عێراق: هێرشە ئاسمانیەکانی تورکیا ڕەچاوی ژیانی هاووڵاتیانی مەدەنی ناکات | Human Rights Watch\nJuly 22, 2020 12:00AM EDT | News Release\nدەبێت ئەنقەرە لێکۆڵینەوە لەو هێرشانەی کە زیانی بە هاووڵاتیانی مەدەنی گەیاندوە بکا و قەرەبوی قوربانیەکانی بکاتەوە\n(بەیروت)—هیومان ڕایتس ۆوچ لە ڕاپۆرتەکەی ئەمڕۆیدا ڕایگەیاند، هێرشێکی ئاسمانی تورکیا بۆسەر گروپێکی چەکداری ئێرانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق لە کۆتایی مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ووریایی پێویستی تێدا ڕەچاونەکراوە لە پێناو بەرکەوتنی کەمترین زیان بە هاووڵاتیانی مەدەنی.\nلە بەرواری ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، پەیام تاڵیب تاهیر قاچی چەپی بەهۆی هێرشە ئاسمانیەکەی تورکیاوە لەدەستدا لە سەیرانگای کونەماسی © تایبەت ٢٠٢٠\nهێرشە ئاسمانیەکەی ٢٥ی حوزەیران بووە هۆی کوشتنی ئەندامێکی پارتی ژیانی ئازادی کوردستانی ئێران (پژاک)ی سەربە پارتی کرێکارانی کوردستان و بریندارکردنی سیانی تر. هێرشەکە هەروەها بووە هۆی بریندارکردنی شەش هاووڵاتی مەدەنی و گەیاندنی زیان بە سەیرانگای کونە ماسی لە قەزای شارباژێڕ.\nبەڵقیس وویڵی، توێژەری باڵای قەیران و جەنگ لە هیومان ڕایتس ۆوچ، ووتی، ''هێرشێکی ئاسمانی سوپای تورکیا بۆسەر چەکدارانی ئۆپۆسزیۆن لە سەیرانگایەک بووە هۆی بە سەختی برینداربوونی چەند هاووڵاتیەکی مەدەنی. دەکرا زیانی هێرشەکە بۆسەر هاووڵاتیانی مەدەنی زۆر زیاتر بوایە. ڕاستە چەکدارەکان هەڵەبوون لەوەی ژیانی هاووڵاتیانی مەدەنیان خستۆتە مەترسیەوە، بەڵام دەبوو تورکیا هەموو ووریاییەکی کردارەکی بەکاربهێنایە لە بەرکەوتنی کەمترین زیان بە هاووڵاتیانی مەدەنی.''\nماوەی چەندین دەیەیە هێزەکانی تورکیا ئۆپراسیۆنی سەربازی لە دژی پەکەکەو پژاک لە باکووری عێراق ئەنجام دەدەن. لە ١٥ی حوزەیران، وەزارەتی بەرگری تورکیا ئۆپراسیۆنی چنگی پڵنگ و چنگی هەڵۆی ''لە دژی تیرۆریستان لە باکووری عێراق'' ڕاگەیاند. لە ٢٥ی حوزەیران، وەزارەتی بەگری ڕایگەیاند کە هێرشی لە دژی لانی کەم لە ٨١ پێگە لە هەرێمی کوردستانی عێراق ئەنجام داوەو ووتی تا ١٤ی تەموز ٦٢ ''تیرۆریستی'' کوشتوە. ئەمە جگەلەوەی لە هەمان کاتدا، سوپای ئێران تۆپبارانی هێزەکانی پژاکی لە سنورەکان کرد.\nسالار محەمەد ساڵحی تەمەن ٤٥ ساڵ کە دانیشتووی گووندی کونە ماسیە ووتی، لە ٢٥ی حوزەیران کاتێک لە ناو دوکانی ئامۆزاکەی بوو بەناوی کەیوان کاوە ساڵح کە چەند مەترێک لە سەیرانگای ئاوی کونە ماسی دوورە، لە دەوروبەر کاتژمێر ٥:١٥ خولەکی دەمەو ئێوارە کاتێک خێزانی ئامۆزاکەی بەناوی پەیمان تالیب زاهیری تەمەن ٣٠ ساڵ و دوو منداڵە تەمەن شەش ساڵ و حەوت ساڵەکەی لە ناو دوکانەکەدا دەبن پیکابێکی سپی بە دووری ٢٠ مەتر لە دووکانەکە ڕادەوەستێ و چوار پیاو بە جل و بەرگی مەدەنیەوە لە پیکاپەکە دێنە دەرەوەو دەچنە ناو دوکانەکە. ساڵح ووتی یەکێک لە پیاوەکان ''هێلکەی کڕی و بە کەیوانی ووت کە هێلکەکانی بۆ بپێچێتەوە بە عەلاگە لەبەرەوەی ڕێگەکەی دوورە.'' ساڵح ووتی، بە شێوازی قسەکردنی و نیشاندانی ڕێز دیاربوو پیاوەکە خەڵکی ئێران بوو هەروەها تەنها ئێرانیش کە لە ناوچەکە هەبووبن چەکداری پژاک بوون. ساڵح ووتی، بە تێگەیشتنی ئەو پژاک بە دووری ٤٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژئاوای کونە ماسی حەشارگەیان هەبووە، بەڵام ئەوە یەکەم جار بووە ئەندامی پژاکی لە ناو گوندەکە بینیوە.\nساڵح ووتی، کاتێک ئەو دوکانەکە جێدەهێڵێ، پیاوەکە هێشتا لە ناو دوکانەکەدا دەبێت. پاش چەند خولەکێک و لە کاتژمێر ٥:٣٢ خولەک دەبینێ پیکاپەکە بەر هێرشێک دەکەوێت و پاشان دوکانەکە بەر هێرشی دووەم دەکەوێت. دەزگایەکی میدیای ناوخۆی ڕایگەیاند کە هێرشەکە بە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بووە، و لە نێوان دوکانەکە و ئوتومبێلەکە تەقیوەتەوە.\nساڵح ووتی، تەقینەوەکان و پارچەی تەقینەوەکان ئەو چەکدارەی هێلکەکانی کڕی دەکوژێت و سیانەکەی تریش بریندار دەکات. ئەو ووتی، سێ پارچەش بەر سکی ئامۆزاکەی کەیوانی تەمەن ٣٢ ساڵ دەکەوێت و پارچەیەک بەر قاچی چەپی پەیمانی خێزانی ئامۆزاکەی و پارچەیەکیش بەر سەری کوڕەکەیان دەکەوێت. ساڵح ووتیشی، پزیشکەکان دەترسن لەوەی دەرهێنانی پارچەکە زیانی زیاتری پێبگەیەنێ. ساڵح هەروەها ووتی، هێرشەکە دوو هاوڵاتی تریش لە شوێنەکەدا بریندار دەکات.\nبەڕێوبەری ناحیەی کونەماسی شاهۆ عوسمان ووتی، هێرشەکە یەک چەکداری پژاکی کوشتوەو شەش هاووڵاتی بریندار کردووە. ساڵح ووتی، لەکاتی هێرشەکەدا نزیکەی ٤٠ هاووڵاتی مەدەنی لە ناو ئاوی سەیرانگەکەدا بوون. لە گرتەیەکی ڤیدیۆیدا دەردەکەوێ کە لانی کەم پارچەیەک دەکەوێتە ناو حەوزی ئاوی کونە ماسی لە تەنیشت خەڵکەکەوە.\nهەرچەندە لە بینینی پاشماوەی ئەو بۆمبەی لە هێرشەکەدا بەکارهێنراوە بە ڕوونی دەرناکەوێ چ جۆرە بۆمبێک بەکارهێنراوە، بەڵام لە قەبارەی هێرشەکەو دەنگی تەقینەوەکەو پارچەکانی و زیانەکانی کە لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا دەردەکەوێ لەلایەن هیومان ڕایتس ۆوچ پێداچونەوەی بۆ کراوە دەردەکەوێ کە بۆمبێکی گەورە لە ئاسمانەوە خراوەتە خوارەوە. سەنگەری پێشەوەی هێزە ئێرانیەکان لانی کەم لە دووری ٣٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی کونە ماسی بووە لەناو ئێراندا و هیچ هێزێکی پیادەی تورکیش لەو ناوچەیەدا بوونی نەبوە.\nچەند ڕۆژێک دوای هێرشەکە، سەرکونسوڵی گشتی کونسوڵخانەی تورکیا لە هەولێربە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند کە تورکیا بەردوام دەبێت لە بە ئامانجگرتنی پارتی کرێکارانی کوردسستان و باڵەکانی بێ ئەوی بە تایبەت ناووی پژاک بهێنێت.\nدەردەکەوێ سوپای تورکیا نە ووریایی لە هێرشەکەدا بەکارهێناوە لە پێناو بەرکەوتنی کەمترین زیان بە هاووڵاتیانی مەدەنی و نە هەڵسەنگاندنی کردوە لەسەر ئەوەی ئایا زیانەکانی هێرشەکە بە هاووڵاتیانی مەدەنی زیاتر دەبێت لە ئامانجە سەربازیەکەی هێرشەکە یان نا، ئەوەش وادەکات هێرشەکە بچێتە خانەی هێرشی نایاسایی و زیاد لەقەبارە. هەروەها، چەکدارانی پژاک بە چوونیان بۆ ناوچەیەک کە خەڵکی تێدایە ژیانی هاووڵاتیانی مەدەنیان خستۆتە مەترسیەوە.\nهێرشەکەی کونە ماسی شەش ڕۆژ دوای هێرشێکی ئاسمانی تری تورکیا بووە کە بووەتە هۆی کوشتنی سێ هاووڵاتی مەدەنی. مەهدی ڕێکانی تەمەن ٥٥ ساڵ ووتی لە ١٩ی حوزەیران کوڕەکەی بەناوی ئازاد مەهدی (تەمەن ٢٦ ساڵ) و دوو هاورێی تری بەناوی موخلیس ئادەم و دیمەن عومەری تەمەن ٢٨ ساڵ کە کاری هەرسێکیان کرێکاری دەبێ بەرەو گوندی شاجی سەربە ناحیەی شیلادزێ بەڕێدەکەون بۆ سەیران کردن. ڕێکانی کە بە تەلەفۆن لەگەڵ کوڕەکەی قسەی کردووە ووتی لە نێوان کاتژمێر ١٠ بۆ ١١.٣٠ی بەیانی ئازاد ئۆتۆمبێلەکەی لەسەر جادەیەکی بچووکی دەرەوەی گووندێکی نزیک سيدا ڕادەگرێ و لەکاتێکدا بەپێ بەرەو ئۆتۆمبێلەکەیان دەچن، هێرشێکی ئاسمانی هەرسێکیان دەکوژێ.\nبراکەی موخلیس بە کەناڵێکی ناوخۆی دەڵێ کە بەنهێنی سیخوڕی لەسەر شوێنی هێرشەکە کردوەو لە نزیک شوێنەکە تەرمی دوو چەکداری پەکەکەشی بە دیکردوە، بەڵام ئەندامەکانی تری پەکەکە بەخێرایی دوو تەرمەکەیان لە شوێنەکە بردوەو دوورخستۆتەوە. ڕێکانی نەیزانی کە ئایا کوڕەکەیی و هاوڕێکانی قسەیان لەگەڵ ئەندامانی پەکەکە کردوە یان نا، بەڵام ووتی کە پەکەکە لە چیاکانی ئەو ناوچەیە بوونیان هەیە و چەکدارەکانیان بەردەوام هاتوونەتە خوارەوە بۆ سەر ڕێگا سەرەکیەکە بۆ وەستان و پرسیارکردن لەو کەسانەی بە ڕێگاکەدا تێپەڕبون.\nدیندار زێباری، ڕێکخەری حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ داکۆکیکاری نێودەوڵەتی، لە پەیامێکی ٦ی تەموزیدا بۆ هیومان ڕایتس ۆوچ ووتی کە حکومەتی هەرێمی کوردستان کوژرانی ئەو سێ هاوولاتیە مەدەنیەی لەگەڵ سێ ئەندامی پەکەکە لە هێرشێکی ئاسمانیدا پشت ڕاست کردۆتەوە. ئەو ووتیشی، حکومەتی هەرێمی کوردستان بەڵگەنامەی دۆکیومێنتاری لەسەر بۆردومانی چڕوپڕی لە ڕێگەی هێرشی ئاسمانی و تۆپبارانەوە لەکاتی پێشڕەویەکانی سوپای تورکیا لە ١٦ بۆ ٢٦ی حوزەیران کردوە. زێباری ووتی، هێرشەکانی تورکیا لەو ماوەیەدا بووەتە هۆی کوشتنی لانی کەم لە پێنج هاوولاتی مەدەنی و بریندار بوونی دەیان کەسی ترو زیان گەیاندن بە موڵک و ماڵی هاووڵاتیان.\nلە بەیاننامەیەکی ٢٦ی حوزەیرانیدا، وەزارەتی بەرگری تورکیا نکۆڵی کرد لەوەی هیچ هاووڵاتیەکی مەدەنی کوژرابێ لەسەرەتای دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنە نوێیەکەیانەوە.\nشایەنی باسە، هیومان ڕایتس ۆوچ پێشتر نیگەرانی سەبارەت بە کوشتنی هاووڵاتیانی مەدەنی لەئەنجامی هێرشە ئاسمانیەکانی تورکیا لە هەرێمی کوردستانی عێراق دەربڕیوە.\nیاساکانی جەنگ پێویستی دەکەن لەسەر لایەنەکانی شەڕو ململانێ کە ووریایی بەردەوام بەکاربهێنن لەکاتی ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازی لە پێناو پاراستنی ژیانی هاووڵاتیانی مەدەنی و هەروەها ''هەموو ووریایی و هەنگاوێک بگرنەبەر'' لە پێناو ڕێگریکردن یان بەرکەوتنی کەمترین زیان بە هاووڵاتیانی مەدەنی و دامەزراوەی مەدەنی. لە نێو ئەم هەنگاوانەش ئەنجامدانی هەموو هەولێک لە پێناو دڵنیابون لەوەی کە ئامانجی هێرشەکان دامەزراوەی سەربازی بن نەک هاووڵاتیانی مەدەنی یان دامەزراوەی مەدەنی، لەگەڵ ''ئاگادارکردنەوەی پێشوەختی'' هاووڵاتیان ئەگەر بارودۆخەکە ڕێگەیدا. یاساکانی جەنگ ڕێگری لە هێرشی ئەنقەست و زیاد لە قەبارەو هێرشی کوێرانە بۆ سەر هاووڵاتیانی مەدەنی دەکەن.\nدەبێت تورکیا هەستێ بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەویەکی بێلایەن و شەفاف و چڕ لەسەر ئەوەی ئایا هێرشەکانیان پێشێلی یاساکانی جەنگیان کردوە یان نا. هیومان ڕایتس ۆوچ ئاگادار نیە لەوەی کە سوپای تورکیا هیچ لێکۆڵینەوەیەکی ئەنجامدابێ لەسەر ئەگەری پێشێلکردنی یاساکانی جەنگ بۆ هێرشەکانی ڕابردووی. دەبێت بەرپرسانی تورکیا هەستن بە قەرەبوکردنەوەی قوربانیانی هەر هێرشێکی نایاساییان. هەروەها دەبێت بەرپرسانی عێراقی فشار لە تورکیا بکەن لە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەو قەرەبوکردنەوەی قوربانیانی کەیسی هێرشی نایاسایی.\nوویڵی ووتی، ''هێزەکانی تورکیا نەزانی زۆریان نیشانداوە لە هێرشکردنە سەر گروپێکی چەکداری بچووک لەناوەڕاستی سەیرانگایەکی قەرەباڵخ. یاساکانی جەنگ ڕێگری لە ئەنجامدانی ئەو هێرشانە دەکەن کە تێیدا مەترسیە زانراوەکان بۆ سەر هاووڵاتیانی مەدەنی زیاتر دەبێت لە ئامانجە سەربازیە پێشبینی کراوەکەی هێرشەکە.''


مرۆڤە دەسکردەکەی سامسۆنگ خرایە روو!\n7/1/2020 03:46 PM\nSTAR Labs کە بەشێکە لە گەورەکۆمپانیای سامسۆنگ، بەشێوەی فەرمی پرۆژەی سەرسوڕهێنەری "مرۆڤی دەسکرد"ـی خستە روو. لە پرۆژەی "Neon"ـدا لەگەڵ مرۆڤگەلکێک رووبەڕووین کە کۆمپیتەر دروستی کردوون و لەگەڵ مرۆڤی راستی زۆر هاوشێوەن. لە ئێستادا ناتوانین سەبارەت بە کارکردی ئەم مرۆڤه دەسکردەی سامسۆنگ قسە بکەین، چونکە چەندین وێنەی فەرمی لەم مرۆڤه خراوەتە بەردەستی میدیاکان. بەرپرسی STAR Labs، بەڕێز "پاراناڤ میستری" سەبارەت بە پرۆژەی "نیئۆن" رایگەیاندووە:\nنیئۆن شێوەیەکی نوێیە لەژیان. کارکردی ئەم مرۆڤه دەسکردانه لە جیهانی واقعدا دەسنیشان ناکرێت. هەر کام لەم مرۆڤانه لەلایەن کۆمپیتەرەوە دروست کراون و ئەتوانن لەگەڵ یەکتری قسە بکەن. بەپێی راگەیەندراوی STAR Labs، ئەم مرۆڤانه ئەتوانن هەست و هۆشی خۆیان نمایش بکەن. لەڕاستیدا ئەم مرۆڤانه توانای بەرهەمهێنانی هەست و هۆشی نوێیان هەیە.\nئەم کۆمپانیایە رایگەیاندووە کە لەداهاتوودا ئەکرێ ئابونەی ئەم مرۆڤانه بکڕیت و بۆ کۆمەڵێک کار بۆ نموونه: راوێژکاریی ئابووری و تەندروستی، بێژەری هەواڵ و تەنانەت ئەکتەری سینەما بەکاری بهێنیت. مرۆڤگەلی CGI لەم ساڵانەی دواییدا پێشکەوتنێکی زۆریان بەخۆیانەوە بینیوە و ئەگەر STAR Labs بتوانێت ئەم مرۆڤە دەسکردانەی خۆی زیاتر لە عەرزی واقع و راستی نزیک بکاتەوە، رادەی بەکارهێنانیان بەرز ئەبێتەوە.


پرسی شەرعیەت لە حکومڕانیدا؛ سەرۆکی حکومەت‌و جێگرەکەی بە نمونە\nلەوەتەی بابەتی شەرعیەت‌و بێتوانایی‌و شکستی کابینەی هەشتی حکومەتی هەرێم سەریهەڵداوە، ژمارەیەک میدیا‌و سیاسی‌و چاودێری سیاسی، مامەڵەکردنی هەرێمی‌و نێودەوڵەتی‌و سەردانەکان‌و ناوهێنانی سەرۆکی حکومەت‌و جێگرەکەی لەنامەی ئیدارەی ئەمەریکیدا، دەکەنە بیانو یان پاساو هێنانەوە بۆ مانەوەی ئەم دوبەڕێزە لە پۆستەکەنیاندا. تەنانەت ئەم پاساوانە بۆ شاردنەوەو پەردەپۆشکردنی شکستە بێشومارەکانی سەرۆک وەزیران‌و جێگرەکەی بەکاردەهێنن. بەڵام ئایا سەرچاوەکانی شەرعیەت کامانەن لە حکومڕانیدا؟ ئایا سیستمی سیاسی و فەرمانڕەواکانی، شەرعیەت لە ناوخۆ وەردەگرن یان لە دەرەوە؟\nشەرعیەت (رەوایەتی) پێگەی سەرەکی دامەزراندن‌و کارکردنی هەر سیستمێکی سیاسی و حکومڕانییە. شەرعیەت Legitimacy وشەیەکی لاتینیەو مەبەست لێی یاسایی بونی دەسەڵاتی بەڕێوەبردنە و ئاماژەیە بۆ شەرعیەتی یاسایی، سیاسی‌و رەوایەتی بە پێی ستاندەرە ناوخۆییەکان. شەرعیەت و دەسەڵات Authority دو چەمکی گرێدراون‌و ماکس ڤیبەر سێ جۆر لە دەسەڵات جیادەکاتەوە: تەقلیدی، کاریزمی‌و یاسایی (عەقڵانی و دامەزراوەیی). ئەمەی سێیەمیان پەیوەندی بەباتەکەی ئێمەوە هەیە، چونکە ئەگەر بمانەوێت قسە لەسەر حکومەتێکی دیموکرات‌و پێشکەوتو بکەین، ناکرێت باس لە شەرعیەت‌و دەسەڵاتی تەقلیدی‌و کاریزمی بکەین. ئەگەر ئەم دوانەمان قبوڵە بۆ حکومڕانی، ئەوا دەبێت هەرسێ دەسەڵاتی تەشریعی، جێبەجێکردن و دادوەری هەڵوەشێنینەوە یان ڕۆڵێکی لاوەکی‌و روکەشان هەبێت. هاوکات یاساکان بکەینە دەرەوە لە پرۆسەی حکومڕانی هەرێمەوە.\nکەواتە شەرعیەت‌و دەسەڵاتی یاسایی (حکومڕان) پێویستیان بە هەڵبژاردن‌و دەنگدان‌و پشتگیری هاوڵاتیان (حکومکراو) هەیە، لەلایەك و لەلاکەی دیکەوە، کارکردنی بەپێی یاسا کارپێکراوەکانی ناوخۆی وڵات. بەکورتی ئەوەی چارەنوس‌و شەرعی بون‌و نەبونی دەسەڵاتێك دیاری دەکات، فاکتەرە ناوخۆییەکانن نەک دەرەکیەکان.\nبەهەمو پێوەرەکان‌و داتاو زانیاریەکان‌و ژیانی رۆژانەی هاوڵاتیان، کابینەی هەشتی حکومەتی هەرێم شکستێکی گەورەی هێناوە لە زۆربەی بوارەکاندا. زەقترینیان کارنامەی ئابوری سەربەخۆی کابینەی هەشت بو کە هەرێمی توشی کارەساتی گەورەکردوە. سەرۆک وەزیران‌و جێگرەکەی متمانەی هاوڵاتیانی هەرێمیان نەماوە بۆ حکومڕانی‌و هاوکات هەستی لێپرسراویەتیان لەدەستداوە بەرامبەر بەم هەمو قەیرانانە.\nلە دەرەنجامدا، ئەگەر باوەڕمان بە دیموکراسی‌و سەروەری یاسا‌و دامەزراوەکان (دەسەڵاتی عەقڵانی‌و یاسایی) هەیە، کەواتە رازیبون‌و متمانەی هاوڵاتیانی هەرێم‌و سەرکەوتن لە پرۆسەی حکومڕانیدا، زامنی مانەوەی سەرۆک وەزیران‌و جێگرەکەیەتی لە پۆستەکانیاندا، نەوەک پشتگیری دەرەکی‌و بەشداری لە کۆنفرانس‌و کۆڕبەندی هەرێمی‌و نێودەوڵەتیدا، وەک چۆن هەندێ لە میدیای بەناو پرۆفیشناڵ و سیاسی بەناو بە ئەزمون بانگەشەی بۆ دەکەن!\nسەرجەم وتارەکانی د.محه‌مه‌د عه‌لی\nبارزانی‌و میسداقیەتی سیاسی...


