شیعری شۆڕشگێڕانە و پەرجووی هەمیشە زیندووبوون … عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) – Dengekan\nbyMashkhal\tDecember 10, 2016\tGeneral, Literature\nلەوەتەی مرۆڤ لەسەر ئەم هەسارەیە پەیدا بووە لەگەڵ سروشت لەلایەک و یاسا و ڕێسا کۆمەڵایەتیی و ژیارییەکان لە لایەکی تر لە ململانێ و زۆرانبازیدا بووە، هەوڵیشی داوە بە ڕێگای جیاواز ئەو ململانێی و زۆرانبازییانە وێنا بکات و بۆچوونی خۆی لەسەریان بەیان بکات. یەکێک لە سیفەتە هەرە بەرچاوەکانی مرۆڤ ئارەزوو بووە بۆ گۆڕانکاری و پێشکەوتن، ڕەتکردنەوەی کۆن و هێنانە کایەوەی نوێ بووە لە جێگایاندا. هەرچەندە مەرج نییە هەموو ئاڵوگۆڕەکان لە بەرژەوەندی مرۆڤدا تەواو بووبێتن، بەڵام ئاڵوگۆڕە ڕادیکاڵەکانی نێو کۆمەڵگە جێگایەکی بەرز و شیاویان لە پانتایی ویست و ئارەزووەکانی مرۆڤدا هەبووە و هەیە کە لە پێداویستی ژیانەوە سەریان هەڵداوە یان سەر هەڵدەدەن. مرۆڤ و دەروروبەری خەسڵەتی گۆڕاویان هەیە و بەپێی یاسا گەلێکی تایبەت دەگۆڕین و گەشە دەکەن و دواتریش لەنێو دەچن یان جێگا بۆ شتگەلی تر چۆڵ دەکەن. مرۆڤ هەر زوو لە ڕێگەی گۆرانی و سەما و هونەری نیگارکێشان و ئینجا شیعرەوە گوزارشتی لە خەون و ئارەزووەکانی خۆی کردووە.\nواتا پەیوەندی نێوان مرۆڤ و شیعر پەیوەندییەکی لەمێژینەیە. مرۆڤ شیعری کردە ئامرازێک بۆ گوزارشتکردن لە بیروبۆچوون و وێناکردنی ئەو واقیعەی تێیدا ژیاوە. ئەم جۆرە شیعرە، شیعری خەڵک و پەیوەست بە ژیانی خەڵک، شیعرێک بووە لەگەڵ ویست و حەز و خولیا و ئارەزووەکانی مرۆڤ بۆ گۆڕانکاری ژیاوە و هەناسەی داوە. لە هەر شوێنێک ئەم شیعرە گوزارشتی کردبێ لە ئاڵوگۆڕی ڕادیکاڵانەی کۆمەڵگە، ئەوا شیعرێکی شۆڕشگێڕانە بووە و لە ویژدانی مرۆڤایەتیدا ماوەتەوە. شیعری شۆڕشگێڕانە شیعری بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتییە کە خوازیاری ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێڕانەیە لە کۆمەڵدا.\nئەم جۆرە لە شیعر هەمیشە لە یاخیبوون و شۆڕشەکاندا گەشەی کردووە و بەرەو پێشچووە. “بەپێی تێڕوانینی مارکسیستەکان تەنانەت ئەدەب لەخودی خۆیدا دامودەزگایەکی کۆمەڵایەتییە کە ئەرکی تایبەتی ئایدیۆلۆژی بەپێی باکگراوندنی ئایدیۆلۆژی نووسەر لەسەر شانە”.(١) لێرەوە هیچ مرۆڤێک نییە بە جۆرێک لە جۆرەکان سەر بە ئایدۆلۆژی یان لەژێر سێبەری ئایدیۆلۆژییەکی تایبەتیدا نەبێت. تەنانەت ئەو مرۆڤانەی کە دەڵێن ئێمە هەموو ئایدیۆلۆژییەک ڕەت دەکەینەوە، لەڕاستیدا هەڵگری جۆرێک لە ئایدیۆلۆژین. ئۆجین پۆتیە و هانریش هاینە و ئەراگۆن کرۆ و پاپلۆ نیرۆدا و پرتۆڵد برێخت و نازم حیکمەت و خوسرەوی گوڵسورخی و مزەفەر نەواب و ئەحمەد مەتەر و حەبیب جالب و ڤلادیمیر مایاکۆفسکی و نێڵسن پێریی و لەنگستن هیوز وفریدریک گارسیا لۆرکا و جۆ هیڵ و نیکۆڵا ڤاپتزارۆڤ و کێنس فیرینگ و ئدوین ڕٶڵف و هۆراس گریگۆری و مایک گۆڵد و تاد، بەشێکن لەو تەیفە بەرفراوانەی ئەدیبان و شاعیرانی شۆڕشگێڕ کە بە شیعرەکانیان بەشدارییان لە خەباتی چینایەتی دژ بە ستەم و نادادپەروەری کۆمەڵایەتیی سەر سەرجەم کۆمەڵگەی ئینسانیی کردووە. خەمی ئەم شاعیرانە خەمی ئینسان بوو. دیارە لە کۆمەڵگەی سەرمایەداریش تەنها چینی کرێکارە کە خەمی سەرجەم مرۆڤایەتی هەیە.\nبەمجۆرە شیعری شۆڕشگێرانە شیعری ئەو لەشکرە لە بەرهەمهێنەرانە کە چەرخی کارگەکان دەسوڕێنن. شیعری شۆڕشگێڕانە شیعری کرێکارییە، شیعری جیهەتگیریی کرێکارییە. بەڵام مەرج نییە نووسەری شیعری کرێکاریی خۆی کرێکار بێت. چونکە دەشێ کرێکارێک شاعیر بێت و هەڵگری ئایدیۆلۆجی بورژوازی بێت. لەکاتێکدا دوور نییە نووسەری دەقێک کرێکار نەبێت بەڵام پارێزەری بەرژەوەندی چینایەتی کرێکاران بێت. بۆگدانۆڤ دەڵێ ” شاعیر لەوانەیە بەپێی مەوقیعیەتی چینایەتی خۆی سەر بە چینی کرێکار نەبێ، بەڵام ئەگەر بە قووڵی ئاشنایەتی کۆی ژیانی پرۆلیتاریا بێ، ئەگەر لەڕاستیدا و بە دڵسۆزی بەو جۆرە بیر بکاتەوە، بەواتایەکی تر ئەگەر ڕٶحی خۆی ئاوێتەی ژیان و خەباتی پرۆلیتاریا بکات ئەوکات دەتوانێ دەربڕینێکی هونەریی پێشکەش بە پرۆلیتاریا بکات و ڕەنگە ببێتە ڕێکخەری هێز و نەستی شێوەی شیعریی خۆی.” (٢) بۆیە یەکێک لە خەسڵەتەکانی ئەدەبی کرێکاریی ئەوەیە کە تا چ ئاستێک پەیوەستە بە ژیانی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی چینی کرێکار و تا چ ئەندازەیەک پارێزەری بەرژەوەندی چینایەتی کرێکارە لە دژی سەرمایەداران. شیعری شۆڕشگێڕانە گەلێ پێودانگی جیاجیای هەیە و هەر چین و توێژێک بەپێی بەرژەوەندی چینایەتی خۆی ڕاڤە و پێناسەی دەکا.\nچونکە چین و توێژەکان هەموویان خۆیان بە شۆڕشگێر و لایەنگری ئاڵوگۆڕ دەزانن. بەڵام لە ڕاستای ئەم نووسینە و لە ڕوانینی ململانێی چینایەتییەوە مەبەست لە ئەدەبی شۆڕشگێڕانە، ئەدەبی چینی بنیادنەری کۆمەڵگەیە،واتە چینی کرێکار. واتە تەنها و تەنها ئەدەبی چینی کرێکار ئەدەبێکی شۆڕشگێڕانەیە. ئەدەبی چینی کرێکاریش وەک شێری لینکۆن ئاماژەی پێدەدا “گێڕانەوەی ئەو چیرۆکانەیە کە گوزارشتن لە ژیانی واقیعی چینی کرێکار دەکەن.”(٣). بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەمیشە لە هەناوی ڕووداوەکان و ململانێی چینەکاندا گەلێ توێژی کۆمەڵایەتی تر دێنە مەیدان و بە ئەدەب گوزارشت لە بیروبۆچوون و خەونەکانیان دەکەن. لەم نێوەشدا، بەرهەمی ئەدەبیی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان لەچەشنی بزووتنەوەی یەکسانیخوازی ژن و پیاو و بزووتنەوەی ڕەتکردنەوەی ئایین و بزووتنەوەی دژی ئاپارتاید و بزووتنەوەی دژی ڕاسیزم و بزووتنەوەی دژی کاری منداڵان و بزووتنەوەی مافی پەنابەران و تاد، پشکی شێریان بەردەکەوێ و دەکەونە بەر سێبەری ئەو پێناسەیەی کە ئەدەبی شۆڕشگێڕانە لەخۆیدا هەڵیگرتووە.\nشیعری شۆڕشگێڕانەی کرێکاریی، شیعری بەرەنگاربوونەوە و ڕەتکردنەوەیە..شیعری نیشاندانی ڕووە دزێو و جوانەکانە، شیعری هێرش و ستایشە. شیعری ڕادیکاڵی کرێکاریی لەگەڵ سەرهەڵدان و پەیدابوونی چینی کرێکار و خەبات و تێکۆشانی ئەو چینە لە دژی چینی سەرمایەداری سەرهەڵدەدا و گەشە دەکا. واتە شیعری کرێکاریی شیعری ژیان و خەباتی چینی کرێکارە، چیرۆکی نەبەردە چینایەتییەکانی کرێکارە لە دژی بورژوازی و دامودەزگاکانی سەرمایەداری. کێرڤی ڕوو لە پێشی شیعری کرێکاریی لەگەڵ ڕەوتی خەباتی چینایەتی کرێکار بەرز و نزم دەبێتەوە. باری ناهەمواری ژیانی کرێکاران، سەعات کاری زۆر، کرێی کەم، نەبوونی خزمەتگوازی کۆمەڵایەتی و تەندروستییەکان، نا ئەمنی شوێنی کار، ناڕیکخرابوونی کرێکاران، نەبوونی ئازادییە سیاسییەکان و هەروەها نەبوونی ئامرازەکانی خەبات لە چەشنی مانگرتن و ناڕەزایی بە تاک تاک و بە کۆمەڵ، خۆپیشاندان، تا دەگاتە خەباتی چەکداریی و شۆڕش، ئەمانە کۆی بەدەنەیەکی گەورەترن لە ئیرادەیەکی تۆکمە بۆ دەرخستنی ئایدێندتی خەبات و ئینجا شیعری چینایەتی کرێکار. بەرهەمی ئەدەبی کرێکاریی لێرەوە پێناسەی خۆی دەکات و سنووربەندی لەگەڵ ڕەوت و ڕێبازە ئەدەبییەکانی بورژوازی دادەنێ. شیعری کرێکاریی پارێزەری بەرژەوەندی کرێکارە هەوڵیش دەدات لەژێر سێبەری خەباتی کرێکاری لەسەر ئەو ئایکۆنانە کار بکات کە ڕۆڵیان هەیە لەبردنەپێشەوەی خەباتی چینایەتی. “ئەدەبی شۆڕشگێڕانە چەکێکە لە ململانێی چینایەتی و لەسەریەتی کار لە هۆشیاری خوێنەرانی بکات بەرەو چالاکی ڕاستەوخۆ و لەوێشەوە بەرەو هەڵوێستێکی نوێ دەربارەی ژیان. بۆ ئەوەی ڕۆڵی خۆی لە خەباتی چینایەتیدا بناسێتەوە.”(٥)\nیەک : شیعری کرێکاریی هەڵقوڵاوی ناو جەرگەی ژیان و خەباتی چینایەتی چینی کرێکارە لە ململانێیی لەگەڵ سەرمایەداران و دام و دەزگا سەرکوتگەرەکانی. شیعری کرێکاریی لە کێشمەکێش و پێکدادانە چینایەتییەکانەوە لە دایک دەبێت و ئاسۆیەک کە چینی کرێکار لەو پێکدادانە چینایەتییە هەیەتی دەبێتە ئاسۆ و ئامانجی شیعری کرێکاریی.\nدوو : شیعری کرێکاریی جیهەتگیری سیاسەتی چینی کرێکار و پارێزەری بەرژەوەندی چینایەتی ئەو چینەیە. شیعری کرێکاریی گۆرانی خەباتی ژنانی کرێکار و حەسرەت و سەختییەکانی خەبات و ئاهی پیرەمێردێک و نرکەی منداڵێکی ئیشکەر و سکاڵای دڵی کچێکی ماندووی دەستی کۆنەپەرست و شەکانەوەی ئاڵای ململانێی ناو کارگەکان و هەناسەی زیندانییەک و تاد بە هەوێنی ناوەڕۆکی خۆی دەزانێ. ئەم دیمەنانە و ڕەنگ ڕێژکردنیان بە ئاسۆ و ئامانجی چینایەتی کرێکاریی ئەرکی ئەدەب و شیعری کرێکارییە.\nسێ : شیعری کرێکاریی بە ئاسۆیەکی ئینسانییەوە دەڕوانێتە ژیان و تاک و کۆمەڵگە و ئینسانییەتی ئینسان وەک کرۆکی خۆی بەرجەستە دەکاتەوە. شیعری کرێکاریی لە بەرامبەر ئاسۆی کۆنەپەرستی مەیل و ڕەوتە چالاکەکانی لیبراڵیزم و کۆنەخوازی و ئایینی و نەتەوەییدا دەوەستێتەوە و تێدەکۆشی کرێکار لە جەنگە چینایەتییەکەی خۆیدا بە ئاسۆیەکی ئینسانی و ئەنتەرناسیونالی چەکدار بکات.\nچوار : شیعری کرێکاریی ئەگەرچی لە ڕووی تەکنیک و هونەرەوە ڕەنگە لێرە و لەوێ لاوازی پێوە دیار بێت. ڕەنگە نەیتوانی بێت بەپێی پێویست تەکنیکێکی نوێ و لە ئاخرین دەسکەوتە هونەرییەکانی بەشەر سوودمەند بوو بێت، بەڵام وەک یەک ڕەوتی ئەدەبیی لە ئاستی جیهاندا بوونی خۆی سەلماندووە. چینی کرێکار بە درێژایی مێژووی پڕ لە خەبات و فیداکاری خۆی، خاوەنی جۆرێک لە فەرهەنگ و ئەدەب و هونەری خۆی بووە. پێ بە پێی گەشە و بەرەوپێچوونی قۆناغەکانی خەباتی، ئەدەب و هونەرەکەشی گەشەی کردووە. لێرەوە جێی خۆیەتی ئاماژە بەوەش بدەم کە کۆهن میڵتن پێی وایە یەکێ لە خەسڵەتەکانی ئەدەبی پرۆلیتاری ئەوەیە کە دەبێ سادە و ڕوون و ڕەوان بنووسرێت بەدەر لە ئاڵۆزی ئیستاتیکی شێوەگەرا(٦). هەرچەندە ئەم ڕایەی میڵتن بۆ دەورانێک کە ڕێژەی نەخوێندەواری لەنێو چینی کرێکار لە ئاستێکی بەرزدا بوو ڕەنگە دروست بێت، بەڵام بۆ ئەمڕۆ کە دونیای دیجیتاڵ سێبەری خستۆتە سەر دونیای بەرهەم و ژیانی سەرجەم تاکەکانی کۆمەڵگە، ئەم رایە پشتیوانییەکی زۆری نابێ. ئەو دەستکەوتە ئیستاتیکیانە لە بوارەکانی ئەدەب و هونەر بەشێکن لە دەستکەوتەکانی ئینسان و دروست نییە بەبیانووی سادەییەوە ئەدەبی چینی کریکار لەو دەستکەوتانە بێبەش بکرێ.\nپێنج : سەرجەم دەزگا ڕۆشنبیریی و ئەدەبیی و کارە ئەنسۆلۆژی و سەرچاوەکانی ئینتەرنێتیش بەپێی پێویست ئاوڕیان لەم ڕەوتە ئەدەبییە جیهانییە نەداوەتەوە و بگرە ئاگایانە و هۆشیارانە پشت گوێیان خستووە و لە خەڵک و چینی کرێکاریان شاردۆتەوە یان کەمترین زانیاریان خستۆتە بەردەست.\nشەش : تەواوی ڕەوت و ڕێبازە فیکریی و هونەریی و سیاسییەکانی بورژوازی دەهۆڵی مەرگی کۆمۆنیزم و ئەدەبەکەی دەکوتن و ناوی ئەدەبی کرێکاریی وەکو ئەدەبێکی بێ ئەرزش و ماوە بەسەرچوو دەهێنن. قسەکەرانی ئەم ڕەوت و ڕێبازانە وەک پارێزەری بەرژەوەندییە چینایەتییەکانی بورژوازی هەمیشەو بەردەوام لەهەوڵی ئەوەدان ئەدەبی شۆڕشگێرانە بە ناشیرین و بێهێز و نا هونەریی ناودەز بکەن. ئەدەبی کرێکاریی لەسایەی ئەو تەبلیغە دژە کرێکارییە، وەک ڕەوتێکی ئایدیۆلۆجی – مەزهەبی ناو دەبرێ. بورژوازی جیهانیش بۆ تەحقیر و تەخدیرکردنی کرێکاران بە سەدان ملیۆن دۆلار سەرف دەکات و سەدان ئۆرگان و ڕۆژنامە و گۆڤار و کتێب بڵاو دەکاتەوە، ساڵانە سەدان فیستیڤاڵ و ئاهەنگ و ساز دەکات و بە دەیان هەزار نووسەر و شاعیر و ئەدیب و قەڵەم بەدەستی کڕیوە و دەکڕێت و کاریان پێدەکات، تا ڕووی دزێوی نیزامی چەوسێنەری سەرمایەداری جوان نیشان بدەن و خۆڵ بکەنە چاوی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش.\nشیعری شۆڕشگێڕانە لە نێوان پاشەکشە و تەکان\nئەگەر لە پاش سەرکەوتنی شۆڕشی ئۆکتۆبەر، خەباتی چینی کرێکاری جیهان گوڕ و تینێکی تازەی بە جەستەدا گەڕا و ئومێدێکی نوێ لە ئاسۆی خەباتی چینایەتییەوە دەرکەوت، ئەدەبەکەشی کەوتە بەردەم واقیعێکی نوێوە و دەبوایە ئەزموونێکی تازە ئەنجام بدات. بۆ ئەم مەبەستەش ئەدیبانی کرێکاریی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکدا بوون، سەرکەوتنی شۆڕشیان لە ڕووسیا بینی، ئەمەش بووە هۆی بەرجەستەکردنەوەی زیاتری ڕۆحی شۆڕشگێرانە لە ئەدەب. گەشەی ئەدەبی کرێکاریی بە ئاقارێکدا تێپەڕی کە هەم بتوانێ بەردەوام خۆی لەگەڵ هەلومەرجە تازەکان یەکلا بکاتەوە و هەمیش تازەگەری بەرهەم بهێنێ. واتە ئەدەبی بەرگری و شۆڕشگێڕانە هەلومەرجێکی بابەتی بۆ هاتە ئاراوە تا گەشە بکات و بەرەو پێش بچێت. ئەم بەرەوپێشچوونە تا ساڵی ١٩٣٢ درێژەی هەبوو و پاشان لە کۆنگرەی نووسەرانی یەکێتیی سۆڤییەتی جاران لە ساڵی ١٩٣٤ لەبری وەڵامدانەوە بە ئاستەنگەکانی بەردەم گەشەی ئەدەبی کرێکاریی، دەسەڵاتی ئەو کاتی یەکێتیی سۆڤییەت ئەو ئەدەبەی کردە قوربانی کێشمەکێش و ململانێی سیاسیی و ئابوورییەکانی خۆی لەگەڵ وڵاتانی خۆرئاوا. ئیتر لەو مێژووەوە ڕێڕەوی گەشەی ئەدەبی کڕێکاریی تووشی جۆرێک لە کەنارگیری هات. لەبری ئەدەبی شۆڕشگێرانەی کرێکاریی ئەدەبێکی تر نزیک لەو ماهییەتە بەڵام جیاواز هاتە ئاراوە کە پێی دەوترا ئەدەبی واقیعی سۆشیالیستی. ئەدەبی واقیعی سۆشیالیستی هەرچەندە لایەنگیریی بۆ کرێکار و سۆشیالیزم هەبوو، بەڵام لە ڕاستیدا نەیتوانی بە تەواوەتی جێگای ئەدەبی کرێکاریی بگرێتەوە و هەروەها نەیتوانی ماهییەتی شۆڕشگێڕانەی ئەدەبی کرێکاریی بە یەکجاری بکوژێت. بۆیە لە ساڵانی جەنگی جیهانیی دووەم ململانێی نێوان زلهێزەکان توانی ڕەنگڕێژی ئەدەب بکات. سەرکەوتنی سیاسیی و ئابووری و سەربازی یەکێتیی سۆڤییەت بەسەر نازییەکاندا، بازێکی گەورەی بە ئەدەبی واقیعی سۆشیالیستی دا. جەنگی ساردیش شەقڵی خستە نێۆ ئەدەب و هونەر و جیهانی فانتازیا و ئیستاتیکای دابەشکردە سەر ڕیالیزمی واقیعی سۆشیالیستی لەلایەک و دیموکراسی و ئیندیڤجوالیزمی خۆرئاوا لەلایەکی تر.\nیەک : کاریگەری تەبلیغاتی ڕۆژئاوا بەڕابەرایەتی ئەمریکا لەو هەڵمەتە فراوانەی خۆی دژ بە مارکسیزم و کلتووری شۆڕشگێرانەی مارکس و ڕەنگدانەوەی ئەو کاریگەرییە لەسەر سەرجەن جیهان دژ بە ترادیسیۆنی شۆڕشگێرانەی چینی کرێکار و خەڵکی زەحمەتکێش. دیارە هەڵمەتی ڕۆژئاوا و گوێڕایەلانیان لە ناوچەکە لەم ئەرکە قێزەوەنەیان کە تا ئێستاش بەردەوامن تا ڕادەیەکی باش سەرکەوتنیان بەدەست هێنا. ئەم فاکتە خولقێنەری ئەو دۆخە نەخواستراوەیە کە ئەمرۆ بۆ تەرویجدانی ئەدەبی شۆڕشگێڕانە بووەتە کۆسپ و ڕووبەڕووبوونەوەی کارێکی قورسە و وزە و توانایەکی زۆری لێمان دەوێ.