نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| مستەفا چاوڕەش: بە هەموو توانای خۆمانەوە پشتیوانی لە داواکانى نێچیرڤان بارزانى دەکەین بۆ چاکسازییەکانى ناو هێزى پێشمەرگە\nMay 2022 24 - 16:07:24\nدواى ئەوەى وەزیرى پێشمەرگەى حکوومەتى هەرێمى کوردستان لە رێوڕەسمى دەرچووانى خولى (6)ـى ئەفسەران و (16)ـى پێشمەرگەى کۆلێژى سەربازیى (3) قەڵاچوالان داواى لە سەرۆک نێچیرڤان بارزانى، سەرۆکى هەرێمى کوردستان، هاوکاریان بێت لە یەکخستنى هێزەکانى پێشمەرگە بۆ یەک لەشکر، بەرپرسى بەرپرسی یەکەی (70)ی هێزی پێشمەرگە لە دیمانەیەکدا دەڵێت، ئێمە هەموومان ئەو داوایە دەکەین و داوایەکی باشە، من بە باشی گوێم لە وتارەکەی بوو، سێجار جەختی کردەوە لەسەر ئەوەی کە دەستی حیزب (یەکێتی و پارتی) لەنێو هێزی پێشمەرگەدا نەمێنێت و ئەم هێزە هێزی خەڵکی کوردستان بێت.\nمستەفا چاوڕەش، بەرپرسی یەکەی (70)ی هێزی پێشمەرگە و ئەندامی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دیمانەیەکدا لەگەڵ رووداو لە (22-5-2022) لە بارەى سەردانییەکەى سەرۆک نێچیرڤان بارزانى، سەرۆکى هەرێمى کوردستان بە گرنگ و پیرۆز زانى و بۆ وتەکانى سەرۆکى هەرێمى کوردستان سەبارەت بە هەڵگرتنى دەستى حیزب لە ناو لەشکرى کوردستان گووتیشى، بە هەموو توانای خۆمانەوە پشتیوانی لێدەکەین.\nدەقی دیمانەى مستەفا چاوڕەش، بەرپرسی یەکەی (70)ی هێزی پێشمەرگە:\nــ وەکو بەرپرسی رێکخستنی پێشمەرگەی یەکێتی، چۆن دەڕواننە بۆچوونی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، بۆ یەکخستنی هێزی پێشمەرگە؟\nمستەفا چاوڕەش: هاتنی جەنابی کاک نێچیرڤان بۆ سلێمانی و بە تایبەتیش ئەمڕۆ کە بەشداریکرد لە ئاهەنگی دەرچووانی خولی 16ـی کۆلێژی سەربازی قەڵاچوالان، هاتنەکە خۆی لە خۆیدا هەنگاوێکی پیرۆزە کە لەگەڵ کاک بافڵدا هاتن، ئەو پێشوازییەی کە لێی کرا، بۆ یەکڕیزی خەڵکی کوردستانە.\nئەم هاتنە بەرز دەنرخێنین و هیوادارین ببێتە دەرگەیەک بۆ ئەو گرێکوێرانەی کە تاوەکو ئێستا نەکراوەتەوە، ئێمە هەموومان هەوڵبدەین پشتیوانی لە هاتنەکەی بکەین. ئەو قسە باشانەی بۆ یەکڕیزی خەڵکی کوردستانە بکرێن، تەنیا لەگەڵ یەکێتی نا، خۆتان دەزانن یەکێتی و پارتی دوو هێزی سەرەکین. هەردوولا هێزی چەکدار و پێشمەرگەیان هەیە و هی هەموومانە، دەبێ ئێمە دەستمان لەسەر دڵمان بێت بۆ یەکڕیزی خەڵکی کوردستان، نەک هەر خۆشمان، هەموو لایەنە سیاسییەکان ئەوانەشی کە ئەمڕۆ جەنابی سەردانی کردوون، هیوادارم هەموومان بێین، لەسەر مێزی دانوستاندن دابنیشین و ئەوەی لە قازانجی خەڵکی کوردستانە بیکەین.\nرەنگە من قسەی دیکەشم هەبێ بیکەم، بەڵام هەنگاوی یەکەم ئەم هاتنە، زۆر بە شتێکی باش دەزانین، پێش هاتنەکەش یەکێتی وەڵامی خۆیی نیشاندا لەسەر داوای برادەرانی پارتی کە هەوڵبدەین ئەم دۆخە بە هاوئاهەنگی تێپەڕێنین. ئەمە ئەرز و ئەمەش گەز، هەنگاوێکی زۆر زۆر باشە.\nــ سەرۆکی هەرێمی کوردستان داوای دەستوەرنەدانی حیزبی لە کاروباری پێشمەرگەدا کرد، بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم داوایە چییە؟\nمستەفا چاوڕەش: ئێمە هەموومان ئەو داوایە دەکەین و داوایەکی باشە، من بە باشی گوێم لە وتارەکەی بوو، سێجار جەختی کردەوە لەسەر ئەوەی کە دەستی حیزب (یەکێتی و پارتی) لەنێو هێزی پێشمەرگەدا نەمێنێت و ئەم هێزە هێزی خەڵکی کوردستان بێت.\nئێمە بە هەموو توانای خۆمانەوە پشتیوانی لێدەکەین، راستە ئەو هێزەی هەمانە، هی هەردوولامانە، تیشکی رۆژ بە بێژنگ ناگیرێت و وا بزانین کەس چاوی لێ نییە. هەموو خەڵک دەزانن ئەو هێزانە هی یەکێتی و پارتین، خوانەخواستە هەر شتێک رووبدا، هەریەکە و دەچێتەوە لای حیزبەکەی خۆی. ئەو هەنگاوە ئەگەر جێبەجێ بکرێت کە کاک شۆڕش، وەزیری پێشمەرگەش هێمای بۆ کرد. دەبێت لەمەدوا هەوڵبدەین حیزب لە پشتی هەموو ئەو هەنگاو و شتانەوە نەبێ کە دەیانکەین، خۆشمان ئێستا بەو نەفەسە هەوڵدەدەین و ئێستا خەریکی یەکخستنەوەی هێزەکانمانین و چەندین لیوامان خستە سەر وەزارەتی پێشمەرگە کە پێنج هەزار و 500 کەس بوون، لیواکانی 16 و 19مان خستووەتە سەر وەزارەت و لیواکانی دیکەشمان ئامادەکردووە. هەوڵبدەین وتارەکەی کاک نێچیرڤان کە بۆچوونی خۆشمان وایە، بۆ هەموو خەڵکی کوردستان بێت. بۆ ئەوەی لە کاتی پێویستدا بە قسەی خەڵکی کوردستان بکرێت نەک حیزب.\nــ کەواتە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئامادەیە بڕیارێکی بێ پەشیمانی بدات بۆ یەکخستنی هێزی پێشمەرگە؟\nمستەفا چاوڕەش: من خۆم لە هەموو کۆبوونەوەکاندام. هاوپەیمانان جەخت لەوە دەکەنەوە و دەڵێن، دەبێت ئێمە یەک هێزمان هەبێت. بەڵام ئەمە ئیشی یەک شەو و رۆژ نییە، بەڵام ئێمە بە بڕاوی خۆمان وەکو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و وەکو سەرکردایەتی، هەنگاو بە هەنگاو دەچینە پێشەوە. چەندین کۆبوونەوەشمان کردووە بەو نەفەسەی کە ئەم هێزانە هەموویان بخرێنە سەر وەزارەتی پێشمەرگە و هیچ لاریمان نییە لەوە.\nــ پێشتر چەندین هەوڵدران بۆ یەکخستنی هێزی پێشمەرگە. بە بڕوای ئێوە چیبکرێت بۆ ئەوەی پێشمەرگە ببێتە هێزێکی نیشتمانی بەبێ ئەوەی کاریگەریی حیزبە سیاسییەکانی لەسەربێت؟\nمستەفا چاوڕەش: ئێمە کاری زۆرباشمان کردووە و بێئەنجامیش نەبووە، لە رابردوودا فەلەک (فەرماندەیی لەشکری کوردستان) و ئێمە کۆبووینەوە و 14 لیوامان خستە سەر وەزارەت کە ئێستا 20 لیوا زیاترن و ئەمە هەموو بەو نەفەسە کراوە. ئێمە بڕوامان بەوەیە و کە دانیشتووین بە یەک نەفەس قسەمانکردووە. ئێستاش ئێمە هەر بەو نیازە کاردەکەین و بڕوامان پێیەتی، ئەگەر ئەوە نەکرێت بە خراپی دەزانین. هەنگاو بە هەنگاو دەچینە پێشەوە، یەکێک لە مەرجەکانی هاوپەیمانانیش کە ئێستا پشتیوانمانن، ئەگەر سەیر بکەیت، ئەوان تەنیا هاوکاریی وەزارەتی پێشمەرگە دەکەن، یارمەتی یەکەی 80 و یەکەی 70 نادەن، بەڵکو یارمەتی هێزی یەکگرتوو دەدەن.\nلەبەرئەوە، بەرژەوەندیی میلـلەتەکەشمان لەوەدایە. با هیچ لایەکمان خۆمان لێ نەگۆڕێت، یەک تکام بۆ هەموو خەڵکی کوردستان هەیە، ئێمە با ئەنفال و کیمیاباران بێنینەوە بەرچاوی خۆمان. ئێستا دۆخی خەڵک باشە، لەبەرئەوە با سەرکردایەتی سیاسیی دابنیشن و کێشەکان چارەسەر بکەن، چونکە ئەمە بۆ پێشمەرگە زۆر ئاسانە و خۆشمان بە ویژدانەوە گەیشتووینەتە ئەو بڕوایەی کە دەبێت ئەم هێزە یەکگرتووبێت. بەڵام تاوەکو سەرکردایەتی سیاسیی یەکنەگرن، گوناهەکە مەخەنە سەر هێزی پێشمەرگە، با هەردوولا دابنیشن، ئەمڕۆ لە سبەی باشترە، هەموو لایەک هەوڵبدەین هێزەکەمان یەکگرتووبێت و پێشمەرگەی هی هەموو خەڵکی کوردستان بێت.\nــ پێشترین بینرا، هەر ململانێیەکی سیاسیی لەنێوان پارتی و یەکێتی دروستدەبێت، یەکسەر کاریگەریی لەسەر پێشمەرگە دەبێت، وەکو سەرۆکی هەرێمی کوردستانیش گوتی: لیوا هاوبەشەکانیش هەڵوەشانەوە. چیبکرێت بۆ ئەوەی هیچ ململانێیەکی سیاسیی نەبێتە هۆی تێکچوونی ریزی پێشمەرگە؟\nمستەفا چاوڕەش: هێزە هاوبەشەکان بەردەوامن و هەڵنەوەشاونەتەوە، بەڵام ئێمە گەیشتینە ئەو بڕوایەی کە لەم دابەشکردنەوەیەدا هەر لیوایەک هی خۆی بێت، بۆ ئەوەی تووشی کێشە نەبن، ئەزموونی ئەو چەند ساڵەش وا دەرکەوت کە هەریەکە و هێزی خۆیی هەبێت، بەڵام بخرێتە سەر وەزارەتی پێشمەرگە. بەڵام ئێستا ئێمە دوو هێزمان لە بادینانە کە لە لیوای هاوبەشدان، لە گەرمیان و شوێنەکان هێزی هاوبەشمان هەیە. من جەخت لەوە دەکەمەوە کە ئەگەر سەرکردایەتیی سیاسیی یەکگرتووبێت، پێشمەرگە کێشەی نابێت.\nــ بەڵام لە 16ی ئۆکتۆبەردا هەندێک لە لیوا هاوبەشەکان هەڵوەشێنرانەوە.\nمستەفا چاوڕەش: تۆ باسی 16ـی ئۆکتۆبەر دەکەی، ئەو کاتە حکومەتی عێراق دنیایەک شوێنی داگیرکرد، ئێمە 38 شەهیدمان دا بۆ بەرگریکردن لە کەرکووک، خەڵکی دیکەش هەبوون لەوێ نەبوون. 16ـی ئۆکتۆبەر بەڵایەک بوو بەسەر خەڵکی کوردستاندا هات. بەڵام ئەو ناکۆکییەی کە دروستبوو، دیاربوو هەرکەسە و چووەوە لای خۆی، ئەو دۆخەی کە هاتە پێشەوە وایکرد.\nــ مەبەستم ئەوەبوو، چۆن وا بکرێت هەرکەسە و نەچێتەوە بۆ لای خۆی، لەکاتی ناکۆکی سیاسیی بە تایبەتی؟\nمستەفا چاوڕەش: هەوڵدەدەین پشت بەخوا ئەگەر توانرا کە ئەم هێزەی لەمەودوا کە دروست دەکرێت و رێکدەخرێ بۆ نەگبەتی خۆ ئێمە ناتوانین تەجنید بکەین، خۆ خەڵک زۆرە بیکات بەڵام وایلێهاتووە کە حکومەتەکەمان دەرەقەتی مەعیشەت و ژیان نایەت، ئەگەر تەجنید بکرایە هی هەموو خەڵکی کوردستان دەبوو.\nبا یەک شتت بیربێنمەوە، ئەم هەموو کێشمەکێشمەی کە دروستبوو، لەم قسانەی کە دەکرێت لە تیڤی و سیمینارەکان، رۆژێک لە رۆژان ئێمە نەمانهێشت درزبکەوێتە ناو هێزی پیشمەرگە، چونکە ئێمە لە مەترسییەکە تێدەگەین، گەنجێک نین هەوای فەیسبووک هەڵمانبگرێ و قسە بکەین، من لە ئازارەکە تێدەگەم، لە ئازاری ئەم میللەتە تێدەگەم. رۆژێک لە رۆژانە کەس بیر نەکاتەوە کە بەرامبەر هاوڕێکەی خۆی فیشەکێک بتەقێنێ. مام جەلال و کاک مەسعود لە رێککەوتنی واشنتندا، شەڕی نێوخۆیان تەحریم کرد، دەبێ ئەمە بەرنامەیەک بێ بۆ هەموومان، ئەگەر کێشەیەکیش هاتە پێشەوە، هەموومان بە ژیرانە چارەسەری بکەین. ئەم هاتنەی ئەمڕۆش بەشێکە لەوەی کە ئێمە بتوانین بە سەرکردایەتی خۆمان چارەسەری ئەم دۆخە بکەین.\nــ باس باسی هێزی نیشتمانییە، ئەگەر یەکێتی و پارتی لیوای تایبەت بە خۆیان هەبێ لە وەزارەتی پێشمەرگە و هاوبەش نەبن، خەڵک ناڵێ ئەمانە هێزی یەکێتی و پارتین؟\nمستەفا چاوڕەش: نازانم بڵێم چی! بەخوا لەتۆ زیاتر پێمخۆشە هێزەکە وەکو یەک بێ، ئەویش هێشتا نەبووە بە بڕیار و کۆتایی نەهاتووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێ هەوڵبدەین، من وەکو هەموو خەڵکێک پێمخۆشە ئەم هێزە هی هەموو خەڵکی کوردستان بێ، بە قسەی ئەو وەزارەتە بکات کە وەزارەتی هەموومان بێ، وانەیەک لە رابردوو وەربگرین.\nــ ئاستەنگەکانی بەردەم یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە چین؟\nمستەفا چاوڕەش: پێشتر باسمکرد، با سەرکردایەتی سیاسی دابنیشن وەکو ئەو کاتانەی هەموومان بەیەکەوە بووین و بچینەوە سەر ئەو سکەیە، رەنگە زۆر شت چارەسەرببن. ئەگەر خۆمان دڵمان چاکبکەین، بەسەر هەموو کۆسپ و تەگەرەکاندا زاڵدەین.\nــ سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە گوتارەکەیدا باسی کاریگەریی دەستێوەردانی حیزبی لەسەر هاوکارییەکان بۆ وەزارەتی پێشمەرگە کرد، بە بڕوای ئێوە وەکو فەرماندەیەکی سەربازی، ئەم دەستێوەردانە چەند کاریگەریی لەسەر هاوکارییەکانی هاوپەیمانان دەبێ؟\nمستەفا چاوڕەش: بەڵێ زۆر راستە، چونکە ئێمە هەفتانە لەگەڵ نوێنەری هاوپەیمانان کۆبوونەوە دەکەین. ئاگادارکردووین و دەڵێن ئێمە فیشەکێک نادەین بە هێزی حیزبی، ئێمە دەیدەین بە بەو حکومەتەی کە هی هەمووتانە. لەبەرئەوە، ئەمە کاریگەریی زۆرە و ئەوەی کە هەشمانە رەنگە لەدەستمان بچێت. دەبێ ئێمە هەوڵبدەین ئەو یارمەتی و کۆمەکانەی کە بۆمان دێ، لێمان نەبڕن. چونکە ئێستا هەموو ئەو وڵاتانە لێرە لە هەولێرن، مەشقمان پێدەکەن و چەکمان پێدەدەن. ئەوان دەڵێن ئێمە ناتوانین یەک شت بدەین بە ئێوە، بۆیە دەبێ لەگەڵ رێزدا "عاقڵ بین" هەوڵبدەین لەگەڵ ئەو مەسیرەدا بڕۆین کە مەسیری پێشمەرگەی کوردستانە.\nــ سەرۆکی هەرێمی کوردستانیش ئاماژەی بەوەکرد کە نابێ دەرفەتی هاوکارییەکانی هاوپەیمانان لەدەست بدرێت و داوای لە یەکێتی و پارتی کرد بۆ یەکخستنەوەی پێشمەرگە و هێزی نیشتمانی دەرفەت لەدەست نەدەن. ئەم بانگەوازە چۆن هەڵدەسەنگێنی و دەبێ پارتی و یەکێتی چی بکەن؟\nمستەفا چاوڕەش: زۆر پیرۆزە، دەبێ سەرەتا هەردوو سەرکردایەتیی سیاسیی دابنیشن و لە سبەیەوە کۆبوونەوەکانیان دەستپێبکەن، رۆژێک زووتر ئەمە بکەن، باشترە. ئێمەش دەبێ بچینە سەر قەناعەتی کە ئەو قسانەی کردی و ئێمەش هەموومان پشتیوانی لێبکەین و ئەو هاوکارییەی هاوپەیمانان لەدەست نەدەین، نەک لە دەست نەدەین، خۆ مەسەلەکە تەنیا فیشەک نییە! کە بەجێیان هێشتین، خۆت دەزانی لەگەڵ عێراقدا هەزار و یەک کێشەمان هەیە. بەشێکی لەبەر دەوڵەتەکان و هاوپەیمانانە کە چاویان لێمانە، ئەگینا خراپتریشمان پێدەکەن، بۆیە یەکڕیزی خەڵکی کوردستان و لایەنە سیاسییەکان گرنگ و پێویستە.\nــ مادام یەکێتی و پارتی پشتیوانی یەکخستنی هێزی پێشمەرگە دەکەن، بۆچی 30 ساڵە پێشمەرگە یەکناخرێت؟\nمستەفا چاوڕەش: ماڵی باوکت ئاوابێ، دەتەوێ ئێستا 30 ساڵ بە من تەواو بکەی؟ ئەم 30 ساڵە منیشی تیابووم. دەبێ هەرچیمان کردووە چاکە و خراپە و شەرمان کردبێ، بە هەموومان کردوومانە، با بێینەوە، ئەوە ئەرز و ئەوە گەز، لە سبەیەوە دەستبکەینەوە بەو هەنگاوانەی کە هەنگاوی برایەتی و تەباییە. بە قسە نا، بە کردار بیکەین.\nــ بۆچوونی هاوپەیمانان لەسەر 22 لیوا هاوبەشەکە چییە؟\nمستەفا چاوڕەش: زۆرباشە و دەستخۆشیمان لێدەکەن. ئەمڕۆ هاوپەیمانەکانیش لە قەڵاچوالان بوون، ئەڵمانی و هۆڵەندییەکان لەوێ بوون، بۆ نانخواردن لەماڵی کاک شێخ جەعفەربووین، لەوێ دەستخۆشییان لێکردین و گەشبینبوون. دەبێ ئەمە لەدەستنەدەین. چونکە ئەوانی دیکەش وەکو ئەمان وان، رەنگە پشتیوانییەکانیان زیاتربن و کەمتر نەبن. دەست لە دەست و قوەت لە خودا.\nــ دەستپێکردنی کارەکانی دوو لیوا هاوبەشەکە لەگەڵ عێراق بە کوێ گەیشت؟ بۆچی عێراق نەیخستوونەتە سەر کار؟\nمستەفا چاوڕەش: پێشتر گوتم کە لەگەڵ عێراق هەزار و یەک كێشەمان هەیە. ئەوانیش کۆمەڵێک کێشە و ململانێی نێوخۆییان هەیە، یەکێک هەنگاوێک دەنێ ئەوی دیکە دژی دەبێ. شەش حەوت مانگ زیاترە ئەو دوو لیوا هاوبەشەمان حازرکرد و هەموو ژمارە و زانیاریمان خستە بەردەستیان، شەش جار شاندی وەزارەتی پێشمەرگە چووە بەغدا و لەگەڵیان دانیشت، تازە دەڵێن چیبکەین و چی نەکەین. هەندێ هەنگاوی باش نراون من بەباشیان دەزانم، بەڵام بەخوا ئەوانیش هەر پەکی دەخەن، رۆژێک دەیانگوت دەبێ خۆتان مووچەیان بدەن، دەی باشە ئەمە چ ئیمکانیەتێکە کە دوو لیوا بخەیتە سەر حکومەتی عێراق نەتوانێت خەرجی دابین بکات؟ من پێشترین ئیمانم بەمە نەبووە، بەڵام ئیشیشم بۆ کردووە وەکو ئینسانێک وەکو ئەوەی کە حەزمکردووە لیوای هاوبەش لەو شوێنانە هەبێ کە داعشی تێدایە، بەڵام ئەوەتا تاوەکو ئێستاش هەر پەکی دەخەن و کۆسپ دەخە بەردەمی. ئەمە خەتای عێراقە، خۆ ئێمە بەرەوڕووی ئەوانمان کردووەتەوە، ژمارەمان بۆ ناردوون، سەربازمان بۆ ناردوون، ناومان بۆ ناردوون. دەبێ لەوان بپرسیت کە بۆچی نایکەن؟\nــ چ هاوئاهەنگییەک لەنێوان پێشمەرگە و سوپای عێراقدا هەیە بۆ رووبەڕووبوونەوەی داعش؟\nمستەفا چاوڕەش: تازە بە تازە ئێمە خەریکین، لە قەرەچووخ لەم رۆژانەدا کارێکی هاوبەشیان کرد، لای ئێمەش دوو-سێ مانۆڕ و ئۆپەراسیۆنی هاوبەشمان هەبووە "لەگەڵ حەشد نا، لەگەڵ سوپای عێراق"، لەو ناوچانەی کە لە نێوان ئێمە و ئەواندا بۆشاییەک هەیە. بەڵام ئەوە زۆر گەورە نییە، ئەو لیوایانە ئەگەر جێگیربکرێن و شوێنیان بۆ دیاریبکرێ باشترە ( چونکە شوێن هەن ئەگەر ئێمە بچین عێراق پێی خۆش نییە و دەڵێی دەچینە سەر دڵیان). بەرەوپشچوون لەگەڵ سوپای عێراقدا هەیە، لە بانیمەقان کۆبوونەوەیەکمان کرد، قسەی باشمانکرد، بەڵام دیارە ئەوانیش لەناو خۆیاندا ناکۆکن بۆیە کارەکان ناچنە سەر سکەی خۆیان.\nــ ئەمڕۆ سەرۆکی هەرێمی کوردستان، باسی بەشداریکردنی پێکهاتەکانی لە ریزی پێشمەرگەی کوردستان کرد، رای ئێوە لەمبارەوە چییە؟ بەشداریکردنی ئەوان چۆنە؟\nمستەفا چاوڕەش: ئێستاش ئەوانە بە بەشێک لە خۆمان دەزانین، لە رابردووشدا و لە سەردەمی سەدام حوسێندا لای ئێمە مەقەڕیان هەبوو، تورکمان و ئاشووری هەیانبوو، ئێستا ئەوانەش بەشێکن لە میلـلەتی ئێمە، حەقی خۆیان چییە، دەبێ بە زیادەوە بۆیان جێبەجێ بکرێت، نابێ غەدریان لێبکرێ، تورکمان، ئاشووری، کلدان و ئێزدی، دەبێ لەناو هێزی پێشمەرگە پشکی خۆیان هەبێ، بەڵام ئەوانیش بە چاوی تەبایی و برایەتییەوە تەماشامان بکەن، ئێمە ئەوانە بە برای خۆمان دەزانین، بەتایبەتی تورکمانەکانی کەرکووک، ئێمە زۆر بەرگریمان لێکردن لەوکاتانەی کە پێویستبوو، ئەوانیش نەکەونە هەڵەوە، ئەو هێزەی کە هەمانە "وەکو سەرۆکی هەرێمی کوردستان" گوتی: بەشێکن لە ئێمە.\nــ ئەمڕۆ لە قەڵاچوالان، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەکاتی ناوهێنانی بافڵ تاڵەبانی، سیفەتی سەرۆکی یەکێتی نیشتمانی کوردستانی دایە پاڵ، هەروەها وەزیری پێشمەرگەش بەهامنشێوە، ئەمە کۆتاییهاتووە و ئێستا سیفاتی سەرۆکی هەیە؟\nمستەفا چاوڕەش: بەڵێ، ئێستا لە نێوخۆشماندا هەروایە، سەرۆکی چییە؟ ئێستا خۆت دەیبینی بە کردەیی ئیشەکان جەنابی دەیکات و لە هەموو ئیشەکاندایە، ئێستا بە کردەیی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە و ئێمەش هەموومان پابەندین پێوەی.\nــ ئەمە لە دیداری یەکێتیی یەکلایی دەبێتەوە یان ئێستاش یەکلایی بووەتەوە؟\nمستەفا چاوڕەش: لەوێ ئەگەر نەشبێ، ئێستا بە کردەیی ئیشەکان وا دەڕۆن، لە 28ـی مانگیش کە دیدار دەکرێ، لەوێ دیارە قسەی لێدەکرێت و پێموایە کەس ناڕەزایەتیی لەسەر ئەوە نییە، گرنگ ئەوەیە ئیشەکان باش بڕۆن و سەرکەوتن بۆ یەکێتی و یەکێتییەکان و کەسوکاری شەهیدان بێت، ئەگەر مرۆڤ ویژدانی هەبێت و خزمەت بکات، ناوهێنان زۆر گرنگ نییە.\nــ بڕیارە مەکتەبی سیاسی یەکێتی و پارتی کۆببنەوە، لەو بڕوایەدان ئێستا زەمینە ئەوە هەیە بۆ کاری هاوبەش و بەیەکەوە لە بەغدا کاربکەن؟\nمستەفا چاوڕەش: پێموایە لە هەموو کاتێک پێویستترە پێکەوەبین، خەڵک لە هەموومان ناڕازییە، ناچمە سەر ئەوەی لە سۆشیالمیدیا دەگوترێ. دەرفەت بۆ هەندێ خەڵک هاتووەتە پێشەوە کە دەیقۆزێتەوە بۆ دژایەتیی هەردوولا. پێویستە دابنیشن و زەمینەیەکی ئارام بێننە ئاراوە و خەڵک دڵی خۆشبێ. ئێستا بازاڕ وەستاوە، کار وەستاوە، ئاگاتان لە مووچەی خەڵکە و ئاگاتان لە دۆخی خانەنشینانە، لەبەرئەوە من پێموایە هەنگاوی یەکەم ئەوەیە کە بە زووترین کات بەرنامەی باش دابنێن. بە یەک کۆبوونەوە نا، بەڵکو کۆبوونەوەکان بەردەوامبن و خشتەی کار دابنرێت بۆ هەردوولا و ئیشی لەسەر بکەن و کەموکوڕییەکان چارەسەر بکەن.\nــ یەکێک لە کێشەکانی نێوان پارتی و یەکێتی پۆستی سەرۆککۆمارە، دەرفەتی ئەوە هەیە لەسەر ئەوە رێکبکەون؟\nمستەفا چاوڕەش: بۆ نا، ئەوەتا ئەمڕۆ جەنابی کاک بافڵ و جەنابی کاک نێچیرڤان کۆبوونەوە و دەکرێ قسە لەسەر هەموو ئەو شتانە بکەن، ناکرێ دۆخی هەرێمی کوردستان و عێراق لەسەر شتێک بوەستێ. بە دانیشتن و متمانە هەموو شتێک دەکرێ. دەبێ دابنیشن لەسەر هەموو شتێک کە پەیوەستە بە بەغداوە رێکبکەون.\nــ دوای کۆبوونەوەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەگەڵ لایەنەکان، پێشبینی چی دەکەن؟\nمستەفا چاوڕەش: ئێمە وەکو یەکێتی بە گرنگی دەزانین، هەموو شتێک لای یەکێتی بەباشی دەچێتە پێشەوە، هاتنەکەی خۆی کارێکی ئیجابییە و دەبێ ئەوانیش پێزانینیان بۆ ئەمە هەبێ و هەموو لایەک بێینە سەر ئەوەی کە ئەم هاتنە بە پیرۆز بزانن و پشتیوانی لێبکەن.\nــ دوێنێ تورکیا بە بیانووی پەکەکە هێرشیکردە سەر مەخموور و ئاغجەلەر، بۆچوونی ئێوە لەمبارەیەوە؟\nمستەفا چاوڕەش: باسی دوێنێ دەکەی، ئەوە چوار مانگ پێنج مانگە، تورکیا لە خاکی کوردستانە، لە بامەڕنییە، لە کانی ماسییە و 20 کیلۆمەتر هاتووەتە خاکی هەرێمی کوردستانەوە، لە رابردووشدا چەندینجار بۆردوومانی ئەو خەڵکەی کردووە بە بیانووی پەکەکە. ئێمە ئەوە بە شتێکی خراپ دەزانین، ئەگەر یەکڕیز و یەکگرتووبین، دەتوانین وەڵامێکمان هەبێ، بەڵام بە حوکمی ناکۆکی خۆمان، نەمانتوانیوە وەکو پێویست بین. دوێنێ لە چەمچەماڵ پێنج کەسی شەهید کرد، لە مەخموور نازانم کەسی شەهید کرد یان نا، ئەمە ستەمێکە لە میلـلەتی ئێمە دەکرێ. ئەو برادەرانەشی کە لێرەن، دەبێ رەچاوی دۆخی ئێرە بکەن و وا نەکەن ئێمە زیانی لەوە زیاترمان پێبگات.