<< < دەرچوون 28 > >>\n١ «تۆش لەنێو نەوەی ئیسرائیل هارونی برات لە خۆت نزیک بکەوە، لەگەڵ ناداب و ئەبیهو و ئەلعازار و ئیتامار، کوڕانی هارون، بۆ ئەوەی کاهینیێتیم بۆ بکەن. ٢ جلوبەرگی پیرۆزیش بۆ هارونی برات دروستبکە بۆ شکۆمەندی و ڕێزگرتن. ٣ تۆش لەگەڵ بەهرەمەندەکان قسە بکە، ئەوانەی پڕمکردوون لە ڕۆحی دانایی، بۆ ئەوەی جلوبەرگەکەی هارون دروستبکەن بۆ تەرخانکردنی هەتا کاهینیێتیم بۆ بکات. ٤ ئەمانەش ئەو جلوبەرگەن کە دروستی دەکەن، بەرسینە و ئێفۆد و کەوا و کراسی دامێن درێژی چنراو و مێزەر و کەمەربەند. ئینجا جلوبەرگی پیرۆز بۆ هارونی برات و کوڕەکانی دروستبکەن، هەتا کاهینیێتیم بۆ بکەن. ٥ ئەوانیش زێڕ و ڕیسی مۆر و ئەرخەوانی و سووری ئاڵ و کەتانی ناسک وەردەگرن.\n٦ «ئێفۆدەکەش لە زێڕ و ڕیسی مۆر و ئەرخەوانی و سووری ئاڵ و کەتانی ڕستراو بە جۆڵایەکی شارەزا دروستبکەن. ٧ دوو شانیشی هەبێت بە هەردوو لایەوە پێوەی بەسترابن. ٨ پشتبەستی ئێفۆدەکە کە لەسەریەتی، دەبێت لە هەمان پارچە و هەمان دەستکرد بێت، لە زێڕ و ڕیسی مۆر و ئەرخەوانی و سووری ئاڵ و کەتانی ڕستراو بێت.\n٩ «دوو بەردی عاشقبەندیش بهێنە و ناوی کوڕەکانی ئیسرائیلیان لەسەر هەڵبکەنە. ١٠ ناوی شەشیان لەسەر بەردێک و ناوی شەشەکەی ماوەتەوە لەسەر بەردی دووەم هەڵبکەنە بەگوێرەی لەدایکبوونیان. ١١ ناوی کوڕەکانی ئیسرائیل لەسەر هەردوو بەردەکە هەڵبکەنە، وەک چۆن نەقاڕێک مۆر هەڵدەکەنێت. ئینجا بە چوارچێوەی زێڕینی دەوردراو بیانچەسپێنە. ١٢ دوو بەردەکەش بخەرە سەر دوو شانی ئێفۆدەکە، دوو بەردی یادگاری بۆ نەوەی ئیسرائیل. هارون لەبەردەم یەزدان وەک یادەوەری ناوەکانیان لەسەر هەردوو شانی هەڵدەگرێت. ١٣ چوارچێوەی زێڕینیش دروستبکە و ١٤ دوو زنجیری هۆنراوە لە زێڕی بێگەرد، وەک گوریس، لەسەر چوارچێوەکان دابنێ.\n١٥ «هەروەها بەرسینەی دادوەری دروستبکە، وەک ئێفۆدەکە بە دەستکردی جۆڵایەکی شارەزا، لە زێڕ و ڕیسی مۆر و ئەرخەوانی و سووری ئاڵ و کەتانی ڕستراو. ١٦ بەرسینەکەش چوارگۆشە و دووبەر بێت، درێژییەکەی بستێک* و پانییەکەی بستێک. ١٧ بە چوار ڕیز بەرد بیڕازێنەوە، لە ڕیزی یەکەم یاقووت* لەگەڵ یاقووتی زەرد و زمروودی سەوز؛ ١٨ ڕیزی دووەم بەردە پیرۆزە* و یاقووتی شین و زمروود؛ ١٩ ڕیزی سێیەم یاقووتی زەعفەرانی و کریستاڵی هەورین و جەمشت؛ ٢٠ ڕیزی چوارەمیش زەبەرجەد و بەردی عاشقبەند و یەشب. لە ڕازانەوەیاندا بە زێڕ دەور بدرێن. ٢١ بەردەکانیش دوازدە بن وەک ناوی کوڕەکانی ئیسرائیل بەپێی ناوەکانیان، وەک نەخشی ئەنگوستیلە هەریەکە بەپێی ناوەکەی بۆی دەبێت بۆ دوازدە هۆز.\n٢٢ «بۆ بەرسینەکەش زنجیرەی هۆنراوە لە زێڕی بێگەرد دروستبکە، وەک گوریس. ٢٣ لەسەر بەرسینەکەش دوو ئەڵقەی زێڕین دروستبکە، دوو ئەڵقەکە لەسەر هەردوو لای بەرسینەکە دابنێ. ٢٤ دوو زنجیرە زێڕینەکەش بخە ناو دوو ئەڵقەکەی سەر هەردوو لای بەرسینەکە. ٢٥ هەردوو سەرەکەی دیکەی دوو زنجیرەکەش بخە ناو دوو چوارچێوەکە و لەسەر شانەکانی ئێفۆدەکەی دابنێ بۆ پێشەوەی. ٢٦ دوو ئەڵقەی زێڕینیش دروستبکە و لەسەر هەردوو لای بەرسینەکە دایانبنێ، لەسەر لێوارەکەی کە بە دیوی ئێفۆدەکەیە بۆ ژوورەوە. ٢٧ هەروەها دوو ئەڵقەی زێڕین دروستبکە و لەسەر هەردوو شانی ئێفۆدەکە دایانبنێ، لە خوارەوە بە دیوی ڕووەکەی، لە نزیک بەیەکبەستنەوەکەی لە سەرووی پشتبەستی ئێفۆدەکە. ٢٨ بەرسینەکەش بە دوو ئەڵقەکەیەوە لە دوو ئەڵقەی ئێفۆدەکە بە داوێک دەبەسترێت لە ڕیسی مۆر، بۆ ئەوەی لەسەر پشتبەستی ئێفۆدەکە بێت، تاوەکو بەرسینەکەش لە ئێفۆدەکە ناکرێتەوە.\n٢٩ «ئیتر هارون ناوی نەوەکانی ئیسرائیل لە بەرسینەکەی دادوەری لەسەر دڵی خۆی هەڵدەگرێت کاتێک دێتە ژوورەوە بۆ شوێنە پیرۆزەکە وەک یادکردنەوە بە بەردەوامی لەبەردەم یەزدان. ٣٠ هەروەها لەسەر بەرسینەکەی دادوەری ئوریم و تومیم* دابنێ و لەسەر دڵی هارون دەبن کاتێک دێتە ژوورەوە بۆ بەردەم یەزدان، هارونی دادوەری نەوەی ئیسرائیل بە بەردەوامی لەبەردەم یەزدان لەسەر دڵی هەڵیدەگرێت.\n٣١ «کەوای ئێفۆدەکەش هەمووی لە ڕیسی مۆر دروستبکە. ٣٢ کونی سەریشی لەناوەڕاستی دەبێت و لێواریش دەبێت بۆ کونەکەی بەدەوریدا بە دەستکردی جۆڵا، وەک کونی سپەر یەخەی هەبێت بۆ ئەوەی نەدڕێت. ٣٣ لەسەر دامێنی کەواکە گوڵینگی مۆر و ئەرخەوانی و سووری ئاڵ دروستبکە، لەگەڵ زەنگوڵەی زێڕین لەنێوانیان. ٣٤ لەنێو هەردوو گوڵینگێک زەنگوڵەیەکی زێڕ لەسەر دامێنی کەواکە بە دەوریدا بێت. ٣٥ دەبێت هارون بۆ خزمەتکردن لەبەری بکات بۆ ئەوەی کاتێک دەچێتە ژوورەوەی شوێنە پیرۆزەکە بۆ لای یەزدان و کاتێک دێتە دەرەوە دەنگی زەنگوڵەکان ببیسترێت، نەوەک بمرێت.\n٣٦ «پلێتێکیش لە زێڕی بێگەرد دروستبکە و وەک نەخشی ئەنگوستیلە لەسەری هەڵبکەنە ”پیرۆزی بۆ یەزدان“* . ٣٧ بیخە سەر داوێکی مۆر بۆ ئەوەی لەسەر مێزەرەکە بێت، لەلای پێشەوەی مێزەرەکە بێت. ٣٨ لەسەر ناوچەوانی هارون بێت، بەم شێوەیە هارون ئۆباڵی هەر گوناهێکی نەوەی ئیسرائیل هەڵدەگرێت کە پەیوەندی هەبێت بەو قوربانییانەی بۆ یەزدانیان تەرخان کردووە، بەردەوامیش لەسەر ناوچەوانی دەبێت بۆ ئەوەی قوربانییەکان لەبەردەم یەزدان پەسەند بن.\n٣٩ «کراسە دامێن درێژە چنراوەکەش لە کەتانی ناسک بێت و مێزەرەکەش لە کەتانی ناسک دروستبکە. کەمەربەندەکەش بە دەستکردی جۆڵایەک بچنە. ٤٠ بۆ کوڕانی هارونیش کراسی دامێن درێژ دروستبکە، هەروەها کەمەربەند و سەرپێچیان بۆ دروستبکە، بۆ شکۆمەندی و ڕێزگرتن. ٤١ دوای ئەوەی ئەو جلوبەرگانەت لەبەر هارونی برات و کوڕەکانی کرد، دەستنیشانیان بکە و ئەرکیان پێ بسپێرە و تەرخانیان بکە بۆ ئەوەی خزمەتی کاهینیێتیم بۆ بکەن.\n٤٢ «هەروەها دەرپێی کەتانیان بۆ دروستبکە بۆ پۆشینی ڕووتییان، لە ناوقەدەوە هەتا هەردوو ڕان بێت. ٤٣ هارون و کوڕەکانی لەبەری بکەن لە هاتنە ژوورەوەیان بۆ چادری چاوپێکەوتن، یان لە نزیکبوونەوەیان لە قوربانگا بۆ خزمەتکردن لە شوێنی پیرۆز، نەوەک تاوان هەڵبگرن و بمرن، فەرزێکی هەتاهەتاییە بۆ ئەو و بۆ نەوەکەی دوای خۆی.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 16-09-2019\n$رۆژهەڵاتی کوردستان$ - ژمارەیەک لە #کۆڵبەر#انی کورد لە سنووری شاری #سەردەشت#دا، کەوتنە بۆسەی هێزی سپای پاسداران و لە ئاکامی تەقەی ئەو هێزانە، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی مەحیەدین مام خدری، بەسەختی بریندار کرا.=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:25%;height:20%;float:right;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/362608/0009.JPG=KTML_ImageCaption_Title=مەحیەدین مام خدری=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=مەحیەدین مام خدری=KTML_ImageCaption_End= $باشووری کوردستان$ - فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی تورکی داگیرکەر کاتژمێر 10:45ی ئەمڕۆ بە کاتی ناوچەکە گوندەکانی سنووری گارە-یان لە ناوچەی #ئامێدی# لە پارێزگای #دهۆک# بۆردومانکرد. بۆردومانەکە لە یەک کاتدا لە دژی چەندین گوند ئەنجامدراوە. بۆردومانەکە بەشێوەیەکی تایبەت و چڕ گوندی سپیێندار و دەورووبەری کردووەتە ئامانج. بۆردومانەکە زیانی بە زەویی و زاری هاووڵاتییان گەیاندووە. - لە شاری #سلێمانی# لە مەراسیمێکی تایبەتدا کۆی بەرهەمەکانی شاعیری بەناوبانگی کورد (#شێخ سەلام# عازەبانی) لە سێ بەرگدا بڵاوکرایەوە. - هەشتەمین پێشانگەی نێودەوڵەتی خواردن، جلوبەرگ و کەلوپەلی نێوماڵ لە دهۆک کرایەوە و بۆ ئەمساڵ 60 کۆمپانیای ناوخۆیی و بیانی بەشداری دەکەن. - بەڕێوەبەری گومرگی #گەرمیان# دەستگیردەکرێت، گوتەبێژی پۆلیس دەڵێت: لەسەر بڕیاری دادگەی دەستپاکی عێراق بڕیاری دەستگیرکردنی دەرچووە و ئێستا دۆسیەکەی لای پۆلیسە تاوەکو یەکلایی دەکرێتەوە، دەستبەسەردەبێت. - بڕیاربوو ئەمڕۆ، لەپارێزگای #هەڵەبجە# لەزیادکردنێکی ئاشکرادا ژمارەی تابلۆی ئۆتۆمبێلی 1 تا 9ی ئەو پارێزگایە بفرۆشرێت، بەڵام بەهۆی زۆری نرخەکەیەوە هیچ کەس ئامادە نەبوو ئەو بڕە پارەیە بدات. - سەنتەری چالاکی گەنجانی #کەلار#، پێشانگایەکی شێوەکارییان بۆ نیشاندانی دەستڕەنگینی فێرخوازانی سەنتەرەکەیان کردەوە، هەشت کوڕ و 16 کچی شێوەکار بە 51 تابلۆی ڕەنگاوڕەنگ بەشدارییان کرد. - ئێوارەی ئەمڕۆ، لە مۆزەخانەی شاری سلێمانی، بە هاوکاری ناوەندی حەوت ڕەنگە، پێشانگایەکی شێوەکاری بۆ شێوەکار #فائیزە فاتحی# خەڵکی شاری #سنە# لە رۆژهەلاتی کوردستان کرایەوە. بەرهەمەکانی ئەو شێوەکارە پێکهاتووە لە 17تابلۆ، چواری گرافیکە و 13ی بە ناوی شاخە و زۆرێک لە ڕەنگی جیاواز تێیدا بەکار هاتووە. $دەرەوەی کوردستان$ - پارتی ئازادی هۆڵەندا کە پارتێکی ئۆپۆزسیۆنە لە پێشنیارپرسێکدا بۆ پارلەمانی ولاتەکەی ڕاگەیاند: لە #عەفرین# چەتەکانی #داعش# لە بری دەوڵەتی تورکیا شەڕ دەکەن و پێسیوستە لە سەر پەیوەندی و هەماهەنگی لەگەڵ داعش ناتۆ لێپرسینەوە لە ڕژێمی تورکیا بکات. - پەیمانگەی ئاماری تورکیا رایگەیاند: تادێت رێژەی بێکاریی لە تورکیا بەرزدەبێتەوە و بەهای لیرە-یش لە دابەزینی بەردەوامدایە، لەکاتێکدا لەچەند ساڵی رابوردوودا بەڕێژەی 30% بەهاکەی لەدەستداوە.


گوزه‌یشته‌ى ئاده‌میزاد جوور كتاوخانه‌ى گه‌ورایگه‌و هه‌ر هه‌مان سستم ریكخستن زانیارى له‌ناو مه‌ژگ دیریدو تا كه‌سه‌گه گه‌وراتر بوود له‌عومر كتاوخانه‌گه گه‌وراتر بوود. ئنجا ئه‌و زانیاریه‌یله ك له‌ناو ده‌زگاى فكر ئاده‌میزاد تومار كریه‌ید كاڵه‌و بوون، وه‌لى هویچ وه‌ختیگ نیه‌فه‌وتیه‌ن و له‌ڕى شاره‌زاى ده‌روینیه‌و ئه‌و زانیاریه‌یله زینگه‌و كریه‌ن و كه‌فنه هویرمان.\nكه‌ره‌سه‌ى جه‌هان گوزه‌یشت په‌یوه‌ندى وه‌و زانیاریه‌یله‌و دیرید ك له‌ناو مه‌ژگمان تومار كریانه، ئه‌و نائارامى ده‌روینیه ك له‌سه‌رده‌م مناڵیمان دروس بویه زه‌حمه‌ته له كووڵمان بووده‌و. ئه‌و ملله‌ته‌یله ك دوچار كاره‌سات سروشتى یا جه‌نگ هاتنه له گوزه‌یشتیان كه‌ره‌سه‌ى خه‌م و ئازار فیشتریگ له‌تیان تومار كریاگه ئه‌گه‌ر به‌راوردى بكه‌یم وه‌ل ئه‌و ملله‌ته‌یله ك وه‌ئاشتى و ئاسووده‌یى ژیان وه‌سه‌ر بردنه.\nتویه‌نیم بویشیم ئه‌وانه‌ك وه‌سه‌رهات ناخوه‌ش زوور هاته‌سه بانیان خاستر تویه‌نن روى وه‌ڕوى قه‌یران ژیان بوونه‌و له‌وانه‌ك وه ده‌گمه‌ن كاره‌سات هاته‌سه بانیان. له كوومه‌ڵگاى مه‌ده‌نى رویداگیگ ناخوه‌ش بووده هووكار شیویان بار ده‌روینى وه ڕاده‌یگ ك شایه‌ت كه‌سه‌گه كووتایى وه ژیان خوه‌ى بارید، چوینكه چاره‌سه‌ر كیشه‌یل ده‌روینى فره ئاسانتره له‌و كه‌ه‌سه‌یله ك له‌ناو جه‌نگ و مه‌ینه‌تى گه‌ورا بوینه.\nله‌یرا ئویشیم: گوزه‌یشته نیایده دویاوه، گوزه‌یشته جامه‌كیگه زانیارى دروسیگ وه‌رانوه‌ر وه خوه‌مان و چاره‌سه‌ركردن و جواو پرسیاره‌یلمان له‌تى دوینیمنه‌و ، ك چوین ره‌فتار و هه‌ڵسووكه‌فت كه‌یم وه‌ل كه‌سه‌یل ده‌وروه‌ر و له‌وه‌رچه وه‌ته‌نیا هه‌ر خوه‌مان دوینیم و نیه‌ویریم بكه‌فیمنه شوون هس خوه‌مان و هه‌ر توایم وه‌گشت شیوه‌یگ په‌رده‌پووشى بكه‌یم؟


به‌شار ته‌ها هونه‌رمه‌ندی مێكئه‌پ: ژنی كورد به هه‌ڵه مێكئه‌پ ده‌كه‌ن\n"خراومه‌ته لیستی ره‌شی فڕۆكه‌خانه‌كانی عێراق و كوردستان"\nبه‌شار تاها هونه‌رمه‌ندی بواری "مێكئه‌پ" له به‌غدا له دایك بووه و له دهۆك گه‌وره بووه و ئێسته له پایته‌ختی ئه‌ڵمانیا ده‌ژی. ئه‌و له دیمانه‌یه‌كی "وشه"دا وێڕای هه‌ژماركردنی مێكئه‌پ به به‌شێكی گرنگی هونه‌ری وێنه‌كێشان، باس له قورسی ژیانی خۆی ده‌كات كه چۆن توانی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا زاڵ بێت و هه‌ندێك شتی نوێ بێنێته كایه‌وه.\nله‌به‌رچی هونه‌ری مێكئه‌پت هه‌ڵبژارد و ئه‌م هونه‌ره له كوردستان چۆن ده‌بینی؟\nكاتێك منداڵ بووم زۆر حه‌زم له هونه‌ری وێنه‌كێشان بوو، هه‌موو كاتێك حه‌زم ده‌كرد وێنه له‌سه‌ر تابلۆ بكێشم، مێكئه‌پیش وه‌ك وێنه‌كێشان وایه كاتێك شێوه‌ی ئه‌و كه‌سه ده‌گۆڕی یان وێنه‌یه‌كی تر له‌سه‌ر ده‌موچاوی ده‌كێشی.\nهونه‌ری مێكئه‌پ له كوردستان زۆر ئه‌سته‌مه و به‌ربه‌ستی زۆری هه‌یه تا كه‌سێك ببێت به هونه‌رمه‌ندی مێكئه‌پ، پێم وایه ئه‌م كاره له كوردستان له هه‌موو جێیه‌ك قورستره، ته‌نانه‌ت له به‌غداش كه وه‌ك جاران رۆشنبیر نین. له كوردستان له‌به‌رئه‌وه‌ی زۆرتر ناوچه‌یه‌كی عه‌شایه‌رییه، هه‌موو كاتێك كێشه‌ی ئه‌و شتانه‌م هه‌بووه و تایبه‌تمه‌ندیی پیاو و ژن زۆر جیا كراوه‌ته‌وه، بۆیه قبووڵی ئه‌م هونه‌ره ناكرێت.\nكێن ئه‌وانه‌ی بوونه‌ته به‌ربه‌ست به‌رانبه‌ر پیشه و هونه‌ره‌كه‌ت؟\nهه‌ر كارێك كه مرۆڤ له ژیانی خۆیدا بیكات خۆشی و ناخۆشی هه‌یه. كاتێك من له كوردستان بووم زۆر به‌ربه‌ستم هه‌بوو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا توانیم له ماوه‌یه‌كی زۆر كورتدا سه‌ركه‌وتنێكی باش به‌ده‌ست بێنم. بۆ ماوه‌ی پێنچ ساڵ له كه‌ناڵێكی بادینی كارم كرد به‌ناوی "ڤین تیڤی" و له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی سومه‌رییه، عێراقیه، بی بی سی و جه‌زیره"ش كارم كردووه، له رووداو بۆ ماوه‌ی چوار ساڵ به‌رپرسی به‌شی مێكئه‌پی كه‌ناڵ بووم له كه‌سه گرنگه‌كانی ئه‌و كه‌ناڵه بووم هه‌ر له ساتی دامه‌زراندنییه‌وه، واته من هه‌موو سیاسییه‌كانی كوردستانم بۆ كه‌ناڵه‌كه مێكئه‌پ كردووه.\nبه راستی زۆر سه‌ختیم بینیوه، به‌ڵام ئه‌وه شتێكی ئاسایییه له ژیاندا، كاتێك حه‌ز بكه‌ی كارێكی باش و جیاواز بكه‌ی، قورسی له‌گه‌ڵدا ده‌بێت. من توانیم سه‌ركه‌وتوو بم و گۆڕانكاری له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا بكه‌م، كاتێك هاتمه كوردستان توانیم جوانكارییه‌كی تایبه‌ت به ژن له‌ناو سه‌نته‌ری شاری دهۆك بكه‌مه‌وه، ئه‌و كاته كه‌س هه‌ر نه‌یده‌زانی مێكئه‌پ ئارتیست چییه، من توانیم ئه‌و شته له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه بگونجێنم.\nكورد چۆن سه‌یری هونه‌رمه‌ندی مێكئه‌پ ده‌كات؟\nزۆرینه نازانن هونه‌ری مێكئه‌پ چییه. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه من گرنگی ناده‌م به‌وه‌ی ئه‌وان چۆن ته‌ماشای من ده‌كه‌ن. كاتێك له كوردستان روێشتم ئیتر بڕیاری خۆم دا بۆ كورد ئیش نه‌كه‌م و كاری من بۆ ئه‌وان نه‌بێت. به‌ڵكو ته‌نیا بۆ خۆم و ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه كار بكه‌م كه تێیدا ده‌ژیم. من گرێدراوی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك نیم، كاری من بۆ هه‌موو گه‌لانه.\nبۆچی كوردستانت به‌جێهێشت، بڕیارت داوه جارێكی تر بگه‌ڕێیته‌وه؟\nزۆر جار باسی ئه‌وه‌م كردووه كه جێهێشتنی كوردستان به ده‌ستی من نه‌بووه و هیچ كاتێكیش هزری ئه‌وه‌م نه‌كردووه كوردستان جێ بێڵم، چونكه ژیانم له كوردستان زۆر خۆش بوو، زۆر ئارام بووم و گه‌شتی هه‌موو وڵاتێكم ده‌كرد، به‌ڵام قه‌ت له بیرمدا نه‌بووه جارێك كوردستان به یه‌كجاری به‌جێ بهێڵم و له ئه‌وروپا بژیم، بڕیاره‌كه له من و زۆر كه‌سیش گه‌وره‌تر بوو، به‌ڵام ئه‌و بڕیاره له به‌رژه‌وه‌ندی مندا بوو، چونكه ئه‌گه‌ر ئه‌و بڕیاره له‌و كاته‌دا نه‌بووایه، ئێسته من له ژیاندا نه‌مابووم.\nبه داخه‌وه ناتوانم هیچ جارێكی تر كوردستان ببینم نه‌ك ته‌نیا كوردستان، به‌ڵكو زۆر له وڵاتانی تریش من خراومه‌ته "بلاك لیست"ـه‌وه، له‌وانه‌ش فڕۆكه‌خانه‌كانی عێراق و كوردستان و زۆر له وڵاتانی تر. ناتوانم له‌سه‌ر ئه‌وه قسه بكه‌م كه بۆچی چوومه‌ته ناو لیستی ره‌شی هه‌ندێك له وڵاتان، چونكه بابه‌ته‌كه به‌وه گرێ دراوه كه ناتوانی باس له‌و بابه‌تانه له كوردستان بكه‌ی .\nتۆ زیاتر گرنگی به كام ره‌گه‌ز ده‌ده‌ی نێر یان مێ؟\nمن بۆ رۆژنامه‌یه‌كی كوردی قسه ده‌كه‌م و نووسینه‌كه بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ده‌بێت، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه زۆر قورسه كه‌سێكی كورد له بابه‌تی من تێ بگات. من باسی بكه‌م یان نا ئه‌وان هه‌ر تێناگه‌ن و گرنگی پێ ناده‌ن. بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی جارێ زووه باس له بابه‌تی ره‌گه‌زبازی بكات. به‌ڵام هه‌موو كه‌سێك ده‌توانێ به ئاسانی له ئینستاگرامی من له‌وه تێبگات كه من زۆرتر گرنگی به كام ره‌گه‌ز ده‌ده‌م و حه‌زم له كامیانه و زۆر راستگۆم له‌مباره‌یه‌وه.\nئێسته خه‌ریكی چیت و چۆن رۆژه‌كانی خۆت له ئه‌وروپا تێپه‌ڕ ده‌كه‌ی؟\nله‌گه‌ڵ كۆمپانیایه‌كی ئه‌مه‌ریكی گرێبه‌ستێكم واژوو كردووه كه كاریان دروستكردنی فیلمه‌كانه له هۆلیوود، له‌م رۆژانه‌دا ده‌ست به تۆماركردنی فیلمێكی نوێ ده‌كه‌ین له به‌رلین و فلۆریدا و ستۆدیۆكانی هۆلیوود و من مێكئه‌پ ئارتیستی ئه‌وان ده‌بم. جگه له‌وه هه‌ندێك دۆكیۆمێنتم هه‌یه بۆ كه‌ناڵه ئه‌ڵمانییه‌كان و حه‌ز ده‌كه‌م ڤیدیۆ كلیپێك به زمانی ئێنگلیزی تۆمار بكه‌م، چونكه جگه له هونه‌ری مێكئه‌پ من گورانیش ده‌ڵێم و به‌منزیكانه كاری نوێم ده‌بێت كه گورانییه‌كی ئینگلیزییه.\nجیاوازی له نێوان كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی و ئه‌وروپی له چیدا ده‌بینی؟\nله زۆر رووه‌وه جیاوازی له نێوان هه‌ردوو كۆمه‌ڵگه‌دا هه‌یه، به‌داخه‌وه ناتوانین به‌راوردی ئه‌و جیاوازییه گه‌وره‌یه بكه‌ین، نه‌ك ته‌نیا كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌وروپا جیاوازه، بگره له‌گه‌ڵ زۆر له وڵاتانی عه‌ره‌بیش جیاوازه. سه‌یری لبنان بكه عه‌ره‌به‌كانی لبنان زۆر كراوه‌تر و مێشك فراوانترن به به‌راورد له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردستان، ئینجا بێی له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌وروپی به‌راوردی بكه‌ی، به هه‌زاران ساڵ و زیاتریش كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌وروپی له هی كوردی پێشكه‌وتووتره .\nمێكئه‌پ ژن جوان ده‌كات یان بۆ خۆی جوانه؟ ئایا پیاو پێویستی به مێكئه‌پ هه‌یه؟\nمن خۆم كه مێكئه‌پ ئارتیستم زۆر حه‌ز به به‌كارهێنانی مێكئه‌پ ناكه‌م. كاری میكیاج ئه‌وه‌یه شتی ناڕێك له سه‌ر ده‌م و چاو بشارییه‌وه. من كاتێك له كوردستان بووم ده‌مبینی ژنان كه ده‌چوونه بازاڕیش مێكئه‌پی زۆریان ده‌كرد، من له‌گه‌ڵ ئه‌و شته نیم و ده‌ڵێم ژن بۆ خۆی جوانه و پێویستی به مێكئه‌پ نییه، به‌ڵام كاتێك ده‌موچاوی عه‌یبێكی تێدایه، له‌وكاته‌دا ده‌توانێت ته‌نیا بۆ شاردنه‌وه‌ی ئه‌و ناڕێكییه به كه‌می مێكئه‌پ به‌كار بێنێت.\nپیاو پێویستی به مێكئه‌پ نییه، جارێكی تریش باسی ئه‌و شته‌م كرد له ئینستاگرامی خۆم، ته‌نیا ئه‌و پیاوانه‌ی به‌رانبه‌ر كامێرا ده‌وه‌ستن پێویستیان به مێكئه‌پ هه‌یه، ئه‌ویش له به‌ر رووناكی و كامێرا.\nخه‌ونه گه‌وره‌كه‌ت چی بووه ئایا پێی گه‌یشتووی؟\nمن هه‌ر له منداڵییه‌وه خه‌ونم ئه‌وه‌بوو له وڵاتێك بژیم گرنگی به من و كاری من بدات و بگه‌مه فه‌رشی سووری هۆلیوود و هه‌موو كه‌سێك بمبینێت، ئێسته وای ده‌بینم ورده ورده خه‌ریكه ده‌گه‌مه ئه‌و خه‌ونه‌م، هه‌رچه‌نده زۆر جار له‌و باوه‌ڕه‌دا بووم به‌و خه‌ونه ناگه‌م، به‌ڵام به‌ختم هه‌بووه و ئێسته لێی نزیك كه‌وتوومه‌ته‌وه.


