یۆحەنا 6 - Kurdi Sorani Standard (KSS)\nتێرکردنی پێنج هەزار کەس\n1دوای ئەمە عیسا چوو بۆ ئەوبەری دەریاچەی جەلیل، کە دەریاچەی تەبەرییەیە، 2ئاپۆرەیەک لە خەڵک دوای کەوتبوون، چونکە ئەو پەرجووانەیان بینیبوو کە لە نەخۆشەکاندا دەیکرد. 3ئینجا عیسا چووە سەر شاخ و لەوێ لەگەڵ قوتابییەکانی دانیشت. 4جەژنی پەسخەی جولەکەش نزیک بوو.\n5کاتێک عیسا چاوی هەڵبڕی و خەڵکێکی لە ڕادەبەدەر زۆری بینی دەهاتنە لای، بە فیلیپۆسی فەرموو: «لەکوێ نان بکڕین و ئەمانە نان بدەین؟» 6ئەمەی گوت بۆ ئەوەی تاقی بکاتەوە، چونکە خۆی دەیزانی دەبێت چی بکات.\n7فیلیپۆس وەڵامی دایەوە: «بایی دوو سەد دیناریش6:7 یەک دینار کرێی ڕۆژانەی کرێکارێک بووە. نان بەشیان ناکات، ئەگەر هەریەکەیان کەمێکی بەرکەوێت.»\n8یەکێک لە قوتابییەکانی کە ئەندراوسی برای شیمۆن پەترۆس بوو پێی گوت: 9«کوڕێک لێرەیە پێنج نانی جۆ و دوو ماسی پێیە. بەڵام ئەوەندە چییە بۆ ئەم هەمووە؟»\n10عیسا فەرمووی: «خەڵکەکە دابنیشێنن.» ئەو شوێنە گیایەکی زۆری لێبوو، جا پیاوەکان کە پێنج هەزار دەبوون دانیشتن. 11عیساش نانەکانی وەرگرت و سوپاسی خودای کرد، پاشان بەپێی پێویست دابەشی کرد بەسەر ئەوانەدا کە دانیشتبوون. بۆ ماسییەکانیش هەمان شتی کرد.\n12کاتێک هەمووان تێربوون، عیسا بە قوتابییەکانی فەرموو: «ئەو پەلکەنانەی ماوەتەوە کۆی بکەنەوە تاکو هیچ بەفیڕۆ نەڕوات.» 13ئەوانیش کۆیان کردەوە و دوازدە سەبەتەیان پڕکرد لەو پەلکەنانەی ئەو پێنج نانە جۆیەی لە نانخۆران مابووەوە.\n14لەبەر ئەوە کە خەڵکەکە بینییان عیسا چ پەرجووێکی کرد، گوتیان: «بە ڕاستی ئەمە پێغەمبەرەکەیە6:14 پێغەمبەرەکە: ئەو پێغەمبەرەیە کە موسا باسی دەکات. واتە عیسا. بڕوانە دواوتار 18:15، یۆحەنا 1:45. کە بۆ جیهان دێت.» 15عیسا زانی ئەوان بە نیازن بێن و بیگرن تاکو بیکەنە پاشا، دیسان بە تەنها چووە سەر شاخ.\nعیسا بەسەر ئاودا دەڕوات\n16کاتێک ئێوارە داهات قوتابییەکانی بۆ لای دەریاچەکە چوونە خوارەوە، 17سواری بەلەمێک بوون و بە دەریاچەدا بۆ کەفەرناحوم کەوتنەڕێ. تاریک داهات و عیسا هەر نەگەیشتە لایان. 18ڕەشەبا هەڵیکرد و دەریاچە هەڵچوو. 19کە نزیکەی بیست و پێنج تاکو سی تیرهاوێژ6:19 دەکاتە نزیکەی پێنج هەتا شەش کیلۆمەتر. سەوڵیان لێدابوو، عیسایان بینی بەسەر ئاوەکەدا دەڕوات و لە بەلەمەکە نزیک دەبێتەوە، جا ترسان. 20بەڵام پێی فەرموون: «ئەوە منم، مەترسن!» 21کە ڕازی بوون سواری بەلەمەکەی بکەن، دەستبەجێ بەلەمەکە گەیشتە ئەو کەنارەی بۆی دەچوون.\n22بۆ بەیانی، ئەو خەڵکەی لەوبەری دەریاچەکە ڕاوەستابوون بینییان لە بەلەمێک زیاتر لەوێ نەبوو، عیساش لەگەڵ قوتابییەکانی سواری بەلەم نەبوو، بەڵکو قوتابییەکانی بە تەنها بەڕێکەوتبوون. 23ئینجا بەلەمی دیکە لە شاری تەبەرییەوە هاتنە نزیک ئەو شوێنەی نانەکەیان لێی خوارد کە عیسای خاوەن شکۆ سوپاسی خودای کرد. 24کاتێک خەڵکەکە بینییان نە عیسا لەوێیە و نە قوتابییەکانی، سواری بەلەمەکان بوون و چوونە کەفەرناحوم، بۆ ئەوەی بەدوای عیسادا بگەڕێن.\nمنم نانی ژیان\n25کە لەوبەری دەریاچەکە دۆزییانەوە، لێیان پرسی: «ڕابی، کەی گەیشتییە ئێرە؟»\n26عیسا وەڵامی دانەوە: «ڕاستی ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئێوە بەدوامدا دەگەڕێن نەک لەبەر ئەوەی نیشانەکانتان بینی، بەڵکو لەبەر ئەوەی لە نانەکەتان خوارد و تێر بوون. 27بۆ خۆراکێک ئیش مەکەن کە لەناودەچێت، بەڵکو بۆ خۆراکێک کە بۆ ژیانی هەتاهەتایی دەمێنێتەوە، ئەوەی کوڕی مرۆڤ دەتانداتێ، چونکە ئەمە خودای باوک مۆری لێداوە.»\n28لەبەر ئەوە لێیان پرسی: «چی بکەین تاکو کارەکانی خودا بکەین؟»\n29عیسا وەڵامی دانەوە: «کاری خودا ئەمەیە: باوەڕ بهێنن بەوەی ناردوویەتی.»\n30ئەوانیش لێیان پرسی: «چ پەرجووێک دەکەیت تاکو بیبینین و باوەڕت پێ بکەین؟ چی دەکەیت؟ 31باوباپیرانمان لە چۆڵەوانی مەنیان6:31 مەن: ئەو خۆراکەیە کە خودا لە سەردەمی موسا لە ئاسمانەوە بۆ گەلی ئیسرائیلی باراند. بڕوانە دەرچوون 16:4. خوارد، وەک نووسراوە: [لە ئاسمانەوە نانی دانێ تاکو بیخۆن.]6:31 دەرچوون 16:4 و زەبوورەکان 78:24،25.»\n32عیساش پێی فەرموون: «ڕاستی ڕاستیتان پێ دەڵێم: موسا نەبوو نانەکەی لە ئاسمانەوە دانێ، بەڵکو باوکمە لە ئاسمانەوە نانی ڕاستیتان دەداتێ، 33چونکە نانی خودا ئەوەیە کە لە ئاسمانەوە دابەزیوە و ژیان دەبەخشێتە جیهان.»\n34لەبەر ئەوە پێیان گوت: «گەورەم، هەموو کاتێک ئەو نانەمان بدەرێ.»\n35عیساش پێی فەرموون: «منم نانی ژیان. ئەوەی بێتە لام هەرگیز برسی نابێت، ئەوەش باوەڕم پێ بهێنێت هەرگیز تینووی نابێت. 36بەڵام پێم گوتن، منتان بینیوە و باوەڕیش ناهێنن. 37هەرکەسێک باوکم دەیداتە من دێتە لام، ئەوەش بێتە لام، هەرگیز دەریناکەم. 38من لە ئاسمانەوە دابەزیوم، نەک بۆ ئەوەی خواستی خۆم ئەنجام بدەم، بەڵکو خواستی ئەوەی ناردوومی. 39ئەمەش خواستی ئەوەیە کە منی ناردووە، هیچ کەسێک لەوانە لەدەست نەدەم کە پێی داوم، بەڵکو لە ڕۆژی دواییدا زیندوویان دەکەمەوە. 40خواستی باوکم ئەمەیە: هەرکەسێک تەماشای کوڕەکە بکات و باوەڕی پێ بهێنێت ژیانی هەتاهەتایی دەبێت، منیش لە ڕۆژی دواییدا زیندووی دەکەمەوە.»\n41جولەکەش دەستیان کرد بە بۆڵەبۆڵکردن، چونکە فەرمووی: «منم ئەو نانەی لە ئاسمانەوە دابەزیوە.» 42گوتیان: «ئەمە عیسای کوڕی یوسف نییە، کە دایک و باوکی دەناسین؟ ئێستا چۆن دەڵێت ”لە ئاسمانەوە دابەزیوم“؟»\n43عیساش وەڵامی دانەوە و پێی گوتن: «لەناو خۆتاندا بۆڵەبۆڵ مەکەن. 44کەس ناتوانێت بێتە لام ئەگەر باوک ڕاینەکێشێت، ئەوەی ناردوومی، منیش لە ڕۆژی دواییدا زیندووی دەکەمەوە. 45لە پەڕتووکی پێغەمبەراندا نووسراوە: [هەموو لە خوداوە فێر دەبن.]6:45 ئیشایا 54:13 جا ئەوەی لە باوکەوە بیستبێتی و فێربووبێت دێتە لام. 46کەس باوکی نەبینیوە جگە لەوەی لە خوداوەیە، تەنها ئەوەی لە خوداوەیە باوکی بینیوە. 47ڕاستی ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئەوەی باوەڕ بهێنێت ژیانی هەتاهەتایی هەیە. 48منم نانی ژیان. 49باوباپیرانتان لە چۆڵەوانیدا مەنیان خوارد و مردن. 50بەڵام ئەمە ئەو نانەیە کە لە ئاسمانەوە دابەزیوە، تاکو ئەوەی لێی بخوات نەمرێت. 51منم ئەو نانە زیندووەی کە لە ئاسمانەوە دابەزیوە. ئەگەر یەکێک لەم نانە بخوات بۆ هەتاهەتایە دەژیێت. ئەو نانەش کە بۆ ژیانی جیهان دەیبەخشم، جەستەمە.»\n52جولەکەکان لەناو خۆیان دەمەقاڵەیان بوو و دەیانگوت: «ئەمە چۆن دەتوانێ جەستەی خۆیمان بداتێ بیخۆین؟»\n53لەبەر ئەوە عیسا پێی فەرموون: «ڕاستی ڕاستیتان پێ دەڵێم: ئەگەر جەستەی کوڕی مرۆڤ نەخۆن و خوێنی نەخۆنەوە، ژیان لە ناختاندا نابێت. 54ئەوەی جەستەم بخوات و خوێنم بخواتەوە ژیانی هەتاهەتایی هەیە، منیش لە ڕۆژی دواییدا زیندووی دەکەمەوە، 55چونکە جەستەم خۆراکی ڕاستەقینەیە و خوێنیشم خواردنەوەی ڕاستەقینە. 56ئەوەی جەستەم بخوات و خوێنم بخواتەوە بە منەوە پەیوەست دەبێت و منیش بەوەوە. 57وەک باوکی زیندوو ناردوومی، منیش بەو باوکە زیندووم، ئاواش ئەوەی لە جەستەی من بخوات بەهۆی منەوە دەژیێت. 58ئەمە ئەو نانەیە کە لە ئاسمانەوە دابەزیوە، نەک وەکو ئەوەی باوباپیران خواردیان و مردن. ئەوەی لەم نانە بخوات هەتاهەتایە دەژیێت.» 59عیسا ئەمانەی لە کاتێکدا فەرموو کە لە کەنیشتی کەفەرناحومدا خەریکی فێرکردنی خەڵک بوو.\nزۆربەی قوتابییەکان گومان دەکەن\n60کاتێک زۆرێک لە قوتابییەکان گوێیان لەو فەرمایشتەی عیسا بوو، گوتیان: «ئەم قسەیە گرانە! کێ دەتوانێت وەریبگرێت؟»\n61عیسا لە دڵی خۆیدا زانی قوتابییەکانی بەهۆی ئەمەوە بۆڵەبۆڵ دەکەن، پێی فەرموون: «ئایا ئەمە دەبێتە هۆی ساتمەکردنتان؟ 62ئەی ئەگەر ببینن کوڕی مرۆڤ بەرزبێتەوە بۆ ئەو شوێنەی یەکەم جار لێی بوو؟! 63ڕۆحی پیرۆز ژیان دەدات، بەڵام جەستە بە کەڵک نایەت. ئەو قسانەی پێم گوتن ڕۆح و ژیانن. 64بەڵام هەندێکتان باوەڕ ناهێنن.» عیسا هەر لە سەرەتاوە ئەوانەی دەناسی کە باوەڕ ناهێنن، هەروەها دەیزانی کێ بە گرتنی دەدات. 65ئینجا فەرمووی: «لەبەر ئەوە پێم گوتن، کەس ناتوانێ بێت بۆ لام، مەگەر باوک ڕێگەی پێدابێت.»\n66لەو کاتە بەولاوە زۆرێک لە قوتابییەکانی پشتیان تێکرد و ئیتر لەگەڵی نەدەگەڕان.\n67لەبەر ئەوە عیسا بە دوازدە قوتابییەکەی فەرموو: «ئەی ئێوە ناتانەوێ بڕۆن؟»\n68شیمۆن پەترۆس وەڵامی دایەوە: «گەورەم، بچینە لای کێ؟ وتەکانی ژیانی هەتاهەتایی لەلای تۆیە. 69ئێمەش باوەڕمان هێنا و زانیمان کە تۆ پیرۆزەکەی خودایت.»\n70عیسا وەڵامی دانەوە: «ئایا من ئێوەی دوازدەم هەڵنەبژاردووە؟ بەڵام یەکێک لە ئێوە ئیبلیسە!» 71ئەو باسی یەهوزای شیمۆنی ئەسخەریوتی دەکرد، چونکە سەرەڕای ئەوەی کە یەکێک بوو لە دوازدە قوتابییەکە، بەڵام بەتەمابوو بە گرتنی بدات.\nKSS : یۆحەنا 6


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | ئاشتی هەورامی\nناوی تەواوی عەبدوڵڵا عەبدولرەحمان عەبدوڵڵا (ئاشتی هەورامی)یە. ساڵ و شوێنی لەدایک بوون: 1948 #سلێمانی# پلەی خوێندن: بەکالۆریۆس لەئەندازیاری نەوت لە 1971 لە زانکۆی بەغدا. لە ساڵی 1971 تاکو 1974 ئەندازیار بووە لە کۆمپانیای نەوتی نیشتمانی عیراق لە بەسرە. لەساڵی 1978 دکتۆرای لەئەندازیاری یەدەگی نەوتی لەسکۆتلەندا وەرگرتووە. لەساڵی 1975 تاکو 1982 لەکۆمپانیای british national oil company و north sea لە سکۆتلەند وەکو ئەندازیار کاری کردووە. لە ساڵی 1982 تاکو ساڵی 1985 لەگەڵ کۆمپانیای intera لە لەندەن ئەندازیاری گەورەی نەوت بووە. لەساڵی 1985 تاکو 1988 سەرۆکی ئەندازیاران بوو لەکۆمپانیای Exploration Consultants دا لە بەریتانیا. لەساڵی 1988 تاکو 1999 خاوەن و بەڕێوەبەری Duke Engineering & Services Limited بووە لە بەریتانیا. لەساڵی 1999 تاکو 2006 سەرۆکی کۆمپانیای ECL- Exploration Consultants Group Plc بووە لە بەریتانیا. لەساڵی 2006 وە لەکابینەی پێنجەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان وەزیری سامانە سروشتیەکان بووە. خێزاندارە. لە کابینەی شەشەمی هەرێم، بووەتەوە بە وەزیری سەرچاوە سروشتیەکان.


