فواد حسێن: پەیوەندیم بە سەرۆک کۆماری عیراقەوە نییە\nد. فوئاد حوسێن، جێگری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری ئابووری و وەزیری دارایی عێراق رایگەیاند، ناردنی مووچەی هەرێمی کوردستان بەردەوام دەبێت، چونکە لە یاسای بودجەدا جێگیرکراوە.\nلە کاتی بەشداریکردنی لە بەرنامەی رووداوی ئەمڕۆ لە تەلەڤزیۆنی رووداو، کە هیوا جەمال پێشکەشی دەکات، د. فوئاد حوسێن لەبارەی ئەو بودجەیەی بەغدا دەینێرێت گوتی "بەشی بودجەی هەرێمی کوردستان ئەگەر هەمووی پێکەوە حیساب بکەین لە 10 تریلیۆن دینار زیاترە، بەڵام ئەو بەشەی نێردراوە تەنیا بۆ مووچە بووە و بەشەکەی دیکەی نەهاتووە، واتە مانای ئەوەیە نیوەی بودجەی کوردستان نەهاتووە، ئەو نیوەیەش پەیوەندی بەو مەسەلەیەوە هەیە (رادەستکردنی 250 هەزار بەرمیل نەوت)".\nرووداو: دیدگای ئێوە بۆ چوار ساڵی داهاتوو لەبارەی ئابووری و دارایی عێراقەوە چییە؟\nفوئاد حوسێن: ئەم حکومەتە لەو رۆژەوەی دەستی بە کارکردن کردووە، ستراتیژیەتێکی ئابووری خستووەتە بەرچاو، ئەو ستراتیژیەتەش پەیوەندی هەیە بە دامەزراندنەوەی ئابووریی عێراق. دۆخی ئێستای عێراقیش جیاوازە لەو دۆخەی کە پێش دوو بۆ سێ ساڵ تێیدابوو. هەروەها ئێستا حکومەتێکی تازە لە بەغدا هەیە، ئەو حکومەتەش ستراتیژیەتێکی روونی هەیە، هەوڵدەدات ئەو ستراتیژیەتە لە چوار ساڵی داهاتوودا جێبەجێبکات. ئەو ستراتیژیەتەش پەیوەندی هەیە بە بونیادنانەوەی ئابووریی عێراق بەگشت.\nرووداو: گەرەنتی بەردەوامبوونی ئەو بودجەیەی لەلایەن عێراقەوە بۆ هەرێمی کوردستان دەنێردرێت چییە و چۆن دەتوانرێت بەردەوام بێت؟\nفوئاد حوسێن: کاتێک یاسای بودجە لە گفتوگۆدابوو، زۆر کەس هەبوو باسی ئەوەی دەکرد کە عێراق مووچەی خەڵکی کوردستان نادات، ئەگەر بیشیدات بە نیوەیی دەیدات. تەنانەت کاتێک بودجە گەیشتە پەرلەمان گفتوگۆیەکی تووندوتیژ هەبوو، تەنانەت ئەو گفتوگۆیە لەنێوان هێزە سیاسییەکانی کوردستانیش هەبوو، دواییش کە قبوڵکرا، ماوەیەکی پێچوو تاوەکو بە فەرمی ناسرا. ئەو بابەتە جێی گفتوگۆ بوو لەنێوان ئەوانەی پشتگیری ئەو بودجەیەیان دەکرد و وایان راڤە دەکرد کە مووچەی خەڵکی کوردستان دێت، خەڵکی دیکەش هەبوون لەخۆیانەوە باسی ئەوەیان دەکرد کە مووچەی خەڵکی کوردستان نایەت. بەڵام بەهەرحاڵ ئەو پرسە لە بودجە جێگیرکرا، مووچەی خەڵکی کوردستان بەشێکە لەو یاسایە و ئێستا یاسایە، ئێمەش بەگوێرەی یاسای مامەڵە دەکەین، مووچەی خەڵکی کوردستانیش بۆ ئەو ماوەیەی رابردوو هاتووە، لە مانگی یەکەوە تاوەکو ئەو کاتە، بە بۆچوونی من بەردەوام دەبێت، ئەمەش بە مانای ئەوە نییە کە ململانێی سیاسی لەسەر ئەمە نابێت. ئێستا لە بەغدا ململانێی سیاسی هەیە، کەسانێک و حیزبانێک هەن دژی ئەو مەسەلەیەن، کەسانێکی دیکەش هەن پشتگیریان دەکەن. بەڵام بەهەرحاڵ ئەوەی لە دەسەڵاتی یاسایی ئێمەیە، ئێمە جێبەجێی دەکەین و بە ئەرکی خۆمانی دەزانین کە مووچەی خەڵکی کوردستان بنێرین.\nرووداو: پێتانوایە لە ئەمساڵدا هیچ گرفتێک یان بەربەستێک بۆ یاسای بودجەی بێتە پێشەوە، بەتایبەت سەبارەت بە هەرێمی کوردستان؟\nفوئاد حوسێن: من باوەڕ ناکەم، گفتوگۆکە لەسەر ئەوەیە ئایا هەرێمی کوردستان داهاتی 250 هەزار بەرمیل رۆژانە رادەستی بەغدا دەکات یان نا. ئەو بابەتەش بەشێکە لە یاسای بودجە، بەڵام بەشێکی دیکە لە یاساکە ئەوەی کە پەیوەندی هەیە بە هەرێمی کوردستان، پەیوەندی بە مووچەی خەڵکی هەرێمی کوردستانەوە هەیە، ئەوەی لەسەر ئێمەیە مووچەکەیە و جێبەجێمان کردووە. ئەوەی پەیوەندیشی بە مەسەلەی نەوتەوە هەیە پێویستە بە زووترین کات گفتوگۆ لەنێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا دەستپێبکات.\nرووداو: کەواتە ئاگاداری ئەو هەوڵانەن کە باس لە دروستکردنی گرفت دەکەن بۆ ناردنی مووچە، بەتایبەتی هەندێک پەرلەمانتاری یەکێتی باسی ئەوە دەکەن کە پێویستە حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەو بڕە نەوتە بنێرێت، ئەگەر نەینێرێت ئەوا حکومەتی عێراق مووچەکە دەبڕێت و جارێکی دیکە پاشەکەوت دروست دەبێتەوە؟\nفوئاد حوسێن: بەڵێ ئاگادارم، ئاگادارم لەنێو کوردستانیش بیروڕای جۆراوجۆر هەیە، تەنانەت لەنێو پەرلەمانتارانی کورد لە بەغدا بیروڕای جۆراوجۆر هەیە لەسەر ئەو مەسەلەیە. کەسانێک هەن وابیردەکەنەوە کە پێویستە هەرێمی کوردستان بە زووترین کات داهاتی 250 هەزار بەرمیلەکە رادەستی بەغدا بکات، کەسانێکیش هەن دەڵێن ئەگەر رێککەوتن نەبێت چن ئەو داهاتە رادەستبکەن. باشترین چارەسەر بۆ ئەو مەسەلەیە وایدەبینم و هیوادارم حکومەتی هەرێمی کوردستان زوو دروست بێت و لەسەر ئەو مەسەلەیە دەست بە گفتوگۆ بکەن لەگەڵ بەغدا.\nرووداو: دەگوترێت لەنێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا رێککەوتنێک هەیە بۆ ئەوەی حکومەتی عێراق تاوەکو سەری ساڵ ئەو مووچەیە 522 ملیار دینارە هەر بنێرێت، لە بەرامبەردا حکومەتی هەرێمی کوردستان قەرزەکانی لە پارەی نەوت بداتەوە، لە دوای 2020ـەوە ئەوکات ئەو بابەتە دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەوە راستە؟\nفوئاد حوسێن: نا، باوەڕناکەم رێککەوتنی وا هەبێت، چونکە ئەگەر رێککەوتن هەبێت من ئاگادارم، رێککەوتن نییە، بەڵام یاسای بودجە هەیە، لە یاسای بودجە ئەو بڕگەیەی تێدایە، یەکێکی پەیوەندی بە ناردنی مووچەی خەڵکی کوردستانەوە هەیە، بڕگەیەکی دیکەی پەیوەندی بە ناردنی داهاتی 250 هەزار بەرمیل رۆژانە هەیە. ئەو دوو بڕگەیە هەردووکی لە یاسای بودجە هەیە، ململانێ سیاسییەکەش لەسەر ئەو دوو بڕگەیەیە. ئەوەی پەیوەندی بە وەزارەتی دارایی و بەرپرسیاریێتی منەوە هەیە، ئەوەیە کە مووچەکە بنێرین، منیش بەرپرسیارێتی خۆم جێبەجێکردووە و جێبەجێشی دەکەم و بەردەوامیش دەبم، بەڵام ئەوەی پەیوەندی هەیە بە داهاتی 250 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە، بۆ ئەمە پێویستە دەست بە دیالۆگ بکرێت.\nرووداو: بەپێی یاسا، دەبێت ئەو داهاتانەی لەڕێگەی گومرگ و باجەوە لە سەرانسەری عێراق کۆدەکرێتەوە بگەڕێندرێنەوە بۆ بەغدا، ئایا لەوەتەی ئێوە لە بەغدا دەستبەکاربوونە داهاتی نێوخۆی هەرێمی کوردستان هاتووەتەوە بەغدا؟\nفوئاد حوسێن: کۆمەڵێک کێشە هەبووە و هەیە لەنێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا، هەموو ئەو کێشانەش بە چەند سەعاتێک و چەند رۆژێک و چەند مانگێک چارەسەر نابن. ئێستا پەیوەندیییەکان نێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە عێراق پەیوەندی باشن، کورد رۆڵی هەیە لە حکومەتی فیدراڵی و بەشێکین لە بڕیار. من بە باشی دەزانم ئەو پرسانە هەمووی گفتوگۆ بکرێت وەکو ئەوەی گفتوگۆمان کرد و گەیشتینە رێککەوتنێک لەسەر پرسی رسوماتی گومرگی. ئەوە ئاسان نەبوو، ئەویش نیمچە شەڕێکی سیاسی بوو، هەم لە بە‌غدا و هەم لە کوردستان، بەڵام ئەویش کرا. مەسەلەی بودجەش هەروا ئاسان نەبوو، نە ئاسان بوو ئەو بودجەیە بەم شێوەیە ئامادەبکرێت، جێبەجێکردنیشی هەروا ئاسان نەبوو. ئێستاش ململانێ هەیە لەسەر ئەو مەسەلەیە، بەڵام لە ئەنجامدا گەیشتینە رێککەوتنێک و مووچەی خەڵکی کوردستان هات. ئێستاش دەرگا کراوەتەوە و پێویستە بەردەوام بین لەو دیالۆگە؛ ئەو کێشانەی هەن چ ئەوانەی پەیوەندیان بەداهاتی ناوخۆوە هەیە، چ ئەوانەی پەیوەندیان بە باج و گومرگەوە هەیە پێویستە هەموویان بخرێنە سەر مێز و گفتوگۆ بکرێن و رێککەوتنیان لەسەر بکرێت. هەروەها مەسەلەی نەوتیش پێویستە لە کۆتاییدا بگەینە رێککەوتنێک، ئەنجامی ئەو رێککەوتنە هەردوولا پێوەی پابەند دەبن، بەو پێیەی هەردوولا لەسەری رازی دەبن.\nرووداو: ئەگەر هەرێمی کوردستان داهاتی 250 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە رادەستی بەغدا نەکات، حکومەتی عێراق دەتوانێت ئەو بودجەیەی بۆ مووچە بۆ هەرێمی کوردستانی دەنێرێت، ببڕێت؟\nفوئاد حوسێن: ئەوە روونە کە بەشی بودجەی هەرێمی کوردستان ئەگەر هەمووی پێکەوە حیساب بکەین لە 10 تریلیۆن دینار زیاترە، بەڵام ئەو بەشەی نێردراوە تەنیا بۆ مووچە بووە و بەشەکەی دیکەی نەهاتووە. واتە مانای ئەوەیە نیوەی بودجەی کوردستان نەهاتووە، ئەو نیوەیەش پەیوەندی بەو مەسەلەیەوە هەیە، بۆیە پێویست بەوە دەکات گفتوگۆ بکرێت چۆن مامەڵە لەگەڵ سیاسەتی نەوت بکرێت هەم لە عێراق و هەم لە کوردستان. لەڕاستیدا ئێستا کاتی ئەوە هاتووە دەست بەو گفتوگۆ و دانوستاندنی تەواوبکرێت لەسەر ئەو مەسەلەیە، بەڵام مەسەلەی مووچەی خەڵکی کوردستان بەردەوام دەبێت و دێت.\nرووداو: پێتانوایە ئەو بڕوایەی لای هەندێک پەرلەمانتاری کورد دروستبووە کە مادام هەرێمی کوردستان داهاتی ناوخۆ و نەوت رادەستی بەغدا نەکات، بەغدا بۆ بودجە بنێرێت، لای پەرلەمانتاری دیکە دروست ببێت و گرفت بێتە پێشەوە ئەگەر هەرێمی کوردستان سوور بێت لەسەر ئەوەی داهاتی ناوخۆ و نەوت رادەستی بەغدا نەکات؟\nفوئاد حوسێن: ئەگەر لەسەر ئەو گفتوگۆیە بەردەوام بین، خەڵک هەیە دەڵێ هەر هیچ نەنێرێت بۆ هەرێمی کوردستان، بیروڕای جیاجیا هەیە لەنێو پەرلەمانی عێراقی و تەنانەت لەنێوان هێزە سیاسییە کوردستانییەکانیش، بەڵام هەم بەغدا و هەم هەرێمی کوردستان دەیانەوێت ئەو پەیوەندییەی ئێستا لە دایکبووە، بیپارێزن و بە چاکی بەردەوامبێت. دەشکرێت باسی کێشەکان بکەین، کێشەکانیش زۆرن، خۆ هەر ئەمە نییە. کێشەی دیکە هەن کە پەیوەندیان بە ناوچەکانی مادەی 140 هەیە، مەسەلەی مووچەی پێشمەرگە چارەسەر بووە، چەند پرسێکی دیکە هەن، ئەگەر هەموو کێشەکان دەستنیشانبکەین و کار لەسەر چارەسەرکردنیان نەکەین، هەروا دەمێنن، خەڵکیش هەیە دژی ئەو پرسانە ئیش دەکات، ئەمە راستە. بەڵام خەڵکێکی زۆریش هەیە دەیەوێت ئەو پەیوەندییەی لەگەڵ هەرێمی کوردستان لەدایکبووە، بمێنێت و فراوان بێت و بپارێزرێت، ئەو خەڵکانەش لە بەغدا خاوەن دەسەڵاتن.\nرووداو: بەهۆی هەندێک پۆستەوە کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەکرێت، خەڵک جۆرێک لە ترسی لەلا نیشتووە و دەڵێن رەنگە مانگی داهاتوو مووچەکە نەمێنێت، ئایا بەم دۆخەی ئێستا ئەو مووچەیە بەردەوام دەبێت؟\nفوئاد حوسێن: ناردنی مووچە لە بەرپرسیاریێتی وەزیری داراییە، منیش هەم وەکو جێگری سەرۆکوەزیران هەم وەکو وەزیری دارایی ئەو ئەرکە کەوتووەتە سەر شانی من، وەکو چۆن مووچە بۆ کارمەندانی دیکەی عێراق دەنێرین ئەرکی منە مووچە بێت بۆ هەرێمی کوردستان. تاوەکو من لەوێ بم مووچە دێت، چونکە ئەوە دەسەڵاتێکی یاساییە نە مەسەلەیەکی کەسی، دەسەڵاتێکی یاساییە دراوە بە وەزیری دارایی. بە تەسەوری من سەرۆکوەزیران عێراقیش لەوە تێدەگات، بەڵام حەملەیەک هەیە لەوە تێدەگەم، حەملەکەش هەر لەنێو هێزە عەرەبەکان نییە، هەندێک لە عەرەبەکان پشتگیرمان دەکەن لەو بابەتە، هەندێکیش هەیە دژە. لەنێو کوردستانیش ئەو حەملەیە هەیە، بۆ ئەوەی ئەو بابەتە چارەسەر ببێت، پێویستە حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ دەست بە دانوستاندن بکەن، ئەمە رێگەی راستە، ئینجا ئەو دانوستاندنە چارەسەری کێشەکە ئەمڕۆ دەکات، سبەی دەکات، مانگی داهاتوو دەیکات ئەمە بابەتێکی دیکەیە، بەڵام پێویستە پرۆسێسی دانوستاندن دەستپێبکات.\nرووداو: وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان لە هەڤپەیڤینێکی لەگەڵ رووداو باسی لەوەکرد، کە 3 مووچەی فەوتاوی 2018 پەیوەندی هەیە بە حکومەتی عێراقەوە و حکومەتی عێراق نەیناردووە، ئایا ئەو مووچەیە لەسەر بەغدایە، یان بۆ ئەمەش پێویست دەکات دانوستاندن بکرێت؟\nفوئاد حوسێن: ئەگەر باسی ئەوە بکرێت لە کاتی خۆی کە حکومەتی هەرێم گەیشتە جۆرێک رێککەوتن لەگەڵ بەڕێز عەبادی کە ئەوکاتە سەرۆکوەزیران بوو، لە مانگی چوار گەیشتنە ئەو رێککەوتنە، ئەوکات منیش لەگەڵ کاک نێچیرڤان پێکەوە لە بەغدابووین، بەپێی رێککەوتنەکە دەبوو حکومەتی عێراق مانگانە 317 ملیار دینار بۆ هەرێمی کوردستان بنێرێت، کە مانگانە دەکاتە نزیکەی 285 ملیۆن دۆلار. ئەو رێککەوتنە لە مانگی 4ی 2018 کرا، ئێستا ئەمە خاڵێکە بۆ گفتوگۆ لەنێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی بەغدا، بە بڕوای من لەو گفتوگۆیەی کە دەستپێبکات پێویستە ئەو مەسەلەیەش باسبکرێت، بەڵام رێککەوتنەکە لە بنەڕەتەوە لە مانگی 4 دەستیپێکرد.\nرووداو: یەکەم بڕە پارە 522 ملیار دینارەکە کەلایەن بەغداوە نێردرا، گوترا هی مانگی 3یە، حکومەتی هەرێمی کوردستان گوتی هی مانگی 1ی پێدەدەین، پرسیارەکە ئەوەیە ئەو بڕە پارەیەی نێردرا هی مانگی یەک بوو یان مانگی 3؟\nفوئاد حوسێن: مانگی یەک یاسای بودجە لە گفتوگۆدابوو، دوایی کە پەسندکرا ماوەیەکی پێچوو تاوەکو بە فەرمی پەسندکرا و دوایی رێنمایی وەزارەتی دارایی پێدەرچوو بۆ چۆنیەتی خەرجکردنی. لە مانگی سێ پارەی هەرێم نێردرا، بەڵام بۆ مانگی یەک و دوو 317 ملیارەکەمان ناردبوو، کە مانگی سێ یاسای بودجە جێبەجێکرا ئەو جیاوازییەی لە مانگی یەک و دوو هەبوو، ئەویشی خرایەسەر.\nئێمە باسی مەسەلەی پێشمەرگەمان نەکرد، ئەویش مانگانە بڕی پارەی خۆی هەیە و وەزارەتی داراییش رەزامەندی لەسەر پیشانداوە و ئێستا لای وەزارەتی بەرگری عێراقە، پێویستە لەم رۆژانە ئەویش بێت بۆ کوردستان.\nرووداو: ئەوەی بڕیاری لێدراوە بێت بۆ کوردستان بۆ مووچەی پێشمەرگە، بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە دەڵێن بەشی نیوەی هێزەکانی پێشمەرگە ناکات. ئایا ئەو بڕەی لە عێراقەوە بۆ پێشمەرگە دەنێردرێت بەپێی چ ژمارەیەکە یان لەسەر چ پێوەرێک دیاریکراوە؟\nفوئاد حوسێن: لەنێو خۆشماندا ناکۆکی لەسەر ژمارەی پێشمەرگە هەیە. ئەوە کێشەیەکە پێویستە یەکلاببێتەوە. ئینجا لەگەڵ ئەوەی مووچەی پێشمەرگە هاتووە، داوا لە وەزارەتی پێشمەرگە کراوە میلاکاتی پێشمەرگە بنێرێت بۆ بەغدا تاوەکو بە دیاریکراوی بزانن چەندە، کە ئەمە چارەسەربوو، ئەوکات بە سرووشتی گفتوگۆکە جیاوازە، بەڵام مەسەلەی ژمارە، خاڵی گفتوگۆیە.\nرووداو: وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان گوتی نزیکەی 10 ملیار قەرزداری خەڵکن هی پاشەکەوتی مووچە، دەکرێت بەغدا قەرز بە هەرێمی کوردستان بدات بۆ ئەوەی هەندێک لەو پاشەکەوتە بداتەوە، واتە لەڕووی یاساییەوە رێگەی تێدەچێت؟\nفوئاد حوسێن: دەکرێت ئەم پرسانە هەمووی بە دانیشتن و دانوستاندن چارەسەر بکرێت، ئەوەی روونە لەم چەند ساڵەی رابردوو پەیوەندی لە نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی بەغدا نەبوو، ئەگەریش پەیوەندی هەبووە، پەیوەندییەکی نێگەتیڤ بووە. جاربەجاریش دانیشتن هەبووە، بەڵام بەشێوەیەکی وانەبووە بۆ چارەسەری کێشەکان، ئێستا پێویست بەوە دەکات ئەو بابەتانە هەمووی باسبکرێن و چارەسەربکرێن.\nرووداو: لە یاسای بودجەی 2019 رازین؟\nفوئاد حوسێن: بەڵێ. بێگومان لە هەموو شتێک رازی نیت، چونکە لە کۆتاییدا ئەو یاسایە وەکو هەموو پرسەکانی دیکە لە سیستەمێکی وا فرە حیزبیدا رای جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، بەڵام بەگشتی وایدەبینم ئەم یاسایە زۆر باشترە لە یاسای ساڵانی پێشوو.\nرووداو: جگە لە ئەندامانی کوردی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق و خۆشتان کە هەوڵی زۆرتان دا بۆ یاسای بودجەی ئەمساڵ، کێی دیکە لە نوێنەرانی کورد رۆڵی هەبوو لەو یاسایە؟\nفوئاد حوسێن: من باسی ئەوە ناکەم کێ رۆڵی هەبووە و کێ نەیبووە، بەڵام یەک شت روونە، ئەم یاسایە ئیشی وەزارەتی داراییە، وەزارەتی پلاندانانیش یارمەتیمان دەدات، گفتوگۆکەش لە چوارچێوەی وەزارەتی دارایی دەکرێت. بێگومان لەگەڵ سەرۆکوەزیران و وەزیرەکانی دیکەش کراوە، بەڵام ئەساسەکەی ئیشی وەزارەتی داراییە، لە لیژنەی دارایی پەرلەمانیش دەخرێتە بەرباس و لەوێ گفتوگۆی لەسەر دەکرێت، بەڵام ئەساسی مەسەلەکە ئەوەی پەیوەندی بە هەرێمی کوردستانەوە هەیە من حەزدەکەم ئەوە باس بکەم کە ئەساسەکەی لەلایەن وەزارەتی داراییەوە هاتووە.\nلەسەرەتاوە ئەگەر سەیر بکەین، ئەو پرۆژەیەی رەوانەی پەرلەمان کرا، ئەوە نەبوو کە من ناردبووم بۆ ئەنجوومەنی وەزیران، بەڵام کە زانیم ناڕەزایەتیم دەربڕی، دوایی ئەو بڕگەیەی کە پەیوەندی بە هەرێمی کوردستانەوە هەبوو زیادکرا، چونکە لە بنەڕەتدا ئەو بڕگەیە ئێمە ناردبوومان، بەڵام لەنێو لیژنەی دارایی بڕگەکە بەشێوەیەک گۆڕا، ئەوەی مووچەکە هەروەکو خۆی مایەوە، بەڵام بڕگەی نەوتەکە بەشێوەیەکی دیکە گۆڕا.\nرووداو: پەیوەندیتان لەگەڵ سەرۆککۆمار چۆنە؟\nفوئاد حوسێن: سەرۆککۆمار ئیشی خۆی هەیە و منیش ئیشی خۆم هەیە، پەیوەندی ئیشەکەی من بە سەرۆککۆمارەوە نییە، پەیوەندی ئیشەکەی من بە ئەنجوومەنی وەزیران و سەرۆکوەزیرانەوە هەیە.\nپارتى خۆى نایەوێت بگەڕێتەوە کەرکوک\nفەرید ئەسەسەرد: کۆنگرەى یەکێتى بەبێ رێککەوتن ئەنجام نادرێت\nمەسعود حەسۆ: لە ھەڵوێستی حزبەکان و حکومەتی ھەرێمی کوردستان نیگەرانین\nگفتوگۆی نەرمین عوسمان لەگەڵ خاتوو لیدیا شاسوار\nقبوڵ ناكەین دەسەڵاتەكانی قوباد تاڵەبانی كەمبكرێتەوە\nبزووتنەوەی گۆڕان-یش وەكو یەكێتی و پارتی حزبێكی تەقلیدیە


