باوەش – كولتور مه‌گه‌زین\nBy كولتور مه‌گه‌زین\t Last updated ئازار 26, 2020\nدادایزم ؛ له‌دژی جه‌نگ\nناوە ڕاستییەكەم ئەمیرە، له‌ژێر ناوی سەید ئەمیر، چیرۆكەكانم بڵاو دەكەمەوە…\nلە وێستگەی تەكسی دانیشتبووم. ناخودئاگا خەیاڵی چیرۆكێك وەك بروسكە لەسەرمدا شەوقێكی دا. دەمویست خێرا ئەو چیرۆكە بنوسمەوە، نەمدەویست سەرقاڵی ڕۆژگار، خەیاڵ و كزە یادەوەرییەكانی ئەو چیرۆكەم لێ بدزێت. خێرا هەستام و لەو جانتایەی كە هەمیشە پێم بوو و بە گیرەیەكەوە لە پشت دەرگای وێستگەكە هەڵمواسی بوو، ده‌فته‌ر و پێنوسێكم دەرهێنا و چوومه‌وه سەر مێزەكە و كەمێك چاوەڕێم كرد… پاشان هەستام پەرداخێكی سەفەریم لەچەكمەجەكەی تەنیشت مێزەكەی بەڕێوبەر دەرهێنا و كەمێك شەكرم تێكرد، بەرەو ئەو تەرمۆزەی لەسەر تاقی ژورەكە بوو ڕۆیشتم و چاییەكەم تێكرد و گەڕامەوە سەر مێزەكە. قوومێكم لەچاییەكەدا و خەیاڵی یەكەم دێڕ هاتە ناو سەرمەوە. چاییەكەم لەتەنیشتی ده‌فته‌ره‌كه دانا و پێنوسەكەم هەڵگرت و ده‌ستمكرد به نوسین، لەبیرمە ئەو ڕۆژە لەخۆشیاندا قاچم زه‌وی نه‌ده‌گرت…\nلەو ساتانەدا بوو كاك ئاواتی خاوەن وێستگە لەدەرەوە خۆی كرد بەژوردا و گووتی: “ئەمیر لەدەرەوە سەرنشینێك چاوەڕوانتە، نۆرەی تۆیە، پێویستە بڕۆیت و بیانگەیەنیت. دەی باوكم ئەمیر با زۆر چاوەڕێ نەكەن. بەسەلامەتی شۆفێری بكە” منیش بەنیشانەی بەڵێ باش سەرم بۆ لەقاند. بەجوڵەیەكی خێرا ده‌فته‌ر و پێنوسەكەم كۆكردەوە و شوێنەكەم بۆ كاك ئاوات چۆڵكرد. بەرەو ڕووی جانتاكەم ڕۆیشتم و ده‌فته‌ر و پێنوسەكەم تێكردەوە. پاڵتۆكەم، كە لەتەنیشت جانتاكەم هەڵمواسیبوو، داگرت و لەبەرمكرد. جانتاكەم لەناو وێستگەكە بەجێهێشت، لەو دەرگایەی كاك ئاواتی لێهاتە ژوورەوە چوومە دەرەوە. لەكاتی ڕۆیشتنم بۆ لای تەكسیەكەم لەبیرمكرد پەرداخە چاییەكەم لەسەر مێزەكە لەیاد كردووە، لەو ساتەوە من بووم بەسێ مرۆڤ؛ بووم به مرۆڤێكی دیكه و سه‌ر له‌نوێ لەدایكبوونم لەناو له جانتای نێو وێستگەكە بەجێهێشت. دوو مرۆڤەكەی دیكە، چیرۆكنوسێك و شۆفێری تەكسییەك بوو… لەو دەمەدا یەكێك لەو دوو مرۆڤە لەمن جیابوونەوە، تا ئێستاشی لەگەڵدا بێت لێم ڕوون نییە ئەو مرۆڤەی تەكسییەكەی دەهاژۆشت، شۆفێرەكە بوو یاخود چیرۆكنوسەكە؟ كاتێ لەتەكسیەكەم نزیكبوومەوە. دایك و كوڕێكی هەشت بۆ نۆ ساڵان بەكۆمەڵێك زەرفی پڕ لەیاری منداڵان لەتەك تەكسییەكەوە وەستابوون. فەرمووم لێكردن و پێكڕا چووینە ناو تەكسیەكەوە، دەستم بەئاژوتنی تەكسیەكە كرد.\nدادایزم؛ مارسێل دوشامپ – ویلی پاسكیل – نیوۆرك ١٩٥١ دوای ئه‌وه‌ی كاره ئۆرگیناله‌كه له ١٩١٣ ونده‌بێت. Marcel Duchamp. Bicycle Wheel. New York, 1951 (third version, after lost original of 1913\nلەبیرمە ئەو ڕۆژە لەخۆشیاندا پێیه‌كانم زه‌وی نه‌ده‌گرت… دوای هەڵپچرینی دەخیلەكەم، بڕیار وابوو دایكم دەستم بگرێت و لەگەڵ خۆیدا بمبات بۆ بازاڕ بۆ كڕینی پاسكیلێك. ئەو كاتە هەشت بۆ نۆ ساڵێك دەبووم. دایكە جوانەكەم پۆشاكی لەبەركردم و قژی شانە كردم. پۆشاكەكانم كەزۆر لەیادم نەماوە، شتێك بوو لەبابەتی، پانتۆڵێكی قوماشی ڕەساسی و كراسێكی دەڵبی سپی و كالەیەكی ڕەش. لەبیرمە ئەو كات پاسیكل لەبازاڕدا نرخی زۆر گران بوو، پێم وابێت پارەی ناو دەخیلەكەم بەشی نەدەكرد، هەر لەبەر ئەمەش دایكم هەندێك پارەی دیكەی لەگەڵ خۆیدا هێنا. پاش ئامادەبوون، لەماڵ هاتینە دەرەوە و لەوێستگەی خوار ماڵە كۆنەكەمان، لەچاوەڕوانی پاسدا وەستابووین. هەر لەم ساتانەدا بوو، باجی پیرۆزی دراوسێمان لەگەڵ حەمەی كوڕی لەوێستگەكە قووتبونەوە. پێم وابێت ئەویش پەیمانی بەحەمەی كوڕی دابوو پاسكیلی بۆ كڕێت. دایكم و باجی پیرۆز كەوتنە سڵاوكردن و ماچوموچكردنی ژنانە. نێوانی من و حەمە هیچ باش نەبوو، من حەمەم هیچ خۆشنەدەویست! لەو كاتەی دایكم و باجی پیرۆز قسەیان دەكرد، من و حەمە لەژێر عابەكەی دایكمانەوە لەیەكتری مۆڕ دەبووینەوە. من چمكی عاباكەی دایكم گرتبوو ڕامدەكێشا، بەو ڕاكێشانە دەمویست بەربەستێك بخەمە نێوان ئەو و باجی پیرۆز. لەم ساتانەدا بوو، لەدورەوە سەرەتا ساپیتەكەی دواتر بۆدی كۆستەرەكەی وەستا حەمەومین دەركەوت و پاش چەند چركەیەك لەبەردەمماندا قووتبۆوه.\nلەناو كۆستەرەكە، شوێنی دانیشتنەكان زیاد لە نیوەی بەتاڵ بوو. دایكم و باجی پیرۆز لەسەر كورسییە دووانییەكان لەتەك یەك دانیشتن. سەرەڕای ئەوەی شوێنی دانیشتنەكان زیاد لەنیوەی بەبەتاڵی مابۆوه، كەچی هەردوو دایكەكە ئێمەیان خستبۆیە سەر كۆشیان و نەیاندەهێشت من و حەمە لەسەر ئەو كورسسیە بەتاڵانە دابنیشین. ئای لەو جێگا تەنگەبەر و ناخۆشە. ئای لەو ڕۆژە چەندە بێحەوسەڵە و لەگەڵیشیدا بەجۆش بووم، دایكم بێئەوەی شوێنێكی ئارامم بۆ دەستەبەر بكات، هێندەی دیكە دەیگوشیم بەخۆیەوە و شوێنی دانیشتنی لێ تەسكتر دەكردمەوە. من و حەمەش، هەتا ناو بازاڕ خێسە و نوقرچكمان لەیەكتری دەگرت. ئەو ڕوبەڕوبونەوەی ئێمە هەندێك جار بۆ ماوەیەكی كاتی ئازاری ئەو شوێنە تەنگەبەرەی لەبیر دەبردمەوە. لەوانەشە حەمە هەروا هەستی كردبێت، كەمن هەستمپێدەكرد.\nهەتا ناو بازاڕ كۆڕی قسەی دایكم و باجی پیرۆز گەرم و گوڕ بوو، لەپڕێكدا كۆستەرەكە وەستا. وەستا حەمەومین بەخۆی و جامانە خوارەكەیەوە دەنگی هەڵبڕی، گووتی: فەرموو دابەزن، گەیشتینە بازاڕ… من تەواو دڵخۆشبووم و ئاهی ئاسودەی بەدڵمدا هات. لەو كاتادا وەستا حەمەومینم وەك پیاوە ئازا و پاڵەوانەكانی ناو حیكایەت و داستانە كۆنەكان دەبینی. لەپاسەكە هاتینە خوارەوە لەكاتی هاتنە خوارەوەدا خەندەیەكم بەرەو ڕووی وەستا حەمەومین كرد، كە لەشوێنی خۆیەوە ئاوڕی بۆ دواوە دابۆوه، تا یەك بە یەك بەچاوی خۆی دابەزینی سەرنشینەكانی ناو كۆستەرەكەی ببینێت. وەستا حەمەومینی پاڵەوان هەمان خەندەی بۆ كردمەوە ئەو خەندە قووڵەی تائێستاشی لەگەڵدا بێت لەپیچێكی ئەندێشەمدا ماوەتەوە و لەبەرچاومدا ون نابێت.\nلەكۆستەرەكە دابەزین و هەر بەڕاستی ئێمە لەبازاڕ بووین، ئەمە هەر ئەو شتە بوو كەمن لەو ساتەدا خەونم پێوە دەبینی، بازاڕ و كڕینی پاسكیل. دایكم و باجی پیرۆز قەیرێكی تر پێكەوە لەدوا وێستگە مانەوە و قسەیان دەكرد و من و حەمەش هەر مۆڕەمان لەیەكتری دەكرد. لەكۆتایدا ئەو دوو دایكە ماڵئاواییان لەیەكتر كرد و دووبارە ئەملاولای یەكتریان ماچكردەوە، هەردووكیان بە كوڕێكی منداڵی بێئۆقرە بۆ گرتنی دەسكی پاسكیل، پشتیان لەیەك كرد و بەئاڕاستەی جیا دەستیان بەڕۆیشتن كرد…\nدوای ئەوەی ته‌كسیه‌كه‌م جوڵاند و  كەمێك لەوێستگه‌كه دووركەوتینەوە، لەو ئاوێنەیەی بەناوەڕاستی جامی پێشەوەی ئۆتۆمبێلەكە هەڵواسرابوو، تەماشایەكی دواوەم كرد، بەمەبەستی بەئاگابوون لە ئۆتۆمبیلەكانی دواوەی سه‌ر جاده‌كه. ناخودئاگا هەر لەو ئاوێنەكەوە سەرنجم چووە سەر كوڕە بچوكە كە، زۆر بێتاقەت و غەمگین دیار بوو، ڕووخساری خەمی لێدەباری. بەبینینی ئەو منداڵە بەو شێوەیە ئەو ڕۆژەم بیر كەوتەوە، لەناو جەنجاڵی بازاڕدا چمكی عا‌باكەی دایكم گرتبوو كووچە بە كووچە شوێنی كەوتبووم. خێرا چاوم لەسەر منداڵەكە لابرد، ئاخر من شۆفێریم دەكرد پێویست بوو ئاگاداری پێشم ببم. گەیشتبووینە نیوەی ڕێگاكە. بۆ جارێكی دیكەش لەئاوێنەكەوە تەماشایەكی دواوەم كرد، ئه‌مجاره چاوم چووە سەر دایكەكە. بەڕووخساریەوە دیار بوو، بەحەسرەتێكی زۆرەوە ڕووی بەلای كوڕەكەیدا سوڕاندبوو و لێی ورد دەبۆیەوە. لێم ڕوون نەبوو ئەو منداڵە تۆرا بوو؟ یاخود دایكەكە بێ دڵی كردبوو؟ یاخود دایكەكە خۆی كێشەیەكی هەبوو، نەمدەزانی؟ نەشمدەویست وەك شۆفێرێكی زۆر بڵێ بەبێ وەستان دەست بەقسەكردن بكەم و هەراسانیان بكەم، بەپرسیارەكانم بنج و بناوانی ئەو دوورە پەرێزییەی نێوانیان هەڵبدەمەوە. بەو كۆمەڵە یاری منداڵانەش كە لەزەرفە ڕوونەكانەوە دیاربوو، وادەردەكەوت هیچ سەنگ و قورساییەكی نەبووبێت بۆ بەدەستهێنانی دڵی ئەو منداڵە.\nلە ئەندێشەمدا تەنها دەمتوانی بەیەك هۆكار لێكدانەوە بۆ ئەو دوورە پەرێزییەی ئەوان بكەم، هەستمدەكرد دایكەكە لە بێزاری و بێتاقه‌تی منداڵەكەی نائومێد بوو بێت، بیر لەڕێگا چارەیەكی دیكە بكاتەوە بۆ بەختەوەر كردنی جگەر گۆشەكەی. بەردەوام بووم لەئاژوشتنی تەكسییەكە. كات ئێوارە بوو، هەوا خەریك بوو تاریك دەبوو. بارانێكی بەخوڕی چاوەڕواننەكراو بەتوندی دایكرد، نزیكەی سێ بەشی ڕیگاكەم بۆ گەیاندنی ئەوان بەشوێنی مەبەست بڕی بوو. تەنها چەند خولەكێك و چەند كیلۆمەترێكی كەممان مابوو بۆ كۆتایی گەشتەكەم لەگەڵ ئەو دایك و كوڕە، كە منداڵەكە لەپڕێكدا بە قسەیەك ڕایچڵەكاندم و مووەكانی لەشم تێكڕا گرژ بوون و بیلبیلەی چاوەكانم كرانەوە و بەبێ ویستی خۆم هەناسەیەكی قووڵم هەڵمژی، منداڵەكە گووتی؛ دایكە، دایكە… “گیانی دایكە” دەتوانم بێمە سەر كۆشت…\nئەو ڕۆژە لەناو جەنجاڵی بازاڕدا چمكی عه‌باكەی دایكم گرتبوو كووچە بەكووچە شوێنی كەوتبووم. زوو، زوو، بیرم دەخستەوە پاسكیلم دەوێت. ئەویش هەموو جارێك بەدەنگە پڕ سۆزەكەی دەیگووت: پەلەمەكە كوڕم ئەوەش دەكڕین. یەكمجار دایكم لەمزگەوتی گەورە، سەرێكی لە مەرقەدی (كاك ئەحمەدی شێخ) دا و بۆ ماوەیەك لەوێدا مایەوە و چەند ڕكاتێك نوێژی دابەست و تاوێكیش دەست بەحەوا لەبەردەم مەرقەددا كۆمەڵێ شتی گووت، كە ئێستا بەڕوونی و لەیادم نەماوە. دواتر دایكم مزگەوتی گەورەی بەرەو دوكانێكی عەتار فرۆش بەجێهێشت. دوو كیلۆ شەكری كڵۆ و كیلۆیەك چایی لەو پارەیە كڕی، كەهەڵی گرتبوو.\nلەو ڕۆژەدا دایكم هەندێك پێداویستی دیكەی كڕی، كەبەڕوونی لەیادم نەماوە چی بوون. بەڵام لەو ڕۆژەدا ساتێكم زۆر بەباشی لەبیرە و هەرگیز لە یادم ناچێ. ئەو ڕۆژە، من بوونی خۆم لەدوكانێكی وردەواڵە فرۆشدا بەجێهێشت؛ دایكم لەبەردەم دوكانەكەدا وەستا و بوكەشوشەیەكی باغەی بۆ شاگوڵی خوشكە بچكۆلەم كڕی. منیش لەبەردەم ئەو دوكانەدا، هاوشێوەی تازە زاوایەك، چۆن لەشەوەی یەكەمدا بەدیار بوكەخانەوە دەحەپەسێ، ئاوەها بەدیار ئەو تۆپانەوە حەپەسابووم، كەهەروەك هێشووە ترێی ڕەنگا و ڕەنگ بەپێشی میچی دوكانەكەوە شۆڕببوونەوە. دایكم هەستی پێكردم حەزم چۆتە سەر ئەو تۆپە، تەماشایەكی كردم، گووتی: كوڕم تۆپێكت دەوێ؟… بەخەندەیەكەوە تەماشای دایكم كردەوە، لەخۆشیاندا خەریك بوو شامەرگ دەبووم! یەكسەر بەدەنگی بەرز گوتم: بەڵێ، بەڵێ، بەڵێ، بەڵێ… تۆپێكی باغەم كڕی، باشترە بڵێم دایكم بۆی كڕیم. هەركە دوكاندارەكە تۆپەكەی بۆ داگرتم و دایە دەستم، وەك ئازیزترین شت لەلام هەتا ماڵەوە توند لەبن هەنگڵم دەمگوشی بەخۆمەوە.\nهەوا وردە وردە بەرەو تاریك بوون دەچوو، دەبوایە خێرا بگەڕاینایەتەوە بۆ ماڵەوە، دەبوو دایكم نانی ئێوارەی بۆ ئامادە بكردینایە. بەپەلە گەڕاینەوە بۆ وێستگەی پاسەكە. ئەوەی سەیر بوو، ڕێكەتی دووبارە هاتنەوە بوو بەهەمان كۆستەرەكەی كاك حەمەومین. دووبارە لەناو كۆستەرەكە شوێنی تەنگ و دانیشتن لەسەر كۆشی دایكم دەستی پێكردەوە. پەستانی ئەو شوێنە تەنگە و خۆشی ئەو تۆپەی بن دەستم كە توند دەمگوشی بەخۆمەوە لەهەمان كاتدا بوو. كاتێك گەیشتمە ماڵەوە بینم، تۆپە باغەكە زیاد لەنیوەی قوپا بوو، كەڵكی هیچی نەمابوو، شێوەی خڕی لەدەستدابوو هەر بەسێوێك دەچوو قەپاڵێكی لێگیرابێت، بەڵام لەگەڵ بینینی ئەو كارەساتەش، هیچ لەو خۆشییەی ئەو ڕۆژە هەمبوو و هەستمپێدەكرد كەمی نەكردەوە. لەنزیكترین وێستگە لای ماڵەوە، لەكۆستەركە دابەزین و لەكاتی دابەزین لەكۆستەرەكە، دووبارە وەستا حەمەومین لەشوێنی خۆیەوە ڕووی بەئاڕاستەی دواوە وەرچەرخاند و هەمان خەندە قووڵەكەی بۆ كردمەوە. لەپاسەكە دابەزین. دایكم بە پەلە چوو بۆ ماڵ باجی نازداری دراوسێمان و شاگوڵی خوشكمی هێنایەوە. دایكم هەر كاتێك بڕۆشتایە بۆ هەر شوێنك شاگوڵی لەلای ئەو ژنە نوورانییە بەجێدەهێشت، كه ژنێكی نه‌زۆك بوو.\nدایكم دەستی من و منیش دەستی شاگوڵم گرتبوو، هه‌رسێكمان گەیشتینە ماڵەوە. لەكاتی تەیكردنی ڕێگادا من بە شاگوڵم گووت: بوكمان بۆت كڕیوە…ئەویش هاوشێوەی كەروێشكێك یاری بكات هەتاكو ماڵەوە لەجێگەی خۆیەوە بەرز دەبوویەوە و دەیگوت: ئەڵا، ئەڵا بووك… لە ماڵەوەدا دایكم یەكسەر قۆڵی لێ هەڵكرد و دەستیكرد بەئامادەكردنی خواردن. شاگوڵیش لەسووچێكی ناندینەكە لەگەڵ بوكەكەی كەوتبۆیە یاری. وردە وردە سفرە دادەخرا و قاپ و قاچاخ دەهاتە سەر سفرەكە. من كەبۆ ساتێك لەخۆشیاندا سرەوتنم نەبوو! تۆپە قوپاوەكەم هەڵگرت و چومە بەردەرگا و لەچاوەڕوانی باوكمدا لەبەردەم دەرگای حەوشەدا دانیشتم، تاوەكو هاتەوە دڵخۆشی خۆمی بۆ دەرببڕم. قەیرێك لەو تاریكاییە چاوەڕێ بووم، لەناكاوڕا پەڵەیەك لەناو ئەو تاریكیەوە بەرەو ڕووی من دەهات، پەڵەكە نزیك بۆیەوە، باوكم بەخۆی و جلە كوردیەكەی و جامانە قووتە خوارەكەیەوە دەركەوت. باو‌كم دوو زه‌ره‌فی عەلاگەی پێبوو، عەلاگەیەكیان پرتەقاڵ، ئەوی تریشیان خورما بوو. هەتا هێزم تیا بوو بەخۆم و تۆپە قوپاوەكەمەوە بەرەو پیری باوكم ڕامكرد و باوەشم كرد بەقاچیدا، بەنەبرەیەكی منداڵانە، بەڵام پڕ لەخۆشی، گووتم؛ باوكە دایكم تۆپی بۆ كڕیم. تۆپەكەم بەرزكردەوە و ویستم پیشانی بدەم. بەڵام ئەو نەیهێشت، دەستێكی هێنا بەسەرمدا و توند گوشیمی بەخۆیەوە، بەدەنگە ئارامكەرەوەكەی گوتی؛ ئەك بەساقەی كوڕی خۆم بم، یاخوا پیرۆزت بێت، یەڵڵا بابڕۆینە ماڵەوە، بابزانین دایكت چی خواردێنكی ئامادەكردەوە؟… ئەوڕۆژە من لەخۆشی كڕینی تۆپەكە، پاسكیلەكەم هەر لەبیرنەما. من ئەو كاتە بێئاگا بووم لەوەی ئەو سەردەمە سەردەمی گرانی بوو. ئەگەر حەزیشم لەپاسكیل بوایە، ئەوا پاره‌ی پاسكیلمان نەبوو، بەڵكو دایك و باوكم هەر نەیاندەتوانی بۆم بكڕن،. بەڵام دایكم ئەو ڕۆژە بۆچی منی برد بۆ بازاڕ و پەیمانی كڕینی پاسكیلی پێدام، تائێستاشی لەگەڵدا بێت بە وەڵامی ئەو پرسیارە نەگەیشتووم؟!…\nئەو ڕۆژە لەكاتی گەڕانەوەدا، لەناو كۆستەرەكەی وەستا حەمەومین لەسەر كۆشی دایكم جێگام زۆر ناخۆش و تەنگ بوو. دایكم دەستەكانی وەك تەلبەندێك لەژێر قۆڵەكانەمەوە گرێ دابوو. دانیشتنەكەمان وەك ئەوەی لێ هاتبوو دایكم باوەشی پێدا كردبێتم. لەناخی دڵمەوە حەزم دەكرد لەو تەنگەبەریە ڕزگارم بێت و لەشوێنێك تایبەت بەخۆم دابنیشم. بەپێچەوانەی ئەو دایك و كوڕە كە چێژیان لەو یەكتر نزیكبوونەوەیە وەردەگرت، كە سەردەمانێك من لێی بێزار بووم. هەر ئەو كاتەی منداڵەكە چووە سەر كۆشی دایكی، ئیدی ڕەنگ و ڕووخساری هەردووكیان گەشایەوە. تێنەدەگەیشتم من ئەو كاتە بۆچی هێندە بێزاربووم لەباوەشی دایكم، كەچی ئێستا لەم نه‌وه تازەیه‌دا، ئەو منداڵە بەدەمی خۆی داوای ئەو تەنگەبەرییە دەكات؟! ئەو كات لەو جێگە تەنگەبەرییە تێنەدەگەیشتم، نەمدەزانی ئەوە ناڕەحەتی نییە، بەڵكو خۆشبەختییەكی ڕاستی بوو كە بەجێمانهێشت. من ئەوەم نەدەزانی، هەموو ئەو وانانە ئەمڕۆ ئەو منداڵە پێی گووتمەوە. هەنووكە لەم هەموو فراوانییە. لەم جێگا تایبەتیەی تەكسییەكەم كەئێستا لەسەری دانیشتوم، هەست بەتەنگەبەرییەكی زۆر توند دەكەم. ئەو ئاسوودەییە بزربووەی ماوەیەكی زۆرە بەدوایدا وێڵ بووم، ئەمڕۆ لەچاوی ئەواندا بینیمەوە. هەمان ئەو خۆشحاڵییەی ئەو ڕۆژە بەكڕینی تۆپە باخەكە هەمبوو، ئەمڕۆ لەڕووخساری ئەواندا هەمان خۆشحاڵیم ئەزموون كردەوە.\nڕۆژگارەكان بۆ منداڵێكی وەك من زوو تێپەڕین و نەمتوانی چێژی لێببینم، باشترە بڵێم ئێمە نەمانده‌ویست چێژی لێ ببینین. من ئەمڕۆ هێزی ڕاستیه‌قینه‌ی خۆشەویستی و سۆزم بینی، هێزی خۆشەویستی ئەوەندە گەورەیە، بەسە بۆ ڕزگاركردنی مرۆڤ لەهەموو ناڕەحەتییەك. بەدرێژایی ماوەی چەند ساڵێك هەستمدەكرد شتێكم لێ ونبووە، هەرچەند هەوڵمدەدا و بەشوێنیدا دەگەڕام نەمدەدۆزییەوە. ئێستا تێگەیشتم من هیچ نیم جگە لەمنداڵە بچووكەكەی كۆشی دایكم. لەو ماوە كەمەی خەریك بوو تەواو دەبوو لەگەڵ ئەو دایك و كوڕە، نەمتوانی بەتەواوی هەست بەو خۆشییە بكەم، ئاخر من شۆفێری تەكسیم، دەبوایە لەیەك كاتدا ئاگاداری شەقامەكە و سەلامەتی سەرنشینەكان بم.\nبەكۆڵانە خوار و پێچاو پێچەكاندا تەكسییەكەم دەئاژوشت. گەیشتمە كۆتایی گەشتەكەم لەگەڵ ئەوان. لەكۆتایدا، دایكەكە بەدەنگێكی پڕ لەسۆز، كەهەمان سەدایی دەنگی دایكمی هەبوو، گوتی؛ بەڕێز ئێمە لەبەردەم ئەو دەرگا خاكییە دێینە خوارەوە…\nدونیا تاریك بوو، باران بەردەوام بوو. دایك و كوڕەكە دەست لەناو دەست خۆیان دایە بەرباران. منیش ناخودئاگا لەناو تەكسییەكەوە ڕووم بەلای ئەو دایك و كوڕە وەرچەرخاند. خەندەیك لەسەر ڕووخسارم كشا، ئەو خەندەیە هەمان خەندەكەی وەستا حەمەومینی وەبیرهێنامەوە. ئەوكات تەوا دڵنیابوومەوە ژیان بۆ هەر مرۆڤێك، كە ڕۆژێك لەسەر ئەم زەوییە ژیابێت، هەمان چارەنوسە، بەڵام مێژوو تەنها وەك شریتێك چۆن لەسەرتاوە لێ دەدرێتەوە، ئاوەها خۆی دووبارە دەكاتەوە. تەماشام كردن هەتاوەكو چوونە بەردەم دەرگاكەیان. دایكەكە قەیرێك لەناو جانتاكەی بۆ شتێك گەڕا، پاش ماوەیەكی كورت لەناو جانتاكەی، كلیلێكی دەرهێنا و دەرگای حەوشەكەی پێكردەوە و چونە ناو حەوشەكەوە. لەناو حەوشەكەوە دایكەكە باوەشێكی توندی كرد بە كوڕەكەدا، دواتر هەردووكیان پێكەوە دەرگای حەوشەكەیان بەپارێزەوە داخست… من لەویادا گەڕامەوە بۆ ئەو ڕۆژەی، كە پێكەوە من و باوكم ڕۆیشتینە حەوشەكەو و پێكەوە دەرگاكەمان داخست. لەو ساتەدا بیرم دەكردەوە، بریا ئێستا هێندە لە دایكم دوور نەبومایە، تاكو بەدڵی خۆم تاسەی ماندوێتیم لەباوەشیدا بشكاندایە. هەرچەندە ئەو ڕۆژە دایكم پاسكیلی بۆ نەكڕیم، كەچی ئێستا زۆر زۆر پێویستم بەو ڕۆژانەیە.\nگەڕامەوە بۆ وێستگەی تەكسییەكە، بەخێرایی دەستمكرد بەنووسینەوەی چیرۆكەكەم. لەپاش یەكەم دێڕ، دووەم دێڕم نوسی: “دوای هەڵپچرینی دەخیلەكەم ، بڕیار وابوو دایكم دەستم بگرێت و لەگەڵ خۆیدا بمبات بۆ بازاڕ، بۆ كڕینی پاسكیلێك…“ بەردەوام بووم هەتا دوا دێڕی چیرۆكەكەم نوسیەوە… “ئەگەر حەزیشم لەپاسكیل بوایە، ئەوا پارەمان نەبوو بۆ كڕینی پاسكیل، بەڵكو دایك و باوكم هەر نەیاندەتوانی بۆم بكڕن، بەڵام دایكم ئەو ڕۆژە بۆچی منی برد بۆ بازاڕ و پەیمانی كڕینی پاسكیلی پێدام، تائێستاشی لەگەڵدا بێت بە وەڵامی ئەو پرسیارە نەگەیشتووم؟!…“\nئیدی لەو ساتەوە بۆم ڕوونبۆوە، ئەو چیرۆكەی ماوەیەكە تەنگی پێ هەڵچنیبووم، چیرۆكی ژیانی خۆمە. ئەمڕۆ بەدەستگیرۆیی ئەو كوڕە منداڵە، چیرۆكەكەم نووسییەوە. بەڵام تۆبڵێی لە ئێستادا حەمەی هاوڕێی منداڵیم، هاوڕێ توڕەكەم هەمان هەستی منی هەبێت؟!\nسلێمانی – 2020