دووەم پاشایان 22\n<< < دووەم پاشایان 22 > >>\nدۆزینەوەی پەڕتووکی تەورات\n١ یۆشیا کوڕێکی هەشت ساڵان بوو کە بوو بە پاشا، سی و یەک ساڵ لە ئۆرشەلیم پاشایەتی کرد، ناوی دایکی یەدیدای کچی عەدایای خەڵکی بۆچقەت بوو. ٢ یۆشیا ئەوەی ڕاست بوو لەبەرچاوی یەزدان کردی، بە تەواوی ڕێبازەکەی داودی باپیرە گەورەی پەیڕەو کرد، بەلای ڕاست و چەپدا لای نەدا.\n٣ لە هەژدەیەمین ساڵی پاشایەتییەکەی، پاشا شافانی خامەی نهێنی کوڕی ئەچەلیاهوی کوڕی مەشولامی ناردە پەرستگای یەزدان، گوتی: ٤ «بڕۆ لای حیلقیای سەرۆکی کاهین، با ئەو زیوە بژمێرێت کە خراوەتە ناو پەرستگای یەزدانەوە، ئەوەی دەرگەوانەکان لەنێو گەل کۆیان کردووەتەوە. ٥ با بدرێتە دەست سەرپەرشتیارەکانی کارەکەی پەرستگای یەزدان، ئەوانیش بیدەنە ئەو کرێکارانەی داڕووخاوییەکانی پەرستگای یەزدان چاک دەکەنەوە، ٦ دارتاش و وەستا و نەقاڕەکان. با دار و بەردی تاشراو بۆ نۆژەنکردنەوەی پەرستگاکە بکڕن. ٧ بەڵام هیچ لێپێچینەوەیەکیان لەگەڵ نەکرێت سەبارەت بەو زیوەی خرایە دەستیان، چونکە بە دەستپاکییەوە کار دەکەن.»\n٨ ئینجا حیلقیای سەرۆک کاهین بە شافانی خامەی نهێنی گوت: «لە پەرستگای یەزدان پەڕتووکی تەوراتم دۆزیوەتەوە.» حیلقیا پەڕتووکەکەی دایە شافان و ئەویش خوێندییەوە. ٩ پاشان شافانی خامەی نهێنی پەڕتووکەکەی بۆ لای پاشا برد و پێی ڕاگەیاند: «کاربەدەستەکانت زیوی ناو پەرستگاکەیان بەتاڵ کرد و دایانە دەست ئەوانەی کارەکە دەکەن، سەرپەرشتیارانی پەرستگای یەزدان.» ١٠ هەروەها شافانی خامەی نهێنی بە پاشای ڕاگەیاند و گوتی: «حیلقیای کاهین پەڕتووکێکی دامێ.» ئینجا شافان لەبەردەم پاشا خوێندییەوە.\n١١ کاتێک پاشا گوێی لە وشەکانی پەڕتووکی تەورات بوو، جلەکانی لەبەر خۆی دادڕی. ١٢ ئینجا پاشا فەرمانی بە حیلقیای کاهین و ئەحیقامی کوڕی شافان و عەکبۆری کوڕی میخایو و شافانی خامەی نهێنی و عەسایای خزمەتکاری پاشا کرد و گوتی: ١٣ «بڕۆن و لە جیاتی من و ئەم گەلە و لە جیاتی هەموو یەهودا پرسیار لە یەزدان بکەن، سەبارەت بە پەیامی ئەم پەڕتووکەی کە دۆزراوەتەوە، چونکە ئەو تووڕەییەی یەزدان کە بەسەرماندا گڕی گرتووە مەزنە، لەبەر ئەوەی باوباپیرانمان گوێیان لە وشەکانی ئەم پەڕتووکە نەگرت هەتا هەموو ئەوەی لەسەرمان نووسراوە پەیڕەوی بکەن.»\n١٤ ئینجا حیلقیای کاهین و ئەحیقام و عەکبۆر و شافان و عەسایا چوونە لای حولدای پێغەمبەر کە ژنی شەلومی کوڕی تیقڤای کوڕی حەرحەسی لێپرسراوی جلوبەرگەکانی پەرستگا بوو، ئەو لە گەڕەکی دووەمی ئۆرشەلیم دەژیا، ئیتر قسەیان لەگەڵی کرد.\n١٥ ئەویش پێی گوتن: «یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل ئەمە دەفەرموێت: بەو پیاوە بڵێن کە ئێوەی بۆ لای من ناردووە، ١٦ ”یەزدان ئەمە دەفەرموێت: من وا بەڵا بەسەر ئەم شوێنە و دانیشتووانەکەی دەهێنم، بەپێی هەموو ئەوەی لەو پەڕتووکە نووسراوە کە پاشای یەهودا خوێندییەوە. ١٧ لەبەر ئەوەی وازیان لێ هێنام و بخووریان بۆ خوداکانی دیکە سووتاند، هەتا بە هەموو کارەکانی دەستیان پەستم بکەن، تووڕەییم بەسەر ئەم شوێنەدا گڕ دەگرێت و ناکوژێتەوە.“ ١٨ بەڵام بە پاشای یەهودا ئەوەی ئێوەی ناردووە پرسیار لە یەزدان بکەن بڵێن، ”یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل سەبارەت بەو وشانەی گوێت لێ بوو ئەوە دەفەرموێت: ١٩ لەبەر ئەوەی کاتێک گوێت لە پەیامەکەم بوو لە دژی ئێوە کە ئەم شوێنە وێران دەکەم و دانیشتووانەکەی دەبنە مایەی نەفرەت، لەبەردەم یەزدان دڵت نەرم بوو و خۆتت نزم کردەوە، جلەکانت لەبەر خۆتدا دادڕی و لەبەردەمم گریایت، هەروەها منیش گوێم لێت بوو. ئەوە فەرمایشتی یەزدانە. ٢٠ لەبەر ئەوە من وا دەتخەمە پاڵ باوباپیرانت، جا بە ئاشتییەوە لە گۆڕەکەت دەنرێیت. ئەو هەموو کارەساتە بە چاوی خۆت نابینی کە من بەسەر ئەم شوێنەی دەهێنم.“»\nئەوانیش وەڵامەکەیان بۆ پاشا بردەوە.


هەواڵ / جیهان :: پێش 3 هەفتە  :: 126 جار بینراوە\nتویت چه‌كى ترامپ بۆ پارێزگارى له پۆسته‌كه‌ى\nله‌ژێر ناونیشانى گۆشه‌نیگایه‌كى ئابووریى، رۆبه‌رت شیله‌ر وتارێكى بڵاوكردووه‌ته‌وه له رۆژنامه‌ى نیویۆرك تایمزدا سه‌باره‌ت به كاریگه‌رییه‌كانى درۆ و بێ متمانه‌ییه له‌سه‌ر ئابووریى ئه‌مریكا كه له سه‌رده‌مى دۆناڵد ترامپدا بڵاوبوونه‌ته‌وه.\nشیله‌ر هه‌ڵگرى خه‌ڵاتى نۆبڵه له بوارى ئابووریدا و له وتاره‌كه‌یدا نووسیویه‌تى: دامه‌زراوه ئیعلامییه‌كان پاره‌یه‌كى زۆر خه‌رجده‌كه‌ن بۆ كۆكردنه‌وه و راستكردنه‌وه‌ى هه‌زاران زانیاریى چه‌واشه‌كار و درۆى ئاشكرا كه ترامپ و لایه‌نگره‌كانى بڵاویان ده‌كه‌نه‌وه. كه‌چى ترامپ خۆى به‌رده‌وام دامه‌زراوه ئیعلامییه سه‌ره‌كییه‌كان به چه‌واشه‌كار و درۆزن ناوزه‌ند ده‌كات.\nنووسه‌رى بابه‌ته‌كه ده‌ڵێت: درۆ و چه‌واشه‌كاریى له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كاندا ته‌نها هه‌ر له بوارى سیاسیدا نین، به‌ڵكو له به‌رزترین ئاستى ده‌وڵه‌تدا بواره ئابوورییه‌كانیشیان ته‌نیوه‌ته‌وه.\nئه‌و ئابوورییناسه ده‌ڵێت: له كۆمه‌ڵگایه‌كدا كه درۆ و چه‌واشه‌كاریى بڵاوبووبێته‌وه گه‌شه‌كردنى ئابووریى روو له كزیى ده‌كات و سه‌رئه‌نجام ده‌بێته هۆى دابه‌زینى خۆشگوزه‌رانى ئابووریى، چونكه درۆى به‌رده‌وام وه‌ك هه‌ورێكى تاریك وایه كه راستییه‌كان داده‌پۆشێت و كۆمپانیاكان وایانلێدێت نه‌توانن چالاكانه نه‌خشه‌بكێشن بۆ كاره‌كانیان له‌به‌رئه‌وه نازانن بڕوا به چى و به كێ بكه‌ن.\nكێشه‌كه له‌وه‌دایه كه كه‌لتوورى بێباوه‌ڕیى و بێمتمانه‌یى ئه‌و پرسیاره دێنێته ئاراوه كه ئایا پێویسته له مامه‌ڵه‌كردنماندا وریا و كه‌م متمانه بین و كێن ئه‌و كه‌سانه‌ى كه شایسته‌ى متمانه پێكردنن؟\nله گشتپرسییه‌كدا ده‌ركه‌وتووه كه ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كان له‌ڕووى متمانه‌وه یه‌كێكه له 20 وڵاته هه‌ره باشه‌كانى جیهان. ئه‌و راپرسییه پێش ساڵى 2014 ئه‌نجامدراوه و پێناچێت له‌سه‌ر ئاستى تاكه‌كان گۆڕانێكى ئه‌وتۆ به‌سه‌ر دۆخه‌كه‌دا هاتبێت و راستگۆیى لانیكه‌م له سه‌ره‌تاكانى سه‌ده‌ى نۆزده‌هه‌مه‌وه چیرۆكێكى نیشتمانى به‌هێزه.\nتوێژه‌ران ده‌ڵێن: متمانه بابه‌تێكه ده‌توانێت چه‌ندین نه‌وه به‌رده‌وام بێت به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و خه‌سڵه‌ته بابه‌تێكى زاڵ بووبێت له‌سه‌رده‌مى باوباپیراندا. ئه‌م لێكدانه‌وه‌یه بۆمان روونده‌كاته‌وه كه سه‌ركه‌وتنى ئابووریى په‌یوه‌ندى هه‌یه به خه‌سڵه‌ته كه‌لتوورییه‌كانه‌وه. به‌وپێیه درۆكردن و به‌رده‌وامبوونى درۆ ورده ورده ده‌بێته هۆى لاوازبوون و داڕزینى متمانه.\nئه‌م پڕۆسه‌یه زۆر خێراتر ده‌بێت كاتێك كه درۆكان زاڵ ده‌بن به‌سه‌ر پڕوپاگه‌نده و ریكلام و وتیوتییه‌كاندا.\nگه‌نجان له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كاندا كه تازه روویان كردووه‌ته سیاسه‌ت و ده‌نگوباسه‌كان له قۆناغێكى ته‌مه‌نیاندان كه بێجگه له درۆى شاخدار هیچیتریان نه‌بیستووه و نه‌بینیوه. دوورنییه ئه‌و درۆیانه به درێژایى ته‌مه‌نیان كارنه‌كه‌نه سه‌ر بیركردنه‌وه و هه‌ڵسوكه‌وتیان.\nنووسه‌ر ده‌ڵێت: كێشه‌كه كێشه‌یه‌كى ئاڵۆزه، چونكه متمانه یان هه‌یه یان نییه. مرۆڤیش به سروشت لایه‌نبازیى ده‌كات. متمانه‌ى به‌وان ده‌بێت كه سه‌ر به كۆمه‌ڵێكى دیاریكراون و ره‌نگه پێكه‌وه چیرۆكى سه‌یر و سه‌مه‌ره بڵاوبكه‌نه‌وه كه مه‌رج نییه هه‌موویان راست بن.\nده‌شڵێت: كه‌سایه‌تى دۆناڵد ترامپ به‌جۆرێكه كه ته‌نانه‌ت لایه‌نگره به‌هێزه‌كانیشى نكوڵى له‌وه ناكه‌ن كه كه‌سایه‌تییه‌كه خه‌وشى بچوكى زۆرى تێدایه. ئه‌وانه به‌لایانه‌وه ئاساییه پرنسیپه‌كان بكرێت به قوربانی ده‌ستكه‌وته سیاسییه‌كان.\nنووسه‌رى وتاره‌كه ئاماژه‌شده‌دات: مه‌ترسى درۆكردن له‌سه‌ر ئاستى سیاسیى باڵا بۆ ئێستاى ئه‌مریكا له‌و رووه‌وه ترسناكه كه سه‌رده‌مى ئه‌مڕۆ له هیچ سه‌رده‌مێكى دیكه‌ى مێژوو ناچێت و له دوورمه‌ودادا درۆ و چه‌واشه‌كارییه‌كان زیانى گه‌وره به بارى ئابووریى وڵات ده‌گه‌یه‌نن. بۆیه پێویسته له هه‌موو كاتێك زیاتر پابه‌ند و په‌یوه‌ستبین به پرنسیپه بنه‌ڕه‌تییه‌كانمانه‌وه.


دووانە شیرەخۆرەکەی لەناو ترومبێلەکەی جێھێشت، کەچی گەرما کوشتنی\nلە نیۆرک، باوکێک دوو منداڵە شیرەخۆرەکەی لەناو ترومبێل بەجێدێڵێت و دەچێتە سەر کارەکەی، ھەر ئەوەندە دەزانێ پۆلیس بۆی دێت و دەستگیردەکرێت بە تاوانی کوشتنی دوو منداڵەکەی.پۆلیسی نیۆرک چەند تاوانێکی دژیخوان رۆدریگز، باوکی دوو شیرەخۆرەکەتۆمارکردووە، یەکێک لە تاوانەکان کوشتنی بێ ئاگایە دوای جێھێشتنی منداڵەکانی بۆ ماوەی ھەشت سەعات. ئەڵبەت بە گوێرەی قسەکانی پارێزەری تاوانبار:بەھۆی دوو لە تاوانەکەن لایەنی کەم ١٩ ساڵ دەخرێتەزیندانەوە ئەوانیش؛ تاوانی کوشتنی بێ ئاگا و کەمتەرخەمی(ئیھمالی)، کە بوونە ھۆی گیان لە دەستدانی دوو شیرە خۆرەکەی.\nپۆلیسی نیۆرک رایگەیاند؛ رۆدریگز دوو منداڵە دووانەکەی کە کوڕ و کچێکن و تەمەنیان یەک ساڵە، لە کوشنی پشتەوەی ترومبێلەکەی جێھێشتوون و چووەتە دەوامی خۆێ، کە لە یەکێ لە نەخۆشخانەکانی برونکس لە نیۆرک کاری دەکرد.\nبە پێی ڕۆژنامەی نیۆرک تایمز؛ یەکێک لە پیادەکان کە بە لای ترومبێلەکە داچووە، خەبەری پۆلیسی داوە. شایەنی باسە رۆژی ھەینی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی گەیشتە ئاستێکی چاوەروان نەکراو، کاتێک پیادەکە ویستی دوو منداڵەکە خەبەر بکاتەوە، منداڵەکان ھەستیان لەبەر بڕابوو، ھەر لەو شوێنە کۆچی دوواییان کرد.\nبی بی سی ئەمریکی رایگەیاند: نیۆرک گەرمای لەو جۆرەی لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە بەخۆ نەدیبوو.\nلەلایەن خۆیەوە جۆوی جاکسۆن پارێزەری رۆدریگز ووتی: رۆدریگز خاوەنی پێنج منداڵە و حاڵی خانەوادەکەی شپرزە بووە،لە ھەمان کاتدا ھەموو خێزانەکەی پاڵپشتی دەکەن،بەڵام باری دەروونی رۆدریگز تەواو تێکچووە،.\nلە کۆنگرەکە ئەوەشی نەشاردەوە کە یەکێ لە دادوەرەکان ئاماژەی بە چاودێریکردنی بەردەوامی رۆدریگز دا، نەبادا ھەوڵی خۆکوشتن بدات. ھاورێیەکی رۆدریگز بە ناوی تیمبل باروس بە سی ئێن ئێنی راگەیاند: رۆدریگز باوکێکی نموونەیی بوو ھەردەم منداڵەکانی خۆشویستووە، مانگێک لەمەوبەر ئاھەنگی یادی لە دایکبوونی دووانەکەی کرد. ئەڵبەت دادگاییرۆدریگز لە رۆژی یەکی مانگی ئابی داھاتوو دەبێت.


زانیاری نوێ لەسەر نوقمبونی ٤٥ گەنجی کورد\n56104 جار خوێندراوەتەوە\nدوێنێ شەو بەلەمێکی کۆچبەران بە ٤٥ سەرنیشینەوە لە نزیک دورگەی کریتی نقومبوو، بەپێی چەند سەرچاوەیەکی جیاواز زۆرینەی سەرنشینانی بەلەمەکە خەڵکی ھەرێمی کوردستانن و تا ئیشتا ٣٧ کەسیان رزگارکراون.\nعێراق بڕیارى لێخۆشبوون و کەمکردنەوەى باجى لەسەر چەند کەرەستەیەک دەرکرد\nھیوا خدر نوێنەری فیدراسیۆنی سەرتاسەری پەنابەران لە توکیا بە ئێن ئاڕ تی راگەیاند، بەلەمێکی کۆچبەران لە دەریای ئیجەدا نوقم بووە، کە ٤٥ کەسی تێدابووە، دەشڵێت، ٤٠ کەسیان کوردن و خەڵکی دەڤەری راپەڕینن و بەشێکیان خنکاون.\nرەوا بابان نوێنەری یەکێتی نیشتمانی لەیۆنان بەبەمیدیای حزبەکەی راگەیاندوە، "زۆرینەیان خەڵکی ھەرێمی کوردستانن لە تورکیاوە بەرەو یۆنان بەڕێکەوتون و لە نزیک دورگەی "کریتی" سەر بە یۆنان بەھۆی شەپۆلی ئاوەوە یەختەکەیان ژێر ئاو کەوتوە".\nتا ئامادەکردنی ئەم ھەواڵە ٨ کەس لەو کەسەی لەیەختەکەدا بوون چارەنوسیان دیار نیە.\nبەپێێ میدیاکانی یۆنان، دەسەڵاتدارانی یۆنان رایانگەیاندووە، لە ئێستادا لە دورگەی کریتی بە دوای ھەشت کەسدا دەگەڕێن و بەھۆی خراپی کەشوھەوا و بایەکی بەھێزەوە بەلەمەکە وەرگەڕاوە.\nھاوکات، وەزارەتی بەرگریی تورکیا رایگەیاند بەلەمێک کە ٤٥ کەسی لەنێو دابووە بە دووری ١٦١ میل لە باشووری رۆژئاوای شارۆچکەی کاش لە پارێزگای ئانتاڵیا ژێرئاو کەوتووە و کارەکانی گەڕان و فریاکەوتن بەردەوامن.\nوەزارەتی بەرگری لە راگەیەندراوێکدا تیشکی خستووەتە سەر ئەوەی کە ئێوارەی رابردوو بەلەمێک کە ٤٥ کەسی لەنێو دابووە بە دووری ١٦١ میل لە باشووری رۆژئاوای شارۆچکەی کاش و ٦٠ میل لە باشووری دوورگەی کەرپە بووە کە خەریک بووە ژێر ئاو بکەوێت زانیارییان بەدەست گەیشتووە.\nئەوانیش دەستبەجێ بەلەمی چارۆکەداری جەنگییان رەوانەی ناوچەکە کردووە و دەست کراوە بە کارەکانی گەڕان و فریاکەوتن.\nناوچەکە کە دەکەوێتە سنووری گەڕان و فریاکەوتنی تورکیا وەک "گۆڕەپانی گەڕان و فریاکەوتن" دەستنیشان کراوە، دەریاوانان لەمە ئاگادار کراونەتەوە و کەشتییە بازرگانییەکانی ناوچەکە بۆ کەرتی گەڕان و فریاکەوتن تەرخان کراون.\nوەزارەتی بەرگریی تورکیا رایگەیاند، تواندراوە ٣٧ کۆچبەر لەناو ئەو بەلەمە رزگار بکرێت کە بە دووری ١٦١ میل لە باشووری رۆژئاوای شارۆچکەی کاش لە پارێزگای ئانتاڵیا ژێرئاو کەوت و ھەوڵەکانیش بەردەوامن بۆ دۆزینەوەی ھەشت کۆچبەرەکەی دیکە.


