به‌خێر بێن بۆ بڵاگی ئیبراهیم مه‌لازاده\nکورد لە باشوور لەنێوان بوون و هەبووندا\nکوردبوون، لەو زەمەنە پر لە دابەشبوون و لەژێر دەستەڵاتی گەلانی دیکەدا، ڕووبەڕووی کۆمەڵێك پرسیاری وجودی بۆتەوە. کوردبوون چیە؟ ئایا هەر هەبوونێکە بەدوای ژیانێکی ئاساییدا دەگەڕێت، یا بوونێکە دەیەوێت ببێت.\nئاخر جیاوازی لەنێوان هەبوونێك کە دەیەوێت بژیەت، لەگەڵ بوونێك کە دەیەوێت ببێت، زۆر گەورەیە؟\nئاژەڵ لەهەموو دۆخێکدا دەیەوێت بژیەت، لەناو قەفەسدا بێت یا لە دارستان. بۆیەشە هەبوونی هەمیشە لەژێر هەڕەشە دایە.\nئەوەی تێبینی دەکرێت، تا ئەو چرکەساتەش کوردبوون بریتیبووە لەوەی دەیەوێت بژیەت، بۆیە تا ئەمڕۆش بەهۆی ئەوەی نەیویستووە ببێت، بوونی لەژێر هەڕەشە دابووە. کاتێك هێزێكی دەرەکی بەئاراستەی دۆستایەتی یا دژایەتی هەڵوێستێك دەنوێنێت، کورد شاگەشکە دەبن یا زەندەقیان دەچێت، هۆکارەکەشی ئەوەیە کە جیاوازی لەنێوان بوون و هەبووندا ناکەن. ئیدی ئەو دەنگانەی کە ویستوویانە ببن، زۆر کەم سەریخۆیان دەرهێناوە، زۆریش لەوانەی کە دەنگیان بەرز کردۆتەوە، دوایی هەر زوو لەبەردەم کۆمەڵێك گۆڕانکاریدا، لەبەردەم کۆمەڵێك چڵێسیدا هەڕەسیان هێناوە. هۆکارەکەش هەر ئەوە بووە کە جیاوازییان لەنێوان بوون و هەبووندا نەکردووە.\nئیمە وەکو تاك کە ڕۆژانە لەسەر تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان، ڕەخنە دەگرین، هەڵپەی ئەوەمانە سەرنجی ئەوانی دیکە بۆخۆمان کێش بکەین، لەپێناو دیاربوونە یان بوون؟\nبوونی ڕاستەقینە پێویستی بە سەنرجڕاکێشانی ئەوانی دیکە نیە، چونکە ناوەرۆکی هەیە، هەست بە بوونی مانای خۆی دەکات، باوەڕبەخۆبوونی بەهێزە، بۆیە تاکە شتێك کە دەیەوێت پەیدای بکات یا بەهێزی بکات، هەبوون نیە بەڵکو بوونیەتی. بوونێك مانا بەبەر ئێستا و ئایندەیدا بکات. بوونێك نە چڵێسییەکانی ژیان، نە خۆبینین بە بچوکی لەبەرامبەر ئەوانی دیکەدا، کاری تێ نەکات. بوونێکی بەکەرامەت.\nتۆ ئەگەر هەر دەتەوێت بژیت، پێویست ناکات ژیانی خۆت بخەیتە مەترسی، دەتوانی بجوڵێیت بچیتە شوێنێك ژیانی تیادا مسۆگەر بێت، بەڵام کۆیلەبیت یان کرێکار، ئیدی ئەوە دەژیت و ترس لەسەر جەستەت نیە و خواردنت دەبێت، لەوانەیە زۆری ستی دیکەشت ببێت. بەڵام بەجیددی کورد چی دەوێت، ترس لەسەر جەستەی نەمێنێت و بژیەت، یا دەیەوێت بوونێكی مەعنەوی، شکۆدار و خاوەن کەرامەت بێت؟\nئەمڕۆ لەو هەرێمە بچوکەی ئێمەدا کە بەشێکە لە کوردستانی باشوور، کوردبوون لەهەموو مانا وجودییەکانی بەتاڵ کراوەتەوە. ئەوەی دەیبینین، ئاڕاستەیەکە بەرەو تێرکردنی جەستە دەڕوات. هێندەی ترسی برسیبوونی هەیە هێندە کێشەی بوونی نیە.\nئاخر کە مرۆڤ لەهەرشوێنێك بتوانێت ببێت، کێشەی هەبوونی نامێنێت. بەڵام کاتێك ویستی بژیەت، لەهەموو چرکە ساتێكدا بوونی لەژێر هەڕەشە دایە.\nلەکۆتاییشدا ئەوەی گرنگە بزانین، بوون بەو گەڕەلاوژێیەی کە لەهەرێمە بچووکەکەماندا هەیە، بەدەست نایەت. لەڕێی ئەو حیزبە چەپرەکانەی کە هەموو غەم و خواستیان پۆستێکە، یا کۆکردنەوەی پارەی زیاترە، یا کۆکردنەوەی ئەندامی زیاترە، بۆ ئەوەی هەبوونی خۆیان وەکو مێگەل زۆربکەن، ئەمانە خەمی بوونیان نیە. ئەمانە لەفیکر و لەژیان بەتاڵن، جەستەیەکی جوڵاون و دەیانەوێت قەڵەوی بکەن، هەر ڕۆژە و لەبەردەرگای گەلانی سەردەستدا خۆیان مەڵاس داوە. هێندە بچوکن، بچوکترین کەسی سەر ئەو زەویە نایانبینێت. هەر ئەوەش بووە کە سەدان ساڵە کورد ویستوویەتی دیاربێت، بەڵام نەیتوانیوە خۆی بەدەر بخاتە، چونکە نەیتوانیوە بوون و هەبوون لەیەك بکاتەوە. ئەو حیزبانەی ئەمڕۆی باشووریش ناتوانن هیچ سەروەرییەك یا بوونێك بۆ میللەتی خۆیان دەستەبەر بکەن، چونکە نازانن بەدوای چیدا وێڵن، بوون یان هەبوون.\nسەرکردەیەك ئەگەر بیەوێت ببێت، بەر لەهەموو شتێك دەبێ خۆی بیەوێت ببێت، هەموو بوونێکی رۆحی و بەکەرامەتیش، کە ناو و ناوبانگی تائەبەد دەمێنێت، پۆست و موڵك و ماڵ دەخاتە ژێر پێی خۆی. ئەوانەش کە دەیانەوێت بژین، بەڵام لەناو دونیایەك چڵێسی و پۆست و پارەدا، ڕووی مادییانەی خۆیان دەردەخەن و دەخەنە سەر سەریان، تەنها گرنگی بە پۆست و ماددە دەدەن، لەو پێناوەشدا حیساب بۆخوێن و فرمێسکی خەڵك ناکەن. هەبوونێکی خودسەرانەی نامرۆڤانەی ناشەریفانە دەژین.\nئەوە حیزبەکان و سەرکردەکان وەهان، ئەی خەڵك، ئەو هەزاران هەزار خەڵكە، چیان دەوێت، بوون یا هەبوون، بۆ ئەوەی هەڕەشە لەسەر ئێستا و ئایندەیان نەمێنێت؟\nئاخر جیددیترین پرسیار ئەوەیە؛ چیمان دەوێت، دەمانەوێت بژین یا ببین؟\nposted by Ibrahim @ 1:27 PM 0 کۆمێنت\nگلاسێک لە ڕێواقەی زەردەخەنەکانت\nرۆح لەژێر جاجمێکا\nجار جار خۆی لە هەناسەم دەئالاند و\n،ترپەی دڵی تنۆک تنۆک\n،ڕووتکردنەوەی عەرش دەگرت\n.بکەن بە ئاڵا\n.وەک تۆ ببێت بە مرواری\nببێت بە موم و\n،لەگەل ڕێواقەی مسکەکانت\nکە لەناو تۆدا رووت دەبوومەوە\n،حەزم بۆ نوێژ دەچوو\n.نەیکەم بە شیلەی سەر رۆحە داگیرساوەکەت\n،شەوەکان لەمن تێر دەبوون\n.بەلام من هەمیشە برسی تۆ بووم\n،کە کەوەکان بەڕیزە\n،تێمومیان بە رووتی دەکرد\nهەستێک بە شێنەیی دەهات و\nبۆ برسیەتی من\n،شەوت رووت دەکردەوە\n،حەیات دەکردە بەفر\nمۆمت دەکردە ئەو کولانەی\nکە جێ ژوانی\n.هەناسەیەکی رووتی وێل بوو\nگوێم لێ نەبوو ببم بە سوالکەری\nسوژدە بۆ ئەو بەردە بەرم\n.کە لەگەل بیابانی رۆحت رووت دەبوەوە\n،فیکرێکی لاسار بووم\n.کە بۆ رووتیت دەبووم بە رێواقە\n،لەوێ هەموو ئەو گوڵانەی\nبە لیکێکی رژاوی ژێر زمانت حۆل دەبوون\nکۆم دەکردنەوە و\nبۆ گەیشتن بە نهۆمی حەوتەمی تۆ\nلەگەل رووباری خەمر و\nرووباری شیر و\nلە چاوت تیژ تر و\nلە زەردەخەنەت باریک تر بوون\n،وەک چیرۆکی گەردوون نیە\nلە پێکی حەز\nدەست پێ بکات و\nلە پیاڵەی مەرگ\nچیرۆکی تۆ چەرخە و\nدڵم دەفڕێنێ و\n.ئاوڕ لە مەرگ ناداتەوە\n،کە تۆ لێرە نابیت\n،پڕم دەکەن لە ڕنووەکانی وەرز\n،توانەوە لەناو نوێژ بۆ تۆ\nلەبەر دەرگای تنۆکە تواوەکان\nئیدی بێ ئەوەی کەسمان نیگەران بین؛\nهێلانەی دڵم و\n.بگۆرە بۆ حەرەمسەرای حەزەکانت\nدەکەم بەدوا مەنزڵگای\nposted by Ibrahim @ 11:48 AM 0 کۆمێنت\nدەستوور لەنێوان دین و سێکیولاریزم دا\nدەستوور لەسادەترین پێناسەی دا، کۆمەڵێك بنەمای بنەڕەتین، پەیوەندی نێوان حکومەت و دامەزراوەکان، هاوڵاتیان و هێزە سیاسی و کۆمەلایەتییەکان بەگشتی و ماف و ئەرکەکانیان ڕێك دەخات یا دیاری دەکات. دەستوور ژمارەیەك ناوی دیکەی هەن لەوانەش “پەیماننامە”، “سیمبۆڵە کۆمەڵایەتییەکان”، “قانون”، بۆتەی قانونەکان”، “سیستمی قانونەکان”، و “بنەماکان” یا “بنەما گشتییەکان”. بەپێی ئەو کۆدانە بێت دەستوور کاتەلۆکێکە بۆ ڕێکخستنی پەیوەندییەکان و دیاریکردنی ئەرک و مافەکان بە مەبەستی پێشگرتن لە فەوزا و پاراستنی ئاسوودەیی و ئارامی هاوڵاتییان و نیشتمان. بەمەش دەبینین کە دەستوور زۆربەی جاران دەقێکی گۆڕاو و لاستیکییە و لە ساتێك و بارودۆخێکی تایبەتەوە بۆ ساتێك و بارودۆخێکی دی دەگۆڕێت. ئەو لایەنەش کە دەیگۆڕێت هەر هەمان ئەو لایەنەیە کە دایان ناوە. دەستوور سیفەتێکی کۆللێکتیڤی دامەزراوەیی هەیە. لەخودی خۆیدا سیفەتێکی سێکولاری هەیە، بەو مانایەی کە مرۆڤەکان دای دەنێن و ژیانی خۆیان بەو جۆرە ڕێك دەخەن، بۆیە جۆرێك لە پەیمان و ڕێککەوتن لەنێوان خۆیاندا دەسنیشان دەکەن و پێیەوە پابەند دەبن.\nبەڵام لە دیوەکەی دیدا، دین هەڵگری ئەو کۆمەڵە تێکستە مێژووییەن کە لەچاوی هەوادارانییەوە هێزێکی باڵادەست ناردوویەتی بۆ مرۆڤەکان، ئەو مرۆڤانەی کە ئەقڵیان سنووردارە، بەرژەوەندییەکانی خۆیان باش ناناسن، ئەرکی بەندایەتی خودایان لەسەر شانە و دەبێ بەپێی ئەو ئەرکە مل بۆ دەقەکان کەچ بکەن، بە مەبەستی ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان خودا و خۆیان، پەیوەندی نێوان خودی مرۆڤەکانیش لەنێو خۆیان دا. لێرەدا دین زیاتر سیفەتێکی تاقانەی هەیە، واتە بەر لە هەر شتێك وابەستەبوونێکی تاکە کەسیی نێوان مرۆڤ و خودایە، بۆیە بەپێی زۆر دەقی ناو قورئان مرۆڤەکان ناچار نین پێڕەوی لەو دەقانە بکەن، لەوانەش “تۆ هەژموونت بەسەریاندا نیە”، “تۆ زاڵ نیت بەسەریاندا”، “دەتوانی تەنها خۆت پابەند بکەیت” و “دینی خۆ و بۆ خۆ و، دینی خۆشم بۆ خۆم”. ئەمانە هەمووی بەڵگەی ئەوەن کە سەپاندن بەزۆری کاری دین نیە، چونکە لەتێڕوانینی دیندا لەدوای مردن، ژیانەوە هەیە و تەنها خوداش مافی لێ پێچینەوەی هەیە.\nدوای ئەوەی دین لە دەقە ئەبستراکت یا موجەرەدەکانەوە دەگوازرێتەوە بۆ چیایەك لە تەفسیر و لێکدانەوە و هەڵسەنگاندن، چیدی مرۆڤەکان لەبەردەم دەقی پیرۆزدا نابن، بەڵکو لەبەرامبەر کۆمەڵێك تێڕوانینی جیاوازدا دەبن، کۆمەڵێك ڕاوبۆچوون لەسەر خودی دەقەکان و تەوزیفکردنیان لەپێناو ئەو ئامانجانەی کە خودی گروپەکان و پێکهاتە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان لەپێناو خۆیاندا بەکاری دێنن و مۆبیلیزەیان دەکەن. دەتوانین بە یەك وشە ئەو تێڕوانین و کەلەکەبوونەی فیکر و هزری مرۆڤەکان لەسەر دەقە دینیەکان وەسف بکەین، ئەویش سێکولاریزمە. واتە چیتر مرۆڤەکان لەبەردەم دەقی پیرۆزدا نین، چیدی ئەو پەیوەندییە شاقوڵییە یا ستوونییەی نیوان سەرەوە و خوارەوە نابینرێت، بەڵکو هەموو ململانێکە دەکەوێتە نێوان تەفسیر و فیکر و لێکدانەوە جیاوازەکان، دەکەوێتە نێوان هەوادارانی فیکرە جیاوازەکانی ناو دەقەکان. لەوێدا “ئێوە لەکاروباری ژیانی خۆتان شارەزا ترن”، دەبێتە ئەو ئەزموونەی کە خودی پەیامبەر دەخاتە بەردەم بەرپرسیاریەێتی ژیانی ڕۆژانەی خەڵك. پەیوەندی نێوان مرۆڤ و شتوومەکەکان. کاتێك ئەو لەڕوانگەیەکی مرۆییەوە بۆچوونێکی خۆی دەڵێ خەڵك وەکو دین لێی وەردەگرن، بەڵام کاتێك کە ئەنجامەکە پێچەوانەی ئەو کارە پێشینە و ئەزموونیەی مرۆڤەکان دەبێت، لەوێدا ئەو دین و دونیا لەیەکدی جیا دەکاتەوە، لەوێدا سێکولاریزم زۆر بە ئاشکرایی خۆی تەجەللا دەکات. لەوێدا “ئێوە لەکاروباری ژیانی خۆتان شارەزا ترن”، یا باشتر دەزانن، جلەوی کاروباری ڕۆژانە لەدینەوە دەگوازرێتەوە بۆ ئەزموون. لە موقەددەسەوە بۆ چەند دەقێکی نەرم و قابیلی لێكۆڵینەوە و گۆڕان و شڕۆڤە کردن. لە چەند دەقێكی پەیوەست بە ئاسمانەوە بۆ چەند دەقێکی دونیایی سێکولار.\nلێرەدا لەبەردەم دوو کۆنترادیکشن، یا دۆخی دژ بەیەك دا دەبین. ئەویش ئەو تێکستە دینییانەی کە جێبەجێ کردنیان لە گروپێکەوە بۆ گروپێك، لە زانایەکەوە بۆ زانایەك، بەڵکو لە میللەتێکەوە بۆ میللەتێك دەگۆڕین، لەلایەك سیفەتی پیرۆزیان لێ دادەماڵرێت، دەبنە دەقگەلێك کە لەنێوان خودی هەوادارانی دا پێویستی بە سازانە. ئەگەر نەتوانن لەسەر تێڕوانینەکاندا ڕێك بکەون خوێن دەڕژێت. مێژووش پێمان دەڵێت مسوڵمانەکان لەسایەی دەیەها دەقی پیرۆزەوە نەیانتوانی خوێنی یەکدی حەڵاڵ نەکەن، نەیان توانی بە هەزاران لەیەکدی نەکوژن، چونکە تێڕوانینیان بۆ ئەو دەقانە جیاواز بوو. ئێستا دوو گەورەترین پێکهاتەی دینی کە سوننە و شیعەن و هەردوویان بە تەواوەتی باوەڕیان بە قورئان هەیە وەکو کۆمەڵە دەقێكێ پیرۆز، بەلام ناتوانن لەنێوان خۆیاندا ڕێك بکەون. هۆکارەکەشی ئەوەیە کە ڕاستە ئەوان لەسەر خودی دەقەکان کۆکن، هەردوو لا باوەڕیان وایە کە ئەم دەقە قورئانییانە پیرۆزن، لەلایەن خوداوە هاتوون، بەڵام تێڕوانینی جیاوازیان لەسەر لێکدانەوەکانیاندا هەیە، هەر یەکە و لە سیاقێكەوە دەیانخوێنێتەوە، تەنانەت کۆمەڵە ڕووداوێكی پێش خۆیان کاریگەری لەسەر شڕۆڤەکردنەکان هەیە، کۆمەڵە ڕووداوێك کە بواری گەڕانەوە دواوە و ڕاست کردنەوەی ڕووداوەکانی تێدا نییە و ناتوانن دەسکاری ئەو مێژووە بکەن. ئیدی ڕووداوە مێژووییەکان دەکەونە بۆتەی جێگیر و بەقەد پیرۆزی دەقەکان، پیرۆز دەبن. تێروانینەکانیش بەقەد پیرۆزی دەقەکان جێگیر و پیرۆز دەبن. بەڵکو کێشەکە ڕەهەندی دەقەکانیشی بڕیوە و بە پیرۆزکردنی کەسەکانەوە بەستراوەتەوە. شوێنکەوتوانی ئەمڕۆی دینێك چی لەوە بکەن داخۆ ئەبوبەکر پێش تر بووە بە خەلیفە و عەلی نەبووە؟! ئایا ئەو دوو کەسە وەکو دەقەکان پیرۆزن؟ بێگومان نەخێر. ئەی ناکرێت هەردوو لا، واز لەو گەمە سیاسییەی ١٤٠٠ ساڵ پێش ئێستا بێنن و نەئەویان یەکەم بێت و نەئەوی دیکەشیان دواهەمین. بێگومان ڕوداوێکە و ناتوانرێت بگەڕێنرێتەوە دواوە، ناشتوانرێت لەسەری ڕێكکەوتن بکەن، چونکە لای هەردولا ڕووداوەکان پیرۆزێندراون، ئیدی چارە یا ئەو، یا ئەم، یا هیچیان.\nئەگەر لە شیعەو سوننە بگەڕێین، بێینە ناو خودی ئەهلی سوننە و ئەگەر تەنها دەقێكی وەکو دەست بڕین، کە لە قورئاندا هاتووە، ئەگەر لە کورتە ڤیدیۆیەکدا جێبەجێ کردنی حوکمێکی دەست بڕین، کە یەکێکە لە حوکمە جێگیرەکانی ئیسلام، بخرێتە سەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی ئینتەرنێت، چی ڕوودەدات؟ لێرەدا باس لە نامسوڵمانەکان ناکەم، بەڵکو لە مسوڵمانە دیندارەکان و پابەندەکان بە بنەماکانی ئیسلام و پایەکانی ئیمان و ئیسلام. بێگومان هەر یەکە و بەپێی تێڕوانینی خۆی وەها ڕووداوێك شڕۆڤە دەکات. هەیانە بێزی لە ڕووداوەکە دەبێتەوە، هەیانە بە قسە سەرکۆنەی دەکات. هەیانە بە کردەوە دەیەوێت وابکات جارێکی دی وەها ڕووداوێك دووبارە نەبێتەوە. هەشیانە دەست خۆشی لێ دەکات. ئەمەش بەهەمان ئەو واقیعەی کە ئەمڕۆ لەناو هەرێمی کوردستان بەرقەرارە. بەدەیان پێكهاتەی ئیسلامی جیاوازمان هەن، هەر لە سەلەفییەکانەوە بەهەموو بالەکانیان، تا ئیسلامییە میانەڕەوەکان، تا دەگاتە سۆفییەکان و یەکێتی وتارخوێنان و وەزارەتی ئەوقاف و ناوەندە مەدەنییە دینییەکان و ڕاگەیاندنەکانیان، هەموویان بەیەکەوە پێیان دەگوترێت مسوڵمان. کەسێکیش لەوانە مەگەر سەلەفییەکان هەندێك بوێرن لە بە کافر ناسینی ئەوانی دی، ئەگینا کەم وایە یەکدی بە کافر بزانن، بەڵام زۆر کەمیش وایە تەنانەت لەسەر سەوابیتەکانیش یەك تێڕوانینی یەکسانیان هەبێت. دەی ئەم هەموو جیاوازی و ناکۆکییە لە دونیابینی بۆ خودی دەقە دینییەکان، لەخۆیدا جۆرێکە لە سێکولاریزم.\nوەهم و هەڵەی گەورەی ئەوانەی دەیانەوێت لە دەستوورێكی سێکولاردا بنوسرێت، “نابێت هیچ دەقێك پێچەوانەی بنەما نەگۆڕەکانی ئیسلام بێت”، زوڵم هەم لە ئیسلام و هەمیش لە دەستوور دەکەن.\nزوڵـم لە ئیسلام دەکەن بەوەی کە ئەوان بنەما نەگۆڕەکانی ئیسلام دەخەنە چوارچێوەی دەقێكی گۆڕاو و سێکولار. لەلایەك پێچەوانەی ئەو ئایەتانەی کە خودا ڕێگا بە تەنانەت پەیامبەرەکەی نادات هیچ شتێك بەسەر مرۆڤەکاندا بسەپێنێت، تۆ بە پێچەوانەی ئەو دەقانەی کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێ کرد، دەتەوێت سەپاندن بکەیت بە بنەمایەك کە لەخودی خۆیدا بنەمایەکی لەرزۆك و گۆڕاوە. لەلایەکی دیکەدا، پێچەوانەی ئەو واقیعەیە کە پێکهاتووە لە چەندین پێکهاتەی دینی و ئایدیۆلۆژی جیاوازەوە. ئێمە لێرەدا لەبەردەم ماتماتیك نین بۆ ئەوەی بە زۆرینە و کەمینە لێکی بدەینەوە. ئەگەر وەکو حیزبێکی مەدەنی ئیسلامییەکان باوەڕیان بە مافەکانی مرۆڤ هەیە، بە مافەکانی تاکەکانەوە لە مافی ئازادی ڕادەربڕینەوە، تا مافی ئاینداری و بێ ئاینی، تا مافی ژیان و پاراستنی کەرامەتی مرۆڤەکان، ئەوا ناکرێت باوەڕیان بە سەپاندن هەبێت و ناشکرێت دەقێك لە دەستوردا هەبێت کە دەستەویاخە بێت لەگەڵ چەندین دەقی دی. تاکەکان ئازادن خۆیان بە چییەوە پابەند دەکەن بەڵام لەوەیان ئازاد نین کە هیچ دەقێك بەسەر ئەوانی دیدا بسەپێنن. هەروەها زوڵم کردنیش لەدەستورێکی مەدەنی هەر ئەوەیە کە تیایدا بنوسرێت “نابێ هیچ یاسایەك دژی بنەما نەگۆڕەکانی ئیسلام دەربچێت”. لێرەدا ئێمە لەبەردەم چەند کێشەیەک داین، کێشەی یەکەم: ئەو ترسەیە کە زۆرینەی خۆ بە مسوڵمان زان هەیەتی. ئەگەر ئەوان باوەڕیان وایە ٪٩٨ ی خەڵك مسوڵمانە بۆ لەوە دەترسیت سبەی ڕۆژ قانونێك لە پەرلەمان پەسەند بکرێت کە پێچەوانەی بنەما نەگۆڕەکانە؟ مەگەر نوێنەرانی ئەو ٪٩٨ نین لە پەرلەمان؟ دەبێ لە وەها هەڵومەجێکدا، کەسیك هەبێت هێندە بوێر بێت شتێك لە پەرلەمان دەربکات پێچەوانەی ویستی ٩٨٪ بێت؟ بێگومان نەخێر. جگە لەوەش ئەگەر ٩٨٪ مسوڵمانن ئەی بۆ ئەو ئیسلامیانەی کە بەڕاست و چەپ دەیانەوێت وەها دەقێك بسەپێنن، کەمینەن و تا ئەمڕۆش نەیانتوانیوە ببنە زۆرینەی پەرلەمان؟\nخۆ ئەگەر واش نەبێت و ٩٨٪ مسوڵمان نەبن، دەی ئەوان زوڵـم لە خەڵكێك دەکەن کە کۆك نین لەگەڵ لێکدانەوەی ئیسلامییەکان. کێشەیەکی دی ئەو بنەمایانەن کە ئەوان بە نەگۆڕ وەسفیان دەکەن، کامانەن ئەو بنەما نەگۆڕانە. ئەگەر مەبەست لایەنی عەقیدە و بیروباوەڕی خەڵكە، یا پایەکانی ئیمان و ئیسلامە، ئەوا پرسێكی ویژدانی کەسەکانە و کەس ناتوانێت لەکۆمەڵگایەکی فرەیی وەکو هەرێمی کوردستاندا قانونێك بۆ نوێژ نەکردن یا ڕۆژونەگرتن دەربکات. خەڵك بەبێ قانون ڕێز لە زۆرینەی خەلك دەگرێت کە بەڕۆژوون. کێشەکە لەو بنەمایانەدا نیە، بەڵکو لە قانونەکان دایە، واتە لە بنەماکانی شەریعەت. بەو مانایەش بێت ئەوان دەیانەوێت هیچ شتێك پێچەوانەی شەریعەت نەبێت. لەوێشدا، کۆتایی بە هەموو ئەو بنەما مرۆییانە دێت کە لەڕێی ئەزموونەوە کۆمەڵگاکان پێی گەیشتوون.\nدوا خاڵی ئەو نوسینەم پەیوەستە بە ڕێز. ئایا زۆرینەی خەڵك بەبێ ئەوەی لە دەستوریش ئاماژەی پێ بکرێت، ڕازییە بە بێ ڕێزی کردن بە ئیسلام و تەنانەت دینەکانی دیکەش؟ لەوەڵامدا نەخێر. خۆ ئەگەر لەناو هەزاران کەس یەکێك کارێکی سەرەڕۆیانە بکات، ئەوە بەکەس ڕێگری لێ ناکرێت، کە کراویشە و هیچیش لەو کەسانە نەکراوە، چونکە نەقانون و نەهیچ کەس دەستی بەوانە گەیشتووە؟\nکەواتە بێڵن، با دەستور میکانیزمێك بێت، دوور لەهەموو ئایدیۆلۆژیا و پێناسەیەکی زۆرینە و کەمینە. هەموو هاوڵاتیان لەبەرامبەر قانوندا یەکسان بن و دەوڵەت شوێنەکوتووانی هەموو ئاین و بیروباوەڕە ئاسمانی و زەمینییەکان دەپارێزێت.\n* ئەم بابەتە لە ژمارە ٥٢٥ی رۆژنامەی چاودێر بڵاو بۆتەوە\nposted by Ibrahim @ 4:06 PM 0 کۆمێنت\nدەمـەتەقێیــەك لـەگـەڵ خـەو\nوتم ئەی خەو نامەوێ رەنگت بگرم\nنامەوێ لەباوەشی پیرت بمرم\nنیوەی تەمەن بە ناهەشی ئیخ بکەی\nدەستبەرداری نیوەکەی تریشی بم\nنا، ئیتر وشیارم بەسیە ناهەشی\nبەسیە بۆرژان و باوشکە و چاوڕەشی\nخولیای تۆ بوو، بەجێماوە تەپیوە\nچیم داوە لە بەجێمان و بێ بەشی\nتۆ بەشێکی لە چارەی ڕەشی مردن\nتۆ تەپین و ئاڵۆزی و خەمی بۆ من\nکەسی نوستووم نەبینی داهێنەر بێ\nئیتر هات و هاوارتە بێ لەدەست من\nposted by Ibrahim @ 3:16 AM 0 کۆمێنت\nدەڵێن مێژوو خۆی دووبارە ناکاتەوە.\nدەڵێن مێژوو بەهیچ جۆرێك ئیدی کاوێژ ناکاتەوە.\nئەوە بەڵگە، شایەتمانی هەوادارانی ئەو دەردە،\nکت و مت کۆپی بۆتەوە.\nئەگەر باوەڕ بەوەش ناکەیت،\nدڵنیابە، بەسەهوو چوویت، چونکە مێژووت بیر چۆتەوە!\n:فەرموون ئەمەش بەڵگە *\nposted by Ibrahim @ 9:57 AM 0 کۆمێنت\nدڵم پڕە ئەی فەلەك\nوەرە، ئەی فەلەك، لەسەرەوە، لەبەرزاییەکانی کەشکەشانی ئاسمانەکان، لەدوور لەدوور، ئاوڕێك لە دەڤەری ئاڵۆزی من،\nلە دەڤەرێك کە هێشتا قوڕ بەخوێن دەشۆن\nفرمێسك بە دڕك دەسڕن\nلەدەڤەرێك سەر پەڕاندن هێند ئاسانە، وەکو ڕنینی گوڵانە\nلە دەڤەرێك، ئەم کوردانە، وەك تاقانە، چاویان لە تاقی ئاسمانە\nنەدۆستمان هەن، نەخۆشمان بووین بە هی خۆمان.\nدە ئەم جارە بمانخەرە ناو مەساری ئەم هەسارە،\nبمانکە بە ڕۆژی تازەی ئەم ژیارە..\nگەلانی سەردەستی ئێرەش\nبکە بە ستێرکی خولاوەی پەراوێزی ئەو نسارەی\nکە نەیانویست بیپارێزن،\nڕێز لە خوێن و لە ئەقڵ و لە ئاژەڵ بگرن.\nدە ئەمجارە، بمانکە بە ڕۆژێکی نوێ،\nتیشکمان بۆ هەمووان ببێ\nبەڵکو ئەمجارە، وەك مرۆڤ، وەکو دادوەر، ژیان بۆ هەموو ئەوانە فەراهەم بکەین، کە دەیانەوێت مرۆڤ بن.\nموعجیزەیەك لەناو دڵی ئەم کوردانە بخولقێنە\nئەم خۆرهەڵاتە ڕزگار کەن\nئەم ناوەڕاستە ببێت بە ڕۆژی تازە و ڕووناکی بۆ گەردوون ببێت.\nتاکە داوام ئەوەیە کە خۆمان ببین بە هی خۆمان\nنەكەسمان دەوێ بۆ خۆمان، نەخۆشمان ببین بەهی کەس!\nposted by Ibrahim @ 1:19 AM 0 کۆمێنت\nلە بەرامبەر یۆرۆسەنتریزمدا، ئەرەبسەنتریزم (٢)\nدوای ئەوەی کورتە بابەتێکم بەناوی "عەرەبسەنتریزم لەبەرامبەر یۆرۆسەنتریزم"دا، وروژاند، چەند برادەرێك پێیان باش بوو تیشکێك بخەینە سەر مانا و ئاماژەکانی چەمکی یۆرۆسەنتریزم.\nلە ئەفسانە گریکیەکاندا پرۆمیثیۆس بەمانای شڕۆڤەکراو، یا لێکٶلراو یا تێگەیشتوو. بوونەوەرێکی زۆر گەورە و زەبەلاح بووە، پاڵەوانی کولتورییە و نموونەیەکی جوانە بەوەی کە گەورەیی دروستکردنی مرۆڤی لە قوڕەوە، بۆ دەگەڕێتەوە. دواتریش بە ڕکابەری هەموو خوایەکان، کە بینی مرۆڤ لە ترس و بێ هیواییدا دەژیەت، ئاگری خودایی، 'کە بریتییە لە ئاگری مەعریفەت'، دزی و بەخشییە مرۆڤایەتی، چونکە مرۆڤی زۆر خۆشویستووە و بەزەیی پێیدا هاتۆتەوە. ئەم هەنگاوەش بووە هۆی گەشەسەندن و شارستانیەت. پڕۆمیثیۆس بەوە ناسراوە کە زۆر زیرەکە و پاڵەوانی مرۆڤایەتییە. سزای پڕۆمیثیۆس لەئەنجامی ئەو دزیەی کە کردی بابەتی سەرەکی ئەفسانەکەیە، بابەتێکی میللی هونەری کۆن و نوێیە. زیۆس پادشای خوایەکانی ئۆلۆمپیا، بەهۆی سەرپێچی کردنی، "تیتان" یا پرۆمیثیۆسی بە ئەشکەنجەی تاهەتایە سزا دا. پڕۆمیثیۆسی نەمر لە بەردێكی بەرز بەسترایەوە، لەشوێنێك کە هەموو ڕۆژێك داڵێك کە دروشم یا سیمبۆڵی زیۆس بوو، دەنێردرا بۆ ئەوەی جەرگی بخوات، کە دەکرا دووبارە ئەو جەرگە بڕوێتەوە و بۆ ئەوەی جارێکی دی لە ڕۆژی داهاتوودا بیخواتەوە، بۆیەشە جەرگیان تەرخان کرد، چونکە لە گریکی کۆندا هەموو سۆزە مرۆییەکان لە جەرگدا کۆ دەبوونەوە. لە هەندێك چیرۆکی کۆندا پرۆمیثیۆس لەلایەن هیراکلۆسی پاڵەوانەوە ئازاد کرا.\nلەچوارچێوەی ئەو ئەفسانەیەدا، خۆرئاوا یا (ئەوانەی خۆیان بە سەنتەری خۆرئاوایی) دەزانن، هەمیشە خۆیان لە وێنەی پرۆمیثیۆسی خودای گریکدا دەبیننەوە، کە ئاگری مەعریفەی دزی بۆ ئەوەی بیدات بە مرۆڤ و لە ترس و بێ هیوایی ڕزگاری بکات. لەهەمان کاتیشدا هەمان خۆرئاوا یا "ئەوانەی کە بەو جۆرە بیر دەکەنەوە" یا لەژێر کاریگەری ئەو ئایدیۆلۆژیایە دان، شارستانیەتەکانی دیکە بە پرۆمیثیۆس نازانن. بێگومان ئەم چەمکە ڕامان دەکێشێت بۆ پرسی پێناسەکردنی کولتور و شاستانیەت. بۆ پرسی دین و پەیوەندی بە کولتورەوە، بەڵام لێرەدا و لەو کورتە بابەتەدا ئەستەمە بتوانین جێگای بکەینەوە. بۆیە لە ئایندەدا و لەو چوارچێوەیەدا دەگەڕێمەوە سەر پرسی کولتور و پەیوەندی بە دین و ژیارەوە.\nبە گشتی، یۆرۆسەنتریزم بریتییە لە بەناوەند یا سەنتەر ناسینی ئەوروپا لەهەموو بوارە مەعریفی و کولتوری و سیاسی و ئابووریەکانەوە. هەر لەو دووڕیانەشەوە یا لەو دیدگایەوە "لە فۆرمی ئایدیۆلۆژیادا" تەماشای دونیای دەرەوەی ئەوروپا دەکرێت، بەوەی کە ئەوروپا پێشەنگی هەموو بوارە مەعریفیەکانە، لەو پێناوەشدا دەبێ هەموو دونیا پێڕەوی لەو نەهج و میتۆدانە بکات کە ئەوروپا دەیانگرێتە بەر. بێگومان یۆرۆسەنتریزم ڕوبەڕووی ڕەخنەیەکی زۆر بۆتەوە بەتایبەتیش لەلایەن سەمیر ئەمین، کە کتێبێکی هەر بەو ناوە نوسیوە. ئەو پێی وایە یۆرۆسەنتریزم دیاردەیەکی کولتوریە، بەمانای گریمانەی بوونی ژمارەیەك کولتوری جێگیری تایبەتمەند کە ڕاڕەوی مێژوویی گەلانی هەمەجۆر فۆرمولە دەکات. بۆیە، یۆرۆسەنتریزم دژی جیهانبینیە، چونکە گرنگی بەوە نادات هەوڵ بدات بۆ قانونە گشتیە چاوەڕوانکراوەکانی گەشەسنەدنی مرۆیی، بەڵکو خۆی وەکو جیهانبینی دەخاتە ڕۆژەڤەوە، چونکە پێی وایە شوێنکەوتەیی هەمو وگەلان بۆ مۆدێلی ئەوروپا تاکە چارەسەرە بۆ ڕکابەریەکانی ئەو سەردەمەی ئێمە.\nئا لەو چوارچێوەیەدا، زۆرێك لە گەلانی دونیا جۆرێك لە سەنتریزم بەخۆیان ڕەوا دەبینن. ئێستا چینا زۆر بەهێزەوە کار لەسەر چیناسەنتریزم دەکات. ژاپۆن و ئیندیا و پانئیرانیەکان بەهەمان ئایدیۆلۆژیاوە لە دونیا و گەلانی دی دەڕوانن. بەهەمان شێوەش زۆرینەی ئێلیتە و دەستەبژێری عەرەبەکان بە ئیسلامی و ناسیۆنالیست و ئایدیۆلۆژیا هەمەجۆرەکانیەوە، لەو چوارچێوەیەدا تەماشای غەیرە عەرەب دەکەن. چەمکی "الشعوبية"ش هەر لەو پانتاییەدا چەکەرەی کردووە، بەڵام ئەوەندەی من ئاگادار بم لەناو نوسەر و ئێلیتەی عەرەبدا، تا هەنوکە چەمکێك بەناوی عەرەبسەنتریزم قسەی لەسەر نەکراوە بێجگە لە مانا و مەغزاکانی، بەو مانایەی ئەوان باوەڕێکی لەو جۆرەیان هەیە بەڵام بەو فۆرمە قسەیان لێ نەکردووە.\nئێستای گەلی کورد لەبەرامبەر عەرەبسەنتریزم، بەتایبەتیش لە باشوور و ڕۆژئاوای کوردستان، ئینجا لە باکووردا، لەبەرامبەر پانتورکیزم و لە خۆرهەڵاتدا لەبەردەم پانئێرانیزمدا، لەبەردەم دوڕیانێكی گرنگ دایە، لەسەر هەموو ئاستەکانی کولتور و سیاسەت و ئابووری و پەروەردە و تاد. ئەگەر کورد خۆی لە هەیمەنەی کولتوری ئەو گەلانە ڕزگار نەکات، ناتوانێت هەیمەنەی سیاسی بەدەست بێنێت. بەڵگەش ئەو دۆخە پەشێوەی خەڵك و سیاسیەکانی باشوورە لەئاست عەرەب و ئەو پەیوەندیانەی کە بە بەغداوە دەیانبەستێتەوە!.\nposted by Ibrahim @ 7:59 AM 0 کۆمێنت\nکورد لە باشوور لەنێوان بوون و هەبووندا کوردبوون، ...\nکاوێـــژ ...* دەڵێن مێژوو خۆی دووبارە ناکاتەوە.دەڵ...\nلەدەرەوەی درك پێکراوەکاندا\nلە بەرامبەر یۆرۆسەنتریزمدا، ئەرەبسەنتریزم