لەمانگى ئابى ڕابردوودا عێراق زیاتر لە 111 ملیۆن بەرمیل نەوتى هەناردەکردووە، کە داهاتەکەى زیاتر لە شەش ملیار و 400 ملیۆن دۆلار بووە.\nوەزارەتى نەوتى عێراق ئەمڕۆ چوارشەممە 25ى ئەیلولى 2019 لە ڕاگەیەنراوێکدا ڕایگەیاند، لەمانگى ئابى ڕابردوودا 111 ملیۆن و 706 هەزار و 135 بەرمیل نەوت هەناردەکراوە، کە داهاتەکەى شەش ملیار و 412 ملیۆن و 705 هەزار دۆلار بووە.\nعاسم جیهاد وتەبێژى وەزارەتى نەوتى عێراق ڕایگەیاند، لەو بڕە نەوتە، ئاستى هەناردەى نەوت لە کێڵگەکانى باشور و ناوەڕاستى عێراقەوە 107 ملیۆن و 520 هەزار و 44 بەرمیل بووە، کە داهاتەکەى شەش ملیار و 203 ملیۆن و 172 هەزار دۆلار بووە.\nوتیشى “هەر لەو مانگەدا سێ ملیۆن و 253 هەزار و 665 بەرمیل نەوت لە کەرکوکەوە هەناردە کراوە، کە داهاتەکەى 178 ملیۆن و 723 هەزار و 758 دۆلار بووە، هەناردەکردنیش لە کێڵگەى گەیارە 928 هەزار بەرمیل و 947 بەرمیل بووە کە داهاتەکەى 30 ملیۆن و 659 هەزار و 895 دۆلار بووە”.\nباسى لەوەشکردووە، ئاستى هەناردەى نەوت لە ڕێگەى پاڵاوگەى سمودەوە بۆ ئەردون سێ هەزار و 479 بەرمیل بووە کە داهاتەکەى 149 هەزار و 579 دۆلار بووە.\nبەوتەى عاسم جیهاد، هەر بەرمیلێک نەوت لەو مانگەدا بە 57.407 دۆلار فرۆشراوە، لە ڕێگەى 39 کۆمپانیاى بیانییەوە.\nڕۆژانە 70 تۆن گۆشتى سور لە بازاڕەکانى سلێمانیدا دەفرۆشرێت\n18:20 چوار شه‌ممه 25 ئه‌یلول 2019


کۆمه‌ڵگای بنه‌ماڵه، کۆمه‌ڵگای دیوه‌خان\nله ماڵه‌که‌ی دیوه‌خانێکی داناوه و وێنه‌یه‌کی باوکیشی له سه‌ره‌وه‌ی دیوه‌خانه‌که هه‌ڵواسیوه و ناوی منداڵه‌که‌شی به‌ناوی باپیری کردۆته‌وه و هه‌میشه‌ش کۆمه‌ڵێک له برا و ئامۆزا و برازاکانی له دیوه‌خانه‌که‌یدا میوانن. که‌چی ده‌م نا ده‌م ده‌ڵێ فڵان و فیسار حیزب ده‌بێ نه‌مێنن!\n- ئێ باشه له‌به‌رچی؟\n- له‌به‌رئه‌وه‌ی حیزبی بنه‌ماڵه‌ن!\nسیسته‌می بنه‌ماڵه‌یی له‌سه‌ر بنچینه‌ی خوێن دامه‌زراوه واتا په‌یوه‌ندی ئه‌ندامه‌کانی ناو ئه‌و سیسته‌مه په‌یوه‌ندییه‌کی خوێنییه و خوێن لێکیان ده‌به‌ستێته‌وه، بۆ نموونه وه‌ک په‌یوه‌ندی نێوان باوک و کوڕ یان برا و برازا. هه‌روه‌ها ئینتیمای که‌سه‌کانی ناو ئه‌و سیسته‌مه له‌بری ئینتیما بۆ نه‌ته‌وه یان نیشتیمان به‌ڵکو ئینتیمایان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بنه‌ماڵه. فه‌رمانڕه‌وایی له‌ناو ئه‌و سیسته‌مه‌دا سه‌ره‌تا ده‌سه‌ڵات له ده‌ستی باوکه ئینجا ئه‌و باوکه گه‌وره‌ی ماڵ، خێڵ یان حیزب بێ. له دوای نه‌مانیشیدا به‌بێ هیچ هه‌ڵبژاردنێک و ویستی هیچ که‌سێکی تری ده‌ره‌وه‌ی بنه‌ماڵه ئه‌و ده‌سه‌ڵاته به‌شێوه‌ی پشتاوپشتی ده‌گوازرێته‌وه بۆ وه‌لی عه‌هد.\nجێی دانیشتن و کۆبوونه‌وه‌کانی بنه‌ماڵه هه‌میشه له ماڵی گه‌وره‌یه و به‌و شوێنه‌ش ده‌گوترێ دیوه‌خان. به عاده‌تی دیوه‌خان گه‌وره له‌سه‌ره‌وه‌ی مه‌جلیسه‌کان داده‌نیشێ و ئه‌وانیتریش واتا گچکه‌کان به‌شی خواره‌وه‌یان پێ پڕ ده‌کرێته‌وه. کاتێکیش گه‌وره قسه ده‌کات ئه‌وانیتر بۆیان نییه قسه‌ی پێ ببڕن یان کاتێک بڕیارێک ده‌دا به هه‌ڵه یان ڕاست ئه‌وانیتر توانای ڕه‌تکردنه‌وه یان ڕه‌خنه‌کردنی ئه‌و بڕیاره‌یان نییه. بۆیه له‌و مۆدێله ژیانه‌ی ناو دیوه‌خان هه‌میشه مرۆڤی گوێڕایه‌ڵ و مل که‌چ به‌رهه‌م دێ. مرۆڤێک ڕاهاتوو له‌سه‌ر به‌ڵێ کردن بۆ هه‌موو شتێك چونکه له هه‌موو ژیانی ناو دیوه‌خانیدا نایه‌کی به ڕووی گه‌وره‌دا نه‌کردووه.\nبۆ مرۆڤی ئازاد زۆر ئه‌سته‌مه قه‌بوڵکردنی ئه‌و جۆره له کۆیه‌له‌یه‌تییه‌ی سیسته‌می بنه‌ماڵه‌یی و ژیانی ناو دیوه‌خان. بۆ موماره‌سه‌کردنی هه‌ر مافێک له‌ناو ئه‌و جۆره سیسته‌مه‌دا مرۆڤ پێویستی به ڕه‌زامه‌ندی گه‌وره‌ی ماڵ، خێڵ یان حیزب هه‌یه. به کورتی ئه‌و مۆدێله ژیانه ڕێگره له به‌رده‌م موماره‌سه‌کردنی ئازادییه‌کانی مرۆڤ.\nبۆیه ئه‌گه‌ر تۆ دژی ئه‌و جۆره سیسته‌مه‌ی و ده‌ته‌وێ له‌بری ئینتیما بۆ بنه‌ماڵه ئینتیما بۆ وڵات و خه‌ون به هاوڵاتیبوونێکی ئازاد و یه‌کسان له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتردا ده‌بینی، ئه‌وا بڕۆ دیوه‌خانه‌که‌ت بڕوخێنه بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ڕوخانی دیوه‌خانه‌که وێنه‌که‌ی باوکیشت بکه‌وێته خوار و پیرۆزییه‌که‌ی نه‌مێنێ. هه‌روه‌ها ناوی منداڵه‌که‌شت بگۆڕه به ناوێکی تر و میوانه‌کانیش ده‌ربکه بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندی له‌سه‌ر بنچینه‌ی خوێنه لێک هه‌ڵوه‌شێته‌وه. ئه‌گه‌ر توانیت وابکه‌ی ئه‌وکاته تۆ که‌سێکی ئازادی. ئه‌گه‌ریش نه‌تتوانی ئه‌وا تۆ یه‌کێکی له‌و کۆیلانه‌ی وه‌کو ستونێک سیسته‌می بنه‌ماڵه‌یی و دیوه‌خانت ڕاگرتووه.


باوك و كوڕ دواین گۆزه‌یان دروستنه‌كرد - Kirkuknow\nباوك و كوڕ دواین گۆزه‌یان دروستنه‌كرد\nكه‌ركوك/حوزه‌یرانی 2018/ وێنه‌ی ئه‌و گۆزه‌یه‌ی جه‌مال گوزه‌چی له‌كاتی دروستكردنیدا گیانیله‌ده‌ستدا له دوكانه‌كه‌ی خۆی له قه‌زای داقوق/ فۆتۆ: محه‌مه‌د ئه‌ڵماس\nجه‌مال گۆزه‌چی (72ساڵ) ئاواته‌كه‌ی هاته‌دی، كاتێك سه‌رقاڵی دوانه‌خشی گۆزه‌یه‌ك بوو، به‌سه‌ر گۆزه‌كه‌دا كه‌وت و گیانی سپارد، ئه‌مه هه‌مان وێنه‌ی چه‌ند ده‌یه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ره، كه باوكیشی به هه‌مان شێوه نه‌یتوانی دواین گۆزه له‌ژیاندا ته‌واوبكات و له‌نێو دوكانه‌كه‌یدا مرد.\nجه‌مال زه‌ین ئه‌لعابدین كاكه‌یی (جه‌مال گۆزه‌چی)، ناوێكی دیاری شاری كه‌ركوك به‌تایبه‌ت قه‌زای داقوقه، له كۆتایی ئایاری ئه‌مساڵ له ته‌مه‌نی 72 ساڵی-دا گیانیله‌ده‌ستدا. ئه‌و یه‌كێكه له كه‌سه ده‌ستڕه‌نگینه‌كان زیاتر له‌سه‌ده‌یه‌كه خانه‌واده‌كه‌ی به پیشه‌ی گۆزه‌چێتی و په‌یكه‌رسازی سه‌رقاڵن.\nجه‌مال گۆزه‌چی له‌كاتی دروستكردنی گۆزه و كاری ده‌ستیدا له دوكانه‌كه‌ی، وێنه‌كه له‌ئه‌رشیفی وێنه‌كانی دراوه به كه‌ركوك ناو\nوه‌سییه‌ت ته‌مه‌نی پیشه‌ی گۆزه‌چی بۆ زیاتر له سه‌ده‌یه‌ك ده‌هێڵێته‌وه\nجه‌مال گۆزه‌چی، پیشه‌كه‌ی له باوكییه‌وه بۆ به‌جێماوه، ئه‌ویش له باپیرانییه‌وه، نهێنی به‌رده‌وامی له‌م پیشه‌یه به‌شێكی زۆری بۆ ئه‌و وه‌سیه‌تانه ده‌گه‌ڕێته‌وه، كه باوك بۆ كوڕه‌كانیان جێده‌هێڵن.\nبه‌ر له مردنی له 29ی ئایاری ئه‌مساڵ، جه‌مال گۆزه‌چی، هه‌مان وه‌سیه‌ت بۆ منداڵه‌كانی ده‌كات.\nسەفین کوڕی گەورەی جەمال کاکەیی، كه چه‌ند رۆژێكه چۆته سه‌ر پیشه‌كه‌ی باوكی، دوای ئه‌وه‌ی ساڵانێك شاگردی بوو، به (کەرکوک ناو)ی وت “ئه‌م پیشه‌یه وه‌سیه‌تی باو و باپیرانمه‌وه و به‌رده‌وامده‌بین”.\nوتیشی “یه‌كێك له ئاواته‌كانی باوكم ئه‌وه‌بوو لەسەر چەرخەکەو لە دوکانەکەی خۆی کۆتایی بەژیانی بێت، ئەو ئاواتەشی هاتەدی و کاتێک سەرقاڵی تەواوکردنی دوانەخشەی کوپەیەک بوو کەوتە سه‌ر کوپه‌كه‌و گیانیلەدەستدا”.\nپیشه‌یه‌ك سنوری تێپه‌ڕاند\nجه‌مال گۆزه‌چی، ته‌مه‌نی ته‌نیا شه‌ش ساڵ بوو له په‌نجاكانی سه‌ده‌ی رابردوو له‌گه‌ڵ باوكی ده‌چوه دوكانه‌كه‌یی و شاگردی ده‌كرد، ئه‌وكات ماڵیان له دوزخورماتوو بوو.\nخۆشەویستی بۆ کارەکەی وایکرد په‌ره‌ی پێبدات، جگه له دروستكردنی گۆزه و كوپ، هه‌وڵیده‌دا به نه‌خشی جۆراوجۆر بیانڕازێنێته‌وه و كاری په‌یكه‌رسازی تیاده‌كردن.\nئه‌و داهێنانه وایكرد دروستكراوه‌كانی سنوری داقوق ببڕێت به‌ره‌و شاری كه‌ركوك، له‌وێوه بۆ عیراق و ده‌ره‌وه‌ی وڵات.\n“دروستکراوه‌كانی لە ناوچەکە دەنگیدایه‌وه، له‌ڕێی بەشداریکردن لە دەیان پیشانگه له ده‌ره‌وه‌ی وڵات”، سه‌فین وتی “دوابه‌شداری پیشانگه‌یه‌ك بوو لە ساڵی 2013 لە تورکیاو پله‌ی یه‌كه‌می به‌ده‌ستهێنا”.\nجه‌مال گۆزه‌چی بۆ هاوڕێیه‌كانی قوتابخانه بوو\nهاوڕێیه‌كانی ده‌ڵێن، ئه‌و ته‌نیا وه‌كو كارێكی ئاسایی سه‌یری پیشه‌ی گۆزه‌چێتی نه‌كردوه، ئه‌و حه‌زی له پیشه‌كه بوه‌و خۆشیویستوه، هه‌روه‌ها كاری په‌یكه‌رسازی كردوه‌و شیعری نوسیوه، له كۆبونه‌وه و گفتوگۆكان وه‌كو قوتابخانه‌یه‌ك بوه.\nحسێن دەروێش یه‌كێك له هاوڕێ نزیكه‌كانی، به (كه‌ركوك ناو)ی وت “ئه‌و په‌یكه‌رساز و شاعیرێکی سەرکەوتوو بوو، بەردەوام باسی لەوە دەکرد کە چۆن بتوانێت لەڕێی دروستکراوەکانییەوە خزمەت بكات”.\nجه‌مال گۆزه‌چی، پیشه‌كه‌ی داهاتێكی زۆری نه‌بوه، حسێن وتی “به‌رده‌وام ده‌یوت ئه‌مه وه‌سیه‌تی باوباپیرانمه‌و خۆشمده‌وێت.. به‌ڵام گله‌یی له حكومه‌ت هه‌بوو، هیچ هاوکارییان نەدەکرد”.\n“یەکێک لە کارە سەرنجڕاکێشەکانی کە زۆرجار به‌شانازییه‌وه باسی ده‌كرد، دروستکردنی په‌یكه‌ری فڕۆکەیەکی مەدەنی بوو به‌هاوكاری سه‌فینی كوڕی کە درێژییەکەی 18 مەترە”، حسێن وای وت.\nقه‌ده‌ر ده‌رفه‌تی نه‌دا هه‌موو به‌شه‌كانی فڕۆكه‌كه ته‌واوبكات، به‌رله‌وه‌ی ده‌رگای شۆفێر و راكێشانی هێڵی كاره‌با ته‌واوبكات گیانیله‌ده‌ستدا.\n“زۆربەی چین و توێژەکان خۆشیاندەویست و گفتوگۆیان له‌گه‌ڵ ده‌كرد، له باسی هونه‌ری گۆزه‌چێتی-دا مام جەمال قوتابخانه بوو”، بێباك حسێن یه‌كێكی تر له هاوڕێیه‌كانی جه‌مال گۆزه‌چی وای وت.\nوتیشی “به‌رده‌وام ده‌یوت ده‌مه‌وێت هه‌موو نه‌وه‌كانم فێربكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی كاره‌كه‌م ته‌واوبكه‌ن”.\nئه‌و مێژووه چی لێ دێت؟\nكه‌ركوك/حوزه‌یرانی 2018/ سه‌فین جه‌مال گۆزه‌چی له‌به‌رده‌م ئه‌و كوره‌یه‌ی كه ساڵانێك باوكی بۆ دروستكردنی به‌رهه‌مه‌كانی به‌كاریده‌هێنا فۆتۆ: محه‌مه‌د ئه‌ڵماس\nمێژوو بۆ ئه‌و خانه‌واده‌یه دوباره‌بۆوه، زه‌ین ئه‌لعابدین كاكه‌یی – باوكی جه‌مال – له دوزرخوماتوو و له‌ناو دوكانه‌كه‌یدا گیانیله‌ده‌ستداو هه‌ر له‌وێش به‌خاكسپێردرا، جه‌مالی كوڕیشی به‌هه‌مان شێوه له‌كاتی كاره‌كه‌یدا له داقوق مرد.\nسه‌فین و حه‌وت خوشك و براكه‌ی له‌سه‌ر كاره‌كه‌ی باوكی به‌رده‌وامن.\n“ئێستا من جێگای باوکم گرتۆتەوە و کارو دروستکراوەکانی ئەو تەواو دەکەم، هەرچەند ناگەمە هونەری باوکم و هەر وەکو شاگردی ئەو دەمێنمەوە”.\nله‌سه‌ر ئه‌و وه‌سیه‌ته‌ی باوك بۆ نه‌وه‌كانی جێده‌هێڵێت، سه‌فین ده‌یه‌وێت دواین گۆزه‌ی باوك و باپیرانی دروستبكات.