سه‌رگوتار: عه‌رەبه‌كان و دیموكراسی - 2004-09-09\nی مانگی نۆ ٠٩, ٢٠٠٤\nئه‌م ووتارەی خوارەوە بیر و باوەڕی حكومه‌تی ووڵاته یه‌كگرتووەكانی ئه‌مه‌ریكایه\nله ڕاستیدا ئازادی له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوەڕاستدا گه‌شه ناكات. سه‌رۆك جۆرج دەبلیو بوش دەڵێت تا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه وا بێت، ڕۆژهه‌ڵاتی ناوەڕاست هه‌ر وەك خۆی دەمێنێته‌وە و ناڕەزایی و توندو تیژی ئامادەیی دەبێت.\nسه‌رۆك بوش دەڵێت ووڵاته یه‌كگرتووەكانی ئه‌مه‌ریكا كار بۆ هاندانی گه‌شه كردن و په‌رەسه‌ندنی دامه‌زراوە دیموكراتیه‌كان دەكات له ناوچه‌كه‌دا.\nسه‌رۆك بوش دەڵێت " به بانگه‌شه‌كردن بۆ ئامانجی ئازادی ...هیوا به خه‌ڵك دەدەین، ووڵاتی خۆمان بێوەی تر دەكه‌ین.. به بانگه‌شه كردن بۆ ئازادی جیهان دەكه‌ینه بارێكی زیاتری ئاشتیانه. ئازادی دیاری ئه‌مه‌ریكا نیه بۆ جیهان به‌ڵكو دیاری یه‌زدانی په‌روەردگارە بۆ هه‌موو ژن و پیاوێكی ئه‌م سه‌ر زەمینه."\nماوەیه‌ك له‌مه‌وبه‌ر دەسته‌یه‌ك ڕووناكبیری عه‌رەب له میسر كۆبوبونه‌وە بۆ ووتوێژكردن سه‌بارەت به‌و ڕێگه‌یانه‌ی دەبنه مایه‌ی هاندان بۆ گۆڕانگاری. هه‌مووش ڕوانینه‌كانی خۆیان له به‌یاننامه‌یه‌كدا بڵاو كردەوە كه ناویان ناوە ڕاگه‌یاندنی ئه‌سكه‌ندەرییه. له‌و ڕاگه‌یاندنه‌دا داوای دیموكراسی و ئازادی ڕا دەربڕین و سنگ فراوانی و سه‌روەری یاسا له ووڵاتانی عه‌رەبی دەكه‌ن.\nلێس كامپ بێڵ به‌ڕێوبه‌ری ناوچه‌ییه له دەزگای دیموكراتی نیشتمانیدا و دەڵیت ئه‌و كۆبونه‌وەیه‌ی میسر هه‌نگاوێكه به كه‌رخێكی ڕاست و دروستدا.\nبه‌ڕێز كامپ بێڵ دەڵێت پێم وایه ئه‌و كۆبونه‌وەیه كارێكی نوێیه به‌و واتایه‌ی ژمارەیه‌ك ڕووناكبیر له خه‌باتكارانی كۆمه‌ڵگای مه‌دەنی ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی له په‌راوێزی دیموكراسیدا له ووڵاتانی عه‌رەب كاردەكه‌ن به بێ هاندانی دەرەوەیی له سه‌ریان كۆبونه‌ته‌وە و زۆرتریش مه‌سه‌له‌یه‌كی خۆماڵی بووە و ڕاگه‌یاندنی بنچینه‌یی خۆیان داوە. ئه‌گه‌ریش وەك ئاكامی چه‌ندان ساڵی ووتوێژ و كاركردن له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه لێی بڕوانیت ئه‌وەندە نوێ نیه.\nبۆ گوێگرتن له ته‌واوی ووتارەكه كلیكی ئه‌و ئۆدیۆ فایله‌ی لای سه‌رەوەی ئه‌م لاپه‌ڕەیه بكه.


ژنێک له ڕۆحی شه‌ش په‌پووله‌دا – Denegkan\nژنێک له ڕۆحی شه‌ش په‌پووله‌دا\nbyڕوناک\tSeptember 21, 2012\tچیرۆک\nپێشکه‌ش به گیانی ڕه‌وانشاد مه‌رزییه‌ی فه‌ریقی\nچریکه‌ی ده‌نگی، ئاوازه غه‌مگینه‌که‌ی له‌گه‌ڵ خۆیدا پێچایه‌وه و له ناو فه‌زای هۆڵ و داڵانەکانی خانه‌ی کۆنسێرتی وڵاتێکی دوور له نیشتمان، دەنگی دایه‌وه، شه‌پۆله‌که گه‌ڕایه‌وه سه‌ر شانۆکه و ئەمجارەیان، له سۆزی سترانێکدا گەیشتە ناو هۆڵه پڕ حه‌شاما‌ته‌که. ده‌نگی چه‌پڵه‌ڕێزان گوێی مه‌ردومی که‌ڕ ده‌کرد ، خانمی گۆرانیبێژ کڕنووشی بۆ جه‌ماوه‌ره‌که‌ی برد، هێنده چه‌مایه‌وه وێنەی ژماره شه‌شی پێک هێنا .\nشه‌ش په‌پووله‌ی ئه‌فسانه‌یی باڵ ڕه‌نگین، خۆیان به هۆڵه‌که‌دا کرد و به‌سه‌ر سه‌ری خه‌ڵکه‌که‌وه، به شێوه‌یه‌کی ئاسۆیی، له‌مسه‌ری هۆڵه‌که‌وه بۆ ئه‌و سه‌ر باڵه‌فڕکێیان بوو. دیمه‌نی په‌پووله‌کان گڕوتینێکی نوێیان به ژنەی گۆرانیبێژ به‌خشی و بڕیاری دا کۆنسێرته‌که بۆ تا هه‌تایه به‌رده‌وام بێت. چریکه‌ی ده‌نگه‌که‌ی له ئاوازێکی پێشتر نه‌بیستراودا گه‌یشته گوێی میوانانی هۆڵه‌که. جه‌ماوه‌رەکە بە ڕەنگ و سەمای په‌پووله‌کان سه‌رسام بوون، باڵه‌کانیان هینده‌ی لافیته‌ی ده‌ستی خۆپیشانده‌رانی نه‌ته‌وه ژێر ده‌سته‌کان پان و پۆر بوون … به زمانێکی نامۆ و پیتی کریستاڵیی، چه‌ندین دروشمی ئازادییان له‌سه‌ر نووسرابوو. باڵی په‌پووله‌که‌ی پێشی پێشه‌وه وێنه‌ی ئاڵایه‌کی نامۆی له‌سه‌ر نه‌خشابوو که له‌سه‌ر ئه‌تڵه‌سی ئاڵای وڵاتاندا نه‌بوو. منداڵه‌کان به‌و په‌پوولانه ئەوەندە که‌یفخۆش بوون، به ده‌م سه‌ماوه ده‌ستیان بۆ په‌پووله‌کان ڕاده‌وه‌شاند و گۆرانییه‌که‌یان دووباره ده‌کرده‌وه. په‌پووله‌کان به ده‌م ئاوازه‌که‌وه بۆ ماوه‌یه‌ک به ده‌ور سه‌ری گۆرانیبێژەکە سووڕانه‌وه ، ئینجا به شێوه‌یه‌کی شاقوڵی دابه‌زینه ژێر پێی، خۆی و ئاواز و مایکرۆفۆنه‌که‌یان به‌رزکرده‌وه و له‌گه‌ڵ خۆیاندا بردیان …… بردیان.\nکاتێک بەسەر ئاسمانی شاره‌که‌دا دەفڕین، هه‌رچی ژن و کچی ئه‌و وڵاته‌یه ده‌ستیان به‌ره‌و ئاسمان به‌رزکردبووه‌وه و باوه‌شیان بۆ گۆرانیبێژەکە و په‌پووله‌کان کردبووه‌وه. خاتوونی گۆرانیبێژ له چڕینی ئاواز و موژده به‌خشین به گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ لای منداڵان و بژارکردنی باخچه‌ی هیواکانیان به‌رده‌وام بوو. شار به هه‌واڵی کۆنسێرتە ئەبەدییەکە خرۆشا، هه‌رکه‌سه‌و له ئاستی خۆیه‌وه هه‌واڵه‌که‌ی به وی تر دەگەیاند و به شێوازێکی دیکه ده‌یگێڕایەوە. هەمووهێڵه‌کانی تەلەفۆن خه‌ریککران، گه‌وره و بچووك عه‌وداڵی په‌یداکردنی دوا هەواڵی کۆنسێرته هه‌تا هه‌تاییه‌که بوو. هه‌واڵی ئاهه‌نگه‌که له ئاژانسی هه‌واڵه‌کانی دنیادا بڵاوکرایه‌وه و له هه‌ندێک شوێندا ئاماژه به‌وه‌یش کرا که:\n_ وا بۆ سێ ڕۆژ ده‌چێت ژنه هونه‌رمه‌ندێکی نه‌ته‌وه‌یه‌کی بێ وڵات ، کۆنسێرتێکی ده‌ست پێ کردووه و بێ وچان له ئاواز چڕیندایە. سنووری وڵاتانی سڕیوەتەوە و بێ مۆڵەت ئاسمانی وڵاتان تەی دەکات.\nبۆ دڵنیابوون له‌م هه‌واڵه ڕۆژنامه‌نووسان وردەکۆڵانە که‌وتنه گه‌ڕان به‌دوای شوێن و سه‌رچاوه‌ی هه‌واڵه‌که .\n_ به‌ڵێ ڕاسته ، خانمی دەنگ خۆش به‌وپه‌ڕی عه‌شقه‌وه ستران ئەچڕێت و هیچ گۆرانییه‌کی له‌وی پێشووی ناچێت ، ئاواز و هۆنراوه‌کانیشی هه‌ر له داهێنانی خۆیه‌تی.\nپه‌پووله‌کان له فڕین به‌رده‌وام بوون. ده‌نگی گۆرانی چڕینیش هه‌تاوه‌کو ده‌هات به‌سۆزتر ده‌بوو. قافڵه‌ی خاتوون و پەپولەکان وه‌کو کۆمه‌ڵه قورینگ لە ئاسمانی شارەکان سەمایان دەکرد، سنوورەکانیان دەبڕی و بەسەر دەریا، شاخ و وڵاتاندا تێدەپەڕین. کات شەو بوو کە گەیشتنە ناوچە شاخاوییەکانی نیشتمان، خاتوون بە سۆزەوە لاوکی دەچڕی، لە نێو دۆڵ و ئەشکەوتەکاندا سەدای دەدایەوە و دووبارە بەرەو ئاسمان دەکشا، باوەشی بە مانگ و ئەستێرەدا دەکرد، پەپوولەکان خرۆشابوون، بە دەوری مانگدا خەرمانەیان دەبەست، دەهاتنەوە لە دەوری باڵای خانم دەگەڕان. چریکەی دەنگەکە لە ئەستێرەکان دەئاڵا و هۆرەی کریستاڵیی بەسەر بەرزایی و دەشتودەر دەپژاند.\nخاک بۆنی پایزیی لێ نیشتبوو. گەڵا زەردهەڵگەڕاوەکان شیوەنی مەرگیان دەگێڕا، بەو دڵە خەمینەشەوە بۆ پێشوازی کاروانی خاتوون ڕۆیشتن و لەبەردەم پەیکەری باڵای کڕنوشیان برد. گۆرانییەکان لەگەڵ بەرامەی پایزیی وڵات خەمێکی قوڵیان لێ نیشت، لە قەتار و ئەڵاوەیسییەوە بوو بە لایلایەیەکی خەمگین. پەپوولەکان فرمێسکی چاوی پایزیی وڵاتیان ئەسڕییەوە. بەرەو لای خانمی گۆرانیبێژ فڕین، باوەشیان پێدا کرد، ئەمجارەش هەڵیانگرت و بەرەو لوتکەی چیایەکی بەرز فڕین، لەوێدا بە خاکیان سپارد. خاک وەکو جگەرگۆشەیەکی نازدار لە باوەشی گرت. خانم، بە دەم لایلایەوە، چاو لە ڕێگە، لە باوەشی خاکی نیشتماندا بۆ هەتایە هەتایە بە خەیاڵی ئەوەوە سەری نایەوە و نووست. ئەمێستاش پەپولەکان بە دیار سەرییەوە باڵە فرکێیانە و پاسەوانیی باڵای دەکەن.\nPrevious سه‌فه‌ر … بورهان ئه‌حمه‌د\nNext توره‌یی و موقه‌دده‌س … عه‌زیز ڕه‌ئووف


گەمارۆكانی سەر قەتەر كاریگەرییان نەبوو – Knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » گەمارۆكانی سەر قەتەر كاریگەرییان نەبوو\nململانێكانی كەنداو بەكوێ گەیشتن؟\nگەمارۆكانی سەر قەتەر كاریگەرییان نەبوو\nئەو گەمارۆیەی سعودیە و هاوپەیمانەكانی بۆ ماوەی نۆ مانگە بەسەر قەتەردا سەپاندوویانە، كاریگەریی چاوەڕوانكراوییان نەبوو، ئەمەش لەلایەن سندوقی دراوی نێودەوڵەتییەوە لەم مانگەدا ئاماژەی پێكراوە.\nئەو گەمارۆیەی بەسەر قەتەردا سەپێنرا جگە لە مەلەكردن بەئاراستەی تەوژمی شەپۆلەكان، چی دی نەبوو، سندقی دراوی نێودەوڵەتی ئەم بۆچوونە بە راست دەزانێت.\nبەپێی یاداشتێكی دەستەی دارایی نێودەوڵەتی كە لە 5ی ئەم مانگەدا بڵاوكرابۆوە، ئەو بایكۆتەی لە مانگی حوزەیرانی 2017دا لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبییەوە لەگەڵ دەوحەدا كرا، جگە لە «كاریگەریی كاتی» هیچی وەهای لەسەر ئابوری قەتەری دروست نەكرد.\nهەرچەندە ئەو میرنشینە لە سەرەتاوە بە لاوازیی بەدی كرا لەبەرانبەر چوار دەوڵەتی دەستڕۆیشتی ناوچەكە كە بریتین لە سعودیە و میسر و ئیمارات و بەحرەین، لەمڕۆدا پێشبینی دەكرێت گەشەی ئابوریی وڵاتەكە رێژەی 2.5% لە ساڵی 2018دا تێبپەڕێنێت، واتا كەمێك زیاتر لە ساڵی رابردوو.\nوێڕای ئەوە، هێزی گوشاریی وڵاتانی كەنداو زۆر زیاتر بوو لەوەی چاوەڕوان دەكرا. لەگەڵ پچڕاندنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەكاندا، سعودیە سنورەكانی لەگەڵ قەتەردا داخست، بەحرەین و ئیماراتیش رێگەیان نەدا كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی قەتەری بەسەر كایەی ئاسمانی وڵاتەكانیان بفڕێت، میسریش كایەی ئاسمانی و بەندەرەكانی بەڕووی ئامرازەكانی هاتووچۆی قەتەریدا داخست..لەو رەوشەدا بۆ قەتەر ئاسان نەبوو پێداویستییەكانی، بە تایبەت مەوادی خۆراكی هاوردە بكات.\nلە سەرەتاوە وڵاتەكە توشی شۆك بوو، وەك دەستەواژەیەك بۆ ئەوەی كە رەنگە گەمارۆكە ئەو میرنشینیە بچوكە بخنكێنێت. یەدەگە بانكییەكان بەرەو توانەوە چوون: نزیكەی 40 ملیار دۆلاری لە بانكەكان وەرگرتەوە، وەك سندوقی دراوی نێودەوڵەتی ئاماژەی پێدەكات.\nگابرێڵ كولینس پسپۆڕ لە كاروباری وزە لە سەنتەری توێژینەوەكانی وزە (سەنتەرێكی ئەمریكاییە) دەڵێت:»فرۆشتی ئۆتۆمبێلەكان- دەستەواژەیەكی ئاساییە بۆ گەشەی ئابوری- لەدوای سەپاندنی گەمارۆكەوە بەشێوەیەكی بەهێز رووی لە دابەزین كرد».\nهەندێك پاشخانی تر هەن كە بە هەمان شێوە بوونیان هەیە. كەریم سەدر كە پسپۆڕێكی سیاسییە و راوێژكاریی كاروباریی وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و مامۆستای زانكۆیە لە زانكۆی قەدیس یوسف لە بەیروت لەو بارەیەوە بە ئاژانسی (فرانس 24)ی راگەیاندبوو»ئەو گەشتوگوزارەی لە وڵاتانی تری كەنداوەوە دەهاتن، بەهۆی گەمارۆكەوە كاریگەریی زۆرییان لەسەر دروست بوو، زۆربەی هۆتێلەكان تاوەكو ئەمڕۆش بەتاڵن».\nبەڵام وەك شارەزایانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی ئاماژەی پێدەكەن، قەتەر هێز و توانای خۆی گەڕاندەوە و بزوێنەرە ئابورییەكانی خۆڕاگربوون. رەوڕەوەی هەناردەكردنی غاز كە كرنگترین سەرچاوەی داهاتەكانی دەوحەیە، بە خێراترین شێوە دەخولێتەوە. بانكی ناوەندیش بە پاشەكەوتە فراوانەكەی پشتیوانی لە كەرتی بانكی كرد و خۆڕاگرییەكی گەورەی سەلماند.\nسعودیە هیچی پێنەكرا\nقەتەر كە وا دەركەوێت خراپترینی تێپەڕاندنبێت، بەهۆی ئەو وەڵامدانەوە خێرایەوە بوو كە وەڵامی چوار وڵاتە پایكۆتكەرەكەی پێدایەوە.\nكەریم سەدر دەڵێت»بۆ نزیكی بیست ساڵ دەچێت، وڵاتەكە چالاكییەكی دیپلۆماسی ئەنجام دەدات كە لەسەر بنەمای هاوپەیمانییە جیاوازەكان پێكهاتووە، و ئامانج لەو كارەش تێپەڕاندنی ئەم جۆرە سیناریۆیانەیە».\nئەو هاوسەنگییە، بەهۆی ئەو رۆڵەوە بووە كە تەمیم بن حەمەد ئال سانی میری قەتەر بینیویەتی لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی و وەك میراتێكیش لە باوكییەوە بۆی ماوەتەوە، ئەوەش وایكردووە بەخێرایی بتوانێت كۆمپانیا هاوبەشە جێگرەوەكان بدۆزێتەوە. بە گوتەی ئەو پسپۆڕە سیاسییە»توركیا و ئێران، ئەركی پڕكردنەوەی پێداویستییە خۆراكییەكانی قەتەرییان لەئەستۆگرت. بۆیە قەتەر شیاوە ببێت بە دۆستی هەموان».\nوەك كەریم سەدر ئاماژەی پێدەكات، لەسەر ئاستی دارایی ئەو وەبەرهێنانەی لە زۆربەی ناوچەكانی جیهاندا دەكران بەرهەمییان هەبوو»توانرا بگێڕدرێتەوە بۆ وڵاتەكە و یارمەتی كەرتی بانكەكانی پێبدرێت». گەر قەتەر توایبیەتی پلانی فریاكەوتن پراكتیزە بكات كە بۆ ئەم جۆرە هەڵوێستانە ئامادەی كردبوو، ئەوا سعودیە و هاوپەیمانەكان بە گوتەی كەریم سەدر»شێوازێكی سواویان بەكارهێنا». ئەو وڵاتانە گەمارۆیەكیان سەپاند بەبێ ئەوەی بە رۆشنی ئامانجی ئەو گەمارۆیە رابگەیەنن، دوای ئەوەی چوار وڵاتەكە لە كۆتایی مانگی حوزەیراندا لیستی داواكارییەكانیان راگەیاند، كۆمەڵی نێودەوڵەتی پێیوابوو توانای قەتەر بۆ جێبەجێكردنی ئەو داواكارییانە ئەستەمە.\nكێشەیەكی تر هەیە: گەمارۆكە نەگەیشتە كەرتی وزە. جیاوازیی هەیە لەنێوان ئیرادەی خنكاندنی وڵاتێك و دەستنەبردن بۆ بەئامانجگرتنی یەكێك لە گرنگترین سەرچاوەكانی داهاتی. هەموو وڵاتانی لیژنە چوارقۆڵییەكە رێگەچارەیەكی زۆرییان لەبەردەستدا نەبوو، چونكە ئیمارات پشت بە غازی قەتەر دەبەستێت، بە هەمان شێوە میسر هەندێك كەمتر.\nلە كۆتاییدا قەیرانەكە بووە مایەی «شكستێكی ستراتیژی سەبارەت بە سعودیە»، ئەمەش بە گوتەی گابرێڵ كولینس.\nلەولاوە دەسەڵاتدارانی قەتەر «شەرعیەتیان لەسەر ئاستی نیشتمانی و كاریگەرییان لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا پتەوتر بوو»، ئەمەش لەلایەن كەریم سەدرەوە ئاماژەی پێكراوە كە پێیوایە پرسەكە هەستی نەتەوایەتی لای قەتەرییەكان زیندووكردەوە.\nتائێستا قەیرانەكە بە كەمترین تێچووی ئابوری رێدەكات، بەڵام قەتەر ناتوانێت بەردەوام لەسایەی ئەو گەمارۆیەدا ژیان بەسەرببات، چونكە رێڕەوەكانی تری هاوردەكردن تێچوویان زۆر لەوانەی پێشووتر زیاترە. لەئێستاشدا هەموو شتەكان بەندە بە سوربوونی سعودیە لەسەر هەڵوێستەكانی، بەڵام لەكۆتاییدا گۆشاری ولایەتە یەكگرتووەكان یەكلاكەرەوەیە.\nبەرێكەوت نییە، دەوحە لەپاش لێدوانەكانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە حوزەیرانی 2017 كە بە «كۆمەككردنی تیرۆر» تۆمەباری كردبوو، تەواوی هەژموونی خۆی بەكارهێنا لەپێناو گۆڕینی ئەو هەڵوێستەی سەرۆكی ئەمریكا، لەئاكامی ئەوەشدا لە 15ی كانوونی دووەمی 2018، دۆناڵد ترەمپ بە رەسمی سوپاسی قەتەری كرد لەبەرانبەر «جەنگی دژ بە تیرۆر و بەگژاچوونەوەی هەموو جۆرەكانی توندڕەوی».\nلە 8ی ئەم مانگەشدا ولایەتە یەكگرتووەكان، رەزامەندی لەسەر گرێبەستێكی سەربازی بە بەهای 197 ملیۆن دۆلار بۆ نوێكردنەوەی سەنتەری ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەكانی هێزەكانی قەتەر لەڕووی لۆجستی و تەكنەلۆجییەوە دەربڕی. لەمجارەشدا تۆپەكە گەڕایەوە یاریگای سعودیە.


