ئامار و ڕاپۆرتی که‌یسەکانی سه‌نته‌ری نینا له ساڵی 2015 دا – IKKR\nئاماره‌کان ده‌توانن په‌یامێکمان ده‌رباره‌ی بارودۆخی ژنان و ئاستی توندووتیژیه ده‌رونی و جه‌سته‌ییه‌کانمان پێ ڕاگه‌یه‌نن. له‌هه‌مان کاتدا ئاستی پێشکه‌وتن و یه‌کسانی و ئازادیه‌کانی تاکمان نیشان ده‌دات له کۆمه‌ڵگاکاندا. هه‌ر بۆیه کارکردنی مه‌یدانی له‌سه‌ر ڕوبه‌رێکی بچوک، وێنه‌یه‌کی گشتگیرمان له هه‌موو کۆمه‌ڵگا ده‌داتێ،\nلێره‌شه‌وه تێگه‌یشتن و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی واقعیانه‌مان له لا دروستده‌کات بۆ کارکردن له‌سه‌ر ریگاچاره‌یه‌کی گونجاو بۆ که‌مکردنه‌وه و بنه‌بڕکردنی دیارده دزێوه‌کانی کۆمه‌ڵگا.\nبەشی ڕاوێژکاری و ڕێنوێنی کێشە کۆمەڵایەتیەکان لە سەنتەری نینا ئاماری که‌یسه‌کانی ساڵی 2015 که ده‌گاته 115 حاڵه‌ت خستەڕوو. ئه‌م که‌یسانه زۆربه‌ی کورد زمان دواتر عه‌ره‌ب زمان ژماره‌یه‌کی که‌می سۆماڵی و ئه‌ریتیری و سودانی له‌گه‌ڵ سویدین.\nئه‌و که‌یسانه‌ی ڕویانکردووه‌ته سه‌نته‌ری نینا و تۆمارکراون 115 که‌یسی جۆراوجۆر له ته‌مه‌نی 18- 60 ساڵ، له‌گه‌ڵ ١٥ منداڵ.\nزۆربه‌ی حاله‌ته‌کانی کێشه کۆمه‌لایه‌تیەکان، ڕوبەڕوبونەوەی توندوتیژی دەرونی و جه‌سته‌ییە. و هه‌ڕه‌شه‌ی کوشتن له ژێر ناوی شه‌ره‌ف، به‌زۆر به‌شودان و ناردنه‌وه‌ی ژنان و کچانێک بۆ کوردستان به‌بێ خواستی خۆیان. جگە لەمانە ماوەیەکە کەسانی لێسبیەن و هۆمەسێکسوێل بە تایبەت لە کوردستاندا ڕویان کردوەتە ئێمە، لە کاتێکدا ئەوان بە هەموو شێوەیەک توندووتیژیان لەبەرامبەردا دەکرێت و هیچ جۆرە هاوکاریەکی نە کۆمەڵایەتی و نە یاساییان نیە.\nله‌به‌ر جیاوازی که‌یسه‌کان و ئاستی سەختی کێشه‌کان و هۆکاره‌کانی، هه‌ندێک جار بوونی که‌یسه‌کان له جوگرافیای جیاوازدا، ڕێگاچاره‌ی جیاواز و جۆراو جۆریش ده‌خوازێت. بۆیه زۆرجار سه‌نته‌ر به هاوکاری و کۆمه‌کی ڕێکخراو و ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌کان به‌دواداچونی خۆی بۆ که‌یسه‌کان ده‌کات.\nئه‌و ڕێکخراوو فه‌رمانگانه‌ی سوید که هاوکارن بۆ کۆمه‌ککرنی که‌یسه‌کان:\nڕێکخراوو شه‌لته‌ره جیاوازه‌کانی تر له ستۆکهۆڵم و شاره‌کانی تری سوید، فه‌رمانگه‌ی خزمه‌تگوزاری کۆمه‌ڵایه‌تی (سۆسیال)، پۆلیس، دادگاکان، خوێندنگاکان و فه‌رمانگه‌ی کۆچ، وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی سوید، سه‌فاره‌تی سوید له ووڵاتانی تر به‌تایبه‌ت له عێراق. ، بۆ دابینکردنی کۆمه‌کی پێویست به‌و که‌سانه به هاوکاری ئه‌و لایه‌نه په‌یوه‌ندیدارانه.\nهه‌ندێکی که‌م له که‌یسه‌کان له وڵاتانی تری ئه‌وروپیه‌وه په‌یوه‌ندی به سه‌نته‌ره‌وه ده‌که‌ن، چ له ڕێگای ته‌له‌فۆنه‌وه یان فه‌یس بوک یان ئاماده‌بونیان له سه‌نته‌ر. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش هه‌ندێک له به‌دواداجونکه‌نا له‌گه‌ڵ ڕێکخراوه‌کانی ئه‌و وڵاتانه‌و ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌کاندا ئه‌نجام ده‌درێت.\nئه‌و ڕێکخراوو فه‌رمانگانه‌ی کوردستان که هاوکاربوون بۆ کۆمه‌ککرنی که‌یسه‌کان:\nجێگای باسه هاوکاریه‌کانمان له‌گه‌ڵ ڕێکخراو و شه‌ڵته‌ره‌کان له کوردستان له ماوه‌ی ساڵی پاردا زۆر زیاتر بووه له ساڵانی پێشو، وه توانراوه له ڕێگای ئه‌م هاوکاریانه‌وه هه‌ندێک له‌و که‌یسانه کۆمه‌کی پێویست وه‌ربگرن وه‌ک: ڕێکخراوی (DHRD, PDO، ڕێکخراوی ئاسوده، ڕێکخراوی ڕاگەیاندن وڕوناکبیری ژنان، لانه‌ی ئارام). جگه له‌وه په‌یوه‌ندیمان به ده‌زگا ده‌وڵه‌تیه‌کانه‌وه وه‌ک: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی توندوتیژی، ئه‌نجومه‌نی باڵای کاروباری خانمان، پۆلیس).\nجۆر و تایبه‌تمه‌ندی که‌یسه‌کان:\n• 10 کەیس لەگەڵ ٦ منداڵ، که هه‌ڕه‌شه‌یان له‌سه‌ر بووه، پێویستیان بە داڵده‌دان بووە لەشارو کۆمۆنی جیاوازدا هاوکاری کراون.\n• 2 کەیس کە پەیوەندیان بە مەسەلەی داعشەوە هەبووە، هەردوکی باوکەکان منداڵەکانیان لەدایکەکان ڕفاندوە بۆ ناو داعش. بۆ ئه‌مه‌ش هه‌وڵی زۆردراوه که منداله‌کان بگه‌ڕێنرێنه‌وه بۆ سوید، له ڕێگه‌ی په‌یوه‌ندی گرتن به وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه، سه‌فاره‌تی سوید له عێراق، پۆلیسی سویدی، وه ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌کانی کوردستان، چ به نامه چ به ته‌له‌فۆن و دانیشتن له‌گه‌ڵ هه‌ندێکیاندا، به‌ڵام له راستیدا هاوکاریه‌کان زۆر که‌م بوون و سه‌ره‌نجام هه‌وڵه‌کان له جوارچێوه‌ی خێزانه‌کان خۆیان له‌گه‌ڵ هاوکاری ئێمه چوه‌ته پێشه‌وه.\n• 2 کەیسی لەش فرۆشی، یەکێک لە کەیسەکان ئەوانە بووە کە لە ووڵاتی خۆی لەشفرۆشی پێکراوە و له زینداندا بوه، لەهەمان کاتدا هەڕەشەی کوشتنی لەسەربووە، له دوای کۆکردنه‌وه‌ی دێکومێنتی ته‌واو له‌سه‌ر که‌یسه‌کان توانیمان سه‌رکه‌وتوبین له مانه‌وه‌یان له سوید بەوەرگرتنی مافی پەنابەرێتی .\n• 5 کەیسی هاوڕەگەزخواز، لە ژن و پیاو که سیانیان له کوردستان بوون.\n• 2 که‌یس کۆمه‌ک کراون بۆ گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ سوید دوای ئه‌وه‌ی یه‌کێکیان له‌لایه‌ن مێرد وه ئه‌ویتر له‌لایه‌ن ماڵی باوکه‌وه نێردراونه‌ته‌وه کوردستان و هاوکاری گه‌ڕانه‌وه‌یان کراوه تا گه‌یشتونه‌ته‌وه سوید.\n• 3 کەیسی دەستدرێژی سێکسی و دوگیان بون له ده‌ره‌وه‌ی په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیری. دوانیان له کوردستان په‌یوه‌ندیان پێوه کردوین.\n• 2 کەیسی کەم ئەندامان.\n• 15 کەیس کە بەهاوسەرگیری هاتونەتە ئەوروپا.\n• 25 که‌یسی کێشه‌ی خێزانی و جیابونه‌وه.\n• 20 که‌یسی کچان و کوڕانی گه‌نج که که‌وتونه‌ته نێوان پێوه‌ر و مامه‌ڵه‌کانی خێزانه‌کانیان له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگای سوید و ئازادیه‌کانیان سنوردار کراوه. ئه‌مانه یان ڕاسته‌وخۆ سه‌ردانی سه‌نته‌ریان کردوه یان له ڕێگای فه‌یس بوک و ته‌له‌فۆنه‌وه.\n• 5 که‌یسی پیاو که ڕاوێژیان پێویست بوه سه‌باره‌ت به کێشه خیزانیه‌کانیان و چۆنیه‌تی په‌یوه‌ندیگرتن به ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌کانی سویده‌وه.\n• 24 که‌یسی جۆراوجۆری تر که له ووڵاتانی ئه‌وروپاو کوردستانه‌وه په‌یوه‌ندیان پێوه کردووین. چ له ڕێگای فه‌یسبوکه‌وه چ ڕاسته‌وخۆ، به‌تایبه‌ت له کوردستان که بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر ئێمه خۆمان له کوردستان بوین له ساڵی 2015 دا.\nجێگای باسکردنه زۆربه‌ی ئه‌و چالاکی و هه‌وڵانه‌ی که له سه‌نته‌ری نینا ئه‌نجام ده‌درێت به‌شێوه‌یه‌کی خۆبه‌خشه، نه‌ک ته‌نها ئه‌وه به‌ڵکو به کۆمه‌کی شه‌خسی ژنان و پیاوانی هاوکار و دلسۆز توانراوه به‌پێوه بهێڵرێته‌وه و به‌رده‌وام بێت. له‌لایه‌کی تریشه‌وه بۆ داڵده‌دانی هه‌ندێک که‌یس ماڵه شه‌خسیه‌کان به‌کارهاتووه.\nپێویسته لێره‌دا ئه‌وه بوترێ که سه‌نته‌ری نینا له چوارچێوه‌ی ئیمکانیه‌ت و کارکردنی خۆیدا بۆ پشتیوانه‌ی ئه‌و ژن و خیزانانه‌ی ڕوویان تێکردووه کاره‌کانی ئه‌نجام داوه، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه هه‌ندێک حاله‌ت هه‌یه چاره‌سه‌ره‌که‌ی له‌ده‌ستی سه‌نته‌ردا نیه و ناچێته ئه‌و چوارچێوه‌یه‌وه، جا له‌به‌ر هۆکاری یاسایی یان هۆکاری تربێت، یان کاری بۆ نه‌کراوه یان ته‌نها هه‌ندێک پشتیوانه‌ی ئینسانی که له توانای سه‌نته‌ردا بووه بۆیان ئه‌نجامدراوه. ئه‌وانه‌ش له‌م ئامارانه‌دا نه‌هاتووه.


علی اصغر حداد: كه‌س ناتوانێت لاسایی شێوازی كافكا بكاته‌وه – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب و هونەر » علی اصغر حداد: كه‌س ناتوانێت لاسایی شێوازی كافكا بكاته‌وه\nوه‌رگێڕانی رۆمانی دادگایی-كافكا له‌لایه‌ن عه‌لی ئه‌سغه‌ر حه‌داده‌وه كه له‌لایه‌ن ده‌زگای چاپ و په‌خشی (ماهی)یه‌وه (له ئێران) چاپ و بڵاوكراوه‌ته‌وه، رووداوێكی گرنگ بوو له بواری وه‌رگێڕانی رۆمانی بیانیدا. پێش ئه‌مه‌ش چه‌ند وه‌گێڕانێكی تری رۆمانی دادگایی بڵاوكرابۆوه، به‌ڵام، وه‌رگێڕانه‌كه‌ی عه‌لی ئه‌سغه‌ر حه‌داد یه‌كه‌م وه‌رگێڕانی ئه‌م رۆمانه‌یه له ده‌قه ئه‌ڵمانییه‌كه‌یه‌وه. به هه‌مانشێوه وه‌رگێڕانی به‌رهه‌مه‌كانی تری كافكا له‌لایه‌ن ئه‌م وه‌رگێڕه‌وه به‌شێوه‌ی هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له دوو به‌رگدا له‌لایه‌ن ده‌زگای چاپ و په‌خشی (تجربه) وه به ناونیشانی (داستانهای پس از مرگ) و (داستانهای پیش از مرگ) چاپ و بڵاوكرانه‌وه، جارێكی تریش به ته‌واوه‌تی له‌لایه‌ن ده‌زگای چاپ و په‌خشی (ماهی)یه‌وه بڵاوكرانه‌وه، بۆ یه‌كه‌مجار ده‌رفه‌تی خوێندنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می كافكای بۆ خوێنه‌ری فارسی زمان فه‌راهه‌م كرد، كه پێش ئه‌وه‌ی به زمانێكی دیكه‌دا گوزه‌ر بكه‌ن ته‌رجه‌مەكران بۆ زمانی فارسی. هه‌رچه‌نده پێش ئه‌مانه‌ش هه‌ندێ به‌رهه‌می كافكا له‌لایه‌ن (فرامرز بهزاد)ه‌وه به ناوی (پزشك دهكده-پزیشكی گوند) له ئه‌ڵمانییه‌وه كرابوون به فارسی. به‌ڵام جگه‌له وه‌رگێڕانه‌كه‌ی به‌هزاد كه ساڵه‌ها به‌سه‌ر وه‌رگێڕانیدا تێپه‌ڕ ده‌بێت، وه‌رگێڕانه په‌ڕاگه‌نده‌كانی دیكه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی كافكا هه‌میشه به زمانێكی دیكه‌دا تیێپه‌ڕیون ئینجا هاتوونه‌ته ناو ئه‌ده‌بی فارسییه‌وه.\nئه‌گه‌رچی ناتوانرێت ئه‌وه له یاد بكرێت كه ئه‌ده‌بی فارسی یه‌كه‌مجار له رێگه‌ی سادقی هیدایه‌ته‌وه توانیویه‌تی كافكا بناسێت و له‌م لایه‌نه‌وه ئه‌ده‌بی فارسی قه‌رزاری سادقی هیدایه‌ته كه له زمانی دووه‌ه‌میشه‌وه به‌رهه‌مه‌كانی كافكای ته‌رجه‌مه‌كردووه به تایبه‌تی (مه‌سخ) كه بۆ یه‌كه‌مجار به ئه‌ده‌بی فارسی ناسێنرا. به‌ڵام ئێستا بڵاوبوونه‌وه‌ی وه‌رگێڕانی تازه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی كافكا له ده‌قی ئه‌سڵییه‌وه، له‌وانیش رۆمانی دادگایی ده‌رفه‌تێكی باشتره بۆ ئه‌وه‌ی خوێنه‌ری فارسی زمان به كافكا و شێوازی كافكا ئاشنا بێت. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته گفتوگۆیه‌ك له‌گه‌ڵ عه‌لی ئه‌سغه‌ر حه‌داد وه‌رگێڕی به‌رهه‌مه‌كانی كافكا ده‌خوێنینه‌وه.\n*خاڵێكی تر، جوله‌كه‌بوونی كافكایه. پێت وایه ئه‌و جوله‌كه‌بوونه تا چه‌ند كاری له ئه‌ده‌بی كافكا كردووه؟\n–باشه. كافكا له خێزانێكی جوله‌كه له دایكبووه، به‌م مانایه ده‌توانرێت به جوله‌كه له قه‌ڵه‌م بدرێت. وه‌كو ئه‌ندامی كه‌مایه‌تییه‌كی مه‌زهه‌بی له پراگ ده‌ژیا، خه‌می زۆر گرنگی كافكا ئه‌م جوله‌كه‌بوونه‌یه‌تی و له‌وانه‌یه بتوانرێت بگوترێت له سه‌دا نه‌وه‌د و نۆی به‌رهه‌مه‌كانی په‌یوه‌ندی به جوله‌كه‌بوون و جوله‌كه‌وه هه‌یه. بۆ نموونه له زۆر له كورته‌چیرۆكه‌كانیدا ده‌بینین ئه‌و بابه‌ته‌ی له كۆتاییدا ده‌خرێته روو مه‌سه‌له‌ی جوله‌كه‌یه. یان رۆمانی (كۆشك) په‌یوه‌ندی به جوله‌كه‌وه هه‌یه.\n*بیر و بۆچوونت سه‌باره‌ت به‌و شرۆڤه فه‌لسه‌فیانه چییه كه له‌سه‌ر به‌رهه‌مه‌كانی كافكا نووسراون؟ ئه‌و شرۆڤانه‌ی زیاتر وه‌كو فه‌یله‌سووفێك كافكا ده‌ناسێنن، نه‌ك وه‌كو نووسه‌رێك.\n–من زۆر حه‌زم له فه‌لسه‌فه نییه و پێشم خۆش نییه كافكا تێكه‌ڵی گۆته فه‌لسه‌فییه‌كان و ئه‌و جۆره شتانه بكه‌م. هه‌رچه‌نده ئه‌و شته زۆر رووده‌دات، چونكه له لایه‌كه‌وه به‌رهه‌مه‌كانی كافكا به شێوه‌یه‌كه هه‌موو كه‌سێك هان ده‌دات دابنیشێت و شرۆڤه‌یان بكات. به‌ڵام له لایه‌كی دیكه‌وه ئه‌م به‌رهه‌مانه ئه‌سڵه‌ن قابیلی شیكردنه‌وه نین. واته مرۆڤ ده‌بێت له مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌م به‌رهه‌مانه‌دا، هه‌ستێكیان لێ وه‌ربگرێت. مامه‌ڵه‌ی من له‌گه‌ڵ كافكادا زیاتر به‌م شێوه‌یه‌یه. به هه‌مان شێوه بۆ نموونه ئێمه كاتێك له فه‌رشێكی جوانی ئێرانی ورد ده‌بینه‌وه ده‌بینین هه‌موو ره‌گه‌زه‌كانی له سروشته‌وه وه‌رگیراوه. ئێمه گوڵ و بولبول و باخ و… له‌و فه‌رشه‌دا ده‌بینین. به‌ڵام كه‌س ناپرسێت، مه‌به‌ستی فه‌رشچنه‌كه له چنینی ئه‌و شتانه چی بووه. ئێمه فه‌رشه‌كه ده‌بینین و هه‌ستێكی جوانیناسانه‌ی لێ وه‌رده‌گرین و چێژی لێ ده‌بینین. به‌ڕای من هه‌ندێ جار هه‌وڵدان بۆ شرۆڤه‌كردنی به‌رهه‌مه‌كانی كافكا له سنوور ده‌رده‌چێت و له ناوزڕاندن ده‌چێت. هه‌ربۆیه من مامه‌ڵه‌ی فه‌لسه‌فی له‌گه‌ڵ به‌رهه‌مه‌كانی كافكا ناكه‌م و ئه‌وه‌ی له كافكادا ده‌یبینم، زیاتر ئه‌و هه‌ستانه‌یه كه هه‌ندێ جار له خۆمدا یان له ده‌وروبه‌ر و كه‌سانی ده‌وروبه‌رمدا ده‌ركی پێ ده‌كه‌م و ته‌نیا وه‌كو هه‌ست مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌م نه‌ك وه‌كو شتێك كه قابیلی شرۆڤه و ده‌ربڕین بێت. ئه‌مه رێك ئه‌وه‌یه كه كافكا خۆشی ئاماژه‌ی بۆ كردووه و من له‌و پێشه‌كی و پاشه‌كییه‌ی كه بۆ ته‌رجه‌مه‌ی رۆمانی (دادگایی) نووسیومه چه‌ند قسه‌یه‌كی كافكام هێناوه‌ته‌وه كه تیایاندا رێك باسی هه‌مان بابه‌تی كردووه. له‌وانه‌ش ده‌نووسێت: «به‌رده‌وام هه‌وڵ ده‌ده‌م شتێك ده‌رببڕم كه قابیلی ده‌ربڕین نییه، شتێك روون بكه‌مه‌وه كه قابیلی روونكردنه‌وه نییه، باسی شتێك بكه‌م كه له‌ناو ئێسقانه‌كانمدایه. زۆرجار له ئه‌سڵدا هه‌مان ئه‌و ترسه‌یه كه هه‌ندێ جار گفتوگۆی له‌باره‌وه كراوه، به‌ڵام ترسێك كه هه‌موو شتێكی ته‌نیوه، ترس له گه‌وره‌ترین و بچووكترین، ترس، ترسی زۆر له هێنانه سه‌رزمانی پیتێك. هه‌ڵبه‌ته له‌وانه‌یه ئه‌م ترسه ته‌نیا ترس نه‌بێت، له‌وانه‌یه شتێك بێت له‌ودیو هه‌موو ئه‌وانه‌وه كه ده‌بنه هۆی ترس.»\n*له كاتی وه‌رگێڕانی رۆمانی (دادگایی)دا ده‌قێكی تایبه‌تی ئه‌م رۆمانه‌ت كرد به بنه‌مای ئیشه‌كه‌ت یان چه‌ندان ده‌ق و ده‌قی مراجه‌عه‌كراوی رۆمانه‌كه‌ت له ته‌نیشت یه‌كه‌وه دانا و پاش به‌راوردكردنیان رۆمانه‌كه‌ت وه‌رگێڕا؟\n–ئه‌و ده‌قه‌ی كه كردوومه به بنه‌مای وه‌رگێڕان، هه‌مان ئه‌و ده‌قه‌یه كه (ماكس برود) مراجه‌عه‌ی كردۆته‌وه. هه‌ڵبه‌ته له‌م دواییانه‌دا توێژه‌رانی دیكه‌ش په‌یدا بوون كه سه‌رله‌نوێ ده‌قه‌كه‌ی كافكایان مراجه‌عه كردۆته‌وه و گه‌لێ ره‌خنه‌شیان له ماكس برود هه‌یه، به‌ڵام، هێشتا ده‌قی ستانداردی كافكا هه‌مان ده‌قه كه (ماكس برود) پیایدا چۆته‌وه و وه‌رگێڕانه‌كه‌ی منیش له‌سه‌ر بنه‌مای پیاچوونه‌وه‌كه‌ی ماكس بروده.\n*ئه‌و به‌شانه‌ش كه به ناونیشانی «ئه‌و به‌شانه‌ی نووسه‌ر لایبردوون» و «چه‌ند به‌شێكی ناته‌واو»به‌شێوه‌یه‌كی جیا له‌م ده‌قه وه‌رگێڕدراوه‌دا هاتوون، له هه‌مان ده‌قیشدا هاتوون كه ماكس برود پیایدا چۆته‌وه؟\n–به‌ڵێ، له‌به‌رئه‌وه‌ی كافكا لە بەرهەمەکانیدا ده‌رفه‌تی پاكنووسی زۆر نه‌بووه، له‌وانیش رۆمانی دادگایی و كۆمه‌ڵێ په‌راگراف و به‌ش هه‌ن كه له ده‌ستنووسه‌كه‌ی كافكادا لابراون، به‌ڵام، له جێگایه‌كی دیكه‌دا هه‌ن كه ئه‌مانه له پیاچوونه‌وه‌كه‌ی ماكس برود دا به ناوی (پاشكۆ) له كۆتایی رۆمانه‌كه‌دا هاتوون. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌و ده‌قه‌ی من كردوومه به بنه‌مای وه‌رگێڕانی (دادگایی)، چاپی سێیه‌می رۆمانه‌كه بوو، به‌م پێیه سێ پێشه‌كی هه‌بوو كه من هه‌رسێكیانم له كۆتایی كتێبه‌كه‌دا داناوه و خۆشم پێشه‌كی و پاشه‌كییه‌كم بۆ نووسیوه و هه‌ندێ بابه‌تم تیایاندا روون كردۆته‌وه. له‌وانه‌ش ئه‌وه‌ی كافكا كه‌فوكوڵی ده‌روونی ده‌خسته سه‌ر كاغه‌ز و باشترین حاڵه‌ت به‌لایه‌وه ئه‌وه بووه كه دابنیشێت و به یه‌ك دانیشتن، ده‌قه‌كه‌ی ته‌واو بكات. بۆ نموونه له چیرۆكی «حوكم»دا، ئه‌مه‌ی كردووه. «حوكم» چیرۆكێكی بیست سی لاپه‌ڕه‌ییه كه كافكا شه‌وێك تا به‌یانی دانیشتووه و نووسیویه‌تی. له راستیدا ئه‌م جۆره نووسینه كه دابنیشێت و ئه‌و شته‌ی له ناخیدا ده‌كوڵا یه‌كسه‌ر بیخاته سه‌ر كاغه‌ز، شێوازه نموونه‌ییه‌كه‌ی بوو. به‌ڵام، كاتێ رۆمانی دادگایی نووسی، ئه‌م شێوازه كاری كرده نه‌بوو كه دابنیشێت و به یه‌ك دانیشتن رۆمانه‌كه بنووسێت. به‌م پێیه له كاتی نووسینی (دادگایی)دا بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ره‌داوی نووسینه‌كه‌ی له ده‌ست ده‌رنه‌چێت پاش ئه‌وه‌ی به‌شی یه‌كه‌م و كۆتایی له‌لای دیار ده‌بێت، بڕیار ده‌دات هه‌ر كاتێ به‌شێك له رۆمانه‌كه‌ی له ناخیدا بكوڵێت، ئه‌و به‌شه له ده‌فته‌رێكی جیای تایبه‌تی به‌و به‌شه‌دا بنووسێت. به‌م پێیه له‌وانه‌یه به‌شی چواری زووتر له به‌شی سێ نووسیبێت و به‌شی هه‌شتی زووتر له به‌شی شه‌ش نووسیبێت. به‌م پێیه، ده دوانزه ده‌فته‌ر بوون كه كافكا هه‌ر كام له به‌شه‌كانی له یه‌كێ له‌وانه‌دا نووسیوه، بۆیه ئێستا ئه‌دیتۆرانی به‌رهه‌مه‌كانی كافكا له‌سه‌ر به‌دوای یه‌كداهاتنی به‌شه‌كان و ده‌بێ كام به‌ش زووتر بێت مشتومڕیانه. من له پاشه‌كی (دادگایی)دا ئه‌وه‌م روون كردۆته‌وه كه كافكا له رووی هونه‌رییه‌وه چۆن ئیشی له‌سه‌ر ئه‌م ده‌قه كردووه و له رووی رۆحیشه‌وه له هه‌مان پاشه‌كیدا ئاماژه‌م بۆ ئه‌وه كردووه كه كافكا دوای هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌زگیرانیی له‌گه‌ڵ (فلیسێ بایر) ده‌ستی به نووسینی (دادگایی) كردووه. دوای هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌زگیرانیی، كافكا تا ماوه‌یه‌ك هیچی نه‌نووسیوه به‌ڵام، پاش ماوه‌یه‌ك دووباره جۆش و خرۆشێكی تیا دروست ده‌بێت و دیسان روو له نووسین ده‌كاته‌وه و خۆشحاڵه كه ده‌توانێت بنووسێت.\n*له‌سه‌ر به‌دوای یه‌كداهاتنی به‌شه‌كانی رۆمانی (دادگایی) ئاماژه‌ت بۆ جیاوازی ئه‌دیتۆران كرد. ئایا له‌م رووه‌وه ده‌قێكی مراجه‌عه‌كراو له‌م رۆمانه هه‌یه له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كه‌ی ماكس برود دا جیاوازییه‌كی زۆری هه‌بێت؟\n–نه‌خێر، جیاوازییه‌كه ئه‌وه‌نده نییه، ئێستا ته‌نیا له‌سه‌ر یه‌ك به‌ش مشتومڕ هه‌یه كه پێم وایه به‌شی هه‌شته. به‌ڵام ئه‌م جیاوازی بیر و بۆچوونه تا ئه‌و راده‌یه نه‌بووه كه به مراجه‌عه‌یه‌كی تازه سه‌راپای رۆمانه‌كه ژێره‌و ژوور بكرێت. كۆتاییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه كه جێگای به‌شێك گۆڕاوه. له راستیدا، باسه‌كان زیاتر له‌سه‌ر شرۆڤه‌كردنی به‌رهه‌مه‌كانی كافكایه.\n*ئه‌و فیلمه‌ت دیوه كه (جۆرج ئۆرسۆن ویلز ) له‌سه‌ر رۆمانی (دادگایی) دروستی كردووه؟\n–به‌ڵێ ئه‌و فیلمه‌م دیوه. هه‌ڵبه‌ته من زۆر حه‌زم له سینه‌ما نییه. قسه‌ی هاوڕێیه‌كم بیرده‌كه‌وێته‌وه كه جارێك پێی وتم پێشتر زۆر رۆمانی ده‌خوێنده‌وه، به‌ڵام ئێستا هه‌ست ده‌كات رۆمانه‌كان كڵاوده‌كه‌نه سه‌ری. یانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه كۆتاییه‌ی له‌گه‌ڵ دروست ناكه‌ن. منیش هه‌مان هه‌ستم هه‌یه سه‌باره‌ت به سینه‌ما. یانی پێم وایه سینه‌ما رازیم ناكات. به‌ڵام هاوڕێیانی دیكه‌م كه هه‌م كافكا باش ده‌ناسن و هه‌م حه‌زیان له سینه‌مایه زۆر ستایشی فیلمه‌كه‌ی (ئۆرسۆن وێلز) ده‌كه‌ن، باشه (ئۆرسۆن وێلز)یش یه‌كێكه له پیاوه گه‌وره‌كانی سینه‌ما و ئیشه‌كه‌ی خراپ نییه، به‌ڵام من (جوزیف ك)ی فیلمه‌كه‌ی (ئۆرسۆن ویلز) له‌گه‌ڵ (جوزیف ك) رۆمانه‌كه‌دا، هێنده وه‌ك یه‌ك نابینم و هه‌ڵبه‌ته ئه‌مه رای تایبه‌تی خۆمه و دیسان جه‌خت له‌وه ده‌كه‌مه‌وه كه زۆر حه‌زم له سینه‌ما نییه.\n*باقی رۆمانه‌كانی تری كافكاش ته‌رجه‌مه ده‌كه‌یت؟\n–به‌ڵێ، ئێستا سه‌رقاڵی وه‌رگێڕانی (قصر)م كه دوو له‌سه‌ر سێی ته‌واو بووه و وه‌رگێڕانه‌كه‌ی تا نیوه‌ی زستان ته‌واو ده‌بێت كه وه‌رگێرانی (قصر-كۆشك) ته‌واو بوو ئیتر دۆسێی و وه‌رگێڕانی چیرۆك و رۆمانه‌كانی كافكا داده‌خه‌م.\n*ئه‌ی (امریكا) ئه‌م رۆمانه ته‌رجه‌مه ناكه‌یت؟\n–ئه‌مریكا، له‌ناو به‌رهه‌مه‌كانی كافكادا، له رووی به‌های ئه‌ده‌بییه‌وه له ئاستێكی نزمتردایه. هه‌ڵبه‌ته من به‌شی یه‌كه‌می ئه‌م رۆمانه‌م ته‌رجه‌مه كردووه كه ناوی (ئاگر هاوێژ)ه خودی كافكاش كه له ژیاندا بووه زیاتر حه‌زی له‌م به‌شه بووه و له به‌شه‌كانی تری ئه‌م رۆمانه ناڕازی بووه. هه‌رچه‌نده كافكا سه‌باره‌ت به به‌رهه‌مه‌كانی و به‌تایبه‌تی سه‌باره‌ت به رۆمانی ئه‌مریكا زۆر گه‌شبین نه‌بووه، زۆر ره‌خنه‌ی لێده‌گرێت، به‌ڕاستی منیش به نیاز نیم بچم به لای ئه‌م رۆمانه‌دا. له‌وانه‌یه له ئاینده‌دا ئه‌م ئیشه بكه‌م، به‌ڵام دوای وه‌رگێڕانی (قصر) دۆسێی وه‌رگێڕانی چیرۆك و رۆمانه‌كانی كافكا داده‌خه‌م.\nسەرنج: رۆمانی دادگایی لەلایەن رۆماننووس عەتا نەهایی -یەوە لە فارسییەوە كراوە بەكوردی.