دۆلار بە قاچاخ بۆ ئێران دەگوازرێتەوە\nدووبارە دەستپێكردنی سزاكانی ئەمەریكا بۆ سەر ئێران بووەتە هۆكاری زیاتر دابەزینی نرخی تمەنی ئێران و ئەمەش جگە لە ئێران كاریگەریی خستووەتە سەر دراوی ئەفغانستانیش. عێراق كە دراوسێیەكی تری ئێرانە لەم رووەوە كاریگەرییەكی ئەوتۆی وەرنەگرتووە.\nرۆژانە سێ ملیۆن دۆلار لە ئەفغانستانەوە بۆ ئێران دەگوازرێتەوە، خاوەن نووسینگەكانی دۆلار و قاچاخچیانی دۆلار لە وڵاتەكەیانەوە دۆلار دەگوازنەوە ئێران و بەم كارەشیان قازانجێكی زۆر دەكەن.\nدوای ئەوەی نرخی تمەن لە ئێران بۆ رێژەیەكی بەرچاو دابەزی و ژمارەی پێوانەیی شكاند، ئێران نرخی دۆلاری بە چوار هەزار و 200 تمەن دیاری كردووە، لە كاتێكدا نرخە راستەقینەكە لە بازاڕ دەگاتە نزیكەی نۆ هەزار تمەن. ئێران دۆلارێكی زۆری بەدەستەوە نییە تا بیڕژێنێتە بازاڕ، بۆیە داواكاری لەسەر دراوی بیانی لە ئێران زیادی كردووە.\nلە رێی بە قاچاخبردنی دۆلار لە ئەفغانستانەوە بۆ ئێران بەشێك لە پێداویستی ئێران بە دۆلار دابین دەكرێت.\nراستە گواستنەوەی دۆلار بۆ ئێران قازانجی بۆ ئێران لە لایەك و بازرگانان لە لایەكی تر هەیە، بەڵام زیانی بۆ دراوی ئەفغانستان هەیە و دەگوترێت نرخی ئەفغانی لە ماوەی چەند هەفتەی رابردوودا دابەزیوە. ئەم دیاردەیە هۆكار بووە لەوەی بڕی دۆلار لە بازاڕەكانی ئەفغانستان كەم بكات.\nئەو وڵاتانەی داهاتی سەرەكییان دۆلارە و لە بانكی ناوەندییەوە بە دۆلار پێوەندییان لەگەڵ وڵاتان و بانكەكانی دنیا هەیە بۆ ئەوەی رێگری لە دابەزینی دراوی فەرمی وڵاتەكەیان بكەن رۆژانە دۆلار دەڕژێننە بازاڕەوە، بەڵام ئەمە گرێ دراوە بەو بڕە دۆلارەی لە توانای حكوومەتەكە هەیە بیخاتە بازاڕەوە و ئەگەر نەتوانێت داخوازی بازاڕ بە دۆلار پڕ بكاتەوە، ئەوا لەو كاتەدا نرخی دراوی فەرمی وڵات دادەبەزێت.\nلە ماوەی یەك مانگی رابردوودا بەهای هەر دۆلارێك لە بەرانبەر ئەفغانی پێنج ئەفغانی زیادی كردووە و ئێستە هەر دۆلارێك بە 73.5 ئەفغانی دەفرۆشرێت.\nئیمل هاشور گوتەبێژی بانكی ناوەندیی ئەفغانستان دانی بەوە ناوە كە گەڕانەوەی سزاكانی ئەمەریكا بۆ سەر ئێران كاریگەریی خستووەتە سەر دراوی وڵات و لە بەهاكەی دابەزاندووە.\nبانكی ناوەندی ئەفغانستان بۆ ئەوەی رێ لە دابەزینی نرخی ئەفغانی بگرێت، هەموو هەفتەیەك 50 ملیۆن دۆلار و 15 ملیۆن یۆرۆ دەخاتە بازاڕەوە، بەڵام ئەم سیاسەتە دارایییە نەیتوانیوە رێ لە داشكانی ئەفغانی بگرێت، هۆكارەكەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە بەم كارە هاوسەنگی هەناردە و هاوردەی ئەفغانستان تێكچووە.\nهەندێك لە خاوەن نووسینگەكانی دۆلار رەخنە لە حكوومەتی ئەفغانستان دەگرن و دەڵێن پێویست ناكات یۆرۆ بخرێتە بازاڕەوە و دەكرێت لە جیاتی یۆرۆ هەر دۆلار بخرێتە بازاڕەوە بۆ ئەوەی نرخی ئەفغانی چیتر دانەبەزێت.\nسیستەمی بانكیی ئەفغانستان سیستەمێكی زۆر دواكەوتووە و خەڵكی ئەم وڵاتە لە زۆربەی مامەڵە و ئاڵوگۆڕە بازرگانییەكانیان هەر لە دراوی كاش سوود وەردەگرن.\nبۆیە بانكی ناوەندیی ئەفغانستان نەیتوانیوە نووسینگەكانی دراو كۆنترۆڵ بكات و خەڵك پارەكانیان لە شوێنێكەوە بۆ شوێنێكی تر دەگوازنەوە و ئەمەش وا دەكات هەرگیز بانكی ناوەندیی نەتوانێت كۆنترۆڵی بازاڕ بكات.\nجگە لە بە قاچاخبردنی دۆلار بۆ ئێران، رێیەكی تریش هەیە كە هۆكارە لەوەی بەشێك لە دراوی دۆلاری ئەفغانستان رۆژانە بۆ بازاڕەكانی ئێران بگوازرێتەوە.\nخەڵكێكی زۆر لە ئەفغانستانەوە هاتوچۆی ئێران دەكەن و ئەو خەڵكەش كە دەچێتە ئێران تەنیا دراوی دۆلار لەگەڵ خۆی دەباتە ئەو وڵاتە بۆ ئەوەی بتوانێت لەوێ تمەن دابین بكات و هیچ كێشەیەكی بۆ نەیەتە كایەوە.\nبەهادین رەحیمی سەرۆكی یەكێتی خاوەن نووسینگەكانی دراو بۆ BBC باسی لەوە كردووە هەموو رۆژێك لە شارۆكەی ئیسلامقەلعەوە هەزاران كەس دەچنە ئێران و بەم كارەشیان رۆژانە لانی كەم یەك ملیۆن دۆلار دەگوازنەوە ئێران.\nحكوومەتی ئەفغانستان ناتوانێ رێگری لە بە قاچاخبردنی دۆلار بۆ ئێران بكات، چونكە لە لایەك ئێران سنوورێكی درێژی هاوبەشی لەگەڵ ئەفغانستاندا هەیە و لە لایەكی تریش بەشێكی بەرچاو لەو سنوورانە هەر لە ژێر دەسەڵاتی حكوومەتی ناوەندیدا نییە تا بتوانێت كۆنترۆڵیان بكات.\nئەگەر ئەمە بۆ ئەفغانستان دروست بێت و ببێتە مایەی قازانج بۆ خاوەن نووسینگەكان و قاچاخچییان، خۆ دەكرێ ئەمە بۆ عێراقیش دروست بێت چونكە لە عێراق زیاتر لە ئەفغانستان كار بە دۆلار دەكرێت و حكوومەتی ناوەندی عێراقیش دەستی كراوەترە بۆ ئەوەی دۆلار بڕژێنێتە بازاڕەكان. هاوكات لە عێراق و هەرێمی كوردستانیشەوە رۆژانە بە هەزاران كەس سەردانی ئێران دەكەن و زۆر لەوانەش بەمەبەستی چارەسەری پزیشكی بێت یان سەردانی خزمان، ئەوا دۆلار لەگەڵ خۆیان دەبەن. بە پێچەوانەی ئەفغانستان نرخی دیناری عێراقی نەك دانەبەزیوە، بەڵكو تەنانەت لە بەرانبەر دۆلاردا بەرز بووەتەوە.


ئیسلام ئاباد یەکسەر پێشوازی لە هەنگاوەکەی کرد کە رێگری لە هاووڵاتیانی ئەمەریکایی دەگرێت لە هەر جۆرە سەوداکردنێک لەگەڵ ئەوەی پێی دەووترێ لەشکەری رزگاری بەلوجستان\nو دەست بەسەر هەموو داراییەکانیاندا لە وڵاتە یەکگرتووەکاندا دەگیرێت.\nبە پێی راگەیاندنەکەی وەزارەتی دەرەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان لەشکەری رزگاری بەلوجستان گروپێکی چەکداری جیاخوازە کە هێڕش دەکاتە سەر هێزەکانی ئاسایش و هاووڵاتیانی سڤیل لە ناوچەکانی بەلوجستانی سەر بە پاکستان.\nئەو گروپە میلیشیایە لە بەلوجستان چالاکە کە ناوچەیەکە بە سەرچاوەی سروشتی دەوڵەمندە و کە لەوێدا چین بیلۆنەها دولار سەرمایەگوزاری دەکات بۆ درووستکردنی پرۆژەیەکی ژێر خانی هەر گەورە وەکو بەشێک لە دەستپێشخەری کەمەر و رێگا (BRI).\nلەشکەری رزگاری بەلوجستانی قەدەغە کراوو هەرە گەورەترین و کاریگەرترین هێزە لە نیۆ ئەو گروپە میلیشیانەی کە شەڕی فەرمانرەوایی پاکستان دەکەن لە ئوستانەکەیاندا. ئەوان چەندین هێڕشی تیرۆریستیان دژ بە کرێکارانی خۆجەیی و چینی لە بەلوجستان ئەنجام داوون.


“سەربەخۆیی دواین شکۆی سیاسی نەتەوەکانە” – Giareng\nلە 15 کانونی دووهەم , 2019\nفاکتگەلی وەک شۆڕشی پیشەسازی، گەشەی ئایدۆلۆژیاکان، شەڕە درێژماوەکانی ناوخۆی ئوروپا و،،، هۆکاری سەرەکی داڕمانی ئیمپراتۆرەکان بوون. درووست بوونی سەد و نەوەد دەوڵەت لە سەر بنەمای چەمکی دەوڵەت ـ نەتەوە ئاکامی پرۆسەیەکی مێژووییە کە لە سێ بڕگەی زەمەنی وەک سەردەمی دوای شەڕی ویستفاڵی،شەڕەکانی یەکەم و دوهەمی جیهانی و کۆتاییەکانی شەڕی سارددا پێکهاتوون.لە هەر بڕگەیەکدا دەیان نەتەوە تەپڵی سەربەخۆییان لێداوە و بە بێ ئەوەی زەختێکی وەهایان لە سەر بێ سەربەخۆییان ڕاگەیاندوە و لە کۆمەڵگای نەتەوەکاندا بە فەرمی ناسراون. لە چاخی ئێمەدا کە دەوڵەتان دەستیان بە دواین تیکنۆلۆژی سەربازی گەیشتوە ، سنوورەکانیان کۆنکرێتی کردوە، ئابووری و بەرژەوەندی هاوبەش لە نێوان ئەوان و زلهێزەکاندا درووست بووە و ،،، هتد ئایا دەکرێ وەک ڕابردو پرسی سەربەخۆیی بەو ئاسانیە لە لایەن نەتەوە بندەستەکانەوە بێتە ئاراوە؟؟\nبەر لە هەموو باسێک دەبێ بگوترێ کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پرس و بەرژەوەندی و خەسارەکانیان لێک هەڵپێکراوە کە ناتوانی بە بێ خوێندنەوەیەکی ناوچەیی باسەکان تاووتوێ کەیت. ئابووری تاک مەحسوڵی( نەوت و گاز) لە ڕۆژهەڵاتی ناوین، تەنانەت دنیای ڕۆژئاوای بە هۆی بەرژەوەندییەکانیانەوە وەک چاوەدێرێکی سیاسی و چەکداری لە هێنانە ئارای پرسە گەورەکاندا،دەخیل کردوە. بۆ نەتەوە بندەستەکان شەڕ و ئاڵۆزی وڵاتانی ناوچەکە باشترین هەلە بۆ دستەبەر کردنی مافەکانیان لە چوارچێوەیەکی دیاریکراوی وەک چەمکی فیدڕاڵی کە لە هەموو جاڕنامە و بڵاڤۆکەکانی نەتەوەکاندا دانی پێدا نراوە. وڵاتانی فرمۆڵی سایکس ـ پیکۆ لە ڕاستیدا هەم باوڕیان بە ڕەچاوکردنی هیچ مافێکی سەرەتایی بۆ کەمینەکان نیە و هەم خۆیان وەک دیسکۆرس مەحکوومن بە داڕمان.\nئێران لە لایەکەوە بە توندی پشتی فرمۆڵی سایکس پیکۆی گرتوە و لە لایەکی دیکەشەوە بە هێنانە ئارای تێزی “هیلالی شێعە” دەبێ چەندین دەسەڵاتی ناوچەکە کە وەک کۆسپ و لەمپەر لە سەر ڕێگادان،لە ناو بچن. ئێران ناتوانێ وەک قاشی شووتی”هیلالی شێعە ” بەشی خۆی لە وڵاتانی ناوچەکە دەر بێنێ و بەبێ ئەوەی پێکهاتەی هیچ وڵاتێک بشێوێ. ڕۆژهەڵاتی ناوین دۆخێکی نادیار و ترسناکی لە پێش دایە. نەتەوە بندەستەکانی ناوچەکە دەبێ چەشنی پرۆسەی دەوڵەت سازی لە ڕابردو بە تێکڕا چەندین نەتەوە کە هەلومەرجی سەربەخۆییان بۆ ساز بووە، بانگی سەربەخۆیی هەڵبدەن.\nشکستی ڕیفراندۆم لە باشوور لە ڕاستیدا هۆکارەکەی تاقە سواری کورد بوو لە گۆڕەپانەکەدا.ئەگەر لە عێراق سونەکان و لە سوریا کورد و سونەکان و لە یەمەن حوسیەکان و … بە تێکڕا لە یەک زەمنی هابەشدا ڕیفراندۆمیان بۆ سەربەخۆیی کردایە ،شایەد هیوایەک بە سەرکەوتن ببوایە یا ببێت. لە ئیسپانیا چارەنووسی کاتۆلۆنیاکانیش بە هۆی تەنیا بوونەوە بە دەردی کورد چوو.\nئێران،تورکیا،عەرەبستان و پاکستان وەک چوار هێزی ناوچەکە کۆسپی سەر ڕێگای هەر پرۆسەیەکی دیموکراتیک و جیاوازیخوازن . لە سوریا هێشتا چەمکی سیاسی فیدڕاڵیزم سەری نەگرتوە.کورد لە سوریا لە ئاستی سەراسەریدا ڕۆڵی خەساو و تەنانەت نەرێنی گێڕا.\nخەباتێکی دورودرێژ لە پێش گەلانی ناوچەکە دایە. ڕووخانی ئێران کۆڵەکەی ئەوانی دیکەش دەخاتە لەرزە.مانەوەی عەرەبستان و تورکیا ڕاستەوخۆ پێوەندی بە ئێرانەوە هەیە.لە ئێراندا وێژمانی فیدڕاڵی دەتوانێ ببێتە هۆی پەیدا کردنی هاو دەنگ و هاوڕێی سیاسی لە ناو نەتەوەکاندا. لە هەموو بابەتێک گرنگتر ئەوەیە کە ئەگەر ئێران دەستی بە چەکی ناوکی و کۆکوژدا بگات ئەوا بۆ ماوەیەکی دوور هەموو پرسەکان دەکەونە دواوە. ئێران لە کاتی دەستپێڕاگەیشتن بە چەکە کۆکوژەکان، مەترسییەکانی هەڵوەشانەوەی عێراق و سوریا پینە دەکاتەوە.\nکورد وەک نەتەوەیەکی چل میلیۆنی بێ دەوڵەت ئەگەر خاوەن ستراتیژییەکی تۆکمە بێ دەتوانێ ڕۆڵێکی گەورەی ئەرێنی لە پرۆسەی سیاسی ناوچەکەدا ببێ.کوردەکان پێویستە بۆ بەرژەوەندی حیزبی نەکەونە سەر هێڵی دەوڵەتانی پاوانخواز.\nکۆتایی باس ئەوەیە کە دروشمی سەربەخۆیی کات و هەلومەرجی خۆی دەوێ ،ئەرکی شۆڕشگێران لەم چاخەدا گەشەی پرسی نەتەوەگەرییە لە ناوخۆ و لە ناوچەکەدا. هەتا ئەحزابی نەتەوەیی زۆر بێ ئەحزابی ئیسلامی و چەپ حوزوریان کەمڕەنگتر دەبێتەوە.ئەحزابی ئیسلامی لە ناوچەکە تەنیا ڕۆڵی میلیشای قۆنتەراتچی بۆ دەوڵەتانی پاوانخواز دەگێڕن.ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوین گۆڕانکاری درووست ئەکا پرسی نەتەوە و خاکە.پرسی سەربەخۆیی دەبێ وەک کودیتا لە هەلومەرجی خۆیدا بێتە ئاراوە چونکا ئەگەر بزوتنەوەیەکی سیاسی هەر لە سەرەتاوە بەر لە ئەزموون کردنی سیستمگەلی وەک خودموختاری،فیدڕاڵی باسی سەربەخۆیی بهێننە ئاراوە،ئەوا پرسەکە بە هۆی دوور و درێژی خەباتەوە دەسوێت و لە لایەن بەردەنگەکانە کەم بایەخ و ئاسای دەبێتەوە. هندێک ناوچە لە جیهاندا هەن کە هیچ بایەخێکی ژیئۆپۆلیتیک و ژیئۆ ئیکۆنۆمی نیە هەر بۆیە بزوتنەوە سیاسییەکانی ئەو ناوچەگەلە بە بێ زەختی فرە دەتوانن پرسی سەربەخۆیی بێننە ئاراوە بەڵام بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوین و بە تایبەتیتر کوردستان بابەتەکە جیاوازە و خویندنەوەی ورد و زانستی پێویستە.


