێ؟\nحوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو :\n1- حوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو گەر دەنگی لێوە بێت:\nواجبە منداڵی لەبارچوو بشۆردرێت گەر لەکاتی لەدایک بووندا دەنگی لێوە بێت ، ئەوەش بەکۆدەنگی هەر چوار مەزهەبەکە .\n* دەنگ لێوە هاتنی منداڵ گریان وهاوار کردنیەتی لەکاتی لەدایک بووندا .\n* وە لە لای حەنەفیەکان: ئەوەیە شتێکی لێ ڕوو بدات کەبەڵگە بێت لەسەر زیندوویی وەک بەرز کردنەوەی دەنگ یاخود حەرەکە وجوڵان ، و لەلای شافعیەکان: شتێک بکات کەبەڵگە بێت لەسەر ژیانی وەک ئەوەی بجوڵێتەوە ، جا گەر دەنگیشی لێوە نەیەت ئەوا هەر دەشۆردرێت.\n2- حوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو گەر دەنگی لێوە نەیەت وتەمەنی لەچوار مانگ کەمتر بێت:\nمنداڵێک ناشۆردرێت کەدەنگی لێوە نەیەت و حەڕەکە نەکات ، و تەمەنی لەچوار مانگ کەمتر بێت ، ئەوەش مەزهەبی مالکی وشافعیەکان ، وحەنبەلیەکانە ، و ڕیوایەتێکیشە لای حەنەفیەکان.\n3- حوکمی شوشتنی منداڵی لەبارچوو گەر دەنگی لێوە نەیەت وتەمەنی گەشتبێتە چوار مانگ:\nمنداڵێک دەشۆردرێت کەدەنگی لێوە نەیەت و حەڕەکە نەکات ، بەڵام تەمەنی گەشتبێتە چوار مانگ ، ئەوەش بۆچوونی دروستە وتەواوە لای شافعیەکان ، ومەزهەبی حەنبەلیەکانە ، وەهەڵبژاردەی هەریەک لە ابن باز و ابن عثیمین ـە.\nوەرگیراوە لە کتێبی : (ملخص فقه العبادات)\nچۆنێتى شۆردن و كفن كردن و ناشتنى مردوو لە کاتى کفن کردنى مردوو دروستە دەستى ڕاستی لەسەر دەستی چەپی دابنرێت ، وەكو چۆن نوێژ خوێن دەستەكانی لەسەر یەك دادەنێت؟ ئایا شۆردن و کفن کردنى مردوو تا چەند خێرە و چۆن باسکراوە لە فەرمودەکاندا؟ ئایا واجبە کفنى مردوو سپی بێت؟ چۆنیەتی شوشتنی مردو\nسەردان: ١,٠٧٢ بەش: شۆردن و کفن کردنى مردوو\nپرسیاری دواترحوکمی شوشتنی شەهیدپرسیاری پێشتر شوشتنی مردووە و هەندێ لە حوکمەکانى


تاریخ ایجاد در سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397 14:59\nپاش تەواو بوونی گەیمی یەکەم وچانێکی کورتمان دا و، گەیمی دووەم دەستی پێکرد.\nعەدنان ئەم جارە وریاتر بوو. هەستم کرد کە ئەم گەیمە جیاوازە، بەڵام من لە شێوازی خۆم بەردەوام بووم. ترسم شکابوو. پاش بردنەوەی گەیمی یەکەم، بۆم دەرکەوت کە توانایی مرۆڤ لە سەرووی هەموو شتێکە.