سه‌رۆک ئۆباما ده‌سـتیکردووه به وتووێژی ئاشـتی له‌گه‌ڵ ڕێبه‌رانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا\nسه‌رۆکی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا باراک ئۆباما ڕۆژی چوارشه‌ممه ده‌سـتیکرد به زنجیره‌یه‌ک کۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ ڕێبه‌رانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، ئه‌مه‌ش به‌ر له خولێـکی نوێی وتووێژی ڕاسـته‌وخۆی نێوان ئیسرائیل و فه‌ڵه‌سـتینیـیه‌کاندا.\nسه‌رۆک ئۆباما پاش کۆبوونه‌وه‌ی به جیا له‌گه‌ڵ سه‌رۆک وه‌زیری ئیسرائیل بنیامین ناتانیاهو و سه‌رۆکی فه‌ڵه‌سـتینیـیه‌کان مه‌حمود عه‌باس، گوتی" ئێمه به‌ره‌وپـێشـچوون به‌ده‌ستده‌هێنین." به‌ڵام به‌ڕێز عه‌باس هیچ لێـدوانێـکی نه‌دا له‌و ده‌مه‌ی کۆشـکی سـپی جێهێشت.\nبه‌ر له کۆبوونه‌وه‌که نه‌بیل ئه‌بو ڕوده‌ینه به په‌یامنێرانی گوت دانوسـتاندنه‌کانی ئاشـتی سه‌رناگرێت ئه‌گه‌ر بێت و ئیسرائیل ڕاگرتنی بنیادنانی نیشته‌جێـیه‌کانی که‌ناری ڕۆژئاوا درێژ نه‌کاته‌وه که له 26 ی مانگی نۆدا کۆتایی پـێدێت.\nپـێشـتر هه‌ر ڕۆژی چوارشه‌ممه به‌ڕێز ئۆباما له‌گه‌ڵ له‌گه‌ڵ سه‌رۆک وه‌زیری ئیسرائیل بنیامین ناتانیاهو کۆبۆوه و له میانه‌ی لێـدوانێـکی هاوبه‌شـدا ئه‌و هێرشه‌یان سه‌رزه‌نشت کرد که ڕۆژی سێشه‌ممه له که‌ناری ڕۆژئاوا کرا و تیایدا 4 ئیسرائیلی کوژران.\nبه‌ڕێز ناتانیاهو گوتی ئه‌و کۆبوونه‌وه‌یه‌کی به سوود و ڕوون ئاشـکرا و جیدی له‌گه‌ڵ به‌ڕێز ئۆباما ئه‌نجامداوه و تیایدا سه‌نگی خراوه‌ته سه‌ر گرتنه‌به‌ری ڕێوشـوێنی ئاسایشی که بتوانرێت ڕێ له ڕوودانی هێرشی له‌م جۆرانه بگرێت.\nبڕیاره ڕۆژی پـێـنجشه‌ممه وتووێژکارانی ئیسرائیلی و فه‌ڵه‌سـتینی بۆ یه‌که‌م جار وتووێژی ڕاسـته‌وخۆی نێوانیان ئه‌نجام بده‌ن له‌وه‌تای سـاڵی 2008 وه.


تەندروستی هەولێر: دەنگۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی ئیبۆلا لە هەرێم دوورە لە ڕاستییەوە\n2018-05-17 [07:39 AM]\nبەڕێوەبەرایەتی تەندروستی ھەولێر ڕایگەیاند، دەنگۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی ئیبۆلا لە ھەرێمی کوردستان دوورە لە ڕاستییەوە.\nسامان بەرزنجی بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی ھەولێر ئەمرۆ پێنجشەممە ١٧-٥-٢٠١٨ لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، "ھاوڵاتییان دڵنیا دەکەینەوە کە ھیچ حاڵەتێکی نەخۆشی ئیبۆلا لە ھەرێمی کوردستان و بەتایبەتیش لە شاری ھەولێر ڕووینەداوە و ئەو دەنگۆیانە تەنھا بانگەشەی ناو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بووە."\nئاماژەی بەوەشکرد، ئەو جۆرە نەخۆشیە کە لە ئاژەڵدایە و دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ تەنھا لە وڵاتانی کیشوەری ئەفەریقادا بوونی ھەیە، تا ئێستاش نەک تەنھا لە شاری ھەولێر و ھەرێمی کوردستان بەڵکو لە عێراق و وڵاتانی دراوسێشدا ئەو جۆرە نەخۆشیە تۆمارنەکراوە.\nدووپاتیشکردەوە، ھاوڵاتیان ھیچ نیگەرانی و ترس و دڵەراوکێیان نەبێت لەسەر ئەم جۆرە نەخۆشیە لە ھەرێم.\nسەبارەت بە بوونی بەڵگە لەسەر نەخۆشیەکە ئەوەشی خستەڕوو، ھەرکەس و لایەنێک زانیاری دەربارەی نەخۆشییەکە بدات بە تەندروستی ھەولێر، ئەوان پێشوازی لێدەکەن و روونکردنەوەکەیان تەنھا بۆ ھاوڵاتییانە نەک بۆ وەڵامدانەوەی کەسێکی دیاریکراو.\nشایەنی باسە لە چەند رۆژی ڕابردوودا لە تۆری کۆمەڵایەتی فەیسبوک چەندین پەیج دەنگۆی ئەوەیان بڵاوکردەوە کە نەخۆشی ئیبۆلا لە ھەولێر بڵاوبووەتەوە و کەسێک گیانی لەدەستداوە.\nنەخۆشی ئیبۆلا بۆ یەکەم جار لە شاری ئیبۆلا لە وڵاتی زائیر لە ناوەڕاستی ئەفریقا دەرکەوتووە لە ساڵی ١٩٧٦ و ژمارەیەک کەسیش بەھۆی ئەم نەخۆشیەوە گیانیان لەدەستداوە.\nئەم هەواڵە 10633جار خوێندراوەتەوە


کۆمپانیای Spotify یەکەمین ڕەقەکاڵای خۆی بە ناوی “Car Thing” بۆ نێو ئۆتۆمبێلەکان ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nئامێرە هەمەجۆرەکان 17, ئایار 2019\nکۆمپانیای Spotify یەکەمین ڕەقەکاڵای خۆی بە ناوی “Car Thing” بۆ نێو ئۆتۆمبێلەکان ڕاگەیاند\nسەر لە بەیانی ئەمڕۆ (17 ـی 5) کۆمپانیای Spotify ـی تایبەت بە خزمەتگوزاری پەخشکەری دەنگی، یەکەمین ڕەقەکاڵای خۆی بە ناوی Car Thing ڕاگەیاند کە تایبەتە بە نێو ئۆتۆمبێلەکان.\nئامێرەکە یاریدەدەری زیرەکی کۆنتڕۆڵکردنی دەنگە لە نێو ئۆتۆمبێلدا، یارمەتی شۆفێران و سەرنشینان دەدات تاوەکو لە ڕێگای دەنگەوە کۆنتڕۆڵی میوزیک و گۆرانییەکانی نێو ئۆتۆمبێلەکانیان بکەن. لە بەشی چەپیدا، خاوەن ڕوونمایەکی بازنەییە کە ناوی میوزیکی کارپێکراو و لیستی میوزیکەکان نیشان دەدات. لە بەشی ڕاستیشدا، خاوەن چەند دوگمەیەکی فیزیاییە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی میوزیکەکان. پشتگیری لە وزەی کارەبایی 12 ڤۆڵت دەکات بۆ کارپێکردن.\nئامێرەکە پەیوەستە بە خزمەتگوزاری Spotify ـەوە و تایبەتە بە خزمەتگوزاری ناوبراو. بەمەش دەتوانرێت پەیوەستی هەژماری خزمەتگوزارییەکە بکرێت و گوزەر بە نێو میوزیکەکاندا ئەنجام بدرێت. هەروەها بە وتنی “Hey, Spotify”، داخوازییەکان جێبەجێ دەکات.\nکۆمپانیاکە لە چەند هەفتەی داهاتوودا ئامێرەکە دەخاتە ژێر تاقیکردنەوەی ژمارەیەک لە بەژداربووانی Premium ـی خزمەتگوزاری Spotify لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ڕێکەوتی بەردەستکردن و نرخی ئامێرەکە هێشتا بە نادیاری ماوەتەوە.\nتاگەکان ئامێرە هەمەجۆرەکان Car Thing Spotify سپۆتیفای


دوو تەقینەوەی خۆکوژی ئەمڕۆ پـێنجشەممە لە پایتەختی تونس ڕوویانداوە و لە ئاکامدا کەسێک کوژراوە و 9 کەسی دیکە برینداربوون.\nتەقینەوەی یەکەم ئۆتۆمبیلێکی هێزەکانی ئاسایشی کردە ئامانج لە جادی شارل دێ‌گۆل و بەهۆیەوە کارمەندێکی ئاسایش کوژراوە و 5 کەسی دیکە برینداربوون کە بریتین لە 2 کارمەندی ئاسایش و 3 کەسی سیڤیل. شوێنی تەقینەوەکە نزیکەی 100 مەتر لە باڵیۆزخانەی فەڕەنساوە دورە.\nتەقینەوەی دووەم لە بەردەم دەروازەی پـشتەوەی بەڕێوەبەرایەتی پـۆلیسی ئەلعەدلیـیە بووە کە لەوێ بارەگای دەزگای دژە تێرۆری لێـیە. بەپـێی سوفیان ئەلزعق گوتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی تونس کە بۆ ئاژانسی دەنگ‌وباس فڕانس پـرێس لێدوانی دابوو، 4 کەس لە هێزەکانی ئاسایشی برینداربوون.\nپاش هەردوو تەقینەوەکە هێزەکانی ئاسایش لە جادەکانی دەوروبەری بینای حکومەت و سەرۆکایەتی وڵاتەکە بڵاوبوونەوە.\nلە لایەکی دیکە وەزارەتی بەرگری نیشتمانی تونس لە ڕاگەیاندنێکدا گوتی بەرەبەیانی ئەمڕۆ شوێنێکی پەخشی ڕادیۆ و تەلەفیزیۆن لە چیای عورباتە لە شاری قفسە کراوەتە ئامانجی هێرشێکی تێرۆرستی، بەڵام هیچ زیانێکی گیانی و مادی لێنەکەوتووەتەوە.\nهەتا ئامادەکردنی ئەم هەواڵە کەس بەرپـرسیارێتی خۆی لەو هێرشانە ڕانەگەیاندووە.\nلە پاش هەردوو تەقینەوەکە لە تۆڕە کۆمەڵایەتیـیەکان وێنە و ڤیدیۆی شوێنی تەقینەوەکان بڵاوکرانەوە.


<< < عەزرا 4 > >>\n١ کاتێک دوژمنەکانی یەهودا و بنیامین بیستیانەوە ئەوانەی لە ڕاپێچکراوی گەڕابوونەوە پەرستگایەکیان بۆ یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل بنیاد دەنایەوە، ٢ هاتن بۆ لای زروبابل و گەورەی بنەماڵەکان و پێیان گوتن: «با لەگەڵتان بنیاد بنێین، چونکە ئێمەش وەک ئێوەین و داوا لە خوداکەتان دەکەین، لە ماوەی پاشایەتی ئێسەرحەدۆنی پاشای ئاشورەوە ئێمەی بۆ ئێرە هێناوە، قوربانیمان سەربڕیوە.»\n٣ بەڵام زروبابل و یەشوع و پاشماوەی گەورەی بنەماڵەکانی ئیسرائیل وەڵامیان دانەوە: «بۆتان نییە لەگەڵ ئێمە پەرستگای خودامان بنیاد بنێنەوە، بەڵکو ئێمە بە تەنها بۆ یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیلی بنیادی دەنێین، بەو شێوەیەی کۆرشی پاشا، پاشای فارس فەرمانی پێ کردووین.»\n٤ جا گەلانی خاکەکە دەستی گەلی یەهودایان شل دەکردەوە و لە بیناکردنەکە دەیانترساندن، ٥ چەند ڕاوێژکارێکیان بۆ پووچەڵکردنەوەی پلانەکەیان بە کرێ گرت، بە درێژایی سەردەمی کۆرشی پاشای فارس هەتا پاشایەتی داریوشی پاشای فارس. *\nبەربەرەکانێ لە دژی بنیادنانەوەی شار\n٦ لە سەرەتای پاشایەتی ئەحەشوێرۆش، سکاڵانامەیەکیان لە دژی دانیشتووانی یەهودا و ئۆرشەلیم نووسی.\n٧ هەروەها لە سەردەمی پاشایەتی ئەرتەحشەستەی پاشای فارس، بیشلام و میترەدات و تاڤئێل و سەرجەم یاوەرەکانیان نامەیەکیان بۆ ئەرتەحشەستەی نووسی، نامەکەش بە پیت و زمانی ئارامی نووسرا.*\n٨ ڕەحومی فەرماندە و شیمشەیی خامەی نهێنی* نامەیەکیان لە دژی ئۆرشەلیم بۆ ئەرتەحشەستەی پاشا بەم شێوە نووسی:\n٩ ڕەحومی فەرماندە و شیمشەیی خامەی نهێنی و سەرجەم یاوەرەکانیان، دادپرس و کاربەدەستەکانی خەڵکی تەرپیلیس و فارس، خەڵکی ئەرەک و بابل و ئیلامییەکانی شوش، ١٠ سەرجەم ئەو نەتەوانەی کە ئەشوربەنیپەلی گەورە و بەڕێز ڕاپێچی کردن، لە شاری سامیرە و چەند شوێنێکی دیکە لە هەرێمی ئەوبەری فورات نیشتەجێی کردن.\n١١ ئەمەش وێنەی ئەو نامەیەیە کە بۆیان نارد.\nبۆ ئەرتەحشەستەی پاشا،\nخزمەتکارانت، پیاوانی هەرێمی ئەوبەری فورات:\n١٢ با پاشا بزانێت کە ئەو جولەکانەی لەلای تۆوە سەرکەوتن بۆ لامان، هاتوون بۆ ئۆرشەلیم و ئەو شارە یاخی و خراپە بنیاد دەنێنەوە، شووراکانیش تەواو دەکەن و بناغەکان چاک دەکەنەوە.\n١٣ با ئێستا لەلای پاشا زانراو بێت کە ئەگەر ئەم شارە بنیاد بنرێتەوە و شووراکانی تەواو بکرێن، چیتر سەرانە و گومرگ و باج نادرێت، لە کۆتاییشدا زیان لە پاشاکان دەکەوێت. ١٤ ئێستاش لەبەر ئەوەی ئێمە نمەکی کۆشکی پاشا دەکەین و شیاویش نییە زیانی پاشا ببینین، لەبەر ئەوە بۆ ئاگادارکردنەوەی پاشا ئەم نامەیە دەنێرین، ١٥ بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوەیەک لە ئەرشیفی شاهانەی باوباپیرانتدا بکرێت. ئینجا لە ئەرشیفی شاهانە دەبینیتەوە و دەزانیت کە ئەم شارە شارێکی یاخییە و زیانبەخشە بە پاشاکان و هەرێمەکان، لە دێرزەمانەوە یاخیبوونیان لەناویدا بەرپا کردووە، لەبەر ئەوە ئەم شارە کاول کرا. ١٦ ئێمەش پاشا ئاگادار دەکەینەوە کە ئەگەر ئەم شارە بنیاد بنرێت و شووراکانی تەواو بکرێن، ئیتر لە هەرێمی ئەوبەری فوراتەوە بەشت نابێت.\n١٧ پاشا ئەم وەڵامەی نارد:\nبۆ ڕەحومی فەرماندە و شیمشەیی خامەی نهێنی و سەرجەم یاوەرەکانیان کە لە سامیرە دانیشتوون و هەموو ئەوانەی کە لە هەرێمی ئەوبەری فورات نیشتەجێن:\n١٨ ئەو نامەیەی بۆتان ناردین بە ڕوونی لەبەردەممدا خوێنرایەوە و وەرگێڕدرا. ١٩ فەرمانێکم دەرکرد و لێکۆڵینەوەیەک کرا، دەرکەوت کە ئەم شارە لە دێرزەمانەوە لە دژی پاشایان وەستاوەتەوە و یاخیبوون و سەرپێچیکردنی تێدا بەرپا کراوە. ٢٠ ئۆرشەلیم پاشای بە توانای هەبووە و دەسەڵاتیان بەسەر هەموو هەرێمی ئەوبەری فوراتدا ڕۆیشتووە، سەرانە و گومرگ و باجیان پێدراوە. ٢١ ئێستاش فەرمانێک بۆ لە کار ڕاگرتنی ئەم پیاوانە دەربکەن، جا ئەو شارە بنیاد نانرێتەوە هەتا فەرمان لە منەوە دەرنەچێت. ٢٢ وریابن لەم کارە کەمتەرخەمی نەکەن. بۆچی زەرەر زۆر بێت بۆ زیانی پاشاکان؟\n٢٣ کاتێک نامەکەی ئەرتەحشەستەی پاشا لەبەردەم ڕەحوم و شیمشەیی خامەی نهێنی و یاوەرەکانیاندا خوێنرایەوە، بە پەلە چوون بۆ ئۆرشەلیم بۆ لای جولەکەکان و بە زەبری هێز لە کارەکە ڕایانگرتن.\n٢٤ کارەکەی ماڵی خودا لە ئۆرشەلیم ڕاگیرابوو، هەتا دووەم ساڵی پاشایەتی داریوشی پاشای فارس.*


یارییە ئەلیكترۆنییەكان، منداڵان بۆ توندوتیژی هان دەدەن\nKurdiu4 03/06/2019 - 08:34 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/هەمەڕەنگ\nتوێژینەوەیەكی نوێ دەڵێت، منداڵانی یاری ڤیدیۆیی بەكارهێنانی چەك و تووندوتیژی تێدایە دەكەن، یاخود تەمەشای یارییەكانی دەكەن، ئەگەری زیاترە دوای ئەوە حەزو ئارەزووی هەبوونی چەك و بەكارهێنانیان هەبێت.\nلەڕاپۆرتێكدا بڵاوكراوەتەوە، زیاتر لە (200) منداڵ بێ مەرج دەستنیشان كراون، هەندێكیان بۆ بەكارهێنانی یاری ڤیدیۆیی بێ توندوتیژی و هەندێكی دیكەیان ڤیدیۆی توندووتیژیی و بەكارهێنانی چەك و تەقەمەنی، دوای ماوەیەك (60%) ی ئەو مندڵانە حەزیان بە دەستكاریكردنی چەك بوو، بەراورد بەوە (44%) كە یاری توندوتیژیان نەكردووە.\nپرۆفیسۆر (براد بووشمان) لە زانكۆی ویلایەتی ئۆهایۆ دەڵێت، پەندەكانی لەم دەرەنجامانە وەرگیراون ئەوەیە كە دەبێت خاوەن چەكەكان چەكەكانیان بپارێزن و بەئاسانی منداڵ دەستیان نەگاتێ و دەبێت دایك و باوكان منداڵەكانیان بپارێزن لە میدیای توندوتیژی، لەوانە ڤیدیۆی یاری.\nبووشمان و جەستن چانگ كە خوێندكاری باڵایە لەهەمان زانكۆ لە توێژینەوەكەدا نووسیویانە، هەموو ڕۆژێك لە ئەمریكا تەقە بەچەك لە نزیكەی (50) منداڵ و نەوجەوان دەكرێت، زۆرینەی كات منداڵەكان بەئاسانی چەكەكان دەدۆزنەوەو گوولەی تێدایە.\nلەو ماڵانەی چەكیان هەیەو لەهەمانكاتدا منداڵیان هەیە، بەلانی كەمەوە یەك چەك لە (20%) ی چەكەكان بەباشی ناشارنەوەو گوولەی تێدایە.\nبوشمان و چانگ (242) منداڵیان دەستنیشانكردووە تەمەنیان لەنێوان (8 – 12) ساڵ بوە، بۆ (3) گرووپ جیایان كردوونەتەوە گروپی یەك داوایان لێكردوون یاری Minecraft بكەن، كە چەك و تووندوتیژی تێدایە، گروپی دووهەم هەمان یاری بێ چكی شمشێرو تەور، گروپی سێهەم كۆپیەك بێ توندوتیژی.\nدوای یاریكردن بۆ ماوەی (20) دەقیقە، منداڵەكان گوازراونەتەوە بۆ ژوورێكی كە یاری منداڵانی لێبوە لەگەڵ (2) پارچە چەكی لەكاركەوتوو لە دۆلابێكدا.\nلەنێوان (242) منداڵەكەدا (220) یان چەكەكەیان دۆزیوەتەوەو دەستكاریان كردووە.\nهەروەها (76) منداڵ یاریەكانی ڤیدیۆیان كردووە كە توندوتیژی و چەكی تێدابووە، (61.8%) یان دەستكاری چەكەكەیان كردووە، بەرامبەر بەوە (56.8%) لە (74) منداڵ یاری توندوتیژی بە شمشێرو تەور، هەروەها (44.3%) لە (70) منداڵی ماونەتەوە یاری بێ توندوتیژیان كردووە.\nئەو منداڵانەی یاری تووندوتیژیان كردووە زیاتر هەوڵی تەقەكردن بە چەكە لەكاركەوتووەكانیان داوە.\nبووشمان دەڵێت، ئەوەی گرنگە بەلامانەوە منداڵەكان هەوڵی بەكارهێنانی پەلەپیتكەی چەكەكانیان داوەو ئاڕاستەی خۆیان كردووە یاخود ئاڕاستەی منداڵی دووهەمیان كردووە هەموو كەڕەتێك تاقیكردنەوەیان لەسەر دوو منداڵ كردووە.\nلەكۆتاییدا توێژینەوەكە دەڵێت، باشترین پارێزگاری لەمنداڵ شاردنەوەی چەكە بەجۆرێك نەتوانن دەستیان پێی بگات.