قانوون دسەر تە و رێنمایێن تە دایە – ARTICLE رۆژ\nبەرسڤدانەك ل سەر داخوازیا رێڤەبەرێ گشتیێ باجا داھاتی كو ل رۆژنامەیا ئەڤرۆ بەڵاڤبوویە ل بەراورا (20-11-2019)، و تێدا دبێژیت: (ھەر ھەڤوەڵاتیەك یان كۆمپانیەك باجێ نەدەت دھێتە ھژمارتن تاوان و نابیت حكومەت پرۆژە و كاران بدەتە تاوانباران، ھەروەسا دانا باجێ ئەركەكێ نیشتمانی و نەتەوەییە).\nل ڤێرە دێ گۆتنێن وی گەنگەشەكەم ژ ئالیێ دەستووری و قانوونیڤە. ھەموو دەستوورێن جیھانێ و دگەل دەستوورێ عیراقێ و دەستوورێ كوردستانێ كو ھێشتا نەھاتیە پەسەندكرن و مەرەكەبە ل سەر كاغەزێ ماف و ئەركێن ھەڤوڵاتیان بخۆڤە دگرن، ماف ئەون كو ھەڤوەڵاتی چ لجەم حكومەتێ ھەیە و، ئەرك ئەون كو حكومەتێ چ لجەم ھەڤوەڵاتیان ھەیە. ھۆسا دڤێت حكومەت ھەموو مافێن ھەڤوەڵاتیان یێن دارایی وەك مووچە و ھندەكێن دیتر بدەتێ تاكو بشێت ئەوژی مافێن حكومەتێ بدەتێ وەك باجە و رسوم و زیانان (غرامات). لێ ئەوا رووددەت بەروڤاژی ڤێ چەندێیە، حكومەتێ مافێن دارایی یێن ڤەوەڵاتیان (مامۆستا، فەرمانبەر، كۆمپانی، جوتیار) بڕین و، سیستەمێ پاشكەوتێ مووچەیێن مامۆستا و فەرمانبەران دامەزراند و، پێشینەیێن كۆمپانیان و دەست بسەرداگرتنا سامانێ وان د بەنكاندا و نەچاركرنا وان ب واژووكرنا پەیمانان (تعھد) كو سامانێن خۆ ژ بەنكان نەڤەكێشن ب بیانۆیا قەیرانا دارایی. ئەڤە ھەموو حكومەتێ بەرامبەری مافێن ھەڤوڵاتیان و كۆمێانیان كر. ئەرێ ھەڤوەڵاتی یان كۆمپانی ژ كیڤە سامانی بینیت دا مافێن حكومەتێ بدەت وەك باج و رسومات و زیان؟ ئەو ھەڤوەڵاتیێ چ نەبیت نەشێت چ بدەت، ژ ڤێ ھەموویێ دیاردبیت كو رێڤەبەرێ گشتیێ باجێ چ ژ دەستووری نزانیت و تێناگەھیت.\nژ لایێ قانوونیڤە كەنگی ھەڤوەڵاتی دێ بیتە تاوانبار، ھەڤوەڵاتی دبیتە تاوانبار دەما ئەو ب كارەكێ نەرەوا رادبیت كو قانوون بكەرێ وی كارێ نەرەوا سزا ددەت. ئەڤ كارە دەركەفتنا ھەڤوەڵاتییە ژ بنەمایێن رەوشی و ئایینی لپێناڤ بدەسڤەئینانا ئامانجەكێ. ب شێوەیەكێ گشتی تاوان تەواو دبیت دەما دوو ستوین پەیدادبن، ستوینا شتكاری (ركن مادي) دەما ھەڤوەڵاتی دەستدرێژیێ ل سەر تشتەكی دكەت كو قانوون وی تشتی دپارێزیت، ستوینا واتەیی (ركن معنوي) ڤیانا ھەڤوەڵاتی یا گرێدای ب كاریڤە، نەبوونا ھەر ستوینەكێ ژ ڤان ھەردوو ستوینان كاران ناھێنە ھژمارتن تاوان. ل دووڤ ڤێ چەندێ نەدانا مافێ باجێ ژ لایێ ھەڤوەڵاتیانڤە نابیتە تاوان یان خۆڤەدزین و نابیتە دەركەفتن ژ بنەمایێن رەوشتی و ئاینیی. ھەروەسا نەدانا مافێ باجێ ژ لایێ ھەڤوەڵاتیڤە دھێتە ھژمارتن ب ئەگەرێ ئەوا حكومەتێ بەرامبەری مافێن وی یێن دارایی رابووی و ناھێتە ھژمارتن تاوان ب ئەگەرێ نەبوونا ستوینا شتكاری (ركن مادي) یێ تاوانێ. یا فەربوو ل سەر رێڤەبەرێ گشتیێ باجێ پیچەك ژ قانوونێ زانیبا یان خاندبا یان پرسیاركربا كو نەدانا باجێ ژ لایێ ھەڤوەڵاتیانڤە دڤی كاودانێ دبیتە تاوان بەری داخویانیان بەڵاڤەبكەن. دیتنا من، ئەو داخویانیا رێڤەرێ گشتیێ باجێ ئەوا ل رۆژنامەیا ئەڤرۆ بەڵاڤبووی دھێتە ھژمارتن تاوانا گەفان ل ھەڤوەڵاتیان دكەت ب رێیێن راگەھاندنێ، چونكو ترسێ دكەتە دلێن ھەڤوەڵاتیان و كۆمپانیاندا. ئەوژی ل دووڤ قانوونا عیراقی ژمارە (111) یا ساڵا (1969) مادەیا (432) كو دەقێ وێ دبێژیت (ھەر كەسەكێ گەفان ب گۆتن یان كرن یان ئامادەكرن ب نڤیسین یان ب رێكا كەسەكێ وی كو نەھاتبنە ھژمارتن دمادەیێن (430-431) دا دھێتە سزادان ب زیندانیكرنێ ماوەیێ نە ژ ساڵەكێ پتر یان ب زیانێ). ئەڤ قانوونە یا ھاتیە دانان بۆ پاراستنا ئارامیا ھەڤوەڵاتیان و ئازادیا وان دەربارێ كارێن ئەو پێ رادبن. لێ رێڤەبەرێ گشتی یێ باجێ دەستدرێژی ل سەر ڤێ قانوونێ و ل سەر ئازادییا ھەڤوەڵاتیان كریە و ھزر دكەت ئەو داخویانیا ل ڕۆژنامەیا ئەڤرۆ بەڵاڤەكری ئەركەكێ نیشتمانی و نەتەوەییە كو ھەڤوەڵاتیان بكەتە تاوانبار ب نەدانا ئەركێ نیشتمانی كو باجەیە. ل دوماھیێ دڤێت جھێن پەیوەندیدار رێیێن قانوونی دەربارێ ڤی رێڤەبەری بكاربینیت و، ھەڤوەڵاتی پێگیریێ ب رێنمایێن وی نەكەن، چونكو قانوون دسەر ھەمیاندایە ئانكو قانوون دسەر رێڤەبەرێ گشتیێ باجێ و رێنمایێن وی دایە.\nگووتار یاهاتیە خواندن: 456\nمەدیایا کوردی و چەواشەکاری د تەرازویێ دا


ئیسرائیل و فه‌له‌ستین.\nکامیان "کوڕه چاکه" و کامیان "کوڕه خراپه" ن؟ ئه‌مه شتێکه که هه‌موو ئوروپایێکی مه‌به‌ستدار له لیبراڵ و رووناکبیر و چه‌په‌وه هه‌میشه و پێش هه‌موو شتێک ده‌یانه‌وێت بزانن که کێ له له فیلمه‌که‌دا لایه‌نی خراپه و کێ کوڕه چاکه‌یه؟ ئه‌م شێوه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنه به نیسبه‌ت ویه‌تنامه‌وه زۆر ئاسان بوو، هه‌موومان ده‌مانزانی که خه‌ڵکی ویه‌تنام ببوونه قوربانی و ئه‌مریکاییه‌کانیش لایه‌نه خراپه‌که بوون. هه‌لوێست وه‌رگرتن به نیسبه‌ت ئاپارتایده‌وه سه‌خت نه‌بوو، ئینسان تێده‌گه‌یشت که ئاپارتاید شتێکی خراپه و خه‌بات بۆ مافی یه‌کسانی هاوڵاتی بوون، بۆ رزگاری، بۆ به‌رابه‌ری و بایه‌خه ئینسانیه‌کان شتێکی باشه. ململانێی نێوان ئیمپریالیسم و کلۆنیالیسم له لایه‌ک و قوربانیکردن له ریگای کلونیالیسم و ئیمپریالیسم دا له لایه‌کیتر، تا راده‌یه‌ک رۆشن دیاره و ئینسان ده‌توانێت چاک و خراپیان لێکبداته‌وه. کاتێ که ده‌چینه سه‌ر رابردووی کێشه‌ی ئیسرائیلی ـ عه‌ره‌بی، به تایبه‌ت کێشه‌ی ئیسرائیلی ـ فه‌له‌ستینی، شته‌کان وه‌ها ئاشکرا و روون نییه. وه ترسی من له‌وه‌یه که لێره‌دا ناکرێت  وه‌ها ئاسانی بکه‌مه‌وه بۆ ئێوه و بڵێم: ئه‌مانه فریشته‌ن و ئه‌مانه‌ش بووده‌ڵه‌ن (مه‌لعون)، تا ئێوه‌ش به ئاسانی لای فریشته‌کان بگرن بۆ ئه‌وه‌ی چاکه به‌سه‌ر خراپه‌دا سه‌رکه‌وێت. به‌ڵام کێشه‌ی ئیسرائیلی ـ فه‌له‌ستینی فیلمی وێسته‌رن نییه. ئه‌مه شه‌ڕێک نییه له نێوان خێر و شه‌ڕ‌دا، به‌ڵکو تراژیدی و نه‌هامه‌تیێکی به ته‌واوی مانا و پر به پیستی وشه‌ی "تراژیدی" ه. لێکدان و شه‌ڕێکه له نێوان حه‌ق و حه‌قدا، لێکدانێکه له نێوان ئیدیعایێکی زۆر ره‌وا و قه‌ناعه‌ت پێهێنه‌ر و به‌قووه‌ت و قووڵه له گه‌ڵ ئیدیعایه‌کی زۆر جیاواز به‌ڵام نه که‌متر ره‌وا و قه‌ناعه‌ت پێهێنه‌ره و نه قووڵایی و قووه‌تیشی که‌متره و نه باری ئینسانیشی لاوازتر.\nفه‌له‌ستینیه‌کان له فه‌له‌ستینن بۆ ئه‌وه‌ی فه‌له‌ستین وڵاتی خه‌ڵکی فه‌له‌ستینه و هه‌ر ئه‌و وڵاته‌شیان هه‌یه. هه‌روه‌ک چۆن هۆله‌ندا وڵاتی هۆله‌ندیه‌کانه و سویدیش وڵاتی سویدیه‌کانه. یه‌هودیه‌کانی ئیسرائیل له ئیسرائیلن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له دونیادا شوێنێکیان نییه که یه‌هودیه‌کان، وه‌ک گه‌ل، وه‌ک نه‌ته‌وه، رۆژێک له رۆژان توانیبێتیان ناوی وڵاتی خۆیانی لێبنێن. وه‌ک تاکه که‌س بوویانه به‌ڵام وه‌ک گه‌ل یان نه‌ته‌وه نه‌یان بووه. فه‌له‌ستینیه‌کان به ناره‌زا هه‌وڵیان داوه له وڵاتانی تری عه‌ره‌بیدا بژین. ده‌رکراون، زۆرجار سوکایه‌تیان پێکراوه و ته‌نانه‌ت راوه‌دوونراون، له لایه‌ن ئه‌وانه‌ی وا به ناو "بنه‌ماڵه‌ی عه‌ره‌ب" ناوزه‌د ده‌کرێت. ئه‌وان مه‌جبورکراون که به تاڵترین شێوه له "فه‌له‌ستینی بوونیان" تێبگه‌ن، ئه‌وانیش وه‌ک لوبنانیه کان، وه‌ک سوریایه‌که‌ن و عێراقیه‌کان و میسریه‌کان هه‌ڵبژارده‌ی خۆیان نه‌بووه که ببن به فه‌له‌ستینی و فه‌له‌ستین ته‌نیا وڵاتێک بێت که ئه‌وان بتوانن به وڵاتی خۆیانی بزانن و تێدا بمێننه‌وه. خه‌ڵکی یه‌هود و فه‌له‌ستی به شێوه‌یه‌کی سه‌یر ئه‌زمونێکی مێژوویی هاوته‌ریبیان تێپه‌ڕاندوه. یه‌هوده‌کان له ئوروپا ده‌رکران، باوک و دایکی من نزیکه‌ی شه‌ست ساڵ پێش ئێستا له ئوروپا فرێدرانه ده‌ره‌وه، فڕێدرانێکی به ته‌واوی مانا، رێک وه‌ک چۆن فه‌له‌ستینیه‌کان یه‌که‌م له فه‌له‌ستین ده‌رکران و پاشان له وڵاته عه‌ره‌بیه‌کانیش خرانه ده‌ره‌وه. کاتێ باوکم هێشتا میرمنداڵێک بوو له پۆله‌ند، هه‌موو دیواره‌کانی ماڵه‌کانی ئوروپا به‌م دروشمانه ره‌ش کرابونه‌وه: "یه‌هودیه‌کان، بڕۆنه‌وه بۆ فه‌له‌ستین"، یان جاروبار له‌وه‌ش خراپتر : "یه‌هودیه مه‌لعونه‌کان، بڕۆنه‌وه بۆ فه‌له‌ستین." په‌نجا ساڵێک پاش ئه‌وه کاتێ باوکم سه‌ردانی ئوروپا ده‌کات ئه‌م دروشمانه به دیواره‌کانه‌وه ده‌بینێت : "یه‌هودیه‌کان، بۆ ده‌ره‌وه له فه‌له‌ستین." .\nخه‌ڵکانێکی زۆر له ئوروپاوه داوه‌تیان کردوم و ده‌ڵێن که خۆت و هاوکاره فه‌له‌ستینیه‌کانت وه‌رن پشویێکی هاوینی له لای ئێمه له شوێنێکی خۆش پێکه‌وه تێپه‌ڕ بکه‌ین، چون ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێت فێربین که یه‌کترمان خۆش بوێت و پێکه‌وه په‌رداخێک قاوه بخۆینه‌وه، تێبگه‌ین که که‌س شاخ و کلکی نیه و هه‌موومان وه‌ک یه‌کین، به‌ڵکو موشکله و کێشه‌کان له‌ناو بچن. ئه‌مه له‌سه‌ر بناغه‌ی ئه‌و بیرۆکه ئێحساسیه سپیه‌ی ئوروپایی وه‌ستاوه که ده‌ڵێت کێشه‌کان شتێک نین جگه له خراپ تێگه‌یشتن له یه‌کتر. به بڕێک گروپ تێراپی و که‌مێک رێنوێنی نێوخێزانی، ده‌توانرێت خۆشبه‌ختی ده‌سته‌به‌ر بکرێت بۆ هه‌موو رۆژه‌کانی ژیانمان. ئا وایه به‌ڵام، سه‌ره‌تا ده‌مه‌وێت پێش هه‌موو شتێک به‌م هه‌واڵه ناخۆشه ده‌ست پێبکه‌م که به راشکاوی دیاره بڕێک له کێشه‌کان  ته‌نیا له‌سه‌ر خراپ تێگه‌یشتنێک رانه‌وه‌ستاوه، به‌ڵکو زۆر له‌وه‌قووڵتره. پاشان ده‌مه‌وێت ئه‌م په‌یامه سه‌رنج وروژێنه‌ره‌تان پێ راگه‌یێنم که: هیچ خراپ حاڵی بونێکی بناغه‌یی له نێوان عه‌ره‌به‌کان و یه‌هوده ئیسرائیلیه‌کاندا نییه. فه‌له‌ستینیه‌کان داوای ئه‌و وڵاته ده‌که‌ن که پێی ده‌ڵێن فه‌له‌ستین، بۆ داواکه‌شیان ده‌لیلی به‌قووه‌ت و هۆی به‌هێزیان هه‌یه. یه‌هوده ئیسرائیلیه‌کانیش رێک داوای هه‌مان وڵات ده‌که‌ن به هه‌مان هۆ، ئه‌وه‌ی که رێگه خۆشکه‌ره بۆ لێکگه‌یشتنێکی راسته‌قینه له نێوان هه‌ردوو لا و تراجیدیایه‌کی ترسناکیش. گڕی ئه‌م تراجیدیاش به هه‌زاران رووباری قاوه لای ئه‌و دوو نه‌ته‌وه ناکوژێته‌وه که هه‌ردووکیان به حه‌ق داواکاری وڵاتێکی بچکۆلانه‌ن و به ته‌نیا وڵاتی خۆیانی له‌سه‌ر گۆی زه‌ویدا ده‌زانن. ئه‌مه راسته که پێکه‌وه قاوه خواردنه‌وه خۆشه، ئه‌مه‌ش شتێکه که من هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌م، به‌تایبه‌ت که کافه‌که‌ش عه‌ره‌بی بێت که به‌راستی زۆر له قاوه‌ی ئیسرائیلی چاکتره. به‌ڵام به‌ته‌نیا قاوه خواردنه‌وه چاره‌سه‌ری کێشه ناکات. ئه‌وه‌ی ئێمه پێویستیمان پێیه‌تی ته‌نیا قاوه و لێکگه‌یشتنێکی گه‌وره نییه. ئه‌وه‌ی ئێمه پێویستمانه سازانێکی ئازاراوییه. وشه‌ی "سازان" له ئوروپا ناوبانگێکی زۆر خراپی ده‌رکردوه. به‌تایبه‌تی له لای گه‌نجه ئیدالیسته‌کان که سازشکار له لای ئه‌وان یانی ئوپورتۆنیسته‌کان، ئه‌وانه‌ی که ناراستن و جێگه‌ی متمانه نین و له رووناکی ده‌ترسن، وه‌ک نیشانه‌یه‌ک بۆ ناراستیێتی و نه‌بوونی ته‌مامیه‌ت ده‌یبینن.  له قاموسی مندا وانییه. وشه‌ی "سازان" یانی ژیان. به‌رانبه‌ره‌که‌شی ناکاته ئیدیالیسم یان فه‌داکاری و خۆبه‌ختکردن، به‌ڵکو به‌رانبه‌ره‌که‌ی ده‌کاته فه‌ناتیسم و مه‌رگ. ئێمه پیویستمان به سازان و رێکه‌وتنه. سازان به مانای ته‌سلیم بوون نییه. سازان قه‌ت به‌و مانا نییه که فه‌له‌ستینیه‌کان چۆک داده‌ن، هه‌روه‌ها بۆ ئیسرائیلیه‌کانیش هه‌رگیز وه‌ها مانایه‌کی نابێت.\nمن پێم خۆشه که باس له چۆنیه‌تی وه‌ها سازانێک بکه‌م، به‌ڵام ده‌مه‌وێت هه‌ر له‌ئێستاوه بیڵێم که ئه‌م سازانه له‌وانه‌یه زۆر ئازاردار بێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر دوو خه‌ڵکه‌که وڵاته‌که‌یان خۆشده‌وێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر دوو لا، یه‌هوده‌کانی ئیسرائیل و فه‌له‌ستینیه عه‌ره‌به‌کان خاوه‌ن ره‌گێکی جیاواز، به‌ڵام قووڵی مێژوویی و هه‌ستیارن له‌م وڵاته‌دا. یه‌کێک له‌و شته هه‌میشه‌ییانه‌ی ئه‌م تراجیدیا، یه‌کێک له‌و روانگانه‌ی که به‌دڵنیاییه‌وه ته‌وس هه‌ڵگره، ئه‌م راستییه‌یه که به‌شێکی زۆر له یه‌هوده‌کانی ئیسرائیل نایانه‌وێت دان به‌وه‌دا بنێن که‌عه‌ره‌به‌کانی فه‌له‌ستین چۆن قووڵ و هه‌ستیارانه گرێیان خواردوه به وڵاته‌که‌یانه‌وه. هه‌روه‌ها فه‌له‌ستینیێکی زۆریش هه‌ن که تێ ناگه‌ن که یه‌هوده‌کان چ ره‌گێکی قووڵیان له‌م وڵاته‌دا هه‌یه. ئه‌م تێگه‌یشتنه به شێوه‌یه‌کی ئازاراوی په‌یدا بووه و پرۆسه‌یه‌کی پر له ژانیشی هه‌یه بۆ هه‌ر دوو نه‌ته‌وه‌که. ئه‌مه رێگایه‌که که له هه‌ردوو لاوه به خه‌ونی هاڕیاو، خه‌یاڵی تێکشکێندراو، هیوای وردوخاشکراو و دروشمی کۆنی زلکراوه ته‌نراوه.\nمن ساڵیانێکی زۆر له بزوتنه‌وه‌ی ئیسرائیلی "ئاشتی ئێستا"، دامه‌زراو له ساڵی 1978 دا دا کارم کردوه. له کرده‌وه‌دا من خۆم زۆر پێش دامه‌زرانی "ئاشتی ئێستا"، بۆ ئاشتی نێوان ئیسرائلیه‌کان و فه‌له‌ستینیه‌کان کارم کردوه. هه‌ر رێک به دووای شه‌ڕی شه‌ش رۆژه‌ی ساڵی 1967 دا، من یه‌کێک له یه‌که‌مین ئه‌و که‌سه که‌م ژمارانه‌ی یه‌هودی ئیسرائیل بووم که خێرا ئه‌م بیرۆکه‌مان خسته به‌رده‌ست که له‌سه‌ر داهاتوی غه‌ززه و که‌ناره‌کانی غه‌ربی چۆمی ئوردون ده‌بێت له‌گه‌ڵ خه‌لکی فه‌له‌ستین و رێبه‌رانیان و PLO ( کۆمه‌ڵه‌ی رزگاری به‌خشی فه‌له‌ستین)، که ئه‌وکاته خۆیان ده‌بوێرا له‌وه‌ی ناوی ئیسرائیل به زباندا بێنن، دانوستاند بکه‌ین نه‌ک له‌گه‌ڵ ئوردون یان میسر.\nبزوتنه‌وه‌ی ئاشتی ئیسرائیل له حاڵی حازردا تووشی شکست بووه. به‌ڵام ئیزنمان بده‌ن که بڵێین بزوتنه‌وه‌ی ئاشتی ئیسرائیل شتێکی وه‌ک خوشکی لفه‌ودوانه‌ی بزوتنه‌وه پاسیڤه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و ئوروپا له کاتی شه‌ڕه‌که‌ی ویه‌تنامدا و پاش ئه‌وه نییه.\nئێمه بڕوامان به‌و بیرۆکه‌یه نییه که ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر ئیسرائیل له ناوچه داگیرکراوه‌کاندا بکشێته‌وه ئیتر هه‌موو شتێک حه‌ل ده‌بێت.