\nساڵڕۆژی مردنی یەکێک لەئیمامەکانی شێعە بوو. ناویم لەبیرنییە. ئێوارەیەک دەگەڕامەوە بۆ زانکۆ لە تاران. سواری ئوتوبوس بووم. ئەو کاتە سێڕای حزبوڵڵا هەبوو کەخاڵی پشکنین بوو. من ئەو عەسرە ڕیشم تاشی و خۆم دابوو لە دەق. لە سەندەڵی یەکەمی ئوتوبوسەکەش سوار بووم. چەکدارێک هاتە سەرەوە. چاوی لە دەرووبەر کرد و وتی بە من دابەزە و جانتاکەشت بێنە خوار! منیش دابەزیم و جانتاکەم هەڵگرت و چوومە ناو بەشی ئیداری سێڕای حزبوڵڵا.\nچەند چەکدار لەوێ دانیشتبوون. بە ئەوپەڕی بێڕێزییەوە چاویان لێکردم. هەرچەندە چاوەڕوانی شتی ترم لێ نەدەکردن!\nدەبوو لە عەدنانی بەرمەوە. عەدنان ورەی نەمابوو. منیش سرویسەکەم گۆڕیبوو. بە هیچ شێوازێک نەیدەتوانی کونترۆڵم بکات. بردمەوە. دوو بە هیچ بردمەوە. کاک سدیقی باقەدەم چاوی لە یارییەکە بوو. بە وردی سەیری دەکرد. پێم وابێت هەر ئەو دۆڕانە بوو بە هۆی ڕووخانی ورەی عەدنان و ئەو شەوە مەقامی نەهێنا. فەرەیدون ئامۆزام بوو بە یەکەم. ئەحمەو نیکپەی دووەم. دارا مورادی سێیەم و ئەکبەر موحەمەدی چوارەم.\nوتیان جانتاکەت بێنە. منیش جانتایەکی زۆر سادەم هەبوو کە گەورەش نەبوو. چەکدارەکە جانتاکەمی گرت و وەک چەتە هەمووی هەڵڕشت. زۆر پێم ناخۆش بوو. دەمزانی تەنیا لەبەر ئەوەی ڕیش و سمێڵم تاشیبوو وایان دەکرد. هەموو شتەکانمیان هەڵڕشتە سەر مێزێکی پیس و پۆخڵ. تەنانەت جلەکانم و حەولەکەم.\nبەیانی ئەو ڕۆژە جومعە بوو. منیش هەڵبژێردرام کە بەشداری بکەم وەکوو تیمی مەریوان بۆ کێبەرکێی پارێزگا، بەڵام من بە هۆی سەرقاڵیم بە خوێندنی مەکتەبەوە نەچووم.\nتماشای شتە وردەکانیان دەکرد. چەند بلیتێکی ئوتوبوسی ناوخۆیی تارانی تێدابوو. دانەیەکیان خوێندەواری نەبوو، وتی ئەمە چییە! وتم خۆ نووسراوە، بلیتی گشتیرانی تاران. دەرکەوت کە خوێندەواری نەبوو. جا وەرە کەسی وا پشکنینت بکات!


تێرۆریستان له موسڵه‌وه نایه‌ن بۆ هه‌ولێر، و موجازه‌فه‌ی بڕینی ڕێگاوبانی پڕ له خاڵه‌کانی پشکنین بکه‌ن تاکو ڕۆژنامه‌نووسێکی لاو بفڕێن و ترۆربکه‌ن. ئه‌مه شێوازی کاری تۆڕه‌کانی تێرۆریستی نییه. و ئه‌گه‌ر کاری ئه‌وان بوایه وه‌ک هه‌میشه به‌رپرسیارێتییه‌که‌یان به‌شانازییه‌وه ده‌گرته ئه‌ستۆ. ئه‌گه‌ر واش بێت دیسان به‌رپرسیارێتییکه‌ی هه‌رده‌که‌وێته‌وه ئه‌ستۆی ده‌سه‌ڵات. چونکه یه‌که‌مین و گرنگترین ئه‌رکی هه‌رده‌سه‌ڵاتێکی سیاسی و هه‌ر حکومه‌تێک دابینکردنی ئاسایشی هاووڵاتیانێتی و ئه‌گه‌ر هه‌رده‌سه‌ڵاتێک ئه‌م ئه‌رکه‌ی پێ ڕانه‌په‌ڕێنرا، ده‌سه‌ڵاتێکی فاشیله.