دیسان جەمال قاشقچی\nڕەهەندێکی تری ئەم کەیسە پەیوەندی بە دەوڵەتی ئیسرائیلەوە هەیە ، کە لەسەردەمی ئیدارەی ترامپدا ڕێکەوتنی سەربازی بازرگانی لەگەڵ ووڵاتانی کەنداو واژۆ کرد. بەپێ دیدی هەندێ لە چاودێرە سیاسیە ئەوروپێکان و هەندێ ڕاپۆڕتی ڕۆژنامەنووسان . دەلێن ئەو ڕێکەوتننامەی نێوان بەشێك لە ووڵاتانی عەرەبی و بەتایبەتی سعودیە گوڕینی نەخشەی سیاسی وسەربازی و بازرگانی بووە ، دەرئەنجامەکەی لە بەرژەوەندی تەنها دەوڵەتی ئیسرائیل کۆتایی هات . بەپێ ئەو ڕێکەوتنە هێزی بازرگانی دەوڵەتی ئیسرائیڵ لە ناوچەکەدا زیادی کردوە . بە تایبەتی کردنەوە چەند دەروازەیەکی بازرگانی لە نێوان ووڵاتی میسر و ئەردون و کەنداودا، ئەمەش وا دەکات ، بەرژەوەندێکانی ئەوروپا و بەتایبەتی ئیدارەی ئێستای ئەمریکا کەم بکاتەوە ، بۆیە لە ئێستادا بایدن دەیەوێت لە ڕیگای دروستکردنی فشاری نێودەوڵەتی لەسەر کەیسی تیرۆرکردنی قاشقچی پەیامێکی ڕاستەخۆ بدا، بە ووڵاتی سعودیە جارێکی تر سەرلەنوێ نەخشەیەکی سیاسی و بازرگانی لەگەڵ ئەمریکادا دابڕێژێتەوە. بتوانێ هەندێ دەستکەوتی مادی لە بەرژەوەندی کۆمپانیاکانی نزیك لە بایدن و دیموکراتەکان مسۆگەر بکات لە داهاتوودا . وە پشکەکانی ترامپ لە ناو نەخشەی نوێ دا نەمێنی، وە باشترین فشار لە ئێستادا هەڵدانەوەی کەیسی قاشقچیە چۆنکە بەپێ یاسا نێو دەوڵەتێکان ووڵاتی سعودیە دەوکەوێت ناو قەیرانێکی یاسایەوە ،چۆنکە پێشتر ووڵاتی سعودیە واژۆی لەسەر ڕێکەوتنامەی نێودەوڵەتی کردوە لەبەرامبەر ڕیزگرتن لە ئازادیە سیاسی وبەرەنگار بوونەوەی تیرۆر بەپێ بڕگەکانی میپاقی نەتەوە یەکگرتووەکان سعودیە تووشی لێپێچینەوە یاسای و سیاسی دەبێت. وە ناتوانی بەشێوەیەکی ئاسان لەم کەیسە سیاسیە رزگاری بێت وە هەمیشە هەر دەوڵەت و بنەماڵەیەکی سیاسی بکەوێتە ناو چوارچێوەی یاسانێودەوڵەتێکان لە بەرامبەر کاری تیرۆری سیاسی ئەنجامەکەی بە لێکترازان و هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی سیاسی ووڵاتەکە کۆتایی دێت . باشترین نمونە کەیسەکەی عمرحەسەن بەشیری سودان کە لەپاشا چەندین ساڵ بەردەوام ملاحەقاتی یاسایی دەبووە ، لە لاهای تەنانەت نەیدەتوانی لە چوارچێوەی ووڵاتی سودان بێتە دەرەوە وە لە دەرئەنجامدا سەری خوارد.\n5 زێوانەکانی سیاسەت\n6 چارەسەری دۆخەکە لای کێیە؟\n7 تەقدیسی سیاسی‌و وێرانەی ماڵی کورد


مشتومڕێکی زۆر لە پەرلەمانی عێراق دروستبووە سەبارەت بە هەموارکردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەکان، پەرلەمانتارێکى کوردیش دەڵێت، بڕیارە لە ڕۆژانی داهاتوودا فراکسیۆنە کوردییەکان کۆبنەوە، تا هەڵوێستێکى هاوبەش لەو بارەیەوە گەڵاڵە بکەن.\nشێروان دۆبردانی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان بەناس کوردی ڕاگەیاند “پڕۆژە یاساکە گرفتی زۆری هەیە، هەموو لایەنە سیاسییەکانی پەرلەمان کۆک نین لەسەر ئەو پڕۆژەیە، پێیانوایە ناتەواوە و زۆربەی بڕگەکانی دژ بە دەستوری عێراقە”.\nوتیشی “ئیمە وەک فراکسیۆنی پارتی تێبینی زۆرمان لەسەر یاساکە هەیە، پێدەچێت هەمان ئەو تێبینیانە لەلای فراکسیۆنە کوردستانییەکانی دیکەش گەڵاڵە بووبێت”.\nدۆبردانی، ئەوەشی خستەڕوو، گرنگترین ئەو خاڵانەی تێبینی لەسەرە، کردنی عێراقە بە چەند بازنەیەکی هەڵبژاردن، کەمکردنەوەی کورسییەکانی پەرلەمان بۆ 251 کورسی و کەمکردنەوەى تەمەنی پاڵێوراو بۆ پەرلەمان بۆ 25 ساڵ و چەندین بڕگەی دیکەش، کە “بەپێچەوانەی خواستی کوردە”.\nپەرلەمانتارەکەی پارتی ئاماژەی بەوەشکرد، لە لایەنە سوننەکان و شیعەکان تێبینی خۆیان لە سەر یاساکە هەیە و لە هەندێ بڕگەشدا بەپێچەوانەی کوردەوە ئەوان هیچ گرفتیان نییە.\nپڕۆژەى هەموارکردنەوەى یاساى هەڵبژاردنەکان یەکەمجار لەلایەن سەرۆکایەتى کۆمارەوە ئامادەکراو ڕەوانەى ئەنجومەنى وەزیرانى عێراق کرا، بەڵام ئەنجومەنى وەزیران زۆربەى خاڵەکانى پڕۆژەکەى گۆڕى و پاشان ڕەوانەى پەرلەمانى کرد بەمەبەستى پەسەندکردنى.\nبەختیار شاوەیس پەرلەمانتارى فراکسیۆنى یەکێتى لە پەرلەمانى عێراق بە ناس کوردى ڕاگەیاند، پڕۆژەکە خوێندنەوەى دووەمى بۆ کراوە و ماوەتەوە دەنگدانى لەسەر بکرێت، هەندێک پێیانوایە نادەستورییە، هەندێکى دیکەیان پێیان وایە دانانى 50% ى کورسییەکان بۆ لیستى تاکەکەسى لەم کاتەدا قورسە بۆ عێراق.\nلەبارەى هەڵوێستى فراکسیۆنە کوردستانییەکانەوە، بەختیار شاوەیس وتى “کەى پڕۆژەک خرایە دەنگدانەوە، ئەوکات بڕیارى لێدەدەین”.


زانکۆی سۆران - ده‌قی وتاره‌كه‌ی به‌ڕێز "د. موسڵح مسته‌فا" له کۆنفرانسی نێودەوڵەتی زانکۆی سۆران لەژێر ناونیشانی "ئێستا و داهاتووی زمانی دایک لە هەرێمی کوردستان"\nده‌قی وتاره‌كه‌ی به‌ڕێز "د. موسڵح مسته‌فا" له کۆنفرانسی نێودەوڵەتی زانکۆی سۆران لەژێر ناونیشانی "ئێستا و داهاتووی زمانی دایک لە هەرێمی کوردستان"\nبڵاوكراوەتەوە لە هەینی, 16 حوزەیران 2017 14:39\nخوشک و برایانی خۆشەویست ، میوانانی بەڕێز، توێژەر و مامۆستایانی ئازیز، ئامەدەبووانی هێژا، بەیانیتان باش\nخۆشحاڵین بەناوی سەرۆکایەتیی زانکۆ سۆران، بەخێرهاتنتان بکەین بۆ ئەم کۆنفراسە گرنگە لەسەر زمانی کوردی. ئەم کۆنفرانسە لە ئان و ساتێکدا دەبەسترێت، کە پرسی زمان بۆتە بابەتێکی هەرە پەیڤئامێز لە نێوەندەکانی ڕۆشنبیری و ئەکادیمی لە سەرتاسەری جیهاندا. لە کوردستانی خۆشمان، پرسی زمان و ڕەهەندە جیاوازەکانی زمان، بابەتی گفتوگۆ و توێژینەوە و ڕەخنە و ئەفڕاندنی بەردەوامن لەنێو هەموو توێژەکانی کۆمەڵگەدا.\nدەمانەوێت ئەم کۆنفرانسە دەرفەتێک بێت بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دۆزینەوەی ڕێگاچارەی مۆدێرن بۆ بەرزناساندنی زمانی کوردی. دەمانەوێت ئەم سیمینارانەی لەم دوو ڕۆژەدا پێشکەش دەکرێن، ببنە هەوێنی توێژینەوەی زانستی لەسەر زمان و ناسنامەی کورد. هەر لەم ڕوانگەیەوە، زانکۆی سۆران بە ئەرکی خۆی دەزانێت گرنگی بە لێکۆڵینەوەی بەهائامێز بدات لەسەر زمانی کوردی.\nبۆ ئێمەی کورد، زمان مانای بوون و شارستانی و ڕۆشنبیری و کەلتوورمانە. ئەم زمانە قەڵای بەرگرییە لە زیندوویی نەتەوەی کورد. بە درێژایی دوو سەدەی ڕابردوو و بگرە زیاتریش، زمانی کوردی لەبەردەم هەڕشەی مان و نەمان دابووە. دوژمنان لە هەموو لایەکەوە خواستی کوشتنی کورد و زمانەکەیان داوە. بەڵام … لەقەد پاڵی شاخەکان و لەنێو سینگ و هزری مرۆڤەکان و لەسەر خامە و زاری نەوە لە دوای نەوەکاندا، بەوپەڕی ئازایەتیەوە، بەرگری لەو زمانە کراوە، چونکە هەر لە زووەوە کورد زانییویەتی، هەبوونی نەتەوەکەی پەیوەستە بە هەبوونی زمانەکەیەوە.\nئامادەبووانی هێژا …\nدڵنیاین ئەو بابەت و سیمینارانەی لەم دوو ڕۆژەدا پێشکەش دەکرێن، دەبنە بنەمایەکی بەهێز بۆ سەرنجدان و تێڕوانینمان بۆ زمانی کوردی لە ئایندەدا. ئومێدەوارین چیدیکە پرسی زمان لە لایەن کەسانی ناشارەزا و ناپسپۆڕ مامەڵەی هەڵەی پێوە نەکرێت. ئێوەی خاوەن ئەزموون، لەم سەکۆیەدا، دەتوانن ببنە ئەو دەنگە زوڵاڵەی زمانی کوردی، کە بە توێژینەوەکانتانەوە ئاسۆیەکی ڕوناک بۆ ئایندەی زمانی کوردی دابڕێژن و وێنەیەکی ڕەنگین لە مێژووی زمانی کوردی بنەخشینن.\nجارێکی دیکە، بە ناوی خۆمان و هەموو کارمەند و مامۆستا و قوتابییانی زانکۆی سۆران، بەخێرهاتنی یەکە یەکەتان دەکەین، بەتایبەتی ئەو میوانانەی لە دەروەری کوردستان و هەروەها لە شارەکانی دیکەی کوردستان هاتوون.\nهەربژین و کوردستان ئاوەدان.


شتێک هەمیشە رودەدات، گۆڕانە. ئەو گەلانەی لە خاڵێکدا دەچەقن و هیچ گۆڕانێک لە سەرکردایەتیی و سیاسەتیان رونادات، مەحکومن بە شکست و دواکەوتویی.\nدونیا بەخێرایییەکی چاوەڕواننەکراو لە گۆڕانکارییەکی بەردەوام دایە. ژیان خێرا بوە. ڤایرۆسی کۆڕۆنا گەلانی ناچار کردوە زیاتر بیر لە گۆڕانکاریی گەورەتر بکەنەوە. تەنانەت دیزاینی خانوبەرەش دەگۆڕێت. دیزاینی ناوەوەی ماڵیش گۆڕانکاریی بەسەردادێت بە هۆی زیادبونی کارکردنی ئۆنلاین.\nشۆڕشی پیشەسازیی گۆڕانکاریی و جیاوازییەکی گەورەی دروستکرد لەنێوان ئەوانەی توانیان لەگەڵ پێشکەوتنەکان بڕۆن و ئەوانەی دواکەوتن. شۆڕشی زیرەکیی دەستکرد دیسان جیاوازییەکان فراوانتر دەکات. نەک هەر سەیارەی کارەبایی، بەڵکو سەیارەی بێشۆفێریش لە گەشەکردندایە.\nلەناو ئەو گۆڕانکارییە گەورانەی جیهاندا، مەحکوم دەبیت بە دواکەوتن ئەگەر نەتوانی سیستەمی سیاسییت گۆڕانکارییەکی ریشەیی تێدا ئەنجامندەرێت چونکە لەو بەشەی دونیای ئێمە بەشی هەرە گەورەی شکستەکان پەیوەستن بەو نوخبە سیاسییەی توند کورسیی دەستەڵاتی داگیرکردوە و خەونەکانی نەوەکانی کوشتوە.\nبەڵێ، چاوەڕێدەکرێت بایدن زۆر لە تڕامپی سێکسیست و پۆپیولیست و کینەلەدڵ و دژەکۆچبەر و بزنسمان و پرۆ-دیکتاتۆر باشترە بۆ ئەمریکا و دونیا و کوردیش. بەڵام ئەگەر کورد خۆی نەتوانێت لە ناوخۆیدا گۆڕانکاریی ریشەیی بکات، بەدڵنیایی بایدن هیچی پێنابێت بۆ کورد.