\nهه‌روه‌ک ده‌زانرێت لانی که‌م ئێمه له‌م روداوه‌دا ئیسرائیل به خه‌تاکار و پیاوخراپ نازانین. ئێمه مه‌به‌ستمان ئاشتیه، به‌ڵام به‌و مانا نییه که ده‌بێت لایه‌نی فه‌له‌ستین بین. ئێمه ره‌خنه‌یه‌کی زۆرمان له رێبه‌رایه‌تی فه‌له‌ستین هه‌یه. من، وه‌ک شه‌خسی خۆم، ره‌خنه‌ی یه‌کسانم هه‌یه له رێبه‌رایه‌تی فه‌له‌ستین و ئیسرائیل. دواتر باس له‌مه ده‌که‌م. به‌ڵام جیاوازی نێوان ئێمه و بڕێک له بزوتنه‌وه ئاشتیه‌کانی ئوروپا له‌مانه قووڵتره. من به‌ش به حاڵی خۆم دوو جار له شه‌ڕدا به‌شداریم کردوه. یه‌که‌م جار وه‌ک ئه‌فسه‌ری زه‌خیره له شه‌ڕی "سینا" دا له ساڵی 1967 و ئه‌ویتریش له شه‌ڕی 1973 له گه‌ڵ سوریا. ئه‌مانه ترسناکترین ئه‌زمونه‌کانی ژیانم بوون، به‌ڵام خۆم به شه‌رمه‌زار نازانم له‌وه‌ی که له‌م دوو شه‌ڕه‌دا به‌شدار بووگم. من به‌و مانا پاسیفیسک و هه‌ست ناسک نیم. من ئه‌گه‌ر هه‌ر ئێستاش هه‌ست به‌وه بکه‌م خه‌ته‌ری قڕکردنی وڵاته‌که‌م هه‌یه و خه‌ڵکه‌که‌م تیاده‌چێت، هه‌ر به‌م پیریه‌ش دیسان ئاماده‌م بۆ شه‌ڕکردن. به‌ڵام ئه‌مه کاتێکه که باسی مان و نه‌مان بێت، یان هه‌ست به‌وه بکه‌م که که‌سێک ده‌یه‌وێت من و خه‌ڵکه‌که‌م بکاته کۆیله. من قه‌ت شه‌ڕ بۆ په‌ره‌دانی خاک ناکه‌م ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت سزای زیندانیشم پێ بده‌ن. من قه‌ت شه‌ڕ بۆ ئه‌وه ناکه‌م با نه‌ته‌وه‌که‌م ژوری خه‌وێکی زیاتری ببێت. من قه‌ت بۆ شوێنی شکۆدار و شتی به‌نرخ یان حه‌زه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان شه‌ڕ ناکه‌م. من به‌س شه‌ڕ بۆ ژیان و ئاشتی ده‌که‌م.\nپاسیفیسته ئوروپاییه‌کان پێ له‌سه‌ر ئه‌وه داده‌گرن که شه‌ڕ پێکهێنه‌ری ئه‌وپه‌ڕی ناحه‌زی و ماڵوێرانی له دونیادایه. به‌ڵام لێره‌دا جیاوازیێک له نێوان من و ئه‌واندا دروست ده‌بێت، چون له قاموسی مندا شه‌ڕ ترسناکه، به‌ڵام ده‌ستدرێژی یانی ئه‌وپه‌ڕی به‌دخوازی و خراپه. ئه‌گه‌ر له ساڵی 1939 هه‌موو دونیا جگه له ئه‌ڵمانیا بڕوای به‌وه بووایه که شه‌ڕ دیارده‌یه‌کی ترسناکه و خۆیان لێ بپاراستایه، ئێستا هیتلێر ئاغا و سه‌رۆکی عاله‌م بوو. بۆیه ئینسان ده‌بێت دژی ده‌ستدرێژی، له هه‌رکوێدا بێت، به‌شه‌ڕ بێت و به‌ری پێبگرێت. به‌ڵام ته‌نیا کاتێک که باس له ژیان و ئاشتی بێت، نه‌ک شه‌ڕ بۆ په‌ره دانی وڵات و ئه‌م جۆره شتانه.\nکاتێ من سکه‌ی ئه‌م چه‌مکه‌م لێدا "له عشق گه‌ڕێ ئاشتی سازکه" ( Make Peace Not Love ) قه‌ت مه‌به‌ستم خوتبه‌کردن دژی عشق نه‌بوو. به‌ڵکو ده‌موویست درزێک بخه‌مه نێو ئه‌م وته ئیحساسیه‌ی که باس له ئاشتی و عشق و براده‌ری و نه‌رمی و لێبوردن و پێکهاتن و ... ده‌کات – ئه‌و باوڕه‌ی که پیوایه ئه‌گه‌ر ئینسان ته‌نیا چه‌که‌که‌ی دا بنێت، ئیتر دونیا خۆش و پڕ له عشق و خۆشه‌ویستی ده‌بێت. من بۆ خۆم پێموایه که ئه‌وین شتێکی زۆر ده‌گمه‌نه. به گوێره‌ی تێگه‌یشتنی من ئینسان ده‌توانێت ده که‌سی خۆش بوێت. ئه‌گه‌ر خاوه‌ن دڵێکی سه‌خیش بێت له‌وانه‌یه بتوانێت بیست که‌سیشی خۆش بووێت. که‌سێکی خۆشبه‌خت ئه‌توانێت ببێته خۆشه‌ویستی ده که‌س یان زۆر خۆش شانسیش بێت ره‌نگه بیست که‌س خۆشیان بووێت. ئه‌گه‌ر که‌سێک پێم بڵێت که ئه‌و ئه‌مریکای لاتین یان جیهانی سێهه‌م یان ئینسانییه‌تی خۆش ده‌وێت، به رای من ئه‌مه ناروون و بێ مانا ده‌نوێنێت. وه‌ک چۆن گۆرانیێکی به‌ناوبانگی کۆن به تانه‌وه ده‌ڵێت که: > ئاشکرایه که عشق ئه‌وه‌نده نییه که به‌شی هه‌موومان بکات <. من پێم وایه که عشق ئه‌و کلیله چاک و به‌هێزه نییه که بکرێت موشکله نێۆنه‌ته‌وه‌ییه‌کانی پێ حه‌ل بکه‌ین. ئێمه پێویستمان به جۆرێکی تر له چاکی و باشی هه‌یه. پێویستمان به هه‌ستێکه بۆ عه‌داڵه‌ت و عه‌قڵێکی سالم و ته‌ندروست له گه‌ڵیدا. ئێمه پێویستمان به‌و فانتاسی و تواناییه‌یه که بتوانین خۆمان له جێگه‌ی که‌سی که دابنین. ئێمه پێویستیمان به‌و توانا عه‌قڵانییه‌یه که بسازین و بتوانین له کاتی پێویستدا فیداکار و له‌خۆبوردوو بین و سازش بکه‌ین، به‌ڵام نیازمان به خۆکوژی بۆ ئاشتی نییه. > من ئه‌بێ خۆم فیدا بکه‌م بۆ ئه‌وه‌ی تۆ خۆشبه‌خت بیت.< یان : > تۆ ده‌بێ خۆت بده‌ی به‌کوشت بۆ ئه‌وه‌ی من خۆشبه‌خت بژیم.< من جیاوازیێک له نێوان ئه‌و دوو حاڵه‌ته‌دا نابینم، لێکچونه‌کانیان زۆر زیاتره له‌وه‌ی بڕوا بکه‌یت. به بۆچوونی من پێچه‌وانه‌ی شه‌ڕ نابێته عشق و هاوده‌ردی، عه‌کسی شه‌ڕ دڵفراوانی و براده‌ری و لێبوردوویی نییه. به‌ڵکو دژ و عه‌کسی شه‌ڕ ئاشتییه. نه‌ته‌وه‌کان پێویستان به‌وه‌یه که له ئاشتیدا بژین. ئه‌گه‌ر من له ژیانی خۆمدا بتوانم ببینم که ده‌وڵه‌تی ئیسرائیل له په‌نای ده‌وڵه‌تی فه‌له‌ستیندا وه‌ک دوو جیرانی رێکوپێک و دڵسۆزی یه‌ک، به بێ سه‌رکوت، بێ ته‌قینه‌وه، بێ خوێنرشتن و ترۆر بژین، ئه‌وکاته ئه‌توانم بڵێم رازی و خۆشحاڵم، حه‌تتا ئه‌گه‌ر ئه‌وینیش له نێوان خه‌ڵکدا نه‌بێت. وه‌ک شاعیر "روبێرت فروست" ئه‌ڵێت: " به په‌رژینی باش جیرانی چاکت ده‌بێت.".


وردەکاریی هەڵوەشاندنەوەى هەوڵى ساختەکردنى ئەنجامى هەڵبژاردن لە عێراق\n2021.08.26 - 09:17\nدادگاى عێراق شکستپێهێنانى هەوڵێکى بۆ یاریکردن بە ئەنجامى هەڵبژاردنەکانى داهاتوو، گۆڕینى ئەنجامەکان ئاشکراکرد.\nبەپێی بەیاننامەیەکى ئەنجومەنى باڵاى دادوەرى عیراق کە دەست "ناس کورد" کەوتووە، دامەزراوە دادوەرییەکان گروپێکیان ئاشکراکردوە کە شارەزا بووون لە هەسارانکردنى ئەلیکترۆنى، ئامانجى یەکەمیان گۆڕانکاریی و یاریکردن بووە بە ئەنجامى هەڵبژاردنى داهاتوو، ئامانجى دووەمیشیان نانەوەى پشێوى سیاسی بووە.\nئاماژەى بەوەشکردووە، ئەو گروپە بەنیازى سوکایەتى بوون بە کەسایەتییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانى دەوڵەتى عێراق.\nبەپێی بەیاننامەکە، یەکێک لە سیاسەتمەداران لەگەڵ گروپە کۆبووەتەوە لەماڵەکەى خۆى، گفتوگۆیان کردووە لەبارەى هەڵبژاردن و دەزگا میدیاییەکەیەوە، پێشنیازى دروستکردنى چەند پەیجێکیان کردووە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.\nئەوەش خراوەتەڕوو، یەکێک لە تۆمەتبارەکان بیرۆکەى دروستکردنى کەناڵێکى لە تەلەگرام خستووەتەڕوو، کە پەیوەستکرابێت بە ژمارەیەکى وەهمییەوە لەدەرەوەى عێراق بەناوى (سيدة الخضراء) و لەو ڕێگەیەوە کارەکانیان بکەن بە ئامانجى پشێوى سیاسی و زیادکردنى ناکۆکى نێوان حزبەکان.\nبەپێی بەیاننامەکە، لەلێکۆڵینەوەکاندا دوو کەس لەکۆى سێ کەس دانیان بەتاوانەکانیاندا ناوە، لێکۆڵینەوەش بەردەوامە.


مەسرور بارزانی پێشوازیی لە باڵیۆزی ئوسترالیا کرد\n2018 January, 24\nئەمرۆ مەسرور بارزانی راوێژکاری ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان پێشوازیی لە کریستۆفێر لانگمان باڵیۆزی ئۆسترالیا لە عێراق کرد. لەم دیدارەدا هەردوولا جەختیان لە سەر پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی هەرێم و ئۆسترالیا کردەوە و باڵیۆزی ئۆسترالی پشتگیریی وڵاتەکەی بۆ هەرێمی کوردستانێکی پێشکەوتوو و یەکگرتوو دووپات کردەوە.\nلە بارەی دانووستانەکانی هەوڵیر و بەغدا، باڵیۆزی ئۆسترالیا خۆشحاڵیی خۆی بۆ پێشکەوتنی دانوستانەکانی نێوان هەردوولا دەربڕی و پاڵپشتیی وڵاتەکەی بۆ مافە دەستوریەکانی هەرێم دووپات کردەوە. هەروەها ناوبراو ئاواتی خواست کە هەڵبژاردنەکانی عێراق و هەرێم بە سەرکەتوویی بەڕێوە بچن و ببن بە دەسپێکی قۆناغێکی نوێ بۆ چارەسەریی گشت کێشەکان.\nلە پەیوەندی بەم بابەتەوە راوێژکاری ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بە ئەوە دا کە پێویستە هەرچی زووتر هەوڵ بدرێت دۆخی عێراق بە جۆرێک ئاسایی بکرێتەوە کە گشت پێکهاتەکان هەست بە دڵنیایی بکەن و لە کەشێکی ئاساییدا بەشداری هەڵبژاردنەکان بکەن. مەسرور بارزانی دووپاتی کردەوە کە خواستی هەرێمی کوردستان جێبەجێ کردنی هەموو دەستوورە بە تایبەت مادەی ١٤٠ .\nلە بارەی جەنگی دژەتیرۆرەوە راوێژکاری ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێم وتی ، هێشتا هەڕەشەی تیرۆریستان لە ناوچەکەدا ماوە و هەرێمی کوردستانیش لە چوارچێوەی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیدا لە ریشەکێشکردنی ئەم هەڕەشانە بەردەوام دەبێت.


من واژووم لە سەر کەمپینەکەی مەلا بەختیار نەکردووە، شەرمە مرۆڤ بەپێی میزاجی دەسەلات، داکۆکی لەئازادیی بکات\nThursday, 11.03.2011, 12:00\nماڵپەری (چاودێر)ەکەی مەلا بەختیار، کەمپینێکی لە رۆژی ٢٦ ی ئۆکتۆبەر بڵاوکردۆتەوە، لەبەرامبەر ئەو دەنگە ئیسلامییانەی بە شیوازی جۆرا و جۆر دژ بە هەندێ بیروبۆچونی مەلا بەختیار بوون، کە لەکۆڕێکی کوردۆلۆژی لە شاری سلێمانی هەندێ بیروبۆچونی دەربارەی هاتنی ئیسلام بۆ کوردستان دەربڕیبوو.\nلەو کەمپینەدا ناوی من نووسراوە, کە من لێی بێئاگام و پرسیشم پێنەکراوە. بۆیە بەپێویستی دەزانم ئەو چەند تێبینیەی خوارەوە بدەم:\n1- جارنامەی مافی مرۆڤ ، ماف بەهەموو تاکێکی کۆمەڵ دەدات کە بەئازادانە بیروبۆجونی خۆی دەرببڕێت، بۆیە هەر ڕێگرییەک لەلایەن هەر کەس و لایەنێکە وە ئەنجام بدریت ، دژ بە بنەماکانی مافی مرۆڤ و ئازادیی رادەربڕینە. نابێت بە هێج شێوەیەک دەرگای گفتوگۆ و پاساو لەسەر هەموو مەسەلە قەتیسکراوەکان بمێنی، بەتایبەتی کە ئێمە لەسەردەمێک دەژین ، سەردەمی تێکشکانی پیرۆزییە دروستکراوەکانە.\n2- لە کەمپینەکە و لەڕێزبەندی ناوەکاندا، ژمارە 107 نووسراوە (قادر نادر ..سیاسەتەمەدار، هەولێر).من لە ٤٢ سالی تەمەنم ١٠ سالە لە سوێد دەژیم ، بۆیە ٣٢ سال لەشار و دەشتەکەی پیرە هەولێر ژیاوم . بەهۆی ئەو کار و چالاکی و ململانیێەی لەناو ئەو شارە هەبوو ، زۆرینەی ئەوانەی کاری سیاسیان کردووە، لەنزیکەوە یەکترمان دەناسی. یەک کەسی تر ئیستا لە هەولیردا نییە، کە هەمان ناوی منی هەبێت و سیاسەتمەدار بێت، تەنانەت ئێستاش بەهۆی مینبەرە جیاوازەکانی راگەیاندن کە کۆی جیهانی بەیەکەوە گرێداوە ، کەسێک نییە بەو ناو و پلەیە خۆی ناساندبێ! بۆیە ئەگەر ئەو ناوە هی منە هەرگیز واژوی کەمپینی وام نەکردوە و ئاگام لێی نیە، هەرچەندە لە خاڵی یەکەمدا باسم لێوەکردووە، کە لەگەڵ ئەوەیاندام، بەڵام هەرگیز مرۆڤی خاوەن مٶراڵ، ناوی خۆی بۆ کەسایەتییەکی ئاوا و لەگەل هەموو کەسێکدا رێزبەند ناکات.\n3- لە20 سالی رابردوودا، پارتی و یەکێتی ، سەدان پێشێلکاری لە مافی مرۆڤ و ئازادی بیرورای ئەنجام دا ، تەنانەت تیرۆر و ئەشکەنجە و زیندانی نووسەران و چالاکڤانە مەدەنییەکان ، بەسەدان و هەزاران بووە. بەرادەیەک ئەمڕۆ ناوەندی داکۆکی لەمافی مرۆڤ لەجیهان نەماوە، نەفرەتبارانی ئەم دەسەلاتە نەکات لەسەر پێشێلکاریە مەترسیدارەکان. ئەمەش ناتوانین بە ناپاکیەکی مۆدێرنی نەتەوەیی هەڵی نەسەنگیین. چونکە پاشەکشەی بەبەدەستهێنانی دۆست و هاوسۆزی بۆ کێشەی کورد دروست کردووە . کاتێک ئێمە سەیری هەر ٤٠٩ ناوەکان دەکەین ، بەئاستی پەنجەکانی دەست و پێ، لەو ناوانە تیا نابینی ، کە بەرامبەر سەدان تاوان و پێشێلکاریەکانی مافی مرۆڤ و ئازادی بیرورای دەسەڵاتی کوردی واژوویان لەسەر کردبێت و هەلوێستێکی هەبووبێت. زۆرینەی ئەوانەی واژویان کردوە ، بەردەوام بێدەنگییان بۆ تاواناو و ئەو پێشێلکارییانە هەڵبژاردووە، تەنانەت پاساویان هێناوەتەوە بۆ پێشێلکاریەکانی مافی مرۆڤ، کە ئەو دەسەلاتە ئەنجامی داوە. یەکێک لە کەسایەتییەکانی ناو دەسەلاتیش ئەم مەلا بەختیارەیە.\nدوایینی چالاکڤانی مەدەنی برایمی کاکە ئەحە کە بە ناوی یاسا گرتوویانە و لە قوربانیەوە کردویانەتە تاوانبار، لە بادینان بەرۆژی رووناک به‌رپرسی پێشوی ئاسایشی مه‌رزی گومرگی ئیبراهیم خه‌لیل سەید ئەکرەم ماوەی دوو ڕۆژە شوێن بزرکراوە! پرسیار ئەوەیە هەموو ئەوانەی واژویان کردووە، چەند لەوانە هەلوێستیان بەرامبەر ئەو هەموو هەتک کردنانەی یاسا و دادگا و ئازادی بیرورا دەربرین لە ٢٠ سالی رابردودا هەبووە؟\nئەی ئیستا خێرە بۆ مەلا بەختیارێک کەمپینێک و یاداشتێکی دەیان مەلا و فتوادانیان لەمزگەوت ٤٠٩ کەسی خۆ بەئازادیخواز واژوو دەکات؟ ئایا خۆتان ووتەنی دەکرێت ئازادیی لەت لەت و بەپێی بەروار بکرێت! ؟\nئایا دەتوانن ئەو ووشانەی واژوتان کردوە بە خۆتان بەراورد بکەن لەسەر داکۆکی لە ئازادی رادەربرین و هەڵسوکەوت و موڕاڵی خۆتان؟\nچەند شەرمە مرۆڤ بەپێی میزاجی دەسەلا ، داکۆکی لەئازادی بکات.\n4- پرسیاری کۆتایشم لە مەلا بەختیار و هەموو ئەوکادیرانەی یەکێتی ئەوەیە ، کە لەو کەمپینە وەک داکۆکیکەرێک لە ئازادی لەو خۆیان ناساندوە، چۆن ئێوە شەرم لەخۆتان ناکەن کە ڕۆژانە حزبەکەتان، پێشێلی مافی ئازادیی رادەربرین دەکات بەتایبەتی لە٦ مانگی رابردوو ، کە ئیرهابی سلێمانی گەیاندە ئاستی دەسەلات لەهەولێردا؟\nئەی چۆن شەرم لە کەیسی برایمی کاکە ئەحە ناکەن، کە ئەو قوربانییەتان خستٶتە زیندانەوە، بەڵام بکوژی گەنجانی خۆپیشاندەریش، بەرپرسی ئەمنی حزبی و شارەکەتانن؟\nچٶن شەرم لەخۆتان ناکەن، کەخۆتان پێ داکۆکیکەری ئازادی دەناسێنن و دروشمی سۆسیال دیموکرات دەڵێنەوە ، کەچی لە ٢ساڵی رابردودا زیاتر لە٠ ٢٠٠ کەستان لەسەر ئازادی بیرورا و دەنگدان ، لەسەرکارەکانیان دەرکردوە؟\nئەی چۆن شەرم لە دۆسیەی ئاسۆس هەردی ناکەن، کە بەبەلگەوە عومەر فەتاح هەولە تیرۆریستیەکەی لێ ئاشکرابوو ، کەچی "مامی بەریزتان " ، وەک قەرەبوکردنەوەیەک کە کەسایەتی لە میدیا لەکەدار بووە بردیە ناو کۆبۆنەوەی سەرۆکی ولاتانی لە نەتەوەیەکگرتوەکان. ئەمە لەکاتێکدا ئەو سیاسییە گەورەیەتان کە تالەبانییە مێژوییەکی رەشی قەترانی لەتاوان و گەندەڵییدا هەیە، هاوکات لەژیانی خۆید، جگە لەمنگە منگ کردن دوودیڕی بەسودی لە زار نەهاتۆتە دەرێ؟\nمرۆڤی ئازادیخواز ئەو مرۆڤەیە لەبەرامبەر هەموو پێشێلکاریەکان قسە و هەلوێستی هەبێت ، بەپێی میزاج و بەرژوەندەی سیاسی و کەسێتی سەیر ناکات، ئێوە کەستان، نە خاوەنی ئەو موڕاڵەن، نە ئەو خەسلەتە جوانەتان تێدا نییە، ئیدی من چۆن دێم ناوی خۆم دەخەمە ریزی ئێوەوە، مرۆڤی هەقبێژ، بەپێی پێوەرەکانی جارنامەی مافی مرۆڤ رەفتار دەکات، نەک بەپێ بەرژەوەندیی خۆی و داواکاریی عیزبێکی دەسەڵاتدار.\nبۆیە ئەو سۆسیال دیموکراتەی ئێوە و دیموکراسیەتەی پارتی، هیچ جیاوازییەکی لەگەل دروشمەکانی بەعسدا نییە، کە ئەویش وەحدە و حریە و ئیشتراکیەتێکی بەتاڵ و پووچ بوو.