\nدوو : هەڵوەشانەوەی بلۆکی ڕۆژهەڵات و لەمەیداندا نەمانی یەکێتیی سۆڤییەت و پاشەکشەی لە سەرجەم بوارەکانی سیاسیی و سەربازی و ئابووری و فەرهەنگیی. ئەمەش بەدەوری خۆی بووە هۆی لە مەیدان نەمانی بزووتنەوە و پڕۆژە ئەدەبی و هونەری کرێکارییەکان لە نیوەی یەکەمی دەیەی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو و جێگە چۆڵکردن بۆ ڕەوت و ڕێبازە ئەدەبییەکانی بزووتنەوە کۆنەخوازەکان.\nسێ : پاشەکشەی مارکسیزم و خاوبوونەوەی خەباتی چینی کرێکار وەک چینێکی بنیادنەر و مەزن ڕۆڵی خۆی هەیە لە کەمڕەنگبوونەوەی چەمکی ئەدەبی شۆڕشگێرانە.\nکورد و شیعری شۆڕشگێڕانە\nمیللەتی کوردیش بەپێی کارەسات و ڕووداوە تراژیدیا – سیاسیییەکانی دوو سەدەی ڕابردوو هەوڵیداوە بۆ پاراستنی زمان و کلتوور و ناسنانەی نەتەوەیی خۆی لە بەرامبەر سیستەم و ڕژێمە فاشست و تۆتالیتارییەکانی عێراق و ئێران و سوریا و تورکیا. کورد هەوڵی داوە لە ڕێگەی ئەدەبەوە مەسەلەی شوناسی نەتەوەیی و زمان بەزیندوویی ڕابگرێ. شیعری کوردیی لە مێژووی کۆن و نوێی کورددا مەسەی ئازادی و سەرفرازی کوردی کردۆتە مەسەلەی بنەڕەتی و گەوهەری. شاعیرانی کلاسیک (جگە لەو شاعیرانەی کە لە مزگەوت و خانەقاکان خوێندویانە و سەرچاوە مەعریفییەکانیان کتێبە ئاینییەکان بووە) کەم تا زۆر لایەکیان لە کێشەکانی ئینسان و بەهای ئازادی و ژیانی شارستانیایە کردۆتەوە.\nئەگەر حاجی قادری کۆیی شاعیر وەک شاعیرێکی ناسیونالیستی بە دەستپێک و پەرەپێدەری شیعری نەتەوەیی – سیاسی کورد دابنرێت (٧)، ئەوا دوای حاجی قادر سوپایەک لە شاعیر هەن کە خەمی نەتەوە و مەسەلەی ئازادی نەتەوەی کوردیان بۆ مەسەلە بووە. واتە لە دوای چارەکی یەکەمی سەدەی بیستەم، شانبەشانی فراوانتربوونەوەی بیری نەتەوایەتی، ئەدەبی ناسیونالیستیش گەشە دەکا و دواجار لە دوای بەیاننامەی ڕوانگەوە لە ساڵی ١٩٧٠ ئیتر دەگا بە چڵەپۆپە. لەملاشەوە کرۆکی بیری چینایەتیش شانبەشانی کێشە چینایەتییەکانی کۆمەڵگە گەشەی کردووە و بەرەو پێش چووە. لەم نێوەشدا گەلێ شاعیر پەیدا دەبن و بەرهەمەکانیان دەبنە ئاوێنەی باڵانومای سەردەمی خۆیان و شیعرەکانیشیان(بەتایبەتی ئەوانەی کرۆکی ئینسانیان هەیە و باس لە ئازادی دەکەن) بە شیعری خەباتکارانە و شۆڕشگێڕانە دێنە ئەژمار. دواتریش لە نیوەی یەکەمی دەیەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو تەیفێک لە نووسەرانی چەپی نوێ دێنە مەیدان کە نەک هەر لە پەیوەندییەکی نزیکدا دەبن لەگەڵ چینی کرێکاری کوردستان و بەرهەمەکانیان ڕەنگدانەوەی ژیان و خەباتی ئەو چینە دەبێ، بەڵکو لە ڕووی ئایدیۆلۆژیشەوە هەڵگری بیروباوەڕی مارکسیزم و کۆمۆنیزم دەبن (٨). پلە و ئاستی گەشەی ئەم تەیفە لە نووسەران و بەرهەمی ئەدەبی و هونەرییان پەیوەست بوو بە ئاستی گەشەی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان.\nچەند بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان لە ملانێی خۆیاندا بۆ ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێڕانە لە ئاستێکی بەرزدا بووبێتن، ئەوەندەش شیعر و هونەری شۆڕشگێڕانە لە ئاستێکی بەرز و ڕەونەقی خۆیدا بووە. بەڵام دۆخەکە هەر بەو جۆرە نەما. لەلایەکەوە چوونە دەرەوەی زۆربەی کادیرە هونەری و ئەدەبییەکانی ئەو بزووتنەوە شۆڕشگێرە بۆ دەرەوەی وڵات کاریگەری نێگەتیڤی دانا لەسەر چەقبەستوویی ئاستی هۆشیاری سیاسی و کۆمەڵایەتی چینی کرێکاری کوردستان و لەلایەکی ترەوە شانبەشانی تەبلیغاتی جیهانیی لەدژی کۆی بیروبڕوای مارکسیزم هێرشێکی هەمەلایەنە دژ بە باوەڕی مارکسیزم و ئەدەب و کلتووری شۆڕشگێڕانە لەسەر دەستی گروپی ڕەهەند و شوێنکەوتوانیان بە خەستی دەتی پێکرد.\nئەم گروپە لەمێژووی ئەدەبی کوردیدا و لەڕێگەی نووسینەکانیان و گۆڤاری (ڕەهەند)ەوە ناشرینترین ڕۆڵیان گێرا لە بە سووک تەماشاکردنی ئەدەبی شۆڕشگێرانە و هەروەها دەرکێشانی ڕوحی شۆڕشگێرانە و چاندنی تۆوی بێئومێدی لە ناخی تاکی کورددا. ئەم گروپە لە ڕێگەی ڕستە و فرێز و دەستەواژەی بێمانای لە چەشنی” ئەدەب نابێ ئینتمای ئایدییۆلۆژی هەبێ، و سەردەمی قسەکردن بە ناوی کۆ و ئەوانی تر کۆتایی هاتووە و نووسەر دەبێ بە ناوی خۆی و تاکەوە قسە بکا و نوێنەری خۆیەتی و بەس و ئەدەبی حیزبیی و سیاسیی کوشتنی ئەدەب و خەیاڵە و… تاد” ڕۆڵی بەرچاوی گێرا لە کاڵکردنەوەی چەمکی ئەدەبی شۆڕشگێرانە و گواستنەوەی خاڵی تێڕوانینی و فۆکسی خوێنەر و کۆمەڵگە لە ململانێی چینایەتییەوە بەرەو زات و ناخی تاک و تەرویجدان بە کۆنەپارێزییەکی بێوێنە. پروپاگەندەی ئەوەی کە نە مارکسیزم بۆ کۆمەڵکەی کوردستان گونجاوە و نە لە کوردستان چینی کرێکاری پیشەسازیمان هەیە و نە ئەدەبی کرێکاریی و شۆڕشگێرانە بە کەڵکی کۆمەڵگەی کوردی دێ کە لە لایەن کۆمەڵێ نووسەری موهەریجی کوردەوە ئاگرەکەی خۆش کراوە و خۆش دەکرێ، جگە لە خۆڵ کردنە چاوی خەڵکی زەحمەتکێشی کوردستان هیچیتر نییە.\nدوادێڕ بەڵام زۆر بە کورتی\nژێدەر و سەرچاوەکان :\n١- بۆ زانیاری زیاتر تکایە بڕوانە ڕەخنەی ئەدەبی مارکسیستی سایتی ویکیپیدیا\n٢- ئەلکسەندەر بۆگدانۆڤ شیعری پرۆلیتاریی\n٣- شێری لێنکۆن ” بۆچی ئەدەبی چینی کرێکار جێی وردبوونەوەیە؟” بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە سایتی\n٥- میڵتن کۆن شاعیرانی گەمارۆدراو و ڕەخنەگرانی چەپ گۆڤاری زانکۆی ئالاباما تۆسکالۆسا ٢٠١٠ لاپەڕە ٢٤\n٦- میڵتن کۆن شاعیرانی گەمارۆدراو و ڕەخنەگرانی چەپ گۆڤاری زانکۆی ئالاباما تۆسکالۆسا ٢٠١٠ لاپەڕە ٢٤\n٨- دەیەی حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەدەبی کۆمۆنیستیی و کرێکاریی تەنها بریتیبوون لەو بەرهەمانەی یان بەرهەمی ئەو نووسەرانەی کە باسی چینی کرێکار و خەباتی ئەو چینەیان کردووە. نووسەرانی سەر بە حیزبی شیوعی عێراقی پشکی شێریان بەردەکەوێ. لەم نێوەشدا نووسەران و شاعیرانی سەر بە ڕێکخراوی مارکسیی – لینینیی کوردستان کەم تا زۆر چەند هەوڵێکیان لەو بارەیەوە هەیە. بەڵام لەناوەڕاستی دەیەی هەشتاکان تەیفێک لە نووسەران و هونەرمەندانی کورد لە کوردستان لە ژێر کاریگەری بیروڕای مارکسیزمی شۆڕشگێڕ توانیان تەکان بە ئەدەبی کرێکاریی و کۆمۆنیستیی بدەن و بەرەو پێشی بەرن. لەوانە موسلیح شێخولئیسلامی (ڕێبوار) و سلێمانی قاسماینی (کاکە) و ئەحمەد بازگر و بەکر ئەحمەد (ئاسۆ) و بژار و عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) و جەمال کۆشش و پەخشانەشیعرییەکانی ب.سۆلین و هونەرمەند سەردار عەبدوڵا و زۆری تر کە ئێستا لەم ساتەدا لەیادم نەماون.\nPrevious هەڤپەیڤین لەگەڵ وەرگێڕی ڕۆمانەكانی ماركیز بۆسەر زمانی ئینگلیزی.\nNext بۆچی شیعر پێناسە ناکرێ ؟ … ناڵە حەسەن


پۆلیسی دەوڵەتى تورک لە بەردەوامیی ئۆپراسیۆنی پاکتاوکردنی سیاسییاندا لە دژی گەلی کورد هەڵیانکوتایە سەر شارەوانیی قەرەچۆبانی هەدەپە لە پارێزگای ئەرزرۆم لە باکووری کوردستان و خالید ئوگیون هاوسەرۆک شارەوانیی قەرەچۆبانیان دەستگیرکرد.\nگەریلا دیجلە، یەکێک لەو ئەویندارانە بوو، ڕۆژێک لەڕۆژان لە سەنگەرە کۆنەکانی کەرکوکدا، دڵی بۆ پاراستنی خاکی کوردستان لێدەدا، ئەو جەستانەی دەلەرزاند، کە خۆیان لە ڕەشیی ئەم سەردەمە پێچابوو.\nئەیتیم سەن: کێشەی نەبوونی پەروەردەی زمانی زکماکی دەبێتە هۆکاری دابڕان لە پەروەردە\nلقی ئامەدی ئەتین سەن رایگەیاند کە کێشەی نەبوونی پەروەردەی زمانی زکماکی کاریگەریەکی زۆر لەسەر پەروەردە دروست دەکات.\nبنەماڵەکان تەرمی سێ کۆڵبەریان دۆزییەوە\nهەوڵەکانی ناوەندە فیراگوزاریەکان بۆ ڕزگار کردنی ٥ کۆڵبەر لە سەرسنووری ڕۆژهەڵات و باکووری کوردستان کۆتایی هات. بنەماڵەکان خۆیان دەستیان بە گەڕان کرد و خۆیان گەیاندە تەرمی ٣ لە کۆڵبەرەکان.\nبەرخۆدانی گەلی شەنگال ٥٥ ڕۆژە بەردەوامە\nخەڵکی شەنگال ٥٥ رۆژە لە بەردەم ناوەندی ئاسایشی ئێزدخان ئێشکگری دەکەن و پشتیوانی لە ئاسایشی ئێزیدخان و خۆسەری دیموکراتیکی شەنگال دەکەن.\nلە بەردەوامی ڕەشبگیری ڕژیمی ئێران لە ڕۆژهەڵات ٢هاووڵاتی تری دەستگیرکران\nبە پێی هەواڵی ڕێکخراوە مافە مرۆڤیەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران لە بەردەوامی شەپۆلی بەرینی ڕەشبگیری هاووڵاتیاندا لە ٢ ڕۆژی ڕابردوودا ٢هاوڵاتی کورد لە لایە هێزەکانی ڕژیمی ئێرانەوە دەستگیرکراون.\nتورکیا هەوڵی گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە شاخاویەکانی کوردستان دەدات\nتورکیا لە تل رەفعەت تا حاجی ئۆمەران بۆردوومانی ناوچە مەدەنیەکان دەکات، هەپەگەش پێیوایە بە ئەنقەست ئەو بۆردوومانە ئەنجام دەدات. چاودێرانیش دەڵێن: بۆردومانەکان هەوڵێکە بۆ گۆڕانکاریی دیمۆگرافیای ناوچەکە.\n"من لە ناو زۆرێک لە بزووتنەوەى سۆسیالیست، چەپەکان و ژینگەپارێزەکاندا کارم کردووە و بۆ ئازادی تێکۆشاوم. لە ناو هەموو ئەو بزووتنەوانەدا، ئەوەى ژیانی هەرەوەزی و کۆمیناڵ، ژیانی ئازادی کۆمەڵگەى بۆ خۆی کردوەتە بنەما، بزووتنەوەی پەکەکەیە".\n٧٨ زیندانی لە زیندانی جۆری تیی ژمارە ٢ی رحا دا داوایانکرد، بگوێزرێنەوە بۆ زیندانی ئیمرالی، کە عەبدوڵا ئۆجالان رێبەری گەلی کوردی تیادا گۆشەگیر کراوە.\nشاندی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) سەردانی کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی کرد.\nدەستپێشخەری ڕۆڵەکانی ئاگر لە شارەکانی ئاماسیا، ئەستەنبوڵ، ئیزمیر و کۆنیای تورکیا چالاکی ئەنجامدا و ٣ کارگەی نەژادپەرستەکانی سووتاند.\nلە شڕنەخ ١٥ هەرێم قەدەغەکران\nپارێزگاری شڕنەخ، ١٥ ناوچەی پارێزگاکەی بۆ ماوەی ساڵێک وەک 'هەرێمی ئەمنی تایبەتی کاتی' راگەیاند و قەدەغەیە خەڵکی مەدەنی سەردانی ئەو ناوچانە بکات.\nچادری بەرخودانی شەنگال لە ٥٤هەمین رۆژدایە\nخەڵکی شەنگال لە بەردەم ناوەندی ئاسایشی ئێزدخان چادریان هەڵداوە و ماوەى ٥٤ رۆژە لە بەرخوداندان و پششتیوانی لە ئاسایشی خۆیان دەکەن.\nپارێزگاری دەوڵەتی تورک لە شرنەخ هاتۆچۆکردنی هاووڵاتییانی لە ١٥ ناوچەدا قەدەغە کرد. دەوڵەتی تورک دوێنیش ٦٦ ناوچەى لە پارێزگاکانی سێرت و ئێلح دا کرد بە ناوچەى ئەمنیی سەربازی و هەموو هاتوچۆیەکی لە هاووڵاتیانی ئەو ناوچانە قەدەغە کرد.\n(63) ساڵ لەمەوبەر مامە ڕیشە، پێشمەرگەی قارەمان و فەرماندەی كەرتی (4)ی جەباری و دوو پێشمەرگەی هەڤاڵی لەلایەن جاشە خۆفرۆشەكانەوە بە شێوەیەكی زۆر نامەردانە شەهید كران.\nهەپەگە ناسنامەی ٢ گەریلای ئاشکرا کە لە حەفتانین شەهید بوون. هەپەگە وتی، "هاوڕێکانمان باهۆز و ئەڤین بە ئایدۆلۆژی رێبەر ئاپئ لە دەوری یەک ئامانج کۆبوونەوە و بە پیتی زێڕین ناوەی خۆیان لە مێژووی بەرخۆداندا نووسیەوە."\nکەنەکە: زەبروزەنگی کۆماری ئیسلامیی نیشانەی لاوازبوونیەتی!\nکەنەکە رایگەیاند، رژێمی ئێران لە ماوەی سێ هەفتەی رابردوودا نزیکەی ١٠٠ کەس لە رۆژهەڵاتی کوردستان دەستگیرکردووە و ئەمەش نیشانەی لاوازی و گۆشەگیریەکەیەتی.\nژمارەی دەستگیرکراوەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان بۆ ٦٤ کەس بەرزبوەوە\nرژێمی ئێران لە ماوەی ١٥ رۆژی رابردوودا، ٦٤ چالاکوان، خوێندکار و هاوڵاتی رۆژهەڵاتی کوردستانی دەستگیر کردووە.\nلە سێرت و ئێلح ٦٦ ناوچە بۆ ماوەی ساڵێک قەدەغەکران\nپارێزگاری سێرت و ئێلح ٦٦ ناوچەیان لەژێر ناوی 'هەرێمی ئاسایشی سەربازی کاتی' وەک هەرێمی سەربازی راگەیاند.\nمەریوان یەکێک لە شارە بەرخودێر و بەرەنگارەکانی رۆژهەڵاتی کوردستانە. مەریوان بە کولتور و مێژووەکەی شارێکی نمونەیی و بێهاوتایە.\nئەمە ٧ساڵە لەم دۆخەدا بەرخۆدان دەکەین\nدانیشتووانی کەمپی شەهید نازێ لە سەردەشتی چیای شەنگال سەرەڕای دۆخی سەختی زستان و ژیان باسی ژیانی خۆیان لە ژێر چادردا دەکەن و وتیان:" سەرەڕای هەموو شتێک ئێمە لە سەرخاکی خۆمان ئارامین."


"كرێكاری بیانی هاوردەی هەرێم دەكرێت" - تۆڕی میدیایی خەڵک\n"جێگە بە دەستی كاری خۆماڵی لێژ دەكەن"\nسەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان دەڵێت،”بەفڕۆكە كرێكار (لە هەردوو ڕەگەز) لە سوریاوە دەهێنرێنە هەرێمی كوردستان بۆ كاركردن و جێگە بە دەستی كاری خۆماڵی لێژ دەكەن”.\nعەبدولستار مەجید، سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان لە هەژماری خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك دەڵێت، بەپێی هەندێك زانیاریی كە لە فڕۆكەخانەی هەولێرەوە بەدەستم گەیشتووە، بە فڕۆكە كرێكار (لە هەردوو ڕەگەز) لە سوریاوە دەهێنرێنە هەرێمی كوردستان بۆ كاركردن .\nدەشڵێت، ئەمە لەكاتێكدایە كە ڕێژەی بێكاریی و زۆری گەنجی بێكار و دەستی كاری ناوخۆ بەردەوام لە زیادبووندایە و، هێنانی ئەو خەڵكەش بۆ كاركردن لە دەرەوەی هەرێمەوە، هێندەی دیكە ئاستی هەژاری و بێكاری زیاتر دەكات .\nئاماژە بەوەشدەكات، مەترسی ئەم بابەتە لەوەدایە كە ئەو كرێكارە بیانیانە بە پارەیەكی كەمی مانگانە كار دەكەن و خاوەنكاری ناوخۆش هاندەدرێن كە كرێكاری خۆماڵی ناچار بكرێن یان بە پارەیەكی زۆر كەم كار بكەن یان كارەكانیان لەدەستدەدەن.\nدەشڵێت، دیدگای فراكسیۆنی كۆمەڵ بۆ وەرزی نوێی یاسادانان لە پەرلەمانی كوردستان ئەوەیە كە لە ڕێگەی حكومەتەوە كۆمپانیا بیانییەكان ناچار بكرێن كە سەدا هەشتای دەست و هێزی كاریان، پێویستە لەناوخۆی هەرێمی كوردستان بێت .\nعەبدولستار مەجید دەشڵێت، بەم حاڵەوە كە هەندێ كۆمپانیا و ژمارەیەك بازرگان و خاوەنكار دەیكەن، ئەو كرێكارە بیانیانە جێگە بە دەستی كاری خۆماڵی لێژ دەكەن كە ئەوەش ئێجگار مەترسیدارە بەتایبەت بۆ ئێستا كە بەهۆی گەندەڵییەكی زۆر و بێ ڕەزای حكومەتەوە، چەندین ساڵە كەس دانەمەزێندراوە یان بە دزیەوە بۆ خەڵكی نزیك لە خۆیان دامەزراندن دەكەن و دەرچوانی زانكۆ و پەیمانگەكان و گەنجانیش یان دەبێت بەبێ كاری بمێننەوە یان ڕێگەی كۆچی هات و نەهات بۆ هەندەران بگرنە بەر .