تورکیا.. ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە زیادبووندایە – ئاژانسی میدیایی تورکمان\nتورکیا.. ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە زیادبووندایە\n24 ئازار 2020 ئاژانسی میدیایی تورکمان\tکۆمێنت0\nوەزيرى تەندروستى توركيا گيانلەدەستدانى حەوت تووشبووى ديكەى بە ڤايرۆسى كۆرۆنا راگەياند\nوەزيرى تەندروستى توركيا، فەخرەددين كۆجا، گيانلەدەستدانى حەوت كەسى ديكەى بە ڤايرۆسى كۆرۆناى نوێ راگەياند.\nكۆجا، لە رێگەى ئەژمارى تايبەتى خۆى لە توێتەرەوە دوايين ئامارەكانى تايبەت بە ڤايرۆسى كۆرۆناى بڵاوكردەوە.\nلە توێتەكەى كۆجادا هاتووە:\n“لە دوايين ٢٤ كاتژمێردا، ئەنجامى سێ هەزار و ٦٧٢ پشكنين دەرچوو. ٢٩٣ حاڵەتى تووشبوونى نوێ تۆماركراوە. سەرەڕاى هەوڵەكانمان بە داخەوە حەوت نەخۆشمان گيانيان لەدەستدا. ئاگادارييەكمان بۆ گەنجەكانمان هەيە، ئێوە لەدەرەوەى پەتاكەدا نين. ژيانتان هێواش بكەنەوە. مەچنە شوێنە مەترسيدارەكان. مەترسييەكان بۆ ماڵەكانتان مەگوازنەوە. لە ماڵ بمێننەوە. ژيان لە ماڵ جێى دەبێتەوە”.\nلە پاش ئامارى ٢٤ كاتژێرى رابردوو، ژمارەى تووشبوون لە توركيا گەيشتە هەزار و ٥٢٩ و گيان لەدەستدانيش بۆ ٣٧ كەس بەرزبووەتەوە.\n« وەزارەتی تەندروستی هەرێم توشبوونی ٩ حاڵەتی نوێی دیکەی بە ڤایرۆسی کۆرۆنا راگەیاند\nرێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی هۆشداریدا له‌به‌رزبوونه‌وه‌ی تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌جیهاندا »\nلێدوانی جێگری سەرۆککۆماری ئێران لەبارەی هەرێم\n19 تشرینی یه‌كه‌م 2017 19 تشرینی یه‌كه‌م 2017 تـەبا\t0\nبۆ ماوەیەکی کاتی دانانی ستاند و خۆپیشاندان لە هەکاری قەدەغە دەکرێت\n3 تشرینی دووه‌م 2017 تـەبا\t0\nبوومەلەرزەیەک بە ٥ پلەی رێختەر لە تورکیا روویدا\n31 ئازار 2019 31 ئازار 2019 تـەبا\t0


ئەڵمانیا و سێکوچکەی قەیران … هەڵۆ بەرزنجەیی – Dengekan\nئەڵمانیا و سێکوچکەی قەیران … هەڵۆ بەرزنجەیی\nbyHalo Barznji\tSeptember 3, 2018\tGeneral, Opinion, Slider\nلە هەنووکەدا سێ بابەتی سەیر و هەستیار شەقام و ماسمیدیای ئەڵمانی داگیر کردووە. پەنابەران و کێشەکانیان و پرسی ئینتگراسیۆن و دابڕکردنیان، کۆچبەران، بۆچوونێک مشتومڕی لەسەر دەکرێت،دەبێت ئەڵمانیا دەی ببێتە وڵاتی کۆچبەران و باسی سێیەمیش ڕاسیسیزم و شکستی ئینتگراسیۆن.\nئەڵمانیا بەو هەڵکەوتە جیوسیاسییەی هەیەتی لەناو دڵی ئەوروپادا و وەک چوارەمین بەھێزترین دەوڵەتی ئابووریی جیھان، لە مێژووی خۆیدا کەمجار وەک ئێستا لە قەیرانی وا سیاسی و دبلۆماسی لەسەر ئاستی ئەوروپا و جیھان کاتی بەسەر بردووە.\nلەگەڵ فەرەنسا، وەک گەورەترین وڵاتی دراوسێ و دۆستی ستراتیژیی لە یەکێتی ئەوروپا و گەلێ بواری دیکەی ژیان دا. لە ھەنووکەدا لە سیاسەتی بەرگریی و سیاسەتی دراو دا کێشەی نێوان بەرلین و پاریس گەورەیە.ئەڵمانیا بۆ ڕزگارکردنی ئەوروپا، نایەوێت بیرۆکە نوێیەکانی پاریس/ ماکرۆن وەک خۆی قبوڵ بکات. ئاخر فەرەنسا ھەمیشە دەست پێشخەر و ڕابەری بزافی سیاسی ئەوروپا بووە. ماکرۆن ھەمیشە خاوەنی بیرۆکە و پێشنیاز و ئەجیندای مرۆییە بۆ ئەوروپا، ھاوکات بۆ پیادەکردنی بەرنامەکانی پێویستی بە پشتیوانی سیاسیی و دارایی ئەڵمانیا ھەیە.\nئەڵمانیاش وا تێدەگات، کەوا چ فەرەنسا و چ بەشێکی تری جیھان چاویان بڕیوەتە گیرفانی وڵاتەکەی. ئەمە لە کاتێکدا کە ئەڵمان بەوە ناسراون کە گەلێ بە پارێز و ھەستیارن لە دەست برد بۆ گیرفانیان و گرتنە ئەستۆی بەرپرسیارێتی دارایی ھیچ کەس و لایەک. ئاخر ئەڵمان ھەر فێرە کەرەسەی تەکنەلۆژی بەرھەم بھێنێ و بیفرۆشێ و قازانج بکات و گیرفان و خەزێنەی پڕ بکات،نەک بە پێچەوانەوە دەست بکات بە گیرفانیدا.\nفەرەنسییەکان لەم بارەدا دەڵێن ئەڵمانەکان ئێمەیان بەھەڵواسراوی بەجێھێشتووە. بەتایبەتی دوای دامەزراندنی پیسکۆ و وەک بەرتەکێک بۆ زیاتر بەدەتهێنانی ئازادیی سیای و ەربازی و ئابووریی و ڕزگاربوون لە هەژموونی ئەمەریکا.لەگەڵ وڵاتی پۆلۆنیا وەک ھاوسێیەکی گرنگی ئەڵمانیا و بوونی مێژوویەکی ھەستیار لە نێوانیان دا. کێشەکەش بەرئەنجامی نزیکبوونەوەی ئەڵمانە لەگەڵ رووسیادا و لەبەرچاونەگرتنی بەرژەوەندی پۆلۆنیا لەم مەیدانەدا.\nبەتایبەتی ڕاکێشانی بۆری گازی رووسیا، لەسەر ھەژماردی بەرژەوەندی پۆلۆنیا و بالتیک Pipeline Nord Stream2لەتەک یەکێتی ئەوروپادا کە گوایە دەوڵەتێکی دیموکراس و یاسایی وەک ئەڵمانیا بۆ بەرژەوەندی خۆی پێشێلی بنەماکانی رێکەوتنی یەکێتی ئەوروپا دەکات. ئەمەش بەو واتایەی ئەڵمانیا لەهەوڵی ئەوەدایە ھەرچی بوێ و بخوازێ و لەبەرژەوەندی بێت ئەوە دەکات. بێ ئەوەی گوێ بداتە بنەماکانی رێکەوتنامە و دەستوورەکەی برۆکسل.\nبۆ نموونە نزیک بوونەوە لە چین.لەگەڵ ئەمەریکا لە بواری بازرگانی و وزە و ناتۆدا کێشەی ھەیە،چونکە ئەمەریکا داوای یارمەتی مادیی زیاتری بۆ ناتۆ لێ دەکات بۆ بواری بەرگری و دژی بازرگانیی ئەڵمانیایە لەگەڵ رووسیادا و دەڵێ پێویستە لەسەر ئەڵمان مەرجەکانی بازرگانی قبوڵ بکات. ھەروەھا گەرەکە ئەڵمانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەرکی زیاتر بخاتە ئەستۆیی و بە قورسایی ئابووریی و سەربازیی و یاسی خۆیەوە بێتە مەیدان و بەھیچ بیانوویەکی ڕووداوەکانی مێژووەوە خۆی نەدزێتەوە لە بەرپرسیارێتی. ئەمە لەسەر ئاتی ئەوروپا ھەمان داخوازی فەرەنساشە.\nبەشێکی ئەم باسانە بیرۆکەی ناو کتێبی نوێی نووسەری دیاری ئەڵمانیا Christoph von Marschall بەناوی: ئێمە چی دیکە لە جیھان تێناگەین.\nڕۆژنامەی تاگەشپیگل ئەم ناونیشانە یان بڕگەیەکی ئەم کتێبەی کردۆتە باس و بابەتێکی سەرنجراكێش و بەندەش ھەمان بیرۆکەم کردۆتە ھەوێنی ئەم وتارە.\nلە دوای دیداری یاخود بانگھێشتنی پۆتین بۆ ئەڵمانیا و دیداری مێرکل لە ١٧/٨/٢٠١٨ دا، بەشێکی زۆری ئەم کێشانە سەریان ھەڵدا و زەق بوونەوە. چونکە پۆتین داوا لەئەڵمانیا دەکات پەنابەرە سوورییەکان ڕەوانەی سوریا بکرێنەوە رووسیا خۆیشی ئامادەی ھەموو ھاوکارییەکە لەم مەیدانەدا. ئەم پێشنیازە لە نێوەندی حیزب و کەسایەتییە ئەڵمانییەکان دا ڕووبەڕووی شەپۆلێک لە ڕەخنەی توند بۆوە، چونکە ئەوانە پێیان وایە ئەم ھەنگاوە کتومت دەکاتە ھاوکاریی و پشتیوانی پێشکەشکردن بە ڕژێمی ئەسەدی خوێناوی و بکوژی ھەزاران ھەزار کەس.\nهاوکات بەێکی زۆر لە دۆستەکانی ڕۆژئاوایان بەتایبەت بەم پلان و نەخشەیە ڕازی نییە. ئەمە دیوێکی سیناریۆکەیە، چونکە رووسیا باش دەزانێ ئەسەد پێویستی بەیارمەتییە و دەبێت پەناھەندەکان بگەڕێنەوە بۆ ئاوەدان کردنەوەی وڵات. سووریاش ئامانجی ھاتۆتەدی ، کە لە ٣٠ ملیۆن سووری ١٠ ـ١٥ ملیۆنی باشی بەدڵی خۆی بۆ بمێنێتەوە ھەر قازانجێتی.\nبەندە باوەڕی وایە کەوا بە شەپۆل ڕەوی خەڵکی سووریا بۆ پەنابەری لە ئەوروپا، هەر لەسەرەتاوە سیاسەت و ستراتیژێک بوو، خودی رووس ئەندازیار و نەخشەی بۆ کێشا بوو ، ئەسەدیش جێبەجێی کرد. ئەمەش مانای وانییە،خەڵکێک نییە بیەوێت لەو شەڕە هەڵ بێت و یاخی بێت،نەخێر ئاخر ئەو رۆژانە واتە پێش ٣-٤ لەمەوبەر ڕۆژانە لە سوریا نزیکەی ٣٠٠٠ ھەزار پەساپۆرت بۆ ھاوڵاتی سووری دەردەهات. ئەمەش بووە ریکۆردی گەورە لە دەوڵەتێکی پۆلیسی وەک سووریادا . سووریا لەم رێگایەوە داھاتێکی باشی دەست کەوت و ھەر ھاوڵاتییەکیش توانی پەساپۆرت بە ئاسانی بەدەست بھێنێ و بە سانایش بەرەو ئەوروپا ملی رێگا بگرێتە بەر .\nئاخر بەشێوەیەکی زۆر خێرا و سەیر ، سوریا دەرگای بەدەست ھێنانی پەساپۆرتی کردەوە و سەرسورھێنەرانە دەرفەتی ڕۆیشتنی خەڵکی فەراھەم کرد.ئامانجی رووسیاش لەم پلان و نەخشیە، سەرقاڵکردنی ئەوروپا بوو بە کێشەیەکی نوێوە، تاوەکو ئەو گوشارە توند و ھەڕەشانەی لەسەری دروست بوون، بە بۆنەی شەڕ و کێشەکانی داگیرکردن و ھەرا لە قریم و ئۆکرانیا لەبیر جیھان بەتایبەت ئەوروپا بەرێتەوە.\nمن لەم میانەدا، تەنھا تیشکێک دەخەمە سەرباسی سیاسەتی پەنابەریی ئەڵمانیا، ئێستا بارودۆخ سەبارەت بە پەنابەر بەجۆرێکی تر وەرسووڕاوە. ئەڵمانیا پێشوازی لە ژمارەیەکی زۆر کرد و تا ماوەیەکی باش دەرگای سنوورەکانی بە واڵایی بۆیان ھێشتەوە. لەم ڕێگایەوە ژمارەکی زۆر و بەرچاو لە پەنابەر بەتایبەت ووری ھاتنە ئەڵمانیا . ئەم ھەڵوێستەی حکومەتی مێرکل، بووە کێشە بۆ ناوخۆی ئەڵمانیا و تەواوی ئەندامانی یەکێتی ئەوروپا.\nبەپێی سەرژمێرییەک %٤٣ ئەوەی هاتۆتە ئەڵمانیاوە تەمەنیان لە خوار ١٥ ساڵییەوەیە.کە بەتێکڕا زیاتر %٩٦ لە خوار ٤٠ ساڵییەوەن. ئەمەش دەستکەوتێکی مرۆییە گەورەیە،بۆ وڵاتێ رێژەی منداڵیزۆر کەمە و بە هەزاران هەزار دامودەزگا و سیاسەتی خۆی هەیە، زۆرینەی ئەمانە بکاتە کوڕی دەوڵەت، یاخود لە بازاڕی کارکردن دا بیانخاتە گەڕ بۆ پڕکردنەوەی ناتەواوییەکانی خۆیان.\nلە پەڕاوێزی هەبوونی ئەم هەموو بێگانەیەدا، جارجار لێرە و لەوێ ڕووداوی نابەجێ و ناخۆ ڕوو بدات،لێ ئەمە هیچ لە بایەخ و سەنگی سیاسەتی ستراتیژی ئەڵمانیا کەم ناکاتەوە. بە کورتی و کرمانجی لەم مامەڵەیەدا، هەر ئەڵمان براوەیە. هەڵبەت ناکرێ بڵێێن هەستی مرۆدۆستی و کاریی مرۆیی لەناو ئەڵمان دا نییە، یاخود ئەڵمان شتی وای لەدەست نایەت،لێ بە هەموو خوێندنەوە و پێوەرێک ئەم خاڵە تەواو کز و سست و لاوازە.\nئەڵمان وڵاتێکە دوای یابان مەیلی دژە منداڵیان ھەیە ھەر خەریکی فێربوون و کارکردنن. بەھۆی پەنابەرانەوە باری ئابووریان زۆر پوژاوەتەوە و قازانجی ساڵانەیان زیادی کردووە لە ھەمووی گرنگتر نەوەی ئێستای ئەڵمان ئەوەی لە ژیان دا ماون ، زۆرینەیان نەوەی سەردەم و پاش جەنگن و پیر و پەککەوتە بوون و پێویستیان بە خزمەتە . ئەوەتا حکومەتی مێرکل لە وڵاتێکی وەک ئەلبانیاوە خەلک دێنن بۆ خزمەتیان بە ئیمتیازێکی زۆر گران .\nزۆر پیشە لە فەوتان رزگاری دەبێت چونکە منداڵی ئەڵمان لەئاستێکی تردایە و ھەر خەریکی خوێندنی زانکۆ و باڵاترن.بازاڕی ئیش بە گەرمی پوژاوەتەوە و لەدوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیاوە،سەردەمی وا زێڕین نەهاتۆتە ئاراوە.\nلەلایەکی ترەوە پەنابەر دیپۆرت دەکەنەوە. بەتایبەت بۆ ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ و مەکەدۆنیا و ئەفغانستان و گەلێ لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپای ڕۆژهەڵات، لەگەڵ ئەوەشدا کەوا فێری زمان بوون و لە هەوڵی خۆ دامەزراندن دا. لەڕاستی دا،کەس سەر لەم سیاسەتە دووفاقییە دەرناکات. وەک باسی دەکەن ئەوەی مافی مانەوەی پێ دەبەخشن، گەرەکە فێری زمان بوو بێت و خەریکی کار بێت و باج بدات و خۆی دامەزراند بێت ، دەنا ئەوانی تر ھەموو ڕەوانە دەکەنەوە. واتە پەنابەران لە بێژنیان دەدەن و باش بۆ خۆیان گل دەدەنەوە و تەمەڵ و تەوەزلەکان بۆ دەرەوە و ئەو شوێنەی لێوەی ھاتوون یاخود بۆ ئۆردوگاکانی بولگاریا و ئەلبانیا و ئیسپانیا. کەواتە ئەوە بەسەرچوو،خەڵک بیەوێ لەسەر سۆیال بژی. پەنابەرانیش هەموو بۆ ئەوەی مافی مانەوە وەرگرن، دەست بەکار بوون. بەشێکی کەمی خۆی سەرمایەی لەگەڵ خۆیدا هێناوە و لێرە خزمەتگوزاری دەکات، بەتابەت لە بواری چێشتخانە و کردنەوەی دووکانی شیرەمەنی فرۆشتن دا. ئەوی تریشی ناچارا هەر کارێکی پێ بسپێرن ،با بواری خۆیشی نەبێت،گەرەکە بیکات.\nئەڵمان چاویان بڕیوەتە سامانە مرۆییەکە، بۆ خۆشگوزەران کردنی ژیانی خەڵکی خۆیان و ھەڵبژاردنی باشەکان بۆ بازاڕی کاری ناوخۆیان .سەر وەختێ سەرقاڵی چاپکردنی ئەم بابەتە بووم، میدیاکان راگەیاندنێکی نوێیان بلاوکردەوە، کە گوایە پێویستە پەنابەر بۆ ساڵێک خزمەتی بکات، لەبواری خزمەتگوزاری گشتی یاخود لە وەزارەتی بەرگریدا.\nئەمە ناوڕۆکی سیاسەتی وەرگرتنی پەنابەرە، با بەشێکی گچکەشی پەیوەندی بە هەستی مرۆیی و ڕێزگرتن بێت لە مافی مرۆڤ و گوزەراندنی ژیانی ڕاستەقینە بێت لەسایەی سیستەمە دیموکراسییەکان دا،ئەڵمانیا بە نموونە .\nبەڵام لە بنەڕەتدا ماستەکە بێ موو نییە.\nPrevious گەندەڵی هەڵبژاردن لە نێوان سویسراو كوردستاندا … عەلی مەحمود محەمەد\nNext وه‌رزشوانانی جیهان و به‌رپرسه گه‌نده‌ڵه‌كانی كوردستان … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب\nپێرفۆڕمانس و شانۆ … نیهاد جامی\nئۆشۆ، پێغه‌مبه‌ری ئه‌وین یان ئه‌هریمه‌نی تاوان؟! … هێمن خورشید\nلە دەرگای نسکۆیەکی کە.. کەنعان مدحەت\nیوڤال نوح هەراری: ئایا ڤایرۆسی کۆرۆنا …تێڕوانینی ئێمە بۆ مەرگ دەگۆڕێت؟ وەرگێڕان: هەژیر هاشمی


دوای سووریا نۆبەی عێراق و تورکیا و ئێران بوو - Mehr News Agency\n6 rezberê 2018 - 17:33\nNews Code 21492\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، ئه‌حمه‌د ده‌ستماڵچیان، باڵوێزی پێشووی ئێران له ئه‌ردۆن له کۆبوونه‌وه‌ی لێکۆڵینه‌وه له کتێبی ڕۆژئاوای ئاسیا له تاران وتی: زایۆنییه‌کان به سه‌ر هه‌موو ئابووری و سیاسیه‌تی جیهاندا زاڵ بوون و سه‌رۆکانی وڵاتانی ڕۆژئاوایی بێ زایۆنییه‌کان ناتوانن هیچ شتێک بکه‌ن. ئێمه ده‌بێت له خۆمان بپرسین باشه چۆنه و بۆچی له زانکۆکانی ئیسڕائیل زمانی فارسی و ئێران ناسی به زۆر وانه ده‌وترێته‌وه.\nئه‌و زیادی کرد: ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین هه‌ر له مێژه‌وه جێگه‌ی گرنگی بووه. له‌م ساڵانه‌ی ڕابردووش به هۆی ئه‌وه‌ی ۶۰ له سه‌دی نه‌وتی جیهان تێیدایه ئه‌وه‌نده‌ی دیه گرنگی پێدراوه. سووریا ته‌نیا وڵات بوو که له به‌رانبه‌ری زایۆنییه‌کان خۆڕاگری کرد، له ڕاستیدا ڕۆژئاوا به هێرش کردنه سه‌ر سوورتا ویستی پشتی خۆڕاگری له ناوچه‌که بشکێنێت. ئه‌وان ویستیان دوای سووریا بێنه سەر سکی ئێران و عێراق و تورکیا به‌ڵام ئه‌م پیلانه‌ی زایۆنییه‌کان و سعوودییه به هۆشیاری خه‌ڵکی ناوچه‌که تێکشکا.\nده‌ستماڵچیان له کۆتایدا جه‌ختی کرد: به‌م حاڵه‌شه‌وه له ناوچه‌که ئارام ئارام به‌ره‌ی خۆڕاگری له سه‌رکه‌وتن دایه و له سووریا و عێراق و یه‌مه‌ن زیره‌ک ترین هێزه‌کانی خۆڕاگری هاتوونه‌ته سه‌رکاری. ئه‌مه‌ش بێ گومان کۆتایی به دوای ئاڵقه‌ی تیرۆریسته‌کان له سووریا دێنێت و ئه‌م وڵاته و ناوچه‌که‌ش ڕووی ئاشتی و سه‌قامگیری به خۆیانه‌وه ده‌بینن.