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: بەربینگی زمانی کوردی بەربدەن\n(١)هەمزە: دەنگ و حەرف\nبە بۆچوونی من، قامووسی زمانی کوردی زەبیحی بەرهەمی هەرە گرینگی فەرهەنگنووسیی کوردییە.بەڵام ئەنجومەنی " کۆڕی زانیاری کورد" پێی وا بوو ئەو قامووسە بایەخی وەی نییە کۆڕ پشتیوانی لێ بکا و بە خەرجی خۆی بڵاوی بکاتەوە. ئەو بۆچوونەی " کۆڕی زانیاری" ڕەنگە لە بەر ئەوە بوو بێ کە قامووس وشەی وەرگیراو لە زمانی عەڕەبی و تورکی تێدا تۆمار کراوە. ڕەنگە موکریانی بوونی زەبیحیش دەورێکی لە بڕیاری ئەنجومەنی کۆڕ دا گێڕا بێ، سەر باقی ئەوەی زمانی نووسینی زەبیحی تێکەڵاوێکی نۆڕمی موکریانی و سڵێمانییە.د.جەماڵ نەبەزیش قامووسی زۆرتر بە پێوانەی سیاسی و ئیدەئۆلۆژی هەڵسەنگاندووە و ، بە بڕوای من، دەستکەوتەکانی ئەو بەرهەمەی بۆ ڕوون نەبۆتەوە و نەیتوانیوە دەوری قامووس لە مێژووی سێ سەدەیی فەرهەنگنووسیی کوردی دا شی بکاتەوە.\nتەنیا دوو بەرگ لە دە بەرگی قامووس بڵاو بۆوە. بەرگی یەک تەواوی ئەو وشانەی تێدایە کە بە حەرفی هەمزە دەست پێدەکەن. لێرە دا دوو ڕەخنەی د.نەبەز لە قامووس بە کورتی شی دەکەمەوە: (١) زەبیحی هەمزە بە دەنگێکی کوردی دادەنێ بەڵام ئەو عەڕەبییە و لە کوردی دا نییە، و (٢) زەبیحی وشەی بێگانەی – زۆرتر عەڕەبی – لە قامووس دا تۆمار کردووە. زەبیحی و د.ئەڕەحمانی حاجی مارف وەڵامی ئەو ڕەخنانە و چەند ڕەخنەیەکی تری د.نەبەزیان داوەتەوە. من لێرە دا بەعزە لایەنێکی کێشەی هەمزە شی دەکەمەوە.\nلە باسی ئەلفووبێ و ڕێنووس و دەزگای دەنگی کوردی دا، زۆر کەس دەنگ و حەرف تێکەڵ دەکەن. زۆر کەس پێیان وایە حەرف ،دەنگێکی تایبەتی نەگۆڕی لە خۆی دا ڕاگرتووە و هەر کاتێک ئەو حەرفە بنووسرێ یان وەبەر چاو بکەوێ، دەنگەکەش لەگەڵ خۆی دەخاتە سەر زار. بەڵام حەرف، نیشانە یان نیگارێکە کە بە قەرارو مەدار داندراوە بۆ ئەوەی ببێتە نوێنەری دەنگێک ( جاری وایە زیاتر لە یەک دەنگ). کە وابوو دەنگەکانی هەر زمانێک دەکرێ بە هەر ئەلفوبێێێک بنووسرێن. بۆ وێنە زمانی کوردی تا ئێستە بە چەند ئەلفووبێی جۆراجۆر وەک هەرمەنی، عەڕەبی، لاتینی و سیریلی ( کە ڕووسی و چەند زمانی تری پێ دەنووسرێ) ، سوریانی و... نووسراوە.\nلەگەڵ ئەوەشدا لە باسی هەمزە دا ، حەڕف و دەنگ زۆر جار تێکەڵ کراون، زەبیحی توانیوێتی ئەو جیاوازییەی لە بەر چاو بێ و ڕەخنە لە جەماڵ نەبەز دەگرێ و دەڵێ: " پیت (الحرف) بۆیە داهێنراوە دەنگێک پێشان بدا ".\n"هەمزە: نێوی حەرفێکە لە ئەلفووبێی عەڕەبی، و لە زمانی عەڕەبی دا بۆ نووسینی دەنگێک دەکار دێ کە لە زانستی دەنگناسی (فۆنێتیک phonetics) دا پێی دەڵێن دەنگی " بەستی گەروویی " ( glottal stop ؛ د. کەماڵ فواد پێی دەڵێ " دەنگی گەروویی وەستاو" ) . با بزانین ئەو دەنگە چۆن دروست دەکرێ. کاتێکی هەوا لە سییەکان دێتە دەرێ، ئەگەر دوو دەنگژێیەکان ( vocal cords یان vocal folds ) لێک نزیک ببنەوە و بۆ ئانێک ڕێگەی دەرچوونی هەوا بگرن و دوایە لە پڕڕا لێک جوێ ببنەوە و هەوا پەنگاوخواردووەکە بەڕەڵا بێ و بەرەو زار و پەڕەکەی ناو لووت بڕوا و بچێتە دەرێ، دەنگێک ساز دەبێ کە لە فۆنێتیک دا پێی دەڵێن بەستی گەروویی و لە عەڕەبی دا بە دەنگ و حەرفی " هەمزە " ناسراوە. دەنگی بەستی تر لە کوردی دا ( لەهجەی سۆرانی ئەدەبی) بریتین لە /ب/، /پ/ و /ت/ ، /د/ و /ک/ ،/گ/ و /ق/ ( من بۆ جیاکردنەوەی فۆنێم لە حەرف ، هەر کاتێک مەبەستم فۆنێم بێ لە ناو جووتە // دەینووسم. لەگەڵ ئەوەش دا هەر دەنگێک فۆنێم نییە، لێرە دا دەنگیش وەک فۆنێم لە ناو // دا دەنووسم). بۆ وێنە لە دروست کردنی دەنگی /ب/ و /پ/ شدا، دوو لێوەکان ڕێگەی دەرچوونی هەوا لە سییەکان دەگرن و دوایە لە پڕڕا لێک جوێ دەبنەوە و هەواکە لە زار دەچێتە دەرێ. بەو دوو دەنگانە دەڵێن دەنگێ " بەستی دوو لێوی (bilabial stop) . جیاوازی /ب/ و /پ/ دایە کە لە دروستبوونی /پ/ دا، دەنگژێیەکان نالەرێنەوە بەڵام لە /ب/ دا دەلەرێنەوە. \nدەنگی " بەستی " گەروویی لە زۆر زمانان دا هەیە ( کوردی ، عەڕەبی ، ئەڵمانی ، فارسی و ...) بەڵام لە حەموو زمانێک دا وەک فۆنێم (phoneme) - دەنگێکی بنچینەیی و ئینتیزاعی زمان – داناندرێ. جا با لە پێشدا بە کورتی باسی فۆنێم بکەم و دوایە بگەڕێمەوە سەر باسەکەمان.\nفۆنێم، بەقسەی د.کماڵ فواد، " پچووکترین یەکانەی (واحد) دەنگی زمانە، کە گۆڕینی لە وشەیێک دا ئەبێتە هۆی گۆڕینی مانای ئەو وشەیە".  بۆ وێنە دوو دەنگی /ر/ و /ڕ/ لە کوردی دا ( سۆرانی ئەدەبی) هەر کامەی فۆنێمێکی جیاوازن چونکە لە جووتۆکانەی / کەر / و / کەڕ / ( کەسێکی نەتوانێ ببیستێ) دا دەوری جیا کردنەوەی مانا دەگێڕن.  لە هەر کام لەو جووتۆکانە دا سێ دەنگ هەیە. دەنگی هەوەڵ و دووەمیان وەک یەک وایە و تەنیا بە دەنگی سێهەم لێک جیاواز دەبنەوە. هەر وەها /ل/ و /ڵ/ لە کوردی دا، فۆنێمن چونکە لە جووتۆکەی وەک /پەلە/ - /پەڵە/ یان /کەل/ - / کەڵ / دا دەبنە هۆی جیاواز بوونی مانای ئەو وشانە. ئەگەر ئەو دەنگانە لە زمانی تر دا هەبن، بەڵام جیاوازی مانا دروست نەکەن بە فۆنێم داناندرێن. بۆ وێنە لە ئینگلیسی دا دوو جۆر / l / هەیە وەک لە leaf و لە pool دا بە lی وشەی leafدەڵێن l ی ڕوون ( " clear l ") و بە l ی وشەی pool دەڵێن l ی تاریک ( " dark l "). بەڵام لە ئینگلیسی دا ئەو دوو l یانە وەک فۆنێمی جیاواز داناندرێن لە بەر ئەوەی کە جووتۆکەیێک لەو زمانە دا پەیدا نابێ کە جیاوازی دوو l ێیەکان بتوانێ دوو وشەی جیاوازیان لێ ساز بکا. بەڵام لە ڕووسی دا کە دوو lی وەک ئینگلیسی هەیە ، هەر کامەی بە فۆنێمی جیاواز حیسێب دەکرێ. بەو دوو شێوە فۆنێمانە کە وێکرا فۆنێمی l لە ئینگلیسی دا پێکدێنن دەڵێن ( allophone ).  جا با بێینەوە سەر باسی هەمزە.\nبە فۆنێم دانان یان دانەنانی دەنگی بەستی گەروویی ( هەمزە) بەستراوەتەوە بە (١) دەوری ئەو دەنگە لە پێکهێنانی وشە و گۆڕینی مانا دا و (٢) بە ڕوانگە تیۆرییەکانی فۆنۆلۆژی (phonology) یان فۆنێمناسی (phonemics). کەس شکی لەوە دا نییە کە ئەو دەنگە لە عەڕەبی دا فۆنێمە و لە سەرەتا و نێوان و ئاخری وشە دا دەکوترێ و دەنووسرێ. ئەوانەی توێژینەوەیان لە فۆنێمی کوردی کردووە ( لە ڕوانگەی فۆنێتیکییەوە نەک لە ڕوانگەی سیاسی و ڕەگەزییەوە)، گشتییان پێیان وایە کە دەنگی بەستی گەروویی (هەمزە) لە کوردی دا هەیە بەڵام کە دێنە سەر لێکدانەوەی فۆنێمناسی (phonemics )، دوو بڕیاری جیاوازیان هەیە. بۆ وێنە، ئرنست مەک کارووس و عەبدولمەجید ڕەشید ئەحمەد دەنگەکە بە فۆنێم دادەنێن بەڵام د.ن. مەک کێنزی، ئەوڕەحمانی حاجی مارف، کەریمی ئەیووبی و سمیرنۆڤا، یووسۆڤا، و کەمال فواد پێیان وایە ئەو دەنگە لە کوردی دا فۆنێم نییە.  جیاوازی لێکدانەوەی ئەو لێکۆلەرەوانە لە بەر ئەوە نییە کە لایێک پێی وا بێ بەستی گەروویی ( هەمزە ) دەنگێکی کوردی ڕەسەنە یان لایێکی تر بڵێ دەنگێکی " بێگانە" و ناکوردییە. فۆنێمناس گوێ دەگرێتە ئەو کەسانەی بە زمانێک قسە دەکەن و هەر دەنگێکی لەو زمانە دا هەبێ تۆماری دەکا و لێکی دەداتەوە. فۆنێمناس گوێ ناگرێتە چەند کەسێکی کە، لە بەر بۆچوون و بەرژەوەندی سیاسی و ئیدەئۆلۆژی خۆیان، بڕیار بدەن کە هەمزە یان /ق/،/ح/، /ع/ و /غ/ دەنگی بێگانەن و زمان بەدەریان بکەن. لە زانستی فۆنۆلۆژی یان فۆنێمناسی دا، تیۆری و مێتۆدی جۆراوجۆر هەیە بۆ دیاری کردنی فۆنێمەکانی هەر زمانێک جا بۆیە جاری وایە فۆنێمناسەکان ناتوانن سەبارەت بە ژمارەی فۆنێمەکانی زمانێک یەک بڕیاریان هەبێ.\nد.نەبەز لە نووسینی خۆی دا، حەرفی هەمزە دە کار دێنێ(لە سەرەتای ئەو وشانەی کە بە دەنگی بزوێن دەست پێدەکەن). ڕەخنەی وی لە قامووس زۆرتر لە بەر ئەوەیە کە زەبیحی، هەمزە بە دەنگێکی کوردی دا دەنێ. دوایەش دەڵێ:\n" ئەو دەنگانەی کە کاک زەبیحی بە هەمزەیان دەزانێ یان بە هەمزە و ئەلف یان بە هەمزە و شتێکی دی یان تێ دەگا وەک ئا، ئە، ئو، ئوو، ئۆ، ئی، ئێ، ئەمانە هەمزە نین . ئەمانە هەموو تیپی دەنگداری کورت و درێژن کە نیگارە لاتینی یەکانیان بەم جۆرەیە a,b,u,o,u,i,e . د. نەبەز لێرە دا دەنگ و حەرف ، فۆنێم و دەنگ ، و فۆنێم و حەرفی تێکەڵ کردووە. ڕاستیەکەی ئەوەیە کە ئەو دەنگە بزوێنانە ، چ بە ئەلفووبێی لاتینی بیاننووسی چ بە ئەلفووبێی سیریلی ، هەرمەنی یان گورجی ، لە سەرەتای وشەدا بە دەنگی بەستی گەروویی (هەمزە) دەکوترێن. هیچ چەشنە نووسینێک ناتوانێ ڕێگە لە دەربڕینی ئەو دەنگە بگرێ . بەڵام د. نەبەز هەر وەک ئەوڕەحمانی حاجی مارف دەستی بۆ ڕاکێشاوە، لە تێکۆشانی زمانەوانی خۆیدا حەولی نەداوە وەدوای زانستی دەنگناسی ( فۆنێتیک) و فۆنێمناسی بکەوێ. ئەو لە بەرهەمی زمانەوانی خۆی و لە ڕەخنەکەی زۆرتر یەک ئامانجی هەیە: ئەوەندەی بۆی دەکرێ کوردی پەتی بکا – لە وشە و لە دەنگ و لە ئەلفووبێ دا – ئەویش زۆرتر بە وەدەرنانی هەر دیاردەیێکی زمانی کە، بە خەیاڵ یان بە ڕاستی، بتوانێ ڕەچەڵەکی بگێڕێتەوە سەر زمانی عەڕەبی. بەڵام سیاسەتی دژایەتی کردنی زمانی عەڕەبی وێڕای تێکەڵاو کردنی دەنگ و حەرف ڕێگە بە د.نەبەز نادا کە کێشەکانی زمانی کوردی بە شێوەیێکی زانستی و بەکارهاتوو شی بکاتەوە و چارەیان بۆ بدۆزێتەوە. بۆ وێنە، لە کتێبی زمانی یەکگرتووی کوردی دا دەنووسێ:\nکوردەکانی ئەوێ [یەکێتی سۆڤێت] لە پاش شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە، هەلیان بۆ هەڵکەوت بە زمانی خۆیان بخوێنن و بنووسن . لە ١٩٢١ دا ئەلفووبێ یەکی لاتینی بە تیپی ئەرمەنی بڵاو کرایەوە، بەڵام پاش ئەوەی تاکە کتێبێکی پێ دەرچوو، زانرا کە ئەم ئەلفووبێ یە بە کاری نووسینی کوردی نایەت.ئەوەش بوو بە هۆی ئەوەی تا ١٩٢٩ هەموو جۆرە نووسینێکی کوردی بوێستێ. هەتا لەو ساڵە دا دوو کەس عەڕەبی شامۆ و مارەگۆڵێف ، ئەلفووبێ یەکی لاتینی یان دانا و لە ١ /١/ ١٩٣٠ دا بە شێوەیەکی ڕەسمی خرایە کار، بەڵام ئەم ئەلفووبێ یە بە داخەوە زۆر نەژیا و گۆڕا بە ئەلفووبێ ی سریالی، کە لەگەڵ سروشتی زمانی کوردی دا بە هیچ جۆرێک ڕێک ناکەوێ... (ل ٨٤). \nلێرەدا دەنگ و حەرف یان قسە کردن و نووسین تێکەڵ کراوە. هەر وەک لە پێشدا باسم کرد، زانستی زمانناسی پێی وایە هەر زمانێک بە هەر ئەلفووبێیێک دەکرێ بنووسرێ. چاکی و خراپی ئەلفووبێش هیچ پێوەندی نییە بە ڕەچەڵەک و بنەچەکە و ڕەگەزی ئەلفووبێیەکە یان ئەو خەڵکەی کە دایان هێناوە. کەس ناتوانێ بیسەلمێنێ کە ئەلفووبێی عەڕەبی یان سیریلی لە ئەلفووبێی لاتینی ( یان ڕۆمی Roman ) خراپترە جا چ بۆ نووسینی کوردی بێ چ بۆ نووسینی زمانی تر. لەهجەی ستانداردی کوردی (لە سەر بنچینەی سلێمانی) سی و نۆ فۆنێمی هەیە کە ئەو فۆنێمانە – چ بە ئەلفووبێی عەڕەبی بیاننووسین چ بە ئەلفووبێی تر – نە خسڵەتیان دەگۆڕدرێ نە " سروشتی زمانی کوردی " تێکدەدەن.  دیارە نە ئەلفووبێی عەڕەبی نە ئەلفووبێی لاتینی و سیریلی هیچ کامیان سی و نۆ حەرفیان بۆ نووسینی کوردی نییە. جا ئەگەر بمانەوێ کوردی بە ئەلفووبێیێکی فۆنێمیک ( یەک حەرەفی جیاواز بۆ هەر فۆنێمێک) بنووسین دەبێ یان نیشانە لە حەرفەکانی ئەو ئەلفووبێیانە زیاد بکەین یان حەرفی تازەیان بۆ دا بنێین. هیچ پێوانەیێکی زمانناسی نییە بۆ ئەوەی کەسێک بتوانێ بیسەلمێنێ کە حەرفی fی لاتینی لە حەرفی Фی ڕووسی یان حەرفی ف ی عەڕەبی باشترە. د.