\nڕاسته له‌ژێر سایه‌ی هه‌رده‌سه‌ڵاتێکدا تاوانی کوشتن ده‌توانێ ڕووبدات و کوشتنی تاکه مرۆڤێک مه‌رج نییه به‌واتای فه‌شه‌لی ئه‌وده‌سه‌ڵاته بێت. به‌ڵام ترۆرکردنی سه‌رده‌شت، ته‌نیا له‌ناوبردنی تاکه مرۆڤێک نییه. به‌ڵکو ترۆری ئازادی و له‌ناوبردنی پرێنسیپی ڕه‌خنه‌و بڵاوکردنه‌وه‌ی ترس و وه‌حشه‌ته له نێو هه‌موواندا. تا ده‌مداخستن و گوێڕایه‌ڵی و کڕنۆشبردن بکه‌ن به کولتوور.. من ئێستا هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی گرده‌بڕی یاساییم به‌ده‌سته‌وه نییه تا بکوژو تاوانباری ڕاسته‌قینه ده‌ستنیشانکه‌م. به‌ڵام، ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌و زهنیه‌ت و ئایدیۆلۆژیاکه‌ی زۆر به‌ئاسانی ئه‌وه‌ی لێده‌وه‌شێته‌وه که‌له‌قه‌ڵه‌می ڕۆژنامه‌نووسێکی لاو، یان بوێری خوێندکارێک بترسێت. و ئه‌و ترسه‌ی خۆی به ترۆر بڕه‌وێنێته‌وه. ده‌سه‌ڵاتێک که‌هیچ پرۆژه‌و پلان و میکانیزمێکی بۆ له ناوبردنی گه‌نده‌ڵی و تاڵانی سامانی وڵات نه‌بێت و له‌بری ڕه‌واجبه‌خشین به داهێنان و خه‌لاقییه‌ت له‌بواری زانست و سه‌نعه‌ت و کاری به‌رهه‌مهێناندا، ڕه‌واج به کولتووری پاره‌په‌رستن و ده‌مچه‌ورکردن و خه‌ڵاتکردنی لات و پات و ته‌مبه‌ڵ و گه‌للۆرانی ناو حزب و مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌بازنه‌ی خێڵ و ماڵبات بدات.. ده‌سه‌ڵاتێک که هه‌رڕۆژ به‌سه‌رده‌چێ مه‌وداو بۆشایی نێوان خۆی و خه‌ڵک پتر ده‌کات.. پتر وامان لێده‌کات که بکوژ و تاوانبار به خودی خۆی بزانین. هه‌روا خه‌مساری و گوێ پێ نه‌دان، به‌رانبه‌ر تاوانێکی ئاوا ڕاچڵه‌کێنه‌ر،و نه‌بوونی هه‌واڵێک ده‌رباره‌ی به‌دواداچوون و لێکۆڵینه‌وه.. ئایا ئه‌گه‌ر له جێگای سه‌رده‌شت، کوڕی به‌رپرسێک بوایه کاردانه‌وه‌کان هه‌ربه‌مجۆره ده‌بوون..؟ ئایا تیمه‌کانی پۆلیس و ئاسایش و دادوه‌ری... هه‌رئاوا به‌خه‌مسارییه‌وه ڕه‌فتاریان ده‌کرد..؟ که‌سێک کوژرا، به‌یاننامه‌یه‌ک ده‌رکه‌و خوا لێی خۆش بێت..!؟\nئه‌مڕۆ که ئه‌م چه‌ند دێڕه بۆ کوشتنی سه‌رده‌شت ده‌نووسم هه‌واڵه‌کان له‌سێداره‌دانی پۆلێک ئازادیخوازی کوردی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به‌ده‌ستی ڕژێمی ئێران ڕاده‌گه‌یه‌نن. به‌ڵام سه‌یری که‌ناڵه ته‌له‌فزیۆنییه‌کانی سه‌ر به پارته‌کانی ده‌سه‌ڵات له‌باشووری کوردستاندا بکه‌ن و ببینن چ سه‌ماو سوڕدانێکه. خه‌ڵکینه لێره به‌دوا نه وڵات واتایه‌کی هه‌یه‌و نه نه‌ته‌وه..! نه ئازادی که‌ڵکێکی