حکومەتی ئیسرائیل خەڵاتێک پێشکەشی دەرهێنەران و ئەکتەرانی پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار دەکات تاوەکو گەشت بەرەو خاکی پیرۆز (Holy Land) بکەن کە نرخەکەی ٥٥ هەزار یۆرۆیە تاوەکو ئەو وێنە خراپەی لە ڕێگای میدیاوە لەسەر ئەو وڵاتە دروستبووە کەمبکەنەوە.\nبلیتی مانەوەکە بۆ تەنها ١٠ ڕۆژە و لەلایەن حکومەتی ئیسرائیلەوە پارەی بۆ تەرخاندەکرێت، کە هەروەها دەدرێتە ئەو کەسانەش کە ئاهەنگەکە بەڕێوەدەبەن، کە تا ئێستا ئەمە گرانترین دیارییە درابێتە پاڵێوراوانی ئەو خەڵاتە.\nگەشتەکە بریتی دەبێت لە شوێنی سەرنشینی تایبەت لە فڕۆکەدا و هۆتێلی پێنج ئەستێرەیی ئیسرائیلیش خزمەتی میوانەکان دەکەن، کە ئەمەش دەکاتە دوو هێندەی پارەی مانگانەی ئیسرائیلییەک.\nوەزیری گەشتیاری ئیسرائیل، یاریڤ لێڤین، دەڵێت وابڕیاربوو کە دەستپێشخەریە بێوێنەکان تەنها کۆمەڵێک کەسی دەوڵەمەند و خاوەن کەسایەتی تایبەت بگرێتەوە تاوەکو "ئەزموونی ڕاستەقینەی وڵاتەکە ڕاستەوخۆ ببینن نەک لە ڕێی میدیاوە."\nدەڵێت: "ئەمانە کەسانەی گەورەی پیشەسازی فیلمسازین لە هۆڵیوود و گەشتەکەیان کاریگەریەکی گەورەی دەبێت بەسەر ملیۆنان لە بینەران و عاشقانی ئەم کەسایەتیانە، تەنانەت تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیش."\nئەم دەستپێشخەرییە بڕی ١.٥ ملیۆن دۆلاری تێدەچێت گەر هەریەک لە پاڵێوراوەکان گەشتەکەی خۆیان ئەنجام بدەن بەرەو ئەو وڵاتە.\nچاودێرە ئیسرائیلیەکان ئاماژەیان بەوەداوە کە هەندێک لە کەسایەتیەکانی هۆڵیوود لەنێویاندا پاڵێوراوی باشترین ئەکتەری لاوەکی "مارک بوفالۆ"، "مارک ڕیلانس" بە ئاشکرا پشتگیری خۆیان بۆ دروستبوونی وڵاتی فەڵەستینیەکان دەربڕیووە.\nسەرچاوە: The Guardian\nخەڵاتی باشترین کورتە فیلم لە فیستیڤاڵی سارایڤۆ


عەفرین و كەركوك لەبەشداری كێرڤی ھەڵبژاردندا …. ئاگرین شێخە : چاوی گەل\nعەفرین و كەركوك لەبەشداری كێرڤی ھەڵبژاردندا …. ئاگرین شێخە\nئەردۆگان بەداگیركردنی عەفرین و عەببادیش بەكەركوك ھەریەكەیان ئەیانەوێ كێرڤی دەنگەكانیان لە ھەڵبژاردنەكانی داھاتوو بەرزبكەنەوە.\nباڵانسی ھێزی ئەردۆگان لەنێو كۆمەڵگەی توركیا تاڕاددەیەك بە بەراورد بە ھەڵبژاردنەكانی ڕابردوو دابەزی بوو، ئەمەش لە ڕێفراندۆمی دەستوریدا دەركەوت كە ئەردۆگان سەرۆكایەتی دەنگی (بەڵێ)ی دەكرد لە بەرژەوەندی گۆڕان لە١٨ ماددەی سەرەكی دەستوریدا، بە لە ٥١٪ بەرامبەر بە لە ٤٩٪ سەركەوت بەسەر نەخێردا.\nبێگومان ئەمە شكستێكی گەورەیە بۆ پارتێك كە بتوانێ سێ جار لەسەیەك بەتەنھا دەنگی پێویست بێنێ بۆ پێكھێنانی حكومەت.\nتوركیا لەقۆناغی ئەردۆگاندا بەرەو شەڕی دەرەكی و بەزاندنی سنوری وڵاتان ھەنگاوی نا، ھەرچەندە لەسەرەتای ھاتنی پارتەكەی ئەردۆگان توركیا وەرچەخانێكی باشی بینی لەگشت بوارەكان بەتایبەت بوژانەوەی ئیقتسادو ئاسایشی ناخۆیی و سنورەكانی وڵات تا كۆتایی ھاتنی ئاشتی دەوڵەت-پەكەكە.\nبۆیە ئۆپەراسیۆنی چڵە زەیتونی دژی ئیدارەی كوردانی خۆرئاوا دەست پێكرد تاكو ڕەئی تورك بەلای خۆیدا ڕاكێشێتەوە، بۆیەش شاری عەفرینی كردە ئامانج تا بەكۆمەڵگەی توركیا بڵێ گورزی یەكەمین لەخواستی گەیشتنی كورد بەدەریای ناوەڕاست دەدەم.\nسەرەتای دەركەوتنی ئەردۆگان بەناوی پارتی دادو گەشەپێدان بەزۆرینەی دەنگی كورد گەیشتە ترۆپكی دەستەڵات و ئێستاش دەیەوێ بەھۆی دەنگی توركە شۆڤێنیەكان ھەر لەترۆپكی دەستەڵات بمێنێتەوە.\n١٦ ئۆکتۆبەرو كەمكردنەوەی میزانیەی ھەرێمی كوردستان لەبودجەی عێڕاق و نەناردنی موچەی فەرمانبەرانی كوردستان بەشێكن لەسیاسەتی عەببادی بۆئەوەی ڕەئی عڕوبەی عێڕاق بەلای لیستەكەیدا ڕاكێشێت.\nخۆ سوڵتە ڕەھاكانی كورد ھەم بەرامبەر دەوڵەتی توركیا لە ئیدارەی ئەردۆگان و ھەمیش بەرامبەر حكومەتی مەركەزی عێڕاق بێ غەل و خەوش نین بەڵكو ھەڵەی بەرچاویان ھەیە، بەڵام لێرەدا شرۆڤەكە زیاتر لەمەڕ بەرزكردنەوەی كێرڤی عەببادی و ئەردۆگانە.\nئەمە ڕوونە کە کورد بە درێژایی مێژوو شەڕی مافەکانی کردووە لەو پێناوەشدا باج و قوربانی زۆری داوە بەڵام سەیر لەوەدایە کەدوای ئەم ھەموو خوێن بەخشین و قوربانی پێدانە ئەوەی قازانج ناکا تەنھا کورد خۆیەتی، وڵاتانی داگیركەری ئیقلیمی و ئیپریالیزمی مۆدێرن قازانجمەندن و لەسەر خوێنی کوردان خۆیان پێش دەخەن، کوردیش لەبێ ئاگایی و ناڕێكیەوە تەھمیش دەكرێت. بێگومان دەبێ كورد خۆی نەقسی ھەبێت ئەگینا بۆچی ھەر دوژمن قازانج دەكات؟\nحیزب و سەرکردەکانی کورد ھیچ کات ئەزنونداری مێژوو نەبوونە، زۆرجار لەبازنەی سیاسەتی ھەڵە خولاونەتەوە، تاكە خیتابی كورد ئەوەبووە كە تائێستاش ھەر دەیڵێنەوە: ئێمە ئامادەی قوربانیدانین.\nئەوە لەكاتێكدا كە داگیركەر ئارەزووی لەبوونە قوربانی و لەبەین چوونی ڕۆڵەكانی كوردە ئەگەر تاكێكیش بێت وای دادەنێت كە بەردێك لەسەر ڕێگاكەی لاكەوتووە.\nدەبوایە سەركردایەتی كورد نەھێڵن مێژوو چیتر بەھەمان لەون خۆی نیشانی خەڵك و خاكی نیشتمان بداتەوە، دەبوایە ئیتر خیتابی یەكێتی كورد وابێت: ئێمە ئامادەین قوربانی بەدوژمن بدەین لەپێناو ئامانجە ڕەواكانی گەلی كورد.\nجگە لەمەش پێویستە چیتر خەڵك نەكرێتە ئامانجی قوربانی لەپێناو خاك، چونكە ئەگەر خەڵك نەبێت خاك ھیچ بەھایەكی نامێنێت، وەكو عەڕەب دەڵین: المواطن قبل الوطن.\nخۆ ئەگەر بڕوانینە گوتاری گشت حزبەكان ھەر ئەوەمان بەرچاو ئەكەوێ وەلێ دیفاكتۆ و پڕاكتیك شتێكیترن وە زۆریش جیاواز بینراون بەراورد بەئەجێنداو خیتابی خەباتكاری.\nئەوەیی لە کەرکوک و عەفرین ڕوویدا بەتەنھا داگیرکاری نیە كەدوژمن ھێرشی ھێنابێت و یەكسەرە تاوان بێت، بگرە ھەڵەی حیزب و سەرکردەکانی کوردیشی تێدابووە.\nکە نەیان توانیوە سود لەدۆخە خراپەکەی وڵاتانی دراوسێ وەربگرن، خۆیان ڕێک بخەن و سیاسەتێکی لێزانانە بکەن.\nدووربین نەبوون و بیریان لەلای پێشھاتە كت و پڕەكان نەبوو. كە ئەگەر بێت و دوژمن دەرفەت وەرگرێت سڵ ناكاتەوە لە لەناوبردنی دەستكەوتە وەدیھاتووەكان.\nلەكەركوك و ناچە دابڕێنراوەكان بەر لە ١٣ ساڵ خەڵك و خاكی كوردستان خرانە نێو مەھزەلەیەك لەشێوەی تیروپشكی یاریەك بەناوی دیموكڕاسی و پڕۆتۆكۆڵی لێك تێگەیشتنی دەستوریەوە.\nوەك بڵێی سەدساڵە خەبات لەپێناو (گومانێك) كراوە و خەڵك و ڕۆڵەی ئەم كۆمەڵگەیەی بۆ دراوە بەكوشت.\nبۆ جێبەجێكردنی ئەو ماددە دەستوریەش زەڕڕەیەك ھەنگاوی جددی نەنرا تا بخرێتەوە سەر خاكی كوردستان.\nئیتر بوو بەمەھانەیەكی قانونی و دەستور ڕێگەی بەمەركەزدا كەدەست بگرێتەوە بەسەر كەركوكدا.\nچونكە لەحالەتێكی نائاسایی و بەھۆی خوڵقاوی دۆخێكی عەسكەری كورد تێیدا بووبوو بەباڵادەست بەبێ حساب كردن بۆ ئەو دەستورەی كەخۆیان دەستیان ھەبوو لەداڕشتنی.\nلەخۆرئاوای كوردستانیش كە پەیەدە دەستەڵاتی تێدا دامەزراند یەكێ لەھەڵەكانی ئەوەبوو كە بەئاشكرا ئیدیعای پەكەكەبوونی دەكرد، كەچی دەشیانزانی توركیا بەھیچ جۆرێك ئەمە قبوڵ ناكات.\nقایلیش نابێت سنوری لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەكەی (پەكەكە)دا ھەبێت، كە بەدرێژایی ٦٥٥ كیلۆمەترە.\nبەڵام ئیدارەدەرانی خۆرئاوا وەك غرورێك ھیچ حسابێكیان بۆ زلھێزی و توانا سەربازیەكەی دەوڵەتی توركیا نەكردبوو.\nوە حسابیشیان نەكرد بۆ ڕق و قینەی داگیركەر كەبیانویەك ھەر دەدۆزێتەوە بۆ لەناوبردنی ئەو كیانەی كەبەخوێن دیوارەكانی نەخشێنراون.\nجگە لەوەش دوای ئازادكردنی ناوچە كوردنشینەكان تەنانەت لەگەڵ سوریاشدا ھیچ پڕۆتۆكۆڵێكی فەرمی نەكرا تا بەسەلامەتی بمێننەوە، چونكە حەقیقەت ئەوەیە زامنی مانەوەی ئیدارەی كانتۆنەكانی خۆرئاوا پشتیوانی ڕوسیایە تا پارێزراوبن لەھێرشەكانی توركیا، ئەوەش بە بەدەستھێنانی پشتگیری سوریا دەكرا.\nئێستا ئەوەی حەلی كێشەكە دەكات تەنھا گەڕانەوەیە بۆ حكومەتی مەركەزی سوریاو دانایی لەوەدایە كەبتوانن سەرەتا لەچوارچێوەی سوریادا مافەكان بەدەست بھێنن تا قۆناغی داھاتوو.\nوە ئاڵای سوریاش لەتەك ئاڵای ئیدارە خۆجێیەكان ھەڵبدەن.\nچونكە لەم قۆناغەدا بڕوای من وایە، كە چەك ھەمیشە ئالیەتی بەدیھێنانی ئامانجەكان نیە.


کوردیپێدیا - جەلادەت عەلی بەدرخان\n👫 جەلادەت عەلی بەدرخان | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nجەلادەت عەلی بەدرخان\nجەلادەت عەلی بەدرخان یان میر جەلادەت لە20ی مانگی نیسانی ساڵی 1893 لەئەستەنبول لەدایک بووە. ناو براو کوڕی سیاسەت مەدار و رۆشەنبیری بەناوبانگی کورد ئەمین عەلی بەدرخانەکەئەویش کوڕی میر بەدرخانە.میر جەلادەت کەلەدایک دەبێت بنەماڵەیان لەئەستەنبول لەمەنفا بوون. دایکی سەنیحەخانم چەرگەز بووەو باوکیشی ئەمین عەلی موفتی دادگای ئەستەنبول بووه. ناو براو لەو ساتەرۆڵێکی گرنگی هەبوو لەناو بزۆتنەوەی کوردایەتی دا. هێژا میر جەلادەت سیاسەت مەدار و رۆژنامەوان و زمان زانێکی گەورەی کورد بوو.ناو براو کوڕەگەورەی بنەماڵەی بەدرخانیان بوو.جەلادەت وەک پێشەنگی زمانی کوردی بەپیتی لاتینی ناسراوەو لەسەر زمانی کوردی خەبات و تێکۆشانێکی بەنرخی کردووەو دوور لەووڵات گۆڤاری هاوار و رووناهی دەرخستووه.خەبات و تێکۆشانی ئەدەبی ئەم گەورەپیاوەبووەبەرێبازی هاوچەرخی زمانی کوردی. هێژا لەژیانی سیاسیدا زۆر چالاکانەخەباتی نەتەویی دەکرد و ئەندام و دامەزنێنەری خۆیبوون بوو. دوای شەری بەدرخانیەکان لەدژی سوڵتان عبدالحمید هەموو خانەوادەیان بەرەو یەمەن دوورخرانەوە. دوای سەرکەوتنی بزوتنەوەی رزگاریخوازی تورکیا بەسەرۆکایەتی مستەفا کەمال ئاتاتورک هەموو مافەکانی گەلی کورد قەدەغەکران و ئەمین عەلی بەدرخان لەگەڵ هەرسێ کوڕەکانی فەرمانی خنکاندنیان دەرچوو.ئەمین و کوڕەکەی سورەیا بەرەو میسر و کامووران و جەلادەت بەرەو ئالمانیا رۆیشتن. ئەوان لەئالمانیا دەستیان کرد بەخوێندنی باڵا و جەلادەت لەحقوق دکتۆرای وەرگرت. ناو براو لەساڵی 1930 گەرایەوەشام و لەوێ دەستی کرد بەتێکوشانی نیشتیمانی و لەناو بزوتنەوەی خۆیبوون ئەندامێکی چالاک بوو. هەروەها جەلادەت یەکێک لەهاوکار و بەشدار بووەکانی سەرهەڵدانی ئاگری بووه. جەلادەت بێجگەلەزمانی کوردی ئەم زمانانەش زۆر بەباشی ئەزانی وەک : ئینگلیزی، فەرەنسی، ئالمانی، تورکی، فارسی، عەرەبی، عێبری، یونانی. بەرەی سێیەمی بنەماڵەی بەدرخانیەکان لەسەرەتای سەدەی بیستەم دا بەجەلادەت، کامووران و رەوشەن بەدرخان دەستی پێکرد و بەمانەش کۆتایی پێ هات. بێگومان لەبەرەی سێیەم جەلادەت بەدرخان رۆڵی زۆر گرنگی بینیووە. چونکەعوسمانیەکان قەدەغەیان کرد بوو کەبنەماڵەی بەدرخانیەکان بچنەکوردستان، ئەمین عەلی بۆ ئەوەی مناڵەکانی دا نەبڕێن لەچاند و زمانی کوردی لەکوردستان گۆرانی بێژ و چیرۆک بێژی دەهێنایەلای خۆیان.جەلادەت لەگەڵ خۆشک براکانی لەژێر دەستی ئەماندا گەورەبوون، هەروەها بەدرخانی لەئەستەنبول لەگەڵ بنەماڵەدوورخراوەکان وەک بنەماڵەی(شەمزینی و باببانی و جەمیل پاشا) پەیوەندیان هەبوو. عوسمانیەکان هەمیشەگومانیان لەبنەماڵەی بەدرخانیەکان بوو. هەر لەبەر ئەم هویەش بوو کەلەکاروباری فەرمی دانەئەمەزرا و زوو بەزوو جێگایان پێ ئەگۆری.جەلادەت ژیانی منداڵی لەگەل باوکی لەمەنفا لەئەستەنبول، ئەدرنە، کۆنیای ئاقا، ناهلووس و سەلانکێ بەسەر بردووە. لەتەمەنی 18 ساڵیدا دەستی بەخۆێندن کردووەلەمەدرەسەی حەربیه.لەساڵەکانی جەنگی جیهانی یەکەم وەک مامۆستای پێگەیاندنی ئەفسەر کاری کردووەو لەبەرەی قەفقاز دژی رووسەکان شەری کردووە. دوای لەئەنجامی جەنگی جیهانی یەکەم ئیمپراتۆری عوسمانی تێک چوو و لەناو وەڵاتپارێزانی کورد پرۆسەیێکی رێکخستنی دەستی پێکرد، جەلادەت لەئەستەنبول دەستی کرد بەکاری سیاسی و بوو بەیەکێک لەچالاکەکانی(کۆمەڵەی رێکخستنی کۆمەلگای کورد). ئەو لەدوای بەدەست هێنانی هەلێکی لەبار دەگەڕا بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی.دوای تەواو بوونی شەر وڵاتانی سەرکەوتوو وەک بریتانیا لەکوردستان کەوتەجموجۆڵ. جەلادەت لەساڵی 1919 لەگەڵ برای کامووران و ئەرکان جەمیل پاشا و فایق تەوفیقی بەرەو کوردستان رۆیشتن. چەند ئەفسەرێکی سیاسی بریتانیشیان لەگەڵ بوو وەک ماژۆر هۆێل. ئامانجیان ئامادەکاری پەیمانی سێڤر بوو. کەمالیستەکان کەلەمەبەستی جەلادەت و هاورێکانی ئاگادار بوون چەکداری ناردەسەریان و مەجبور کران بگەرێنەوە. جەلادەت بەدرخان لەگەشتەکەیدا بەرەو شاری(مالاتیا) رۆیشت و بەناو کوردستان دا گەڕا ئاگاداری بارودۆخی هەرێمەکەبوو.هەروەها لەم گەشتەیدا زۆر وشەو مەتەڵ و چیڕۆکی کوردی کۆ کردەوە. لەئەنجامی پەیمانی (سێڤر) بەچاودێری نوێنەری کوردەکان شەریف پاشا بەشێک لەمافەکانی نەتەوی گەلی کورد دەست نیشان کران.لەساڵی 1922 هاوکات لەگەڵ هاتنی کەمالیستەکان بۆ سەر حوکم شاری ئەستەنبۆلیان خستەژێر دەست و حوکمی لەسێدارەدانیان بۆ هەموو سەرکردەکانی کورد دەرکرد بەردخانیش یەکێک بوو لەو سەرکردانە، هەر لەبەر ئەم هۆیەش جەلادەت و براکەی کامووران، سەفدەر تەوفیق و برازاکەی حەقیلەساڵی 1923 بەرەو ئالمانیا کەوتنەڕێ و لەئالمانیا دەستیان کرد بەخوێندنی باڵا لەزانکو دا و هەروەها باوکی میر جەلادەت ئەمین عەلی لەگەڵ گشت ئەندامانی بنەماڵەکەی بەرەو میسر کۆچیان کرد. لەساڵی 1925 کەبزۆتنەوەی شێخ سەعیدی پیران لەباکووری کردستان دەستی پێ کرد جەلادەت بۆ بەشداربوون لەشۆرشی شێخ سەعید بەنهێنی بەرەو کوردستانی باکوور کەوتەرێ.بەڵام تا ناو براو گەیشتەکوردستان شۆرش هەرەسی هێنا بوو، جەلادەت بەهاوکاری کۆچەرەکانی کوردستان لەووڵات دوور دەکەوێتەوەو جارێکی تر بەرەو ئالمانیا دەگەرێتەوه.هەر لەم بەینەدا برای بچۆکی سەفدەر لەئالمانیا کۆچی دوایی دەکات و تەوفیقی برای بەرەو تورکیا دەگەرێتەوەو لەژێر فشاری کەمالیستەکان پاش ئەوەی ناوی خۆی دەگۆڕێت بە(چنار) دەکەوێتەخزمەت کردن بەتورکەکان.ڤەسیف چنار برازای میر بەدرخانی لەلایەن کەمال ئاتاتورکەوەوەک وەزیری پەروەردەدامەزرا بوو. (بۆ زانین ناو براو لەبنەماڵەی بەدرخانیەکان دەرکراوە).کامووران دوای گەڕانەوەی جەلادەت لەئالمانیا مایەوەو دکتۆرای لەحقوق وەرگرت. جەلادەت دوایی کەزانکۆی لەئالمانیا تەواو کرد بۆ تەواو کردنی خوێندنی باڵا چووەووڵاتی میسر. ئەو کاتەباوکی جەلادەت لەبەر مردن بوو. دوای مردنی باوکی چووەبەیروت و لەوێ نیشتەجێ بوو. لەو رۆژگارەدا لەبەر زۆڵم و زۆرداری کەمالیستەکان زۆربەی رووناکبیرانی کورد بەرەو سوریا کۆچیان کردبوو و لەو وڵاتەکۆببوونەوە. کەمالیستەکان دوای شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران جارێکی تر کەوتبوونەگیانی رۆشنبیرانی کورد بەتایبەت ئەوانەی کەبەرەو هەندەران کۆچیان کرد بوو.جەلادەت دوایی لەبەیروت نیشتەجێ دەبێت ودەکەوێتەناو بزۆتنەوەی وەڵاتپارێزانی کورد. هەر لەم کاتەدا هەوڵدانێک بۆ دامەزراندنی رێکخستنێکی نەتەوی دەست پێ دەکات. دوای بەشدار بوونی جەلادەت لەرێکەوتی 5/ئەیلولی ساڵی 1927 لەلوبنان لەشاری بێحێمدوون کونگرەی دامەزراندنی رێکخستنی خۆیبوون دامەزرا. بێجگەلەجەلادەت بەدرخان رۆناکبیر (د.نوری دێرسمی، قەدری ڤان، د.نورەدین زازا، مەمدوح سەلیم وانلی، حەمزەبەگێ موکسی، ئەکرەم و قەدری جەمیل پاشا و سەرۆک عەشایری وەک حاجۆ ئاغا، ئەمینێ پەریخانێ، مستەفایێ شاهین بەگی بەرازی، بەدرەدین حەبزبنی) و زۆر کەسایەتی تر بەشداری کونگرەی دامەزراندن بوون. یەک لەبڕیارەکانی خۆیبوون ئەوەبوو کەبۆ پشتگیری لەبزووتنەوەی ئاگری لەسنورەکانی بن خەتێ (سنۆری تورکیا و سوریا) دەست بەتێکۆشانێکی چەکدارانەبکەن. بۆ جێبەجێ کردنی ئەم بڕیارەجەلادەت بەدرخان بەهاوکاری حاجۆ ئاغا و رەسووڵ ئاغای محەمەلەناوچەی تۆری و بەهاوکاری سواری کورد هێرش بەرنەسەر قەرەقۆلێکی تورکەکان. چۆنکەئامانجی سەرکەوتنیان بەدەست نەهێنا جەلادەت بەرەو شاخی ئارارات کەوتەرێ و لەبزۆتنەوەی سەرحەد بەشداری کرد.لەبەر ئەوەی ئەم بزۆتنەوەیەش سەری نەگرت ناو براو لەگەل ئیحسان پاشا بەرەو ئێران چوون. شای ئێران محەمەد رەزا پاهلەوی بۆ ئەوەی میر جەلادەت لەبزووتنەوەی کوردایەتی دوور بخاتەوەداوای لێ کرد لەیەکێک لەوەڵاتەکانی ئەم جیهانەوەک کونسلوسی ئێران کار بکات. چونکەجەلادەت داواکاری شای ئێرانی رەت کردەوەهەر ئەو کات لەئێران دەرکرا.دوای ئەوەی لەئێران دوورخرایەوەماوەیەک لەکوردستانی باشوور و لەشاری بەغداد پایتەختی عێراق مایەوە. بەڵام ئینگلیزەکان پێیان خۆش نەبوو ئەو لەعێراق بمێنێت ودا وایان لێ کرد کەعێراق بەجێ بهێڵێت، بەناچاری گەڕایەوەسوریا و لەکوردستانی خوارو بەردەوامی دا بەخەباتی خۆی. لەوێ بەهاوکاری بنەماڵەی جەمیل پاشا و حەمزەی مکسی و حاجو ئاغا بەناوی کومەڵەی هاوکاری کوردەکانی بەلنگاز کومەڵەیەکیان دامەزراند. ئامانجیان ئەوەبوو کەهاوکاری ئەو کوردانەبکەن کەلەباکووری کوردستان بەرەو سوریا هەڵاتوون. سوریا لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی (ئینتداب) داگیرکەری فەرەنسا دا بوو.پەیوەندی فەرەنسا و کەمالیستەکان لەئاستێکی باش دا بوو. لەبەر داواکاری و فشاری تورکەکان بۆ سەر فەرنسیەکان ئەوانیش بەدڵیان نەبوو ئەوان لەکوردستان بمینن. لەساڵی 1930 لەگەل چەند رۆشنبیر و سەرکردەیەکی کورد بەئیجبار لەشام نیشتەجێ کران.بێ ئەنجام بوونی خەباتی سیاسی و ژێردەستی وڵاتانی داگیرکەر و سەردەست جەلادەت بۆ خەبات و تێکۆشان بەدوای رێگەچارەیەکی تردا گەرا.هەروەها بارودۆخی ناوچەکەش بەشێوەیەک بوو کەتوانای راپەڕینی بزۆتنەوەیەکی نەتەوەیی تری نەدەبوو.هەروەها بارودۆخی ناو خۆی کوردیش زۆر لاواز بوو، زۆربەی گەلی کورد نەخوێندەوار بوون هەروەها بواری رۆشنبیری کورد لەئاستێکی زۆر نزم دا بوو. لەکوتایدا گەیشتەئەو ئەنجامەی کەکورد پێویستی بەخولقاندنی بوارێکی رۆشنبیری هەیەو بریادی دا لەم بوارەدا کار و خەباتی خۆی بەردەوام بکات.لەو رۆژانەی کەجەلادەت لەشام بوو دەستی کرد بەکاری زمانەوانی و ئالفابێی لاتینی کوردی بەبەرهەم هێنا. جەلادەت بەهەڵسەنگاندنی زۆر لەزمان و ئالفابێیەکان گەیشتەئەو ئەنجامەی کەئالفابێتی لاتینی باشترین ئالفابێتەبۆ زمانی کوردی و رێگا خۆشکەرەبۆ نووسەرانی کورد. هێژا هەر لەساڵی 1919 باوەری بەم جورەرێبازەهەبوو و کەلەئالمانیا بوو لەسەر ئەتیمۆلۆژی کارێکی بەنرخی ئەنجام دا بوو. بۆ ئەوەی ئەم بووچوونەی بخاتەبواری پراکتیزەکردن پێویستی بەدەرکردنی گۆڤارێک بوو کەلەساڵی 1931مۆڵەتی لەفەرانسا وەرگرت کەلەسوریا گۆڤارێک دەر بکات. دوای خۆ ئامادەکردن لە5ی گووڵانی ساڵی 1932 ژمارەی یەکەمی گۆڤاری (هاوار) گەیشتەدەستی خوێنەران. هەر لەم ساڵەشدا کتێبێکیبەناوی رێزمانی ئالفابێی کوردی بەچاپ گەیاند. گۆڤاری هاوار مانگی دوو جار دەر دەچوو. لەهەر ژمارەیەک 3-4 لاپەڕەبەزمانی فەرەنسی بوون. تا ژمارە23 بەهەردوو ئالفابێی لاتینی و عەرەبی دەردەچوو.بەڵام دوای ژمارەی 23 هەر هەمووی بەزمانی کوردی ئالفابێی لاتینی چاپ دەکرا.لەژمارەکانی سەرەتایی هاوار زۆربەی بابەتەکان لەلایەن جەلادەت و براکەی کامووران کەئەویش لەلوبنان هاتبوو ئامادەدەکران، بەڵام دووای ژمارەی چوار زۆر نووسەری تر بەشادارییان کرد و زۆرلەو نووسەرانەلەبوارەکانی گوتار و زمانی کوردی بوون بەنووسەری بەناو بانگ.ئەم گۆڤارەبووەبانگێک بۆ وێژەو زمانی کوردی و تا ساڵی 1943 بەردەوام بوو. جەلادەت لەژمارەی یەکەم و رستەی یەکەم وەها دەستی پێکرد : هاوار دەنگی زمانه. زمان خۆ ناسینە– خۆ ناسین بۆ ئێمەی کورد تەنها رێگایەبۆ ئازادی و سەربەخۆ بوون. جەلادەت لەشام لەبوارێکی زۆر ناخۆش دا دەژیا کەمالیستەکان لەتورکیا هەموو واریداتی بنەماڵەکەیان داگیر کرد بوو. هەر نالەباری باری ئابووری ناچاری کردبوو وەک ماموستای وانەی فەرانسی دەرس بداتەوەو هەروەها کاری پارێزەریش بکات. میر جەلادەت لەشام تەنها ژوورێکی هەبوو کەبنکەی گۆڤاری هەوار و جێگای پێشوازی مێوانەکان و جێگای ژیانی بوو بەڵام هەر بەدوای دەرفەتێک دەگەرا کەجارێکی تر بەگەرێتەوەکوردستان. بەڵام دوای ئەوەی بزوتنەوەی بنەماڵەی علی یونس لەناوبرا جەلادەت تێگەیشت کەئەو دەرفەتەبەم زووانەنایەتەدی. لەبەر ئەم هۆیەش بوو کەناو براو لەساڵی 1935 لەشام لەگەڵ ئامۆزاکەی رەوشەن خانم خێزانی پێک هێنا. لەو کاتەدا رەوشەن خانم ماموستا بوو.بەرهەمی ئەم هاوژینیەسێ مناڵیان دەبێت بەناوی (جەمشید و سینەمخان و سافدەر) سافدەر هەر لەتەمەنی یەکساڵی ئەمرێت. هەروەها کچی رەوشەن خانم بەناوی ئوسەیما لەمێردی یەکەمی لەلای ئەوان دەژیا. لەمناڵەکانی جەلادەت جەمشید لەئالمانیا دکتورای وەرگرت و لەساڵی 1999 کۆچی دوایی کرد، جەمشید کوڕ و کچێکی بەناوی کوردو و ئەڤین هەبوو ئەوان ئێستا لەئالمانیا نیشتەجێن. هەروەها کچەکەی جەلادەت سینەمخان لەعێراق لەشاری بەغداد نیشتەجێ بوو تا ئیستا چەندین پەرتووکی لەسەر مێژووی کوردستان نووسیوە. ئوسیەم لەگەل خانەوادەی خۆی لەمیسر / قاهێرەنیشتەجێ بووە. لەگەڵ دەست پێکردنی جەنگی جیهانی(دووەم) جارێکی تر فشاری سیاسی لەسەر رۆشنبیرانی کورد لەسوریا زیادی کرد.دەوڵەتی فەرانسا لەساڵی 1943 تا ساڵی 1946 مانەوەی جەلادەت بەدرخانی لەشام فەرز کردو ئەم فەرز کردنەلەلایان دەوڵەتی سوریا تا سالی 1948 بەردەوام بوو. قەدەغەبوو کەجەلادەت بۆ دەرەوەی شام سەفەر بکات. دوای دەست پێکردنی جەنگی جیهانی دووەم جەلادەت لەشام دەستی کرد بەکاری رۆژنامەگەری و گۆڤاری (رۆناهی) دەرکرد.پێنچ ژمارەی یەکەمی رۆناهی لەسەر دەنگوباسی شەری جیهانی بوو.بەڵام دوایی بوو بەگۆڤارێک کەلەهەموو بوارەکانی زمان و وێژەی کوردی بابەتی بڵاو دەکردەوە. (لەساڵی 1943 گۆڤاری هاوار راگیرا)، میر جەلادەت گرنگی دا بەگۆڤاری رۆناهی. هەر لەو کاتەدا برای میر جەلادەت، کامووران لەلوبنان گۆڤارێکی بەزمانی فەرانسی و کوردی بەناوی (رۆژا نوو) دەر دەکرد. ئەو گۆڤارەش تا ساڵی 1945 بەردەوام بوو. میر جەلادەت بەدرخان بێجگەلەدەرکردنی گۆڤار و رۆژنامەگەری چەندین پەرتووکی نووسیووەو هەروەها لەزۆربەی گۆڤار و رۆژنامەی کوردی و زمانەکانی تری ئەو سەردەمەبابەتی بڵاو کردوتەوە.بەهۆی ئالۆزی باری ئابووری میر جەلادەت لەساڵی 1950 لەگوندی حاجانێ نزیک بەشام کاری کشتوکاڵی کردووە. ئەو ناچار بوو ئەم کارەبکات بۆ ئەوەی ژیانی ماڵ و منداڵی خۆی مسۆگەر بکات. هەر چەند زۆر لەبرادەرانی دەوڵەمەند بوون و ویستویانەهاوکاری بکەن بەڵام ناو براو پەسەندی نەکردووه.لەگوندی حاجانێ بۆ ئاو دێری پەمۆ بیرێکی گەورەی هەڵکەندووەلەئەو نامانەی کەبۆ بنەماڵەکەی نووسیوەهاتووەناوی بیرەکەی ناوە(بیرا قەدەرێ). میر جەلادەت لە15 ی مانگی گەلاوێژی ساڵی 1951 لەگوندی حاجانێ وەفاتی کرد و لەتەنیشت باپیری میر بەدرخانی لەگۆڕستانی شێخ خالید نەقشبەندی لەشام لەگەرەکی کوردەکان نێژراوە.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | کوردیپێدیا دڵنیا نییە کە دروست سەرچاوەی ئەم بابەتە لە کوێوەیە! یارمەتیمان بدە بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەکەی\n1. 👁 مذكرات الامير جلادت بدرخان\n2. 👁 ٲوراق جلادت وروشن بدرخان\n1. 👁 20-04-1893\n2. 👁 30-06-1925\n1. 👁 جەلادەت بەدرخان و مەمدوح سەلیم\n📅 رۆژی لەدایکبوون: 20-04-1893\n📅 رۆژی کۆچی دوایی: 15-07-1951 (58 ساڵ)\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 7 2008 11:16AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 8 2020 1:26PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 47,078 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 14 KB Oct 27 2009 12:00AM هاوڕێ باخەوان\nفایلی پەیوەندیدار 53,125