نەبەز پێی وایە ئەلفووبێی لاتینی تەنیا ئەلفووبێیێکە کە " لە گەڵ سروشتی زمان کوردی " ڕێک دەکەوێ. ئەوە بڕوایێک یان بڕیارێکی سیاسی و ئیدێئۆلۆژییە. زۆربەی ڕۆشنبیری کوردی باکووریش پێیان وایە ئەلفووبێی عەڕەبی شتێکی " سامی" و " دواکەوتوو ' و " ئیسلامییە". جیا کردنەوەی ئەو بۆچوونانە لە بۆچوونی کەماڵیستی کارێکی هاسان نییە .\nزەبیحی لەگەڵ ئەوەشدا زانستی دەنگناسی و فۆنێمناسی نە خوێندبوو، بۆچوونەکانی لە لێکدانەوەی فۆنێمناسی دوور نەکەوتووەتەوە . ئەوەش تا ڕادەیەکی زۆر سەرچاوەی لە بۆچوونە سیاسییەکەی دایە کە دژی شۆڤێنیسمی نەتەوەیی و ڕەگەز پەرستی بوو. بێجگەلە ڕوانگە سیاسی دێمۆکراتییانەی، زەبیحی لە کێشەکانی زمانی کوردی زەین و هۆشێکی تیژ و وردبینی هەبوو. بۆ نموونەی لێکدانەوەیێکی فۆنێمناسانە با بەشێک لە لێکۆڵینەوەکەی کەماڵ فواد بگێڕمەوە. لە کورتە نووسراوەکەی دا لە مەڕ فۆنێمەکانی زمانی کوردی ("زمانی ئەدەبی کوردیی ڕۆژهەڵاتی – کرمانجی خواروو ") دەنووسێ:\nهەر ڤاوێلێک [ بزوێن یان vowel ] بکەوێتە سەرەتای وشە یان سەرەتای بڕگەوە دەنگێکی گەروویی وەستاو (glottal stop) پێشی ئەکەوێت. ئەو دەنگە لە عەڕەبی دا پێی ئەڵێن ( الهمزە). لە ئیملای نوێ ی کوردی دا بە تیپی عەڕەبی ڤاولەکان کە بکەونە سەرەتای وشەوە بەم جۆرە ئەنووسرێن: ئ، ئە، ئێ، ئو،ئا، ئێ، ئیی، ئپ، ئوو، ئو. لە ئەلمانی دا بەم دەنگە (هەمزە ئەوترێت ڤاول هەڵگر vocal –trager. نووسینی هەمزە پێش ڤاوڵەکان لە سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتایی وشە دا بە هەر دوو تیپی عەڕەبی و لاتینی بەم جۆرە دەر ئەکەون .. \nد.فواد نموونە ئەو " ڤاول هەڵگرانە" لە کوردی دا لەو وشانە دا دێنێتەوە: ئەو، ئیمڕۆ، ئومێد، ئێستا، ئیتر، ئۆخەی ... و دەڵێ دەنگی گەروویی وەستاو ( بەستی گەروویی – هەمزە) لە سەرەتای وشە دا پێش ڤاولەکان بەدی ئەکرێت، لە کۆتایی وشە دا تەنیا لە وشەی / ئەء/ دا ئەبینرێت و لە وشە لێکدراوەکاندا دەکەوێتە سەرەتای بڕگەوە ( وەک لە /سەرئەنجام/ ) کە زۆر جار دەنگەکە هەڵئەگیرێت و وەک سەرەنجام دەگوترێ و دەنووسرێ. لە جێێێکی تر دا، د.فواد دەڵێ:\nبەم جۆرە ئەبینین کە هەمزە دەنگێکی بڕبڕەی زمانی کوردی نییە. بەڵکوو بەستراوەتەوە بە بەکارهێنانی ڤاوڵەکانەوە. هەر وشەیەک بە ڤاوڵ دەست پێ بکات دەنگێکی گەروویی وەستاو (glottal stop)ی ئەکەوێتە پێش. ئەمەش تایبەتی نییە بە زمانی کوردی. لە هەموو زمانێک دا هەر وایە. \nخوێنەرەوە لێرە دا بۆی دەردەکەوێ کە زۆربەی بۆچوونەکانی زەبیحی سەبارەت بە کێشەی هەمزە لەگەڵ لێکدانەوەی فۆنێمناسی یەک دەگرێتەوە.\n(٢)وشە خوازین و داتاشین\nکێشەی پەتی کردن پێویستی بە لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی بەرین و قووڵە.  لەو کتێبەی لە بەر دەستی خوێنەرەوە دایە ، چەند لایەنێکی ئەو کێشەیە باس کراوە ( بڕوانە لاپەڕەی: ١٥، ٤١٢، ٤٣١، ٤٦٨). من پێم وایە ڕێبازی زەبیحی ، سەبارەت بە وشەی خوازراو و داتاشراو ڕێبازێکی دروستە و یارمەتی دەدا بە ستاندارد کردن و دەوڵەمەند کردنی زمانی کوردی. زەبیحی وشەیێکی لە زمانی بێگانە – چ زمانی نەتەوە زاڵ و زاڵمەکان (عەڕەبی، فارسی، تورکی) و چ زمانی تر – وەرگیرابێ و لە نووسین و قسە کردن دا باو بووبێ وەک وشەی خوازراو تۆماری کردووە و وەک بەشێک لە وشەگەلی زمانی کوردی داناوە. وشەی داتاشراویش ئەگەر باو بووبێ وەک وشەی کوردی چاو لێکردووە. بۆ وێنە:\nئابووریی – (تت.) (نا.) – چاوەدێری ڕاگرتنی ڕێک و پێکی داهات و خەرجی ماڵ، ئیدارە و دەوڵەت. ئیقتیصاد. تێب – نازانم ئەم ووشەیە لە کوێڕا هاتوە و چۆن داتاشراوە، بەڵام ئەوەندە بڵاو بۆتەوە، بەم مەعنایە جێگای خۆی کردۆتەوە.\nبەڵام زەبیحی بەعزە دینامیسمێکی زمانی باش بۆ ڕوون نەبووبۆوە. زمان دیاردەێێکی ئاڵۆز و هەمیشە لە گۆڕاندایە و ئەوانەی کە بۆ ستاندارد کردنی حەول دەدەن لەگەڵ دینامیسمی زمان دا تووشی ناکۆکی دەبن . بۆ وێنە زەبیحی دەنووسێ:\nداتاشینی ووشەی تازە بۆ زمانێک بە تایبەتی لەم زەمانە دا کە هەموو ڕۆژێ شتی تازە دێتە گۆڕێ، کارێکی خراپ نییە هیچ بەڵکوو پێویستیشە، بەڵام بە مەرجێ دەگەڵ دەستووری زمانی کوردیدا بگونجێ نەک هەر کەس دەستی قەڵەمی گرت هەق داتە خۆی و بە ڕاست و چەپدا وەک ئاشی کڕێوە ووشە دەرفرتێنێ، یا زاراوەی زمانێکی تر وەرگێڕێتە کوردی کە ئەمیان هەر ئێجگار ئیشێکی نالەبارە. \nلەگەڵ ئەوەشدا ئەوە ڕاستە کە وشەی داتاشراو دەبێ لەگەڵ دەستووری زمانی کوردی دا بگونجێ بەڵام دەستووری زمان خۆی ژیانێکی دینامیکی هەیە و هەم لە قسە کردندا و هەم لە نووسین و خوێندنەوە دا گشت کاتێ دەگۆڕێ و دەگۆڕدرێ. لەو پڕۆسە نەوەستاوە دا، هەڵە دەبێتە ڕاست و ڕاست دەبێتە هەڵە. زەبیحی خۆی لە ساڵانی ١٩٤٤-١٩٤٢ دا، بە هەڵە، ناوێکی خاصی- بەرواری ( کە ناوی ناوچە بوو) – وەک ناوی گشتی خوێندەوە و بە مانای " بە تاریخ" فارسی تێگەیشت و هەر بەو مانایە دەکاری هێنا ( لە گۆڤاری نیشتمان دا). هەڵەی زەبیحی ( کە خۆشی تا ماوەیێکی زۆر نەیدەزانی هەڵەیە ) لە لایەن ڕۆشنبیر و ڕۆژنامە و گۆڤار و ڕادیۆی کوردییەوە وەک ڕاستیی وەرگیرا و بەو مانایەی کە زەبیحی لە خەیاڵی خۆی دا خولقاندبووی دەکار هێندرا. ئێستەش بیست ساڵ دوای ئەوەی کە زەبیحی بە ڕاشکاوی باسی ئەو هەڵەی کرد و خۆی دەستی لێهەڵگرت ، ژیانی نوێی " بەرواری" ( بە مانای " بە تاریخ" ) درێژەی هەیە. \n" هەڵە و ڕاستی" هەم لە قسە کردن دا و هەم لە نووسین دا وەک پێوانەیێک بۆ هەڵسەنگاندنی زمان هاتۆتە گۆڕێ بەڵام ئەو کێشەیە لەو کاتەوە نووسین پەیدا بووە دەورێکی تایبەتی لە زمان و کولتوور و سیاسەت دا گێڕاوە. ئەو دیاردەیە لە زمانی ستاندارد دا بایەخێکی یەکجار زۆری پێدەدرێ ئەویش زۆرتر بە هۆی ئەوەی کە زمانی ستاندارد دەبێ دوان و لێکدوانی ئاخێوەرانی لەهجە جیاوازەکان بە هاسانی و ڕەوانی پێک بێنێ. لە باری سیاسییەوە، زمانی ستاندارد دەبێ یەکگرتنی نەتەوە خێراتر بەدی بێنێ و درێژەی پێبدا. بەڵام " هەڵە" یان "ڕاست " پێوانەیێکی تاقانە و موتڵەقی نییە. پێوانەت زەبیحی پێوانەیێک بوو کە زانستی زمانناسی و پراتیکی زمان چێکردن (language reform) پێی لێ دادەگرێ: (١) هەر وشەیێک لە هەر زمانێک وەرگیرابێ و باو بووبێ وشەیێکی خۆماڵی و کوردییە و (٢) هەر وشەیێک لە چوارچێوەی ڕێزمانی کوردی دا داتاشرابێ و باو بووبێ وشەیێکی ڕاست و " ڕەسەنە" . ئەو پێوانانە، پێوانەی زمانیین نەک سیاسی. ئەوەش ئاشکرایە کە هیچ دەست تێوەردانێکی زمان لە سیاسەت جوێ ناکرێتەوە. پرسیارەکە ئەوەیە: کام سیاسەت؟ لە باری سیاسییەوە، بۆچوونی زەبیحی یارمەتی دەدا بە بووژاندنەوە، دەوڵەمەند کردن و ستاندارد کردنی زمانی کوردی.\nد.نەبەز، بە پێچەوانەی زەبیحی، لە باتی پێوانەی زمانیی وەدوای پێوانەی تەواو سیاسی کەوتووە. ئەو پێی گرینگ نییە خەڵک –خوێندەوار و نەخوێندەوار – چۆن زمانی کوردی دەکار دێنن، چۆن وشە دەخوازنەوە، چۆن جل و بەرگی کوردی لە بەر وشەی خوازراو دەکەن، یان شەو و ڕۆژ /ح/ ، /ق/ ، /ع/ ، /غ/ وەک دەنگی کوردی بە سەر زاریان دا دێ. د.نەبەز و هاوبیرانی تەنیا یەک پێوانەیان هەیە : کوردی بوون یان نەبوونی وشە و دەنگ و ئەلفووبێ. بەڵام هەڵسەنگاندن و بڕیار دان سەبارەت بە کوردی بوون خۆی پێویستی بە پێوانە هەیە. پێوانەکەشیان ، پێوانەیەکی ڕەگەزییە. مەرجی هەرە گرینگی کوردی بوون، لای ئەوان ، عەڕەب (سامی) نەبوون و تورک (توورانی) نەبوونە. ئەوەش وەنەبێ تەنیا لە باری سیاسییەوە پڕ لە مەترسی بێ. زانستی زمانناسی دەڵێ هیچ پێوەندییێک لە نێوان ڕەگەز و پێکهاتەی (structure ) زمان ( پێکهاتەی گرامێر، مۆرفۆلۆژی، فۆنۆلۆژی) بە دی ناکرێ. زۆربەی گەلی کوردیش قەت وەدوای ڕەگەز (عرق، نژاد، race ) نەکەوتووە، و کێشەی " ئاریایی" بوونی کورد و "سامی" بوونی عەڕەب و " تورانی" بوونی تورک لە ساڵانی ١٩١٠ بەولاوە لە لایەن ڕۆشنبیری کورد هاتووەتە گۆڕێ و، ئەوەش میراتی ڕەگەزپەرستی ئوڕووپاییەکان بوو.\nلەباری سیاسیەوە، هەڵسەنگاندنی زمان و دەست تێوەردانی بە پێوانەی ڕەگەزی ، شێوەیێکی خۆماڵی کوشتنی زمانی کوردییە. زمانی کوردی لە سەدەی بیست دا، بە تایبەتی لە دوای شەڕی جیهانیی هەوەڵ، بە دوو شێوەی سەرەکی سەرکوت کراوە یەکیان، سیاسەتی زمانکوژی (linguicide ) دەوڵەتی تورکیە، ئێران، عێڕاق و سووریە و ئەوی تر، سیاسەتی ڕۆشنبیری ڕەگەزخواز یان ڕەگەزپەرستی کوردە کە بە شێوێکی ڕووت و ژەهراوی ەوەگیانی زمانی کوردی کەوتووە و خەریکی قەتڵ وبڕی وشە و دەنگ و حەرفی زمانەکەمانە. لە تورکیە ، دیوانی مەلای جزیری بە خەتی لاتین بڵاو دەکەنەوە و هەرچی حەرفی ع،ق،خ و ح ی وەدەستیان بکەوێ بە مەیلی خۆیان سەری هەڵدەقەنن یان حەرفی دی لە جێگەی دادەنێن. لە کوردستانی خواروو، وشەی خوازراو لە زمانی عەڕەبی فڕێ دەدەن و زمانەکە وەبەر لێشاوی وشەی فارسی دەدەن ئەویش بەو خەیاڵە کە فارس "هاوڕەگەزی" کوردن و زمانی فارسی هاو ڕەچەڵەکی زمانی کوردییە. ئی وایە بە جارێکی شووی لێ هەڵدەکێشی و نووسینەکەی خۆی لە خوێناوی لەشی لەت و کوتکراوی زمانی کوردی دا نوقم دەکا: نووسەرێک لە ڕۆژنامەی هەتاو چاپی لەندەن ئاوای کردووە:\nعێڕاق ئیراک عەبدو ڕەحمان ئەبدورەهمان\nئەفریقا ئەفریکا عیفەت قازی ئیفەد قازی\nعەڕەب ئارەب قازی محەمەد قازی مهەمەد\nشیعە شیئە حوسێن هوسێن\nمەسعووە مەسئوود ساواک ساڤاک \nلێرەدا ڕەگەزی کردنی زمانی کوردی گەیشتۆتە ئەو پەڕی خۆی. نووسەر ئەوەندە قینی لە زمانی عەڕەبییە کە "و" و "ت" ش وەک " ح، ع، ق " ڕەجم دەکا و دەیانکاتە "ڤ" (ساڤاک ) و "د" ( ئیفەد).\nڕەگەزپەرستی هیچ سنوورێک ناناسێ و لە سیاسەت و زمان و ئابووری و گشت گۆڕەپانی ژیانی کۆمەڵایەتی دا دەسەڵاتی دەوێ و بۆ گەیشتن بە دەسەڵاتدارێتی لە کوشتار و خوێن ڕشتن ناپرینگێتەوە. گەلی کورد تووشی ڕەگەپەرستی تورک (کەمالیسم) ، فارس ( ئێرانیگەری و پان ئێرانیسم) ، و عەڕەب ( بەعس و غەیری بەعس) بووە، بەڵام کەسێک بڕوای بە ئازادی و دێمۆکڕاسی بێ چۆن دەتوانێ ڕەگەزپەرستی و شۆڤێنیسمی تورک و فارس و عەڕەب بە ڕەگەزپەرستی کوردی – " ئاریایی" بوون و زەردەشتی بوون وەڵام بداتەوە؟\nوەنەبێ زەبیحی توانیبێتی تەواوی کێشەکانی زمانی کوردی چارە کردبێ یان ڕێگەی چارەی دیاری کرد بێ. بەڵام ڕێبازی زمانی وی ڕێگە نادا بە شەڕی " خۆکوژیی" زمانی. ئەو ڕێبازە، بە فڕێ دانی شۆڤێنیسمی زمانی و ڕەگەزپەرستی ئاریایی، زمانی کوردی پتەو دەکا و یارمەتی دەدا بۆ ئەوەی لە بەرەنگاری بوونی شەڕی زمانکوژی چوار دەوڵەتاندا سەر بکەوێ. وشە خوازتنەوە و وشە داتاشین دوو پڕۆسەی وشە ڕۆنانن و ، وشە وەرگرتن لە زمانی تر زیندوو بوونی زمانی کوردی ڕادەگەیێنێ. هەر کەس، بە هەر بیانوویێک پڕۆسەی وشەدانانی زمانی کوردی دابمرکێنێ ناتوانێ خزمەت بەو زمانە بکا.