ANF | پارێزگارى دەوڵەتى تورک لە وان دەستیکرد بە بانگەشەى هەڵبژاردن بۆ ئاکەپە\nپارێزگارى دەوڵەتى تورک لە وان دەستیکرد بە بانگەشەى هەڵبژاردن بۆ ئاکەپە\nمحەمەد بیلمەز پارێزگار و قەیومى دەوڵەتى تورک لە وان دەستیکرد بە بانگەشەى هەڵبژاردن بۆ ئاکەپە. بیلمەز بە ناو گەڕەک و کۆڵان و شەقام و گوند و ناچەکاندا دەگەڕێت و سواڵی دەنگ بۆ ئاکەپە دەکات.\nیه‌كشه‌ممه, 10 Feb 2019, 09:00\nفەرمانبەرەکانى دەوڵەتی تورک لە شارەکانى کوردستان بە تایبەتى لە وان، وەک رێکخستنەکانى ئاکەپە کار بۆ هەڵبژاردن دەکەن. محەمەد بیلەز والی و پارێزگار و قەیومی دەوڵەتى تورک لە وان بە گەڕەک و گوند و شەقام و گوند و ناوچەکاندا دەگەڕێت و سواڵی دەنگ بۆ ئاکەپە دەکات.\nقەیوم بیلمەز زۆربەى هەرە زۆری رۆژەکان دەچێتە شەقام و کۆڵان و گەڕەک و گوندەکان و داواى دەنگ لە هاووڵاتییان دەکات. هاووڵاتییان لە دژی پارێزگاری دەوڵەتى تورک ناڕەزایەتیى توندیان نیشاندا و رایانگەیاند، وەک سەرۆکی ئاکەپەی شارەکە کار بۆ پاڵێوراوانى ئاکەپە دەکات.\nوالی بیلمەز لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ / ٤ی رێبەندان لە ناوچەى چاڵدران و لە ناوەندی پەروەردەى گەل لەگەڵ ئەنجوومەنەکان کۆبوونەوەى ئەنجامدا. بیلمەز ئیدعای ئەوەى کردبوو، ئەنجوومەنەکان لە گوند و گەڕەک و ناوچەکان نوێنەری دەوڵەتن و داواى لێکردبوون، هەموو کێشەکانى پێ رابگەیەنن و بۆی باس بکەن.\n"قەیومەکان دەگەڕێنینەوە بۆ ئەو شوێنەى لێوەى هاتوون"\nوالی بیلمەز لە کۆبوونەوەى لەگەڵ ئەنجوومەنەکاندا، کە داواى سیخوڕیی لە ئەنجوومەنەکان کردبوو، لەگەڵ ئەنجوومەنەکاندا سەردانى کاسبکاران و پیشەوەرانى چاڵدرانى کردبوو.\nقەیوم بیلمەز کە هاووڵاتییان و دانیشتوانى ناوچەکە خۆیان لێدەشاردەوە لە دواى ماوەیەکى کەم چوو بۆ گەڕەکەکانى چیچەکلی و کۆشک لە ناوچەى ئارتەمێنێت و گوندەکانى ئالاکۆی و ئاتماجای ناوچەى توشبای و ئەوەش ناڕەزایەتیى زۆری گەلی لێکەوتەوە و بەو هۆیەشەوە دواى ماوەیەکى کەم ئەو شوێنانەى بەجێهێشت.\nهاووڵاتییان رایانگەیاند، پارێزگاری وان وەک پاڵێوراوەکانى ئاکەپە دەجوڵێتەوە و داواى دەنگ لە هاووڵاتییان دەکات. راشیانگەیاند، سەرۆکى گشتیى ئاکەپەش بێت بۆ ئێرە دەنگ بە ئاکەپە نادەین و قەیومەکانیش دەگەڕێنینەوە بۆ ئەو شوێنەى کە لێوەى هاتوون.