مانەوە لەو وەزعەدا چارەنووسی ئێمە نیە، ئیبراهیم لاجانی – Peshmergekan\nمانەوە لەو وەزعەدا چارەنووسی ئێمە نیە، ئیبراهیم لاجانی\nPublished 28 September, 2014\nچارەنووسی ئێمە ژیان و خەباتە لە نێو میللەتی خۆمان لە کوردستانی ئێران\nوەزعی ناوچە و دوونیا بە ئاقارێکدا دەڕواتە پێش کە بە قازانجی کورد و بزووتنەوەی کورد و بزووتنەوەی ئازادیخوازی گەلانی ئێرانە. زۆر ناکێشێ بەسەر مەیدانێکی گەورە لە کار و خەباتدا دەکەوین.\nنابێت لە خۆمان ڕازیبین. ئاخر ئێمە حیزبێکی مەسئوولین. دەبێت لە قۆناخی داهاتوودا ئەو ڕۆڵە گرینگ و گەورەیە ببینین کە لێمان چاوەڕوان دەکرێ. بۆ ئەوەی ئەو ڕۆڵە گرینگ و گەورەیە ببینین، دەبێت لە ئاستی کوردستان و ئێران دا بە هێزبین. بۆ ئەو مەبەستەش دەبێ لە باری سیاسی و تەشکیلاتیەوە لە نێو خۆماندا پتەو و ساغ و سالم و یەگرتووبین. کەواتە دەبێ تێکۆشین بە سەر گیروگرفت و نالێکی و ناکۆکیەکانی نێو خۆمان و بزووتنەوەدا زاڵبین.\nحیزب بەگشتی و بەدەنەو ڕێبەری ئێمە نیشانی داوە کە بەرانبەر دووژمنانی گەل و نەتەوەکەمان چەندە ئازا و بەجەگ و جەسوور و نەترسە. لەوەش زیاتر من دلنیام ئێمە دلێری ئەوەشمان تێدایە کە بتوانین بەرخورد بە خۆمان بکەین. بەدەنە و ڕێبەری ئێمە هەمیشە پاکباختەبووە. ئێمە جگە لە خێری عموومی و بەرژەوەندیە بەرزەکانی میللەتی کورد شتێکی دیکەمان نەویستوە و ناوێ.\nڕێبەری ئێمە هەر بە حوکمی ئەو مەسئولیەتە گەورە کە لەسەر شانیەتی، بە حوکمی ئەوە کە بۆ خۆی لە جەرگەی ڕووداوەکان دایە، بە حوکمی ئەو پێوەندیە بەرینەی کە لە گەڵ خەڵک و دۆستان و دڵسۆزانی حیزب هەیەتی لە هەموو کەس باشتر ئەو زەروورەتە هەستپێدەکا. حیزب و رێبەری ئێمە هەمیشە ئەو دلێرییە مەعنەوی و ئەو ئازایەتیە ئەخلاقیەی تێدا بووە کە بۆ ڕووبە رووبوونەوە لە گەڵ چاڵێنجە گەورەکان پێویستە. هەر شتێک بە قازانجی میللەت و بزووتنەوە بێت بە قازانجی ئێمەشە. هەر ئەوە گرنگ نیە کە بە دووژمن بوێرین.\nئەوەش گرنگە بە ئەهریمەنی نێو نەفسی خۆشمان بوێرین. لە تیۆلۆگی یا ئیلاهیات دا جیهادی ئەکبەر ئەوەیە لە گەڵ ئەژدیهای حەوت سەری نەفسی خۆت شەڕبکەی. ئێمەش دەبێت ئەوە بکەین. نابێ هەر لە دووژمن بترسین. دەبێت لە هەندێک ڕەفتار و هەڵسوکەوتی خۆشمان بترسین و لە گەڵیان دەستەویەخەبین.\nئێمە دەست بەو مەوجانەوە دە گرین کە بەرەو ئایندەمان دەبەن. ئێمە مەحکوم بەوەنین لەو وەزعەدا بمێنینەوە. مانەوە لەو وەزعەدا چارەنووسی ئێمە نیە. چارەنووسی ئێمە و سبەینێی ئێمە ژیان و خەباتە لە نێو میللەتی خۆمان لە کوردستانی ئێراندا. چارەنووسی ئێمە ئازادی و دیموکراسیە. کەواتە دەبێ هەر لە ئێستاوە خۆمان بۆ ژیان لە ئازادی و دێموکراسیدا ئامادە کەین .\nئاخر ئێمە پێشمەرگەی رێگای ئازادی و دێموکڕاسین. کەواتە دەبێ دەستی برایەتی و هاوخەباتی بۆ یەکتر درێژکەین و بە دڵیکی پر لە هیواو بڕواوە بڕۆین بەرەو ئاسۆ، بەرەو ئاسۆی ڕوون. لەبیرمان بێت کە ڕاستە ئەو تونێڵە خەریکە دەگاتە کۆتایی، بەڵام دەبێ بزانین ڕاست کار و هەڵسووڕانی جدی و ئەساسی ئێمە ئەو دەم دەست پێدەکا کە دەگەینە کۆتایی ئەو تونێلەی کە کاک سەعیدی نەمر پێشبینی کردبوو.\nکلیلی سەرکەوتنەکانمان لەو سندوقە سیحراویانەدایە کە خۆیان لەنێودڵی ئەو دەرفەتانەدا حەشارداوە کە لە مانگ و وەرز و ساڵەکانی داهاتوودا دێنە پێشمان. ئەگەر ئەو دەرفەتانە ڕاونەکەین و نەتوانین وەک قارەمانی نێو ئەفسانەکان کەڵک لەو ئیمکاناتانە وەرگرین کە بۆمان هەڵدەکەون و ئامادەییمان بۆ قۆزتنەوەیان نەبێت، ئەو سندوقانەمان بۆ ناگیرێن و لە ئاکامدا دەستیشمان بەو کلیلانە ڕاناگا کە دەرگای قەسری سەرکەوتنەکانمان بۆ دەخەنە سەرپشت.\nڕاست بۆ وەڵام دانەوە بەو وەزعەیە کە بەڕێز و تێکۆشەر کاک مستەفا هیجری، سکرتێری گشتی حیزب، ڕادەگەیەنێ کە بۆ ئامادەکردنی حیزب بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ ئەو قۆناخانەی کە لە پێشمانن، ئامادەیە ، بۆ تەختکردنی کۆسپەکانی سەر رێی خەبات و دەستەبەرکردنی یەکڕیزیی هەموو تێکۆشەرانی دێموکڕات ، بێ قەید و شەرت، هەموو هەنگاوێکی پێویست هەڵگرێ.\nنیڵسۆن ماندێلاش لە وەزعێکی زۆر دژواردا، بە ئاگاهی لە هەموو ئەو مەترسیانەی لە سەر ڕێی بوون، هەموو دەستمایەو ئیعتبار و پرستیژی سیاسی خۆی کردە ئامڕاز و ئیرادەی بردنە پێشی پرۆسەی فۆرسونینگ و موساڵەحەی میللی. لەو پێناوەدا ناچاربوو کە عەداڵەتیش بکاتە قوربانیی موساڵەحە، یانی ڕیکۆنسولیەیشن.\nReconciliation.ماندێلا لە پڕۆسەیەکی سەخت و دژواردا لەو کارە گەورەدا سەرکەوت و مەوقعیەتی خۆی وەک ڕێبەرێکی گەورەی مێژوویی و جێگای حیزبەکەشی واتە کۆنگرەی میللیی ئەفریقای لە نێو میللەتی خۆیدا بۆ هەتاهەتایە تەسبیت کرد. ئەو لەو رێگایەوە ئەفریقای جنوبیشی خستە سەر ڕێگای دێموکراسیەکی ڕوو لە گەشە و هەڵدان . لەوەش زیاتر مۆدێلێکی سەرکەوتوشی لە وەسەریەکخستنەوەی میللەتێک کە دەیان ساڵ ناکۆکی و تەبعیز و لێکهەڵاواردن هەڵبڕهەڵبڕی کردبوو، بە دونیا نیشاندا. مۆدێلێک کە ئەمـڕۆ بۆتە سەرمەشق و میللەتانی دیکە بۆ مەڵهەم کردنی برینەکانی جەستەی خۆیان وەک دەرمان بەکاری دێنن.\nدیارە ڕێگای موساڵەحە لە لای ئێمە بەو ئەندازەیەی لە پێش ماندێلادا بوو، سەخت نیە. لای ئێمە تەنیا پێویستی بە وەیە کە هەموو مان خۆمان بدەینە بەر نەشتەرگەری ڕەخنە و بە خۆدا چوونەوە و خۆ هەڵسەنگدانەوە، دوکتۆر قاسملوو جارێک وتی عەمەلی جەراحی ئازاری هەیە بەڵام پێویستە بۆ مانەوەو درێژەکێشانی ژیان . بۆیە خۆدانە بەر نەشتەرگەری بەخۆداچونەوە، بۆ خەباتگێڕان هەر هەمیشە شتێکی پێویستبووە، تەنانەت ئەگەر بۆ ماوەیەک ئازاریشی پێوەبێت.\nئەسڵەن دەبێ ئەوە بکەینە وەرزشێکی حیزبی و تەشکیلاتی و بچێتە نێو بەرنامەی کار و ژیانی خەباتگێرانەمان و لەسەر خۆمانی پیادەبکەین تا ساخ و سڵامەت و موقاوم و بە ڕووحیە و شاد و سەری حاڵ بمێنینەوە. ئەو دیواری بە ناو بەرلینە بە یەک تەکانی لوتی بێڵی بۆڵدزێری ئیرادەی خەباتگێرانەمان دەڕووخێ. سەرتاسەری تەجروبەی سیاسەت و گەشەکردنی زانستی سیاسەت لە ماوەی چەند سەدەدا لە ئورووپا کە پێشرەوی فکری بەشەریەتە، لە دوو زاراوەی سیاسیدا پوختە دەبێتەوە. ئەو دوو مەقولە سیاسیەش بریتین لە کۆمپرۆمیس و کۆنسێنسوس، یانی سازش و هاوڕاهی لەگەڵ یەکتر. ئەسڵەن دێموکڕاسی چوارچێوەیەکە بۆ پیادەکردنی ئەو دوو مەفهومە.\nدێموکڕاسی بە جۆرێک یانی ئیدارەکردنی تەوافوق و هاوڕایی. هیچ ڕێگا ی دیکە نیە. لە هەرجێ یەک ئەمن هەموو خواستەکانم جێبەجێ بوون، ئەوە بەو مانایە یە کە دێموکڕاسی لێ نیە. ئەوە تەنیا لە سیستەمە ئۆتۆریتارەکاندایە کە هەموو دەبێ چەپڵە لێدەن. بەڵام حیزبی ئێمە حیزبێکی دێموکڕاتە.\nوەک بەرێز کاک حەسەنی شەڕەفی جێگری سکرتێری حیزب وتی خەڵکی کوردستان و هەموو جەماوەری حیزب ، خوازیاری ئەوەن حیزبی دێموکرات گەورە و بەرین و یەکریزبێ . بەڕێزیان ڕاست دەفەرموێ ، خەڵک دوو حیزبی دێموکراتیان بە دوو ناوی نەک هەر وەک یەک یا نزیک لەیەک بەڵکوو بە دوو ناوی جیاوازەوەش ناوێن. ئەوان خوازیاری ئەوەن تێکۆشەرانی ئەو حیزبە پێکەوە، وەک هەمیشە لە ژێر ناو و دیسپلینی حیزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێراندا کار و خەبات بکەن. بانگەوازی رێبەری حیزبیش ڕاست بەو جهەتەدایە. بە بروای من ئەو بۆ چوونەی دەڵێ باموافەقەت لەسەر ئەوەبکەین کە ناتوانین بە تەوافوق بگەین، کە ئەوەش جۆرێک تەوافوقە، هیچ لە دەردەکە چارەسەر ناکا.\nهەورە تریشقە لە ئاسمانی ساودا ڕوونادا. هەر بۆیە بانگەوازی بەڕێز سکرتێری حیزب تاقە ئەڵتڕناتیوە کە بە قازانجی حیزب و بزووتنەوە تەواوبێ. واتە کارکردن بۆ دابینکردنی یەکریزیی تێکۆشەرانی دێموکڕات لە کوردستانی ئێران، لە چوارچێوەی تەشکیلاتی حیزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێراندا. کەواتە باس کردن و دانیشتن بە مەبەستی ڕێککەوتن لەسەر ئەوە کە ناتونین پێکەوە ڕێککەوین هیچ هونەر نیە.\nهونەر ئەوەیە قبووڵ بکەین کە دەبێت لە ڕیزی حیزبی خۆماندا پێکەوە بین ، جا دوایە هەموو قسە پێویستەکان و تەنانەت قسە ڕەقەکەکانیش بکەین. تەنیا لە وەزعێکی ئاوادایە کە ترس و نیگەرانیەکانی خۆمان و خەڵکی کوردستان دەبنە قاقای پێکەنین. لەوەزعێکی ئاوادایە کە حیزبەکەمان بەهێز و گەورەدەبێ و دەتوانێ ئەو ئەرکە ببینێ کە دەبێ هەیبێ. مەگەر ئەوەنیە میللەت دەیەوێ هەموو ئەوانەی خۆیان بە تێکۆشەری دێموکڕات دەزانن وەک هەمیشە لە ڕیزی حیزبی خۆیاندا پێکەوە کار بکەن و لە یەک سەنگەر دابن. گەلۆ با هەوڵدەین لە حیزبی خۆماندا بگەینە کۆمپڕۆمیس و کۆنسێنسوس. ئەوە ڕێگا درووستەکەیە.\nئێستا ئێمە لە حاڵی زۆرەبانی لە گەڵ یەکتر داین . دەستمان بە هیچ کوێ ڕاناگاو تووند دەستمان لە یەخە و بەرۆکی یەکتر ناوە و هەر کاممان دەیەوێ ئەوی تر لە ئەرزێ بدا.\nوەختی ئەوەیە دەست لە یەخەی یەکتر بەردەین. وەختی ئەوەیە واز لەو مەیدانداری و پاڵەوان بازیە لە دژی یەکتر بێنین. حەتمەن دەگەینە سازش و هاوڕایی و یەکگرتنەوە. سروشتی حیزبی دێموکرات وەک حیزبێکی میللی و جەماوەری وایە کە ئەو برینەی ساڕێژدەکات و دەکەوێتەوە سەر حاڵەتی ئاسایی خۆی.\nئەو وەزعە نائاساییە وەزعیکی سروشتی نیە و هەر بۆیەش کە وەختی خۆی هات نامێنی. بۆ ئەو مەبەستەش چەند فاکتۆری زۆر گەورە ی یارمەتی دەرمانن. یەکەم ئەوە میللەتەکەمان بۆ ئەو کارە پشتیوانمانە و دەسبارمان دەگەڵ دەگرێ. دووهەم ئەوەیە کە ئێمە هەموومان تەوافوقمان لە سەر بەرنامەی حیزبەکەمان هەیە. سێهەم هەموومان تەوافوقمان لە سەر برای تێکۆشەرمان كاک مستەفای هیجری وەک سکرتێری حیزب هەیە. ئەوە شتێکە کە هەموو لایەکمان بە ئاشکرا ڕایدەگەیەنین.\nتەنانەت هاورێ یانی دیکەشمان کە لە رێزێکی دیکەدا وەستاون دەڵێن کاک مستەفامان وەک گەورەترین کۆلکەی هاوبەش قبووڵە. کەواتە ئەوە دەبێ بکرێتە مەخرەجی موشتەرەکمان. جیالەوە شتی هاوبەشی دیکەشمان هێندە زۆرە کە لەڕاستیدا هەموومان یەک ڕێفڕانسەمان هەیە. ئەوەش بە نۆرەی خۆی دەبێتە چەسپ و مادەیەکی شیمیایی بەهێز کە تەفاعولاتی شیمیایی نێوانمان لە پڕۆسەی وەسەر یەک کەوتنەوەماندا سەرکەوتو و دەستەبەر دەکات.\nئێستا کاری ئێمە بەدەنەو تەشکیلات ئەوەیە ئەو فشارەی لە لایەن بیروڕای گشتیی خەڵکی کوردستان و جەماوەی حیزبەوە لە سەرخۆمانی هەست پێدەکەین، کۆچی پێبدەین واتە مونتەقیلی کەین بۆ سەر ڕێبەرایەتی حیزب و بەتایبەتی بەرێز کاک مستەفای هیجری تا ڕۆڵی گەورەترین کۆلکەی هاوبەش یانی مەخرەجی موشتەرەک ببینێ. سقوتی ئازادی ئێمە تەواوبوەو و دەبێ هەستینەوە. ئەوە کۆتای ئەو وەزعە نەخوازراوەیە کە تێی داین و سەرەتای هەڵسانەوە، بە هێزبوونەوە، پڕ قودرەت بوونەوە، خۆ سازدانەوە، خۆ تەیارکردنەوە، مەیدانداری کردنەوە، خۆ رێکخستنەوە، تینوتاقەت پەیداکردنەوە، نۆرە گورز وەشاندنەوەی گەل و حیزبی ئێمە دەبێ. ئەوە مەسەلەی حیزبی دێموکڕاتە و هەر حیزبی دێموکڕاتیش دەبێ چارەسەری بکا.\nبەدەنەی حیزب دەبێ شکڵ بەو سیاسەت و پڕۆسەیە بدا کە بەرەو حەللی ئەو کێشەمان دەبا. با کۆمەک بەو ڕەوتە و بە رێبەری بکەین. ئاخر ئەوەنیە لە پێرەوی نێوخۆمادا هاتوە کە ئەندامی حیزب دەبێ چالاکانە لە سیاسەت گوزاری و موناقەشەکردن و داڕشتن و بردنەپێش و پیادەکردنی بڕیارات و هەڵوێست و سیاسەتەکانی حیزبدا بەشداریبکات. ئێستایە بەدەنە دەبێت ئەو شمشێرە لە کالانی پێڕەوی نێوخۆ بێنێتەدەر و ڕایکێشی و پێی بچێە مەیدانداریی کاری تەشکیلاتی و حیزبی.\nئەو ڕێگایە ئەگەر زەحمەت و پڕ هەوراز و نشێویش بێ، چونکە دەمانباتە مەقسەد، نابێ سێو و دووی لێ بکەین. دوکتۆر قاسملوو دەیگووت هەمیشە ئاسانترین رێ باشترین رێ نیە. زۆر جار سەخت ترین و ناخۆشترین رێ ، باشترین ڕێگاشە.\nڕەنگە ئەوە ئاسان بێت کە خۆ لە مەسەلەکە بدزینەوە و لێیگەرێین ئاوا بڕواتە پێش یا ئەو وەزعە نەخوازراوە قبووڵ بکەین و ڕەسمیەتی پێ بدەین. بەڵام ئاکامەکەی بۆ حیزب و بزووتنەوە زۆر خراپ دەبێت. هەموومان دەزانین کە زیانەکانی ئەو کارە چەندە زۆر و پڕ مەترسین. ڕێگای چارەسەری گیروگرفت ئەوەیە لیێ بچیە پێش و تەحلیلی کەی و باشترین و مەعقولترین ئەڵترناتیوی چارەسەری هەڵبژێری. ئێمە تێکۆشەرانی حیزب کە نەسلی پاش شۆڕشی ڕێبەندانین ، زۆرمان خزمەت بە حیزب کردوە.\nئێمە بووین حیزب و بزووتنەوەمان گەیاندە چڵەپۆپەی هێز و ئیقتدار و گەشە و پەرەسەندویی. بەڵام گەورەترین خزمەتمان ئەوەدەبێ کە ئەو حیزبە و ئەو بزووتنەوەیە بێنینەوە سەر حاڵەتی سروشتی خۆی و لەو پرش و بڵاویەی ئیستا ڕزگاری کەین و بە یەکگرتویی و ئیقتدارەوە بیدەینە وە دەستی نەسلی ئێستاو داهاتوو. ئەو خزمەتەمان لە هەموو خزمەتەکانی دیکەمان گەورەتر دەبێ. چونکە ئەو کۆشکەی بە رەنج و ئارەقی نێو چاوانی خۆمان درووستمان کردوە، ناڕووخێ و دەمێنی. ئەودەم رەنج بە خەسار نایەینە دەر.\nمیللەت بە ئینسافە و نمرەی خۆی بە هەرکاممان دەدات. با ئێمە لە یەکتریش ناڕەحەت بین و نمرە بە یەکتر نەدەین. میللەت خزمەتکارانی خۆی دەناسێ. کەواتە با لەوە نەترسین کە بەرەو داهاتوو بڕۆین.\nنەسلی ئێستا و داهاتوو غەلوغەشەکانی ئێمە یان نین و لەوەش زیاتر لە ڕابردوودا ناژین و لە ڕابردووی ئێمەش دەرس وەردەگرن. بۆیە دەتوانن كوڕ و کچی سەردەمی خۆیان بن و حیزب و بزووتنەوە لەو قۆناخەدا و لە داهاتوودا چاکتر لە ئێمەش بەرنەپێش. بەڵام شەرت ئەوەیە ئێمە ئیفتیخاراتەکانمانیان بە میرات بۆ بەجێبێڵین نەک عەیب و غەلوغەشەکانمان.\nتەنیا شۆفیرێک کە تابڵۆ نەناسێ یا چاوی نەبینێ، ڕوو دە جادەیەک دەکا کە تابلۆی بنبەستی بۆ دانرابێ.\nبەو ئەزمونانەی لە ڕابردوودا هەمانن ئەو مەسەلەیە لە یەکەم ڕوانینماندا زۆر زەحمەت دێتە بەر چاو. بەڵام ئیرادەی خەباتگێرانەمان لەوە بە هیزترە بمان ترسێنێ. ڕاستە کێوێکی بەرز و گەورەمان لە پێشە کە دەبێ پێی دا سەرکەوین و ڕێگای پێداسەرکەوتنیشی دژوار و سەخت و پڕ هەوراز هەڵدێرە. بەڵام ئاخر لای پشتەوەشمان دەریایەکی گەورە و پڕ لە تۆفان و گەردەلولە و دوورە کەنارە کە نەک هەر ناتوانین پێیدا تێپەرین، بەڵکوو خۆ لێدانی بەرانبەرە لە گەڵ بە هیلاک چوونمان. ژەنەڕالی پایز وتەنی کەشتیەکی درز تێکەوتوو لە دەریای توشا، تۆبڵێی ڕۆژێ بگاتە کەنار؟\nئایە دروستە ڕقوقین و تەعەسوبی نابەجێ هێندە بیروزەین و بەر چاومان ببەستێ کە تەنانەت لە نێوچونی خۆشمان بۆ گرنگ نەبێت. رقوقین لە سیاسەت داهەیە، هەموومان ئینسانین دەبێ توڕەش بین و لە یەکتریش هەڵبەزینەوە . ئاخر خۆ ڕۆبۆت نین. هەست و سۆزو ئیحساسمان هەیە و لە خوێن و گۆشت درووستبووین. بەڵام ئینسان مەوجودێکی سیاسیە. ئەگەر سیاسی نەبا ئێستا وەک دایناسۆڕەکان ڕەگەز و ڕەچەڵەکی بڕابۆوە و نە مابوو. ئینسان بەوەوە ماوە و دەمێنی و دەڕواتە پێش کە لەو کێشە و شەڕو گیروگرفتانەی کە بۆی دێنە پێش فێردەبێ و توانای خۆ گەنجاندن و سازشی هەیە و بۆ چونەپێشی خۆی کەڵکیان لێوەردەگرێ.\nکەماڵ و پوختەبوون وەک مەولەوی دەڵێ هەر بەوە دەڵێن. ئینسان تەنیا حەیوانێکە کە سیاسەت دەکا. هەر بۆیەشە خوا بە ئەشڕەفی مەخلوقاتی ناسیوە و لە تێکستە دینیەکانیش دا دەوترێ خوا لە سەر شکڵی خۆی مرۆفی دروست کردوە. لەوەش زیاتر لە ئاینی زەردەشتدا ئینسان بە هاوکاری خواش دەناسرێ لە بردنە پێش و هەڵسورانی ئەو گەردوونە گەورەدا. مەبەست ئەوەیە کە قودرەتی مرۆڤ بۆ زاڵبوون بەسەر کێشەکانی سەر رێی خۆیدا وەبیر بێنمەوە. ئینسان توانای سیاسەتکردنی هەیە.\nڕق وقین و هەست و سۆز دەبێ هەبن و جاجار خۆشیان نیشان دەن. بەڵام لە نیهایەتدا دەبێ عەقڵی سەلیمی سیاسی و فەزیلەتی سیاسی جڵەوی کار بە دەستەوە بگرن. با بەسەر دڵی ئێشاو و شکاو و ناسکی خۆماندا زاڵبین و عەقڵی سیاسیمان بەکاربێنین و عەمەلی سیاسی لە خۆمان نیشاندەین. کێ هەیە لە ئێمە دڵی نەشکابێ و لە دەست زمان و دەستی هاورێیانی خۆی لە و حیزبەدا شەوانە تابەیانی نەگریابێ . من پێم وانیە تێکۆشەرێکی حیزبی هەبێ کە ئەوەی بەسەر نە هاتبێ. ئاخر فێربووین زمانیش وەک کڵاشینکۆف لە دژی یەکتر بەکاربەرین.\nزمان لە ئەساسدا بۆ پێوەندی گرتن و دیالۆگ و کۆمیونیکاشۆن و چارەسەری کێشە و لێک تێگەیشتن درووست بوە. کەچی ئێمە بە پێچەوانەوە بۆ ئاڵۆزکردن و یەکتر شکاندن و دوژمنایەتی سازکردن بەکاری دێنین. وشە و رستە وەک نارنجۆک و گوللە ئاڕاستەی یەکتر دەکەین. نازانین کە وشە دەتوانێ تەنانەت شەری گەورەی لێ بکەوێتەوە. وشەبوو کە لە سەرەتاکاندا بوو بە دەستەچیلەی شەرێ مالوێرانکەری ئێران و عێڕاق.\nئێستا کاتی ئەوەیە دڵفرەوان و دڵ گەورەبین و حیزبمان، کە وەسیلەی بردنەپێشی خەبات بۆ ئازادی میللەتەکەمانە، لە خۆشمان خۆشتر بوێت.\nکەواتە باشتر وایە هەر ڕوو لە شاخەکە بکەین. ڕاستە سەختە. بەڵام ئەگەر گەیشتینە سەر لوتکەی کێوەکە هەموومان ماندوویمان دەردەچێ و حیزبەکەمان و میللەتەکەشمان و هەموومان بردوومانەتەوە.