\nکوردی لە باری نفووسەوە (ژمارەی ئاخێوەران) یەکێک لە زمانە گەورەکانی دنیایە. لە دنیا دا نزیکەی ٦٦٠٠ زمان هەیە و زمانی کوردی ٤٠مین زمانی دنیایە و لە باری چەندێتی ئاخێوەران لە زۆر زمانی پێشکەوتووی وەک دانمارکی، هولەندی، سوێدی و فەنلاندی لە پێشترە. بەڵام زمانەکەمان لەباری کولتوورییەوە لە ئەو زمانانە وەدواکەوتووە و ڕەنگە لە داهاتوویێکی دووریش دا – ئەگەر باری ئێستە نەگۆڕدرێ – نەگاتە ڕادەی سەرهەڵدانی ئەو وردە زمانە دەوڵەمەندانە. گیروگرفتی زمانی کوردی زۆرن بەڵام ئەوانە کێشەی زمانی کوردی نین:\n١-بنەچەکەی زمانی کوردی ( وەک ئەوێستایی یان مادی بوونی کوردی)\n٢-"ڕەسەنایەتی" دەنگ و حەرف و وشە\n٣-لاتینی کردنی ئەلف و بێ\nئەوانە و زۆر کێشەی تری لەو چەشنە ( بە تایبەتی ١ و ٢ ) دەستکردی بەرژەوەندی سیاسی و ئیدۆئۆلۆژی چەند ڕۆشنبیرێکی پەتیگەری توند و تیژن کە لە سەر ئەو باسانە دەڕۆن، گەورەی دەکەنەوە و ، بە هەڵا و بگری "نەتەوە پەرستانە" و " کورد پەروەرانە" کێشە سەرەکییەکانی زمانی کوردی لە تۆز و خۆڵی شەڕی دۆنکیشۆتانەی کوردی و عەڕەبی دا بزر دەکەن.\nکێشەی سەرەکی زمانی کوردی ئەوەیە: نووسینی کتێبی دەرسی زانستگایی و بڵاو کردنەوەی گۆڤاری شیمی، ئەستێرە ناسی، مەنتیق، فەلسەفە، ئابووری، بیۆلۆژی و زانستی جۆراوجۆر بە هەر دوو لەهجەی ستانداردی کورمانجی و سۆرانی ؛ دانان و بڵاوکردنەوەی فەرهەنگێکی تێر و تەسەلی زمانی کوردی؛ دانانی دائیرەتولمەعاریفێکی بە پێزی کوردی بە هەر دوو لەهجەی ستاندارد؛ تۆمار کردن و بڵاو کردنەوەی ئەدەبی زارەکی کوردی و دەستنووسە چاپ نەکراوەکان؛ دانانی فەرهەنگی جۆراجۆر – ئەدەبی ، زانستی، منداڵان ، وشەی هاومانا و دژمانا و ....؛ وەرگێڕانی بەرهەمە گرینگەکانی کولتووری ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات.\nکێشەکانی تر گشتیان لە بەرامبەر ئەو کێشەیە دا هەڵدەبزرکێن. وەدەرنانی /ح/ ، /ع/ و /ق/ لە نووسین دا کارێکی هاسانە بەڵام بەرهەم هێنانی زانستی نوێ بە زمانی کوردی ئەرکێکی یەکجار گرانە. سەرکەوتن لەو خەباتە دا پێویستی بە بزووتنەوەیێکی ڕۆشنبیری و سیاسی بە هێز هەیە بەڵام مەرجێکی گرینگی ئەوەیە کە پەتیگەرە توندو تیژەکان بەربینگی زمانی کوردی بەر بدەن و پشووی زمانی کوردی – زمانی مەلای جزیری و مەلا مەحموودی بایەزیدی و نالی و قانیع و عەلی بەردەشانی – نەبڕن.\nلە نەریتی کۆنباو دا، ئەگەر کەسێک قسەیێک یان بۆچوونی کەسێکی تری پێ خۆش نەبێ یان پێی چاک نەبێ ، ئەگەر دەستی بڕوا بە کوشتن یان ئەتک کردن بێدەنگی دەکا. ئەگەر دەستی نەڕوا، حەول دەدا بە جنێو دان و بوختان و بێ حورمەت کردن ئابڕووی ببا و قسە و بۆچوونەکانی لە بەر چاو بخا. لەگەڵ ئەوەشدا ئەوە شێوەیێکی کۆنی کۆمەڵگەی عەشیرەیی و دەرەبەگییە، لە پڕۆپاگاندای سەردەمی نوێباویش دا – بە شێوەی دی – لە ئارا دایە.\nلە کوردەواری ئێستە دا ، وا هەیە ئەگەر قسە و لێکدانەوەی کەسێکیان پێ خۆش نەبێ، لە باتی ڕەخنە گرتن ( هەڵسەنگاندنی لایەنی باش و خراپ ، ڕاست و ناڕاست ، کز و بە هێز و ...) و لێکدانەوە و بەرپەرچدانەوە، حەول دەدرێ ئەو کەسە تاوانبار بکەن و بە تاوانبار کردنی ئەرکی ڕەخنە و وەڵام دانەوە و بەرپەرچدانەوە لە سەر شانی خۆیان هەڵبگرن ؛ پڕۆپاگەندەچی خۆماڵی لە گشت تێکنیک و شێوەی ناسراوی پڕۆپاگەندە کەلک وەردەگرێ. لە زانستی پڕۆپاگەندە ناسی دا، لە ساڵانی ١٩٣٠ بەو لاوە، باسی حەوت شێوە یان تێکنیکی پڕۆپاگەندە کراوە کە دوانیان لە پڕۆپاگەندەی خۆماڵی زۆر باون: " جنێودان " و " ڕەگەڵکەوتن".  بۆ وێنە، پڕۆپاگەندەچی بەرەی ڕاست لە باتی لێکدانەوە و هەڵسەنگاندن و بەرپەرچدانەوەی فکری و سیاسی و عیلمی کۆمۆنیسم و مارکسیسم ، حەولی داوە بە لێشاوی جنێو – "کافر" ، " خراپ" ، " دیکتاتۆر" ، "دژی کورد" و هتد – ڕێگە لە خەباتی سیاسی و فکری بگرێ و خەڵک لەگەڵ خۆی بخا. جا هەر کەس ( چ کۆمۆنیست بێ چ ئازادیخوازێکی غەیری کۆمۆنیست) پەڵ ببزێوێ و ڕەخنە لە شۆڤێنیسم ( نەتەوەیی و پیاوانە) ، ڕەگەزپەرستی، چەوساندنەوە، و زۆڵم و زۆری ناوخۆیی بگرێ یان باسی خەباتی کرێکار و جووتیار بکا مۆری کۆمۆنیستی و مارکسی لە نێوچاوانی دەدا. لە هەمان کاتدا، پڕۆپاگەندەچی هەزار میداڵی " پاکی" ، " کورد پەروەری " و کوردستانی" بوون خەڵاتی خۆی دەکا و دەم و چاو و سەرسینگی خۆی پێ دەڕازێنێتەوە و بە خەڵک دەڵێ: "ئەوان خراپن ، ئێمە باشین! چاوتان بقووچێنن و ڕەگەڵمان بکەون!".\nکزبوون یان نەبوونی نەریتی ڕەخنە گرتن وای کردووە ئەگەر کەسێک کۆمۆنیستیش نەبێ، ئەگەر "کوردپەروەر" یش بێ و بە زمانی کوردیش باش قسەکان بکا و بنووسێ، حەول دەدرێ بە تاوانی کوردی نەزانین بێ ئابڕوو بکرێ. \nچل ساڵ ژیانی سیاسی و ئەدەبی زەبیحی پڕە لە ئاڵۆزی، بەرزی و نزمی، پێشکەوتن و پاشکەوتن، بەربەرەکانی و سەردانەواندن و گشت جۆرە ناکۆکی تر. لەو کتێبە دا چەند گۆشەیێک لەو ناکۆکییانە باس کراوە و ئەزموون و بۆچوونی جۆراجۆر سەبارەت بە ژیانی وی تۆمار کراوە. د.نەبەز لە دوو نووسراوەکەی خۆی دا، ژیانی ئەدەبی و سیاسی و خۆ کەسی زەبیحی موتڵەق و سادە و ماهەویی کردووە: زەبیحی لە ژیانی سیاسی دا، لە سەرەتاوە تا دوا هەناسەی خائین و خۆفرۆش و جاسووس و فێلباز بوو، لە ژیانی خۆ کەسی دا، " سپڵە"، "پێنەزان" ، " خۆبەزلگرتوو" ، "جنێوفرۆش"، و " بۆقەلەموون سروشت" بوو. بەرهەمی زمانەوانی زەبیحی ، وەک بەسەرهاتە سیاسییەکەی ، " هەر لە لاپەڕەی یەکەمی یەوە لە سەر بنچینەی هەڵە دامەزرا" بوو. بەڵام ئەو دێو و درنجەی کە د. نەبەز، بە موتڵەق کردن و سادە کردنی ژیانی زەبیحی، تەنیوێتی لە ساویلکەیی دنیای فکری و لە نزمیی ڕادەی لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەکەی دا هەڵدەپڕووزێ و بزر دەبێ و ئەو پرسیارە دەخاتە سەر زار: کێ دێو و درنجە؟\n١-تا ئێستە لێکۆڵینەوەیێکی بە پێز سەبارەت بەو قامووسە نەکراوە. بۆ کورتە باسێک بڕوانە لاپەڕەی ٤١-٣٥ ی ئەو کتێبە. لە لێکۆڵینەوەی خۆم لە مەڕ پڕۆسەی ستاندارد بوونی لەهجەی سلێمانی، دەوری ئەو بەرهەمە لە فەرهەنگنووسیی کوردی و گۆڕانی زمانی ستانداردی کوردی دا باس کراوە\nAmir Hassanpour, Nationalism and Language in Kurdistan, 1918-1985 , San Francis-co, Mellen Research University press, 1992,pp.406-13.\n٢-ئەوانەی لە بڕیاردانی ئەنجومەنی کۆڕ دا بەشدارییان کردووە دەتوانن ئەو کێشەیە ڕوون بکەنەوە. بەڵام ئەو بۆچوونە – لەهجەی ستاندارد تەنیا سۆرانییە و ئەویش بن لەهجەی سلێمانی – زۆر باوە. مەسعوود محەمەد دەنووسێ:\nگوێم لێ بوە، لە نامەی تایبەتیشدا خوێندوومەتەوە، ئەدیب و خوێندەواری سلێمانی بە صەراحەت گوتوەتی\nو نووسیوەتی هەر نووسینێکی لە شێوە نووسینی سلێمانی لا بدات دەبێ وەلاوە بنرێت.... هەر ئەو بیروڕایەشە\nلە پەنا پشتگیری کردن لە زمانی ئەدەبی کوردییەوە شێوازی کتێبی وەک (تحفەء مظفریە) تاوانبار دەکات.\nمەسعوود محەمەد، " ڕێنووسی کۆڕ، گۆڤاری کۆڕی\nزانیاری کورد، بەرگی چوارەم ، ١٩٧٦، ل ٢٤٦\n٣-زمانناسی نوێ لە ساڵانی ١٩١٠ ەوە دەستی پێکرد و ئێستە. لە باری تیۆری و مێتۆدەوە ، یەکێک لە زانستە کۆمەڵایەتییە هەرە ئاڵۆز و پێشکەوتووەکانە . لێکۆڵینەوەی زمانی کوردی لە سەر بنچینەی زمانناسی نوێ لە یەکێتی سۆڤێت و لە وڵاتە ڕۆژاواییەکان دەستی پێکرد بەڵام زۆربەی ئەو بەرهەمانە ، هەتا ساڵی ١٩٧٠ ، لە چوارچێوەی زمانناسی وەسفی (descriptive linguistics) دا نووسرابوون. دەنگ و فۆنێمی کوردیش هەر زۆرتر لە چوارچێوەی ئەو مەکتەبە زمانناسییە دا لێکدراوەتەوە. سەرباقی وەی تیۆری و مێتۆدی دەنگناسی و فۆنێمناسی زۆر گۆڕاوە و بۆچوونی نوێ پەیدا بووە. منیش لێرە دا دەنگ و فۆنێم لە ڕوانگەی زمانناسی وەسفییەوە شی دەکەمەوە.\n٤-کەماڵ فواد، فۆنێمەکانی زمانی کوردی، یۆنشۆپینگ، سوێد، کتێبی ئەرزان، ١٩٩٥، ل٢. ئەو بەرهەمە لە پێشدا لە گۆڤاری چریکەی کوردستان ( ژ ١، ١٩٧٩؛ ژ ٢ ، ١٩٨٠، ژ٣، ١٩٨٠ ؛ ژ٤، ١٩٨١) بڵاو ببۆوە.\n٥-مەبەست لە جووتۆکانە (minimal pair) دوو وشەیە کە فۆنێمەکان وەک یەک وایە و تەنیا لە یەکەم فۆنێم دا جیاوازییان هەیە، وەک هەل/هەڵ ، کەل/ کەڵ یان پەلە/ پەڵە. ل لەو نموونانە دا جیاواز بوونی یەک فۆنێم جیاوازی مانا دروست دەکا. جووتۆکانە وەک ئامێرێک بۆ تەبەقە کردنی دەنگ و دیاری کردنی فۆنێمەکان دەکار دەهێندرێ.\n٦-فۆنێم دەتوانێ چەند فۆڕم یان شێوەی هەبێ کە پێیان دەڵێن allophone یان شێوە فۆنێم. ئەو فۆڕمانە وێکڕا فۆنێمێک پێک دێنن. بۆ وێنە لە لەهجەی سلێمانی و موکریانی دا ، فۆنێمی /گ/ دوو شێوە فۆنێمی هەیە وەک [گ] گاسن و لە گێوژ دا. دیارە جیاوازی ئەو دوو شێوە فۆنێمانە بەستراوەتەوە بە ئەو بزوێنانەی کە بە دوای واندا دەگوترێن. بۆ باسی دوو شێوە فۆنێمی ئینگلیسی دا بڕوانە:\nDavis Crystal, The Cambridge Encyclopedia of Language, Cambridge University Press, 1992,p.161.\nAbdul-Majeed Rashid Ahmad, The Phonetic System of Modern Standard Kurdish, Ph.D. Dissertation , University of Michigan, Ann Arbor, 1986,pp.62-63\nErnest McCarus, A Kurdish Grammar: Descriptive Analysis of the Kurdish of Sulaimaniya, Iraq , New Yprk, American Council of Learned Societies , 1958,p.20..\nZ. A. IUsupova , Suleimaniiiskii Dialekt Kurdskogo Iazyka, Moskva, Nauka, 1985, s.28..\nK. Eiiubi & I. Smirnova , Kurdskii Dialekt Mukri , Leningrad, Nauka, 1968, s.14-15\nD.N. Mackenzie , Kurdish Dialect Studies –I, London, Oxford University Press, 1981,pp.6-7,\nبیروڕای کەماڵ فواد لە لاپەڕەی ٤٥٢ دا باس کراوە. . د.ئەوڕەحمانی مارف بۆچوونی خۆی لە لاپەڕەی ٤٣١ دا دەربڕیوە\n٨-د.نەبەز دەنووسێ: " لە ١٩٢١ دا ئەلفووبێی یەکی لاتینی بە تیپی ئەرمەنی بڵاو کرایەوە." ئەوە قسەیێکی سەیرە.ئەلفووبێی لاتینی چۆن بە تیپی هەرمەنی دەنووسرێ؟ ئەو ئەلفووبێییەی لە ساڵی ١٩٢١، هاگۆب گازاریان لازۆ دای ڕشتبوو و لە کتێبی وێنەداری " شەمس " دا بڵاو بۆوە ( بڕوانە فەرهاد پیرباڵ ،" ئەلفابێ جێ یا کورمانجی و ئەرمەنی ئەستەمبوڵ ١٨٦١، پەیڤین ، ساڵی یەکەم، ژمارەی ١ تەمووزی ١٩٧٧، لاپەڕەی ٢٥٤- ٢٥٨). لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو ئەلفووبێیە بۆ ئەوەی کوردی باش پێ بنووسرێ، دەستی تێوەردرابوو، بەڵام ئەلفووبێی هەرمەنی بوو نەک لاتین.\n٩-د. عەبدولمەجید ڕەشید ئەحمەد پێی وایە کە لەهجەی سلێمانی ٤٠ فۆنێمی هەیە ( ٣١ کۆنسۆنانت و دە بزوێن، مەک کاڕووسیش وا دەڵێ) بەڵام "کوردی ستانداردی نوێ" (Modern Standard Kurdish ) کە لە سەر بنچینەی لەهجەی سلێمانی پێکهاتووە ٢٩ کۆنسونانت و ١٠ بزوێنی هەیە ( لە لەهجەی ستاندارد دا ئەو دەنگەی کە بە جوت حەرفی نگ دەنووسرێ نییە). بڕوانە:\nAbdul – Majeed Rashid Ahmed, The Phonetic System …, p.12..\nلە لێکۆڵینەوەی ئەوڕەحمانی حاجی مارف دا، دەنگەکانی " زمانی کوردی" بریتین لە ٢٨ کۆنسۆنانت ، ٨ بزوێن و سێ بزوێنی دوو لانە"\n( (diphthong کە وێکڕا دەکاتە ٣٩ فۆنێم . بڕوانە:\nئەوڕەحمانی حاجی مارف . زمانی کوردی لە بەر ڕۆشنایی فۆنەتیکدا، بەغدا، کۆڕی زانیاری کورد،\nل ٢٨ ، ٣٤ ، ٣٥\n١٠-کەماڵ فواد ، فۆنێمەکانی زمانی کوردی، ل١٠\n١١-هەمان سەرچاوە ، ل ١٥\n١٢-هەوەڵ لێکۆڵینەوەی زمانناسیانەی بزووتنەوەی پەتیکردن ، تێزی دوکتورای جەماڵ عەبدوڵا بوو کە ساڵی ١٩٨٠ پێشکەشی زانستگای یۆرک ( ئینگلیستان) کرا. ل لێکۆڵینەوەیەکی تر، تێزی دوکتۆرای جەعفەر حەسەنپوورە لە زانستگای ئووپسالا:\nJamal Jalal Abdulla, Some Aspects of Purism Among Kurdish Speakers, Ph.D. dissertation, University of York, 1980..