:: PM:01:43:11/08/2020 \nبه‌رپرسانی چین رای ده‌گه‌یه‌نن، له كازاخستان نه‌خۆشییه‌ك سه‌ری هه‌ڵداوه كه زۆر له كۆرۆنا مه‌ترسیدارتره، ئه‌و نه‌خۆشییه له ناوه‌ڕاستی مانگی حوزه‌یرانه‌وه په‌یدا بووه و نه‌خۆشییه‌كی ڤایرۆسییه.\n32 هه‌زار كه‌س تووشی ئه‌و نه‌خۆشییه‌كه بوون\nپێگه‌ی "ئیلاف" ئه‌مڕۆ سێشه‌م 11ی ئاب بڵاوی كردووه‌ته‌وه، ئه‌و نه‌خۆشییه‌ی به‌هۆی ڤایرۆسێكه‌وه بڵاو بووه‌ته‌وه، سییه‌كانی مرۆڤ تووشی هه‌وكردن ده‌كات. له كازاخستان له 29ی حوزه‌یرانه‌وه تا پێنجی ته‌مووز، 32 هه‌زار كه‌س تووشی ئه‌و نه‌خۆشییه‌كه بوون و 451 كه‌سیش به‌هۆیه‌وه گیانیان له ده‌ست داوه.\nباڵوێزخانه‌ی چین له كازاخستان رای گه‌یاندووه، به‌هۆی ئه‌و نه‌خۆشییه‌وه له نیوه‌ی یه‌كه‌می ئه‌مساڵدا، هه‌زار و 772 كه‌س گیانیان له ده‌ست داوه، له‌ناویاندا چه‌ندان هاووڵاتیی چینی هه‌ن. بۆیه به‌رپرسانی باڵوێزخانه‌كه ده‌ڵێن، به‌پێی رێژه‌ی مردن به‌هۆی ئه‌و نه‌خۆشییه‌وه، ده‌رده‌كه‌وێ زۆر له كۆرۆنا زیاتر و مه‌ترسیدارتره.\nئه‌و باڵوێزخانه‌یه هاووڵاتییانی چینی ئاگادار ده‌كاته‌وه كه بۆ خۆپارێزی له‌و نه‌خۆشییه، هه‌مان ئه‌و رێنوێنییانه جێبه‌جێ بكه‌ن كه بۆ كۆرۆنا ده‌یكه‌ن، وه‌ك به‌كارهێنانی ده‌مامك و ده‌ستكێش.\nله‌لایه‌كی تریشه‌وه سه‌رۆكی چاودێریی ته‌ندروستی له كازاخستان ساول كیسیكۆڤا رای گه‌یاندووه، رۆژانه به‌لای كه‌مه‌وه 300 كه‌س به‌هۆی ئه‌و نه‌خۆشییه‌وه روو له نه‌خۆشخانه‌كان ده‌كه‌ن كه سییه‌كانیان تووشی هه‌وكردنێكی زۆر بووه.\nله كازاخستاندا تا ئێسته 53 هه‌زار و 21 كه‌س تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون، له‌ناویاندا 264 كه‌س گیانیان له ده‌ست داوه.