"رێژەی قەیرەیی لەنێو كچان 70%ی تێپەڕاندووە" - ماڵپه‌ری شایسته\n"رێژەی قەیرەیی لەنێو كچان 70%ی تێپەڕاندووە"\nناونیشان :"رێژەی قەیرەیی لەنێو كچان 70%ی تێپەڕاندووە"\nبە گوێرەی توێژینەوەی ژمارەیەك رێكخراوی ناحكوومی تایبەتمەند بە كاروباری ژنان، رێژەی قەیرەیی لەنێو كچانی عێراق 70%ی تێپەڕاندووە، گرنگترین ھۆكارەكانیش لە زیادبوونی قەیرەیی كچانیش لە كۆمەڵگەی عێراقی، خراپی باری ئابووری گەنجان و بێكاری و ئاڵۆزییە ناوخۆییەكانە.\nزیادبوونی رێژەی قەیرەیی لەنێو كچانی عێراق، گەیشتووەتە ئاستێكی مەترسیدار و بووەتە دیاردە لەم وڵاتە.\nبەگوێرەی ھەندێك لە توێژینەوەكان، كە رێكخراوە ناحكوومییەكانی تایبەتمەند بە كارووباری ژنان، ژمارەی رەگەزی مێ لە عێراق زیاترە لە 18 ملیۆن. رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانیش تەمەنی قەیرەیی كچانیان لە 35 ساڵییەوە ئەژماركردووە، كە نەچوونەتە نێو پرۆسەی ھاوسەرگیرییەوە.\nبەپێی ئامارەكان، قەیرەیی لە ئاستێكی بەرزدایە لەنێو كۆمەڵگەی عێراقی، بە رادەیەك كە بەشی زۆری قەیرە كچان، بێ ھیوا بوون لەوەی سوارچاكی خەونەكانیان دەركەوێت و كەسێك داوای ھاوسەرگیرییان لێبكات.\nئەمە لە كاتێكدایە بەشێك لە كچانی كۆمەڵگەی عێراقی، ھەر لە یەكەم داوكاری بۆ ھاوسەرگیری لە تەمەنی زوودا رازی دەبن، لە ترسی ئەوەی بكەونە تەمەنی قەیرەییەوە، كە ئەمەش كاریگەری نەرێنی لەسەر داھاتووی خێزان دروست دەكات.\nبینه‌ری مالپه‌ری شایسته بن له فه‌یسبوك


چیرۆكی نوێی سەفەركردن لە تونسەوە – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » چیرۆكی نوێی سەفەركردن لە تونسەوە\nزۆرجار بە خنكان لە دەریادا كۆتایی دێت\nبەرەبەیانی 11ی شوباتی 2011 بوو، فاروق كاتێك لەخەو بەئاگاهات، هیوایەكی گەورەی هەیە.\nهیوای وابوو عەبدوڵڵای كوڕە گەورەی لە گەیشتن بە ئەوروپا نزیكبۆتەوە.\nئەو بەلەمەی كوڕەكەی و هاوڕێكانی هەڵگرتووە، پتەو و دەریاش جیاواز لەكاتەكانی تری ساڵ، لەئێستادا ئارامە. هەموو شتێك مایەی گەشبینییە، بەڵام ئەوەی روویدا بۆ تاهەتا ژیانی گۆڕی.\nجوڵە لەسەر كەناری جەرجیس لە باشووری تونس هێوربۆوە، خۆریش لەپشت دەریاوا رووی لە ئاوابوون كرد. بەلەمە دارینەكە كە 120 لاوی لە شارەكەوە هەڵگرتبوو، بەرەو دوورگەی لامبدۆزای ئیتاڵیا بەڕێوەبوو. خەریك بوو دەگەیشتە ئاوە ئیقلیمییەكانی ئیتاڵیا كە خۆی بە كەشتییەكی پاسەوانی كەنائاوەكانی تونسدا كێشا و بووە دوو كەرتەوە. بەلەمەكە نوقمی دەریابوو، 23 گیانیان لەدەستدا كە چارەنوسیان لەنێوان دۆزینەوەی تەرمەكان و مانەوەیان لەنێو ونبووەكاندا بوو.\n«من كوڕەكەم (تائێستا) ونبووە و بەخاكم نەسپاردووە»، ئەمە قسەی فاروق بوو كە بە پەیامنێری (بی بی سی) بریتانی راگەیاندبوو لە خانووە ساكارەكەی لە جەرجیس كاتێك چیرۆكی كوڕە ونبووەكەی دەگێڕایەوە و باسی لەگەشتەكەی دەكرد لە گەڕان بەشوێن تەرمەكەی.\nخنكاوەكان و ونبووەكان\nكەنارەكانی جەرجیش نزیكەی 250 كیلۆمەتر لە دوورگەی لامبدۆزای ئیتاڵیاوە دوورن، لێوەی كۆچبەران بە دزییەوە بە بەلەمی دارین، یان بە بەلەمی لاستیكی دەپەڕنەوە.\nبە هەمان شێوە بەلەمەكان لە ناوچەكانی تری كەنارئاوەكانی تونسەوە بەڕێدەكەون، هەر لە ئەلمنستێرەوە بگرە تا دەگاتە سەفاقس و دوورگەی قرقنە كە زیاتر لە 150 كیلۆمەتر لە سەقڵیەی ئیتاڵیاوە دوورە، لەو شوێنانەوە كۆچبەرەكان گەشتەكانیان بەرەو خەونی ئەوروپایی دەستپێدەكەن.\nكاتێك رووداوەكانی نوقمبوون لە ئاوە ئیقلیمییەكانی تونسدا روودەدەن، تیمەكانی وەزارەتی بەرگری تونسی و پاسەوانانی كەنارئاوەكانی تونس، وێڕای هێزەكانی بەرگری مەدەنی، ئەركی رزگاركردنی زیندووەكان و دەرهێنانەوەی تەرمی خنكاوەكان لەئەستۆدەگرن.\nتەرمەكان لەنەخۆشخانەكان دادەنرێن، تا لەلایەن كەسوكارە جەرگسوتاوەكانیانەوە بناسرێنەوە.\nلە ساڵی 2015، حكومەتی تونس لیژنەیەكی بۆ بەدواداچوونی دۆسێی ئەو ونبوانە دروست كرد لە گەشتە نهێنییەكاندا بەرەو ئیتاڵیا لە دەریادا خنكاون كە ژمارەیان بە سەدان كەس مەزەندە دەكرێت.\nلیژنەكە نوێنەرانی چەندان وەزارەتی لەخۆگرتووە، وێڕای پزیشكێكی دادوەریی و مامۆستایەكی یاسا نێودەوڵەتییەكان.\nدەسەڵاتدارانی تونس لەگەڵ ئیتاڵییەكان لەو دۆسێیەدا هەماهەنگییان هەیە، بۆ ئەوەی دڵنیابن لەوەی كە تونسییە ونبووەكان لای ئەوان دەستبەسەرن یان نا، سامپڵن لە كەسوكارییان وەردەگرن و دەینێرن بۆ ئیتاڵیا بۆ مەبەستی بەراوردكردنی لەگەڵ سامپڵی تەرمە نەناسراوەكان كە لەو وڵاتەدا بەخاكسپێردراون.\nئەو هەماهەنگییە دەرەنجامێكی وەهای نەبووە. زۆرێك لە خێزانەكان چاوەڕوانی تەرمی كوڕەكانیانن و هەندێكی تریش بڕوایان وایە رۆڵەكانیان تائێستاش لە ژیاندان.\nمزگێنییەكە لە لەندەنەوە دێت !\nپەیامنێری (بی سی سی) دەڵێت، ماوەیەكی كەم بەپێیان رۆیشتین تا گەیشتنینە ماڵی فاروق، لەوێ دایكی عاتفمان بینی كە بەخەمباری دانیشتبوو.\nئەو لەپێشا قسەی كرد و گوتی»هەموو رۆژێك دەڵێم پەنا بە خودا ئەمڕۆ دەگەڕێتەوە، ببینە چاوەكانم چۆن گریان ماندووی كردوون».\nلەگەڵ تێپەڕبوونی حەوت ساڵ بەسەر دیارنەمانی عاتفدا، تائێستاش بێئومێدی نەگەیشتۆتە دڵی دایكی.\n«دڵم دەڵێت زیندووە. رەنگە رۆڵە گیان لە روخساریی تۆدا گوێم لە هەواڵێكی مزگێنی بەخش بێت»، ئەمە قسەی دایكی عاتفە.\nهەموو شتێك لای دایكی عاتف بووە بە مزگێنی نزیكبوونەوەی وادەی چاوپێكەوتنی كوڕەكەی، تەنانەت رۆیشتنی رۆژنامەنوسێكیش لە لەندەنەوە تا گوێبیستی چیرۆكەكەی بێت.\nلەكاتێكدا دایكی عاتف چاوەڕوانی گەڕانەوەی كوڕە ونبووەكەی دەكات، خۆی بۆ رۆیشتنی عەلی برا بچوكەكەی ئامادە دەكات و خۆی رازیی دەكات بەوەی كە گەشتەكەی ئەمیان باشتر دەبێت».\nئەو لەرێگەی «بابور تونس»ەوە دەڕوات كە گەشتێكی ترە و لە تونسی پایتەختەوە بەڕێدەكەوێت و تێچووەكەی دوو هێندەیە، و بە بەلەمە بچوكەكان ئەنجام دەدرێت.\nخەڵكی لەوێ، گوزارشتی «بابور تونس» وەك دڵنیابەخشتر و خێراتر بۆ گەیشتن بە كەنارئاوەكانی ئیتاڵیا بەكاردەهێنن كە تەنیا چەند كاتژمێرێك دەخایەنێت، دەشگوترێت خاوەنەكەی بیانییە و پاسەوانانی كەنارئاوەكانی ئەوروپا ئاسانكاریی بۆدەكەن و لە پەڕینەوەدا یارمەتی دەدەن.\nبەدوور لە «بابور تونس»، خەڵكی بەزۆری باسی كۆچی نهێنی دەكەن و ئاماژە بە بوونی قاچاخچییەكان دەكەن كە لای دەسەڵاتداران ناسراون، بەڵام ئەو قاچاخچییانە خۆیان دەشاردنەوە كاتێك پرۆسەكانی گەڕان و پشكنین بەدوایاندا ئەنجام دەدرێن.\nگەشتێكی بەرەو ونبوون\n«عەلی لەوێ نەبوو كاتێك سەردانمان كردن. دواتر لە ئۆتۆمبێلی یەكێك خزمەكانیدا لە تەنیشت ئەو گازینۆیەی خۆی و هاوڕێكانی تێیدا دادەنیشن، چاوی پێی كەوت».\nئەو گوتی»پێمان خۆش بێت یان نا دەبێت سەفەر بكەین، كار نەما نەیكەم، هەموو كارێكم تاقیكردەوە، بەڵام ئێستا ئیشوكار نەماوە. پێش شۆڕش رەوشەكە باشتر بوو، ئیشوكارو پارە هەبوو كە بەدرێژایی مانگ بەشی دەكردین. ئێستا نەكار هەیە و نرخەكانیش دووهێندەن، منیش دەمەوێت یارمەتی خێزانەكەم بدەم». دوای كەمێك بێدەنگی گوتی»باوكم پارەی دەرمانی نییە».\nوەك زۆرێك، دوورگەكانی ئیتاڵیا (دەروازەی یەكەمی ئەوروپایە) بۆ عەلی، دواتر فەرەنسا هەنگاوی كۆتاییە كە خوشكەكەی لەوێ نیشتەجێیە.\nجگە لەوە پێناچێت سیمای گەشتەكە- سەركێشییەكە رۆشن بێت. لەحاڵەتی گەیشتنی، ئەگەرەكانی دیپۆرتكردنەوەی لەلایەن فەرەنساوە رێی تێدەچێت، ئەمەش بە زۆری بەسەر كەسانی وەك ئەودا هاتووە.\nئەگەر سەركەوتووش بوو لە مانەوە، ئەوپەڕی دەبێتە كرێكار و بۆ ماوەیەكی زۆر بەوشێوەیە دەبێت، رێوشوێنەكانی مانەوەی یاسایی و وەرگرتنی مۆڵەت و رێكارەكانی تری تایبەت بە كۆچبەرانیش لە وڵاتەكەدا، لەولاوە بوەستێت.\nبەڵام وێڕای هەموو ئەوانە، بەلەمەكانی مەرگ راناوەستن.\nدوو تەوژمی كۆچكردن\nعەلی و برا ونبووەكەی، دوو تەوژمی كۆچی نهێنی پێكدەهێنن كە تونس بەخۆوەی بینی لەپاش ئەو شۆڕشەی بووە مایەی روخانی رژێمەكەی زەین لعابدین بن عەلی.\nتەوژمی یەكەم دوای وەیەكی كەم بوو لەو شۆڕشە كە بەدرێژایی ساڵی 2011 بەردەوام بوو.\nبێئومێدی و ترس لە پاشەڕۆژێكی نادیار، فاكتەری دەركەوتوون كە وا لە هەزاران لاوی تونسی دەكەن هەوڵی پەڕینەوە بدەن بۆ ئەوروپا، لەو دەمەدا پشێوی و پاشەكشەكردنی دەسەڵاتی دەوڵەت و ئاسایشیان قۆتەوە كە لەپاش شۆڕش وڵاتەكەی گرتەوە.\nلەكاتێكدا دانیشتوانی جەرجیس باس لەوە دەكەن كە زیاتر لە پێنج هەزار لاو لە كەنارەكانی شارەكەوە لە مانگی كانوونی دووەمی 2011دا بەڕێكەوتوون، پەیمانگای توێژینەوە ستراتیژییەكان كە وابەستەی سەرۆكایەتی كۆمارە دەڵێت، كۆی گشتی ئەو كەسانەی لە ساڵی 2011دا هەوڵی پەڕینەوەیان داوە بۆ گەیشتن بە ئەوروپا، 34 هەزار كەس دەبن و زۆربەی ئەوانەش تونسین.\nلەو ژمارەیە نزیكەی 26710 كەسیان گەیشتوونەتە كەنارئاوەكانی ئیتاڵیا، ئەوانی تریش لەلایەن دەسەڵاتدارانی تونسەوە رێگەیان لێگیراوە. زانیارییەكانی پەیمانگاكە هیچ ئامرێك لەبارەی ژمارەی قوربانیان و ونبووەكان لەخۆناگرێت.\nدەسەڵاتی دەوڵەت و ئاسایش تا ئەندازەیەكی زۆر گەڕایەوە، بەڵام بێئومێدی لەبری كەمبوونەوە زیاتر بوو. قەیرانی ئابوری قوڵتر بۆوە و رێژەی بێكاریش زیادی كرد.\nلەگەڵ هاتنی چارەكی كۆتایی 2017، ژمارەی ئەو كۆچبەرانەی هەوڵیاندا لە دەریاوە بگەنە كەنارئاوەكانی ئیتاڵیا، سەرلەنوێ رووی لە بەرزبوونەوە كرد، دوای ئەوەی پێشتر پاشەكشەی كردبوو.\nلە راپۆرتی ساڵانەی تایبەت بە كۆچی نهێنی لە تونس بۆ ساڵی 2017، كۆڕبەندی مافە ئابوری و كۆمەڵایەتییەكان دەڵێت، نزیكەی 55%ی لاوانی تونس خواستی سەفەركردنیان هەیە، و 31%ی ئەوانەش ئامادەن گەشتەكە ئەنجام بدەن تەنانەت گەر نایاسایی بێت.\nبەپێی ئەو كۆڕبەندە، لە سێ مانگی یەكەمی ساڵی 2018دا، زیاتر لە سێ هەزار كەس هەوڵی پەڕینەوەیانداوە بۆ ئەوروپا، ئەمەش بەپێی كۆڕبەندەییەكە، دە هێندەی ژمارەی ئەوانەیە كە لەهەمان ماوەی ساڵی 2017دا هەوڵیاندابوو بگەنە ئەوروپا.\nبەڵام ئەمە تاكە رووی كۆچ نییە لە تونس.\nسەرچاوە و پێگە و مەزار\nدوای كاتژمێرێك بە ئۆتۆمبێل، تیمی (بی بی سی) گەیشتبووە سەنتەری ولایەتی مەدەنین. ئەو ولایەتە لەگەڵ ولایەتەكانی تری باشووری خۆرهەڵاتی تونس، پەراوێزخراوە و زۆربەی كۆچبەرە نهێنییەكان هەناردە دەكات.\nمەدەنین كەنارئاوی نییە تا لێوەی كۆچی نهێنی بەڕێبكات، بەڵام شارەكە بۆتە مەزار بۆ ئەو كۆچبەرانەی لە وڵاتانی باشووری ئەفریقاوە هاتوون و نەگەیشتوونەتە ئەوروپا، شارەكە سەنتەرێكی داڵدەدانی تێدایە كە مانگی سوری تونس بە هەماهەنگی لەگەڵ رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانی كۆچ، سەرپەرشتی دەكرێت.\nعیسام حزێری بەرپرسی سەنتەرەكە بە (بی بی سی) راگەیاندبوو»سەنتەرەكەیان كۆچبەرانی وڵاتە ئەفریقاییە جیاجیاكان لەخۆدەگرێت و زیاتر لە 160 كۆچبەری تێدایە كە هەموویان پیاون، لەكاتێكدا سەنتەرە بۆ 90 كەس تەرخانكراوە».\nلەبارەی ژن و منداڵانیش لە سەنتەرەكەدا، حەزری دەڵێت» ئەوان لە سەنتەرێكی تری جیادان لە شارەكە».\nزۆربەی ئەوانەی لە سەنتەرەكەدا بوون، ئەو كۆچبەرانە بوون كە لە كەنارئاوەكانی لیبیاوە هەوڵی پەڕینەوەیان دابوو، دواتر لەپاش تێكشكانی بەلەمەكانیان لەلایەن پاسەوانانی كەنارئاوەكانی تونسەوە رزگاركرابوون. هەندێكی تریشیان دەستبەسەر كرابوون لەدوای ئەوەی هەوڵیدابوو لەڕێی دەریاوە لە تونسەوە بۆ ئەوروپا بپەڕنەوە، یان سنورەكان بەرەو لیبیا ببەزێنن و لەوێوە بەرەو ئەوروپا بڕۆن، زۆرێكیش لەوانە پێشتر سەنتەرەكەیان بەجێهێشتبوو، بەڵام لەبەر ئەوەی لە هەوڵی گەیشتن بە ئەوروپا شكستیان هێنابوو، جارێكی تر گەڕابوونەوە.