دەربارەی ''حەڵقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست''.\n- گفتوگۆ لەگەڵ عەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) -\n٨\_١٠\_٢٠١١ - ڤانکۆڤەر - کەنەدا\n"حەڵقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست" یەکێک بوو لەو حەڵقە کۆمۆنیستییانەی نیوەی دووەمی ھەشتان، کە وەک ھەر کۆڕ و کۆمەڵ و سازمانێکی دیکەی کۆمۆنیستی ئەو دەمە بە نھێنی کاری دەکرد و ھەر وەکوو بە ناوەکەشیدا دیارە، ئەدیبانێکی کۆمۆنیست پێکیان ھێنابوو، تاوەکوو لە دیدی کۆمۆنیزمەوە، لە بواری ئەدەب و وێژەدا کار بکەن و کاریگەری خۆیان بە ھاوشانی مەیدانی خەباتی سیاسیی کۆمۆنیستی دابنێن.\nبۆ زانیاری زیاتر دەربارەی ئەو حەڵقەیە و ھەڵدانەوەی لاپەڕەیەکی دیکە لە خەباتی چەپ و کۆمۆنیزم لە کوردستانی عێراق لە دەیەی حەفتان و ھەشتاکان، پێمان باشە ساتێک بچینە دیدەنی "عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)"، یەکێک لە ڕابەران و دەمەزرێنەرانی ئەو حەڵقەیە و دیمانەیەکی لەو بارەیەوە لەگەڵدا ساز بکەین.\nپرسیار: سەرەتا بپرسین، "حەڵقەی ئەدیبان" کەی دامەزرا؟ دامەزرێنەرانی کێ بوون؟ بیرۆکەی ھەنگاوێکی لەو جۆرە چۆن سەری ھەڵدا؟ ئایا پێشتر ئەزموونێکی واتان لە شوێنان بەرگوێ کەوتبوو، واتە کۆڕ و کۆمەڵێکی ئەدەبی نھێنی ژێرزەمینی؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سەرەڕای سەرکوت و زەبروزەنگی بێپەردەی ڕژێمی بەعسی ڕاکشاو لەزەلکاوی مێژوو برەو بە ئەدەبێک دەردرا کەلەگەڵ ویست و بەرژەوەندی ئەو ڕژێمە دەھاتەوە. لەکاتێکدا عێراق لەجەنگی کۆنەپەرستانەیدا لەگەڵ ئێران ھەموو توانا ماددی ومرۆیی و فەرھەنگییەکانی خستبووە گەڕ و ئەدەبێک لە عێراق بڵاو دەکرایەوە تەنھا ئەرکی جوان نیشاندانی بیچمی ناشرینی ئەو دەسەڵاتە دیکتاتۆرە بوو، کە پێیدەگووترا ئەدەبی جەنگ. لەملاشەوە بزووتنەوەی کوردایەتی بەھەموو سیما و شێوە جیاجیاکانییەوە(لەوپەڕی باڵی ڕاستەوە تا دەگاتە ئەو حیزبانەی خۆیان بە کۆمۆنیست دەزانی) خەریکی برەودان بوون بەئەدەبێک کەناوی ئەدەبی شۆڕشگێڕانەیان لێنابوو و ئەرکی ئەو ئەدەبەش فریودان و بەسووتەمەنی کردنی خەڵکی زەحمەتکێشی کوردستان بوو بۆ بەرژەوەندییە حیزبییە تایبەتییەکانیان. لەم نێوانەدا ھەستمان بەبوونی بۆشاییەکی گەورە دەکرد لە لەمەیدان نەبوونی ئەدەبی بەڕاستی شۆڕشگێڕانە و پشتبەستوو بە بەرژەوەندی چینایەتی کرێکاران.دوای ھەستکردن بە بوونی بۆشاییەکی فراوان لەبواری پەرەپێدانی ئەدەب و ھونەری کرێکاری و ھەروەھا دوای چەندین گفتوگۆ و وتووێژ لەسەر بایەخ و گرنگی پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە، ئەوە بوو لەنیوەی دووەمی دەیەی ھەشتاکانی سەدەی رابردوو بڕیاری پێکھێنان و دامەزراندنی ڕێکخراوێکی ئەدەبی و ھونەریمان دا و "حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست" مان لەساڵی ١٩٨٧ لە شاری ھەولێر دامەزراند. دامەزرێنەرانی حەلقەکەش بریتیبوون لە بەڕێزان نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) و عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) و جەمال کۆشش. بیرۆکەی دروستبوونی حەلقەکە دەگەڕێتەوە بۆ ماوەیەک بەر لە دروستبوونی حەلقەکە بەتایبەتی لەناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٥ەوە من و جەمال کۆشش بەردەوام و بێپچڕانەوە قسە و باسمان لەسەر ئەدەبی شۆڕشگێڕانە و ئەدەبی کرێکاری و ئەدەبی بورژوازی و ماھییەتی ئەدەبی بورژوازی و ڕۆڵی کۆمەڵایەتی ئەدەب و گەشەکردنی ئەدەبیاتی کرێکاری و سەنگەربەندی چینایەتی ئەدەب و ئەدیبی مولتەزیم و کانوونی ھونەر و ئەدەبی کرێکاری کوردستان و تاد دەکرد. کاک ھۆشەنگیش ھەر بەھەمان شێوە ئەویش ھەم وەک ئەدیبێک و نزیک لە بزووتنەوەی چەپ قسەوباسمان ھەبوو . ئەوە بوو لەناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٧ بە سێقۆڵی کەوتینە قسەباس لەسەر پێکھێنانی ئەو حەلقەیە و ئامادەکردنی پێداویستییەکانی. ئێمە ھیچ ئەزموونێکی لەوەوپێشترمان لەو بارەوە نەبوو و نەبینیبوو، بۆیە دەتوانم بڵێم پێکھێنانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست یەکەمین ھەنگاوی جیددی ئێمە بوو بۆ ڕێکخستن و ڕابەریکردنی ئەدیبانی ناڕازی و ھەروەھا گەشەپێدانی ئەدەبی کرێکاری و ئەدەبی حیزبی. لەمانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٧ بەبەیاننامەیەک حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیستمان ڕاگەیاند. پێشتریش بڕیارمان دابوو گۆڤارێک یان ئۆرگانێک دەربکەین. ئەوە بوو ناوی گۆڤارەکەمان نا (ڕابەر) و ئەم ناوەش پێشنیاری من بوو بەوەی کە ڕابەر وشەیەکە ھیچ مەدلولێکی غەیرە کریکاری لەخۆ ناگرێت و بگرە زۆر نزیکە لەو ئامانجەی کە بۆی تێدەکۆشین و ھاوڕێیانیش پەسندیان کرد. من لەو ساتەوە بڕیارمدا ئیتر لەژێر ناوی مەشخەڵ کار بکەم و بەرھەمەکانم بڵاو بکەمەوە. ئەوە بوو ژمارە یەکی گۆڤاری ڕابەر لەمانگی تەمموزی ساڵی ١٩٨٧ بڵاو بۆوە.\nپرسیار: ئەوەندەی من ئاگادار بم، ئەو حەڵقەیە بەتەواوی لەژێر بیر و بۆچوونەکانی "ڕەوتی کۆمۆنیست"دا بوو، وەیان بەشێک بوو لەوان. ئایا پێکھێنانی ئەو حەڵقەیە بە پرس و ڕا و بە تەگبیری ئەوان بوو، یان ئەوەتا دەسپێشکەری چەند نووسەر و ئەدیبێک بوو؟ جێی خۆیەتی لێرەشدا بپرسین: ئایا بنیاتنەرانی ئەم حەڵقەیە ھەر ھەموویان سەر بە ڕەوت بوون، یان نەخێر کەسانێکی دیکەشی تێدا بوو، کە وا نەبوون؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): دامەزرێنەرانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست جگە لە بەڕێز جەمال کۆشش کەسیتر سەر بە ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست نەبوو. من وەک دوایی کە بوومە ئەندامی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست و بۆم دەرکەوت کە بەڵی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست لەڕێگەی جەمال کۆششەوە بەتەواوی لەناو حەلقەکەدا چالاک بوو. چونکە کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) تەنھا کەسێکی ڕادیکاڵ وچەپ بوو و لەژێر کاریگەری بیروباوەڕی چەپدا بوو. منیش بەھەمان شێوەی کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) کەسێکی ڕادیکال و چەپ بووم و دواتر لەڕێگەی کاریگەری کاک جەمال کۆششەوە کەوتمە ژێر کاریگەری ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست. بۆیە ئەگەر دروست وەڵامی پرسیارەکەت بدەمەوە ئەتوانم بڵێم بەڵی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست یەکێک بوو لەدەست پێشکەرییەکانی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست. بەڵام تەنھا جەمال کۆشش ئەندامی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست بوو. حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست کە دروست بوو ئەتوانم بڵێم ئەندامێکی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست و دوو ئەندامی دەرەوەی ئەو ڕێکخراوە پێکیان ھێنا. سەرەتا حەلقەکە لەژێر ھەژموونی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستدا نەبوو و بەڵام کاریگەری کاک جەمال کۆشش بەسەر حەلقەکەوە وای کرد وردە وردە حەلقەکە بکەوێتە ژێژ ھەژموونی ڕەوتی کۆمۆنیستەوە و ھەر واش بوو. کاک ھۆشەنگ ئامادە نەبوو ئەو ھەژموونە قەبووڵ بکات و وازی ھێنا و منیش بەشەوقەوە ئەو ڕێکخراوە و سیاسەتەکانیم قەبووڵ کرد و دواجار خودی ململانێی نێوانمان بەبەرژەوەندی ڕەوتی کۆمۆنیست شکایەوە و وەک لەیادم بێت حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست لەژمارە پێنج وابەستەیی خۆی بۆ ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست ڕاگەیاند وبەوەش ھیچ گومانێکی لای بزووتنەوەی چەپ نەھێشتەوە کە پێشتر پەنچەی ڕەوت بوونیان بۆ درێژ دەکردین.\nپرسیار: "حەڵقەی ئەدیبان" گۆڤارێکی دەرئەکرد، ئەو گۆڤارە ناوی چی بوو؟ چەند ژمارەی لێ دەرچوو؟ ئایا بەشێوەیەکی دەوری دەرئەچوو؟ سەرنووسەر و دەستەی نووسەرانی ھەبوو؟ ئایا وەک زۆربەی نووسراوەکانی ئەو دەمەی چەپ بە شێوەی دەسنووس بڵاو دەکرایەوە؟ تیراژەکەی چەند بوو؟ ھیچ نموونەیەکی لێ ماوەتەوە؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): وەک لەوەڵامی پرسیاری یەکەمدا گووتم بڕیارماندا گۆڤارێک دەربکەین و ئەو گۆڤارەشمان ناو نا (ڕابەر). لە ماوەی ژیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیستدا دوانزە ژمارە لەگۆڤاری ڕابەر بڵاو کرایەوە. لەسەر بەرگی ژمارە یەکی گۆڤاری ڕابەر نووسراوە ئۆرگانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست و لەژمارە سێ بەدواوە بوو بە ئۆرگانی تیئوری ئەدەبی مارکسیستی و دواتریش بوو بە ئۆرگانی تیئوری ئەدەبی حیزبی. ئەم گۆڤارە بەپێچەوانەی ئسوڵی کاری ڕۆژنامەگەرییەوە نە سەرنووسەری ھەبوو و نەدەستەی نووسەران. بەڵام ئێمە ھەرسێکمان بەجیددی کارمان بۆ حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست دەکرد. گۆڤاری ڕابەر بەشێوەی دەوری دەرمان دەکرد بەڵام دەتوانم بڵێم زیاتر وەرزی بوو و نزیکەی سێ مانگ جارێک ژمارەیەکمان لێ بڵاو دەکردەوە. گۆڤاری ڕابەر وەک جەنابیشت ئاماژەت پێداوە وەک زۆربەی نووسراوەکانی ئەو دەمەی چەپ بەشێوەی دەستنووس بڵاو دەبۆوە. من سەرباری چالاکییە ئەدەبییەکانم ئەرکی نووسینەوەی بەدەست و ئامادەکردنی بەرگی گۆڤارەکە و ئیتر ئەوەی پێدەگووتریت مونتاژ و تەسمیم من ئەنجامم دەدا و جار ھەبووە دوو ھەفتە لەماڵ نەھاتوومەتە دەرەوە و خەریکی ڕاپەڕاندنی ئیشوکارەکانی گۆڤاری ڕابەر و نووسینەوەی بوومە. ھەر جارێک نووسینەوە شەش کۆپیشم لەژێر دادەنا و دووجار نووسینەوەی گۆڤارەکە دوانزە کۆپی (نوسخە)م لێ ئامادە دەکردو ئینجا کە بڵاویش دەکرایەوە ڕێخستنەکانی ڕێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست لەبەریان دەنووسییەوە و بڵاویان دەکردەوە. ئەمە شێوازی بلاوکردنەوەی گۆڤاری ڕابەر بوو. نایشارمەوە ھەموو خەونمان بریتی بوو لەبەدەستھێنانی ئامێرێکی چاپکردن(طابعە) و کۆپیکردن و یان ڕۆنیۆیەک . زۆرجار لەگەڵ کاک جەماڵ کۆشش باسمان لەوە دەکرد ڕۆژێک بچینە ناو باڵەخانەی دادگای شاری ھەولێری ئەوکات و ئامێرێکی چاپکردن لە یەکێک لە کۆشکەکانی عەریزە نووسەکان بدزین بەڵام بۆمان نەلوا و نەکرا. تا ڕاپەڕین بەرپا بوو و چەپ و کۆمۆنیستەکانیش دەستیان گەیشت بەو ئامێرانە و ئەوسا بۆ یەکەمینجار و دواجار ژمارە دوانزەی گۆڤاری ڕابەر بە چاپکراوی بڵاو کرایەوە. سەبارەت بەمانەوەی گۆڤارەکە تا ئێستا ھیچ شتێکی نەماوەتەوە. من ساڵی ٢٠٠٠ سەفەری کوردستانم کرد و لەڕێگەی ھاوڕێیەکی ئازیزەوە باسی لە کەسێک دەکرد کە گوایە تەواوی ژمارەکانی گۆڤاری ڕابەری لا دەست دەکەوێت. من گەلێ ھەوڵمدا و تکام کرد و پەیامم بەناوی خۆمەوە وەک عەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) وەک یەکێک لە دامەزرێنەرانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بۆ نارد کە تەنھا ژمارەکانمان بۆ کۆپی بکات. کەچی بەداخەوە ئەو کارە نەکرا و دواتر بەو ھاوڕێیەم گووت کە ئەو کەسەم پێ بناسێنێت یان لانی کەم لێبگەڕێ کۆپیان بکەین و لەفەوتان بیان پارێزین. بەڵام بەداخەوە ھەوڵەکانم بێئاکام مانەوە بێئەوەی بزانم ھۆیەکە ئەو ھاوڕێ ئازیزە بوو کە خۆی بەجیددی بە سۆراخی ئەو مێژووە نەبوو یان ئەو بەڕێزە بوو کە ئامادە نەبوو ھیچ ژمارەیەکمان بخاتە بەردەست. ئیتر بێھیوا مامەوە تا ئەمساڵ ھاوڕێیەک لە ئەوروپاوە کەبەسەردان ھات بۆ وڵاتی کەنەدا و پێی راگەیاندم کە بەڕێزێک ھەیە نووسراوەکانی ڕێکخراوە چەپەکانی سەردەمی ئیستیبدادی بەعسی پاراستووە و لای ماون، پرسیاری ژمارەکانی گۆڤاری ڕابەرم کرد گووتی بەڵی ماون. بەنیازم ھەوڵ بدەم زانیاری لەو بارەوە بەدەست بھێنم.. ئەگەر ژمارەکانی گۆڤاری ڕابەر مابن ئەوا دەتوانین ھەر ھەمووی لەڕێگەی تایپکردنیانەوە لەفەوتان بپارێزین.\nپرسیار: ژمارەی ئەندامانتان چەند دەبوو؟ خەڵکی چ شار و ناوچەیەک بوون؟ ئایا نووسینەکانتان ھەر بە کوردی بڵاو دەکردەوە؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست ھەوڵی دەدا لەڕێگەی وەڵامدانەوە بەکۆسپەکانی بەردەم ئەدەبی کرێکاری و حیزبی و ھەروەھا لەڕێگەی بڵاوکردنەوەی دەقی ئەدەبی کرێکارییەوە زۆرترین ژمارە لەئەدیبان و نووسەران لە دەوری خۆی کۆ بکاتەوە. بەڵام کۆکردنەوەی ئەدیبان و نووسەران بەو شێوازە لە بڵاوکردنەوەی گۆڤاری ڕابەر بەنھێنی و دەستاودەستکردن و بەو ئاستە لە تیراژ و بەو جۆرەی کەبەدەست دەنووسرایەوە چلۆن دەتوانێت ھێزێکی ماددی لەدەوری خۆی کۆبکاتەوە؟ ئەمە سەرباری ئەوەی کە ڕێکخراوە چەپەکانی ئەوکات دەیانزانی حەلقەکە لەبەرژەوەندی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستدا کار دەکات بۆیە نەک لێی نزیک نەدەبوونەوە بگرە دژایەتیشیان دەکرد.بەبیانووی ناسەربەخۆ بوون و شتیتری لەو چەشنە. بۆیە بەشێکی بەرچاوی ئەو ئەدیبانەی کە بەرھەمیان لەڕابەردا بڵاو دەکرایەوە دوور و نزیک ھەواداری ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستی بوون. لەچەشنی کاوە ئەحمەد و بژاری شاعیر و ئەنوەری ڕەشی عەوڵا(ب.سۆلین) و کاک عارف و کاک ڕەشید و تاد. دەستەی دامەزرێنەرانی حەلقەکە ھەر ھەموومان خەڵکی شاری کەرکووک بووین. ئەوانەی بەرھەمیشیان بۆ دەناردین خەڵکی سلێمانی و کەرکووک بوون. بۆیە لەتەواوی ژمارەکانی گۆڤاری ڕابەردا نووسینێکی بە شێوەزاری بادینی تێدا بڵاو نەبۆوە. نووسینەکانیش تەنھا و تەنھا بەزمانی کوردی شێوە زاری سۆرانی بڵاو دەبوونەوە. ھەروەھا چونکە تواناکانمان زۆر سنووردار بوو نەمانتوانی ھیچ شتێک بەزمانی عەرەبی بڵاو بکەینەوە ئەگەر چی بایەخی بڵاوکردنەوەی گۆڤاری ڕابەر بەزمانی عەرەبیمان ھەست پێدەکرد. بەڵام ڕاستییەکە ئەوە بوو و لەوەش زیاترمان بۆ نەدەکرا بەتایبەتیش دەبێ سەرکوت و ئیستبدادی سیاسی حیزبی بەعسمان لەیاد نەچێت.\nپرسیار: باسەکانی نێو گۆڤارەکەتان دەربارەی چی بوون؟ چۆن بڕیارتان لەسەر بڵاوکردنەوەیان ئەدا؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): باسەکانی نێو گۆڤاری ڕابەرئەتوانم بڵێم ھەم سیاسی و ھەم ئەدەبی بوون. باسە سیاسییەکان لە سەروتاردا جێیان بۆ دەکرایەوە و بابەتەتاکانی تریش وەکو ڕەخنە و وەرگێڕان و دەقی ئەدەبی لاپەڕەکانی گۆڤارەکەی دەرازاندەوە. لەژمارەکانی بەراییدا کاک جەمال کۆشش بەناوی شۆڕش ھیومانیستەوە چالاکی دەکرد و وتارە ڕەخنەییەکانی بڵاو دەکردەوە. کاک جەمال کۆشش زنجیرە وتارێکی لەسەر ڕۆمانی "شار"ی کاک حوسین عارف و ھەروەھا چەند وتارێک دەربارەی ڕەخنەی ئەدەبی مارکسیستی و تاد بڵاو کردەوە. دواتر ناوی جەماڵ کۆششی لەخۆی نا و بەو ناوەوە چالاکی خۆی درێژە پێدا.. کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ)یش وتارەکانی لینینی لەعەرەبییەوە وەردەگێڕا . وتاری ڕێکخراوی حیزبی و ئەدەبی حیزبی لینینی وەرگێرا و و لەژمارە یەکی گۆڤاری ڕابەر بڵاو کرایەوە ھەروەھا وتارەکانی لینین لەسەر تۆڵستۆی وەرگێرا و بە نامیلکە بڵاومان کردەوە کە پێنج وتار بوو . منیش بەشیعر و ئۆپەرێت و وتاری ڕەخنەیی و وەرگێران لە عەرەبییەوە بەتایبەتی شیعرەکانی برێخت لە ژمارەکانی ڕابەردا بەشداریم دەکرد. ھەروەھا من جگە لەناوی مەشخەڵ بەناوی دلاوەر حوسێنیش بەرھەمم بڵاو دەکردەوە.. باسەکانی نێو گۆڤاری ڕابەر ڕەنگدانەوەی بۆچوون و دیدگای ھاوڕێیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بوو. ئێمە لە حەلقەکە سێ تەوەرەی سەرەکیمان خستبووە بەر باس و قسە ئەوانەش بریتیبوون لە ھەڵسەنگاندنی واقیعیەتی سۆشیالیستی و ئیستاتیکا و ڕەخنەی ئەدەبی مارکسیستی. بێجگە لەوانەش بەردەوام ھەوڵمان دەدا وەڵام بەگرێ و گۆڵەکانی فیکری خۆشمان بدەینەوە. بۆ بڵاوکردنەوەی بەرھەمیش دادەنیشتین و بەرھەمەکانمان دەخوێندەوە و بۆچوونی خۆمان لەسەر دەدا و ئەوسا بەپێی ئەو پێوەرەی کەبڕوامان پێی ھەبوو بڵاو دەکرایەوە یان وەلا دەنرا. ئەوەش ناشارمەوە ئەوسا ھاوڕێیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست تێگەیشتنێکی سنوورداریان ھەبوو لەسەر ئەدەب و خەیاڵ و ئیستاتیکا و زمان. وە ئەوەش ڕاستییەکە بۆیە لایەنی ھونەری بەرھەمەکانی ئەو سەردەمە لاواز بوون و لەئاستی پێویستدا نەبوون. بیانووشمان بۆ ئەوە ناوەڕۆکی چینایەتی بەرھەمەکان بوو و دەمانگووت ناوەڕۆک بەپلەی یەکەم و تەکنیک بە پلەی دووەم. بەھەرحاڵ با بگەڕێمەوە سەر وەڵامی پرسیارەکەتان کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) بڕیار بوو ھەڵسەنگاندنی واقیعیەتی سۆشیالیستی بگرێتە ئەستۆ و من ئیستاتیکا و کاک جەمالیش ڕەخنەی ئەدەبی مارکسیستی. بەڵام لەڕاستیدا و لەکردەوەدا نەمانتوانی ئەو ئەرکانە ئەنجام بدەین کەلەبەردەم خۆماندا دامان نابوو. حەلقەکە دوای وازھێنانی کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) یان باشتر بڵێم دوای دەرکردنی لە حەلقەکە،بەدروست لەسەر سێ تەوەر کاری دەکرد کە ئەمانە بوون، تەوەری ڕەخنەی ئەدەبی وەکو نووسینەکانی جەمال کۆشش و وتارە ڕەخنەییەکانی عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ)، تەوەرەی وەرگێران وەک وەرگێرانەکانی عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) و دواتر تەوەرەی خولقاندنی دەقی ئەدەبی. ئیتر تا ژمارە یانزەش بڵاو بۆوە لەو تەوەرانە واوەتر نەچووین.\nپرسیار: لەو دەمەدا کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی سەر بە حیزبی کۆمۆنیستی ئێران کانوونێکی ئەدەبی و ھونەرییان ھەبوو، ئایا ئێوە پەیوەندیتان لەگەڵ ئەوان، یان ھەر کۆمەڵەیەکی دیکەی فەرھەنگیدا ھەبوو؟ بێگومان بەرھەمەکانی ئەو کانوونەتان پێ دەگەییشت، ڕوانگەی ئەوانتان لەو دەمەدا پێ چۆن بوو، وە چەند لەژێر کاریگەری ئەوندا بوون؟ ئایا گۆڤارەکەی ئێوەش بە ئەوان دەگەییشت؟ ئەگەر وەڵامەکەت بە بەڵێیە... چییان لەبارەیەوە دەگوت؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): کانوونی ئەدەب و ھونەری کرێکاری کوردستان ئەتوانم بڵێم سەکۆی لەسەرھەڵسانی ئێمە بوو. ئێمە لەزۆر لایەنی ھونەری ئەدەب سوودمان لە تێڕوانینی ئەو کانوونە وەرگرتووە و بەتایبەتی گۆڤاری پێشەنگ ڕۆڵێکی جوانی گێڕا لە بڵاوکردنەوەی ئەدەبی کرێکاری و کاریگەریشی بەسەرمانەوە ھەبوو. ئێمە ھیج پەیوەندییەکی فەرمیمان لەگەڵ کانووندا نەبووە ھەرچەندە خوازیاری ئەو پەیوەندییەش بووین. بەڵام پەیوەندییەکی ناڕاستەوخۆ ھەبوو لە نێوانمان ئەویش لەڕێگەی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست و شەخسییەوە بووە. ساڵی ١٩٨٩من کاک جەماڵ کۆشش لە ھەولێرەوە چووین بۆ سڵێمانی بۆ مەقەری کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان بۆ بینینی ڕێبواری شاعیر و بەداخەوە نەگونجا بیبینین. لەو سەفەرەمان بۆ سلێمانی لە ناو کۆستەرێکدا بووین و من و کاک جەماڵ کۆشش بەیەکەوە دانیشتبووین و من چرپاندمە گوێی کاک جەمال کۆشش و گووتم" ئەگەر ئێستا ئەم کۆستەرە دەعم بکات یان وەربگەڕێ و من و تۆ بمرین ئەوا حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بەتەواوی مەوجودیەتی خۆی و نھێنەکانییەوە لەناو دەچن" ئەویش بە پێکەنینەوە دەیگووت" بەڵێ خۆ کەسێکیش نابێت دوو دێرمان لەسەر بنووسێت". لەگەڵ بەرەوپێشچوونی دیدو بۆجوونمان لەسەر ئەدەبی کرێکاری و ناسینی زیاتری ئەو ئەدەبە حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست وردە وردە کەوتە ڕەخنەگرتن لە کانوونی ھونەر و ئەدەبیاتی کرێکاری کوردستان و گۆڤاری پێشەنگ و بەئاشکرا مەیلی ناسیونالیستیمان لەناو ئەو گۆڤارە بەدی دەکرد و دواتریش وەک بینیمان ئەو خەتە خۆی ئاشکرا کرد. من ئێستا لەم ساتەدا بەھیچ شێوەیەک بۆچوون و ڕوانگەی ئەوانم لەیاد نییە و لەم بارەوە ناتوانم ھیچ بڵێم. بەھۆی بوونی مەودایەکی زەمەنی بیست و پێنج ساڵە لەبیرم نەماوە چۆن گۆڤاری ڕابەریان بەدەست دەگەیشت و چۆنیان ھەڵدەسەنگاند. بەڵام ئەوەم باش لەیادە کە دەستمان کردبوو بە حەملەیەک لەدژی بەختیار عەلی و ئەکرەم قەرەداغی و مەریوان وریا قانیع و ھاوشێوەکانیان و دەمانبینین کەچۆن وەک وەک ھێڵێکی ناسیونال - وردەبورژوازی دەیان نووسی و ڕەخنەیان دەگرت. ئیتر ڕاپەڕین سنووری بۆ ھەڵمەتانەی ئێمەش دانا و لەوە زیاتر نەمانتوانی درێژەی پێبدەین. دیارە مەبەستم درێژەدانە لەچوارچێوەی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست.\nپرسیار: ئێوە خۆتان وەک حەڵقەیەکی ئەدەبی و لە ھەمان کاتیشدا سیاسی پێناسە کردبوو. لەم ڕووە لە لایەن "حەڵقەی ئۆکتۆبەر"ەوە ڕەخنەیەکتان لێ گیرا و یەکێک لەو مەسەلانە کە ئێوەی دەخستە ژێر پرسیارەوە ئەوەبوو دەیا‌نگوت: حەڵقەیەکی ئەدەبی کە دەیەوێ لە بواری ھونەر و ئەدەبی کرێکاری کار بکات، لەگەڵ حەڵقەیەکی سیاسی کە کار بۆ دەسەڵاتی سیاسی ئەکات جوودایە. لەو بارەیەوە نەزەرت چییە؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): کاک سالاری خۆشەویست بیست و پێنج ساڵ لەتەمەن گەلێ کەلێنی لەنێو یادەوەرییەکانمان پڕ کردۆتەوە و زۆر وێنەی کاڵ کردۆتەوە. بەداخەوە بیرکردنەوەی ئەوسامان شتێکی تر بوو. بەھەرحاڵ ئێمە لەبەر ئەوەی تێڕوانینێکی ڕۆشنمان نەبوو لەسەر کاری سیاسی و کاری جەماوەری بۆیە حەلقەکەمان کردبۆوە کەوای سووری بەر لەشکر و لەسەروتارەکانی گۆڤاری ڕابەردا و لەژێر ناوی" ئەوەی دەبێ لەپێشدا بوترێ" کا کاک جەمال کۆشش دەینووسین ئەو ناڕۆشنیانەمان بڵاو دەکردەوە. ئەمەش خاڵی لاوازی ئێمە بوو. جونکە وەک خۆشت ئاماژەت پێدا کاری ئێمە کاری جەماوەری و ئەدەبی بوو نەک سیاسی. کە من دەڵێم خاڵی لاوازی ئێمە بوو مەبەستم ئەوە نییە ئۆباڵەکە بخەمە مل کاک جەماڵ کۆشش بەڵکو تەواوی ھاوڕێیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست ئەو تێڕوانینەمان ھەبوو. من ئێستا پێموایە ئەو لایەنانەی ئەو ڕەخنەیەیان لێگرتووین ڕەخنەکەیان دروست بووە. چونکە بەفیعلی ئێمە وا بووین. ئێمە ڕەخنەمان لەوسەری چەپەوە تا ئەوسەری ڕاست دەگرت. ئێمە بێجگە لە ڕێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست دەستمان لەھیچ لایەنێکی تر نەدەپاراست. ئەم ڕەخنە سیاسییەی ئێمە لەو گروپ و حەلقانەی ئەوسا نە کاری ئێمە بوو و نە پەیوەندی ھەبوو بە ھونەر و ئەدەبیاتی کرێکاری. ئێمە دەمانتوانی پێ لەسەر خولقاوی ھونەری ئینسانی دابگرین بەبێ ئەوەی بۆمان گرنگ بێ ھونەرمەندەکە کێیە و چۆن بیر دەکاتەوە. مادام ئەو ھونەرە خزمەت بە مرۆڤایەتی دەکات ئیتر بۆچی دەبێت دەزگای فیکری ئەو ھونەرمەندە ھەڵتەکێنین!!!. ڕێکخراوەکانی ئەوکات لەچەشنی دەستەی پێشڕەوانی پرۆلیتاریا بەتووندی لەبەرامبەرمان وەستانەوە ھەرچەندە ھاوڕێیانی بڵێسە زۆر نەرم بوون لەگەڵمان. گۆڤاری زەنگیش ھەبوو کە چەند کەسێک دەریان دەکرد و تەمەنی زۆر کورت بوو و پێموابێ یەک دوو ژمارەی لێ بلاو بۆوە، ئەوانیش زیارە لەبەرامبەر حەلقەی ئەدیبان دەمەزرێنران. ھەروەھا دەمەوێت ئەوەش بڵێم کە لەکاتێکدا وەڵامی ئەم پرسیارە دەدەمەوە ئەو نووسینەی حەلقەی ئۆکتۆبەرم لەیاد نییە بۆیە ناتوانم لەوە زیاتر ھیچی لەبارەوە بڵێم.\nپرسیار: بەشێک لە نووسینەکانتان دەربارەی ئەو مەسەلە سیاسییانە بوون کە لەو دەمەدا دەنێو بزووتنەوەی چەپ و کۆمۆنیستیدا جێگای قسە و باس بوون. لەو نووسینانەدا، ئێوە لەبری "ڕەوتی کۆمۆنیست" ئەھاتنە قسە و داکۆکیتان لەوان دەکرد و وەڵامی ئەو ڕەخنانەتان دەدایەوە کە لەنێو بزووتنەوەکەدا ڕووبەڕووی "ڕەوت" دەکرانەوە. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە: بۆچی "ڕەوت" خۆی بۆ خۆی، وە بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ و ڕاشکاوانە لەسەر ئەو مەسەلانە نەھاتە گۆ و وەڵامی نەدەدایەوە؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): ئەگەر بەتێگەیشتنی ئێستای خۆم وەڵامێکی سادەی ئەم پرسیارەت بدەمەوە دەڵێم ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست لەبەر دوو ھۆ ئەو کارەی نەدەکرد. یەکەم : ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست خۆی لەھەموو گروپ و حەلقە و ڕێکخراوەکانی تر بە ڕاستتر دەزانی و خۆیشی بەگەورەتر دادەنا و بۆ ئەوەی خۆی نەھێنێتە ئاستی نزمی ئەو گروپانە پێویستی بە بەرگریکەرێک ھەبوو لە گۆرەپانی سیاسی بزووتنەوەی چەپدا ئەو جەنگانەی بۆ ئەنجام بدات بۆیە حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست ئەو کارەی لەجیاتی ئەنجام دەدا. دووەم : بۆ نیشاندانی ھەیبەتی ڕێکخراوەیی و پایگای کۆمەڵایەتی ئەو ڕێکخراوە گرنگ بوو قسەکەرێک ھەبێت لەبری ئەو ھێرشەکان ئەنجام بدات . با نموونەیەک بێنمەوە یەکێتی سۆڤیەتی جاران سیاسەتی خۆی لەجیھان لەڕێگەی حیزبە شیوعییەکانەوە دەبردە پێشەوە و ئێستا ئێران جەنگەکانی خۆی لەڕێگەی حیزبە شیعەکانەوە دەکات و ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستیش بەم شێوەیە بوو بەڵام لەسەردەمێکی تر و لە جەنگێکی تر. با ئەوەش بڵێم ڕاگەیاندنی پەیوەستبوونی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بە ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستەوە گۆرانێکی چلۆنایەتی و گەوھەری لەژیانی سیاسی و ڕێکخراوەیی ڕەوتی کۆمۆنیستدا دروست کرد و بە دانپیانانی ڕابەرانی ئەو ڕێکخراوە(کە دواتر منیش بووم بە یەکێک لەڕابەرانی ئەو ڕێکخراوە) ئەو پەیوەستبوونە، ڕەوتی کۆمۆنیستی بردە ئاستێکی بەرز. دەبێ ئەوەمان لا ڕوون بێت سەروتارەکانی " ئەوەی دەبێ لەپێشدا بووترێ" کە سەروتاری گۆڤاری ڕابەر بوون و کاک جەمال کۆشش دەینووسین تا لەفیلتەری ڕێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست ڕەت نەبوانایە بڵاو نەدەبوونەوە. ئەوسا ئاوا بوو و برواشمان پێی بوو و ئێستاش بەتوندی جێگای ڕەخنەیە. ئەگەر ئەمڕۆ حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست زیندوو بکرێتەوە من ناھێڵم یەک سەروتاری لەو جۆرە بڵاو ببێتەوە. ناھێڵم یەک ڕێکخراوی سیاسی دەستی تێوەربدات و دەمی بەرژەوەندی تێوە بژەنێ. بەڵام بێ ئەزموونی لەبواری کاری حیزبی و جەماوەری ئەنجامی ئاوای لێدەکەوێتەوە.\nپرسیار: سەرەنجام خیلافاتێک کەوتە نێوتانەوە. ئەو خیلافاتانە چۆن بوون و لەسەر چی بوون؟ ئایا ھەر ئەو خیلافاتانە حەڵقەکەی بەرەو ھەڵوەشانەوە برد؟ ئەگەر نا... کەی، وە چۆن حەڵقەکەتان ھەڵوەشایەوە؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): جیاوازی نێوان دەستەی دامەزرێنەری حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست ئەتوانم لەدوو ئاستدا باسی بکەم. ئاستی یەکەم : لەسەر خوڵقاوە ئەدەبییەکان و شێوازی بڵاو کردنەوە و ھەڵوێست لەسەر دەزگا ئەدەبییەکانی ئەوکات و ...تاد بوو، ئاستی دووەم : سیاسی بوو. لەسەر ئاستی یەکەم ئێمە تەواوی گۆڤار و ڕۆژنامەکانی ئەو سەردەمەی بەعس لەچەشنی گۆڤاری کاروان و بەیان و ھاوکاری و ھەروەھا گۆڤار و بڵاوکراوەکانی حیزبە سیاسییەکانی شاخمان بە ڕاگەیاندنی بورژوازیمان زانیوە و بڕیارمان دا بەھیچ شێوەیەک نەک ھەر پەیوەندیمان لەگەڵیاندا نەبێت بەڵکو دژایەتیان بکەین وبەرھەمیان تێدا بڵاو نەکەینەوە. کاک نەوزاد لەم ئاستەدا تا حەدێک مولتەزیم بوو و ئەو ماوەیەی لە حەلقەکە بوو بەرھەمی بڵاو نەکردەوە. دەبێ ئەوەش بڵێم کاک ئەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) وەک من و کاک جەماڵ کۆشش تووند نەبوو. کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد بروای وا بوو دەکرێ ئەدەبێکی دیموکراتی و کرێکاری بڵاو بکەینەوە. کەچی من و کاک جەمال کۆشش زۆر ھەستیار بووین بەرامبەر بە دیموکراتیەت و پێمانوابوو ئەوە بورژوازیەتە و ڕەتمان دەکردەوە. بەڵام لەسەر ئاستی دووەم کە سیاسی بوو خیلافێک کەکەوتە نێوانمانەوە لەسەر پەیوەستبوون بوو بەڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستەوە. ئەم جیاوازییە بۆ عەقڵی ئەوسای ئێمە شتێکی حەیاتی بوو و بۆیە کەوتینە کێشمەکێش لەگەڵ کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) و دواتر وەک حەلقەکە بڕیاری دەرکردنی کاک نەوزادمان دا. ھەڵوێستی من کە بە کاک ھۆشەنگ و کاک جەمالیشم گوتووە ئەگەر چی سەرسەختانە بەرگریمان لە ڕێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست دەکرد بەڵام کاتێک بەچاوێکی کراوەترەوە دەڕوانینە ئەو ڕابردووە دەبینین وەک لە وتاری "ئاوڕدانەوەیەکی کورت لە حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست"شدا نووسیومە" کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) لە ھەندێ لایەنی ئەو ململانێیە لەسەر حەق بوو". ھەروەھا دەمەوێت ئەوەشت بۆ ڕاست بکەمەوە کە حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست قەت و تا ئێستاش ھەڵنەوەشایەوە. واتە بەشێوەیەکی فەرمی بە بەیاننامەیەک خۆی ھەڵنەوەشاندنەوە بەڵکو لەجێگای خۆی نەما. من پێشتریش لەو وتارەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکرد ڕوونم کردۆتەوە کە دوای ژمارە پێنج کە کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد دەرکرا، ئیتر من و جەماڵ کۆشش بزوێنەر و بەڕێوەبەری حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بووین. تا ژمارە یانزەشمان دەرکرد.