ئیخوان و قەومیەکان – لڤین پرێس\nئیخوان و قەومیەکان\nکاتێک بەریتانیەکان هاتنە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ویستیان شوێنی عوسمانیەکان پڕبکەنەوە، ڕووبەڕووی گرفتی پێکهاتەی خێڵەکی بوونەوە. نەئەوەبوو لە ئایینیەوە ببنە ئاڵتەرناتیڤی عوسمانیەکان، نەئەوەش بوو ئەو عەقڵە خێڵەکیەی لەناوچەکەدا زاڵبوو ڕابهێنن لە دەوڵەت و حکومەت و دەستەڵاتی سیاسی تێبگات، بۆیە بونە هاندەری دروستبوونی هەستی نەتەوەیی لەناو گەلانی ناوچەکەدا. بۆئەوەی لەنەتەوەوە لە دەوڵەت و سیستەمی سیاسیەکەیان حاڵی ببن. بەڵام لەدوایدا قەومیەکان کە دروستکراوی خۆیان ( بەریتانیەکان) بوون، یان بوونە لایەنگری نازیەکان ، لەپاش جەنگی جیهانی دووەمیش بوونە لایەنگری سۆڤیەت ( روسەکان ) لەدژی بەریتانیا .\nوەنەبێت بۆچوونی ئیسلامیەکان ( ئیخوان موسلمین) بۆ بەریتانیەکان نەرمتر بووبێت لە قەومیەکان ، بەڵام بەهۆی دژبوونیان بە قەومیەکان و سۆڤیەتیەکان ( شیوعیەت ) لەدیدی بەریتانیەکانەوە ئیخوانەکان پەسەندتربوون بە بەراوورد بەو قەومیانەی لێیان هەڵگەڕانەوە و بوونە دوژمنیان.\nکودەتاکەی جەمال عەبدولناسر ١٩٥٢ لە میسر بەسەر مەلیک فاروقدا وەرچەرخان بوو لەپەیوەندی نێوان ئیخوان و قەومیەکان بە بەریتانی و دواتر ئەمریکیەکانەوە .\nبەرەی ناسری لە سەرتاسەری جیهانی عەرەبی و ئیسلامیدا لەیەک کاتدا نوێنەرایەتی قەومیەکان و ئیشتراکیەکانی دەکرد. بزوتنەوەیەکی دژە بەریتانی و ئەمریکی پەیداببوو کە نزیکبوون لە ڕوسەکان بەناوی ڕەوتی عەدەم ئینحیازەوە ( بێلایەنی نێوان بلۆکی سەرمایەداری و سۆسیالیزمی ) تیتۆ لە یوگوسلافیا و ناسر لە میسر و جەواهیر لال نەهرۆ لە هیندستان، پەیداببوو، پێگە و بەرژەوەندی بەریتانی و ئەمریکیەکانی خستبووە بەر هەڕەشە . لە ئێران مسەدەق شۆرشی بەرپاکردبوو بەنیازبوو نەوت لەژێر چنگی کۆمپانیا بەریتانی و ئەمریکیەکان دەربهێنێت . لەپاکستان و ئیندنوسیا و یەمەن و ئوردن و سوریا و عێراق و تەنانەت پادشای سعودیە ( سعودی کوڕی عەبدولعەزیز) یش مەیلی قەومی و دژە بەریتانیبوونیان تیادا دروست ببوو . قەومی و شیوعیەکان پادشایی عێراقیان لادا و حکومەتێکی نزیک لە سۆڤیەتیان دامەزراندبوو . تەنیا چارەسەری بەریتانی و ئەمریکی بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی ئەو شەپۆلە پشتیوانیکردن بوو لە ئیخوان موسلیمینەکان بۆئەوی بەر بە قەومی و شیوعیەکان بگرن .\nلەڕێگای فەیسەڵەوە ، سعودیان لە سعودیە لەپادشایەتی خست. فەیسەڵ لەسەر داخوازی بەریتانیەکان دەرگای بۆ ئیخوانەکان لەسەرتاسەری جیهاندا کردەوە. عەبدوڵا عەزام ومحەمەد قوتب( براکەی سەید قوتب) و چەندین سەرکردەی تری ئیخوانی هەڵهاتوویان لە سعودیەی عەرەبیەدا جێکردەوە . ڕابیتەی جیهانی ئیسلامیان دامەزراند . ڕابیتەی جیهانی ئیسلامی لە ١٩٦٢ بووە کۆکەرەوەی تەواوی ئیخوان و ئیسلامیە ئسوڵیەکانی جیهان . بۆئەوەی سعودیە ئەو ڕۆڵە جیهانی تر لە دنیای ئیسلامدا بگێڕێت یەکەم کۆنگرەی جامیعەی ئیسلامیان ١٩٦٥ دامەزراند کە دواتر بووە ڕێکخراوی کۆنگرەی ئیسلامی . لە سویسراشەوە پشتیوانی مادی و مەعنەوی پێشەوای ڕۆحی ئیخوانەکان سەعید ڕەمەزانیان دەکرد . سەدان مزگەوت و خوێندنگە و ڕێکخراوی ئیسلامیان بۆ سەعید ڕەمەزان لە سەرتاسەری ئەوروپادا کردەوە . عەبدوڵا عەزامیش لە زانکۆی جەدەوە دەرسی خوێندکارەکانی وەک ئوسامە بن لادن و زەواهری دەدا .\nهەر لەو پلانەدابوو پەیمانی بەغدایان لە ١٩٥٦ دا لەنێوان پاکستان و عێراق و ئێران و تورکیادا دروستکرد بۆئەوەی ببنە دیواری نێوان سۆڤیەت و وڵاتانی سەر بە بەریتانیا و ئەمریکا. لەدژی مسەدەق ، ئایەتوڵا کاشانیان هاندا شەڕی شیوعیەکانی ئێران بکات . لەپاکستانیشەوە مەودودی کە یەکێکە لەدامەزرێنەرانی جامیعەی ئیسلامی کۆمەڵی ئیسلامی لەدژی قەومی و چەپەکان دامەزراندبوو .\nداگیرکردنی ئەفغانستان لەلایەن سۆڤیەت ( ڕوسەکان) ەوە، بووە مانگی هەنگوینی پەیوەندی بەریتانی و ئەمریکیەکان بە ئیسلامیەکان و ئیخوانەوە . ئەوەی لەماوەی ڕابردوودا بۆ دژایەتی قەومیە ئیشتراکیەکانی ناوچەکەوە پێ ی کردن ، لە ساڵی ١٩٧٩ ەوە چووە قۆناغێکی باڵاترەوە ، پەیوەندیەکانیان لەدژی ڕوسەکان گەشتە ئاستی ڕاهێنانی سەربازی و پێدانی ڕاستەوخۆی چەکی پێشکەوتوو و پارەیەکی بێشومار .\nهەمان ئەو هەڵانەی لە سەدەی پێشوودا بەریتانی و ئەمریکیەکان کردیان لە دروستکردن و گەشەپێدانی ئیخوانەکاندا ، لەسەدەی بیستویەکەمیشدا ئیدارەکەی بارک ئۆباما دووبارەی کردەوە بە پشتیوانیکردنیان بۆچارەسەری قەیرانەکانی ناوچەکە و پێدانی مافی سەرپەرشتیکردن لەلایەن ئەردۆغانەوە . بەڵام بووە هۆی شێواندنی ناوچەکە بەجۆرێک جارێ کۆکردنەوە و ئارامکردنەوەی مەحاڵ بێت ..\nدیکتاتۆر و فوتبۆڵێن\nحوکمداری کوردی هاوشێوەی سیستەمی تیمار !!\nئێمە و ئێوە ( تەفاوت و تەمەییز)\nداھاتی باج و گومرگ چی لێھاتوە؟\nبایدن: له ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا ئه‌مریكا له ڕووی سه‌ربازییه‌وه دەمێنێتەوە\nکەشناسی ھەرێم: خۆڵبارین دەستپێدەکاتەوە\nیەكێتیی مامۆستایان داوای دابەشکردنی زەوی بەسەر مامۆستایان دەكات\nHow to pick an Malware For Free\nحکومەتی هەرێم بڕیاریدا پارەی پێویست بۆ مووچە دابین بكرێت\nعومەر گوڵپى: وەڵامەکانی ئاواتی شێخ جەناب پەیوەست بە مووچە بڕوا پێهێنەرنین\nڕووسیا هۆشداری دەداتە ڕۆژئاوا\nگەریلا لە زاپ هەلیکۆپتەرێکی سوپای تورکیای خستە خوارەوە\nکیم جۆنگ فەرمانی کرد سوپا دەستوەردان بکات لە بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا\nژماره‌یه‌ك زیندانیکراوی دیکەی بادینان ئازاد دەکرێن\nخۆڵبارین ڕوو لە هەرێمی کوردستان دەکات


من لەو باوڕەدام کە: هێڵی ژێر خاڵی سیفر، قۆناغی دەستپێکی حەڕەکەتی رزگاریخوازی کورد بووە و بە شێوەیەکی شاراوە کار لەسەر کۆمەڵگای کورد لە باکوری وڵات کراوە . هێڵی دووهەم: بەهێڵی دەرکەوتنی ئاپۆچی دەستپێداکاو هێدی هێدی بە شێوەیەکی شاراوەو نیوە شاراوە دژی فاشیزمی\nنزیک لە دەقیقەی ٩٠ی ماوەی ناونووسی کاندیداکانی سەرکۆماری خۆلی یازدەیەم، کە لە ٢٤ ی جۆزەردانی ١٣٩٢ (٢٠١٣) دا، بەڕێوە دەچێ؛ عەلی ئەکبر هاشمی رەفسەنجانی (بەهرەمانی)، - کە ماوەیەکە بە ئایەتووڵلاش ناوی دەبرێ-، بەئامادەبوون لە وەزارەتی نێوخۆ، بەفەرمی بۆ بەشداری\nپرۆسه یان پیلانی به ناو ئاشتی و داننان به مافی کورد له لایه‌ن ده‌وڵه‌تی تورکیه و هاوکارانیه‌وه\nشۆڕشی مافخوازانه و به‌رهه‌قی ئه‌و به‌شه‌ی خاکی کوردستان به‌ره‌و ئاقارێکی نادیار ده‌با، ئه‌گه‌ر سه‌رانی کورد به هه‌ڵوێستی خۆیان دا نه‌چنه‌وه! گه‌لی کورد سه‌ره‌ڕای ئه‌وی به‌بێ خواستی خۆی به سه‌ر چوار وڵات دا دابه‌ش کراوه و بۆته قوربانی ڕۆژگارێکی بێ ڕوحم و بێ به‌زه و\nدێموكراسیخوازه‌كانی دوێنێ و پاوه‌نخوازه‌كانی ئه‌مڕۆ. نووسین: ئایه‌ت مرادی فه‌ر\nکورد و دژکردەوە کاتییەکان. فەریدوون حەسەن ئازەرپوور\nنامێلکه‌ی تایبه‌ت به بۆنه‌ی 45 ساڵه‌ی بزووتنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی ساڵه‌کانی 46 - 47ی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان. ئا: ڕەحمان نەقشی\nڕۆژنامه‌ی کوردستان ژماره 607 له ژێر چاپ هاته‌ده‌ر.\nگفتوگۆی شارستانیه‌کان له نێو ناعه‌قڵانیه‌ت دا. ئه‌شکان محه‌ممه‌دی\nله به‌ره‌به‌ری هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆك كۆماری رێژیم و، ململانی لایه‌نه ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كان. نووسین: ئایه‌ت مرادی فه‌ر\nپەڕەى 186 لەکۆى 200 پەڕەدا


عەرەبی شەمۆ؛ چەند بیرەوەرییەک » DidiMn\nسەرەتا / کتێب/وتار / عەرەبی شەمۆ؛ چەند بیرەوەرییەک\nعەرەبی شەمۆ؛ چەند بیرەوەرییەک\nلە کورمانجییەوە: ژیار ھۆمەر\nمن بە منداڵی ناوی نووسەر و سیاسەتمەداری بەناوبانگی کورد، عەرەبی شەمۆم بیستبوو. باوکم دەیناسی و زۆر جار لە ماڵماندا باسی فرەزانی و ژیرییەکەی دەکرا. هەروەها دەگوترا عەرەبی شەمۆ ساڵی ١٩٢٨، چەند لاوێکی کوردی ئەرمەنستانی بۆ خوێندن ڕەوانەی لێنینگراد کردووە، لاوێکیان قاناتی کوردۆ بووە. گەرچی ئەوساکە قانات لە شاری تبیلیس دەژیا، بەڵام لەبەر ئەوەی لە مێژەوە یەکتریان دەناسی، عەرەبی شەمۆ ناوی قاناتیش دەخاتە ناو لیستی ئەو کۆمەڵەیەوە.\nبەڵام من بۆ یەکەمین جار عەرەبی شەمۆم لە پاییزی ساڵی ١٩٥٩ـدا بینی.\nسەرەتای مانگی سێپتەمبەر بوو، تازە دەستم بە خوێندنی باڵا کردبوو، ڕۆژێکیان زانیم قاناتی کوردۆ لە باژێڕی لێنینگرادەوە هاتووە بۆ ئێریڤان و میوانی عەرەبی شەمۆیە. بنکەی ڕۆژنامەی ڕیا تەزەم دەزانی و بۆ وەرگرتنی ژمارەی عەرەبی شەمۆ چوومە ئەوێ. ژمارەکەیم لە کارلێنی چاچانی وەرگرت و هەر لە ژوورەکەی ئەوەوە تەلەفۆنم بۆ ماڵی عەرەبی شەمۆ کرد. کاتێک ژمارەکەی عەرەبی شەمۆم لێ دەدا، نەختێک شڵەژابووم، نەمدەزانی چی بێژم، لە چییەوە دەست پێ بکەم. یەکەمین جارم بوو لەگەڵ کەسێکی بەناوبانگدا بدوێم. عەرەبی شەمۆ خۆی بیستۆکی تەلەفۆنەکەی هەڵگرت. گەرموگوڕییەک لە دەنگیدا هەبوو، ئەوە ئۆخژنی لە دڵم گەڕاند. خۆمم ناساند و گوتم دەمەوێ لەگەڵ مامە قاناتدا بپەیڤم. گوتی خۆ من باوکت دەناسم و بە پێکەنینەوە درێژەی پێ دا: ”ئەی تۆ ناتەوێ مامە قاناتیشت ببینی؟” من چاوەنواڕی ئەو پەیڤانە نەبووم و کڕ بووم. درێژەی بە قسەکانی دا: ”ناونیشانی ماڵمان ئەوەیە، لە چەقی شارە، لە کۆڵانی «ئابۆڤیان»ـە. وەرە ماڵەوە، مامیشت دەبینیت.” منیش گوتم: ”ئەوەم هەر زۆر پێ خۆشە.” و بیستۆکی تەلەفۆنەکەم دانا.\nبنکەی ڕۆژنامەی ڕیا تەزە لە چەقی شار بوو و هەڵتەک-هەڵتەک بەرەو ماڵی عەرەبی شەمۆ چووم.\nئەوسا، لە شوێنی ئەو خانووە خۆش و بەرزەی ئەمێستا، خانوویەکی دوو نهۆمی لێ بوو. ڕووکارەکەی بە سوورێکی کاڵ بۆیاخ کرابوو. نیوەی نهۆمی دوو، ماڵی عەرەبی شەمۆ بوو. خاوەنی نیوەکەی تر، کۆنەبەڵشەڤیکێک بوو، بەڵام ناوەکەیم بیر ناکەوێتەوە.\nئەوە یەکەمین چاوپێکەوتنی من و عەرەبی شەمۆ بوو. هەتا مامە قانات لە ماڵیان میوان بوو، هەموو ڕۆژێک یەکمان دەدیت.\nشەممەیەک هەموومان پێکەوە، بەو سەیارەیەی سمەند سیاباندۆڤ ناردبووی، چووین بۆ ماڵی ئێمە لە گوندی کووڕەکەند. مانگی دواتر، واتا مانگی ئۆکتۆبەر، زەماوەندی ڕۆستەمی برام بوو، بۆیە باوکم عەرەبی شەمۆ و قاناتی کوردۆی بانگێشتی شاییەکە کرد. قاناتی کوردۆ گوتی خۆی ناتوانێ لە لێنینگرادەوە بێ، با عەرەبی شەمۆ لە بری هەردووکمان بێ. ئێوارەی ڕۆژی دواتر عەرەبی شەمۆ گەڕایەوە ئێریڤان، بەڵام مامە قانات حەفتەیەک لە ماڵی ئێمە مایەوە.\nڕۆژی شاییەکە، کاتێک عەرەبی شەمۆ گەیشتە گوند، سەیارەی بووک ڕۆیشتبوو. گوتی خۆی لە ئەنقەست درەنگ هاتووە؛ نەیویستووە ئەو هەموو ڕێگەیە بکوتێ و بێ. (بووکێ خەڵکی گوندی «گەڵتۆ»ـی ناوچەی «تێلین» بوو.)\nلەبەر ئەوەی باوکم و ڕزعالیی کاکیشم لە سەیارەی بووکدا بوون، ڕۆستەمی برایشم زاوا بوو و سەری نەدەپەرژا، سا دۆخەکە ئاوها بوو، دەبوو من میوانم بەڕێ بکردایە. ئیدی یەکتریشمان دەناسی. دانیشتین پێکێک کۆنیاکمان هەڵدا، پیرۆزباییی شاییەکەمان کرد و چووینە گەڕان.\nعەرەبی شەمۆ زۆر لفتخۆش و زمانشیرین بوو. مرۆ لە قسەکانی تێر نەدەبوو. ژیانێکی ئەوەندە پڕ لە هەوراز و نشێوی تێپەڕاندبوو، ئیدی هەرچییەکی بگوتبایە، سەرنجڕاکێش بوو. سا بۆم دەرکەوت، حەزی نەدەکرد سەبارەت بە ساڵانی ڕاگواستن بدوێ. کەچی هەر چەند شتێکی گێڕایەوە و قسەیەکیم قەت لە بیر ناچێتەوە. گوتی، جارێکیان دەیەوێ شتێکی چەشنی چیرۆکەکان بنووسێ، بەڵام ماوەیەکی زۆر کاغەزی دەست ناکەوێ. دەچێتە فەرمانگەی ڕاگواستن، داوای کاغەز دەکا، نایدەنێ، دەبێژن خۆ تۆ دوژمنی دەوڵەتی، خوا دەزانێ چی تێدا دەنووسی.\nتا دەهات قسەوباسمان گەرموگوڕتر دەبوو، پرسیارێکیش لە ناخمدا چەکەرەی دەکرد. دوادواییەکەی خۆم نەگرت و بە شەرمێکەوە درکاندم: ”مامە عەرەب، هەندێک لە لاوەکانمان ٢-٣ ساڵێک عەسکەری دەکەن، دەگەڕێنەوە، کوردییەکەیان دوکەڵ دەکا و ناتوانن وەک پێشتر پێی بدوێن. کەچی تۆ ١٧-١٨ ساڵە قسەت پێ نەکردووە، ئەوە چۆنە کوردییەکەت ئەوەندە باش ماوە؟”\nنەختێک بێدەنگ بوو، پاشان هەڵستا، پەلی گرتم و گوتی: ”هیچ خراپەیەکم دژی دەوڵەتی سۆڤێت نەکردبوو. سەرەڕای ئەوەیش من هەڕەتی لاوێتیم، ساڵانی پڕوزەییم، بەبێ بەرماوە لە ئاوەدانکردنەوەی دەوڵەتی سۆڤێتدا دانا. سا لەو بڕوایەیشدا بووم، هەرچۆنێک بێ، زوو یان درەنگ، ڕۆژێک دادێ ڕووی ڕاستییەکان هەڵدەماڵرێن و لێخۆشبوونم بۆ دەردەکەن. بیریشم لەوە دەکردەوە کاتێک دەگەڕێمەوە ناو هۆز و خێڵەکەم، گەر کوردییەکەم لاواز بێ، ئەوپەڕی سەرشۆڕییە. خۆم چارەیەکم دۆزییەوە؛ ڕۆژانە ئەوەندە دەستبەتاڵ نەدەبووم، لە مەلابانگدانەوە تا زەردەپەڕی ئێوارە دارمان دەبڕی، کەچی گشت ئێوارەیەک کە دەچوومە ناو نوێنەوە، بە ورتەورت چیرۆکێکی کوردیم دەگوت، پاشان دەنووستم. جاروبار بەیت و بالۆرەیشم دەگوت. \nساڵانێکی دوورودرێژە پەیڤەکانی ئەو کەڵەنووسەرە لە هزرم دەرناچێ، بۆیە لە داهاتوودا چیرۆکێک بە ناوی «نمێژا سەر بەلگی» لە قسەکانییەوە هەڵدەهێنجم تا لە یەکەمین گوڵبژێری چیرۆکەکانمدا، «شەڤا بێ خەو»، چاپ بکرێ.\nپاش ڕاگواستن، لەگەڵ ژنەڕووسێکدا ژیانی هاوبەشی پێک هێنابوو و ئاخاوتن لە ماڵیاندا بە ڕووسی بوو، هەر وەک چۆن خۆیشی دەیگوت، هەر جارێک دەچێتە ناوبازاڕ، چەشنی ئەوەی لە گوندەوە هاتبێ، بە کوردی دەدوێ. پەیڤین بە زمانی کوردی، بۆ ئەو وەک نان و ئاو پێویست بوو!\nئەو شایی و گەڕانەمان، بووە دەستپێکی هاوڕێیەتییەکی پتەو و دوورودرێژ لە نێوانمان.\nمن زۆر جار دەچوومە ماڵیان و ئەویش بەوپەڕی گەرموگوڕییەوە میوانداریی لێ دەکردم. جاری وەها هەبوو کە دەچوومە ماڵیان، گازی دەکردم، ڕاپێچی ژوورەکەی دەکردم، دەرگاکەی کڵۆم دەدا و لە قوژبنێکەوە بتڵێک کۆنیاکی دەردەهێنا، لەسەر مێزەکە دایدەنا و دەیگوت: ”خۆ جاروبار دڵم بۆی دەگڕێ و بێزووی پێوە دەکەم، بەڵام کابرا پێی خۆش نییە بخۆمەوە (بە سەریشی ئاماژەی بە ژوورەکەی تەنیشتی دەدا، بە کوردییەکەی واتا سکاڵای لە ژنەکەی دەکرد)، دەبێژێ بۆ لەشساغییت باش نییە، ئیدی نایشتوانم بە تەنێ بخۆمەوە، دە تۆ ئێستا وەرە با یەکی پەنجایییەک بخۆینەوە.” و دەکەنی. سا منیش چیم بکردایە، چییشم بگوتایە، دیسان ٥٠ گرامی بۆ تێ دەکرم.\nماوەیەک گرژی کەوتبووە نێوان ئەو و مامە قانات. قاناتی کوردۆ سەرۆکی بەشی کوردناسیی پەیمانگای ڕۆژهەڵاتناسیی لێنینگراد بوو، کوردناسێکیش کە لەو بەشە کاری دەکرد، بە عەرەبی شەمۆ ڕادەگەیەنێت گەر قاناتی کوردۆ بیەوێت، دەتوانێت لەمەڕت بۆ سەرۆکایەتیی کۆڕی زانیاریی یەکیەتیی سۆڤێت بنووسێت و نازناوێکی زانستییت پێ بدەن. عەرەبی شەمۆ بڕوای بە قسەکانی ئەو کەسە کردبوو و دڵی لە قاناتی کوردۆ شکابوو. لەسەر ئەم پرسە، جارێکیان مامە قاناتم دواند. ئەویش پێی گوتم خۆ لە سەرانسەری یەکیەتیی سۆڤێت، لە نووسەران، تەنێ میخاییل شۆلۆخۆڤ ئەندامی کۆڕی زانیاریی یەکیەتیی سۆڤێتە، جا من بچم ناوی عەرەبی شەمۆ بدەم. سەدان کەسی هاوشێوەی عەرەبی شەمۆ لە یەکیەتیی سۆڤێتدا هەن.\nبە ڕاستییش هەر وەها بوو. لە کۆڕی زانیاریی ئەرمەنستانیش، تاقە نووسەرێک بووە ئەندامی کۆڕی زانیاری، ئەویش ئاڤەتیک ئیسحاقیان بوو.\nبەڵام من هەر پەیوەندیم لەگەڵ عەرەبی شەمۆ دانەبڕی و پێم لە ماڵیان نەبڕی.\nڕۆژێکیان لە دانیشتنی نووسەرە کوردەکانی یەکیەتیی نووسەرانی ئەرمانستان، ڕووداوێکی دڵتەزێن قەوما. نووسەرێکی ئەرمەنی، ئەمێستا ناوەکەیم بیر نایەتەوە، هەر لە خورتوخۆڕایی گازندەی لە عەرەبی شەمۆ کرد؛ گوایە عەرەبی شەمۆ کرۆکی دەقەکەی ئەوی دزیوە! پرسەکە ئەوە بوو، ئەو نووسەرە ساڵی سییەکان شانۆیەکی بە ناوی «گور حەسۆ» نووسیبوو. گور حەسۆ نیگارێکی ڕاستییە، لە گوندی شامیرام بووە. بەر لە جەنگی جیهانیی یەکەم، کوردە موسوڵمانەکان لە شامیرام ژیاون. بەڵام کاتی جەنگ چوونەتە تورکیا، ئیدی کوردە ئێزییەکانی هۆزی «حەسنیا»ـیش لە دەڤەری سورمەلی، بارگەوبنەیان پێچاوەتەوە و لە گوندی شامیرام گیرساونەتەوە.\nبەر لە شۆڕشی ئۆکتۆبەر، گور حەسۆ هەڵهاتووی دەوڵەت بووە و گەلەک جاران هاوکاریی چینی کرێکار و بندەستی کردووە، ئەوانی لە زۆردارەکان پاراستووە. عەرەبی شەمۆیش چیرۆکێکی لەسەر بەسەرهاتی ژیانی گور حەسۆ نووسیوە، بەڵام ناوەڕۆکی چیرۆک و شانۆکە، هیچ یەکیان نەدەگرتەوە.\nچەند نووسەرێکی خۆیشمان، کوێرانە عەرەبی شەمۆیان تاوانبار کرد.\nمامە عەرەب، پیاوێکی مەزن بوو، بڕێک شڵەژابوو، دەیزانی هەموویان هەڵەن، قرچە لە ناخی هەڵدەستا کەچی زاری هەڵنەهێنا.\nمن لە جێی خۆم ڕابووم، توخنی کەوتم، پەلیم گرت و پێم گوت: ”ئاپۆ! گوێ بە قسەکانیان مەدە، تۆ هیچی هەڵەت نەکردووە. هەڵستە، با بڕۆینەوە ماڵەوە، لێرە چییان دەوێ، با بیڵێن.” کوشکەڵەی کردبوو و سەری هەڵبڕی، بە کزۆڵییەوە لێی ڕوانیم، پەیڤەکەم دووپات کردەوە: ”هەڵستە، دەی هەڵستە، با بڕۆینەوە ماڵەوە.”\nپەلیم گرت، ئالیکارییم کرد هەڵبستێت، خۆم دابووە ژێر باڵی و ئاوهایی چووینە دەرەوە.\nدوای ڕۆیشتنمان، ئەوانەیشی مابوونەوە، بێ ئەوەی بڕیارێک بدەن، بڵاوەی لێ دەکەن.\nهاوڕێیەکی هاوپیشەم، دراوسێی عەرەبی شەمۆ بوو، دەرگاکانیان بەرامبەری یەکتر بوو. ڕۆژێکیان کە چوومە سەر کار، هاتە کنم و پێی گوتم: ”تەلەفۆنم بۆ ماڵتان کرد، کەچی تۆ لە ماڵ هاتبوویتە دەرەوە، عەرەب شامیلۆڤ چووە بەر دلۆڤانیی یەزدان…”\nدەستبەجێ چووین بۆ ماڵی مامە عەرەب.\nعەرەبی شەمۆ لە گۆڕستانی مەزنانی ئەرمەنستان نێژرا. لە گۆڕستانەکەدا کۆڕی ماتەمینی گێڕدرا و منیش لەو کۆڕەدا دوام.\nهەر لەبەر ئەوەی دە گوتارەکەمدا گوتبووم، ئیدی وێژەی کوردی ڕیشسپییەکەی نەماوە و هەتیو کەوتووە، نووسەرێکمان لێم زویر بوو. بەڵام من تا ئەم ساتەیش هەر مکووڕم لەسەر ئەوەی عەرەبی شەمۆ ڕیشسپیی وێژەی کوردانی یەکیەتیی سۆڤێت بوو.\nعەرەبی شەمۆ کەسایەتییەکی گەش بوو: بە بەرهەمەکانی، بە ژینی، بە زمانشیرینییەکەی…\nبەختەوەریی جیلەکەمان ئەوە بوو: عەرەبێ شەمۆ، قاناتێ کوردۆ، حەجیێ جندی و زۆرینەی مەزنەکانمان، ئەوانەی ماون؛ ناسیمانن، بینیمانن.\nعەرەبی شەمۆ چەند پەڕتووکێکی خۆی بە دیاری پێ داوم، زۆر جاریش لێی دەنووسی بۆم. دەقی دیارییەکی لە خوارەوەدا دادەنێم.\nنووسینەکە بە زمانی ڕووسییە. وەرگێڕانەکەی ئەمەیە: ”ژ بۆ تۆسنێ سەڤا من گرانبها. ب دل و جان. خودان (ئیمزە) ٢٧ تیرمەهێ ١٩٧٦س.”\n: وەک دەزانین، عەرەبی شەمۆ شێخ بوو، شێخی شێخوبەرکرا بوو. گەلێک پەند و قسەی نەستەق و دەربڕین و بەیت و بالۆرەیشی دەزانی. ئەوەی زانیبووی لە دووتوێی ڕۆمانە دیرۆکییەکەیدا «دمدم» بەکاری هێناوە – ت. ڕ.\nEREBȆ ŞEMO; ÇEND BȊRANȊN, Tosinȇ Reşȋd, Malpera RiaTaza.com\n(Ji Kurmancî bo Soranî: Jiyar Homer(