لە ماوەی پێشوودا ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە ئەڵمانیا کراو دەرئەنجامەکەشی مایەی سەرنج و تێڕامان بوو، ئەوەش لەبەر دوو ھۆکار. یەکەم: ئەم ھەڵبژاردنە مانای کۆتایی ھێنان بوو بە حوکمی ١٦ ساڵەی پارتی دیموکراتی مەسیحی کۆنەپارێز و ھاوپەیمانەکەی، ھەرچەندە بە تەنھاش حوکمیان نەکردووە، بەڵکو لەماوەی ئەو ١٦ ساڵەدا زۆرجار لەگەڵ سۆسیال دیموکراتەکان بوون. دووەمیان: ئەم ھەڵبژاردنە بەبێ ئەنگیلا مێرکڵ بەڕێوەچوو، چونکە بڕیاریدا کە بۆ چوارەمین جار خۆی ھەڵنەبژێرێتەوە. بەڵام ئەوەی بەلای منەوە گرنگ بوو، ھەڵوێستی گەلی ئەڵمانیا بوو بەرامبەر بە پارتەکەی مێرکڵ، ھەر لەپاش نەمانی ئەم سەرکردەیە، ئەم پارتە متمانەی بەشێکی زۆری گەلی ئەڵمانیای لەدەستدا.\nئەم رووداوە کلیلی پرسیاری گرنگی دایە دەستمەوە، ئەویش ئەوەیە ئایا تاچەندە کاریزما رۆڵی لە سیاسەتی ئەمڕۆماندا ھەیە؟ بۆچی گەلی ئەڵمانیا سەرەتا بە ترس و گومانەوە پێشوازیی لە مێرکڵ کرد، کەچی ئێستا بۆی نیگەرانن؟ تاچەندە کاریزما رۆڵی لە کۆمەڵگەی خۆرئاواییی و خۆرھەڵاتیدا ھەیە؟\nھەوڵ دەدەم لەم وتارەدا چەند سەرنج و تێبینییەکی خۆم لەمبارەیەوە بنووسم، کە لەوانەیە بتوانێت وەڵامی بەشێک لەم پرسیارانە بداتەوە.\nماکس ڤیبەر لە ساڵی ١٨٦٤ لە دایکبووە و لە ساڵی ١٩٢٠ کۆچی دوایی کردووە، ئەو فەیلەسوف و کۆمەڵناسێکی ناسراوی ئەڵمانیا و جیھانە و بە یەکێکیش لە باوکە مەزنەکانی بواری «کۆمەڵناسیی مۆدێرن» دادەنرێت و خاوەنی کۆمەڵێک کتێبی فیکری گرنگە لە پێش ھەمووشیانەوە» ئەخلاقی پرۆتستانیی و رۆحی سەرمایەداری « کە لە ساڵی ١٩٠٥ دا نووسیویەتی، جگە لە کۆمەڵێک کتێبی تر، کە ھەتا ئەمڕۆش جیھان پێیان سەرسامە. یەکێکێش لەو کتێبانەی « Politik als Beruf سیاسەت وەکو پیشە» کە لە ساڵی ١٩١٩ دا نووسیویەتی واتە ساڵێک پێش مردنی، لەم کتێبەدا بە وردی باسی تێڕوانینی سیاسی خۆی کردووە ھەروەھا باسی کەسی سیاسی کردووە، لە ھەمووشی گرنگتر باسی چەمکی «کاریزما»ی کردووە و گرنگی ئەم چەمکە لە ژیانی سیاسیدا دەرخستووە.\nCharisma کاریزما لە وشەیەکی کۆنی یۆنانییەوە ھاتووە مانای «نیعمەتێکی خودایی» دەگەیەنێت کە خودا دەیبەخشێتە کەسێک. پاشتر ئەم وشەیە لە رێگەی ماکس ڤیبەرەوە ھاتە ناو فەرھەنگی سیایسیەوە. بەپێی تێڕوانینی ماکس ڤیبەر بێت کاریزما مانای بوونی ماگنێتێکی بەھێز لەلایەن کەسێکەوە کە وا دەکات خەڵکانی تر دوای بۆچوونە سیاسیی و فکرییەکانی بکەون و تەواوی ئیرادەی خۆیان بخەنە ژێر رکێفی کەسێکەوە کە خاوەنی کاریزما بێت. ئەمەش لەناو بزاوتە ئایینی و سیاسییەکاندا زۆر گرنگە، ھەروەھا رۆڵێکی بەرچاویشی ھەیە لە قۆناغە گرنگەکانی گۆڕانی کۆمەڵایەتیدا بەتایبەتی لە کاتی شۆڕش و راپەرینە جەماوەرییەکاندا. لای ماکس ڤیبەر دوو کەسایەتی خاوەنی کاریزمایەکی بەھێز بوون. یەکەمیان « حەزرەتی مەسیح»، ئەوی تریشیان ناپۆلیۆن پۆناپارتی فەرەنسا. یەکەمیان لە بواری ئایینیدا شۆڕشێکی گەورەی جیھانی کردووە. ئەوی دووەمیشیان لە رووی سیاسییەوە، گۆڕانکاریی گەورەی لە فەرەنسا و جیھاندا کردووە.\nبە ھەرحاڵ لە سەرەتای سەدەی بیستمەوە ھەتا ئەمڕۆش، کۆمەڵێک کەسایەتی جیھانی رۆڵی گەورەیان ھەبووە لە رووداوە گرنگەکانی ژیانی سیاسی مرۆڤایەتیدا، جا رۆڵەکە خراپ بووبێت لە نموونەی « ھیتلەر و ستالین»، یان باش بووبێت لە نموونەی " گاندیی و ماندێلـلا".\nبەگشتی دەتوانم بڵێم کاریزما لەم سەدەیەدا رۆڵی بەرچاوی ھەبووە لە ژیانی سیاسی ھەموو جیھاندا، بەتایبەتی لەناو گەلانی جیھانی سێھەمدا.\nلە خۆرئاوادا بەتایبەتی لە ئەمریکا بە حوکمی بوونی دامودەزگای بەھێزی دەوڵەت و سیستمێکی تۆکمەی دیموکراتی، تاڕادەیەک کاریزما ئەو رۆڵەی نەبووە لە ژیانی سیاسیدا، چونکە لێرە ھەموو چوار ساڵ جارێک، ھەڵبژاردن دەکرێت و سەرۆکیش تەنھا یەک جار بۆی ھەیە خۆی ھەڵبژێرێتەوە، واتە سەرۆکێک بۆ ماوەی چەندین ساڵ نامێنێتەوە تا کاریگەریی گەورە بەسەر حزب و کۆمەڵگەدا دروست بکات. ھەروەھا حزب و میدیاش، پسپۆڕن لە دروستکردنی سەرکردەدا.\nبەڵام بە پێچەوانەوە لە ئەوروپادا ھێشتا کاریزما لە ژیانی سیاسیدا رۆڵی ھەیە. ئەوەش لەبەر جیاوازیی سیستمی دیموکراتی، بۆ نموونە لە ئەڵمانیا و زۆربەی وڵاتانی تری ئەوروپادا، سەرۆک بۆی ھەیە چەندین جار خۆی ھەڵبژێرێتەوە، دیارە جگە لە فەرەنسا کە سەرۆک تەنھا یەکجار بۆی ھەیە خۆی ھەڵبژێرێتەوە.\nئێمە وادەزانین کە کاریزما تەنھا لە خۆرھەڵات و جیھانی سێھەمدا رۆڵی گەورەی ھەیە لە ژیانی سیاسیدا، بەڵام لە راستیدا لە ئەوروپاشدا کاریزما رۆڵی گەورەی ھەیە، بۆ نموونە لە ئەڵمانیا.\nوا بۆ ماوەی ٧٠ ساڵ دەچێت کە لە ئەڵمانیادا سیستمێکی تۆکمەی دیموکراسی ھەیە و دووبارە رێگە نەدراوتەوە کە سیستمێکی دیکتاتۆری ھاوشێوەی نازی دروست بێتەوە، بەڵام کاتێک سەیری ژیانی سیاسی ئەڵمانیا دەکەیت، ھەمیشە خاوەنی جۆرە سەرکردەیەک بووە کە دەتوانین بڵێین سیمایەکی کاریزمایی گەورەیان ھەبووە. ئەمەش لە ھەردوو پارتە سیاسییە تەقلیدییەکاندا دیارە کە ئەوانیش «پارتی دیموکراتی مەسیح و پارتی سۆشیال دیموکرات» لە سەدەی پێشوودا خاوەنی سەرکردەی وەکو کۆنردار ئادناوەر، ھیلمۆت کۆڵ، کە سەربە پارتی مەسیحی دیموکرات بوون. ھەروەھا ڤیلی براند و کارل شمیت لە پارتی سۆشیال دیموکرات.\nلەپاش نەمانی ھیلمۆت کۆڵ و شکستی لە ھەڵبژاردنی ١٩٩٨ دا لەبەرامبەر گێرھارد شرۆدەردا ، پارتی دیموکراتی مەسیحی رووبەڕووی کێشەیەکی گەورە بۆوە، چونکە ھیلمۆت کۆڵ خاوەنی کاریزمایەکی بەھێز بوو لەناو پارتەکەدا، ئەمەش حزبەکەی رووبەڕووی کێشەی سەرکردایەتی کردەوە، لەناو ئەم حزبەدا کۆمەڵێک کوتلە ھەبوون ھەریەکەیان خۆی دانابوو ببێتە جێگرەوەی کۆڵ، بۆ یەکەمجار ڤۆلڤگانگ شۆیبلە بۆ ماوەی دوو ساڵ بووە سەرۆکی پارتەکە، بەڵام دواجار لە ساڵی ١٩٩٩ بەھۆی ئاشکرابوونی دۆسێی گەندەڵی ھاوکارییکردنی دارایی حزبەکە، دەستی لەکارکێشایەوە. ئەمەش ھێندەی تر کێشەی سەرکردایەتی لەناو حزبەکەدا دروستکرد، دواجار جۆرە رێکەوتنێکیان کرد کە لاوازترین کەسایەتی بۆ سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێرن کە ئەویش ئەنگێلا مێرکل بوو.\nئەنگێڵا مێرکڵ چەند خاڵێکی لاوازی ھەبوو. یەکەمیان: ژن بوو، چونکە راستە کۆمەڵی ئەڵمانی کۆمەڵێکی مۆدێرنە و ماوەی چەندین ساڵیش بوو، کە ژن بەشداریی کارای ژیانی سیاسەتی کردبوو، بەڵام ھێشتا پیاوان زاڵبوون بەسەر سیاسەتدا. دووەم خاڵی لاوازی سەربە مەزھەبی پرۆتستانت بوو، لە تەواوی مێژووی پارتی مەسیحی دیموکراتیشدا ئەوانەی بوونەتە سەرۆکی ئەم پارتە کاتۆلیک بوون. سێھەمین خاڵیی لاوازی مێرکڵ خەڵکی ئەڵمانیای خۆرھەڵات بوو، کە ھەتا ئەمڕۆش جۆرە ھەستیارییەک لە نێوان ھەردوو کەرتی ئەڵمانیادا ھەیە.\nھەر ئەمەش وایکرد کە لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٢ دا سەرکردایەتی پارتەکە ھیچ باوەڕی بە مێرکل نەبوو کە بیکەنە کاندیدی پارتەکە بۆ راوێژکاری ئەڵمانیا، چونکە دەترسان لەبەرامبەر شرۆردەردا بیدۆڕێنێت، ھەربۆیە چوون ئەدمۆن شتۆیبلەیان ھێنا کە سەرۆکی پارتی مەسیحی کۆمەڵایەتیی و سەرۆکی ویلایەتی بایەرن بوو، ئەم پارتە ماوەی ٥٠ ساڵە ھاوپەیمانی پارتی مەسیحی دیموکراتە و زیاتر بە پارتی ھەرێمی «بایەرن» دەناسرێت. ھەرچەندە لەو ھەڵبژاردنەشدا ھەر شرۆدەر بردییەوە، چونکە توانی زۆر بەباشی کێشەی جەنگی داگیرکردنی عیراق بەکاربھێنێت.\nبەھەرحاڵ کاتێک مێرکل ساڵی ٢٠٠٥ بەوپەڕی دوودڵییەوە پارتی مەسیحی دیموکرات بەشداریی ھەڵبژاردنی پێشوەختەی کرد، بەڵام ھێندە شرۆدەر لەلای خەڵکی ناشیرین بوو، لەڕقی ئەو دەنگیان بە مێرکل و پارتەکەی دا. ئەمەش خێری پێوە بوو بۆ ئەڵمانیا، چونکە ھەلی ئەوەی رەخساندا کە بۆ یەکەمجار لە مێژووی ئەڵمانیادا ژنێک ببێتە راوێژکار.\nمێرکل لە ماوەی حوکمڕانیدا بۆ تەواوی گەلی ئەڵمانیا دەرکەوت، کە ژنێکە توانایەکی بەھێزی ھەیە و دەتوانێت گەلی ئەڵمانیا زیاتر بەرەو پێشەوەبەرێت و لە کۆمەڵێک تەنگەژەی گەورەی سیاسی و ئابووریی جیھانی و ناوخۆیی بیپارێزێت. ھەرچەندە ئەمیش لە رەخنە و خاڵی لاواز بەدەر نییە.\nبەڵام ئەوەی بەلای منەوە گرنگە ئەوەیە، ھەرچەندە ئەڵمانیا خاوەنی سیستمێکی دیموکراسییە و گەلێکی ھۆشیاریشە، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە کاریزما رۆڵی لە سیاسەت و بیرکردنەوەی خەڵکیدا نییە، ئەوەتا بینیمان ھەر لەپاش نەمانی مێرکل لە سیاسەتدا، گەلی ئەڵمانیا ئامادە نەبوو، دووبارە دەنگ بداتەوە بە پارتەکەی مێرکل، ئەم بێ متمانیەییەش کۆمەڵێک ھۆکاری ھەیە، راستە خەڵکی ئەڵمانیا حەزی بە گۆڕینی ڤیگەری سیاسییە، ھەروەھا لە سیاسەتەکانی پارتی دیموکرات مەسیحی بێزارن، بەڵام دووبارە نەمانی مێرکل رۆڵی سەرەکی ھەبوو لەم بڕیارەی گەلی ئەڵمانیادا.\nنەک تەنھا لەم رووداوە سیاسییە بەڵکو کاتێک سەیری مێژووی سیاسی خۆرئاوا و خۆرھەڵات دەکەین، دەبینین ھێشتا کاریزما رۆڵی بەرچاوی لەناو سیاسەتدا ھەیە. راستە کاریزما لایەنی باشی ھەیە لە کۆکردنەوەی خەڵکی و کاری دەستەجەمعی و خێراکردنی جووڵانەوەی سیاسی، بەڵام نابێت ئەوەشـمان لەبیر بچێت، ھەمیشە بوونی کاریزما مەترسییەکی گەورە بووە بۆ سەر ژیانی ئازادیی و دیموکراسی، چونکە کاریزما دەبێتە ھۆی لەدایکبوونی کەسایەتی ستەمکار و دیکتاتۆر، ھەروەھا خەڵکیش بەرەو نەفامیی و جەھلی سیاسی دەبات، کە ئەمەش وڵاتانی جیھان بەرەو جەنگ و شکستی گەورە دەبات، چونکە ئەگەر گەل ھەموو دەسەڵات و ئیرادەی خۆی رادەستی کەسێک کرد، ئەوا زۆر ئاسانە خەڵکی بەرەو نەھامەتی بەرێت و حوکمێکی دیکتاتۆری و ستەمکار دروست ببێت.\nھەربۆیە دەبینین کاتێک سەرکردەیەکی کاریزمی نامێنێت، ئەو جووڵانەوەیە یان حزبە سیاسییە تەنانەت دەوڵەتەکەش، رووبەڕووی کێشەی گەورەی سیاسیی دەبێتەوە و کەس ناتوانێت جێگەی بگرێتەوە و بەردەوامی بە ژیانی سیاسی بدات. ھەربۆیە ھیچ کاتێک لەگەڵ بوونی کەسانی کاریزمیدا نیم و لەو باوەڕەدام چەندە سوودی ھەیە، دە ھێندە زیانی ھەیە بۆ ژیانی سیاسی، بەتایبەتی لە خۆرھەڵاتدا.


سعودیـیه وه‌باڵی توندوتیژیـیه‌كانی لوبنان ده‌خاته ئه‌سـتۆی ئێران\nوڵاتی عه‌ره‌بسـتانی سعودیـیه وه‌باڵی ئه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێت هه‌وڵی كوده‌تای ئه‌م دوایـیه‌ی ناو لوبنانی خسته ئه‌سـتۆی ئێرانه‌وه، داواشی له وڵاتانی هه‌رێمه‌كه كرد كه ده‌سـتێوه‌ردانی له كاروباری سیاسی لوبناندا نه‌كه‌ن.\nڕۆژی سێشه‌ممه وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عه‌ره‌بسـتانی سـعودیـیه به‌ڕێز سـعود ئه‌لفه‌یسه‌ڵ بۆ په‌یامنێرانی ڕاگه‌یاند كه پـشـتیوانی ئێران بۆ توندوتیژی له لوبناندا ڕه‌نگه زیان به په‌یوه‌ندیـیه‌كانی ئێران له‌گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی وئیسلامیدا بگه‌یه‌نێت. ئێران و سوریا ناسراون به دابینكردنی پـشتیوانی بۆ كۆمه‌ڵی حزبوڵڵای شیعه.\nئه‌م گوتانه‌ی به‌ڕێز ئه‌لفه‌یسه‌ڵ له‌و ده‌مه‌دا دێته كایه‌وه كه سـوپای لوبنانی ڕایگه‌یاندبوو هێز به‌كارده‌هێنێت بۆ ڕاگرتنی شه‌ڕی نێوان میلیشـیاكانی لایه‌نگری حكومه‌ت و هێزه‌كانی ئۆپـۆزیسـیۆن كه حزبوڵڵا ڕابه‌رایه‌تیـیان ده‌كات.\nهه‌تا ئێسـتا سوپای لوبنان خۆی دوره‌په‌رێز له توندوتیژی ڕاگرتبوو ئه‌وه‌ی ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ی ڕابردوو له به‌یرووت هه‌ڵـگیرسـا و پاشـان به شـوێنه‌كانی تری وڵاتدا بڵاوبۆوه. ده‌رئه‌نجام به‌لای كه‌م 62 كه‌س كوژران و 200 كه‌سی تریش برینداربوون.


زانیاریی گرنگ لەبارەی ئاواره سووریاییەکانی ناو توركیا\nپتر لە 3 ملیۆن و 618 هه‌زار هاووڵاتیی سووریایی ئاوارەی توركیا بوون\nکارزان گلی 11/02/2019 - 14:51 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت\nبه‌گوێره‌ی ئه‌و زانیارییانه‌ی له ده‌زگا فه‌رمییه‌كانی توركیا بڵاو كراونه‌ته‌وه، 3 ملیۆن و 618 هه‌زار و 624 هاووڵاتیی سووریایی وه‌كوو ئاواره له توركیا ده‌ژین، به‌ڵام له‌و ژماره زۆرە، ته‌نیا 143 هه‌زار و 603 ئاواره له كه‌مپه‌كاندا ده‌ژین و ئه‌وانی تر به‌سه‌ر شاره‌كانی توركیادا دابه‌ش بوونه و تاوه‌كوو ئێستاش 79 هه‌زار و 820 هاووڵاتیی سووریایی توانیویانه ببنه خاوه‌نی ره‌گه‌زنامه‌ی توركی.\nسوله‌یمان سویلو، وه‌زیری ناوه‌خۆی توركیا له كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا ئاشكرای كرد، بۆ هه‌ڵبژاردنی شاره‌وانییه‌كانی توركیا، 53 هه‌زار و 99 ئاواره‌ی سووریایی بۆیان هه‌یه ده‌نگ بده‌ن، چونكه ره‌گه‌زنامه‌ی توركیایان به‌ده‌ست هێناوه.\nله‌دوای به‌رپابوونی شه‌ڕی ناوه‌خۆ له سووریا له 2011، به‌گوێره‌ی ئه‌و زانیارییانه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی كۆچ و كۆچبه‌ران له وه‌زاره‌تی ناوه‌خۆی توركیا بڵاوی كردووه‌ته‌وه، 3 ملیۆن و 618 هه‌زار و 624 سووریایی ئاواره‌ی توركیا بوونه، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی زۆری به‌سه‌ر ژیانی سۆسیال له توركیادا هه‌بووه، چونكه ئه‌و سووریاییانه له رووی كولتوور و زمان و زۆر شتی تر ته‌واو جیاوازن له هاووڵاتیانی توركیا.\nزۆرترین ئاواره‌ی سووریایی\nبه‌گوێره‌ی ئه‌و زانیارییانه بێت، كه رێكخراوی یونسێف بڵاوی كردووه‌ته‌وه، توركیا زۆرترین ئاواره‌ی سووریایی لێ نیشته‌جێیه. هه‌روه‌ها له 81 شاری توركیا، هیچ شارێك نییه كه ئاواره‌ی سووریایی لێ نه‌بێت، ته‌نانه‌ت له هه‌ندێك شار ژماره‌ی سووریایی و هاووڵاتیی تورك وه‌كوو یه‌ك وان.\nئیسته‌نبۆڵ ناویان تۆمار ناكات\nرۆژنامه‌ی (سۆزجو)ـی توركی بڵاوی كردووه‌ته‌وه، كه ئیسته‌نبۆڵ له‌چاو شاره‌كانی تری توركیا، زۆرترین ئاواره‌ی سووریایی له‌خۆ گرتووه. ته‌نیا له ئیسته‌نبۆڵ 557 هه‌زار و 694 ئاواره‌ی سووریایی لێیه و له‌مه‌ودواش ئه‌و شاره هیچ هاووڵاتییه‌كی تری سووریایی وه‌كوو ئاواره وه‌رناگرێت.\nله‌مه‌ودوا هه‌ر ئاواره‌یه‌كی سووریایی بیه‌وێت بچێته ئیسته‌نبۆڵ و وه‌كوو ئاواره ناوی له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی كۆچ و كۆچبه‌ران تۆمار ناكرێت، چونكه توانای وه‌رگرتنی ئاواره‌ی نه‌ماوه.\nله كیلیس ژماره‌یان وه‌كوو یه‌كە\nشاری كیلیس ژماره‌یه‌كی زۆری ئاواره‌ی سووریایی لێیه، چونكه ئه‌و شاره له‌سه‌ر سنووری سووریایه و ئاواره‌ی سووریایی به‌ئاسانی ده‌گەنه ئه‌و شاره. به‌گوێره‌ی زانیارییه‌كان بێت، له كیلیس ژماره‌ی دانیشتوانی تورك و ئاوارەی سووریایی له یه‌كترییه‌وه نزیكن و ته‌نیا 6 هه‌زار و 326 هاووڵاتیی تورك زیاتره له سووریایی. كه‌مترین ئاواره‌ی سووریاییش كه‌وتوونه‌ته شاری بایبورت، كه ژماره‌یان ته‌نیا 32 ئاواره‌یه.\nئاواره سووریاییە‌كانی توركیا زۆربه‌یان به كاسبییه‌وه خه‌ریكن و رۆژانه بۆ بژیویان قورسترین كار ده‌كه‌ن. به‌شێكی زۆری ئه‌و سووریاییانەش به‌بێ بیمه‌ی كار كار ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش وای كردووه، خاوه‌ن كاره‌كان هاووڵاتیی تورك وه‌رنه‌گرن و روو له ئاوارەی سووریایی بكه‌ن. زۆر له خاوه‌ن كاره‌كانیش ستەمی زۆر له‌و سووریاییانە ده‌كه‌ن و زۆرجار پاره‌ی كرێیان ناده‌نێ، ئه‌وانیش ناتوانن داوای یاسایی تۆمار بكه‌ن، چونكه به‌دزیی حكوومه‌ته‌وه كار ده‌كه‌ن.\nبه‌گوێره‌ی زانیارییه‌كانی ژووری سه‌رتاشیی ئیسته‌نبۆڵ بێت، سووریاییه‌كان به‌شێكی زۆریان به سه‌رتاشییه‌وه خه‌ریكن و ته‌نیا له ئیسته‌نبۆڵ، كه به فه‌رمی ناویان تۆمار كراوه، 60 دوكانی سه‌رتاشیی تایبه‌ت به سووریاییه‌كان هه‌یه. هه‌روه‌ها ده‌یانی تریش به نایاسایی له ئیسته‌نبۆڵ كراونه‌ته‌وه و بۆ خۆدزینه‌وه له باج ناوی خۆیان له ژووری سه‌رتاشیی ئیسته‌نبۆڵ تۆمار نەکردووە.\nپارتێكی نوێ لە ئاكپارتیی دەسەڵاتداری توركیا جیادەبێتەوە\nگۆرانیبێژێكی ناوداری كورد لە توركیا كۆچی دوایی كرد