خانمی شین – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » خانمی شین\nئه‌دیل ئیكراز كۆپۆلۆس « Adle Exarchopoulos» ئه‌كته‌ری فه‌ره‌نسی، به ره‌چه‌ڵه‌ك یۆنانی. ئه‌و خانمه گه‌نجه تازه پێگه‌یشتووه‌ی توانی به رۆڵه‌كانی جێگای خۆی بكاته‌وه له دنیای سینه‌مادا. ئه‌م خانمه به‌و رۆڵه جوانه‌ی كه له فیلمه‌كانیدا بینیوێتی، به‌تایبه‌ت له فیلمی شین گه‌رمترین ره‌نگ توانی بگات به چه‌ندین خه‌ڵاتی سینه‌مایی. ئه‌دیل له ساڵی 1993 له پاریس له دایكبووه. بچووكترین ئه‌كته‌ره كه له ساڵی 2014 خه‌ڵاتی چڵه‌خورمای ئاڵتوونی له فێستیڤاڵی كان وه‌رگرتووه.\nپاش ئه‌وه‌ش ئه‌دیل له چه‌ندین فیلمی دیكه‌دا ده‌ركه‌وتووه و رۆڵی بینیوه. له ساڵی 2008 له فیلمی « Trouble at Timpetill « رۆڵی بینیوه. پاشتر له چه‌ند فیلمێكدا رۆڵی بینیوه. له ساڵانی 2001 بۆ 2005 له بواری شانۆدا خوێندوویه‌تی. لێره‌وه رێی خۆی دۆزیوه‌ته‌وه و هه‌نگاوی به‌ره‌و سینه‌ما ناوه. ئه‌م خانمه هه‌رزه‌كاره كچه بچووكی خێزانێكی پێنج كه‌سییه. ئه‌گه‌رچی گه‌وره نییه و هێشتا گه‌نجه، به‌ڵام به‌هۆی رۆڵه جوانه‌كانی له سینه‌مادا توانیوێتی ناووناوبانگ په‌یدا بكات و ده‌ستی له خه‌ڵاتی كان و چه‌ندین خه‌ڵاتی دیكه گیربێت.\nیه‌كێك له‌و فیلمانه‌ی كه ئه‌دیل رۆڵی تێدا بینیوه فیلمی « Trouble at Timpetill « ئه‌م به‌رهه‌مه فیلمێكی فانتازی فه‌ره‌نسییه. ساڵی 2008 به‌رهه‌م هاتووه. ده‌رهێنه‌ر و سیناریستی فیلمه‌كه نیكۆلاس بارییه. كه له رۆمانێكی هێنری وینترفێڵده‌وه وه‌رگیراوه به‌هه‌مان ناونیشان. هێنری وینترفێڵد « Henry Winterfeld « رۆماننووسی ئه‌ڵمانییه له ساڵی 1901 له دایك بووه و له ساڵی1990 مردووه. ئه‌م نووسه‌ره به‌وه ناسراوه كه رۆمانه‌كانی بۆ مناڵان و گه‌نجان ده‌بێ و بۆ ئه‌و ته‌مه‌نه‌ی نووسیوه. ئه‌م فیلمه‌ش كه ئه‌دیل رۆڵی تێدا بینیوه له یه‌كێ له‌و رۆمانانه‌ی ئه‌وه‌وه وه‌رگیراوه. فیلمه‌كه خه‌ڵاتی « TFO « وه‌رگرتووه له فیلمی گه‌نجاندا. ئه‌دیل له‌م فیلمه‌دا له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك ئه‌كته‌ردا رۆڵی بینیوه.\nفیلمی شین گه‌رمترین ره‌نگ. یه‌كێكی دیكه‌یه له‌و فیلمانه‌ی كه ئه‌دیل رۆڵی تێدا بینیوه. ئه‌م به‌رهه‌مه له دنیای سینه‌مادا بینه‌رێكی بێشوماری هه‌بوو. فیلمێكی رۆمانسی فه‌ره‌نسییه ساڵی 2013 به‌رهه‌م هاتووه. له ده‌رهێنانی ده‌رهێنه‌ری تونسی عه‌بدولله‌تیف كه‌شیشه و له نووسینی جولی مارایه. له نواندنی لیا سیدۆ و ئه‌دیله، كه رۆڵی هه‌رزه‌كارێكی فه‌ره‌نسی ئه‌بینێ. ئه‌م فیلمه ناوبانگی ئه‌دیلی به دنیا گه‌یاند و له چه‌ندین وڵات نمایش كراوه. فیلمه‌كه چیرۆكی كچێكی پانزه ساڵانه و خوێنكاری ناوه‌ندییه. چیرۆكی په‌یوه‌ندییه‌كی سێكسی دوو كچی گه‌نجه. چیرۆكی ئه‌ندیلی هه‌رزه‌كاره كه عاشقی كچێكی قژ شین ده‌بێ. ئه‌وانه‌ی له‌م فیلمه‌دا رۆڵیان بینیوه. لیاسیدۆ له رۆڵی ئیما، ئه‌دیل ئه‌كراز كۆپۆلۆس له رۆڵی ئه‌دیل. سالم كیشوش له رۆڵی سه‌میر . كاسرین سالیه له رۆڵی دایكی ئه‌دیل. ئانا لۆرا له رۆڵی دایكی ئیما. ئه‌مانه و چه‌ندین ئه‌كته‌ری دیكه. ئه‌م فیلمه براوه‌ی خه‌ڵاتی چڵه‌خورمای ئاڵتوونی و چه‌ندین خه‌ڵاتی دیكه‌یه.\nفیلمی « Racer and the Jailbird « فیلمێكی دیكه‌یه كه ئه‌م ئه‌كته‌ره جوان و گه‌نجه رۆڵی تێدا بینیوه. ئه‌م فیلمه ساڵی 2017 به‌رهه‌م هاتووه. ده‌رهێنانی مایكل رۆسكانه و ماتیاس شوینارتس و ئه‌دیل كۆپۆلۆس رۆڵی تێدا ده‌بینن. فیلمی « Boxes « به‌رهه‌مێكی دیكه‌ی سینه‌مایی یه. كه ئه‌دیل رۆڵی تێدا بینیوه. ئه‌م فیلمه ساڵی 2007 به‌رهه‌م هاتووه. فیلمێكی فه‌ره‌نسییه. فیلمێكی ده‌رهێنان و سیناریستی جین بیركینه. ئه‌دیل له‌م فیلمه‌شدا رۆڵی بینیوه. فیلمی « Used to Be Darker « فیلمێكی دیكه‌یه كه ئه‌دیل رۆڵی تێدا بینیوه. به‌رهه‌می ساڵی 2013یه. له ویلایه‌تی ماریلاند وێنه‌ی گیراوه.


زنجیرە بابەتی عەقیدەو بیروباوەڕی موسوڵمان ، ئەوەی پێویست و واجیبە بیزانیت.\nنووسینی: مامۆستا مصطفی محمد جعفر\nموجمەلی بنەماکانی عەقیدەی تەوحید\nبەشی شەشەم :\n١ - روکنێک لە ئەڕکان و روکنەکانی ئیمان ، ئیمانە بەوەی قەدەر خێر و شەڕی لە " اللە " وەیە ، ئەویش ئیمان بەهەموو دەقەکانی قەدەر و پلەکان و مەرتەبەکانی " زانست و نوسین و ویست و ئافراندن " ئەگرێتەوە ، و هیچ گێڕەرەوە و پوچکەرەوەیەک نییە بۆ قەزا و حوکم و بڕیاری ئەو . واتە : هیچ کەسێک نییە بتوانێ قەزا و حوکمی کەونی " اللە " رەد و پوچ بکاتەوە چ بەگۆڕین و چ بەنەقص و کەم و کورتی دروست کردن تێیدا .\n٢ - ئیرادە و ئەمری وارد و هاتوو لە قوڕئان و سوننەدا دوو جۆرە :\nا - ئیرادەی کەونی قەدەری " بەمانای ویست ، مەشیئەت " ، ئەویش وەک ئەوەی ویستی لەسەر هەر شتێک ببێ بیکا ئەیکا ، وە ئەمری کەونی قەدەری ، ئەویش وەک ئەوەی بەشتێک بفەرموێ ببێ دەستبەجێ ئەبێ " کن فیکون " .\nب - ئیرادەی شەرعی ، هەڵبەت لەم جۆرەدا مەحەببەتی خودا لازم دێت بۆ ئەوەی ویستویەتی لە بەندەکان ، ئەویش وەک ویست و مەحەببەتی خودا بۆ عەدل ، خودا خۆشی بەعەدل دێت و حەزی پێیەتی ، وە ئەمری شەرعی ، ئەویش وەک ئەمر بەعەدل و ئیحسان و ... هتد .\nئافرێنراو " مەخلوق " خاوەنی ئیرادە و مەشیئەتە ، بەڵام ئیرادە و مەشیئەتەکەی تابعی ئیرادە و مەشیئەتی ئافرێنەر " خالق " ە .\n٣ - هیدایەت و گومڕاهی بەندەکان بەدەستی خودایە ، جا لەناویاندا کەسانێک هەن خودا بەفەزڵی خۆی هیدایەتی داون یان هیدایەتیان ئەدا ، وە لەناویشیاندا کەسانێک هەن لەبەر لاسارییان و هەڵبژاردنیان بۆ گومڕایی خودا بەعەدلی خۆی وێڵی کردوون یان وێڵیان ئەکات .\n٤ - خودا بەندەکان و کردارەکانیانی خولقاندووە ، هیچ خولقێنەرێک غەیری ئەو نییە ، هەر ئەو خولقێنەرە بۆ کردارەکانیان ، و بەندەکان بکەر و ئەنجامدەریانن لەسەر حەقیقەت .\n٥ - ئیسپاتی حیکمەت لە کردارەکانی " اللە " دا ، و ئیسپاتی کاریگەری و تەئسیری هۆیەکان بەویستی " اللە " یە سبحانە وتعالی .\n٦ - ئاکامەکان " آجال " و ئەڕزاق و هەر یەکە لە " سەعادەت " سپیچارەیی و " شەقاوەت " سیاچارەیی نوسراوە و ئەڕزاقیش بەشکراوە بەر لە ئەفراندنیان . واتە : خودا ئەجەل و ئاکام و سپیچارەیی و سیاچارەیی و رزق و بژێوی خەڵک و هەموو شتێکی زانیون بەر لەوەی خەلقیان بکات ، واتە : خودا زانیویەتی بەندەکان چەند ئەژین و کەی ئەمرن و چی و چەند ئەخۆن و چی و چەند ئەنۆشن و چی و چەند ئەپۆشن و کێ سپیچارە و کێ سیاچارەیە پاشان نوسیویەتی بەر لە ئافراندنیان . بەڵ علم و زانستی تەواوی بەوە و بەورد و درشت و هەموو شتێکیان بووە پاشان نوسیویەتی بەر لە ئافراندنیان .\nهەڵبەت ئەمە دژبەیەکی نییە لەگەڵ ئەوەی کە خەڵک هەندێکیان ستەم لە هەندێکیان ئەکەن و مافەکانیان زەوت ئەکەن و...هتد ، وە خودا لەسەر ئەوە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا ئەکات و سزای ستەمکاران ئەدات .\n٧ - ئیحتجاج بەقەدەر لەسەر تووشهات و ئازارەکان جائیزە ، واتە : بە حوجە و بەڵگە کردنی قەدەر لە بەڵاکان و ئازارەکاندا جائیزە ، یانی جائیزە بڵێی بەڵا ئازار و نەخۆشی و موسیبەت قەدەرە ، بەڵام ئیحتجاج بەقەدەر لەسەر نەنگییەکان و گوناهەکان جائیز نییە ، واتە : جائیز نییە تاوان و گوناە بکات و بڵێ ئەوە لە چارەم نوسرابوو هەر ئەبوو ئەنجامم بدابایە ، بەڵ تەوبەلێکردنیان " واجب " ە ، و لۆمەی بکەر و ئەنجامدەریشیان لەسەری ئەکرێ .\n٨ - دابڕان " انقطاع " بۆ هۆیەکان شرکە لە تەوحیددا ، و رووەرچەرخان لە هۆیەکانیش بەکوللی ، قەدح و تانوتدانە لە شەرع ، و نەفی کاریگەری هۆیەکان موخالفە بۆ شەرع و عەقڵ ، تەوەکول و ئیعتماد لەسەر " اللە " پێچەوانە نییە لەگەڵ گرتنەبەری هۆیەکاندا .\nچاوەڕوانی بەشی حەوتەم و گرنگترین تایبەتمەندیەکانی ئەهلی سوننەت و جەماعەت بن ان شاء الله .


كۆنترین په‌نجه‌مۆری جیهان له كوردستان ده‌دۆزرێته‌وه – History Of Kurdistan\nHome / شوێنەوارى کوردستان / كۆنترین په‌نجه‌مۆری جیهان له كوردستان ده‌دۆزرێته‌وه\ndidar othman 2016-02-07\tشوێنەوارى کوردستان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە كۆنترین په‌نجه‌مۆری جیهان له كوردستان ده‌دۆزرێته‌وه 11,725 Views\nشاندێكی شوێنه‌وارناسی زانكۆ بووعه‌لی سینای هه‌مه‌دان، توانی له گه‌ڕان و هه‌ڵكۆڵینی له ته‌پۆڵكه‌ی قشڵاقی نزیك بیجار له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، شوێنه‌واری په‌نجه‌مۆری مرۆڤی كورد له‌سه‌ر قوڕبدۆزنه‌وه كه كۆنترین په‌نجه‌مۆری مرۆڤه تا ئێستا دۆزرابێته‌وه و مێژووه‌كه‌ی بۆ 7500 ساڵ به‌ر له زایین ده‌گه‌ڕێته‌وه.\nئه‌و ناوچه‌یه‌ی ئه‌و شوێنه‌واره گرنگه‌ی لێ دۆزراوه‌ته‌وه، خه‌ریكه ده‌كرێته به‌نداو و له داهاتوودا هیچ ئاسه‌وارێك له‌و شوێنه‌واره گرنگه نامێنێ.\nعه‌باس موته‌رجم ئه‌ندامی شاندی زانستی زانكۆ بووعه‌لی هه‌مه‌دان و به‌رپرسی گرووپی شوێنه‌وارناسی له‌باره‌ی ئه‌و دۆزینه‌وه‌یه ڕای گه‌یاند: ته‌پۆڵكه‌ی قشڵاق، شوێنه‌وارێكی گرنگه كه مێژووی بۆ سه‌رده‌می مس و به‌ردی كۆن تا سه‌رده‌می ئاسن ده‌گه‌ڕێته‌وه، به‌ڵام به‌هۆی دروستكردنی به‌نداوی ستالوارز له پارێزگای سنه ئه‌و ته‌پۆڵكه‌یه نوقمی ئاو ده‌بێ و به‌شێك له مێژوو له‌گه‌ڵ خۆی نغرۆ ده‌كات.\nئه‌و شوێنه‌وارانه‌ی په‌نجه‌مۆری له‌سه‌ره به ستوكنز ناسراوه كه له پاره‌ی ئاسن و مۆر ده‌چن و كاتی خۆی به‌جێی پاره به‌كار هاتووه و له قوڕ و به‌رد و شاخ دروستیان كردووه. ئه‌و ستوكنزنانه‌ی په‌نجه‌مۆری له‌سه‌ره له قوڕ دروست بوون. ئه‌و كه‌سه‌ی دروستی كردووه له كاتی دروستكردنی به په‌نجه‌كانی قوڕه‌كه‌ی فشار داوه و شوێنه‌واری په‌نجه‌مۆره‌كه‌ی تا ئێستاش له‌سه‌ری ماوه كه مێژوویان له ڕێی ئیسكه‌ن و كاربۆنی 14 دیاری كراوه و بۆ 7500 ساڵ به‌ر له زایین.\nله ته‌پۆڵكه‌ی قشڵاق جیا له‌و په‌نجه‌مۆرانه، چه‌ندین شوێنه‌واری تری گرنگ دۆزراونه‌ته‌وه، وه‌ك ئیسك و پرووسكی منداڵ و كوپه و ئێسكی ئاژه‌ڵ. یه‌كێكی تر له دۆزینه‌وه‌كان ئێسكی گوێدرێژی كێوییه كه مێژووی بۆ هه‌فت هه‌زار و پێجنسه‌د ساڵ به‌ر له زایین ده‌گه‌ڕێته‌وه. له ئه‌نجامی پشكنینه‌كان ده‌ركه‌وتووه كه خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه زیاتر كه‌ره‌كێوی و ئاسكیان ڕاو كردووه.\nچه‌ندین دۆزینه‌وه‌ی تری وه‌ك مۆر و موروو و په‌یكه‌ری جۆراوجۆر له ته‌پۆڵكه‌ی قشڵاق دۆزراوه‌ته‌وه و هێمایه بۆ شارستانییه‌تێكی گه‌وره له‌و ناوچه‌یه كه به‌هۆی دروستكردنی به‌نداوه‌وه هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوچوونی له‌سه‌ره.\nPrevious یاداشته رۆمانی پێشمه‌رگه‌ی دێرین (( ئاوات قاره‌مانی )) ڕێگا باریكه‌كان ،\nNext فتواکەی مه‌لای خه‌تێ یان حوسێن حوزنی مۆكریانی؟