ساڵ رۆژی شەهیدی یەكێتی، ئاكارە یان یادگارە؟\n2021-11-21 15:33 75 جار بینراوە کۆمێنت\n(٤٥) ساڵ لەمەوبەر، وەكو رووداوەكانی ئەمڕۆ، وردەكاریم لەبیرە، شەوی ٢١/١١/١٩٧٦-٢٠ چۆن بروسكەی بەڕێوەبەری ئاسایشی سلێمانی گەیشتە شێخ جەناب، بۆ دوا دیدار، سەردانی شیهابی برای بكات. هەر ئەو شەوە، بەشێكی شار لەناخەوە بەرگی رەشی پۆشی. نیوەڕۆكەی كە تەرمی شەهید شیهاب گەیشت، ماتەمینی سلێمانی داگرتبوو. ئەو رۆژەو شەوەكەشی لەمزگەوتی بن تەبەق هێشتمانەوە. هەتا بەیانی كەمال مەزهەرو روشدی و فاروق مەلا مستەفاو خزمانی شەهید ئارام و شیهاب و دەیان هاوڕێی كۆمەڵە ئێشكی تەرمەكەمان دەگرت، دلێری سەید مەجیدو لەتیف شێخ عومەرو بەندە سەرپەرشتیمان دەكرد. شەوێكی هەتا بڵی سامناك و دەردەناك بوو. مەفەرزەی پاراستنی تەرمەكەو تا رادەیەك ئاگادارییان لەبەندە، سپێردرایە شەهید (یاسین رەش) ئەم مەفرەزەیەش، تا بەیانی پڵنگ ئاسا، ئاگایان لیمان بوو. دوو دەمانچەو نارنجۆكێكیان پێ بوو. تا بەیانی كەسمان نەخەوتین. بەیانیەكەی شكۆمەندانە، كەژاوەی تەرمی شیهاب برایە گردی سەیوان. بیستمان لەكۆیەش، خەڵكەكە، بێ سڵەمینەوە، تەرمی شەهید جەعفەریان بەدەم سرودەوە سپاردبووە خاك. خالید دلێر بەدەستی خۆی خستبویە گۆڕی نەمری. تەنها شەهید ئەنوەر بێ نازو بێ كەس، نێژرابوو. كەركوك لەدۆخێكدا بوو، نەدەكرا، وەكو سلێمانی و كۆیە، مەراسیم بۆ تەرمی ئەنوەر زۆراب بكرێ. هەندێكیش لەهاوڕی و كەسوكاری، خۆپارێز بوون!\nسەرەڕای ئەوەی دەكرا شیهاب و هاوڕێكانی نەكەونە داوی رژێمی شای ئێران و رادەستی عیراق نەكرێن، بەڵام شیهاب، بەڕاستی رابەرێكی چەپی كەم هاوتا بوو. ئەگەر نەیتوانیبێ لەخەباتی خۆشاردنەوەو شاخدا، ببێتە سومبولی چەپەكان، بەڵام لەدامەزراندنی كۆمەڵەو زینداندا، نەك سمبولی رابەرێكی بێ وینەبوو، بەڵكو بەكاریگەری خۆی توانی زۆرێك لەهاوڕێیانی كۆمەڵە لەهەرەسی دەرونی– جەستەیی بپارێزی و چەندین كەسیشی لەكەوتنە داوای جەلادەكان پاشگەز كردبوەوە.. بەئەندامانی حیزبی شیوعیشەوە. بڕیاری لەسێدارە دان و جێ بەجێ كردنیشی ترسێكی گەورەی رژێم بوو، لەم كەڵە رابەرە ، كە بەهەق شەهید جەعفەریش هاوتای شەهید شیهاب بوو، لەخۆ راگری و بەرزی ورەو دەم بەبپێكەنین، روەو پیری مەرگ، هەروەها ئەنوەر زۆرابیش.\nپێشم وایە، كۆمەڵە، دوای داستانی شەهید كردنی شیهاب و هاوڕێكانی، هاوزەمانی بەرپابوونی شۆڕشی نوێ ( كە هەبوون دژی بەرپاكردنەكەی بوون بەپاساوی لەرزۆك لەرزۆك) هەردوو رووداوەكە كۆمەڵەو یەكێتی و شۆڕشی نوێیان، لەو زەمان و زەمینەدا، بردە قۆناغی باڵای متمانەی جەماوەرو قوڵكردنی گیانی شۆڕشگێڕانە. بۆیە، نەك رۆژی شەهید كردنی شیهاب و هاوڕێكانی كە كراوەتە رۆژی شەهیدی یەكێتی، شایەنیانە، بەڵكو هێشتا داستانی شیهاب و هاوڕێ زیندانەكانی زۆر زۆریان بەبەرەوە ماوە، بۆ مێژوو تۆمار بكرێن.