كۆچی دوایی ئەندامێكی دێرینی سازمانی خەبات لە ناوچەی بانە\nخەبات مێدیا: بەپێی هەواڵی گەیشتوو ئەندامێكی دێرین و دڵسۆزی سازمانی خەبات لە گوندی بڵەسەنی ناوچەی بانە كۆچی دوایی كرد.\nرۆژی شەممە 17ی بانەمەڕی 1401ی كۆچی خۆری، كاك رەحمان كەریمی ئەندامی هێزی بەرگری و دڵسۆز و وەفادار بە سازمانی خەباتی كوردستانی ئێران كۆچی دوایی كرد. كاك رەحمان برای كاك عومەری كەریمی ئەندامی سازمانی خەبات لە وەڵاتی نۆروێژ و یەكێك لە دڵسۆزانی ڕێبازی مامۆستا سەید جەلالی حوسەینی و سازمانی خەبات بۆ هەمیشە ماڵئاوایی لە ڕێبازەكەی و گوند و هاوشاریانی كرد.\nكاك ڕەحمان لە دوای ڕاپەرینەكانی ساڵی 1357 وەك هێزی بەرگری سازمانی خەبات ئەركی پاراستنی نیشتمانی گرتە ئەستۆ و لە چەندین داستانی كەموێنە لە شار و ناوچە جیاجیاكانی كوردستان وەكوو پارتیزانێكی گورج و چالاك و دڵسۆز دەوری قارەمانانەی گێڕا. لە دوای داگیركردنەوەی كوردستان لە لایەن هێزە داگیركەرەكانی رژیمی ئاخوندیەوە، كاك ڕەحمان وەكوو ئەندامێكی دڵسۆز و وەفادار بە ڕێبازی سازمانی خەبات خەمخۆر و دەروەست مایەوە.\nبەناوی ڕێكخستنەكانی دەرەوەی سازمانی خەبات و بەتایبەت كومیتەی نۆروێژی سازمان پرسە و سەرەخۆشی لە كاك عومەری كەریمی، خانەوادە و كەس و كار و دۆستانی كاك ڕەحمان لە بڵەسەن و ناوچەی بانە دەكەین و لەم خەم و ناخۆشیەدا خۆمان بە شەریك دەزانین.\nخوای گەورە كاك ڕەحمانی دڵسۆز و وەفادار بە ڕێبازی سازمانی خەبات بخاتە بەر ڕەحمەتی خۆی و سەبر و خۆڕاگری و ئارامی بدات بە كاك عومەر و خانەوادە و كەس و كاری.\nڕێکه‌وت: 2022-05-08 08:09:25


Kurdish page 1 of 15 - English-Video.net\nTED Talks with Kurdish transcript\nئێڤا ئێنسڵەر: هێزێكي کاریگەر بۆ داوای لێبوردنێکی ڕاستەقێنه\nداوای لێبوردنێکی زیرەکانە لە پشت کردنی هەڵەکانەوەیە، ئەفسانەی شانۆنوس، ئێڤا ئێنسڵەر وا دەڵێت. بەم وتە ڕاستە ئەزموونی خۆی لە هەڵسوکەوتی خراپ گۆڕیوە بۆ زانیاری لەسەر ئەو شتانەی هەڵەکەرەکان دەیکەن -- دەڵێت و چوار هەنگاوی پێشکەشکردووە بۆ یارمەتیدانی پڕۆسەکە دیاری دەکات.\nکەیدی کۆڵمان: ژیان لەسەر کەشتی ئاسمانی نێودەوڵەتی لە چی دەچێت\nلەم ئاخاوتنە کورت و خۆشەدا، ئاسمانەوان 'کەیدی کۆڵمان' بەخێرھاتنمان دەکات بۆ چونە نێو کەشتی ئاسمانی نێودەوڵەتی کە ئەو شەش مانگی لەوێ بەسەر بردبوو، بۆ جێبەجێکردنی ئەو تاقیکردنەوانەی سنورەکانی زانست فراوان دەکات. گوێ بگرن فڕین بۆ کارکردن چۆنە، خەوتن بە بێ ھێزی ڕاکێشانی زەوی و بە خێرایی ١٧،٥٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا بژیت بە دەوری زەویدا لە چی دەچێت. کۆڵمان گوتی"کەشتی ئاسمانی ئەو شوێنەیە کە ئەرک و جادوو پێکەوە دێن ،"\nتاشکا و لاورا یاواناوا: ئەمازۆن موڵکی هەموو مرۆڤایەتییە- با بەیکەوە بیپارێزین\nتاشکا و لاورا یاواناوا پێشڕەوی خەڵکی ئەکری، بەرازیل دەکەن، کەوا هۆزێکە ٥٠٠،٠٠٠ هێکتەر دارستانە باراناویەکانی ئەمازۆن پێکدێنیت، وەکو لەو ماوەیەدا سووتانی ئامازۆن جیهانی بە ئاگاهێنایەوە، تاشکا لاورا داوامان لێدەکەن ئەو ساتە بگۆڕین بۆ هەلێک بۆ ئەوەی پاڵپشتی لە خەڵکی ڕەسەنی ئەمازۆن کەوا شارەزاین هەیە بکەین، زانیاری و ئامێرەکان پێویستن بۆ بارێزگاریکردن لە زەوی\nدانییاڵ بۆگر یودڵ: چۆن زمان لە لەناوچوون بپارێزرێن؟\nلە ٨٠ ساڵی داھاتوودا، نزیکەی ٣٠٠٠ زمان لەناو دەچن. ھەمووی بەھۆی بێدەنگبوونی کلتوورەکانیانەوە. لەم قسە کردنە خێرایەدا، چالاکوانی زمان دانیاڵ بوگرێ یودێڵ پیشانمان دەدات چۆن خەڵکی لە سەرانسەری جیھان ڕێگەی نوێ دەدۆزنەوە بۆ زیندووکردنەوەی زمانی باووباپیرانیان و سەر لە نوێ بنیاد نانەوەی نەریت و کلتوورەکەیان. لەگەڵ ئەوەشدا ھەموومان ھان دەدات بۆ گەڕان بە دوای زمانی باپیرانمان. دەڵێت، "چاککردنەوەی زمانەکەتان و لە ئامێز گرتنی کلتوورەکەتان، ڕێگەیەکی بەھێزە بۆ بوون بە خۆت”\nلەیلا پیرهاجی: ئەرکی پزیشکی (ئەی.ئێڵ) و ماددە زیندەگییەکان\nماددە زیندەگییەکان --گەردە بچوکەکانی ناو لەشت وەکو چەوری، گلوکۆز ، کۆلیسترۆل-- بوونەتە هۆی زۆر نەخۆشی، بەڵام ئێمە بە تەواوەتی نازانین ئەوان چین و چۆن کار دەکەن. داهێنەری بواری ئەندازیاری و هاورێی تێد، لەیلا پیرهاجی، بەرنامەکەی خۆی دەخاتە ڕوو بۆ بنیاتنانی تۆڕی بنچینەیی ئەی ئێڵ، بۆ ڕوونکردنەوەی شێوازەکانی ماددە زیندەگییەکان، تێگەیشتنی باشتر لە چۆنییەتی گەشەسەندنی نەخۆشی-- و دۆزینەوەی چارەسەری کاریگەرتر.\nئەیانا ئیلیزابێث جۆنسن: چیرۆکێکی خۆشەویستی بۆ قەیرانی تۆپەڵی مەرجانیەکان\nلەنێو سەدان ژێر دەریاوان، زیندەوەرزانی دەریا ئەیانا ئیلیزابێث جۆنسن کەوتە خۆشەویستیەوە -- لەگەڵ ماسی. لەم هۆنراوەیەوە بۆ ماسی توتی، ئەو باسی پێنج خاڵی ئەم بونەوەرانە دەکات. زۆر بە سادەیی سەرسوڕهێنەرن (لە توانایان بۆ کردنی پیسایی لمی سپی بۆ ڕەنگاوڕەنگ کردن "گۆڕانکاری لە دۆڵابی جل") و پشاندانی چی لە مەترسی دایە -- وەک هەڕەشەی گۆڕانکاری کەش و هەوا بۆ داهاتووی تۆپەڵی مەرجانی.\nیۆنمی پارک: چی دەربارەی ئازادی فێربووم دوای هەڵاتنم لە کۆریای باکور\nکۆریای باکور باوڕ پێنەکراوە". ێۆنمی پارک چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ وا دەڵیت، لە لەتەمەنی ١٠ ساڵی لەو ڵاتەکەی خۆی هەڵاتوە. گێرانەوەی چیرۆکە ترسناکەکانی منداڵی، ئەوە بیرو بۆچوونەکان بە ئاسانی لە ناو چوونی ئازادی- پیشاندانی گۆڕین چۆن دەتوانن بەدەستی بهێنن تە نانەت لە خەراپترین شوێنی جیهانبیت.\nهاجر شەریف: چۆن ژەمی ئێوارەی خێزان بەکاردێت بۆ فێرکردنی سیاسەت\nهەموو کەسێک پێویستە بەشداری بکات لە بڕیاردان و سیاسەت، ئەوەش لەماڵە دەست پێدەکات. هاجر بیرۆکەیەکی سادەی گۆڕاو دەناسێنیت: کەوا دایک و باوکەکان دەتوانن منداڵەکانیان فێری هێزی سیاسەت بکەن، پێان بڵێن کە چۆن کاری ماڵەوە ڕایدەکەن. لەشێوەی کۆبوونەوەی خێزانی ئاشکرا، هەموو کەسێک دەتوانێت بیروڕاکانی دەرببرێت، گفتوگۆ بکات و سازان بکات. "پێویستە خەڵک فێری بکەین کە سیاسەت، پەیوەندییە نەتەوەیی و جیهانییەکان پەیوەندیان هەیە بە بابەتگەلێکی وەک کەسایەتیان و کاروباری خێزانییان،" هاجر دەڵیت."ئایا بەدڵنیایەوە ناتوانیت بەشداری سیاست بکەیت؟"\nسارا بۆتۆ: منداڵان کەی گرنگی دەدەن بە بۆچوونی کەسانی تر؟\nبە پشتبەستن بە توێژینەوەکەی سەبارەت بە گەشەی سەرەتایی منداڵ، دەرووناس سارا ڤالێنسیا بۆتۆ، توێژینەوە دەکات سەبارەت بەوەی لە کەیدا و چۆن منداڵ دەستدەکات بە گۆڕینی ڕەفتارەکانی لە پێش چاوی کەسانی دیکە. لەگەڵ ئەوەشدا، توێژینەوە دەکات لە بارەی مانای ئەو بەها و دەرئەنجامانەی کە ئێمە لە ژیانی ڕۆژانەماندا هەمانە. (.سەیری ئەم گرتە جوانەی منداڵێکی زۆرزان بکە)\nئیڤۆن ڕۆمان: چۆن پۆلیسە ئافرەتەکان کۆمەڵگەکان پارێزراوتر دەکەن؟\nسەڕەڕای سەلماندنی چالاکییان لە نەهێشتنی حاڵەتی توندوتیژی و کەمبوونەوەی بەکارهێنانی هێز، کەمتر لەسەدا ١٣ی ئەفسەرانی پۆلیسی ئەمریکا ئافرەتن. بە سوود وەرگرتن لە زیاتر لە دوو دەیە ئەزموون وەک ئەفسەری پۆلیس و بەرپرسی پۆلیس، ئیڤۆن ڕۆمان باسی ئەوە دەکات کە چۆن گۆڕانێکی سادە لە تاقیکردنەوەی توانای جەستەیی ئەکاديمیایي پۆلیس دەکرێت یارمەتیدەر بێت لە بنیادنانی هێزێکی زیاتر هاوسەنگ کە سوودی دەبێت بۆ کۆمەڵگةکان و ئەفسەرەکان.\nشەرمین ئوبێد- چینۆی: چۆن فیلم دونیابینین دەگۆڕێت\nفلیم توانای گۆڕینی تێڕوانین و شێوازی بیرکردنەوە و کلتوری هەیە. دیکۆمێنتار وهاوڕیی تێد 'شەرمین ئوبێد'- چینۆی ڕاهاتووە دژی توندوتیژی دژی ژنان بجەنگێت، ڕووی کامێراکەی دەخاتە سەر نەریتی کوشتن لەسەر کەیسی شەرەف لە پاکیستان. لە قسە ورووژێنەرەکانی، باسی دەکات چۆن براوەی خەڵاتی سینەمایی ئۆسکار بووە و چۆن ئەم بردنەوەیەی لە ڕێگەی براوەی ئۆسکاری فلیم سینەمای گەڕۆک بۆ گوند و شارەکانی پاکیستان گواستۆتەوە. جیاوازی تێروانینی پەیوەندی نێوان پیاون و ژنان و کۆمەڵگەش لە کاتێک دا لە رێگەی سینەما بگۆڕێت.\nمۆریبا جە: هاتوچۆی بۆشایی ئاسمان گرفتێکی دیکەی خراپی ژینگەکەمانە\nزۆربەیی ئەو شتانەی ناردوماننەتە بۆشایی ئاسمان، نەگەڕاونەتەوە، گەردوونناس و هاوڕێی تێد مۆریبا وادەڵێت. لەم ئاخاوتنە پڕ زانیاریەدا، مۆریبا ڕێگە گشتیەکانی بۆشایی ئاسمانمان بۆ وەسف دەکات و خولگەی زەوەی و چۆن زۆربەیان لەلایەن تەنەکانی کۆنەکانی بۆشایی ئاسمان قان دراون. زانیاری زیاتر دەربارەی گەڕانەکانی بۆ گەشەکردن و جەنجاڵی جیهان و چاودێریکردنی سیستەمی هاتووچۆی ئاسمان- چۆن یارمەتیدەدا بۆ چارەسەرکرنی گرفتە سروشتیەکانی بۆشایی نزیک زەوی.\nسارا کای: باڵندەیەکی دروستکراوی باڵندەکان\nگەردوون پێش ئێستا ئەو هۆنراوەیەی نووسیەوە کەوا پلانتان دادەنا بینووسن." سارا کای دەڵێت، قسەی هاوڕێیەکییەتی، کاڤا ئەکبەری شاعیر. بە پپێشکەشکردنی :باڵندەیەکی دروستکراوی باڵندەکان، پێمان دەڵێت چۆن و لە کوێ هۆنراوەکە دەدۆزێتەوە، ( هەروها کای خانەخوی پڕۆگرامی پۆدکستی تێدە، ئیکس گۆێ لە ئەستێرەی بەرنامەی بۆداکست بگرە لە ئەستێرە.\nبراندون کلیفۆرت: نهێنیەکانی تەلارسازی شتە سەیروسەمەرەکانی جیهان\nچۆن شارستانیەتی کۆن ئەو بەردە گەورانەیان جووڵاندوە بۆ دروستکردنی ستۆن هەێنج، هەرەمەکان و پەیکەرەکانی دوورگەی ئیسترا؟ بەخێرای ،قسەکردنێکی نایابانە، هاوڕێ تید براندۆن کلیفۆرت دەرخستنی نهێنی تەلارسازی رابردوو وپیشاندانی چۆن دەتوانین ئەو بلیمەتیە تکەنەڵۆجیا بۆ بنیات نان لە داهاتوو بەکاربێنین. لە و چەرخەی خۆمان بیناکانمان دیزاینکراون بۆ ٣٠، لەوانەیە ٦٠ ساڵ، ئەو وادەڵێت،" دەمەوێت فێربم چۆن هەندێک شت دروست بکەم کەوا بتوانیت بو هەتاهەتایە بەسەرنجڕاکێشی بمێنیتەوە."\nدانیال لیسمۆر: ژیانم وەک کارێکی هونەری بەرێدەکەم\n،لەوانەیە کەنتۆرەکەی دانیال کەمێک جیاوازتر بێت لەوەی ئێوە-- جلەکانی لەماددە کۆنەکان دروستکراوە، قوتوی بیرە پلاستیک و تا دەگاتە ئەڵماس و ئاوریشمی بەنرخی ٢٠هەزار ساڵ و ئەنگوستیلە کۆنەکانی ڕۆمانیا. لەم قسە گرنگانەیدا، لیسمۆر پێمان دەڵێت ژیان وەک کارێکی هونەری، چۆنە و لە چی دەچێت. "هەموو دەتوانن شاکارەکەی خۆیان دروست بکەن، دەبێت ڕۆژێک هەوڵبدەیت و تاقیبکەیتەوە."\nمۆرگان ڤەیگ: ئەو بەکتریایەی پلاستیک دەخوات\nمرۆڤەکان هەموو ساڵێک ٣٠٠ ملیۆن تەن پلاستیکی نوێ بەرهەم دێنن---هەتا ئێستاش سەڕەڕای باشترین هەوڵەکانمان کەمتر لە سەدا ١٠ یمان سەرلەنوێ بەکارهێناوەتەوە. هیچ ڕێگەیەکی باشتر هەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو هەموو بەفیڕۆدانە؟ زیندەوەرناس مۆڕگان ڤەیگ لیکۆڵینەوە لە بەکتریایەکدا دەکات کە لەڕێگەی هەندێک داهێنانی گونجاوەوە، توانای گەشەیەکی چاوەڕواننەکراوی بۆ خواردنی پلاستیک هەیە و دەتوانێ یارمەتیمان بدات لە چارەسەرکردنی گەورەبوونی کێشەی پیسبوون.\nکەتی هوودل: جیاوازی نێوان خۆشەویستیەکی تەندروست و خۆشەویستیەکی ناتەندروست\nلە قسەکردنێکدا دەربارەی تێگەیشتن و ڕاهێنانی هونەری پەیوەندیەکی تەندروست، کەتی هوود پێنج نیشانە دەخاتەروو لەوانەیە لەپەیوەندیەکی ناتەندروستدا هەبێت، لەگەڵ یارەکەت، هاورێیەک، ئەندامی خێزانێک. ئەو شتانە باس دەکات کە دەتوانیت هەموو ڕۆژێک بە ڕێزەوە خۆشتبوێن. پێمان دەڵێت، "لەکاتێکدا خۆشەویستی هەست و سۆزە، دەتوانین خۆشەویستییەکی باش و پتەو بنیاتبنێین و بە تێپەڕبوونی کات بیسەلمێنین."\nنۆرا براون: "ڕۆژهەڵاتی ڤێرجینیا" / "خەونی جۆن براون"\n2019-01-24 255,994 views\nلەم چرکەساتە سەرنج ڕاکێشە، میوزیکژەن نۆرا براون، دەست بە ژیانێکی نۆی لە نێوان هەردوو ئاوازی کۆنی بانجۆ: "ڕۆژهەڵاتی ڤێرجینیا" و "خەونی جۆن بڕاون" دەکات. نمایشی یادگاریەکی جوان لەگەڵ مێژووی پەرەسەندی بانجۆ دەخاتەڕوو.\nفاتیمە ئەلزەهرا ئەلاتراکچی: بۆ زووتر زانینی نەخۆشیەکان، با سەبارەت بە زمانی نهینی بەکتریا قسە بکەین\nبەکتریاکان قسە بۆ یەکتری دەکەن، زانیارییە کیمیاییەکان بۆ ڕێکخستنی هێرشەکان دەنێرن. چی دەبێت ئەگەر بتوانین گوێیان بۆ بگرین و بزانین بەکتریاکان چی دەڵێن؟ نانۆفیسیست فاتیمە ئەلزەهرا ئامێرێکی داهێنا بۆ سیخوریکردن بەسەر بەکتریا زۆر بلێکان و پەیوەندییە نهێنیەکانیان بۆسەر زمانی مروڤ وەربگرێت. لە کارەکەییدا توانی ڕێگەیەک بنیات بنێت بۆ ئەوەی هەر زوو نەخۆشیەکە دەستنیشان بکات تەنانەت پێش ئەوەی نەخۆش بکەوین.\nسامی نور یونس: .کورتەیەک له مێژووی شەڕی دڕێژخایەنی خەڵکی ڕەگەزگۆڕ بۆ مافی یەکسانی\nچالاکوانی ڕەگەزگۆڕاوەکان و هاوڕێی TED، سامی نور یونس لەم ئاخاوتنە جوانەدا، مێژووی سەرسەختی کۆمەڵی ڕەگەزگۆڕاوەکان باس دەکات. لە مێژووی هاورەگەزبازەکاندا، چیرۆکی ئازایانە، هەڵویستی لێبڕاوانە و تێکۆشانی ناکۆتا بۆ مافەکانی مرۆڤ و یەکستانی بەرچاو دەکەوێت. ئەو دەڵێت، "تەنها بیهێننە بەرچاو کە گفتوگۆیەک چۆن دەگۆڕێت کاتێک دانی پێدەنێن کە تێکۆشانی ڕەگەزگۆڕاوەکان مێژوویەکی دوور و درێژی هەیە‘‘.\nسارە ت. ستێوارت: تیۆرێکی نوێ: مانگ لەکوێیەوە هاتووە؟\n2019-02-21 2,805,305 views\nزەوی و مانگ دووانەیەکی وەک یەکن، بەتەواوەتی لە هەمان ماددە درووست بوون، بێ گومان ئەمە نامۆیە، چونکە لەو کاتەوە هیچ دوو تەنێکی ئاسمانیتر نییە کە هەمان خەسڵەتی کیمیاوییان هەبێت. هۆکاری ئەم پەیوەندیە تایبەتییە چییە؟ بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە، زانای هەسارەناسی سارا ستیوارت تەنێکی گەردوونی جیاواز دەدۆزێتەوە، سینیستیا، و ڕێگەیەکی نوێی بۆ شیکردنەوەی سەرچاوەی دروست بوونی مانگ دۆزیوەتەوە.\nیانا بوهاریر تاڤانیەر: چۆن لە ماندووبوونی چالاکوانی ڕزگار دەبیت\nکاتێک هەست بەشەکەتی دەکەیت وەک چالاکوانێک، باشرین ڕێگە چییە بۆ گەڕاندنەوی وزەکەت؟ بەشداربوویەکی تێد یانا بوگاریر تاڤانیەر دەگەرێت بەدوای هێزی یاریکردندا، تا هێز بگەڕێنێتەوە بۆ چالاکوانەکان. چەند ڕێگەیەک دەخاتە ڕوو، کە دەتوانن بیرۆکەکان سەربخەن و ترسەکان لەناو ببەن.\nمحەمەد ئیدریس: پێویستیی پەنابەرەکان چییە بۆئەوەی ژیانێکئ نوێ دەست پێبکەن\nهەموو خولەکێک لە شوێنیکی نوێ ٢٠ کەس نیشتەجێدەکرێت بەهۆکاری گۆڕانی کەش وهەوا، قەیرانی ئابووری و ناکۆکی سیاسی، بەگوێرەی UNHCR . چۆن یارمەتیان بدەین تا بەسەر کێشە و بەربەستەکانی سەر رێیان بۆ دەست پیکردنی ژیانیکی نوێ زاڵ بن؟ نیشتەجێبوو هاوڕێی TEDمحەمەد ئیدریس ڕابەری تیمێکی تکنۆڵۆجی دەکات، تێوژەرەوەکان و پەنابەرەکان بۆ گەشەپیکردنی ئتار. سەرەتا ئەی ئای لاینگری ڕاستەقینە بەهێز کەوا رێبەری خەلک نیشتەجیبوو دەکات لە ڕێگەی پەناگەوە، یارمەتیاندەدات بۆ ئەوەی مافەکانیان و چارەنووسیان وەرگرنەوە. بەدەست هێنانی ئەنتەرنێت دەست کەوتنی سامان و زانیارییە دەتوانێت جیاوازی لەنێوان ژیان مردن بکات. " ئیدریس وا دەڵێت.\nشاد بیگوم: ژنانی پاکستان چۆن گۆڕانی سیاسی بنیات دەنێن\nچالاکوان شاد بێگون، ژیانی تەرخانکردووە بۆ ئەوەی ژنان بتوانن دەسەڵات بگرنە دەست، تا سود لە توانا شاراوەکانیان وەربگرن. لەم ئاخاوتنە کەسییەدا باسی خەباتی خۆی بۆ ڕزگارکردنی ژیانی ژنان دەکات لە کۆمەڵگە داخراو و ئایینەیەکانی باکوری پاکستان. و داوا لە هەموو ئافرەتانی جیهان دەکات هەوڵ بۆ دۆزینەوەی توانا شاراوەکانیان بدەن. شاد بێگوم دەڵێت، "پێویستە بجەنگین بۆ بەدەست هێنانی مافەکانمان و نەک چاوەرێی کەسێکی تر بکەین یارمەتیمان بدات"\nتیم هارفۆرد: ڕێگایەکی بەهێز بۆ دەرکردنی داهێنەری سرووشتیت\nدەتوانین چی فێربین لە داهێنەرترین کەسەکانی جیهانەوە؟ "فرەکاری لەسەرخۆ،" کارکردن لەسەر چەند پرۆژەیەک و کارکردن لە ماوەی جیاجیادا لەسەر هەر یەکێکیان بەپێی باری دەروونیت -- بێ ئەوەی هیچ پەلەت بێت. نوسەر تیم هارفۆرد باسی ئەوە ئەکات چۆن داهێنەرەکانی وەک ئەنشتاین، داروین، توایلا تارپ و مایکل کرایتۆن ئیلهامەکانیان و داهێنانەکانیان لەڕێگای خەریک بوون بە پرۆژەی جیاجیاوە بووە.\nئەکاش مانۆج: ئامێرێکی گیان پارێز کە پێشوەختە جەڵتەی دڵی خامۆش دیاری دەکات\n2018-11-17 1,819,530 views\nلەوانەیە نیشانە باوەکانی جەڵدەی دڵ بزانیت: ئازاری سنگ، بازوو، هەناسەسواری و ماندوێتی. بەڵام جۆرێکی تر هەیە کە کوشندەیە و دەستنشانکردنیشی قورسە، چونکە نیشانەکانی شاراوەن. لەم ئاخاوتنە کورتەدا، داهێنەرێکی ۱۷ ساڵی ئەکاش مانۆج ئامێرێکمان نیشان دەدات کە بۆ وەستاندنی ئەم بکوژە شاراوەیە دروستیکردوە: بێ زیانە، هەرزانە و ئاسانە بۆ لەبەرکردن. نەخۆشەکە لە ساتێکی هەستیاری جیاوازی نێوان ژیان و مردن ئاگاداردەکاتەوە.\nتۆنى لۆچنى: گه‌شتێکی فۆتۆگرافى دايك و كوڕێك به‌ناو خه‌ڵه‌فاندا\nهونه‌رمه‌ند تۆنى لۆچنى، كامێرايه‌كى تازه‌ى تاقى ده‌كرده‌وه كه دايكه نه‌وه‌د و يه‌ك ساڵه‌كه‌ى له پشتى فۆتۆكانييه‌وه خۆى مه‌ڵاس دابوو. ئه‌و وێنه عه‌فويه بوو به پڕشنگێكى يارمه‌تيده‌ر بۆ لۆچنى تا ژيانى دايكى و ڕۆحى دايكى له‌گه‌ڵ خه‌ڵه‌فه‌اندا دۆكيومێنت بكات. له‌م ئاخاوتنە كاريگه‌ره‌يدا، ئه‌و چيرۆكانه ده‌خاته ڕوو كه له پشت هه‌ندێ له له‌قته دڵخوازه‌كانيانه‌وه‌يه هەیە. وێنه‌ى ئه‌و چێژبينين و سوێيانه ده‌خاته ڕوو كه مرۆڤ به‌هۆى ئاگاداركردنى باوانێكى به‌ته‌مه‌نه‌وه هه‌ستيان پێ ده‌كات.\nمات مولەنوەگ: بۆچی کارکردن لە ماڵەوە باشە بۆ بازرگانی\nهەروەک ناوبانگی کارکردن لە دوورەوە بەردەوام لە بڵاوبونەوەدایە، ئەمڕۆ کرێکارەکان هاوکاری یەکتردەکەن بەدرێژایی شار، و وڵاتەکان تەنانەت دوو هێندە لە ناوچەکان. چۆن جوڵانی ئەم نوسینگانە دەگۆرێت؟ و چۆن دڵنیابینەوە کە هەموو فەرمانبەرەکان لە بنکە و ماڵەوەدان، هەستدەکەن بە پەیوەندی؟ مات مللەنوەگ، دۆزەرەوەی وۆردپرێس و بەڕێوەبەر ئۆتۆماتیک (کە لە ۱۰۰ سەد هێزی کاری بڵاوکردەوە) نهێنیەکەی بڵاوکردەوە.\nمایکڵ س. بۆش: ئەو شتانەی کەوا لە کارمەند دەکەن کە دڵخۆش بن\n٣ ملیار کرێکارمان هەیە لەسەر ئەم هەسارەیە، تەنها%٤٠ لەوان دڵخۆشن لەسەر کارەکەیان. میشێڵ س.بوش تێڕوانینی خۆی لەسەر ئەوەی کە چۆن کرێکارەکان دڵخۆش دەبن. و چەند کۆمپانیا سودمەند دەبن باس دەکات.