گفتوگۆی مەریوان هەڵەبجەیی لەگەڵ بی تا مەلەکوتی، بەشی یەکەم » DidiMn\nسەرەتا / چاوپێکەوتن/کتێب / گفتوگۆی مەریوان هەڵەبجەیی لەگەڵ بی تا مەلەکوتی، بەشی یەکەم\nگفتوگۆی مەریوان هەڵەبجەیی لەگەڵ بی تا مەلەکوتی، بەشی یەکەم\nمای نەیم ئز لەیلا، یەکەم ڕۆمانی شاعیر و نووسەری فارس بی تا مەلەکوتییە، کە مەریوان هەڵەبجەیی لە زمانی فارسییەوە کردوویەتی بە کوردی و لە بڵاوکراوەکانی بیستەمین فێستیڤاڵی گەلاوێژە. مەریوان هەڵەبجەیی وەرگێڕ، گفتوگۆیەکی لەگەڵ بی تا مەلەکوتی ئەنجام داوە کە تیایدا دەربارەی ناوەڕۆک و تەکنیکی نووسینی ڕۆمانەکە قسە دەکەن، دیدی من سەرجەمی ئەو گفتوگۆیە بۆ خوێنەران بڵاو دەکاتەوە.\nلە کەیەوە حەزت لە خوێندنەوە کرد و نیشانەکانی نووسەرێتیت لە خۆتدا دۆزییەوە؟\nپێش ئەوەی بچمە خوێندنگە باوکم لە ماڵەوە کۆڕی حافزخوێندنەوەی هەبوو، من پێش ئەوەی ئەلفوبێی فارسی فێر ببم، هەندێک لە شیعرەکانی حافزم لە بەر بوون. هەر لە تەمەنی منداڵییەوە دەستم کردە خوێندنەوە، لەبەر ئەوەی دایکوباوکم مامۆستای ئەدەبیاتی فارسی بوون، کتێبخانەکەی ماڵی ئێمە پڕ بوو لە چیرۆک، ڕۆمان، شانۆنامە، کۆمەڵەشیعر و کتێبی لێکۆڵینەوە و زمانناسی. من لە منداڵییەوە حەزم لە ئەدەبیات بوو، بیرمە پۆلی پێنجی سەرەتایی بووم کوندەپەپووی کوێری سادقی هیدایەتم خوێندەوە، لە ناوەندیدا بووم بەرهەمەکانی شاهرۆخ مەسکوبم خوێندەوە. ڕەنگە هەر لەبەر ئەمەش بێت کە ئەو داڕشتنانەی لە خوێندنگە دەمنووسین، جیاواز بوون، هەندێک جاریش مامۆستاکان وایان دەزانی خۆم نەمنووسیون، بەڵام خۆم نووسیبوومن. بە شێوەیەکی جدیتر ئەو کاتە هەستم کرد نووسەرم، کە دەبوایە بۆ گفتوگۆ و وەرگێڕان لە بەشی شانۆی زانکۆی هونەر و ئەندازیاریدا تاقیکردنەوەی پراکتیکیم ئەنجام بدایە، دەبوو بۆ تاقیکردنەوەی پراکتیکی دەقێکم ئامادە و نماییشم بکردایە. من لەبری ئەوەی پەردەی شانۆنامەیەکی بەناوبانگ هەڵببژێرم، شانۆنامەیەکم نووسی و خۆشم ڕۆڵم گێڕا و لە بەرانبەر مامۆستاکان و لیژنەی دادوەراندا پێشکەشم کرد. واتە لە بەردەم چەند مامۆستایەکی وەک حەمید سەمەندەریان و عیززەتولڵا ئینتیزامیدا.\nیەکەم نووسەرە خۆشەویستە ئێرانی و بیانییەکانی تۆ کێ بوون؟\nیەکەم نووسەری خۆشەویستی ئێرانیم بزورگی عەلەوی بوو، ڕۆمانی چاوەکانی. لە بیانییەکانیشدا ئەنتوان چیخۆف بە شانۆنامەی خاڵە ڤانیاوە.\nبەرگی چاپی کوردی مای نەیم ئز لەیلا\nپێش ئەوەی وەک چیرۆکنووس بتناسم، وەک ڕەخنەگری شانۆ دەمناسیت و چەند ڕەخنەیەکتم دەربارەی شانۆییەکانی دکتۆر عەلی ڕەفیعی و دەرهێنەرە گەورەکانی تری ئێران لە بڵاوکراوەکاندا خوێندەوە، لەبارەی حەز و ئارەزووت بۆ ئەم ژانرە هونەرییە بدوێ و باسی ئەو سەرنجڕاکێشییانە بکە کە تێیدا دەبینیت، هەروەها دووریی چەندین ساڵەت لێی و ئەو یارمەتییانەی کە دواتر ئەو ژانرە گەیاندی بە ئەزموونی چیرۆک و ڕۆماننووسین…\nمن لە زانکۆ بەشی شانۆنووسینم لە بەشی شانۆدا خوێند، بەڵام حەز و ئارەزووم بۆ نواندن تەنانەت دەرهێنانیش نەبوو. دیارە پێشم وایە توانایەکی ئەوتۆ و زۆر باشم لەو دوو بوارەدا نەبوو، بەڵام هەر لەو ساڵانەی زانکۆدا و لەگەڵ کۆمەڵیک لە هاوڕێکانمدا دەچووین بۆ بینینی شانۆکان و دواتر دادەنیشتین و لەبارەیانەوە قسەوباس و گفتوگۆمان دەکرد. یەکێک لە هاوڕێکانم، کە لەو سەردەمەدا لە بڵاوکارەوەکاندا کاری دەکرد، بە منی گوت ”ڕەخنەی شانۆ بنووسە، تۆ ڕەخنەگری شانۆیت”. هەر ئەمەش بووە هۆی ئەوەی ڕەخنەی شانۆم نووسی و یەکەم ڕەخنەشم دەربارەی شانۆیی نیلوفەری شین، لە نووسین و دەرهێنانی حەمید ئەمجەد بوو، لە ڕۆژنامەی هەمشهریدا و لە کاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فەجر لە ساڵی ١٩٩٦دا بڵاو بووەوە. دیارە بەبێ ناوی خۆم، وتبوویان لەبەر ئەوەی بەناوبانگ نییە ناوی نانووسین. دڵم شکا، بەڵام هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی بە شێوەیەکی جدی دەستپێکی ڕەخنەی شانۆیی من لە ڕۆژنامە و بڵاوکراوە جۆراوجۆرەکاندا دەست پێ بکات و بەردەوام بەرهەمەکانم بە ناوی خۆمەوە بڵاو بکەمەوە، دیارە هەندێک جاریش بە ناوی خوازراوەوە. هێدی‌هێدی عاشقی ئەم کارە بووم و دەستم کرد بە نووسینی گوتار و یادداشت و گفتوگۆ لەگەڵ ئەهلی شانۆ و بەشداریکردن و ڕەخنەگرتن بە شێوەی ئامادەبوون لە کاتی تەواوبوونی شانۆکاندا، واتە ئەو کاتانەی ڕاستەوخۆ دوای نماییش ڕەخنەی شانۆ لە لایەن ڕەخنەگرەوە دەست پێ دەکرا، هەروەها بە شێوەی نووسینیش هەشت ساڵ درێژەی کێشا، تا ئەو کاتەی ئێران لە بووم، واتە تا ساڵی ٢٠٠٥، ئەو کاتەی کە یازدە ساڵ لەمەوپێش ئێرانم بەجێ هێشت. بە ڕای من هەر جۆرە نووسینێک یارمەتیی چیرۆکنووسین دەدات، چونکە بە هەرحاڵ، تۆ سەروکارت لەگەڵ وشەدا هەیە و لەگەڵ دونیایەکی فراوان و سەرسووڕهێنەر بە ناوی شانۆوە، دراما و دراماتورگی.\nکاتێک سەیری کارنامەکەت دەکەم، سەیرە، سەرەڕای ئەو حەز و ئارەزووە زۆرەی بۆ شانۆ هەتە و ئەکادیمیات لە بەشی شانۆنووسی تەواو کردووە، بەڵام جێگەی بەتاڵی شانۆنامە لە بەرهەمەکانتدا دەبینم، لە کاتێکدا شعر، ڕەخنەی شانۆیی، گوتاری ئەدەبی، چیرۆک و ڕۆمان دەبینرێت، ئایا شانۆنامەت نووسیوە و چاپت نەکردوون، یان بە هیچ شێوەیەک نەتنووسیوە و لە ئاییندەشدا هیچ بیرۆکەیەکت بۆ نووسین لەم ژانرەدا نییە؟\nڕاستییەکەی ئەوەیە سەرەڕای ئەو هەموو عەشقە بێسنوور و بێئەندازەیەی بۆ شانۆم هەیە، بەڵام زۆر حەزم لە نووسینی شانۆنامە نییە، سەرەتا چەند شانۆنامەیەکم نووسی، هەر لە قۆناغی خوێندکاری و ئەکادیمیادا بوو، زۆربەی بۆ پڕۆژەی زانستی و بەشی پراکتیکی و بەرگریکردنم بوو لە وانەکانم، دواتریش، تەنانەت ئەو کاتەشی کۆچم کرد، هەر بەردەوام بووم. بیرمە لە کاتی کۆڕی بەرگریکردن لە نامەی ئەکادیمیامدا دەستەی دادوەران و مامۆستایانی سەرپەرشتیارم، بەڕێزان مەحموود دەوڵەتئابادی، بەهزاد فەرهانی و نەسڕولڵا قادری بوون، زۆر ئەو شانۆنامەیان پەسەند کرد کە بۆ پێشکەشکراوەکەم نووسیبووم، بەڵام هەرگیز هیچ کام لەو شانۆنامانەی کە نووسیمن، چاپم نەکردن، یاخود لەسەر تەختەی شانۆ نماییشم نەکردن. ڕەنگە هۆکارەکەشی ئەوە بێت خۆم زۆر بەدوای ئەوەوە نەبووم.\nمەریوان هەڵەبجەیی و بی تا مەلەکوتی\nلە ئێران‌دا ناوێکی ناسراو بوویت و کارنامەیەکی باشت لە بواری ڕەخنەی شانۆ و چیرۆکنووسیندا هەبوو، لە باشترین بڵاوکراوەکاندا دەتنووسی، چۆن بوو بڕیارت دا لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا و بە تەنیا کۆچ بکەی بۆ ئەمەریکا؟\nمن هەمیشە کەسێک بووم حەزم لە ڕیسک بووە، حەزم لە ئەزموونی نوێ بووە، لەو کەسانە بووم حەزم کردووە بەردەوام خۆم هەڵدەمە ناو ئاوەوە و شتی نوێ تاقی بکەمەوە. هەستم دەکرد ئەگەر ئەزموونی ژیان لە جێگەگەلی تر لە ژیانمدا نەبێت، وەک نووسەرێک ئەوە شتێکم کەمە، واتە ئەزموونی ژیانێکی کەمم هەبوو. لە ماڵی باوکمدا دەژیام، کە هەموو شتێکی تیابوو، وەک بڵیی لە فەزایەکی بچووکدا هەناسەم دەدا. لە ئێران هەستم دەکرد لە گۆزەئاوێکی بچووکدام و دەبێت خۆم بگەیەنمە دەریا، دیارە هۆکاری کۆمەڵایەتی و تایبەتیشی هەبوو، لەوانەش ترافیکی تاران و هەوا پیسەکەی ئازاریان دەدام، کلتووری شۆفێریکردنی خەڵک، ماتۆڕەکان و پیسبوونی بەردەوامی هەوا و دەنگ، لە هۆکارەکانی کۆچکردنم بوون. بە هەرحاڵ، بە شێوەیەکی گشتی دەمویست لەسەر پێی خۆم ڕابوەستم و ژیانێکی نوێ ئەزموون بکەم، لەم بارەیەشەوە زۆر خۆشحاڵم.\nبە شێوەیەکی سروشتی و هەمیشەیی لە سەرەتاوە ژیانی کۆچبەری زۆر ئەستەمە و مرۆڤی کۆچبەر زیاتر لە هەر شتێک بیر لە کار و نانی شەوی دەکاتەوە، لە دۆخێکی وادا کات بۆ خوێندنەوە و نووسین نامێنێت و تاکی کۆچبەر تووشی دووفاقییەکی زۆر دەبێت و ڕووبەڕووی کێشەی جۆراوجۆر و گەورە دەبێتەوە، دەکرێت لەم بارەیەوە باسی ئەزموونی تایبەتی خۆت بکەیت، ئەوەش لە کاتێکدا تۆ لە ئێران دۆخێکی گونجاوت هەبوو، پڕکار و چالاک و ناسراو بوویت…\nباشە، لە سەرەتادا شتێک بوو لە شێوەی مردن، من ڕۆیشتبوومە جێگەیەکی وەک مەنهاتنی نیویۆرک بەبێ کار، بەبێ پارە و سەرمایەی تایبەتی، بێ ئەوەی لەوێ کەسێکم هەبێت، تەنانەت بێ ئەوەی بتوانم چەند وشە یان ڕستە بە ئینگلیزی بدوێم. بە تەواوی مانا بووبوومە هیچ کەسێک. هیچێکی ڕاستەقینە، ڕێک هەر ئەو ئەزموونەش بوو کە بۆ نووسین پیویستم بوو. هەر ئەو کاتانە بوو کە خۆم ون کردبوو، دەستم بە نووسینی ڕۆمانی مای نەیم ئیز لەیلا کرد. نووسینی ئەم ڕۆمانە بووە هۆی ئەوەی خۆم بدۆزمەوە، هەر ئەو بی تایەی کە دەمویست. من بەدوای کاردا دەگەڕام، لە مەنهاتن کاری فرۆشیاریم لە فرۆشگەیەکدا دۆزییەوە. ناچار بووم بۆ گەیشتن بەو ماڵەی، کە دەبوو خۆم کرێکەی بدەم، ڕێگەی دوورودرێژ ببڕم. دەبوو لەگەڵ تەنیاییدا، دووری لە خێزان وهاوڕێکانم، شانۆی ساری تاران وهەموو ئەو کەشە کلتووری و ئەدەبی و هونەرییەی تیایدا ژیابووم، خۆم ڕابهێنم و لە هەمووشی گرنگتر دووری لە زمانی فارسی. بەڵام خەمی غوربەت بۆ نووسینی ڕۆمانی مای نەیم ئیز لەیلا زۆر بەکەڵکم هات، وەک بڵێی خۆم دەسووتام و وشەکانی ڕۆمانەکە یەک‌یەک دادەگیرسان.\nیەکەم ئەزموونت پاش بەجێهێشتنی وڵات کە لە دەرەوەی وڵات و لە پاریس چاپ بوو، ڕۆمانی مای نەیم ئیز لەیلا بوو. کارکردن دەربارەی ژیانی کەسانێک کە ڕۆژانی قەیراناویی پاش شۆڕشی گەلانی ئێرانیان بەجێ هێشتووە و ئێستاش وڵاتیان بەجێ هێشتووە و ئامانج و ئارەزووەکانیان دۆڕاندووە، یان بە مانایەکی تر بۆ گەڕان بەدوای ئامانج و خەونەکانیان ڕوویان لە سەرزەمینێکی تر کردووە. ڕۆمانەکە لەوپەڕی جوانیی خۆیدا ئاماژەی وردی شەستەکان، هەشتاکان، دووهەزارەکانی ئێرانی لەخۆ گرتووە، وێنەی قووڵی شەڕ و کلتووری داخراوی ئایینی و عەشق و شکست و بەندیخانە و لەسێدارەدان و کۆچی بەردەوام و تا دوایی. هەموو ئەمانەی بە جوانترین شێوە بەدی هێناوە. بە جۆرێک، ئەو کاتەى دەمخوێندەوە باوەڕم نەدەکرد ڕۆمانی یەکەمت بێت. لە چەشنی خۆیدا کارێکی سەرکێشانە و جەسوورانە و لە هەمان کاتدا ڕیسک بوو، چونکە تۆ تازە گەیشتبوویتە ئەمەریکا و ئەزموونی ژیانت لەناو ئەو کلتوورەدا نەبوو، کۆمەڵگەی ئێرانی ئەمەریکاشت بەپێی پێویست نەدەناسی. تا چەند لەو بوارەدا لیکۆڵینەوەت کرد؟ چەندە کەڵکت لە ئەزموونی تایبەتیی خۆت وەرگرت؟ بە شێوەیەکی گشتیی ئەزموونی نووسینی یەکەم ڕۆمانت چ چێژ و دژوارییەکى بۆت هەبوو؟ هەروەها تا چەند لەگەڵ کەسێتییەکانتدا ژیایت؟\nئەزموونی تایبەتیم زۆر بەکەڵکم هات، گەرچی لە ناو هەموو ئەو کەسێتییانەی کە تا ئێستا نووسیومن و بەدیم هێناون، لەیلا دوورترین کەسێتییە لە خۆمەوە، هەموو ڕووداوەکانیش خەیاڵین، بەڵام ئەزموونی کەسیی خۆم وەک کەسێک کە لە حەفتاکاندا لەدایک بووە و شۆڕشی گەلانی ئێران و شەڕ و دژوازیی کۆمەڵایەتی لە ئێراندا بینیوە، چیرۆکی کۆچی هاوڕێ و خزمان و ئازیزەکانی خۆی بیستووە و خۆیشی کۆچی کردووە، هەموو ئەمانە زۆر یارمەتیدەرم بوون. دەمویست لە ڕێگەی ژیانی لەیلاوە لە چارەنووسی خەڵکانێک بدوێم، کە خەڵکی من بوون و من خۆشم یەکێک بووم لەوان، کە لەناو دژوازی و ترس و دڵەراوکێ و ئازارکانیاندا گەورە ببووم. دەمویست ڕەنگدانەوەی مێژووی هاوچەرخ و ئەو پەنجا ساڵ دواییەی ئێران لە ڕۆمانەکەدا بێت. ئەمانە هەمووی پڕئێش بوون، بەڵام لە هەمان کاتدا شیرین بوون. شیرین بوون، لەبەر ئەوەی لەو میترۆپۆڵە گەورە شێتە خۆشەویستەدا، واتە نیویۆرک، خۆم دۆزییەوە. شیرین بوون، چونکە من ئەم ڕۆمانەم بە چەشنێک دەست پێ کرد و نووسی، کە بە هیچ شێوەیەک بیرم لە سانسۆر و وەزارەتی چاودێری و ئەوەی کە ئەم کتێبە دەبێت بۆ چاپ مۆڵەت وەربگرێت، نەکردەوە، کەواتە ناکرێت بڵێین نابێت ئەم وشەیە بنووسین، ئەم باسە بنووسین، باسی ئەم پەیوەندییە بکەین، ئەمە وا بکرێـت و وا نەکرێت، بێ بیرکردنەوە لەم شتانە نووسیم و هەر لە سەرەتاوە بە خۆمم گوت من ئەم کتێبە بێ کەموزیادکرنی تەنانەت یەک وشەش چاپ دەکەم. یەک لەو هۆکارانەشی کە بە هیچ شێوەیەک ئەم کتێبەم بۆ چاپ نەناردەوە بۆ ئێران، هەر ئەمانە بوون، خۆشترین بەشی و چێژبەخشترین بەشی ئەمە بوو.


كاروانێكی 176 كۆچبه‌ری له مینسكه‌وه گه‌یشته‌وه هه‌ولێر\n"به‌چاوی خۆی كۆچبه‌ری بینیوه كه گه‌یشتووه‌ته فڕۆكه‌خانه‌ی هه‌ولێر له هه‌رێمی كوردستان كڕنۆشی بردووه، چونكه ئه‌وه‌نده ئازار و ناڕه‌حه‌تی بینیوه"\nKurdistan24 هه‌ولێر 02:04 2021/11/26\nیه‌كێك له‌و كۆچبه‌رانه‌ی له بێلاڕووسه‌وه گه‌ڕاوه‌ته‌وه\nكاروانێكی دیكه‌ی كۆچبه‌ران له رێگه‌ی فڕۆكه‌خانه‌وه له میسنكی پایته‌ختی بێلاڕووس گه‌یشته‌وه هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان.\nپه‌یامنێری كوردستان24 رایگه‌یاند، ئه‌و فڕۆكه‌یه گه‌یشتووه‌ته فڕۆكه‌خانه‌ی نێوده‌وڵه‌تی هه‌ولێر، 176 كۆچبه‌ری تێدابووه و له رێگه‌ی ئاسانكارییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و عێراقه‌وه گه‌شته‌كه رێكخراوه.\nكۆچبه‌رێك كه خه‌ڵكی رانیه‌یه وێڕای ده‌ربڕینی سوپاسگوزاری بۆ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، راشیگه‌یاند، ئه‌وه‌ی ده‌گوترێن له باره‌ی یه‌كسانی و مافی مرۆڤ هه‌مووی درۆیه و كۆچبه‌ران زۆر ئه‌شكه‌نجه ده‌درێن.\nهه‌روه‌ها گوتی: "به‌چاوی خۆی كۆچبه‌ری بینیوه كه گه‌یشتووه‌ته فڕۆكه‌خانه‌ی هه‌ولێر له هه‌رێمی كوردستان كڕنۆشی بردووه، چونكه ئه‌وه‌نده ئازار و ناڕه‌حه‌تی بینیوه".\nداواشی له حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كرد كه هاوكاری گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و كۆچبه‌رانه بكات و گوتی: "رێگه‌ناده‌ن كۆچبه‌ران له‌سه‌ر سنووری نێوان بێلاڕووس و پۆڵه‌ندا بگه‌ڕێنه‌وه مینسكی پایته‌ختی بێلاڕووس".\nدووپاتی له‌وه‌شكرده‌وه، كه‌شه‌كه‌ی ئه‌وێ زۆر سارده و پۆلیس بێلاڕووس ئه‌شكه‌نجه‌ی كۆچبه‌ران ده‌ده‌ن.\nیه‌كێكی دیكه له‌و كۆچبه‌رانه‌ی گه‌ڕاوه‌ته‌وه، بۆ كوردستان24 گوتی: "هیوادارم كه‌س نه‌كه‌وێته داوی درۆی قاچاخچییه‌كان و باوه‌ڕیان پێنه‌كه‌ن".