تەنها لە رێگەی کتێب و نووسین و هەندێجاریش لەسەر زمانیی هاوڕێکانتەوە، ناوم بیستبوویت. دوو ساڵ لەمەوبەر، بەڕێکەوت لە بەرلین لەگەڵ د.سەروەر عەبدوڵڵا میواندارییەکی شایستەت کردین. بە کەمێ لەترس و شەرمەوە ڕازیبووم لەگەڵ د.سەروەر بێینە ئەو کافتریایەی جەنابتی لێبوو.. چونکە بیستبووم، چەند راشکاو و چەند هەستیاریی لە بۆچوون و بیرکردنەوەکانتا. منیش هەمیشە ئەو نووسەرو هونەرمەندانەی بەم جۆرە بیردەکەنەوەو هەستیارن،. زۆر خۆمیان لێدەپارێزم. حەزدەکەم تەنها لە ڕێگەی بەرهەمەکانییانەوە بیانناسم، نەک لە نزیکەوە بەریانکەوم.!\nد. سەروەر بە زمانە هێمنەکەی خۆی: "نا..نا ... سوبحان، وا مەبە، تۆ دەبێ ئەم مرۆڤە پاکە بناسیت و کارت پێیان دەبێ.!" ئەو ئێوارەیە ڕۆشتین، تا گەیشتینە جێی ژوان.. د.سەروەر ئامۆژگاریی کردم. چۆن قسە بکەم، چۆ گوێ بگرم، چ جۆرە پرسیارێ بکەم...هتد. لەوێ تەنها نەبوو، یەک دوو نووسەری تری پارچەکانی تری کوردستان لەگەڵی دانیشتبوون. کە سڵاومانکرد، بە پێکەنینەوە باوەشێکی پایکردم و سوپاسی کردم. وتی :(ماوەیەک لەمەوبەر عەزیەتت کێشا، کاک سەڵاح کتێبەکەی تۆی بۆ هێنام.! بیرم نەبوو، پێش ئەم یەکتر بینینە، کتێبێکی خۆمم بە دیاری بۆ ناردبوو.! لەو دانیشتنەدا زیاتر لە سێ سەعات گفتوگۆمانکرد. دواتر کە هاتینە دەرەوە، ئاسمانی بەرلین تاریک و نمە نمەی باران ڕیتمێکی جوانیی درووست کردبوو.! لەو دانیشتنەدا، چەند شتێ سەرنجی ڕاکێشام، دیارترینیان ئەو کەسانەی دانیشتبوون، لەگەڵ د.جەمال نەبەز هەمویان، بە یەک رتمی ناسیۆنالیزمیی توند قسەیان دەکرد، من بە پێجەوانەیانەوە، دژ بەو بیرکردنەوانەبووم و دەموت: (مرۆڤ لە نەتەوەش گەورەترە، دەبێ مرۆڤ سەنتەری بیرکردنەوە بێت، نەک نەتەوە و نیشتمان و خاک.!) دەمزانی زۆریان پێناخۆشە من وا بیردەکەمەوە.!\nد.جەمال نەبەز، لە قسەکردنەکاندا، زوو زوو دەیوت: "نا نا بەقوربان" وانییە و تۆ هەڵە تێگەیشتوویت.د.سەروەریش لە تەنیشتمەوە، جار جارە، سیخورمەیەکی لێدەدام. بەڵام لەراستیدا نەمدەتوانی بۆچوونی خۆم بشارمەوە.! ئەویش ڕێزێکی زۆری لێگرتم، چ لە خۆم چ لە بۆچوونەکانم...\nپاش چەند مانگێکی تر، جارێکی تر، لەگەڵ د. یوسف و کاک دلێر ماوەتی، لە بەرلین بینیمانەوە. ئەم دووەم بینینەوە، یەکتر بینێکی فەرمیی بوو. ماوەیەکی زۆر دانیشتین پێکەوە، بە وردی باسی بیرەوەرییەکانی خۆی بۆ کردین. کە ئەو کات هێشتا چاپ نەکرابوو.! لە تیشکی گێڕانەوەکانی خۆیەوە، من هەندێ ڕەخنەم لێگرت! بەڵام وەک هەمیشە و زمانەکەی خۆی دەیوت "نا..نا بەقوربان" وانییە و من لە تۆ زیاتر دنیام بینیووە.! هەستێکی سەیریی کورد بوون، لە ناخ و یادەوەریدا هەبوو. لەگەڵ ئەوەی نزیکەی ٦٠ ساڵ کوردستانی جێهێشتبوو، بۆ یەکجاریش نەگەڕابوویەوە.! ئەمە پرسیارێکی بەردەوامی خەڵک و خوێنەرەکانییەتیی. من ئەو پرسیارەم لێکرد! هەرچەندە لە ماڵەکەی خۆیدا بوو، هاوڕێکەی و د.سەروەر و کەنار خانی هاوژین و د.یوسفیش دانیشتبوون، پێشتر ئەم پرسیارە هەر کەس بیکردایە، جەمال نەبەز نیگەران دەبوو، بەڵام ئەو لەبری وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارەی من کە بۆ نەگەڕاوەتەوە بۆ کوردستان بۆ یەکجاریش؟ دیدی خۆی سەبارەت بە هاتنی بۆ ئەوروپا و کاژیک و سەرکردەکانی کوردی بۆ باسدەکردم، بەتایبەتیش (مستەفا باررزانی، مام جەلال، مەسعود بارزانی، نەوشیروان مستەفا) چ ڕەخنەیەکی لێیان هەبووەو لە کوێدا سەرکەوتوبون و لەکام هەنگاوەدا، ئەم ڕەخنەی لێگرتوون.!\nپاشتریش جارێکی تر، لە "پێشانگەی کتێبی نێودەوڵەتی فرانکفۆرت" یەکترمانبینییەوەو زۆر قسەمان لەسەر کتێب و زمان و وشەی کوردییی کرد. زۆر جار و لە زۆر کاتیشدا، لە فەیسبوک نامەمان بۆ یەکتر دەنارد.!\nئەم چێشتەنگاوەی ئەمڕۆ، کە هەواڵەکەم بیست، چەند خولەکێکی کەم بوو، ڕۆحت لە غەریبیی نیشتماندا دەرچوو بوو.! چەند ڕۆژنامەنووسێ تەلەفونیان بۆ کردم، نەمدەزانی چی بڵێم و چۆن وەڵام بدەمەوە. زەنگێکم بۆ د. سەروەر لێدا، بە دەنگێکی زۆر هێواش و غەمگینەوە وتی "ڕاستە.. ئێستا گیانی سپارد.!" بەڕاستی مەرگێکی ڕاچڵەکێن و غەمگین بوو... "بە قوربان" یادت دەکەم د. جەمال نەبەز... ڕۆحت شاد و گۆڕت پڕ لە نوور و ئارامیی بێت.


بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی باندێکی دزینی شوێنەواریان دەستگیرکردووە، کە دوو پەرتوكی مێژوویی تایبەت بە ئاینی مەسیحی و جوو-یان دزیوە و نرخەکەیان دەیان هەزار دۆلارە.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا ئاسایشی سلێمانی بڵاویکردەوە، بۆ ڕێگریکردن لە هەموو جۆرە مامەڵە و کڕین و فرۆشتنێک بە کەلوپەلە شوێنەوارییەکان و لە هەوڵەکانی تیمەکانی ئاسایشدا، توانیویانە باندێکی دزیکردن دەستگیر بکەن و دەستیان بەسەر دوو کتێبی بەنرخی مێژووییشدا گرتووە.\nئەندامانی باندەکە بەپێی ڕاگەیەندراوی ئاسایشی سلێمانی پێنج کەس بوون، سیانیان خەڵكی سلێمانی بوون، یەكێكیان خەڵكی هەولێر و ئەوەی دیكەشیان خەڵكی دیالە بووە.\nباندەکە بەتۆمەتی دزین و مامەڵەکردن بە دوو پەرتوکی کۆنی مێژووی، کە نرخەکەیان دەیان هەزار دۆلار بووە، دەستگیرکراون، پەرتوکەکان تایبەت بوون بەهەردوو ئاینی مەسیحی و جوو، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ پێش ئێستا.\nئاسایشی سلێمانی باسی لەوەکردووە، ئەو دوو پەرتوکە ئینجیل و تەورات بوون لەسەر پێست و بە ئاوی ئاڵتون نوسراون و لە خوارووی عێراقەوە پەرتوکەکانیان هێناوە و ویستوویانە بینێرنە دەرەوەی وڵات.\nبەپێی ڕاگەیەندراوی ئاسایشی سلێمانی، سەرجەم تۆمەتبارەکان بەپیی ماددەی 60ی شوێنەوار دەستگیرکراون و لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکە بەردەوامە.\nلە هەفتەی ڕابردووشدا پۆلیسی بەغداد دەستگریکردنی باندێکیان ڕاگەیاند، کە پەرتوکی مێژووی ئەستێرەی داوودیان دزیبوو.\nبەغداد 200 ملیار دینارەكەی هەرێمی ڕەوانەكرد\n200 ملیار دیناره‌كه‌ی به‌غداد خرایه سه‌ر هه‌ژماری وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم. سەرچاوەیەكی ئاگادار لە بەغدادەوە بە تۆڕی…\nپۆلیسی سلێمانی برینداری ڕووداوێكی هاتوچۆ پێش ئەو شۆفێرەی هۆكاری ڕووداوەكە بووە دەستگیردەكات\nدوای ئەوەی ئۆتۆمبێلێك لە هاوڵاتییەك دەدات و دواتر هەڵدێت، پۆلیسی سلێمانی برینداری ڕووداوەكە پێش شۆفێرەكە دەستگیردەكات و ڕوونیدەكاتەوە،…


له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-04-08-14:44:00 - کۆدی بابەت: 4282\nزیندەوەران لە خانە پێکهاتوون\nهەر شتێکی زیندوو وەک پێشەنگییەکان و مەیموونەکان لە خانەیەک یان لە چەند خانەیەک پێکهاتوون. خانە پێکهاتەیەکە بە پەردە دەورەدراوە هەموو ئەو ماددانەی تێدایە کە پێوستن بۆ ژیان، ئەو پەردەیەی لە دەوری دایە پێکهاتەکانی ناوخانەکە لە دەوروبەر جیادەکاتەوە زۆربەی خانەکان بە چاو نابینرێن. هەندێک لە زیندەوەران لە تریلیۆنەها خانە پێکهاتوون وەک زیندەوەرانی فرەخانە. خانەکان فرەمانی تایبەت بە خۆیان جێبەجێ دەکەن بۆ نموونە: دەمارە خانەکان تایبەتن بە گواستنەوەی دەمارە ڕاگەیاندن و ماسولکە خانەکان تایبەتن بە جووڵە. زۆر لە زیندەوەران تاک خانەن، لە زیندەوەرە تاک خانەکاندا بەشە جیاوازەکانی ناو خانە فرەمانی جیاواز بە جێ دەهێنن، بۆ نموونە پارامیسیۆم پێویستی بە خۆراکە هەندێک بەش لە خانەکە خۆراک دەکەنە ناو خانەکەوە بەڵام هەندێک لە بەشەکانی دیکەی خۆراکەکە هەڵدەوەشێنن و هەندێ بەشی دیکەش پاشەڕۆ دەکەنە دەرەوە.\nزیندەوەران بە گۆڕانکارییەکان کاریان تێدەکرێت و وەڵامیشیان دەدەنەوە\nهەموو زیندەوەران لە توانایاندا هەیە بە گۆڕانکاری ژینگەکەیان کاریان تێ بکرێت. هەروەها توانای وەڵامدانەوەی ئەو گۆڕانکارییانەیان هەیە، کاتێ بیلبیلەی چاو بەر خۆر دەکەوێت، بچووک دەبێتەوە ئەمەش وەڵامدانەوە. هەر گۆڕانێک ڕووبدات لە ژینگەی زیندەوەردا ئەوا کار لە چالاکی زیندەوەرەکە دەکات، ئەمەش پێی دەڵێن کارتێکەر یان وریاکەرەوە، لەوانەیە ئەو وریاکەراوانە ماددەی کیمیایی یان کێشکردنی زەوی یان تاریکی یان ڕووناکی یان دەنگ یان چەشتن یان هەر شتێکی تر بێ کە وا لە زیندەوەر بکات وەڵام بداتەوە بە هەر ڕێگایەک.\nهەرچەندە ژینگەی زیندەوەر لەوانەیە بگۆڕێت بەڵام بارودۆخی ناوەوەی زیندەوەر دەبێت بە نەگۆڕی بمێنێتەوە، چونکە زیندەکردارەکانی زیندەوەران زۆر کارلێکی کیمیایی جۆراوجۆر دەگرێتەخۆ، ئەمەش ڕوونادات ئەگەر بێت و بارودۆخی کارلێکەکەکانی گونجاو نەبێت. پارێزگاری لە بارودۆخی ناوەوەی بە نەگۆڕی پێی دەڵێن هاوسەنگی ناوەکی.\nوەڵامدانەوە بۆ گۆڕانکاریە دەرەکییەکان\nلەش پارێزگاری لە هێشتنەوەی پلەی گەرمی لە سنووری ٣٧ پلەی سیلیزی دەکات. کاتێک هەست بە گەرما دەکات مرۆڤ لەشی دەست بە ئارەقکردن دەکات و وەڵامدەداتەوە. وە لە کاتی سەرمادا ماسوولەکەکانی گرژ دەبن ئەوەش هەوڵدانێکە بۆ گەرم کردنەوەی لەش کە ئەمەش وادەکات کە بلەرزێت لە کاتی ئارەق کردنەوە یان لەرزین، لەشت هەوڵدەدات بگەڕێتەوە بۆ باری سروشتی خۆی، هەروەها گیانەوەرانی دیکەش هەن پێویستیان بە بارودۆخی ناوەکی نەگۆڕ هەیە بەڵام زۆربەیان بەو شێوازە وەڵام نادەنەوە کە مرۆڤ وەڵامی دەداتەوە. ئەو گیانەوەرانە دەست دەگرن بەسەر پلەی گەرمی لەشیان بە گواستنەوەیان لە ژینگەیەکەوە بۆ ژینگەیەکی دیکە. ئەگەر هەستی بە گەرماکرد دەچێتە شوێنێکی سێبەر وە ئەگەر هەستی بە سەرما کرد دەچێتە شوێنێکی خۆرەتاو.\nزیندەوەران زیندەوەری وەکو خۆیان بەرهەم دێنن، ئەمەش بە ڕێگەیەک لەم دوو رێگایانە دێتەدی کە ئەمانەن:\nناتوخمەزۆربوون هەر تاکێک تاکێکی وەک خۆی دەخاتەوە. زۆربەی زیندەوەرە تاک خانەکان بەم ڕێگایە زۆردەبن.\nتوخمەزۆربوون پێویستی بە دوو باوان هەیە بۆ بەرهەم هێنانی وەچەیەک کە سیفەتی هەردووکیانی تێدا دەردەکەوێت، زۆربەی گیانەوەران و ڕووەکەکان بەم ڕێگایە زۆر دەبن.\nزیندەوەران ترشە ناووکی کەم ئۆکسجین (DNA)ـیان تێدایە\nخانەکانی سەرجەم زیندەوەران گەردەکانی ترشە ناوکی کەم ئۆکسجین (DNA)ـیان تێدایە، ئەم ترشە دەست دەگرێت بەسەر پێکهاتە و فرەمانەکانی خانە کاتێک زیندەوەران زۆردەبن، وێنەیەک لە ترشی ناوکی (DNA) دەگۆزرێتەوە بۆ وەچەکەی. بە گواستنەوەی سیفەت لە وەچەیەکەوە بۆ وەچەیەکی دیکە دەڵێن بۆماوە.\nزیندەوەران وزە بەکاردێنن\nزیندەوەران وزە بەکاردێنن بۆ ئەنجامدانی فرمانە زیندەییەکانیان لەو فرمانانەش بەرهەم هێنانی خۆراک یان پارچەکردنی و گواستنەوەی ماددە بۆ خانەکان یان لە ناو خانەکەوە و دروستکردنی خانەکان، سەرجەمی هەموو ئەم چالاکییانە کە زیندەوەر بە جێی دەهێنێت پێی دەوترێت زیندەچالاکی.\nزیندەوەران گەشە دەکەن و پەرەدەسێنن\nسەرجەم زیندەوەران. تاک خانە یان فرە خانە لە ماوەی ژیانیاندا گەشە دەکەن، گەشە لە زیندەوەرانی تاک خانە ئەوەیە کە قەبارەی خانە گەورەبێت، بەڵام لە زیندەوەرە فرەخانەکاندا گەشە کردن بە زیادبوونی ژمارەی خانەکانی دەبێت. زیندەوەران کە گەشە دەکەن لەگەڵ ئەوەی لە قەبارەدا گەورە دەبن و پەرەدەسێنن و دەگۆڕێن وەکو تۆو و بە تێپەڕبوونی کات پەرە دەسێنێت بۆ نەمام و دواتریش دەبێت بە درەخت.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : جیاکەرەوەکانی زیندەوەران\nتیۆری بافلۆف بۆ فێرکردن\nڕۆڵی بەکتریا لە ژیاندا


ئەو دە وڵاتانەی زۆرترین ژمارەی پشكنینی كۆرۆنایان ئەنجام داوە\nژمارەی پشكنینەكان بۆ كۆرۆنا یەكێكە لەو هەنگاوانەی بۆ كۆنتڕۆڵ كردنی بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە بە گرنگ دادەنرێت و ئەو وڵاتانەی زۆرترین ژمارەی پشكنینیان ئەنجامداوە، دەتوانن دڵنیاتر بن لە كۆنتڕۆڵكردنی كۆرۆنا.\nبەپێی داتا فەرمیەكان، ئەمریكا كە زۆرترین ژمارەی توشبوون و گیان لەدەستدان بە كۆرۆنای تێدا تۆمار كراوە، لە رووی زۆری ژمارەی پشكنینەكانیشەوە یەكەمە، بەو پێیەی لەو وڵاتە دوو ملیۆن و 872 هەزار و 678 پشكنین بۆ گومانلێكراوانی توشبوون بە كۆرۆنا كراوە و لەو ژمارەیە زیاتر لە نیو ملیۆن كەس ئەنجامی پشكنینەكانیان ئەرێنی بووە.\nلە پلەی دووەمدا وڵاتی ئەڵمانیا دێت كە یەك ملیۆن و 317 هەزار و 887 پشكنینی ئەنجامداوە و دەركەوتووە نزیكەی 128 هەزار كەسیان هەڵگری ڤایرۆسەكەن.\nروسیا كە 18 هەزار تووشبووی كۆرۆنای تێدایە، بەپێی ئامارە فەرمیەكان یەك ملیۆن و 300 هەزار پشكنینی تێدا كراوە و بەمەش لە پلەی سێهەمی ریزبەندی ئەو وڵاتانەدایە كە زۆرترین پشكنینیان ئەنجامداوە.\nئیتالیا كە دوای چین ببوە دووەم ناوەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە و لە رووی ژمارەی ئەو كەسانەی گیانیان لەدەستداوە لە پلەی دووەمی جیهاندایە، لە رووی زۆرترین پشكنینەوە لە پلەی چوارمدا دێت و یەك ملیۆن و 46 هەزار و 910 پشكنین بۆ گومانلێكراوان كراوە لەو وڵاتەدا.\nهەرچی ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبیە، سەرباری ئەوەی نزیكەی چوار هەزار تووشبووی تێدایە، بەڵام لە رووی زۆری ژمارەی پشكنینەوە لە پلەی پێنجەمدایە، بە ئەنجامدانی 648 هەزار و 195 پشكنین.\nدوای ئیمارات وڵاتی ئیسپانیا دێت. ئەم وڵاتە ئەوروپیە لە رووی ژمارەی توشبوون لە پلەی دووەمی جیهان و لە رووی حاڵەتەكانی مردن بە كۆرۆناشەوە لە پلەی سێهەمدایە، لەو وڵاتە 600 هەزار پشكنین بۆ كۆرۆنا كراوە.\nكۆریای باشوریش كە لەسەرتاوە دوای چین گیرۆدەترین وڵات بوو بە دەست كۆرۆناوە 10 هەزار تووشبووی تێدا تۆمار كراوە، بەڵام لە رووی زۆری ژمارەی پشكنینەوە لە پلەی حەوتەمی وڵاتانی جیهاندایە و 514 هەزار و 621 پشكنینی تێداكراوە.\nكەنەدا بە 422 هەزار و 200 پشكنین لە پلەی هەشتەم و توركیا بە 410 هەزار لە پلەی نۆیەم و بەریتانیاش كە 367 هەزار پشكنینی تێدا كراوە لە پلەی دەیەمدایە.\nلە چین كە سەرەتا ڤایرۆسەكەی تێدا بڵاوبووەوە، هیچ ئامارێك لە بارەی ژمارەی پشكنینەكان لەبەردەستدا نییە و لە عێراقیش بەپێی راگەیەنراوی فەرمی وەزارەتی تەندروستی وڵاتەكە 37 هەزار و 791 پشكنین بۆ گومانلێكراوان كراوە و لەو ژمارەیە ئەنجامی هەزار و 378 كەس ئەرێنی بووە.