\nJafar Hasanpoor, A Study of European and Persian Loanwords in Kurdish (Sorani) , Ph.D. dissertation, Uppsala University, 1999..\n١٣-بڕوانە لاپەڕيی ٤١٦\n١٤-بڕوانە لاپەڕەی ٤٧٧ و، هەر وەها ، قامووسی زمانی کوردی ، ل ٦١- ٦٢\n١٥-بڕوانە هەتاو ، ژ ١٨ – ١٩ ، ل ٨، و ١٩ ؛ ژ ٢٣، ل ١٤ ( ساڵی ١٩٨٨)\n١٦-ڕەخنە (critique, criticism ) ، چ لە ئەدەبیات دا چ لە زەمینەی تر دا، خۆی بابەتێکی گرینگی لێکۆڵینەوەیە و، زانیارێکی زۆر سەبارەت بە مێژوو و تڕادیسیۆن و تیۆری ڕەخنە لە بەر دەست دایە. م لێرە دا هێنانە گۆڕی ئەو باسانە نییە. لێرە دا تەنیا دەمەوێ دەست ڕاکێشم بۆ ئەو دیاردە باوەی دنیای ڕۆشنبیری کورد کە شایەنی ناوی ڕەخنە نییە.\n١٧- پرۆپاگەندە بە شێوەی جۆراوجۆر دەکرێ. زانستی پڕۆپاگەندە ناسی لە ساڵانی ١٩٣٠ بەو لاوە پەرەی ستاند و لێکۆڵینەوەیێکی زۆر سەبارەت بە مێژوو، شێوە ، و نەریتی پڕۆپاگاندە بڵاو کراوە. هاندەری ئەو شەپۆلی لێکۆڵینەوەیە هێرشی پڕۆپاگەندەی نازیسم و فاشیسم بوو. لە زانستگاکان لێکۆلەرەوەی ئازادیخواز و تێکۆشەر بۆ بەربەرەکانی کردنی بانگەشەی فاشیستی دەستیان کرد بە توێژینەوەی ئەو دیاردەیە. بۆ وێنە، لە ئەمریکا " ئەنیستیتووی لێکدانەوەی پڕۆپاگەندە " ( (Institute of Propaganda Analysis دامەزرا کە بە بڵاو کردنەوەی کتێب و گۆڤار ، بەرەنگاری پڕۆپاگەندەی فاشیستی بوو. یەکێک لە بڵاوکراوەکانی ئەو ڕێکخراوەیە کتێبی " هونەری ناسکی پڕۆپاگەندە " بوو کە باسی حەوت تێکنیک یان شێوەی پڕۆپاگەندەی هێنا گۆڕێ. ئامێری هەوەڵ، جنێودان ( name calling ) بوو کە بریتییە لەوەی کە " نێوێکی خراپ لە سەر ئیدە یان فکرێک دادەنێن بۆ ئەوەی ئەو بیرە وەلابنێین و مەحکوومی بکەین بێ ئەوەی بەڵگە و شاهیدەکە لێک بدەینەوە". تێکنیکێکی تر\n" ڕەگەڵکەوتنە " band wagoning) ) ، واتە بە خەڵک دەڵێن " زۆربەی خەڵک لەگەڵ ئێمەن تۆش ڕەگەڵمان بکەوە". ئەو دوو تێکنیکە و ئەوانی تر تایبەتی فاشیستەکان نین و لە هەموو وڵاتێک و لە ڕابردوو و ئێستە دا دەکار هێندراون و تەنانەت لە رێکلامیش دا (advertising) کەلکی لێوەردەگرن. و ڕۆژاواییەکان ، ئامرازی گشتی ( ڕادیۆ، تلویزۆن . ڕۆژنامە، فیلم ...) شێوەیێکی زۆر ناسکتر ئەو تێکنیکانە دەکار دێنن:\n‘Propaganda’, in W.J.Severin and J.Tankard, Communication Theory, New York, Longman, 1988,pp. 103-119.\nAlfred M.Lee and Elizabeth Lee , The Fine Art Propaganda, Orlanda,Fla., Harcourt Brace. Jovanovich, 1939.\n١٨-تاوانی کوردی نەزانین ئاخر چەکێکە کە بۆ کپ کردنی دەنگێکی ڕەخنەگرانە دەکاری دێنن. بۆ وێنە کاتێک د.عەبباسی وەلی باسی نوێ بوونی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی کورد و نەتەوەی کوردی کرد، ئەوانەی کە بەو باسە تووڕە بوون ، لە باتی حەولدان بۆ تێگەیشتنی باسەکە و چوارچێوە تیۆرییەکەی و شیکردنەوە و لێکدانەوە و ڕەخنەگرتنێکی شیاوی باسەکەی وی، ویستیان بە تاوانی کوردی نەزانین قسەکانی بێ بایەخ بکەن. ( گزینگ ، ژ ١٢، هاوینی ١٩٩٦ ، ل ٢١) وێنەیێکی تر: لەگەڵ ئەوەشدا عەبدولسەتار تاهیر شەریف چەند ڕەخنەی بە جێی لە کتێبی حاجی قادری کۆیی مەسعوود محەمەد گرتووە دەنووسێ: مەسعوود محەمەد " زمانی کوردی لە تیپی ئەلفەوە تا تیپی (ی) شێواندووە و شکاندوویەتی بە سەر یەکا"، هەر وەها دەڵێ بە کار هێنانی " کۆمەڵێک ووشەی پەتی دانیشتووانی شاری کۆیە ... گوناهێکی گەورەترە بەرامبەر بە جۆری نووسینی زمانی کوردی یا زمانی ئەدەبی یەکگرتوو، دوور نی یە هەر مەبەستیش بۆشێواندنی زمانەکە بێ."\nعەبدولسەتار تاهیر شەریف، حاجی قادر: شاعیری شۆڕشگێڕ\nو پێشکەوتنخواز و دیموکراتی ی نەتەوەی کورد، بەغدا، ١٩٧٧، ل ٨١).\nسەرچاوە: عەلی کەریمی، ژیان و بەسەرهاتی عەبدولڕەحمان زەبیحی ( مامۆستا عولەما، گوتنبێرگ، سوێد، زاگرۆس مێدیا، ١٩٩٩، لل. ٤٦٣- ٤٤٦\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 1:08 AM\nچۆنێتی ئامادە کردنی 'قاموسی زمانی کوردی' لە لایەنی...\nوتووێژ لەگەڵ پڕۆفێسۆر مارتین ڤان بڕاونێسن ' بەراوە...


یەکیەتیی ئورووپا گەمارۆ دەخاتە سەر وەزارەتی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامیی ئێران 9 / 1 / 2019 بە پیشنیاری وڵاتی سوئێد یەکیەتیی ئورووپاش پەسندی کردوە، کە گەمارۆ بخاتە سەر وەزارەتی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامیی ئێران.\nئەو پیشنیارە بۆ دوایین هەوڵی تیرۆریستی کۆماری ئیسلامی کە لە وڵاتی دانماڕک، پووچەڵ کرایەوە دەگەڕێتەوە .\nئاندرێس ساموئێلسێن وەزیری کار و باری دەرەوەی وڵاتی دانماڕک ڕۆژی سێ‌شەممە ١٨ی بەفرانبار ڕایگەیاند؛ کە یەکیەتیی ئورووپاش قەبووڵی کردوە کە بۆ پێشگرتن لە دووپات‌بوونەوەی هەوڵە تیرۆریستییەکانی کۆماری ئیسلامی لە وڵاتانی ئورووپایی ، وەزارەتی ئیتلاعات و دەستوپێوەندییەکانی ئەو ڕێژیمە گەمارۆیان وەسەر بخرێ.\nجێی‌وەبیرهێنانەوەیە کە ٨ی خەزەڵوەری ئەمساڵ لە لایەن پۆلیسی “دانماڕک”ەوە هەوڵێکی تیرۆریستیی کۆماری ئیسلامی لەو وڵاتە بەدژی یەکێک لە ئەندامی ئوپوزسیۆنی کۆماری ئیسلامی پووچەڵ کرایەوەو، وڵاتانی سکاندیناویش ئەو هەوڵە تیرۆریستییەیان لە قاو دا.


رێگاي ئێوه ئابوري » پ‌ك‌ك مه‌ترسيه‌ک بۆ ئێستا و داھاتوو\nپه که که وه ک پارتێک، ھزر و سياسه تي مه ترسيداري بۆ گه لي کورد ھه يه. ده بێت خه ڵک به م بۆنه يه وه ئاگاداري ره ھه نده کاني له ناوبردن و دوورکه وتنه وه بن له م مه ترسيه.\nپه که که گروپێکه له سه ر بنه ماني ماوويزم و ستالينيزم که له لايه ن چه په تورکه کانه وه له پايته ختي تورکيا دامه زرا. ھه ر له سه ره تاي دامه زراندني له ناوچي درسێم ھه ڵکه وتوو له ناوچه کوردنشينه کاني تورکيا ده ستي کرد به تێرۆري خه ڵکي ناوچه که و لايه نگراني پارته کاني ديکه به تايبه ت که سايه تيه ناسراوه کاني له ژێر ناوي کۆمه ڵايه تي و ھزر و ئائين دا کوشت و به مجۆره ترس و دڵه ڕاوه کێ له نێوان خه ڵکدا نايه وه و به مجۆره خۆي سه پاند به سه رياندا. ئه گه ر که سێک ئاماده نه ده بوو گوێڕايه ڵي په که که بکات ئه وه له سه ر رێگا لاده درا. زۆرجاريش ماڵباته کان له پيروجوان و ژن و پياوه وه يا ده يانکوشتن و يا ده يانسووتاندن. په که که ئه م کرده وانه شي له ئه رووپا ئه نجام دا. بۆيه به خێرايي رۆيشته نێو ليستي تێرۆري ئه م وڵاتانه وه.\nپه که که بێجگه ئه وه ي که له ليستي تێرۆري جيھانيدايه له بواري بازرگاني به ماده ھۆشبه ره کانيشه وه له ليستي مافياي جيھانيدايه. ئێست په که که له بواري کێڵان و وه به رھێنان و ھه ڵگرتن و ترانزيتي ماده ھۆشبه ره کاندا چالاکه. له رێگاي ئه فغانستان و پاکستان و باشووري رۆژھه ڵاتي ئاسياوه له م بواره دا چالاکه و له سنووره کاني ئێرانه وه به ره و ھه رێمي کوردستان و له وێيه وه بۆ تورکيا و له وێشه وه بۆ ئه ورووپا ده يگوازێته وه.\nپه که که له م کرده وه مه ترسيداره ي جيھانيدا به شي ھه يه که ھه ڕه شه يه که بۆ ھه موو جيھان.\nبه گشتي ئه م گرووپه وه ک پارتێکي چه کدار، بۆچوونه کاني له رێگاي چه ک و ھه ڕه شه و گوشاره وه بڵاوده کاته وه.\nله م باره يه وه ئه زمووني زۆري له رێکخراوه مافيايه کاني ئه مريکاي لاتين وه رگرتووه. ئه م ره فتارانه ش له ئێستادا ئه نجام ده دات. له وانه رفاندن، ترساندن، ھه ڕه شه کردن و … له راستيدا کۆپي ره فتاري گرووپه مافيايه کاني ئه مريکاي لاتينه.\nھه رچه نده ئه م گرووپه له سه ره تاوه دروشمي دامه زراندني کوردستاني سه ربه خۆيي ھه ڵده دا و ده يگووت ئێمه ھه موو سنووره کاني ھه ڵده گرين و کوردستانێکي يه کگرتو و سه ربه خۆ داده مه زرێنين به ڵام ئه م گرووپه وه ک پارتێکي مافيايي له ھيچ رێگايه که وه خزمه تي کورداني نه کرد و ھيچ پێويستيه کيشي به کوردستان ئازاد نييه.\nله کۆتاي نه وه ده کاني چه رخي رابردوو ئه م دروشمه ي گوڕي و راشکاوانه وازي له سه ربه خۆيي کوردستان ھێنا. ئێستا پێي وايه که کوردايه تي ئيشێکي دواکه وتووانه يه و بريتيه له ناسيۆناليسم که سه رده مي تێپه ڕيوه و ماوه به سه رچووه و ئه وه ي که گرنگه دۆستي نێوان گه ڵانه و له چۆنيه تي دامه زراني ئه م دۆستايه تيشه شتێک ناڵێت. ئه م بۆچوونه ي په که که گه وره ترين خزمه تي به ھێزه ده ره کيه کان کردووه چونکه نه ته نيا ده وڵه تي کوردستانيان قبوڵ نييه به ڵکو به ته واوه تي دژيێن. ھه روه ک چۆن مسته فا قه ره سوو سه رکرده يه کي ئه م گرووپه ده ڵێت: ئێمه بۆ کوردايه تي شه ڕ ناکه ين و ھه روه ھا رێگا ناده ين که سێک له م رێگايه دا ھه نگا ھه ڵبگرێت و رێگا ناده ين که سێت سنووره ده ستکرده کان بسڕێته وه.\nئه م گرووپه له ھه رکوێ کوردێک ھه بێت کێشه ي بۆ ده نێته وه و له ھه رێمي کوردستانيش کێشه ي له مجۆره ي ناوه ته وه. زۆر دژي بارزانيشه له گه ڵ ھه ر گرووپ و پارتێک که له گه ڵ بارزاني دوژمن بێت ده بێته دوست.\nسه رچاوه: گوڤاري ئه نته رنێتي خۆر\nبرچسب ها : پ‌ك‌ك , ترانزيت , تورکيا , تۆقاندن , تێرۆر , رفاندن , ماده‌ھۆشبه‌ر‌ه‌كان , ھه‌رێمي_کوردستان


بەپێی لێکۆڵینەوەیەک دوورکەوتنەوە لە خواردنەوەی چا لە نەخۆشییەکانی میز و میزەڕۆ دەتپارێزێت\n22/05/2020 368 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nلێکۆڵینەوەیەکی نوێی پزیشکی ئاشکرای کردووە کە لەڕێگای گرتنەبەری چەند هەنگاوێکەوە دەکرێت خۆ لە نەخۆشییەکانی میز و میزەڕۆ بپارێزین .\nلێکۆڵینەوەکە کە لە پێگەی "هێلس ڤێری وێڵ"دا بڵاوکراوەتەوە دەڵێت رۆژانە بەگرتنەبەری چەند خوویەکی تەندرووستی سادە دەکریت جەستە و کۆئەندامی میز و میزەڕۆ لەتووشبوون بە نەخۆشییەکان بپارێزرێت ، لەناویاندا هەوکردنی درێژخایەنی میزەڕۆ و درووستبوونی بەردی گورچیلەکان .\nلێکۆڵینەوەکە ئاماژەی بە چوار ئامۆژگاری پێویست کردووە بۆ پاراستنی تەندرووستی کۆئەندامی میزەڕۆ ئەوانیش :\n1- دوورکەوتنەوە لە خواردنەوەی چا\nئەو کافایینەی لەناو چادایە دەبێتە هۆی ئەوەی کۆئەندامی میز و میزەڕۆ تووشی چەندین نەخۆشیی بکات لە دیارترینیان میزرانەگرتن لەبەر ئەوەی کافاین یەکێکە لە ماددە میزهێنەرەکان .\n2- ئاو خواردنەوە\nخواردنەوەی بڕی پێویست لە ئاو دەبێتە هۆی پاراستنی تەندرووستی گشتیی جەستە و پاککردنەوەی لە ژەگرەکان ، هەروەک رۆژانە خواردنەوەی بڕی هاوسەنگ لە ئاو ٦ بۆ ٨ کوپ دەبێتە هۆی پاراستنی تەندرووستی کۆئەندامی میزەڕۆ .\nبە خوێ دەگوترێت "ژەهری سپی " ئەویش بەهۆی زۆری ئەو زیانانەی بۆ جەستەی مرۆڤی هەیە ، بەجۆرێک بڕێکی زۆر سۆدیۆمی تێدایە کە وا لەجەستە دەکات شلەکانی ناو دابنێت و کاریگەری بکاتە سەر تەندرووستی گورچیلەکان و دواتر دەبێتە هۆی درووستبوونی بەردی گورچیلە .\n4- خۆ پاک وخاوێن راگرتن\nراگرتنی پاک و خاوێنی جەستە ڕێگری دەکات لەوەی بەکتریای تووشکەری کۆئەندامی میزو میزەڕۆ تووشی جەستە ببێت کە هۆکارە بۆ هەوکردنی ڕێرەوی میز .