مانگرتن وه‌ك غرووری ئازادی\nڕۆژی ٢١ ی خه‌رمانان شتێكی سه‌یر له وڵاتی ئێمه ڕووی دا، شتێك وه‌ك په‌رجوو. ته‌نیا به‌ماوه‌ی ٤ ڕۆژ دوای كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ی نه‌ته‌وه‌یی، كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك هه‌ستایه‌وه سه‌رپێیان. مانگرتنێكی سه‌راسه‌ری خۆی له خۆیدا ئه‌كتێكی سیاسیی جێی ته‌قدیره، به‌ڵام پرسیار ئه‌وه‌یه ئاخۆ چۆن تاكه‌ڕۆژێك مانگرتن توانیی ئه‌و هه‌موو كاریگه‌رییه سایكۆسیاسییه به‌رهه‌م بهێنێ؟ چی وای كرد هه‌موو توێژه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی فره‌بۆچوون، بێ چه‌ندوچوون، هه‌ست به پێویستیی هه‌ره‌وه‌زێكی ئاوا یه‌كبڕ بكه‌ن؟ خۆ پێشترین هێزه سیاسییه‌كان ڕوویان له خه‌ڵكی نابوو بۆ مانگرتن یان بایكۆتی سیاسی، ئه‌ی چۆن بوو قه‌ت ئاوا به تۆپزی گه‌ل به‌ده‌مه‌وه نه‌ده‌هات؟ ئه‌وه‌ی ٢١ ی خه‌رمانان ڕووی دا چی بوو؛ ئایا ته‌نیا به‌خاوه‌نده‌ركه‌وتن له شه‌هیدانی ١٧ی خه‌رمانان بوو؟ ئایا وه‌ك هێندێكان ده‌ڵێن؛ مانگرتنی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه بوو؟ (ئایا ئه‌سڵه‌ن وه‌ڵامدانه‌وه‌ی خوێنڕشتن به مانگرتن، له‌گه‌ڵ مه‌فهوومی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه یه‌ك دێته‌وه؟) مانگرتن چ په‌یامێكی به‌گوێی حاكمیه‌تێكی ڕووهه‌ماڵدراودا دا كه نایهه‌وێ سه‌رخۆی بهێنێ، هه‌رچه‌ند به‌ڕوونی ته‌نگه‌تاوی كرد؟ ئه‌ی چی وای كرد كۆمه‌ڵگه‌یك دڵی سوكنایی بێت؟ له‌وه‌ش زیاتر؛ ئایا هه‌موو ده‌لاله‌ته‌كانی ئه‌ودیوی ئه‌م مانگرتنه بۆ ئه‌وه‌بوو دڵه‌كان سوكناییان بێت؟!\nمانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان هه‌ڵده‌گرێ له‌زۆر لاوه شه‌نوكه‌و بكرێ. من بۆ ڕاڤه‌یه‌كی ئه‌و ڕووداوه مێژووییه هانا ده‌به‌مه به‌ر بڕێك له بنه‌ما تێۆرییه‌كانی بیریاری سیاسیی سه‌ده‌ی بیسته‌م هانا ئارنت. ده‌ڵێم ”ڕووداوی مێژوویی”؛ چونكه به‌بڕوای ئارنت به‌شی زۆربه‌ی ئه‌و چالاكییه مرۆڤیانه‌ی مێژووی مرۆڤایه‌تی كه ناوی لێنراوه سیاسه‌ت، سیاسه‌ت نییه. ئه‌وه له كاتێكدا مانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان، سیاسه‌ت بوو ئه‌ویش، به ته‌عبیرێكی ئارنتی، ”سیاسه‌تی په‌تی”! به‌ر له وه‌ردانه‌وه‌یه‌كی ئارنتییانه‌ی ده‌لاله‌ته‌كانی ئه‌ودیو مانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان، ڕوونكردنه‌وه‌یه‌كی سه‌رپێیی ڕاڤه‌ی هانا ئارنت بۆ چه‌ند چه‌مكێكی سیاسیی، بۆ تێگه‌یشتن له به‌ستێنی باسه‌كه، به‌پێویست ده‌زانم. هه‌ڵبه‌ت خوێنه‌ری شاره‌زا یان خوێنه‌ری پشووكورت، ده‌توانێ باز به‌سه‌ر ئه‌و بڕگه‌یه‌دا بدا و ڕاست له بڕگه‌ی دووهه‌م ڕا، شوێنی باسه‌كه هه‌ڵبگرێ.\nیه‌كه‌م: سیاسه‌ت وه‌ك هه‌ره‌وه‌ز‌ی ئازادی\nسه‌ره‌تا با له‌و خاڵه بنه‌ڕه‌تییه‌وه ده‌ست پێ بكه‌م كه ئارنت پێی وایه ”هۆكاری وجوودیی سیاسه‌ت، ئازادییه و، گۆڕه‌پانی ئه‌زموونكردنیشی، تێكۆشانی به‌كرده‌وه”. كه‌واته ئازادی (و، به‌دوای ئه‌ویشدا، به‌رابه‌ری) ئامیانی ئه‌ندێشه‌ی سیاسیی ئارنتن. سیاسه‌ت به‌لای ئارنته‌وه بایه‌خێكی هه‌بوونناسانه‌ی هه‌یه، چونكه له گوێن وی، مرۆڤ بوونه‌وه‌رێكه له گۆڕه‌پانی سیاسی دایه كه مانای خۆی و ئازادیی خۆی په‌یدا ده‌كا. یه‌كێك له جمگه سه‌ره‌كییه‌كانی لادانی ئارنت له نه‌ریته دێرینه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسی پێوه‌ندیی به تێڕوانینی ئه‌و بۆ پێوه‌ندیی نێوان ئازادی و تێكۆشانه‌وه هه‌یه. ئارنت پێی وایه ئازادیی تێكۆشان له‌خودی تێكۆشانه‌كه دایه. واته، پێوه‌ری تێكۆشان نه‌ك له ئامانجه‌كه‌یدا، به‌ڵكو ده‌شێ له ئیفاده‌ی خودی تێكۆشانه‌كه‌دا خۆی بنوێنێ، ئه‌ویش تێكۆشانێكی هه‌ره‌وه‌زی و، بێ پسانه‌وه. له‌ڕاستیدا ئارنت ”پێكڤه‌بوونی گشتی” یان ”خۆنمایشكردنی وێكڕایی” به سه‌ره‌كیترین هه‌وێن و هێمای ناسێنه‌ری ئینسانی ئازاد ده‌نرخێنێ. خۆنمایشكردنی هه‌ره‌وه‌زی و به‌رابه‌رانه‌ی یه‌كترییه جیاوازه‌كان، هه‌وێنی تێكۆشان به‌رجه‌سته‌ده‌كا. ئازادی ڕێك له‌م به‌ستێنه‌دایه وه‌دی دێت، نه‌ك پێش ئه‌م و نه‌ك دوای ئه‌م. به‌م پێیه، ئازادی دۆخێك نییه له ژینگه‌یه‌كی ئایدیالی داهاتوودا، به‌ڵكوو هه‌وێنی هه‌وڵ و تێكۆشانێكی بێوچانه هه‌ر لێره و له‌م چركه‌ساته‌دا. به‌دربڕینێكی تر، ئازادی له كه‌یفیه‌تی خه‌بات بۆ ئازادی دایه كه خۆی نیشان ده‌دا.\nئه‌گه‌ر به په‌یژه‌ی ئه‌ندێشه ورده‌كانی ئارنتدا داگه‌ڕێین، دواجار ده‌گه‌ین به چه‌مكێكی بنه‌ڕه‌تی كه ئه‌ویش به‌ڵێن و په‌یمانه. ئارنت بنه‌مای ئازادیی مرۆڤ له هێزی به‌ڵێندانی مرۆڤ هه‌ڵ ده‌گۆزێت: ”هێزێك كه مرۆڤه‌كان لێك خڕده‌كاته‌وه، هێزی به‌ڵێن یان ڕێكه‌وتنی دوولایه‌نه‌ی نێوانیانه”. ئه‌م هێزه‌یه كه مرۆڤه‌كان ده‌ربه‌ستی یه‌كتری ده‌كا، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌جه‌سته‌ش لێك دوور بن. ئه‌وكاته‌ی مرۆڤه‌كان ئه‌ركدار ده‌بن كه به‌ڵێنی خۆیان ببه‌نه‌سه‌ر، ئه‌وكاته‌یه كه زه‌مینه‌ی پێكهاتنی په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی پێك دێ. هه‌ڵبه‌ت په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ڕوانگه‌ی ئارنته‌وه، په‌یمانێكی ئاسۆییه. په‌یمان له ڕوانگه‌ی ئارنته‌وه مانایه‌كی جیاواز له مه‌به‌ستی بیریاره كلاسیكه‌كانی تیۆری كۆمه‌ڵایه‌تیی هه‌یه. مه‌به‌ستی ئارنت له په‌یمان، ڕێكه‌وتنێكی ئاسۆییه له نێوان تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا، ئه‌وه له‌كاتێكدا، بۆ وێنه لای تۆماس هابز، په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی سروشتێكی ئه‌ستوونیی هه‌بوو به‌شێوه‌یه‌ك كه تاكه‌كان هێزی خۆیان ڕاده‌ستی ”كه‌سایه‌تییه‌كی ده‌سكرد”ی سه‌رووی خۆیان ده‌كرد. هابز ئه‌و كه‌سایه‌تییه ده‌سكرده‌ی ناو نابوو ”لێڤیاتان”. هه‌ڵبه‌ت به‌لای ئارنتیشه‌وه ”په‌یمان” پابه‌ندێتی ده‌هێنێ، به‌و جیاوازییه‌وه كه، په‌یمانێك كه‌وا سروشتی ئاسۆیی هه‌بێ، هه‌رچه‌ند كه توانا و ده‌سه‌ڵاتی تاكه‌كان سنوورداریش بكا، به‌ڵام هێشتا ئه‌و ده‌سه‌ڵاته جڤاكییه ده‌پارێزێ كه تاكه‌كان پێكه‌وه پێكیان هێناوه. به‌ده‌ربڕینێكی تر، هێزی به‌ڵێن و پابه‌ندێتیی تاكه‌كان ته‌نیا نابێته هۆی پێكهێنانی ده‌وڵه‌ت یان هێزێكی سه‌رووی خۆیان، به‌ڵكو به‌رله‌وه، ده‌بێته هۆی سازكردنی جڤاكێكی مرۆڤی، كه ته‌نانه‌ت دوای تێكچوونی شیرازه‌ی ده‌وڵه‌ت یاخود بوونی به ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كی زۆرداریش، هێشتاش ده‌توانێ به‌پایه‌داری بمێنێته‌وه.\nكه‌واته له ڕوانگه‌ی ئارنته‌وه، تاكه‌كان له‌م به‌ستێنه پێش-سیاسییه‌وه‌یه Prepolitical كه بناوانی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان هه‌ڵ ده‌به‌ستن. ده‌سه‌ڵاتێك كه ده‌توانێ، له ڕه‌وتی گه‌شه‌یه‌كی ئایدیالدا، بناغه‌ی مه‌شروعیه‌تی ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی باڵاده‌ست ده‌سته‌به‌ر بكات، یان له خراپترین حاڵه‌تی خۆیدا، ببێته دوایه‌مین مه‌ته‌رێزی به‌رگریی تاكه‌كانی مرۆڤ له ئازادیی خۆیان. لێره‌دا بۆ ئه‌وه‌ی باشتر له تێڕوانینی ئارنت بۆ هێز و ده‌سه‌ڵاتی تاكه‌كه‌س و حوكمڕانان تێ بگه‌ین، ئاماژه به جیاكارییه‌كی ورد و هه‌ستیار كه ئارێنت له‌نێوان ده‌سه‌ڵات و زه‌بروزه‌نگدا ده‌یكا، زۆر پێویسته: وه‌ك ده‌زانین، له نه‌ریتی تیۆری سیاسیدا وا باوه، كه توندوتیژی به فۆڕمێكی ڕادیكاڵی پڕۆڤه‌ی ده‌سه‌ڵات پێناسه ده‌كرێ. ئارنت به‌رپه‌رچی ئه‌م تێڕوانینه ده‌داته‌وه. ئارنت ده‌ڵێ ”ده‌سه‌ڵات وابه‌سته‌ی هه‌ژماره، به‌ڵام زه‌بروزه‌نگ تاڕاده‌یه‌كی زۆر، پشت به ئامراز ده‌به‌ستێ”، بۆ وێنه ده‌سه‌ڵات ده‌شێ له دۆخی ”هه‌مووان به‌رامبه‌ر یه‌كێك”دا بێته‌به‌رچاو، به‌ڵام زه‌بروزه‌نگ له دۆخی ”یه‌كێك به‌رامبه‌ر هه‌موواندا” خۆی بنوێنێ. زه‌بروزه‌نگ سروشتی ئامرازینی هه‌یه و پشت به‌خۆی نابه‌ستێ؛ زه‌بروزه‌نگ كاره‌كته‌رێكی وێرانكارانه‌ی هه‌یه و پشت به ترساندن و تۆقاندن ده‌به‌ستێ. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا، ئارنت پێی وایه ده‌سه‌ڵات تایبه‌تمه‌ندییه‌ك نییه به تاكه‌كه‌سێكییه‌وه گرێ بده‌ین، به‌ڵكو سروشتێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی هه‌یه و به‌رهه‌می یه‌كگرتوویی مرۆڤه‌كانه. ده‌سه‌ڵات، به‌پێچه‌وانه‌ی زه‌بروزه‌نگه‌وه، حه‌وجێی به ئاشتی و كه‌شی تێكه‌ڵ به متمانه هه‌یه. ئارنت بگره واوه‌تر ده‌چێ و ده‌ڵێ؛ ”ئه‌وه‌نده به‌س نییه كه بڵێین ده‌سه‌ڵات و زه‌بروزه‌نگ لێك جیاوازن، به‌ڵكو ده‌بێ بڵێین ئه‌و دووانه خاڵی پێچه‌وانه‌ی یه‌كترین… به ته‌عبیرێك له‌گه‌ڵ یه‌ك ‘مانع الجمعن’. زه‌بروزه‌نگ ئه‌وكاته دێته كایه‌وه كه ده‌سه‌ڵات له‌مه‌ترسیدا ده‌بێ. به‌وه‌شه‌وه، زه‌بروزه‌نگ ده‌توانێ ده‌سه‌ڵات ته‌فروتونا بكا، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانێ پێكی بهێنێ.” ئارنت ده‌ڵێ ”له لووله‌ی تفه‌نگه‌وه له‌وانه‌یه ملكه‌چی سه‌رهه‌ڵ بهێنێ، به‌ڵام هه‌رگیز ده‌سه‌ڵات سه‌رده‌رناهێنێ”. ئه‌وه‌ی لێره‌دا زۆربایه‌خداره ئه‌وه‌یه كه، به‌پێچه‌وانه‌ی زه‌بروزه‌نگه‌وه، ده‌سه‌ڵات جه‌وهه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی هه‌یه و به‌ری هاوپێوه‌ندیی و هاودڵیی نێوان هێزه مرۆییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌یه. هه‌ر لێره‌شدایه كه چه‌مكی په‌یمان بایه‌خ په‌یدا ده‌كاته‌وه.\nئه‌وه‌ی له‌م باسه‌دا بۆ من گرینگه، ئه‌و بناوانه‌یه كه هانا ئارنت بۆ ”ملنه‌دانی مه‌ده‌نی” و هێزی هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی مرۆڤی هه‌ڵ ده‌به‌ستێ. ئارنت ئه‌م هێزه به چه‌مكی په‌یمانبه‌ستنه‌وه گرێ ده‌دا. نه‌ك هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی په‌یمان كانگای هێزه، به‌ڵكوو به‌و هۆیه‌وه كه په‌یمان، به‌شێوه‌یه‌كی هاودژانه، هه‌م پابه‌ندی و به‌رپرسیاره‌تی بۆ تاكه‌كان دروست ده‌كا، هه‌م ده‌شبێته نوێنگه‌ی ئازادیی ئه‌وان. له ڕوانگه‌ی ئارنته‌وه، په‌یمان ڕاسته‌وخۆ نابێته هۆی فه‌زیله‌تی سیاسیی هاووڵاتیان، به‌ڵام بناوانه پێش_سیاسییه‌كانی بۆ دابین ده‌كا. كه‌واته ئارنت به‌جێی ئه‌وه‌ی تێكۆشانی سیاسی، بۆ وێنه وه‌ك جان ڕاوڵز، به ویژدانی تاكه‌كانه‌وه گرێ بدا، به هێزی په‌یمان به‌ستنه‌وه گرێی ده‌دا. ئه‌مه‌ش بۆ ملنه‌دانێكی مه‌ده‌نی كه پشت به تێكۆشانی خۆبه‌خشانه ده‌به‌ستێ، بایه‌خی تایبه‌تیی هه‌یه. لێره‌دا خاڵێكی گرینگ له ئاڕادایه: ئه‌گه‌ر تۆ ویژدان پێوه‌رت بێت، دواجار ته‌نیا ڕێكه‌وتنت له گه‌ڵ خۆت هه‌یه، به‌ڵام كاتێك باسی په‌یمان ده‌كرێ، هه‌رهیچ نه‌بێ دووكه‌س له‌گۆڕێ دان. به‌م شێوه‌یه، په‌یمان له‌ڕوانگه‌ی هانا ئارنته‌وه، ڕه‌هه‌ندێكی به‌هێزی پێش_سیاسی، واته جڤاكسازانه و كۆمه‌ڵگه‌خوڵقێنی، هه‌یه.\nله‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌و سه‌رهێڵه ئارنتییانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا، با بزانێكین بۆچی مانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان ڕووداوێكی مێژوویی بوو؟\nدووهه‌م؛ نه‌ته‌وه‌یه‌ك وه‌ك هۆمۆساكر\nسه‌ره‌تا با بپرسین، به‌هۆی ئه‌و جینایه‌تانه‌ی ڕۆژی ١٧ی خه‌رمانانه‌وه، حاكمییه‌ت ویستی چی به كۆمه‌ڵگه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان بڵێ؟ پێم وابێ په‌یامه‌كه ڕوون بوو. حاكمییه‌ت ویستی بڵێ: من هه‌موو تاكه سه‌ربزێوه‌كانت قڵتوبڕ ده‌كه‌م؛ گه‌نجه‌كانت (نه‌وه‌ی نوێت) له‌به‌ندیخانه‌كاندا هه‌ڵده‌واسم و گۆڕبزریشیان ده‌كه‌م و، دواجار زه‌فه‌ر به قه‌ڵای ئه‌وانه‌ش ده‌به‌م كه ده‌یانه‌وێ تۆ بپارێزن. (قه‌ڵا لێره‌دا، وه‌ك دواپه‌ناگا، دوایین مه‌ته‌رێزی پارێزگاری، ”قه‌ڵای پارێزه‌رانی ڕۆژهه‌ڵات”، نه‌خشێكی هێمایی یه‌كجار گه‌وره‌ی هه‌یه). حاكمییه‌ت ویستی به كۆمه‌ڵگه بڵێ: تۆ ڕووتیت! تۆ له هه‌ر پارێزبه‌ندییه‌كی مرۆڤی داماڵدراویت و هیچ ڕێگه‌ی ترت نیه جگه له خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان. ویستی پێی بڵێ؛ چیتر هیچ كۆڵه‌كه‌یه‌ك نه‌ماوه تۆ پاڵی پێوه بده‌یت، كه‌واته ملت كه‌چ كه و سه‌رت داخه! ئه‌وه‌ی سپای پاسداران كردی پێدانی په‌یامێك بوو له به‌ده‌ویترین شێوه‌ی مێژوویی خۆیدا. شتێك له‌شێوه‌ی ڕه‌فتاری ڕۆمییه‌كان له‌گه‌ڵ هۆمۆساكره‌كان: فڕێدانه ده‌ره‌وه‌ی ژیانی سیاسی، داماڵین له به‌های مرۆڤی. به‌م شێوه‌یه، ئه‌گه‌ر به ده‌سته‌واژه باوه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه بدوێین، ئه‌وه‌ی له‌رۆژی ١٧ی خه‌رماناندا ڕووی دا سێره‌گرتنی كۆماری ئیسلامی بوو ڕاست له كه‌رامه‌تی مرۆڤی كورد.\nكاره‌ساتی ١٧ی خه‌رمانان به‌ڵام ڕووداوی مێژووسازی ٢١ی خه‌رمانانی لێ كه‌وته‌وه. له ٢١ی خه‌رماناندا چی ڕووی دا؟ ئایا ده‌توانین بڵێین ڕۆژهه‌ڵات ”تۆڵه”ی كه‌رامه‌تی شكاوی خۆی سه‌نده‌وه؟ ئایا مانگرتن تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه بوو؟ ئه‌گه‌ر هانا ئارنت بكه‌ین به سه‌رپشك، هه‌ڵبه‌ت به‌لای ئه‌وه‌وه، به‌كارهێنانی چه‌مكی ”تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه” ناڕاست و بگره كه‌مكردنه‌وه‌یه له بایه‌خ و ده‌لاله‌ته‌كانی ئه‌و دیو مانگرتنه‌كه. به‌بڕوای ئارنت، تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه هێمای ئه‌وه‌یه كه مرۆڤ نه توانایی به‌خشینی هه‌یه، نه توانایی بڕیاردانی سه‌ربه‌خۆ. وه‌ك له درێژه‌ی ئه‌م نووسینه‌دا و، هه‌ر به یارمه‌تیی ئارنت، نیشانی ده‌ده‌م، ئه‌وه‌ی له ٢١ی خه‌رماناندا ڕۆڵی سه‌ره‌كیی گێڕا، شێوه‌ی مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ چه‌مكی ئازادی بوو نه‌ك هه‌ستی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه.\nسێهه‌م؛ ده‌رنه‌كه‌وتن وه‌ك خۆده‌رخستن\nله خوێندنه‌وه‌ی كۆده‌كانی مانگرتنی ٢١ی خه‌رماناندا ڕه‌نگه یه‌كه‌مین خاڵی جێی سه‌رنج له فۆڕمی مانگرتنه‌كه‌دا بووبێ: نه‌هاتنه‌ده‌رله‌ماڵ. ئه‌م فۆڕمه‌ی ملنه‌دانی مه‌ده‌نی، به‌ڕواڵه‌ت پێچه‌وانه‌ی تێڕوانینی ئارنتی بۆ تێكۆشانی ئازادانه‌یه، چونكه ئارنت پێ له‌سه‌ر خۆده‌رخستن و خۆنمایشكردنی ڕاشكاوانه بۆ یه‌كتری داده‌گرێ. به‌وه‌شه‌وه، ده‌رنه‌كه‌وتن وه‌ك تاكتیكی مه‌ده‌نیی به‌رنگاربوونه‌وه، پڕاوپڕی خۆده‌رخستن و خۆنمایشكردن بوو له مانا ئارنتییه‌كه‌یدا. یه‌كێك له‌نووسه‌رانی كورد ئه‌مه‌ی به‌جوانی پێكا: ”هەموو شاردنەوەیەک شتێک ئاشکرا دەکا، هەموو ئاشکراکردنێکیش شتێک دەشارێتەوە… کوردەکان مان دەگرن، لە ماڵ نایەنە دەرێ، دەر و دوکان ناکرێنەوە، ئەم خۆشاردنەوەیە بۆ ئاشکراکردنی ڕێژێمێکی ملهوڕە کە لە بنەڕەتدا بڕوای بە یاسا نێودەوڵەتییه‌کان نییە.”\nله‌ڕاستیدا له‌وكاته‌وه كه، به‌دسپێشخه‌ریی چالاكانی ناوخۆ و دواتر به داوانامه‌ی هاوبه‌شی هێزه سیاسییه‌كانی كوردستان، جاڕی مانگرتنی گشتی له كوردستان درا، حاكمییه‌ت هه‌ڵوێستێكی دووفاقه‌ی گرته‌به‌ر: له‌لایه‌كه‌وه به بانگكردن و هه‌ڕه‌شه‌وگوڕه‌شه له كه‌سایه‌تییه‌كان له‌لایه‌ن ئیداره‌ی ئیتلاعاته‌وه، هه‌وڵی ته‌سككردنه‌وه‌ی په‌راوێزی مانگرتنه‌كه‌ی دا و له‌لایه‌كی تریشه‌وه، لێگه‌ڕا، بۆ وێنه تۆڕه‌كانی میدیای كۆمه‌ڵایه‌تی كاری خۆیان بكه‌ن و هێڵه‌كانی ئینتێرنێت هه‌روا له‌گه‌ڕدا بن. واته، ئه‌گه‌ر له‌لایه‌كه‌وه حاكمییه‌ت پارێزی خۆی ده‌كرد، له‌لایه‌كیشه‌وه له‌سه‌رهه‌ست بوو تا بزانێ ئاخۆ ڕێژه‌ی هه‌ستیاریی كۆمه‌ڵگه به‌رامبه‌ر به‌و تاوانه گه‌وره چه‌نده؟ خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ش، وه‌ك هێندێك جاری پێشوو، كۆمه‌ڵگه به‌پرژوبڵاوی پێشوازیی له داوای مانگرتن بكردایه، ئه‌وه ئیتر حاكمییه‌ت مافی خۆی ده‌بوو له گرتنی دواسه‌نگه‌ر و تێكشكاندنی دواین هێڵی به‌رگریی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی دڵنیا ببێ. حاكمییه‌ت، كوردگوته‌نی، خه‌ونی گولیی به ڕۆژهه‌ڵاته‌وه ده‌بینی! مه‌حه‌كی هه‌ڵسه‌نگاندنیش ساده‌بوو: حاكمیه‌ت گه‌رمیی بازاڕ و، ژاوه‌ژاوی نێو كۆمه‌ڵگه‌ی ده‌ویست. ئه‌مه مانای به‌رده‌وامیی ژیانی ئاسایی ده‌گه‌یاند. هه‌ر ئه‌م به‌رده‌وامییه‌ش له ژیانی ئاسایی، ده‌بووه هێمای به‌رقه‌راربوونی ده‌سه‌ڵاتی حاكمییه‌ت (به‌مانا ئارێنتییه‌كه‌ی). له‌ڕاستیدا، كاتی مانگرتن چركه‌ساتی تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی دوولایه‌نه بوو. حاكمییه‌ت ڕێك له ڕۆژی مانگرتندا گه‌رمای دوكان و بازاڕ و، ژاوه‌ژاوی ده‌ویست، چونكه لێره‌دا ژاوه‌ژاو ڕێك مانای ئاسایی بوونی ژیانی ده‌به‌خشی؛ ”ده‌نگه‌ده‌نگ” ڕێك ده‌بووه هێمای بێده‌نگی! حاكمیه‌ت بێزوی به‌م بێده‌نگییه‌وه ده‌كرد تا په‌یامی ڕه‌زامه‌ندیی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیی لێ هه‌ڵ بگۆزێ. بێده‌نگیی گه‌لێكی كه‌رامه‌تشكێندراو، ئه‌وپه‌ڕی په‌یامی مه‌شروعیه‌تی به حاكمییه‌ت ده‌به‌خشی. ڕێك له‌م ساته‌وه‌خته هه‌ستیاره‌دا بوو كۆمه‌ڵگه‌ی ڕۆژهه‌ڵات ڕێزمانی ده‌ربڕینی گۆڕی و، له جێی مژاری ده‌نگه‌ده‌نگ و بێده‌نگی پرسی ده‌ركه‌وتن و ده‌رنه‌كه‌وتنی هێنایه ئاڕا. ئه‌ویش به داهێنه‌رانه‌ترین شێوه‌ی ڕێتێچوو؛ ته‌با له‌گه‌ڵ تێگه‌یشتنێكی ئارنتی بۆ “تێكۆشانی ئازادانه”.\nمانگرتن ڕێك ئه‌و ساته‌وه‌خته دره‌وشاوه‌یه بوو كه نیشانی دا ئێمه له گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌ره‌وڕووین كه ده‌توانێ له چركه‌ساتێكی مێژووییدا ئازادیی خۆی له به‌رزترین ئاستدا به‌رجه‌سته بكا. له ڕۆژی ٢١ی خه‌رماناندا، ڕۆژهه‌ڵات سیگناڵێكی به‌هێزی ده‌سته‌جه‌معیی به حاكمییه‌ت به‌خشی و، تێیگه‌یاند كه ئه‌و تا ڕاده‌ی موتڵه‌ق، ناڕازییه. ئه‌گه‌ر به‌ڵێن بێ بنه‌مای ده‌سه‌ڵاتی حاكمییه‌ت به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌دا، ڕه‌زامه‌ندیی هاووڵاتیان و، له سۆنگه‌ی ئه‌و ڕه‌زامه‌ندییه‌شه‌وه به‌رپرسیاره‌تیهه‌ڵگرتن و پابه‌ندێتیی هاووڵاتیان به‌رامبه‌ر حاكمیه‌ت بێ، ئه‌وا مانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان په‌یامێكی كورت و پوختی به‌ده‌سه‌ڵاتدارێتیی حاكم دا: تۆ نه‌ك هه‌ر مه‌شرووع نیت، به‌ڵكو كه‌مترین ده‌سه‌ڵاتیشت نییه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه كه‌مترین ڕه‌زایه‌تمان لێت هه‌یه و كه‌مترین پشكی ئیراده‌ی ئازادیی خۆشمان له گه‌ڵ تۆ به‌ش ناكه‌ین! په‌یامی ٢١ی خه‌رمانان بۆ حاكمیه‌ت ئه‌مه بوو: تۆ زه‌بروزه‌نگت هه‌یه نه‌ك ده‌سه‌ڵات؛ ڕێژه‌ی ئه‌و زه‌بروزه‌نگه‌ش ئاستی بێده‌سه‌ڵاتیی تۆ، به ئێمه نیشان ده‌دا!\nبه‌ڵام ئه‌وه كۆی بابه‌ته‌كه نه‌بوو. خه‌باتی ناتوندوتیژانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، ده‌بوایه لوتكه‌ی ده‌سه‌ڵاتی كۆمه‌ڵگه‌ش بنوێنێته‌وه، تا له‌كۆنتراستی خۆیدا له گه‌ڵ بێده‌سه‌ڵاتیی حاكمیه‌تێك كه ته‌نیا به زاراوه‌ی توندوتیژی زمانی گۆ ده‌كا، ببێته نوێنگه‌ی ئازادی و هه‌وێنی توانامه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی National Empowerment. ڕۆژهه‌ڵات ئه‌مه‌ی له نیشاندانی توانای په‌یمانبه‌ستندا به‌رجه‌سته‌كرد.\nچواره‌م؛ په‌یمانبه‌ستن وه‌ك هه‌وێنی ئازادبوون\nله‌ڕاستیدا، په‌یامی مێژوویی مانگرتنه‌كه‌ی ٢١ی خه‌رمانان ئه‌وه بوو كه كۆمه‌ڵگه ڕایگه‌یاند توانایی په‌یمانبه‌ستنی هه‌یه. له ڕوانگه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسیی هانا ئارنته‌وه، توانایی په‌یمانبه‌ستن نیشانه‌ی غرووری ئازادییه. غرووری ئازادی واته خودئاگایی مرۆڤ به‌رامبه‌ر به ئازادیی خۆی. غروری ئازادی ئه‌و دۆخه‌یه كه تێیدا مرۆڤ یان كۆمه‌ڵ هه‌ست به سه‌ر-به-خۆ-بوونی خۆی ده‌كا، واته وشیاره به‌رامبه‌ر ئیراده‌ی خۆی. غرووری ئازادی له‌وه‌دا به‌رجه‌سته ده‌بێ كه تۆ شتێك ده‌كه‌ی كه ده‌توانی نه‌یكه‌ی. واته، ڕێك خۆپابه‌ندكردنی وشیارانه به به‌ڵێن و، خۆده‌روه‌ستكردن له ئاست ئه‌وانی دی، هێمای به‌ئاگابوونی مرۆڤه به‌رامبه‌ر به‌وه‌ی كه ئه‌و شتێكی هه‌یه، كه ده‌توانێ به‌ر به ناچاربوونی بگرێ به پابه‌ندبوون. ئه‌م شته‌ش ڕێك ئه‌و شته‌یه كه له‌چركه‌ساتی په‌یمانبه‌ستندا وه‌دی دێت: ئازادی. مرۆڤ له ڕێی په‌یمانبه‌ستنه‌وه به‌رامبه‌ر به بوونی ئه‌و ئازادییه زاتییه‌ی خۆی وشیار ده‌بێته‌وه. له كه‌یسی مانگرتنه سه‌راسه‌رییه‌كه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتدا، لوتكه‌ی غرووری ئازادی له‌وه‌دا به‌رجه‌سته بوو كه هیچ كۆسپێكی ده‌ره‌كی نه‌یتوانی ڕێگه به چێبوونی ئه‌و په‌یمانه و نمایشكردنی به‌كرده‌وه‌ی، به باشترین شێوه، بگرێ.\nبایه‌خی مانگرتنی ده‌سته‌جه‌معیی كۆمه‌ڵگه لێره‌دا ده‌گاته لوتكه، غرووری ئازادی لێره‌دا به‌رجه‌سته ده‌بێ كه تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه مامه‌ڵه له‌سه‌ر كه‌رامه‌تیان ناكه‌ن. لێره‌شدا دوو په‌یامی گه‌وره، ڕوون و ڕاشكاو ده‌رده‌بڕدرێن؛ په‌یامێك ڕوو به حاكمییه‌ت و په‌یامێكیش ڕوو به كۆمه‌ڵگه خۆی. ڕوو به حاكمییه‌ت ده‌ڵێ؛ تۆ ده‌سه‌ڵاتت نییه، به‌ڵكو زه‌بروزه‌نگت هه‌یه. به‌زه‌بروزه‌نگیش ته‌نیا ده‌توانی ئازادیی ده‌ره‌كی له ئێمه زه‌وت بكه‌ی. كه‌واته، له پانتایی ئیراده‌ی ئێمه‌دا، تۆ ئه‌سڵه‌ن هه‌ربوونت نییه، چونكه تۆ بوونی خۆت له ئاوتۆریته‌یه‌كدا پێناسه‌كردووه كه ئێمه له‌بنه‌ڕه‌تدا دان به بوونیدا نانێین!\nپه‌یامێكیش ڕوو به خودی كۆمه‌ڵگه كه ده‌ڵێ؛ خاوه‌نی ئازادیی تۆ، ته‌نیا خۆتیت! تۆی كه ئاوێنه‌ی باڵانوێنی ئازادیی هه‌موو ئێمه‌یت، نه‌ك ده‌سه‌ڵاتێك كه مانای هه‌بوونی له نه‌بوونی ئازادیی ئێمه هه‌ڵده‌هێنجێ. كه‌واته، ته‌نیا تۆی كه هه‌یت، نه‌ك حاكمییه‌ت!\nئه‌م خاڵه‌ی دواییان زۆر گرینگه: له‌ڕاستیدا، مانگرتن نمایشی خاوه‌ندارێتی بوو. له نمایشی خاوه‌ندارێتیدا تاكه‌كان، ئازادیی خۆیان به په‌یمانێكی هاوبه‌ش ده‌به‌خشن، تا له ڕێیه‌وه ببنه خاوه‌نی هێزی ئازادیی هه‌موو هاوپه‌یمانه‌كان، هه‌موو كۆمه‌ڵگه. لێره‌دایه كه ئێمه له په‌تیترین و دێمۆكراتیكترین مانای سیاسه‌ت نزیك ده‌بینه‌وه، سیاسه‌ت وه‌ك بابه‌تی ”هاوبه‌شی له‌دابه‌شیننه‌هاتوو”. هاوبه‌ش، به‌و مانایه‌ی كه هه‌ر به‌شدارێك ده‌توانێ خۆی له هه‌مووی به‌خاوه‌ن بزانێ، چونكه له‌دابه‌شین نایات. له‌دابه‌شیننه‌هاتووش، به‌و مانایه‌ی كه خاوه‌ن ڕه‌گه‌زێكی یه‌كدانه‌یه (منحصربفرد) كه هیچ ئاكتۆرێكی سیاسه‌ت (نه تاك، نه گروپ) ناشێ له‌پاوانی خۆی بنێ. كه‌واته، تۆ له (وه‌دیهێنانی) ئازادیی هه‌موومان و، هه‌مووانیش له (وه‌دیهێنانی) ئازادیی تۆدا به‌شدارن! پێشمه‌رجی هه‌موو ئه‌مانه‌ش یه‌ك شته: توانای له خۆ تێپه‌ڕین؛ په‌ڕینه‌وه به‌ره‌و پانتایی سیاسه‌ت؛ په‌ڕینه‌وه له‌و شته‌وه كه هه‌یت بۆ شتێكی مه‌زنتر؛ شتێكی هاوبه‌شی له‌دابه‌شیننه‌هاتوو: پڕۆڤه‌ی ئازادی له هه‌ره‌وه‌زی تێكۆشانێكی بێ پسانه‌وه‌دا.\nپێنجه‌م: پاژنه‌ی ئاشیلی رۆژهه‌ڵات\nگه‌لۆ ئاخۆ ”هێزه سیاسییه‌كان”ی ڕۆژهه‌ڵات ده‌كه‌ونه كوێی ئه‌و مه‌نزوومه‌یه‌ی سه‌ره‌وه؟ با ڕاشكاوانه بپرسین؛ هێزه سیاسییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات، به‌و مه‌فهوومه ئارنتیه‌ی سه‌ره‌وه، تاچه‌نده سیاسین؟! له‌جێدا حاشا له‌وه ناكرێ كه ئه‌وان وه‌ك كاتالیزۆرێك یارمه‌تییان به سه‌ركه‌وتنی مانگرتنی ٢١ی خه‌رمانان كرد. ئه‌وه‌ش حاشاهه‌ڵنه‌گره كه ئه‌و مانگرتنه په‌یامی هاودڵیێكی گه‌وره‌ش بوو له لایه‌ن ڕۆژهه‌ڵاته‌وه بۆ هێزه سیاسییه‌كانی خۆی. به‌ڵام له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م دانوستانه كاتییه‌دا، كه ته‌وه‌ره‌كه‌ی تراژێدییه‌كی نه‌ته‌وه‌یی یه‌كانگیركه‌ر بوو، ئایا حیزبه‌كان چه‌نده لێوه‌شاوه‌یی تێكۆشانی سیاسییان به مانایه‌كی ئارێنتی، واته نه‌ك ”تێكۆشان بۆ ئازادی” به‌ڵكو ”تێكۆشانێكی ئازادانه” هه‌یه؟ تێكۆشانێك كه خۆی له توانایی په‌یمانبه‌ستندا به‌رجه‌سته ده‌كا.\nكۆمه‌ڵگه توانای په‌یمانبه‌ستنی له‌خۆی نیشان دا، چونكه غرووری ئازادیی هه‌یه؛ كۆمه‌ڵگه سه‌لماندی بڕوای زاتیی به‌وه هه‌یه كه له كاتی هه‌ره‌وه‌ز و پابه‌ندبوون به به‌ڵێن و په‌یمانی ئازادانه‌دا، ئازادیی ڕاسته‌قینه وه‌دی دێ؛ وه‌دیی هێنا و كردی به هه‌وێنی نمایشێكی په‌رجووئاسا له ڕۆژی ٢١ی خه‌رماناندا.\nبا مه‌حه‌كی هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كه ده‌وره بكه‌ینه‌وه: مه‌رجی سیاسه‌تێكی ئازادی_ته‌وه‌ر توانایی په‌یمانبه‌ستنه؛ مه‌رجی په‌یمانبه‌ستن توانای له‌خۆ تێپه‌ڕینه؛ پێشمه‌رجی له‌خۆتێپه‌ڕینیش بوونی خودئاگاییه سه‌باره‌ت به ئازادی (ئه‌وه‌ی كه تاكه‌كان بلووغی كۆمه‌ڵایه‌تیی خۆیان له تێكه‌ڵكێشكردنی ئازادییه‌كانیان و ده‌سته‌به‌ركردنی ده‌سكه‌وتێكی ”هاوبه‌شی له‌دابه‌شیننه‌هاتوو”ی مه‌زنتردا ده‌بیننه‌وه). به‌و مه‌حه‌كه، ده‌شێ چ نرخاندنێك بۆ حیزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات بكه‌ین؟ ئه‌وان چه‌نده توانایی له‌خۆتێپه‌ڕینیان له‌خۆیان نیشان داوه؟ پێم وانیه وه‌ڵامی ئه‌و جۆره پرسیارانه بۆ كه‌سمان ناڕوون بێ.\nئێمه له‌گه‌ڵ هاودژییه‌كی تراژێدیك به‌ره‌وڕووین: له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه مه‌رجه ئارنتییه‌كانی شایسته‌گیی ژیانێكی ئازادانه‌ی له‌خۆیدا نیشان داوه، له‌به‌رامبه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسیدا كه، به‌هیوای ئازادی له‌داهاتوودا، تاڕاده‌یه‌كی دڵته‌زێن، سیاسه‌تی به مه‌فهوومه ئارنتییه‌كه‌ی هه‌ڵپه‌ساردووه. ئه‌وه‌ی كه ئه‌وان كه‌مترین ئه‌نگیزه‌یان بۆ له‌خۆتێپه‌ڕین، بۆ په‌ڕینه‌وه له ئه‌نگیزه حیزبییه به‌رته‌سكه‌كان نیشان داوه، ئه‌وه‌ی كه كه‌مترین كاریان بۆ یه‌كانگیركردنی تواناییه‌كانی خۆیان له چوارچێوه‌ی رێكخستنێكی سه‌رووحیزبیدا ئه‌نجام نه‌داوه؛ ئه‌وه‌ی كه ئه‌وان كه‌مترین ئه‌نگیزه و توانایی كاری هه‌ره‌وه‌زی و په‌یمانبه‌ستنیان له خۆیان نیشان داوه، ئایا به‌و مانایه نییه كه، به‌پێچه‌وانه‌ی كۆمه‌ڵگه‌وه، ئه‌وان غرووری ئازادییان له‌خواره‌وه‌تره؟! واته، ئه‌وان تاڕاده‌یه‌كی زۆر مه‌حروومن له‌و خودئاگاییه به‌رامبه‌ر ئازادی كه بیانگه‌یه‌نێته ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی كه‌وا؛ له‌ڕێی په‌یمانبه‌ستنیانه‌وه له‌گه‌ڵ یه‌ك، ئه‌وان ئازادتر و به‌هێزتر ده‌بن. ئایا ئه‌مه نیشانه‌ی ئه‌وه نییه كه ”حیزبه ئازادیخوازه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات” تاڕاده‌یه‌كی زۆر به ئه‌خلاقیاتی ئازادیخوازانه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانیی ئه‌م سه‌رده‌مه، نامۆن؟\nبه‌تێگه‌یشتنی من، ئالێره‌دایه كه ڕۆژهه‌ڵات ڕووبه‌ڕووی پاژنه‌ی ئاشیل یان خاڵه لاوازه‌كه‌ی ستراتیژی ئازادیخوازانه‌ی خۆی ده‌بێته‌وه. لێره‌دا و، له‌به‌راوردی تاوانكارییه‌كانی سیستمی مه‌یله‌وتۆتالیتاریستیی كۆماری ئیسلامی و ئاكاری خه‌مساردانه‌ی به‌شی زۆربه‌ی حیزبه سیاسییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتدا، من بیری قسه‌یه‌كی دڵته‌زێنی هانا ئارنت ده‌كه‌ومه‌وه. سه‌باره‌ت به هه‌ڵكشانی جوونه‌یاریی نازییه‌كان و باڵكێشانی تۆتالیتاریسم به‌سه‌ر ئاڵمانی ساڵانی سییه‌كان و چله‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا و، هه‌روه‌ها خه‌مساردیی فیلسووفه هاوپیشه ئاڵمانییه‌كانی خۆی له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و دیارده‌یه‌دا، هانا ئارێنتی به‌ڕه‌گه‌ز جوو گوتبووی، “ئه‌وه‌ی له‌و ساڵانه[ی باڵكێشانی نازیسم]دا هه‌ژێنه‌ر و دڵته‌زێن بوو نه‌ك كرده‌وه‌ی نازییه‌كان، به‌ڵكو ئاكاری هاوڕێ و رفیقه‌كانی خۆمان بوو!”\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 9364 جار بینراوە| بینێره| چاپ