ژمارەی ئالودەبوون بە مادەی ھۆشبەر لە عێراق روو لە زیادبوونە\n2018-06-27 [08:34 AM]\nبەپێی ئامارە فەرمییەکان ژمارەی ئالودەبووان بە ماددەی هۆشبەر لە عێراق، رۆژ بەڕۆژ لەبەرزبوونەوەدایە. وەزارەتی تەندروستیی عێراق هۆکاری زیادبوونی ژمارەی ئالوودەبووان بۆ چەند هۆکارێک دەگێڕێتەوە، کە هەموویان پەیوەندییان بە سرووشتی ژیانی خەڵک و بارودۆخی ئێستای عێراق هەیە.\nعیماد عەبدولرەزاق، راوێژکاری وەزارەتی تەندروستیی عێراق دەڵێ "هۆکارەکان زۆرن کە بوونەتە هۆی زیادبوونی بەکارهێنەرانی ماددەی هۆشبەر، لاوازیی هێزی ئەمنی و شەڕی داعش رێگەخۆشکەر بوون بۆ هێنانی ماددەی هۆشبەر بۆ عێراق، ئەمە لە لایێک و لە لایێکی دیکەوە بێکاری و هاوڕێیەتی کەسانی خراپ، ئەمانە و چەندانی دیکە".\nبە بەراورد بە ساڵی رابردوو، رێژەی ئالوودەبووانی ماددەی هۆشبەر لە عێراق لەنێو گەنجاندا 5% زیادی کردووە، تەنها لە ساڵی 2017ـدا پێنچ هەزار ئالوودەبوو سەردانی نەخۆشخانەی ئیبن روشیدیان کردووە لە بەغدا، بۆ وەگرتنی چارەسەر.\nبەشی زۆری ئەو ماددە هۆشبەرانەی دێنە نێو عێراق، لە رێگەی دەروازە سنوورییەکانی باشووری عێراق و لە ئێرانەوە دەهێنرێن.\nعەقید حەمید، ئەفسەر لە پۆلیسی بەرەنگاربوونەوەی ماددەی هۆشبەر دەڵێ "بەڕێوبەرایەتیی خاڵە سنوورییەکان دەستی بەسەر بەشێکی زۆر لە ماددەی هۆشبەردا گرتووە لە باشووری عێراق... بۆنموونه بارهەڵگرێک کە لە ئیکوادۆرەوە هات لە میناکانی بەسرا دابەزی و مۆزی هەڵگرتبوو، کەچی ژێرەوەی هەمووی ماددەی هۆشبەر بوو، دوای دەستبەسەرداگرتنی زانیمان کە خەتم و مۆری گومرکی لەسەرە و، بۆمان دەرکەوت کەسانی باڵادەست و کۆمپانیای گەورە بە رێژەیێکی ئێجگار زۆر لە هەوڵی هێنانی ماددەی هۆشبەرن بۆ عێراق".\nبەکارهێنەرانی ماددەی هۆشبەر ئەگەر ماددەکەیان دەستنەکەوێت، پەنا بۆ هەندێک لە جۆرەکانی دەرمان دەبەن. وەزارەتی تەندروستیی عێراق سەرجەم دەرمانخانەکانی ئاگادار کردووەتەوە، کە بەبێ نووسراوی پزیشک هیچ جۆرە دەرمانێک نەفرۆشن.\nدکتۆر حەیدەر دەرمانسازە، دەڵێ "ئێمه به‌پێ نووسراوی پزیشک دەرمان به نه‌خۆش دەده‌ین. نابێت نووسراوه‌كه‌ش بەرواری کۆن و بێ مۆری پزیشکی بێت، ئێمە به‌و شێوازه دەرمانەکان ده‌فرۆشین، جا ئەو چۆن بەکاریدێنێت ئەوە دەگەڕێتەوە سەر وەرگری دەرمانەکان".\nبەپێ ئامارە نافەرمییەکان لە عێراق لەنێوان هەر 10 کەسێک کە تەمنیان لەنێوان 18 بۆ 30 ساڵە، سێ کەسیان ئالوودەی ماددەی هۆشبەر بوون، بەوپێیەش لە عێراق 30%ـی گەنجان ئالوودەی ماددەی هۆشبەرن.\nلە ساڵی 2017 نزیکەی شەش ملیۆن حەبی ماددەی هۆشبەر و، بەسەدان کیلۆ جۆری دیکەی ماددەی هۆشبەر لە خاڵە سنوورییەکانی پارێزگای بەسرە دەستیان بەسەردا گیراوە و لەنێوبراون.\nئەم هەواڵە 6829جار خوێندراوەتەوە


کاربەدەستانی ئەفغان: ژمارەی داعش لە وڵات زیاتر بوە\nلە کاتێکدا داعش لە عێڕاق و سوریا دا تووشی زەبروێکەوتن بووە، ئەو گرووپە بە خێرایی ژمارەی ئەندامانی بۆ نێو ئەفغانستان زیاتر دەکات و ئامادەبوونی لە ئەو وڵاتە سەر لە نوێ ساز دەکاتەوە و بنکەیەکی نوێ بۆ هێرشەکان هەم ڕۆژئاو و هەم بۆ رووسیا دادەمەزرێنێت.\nکاربەدەستانی ئەفغان بە دەنگی ئەمەریکایان گوت کە ڕەنگە داعش ئێستا دەوری ٣،٠٠٠ چەکداری بیانی لە وڵاتەکەدا هەبێت، کە گەلێک لە ئەوان خەڵکی پاکستان و ئوزبەکستانن. هەروەها ئەو کاربەدەستانە دەترسن کە ئەو ژمارەیە لە زیادبون دابێت لە دەمێکدا شەڕکەرانی داعش عێڕاق و سوریا بە جێ دێلن وەک بەشێک لە ئەو هەوڵەی بۆ خۆڕێکخستنەوە هەیانە.\n"باڵیۆزی ئەفغان حەمد وڵا موحیب گوتی: "ژمارەیەکی زۆر لە داعش لە شەرکەرانی بیانی پێک دێن."\nئەو ئەم حەوتوە لە واشنگتن گوتی: ژمارەیەک لە ئەفغانێکان، واتا هەندێک لە لایەنەکانی تالیبان ئەوانەی کە زۆر توندڕەون خەریکە تێکەڵ بە داعش دەبن."\nداعش لە باکووری ئەفغانستان\nناوچەیەکی تایبەت جێگای نیگەرانی هەریمی جۆزجان لە باکوری ئەفغانستانە، ناوچەیەکی دوورە دەست کە داعش شەرکەرانی بۆ ئەوێ ڕاگوێزتوە، گەلێکیان لە گەڵ جووڵانەوەی ئیسلامی ئوزبەکستان یەکیان گرتووە.\nکایتلین فۆرست، لە ئەنستیۆ بۆ لێکۆڵینەوەی شەڕ بنکە لە واشنگتنی پێتەخت دەڵێت: "ئەو شەرکەرانە خەریک ئامادەبوونێکی لەشکری دادەمەزرێننن. ئەوان دەست بە کونتڕۆڵکردنەوەی کۆمەڵایەتی دەکەن. ئەوان خەریک باج کۆدەکەنەوە."\nبە گوێرەی فۆرست و هەروەها جەنیفر کافارێلا، هەندێک لە پشتیوانان و شەڕکەرانی داعش لە ئاسیای ناوەندی، وەک تاجیکستان و چە چنیا ڕا بۆ ئەفغانستان دەچن، لە دەمیکدا هی تر لە شوێنەکانی دووری وەک فەرانسە و سودان ڕا دەچن.


“گۆڕان” وەک بزووتنەوەیەکی بێ-سەر … کاوە جەلال – Dengekan\nbyKawa Jalal\tJune 3, 2019\tGeneral, Opinion, Slider\nعەبدولڕەزاق شەریف لە بەشی پێنجەمی زنجیرە نووسینەکەیدا بە ناونیشانی “ئیتر قسە دەکەم” (بڕوانە “کوردستانپۆست”) ناڕاستەوخۆ دەروویەک لەسەر کێشەیەکی کرۆکی ئاوەڵا دەکات کە کێشەی بەرپرسی سەرەکیی پارت یان بزاوتە لەنێو کوردەکاندا. ئەم کێشەیە دەرفەتمان دەداتێ تا ڕادەیەکی گونجاو لە کەسێتیی نەوشیروان مستەفا نزیک بکەوینەوە.\nدژەتێرۆری پارتی بڕیار بۆ گرتنی نەوشیروان مستەفای ڕێکخەری گشتی ی گۆڕان دەردەکات (؟)، ئەویش ڕاستەوخۆ پەرچەکردار دەنوێنێت: عەبدولڕەزاق شەریف و شۆڕش حاجی بۆ وەڵامدانەوەی مەسعود بەرزانی ڕادەسپێرێت. گرنگ بۆ ئێمە لەم بەشەی نووسینەکەدا ئەوەیە کە گەرچی لەو کۆبوونەوەیەی نێوانیاندا بڕیار دەدرێت کە شۆڕش حاجی سەعات سێ ی پاشنیوەڕۆی هەمان ڕۆژ کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی ببەستێت، ئەوجا بە دوویدا لە میدیای گۆڕانەوە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ساویلکەیەی بەرزانی بدرێتەوە، کەچی شۆڕش حاجی سەعات سێ ی پاشنیوەڕۆ بە پێچەوانەی فەرمانی ڕێکخەری گشتیی بزووتنەوەکەیەوە لێدوان دەدات، بەوەش “هەتوانی ساڕێژکردنی برینەکانی پارتی و بارزانی کرد، ئامادەیی کاک نەوشیروانیشی بۆ چوونە دادگا دەربڕی”. ئەم کارە هەمووان توشی شۆک دەکات.\nئەوجا کاتێک عەبدولڕەزاق شەریف و تیمەکەی دەست دەکەن بە جێبەجێکردنی ئەو ئەرکە کە پێیان سپێررا بوو، ئەوا تاقمی “خڕ” داوا دەکەن ئەو حەملەیە لەدژی بەرزانی ڕابووەستێنرێت، جگە لەوە دەبێژن کە مەرج نییە بە قسەی نەوشیروان مستەفای ڕێکخەری گشتی بکرێت. ئەوان بۆ ڕێکخەری گشتی ڕووندەکەنەوە کە فشاری هاوڕێیانی خۆیانیان لەسەرە، تەنانەت درۆیان بە دەمی ئەوەوە کردووە و گۆتوویانە کە گۆیا ئەو خۆی لەو فشارانە بۆ سەر پارتی و سەرۆکەکەی ناڕازییە، هەروەها عەبدولڕەزاق شەریف لە کۆتاییدا ناوی هەموو ئەو کەسانەی پێ دەڵێت کە هەڵوێستی بەو جۆرەیان وەرگرتووە، ڕێکخەری گشتیش وەک وەڵامی ئەو جۆرە ڕەفتارەی ئەوان دەبێژێت کە “ئەوانە هەموویان بەرژەوەندییان لەگەڵ پارتی و هەولێردایە، نایانەوێ لە خۆیانی تێکبدەن، ترسنۆکن و …”.\nئایا ئەم ناکۆکییانە چیمان پێ دەبێژن؟ سەرەتا بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە بزووتنەوەی گۆڕان لە دروستبوونییەوە “بێ-سەر” بوو، ئەوەش بوو بەهۆی سەرهەڵدانی شێواوی لە “گردەکە”، ئەوجا لە ڕووی سیاسییەوە فرەکوێخاییەکەی نێو “یەکێتی” بوو بە مۆرکی ئەویش.\nئێمە هەروەها دەبینین، کە گەرچی ڕێکخەری گشتی دەیزانی، تەنیا خوازیارانی گۆڕانکاریی سیاسی لەگەڵیدا خەبات ناکەن، بەڵکو هاوکات بەرژەوەندچییان لە دەوری کۆبوونەتەوە و تەنانەت درۆ بە دەم خۆیەوە دەکەن، بەڵێ تەنانەت سەرپێچیی فەرمانەکانی دەکەن بۆ ئەوەی پارتی لە خۆیان تووڕە نەکەن، کەچی ئەو هێشتا هەر ڕێی دەدا کەسانی ئەوها دژبەر لە بزووتنەوەی “گۆڕان”دا بمێننەوە، نەک ئەوەش، بەڵکو تەنانەت پۆستی دیاریان هەبێت!\nئایا ئەم جۆرە وەرگرتنەی هەڵوێست سەر بە سیاسەتە؟ بێگومان سەر بە سیاسەتی دێمۆکراتیانەیە؟ پێش ئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە گەرەکە بە نموونەی ئەم بەشەی نووسینەکەی عەبدولڕەزاق شەریف ڕووبکەینە پرسی “ئۆتۆرێتی” (authority)، چونکە لە نێوەندی ئەو ڕەوشەدایە کە نووسینەکە بەهەندی وەرگرتووە.\nتێگەی ئۆتۆرێتی دەمانخاتە بەردەم پرسیار لەبارەی رۆڵوەرگرتنی بەرپرسی یەکەم، کە دەشێت بەرپرسی گەل، پارت، بزووتنەوە و هتد بێت. ئاشکرایە ناونیشانی بەرپرسە سەرەکییەکان تا ئەمڕۆ بریتین لە سەرۆک، سکرتێری گشتی، ڕێکخەری گشتی. لێ هەرسێکیان ڕەوانبێژین. سەرەتا گومانی تێدا نییە کە مەسعود بەرزانی سەرۆکی کورد نییە، ئەوجا گەر کەوتبێتە سەر کەڵکەڵەی بوون بە سەرۆک، ئەوا بە حوکمی کەسێتییەکەی، هەروەها بە حوکمی دۆخگۆڕییە کۆمەڵایەتییە کوردییەکان، هیچی دیکە نییە جگە لە خەونێک؛ هاوکات دۆخ و پێگەی مەسعود بەرزانی، وەک سەرۆکی پارتەکەی، “نزیکەی” هیچ جیاوازییەکی لە پێگەی میرێکی بابانی نییە کە لەنێو خۆی خانەوادەکەیدا بە ناحەزان دەوری درابوو و تەنانەت ڕووی دەدا لەدژی ئەو دەستیان لەتەک بێگانەدا تێکەڵ دەکرد. هەروەها جەلال تاڵەبانی هەر گاڵتەی بە “نازناو”ی (نەک پێگەی ناونراوی) سکرتێری گشتی دەهات، چونکە ئەو “بۆ خۆی و پیاوەکانی دەوری زۆر زوو گەیشتبوو بە ناوی مامجەلال”، کە ئیدی کتومت وەک شێخێک سەروەر بوو بەسەر پارتەکەی خۆیدا بەبێ ئەوەی هەرگیز ڕەچاوی پەیرەوپرۆگرامی ئەو پارتە بکات.\nلێ ڕەوشەکە لای بزووتنەوەی “گۆڕان” بە حوکمی پەیوەندییە نوێکان و هاتنی نەوەی نوێ بۆ نێوی و هتد کەمێک جیاواز بوو، هێندە نەبێت کە کەسێتیی نەوشیروان مستەفا خۆی بوو بە ئاستەنگ لە بەردەم شکۆفەی ئەو بزووتنەوە دێمۆکراتیخوازەدا کە هەر خۆی ئەندازیاری سەرەکیی پرۆگرامەکەی بوو. ئاخر گەرچی ئەو ڕێکخەری گشتی بوو، لێ هاوکات ئۆتۆرێتی ی نەبوو، بەڵکو کارەکتەرێکی سلێمانی-تەقلیدیانەی هەبوو، ئەمەش ڕێی پێ نەدەدا وەک سیاسەتمەدارێک چالاک ببێت کە وەک “سەر” لەتەک تیمێکی ڕاستەوخۆ هاوکاریدا ستراتیژیی بزووتنەوەکە “دابڕێژێت و بیسەپێنێت” – کەواتە “جڵەوی بگرێت”. لە بنەڕەتدا “گۆڕان” بوو بە پەنگ، چونکە بێ-سەر بوو. بەمەش ڕووندەبێتەوە، کە بۆچی نەوشیروان مستەفا “دەستەوستان” بوو لە بەردەم ئەو هەموو شێواوییەدا کە لە “گردەکە” هاتبوونە ئاراوە، ئەوە هەر لە مەرایی و خۆبردنە پێشەوە و درۆی ئاشکراوە تا دەگات بە تەڵە و بوختان و چاڵهەڵکەندن بۆ یەکدی. کێشەیەکی دیکەی کەسێتیی نەوشیروان مستەفا ئەوە بوو کە جارێک هاوخەباتێکی ڕەخنەییانە دەریبڕی: “ئەو هەردەم دەبێژێت ‘دەبوو ئاوامان بکردایە’، ڕۆژێک لێمان نەبیست ببێژێت: ‘دەبێت ئەوا بکەین'”.\nکەواتە لەپاڵ ئەوەدا کە نەوشیروان مستەفا ئۆتۆرێتیی نەبوو، هاوکات ستراتیژیی لە سیاسەتکردنیشدا نەبوو، بەڵکو ئەویش هاوشێوەی سیاسەتکارانی دیکەی وڵاتەکەی “تاکتیکگەرا” بوو و تاکتیکییانە هەوڵی بۆ ئەنجامدانی کارەکییانەی ئەو پرۆگرامە دەدا کە خۆی ئەندازیاری سەرەکیی بوو. لێ هەر ئەم تاکتیکگەراییە لە کۆتاییدا بوو بە گورزێک لە خودی بزووتنەوەی “گۆڕان”، چونکە بەبێ ستراتیژی، یان بە واتایەکی دی ببێژین: بە هەڵپە و هەڵچوون و داچوونی پسیکۆلۆژیانەوە هاتە مەیدانی سیاسەتکردنی پەرلەمانییەوە، وەک سەرەنجامی ئەو هەڵپانەش هەر زوو لەم لا یان لەو لا فریو درا، بەڵێ تەنانەت تێهەڵدانی خوارد، ئەویش بێکەرامەتانە ملی لە بەردەم تێهەڵدەراندا کەچ کرد.\nلە بنەڕەتدا نەوشیروان مستەفا بە ناوبانگی دێرینی خۆی وەک پێشمەرگە گەیشت بەو ئاستە کە ئیدی بتوانێت بگەڕێتەوە بۆ نێو مەیدانی سیاسەتکردن، بێگومان ئەمجارە وەک ڕێکخەری گشتیی بزووتنەوەیەک بە پرۆگرامێکی دێمۆکراتییانەوە بەبێ ستراتیژیی سیاسی. لێرەدا هەمان هەڵوێستی سیاسیانەی جەلال تاڵەبانی ی مامۆستای دووبارە دەبێتەوە، کە لە کرۆکەوە بەم شێوەیە بەرجەستە دەبێت: “من” لێرەم، ئەوەتام، تۆش فەرموو وەرە مەیدانەوە بۆ لای من. فەرموو ببە بە میدیاکار، پەلەمانتار، باخەوان، شۆفێر، ئەندازیاری کارەبا و هتد، هەر پۆستێک دەخوازیت دەتدەمێ. تەواو. ئەمە بریتییە لە کاری حیزبایەتی. ئەوجا مۆرکێکی دیکەی ئەم تێگەیشتنە لە سیاسەت ئەوەیە کە بارەگای سیاسەتکردنیش هاوشێوەی دیوەخانی ئاغا دادەمەزرێنرێت. ئێمە هەمان شێوەی بارەگای سیاسەتکردن لە “گردەکە”ی نەوشیروان مستەفاش دەبینین: ڕۆژانە خەڵک پەیتا پەیتا دێن بۆ ئەوێ، هاتنی زۆرینەیان مەرامی خۆیی لە پشتەوەیە، ئەویش پێشوازییان لێ دەکات و لەگەڵ هەڵسانیاندا بۆ ڕۆیشتن بەڕێیان دەکات و هتد.\nبێگومان گەرەکە تێگەی ئۆتۆرێتی ڕوونبکەینەوە تاکو ڕێ لە بەهەڵەتێگەیشتن بگرین. ئێمە ناتوانین ئۆتۆرێتی وەک دیکتاتۆری ڕاڤە بکەین، واتا وەک مورادیف بۆ یەکدی دایان بنێین. هەروەها ئەوەش ڕاست نابێت گەر بیکەین بە ئاوەڵناوی “ئۆتۆریتێر”، وەک چۆن بۆ نموونە لای ئادۆرنۆ تیۆریی “کەسێتیی ئۆتۆریتێر”مان هەیە کە ئەو بۆ نزیککەوتنەوە لە کەسێتیی فاشیستی گۆڕانی پێدا.\nلە بنەڕەتدا مەسەلەی ئۆتۆرێتی لە سیاسەت یان لە کاری بەڕێوەبەرایەتیدا بریتییە لە “دەسەڵاتی ڕێزلێگیراوی بەرپرسی یەکەم لە لایەن هاوکارانییەوە”، یان لە لایەن گەلی خۆیەوە، لێ ئەو خۆیشی بێ چەند و چوون داوای ئەو جۆرە هەڵوێستە لە ئەوان دەکات، چونکە گەر ئەوها نەبێت، ئەوسا ناتوانێت کارەکییانە کار بۆ ئامانجەکانی پارتەکەی یان وڵاتەکەی بکات. جگە لەوە ئەو کوڕی خێڵ نییە و باوکی لە زایینییەوە وەک میراتگری ئایندە پێی بگەیەنێت، ئەوجا دەستوپێوەندەکانی خۆی بخاتە بەردەم کوڕەکەی، بەڵکو ئەو وەک کوڕی شار هاتۆتە نێو سیاسەتەوە و تێیدا بەرزبۆتەوە. بۆیە گەر ببێت بە بەرپرسیاری پلە یەکی پارتەکەی، ئەوا دەبێت لە گشت ڕوویەکەوە شایستەی ئەوە بێت، بەوەش بتوانێت ئەرکەکانی ڕابپەڕێنێت. لەم ڕوانگەیەوە گەر بەڕێوەبەری فەرمانگەیەک ئۆتۆرێتیی نەبێت، ئەوا ناتوانێت کاروبارەکانی ئەو فەرمانگەیە بە گونجاوی بەڕێوەبەرێت. گەر بەرپرسی یەکەمی بزووتنەوەیەکی سیاسی ئۆتۆرێتیی نەبێت، ئەوا ناتوانێت ڕێ لە تەشەنەی سەرەڕۆیی و فرەکوێخایی و تەنانەت بەڵتەجێتی لەنێو حیزبەکەی خۆیدا بگرێت، کە دەشێت هەموویان لە ئایندەدا ببن بە مەترسی بۆ پرۆگرامی سیاسیی بزووتنەوەکە – ئەو بزووتنەوەیە، کە دەشێت بە گفتی گەورەوە هاتبێتە مەیدانی سیاسەتکردنەوە و هاوکات بۆ بڕێکی زۆری دانیشتوانی وڵاتەکەی بووبێت بە مایەی هیوای گۆڕانکاری – وەک لای بزووتنەوەی گۆڕان. لە بنەڕەتدا چۆن کاتی خۆی جەلال تاڵەبانی بۆ پیاوەکانی دەوری، تەنانەت بۆ زۆر کەسی دیکەی پارتی دیکە، “برا گەورە” بوو، نەوشیروان مستەفاش لە لایەن هاوکارانییەوە وەک برا گەورە دەنرخێنرا.\nعەبدولڕەزاق شەریف درەنگ دەستی کرد بە نووسینە زنجیرەییەکەی بەو مەبەستە کە پەیوەندییەکانی نێو “گۆڕان” لە سەرەوە هەڵبداتەوە. لە بنەڕەتدا دەبوو هەر زوو دوای مردنی نەوشیروان مستەفا، بە هاتنی عومەری سەید عەلی بۆ جێگەکەی، ئەوجا دوای تاپۆکردنی گردەکە لەسەر دوو کوڕەکەی، یەکسەر “گۆڕانخوازانی ڕاستەقینە” بییان کردایە بە فەرتەنە – گەر “گۆڕانخوازی ڕاستەقینە” بوونایە. گەر ئەو دەمە ڕاستەوخۆ هەڵوێستی بەو شێوەیە وەربگیرایە، ئەوسا دەبوو بە ئاستەنگ لە بەردەم پەرلەمانتارانی ئەمڕۆی “گۆڕان”دا کە نەتوانن هێندە ئاسان خیانەت لە بزووتنەوەکەیان و دەنگدەرانی بکەن، واتا ترسنۆکانە ڕێ خۆش بکەن بۆ ئەوەی ماڵی مەلا مستەفا سەرجەم پۆستە هەستیارەکانی هەرێمەکە”یان” وەربگرن.\nبەڵێ گەر گۆڕانییەکان گۆڕانخواز بوونایە، ئەوسا سەر جادەکانیان دەگرت و وازیان نەدەهێنا تا ئەو تاقمە و ڕێکخەری گشتیی نوێ گردەکەیان چۆڵ دەکرد، جا گەر تەنانەت بەو ڕێیەوە هەبوونی “هەرێمەکەیان” بکەوتایەتە مەترسییەوە. ئاخر گەر کوردەکان لە پەیوەندیی دێمۆکراتییانەدا نەژین، ئەوا هەرێمیان پێویست نییە. گەر باندەکانی مافیا حوکمی ئەو بەناو هەرێمەی ئەوان بکەن، ئەوا هەبوونی زیادەیە. گەر باندەکانی مافیا ببێژن، کە نابێت هەرێمێک هەبێت گەر ئەوان تێیدا دەسەڵاتدار نەبن، ئەوا دەبێت وەڵامیان بدرێتەوە، کە نابێت هەرێمێک هەبێت گەر ئەوان لە نێویدا مافی هەناسەدانیان هەبێت. کەواتە گەرەکە دێمۆکراتی و هەبوونی هەرێمێک وەک پێشمەرجی یەکدی دابنرێن: گەر ئەمیان نەبێت، نابێت ئەویدیکەشیان هەبێت. لێ بەمە هاوکات ڕووندەبێتەوە، کە نووسینەکەی عەبدولڕەزاق شەریف هێندە درەنگ نەهات، چونکە لایەنگرانی پرۆگرامە (نەک ڕێبازە!) دێمۆکراتییە پەرلەمانییەکەی نەوشیروان مستەفا کەم نین، کەواتە دەتوانن بە شێوەیەکی سەربەخۆ و ئاشکرا درێژە بەو پرۆگرامەی ڕێکخەری گشتیی کۆچکردوویان بدەن.\nلەنێو “گۆڕان”دا دەرک بە تووڕەبوونێک دەکرێت، کە هاوکات دەچەپێنرێت. کەسانی تووڕەبوو زۆر جار پاساو دەهێننەوە، کە گۆیا ئەوان لە ترسی تێکچوونی “بار و دۆخەکە” خۆیان دەگرن. لێ ئەوان سەهوون، چونکە ئەم پاساوەی ئەوان لە بنەڕەتدا دەستکەلای دەسەڵاتدارانی بەناو هەرێمەکەیە کە قەمەکەی پێ فریو دەدەن. کوردەکان پێویستیان بە ژیانێکی ئاسوودە و دادپەروەرانەیە، ئەوجا گەر تەنانەت هەرێمێکی ڕاستەقینەیان هەبێت و نەتوانێت ئاسوودەیی و دادپەروەرییان بۆ فەراهەم بکات، ئەوا وەک گۆتمان هەبوونی پێویست نییە. جگە لەوە سێ کوردستانی دیکە هەن کە لە ڕووی خەباتی ڕزگاریخوازییەوە لە شکۆفەی بەردەوامدان، کەواتە لە نزیکی ئەو کەسانەوە کە خۆیان بە میراتگری دێمۆکراتییە پەرلەمانییەکەی نەوشیروان مەستەفا دادەنێن، هەڵچوونی مەزن لەگۆڕێیە، ئەوانیش گەرەکە هەوڵی هاوشانی لەتەک ئەواندا بدەن – بێگومان گەر وەک نەوشیروان مستەفا نیشتمانپەروەر بن و هاوکات لە لایەنی خۆیانەوە گۆڕانخواز بن. بۆیە زۆر ئاساییە گەر لایەنگرانی ڕێکخەری گشتیی کۆچکردوو تووڕەبوونیان وەربگۆڕن بۆ هەڵوێستی ئاشکرا کە ئیدی جێی لاوانەوەی “هۆ ڕەوانشاد هۆ ڕەوانشاد، سەرگەردانین ئەی ڕەوانشاد!” بگرێتەوە.\nجگە لەوە لاوانەوەی ئەوان بە ڕاستی جێی گومانە، زۆرتر لە هەڵوێستی ئەو عەوامە دەچێت کە بۆ ڕێگریکردن لە گلەیی ئەم و ئەو دەچن بۆ پرسەکان و فاتیحایەک دادەدەن. گەر ئەو کەسانە بەڕاستی دەیانەوێت درێژە بە میراتی دێمۆکراتیخوازانەی نەوشیروان مستەفا بدەن، گەرەکە واز لە پیاهەڵدانی “ڕەوانشاد” بهێنن و ڕەخنەییانە کەسێتیی ئەو بنرخێنن. ئاخر ئەو بزووتنەوەیە کە ئەو بە تەمەنی پیری و نەخۆشی بەریخست، پێویستە ئەمڕۆ بە ئاڕاستەی سەرەتاکانی بەرخستنی بنرخێنرێتەوە، تاکو پاشان توخمیانە لە ئەمڕۆوە “درێژەی پێ بدرێت”. ئاشکرایە بەبێ پاکسازییەکی بزووتنەوەکە لە بەرژەوەندچییانی شەیدای سامان و ناوبانگ ئەوە ڕوونادات.\nهەروەها گەرەکە ڕاشکاوانە پرسێکی دی پەیوەند بە نەوشیروان مستەفاوە بکرێت بە بابەتی پێوەخەریبوونی ڕەخنەیی. مەبەست لەوەیە کە دەبێت بۆ ژیاننامەی نەوشیروان مستەفا هەروەها ڕەچاوی ئەو پرسیار و بەرپەرچانە بکرێت کە لە سەردەمی پێشمەرگایەتییەوە بەرانبەر ئەو بەرزکراونەتەوە. ئاخر لێرە هیچ شێوەیەکی ترس پێویست نییە، چونکە مەسەلەکە لێرە وەک لای خیانەتکاران نییە کە جاش بوون و خۆیان بێشەرمانە دەکەن بە پێشمەرگە. نەوشیروان مستەفا پێشمەرگە بوو. ئەو دەبێت وەک پێشمەرگە بنرخێنرێت، بە هەموو لایەنەکانییەوە. ئەوجا، هەر لەم پەیوەندییەدا، ئەو کەسانە کەم نین کە دەبێژن نەوشیروان مستەفا یادوەرییەکانی پێشمەرگایەتیی بە ئارەزووی خۆی نووسیونەتەوە، یان چەندین ڕەوشی سیاسیی بۆ بەرژەوەندیی خۆی جیاواز داڕشتۆتەوە، ئەوجا پرسی دیکەی گرنگ هەن کە گۆیا بە لایاندا نەچووە. ئەمانەش دەبێت لە هەر خەریکبوونێکدا بە کەسێتیی نەوشیروان مستەفاوە بەهەند وەربگیرێن.\nگەورەیی نەوشیروان مستەفا لە دروستکردنی ناتەباییدایە. بۆیە هۆزان و هۆنینەوە و لاوانەوەی وەک “ڕەوانشاد”، “باوکی هەژاران”، “دڵسۆزی گەل و وڵات” و هتد، بێڕیشەن. ئەو کەسانە کە خۆیان بە میراتگری تێگەیشتنی ئەو بۆ دێمۆکراتی دەزانن، گەرەکە بێباکانە ئاڕاستەی سیاسیی خۆیان دەربخەن – گەر بە ڕاستی ئەوهان.\nPrevious دەوڵەت — 8 — نوسینی جۆزیف پرۆدۆن\nNext گریمانەی کوژرانی محمد لەقورئاندا … مەحمود عەبدوڵا\nنه‌خشه‌به‌رده‌كه‌ی ده‌ربه‌ند بووه قوربانی نه‌زانی و به‌رژه‌وه‌ندخوازی.. ڕه‌سوڵ بۆسكێنی\nئەوەی نەدەبوو رویدایەوەو ئەوەشی دەبوو بکرایە … نەوزاد جەمال\nژنێک لە بنەچەی درەوشانەوە.. ستیڤان شەمزینی\nدووبارە پێناسەکردنەوەی کوردبوون ئاوڕدانەوە لە دوێنێ.. هەنگاوێک بۆ سبەی … ستیڤان شەمزینی\nنامه‌كانی ئیشق …9 … سه‌ردار جاف