\nهەڵوەشاندنەوەی كۆمەڵە، جەزرەبەیەكی كوشندە بوو، لەبزاڤی چەپ و دیموكراسی درا. كاریگەرە نالەبارەكانی هەتا دێت دەردەكەوێ. دۆخی گەندەڵی و هەلپەرستی ناو یەكێتی، هۆكارە سەرەكیەكەی دەگەڕێتەوە بۆ نەمانی پەیوەندی حیزبایەتی و رێبازی دادپەروەری و مۆراڵی چەپگەرایی، كەلە كۆمەڵە رابەرایەتی دەكرد.\nلەكۆتاییشدا دەڵێین: رۆژی شەهیدی یەكێتی كە رۆژی شیهاب و هاوڕێكانێتی، تەنها یاد نییە.. بەڵكو ئەركە. بەڵێ..\nئەركە بۆ گۆڕینی ئەم دۆخە خراپەی یەكێتی خراوەتە ناو بازنەیەكی داخراو، بازنەكە متمانە لاوازو جەماوەر بێزار دەكات. هەر تێكۆشەرێكیش دەركی ئەركی دەربازكردی یەكێتی لەناو ئەو بازنە داخراوە بكات.. خاوەن كەرامەتی سیاسییە. ئەوەی دەركیشی پی نەكات.. با خوێنەر پێناسەی بكات!!\n2021-11-01 23:33 99 جار بینراوە\n2021-10-25 14:18 107 جار بینراوە\n2021-10-03 15:03 192 جار بینراوە\n2021-02-16 15:38 161 جار بینراوە\n2021-02-08 13:22 270 جار بینراوە\n2021-01-31 14:21 177 جار بینراوە\n2021-01-25 15:37 162 جار بینراوە\n2021-01-10 17:59 172 جار بینراوە\n2021-01-04 17:39 163 جار بینراوە\n2020-11-21 13:11 185 جار بینراوە\n2020-11-15 12:13 162 جار بینراوە\n2020-11-11 16:56 184 جار بینراوە\n2020-10-29 23:00 306 جار بینراوە\n2020-10-03 13:57 217 جار بینراوە\n2020-09-15 12:58 217 جار بینراوە\n2020-09-12 21:05 176 جار بینراوە\n2020-09-08 14:56 224 جار بینراوە\n2020-08-30 15:14 181 جار بینراوە\n2020-08-20 17:56 293 جار بینراوە\n2020-08-18 16:54 212 جار بینراوە\n2020-07-05 18:11 253 جار بینراوە\n2020-06-11 12:03 275 جار بینراوە\n2020-06-01 23:39 369 جار بینراوە\n2020-05-31 23:25 283 جار بینراوە\n2020-05-31 15:28 260 جار بینراوە\n2020-05-30 15:11 284 جار بینراوە\n2020-05-17 23:51 310 جار بینراوە\n2020-05-17 19:39 295 جار بینراوە\n2020-05-16 17:23 356 جار بینراوە\n2020-05-14 15:32 269 جار بینراوە


ئەوەی بڕوای بە یەکێتیی گەلان نییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەتایبەت بۆ کورد و عەڕەب، یان کورد و تورک و کورد و فارس، دەتوانێت تەماشای هێزەکانی سوریای دیموکراتیک (هەسەدە) بکات.\nسەرەڕای ئەو هەمو فشارانەی تورکیا، ئەو هەمو هەوڵانەی تیرۆرکردن و پارەبەخشین بە عەڕەبەکان و مەسیحیی و گەلانی ناو هەسەدە، تا ئێستا تەنانەت شەڕڤانێکی هەسەدەش پەیوەندیی بە تورکیاوە نەکردوە. زیاتر لە ساڵێکیشە، رژێمی سوریا هەوڵدەدات هۆزە عەڕەبەکان بۆ لای خۆی رابکێشێت، دوا دانیشتنی عەلی مەملوک، راوێژکاری ئاساییشی نەتەوەیی سوریا، لەگەڵ هۆزە عەڕەبەکان دیسان ئەو ئامانجەی نەپێکا. مەملوک داوای لێ کردون کە منداڵەکانیان لەناو هێزەکانی سوریا دەربێنن و پەیوەندیی بە سوپای سوریاوە بکەن. هەرچەندە ئامارێکی سەدا سەد لەبەر دەست نییە، بەڵام بەنزیکەیی، بە پێی هەندێک سەرچاوە، نیوەی شەڕڤانانی عەڕەبن.