بۆ کوشتنی سەردەشت، هەمیشە لەمێژودا دەنگدەداتەوە؟ – Hawpshti\nبۆ کوشتنی سەردەشت، هەمیشە لەمێژودا دەنگدەداتەوە؟\nهەندێک سەردەم هەیە، بەتاوانێکدا دەناسرێتەوە. نا لەبەرئەوەی ئەو تاوانە دەشێت گەورەتر بێت لە تاوانەکانی تری دونیا. بەبڕوای من هەموو تاوانەکان وەکو یەک گەورەن دەمێک پەیوەندیان بە ژیانی مرۆڤەکانەوە هەبێت. بەڵام لە ناکاو مردنێک وەک سەمبولی هەموو ئەو شتانەی لێ دێت کە کۆمەڵگایەک تیادەژی یاخود لێی دەترسێت، وەک سەمبولی تاوانێک کە ڕاستەوخۆ یان مەجازی دەبێتە ئاماژە بۆ کۆی تاوانەکانی تریش. لێرەوە کوشتنی سەردەشت تەنیا هەڵگری ئاماژە نییە بۆ ژیانی تاکە کەسێک بەڵکو زنجیرە مانایەکی گەورەتر لە خۆدەگرێت، خاڵێکە تێیدا کۆمەڵە دیاردەیەکی دەرونی و کۆمەڵایەتی و سیاسی بەیەک دەگەن، واتە پەنجەرەیە بە مانا هەرە راستەقینەکەی بۆ سەر ڕووبەرێکی گەورەتر لە خۆی.\nیەکێک لەو شتانەی کە سەرنج ڕادەکێشێت ئەوەیە بۆ کوشتنی سەردەشت هەمووان تووشی شۆکێکی گەورە دەکات? بۆ ئەو شۆکە دەگاتە ئەو رادەیەی هەندێک باوەڕ بە مردنەکەی ناکەن؟. پێش سەردەشت و دوای سەردەشتیش کۆمەڵگای ئێمە هەمیشە کۆمەڵگایەکی مرۆڤکوژ بووە. کوشتن بەشێکی دانەبڕاوی کولتووری سیاسی و کۆمەڵایەتی ئێمەیە، هیچ هێزێکی سیاسی و سیاسییەکی چالاک لە مێژووی ئێمەدا نییە دەستی بە خوێن سوور نەبووبێت. کەواتە هۆی چییە، مردنی سەردەشت بەوجۆرە شۆکمان دەکات؟ چ تایبەتمەندییەک لەم تاوانەدا هەیە وادەکات وەک تاوانێکی هەرە ترسناک لە خەیاڵماندا نیشتەجێ بێت و ئاسان لەبیر نەبرێتەوە؟. ئاخۆ هۆکەی ئەوەیە یەکەم تاوانی گەورەیە دوای دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی ئۆرگانیزەکراو، یان وەک پارتییەکان دەڵێن مەبەست لە گەورەکردنی تەنیا دژایەتی پارتییە … هەر دوو تەفسیرەکە لای من زۆر سیاسی و ڕووکەش و لاوازن، بەرهەمی ئەو دەردە کوردییە ئەزەلییەن کە تەنیا سیاسەت بە سیاسەت تەفسیردەکاتەوە. شتێک لە تاوانەکەدا هەیە کە زۆر ترسناک دەریدەخات، شتێک وادەکات بیر نەچێتەوە، خسوسییەتێکی دەداتێ جیایدەکاتەوە لە هەموو تاوانە ناشیرینەکانی دیکەی مێژووی ئێمە، شتێک ترسێکی قووڵ و ناوەکی لە ناخی هەر یەکەماندا زیندوو دەکاتەوە. مرۆڤ دەتوانێت لە زۆر ڕووەوە لەم نهێنییە نزیک ببێتەوە، لێرەدا هەوڵدەدەم شتێک لەو هۆکارانە ڕوونبکەمەوە، کە وادەکەن کوشتنی سەردەشت تاوانێکی ناوازە بێت و ئەو هەموو مانا و ڕەمزانە لە خۆی بگرێت.\nسەرەتا شتێکی ڕۆمانسی قووڵ لە کاراکتەری قوربانیی و چیرۆکی لە ناوبردنی سەردەشتدا هەیە. سەردەشت «گەنجە، بێگوناهە، لاوازە، دەیەوێت ببێتە نوسەر، سەر بە بنەماڵەیەکی ئاساییە، خوێندکارە، خەونی هەیە … هتد»، واتە هەموو ئەو سیفەتانەی تێدایە کە دەشێت پاڵەوانێکی ڕۆمانسی پێویستی پێ بێت تا لەساتی مردنیدا سروشتێکی ئەفسانەیی وەربگرێت. دواتر تاوانەکە گەرچی کەس نەیبینیوە، بەڵام هەموو کەس دەتوانێت فلیمی ڕووداوەکان بهێنێتە پێشچاوی خۆی، واتە تاوانێکی ڕوونە، تەماوی نییە، بەجۆرێکی ترسناک شەفاف و بینراوە. ئەم سیفەتانە کاراکتەرێکی تایبەت هەم بە سەردەشت و هەم بە مردنەکەی دەبەخشن. بە کورتی ڕاستە مێژووی ئێمە مێژووی کوشتنە، بەڵام سەردەشت وێنەیەکی تایبەت بە خۆی هەیە و ئاسان ناخرێتە ناو ئەو مێژووەوە.\nبکوژانی سەردەشت پەیامێکی ترسناک دەدەن بە گوێماندا، کە ئێمە هێشتا لە ڕابوردوودا دەژین … هیچ داهاتوویەک نییە و بەمزوانەش نابێت. جەستەی سەردەشت نمایشکردنی لاشەی کوژراوی پاشەڕۆژ بوو، بەجۆرێکی سەمبولی لە سەر شانۆی ئێستا.\nبەڵام ئەمە تەنها هۆ نییە کە وادەکات تاوانەکە بەوجۆرە بە مێژوو و بە یادەوریمانەوە بنوسێت. گەر ورد بڕوانین دەبینین، وێنەی سەردەشت وەک وێنەی قوربانییەکانی تری مێژووی ئێمە نییە… قوربانییەکانی تر بەشی هەرە زۆریان قوربانی جەنگ یان ململانێی حیزبی یاخود شەڕی ناوخۆن. هەر یەکەیان بە جۆرێک لە جۆرەکان مۆرکێک و شوناسێکی سیاسیان هەیە، مرۆڤ دەتوانێت بەزۆریش بووە خانەیەکیان بۆ بدۆزێتەوە و بیانخاتە ناو ئەو خانەیەوە. لای زۆرینەی کوژراوەکانی تری مێژووی ئێمە حیزبێک لە پشت بکوژ و کوژراوەکەوە هەیە، قوربانییەکان هەمیشە شەهیدی لایەنێکی سیاسیین، شوناسێکی ئایدۆلۆژییان هەیە. بەڵام لەگەڵ سەرەتای سەدەی بیست و یەکدا، نەوەیەک لە کوردستانی باشوور هاتۆتە دونیاوە کە کەم تا زۆر حیزبی نییە، گەنجانێک هاتوونە سەر شانۆ کە تەعبیر لە سەرهەڵدانی دنیایەکی نوێ و سەردەمێکی تازە دەکەن و دەیانەوێت هەموو شتێکی ژیانمان بەوجۆرە کۆنترۆڵ نەکرابێت و لە ڕکێفی دەسەڵاتێکی تەسکبیندا نەبێت. ئەمانە بوونەوەری بێ حیزبن، وەک خەڵکی سەردەمەکانی پێشووتر عەشرەتێک نییە شوناسی هەڵگرن، حیزبێک نییە ببن بە شەهیدی، بەڵکو گوزارشتن لە ساتی تاکبوونەوەی مرۆڤی کورد، ساتێک نەوەیەک تێیدا لەدایکدەبێت دەیەوێت لەو شوناس و ئینتیما کۆنانە پاکبێتەوە و دونیا بە جۆرێکی تر بژی. واتە جۆرە مرۆڤێکی تازەن، جۆرە مرۆڤێکن هێشتا بۆ شوناس دەگەڕێن، بۆ زمان دەگەڕێن، بۆ ئایدیا دەگەڕێن. هێشتا پاکی ساتەکانی یەکەمی خولقاندن دەژین. سەردەشت تەعبیرە لەو نەوەیەی کە لەو مێژووە جیابۆتەوە. نەوەیەک هێشتا تەواو نەبۆتە نەوە و کامڵ نەبووە و دونیای ئەزموون نەکردوە، هێشتا ڕۆحێکی نادیارە و تاک و تەرا لێرەو لەوێ لە هەندێک کەسدا وەک خواست، وەک ئایدیا، وەک خەون بەرجەستە دەبێت، نەوەیەک نایەوێت ئەو مێژووە دووبارەبکاتەوە، نوێنەری دابڕانێکە لە ڕابوردووی ئێمە.\nلەگەڵ نەوەی سەردەشتدا تەواوی کۆمەڵگای ئێمە خەون بەسەرەتایەکی تازەوە دەبینێت، بە مێژوویەک تارماییەکانی رابوردوو تێیدا کاڵ ببنەوە، قۆناغێکە شەڕی ناوخۆ دوایی هاتووە، سەدام حوسەین ڕوخاوە، ئۆپۆزسیۆن لەدروستبووندایە… واتە زەمینەی خەون بینین بە شتێکی تازە و نوێوە لە هەموو کاتێک ڕەواتر و سروشتیترە، سەردەشت تەعبیرە لەو ساتەوەختە، تەعبیرە لەو خەونە کە هێشتا نەیتوانیوە تەواو شێوەی خۆی بدۆزێتەوە. لێرەوە کوشتنی سەردەشت، کوشتنێکە هەڵگری چەندین ڕەهەندی ڕەمزییە، هەم کوشتنی ئەو پاکییەیە کە ئەم نەوە تازەیە هەڵیگرتووە، هەم کوشتنی ئەو توانا تازەیەیە لەسەر ئومێد و گۆڕان و خەونبینین کە کۆمەڵگای ئێمە دەیەوێت تاقیبکاتەوە. واتە کوشتنێک نییە وەک هەر کوشتنێکی تر، بەڵکو کوشتنێکە لێکترازانی دوو زەمەن و دوو نەوە و دوو جۆرە هەستکردن لە یەک بەرجەستەدەکات. مێژووی ئێمە پڕە لە کوشتن، بەڵام کەم کوشتنی تێدایە بەو ڕوونییە هێڵی جیاکەروە بێت لە نێوان دوو سەردەمی جیاوازدا.\nلاشەکەی ئەو ئاماژەیە بۆ ئەو فاسیلەیەی کەوتۆتە نێوان خەونی کۆمەڵگا و خەونی دەسەڵاتەوە، کەوتۆتە نێوان ڕابوردوو و داهاتووەوە. لاشەکەی سەردەشت جێگایەکی تەواو ڕەمزییە. شوێنی پێکدادانی ڕۆحی پیر و گوناهباریی کۆمەڵگایە لەگەڵ ڕۆحی گەنج و بێتاوانی نەوە نوێکانیدا، ساتی بەریەککەوتنی ئەوپەڕی دڕندەییە لەگەڵ ئەوپەڕی پاکی، ساتی بەگەڕکەوتنی مەکینەیەکی سیاسی و عەسکەری و میدیایی ترسناکە دژ بە بوونەوەرێکی تەنها و لاواز و بێپاڵپشت، ساتی لێکترازانی تەواوەتی ئەوەیە کە هەموو شتێکی هەیە، لەگەڵ ئەوەی هیچ شتێکی نییە، واتە ساتی بەریەککەوتنی دەسەڵاتی موتڵەقە، لەگەڵ بێدەسەڵاتییەکی موتڵەقدا. ساتی جیابوونەوەی تاوان و کوشتنی مەنتیقییە لە کوشتنی نامەنتیقی. … بە کورتی ساتی زەقبوونەوەی هەموو دیوە ناکۆک و پارادۆکسەکانی کۆمەڵگای ئێمەیە لەسەر جەستەی بچوک و لاوازی تاکە کەسێکدا.\nهەر کاتێک سەیری مردنی سەردەشت بکەین، تەنیا لاشەی ئەو نابینینەوە، تەنیا کوشتنی ناهەقی گەنجێک نابینینەوە، بەڵکو ساتێکی مێژوویی بە هەموو ماناکانی دەبینینەوە. ئیدی سەروکارمان تەنیا لەگەڵ مردندا نییە، بەڵکو سەروکارمان لەگەڵ ئاوێنەیەکی گەورەدایە کە جگە لەوەی بکوژەکان دەموچاوی خۆیانی تێدا دەبیننەوە، تەواوی مێژووش بە هەموو ناکۆکی و ئەگەرە کوژراوەکانی خۆیەوە تێیدا دەردەکەوێت… بە کورتی لاشەی سەردەشت تەنیا لاشەی خۆی نییە، بەڵکو کایەیەکی دەلالی فرە دیو و پڕ ئاماژەیە کە جەمسەرەکانی مێژووی کۆنی ئێمە بەمڕۆوە دەبەستێت. ئیدی هێندەی کەسێک باس لە مردنی خەونێکی خۆی دەکات، لاشەی سەردەشت وەک شانیشانە بۆ هەموو مردنەکان دێتەوە یادمان و دەکەوێتەوە سەر زارمان.\nبە کورتی لاشەی سەردەشت چیتر تەنیا لاشەیەک نییە کە پێناسەی خۆی دەکات، بەڵکو ئەو مردنەیە کە لە ڕێگایەوە مەرگ دووبارە بەجۆرێکی نوێ خۆی پێناسەدەکاتەوە. واتە ئەو ڕەمزە گەورەیەیە کە مەرگ لە کۆمەڵگای ئێمەدا پێویستی پێیەتی بۆئەوەی خۆی لە دووبارەکردنەوەی فۆرمە کۆنەکانی بپارێزێت… مەرگە دەمێک مەرگ دەموچاوێکی نوێ و ڕوخسارێکی تر بۆ خۆی دەدۆزێتەوە. بە واتایەکی تر و ڕوونتر مردنی سەردەشت فراوانکردنی ڕەهەندە سەمبولییەکانی مردنە… وشەی مردن چیتر تەنیا لەسنووری ئاماژەدا بۆ مەرگی جەستەیی ناوەستێت، بەڵکو گرێدەدارێتەوە بە کایەیەکی مەجازی گەورەوە، واتە کە باس لە مردنی سەردەشت دەکەین بەجۆرێکی مەجازی باس لە مردنێکی مەجازیانەی ژیانی خۆمان و خەونی کۆمەڵایەتییمان دەکەین، وەک مردنی هیوا، مردنی گەنجێتی، مردنی پاکی، مردنی خەونی گۆڕان، مردنی فەردانییەت، مردنی پاشەڕۆژ … هتد.\nواتە مەسەلەکە هەر ئەوە نییە کە لاشەیەک هەیە و دەبێت بە ڕەمزی هەموو نائومێدییەکانمان، نا بەڵکو هەموو نائومێدییەکانمان، هەموو تێکشکانە گەورەکانمان لەم بیست ساڵەی ڕابوردوودا، پێویستیان بە لاشەیەک هەیە، پێویستیان بە دەموچاوێک و سەمبولێک هەیە… سەردەشت تەنیا لاشەیەک نییە کە دەبێتە ڕەمز، بەڵکو پێچەوانەکیشی ڕاستە، سەردەشت ڕەمزێکە کە لە مێژە بۆ لاشەیەک دەگەڕێت و لە سەردەشتدا خۆی دەدۆزێتەوە. لێرەدا مرۆڤ دەبێت تەواو لە تەفسیری «لاکان ـ لاکلاو»ـەوە بۆ چەمکی «دال» نزیک بێت، تا لە مانای ئەو ئاوەژووبوونەوە گرنگە تێبگات.\nلێرەدا دەبێت سێ جۆر لە مامەڵە لەگەڵ مردنی سەردەشتدا جیابکەمەوە، کە دووانیان زۆر باو ، بەڵام زۆر ترسناک و تەقلیدیین و سەردەشت دەبەنەوە ژێر خانەی هەمان مێژوو کە لێی هەڵدێت. یەکێکیان لاشەکەی سەردەشت، وەک لاشەیەکی قانونی سەیردەکات، لاشەی کوژراوێک کە دەبێت وەک هەر کوژراوێکی دیکە مانای خۆی لە پرۆسێسێکی قانونیدا وەربگرێت و لەویادا بکوژ و کوژراو جیابکرێنەوە. پێم وایە ئەم تەفسیرە ناتوانێت مانای کوشتنی سەردەشت تێبگات و لە کوشتنەکانی دیکەی جیابکاتەوە… دیارە ئەمە بەو مانایە نییە بڵێم نابێت دادگا و یاسا لەم مەسەلەیەدا ڕۆڵ بگێڕن، تەفسیری وەها بێمانا و گەمژانەیە، بەڵکو مەبەستمە بڵێم هیچ دادگایەک ناتوانێت پێمان بڵێت بۆ کوشتنی سەردەشت وەها کاریگەرییەکی گەورەی هەیە و بەردەوام لە ژیانی سیاسی و خەیاڵماندا دەنگدەداتەوە، ئەمە لە خەیاڵی هەموو قازی و یاسایەک تێدەپەڕێت و دەچێتە ناو هەرێمێکی تری تەفسیرەوە کە ئەوان دەستیان پێیدا ڕاناگات.\nتەفسییری دووەم، سەردەشت دەبەستێتەوە بە مێژووە تەقلیدییەکەی شەهادەتەوە لە دونیای ئێمەدا، پێی وایە سەردەشت شەهیدێکی دی ناو قافڵەی شەهیدانە، کەسێکە لە کاروانی شەهیدانی ئێمەدا جێگای خۆی گرتووە، قوربانییەکی تری ڕێگای ڕزگارییە. ئەمە بە بڕوای من لاشەی سەردەشت دەباتەوە سەر ئەو جێگایەی کە لێی هەڵهاتووە، بەزۆر دەیخاتەوە ژێر هەمان ئەو سیستمە ڕەمزییە تەقلیدیی و سەتحی و مردوەی کە سەد ساڵە ئیشی پێدەکرێت. ئەمە خوێندنەوەی مەرگێکی نوێیە بە کەرەستەی کۆن. لێرەدا سەردەشت بوونەوەرێکی سیاسی و ئایدۆلۆژی ڕووتە کە خەڵکێکی دیاریکراو، وەک هەموو شەهیدەکانی تر مۆری سیاسی خۆیانی لێدەدەن و دەیکەن بە موڵکی خۆیان… ئەم تەفسیرە سەردەشت دەگێڕێتەوە ژێر باری ئەو خانە خانە حیزبی «یان تاقمگەرایە» کە نەوەی سەردەشت بە گشتی دەیەوێت لێی دەرچێت.\nتەفسیری سێهەم کە من باوەڕم پێیەتی و کەم تا زۆر لەسەرەوە بەرگریم لێکرد، بریتییە لە سەیرکردنی مردنی سەردەشت، وەک «کوشتن» بە هەموو مانا فراوانەکانی، کوشتن کە دەبێت بە خەتی جیاکەرەوە لە نێوان تاوان و پاکیدا بەجۆرێکی ڕەها، دەبێت بە سەمبولی قوربانی بە مانا هەرە فراوانەکەی، قوربانییەک کە سەردەمێک لە سەردەمێکی دی جیادەکاتەوە. کوژراوێک هەمووان پێویستیان بە لاشەکەیەتی بۆ ئەوەی شوێن و جێپێی سیاسی و کۆمەڵایەتی خۆیان دیاریبکەن. مەرگێک تەنیا ئاماژە بۆ تاوانێکی سیاسی دیاریکراو ناکات، بەڵکو ئاماژەیە بۆ تاوان بە مانا هەرە ڕەها و گەورەکەی، تاوان لە دیوە مەجازی و فەنتازییەکەشیدا… واتە لاشەی سەردەشت گرێدەدرێتەوە بە هەموو هەست و بیرکردنەوە و عاتیفە کوژراوەکانمانەوە. گرێدەدرێتەوە بەو مافانەی کە نابێت بکوژرێن و دەکوژرێن، بە هەر شتێک کە باوەڕمان وایە نابێت ڕووبدات و ڕوودەدات، با ناماقوڵ و نەشیاو و بێمانا لە مێژووی ئێمەدا … لێرەدایە لاشەکە وەک ئاماژەیەکی ئەبەدی لێدێت بۆ نائومێدی، نوشوست، دڵشکان … بۆ ستەم بە مانا هەرە موتڵەق و پەتییەکەی، ستەم ساتێک ئیدی هیچ دەمامکێک هەڵناگرێت و دەموچاوە گێلەکەی خۆی وەردەگرێت یان وەک هانا ئارێنت ناویدەنێت «گەمژەیی خراپە»مان وەک خۆی بە یادا دەهێنێتەوە.