سەرەتاو کۆتای مێژووی شێخ زانا . – WTARIKURD\nخەیاڵی شێخ زانا لە خەیاڵی ئێستای خەلیفەكەی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە ( داعش ) دەچوو. ئەویش دەیویست لەڕێی ترس و تۆقاندنەوە ئەمارەتێكی ئیسلامی، هاوشێوەی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام دابمەزرێنێ. شێخ زانا لە دوای راپەڕینەوە لە شارۆچكەی خەلیفانەوە لە نێو حیزبێكی ئیسلامیدا كاری بۆ ئامانجەكەی خۆی كرد، بەڵام دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەكانی كوردستان لە نیوەی رێگادا ئامانجەكەیان پووچەڵ كردەوە.\nدامەزراندنی یەكەم گرووپی توندئاژۆ\nگرووپە جیهادییەكان لە ساڵانی نەوەتەكاندا شارۆچكەی خەلیفانیان كردە بنكەی جموجوڵ و پەلهاویشتن كە ئەوكات زۆرتر لە شارۆچكەیەكی لا چەپ دەچوو. بیری توندڕەوی لەنێو بەشێك لە دانیشتووانی ئەو شارۆچكەیە گەشەی كرد و ئێستاش هەندێك لەوانە لەنێو گرووپە جیهادیەكاندان.\nچوار مەلا بەناوەكانی ( مەلا فەتحوڵڵا، مەلا ئەحمەد رووستایی، مەلا محەممەد مەولود، مەلا حەمەدەمین حەسەن شەركانی ) كە ئەمەی دواییان تاوەكو ئێستاش لە ئێرانە و پێشتر لەنێو ئەنساروئیسلام بووە، بە داینەمۆی هزری ئیسلامی سیاسی دادەنرێن لەو شارۆچكەیە. ئەوان لە ساڵی 1985 ەوە شانەیەكی نووستووی بزووتنەوەی ئیسلامی بوون لە خەلیفان.\nبەپێی زانیاری دەزگا ئەمنیەكان، ئەم چوار مەلایە رۆڵێكی كاریگەریان هەبوو لە بڵاوكردنەوەی هزری ئیسلامی سیاسی و راكێشانی گەنجان و كۆكردنەوەیان لە نێو رێكخستنەكانی بزووتنەوەدا “.\nدوای راپەڕینی بەهاری 1991، بزووتنەوەی ئیسلامی یەكەم حیزب بوو كە بارەگای لە خەلیفان كردەوە، ئەمەش یەكێك بوو لە هۆكارەكانی گەشەكردنی بیری جیهادی لەو شارۆچكەیەدا.\nبارەگاكەی بزووتنەوەی ئیسلامی لە نێو مزگەوتی سەلاحەددین ئەیوبی بوو، ئەوان شورایەكی تایبەت بەخۆیان هەبوو كە پێكهاتبوون لە مەلا فەتحوڵڵا، مەلا ئەحمەد رووستایی، مەلا محەممەد ئەحمەد مەولود سێناوەیی، مەلا ئەمین، شێخ زانا و مەلا حەمەدەمین حەسەن شەركانی.\nئەم شوورایە نزیكەی 500 چەكداری هەبوو كە زۆربەیان خەڵكی سۆران و خەلیفان و دەوروبەری بوون، بەشێكیشیان خەڵكی هەولێر بوون، چەكدارە هەولێرییەكان لە ژێر فەرمانی مەلا ئەمین و شێخ زانادا بوون.\nزانا نەسرەت شێخ عەبدولكەریم بەرزنجی، ناسراو بە ( شێخ زانا )، ئەوكات مامۆستای وانەی ئاین و زمانی عەرەبی بوو لە دواناوەندی باویان لە خەلیفان، لە هەمانكاتیشدا راهێنەری تایكواندۆ بوو، بەمەش توانیبووی سەرنجی چەكدارە ئیسلامییەكان و بەتایبەتی ئەو گەنجانە رابكێشێت كە هاموشۆی ئەو مزگەوتەیان دەكرد.\nزۆری نەبرد ناكۆكیەكی توندی فیكری كەوتە نێو شوورای بزووتنەوە لە خەلیفان، لە كۆتاییدا شێخ زانا و مەلا ئەمین، ” بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی” یان راگەیاند و بەبێ هیچ تەقە و رووبەڕووبوونەوەیەك دەستیان بەسەر بارەگاكەی بزووتنەوەی ئیسلامیدا گرت. نزیكەی 150 كەس چوونە پاڵ شێخ زانا و مەلا ئەمین. ئیدی بارەگایەك نەما بەنێوی بزووتنەوەی ئیسلامی، بەڵام كۆڕ و كۆبوونەوەكانی بزووتنەوە لە ماڵی مەلا فەتحوڵڵا درێژەیان هەبوو.\nدەكرێ بگوترێ بزووتنەوە جیهادییەكەی شێخ زانا و مەلا ئەمین، یەكەمین گرووپی توندئاژۆی كوردی بوون كە پێیانوابوو دەوڵەتێكی ئیسلامی لە كوردستان بە زەبری كوشتن و خوێنڕشتن دادەمەزرێ.\nسەرچاوەیەكی ئەمنی باسی شێخ زانا و مەلا ئەمین دەكات و دەڵێت” ئەم دووە بیركردنەوەیەكی زۆر توندیان هەبوو، لە كۆڕ و كۆبوونەوەكاندا بەردەوام باسی جیهادیان دەكرد “. وەك ئەو گوتی ” مەلا ئەمین بە وتارە پڕ لە حەماسەت و توندەكانی، شێخ زاناش لە رێگەی وانەگوتنەوە و وەرزشەوە توانیبووی سەرنجی گەنجان بەلای خۆیدا رابكێشێت و بە بیری توندڕەوی گۆشیان بكەن “.\nپاشماوەی بزووتنەوە لە خەلیفان مابوون و ژمارەیان نزیكەی 350 كەس دەبوو، وەك ئەو سەرچاوەیە باسی كرد ” ئەوان بەهیچ شێوەیەك ئامادە نەبوون لەگەڵ بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی كاربكەن، بۆیە پەیوەندییان بە هێزی 2 ی سۆرانەوە كرد كە ئەوكات مەلا مەروان گەڵاڵی سەرپەرشتی ئەو هێزەی دەكرد.\nئیسلامییەكان خەلیفان جێدێڵن\nشەڕی ناوخۆ كە سەرەتا لەنێوان یەكێتی نیشتمانی و بزووتنەوەی ئیسلامی و پاشان لە مایسی 1994 لە نێوان پارتی و یەكێتی هەڵگیرسا، كاریگەری زۆری لەسەر ئیسلامییەكان هەبوو ، زۆربەی ئیسلامییەكان شارۆچكەكەیان جێهێشت.\nبزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی بارەگاكەی خۆی لە خەلیفانەوە گواستەوە بۆ گوندی هەنارەی نزیك شارەدێی بەستۆرە، بەڵام ژمارەیەكی كەم لە چەكدارەكان لەگەڵ مەلا ئەمین و شێخ زانا دەڕۆن و بەپێی زانیارییەكان تەنیا 10 چەكداریان لەگەڵ بوو.\nساڵی 1995 مەلا ئەمین لە رووداوێكی تەمومژاویدا لە نێو بارەگای بزووتنەوەكەی لە گوندی هەنارە دەكوژرێت. ئیدی خۆری بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی ئاوا بوو. دوای ئەوەی گرووپەكەی شێخ زانا لە ساڵی 2005 دەستگیركران ، شێخ زانا دانی بەوەدا نا كە ئەو مەلا ئەمینی كوشتووە.\nشێخ زانا و خەونی ئەمارەتی ئیسلامی\nشێخ زانا، لەدایكبووی 1971 بوو ، دەرچووی بەشی میكانیكی كۆلیژی ئەندازیاری بوو ، خێزاندار و باوكی كچێك و كوڕێك بوو.\nشێخ زانا كە لە ساڵی 2005 لەلایەن ئاسایشی هەولێرەوە دەستگیركرا، لەو دانپێدانانەی كە لە تەلەڤزیۆنەكانەوە پەخش كرا و دەنگدانەوەیەكی گەورەی هەبوو، ئاشكرای كرد كە خەونی ئەو دروستكردنی ئەمارەتێكی ئیسلامی بووە و سەرەتاش بە دروستكردنی گرووپێكی جیهادی دەستیپێكردووە. شێخ زانا دەیگوت مەبەستی بووە دەزگایەكی موخابەراتیی ئیسلامی دروست بكات.\nئەندامە دیارەكانی گرووپەكەی شێخ زانا بریتی بوون لە: یوسف عەزیز ( كرێكار ) ، كارزان ئیسماعیل، مولازم دلێر، ئەژی موعتەسەم بەرزنجی ( ئامۆزای شێخ زانا )، هەڤاڵ بورهان محەممەد، مەریوان كەریم، یەعقوب عەزیز ( مامۆستای زانكۆ ).\nئەم گرووپە كە وشەی “جیهاد ” كۆیكردبوونەوە، بە قسەی شێخ زانا هەماهەنگی و هاوكارییان لەگەڵ گرووپە توندڕەوەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان هەبووە.\nشێخ زانا لە دانپێدانەكانیدا گوتی ” كە ئەو گرووپەمان دروستكرد، لە ناوچەكەدا پێش شەڕ ( جەنگی ئازادیی عێراق)، هەندێك چالاكیمان هەبوو، بڕیارمان دا چالاكیەكانمان بێنینە ناو هەولێر”.\nچالاكییەكانی ئەم گرووپە وەك خۆیان دانیان پێدانا، بریتی بوون لە سەربڕینی خەڵكی بێ تاوان و پارچە پارچەكردنیان. مەبەست لەمەش تەنیا دەستڕاهاتن بووە بە سەربڕین، خەڵكیان كوشتووە و پارچە پارچەیان كردوون، پاشان ئەو پارچانەیان لە دەرەوەی هەولێر فڕێداوە.\nشێخ زانا زۆر بە راشكاوی باسی پەیوەندیی گرووپەكەی خۆی لەگەڵ لقەكانی دیكەی ئەو گرووپە لە بەغدا و مووسڵ و سەرانسەری عێراق كرد، ئەم پەیوەندییەش بۆ كۆكردنەوە و ناردنی زانیاری و نەخشەی شوێنە حكومی و حیزبییەكان بووە بۆ ئەنسارەكان لە مووسڵ و بەغدا و ئەم زانیارییانەش دواتر لە هێرشە تیرۆرستییەكانی بەردەم وەزارەتی ناوخۆ و گەڕەكی شۆڕش و چەند شوێنێكی دیكەدا سوودیان لێوەرگیرا.\nشێخ زانا هەر ئەوكات زۆر شتی دیكەی ئاشكرا كرد و گوتی” ئەوەی سەرپەرشتی كارەكانی بەغدا دەكات ناوی عەلی وەلییە ( كە شێخ زانا گیرا عەلی وەلی لە ئێران بوو ). ئەبو عەبدوڵڵای شافیعیش هەر لە بەغدا بوو. هێمن كە لە مووسڵ دادەنیشت سەرپەرشتی كارەكانی هەولێری دەكرد.\nلەماڵەكەی شێخ زانادا چەندین جۆری چەك هەر لە كلاشینكۆفەوە تاوەكو تی ئێن تی و بۆمب و دەمانجە دۆزرانەوە، هەروەها ژەهریش دۆزرایەوە كە دەرخواردی هەر كەسێك بدرابایە دوای هەفتەیەك دەیكوشت.\nشێخ زانا لە وەسفكردنی ئامانجەكانیاندا گوتی” بۆمان گرنگ نەبوو ئۆتۆمبێلێك بتەقێنینەوە، ئەوانە بۆ ئێمە لە پلەی دووەمدا بوون . ئامانجی تۆڕەكەمان ئەوەبوو كاری گەورەتر بكەین”.\nبۆ ئەوەی گرووپەكەی لێكهەڵنەوەشێتەوە و كەس نەتوانێ لێی دەربچێت، شێخ زانا پەنای بۆ چەكێكی كاریگەر بردبوو كە ئەویش تۆماركردنی نهێنیانەی پەیوەندییە سێكسیەكانی ئەندامانیان بوو لەگەڵ یەكتر. ئەو لەگەڵ زۆربەی ئەندامانی گرووپەكەی سێكسی كردووە و بە كامێراش تۆماری كردووە، پاشان هەڕەشەی لێكردوون ئەگەر لە گرووپەكەی دەربچن گرتەكانیان بڵاودەكاتەوە.\nملازم دلێر كە دەرچووی كۆلێژی پۆلیس بوو، ئەوكاتەی پەیوەندی بە گرووپی شێخ زاناوە كردووە قوتابی كۆلێژ بووە. ئەو دەیگوت” شێخ زانا پێیگوتم كە دەبێ مرۆڤی موسڵمان هەموو كارێك بكات، لەوانەش مومارەسەی سێكس لەنێوان دوو نێردا”. ئەو گێڕایەوە كە چۆن شێخ زانا بە حەب بێهۆشی كردووە و ئینجا شەو تاوەكو بەیانی لەگەڵیدا نووستووە و سێكسی لەگەڵ كردووە.\nزانا پاساوی مومارەسەی سێكسی لەگەڵ ئەو كەسانەدا بۆ بە هێزبوونیان لە هەموو روویەكەوە دەهێنایەوە و وەك بە دلێری گوتووە” مرۆڤی موسڵمان دەبێ هەموو كارێك بكات، مەشروب بخواتەوە و قومار بكات”. گوایە هەموو ئەمانەش بۆ ئەوە بووە كە سەرنجی دەزگا ئەمنییەكان رانەكێشن.\nگرووپەكەی شێخ زانا لە ناوەڕاستی ساڵی 2005 دەستگیركران، دوای دادگاییكردنیان 10 لە ئەندامانی گرووپەكە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنرا و لە مانگی نیسانی 2006 لە سێدارە دران، هەروەها كارزان ئیسماعیل بە زیندانی هەتاهەتایی سزا درا.\nكۆچ بۆ هەورامان\nدوای ئەوەی شێخ زانا و مەلا ئەمین لە خەلیفانەوە چوونە هەنارە. زۆربەی ئەوانەی لەوێ مابوونەوە چوونە پاڵ هێزی دووی سۆران و پاشان كۆچیان كرد بۆ هەورامان.\nئەو سەرچاوە ئەمنییە دەڵێت” ئەوان بەو نیازە كۆچیان كرد بۆ هەورامان كە ئیمارەتێكی ئیسلامی دابمەزرێنن. ئەوكات ناوچەی هەورامانیش زۆر لەژێر كۆنترۆڵی پارتی و یەكێتیدا نەبوو”.\nبەڵام لەوێ لە جیاتی دامەزراندنی ئەمارەتی ئیسلامی، لێكترازانێكی گەورە روویدا. عەلی باپیر لە ساڵی 2001 لە بزووتنەوەی ئیسلامی جیابووەوە و كۆمەڵی ئیسلامیی دامەزراند. كەسە میانڕەوەكانی نێو هێزی دووی سۆران پەیوەندییان بە عەلی باپیرەوە كرد، لەوانەش مەلا فەتحوڵڵا كە ئێستا راوێژكاری عەلی باپیرە.\nبەڵام ئەو بەشەی هێزی دووی سۆران كە باوەڕیان بە جیهاد هەبوو، بە سەرپەرشتی مەلا كرێكار جوندولئیسلامیان دروستكرد. مەلا عەبدوڵڵا شافیعی كرایە بەرپرسی یەكەمی جوند و مەلا عەبدوڵڵا خەلیفانیش بە جێگری.\nدوای چەند مانگێك، ناوی جوندولئیسلامیان گۆڕی بۆ ئەنسارولئیسلام و مەلا كرێكار بووە ئەمیری ئەنسار. ئەوكات ژمارەی چەكدارانی ئەنسار 700 كەس دەبوون كە جگە لە كورد، عەرەب و ئەفغانیشیان تێدابوون. بەپێی زانیارییەكان، نزیكەی 100 لەو چەكدارانە خەڵكی خەلیفان و دەوروبەری بوون.\nگەڕانەوە بۆ خەلیفان\nلەكاتی داگیركردنی عێراق لەلایەن ئەمریكاوە ، هێزەكانی ئەمریكا بۆردومانی ناوچەی هەورامانیان كرد بە مەبەستی لەناوبردنی چەكدارانی ئەنسارولئسلام، بەڵام ئەو بۆردومانە بارەگاكانی كۆمەڵی ئیسلامیشی لە خورماڵ گرتەوە و بەو هۆیەوە ژمارەیەك چەكداری كۆمەڵ كوژران. بۆیە دەستبەجێ كۆمەڵ بڕیاری دا بارەگاكانی لە هەورامانەوە بگوازێتەوە بۆ گوندی دارەشمانە لە پشدەر. ئیدی زۆربەی ئەو خەلیفانیانەی چووبوونە هەورامان لەگەڵ كۆمەڵ گەڕانەوە شارۆچكەكەیان.\nبەڵام ئەو خەلیفانیانەی كە چوونە نێو ئەنسار ، لە دوای بۆردومانەكە بەرەو ئێران هەڵاتن و ناوچەكەیان چۆڵكرد. منداڵ و خێزانەكانیشیان لەگەڵ چەكدار و ئەندامانی كۆمەڵ رەوانە كردنەوە. دوای چەند رۆژێك خێزان و منداڵی 40 لەو چەكدارانەی لە نێو ئەنساردا بوون، لە قەڵادزێوە گەڕانەوە خەلیفان.\nپەیوەندی بە ئەنسارولسوننە و قاعیدەوە دەكەن\nكەمكردنەوەی بازگەكان لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان پاش رووخاندنی رژێم، رێگەخۆشكەر بوو بۆئەوەی بەشێك لە چەكدارەكانی ئەنسار لە ئێرانەوە بگەڕێنەوە شارەكانی مووسڵ و كەركووك و بەغدا و لەوێ پەیوەندی بە رێكخراوەكانی وەكو ئەنسارولسوننە و ئەلقاعیدەوە بكەن.\nدوای ماوەیەكی كورت لە گەیشتنیان بۆ ئەو سێ شارە، چەكدارە خەلیفانیەكان بە نهێنی خێزانەكانیان بردە لای خۆیان. بەڵام بەشێك لەو چەكدارانە كە ژمارەیان 20 چەكدار بووە و پێشتر لە ریزەكانی ئەنسارولئیسلامدا بوون، پاش پرۆسەی ئازادیی عێراق، خۆیان تەسلیمی دەزگا ئەمنییەكان كردەوە و ئێستا خەریكی ژیانی تایبەتیی خۆیانن. هەروەها پێنج لەو چەكدارانە لەلایەن دەزگا ئەمنییەكانی كوردستانەوە لە مووسڵ و ناوچەكانی دیكە دەستگیركران، بەڵام دواتر سەرجەمیان ئازادكران و ئێستا لە ماڵەوە دانیشتوون.\nهێشتا لەنێو ئەنسارن\nبەگوێرەی زانیاریی دەزگا ئەمنییەكان، 8 چەكداری سنووری خەلیفان و سۆران تاوەكو ئێستاش لەنێو ئەنساردا ماون. ئەوانیش ( ك . ح . ح ) لە توركیایە . ( ك . ج . ع ) لە توركیایە . ( ح . ح . ح ) لە ئێرانە . ( ف . ح . ك ) لە ئێرانە . (غ . م . م ) لە مووسڵە . ( ع . ك . ح ) خێزانەكەی ماوەیەك لەمەوبەر گەڕاوەتەوە خەلیفان و گوتوویەتی مێردەكەی پێش هاتنی داعش لە رێگەی نێوان مووسڵ و كەركووك لەگەڵ كەسێكی دیكە بە ناوی ( عەبدولغەفار ) دەستگیر كراوە.\n( م . ح . ح ) یش خێزانەكەی لە مووسڵ هاتووەتەوە، گوایە مێردەكەی لەگەڵ زاوایەكی پێش هاتنی داعش لە مووسڵ دەستگیركراوە . ( ع . ع . ر ) یش بە هەمانشێوە خێزانەكەی گەڕاوەتەوە و دەڵێت مێردەكەی پێش هاتنی داعش لە مووسڵ دەستگیركراوە.\n11 چەكداریان كوژراون\nبەپێی زانیارییەكانی ( رووداو )، تاوەكو ئێستا 11 كەس لەو چەكدارە ئەنسارانەی خەلیفان و سۆران كوژران. ئەوانیش بێجان حەسەن حەمەد ناسراو بە ( مەلا عەبدوڵڵا ) لە ساڵی 2002 كوژرا. زیاد حەسەن حەمەد لە ساڵی 2005 لە مووسڵ كوژرا. مەولود مەحموود كاك لە 2003 كوژرا. كەریم ساڵح عەبدوڵڵا لە ساڵی 2010 كوژرا. كەریم محەممەد كەریم و عومەر عەزیز حەمەد لە 2002 بەهۆی مینەوە كوژراون. عەبدولقەهار عەبدولكەریم عەبدولڕەحیم لە ساڵی 2014 لە نێو داعش كوژرا. رەسول خالید ئەحمەد لە 2005 كوژرا، یەعقوب خدر مەحموود لە ساڵی 2005 كوژرا. سدیق مستەفا حەسەن لە ئێران بە نەخۆشی مردووە، هەروەها رزگار قەیوم تەها ناسراو بە ( عەبدولباری ) لە مووسڵ كوژراوە .\nشەرم لە خۆیان دەكەنەوە\nشارۆچكەی خەلیفان لە ساڵی 1967 بووەتە ناحیە و 64 گوندی بەسەرەوەیە، ژمارەی دانیشتووانەكەی 40 هەزار كەسە. خەڵكەكەی زیاتر بە كاری ئاژەڵداری و كشتوكاڵییەوە خەریكن.\nئێستا نەوەیەك لەو شارۆچكەیە پەیدا بووە، كاتێك رابردووی ئیسلامییەكانی شارۆچكەكەیان بەبیر دێنییەوە شەرم لە خۆیان دەكەنەوە.\nكامەران، 37 ساڵ، ناوی خوازراوی گەنجێكی شارۆچكەكەیە و ماوەیەك ئەندامی یەكێك لە حیزبە ئیسلامییەكانی كوردستان بووە. كامەران پێیوایە كاتێك مرۆڤ لە كۆمەڵگەیەكی عەشایر و داخراودا دەبێ، بۆ دەرچوون لەو كۆت و بەندە عەشایرییە بەدوای بەدیلی دیكەدا دەگەڕێت.\nئەو هەركات بیر لە رابردووی خۆی دەكاتەوە شەرم لە خۆی دەكات، بەڵام دەڵێت پاڵنەر هەبوو بۆئەوەی بچینە نێو ئیسلامییەكان. ئەو دەڵێت” باوكم زۆر لەگەڵم خراپ بوو ، بەردەوام جنێوی پێدەدام كە بۆچی نوێژ ناكەم و ناچم بۆ مزگەوت. منیش بۆ ئەوەی خۆشەویستی باوكم بە دەستبێنم، دەستم كرد بە نوێژكردن و بەردەوام سەردانی مزگەوتم دەكرد، ئیدی تێكەڵی ئیسلامییەكان بووم، بەڵام سوپاس بۆ خودا بە هاوكاری خاڵێكم ئەو بیرە توندڕەوییە لە مێشكم سڕایەوە”.\nس – ڕووداو\nمحەمەد ساڵەیی : من و مەلا مستەفا .