ژمارەی قوربانیانی ڕووداوی میترۆی مەکسیک دەگاتە 23 کەس\nی مانگی پـێنج ٠٤, ٢٠٢١\nکاربەدەستانی شاری مەکسیکۆ سیتی ڕادەگەیەنن بەهۆی ڕووخانی پردێکی میترۆ و کەوتنە خوارەوەی میتۆریەک شەوی دووشەممە بەلایەنی کەم 23 کەس گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی 70 کەسیش بریندار بوون. تیمەکانی بەهاناچوون چەندین کاتژمێر بەردەوام بوون لە هەوڵەکانیان تا تەرمی قوربانییەکان بدۆزنەوەو بریندارەکان ڕزگار بکەن.\nبەڵام ئەو هەوڵانە سەرلەبەیانی ڕۆژی سێشەممە ڕاگیران بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی ئەوانەی کە لەوێ کاریان دەکرد.\nشارەوانی مەکسیکۆ سیتی کلاودیا شاینباوم دەڵێت " نازانین کەسی تر زیندوو ماوە یان نا " لە ناو میترۆکە.\nپێشتر شینباوم گوتی کەسێک بە زیندوویی لە سەیارەیەک دەرهێنراوە لەسەر ئەو شەقامەی کە میترۆکە کەوتووە بەسەریا هەروەهاو دەشڵێت 49 کەس لە بریندارەکان لە نەخۆشخانە ماونەتەوە حەوتیان باری تەندروستیان خراپە و نەشتەرگەرییان بۆ دەکرێت.\nئەو گوتیشی بەداخەوە منداڵیش لە نێو قوربانییەکاندا هەن بەڵام ئاماژەی بەوە نەکرد چەند منداڵ.\nئەو گوتیشی پردەکە لە کاتێکدا ڕووخاوە کە میترۆکە بەسەریا تێپەڕبووە. سەدان ئەفسەری پۆلیس و ئاگرکوژێنەوە لە شوێنی ڕوداوەکە بڵاوبوونەوە، لە کاتێک هاوڕێی و کەسوکاری ئەو کەسانەی کە لە نێو میترۆکەدابوون لە دەرەوەی بازنەی ئاسایشدا کۆببونەوە.


داڕمانی ھەمدیسانی نرخی لیری تورکیاهه واڵده ری ئال و به ێت (ع)\nداڕمانی ھەمدیسانی نرخی لیری تورکیا\nتشرینی دووەم ٢٤, ٢٠٢١ - ٧:٤٥ ب.ن کۆدی هه واڵ : 1201624 سه ر چاوه : Sahartv Link:\nچاودێرانی سیاسی و ئابووریی تورکیا، گرنگترین هۆکاری دابەزینی نرخی لیرەیان بۆ دەستوەردانی سەربازی تورکیا لە کاروباری وڵاتانی تر گەڕاندوووەتەوە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی ابنا - نرخی هەر دۆلارێکی ئەمەریکا گەیشتە 12 لیرە و 30 قڕووش ئەمەش نزمترین نرخی لیرەیە بەرانبەر دۆلار لە مێژوودا تۆمار کرابێت. سیاسەتی هەڵەی ئەردۆغان و دەستوەردانی سەربازی و سیاسی لە وڵاتانی تر بە گرنگرین هۆکاری پاشەکشەی لیرە هەژمار دەکرێت.\nئەمڕۆ سێشەممە بەهای لیرە بە رێژەیەکی بەرچاو دابەزی و 100 دۆلاری ئەمەریکا بە هەزار و 230 لیرە ئاڵوگۆڕ دەکرێت. ئەم دابەزینە لە کاتێکدایە هەمووی 10 رۆژ نابێ 100 دۆلاری ئەمەریکی گەیشتە هەزار لیرە. لە 14ی ئەم مانگە بۆ یەکەم جار نرخی هەر دۆلارێک گەیشتە 10 لیرە.\nچاودێرانی سیاسی و ئابووری تورکیا، گرنگترین هۆکاری دابەزینی نرخی لیرەیان بۆ دەستوەردانی سەربازی تورکیا لە کاروباری وڵاتانی تر گەڕاندوووەتەوە. بەشێکی تر لە چاودێرانی سیاسی پێیان وایە ئەوەی لە تورکیا روو دەدات شکستی ئەردۆغانە و پێچەوانەی ئەو بەڵێنانەیە کە ئەو بە خەڵکی دابوو و لە جیاتی گەشەسەندن، تورکیا بەردەوام پاشەکشەی کردووە و بەهای دراوەکەشی دابەزیوە.\nئەگەر سەرنج بدرێتە گۆڕانکارییەکانی نرخی لیرە لە بۆرسەی دنیا، لانی کەم لە 13 ساڵی رابردوودا لیرە بەردەوام لە دابەزیندابووە و دابەزینەکەش لەو کاتەوە کە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا دەستی بە فراوانخوازییەکانی کردووە، زیاتر خێرا بووە.\nلانی کەم لە شەش ساڵی رابردوودا رەجەب تەیب ئەردۆغان سیاسەتی تاکڕەوانەی پێڕەو کردووە و لە بنەماکانی دیموکراسی و دادپەروەری دوور کەوتووەتەوە. ئەم کارانەی ئەردۆغان بووەتە هۆی تۆراندنی دۆستە رۆژئاواییەکانی و هەر بۆیەش پێوەندییەکانیان، لەگەڵ تورکیا سنووردار کردووە.


ئیسرائیل فەلەستین: چی لە ئارادایە؟ – لڤین پرێس\nئیسرائیل فەلەستین: چی لە ئارادایە؟\nسەرەتا دەمەوێت خۆم لە ئەو دۆخی جەمسەرگیرییەی ناو دونیای کوردی بپارێزم، چونکە پێش هەموو شتێک مرۆڤی کورد شایانی ئەوەیە بزانێت دۆخەکە چیە، چ یارییەک لە ئارادایە، چی نوێیە لەم گەمە کۆنەدا، ئامانجەکان چین، پێگەو ڕۆڵی ئەو، ئەگەر هەبێت لە کوێدایە؟؟؟؟؟\nنامەوێت ڕاستەوخۆش وەڵامی هیچ کام لە ئەو پرسیارانە بدەمەوە.\nهەمومان دەزانین کە کێشەی فەلەستین یان ئیسرائیل و فەلەستین یان هەرناوێکی تری لێ دەنێیت، کێشەیەکی نوێ نیە. دیارە چۆنێتی ناونانی بەشێکە لە گەمەکە بە تایبەتی لە سەردەمی فراوانبون و ئاڵۆزبونی گەمەکەدا و ڕۆڵی دەسەڵاتی نەرم لە پرسەکاندا. بەڵام لە هەموو گەرمبونەوەیەکیدا هۆکاری تایبەتی هەیە، زانینی ئەم هۆکارە تایبەتانە گرنگن بۆ تێگەیشتن لە خیتابی ئەکتەرە جیاوازەکان.\nلە دوانزە ساڵی ڕابوردودا ئەم پرسە، بە ئاستێکی زۆر پەراوێزخرابوو. ئەم دوانزەساڵە سەردەمی دەسەڵاتی ناتانیاهو بوو بە زۆریی. ناتانیاهو کەسایەتێکی توندڕەوەی ئاڵۆزە، ئێستا لە ناوەوە کێشەی گەندەڵی هەیە، بەڵام سیاسەتی ئیسرائیلی وەها پەرتە بە هەڵبژاردن لە دوای هەڵبژاردن ناتوانێت زۆرینەیەکی سەقامگیر بە دەستبهێنێت. دۆخی ئابوری باشە، لە ڕوبەڕوبونەوەی کۆرۆنادا سەرکەوتووبو، بۆیە خەڵک پەرتن. لە بەرامبەردا سیاسەتی فەلەستینی دەمێکە چەقی بەستوە، لە پەرتەوازەیی و گەندەڵیەکی زۆر ئاڵاوە.\nزۆرێک لە ئیسرائیل وەهایان بیردەکردەوە کە پرسی فەلەستین تەواوبوو، بە تایبەتی پاش واژۆکردنی ڕێککەوتنی ئەبراهام لە نێوان وڵاتانی کەنداو و ئیسرائیلدا.\nکەواتە، لە ئێستادا هەردوو فەلەستینیەکان و ئیسرائیلییەکان لە دۆخێکی سیاسی پەرت و ناسەقامگیردان، هەڵاوسانی ئەم ڕوداوەی ئێستا، یەکێک لە پاڵنەرە سەرەکیەکانی ئەم دۆخە سیاسییەیە. ئەوەی حەماس دەیەوێت ئەوەیە کە ببێت بە خاوەنی پرسی فەلەستین، بە تایبەتی کە هەڵبژاردن لە ئارادایە لە داهاتویەکی نزیکدا. ئەم مامەڵەیە لە گەڵ ئیسرائیلدا ئەو سەرمایەی دەداتێ کە ببێت بە نوێنەری زۆربەی فەلەستینیەکان ئەگەر هەڵبژاردن بەڕێوەبچێت. دیارە ئیسرائیل بە تەواوی دژ بە حەماس نیە، بەڵکو دژ بە بونیەتی بە ئەکتەری باڵا یان بە تەنها لایەنی فەلەستینی. لە ڕاستیدا تەنانەت ناتانیاهوش ڕێگرنیە لە هاتنی پارەی قەتەر بۆ حەماس، چونکە حەماس زۆر بە سودبوە بۆ بە تیرۆرکردنی پرسی فەلەستین، بردنی بۆ باوەشی ئێران و ئەردۆگان و لایەنەکانی تر. هەموو ئەمانە لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەوەدا لە قازانجی سیاسەتی توندڕەوانەی ناتانیاهو شکاوەتەوە.\nهەموماشمان باش دەزانین بۆچی قەتەر حەماس دەژێنێ؟ وڵاتێکی بچوکی دەوڵەمەند بە دوای سەرچاوەی هێز و شەڕعیەتدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی لەو ناوچە ئاڵۆزەدا قوتنەدرێت. ئیخوان یەکێکە لە ئامرازەکانی.\nتوندڕەو بە سودە بۆ توندڕەو. دیارە گەشەی ڕەوتی توندڕەوەی ئاینی لە ناو جولەکەشدا بە خێراییەکی گەورە گەشە دەکات.\nلە ئاستی دەرەوەدا، کەس بە کردار پشتیوان نیە، بەرژەوەندی ئەکتەرە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان دوولایەنەیە. لای جۆ بایدن پرسی فەلەستین ئەولەویەت نیە. ئەکتەرەکانی تر لە دۆخێکی ئاڵۆزدان لە کاتێکدا دژ بە توندوتیژین، لە هەمانکاتدا ئاگادارن کە پرسی ئیسرائیل لە زۆر شوێن لە دونیا، بە تایبەتی ئەوروپا گۆڕانکاری بە سەردادێت و هەتا بێت پشتیوانی کەمدەکات. ئەم وەرچەرخانە تەنها پەیوەست نیە بە دۆخی فەلەستینییەکان، بەڵکو هۆکاری زۆری ئاڵۆزی ئایدەلۆژی و وەرچەرخانی هێز و دژە ئەمریکایی و دژە ئیمپریالیزم و پرس بۆ چەپەکان و گەشەی شوناسی ئیسلامیی و زۆر هۆکاری تر دەگەڕێتەوە.\nئەکتەر هەرێمییەکان وەک ئێران و تورکیا دەمێکە بەشێکن لە یارییەکی کۆن، کە سەدام و قەزافی و ئەوانیتر بەشێک بون لێی، ئەویش ڕاکێشانی سۆزی کۆمەڵگای ئیسلامی لە ڕێگای پرسی فەلەستینەوە.\nفەلەستینییەکان گەلێکی بێدەوڵەتین، ئەمە نەفرەتی مێژوە و وەک کورد بەردەوام لە بەردەم پیلان و بەکاربردنی هێزەکاندان.\nسیستەمی جوت پانتایی\nبایدن و مافەکانی مرۆڤ\nقوباد تاڵەبانی دەچێتە ئەرمینیا\nباشتر وایە ژەمی دووەمی ڤاکسینی فایزەر درەنگتر بەکاربهێندرێت