Mewda Media | گەورەترین پێنج شەپۆلی کۆچبەران لە دە ساڵی رابردوودا\nگەورەترین پێنج شەپۆلی کۆچبەران لە دە ساڵی رابردوودا\nمەودا میدیا - سلێمانی | 2021/11/20\nهەنگاونان بەسەر رێگە دڕکاوییەکاندا و بازدان بەسەر بەربەستە بەرزەکاندا، مانەوە لەناو دارستانە چڕەکان و سەفەری درێژ بەناو دەریا فراوانەکاندا، ئەمانە هەندێک لەو کارانەن کە کۆچبەرەکان لەپێناو گەیشتن بە ژیانێکی باشتر ئەنجامیدەدەن.\nکۆچ... ئەو دیاردەیەی کە بە قوڵایی مێژوودا رۆچووە و بە پانتایی شارستانییەتدا هەڵگەڕاوە.\nکۆچ بریتییە لە جێهێشتنی کۆمەڵگەیەک و هەوڵدان بۆ خۆگەیاندن بە کۆمەڵگەیەک کە لە زۆر رووەوە لەلای کۆچبەرەکە پەسەندترە.\nلە مێژوودا زۆر جار هەبووە کە کۆچی دەستەجەمعیی و فراوان و بەکۆمەڵ لە کۆمەڵگە جیاوازەکاندا روویداوە و بووەتە جێگەی سەرنج و باسی هەمووان.\nلەم 10 ساڵەی دواییدا چەند شەپۆلێکی کۆچکردنی بە کۆمەڵ هەبوون کە لە ئاستی جیهاندا دەنگدانەوەی گەورەیان هەبووە و بوونەتە هۆی ئەوەی رای گشتی جیهانیی لەبارەیانەوە وەدەنگ بێت.\nشەپۆلی کۆچبەرانی سوریا ساڵی 2011\nلەدوای هەڵگیرسانی شۆڕشی گەلانی سوریا لە چوارچێوەی بەهاری عەرەبییدا ئاڵۆزی و نالەبارییەکی لەڕادەبەدەر رووی لە دۆخی سوریا کرد و ئەوەش بووە گەورەترین مەترسی لەسەر ژیانی خەڵکانی مەدەنی لەو وڵاتە.\nلە رووداو و ئاڵۆزییەکاندا هەر لە سەرەتاوە نزیکەی 360 هەزار کەس کوژران و ئەوەش زەنگێکی مەترسیداربوو بۆ دانیشتوانی ئەو وڵاتە و پەیامێک بوو کە پێی وتن چیتر ژیانتان لە سوریا پارێزراو نییە.\nلەکۆی دانیشتوانی سوریادا، نزیکەی شەش ملیۆن کەسیان ئاوارەی وڵاتانی دراوسێ بوون، ئەو کۆچبەرانەش بەشێکیان بەرەو گەیشتن بە ئەوروپا بەڕێکەوتن و بەشێکیشیان لە وڵاتانی دراوسێ مانەوە، کێشەی کۆچبەرانی سوری تا ئێستاش بەردەوامیی هەیە و چارەسەر نەبووە.\nشەپۆلی دووەمی ئەم دەیەیە، شەپۆلی کۆچبەرانی باشور سودان بوو کە لە ساڵی 2013 دەستیپێکرد و تا ساڵی 2018 بەردەوامیی هەبوو.\nکێشەکە دوای دوو ساڵ لە سەربەخۆبوونی باشوری سودانەوە دەستیپێکرد، لەوکاتەوە شەڕی ناوخۆی نێوان لایەنەکانی ئەو وڵاتە سەریهەڵدا و ئاواش کێشەی ئەمنی گەورە لە وڵاتەکەدا هاتەئاراوە.\nلە ئەنجامی ئاڵۆزییەکاندا بە هەزاران کەس کوژران و بریندار بوون و مەترسی گەورە بۆ سەر ژیانی دانیشتوانی ئەو وڵاتە دروستبوو.\nبەوهۆیەوە زیاتر لە چوار ملیۆن لە دانیشتوانی سودان کۆچیان کرد، کە دەکاتە نزیکەی یەک لەسەر سێی کۆی دانیشتوانەکەی.\nشەپۆلی سێیەم، شەپۆلی کۆچبەرە فەنزوێلییەکان بوو\nئەوان لە مەترسییەکانی شەڕ و پێکدادان هەڵنەهاتن، بەڵکوو نالەباری دۆخی دارایی وڵاتەکەیان و دابەزینی بەردەوامی بەهای دراوەکەیان ناچار بە کۆچی کردن.\nبەهۆی ئەو دۆخە ئابوورییەی فەنزوێلا دووچاری بوویەوە هاوڵاتیان بە شێوەیەکی گشتی دووچاری سەختی و نالەباری ژیان بوونەوە.\nئابووری فەنزوێلا بوو بە خراپترین ئابووری جیهان، لە ئەنجامدا زیاتر لە دوو ملیۆن دانیشتووی فەنزوێلا کۆچیانکرد و وڵاتەکەیان بەجێهێشت.\nکۆچبەرانی دەریای ناوەڕاست\nهەرچی لە شەپۆلی چوارەمە، بە شەپۆلی کۆچبەرانی دەریای ناوەڕاست ناسراوە، ساڵی 2015 شەپۆلێکی سەدان هەزاریی کۆچبەران لە دەریای ناوەڕاستەوە بەرەو ئەوروپا کۆچیانکرد.\nهەرچەندە شەپۆلەکە زادەی کۆچی بەردەوامی ساڵانی پێشوو بوو، بەڵام لە ساڵی 2015دا گەیشتە لوتکە و دەنگدانەوەی گەورەی بەدوای خۆیدا هێنا.\nلە شەپۆلەکەدا نزیکەی ملیۆنێک کۆچبەر خۆیان گەیاندە کەناراوەکانی ئەوروپا و کێشەی هەندێکیان تائێستاش بەردەوامیی هەیە.\nهەرچی لە شەپۆلی پێنجەمە بە شەپۆلی هیندۆراس ناسراوە، شەپۆلەکە لە ساڵی 2018 دا دەستی بە جوڵە کرد و بە سەدان کاروانی کۆچبەرەکانی ئەمەریکای ناوەڕاست کە زۆرینەیان لە هیندۆراسەکان بوون، ڕوویان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا کرد.\nئەوان لە تاو برسێتی و هەژاری و توندوتیژییەکان هەڵهاتن، لە وڵاتانی وەکو مەکسیک و تیگوانیاوە هەوڵی چوونە ناو خاکی ئەمەریکایان دەدا و حکومەتی ئەمەریکیش رێگریی لێدەکردن و کێشەکە بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوامی هەبوو.\nکورد بەسەر شەپۆلەکانەوە\nلەدوای ئەو پێنج شەپۆلە گەورەیەی کۆچبەرانەوە، چاوەڕوان دەکرێت شەپۆلی کۆچبەرانی کورد لە نێوان بیلاڕووسیا و پۆڵەندادا ببێتە یەکێک لە شەپۆلە دیارەکان و مێژوو وەکو رووداوێکی دەگمەن لە دوتوێی خۆیدا هەڵیگرێت.\nبەگشتی شەپۆلەکانی کۆچبەران هۆکاری جیاوازیان لەپشتەوەیە، بەڵام لە زۆربەیاندا هۆکارگەلی وەکو؛ هەژاری، خراپی دۆخی دارایی، بێکاری و خراپی دۆخی ئەمنی پاڵنەری سەرەکین...


ئیسكۆباری سەدەی بیستویەك! | ئاژانس\nHome گشتی وەرزش ئیسكۆباری سەدەی بیستویەك!\nوادەردەكەوێت توڕەیی هاندەرانی یانەی لیڤەرپول لە كۆنتڕۆڵ دەرچوبێت، بەوپێیەی كار گەیشتۆتە ئەوەی هەڕەشەی كوشتن لە لۆریس كاریۆسی گۆڵچیی بكرێت. هاوكات پۆلیسی بریتانیاش دەستی بە لێكۆڵینەوە كردووە.\nهاندەرانی یانە ئینگلیزییەكە كاریۆسی گۆڵچی تۆمەتبار دەكەن بەوەی هۆكاری سەرەكیی شكستی یانەكەیان بووە بەرامبەر ریاڵ مەدرید لە یاریی كۆتایی خولی یانە پاڵەوانەكانی ئەوروپادا. كاتێك بە سێ گۆڵ بەرامبەر گۆڵێك یارییەكەیان دۆڕاند و نازناوی گەورەترین پاڵەوانێتیی سەر ئاستی ئەوروپایان لەدەستدا لەبەرژەوەندیی یانەی ریاڵ مەدرید.\nهاندەرانی لیڤەرپول دەڵێن لەكۆی ئەو سێ گۆڵەی لێیان كراوە دوو گۆڵیان بە هەڵەی گۆڵچییە ئەڵمانییەكە بووە «كاریۆس راستەوخۆ بەرپرسە لەو دۆڕاندنە».\nیارییەكەی لیڤەرپول و ریاڵ مەدرید رووداوی زۆری لەخۆگرت. یەكەم خاڵی وەرچەرخانی یارییەكە پێكرانی محەمەد سەڵاحی میسری هێرشبەری لیڤەرپول بوو لەلاین سێرجیۆ رامۆسی بەرگریكاری ریاڵ مەدریدەوە. كاتێك سەڵاح بە چاوی پڕ لە فرمێسكەوە یاریگای جێهێشت، ئیدی كۆنتڕۆڵی یارییەكە كەوتە دەست ریاڵ مەدرید، لەكاتێكدا پێشتر لیڤەرپول باڵادەست بوو.\nلەتایمی یەكەمدا گۆڵێكی كەریم بنزیمە بە هۆكاری «ئۆفساید» رەتكرایەوە و ئەو تایمە بەبێ گۆڵ كۆتاییهات.\nشەش خولەك پاش دەستپێكردنی تایمی دووەم كاریۆسی گۆڵچیی لیڤەرپول تۆپی بەدەستەوەیە و دەیەوێت بۆ یەكێك لە بەرگریكارەكانی هەڵبدات، بێئاگا لەوەی كەریم بنزیمە نزیكە لێیەوە. ئەوكاتەی كاریۆس تۆپەكە بۆ نزیكترین یاریزانی یانەكەی هەڵدەدات، بنزیمە قاچی راستی بۆ درێژدەكات و لەنێو سەرسوڕمانی گۆڵچی و یاریزانانی لیڤەرپولدا تۆپەكە دەچێتە گۆڵەوە و ریاڵ مەدرید دەبێتە خاوەنی گۆڵی یەكەم.\nچوار خولەك تێپەڕناكات و سادیۆ مانی گۆڵی یەكسان بوون دەكاتەوە.\nدووەم خاڵی وەرچەرخانی یارییەكە هاتنەناوەوەی گاریس بەیڵ بوو بۆ نێو یاریگا لە خولەكی 61دا. ئەستێرە وێڵزییەكە پاش تەنها سێ خولەك یەكێك لە جوانترین گۆڵەكانی ئەم وەرزەی تۆماركرد.\nلەكاتێكدا هاندەرانی لیڤەرپول چاوەڕوانی ئەوە بوون یانەكەیان گۆڵی یەكسانبون بكاتەوە، بەڵام گاریس بەیڵ لەناكاو شوتێكی بەهێز لە دەرەوەی ناوچەی سزاوە ئاڕاستەی گۆڵی لیڤەرپول دەكات و كاریۆسی گۆڵچییش بەشێوەیەكی سەرسوڕهێنەر تۆپەكە لەدەستی دەكەوێت و دەچێتە گۆڵەوە، بەمەش ریاڵ مەدرید دەبێتە خاوەنی گۆڵی سێیەم و هیواكانی یانە سورپۆشەكە لەگۆڕدەنێت.\nرۆژنامەی گاردیانی بریتانی لەزاری سەرچاوە ئەمنییەكانەوە ئاماژە بەوەدەكات، پۆلیسی بریتانیا دەستیكردووە بە لێكۆڵینەوە لەبارەی ئەو هەڕەشانەی لە لۆریس كاریۆس دەكرێن. رۆژنامەكە نوسیویەتی «لەرێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و چەند سەرچاوەیەكی دیكەوە هاندەرە توڕەكان هەڕەشەی كوشتنیان لە كاریۆس كردووە و بە هۆكاری سەرەكییان زانیوە بۆ دۆڕاندنی یانەكەیان».\nئەمە لەكاتێكدایە كاریۆس هەر لەگەڵ تەواوبوونی یارییەكەدا داوای لێبوردنی لە هاندەران كرد، رۆژی دواتریش لە تویتەر جارێكی دیكە داوای لێبوردنی كردەوە و نوسیی «تاكو ئێستایش خەوم لێنەكەوتووە، بەبەردەوامیی دیمەنەكانی یارییەكەم دێتە بەرچاو، تاكو دوایین پلە داوای لێبوردن لە یاریزانانی هاوڕێم و لە هاندەران و لە تیمی هونەریی یانەكەم دەكەم».\nگۆڵچییە ئەڵمانییەكە هەر لەو تویتەیدا بەرپرسیارێتیی دوو گۆڵی یارییەكەی خستۆتە سەر ئەستۆی خۆی.\nكاریۆس هەر فیكەی كۆتایی یارییەكەدا فرمێسك كەوتە سەر چاوانی، كاتێكیش گەڕایەوە لیڤەرپول لەنێو فڕۆكەخانە دەموچاوی خۆی دەشاردەوە.\nلەوكاتەیشەوە هاندەرە توڕەكان لەچەند شوێنێكی جیاواز هەڕەشەی كوشتنیان لە گۆڵچییەكەی لیڤەرپول كردووە. پۆلیسی بریتانیاش رایگەیاندووە «زۆر بەجدی لەو هەڕەشانە دەكۆڵینەوە».\nهەردەبێ پۆلیس بە جدییەوە لێكۆڵینەوە لەو دۆسیەیە بكات، چونكە نزیكەی چارەكە سەدەیەك لەمەوبەر ئەندریاس ئیسكۆباری بەرگریگاری كۆڵۆمبی لەلایەن ئەو كەسانەوە خەڵتانی خوێن كرا كە هەڕەشەی كوشتنیان لێكردبوو.\nئیسكۆبار چیرۆكێكی هاوشێوەی كاریۆسی هەبوو. لە قۆناغی یەكەمی مۆندیالی 1994ی ئەمەریكادا، كاتێك كۆڵۆمبیا روبەڕوی ئەمەریكای میواندار بۆوە، ئیسكۆبار لە تایمی یەكەمی یارییەكەدا بە هەڵە گۆڵێك لە خۆیان تۆماردەكات، ئەمەیش دەبێتە هۆكاری سەرەكیی بۆ كرانە دەرەوەی هەڵبژاردەكە لە قۆناغی یەكەمدا. هەربۆیە پاش كۆتاییهاتنی یارییەكە ئەو مافیایانەی گرەوی گەورەیان لەسەر سەركەوتنی كۆڵۆمبیا كردبوو، هەڕەشەی كوشتنیان لە ئیسكۆبار كرد وەك «تاوانباری سەرەكیی دۆڕاندنی كۆڵۆمبیا». كاتێكیش ئیسكۆبار گەڕایەوە وڵاتەكەی خۆی، لەلایەن چەند كەسێكەوە بە 12 گوللە خەڵتانی خوێن كرا و كوژرا.


ئایا خودئاگایی مرۆڤ وەھمێکە و بەس؟\nئایا بەڕاستی مێشکی مرۆڤ تەنھا بریتییە لە کۆمەڵەیەکی ئاڵۆزی پێکھاتوو لە وردە ئامێری ھەستیار؟\nدانیال دێنیت، فەیلەسوف و پسپۆڕی زانستی (ناسین)، دەڵێت: مێشکی مرۆڤ پێکھاتووە لە ملیارەھا وردیلە ڕۆبۆت، کە ھەمان نیرۆنەکان یان خانە دەمارییەکانی مێشکن. بەڵام ئاخۆ بەڕاست مێشکی مرۆڤ ئەندامێکی تایبەتییە؟! ئەم فەیلەسوفەی بواری زەین و ئاگایی، لەچاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ (بی بی سی) لەبارەی خودئاگایی مرۆڤەوە قسەوباس دەکات.\nھۆبێرت دریفۆس، فەیلەسوفی ئەمریکی، لەیاداشتێکی بەناوبانگدا کە لەنێو فەیلەسوفاندا بەخراپ ناوی ڕۆیشتووە، لەساڵی ١٩٦٥ پاگەندەی ئەوەی کرد مرۆڤ ھەردەم لە یاریی شەترەنجدا لە کۆمپیتەر دەباتەوە، بە بەڵگەی ئەوەی گوایە ئامێرەکان ئاگاییان نیە! چەند ساڵی دواتر، دریفۆس خۆی لە دۆخێکی شەرمھێندا بینییەوە، کۆمپیوتەرێک لەیاری شەترەنجدا کش و ماتی کرد! پاشتر و لەساڵی ١٩٧٧ کۆمپیوتەرە بەناوبانگەکەی کۆمپانیای (ئای بی ئێم) کەناوی (دیپ لو) بوو، گری کاسپارۆفی پاڵەوانی شەترەنجی جیھانی دووچاری شکست کردەوە...\nدێنیت کە بەرھەمگەلی پڕبایەخی لەبواری فەلسەفەی زەین و ئاگایی نووسیوە، ھەردەم لەسەر ئەو باوەڕە بووە زەینی مرۆڤ بریتییە لە ماشێنێک. بۆ ئەو پرسیارەکە بریتی نیە لەوەی ئاخۆ کۆمپیوتەرەکان دەتوانن ببن بە مرۆڤ یان نا؟ بەڵکو پرسی سەرەکی بۆ دێنیت ئەوەیە کە ئایا مرۆڤ ھەر بەڕاست ھێندە ئاگامەندە وەک وێنادەکرێت؟ دانیال دێنیت لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ بی.بی.سی، بەئاماژەکردن بەوەی کە ھیچ شتێکی تایبەت دەربارەی (شهودی دەروونی)ـی مرۆڤ بوونی نیە، دەڵێت: "شهود، بەسادەیی واتە زانینی شتێک بێ ئەوەی بزانین چۆن ئەوە دەزانین!".\nدانیال دێنیت باوەڕی وایە خانە دەمارییەکانی مێشکی ئێمە، وردیلە ڕۆبۆتگەلێکن کە وەڵامگۆی شەپۆل و سیگناڵە کیمیاییەکانن. دێنیت، ڕێنیە دیکارتی فەیلەسوفی فەڕەنسی سەرزەنشتدەکات، چونکە بۆ ھەمیشە ئەندێشەی ئێمەی، دەربارەی چۆنێتی بیرکردنەوە لە زەینی مرۆڤ، تووشی شێواوی کرد. دیکارت نەیدەتوانی وێنای ئەو ئەگەرە بکات کە چۆن دەکرێت ئامێرێک توانای بیرکردنەوە، ھەستیاری و خەیاڵکردنی ھەبێت. لەدیدی دیکارتدا ئەم تایبەتمەندییانە، توانا و بەھرەی خوداپێداوانە بوون. ھەڵبەت ڕەنگە بتوانین چاوپۆشی لە دیکارت بکەین، چونکە لەسەدەی حەڤدەدا ژیاوە، سەردەمێک کە ماشێن و ئامێرەکان لە چەرخ و خولخولەک و ھەرەم و دانەی بەناویەکداچوو درووستکرابوون و دەربارەی (سی پی یو، میمۆری و ڕام) ھەواڵێک لەئارادا نەبوو.\nڕۆبۆتی لە ڕۆبۆت درووستکراو!\nمێشکی مرۆڤ لەسەدان ملیار نیرۆن پێکھاتووە. ئەگەر بمانەوێت ژمارەی نیرۆنەکانی مێشک، بەخێرایی ژماردنی ھەر نیرۆنێک لەیەک چرکەدا، بژمێرین، ئەوا بۆ ئەم کارە زیاتر لە سێ ھەزار ساڵمان پێویستە. مێشکی ئێمە لە ماشێن و وردە ئامێری مۆلکۆلی پێکهاتووە، کە بریتیین لەھەمان خانە دەمارییەکانی مێشک. دێنیت دەڵێت گەر ئەم بابەتە کە مێشکی مرۆڤ لە ئامێر درووستکراوە، ئازارماندەدات، نیشانەی ئەوەیە توانای فەنتازیاکردنمان کەم و سنوردارە. دێنیت دەپرسێت: " ئایا دەزانیت ئامێرێک کە لەسەدان ملیار وردیلە بزوێنەر پێکھاتبێت، چ توانایەکی ھەیە؟" بە وتەی دێنیت: " ئێمە نەوەک ھەر ڕۆبۆتین، بەڵکو ژمارەیەک ڕۆبۆتین کە لە ڕۆبۆتگەلی وردیلە ڕۆبۆت، پێکھاتووین" خانە دەمارییەکانی مێشکمان، وردیلە ڕۆبۆتگەلێکن، کە وەڵامی شەپۆل و سیگناڵە کیمییاییەکان دەدەنەوە. داینەمۆ پرۆتینییەکانی ناوەوەی خانە دەمارییەکانیش کە وزەی کیمیایی بۆ ھێزی بزوێنەر یان پەیامی دەماری دەگۆڕن، بۆ خۆیان ڕۆبۆتن!\nئەم زنجیرەیە بەم شێوەیە درێژدەبێتەوە.\nشاشەی مۆبایل (یان وەھمی بەكارهێنەر):\nکاتێک قسەکردن لەبارەی مێشک و زەینی مرۆڤ دێتە پێش، باسوخواس لەبارەی خودئاگایی دەبێتە ناچاری. بەتایبەت کاتێک دانیال دێنیت، فەیلەسوفی خاوەن تێورە لەبارەی خودئاگایی و زەینی مرۆڤ، لایەنێکی باسەکە بێت. خودئاگایی مرۆڤ دیاردەیەکی واقیعییە و ئێمە ھەموو ڕۆژ خودئاگایی ئەزمووندەکەین. بەڵام بۆ دێنیت، خودئاگایی مرۆڤ ھەر ھێندەی واقیعیبوونی شاشەی تابلێت و مۆبایل واقیعییە! ئەو پسپۆڕانەی ئامرازە ئەلیکترۆنیەکانی ئێمە درووستدەکەن، بەو شتانەی کە لەسەر شاشە بەدیاردەکەون، دەڵێن: وەھمی بەكارهێنەر! ڕەنگە ئەم پرۆسەی ناونانە، لەسەرەوە بۆ خوارەوە بێت، بەڵام ڕاستییەکی تێدا پەنھانە! فشارخستنە سەر ھێماکانی سەر ڕووکاری شاشەی موبایل، ئەو ھەستەمان پێ دەبەخشێت کە ئێمە کۆنترۆڵمان بەسەر ھەموو شتێکەوە ھەیە. ئێمە وا بیردەکەینەوە کە بەسەر (ھاردوێر)ی ناوەوەی ئامرازەکە زاڵین. بەڵام ئەو کارەی پەنجەکانی ئێمە لەگەڵ شاشەی مۆبایلدا ئەنجامیدەدەن، بەراورد بە کۆی چالاکییەکانی موبایلێک، زیاتر وەک بەشدارییەکی قێزەون دێتە بەرچاو! بەدڵنیاییەوە ئەم بەشدارییە ھیچ شتێک لەسەر چۆنیەتیی کارکردنی مۆبایل بەئێمە ناڵێت. بە باوەڕی دانیال دێنیت، خودئاگایی زەینی مرۆڤ لەپێگەیەکی ھاوشێوەدایە، بە وتەی دێنیت خودئاگایی، (وەھمی بەکارهێنەر)ی مێشکە لەبارەی خۆیەوە! خودئاگایی بۆ زۆرێک واقیعی و گرنگ دێتەبەرچاو، بەڵام لەڕاستییدا ھێندە پرسێکی گەورەش نیە، دێنیت دەڵێت: " پێویست ناکات مێشک بزانێت کە مێشک چۆن کاردەکات"\nھێندەش ھۆشیار و زیرەک نیین!\nئێمە دەزانین لە مرۆڤە سەرەتاییەکانەوە پەرەمانسەندووە، لەسەدا نەودو نۆی (دی ئێن ئەی) ئێمە ھاوشێوەی شەمپازییە. دەزانین ھۆکاری بەشێک لەڕەفتارەکانمان، دەگەڕێتەوە بۆ سرووشتی ئاژەڵییانەی ئێمە (کە بەگشتی ئەو لایەنە نیە کە زۆرینەمان شانازی پێوە دەکەین). ئێمە ئارەزوو دەکەین کە وا بیربکەینەوە توانا تایبەتییەکانمان، زیرەکییمان، دیدگا و بەھرەکانمان، دەبێت سەرچاوەیەکی تایبەت و دەگمەنیان ھەبێت. مێشکی ئێمە، ھەروەک جەستەمان، بەدرێژایی سەدان ملیۆن ساڵ پەرەیسەندووە و بەرھەمی ملیۆنان و ملیۆنان ئەزموون و ھەڵە و بازدانی پەرەسەندنگەرانەیە.\nبە وتەی دێنیت توانای ئێمە توانایی ئێمە بۆ بیرکردنەوە لەدیدگای پەرەسەندنەوە، جیاوازییەکی ئەوتۆی لەگەڵ توانایی ئێمە بۆ ھەرسی خۆراک نیە! ھەردوو ئەم کارانە، چالاکی ژینگەناسیین کە بە تێۆرەی ھەڵبژاردنی سرووشتیی داروین دەکرێت ڕوونبکرێنەوە. (ئێمە ھەمیشە لەسەر جیاوازییەکانی خۆمان لەگەڵ گیانلەبەرانی تردا، پێداگرییمان کردووە، بەڵام ئێمە بەتەواوی بەرھەمی ئەزموونە ناکۆتاکانی پەرەسەندنین)\nتاقیكردنەوە و ھەڵە:\nئێمە لە بەکتریا نەناسراوەکانەوە پەرەمانسەندووە. زەینی ئێمە بەتەواوی بەھرە گرنگەکانییەوە، بەرھەمی ئەزموون و تاقیکردنەوە ناکۆتاکانی ژینگەیە. دێنیت باوەڕی وایە ھۆش و زیرەکیی ئێمە بەھرەیەکی خودایی نیە. بەڵکو بەرھەمی ملێۆنەھا ساڵی ئەزموون و ھەڵە و تاقیکردنەوەیە. کاتێک بەکتریاکان بەرەو سەرچاوەی خۆراکی دەجوڵێن، زاناکان ئەم جوڵەیە، بەھۆی ھۆش و زیرەکیی بەکتریاکان، بەرزنانرخێنن، کارێکی لەم شێوەیە بەتەواوی بەنازانستی دێتە پێش چاو! بەڵام کاتێک زانایان، بیرکردنەوە، وەک چالاکییەکی سرووشتی و ژینگەیی پەتی پێناسەدەکەن، دەبنە جێگای گاڵتەوگەپ و یان تەنانەت دەبنە ئامانجی توڕەیی گوێگرانی خۆیان! ئەم بەکەمگرتنە (کەمایەسیگەرایی)ـە توندە، زۆرێک ئازار دەدات، لەدیدگای زۆرێکەوە وتنی ئەوەی کە مێشکی مرۆڤ لە مشتێک نیرۆن پێکھاتووە، خەیاڵێکی خاوە. دیكارتیش، بەتەواوی بەکەمەوە سەیری ماشێن و ئامێرەکانی دەکرد، بەڵام ئالان تورینگی ماتماتیکزان و زانای بواری کۆمپیوتەر، لەسەدەی بیستدا کەمتەرخەمییەکانی دیکارتی قەرەبوو کردەوە. تۆرینگ پێشبینیی کردبوو تا کۆتایی سەدەی بیست، " ھەڵبژاردنی واژەکان و ڕای گشتیی خوێنەوارەکان بەچەشنێک گۆڕانی بەسەرا دێت، کە تاکەکان دەتوانن بەزمانی ئامێر و ماشێن لەگەڵ یەکتردا بپەیڤن، بێ ئەوەی دووچاری دژبەری و تێنەگەیشتن ببنەوە" کۆمپیوتەرەکان لەدەیەی شەستدا، ھێندەش لە یاریی شەترەنج باش دەرنەدەکەوتن، بەڵام ئێستا دەتوانن وەک جان کۆڵترێن، ساکسیفۆن بژەنن! لەدنیای دیجیتاڵیی ئەمڕۆکەدا و لەچاخی سۆپەرکۆمپیوتەرەکان و مۆبایلە زیرەکەکاندا، ھیچکات وێنای ئەوە سەخت نیە کە چۆن ئامێرێکی درووستکراو لەسەدان ملیارد بەشی بچوک کە ئەم بەشانە خۆیان بەکردەیی ڕۆبۆتن، بەسادەیی دەتوانێت مرۆڤێک بێت؟! دانیال دێنیت باوەڕی وایە مرۆڤ بریتییە لە ئامێرێکی لەو شێوەیە.\nلە بی بی سیییەوە وەرگێڕدراوە\n* تێبینی: ئەم باسانە لەسەر ماهیەتی مرۆڤ لە كۆڕوكۆمەڵە زانستییەكانی جیهاندا دەورووژێنرێت و مشتومڕی زۆری لەسەر دەكرێت كە بۆ دونیای كوردی بایەخی خۆی هەیە. بۆنمونە لەو ڕووەوە گرنگە كە جۆرێك لە هەڵوەشانەوە و لەئاشنایی داماڵین درووستدەكات دەرهەق بە مرۆڤ و تەمومژە خورافییەكانی. واتە پێناسەیەكی تەواو سێكۆلار و دنیایی دەبەخشێتە مرۆڤ. بەڵام دەبێت ئاگامان لەو ڕەخنانەش بێت كە لەسەر ئەم تیۆرانەیە. بۆنمونە سلاڤۆی ژیژەك ڕەخنەی لەسەر تیۆرەكانی دانیال دێنیت هەیە و پێی وایە مرۆڤ ماشێنێك نیە و بەس، بەڵكو لەناو ماشێنێكی گەورتری ڕەمزییدایە كە پێی دەوترێت ئەویتری گەورە و مرۆڤ خاوەنی پانتایی كۆمەڵایەتییە كە تەواو هاوتا نیە بە ماشێنێكی ڕۆبۆتئاسای ئاگایی. بە دەربڕینێكی تر، مرۆڤ ماهیەتێكی مەكینەئاسای نیە كە وەك ڕۆبۆتێك بجووڵێتەوە بەڵكو سوبێكتێكی ڕەمزی و كۆمەڵایەتییە و حەقیقەت بەرهەمدێنێت و هەڵگری كۆمەڵێك دۆخی پاتۆلۆژی و دەروونی و كۆمةڵایەتییە كە ڕۆبۆتەكان نیانە- و