Asrin Askendery - Gott braucht frische Luft\nنازانم ئەم هەواڵە لە ناو ئەو هەموو هەواڵە پر لە مەرگ و نەخۆشی و شەڕەدا چەندە دەتوانێ گرنگ بێ؟ بەڵام باش دەزانم ئەوە وزە و ورەی هونەرە کە دەتوانێ لەم دەغەڵبازارەی مان و نەمانەدا بوێرێ بێژێ «اناالحق»، بوێرێ بێژێ لەم زەڵکاوی شەڕ و بێ هیوایەدا مزگێنی رۆژێ نوێم پێیە. ئەرێ هەر تەنیا پێویستە وەک چۆن نیچە لە دەستپێکی ئانتی کریستدا دەبێژێ «مرۆڤ دەبێ هێندە بێ خەم بووبێ کە قەت نەپرسێ ئاخۆ دەرخستنی ڕاستی سوود بەدیدێنێ، یان کارەسات دەخولقێنێ... جۆرێک تینوێتی بەهێز بۆ ئەو پرسانە کە ئەمڕۆ کەس ناوێرێ قەرەیان بکەوێ: بوێری لەئاست شتی قەدەغە. جۆرێک بوێری دیاریکراو بەرەو دەڤەری تووش و تووناوتوون. چەشنێک ئەزموون لە حەفت خوانی تەنیایی. گوێیەکی نوێ بۆ دەنگێکی نوێ. چاوانی نوێ بۆ دوورترین. وێژدانێکی نوێ بۆ ئەو ڕاستیانەی کە تا ئێستا کپ و لاڵن. ویستنی ستایلێکی بەشکۆ، پوخت و پەرداخ: بەچەشنێک کە هەم هێز و تاوشت، هەم شەوق و شەیدایی خۆی بپارێزێ... ڕێزی خۆی بگرێ، خۆی خۆش بووێ، ئازادی ڕەهای بۆ خۆی بووێ.»\nمێژووی وێنه، له یه‌كه‌مین هێڵه ساده‌كان كه مرۆڤ به پارچه‌یه‌ك خه‌لۆز یان له‌تێک چه‌وری له‌سه‌ر به‌ردێك نه‌خشاندویه ده‌سپێده‌كات و له‌ماوه‌ی تێپه‌ڕاندنی هه‌زارتۆوه‌كانی نیگاركشی، نه‌خشی به‌رجه‌سته، گرافیك، فۆتۆگرافی و ئه‌نیمه‌یشێن گه‌یشتۆته وێنه ئاڵۆزه دیجیتالیه‌كانی ئه‌مڕۆ كه به‌كه‌ڵك وه‌رگرتن له جۆره‌ها مێتۆدی پێشكه‌وتووی ئه‌له‌كته‌رونیكی، مرۆڤ توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه كه له پشت و ناوه‌وی شته‌كانه‌وه وێنه بگرێ.\nله قوڵایی كاكه‌شانه‌كان و ئه‌و شوێنه‌نانه كه هه‌رگیز لێی نه‌بووه به جۆره‌ها مه‌به‌ستی هونه‌ری، زانستی یان كاربوردی (پراکتیکاڵ) گه‌لێ وێنه‌ی رێئال به‌رهه‌م بێنێ. له سه‌رانسه‌ری ئه‌م مێژووه دوور و درێژه‌دا، واته هه‌ر له یه‌كه‌مین وێنه‌ی ساده و ریالیستی مرۆڤ له‌سه‌ر دیواری ئه‌شكه‌وته‌كانه‌وه بگره تاكۆ ئه‌مڕۆ كه ده‌توانین ئاڵۆزترین و سه‌رسورهێنه‌رترین وێنه به‌جۆره‌ها مه‌به‌ست و ئامانج به‌رهه‌م بێنین، به‌رده‌وام بزوێنه‌رێك هه‌بووه كه مرۆڤی هانداوه که وێنه بگرێت. چاوخشاندنێك به كتێبی مێژووی هونه‌ر دا پیشان ده‌دات که یه‌كه‌مین وێنه‌كانی مرۆڤ ئه‌و وێنانه‌ن كه له سرۆشت بۆ وێنه له هه‌تاو، مانگ و كێو و روبار گرتونی و ژیانی مرۆڤ به پێوه‌ندی به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا پێكدێت، یان ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه سه‌رچاوه‌ی ژیانی مرۆڤ پێکدێنن.\nمرۆڤی ئه‌مڕۆش له‌به‌رانبه‌ر جۆره‌ها هه‌ڕه‌شه دایه كه له گه‌وهه‌ر و ناخی ژیانی ئه‌مڕۆوه سه‌ر هه‌ڵده‌ده‌ن.\nجۆره‌ها نه‌خۆشی كه هاوكات له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنی زانست ناسراون و ته‌نانه‌ت له‌ماوه‌ی ئه‌م چه‌ند ده‌یه‌دا پێکهاتوون، شه‌ڕ و شۆرشه‌كان، كوشتنی به‌كۆمه‌ڵ، پێشبركێی چه‌ك و چۆله‌كان، پیسبوونی ژینگه، که‌م‌بوونی سه‌رچاوه‌کان، خانوو به‌ره، ته‌ندروستی، هه‌ژاری، تێروریزم، ئه‌شكه‌نجه و زیندان و له‌سێداره‌دانی سیاسی و ئه‌و زوڵم‌و سته‌مه‌ی كه له‌ئاكامی ده‌سه‌ڵاتخوازی و توتالیتاریزم و حكومه‌تی ئایدولۆژیك دا به‌سه‌ر خه‌ڵكانێكی زۆری وڵاتانی دنیادا ده‌سه‌پێندرێت و هه‌موو ئه‌مانه هه‌ڕه‌شه‌ن كه به‌گشتی و به شێوه جۆرواجۆر بابه‌ت و سوژه‌ی خۆلقاندنی به‌رهه‌می دیدارین بۆ مرۆڤی ئه‌مڕۆ له چه‌ندین بواری جۆراوجۆری، سینه‌ما، ئه‌نیمه‌یشێن، نیگاركێشان، فۆتۆگرافی و... هتد\nکاتێ دەستم بە پرۆژەی «خوا پێویستی بە هەوای تازەیە» سەردەمی داعش بوو، ئێستە کە کۆتایی پێدێ و بڕیارە نمایش بکرێ تاڵێبان گەراوەتەوە.\nپرۆژەی وێنەگری «خوا پێویستی بە هەوای تازەیە» پاش چوارساڵ کار و خوێندنەوە بڕیارە ٤ی سپتەمبەر لە شاری شتاتهاگن لە پێشانگایەکی گرووپیدا لەگەڵ بەرهەمی دوو هونەرمەندی ئاڵمانی دیکە نمایش بکرێ.\nئەم پێشانگایە تا ئەم چرکە پێکهاتووە لە١٤٠٠ وێنەی رەش و سپی و یەک وێنەی رەنگی، هەڵبەت پێدەچێ رێژەی وێنە رەنگییەکە زیاتر ببێ.\nهاوکات لەگەڵ ئەم پێشانگایە کورتە فیلمێکیش نمایش دەکرێ هەروەها یەکەمین کتێبی وێنەگریەکەشم لەگەڵ ئەم پێشانگایە چاپ و بڵاو دەبێتەوە (هەڵبەت ئەگەر تا ئەوکاتە لە چاپخانە هاتبێتەو)، کە پێکهاتووە لە پێشەکییەک لە خۆم و زۆربەی ئەو فۆتۆوانەی کە ئەم دە ساڵە بەرهەم هاتوون هەروەها تێکست و تایتلی وێنەکان کە بە سێ زمانی کوردی، ئاڵمانی و ئینگلیزییە.\nئەو دوو وێنەیە کە لێرە بڵاو بووەتەو نموونەیەک لەو وێنانەیە کە کارم لەسەر کردووە.\nئەو کاتەی ئەم رستەیە «خوا پێویستی بە هەوای تازەیە» لە زەینمدا دروس بوو، هیچ بیرم لەوە نەدەکردەو، کە چەند چرکە و خۆلەک و سەعات و رۆژ و مانگ و ساڵ پێویستە بۆ ئەوەی بیناسم و لێ تێبگەم؟ بیرم لەوە نەدەکردەو بە چ سایزێ و چەند وێنە پێکدێ؟ تەنیا دەمزانی ئەم رستەیە لە پێویستییەکەوە دێ، پێویستییەک، کە لە ناخمدا هەستم پێکردووە. هەر ئەو کات دەستم کرد بە وێنەگرتن، چەند وێنەم گرت، ئەگەرچی یەک، دووان لە وێنەکان بوون بە بەردی بناغەی پرۆژەکە، بەڵام بۆ ماوەیەک وازم لێ هێنا، چون دەمزانی پێویستی بە کات و تێفکرینە. رۆژ و مانگ و ساڵ تێپەڕین، ئەگەرچی لە رواڵەتدا وازم لە کارەکە هێنابوو، بەڵام لە دەروون و خەیاڵدا بەردەوام لەگەڵی دەژیام. بۆیە دەستم کرد بە گەڕان و بەدواداچوون و خوێندنەوە، لە گەرما و سەرما و بەفر و بۆراندا بیرم لێدەکردەو پرسیارم دەکرد، دین چییە؟ گرنگی بۆ مرۆڤ چەندە؟ ئەی فەلسەفە چییە؟ پێوەندی دین و فەلسەفە کامەیە؟ ئەی دینی ئیسلام و ئیسلامی سیاسی چ پێوەندییەکیان پێکەوە هەیە؟ چەند گرنگە دینی کورد ئیسلام یان زەردەشت یان میترا بێ؟ ئەی دینی کاپیتالیسم یانی چی؟ خواکانی سەردەمی کاپیتالیسم و چاخی پێوەندییەکان کامانەن؟\nپرۆژەی کۆمەڵە فۆتۆی «خوا پێویستی بە هەوای تازەیە»، کە ماوەی چوار ساڵە کاری لەسەر دەکەم، پێکهاتووە لە ١ +١٤٠٠ وێنە، بە روانگەیەکی فەلسەفی و کریتیک لە پرۆسەیەکی دیالیکتیکیدا هەوڵ ئەدات کۆمەڵێ پرسیاری بنەڕەتی و گەوهەری بوورۆژێنێ و ببێتە هۆی رۆشنگەری و پێکهێنانی دیسکۆرس و وێژمانی نوێی. هاوکات لەگەڵ ئەو کۆمەڵە فۆتۆیە، کورتە فیلمێکی دیکۆمێنتاریش پێشکەش دەکرێ. ئەم پرۆژەیە بڕیارە لە مانگی سپتەمبەر لە پێشانگاییەکدا لەگەڵ بەرهەمی دوو هونەرمەندی ئاڵمانی دیکە نمایش بکرێ.


عێراق 27/07/2021 - 08:45 هەرمان خالید\nنووسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عێراق ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکەی کازمی و سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرا دەکات.\nشەوی دووشەممە 26-7-2021، مستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق لە واشنتن لەگەڵ جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا کۆ بووەوە.\nنووسینگەی راگەیاندنی مستەفا کازمی لە بەیاننامەیەکدا ناوەڕۆکی دیدارەکەی ئاشکرا کردووە، کە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق لە بوارەکانی ئەمنی، ئابووری، رۆشنبیری، خوێندن و تەندروستی لەخۆ گرتبوو.\nهەروەک لە بەیاننامەکەدا هاتووە: سەرۆک وەزیرانی عێراق و سەرۆکی ئەمریکا رێککەوتوون لەسەر کشانەوەی هێزە شەڕکەرەکانی ئەمریکا لە عێراق تاوەکو رۆژی 31-12-2021، پاڵپشتیکردنی تەکنینیی هێزە عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکاوە و گۆڕانی ئەرکی هێزەکان لە هێزی شەڕکەرەوە بۆ هێزی مەشق پێکردنی هێزە عێراقییەکان.\nهەر لە کۆبوونەوەکەدا، جۆ بایدن جەختی لە پاڵپشتیی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختەی پەرلەمانی عێراق لە رۆژی 10-10-2021 کردووەتەوە.\nپێدانی دەرفەتی وەبەرهێنان بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە، بەشێکی دیکەی تەوەری گفتوگۆکان بووە، بەشێوەیەک، کە عێراق زەمینەی لەبار بۆ وەبەرهێنانی کۆمپانیا ئەمریکییەکان بڕەخسێنێت.\nهەر لە بەیاننامەکەدا، نووسینگەی راگەیاندنی کازمی رایگەیاندووە: کازمی و بایدن گفتوگۆشیان لەبارەی هەماهەنگیی واشنتن و بەغدا لە رووبەڕووبوونەوەی پەتای کۆرۆنا کردووە و بایدن ئامادەیی وڵاتەکەی بۆ دابینکردنی پێکوتەی کۆرۆنا بۆ عێراق، نیشان داوە.


مەلا خدر ئەندامی دەستەی راگەیەنەری رەوتی گۆڕینی دیموكراسیی "رەگ" لەرێی ئەم دیمانەیەوە\nدیمانە: ستیڤان ئەحمەد "شەمزینانی"\nمەلا خدر ئەندامی دەستەی راگەیەنەری رەوتی گۆڕینی دیموكراسیی "رەگ" لەرێی ئەم دیمانەیەوە ئاماژە دەدا بەوەی بڕیاری دەركردنیان لەیەكێتی ناشەرعییەو پاشان سەركردایەتی ئێستای یەكێتی بەناشەرعیی لەقەڵەم دەدات ولەسەر پرسی هەڵبژاردن، دەڵێت رەگ لیستی نابێت بەڵام دەنگ دەدەن بەلیستێك دەدەن گۆڕان بكات، دواتر دەڵێ مەرجمان بۆ گفتوگۆ لەگەڵ سەركردایەتی ئێستای یەكێتی هەڵوەشاندنەوەی بڕیاری دەركردنمان وهێنانەدی ئەو داواكارییانەیە لەراگەیاندنی رەگدا بڵاومانكردۆتەوە.\nستیڤان: بارودۆخی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان رۆژ بەرۆژ ئاڵۆزیی زیاتر بەخۆیەوە دەبینێت، تا ئەو ئاستەی فەرید ئەسەسەرد رایدەگەیەنێت چاوەڕوانی دوو یەكێتی بن، بێگومان مەبەستی یەكێتییەكە بەسەرۆكایەتی مام جەلال ویەكێتییەكی تر بەسەركردایەتی كاك نەوشیروان. بەبۆچوونی ئێوە ئایا یەكێتی بەرەو پارچە پارچە بوون دەڕوات یاخود بەپێچەوانەوە هەموو گروپەكان بەرژەوەندیی یەكێتی دەخەنە سەرو هەموو شتێكەوە بەوەی سەرباری هەر ناكۆكیی وبۆچوونێكیان یەكگرتووی ریزەكانی یەكێتی دەخەنە پێش هەر شتێكەوە؟.\nمەلا خدر: ئەو وەزعەی یەكێتی تێكەوتووە هەموو لەئەنجامی هەڵەی تەوەری دەسەڵاتدارانی یەكێتییەوەیە. چەندین جا چ بەتاك وچ بەكۆمەڵ دەستپێشخەریی باشكراوە بۆ باشكردنی وەزعی یەكێتی. بۆ چارەسەركردنی گیروگرفتەكان پڕۆژەی باش پێشنیار كراوە بەڵام دەسەڵاتدارانی ناو یەكێتی بۆ بەرژەوەندیی تایبەت وبنەماڵەیی خۆیان هەموو ئەو هەوڵە دڵسۆزانەیان پشتگوێخستووەو ئاوڕیان لێنەداوەتەوەو بگژە دژیشی وەستاونەتەوە. تا وایلێهات چ لەناوەوە چ لەدەرەوەی یەكێتی بەزەقیی ناكۆكی وئاڵۆزیی وگیروگرفتەكان بەروونی دەبینن. ئێمەش وەك رەگ هەوڵی ئەوەماندا یەكێتی بخەینەوە شاڕێی خەباتی خۆی. گۆڕینی وەزعی یەكێتی چ بەباشی چ بەرەو خراپتریی بەندە بەو سیاسەتەی دەسەڵاتدارانی ناو یەكێتی پەیڕەوی دەكەن، لەبەرئەوە هیچ گرەنتییەك نییە یەكێتی تاسەر بەیەكپارچەیی بمێنێتەوە، چونكە بەلای دڵسۆزانی گەلەوە، كورد وبەرژەوەندییەكانی لەسەرووی بەرژەوەندییەكانی یەكێتی بەتایبەتی وگشت حیزبە كوردستانییەكانە. چونكە حیزب ئامڕازی هێنانەدی ئامانجەكانە. جالەبەرئەوە ئەوە هەموو سیناریۆكان كراوەن، بەڵام لەدواشیكردنەوەدا پەیوەندیی بەو سیاسەتەوە هەیە دەسەڵاتدارانی یەكێتی پەیڕەوی دەكەن.\nستیڤان: دیتنێك پێیوایە رەوتی گۆڕینی دیموكراسیی "رەگ" رووەكی تری باڵی ریفۆرمە كەنەوشیروان مستەفا سەرپەرشتیی دەكات، ئایا تاچەند ئەو بۆچوونە نزیكە لەراستییەوە رەگ كارتێكی تری گووشاری باڵی ریفۆرمە بەسەر باڵی خەتی گشتییەوە؟. ئایا پەیوەندیی رەگ بەباڵی ریفۆرم وخودی نەوشیروان مستەفاوە چییە؟.\nمەلا خدر:ئێمە وەك رەگ خۆمان راگەیاندووە بەمەبەستی سەرەكی باشكردنی وەزعی یەكێتی ولەو رێگەیەشدا چاكسازیی لەسیستمی حوكمڕانیی كوردستاندا، لەبەرئەوە زۆر ئاساییە خاڵی هاوبەش لەنێوان ئێمەو كاك نەوشیروان وئەو برادەرانەی باڵی ریفۆرمیشدا هەبێت. ئێمە پەیامی خۆمان هەیەو پەیامەكەشمان بەئاشكرایی راگەیاندووەو دەمانەوێ گۆڕانی بنەڕەتی لەسیاسەت وپەیام وپێكهاتەی یەكێتی ئەنجام بدەین، بەو ئاقارەدا كە لەخزمەت وبەرژەوەندیی خەڵكی كوردستان بێت. گومانی تێدا نییە خاڵی هاوبەش لەنێوان ئێمەو خەڵكانی تریشدا دەبینرێت، بەگوێرەی گۆڕان وهەلومەرجەكانیش جۆری پەیوەندیی وشێوازی كاركردنمان هاوتەریب دەبێت.\nستیڤان:تێبینی دەكرێت رەگ زۆرتر لەناو رێكخستنەكانی دەرەوەی وڵاتی یەكێتیدا بەهێزە، بەپێچەوانەوە لەناوخۆی كوردستان رەگ دەنگێكی زۆركزە، پێتوایە رەگ لەو دوورییەوە قورساییەكی وەك ئەوەی باڵی ریفۆرم دابنێت لەسەر سیاسەتی گشتیی یەكێتی؟ ئایا رەگ پلانی چییە بۆئەوەی لەناوخۆی وڵات بەهێزبێت بەتایبەت لەم سەروەختە پڕ كێشمەكێشەی یەكێتی نیشتمانییدا؟.\nمەلا خدر: هێزو توانای رەگ لەكوردستان هەر لەسەرەتاوە زۆرباش بوو، خەڵكێكی زۆر لەپلە جیاجیاكانی یەكێتی ودەرەوەی یەكێتی لەگەڵ رەگ بوون، هەندێك لەوانەش قەت لەناو هیچ حیزبێك كاریان نەكردووە. لەو رۆژەوەش راگەیاندنەكەمان راگەیاندووە، سەدان ئەندام وكادێری یەكێتی تر بەتەلەفۆن وئیمێل پەیوەندییان پێوە كردووین وپشتیوانی خۆیان بۆ ئامانجەكانی رەگ دەربڕیوە. خەڵكێكی زۆر تەنانەت ئامادەن بەئاشكرا وەك ئەوانەی ئەوروپاو ئەمەریكاو ئوسترالیا، پشتیوانی خۆیان بۆ رەگ دەربڕن، بەڵام ئێمە پێمان باشنەبوو ئەوە بكرێت. چونكە نامانەوێ تەوەری دەسەڵاتداری ناو یەكێتی هەمان ئەو رق ونەفەسكورتییەی بەرامبەر ئێمە بەكاریانهێنا لەبەرامبەر ئەوانیشدا بیكەن وببێتە مایەی نانبڕانی خەڵك وتووشی گیروگرفت وژیان تاڵكردن بن. هەر بۆیە نەمانویستووە لەناوەوە شێوازی كاركردنمان وەك دەرەوەی وڵات بێت.\nستیڤان: هەڵبژاردنەكانی كوردستان بەڕێوەیە، هەرچەندە دەنگۆی ئەوە هەیە ئەو هەڵبژاردنە لەكاتی خۆیدا ئەنجام نادرێت بەڵام ئەو هەڵبژاردنە لەئەمساڵ تێپەڕناكات، رەگ چۆن خۆی بۆ ئەو هەڵبژاردنە ئامادە دەكات؟. ئایا بەلیستی تایبەتی خۆی بەشداریی دەكات یان دەچێتە هاوپەیمانێتییەوە لەگەڵ لیستەكانی تری وەك لیستی ریفۆرم یان لیستی هەڵۆی ئیبراهیم ئەحمەد؟.\nمەلا خدر: ئێمە لیستی تایبەتی خۆمان نابێت وتائێستاش لیستە ئینتخابییەكان ئاشكرا نەكراون، دواتر هەڵوێستی رەسمی خۆمان لەكاتی خۆیدا رادەگەیەنین. خەڵكی كوردستان ئەزموونێكی تاڵیان لەسەر حكومڕانی 18 ساڵی رابردوودا هەیە، چ بەدوو ئیدارەیی وچ بەهاوبەشیش "یەكێتی وپارتی" كەدەسەڵاتیان قۆرخكردووە. دەسەڵاتدارانی كوردستان لەو ماوەیەی حوكمڕانیدا لەدابینكردنی سادەترین خزمەتگوزاریی بۆ كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان شكستیان هێناوە، لەگێڕانەوەی كەركووك وهەموو ناوچە دابڕاوەكان شكستیان هێناوە، لەئاوەدانكردنەوەی گوندەكان شكستیان هێناوە، خەڵكی كوردستانیان لەكۆمەڵێكی بەرهەمهێنەرەوە كردووە بەكۆمەڵێكی بەرخۆر. لەچارەسەركردنی باروگوزەرانی گەنجان وژنان شكستیان هێناوە، لەپەیڕەوی سیستمێكی ئیداریی، سیاسیی، دارایی، شكستیان هێناوە، لەبەدەزگاكردنی دامودەزگاكانی هەرێم شكستیان هێناوە، لەدەسەڵاتدا شەفاف نەبوونە لەرووی ئیداریی وماڵیی، بڕیاردان لەپشت پەردەوە بووە. ئەم هەموو سیاسەتە چەوتانەی دەسەڵاتدارانی هەرێم خەڵكی كوردستانیان بێئومێد كردووەو متمانەیان بەدەسەڵات نەماوە بۆیە خەڵك تینووی گۆڕانن. ئێمە بەدڵنیاییەوە پشتگیریی خۆمان دەردەبڕین بۆ لیستێك لەگەڵ پەیامی ئێمە نزیك بێت، لیستێك بێت هەوڵبدات یاسا سەروەر بێت، دادوەریی كۆمەڵایەتی بێنێتەجێ، دەسەڵاتەكان لێك جیابكاتەوە، كاندیدەكانی بتوانێت داكۆكی لەمافەكانی خەڵك بكات، كۆمەڵێكی شارستانی دابمەزرێنێت و شەفافییەت لەهەموو بوارەكان بێنێتەدی. لیستێك بێ هەوڵدا بەبەرنامە چارەسەری كێشە نەتەوایەتییەكان بكات لەسەرو هەموویانەوە كەركووك وناوچە دابڕاوەكان، نوێنەرو دابینكەری داخوازییەكانی هەموو چین وتوێژەكانی كۆمەڵگای كوردستان بێت. بەرنامەیەكی بەرفراوان ودیاری بۆ هەموو بوارەكانی ژیان هەبێت. ئێمە بەدڵنیاییەوە پشتگیریی لەلیستێكی ئەوها دەكەین. هەر بۆیە ئێمە بەوردیی ولەنزیكەوە بەرنامەی هەموو ئەو حزب وكیان ورێكخراوانە تاووتوێ دەكەین وئنجا بڕیاری خۆمانی لێدەدەین.\nستیڤان: دەستەی راگەیەنەری رەگ "خۆت یەكێك بوویت لەوانە" بەفەرمیی لەریزەكانی یەكێتی دەركران، میدیای فەرمیی یەكێتی وخودی وتەبێژی مەكتەبی سیاسیی هێرشی زۆریان كردە سەر رەگ وهەڵسوڕێنەرو دامەزرێنەرانی. پێتوایە لەوكاتەی یەكێتی ئێوە رەتدەكاتەوە بتوانن كاریگەریی جیدیتان لەسەر ئەو حیزبە هەبێ بەئاقاری ریفۆرم ونوێكردنەوە؟ ئایا خۆتان گەشبینن كەدەتوانن كاریگەریی ئیجابیی لەسەر یەكێتی دابنێنن؟.\nمەلا خدر: یەكێتی ئێمە رەتدەكاتەوە، دەسەڵاتدارانی ناو یەكێتی خۆیان شەرعییەتیان نییە، ئەوان ئێمە رەت دەكەنەوە. لەبەرئەوە ئێمە قورسایی وكاریگەرییمان لەسەر خەڵكی ناو یەكێتی، تەنانەت لەسەر دەسەڵاتدارانی ناو یەكێتیش هەیە. ئێمە كەپەنجە دەخەینە سەر برینەكان وشێوازی چارەسەركردنیان ئەوان زۆر بەتەنگە نەفەسییەوە وەڵامی نابەجێ دەدەنەوە. ئەو بڕیارەی بۆ دەركردنی ئێمە دایان لەلای خۆمان بەهیچمان وەرگرتووە چونكە ئێمە خۆمان بەخاوەنی یەكێتی دەزانین نەك ئەوان.\nستیڤان:دەنگۆی ئەوە هەیە رەگ لەداهاتوویەكی نزیكدا وەك پارتێكی سیاسیی نوێ دەستدەكات بەهەڵسوڕان و كاركردن، ئایا ئێوە بڕیارێكی لەو شێوەیەتان داوە بۆئەوەی ببنە پارتێكی سیاسیی سەربەخۆ؟. ئەگەر ئەو بڕیارەتان نەداوە كەواتە جێیگەی خۆیەتی بپرسین ئێوە دەتوانن چی بكەن لەداهاتوودا یان بەمانایەكی تر دەتانەوێت بۆ قۆناغێكی داهاتوو چۆن و بەكام شێوە كار بكەن؟.\nمەلا خدر:لەم قۆناغەدا بەتەمای دامەزراندنی حزب نین، بەڵام ئێمە بەدڵنیاییەوە دەورمان دەبێت لەهەر پرۆسەیەكدا لەبەرژەوەندیی گشتیی گەلەكەماندا بێت وپرۆسەی بەشارستانیكردنی كۆمەڵگای كوردیی بەرەو پێشەوە ببات بەتایبەتی بەدامەزراوكردنی سیستمی حوكمڕانیی لەكوردستاندا.\nستیڤان: یەكێتی وخودی تاڵەبانی چەند جارێك دانوستانیان لەگەڵ كۆمپانیای وشەو نەوشیروان مستەفا، ئەنجامداوە بەمبەستی گێڕانەوەیان بۆ نێو ریزەكانی یەكێتی، بەگوێرەی زانیارییەكان هەنووكە مام جەلال دەیەوێت ئەو كارە ئەنجام بدات تا نەوشیروان مستەفا بگێڕێتەوە بۆ ناو حیزبەكەی. ئایا تاوەكو ئێستا مەكتەبی سیاسیی یەكێتی بەفەرمیی لەگەڵتان باسی ئەوەی نەكردووە بگەڕێنەوە بۆ نێو ریزەكانی یەكێتی؟. ئایا لەكاتی دواكارییەكی لەوجۆرەدا چ مەرجێكتان هەیە تاوەكو بگەڕێنەوە نێو ریزەكانی حزبەكەی پێشووتان؟.\nمەلا خدر: تائێستا داواكاریی ئەو بابەتە نەكراوە. پەیامەكەی ئێمە بەروونی دیارە. تەوەری دەسەڵاتدار هیچ هەنگاوێكی جیددی وعەمەلییان نەناوە بۆ چارەسەركردنی ئەو قەیرانەی یەكێتی تێكەوتووە. هەربۆیەش بەرەسمی داوای ئاوا بەئێمە نەگەیشتووە. بەڵام ئەگەر دەسەڵاتدارانی یەكێتی بیانەوێ قسە لەگەڵ ئێمە بكەن، دەبێ ئەو بڕیاری دەركردنانەی لەدژی هەموو ئەوانەی پشتگیرییان لەرەگ كردووەو هەڵسوڕێنەرانی رەگیش بەرەسمی وبەئاشكرا هەڵبوەشێتەوە، ئامادەیی نیشان بدەن گفتوگۆ بكەن دەربارەی پەیامەكەی ئێمە بۆ گۆڕین وچاكسازیی ناو یەكێتی وسیستمی حوكمڕانیی كوردستان.\nعەبدولكەریم مامەند"مەلا خدر"ساڵی 1958لەگوندی قەرەبەگی سەر بەكەركووك لەدایكبووە. دەرچووی كۆلێجی كشتوكاڵی زانكۆی موسڵە. ساڵی 1977 پەیوەندیی كردووە بەكۆمەڵەی رەنجدەرانەوەو ساڵی 1980 بووە بەپێشمەرگە. تاكاتی ئەنفالەكان لێپرسراوی كەرتی رێكخستنی هەولێر بووە. هەڵگری بڕوانامەی ماستەرە لەكۆمپیوتەر. هەروەها ماستەری هێناوە لەبواری پەروەردەو فێركردن. قووتابی دواقۆناغی دكتۆرایە لەپەروەردە وئای تی. بەڕێوەبەری بەشی كۆمپیوتەرە لەیەكێك لەگەورەترین كۆلێجەكانی لەندەن.\nلەگەڵ سەرۆكی پارتی چارەسەری دیموكراتی كوردستان لەمەڕ هەڵبژاردن و قەدەغەكردنی لیستی هیوا\nهەڵبژاردن یەكێتی دوو لەت دەكات\nلیستی گۆڕان و ململانێی هەڵبژاردن