\nئیتر ڕاپەڕینەکەی بەسەردا ھات و من لەو ڕاپەڕینە لە گرتنی باڵەخانەی نەقابە کرێکارییەکان بریندار بووم و کاک جەمال کۆششیش بوو بە لێپرسراوی عەسکەری بنکەی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست لە شاری ھەولێر. بێجگە لەمانەش لەڕۆژی گرتنەوەی شاری ھەولێر من سووتام و گیرام و لەو کەین و بەینەی کە شار ھێشتا خامۆش بوو وخەڵک لە کۆڕەوەکە نەگەڕابوونەوە و گاردی کۆماری لەشاری ھەولێر ھەڵیان دەکوتایە سەر ماڵان و ھەر جێگایەک شوێنی گومان بووایە دەیاندایە سەریان و خەڵکیان دەگرت و شوێن بزریان دەکرد، من ئەوکات کە بەسووتاوی لەماڵەکەم لەخانووەکانی کارگەی نەسیجی ھەولێر بووم و لەترسی تیاچوون، ئەرشیفی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست و ئەرشیفی کۆمیتەی ھەولێری ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستم سووتاند لەپێناو دەربازکردنی گیانم. لێرەوە دوای ئاوەدانبوونەوەی شار و گەڕانەوەی خەڵک، ھەڵسوڕاوانی چەپیش دەستی کردەوە بەچالاکی ئەوە بوو کاک جەمال کۆشش لەگەڵ ژمارەیەک لە ئەدیبانی تر ژمارە دوانزەی گۆڤاری ڕابەریان چاپ و بڵاو کردەوە. کە من تێیدا بەشدار نەبووم. ھەروەھا پێمخۆشە لەم دەرفەتەدا من قسەی خۆم بکەم سەبارەت بە وازھێنانی کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) و دەرکردنەکەی لەلایەن حەلقەکەوە. کاتێک کاک ھۆشەنگ بۆی دەرکەوت کەئیتر ناتوانێت لەگەڵ حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بەردەوام بێت و ئەو پەیوەستبوونە سیاسییەی قەبوڵ نەبوو ئیتر دەرکردنی لەلایەن حەلقەکەقەوە نەک ھەر زیادە بوو بەڵکو زۆریش بێمانا بوو.\nمن ئێستا زۆر بەتوندی ڕەخنە لەو ھەڵوێستەی حەلقەکە دەگرم کە بڕیاری دەرکردنی کاک نەوزاد ئەحمەد ئەسوەدی دا، چونکە ئەو بڕیارە بەڵگەی نادیموکراتبوون و ڕەخنە قەبوڵنەکردن بوو. حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست دەبوایە لەبری دەرکردن بەوپەڕی ڕێزەوە مامەڵەی لەتەک ئەو مەسەلەیە بکردایە. ئەم بێدەربەستییەی ھاوڕێیانی حەلقەکە لەبەرامبەر دامەزرێنەرێکی حەلقەکە جگە لە سکتاریست بوونی ئێمە( عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) و جەمال کۆشش) ھیچیتر نەبووە و نییە. من ئێستا کەلەدوورەوە ئاوڕ لەو ھەڵوێستەی حەلقەکە دەدەمەوە تەواوی مارکسیست بوون و کۆمۆنیستبوونەکەمان ئەخەمە ژێر پرسیارەوە. ئاخر چۆن دەبێت کەسێک ئەو ئازادییەی نەبێت بەپێچەوانەی ئێمەوە بیر بکاتەوە بەتایبەتیش لە ڕێکخراوێکی ئەدەبیدا؟!!!ئاخر کەسێکی مارکسیست ئەبێ زۆر بروای بەئازادی ھەبێت و بەکردەوەش ئەو باوەڕە پیادە بکات.بەڵام ئێمە ڕێک پێچەوانەی ئەو باوەڕە ڕەفتارمان کرد. ئەم ڕەخنەیەم پێش ئەوەی بەرەو ڕووی ڕابردووی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیستی بکەمەوە، بەرەو ڕووی خۆمم کردۆتەوە و ئەیکەمەوە. وەلێرەشەوە داوا لێبووردن لە کاک ھۆشەنگ ئەکەم سەبارەت بەو ھەڵوێستەی حەلقەکە. خاڵێکی تریش پەیوەست بەم مەسەلەی سکتاریستە کەجێگای باسکردنە ئەویش پەیوەندی من و جەمال کۆششە. پەیوەندی چەندین ساڵەی من وجەمال کۆشش دەگەڕێتەوە بۆ پێش دروست بوونی حەلقەکە و ئەو دەیان ساڵە لەپەیوەندی سیاسی و کۆمەڵایەتییەی من و جەمال کۆشش لەگەڵ واز ھێنانی من لە حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق لەبەھاری ١٩٩٨ وەکۆتایی ھات. ھەرچەندە من زۆرم ھەوڵدا ئەو پەیوەندییە بمێنێت بەڵام کاک جەماڵ دیار بوو بڕیاری خۆی دابوو. ناھەقیشی ناگرم چونکە سکتاریستبوونی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری عێراق گەلێ زیانی بەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییانەی مرۆڤە ڕادیکال و ئینساندۆستەکان گەیاندووە. تا ئەندامی حیزب بیت ئەوا رابەر و کادیر شۆڕشگێڕیت و ھەر کە وازیشت ھێنا ئەوا ئۆتۆماتیکی دەبیتە نارادیکاڵ و بەرگریکەر لە بەرەی ڕاست و شتی بێمانای تری لەم چەشنە. ئەم پەیوەندییەی ئێمەش چونکە لەسەر بنچینەی سیاسی دامەزرا بوو بۆیە لەگەڵ ھەر جیاوازیی بیرورامان بەداخەوە لەگەڵ سەدەھا یادگاری خۆش و شیرین ھەرەسی ھێنا.\nپرسیار: ئەگەر ئاوڕێک لەو ڕۆژگارە بدەیتەوە، چۆن ڕۆڵی ئەو حەڵقەیە دەنرخێنی؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): ئەگەر وەک عەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ) ئاوڕێک لەو ڕۆژگارە بدەمەوە بۆ ھەڵسەنگاندنی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست و گۆڤاری ڕابەر ھەر ئەو ھەڵسەنگاندنانە کە لەو وتارەی پێشتر ئاماژەم پێدا و لە ساڵی٢٠٠٢ نووسیمە، ئەنووسمەوە.\n*بە بۆچوونی من حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست ھەڵگری ھەمان ڕێباز و شێواز وکارکردی بزووتنەوەی چەپی کوردستانی عێراق بوو. لەیەک کاتدا کاری سیاسی و کاری ئەدەبی و ھونەری ئەنجام دەدا. خودی ئەم تێکەڵییەش بۆ خۆی ناڕۆشن بوونی دیدگاو وتێڕوانینی ھاوڕێیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بوو سەبارەت بە کاری پیشەیی و جەماوەری و کاری سیاسی. ئەم تێگەیشتنە کاریگەری نێگەتیڤی ھەبوو بەسەر چالاکییە ئەدەبییەکان و ئەمەش وای کرد ھەندێک لە شاعیران و نووسەرانی بزووتنەوەی چەپی ئەوکات و دەرەوەی بزووتنەوەکەش ھەڵوێستی بەرەنگاری وەربگرن دەرحەق بە گۆڤاری ڕابەر و حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست.\n* ھەروەھا مەسەلەی تەوەرە سەرەکییەکانی خەباتی گۆڤاری ڕابەر و حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست کە خۆی لە شیکردنەوە و ھەڵسەنگاندنی واقیعیەتی سۆشیالیستی و ڕەخنەی ئەدەبی مارکسیستی و ئیستاتیکا دا چڕ کردبۆوە و سەرباری ھەنگاوی جیددی و باش بۆیان، بەڵام تا ڕادەیەک بەھەدەردانی بەشێک لە وزە و تواناییەکانی ھاوڕێیانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بوو بەم مەسەلانە کەلەڕاستیدا گرفتی سەر ڕێگای ئەوسای ئێمە نەبوون.\n* بێجگە لەمانەش خودی ململانێی نیوان ئەوزاد ئەحمەد ئەسوەد(ھۆشەنگ) لەلایەک و جەمال کۆشش و عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) لەلایەکی تر لەسەر پەیوەستبوونی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بە ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست و ئایندەی گۆڤاری ڕابەر و مەسەلەی دەق و خوڵقاوی ئەدەبی و ھونەری لەوەوە سەرچاوەی گرتبوو کە تێگەیشتنێکی وردمان نەبوو لەسەر کارەکانمان، ھەڵسواراویمان، مەسەلەی دەق و داھێنان و سوود وەرگرتن لە کەناڵەکانی راگەیاندن کە بەبۆچوونی من کاک ھۆشەنگ لەبەشێک لە تێڕوانینەکانیدا دروست بوو.\n* سەرباری ئەمانەش گرتنەبەری شێوازی سیاسی لە نووسینی ڕاپۆرت بۆ کۆبوونەوە (کەدیارە شتێکی ئاساییە)و بەستنی پلینیۆم و کۆنگرە (کە زۆر نائاساییە) بەبیانووی لێکدانەوەی ھەلومەرج و دانانی نەخشە و شتیتری لەم چەشنە، لەبنچینەدا نەک ھەر کۆمەکی بەبردنە پێشەوەی نەخشەکان نەدەکرد، بەڵکو بارێکی قورستری دەخستە سەرشانی ئێمە بەتایبەت بۆ حەلقەیەکی ٢ یان ٣ کەسی خۆ گەورەکردن و زەینگەرایی ھاوڕێیانی حەلقەکە بوو لەبواری ڕێکخستن و ئارایشتدانی خۆی دەوروبەری.\n* بڵاو بوونەوەی گۆڤاری ڕابەر و بڵاوکراوەکانی تری حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بە دەستنووس و لە ڕووبەرێکی زۆر بەرتەسکدا(بەلەبەرجاوگرتنی دەسەڵاتی سەرکوتگەرانەی حیزبی نەعس) کاریگەری نیگەتیڤی ھەبوو لەسەر کۆکردنەوەی ئەدیبان و نوسەرانی چەپی و ئینسانخوازی ئەوکات، ئەمە بێجگە لە بڵاوکردنەوەی گۆڤاری ڕابەر بە تەنھا یەک شێوەزاری سۆرانی.\n* ئێمە بەرژەوەندی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیستمان خستبووە پێش ھەموو شتێک. ئەمەش بووبووە ھۆی سکتاریست بوونی ئێمە و حەلقەکە لەبەرامبەر بزووتنەوەی جەپ و کریکاریدا. بۆیە ئەو میتۆدەی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست بیری پێدەکردەوە میتۆدێک نەبوو بتوانێ لەجەنگی گەورەی بورژوازی پشتی پێببەستێ، بەڵکە زیاتر بۆ مەحفەلگەرایی و بەرژەوەندی لایەنیکی دیاریکراو(ڕەوتی کۆمۆنیست) بەسوود بوو.\n* زمانی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست زمانی سیاسی بزووتنەوەی چەپ بوو. ھیچ جیاوازییەک لەنێوان زمانی ئەدەبی حەلقەکە و زمانی سیاسی بزووتنەوەی چەپی ئەوکات نەدەبینرا. ئەمەش مانای بوونی کەلێنێکی گەورەیە لەنێوان ئەدەبیاتی حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست و جیھانی ڕاستەقینەی ئەدەب کەخۆی لە زمانی جوان و خەیاڵی فراوان و ئیستاتیکای گونجاودا دەبینێتەوە.\n* ئێمە ھەرچەندە زۆر پێمان لەسەر ئازادی و بیرکردنەوەی ئازادانە دادەگرت و جەختمان لەسەر دەکردەوە، بەڵام بچووکترین تێگەیشتنمان نەبوو بۆ ئەو ئازادییە و بەڵگەشم بۆ ئەمە ڕەتکردنەوە و دەستکاریکردن و بڵاونەکردنەوەی چەندین بەرھەمی ئەدەبی بوو. چونکە لەگەڵ تێگەیشتنی حەلقەکە و بەرژەوەندی ڕەوتی کۆمۆنیستدا نەدەھاتنەوە. بۆیە پێمان وا بوو ھەرکەس لەدەرەوەی حەلقەکە گەر دەقی ئەدەبی جوانیشی بنووسیایە یەوا ڕیڤیژینیست بوو و بەرھەمەکانی ئێمەش مارکسیستی و کرێکاری شۆڕشگێڕانە بوون. لەئەدەبدا قسەکردن لەسەر ئەوەی نووسەر ئەبێ وا بڵێت و وا بنووسێت جگە کۆتوبەندکردنی ئازادی نووسەر ھیچیتر نین. ئێمە وا بووین و دانپیانان بەم ڕاستییەش نەک ھەر نەنگی نییە بەڵکو نیشانەی تێگەیشتنی دروستە لەسەر چەمکی ئازادی نووسەر و نووسەری ئازاد.\n* لەگەڵ ھەموو ئەمانەی کە باسم کرد گۆڤاری ڕابەر و حەلقەی ئەدیبانی کۆمۆنیست وەک ئەستێرەیەکی درەوشاوە لەمێژووی بزووتنەوەی چەپی نوێی کوردستانی عێراق دەمێنن و توانیان گەلێک ھەنگاوی جیددی ھەڵگرن لە داڕشتن و پتەوکردنی بناغەی ئەدەبێک کە پێی دەگووترا ئەدەبی کرێکاری.\nپرسیار: کاک عەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ) سوپاس بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارەکان و تەرخانکردنی کات بۆ چوونەوە سەر ئەو مێژووەی کە جێگای شانازی ئێمەی کۆمۆنیست و مرۆڤدۆستە... با دوا وتە بۆ خۆت جێبێڵـم و تۆ چی سەبارەت بەم مێژووە و نووسینەوەی ئەو مێژووە دەڵێیت؟\nعەبدوڵا سڵێمان(مەشخەڵ): من ھەمیشە کردەوە بە سەنگی مەحەکی شتەکان دەزانم. من دەزانم زۆر کەس پێیان خۆشە ئەو مێژووە بنووسرێتەوە و ئاوڕی لێبدرێتەوە بەڵام ئەو کارە ناکەن. جا یان کاتیان نییە وەیان تێگەیشتنێکی دروستیان نییە لەسەر بایەخی بە دۆکیومینتکردن و بەئەرشیفکردنی مێژووی خەباتی نەوەیەک لە مرۆڤە ماندوونەناسەکانی سێ چوار دەیەی ڕابردوو کە ھەر ھەوڵێکی نووسینەوەی مێژوو بەبێ ئاماژەکردن بەم نەوەیە و بەم مێژووە ناتەواوە. من ئێستاش ئەو حیزبە لایەنە کۆمۆنیستانەی کەلە گۆڕەپانی سیاسی کوردستانن و خەریکی چالاکین بە کەمتەرخەم دەزانم لە بەئەرشیفکردنی نووسین و بڵاوکراوە و گفتوگۆ و وێنەی ئەو ڕۆژگارانەی کە جوانترین ڕۆژەکانی تەمەنمان پێی بەخشی کە ئەمڕۆ جگە لەچەند ڤیدیۆ و وێنە و نووسێنێک و کۆمەڵی یادەوەری ھیچی تری لێ نەماوەتەوە. ئەو وێنە و ڤیدیۆ و نووسینانە ڕەنگە لای حیزبێکی سیاسی بەئاسانی چنگ بکەون. ئای چەند جوانە ئەو حیزبە کەبەری ڕەنجی ماندووبوونی ئەم نەوەیەیە ئەو وێنە و ڤیدیۆ و یادەوەرییانەکۆ بکاتەوە و ئەو شانازییانە لەڕێگەی تەکنەلۆژیای ئەمڕۆوە بخاتەوە بەر دەستی خاوەنەکانیان و خەڵک.حیزبی سیاسی بەبێ بوونی بەشی ئەرشیف ناتەواوە. من خۆم جوان دەرک بەو بایەخە دەکەم و ھەر ھەوڵێک بێتە ئاراوە خێرا بەدەنگییەوە دەچم و یارمەتی دەدەم. بەڵگەشم وەڵامدانەوەی خێرا و دەستبەجێی پرسیارەکانی ئەو بەڕێزانە بوو کە بەنیازن مێژووی یەکێتی بێکاران لە کوردستان بنووسنەوە. ئەم کارەی تۆش بەئەرشیفکردنی مێژوویەکە خەریکە لەناو دەچێت و تەنھا لەویژدانی نەوەیەک لە ھەڵسوڕاوانی چەپ و کۆمۆنیستدا ماوە. ئەم کارەی تۆ جێگای دەستخۆشی و دەست گرتنە و شایانی ھەموو یارمەتییەکە و بەو ھیوایەم ئەم مێژووە لە نامیلکەیەکی جوان و قەشەنگدا بەجاپکراوی ببینم و لەناخی دڵیشمەوە ھیوای سەرکەوتنت بۆ دەخوازم.\nتێبینی: ئەم دیدارە لەلایەن کاک (سالار رەشید)ەوە ئەنجامدراوە و لە کتێبی مێژوویەک لەیادەوەریدا دیدار سەبارەت بە مێژووی جەپ و کۆمۆنیزمی نوێ لە کوردستاندا بڵاو کراوەتەوە.\n١٢\_١٠\_٢٠١١ - ڤانکۆڤەر - کەنەدا


زمناکۆ عەزیز: ئایندەی سیاسی کوردستان بەندە بە کاری ئێمە کۆمۆنیستەکانەوە. ئەگەر کارێک نەکەین کە بەربگرێ بەم ڕاوڕووت و فەرهودەی کە نزیک بە ٣٠ ساڵە درێژەی هەیە. ئەوا بەدڵنیاییەوە سبەی لە ئەمڕۆ باشتر نابێت و داهاتوو تاریکتر دەبێت… – بۆپێشەوە\nزمناکۆ عەزیز: ئایندەی سیاسی کوردستان بەندە بە کاری ئێمە کۆمۆنیستەکانەوە. ئەگەر کارێک نەکەین کە بەربگرێ بەم ڕاوڕووت و فەرهودەی کە نزیک بە ٣٠ ساڵە درێژەی هەیە. ئەوا بەدڵنیاییەوە سبەی لە ئەمڕۆ باشتر نابێت و داهاتوو تاریکتر دەبێت…\nدیمانەی بۆپێشەوە لەگەڵ بەڕێز زمناکۆ عەزیز؛ لە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان، سەبارەت بە پەیوەندی نیوان هەولێر و بەغداو پرسی ئایندەی سیاسی کوردستان …


چه‌ند په‌یڤێک له‌سه‌ر کتێبی مزگه‌وته‌کانی رۆژئاوای کاک ئیسماعیل ته‌نیا – Denegkan\nچه‌ند په‌یڤێک له‌سه‌ر کتێبی مزگه‌وته‌کانی رۆژئاوای کاک ئیسماعیل ته‌نیا\nbyئه‌رده‌لان عه‌بدوڵڵا\tMay 24, 2009\tکتێبخانە\nماوه‌یه‌کی زۆره ڕه‌وه‌ندی ئیسلامی له رۆژئاوا ، بۆته قسه‌وباسێکی گه‌وره‌ی نێوان رۆشنبیران و سیاسیه‌کانی جیهان . به‌شێکی زۆری رۆژئاوایه‌کان ، بوونی ئه‌م ڕه‌وه‌نده به ترسێکی گه‌وره بۆسه‌رکۆمه‌ڵگاکه‌یان داده‌نێنن. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مانه‌شدا که‌مینه‌یه‌ک له سیاسی و رۆشنبیران، بوونی ئه‌م ڕه‌وه‌نده به باش داده‌نێن . به‌داخه‌وه هه‌تاوه‌کو ئێستا، هیچ نووسه‌رێکی کورد خۆی له‌قه‌ره‌ی ئه‌م باسه گرنگه نه‌داوه، ناشزانم هۆکه‌ی چییه؟. برای هێژامان کاک ئیسماعیل ته‌نیا ، له‌جیاتی هه‌موو نووسه‌رانی کورد ، ماوه‌یه‌کی زۆره خۆی به‌م باسه‌گرنگه‌وه خه‌ریککردووه. به‌شێوه‌یه‌کی زانستیانه باسی ئه‌م ڕه‌وه‌نده ئیسلامییه‌ی کردووه . له‌ڕووی ژماره‌و مێژووی ئه‌م ڕه‌وه‌نده‌وه زانیاریه‌کی ئێجگار باشی نووسیوه. له‌هه‌مان کاتیشدا بۆچوونی ڕه‌وه‌ته ڕه‌گه‌زپه‌رسته ئه‌وروپیه‌کانی ده‌رخستووه. لێ کاک ئیسماعیل کارێکی زۆرباشیشی کردووه، که هاتووه باسی ڕه‌وتی تووندڕه‌وی ئیسلامی له رۆژئاواکردووه. چونکه ئه‌م ڕه‌وته ، زله‌یه‌کی خراپی له ناوبانگی هه‌موو ره‌وه‌ندی ئیسلامی داوه. کتێبی ( مزگه‌وته‌کانی ڕۆژئاوا ) ، که ده‌زگای موکریان، ساڵی 2008 چاپیکردووه. زانیاریه‌کی باشی تێدایه ده‌رباره‌ی ره‌وه‌ندی ئیسلامی له رۆژئاوا. بوونی ئه‌م جۆره کتێبانه ، گرنگیه‌کی زۆرباشی هه‌یه له‌کتێبخانه‌ی کوردیدا. کاک ئیسماعیل له‌م کتێبه‌یدا پشتی به چه‌ندین سه‌رچاوه‌ی کوردی وعه‌ره‌بی وئه‌ڵمانی به‌ستووه، به‌مه‌ش کتێبه‌که‌ی به‌هێزترکردووه.\nهه‌ربۆیه جێگای خۆیه‌تی لێره‌دا ده‌ستخۆشیه‌کی باشی لێبکه‌ین . هیوادارین ئه‌م کتێبه ببێته کلیلێک بۆ کردنه‌وه‌ی ده‌رگای ئه‌م باسه‌گرنگه، لای نووسه‌رانی تری گه‌له‌که‌مان .\nPrevious ئه‌و كاته‌ی مێژوو دووباره ده‌بێته‌وه\nNext نیگا رژاوه‌كان…..عومه‌ر جه‌لال


جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «Bootstrap» - چاوگ\nجیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «Bootstrap»\nوەک پێداچوونەوەی ٢١:٤٧، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (بینینی سەرچاوە)\n(پەڕەی دروستکرد بە «thumb|لۆگۆی بووتستراپ '''بووتستراپ Bootstrap''' چوارچێوەیەکی ئامادەکراوی [[CSS]...»ەوە)\nدوایین پێداچوونەوەی ٢٢:٣٢، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (بینینی سەرچاوە)\nبووتستراپ بەشێوەیەکی سەرەکی پێک دێت لە پەڕگەیەکی CSS کە دەیان قاڵب و نەخشی ئامادەکراوی جیاوازی تیادایە بۆ دروستکردنی فۆڕم، دوگمە و سەرجەم [//chawg.org/wiki/Html#.D8.AA.D9.88.D8.AE.D9.85.DB.95.DA.A9.D8.A7.D9.86 تووخمەکانی HTML]. بۆ داڕشتنی ماڵپەڕ بەکارهێنەر تەنها پێویستی بە نووسینی پەڕەکانی HTML دەبێت. بووتستراپ چەند پێکهاتەیەکی جاڤاسکریپت بەکاردێنێت بۆ دروستکردنی وێنەی جوڵاو (Carousel) و PopUp Menu.\nدوایین پێداچوونەوەی ٢٢:٣٢، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧\nبووتستراپ Bootstrap چوارچێوەیەکی ئامادەکراوی CSS ـە بەکاردێت بۆ داڕشتنی ماڵپەڕی سەر مۆبایل، تابلێت و کۆمپیوتەر کە بەشێوەیەکی چالاک کار بکات لەسەر قەبارە جیاوازەکانی شاشەی سەرجەم ئامێرەکان. واتە ڕووکاری ماڵپەڕەکە بە شێوەیەکی خۆکار جیاواز دەردەکەوێت کاتێک لەسەر کۆمپیوتەر یان مۆبایل دەکرێتەوە. ماڵپەڕەکە ڕووکارێک نیشان دەدات کە بگونجێت لەگەڵ قەبارەی شاشەی ئامێرەکە.\nبووتستراپ بەشێوەیەکی سەرەکی پێک دێت لە پەڕگەیەکی CSS کە دەیان قاڵب و نەخشی ئامادەکراوی جیاوازی تیادایە بۆ دروستکردنی فۆڕم، دوگمە و سەرجەم تووخمەکانی HTML. بۆ داڕشتنی ماڵپەڕ بەکارهێنەر تەنها پێویستی بە نووسینی پەڕەکانی HTML دەبێت. بووتستراپ چەند پێکهاتەیەکی جاڤاسکریپت بەکاردێنێت بۆ دروستکردنی وێنەی جوڵاو (Carousel) و PopUp Menu.\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/w/index.php?title=Bootstrap&oldid=3275»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:٣٢ی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


تورکیا و ھەرێم: کۆمەڵێک چاڵە نەوت و سەربازگەیەکی گەورە\nئەمڕۆکە گوتارێک لە ھەرێمدا کاردەکات وای نیشانئەدات تورکیا لەڕووی ئابورییەوە تەواو پشتی بە ھەرێم بەستوە ھەم بۆ ساغکردنەوەی شتومەکەکانی و ھەم بۆ ھێنانی پێویستییەکانیشی. ئەم پشتبەستنەش وادەکات تورکیا دروستبوونی دەوڵەتی کوردی قبووڵ بکات. سەرنجێکی خێرا لە بازاڕەکانی تورکیا لە دونیادا ئەوەمان بۆدەردەخات کە ئەم گوتارە پڕوپاگەندەیەکی سیاسیی ھەرزانە و تورکیا ھەرێم کەمتر وەک بازاڕێک و زیاتر وەک سەبازگە و کارتێکی سیاسیی دەبینێت. با سەیری ھەندێک ژمارە بکەین:\nتورکیا لە ساڵی ٢٠١٦ بە بڕی نزیکەی ١٤٣ ملیار دۆلار، 142,6، شت و مەکی بە دونیای دەرەوە فرۆشتوە. لەم ١٤٣ ملیاردە تەنھا حەوت ملیارد و نیوی،7,6، لە عێراقدا فرۆشراوە، کە دەکاتە 5,4% سەرجەمی ھەناردەی ئەو وڵاتە بۆ دەرەوە. ئەمەش مانای ئەوەی نزیکەی ٩٥ لە سەدەی ھەناردەی تورکیا ئەکەوێتە دەرەوەی بازاڕەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستانەوە. بێگومان ڕێژەی ھەناردەی تورکیا بۆ عێراق و کوردستان لە ساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٤ زیاتر بووە لە حەوت و نیو لە سەدا، تورکیا لەو ساڵانەدا بەبڕی نزیکەی ٨ ملیار دۆلار شت و مەکی تەنھا لە ھەرێمدا فرۆشتوە، بەڵام دیسانەوە ئەم ڕێژەیەش ھەر نزیکەی ٥ لە سەدی ڕێژەی ھەناردەی تورکیایە بۆ دونیای دەرەوە. لەدوای ٢٠١٤شەوە کە نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیھاندا بەڕێژەیەکی زۆر دادەبەزێت، بازاڕی ھەرێمیش لەبەردەم ھەناردەی تورکیادا بچووکتردەبێتەوە، بەجۆرێک سەرجەمی ھەناردەی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ھەموو عێراقی بە ھەرێمیشەوە بریتیبووە لە بڕی ٧ ملیار و نیو دۆلار.\nئەم ژمارانە پێمان دەڵێن ھەرێم یەکێکە لە ژمارەیەکی زۆر لەو بازاڕانەی کە تورکیا لە دونیادا ھەیەتی بۆ ساغکردنەوەی بەرھەمەکانی، بە بەراوردیش بە سەرجەمی بازاڕەکانی تری ھەناردەی تورکیا، بازاڕی ھەرێم بازاڕێکی بچووکە و نزیکەی ٩٥ لە سەدی شت و مەکی تورکیا بۆ شوێنانی تر دەنێردرێت جیاواز لە ھەرێم.\nھەرچی ھاوردەی تورکیایە لە ساڵی ٢٠١٦دا بڕەکەی نزیکەی سەد و نەوەد و ھەشت و نیو ملیار دۆلار بووە، 198.6 ملیار دۆلار، کە ئەمە پەنجا لە سەدی لە وڵاتە ئەوروپییەکانەوە ھاتووە، سی و چوار لە سەدی لە وڵاتە ئاسیاوییەکانەوە و شەش و نیو لە سەدی لە ئەمریکاوە و نزیکی سێ لە سەدیشی لە ئەفریقاوە. ئەوەی تورکیا لە ھەرێمەوە ئەیھێنت نەوتە، بەڵام ئەمەش بەو ڕادەیە نییە پێمانوابێت ئابوریی تورکیا لەسەر نەوتی ھەرێم پەکی کەوتبێت.\nبە کورتییەکەی ھەرێم گەرچی یەکێکە لە بازاڕەکانی ھەناردە و ھێنانی تورکیا و گەرچی تورکیا بە نرخێکی ھەرزان بڕێک لە نەوتی ھەرێمی دەستدەکەوێت، بەڵام ھەناردەی ھەرێم بۆ تورکیا ھێندە گەورە نییە، تورکیا بەبێ ھەرێم پشتی بشکێت. گرنگی ھەرێم بۆ تورکیا، بە پلەی یەکەم، گرنگییەکی سیاسییە نەک ئابوریی. ڕاستە ھەرێم بۆ تورکیا کۆمەڵێک چاڵە نەوتی ھەرزانە، بەڵام لەمە گرنگترە سەربازگەیەکی گەورەیە کە لێیەوە یارییە ئیقلیمییەکانی دەکات. ھاوکات تورکیا دەخوازێت لەڕێگای کۆنترۆڵکردنی ھەرێمەوە تەواوی گەشەکردنەکانی مەسەلەی کورد لە ناوچەکەدا کۆنترۆڵ بکات و بەوشێوەیە ئاراستەی بکات کە لەگەڵ فۆبیاکانی خۆیدا لە مەسەلەی کورد بگونجێت.\nبۆ سەرچاوەی ئەو ژمارانە سەیری ئەم سایتانە بکەن:\nImage may contain: 2 people, people smiling, people standing and suit


duhok-xzmat :: به‌شێ بابه‌تێن ئاینی :: ئاینێ اسلامێ بگشتی\nby admin on Sun Jul 04, 2010 8:52 pm\n• قەتادە رەحما خودێ لێ بت دبێژت : ( بابەتەك ژ زانینێ مروڤ ژ بەر بكت ب مەرەما چاككرنا نەفساخو و یا خەلكی , باشترە ژ پەرستنا سالەكێ ب دروستی ) .\n• عەبدۆللایێ كورێ عومەری خودێ ژی رازی بت دبێژت : ( ئامادەبوونا ل دیوانەكا فقهی باشترە ژ پەرستنا شێست سالان ) .\n• بابێ دەدائی رازبوونا خودێ لێ بت دبیژت : ( ببە زانا یان ببە داخازكەرێ زانینێ یان ببە گوهدار بو زانینێ , و نە بێ یێ چارێ تو دێ چی یە هیلاكێ ) .\n• شافعی خودێ ژی رازی بت دبێژت : ( داخازكرنا زانینێ باشترە ژ كرنا سوننەتان ) .\n• هندەك رەحما خودێ ل وان بت زانا دبێژن : ( زانین نڤێژا نهینی یە , و پەرستنا دلی یە ) .\n• موسعەبێ كوررێ عومەیری خودێ ژێ رازی بت دبێژت : ( ئەگەر بخو ڤەخوارنا ئاڤێ موروەتا من بشكێنت ئەز نا ڤوخوم ) .\n• مالكێ كورێ دیناری رەحما خودێ بت دبێژت : ( رەحما خودێ ل وی بت , یێ بێژتە نەفساخو ما تو نە خودانا فلان كاری بی و ماتو نە ئەوبی یاتە فلان كار كری , و پاشی نەفساخو ب گازندا و لۆمەیان پاشڤە ب بت , و دیڤدا بەرێ وی بدتە كتێبا خودێ و بۆ بكتە رێبەر ) .\n• عومەر كورێ خەتابی ڕازیبوونا خودێ لێ بت دبێژت : ( هوین كێشانێ و پیڤانێ دگەل نەفسێن خو بكن ژ بەری هندەك د گەل وە بكن , و خو ب خەملینن بۆ پێشكێشكرنا مەزن - روژا رابینێ - , چونكی حەساب سڤك د بت ل ڕۆژا دووماهیێ ل سەر وان یێن د دونیایێدا حەسابێ د گەل نەفسێن خو د كن ) .\n• ئیمام حەسەن خودێ ژێ رازی بت دبێژت : ( رەحما خودێ ل وی كەسی بت یێ ل بەر هەمماخو ب راوەستت , ئەگەر بۆ خودێ بت بەردەوام بت , وئەگەر نە بۆ وی بت خو ژی دویر بكت ) .\n• محەمەدێ كورێ واسعی رەحما خودێ بت دبێژت : ( ئەگەر بێهن ژ گوننەهان هاتبا كەسەكێ ب تنێ ژی نە دشیا ل دەڤ من روینتە خوار )) .\n• ( ابن حزم ) رەحما خودێ بت دبێژت : ( چپكەكا ئاڤا بەردەوام , كەڤری كۆر دكت ) .\n• عۆمەر مۆختار خودێ ژێ رازی بت دبێژت : ( دوو دلی مەزنتڕین ڕێگرە د ڕێكا سەركەفتنێدا ) .\n• یەحیایێ كوڕێ بابێ كەسیری خودێ ژ هەر دووان رازی بت دبێژت : ( خو فێڕی نییەتێ بكن , چونكی ئەو مەزنترە كاری ) .\n• زەیدێ شامی خودێ ژێ رازی بت دبێژت : ( ئەز حەز دكم من نییەتەكا باش د هەمی كاراندە هەبت بخو د خوارن و ڤەخوارنێدا ژی ) .\n• داوۆدێ تائی ڕازیبوونا خودێ لێ بت دبێژت : ( من خێر هەمی دیت یا كۆم بی د نییەتا باشدە ) .\n• لوقمان حەكیم گۆت كوری خوە : سێ كەس نائێنە ناسكرن ئیللا ل سێ جهان :\n- یێ نەڕم وحەلیم نا ئێتە ناسكرن ئیللا د دەمێ كەربێدا .\n- و یێ مێرخاس نا ئێتە ناسكرن ئیللا د شەراندە .\n- و بــرا نا ئێتە ناسكرن ئیللا دەمێ پێدڤییا تە د كەڤتە نك .\n• عەبدوللایێ كوڕێ موقفەعی دبێژت : ( ب نڤێسن یا ژ هەمییا باشتر هوین گوه لێ دبن , ژبەربكن یا ژ هەمییا باشتر هوین د نڤیسن , باخڤن یا ژ باشتر هوین گوه لێ دبن ) .\n• گۆتن حەكیمەكێ كیش ژ همی زاروكێن تە خوشتڤیترە ل دەڤ تە ؟ گۆت : ( بچیكێ وان هەتا مەزن دبت , ونساخێ وان هەتا ساخ دبت , نە ئامادە یێ وان هەتا ب زڤرت ) .\n• قەتادە دبێژت : ( ئەڤێ قورئانێ یێ نیشاوەدای دەرد و دەرمان , هندیكە دەردە گۆننەهن , و دەرمان ژی ئیستغفارن ) .\n• مالكێ كوڕێ دیناری دبێژت : ( خودێ كەسەك سزا نەكریە ب سزایەكی دژوارتر ژ هندی شەڕمێ ژێ بستینت ) .\n• فۆزەیلێ كورێ عەیازی دبێژت : نیشانێت نەباشییێ پێنجن : ( دل رەقی , و چاڤێن هشك - رۆندكا نەباڕینن - و كێم شەرمی , و ڤیانا دونیایێ , و هیڤیێن دویر ) .\n• وەهەبێ كورێ مونەببهی دبێرت : ( جلێن باوەریێ : تەواتییە , و جوانییا وێ شەرمە , و مالێ وی فقهە ) .\n• سوفیانێ كورێ عویەینەی دبێژت : ( قەنجیێت خوە , پتر ب ڤەشێرە ژ خاربیێت خوە ) .\n• بیشرێ كورێ حارسی دبێژت : ( یێ بڤێت خو بەرناسكت دناڤ خەلكێدا ئەو شرینییا ئاخرەتێ سەحناكت ) .\n• عەبدوللایێ كورێ مەسعوودی دبێژت : ( ئەز پەشێمان نەبیمە ل سەر تشتەكێ وەك پەشێمانییا من بۆ ڕۆژەكێ ڕۆژتێدا ئاڤابی بت , ئەجەلێ من كورت ب بت و عەمەلێ من تێدا زێدە نەبت ) .\n• عومەرێ كورێ عەبدولعەزیزی ڕازیبوونا خودێ لێ بت دبێژت : ( ڕۆژ و شەڤ ل سەر تە كاردكن , و تو تێدا كار بكە ) .\n• حەسەن بەسری دبێژت : ( ئەی كورێ ئادەمی ژیاناتە ژ هندەك ڕۆژان پێك هاتییە , ئەگەر ڕۆژەك ژ تە بێ مفا چو ئەو هندەك ژ تە چو ) .\n• كەعب لئەحبار دبێژت : ( ئەگەر ئەز بگریم ژ ترسێن خۆدێ و رۆندك ب سەر رویێن مندا بێن ل دەڤ من باشترە ژ وێ ئەز هندی گرانییا خو زێرا بكمە خێر ) .\n• ئەبو عو سمان دبێژت : ( دلسوزی (أخلاص) : ژ بیركرنا بەرێخودانا خەلكی یە و بەردەوامیدانە بو بەرێخودانا حەقیێ یە ) .\n• و دبێژن : ( دلسوزی (أخلاص) : وەك ئێكاتییا كارێن مروڤی ل نەپەنی وئاشكەراییێ یە ) .\n• فوزەیلێ كورێ عەیازی دبێژت : ( هێلانا كاری ژ بەر خەلكی رویمەتی یە , و كرنا كاری ژ بەر خەلكی هەڤپشمی یە (شركە) , وئیخلاص خلاسبینە ژ ڤان هەردووان ) .\n• زانایێ مەزن (ابن القیم ) دبێژت : ( دلسوزی (أخلاص) و ڤینا مەدح و سوپاسیێ و تەماعی د دلەكێدا كوم نابن , كا چاوا ئاڤ و ئاگر و نیهنگ دگەل ئێك كۆم نابن )) .\n• ودبێژن : ( دلسوزی ئەوە تو داخازا كەسەكێ نەكێ ب بت شاهد ل سەر كارێ تە ژ بلی خودێ ) .\n• عو سمانێ كورێ حەكیمی دبێژت : من گۆه ل سەعیدێ كورێ موسەییبی بوو دگۆت : (( ئەڤە سیه سالە بانگ نە هاتییە دان ئیللا ئەز یێ د مزگەڤتێ دا ) . و هەر وەسا دگۆت : ( یێ پێگێرییێ ب هەر پێنج نڤێژان بكت ب جەماعەت ئەوی بیر و دەریا تژی پەرستن مرن ) .\n• زەلامەكێ گۆت زانایێ مەزن حەسەن بەسری , من كچەكا هەی ئەز بدمە كێ ؟ حەسەن بەسری گۆت : ( بدە وی یێ ژ خودێ ب ترست , ئەگەر حەز ژێكر دێ قەدرێ وێ گرت , و ئەگەر نەڤیا زوردارییێ لێ ناكت ) .\n• ئمام عەلی دبێژت : ( یێ شەرمێ بۆ خو بكتە جل , خەلك كێماسیێن وی نا بینن ) .\n• و دبێژت : ( یێ ژ هەمی خەلكێ كێم بهاتر یێ ژ هەمییان كێم زانین ترە ) .\n• و دبێژت : ( نهێنییاتە ئێخسیراتەیە ئەگەر تە گۆت تو دێ بوو بێ یە ئێخسیر ) .\n• و دبێژت : ( ئەمینێت نهێنییا كێمترن ژ ئەمینێت پارەی , و پاراستنا پارەی ب ئاسانترە ژ پاراستنا نهێنییان ) .\n• فوزەیلێ كورێ عەیازی دبێژت : ( خرابترین زانا ئەون یێن ل دیوانێت ئەمیرا د ریننە خوارێ , و باشترین ئەمیر ئەون یێن ل دیوانێت زانایان د ریننە خوارێ ) .\n• پسیار ژ حەكیمەكێ هاتە كرن گۆتنێ : دێ چاوا عەقلێ مروڤەكێ ناسكین ؟ گۆت : ( ب كێم خەلەتیێن وی وگەلەك دورستبینا وی د ئاخفتنێدا , گۆتنێ : ئەگەر نە ئامادەبت ؟ گۆت : ب ئێك ژ ڤان هەر سێ تشتان : ب ڤڕێكەرێ وی , یان ب نامەیاوی , یان ب دیارییا وی , چونكی ڤڕێكەرێ جهێ وی دگرت , و نامەیاوی سالۆخەتێ ئەزمانێ وییە , و دیارییا وی نیشانا هیممەتا وییە ) .\n• گۆتن ئیمام عەلی نیشانێن ئاقلداری چنە ؟ گۆت : ( یێ هەر تشتەكێ دانتە جهێ وی ) .\n• ئیمام عەلی دبێژت : ( مروڤێ بێ هەڤال وەك چەپێ بێ راستە ) .\n• عومەر دبێژت : ( ئەز نە فێلبازم , بەلێ چو فێلباز ژی نەشێن من ب خاپینن ) .\n• و دبێژت : ( ئەم مللەتەكن خودێ ئەم یێن سەربلنكرین ب ئیسلامێ , هەر دەمەكێ ئەم داخازا سەربلندییێ بكن ب تشتەكێ دی ژ بلی ئیسلامێ دێ خودێ مە پێ سەرشوركت ) .\n• و دبێژت : ( هەمی ڕۆژا ئەم تێدا دبێژن : فلان كەس مڕ فلان كەس مڕ , و دێ ڕۆژەك ئێت و هوین دێ تێدا بێژن عومەر مر و ب هەردوو چاڤان دكڕە گری ) .\n• ئووەیسێ قەرەنی دبێژت : ( مڕنێ بۆ خو بكنە دووشەك دەمێ هوین دنڤن , و داننە پێش چاڤێن خو دەمێ رادبن ) .\n• ئیمامێ بوخاری دبێژت : ( یێ مرن و قورئان وی پاشڤە لێ نەدن , ئەگەر چیا ب سەر دابێت پاشڤە ناچت ) .\n• عەبدوللایێ كوڕێ موبارەكی دبێژت : ( موسیبەت ئێكە , بەس ئەگەر خودانی خو نە ڕازی كر دێ بتە دوو ئێك موسیبەت ب خو , و یا دووێ نەمانا خێرا وێ ) .\n• زنایێن سەلەفان دبێژن : ( یێ دونیا بڤێتن بلا خو فێری زانینێ بكت , و یێ ئاخرەت بڤێتن بلا خو فێری زانینێ بكت , و یێ هەردوو پیكڤە بڤێن هەر دیسان خو فێرێ زانینێ بكت ) .\n• ( ابن القیم ) دبێژت : ( ئەگەر دل نێزیكێ ئێك بن , دویركەفتنا كەلواشی زیانێ ناكت ) .