بێستوون نووری 22, 04, 2018\nدواى ڕووخانى ئیمپراتۆرییەتى عوسمانی و، دروستبوونى دەوڵەتى نوێی تورکیا بە سەرۆکایەتیى کەمال ئەتاتورک لە ساڵى 1923، تورکیا بووە خاوەن هەڵگرى هزرى کەمالیزم؛ بە شێوەیەک توانیى تورکیا لە ڕەهەندى عوسمانیزم دوور بخاتەوە و بەرەو سیاسەتێکى نوێ هەنگاو بنێت و، لە هەمان کاتدا هەوڵى زۆرى دا بۆ ئەوەى هێژموونیى خۆى لە ناوچەکە بەهێز بکات و، تورکیا لە ناوچەکە بەبێهێزى سەیر نەکرێت. هەر بۆیەیش شان بە شانى دەوڵەتانى دڕاوسێ، بەتایبەت (عێراق- ئێران– سووریا)، زۆر ڕێکكەوتننامەیان مۆر کردووە. ئەم ڕێکكەوتننامانە دوو ئامانجیان لەخۆ دەگرت: یەکێکیان بریتى بوو لە پاراستنى ئاسایشى نیشتمانى؛ دووەمیان دیاریکردنى سنوور بوو لە نێوان خۆیان، چونکە کێشە و گرفتى زۆر دەربارەى سنوور لە نێوان ئەم دەوڵەتانە هەبوو کە تاوەکوو ئیستایش بەردەوامە. لەم دوو خاڵەدا، کورد تێیدا زەرەرمەندى یەکەم بوو، چونکە هەر چوار دەوڵەت تێڕوانینیان لە هەمبەر کورد یەک تێڕوانین بووە، کە بریتى بووە لەوەى "کورد هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشى نیشتمانى". هەر لەم سۆنگەیەوە بە هەموو شێوەیەک هەوڵى لەناوبردن و سەرکوتکردنى شۆڕش و بزووتنەوەکانى کورد دراوە؛ لەگەڵ ئەوەیشدا هەر کاتێک مەترسییان لەسەر دروست بووبێت، کوردیان وەک پاڵەوان ناساندووە و لە ڕێگەى کورده‌وه خۆیان بەهێز کردووە، بۆ نموونە: عێراق، تورکیا، ئێران و سووریا.\nتورکیا یەکێکە لەو دەوڵەتانەى، بەردەوام سیاسەتى سەرکوتکردنى بەرامبەر بە کورد پەیڕەو کردووە؛ تەنانەت جیا لە دەوڵەتانى تر، لە پێناو لەناوبردنى کورد، دەستوەردانى لە دەوڵەتانى دراوسێیشدا کردووە. دەستوەردانەکانیش لەژێر ڕۆشناییى "میثاق سعدآباد" (په‌یماننامه‌ی سه‌عداباد) بووە، کە لە نێوان تورکیا و ئێران و عێراق و ئەفغانستان لە ساڵى 1937 مۆر کراوە. ئەم په‌یماننامه‌یه لە پێناو دیاریکردنى سنوور بووە. هەروەها ئاماژەیش بەوە دەکات هەر ناسەقامگیرییەک لە دەوڵەتانى دراوسێ، کاریگەریى لەسەر ئاسایشى نیشتمانى دەبێت و، تاوەکوو ئێستا کاریگەریى ئەم په‌یماننامه‌یه بەسەر سیاسەتى وڵاتى ناوچەکە هەر بەردەوامە. بۆیە بە هەموو شێوەیەک تورکیا هەوڵى دوو فاکتەرى داوە: یەکێکیان سەقامگیریى ناوخۆى تورکیا، دووەمیان سەقامگیریى وڵاتانى دراوسێی؛ چونکە هەر ناسەقامگیرییەک لە وڵاتانى دراوسێ، کاریگەریى لەسەر ئاسایشى نیشتمانیى تورکیا دەبێت.\nئەگەر بگەڕێینەوە بۆ مێژوو، هەر کاتێک ئالۆزى و ناسەقامگیرى لە عێراق سەرى هەڵدابێت، ئەوا تورکیا بە بیانووى پاراستنى ئاسایشى نیشتمانیى خۆى سیاسەتى دەستوەردانى ئەنجام داوە؛ بۆ نموونە دواى ساڵى 1991 تورکیا دوو پرۆسەى سەربازى ئەنجام دەدات بە ناوى "فولاژ 95/ فولاژ 97". واتا لە ساڵى 1995 و ساڵى 1997 لە پێناو سەرکوتکردنى جموجۆڵی پارتى کرێکارانى کوردستان لە لایەک و، لە لایەکى تره‌وه دیاریکردنى سنوور، دوو پرۆسەى سەربازى لەناو خاکى عێراق ئەنجام دەدات، چونکە لە دواى ساڵى 1991 حکوومەتى عێراق زۆر بێهێز بوو و، نەیدەتوانى سنوورى خۆى بپارێزێت و مەترسیى لەسەر تورکیا دروست کرد، چونکە ئەم ناوچەیە کەوتە ژێر دەسەڵاتى پارتى کرێکارانى کوردستان. ئەمانە هەموو هۆکارى ئەوە بوو، کە تورکیا بە سەرۆکایەتیى "سلێمان دیمریل" ئەم پرۆسەیە ئەنجام بدات، بۆ ئەوەى ئاسایشى نیشتمانى بپارێزێت. هەروەها لە هەمان سەردەمدا نێوەندگیرى لەنێوان هەردوو پارتى سەرەکى (پارتى دیموکراتى کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیى کوردستان) لە هەرێمى کوردستاندا کرد، ئەمەش لەپێناو ئەوەى سەقامگیرى بۆ ناوچەکە بگێڕنەوە، وە ڕێککەوتننامەى ئانکارا لە نێوان هەر دوو لایەن لە 31/ ئۆکتۆبەرى 1996 مۆر کرا؛ لەگەڵ ئەوەیشدا، پەیوەندییه‌کانى تورکیا لەگەڵ هەرێمى کوردستان لە ئاستێکى باش نەبوو.\nبەڵام دواى ئەوەى حزبى داد و گەشەپێدان، کە لە ساڵى 2002 دەسەڵاتى گرتە دەست، گۆڕانکارى لە سیاسەتى تورکیا لەسەر ئاستى ناوخۆیى و دەرەکى ڕووی دا، چونکە تورکیا بەرەو پاشخانێکى ئیسلامى و نوێکردنەوەى هزرى عوسمانییەتى نوێ هەنگاوى نا و، ئەم گۆڕانکارییانەیش لایەنى ئابوورى و سیاسى و سەربازى و ئاسایشى گرتەوە و، بەرەو ئاراستەیەکى نوێ ڕۆیى. لە سەرەتادا سیاسەتى لە هەمبەر پرسى کورد لە ناوخۆدا گۆڕا و کرانەوە ڕووی دا و هەنگاوى زۆر باش نرا، تا گەیشته پرۆسەى چارەسەرى، بەڵام دواتر لە ساڵى 2014، دەبینیت گەڕانەوەیەک لە سیاسەتى لە هەمبەر کورد ڕوو دەدات و، سەبارەت بە هەرێمى کوردستان دواى 2003، سیاسەتى تورکیا بریتى بوو لە دانانى سێ هێڵى سوور کە بریتین لە:\n١- نابێت فیدڕاڵییەت لە عێراق لەسەر بنەماى نەتەوەیى بێت .\n٢- نابێت کەرکووک بکەوێتە ژێر دەسەڵاتى کوردەکان.\n٣- نابێت دەوڵەتى کوردى لە عێراق دابمەزرێت.\nئەگەر پرسیارێک بکەین: بۆچى تورکیا پەیوەندییه‌کانى لەگەڵ هەرێمى کوردستان دواى 2003 بەهێز دەکات؟ بۆ وەڵامدانەوەى ئەم پرسیارە، دوو لایەن دەبێت باس بکەین :\nیەکەمیان چونکە هەرێمى کوردستان نەک هەڕەشەى بۆ تورکیا دروست نەکرد، بەڵکوو بەپێچەوانەوە ئاسایشى بۆ تورکیا دەستەبەر کرد و عێراقى پاراست لە دابەشبوون، هەروەها داواى سەربەخۆیى و جیابوونەوەى نەکرد تەنها داواى فیدرالیزمى کرد؛ بە شێوەیەک هەرێمى کوردستان، بووە هۆکارى سەرلەنوێ بنیاتنانەوەى عێراق. واتا هەڕەشە و مەترسییەکانى سەر ئاسایشى نیشتمانیى تورکیای کەم کردەوه و سەقامگیریى بۆ ناوچەکە گەڕاندەوە. دووەمیان، تورکیا سوودمەندى یەکەم بوو لە ئابووریى هەرێمى کوردستان؛ تەنیایش لە بوارى سووتەمەنى نەبوو، بەڵکوو هەموو بوراەکانى ترى گرتەوە. بۆیە تورکیا لەم چوارچێوەیە پەیوەندیى بەهێز لەگەڵ هەرێمى کوردستان دروست دەکات.\nسیاسەتى تورکیا لە هەمبەر هەرێمى کوردستان دواى ئەنجامدانى ڕیفراندۆم لە 25/9/2017\nلەگەڵ ئەو پەیوەندییه بەهێزەى نێوان تورکیا و هەرێمى کوردستان، کە وەک دەوڵەت مامەڵەى لەگەڵ هەرێمى کوردستان دەکرد، ئەمە تەنیا لە ڕوانگە ئابوورییەکەى، بەڵام سیاسەتى تورکیا لە ڕوانگە سیاسییەکەى بە نەگۆڕى دەمینێتەوە، چونکە تێڕوانینى بۆ ڕیفراندۆم زۆر بەڕوونى ئاشکرا دیار بوو، کە بریتى بوو لە "قبووڵنەکردنى ڕیفراندۆم لە هەرێمى کوردستان". لەبەر ئەوەى ئەم ڕیفراندۆمە بۆ جیابوونەوەیە لە عێراق؛ ئەمەیش ئاسایشى نیشتمانیى تورکیا دەخاتە مەترسییەوە، کە خۆى لە خاڵى سێیەمى هێڵە سوورەکە دەبینێت. بۆیە تورکیا ئەمەى قبووڵ نییە، هەرێمى کوردستان وەک یاریکەرێکى سەرەکى لە ناوچەکە بەدیار بکەوێت و ببێتە هۆى دابەشبوونى عێراق و، ناسەقامگیرى بۆ ناوچەکە دروست بکات، له‌به‌ر ئه‌وه، پەیوەندییه‌کانى لەگەڵ هەرێمى کوردستان بۆ ئاستێکى نزم دادەبەزێت. هه‌رچەندە تورکیا بانگەشەى ئەوەى دەکرد کەرکووک شارێکى کوردییە، بەڵام دەبینین تورکیا زۆر بێدەنگ دەبێت لەوەى کە حکوومەتى عێراق لە 16ی ئۆکتۆبەر هێرش دەکاتە سەر کەرکووک و ناوچەکانى تر و، فڕۆکەخانەکان لە هەرێمى کوردستان دادەخات. ئەم بێدەنگبوونەیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە تورکیا سوودمەند بوو، چونکە پرۆژەى هەرێمى کوردستان شکست دەهێنێت و، دووبارە دابەشبوونى عێراق ڕوو نادات و مەترسییەکانى سەر ئاسایشى نیشتمانى کەم دەبێتەوە .\nدەبێت لێرەدا دووبارە پرسیارێک لە خۆمان بکەین: ئایا پەیوەندیى نێوان هەرێمى کوردستان و تورکیا لە دواى ڕیفراندۆم لە چ ئاستێکدایە؟\nسەبارەت بە پەیوەندیى نێوان تورکیا و هەرێمى کوردستان، ئەوەنده‌ى ڕەهەندى ئابووریى هەیە، ئەوەندە ڕەهەندى سیاسى لەخۆ ناگرێت. بەڵگەیش بۆ ئەمە، کاتێک هەرێمى کوردستان ڕیفراندۆمى ئەنجام دا، تورکیا ئامادە نەبوو سنوور بەسەر هەرێمى کوردستان دابخات و، ڕێگرى لە هەناردەکردنى نەوتى هەرێمى کوردستان بکات؛ لە کاتێکدا ئێران سنوورى بۆ ماوەیەک داخست. ئەمە ئەوە دەگەیه‌نێت کە تورکیا تەنیا لە گۆشەنیگایەکى ئابوورییانەوە سەیرى پەیوەندییەکانى لەگەڵ هەرێمى کوردستان دەکات. لەگەڵ ئەمەیشدا هەوڵى ئەوە دەدات کە هەرێمى کوردستان پەیوەندییه‌کانى لەگەڵ عێراق باش بێت، چونکە هەرێمى کوردستان جیا ببێتەوە، ئەوا عێراق دابەش دەبێت و، شەپۆلى ئەم دابەشبوونەیش بەرەو تورکیا دەڕوات و، تورکیا دوچارى هەمان بارودۆخ دەبێتەوە. ئەمە لە لایەک، لە لایەکى تره‌وه ئەو سوودە ئابوورییەى نامێنێت کە زۆر پێویستى بە ئابوورییەکى بەهێز هەیە بۆ ئەوەى ئەو بەڵێنانەى کە بە هاووڵاتیانى داوه، لە ڕووى ئابوورییەوە جێبەجى بکات و دوچارى داڕمانى ئابوورى نەبێت، چونکە ئەو ئۆپه‌راسێۆنانەى ئەنجامى داوە و ئەنجامى دەدات، ئابوورییەکى بەهێزى دەوێت. هەروەها لە ڕوویه‌کى ترەوه هەوڵ دەدات تورکیا بە سەقامگیرى بمینێتەوە، بۆ ئەوەى ڕێژەى دەنگەکانى بە لایەنى کەم کەمتر نەبێتەوە. لەبەر ئەوەى ئێستا ناڕەزایەتییەکى زۆر بەرامبەر بەم حزبە لە تورکیا سەرى هەڵداوە، بە هۆى ئەوەى بووه‌تە گەورەترین زیندان لە جیهان کە لە لایەنگرانى "فەتحوڵڵا گیولەن" و کوردەکان، تەنانەت ئەوانەیشى کە دەستیان لە کودەتاکەى 2015 هەبووە دەستگیر کراون. بۆیە تورکیا سیاسەتێکى دووفاقییانە جیێبەجێ دەکات: لە لایەک پشتگیرى لە هەرێمى کوردستان دەکات بۆ ئەوەى لە چوارچێوەى عێراقدا بەهێز بێت، لە لایەکى تره‌وه هێرش دەکاتە سەر "گەریلاکان" و هەوڵى سەرکوتکردنیان دەدەات .\nچى لەسەر هەرێمى کوردستان پێویستە؟ ئەوەى لەسەر هەرێمى کوردستان پێویستە، لە دوو خاڵدا دەبێت لە هەمبەر تورکیا جێبه‌جێی بکات:\nیەکەم: نابێت هەرێمى کوردستان عێراق پشگوێ بخات و تەنیا پەیوەندییه‌کانى لەسەر ئاستى هەرێمى و نێودەوڵەتى بەهێز بکات، بەڵکوو دەبێت سەرەتا پەیوەندییه‌کانى لەگەڵ عێراق بەهێز بکات، چونکە هەموو دەرچەکان لە عێراق دەبێت بڕوات؛ ئەگەر عێراق ڕەزامەندى نەدات ئەوا هەرێمى کوردستان هیچى پێ ناکرێت. لەم ڕوانگەیەوە پێویستە لەسەر هەرێمى کوردستان، بە سیاسەتى خۆیدا بچێتەوە، پەیوەندییه‌کى بەهێزى لەگەڵ عێراقدا هەبێت، سیاسەتێکى حه‌کیمانە پەیڕەو بکات، دواتر پەیوەندییه‌کانى لەسەر ئاستى هەرێمى و نێودەوڵەتى بەرەو پێش ببات و، تەنیا لە چوارچێوەى ئابوورى نەبێت، بەڵکوو لایەنى سیاسى و سەربازى و پارادیپلۆماسى بگرێتەوە. هەرچەندە هەوڵى بۆ دراوە بەڵام نەگه‌یشتۆته ئەو ئاستەى کە، هەرێمى کوردستان بچێتە چوارچێوەى بەرژەوەندییە باڵاکانى دەوڵەتانى هەرێمى و نێودەوڵەتییه‌وه.\nدووەم: بەهێزکردنى پەیوەندى لەگەڵ پارتى کرێکارانى کوردستان. پێویستە لەسەر هەرێمى کوردستان، پەیوەندییه‌کى بەهێزى لەگەڵ پارتى کرێکارانى کوردستان هەبێت. ئەم پەیوەندییه لە چوارچێوەى حزبایەتى دەربچێت، بەڵکوو له چوارچێوەى هەرێمى کوردستاندا بێت، بۆ ئەوەى تورکیا ئیستغلالى ئەم بارودۆخەى ناوخۆى هەرێمى کوردستان نەکات و، بتوانرێت وەک کارتێکى گوشار لە هەمبەر تورکیا بەکار بهینرێت و، تورکیا حیساب بۆ پرسى کورد بکات و، وەک کیانێک فەرامۆش نەکرێت.\nئەم دوو خاڵە لەم ڕوانگەیەوە ئاماژەم پێ کردووە، چونکە ئێمە وەک کورد سەرەتا دەبێت خۆمان بەهێز بکەین و بەتەواوەتى متمانە بە تورکیا و دەوڵەتانى هەرێمى نەکەین؛ لەبەر ئەوەى مێژوو ئەوەى بۆ سەلماندین کە هیچ دەوڵەتێک پشتگیرى لە پرسى کورد ناکات؛ هەر کاتێک بارودۆخیان بۆ گونجاو بێت ڕێکكەوتننامەیان دژ بە کورد کردووه و پلانیان دژ بە کورد داڕشتووە بە شێوەیەکى گشتى. ئەگەر ئێمە بەتەواوەتى پشتگیریى یەکترمان کرد، ئەوا تورکیا و وڵاتانى هەرێمى، بەسادەیی ناتوانن هەنگاو بنێن و دژ بە کورد پلان دابڕێژن.


https://1baiser.com ״كۆتایی دنیا!״ … ڕۆژنامەكانی ئیتاڵیا شكستی ئازۆرییەكان بە ״سوكایەتی״ ناودەبەن |\nHome گشتی ״كۆتایی دنیا!״ … ڕۆژنامەكانی ئیتاڵیا شكستی ئازۆرییەكان بە ״سوكایەتی״ ناودەبەن\nرۆژنامە وەرزشییەكانی ئیتاڵیا، شكستی هەڵبژاردەی پێی وڵاتەكەیان لە گەیشتن بە مۆندیالی 2018ی روسیا بە ״كۆتایی دنیا״ ناودەبەن و وەهایش لێكی دەدەنەوە كە ״سوكایەتی״ بە تۆپی پێی ئیتاڵیا كراوە.\nهەڵبژاردەی ئیتاڵیا لە یاریی گەڕانەوەی پاشكۆی پاڵاوتنەكانی مۆندیالدا نەیتوانی قەرەبوی شكستەكەی ستۆكهۆڵم بكاتەوە و لەناو یاریگای سان سیرۆدا بەرامبەر سوید یەكسان بوو بەبێ گۆڵ، بەمەش بۆیەكەمجار لە پاش 60 ساڵ شكستیان هێنا لە گەیشتن بە مۆندیال وەك گەورەترین رووداوی وەرزشیی جیهان.\nپاش ئەو شكستە مێژووییە، رۆژنامە وەرزشییەكانی ئیتاڵیا دەستیان بە هێرشكردنە سەر دەستەی راهێنەران و هەڵبژاردەی وڵاتەكەیان كرد. وەكچۆن رۆژنامەی لاستامپا بە مانشێتێكی گەورە نوسیویەتی ״كۆتایی دنیا.. ماڵئاوا مۆندیال״. ئاماژەی بەوەشكردوە كە ئەم شكستە ״هەنگاوێكی گەورەیە بۆ دواوە״.\nرۆژنامەی كۆرێرێ دێللا سێرا، هاوپێچ لەگەڵ وێنەیەكی جیانلویجی بوفۆنی گۆڵچیدا، كە فرمێسك بە چاوانیەوە دیارە، نوسیویەتی ״پاش 60 ساڵ، بەبێ مۆندیال״.\nماسیمۆ گرامیلینی، یەكێك لە نوسەرەكانی رۆژنامەكە، نوسیویەتی ״مۆندیال بەبێ ئیتاڵیا، یاخود دەتوانین بڵێین ئیتاڵیا بەبێ مۆندیال.. ماڵئاوا ئەی شەوە سیحرییەكان، ماڵئاوا هاندەرە سەرسەختەكان״.\nرۆژنامەی لاگازێتا دێللۆ سپۆرتیش بەهەمانشێوە وێنەیەكی بوفۆنی گۆڵچیی خستۆتە بەرگ و بە گەورەییش نوسیویەتی ״كۆتایی״، وەك ئاماژەیەك بۆ شكستەكەی ئیتاڵیا و وازهێنانی بوفۆنیش لە یاریكردنی نێودەوڵەتی.\nلەلایەن خۆیشیەوە، رۆژنامەی لاریپۆبلیكا كۆمەڵێك دەستەواژەی لە ناونیشانێكدا كۆكردۆتەوە ״دۆڕاندنی ئازۆری، مۆندیال بەبێ ئیتاڵیا، فرمێسكەكانی بوفۆن: ئێمە شكستمان هێنا״.\nرۆژنامەی تۆتۆ سپۆرتیش، كە بارەگای سەرەكیی لە تۆرینۆیە، زۆر لەوە زیاتر رۆیشتووە و نوسیویەتی ״ئیتاڵیا نەگەیشتە مۆندیال، چونكە شایانی ئەوە نەبوو.. سوكایەتییەكە تەنها بۆ ڤینتۆرای راهێنەر نییە، بەڵكو بۆ كۆی سیستەمی تۆپی پێی وڵاتەكەیە״.\nرۆژنامەی كۆرێرێ دێللۆ سپۆرتیش بە گەورەیی نوسیویەتی ״هەمووان بۆ دەرەوە!״. وەك ئاماژەیەك بۆ ئەوەی كە تەنها ڤینتۆرای راهێنەر دورنەخرێتەوە، بەڵكو پێویستە زۆر كەسی دیكەشی لەگەڵدا بێت.