مەلا بەختیار ڕایگەیاند، ئەگەر یەکێتی پاک نەکرێتەوە لە "دز و درۆزنەکان" ئەوە ئەو حزبە "دوا ساڵانی سیاسەت بەسەر دەبات."\nمەلا بەختیار لە پەیامێکیدا بۆ چوارەمین ساڵیادی کۆچی دوایی مام جەلال (3ی تشرینی یەکەمی 2021) نوسیویەتی، "نامەوێ روحت ئازار بدەم. بەڵام ناشتوانم بیشارمەوە كە یەكێتیەكەی جەنابت، دوورە لەو فەلسەفەیەی نەخشاندوتە، دڵنیابە، ئەگەر بەزوترین كات، پاك نەكرێتەوە لە پیلانگێڕان، لە هەلپەرستان، لە دز و درۆزنەكان، لە پلەو پایە خوازان، لەخۆفرۆشان بەم و بەو دەوڵەت، بەدڵنیاییەوە، یەكێتی دوا ساڵانی سیاسەت بەسەر دەبات!"\nیادی دوا كۆچی مام جەلال و مام ناسی\nئەمڕۆ چوارەمین ساڵڕۆژی كۆچی دوایی سەرۆك مام جەلالە. كۆچێك، تەنها سەرۆكێكی لـێ نەسەندین. بەڵكو لە دوای خۆی لە رێبازەكەی و شكۆمەندیەكەی و دەرونە فراوانەكەشی بێبەشی كردین.\nهەرگیز ئەو چركە ساتەم بیرناچێتەوە كە یەكەمین جار لە (20/7/1977) لە گوندی (ماسی رۆ)ی هەكاری پێشوازیم لێكرد. نە لەشكری لەگەڵ بوو، نە تاقە چەكێكی قورس. تەنها خۆی و گۆچانەكەی و كێوێك لە ورەی بەرزی هێنابوەوە.\nلەم پەخشان ئامێزەدا نامەوێ لاپەڕەكانی مێژووی ئەم كەڵە رابەرە هەڵبدەمەوە، تەنها دەمەوێ بڵێم: مام ناسی لە ناو یەكێتیدا، وەكو فەلسەفەی سیاسی و تاكتیكی سیاسی و دوربینی سیاسی كەمن. كەمن ئەوانەی هاوخەباتی رۆژگاری سەختی مام جەلال بون و دەزانن ئەم رابەرە، لە كاتی تەنگانەدا، لەكاتی شەڕدا، لەكاتی نەبونی و برسێتیدا، لەكاتی گیرفان بەتاڵی و خواردنی بژی و مەمریدا، لە هەورازی سەخت و لێژگەی هەزار بەهەزاردا. لە كڕێوەی زستان و قرچەی هاویندا.. لە سەركەوتن و شكستدا، لە گریان و پێكەنیندا، لە هەڵچون و ئارامیدا، لە دانوستان و ئازایەتی بێوێنە بەرامبەر سەدام و كۆماری ئیسلامی و توركیاو لایەنە سیاسیەكاندا.. لەكاتی بۆردومان و فڕكان فڕكانی فڕۆكەدا.. بەڵێ كەمن ئەوانەی مام جەلال ناس بن.\nمام جەلال ناسی، بەلاف لێدان نییە. بە بەرزكردنەوەی وێنەكانی و فرمێسكی هەلپەرستی هەڵڕشتن نییە. بەدەست بەسەرداگرتنی پێگەو پایەكەیشی نییە. مام جەلال ناسی، قوڵبونەوەیە لە فەلسەفەی سیاسی و تێگەیشتن لە چۆنیەتی باوەڕبون بە ئازادی و دیموكراسی. لە دەربەست بوونە بە رەنجدەران. لە ناسینی مام جەلال، لەكاتی ململانێكان و بیرە جیاوازەكان.. لە گەرمەی، رەخنەگرتن و بەرپەرچدانەوەی بۆچونەكاندا. لەقبوڵنەكردنی خودی مام جەلالیشدا.\nئەوانەی هاتونەتە سەر حازری.. یان ئەوانەی پێشمەرگە و كادری ماندووی شاخ بون و لەدوای راپەڕینیش دووربون لە وردەكاری سیاسەتی مام جەلال، ناكرێ میراتگری فەلسەفەی مام جەلال بن. بەڵكو ناشتوانن حیزبەكەی مام جەلالیش بپارێزن. چونكە ئاستی تێگەیشتنی ستراتیژییان و شارەزاییان لە فەلسفەو فەلسەفەی سیاسی و فەلسەفەی رەخنەی سیاسی، نزمترە لە تێگەیشتنەكانی مام جەلال.\nئەمانە سەكۆی ئازادی دروستكراوی مام جەلال لە پاركی ئازادیدا دەبینن، بەڵام شانازیش دەكەن لەسەر رەخنە خەڵك سزا بدەن. چونكە باڵای زۆربەیان كورتترە لە كێلی بەرزی مامی رابەر!!\nنامەوێ روحت ئازار بدەم. بەڵام ناشتوانم بیشارمەوە كە یەكێتیەكەی جەنابت، دوورە لەو فەلسەفەیەی نەخشاندوتە، دڵنیابە، ئەگەر بەزوترین كات، پاك نەكرێتەوە لە پیلانگێڕان، لە هەلپەرستان، لە دز و درۆزنەكان، لە پلەو پایە خوازان، لەخۆفرۆشان بەم و بەو دەوڵەت، بەدڵنیاییەوە، یەكێتی دوا ساڵانی سیاسەت بەسەر دەبات!\nبنوو.. ئاسودە بنوو.. جەنابت هەتا چویتە مەزاری رۆح شادی، درێغیت نەكرد.. شانازیەكانت زۆرترن لە كەموكوڕیەكانت.\nبنوو.. ئاسودە بنوو.. مێژوو تۆماری كردووە، چ جوامێرێك و چ شۆڕشگێڕێك و چ دیموكراتخوازێك بووی.. ئەوانە تاوانبارن كە ئەو مێژووە دەزانن و بەپێڵاوی ئاسنین، پێشێلی دەكەن.\nبنوو.. تاڵەبانی.. رابەری نەمر.. بنوو.. رۆژگار رۆژی بەدواوەیە.. پیلانگێڕی ریسوایی دێنێ.. هەلپەرستی شەرمەزاری بەرهەمدێنێ.. مشەخۆری سەرشۆڕی هەتا هەتایی دەكاتە مۆری رەشی ناوچاوانی.. ئەوانەی لایان داوە لە رێبازی مام جەلال و لە دیموكراسی و لە رەخنەی ئازاد.\nمەلا نیازی: لەمڕۆوە بانگەشە ڕادەگرم و ئێوەش دەنگ مەدەن\n2021.10.05 - 16:53


کازاخستان بەهێزترین وڵاتی جیهانە | kurditgroup\nKurd it groupdownloadsforumfont convertorproject چوونە ژوورەوە\nچوونە ژوورەوە|خۆتۆمارکردن|بڵاوکردنەوەی بابەت گەڕان\nگەڕان تۆ لێرەیتماڵەوە هەموو هەواڵەکان کازاخستان بەهێزترین وڵاتی جیهانە Bardaqani بڵاوکراوەتەوە\nهەفتەی ڕابردوو، ماریا دیمیتریێنکۆ، ئەندامی تیمی نیشانەگرتنەوەی کازاخستان، مەدالیای زێڕی لە پاڵەوانییەتییەکانی کوەیتدا بەدەستهێنا. لە کاتی دابەشکردنی خەڵاتەکان سروودی نیشتمانی وڵاتی کازاخ لێدرا. بەڵام ئەم سروودە، ئەو سروودە بوو کە "بۆرات" لە فیلمە بەناوبانگەکەی خۆی دەقەکەی نووسیوە، کە تیایدا دەڵێت:\n- لەشفرۆشانی کازاخستان خاوێنترینن لە ناوچە\n- ئەگەر ئەوانەی تورکمانستانییان لێدەرچێت دیارە بەڕێوەبەرە کوەیتییەکان لە گووگڵ بەدوا سروودی نیشتمانی کازاخستان گەڕاون و ئەوەی بۆراتییان دۆزیوەتەوە و بێ یەکودوو دایانگرتووە.\nسەرچاوە: فیلمەکەهەواڵەکەسروودەکە بۆچوونەکان\nههههههههه ماشەڵا لەو عەقڵە .\nبەس کاک سەفیین لە کوێ تۆ ئاگات لە مەدالیای کازاخ بوو لە کویت؟ ڕوحی ریازیت فڕیووە.\nکۆمێنتی زۆرنوسراوه له سه ر بۆرات ...له یوتوب کوێتیه کان داوای لێبوردن ئه که ن.کاک به رده سه یری لیرکی سرووده که م کرد..\nشتی سه یر نووسراوه .!! کازاخستان یه که م وڵاته له پۆتاسێۆما ...هههه\nدەشتخۆش كاك بەردەی بەرێز،\nبەڵام كاك حەمید گلەییم هەیە !\n١- جارێك هەر دیار نیت ، بۆ ؟ نازانم ، تاكوو وێنەی ئەم كچە سەرنجتی راكێشاوە شتێكت نووسی ! :)\n٢ - خەریكم بەم كوردیە لارو لەوێرەم شت دەنووسم بەهێز نین تەنانەت ئەم نووسراوەی كاك بەردەی بەرێز : وەڵا سەیرە.\n٣ - كەوای لێهات\nئەمنیش كاتێك هەواڵێك بنووسم بەجێگای وێنەی بابەتەكەو رەقەواڵە و نەرمە واڵە وێنەی jennifer lopez لێدادەنم،\nهەر ئەوەی کازاخستانیان بەهەڵە لێنەداوە، هی کرواتیاشیان هەر بەهەڵە لێداوە ئەو داماوانە، ههههه\nسڵاو لە هەـووی بەڕێزان\nسەرەڕای ئەوەی که له ڕازانەوەی‌دائەم ماڵپەڕەدا بەشداریم نەبوو، بەڵام دڵم بەم ماڵپەڕه زۆر خۆشه. لەماوەی ڕۆژدا لەسەر کار سێ جار پشوودانم هەیه که هەڕ سێ جارەکەی سەردانی ئەم ماڵپەڕەدەکەم. دمارگرژی و توندوتیژی تێدانییه و ڕەوشتی باش لێرەدا پەیڕەو دەکرێ. جارێکیان نەبێ که خۆشەویستان بە هۆی بابەتێکی نەتەاویەتییەوه هەندێ تووڕه بوون، ئەگینا من تووندوتیژیم لێرەدا هەست پێنەکردووه. که دیاره هەر بەم مەبەستەشەوه گۆرانییەکی خۆشم له یووتووبەوه دانابوو که هیچ پەیوەندیشی به ئای‌تییەوه نەبوو.\nبەڵام برای خۆشەویستم کاک حەمید: ئەمنیش هەوەک کاک قەزوان هەستم به جێگای بەتاڵی تۆی بەڕێز کردووه. زۆرجار دۆستەکانی کوردی بەشی ئێرا‌ق پێیان گوتوومه که کوردە ئێرانییەکان نازانن دڵخۆش بن! وابزانم کاک قەزوانیش وەک من به تاسەی قسە خۆشەکانی جەنابتانن. وێڕای ئەوەی که ئەندامێکی چالاک بوویه، بڕوا بکه بە تامەزرۆیەوه نووسینەکانت دەخوێنمەوه، چونکه هەمیشه شێوازێکی شیرن بەکار دەهێنی.\nئاغا حەمید خۆشمان دەوێ\nمن لە گۆڤاری دێر شپیگل ی ئەڵمانی خوێندمەوە (سەرهێڵ)\nشەرمەزارییە بۆ کوەیت.\nڕێزدار کاک حمید، خۆ ئێرە ماڵپەڕی درامای هیندی نییە. باوەڕناکەم بەڕێویبەرانی ئەم ماڵپەڕە لە خۆیانەوە و بێ هیچ هۆکارێک حوکمی قەرەقۆش بەکاربێنن نە لەگەڵ ئێوەی بەڕێز و نە لەگەڵ هیچ کەسێکی تر. لێرە 77 نوووسەر هەن: http://kurditgroup.org/front/authors\nئایا دەبێت ئەم نووسەرانە هەموویان پێشوەخت فلتەر کرابن؟\nخۆ بەڕێوەبەران ئەگەر نیازییان ئاغایەتی بێت، دەتوانن هەر هەژماری هەموومان بلۆک بکەن.\nهیوادارم هاوکێشەش بەم شێوە نەسەڵمێنن.\nپەیامێکی تایبەتم بۆ بەڕێزتان نارد و ئەم بابەتەی خۆمم داخست.\n(cc)|About|Contact|Downloads|Twitter|Google+|Linkedin|Facebook|Dictio|Android|Iphone/Ipad|Drupal & Kurdish ......


بزافێکی جیھادی یە لەدوای کوشتنی ئوسامەبن لادنەوە ئەیمەن زەواھیری سەرۆکایەتی دەکات و پەیرەوی لەبیری توندڕەوی ئایینی دەکات.\nناساندنی ڕێکخراوی قاعیدە\nبزافێکی جیھادی یە لەدوای کوشتنی ئوسامەبن لادنەوە لەسەر دەستی ھێزە ئەمەریکیەکان لە ئیبت ئاباد ساڵی ٢٠١١ئەیمەن زەواھیری سەرۆکایەتی دەکات ،پەیرەوی لەبیری توندڕەوی ئایینی دەکات و (حوکمەتە بێدیینەکان و ڕزگارکردنی خاکی موسڵمانان) لە خەڵکانی بییانی لە ھەر جۆرێک بن, وڵاتە یەکگرتوەکان و زۆرینەی وڵاتی ڕۆژئاوا پۆلێنیان کردون بە "دیارترین ڕێکخراوی تیرۆرستی لە جیھاندا".\nسەرەتای دروست بونیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٧ لەسەر دەستی عەبدوڵا یوسف عەزام لەو کەسە جیھادیانەی کە رزگایان بوبو لە جەنگی ڕوسیا لەدژی ئەفغانستان, سەرچاوەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ئەو لایەنەی ھاوکاری کردوون و دەستی گرتون دەزگای ھەواڵگری ئەمریکی (CIA) بو بۆ ئەوەی لە دژی رووسیا بجەنگن.\nھەزاران کەس مەشقی پێ دەکرا بۆ ئەوەی لەکێشە ھەرێمایەتی و جەنگە ناوخۆییەکاندا بەکاریان بھێنن لە جەزائیر، میسر، عێراق، یەمەن، سۆماڵ، چیچان، فیلیپین، ئەندەنوسیا و بەڵقان.\nچاودێران باوەریان وایە چەند رێکخراوێکەوە ھەیە کەلە ڕیزی ڕێکخراوە تیرۆرستییەکانن وەک:\n١-جەماعەتی ئیسلامی چەکدار (الجماعە الاسلامیە المسلحە) ٢- کۆمەلی ئیسلامی (الجماعە الاسلامیە) ٣ -لەشکری تەیبی پاکستانی٤- عوسبەی ئەنسار -٥ جەیشی محمد .\n١- تەقاندنەوەی ھەردوو تاوەری بازرگانی جیھانی لە ئەمریکا و وەزارەتی بەرگری ئەو وڵاتە کە لە ئەیلولی٢٠٠١ دا بو ٣٠٠٠ سێ ھەزار کەس بون بە قوربانی .\n٢- چەند کارێکی تر دەترێتە پاڵییان وەک:\n- حوزەیرانی ١٩٩٦ بە لۆرییەکی بارھەڵگر ھێرش کرایە سەر بنکەی خەبەری ئەمریکی لە ولاتی سعودییە تییایدا ١٩ کوژراو و ٤٠٠ بریندارو لێکەوتەوە.\n- ئابی ١٩٩٨ ھیرش کردنە سەر بالیوزخانەی ئەمریکا لە ھەردوو وڵاتی کینیا و تەنزانیا کە ٢٢٤ کوژراوی لێکەوتەوە .\n- لە ئۆکتۆبەری ٢٠٠٠ بە کەشتی بچوک ھیرش کرایە سەر بنکەی کۆلەی ئەمریکی لەشاری عەدەن لە وڵاتی یەمەن ١٧ کوژراو و ٣٨ برینداری لیکەوتەوە لە ھیزی مارێنزی ئەمریکی.\n- نیسانی ٢٠٠٢ ھیرش کرایە سەر کەنیسایەکی جولەکە لە دورگەی تونس ٢١ کوژراوی لیکەوتەوە زۆرینەیان ئەلمانی بون.\n- لە تشرینی دوەمی ٢٠٠٢ ھیرشیان کردە سەر تیاترۆخانەیەکی شەوانە لە ئەندەنوسیا و٢٠٢ کوژراو و ٣٠٠ برینداری لیکەوتەوە.\n- لە ئایاری ٢٠٠٣ زنجیرەیەک ھیرشیان کردە سەر دارولبەیزای مەغریب و زیاد لە ٣٠ کوژراوی لیکەوتەوە .\n- لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ ھیرشیا کردە سەر دوو کەنیسەی جولەکە لە ئەستەنبوول ٢٧ کوژراوو ٣٠ برینداری لیکەوتەوە .\n- لە ئازاری ٢٠٠٤ ھیرشیان کردە سەر مەدریدی پایتەختی ئیسپانیا تییادا ١٩١ کوژراوو ١٥٠٠ ھەزارو پینج سەد برینداری لیکەوتەوە.\n- لە تەموزی ٢٠٠٨ ھیرشیان کردە سەر شەرەم ئەلشێخ لە وڵاتی میسر ٨٨ کوژراوی لیکەوتەوە .\n- چەندین کاری تری کوشتن و تەقینەوە یان کردووە.\n- فراندنی کەسانی بینای لەناویاندا ٤ بەریتانی لەولاتی مالی لە کانونی دووەمی ٢٠٠٩ پاش ئەوەی عەرەبستانی سعودییە فشاری بۆھینان لەگەل توندڕەوەکانی یەمەن یەکییان گرت و بارو دۆخی ئەمنی ھاوکاریان بوو تییادا گەشەبکەن.\n- چەندین کاری توندوتیژییان لەناو یەمەن و سعودیە ئەنجامدا دیارترینیان ھەوڵی تیرۆر کردنی محمد بن نایف یاریدەدەری وەزیری ناخۆی سعودییە لە ٢٨\_ئاب\_٢٠٠٩لەشاری جەدە.