\nئەوەی جێی رەخنەگرتنە، لەوەتەی داگیرکاریی تورکیا بۆ سەر هەرێمی خۆبەڕێوبەریی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا دەستیپێکردوە، هەندێک ئاراستەی ناسیۆنالیستیی کوردیی لەناو هەسەدە زیاتر پێشدەخرێن، لۆبییکردنیان دژی تورکیا بەو ئاراستەیەیە کە تەنها کوردە بۆتە قوربانیی و پاکتاوی نەژادیی تەنها بەرانبەر کوردە. ئەو ئاراستەیە مەترسیدارە، دەبێت هەسەدە رێی لێ بگرێت.\nجەمیل باییک لە دوای چاوپێکەوتنیدا هەڵسەنگاندنێکی لە دیدی ئۆجەلانەوە بەو جۆرە هەڵدەهێنجێت: "کێشەی کورد، کێشەی ژیانی ئازاد و دیموکراتییە. کێشەی کورد، کێشەیەکی جیهانییە، بە هێڵی نەتەوەپەرستی کێشەکە چارەسەر نابێت."\nئەوەی هەسەدە بەدەستیهێناوە لەو هێڵە سیاسییەدا، پێویستە پێشبخرێت نەک کاتێک خەریکە دەگاتە لوتکەی سەرکەوتن بە هۆی هەندێک کێشەوە وەپاشەوەبخرێت. ئەو هێڵە شەڕکردنی سەد ساڵی رابردوی نەتەوەپەرستییە لە ناوچەکەدا.\nئەو ژەهری نەتەوەپەرستییە زۆر مەترسیدارە بکەوێتە گیانی هەسەدەوە. لەوانەیە هەندێک ئەو چەند دێڕە توند ببینن، بەڵام بەرلەوەی ژەهرەکە بڵاوببێتەوە پێویستە کۆنترۆڵبکرێت.


وەزیرى بازرگانى: نرخى خۆراک هیچ گران نەبووە\n11:11 - 20/03/2020 103 جار خوێندراوەتەوە\nوەزیرى بارزگانى حکومەتى هەرێم رایدەگەیەنێت، بە وردى چاودێرى بازاڕ دەکەن و ناهێڵن هیچ بازرگان و کەسێک نرخى پێداویستییەکانى هاوڵاتیان بەرزبکاتەوە.\nکەمال موسلیم وەزیرى بارزگانى و پیشەسازى حکومەتى هەرێم لەم دیمانەیەدا جەختى لەوە کردەوە، بەهۆى کۆرۆناوە دۆخى بازاڕ روى لە ناجێگرى نەکردووە و نرخى خۆراک و پێداویستییەکانى هاوڵاتیان جگە لە هێلکە و پیاز، وەک خۆیان ماونەتەوە و بەرزنەبوەتەوە.\nزەمەن: ئەوەندەی چاودێری بازاڕتان کردووە ئایا نرخی خۆراکی رۆژانە چۆنە؟\nکەمال موسلیم: لە ئێستادا نرخى خواردەمەنى و پێداویستییەکانى رۆژانەى هاوڵاتیان وەک خۆیەتى و بەرزنەبوەتەوە، جگە لە نرخى هێلکە و پیاز کە پیاز زیاتر لە ئێرانەوە هاوردە دەکرێ و لە ناوخۆى ئێران گرانبووە، سەبارەت بە هێلکەش دوێنێ لەگەڵ ژورى بازرگانى هەولێر و بازرگانەکان کۆبوینەوە، یەکێک لەو کەسانەى کە ئامادەبوو، خاوەنى کێڵگەیەکى بەرهەمهێنانى هێلکە بوو، باسى لەوەکرد کە هیچ کێشەیەکى هێلکەیان نییە و دەتوانن بەشى پێداویستى دابین بکەن و لەبارەى سلێمانیشەوە وتى دەتوانین بەشى ئەوێش دابین بکەین و کێشەى کەمى هێلکە دروست نەبێت.