چۆن چاره‌سه‌ری لاوازی و که‌می کێشی خۆت دەکەیت؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nچۆن چاره‌سه‌ری لاوازی و که‌می کێشی خۆت دەکەیت؟\nئەمەی خوارەوە چەند ڕێنماییەکی گرنگە بۆ ئەوەی چاره‌سه‌ری لاوازی و که‌می کێشی خۆت بکەیت:\nبەڵام دەبیت لەبیرت بێت کە زیاد بوونی کێش گرنگه ؛ به‌ڵام لاواز نه‌بوونه‌وه گرنگتره، چونکە ژماره‌یه‌کی به‌رچاو له مرۆڤه‌کان کێشه‌ی لاوازی و که‌می کێشی هه‌یه و به‌رده‌وام دوای چاره‌سه‌ردا ئه‌گه‌ڕێن : زۆربه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ک هه‌ندێک ده‌رمان به‌کارئه‌هێنن وکێشیان زیاد ئه‌کات ؛ دوای وازهێنان دووباره کێشیان داده‌به‌زێته‌وه\nهه‌نگاوه‌کانی چاره‌سه‌ری که‌می کێش :\n-دیاری کردنی کێشی نموونه‌یی به گوێره‌ی باڵا و ته‌مه‌ن و ڕه‌گه‌ز.\n-ئه‌نجام دانی فه‌حسی پێکهاتووی له‌ش ( BMA ) بۆ زانینی ڕێژه‌ی ماسولکه و چه‌وری و ئێسقان و ئاو له جه‌سته‌دا.\n-وه‌رگرتنی زانیاری ته‌واو ده‌رباره‌ی نه‌خۆش و مێژووی حاڵه‌ته‌که و نیشانه و ده‌رئه‌نجامه‌کانی.\n-فه‌حسکردنی ئه‌و که‌سه له لایه‌ن پزیشکه‌وه بۆ ده‌ست نیشان کردنی هۆکاری لاوازی و زانینی ئه‌و شیکارانه‌ی پێوێستن و دواتر دانانی ده‌رمان و به‌رنامه‌ی خۆراکی گونجاو.\n-ئه‌نجام دانی شیکاری تاقیگه و تیشک و سۆنار و هه‌ناوبینین به گوێره‌ی پێویست.\n-چاره‌سه‌ری هۆکاری لاوازی ئه‌گه‌ر بتوانرێت.\n-به‌کارهێنانی ده‌رمانی زیادکردنی ئیشتها و ته‌واوکه‌ره خۆراکی و ڤیتامینه‌کان به تایبه‌ت ڤیتامین بی کۆمپلێکس و زینک بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی به گوێره‌ی پێویست به‌ڵام له ژێر پزیشکی پسپۆڕی زانستی خۆراکه‌وه له‌گه‌ڵ پڕۆگرامی خۆراکی ته‌ندروست و گونجاو.\n-پێویسته ده‌رمان بۆ ماوه‌یه‌کی کورت و دیارکراو به‌کار بێت به‌ڵام ڕێنمیایه‌کان هه‌میشه‌یین۰\n-ده‌رمانی زیادکردنی ئیشتهای ڕێگه پێدراو نابێت له‌پڕ بوه‌ستێنرێن به‌ڵکو گرنگه به ته‌دریج که‌م بکرێنه‌وه.\n-هیچ ده‌رمانێک نیه به گه‌ره‌نتی ( % ۱۰۰ ) کێش زیاد بکات له زانستی پزیشکی دا.\n-ئه‌م ڕێنمیانه زۆر گرنگن بۆ پارێزگاری له کێشی نموونه‌یی و لاشه‌ی ته‌ندروست :\n-زوو هه‌ستان و خواردنی نانی به‌یانی پێش سه‌عات هه‌شتی به‌یانی ؛ شه‌وان پێویسته پێش سه‌عات ده و نیو بخه‌وه به تایبه‌ت ڕۆژانی هه‌ینی و پشووه‌کان.\n-له پێش نان خواردن به نیو سه‌عات و کاتی خواردن ئاو و ماستاو و شه‌ربه‌ت و خواردنه‌وه گازیه‌کان و دۆ مه‌خۆره‌وه.\n-ئه‌نجامدانی وه‌رزش به شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام : ڕۆژانه بۆ ماوه‌ی یه‌ک چاره‌ک یان زیاتر.\n-نه‌خواردنی ترش ، لیمۆندۆزی ، ترشیات ، بیبه‌ری توند ، میوه‌ی ترش بۆ ماوه‌ی دوو مانگ.\n-رِۆژانه ۸ په‌رداخ ئاو بخۆره‌وه له نێوان ژه‌مه‌کان به‌ڵام نیو سه‌عات دوای ژه‌مه‌کان پێویسته ئاو بخورێته‌وه.\n-ڕۆژانه سێ جار یان زیاتر میوه‌ی هه‌مه‌جۆر بخۆ؛ میوه‌ی خۆماڵی و وشکراو باشتره.\n-خواردنی سارده‌مه‌نی و خواردنه‌وه گازیه‌کان ڕێگه پێ دراوه له نێوان ژه‌مه‌کان.\n– پێویسته چا و قاوه که‌م بخورێته‌وه و لانی که‌م یه‌ک سه‌عات پاش ژه‌مه‌کان بخورێته‌وه.\n– ئه‌و که‌سانه‌ی ئیشتهای خواردنیان نیه پێویسته بێ سه‌رپه‌رشتی پزیشکی پسپۆڕ ده‌رمانی ئیشتها به‌کار نه‌هێنن و به هێواشی و به ته‌دریج که‌م بکرێته‌وه.\n-ڕۆژانه یه‌ک سه‌عات یان زیاتر بچۆره به‌ر هه‌تاو له نێوان سه‌عات نۆی به‌یانی بۆ سێی عه‌سر.\nئامادەکردنی: دکتۆر کامه‌ران رسوڵ ژاژڵه‌یی


ڤایرۆسە ئابووریيەکانی پێش کۆرۆنا لە ئێستادا – كولتور مه‌گه‌زین\nزۆر باسی ئەوە دەکرێت کۆرنا کاریگەری لەسەر سیاسەتی ئابووری بازاڕی گواستنەوەی یانەکان هەبووە. ڕەنگە تاڕادەیەک ئەم لێکدانەوەیە ڕاست بێت، بەڵام بەشێکیتری هۆکارەکانی سستی و دەستگرتنەوەی یانەکان لە بازاڕی گواستنەوە، بۆ سەردەمی کۆرنا ناگەڕێتەوە، بەڵکوو ڕیشەکانی زۆر قوڵترن و بۆ چەندین ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.\nیەکێک لە هۆکارە دیارەکان دەکرێت بڵێین بۆ ئەو هەڵئاوسانە دەگەڕێتەوە کە لە ئابووری زۆرێک لە یانەکان درروست بوو، لە ئەنجامی خەرجکردنی پارەیەکی زۆر لەسەر کڕین و پێدانی موچەی بەرز بە یاریزانەکان لە ساڵانی پێش کۆڕنادا. هەڵبەتە یاساکانی وێفا بۆ (یاری دارایی خاوێن-FFP) کاریگەری خۆی هەبوو لەسەر قوڵتر کردنەوەی ئەم کێشەیە. بەو پێیەی هاوسەنگکردنی خەرجی و فرۆشتن بۆ کۆمەڵێک یانە کە لە ژێر باری کۆمەڵێک قەرزی گەورەدان وایکرد جوڵەیان لە بازاڕی گواستنەوە سنوردارتر بێت.\nTop 10 biggest spending clubs\nکێشە ستراتیجییە ئابوورییەکانی ئەم یانانە لەوێدا قوڵ دەبێتەوە کە یاریزانەکان لە ئێستا زیاتر لە هەموو شتێک لە یارییە بازرگانییەکە تێگەیشتوون. بەجۆرێک هەموو یاریزانێک جیاواز لە یاریزانانی سەردەمانی پێشوو، نرخ و بەهای خۆی لە بازاڕی گواستنەوەدا دەزانێت، بێگومان ئەمەش بە یارمەتی بەڕێوەبەری کارەکانیان کە لەسەردەمی نوێدا پسپۆرییەکی گرنگی دونیای وەرزشییە. ئەم بەڕێوەبەرانە بەهۆی پسپۆڕی و لێزانیان لە وردەکارییە ئابوورییەکانی دونیای تۆپی پێ، هاوکات هەبوونی تۆڕێکی سکاوتینی گەورە لە ژێر دەستیان کە وایکردووە ئاگاداری نرخ و ئاست و جۆری یاریزانان بن لەسەرانسەری جیهاندا، وایان لێدەکات یاریزانێکی گرنگی بواری کڕینی و فرۆشتن بن.\nبگەڕێینەوە سەر درککردنی یاریزانان بە بەها ئابوورییەکانی خۆیان، دەتوانین بلێین ئەم هۆشیارییەی یاریزانانی سەردەمی نوێ وایکردووە باشتر لە یاری بازرگانی نێو دونیای پرۆفێشناڵی تۆپی پێ تێبگەن. تێگەیشتنیان لە بەهای خۆیان و چۆنێتی قازانجکردنی یانەکان لە ئاست و ئەدایان لە ناو یاریگادا لەڕووی ئابوورییەوە، وایکردووە زۆرێک لە یاریزانەکان بە بەردەوامی دوو مەرجی سەرەکیان هەبێت لە گفتووگۆکانی گواستنەوەیاندا. یەکەم مووچەیەکی بەرز، دووهەم گرێبەستێکی ماوە درێژ.\nخاڵێکیتر کە کاریگەری هەیە لەسەر ئەم یارییە بازرگانیانە پەیوەندی بە سیستەمی بازرگانی جیهانییەوە هەیە لەسەردەمی نیولیبراڵیزمدا کە جەخت لەسەر بازاڕی ئازاد و کێبڕکێی ئابووری کراوە دەکات بێ دەستێوەردانی حکومەتەکان لە بازاڕەکەدا، بەپێچەوانەشەوە ئەرکی حکومەتەکانە بە بەردەوامی بازاڕی نوێ بۆ بازرگانان بکاتەوە. کاریگەری ئەم سیستەمە لە دونیای تۆپی پێدا لەوێوە دەردەکەوێت کە بەرزبوون و دابەزینی نرخی یاریزان هیچ بنەمایەکی کۆنکرێتی و جێگری نییە، بەڵکوو هەر وەکوو بازاڕەکانی دیکە نرخ و بەهاکان بە بەردەوامی لە یاریکردن و گۆڕانکاریدان. هاوکات هۆکارەکانی پشتەوەی ئەم بەرزبوون و دابەزینە لە ڕواڵەتدا سێ نیشانەی سەرەکییان هەیە لە دنیای تۆپی پێدا بریتین لە: ئاستی هەنووکەیی یاریزانەکە، ئاستی هەنووکەیی یانەکە و ئاستی هەنووکەیی بازاڕی فرۆشتن و کڕین کە پەیوەندی ڕاستەخۆی بە دۆخی ئابووری جیهانەوە هەیە لە دەرەوەی دنیای وەرزش.\nئەگەر تەماشا بکەین دەبینین ئەم نیشانانە یەک شت کۆیان دەکاتەوە، ئەویش هەنووکەیی بوونیانە. واتا ئاستی کاتییان چییە و چۆنە. واتا ئەگەر ئاستی یاریزان، یانەکە و بازاڕی گواستنەوە لە ئێستادا بەرز بێت، نرخی یاریزانەکەش بەرز دەبێت و دابەزین یان داکەوتنی هەریەک لەم نیشانانە کاریگەری ڕاستەوخۆ و دراماتیکی دەبێت لەسەر نرخی یاریزانەکە. لەبەرئەوەی بازاڕی کڕین و فرۆشتن ئازادە و یانەکان بە زەبری پارە دەتوانن هەر یاریزانێک لە هەر کاتێکدا بیانەوێت بیکڕن، یانەکان ناچاردەبن لەترسی لەدەستدانی بەهای ئابووری یاریزانەکانیان لە چرکە ساتی ئاست بەرزیان، خۆیان پەیوەست بکەن بە نرخی شکاندنی گرێبەستی زۆر بەرزەوە. لێرەوە تێدەگەین بۆچی لە میدیاکاندا نرخی شکاندنی گرێبەستی ٧٠٠ ملیۆنی و ١ ملیاریمان گوێ لێدەبێت.\nئەمە وایکردووە یانەکان بێ وەرگرتنی هیچ گەرەنتییەکی هونەری ماوە درێژ خۆیان پەیوەستی کۆمەڵێک گرێبەستی مەودا درێژی گرانبەها بکەن کە سەرکەوتن و دۆڕانی وەبەرهێنانە ئابوورییەکەیان پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ئەو زەمانەتە هونەری و جەستەیییەوە هەیە کە یاریزانەک دەیبەخشێت. ئەمەش خۆی لە خۆیدا جۆرە زەمانەتێکی زۆر لاواز و بێ بناغەیە، هەرگیز ناکرێت بەو پێیە ئاستی هونەری و جەستەیی یاریزانان بۆ ماوەیەکی مەودا درێژ گەرەنتی بکرێت. کەواتە پێدانی مووچەی بەرز، گرێبەستی ماوە درێژ و نرخی شکاندنی گرێبەستی ماوە درێژی بەرز وادەکات یانەکان وابەستە و پێوەندی یاریزانەکان ببن، بەجۆرێک سەردەمی نوێی تۆپی پێ ئەگەر سیمایەکی دیاریکراوی هەبێت ئەوا سیماکەی ئەوەیە یاریزانەکان خاوەن یانەکان دەبن، نەک بە پێچەوانەوە.\nلە کۆتایدا دەتوانین بلێین هۆکاری سستی بازاڕی گواستنەوە و ترسی یانەکان لە جوڵانەوە تێیدا، تەنها بۆ هۆکاری گرفتە ئابوورییەکانی سەردەمی کۆڕۆنا ناگەڕێتەوە، بەڵکوو کێشە و گرفتەکان قوڵترن و ڕیشەیان زۆر کۆنترە. بەجۆرێک هەریەک لە سیاسەتی چەند سالەی یانەکان لە بەرزکردنەوە نرخی یاریزان و هۆشیاری یاریزانەکان بە بەهای ئابووری خۆیان و سیستەمی ئابووری نیولیبرالیزم و بازاڕی ئازاد هۆکاریی بنەڕەتین بۆ ئەو دۆخە ئابوورییە ناهەموارەی هەنووکە زۆربەی یانەکان بەدەستییەوە دەناڵێن.