هه‌یه‌و نه مافه سروشتییه‌کانی مرۆڤ..! سه‌ربڵندو براوه ئه‌و که‌سه‌یه گیرفانی چاکه‌ته‌که‌ی له‌هی ئه‌وانی تر گه‌وره‌تر بێت و جێگای زۆرترین پاره‌ی تێدا ببێته‌وه..! سه‌رکه‌وتوو ئه‌وکه‌سه‌یه بۆئه‌وه‌ی زۆرترین پارچه زه‌وی و بڵندترین کۆشک وبه‌ده‌سه‌ڵاتترین پله‌ی حزبی و حکومی به‌ده‌ست بخات، زۆرترین ماستاو بکات و چاکترین زانست ببینێته‌وه بۆ لستنه‌وه‌ی به‌ری پێی به‌رپرسه ڕووزه‌رده‌کانمان.\nله کاتێکدا له‌وه‌زیری ناوخۆ بێهیوام، ڕوو له وزیری خوێندنی باڵا ده‌که‌م و ده‌ڵێم: به‌ڕێز پرۆفیسۆر دلاوه‌ر! ئایا له‌بیرته کاتێک پێکه‌وه به‌شداریمان له پرۆگرامێکی ته‌له‌فزۆنی کرد، تۆ له‌ده‌ره‌وه‌ی به‌رنامه‌که به‌منت گوت، ده‌بێ هه‌میشه له‌ئه‌رکی ڕه‌خنه‌گرتن له‌ده‌سه‌ڵات ڕانه‌وه‌ستین و ئه‌گه‌ر ڕۆژێک بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی کورد له‌پارچه‌که‌نی تری کوردستاندا سه‌رکه‌وتنیان به‌دستهێناو جۆرێک له‌ده‌سه‌ڵاتیان گرته ده‌ست ده‌بێ هه‌رئاواش ڕه‌خنه توندو ئاگراویه‌کانمان ئاراسته‌ی ئه‌وانیش بکه‌ین و منیش له‌گه‌ڵت هاوڕابووم. به‌ڵام پاشان ئه‌وده‌سه‌ڵاته‌ی که‌ده‌بووایه به‌رده‌وام ڕه‌خنه‌ی لێبگری تۆ بویته به‌شێک لێی. هه‌ندێک ڕه‌خنه‌یان لێگرتی و هه‌ندێکی تریش هانیاندای که به‌ڵکو که‌سانی وه‌ک ئێوه ڕێڕه‌وی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته بگۆڕن و تۆزقاڵێکیش بێت پاشه‌ڵه پیس و گه‌نده‌ڵه‌که‌ی خاوێن که‌نه‌وه. وا ئه‌مڕۆش تاوانێکی گه‌وره‌ی وه‌ک ترۆری سه‌رده‌شت عوسمان له‌قه‌ڵه‌مڕه‌وی وه‌زاره‌ته‌که‌ی تۆدا ئه‌نجام ده‌درێت. له‌تۆو گشت ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی به‌نیازی پاک چوونه ناو ده‌سه‌ڵاته‌وه ده‌پرسم: ئایا ئێوه شتێکتان له‌ده‌ست دێت..؟ ئه‌گه‌ر ئا..! چییه و چاوه‌ڕێی چین..؟ و ئه‌گه‌ریش نا چۆن ویژدان و شه‌ره‌فتان قبوڵ ده‌کات له‌سه‌ر کورسی بێده‌سه‌ڵاتیدا دانیشن.\nگه‌وجی هه‌رده‌سه‌ڵاتێک کاتێک به‌دیارده‌که‌وێت که هه‌وڵبدات به ترۆرو تۆقاندن خۆی به‌سه‌ر کورسی ده‌سه‌ڵاته‌وه ڕابگرێت. سۆران و سه‌رده‌شت ئه‌و دوو دره‌خته‌بوون که تۆوی ئازایه‌تی و بوێریان له‌به‌رانبه‌ر ملهوڕی پارت و ده‌سه‌ڵات ده‌رکردبوو. به‌ڕاوه‌شاندن و ڕیشه‌کێشکردنی ئه‌و دوو دره‌خته هه‌زاران هه‌زار دانه‌تۆو به‌سه‌ر بست به بستی خاکی کوردستاندا بڵاوبوونه‌وه‌و سبه‌ینێ زوو له‌گه‌ڵ زه‌رده‌ی خۆره‌تاودا چرۆده‌که‌ن...