تێد کروز و بێرنی ساندەرس لە ویسکەنسن سەرکەوتن بەدەسـت دەهێنن\nی مانگی چوار ٠٦, ٢٠١٦\nئەنجامەکانی هەڵبژاردنە بەرایـیەکەی سەرۆکایەتی ئەمەریکا کە ڕۆژی سێشەممە لە ویلایەتی ویسکەنسن بەڕێوەچوو، نیشانی دەدەن لە پـێشبڕکێی کۆماریـیەکاندا سیناتۆر تێد کروز زۆرترین دەنگی بەدەسـتهێناوە و لە دیموکراتەکانیش سیناتۆر بێرنی ساندەرس سەرکەوتنی بەسەر هێلەری کلنتن تۆمارکرد.\nتێد کروز 48.2% ی دەنگی کۆماریـیەکانی ئەو ویلایەتەی بەدەسـتهێنا و بەوەش پشـتیوانی 36 نوێنەری بۆخۆی لەوێ مسۆگەرکرد. بەڵام دۆناڵد ترەمپی ملیاردێر 35.1% ی دەنگەکانی لەگەڵدا بوو، بەم ڕێژەیە پشـتیوانی 6 نوێنەری لە ویسکەنسن دەبێت. بەڵام جۆن کەیسک فەرمانڕەوای ویلایەتی ئۆهایۆ هەرچەندە 14.1% ی دەنگەکانی هەبوو، بەم ڕێژەیە پـشتیوانی هیچ نوێنەرێـکی بەدەسـت نەهێنا.\nلە پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان، تێد کروز وتارێـکی بۆ لایەنگرانی پـێشکەشکرد و تیایدا گوتی " ئەم سەرکەوتنە خاڵێـکی وەرچەرخانە لە پـێشـبڕکێی کۆماریـیەکاندا." باسی لەوەش کرد هەتا دوو هەفتە لەمەوبەر نیشانەکان لە بەرژەوەندی دۆناڵد ترمپ بوون.\nلە پـێشبڕکێی دیموکراتەکانیش سیناتۆر بێرنی ساندەرس 56.6% ی دەنگەکانی بردەوە و بەو ئەنجامە پـشتیوانی 47 نوێنەری لە ویسکەنسن بەدەسـتهێنا، هێلەری کلنتنی ڕکابەری 43.1% ی دەنگەکانی لەگەڵدا بوو، بەمەش پشـتیوانی 36 نوێنەری بەرکەوت.\nبێرنی ساندەرس سەبارەت بەم سەرکەوتنەی گوتی ئەم پـشتیوانیـیەی لە ئێسـتادا لێی دەکرێت وەهای کرد ئەو بۆچوونانە بوچەڵ ببنەوە کە پـێـیان وابوو واز لە پـێشـبڕکێـکە دەهێنێت.\nبەپـێی ئەم دوا هەڵبژاردنە ئەنجامە گشـتیـیەکان بەم شێوەیەیە:\nدۆناڵد ترمپ: 743 نوێنەر\nتێد کروز: 517 نوێنەر\nجۆن کەیسک: 143 نوێنەر\nهێلەری کلنتن: 1748\nبێرنی ساندەرس: 1058


باڤڵ تاڵه‌بانى هه‌ڕه‌شه له پارتى ده‌كات\n1413 جار بینراوە 24/1/2019 12:39 AM\nبافڵ تاڵەبانی لەگەڵ ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتی کۆبووەوە و جەختیکردەوە لە هیچ لایەنێکی قبوڵ ناکەین کادریان دەستگیربکات و ئاماژەی بەوەکرد کەرکوک شاری یەکێتییە و هیچ سازشێک لەو پرسەدا ناکەن.\nلە راگەیەنراوی کۆبوونەوەی بافڵ تاڵەبانی کورە گەورەی جەلال تاڵەبانی و ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتی نیشتیمانی کوردستاندا هاتووە "بافڵ تاڵەبانی جەختیکردووەتەوە چیتر یەکێتی پاشکۆ نابێت و بڕیاری سیاسیشمان سەربەخۆدەبێت".\nڕاگەیەنراوەکە ئەوەشی تێدا هاتووە بافڵ تاڵەبانی دووپاتیکردووەتەوە لە هیچ لایەنێکی قبوڵ ناکەن بە هیچ پاساوێک کادر و لایەنگرانی یەکێتی دەستگیربکات.\nبەگوێرەی ڕاگەیەنراوی کۆبوونەوکە بافڵ تاڵەبانی ئەوەشی خستوەتەڕوو "رێکەوتنی سیاسی لەگەڵ ھەموو ھێزەکان دەکەین و ئەوە تاکە مەرجمانە بۆ گفتوگۆکانمان لەبارەی پێکھێنانی حکومەتی نوێی ھەرێم".\nبافڵ تاڵەبانی ڕوونیشیکردووەتەوە "دڵنیابن پۆستی پارێزگار بۆ کورد دەبێت و یەکێتیش دەبێت کە ئەوە قابیلی ھیچ جۆرە گفتوگۆ وسازشێک نیە ئەوە کۆتایی پێھاتووە".\nناوبراو جەختیکردوەتەوە "کەرکوک شاری یەکێتییە کە ئەمەش لە پێناو ئاسایکردنەوەی دۆخی شارەکە و بوژاندنەوە گیانی برایەتیە لە نێوان کوردو برایانی عەرەبی رەسەن و تورکمان و پێکھاتەکانی ترە کەبۆ ھەموولایەک ئەوە رونبۆتەوە".\nسەبارەت بە پەیوەندیەکانی یەکێتی لەگەڵ حزبە سیاسیەکانی تر، بافڵ تاڵەبانی لە کۆبوونەوەکەدا جەختیکردووەتەوە "چیتر یەکێتی پاشکۆی ھیچ حزبێک نییە و خاوەنی بڕیاری راست و دروستی خۆی دەبێت و ئەو سەردەمەش تەواو بوو یەکێتی پاشکۆیەتی و پەراوێزی قبوڵ بکات".


تازە من بە هیلاک چووم، بەڵکو ئەوان بحەسێنەوە!\nتازە من بە هیلاک چووم، بەڵکو ئەوان بحەسێنەوە!   19/5/2017\nنیوەڕۆیەکی ڕۆژی هەینی بوو، لەبەردەم باخی گشتی چاوەڕێی هاوڕێیەکم بووم، نەرمەبارانێکی بەهارانەی جوان نەرم نەرم دەباری، دیمەنێکی زۆر قەشەنگ و دڵڕفێنی بەو ناوە دەبەخشی، بەڕاستی تابلۆیەکی تا بڵێیت ناوازە بوو لە بەرچاوم و، بە نیگاری وێنەکێشێکی بلیمەت دەهاتە پێشچاوم!!\nخەڵکی بەوێدا دەهاتن و دەچوون و پیاسەیان دەکرد. هاوڕێیەکەم کەمێک دواکەوت. بۆیە منیش بڕیارم دا شوێنێک بدۆزمەوە تا تێیدا بوەستم و نەخووسێم، هەڵبەتە بارانەکە خەریکبوو زیادی دەکرد. لەوێدا چاییچییەک کەپرێکی بچووکی دانابوو، ڕووخسەتم خواست و لەژێر کەپرەکەیدا وەستام.\nچاییچییەکە بە ڕووخساریدا دیار بوو کە دەستکورتە و، هەژاری و نەبوونی بەڕوونی لە سیما و هەناسە ساردەکانیدا بەدیدەکرا، هەر ئەمە بوو ئەوی پەلکێشی ئەوێ کردبوو، داوای چایەکم کرد و چایەکی ڕوونی بۆ تێکردم! لام وا بوو نەیدەویست چایەکانیشی وەکو چارەی ڕەش بن بۆیە بەبێ ئەوەی پێیبڵێم چایەکی کەمڕەنگی بۆ تێکردم!\nگومانی ئەوەم دەبرد کە باری دارایی باش نییە، بۆیە ویستم پرسیار دەربارەی ژیان و گوزەرانی بکەم، هەرکە وتم (ئیش و کارت چۆن دەڕوات؟) دەستی بە باسکردنی گوزەرانی خۆی کرد و وتی:\n«ئێستا ئیش زۆر کەمە و من ڕۆژانە بۆ کەسێک کار دەکەم لێرەدا و لەبەرامبەردا بڕی پازدە هەزار دینار وەردەگرم لێی، ئاخر تۆ پێمبڵێ بە پازدە هەزار خێزانێکی پێنج کەسی چۆن دەچێت بەڕێوە ؟!»\nمنیش بەلامەوە سەیر بوو بۆیە پرسیم ئەی ئیشێکی تر نییە تاکو لەگەڵ ئەمەدا پێکەوە بیانکەیت و گوزەرانت باشتربکەیت؟ ئەو لە وەڵامدا بە خەندەیەکی نائومێدانەوە وتی:\n« چواردە ساڵە مامۆستام لە قوتابخانەیەکی سەرەتایی و تاکو دوو ساڵ پێش ئێستا زۆر بەخۆشی لەگەڵ خێزان و منداڵەکانمدا دەژیاین، بەڵام ئەوە ماوەی دوو ساڵە تووشی ئەم بارە ناهەموارەیان کردووین و لەمجێگا بۆ ئەوجێگا دەچم و دێم تا پاروویەکی حەڵاڵ بۆ منداڵەکانم پەیدابکەم!!»\nکە گوێم لەم وتانەی بوو لە جێی خۆمدا وشکبووم! ئاخر بۆچی خەڵکی ئێمە هەمیشە دەبێت یان ئاوارە بن یان برسی یان هەم ئاوارە و هەم برسی. مامۆستاکانمان ئاوەها نانبڕاو بن دەبێت چاوەڕێی چی لە کەرتی پەروەردە بکەین لەم وڵاتەدا؟!، تۆ بڵێیت بەرپرسانی ئەم وڵاتە ئاگایان لە گوزەرانی خەڵکی ڕەش و ڕووت هەبێت؟ ئەگەر ئاگادار بن تۆ بڵێیت شەوان خەو بچێتە چاویان!؟ دەبێت ئێستا چەند مامۆستا و چەند فەرمانبەر و چەند ئەندازیار و چەند پێشمەرگە و چەند کارگوزار و چەند و چەند و چەندانی تر وەکو ئەم چاییچییە سەرگەردان و عەوداڵ بن بەدوای پارووە نانێکدا؟، لە کاتێکدا ئەوان مافی خۆیانە ژیان و گوزەرانێکی زۆر باشیان بۆ فەراهەمبکرێت. دەبێت ئێستا چەند خێزان و چەندەها منداڵ بێشێو سەر بنێنەوە؟ هەموو ئەم نەهامەتییانە بە ملی کێ؟ بێگومانم هەموو کوچە و کۆڵانێک لەم وڵاتەدا چیرۆکی هاوشێوەی ئەم کابرایەی تێدایە، خودا دەبێت کەی بێت منداڵەکانمان بە ئاسوودەیی و تێری شەوێکی ئارام ڕۆژپێبکەنەوە، دەبێت کەی بێت خودا کەی؟\nلە کۆتاییدا بەو هیوایەی تروسکایی ئومیدێک ببەخشمە دڵە غەمبارەکەی، پێموت کە چاوەڕێی نەوەیەکین لە داهاتوودا بێتە مەیدان کە بە خزمەتە دڵسۆزانەکانیان بۆ نیشتیمان، داهاتوویەکی ڕۆشن بۆ نەوەکانمان مسۆگەردەکەن و مێژوویەکی نوێ و جێی شانازی بۆ کوردستان دەنووسنەوە.\nلەبەرامبەر ئەم قسانەمدا وتی:\n«منیش باوەڕم بەوە هەیە بەڵام تازە من بە هیلاک چووم، بەڵکو ئەوان (مەبەستی منداڵەکانی بوو) بحەسێنەوە!»\nزانیار : \nدەستت خۆشوێ بابەتێ قەشەنگت ئینتیخاب کردووە بژی ئوستازی گەورە ، هەر بمێنیت بۆمان


كارۆخ عوسمان: لەگۆڕینەوەی پارەی نەوتی ھەرێم قازانجی نێچیرڤان بارزانی چەندە؟ – WTARIKURD\nبەھۆی سیاسەتی پۆچەڵ و داپڵۆسێنەری حكومەتە جوتڕەوەكەی ئەندازیاری ئاوەدانی (نێچیرڤان بارزانی) و ئەفسەری چاكسازی (قوباد تاڵەبانی)، پارەی نەوتی ھەرێم كە لەڕێگەی بۆڕی دەڕوات بەرەو بەندەری جەیھان لە ھاڵك بانك (Halk Bank)ی توركی وەك (حسابی استسماری) ھەڵدەگیرێت. كەواتە ھاڵك بانك جگە لەقازانجی خستنەگەڕیی حساب بانكیەكەی نەوتی ھەرێم لەگۆڕینەوەی ھەر دۆلارێكیش بۆ دیناری عێڕاقی بڕی (85) دینار قازانج دەكات. چونكە نێچیرڤان بارزانی بەپێی پڕۆتۆكۆڵی ھەناردەی نەوت بەڕێگەی توركیادا جگە لەپێدانی بڕی لەسەدا (41)ی ھەر بەرمیلێك لەنەوتی ھەرێم بەتوركیا، قازانجی گۆڕینەوەی دراویش دەدات بە (Halk Bank)ی توركی. تەبعا بەھەبوونی سەھمی لەسەدا (35) بۆ بانكی كوردستان. بانكی كوردستانیش ڕاستەوخۆ سەر بە خودی (نێچیرڤان بارزانی)ە.\nئینجا با ڕوونی بكەینەوە بزانین مانگانە (Halk Bank) و بانكی كوردستان لەگۆڕینەوەی دراوی نەوتی ھەرێم چەند قازانج دەكەن؟\nھەرێم مانگانە: (34.500.000) بەرمیل نەوت دەفرۆشێت.\nبڕی پارەكەی دەكاتە: (1.621.500.000) دۆلاری ئەمریكی.\nبۆ ھەر دۆلارێك (85) دیناری عێڕاقی تەكلیفی گۆڕینەوە دەبێت بە تێكڕای مانگانە.\nكۆی گشتی قازانجی وەدەستھاتوو لەمانگێكدا بۆ ھاڵك بانك وبانكی كوردستان، لەگۆڕینەوەی دراو، دەكاتە: (109،386،904.761) دۆلاری ئەمریكی.\nبڕی سەھمی بانكی كوردستانی نێچیرڤان بارزانییش دەكاتە: (38،285،416.06) دۆلاری ئەمریكی.\nلەساڵێكدا: (459،424،999.09) دۆلاری ئەمریكی. بەسپی كراوەیی دەچێتە سەر ژمارە حسابی نێچیرڤان بارزانی، بەبێ ئەوەی كەس ھەستی پێ بكات.\nبڕی ماوە لەمانگێكدا دەكاتە: (71،101،488.09) دۆلاری ئەمریكی، لەساڵێكدا: (853،217،857.01) دۆلاری ئەمریكی، دەبێتە سامانی (Halk Bank) ھاڵك بانك.\nواتا; ئەوانەی لەحوكمدان بازاڕی گۆڕینەوەی دراویشیان مۆنۆپۆل كردووە، ئاخر شتێك نەماوە بەناوی حكومەت، ئەوەی ھەیە بازرگانیكردنێكی بێ ویژدانانەی چەتەگەریە، چونكە ھیچ سێكتەرێك نەماوەتەوە بنەماڵەی حوكم قازانجێكی ناشەرعی لێ وەدەست نەھێنێت.\nتەبعا، بۆئەم ھەموو پارەیەی كە نێچیرڤان بارزانی بەمفت دەیدات بە(Halk Bank) توركیا ئەركی سپیكردنەوەو بەیاسایی كردنی پارە بێ دەسمایەكەی تاڵانچیەكانی حكومەت دەگرێتە ئەستۆ، بەوەگەڕخستنی پارەكەیان لەپڕۆژە ئیستسماریەكان لەناوخۆی توركیا بۆیان دەكات بەپارەیەكی خاوەن ڕەسیدی بانكی و لەوێشەوە دەتواننن بیگوازنەوە ئەوڕوپا. لێرەدا جگە لەخۆیان قازانجێكی ئێجگار زۆر بەتوركیا بەتوركیا دەگەیەنن.\n1- كرێی بەكارھێنانی زەوی توركیا بۆ گواستنەوەی نەوت لەڕێگەی بۆڕی بۆ بەندەری جەیھان.\n2- ھەڵگرتنی پارەكە لە Halk Bank وەك حسابی ئیستسماری، كە بەمجۆرەش دەتوانرێت پارەكە بەكاربھێنرێت لە پڕۆژەكانی كەرتی تایبەت و گشتیدا.\n3- بە بیانووی پاراستنی ئاساییشی بۆڕی و بەكارھێنانی زەوی و بەندەر، سەدا 41 لەھەر بەرمیلێك دەبات.\n4- گۆڕینەوەی دراوی دۆلار بۆ دینار بەڕێژەی 21دیناری عێڕاقی بۆ ھەر دۆلارێك.\n5- بەھۆی پڕۆتۆكۆڵی ستراتیژی 50 ساڵەی نێوان دەوڵەتی توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستان دەبێت حكومەتی ھەرێم شەریكە نەوتیەكانی توركیا كاردار بكات.\n6- توركیا بەسەر ھەرێمیدا سەپاندووە كە ڕێژەی دەستی كار لەھەرێم لەشەریكە نەوتیەكانی توركیا لەسەدا 50 خەڵكی توركیابن.\n7- فرۆشتنی گازی سروشتنی بەتوركیا دەبێت لەسەدا 20 لەخوار نرخی جیھانی بێت.\n8- بەپێی ئەم پڕۆتۆكۆڵە توركیا پارێزگاری لەمانەوەی پارتی دەكات لەدەستەڵاتی ھەرێمدا، پارتیش دەستەبەری چالاكی ھەواڵگری وسەربازی و ئابوری توركیا دەكات لەھەرێم.\nئینجا بزانن، حكومەتی ئەندازیاری ئاوەدانی چ بەڵایەكی بەسەر ئەم نیشتمانەدا ھێناوە؟\nسەیركەن; لەھەر وڵاتێكدا، حوكمگێڕەكان نازناوی خەباتكاری و خزمەتگوزاری و پاڵەوانیان بۆخۆیان داتاشی ئەوە نیشانەی ناسینەوەی گەندەڵی و داسەپاوی و دكتاتۆریەتە.


کۆدی هەواڵ: 2408\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 16:15 - 2021/06/18\n«حسێن مەستۆ» ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا (الپارتی) لە گفتوگۆ لەگەڵ کوردپرێسدا ئاماژەی دا بە کاریگەریی ناکۆکییەکانی نێوان پارتی و پەکەکە لەسەر کوردانی سووریا و وتی: بێ گومان ئەم ناکۆکیگەلە کاریگەریی دەبێت لەسەر دانوستانی نێوان لایەنە کوردییەکانی سوورویا هەرچەند کە ئەمریکا گەرەنتیی گفتوگۆکانی کردبێت.\nناوبراو درێژەی دا: حەفتا لەسەدی کوردانی سووریا نزیکن لە ئەندێشەی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق.\nحسێن مەستۆ وتیشی: دوو گرووپ نفووزیان لەناو پەیەدە و ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد کردووە و نایانەوێت دانوستانی کوردی-کوردی لە کوردستانی سووریا بگاتە ئەنجام و ئەمەش بەستێن خۆش دەکات بۆ ناکۆکییەکانی دیکە بەڵام کوردی سووریا بۆ گەیشتن بە ئاسایش پێویستیان بە دانوستانە.\nئەندامەکەی الپارتی جەختی کردەوە هەر دوو لایەنەکە دەبێت بە ڕوانگە و ڕەفتار و سیاسەتەکانی خۆیاندا بچنەوە و پەکەکەیش دەبێت واز لە ناوچەکانی دیکەی کوردستان بێنێت؛ ئەمڕۆ هەرێمی کوردستان ناوچەیێکی دانپێدا نراوە و دەبێت پەکەکە ڕێز لە یاساکان بگرێت.\nحسێن مەستۆهەرێمی کوردستانکوردستانی سووریاپەکەکەئەنەکەسەالپارتیپارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا


ماڵپەری فیردەوس | مانای أعوذ بالله من الشيطان الرجيم چییە ؟\nسەردێری پرسیار:مانای أعوذ بالله من الشيطان الرجيم چییە ؟\nبەرواری دانان :2019-01-27 کۆدی پرسیار:1007\nپرسیار : مانای أعوذ بالله من الشيطان الرجيم چییە ؟\nوەڵام : زانایان دوو وتەیان ھەیە سەبارەت بە أعوذ بالله من الشيطان الرجيم :\nیەکەم : الرجیم : فعیل بمعنی مفعول ، أی : أنە مرجوم مطرود عن الخیر لکە .\nواتە : لەسەر وەزنی فعیلە بە مانای مفعول دێت ، واتە : ڕەجم کراوە و دوور خراوەتەوە لە ھەموو خێر و چاکەیەک .\nدووەم : الرجیم : فعیل بمعنی راجم لأنە یرجم الناس بالوساوس .\nواتە : لەسەر وەزنی فعیلە بە مانای راجم دێت ، چونکە خەلک ڕەجم دەکات بە وەسواس و شتی خراپ .