سیاسەتا ب دەرەو سەرناکەڤە – Sibehî سبەھی\nسیاسەتا ب دەرەو سەرناکەڤە\nBergeh Kurdistan On 11/04/2022 / سیاسی\nد هه‌موو قادان دا، ده‌ما یه‌ک ده‌ره‌وه‌کێ دکه و ئه‌و ده‌ره‌و بێ به‌رسڤ بمینه راستی وندا دبه و ده‌ره‌و جهێ راستیێ دگره. ممکنه رۆژه‌کی ئه‌و ده‌ره‌و ئاشکه‌ره ببه، لێ هینگێ چو بهایێ راستییێ ژی نامینه.\nسیاسه‌تا کو پەکەکە برێڤه دبه ل سه‌ر ده‌ره‌و و زانیاریێن شاش هاتیه ئاڤاکرن. ئه‌ڤ سیاسەت ژ ئالیێ ناوه‌نده‌کا تایبه‌ت ڤه دهێتە برێڤه‌برن کارێ وێ ناوەندێ چێکرنا نووچەیێن دەرەو و بەلاڤکرنا زانیاریێن شاشن. د ڤێ ناوه‌ندێ دا داگیرکه‌ر سه‌رده‌ستن و ب فه‌رمانا داگیرکەران ئەو ناوەند سیناریۆیێن ده‌ره‌و تێخن د رۆژه‌ڤێ دا و رایا گشتی ب وان نووچەیێن شاش مژوول دکن. مخابن چو ئالی و رێخستن بەرسڤا وان دەرەو و نووچەیێن شاش نادن، ژ بەر هندێ ئێدی به‌رسڤا ڤان ده‌ره‌وان بوویه پێوستیه‌ک کو دڤێت رۆژانە بەرسڤا وان دەرەوێن ناوەندێن پەکەکە بەلاڤ دکە بهێتە دان و راستی ژ رایا گشتی را بهێتە دیار کرن. پەکەکە نها گەفا هه‌ری مه‌زنه ل سەر ده‌ستکه‌فتیێن کوردستانێ.\nئیرۆ پەکەکە هه‌موو هه‌ولدانێن خوه دکە کو، ل باشوورێ کوردستانێ هیڤیێن گه‌لێ کورد تێکبەبە و دەستکەفتیێن هەنە ژناڤببە. ژ بۆنا بجهئانینا ڤێ ئارمانجا خوە ژی، پەکەکە پلانێن دژمنێن کوردستانێ، پلانێن ئالیێن کو ژ ده‌وله‌تبوونا کوردستانێ دترسن بجهدئینە. مەدیایا پەکەکێ و دەردورا وێ ل سەر ڤی بنگەهی هاتیە ئاڤاکرکن و بەردەوامیێ ب بجهیانینا پلان و پیلانێن داگیرکەران ددە.\nپرانیا جاران دهێتە گۆتن کو دڤێ به‌رسڤا ده‌ره‌وێن پەکەکێ بهێنه دایین، دا کو راستی بهێتە ئاشکەرا کرن. ل باشوورێ کوردستانێ، پەکەکە ب هه‌موو ئاوایی ل گۆرا پلانێن ئیران و ترکیێ ته‌ڤدگه‌ره و د ڤێ چارچۆڤەیێ دا شه‌رێ پەدەکێ دکه، مخابن هنده‌ک ئالیێن سیاسی ل باشوور ژ بۆ ناکۆکیێن هه‌یی پەکەکێ ل دژی هه‌ڤ ب کارتینن. لێ د بنگه‌هێ خوه دا پەکەکە مفای ژ ڤان ئالیان دبینه و شه‌رێ ئالیێن ده‌وله‌تخواز دکه. هەر جارا پەکەکە دەرەو و زانیارێن شاش ل سەر پەدەکێ و باشوورێ کوردستانێ دەوشینە،گەلەک پێوست و گرنگە کو، پەدەکە هه‌ر جار به‌رسڤا ده‌ره‌وێن پەکەکە بده و راستیێ ژ رایا گشتی را بەرچاڤ بکە.\nبەلکی هندەک بێژن: ما چو کارێ پەدەکێ نینە هه‌ما به‌رسڤا ده‌ره‌وێن پەکەکێ بده؟ لێ د هه‌مان ده‌می دا پێوسته راستیا هه‌یی ژ گه‌لێ کوردستانێ را بێ دیارکرن. پەدەکێ ژی ئەڤ ئیمکان و دەرفەت هەنە و دڤێ بکە.\nل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ژی، داخوویانیێن به‌رپرسێن پەیەدێ د ده‌ربارێ ئه‌نەکەسێ و تایبه‌تی ژی پەدەکێ دا، گه‌له‌کی بالکێشن. لێ مخابن پرانیا جاران ئه‌نەکەسە و پەدەکە ژی ل هەمبەر وان داخویانیان بێ ده‌نگ دمینن.\nداکو ئەڤ مەسەلە پتر بهێتە زەلال کرن، ئەم دێ به‌حسا داخوویانیه‌کا هه‌ڤسه‌رۆکا ته‌ڤ-ده‌مێ، رووکه‌ن ئه‌حمه‌د، بکن. رووکەن ئه‌مه‌د د هه‌ڤپه‌یڤینه‌کا خوه دا دگەل ئاژانسا نووچەیێن فورات دا به‌هحسا ره‌وشا رۆژاڤایێ کوردستانێ (ل گۆرا وان باکورێ سوریێ) دکه و دبێژه: “رێخستنێن مینا ئه‌نەکەسە و پەدەکێ تشته‌کی وان نه‌مایه کو بده‌نە جڤاکێ. ئه‌نەکەسە خوەدانا وێ هێزێ نینه کو باندۆرێ ل سەر رۆژاڤا و باکور-رۆژهلاتێ سووریه‌یێ بکه، هێزا وێ یا برێخستنکرنا جڤاکێ نینه. ل گۆری داخوازێن دژمنێ گه‌لێ کورد ته‌ڤدگه‌ره و ب ڤی ره‌نگی ل ناڤا گه‌ل پرۆپاگاندایێ دکه. ژ بۆ جڤاکێ بێباندۆر و بێئیراده بکه پرۆپاگاندایێ دکه. ب دیتنا مه ئەو ژ ده‌رڤه تێ برێڤه‌برن. ژ به‌ر کو بنگه‌هه‌کا ئه‌نەکەسێ نینه کو کاربه ڤێ سیاسه‌تێ ب ته‌نا سه‌رێ خوه بکه.”\nد ئاستا هه‌ری بلند دا هه‌ڤکاریێ ب ده‌وله‌تا ترک را دکن. دڤێ گه‌لێ مه ب ڤێ زانبه. ئه‌گه‌ر گه‌لێ مه ب راستیا پەدەکێ و ئه‌نکەسێ زانبه، وێ پرۆپاگاندا وان ژی بێباندۆر به. ئەنەکەسە ژ بۆ عه‌فرینێ دبێژه “عه‌فرین نها بوهەشتە”، لێ ل عه‌فرینێ رۆژانه ده‌ست دهاڤێژن ژنان، ژن تێنه ره‌ڤاندن. زارۆک ل دبستانان ب فیشه‌کێن چه‌ته‌یان تێن کوشتن. ئالا ده‌وله‌تا ترک ل دبستانێن عه‌فرینێ هاتیه دالقاندن، ل عه‌فرینێ دار تێنه برین. کو ده‌را ڤێ بوهەشته؟ ئه‌نەکەسە پرۆپاگاندا چ دکه؟ بنگه‌هه‌ک نینه کو ئه‌ڤ پرۆپاگاندا ئه‌نەکەسێ ب سه‌ر بکه‌ڤه، جڤاک ئێدی ژێ باوه‌ر ناکه. ژ به‌ر کو ئه‌نەکەسەێ پەدەکێ ژ بۆ جڤاکێ تشته‌ک نه‌کرنه. ئه‌گه‌ر جڤاکا مه خوه ب خورتی ب رێخستن بکه وێ پرۆپاگاندایێن ئه‌نەکەسێ و پەدەکێ ژی پووچ ببن.”\nگه‌لۆ ما به‌رسڤا ڤان ده‌ره‌وان نه پێوستیه‌که. ئیرۆ د ڤێ ره‌وشا کو پەیەدە ل هەمبه‌ر ئه‌نەکەسێ و پەدەکێ مێتودێن ته‌رۆرستی بکارتینه و چو مافێ ژیانێ ژ بۆ وان ناسناکه و هه‌روه‌ها هه‌موو نرخێن مرۆڤاتیێ بنپێ دکه و شه‌رێ ئه‌نەکەسێ دکه دا، بلا ره‌فه‌راندومه‌ک بێ کرن دێ گه‌لێ کورد ل رۆژاڤایێ کوردستانێ پتر ژ ۷۰% پشتگریا خوه ژ بۆ بارزانیه‌تێ بده دیارکرن. ئه‌ڤ رێباز چو جارا د ناڤا کوردێن رۆژاڤایێ کوردستانێ دا، نه پەکەکە و نه ژی ماموستایێن وان نکارن وێ رێبازێ د ناڤ گەلێ رۆژاڤایێ کوردستانێ دا تێکببن. ژ بەر ڤێ یه‌کێ پێدڤیە به‌رسڤا زانیاریێن شاش یێن پەکەکە بەلاڤ دکە بهێتە دایین.\nهه‌ڤسه‌رۆکا ته‌ڤ-ده‌مێ ب خوه باش دزانه تشتا کو دبێژه نه راسته ژ به‌ر کو ئه‌و ب خوه ژی ژ گۆتنێن خوه نه باوه‌ره.\nژ ئالیه‌ک دن ڤه، هه‌ڤسه‌رۆکا ته‌ڤ-ده‌مێ به‌حسا کۆنگره‌یا نه‌ته‌وی دکه. راستی ئه‌گه‌ر د ئەدەبیاتا سیاسی دا شەرم و فه‌دی کرن هه‌به، پێدڤیە پەکەکە و هه‌موو دووڤکێن وێ شه‌رمێ ژ خوه بکن و چو جارا به‌حسا کۆنگره‌یێ نه‌ته‌وی نه‌کن. به‌رێ خوه بدنێ ل گۆر رووکه‌ن ئه‌حمه‌د، ژ بۆ تێکبرنا سیاسه‌تا نه‌ته‌وی کۆنگره‌یه‌ک نه‌ته‌وی پێویسته.\nرووکه‌ن ئه‌حمه‌د ژ بۆ کۆنگره‌یا نه‌ته‌وی دبێژه: “ب تایبه‌تی وه‌کی ته‌ڤ-ده‌مێ پێویستیا مه ل رۆژاڤا ب ئاڤاکرنا کۆنگره‌یا نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه. کۆنگره‌یا نه‌ته‌وه‌یی دێ نه ب ته‌نێ گه‌لێ کورد بپارێزه، د هه‌مان ده‌مێ دا دێ ببه چاڤکانیا سوودوه‌رگرتنێ ژ بۆ ڕۆژهلاتا ناڤین. دێ یه‌کیتیا عه‌ره‌بان، سوریانیان، چه‌رکه‌زان، ترکمه‌نان و هه‌موو گه‌لان چێبکه. ب ڤێ کۆنگره‌یێ را ئه‌م دێ کۆنسه‌پتا ل سه‌ر رۆژهلاتا ناڤین تێک ببن. ب ڤی ره‌نگی ئه‌م دێ داویێ ل هه‌ڤکاریا پەدەکە-ده‌وله‌تا ترک بینن.”\nپەکەکە، وه‌ک کو ئەبدولا ئۆجەلان دبێژه، ئه‌و رێ نادن ده‌وله‌ته‌ک کوردی بێ ئاڤاکرن و دێ کوردان هه‌موویان بێخن د خزمه‌تا ده‌وله‌تا ترک دا. ئه‌ڤ ئارمانجا پەکەکێ ئۆجەلانی ب خوه گه‌له‌ک جاران ڤه‌کری گۆتیه. ڤێجا یێن وه‌ک رووکه‌ن ئه‌حمه‌د، ب ته‌نێ زرنا ئۆجەلان لێ ددن.