ژنە وردیلە و چاوبچکۆلە ژاپۆنییەکان » DidiMn\nسەرەتا / ڕەخنە/کتێب / ژنە وردیلە و چاوبچکۆلە ژاپۆنییەکان\nخانووەکەمان لە جەنگدا: فەنتازیایەک بۆ بەختیار حەمەسوور\nژنە وردیلە و چاوبچکۆلە ژاپۆنییەکان\nجولی ئۆتسوکا، بە ڕەچەڵەک ژاپۆنییە و لە کالیفۆرنیا لەدایکبووە. سەرەتا بە کاری نیگارکێشی و دواتریش نووسین، خەریک بووە. خاوەنی دوو ڕۆمانە: «کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو ٢٠٠٢، بوودای ناو هەورەبانەکە ٢٠١١» لە هەردوو ڕۆمانەکەیدا حاڵ و هەوای خێزانە ژاپۆنییەکان دەگێڕێتەوە، کە بە زەبر و زۆرەملێ ڕادەگوێزرێن و مەحکووم بە کاری قورس و سووکایەتیپێکردن دەبنەوە. نیگای هەڵبژێردراو و وەگێڕی ئەو، ژنە، خودی ئەم نیگایە وردتر و قووڵتر لە نیگای پیاو دەتوانێت ببینێت و بگێڕێتەوە. ئۆتسوکا، بە سەردەمی تاریک‌ونووتەکی پاش جەنگی جیهانی دووەمدا، بێ چاوپۆشیکردن لە بچووکترین غەدر و ناعەدالەتی، دەمانبات.\nئەگەر لە «بوودای ناو هەورەبانەکە»دا لە ڕاوی کەسی یەکەمی کۆوە [ئێمە] تراژیدیای ڕاگواستن و ئەتککردن و سووکایەتی بەکۆمەڵ ببیستین، ئەوا ڕۆمانی «کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو» ئەم ئاستە لە تراژیدیا و گێڕانەوە بەرتەسک دەبێتەوە بۆ سەر خێزانێکی بچووک و چوارکەسی. نووسەر، ڕیزبەندی کتێبەکانی لە ڕووی مێژوویی و کۆنتێکستەوە پاش‌وپێشێک پێ دەکات؛ واتا «بوودای ناو هەورەبانەکە» وەک پێشەکییەکە بۆ ڕۆمانی یەکەم «کاتێک ئیمپراتۆر…»: لە «بوودای ناو هەورەبانەکە»دا خێزانە ژاپۆنییەکان لە زێدی خۆیان بە بەڵێن و وادەی ژیانێکی باشتر و خۆشتر بە کەشتی و بە پانتایی زەریادا دەبرێنە ئەمەریکا و لەوێش بە چاوی خۆیان دەبینن چۆن خیانەت بە وادە و بەڵێنەکانیان دەکرێت. هەرچی ڕۆمانی «کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو» هەر باس لە حاڵ و هەوای خێزانە ژاپۆنییەکانە، بەڵام پاش گەیشتن بە ئەمەریکا و نیشتەجێبوون و جێگیربوون تێیدا؛ حاڵ و هەوایەکی خراپ و ناجێگیر. دەکرێت هەردوو کارەکە وەک دوانە، یان دوو ڕۆمانی پێکپەیوەست بخوێنرێنەوە. ڕۆمانی «کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو» بەو تابلۆی ئاگادارییە دەست پێ دەکات کە بە دیوار و قەدی درەخت و وێستگەی پاسەکانەوە هەڵواسراون سەبارەت بە ڕاگواستنی خێزانە ژاپۆنییەکان لە ئەمەریکا. ساڵ: ١٩٤٢. ژنەکە(دایک) دەگەڕێتەوە و دەکەوێتە ماڵکۆکردنەوە. بە خاکەناز دەکێشێت بە سەری سەگە پیرە سپییەکەیدا و دەیتۆپێنێت، تووتییەکەیش لە تاریکیی شەودا بەڕەڵڵا دەکات. ڕۆژی دواتر لەگەڵ کچ و کوڕە بچکۆلەکەیدا سوار قیتاریان دەکەن و دەیانبەن. قیتار بە لۆژەلۆژ، وەک کابووسەخەون، چما هەر نەگات و سەروسەکوتی پۆلیسیش بەنێو ڕاڕەوی شەمەندەفەر و ئەو هەزاران پەنابەرە ژاپۆنییەدا بێن و بڕۆن، ڕێگەیش وەک تاریکایی و لێڵی ناخی ژاپۆنییەکان، هەر درێژ دەبێتەوە.\nباوک چەند ساڵە براوە و جارجار نامەیەکی سانسۆرکراوی دەگات و هیوایەک بە گەڕانەوەی نییە: «دەزانی چی شتێک زۆر نیگەرانم دەکات؟ هەندێک جار ڕووخساریم بیر ناکەوێتەوە.» و «ئەو شەوەی دەستگیر کرا، داوای لێ کردم پەرداخێک ئاوی بۆ بەرم. تازە چووبووینە جێگە و منیش زۆر ماندوو بووم. هێزم تێدا نەبوو، پێم گوت خۆی بچێت بیخواتەوە. گوتی: ‘جاری داهاتوو خۆم دەچم.’ ئینجا ڕووی کردە ئەودیو و خەوی لێکەوت. ئەو کاتەی دەیانبرد، من بیرم لەوە دەکردەوە کە ئەو ئیدی تاهەتایە تینوو دەبێت.» لە خەیاڵی دایکدا هەمیشە کۆمەڵێک پیاو لەبەر دەرگان: «تەنیا پێویستمانە چەندپرسیارێک لە مێردەکەت بکەین.» و بیبەن، ساڵانێک بێسەروشوێنی بکەن.\nپاشان ژیانی کەمپ دەست پێ دەکات و یاساکانی: «سەبارەت بە پەرژینەکان: بۆت نەبوو بەسەریدا بڕۆیت، بۆت نەبوو بەژێریدا بڕۆیت، بۆت نەبوو بە دەوریدا بڕۆیت، بۆت نەبوو بەناویدا بڕۆیت. لێرە دەڵێین هۆڵی نانخواردن، ناڵێین هۆڵی ژەمەخواردن؛ شورای ئەمن، نەک پۆلیسی ناوخۆ، دانیشتوان، ڕاگوێزراوان نا؛ بارودۆخی دەروونی نەک مەعنەویات. لە بارەی خواردنیشەوە: دووبارەکردنەوە نییە جگە لە نان و شیر. کتێب: هیچ کتێبێکی ژاپۆنی لێ نییە. لە بارەی ئایینیشەوە یاسا هەبوون: شینتۆی ئیمپراتۆرپەرست ڕێگەپێدراو نییە.» کەمپ، وەک ئاگامبێن دەڵێت: «بەرهەمی دۆخی نائاسایی و یاسای سەربازی یان حوکمی عوورفییە، بە جۆرێک دەکرێت بڵێین کەمپ ماتریالیزەبوون یان بەدیهاتنی دۆخی نائاسایییە.» لە بیرکردنەوەی ئاگامبێندا کەمپ نۆمۆس یان یاسای سەردەمی مۆدێرنە. لە دۆخی کەمپەکاندا، کە هەواش ئەگەری خیانەتلێکردنی هەیە، یاساکان سنووردار و بچووک دەکرێنەوە، خواردن، خەوتن، هەستان، چوونە ئاودەست، گانکردن و تەنانەت بچووکترین جموجووڵەکان لەژێر بلاجیکتۆری بزۆز و چاوی زەقی پۆلیسدا دەگوزەرێت. کەمپەکان توانای جێگۆڕکێ و شێوەگۆڕکێشیان هەیە: لێمان نەشێوێت مەرج نییە کەمپ هەر لە دەرەوەی شار و لە دڵی بیاباندا لێ بدرێت، دەسەڵاتی سیاسیی تۆتالیتاریزم دەتوانێت هۆڵەکانی چاوەڕوانی، ستادیۆمەکان، تەنانەت خودی ماڵەکانیش بکات بە کەمپ و دۆخی نائاسایی تیایاندا باڵادەست بن. هەروەک چۆن کاتێک خێزانەکە بە مەرج: [ئێستا ئێوە ئازادن، بەڵام قەت متمانەتان پێ ناکرێت.] پاش سێ ساڵ و نیو لە کەمپ ڕزگاریان دەبێت و بۆ شوێنی نیشتەجێبوونیان دەگەڕێنەوە، دەبینن زەمەن دابەش بووە: زەمەنی بەر لە کەمپ و زەمەنی پاش کەمپ. چیدی نیگاکان و هەڵسوکەوتەکان وەک پێشوو نین و ئیتر ئەمان وەک غەریبەیەک تەماشا دەکرێن، لەوەیش پتر؛ وەک خیانەتکار و جاسووس.\nئەم دۆخە نائاسایییە درێژەی هەیە: کاتێک باوک پاش ساڵانێک بەر دەبێت و دەگەڕێتەوە، ئەو جگە لە پیاوێکی خەمۆک و بێدەنگ هیچی تر نییە، شکست بە چاوەڕوانیی ژن و منداڵەکانی دەهێنێت، ئەو بینایەی لەسەر گەڕانەوە و ئامادەیی ئەو لە ماڵدا بنیادیان نابوو؛ دەڕووخێت: نائومێد و تەنگەتاون لەوەی بە مێرد، لەوەی بە باوک، بانگی بکەن. بە سەعات لە لێواری تەختەخەو دادەنیشێت و لە پەنجەرە دەڕوانێت، وەک ئەوەی بە نیازی ڕوودانی شتێک بێت. شەوان بە دەم وڕێنە و مۆتەکە خەبەری دەبێتەوە و هاوار دەکات. ئەو لە هەر هەستێکی ئینسانی خاڵی کراوەتەوە و وەک بوونەوەرێکی حەپەساو و بێهیوا، کە ئیمکانی دووبارە میقاتکردنەوەی لەگەڵ ژیان و دەوربەردا نزیک بە مەحاڵە، بەناو ماڵدا دێت و دەچێت. هەست دەکات لەژێر چاودێریدایە و هەر ساتێک بە بیانووی چەند پرسیارێک، ئەگەری ئەوە هەیە بە نەعل و ڕۆبی حەمامەوە بیبەن.\nئۆتسوکا لە هەردوو ڕۆمانەکەیدا، بە ئیشتیها و حەزێکی سەرڕێژ، لە باسکردنی حاڵی خەڵکانی ڕەشوڕووتی ژاپۆنی و خولقاندنی ئەدەبێکی زەرووری و نەمر، بێتاقەت و وەڕز نابێت. ئەو لە پێناو بە دەستهێنانی داوای بازاڕ و بە گوتەی ئەدۆڕنۆ «پیشەسازیی کولتوور»دا میکیاژ و جوانکاریی بۆ ئازار و ئەتککردن و سووکایەتییەکان ناکات. کاری ئەو دیکۆمێنتاری و پاراستنیش نییە، گەرچی ئەو ئەرکانەیش هەڵدەگرێت و زیادتریش، بەر لە هەر شت کاری ئەو ڕۆماننووسینە و پێشاندانی بڕگەیەکە لە مێژوو، بڕگەیەک لە غەدر و ناعەدالەتی، لە فۆڕم و سیاقێکی گەردوونیدا.\n*کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو، جولی ئۆتسوکا، و. لە ئینگلیزییەوە: ژوان شوانی، بڵاوکراوەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم ٢٠١٦.\nBaxtiar Hama Sur, Japan, Julie Utsuka,


هەڵاوسانی ئابوری لە ئێران لە سەدا چل و دووی تێپەڕاند – هەواڵی سۆرانی\nهەڵاوسانی ئابووری لە ئێران رێژەی لە سەدا ٤٢ی تێپەڕاندووە و لەلایەکی تریش دەیان هەزار کرێکار چەند مانگە حەقدەستی کاریاریان وەرنەگرتووە.\nئامارە بڵاوکراوەکانی ناوەندی ئاماری ئێران سەبارەت بە رەوشی هەڵاوسانی ئابووری لە مانگی رابردوو، نیشانی دەدات کە رێژەی هەڵاوسانی ئابووری لە چاو مانگی رابردوودا لە سەدا ١/٨ زیاتر بووە و گەیشتوتە لە سەدا ٤٢/٢. ڕێژەی هەڵاوسانی ئابووری نوقتە بە نوقتە کە هەڵاوسان لە نێوان هەر مانگ لە چاو هەمان مانگ لە ساڵی پێشووی هەڵدەسەنگێنێت بە گشتی لە سەدا ٤١/٦، واتای ئەم ژمارە ئەوەیە کە هەر بنەماڵەیەک لە ئێراندا لەمانگی موردادی ئەمساڵ لە سەدا ٤١/٦ زیاتر لە مانگی موردادی ساڵی رابردوو بۆ کڕینی شتومەک و خزمەتگوزاری هاوشێوە پارەی داوە.\nهەر چەندە رژیمی ئێران هەوڵدەدات بە لادانی بەرپرسیارەتی لە سەر خۆی هەڵاوسانی ئابووری بخاتە ئەستۆی گەمارۆ ئابووریەکانی ئامریکا بەڵام شارەزایانی ئابووری گەندەڵی و سیستمی سیاسی و ئابووری رژیمی داگیرکەری ئێران بە هۆکاری سەرەکی داڕمانی ئابووری لەو وڵاتەدا دەزانن.\nبە تەشەنەسەندنی هەڵاوسانی ئابووری کرێکاران و چینی کەمدەرامەت زیاترین زیانیان بەر دەکەوێت. بە قووڵبوونەوەی قەیرانی ئابووری لە ئێران کۆمپانیا و کارگەکان لە بەر ئەوەی تووشی زەرەروزیان بوون، داخراون یا بەشێکیان چالاک نییە. بەشێکی بەرچاو لەو کارگە و کۆمپانیانە ناتوانن حەقدەستی کرێکارەکانیان بدەن.\nئاژانسەکانی هەواڵی سەربە رژیمی ئێران دوایین ئامارەكان لە دەستپێكی ئەمساڵەوە تا ١٥ی ئەم مانگە دەری دەخەن، هەزار و دووسەد و شەست و دوو كارگە بۆ بەردەوامیدان بە كارەكانیان تووشی گرفت بوون.\nهەر لەو ماوەیەدا، هەزار وسەد و نەوەد و سێ كارگەش بەهۆی قەیرانی ئابوری و گرفتەكانیانەوە نەیانتوانیوە حەقدەستی زیاتر لە سەد و سی هەزار كرێكاریان بدەن.\nبەپێی ئامارەكان كارگەكان لە هەر سی و یەک پارێزگای ئێران كێشەیان هەیە بۆ پێدانی حەقدەستی كرێكارەكانیان و زیاترین حەقدەستی دوا كەوتووی کرێکاران لە پارێزگای تارانە كە بە گشتی حەقدەستی ١٧ هەزار و ٢٧١ كرێكار دوا كەوتووە.\nلە رۆژهەڵاتی کوردستان و لە پارێزگای ئورمیە؛ هەشت هەزار و ١١٣٤ كرێكار لە ٣٥ كارگە، پارێزگای ئیلام؛ سێ هەزار و ١٨٥ كرێكار لە ٥٠ كارگە، پارێزگای سنە؛ سێ هەزار و ٧٩٧ كرێكار لە٥٤ كارگە، پارێزگای كرماشان؛ دوو هەزار و ٧٥٥ كرێكار لە٢٧كارگە و كرێكاران حەقدەستی چەند مانگی رابردوویان وەر نەگرتووە.\nئێران، دابەشکردنی مادەی هۆشبەر لە دەرمانخانەکاندا کاردانەوەی لێکەوتەوە\nسکرتێری ئاژانسی وزەی ئەتۆمی گەیشتە تاران