شاندی هەرێم گەیشتە بەغدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئێوارەی ئەمڕۆ شاندی حكومەتی هەرێم بۆ گفتوگۆ لەگەڵ عیراق دەربارەی بەشە بودجەی هەرێم گەیشتەوە بەغدا.\nبەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) ئێوارەی ئەمڕۆ یەك شەممە، شاندی حكومەتی هەرێم بۆ گفتوگۆ لەگەڵ عیراق بە سەرۆكایەتی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیران گەیشتە بەغدا بۆ تەواوكاری گفتوگۆكان سەبارەت بە پشكی هەرێمی كوردستان لە بودجە و ڕادەستكردنی بەشێكی نەوت.\nلە ماوەی ڕابردوودا دوو جاری دیكە شاندی هەرێم بۆ گفتوگۆ لەسەر پشكی هەرێم لە یاسای قەرز و پڕۆژە یاسای بودجەی 2021ی فیدڕاڵی عیراق، شاندی هەرێم سەردانی بەغدای كردووە و تا ئێستا گفتوگۆكان بەردەوامن.\nپێشتر، عەبدولكەریم خەسرۆ، بەرپرسی فەرمانگەی هەماهەنگی و بەدواداچوونی حكومەتی هەرێم و ئەندامی شاندەكەی هەرێم ڕایگەیاند، كە گۆڕانكاری لە هەڵوێستی لایەنەكانی عیراق بە ئاڕاستەی ڕێككەوتن ڕوویداوە و هەموو ئامادەییەكمان دەربڕیووە بۆ ڕێككەوتن لەگەڵ عیراق.\nلای خۆیەوە، هۆشیار عەبدوڵڵا، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق ڕایگەیاندووە، كوتلە سونییەكان بە فەرمی پێیان راگەیاندین ، كە هەر دەقێك ئێوە وەك كورد ئیتیفاقتان لەبارەوە كردبێت ئێمە پشتیوانتان دەبین.\nبەپێی پرۆژە یاسای بودجەی عیراق، كە لەلایەن حكومەتەوە پەسەندكراوە و ئێستا لە پەڕلەمانە، پشكی هەرێم بە 12.67% دیاری كراوە، كە زیاتر لە 13 ملیار دۆلار دەكات لە ساڵێكدا لە بەرامبەر ڕادەستكردنی بڕی 250 هەزار بەرمیل نەوت یان داهاتەكەی و نیوەی داهاتی گومرگەكان، بەڵام هەندێك لایەنی شیعە لە عیراق داوای زیاتر لەو بڕە نەوتە یان داهاتەكەی بە (نرخی سۆمۆ) دەكەن.\n28 مارس 2021 9.36 am\nخەڵك- سەرۆكی پێشووی پەڕلەمانى عێراق ئاشكرای دەكات، كە هێرش كراوەتە سەر نووسینگەكەی و بەهۆیەوە چەند كارمەندێكی…


Media for People: لةطةلَ سةوزبونى ترافيكةكة كليَنسيَك بكرِة\nلةطةلَ سوربونى ترافيك لايتةكة هاتة سةر جادة و بةرةو لاى سايةقى سةيارة وةستاوةكان رِؤشت، ثيَشنيازى كرِينى ثاكةتة كليَنيكسى ثيَدةكردن. ئةمة ثيشةى هونةر ئازادى 12 سالَةية لة ماوةى دوو سالَى رِابوردودا.\nهونةر، ماندو و بيَتاقةت، سىَ ثاكةت كليَنيكسى بة دةستى ضةثى هةلَطرتووة و بة دةستى رِاستى لة جامى سةيارةكان دةدات بؤ فرؤشتنى كليَنيكس بة سايةقةكان. زؤرجاريش لة ميانةى موناقةشةى كرِيار و فرؤشيار طلَؤثى سةوز دادةطيرسيَت و كرِيار فرؤشيار جيَدةهيَلَيَت. ئةو كاتة هونةر بةترسةوة رِادةكاتة سةرشؤستةكة و ضاوةرِيَى طلَؤثى سور دةكات.\nهونةر ئازاد لة يةكيَك لة ضواررِيانةكانى هةوليَر لة 10ى بةيانى تا شةشى ئيَوارة كاردةكات و وةك خؤى وتى رِؤذانة 15 بؤ 20 هةزار دينار ثةيدادةكات.\nهونةر يةكيَكة لةو هةزاران مندالَةى لةسةر شةقامةكانى شارى هةوليَر كاردةكةن.\nيةكيَكي دي لةو مندالَة ئيشكةرانة، ئةحمةد عليي تةمةن 14 سالَةية. لةبةردةم باخضةى بروسكى شةقامى ئيسكان ثالَيدابوو بة سةيارةيةك و لة هاتوضؤكةرانى دةرِوانى. ضاوةرِيَى دةكرد خيَزانة مندالَدارةكان لةو تؤثانة بكرِن لةبةردةميدا داينابوون.\nشةوانة سةعات حةوت تا نؤ ديَتة بةردةم باخضةكةى ئيسكان بؤ فرؤشتنى تؤث و يارى مندالاَن و وةك خؤى دةلَيَت، "سةعات 9 بؤ سةيركردنى زنجيرةى حةزرةتى يوسف، دةطةرِيَمةوة بؤ مالَةوة."\n"شةوان خؤم حةزدةكةم بيَم بؤ ئيَرة و شةوى 10 بؤ 15 هةزار ثةيدا دةكةم." بة ثيَى قسةى خؤشى ئةو ثارةيةى دةستيدةكةويَت دةيدات بة ثيَداويستى خؤى و مالَةوةيان ثيَويستيان بة يارمةتى ئةم نيية. ئةحمةد خويَندكارى ثؤلى سيَيةمى ناوةنديية.\nبةثيَى رِوثيَويَك لةلايةن ريَكخراوى مندالَثاريَزى كوردستان و وةزارةتى كار و كاروبارى كؤمةلاَيةتى، سالَى 2007 - 8,246 مندالَ لة هةوليَر ئيشيان كردوة. رِوثيَوةكة لة شارةكانى هةوليَر و سليَمانى و دهؤك ئةنجامدراوة و هةوليَر رِيَذةى 55.4% ى مندالاَنى ئيشكةرى لةخؤطرتبوو كة بةرزترين ريَذةية لةضاو سليَمانى و دهؤك كة 27.3% و 17.2% بوون.\nليَثرسراوى ناوةندى دراسات و ليَكؤلَينةوة لة وةزارةتى كار و كاروبارى كؤمةلاَيةتى دليَر ئةنوةر ئاماذةى بة عةقلَيةتى خيَزانةكان كرد وةك سةرةكةترين هؤكار لة ثشت كاركردنى مندالاَن.\nدليَر وتى، "ليَرة (هةوليَر) ئيديؤميَك (زاراوة) هةية دةلَيَت: منالَ لة طضكةييةوة ئيشبكات دةست و ثيَى سثى نابيَت. زؤريَك لة خيَزانةكانيش لةسةر ئةم بنةماية بيردةكةنةوة." زاراوةكة ماناى ئةوة دةطةيةنيَت ئةطةر كةسيَك لة مندالَييةوة ئيشبكات فيَردةبيَت ثشتبةخؤى ببةستيَت و كة طةورة بوو ثةكيناكةويَت.\nدليَر وةك تويَذةرى كوَمةلاَيةتى نةيشاردةوة كة هةذارى هؤكارى كاركردنى بةشيَكة لة مندالَةكان، "بةلاَم بةرنامةى‘ضاوديَرى خيَزان’ى سةربة وةزارةت مانطانة يارمةتى 12699 خيَزان دةدات لة هةوليَر بة برِى 30 هةزار دينار و يارمةتيةكة بة خيَزانة هةذارةكانى سليَمانى و دهؤكيش دةدريَت ." ئةم يارمةتية لةناو خةلَكدا بة "فةقيرانة" ناودةبريَت.\nسةرةرِاى نةبونى هيض ئاماريَك بؤ سالَكانى 2008 و 2009، بةثيَى ليَكؤلَينةوةكانى وةزارةتى كارو كاروبارى كؤمةلاَيةتى، لة كاتى ثشوى هاويندا ذمارةى مندالَة ئيشكةرةكان بة بةرزترين رِيَذةى خؤى دةطات.\nرِيَكخراوى مندالَ ثاريَزى كوردستان دوثاتى دةكاتةوة ضالاكى بةردةواميان هةية بؤ باشتركردنى بارودؤخى مندالاَن.\nفةرهاد عوسمان، سةرثةرشتيارى سيَكتةرى ثاراستنى مندالَ لة مندالَثاريَزى كوردستان، وتى، هاوينان خولى فيَركردنى كؤمثيوتةر، مؤسيقا، شانؤطةرى،... دةكةنةوة. زستانانيش كاردةكةن بؤ بةردةوامبونى مندالَة كةم دةرامةتةكان لة خويَندن.\nفةرهاد ثيَى وابو "هؤكارى كاركردنى مندالاَن كةمى هؤشياريية لة خيَزاندا."\nبةثيَى ئامارةكانى مندالَثاريَزى كوردستان، هاوينان رِيَذةى مندالاَنى كاركةر "50%" زياد دةكات. بة ثيَضةوانةى تيَرِوانينى طشتى خةلَكيش، رِيَذةى "30%" مندالاَن بة هؤى هةذارييةوة ئيش دةكةن. لة رِوثيَويةكةى سالَى 2007يش دةركةوتووة 26%ى مندالاَنى ئيشكةر (2,146مندالَ) لةبةر هةذارى ئيش دةكةن.\nلة رِوثيَويةكةى سالَى 2007، 83%ى مندالاَنى ئيشكةر (6,488مندالَ) حةزدةكةن ئيش بكةن و 16,1%ى مندالاَنى ئيشكةر (1,326مندالَ) حةزناكةن ئيش بكةن.\nلةلايةكى ترةوة، لة شويَنة قةرةبالَغةكانى ناو بازارِ تيَبينى زؤربوونى ئةو مندالَة دةستفرؤشانة دةكريَت كة خةلَكى ناويان دةبةن بة دؤمةكان (يةكيَك لة هؤزةكانى قةرةضن) .\n"ئةمانة منالَى ئةو ئاوارانةن لة موصلَ و كةرةكوكةوة هاتوون. ئةمانة دؤمن و خةلَك بيَزاردةكةن." ئةندام موحسينى 23 سالَ رِايطةياند. ئةندام لةبةردةم قةلاَ لةسةر عةرةبانةيةك خاولى دةفرؤشت.\nيةكيَكيش لة هاوثيشةكانى ئةندام بة تورِةييةوة وتى، "ئةمانة حةياى هةوليَريان بردووة. كة ئةوروثى دةبينن خؤيان ثيَوةدةنوسيَنن." ئةم مندالاَنة هةنديَكيان بنيَشت دةفرؤشن و هةنديَكيشيان داواى يارمةتى لة رِيَبواران دةكةن.\nدواى هةولَدانيَكى زؤريش بؤ دواندنيان، دةركةوت كة زؤربةيان لة خويَندن دابرِاون يان هةر نةيان خويَندووة.\nبةندى يةك لة ريَككةوتننامةى مافةكانى مندالَ دةناسيَنيَت بة "هةر مرؤظيَك تةمةنى لة 18 سالَ كةمتربيَت، يان سالَى مندالَبوون كةمدةكريَتةوة بةثيَى ياسايةك كة طونجاوبيَت بؤ مندالَ." بةثىَى بةندى 32ش، "مندالَ دةبيَت ثاريَزراوبيَت لة ضةوساندنةوةى ئابوريى و هةر كاريَك مةترسيداربيَت يان رِيَطربيَت لةبةردةم خويَندن، يان زيانثيَطةيةنةربيَت بة طةشةى تةندروستى، فيزيكى، رِؤحى، ئةخلاقى يان كؤمةلاَيةتى."