\nزەمەن: کەواتە بۆچى هێڵکە لە سلێمانى گرانبووە؟\nکەمال موسلیم: تا ئێستا ئەوە روون نییە، دوو سبەى خۆم سەردانى ئەو کێڵگە پەلەوەرییانە دەکەم کە هێلکە بەرهەم دەهێنن و بەدواى سەرچاوەکەیدا دەگەڕێم، ئەگەر هێلکە لە کێڵگەکان زۆر بێت لێکۆڵینەوە دەکەین بزانین لە بازاڕدا بۆ گران بووە.\nزەمەن: هاوردەکردنی خۆراک لە ئیران و تورکیاوە چۆنە؟\nکەمال موسلیم: لە ئێستا بەشێوەیەکى ئاسایى هاوردەکردنى پێداویستییەکانى هاوڵاتیان لەهەردوو وڵاتى لە ئیران و تورکیا بەردەوامە و ئێمەش زیاتر تەرکیزمان لەسەر هاوردەکردنى خۆراک و پێداویستى پزیشکییە.\nزەمەن: واتا کۆرۆنا هیچ کێشەیەکى بۆ هاوردەکردنى پێداویستییەکان دروست نەکردووە؟\nکەمال موسلیم: بەهۆى ئەو رێکارانەى کە لە دەروازەکان بۆ خۆپارێزى لە کۆرۆنا دەگیرێنەبەر هاوردەکردن لاواز بووە و بە خێرایى نایەت و ئەو ئۆتۆمبێلانەى کە پێداویستییەکان لە ئێرانەوە هاوردە دەکەن کەمبونەتەوە، بەڵام هیچ کێشەیەکى گەورە دروست نەبووە و هاوردەکردن بەردەوامە.\nزەمەن: ئەوە کاریگەرى نەکردوەتە سەر گرانبوون و کەمبوونەوەى پێداویستییەکان لە بازاڕدا؟\nکەمال موسلیم: نەخێر، خۆم سەردانى بازاڕ و سوپەرمارکێتەکانم کردووە، هەموو شتێک زۆرە و هیچ پێداویستیەکى سەرەکى هاوڵاتیان نییە کەم بوبێتەوە و وەک پێشتریش باسم کرد نرخەکان گران نەبوون.\nزەمەن: چ رێوشوێنێک دەگرنە بەر لەبەرامبەر ئەوانەی قۆرخکاری دەکەن؟\nکەمال موسلیم: بە دڵنیاییەوە هەموو رێکارێکى یاسایی دەگرینەبەر و تا ئێستاش زۆر کەس و شوێن سزا دراون کە پابەند نەبوون بە رێنماییەکانەوە.\nزەمەن: کۆبونەوەتان لەگەڵ بازرگانەکان کرد دوێنێ.. داواکاریان لە حکومەت چی بوو؟\nکەمال موسلیم: بازرگانەکان دەیانەوێت کار ئاسانى زیاتریان بۆ بکرێت و ئەگەر بکرێت ژمارەى ئەو ئۆتۆمبێلانە زیاد بکرێن کە پێداویستییەکان هاوردە دەکەن، هەروەها لە درەوازەکان فەرمانبەر زیاد بکرێن بە تایبەت لە حاجى ئۆمەران و باشماخ بۆ ئەوەى کارەکان خێراتر بەڕێوەبچن.\n"کۆمپانیاو بازرگانەکان لەماوەى سێ مانگدا قەرزەکانیان نەدەنەوە دەست بەسەر موڵک و سامانیاندا دەگیرێت"\nنەوشیروان مستەفا لە بارەى راپەڕینەوە: لام وایە گەورەترین سەرکەوتنمان لە قەڕنی بیستەمدا بۆ میللەتەکەمان بەدەست هێناوە\nوەستا حەسەن: هاوڵاتیان له‌سه‌ر كه‌سی نزیكی خۆیان ئاگادارمان ده‌كه‌ن كه لە ئێران گەڕاونەتەوە\nد.ساماڵ مانیی: لە کوردستان هەر رێگە بۆ ژنانى خێزانە حیزبى و دەوڵەمەندو ناودارەکان دەکرێتەوە\n"حیزبایەتی ماڵی کەرکوکی وێران کرد"\nبەختیار ئەمین: حكومەتی هەرێم هەنگاوی بە ئەلكترۆنیكردنی هیچ وەزارەت و فەرمانگەیەكی نەناوە\nزوبێر عوسمان: بە هیچ شێوەیەك بابەتی بنەماڵەیی لەناو یەكێتی وجودی نییە\nپ.د.هۆشیار مه‌عروف، پسپۆڕی ئابووری: بۆ ئابوورییەکى بەهێز پێویستە قەبارەى حکومەتى هەرێم بچووک بکرێتەوە