چاپی نوێی ڕۆمانی "خورمای سەر پەنجەکان"ی محسن ئەلڕەملی بڵاوکرایەوە\nچاپی نوێی رۆمانی "خورمای سەر پەنجەکان"ی محسن ئەلڕەملی بڵاوکرایەوە، کە ڕەنجدەر جەبار کردوویەتی بە کوردی و ناوەندی ڕۆشنبیریی ڕەهەند چاپ و بڵاوی کردووەتەوە.\nئەم رۆمانە یەکێکە لە ڕۆمانە بەناوبانگ و سەرنجڕاکێشەکانی ئەم نووسەرە عێراقییە و ساڵی ڕابردوو چاپی یەکەمی بڵاوکرایەوە. وەک سەباح هورمز لە وتارێکیدا دەربارەی ئەم ڕۆمانە دەڵێت: (ئەگەر عەلی بەدر سێ ڕۆمانی نووسیبێت، هەریەکەیان گوزارشت لە قۆناغێکی دیاریکراوی مێژووی عێراق بکەن، کە هەر ڕۆمانێکیان دوو سەد لاپەڕە دەبێت: (بابا سارتەر) مێژووی ساڵانی پەنجاکان و سەرەتای شەستەکان، (مامۆستایانی وەهم) ساڵانی هەشتاکان، (ژنە کافرەکە) ساڵانی دوای ٢٠٠٣ بگێڕنەوە؛ ئەوا محسن ئەلڕەملی ئەم سێ قۆناغە لە ڕۆمانی "خورمای سەر پەنجەکان" دەگێڕێتەوە.\nتێمای سەرەکی ئەم ڕۆمانە لە دەوری سێ کارەکتەری سەرەکی دەخولێتەوە، کە سەر بە سێ نەوەی جیاواز و خاوەن سێ ئایدۆلۆجیای جیاواز و سێ دنیابینی جیاوازن، ئەوانیش: باپیر (حاجی موتڵەق) خاوەن کاریزما و سەرۆکی خێڵەکەی خۆیان و خاوەن ئیمانێکی پتەو و کەسایەتیی بەهێز. باوک (نووح)، کە دەبێتە کوڕی موتڵەق و لە دێیەکەی خۆیان کەسایەتیییەکی بێئەندازە گوێڕایەڵ بۆ باوکی و ئیماندار، بەڵام لە ئەوروپا ڕوویەکی نوێ لە کەسایەتیی دەردەکەوێت، کە خاوەن کەسایەتییەکی سەرکێش و یاخی و لێوانلێو لە حەزی بۆ ئافرەت و مەیخواردنەوە و گاڵتەوگەپ و خۆشنوودی. هەروەها کەسایەتی سێیەم کوڕ (سەلیم)، کە خودی چیرۆکخوانی ڕۆمانەکەیە کەسایەتییەکی ئاشتیخواز و خۆپارێز و دوور لە کێشە.\nچیرۆکی ڕۆمانەکە لەسەر ئەو لەیەکچوون و جیاکارییانە بنیاد نراوە، کە لە نێوان ئەو سێ کارەکتەرە لە لایەک و هەر کارەکتەرێک لەگەڵ خۆیدا، یان لەگەڵ کەسایەتییە دژبەرەکەی لە ناخی خۆیدا لە لایەکی تر هەڵی گرتووە. تاکە شتێک هەموو ئەم کەسایەتییە جیاواز و لەیەکچووانە کۆدەکاتەوە ئەویش خورمایە؛ وەک هێمایەک بۆ خاک، بۆ نیشتیمان، بۆ ئەو خەونەی لە ناوکەکانیدا ژیان بە چەندین شێوە تێیدا بەرجەستە بووە، کە لە کاتی خوێندنەوەیدا، خوێنەر پەی بەو مێژووەی خورما و نهێنییەکانی لە نێو ئەم خێزانەدا دەبات. نووسەر دەیەوێت لەوڵاتێکدا کە مێژووەکەی تژییە لە شەڕ و یەکتر قەبوڵ نەکردن تێمەیەکی گرنگی وەکو لێبوردەیی و تۆڵە بخاتە بەرباس.\nمحسن ئەلڕەملی نووسەر و وەرگێڕێکی عێراقییە و لە ئیسپانیا دەژی. جگە لە چەند کتێبێکی شیعری و چەند شانۆگەرییەک و چەندین بەرهەمی وەرگێڕان لە ئیسپانی و عەرەبییەوە، خاوەنی شەش ڕۆمانە، کە تا ئێستا پێنج دانەیان کراون بە کوردی. ڕۆمانی خورمای سەر پەنجەکان دووەمین ڕۆمانی محسن ئەلڕەملییە ساڵی ٢٠٠٩ بڵاو کراوەتەوە و لە ساڵی ٢٠١٩ وەرگێڕ (ڕەنجدەر جەبار) کردوویەتی بە کوردی و ناوەندی ڕەهەند چاپ و بڵاوی کردووەتەوە. لەم رۆژانەشدا چاپی دووەمی ئەم ڕۆمانە و ڕۆمانی (باخچەکانی سەرۆک)ی هەمان نووسەر، کە ئەویش وەرگێڕی ناوبراو کردوویەتی بە کوردی، بڵاو کرایەوە.


دواى بەرزکردنەوەى نرخەکەى\nقەبارەى فرۆشى دۆلار لە بانکى ناوەندى عێراق لەماوەى هەشت ڕۆژى ڕابردوودا بەڕێژەیەکى بەرچاو رووى لە کەمبوونەوە کردووە، لەدواى دابەزاندنى نرخى دینار بەرانبەر دۆلار.\nبانکى ناوەندى عێراق رۆژى (19ی کانونی یەکەمی 2020) بەرزکردنەوەى نرخى دۆلارى بەرانبەر دینار راگەیاند و 100 دۆلارى بە 147 هەزار دینار دیاریکرد بۆ فرۆشتنى بە هاوڵاتییان، بەڵام هێشتا لە بازاڕ نەگەیشتووەتە ئەو نرخە.\nبەپێی ئامارەکانى بانکى ناوەندى عێراق کە دەست "ناس کورد" کەوتووە (30ی کانونی یەکەمی 2020)، لەدواى ئەو بڕیارەوە فرۆشتنى دۆلار لە بانکەکە بەشێوەیەکى بەرچاو کەمبووەتەوە.\nئامارەکان دەریدەخەن، رۆژى 20ى کانونی یەکەم، بڕى 200 ملیۆن و 507 هەزار و 310 هەزار دۆلار فرۆشراوە بە نرخى 1460 دۆلار بۆ هەر دۆلارێک، رۆژى 21ى کانونی یەکەم دابەزیوە بۆ 138 ملیۆن و 727 هەزار دۆلار، هەروەها رۆژى 22ى کانونی یەکەم 109 ملیۆن و 419 هەزار و 442 دۆلار فرۆشراوە.\nبەپێی ئامارەکان، رۆژى 23ى کانونی یەکەم 77 ملیۆن و 650 هەزار و 994 هەزار دۆلار، 24ى کانونی یەکەم 76 ملیۆن و 600 هەزار و 801 دۆلار، 27ى کانونی یەکەم 68 ملیۆن و 605 هەزار دۆلار فرۆشراوە.\nهەر بەپێی ئامارەکان، رۆژى 28ى کانونی یەکەم 34 ملیۆن و 163 هەزار و 878 هەزار دۆلار، 29ى کانونی یەکەم 15 ملیۆن و 47 هەزار و 993 دۆلار، رۆژى 30کانونی یەکەم 14 ملیۆن و 54 هەزار و 239 هەزار دۆلار فرۆشراوە.


بەرهەم کادار: گۆران لە گەردەلولی بریاردا. – WTARIKURD\nبەرهەم کادار: گۆران لە گەردەلولی بریاردا.\nبەپرسیاریک دەست پێ دەکەم ( هەڵوێست چیە لەنێوان حەقیەتەتو بەرژەوەندیدا ) واتە پێویستە کادیرەکانی بزوتنەوەی گۆران لەم کاتەدا بەهۆکاری بەرژەوەندی شەخسی بێدەنگ بن و، هەڵوێتستیان نەبێت یان لایەنگری حەقیقەتن و هەڵویستی سیاسیان بەلاوە گرنگە؟ بەلای منەوە فاکت، بەئەنجامی بەرژەوەندیە، بەڵام بەرژەوەندی بەئەنجامی فاکت نیە لەم کاتەدا کە بارودۆخی سیاسی هەرێمی کوردوستان و بزوتنەوەی گۆرانی تێکەوتوە. بزوتنەوەی گۆران لە دۆخێکدایە کەپێویستی بەبریاردانە لەسەر چەند ئاستێک، واتە نەک لەدوریاندایە بەڵکو لە چەند ڕیانیک دایە:\nیەکەم: باردۆخی ناوخۆی وپێداجونەوە\nلەسەر ئاستی ناوخۆی پێویستمان بە ئەنجامدانی جاکسازی زیاترە لە ناو خودی حیزبەکە، رەنگە ئەم بابەتە کەمتر شایەنی باس کردن بێت لە ناو راگەیاندنەکاندا بەهۆکاری ئەوەی ئەم بزوتنەوەیە دەستی بەسەر هیچ بەرژەوەندیەکی گشتیدا نەگرتوە، بەڵام بەهۆکاریی ئەوەی کاریگەری لەسەر فەزای گشتی و کۆمەڵگا هەیە ، مادام حیزبە بێبەش نیە لەچاکسازی، ئەوەی من دەمەوێت بیڵیم؛ کێشەی بزوتنەوەکە نەبونی ( ئازایەتی بریار دانە) یان (دروست کردنی کەسی بڕیار دەر)، ژمارەیەک کەسی گەنجو لێهاتو هەیە، بەڵام لەخالی بریاراندانین. رەنگە ئەوبریارەی، کە رێکخەری گشتی بەگونجاوی دەزانیت، ئەوانیش هەمان هەڵوێستیان هەبێت. بەڵام مافی بریار دانیان نەبێت، بابەتێکی تر لەم کاتەدا پێداجونەوەی زیاترو باشترە بەدەستوری حیزبو پەیرەوی ناوخۆی حیزبە، ئیمە دەتوانین بەئەنجام دانی چاکسازی زیاتر لەناوخۆی خۆماندا زیاتر هەرەشە بین بۆسەر حیزبەکانی تر لەهەریمی کوردوستان، گرینگ ترین خاڵی چاکسازیش بریتیە لە جیاکردنەوەی (کادری حیزبی لە فەرمان بەری حیزب ) هەرچەندە ئەم بزوتنەوەی کار بەشیوازی رێکخستنی حیزبی ناکات بەڵام کار لەسەر دروست کردنی کادیر یان جیاکردنەوەی کادیر لەفەرمان بەر ناکات ئەم جۆرە چاکسازیە بەراستی بریاری جەریئی دەویت کەسیێکی دەوێت چۆن بەکردار خۆی بەشداری مەفرەزەسەرەتاییەکانی کردوە لە بۆریاکانی کەرکوک لەسەردامی رژێمیی بەعسو کادربوە، یان کەسیکی دەوێت چۆن لەبەرز ترین پلەی حیزبی و سەربازی ئامادەیە ببێت بە حیزبی ئۆپۆزسۆن ئەم چاکسازیانەش بریاری جەریئی لەم شیوەی دەوێت، بریارێکی دەوێت ئەو نەوشیروانانەی کەدروست بون بەشداری بریاردان بن نەک ببن بەخۆراکی پڵینگەکانی تر.\nلەسەر ئاستی پەرلەمان، مادام پۆستی سەرۆکی پەرلەمان هی گۆرانە، کشانەوە لەحکومەت مانای تەسلیم کردنی ئەم پۆستە نیە بەهیچ کەس. ئەگەر سەیری عورفی سیاسی وڵاتێکی وەک لیتوانیا بکەین لیستی براوەی هەڵبژاردن ئۆتۆماتیک پۆستی سەرۆکی حکومەت وەردەگریت ولیستی دوەم ئۆتۆماتیک پۆستی سەرۆکی پەرلەمان وەردەگریت. بەڵام لێرەدا ئەم پۆستە بەتەوافق وەرگیراوە وەک خیری لێ هاتوە بەلای پارتیە وە بۆگۆرانە، بەڵام ئەمە شایەنی تەوافوق کردن نیە، یان بەگویرەی یاسا بۆ پێک هینانی حکومەت. ئەم بابەتە دیاریکراوە لەهەندی دەوڵەتدا، بەڵام کشانەوە لەحکومەت مانای تەسلیم کردنی پۆستی سەرۆکی پەرلەمان نیە، بابەتێکی تر کە پێویستی بەکاراکردنەوەی پەرلەمانە ئەم کاراکردنەوەیە لەپیناوچی؟ ئەگەر کاراکردنەوە لەپێناو کاراکردنەوە بیت ئەوە سەرکەوتو نابێت، پێویستە کاراکردنەوە بۆئەنجامدانی چەند کاریک بێت، پلان هەبێت بۆ چ کاریک کارابکریتەوە؟ پێویستە کاراکردنەوەکە بۆ چارەسەری هەندیک کیشە بێت کەبەردەوام بون بەکێشە بۆ ژیانی سیاسی ئەگەر کارا بکرێتەوە\nا / بۆ دەکردنی یان هەموار کردنەوەی یاسای حیزبەکان بێت چونکە کەمو کوری زۆری تێدایە گرینگی ئەم یاسایەش ئەوەیە کەحیزب خۆی بۆتە کێشە لەم هەرێمە،\nب/ دەرکردنی یان هەموار کردنەوەی یاسای پێک هێنانی حکومەت\nج / چارەسەرکردنی یاسای سەرۆکایەتی هەریـم نەک بەتەنازول جونکە ئەم بابەت خۆی نایاسییە، ئەگەر پارتی هۆکاریی کارانەکردنەوەی پەرلەمانە، با ئەم جارەش ئەو کردارە جوانە دوبارە بکاتەوە و رێگری بکاتەوە لەئەندام پەرلامانەکان لەکارا کردنەوەی پەرلەماندا. باشترین سیاسەت ئەوەیە چۆن پارتی دەستی یان میژووی خۆی سورکات بەخیانەت، بەبشیک لەئەزمون و جەوهەری ئەم حیزبە لەهەمو کردارێکی گۆرانکاریدا ئەم جۆرە کردارانە بەشێکن لەکاری ئەو، لەم کاتەشدا تەمەنی پەرلەمان ماوەیەکی کەمی ماوە ئەگەر پەرلەمان کارانەبیتەوە ئەوا دەکەوێتە دوای هەلبژاردنەکانەوە ئەگەرهەڵبژاردن لەکاتی خۆیدا بکرێت.\nسێیەم: پۆستی حکومەتی خۆجێی و سەرۆکایەتی هەریم\nئەم دوکیشەیەیان ئەم دو بابەتە لەیەک خاڵدا هاوبەشن، ئەویش دروستکردنی کێشەیەک کەبەیاسا چارەسەر نەبێت، چونکە یاسایەکی نایاساییە بۆنمونە چۆن بەیاسا ماوەی سەرۆکایەتی دریژکراوەتەوە ئێستا دەیەوێت بەردەوام بێت بەنایاسای. یەکیتیش بەهەمان شێوە هاوبەش بوە لەم بابەتەدا یان یەکێتی چۆن ئامادەنەبو پۆستی پاریزگار تەسلیم بکات بەتەوافوق نەبێت کەدواتر کیشەدروست بوە، بەلای منەوە بونی تەوافوق لەناو یاسایەکدا کێشەیەکی جارەسەر کردبێت نایاساییە. کاتیک تەوافوق دەکرێت کە یاسا ئاماژەی بەچارەسەری کێشەکە نەدابێت، حیکمەتی یاسا یان فەلسەفەی یاسا بۆ رێکخستنە بەڵام فەلسەفە یان حیکمەتی تەوافوق بۆ رێکەوتنە یان بۆ سازشی بەرژەوەندیە. کەواتە چ جیاوازیەک هەیە لەنیوان یەکیتی و پارتی لەدروست کردنی کێشەی سیاسی لەسەر پۆستەکان، یان ئەم پرسیارە لەخۆمان بکەین ئەگەر گۆران تەنازولی لەمافی قانونی خۆی نەکردایە لەسەر پۆستی پاریزگار، ئێستا کێشەکە لەمە قوڵ تر دەبو؟ یەکێتی لەنێوان خراپ و خراپ تر چی هەڵدەبژارد؟ ئەگەر پۆستی سەرۆکی هەریم بەدەست یەکێتی بوایە ئەوادەبو داوای مافی پەنابەری لە هەولێربکەین؟\nچوارەم: پەیوەندی نێوان گۆران و یەکێتی\nرەنگە بەپێویستی نەزانم زۆر لەسەر ئەم پەیوەندیە بدوێم، چونکە لەکاتی خۆیدا هیچ بەگونجاوم نەزانیوە بۆ بونی رێکەوتن لەنێوان گۆرانو یەکێتی چونکە لەسەرتای دروست بونی باڵی ریفۆرم پێیان دەوترا ئەوەی لێمان دەکات بەفشە لێی دەکەین بەكشە، وەک ئەوەی ئاپارتاید بکرێییت. ئاپارتایدی سیاسی کران، دواتر تائەم کاتەش لەگەڵ بەرێکردنی چەند ساڵێک لە توندو تیژی سیاسی بەرامبەر ئەم بزوتنەوەیە رێکەوتنیکی لەگەل کراوە بەبێ ئەوەی بەیەک خاڵ گۆران لێی سودمەند بوبێت، پێیم وایە هیچ پاساوێکی نیە بۆ بونی رێکەوتن لەگەل یەکێتی. دەتوانم بەچەندان بەڵگە پێش رێکەوتن یان دوای رێکەوتن بهێنمەوە کەشایەنی رێکەوتن نەبوە. بۆنمونە کاتێک ئەم حیزبە بو بەئۆپۆزسیۆن رێکەوتنی لەگەڵ کی کرد تاکو ببێت بەئۆپۆزسیۆن ؟ ئێستا کە خاوەنی 25 پێنج کورسیە دوای سالانێک لەئەزمون دەبێت چ ترسیک هەبێت تاوای لێبکات بۆ ئەنجامدانی رێکەوتن لەگەڵ یەکێتی؟ کەداهێنەری چەمکی فەسادەتی میدیای و قانونی و توندو تیژیە، لەکۆتایدا گۆران چۆن بریار دەدات لەسەر ئەم بابەتانە؟\nفەوزی ڕەمزی: مام ساڵح و ڕاوی ڕێوی.


وردەکاریی هێرشەکەی داعش بۆ سەر پێشمەرگە لە خورماتوو\nلەلایەن هەڵکەوت عەزیز 18/5/2017\nپێشمەرگە هێرشێکی داعشی تێکشکاند\nچەکدارانی داعش لە پێنج قۆڵەوە هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە رۆژئاوای خورماتوو، زیاتر لە شەست چەکداری داعش لەو هێرشەدا بەشداربوون، پێشمەرگە چوار کاژێر شەڕی دەستە و یەخەی لەگەڵ کردن و دواجار داعش تێکشکا.\nهێمن دارا بەگ، ئەفسەر لە لیوای پێنجی پیادە بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند "داعش ویستی بە شۆفڵ لە خەندەقەکانی پێشمەرگە بپەڕنەوە، زیاتر لە پێنج هەمەریان لەگەڵدابوو دەیاویست سەرەتا خۆکوژەکانیان بنێرن، بەڵام رێگەمان پێنەدان و تێکمان شکاندن، ناچار بە پاشەکشەمان کردن".\nداعش سەرەتا هێرشی کردە سەر حەشدی شەعبی و سوپای عێراق و پۆلیسی فیدراڵی، کە لەو ناوچەیەدان، بەڵام دواتر ئامانجی هێرشەکەیان گۆڕیوە و ویستویانە سەنگەرەکانی پێشمەرگە ببڕن.\nئیسماعیل محەممەد، پێشمەرگە لە لیوای پێنج دەڵێت "سەرەتا هێرشیان کردە سەر سوپاو حەشدو پۆلیس، لەدوای ئەوەش هێرشیان کردە سەر ئێمە و بەناو دۆڵەکەدا هاتن بەتەواوی نزیکی سەنگەرەکانمان بوونەوە و شەڕی زۆر قورسیان کرد".\nچەکدارەکانی داعش لە حەویجەوە هاتبوون، هەربۆیە فەرماندەکانی پێشمەرگە دەڵێن، تاوەکو ئەو ناوچەیە بەدەستی داعشەوە بێت مەترسییەکان کۆتاییان نایەت.\nفەرهاد گەڵاڵی، فەرماندەی فەوجی دوو لیوای پێنج دەڵێت "زۆر زەرورە ناوچەکانی حەویجە پاکبکرێنەوە لە داعش، داوا لە سەرکردایەتی کورد دەکەین ئەم سەرەتانە لەم ناوچەیە کۆتایی پێبێنن، بۆ ئەوەی مەترسییەکانیش کۆتاییان بێت".\nلە شەڕ و رووبەڕوونەوەکەدا دوو ئەفسەری پێشمەرگە شەهید و دوانزە پێشمەرگە برینداربوون، نزیکەی 25 چەکداری داعشیش بە دەستی پێشمەرگە کوژران.\nنیشانەکردن : پێشمەرگە , داعش, خورماتوو\n26282 ژمارەی بینین