بەڕێوەچوونی کۆڕی شەوی یەلدا(٢٧١٧) - ناوەندی فەرھەنگی ھونەریی ڤەژین\nله ڕێکه‌وتی ١٣٩٦/٩/٣٠ی هه‌تاویدا، ناوه‌ندی فه‌رهه‌نگی- هونه‌ریی ڤه‌ژین کۆڕێکی بۆ به‌ڕز ڕاگرتنی شه‌وی یه‌لدا(بۆ شەشەمین ساڵ له‌م شەوەدا)، له هۆڵی نشاتی شاری مه‌ریوان به‌ڕێوه برد.\nکۆڕه‌که به به‌شه‌داریی کۆمه‌ڵێکی به‌رچاو له نووسه‌ران، ئه‌دیبان و کەسایەتییەکانی کوردستانی ئێران، و به پێشوازیی گه‌رموگوڕی خه‌ڵکی مه‌ریوان و ده‌وروبه‌ر، له کاتژمێر ٨ی شه‌ودا ده‌ستیپێکرد و تا ١٢/٣٠ نیوه‌شه‌و درێژه‌ی خایاند.\nبه‌رنامه‌کانی کۆڕ به‌م شێوه‌یه به‌ڕێوه چوون:\n-سه‌ره‌تا چه‌ند ئایه‌تێک له قۆرئانی پیرۆز خوێنرایه‌وه.\n-په‌یامی ناوه‌ندی ڤه‌ژین له لایه‌ن کاک حامید کۆنەپۆشی خوێنرایه‌وه.\n-بەڕێز مەحموود موبارەکشاهی(بەرپرسی دەستەی بەڕێوەبەری ڤەژین) وتارێکی لە سەر ناوەندی ڤەژین، چالاکییەکان و هەروەها ڕووداوەکانی ساڵی ڕابردووی ناوەندی ڤەژین بۆ بەشداربووان باس کرد .\n-بەڕێز ژیار جەهانفەرد لە سەر مێژووی شەوی یەلدا، پاشماوەکانی هێما و بۆنەکانی میترایی لە فۆلکلۆر، فەرهەنگ و زمانی ناوچەکانی کوردستان پێسکەش کرد\n-خوێندەوەی شێعر لە لایەن عەبدولا ئارغا بە زاراوەی کرمانجی.\n-مامۆستا ئەرکەوان(پووریا فەتاحی) بە ژەنینی تەموور و خوێندنەوەی کەڵام یارسان کۆرکەی گەرم و گۆڕتر کرد.\n-کاک سابیر مورادی(میوانی کۆر له شاری جوانڕۆ) چه‌ند پارچه شێعری پێشکه‌ش کرد.\n-پاشان دوو کورتەفیلمی بزەی شکاو و تا پیاوەکانمان هەڵپەڕنبه ده‌رهێنه‌ریی: هیوا ئەمین نژاد بۆ به‌شداربووانی هۆل بڵاو کرایه‌وه.\n-به ڕه‌سمی شه‌وانی چله‌ی کورده‌واری، هه‌نار وه‌کوو شه‌وچه‌ره‌ی مێژوویی شه‌وی یه‌لدا له نێو به‌شداربوواندا بڵاوکرایه‌وه.\n-خوێندنەوەی شێعری هەورامی لە لایەن کاک فەرشید ڕۆستەمی.\n-لە لایەن هونەرمەندان پژمان نەقشبەندی و فەرید زەندییەوە پێکەوە بە دەف ژەنین گەرمیان بە کۆڕەکە بەخشی .\n-کاک فەرزاد سەفەرە چه‌ند پارچه شێعری پێشکه‌ش کرد.\n-لە لایەن هونەرمەندانی کرماشانەوە پارچەیێک چەمەری بۆ یادی قوربانیانی بوومەلەرزەی شارەکانی کرماشان پێشەکش کرا.\n-لە لایەن خاتوو حەلیمە مەهدەوی بەشێک لە چیرۆکێکی مامۆستا عەتا نەهایی خوێندرایەوە.\n-فیلمی دێکۆمێنتاریی بەرهەمی ناوەندی ڤەژین لە سەر ژیان و چالاکییەکانی مامۆستا عەتا نەهایی بڵاو کرایەوە.\n-به‌شی تایبه‌تیی کۆڕه‌که پێشکه‌شکردنی خه‌ڵاتی ساڵانه‌ی ناوه‌ندی ڤه‌ژین به چالاکانی بواری فه‌رهه‌نگیی بناری زاگرۆس بوو، واته خه‌ڵاتی فه‌رهه‌نگیی به‌ڕووی زێڕین، که ئه‌مساڵ مامۆستا عەتا نەهایی (نووسەر و وەرگێری بە توانای کورد) له لایه‌ن لێژنه‌ی تایبه‌تی ناوه‌ندی ڤه‌ژینه‌وه په‌سه‌ند کرابوو و له ڕێوڕه‌سمێکی به‌شکۆدا خه‌ڵاته‌که پێشکه‌ش به مامۆستا عەتا نەهایی کرا.\n-دوایین به‌شی به‌رنامه ڕێزگرتن له‌و که‌سا‌نە بوو که له کۆڕی شه‌وی یەلدای ئه‌مساڵدا بابه‌ت و شیعر و ... پێشکه‌ش کردبوو و له لایه‌ن ناوه‌ندی ڤه‌ژینه‌وه ڕێزنامه‌ی تایبه‌تیی کۆڕه‌کەیان پێ به‌خشرا.\n-ناوەندی ڤەژین لە سەرجەم بەشداربووانی کۆڕ کە لە شاری مەریوان و دەوروبەرەوە هاتبوون، دەستخۆشیی دەکات.\n-شایەنی باسە ڕیوڕەسمی شەوی یەلدای ئەمساڵ بە پاڵپشتیی ئابووریی کۆمپانیای بەرهەمێنانی مریشکی تەعاونیی سەوڵاوا بەڕیوەچوو. هەروەها دەستخۆشیی لە سەرجەم هەموو ئەو کەسانە دەکەین کە بە دڵفراوانییەوە یارمەتییان داین.\nڕاپۆرتی پێنجەمین کۆڕی شەوی یەلدا ٢٧١٧ (١٣٩٦):


فەرماندەی باڵای لەشکری ئەمەریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڵێت پـێدەچێت ئێران لە هەڕەشەکانی بۆ سەر ئەمەریکایـیەکان پاشگەزبووبێتەوە پاش ئەوەی هێزی زیاتری لەشکری ئەمەریکا بۆ ناوچەی کەنداوی فارس ڕەوانەکران.\nجەنەڕاڵ فرانک ماکێنزی دوێنێ پـێنجشەممە لە چاوپـێکەوتنێکیدا لەگەڵ ژمارەیەک پەیامنێر کە لە کەنداو یاوەری دەکەن، گوتیشی بەڵام هێشتا زووە بە دڵنیایـیەوە بڵێین ئێران دەسـتبەرداری پلانەکانی بووە بۆ شیانی هێرشکردنە سەر بەرژەوەندیـیەکانی ئەمەریکا لە ناوچەکە.\nگوتیشی زانیاریـیە هەواڵگیریـیەکان سەبارەت بە هەڕەشەکانی ئێران لە سەرەتاکانی مانگی پـێنجدا بەدەستیان گەیشتووە، وە ئەو زانیاریـیانە زۆر ڕوون و جێی بڕوان وەک ئەوانەی بۆ چەندان ساڵە پـێیان گەیشتووە. باسی لەوەش کرد کە ناتوانێت وردەکاری زیاتر بدات بەهۆی نهێنی زانیاریـیەکانەوە.\nجەنەڕاڵ فرانک ماکێنزی لە درێژەی لێدوانەکانیدا گوتیشی خودی خۆی لە 5 ی مانگی پـێنجدا پـێشنیاری کردبوو هێزی زیاتر بۆ ناوچەکە ڕەوانەبکرێن، نەک کۆشکی سپی. جەختی کردەوە کە نەکەوتووەتە ژێر هیچ فشارێکی سیاسی تاوەکو ئەو داوایە بکات.\nگوتیشی پاش ڕاوێژکردن لەگەڵ جەنەڕاڵ جۆزێف دەنفۆرد سەرۆکی ئەرکانی لەشکری ئەمەریکا، داوایکردووە کەشتی فڕۆکە هەڵگری ئێبراهام لینکن و 4 فڕۆکەی بۆمب‌هاوێژی B-52 و سیستەمی بەرگری موشەکی جۆری پاتریۆت ڕەوانەی ناوچەکە بکرێن.\nجێی ئاماژەیە جەنەڕاڵ فرانک ماکێنزی تەمەن 61 ساڵ، ئەفسەرێکی خاوەن ئەزمونە و لە ڕابردوودا بەشداری لە شەڕەکانی عێراق و ئەفغانستان کردووە.


خانمە روسییەکان… دڵی بلیمەتە فەرەنسییەکانی سەدەی بیستەم دەدزن – سه‌رده‌م\nخانمە روسییەکان… دڵی بلیمەتە فەرەنسییەکانی سەدەی بیستەم دەدزن\nرێگەم پێبدەن کەمەکێک لای خانمە شۆخەکانی روسیا راوەستم، ئەوانەیان دوای شۆڕشی بەلەشفیک یان بە ماوەیەکی کەم پێش ئەو شۆڕشە، کۆچیان بۆ فەرەنسا کردو بە دوای سەلامەتی و ئاسایش و دڵنیاییدا دەگەڕان. دواتر بە دوای خۆشەویستی و ئازادی و ناوبانگ و بلیمەتەکاندا دەگەڕان. ئاشکرایە لەو سەردەمەدا گەیشتن بە پاریس، خەونی هەمو شۆخە سلاڤییەکان بووە، بگرە خەونی هەموو خەڵک بووە، لەوانە خوێندکارانی عەرەب و غەیرە عەرەبیش، پاریس ئەفسانەی ئەفسانەکان بوو. چەندین کتێب ئەوەمان بۆ دەگێرنەوەو ئێمە لێرەداو لە پەراوێزی ئەو کتێبانەدا، بەو پەڕی ئازادییەوە قسەوباسیان لێدەکەین. یەکەم کتێب کتێبەکەی خانمە توێژەری فەرەنسی دۆمنیک دیزانتی- یە بە ناونیشانی (ئەلیزاو ئاراگۆن. پەیوەندییە ئاڵۆزەکە)، کتێبی دووەمیان کتێبەکەی توێژەر برتران مایر ستابلی-یە سەبارەت بە گالاو سلفادۆر دالی و بە ناونیشانی (ئاخۆ گالای راستەقینە دەبێ کێ بێت؟)، کتێبی سێیەم کتێبەکەی نووسەر ڤلادیمێر ڤیدرۆفسکی-یە بە ناونیشانی (شۆخە روسییەکان)، ئەمە ئەگەر نەڵێن خانمە ئیلهامبەخشە خاوەن کەسێتیە بەهێزەکان کە توانیان ئەدیب و بیرمەندە گەورەکانی فەرەنسا سەرسامبکەن، ئەو ئەدیب و بیرمەندانەش کەوتنە داوی تۆڕەکانی ئەو خانمە شۆخانەوە.\nپێدەچێت هەندێک لەو خانمە شۆخ و شەنگانە، رۆڵی سیاسیشیان گێڕابێت، یان تەنانەت رۆڵێ هەواڵگیرییان بۆ بەرژەوەندی دەزگاکانی سۆڤیەت گێڕابێت. شاراوە نییە ئەلیزا کە دڵ و عەقڵی ئاراگۆن-ی داگیرکردبوو، لە ناوەندەکانی فەرەنسادا بەوە تۆمەتبار کرابوو کە سیخوڕی روسیایە. لە راستیدا ئەوە ئەلیزا بوو هاوسەرەکەی هێنانە نێو ریزەکانی حیزبی شیوعی، لە کاتێکدا هاوسەرەکەی کەسێکی سوریالی ئازاد بوو، نە مانای دیسپلین و زەبت و رەبتی دەزانی و نە لەسەر مانای حیزبایەتی تەسک راهاتبوو. هەر ئەلیزا بوو وایکرد هاوسەرەکەی، بەیاننامەی چوونە پاڵ بەرەی سۆڤیەت واژۆ بکات و بەدرێژایی کات و بە شێوەیەکی کوێرانە لایەنگری بێت. ئەوە کێیە وتوویەتی ئافرەت ناتوانێت هیچ شتێک بکات؟ سەروەختێک دەکەویتە داوای خۆشەویستی ئافرەتێکەوە، ئەوا دەتوانێت بە ئارەزووی خۆی و چۆنی بووێت بتهێنێ و بتبات. پیاو هەیە بە هۆی حۆرییەکان یان مامزە نازدارەکانەوە، زیاد لە جارێک مەزهەب و تائیفەکەی خۆی گۆڕیوە. ئەم پیاوە تا ئێستاش وێڵ و سەرگەردانە، بە کوچە و کۆڵانەکاندا دێت و دەڕوات، کەسیش نازانێت بۆچی ئاوای لێهاتووەو بەرەو کوێ ملدەنێت؟ ئەمەش خۆشترین ژیانە لە جیهاندا. بگرە جان جاک رۆسۆ، کاتێک “مادام دو ڤارین” دەبینێت، شۆخییەکەی سەرسامی دەکات، دەمودەست مەزهەبەکەی خۆی لە پرۆتستانتەوە دەگۆڕێت بۆ کاسۆلیک و وتە بەناوبانگەکەی دەڵێت: (ئەو مەزهەبەی نموونەی وەک ئەم شۆخە لەسەریەتی، بێگومان دەتباتە بەهەشت!).\nهەرچۆنێک بێت دوای خوێندنەوەی ئەو کتێبانە، سەرنجت بۆ ئەوە دەچێت زۆربەی بلیمەتەکانی فەرەنسا، لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم یان لە ناوەڕاستی ئەو سەدەیە، لە رووی سۆزدارییەوە شەیدای خانمە روسییەکان بوون. بۆ نموونە ئۆلیگای هاوسەری بیکاسۆ، گالای هاودەمی پۆل ئیلوار، ئەمە پێش ئەوەی سلفادۆر دالی بکەوێتە داوی گالا-وە. بێگومان نابێت ئەلیزا-مان لە یادبچێت کە بووە ئلیهامبەخشی دیوانە بەناوبانگەکەی ئاراگۆن: مەجنون ئەلیزا. چیرۆکە بەناوبانگەکەی ئەلیزاو ئاراگۆن، بە رادەیەک لە ناوەندە ئەدەبییەکاندا دەنگیداوەتەوە، دەتوانرێت لەگەڵ چیرۆکی لەیلێ و مەجنونی ئەدەبی عەرەبی، بەراورد بکرێت. جگە لەوە “لیدیا”شمان هەیە کە ئیلهامێکی زۆری بەخشی بە ماتیس-ی هونەرمەند. هەروەها “مایا” بە جۆرێک دڵی رۆمان رۆلان-ی بردبوو، وایلێکرد سڵ لەوە نەکاتەوە وەلائی خۆی و ملکەچبوونی خۆی بۆ جۆزێف ستالین دەربڕێت! رۆمان رۆلان شتێکی وا بکات! ئەو کە بە هاوسەنگی و عەقڵمەندی بەناوبانگ بوو.\nلە راستیدا پێویستە رابەری وجودییەتی فەرەنسی جان پۆل سارتەر-یشمان لەیاد نەچێت. سارتەر سەرکێشییەکی (موغامەرەیەکی) زۆری لەگەڵ ئافرەت هەبوو، لەوانە چیرۆکێکی خۆشەویستی شاراوە یان نیمچە شاراوەی لەگەڵ شۆخێکی روسیدا هەبوو، ئەم شۆخە ناوی (لینا زونینا) بوو. سارتەر کتێبە بەناوبانگەکەی خۆی (وشەکان) کە وەک ژیاننامەیەک وایە، پێشکەش بە لینا زونینا کرد. بەڵام بوێری ئەوەی نەبوو ناوی تەواوەتی ئەو شۆخە لەسەر کتێبەکە بنووسێت، تەنها پیتی یەکەمی ناوەکەی نووسی، ئەمەش بۆ ئەوە بوو توڕەیی سیمۆن دو بۆڤار، بەسەر خۆیدا قڵپنەکاتەوە. سارتەر لەو پێشەکییە کورت و ئاڵۆزەدا نووسیویەتی: (بۆ خانم ز….). زۆرجار رەخنەگران لەسەر راڤەکردنی ئەم پیتە (ز) قسەوباسی زۆر دەکەن و دەڵێن ئاخۆ خاوەنی ئەو پیتە کێیە؟ بێ ئەوەی بگەنە هیچ ئەنجامێک. بۆچی ناگەنە هیچ ئەنجامێک؟ چونکە سارتەر لەوەدا سەرکەوتوو بوو کە ئەم پەیوەندییەی تا ئەوپەڕی نهێنی بە نهێنی هێشتبوەوە. تەنها لەسەر کەنارەکانی رووباری بەڵتیق ئەم عەشیقە روسییەی دەبینی، یان کاتێک سارتەر سەردانی مۆسکۆی دەکرد، لەوێ لە گۆشەو گۆڕەپانەکانی پایتەختی یەکێتی سۆڤیەت، بە شێوەیەکی فەرمی و وەک ئەوەی هیچ شتێک رووینەدابێت، دەیبینی.\nسەروەختێک گالا لە ساڵی 1918 دەگاتە پاریس و بە رێکەوت پۆل ئێلوار دەبینێت و بۆ هەتاهەتایە لە فەرەنسا دەمێنێتەوە، لەو کاتەدا فەرەنسا تازە لە جەنگێکی وێرانکەر هاتبووە دەرەوە، جەنگی جیهانی یەکەم تازە کۆتایی پێهاتبوو. ئەو جەنگە پێیدەوترێت جەنگە گەورەکە یان تەنانەت پێیدەوترێت کوشتارگە گەورەکە. ئێلوار بەشداری ئەو جەنگەی کردبوو، بۆیە بە جلوبەرگی سەربازییەوە، دەڕوات بۆ کڵێسا تا ئەو کچە روسییە بخوازێت کە خۆشیویستووە. وەلێ وەک بەشی هەرە زۆری نەوەکەی، لەو کوشتارگەیەدا بە تێکشکاوی دێتە دەرەوە. لەو رۆژگارەدا بە دەگمەن ماڵێکی فەرەنسیت دەبینی کوژراوێک یان بریندارێک یا کەم ئەندامێک یاخود بزربوویەکی (مەفقودێکی) نەبێت.\nدەکرێت بڵێن جووڵانەوەی سوریالی کە راستەوخۆ دوای تەواوبوونی جەنگی جیهانی یەکەم و بەرابەرایەتی ئەندرێ بریتۆن دەرکەوت، هیچ نەبوو تەنها پەرچەکردارێکی تووند نەبێت دژ بەو جەنگە و کارەساتەکانی. سوریالی هاوارێکی ناڕەزایی گەورە بوو، ناڵەیەکی تا بڵێی بەهێز بوو. گەنجانی فەرەنسای ئەو رۆژگارە، دەیانوویست خۆشییەک بە ژیانی خۆیان بدەن، هەناسەیەکی ئاسودە هەڵمژن، کارەساتەکانی جەنگ لەیاد بکەن، ئەو نەهامەتیانە لە بیربکەن کە لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا بینیبویان. بۆیە هیچ ئامرازێکی لەبەردەم خۆیدا نەبینی، تەنها ئەوە نەبێت بڕواتە نێو جووڵانەوەیەکی هونەری کە لەیەککاتدا جووڵانەوەیەی بێهودەیی (عەبەسی) و رزگاریخوزا بوو. بێهودەییەکەی هیچی لە بێهودەیی جەنگە گەورەکە کەمتر نەبوو. لێرەدا پێویستە بێهودەیی هونەر، هێندەی هەمان ئاستی بێهودەیی خودی جەنگەکە بێت. ئەگەر وا نەبێت، وزەی ئازادی وەک پێویست بەش ناکات. لەبەر ئەم هۆکارە بوو سوریالیزم، زۆربەی هونەرمەندو شاعیرەکانی ئەو رۆژگارەی فەرەنسای، بەلای خۆیدا راکێشا. سوریالیزم لەو سەردەمەدا پێویستییەکی مێژوویی دابیندەکرد، تەواو وەک فەلسەفە وجودییەکەی سارتەر دوای جەنگی جیهانی دووەم.\nئایا سوریالیزم دەرفەتێک نادات بە هونەرمەند، چ شاعیر یان ئەدیب، بۆ ساتێکی کەمیش بێت، خۆی لەبیر بکات؟ خەون ببینێت؟ لە پێچ و پەناکانی خەیاڵدا خۆی بزرکات؟ ئایا دەرفەتی ئەوەی بۆ ناڕەخسێنێت لە چاودێری هوشیاری عەقڵێکی سەرکوتکەر، بەسەر نەستدا رزگاری ببێت؟ ئاخۆ هەلی ئەوەی ناخاتە بەردەست، لە ئاستی واقیعێکی تێکشکاوی پڕ نەهامەتی، بەرزببێتەوە بۆ ئاستی واقیعێکی خەیاڵی و پەمەیی؟ واقیعی پەمەیی مانای حەرفی وشەی سوریالییە. بەڵێ، سوریالییەت پێداویستییەکی مێژوویی بەدیهێنا. چونکە لە کاتێکی گونجاودا هات، یارمەتی داهێنەرە فەرەنسییەکانی دا لە خودی خۆیان رزگاریان ببێت، لەو رق و کینەیە رزگاریان بێت کە فشاری لێکردبوون، لەو دۆزەخە رزگاریان بێت کە زۆر بێبەزەیی بوو، لە مۆتەکەکانی جەنگە ترسناکەکە رزگاریان بێت. ئا بەم شێوەیە، جڵەویان بۆ وزەی داهێنەرانەیان بەردا، تا بە هەموو لایەکدا بتەقێتەوە. هەروەها وایانکرد زمانیش بتەقێتەوە و لە چەقبەستنەکەی رزگاری ببێت، واتە لە مانا فەرهەنگییەکەی یان لە مانا شەرعییەکەی رزگاری ببێت، تاکو مانایەکی دیکەی فەوزەوی یان شێتانە وەربگرێت، بۆ ئەوەی قەپێلکەکەی تێکبشکێنێت. بەڵێ، وایانکرد زمان تەجاوزی خودی خۆی بکات، گوزارشت تەنها لە مانادا نەبێت، بەڵکو لە نا ماناو بێهودەیی و نا ماقوڵدا هەبێت، بگرە مانا تەنانەت لە شێتیشدا هەبێت. ئەوان پێیانوابوو واقیعی راستەقینە، ئەوەیە بە رەهایی هیچ واقیعێک بوونی نەبێت! باشە ئەم واقیعە تاوانبارە-مجرم- چییە کە پێویستە رێزی لێبگیرێت؟ ئایا ئەو جەنگە ماڵوێرانکەرو پیسە واقیعە یان مەعقولە یا هیچ مانایەکی هەیە؟ ئایا دەکرێت بە زمانێکی لۆژیکی، فەرهەنگی، کۆنەپارێز، گوزارشت لە بێهودەیی جەنگ بکرێت؟ ئەی لەسەر هونەر پێویست نییە، بە زمانێکی زۆر شێتانە گوزارشت لە شێتی واقیع بکات؟ ئا لێرەوە بابەتی تەقینەوەی زمان دەرکەوت، ئەم تەقینەوەی زمانە لە شەستەکانی سەدەی بیستدا، گواسترایەوە بۆ گۆڕەپانی شیعری تازەو هەندێک لە جوانترین دیوانە شیعرییە عەرەبییەکانی هێنایە بەرهەم. من کە ئەمە دەڵێم، بۆ نموونە بیر لە (گۆرانییەکانی مهیاری دیمەشقی) ئەدۆنیس دەکەمەوە. هەمو شیعرە مەزنەکان، بەرهەمی ئەم بزوتنەوە رزگاریخوزازە گەورەیەیە: تەقینەوەی زمان، تەقینەوەی خودی تەقینەوە، پاشان بە تایبەتی تەقینەوەی لاهوت و کەهنوکت. هەموو ئەوانە لە میانەی سەرکێشییەکی گەورە لە زەوییەکی پاکژدا کە هیچ پێیەکی نەبینیبوو. لە میانەی زمانێکی داهێنەرانە و مەجازی ئەفراندنەوە کە نەخشەی شیعری عەرەبی گۆڕی و پانتاییەکی نوێی لە ئازادی دەستپێکرد. بەم مانایە، سەرجەم تازەگەری شیعری عەرەبی، لە پاڵتۆکەی ئەدۆنیس-ەوە هاتووەتە دەرەوە.\nئەوە هەندێک لە فاکتەرو باعیسە قووڵەکان بوون کە بوونە هۆکاری دەستپێکردنی جووڵانەوەی سوریالیزم، لە ساڵانی بیستەکانی سەدەی رابردوو. دواتر ئەم جووڵانەوەیە بەرفراوانتر بوو، بە جۆرێک بڵاوبوەوە وایلێهات بووە جووڵانەوەیەکی هونەری بە قەبارەی جیهان. ئەمەش وەک زۆربەی جووڵانەوە رەسەنەکان کە لە پایتەختی روناکی و ئازادی دەرکەوتن: پاریس. وەلێ دواتر سوریالیزم لە رەفتارو گوزارشتکردنی، زیادڕەویی کرد، تا وایلێهات لای شوێنکەوتووە بچوکەکان، ئەوانەی هیچ داهێنانێکیان نییە، بووە شتێکی قێزەون و بێکەڵک و دووبارە. مەسەلەکە هەرچۆنێک بێت، گالا بووە هەوێنی هەندێک لە جوانترین شیعرەکانی ئاراگۆن:\nخۆشمەوێیت لە پێناو هەموو ئەو ئافرەتانەی نەمناسیوون\nخۆشمەوێیت لە پێناو هەمو ئەو زەمەنانەی تیا نەژیاوم\nخۆشمەوێیت لە پێناو بۆنی رووبارو نانی گەرم\nخۆشمەوێیت لە پێناو بەفری تواوەو خونچە بەراییەکان\nخۆشمەوێیت لە پێناو خۆشەویستی.\nئا بەم جۆرە، گالا و ئێلوار، چوونە ریزی سویالییەکانەوەو پەیوەندیان کرد بە ئەندرێ بریتۆن و لویس ئاراگۆن و ڤلیپ سۆبول و رێنیە شارو زۆرێکی دیکەوە. ئا بەم شێوەیە جووڵانەوەی سوریالیزم، پێشەنگی داهێنەرانەی فەرەنسا بوو لەو رۆژگارەدا. ئەو پێشەنگییەی دەیویست ژیان بگۆڕێت. ئیدی ئەندرێ بریتۆن، بە سیفەتی ئەوەی سەرۆکی جووڵانەوەکەیە، یان تەنانەت وەک ئەوەی سەرۆکی چەتەکان بێت، رەفتارو هەڵسوکەوتی دەکرد. تەنانەت گەڕەکی (ئەلمۆنبارناس) لە پاریس بە هەموو چاخانەکانییەوە، بووە ناوەندی جووڵانەوە تازەکە کە دەیویست جیهان راماڵێت.\nسەرچاوە: رۆژنامەی الشرق الاوسط، 8 نیسان، 2018.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | پەیامێک بۆ سەرۆککۆماری تورکیا بەڕێز ئۆردوغان\nپاش سەڵاو : بەندە وەک ئەوەی 50 ساڵی تەمەنم لە سیاسەتدا گوزەرکردوە کە نیو سەدەی رێکە،ئەم پەیامە دڵسۆزانەیەت ئاراستە دەکەم هیوادارم گوێی لێبگریت. دەزانم هەڵبژاردنی تورکیا ساڵێک و هەندێکی ماوە بەڕێزتان بە ووریاییەوە مامەڵە دەکەن بە تایبەت لەگەڵ ریفراندۆم و دەوڵەتی سەربەخۆیی کوردستان نەک کاریگەری نەگەتیڤی هەبێت لەسەرتان. بەڵام راستیەک هەیە دەبێت بەڕێزتان بیزانن ئەم مافە مافێکی شەرعی و قانونی کوردستانە دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی هەبێت و ئیوەی بەرێزیش مامەڵە لەگەڵیدا بکەن، چونکە لە بەرژەوەندی تورکیا و دەوڵەتی کوردستانە لە بواری سیاسی و ستراتیجی و ئابوری و کۆمەڵایەتی. بەڕێزتان و حزبەکەتان لە ساڵی 2002 وە هەنگاوی باشتان ناوە بۆ کرانەوە بۆ مامەڵە لە گەڵ کوردستان لە شمال العراق وە بوین بە کوردستان و بۆ یەکەمین جاریش ئاڵای کوردستان لە پشتی سەرۆکی هەرێمەوە هەڵکرا. جا هیوادارم ئەگەر پاڵپشتیی ئەم دەوڵەتەش نەکەن موعارز نەبن و به دانايی مامه له بکه ن.. بەتایبەت کە سبەی دانیشتنی ئەمنی قەومی تورکیایە هەنگاو گەلێک نەنێن پاشەکشە بێت لە هەنگاوەکانی پیشووتان و دەوڵەتی کوردستانیش له داهاتودا رۆڵی گەورەی دەبێت لە چارەسەری کێشەی کورد لە تورکیا. بە پێچەوانەوە نەیاران و ناحەزانی ئێوە دەتانخەنە ناو ستارتیجییک کە بە دیدی ئێمە لە بەرژەوەندی ووڵاتەکەتان نابێت. ألا هل بلغت اللهم فاشهد دکتۆر محمد بازیانی سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای بزاڤی چاکسازی و گەشە هەولێر 21-09-2017