چیڕۆک و مه‌عریفه.\nکاتێک ده‌ڵێین چیرۆک مه‌عریفه‌یه، یان چیرۆکنووس مه‌عریفه به‌رهه‌مده‌هێنێ، پرسه‌که وا به‌و ڕاسته‌وخۆیی و ساکارییه ناکه‌وێته‌وه، وه‌ک هه‌ندێک بۆیچوون. ئه‌م ئیدیعایه به‌و واتایه نییه، گوایه چیر‌ۆکه‌کان ئاوێنه‌ی پێشکه‌وتنی زانست و هونه‌رن بن، یان زانست و ته‌کنۆلۆجیای سه‌رده‌میان به‌رهه‌مهێنابێ. خۆ ژانری چیرۆک تێوری زانستی و کارگه‌ی به‌رهه‌مهێن نییه، تاکو چیرۆکنووس به خۆیدا ڕابپه‌رموێت و به خوێنه‌رانی خۆی بڵێ، مژده‌تان ده‌ده‌مێ، له‌مه‌و‌دوا چیدی پێویستیتان به خوێندنه‌وه و خۆ پێگه‌یاندن نابێت. وه‌رن لێره له نێو دێڕی کۆچیرۆکه‌کانه‌وه به زانست و مه‌عریفه شادببن! نا، پرۆسێسه‌که به‌و میکانیزمه ئاسانه به‌ڕێوه‌ناچێ.\nئه‌وه‌نده هه‌یه ئه‌و مه‌عریفه و زانسته‌ی که چیرۆکنووس به دێژایی ته‌مه‌نی خۆی، وه‌ک ئه‌زموونی ژیان، له‌بان یه‌ک هه‌ڵیچنیون، له پاڵ ئه‌و زانستانه‌ی له قۆناغه‌کانی خوێندندا فێریان بووه، له‌ته‌ک ئه‌و شاره‌زاییه‌ی له ئه‌نجامی خوێندنه‌وه و به‌شوێنداچوونی به‌رده‌وام، هه‌م له ڕشته‌که‌ی خۆیدا و هه‌میش له بواره‌کانی دیکه‌دا به‌ده‌ستیهێناون، هاتووه له ده‌قی چیرۆک و ڕۆمانه‌کانیدا بۆ زمانی گوزارشت، هزر، شێواز، وێنه‌ی جوان و ته‌کنیک، به شێوه‌یه‌ک وه‌ریگێڕاون و به‌گه‌ڕیخستوون که پێشتر له پانتایی هیچ ده‌قێکی دیکه‌دا، به‌و جۆره به‌رچاو نه‌که‌وتوون.. ئه‌و ڕامان و داچه‌ڵه‌کینه‌ی که به کاریگه‌ریی ده‌قه‌کانی ئه‌و، تووشی خوێنه‌ر ده‌بێت و کار له ناخ و هه‌سته‌کانیان ده‌کات، پێشتر له لای نووسه‌ری دیکه به‌رچاو نه‌که‌وتوون.\nداهێنراوی ئه‌ده‌بی، وه‌ک ئامێرێکی نوێ کارناکات و به‌دیارناکه‌وێت، وه‌لێ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ی لێ ده‌کرێت، داهێنانی نوێ به بونیادی ده‌قه‌که‌وه دیاربێت، تاکو گه‌واهی ئه‌وه‌ی بۆ بدات، که نووسه‌رێکی به توانای خاوه‌نی ئه‌زموون و مه‌عریفه‌ی له‌پشته‌وه‌یه، که ده‌توانێ هه‌سته‌کانی خوێنه‌ر گه‌شه پێ بدات. ڕوانینی خوێنه‌ر بۆ دیارده‌کان و بۆ دنیا، له جاران جوانتر و قووڵتر بکات. خۆ به‌گه‌ڕخستنی زمان به شێوه‌یه‌کی نرتونوێ و سه‌رنجکێش و گه‌مه‌کردنی نوێ به وشه‌کان له بۆشاییه‌وه سه‌رهه‌ڵناده‌ن. به‌ڵکو ئه‌مانه له‌خۆیاندا، جۆره چالاکییه‌کن له پاشخانێکی تژی له مه‌عریفه‌وه سه‌ریانهه‌ڵداوه. وێڕای ئه‌وه‌ی، نووسه‌ر له نێو زماندا کنه و داهێنان ده‌کات و لای خۆیه‌وه په‌ره به زمان و به‌چێژی خوێنه‌ریش ده‌دات.\nله‌م به‌ستێنه‌دا، ئێمه پێویستیمان به پێناسه‌ی چیرۆک نابێت. وه‌لێ پێویستیمان به چاوگێڕانێک به چه‌مکی مه‌عریفه‌دا هه‌یه، تاکو شتێک له‌مه‌ڕ کارکردی ئه‌م چه‌مکه له‌سه‌ر هونه‌ری چیرۆک بزانین. پێش هه‌موو شتێک، سه‌رچاوه‌کانی فه‌رهه‌نگ و مه‌عریفه چک ناکه‌ن، به‌ڵکو به‌رده‌وام جۆگه‌له‌ی نوێیان تێده‌ڕژێ. هه‌رچی مه‌عریفه که‌ڵه‌که‌بووه‌که‌یشه گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت و ده‌وڵه‌مندتر ده‌بێت. هه‌روه‌ک بۆی هه‌یه هه‌ندێ جاریش ڕه‌تبکرێته‌وه. ئه‌وه‌تا به‌م دواییه، تێورییه‌که‌ی (دارۆین)، له‌مه‌ڕ ئه‌ڵقه ونبووه‌که‌ی نێوان مرۆڤ و مه‌یموون، پووشێکی تێکه‌وت، دوای ئه‌وه‌ی زانایانی ئه‌مریکا ئێسکه‌په‌یکه‌ری مرۆڤێکی زۆر کۆنیان دۆزییه‌وه.\nمارکسییه‌ک (وه‌ک نموونه) هه‌ڤۆته‌کانی مارکس به سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کیی مه‌عریفه ده‌زانێت. بۆیه هه‌رچی له‌ودیو مه‌تریالیزمی مێژووی و مه‌تریالیزمی دایه‌له‌کتیکه‌وه بێ، ئه‌و نایسه‌لمێنێ. ئه‌و پێی وایه کارکردی ئابووری و ملانێی به‌رده‌وامی نێوان چینه‌کان بزوێنه‌ری مێژوون. هه‌موو ڕێگه‌کانیش ده‌چنه‌وه سه‌ر ملانێی چینایه‌تی. دواجار کرێکاران سیستمی سه‌رمایه‌داری به سۆسیالیستی ده‌گۆڕن و دواڕۆژی مرۆڤایه‌تیش کۆمۆنیزمه.\nوه‌لێ به‌لای ئیماندارێکی موسوڵمانه‌وه، سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کیی مه‌عریفه قورئانی حه‌کیمه. دواترێ نۆره دێته سه‌ر سوننه‌تی محه‌مه‌د و ڕاوبۆچوونی ئیمامه‌کان. یه‌ک له باری ئیماندارێکی کریستیان، ئه‌ویش سه‌باره‌ت به پرسی مه‌عریفه سه‌رچاوه‌ی خۆی هه‌یه. که‌چی ڕه‌نگه فرۆیدییه‌ک هیچ کام له‌مانه به سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کیی مه‌عریفه نه‌زانێ. وه‌لێ کاتێک مارکسییه‌ک، یان ئیماندارێکی موسوڵمان، یان کریستیانێک لێی ده‌قه‌ومێ و به نه‌خۆشییه‌کی ده‌روونی گرفتار ده‌بێت، به‌ناچاری ڕوو له (کلینیک)ی شیکاره‌ده‌روونییه‌که‌ی له‌مه‌ڕ فرۆید، یان قوتابییانی فرۆید ده‌کات.\nبه‌سه‌رێکی دیکه، زۆرێک له‌م خاوه‌ن باوه‌ڕ و دیده جیاوازانه که له‌نێو کۆمه‌ڵدا هه‌ن، له‌و شاره‌زاییه‌ی که سه‌رده‌مێک کۆیانکردووه‌ته‌وه و به‌قووڵی باوه‌ڕیان پێی بووه په‌شیمان ده‌بنه‌وه. ده‌بینی له‌پڕێکدا گۆڕانێکی گه‌وهه‌ریی ئه‌وتۆ له زه‌ینی مارکسییه‌کدا په‌یداده‌بێ، فه‌لسه‌فه‌ی مه‌تریالیزم و سه‌رمایه‌که‌ی له هه‌مبه‌ڕ کارل مارکس (که‌پیتاڵ) به ته‌زبیحێکی سه‌دویه‌ک ده‌نکی ده‌گۆرێته‌وه و باده‌داته‌وه سه‌ر ئایین و ده‌یکات به مه‌رجه‌عی سه‌ره‌کیی مه‌عریفه‌ی خۆی. یان ده‌بێته که‌سێکی وجودی.. ئیماندارێکیش باده‌داته‌وه و ده‌بێته مارکسی. زانای فیزیک ئه‌لبێرت ئانشتاین هه‌ر دیارده‌یه‌کی ده‌برده‌وه سه‌ر تێوری ڕێژه‌یی. ئه‌م هه‌موو ڕه‌ده‌ڵ و به‌ده‌ڵ و تێکه‌ولێکه‌یه‌یش نیشانه‌ی گومان، ڕاڕایی و نادڵنیایی مرۆڤه‌کانه. هه‌ر له ئه‌نجامی ئه‌م نادڵنیاییه‌ی مرۆڤیشه‌وه‌یه، که ئه‌م هه‌موو ڕێبازه سۆفیگه‌ری و فه‌لسه‌فییانه په‌یدابوون. که‌م سه‌رچاوه‌ی مه‌عریفیش هه‌یه هه‌موو لایه‌ک له‌سه‌ری کۆک بن.\nده‌شێ هه‌وڵی ڕامکردن و ڕاهێنان، یان گۆڕینی سروشت و هه‌ر‌چییه‌ک که له‌م سروشته‌دا ئاشکرا و په‌نهانه بۆ خێر و خۆشیی مرۆڤ، چاکترین پێناسه‌ی مه‌عریفه بێت. پرۆفیسۆر (یه‌حیا جه‌بر)، مه‌عریفه به‌سه‌ر سێ جه‌مسه‌ردا دابه‌ش ده‌کات. مه‌عریفه‌ی هه‌ستی، مه‌عریفه‌ی مێنتاڵی (عه‌قلی) و مه‌عریفه‌ی ئاخاوتن،(کلامي) بڕوانه: (دور المعرفة فی تشکیل الذات). له وتاری (ما وراء المعرفة) دا، (د. به‌لیغ حه‌مدی) پێی وایه، وه‌ک چۆن مه‌عریفه هه‌یه ئه‌ودیو مه‌عریفه‌یش (Metacognition) هه‌یه، ئه‌مه‌یش هه‌موو ئه‌و کردانه ده‌گرێته‌وه که تاک بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی خۆی ده‌یانگرێته‌به‌ر، له ڕه‌نگڕشتن و ڕاپه‌ڕاندنی ئه‌و نه‌خشه‌یه‌وه بگره، تا ده‌گاته چاره‌سه‌ری ته‌نگژه‌کان.\nهه‌رچۆنێک بێت مه‌عریفه به‌پێی قامووسی ئۆکسفۆرد، ((هه‌موو ئه‌و شاره‌زاییانه‌یه که تاک ده‌توانێت له‌ڕێ خوێندن و خوێندنه‌وه و ئه‌زموونی خۆیه‌وه پێیانبگات. ئه‌و زانیارییانه‌ی به درێژایی ته‌مه‌نی کۆیانده‌کاته‌وه، له پاڵ ئه‌و هه‌موو ئه‌زموونه‌ی که له بواری کاردا که‌ڵه‌که‌ی ده‌کات.)).


له‌لایه‌ن: - مونا ڕزگار - به‌روار: 2021-05-22-14:58:00 - کۆدی بابەت: 5480\nهۆکاری ئاوسانی دەست و قاچەکان چییە؟\nلەماوەی دووگیانیدا بەهۆی کۆبوونەوەی شلەکان لە خانەکاندا، بەگشتی دەست و قاچەکان کەمێک هەڵدەئاوسێن، ئەم ئاوسانە ئاساییە بەڵام ئەگەر حاڵەتەکە زۆر بوو و هەڵئاوسانەکە زۆر بوو ئەوا پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت.\nکەمێک ئاوسان بەهۆی کۆبوونەوەی شلەکان لەجەستەدا ئاساییه، گۆڕانکاری پێکهاتەی کیمیایی خوێنیش دەبێتە هۆی چوونە ناوەوەی بڕێک شلە بۆ ناو خانەکانی جەستە، هەروەها گەورەبوونی منداڵدان لەگەڵ گەشەی منداڵدا دەبێتە هۆی فشار خستنە سەر دەمارەکانی ناوچەی حەوز و دەمارەکانی تری جەستە.\nئەم فشارە، گەڕانەوەی خوێن دەوەستێنێت لە قاچەکاندا و دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ئەو شلانە لە قاچدا، هەر بۆیە ئەگەری ئاوسان لە سێ مانگی کۆتایی دووگیانیدا زیاترە\nهەروەها لەوانەیە ئاوسانی قاچ لەو ژنانەدا زیاتر بێت کە بڕێکی زۆر لە شلەی (ئەمینۆتیک)ـیان هەیە یاخود لە منداڵێک زیاتر لە سکیاندایە.\nئاوسان لە کۆتایی ڕۆژ و لە هاوینیشدا زیاترە، دوای منداڵبوون بەهۆی نەمانی شلەکانی جەستەوە ئاوسانەکە بەخێرای نامێنێت، چەند ڕۆژێک دوای منداڵبوون لەوانەیە زۆر میز بکەیت و عارەقی زۆریش بکەیتەوە ئەمە بەهۆی ئەوەوەیە کە شلەکانی جەستەت نامێنت دەریدەکەیت و ڕزگارت دەبێت لە ئاوسان.\nئاوسانی سووکی دەست و قاچەکان شتێکی ئاساییە و زۆر خانم لەماوەی دووگیانیدا وایان لێ دێت، بەڵام ئەگەر ڕووخسارت ئاوسا یاخود دەوروبەری چاوت ئاوسا ئەوا سەردانی پزیشک بکە، چونکە لەوانەیە ئەمە حاڵەتی بەرزی فشاری خوێن بێت لەماوەی دووگیانیدا کە مەترسیدارە.\nهەروەها ئەگەر ئاوسانی قاچێک لە قاچێکی تر زیاترە و یاخود لە قولە پێدا ئاوسانێکی نائاسایی هەبوو لەوانەیە نیشانە بێت بۆ کۆبوونەوەی خوێن لەوێدا و مەترسیدارە.\nچەند ڕێگایەک بۆ کەمکردنەوەی ئاوسان\nپاڵکەوتن لەسەر لا کاتێک بەلادا دەکەویت دەتوانیت فشاری سەر دەمارەکانی ناوچەی حەوز کەم بکەیتەوە و باشترە کە بەلای چەپیشدا پاڵکەویت و ئەگەریش لای ڕاست بێت کێشە نابێت گرنگ ئەوەیە بەلادا پاڵکەویت.\nقاچ نەخەیتە سەر قاچ کاتی دانیشتن لەسەر کورسی بەهیچ شێوەیەک قاچ مەخە سەر قاچ و قاچت ڕاکێشە و بیخە سەر شتێکی بەرز مێزێک یان شتێک .\nکاتی دانیشتن زوو زوو قاچەکانت ڕابکێشە، سەرەتا پاژنەی پێ و دواتر پەنجەکانت بە ئارامی ڕابکێشە تاکوو دەمارەکان و ماسولکەکان خاو ببنەوە.\nدوای ماوەیەک وەستان باشتر وایە کە دانیشیت، یان دوای ماوەیەک دانیشتن باشتر وایە کە هەستیتەوە، و زوو زوو پیاسە بکە تا بەجوانی خوێن بە دەمارەکاندا هاتووچۆ بکات.\nپێڵاوی گەورە لەپێ بکە و دوورکەوە لە بەرز و تەسک.\nئاوی باش بخۆرەوە، لەوانەیە لات سەیربێت بەڵام زۆر خواردنەوەی ئاو ڕێگری دەکات لە کۆبوونەوەی ئاو و ئاوسان.\nبەجوانی وەرزش بکە بەتایبەت ڕۆشتن و مەلەکردن، مانەوە لە ئاودا ئاوسان کەم دەکاتەوە بەتایبەت ئەگەر ئاوەکە تاکوو لای شانت بێت.\nخواردنی تەندروست بخۆ و دوورکەوە لە خواردنی خێرا.\nمەهێڵە کە ئاوسان بێتاقەتت بکات و کاتێک سەیری خۆت دەکەیت بە ناشرینی خۆت ببینیت چونکە تەنها ماوەیەکە و دوای منداڵبوون هەموو شتێک وەک جارانی لێ دێتەوە.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئاوسانی دەست و قاچەکان لەماوەی دووگیانیدا


گۆران هەڵەبجەیی/ ئەلبانیاکەی (ئەنوەر خۆجە) لە ئێستادا\nگۆران هەڵەبجەیی (ئەلبانیا)\nلە بەشی یەکەمدا ئاماژەم بە کەنار خستن و تەنیایی ڕژێمەکەی ئەنوەر خۆجە کرد.\nلێرەدا دەمەوێت هۆکارەکانی ئەو مەسەلەیە ڕوون بکەمەوە ،هاوکات ئاماژە بەوەش بدەم کە ئەو کەنارگیریە هەڵەی ئەلبانیەکان بووە یا وڵاتانی دیکە یاخود هەڵەو هوناهی هەمەلایەنە بووە.\nهەڵوەستەیەکیش لەسەر ئەو دەسکەوتانەش بکەم کە لەسەردەمی دەسەڵاتی حیزبی کاری ئەلبانیدا بۆ هاوڵاتیان بەدەست هاتبوون.\nسەرەتا لەوەوە دەست پێدەکەم کە دەمێک ئیتالیەکان لە ئاپریلی ١٩٣٩ دا ئەلبانیایان داگیر کرد .گەلی ئەلبانی هەر وەک چۆن لە ڕابردوودا تەسلیم بە داگیرکەرانی عوسمانی نەبوو،بەهەمان شێوە بەرەنگاریفاشیەکانی ئیتالیاو حکومتە کارتۆنیەکەی بوونەوە.\nئەم بەرەنگار بوونەوەیەش ئەنور خۆجە سەرکردایەتی کرد. بۆ ئەوەی مقاوەمەکە گشتگیر بێت و زۆربەی خەڵک بەشداری تێدا بکات ،وەک کەسێکی دڵسۆز بەئەزمونی سیاسی هەرجی هیزی سیاسی هەبوو لەبەرەیەکدا کۆی کردنەوە بە نێوی (بەرەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی ) کە لە سەبتەمبەری ١٩٤٢ ا دامەزرا. هەر لە سەرەتای داگیرکردنی ئەلبانیاوە ئەنوەر خۆجە بانگەوازێکی بۆ جوتیاران دەرکرد کە هەرچی دەغڵ ودانیان هەیە بیشارنەوەو نەیدەنە فاشەیەکان. ساڵێک دواتر سوپایەکی بەرەنگاربوونەوە دامەزرا بەنێوی (سوپای ڕزگاری نیشتمانی ) کە زۆربەی ئەندامەکانی شیوعی بوون.ئەم بەرەیە توانی زیانێکی زۆر بە فاشەیەکان بگەیەنێت ،بەشێوەیەکی سەرسوڕهێنەر و لە ماوەیەکی کەمدا هەموو ئەلبانیا ڕزگارکرا.\nنەک هەر ئەمە بەڵکو شوعیەکانی ئەلبانیا هاوکاریەکی جددی بوون بۆ تیتۆ لە دژی نازیەکان و وەک (پارتی زان )بەشداری چالاکیان هەبوو لەو دیو سنوورەوە.\nتەنانەت خودی تیتۆ ئەم هاوکاریەی بەرزنرخاندبوو وە سوپاسی شوعیەکانی ئەلبانیای کردبوو.\nساڵی ١٩٤٤ تیرینای پایتەخت ڕزگار کرا ،بەمەش جەنگ لە ئەلبانیا کۆتایی هات .وەک چۆن تیتۆ لە یۆگۆسلاڤیا سونبڵی بەرخوردان و مقاومەت بوو دژی نازیەکان ، بەهەمان شێوەش لە ئەلبانیا ئەنوەر خۆجە داهێنەرو داینەمۆو ڕابەری ئەو مقاوەمەتە بوو دژی فاشیەکان ،بۆیە خاوەنیشەعبیەتێکی زۆر وسەرکردەیەکی خۆشەویست بوو.\nئەوە بوو دوای جەنگ سیستەمی سیاسی وڵات لە پادشایەتیەوە گۆردرا بۆ کۆماری (کۆماری ئەلبانیای شۆشیالستی)لە یەکەم هەڵژاردنی دوای جەنگدا ،حیزبی (کاری ئەلبانی) واتە شوعیەکان ڕێژەی ٪٩٣ یان بەدەست هێنا.\nلەهاوکاریەوە بۆ دژایەتی\nلە دوای کۆتایی جەنگی دوومی جیهانی پەیوەندی نیوان یۆغۆسلاڤیاو ئەلبانیا چوە ئاستێکی باڵاوە و زۆر بواری گرتەوە، بەتایبەت ئابووری و کشتوکاڵی. بەڵام ئەم پەیوەندیە زۆری نەخایاندو کیشەی مەزن کەوتە نێوانیانەوە.\nدوو فاکتەر هەبوو کە سەرچاوەی ئەو کێشانە بوون : یەکەم ئەوە کۆنگرەیە بوو کە حیزبی شێوعی ئەلبانی بەستی (کۆنگری دوو) کە تێیدا داوای (کۆماری ئەلبانیای مەزن) کرا. ئەمەش یانی گەڕانەوەی ئەو دەڤەرە سنووریانەی کە لەژێر دەسەڵاتی یۆگۆسلاڤیادابوون ،بەتایبەتی (کۆسۆڤۆ).تیتۆ بەم بڕیارە زۆر تووڕەو نیگەران بوو .چونکە وای دانابوو لە ئایندەدا ئەلبانیاش بکات بە بەشێک لە یۆگۆسلاڤیا .جا ئەو بڕیارەی کۆنگری دووی شوعیەکانی ئەلبانیا هەموو ئامانج وپلانەکانی تیتۆی لە گۆڕنا . سەرەتا تیتۆ دەیویست بە شێوازی دبلۆماسی ئەلبانیەکان پەشیمان بکاتەوەو قایلیان بکات بینە ناو ئەو قەوارەوە کە یۆگۆسلاڤیایان پێدەگووت. دەمێک بۆی دەرکەوت کە ئەو ڕێگەیە بەرهەمی نیە ،ئەوجا کەوتە دژایەتیان .\nهۆکارێکی دیکە ئەوەبوو ڕێکەوتنێکی ئابووری لە نێوانیاندا هەبوو . لەوەدا ئەلبانیەکان بۆیان ڕوونبوویەوە کە ئەم هاوکاریە ئابوریە وەک هاوکاریە ئابوریەکەی نیوان ئیتالیای فاشی و حکومەتە کارتۆنیەکەی ئەلبانیا وایە کە بەسودی ئیتالیەکان شکابوویەوە .لەمەشدا تیتۆ سوودمەندی مەزن بوو .ئەلبانیەکانیشنەک سود بەڵکو زیانیان بەرکەوت.بۆیە ئەلبانیەکان ویستیان ڕاستی بکەنەوە ،لێ یۆگۆسلاڤیا ڕازی نەبوو. ئیدی پەیوەندیەکانیان گەشتە ئاستی دابڕان و هاوکات دژایەتیش.