ئانافیلاکسی کاردانەوەیەکی ھەستۆکیھێن(allergic)ی گرینگە کە بەشێوەی لەناکاو دەستپێدەکات و دەتوانێ ببێتە ھۆی مردن. ئانافیلاکسی بەگشتی بە نیشانەیەکی وەکوو زیپکە ھاوڕێ لەگەڵ خورین، ئیلتیھابی گەروو و زەختی خواری خوێن ھاوڕێ دەبێ. ھۆیەکانی گشتی ئانافیلاکسی بریتیە لە چزووی مێش و مەگس، خواردەمەنی و دەرمانەکان.\nپاتۆفیزیۆلۆژی، ناسینی نەخۆشی و چاوەدێری ئەو\nئانافیلاکسی بە ھۆی ئاودزکردنی پڕۆتین لە ھەموو جوورە بە تایبەت لە خڕۆکەکانی خوێنی سپی پێش دێت. ئەم پڕۆتینانە دەتوانن کردەوەیەکی حەساسیەت ھێنەر (ئالێرژی ھێنەر) دەستپێبکەن و یان کردەوەکان تووندتر بکەن. ھۆی ئاودزکردنی ئەم پڕۆتینانە دەتوانێ کردەوەی سیستەمی سڵامەتی بێت، یان ھۆیەکی تر کە پەیوەندی بە سیستەمی سڵامەتییەوە نییە. ئانافیلاکسی بە پێی نیشانەکان و ئاگادارییەکان لە کەسەکەدا دەناسێندرێ. دەرمانی سەرەکی دەرزیلێدانی ئێپی نفرینە کە لە ھەندێک کات لەگەڵ دەرمانەکانی تر تێکەڵ دەبێت.\nئێپیدمۆلۆژی و پێشینەی نەخۆشی\nلە سەرتاسەری جیھاندا -٠٫٠٥ % لە خەڵکی جیھان ئانافیلاکسی لە بڕگەیەک لە ژیانی خۆیاندا تاقی دەکەنەوە. وشەی ئانافیلاکسی لە وشەی یۆنانی ἀνά ana "لە بەرامبەری"، و φύλαξις phylaxis "پاراستن"، وەرگیراوە.\nبەگشتی ئانافیلاکسی نیشانەی زۆر جیاواز لە چەند خولەک یان ساعەتێکدا بەدی دێنێ.ئەگەر ھۆی ئانافیلاکسی مادەیەک بێت کە ڕاستەوخۆ چۆتە ناو لەش و خوێن (لەناو دەماری خوێندا)، نیشانەکانی ئانافیلاکسی بە شێوەی گشتی لە نێوان ٥ ھەتاکوو ٣٠ خولەکدا وەدیار دەکەوێت. کاتی مامناوەندی ٢ ساعەتە ئەگەر بەھۆی خواردەمەنییەوە بێ کە کەسەکە خواردوویەتی.. زۆرترینی ئەوبەشانەی کە تووشی دەبێ، بریتییە لە: پێست(٩٠-٨٠%) سییەکان و ڕێگەی ھەناسەکێشان(٧٠%) گەدە و ڕێخۆڵە(٤٥-٣٠%)، دڵ و دەمارەکانی خوێنی(٤٥-١٠%) و سیستەمی دەمارەکانی ناوەندی(١٥-١٠%). بەگشتی یان دوو دانەیان و یان زۆرتری ئەم سیستەمانە تووش دەبن.\nلیر و زیپکەی سەر کەمەری کەسی تووشبوو بە ئانافیلاکسی\nنیشانەکان بەگشتی بریتیە لە لیرەکانی سەر پێست، خورینی دەموچاو و پێستی سوورھەڵگەڕاو، یان لێوی ھەڵمساوە...ئەو کەسانەی کە تووشی لیری ژێرپێستی (ئانژیۆئەدەم) بوون، لەوانەیە بە جێگەی خورین، ھەست بە سووتان بکەن. تاکوو ٢٠%ی تووشبوان لەوانەیە بەجێگەی خورین زمان یان ناوگەروویان ئیلتیھاب بکا.. نیشانەکانی تر وەکوو ئاوڕێژی لووت و ئاوسانی پەردەی چڵمینی سەر چاو و پیلۆی چاو (کۆنژێنێکتیویت) ە. پێست لەوانەیە بەھۆی کەمی ئۆکسیژن ڕەنگەلەی ببێتە شینی کاڵ (سیانۆز)..\nنیشانەکانی ھەناسەکێشان بریتییە لە تەنگی نەفەس، ھەناسەکێشانی دژوار و ھاوڕی لەگەڵ دەنگی خس خس، یان ھەناسەکێشانی دژوار بە دەنگی بەرز (ھاوڕێ لەگەڵ فیکە) ھەناسەکێشان بە دەنگی خس خس بەگشتی بە ھۆی گرژی ماسولەکانی خوارەوەی ڕێگەی ھەناسەکێشانە (ماسوولکەکانی بۆری ھەوا) وەیە. ھەناسەکێشانی ھاوڕێ لەگەڵ دەنگی فیکە بە ھۆی ئاوسانی بەشەکانی سەرەوەیی ڕێگەی ھەناسەکێشانەوەیە، کە دەبێتە ھۆی تەنگی ڕێگەکانی ھەناسەکێشان گیرانی دەنگ، ئێش لە کاتی قووت داندا و کۆخەش لەوانەی ڕوو بدات\nشادەماری دڵ لەوانەیە بەھۆی ئازادکردنی ھیستامین لە خانەکانی دیاری کراوی ناو دڵ، بە شێوەیەکی لەناکاو گرژ بنەوە.(گرژبوونی شادەماری کرۆنێر) ئەم پێکھاتە بەرگردەبێ لە ھاتووچۆی خوێن بۆ دڵ. و لەوانەیە ببێتە ھۆی مردنی خانەکانی دڵ (ئێنفارێکتووسی میووکارد)، یان لێدانی دڵ لەوانەیە زۆر توندتر، یان زۆر ئارامتر ببێت (دیس ڕیتمی دڵ)، و یان لەوانەیە دڵ لە لێدان بکەوێ(ڕاوەستانی دڵ). . کەسانێک کە لە پێشووتردا گرفتی دڵیان ھەیە زۆرتر تووشی گرفتی دڵی پێکھاتوو لە ئانافیلاکسین. لەکاتێکدا کە لێدانی تووندی دڵی زۆرتر بە ھۆی زەختی خوارێی خوێن تووشدەبێت، ١٠% لەوکەسانەی کە لە ئانافیلاکسی ڕەنج دەکێشن لەوانەیە لێدانی دڵی خوارەوە (بڕادی کاردی) یان زەختی خوارێی خوێنیان ھەبێ.(تیکەڵاوی لێدانی دڵی خوارەوە و زەختی خوێنی خوارەوە، ڕێفلێکسی بزول یان ڕێش¬یان ناو دەنێن لە منداڵان و لاوەکاندا خواردن زۆرترین ھۆی ھاندانە. لە گەورەکان دەرمانەکان و گەستن و پێوەدانی جڕوجانەوەر زۆرترین ھاندەرەکانن.ئەوانەی کەمتر دەبنە ھۆی ئەم شتە بریتین لە ھۆکاری فیزیایی و ھۆکاری بیۆلۆژیک (تۆوی پیاو)، لاتکێس، گۆڕانکاری ھۆڕمۆنی، زیادکراوەکانی خواردەمەنی (وەکوو ڕەنگەکانی خواردەمەنی و مۆنۆ سۆدیۆمی گلۆتامات) و ئەو دەرمانانەی کە بۆ پێست بەکار دەھێندرێن (دەرمانەکانی تەیبەت بە شوێن). ڕاھێنانی لەشی و پلەی گەرمی (چ سەرما و یان گەرما)، دەتوانێ لە ڕێگەی ھاندانی خانەکانی شانەکراوی دیاریکراو (مەست سێلەکان) کە مادەی کیمیایی بەدیھێنەری کاردانەوەی حەساسیەتھێنەر(allergic)دەڕژێنن، دەبنە ھۆی تووشبوون بە ئانافیلاکسی.\nئانافیلاکسێک کە ھۆیەکەی وەرزش بێت بەگشتی تایبەتە دەبێ بە خواردنی واردەمەنی دیاریکراو. ئەگەر ئانافیلاکسی کاتێک بێتەپێش کە کەسەکە لەکاتی وەرگرتنی دەرمانی لەھۆش¬چووندایە، زۆرترین ھۆی ئەو دەرمانە دیاریکراوەیە کە بۆ بدیھێنانی فەلەجی بەکاردەھێندرێن (ھۆیەکانی بەرگریکەری ماسوولەکانی دەماری)، ئانتی بیۆتیکەکان و لاتکێس. لە ٥٠-٣٢% تووشبونەکاندا ھۆیەکە نادیارە.(ئانافیلاکسی ئیدیۆپاتیک)\nزۆریەک لە خواردەمەنییەکان دەتوانن ببنە ھۆی بەدیھاتنی ئانافیلاکسی، ئەگەرچی خواردەمەنییەکە بۆ ھەوەڵین بار بوخوردرێت لە ئاسیادا، برینج و نۆک بەگشتی دەبنە ھۆی بەدیھاتنی ئانافیلاکسی. جۆرەکانی بەھێزتر بەگشتی بەخواردنی خواردەمەنی بەدی دێن،، , بەڵام ھەندێک لە کەسەکان کە مادەی خۆراکی لە بەشیک لە لەشیان دەکەوێ، کاردانەوەیەکی زۆر بەھێز لەخۆیان نیشان دەدەن. مناڵان دەتوانن بەسەر حەساسیەت(Allergy)ی خۆیاندا زاڵ بن. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ٨٠% مناڵان تووشبوو بە ئانافیلاکسی سەبارەت بە شیر و ھێلکە و ٢٠% تووشبوو بە ئانافیلاکسی تایبەت بە پاقلەی سودانی دەتوانن ئەم خواردەمەنیانە بەبێ گرفت بخۆن.\nھەر دەرمانێک لەوانەیە ببێتە ھۆی ئانافیلاکسی. باوترینیان ئانتی¬بیوتیکەکانی بێتالاکتام (وەکوو پنیسلین)، ئاسپرین و دەرمانەکانی دژە ئیلتیھابی نائیدترۆئیدیە(NSAIDs). ئەگەر کەسیک سەبارەت بە یەکێک لە دەرمانەکانی دژە ئیلتیھابی ناستریدیە(NSAIDs)حەساسیەت(Allergy)ی ھەبێ، دەتوانێ جۆرێکی تر لەم دەرمانانە بەکار بھێنی بەبێ ھاندەری بەدیھاتنی ئانافیلاکسی. ھۆیەکانی تری باو بۆ بەدیھاتنی ئانافیلاکسی، چارەسەری بە مادەی کیمیایی، ڤاکسین، پڕوتامین (ناو سپێڕم) و دەرمانەکانی گیایی بەخۆوە دەگرێ. ھەندێک لە دەرمانەکان وەکوو وانکۆمایسین، مۆڕفین، و ئەو دەرمانانەی کە بۆ ئاشکارکردنی وێنەکانی تیشکی ئیکس بەکاردەھێندرێن (ڕادیۆکانتراست ھێنەرەکان) بە خەسارگەیاندن بە خانەکانی دیاریکرا لە شانەکراوەکان و ھاندەریان بە ئازادکردنی ھیستامین (دێگرانۆلاسیۆن مست سێلەکان) دەبنە ھۆی ئانافیلاکسی. بەرفراوانی کاردانەوە لە ئاست دەرمانێک تا ڕادەیەک پەیوەندی بە ئەوە ھەیە کە ئەم دەرمانە چەند کەڕەت جارێک بدرێتە کەسەکان و تا ڕادەیەکیش بەوە کە دەرمانەکە چۆن لەناو لەشدا کاردەکات. ئانافیلاکسی پەیوەندیدار بە پنیسلین یان سفالۆسپۆرینەکان تەنیا دوای پەیوەندی گرتنیان بە پڕۆتەئینەکانی ناو لەش بەدی دێ، و ھەندێک ئاسایی تر لەوانی تر پەیوەندییەکە درووست دەکەن. ئانافیلاکسی پەیوەندیدار بە پنیسلین لە نێوان ھەر ٢٠٠٠ ھەتاکوو ١٠٠٠٠ کەس لە وەرگرانی پنیسلین، تەنیا لە یەک کەسدا پێش دێ. مردن لە کەمتر لە یەک کەسدا لە ھەر ٥٠٠٠٠ کەسی وەرگر پێش دێ. ئانافیلاکسی پەیوەندیدار بە ئاسپرین و دەرمانەکانی دژە ئیلتیھابی نا ستڕیئیدی(NSAIDs)نزیک بە یەک کەس لە ھەر ٥٠٠٠٠ کەسدا پێش دێ. ئەگەر کەسێک سەبارەت بە پنیسلینەکان لەخۆی کاردانەوە نیشان بدات، خەتەری کاردانەوەی سەبارەت بە سفالۆسپۆرین زۆرتر دەبێ، بەڵام ئەم مەترسێ لە یەک لە ١٠٠٠ کەمترە. دەرمانە کۆنەکان کە بۆ باشترکردنی وێنەکانی تیشکی ئیکس بەکاردەھێندران (ڕادیۆکانتراست ھێنەرەکان) لە ١% جارەکان تووشی کاردانەوە دەبوو. لە دەرمانەکانی نوێدا، ڕێژەی کەمتری لە مادەی ڕادیۆکانتراست ھێنەری ئوسمۆلار Osmolar radiocontrast) تووشی کاردانەوە لە ٠٫٠٤% جارەکان دەبێ.\nژەھری پێوەدان و گەستنی جڕوجانەوەرەکانی وەکوو مێش ھەنگوین و مێشی بێ ھەنگوین (ھایمنۆپترا) یان سنەکان (تریاتۆمینا) لەوانەیە ببێتە ھۆی تووشبوون بە ئانافیلاکسی.\nئەگەر کەسێک لە پێشوودا سابارەت بە ژەھرێک کاردانەوەیەکی ھەبووە، و ئەگەر ئەم کاردانەوەیە لە کاردانەوەی ناوچەکانی دەوروبەری شوێنی پێوەدانەکە فراوانتر بوە، لەداھاتوودا لەگەڵ مەترسی زۆرتر سەبارەت بە ئانافیلاکسی بەرەوڕوویە. ئەگەرچی نیوەی ئەو کەسانەی کە بە ھۆی ئانافیلاکسی گیانی خۆیان لەدەست دەدەن پێشتر ھیچ کاردانەوەیەکی بەرفراوانی (سیستماتیک) یان نەبووە.\nئەو کەسانەی کە نەخۆشی تەنگە نەفەسی، ئەگزیما یان ڕینێتیان ھەیە زۆرتر لە سنووری مەترسی تووشبوون بە ئانافیلاکسی پەیوەندیدار بە خواردەمەنی، لاتکێس و ھۆیەکانی ڕادیۆکانتراست ھێنەر دان. ئەم کەسانە کەمتر لە مەترسی تووشبوون بە ئانافیلاکسی سەبارەت بە دەرمانەکانی دەرزیلێدان و پێوەدانی جڕوجانەوەرەکان دان. لێکۆڵینەوەیەک لەسەر مناڵانی تووشبوو بە ئانافیلاکسی نیشان دەدا کە ٦٠%ی ئەوان پێشینەی نەخۆشییەکانی ئاتۆپیک¬یان ھەبووە. زۆرتر لە ٩٠%ی مناڵان کە بەھۆی تووشبوون بە ئانافیلاکسی گیانیان لەدەست داوە تووشی تەنگە نەفەسی ببوون. ئەو کەسانەی کە زۆترت لە ڕادە بەدەر تووشی شێواوی بەدیھاتوو لە مەست سێل لەناو شانەکانی خۆیانن (ماستۆسیتۆز) یان مەست سێلی زۆرتریان ھەیە، لە مەترسی زۆرتردان. ھەرچی کاتی نێوان ئاخرین پەیوەندی لەگەڵ ھۆیەکانی تووشبوون بە کاردانەوە زۆرتر بێ، مەترسی کاردانەوەیەکی نوێ کەمتر دەبێ.\nئانافیلاکسی کاردانەوەیەکی بەھێزی حەساسیەتھێنەرە (allergic) کە لەناکاو دەستپێدەکات و زۆریەک لە بەشەکانی لەش دادەگرێ.. ھۆیەکەشی تەشەنەی پەیوەندیدەرەکانی ئیلتیھابی و سیتۆکاینەکان ناو مەست سێلەکان و بازووفیلەکانە. تەشەنەی ئەوان بە ھۆی کاردانەوەیەکی سیستەمی بەرگرییە، بەڵام بە خەسارگەیاندن بەم خانانەش بەدی دێ کە تایبەتە بە وڵامی سڵامەتی نییە..\nکاتێک کە ھۆی بەدیھاتنی ئانافیلاکسی وڵامێکی سڵامەتییە، ئیمێنۆگلۆبینی E (IgE)پەیوەند دەدرێ بە مادەی دەرەکی کە بۆتە ھۆی دەستپێکردنی کاردانەوە (دەرمانی لەش پارێز). تێکەڵاوی پەیوەندی IgE لەگەڵ دەرمانی لەش پارێز، وەرگرەکانی FcεRI لەسەر مەست سێلەکان و بازوفیلەکان چالاک دەکا. مەست سێلەکان و بازوفیلەکان بە تەشەنەکردنی پەیوەنددەرەکانی ئیلتیھاب وەکوو ھیستامین لە خۆیان کاردانەوە نیشان دەدەن. ئەم پەیوەنددەرانە گرژبوونەوەی ماسولەکانی تەختی برونێش زۆرتر دەکەن و دەبنە ھۆی فراوانتر بوونی دەمارەکانی خوێن (وەدرەنگ کەوتنی خوێنی شادەمار)، تەشەنەی شلە لە دەمارەکانی خوێندا زۆرتر دەبێ، و کاریگەری ماسولەکانی دڵ کەم دەکاتەوە.. ھەروەھا کاردانەوەیەکی سڵامەت ناسی ھەیە کە تیبەت بە IgE نییە، بەڵام دیار نییە کە ئەم کاردانەوەیە لە مرۆڤدا پێش دێ یان نا.\nکاتێک کە بەھۆی وڵامێکی سڵامەتی نییە، کاردانەوەی بەدیھاتوو لەم ھۆیانە کە ڕاستەوخۆ خەساردەگەیێنە مەست سێلەکان و بازوفیلەکان و دەبنە ھۆی ئازادکردنی ھیستامین و مادەکانی تر کە بە گشتی لەگەڵ کاردانەوەیەکی حەساسیەت ھێنەر(allergic) ھاوڕێن (دەگەرانۆلاسیۆن)). ئەو ھۆیانەی کە دەتوانێ بەم خانانە خەسار بگەیێنێ، بریتیە لە کۆنتراست ھێنەر بۆ تیشکی ئیکسو مادە بێھۆشکەرەکان (ئێپیۆئیدەکان)، پلەی گەرمی) گەر یان سارد) و لەرزینە.\nئانافیلاکسی دەتواندرێ بە یارمەتی دەسکەوتەکانی پزیشکی و کلینیکی بدۆزرێتەوە. ھەرکات یەکێک لە سێ بابەتی خوارەوە لە چەند خولەک یان کاتژمێردا دوای لێکەوتنی مادەی ھەستیار (ئالێرژی) ھێنەر ڕووبدات ئەگەری ئەوە ھەیە کە کەسەکە تووشی انافیلاکسی بووە.: ئانافیلاکسی دەتواندرێ بە یارمەتی دەسکەوتەکانی پزیشکی و کلینیکی بدۆزرێتەوە. ھەرکات یەکێک لە سێ بابەتی خوارەوە لە چەند خولەک یان کاتژمێردا دوای لێکەوتنی مادەی ھەستیار (ئالێرژی) ھێنەر ڕووبدات ئەگەری ئەوە ھەیە کە کەسەکە تووشی انافیلاکسی بووە.:\nتێکەڵی پێست یان چێنراوەکانی دەماری دڕکاوی ھەروەھا گرفتی ھەناسەکێشان و ھاتنەخواری زەختی خوێن\nژمارەی دوو یان زۆرتر لە نیشانەکانی خوارەوە:-\nآ- تێکەڵاوی پێست و پەردەی چڵمین\nب- گرفتی ھەناسەکێشان\nج- زەختی خوێنی خوارەوە\nد- گرفتی تایبەت بە گەدە و سۆرچک (بۆری خۆراک)\nھاتنە خواری زەخت دوای لێکەوتنی مادەی ھەستیار (ئالێرژی) ھێنەری دیاریکراو\nئانافیلاکسی بە سێ جۆری سەرەکی دابەش دەکرێ. شۆکی ئانافیلاکسی کاتێک ڕوو دەدات کە دەمارەکانی خوێن لە زۆربەی بەشەکانی لەش فراوانتر دەبنەوە (فراوانترکردنی دەمارەکانی سیستماتیک)، کە دەبێتە ھۆی زەختی خوێنی خوارەوە کە ٣% لە زەختی خوێنی نۆڕماڵی کەسێکی ئاسایی خوارترە یان ٣٠% لە رێژەی ئیستاندارد خوارترە. ئانافیلاکسی دوو قۆناغی کاتێک دیاری دەکرێ کە نیشانەکان بەینی ٧٢-١ کاتژمێر بگەڕێنەوە، ئەگەرچی لێکۆڵینەوەکان نیشان دەدەن کە ٢% ی کەیسەکانی ئانافیلاکسی دوو قۆناغین. نیشانەکان زۆرجار لە نێوان ٨ کاتژمێردا دەگەڕێنەوە. کاردانەوەی دووھەم بە ھەمان شیواز دەرمان دەکرێ کە ئانافیلاکسی سەرەکی دەرمان دەکرێت. چەوکی ھاوسان لەگەڵ ئانافیلاکتیک یان کاردانەوەکانی ئانافیلاکسی ناوەکانی کۆنی ئانافیلاکسین کە ھۆی ئەم کاردانەوە ئالێرژیک نییە بەڵکوو ھۆیەکەی خەسارگەیاندنی ڕاستەوخۆ بە مەست¬سێلەکانە (گرانۆلاسیۆنی مەست¬سێلەکن). کەسانێک پێیان وایە ئیتر نابێ کە لە ناوەکانی کۆن کەڵک وەرگیڕێ.\nتاقیکاری ئالێرژی پێستی لە حاڵی بەڕێوەبردن لەسەر قۆڵی ڕاست\nتاقیکاری ئالێرژی لەوانەیە یارمەتی ئەوە بدات کە چ شتێک بۆتە ھۆی ئانافیلاکسی کەسەکە. تاقیکاری ئالێرژی پێستی (وەکوو پەچی تاقیکاری) بۆ خواردەمەنی و ژەھری دیاریکراو ھەیە. تاقیکارییەکانی خوێن بۆ دژەتەنەکانی تایبەت بۆ ناساندن ئەو ئالێرژیانەی کە بە ھۆی شیر و ھێلکە و پاقلەی سودانی و مێشکی داری و ماسی بەدی دێ، کاریگەرە. تاقیکارییەکانی پێستی دەتوانێ ئالێرژی بە پنێسلینی بسەلمێنێ. بەڵام بۆ دەرمانەکانی تر تاقیکاری پێستی نییە. ئانافیلاکسی نائاسوودەیی تەنیا بە لێکۆڵینەوەی پێشینەی کەسەکە یان بە دانانی وی لە ئاست مادەی ئالێرژی ھێنەردا کە لەوانەیە لە ڕابردوودا بوبێتە ھۆی کاردانەوە، دیاری دەکات. ھیچ تاقیکارییەکی پێستی و خوێنی بۆ ئانافیلاکسی نائاسوودەیی نییە..\nدیاری کردنی جیاکارانە\nجارجارە دیاریکردنی ئانافیلاکسی لە تەنگەنەفەسی، بێھۆشێکی کە بە ھۆی کەمی ئۆکسیژێن (syncope) و ھێرشەکانی دڵەڕاوکە(panic)، دژوارە. زۆربەی کات کەسانێک کە تەنگەنەفەسییان ھەیە، خورین و ھیچ ھێمایێکی سۆرچک (بۆری خۆراک) و گەدەیان نییە. کاتێک کە کەسێک بێھۆش دەکرێ، پێست بێ¬ڕەنگ و بێ زیپکەیە. پێستی کەسێکی کە تووشی ھێرشەکانی دڵەڕاوکە(panic) بووە لەوانەیە داگیرسابێ، بەڵام لیری یان زیپکەی پانی نییە. شتی تر کە لەوانەیە ھاوشیوەی ھەبێ بریتییە لە ژەھراوی بوونی خۆراکی بە ھۆی ماسێ خراپبوو و بۆگەن (سارم،scombroidosis) و چڵککردن بە ھۆی خۆرکەی دیاریکراو (ئێنیزاکیازیس،anisakiasis)\nبۆ بەرگری لە ئانافیلاکسی وا باشترە لەو شتانەی کە لە ڕابردوودا بۆتە ھۆی کاردانەوە، دووری بکرێ. کاتێک ئەم کارە ناتوادرێ بکرێت، لەوانەیە دەرمان¬گەلێک ھەبێ کە ئەندام لە کاردانەوە لە بەرامبەر مادەی ئالێرژی ھێنەری دیاریکراو بپارێزێ. (سڕینەوەی ئالێرژی) چارەسەرکردنی سیستەمی ئاسوودەیی بە بنەماڵەی پەردەی بالان، لە سڕینەوەی ئالێرژی ٩٠-٨٠% گەورەکان و ٩٨% گەنجان دژی ئالێرژی بە مێش¬ھەنگوین (بەبێ ھەنگوین) و زەردواڵەی سوور، زوەردواڵەی زەرد و مێرولەی ئاگرین بەکارھاتوویە. چارەسەرکردنی سیستەمی ئاسوودەیی زار دەتوانێ لە سڕینەوەی ھەندێک کەس لە ئاست خۆراکی دیاریکراو وەکوو شیر و ھێلکە و مێشکی ناوکە و پاقلەی سودانی کاریگەرە، بەڵام ئەم دەرمانە ھەنێدک جار کاریگەری لایەنی خراپی لەگەڵە.. سڕینەوەی ئالێرژی بۆ زۆ یەک لە دەرمانەکانیش دەکرێت، سەرەڕای ئەوەش زۆربەی دەبێ خەڵک زۆر بە ساکاری لە بەکارھێنانی دەرمانی گرفت¬ھێنەر خۆ بپارێزن بۆ کەسانێک کە لە ئاست لاتێکس ئالێرژیان ھەیە گرینگە لەو خۆراکییانەی کە پێکھاتەی وەکوویەکیان ھەیە بەو وڵامەی ئاسوودەیی درووستی کردووە، دووری بکەن (ئەو خۆراکیانەی ئالێرژی یەکتربڕ) ھەروەکوو ئاواکادوو، مۆز و پەتاتە.\nئانافیلاکسی بارودۆخێکی لەناکاوە کە پێویستی بە ھەوڵ و تێکۆشانی ڕزگارکردن وەک کۆنتڕۆڵ کردنی ڕێگاکانی ھەناسە، ئۆکسیژێنی زیادی، دەفرایەتی زۆری شلەکانی ناو دەمارە خوێنییەکان و چاوەدێری ورد ھەیە. ئێپی نێفرین دەرمانێکە کە سەبارەت بە دەرمانەکانی تر یەکەمایەتی ھەیە، جگە لە ئپی نێفرین، ئانتی ھیستامین و ئیسترۆئیدش کەڵکیان لێ¬وەردەگیرترێ.. کاتێک بارودۆخی تاک ئاسایی دەبێتەوە، دەبێ ٢ تاکوو ٢٤ کاتژمێر لە نەخۆشخانە لەژێر چاەوەدێری بێت تاکوو لە دووبارە نەبوونەوەی نیشانەکان دڵنیایی دەست کەوێت، چونکوو گەر تاک تووشی ئانافیلاکسی دوو قۆناغی بووبێت، نیشانەکان دەگەڕێنەوە...\nئێپی نێفرین (ئەدرناڵین) دەرمانی سەرەکی ئانافیلاکسییە. ھیچ ھۆیەک نییە بۆ ئەوەی کەڵکی لێوەرنەگیرترێ. (بە بێ مەسەلەی قەدەغە کردن و لە کار نەکردنی دیاریکراو) ڕادەسپێردرێت ھەر کە گومان بە ئانافیلاکسی بێت، گیراوەی ئێپی فیلین لە ماسوولکەی پێشەوە- دەرەوەی بدرێت. گەر لە کەسەکەدا ئەو دەرمانە کاردانەوەیەکی باشی نەبێت، دەرزی لێدان ھەر ٥ تاکوو ١٥ خولەک جارێک دووپاتە بێتەوە. قۆناغی دەرمانی دووھەم لە ١٦ تاکوو ٣٥% دا پێویستە. کەم ھەڵدەکەوێت کە لە زیاتر دوو قۆناغی دەرمان پێویست بێت. دەرزی لێدان لە ناو ماسوولکەدا (بەکار ھێنان لە ناو ماسوولکەدا) لە دەرزی لێدانی ژێڕ پێست (بەکارھێنانی ژێر پێستی) کە ھێورتر ھەڵدەمژترێت. باشترە. گرفتە پاژەکەکانی سەرچاوە گرتوو لە ئێپی فیلین بریتیین لە: لەرز، دڵکوتە، ژانەسەر و لێدانی دڵ.. لەوانەیە ئێپی نێفرین لە کەسانێکدا کە بێتابلاکێر لەکار دەکەن، وڵامدەرەوە نەبێت. گەر لەم بارودۆخەدا. ئپپی نێفرین کاریگەری نییە، دەتوانرێ گلوسینومی ناو دەماری خوێن بەکار بھێندرێت. گلو سینوم میکانیزمی کرداری ھەیە کە وەرگرەکانی بێتا ناگرێتەوە. گەر پێویست بێت، دەکرێ ئێپی¬نێفرین بە شێوەی گیراوەیەکی شل بکرێتە ناو ڕەگەوە (دەرزی لێدانی ناو دەمارەکانی خوێن). سەرەڕای ئەمە دەرزی لێدانی ئێپی¬نێفرین بە شیوەی لەناو دەماری خوێندا دەتوانێت ببێتە ھۆی لێدانی ناڕێکی دڵ (دیس ڕیتمی) و ھێرشەکانی دڵ (ئەنفارکتووس مووکارس).).\nبە شێوەی ئاسایی دەرزی لێدەرەکانی ئۆتۆماتیکی ئێپی نێفرین کە بە کەسەکان ڕێگە دەرزی لێدان لە ماسوولکەکانی خۆیان دەدات، لە دوو قۆناغدا دەکەونە بەر دەست، یەکێک بۆ گەورەکان کە کێشێکی زۆرتر لە ٢٥ کیلۆگڕەمیان ھەیە و ئەوەی تر بۆ منداڵانە کە کێشی نێوان ١٠ تاکوو ٢٥ کیلۆگڕەمیان ھەیە.\nجگە لە ئێپی نێفرین، زۆرجار لە ئانتی ھیستامین کەڵک وەردەگیرترێت. بە پێی بەڵگەکانی تیۆری وا قەبووڵ کرابوو کە ئانتی ھیستامین بەکەڵکە، بەڵام لە ڕاستیدا سەبارەت بەوە کە ئانتی ھیستامین لە چارەسەرکردنی ئانافیلاکسیدا کاریگەری ھەیە، بەڵگەی کەم ھەیە. لە شیکردنەوەی ٢٠٠٧ی کووکرێندا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی بەکوالیتی باش بۆ ڕاسپاردنی کەڵک¬وەرگرتن لە ئانتی ھیستامین نەدۆزراوە.. ئانی ھیستامینەکان لەسەر کۆبوونەوەی شلەکان و گرژ بوونی ماسوولکەکانی ڕێگای ھەناسەیی کاریگەریان نییە.\nگەر کەسێک تووشی ئانافیلاکسی بووبێت، لەوانەیە کۆرتیکووستروئیدەانیش کاریگەرییەکی وایان نەبێت، لەوانە بە ھیوای کەمکردنەوەی مەترسی ئانافیلاکسی دوو قۆناغی کەڵک¬وەردەگیرترێ، بەڵام ئەوان لە بەرگری کردنی لە ئانافیلاکسییەکانی دواییدا کاریگەریان نییە. سالبووتاموول کە لە ڕێگای کۆئەندانی ھەناسەدانەوە دێتە ژوورەوە، دەتوانێت لە کاتێکدا کە ئێپی نێفرین نیشانەکانی بروونکوواسپاسم لەناو نابات، بەکەڵک بێت.\nمەسیلەن بلوو لە کەسانێکدا کە دەرمانەکانی تر تێیاندا کارییگەری نییە، بەکارھێندراوە، چونکوو ماسوولکەکان ساف، ئازاد دەکات..\nبەو کەسانەی کە لەبەر دەمی مەترسی ئانافیلاکسی دان، ڕادەسپێرێت کە" پرۆگرامێکی کرداری دەقیقی ھەستیاری (Allergic)" یان ھەبێت. دایک و باوکەکان دبێ قوتابخانە سەبارەت بە ھەستیاری منداڵەکەیان و ھەوڵ و تێکۆشانی پێوێست لە کاتی پێشھاتنی بارودۆخی فریاکەوتنی ئانافیلاکسیدا ئاگادار کەنەوە. بەرنامەی کرداری دەقیق زۆرجار داگری کەڵک-وەرگرتن لە دەرزی لێدەرەکانی ئۆتۆماتیکی ئێپی نێفرین، ڕاسپاردنی بۆ بەکارھێنانی بازنەی ئاگادارکەرەوە و ڕاسپاردەگەلێک لەبارەی چۆنیەتی خۆلادان لە ھاندەرەکانە.. بۆ ھەندێک لە ھاندەرەکان، دەرمان بۆ کەمکردنەوەی ھەستیاری لەش لە بەرانبەر مادەیەکدا کە بۆتە ھۆی کاریگەری ھەستیاری (چارەسەری یان بەرگری کردن لە نەخۆشی، مادەی ھەستیاری ھێنەر) ھەیە. ئەم جۆرە شێوازی چارەسەرکردنە لەوانەیە لە گەڕانەوەی تری ئانافیلکاسی بەرگری بکات. ئەم قۆناغە دەرمانە چەند ساڵەیەی سڕینەوەی ھەستیاری ژێر پێستی لە بەرانبەر جڕ و چانەوەرە پێوەدەرەکاندا بەکەڵکە، لە دۆخێکدا سڕینەوەی ھەستیاری زاری بۆ زۆریەک لە چێشتەکان بەکەڵکە..\nگەر ھۆی نەخۆشییەکە ناسراو بێت، بۆ چاکبوونەوە و باشتر بوون ئەگەری زۆر ھەیە و تاک بە خێرایی چارەسەر دەکرێت. تەنانەت گەر نەخۆشییەکە نەناسراو بێت، گەر دەرمان بۆ ڕاگرتنی ئەو نوخۆشییە لەبەر دەستدا بێت، زۆرجار تاک زۆر باش چاک دەبێتەوە. گەر رووداوی مەرگ بێتە پێش، زۆرجار یان ھۆیەکی لە ھەناسەدانەوە سەرچاوە دەگرێت یان بە ھۆی دڵ و دەمارەکانەوەیە (شۆک) لە ٢٠% دا٠.٧– دەبێتە ھۆی مردن... ھەندێک لە مردنەکان لە ماوەی چەند خۆلەکدا ڕوو دەدەن.کەسانێک کە تووشی ئانافیلاکسی سەرچاوەگرتوو لە ڕاھێنانی لەشن، زۆرجار ئاکامێکی باشیان ھەیە و بە چوونەسەری تەمەن گەڕانەوەی کەمتر و کەم ھێزتریان دەبێت. شیمانە ڕادەی سەرھەڵدانی ئانافیلاکسی٤–٥ لە ھەر ١٠٠٠٠٠ کەسدا لە ساڵ دایە. بە مەترسی ھەتاکوو کۆتایی ژیان ٠.٥%–٢%.\nوا وێدەچێت ڕێژەکە بەرەو زیادبوونە، ژمارەی کەسانێک کە تووشی ئانافیلکاسی لە دەیەی ٨٠ دا نزیکەی ساڵانە ٢٠ کەس لە ھەر ١٠٠٠٠٠ کەسدا بوو، لە دۆخێکدا لە دەیەی ٩٠ دا ئەم ڕادەیە ساڵانە ٥٠ کەس لە ھەر ١٠٠٠٠٠ کەسدا بوو. لە ڕواڵەتدا ئەم زۆربوونە لە پلەی ھەوەڵدا سەبارەت بە نانافیلاکسی سەرچاوەگرتوو لە مادەکانی خواردەمەنییە. , زۆرترین مەترسی لە تاکی لاو و ژناندا ھەیە.\nئێستاکە، ساڵانە ٥٠٠ تاکوو ١٠٠٠ کەس (٢٫٤ میلیۆن) لە ئامریکا، ٢٠ کەس (٣٣. لە میلیۆن) لە بریتانیا، و ١٥ کەس (٠٦٤ لە میلیۆندا) لە ئوسترالیا بە ھۆی ئانافیلاکسی گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. ڕێژەی مردن لە دەیەکانی ١٩٧٠ و ٢٠٠٠دا کەم بۆتەوە. لە ئوسترالیا، بە شیوەیەکی سەرەکی مردن بۆ ھۆی ئانافیلاکسی سەبارەت بە مادەکانی خواردەمەنی، لەناو ژناندا ڕوو دەدات لە دۆخێکدا مردن بە ھۆی پێوەدانی جڕ و جانەوەرەکان زۆرجار لەناو پیاواندا ڕوو دەدات. مردن بە ھۆی ئانافیلاکسی زۆرتر بە ھۆی دەرمانەکانە.\nچارلز ریچێت (Charles Richet)وشەی "ئانافیلاکس"ی لە ساڵی ١٩٠٢ دا دۆزییەوە، پاشان لەبەر دەربڕینی باشتر بە "ئانافیلاکسی" گۆڕی. دواتر چارلز ریچێت لە ساڵی ١٩١٣دا خەڵاتی نۆبلی پزیشکی و فیزیۆلۆژی بەھۆی لێکۆڵینەوەکانی لەبارەی ئانافیلاکسیدا وەرگرت. بەڵام کاردانەوەکەی ئانافیلاکسی لە کاتێکی زۆر دوورترەوە ڕاپۆرت دراوە. ئەم وشەیە لە زمانی یۆنانی و وشەکانی یۆنانی ἀνά ana" لە بەرانبەر" و φύλαξις phylaxis " پاراستن" وەرگیرتراوە..\nھەوڵ و تێکۆشان¬گەلێک خەریکە ئەنجام دەدرێت بۆئەوەی بتوانرێ ئێپی نێفرین دابین بکرێ و لەبن زمان (ئێپی نێفرینی بن-زمانی) بۆ چارەسەرکردنی ئانافیلاکسی، کەڵک وەربگیرترێت. دەرزی لیدانی ژێرپێستی ئانتی بادی ئانتی IgEئۆمالیزوماب (omalizumab) وەک ڕێگایەک بۆ بەرگری کردن لە گەڕانەوە لە دۆخی شیکردنەوە دایە، بەڵام ھێستا کەڵک¬وەرگرتن لەو ڕاناسپێردرێت..\n3996 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nھەستیاری / ھەستۆکی...