نەبەز گۆران: چارەسەر روخاندنی ئەم دەسەڵاتەیە, نەك عەبادی. – WTARIKURD\nدەرك بەوەدەكەم هیچ كەس جەسارەتی وتنی راستییەكەی نییە! ئەوەی لەخەیاڵ و بیركردنەوەی بەشێكی زۆری خەڵكی سەر شەقامدا هەیە، لەگەڵ قسەی ناو میدیاكان و نووسینەكاندا جیاوازییەكی جەوهەری تێدایە. كاتێكیش دێینە سەر باسكردنی برینە گەورەكانی سیستەمی دەسەڵات و كۆمەڵگە، دوردەكەوینەوە لەو خەیاڵە شاعیرییانە و، زۆر واقیعیانە باسی دەكەین. ئیدی باسكردنەكە كێ پەرێشاندەكات و چ ناوێكی لێدنرێت ئەوە كێشە نییە.\nئەم سیستەمی دەسەڵاتە و دەردەكانی ئەم كۆمەڵگەیە زۆر لەوە قوڵترن بە پەنابردن بۆ شوێنی دیكە چارەبكرێن. ئەشێت بەشێكی زۆری رۆشنبیریان و بیركەرەوەكان، بۆیە ئەمڕۆ كەمتر لە میدیاكان قسە دەكەن، یان ناچنە ناو خۆپیشاندەرانەوە، لەوە تێگەیشتوون ئەم جۆرە هەوڵە مەدەنی و دیموكراسییانە لەگەڵ ئەم سیستەمی دەسەڵاتە (پیسخۆر _گەندەڵ) و بێ فەرهەنگە كاریگەرییەكی وای نییە و تۆسقاڵێك ئومێدی لەسەر هەڵناچنرێت. هەوڵدانیش بۆ پینەكردنی سەرتاپای كراسە دڕاوەكە لە دەرەوەی كۆمەڵگە و لەشوێنی دیكەش، تەنها پینەكردنی یەك شوێنی دڕاوە لەكاتێكدا هەموو شوێنەكانی دیكە وەك خۆیان دەمێننەوە.\nلەبری ئەمە دەبێت كۆمەڵگە بڕیاری خۆی بدات، ئەو بیركردنەوەیەی لە دانیشتنە تایبەتییەكاندا زۆرینەی تاكەكان باسیدەكەن ئەوەیە، كە ئەم سیستەمە لەوە تێپەڕیكردووە بەشێوازی قسەكردن، شێوازی نارەزایەتی، شێوازی بایكۆت، چارەسەر بكرێت. بیركردنەوەكەش راستییەكی جەوهەری تێدایە. چونكە لەبنەوانەوە ماڵەكە بەخراپی بونیات نراوە، پێویستە لەبنەوانەوە هەڵیتەكێنیتەوە و جارێكی دیكە ماڵێكی نوێ لەسەر بونیادێكی باش دروستبكەیتەوە. ئەوانەی شاعیرانە باسی (گاندی) و شێوازی مەدەنیانە دەكەن بۆ گۆڕینی دەسەڵاتێكی هەرچی و پەرچی، ئەوانە باشترە چیدی قسە لەسەر دونیایەك نەكەن، كە دونیاكە دورە لەو خەیاڵە شاعیریانەی ئەوانەوە. تۆدەبێت كاتێك باس لە خەباتی (گاندی) بكەیت، بەرامبەرەكەت كۆمەڵێك پیاوكوژ و پیسخۆر و نوێنەری وڵاتانی بێگانە نەبن و بەرامبەرەكەت هێزێك بێت تێبگات لە مۆدێلی تێگەیشتنی تۆ. كاتێك زۆرینەی خوێنرێژ و پیسخۆرەكانی ئەم كۆمەڵگەیە لەسەر كورسی فەرمانرەوایەتی بن، دەبێت بەهەمان كەرەستەی خۆیان مامەڵەیان لەگەڵ بكەیتەوە. ئەمانە تائێستاش بڕوایان وایە بۆیە خەباتیانكردوە و خوێنی كوڕی خەڵكیان رشتووە دەبێت نەوە دوای نەوە لەسەر دەسەڵات بمێنەوە و، خەڵكی رازی بن بەهەموو شێوازەكانیان. كاتێك ئەمە بیركردنەوەی ئەوان بێت، كۆمیدیایە بێیت لەرێگای خەباتی پەرلەمانی و دیموكراسییەوە باس لە گۆڕینیان بكەیت.\nئەوانەشی ترسنۆكن و بە خوێن تێك دەچن و، باس لە كوشتنی كوڕی خەڵك دەكەن، بێگومان ئەوانەن هەرگیز پەنجەیان گەرم نەبووە، هەرگیز لەلایەن ئەم سیستەمە هەرچی و پەرچیەوە رۆژێك لە رۆژان ئازار نەدراون، هەرگیز باكیان بە ئایندەی نەوەكانی ئەم وڵاتە نییە. ئەگەر ئەم نەوەیەی ئێستا بەرێوەیە، لە ئێستاوە بیر لەتاروماركردنی ئەم سیستەمە بێكەڵكە نەكاتەوە، ئیتر بە هەر شێوازێك بووبێت، دەبێت ئەم نەوەیە تا پەنجا ساڵی دیكە باجی ئەو دەسەڵاتە بدات كە ئەمانە بونیادیان ناوە. ئەوەی ئێستا دەیبینین لە حوكومرانی باوكەكان، زۆر باشترە لەوەی لە ئایندەدا دەیبینین لە حوكمرانی كوڕەكانیان. چونكە كوڕەكانیان لەخۆیان بێكەڵكتر و بێ فەرهەنگتر و مەترسیدارترن.\nكۆمەڵگەیەك لەوە بترسێت بۆ بونیادنانی ئایندەی نەوەكانی خۆی نابێت پەنجەی كەسێك گەرم ببێت، ئەو كۆمەڵگەیە چاوەرێی ئەوەی لێناكرێت هیچ روناكییەك لەناویدا سەر هەڵبدات. كاتی سەردەمە كۆنەكانیش نییە كۆمەڵگە چاوەڕوانی پاڵەوانێك بێت پێشی بكەوێت، دەبێت خۆی ببێتە پاڵەوان و خۆی پێش خۆی بكەوێت، ئەویش بەم كەرەستە بێمانایانەی مەدەنییەتەوە نا. چونكە ئیدی جوڵەی مەدەنی ئەوەندە بێمانابووە پێویست بەو هەموو خۆ دووبارەكردنەوەیە ناكات. ئەگەر خەمی ئایندەی نەوەكانتانە نە بیر بۆ پەنابردن بۆ شوێنێك بكەنەوە، نە پەنا بۆ جوڵەی مەدەنی ببەن. دەسەڵاتەكە لەسەرەوە بۆ خوارەوە دارزیووە، ئەوە نزیكەی هەشتا ساڵە كوڕەكانتان دەدەن بەكوشت ئەمە بەرهەمەكەی بوو، ئەو شەڕانەشی دەیانكرد شەڕی بەوەكالەتی ئێرانی و توركی بوو، ئێستا دەبێت كۆمەڵگە خۆی بریاری یەكلایی بدات و ئەمجارە لەپێناو ئایندەی نەوەكانی خۆی بێ ئەوەی لە ساتە خەمبارەكان بترسێت، ئەم سیستەمە زۆر زۆر خراپ و بێكەڵكە بڕوخێنێت و جارێكی كە خۆی بونیاد بنێتەوە. میتۆدە بنەرتیەكە ئەوەی جوتیارەكەیە: “گیا كەڵەكان هەڵدەكێشی بۆ ئەوەی توتنێكی باش پەرهەم بهێنیت.” زۆر بە جەسارەتەوە پێویستە بوترێت گەر بریارە كۆمەڵگە بەشوێن چارەسەرێكی بنەرەتیدا دەگەرێت ئەمە چارەسەرەكەیە، گەر وەك ئێستاش هەر خەریكی ئەو كارانەیە كە دەیكات با هەرخەریك بێت و سیستەمە نەخۆشەكە بەردەوام نەخۆشییەكانی تەشەنە دەسێنن و ئایندەیەكی تاریك لەبەردەمدایە.


بەڕێوەبەریی خۆسەر: بە وردی ڕێککەوتنی ئەردۆغان و پۆتین تاوتوێ دەکەین\nچەند پڕۆژەیەکی ڕێگاوبان لە سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین جێبەجێ دەکرێن\nBasnews 23/10/2019 - 09:12 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nئیداره‌ی خۆبه‌ڕێوبه‌ری باكوور و باکووری خۆرهه‌ڵاتی سووریا رای گه‌یاند، ده‌ست ده‌كه‌ن به تاوتوێكردنی ئه‌و رێككه‌وتنه‌ی شه‌وی رابردوو له نێوان پوتین سەرۆکی ڕووسیا و ڕەجەب تەیب ئه‌ردۆغان سەرۆک کۆامری تورکیا واژوو كراوە.\nگوته‌بێژی فەرمیی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی خۆبه‌ڕێوبه‌ریی باكوور و خۆرهه‌ڵاتی سووریا، كه‌مال عاكف له لێدوانێكدا بۆ میدیاکان رای گه‌یاندووە، ئیداره‌ی خۆبه‌ڕێوبه‌ری تاوتوێی به‌نده‌كانی ئه‌و رێككه‌وتنه ده‌كات.\nگوتیشی: ئیداره‌ی خۆبه‌ڕێوبه‌ری به‌م نزیكانه به فەرمی هه‌وڵوێستی خۆی سه‌باره‌ت به‌و رێككه‌وتنه راده‌گه‌یه‌نێت.\nدوێنێ هه‌ریه‌ك له ڤلادیمێر پوتین، سه‌رۆكی رووسیا و ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، سه‌رۆك کۆمارت توركیا له سوچی بۆ تاوتوێكردنی ره‌وشی سووریا و رۆژئاوای كوردستان كۆ بوونه‌وه.\nدوای چه‌ند كاتژمێرێك له كۆبوونه‌وه‌كه‌یان، پوتین و ئه‌ردۆغان لە پرێس كۆنفرانسێكی رۆژنامه‌وانیان ئه‌نجام دا و رایان گه‌یاند، گه‌یشتوونه‌ته رێككه‌وتن. دواتر سێرگی لاڤرۆڤ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی رووسیا ناوه‌ڕۆكی رێككه‌وتنه‌كه‌ی به رووسی و مه‌ولوود چاوش ئۆغلۆ، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا ناوه‌ڕۆكی رێككه‌وتنه‌كه‌ی به توركی خوێنده‌وه.\nده‌قی یادداشتی لێک‌كتێگه‌یشتنی توركیا و رووسیا (سوچی، 22ی ئۆكتۆبه‌ری 2019)\nسه‌رۆكی كۆماری توركیا، ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان و سه‌رۆكی رووسیا، ڤلادیمێر پوتن له‌سه‌ر ئه‌م خاڵانه رێككه‌وتن:\n1-هه‌ردوولا پابه‌ندی خۆیان به پاراستنی یه‌كپارچه‌یی سیاسی و سه‌لامه‌تیی هه‌رێمایه‌تیی سووریا و پارێزگاری له ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی توركیا دووپات كرده‌وه.\n2- جه‌ختیان كرده‌وه له‌سه‌ر هه‌وڵه‌كانیان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر به هه‌موو شێوه و روخساره‌كانی و په‌كخستنی پلانی جیاخوازی له خاكی سووریا.\n3- له‌و چوارچێوه‌یه‌دا، ئه‌و ره‌وشه‌ی له ناوچه‌ی ئۆپراسیۆنی توركیا "كانی ئاشتی" هاتووه‌ته ئاراوه ده‌پارێزرێت كه ئێستا ناوچه‌كانی گرێ سپی و سه‌رێ كانی به قوڵی 32 كیلۆمه‌تر گرتووه‌ته‌وه.\n4- هه‌ردوولا جه‌ختیان له‌سه‌ر بایه‌خی رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نه كرده‌وه، رووسیا كارئاسانی بۆ جێبه‌جێكردنی رێككه‌وتنه‌كه له ره‌وشی ئێستادا ده‌كات.\n5- له كاتژێر 12:00ی نیوه‌ڕۆی رۆژی 23ی ئۆكتۆبه‌ری 2019ه‌وه پۆلیسی سه‌ربازی رووسیا و پاسه‌وانی سنووری سووریا له دیوی سووریا له ناوچه‌ی سنووری نێوان توركیا و سووریا و له ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌ی ئۆپراسیۆنی "كانی ئاشتی" ده‌بێت بۆ كارئاسانی گواستنه‌وه‌ی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل و چه‌كه‌كانیان بۆ قوڵایی 30 كیلۆمه‌تر له دووری سنووری سووریا و پێویسته ئه‌و پرۆسه‌یه له ماوه‌ی 150 كاتژمێردا كۆتایی بێت. له‌و چركه ساته‌وه، ده‌ورییه‌ی هاوبه‌شی رووسیا و توركیا له خۆرئاوا و خۆرهه‌ڵاتی ناوچه‌ی ئۆپراسیۆنی "كانی ئاشتی" به قوڵی 10 كیلۆمه‌تر جگه له شاری قامیشلۆ له ئه‌ركدا ده‌بن.\n6- سه‌رجه‌م چه‌كدارانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل و چه‌كه‌كانیان له منبج و ته‌ل ره‌فعه‌ت دوور ده‌خرێنه‌وه.\n7- هه‌ردوولا رێككاری پێویست بۆ رێگرتن له دزه‌كردنی تیرۆریستان ده‌گرنه به‌ر.\n8- هه‌وڵی هاوبه‌ش ده‌خرێنه گه‌ڕ بۆ كارئاسانی به مه‌به‌ستی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاره‌زوومه‌ندانه و سه‌لامه‌تی په‌نابه‌ران.\n9- ئالیه‌تی هاوبه‌ش بۆ چاودێریكردن و به‌دواداچوونی سه‌رپه‌رشتی و جێبه‌جێكردنی ئه‌و یادداشته و هه‌ماهه‌نگی داده‌نرێت.\n10- هه‌ردوولا كار بۆ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێكی سیاسی هه‌میشه‌یی بۆ قه‌یرانی سووریا ده‌كه‌ن له چوارچێوه‌ی ئالیه‌تی رێككه‌وتنه‌كانی ئه‌ستانه و پشتیوانیكردنی چالاكییه‌كانی لیژنه‌ی ده‌ستووری.\nفینلاند دوای 30 ساڵ باڵیۆزخانەی خۆی لە بەغدا دەكاتەوە\nئەمریكا: یارمەتی عێراق دەدەین بۆ گێڕانەوەی چوار ملیۆن ئاوارەی ناوخۆ