ئه‌زموونی "هێدی" له پانتای شیعری قوتابخانه‌ی راساندا\nتاريخ: ۱۳۹۶ شنبه ۶ آبان ساعت ۱۲:۵۱ بازدید: 1304 نظرات: 0 کد مطلب: 4706\nکورتە باسێک لە سەر\nهێدی لە ریزی شاعیرانی سەردەمی کۆمار و پاش کۆماردا دوایین شاعیر بوو کە هەڵگری بیری نەتەوایەتی و ئەدەبی بەرگری پێکەوە بوو. لە باسی تایبەتمەندی شاعیرانی ئەو سەردەمە‌دا چەند بابه‌ت هەیە کە هەموویان پێکەوە کۆ دەکاتەوە. لە سیاسی بوونی شیعر پێ بە پێی کۆمەڵگاوە بگرە تا یەکیەتی بەخشینێکی رێژەیی بە بابەتی شیعرەکان و پێکهاتەمەندی غەزەل و کەڵک وەرگرتن لە قالبە نوێباوەکانی شیعری کە کەم و زۆر لە لایەن شاعیرانی سنوور بەزێن و بزۆزی فارسه‌وه تاقی کرابوونەوە.\nلەو نێوەدا ئەو ناوانەی لە زۆربەی باسەکاندا ئاماژە بە دەق و زمان و شیعریان کراوە، دەتوانین ئاماژە به کەسانی وەک "سەیفوڵقوزات" و "هێمن" و "هەژار" و "مەلامارفی کۆکەیی" و "خاڵەمین بەرزەنجی" و "ئاوات" و "حەقیقی" بکەین. ناوێک کە هاوکات لەگەڵ ئەو شاعیرانە و لە سەردەمی کۆمارەوە دەقی لێ بڵاو بۆتەوە و هەڵبەت کەمتر لە هەمووان ئاوڕی لێدراوەتەوە "هێدی"یە.\nپرسیارێک کە دەتوانین لێرە بیهێننە ئارا و سۆراغی وڵامه‌که‌ی لە ناو دەقەکانی هێدی بگرین و بە بۆنەی ئەوەوە ئاوڕ لە دەقی شاعیرانی ناوبراویش بدەینەوە ئەوەیە؛ کە ئایا تێکڕای ئەو شاعیرانە کە بە شاعیرانی "قوتابخانەی راسان" ناسراون، لە نووسینی شیعردا لە باری شێوازناسییەوە تەواو لێک نزیکن و زمان و ئاراستەی شیعری‌یان رێک وەک یەک وایە؟ یان رەنگە ئەو پرسیارەش بێتە ئارا کە؛ دووری و نزیکی ئەزموونی زمانی و واتایی شیعری ئەو شاعیرانە لەگەڵ یەک تا چەندە؟\nلە ناو ئەو شاعیرانەدا "سەیف" و "مەلا مارف" وەک دەستپێکەری ئەو رەوتە، بێ ئەوەی دەقی پەخشانیان بە زمانی کوردی لە پاش بە جێ مابێ، زمانیان لە شیعردا لە چەند ئاست‌دا تاقی کردووەتەوە.\nئه‌لف: ئاستی نەریتیی تۆخ، کە زمان و ئەزموونی شاعیرانە لە کەش و هەوای شیعری پێشوودا دەژی.\nب: ئاستی زمانی بەرپرسی کۆمەڵایەتی و راگەیەنەیی، کە لەو ئاستەدا ئەرکی رۆشنگەریی کولتووریش دەکەوێتە ئەستۆی و لە راستیدا زمان و شیعر ئەرکی وتاری فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی کەوتۆتە ئەستۆ. شیعر لێرەدا دەوری فێرکاری دەگێڕێ و لەهەمان کات‌دا بەشێک لە ئەدەبییەتیشی تێدا دیارە، بەڵام قورسایی دەق لەسەر ئەو لایەنەیە. هەموو ئەو دەقانەی باسی فێربونی زانست و فەننی تازە و بەراوەردی دونیای پیشەسازی رۆژئاوا و رۆژهەڵات و دواکەوتوویی کۆمەڵگای کورد دەکەن لەو دەستە دەقەن. زمانیش لەو دەقانە‌دا زمانێکی نێونجی‌یە کە لە زمانی نەریتی شیعری "نالی" و "مەحوی"یەوە بگرە تا "وەفایی" تێی‌دا رەنگی داوەتەوە و لە لایەکی دیکەوە حەولێکی بەرچاو بۆ بژاری ئەو زمانە لە بەشێکی زۆر لە تایبەتمەندی‌یەکانی زمانی پێشوو لە دەقەکان‌دا دەردەکەوێ.\nج: ئاستی دابڕان لە رابردوو؛ ئەو دەقانە دەگرێتەوە کە کەمترین پێوەندی واتایی و زمانی لەگەڵ شیعری پێشو هەیە و لە ئەرکی راگەیەنەییش دوور کەوتۆتەوە.\nشاعیرانی وەک "هێمن" و "هەژار" لە ئاستی دووهەمی کاری "سەیف" و "مەلامارف"ەوە دەستیان بە بەرهەم‌هێنانی دەقی شیعری کرد. واتە هەر کامیان چەند دەقی وایان هەیە کە ئەرکی راگەیەنە و فێرکاری تێیان‌دا بەرچاوە. ئەزموونە سەرەتایی‌یەکانی هەر دوو شاعیر کە زیاتر لە رۆژنامەکانی "نیشتمان" و "کوردستان"دا بڵاو بوونەوە لەو دەقانەن. بەڵام ئەو کۆمەڵە دەقە بەشێکی کەم لە بارستای شیعری ئەو دوو شاعیرە دەگرێتە خۆ. دواتر هەژار چ لە دووبەیتی‌یەکانی‌دا و چ لە "بەرەو موکریان"دا زمانێک تاقی دەکاتەوە بە تەواوی وشەبژێر کراوە لە وشە و زاراوەکانی تایبەتی شیعری پێشوو. لە هەر دوو کۆمەڵە دەقیش‌دا هەژار ئەزموونێکی تایبەت بە خۆی دەخاتە روو. "بەره‌و موکریان" چ پێکهاتەکەی بەو دابەشکاری‌یە وردەی بۆی کراوە و چ لە باری واتایی‌یەوە هەست کردن بە بوونی ئینسانی دەوروبەری کورد وەکی ئەو دیتوونی، دەقێکی تایبەتە. بەشێكی دیش لە دەقەکانی بە جێی ئەرکی فێرکاری، ئەرکی ئایدیۆلۆژیکیان لەسەر شانە. هەموو ئەو دەقانەی لە دژایەتی لایەنێکی سیاسی و لاواندنەوەی لایەنێکی دیکەی سیاسی‌دا نووسراون لەو دەقانەن. کە لێرەش‌دا دوور کەوتنەوەی هەژار لە هەرێمی شیعر بەرەو هەرێمی ئایدۆلۆژی بەرچاوە. لە نێوان ئەو دوو ئەزموونەش‌دا زۆر دەقی وەک لەگەڵ چۆمی راین و ...ی هەن کە شیعری بە تەواو مانان و لە ئەزموونی زمانی و دەربڕین‌دا، تەنانەت هەنگاوێک لە بەره‌و موکریانیش تێدەپەڕێنن.\nهێمن لە ناو ئەو پۆلە شاعیرە‌دا بە پێی بارستای ئەو شیعرانەی کە له قالب و بواری واتایی جۆراوجۆردا هۆنیویه‌ته‌وە لە هەمووان چاوکراوەتر پێی ناوەتە سووچە نائاشناکانی شیعرەوە. هەم زمان و هەم قالبەکان جوداوازترن لە ئەزموونی هاو کاروانەکان. بۆ وێنە وردبینی هێمـن لە دەربڕینی لە زۆر دەقی وەک "ئێوا‌ره‌ی پاییز" و "ناڵەی جودایی"دا ئەو راستییە دەردەخا. بەڵام بیری کوردانە و کایە لە مابەین واتا سیاسی‌یەکان و شیعرییەت لە دەقی ئەودا کایەیەکی هاوسەنگە و هیچ کام قوربانی ئەوی دیکە نەکراوە.\nکەسانی وەک "ئاوات" و "حه‌قیقی"ش کەم و زۆر بەشێک لە حەولی شاعیرانی باس‌کراویان تاقی کردووەتەوە. بەڵام شیعری ئەوان تەنانەت ئەو کاتەی لە مابەین سیاسەت و شیعرییەت‌دا لە هەڵکشان و داکشان دایە، زیاتر مەیلە و کلاسیکە تا مەیلەو نوێبوونەوەی واتایی و لە تاقی‌کردنەوەی قالبە نوێباوەکانی عەرووزیش‌دا بە پارێزەوە هەنگاویان ناوە، یان بێ پەردە دەتوانین بڵێین هەر ئەو واره‌یان تاقی نەکردووەتەوە. هۆکاریش بۆ ئەو بابەتە زۆرن کە گرینگ‌ترینیان ئەو سەرچاوانەن زەین و زمانیان لێی پاراو بووە. بۆ وێنە دەتوانین دەقی شاعیرانی وەک "شاتر عەبباسی سەبووحی" و "پەروین ئیعتسامی" و ... لە کارەکانی "ئاوات" و "سەعدی" و "ناسر خوسرەوە" لە کارەکانی "حەقیقی"دا بەشێک لەو هۆکارەکانن. بەشێکیش کە بەشی گرینگ‌تری باس نەکراوە، خاوەن گوتار نەبوونی شیعری ئەو دوو شاعیرە و هەموو ئەو شاعیرانەیە وەک ئەوان لە گەڵ شیعر سات و سەودایان هەبووە. هەڵبەت لە باری تاک شیعرەوە هەم ئاوات و هەم حەقیقی شیعری وایان هەیه لە هەموو بەشەکانی پێشوودا جێ بگرێ و تەناتە دەق گەلی وەک "خاسەکەو"ی ئاوات و "پەیکی ئازادی" حه‌قیقی لەو دەقانەن، زیرەکانە لە کایەی سیاسی و شیعرییەت‌دا سەرکەوتوون. بەڵام ئەو تایبەتمەندی‌یە نەبووەتە بەشێک لە بیری شیعری ئەوان لە کۆی دەقەکانیان دا.\nلەو نێوەدا هێدی وەک شاعیرێکی خاوەن هەڵوێست و بیری سیاسی تایبەت، شیعری دیار و ناسنامەداری خۆی خوڵقاندووە و لەو مەجالەدا هەندێک لە تایبەتمەندی‌یەکانی بەرهەمی شیعری هێدی دەخەمەڕوو.\nیەکێک لە حەولەکانی هێدی بریتی‌یە لە گۆڕینی باری واتایی و ئاراسته‌ی سه‌ره‌کی مه‌سنه‌وی که له‌ودا زۆرتر چیرۆکیک ده‌گێڕدرێته‌وه که پڕ له رووداوی دڵداری، حه‌ماسی، عیرفانی و ...ه‌یه. له مه‌سنه‌وی "دایک و کوڕدا" هێدی رووگه‌ی مه‌سنه‌وی له گێڕانه‌وه‌ی چیرۆکێکی رووته‌وه ده‌گۆڕێ بۆ چیرۆکێک له پێناو گوتارێکی تایبەت‌دا. وه‌سفی شاعیرانه و دیالۆگی که‌سایه‌تی‌یه‌کانی چیرۆکه شیعری "دایک و کوڕ" له پێناو هاندانی خوشک و دایکێکه بۆ برا و کوڕه‌که‌یان تاکوو بچێته ریزه‌کانی شۆڕشێکه‌وه که به ڕه‌وای ده‌زانن. گه‌لاوێژ و سمکۆ و رووناک، سێ که‌سایه‌تی ئه‌و کورته چیرۆکه‌ن و هه‌تاو بینه‌ر و شاعیر راوی ئه‌و رووداوه‌یه.\nله مه‌سنه‌وی "باز و که‌و"دا هێدی دەقێکی دەخوڵقێنێ بۆ خۆ بواردن له نووسینه‌وه‌ی "هه‌ڵۆ"یه‌کی دیکه. هەڵۆیەک له گوێن هه‌ڵۆی "هه‌ژار" و "سواره" و شاعیرانی دیکه‌ی که هه‌ڵۆ وه‌ک سه‌مبولێک بوو بە که‌ڵکه‌ڵه‌ی ئافراندنی شیعری‌یان. هەموو ئەو شاعیرانە دەیهانهەوێ لەو رێیەوە بە خستنه رووی که‌سایه‌تی‌یه‌کی خوێڕی و که‌سایه‌تی‌یه‌کی ئامۆژگار، به گشتی باری سیاسی ناوچه و جۆری له‌به‌ریه‌ک راوەستانی هێزه سه‌رده‌ست و بن‌ده‌سته‌کان، سووژه و بواری واتایی تایبه‌تی خۆیان بخەنە روو. هەژار و سوارە لەو رێیەوە دوو دەقی پتەو و دەوڵەمەندیان خوڵقاند، دوای ئەوان زۆر شاعیری دی هه‌ر کام ده‌قێک به ناوی هه‌ڵۆ ده‌خوڵقێنن. هێدی له‌و ناوه‌دا وەک کەسێکی که له‌و کاروانه دایه و ره‌نگه له زۆربه‌شیان به گوڕتر هه‌ڵگری ئه‌و بیره‌یە و لەگەڵ ئه‌و کێشه‌یه ده‌سته‌وئێخه‌یە، که‌سایه‌تی و پێکهاته‌ی ئه‌و واتا و گێڕانەوە که‌ڵه‌یه ده‌گۆڕێ. له مه‌سنه‌وی "باز و که‌و"دا که‌ڵه گێڕانه‌وه‌ی "خه‌یانه‌ت و خۆخۆری نه‌ته‌وه‌یی" نه‌ک له پاییزدا که له شیعری زۆربه‌ی ئه‌و شیعرانەدا پاییزە، ئه‌و خاکه‌لێوه و سه‌ره‌تای خه‌مڵینی مه‌ڵبه‌ندیکی خۆشی کورده‌واری ده‌کاته کات/شوێنی چیرۆکه شیعرە‌که‌ی. له‌وێش‌دا "که‌و" وه‌ک باڵنده‌یه‌کی داهێنه‌ر و هونه‌رمه‌ند و جوان که‌وتۆته خزمه‌ت راوچی‌یه‌ک که:\nئه‌گه‌ر رۆژیکی که‌و نه‌کرێن قه‌ڵاچۆ،\nده‌بێ لێی داڕنن باڵ و په‌ڕ و پۆ". (هێدی:١٥٧)\nبازیش که‌سایه‌تی ئه‌رێنی و هان‌ده‌ره و له کۆتایی‌دا ئه‌وه بازه ده‌ڵێ که:\nهه‌موو ده‌شت و چیا پاوانی تۆیه\nئه‌گه‌ر تێی‌دا نه‌ژی تاوانی تۆیه\nبه‌سه‌ر به‌رزی له ناو هێلانه مردن\nنه‌وه‌ک تۆ خزمه‌تی بێگانه کردن. (هێدی:١(\nلە شیعرە دیارەکانی دیکەی هێدی چامه‌ی "به‌هاری کوردستان"ە که 60 ساڵ له‌وه پێش نووسراوه، ئەو بەرهەمە یه‌کێک له جوان‌ترین چامه‌کانی شاعیرانی سەر بەو قوتابخانه‌یەیە. له‌و شیعره‌دا هێدی هه‌مان کار ده‌کا که هێمن تێی‌دا چازان و ناسراوه؛ ئه‌ویش ئاوێته کردنی چه‌ند بواری جودای شیعری‌یه له قالبێکی شیعری‌دا که پێش‌تر زیادتر وه‌سف و ئه‌وین و پێداهەڵگوتن ئەو رۆڵانە بوون پێی بەخشراون. لە به‌رهه‌می سه‌یف و مه‌لامارف دا؛ ئەو ئەرکە بۆ وه‌خه‌به‌ر هێنانی گشتی و ئه‌رکی فێرکاری و ره‌سانه‌یی دەگۆڕدرێ. له به‌رهه‌می ئاوات و حه‌قیقی دا باسی سروشت و بابه‌تی گێڕانه‌وه‌ی ورده چیرۆکی کۆمه‌ڵایه‌تی و هەندێک وردە بابەتی دیکەشی پێ زیاد دەبێ، به‌ڵام "فرمێسکی رنوو"ی هێمن و ئه‌و چامه‌یه شتێکی دیکه‌ش وه‌سه‌ر ئه‌و ده‌ورانه ده‌خه‌ن که چامه گێڕاوییه‌تی، ئه‌ویش هه‌ڵگرتنی چه‌ند گوتار له ناخی یه‌ک قالب دایه. ئه‌وین له سه‌ره‌تا و ده‌ستپێکی شیعر وه‌ک "به‌رایی نه‌خشاندن"ی چامه. وه‌سفی سروشت و جوانیی وه‌رزه‌کان؛ به جه‌خت له‌سه‌ر سروشتی شوێنێکی تایبه‌ت که کورده‌واری‌یه، له پارچه‌ی سه‌ره‌کی و دوور و درێژی چامه‌دا، تا خوێنه‌ر به ته‌واوی بچێته ناو دونیای خه‌یاڵاوی و جوانی چامه‌وه و له ئاکام‌دا "ئه‌نجام نه‌خشاندن"ی چامه و هه‌ڵبه‌ت وه‌ک زه‌ربه‌ی سه‌ره‌کی شیعر موتوربه کردنی بابه‌تێکی سیاسی پێوه‌ندی‌دار به کورد و دۆخی کورده‌وه ده‌بێته کۆتایی چامه‌که.\nهێدی زۆر به توانا و به زمانێکی دارماڵ له ره‌سه‌نایه‌تی و پته‌و، ئه‌و بابه‌ته‌ی له چامه‌ی "به‌هاری کوردستان"دا ره‌چاو کردووه و سه‌رکه‌وتوانه ئه‌وینێکی به ئه‌وینێکی دیکه‌وه گرێداوه. ئه‌وینی"به‌ژنی به‌رزی یار" له گه‌ڵ "ئه‌وینی نیشتمان". توانایی و پته‌وی کاره‌که‌شی له‌و ورده‌کاری‌یانه‌دا ده‌رده‌که‌وێ که له پێکهاته‌ی چامه‌که‌دا باس کراوه. له لایه‌کی دیکه‌وه له چه‌شنه ته‌مهیدێکی تایبه‌ت که‌ڵک وه‌رده‌گرێ که نه‌به‌ستراوه‌ته‌وه به قالبی چامه‌وه، به‌ڵکوو پێوه‌ندی هه‌یه به داهێنه‌رێتی و زه‌وقی شاعیره‌که‌وه.\nله "به‌هاری کوردستان"دا هێدی له‌گه‌ڵ خۆشه‌ویستێک ده‌دوێ که "که‌س ته‌ماشای وی نه‌کردووه پێی نه‌کوتبێ ئافه‌رین".(هێدی:١٧٤) که‌واته یه‌که‌م دیالۆگی شاعیر له‌و ده‌قه‌دا، که راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ به‌رده‌نگ/دڵداری خۆی ده‌دوێ، ده‌بوو سڵاو بێ. سیسته‌می نیشانه‌یی زمان و دوانی ئاسایی له کورده‌واری‌دا وایه. به‌ڵام هێدی ئه‌و باسه راده‌گرێ بۆ کۆتایی چامه‌که‌ی و ئه‌و کاته‌ی له باسی جوانی یار و جوانی کوردستان و میرات‌دارانی ئه‌وین و کولتووری کورد بوه‌وه، ئه‌وجار بابه‌ته سیاسی‌یه به‌رباس و مه‌به‌سته‌که‌ی خۆی ده‌درکێنێ و له ئاکام‌دا کۆتا به‌یتی چامه‌که‌ی ده‌کاته ده‌رفه‌تی سڵاوێکی ئاگرین.\nله‌و به‌هاره خۆشه‌دا، له‌و شادی‌یه پیرۆزه‌دا\nپێشکه‌شی به‌ژنی جوانی تۆ، سڵاوی ئاگرین. (هێدی:١٧٧)\nبابه‌تێکی دی که له باسی هێدی‌دا شیاوی ئاماژه‌یه ئه‌وه‌یه که له باری زه‌مانی‌یه‌وه نووسینی شیعری هێدی به پێچه‌وانه‌ی تێگه‌یشتنی زۆر که‌س، به پێی مێژووی شیعره‌کانی ناکه‌وێته دوای ئه‌زموونی هێمن و هه‌ژراه‌وه، به‌ڵکوو هاوکات له‌گه‌ڵ ئه‌وان له ساڵه‌کانی 1324ی هه‌تاوی و پاش ئه‌ویش به نازناوی "شێواو"ه‌وه شیعری بڵاو کردووه‌ته‌وه. یه‌کێک له ناسراوترین و له‌هه‌مان کات‌دا ناسک‌ترین شیعره‌کانی ئه‌ده‌بی ئه‌و چه‌ند ده‌یه‌ی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان شیعری "بۆ براکه‌م"ه، که هه‌ڵوه‌سته و روون‌کردنه‌وه‌یه‌کیشی پێویسته. ئه‌و شیعره که له قالبی ته‌رجیع‌به‌ند‌دا نووسراوه و له ده به‌ند پێکهاتووه. سه‌ربه‌ندی ناسراوی شیعره‌که که ئێستا هه‌موو کورد زمانێکی ئه‌ده‌ب دۆست ده‌یزانێ ئاوایە:\n"چاوه‌کانم چاوه‌کانم به‌سیه غوربه‌ت بێره‌وه\nچۆن بژیم من تۆ له‌وێ و من لێره‌وه." (هێدی:١٨٥)\nهێدی ئه‌و شیعره‌ی 71ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به نازناوی "شێواو" بۆ برایه‌کی په‌ڕیوه‌ی خۆی ده‌نووسێ. به پێی باسی پێشه‌کی‌یه‌کەی خۆی ده‌بێ هه‌مان دکتۆر حه‌سه‌نی برای بێ که له وڵاتی یه‌کیه‌تی سۆڤیه‌ت دەرسی خوێندووە.\nئه‌و شیعره بۆ هه‌ر که‌س نووسرابێ و هانه‌ی شیعره‌که هه‌ر چی‌یەک بووبێ، وه‌کی کوتم یه‌کێک له ناسراوترین و له هه‌مان کات‌دا له بواری شیعری شاعیرانی ئه‌و قوتابخانه‌یه‌دا، له به هیزترین شیعره‌کانه. ئه‌گه‌ر بۆ برایه‌کیش نووسرابێ ئه‌وه ره‌نگه خوێنه‌ر هیندی دی داچڵه‌کێنێ. چون لێواولێوه له هه‌ستێکی ئه‌ویندارانه و پڕ سۆز که که‌م‌تر له شیعری غه‌یره ئه‌وینداری‌دا، شاعیر ده‌توانێ بیخاته روو. زمانی ئه‌و شیعره زمانێکی پاک و له که‌و دراوه. قالبی شیعر ئه‌گه‌رچی ته‌رجیع به‌نده، به‌ڵام هیچ به‌ندێکی له دوو به‌یت زیاتر نییه و به سه‌ربه‌ندی ناسراوی باس کراو، هه‌ر دووبه‌یتێک له دووبه‌یته‌کانی دیکه جودا ده‌کاته‌وه. یه‌کیه‌تی بابه‌ت له شیعره‌که‌دا پارێزراوه و نامه و وڵامی نامه و غوربه‌ت و غه‌می غوربه‌ت و نۆستالیژیا ته‌وه‌ره‌کانی ئه‌و یازده به‌نده‌ن که به درێژایی ئه‌و 71 ساڵه و تا ئێستا خودی ئه‌و ده‌قه بۆته نۆستالێژیا و وێردی سه‌ر زاری هه‌موو هێدی و برا و خۆشه‌ویسته لێک ترازاو و لێک دابڕاوه‌کانی کورد. چون هێدی ته‌نانه‌ت ئه‌و نامه برایانه‌یه‌ش له کۆتایی‌دا ده‌کاته بیانوویه‌ک بۆ ئاوڕدانەوەیەک لە گوتارێک کە لە نووسینی سه‌ره‌کی خۆی دا بەردەوام زەینی پێی راهاتووە ئەویش هه‌مان ده‌ردی خاک و نیشتمانه.\n"سه‌یری کوردستانی چۆڵ که‌م یا ته‌می کوێستانی دڵ"(هێدی:١٨٦) ئه‌و راستی‌یه ده‌درکێنێ. "شێواو"ی 71 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر که دواتر ده‌بێته هێدی، هاوکات له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی یه‌که‌می شاعیرانی کۆمار بوون و ده‌قی بووه و له کۆماردا رۆڵی گێڕاوە و ئه‌و ده‌قه‌ی ئه‌و کات بڵاو کردووه‌ته‌وه که شان له شانی هه‌موو ئه‌و ده‌قانه ده‌دا ئه‌وکات به‌رزه شاعیرانی وه‌ک هێمن و هه‌ژار بڵاویان ده‌کرده‌وه. به‌و پێیه له باری زه‌مانی و زمانیشه‌وه به‌و به‌ڵگه‌یه‌وه ده‌توانین بڵێین چ راوێژی ئه‌و ده‌قه و چ پێکهاته‌کی و چ جۆری په‌روەرده کردنی واتا‌که‌ی سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن شوناسی تایبه‌ته.\nهێدی له‌و شیعره‌دا جودا له تاقی کردنه‌وه‌ی زمانی پاراو و هه‌ستی به‌رزی شاعیرانه و قالبێکی که‌م‌تر تاقی کراوه له نێو شاعیرانی کورد، له به‌راورد له‌گه‌ڵ قالبێکی وه‌ک غه‌زه‌ل‌دا، له نه‌ریتی گۆڕینه‌وه‌ی نامه‌ی شیعری لای‌داوه که که‌م‌تر وه‌ک ده‌قی ئه‌ده‌بی سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن بایه‌خ ئاوڕیان لێدراوه‌ته‌وه. ده‌یان نموونه له نامه گۆڕینه‌وه‌کانی شاعیران، که ته‌نیا وه‌ک ره‌سانه‌یه‌ک که‌ڵکیان له شیعر وه‌رگرتووه، نموونه‌ی ئه‌و ده‌قه شیعری‌یانه‌ن که که‌م‌ترین راده‌ی ئه‌ده‌بییه‌ت و جوانکاری‌یان تێدایه و زیادتر له قالبی غه‌زه‌ل یان مه‌سنه‌وی‌دا ئه‌حواڵی یه‌کیان پرسیوه و هه‌ندێک له جوانکاریی و سه‌نعه‌ته شیعری‌یه‌کانیان تاقی کردووه‌ته‌وه. له ئه‌ده‌بی کوردی‌دا و هه‌ر له‌و نه‌سله نامه شیعری‌یه‌کانی ئاوات و حه‌قیقی، حه‌قیقی و سه‌ید قادر سیاده‌ت، سواره و ئاوات و ده‌یان و سه‌دان نموونه‌ی وا هه‌ن که خوێنه‌ر زیادتر وه‌ک پێوه‌ندی‌یه‌کی ئه‌ده‌بی و که‌م‌تر وه‌ک ده‌قێکی ئه‌ده‌بی بۆیان ده‌ڕوانێ و تێیان ده‌ڕوانێ. به‌ڵام له‌و ده‌قه‌دا هێدی ئه‌و نه‌ریته ده‌گۆڕێ و قالبی نامه نووسین دەکاتە مه‌جالێک بۆ ده‌ربڕینێ شیعر، نه‌ک شیعر بکاته ده‌رفه‌تێک بۆ نووسینی نامه. ئه‌وه هه‌م تازه‌گه‌ری هێدی‌یه بۆ حه‌وت ده‌یه له‌مه‌وبه‌ر و هه‌م باڵای ئه‌ده‌بی ئه‌ویش به‌رز ده‌کاته‌وه له به‌رانبه‌ر هاواڵه شاعیره‌کانی هاو رێگای. به‌ڵام دیاره به‌ربڵاوی بواره‌کانی چالاکی مامۆستایان هێمن و هه‌ژار له به‌راوه‌رد له‌گه‌ڵ کاری ئه‌ده‌بی ئه‌و، که تا ئه‌و دواییانه‌ش هه‌ر به شیعره‌وه به‌سترابۆوه، ئاسایی‌یه که ناو و به‌رهه‌می ئه‌وان ناسراوتر و به‌رباس‌تر بێ.\nلایه‌نێکی دیکه‌ی کاری هێدی که زیادتر به‌و لایه‌نه ئه‌ده‌بی‌یه‌وه ناسراوه غه‌زه‌له‌کانی‌یه‌تی. غه‌زه‌لی هێدی وه‌ک غه‌زه‌لی هێمن له چه‌ند باره‌وه دابڕاوه له نه‌ریتی پێشوو. گرینگ ترینیان زمان و ناوه‌رۆکه. به‌ڵام ئه‌وه به‌و واتایه نییه ئه‌زموونی غه‌زه‌لی ئه‌وانه یه‌ک شته. هێمن زیادتر ناوه‌رۆکێکی مه‌یله فه‌لسه‌فی به تێمێکی ئه‌ویندرانه و سیاسی‌یه‌وه مۆرکی غه‌زه‌له‌کانی‌یه‌تی و هێدی غه‌زه‌لی ئه‌ویندارانه و له هه‌مان کات‌دا به ناوه‌رۆکی ساکارتر و هه‌ڵبه‌ت هه‌ستێکی ده‌وڵه‌مه‌نده‌وه ده‌نووسێ.\nئه‌و غه‌زه‌لانه‌ی هێدیش دوو ده‌سته‌ن. ئه‌و ده‌سته‌یه‌ی له راونینێکی گشتی‌دا دوانه‌ی ئه‌وین/سیاسه‌ت جودا له ورده‌کاری‌یه شیعری‌یه‌کان تێیان‌دا رۆڵیان هه‌یه و له ئاکامیش‌دا هه‌م ئه‌وین و هه‌م سیاسه‌ت له روانگه‌ی شاعیره‌وه به‌ره‌وه ئاقارێکی ئه‌رێنی و دڵ‌خواز ده‌چن، یان بۆ هەرێمێک پەل و پۆ دەهاون کە شاعیر ئاواتیان بۆ ده‌خوازێ. ئه‌وە پلانێکی گشتی‌یه بۆ بینینی به‌شێکی زۆر له غه‌زه‌له‌کانی هێدی. ئه‌و غه‌زه‌لانه و کۆی چامه و ورده شیعره‌کانی دی هێدی، که هه‌ڵگری گوتاری "به‌ربه‌ره‌کانی بن ده‌ست/ سه‌رده‌ست-ن و به گستی ده‌ق گه‌لێکن به پێناسه‌یه‌کی شوناس خوازه‌وه له ژێر چه‌تری گوتاری کۆماره‌وه گۆش کراون و ئه‌گه‌رچی هه‌م هه‌ژار و هه‌م هێدی دواتر به جوغڕافیا له موکریان دوور که‌وتنه‌وه و له ریزبه‌ندی سیاسیش‌دا چوونه ریزێکی دیکه‌ی سیاسی‌یه‌وه، به‌ڵام له کۆی ده‌قه جیدی‌یه شیعری‌یه‌کانیان‌دا، بڕبڕه‌ی پشتی ئه‌ندێشه‌یان هه‌مان راسته رێی گوتارێکه که زمان ساز و زه‌مینه‌سازی بیرکردنه‌وه‌ی سه‌رده‌می لاوه‌تی ئه‌وان بووه.\nبۆ سه‌لماندنی ئه‌و راستی‌یه ده‌توانین ئاماژه به کۆتایی ده‌یان نموونه غه‌زه‌لی هه‌ر سێ شاعیر هێمن، هێدی و هه‌ژار بکه‌ین. هه‌ڵبه‌ت له کاری هه‌ژاردا قالبه‌کانی دیکه‌ی شیعری زیادتر ئه‌و ئه‌رکه ده‌که‌وێته سه‌ر شانیان، چون له بنه‌ڕه‌ت‌دا قورسایی کاری شیعری هه‌ژار ناکه‌وێته بواری غه‌زه‌ل نووسی‌یه‌وه. بۆ نموونە شاکاری شیعری ئەو "بەرەو موکریان"ە. هه‌موو غه‌زه‌له‌کان ئه‌و بیره تێیان‌دا پڕ ڕه‌نگە و هیوایه‌کش جاری وایه دوای بێ هیوایی له خه‌یاڵ‌دانی شاعیره‌وه خۆ ده‌خزێنێته ناو شیعره‌وه.\nهێمن له کۆمەڵە شیعری "ناڵه‌ی جودایی"دا و هەڵبەت لە دەقەکانی جودا لە ناڵەی جودایی، لادان له‌و گوتاره و خزان به‌ره‌و هه‌رێمیکی دیکه‌ی بیری ئه‌ده‌بی و شیعری به دوای چه‌ند ئاڵ‌وگۆڕ له ژیان و کاری‌دا لە بەرهەمەکانی‌دا دەنەخشێنێ. ده‌ق گه‌لی وه‌ک "سازی ناساز" لەو دەستە دەقەن. به‌ڵام له بەرهەمی ئەودا بێ هیوایی‌یه‌که زیاتر بێ هیوایی‌یه‌کی تاکه که‌سی‌یه نه‌ک پێوه‌ندی‌دار به زه‌مینه‌ی بیر و ئه‌ندێشه‌ی فکری و سیاسی یان بۆ تانه لێدان له‌و زه‌مینه‌یه.\nهێدیش له به‌شی یه‌که‌می غه‌زه‌له‌کانی‌دا هه‌مان چاره‌نووسی هه‌یه، به‌ڵام له به‌شێک له دوایین شیعره‌کانی‌دا، که له ده‌یه‌ی 90ی زایینی‌یه‌وه نووسراون هه‌ست به کەش و هەوایەکی جودا لە باقی غەزەلەکانی هێدی دەکرێ. هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش وه‌ک گۆڕێنی ریزێک ده‌رده‌که‌وێ که بۆ بردنه سه‌ری ئاواته‌کانی هه‌ڵیبژاردووه. بیرێک که هه‌ژار تا ما بۆی ژیا و هێدی له دوایان ساڵه‌کانی ته‌مه‌ن‌دا لانیکەم لە چەند دەق دا ره‌خنه‌ی لێگرت. ئه‌و دیارده‌یه له چه‌ند غه‌زه‌لی به‌رزی وه‌ک "په‌یام"، "بێ وه‌فایی"، "په‌رێشانی" و "هه‌ڵه"دا ده‌رده‌که‌وێ. کولتووری ره‌خنه‌گرتن له خۆ و خۆشکاندن لەو بەرهەمانە دا دیارده‌یه‌کی سه‌رنج راکێشە.\nلێی گه‌ڕی وام لێ بێ مافی خۆمه ده‌ستی تێ مه‌ده\nلێی گه‌ڕێ با تێک شكێم، چی تر نه‌ڵێم من ناشکێم\nچه‌ند له کرده‌ی خۆم په‌شیمانم له ناکرده‌ش پتر\nسه‌ر چلۆن ده‌رکه‌م له ده‌س ئه‌و چاره‌نووسه چۆن هه‌ڵێم\nمن که بازی سه‌ر چیا بووم و هه‌ڵۆی که‌وشه‌ن به‌زێن\nئه‌وڕۆ هه‌ر وه‌ک کوندێ هاتووم له‌و که‌لاوه نیشته جێم\nحه‌ز ده‌که‌م ده‌ردێکی بگرم که‌س سه‌ری لێ ده‌رنه‌کا\nبه‌ڵکوو ئه‌و ئاهۆیه هۆیه‌ک بێ که جارێ بێیه سوێم\nوای هیلاک و ماندوو کردووم باسی کورد و باسی گه‌ل\nئێسته کاکۆڵ و که‌زی و په‌رچه‌م نه‌بێ لێی نادوێم. (هێدی:406)\nبه‌ڵام لووتکه‌ی ئه‌و هه‌ست به غه‌ریبی کردنە، له غه‌زه‌لی "بێ وه‌فایی"دا ده‌رده‌که‌وێ. هێدی له‌و غه‌زله‌دا وه‌ک باڵنده‌یه‌کی دایک، ته‌نیا شتێکی که له وڵاتێک پێی ماوه، ماڵی سیاسه‌ت نا، به‌ڵکوو هێلانه‌ی ئه‌ده‌بیات و داهێنانه به زه‌ڕنه‌قووته‌ی شیعره‌وه. لێره‌دایه هێدی ره‌خنه له خۆی و بژارده‌ی خۆی ده‌گرێ و جارێکی دیکه خۆی؛ لانی‌که‌م داماڵدراو له‌و بابه‌تانه چاو لێده‌کا و ئه‌و وێنه‌یه ده‌بینێ و بۆ ئێمه‌ی خوێنه‌ریشی ده‌نه‌خشێنێ:\nمن که وه‌ک بولبول چریکه‌م کورده‌واری پڕ ده‌کرد\nئێسته وه‌ک له‌گ له‌گ له سه‌ر بێچووی شێعر ده‌ڕشێمه‌وه. (هێدی:٣٦٦)\nخستنە رووی ئەو باسە رەنگە کێشە لەدوا و راڤە هەڵگر بێ. بۆ وێنە رێی ئەو پرسیارە ئاواڵەیە کە ئایا هێدی دابڕا له ویسته‌کانی هه‌شتا ساڵه‌ی خۆی؟ نا. هێدی دانه‌بڕا. به‌ڵام ره‌خنه‌گرانه لێی ڕوانی. بۆیه وێده‌چێ ئه‌گه‌ر هێدی شاعیر ده‌رفه‌تی هه‌ڵبژاردنێکی دیکه‌ی با، به پێی ئه‌و چه‌ند ده‌قه شیعری‌یه‌ی، رەنگە بژراده‌یه‌کی دیکه‌ی بۆ هه‌مان ئامانج به جوغڕافیایه‌کی جوداوه هه‌ڵبژرادبا. بێ گومان ئه‌و جوغڕافیایه موکریان ده‌بوو که نه به زیندووی تێی‌دا حه‌ساوه و نه به مردوویی بۆی گه‌ڕێندراوه. غه‌زه‌لی "بێ‌وه‌فایی" دوا هەڵوێستی شاعیرێکی ماندوویە و له هه‌مان کات‌دا وه‌سیه‌تێکه که هه‌رگیز له لایه‌ن میراتگرانی‌یه‌وه به جێ نه‌هات. بڕیاڕی گه‌ڕاونه‌وه بۆ موکریان به گوتە و بڕیاری ئه‌ده‌بییه‌وه و وه‌سیه‌تی نێژران له موکریان به مێژوویه‌ک ماندوویی و خه‌مه‌وه.\nئاشکرا ره‌نگی غه‌ریبی دیاره لێره پێمه‌وه\nئاخری به‌و ده‌رده‌وه تێدا ده‌چم، ده‌توێمه‌وه\nهێند له دوی کوردایه‌تی چووم هێز و تینم لێ بڕا\nپێم له دوو نایه بڵێم هه‌نگاوی دی داوێمه‌وه\nتاوێ دڵ لێدانی تونده، تاوێ خوێنم هه‌ڵده‌چێ\nبه‌و زووانه به‌و فه‌تا پیسانه‌وه ده‌توڵێمه‌وه\nئێسته وه‌ک له‌گ له‌گ له سه‌ر بێچووی شێعر ده‌ڕشێمه‌وه\nبوو به پایه و کاخی کێ گه‌رمین و کوێستان کردنم؟\nهه‌ڵوه‌دای چم من؟ له جێیه‌ک بۆچی ناگیرسێمه‌وه؟\nرۆژی روون چووم بوومه عه‌نته‌ر، بۆ یه‌کی دی هه‌ڵپه‌ڕیم\nئێسته وه‌ک رێوی به شه‌و بۆ سیرمه کۆن ده‌خولێمه‌وه\nخۆزگه هه‌ر مردن هه‌با و ده‌ردی په‌شیمانی نه‌با\nدیزه هه‌ر بۆیه ده‌ڵێ: بشکێم و نه‌زرینگێمه‌وه\nپشت به یاری بێ به‌ڵێن وه‌ک هێدی نابه‌ستم ئیتر\nتازه حاشا من له په‌یمان و وه‌فا بدوێمه‌وه\nتا له تۆ دوورم موکریان، دڵ به هیچ ناپشکوێ\nمن خراپ بووم، ئێوه چاک بن، لێم گه‌ڕێن با بێمه‌وه. (هەمان)\n-هێدی(١٩٩٧) کاروانی خەیاڵ، بەشێک لە شێعرەکانی هێدی، هەولێر: چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەددین\nبرچسب ها: به‌هاری کوردستان, سەیفوڵقوزات, شیعر, هاژه, هه‌ژار, هێدی, هێمن, کاروانی خەیاڵ, کوردانه, یوونس ره‌زایی