ئەوانەی مێژوویان گۆڕی: پیاوەکەی هێرۆشیما - سەکۆ\nمەرجەکانی بەشداریکردن لەم سەکۆیە\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: پیاوەکەی هێرۆشیما\nچیت دەوێت لە هاری ترۆمان دا بیبینی، ئەوا دەتوانی بیبینیت: یا ئەوەتا ئەو پیاوەیە کە بۆمبی ئەتۆمی بەسەر هێرۆشیما و ناکازاکی دا خستەخوارەوە، یان ئەو پیاوەیە بە خستنە خوارەوەی بۆمبە ئەتۆمییەکە، یابانی ناچار کرد خۆی بدات بەدەستەوە و سنورێکی بۆ جەنگی دووەمی جیهانی دانا. تا ئەم ساتەوەختە، هێشتا ماری ترۆمان، لای خەڵکی شتێکی جیاوازە. هەندێک نووسەری ئەمریکی پێیانوایە یەکێکە لە گرنگترین سەرۆکەکانی مێژوو. کەچی "گۆر ڤیدال"ی نووسەر کە هاوڕێی کیندی بوو، پێیوایە ترۆمان لە هەمو شتێکدا پیاوێکی دڵڕەق و دڕندەیە. وەلێ لە سیاسەتی ناوخۆی ئەمریکی، ترۆمان یەکێکە لە دیارترین ئەندامەکانی ئەنجومەنی پیران، ئەو بەوە ناسرابوو کە کەسێکی سادە و خاکییە، چ لەو کاتەی جێگری سەرۆک بوو چ ئەو کاتەش بوو بە سەرۆک، تاقە ئارەزووی ژەنینی پیانۆ بوو. ساڵی 1884 لە یەکێک لە کێڵگەکانی میسوری لەخێزانێکی هەژارو دەستکورت لەدایکبووە. دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ناوەندی، وەک جوتیار دەستبەکار بووە، پاشان لە دەرمانخانە کاریکردووە، دواتر لە یەکێک لە بانکە بچووکەکان بووە بە فەرمانبەر. لە کاتی جەنگی یەکەمی جیهانی، لەگەڵ سوپای ئەمرکیا دەڕوات بۆ فەرەنسا، سەروەختێک دەگەڕێتەوە بۆ ئەمریکا، دوکانێک بۆ فرۆشتنی جلوبەرگی پیاوانە دەکاتەوە، بەڵام تێیدا سەرکەوتوو نابێت و مایەپوچی خۆی رادەگەیەنێت.\nترۆمان دەڵێت مرۆڤەکان تەبیعەتێکی لاوازیان هەیە، مرۆڤ زیاتر بەلای خراپەکاریدا دەڕوات. کاتێک پرسیاری خستنە خوارەوەی بۆمبە ئەتۆمییەکەی لێدەکەن، دەڵێت بڕیارێکی تۆقێنەر بوو. بەڵام بووە هۆی رزگارکردنی روبعە ملیۆنێک ئەمریکی. ترۆمان دوای جەنگ دەڕوات بۆ بۆتسدام، تاکو لەگەڵ رابەرانی هاوپەیمانەکان دانوستان بکات کە ستالین یەکێک بووە لە ئامادەبووان. لەو کات و ساتەدا بە یەکێک لە هاوڕێکانی دەڵێت، دڵنیایە گەلی سۆڤیەت ئاشتیان دەوێت، بەڵام چۆن چۆنی دەتوانرێت لە پشت ستالینەوە بەو ئاشتییە بگەین؟\nترۆمان بە درێژایی کاروبارە سیاسییەکانی، جەماوەرێکی زۆری هەبووە. ساڵی 1944 یەکێک بوو لەوانەی هەر لە سەرەتاوە سەرۆک رۆزفێلت، کردی بە جێگری خۆی. دوای ساڵێک کە رۆزفێڵت کۆچی دوایی دەکات، ترۆمان دەبێت بە سەرۆکی ئەمریکا. دوای ئەوە بە چەند هەفتەیەک، دەڕوات بۆ بۆتسدام و بڕیاری خستەنە خوارەوەی بۆمبە ئەتۆمییەکە دەردەکات. لەوێوە جەنگی سارد و جەنگی کوبا دەستپێدەکات. لەماوەی فەرمانڕەواییەکەیدا، ئاژانستی هەواڵگری مەرکەزی دادەمەزرێت، هەروەها پرۆژەی خاڵی چوارەم بۆ یارمەتی و کۆمەکی وڵاتانی جیهانی سێیەم دادەمەزرێنێت. ترۆمان بۆ جاری دووەم دەکرێتەوە بە سەرۆکی ئەمریکا، حوکمڕانییەکەی لەم جاری دووەمدا، پڕە لە رووداو. لەوانە کۆمۆنیستەکان لە چین دەسەڵات دەگرنە دەست، کۆمۆنیستەکان لەناوجەرگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە شێوەیەکی فراوان دەردەکەون، ئەمەش دەبێت بەهۆی دەرکەوتنی سیناتۆر جۆزێف مەکارتی کە لە بواری کارگێریدا، سەرۆکایەتی چەندین هەڵمەتی چاکسازی کردووە. لەگەڵ هاتنی ساڵی 1953 ئاستی جەماوەریی ترۆمان زۆر خراپ بوو، بۆیە بڕیار دەدات چیتر بەشداری لە هەڵمەتی هەڵبژاردن نەکات کە لەو رۆژگارەدا "داویت ئێزنهاوەر"ی کۆمارییەکان بردنەوەی بەدەستهێنا و "ئەدلای ستیفنسۆن"ی دیموکراتەکان شکستی خوارد. ترۆمان ساڵی 1972 لە گۆشەگیری سیاسیدا کۆچی دوایی کرد.\nنووسینی سمیر عطاللە، رۆژنامەی الشرق الاوسط، سێ شەممە5 مایس، 2020\nسەکۆیەک بۆ هەمووان\nسەکۆیەک بۆ بەرپرسیارێتی\nئەم ماڵپەڕە سەکۆیەکە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندی نێوان هاوڵاتیان و نوێنەرانیان لە پەرلەمانی کوردستان. لێرە هاوڵاتیان دەتوانن راستەوخۆ پرسیار ئاڕاستەی پەرلەمانتارانی کوردستان بکەن و گفتوگۆیان لەگەڵ بکەن. ئامانج لەم سەکۆیە فراوانکردنی پانتایی دیموکراسی و بەرزکردنەوەی ئاستی بەرپرسیارێتییە، هەروەها پەیڕەویکردنە لە بنەمای بەشداری هاوڵاتیان لە کاروباری گشتی و پرۆسەی دروستکردنی بڕیاردا، کە بنەمایەکی هەرەگرنگی هەر سیستمێکی دیموکراسییە. گرفتێکی سەرەکی دیموکراسییەتی نوێنەرایەتی بریتییە لەو بۆشاییەی کە لەنێوانی هاوڵاتیان و نوێنەرانیان دروست دەبێ لەدوای هەڵبژاردن و لە کاتی حوکمڕانیدا، بۆیە پێویستە شێوازی جیاواز پیادە بکرێ بۆ کەمکردنەوە یان نەهێشتنی ئەو بۆشاییە. ماڵپەڕی سەکۆ هەوڵێکە بۆ کەمکردنەوی بۆشایی و دوریی نێوان هاوڵاتیان و پەرلەمانتارانی کوردستان، لەم سەکۆیە هاوڵاتیان دەتوانن پرسیار ئاڕاستەی پەرلەمانتاران بکەن و زانیاری ئالوگۆڕ بکەن.\nئەم ماڵپەڕە لەلایەن ئینستتیوتی ریفۆرم بۆ گەشەپێدان (RID) سەرپەرشتی دەکرێ، و لەچوارچێوەی پڕۆگرامی پتەوکردنی دیموکراسی، بە هاوکاری فریاگوزاری مییللەتی نەرویجی (NPA).\nکرتەی ئێرە بکە بۆ ئاراستەکردنی پرسیارێک یان بۆ خوێندنەوەی پرسیار و وەڵامەکانی سەکۆ\nچەند زانیاریەکی خێرا\nکاتێ کۆرۆنا دەبێت بە شەماعەیەک بۆ پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ\nسەرنجێکی خێرا لەسەر رای گشتی\nئەوانەی مێژویان گۆڕی: یەکەم غانی\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: حەوت نازناو\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: مهاتما گاندی\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: کەمال ئەتا تورک 1881-1938\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: کوڕی پینەچییەک\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: ئەو تیۆرەی هەمو تیۆرەکانی دیکەی گۆڕی\nئەوانەی مێژوویان گۆڕی: پیاوێکی ریش سوری دیکە


دەقی چاوپێکەوتنی گۆڤاری ئەهرامی عەرەبی لەگەڵ مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن – بزاڤی خزمەت\nدەقی چاوپێکەوتنی گۆڤاری ئەهرامی عەرەبی لەگەڵ مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن\n375 13 minutes read\nم.فەتحوڵا گولەن لە ڕێپۆرتاژێکیدا لەگەڵ گۆڤاری ئەهرامی عەرەبی، ئاماژەی بەوەدا کە ڕەجەب تەییب ئێردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا، دووبەرەکی خستۆتە نێوان هاوڵاتیانی تورکیاوە.\nگۆڤاری ئەهرامی عەرەبی، دووهەمین ڕێپۆرتاژی خۆی لەگەڵ مامۆستا فەتحوڵا گولەن ئەنجامدا و تێیدا بابەتە هەنوکەیەکانی تورکیا و ناوچەکە تاوتوێ کرا.\nئەمەی خوارەوە بەشێکە لەو ڕێپۆرتاژە:\nئەهرام: دەتوانی باسی ئەو پێگەیەمان بۆ بکەیت کە بزاڤی خزمەت لە تورکیا و دونیادا پێی گەشتووە؟\nگولەن: ئەم بزاڤە، بە ڕێزەوە سەیری هەموو مرۆڤێک دەکات و، لە جیاتی ئەوەی جیاوازیەکان بە هۆکاری شەڕ ببینێت، بە هۆکاری دەوڵەمەندیان دەبینێت و هەموو کەسێک بە تایبەتمەندیەکانی خۆیەوە قبوڵ دەکات و، لە کۆمەڵە مرۆڤێک پێکهاتووە، کە لە چواردەوری بەهای مرۆڤایەتی بەرزی وەک دەستگرتنی گەنجەکان لە رێگەی پەروەردەوە، کۆبوونەتەوە.\nدەزگاکانی پەروەردە، نەخۆشخانەکان، ڕێکخراوەکانی یارمەتی مرۆیی، پڕۆژەکانی دیالۆگ، لە چوارچێوەی “ماقولیەتی قورئاندا” کار دەکەن و دەتوانین بڵێین مرۆڤەکانی ئەم بزاڤە لەم چوارچێوەیەدا کاری خۆیان ئەنجام دەدەن. بە هۆی ئەوەی زۆرینەیان موسوڵمانن و ئیلهامیان لە ئاینی ئیسلام وەرگرتووە، باوەشیان بۆ موسوڵمانان و هەموو مرۆڤایەتی کردۆتەوە و، ئامانجیان ئەوەیە خزمەت بە هەموو مرۆڤایەتی بکەن. ئەوان ئێستا لە ١٦٠ وڵاتی دونیا، لەگەڵ زۆر بیروڕای جیاواز لە خۆیان بەم کارانە هەستاون و باوەشیان بۆ مرۆڤەکان کردۆتەوە و پرۆژەکانی خۆیان ئەنجامداوە.\nئەو ڕەشبگیریەی دەسەڵاتدارانی تورکیا بەرامبەر هاوڵاتیان دەستیان پێکردووە لە وڵاتانی دونیاش هەمان کار ئەنجام دەدەن. ئێستا یەکەم ئەرکی دیپلۆماتکارە تورکیەکان لە دەرەوەی وڵات ئەوەیە خوێندنگەکانی بزاڤی خزمەت بخەنە سەر وەقفی مەعاریف یاخود دایانبخەن. تەنانەت بە بێ ئەوەی گوێ بە یاسا نێودەوڵەتیەکان بدەن، هەوڵی ئەوە دەدەن هاوڕێکانمان لەو وڵاتانە بخەنە فڕۆکەیەکەوە و بیانبەنەوە بۆ تورکیا.\nبەڵام تەواوی ئەم زوڵمانە بووە هۆکاری شتێک کە ئەوان بە خەیاڵیاندا نەهاتبوو و بیریشیان لێنەکردبوویەوە، ئەویش ئەوەیە هەموو دونیا بزاڤی خزمەتی بە شێوەیەکی باشتر ناسی. هەموو دونیا لەوە تێگەشت کە ئێمە لە کەسانێک نین، کە ئیسلامیان کردۆتە ئامرازی دەستی سیاسەت و ئەمەش بووە جێگەی مەراقیان و لە هەندێک شوێنیش بووە جێگەی ڕووتێکردنیان. ئەمەش ئەگەرچی باجەکەی زۆر قورسە، بەڵام لە هەمان کاتدا لوتفی جەنابی حەقیشە بەرامبەر ئەم بزاڤە.\nئەهرام: دوای ئەو جیاوازیەی کەوتە نێوان ئێوە و ئێردۆغانەوە، ئایا ژمارەی ئەو کەسانەی سەر بە بزاڤی خزمەت بوون ڕووی لە کەمی کردووە؟\nگولەن: لە نێوان ئەو کەسانەی بە باشی بزاڤی خزمەتیان ناسیبوو یاخود دڵیان پێدابوو، زۆر بە کەمی ئەم حاڵەتە بینراوە. بەڵام لە نێوان ئەو کەسانەی پەیوەندیەکی لاوازیان هەبووە، بە هۆی ترس و فشارەوە لە حاڵی ئێستا بێدەنگی یاخود دوورکەوتنەوەیەکی کاتیان هەڵبژاردووە. ئەمەش دەبێت وەک حاڵەتێکی ئاسایی تەماشا بکرێت، لە کاتێکدا گەر دەوڵەتێک بە تەواوی هێزیەوە هێرش دەکاتە سەر کۆمەڵێک کەس و وەک قۆچی قوربانی مامەڵەیان لەگەڵ دەکات.\nدەوڵەتی تورکیا لە هەندێک وڵاتی دەرەوەش کاریگەری داناوە، بە هۆی بەرتیل دان و بەکارهێنانی هەڕەشە و پەیوەندیەکانی نێوان هەردوولاوە، کاریگەری لەسەر هەندێک حکومەت داناوە و خوێندنگەکانی بە داخستن داوە یاخود ڕادەستی وەقفی مەعاریفی کردوون. بەڵام لە وڵاتانی ئەمەریکا، ئەوروپا، ئوستورالیا، لە ئەفەریقاشدا میسر و نێجیریا و کینیا و باشوری ئەفەریقا، لەبەر ئەوەی نەیانتوانی مرۆڤەکان بە پارە بکڕن، ئەم کارەیان بۆ نەچووە سەر و سەرکەوتوو نەبوون. بە پیچەوانەوەی ئەم فشارانەی حکومەتی تورکیا و ئەو زوڵمەی ئەنجامی دەدات، بووە هۆکاری ئەوەی لە زۆر شوێنی دونیا ڕوویەکی ئەرێنی بە بزاڤی خزمەت بدات و ڕووی تێبکرێت. هەندێک لە وڵاتانی ئەوروپاش خۆیان کرد بە خاوەنی ئەو هاوڵاتیانەی لە دەستی زوڵم و زۆری کاربەدەستانی تورکیا هەڵدێن.\nزوڵم هەتا ڕادەیەک بڕ دەکات، کاتی سیاسیەکان سنوردارە، لە رێگە دیموکراسیەکانەوە هەر ڕۆژێک بێت، دەبێت بڕۆن. بەڵام ئەم بزاڤە کە لەسەر بنەمای خۆشەویستی و دڵخوازی دامەزراوە، بە پشتیوانی خودا، هەر شوێنێک کە توانای گەشتنیشی نەبێت، لە دڵەکاندا هەر کاریگەری خۆی دادەنێت و، لەو شوێنانەشی توانای گەشتنیان هەیە، بەردەوامی دەدەن بە دامودەزگاکانیان.\n“بە گوێرەی و کات و هەلومەرجی بارودۆخە جیاوازەکان،\nشێواز و فۆرماتی ئەم جۆرە خزمەتانە گۆڕانکاریان بەسەردا دێت.”\nئەهرام: بە هۆی کۆششی دڵسۆزانەوە توانراوە خوێندنگە و نەخۆشخانە و ناوەندی دیالۆگ بکرێتەوە. ئەم دەزگایانە لە ڕۆشنکردنەوەی هزرەکاندا کاریگەری زۆریان هەبووە. کاروچالاکیەکانیان بە چەشنی جاران و بەوپەڕی چڕیەوە بەردەوامی هەیە؟ یاخود بە بەراورد لەگەڵ جاراندا گۆڕانکاریان بەسەر هاتووە؟\nگولەن: خزمەتکردنی مرۆڤایەتی لەبەر ڕەزامەندی جەنابی حەق، لە ڕوانگەی دین و مرۆڤایەتیشەوە ئەرکی سەرشانە. ڕێسا سەرەکیەکان ئاشکران و گۆڕانکاریان بەسەردا نایەت. بۆ بەدیهێنانی دونیایەک کە هەموو مرۆڤەکان بە ئاشتی و هەماهەنگی لەگەڵ یەکدا دەژین، هەموو مرۆڤێکیش هەست بە سەربەرزی خۆی بکات و، هەموو کەسێکیش بە ڕێز و لێبوردەییەوە لەیەک نزیک ببنەوە و باوەشیان بۆ یەکدی کردبێتەوە، پێویست بە هەوڵی جددی دەکات لە بواری پەروەردە و کایەکانی تری ژیان. بەڵام بە گوێرەی و کات و هەلومەرجی بارودۆخە جیاوازەکان، شێواز و فۆرماتی ئەم جۆرە خزمەتانە گۆڕانکاریان بەسەردا دێت.\nئەهرام: قبوڵکردنی هەموو مرۆڤێک وەک ئەوەی هەیە، میانەڕەوی و هاوسەنگی و ڕێکوپێکی لە هەستەکاندا، وەک گرنگترین تایبەتمەندیەکانی بزاڤی خزمەت باس دەکرێت. دوای ئەوەی ئێردۆغان بە تەواوی دەسەڵاتەکانی گرتۆتە دەست، دەتوانین بڵێین لە تورکیادا میانەڕەوی و هاوسەنگی بە تەواوی پەراوێزخراوە؟\nگولەن: زۆر بە داخەوە ئەم بەهایانە لە ئێستای تورکیادا کراوەتە قوربانی سیاسەت. خزمەت، لە تورکیادا نوێنەرایەتی میانەڕەوی دەکرد. بە هۆی ئەو سیاسەتە دووبەرەکی خوازانەی ئێردۆغان لەم دواییانەدا پەیڕەوی دەکات، ڕادیکاڵیزم و توندڕەوی لە برەودایە. خوێندنگە ئاینیەکان بە سیاسی کراون و، دین و پەروەردەی دینی کراوەتە ئالەتی دەستی سیاسەت. تاکەکانی کۆمەڵگا وەک دوژمنی یەکتریان لێکراوە. هەربۆیە نۆژەنکردنەوەی ئەم وێرانکاریەی لە کۆمەڵگادا دروستکراوە، چەندین ساڵ دەخایەنێت. گەر بێینە سەر هاوسۆزانی بزاڤی خزمەتیش، ئەوان سەرەڕای ئەو هەموو زوڵم و فشارەی لەسەریانە، هەر لە سەروەری یاسا لایان نەداوە و پەنایان بۆ توندوتیژی نەبردووە، تەنانەت ئەوان لە بۆ کەسانێکی زاڵم و ستەمکاریش، جگە لە دادپەروەری داوای هیچی تر ناکەن.\nئەهرام: ئێوە نوێنەرایەتی مۆدێلێک دەکەن کە باس لە لێبوردەیی دەکات بەرامبەر کەسانی جیاواز و هەروەها باس لە دیالۆگی نێوان ئاینە جیاوازەکان دەکەن، بە ڕای ئێوە بزاڤی خزمەت لەم بوارەنەدا، توانیوێتی بە تەواوی واتا، بیری خۆی بە خەڵکانی تر بگەیەنێت؟\nگولەن: لەو وڵاتانەی موسوڵمانان تێیدا کەمینەن، بانگهێشتی بزاڤی خزمەت بۆ دیالۆگ و پێکەوە ژیان، سەرنجی ڕاکێشاوە و بە باشی پەسن کراوە. هاوسۆزانی بزاڤی خزمەت، لە پاڵ ئەوەی هەوڵی ئەوە دەدەن بە جوانترین شێوە نوێنەرایەتی ئیسلام بکەن لە وڵاتانی ڕۆژئاوا، ئەو لایەنانەی مۆدێرنیتە کە لەگەڵ ئیسلامدا دژیەک نایەتەوە، بە جوانی لە خۆیاندا جێگایان کردۆتەوە و لەم بوارەشدا نمونەیەکی جوانیان پێشکەش کردووە. هەروەها ڕۆڵێکی گرنگیان هەبووە لە شکاندنی ئەو بیروڕا نەرێنیانەی لە ڕۆژئاوادا بەرامبەر موسوڵمانان دروست بووە.\nبەڵام ناتوانین بڵێین ئەم کارانە بە باشی لە خەڵک گەیەندراوە لەو وڵاتانەی زۆرینەیان موسوڵمانن. لە ساڵانی ١٩٩٠، هەوڵەکانی دیالۆگی ئێمە لەگەڵ ئاینەکانی تر، وەک سازش لەسەر ئیسلام و تێکدانی ئیسلام خوێندنەوەی بۆ دەکرا، هەربۆیە پڕوپاگەندەی ڕەشی لە دژ ئەنجام دەدرا. هەروەها لەم ساڵانەی دوایشدا، ئێردۆغان وا باسی بزاڤی خزمەت دەکات کەوا دەسکەلای دەستی موساد، CIA ، ڤاتیکان بێت و هەوڵی شێواندنی ئابڕوی دەدات. هەندێک گروپی پەیوەندیداریش بەوانەوە، هەمان پڕوپاگەندی ئێردۆغانیان ئەنجامدا و، هەتا ئێستاش بەردەوامن لەسەر ئەنجامدانی ئەم جۆرە کارانە. هەربۆیە ناتوانین بڵێین ئەم کارەمان بە تەواوی لە وڵاتە ئیسلامیەکانیشدا بە ئەنجام گەیاندووە.\nئەهرام: لە ساڵانی ڕابردوودا کاتێک سەیری تورکیامان دەکرد، بە ڕادەی ئێستا چاومان بە دیاردەی داعش نەدەکەوت. ئایا پاکتاوکردنی بزاڤی خزمەت لە تورکیادا، هۆکاری سەرەکی بڵاوبوونەوەی داعشە لە تورکیادا؟\nگولەن: لە ماوەی ڕابردوودا زۆر کەسی شارەزای ناو هێزەکانی پۆلیس و ئاسایشیان بە تێبینی سیاسیەوە لە کارەکانیان دوور خستەوە و هەندێکیشیان لە زیندان قەتیس کراون. ئەمەش لەلایەن چاودێرە نێودەوڵەتیەکانەوە ئاماژەی پێکراوە و شتێکی ئاشکرایە. هەروەها مێدیا جیهانیەکان باس لەوەش دەکەن کە ئێردۆغان بە مەبەستی ئەوەی ببێتە هێزێکی ئیقلیمی، بە شێوازی جۆرا و جۆر یارمەتی و چەکی پێشکەش بە گروپە چەکداریە ڕەدیکاڵەکان کردووە. دەتوانین بڵێین لە حاڵی ئێستادا، داعش و گروپە چەکدارەکانی هاوشێوەی داعش، لە تورکیادا کەشوهەوایەکی لەبارتریان بۆ ڕەخساوە بە بەراورد لەگەڵ ساڵانی پێشوودا.\nئەهرام: بەڕای ئێوە چ هەنگاوێک پێویستە هەڵبگیردرێت بۆ لەناوبردنی ڕێکخراوەی هاوشێوەی داعش؟\nگولەن: لەم بابەتە ئەرک دەکەوێت سەر شانی موسوڵمانان، وڵاتانی زلهێز و ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان. موسوڵمانان پێش هەموو کەسێک دەبێت لە بابەتی تیرۆردا واز لەوە بهێنن، کە تاوانەکە بخەن سەر وڵاتانی ڕۆژئاوا و سیاسەتی دەرەوەیان، پێویستە لێپرسینەوە لەگەڵ نەفسی خۆیاندا دەست پێبکەن. دەبێت لێپرسینەوە لە خۆیان بکەن کە بۆچی گەنجەکانیان بەو ڕادە زۆرە دەکەوێتە داوی گروپە تیرۆرستیەکانەوە. ئەو ئەرکانەی لەسەر شانی ئێمەی موسوڵمانە ئەوەیە پەروەردەیەکی جوانی گەنجەکانمان بکەین، کە تەیاریان بکات بە زانستە ئاینیەکان و زانستە ئەرێنیەکان و مرۆیەکان و، لە وانەکانی خوێندندا باس لە بەها گەردونیەکان بکرێت و ئازادی و مافەکانی مرۆڤ بە تەواوی واتای خۆیانەوە لە کۆمەڵگاکانی ئێمەدا فەراهەم بکرێت.