ڤیدیۆ: دایک و کچێکی ئەمەریکایی ئازایانە ڕووبەڕووی دزێک دەبنەوە\nدایک و کچێک لە شاری تولسای ویلایەتی ئۆکلاهۆما ئازایانە ڕووبەڕووی دزێک بوونەوە کاتێک هەوڵی دابوو بە زەبری چەک چی لە دەغیلەکەیاندایە بەتاڵان بەرێت.\nڕووداوەکە ئێوارەی پـێنجشەممەی ڕابردوو بوو، دزەکە بە تاپـڕێکەوە چووە سەر فرۆشگاکەیان و کچەکە "ئاشلی لی" تەمەن 33 ساڵ لەگەڵ دایکی" تینا ڕینگ" تەمەن 53 ساڵ سەرەتا هیچ بەرگریـیەکیان نەکرد و ڕێگەیان بە دزەکە دا هەرچی پارە هەبوو لە دەغیلەکەیاندا بخاتە گیرفانیـیەوە.\nپاشان دزە لەوەدا بوو فرۆشگاکە جێبهێڵێت، بەڵام کچەکە پەنجەی نا بە دوگمەی داخستنی هەردوو دەرگای فرۆشگاکە تاوەکو ڕانەکات و هەروەها نەتوانێت بۆیان بگەڕێتەوە. دەرگای دەرەوە دەستبەجێ داخرابوو، بەڵام دەرگای دووەم لەوەدابووە دابخرێت، دزەکە فریاکەوت بگەڕێتەوە ناو فرۆشگاکە تاوەکو بە چەکەکەی دیسانەوە هەڕەشەیان لێبکاتەوە.\nدزە ئەوەی چاوەڕوانی نەدەکرد کچە و دایکە هەریەکەیان سەروو دەمانچەیان پـێبێت، ئیدی ڕووبەڕووبوونەوەکە دەسـتیپـێکرد کە نزیکەی یەک خولەک و نیوی درێژە کێشا. لەو ماوەیە هەرسێکیان لەسەر لێواری ژیان مەرگدا بوون.\nبەڵام دواتر کچە و دایکە توانیان دزە برینداربکەن و خۆیان لە فرۆشگاکە هەڵبێن.\nپـۆلیسی تولسا لەسەر تویتەری خۆی لە بارەی ڕووداوەکە چەند وێنەیەکی شوێنەکەی بڵاوکردووەتەوە و نووسیویەتی پـیاوێک گەیشتووەتە نەخۆشخانە کە چەند گولـلەیەکی پـێوەبووە و لە دزەکە دەچێت.\nڤیدیۆی کامێرای چاودێری فرۆشگاکە لە ڕۆژی شەممەوە لە میدیاکانی ئەمەریکا بڵاوبووەتەوە و دیسانەوە پـرسی یاسای هەڵگرتنی چەکی لە وڵاتەکە هێنایەوە بەرباس. بەشێک دەڵێن پـێویستە ئەو یاسایە گۆڕانکاری تیادابکرێت کە ڕێگە بە زۆر کەس نەدرێت چەک هەڵبگرێت و هەروەها چەکی ئۆتۆماتیکی قەدەغەبکرێت. بەڵام لە بەرامبەردا بەشێک هەن دەڵێن بەپـێی دەستور ئەوە یەکێکە لە مافی هاوڵاتی ئەمەریکایی کە چەکی خۆی هەبێت تاوەکو بتوانێت بەرگری لە خۆی بکات.\nکچ و دایکێک ڕووبەڕووی دزێک دەبنەوە


زیاتر لە ١٠ هەزار گەشتیار سەردانی تەختی \_"سولەیمان\_"ـیان کردووە\n21:10 - 12 گەلاوێژ 2719\nئاژانسی کوردپا: زیاتر لە ١٠ هەزار گەشتیاری ناوخۆیی و بیانی، سەردانی بینای مێژوویی تەختی \_"سولویمان\_"ـیان لە شاری تکاب کردووە.\nهەواڵدەریی حکوومەتیی \_"ئیسنا\_"ی ورمێ، لە زاری بەڕێوەبەری میراتە فەرهەنگییەکانی پارێزگای ورمێ ڕایگەیاند: \_"لە ماوەی مانگی پووشپەڕی ئەمساڵدا، ١٠ هەزار و ٩٤ گەشتیاری ناوخۆیی و بیانی، سەردانی بینای مێژووی تەختی سڵێمانیان کردووە\_".\n\_"موزەفەر عەباس‌زادە\_"هەروەها ڕایگەیاند: \_"لە کۆی ئەو ١٠ هەزار ٩٤ گەشتیارەدا، ١٥٦ گەشتیار سەردانی ناو ئەو ئاسەوارە مێژووییەیان کردووە\_".\nئە وبەرپرسەی ئیدارەی میراتە فەرهەنگییە دەڵێت: \_"گەشتیارە بیانییەکان خەڵکی وڵاتانی ئاڵمان، ئیتالیا، سوئیس، ژاپون و فەرانسە بوونه\_".\nئاسەواری مێژوویی تەختی سولویمان مێژووەکەی بۆ سەردەمی ئەشکانیان، ساسانیان و ئیلخانییەکان دەگەڕێتەوە و قەڵای مێژوویی تەختی سولویمان لە ٤٥ کیلۆمێتریی شاری تیکاب هەڵکەوتووە.\nکۆمەڵەی میراتە فەرهەنگییەکانی تیکاب لەگەڵ گۆلێکی پڕنهێنی لە ناوەڕاستی ئەو بینا مێژووییە، لە ساڵی ١٣٨٢ی هەتاوی، وەکوو چوارەمین ئاسەواری میللی لە ناو بەرهەمە جیهانییەکانی ڕێکخراوی یوونسکۆ تۆمار کرا.


زۆربه‌مان به‌هۆی گه‌رما و عاره‌ق كردنه‌وه‌وه هه‌موو ڕۆێك خۆمان ده‌شۆین ، ڕه‌نگه دووجاریش له ڕۆژێكدا خۆت بشۆیت ئایا ئه‌مه ته‌ندروسته له وه‌رزی هاویندا ڕۆژی دووجار یاخوود هه‌موو ڕۆژێك خۆت بشۆیت ؟\nنه‌خێر ته‌ندروست نییه هه‌موو ڕۆژێك خۆت بشۆیت ، چونكه پێستت دووچاری ووشك بوونه‌وه و خووران و هه‌ستیاریی ده‌بێته‌وه ، به‌تایبه‌تی ئه‌كزیما كه‌له هاویندا به‌هۆی ووشك بوونه‌وه‌ی پێسته‌وه دووچاری ده‌بیته‌وه .\nئه‌گه‌ر هاتوو وا پێویسته هه‌موو ڕۆژێك خۆت بشۆیت ئه‌وا خواردنه‌وه‌ی ئاوی زۆر و شه‌ربه‌ت له‌بیر مه‌كه ، دوای هاتنه ده‌ره‌وه‌ت له گه‌رماو پێویسته هه‌موو گیانت به كرێمی شێدار كه‌ره‌وه چه‌وور بكه‌یت و به‌كاری بهێنیت .\nتا دووچاری هه‌ستیاری پێست نه‌بیته‌وه .\n248 جار خوێندراوه‌ته‌وه\n7/25/2021 12:27:19 PM\nفیلمی کوردی "زاڵاوا" لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی "ڤێنس" دوو خەڵاتی بە دەستھێنا...\nتوێژینه‌وه‌یه‌ك : سینگڵ دڵخۆشتره له‌وانه‌ی هاوسه‌رگیریان كردووه ...\nژنی دووگیان له‌م كاته‌دا نابێ قژ بۆیه بكات ...


بڕیاری ئەمریکا و ئایدیۆلۆجیای کوردان\nMON, 17 JUN 2019 18:33 Erbil, GMT +3\nSAT, 22 DEC 2018 19:04 | KDP.info\nبڕیاری زۆر ناکاو و چاوەڕواننەکراوی سەرۆک تڕامپ بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سووریا، یەکسەر چارەنووسی کوردستانی ڕۆژاڤای خستە بەر مەترسیی نەمان. جیا لەو دەرفەتە زێڕینەی دەیخاتە پێش تورکیا و ئێران و سووریا و عێڕاق بۆ پێچانەوەیەکی خوێناویی بزووتنەوەی کورد لە سووریا. هەندێک کاربەدەستی ناو پەیەدە پێشبینیی کۆڕەوێکی وەک ساڵی 1991ی کوردستانی عێڕاقیان کرد. ئەوەش زۆر واقیعبینانەیە چونکە کورد بە هاوکاریی نێودەوڵەتی دەتوانێ لەبەرامبەر هێزە نەیارەکانی بە سەلامەت بمێنێ.\nهەر دوای بڕیاری سەرۆک ترامپ، تەنگژە سەرتاپای بەڕێوەبەرایەتیی کۆشکی سپیی گرتەوە و وەزیری جەنگ جیم ماتیس دەستی لە کار کێشایەوە و وەزیری دەرەوە پۆمپیۆ، ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی بۆڵتۆن، بە ئاشکرا ناڕازیبوونی خۆیان نیشان داوە. کۆنگرێس بە خێرایی هاتە دەنگ و سەناتۆرەکانی دۆستی کورد وا خەریکن کاری پڕ بەرهەمی خۆیان دەکەن. ڕای گشتیی ئەمریکا لەگەڵ بەردەوامیی پشتیوانیکردنە لە کورد. ئەوە جیا لە هەڕەشەی داعش و بەهێزبوونی بەرەی دژی ئەمریکا کە ئەمه‌ریکاییەکان واقیعبینانە تێیدەگەن.\nفەڕەنسا بە خێرایی کەوتە ڕاگرتنی باڵانسەکە و ناڕەزایەتیی خۆی لە بڕیارەکەی سەرۆک تڕامپ ڕاگەیاند و، هەر ئەمڕۆیش سەرۆک ماکڕۆن هاوسەرۆکی فەرمانڕەوایی کوردستانی ڕۆژاڤا دەبینێ. وێدەچێ ڕای یەکێتیی ئەورووپا لە کاناڵی فڕانساوە بێت. بەڕێز نەتانیاهۆ بە شێوەی تایبەتی خۆی ناڕەزایی لەسەر بڕیاری تڕامپ نیشان دا و ئامادەیی دەوڵەتی خۆی بۆ حزوری عەسکەرییانە لە سووریا ڕاگەیاند. دەنگۆی ئامادەیی سعوودیە و ئیمارات هەیە بۆ ناردنی سوپای خۆیان بۆ ڕۆژاڤای کوردستان. سەرۆک بارزانی مەترسییەکانی سەر کوردستانی خستە بەردەم دنیا و ئامادەیی هەرێمی کوردستانی دەربڕی بۆ بەشداریکردن لە چارەسەرییەک کە کوردستانی سووریا بپارێزێ و تورکیایش دڵنیا بکرێ کە هەڕەشەی لەسەر نتیە. کەواتە دۆستەکانی کورد هاتوونە مەیدان و وێناچێ ئەو بڕیارەی سەرۆکی ئەمریکا بەبێ دەسکاری جێبەجێ بکرێ.\nتورکیا لە خۆی ڕادەبینێ دەوری هێزی تێکشکێنەری کوردستان بگێڕێ لە هەر چوار پارچەدا. وەک ئۆردۆغان لە کۆنیا ڕایگەیاند و وەزیری جەنگی تورکیایش گوتی کوردان لە ناو سەنگەرەکانیان لەگەڵ خوێن گۆڕ دەکەین. تورکیا ئامادەیە ئەو کارە بکات، وەک لە عەفرین ئیسپاتی کرد. بۆیە پێویستە دیپلۆماسیەتی کوردستان ئەو هەڕەشانە بە جیددی وەربگرێ و بەشدارییەکی سیاسییانەی هاوچەرخ و زانایانە لە جەنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بکات کە ئێستا جەنگەکە لەسەر ورگی خۆیەتی. نابێ بۆ بڕوا ئایدیۆلۆجییەکانی پ ک ک(واتە پ ی د) ڕیسک بە چارەنووسی کوردستان بکرێ. ئەو تەجرەبەیەی پ ک ک لە باکووری کوردستان لە ساڵی 2015 لەگەڵ تورکیا کردی، تەنیا وێرانکردنی کوردستان و لەدەستچوونی دەرفەتی بە هەرێمبوونی کوردستانی باکوور بوو. ئینجا ئۆردۆغانیشی لەسەر ئەم باوەڕەی ئێستای ساغ کردەوە کە بوونی ئەو لە نەمانی کورداندایە. تورکیا لە پڕۆسەیەکی ئاڵۆزدا ناچار کرابوو لەگەڵ کورد بکەوێتە ئاشتی، هەرچەند ئامادەیی تێدا بوو زوو لێی هەڵگەڕێتەوە. پ ک ک ئەو دەرفەتە جەهەننەمیەی بۆ ئۆردۆغان ڕەخساند و کورد بە دەستی بەتاڵ و ماڵی خوێناوی بەرەو قەندیل ڕایکردەوە. ئەوەش جێی داخە و دەبێ ئێستا بۆ پاراستنی ڕۆژاڤا پ ی د(واتە پ ک ک) لێی فێر بێت.\nئەگەر پ ی د لەسەر تاکڕەویی خۆی بەردەوام بێ و ڕێگا بە کرانەوەیەکی سیاسی و عەسکەری لە ناوخۆی نەدات، ئەوا بەشدارییە بەرفراوانە مەتڵوبەکەی کورد و ئەمریکا و ئەورووپا نایەتەدی و هەماهەنگیی واقیعییانە لە نێوان ئاکتۆرە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان دروست نابێت و، جیهان ئامادە نابێ تاهەتایێ بۆ میزاجی چەپی ستالینی لە هاوکاریی کورداندا بێت. پ ی د دەبێ بزانێ ئەرکی سەکردایەتیکردنی بە هەرێمکردنی ڕۆژاڤای کوردستانی لەسەر شانە، بۆ ئەوەی بتوانێ سەربکەوێ، دەبێ بەرچاوی خۆی بکاتەوە و گۆڕانێکی مەتڵوب لە فەرمانە ئایدیۆلۆجییەکانی پ ک ک-دا بکات ئەگینا تەڕ و وشک پێکەوە لە نەزانیی ئەوان و ئامادەیی دژەکوردیانەی سوپای تورکیادا دەسوتێ. پێویستە ئەم واقیعە بزاندرێ و کار بۆ ئەلتەرناتیڤێکی گونجاو بکرێ. یان دەبێ چاوەڕوانی ڕێککەوتنێکی تری واشنتۆن بین وەک ئەوەی لە ساڵی 1998 لە نێوان پارتی و یەکێتی لەسەر دەستی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کرا.\nئێستا هەرێمی کوردستان دەورێکی کاریگەری هەیە و قسەی سەرۆک بارزانی لە دنیا بە هەند وەردەگیرێ، بۆیە شانسی ڕێکخستنی ناوخۆی کوردرستانی سووریا زیاتر و ئاسانترە. هێزە کوردەکانی ڕۆژاڤا پێویستە عاقڵ بن، چونکە ئەم دەرفەتانەی دەیانپارێزێ هەمیشەیی نین، بە ڕۆژان گۆڕانیان بەسەردا دێت وەک ترامپ گوتی: جەنگ بەرەو کۆتاییە.\nهیوادارم ئەمجارەش حیکمەتی سەکردایەتیی سیاسەتی کوردان ببینین و بە سەلامەت لە هەڕەشەکان دەرچین.\nله په‌یجی نووسه‌ر وه‌رگیراوه


سەدر لە بانگەوازەكەی بۆ ئەنجامدانی خۆپیشاندان دژبە باڵیۆزخانەی ئەمریكا پاشگەزدەبێتەوە\nموقتەدا سەدر، رێبەری رەوتی سەدر داوا لە لایەنگرانی دەكات ئەمڕۆ یەكشەممە خۆپیشاندان نەكەن بەرامبەر بە "هێرشەكانی ئەمریكا" لەدژی. هەروەها رونكردنەوەش لەسەر راگرتنی پشتیوانییەكانی بۆ خۆپیشاندەران دەكات.\nئاوێنە: ئەوەش چەند سەعاتێك دوای ئەوە دێت كە دەستەی سیاسی رەوتی سەدر لەبەیاننامەیەكدا داوای لەلایەنگرانی كردبو ئێوارەی ئەمڕۆ یەكشەممە گردبونەوەیەكی ناڕەزایەتی دژبە باڵیۆزخانەی ئەمریكا، ئەنجام بدەن بەهۆی "بێڕێزیكردن"ی باڵیۆزخانەكە بەرامبەر بە موقتەدا سەدر.\nبەڵام پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ ساڵح محەمەد عێراقی، كەسایەتی نزیك لە موقتەدا سەدر، لەلاپەڕەی خۆی لە فەیسبوك نوسیویەتی، لە هەستوسۆزی پڕجۆشتان تێدەگەم بەرامبەر بە هێرشەكانی ئەمریكا دژ بە موقتەدا سەدر، بەڵام سەدر داواتان لێدەكات لەسەر ئەو بابەتە خۆپیشاندان ئەنجام نەدەن بۆ ئەوەی رانەكێشرێینە ناو "فیتنەیەكی ناوخۆیی."\nساڵح عێراقی هێمای بۆ ئەوەش كردوە كە سەدر وتویەتی، من كە پشتیوانی خۆم بۆ خۆپیشاندانەكان راگرتوە ویستومە "شۆڕشەكە" بگەڕێتەوە سەر رێڕەوی خۆی.\nهەروەها هەڕەشەی ئەوەشی كردوە كە "ئەكەر نەگەڕێتەوە سەر رێڕەوی خۆی هەڵوێستی دیكەمان دەبێت بۆ پشتیوانیكردنی هێزە ئەمنییە قارەمانەكان كە دەبێت ئاسایش بچەسپێنن نەك بۆ بەرگریكردن لە گەندەڵكاران بەڵكو لەپێناو بەرژەوەندی گەل و لەپێناو پاراستنی عێراق."\nلە سلێمانی نەخۆشخانەیەك بۆ چارەسەركردنی تووشبووانی كۆرۆنا كرایەوە


ئەورووپا دەبێ ١٨٠٠ داعشیە بەندکراوەکان وەربگرێتەوە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ Ordibehesht ١٢ ١٣:٣٩\nNews Code 26305\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە ڕۆژنامەی دەیلی مەیل، دۆناڵد ترامپ سەرۆک کۆماری ئەمریکا لە پەیامێکی توییتەریدا نووسی: ١٨٠٠ زیندانی داعشیمان هەیە کە لە شەڕە کۆتاییەکانی ئێمە بۆ ڕووخانی سەداسەدی ئەو خەلافەتە لە سووریا گرتوویانمانە، ئێستا ئەبێ بڕیار بدرێت کە ئەو زیندانیە مەترسیدارانە چیان لە گەڵ بکرێت.\nسەرۆک کۆماری ئەمریکا هەروەها لە کۆتایی کردنی وڵاتانی ئەورووپی بۆ وەرگرتنەوەی زندانییەکانی وڵاتەکەیان گلەیی کرد. ناوبراو زیادی کرد: وڵاتانی ئەورووپی قوت یارمەتی نادەن، تەنانەت سەرەڕای ئەوەی کە ئەو کارە بە قازانجی خۆیانە. ئەوان نایانەوێت ئەو زیندانیە داعشیانە بگەڕێننەوە بۆ وڵاتەکەیان. ئەمە قوت باش نییە.\nدۆناڵد ترامپ پێشتریش ئاوەها داخوازیەکی لە هاوپەیمانە ئەورووپییەکان کردبوو. ناوبراو فێڤریە لە پەیامێکی تویتەری وتی وڵاتانی ئەورووپی ئەبێ ٨٠٠ زیندانی وەربگرن و ئەو داخوایەش لە گەڵ کاردانەوەی جیاوازی ئەورووپا ڕووبەڕوو بووەوە. ترامپ لە ئەو کاتەدا هۆشداریی دا: ئەو خەلافەتە خەریکە دەڕووخێت.\nبڕێک لە زیندانییەکانی داعش هاووڵاتی فەڕەنسا و بریتانیا و ئەڵمانیان. میلیشیا فەڕەنسەوییەکان زیاترین بەشداریان لە پێکدادانەکانی عێراق و سووریا هەبوو و زیاترین ڕێژەی هێزیان لەو گرووپە هەیە. ئەو زیندانیانە لە لایەن هێزە کوردییەکانەوە دەستگیر کراون.