هەواڵ / جیهان :: 12/02/2019 :: 428 جار بینراوە\nراپرسییه‌ك ده‌ریخستووه كه نیوه‌ی خه‌ڵكی بریتانیا دڵنیانین له‌وه‌ی بیردۆزی په‌ره‌سه‌ندن راست بێت.\nپه‌ره‌سه‌ندن ئه‌و بیردۆزه‌یه كه له‌ساڵی 1859 له‌لایه‌ن چارلس داروین-ه‌وه له كتێبێكدا به‌ناوی (بنه‌ڕه‌تی چه‌شنه‌كان)دا بڵاوكرایه‌وه و تیایدا باس له‌وه‌ده‌كات بوونه‌وه‌ران وه‌ك ئه‌مه‌ی ئێستا دروستنه‌كراون، به‌ڵكو به‌هۆی خۆگونجاندنه‌وه له‌گه‌ڵ ژینگه‌كه‌یاندا گۆڕانكارییان به‌سه‌رداهاتووه و په‌ره‌یانسه‌ندووه.\nبه‌پێی ئه‌و راپرسییانه‌ی ئه‌نجامدراوه، یه‌ك له‌سه‌ر سێی هاووڵاتیانی بریتانیا چارڵس داروینی خاوه‌نی بیردۆزی په‌ره‌سه‌ندن ناناسن. ته‌نانه‌ت دوو له‌سه‌ر سێی به‌شداربووان وێنه‌كه‌ی داروین ناناسنه‌وه. نزیكه‌ی یه‌ك له‌سه‌ر ده‌یان هه‌ر نازانن چارلس داروین كێیه. حه‌وت له سه‌دیان چارلس داروینیان له‌گه‌ڵ دان براونی نووسه‌ری (كۆدی داڤنشی) تێكه‌ڵكردووه.\nگه‌نجانی خوار ته‌مه‌نی 30 ساڵ له گه‌وره‌ساڵانی سه‌روو 60 ساڵ كه‌متر له بیردۆزی په‌ره‌سه‌ندن به‌ئاگان. هه‌روه‌ها نه‌وه‌ی ئێستا له رابردوو زیاتر بڕوایان به دروستكردنی بوونه‌وه‌رانه‌وه هه‌یه له‌لایه‌ن خوداوه نه‌ك به په‌ره‌سه‌ندن.


فلاشباک- لە دەفتەری بیرەوەریی رۆژانەوە-33.. ستیڤان شەمزینی – Dengekan\nbyStivan Shamzinani\tJanuary 24, 2022\tGeneral, Opinion\nبەشی سی و سێ\nچیرۆکەکانی “سۆمەرست مۆم” لای من دڵگیرن. ئێستاش کە غەریبی جەرگی کون کردووم، ھەست بەوە دەکەم پاڵەوانێکی “سۆمەرست مۆم”م. کەس نییە ھەواڵێک بپرسێت لێم، لە کونجی ئەم تەنیاییەدا نامەیەک نییە ئاھێک بە بەر رۆحی بریندارمدا بکاتەوە. ئەم دۆخە رۆمانی “کەس نییە نامە بۆ کۆلۆنێل”ی “گارسیا مارکیز” دەخاتەوە یادم. لەو کاتەوەی لە دایکبووم ھەر خەون دەبینم، بۆیە رێگە بدەن بڵێم یۆتۆپیترین پیاوم. دوێنێ شەو بە خەون لە کۆڵانەکانی عەقاری بووم، ئەو کۆڵانانەی زۆرترین بیرەوەرییەکانی منیان لە شانی خۆیان ناوە. بەدەم گاڵتە و شۆخییەوە بەرەو کۆلانەکانی “شێخ محێدین” دەڕۆیشتم. سەرەتاتکێی کچە ئەسمەرە جوانەکەم بینی کە ھەر کات بە کۆڵانەکەیاندا بڕۆیشتبام، سۆندە ئاوی دەھێنایە دەرەوە و بەر دەرگای ماڵی دەشۆرد.\n“کازم”م بینی، ئەو گەنجە نەخوێندەوارە لادێیەی ھۆگری ئێمە ببوو، دەیویست لە ئێمەوە شتێک فێر بێت. چیرۆکی “کازم” یەکێکە لە داستانەکانی ناو “الف لیلە و لیلە”. نوکتەیەکی خۆشمان لەسەری ھەبوو. وەختێک داوای لە من کرد نامەیەکی بۆ بنووسم، بۆ کچێکی نازداری عەقاری. بەڵام ئەم نامەیە ھەر نەگەیشت. ئەو نامەیە ھەر لە گیرفانی یادەوەریی “کازم”دا مایەوە کە گۆڵچی تیپەکەشمان بوو. رۆژێک دوای دوو مانگ بە ھەڵەداوان کازم، ھانای بۆ ھێنام و وتی تکایە بەرواری نامەکەم بۆ بگۆڕە ھێشتا پێم نەداوە، منیش بە تەوسەوە پێمووت ئەزیزم من عەریزە و ئەرزوحاڵم بۆ نەنووسیووی، بەرواری چی بگۆڕم، بڕۆ نامەکەتی بدەرێ، ئەمە عەشقە ھیچ مێژوویەک ناناسێ، ئێستا چوار ساڵ و نیو تێپەڕیوە و ھێشتاش کازم نامەکەی نەداوە بە کچە نازداری عەقاری.\nدوێنێ شەو لە خەونەکەمدا، بە بەردەم یاریگای “ھونەر”دا تێپەڕیم، ئای کە سەیر بوو، مامۆستا “سەلاح باڵابەرز” لە ھەواڵی دەپرسیم و وتی دوێنێ لەسەر گۆڕی باوکت بووم “گۆڕی باوکم”!، ھاوڕێی بەوەفام بۆی!، شتێکی نامۆ بوو، تەزوویەکی سەیر بە لەشمدا ھات. بە خەندەیەکەوە وتی ئیدی “شووت”ی وا بەرز لێمەدە، رۆژی سەد تۆپ دەکەوێتە حەوشەکەمانەوە. دواتر بەرەو کۆڵانەکانی خوارتر کشام، ھاوڕێم “یوسف ئابڵاخی” کۆمەڵێک کتێب و وەرەقەی شڕی پێبوو. بە تەوسەوە چرپاندی بە گوێمدا: زۆر زوو ھەڵھاتی، خۆ بڕیار بوو ئێمە شان بدەینە بەر ئەرکێکی قورس. ھەستم بە تەریقی و شەرمەزاریی دەکرد، وەک ئەو ژەنەراڵەی بە بەزیویی لە جەنگ دەگەڕێتەوە، تک تک ئارەقی شەرمەزاریم دەسڕی. لەم وەختە رسواییە بە ئاگا ھاتمەوە و سەیر دەکەم لە سەرمای ئەم زستانە سەختەدا لەشم وەک کوکوختییەکی لانە شێواو دەلەرزێ.\nبڕوام وایە، ئەم رۆژانە لە سەختترین رۆژەکانی ناو ژیانی منن، تەنیایی گەمارۆی داوم، غەم وەک ئەختەبووت کۆتی کردووم، ئەژدیھای تووڕەیی ناخی خواردووم. ھیچ ھیچ لەخۆم تێناگەم، نازانم چی دەکەم و ئامانجم چییە و بەرەو کوێ مل دەنێم؟. ئەمە کارەساتەکەیە!! ھەروەک محەمەد عەبدلوەھاب لە گۆرانییەکەیدا وتبووی:\nنازانین لەبەرچی ھاتووینەتە دونیاوە\nنازانین بەرەو کوێ مل دەنێین\nنازانین چ شتێکمان مەبەستە\nلە دۆخێکی کافکایدام، ئەرێ خەڵکینە ئێوە مارکسییەکتان بینیوە، نیتشە و کافکا و نھێلیزم دەورەی دابێت؟.\nئەستەمبۆڵ – ئاکسەرای\nتێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە ١١١-١١٤ کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٧ چاپ بووە.\nPrevious فیتوی خۆم دەناسمەوە!.. عەبدوڵا ساڵح\nNext سەرکەوتنی چەپی شیلی و نەخشی کرێکاران!.. نوری بەشیر