\nئەوەی لەسەر شانی دەوڵەتە زلهێزەکانیشە ئەوەیە تیرۆر وەک بابەتێکی ئاسایش تەماشا نەکەن و هەوڵ نەدەن تەنیا لە ڕێگەی سەربازی و دەزگا هەواڵگریەکانیانەوە چارەسەری بکەن، دەبێت لە ڕوی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتیشەوە هەنگاو هەڵبگرن. دەبێت هەنگاوی بە پەلە هەڵبگرن بە ڕووی ئەوەی موسوڵمانانی ناو وڵاتەکانیان بتوانن لەو کۆمەڵگایانەدا جێگایان ببێتەوە و ئینتەگرە ببن، هێندەی بایەخ بە ژیانی مرۆڤەکانی وڵاتی خۆیان دەدەن، بەو ڕادەیەش بایەخ بە ژیانی مرۆڤەکانی وڵاتانی تر بدەن.\nئەوەی لەسەر شانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکانی وەک نەتەوەیەکگرتوەکان و یەکێتی ئەوروپاشە ئەوەیە هەوڵی ئەوە بدەن مافی مرۆڤ و ئازادیەکان لە هەموو شوێنێکی دونیا بە یەکسانی بپارێزرێت، سەبارەت بەو دەسەڵاتدارانەی بە شێوەیەکی تۆقێنەر مافی هاوڵاتیانی خۆیان پێشێل دەکەن، هەنگاوی پێویست بۆ بەرگرتن بەو کارانەیان هەڵبگرن.\nئەهرام: لە نێوان ئێوە و ئێردۆغاندا چ خاڵێکی سەرەکی ناکۆکی هەیە، لە کاتێکدا زۆر کەسی شارەزا ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێردۆغان خوێندکارێکی ڕاستگۆی ئێوە بووە؟\nگولەن: ئەوانەی من و بزاڤەکەم بە باشی دەناسن، ئەوە باش دەزانن کە ئێردۆغان هیچ کاتێک خوێندکاری من نەبووە. بە ئامرازگرتنی دین بۆ مەرامی سیاسی لەسەروی هەموو بابەتەکانەوەیە و، لە زۆر بابەتی تردا جیاوازی ڕیشەییمان هەیە. واز لە خوێندکاری ئێردۆغان بهێنە، تەنانەت هیچ کاتێک لە یەکیش نزیک نەبووین. تەنیا چەند جارێک چاومان بەیەک کەوتووە. پشتگیری هەندێک لە براکانی ئێمە بۆ پارتەکەی، لەبەر هەندێکی بەڵێنی ئەو بوو، کە سەبارەت بە دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ و ئازادی دەیدان. چونکە هەموو کاتێک ئەندامەکانی ئەم بزاڤە، لە پێش ئێردۆغانیشدا پشتگیریان لەو پارتانە کردووە، کە بەڵێنی دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ و ئازادیەکان و بوونە ئەندام لە یەکێتی ئەوروپایان داوە. بەڵام کاتێک ئێردۆغان و پارتەکەی ١٨٠ پلە لەم بەڵێنەیان پاشگەزبوونەوە، ئیدی پشتگیریان نەکردن و نەشیاندەتوانی پشتگیری بکەن. یەکێکی تریش لە خاڵەکانی ناکۆکی نێوانمان ئەوە بوو، ئێردۆغان هەوڵی ئەوەی دەدا، خوێندنگەکانمان کە لەسەر ئاستی هەموو دونیا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، بە مەبەستی پڕوپاگەندەی ئەوەی “سەرۆکی هەموو جیهانی ئیسلامە” بەکاربهێنێت. هەربۆیە ئێستا لە ڕێگەی دیپلۆماتکارەکانیەوە هەوڵی ئەوە دەدات ئەو خوێندنگانە دابخات یاخود ڕادەستی وەقفی مەعاریفیان بکات و کارمەندەکانیشی سنورداشی تورکیا بکاتەوە و بیانخاتە زیندان.\nئەهرام: هەندێک کەس پێیان وایە هزری ئێوە زیاتر لە سەر بنەمای نەتەوەپەرستی، لیبرالیزم و دیموکراسی ئیلهامی وەرگرتووە و، ئێردۆغانیش زیاتر بە دوای خەلافەتێکی ئیسلامیدا دەگەڕێت کە سنوری قاڕەکان تێدەپەڕێنێت، ئایا ئەمە ڕاستە؟\nگولەن: نە من و نە ئەوانەی دڵیان بە بزاڤی خزمەت داوە، هیچ کاتێک بە ئیلهام وەرگرتن لە ئایدۆلۆژیاکانی ئەوروپاوە ملی ڕێگەمان وەرنەگرتووە. ئێمە هەموو کاتێک ئیلهاممان لە ژیانی سەردارمان و بەها گەردونیەکان وەرگرتووە کە پێمان وایە بریتین لە بەها سەرەکیەکانی ئاینی ئیسلام. ئەویش ئەوەیە هەموو مرۆڤێک ڕێز خۆی هەبێت و، لەبەردەم یاسادا یەکسان بێت، هەلی ئەوە بە ژنان بدرێت لە کۆمەڵگادا شوێنیان هەبێت، لە دەسەڵاتیشدا هاوڵاتیان مافی بەشداریان هەبێت و هەمیشە یاسا سەروەر بێت. ئەمانە بەها ئیسلامیەکان و گەردونیەکانە کە باوەڕمان پێیەتی. لەوە دەچێت بە هۆی ئەم هەڵوێستانەمانەوە هەندێک کەس بە هەندێک لایەنمان بچوێنن، بەڵام سەرچاوەی هزری ئێمە زۆر ئاشکرایە.\nبەڵام بە نیسبەت ئێردۆغانەوە کە خۆی بە سەرۆکی هەموو جیهانی ئیسلام دەزانێت و، جا ئیتر لە رێگەی قسەکانی یان کردارەکانی بێت، یاخود بەکارهێنانی تەواوی سەرچاوەکانی وڵات بێت بۆ رەواجدان بە خۆی، ئەمە شتێکە دەتوانین بڵێین چەسپاوە. تەنانەت ئەوانەی لایەنگری دەکەن، بەمەشەوە نەوەستاون و بە سەرۆکی هەموو دونیا ناوی دەبەن.\nئەهرام: ئێردۆغان کە تورکیای لە باری “سفر دوژمن” ەوە هێنایە باری “سفر دۆست”، بە چ هۆکارێک هەموو کێشەکانی تورکیا دەخاتە ئەستۆی ئێوە؟\nگولەن: بەڵێ، تورکیایان لە پێگەی “سفر دوژمن” ەوە خستە باری “سفر دۆست”ەوە. چونکە دەستیان خستە کاروباری وڵاتانی دەرەوە و لە رێگەی یارمەتی و پێدانی چەک بە گروپە تیرۆرستیەکان، هەوڵی ئەوەیاندا کاروباری ناوخۆی ئەو وڵاتانە بە خواستی خۆیان دیزاین بکەن. بە گوێرەی ئەوەی خۆیان بە سەرۆکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و خەلیفەی جیهانی ئیسلام دەزانن، ئەو حەقەیان بە خۆیاندا بەم کارانە هەستن. ئێمە هیچ کارێکمان لەمانەی ئەنجامیانداوە پەسن نەکردووە. هەر لەبەر ئەوەشە ئێمەیان بە دوژمنی خۆیان ڕاگەیاندووە. لەمەودواش هەر شتێکی نەرێنی بێتە سەر ڕێگایان، دەیخەنە ئەستۆی بزاڤی خزمەت و بەم هۆیەوە هەوڵی خۆ قورتارکردن دەدەن لە کێشەکان. بۆ نمونە ئۆپەراسیۆنەکانی گەندەڵی مانگی کانونی یەکەمی ٢٠١٣ ی کردە بەهانەی ئەوەی دەست بەسەر دامودەزگاکانی دادگادا بگرێت و بە سیاسیان بکات. ئێستاش دادگاکان بە تەواوی لەکار خراون. هەروەها تەواوی کەسە شارەزاکانی بواری ئاسایشی وڵاتی لە کارەکانیان دوور خستەوە و بەو هۆیەوە دەزگا ئەمنیەکانیشی پەک خستووە. تەواوی مێدیا زەبەلاحەکانی وڵاتی خستە ژێر لایەنگرانی خۆیی و، مێدیاکانی تریش لە ڕێگەی تەندەر و ڕێکلامەوە، هەندێک جاریش لە ڕێگەی هەڕەشەوە، ڕێگری ئەوەی لێکردن ڕاستیەکان بە هاوڵاتیان بگەیەنن. هەروەها لە رێگەی ڕووداوی ١٥ی تەموزیشەوە گەورەترین زیانی بە سوپای وڵات گەیاند و ئێستا هەموو دامودەزگاکانی خستۆتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. هەروەها هەموو دامودەزگاکانی دەوڵەتی خستۆتە خزمەتی بەرژەوەندیە تایبەتەکانی خۆیی و، بە شێوەیەک دووبەرەکی خستۆتە نێوان هاوڵاتیان، کە پێشتر شتی وەها نەبینراوە و هاوشێوەی نەبووە.\nبەڵێ، بۆ ئەوەی تەواوی ئەم کارانەی بە شێوەیەکی شەرعی پشان بدات، پێویستی بە دوژمنێک هەبوو، کاتێک زانی بزاڤی خزمەت، نایەنە ژێر باری بەرژەوەندیە سیاسیەکانی خۆیەوە، بزاڤی خزمەتی کردە دوژمنی خۆیی و هەوڵیدا بەم شێوەیە لایەنگرانی خۆی لە دژیان هان بدات و لە چواردەوری خۆی کۆیان بکاتەوە. بۆ بەردەوامیدان بەم کارەشی، پێویستی بەوە هەیە هەموو کێشەیەک بخاتە ئەستۆی بزاڤی خزمەت. دەتوانین بڵێین لە ڕووی ئەو مەرامەی هەیبوو، هەڵبژاردنێکی باشی کردووە. چونکە ئەوەی باش دەزانێت، کە هەرچەندە زوڵم و زۆر بەرامبەر ئەم بزاڤە بکەیت، بە شێوەی خۆی وەڵامی نادەنەوە و تەنانەت مستیان بۆ بۆکس لێدانیش ڕەق ناکەن.\nئەهرام: ڕووداوی ١٥ ی تەموزی ٢٠١٦ چۆنی دەخوێننەوە؟\nگولەن: کاتێک ڕووداوەکەی ڕوویدا، بە نەفرەتم و کرد و ئەو تۆمەتانەی ئاڕاستەی منیان کردبوو ڕەتمکردەوە. هەروەها ئێردۆغان ئەوەی ڕەتکردەوە کە لیژنەیەکی نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە لە کودەتا پێکبهێنرێت، لە کاتێکدا من بەڵێنی ئەوەمدابوو کە هەر بڕیارێک لەو لیژنەیەدا بدرێت، قبوڵی دەکەم و، تەنانەت گەر تاوانباریشم بکەن، بە دەستی خۆم بلیتی فڕۆکە دەبڕم و دەچمەوە بۆ تورکیا. هەروەها تەنانەت هیچ قسەیەکیان سەبارەت بەم داوایەم نەکرد. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە شتێک هەیە لەم رووداوەدا دەیانەوێت بە شاراوەیی بمێنێتەوە. هەر لەبەر ئەوەشە سەبارەت بە بوختانەکانیان، هەتا ئیستا نەیانتوانیوە قەناعەت بە دونیا بکەن. من پێموایە ١٥ ی تەموز سیناریۆیەکە کە ئێردۆغانیش تێیدا بەشداری کردووە و بە پشتیوانی خودا بە تێپەڕینی کات هەموو ئەمانە ئاشکرا دەبن.\nئەهرام: وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئەمەریکا، لەبەرچی بەرامبەر ئەو پێشێلکاریانەی ئێردۆغان بەرامبەر مافی مرۆڤ ئەنجامی دەدات کە هەزاران مرۆڤی خستۆتە زیندانەکانەوە بێدەنگی هەڵبژاردووە؟\nگولەن: کاردانەوەکانی ڕۆژئاوا و ئەمەریکا بەرامبەر ئەو پێشێلکاریانەی تورکیا بەرامبەر مافی مرۆڤ ئەنجامی دەدا، زۆر لە دوای ئاستی چاوەڕوانیەکانەوە بوو. ناشتوانین بڵێین هیچ دەنگیان لێبەرز نەبۆتەوە. جا ئیتر لە پەڕلەمانتار، سیناتۆر و وتەبێژەکانی وەزارەتەوە بیگرە، هەتا دەگاتە دامودەزگا جیاوازەکانی ناو یەکێتی ئەوروپا، لە زۆر شوێندا هەڵوێستیان دەربڕیوە، بەڵام ئەمانە تەنیا لە ئاستی وتاردا مانەوە و نەگۆڕان بە هەڵوێستێکی پراتیکی. بە داخەوە لە پەیوەندی دەوڵەتاندا، بەرژەوەندی کورت خایەن ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت، نیگەرانیەکانی ئەوروپا بەرامبەر ئاوارە سوریەکانی و پەیوەندیە ستراتیژیەکانی ئەمەریکا لەگەڵ تورکیا، لەو دینامیکە سەرەکیانەن کە لەم بابەتەدا ڕۆڵیان هەبووە. لە ڕاستیدا باوەشکردنەوەی تورکیا بۆ هاوڵاتیانی سوریا، بڕیاری شەخسی ئێردۆغان نیە و هاوڵاتیانی تورکیا لە ئامێزیان گرتوون.\nگەر لە ڕووی ئاسایشەوە بابەتەکە هەڵبسەنگێنین، دەتوانین بڵێین ئێردۆغان بە هەڵوەشاندنەوەی دامودەزگا دیموکراسیەکان و خستنە ژێر ڕکێفی خۆیەوە، ناوچەکەی خستۆتە گێژاوێکی پڕ کێشەوە. لەلایەک ناچارن لە ڕووی سەربازی و هەواڵگریەوە هەماهەنگی لەگەڵدا ئەنجام بدەن و، لەلایەکی ترەوە بە پەیڕەوکردنی سیاسەتگەلێک، زەمینە بۆ بەردەوامی توندوتیژی و تیرۆر خۆش دەکات. تورکیایەک کە لە بنەما دیموکراسیەکان و دەوڵەتی یاسا دوور کەوتبێتەوە، لە ناوچەکەدا لە جیاتی ئەوەی ببێتە نوێنەری ئاشتی و سەقامگیری بێت، دەبێتە پارچەیەک لە برەودان بە پێکدادان و ڕادیکالیزمی ناوچەکە. لە ڕاستیشدا نمونەکانی ئەم بابەتە لە حاڵی ئێستادا دەبینین.\nئەهرام: بیرت لەوە کردۆتەوە بگەڕێیتەوە بۆ تورکیا؟\nگولەن: گەر تورکیا ببێتە وڵاتێکی دیموکراسی و یاسا تێیدا سەروەر بێت ئەوا حەز بە گەڕانەوە دەکەم، بەڵام لەبەر ئەوەی نازانین کەی بەم ئاستە دەگات، لە حاڵی ئیستادا ناتوانم هیچ بڵێم. نیشانەیەکی وەها نابینم کە لە ماوەیەکی کورتخایەندا ئومێدەوارم بکات. بەڵام ڕاستیەک هەیە ئەویش ئەوەیە: گەر کوفریش بتوانێت بەردەوام بێت، ئەوا زوڵم توانای بەردەوامی نیە. گەر جەنابی حەق خواستی لەسەر شتێک بێت، ئەوا هۆکارەکانیشی دروست دەکات. باوەڕدار هیچ کاتێک هیوابڕاو نابێت. ئێمەش هیوابڕاو نەبووین و هەرگیز هیوابڕاویش نابین.\nئەهرام: ئەوەی نوێنەرایەتی میانەڕەوی دەکات لە تورکیادا ئێوەن نەک ئێردۆغان، بەڵام لەبەرچی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی پارێزگاری لە ئێوە ناکات لە دژی ئەو زوڵمانەی ئێردۆغان بەرامبەرتان ئەنجامی دەدات؟\nگولەن: دەوڵەتەکانی دونیا لە چوارچێوەی پاراستنی بەرژەوەندیە ستراتیژیەکانیاندا هەنگاو هەڵدەگرن. هەتا ڕادەیەک دەتوانین بڵێین ئەم کارەیان بە ماقوڵ تەماشا بکەین، بەڵام لە تورکیادا بە شێوەیەک لە مێژوودا هاوشێوەی نەبووبێت پێشێلکاری بەرامبەر مافی هاوڵاتیان ئەنجام دەدرێت و بەردەوامن لەم کارانەیان، بزاڤی خزمەت بە قۆناغێکدا تێدەپەڕێت، کە پێناسەی جینۆسایدی ناو نەتەوەیەکگرتوەکان دەیگرێتەوە، ئەو مرۆڤانەی لەبەر ڕەزامەندی خودا، لە ڕێکخراوە خێرخوازیەکاندا قوربانیان سەربڕیوە و گۆشتەکەیان پێشکەش بە هاوڵاتیە هەژارەکانی دونیا کردووە، لەگەڵ ئەو کەسانەی یارمەتیان بە خوێندکارە هەژارەکانی دونیا پێشکەش کردووە، وەک دز و جەردە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لە تورکیادا.\nئەو هاوڵاتیانەی ساڵانێکی زۆر بە ئارەقی ناوچەوانیان و بە ڕەنجەشانێکی زۆر چەند دامودەزگایەکیان پێکەوە نابوو، هەموو دەستی بەسەردا گیرا و داخرا. ١٥٠ هەزار فەرمانبەری میری، سەرەڕای ئەو هەموو ماف و تایبەتمەندیانەی بەدەستیان هێنابوو، لە ڕێگەی زوڵم و غەدرەوە هەموویان هەڵوەشاندەوە و لە کارەکانیان دەریانکردن. خۆیان و خانەوادەکانیان مەحکوم بە برسێتی کراون. بەڵێ کاتێک هاوڵاتیانی تورکیا بە قۆناغێکی ئاوەهادا تێدەپەڕن، چاوەڕێی دەنگێکی بەرزترمان دەکرد، لەو وڵاتانەی لە ماوەی ڕابردوودا بوو بوونە دۆست و هاوپەیمانی تورکیا. ناشتوانین بڵێین هیچ دەنگیان هەڵنەبڕیوە، زۆر جار لەسەر ئاستی کاربەدەستانی وڵات و ئەندام پەڕلەمان کاردانەوەیان پشانداوە و داوایان لە تورکیا کردووە بگەڕێتەوە بۆ ڕێچکەی یاسا، بەڵام ئەمانە لە چوارچێوەی وتار تێپەڕیان نەکرد و نەیانتوانی ببنە ڕێگر لەبەردەم ئەو کارانەدا.\nلەلایەکی تریشەوە زۆر وڵات ملیان بۆ هەڕەشە و گوڕەشەکانی ئێردۆغان کەچ نەکرد کە پەیوەندی هەردوولای کردبووە هەڕەشە بۆسەریان، دەسیان لە هاوسۆزانی بزاڤی خزمەت و دامودەزگاکانی نەدا. دەرگاکانیان بە ڕووی ئەو هاوڵاتیانەدا کردەوە کە لە دەست ئەو زوڵمەی لە تورکیادا ئەنجام دەدرێت، هەڵهاتبوون.\nمیسر، سوید، نەرویج، ئەڵمانیا، ئەمەریکا، کەنەدا، ئوستورالیا، زۆر وڵاتی تریش، لێرەدا شوێنی خۆیەتی بە سوپاسەوە یادیان بکەمەوە.\nئەهرام: گۆڕینی سیستەمی پەڕلەمانتاری بۆ سیستەمی سەرۆکایەتی لە کاتی دەسەڵاتی ئێردۆغاندا، چۆنی هەڵدەسەنگێنن؟\nگولەن: لە وڵاتانی دونیادا زۆر شێواز و سیستەمی جیاوازی بەڕیوەبردن بوونیان هەیە. لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر ئەمانە گۆڕانکاریان بەسەردا دێت. بەڵام ئەوەی گرنگە، جیاوازی دەسەڵاتەکان، سەروەری یاسا، مسۆگەرکردنی مافی هاوڵاتیان و ئازادیەکان و ڕەچاوکردنی بەها گەردونیەکانە. پێم وانیە لەو سیستەمی بە نیازن لە تورکیادا جێبەجێ بکەن، ڕەچاوی ئەم بەهایانەی سەرەوە کرابێت و بکرێت.\nئەهرام: هەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەمجارەی تورکیا چۆنی هەڵدەسەنگێنن؟ ئایا ئەمە بەشێکە لە هەوڵەکانی ئێردۆغان بۆ مانەوەی لە دەسەڵات هەتا ساڵی ٢٠٢٩؟\nگولەن: دەتوانین بڵێین هەر هەنگاوێکی سیاسی کە لە ساڵانەی دوایدا هەڵنراوە، بە مەبەستی مانەوەی ئێردۆغانە لە دەسەڵاتدا وەک تاکە هێز.\nئەهرام: پارچەپارچە بوونی سوریا و بوونی کورد و عەلەویەکان لە تورکیادا، وەک مەترسیەک لەسەر یەکپارچەیی تورکیا دەبینن؟\nگولەن: سەبارەت بە سوریا پێشتر باسی قەناعەتی خۆمم کردووە، پێویست بە بەڕێوەبەرایەتیەک هەیە کە شوێنی موسوڵمانانی سوننی، نوسەیری، کوردەکان و پێکهاتە نا موسوڵمانەکانی تێدا بو بێتەوە و، ئەمە تەندروستترین چارەسەرە بۆ کێشەی سوریا. بە مەبەستی بەدیهێنانی ئەم چارسەرە دیموکراسیە، گەر پێویست بکات دەتوانرێت بە شێوازێکی قۆناغبەند، ماوەیەکی کاتیش ڕەچاو بکرێت.\nهەندێک لە هاوڕێیانم لەوانەی چاودێری مێدیاکان دەکەن، دەڵێن هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی سوریا، بە هیچ شێوەیەک دەسەڵاتدارانی ئێستای سوریا، لە هیچ پێکهاتەیەکی داهاتووی سوریادا قبوڵ ناکەن. بەڵام بۆ ئەوەی خوێنی زیاتر نەڕێژێنرێت، لە جیاتی ئەوەی هەوڵی بەدەستهێنانی باشترین بدەین، باشتر وەهایە کار بە ڕێسای ” ڕازی بوون بە بژاردە باشەکە لە جیاتی باشترین” بکەین و پێم وایە ئەمە ڕێگە چارەیەکی گونجاو بێت.\nئەهرام: پێتوایە ئێردۆغان هەتا ساڵی ٢٠٢٩ لە دەسەڵات دەمێنێتەوە؟ ئایا هاوڵاتیانی تورکیا لە هەڵبژاردنەکاندا ڕایەکی جیاواز دەگرنە بەر؟\nگولەن: بێگومان هاوڵاتیانی تورکیا دەتوانن بژاردەیەکی جیاواز بگرنە بەر. بەڵام لە حاڵی ئێستادا هەڵبژاردنەکان بە شێوەیەکی دادپەروەرانە ئەنجام نادرێت. مێدیا لە ژێر ڕکێفی دەسەڵاتدایە. دادگا بە هەمان شێوە، سەرمایەدارانی وڵاتیش بە هەمان شێوە لە ژێر ڕکێفی دەسەڵاتن. لە ژێر ڕۆشنایی ئەم بارودۆخەدا، زۆر ئەستەمە بتوانین بە شێوەیەکی تەندروست، هەڵوێسیتی هاوڵاتیانی تورکیا دیاری بکەین.\nئەهرام: دەڵێن بە منداڵی دایک و باوکت ڕۆڵێکی گرنگیان هەبووە لەو پەروەردە ئاینیەی وەرتگرتووە، لەم بابەتەدا حەز دەکەن چی بڵێن؟\nگولەن: یەکەم مامۆستای قورئانم دایکم بوو. لە تەمەنێکی بچوکی منداڵیدا قورئانی پێ خەتم کردم. سەرەڕای فشاری دەوڵەت لەو کاتەدا، قورئانی بە منداڵەکانی گوندەکەشمان خەتم کرد. لەبەر ئەوەی لەو کاتەدا فێرکردنی قورئان قەدەغە بوو، بە دزیەوە لە بەشێکی تەویلەی ئاژەڵەکاندا فێری قورئانی دەکردین. ئەم فیداکاریەی دایکم زۆر کاریگەری لەسەرم دانا. لە باوکیشمەوە ڕێز و خۆشەویستی بەرامبەر هاوەڵانی سەردارمان فێر بووم.\nئەهرام: ئێوە کتێبی زۆرتان هەیە، ئێستا هیچی نوێتان لەبەردەمدا هەیە بۆ بڵاوکردنەوە؟\nگولەن: من ئێستا سەرقاڵی نوسینی هەندێک وتارم بۆ گۆڤاری چاغڵەیان، هەروەها هەندێک لە هاوڕێکانم هەندێک لە وتارەکانیان کردووم بە کتێب، ئێستا خەریکی پێداچوونەوەی کارەکانیانم.\nڤیدیۆ؛ مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن بۆ گۆڤاری ئەهرام دەدوێت\nڕەنگەکانی دونیا لە بەلجیکا کۆبوونەوە