ساراماگۆ: ره‌شبینم به‌ڵام نه‌ك ئه‌وه‌نده كه گولله‌یه‌ك بنێم به‌سه‌ری خۆمه‌وه – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب و هونەر » ساراماگۆ: ره‌شبینم به‌ڵام نه‌ك ئه‌وه‌نده كه گولله‌یه‌ك بنێم به‌سه‌ری خۆمه‌وه\nخۆسێ ساراماگۆ له ساڵی 1922 له لیشبۆنه‌ی پرتوگال هاتۆته دنیاوه. راسته دره‌نگ ده‌ستی به نووسین كردووه، به‌ڵام به‌خێرایی له‌ناو رۆماننووسه گه‌وره‌كانی دنیادا توانیویه‌تی خۆی بناسێنێت، به شێوه‌یه‌ك كه سه‌ره‌نجام له ساڵی 1998دا توانی خه‌ڵاتی نۆبڵی ئه‌ده‌بی وه‌ربگرێت.\nئه‌م نووسه‌ره ناوداره به درێژایی ژیانی به نووسه‌رێكی سه‌رقاڵ و قه‌ره‌باڵغ له قه‌ڵه‌م ده‌درا و هه‌تا كۆتایی ژیانی له ساڵی 2010دا هه‌روا بوو. ئه‌و لایه‌نانه‌ی ساراماگۆ نووكی رمی تیر و توانجی ئاراسته ده‌كردن بریتین له بیروباوه‌ڕه به رووكه‌ش پیرۆزه‌كان و حكومه‌ته دیكتاتۆره‌كان و نایه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تی. ئه‌وه‌ی لێره‌دا ده‌یخوێنینه‌وه گفتوگۆیه‌كی ئه‌م نووسه‌ره‌یه كه تیایدا باسی خوو و خده‌ی نووسینی خۆی به‌گشتی ده‌كات و به‌تایبه‌تیش باسی رۆمانی كوێری ده‌كات.\n*شێوازی ئیشكردنی رۆژانه‌ت چۆنه؟ ئایا هه‌موو رۆژێك ده‌نووسیت؟\n–كاتێك ده‌ست به نووسینێك ده‌كه‌م كه پێویستی به به‌رده‌وامییه وه‌كو نووسینی رۆمان، هه‌موو رۆژێك ده‌نووسم، هه‌ڵبه‌ته وه‌ستانی جیاوازی تێده‌كه‌وێت چ ئه‌و كاتانه‌ی له ماڵه‌وه‌م یان ئه‌و كاتانه‌ی له سه‌فه‌رم، به‌ڵام بێجگه له‌وه زۆر سیستماتیكم. من زۆر له خۆم ناكه‌م كه ده‌بێت رۆژانه چه‌ند سه‌عاتێكی دیاریكراو بنووسم، به‌ڵام هه‌وڵ ده‌ده‌م هه‌موو رۆژێك چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌كی دیاریكراو بنووسم كه ئاسایی دوو لاپه‌ڕه‌یه. ئه‌مڕۆ به‌یانی دوو لاپه‌ڕه‌م له رۆمانه تازه‌كه‌م نووسی، به‌یانیش دوو لاپه‌ڕه‌ی تر ده‌نووسم. له‌وانه‌یه بڵێیت دوو لاپه‌ڕه له رۆژێكدا زۆر نییه، به‌ڵام كۆمه‌ڵێ ئیشی تریش هه‌ن كه ده‌بێت بیانكه‌م. بۆ نموونه نووسینی تر و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و نامانه‌ی بۆم دێن. له‌مه‌ش بترازێت رۆژی دوو لاپه‌ڕه بۆ رۆمانێك زیاد بكه‌یت یانی له ساڵێكدا ته‌قریبه‌ن هه‌شسه‌د لاپه‌ڕه. به كورتی ئیشی نووسینی من ته‌واو سروشتییه و خوو و خده‌ی سه‌یر و سه‌مه‌ره و رێوشوێنی نامۆم نییه. بۆ نموونه خه‌م و خه‌فه‌تی كاتی نووسین و ترس و له‌رز له لاپه‌ڕه‌ی به‌تاڵ. كۆت و پێوه‌ندی نووسه‌ر و هه‌موو ئه‌و شته سه‌یر و سه‌مه‌رانه‌ی له‌باره‌ی نووسه‌رانه‌وه بیستوومه لای من وجودیان نییه. شوكر هیچ كام له‌و كێشانه‌م نییه. به‌ڵام وه‌كو هه‌ر كه‌سێكی تر كه ئیشێك ده‌كات، هه‌ندێ جار نووسینه‌كانم به‌و شێوه‌یه‌ی من ده‌مه‌وێت به‌ره‌و پێشه‌وه ناچن، له‌و كاتانه‌دا ناچارم ئه‌وه قبووڵ بكه‌م كه ئه‌وه‌ی هه‌یه هه‌ر ئه‌وه‌یه.\n*به كۆمپیوته‌ر ده‌نووسیت؟\n–به‌ڵێ به كۆمپیوته‌ر ده‌نووسم. دوا كتێب كه به تابیعه نووسیم، رۆمانی (مێژووی گه‌مارۆی لیشبۆنه) بوو. راستییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه من هه‌تا ئێستا كێشه‌یه‌كم نییه بۆ خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ كیبۆردی كۆمپیوته‌ردا، به پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی هه‌ندێك ده‌ڵێن به‌كارهێنانی كۆمپیوته‌ر كارده‌كاته سه‌ر شێوازی ئیشكردنیان به‌لای منه‌وه شتێكی وا رووینه‌داوه. ئه‌و شته‌ی به كۆمپیوته‌ر ده‌ینووسم هه‌مان شته كه به تابیعه ده‌منووسی له‌گه‌ڵ ئه‌و جیاوازیه‌دا كه جوانتر و ئاسانتر و خێراتره. كۆمپیوته‌ر هیچ كێشه‌یه‌كی له شێوازی ئیشكردنی مندا دروست نه‌كردووه، به‌هه‌مان شێوه‌ش كاتێ له جیاتی ئه‌وه‌ی به‌ده‌ست بنووسم به تابیعه ده‌ستم به نووسین كرد، هیچ كێشه‌یه‌كم بۆ دروست نه‌بوو. من باوه‌ڕم به‌و جۆره گۆڕانكارییانه نییه. ئه‌گه‌ر كه‌سێك شێواز و زمانی خۆی دۆزیبێته‌وه چۆن ده‌كرێت به ئیشكردن به كۆمپیوته‌ر هه‌موو شتێكی بگۆڕێت؟ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئێستاش هه‌ستێكی به‌قوه‌تم بۆ كاغه‌ز هه‌یه و پێیه‌وه په‌یوه‌ستم، هه‌ر بۆیه هه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌ك تایپ ده‌كه‌م و پرنتی ده‌كه‌م. به‌بێ لاپه‌ڕه‌ی تایپكراو هه‌ستێكی خۆشم نییه.\n*دوای ته‌واوكردنی دوو لاپه‌ڕه‌ی رۆژانه گۆڕانكاریی له ده‌قه‌كه‌دا ده‌كه‌یت؟\n–كاتێ ده‌قه‌كه ته‌واو ده‌بێت، سه‌راپای ده‌خوێنمه‌وه. به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی له‌م قۆناغه‌دا، هه‌ندێك گۆڕانكاریی بچووك له به‌شه‌كان و ده‌قه‌كه‌دا به‌گشتی ده‌كه‌م كه وردتر و جوانتری ده‌كات، به‌ڵام ئه‌م گۆڕانكارییانه زۆر نین. نزیكه‌ی له سه‌دا نه‌وه‌دی نووسینه‌كه له قۆناغی یه‌كه‌مدا ته‌واو ده‌بێت و باقییه‌كه‌ی بۆ قۆناغی دووه‌م ده‌مێنێته‌وه. ئه‌وه‌ی هه‌ندێك له نووسه‌ران ده‌یكه‌ن من نایكه‌م. یانی سه‌ره‌تا به بیست لاپه‌ڕه كورته‌ی رۆمانه‌كه ده‌نووسن، پاشان ده‌یكه‌ن به هه‌شتا لاپه‌ڕه، دواتر ده‌یكه‌ن به سه‌د و په‌نجا لاپه‌ڕه. رۆمانه‌كانی من به شێوه‌ی كتێب ده‌ستپێده‌كه‌ن و فراوان ده‌بن. حاڵی حازر من سه‌د و سی و دوو لاپه‌ڕه‌م له رۆمانه تازه‌كه‌م نووسیوه و هه‌وڵ ناده‌م بیكه‌م به سه‌د و هه‌شتا لاپه‌ڕه. هه‌رچی هه‌یه هه‌ر ئه‌وه‌یه. له‌وانه‌یه هه‌ندێ گۆڕانكاریی له‌ناو لاپه‌ڕه‌كاندا رووبدات، به‌ڵام نه‌ك ئه‌و گۆڕانكارییه‌ی كه ئه‌وه‌ی وه‌كو یه‌كه‌م ره‌شنووس نووسیومه بكات به شتێكی دیكه له رووی شێوه و ناوه‌ڕۆكه‌وه، گۆڕانكارییه‌كان ته‌نیا به ئاراسته‌ی باشكردنه نه‌ك شتێكی زیاتر.\n*به‌م پێیه تۆ كاتێ ده‌ست به‌نووسین ده‌كه‌یت بیرۆكه‌یه‌كی جێگیر و ده‌ستنیشانكراوت هه‌یه؟\n–به‌ڵێ من بیرۆكه‌یه‌كی روونم هه‌یه هه‌روه‌كو چۆن كاتێ ده‌مه‌وێت له جێگایه‌كه‌وه بچم بۆ جێگایه‌كی تر خاڵی سه‌ره‌تا و كۆتایی ئاشكرایه، به‌ڵام له نووسیندا ئه‌م به‌رنامه‌یه هه‌رگیز قورس نییه. له كۆتاییدا ده‌گاته ئامانج، به‌ڵام بۆ گه‌یشتن به ئامانج پێچاو پێچ قبووڵ ده‌كه‌م. بۆ روونكردنه‌وه‌ی ئه‌م مه‌به‌سته هه‌میشه نموونه‌یه‌ك ده‌هێنمه‌وه. ده‌زانم كه ده‌مه‌وێت له لیشبۆنه‌وه بچم بۆ (پۆرتۆ) به‌ڵام نازانم ئه‌م سه‌فه‌ره له‌سه‌ر یه‌ك هێڵی راست ده‌بێت یان نا. ته‌نانه‌ت ده‌شێت ئه‌م سه‌فه‌ره له رێگه‌ی (كاستیلۆ برانكۆ)وه بێت. (كه ئه‌مه زۆر پێكه‌نیناوییه چونكه لیشبۆنه و پۆرتۆ هه‌ردووكیان له كه‌ناری ئۆقیانووسی ئه‌تڵه‌سین و كاستیلۆ برانكۆ ته‌قریبه‌ن له سنووری ئیسپانیایه.) مه‌به‌ستم له‌وه‌یه كه هێڵی رۆیشتنم له رۆماندا له‌وانه‌یه به‌پێی گه‌شه‌كردنی گێڕانه‌وه‌كه بگۆڕێت. له گێڕانه‌وه‌دا ده‌بێت به حسابكردن بۆ پێداویستییه‌كانی ساته‌وه‌خت ئیش بكه‌یت و هیچ شتێك به‌ته‌واوه‌تی له پێشدا ده‌ستنیشان نه‌كراوه.\n*كام له كاره‌كته‌ره‌كانی رۆمانه‌كانت خۆش ده‌وێت كه وه‌كو كه‌سێك حسابی بۆ بكه‌یت؟\n–له‌وانه‌یه له‌م ئیشه‌دا به هه‌ڵه‌دا بچم، به‌ڵام بیه‌ڵه با راستی بڵێم، من هه‌ست ده‌كه‌م هه‌موو كاره‌كته‌ره‌كانی به‌رهه‌مه‌كانم له (وێنه‌كێشی H)ه‌وه له رۆمانی (بنه‌ماكانی وێنه‌كێشان و خه‌تاتی)یه‌وه تا (سینور خوسێ) له رۆمانی (هه‌موو ناوه‌كاندا) تاكێتی خۆیان هه‌یه. به له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌م بابه‌ته كه هیچ كام له كاره‌كته‌ره‌كانی رۆمانه‌كانم كۆپی یان لاساییكردنه‌وه‌ی كه‌سێكی واقیعی نین، له دنیای زیندووه‌كاندا خۆیان ده‌سه‌لمێنن. كاره‌كته‌ره‌كانم بوونه‌وه‌ری ناو چیرۆك و رۆمانن كه ته‌نیا به‌ده‌نی مادیان نییه. ئه‌مه تێڕوانینی منه بۆ ئه‌وان، به‌ڵام خۆت ده‌زانیت هه‌میشه نووسه‌ران مه‌حكومن به بڕیاری لایه‌نگرانه.\n*به‌لای منه‌وه ژنه‌كه‌ی دكتۆر له رۆمانی كوێریدا كه‌سێكی زۆر تایبه‌ته. به شێوه‌یه‌كی تایبه‌تی وێنه‌كه‌ی له‌به‌رچاوی منه، بۆ كاره‌كته‌ره‌كانی تری ئه‌م رۆمانه‌ش به هه‌مان شێوه، سه‌ره‌ڕای ئه‌و واقیعه‌ش كه هیچ وه‌سفێكی وردی ئه‌م كاره‌كته‌رانه نه‌خراوه‌ته‌ڕوو.\n–به‌لای منه‌وه مایه‌ی خۆشحاڵییه كه وێنه‌یه‌كی وردی ئه‌و كاره‌كته‌ره‌ت له‌به‌رچاوه كه بێگومان ئه‌نجامی شرۆڤه‌ی فیزیكی ئه‌و نییه، چونكه له بێخه‌وه شتێكی وا له رۆمانه‌كه‌دا نییه. من ته‌سه‌ور ناكه‌م ئه‌گه‌ر ئه‌وه روون بكه‌مه‌وه كه لووت یان چه‌ناگه‌ی كاره‌كته‌رێك چۆنچۆنییه بایه‌خێكی هه‌بێت. پێم وایه خوێنه‌ر پێی باشه خۆی ورده ورده ئه‌و كاره‌كته‌ره بهێنێته به‌رچاوی خۆی. نووسه‌ر ده‌بێت به ئاسانی ئه‌م ئیشه به خوێنه‌ر بسپێرێت.\n*بیرۆكه‌ی رۆمانی كوێری چۆن له مێشكتدا فۆرمه‌ڵه بوو؟\n–وه‌كو هه‌موو رۆمانه‌كانه‌كانی ترم، بیرۆكه‌ی رۆمانی كوێریش له‌ناكاو هاته مێشكمه‌وه (ئه‌مه بنه‌مایه‌كی ورد نییه بۆ وه‌سفكردنی ئه‌وه به‌ڵام ناتوانم شتێكی باشتر له‌مه په‌یدا بكه‌م.) له رێستۆرانتێك دانیشتبووم و چاوه‌ڕێ بووم خواردنی نیوه‌ڕۆم بۆ بێنن یه‌كسه‌ر به‌بێ پێشه‌كی، ئه‌و بیرۆكه‌یه‌م هات به مێشكدا كه ئه‌گه‌ر هه‌موومان كوێر بووینایه چی روویده‌دا؟ به هه‌مان شێوه له وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌ی خۆمدا، بیرم ده‌كرده‌وه به‌ڵام ئێمه هه‌ر به راستی كوێرین. ئه‌مه تۆوی سه‌ره‌تای رۆمانه‌كه بوو. پاش ئه‌وه ته‌نیا به گه‌شه‌پێدانی ئه‌و هه‌لومه‌رجه سه‌ره‌تاییه و ئه‌نجامه‌كانی رێگه‌م دا رۆمانه‌كه له دایك بێت. بیركردنه‌وه‌یه‌كی زۆر له كوێری وجودی نییه ته‌نیا كاریگه‌رییه‌كی سیستماتیكی نێوان هۆ و ئه‌نجام بوو.\n*تۆ وتت قورسترین رۆمان كه نووسیبێتت كوێرییه. سه‌ره‌ڕای سته‌می ئاشكرای مرۆڤ له مرۆڤ سه‌باره‌ت به په‌یوه‌ندی په‌تای كوێری سپی و ناخۆشیی په‌یوه‌ست به‌م رۆمانه، دواجار تۆ گه‌شبینیت؟\n–من ره‌شبینم به‌ڵام نه‌ك ئه‌وه‌نده كه گولله‌یه‌ك بنێم به‌سه‌ری خۆمه‌وه. ئه‌و بێڕه‌حمیی و به‌دبه‌ختییه‌ی كه تۆ وه‌كو زوڵم و زۆری رۆژانه باست كرد، له هه‌موو جیهاندا رووده‌دات نه‌ك ته‌نیا له رۆمانه‌كه‌ی مندا. په‌تای كوێری هه‌موو كاتێ گه‌مارۆی ئێمه‌ی داوه. كوێری، ئاماژه‌یه‌كه بۆ كوێری عه‌قڵ. ئه‌م كوێرییه بوارمان ده‌داتێ به‌بێ هیچ خه‌مێك بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی به‌ردێك له مه‌ریخ، كه‌شتی ئاسمانیی بنێرین بۆ ئه‌و هه‌ساره‌یه له هه‌مانكاتدا ملیۆنه‌ها مرۆڤ له‌سه‌ر زه‌وی له برسا خه‌ریكه ده‌مرن، ئێمه یان كوێرین یان شێت!\n*ئایا رای ره‌خنه‌گرانتان به‌لاوه گرنگه؟\n–ئه‌و شته‌ی به‌لای منه‌وه گرنگه ئه‌وه‌یه ئیشه‌كه‌م كه نووسینه به‌پێی ستاندارده‌كانم به باشی بكه‌م كه بریتییه له نووسینی رۆمان به‌و شێوه‌یه‌ی ده‌مه‌وێت. پاش ئه‌وه له ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی منه، رێك وه‌كو هه‌موو شتێكی دیكه له ژیاندا. دایك، مناڵ ده‌هێنێته دنیاوه و ته‌مه‌ننای باشترین شتی بۆ ده‌كات، به‌ڵام ژیانی مناڵ په‌یوه‌ندی به خۆیه‌وه هه‌یه نه‌ك به دایكییه‌وه. خۆی ژیان بۆ خۆی دروست ده‌كات یان كه‌سانی تر بۆی دروست ده‌كه‌ن، به‌ڵام رێك ئه‌و شته نابێت كه خه‌ونی دایكی بووه. سوودی نییه كه ته‌مه‌ننا بكه‌م رۆمانه‌كانم به‌شێوه‌یه‌كی شكۆدارانه له‌لایه‌ن خوێنه‌رانه‌وه پێشوازییان لێبكرێت، چونكه خوێنه‌ران ئه‌گه‌ر به دڵ حه‌ز بكه‌ن كتێبه‌كانم ده‌كڕن. من نامه‌وێ بڵێم كتێبه‌كانم مسته‌حه‌قی لوتفی خوێنه‌رانن چونكه ئه‌مه به‌و مانایه ده‌بێت كه گرنگی و شایسته‌یی كتێبێك به‌پێی ژماره‌ی خوێنه‌ره‌كانێتی له كاتێكدا ئه‌مه پێچه‌وانه‌ی واقیعه.


خۆپیشاندانەکانی میانمار بەردەوامن و هەلیکۆپتەرێکیش تێکدەشکێندرێت\nخۆپیشاندانەکانی میانمار بەردەوامن\nلەشکری سەرەکی سەرهەڵداوانی میانمار دەڵێت تەقەیان لە هەلیکۆپتەرێک کردووە و تێکیانشکاندووە.\nئەم ڕووداوەی ئەمڕۆ دووشەممە تەنها یەک ڕۆژ پاش دەستپێکردنەوەی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە کودەتایە بە دەستی ئەنجومەنی لەشکریی میانمار.\nڕۆژی یەکشەممە بەلانیکەم 5 خۆپیشاندەر کوژراون.\nلەشکری سەربەخۆی کاچن دەڵێت، هاوکاتی پێکدادانێکی قورس توانیویەتی ئەو هەلیکۆپتەرە لەشکرییە تێکبشکێنێت لە نزیک شارۆچکەی مۆماوک لە باکوری میانمار.\nمیانمار لە پشێویدایە لەوەتای کودەتا لەشکرییەکەی ڕۆژی یەکی مانگی دووەوە و لادانی ئۆن سان سوچی، ڕێبەری سیڤیلی.\nهێزە ئاسایشییەکان لە هەوڵی دامرکاندنەوەی خۆپیشاندانی لایەنگری دیموکراسین کە دەکرێت بگوترێت لەوەتای ئەو کودەتا لەشکرییەوە، ڕۆژانە خۆپیشاندانی ناڕەزایی دەربڕین هەیە هاوکاتی ململانێ درێژخایەن و بەردەوامەکان لەگەڵ سەرهەڵداوانی نەژادی کە ئێستا بۆتە شەڕێکی خوێناوی.\nلەشکری سەربەخۆی کاچن، 10 ساڵە یاخیبوونێکی بەرپاکردووە دژی لەشکر لە هەرێمی کاچن لە باکوری وڵاتەکە و لەم چەند هەفتەیەی ڕابردووشدا بە فڕۆکە لە هێزەکانی دراوە.\nکۆلۆنێڵ ناو بو، وتەبێژی لەشکری سەربەخۆی کاچن دەڵێت "جونتا فڕۆکەی جەنگی و هەلیکۆپتەری لەشکریی بەکارهێناوە. لە کاتژمێر هەشتی سەرلەبەیانی ئەمڕۆ دووشەممەوە هێزەکانی ئێمەش دەستیان بە تەقەکردن کردووە و هەلیکۆپتەرێکیان خستۆتە خوارێ." بەڵام باسی لەوە نەکرد بە چ جۆرە چەکێک ئەو هەلیکۆپتەرە تێکشکێندراوە.\nلەوەتای کودەتا لەشکرییەکەوە بەلانیکەم 765 کەس بەهۆی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی میانمارەوە کوژراون بەپێی ئەنجومەنی هاوکاری زیندانە سیاسییەکان. لەشکر ئەو ژمارەیە بە ڕاست نازانێت دەڵێت ژمارەکە زۆر زۆر کەمترە.\nزیاتر لە 4500 کەسیش دەستگیرکراون و دەیان ڕۆژنامەوانیش لەنێو گیراوەکاندان.