لە بەرنامەی لیستی پارتییەوە (2)\n2018-04-19 [11:50 AM]\nلە بەرنامەی لیستی پارتی دیموكراتی كوردستاندا ( پاراستنی ماف و ئازادیە دەستورییەكانی گەلی كوردستان و هەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی یەكگرتووی بەهێز) لە خاڵی یەكەمی ئامانج و ئەولەویاتی پارتیدا جێیگرتووە.\nگرنگیدانی پارتی بەم خاڵە و دەسنیشانكردنی وەك ئامانجی یەكەمین، تەعبیر لەو راستییە دەكات كە ساڵانی رابردوو و بە تایبەتیش دوا ساڵی رابردوو، هەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی دەستوری دانپێدانراو و بەرهەمی سەدەیەك خەبات و قوربانیدانی كورد، كەوتە بەرمەترسی راستەقینەی لەنێوبردن و سڕینەوە. ئەو دەمەی بۆدجە و موچەیان لەم هەرێمە و خەڵكەكەی بڕی و دواتر بە بەهانەی ریفراندۆم ئابڵوقە و سزایان خستەسەر و دواتریش لەشكركێشیی سەربازی و میلیشییاییان كردە سەر، پاشانیش وویستیان مامەڵەی لەگەڵ نەكەن و نادیدەی بگرن، دەستەواژەی نادەستوریی (سێ پارێزگا)یان خستە جێی ناوی فەرمیی ( هەرێمی كوردستان)، وویستیان وجودی شەرعیانەی نەخوێننەوە و هانی هێزگەلێكیان دا كە لە نێوخۆدا بالۆرەی حكومەتی ئینقاز و لێكهەڵوەشاندنی قەوارەی كوردستان و مامەڵەی راستەوخۆ لەگەڵ پارێزگاكانیان هێنایە ئاراوە. دەركەوت نیازێكی جددی هەیە بۆ دژایەتی هەرێم تا ئاستی لەنێوبردن و هەڵوەشاندنەوەی. خۆئەگەر فیداكای پارتی و قوربانیدانی پێشمەرگەكانی و هەوڵە دیبلۆماسییەكانی نەبوایە، بەدیهاتنی ئەو مەرامە نزیكببۆوە و مەعلوم نەبوو چارەنوسی ئەم قەوارە سیاسییەی كورد چی بەسەردێت. بە تایبەت كە لەنێوخۆشدا حزبگەلێكی زۆر بەغدائاسا دژایەتییان دەكرد و خەریكی بنكۆڵكردنی بوون.\nهەوڵەكانی پارتی دواجار قەوارەكەی پاراست و نەیهێشت ئەو دەسكەوتە نەتەوەییە لە بەین بچێت كە لە مێژووی میللەتی كورددا لەم دەسكەوتە مەزنتری بەدەست نەهێناوە.\nپێداگیری ئێستاش لەسەر پاراستنی هەرێم وەك قەوارەیەكی دەستوری، لە لایەن پارتییەوە ئامانجی هەرە سەرەكی بەشدارییەتی لەم هەڵبژاردنەدا. ئەم پێداگیرییە بەردەوامیی ئەو داكۆكی و بەرگرییە دڵێرانەیەیە كە دوێنێ بە چەك و خوێن و ئەمڕۆ بە دەنگ و خەباتی پەرلەمانیی درێژەی پێدەدرێ.\nمەزنترین ئامانجی بەرنامەی پارتی پاراستنی كوردستانە نەك پاراستنی بەرژەوەندییەكانی خۆی. گێڕانەوەی پێگەی بەهێز و دەسكەوتی زیاترە بۆ كوردستان نەك پۆست و پلەی زیاتر بۆ خۆی. هەر بۆیەش دەنگدان بە لیستی پارتی دەنگدانە بەو ئامانجە مەزنە نەتەوەیی و نیشتمانییە نەك دەنگدان بە حزبێك لە حزبەكان.\nئەم هەواڵە 9583جار خوێندراوەتەوە


:: PM:02:07:09/06/2019 \nله به‌رانبه‌ر به‌شدارى به‌رهه‌م ساڵح و شاندێكى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان له ڕێوڕه‌سمى سوێندخواردنى نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان، گرووپێكى ناو یه‌كێتى له‌ڕێى په‌یج و ئه‌كاونته‌كانیان له تۆڕى كۆمه‌ڵایه‌تى فه‌یسبووك هێرش ده‌كه‌نه سه‌ر چه‌ند كه‌سێكى ناو مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى.\nدوا جار یه‌كێتى بڕیاریدا به‌شدارى له ڕێوڕه‌سمى سوێندخواردنى سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان بكات كه سبه‌ى له هه‌ولێر به‌رێوه ده‌چێت، پێش بڕیاره‌كه‌ى مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتیش، به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆك كۆمارى عێراق بڕیارى به‌شدارى له ڕێوڕه‌سمه‌كه‌دا دابوو. ئێسته به‌شێك له‌و په‌یج و ئه‌كاونتانه‌ى فه‌یسبووك كه له‌لایه‌ن گرووپێكى دیار كراوى ناو یه‌كێتى به‌رێوه ده‌برێن هێرش ده‌كه‌نه سه‌ر به‌رهه‌م ساڵح و وا پێشانى ده‌ده‌ن كه یه‌كێتى له‌ژێر گوشارى ئه‌و بڕیارى به‌شدارى له ڕێوڕه‌سمه‌كه‌ى سبه‌ى داوه.\nگرووپه‌كه‌ى ناو یه‌كێتى به دیاركراوى دواى شكستیان له سه‌رنه‌گرتنى بڕیارێكیان له كۆبوونه‌وه‌ى ئه‌مڕۆى مه‌كته‌بى سیاسیی یه‌كێتى ئه‌و هێرشه‌یان ده‌ست پێ كردووه. به‌شێك له په‌یجه‌كانى ئه‌و گرووپه نووسیویانه، تا ئێسته‌یش كێشه‌ى نێوان پارتى و یه‌كێتى پێوه‌ندى به به‌رهه‌م ساڵحه‌وه هه‌یه، به‌ڵام ئه‌و به‌بێ گه‌ڕانه‌وه بۆ یه‌كێتى بڕیاریدابوو به‌شدارى له‌و ڕێوره‌سمه‌دا بكات.\nهاوكات باس له‌وه ده‌كه‌ن كه تا دره‌نگانى شه‌وى ڕابردوو گرووپه‌كه‌ى ناو یه‌كێتى له هه‌وڵی په‌شیمان كردنه‌وه‌ى به‌رهه‌م ساڵح بوون، به‌ڵام هه‌وڵه‌كان سه‌رى نه‌گرتووه.\nسبه‌ى ڕێوڕه‌سمى سوێندخواردنى سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان به ئاماده‌بوونى نوێنه‌رى وڵاتان و حزب و لایه‌نه سیاسییه‌كانى كوردستان له هه‌ولێر به‌رێوه ده‌چێت.\nئه‌م بابه‌ته 9843 جار خوێنراوه‌ته‌وه


كاربه‌ده‌سـتانی عێراق ده‌ڵێن 300 سه‌ربازی تورك هاتوونه‌ته ناو خاكی باكوری وڵاته‌كه‌یان\nكاربه‌ده‌سـتانی عێراقی و كوردسـتان ده‌ڵێن 300 سه‌ربازی توركی ڕۆژی سێشه‌ممه سـنووری باكوری عێراقیان به‌زاندووه.\nده‌شـڵێن سه‌ربازه‌كان 3 كیلۆمه‌تر به قوڵایی خاكی عێراق هاتوونه‌ته ژووره‌وه. هه‌رچه‌ندێـكه هیچ شه‌ڕ و پـێـكدادانێـك ڕاپـۆرت نه‌كراوه.\nتوركیا هه‌ڕه‌شه‌ی هێرشـكردنه سه‌ر بنكه‌ی سه‌رهه‌ڵـداوانی پارتی كرێـكارانی كوردستان واته په‌كه‌كه‌ی كردبوو له ناو باكوری عێراقه‌وه و نزیكه‌ی 100 هه‌زار هێزی توركی به كۆمه‌ڵ له‌سه‌ر سـنووری عێراق كۆبوونه‌ته‌وه.\nحكومه‌تی توركیا سه‌رهه‌ڵـداوان تاوانبار ده‌كات به به‌كارهێنانی بنكه‌كانیان له باكوری عێراق بۆ هێرشـكردنه سه‌ر باشوری خۆرهه‌ڵاتی توركیا.\nڕۆژی دووشه‌ممه‌ش په‌رله‌مانی عێراق ئیدانه‌ی هێرشـه ئاسـمانیـیه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر چیاكانی قه‌ندیل كرد و به پـێشـێـلكردنێـكی گه‌وره‌ی سه‌روه‌ری عێراقی ناونا.\nتوركیا ده‌ڵێت هێرشه‌كه‌ی ڕۆژی یه‌كشه‌ممه به مه‌به‌ستی بنكه‌كانی سه‌رهه‌ڵـداوانی په‌كه‌كه ئه‌نجامدراوه. هه‌رچه‌ندێـكه كاربه‌ده‌سته كورده‌كان ده‌ڵـێن ژماره‌یه‌ك دێهاتی كوردستان به سه‌ختی وێران كردووه و مه‌ده‌نیـیه‌كی تیا كوژرا.\nسه‌باره‌ت به هێرشه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر ناوچه‌كانی هه‌رێمی كوردسـتان په‌یامنێری به‌شی كوردی ده‌نگی ئه‌مریكا له شـاری دهۆك، سه‌لام باڵایی، ڕاپـۆرتێـكی ناردووه و ده‌توانن گوێبیسـتی بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیه‌ی سه‌ره‌وه.


مێژوی ئەمڕۆ Feb 7, 2021\n- لە رۆژى 8/2/1709 جوزیبی توریلی (Giuseppe Torelli)، موزیسیان و ئاوازدانەرى ئیتاڵی لە تەمەنى (51) ساڵى لە شارى بۆلۆنیا لە ئیتاڵیا کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 22/4/1658 لە شارى فیرۆنا لە دایکبووە،\n- لە رۆژى 8/2/1819 جون راسکن (John Ruskin)، شاعیر و ره‌خنه‌گرى هونه‌ری ئینگلیزی لە شارى لەندەن لە دایکبووە، لە رۆژى 20/1/1900 لە تەمەنى (81) ساڵى کۆچى دوایى کردووە.\n- لە رۆژى 8/2/1828 جون فیرن (Jules Verne)، رۆماننوس و شاعیر و شانۆنوس و نوسه‌رى فه‌ره‌نسی لە شارى نانت لە دایکبووە، لە رۆژى 24/3/1905 لە تەمەنى (77) ساڵى بەنەخۆشى شەکرە لە شارى ئەمیان لە فەڕەنسا کۆچى دوایى کردووە، لە ساڵى 1850 تاکو ساڵى 1905 بەشدارى لەکارى ئەدەبیدا کردووە.\n- لە رۆژى 8/2/1849 فرانتسیه پرێشێرن (France Prešeren)، شاعیر و نوسه‌ری سلۆفینی لە تەمەنى (48) ساڵى بە نەخۆشى له شارى كرانى کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 3/12/1800 لە شارى سلۆفینیا له دایکبووە.\n- لە رۆژى 8/2/1931 جیمس دین (James Dean)، ئەکتەرى ئەمەریکى لە ناوچەى ماریۆن لە ئەمەریکا لەدایکبووە، لە رۆژى 30/9/1955 لە تەمەنى (24) ساڵى بەڕوداوى ئۆتۆمبێل لە شارى شولام لە ویلایەتى کایفۆرنیا کۆچى دوایى کردوە.\n- لە رۆژى 8/2/1998 هالدورد لاکسنس (Halldór Kiljan Laxness)، رۆماننوس و شاعیر و شانۆنوس و وه‌رگێڕ و نوسەرى ئایسله‌ندی لە تەمەنى (95) ساڵى بەنەخۆشى لە شارى موسفلسبیر کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 23/4/1902 لە شارى ریکیافیک لە دایکبووە، لە ساڵى 1955 خه‌ڵاتی نۆبڵی ئه‌ده‌بی وەرگرتووە.\n- لە رۆژى 8/2/2016 فوئاد بخش، ئەکتەرى سعودى لە تەمەنى (62) ساڵى بە نه‌خۆشى له نه‌خۆشخانه له شارى جده کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 17/6/1953 لە شارى جدە لە دایکبووە، لە ساڵى 1969 تاکو ساڵى 2010 بەشدارى لەکارى هونەریدا کردووە.