بە شایەتیی گردەکەی شاری حەلەب\nهەموو کوردستان، مەیدانی خاکفرۆشان نییە!\nتەمموز 24, 2020\nمێژووی راستەقینەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەو رادەیەش کە دەڵێن خوێنی لێ ناچۆڕێت؛ راستیەکەیتان دەوێ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وەختی خۆی لانکەی پێکەوژیانی ئاشتیانە بووە؛ نموونەیەکی هەرە جوانیشی سەردەمی دەسەڵاتی ئەیوبیەکان بووە.\nوا نۆ ساڵە شەڕی ناوخۆ بەرۆکی سووریای گرتووە و بڕستی لێ بڕیوە؛ شەڕەکە بووەتە شەڕی دینو دینزاو هۆز و نەتەوەی جیاجیا؛ هەندێ کەس دەڵێن گوایە ئەوە ١٥٠٠ ساڵە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شەڕی لێ نەبڕاوە و خەڵکی ناوچەکە خوویان پێوە گرتووە و، ئەوەندە لە دابونەریتی خۆیاندا داچەقیون، بەرەوە نوێبوونەوە و بووژانەوە و مۆدرنیزاسیۆن هەنگاویان پێ هەڵناگیرێت.\nراستە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا جاروبار شەڕە دین و شەڕە نەتەوە و شەڕە هۆز هەڵدەگیرسا بەڵام هەرهەمووی بەسەریەکەوە ناگتە چارەکێکی ئەم شەڕ و ئاژاوە بەرفراوانەی ئێستا، کە بەرهەمی ئەورووپایە و پاش دامەزرانی دەڵەت‌نەتەوە عەرەبەکان لە دوای دووەم شەڕە گەوەرەی جهان، شەڕەی ئەوەندەی دی قووڵ بووەوە، بە تایبەت کە شەڕی ناوخۆی لوبنان هەڵگیرسا و عێراق کەوتە بن دەستی ئەمەریکا (٢٠٠٣)، شەڕە دین و شەڕە نەتەوە هەربەجارێ بووە بابەتێکی باو.\nئەو دەسەڵاتدارە کوردە سوننەمەزهەبانەی لە سەدەکانی ناوەڕاستدا حوکمی سووریایان دەکرد، رەچاوی خەڵکە شیعەکەی بندەستی خۆیانیان دەکرد و، خسن (مەزارگە) و گۆڕە پیرۆزکانی شیعەکانیشیان بۆ دەپاراستن.\nبۆ نموونە گردێکی نزیک شاری حەلەبی سووریا، مەزارگەیەکی لێیە کە هەتا ئێستایش ماوەتەوە؛ سەدەی سێزدەهەمی زایینی، زایەر غازی (١١٧٢ – ١٢١٦ـی زایینی)، کوڕی سەلاحەدین ئەیوبی هەڵسا کردی بە یەکەم خسن و مەزاری سەرتانسەری شام (سووریا)؛ بە فەرمانی زایەر غازی کە خۆی کوردێکی سوننەمەزهەب بوو، سەردەری خسن (مەزارگە)کە هەم ناوی چوار خەلیفەی لێ نەخشێندراوە هەم دوانزە ئیمامی شیعەکان؛ لە بنەوەیشی نووسراوە: هاوەڵان و ئەسحابەی پێغەمبەر، خوایان لێ رازی.\nئەوە نموونەیەکی پێکەوەژیانی ئاشتیانەیە لەو سەردەمە ئاڵۆزەدا و، کورد گوتەنی مشت نموونەی خەروارە؛ ئەو دەسەڵاتدارە کوردە بەو کارەی خۆی شێعە و سوننەی لە شەڕ و تێکگیران دوورە دەخستەوە؛ جا بۆیە رەوا نیە بڵێین رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەتا بووە هەروا بووە و هەرواش دەبێ!ئێڵخانەکان، بنەماڵەیەکی سەردەستی مەغۆل بوون؛ کە بوون بە ئیسلام دەستیان کردە بووژاندنەوەی وڵات و شێوازێکی وەکو رینیسانسەکەی ئیتالیایان گرتە بەر و ئاوەڕێکی چاکیان لە هونەر و زانست دایەوە؛ ئەو شێوازە هەتا سەروبەندی عوسمانیەکانیش مابوو؛ کە مۆدیرنیزاسیۆن و نوێبوونەوەی سیاسەت هاتە گۆڕێ، چێوەشێوکەدانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش دەستی پێکرد؛ شێعە و سوننە کەوتنە وێزەی یەکتر؛ دینەکان لێک هان دران؛ نەتەوەکانیان بەگژ یەکدا کرد و تۆوی ئاژاوە و دووبەرەکی و چەندبەرەکی چێندرایەوە.


وڵاتە زلهێزەکان ڤاکسینەکە قۆرخ دەکەن\nژمارەیەکی زۆری ڤاکسینە نوێیەکە تائێستا لەلایەن وڵاتە دەوڵەمەندەکانەوە کڕدراون لەکاتێکدا ژمارەیەکی کەم دەمێنێتەوە بۆ وڵاتە تازەپێگەشتووەکان کە لەهەر (١٠) کەسێک نۆ کەس رزگار دەکات لەتووشبوون بەڤایرۆسی کۆرۆنا.\nبەپێی راپۆرتێکی رێکخراوێکی بەریتانی، چەند وڵاتێکی زلهێز زیاتر لەیەک ملیار دانە ڤاکسینە ئەڵمانی-ئەمریکیەکەیان کڕیوە، کە تەنها لەسەدا ١٤٪ی دانیشتوانی جیهان پێکدەهێنن.\nلەدووشەممەی رابردوودا کۆمپانیای فایزەری ئەمریکی و بایۆنتێکی ئەڵمانی رایانگەیاند ڤاکیسنەکەیان لەقۆناغی سێ و کۆتاییدایەو لەسەدا ٩٠٪ کاریگەریی هەیە.\nفایزەر رایگەیاند زیاد لە یەک ملیار دانە دروستدەکەن تاکۆتایی ٢٠٢١ و دابەشکردنیش دەکەوێتە کۆتای ئەمساڵەوە.\nتا ئێستا دیار نییە نرخی ڤاکسینەکە چەند دەبێت لەبازاڕەکاندا، بەڵام بەپێی ئەو رێکەوتنانەی کراوە لەگەڵ کۆمپانیاکەدا نرخەکەی لەهەر وڵاتێکدا دەگۆڕێت.\nتائێستا چەند وڵات کڕیویانە؟\nبەپێی راپۆرتێکی رێکخراوی (گڵۆباڵ جەستس ناو)ی بەریتانی، تائێستا لەسەدا ٨٠٪ی ڤاکسینەکە لەلایەن حکومەتە زەبەلاحەکانی جیهانەوە کڕدراون کەزیاترە لە یەک ملیار دانە.\nچەند مامەڵەیەکی گەورە کراوە لەلایەن ئەمریکا، یەکێتی ئەوروپا، بەریتانیا، هەروەها چەند وڵاتێکی ترەوە، ئەمریکا لەمانگی تەمموزی ئەمساڵ رێککەوتنی لەگەڵ فایزەر ئەنجامدا لەحاڵەتی سەرکەوتنی ڤاکسینەکە بەکڕینی (١٠٠) ملیۆن دانەو بژاردەی کڕینی (٥٠٠) ملیۆن دانەی تر.\nیەکێتی ئەوروپاش، کە پێکهاتووە لە (٢٧) وڵات، کڕینی (٢٠٠) ملیۆن دانەی یەکلاییکردووەتەوە لەگەڵ بژاردەی کڕینی (١٠٠) ملیۆنی تردا، لەکاتێکدا بەریتانیا تائێستا (٤٠) ملیۆنی لەمامەڵەکەدا بۆ خۆی مسۆگەر کردووە.\nلەشەممەی رابردوودا ئیسرائیل رایگەیاند گرێبەستێکی کردووە لەگەڵ کۆمپانیای فایزەر بۆ کڕینی هەشت ملیۆن دانە بۆ نزیکەی نۆ ملیۆن لەدانیشتوانەکەی.\nبەهۆی کڕینی پێشوەختەی ئەم وڵاتانەوە، هەلێکی کەم ماوەتەوە بۆ زۆربەی وڵاتەکانی تر کەبتوانن ڤاکسینەکە دەستبخەن.\n«پێدەچێت لەچەند هەفتەی داهاتوودا فایزەر کۆمەڵێک دانە بخاتە بەردەم وڵاتە تازە پێگەشتووەکان، بەڵام بەئەگەرێکی زۆرەوە ئەم ژمارەیە بەشێکی کەم دەبێت لەوەی بەرهەمدەهێنرێت»، لە راپۆرتەکەدا ئاماژە بەمە کراوە.\nچەنێک بەرهەم دەهێنرێت؟\nئەم ڤاکسینە ئاماژەیەکی بەرچاوو گرنگە لەشەڕی دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە تائێستا بووەتە هۆی مردنی زیاتر لە یەک ملیۆن کەس و ئابووری جیهانی داڕووخاندووە.\nئەم ڤاکسینە جۆرێکی نوێیە و پێی دەوترێت ڤاکسینی (RNA) کە راهێنان بەسیستەمی بەرگری مرۆڤ دەکات تادژی ڤایرۆسەکە بجەنگێت. ڤاکسینەکە بەشێکی بچوکی کۆدی جیناتی ڤایرۆسەکەی تێدایەو ئەمەش وادەکات بەشێکی ڤایرۆسەکە لەجەستەدا دروست ببێت کە سیستەمی بەرگری وەک تەنێکی دەرەکی دەیناسێتەوەو هێرشی دەکاتەسەر.\nبەپێی راگەیاندراوی هەردوو کۆمپانیای بەرهەمهێن، تاکۆتایی ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە یەک ملیارو (٣٥) ملیۆن دانە بەرهەمدەهێنن و سەرەتای دەستپێکی دابەشکردنی ڤاکسینەکە دەکەوێتە کۆتایی ساڵەوە لەمانگی کانونی یەکەم.\nنرخەکەی چەند دەبێت؟\nبەپێی وتەی بەرپرسانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەکان، نرخی ڤاکسینەکە لەوڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر دەگۆڕێت، بەڵام هەوڵدەدەن نرخەکەی لەخوار «ئاستی ئاسایی مارکێتەکان» دابنێن.\n«چاوەڕوان دەکەم جیاوازی هەبێت لەنرخدا لەناوچە جیاوازەکانی جیهاندا»، رایان ریچاردسن، بەرپرسی بەشی ستراتیجی کۆمپانیای بایۆنتێک وای وت.\nچۆنیەتی بەکارهێنانی ڤاکسینەکە بەجۆرێکە دەبێت هەر کەسێک دوو جار بەکاری بهێنێت و ماوەی هەریەکێکیان سێ هەفتە بێت، بەو پێیەش هەموو کەسێک دوو دانەی پێویستە.\nبەپێی گرێبەستەکەی ئەمریکا کە لەگەڵ فایزەر ئیمزای کردووە، بۆ هەر ڤاکسینێک (١٩.٥) دۆلار دیاریکراوە، بەوپێیەش ئەمریکا دەبێت یەک ملیار و (٩٥٠) ملیۆن دۆلار بدات بۆ وەدەستخستنی (١٠٠) ملیۆن ڤاکسینەکە کە لەگرێبەستکەدا هاتووە.\nلەکۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لەهەینی رابردوو، مۆنسیف سلۆوی راوێژکاری باڵای حکومەتی ئەمریکا لەپرۆگرامی ڤاکسینی کۆرۆنا رایگەیاند ئیدارەی ترەمپ هیوای وایە (٢٠) ملیۆن هاووڵاتی دەرزی ڤاکسینی لێبدرێت لەمانگی کانونی یەکەمی ئەمساڵ و نزیکەی (٢٥) ملیۆن کەسی تر بۆ هەر مانگێک لەمانگەکانی ساڵی نوێ.\nبەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی رۆیتەرز، نرخی ڤاکسینەکە لەخوار (١٩.٥) دۆلارەوە دەبێت بۆ وڵاتە ئەوروپییەکان.\nبەرپرسێکی باڵای ئەوروپی کە بەشداربووە لەمامەڵەکانی یەکێتی ئەوروپاو کۆمپانیای بەرهەمهێن بە رۆیتەرزی راگەیاندووە نرخی ڤاکسینەکە بۆ وڵاتانی ئەوروپی لەخوار (١٩.٥) دۆلارەوە دەبێت، ئەمەش بەشێکی لەبەرئەوەی یەکێتی ئەوروپاو ئەڵمانیا هاوکاری داراییان تەرخانکردبوو بۆ بەرهمهێنانی ڤاکسینەکە.\nبەپێی راپۆرتێکی فاینانشڵ تایمز، ئەڵمانیا لەمانگی ئەیلولی ئەمساڵ (٣٧٥) ملیۆن یۆرۆی داوە بە بایۆنتێک لەمیانی بەرهەمهێنانی ڤاکسینەکە.\nبەرپرسە ئەوروپییەکە ئەوەی ئاشکراکردووە یەکێتی ئەوروپا رێککەوتووە لەسەر نرخێک کە لە (٢٠) دۆلارەوە نزیکترە وەک لە (١٠) دۆلار بۆ هەر دانەیەک، بەبێ ئەوەی نرخە دیاریکراوەکە ئاشکرابکات.\nهەردوو کۆمپانیای بەرهەمهێن لە دووشەممەی رابردوودا رایانگەیاند ڤاکسینەکە لەسەدا ٩٠٪ کاریگەری دەبێت و ئەو کەسەی وەریدەگرێت بەڕێژەیەکی بەرچاو بەدوور دەبێت لەڤایرۆسی کۆرۆنا.\nفایزەر و بایۆنتێک لەهەرسێ قۆناغی دروستکردندا ڤاکسینەکەیان لەسەر (٤٣) هەزار (٥٠٠) کەس تاقیکردووەتەوەو بەڕێژەیەکی بەرچاو سەرکەوتوو بووە، بێ هیچ سەرهەڵدانی کێشەیەکی بەرچاو لەتەندروستی بەشداربوواندا.\nرێکخراوی تەندروستی جیهانی رێژەی لەسەدا ٥٠٪ی دیاریکردووە بۆ کاریگەربوونی هەر ڤاکسینێک تاقبوڵ بکرێت و بەکاربهێنرێت.\nفایزەر و بایۆنتێک هێشتا قۆناغی تاقیکاری سێیان تەواو نەکردووە کەکۆتا قۆناغە، بۆیە مەترسی ئەوە هەیە رێژەی کاریگەربوونی دابەزێت، بەڵام زانایان پێیانوایە کاریگەرییەکەی لەکاتی بەکارهێنانیشدا زۆر لەسەروو لەسەدا ٥٠٪ەوە دەبێت، لەکاتێکدا ڤاکسینی ئەنفلەوەنزا تەنها لەسەدا ٤٠-٦٠٪ کاریگەرە.\nئوغور شاهین، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری بایۆنتێک لەچاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رۆژنامەی گاردیانی بەریتانی رایگەیاند ڤاکیسنەکە لەتوانایدا هەیە ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆتایی پێبهێنێت کەجیهانی تووشی کارەسات کرد لەساڵی ٢٠٢٠دا.\n«ئەگەر پرسیارەکە ئەوەبێت کەئایا دەتوانین ئەم پەتا جیهانییە بوەستێنین بەم ڤاکسینە، ئەوا وەڵامەکەم بەڵێ دەبێت، چونکە پێموایە تەنها پارێزگاری لەتووشبوونی نیشانە دیاریش کاریگەرییەکی بەرچاوی دەبێت»، شاهین وای وت.\nلایەنە نەزانراوەکانی چین؟\nڤاکسینەکە چەند لایەنێکی نەزانراوی هەیە، لەوانە کەنازانرێ ئاخۆ پارێزگاری هەمیشەیی دەبەخشێت یاخود وەک ڤاکسینی ئەنفلەوەنزا دەبێت هەموو ساڵێک بەکاربهێنرێت.\nهەروەها ئەوەش نازانرێت ئاخۆ ڤاکسینەکە رێگری دەکات لەگرتن و بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسەکە یان تەنها ناهێڵێت نەخۆش بکەویت، جگە لەوەی هێشتا دیار نییە ڤاکسینەکە چەنێک تۆکمەیە بۆ گروپە جیاوازەکانی تەمەن.\nلایەنێکی خراپی ڤاکسینەکە ئەوەیە دەبێت لەپلەی گەرمی ناقس ٨٠ (-٨٠) هەڵبگیرێت، کەئەمەش کارێکی سەختە لەکاتی دابەشکردن و گواستنەوەی بەرهەمەکە، هەروەها هەڵگرتنیشی لەچەند وڵاتێکی تازەپێگەشتوودا.\nئایا ڤاکسینی تر هەیە وەک ئەمە مژدەبەخش بێت؟\nنزیکەی (١٦) ڤاکسین هەن لەجیهاندا کەقۆناغی باشیان بڕیوە و چەند ڤاکسینێک لەوانە لە قۆناغی کۆتاییدان و بڕیارە بەمزووانە داتاکانیان بخەنەڕوو.\nچوارشەممەی رابردوو روسیا رایگەیاند ڤاکسینی سپەتنیک-٥ لەقۆناغی دووەمدا لەسەدا ٩٢٪ کاریگەری هەبووە کە لەسەر (١٦) هەزار کەس تاقیکراوەتەوەو بەمزووانەش قۆناغی سێ دەستپێدەکات بەبەشداری (٤٠) هەزار کەس لە (٢٩) کیلینیکی پزیشکی لەسەرتاسەری مۆسکۆ.\nڤاکسینە روسییەکە جۆرێکی ستانداردەو پێویستی بەوە نییە لەپلەی گەرمی زۆر نزمدا هەڵبگیرێت، ڤاکسینەکە جۆرێکی مردوو یان بێهیزکراوی ڤایرۆسی کۆرۆنای تێدایەو دەکرێتە جەستەوە تادواتر سیستەمی بەرگری بیناسێتەوەو بەئاسانی رووبەڕووی بوەستێتەوە.\nڤاکسینەکەی کۆمپانیای مۆدێرنای ئەمریکیش لەقۆناغی کۆتاییدایەو بڕیارە بەمزووانە داتاکانی لەسەر ڤاکسینەکە بخاتەڕوو کە لەهەمان جۆری ڤاکسیەنەکەی فایزەرو بایۆنتێکە.\nهەروەها ڤاکسینەکەی زانکۆی ئۆکسفۆردی بەریتانی بەهەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیای ئەسترازینکا هیوابەخشەو بڕیارە لەچەند هەفتەی داهاتوودا داتاکانیان ئاشکرا بکەن


هئو ماتی، تئیی بچ کۆهستانا اِنت - Balochistan Times\nآییئے همے وسواس رۆچ په رۆچ گێشتر بئیان اتنت، من وتی مُلک، کۆهستان، پوره یک کرنے بیت یله داتگ. هما مُلک، هما ڈێه و هما زمینئے سرئے نِشتگێن مردمان، بِلّ تُرے آ مرۆچی وڑ وڑێن جنجالانی آماچ اَنت، همایان منا یک پجّارے داتگ. نون بارێن آ مردم چۆن اَنت، چه بازێن بزّگی و لاچاریئے سپران و رند\nآییا وتی مُلک چۆناها کسانیا یله کرتگ‌اَت. بله درانڈێهی و درمُلکی نه‌اَت. په وانگ و زانگئے هاترا دگه یک مزنێن شهرێا وانڈه اَت. هر وهدا آییئے دلا هُلَّ کرت په کۆهستانئے ماهکانی و شپانی نپسان، مهتر هسنئے بانڈمئے سرئے نندگ و وتی مێتگئے ندارگ کنگ، یا رۆزردا سنگین چئوکئے سرا پتّائے لئیب کنگا\nگڑا بزان اے دگه رۆچا آییا وتی کلنڈێن بئیگُک بستگ‌اَت و دێم په کۆهستانا رهادگ اَت. آ تچۆکێن مردے نه‌اَت، بله وانگ و زانگا رند په لاپئے شۆهاز و کۆهستانئے زگرێن زهیران، رئو و آیی کرتگ‌اَت. برے مزنێن شهرا اَت و برے کۆهستانا. هر وهدے که آ سپرا ات، مُدام جێڑتی «اگن منی سپر تُشکے دراجتر ببیت، من دمانا چه وتی کۆهستانا سدان، پرچا که منا بازێن رئوگ و آیگ و دراج و دورێن راه و بندان سپر کنگ وشَّ نبیت.»\nبله په سرجمیا آییا وتی مُلک هما سالا یله کرت که کۆهستانا یک مزنێن هارے آتکگ‌اَت. اے ناجبّارێن هارا پورهێن کۆهستان مَلّت. اۆدئے مردمانی مال و دلوت، لۆگ و ڈگار، درست هارا تباه کرتنت. و همے هارا آییئے یک ناکۆے و یک ناکۆزاتکے و لهتێن سنگت هم مزنێن کئورئے آپا برتنت\nکۆهستانا چۆناها مدام شدیکی بوتگ، تنگدستی بوتگ، مردم گریب و بزّگ بوتگ‌اَنت. اۆدئے مردمانی مسترێن جێڑه بسّ همے بوتگ مرۆچیگێن نانا ورێن باندا هُدا مالکے، بسّ کاهُکے ورێن و راهُکے رئوێن. اگن همے کاهُکَ کُٹّنت، گڑا یک همساهگے، همراهے یا سیاد و وارسے په وام و بدلا کاهُکے دنت. اے اگن همے کاهُک و ناهُک چه وام و بدلئے دزرسا ڈنّ بوتگ‌اَنت گڑا زرور یک براتے، مسترێن چکّے یا لۆگئے کماشێا وتی دل ڈدّ کرتگ و دری مُلکان شتگ و دگه راجانی کرّا مزّوریے کرتگ، مات، پت، جن و چُکّے لاپ داتگ\nآ هم لاَپئے شۆهاز و چه کۆهستانئے بزّگی و لاچاریان وتا رکّێنگا چه وتی ڈێها دور شت و درپدر بوت. گۆن درمُلکیئے گیشّ و ولان آ چه وتی مُلک، وتی زبان و وتی دۆد و ربێدگان سِست، پرچا که مُلک وه چۆناها مُلکے نه‌اَت. وهدے آییا وتی مُلک یک برے یله کرت، پدا تان بلاهێن مدّتێا آییئے دلا نگوَشت که وتی مُلکا واپس ببان. زبان چه هما کرنا ڈالچار کنگ بوتگ‌اَت و پدا کۆهستانئے چُکّان هم چُشێن شهمێن کارے نکرتگ‌اَت که وتی زبانا بدارنت. سرکارا وَه چۆناها گنترێن کار کرتگ‌اَت په آیانی زبانئے گێشتر گار و بێگواه کنگا. پمێشکا آییا هچبر چُشێن هُبّ و واهگ نبوت که وتی زبانا بوانیت و بنبیسیت. وهدے په کار و مُزّوریا دگرانی مُلکا وانڈهَ بئے، ترا الّم په آیانی کَمپنی و دپتران کار کنگا، آیانی پُچّ و پۆشاک گوَرا کنگَ لۆٹنت. و همے وڑا آییا هم گۆن دگرانی پُچّ و پۆشاکان انچۆ آدت کرتگ‌اَت که پدا وتی پۆشاکی هچبر گوَرا نکرتنت\nاَربستان و آپریکایا بگر تان مگربی مُلکان، اے سی و هپت سالئے درمُلکیئے درپدریان، آ چۆ سڑتگێن دارئے وڑا کرتگ‌اَت، انچُش ورۆکان وارتگ‌اَت، گڈّیا بسّ آییئے کرّا ابێد چه یک نێمبُندگێن مارشتێا دگه هچّ پَشت نکپتگ‌اَت\nبسّ اییا مارت، منا یک وتنے هست‌اِنت، منا یک زبانے هست‌اِنت، منا یک راجے هست‌اِنت و منی راجا یک زمینے هست‌اِنت که هزاران سال همۆدا نِشتگ. بله کۆهستان مرۆچان جنگێئے آماچ اِنت، چُکّ جنگ و کُشگ بئیگا اَنت، چه وتی زمینئے سرا په زۆر کشّگ و درانڈێه کنگ بئیگا اَنت، یا لهتێن لالچ و لهتێن بیهار دئیگ بئیگا اَنت که سرکارئے زُلمئے سرا دپِش بند ببیت. آ همے مارشتان مدام آسئے وڑا کُٹێنت و آییئے تهئے آس گێشتر جمبور کرت که وتی ڈێها واترّ بکن، نون بسّ اِنت اینچُک درانڈێهی و درمُلکی\nیک رۆچ آییا کسّ هال ندات، نه درمُلکئے و نه وتی کۆهستانئے سنگت و مردم، بسّ وتی هالیکێن چادری چنڈت و دێم په وتی ڈێها رهادگ بوت. جُنزگا پێسر یک برے آییا وتی دلا سکّ جێڑت: «بگوَشان وتی مردمان و وتی سنگتان، نون بسّ اِنت منا درمُلکی، من وتی مُلکا رئوگَ لۆٹان، وتی زبانا هبر کنگَ لۆٹان، وتی پُچّ و پۆشاکان گوَرا کنگَ لۆٹان. بسّ اِنت دگه راجانی سرونان کپگ، وائے وتن و هُشکێن دار، انگتَ رئوان هُشکێن دارا پانگَ بان شرتر اِنت.»\nبله گۆن وت بچکندت و گوَشتی: «اِنّه، کسّا دلوارگ کنگَ نلۆٹان. من همے ڈئولا که وتا درانڈێه کرتگ‌اَت، همے وڑا کسّا هالَ ندئیان و دلوارگَ نکنان، رئوان وتی سرا کۆهستانئے دلبندا اێرَ کنان، وتی زمنیا، وتی هاکا ساهتے آرامَ کنان.»\nآییئے درمُلکیئے وسواس راست بوتنت، واکی کۆهستان نون بدل بوتگ‌اَت. آ دمک، آ شهر، آ بازار، آ مێتگان وتی رنگ بدل کرتگ‌اَت. مُلّا پاتُمها جنْگا پێسر مێتگ یله کرتگ‌اَت و آییئے مزنێن کَمپان ڈُرتگ و کپتگ‌اَت. مهتر هسن و نۆدانئے بازارئے مردمان جنْگا رند وتی بازار یله داتگ و کۆهستان وئیران کرتگ‌اَت. بله کۆهستانئے بامسارئے کئوش، رۆزرد، سیه‌گوات، ماهکانی، آسێن تبد، هامێن و هامێنئے ائولسرئے گترانگێن ناه تان بێگمجنگی پۆگس و چه سالئے ائولی هئورا رند میسّئے بۆ، درُست هما پێشیگێن وڑا اَتنت\nPrevious Postکبرستاناں دۆد هست