لە خەندان لایفەوە پێشبینی بورجەکان بۆ ئەمڕۆ 10/12/2018 بخوێنەرەوە.\nئەمڕۆ گونجاوە بۆ ئەوەی دەست بە پرۆژەی نوێ بکەیت و هەنگاوی نوێ بنێیت لەرووی پیشەییەوە بەپێی خواست و بەهرە و ئارەزووەکانی خۆت، لەرووی سۆزداریەوە پەیوەندیت لەگەڵ خۆشەویستەکەت باش دەبێت هیواکانت دێنەدی، متمانەت هەبێت بە قسەی هاوڕێکانت و سوودی لێ ببینە بۆ چارەسەری کێشەکانت.\nکۆمەڵێک کاری گرنگ هەیە کە پێویستی بە گۆڕانکاری هەیە لەرووی پیشەییەوە، بەڵام دەبێت کاتی گونجاو بدۆزیتەوە، پەیوەندیت لەگەڵ خێزانی خۆشەویستەکەت بەهێزبکە لەپێناو گەیشتین بە ئامانجەکانت، لەرووی تەندروستیەوە پێویست بە پشوودان هەیە.\nلەبەردەمت کۆمەڵێک ئەرک و کاری زۆر هەیە، کە دەبێت لەکاتی گونجاودا بەبێ دواخستن هەموویان چارەسەر بکەیت، هەوڵبدە پەیوەندیت سۆزداریت بپارێزە و رێگامەدە کەس دەست وەربداتە نێوانتان، خاوەنی رووخسار و کەسایەتیەکی جوانیت گوێ بە قسەی خەڵکی مەدە.\nپێویستە کات دیاری بکەیت بۆ ئەوەی ئەرکەکانت جێبەجێ بکەیت و بگەیت بە ئامانج و خواست و هیواکانت لەرووی پیشەییەوە، خۆشەویستەکەت مامەڵەی توندە، بەڵام دەبێت تۆ لێی تێبگەیت و هێمنی خۆت بپارێزیت، گرنگە پشوو بدەیت و کەمێک بحەوێیتەوە.\nلەبەردەمتدا کۆمەڵێک ئەرک و کاری زۆر هەیە، بەڵام دەبێت هەوڵبدەیت ئەنجامی بدەیت و بەربەستەکان تێپەڕێنیت، راستگۆیانە خۆشەویستیت بۆ هاوبەشی ژیانت دەربڕە، راهێنانی وەرزشی گرنگە بۆ ئەوەی تەندروستیت پارێزراو بێت.\nپێویستە کاتێک دیاری بکەیت بۆ ئەوەی پرۆژەکانت جێبەجێ بکەیت بەگوێرەی پلانەکانت لەرووی پیشەییەوە، هێندە رووبەرووی خۆشەویستەکەت مەبەرەوە، هەرکاتێک بێزاردەبیت هەوڵبدە تێگەیشتن هەبێت، سستمی خۆراکی تەندروست پەیڕەو بکە.\nدەبێت هەنگاوی نوێ بنێیت و بەتواناکانت متمانەی بەرپرسەکانت بەدەستبهێنیت لەپێناو بەرزکردنەوەی بەرهەمی کارەکانت، هەوڵبدە خۆپەرست مەبە بەتایبەت لەرووی سۆزداریەوە دەنا زەرەرمەند دەبیت، کۆتایی ئەم هەفتەیە باشترە پشوو بدەیت.\nکەسانێک هەوڵ دەدەن کێشەت بۆ دروست بکەن لەرووی پیشەییەوە، هەربۆیە هەوڵبدە وریابە و متمانە بە هەمووان مەکە، خۆشەویستەکەت کاری مەحاڵ ئەنجام دەدات لەپێناو مانەوەی لەگەڵ تۆدا، هەربۆیە بایەخی پێ بدە، راهێنانی وەرزشی فەرامۆش مەکە.\nپرۆژەی نوێ پێشنیار بکە و هەنگاوی نوێ بنێ بۆ داهاتوو لەرووی پیشەییەوە، هەوڵبدە پارێزگاری لە پەیوەندی نێوان خۆت و خۆشەویستەکەت بکە و نهێنیەکانتان بۆ کەس باس مەکە، گوێگرتن لە میوزیک ئارام دەکاتەوە لەرووی دەروونیەوە.\nبەرپرسانت لە تەواوی کارەکان و تواناکانت رازین لەرووی پیشەییەوە و متمانەیان پێت هەیە، بایەخ بە خۆشەویستەکەت بدە و هەوڵبدە پشتیوانی بکە بەردەوام، ئاگاداری خواردنی ئەو خۆراکانە بە کە زیان بە تەندروستی گەدەت دەگەیەنن.\nئەمڕۆ چارەسەری گونجاو بۆ تەواوی کێشەکانت دەدۆزیتەوە و بەربەستەکان تێدەپەڕێنیت، خۆشەویستەکەت بە سوپرایزێک دڵخۆش دەکات و پێکەوە ئاسوودە دەبن، تەندروستیت باش نییە و دەبێت ئاگاداری جۆری خواردنەکانت بیت لە ئێواراندا.\nبەهێز و تواناکانی خۆت هەوڵبدە رۆڵی گەورە ببینیت لە پێشنیارکردنی پرۆژە و بیرۆکەی نوێ، بۆ ئەوەی ئەنجامێکی باشتر هەبێت، کێشەیەکی زۆر هەیە لەنێوانی خۆت و خۆشەویستەکەت بەڵام کاتییە و تێدەپەڕێت، هەمیشە بەهیواوە سەیری ژیان بکە.\nئه‌م بابه‌ته 31685 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nتەیلەر سویفت کلیپێکی نوێی بڵاوکردەوە


د. سالار باسیرە : بێ هه‌ڵوێستی . – WTARIKURD\nله هه‌ر شوێنێ خه‌ڵكی له حكومه‌ت ترسا ، له‌و شوێنه سته‌م فه‌رمانڕه‌وایه . له هه‌ر شوێنێ حكومه‌ت له خه‌ڵكی ترسا ، له‌و شوێنه ئازادی به‌رقه‌راره . ( تۆماس جێفرسۆن/ ١٧٤٣-١٨٢٦ سه‌رۆكی سێهه‌می وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ) .\nکاتێک بەعسییە فاشستەکانی عیراق ، کومونیست و شێعەیان دەگـرت و دەکوشت ، من بێ دەنگ بووم ، خۆ من نە کۆمونیست بووم نە شێعە .\nکاتێک ئاسوری و تورکومانیان دەگـرت و دەبرد ، من بێ دەنگ بووم ، من نە ئاسوری بووم نە تورکومان .\nکاتێک ئەندامان و دۆستانی یەکێک لە پـارت و گـروپە سیاسیە کوردیەکانیان دەگـرت و ئەشکەنجە و ئازاردەداو دەکوشت ، من نارەزایم دەرنەبری ، من نە ئەندام و نە دۆستی یەکێک لەمانە بووم .\nکاتیک دەیان هەزار هاولاتی کوردیان ئەنفال کردو بە گازی ژەهراوی خنکێندران و نیازی لە ناو بردنی گەلێکیان هەبوو ، من بێ دەنگ بووم و سەری خۆم کزگـرتبوو .\nکاتێک رۆشنبیران و نوسەران و مامۆستایانی زانکۆیان لەسەر هەلوێست و جیاوازی فکر بەند دەکرد ، یان بێ سەروشوێن دەکران ، من بێ هەلوێست بووم ، من هیچ کام لەمانە نەبووم .\nکه کۆمەلێک له به‌ربرسانی ده‌سه‌لات لە هەریمی کوردستان گەندەلی و دزیی و تالانی مولکی نەتەوە دەکەن ، من چاوی خۆم لە ئاستیدا داخستوە ، چونکە لەبەر بەرژەوەندی خۆم نامەویت هەلوێستم هەبێت .\nکاتیک سه‌رده‌شت عوسمان و سۆرانی مامه حه‌مه‌یان تیرۆر کرد و زۆرانیکی که‌شیان له به‌ندیخانه نهینی و ئاشکراکان توند کردوه من ملی خۆم شۆر کردوه ، کرنک ئه‌وه‌یه من نه‌بووم .\nکاتێک هاتن ومنیشیان برد ، کەس نەمابوو نارەزایی خۆی لە دژیان دەربرێت .\nهەربۆیە هەرکیز بیدەنک و بیهەلویست مەبە بەرامبەر بیکەرامەت کردنی خۆت و هاومرۆفەکانیشت و سیاسەتی بە کۆیلە کردنت .. ئەکەر بە سەرشۆریی رازی بویت … هەر شتیک بیت مرۆف نیت ..\n1,013 جار بینــراوە لەڕەهێڵپۆست


هەڵبژاردنی فەرەنسا، دەنگی نا بەدژی راسیزم سەرکەوت – Dengekan\nbyAbdullah Mahmud\tMay 19, 2017\tGeneral, Opinion\nدەورەی دووەمی هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی فەرەنسا بە دەرچوونی ئیمانوێل ماکرۆن، کۆتایی هات. دەرچوونی ئیمانوێل لەم هەڵبژاردنەدا، بەمانای سەرکەوتنی کاندیكی باش بەسەر یەکێکی خراپدا نییە، وە بەمانای سەرکەوتنی چەپ و بەسەر راستدا لێک نادرێتەوە. دەرنەچوونی راستی پەرگیر و ڕوهەڵماراوی فاشیست لەفەرەنسا و لە جێگایدا دەرچوونی لیبرال و راستێکی نەرمی شاراوە تا ئەو ئاستەی نەیارەکانی بەچەپ ناوزەندی بکەن ناتوانێت هیچ ئومیدێکی باشی بۆ هاوڵاتیانی فەرەنسا لەسەر هەڵبهینجرێت. ئەوەی لەو پرۆسەیدا و لەم هەڵبژاردنەدا جێگای لێرامان و هەڵوێستەیە، مامەڵە و دیدی هاوڵاتیانی فەرەنسایە. خەڵکی فەرەنسا لەدۆخێکدا چوونە بەردەم سندوقەکانی دەنگدان، کە کەشی زاڵ بەسەر کۆمەڵگای ئەم سەردەمەدا، سەر راستکرانەوەی راسیزم و فاشیزم و پەرەگرتنی دوبارەی بزوتنەوە و رەوتە راستەکان و زاڵکردنی کەشی راسیستییە بەسەر کۆمەڵگادا. پۆستمۆدێرنیزم کە پایەکی بەهێزی راسیزم خوڵقێنی ئەم سەردەمەیە، هاوکات پایەکی بەهێزی سەرهەڵدانی داعشیزم و رەوت گەلی ئیسلامی نامۆن بەئینسان. ئەم رەوتە ئیسلامیانە نەک هەر بیانو پاساو دەبەخشنە راسیزم، بەڵکو بەکردەوە کۆمەك دەکەن بە راسیزم.\nبۆیە مەدی دژە پەنابەری، دژە خاریجی، پێداگرتنەوە لەسەر مەزنێتی ناسنامەی میللی ونەتەوەیی و ئیتنیکی، گەرانەوە بۆ رابردووی بێ پەنابەری، کەشی زاڵی دنیای ژێر سایەی نیزامی سەرمایەداری ئەم چەرخەیە. چەرخی بەیەکدادانی تیرۆریزمی دەوڵەتی و نێودەوڵەتی لەگەڵ تیرۆریزمی ئیسلامی و رەوتەکانی بە پشتیوانی ئاشکرای خودی دەوڵەت و تیرۆریزمی دەوڵەتی، یەکێک لە ترساناکترین دۆخەکانی کۆمەڵگەی ئەم سەردەمەیە بۆسەر ئینسان و مافە جیهانداگرەکانی ئینسان و پێوانەو مافە فەردی و مەدەنیەکان. لە دڵی هەلومەرجێکی ئاوادا، چاوخشاندن بەسەر هەڵبژاردنەکانی فەرەنساندا و ئاکامێک کە بەدوای خۆیدا هێنای راستیەکی گرنگ و پڕ بەها نیشان دەدات. هاوڵاتیانی فەرەنسا بە دەنگ نەدانیان بە راستی پەرگیرو ئاشکراو بێپەردە، نایەکی گەورەیان وت، بەراسیزم و کەشی زاڵی راستی لە دنیایی ئەم سەردەمەدا.\nبێداربوونەوەیەکی ئاشکرای کۆمەڵگای فەرەنسایان، بە دنیای ئەم سەردەمە راگەیاندا. ئەمەش ئاکامی ئەوەیە کە زوربەی زۆری خەڵکی فەرەنسا، نەک نەبوونەتە قوربانی کەشی راسیزمی دنیا کە ترامپ و تیز مەی و… لەخۆی هێنایە دەرەوە، بەڵکو کاردانەوەیەکی ئاشکرایان بەروویدا نیشاندا. دیارە هێشتا ناکرێت مەترسی راست و مەترسی زاڵبوونی زیاتری راسیزم، نادیدەبگیرێت، بەڵام ناشکرێت ئەم دەنگی نایەی هاوڵاتیانی فەرەنسا بە دژی راسیزم و کەشی راسیستیدا، نادیدە و کەم بایەخ بخوێندرێتەوە. ئیمانوێل ماکرۆن بۆیە دەنگی هێنا، چونکە راسیزمی فەرمی و بانگەشەی فەرمی راسیستی وەڵامی نای وەرگرتەوە. بانگەشەکانی ئیمانوێڵ، بۆ بەیەکسان چاو تەماشاکردنی هاوڵاتیان.\nپاشەکەوتی ٦٠ ملیارد یۆرۆیی و گێرانەوەی بۆ خەزێنەی دەوڵەت. هێشتنەوەی فەرەنسا لە ناو یەکێتی ئەوروپا، بەڵین دان بە زامنکردنی هەلی کار بۆ ئۆردوی بێكاران، پێداگرتنەوە لەسەر درێژەدان بەجەنگی دژە تیرۆر… لەگەڵ ئەوەدا بێ کاریگەر نەبوون لەسەر ئاکامی هەڵبژاردنەکە، بەڵام هێشتا هەموو ئەوانە لەچاو بێداربوونەوەی هاوڵاتیان فەرەنسا، بەرامبەر بە مەترسیەکانی راسیزم، زۆر لەخوارترن. لەدوای کارەساتی ١١ سێبتەمبەری ٢٠١١ وە، فەرەنسا لە ئەوروپادا گەورەترین قوربانی دەستی تیرۆریزمی ئیسلامییە. خوێن لەوکۆمەڵگەیە دەچۆرێت و ترس لە کردەوەی تیرۆریستی ساڵێک زیاترە باری نائاسایی داسەپاندووە. خەڵکی فەرەنسا لەم دەنگدانەدا، نەبوونەتە قوربانی بێ گوێ و بێ چاو لە ململانێی نێوان باڵەکانی بۆرژوازی فەرەنسیدا. نەبوونە خۆراکی رووتی کایەکی دیموکراسی بۆژوازی بەتەنها، بەڵکو بە رەتکرنەوەی راسیزمێکی هەوسار پچڕاو پەیامێکی تریان دا بە گوێچکەی کۆمەڵگای ئینسانی ئەم سەردەمەدا. پەیامی پێداگرتنەوە لەسەر بەها ئینسانیەکان، مافی هاوڵاتی بوون. ئەمەش لەدڵی هەلومەرجی ئێستادا، وەکو سەرکەوتنی بەرەی وێڵی ئینسان بەدوای ئازادی و مافی هاوڵاتی بوون و پێداگرتنەوە لەسەر مافە جیهانداگرەکانی ئینسان، کە بەرهەمی خەباتی خودی ئینسانە هوشیارو خەباتگێرەکانە، دەکرێت لێی بڕوانرێت.\nبا بیهێنینە بەرچاو، ئەگەر لە جێگای ئیمانوێل، مارین لوپان لەم هەڵبژاردنەدا دەرچوایە چ مەترسیەک پێشبینی دەکرا بۆ فەرەنساو هاوڵاتیانی و بۆ تەواوی ئەوروپاش؟ دیارە دۆخەکە بەتەواوی ئاڵوگۆری بەسەردا دەهات. لەلایەکەوە مەدی راسیستی و دژی خاریجی و پەنابەری رەوتی روولەهەڵکشانی خێرای دەبری، هەروەها دەبووە بلوکێکی بەهێز لەناودڵی ئەوروپادا لەگەڵ هاوتاکەی لە بەریتانیادا، کە بێپەردە نوینەرایەتی راسیزمیان دەکرد و هەرەشەی دەرچوونی فەرنساش لەیەکێتی ئەوروپا، بەرجەستەتر دەبوو. هەموو ئەمانە پێشبینی ئاڵوگۆری گەورەی لە ئەوروپادا، بەدوای خۆیدا کێش دەکرد. وەڵامی خەڵکی فەرەنسا بە نا وتن بۆ مارین لوپان، نا وتن بوو بەو ئاڵوگۆرەی کە بەزیانی خەڵکی فەرەنساو تەواوی ئەوروپادا، دەشکایەوە. بۆیە دەتوانین بڵێین، سەرکەوتن لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی فەرەنسادا دەنگی نای خەڵک بوو بە راسیزم و ئالوگۆرێکی تەکاندەر نەک سەرکەوتنی ئیمانوێڵ.\nدیارە هەڵبژاردن، لە ژێر سایەی نیزامی دیلیهێنەری سەرمایەداریدا، هەرگیز چاوەروانی ئاڵوگۆری بنەرەتی و بەرجەستەی بە قازانجی خەڵکی کرێکار لێ چاوەروان ناکرێت. ئاڵوگۆری بنەرەتی بەندە بە هاتنەمەیدانی چینی کرێکار و جەماوەری رێکخراو لە حزبی چینی کرێکارو رێکخراوە جەماوەری و رادیکاڵ و پیشەیی و جەماوەریەکانی خۆیاندا و لەژێر ئاڵا و ئاسۆی سوسیالیزمی کرێکاریدا، بەدژی سەرجەم باڵ و بزوتنەوەی بۆرژوازی و نیزامی سەرمایەداری. زەمینەی عەینی بۆ کارێکی ئاوا و دەستبردن بۆ شۆرشی جەماوەری لە خوارەوە لە فەرنسادا ئامادەیی هەیە. ئەوە نەبەردێکە سەرباری دواکەوتنی دەشێت فەرەنسا پێشەنگی لە دڵی ئەوروپادا بگرێتەوە دەست.\nئەو کاتە دنیای شارستانی شایستەی هەڵبژارنێکی راستەقینە دەبێت، کە جەماوەری کرێکاری و بەرهەمهێنی ئەم کۆمەڵگایە، بە بەرپاکردنی شۆرش، دەستیان بۆ بردووە…\nناوەراستی ئایار ٢٠١٧\nتیبینی: ئەم بابەتە لە بۆپێشەوەی ژمارە ٤ بەرواری ١٥ ئایاردا بڵاوکراوەتەوە…www.bopeshawa.net\nPrevious په‌تای گه‌نده‌ڵی و تێكشكانی كۆمه‌ڵگه … شاخه‌وان سدیق\nNext کاک نەوشیروان موستەفا …. بەهرۆز جەعفەر


وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان کاتژمێرەکانی پێدانی کارەبای نیشتمانیی ئاشکراکرد و بەپێی وەزارەتەکە لەئێستادا 17-18 کاتژمێر کارەبا دەدەن و هەوڵەکانیشیان بۆ ئەوە دەبێت لە زستاندا هەمان بڕ دابینبکەن.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، سێ کاتژمێر و نیو پێدانی کارەبای نیشتمانییان زیاتر کردووە و ڕۆژانە 17 بۆ 18 کاتژمێر کارەبا دەدەن بە هاوبەشان و دەڵێت، “هەوڵدەدەین لە وەرزی زستاندا لەسەر ئەم باشبوونەی دۆخی کارەبا بەردەوامبین”.\nسەبارەت بە بەستنی پێوەری زیرەکی کارەبا کامیل قەزاز وتەبێژی وەزارەتی کارەبای هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، زیاتر لە یەک ملیۆن و 21 هەزار پێوەری زیرەکیان لە هەرێمی کوردستان داناوە کە دەکاتە 68%ی کۆی تۆڕی کارەبای هەرێم.\nلەو ژمارەیەش 350 هەزار پێوەری زیرەک خراونەتەکار و بەپێی پێوەرەکە کارەبا هەژمار دەکرێت.\nوەزارەتی کارەبا سوود و ئامانجەکانی بەستنی پێوەری زیرەکی خستووەتەڕوو کە بریتیین لە:\n– کارەبا کۆنترۆڵ دەکرێت.\n– سەرپێچی بۆ سەر تۆڕەکانی کارەبا چارەسەر دەبێت.\n– بۆ خوێندنەوەی پێوەری کارەبا ناچینە ناو ماڵان و مانگانە پسوڵەی کارەبا چاپ دەکرێت و دەدرێتە هاوبەشانی کارەبا.\n– سیستەمی کارەبا سەقامگیردەبێت.\n– گۆڕەرەکانی کارەبا بە تایبەتی لە زستاندا لە سوتان و دەستکاریکردن دەپارێزرێن.\n– توانای سنووردارکردنی بڕی پێدانی ئەمپێری کارەبا هەیە.\nبەپێی داتای فەرمیی وەزارەتی کارەبا، ژێرخانی بەرهەمهێنانی کارەبای هەرێم شەش هەزار و 900 مێگاواتە، بەڵام بە هۆی نەبوونی سوتەمەنی سێ هەزار و 600 تا سێ هەزار و 800 مێگاوات بەرهەمدەهێنرێت.\nڕۆژی کۆبانێ.. دڵی جیهان لەوێوە لێدەدات\nئەمریكا لە هەولێر زیاتر خۆی ئامادە دەكات\nهێزەكانی ئەمریكا لە هەولێر ڕاهێنانی چڕی نوێ بە هێزەكانیان دەكات لە بنكە سەربازییەكان، و خۆی زیاتر ئامادە دەكات…\nسبەینێ دەستدەكرێت بە دابەشكردنی موچەی ئەم مانگە بە بێ لێبڕین، وەزیری پلاندانانی هەرێمی كوردستانیش ڕایدەگەیەنێت، 200 ملیار دینارەكەی…\nكۆمپانیاكانی كۆكەرەوەی خۆڵ و خاشاك لە سلێمانی دووبارە ماندەگرن\nبەهۆی خەرجنەكردنی شایستەكانیانەوە، لە سبەینێوە كۆمپانیاكانی كۆكەرەوەی خۆڵ و خاشاك ماندەگرن، وەك ئەوەی بەرپرسێكی شارەوانیی سلێمانی دەیڵێت و…\nبەهۆی پاییزەوە هەڤاڵ ئەبوبەكر داوای خۆڤاكسینكردن لە خەڵكی سلێمانی دەكات\nهه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر بەهۆی هاتنی وەرزی پاییز و زیاتربوونی ئەگەرەكانی تووشبوون بە پەتا، داوا لە دانیشتووانی سلێمانی دەكات زیاتر…