لێدوانی بەکارھێنەر:مەحمود - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا مەحمود!\nویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە ٢٠٠٩ەوە لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری (کورمانجی) بە ھۆی چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٢٤٬٦١٦ وتار و ١٠٢ بەشداربووی چالاکی ھەیە.\n-- چالاکWьтуwеж ٠٨:٤٩، ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لێدوانی_بەکارھێنەر:مەحمود&oldid=484418»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:٣٠ی ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦ نوێ کراوەتەوە.


پووران دره‌خشه‌نده: جیهان، سینه‌مای ئێرانی به سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵه‌که‌ی ناسی – Ú\nسەرەتا / چاند و هونەر / سینەما و تیڤی / پووران دره‌خشه‌نده: جیهان، سینه‌مای ئێرانی به سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵه‌که‌ی ناسی\nمه‌نووچێهر جیهانی ـ “پووران دره‌خشه‌نده” ده‌رهێنه‌ری ناسراوی سینه‌مای ئێران له‌و بڕوایه دایه: جیهان، سینه‌مای ئێرانی به سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵه‌که‌ی ناسی و ئۆڵه‌مپیادی فیلمسازیی مێرمنداڵان له سی‌ویه‌که‌مین خولی فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵان، پلانێکی باش و به‌رز که ده‌توانێت قوتابیانی شایسته که پێویستییان به هاوڕێیه‌تی، هاوکاری و خه‌رج کردن له لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه هه‌یه، بدۆزێته‌وه.\nبه پێی راپۆڕتی لێژنه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کان و راگه‌یاندنی سی‌ویه‌که‌مین خولی فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵانی ئێران، “پووران دره‌خشه‌نده” نووسه‌ر و ده‌رهێنه‌ری به‌ئه‌زموونی سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵ له ده‌ستپێکی کاری سی‌ویه‌که‌مین خولی فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵانی ئێران، له په‌یامێکدا به‌م رووداوه نێونه‌ته‌وه‌ییه گوتی: هه‌موو ساڵێک که “فێستیڤاڵی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵان” به‌ڕێوه‌ده‌چێت، جودا له‌وه‌ی که له نێو سینه‌ماکارانی ئه‌م بواره جووڵانه‌وه‌یه‌ک وه‌ڕێ ده‌که‌وێت، جۆش و خرۆشێکی تایبه‌تیش له منداڵان و مێرمنداڵانی ئیسفه‌هاندا ده‌بیندرێت. جۆش و خرۆشێکی که راسته‌قینه‌یه و هه‌ڵبه‌ت ده‌بێ جیدی بگیرێت. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بتوانین له پارێزگاکانی دیکه‌ش فیلمه‌کان به شێوه‌ی هاوکات نمایش بکه‌ین، هه‌موو منداڵانی ئه‌م نیشتمانه له‌گه‌ڵ فێستیڤاڵه‌که هه‌ستێکی نزیکیان ده‌بێت.\nدره‌خشه‌نده رایگه‌یاند: ئه‌مساڵ دووهه‌مین خوله که پلانی پڕبایخی “ئۆڵه‌مپیادی فیلمسازیی مێرمنداڵان” هاوکات له‌گه‌ڵ فێستیڤاڵه‌که به‌ڕێوه‌ده‌چێت. پلانێکی باش و به‌رز که ده‌توانێت قوتابیانی شایسته که پێویستییان به هاوڕێیه‌تی، هاوکاری و خه‌رج کردن له لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه هه‌یه، بدۆزێته‌وه. ئه‌م مێرمنداڵانه که‌سانێکن که له خولی رابردوودا هاوته‌مه‌نه‌کانی خۆیان سه‌ربه‌رز کردووه و به جوانی دره‌وشانه‌وه. که‌وایه ئه‌مساڵ ده‌بێ زیاتر بیری لێ بکه‌ینه‌وه و به‌رنامه‌داڕشتنێکی دروستیان بۆ ئه‌نجام بده‌ین.\nئه‌م ده‌رهێنه‌ره‌ی سینه‌ما له درێژه‌دا رایگه‌یاند: سینه‌مای منداڵانی ئێران له ساڵانی رابردوودا له فێستیڤاڵه بیانییه‌کاندا چه‌ندین سه‌رکه‌وتنی به‌رچاوی هه‌بووه و زۆرترین خه‌ڵاته‌کانی سینه‌مای ئێران له چوار ده‌یه‌ی رابردوودا تایبه‌ت به سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵ بووه، به‌ڵام به‌م دواییانه ئێمه له‌م بواره‌دا به‌و شێوه‌یه سه‌رکه‌وتوو نه‌بووین و له لایه‌کی دیکه‌وه سه‌رنجدان به نمایش کردنی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵانیش له درێژایی ساڵدا یه‌کجار که‌م بۆته‌وه.\n“پووران دره‌خشه‌نده” رایگه‌یاند: ده‌بێ جه‌خت بکه‌مه‌وه که جیهان، سینه‌مای ئێرانی به سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵه‌که‌ی ناسی. به‌ڵام به‌داخه‌وه ئێمه به پله‌یه‌کی نزم گه‌یشتووین و سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵ ورده ورده خه‌ریکه ده‌کووژێته‌وه. له‌م نێوه‌نده‌دا فیستیڤاڵی فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵان هه‌وڵ ده‌دات، چراکه به رووناکی رابگرێت و رێگاکه نیشان بدات.\nدره‌خشه‌نده هیوای خواست له‌وه‌ی که سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵ به شێوه‌یه‌کی جیدیتر پاڵپشتی لێ بکرێت، راشیگه‌یاند: سینه‌مای منداڵ و مێرمنداڵ پێویستیی منداڵانی ئه‌مڕۆی کۆمه‌ڵگایه و منداڵانی ئه‌م نیشتمانه که ده‌بێ داهاتوو دروست بکه‌ن. به‌م روانگه‌یه‌وه ده‌بێ سینه‌ماکانی تایبه‌تی منداڵان و مێرمنداڵان له شاره جۆراوجۆره‌کان دابمه‌زرێت که ئه‌م کاره نه ته‌نیا نیازه، به‌ڵكوو پێویسته. مه‌گه‌ر ده‌توانرێ منداڵ و مێرمنداڵ له کۆمه‌ڵگا جودا بکرێته‌وه و وه‌لا بنرێت؟ ئه‌وان ده‌بێ فیلمه‌کان و کاڵا فه‌رهه‌نگییه‌کانی تایبه‌ت به خۆیان هه‌بێت و ژماره‌یه‌ک له سینه‌ماکان له شاره جۆراوجۆره‌کان له‌به‌ر ده‌ستی ئه‌وان دابندرێت.\n”پووران دره‌خشه‌نده” رایگه‌یاند: به‌داخه‌وه ئه‌مڕۆ، فیلمه‌کانی منداڵان و مێرمنداڵان به ترسه‌وه نمایش ده‌کرێن و به گشتی به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان و بڵاوکه‌ره‌وه‌کانی فیلم نیگه‌رانن له گیشه‌ی فرۆشی فیلمه‌کان سه‌رکه‌وتوو نه‌بن. ئێمه ده‌بێ له هه‌موو پارێزگاکان سینه‌ماکانی تایبه‌تی منداڵ و مێرمنداڵمان هه‌بێت و ئه‌مه ئاواتی دڵی ئێمه‌ی سینه‌ماکارانی منداڵ و مێرمنداڵه.


ی مانگی دوازده 19, 2016\nمێزگرد: لایەنەکانی هەرێمی کوردستان لە قەیران و ناکۆکییەوە بەرەو کوێ\nکۆبوونەوەکانی نێوان لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستانی عێراق دەستیان پێکردۆتەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکانی هەرێم.\nی مانگی ده 24, 2016\nتێرۆر ئه‌و دیارده ترسناکه‌یه سنور ناناسێت و له هه‌ر ناوچه‌یه‌کی ئه‌م جیهانه به‌رینه‌شدا دیموکراسی و ئازادیه‌کان بوونیان هه‌بێت، تێرۆر خێرا ئاماده ده‌بێت بۆ زه‌وت کردنی هه‌موو مافه‌کان.\nی مانگی نۆ 25, 2016\nی مانگی هه‌شـت 14, 2016\nمێزگرد: لاوانی کورد لە نەتەوە یەکگرتووەکان\nنەتەوە یەکگرتووەکان کار لەسەر بەرنامەیەک دەکات بە ناوی بەردەوامیدان بە ئامانجەکانی پەرەسەندن.\nی مانگی هه‌شـت 10, 2016\nڕوانگه: له سێداره‌دان له ئێران؛ سیاسه‌تی سه‌رکوت و ترساندن یان به‌شێک له کۆلتوری گشتی؟ ی مانگی حه‌وت 17, 2016\nی مانگی شه‌ش 23, 2016\nمێزگرد: چالاکی سیاسی و له‌شکری _ پارته‌کانی سیاسی کوردستانی ئێران\nکاک جه‌عفه‌ر حامیدی و دوکتور عه‌لیار زیاتر لێک نزیک بوونه‌وه و پێک هێنانی به‌ره‌یه‌کی پارته‌کانی سیاسی ئێران به کارێکی گرنگ ده‌زانن.\nی مانگی شه‌ش 17, 2016\nبه گشتی مامۆستایانی ئاینی له ئه‌م ساڵانه‌ی دواییدا تا چه‌ند به‌رامبه‌ر به توندڕه‌وی ئاینی و گرووپه توندئاژۆکان هه‌ڵوێستیان گرتووه. هۆی بێده‌نگی کۆمه‌ڵگای موسوڵمانان به‌رامبه‌ر به گرووپه توندئاژوه‌کان و کرده‌وه‌کانیان چیه؟\nی مانگی پـێنج 26, 2016


ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا رەتیکردەوە بەشدارى بکات لە دەستپێشخەرییەکى زانستى بۆ گەشەپێدانى ڤاکسینى دژى کۆرۆنا، کە لەلایەن رێکخراوى تەندروستى جیهانییەوە سەرۆکایەتى دەکرێت کە واشنتن تۆمەتباریدەکات بە گەندەڵى و کەوتنەژێر کاریگەرى چینەوە.\nدەستپێشخەرییەکە ناوى "كوفيكس"ـە و لەلایەن ڕێکخراوى تەندروستیی جیهانییەوە گەشەى پێدەدرێت بە هاوکارى لەگەڵ دەیان وڵات لەپێناو بەرەنگاربوونەوەى پەتاى کۆرۆنا و خێراکردنى پڕۆسەى گەشەپێدان و تاقیکردنەوەى ڤاکسینەکان و دابەشکردنى بەسەر وڵاتاندا بەیەکسانى.\nڕۆژنامەى (واشنتن پۆست)ى ئەمریکى لەزارى وتەبێژى کۆشکى سپیەوە گواستیەوە، ئەمریکا بەشدارى لەو دەستپێشخەرییەدا ناکات.\nوتیشى، "توێژینەوە و گەشەپێدان لە بوارى گەشەپێدانى ڤاکسین و چارەسەر بەخێرایی پێشدەکەوێت، ناکرێت بیرۆکرایەتییەتى حکومى پەکی بخات".\nوتەبێژى کۆشکى سپى جەختیکردەوە، ئەمریکا بەردەوام دەبێت لەکارکردن لەگەڵ هاوبەشەکانى بۆ شکستهێنان بە کۆرۆنا، بەڵام پابەندنابێت بەهەندێ دەستەى جۆراوجۆرەوە کە لەژێر کاریگەرى رێکخراوى تەندروستى جیهانى و چیندان.\nرێکخراوى تەندروستیی جیهانى مانگى ڕابردوو ڕایگەیاندبوو، زیاتر لە 170 وڵات گفتوگۆ دەکەن لەگەڵ رێکخراوەکە لەپێناو بەشداریکردن دەستپێشخەرى "كوفيكس"دا.\nئەمریکا کە گەورەترین یارمەتیدەرى دارایی رێکخراوەکەیە، لەچەند مانگى ڕابردوودا کشانەوەى خۆى لەو رێکخراوە ڕاگەیاند و تۆمەتباریکرد بە لایەنگرى چین.\nشارەزایانى تەندروستى جیهانى دەڵێن، هۆکارى رەتکردنەوەى ئەمریکا بۆ بەشداریکردن لەو دەستێشخەرییە، گرەوکردنە لەسەر گەشەپێدانى ڤاکسینى تایبەت بەخۆى، هانى وڵاتانیش دەدات هەمان کار بکەن، ئەوەش دەبێتە هۆى هەڵگرتنى ڕێژەیەکى گەورەى ڤاکسین و بەرزبوونەوەى نرخەکەى.\nسویرى مون بەڕێوەبەرى سەنتەرى توێژینەوە سەر بە رێکخراوى تەندروستى جیهانى لە جنێف وتى "بەشدارینەکردنى ئەمریکا لەو دەستپێشخەرییە گورزێکى گەورەیە لە هەوڵە جیهانییەکان بۆ دابینکردنى ڤاکسین".


دیوەخان‌و شەرع لەبری دادگا؛ هێشتا خەڵك كێشەكانی بەسوڵح چارەسەر دەكات\nدیوەخانی هەمەوەندییەكان لە قەزای چەمچەماڵ شوێنی یەكلاییكردنەوەی زۆر كێشەی كۆمەڵایەتییە.\nدوای بێنەوبەردەیەكی زۆر، پشتیوان یوسف بڕیاریدا كێشەكانی بباتە بەردەم لیژنەی فەتوا و لەوێ چارەسەری بكات، لەبری ڕێكارە یاساییەكان و قسەی دادگا.\nكێشەكانی ئەو گەنجە زۆربون، لە كێشەی ناو خێزانەكەیەوە تا بردنی ماڵ و سامانەكەی، زیاتر لە ساڵێك بەدەستیەوە گیرۆدە بوو، زۆر قسەی خەڵك و كەسانی دەوروبەری بیست.\n"جگە لە كێشە خێزانیەكەمان، برایەكی هاوسەرەكەم نزیكەی دوو دەفتەر دۆلاری خواردبووم، ئۆتۆمبێلەكەمی بە ئەمانەت بردبوو كەچی فرۆشتبوی و پارەكەی خواردبوو، هاوسەرەكەشم لەو كێشەیەدا پشتگیری منی نەدەكرد."\nپشتیوان یوسف (34 ساڵ) بە پەرەگراف-ی وت"تەحەممولی ئەو ژیانەم نەما، بڕیارماندا جیا ببینەوە.. بۆیە كێشەكەم بردە لیژنەی فەتوا."\nلیژنەی فەتوا؛ دوای زانینی وردەكاریی كێشەكەو بە بنبەست گەیشتنی، بە تایبەت كاتێك پشتیوان و هاوسەرەكەی بۆ جیابونەوە كۆك بوون، تەڵاقنامەی شەرعیی پێداون و بەوهۆیەوە، بە دوو دانیشتنی دادگا یەكلاییكراوەتەوە.\nئەو گەنجە هەردوو ڕێگاكەی تاقیكردووەتەوە؛ دادگا و سوڵح یان ڕێگا شەرعییەكان، وەكو خۆی دەڵێت، كێشەی بردنی پارە و سامانەكەی لەلایەن برای هاوسەری پێشویەوە بردووەتە دادگا، بەڵام دوو ساڵە چاوەڕوانی بڕیارێكی یەكلاییكەرەوە دەكات و نییە.\nلە هەرێمی كوردستان، سەدان نمونەی وەك پشتیوان هەن، لەبری دادگا و ڕێكارە یاساییەكان، دیوەخان و شەرع و ڕێگا جیاوازەكانی تر بۆ چارەسەری كێشەكانیان هەڵدەبژێرن.\nشێخ عەبدولوەهاب سەنگاوی، ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی یەكێتی زانایانی ئیسلامی كوردستان بۆ پەرەگراف وتی"سەرجەم ئەو دۆسێیانەی دێنە ناوەندەكانی فەتوا كێشەی خێزانیی وەك تەڵاق و مارەبڕین و میرات و دابەشكردنی زەوی و زارن، هەمویان لە یاسای باری كەسێـتی عێراق دا بنەما و بەندی تایبەت بەخۆیان هەیە."\n"ئێمەش لە لیژنەكانی فەتوا هیچ بڕیارێك نادەین پێچەوانەی یاسا بێـت و پەیوەندییەكی زۆر باشمان لەگەڵ دادگاكان هەیە."\nیەكێتی زانایانی ئیسلامی لە سەرتاسەری هەرێم لیژنەی فەتواو لە شاری هەولێریش ئەنجومەنی باڵای فەتوای شەرعیی هەیە.\nسەنگاوی پێیوایە خەڵك وابەستەی دینە لەڕووی ڕوحییەوە بۆشاییە ڕوحییەكەی بەوە پڕدەبێتەوە بچێتە لیژنەی فەتواكان و لەوێ پرسیارە شەرعیەكانی بكات و كێشەكانی چارەسەر بكات.\nئەوەش لە كاتێكدایە هەر یاسایەك لە عێراق و هەرێمی كوردستان دەردەچێت بەپێی دەستور پێچەوانە نیە لەگەڵ شەرع و بنەماكانی ئاینی ئیسلامدا.\nشێخ عەبدولوەهاب ڕونیكردەوە یاسا كۆمەڵیك دەق و یاسای نوسراوی جێگیرە و كاری لەسەر دەكەن، بەڵام لە ناوەندەكانی فەتوا لەكاتی هاتنی كێشەیەكدا مامۆستایانی ئاینی بەدواداچونی بۆ دەكەن و بەجیا لەگەڵ هاوسەرەكان یان هەردوو لایەنی كێشەكە دادەنیشن بۆ ئەوەی بگەنە ڕێككەوتن و بگەڕێنەوە لای یەكتر، ئەگەر چارەسەر نەكرا تەڵاقنامەی شەرعییان بۆ دەكرێـت و تەڵاقنامەكە دەبرێتە دادگا و دوای مانگێك پەسەند دەكرێت.\nبەپێی بەدواداچونەكانی پەرەگراف، لە قەزایەكی وەكو چەمچەماڵ كە دانیشتوانەكەی كەمتر لە 200 هەزار كەسە مانگانە 50 بۆ 80 كێشەی خێزانی و كۆمەڵایەتی لە دەرەوەی دادگاكاندا چارەسەر دەكرێن.\nلە چارەسەری زۆربەی كێشەكاندا، بە تایبەت كۆمەڵایەتییەكان، دیوەخان و پیاوماقوڵ و ناوەندە كۆمەڵایەتییەكان، قسەی كۆتایی لەبری دادگا دەكەن.\nمەریوان كەریم ئاغای هەمەوەند، كەسایەتی كۆمەڵایەتی و خاوەنی دیوەخان كە زۆر كێشە لەماڵەكەیدا یەكلاكراوەتەوە بۆ پەرەگراف وتی"هەموو كێشەیەك ڕوودەكاتە دیوەخانەكان لە گلەیی و گازندەیەكەوە تا دەگاتە ڕووداوی كوشتن، پێش سوڵح و دانیشتن لەگەڵ هەردوو لایەنی كێشەكە كۆدەبینەوە و كە هەردوولا ڕەزامەند بوون دادەنیشین كۆتایی بە كێشەكە دەهێنین."\nپاساوی بەشێك لەو كەسانەی كێشەكانیان نابەنە دادگا یاخود ڕۆڵ بە سوڵحی عەشایەری دەدەن ئەوەیە یاسا لە هەرێمی كوردستان سەروەر نییە یان ڕێكار و ڕۆتیناتی زۆری دەوێت.\n"بۆ چارەسەری كێشەكان پەنا دەبرێتەبەر یاسا، بەڵام لەبەرئەوەی یاسا بەرقەرار نیە و وەكو پێویست جێبەجێناكرێت بۆیە خەڵك پەنا دەباتەبەر ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی، چارەسەرەكانیش بە ڕەزامەندی هەردوولا و بەپێی جۆری كیشەكان دەكرێـت."\nبەوتەی مەریوانی كەریم ئاغا، سەدان كێشە لەماڵەكەی ئەواندا چارەسەركراوەو بەشێك لەو كێشانە چارەسەری زۆر ئەستەمیش بووە، بەڵام بەهەوڵی دۆستانە نەهێڵدراوە تەشەنەبكات.\nیاساناس و ئەوانەی پشتگیری ڕێكاریی دادگایی دەكەن بۆ چارەسەری كێشەكان، سوڵحی عەشایەری نادیدە ناگرن، بەڵام بە باشی دەزانن بەرگێكی یاسایی بە بەردا بكرێت.\nپارێزەر هیوا ڕەفیق بۆ پەرەگراف ڕونیكردەوە"لە یاسای باری كەسێـتی مادەی 698 هەیە كە باسی سوڵح دەكات بە گشتی، ئەو مادەیە ڕێگە بە سوڵح دەدات و دەتوانن دەعوا كۆتایی پێبهێنن، بەڵام زۆربەی ئەو سوڵحانەی لە دەرەوەی دادگا دەكرێن بنەبڕ نین، بۆیە پێویستە تەنیا لە دەعوا مەدەنیەكاندا بكرێـت‌و لەبەردەمی دادگاشدا بێت تاوەكو سیغەیەكی یاسایی وەربگرێت."\nجگە لە دیوەخان و كەسایەتییەكان، زۆربەی حیزبەكانی هەرێمی كوردستانیش مەكتەب و ناوەندی كۆمەڵایەتییان هەیە، یان بەشداردەبن لە سوڵحی عەشایەری بۆ چارەسەری چەندین كێشە، بە تایبەت لە نێوان دوو بنەماڵە یاخود دوو عەشیرەت.\n"زۆرجار ئەو سوڵحانەی لە دەرەوەی دادگا دەكرێن لایەنێكی كێشەكە لەوانەیە پێوەی پابەند نەبێـت، بەڵام ئەگەر سوڵحەكان لەبەردەم دادوەردا بكرێت پابەندبونی یاسایی دەبێـت و لایەنەكانی كێشەكە پێوەی پابەند دەبن و ناتوانن پەشیمان ببنەوە"، هیوا ڕەفیق وادەڵێت.\nئەو پارێزەرە نەیشاردەوە لە كێشەكانی تەڵاقیشدا لیژنەكانی فەتوا هاوكارێكی باشی دادگاكانن، بەڵام ئەویش بێ كێشە نیە، چونكە هەندێكجار ئافرەت ئاگاداری مافەكانی نیە و لە دەرەوەی دادگا لێی خۆشبووە.\nلە بەشێكی سوڵحە عەشایەرییەكاندا، بە تایبەت دۆسیەكانی كوشتن، لە بەرانبەر پارەدا بۆ لایەنی قوربانیی، كێشەكە چارەسەر دەكرێت، تاوەكو نەبێتە دوژمنداری و كوشتنی تری بەدوادا نەیەت.\nهیوا ڕەفیق دەڵێت، هەندێك بابەت پەیوەندی بە مافی گشتییەوە هەیە، بۆیە ئەگەر سوڵحی عەشایەریشی تێدابێت هەر دەبێـت بگەڕێتەوە بۆ یاسا و سزای یاسایی وەربگرێت.