جۆرج مایکل - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nجۆرجس کیریاکۆس پانایۆتو (25 حوزەیران 1963 – 25 کانوونی یەکەم 2016)ناسراوبە جۆرج مایکل گۆرانیبێژ و گۆرانینووس وە تۆمارکەری دەنگی بەناوبانگی وڵاتی ئینگلتەرا و جیهان بوو. ناوبانگێکی زۆۆری بەهۆی گۆرانی کریسمسەوە بەدەست هێناوە و هاوکات لەشەوی کریسمسدا کۆچی دوایی کردووە. جۆرج بەهۆی گۆرانی کریسمسەوە بووە خاوەن هەوادارێکی زۆۆر کە تەنانەت هەندێکجار نازناوی گۆرانیێژی کریسمسیان لێنابوو و لە وڵاتانی ڕۆژهەڵات لەکاتی کریسمسدا پڕفرۆشترین گۆرانی بووە. لە تەواوی ژیانیدا توانیویەتی زیاد لە ١٠ میلیۆن کاسێت لەگۆرانیەکانی بفرۆشێت.\nیەکەم ئانگی خۆی مایکل لەنزیک ئەو قوتابخانەیە ئەنجامداوە کە پێشتر لێی خوێندبوو کە تێیدا چەند سەد کەسێک ئامادەی ئاهەنگەکە بوون. لەو ڕۆژەوە تاکو کۆتا ئاهەنگی گشتیان نە ئاهەنگی زۆۆر سەرکەوت و دانراوون و لەگشتیان ناوبانگێکی نوێی بەدەست هێناوە. یەکەم دەستپێکی گۆرانی وتنی لەگەڵ گۆرانی بێژی هاوڕێی ئەندرێ ڕیچڵی بووە. لەساڵی ١٩٨١ تاکو ١٩٨٦ بەردەوام بوون. لەدرێژایی ٣٠ ساڵی تەمەنیدا ٥ ئەلبوومی نێو ستۆدیۆ و ٣٨ گۆرانی جۆری کلیپ و ٤٠ گۆرانی بەشێوەی تاک وتوەتەوە و لەگەڵ کۆمەڵێک هونەرمەندی بەناوبانگ گۆرانی وتوە وەک هونەرمەندان (ڕیهام فڕانکلین، ئاڵتن جۆنز، ماری جێپڵێی، مۆتیا(.\nجۆرج خاوەن کۆمەڵێک خەڵاتە ئەوانیش ٣ خەڵاتی برێد ٢ خەڵاتی باشترین گۆرانیبێژی پیاوی بەریتانیا. ٤ خەڵاتی ئێم تی ڤی ٤ خەڵاتی ئیڤڵ نۆڤێڵۆ ٣ خەڵاتی ئەمەریکان میوزیک ٨ جار کاندیدکراو بۆ خەڵاتی گرامی کە توانیویەتی ٢ جار بیباتەوە.\n^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری steinway نەدراوە\n^ "George Michael". Desert Island Discs. 5 October 2007. BBC Radio 4. لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە. پارامەترەکە |station= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=جۆرج_مایکل&oldid=700322»\nدواجار لە ١١:٣١ی ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:٣١ی ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


یەکە پیشەیییەکان لە پارێزگای سنە دادەخرێن\n12:21 - 26 خاکەلێوه 2719\nکوردستان میدیا: ١٥٩ یەکەی پیشەیی لە پارێزگای سنە ناکارایە و مۆڵەتی چالاکییان لێ وەرگیراوەتەوە.\nپەیمان ئەڵماسی، جێگری کاروباری پیشەیی لە ڕێکخراوی "پیشە، کانزا و بازرگانی" لە پارێزگای سنە، رایگەیاندووە: لە سەرجەم ٧٩٨ یەکەی پیشەیی ئەو پارێزگایە، ٦٣٩ یەکە چالاک و نیوەچالاکن و ١٥٩ یەکە ناکاران و مۆڵەتی چالاکییان لێ وەرگیراوەتەوە.\nناچالاکبوونی یەکە پیشەیییەکان هۆکارێکی سەرەکین بۆ زۆربوونەوەی ڕێژەی بێکاری و کەمبوونەوەی دەرفەتی کار.\nسەرەڕای لەسەربوونی ڕێژەی بێکاریی پارێزگاکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە بەراورد لەگەڵ پارێزگاکانی دیکەی ئێران، داخران و ناچالاککردنی یەکە پیشەیییەکانیش فاکتەرگەلێکی کاریگەرن لەسەر پەرەسەندنی بێکارییەک کە بە شێوازی سیستماتیک لە لایەن ڕێژیمەوە هەوڵی بۆ دەدرێت.\nهەر لەم پێوەندییەدا عەلی عەبدولی، بەرپرسی گشتیی شارەکە پیشەیییەکانی پارێزگای ورمێ، لە وتووێژێکدا لەگەڵ ناوەندی هەواڵدەریی حکوومەتی "تەسنیم" ڕایگەیاندووە: بەپێی ئامارێک کە لە مانگی جۆزەردانی ساڵی ٩٧ کۆ کراوەتەوە، تەنیا نیوەی یەکە پیشەیییەکان چالاکن.\nهەروەها پێشتر بەرپرسی ژووری بازرگانیی ڕێژیمی ئێران ڕایگەیاندبوو، کە لەسەدا ٤٥ی یەکە پیشەیی و بەرهەمهێنانەکان لە ئێراندا بە هۆی نەبوونی تواناییی ماڵی و بارودۆخی نالەباری ئابووری داخراون یان بە شێوەی نیوەچڵ درێژە بە کارەکانیان دەدەن.


لە ئەڵمانیا دوو کەس لەنێو یانەیەکی شەوانە کوژران\nله ئه‌نجامی هێرشێكی چه‌كداریدا كه له یانه‌یه‌كی شه‌وانەی شاری كۆنستانزی ویلایه‌تی بادن-ڤویرتمبێرگی ئه‌ڵمانیا رووی دا، ئه‌نجامده‌ری هێرشه‌كه و كه‌سێك کوژران.\nله راگه‌یه‌نراوێكی هاوبه‌شدا كه له لایه‌ن پۆلیس و داواكاری گشتیی شاری كۆنستانزه‌وه بڵاوكراوه‌ته‌وه، باس له‌وه كراوه كه له ئه‌نجامی ئه‌و هێرشه‌دا كه كاته‌كانی به‌یانی ئه‌نجامدراوه كه‌سێك کوژراوە و، سێ كه‌سی دیكه‌ش برینداربوون.\nله راگه‌یه‌نراوه‌كه‌دا ئاماژه به‌وه كراوه كه دوای بیستی ده‌نگی ته‌قه ژماره‌یه‌كی زۆر له خه‌ڵكی كه‌وتوونه‌ته دڵه‌راوكێ و بیناكه‌یان چۆڵكردووه، یان هه‌وڵیانداوه خۆیان بشارنه‌وه، ئه‌نجامده‌ری هێرشه‌كه‌ش له میانی چوونه‌ده‌ره‌وه‌ی له یانه‌كه رووبه‌ڕووی پۆلیس بووه‌ته‌وه و برینداربووه، پاشان له نه‌خۆشخانه گیانی له‌ده‌ستداوه.\nله راگه‌یه‌نراوه‌كه‌دا باس له‌وه كراوه كه له هێرشەكه‌دا پۆلیسێك برینداربووه. هه‌روه‌ها ئاماژه به‌وه كراوه كه تا ئیستا نازانرێت كه‌سه‌كه بۆچی ئه‌و هێرشه‌ی ئه‌نجامداوه و، لێكۆلینه‌وه‌كانیش به‌رده‌وامن.\nبه هۆی ئه‌وه‌ی كه نازانرێت هێرشه‌كه به ته‌نها ئه‌نجامدراوه یان نا، تیمی تایبه‌تی پۆلیس و هێلیكۆپته‌ر ره‌وانه‌ی شوێنی رووداوه‌كه كران.


وتووێژی پۆل:خودا ڕۆمییەکان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوتووێژی پۆل:خودا ڕۆمییەکان\nبەڕێزینە ویستم ڕای ئێوەش لە ئەم بارەوە بزانم.\nیەکەم؛ ناوی پۆلەکە بە خودا ڕۆمانییەکان، نووسراوە، ئایا ڕۆمانی دروستترە یان ڕۆمی؟ چونکە ئەمە وەرگێڕاوی Romanە کە خۆی ئاوڵناوە. من ڕۆمیم پێ دروستترێکە، لە وێژەی کۆنی کوردیشدا ھەر ڕۆمی نووسراوە.\nدووھەم؛ خودا ڕۆمییەکان، ناوی یۆنانیشیان ھەیە، لە ڕستیدا ھاوسەنگی یۆنانیشیان ھەیە، کە سەرنجی پێنەدراوە؛ وەکوو ڤینووس و ئافرۆدیت یان ژووپیتەر و زیئوس و...\nسێهەم؛ خودا نێرینە و مێینەکان (god & goddesses) لە یەکتری جیا نەکراونەتەوە، بە ڕای ئێوە بۆ خودا مێینەکان چ ناوێک بە کار بهێنین؟\nپیرەھەڵۆ گیان ئەمە شتێکی پسپۆرانەیە. وەکی بزانی لە ویکییەکانی تردا بۆ ئەم مەبەستە چییان کردووە؟ (ئینگلیزی، فارسی و ...)--چالاکوتووێژ ١٤:٣٨, ١٨ ئاب ٢٠١٢ (UTC)\nئەرێ کۆدی واژووکەشت ھەڵەی تێدایە تکایە </sup> بە دوای کۆدی واژووکەت زیاد بکە. سپاس.--چالاکوتووێژ ١٤:٤٢, ١٨ ئاب ٢٠١٢ (UTC)\nدەست خۆش کاک پیرەھەڵۆ تێبینی یەکەت لە جێی خۆیەتی بە ڕای من ناوەکەیان بگۆڕدرێت بۆ (خواکانی ڕۆم) جوانتر و دروستترە چونکە وشەی (خودا) فارسەکان زۆر بە کاری دەھێنن، ھەرچەندە بەشێکی زۆری ناوچە کوردیەکان ھەمان وشە بەکار دەھێنن بەڵام دانانی وشەی (خوا) لە جێی (خودا) باشترە و ھەروەھا کوردیترە، حاجی قادری کۆییش ھۆنراوەیەکی ھەیە لەسەر ئەم باسە کە لە قۆناغی ناوەندی خوێندوومە بەڵام بەداخەوە ئێستا ھەرچەندم کرد بیرم نەکەوتەوە، تەنھا ئەوەم بیر ماوە مامۆستاکەمان گووتی مەبەستی حاجی لێرەدا ئەوەیە (خودا) بەکارمەھێنن خۆمانە نیە (کوردی نیە) (خوا) بەکاربێنن خۆمانەیە (مەبەستی ئەوەیە کوردییە)،\nئەگەر (خواکانی رۆم) یشتان بەدڵ نەبوو دەکرێ بیگۆڕن بۆ (خواوەندەکانی رۆم) ئەمەش دەبێت. بۆ خوای نێرە و مێ یەش بە ئەمە تا ئێستا لە کوردی دا نەبووە، بەڵام دەتوانین خۆمان دروستیان بکەین، بە بڕوای من بۆ نێرە ھەر (خوا) بێت باشە بۆ مێ یەش (ماخۆ) بێت کە لە (مێ یە خوا)وە وەرمگرت، چونکە ئاسان دێتە سەر زمان وە لە کوردی کۆندا زۆر جار بە مانای (دایک و باوک،باوان،باپیران) ھاتووە، بە بەڵگەی ئەم پەندە کوردیە (مار بە ماخۆی نەچی حەرامە) کە لە ھەولێر و کۆیە زۆر باوە، واتە ئەگەر مار بە باوانی خۆی نەچێت دیارە بە حەڵاڵی لە دایک نەبووە، خواش لەبەر ئەوەی زۆر میھرەبانە بۆ مرۆڤ زیاتر لە دایک و باوک دەکرێ بۆ (مێ یە خوا) (ماخۆ) بەکاربھێنین. --Ferxwaz (وتووێژ) ١٤:٥٢, ١٨ ئاب ٢٠١٢ (UTC)\nبەڕێزینە چالاک و Ferxwaz سپاسی فراوان، بۆ دەرخستنی بۆچوونەکانتان،\nلە بارەی دروست کردنی ھاوسەنگ بۆ goddess ئەو وشەیەم (ماخۆ) بە لاوە جوانە، بەڵام با چاوەڕوان بکەین بزانین کەس لە تێکستێکدا وشەیەکی دیکەی نەبینیوە پێمان بڵێت. چون ئەو شتانەی کە لە ویکیپیدیادا دەینووسین، دەبێتە سەرچاوە بۆ ھەموان، بۆیە حەز ئەکەم ھەموان لە سەری قسە بکەن.\nبەڵام سەبارەت بە گواستنەوەی پەڕەکە بۆ خواکانی ڕۆم یان خواوەنەکانی ڕۆم لەگەڵتان نیم، چونکە لە ھەموو زمانەکاندا ڕۆمی بوە ئاوەڵناوە بۆ خودا، واتە خودایانێک کە لە ڕۆمن (خەڵکی ڕۆمن)، نە خودایانێک کە خودای ڕۆمن! بۆیە من خودا ڕۆمیەکانم پێ باشترە. لە بارەی وشەکانی خودا و خواشەوە، من ھەردووکیان بە یەک ئەندازە بە کوردی دەزانم و جیاوازیەکەیان لە زاراوەدا دەبینم. بە بڕوای من ئەم جیاوازیە ھەر دەگەڕێتەوە بۆ ساوینی پیتی د لە زاراوە کوردیەکاندا، بە تایبەت لە لای ئەردەڵانیەکان. ئەوەی کە ئاشکرایە کوردەکان کۆمەڵێک وشەی ھاوبەشیان لەگەڵ فارسەکاندا ھەیە کە تایبەت بە ھیچ کامیان نیە و بە ڕاستی ھاوبەشە. حاجی قادریش خۆی زۆرێك لە ئەم وشانەی بە کار ھێناوە. پیرەھەڵۆ (وتووێژ) ١٧:٢١, ١٨ ئاب ٢٠١٢ (UTC)\nبە یارمەتی خۆتان دەیگوێزمەوە بۆ خودا ڕۆمیەکان.Pirehelokan (وتووێژ) ٢٠:٥٢, ٢٠ ئاب ٢٠١٢ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژی_پۆل:خودا_ڕۆمییەکان&oldid=140621»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:٥٤ی ٢٠ی ئابی ٢٠١٢ نوێ کراوەتەوە.


عەتری فێنکی پیاوانە بۆ بەهار و هاوین | کانیاو\nبۆچی هەڵبژاردنی عەتری فێنکی پیاوانە بۆ بەهار و هاوین پێشنیار دەکرێت؟ بۆچی بۆنە تاڵ و ساردەکان لەگەڵ بۆی فێنک و ترش دەبێت جێی عەتری گەرم بگرێت؟ لەم بابەتەی کانیاو باش‌ترین بۆنە فێنکە پیاوانەکان‌تان پێدەناسێنین و ئێوە لەم بوارەدا ڕێنمایی دەکەین. لەگەڵ کانیاو هاوڕێ بن.\nڕێنمایی بۆ هەڵبژاردنی عەتری فێنکی پیاوانە\nهەڵبژاردنی عەتر، ئەویش لە ڕێی ئینتەرنێتەوە کارێکی تا ڕادەیەک سەختە. لەم بەشە لە بابەتەکەماندا ئەمانەوێ ڕێنمایی‌تان بکەین با بتوانن بە متمانەوە عەتری دڵخوازتان بکڕن. هەر وەرزێک بۆنی تایبەت بە خۆی هەیە و ناکرێ هەر لەو عەترەی کە لە هاویندا کەڵکی لێدەگیرێت، لە زستانیش‌دا بیدەن لە خۆتان. ئەم شتە دوو هۆکاری بەرچاوی هەیە:\nڕادەی بڵاو بوونەوەی بۆنی عەتری فێنک لە پاییز و زستان‌دا زۆر کەم دەبێتەوە.\nزۆرتر لە هەرکاتێکی تر دەبنە هۆی ئەوە کە خەڵک هەست بە سەرما بکەن.\nعەتری فێنکی پیاوانە: گونجاو بۆ بەهار\nبەهار پڕە لە بۆنی گوڵ و سەوزەیە کە هەموویان نیشانەی خۆشی و نەرم‌و نیانی بەهارن. لەبەر ئەوە دەبێت عەترێک هەڵبژێرن کە لە بۆنی خونچەی پڕتەقاڵ، گوڵ، ڕێحان و سەوزە کەڵک گیرابێت.\nعەتری فێنکی پیاوانە: گونجاو بۆ هاوین\nهاوین وەرزی گەشتنی میوە، گەرمای هەوا و پشوو دانە. کەوایە ئەگەر ئەتانەوێ لە گەرما ڕزگار بن، ئەو بۆنانە هەڵبژێرن کە بیری فێنکی مەلەی ناو دەریا و هەستی خۆش‌تان دەخاتەوە. بۆنی تورەنج، گوڵی ڕۆز، یاسەمەن و… دەتوانێت بۆ ئێوە هەڵبژاردەیەکی باش بێت.\nهەروەها ئەم بابتەش لەدەست مەدەن: 5 عەتری خانمانە بە بۆنی سووک و فێنک، گۆنجاو بۆ بەهار\nئەو بۆنە فێنکە پیاوانانە کە زۆر فرۆشراون\nئێستا کە خاڵە گرنگەکان لە هەڵبژاردنی عەتری فێنکی پیاوانەتان ناسی، باش وایە کە باشترین بۆنە پیاوانەکان‌تان پێ بناسێنین.\nبۆنی پیاوانەی هێرمێس\nکومپانیای هێرمێس ئەم عەترە فێنکە پیاوانەی لە سالی 2014 هێنا نێو بازاڕ. عەتری Tree De Hermes کە بۆ بەکارهێنانی ڕۆژانەی وەرزی بەهار و هاوین کەڵکی لێدەگیرێت، لە بنەماڵەی بۆنی سەرەخسەکانە. ئەگەر لایەنگری بۆنی دارن، پێشنیار دەکەین لەم عەترە بەن لە خۆتان. ئەو کاتەی کە هێرمێس لە جل و بەرگەکەتان ئەدەن، خێرا هەست بە بۆی پرتەقاڵ و گریپ فروت دەکەن.\nبۆنی شیرین، تون و فێنک\nپێکهاتەی بۆن: داری مزرەمەنی، خۆڵ و زەوی\nبۆنی پیاوانەی مون بلان\nیەکێک لە بەناوبانگ‌ترین کەسایەتیەکانی پیشەسازی دروست کردنی عەتر، لە ساڵی 2011 ئەم عەترەی دروست کرد و ڕەوانەی بازاڕی کرد. بە یەکەمجاری پژاندن، خێرا بۆنی ئوستۆخۆدوس، ئاناناس و نارنج لە دەور و بەری ئێوەدا بڵاو دەبێتەوە. ئەم تێکڵاوە سێ‌دانەیە، هەستی خۆشی و زینووبوونەوە دەبەخشێت.\nبۆنی فێنک و شیرین\nمزرەمەنی، میوە، گوڵ و دار\nبۆنی پیاوانەی هۆگۆباس\nئەگەر بە شوێن بۆنێکی پیاوانەدا دەگەڕین، کڕینی عەتری هۆگۆمەن لە براندی هۆگۆباس‌تان پێ پێشنیار دەکەین. لەبەر ئەوەی کە ئەم عەترە 6 سەعات بۆنی دەمێنێت و زۆریشە، لە بواری ئابووریەوە کڕینی ئەم عەترە زۆر گونجاوە.\nبۆنی تاڵ و فێنک\nگونجاو بۆ بەهار و هاوین\nبۆ یەکەمجار لە ساڵی 1995 ڕەوانەی بازاڕ بوو\nبۆنی پیاوانە دەیویداف\nبراندی سویسرایی دەیویداف عەتری زۆری دروست کردوە کە ئەم عەتری کوول واتێرەی هەر ماوەتەوە و دروست دەکرێت. ئەم عەترە بۆن‌خۆشە فێنکە بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1998 هاتە نێو بازاڕ. ئەم عەترە بەردەوام یەکێک لەو عەترە پیاوانە بوە کە زۆری لێ فرۆشراوە. دوای یەکەم پژاندنی کوول واتێر، هەست بە بۆی ئاوی دەریا، گژوگیای سەوز، نەعنا، ئوستۆخۆدوس و ڕۆزماری دەکەن. ئەم تێکڵاوە شیرین و تونە، وزە و هەست لە ئێوەدا دەباتە سەرەوە.\nتون، فێنک و خواردەمەنی\nپێکهاتەی بۆن: دار و ئێسمۆکی\nبیری حاڵ و هەوای دەریا ئەکەونەوە\nبۆنی پیاوانەی کێنزۆ\nئەم عەترەی کێنزۆ بۆنی فێنک و تونی هەیە کە دەتوانێت زۆربەی پیاوەکان ڕازی بکات. بە پژاندنی لوپار کێنزۆ، پێست یان جل‌وبەرگەکەتان هەست بە بۆی مزرەمەنی، بیباری دۆڵمە و لیمۆ دەکەن. ئەم تێکڵاوە شیرینە، شادی و دڵخۆشی لە ئێوەدا زۆر دەکات.\nجۆری بۆن: تون، فێنک و خواردەمەنی\nپێکهاتەی بۆن: مزرەمەنی و ئوقیانووس\nعەتری فێنکی پیاوانە: بۆنی پیاوانەی کێلوین کلاین\nئەگەر بەشوێن عەترێکی فێنک و بەڕۆژدا دەگەڕێن، پێشنیاری ئێمە عەتری پیاوانەی “be”، لە براندی کێلوین کلاینە. ئەم عەترە پیاوانە بۆ یەکەمجار لە سا‌ڵی 1996 هاتوەتە نێو بازاڕەوە.\nخاڵە گرنگەکان لە کەڵک گرتن لە عەتر و بۆن\nهیچ‌کات عەتر لە شوێنی گەرم و نمایی وەکو حەمام و ئاودەستخانە ڕامەگرن.\nبەر لە کەڵک گرتن لە عەتر پێستی خۆتان بە کرێم چەورکەن با بۆکەی زۆرتر بمێنێتەوە.\nدوای حەمام و بەرلەوە کە جل و بەرگ بکەنە بەرتان، عەتر و بۆن بدەن لە خۆتان.\nدوای ئەوەی کە عەتر و بۆنی پیاوانەتان کرد بەسەر دەستاندا، هیچ‌کات مەیساون بەیەکدا.\nعەتر بکەن بە سەر ئەو شوێنانەدا کە شوێنی ترپەن، وەکو: مەچەک، مل و ئەژنۆ.\n5 عەتری خانمانە بە بۆنی سووک و فێنک، گۆنجاو بۆ بەهار\nعەتر و بۆنی شیرینی پیاوانە لە 10 براندی جیاواز\nستایلی کچانە و کاریگەری لە سەر کەسایەتی\nچیرۆکی براندی ڕۆلێکس\nجوانکاری بۆ دەم‌و چاوە باریکەکان\nکز هاتنە بەرچاو بە جل و بەرگ