ژنێک لە ڕێگەى ڕۆژنامەوە بۆى دەرکەوێت هاوسەرەکەى ناپاکى لەگەڵ دەکات\nژنێک بە شێوەیەکى سەیر و لەکاتى خوێندنەوەى ڕۆژنامەدا، بۆى دەردەکەوێت کە هاوسەرەکەى ناپاکى لەگەڵدا دەکات، تەنانەت منداڵێکیشى لە ناپاکییەکەى بووە.\nسەرچاوەکانى هەواڵى ئەمریکا (27ى ئایارى 2021) بڵاویانکردووەتەوە، ئامى ئەدیسۆن ئاماژەى بەوەداوە کە ڕۆژێکى ئاسایى لە نەخۆشخانە بووە بە ناخۆشترین و سەختترین ڕۆژ لە ژیانیدا.\nڕونیشکراوەتەوە، ئامیى تەمەن 47 ساڵ ڤیدیۆیەکى لەسەر ڕووداوەکە لە تۆڕى ئینتەرنێت بڵاوکردووەتەوە و باس لەوەدەکات، کاتێک سەرقاڵى ڕۆژنامە نوێندنەوە بووە بڵاوکراوەیەکى پیرۆزبایى لەدایکبوونى منداڵێکى بینیوە و ناوى منداڵەکە ناوى هاوسەرەکەى بووە.\nئاماژەى بەوەشداوە، بەهۆى ئەوەوە زانیویەتى کە هاوسەرەکەى لەگەڵ ژنێکى تردا پەیوەندى هەیە و ناپاکى لێ دەکات، هەروەها منداڵێکیشیان بووە.\nئەدیسۆن دەشڵێت، هێشتا باوەڕى نەکردووە بەوەى چاوەکانى بینیویانە و چووە بۆ ماڵپەڕى نەخۆشخانەکە بۆ دڵنیابوونەوە و دڵنیابووەتەوە کە هاوسەرەکەى سەرەڕاى منداڵە نوێکە، منداڵێکى کچى تریشى هەیە کە تەمەنى یەک ساڵە.\nگرتە ڤیدیۆکانى ئەدیسۆن کاردانەوەیەکى زۆریان دروستکردووە و بەکارهێنەرێکى زۆرى تۆڕەکان دڵنەوایى دەدەنەوە و هاوخەمى خۆیانى بۆ دەردەبڕن، لە کۆتا گرتەى ڤیدیۆییشدا باسى لەوەکردووە کە لە هاوسەرەکەى جیابووەتەوە، ئەوەش دواى کێشمەکێکێشى درێژ و دواتر هاوسەرگیرى لەگەڵ پیاوێکى تردا کردووە.\nلەسلێمانى ژنێک بەدەستى پیاوەکەى کوژرا\n2021.06.08 - 10:46\nچەند موشەکێک نران بە بنکەى ئاسمانى بەلەدەوە\n2021.06.09 - 22:42


نەبەز گۆران : هیچ نیە خێل و خیچە ، نەختێ نازەكات . – WTARIKURD\nنەبەز گۆران : هیچ نیە خێل و خیچە ، نەختێ نازەكات .\nهیچ وەك ئەوە كۆمیدی نیە ، لە وڵاتێكدا بژیت ، سەرۆكی وڵاتەكە ، شەری كورسی بكات ، بڵێت شوێنەكەی خۆم جێناهێڵم ! .\nچیرۆكێكی كۆنی كوردی هەیە دەڵێت : لە گوندێك ، خەڵكەكە زۆر بێزاربوون لە كوێخاكەیان . هەموویان چون و شكاتیان كرد و وتیان : كوێخامان ناوێت . كوێخا چووە بەردەمی دادگا و وتی : جەنابی دادوەر ، ڕاستە خەڵكی گوندەكە منیان ناوێت ، بەس من ئەوانم دەوێت .\nئەوەی بارزانیش وای لێهاتووە ، لایەنە براوەكان ، كە دەنگی خەڵكیان بەدەست هێناوە ، دەڵێن : تۆمان ناوێت ، كەچی ئەو دەڵێت : من ئێوەم دەویت !\nئەم خۆشویستنی كورسیە لای بارزانی بۆتە گرێكی سیاسی و گرێكی دەسەڵات . بێگومان نایەوێت جێی بهێڵت ، ناشیدەوێت كێشەی گەورە دروست بێت ، لێ سەرقاڵی ترساندنە . ئەو رستەیە هیچ راست نیە كە ، گوایە كێشە دروست دەبێت ، ئەم حیزبانە و سەركردە سیاسیەكانیان ، بەتايبەت حیزبی پارتی ، بەرژەوەندییەكانیان هێندە گەورەن، ئامادە نین ، شەرێك ، یان كێشەیەكی گەورە دروست بكەن . ئەما ، پارتی پێیخۆشە وا خۆی دەرخات ، ئەگەر ویستەكانی جێبەجێنەكرێن ، كێشە دروست دەكات و ، جێگای مەترسیە . پێویستە حیزبەكان ئەم سایكلۆژیە سیاسیە بخوێنەوە .\nهەمیشە گوتارێك بوونی هەبووە ، كە گوایە ، حیزبی پارتی ئەگەر ویستەكانی جێبەجێ نەبن ، ئیتر شەرێك روودەدات . ئەم گوتارە گوتارێكی زۆر وەهمی و ناراستە . لە رێگەی ئەم گوتارەوە ، حیزبی پارتی هەموو جارێك ترسێكی دروستكردوە ، تا ویستەكانی خۆی جێبەجێ بكات . ئێستا بۆ حیزبە خاوەن دەنگەكان گرنگە ، بێ منەت بن لەو حیزبە . ئەو بێمنەتیە دەیخاتەوە شوێنە راستەقینەكەی خۆی . نە ئەو حیزبە جێگای ترسە و نە ئەو تارماییە ترسناكەشە ، بتوانێت دژی بەرژەوەندیەكانی خۆی بجوڵێتەوە و ، نە ئەو حیزبەشە جەسارەتی دروستكردنی بارگرژی دەكات . ئەمە تەنها یارییەكە دەیكا بۆ بە دەست هێنانی دەسەڵاتەكان .\nلەم دۆخەدا ، چ بارزانی و چ بەشێكی حیزبەكەی ، دەیانەوێت دژی سیستەمی پەرلەمانی و سیستەمی دیموكراسی بوەستنەوە . بە دروستكردنی ترسێك ، هەوڵی بە دەست هێنانی ویستەكەیان دەدەن . رێك وەك كوێخاكە ، دەیەوێت بڵێت :\nمن ئەوانم دەوێت و ئەو كوێخایەتیەم دەوێت . بەڵام لە رێگەی پەخشكرنەوەی ترس و شێواندنەوە . نامەوێت سیستەمەكە بگۆرێت ، چونكە بۆ دەسەڵاتەكانی من خراپە . ویستەكەی بارزانی و حیزبەكەی ، هەمان ویستی كوێخاكەیە ، تەنها شەری بە دەست هێنانی دەسەڵاتەكەیە ، بەڵام لە رێگای دروستكردنی ترس و شێواندنی سایكۆلۆژی سیاسیەوە . كۆتایەكەشی ئەوەیە ، هیچ شتێك رونادات و پێویست ناكات ، حیزبەكان لە پێناو ویستی یەك كەسدا ، میلەتێك بخەنە بەردەم ستەمكاریەوە .\nس – ف نوسەر\nعیماد عەلی : هەدەپە و دەستوری ساڵی 1921 ی تورکیا .\nڕێبین هەردیی : دەستور بۆته بەڵگەنامەیەک کە تەنها رەوایەتی بۆ حوکمڕانی ناڕەوا دروست کردووە .


راپۆرتی نێودەوڵەتی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق بۆ ساڵی 2017 – knwe.org\nسەرەکی » دۆسێ » راپۆرتی نێودەوڵەتی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق بۆ ساڵی 2017\nوەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بڵاویكردۆتەوە\nوەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە راپۆرتی خۆیدا بۆ ساڵی 2017 سەبارەت بە ئازادییە ئاینییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، جەخت لەسەر گرنگی ئەو سێكتەرە دەكاتەوە لە عیراق ، بەو پێیەی عیراق وڵاتێكی فرە ئایین و كلتورە و كۆمەڵگەی عیراقییش بەراورد بە كۆمەڵگەكانی تری ناوچەكە، مۆزایكێكی جیاوازیی هەیە، بۆیە لەو راپۆرتەدا بەشێوەیەكی ورد باس لە رەوشی ئازادییە ئاینییەكان كراوە لە عیراق، كە ئەمەی خوارەوە پوختەیەك لەو باسە دەگەیەنێت كە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، بە گرنگییەكی زۆرەوە، هەڵسەنگاندنی بۆ دەكات.\nرەشی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق\nدەستور ئیسلام وەك ئاینی فەرمیی دەچەسپێنێت و دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دابنرێت لەگەڵ «حوكمە جێگیرەكانی ئیسلام ناتەبا بێت.» دەستور زامنی ئازادیی باوەڕی ئاینیی و پەیڕەوكردن دەكات بۆ موسوڵمان، مەسیحی، ئێزیدی و سابیئەی-مەندائی، بەڵام بۆ پەیڕەوانی ئایینەكانی تر یان بێبڕواكان نا. یاسا پەیڕەوكردنی ئاینی بەهائی و مەزهەبی وەهابی لە ئیسلامی سوننە قەدەغە دەكات. دەستور ئازادیی دەدات لە سەپاندنی ئایین و داوا دەكات حكومەت پیرۆزی شوێنە ئاینییەكان بپارێزێت. راپۆرتی بەردەوام هەبوون لەسەر هێزەكانی ئاسایشی عێراق و میلیشیا شیعەكان، كە دەستگیركراوانی داعش و هاوكارەكانیان كوشتوە، كە مەزەندە دەكرێت هەموویان سوننە بوون. رێكخراوە ناحكومییەكان دەڵێن كە حكومەت بەردەوامە لە بەكارهێنانی یاسای دژەتیرۆر وەك بیانویەك بۆ دەستگیركردنی كەسەكان بەبێ دەستگەیشتنی شیاو بە پرۆسەی دروستی دادوەری. رابەرە كۆمەڵایەتییەكان بەردەوام دەڵێن كە گۆڕینی ئایین بەزۆر ئەنجامی دیفاكتۆی یاسای كارتی نیشتیمانییە كە فەرمان دەكات منداڵان كە یەكێك لە باوانیان موسوڵمانە، تەنانەت ئەگەر لە ئەنجامی لاقەكردنیش لەدایكبوو، پێویستە وەك موسوڵمان تۆمار بكرێن. ئەوانەی بوون بە مەسیحی دەڵێن كە ناچاركراون منداڵەكانیان وەك مسوڵمان تۆماربكەن یان بەبێ بەڵگەنامە بمێننەوە، كە كاریگەری دەبێت لەسەر مافیان بۆ كۆمەكەكانی حكومەت. هەندێك لە سەركردەكانی ئێزیدی، مەسیحی و رێكخراوە ناحكومییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لەلایەن هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایشی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، وەك سەپاندنی مەرجی مۆڵەتی ئاسایش، كە بۆتە هۆی ئاستەنگ كردنی جوڵەی ئێزیدییەكان لەنێوان پارێزگای دهۆك و ناوچەی شەنگال. مەسیحییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لە چەندین خاڵی پشكنینی یەكەكانی هێزەكانی حەشدی شەعبی، كە ئاستەنگی دروستكردوە بۆ جوڵەیان لەنێوان چەند شارێكی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا. مەسیحی و ئێزیدیەكانی شارەكانی ژێر كۆنترۆڵی حەشدی شەعبی راپۆریانداوە لەسەر گێچەڵكردن بە ئافرەتانی مەسیحی لەلایەن ئەندامانی هێزەكانی حەشدی شەعبییەوە. هاوكات دەڵێن كە حكومەتی ناوەند لە بەغداد رێخۆش دەكات بۆ گۆڕینی دیمۆگرافی لەڕێگەی بەخشینی زەوی و خانوو بە شیعەكان تا بچنە ئەو ناوچانەی هەمیشە ناوچەی مەسیحی بوون. راگەیاندن و بەرپرسانی حكومەت بەردەوام بوون لە بانگەشەی ئەوەی كە پێشمەرگە و هێزەكانی حەشدی شەعبی رێگربوون لە گەڕانەوەی ئاوارەكانی عەرەبی سوننە، ئێزیدی، توركمان و ئەوانی تر بۆ ماڵەكانیان لە هەندێك لەو ناوچانەی كە لە داعش ئازادكراون. نوێنەرانی كەمایەتییە ئاینییەكان دەڵێن كە حكومەتی ناوەندی بەگشتی دەستوەردانی نەكردوە لە پەیڕەوكردنی ئایینی بەڵام رووبەڕووی گێچەڵ و بەربەست بوونەوەتەوە لە لایەن دەسەڵاتدارانی خۆجێی هەندێك لە ناوچەكان، بەتایبەتی لە دەرەوەی هەرێمی كوردستانی عێراق.\nلەماوەی ساڵدا حكومەت چەندین شەڕی ئەنجامداوە بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی خاكێكی زۆر كە پێشتر كەوتبوونە دەست داعش. لە 9 كانونی یەكەم، سەرۆك وەزیران حەیدەر عەبادی رایگەیاند، پاش زیاتر لە سێ ساڵ لە پێكدادان، هەموو ناوچەكان لە داعش ئازادكراون. تا كانونی یەكەم زیاتر لە 3،000 ئێزیدی دەستبەسەركراو لەلایەن داعشەوە هێشتا بێسەروشوێنن. داعش بەردەوام بوو لە هەڵمەتی توندوتیژی لەدژی ئەندامانی هەموو ئاینەكان، بەتایبەتی ئەوانەی سوننە نین. لەو ناوچانەی هێشتا لەژێر كۆنترۆڵیدابوون، داعش هەستاوە بە كوشتنی تاكەكەسیی و بەكۆمەڵ، لاقەكردن، رفاندن، دەستبەسەركردنی هەڕەمەكیی و رفاندنی بەكۆمەڵ، ئەشكەنجە، رفاندن و بەزۆ گۆڕینی ئاینی منداڵانی نێرینەی ناموسوڵمان، هەروەها بەكۆیلەكردن و بازرگانیكردنی سێكسی بە ژنان و كچانی كەمایەتییە ئاینییەكان. هاوكات داعش بەردەوام بووە لە ئەنجامدانی گێچەڵ، تەنگپێهەڵچنین، تاڵانكردن، و وێرانكردنی موڵكی تایبەت و شوێنە ئاینییەكان. لەو ناوچانەی كە چیتر لەژێر كۆنترۆڵی راستەوخۆی داعشدا نەماون، كردەی خۆكوژی و تەقاندنەوەی ئۆتۆمبیلی ئەنجامداوە لەدژی هەموو پێكهاتەكانی كۆمەڵگە، بەتایبەتی شیعەكان كە داعش بە كافریان دەزانێت. لە 30 مایس، تەقینەوەیەكی رێكخراو لەڕێگەی ئۆتۆمبیلی فرۆشتنی ساردەمەنییەوە لە كەڕادە، كە گەڕەكێكی زۆرینە شیعەیە لە بەغداد، بووە هۆی كوژرانی زیاتر لە 22 كەس و برینداربوونی زیاتر لە 30 كەس. چەند كاتژمێرێك دواتر داعش دووبارە پەلامارێكی تری ئەنجامدا، لەڕێگەی تەقاندنەوەی بۆمبێكەوە لە دەرەوەی زیندانێكی حكومیی لە كەڕادە، كە بووە هۆی كوژرانی 14 كەس و برینداربوونی 34 كەس. داعش پەلاماری گەشتیارانی ئاینیی و مەزارە ئاینییەكانی داوە، لەوانە تەقینەوەیەك لە ناسرییە لە 14 ئەیلول كە بووە هۆی كوژرانی بەلای كەمەوە 80 كەس. نێردەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ هاوكاری عێراق (یونامی UNAMI) راپۆرتیداوە كە لە 1 كانونی دووەم تا 30 حوزەیران، 5،706 قوربانی مەدەنیی هەبوون بەهۆی پەلامارەكانی داعش، لەوانە 2،429 كوژراو و 3.277 بریندار.\nئاسایش و كردەوە توندوتیژییەكان\nبەپێی راگەیاندنەكان و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ، ئەگەرچی دۆخی ئاسایش لە چەندین بەشی وڵات تاڕادەیەك باشتربووە لە 2016، بەڵام هێشتا توندوتیژی كۆمەڵایەتی هەیە، كە زیاتر لەلایەن گروپە مەزهەبییە چەكدارەكانەوە ئەنجام دەدرێن. گروپە چەكدارەكان بەردەوام بوون لە بەئامانجكردنی سوننەكان بۆ كوشتن بەشێوەی رەمیكردن و وێرانكردنی خانوو و شوێنە بازرگانییەكان. كەمایەتییە ناموسوڵمانەكان راپۆریانداوە لەسەر هەڕەشە، فشار و گێچەڵ لەلایەن هەندێك گروپەوە كە هەوڵ دەدەن ناچاریان بكەن پەیڕەوی دابونەریتە ئیسلامییەكان بن. لە تشرینی دووەم پیاوانی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا شەڕیان بوو لەگەڵ شەبەكەكان كە گێچەڵی سێكسییان بە كۆمەڵێك قوتابی مەسیحی كردبوو كە تەنورە و عەزییان لەبەردابوو. لە چەندین ناوچە جگە لە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپی كەمایەتییەكانی سەربە هەر ئاینێك دەڵێن كە بەردەوام رووبەڕووی توندوتیژی و گێچەڵ دەبنەوە لەلایەن گروپی زۆرینەوە لە ناوچەكە. ئاوارە مەسیحی و ئێزیدییەكان باس لە كێشەكانی ئاسایش دەكەن وەك نیگەرانی سەرەكییان، لەگەڵ نەبوونی فەرماندەیی ناوەندیی لە دەشتی نەینەوا. هەندێك لە كۆمەڵگە ئێزیدی و مەسیحییەكان میلیشیای خۆیان پێكهێناوە بۆ پاراستنی كۆمەڵگەكانیان، بە ئاماژەدان بەوەی كە دەبێت رۆڵیان هەبێت لە دابینكردنی ئاسایشی خۆیان. لە تەموز چەكدارانی نەناسراو بە تەقەكردن دوو ئێزیدیان كوشت لە دوكانەكانیان بۆ فرۆشتنی ئەلكهول لەبەغداد. لە 24 كانونی یەكەم، شاری موسڵ یەكەم ئاهەنگی لەدایكبوونی مەسیح (كریسماس)ی ئەنجامدا پاش ئەوەی داعش لە ساڵی رابوردودا چەندین ناوچەی شارەكەی وێرانكرد. كەنیسەی كاسۆلیكی قەشە پۆڵ، تاكە كەنیسە كە لە شارەكەدا ماوە، نوێژی تێداكرا و هێزەكانی ئاسایشی عێراق دەیانپاراستن. لە كانونی یەكەم كەنیسەی كاسۆلیكی قەشە گۆرگیس، كە پێشتر لەلایەن داعشەوە وێرانكرا بوو، جارێكی تر كرایەوە لە شاری تەلسقۆف لە دەشتی نەینەوا.\nبەپێی خەمڵاندنەكانی حكومەتی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ژمارەی دانیشتوان 39 ملیۆن (خەمڵاندنی تەموز 2017). بەپێی ئامارەكانی 2010ی حكومەت، كە تازەترین ئاماری بەردەستە، 97 لەسەدی دانیشتوان موسوڵمانن. موسوڵمانی شیعە، پێكهێنەری 55 تا 60 لەسەدی دانیشتوانن، كە زۆرینەیان عەرەبن، بەڵام هاوكات توركمانی شیعە، كوردی فەیلی (شیعە)، و هیتریش هەن. موسوڵمانی سوننە نزیكەی 40 لەسەدی دانیشتوان پێكدەهێنن. لەناو سوننەكاندا، كوردی سوننە 15 لەسەدن، عەرەبی سوننە 24 لەسەد و توركمانی سوننە 1 لەسەد دەبن. ئەگەرچی زۆرینەی شیعەكان لە باشور و رۆژهەڵاتی وڵاتن، لە بەغدادیش زۆرینەن و لە زۆربەی ناوچەكانی وڵات كۆمەڵگەیان هەیە. سوننە زۆرینەن لە رۆژئاوا، ناوەڕاست و باكوری وڵات.\nبەپێی خەمڵاندنی سەركردە مەسیحییەكان كەمتر لە 250،000 مەسیحی لە وڵات ماون، لەكاتێكدا كە زۆرینەی دانیشتوانی مەسیحی – نزیكەی 200،000 كەس – لە دەشتی نەینەوا و هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. لەماوەی 15 ساڵی رابوردودا دانیشتوانی مەسیحی كەمبۆتەوە بە بەراورد بە خەمڵانی پێش 2002 كە لەنێوان 800،000 تا 1.4 ملیۆن كەسدا بوو. نزیكەی 67 لەسەتی مەسیحییەكان كلدانی كاسۆلیكن (لقێكی رۆژهەڵاتی كەنیسەی كاسۆلیكی رۆمان)، هەروەها نزیكەی 20 لەسەت ئەندامی كەنسیەی ئاشوری رۆژهەڵاتن. ئەوانی تر بریتین لە سریانی ئۆرسۆدۆكس، سریانی كاسۆلیك، ئەرمەنی كاسۆلیك، ئەرمەنی ئۆرسۆدۆكس، ئەنگلیكان و پرۆتستانت. نزیكەی 3،000 مەسیحی ئیڤانجەلیك هەن لە هەرێمی كوردستانی عێراق.\nسەركردە ئێزیدییەكان راپۆرتیاندوە كە نزیكەی 600،000 – 700،000 ئێزیدی لە باكوری وڵات دەژین، زیاتر لە 350،000 كەس هێشتا لە كەمپەكانی هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. خەمڵاندنەكان بۆ قەبارەی كۆمەڵگەی سابیئەی-مەندائی جیاوازن. بەپێی سەركردەكانی سابیئەی-مەندائی، 10،000 كەس لە وڵات ماون، زۆرینە لە باشور و هەندێك گروپی بچووك لە هەرێمی كوردستانی عێراق و بەغداد. سەركردەكانی بەهائی راپۆرتیاندوە كە كەمتر لە 2،000 ئەندامیان ماوە، كە لەسەرانسەری وڵات بەشێوەی گروپی بچوك بڵاوبوونەتەوە. شەبەك نزیكەی 350.000 – 400.000 كەس دەبن، دوو لە سێ تا سێ لە چوار لەمانە شیعەن و ئەوانی تر سوننەن؛ زۆرینەیان لە نەینەوا دەژین. سەركردەكانی ئەرمەن دەڵین كە دانیشتوانی ئەرمەن نزیكەی 7،000 كەس دەبن. بەپێی چالاكوانانی كاكەییەكان (كە هاوكات ناسراون بە یارسان)، كۆمەڵگەكەیان 120،000 – 150،000 ئەندامی هەیە، زۆرینە لە دەشتی نەینەوا دەژین؛ ئەوانی تر لە گوندەكانی باشوری كەركوك، هەروەها لە دیالە، هەولێر و كەربەلا دەژین. نوێنەری جوەكان لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەڵێت نزیكەی 430 خێزانی جو لە هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. بەپێی سەركردەیەكی كۆمەڵگەی جوەكانی بەغداد، كۆمەڵگەی خۆجێی جوەكان نۆ ئەندامی پێگەیشتووی هەیە.\nرێزگرتنی حكومەت لە ئازادیی ئاینیی\nبەپێی دەستور، ئیسلام ئاینی فەرمی دەوڵەتە، هەروەها «سەچاوەیەكی سەرەكیی» یاسادانانە. دەستور دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دەربكرێت كە ناتەبا بێت لەگەڵ «حوكمە جێگیرەكانی ئیسلام»، بەڵام هاوكات دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دەربكرێت كە ناتەبابێت لەگەڵ پرنسیپەكانی دیموكراسی یان ئەو ماف و ئازادییە بنەڕەتیانەی لە دەستوردا هاتوون.\nدەستور «شوناسی ئیسلامیی» خەڵكی عێراق دەپارێزێت، ئەگەرچی بەدیاریكراوی ئاماژە نادات بە ئیسلامی سوننە یان شیعە. هاوكات دەستور زامنی ئازادیی باوەڕ و پەیڕەوكردنی ئاینیی دەكات بۆ مەسیحییەكان، ئیزیدییەكان و سابیئەی-مەندائی، بەڵام بە ئاشكرا پەیڕەوانی ئاینەكانی تر یان بێبڕواكان ناپارێزێت. بەپێی یاسای سزادان، جووەكان رێگەپێدراو نین لە دامەزراوەكانی دەوڵەت كاربكەن یان بچنە رێزەكانی سوپاوە. یاسا پەیڕەوكردنی ئاینی بەهائی و مەزهەبی وەهابی لەناو ئیسلامی سوننەدا قەدەغە دەكات.\nدەستور دەڵێت كە تاكەكەس مافی ئازادیی بیركردنەوە، ویژدان و باوەڕی هەیە. پەیڕەوانی هەموو ئاینەكان ئازادن لە پەیڕەوكردنی سرووتە ئاینییەكانیان و بەڕێوەبردنی دامەزراوەكانی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی خۆیان. دەستور زامنی ئازادیی دەكات لە زۆرداری ئاینیی و دەڵێت كە هەموو هاوڵاتیان یەكسانن لەبەردەمی یاسادا بەبێ رەچاوكردنی ئاین، مەزهەب یان باوەڕ.\nلە دەرەوەی هەرێمی كوردستانی عێراق، یاسا هیچ میكانیزمێكی دانەناوە بۆ ئاینە تازەكان تا ددانپێدانانی یاسایی بەدەستبهێنن. یاسا سزای 10 ساڵ زیندانیكردنی داناوە بۆ هەر كەسێك كە پەیڕەوی ئاینی بەهائی بكات. بۆ گروپە ئاینییەكانی تر جگە لە بەهائی – بۆ نموونە، موسوڵمانی وەهابی، زەردەشتی و كاكەیی (یارسان) – یاسا سزای دیاری نەكردوە بۆ پەیڕەوكردن؛ بەڵام گرێبەستی واژۆكراو لەلایەن دامەزراوەكانی گروپە ئاینییە ددانپێدانەنراوەكان یاسایی نییە و وەك بەڵگە قبوڵ ناكرێت لە دادگا.\nلە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپە ئاینییەكان ددانپێدانان بەدەستدەهێنن لەڕێگەی تۆماركردن لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی. بۆ تۆماركردن، گروپەكە پێویستە بەلای كەمەوە 150 پەیڕەوی هەبێت، بەڵگەنامە دابین بكات لەسەر سەرچاوەكانی كۆمەكی دارایی و نیشانی بدات كە دژەئیسلام نییە. هەشت ئاین لای وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی تۆماركراون: ئیسلام، مەسیحی، ئێزیدی، جو، بەهائی، سابیئەی-مەندائی، زەرەشتی و كاكەیی.\nسەرەڕای مەزهەبەكانی مەسیحی كە لەلایەن حكومەتەوە ددانیان پێدانراوە، حكومەتی هەرێمی كوردستان نۆ كەنیسەی پرۆتستانتی ئیڤانجەلیكی تۆماركردوە: كەنیسەی راسۆلیا، كەنیسەی باپتیست، كەنیسەی كورد-زەمان، كەنیسەی یەكگرتووی ئیڤانجەلەیك، كەنیسەی موشیكای ئیڤانجەلیك، كەنیسەی ئاشتی ئیڤانجەلیك، كەنیسەی نێودەوڵەتی، كەنیسەی ئەلنەهزە و كەنیسەی ئازادی ئیڤانجەلیك.\nلە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپە مەسیحییەكان دەتوانن بەجودا تۆماربكرێن لای ئەنجومەنی رابەرانی كەنیسەی مەسیحی عێراقی، كە گروپێكی سەربەخۆیە و لەلایەن رابەرانی كەنیسەوە پێكهێنراوە، پێكدێت لە نوێنەرایەتی كەنیسەكانی مەسیحی، لەناویاندا شەش كەنسیەی پرۆتستانتی ئیڤانجەلیك. تۆماركردن لای ئەنجومەنی رابەرانی كەنیسەی مەسیحییەكانی عێراق رێخۆش دەكات بۆ كەنیسەكانی مەسیحی دەستیان بگات بە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان و دیوانی وەقفی مەسیحی حكومەتی هەرێمی كوردستان.\nوەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو وەقفانە بەڕێوەدەبات كە موچەی پیاوانی ئاینی دەدەن و كۆمەكی دارایی دروستكردن و راگرتنی شوێنە ئاینییەكان دەكەن بۆ موسوڵمانی سوننە، مەسیحی و ئێزیدیەكان.\nلە كۆی 329 كورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی نیشتیمانی، یاسا نۆ كورسی وەك كۆتا دابینكردوە بۆ ئەندامانی كۆمەڵگەكانی كەمایەتییەكان: پێنج بۆ كانیدە مەسیحییەكانی بەغداد، نەینەوا، كەركوك، هەولێر و دهۆك؛ یەك بۆ ئێزیدییەكان؛ یەك بۆ سابیئەی-مەندائی؛ یەك بۆ شەبەك؛ و یەك بۆ كوردانی فەیلی لە واست. پەرلەمانی كوردستانی عێراق 11 كورسی كۆتای تەرخانكردوە بۆ كەمایەتییەكان: پێنج بۆ مەسیحی، پێنج بۆ توركمان، و یەك كورسی بۆ ئەرمەن.\nپەروەردەی ئسلامیی، لەوانە خوێندنی قورئان، زۆرەملێیە لە قوتابخانە سەرەتایی و ناوەندییەكان، جگە لە هەرێمی كوردستان. قوتابیانی ناموسوڵمان دەتوانن بەشداری لەم وانانەدا نەكەن. حكومەت خوێندنی ئاینیی مەسیحی لە قوتابخانە گشتییەكان دابین دەكات لە هەندێك لەو ناوچانەی كە زۆرینەی دانیشتوانی مەسیحین، هەروەها بەڕێوەبەرایەتی پرۆگرامی خوێندن (منهج)ی سریانی هەیە لە وەزارەتی پەروەردە.\nهەڵوێست و كارەكانی حكومەت\nراپۆرتی بەردەوام هەبوون لەسەر هێزەكانی ئاسایشی عێراق و میلیشیا شیعەكان كە هەستاون بە كوشتنی دەستگیركراوەكانی داعش و ئەوانەی تۆمەتباركراون بە هاوكاری كردنیان. رێكخراوە ناحكومییەكان دەڵێن كە حكومەت بەردەوامە لە بەكارهێنانی یاسای دژەتیرۆر وەك بیانویەك بۆ دەستگیركردنی كەسەكان بەبێ دەستگەیشتنی شیاو بە پرۆسەی دروستی دادوەری. گروپە نێودەوڵەتییەكانی مافی مرۆڤ دەڵێن كە حكومەت هێشتا نەیتوانیوە لێكۆڵینەوە و دادگایی تاوانە ئیتنی و مەزهەبییەكان بكات، لەناویاندا ئەوانەی لەلایەن گروپە چەكدارەكانەوە ئەنجامدراون لە ناوچە ئازادكراوەكان لە داعش. عەرەبە سوننەكان بەردەوام راپۆرت دەدەن لەسەر ئەوەی هەندێك لە بەرپرسانی حكومەت شوناسی مەزهەبی بەكاردەهێنن بۆ دەستگیركردن و زیندانیكردن و ئایین وەك فاكتەری بڕیاردەر بەكاردەهێنن لە بڕیاردان لەسەر دامەزراندن. هەندێك لە سەركردەكانی ئێزیدی، مەسیحی و رێكخراوە ناحكومییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لەلایەن هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایشی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، وەك سەپاندنی مەرجی مۆڵەتی ئاسایش، كە بۆتە هۆی ئاستەنگ كردنی جوڵەی ئێزیدییەكان لەنێوان پارێزگای دهۆك و ناوچەی شەنگال، ئەمەش بۆتە بەربەستێكی ئەمری واقیع (دیفاكتۆ). مەسیحییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لە چەندین خاڵی پشكنینی یەكەكانی هێزەكانی حەشدی شەعبی و پێشمەرگە كە ئاستەنگی دروستكردوە بۆ جوڵەیان لەنێوان چەند شارێكی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا. راگەیاندن و بەرپرسانی حكومەت بەردەوام بوون لە بانگەشەی ئەوەی كە پێشمەرگە و هێزەكانی حەشدی شەعبی رێگربوون لە گەڕانەوەی ئاوارەكانی عەرەبی سوننە، ئێزیدی، توركمان و ئەوانی تر بۆ ماڵەكانیان لە هەندێك لەو ناوچانەی كە لە داعش ئازادكراون. رابەرانی كۆمەڵگەكان بەردەوام دەڵێن كە بەزۆر گۆڕینی ئاین ئەنجامی دیفاكتۆی یاسای كارتی ناسنامەی نیشتیمانییە، كە مەرجی داناوە بۆ بە موسوڵمان تۆماركردنی ئەو منداڵانەی یەكێك لە باوانیان موسوڵمانە.