توركیا گوندێكی زاخۆی بەتووندی بۆردومان كرد\nفڕۆكە جەنگییەكانی سوپای توركیا بۆردومانی سنووری پارێزگای دهۆك دەكەن و ترس لەدڵی هاوڵاتیان دروست دەكەن.\nبەپێی سەرچاوە میدیاییەكان، شەوی رابردوو فڕۆكە جەنگییەكانی سوپای توركیا بۆردومانی گوندی (كەشان) ی سنووری شاری زاخۆیان كردووەو زیانێكی زۆری ماڵیان بەر ناوچەكە گەیاندووە.\nهاوكات باسیش لەوەكراوە، بۆردومانی فڕۆكە جەنگییەكانی سوپای توركیا زیاتر لە كاتژمێرێك بەردەوام بووە، ئەوەش بۆتە مایەی دروست بوونی ترس و دڵەڕاوكێ لەدڵی هاوڵاتیانی سنوورەكە.\nلەترسی تەقینەوە ، رێگا نادات خێزانەكەی بچێتە فەرەنسا\nدانێل بودیل بەرگریكاری هەڵبژاردەی چیك رەتیكردەوە رێگا بدات خێزانەكەی رووبكاتە ووڵاتی فەرەنسا كە خۆی یاوەری شاندی هەڵبژاردەی ووڵاتەكەی كردووە و بەشداری یۆرۆ دەكات".\nبودیل ئەستێرەی یانەی شیفیلد وینزدای ئینگلیزی لە لێدوانێكیدا لەنێو شاری (تور)ی فەرەنسی ووتی : " تەنها باپیرم لەگەڵم هاتووە ، ئەو بەمنی ووت لەژیانی خۆیدا بەهەموو ئەزمونێك تێپەربووە و لەهیچ شتێك ناترسێت ، بۆیە من رێگەم پێدا و بلیتێكم بۆ وەرگرتووە".\nئەستێرەكەی هەڵبژاردەی چیك دەڵێت : " رێگەم نەداوە هیچ یەكێك لە ئەندامانی خێزانەكەم گەشتی ووڵاتی فەرەنسا بكەن ، ئەمەش بەهۆی هەرەشەی تیرۆریستان كە ئاراستەی فەرەنسایان كردووە".\nئەمەو جێی باسە هەڵبژاردەی چیك لەیەكەم رووبەرووبوونەوەی لە یارییەكانی یۆرۆی (2016) تووشی زەحمەتییەكی زۆر دەبێتەوە كاتێك بەرامبەر هەڵبژاردەی ئیسپانیا یاری دەكات".\nهێڵەكانی ئەنتەرنێت بۆ ماوەیەكی كاتی ڕاگیران و هەندێك كۆمپانیاش بڕیارەكە جێبەجێ ناكەن\nئەمڕۆ پێنج شەممە لە سەرتاسەری كوردستان بەهۆی بەڕێوەچوونی تاقیكردنەوەی نیشتیمانی پۆلی 12ی ئامادەیی بە بڕیاری وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن هێڵەكانی ئەنتەرنێت ڕاگیراون و تاوەكو ئێستاش هەندێك كۆمپانیا پابەند نابن بە بڕیاری ڕاگرتنی هێڵەكانی ئەنتەرنێت.\nبەگوێرەی زانیاریەكانی كوردیو بڕیارەكەی وەزیری گواستنەوە و گەیاندن لەسەر داوای وەزارەتی پەروەردە بووە و بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ، ڕۆژانی تاقیكردنەوە لە كاتژمێر 8 بۆ 11ی نیوەڕۆ هێڵەكان ڕادەگیرێن.\nبڕیاری ڕاگرتنی هێڵەكانی ئەنتەرنێت پاش ئەوەهات كە پرسیارەكانی پۆلی 12ی ئامادەیی دزەی پێكراو بەهۆیە وەزارەتی پەروەردە چەندین ڕێوشوێنی نوێی توندی گرتە بەر.\nعامری : حەشدی شیعی دەچێتە نێو فەلوجە\nلەگەڵ ئەوەی لایەنە سوونییەكان لەهەوڵدان ڕێگری بكەن لەچوونی میلیشیا شیعەكانی حەشدی شەعبی بۆ نێو شاری فەلوجە، بەڵام فەرماندەی هێزی بەدر سوورە لەسەر چوونی بۆ نێو ئەو شارە.\n(هادی عامری) فەرماندەی میلیشیا شیعەكانی حەشدی شەعبی بەیاننامەیەكی بڵاوكردۆتەوەو تێیدا داوا دەكات هاوڵاتیانی شاری فەلوجە بچنە دەرەوەو ئەوانیش سوورن لەسەر چوونیان بۆ نێو شارەكە.\nعامری داوای لە عەبادی كردووە بایەخی سەرەكی بدات بۆ كۆنترۆڵ كردنەوەی شاری فەلوجە كە ئێستا لەژێر چنگی گروپە چەكدارەكانی داعشدایە.\nهاوكات فەرماندەی حەشدی شیعی رەخنەی لەسستی بەڕێوەچوونی شەڕی شاری فەلوجە كردووە، راشیگەیاندبوو : پرۆسەی ڕزگاركردنی شارەكە تووشی خەیانەت بووە، بەتایبەتی پاش ئەوەی یەكەیەكی هێزەكان ڕەوانەی قەزای مەخمور كرابوو.\nلە تەلئەبیب 4 ئیسرائیلی كوژران\nشەوی رابردوو چەند چەكدارێكی فەڵەستینی لەناوەڕاستی شاری تەلئەبیب هێرشیان كردۆتە سەر قاوەخانەیەك و چەند ئیسرائیلییەكانیان كوشتووەو بریندار كردووە.\nئاژانس و سەرچاوە هەواڵییەكان باس لەوەدەكەن، شەوی رابردوو دوو چەكداری فەڵەستینی لەناوەڕاستی شاری تەلئەبیب هێرشیان كردۆتە سەر قاوەخانەیەك و دەستڕێژی گولەیان كردوەو لەئەنجامیشدا چوار كەسیان كوشتووەو (10) كەسی تریشیان بریندار كردووە.\nئەمڕۆ بەرەبەیانی (بنیامین نەتنیاهۆ) بەیاوەری ژمارەیەك گەورە بەرپرسی ئیسرائیلی شوێنی رووداوەكەیان بەسەر كردۆتەوەو بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاندووە، ئەوان بەتووندی وەڵامی ئەو كردەوەیە دەدەنەوە.\nدوای رووداوەكەش پۆلیسی ئیسرائیلی لەگوندەكانی نزیك شاری خەلیل لەكەناری خۆرئاوا دوو كەسیان دەستگیركردووە بەگومانی دەستهەبوون لەو رووداوە، یەكێك لەوان بەبرینداری دەستگیركراوە.\nگەڕەكێك لەباشووری فەلوجە كۆنترۆڵ دەكرێت\nهێزەكانی سوپای عێراق رایانگەیاند، گەڕەكێكی باشووری شاری فەلوجەیان لەژێر چنگی گروپە چەكدارەكانی داعش دەرهێناوە.\nدەزگای بنەبڕكردنی تیرۆری عێراقی رایگەیاند، ئێوارەی دوێنێ هێزەكانیان توانیویانە بەربەستەكانی داعش ببڕن و گەڕەكی شەهیدان كە دەكەوێتە بەشی باشووری شاری فەلوجە كۆنترۆڵ بكەن.\n(سەباح نەعمان) ووتەبێژی هێزی بنەبڕكردنی تیرۆر رایگەیاند، ئاڵای عێراقیان لەسەر باڵەخانەكانی گەڕەكی شەهیدان بەرز كردۆتەوە، دواتریش بەپەلە (حەیدەر عەبادی) سەرۆك وەزیران گەیشتۆتە ئەو گەڕەكەو هێزەكانی بەسەر كردۆتەوە.\nجێگەی باسكردنە شاری فەلوجە (18) رۆژە لەلایەن (45) هەزار چەكدار گەمارۆدراوەو دوای بۆردومانێكی چڕو هاریكاری فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكا تواندراوە بچنە نێو گەڕەكێكی باشووری شارەكە.\nلە ئێستادا 100 دۆلار بە 126 هەزار و 850 دینارە، لەکاتێدا دوێنێ نرخەکەی لەسەر و 127 هەزار دیناربوو.\n100 پاوەن بە 184 هەزار دینارە.\n100 یۆرۆ بە ١٤٤ هەزار و 500 دینارە.\n100 هەزار تمەنی ئێرانی بە 37 هەزار دینارە.\n100 لیرەی تورکی بە 44 هەزار دینارە.\nكریستیانۆ رۆناڵدۆ سەركردایەتی پورتوگالی كرد\nلەمیانی یارییەكانی دۆستانە و ئامادەكاری بۆ كۆتاییەكانی یۆرۆی (2016) كە سبەی یارییەكانی لە فەرەنسا دەستپێدەكات ، هەڵبژاردەی پورتوگال بە سەركردایەتی كریستیانۆ رۆناڵدۆ بە ئەنجامی (7 – 0) لە هەڵبژاردەی ئیستوانیای بردەوە".\nدوو لە حەوت گۆڵەكەی پورتوگال كریستیانۆ رۆناڵدۆ تۆماریكرد ، دوو گۆڵی دیكەش یاریزان (ریكاردۆ كوارێزما) تۆماریكرد ، هەریەكە لە (دانیلۆ و ئیدیر لۆپێز) رۆڵیان لە گۆڵی پێنجەم و شەشەمی پورتوگال هەبوو ، كارلۆ میتس یاریزانی هەڵبژاردەی ئیستوانیا گۆڵێكی بۆ پورتوگال لە دژی هەڵبژاردەی ووڵاتەكەی تۆماركرد".\nهەڵبژاردەی پورتوگال لەیارییەكانی یۆرۆی (2016) لە گرووپی شەشەم یاری دەكات شان بەشانی هەڵبژاردەكانی (ئایسلەندا و نەمسا و هەنگاریا)".\nلەبارەی شێرپەنجەی مەمك ئەمانە بزانە\nئەو نەخۆشانەی دووچاری شێرپەنجەی مەمك بوون دەتوانن زیاتر لە ژیاندا بمێننەوە ئەگەر نەهێڵن كێشیان زیاد بكات.\nبەپێی ئەنجامی توێژینەوەیەكی پزیشكی دەركەوتووە، كۆنترۆڵكردنی كێش «بیرۆكەیەكی باشە لەهەر كاتێكی ژیاندا بێت» بەتایبەتی پاش تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمك ئێجگار گرنگ دەبێت.\nلەمەوبەر ئەوە زانرابوو كە پەیوەندی هەیە لەنێوان زیادكردنی كێش و رێژەی مردن بەم جۆرە شێرپەنجەیە، بەڵام ئەم هەواڵە ئەوەمان پێدەڵێت : كە پارێزی خواردن و ئەنجامدانی وەرزش و راهێنان كاریگەری باشی هەیە لەسەر بەردەوامی ژیان پاش دووچاربوون بەشێرپەنجەی مەمك.\nئەنجامی توێژینەوەیەكە پاش لێكۆڵینەوەیەكی چڕوپڕ بوو لەسەر ئەو نەخۆشانە ئەنجام درا كە لەئەمریكا دووچاری شێرپەنجەی مەمك ببوون و لێكۆڵینەوەكەش (6) ساڵی خایاندوەو گەیشتۆتە ئەوەی هەر (5) كیلۆگرام زیادبوون لەكێشدا رێژەی مردن بە شێرپەنجەی مەمك و هۆیەكانی تریش بە رێژەی (14%) زیاد دەكات.\nزۆر لە پزیشكەكان ئەوە دەزانن كە ئەو نەخۆشانەی قەڵەون و تووشی شێرپەنجەی مەمك بوون، خراپترین پێشبینییان لێدەكرێت، ئەوانە زیاتر نەخۆشییەكە دەگەڕێتەوە سەریان (Relapse) و زووتر دەمرن تا ئەوانەی لەڕن و قەڵەو نین.\nلێكۆڵینەوەیەكی پێشتر گەیشتبووە ئەوەی كە ئەو نەخۆشانەی دووچاری شێرپەنجەی مەمك بوون ئەگەر پارێزی كەمكردنەوەی كێش بكەن و راهێنان و وەرزشیش ئەنجام بدەن ئەوا چانسی مردن بە نیوە كەم دەكەنەوە.\nبۆیە زۆر گرنگە پاش دەستنیشانكردن (تشخیص) ی شێرپەنجەی مەمك، نەهێڵیت كێشت زیاد بكات.\nئەمڕۆ وەزارەتی دارایی و ئابووری مووچەی مانگی ئازاری كەس و كاری شەهیدان و ئەنفالكراوان دابەش دەكات.\nبەپێی راگەیەندراوێكی وەزارەتی دارایی، ئەمڕۆ پێنج شەممە مووچەی مانگی ئازاری كەس و كاری شەهیدان و ئەنفال كراوان و زیندانیانی سیاسی دابەش دەكرێت كە دوێنێش بەشێك لەو موچانە دابەشكراون.\nدیاریكردنی وادەی دابەشكردنی مووچەی مانگی سێی ئەم چینانە لەكاتێكدایە كە هەفتەی رابردوو حكومەت بڕیاریدا بەیەك رۆژ مووچەی سەرجەم وەزارەت و دەستەكان دابەش بكات.\n1. ئەو كاتەی مرۆڤ لەگەڵ خۆی قسە دەكات، مێشك ئارام دەبێتەوە.\n2. زۆر جار مرۆڤ لەئەنجامی ترس نەخۆش دەكەوێت.\n3. تێكچوونی باری دەروونی مرۆڤ، زۆرجار بەهۆی گوێ بیست نەبوونی قسەی ئەو كەسەیە كە خۆشت دەوێت.\n4. لەزۆركاتدا تەنها ئەو دەم و چاوانە دێتەوە بیری مرۆڤ كە ناشیرینن.\n5. بەپێی نرخی بازاری ئەندامەكانی جەستە، نرخی كۆی گشتی ئەندامەكانی جەستە دەگاتە (45) ملیۆن دۆلار.\n6. لەنێو جگەرەدا (43) مادە هەیە كە مرۆڤ تووشی شێرپەنجە دەكات.\n7. لەبیرچوونەوە بۆ مێشك سوودی هەیە.\n8. ئەگەر رەنگی دەم و چاو سوور بوو، ئەوا مانای وایە خوێنی زۆرە.\n9. باشترین دەرمان بۆ نەخۆشی شێرپەنجە ترێیە.\n10. گێزەر خرۆكە سوورەكانی خوێن زیاد دەكات.\n1. ژمارەی ئافرەتان لەڕیزی سوپای چین، هێندەی ژمارەی دانیشتوانی ئەمریكایە.\n2. لەمالیزیا پیاوان دەتوانن بەڕێگەی نامەی مۆبایل لەژنەكانیان جیاببنەوە.\n3. ئەو كاتەی (ماری) بووە شاژنی (ئوسكوتلەندا)، تەمەنی (6) رۆژ بووە.\n4. لەووڵاتی بەرازیل، ئەگەر یەكێك تەمەنی لەسەرووی (21) ساڵیەوە بێت و پێنج ساڵ بەند بكرێت، بڕێك پارە وەردەگرێت.\n5. سێیەكی ئەوانەی دەرچووی زانكۆن، تاكو كۆتایی ژیانیان كتێبێك ناخوێننەوە.\n6. بەلای ئێمە جیاوازی كردن لەنێوان چینیەكان ئەستەمە، بەڵام بەلای ئەوانیشەوە هەر ئەوهایە.\n7. لەشاری لەندەن، مۆڵەتی شوفێری تەكسی پێویستی بە (32) مانگ مەشق و راهێنان هەیە.\n8. بەرلە 50 ساڵ پێشی ئێستا، كۆریای باشوور لەووڵاتی هەژارەكان و دواكەوتووەكان بووە، بەڵام ئێستا لەپێش ئەمریكاو فەرەنساو ئەڵمانیاوەیە.\n9. لەدانیمارك سزایەك هەیە بەناوی (سزای قەڵەوی) و لەخواردنگە خێراكان وەردەگیرێت.\n10. لەژاپۆن بە سێ خولەك پاسپۆرتەكەت نوێ دەكرێتەوە.\nباوكێك و پێنج له‌كوڕه‌كانی له‌یه‌ك سه‌نگه‌ری به‌رگریدان\nئەوەی لەبارەی هەنجیر نەتزانیوە\nهەنجیر یەكێكە لەو میوانەی ژمارەیەكی زۆر ڤیتامینی تێدایە، مرۆڤ لەكاتی خواردنیدا سوودێكی زۆری لێوەردەگرێت، لە لێكۆڵینەوەیەكی پزیشكیدا دەركەوتووە، كە میوەی هەنجیر ئەو سوودانەی خوارەوەی هەیە :\n1. گەدە نەرم و چاڵاك دەكات.\n2. جگەر بەهێز دەكات.\n3. میز هێنەرە.\n4. بۆ مایەسیری بەسوودە.\n5. بۆ دڵەكوتەو تەنگەنەفەسی و هەوكردنی سنگ سوودی هەیە.\n6. ترشەڵۆكی ناو لەش كەمدەكاتەوە.\n7. بۆ لم و بەردی ناو گورچیلە بەسوودە.\n8. بۆ كۆكەی درێژخایەن سوودی هەیە.\n9. چارەسەری قەبزی دەكات.\n10. پەستانی خوێن دادەبەزێنێت.\nپەڕەى 5148 لەکۆى 5494 پەڕەدا


ئۆکرانیا ده‌ڵێت ڕووسیا ده‌ستی گرتووه به‌سه‌ر دوو فڕۆکه‌خانه‌ی له هه‌رێمی کریمه\nوه‌زیری ناوخۆی ئۆکرانیا ده‌ڵێت هێزه‌کانی ڕووسیا ده‌سـتیان گرتووه به‌سه‌ر دوو فڕۆکه‌خانه‌ی سه‌ره‌کی هه‌رێمی کریمه‌ی ئۆکرانیا و به‌پـێی ڕاپـۆرتێـکیش هێزه‌کانی مارینزی ڕووسیا چوارده‌وره‌ی بنکه‌یه‌کی پاسه‌وانانی که‌ناره‌کانی ئۆکرانیایان داوه.\nئارسین ئاڤاکۆڤ وه‌زیری ناوخۆی ئۆکرانیا ڕۆژی هه‌ینی له فه‌یسـبوکه‌که‌ی خۆی له باره‌ی ئه‌م پـێشـهاتانه‌وه نووسیویه‌تی و به داگیرکردنی له‌شـکری ناودێریکردن. گوتی سه‌ربازای ڕووسی فڕۆکه‌خانه‌ی به‌لبه‌کیان له شـاری سێڤاستۆپـۆل داخستووه که له‌وێ ڕووسیا بنکه‌یه‌کی ده‌ریایی هه‌یه. هه‌روه‌ها هێزی گه‌ڕۆکی نه‌ناسراویش به نێو فڕۆکه‌خانه‌ی سیمفێرۆپـۆلی پایته‌ختی کریمه ده‌گه‌ڕێن.\nئێلیزابێث ئارۆت په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا که ڕۆژی هه‌ینی گه‌یشته فڕۆکه‌خانه‌ی سیمفێرۆپـۆل ده‌ڵێت به چاوی خۆی که‌سانی چه‌کداری له فڕۆکه‌خانه‌که بینیوه.\nله لایه‌کی دیکه‌وه ئاژانسی ده‌نگ‌وباسی ئه‌سۆشیه‌تد پـرێس له زاری پاسه‌وانێـکی سنووری ئۆکرانیاوه ڕایگه‌یاند که‌وا نزیکه‌ی 30 مارینزی ڕووسیا چوارده‌وری بنکه‌یه‌کی پاسه‌وانانی که‌ناره‌کانی ئۆکرانیایان داوه.\nڕاگه‌یاندنه‌کانی ڕووسیا لای خۆیانه‌وه چه‌ند به‌یانـنامه‌یه‌کیان بڵاوکردووه‌ته‌وه و تیایدا نکوڵی ده‌کرێت ڕووسیا ده‌سـتێوه‌ردانی له ئۆکرانیا هه‌بێت.


ANF | لە کۆبانێ یادی شەهیدان کرایەوە\nلە کۆبانێ یادی شەهیدان کرایەوە\nلە گۆرستانی شەهید دیجلەی رۆژهەڵاتی کۆبانێ یادی شەهید بەکر دەرویش (دەمهات دەرویش)، حەسەن عەلی (جوان)، نایلە مەزە (دەنیز بۆغاز) و محەمەد خەلیل (سیابەند ئاڤێستا) کرایەوە.\nشه‌ممه, 11 Jun 2022, 20:08\nلە گۆڕستانی شەهید دیجلەی رۆژهەڵاتی کۆبانێ شەهید بەکر دەرویش (دەمهات دەرویش)، حەسەن عەلی (جوان)، نایلە مەزە (دەنیز بۆغاز) و محەمەد خەلیل (سیابەند ئاڤێستا) بە مەرایسمێکی بەخاکسپێردران. بە سەسان کەسی مەدەنی و سەربازی بەشداریان کرد و دروشمی شەهید نامرن وترانەوە.\nلە مەراسیمەکەدا بەڕێوەبەری پەیەدە ئەحمەد شێخۆ قسەی کرد و سەرەخۆشی لە خانەوادەکان کرد و وتی، " هەر شەهیدێک گیانی بۆ ئازادی بەخت کرد و داستانێکی نوسیەوە. دەوڵەتی تورک چەندین رۆژە، دەیەوێت گەلان بێمۆڕال بکات. بەڵام ئێمە سەرمان دانانەوێنین و قاڕەمان دەخوڵقێنین."\nشێخۆ باسی ئەوەی کرد کە، پێویستە وابەستەی خاکمان بین و خاکمان بەرنەدەین. دوژمن لە رێگەی شەڕی تایبەت دەیەوێت گەل لەناوببات. بەڵام ئێمە سەردەکەوین. چۆن ئەردۆغان لە زاپ، مەتینا و ئاڤاشین تێکچووە، لێرەش تێکدەچێت.\nلەسەر ناوی کۆنگرەی ستار سوئاد شێخ دەمیر سەرەخۆشی لە خانەوادەی شەهیدان کرد و وتی، " هەر شەهیدێک هەنگاوێکی بەهێزی ناوە و گەلی کوردی لە تاریکی رزگار کرد. لەسەر گەلی کورد یاریەکی قێزەون هەیە و پێویستە بەرخۆدان و تێکۆشان بەهێز بکەین. پێویستە بە هەموو جیهان بڵێن کە گەل قەسەدەیە و قەسەدە گەلە."\nدواتر ناسنامەی شەهیدان خوێندرایەوە و رادەستی خانەوادەکەیان کرایەوە.\nتەرمی شەهیدان بە دروشمی بژی شەهیدان نامرن شەهیدان بەخاکسپێردران.