ڕەجەب تەییب ئەردۆغان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەردۆغان لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨\n١٢ەمین سەرۆک کۆماری تورکیا\n٢٨ی ئاب ٢٠١٤\n١٤ی ئازار ٢٠٠٣ – ٢٨ی ئاب ٢٠١٤\nئەحمەد نەجدەت سەزەر\nکابینەی یەکەم (٢٠٠٣–٢٠٠٧)\nمحەممەد عەلی شاهین\nکابینەی دووەم (٢٠٠٧–٢٠١١)\nHayati Yazıcı (٢٠٠٧–٢٠٠٩)\nنازم ئەرکەن (٢٠٠٧–٢٠٠٩)\nبولەنت ئارنچ (٢٠٠٩–٢٠١١)\nعەلی باباجان (٢٠٠٩–٢٠١١)\nکابینەی سێیەم (٢٠١١–٢٠١٤)\nبەکر بۆزداغ (2011–2013)\nئەمرولڵا ئشلەر (٢٠١٣–٢٠١٤)\nسەرۆکی پارتی داد و گەشەپێدان\n٢١ی ئایار ٢٠١٧\n١٤ی ئاب ٢٠٠١ – ٢٧ی ئاب ٢٠١٤\n٢٧ی ئازار ١٩٩٤ – ٦ی تشرینی دووەم ١٩٩٨\nعەلی موفیت گورتونا\n٩ی ئازار ٢٠٠٣ – ٢٨ی ئاب ٢٠١٤\n(١٩٥٤-٠٢-٢٦) ٢٦ی شوباتی ١٩٥٤ (تەمەن ٦٨ ساڵ)\nگەڕەکی قاسم پاشا، ئەستەمبوڵ, تورکیا\nپارتی داد و گەشەپێدان (٢٠٠١–٢٠١٤; ٢٠١٧–ئێستا)\nپارتی ئاشتی نیشتمانی (پێش ١٩٨١)\nپارتی رەفا (١٩٨٣–١٩٩٨)\nپارتی فایلەت (١٩٩٨–٢٠١١)\nئامینە ئەردۆغان (ھاوسەرگیری ١٩٧٨)\nکۆشکی کۆماری، ئەنقەرە\nزانکۆی مەڕمەڕە، کۆلێژی ئابووری\nڕەجەب تەییب ئەردۆغان (تورکی: Recep Tayyip Erdoğan) سەرۆک کۆماری تورکیایە، پێشتریش سەرۆک وەزیرانی تورکیا بوو و، سەرۆکی پارتی داد و گەشە پێدانە کە زۆرترین کورسییەکانی پەرلەمانی تورکیای گرتووە و، بە یەکێک لە گرنگترین بەرپرسەکانی جیھانی ئیسلامی دادەنرێت.\n٢ چوونە ناو سیاسەتەوە\n٣ دامەزراندنی پارتی داد و گەشەپێدان\n٤ سەرۆک وەزیران لە ٢٠٠٣وە\n٦ سیاسەتی ناوخۆ\n٧ خەڵات و ڕێزلێنانەکان\n٧.٢ دکتۆرای ڕێزلێنان\n٧.٣ ھاوڵاتییەتی شەرەف\nئەردۆغان لە ٢٦ی شوباتی ١٩٥٤ لە ئەستەنبوڵ لە خێزانێکی بە نەژاد جۆرجی لەدایکبووە. منداڵی لە ڕیزە لەسەر دەریای ڕەش بەسەر بردووە، پاشان لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا بۆ ئەستەنبوڵ گەڕاوەتەوە. لە خێزانێکی ھەژاردا پەروەردە بووە. لە خوێندنگاکانی (ئیمام خەتیب) ی ئایینی خوێندویەتی و، پاشان کۆلێژی ئابووری و کاری لە زانکۆی مەڕمەڕە خوێندووە.\nچوونە ناو سیاسەتەوە[دەستکاری]\nئەردۆگان چووە ناو پارتی ڕزگاری نیشتمانییەوە بە سەرکردایەتی نەجمەدین ئەڕبەکان لە کۆتایی حەفتاکاندا، بەڵام لەگەڵ ئەو کودەتا سەربازییەی لە ساڵی ١٩٨٠دا ڕویدا، ھەموو پارتەکان ھەڵوەشانەوە، ولە ساڵی ١٩٨٣ ژیانی پارتەکان گەڕایەوە تورکیا و چالاکییەکانی ئەردۆگان گەڕایەوە لە ڕێگەی پارتی ڕەفا، بە تایبەت لە شاری ئەستەنبوڵ، و لە ساڵی ١٩٩٤ پارتی ڕەفا ئەردۆگانی پاڵاوت بۆ پارێزگای ئەستەنبوڵ، و توانی ئەو ھەڵبژارنە بباتەوە و ھەروەک پارتی ڕەفا ژمارەیەکی زۆر کورسییەکانی ئەو ھەڵبژاردنەی بەدەست ھێنا.\nدامەزراندنی پارتی داد و گەشەپێدان[دەستکاری]\nوتاری سەرەکی: پارتی داد و گەشەپێدان\nساڵی ١٩٩٨ ئەردۆگان تۆمەتبار کرا بەوەی کە ھانی ڕکەبەری ئاینی ئەدات کە ئەمەش بووە ھۆی بەندکردنی و قەدەغەی ئیشکردنی لە کاروباری حووکمەتدا لەوانەش ڕێگرتن لێی بۆ خۆپاڵاوتن بۆ ھەڵبژاردنی داھاتوو، ئەمەش بە ھۆی بەکارھێنانی پارچە شیعرێکی تورکی ئاینی لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە بەردەم جەماوەردا.\nبەڵام ئەم بابەتە نەبوو بە ڕێگر لەبەردەم بەردەوام بوونی ئەردۆگان لە ڕێگە سیاسییەکەیدا بەڵکو ئەو کێشەیە ئاگاداری کردەوە کە بەردەوام بوون لەسەر ئەمە کە لەوەئەچێت بێ بەشی بکات لە ڕێگەی سیایی وەک بەسەر مامۆستاکەی (نەجمەدین ئەڕبەکان)دا ھات، لەبەر ئەوە فرسەتی ڕاگرتنی حزبی فەزیڵەی قۆستەوە تا لەگەڵ کۆمەڵێک لە ئەندامەکانی ئەو پارتە لەوانە عەبدوڵڵا گول جیاببنەوە و پارتی داد و گەشەپێدانیان دامەزراند لە ساڵی ٢٠٠١دا، لە سەرەتاوە ئەردۆگان ئەیەوێت ئەو لێکچوونە لە خۆیان دوور بخاتەوە کە پەیوەندیان بەردەوام بێت لەگەڵ ئایدۆلۆژیای ئەربەکان و ڕێڕەوە ئیسلامییەکەی کە بوو بووە ھۆی توڕەکردنی دام ودەزگا عیلمانییەکان چەن جارێک، ڕایگەیاند پارتی داد و گەشەپێدان ڕژێمی کۆماری ئەپارێزێت و دژایەتی ھێزە سەربازییە تورکییەکان ناکات، و وتی؛ سیاسەتێکی ڕوون و چالاک پەیڕەو ئەکەین لە پێناو گەیشتن بەو ئامانجەی ئەتاتورک کێشاویەتی بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو و شارستانی لە چوارچێوەی بنەما ئیسلامییەکان کە لە %٩٩ دانیشتوانی تورکیا باوەڕیان پێیەتی.\nسەرۆک وەزیران لە ٢٠٠٣وە[دەستکاری]\nپارتی داد وگەشە پێدانی لە ھەڵبژارنەکانی ساڵی ٢٠٠٢دا زۆرینەی دەنگەکانی بە دەست ھینا و بەمەش ٣٦٣ نوێنەری پەرلەمانی ھەبوو، ئەردۆگان نەیتوانی سەۆرکایەتی حوکمەتەکەی بکات بەھۆی بەدواداچوونی بەندییەکەی و عەبدوڵڵا گول سەرۆکایەتییەکەی گرت دەست، لە ئازاری ٢٠٠٣وە ئەردۆگان سەرۆکایەتییەکەی گرتە دەست دوای کەوتنی حوکمەکەی لەسەری بوو.\nڕەجەب تەییب ئەردۆگان، کاتێک کۆنگرەی دافۆس بە جێدەھێڵێت\nدوای ئەوەی سەرۆکایەتی حوکمەتی گرتە دەست ئیشی کرد لەسەر ئاسایش و جێگیر بوونی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی لە تورکیا، و ناوە کوردییەکانی گەڕاندەوە بۆ شار و گوندە کوردییەکان دوای ئەوەی ئەوە پێشتر ڕاگیرابوو، و بە فەڕمی ڕێگەی بە خوتبەدان دا بە زمانی کوردی، و لەگەڵ ئەرمەندا ڕێکەوت دوای ئەو دوژمنایەتییە مێژوویەی لە نێوانیاندا ھەبوو، بە ھەمان شێوە لەگەڵ یۆنان، و پردی کردەوە لەنێوان تورکیا و ئازەربایجان و وڵاتەکانی تری یەکێتی سۆڤێتی پێشوو، و ھاریکاری دەست پێکرد لەگەڵ عێراق و سوریا و سنوری کردەوە لەگەڵ کۆمەڵێک لە وڵاتە عەرەبییەکان و فیزەی ھەڵگرت لە نێوانیان.\nھەڵوێستی ئەردۆگان ھەڵوێستێکی توند بوو لە دژی پێشێل کردنی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان لەلایەن ئیسرائیلەوە و کوشتنی خەڵکی ئاسایی لە کاتی ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە، ھەستا بە باسکردنی ئەو کێشەیە لەگەڵ سەرکردەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، و ھەڵوێستەکەی ئاشکرا بوو کە بووە ھۆی بێزارکردنی ئیسرائیل و ڕەخنەی لە تورکیا گرت، و ئەردۆگان وتی؛ (من ھاوسۆزم لەگەڵ خەڵکی غەززە).\nلە ٢٩ی کانونی دووەمی ٢٠٠٩ ئەردۆگان کۆنگرەی دافۆسی بە جێھێشت لەسەر ئەوەی کاتی تەواوی نەدرایە بۆ ئەوەی وەڵامی شەیمۆن پێرێزی سەرۆکی ئیسرائیل باتەوە لەسەر شەڕی غەززە، ھەزران کەس لەو شەوەدا وەستان بۆ پێشوازی کردنی ئەردۆگان چەند سەعاتێک دوای ئەوەی کۆنگرەی دافۆسی بە جێ ھێشت و ئاڵای تورکیا و فەلەستینیان ھەڵگرتبوو، و ئەم دروشمانەیان بەرز کردبۆوە، (سڵاو بۆ گەڕانەوەی سەرکەوتووەکەی دافۆس) و (بەخێربێیتەوە سەرکردەی جیھان)، و بزوتنەوەی حەماس لەسەر ئەو ھەڵوێستە وتیان؛ (پێویستە لەسەر بەرپرسە عەرەبەکان چاوی لێبکەن).\nلە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١١، ئەردۆغان لە میانەی کۆبوونەوەیەکیدا لەگەڵ پارتی داد وگەشەپێدان لە ئەنقەرە، داوای لێبوردنێکی مێژوویی بەناوی دەوڵەتی تورکیاوە کرد لەسەر ئە کارەساتە دڵتەزێنانەی لە نێوان ساڵانی (١٩٣٦–١٩٣٩) لە ناوچەی دەرسیم ڕوویاندا، کە حکومەتی تورکی لەو سەردەمەدا ئەنجامیداوە بە سەرکردایەتی پارتی گەلی گۆماری تورکی بە ھەقی کوردییە عەلەوییەکانی ئەو ناوچەیە لە سەدەی ڕابردوودا، و ئەم لێبوردنە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا لەلایەن سەرکردایەتی ھەرێمی کوردستانەوە و ھەروەھا ئەوە ھەڵوێستە ھەنگاوێکی گرنگ بوو لە بەرەو پێشبردنی ئەو کرانەوە دیموکراسییەی کە حکومەتی ئەردۆغان دەستی پێکردوە.\nئەردۆغان لە چەنەکالی\nئەردۆغان لەگەڵ سەرۆکی ئیسپانیا (زاپتیرۆ)\nنەخشەی سەردانی ئەردۆغان بۆ وڵاتانی جیھان\nلە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، ئەردۆگان خەڵاتی ئازایەتی پێگەیشت لەلایەن کۆمەڵەی یەھودی ئەمریکییەوە، بۆ ئاشتی خستنە نێو ڕۆشنبیرییەکان.\nلە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٤، ئەردۆگان دانرا لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان لەلایەن گۆڤاری تایمەوە، کە ئەردۆگان ناونرا بنیاتنەری پردەکان لەلایەن گۆڤارەکەوە.\nلە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، ئەردۆگان خەڵاتی ئاڵتونی وەرگرت لە کۆنفرانسی شیکاگۆ لەلایەن ئەکادیمیای جێبەجێکردنەوە.\nلە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤، ئەردۆگان ناونرا بە ئەوروپی ساڵەکە لە دەنگدانە حەفتانەکەی ئەوروپادا، بۆ ئەوەی کە تورکیای خستە سەر ھێڵی چاکسازی.\nلە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥، ئەردۆگان خەڵاتی دەریای ناوەڕاستی بۆ دامەزراوەکان وەرگرت.\nلە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦، ئەردۆگان خەڵاتی دەوڵەتی ڕوسیای وەرگرت لە لایەن ڤلادیمیر پۆتین.\nلە ٨ی ئابی ٢٠٠٦، ئەردۆگان خەڵاتی کاسپیەنی لە بواری وزەدا وەرگرت لەلایەن یانەی کاروباری دەریای کاسپیەن.\nلە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەردۆگان خەڵاتی کۆمەڵەی مانگی سوری تورکی وەرگرت.\nلە ٢ی شوباتی ٢٠٠٧، ئەردۆگان خەڵاتی گفتوگۆی نێوان ڕۆشنبیرییەکانی وەرگرت لەلایەن سەرۆکی تەتەرستان.\nلە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٧، ئەردۆگان لەگەڵ سەرۆکی ئیسپانیا (زاپتیرۆ) بەیەکەوە خەڵاتی ڕۆمی بۆ ئاشتی وگفتوگۆیان وەرگرت.\nلە ١٥ی نیسانی ٢٠٠٧، ئەردۆگان خەڵاتی ھێرمس کریستاڵی وەرگرت لەلایەن ڕاوێژکاری ئەڵمانی (ئەنجیلا میرکڵ) لە کردنەوەی پێشانگەی ھانۆڤەری پیشەسازی.\nلە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧، ئەردۆگان خەڵاتی پێشەوای تورکی ئەو ساڵەی وەرگرت لەلایەن میدیا گروپەوە.\nلە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧، ئەردۆگان بەرزترین خەڵاتی نەتەوە یەکگرتووەکانی بۆ خۆراک وکشتوکاڵ وەرگرت، بۆ ڕێزلێنان لە گەشەپێدانی کشتوکاڵ و کۆمەڵایەتی لە تورکیا.\nلە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، ئەردۆگان لەگەڵ سەرۆکی ئیسپانیا (زاپتیرۆ) بەیەکەوە خەڵاتی بنیاتنانی پردیان وەرگرت لە لایەن AMSS ی بەریتانیبۆ ھەوڵیان بۆ یەکخستنی ئەو کۆمەڵگانەی کە دابڕاون لە ڕووی ڕۆشنبیری ونەژاد وئاینەوە لە یەکتر، بۆ دروستکردنی دۆخێکی بەڕێزی وئاشتی پێکەوە ژیان لە ڕێگەی دەرکردنی پڕۆژەی ھاوپەیمانی شارستانییەکان.\nلە ١١ی ئایاری ٢٠٠٩، ئەردۆگان خەڵاتی ئیبن سینای وەرگرت لە دامەزراوەی ئیبن سینا لە شاری فرانکفۆرتی ئەڵمانی.\nلە ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ئەردۆگان میوانی ڕێزلێنانی یانەی کران مۆنتانا بوو لە بڕۆکسل و خەڵاتی دی لوس ئەجلوسی وەرگرت لە پێناوی دیمۆکراسی وئازادیدا.\nلە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩، ئەردۆگان بەرزترین خەڵاتی شاری پەکستانی وەرگرت لەلایەن حوکمەتی پاکستانەوە.\nلە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، ئەردۆگان خەڵاتی ھاریکاریکردنی لە ئاشتی جیھاندا وەرگرت لەلایەن کۆمەڵەی تۆرگوت ئۆزالەوە.\nلە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان خەڵاتی مەلیک فەیسەڵی جیھانی وەرگرت بۆ خزمەتی ئیسلام، لەلایەن دامەزراوەی مەلیک فەیسەڵی خێری.\nلە ٢٣ی شوباتی ٢٠١٠، ئەردۆگان خەڵاتی نۆدۆی ڕۆشنبیری وەرگرت لەلایەن سەرۆکی شارەوانی ئەشبیلیە بۆ ھەوڵی لە دەرکردنی ھاوپەیمانی شارستانییەکان.\nلە ١٧ی ئایاری ٢٠١٠، ئەردۆگان خەڵاتی نەتەوە یەکگرتووەکانی بۆ نیشتەجێبوون بەدەست ھێنا.\nلە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٠، ئەردۆگان بۆ جاری دووەم ئەردۆگان لە ڕیزی سەد کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان دارنرا لەلایەن گۆڤاری تایمەوە.\nلە ١٧ی ئایاری ٢٠١٠، ئەردۆگان خەڵاتی ئاڵتونی وەرگرت لەلایەن سەرۆکی جۆرجیاوە بە ھۆی گەشەپێدانی پەیوەندی نێوانیان.\nلە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٠، ئەردۆگان مەدالیای ڕێزلێنانی یەکێتی پیشەسازی بەڕازیلی وەرگرت لەلایەن ویلایەتی ساوپاولۆ.\nلە ٣١ی ئایاری ٢٠١٠، ڕێکخراوی تەندروستی نێو دەوڵەتی خەڵاتی تۆماکۆی دا بە ئەردۆگان بۆ پێشەنگییەکی لە بواری ڕێگرتن ل تۆماکو لە تورکیا.\nلە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠، خەڵاتی جیھانی خێزانیی وەرگرت کە ئیش دەکات لە ژێر سێبەری نەتەوە یەکگرتووەکان.\nلە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان خەلاتی ئاڵتونی سەربەخۆیی وەرگرت بۆ ھەوڵی لە سەربەخۆیی کۆسۆڤۆدا.\nلە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان خەڵاتی (سەرکردەی ساڵ)ی وەرگرت لەلایەن یەکێتی بانکە عەرەبییەکانەوە لە لوبنان.\nلە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان میوانی شەرەفی لە لەتکەی سێیەمی ئەورەپی ئەفەریقی بوو کە لە لیبیا ڕێکخرا، وخەڵاتی قەزافی نێو دەوڵەتی بۆ مافی مرۆڤ وەرگرت.\nلە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١، ئەردۆگان خەڵاتی دیارترین کەسایەتی جیھانی ئیسلامی وەرگرت لە کوەیت.\nلە ٢ی شوباتی ٢٠١١، خەڵاتی ڕێزلێنانی حکومەتی قیرغیزستانی وەرگرت.\nلە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١، خەڵاتی فەلەستینی نێودەوڵەتی وەرگرت بۆ سەرکەوتووی و لێھاتووی.\nلە ٢١ی کانونی دووەمی ٢٠١٢، ئەردۆغان خەڵاتی تایبەتی پەیکەری ئاڵتونی ٢٠١٢ی وەرگرت لەلایەن ناوەندی ئیش وکاری پۆڵەندییەوە، کە بە گرمگترین خەڵات دادەنرێت لە پۆڵەندا، بەخشرا بە ئەردۆغان خەڵاتەکە لەبەر ھەوڵە بەرچاوەکانی لە بوارەکانی گەشەی ئابووری و دامەزراندنی دیموکراسی و بازاڕی ئازاد.\nلە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی سانت جۆنس.\nلە ٣ی نیسانی ٢٠٠٤، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی کریمەن ستەیت.\nلە ١٨ی ئایاری ٢٠٠٦، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن ئەکادیمیای زانستی بولگاری.\nلە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٦، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی گرین ئەمەریکان\nلە ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٨، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی سەڕاییڤۆ.\nلە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی فەیز.\nلە ٤ی تەممووزی ٢٠٠٩، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی مەڵتاپە.\nلە ٤ی تەممووزی ٢٠٠٩¸ ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئەستەنبوڵ.\nلە ٢٢ی ئابی ٢٠٠٩، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئەلیپۆ.\nلە ١٦ی نیسانی ٢٠١٠، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئیسلامی غەزە.\nلە ١٨ی ئایاری ٢٠١٠ ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئەوروپی مەدرید.\nلە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی دەریای ڕەشی تەکنیکی.\nلە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی پیری ڕیس.\nلە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ھاڕان.\nلە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی پریشتینا.\nلە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی تاڕاس شیڤاچینکۆ.\nلە ١٦ی ئازاری ٢٠١١، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی مۆسکۆ ستەیت.\nلە ٢١ی ئازاری ٢٠١١، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئوم لقوڕا بۆ خزمەتی ئیسلام.\nلە ٢ی تەممووزی ٢٠١١، ئەردۆگان دکتۆرای ڕێزلێنانی وەرگرت لەلایەن زانکۆی ئیستەنبوڵ ئایدن.\nئەردۆگان ھاوڵاتی شەرەفی وەرگرت لە سیۆل لە شوباتی ٢٠٠٤.\nئەردۆگان ھاوڵاتی شەرەفی وەرگرت لە تاران لە شوباتی ٢٠٠٩.\nئەردۆگان ھاوڵاتی شەرەفی وەرگرت لە پریزرین لە شوباتی دووەمی ٢٠١٠.\nماڵپەڕی فەرمی ئەردۆگان ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\nڕەجەب تەییب ئەردۆغان.. ١٥ی شوباتی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، جەزیرە نێت\nگفتوگۆ لەگەڵ ئەردۆغان ١٩ی ئازاری ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، فەھمی ھوەیدی، جەزیرە نێت، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩\nبە ھەژاری پەروەردە بوو و بوو بە سەرکردەی تورکیا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان\nئەردۆغان زەبەلاح لە سەردەمی کورتە باڵاکاندا!!..، بە پێنووسی د. ڕاغب سەرجانی، سایتی قصة الإسلام.\nچیرۆکی بزاڤی ئیسلامی لە تورکیا، بە پێنووسی د. ڕاغب سەرجانی، سایتی قصة الإسلام.\nڕەجەب تەییب ئەردۆغان کێیە؟، بی بی سی عەرەبی، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڕەجەب_تەییب_ئەردۆغان&oldid=904837»


خۆپیشاندان بۆ ئاشتی\nخۆپیشاندان بۆ ئاشتی له پارێزگه‌ی بێرگن (نۆروێژ!)\nڕۆژی شه‌ممه 27-10-2007 کاژێر 12:00 له شاری بێرگن خۆپێشاندانێک ڕێکخرا له لای (به‌رده شینه‌که) ی سه‌نته‌ر به به‌شداری خه‌ڵکانی کوردو نه‌روێژی که نزیکه‌ی 150 که‌سێک بوون\nله‌گه‌ل ئه‌وانه‌شدا نوێنه‌ری پارتی دیموکراتی کوردستان کاک به‌رزان ئاماده بوو .\nخۆپێشاندانه‌که له‌لایه‌ن شیلان شۆڕش به‌ڕێوه‌برا هوتافیش له‌لایه‌ن TORLEIF SARBA PARTY IS\nسه‌ره‌تای خۆپێشاندانه‌که به وتارێک له‌لایه‌ن شیلان شۆڕش ده‌ستیپێکرد و تیایدا ئاماژه‌ی بۆ ئه‌مه‌کرد که ئیمڕۆ 14 ڕێکخراو و حیزبی کوردی و نه‌روێژی له ژێر ئاڵای کوردستان کۆبوینه‌ته‌وه به ئامانجی ناڕه‌زایی ده‌ربڕین به‌رامبه‌ر به هێرشی تورکیا بۆسه‌ر کوردستان. جا هه‌ر پارچه‌یه‌کی کوردستان بێ، باشور یان باکوور. شیلان پێیداگرت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م خۆپێشاندانه بۆ یه‌ک حیزب نییه به‌ڵکو بۆ هه‌موو گه‌لی کورده له‌هه‌ر چوار پارچه‌که ئاماژه‌ی به‌وه‌دا که ئێمه ده‌بێ ڕێز له ڕای جیاواز بگرین و هه‌موومان یه‌ک بین به‌رامبه‌ر دوژمن. ده‌بێ کورد به‌ڕه‌خنه و دیموکراتی بناخه‌ی کۆمه‌ڵی کورده‌واریی بنیات بنێن، نه‌ک گروپێک بکرێته ده‌ره‌وه له‌به‌ر ئاڵایه‌ک، یان وێنه‌یه‌ک. ده‌بێ ڕێزی پیرۆزییه‌کانی یه‌ک بگرین. ئه‌مڕۆ هه‌موو وه‌ک کود کۆبوینه‌وه. هه‌روه‌ها وتیشی داواکاری ئێمه له حکومه‌تی نه‌روێژ ئه‌وه‌یه که وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی نه‌روێژ باڵوێژی تورکیا بانگهێشت بکات و گوشاری بخاته سه‌ر که هێرش نه‌کاته سه‌ر سه‌ر کورد و، دان به مافی ڕه‌وای کردا بنێت و مافه‌کانی یاسی و نه‌ه‌توه‌یی و فه‌رهه‌نگیی گه‌لی کورد به‌ڕه‌سمی بناسێت.\nپاشان ODDNY MELIJETEIG سه‌رۆکی گروپی ئه‌ندامانی شاره‌وانی پارتی سۆسیالیستی چه‌پ وتاره‌کی پێشکه‌شکرد و، پێی له‌سه‌ر ئه‌وه داگرت که کورد ئازار ئه‌درێت له تورکیادا، به‌تایبه‌تی ژن مافی به ئاشکرا پێشێل ده‌کرێ و، ده‌ستدرێژیی ده‌کرێته‌سه‌ر. کورد وه‌ک نه‌ته‌وه ده‌چه‌وسێته‌وه و ناتوانێ زمانی خۆی به‌کار بێنێ و خاوه‌نی هیچ مافێکی نییه. هه‌روه‌ها گوتیشی، ده‌زانین ژنی کورد له باشووری کوردستان ژیانی زۆر خراپه، ئێمه وه‌ک حیزبی نێو حکومه‌تی نه‌روێژی و ده‌سه‌ڵاتدار په‌یمان ده‌ده‌ین که هه‌موو هێزێک به‌کار بهێنین بۆ وه‌ستانی تورکیا.\nدواتر وتارێک له‌لایه‌ن ASTRID OLSEN نوێنه‌ری پارتی سور پێشکێشکرا ئه‌و‌یش گوتی که پشتگیری خه‌ڵکی کورد ده‌که‌ن. کوردستان زیاد له 90 ساڵه داگیر کراوه. خاتوو ASTRID گوتی: گه‌ریلای کورد نه تۆپی هه‌یه نه‌ته‌یاره، ده‌بێ به‌پێ بڕۆن، چه‌نده‌های رۆژ بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌نه سنوری تورکیا به‌ڵام ئه‌وان له‌هه‌موو شوێنێک هه‌ن ئه‌وان چه‌نده‌ها ملیۆنن ئه‌وه‌ش خه‌ڵکی کورده. تورکیا ئه‌گه‌ر بیه‌وێ هێرش بکات ئه‌وا دڵنیا بن خه‌ڵکی کورد پارێزگاری خۆی ده‌کات به‌رپه‌رچیان ده‌داته‌وه .\nئێمه داواکارین که حکومه‌تی نه‌روێژ گوشاری زۆربخاته سه‌ر تورکیا بۆ ئه‌وه‌ی هێرش نه‌کات و کورد به مافی خۆی بگات.\nله پاشان وتاری SIMEN willghos سه‌رۆکی گه‌نجانی سۆسیالیستی چه‌پ له hordaland ئه‌ویش وتی: که ئێمه لێره‌دا وه‌ستاوین، تورکیا خۆی ئاماده کردووه بۆ هێرش USA NATO W EU پشتی تورکیایان گرت چۆنکه که‌سیان هاوڕێی کورد نین، بیر له به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان ده‌که‌نه‌وه. هه‌روه‌ها داوای کرد که حکوومه‌تی نه‌روێژ داوای مافی چاره‌ی خۆنوسین بکات بۆ کورد له تورکیا. شایانی باسه، SIMEN به‌ناوی سۆسیالیستی چه‌پ و گه‌نجانی چه‌پ ئه‌م داوایه‌ی کرد .\nله کۆتاییدا وتاری نوێنه‌ری حزبی شیوعی عراق له‌لایه‌ن کاک یۆسف خوێندرایه‌وه ئه‌ویش ناڕه‌زایی ده‌ربڕی وه‌ک ئه‌وانی تر.\nشایه‌نی باسه 2 ڕۆژنامه‌ی نه‌رویجی BA W BT له‌وێ ئاماده بوون له‌گه‌ڵ NERWIJ TV\nخۆپیشاندانه‌که به هوتافی\nبژی کوردو کوردستان\nبه‌ڵی بۆ ئاشتی نا بۆ جه‌نگ کۆتایی هات\nسه‌رۆکی ڕیکخراوی دیموکرات و ژنانی کورد له نه‌روێژ


چیچەکلی باشقەڵا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nChichakluy-e Bash Qaleh - چیچکلوی باش‌قلعە - Çîçeklûya Başqele\nپۆتانەکان: 37°38′11.5″N 45°07′44.5″E / 37.636528°N 45.129028°E / 37.636528; 45.129028پۆتانەکان: 37°38′11.5″N 45°07′44.5″E / 37.636528°N 45.129028°E / 37.636528; 45.129028\nچیچەکلی باشقەڵا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nچیچەکلی باشقەڵا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باکوورەوە لەگەڵ گوندی سەفەربەھی.\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی چیچەکلی مەنسور.\nلە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی قەھرەمانلی ئەڤراز.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی سامسالی.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٣٨) کەس و (١١٨) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=چیچەکلی_باشقەڵا&oldid=904334»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٥:٤٣ی ٦ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


لێدوانی وه‌زیری نه‌وتی عیراق له باره‌ی رێككه‌وتنی نێوان به‌غداو هه‌رێم\nئیحسان عەبدولجەبار، وەزیری نەوتی عیراق\nوەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، پێشفرۆشکردنی نەوتی راگرتووە و هەروەها دەڵێت گەشبینە بە رێککەوتنی نێوان عێراق و هەرێمی کوردستان.\nئیحسان عەبدولجەبار، وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند: ئەو کاتەی کە دەیانویست بایی دوو ملیار دۆلار نەوتەکەیان پێشفرۆش بکەن پێیانوابوو نرخی نەوت ناگەڕێتەوە سەرووی 40 دۆلار.\nکۆمپانیای نەوتی ژینهوای چینی براوەی گرێبەستی وەرگرتنی نەوتی عیراق بوو بۆ ماوەی پێنج ساڵ و بە مەرجی پێدانی پارەی پێشەکی بۆ ئەو نەوتەی کە وەریدەگرێت. بەڵام کە ئێستا نرخی نەوت گەیشتووەتە سەرووی 60 دۆلار، حکومەتی عیراق گرێبەستی پێشفرۆشکردنی نەوتەکەی راگرتووە.\nرۆژی 18ی ئەم مانگە وەزارەتی نەوتی عیراق، قەبارە و داهاتی هەناردەکردنی نەوتی خاوی مانگی رابردووی بڵاوکردەوە و ئاشکرای کرد 88 ملیۆن و 922 هەزار و 697 بەرمیل نەوتی هەناردە کردووە، داهاتی ئەو نەوتەش نزیکەی چوار ملیار و 739 ملیۆن و 82 هەزار دۆلار بووە. بەرمیلێک نەوتیش بە 53.586 دۆلار فرۆشراوە.\nحکومەتی عیراق پرۆژەیاسای بودجەی ناردووە بۆ پەرلەمان، پرۆژەیاساکە لە لیژنەی دارایی پەرلەمان گفتوگۆی لەسەر کراوە و زۆربەی ماددە و بڕگەکانی دەستکاری کراوە، تەنیا پشکی هەرێمی کوردستان ماوە یەکلایی بکرێتەوە.\nوەزیری نەوتی عیراق گەشبینە بە وتووێژەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی بەوەی کە بگەنە رێککەوتن لەسەر بودجەی 2021 و دەڵێت: "لێکتێگەیشتنی باش لەو بارەیەوە هەیە".\nوه‌زیری نه‌وتی عیراق باس لە گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان دەکات و دەڵێت: "گرێبەستەکانی نەوتی هەرێمی کوردستان بوونەتە رابردوو و سەرکەوتوو نەبوون بۆ ئەم دۆخەی ئێستا و داهاتی پێویست ناگەڕێننەوە".\nیەکلاییکردنەوەی پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەدا بەندە بە هەڵوێستی لایەنە شیعەکانی عیراق کە زۆرینەن لە پەرلەمان، به‌پێی زانیارییه‌كان له ئێستاشدا زۆرینەی شیعەکان لەسەر پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەدا گەیشتوونەتە رێککەوتن و چاوەڕێی شاندی هەرێمی کوردستان دەکەن بۆ نووسینەوەی دەقەکە.\nئه‌و ده‌قه‌ی ئێستا پێشنیاز كراوه و لایه‌نه شیعییه‌كان تاڕاده‌یه‌ك رازین له‌سه‌ری ئه‌وه‌یه كه دوای خەرجیی گواستنەوەی نەوت و حەقدەستی کۆمپانیاکان و بەرهەمهێنانی ناوخۆیی، ئەو نەوتەی دەمێنێتەوە رادەستی بەغدا بکرێت.\nنرخی نه‌وت به‌رزترین ئاستی له ماوه‌ی یه‌ك ساڵدا تۆمار كرد