بڵێسه جه‌بار فه‌رمان، ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى سه‌رکردایه‌تى یه‌کێتى نامه‌یه‌کى ره‌وانشاد نه‌وشیروان مسته‌فا بۆ باوکى ئاشکرا ده‌کات و له‌به‌شێکیدا باس له"ته‌که‌تول" ده‌کات له‌ناو یه‌کێتیدا.\nئه‌مڕۆ 19ى ئایارى 2022 پێنجه‌مین ساڵیادى نه‌وشیروان مسته‌فا بوو که رۆژى 19ى ئایارى 2017 کۆچى دوایى کرد.\nده‌قى نامه‌یه‌کى بڵاو نه‌کراوه‌ى کاک نه‌وشیروان بۆ جه‌بار فه‌رمان.\nنامه‌که له دیمه‌شق/ شام نێردراوه له\nدواتر وه‌ڵامى نامه‌که‌ش ده‌خه‌مه ڕوو که باس له پشتگیرى کردنى سه‌رسه‌ختى کاک نه‌وشیران ده‌کات بۆ خزمى خۆی\nبراى به‌ڕێز کاک جه‌بار\nسڵاوێکى گه‌رم ھیوادارم ھه‌رده‌م له خۆشیدابن.\nاحترامى زۆرم ھه‌یه بۆ سه‌بیحه خان. ھه‌واڵى کچه‌کان ئه‌پرسم، ئومێدم وایه له خوێندندا پێشکه‌وتووبن و له‌گه‌ڵ ژیانى نوێ راھاتبن. ئێمه‌ش باشین.\nکاکه گیان..ماوه‌یه‌که له‌ملاو ئه‌ولاھه‌ندێ قسه‌و باس ئه‌بیستمه‌وه که به‌شێکى ئێخه‌ى تۆ ئه‌گرێته‌وه. زۆرم پێ ناخۆش بوو چونکه شتى وه‌ھا نه‌ئه‌بوو له‌که‌سێکى وه‌کو تۆ بوه‌شێته‌وه، به‌ڵکو ئه‌بوو تۆش وه‌کو براده‌رانى تر به‌ته‌بایى و تحمله‌وه خه‌ریکى ھه‌ڵساندنه‌وه‌ى بارى که‌تووى گه‌له‌که‌مان بویتایه.\nبیستومه خۆت و براده‌رانى زیندان، تازه که‌وتونه‌ته خۆ کۆکردنه‌وه‌و قسه‌کردن، ھه‌روه‌ک بیستومه تازه خه‌ریکى له‌گه‌ڵ پاشماوه‌کانى ئاش دۆستایه‌تى دروست ئه‌که‌ن، به‌ھه‌ر حاڵ ئه‌گه‌ر وایه حه‌ز ئه‌که‌م چاره‌سه‌رى بکه‌ن وه جارێکى تریش بیرى لێ بکه‌نه‌وه، چونکه ئه‌م رێکخراوه‌ى ئێمه به‌رگه‌ى تکتل ناگرێ و چاک له‌بیرته ھه‌رکه ته‌که‌تولى کردبێ سه‌ره‌نجام خۆى زه‌ره‌رى کردوه وئه‌گه‌ر ئێوه‌ش به‌ته‌ماى شتى وه‌ھان ھیوادارم سه‌رله‌نوێ بیرى لێ بکه‌نه‌وه‌و له‌ھه‌وڵدانى له‌و بابه‌ته دور بکه‌ونه‌وه، به‌تایبه‌تى ئه‌وى له‌ده‌ره‌وه‌ى وڵاتى خۆى و له‌کاتى ته‌نگ و چه‌ڵه‌مه‌دا کارى وا بکات ھه‌ر خۆى پێ ئه‌شکێ و ھیچ ده‌ستکه‌وتێکى نابێ. گریمان ئێسته ھه‌موو یه‌کێتیمان ته‌سلیمى ئێوه کرد به‌خۆشى بێ تکتل و موئامه‌ره‌و مزایه‌ده‌و تشھیر ئه‌توانن چى بکه‌ن و چى له وه‌زعه‌که بگۆڕن.\nبه‌پێویستم زانى ئه‌م نامه‌یه‌ت بۆ بنوسم. چونکه تۆ له‌لاى من ھه‌میشه تقدیرێکی\nتایبه‌تیت ھه‌بوو، حه‌ز ناکه‌م له‌م قۆناغه ناخۆش و ناسکه‌دا به‌ھه‌ڵه‌دا بچى و پیاو له ره‌فیقایه‌تیتان په‌شیمان بێته‌وه. به‌لامه‌وه سه‌یره یه‌کێکى وه‌کو تۆ یاخود ئه‌رسه‌لان دابنیشن قسه له‌سه‌ر من بکه‌ن یا بنوسن. کورد ده‌مێکه وتویه‌تى " تفى روه‌و با رووى خاوه‌نه‌که‌ى ئه‌گرێته‌وه"\nدوباره تکاى برایانه‌م ئه‌وه‌یه که‌ماوه‌ى ئه‌و جۆره کارانه نه‌ده‌ن ئه‌گه‌ر شتێکیش بوه له‌بیرى خۆتانى ببه‌نه‌وه‌و خه‌ڵک له ئه‌زمه‌و لێقه‌وماندا ئه‌ناسرێ و مه‌عده‌نى راسته‌قینه‌ى ده‌رئه‌که‌وێ.\nدوباره سڵاوم ھه‌یه‌و به‌ھیواى خۆشیتانم.


ئه‌بو كاروان: كه‌ناڵى پێوه‌ندی له نێوان پارتى و گۆڕاندا هه‌یه\nكۆمیته‌ى ریفراندۆم ئۆفیسی سكرتارییه‌ت و چه‌ندان لیژنه‌ى ده‌بێت\nئه‌ندامێكى ئه‌نجوومه‌نى باڵاى ریفراندۆم ده‌ڵێ، ده‌رگه به ڕووى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان و كۆمه‌ڵى ئیسلامى دانه‌خراوه و هه‌ردوولا له كۆمیسیۆن كار بۆ سه‌رخستنى ریفراندۆم ده‌كه‌ن. ئه‌بو كاروان سه‌رۆكى فراكسیۆنى حزبی شیوعی له په‌رله‌مانى كوردستان، له‌م چاوپێكه‌وتنه تایبه‌ته‌دا له‌گه‌ڵ "وشه" ئاشكرای ده‌كات كه كه‌ناڵى پێوه‌ندی له نێوان پارتى و گۆڕان هه‌یه بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانى نێوانیان و پارتى ئاماده‌یه سه‌ردانى گۆڕان بكات. باسی له‌وه‌ش كرد "دواى گه‌ڕانه‌وه‌یان له ئه‌وروپا، شانده‌كه سه‌ردانى به‌غدا ده‌كه‌ن و له‌گه‌ڵ كوتله‌كانى په‌رله‌مان و حكوومه‌تى عێراقی كۆ ده‌بنه‌وه".\nپاساوی بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان و كۆمه‌ڵى ئیسلامى له ده‌ستنیشان نه‌كردنى نوێنه‌ریان دیاره، به‌ڵام یه‌كێتى شاندی له كۆبوونه‌وه‌كه بوو و دواتریش خوێندنه‌وه‌ى جیاوازی بۆ كرا. پرسیاره‌كه ئه‌وه‌یه له كۆبوونه‌وه‌كه‌دا ئه‌وان چۆن خۆیان ناساند و بۆچى یه‌كێتى به‌فه‌رمی نوێنه‌ری ده‌ستنیشان نه‌كرد؟\nئه‌مه زیاتر پێوه‌ندی به بارودۆخى یه‌كێتیی نیشتمانیى كوردستان هه‌یه، لێدوانه‌كانى پێش و پاش كۆبوونه‌وه‌كه له‌لایه‌ن به‌رپرسانى یه‌كێتییه‌وه دوولایه‌ن بوو. ئه‌وان له كۆبوونه‌وه‌كه به رژدی و حه‌ماسه‌وه له‌گه‌ڵ كاركردندا بوون بۆ سه‌رخستنى ریفراندۆم، دكتۆر نه‌جمه‌دین گوتى ئێمه له كه‌ركووك چه‌ند هه‌نگاوێكمان ناوه بۆ سه‌رخستنى ریفراندۆم، كاك قوبادیش باسی رژدیى حكوومه‌تى كرد له‌سه‌رخستنى ریفراندۆم، له داهاتوودا ده‌رده‌كه‌وێ كێ له‌گه‌ڵ ریفراندۆمه و كێ له‌گه‌ڵیدا نییه.\nكۆمیته‌كه ده‌ستنیشان كرا، ئایا ده‌رگه‌ی به‌ڕووى گۆڕان و كۆمه‌ڵ داخراوه بۆ ده‌ستنیشانكردنى نوێنه‌ریان؟\nنه‌خێر ده‌رگه دانه‌خراوه، له كۆبوونه‌وه‌كه‌یش قسه له‌سه‌ر ئه‌وه كرا سه‌ردانى هه‌ردوولا بكرێت، هه‌وڵه‌كان به‌رده‌وام بێت تا هه‌ردوولایه‌ن به‌شداری بكه‌ن له ئه‌نجوومه‌نى باڵاى ریفراندۆم و سه‌رخستنى ریفراندۆمه‌كه. له به‌یاننامه‌كانی بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان و كۆمه‌ڵى ئیسلامى نه‌یانگوتووه دژى ریفراندۆمین، به‌ڵام پێوه‌ستیان كردووه به كاراكردنه‌وه‌ى په‌رله‌مان، پرسی سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێم و چاره‌سه‌ركردنى كێشه سیاسییه‌كان، ئه‌مه هه‌ڵوێستى حزبی شیوعییشه، به‌ڵام جیاوازیى ئێمه و ئه‌وان ئه‌وه‌یه ئێمه به‌شدارین و ئه‌وان پچڕاندوویانه.\nله كۆبوونه‌وه‌كه قسه له‌سه‌ر ئه‌وه كرا بارزانى سه‌ردانی سلێمانى بكات بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان؟\nنه‌خێر، به‌ڵام قسه له‌سه‌ر ئه‌وه كرا هه‌موو هه‌وڵێك بدرێت بۆ به‌شداریكردنى گۆڕان و كۆمه‌ڵ. بارزانى داوای كرد چۆن په‌رله‌مان كارا ده‌كه‌نه‌وه با بكرێت.\nئه‌ى ئه‌وه‌ى پێوه‌ندى به یاسای سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێمه‌وه هه‌بێت؟\nده‌توانرێت به‌رێككه‌وتنێكى هاوبه‌ش ئه‌و پرسه چاره‌سه‌ر بكرێت، گرفته‌كه له‌وه‌دایه لایه‌نه ناكۆكه‌كان پێشتر له‌گه‌ڵ یه‌كتر كۆ نه‌ده‌بوونه‌وه كه ئه‌مه گرێى ده‌روونى دروست ده‌كات. پاش سه‌ردانیكردنى كۆمه‌ڵى ئیسلامی، پارتى ئاماده‌یه سه‌ردانى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان بكات و كه‌ناڵى پێوه‌ندیشیان له نێواندا هه‌یه، هاوكات هه‌ردوولا له كۆمیسیۆنى راپرسی و هه‌ڵبژاردنى هه‌رێم نوێنه‌ریان هه‌یه و به رژدی كار بۆ سه‌رخستنى ریفراندۆم ده‌كه‌ن.\nدواى پێكهێنانى كۆمیته‌كه، راسته‌وخۆ شاندی ریفراندۆم سه‌ردانى یه‌كێتیى ئه‌وروپاى كرد به‌ر له‌وه‌ى هه‌یكه‌لیه‌تى ئه‌نجوومه‌نى باڵاى ریفراندۆم ده‌ستنیشان بكرێت، له كۆبوونه‌وه‌كه قسه له‌سه‌ر هه‌یكه‌لیه‌تى ئه‌نجوومه‌نى باڵاى ریفراندۆم كرا؟\nبه‌ڵێ قسه‌ى له‌سه‌ر كرا، به‌ڵام سه‌ردانه‌كه پێشتر واده‌كه‌ى ده‌ستنیشان كرابوو ده‌بوو بكرێت، پاش گه‌ڕانه‌وه‌یان هه‌یكه‌لیه‌تى ئه‌نجوومه‌نه‌كه و ئۆفیسى تایبه‌تی بۆ داده‌نرێت.\nچه‌ند لیژنه‌ى ده‌بێت؟\nلیژنه‌ى راگه‌یاندن، ته‌كنیكى له‌گه‌ڵ كۆمیسیۆنى راپرسی و هه‌ڵبژاردن، هاوئاهه‌نگی و گفتوگۆ له‌گه‌ڵ حكوومه‌تى هه‌رێم، سه‌ردانیكردنى به‌غدا، وڵاتانى عه‌ره‌بی و لیژنه‌ی تریش به‌پێى پێویست. له هه‌موو لیژنه‌كاندا لایه‌نه به‌شداره‌كانى ئه‌نجوومه‌نى باڵاى ریفراندۆم نوێنه‌ریان ده‌بێت. جگه له‌مه، ئه‌نجوومه‌ن به‌رنامه‌یه‌كى ده‌بێت بۆ پێش ریفراندۆم كه چى بكات و به‌رنامه‌یه‌كى تریشی ده‌بێت بۆ دواى ریفراندۆم، چی بكات.\nچ بنه‌مایه‌ك ده‌ستنیشان كرا وه‌ك پێوه‌ر بۆ سه‌ركه‌وتنى ریفراندۆمه‌كه؟\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا گوتمان نابێت 50 كۆ یه‌ك وه‌ك پێوه‌ر ده‌ستنیشان بكرێت، به‌ڵام چه‌نده ده‌نگه‌كان زیاتر بن، كاریگه‌رى له‌سه‌ر نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و وڵاتانى دنیا زیاتر ده‌بێت.\nخه‌ڵك نیگه‌رانه، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریى له‌سه‌ر ریفراندۆمه‌كه هه‌یه، له كۆبوونه‌وه‌كه هیچ بڕیارێكى له‌سه‌ر درا؟\nوه‌ك بڕیار نا، به‌ڵام باس له‌وه كرا ئه‌گه‌ر دۆخى گوزه‌رانى خه‌ڵك به‌م جۆره بمێنێته‌وه، به‌جۆرێك له جۆره‌كان كاریگه‌رى ده‌بێت، به‌ڵام ناگاته ئاستى مه‌ترسی، چونكه خه‌ڵكى كوردستان به‌شی زۆری حزبین و پابه‌ندن به بڕیارى حزبه‌كانیان، بۆیه ئه‌گه‌ر حزبه‌كانى تریش بێنه ناو كۆمیته‌كه، ده‌نگه‌كان زۆر زیاتر ده‌بن.\nئێسته به‌ره‌ى ریفراندۆم و دژه ریفراندۆم دروست بووه و یه‌كتریش تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن، چى ده‌كه‌ن بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌وه؟\nده‌بێت راگه‌یاندن چیتر به‌ره‌ى ریفراندۆم و دژه ریفراندۆم زه‌ق نه‌كاته‌وه، كۆده‌نگی كۆبوونه‌وه‌كه ئه‌وه‌بوو ئه‌و شێوازی راگه‌یاندنه به راست نازانرێت. وه‌ك حزبی شیوعی گوتمان زیاتر لایه‌نگرانى به‌ره‌ى ریفراندۆم تۆمه‌تى خیانه‌ت ده‌خه‌نه پاڵ به‌ره‌ى دژه ریفراندۆم، بۆیه ئه‌مه ناهه‌قییه و كاریگه‌ری هه‌یه ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر پێوه‌ندییه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، به‌ڵام به‌ره‌ی دژه ریفراندۆمیش تۆمه‌ت و جنێو ده‌ده‌نه ئه‌وانه‌ى پشتگیری ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش نابێت و هه‌ڵه‌یه.\nئه‌گه‌ر بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان و كۆمه‌ڵ به‌شدار نه‌بن، ده‌توانن ریفراندۆم شكست پێ بێنن؟\nله سیاسه‌تدا ئه‌سته‌م نییه، ئومێدم هه‌یه پێش ریفراندۆم كێشه‌كان چاره‌سه‌ر ده‌بن و ئه‌وانیش نوێنه‌ریان ده‌بێ له كۆمیته‌كه، چونكه هیچیان به‌یه‌ك نه‌كردووه به به‌راورد به‌وه‌ى پارتى و یه‌كێتى به‌یه‌كیان كردووه. بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان داواى هه‌مواری یاسای سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێم ده‌كات و ئه‌مه‌ش قابیلی گفتوگۆیه، گۆڕان كاتێ دوو پڕۆژه‌یاسای له په‌رله‌مان پێشكه‌ش كرد له‌باره‌ى پرسی سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێم، له‌گه‌ڵ پارتى له‌سه‌ر زۆر شت رێك كه‌وتن.\nبه‌گوێره‌ى یاسا په‌رله‌مان مه‌رجه‌عه، هه‌م كۆمیته‌كه و هه‌میش یاسایه‌ك نییه بۆ ریفراندۆم، ئه‌مه له‌رووى یاسایییه‌وه له سه‌نگی ریفراندۆمه‌كه كه‌م ناكه‌ته‌وه؟\nده‌بێت هه‌موو ده‌رگه نه‌رێنییه‌كانى سه‌ر ریفراندۆم دابخه‌ین، ئه‌گه‌ر ئه‌مه بكه‌ین سه‌ركه‌وتنى باشتر به‌ده‌ست ده‌هێنێت. ئه‌گه‌ر ئه‌مه نه‌كرێت خاڵی نه‌رێنی دێته سه‌ر ریفراندۆمه‌كه و ده‌نگیش كه‌م ده‌هێنێت، بۆیه هه‌موو پاكێجه‌كان په‌یوه‌ستن به‌یه‌كه‌وه.\nكه‌ی سه‌ردانى به‌غدا ده‌كه‌ن؟\nدواى گه‌ڕانه‌وه له ئه‌وروپا، سه‌ردانى به‌غدا ده‌كات و له‌گه‌ڵ كوتله‌كانى ناو په‌رله‌مان، حكوومه‌ت و لایه‌نه سیاسییه‌كان كۆ ده‌بێته‌وه.\nهیچ داوه‌تنامه‌یه‌كى تر له وڵاتانى تره‌وه به‌ده‌ستتان گه‌یشتووه؟\nنه‌خێر، به‌ڵام كۆمیته‌كه خۆی داواكاری سه‌ردانیكردن پێشكه‌ش ده‌كات. به‌تایبه‌ت بۆ رووسیا، ئه‌مه‌ریكا، چین، توركیا، ئێران و وڵاتانى عه‌ره‌بی. ئه‌م سه‌ردانانه پێش ریفراندۆم ده‌كرێت، دواى ریفراندۆمیش سه‌ردان ده‌كرێت.\nئه‌م بابه‌ته 3827 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ئاژانسی کوردپا: هاووڵاتییەکی کوردی خەڵکی شاری خۆی، بە تەقەی هێزەکانی سپای پاسداران گیانی لەدەست دا.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی یەکشەممە، ٢٤ی خەرمانان، هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی "جەعفەر ئەحمەدی"، کوڕی "محەممەدسدیق"، خەڵکی گوندی "ترس ئاوا"ی ناوچەی قوتووری خۆی، بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی سپای پاسداران، گیانی لەدەست دا.\nئەو هاووڵاتییە کوردە لە کاتی لەوەڕاندنی مەڕ و ماڵات، بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوو، لە سنووری قوتوور، لە لایەن هێزەکانی سپای پاسدارانەوە تەقەی لێکراوە.\nلەو پەیوەندییەدا، ڕۆژی هەینی، ٢٢ی خەرمانان، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی "محەممەد هادیزادە"، تەمەن ٢٥ ساڵ، کوڕی "ئەسەد"، خەڵکی گوندی "یووسف‌ئاوا"ی ناوچەی قوتووری خۆی، بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی سپای پاسداران پێکرا.\nئەو کۆڵبەرە کوردە، بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوو لە سنووری قوتوور، لە لایەن هێزەکانی سپای پاسدارانەوە تەقەی لێکراوە و لە لایەن دانیشتووانی ئەو ناوچەیە، ڕەوانەی ناوەندی دەرمانیی شاری خۆی کراوە.


په‌رده له‌سه‌ر په‌یكه‌ری (وه‌رداش) لادرا\n16/1/2019 - 16:18\nخۆی وه‌ك كه‌سێكی دیوانه نیشان ده‌دات\nدوای رێكخستنی مه‌ڕاسیمێك له‌لایه‌ن په‌یمانگای هونه‌ره‌جوانه‌كانی رواندز، په‌رده‌ی له‌سه‌ر په‌یكه‌ری (وه‌رداش) خۆشه‌ویستی خه‌ڵك لادرا. كاتژمێر 11ی دوێنێ سێشه‌ممه 15-1-2019 له سێڕیانی یانه‌ی وه‌رزشی رواندز، له‌رێوڕسمێكی شایسته‌دا به‌ئاماده‌بوونی لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كانی ده‌ڤه‌ره‌كه‌و مامۆستاو قوتابیانی په‌یمانگه‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كانی رواندز، په‌رده له‌سه‌ر په‌یكه‌ری (ورداش) كه به‌خۆشه‌ویسته‌كه‌ی شار ناسراوه لادرا.\nوه‌رداش یه‌كێكه له‌و كه‌سانه‌ی شاری رواندز، كه خۆی وه‌ك كه‌سێكی دیوانه نیشان ده‌دات و ساڵانێكه خۆبه‌خشانه به به‌رده‌وام خه‌ریكی پاككردنه‌وه‌ی شه‌قام و كۆڵانه‌كانی شاری رواندزه، به‌مه‌ش بووه‌ته خۆشه‌ویستی خه‌ڵكی ده‌ڤه‌ره‌كه.\nشایانی باسه په‌رده له‌لایه‌ن دایكه ( حه‌بیبه ) خێزانی جبار مام شێخ په‌رده له‌سه‌ر په‌یكه‌ری "وه‌رداش" خۆشه‌ویستی شاری رواندز لادرا.\nپه‌یكه‌ری "وه‌رداش" خۆشه‌ویستی شار، پڕۆژه‌ی ده‌رچوونی هه‌ردوو قوتابی خۆشه‌ویست (میڤان دارا ، ئازاد صلاح الدین ) ه به‌سه‌رپه‌رشتی ( مامۆستا سۆران ) و په‌یمانگای هونه‌ره جوانه‌كانی رواندز جێبه‌جێكراوه . لێره‌وه پیرۆزبایی و ده‌ستخۆشی له هه‌ردوو قوتابی خۆشه‌ویست ده‌كه‌ین و هیوای سه‌ركه‌وتنیان بۆ ده‌خوازین.


شه‌ڕی جیهانیی ئاو !\nھەردوو ساڵی ٢٠٠٥ و ٢٠١٥ ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕاپۆرتێکی گرنگی بڵاوکردوەتەوە لەژێر ناوی (ئاو لە پێناوی ژیان) .\nبەپێی ئەو ڕاپۆرتە پێنج یەکی دانیشتوانی جیھان ئاوی پاکیان دەستناکەوێت بۆ خواردنەوە، ئەویش بەھۆی خراپی بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانەوە، بەو ھۆیەشەوە خەڵکانی ھەژار ژیانی ڕۆژانەیان تەنھا بە دوو گاڵۆن و نیو واتە نزیکەی (٥ لیتر) ئاو بەڕێدەکەن لەکاتیکدا دانیشتوانی وڵاتە دەوڵەمەندەکان ٣٠ ھێندەی ئەو ڕێژەیە ڕۆژانە ئاو بەکاردەھێنن .\nڕاپۆرتەکە دەڵێت "ڕێژەی ٧٠% ی ڕووبەری سەر زەوی ئاوە، لەو ڕێژەیەش ٩٧.٥% ی ئاوی سوێرە کە خۆی لە ئۆقیانوس و دەریاکاندا دەبینێتەوە و، تەنھا ١% ی ئاوی شیرینە کە خۆی لە ڕووبار و دەریاچەکان و ئاوی ژێر زەویدا دەبینێتەوە" .\nسەرجەم شارستانێتیە کۆنەکان لە کەناری ڕووبار و نزیک سەرچاوەکانی ئاو بونیادنراون، ھەروەک شارستانیەتی دۆڵی دوو زێ لە عێراق و دۆڵی نیل لە میسر.\nلە ئێستادا ئاو بووە بە بەشێک لە کێشە و خەمی دانیشتوانی سەرزەوی، پێنج یەکی دانیشتوانی سەر زەوی بەدەست قەیرانی ئاوی پاک و شیرینەوە دەناڵێنن و شەڕ و ململانێی جھیانیش لە ئایندەدا بەھەمان شێوە لەسەر کۆنترۆڵکردی سەرچاوەکانی ئاوە .\n1661 جار خوێندراوەتەوە


باڵانسی سیاسی لە کورستان\nبۆئەوەی کۆمەڵگایەکی ئارام و خۆشگوزەران بیناسازی بکرێت، ئەوە دەبێ هاوسەنگی کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابوری، ژینگە، فەرهەنگی لە کۆمەڵگادا هەبێت.\nفاکتەرە سەرەکیەکان بۆ باڵانسی کۆمەڵگا؛\n١.فاکتەری ناسیونال (فاکتەری ناوەخۆ)\n٢.فاکتەری ئەقلیمی (فاکتەری دەرەوە)\n٣.فاکتەری ئەنتەرناسیونال (فەکتەری دەرەوە)\nلە ناوەخۆ باڵانسی کۆمەڵگا خۆی لە هەمو چۆنایەتیەکانی کۆمەڵگا دەگرێتەوە، چۆناییەتیش بریتین لە؛\nچۆنایەتی ئابوری، چۆنایەتی سیاسی، چۆنایەتی کۆمەڵایەتی، چۆنایەتیەکانی ژینگە، چۆنایەتی پرۆسێسەکان (سیستەم و بەڕێوەبردن).\nلە کوردستان ناهاوسەنگی لە هەمو مەیدانێکدا هەیە بچوکترین نمونە، موچەی کرێکاران و فەرمانبەران و موچەی ئەندام پەرلەمان و بەڕێوەبەریەکان، نا هاوسەنگی لە نەخشەسازی شارەکان وگەڕەکە کان جیاوازیەکی زۆریان هەیە. بەنمونە کەم ئەندامەکان هیچ حسابیان بۆ ناکرێ لە نەخشەسازی باڵەخانە و شارەکاندا. ئەم جیاوازیانە لە هەمو دایرە و قوتابخانە وسیستەمی پەروەردە و ژیانی ئاسایی هاوڵاتیان هەستیان پێدەکرێت.\nئەم هەمو جیاوازیانە لە کەلتوری کۆمەڵگا و کەلتوری رێکخراوەیی تا رەگی کۆمەڵگا چون. هەمو کەس لەم کۆمەڵگایە هەستیان پیدەکات و رەزالەتی بە هەمو بێ ماف و کەم دەرامەتەکان و خەڵکی هەژار دەدەن. ئەم هەمو نا تەباییە کە لە ئاستەکان هەیە خەڵکی هەست بە پەیوەندی و بڕوابون بە دەسەڵات و حیزب و رێکخراوەکانی کەم دەکاتەوە، مرۆڤەکان توشی سینیزم دەبن و بون. هەمو ئەم خەلکانە لە نێو واقعی کۆمەڵگادا هەمو ئەم جیاوازیە و نایەکسانیە هەست پێدەکەن. بۆ ئەوەی کۆمەڵگایەکی ئارام و خۆشگوزەران هەبێ دەبێ ئەم پێشمەرجانەی کە بوەتە هۆی دروستکردنی ئەم نایەکسانیە لەبەین ببردرێن. ئەمەش پەیوەندی بە چۆنیەتی سیستەم و ستراتیژ و کەلتور و رێکخراوبون لە کۆمەڵگادا هەیە.\nئەم هێزە ناوخۆیە کاتێ یەکگرتو دەبێ کاتێ کە خەڵکی لە کوردستان هەستی نەتەوایەتی و ئینتمای نەتەوییان لە واقع بە عەمەلی بۆ رون بوەوە. خەڵکی دەبێ لە پراکتیکدا هەست بە نەمانی ئەم جیاوازیانە بکەن یان لانی کەم کەم ببێتەوە.\nچاکسازی لە کۆمەڵگا و بونی هاوسەنگی لە چۆنایەتیەکانی کۆمەڵگا لە گرەوی هاتنە مەیدانی کۆمەڵانی خەڵکە بە هۆشیاری و دیموکراسی لە رێگای دیالۆگ و دور لە توندوتیژی دایە. هەم دەسەڵات و هەم ئۆپۆزسیۆن و هەم هاوڵاتیان ماف و ئەرک و لێپرسراویەتیان هەیە. بەڵام بەداخەوە لەم نێوەدا هەر دەسەڵات لەم نێوەدا تجاوز بە ماف و ئەرک و لێپرسراویەتی دەکا، هەم ئۆپۆزسیۆنێکی کارا نەیتوانیوە ئەلتەرناتیڤی دروست بخاتەڕو، هاوڵاتیان هەردەم قوربانین.\nئەگەری دامەزراندنی حکومەتی بنکەفراوان هەیە، یەکێ لە هەرە ناڕۆشنیەکان و دڵەڕاوکێیەک کە کۆمەڵانی خەڵک هەی بێ نەبونی چاودێریەکی جدیە لە کاروبارەکانی حکومەت، چونکە ئۆپۆزسیۆنێ نیە لە رێگای شەقام و لە رێگای هێزەکانیەوە بتوانێ بەربەرەکانێ حکومەت بکات. ئەم مۆدێلە لە حوکمکردنە بۆ دەسەڵات خۆشترین مۆدێلە، بەڵام بۆ کۆمەڵانی خەڵک نا چالاکترین مۆدێلی حوکمە، چونکە حکومەتێکی بێ رکابەرییە و هەموان لە دەسەڵاتدان و دابەشکردنی دەسەڵاتە لەگەڵ سەرمایەی کۆمەڵایەتی (خەڵکی وای بۆ دەچن _ رەنگە هیچ بنەمایەکی نەبێ). ئەگەر حکومەتی بنکەفراوان توانی بەردی بناغەی کۆمەڵگایەکی هاوسەنگ و پتەو بینابکا ئەوە سەرکەوتنێکی گەورەیە لەم دەورانەدا، بەڵام ئەمە قورسترین ئەرکە لەمکاتەدا.\nپاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی، یەكلاکردنەوەی هەمو گرفتە مێژوی و سیاسی و ئابوری و خاک لەگەڵ حکومەتی عێراقی بەناو فیدراڵی، مەسەلەی سنور و هێزەکانی تری نێو کوردستان بەتایبەت لە ناوچە کانی ماددەی ١٤٠دا.\nحکومەتەکانی عێراقی و ئێرانی و سوری و تورکی هەمویان هەماهەنگ کار بۆ شکستی کیانێکی نەتەوەیی دەکەن. میللەتی کورد بە نا یەکگرتوی لە هەمو ناوچەکانی خۆیدا ناتوانێ لەم دەورانە باڵانس لەگەڵ دراوسێکانی بپارێزێ. دوژمنان یەکرتون و گەل پەرتەوازە.\nنەبونی دیپلۆماسیەتیكی کوردی لەم دەورانەدا و ناهاوسەنگی لە تواناکانی ماددی و سەربازی و دیپلۆماسی بەنمونە ئێرانیەکان و تورکەکان لەم نێوەدا کێشەکانیان لەلایەک دەگوزنەوە بۆ کوردستان لەلایەکی تریش لە هەوڵی خواردن و بردنی پارچە خۆشەکەی کێکی وزەی کوردستاننن. کورد وەک نەتەوە هەماهەنگ نیە لەم دەورانە و لە لایەکی تر مەوقعیەتی ئێران لە ناوچەکە لەگەڵ تورکیا لە رۆژهەڵاتی ناوەندا رۆشنە، کە چ کاریگەریەکیان هەیە هەر لە کێشەی ئیسرائیل و عەرەب، شۆڕش لە سوریا، لە کوردستان و میسر و ...هتد.\nرەنگدانەوەی ئەم نا هاوسەنگیە لە ناوخۆ، لە ئەقلیم بە خستنەبەری هەمان نا هاوسەنگی لە ئەنتەرناسیۆنال بۆ مەقعیەتی گەلی کورد دروستکردوە. هەڵوێستی دیپلۆماسیەتی کوردی و هەژاری لەم نێوەدا بوەتە هۆیەکی گرنگ بە لەدەستدانی لایەنگری و هاوسەنگی لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکاندا. لەلایەکی تریش وڵاتانی زلهێز هەردەم بەئاشکرا دەڵێن قازانجی بەرزی نەتەوەیی وڵاتانی خۆیان دۆست و دوژمنانی وڵاتەکانیان دیاری دەکەن و هیچ دۆست و دوژمنێکی هەمیشەییان نیە، تەنها قازانجی بەرزی نەتەوەیی بەردەوامیان هەیە.\nئەگەر حکومەتی ئایندەی کوردستان کاربکات بۆ هاوسەنگی کۆمەڵگا دەبێ لە خۆیەوە دەست پێبکات و لە چوار خاڵی سەرەکی ستراتیژ و کەلتور و سیستەم و رێکخراوبون بە بەرنامەی دروست و کارنامەی دروست. هێرشە دەرەکیەکان لەسەر کۆمەڵگای کوردستان زۆر زۆرن و هەمەلایەنن، نەک هەر مەسەلەی سەربازی و تیرۆر و هێرش بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی، نەک هەر مەسەلەی سنور و ناوچە دابڕاوەکان، بەڵکو سیاسەتەکانی ناوەخۆ و مەسەلەکانی وزەو سامانە نەتەوەییەکان و داهاتی نەتەوەیی و داهاتی تاکەکان و مەسەلەی پەروەردەو خوێندن و مرۆڤ وەک سەرمایەیەکی سەرەکی و گرنگ لە کۆمەڵگادا. ئەوەی گرنگی پێبدرێ گۆڕین لە کەلتور و باوەڕێکە کە مرۆڤ ئەسیر و بێکار و بێ بەرهەم دەکات، کۆمەڵگا دەکاتە کۆمەڵگایەکی بەرخۆری. هەروەها مەسەلەی گرنگیدان بە دیپلۆماسیەتی نەتەوەیی و کارکردن بۆ هاوتەبایی و یەکترقەبوڵکردن لەگەڵ وڵاتانی ئەقلیم و نەتەوە جیاجیاکاندا. بەڵام بەم شێوەیە کارکردنەی ئێستا ئەم هەمو وەزعانەی هەیە زۆر زەحمەتە هیچی لێ سەوز ببێت.\nلە نا باڵانسەوە بۆ باڵانس قوربانی لە هەموان دەوێ، دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن و هاوڵاتیان، بەڵام بەشی شێر بەر دەسەڵات دەکەوێ، هێشتا زوە حوکم لەسەر حکومەتی بنکە فراوان بدەین لە چوار ساڵی ئایندەدا، بەڵام مێژو شەرم لە کەس ناکات.\n29/12/2013 بینین: 6009


تەندروستیی جیهانی لەبارەی جگەرە و نێرگەلەوە هۆشداریی دەدات\n22950 جار خوێندراوەتەوە\nرێکخراوی تەندروستی جیهانی هۆشداریی دەدات ئەو کەسانەی جگەرە یان نێرگەلە دەکێشن، مەترسی توشبوونیان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کەسانی دیکە زیاترە.\nڕێکخراوەکە لە هەژماری تایبەتی خۆی لە فەیسبوک بڵاویکردووەتەوە، ئەو کەسانەی جگەرە یان نێرگەلە دەکێشن، کۆئەندامی هەناسەیان لاوازتر دەبێت، بەوەش مەترسی توشبوونیان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا زیاترە، بەتایبەت ئەگەر ڤایرۆسەکە هێرش بکاتە سەر سییەکانیان.\nئاماژەش بەوەکراوە، جگە لەوەی مەترسی زیاتری توشبوونیان بە کۆرۆنا هەیە، ئەگەری زیاترە کەسانی جگەرەکێش ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی دیکە بگوازنەوە، بەهۆی ئەوەی لەکاتی کێشانی جگەرەدا دەستیان بەر دەمیان دەکەوێت.\nرێکخراوەکە رێنمایی داوە بە دوورکەوتنەوە لە کێشانی جگەرە و نێرگەلە، لەم کاتەدا کە پەتای کۆرۆنا بڵاوبووەتەوە، ئەوەش لە پێناو تەندروستی خۆیان و کەسانی دەوروبەریان و دەڵێت، "ئێستا گونجاوترین کاتە بۆ وازهێنان لەو خووە".\nتەندروستی جیهانی ساڵانە هەڵمەتی هۆشیارکردنەوە بەرامبەر بە مەترسییەکانی جگەرەکێشان بڵاودەکاتەوە، کە بەگوێرەی ئامارەکانی، ساڵانە جگەرەکێشان هۆکارە بۆ گیانلەدەستدانی هەشت ملیۆن کەس لە جیهاندا. لە ئێستاشدا رێکخراوەکە هەڵمەتەکانی هۆشیاری لەوبارەیەوە چڕترکردووەتەوە.