ناسا بەنیازە فڕۆكەیەكی درۆن بنێرێت بۆ سەر گەورەترین مانگی زوحەل\nڕۆژی پێنجشەممە ناسا ڕایگەیاند كە بە نیازە درۆنێك بە ناوی Dragonflyـوە بنێرێت بۆ گەڕان و پشكنینی گەورەترین مانگی زوحەل كە پێی دەوترێت تیتان. ئەم فڕۆكە بێ فڕۆكەوانە لەسەر چەند ناوچەیەكی مانگە سەهۆڵینەكە دەنیشێتەوە بۆ لێكۆڵێنەوە لەوەی كە ئایا دەشێت ژیانی میكرۆبی لەسەر ئەو مانگە بوونی هەبێت.\nئەم گەشتە، كە بە وزەی ناوەكی ئەنجام دەدرێت بەشێكە لە بەرنامەیەكی فراوانی ناسا كە لەم چوارچێوەیەدا پێشتریش كەشتییەكی ئاسمانی ناردبوو بۆسەر هەسارەی بچووكی پلۆتۆ.\nدرۆنەكە ساڵی ٢٠٢٦ دەست بە گەشتەكەی دەكات و ساڵی ٢٠٣٤ دەگاتە سەر تیتان. سەرەتا لەسەر هەندێ لە گردەكانی مانگەكە دەنیشێتەوە و دواتریش لەسەر چیایەكی بوركانی. تێچووی گەشتەكەش نزیكەی ٨٥٠ ملیۆ دۆلارە.\nلۆری گلەیز، بەڕێوەبەری بەشی زانستی هەسارەكان لە ناسا وتی ''ئەوەی كە زۆر سەرنجم ڕادەكێشێ لەو گەشتەدا ئەوەیە كە تیتان هەموو ئەو پێكهاتانەی تێدایە كە پێویستن بۆ ژیان.''\nتیتان مانگێكی بە تەم داپۆشراوە و بەرگەهەوایەكی ئەستووری هەیە. هەروەها چەندان دەریاچەی میسانی و چیای بەفرینی هەیە و زەریایەكیشی لەژێرەوەی ڕووەكەی هەیە، ئەمەش وای لیدەكات شوێنێكی سەرنجڕاكێش بێت بۆ پشكنین و لێكۆڵینەوە لەوەی كە ئایا ژینگەكەی شیاوە بۆ ژیانی سەرەتایی.\nكۆتا جار تیتان لە لایەن دەزگای نێودەوڵەتی كاسینی-هویگنزەوە لێكۆڵینەوەی لێ كراوە. ساڵی ٢٠١٧، كەشتی ئاسمانی كاسینی لەسەر زوحەل نیشتەوە و كۆتایی بە دوو دەیە لە گەڕان هێنا.


فەرهەنگی ئیسلامی – CIHAN BANK\nئیجارە شێوەیەکە لە بۆندی کرێ. ئەولەو بەڵێننامەیە پێکدێت کە بانک دەیکات لە کاتی بە کرێدانی شتیێک یاخود بۆ بەکارهێنەرێکی بەردەوام. بۆ نموونە – كرێيێكى ديارى كراو بۆ كڕيارێك بۆماوەيێكى دياريكراو. ماوەى كرێنامەكە، هەروەها بنەماكانیكرێیەکە، لە سەرەتاوە دانراوەو بریاری لەسەر دراوە. بانكی جیهان خاوەنداريەتی برگەكە دەهێلێتەوە بەدرێژايى ڕێكەوتنامەکە و برگەكە وەردەگرێتەوە لە كۆتايى دا.\nئیجارەو ئیقتینا وەکو ئیجارەیە، ئەوەنەبێ لە بەڵێنامەکە ئەو بەندەی تێدا دەبێت کە کڕیارەکە بەڵێنی ئەوە دەدات کە لە کۆتایی ماوەی گرێبەستکە ئامرازەکە دەکڕێتەوە بە نرخێکی کە پێشتر ڕێکەوتنی لەسەر دەکرێت. ئەو کرێیەی کە لە ماوەی گرێبەستەکە دەدرێت دەبێتە بەشێک لە نرخی کۆتایی ئامرازەکە. زۆرجار وەکو ئەنجامێک فرۆشتنی کۆتایی بە نرخێکی نیشانەیی دەبێت.\nئیجارە لەگەڵ کەمکردنەوەی موشارەکە:\nبنەماکانی ئیجارە لەگەڵ کەمکردنەوەی موشارەکە دەتوانرێت بۆ خزمەتگوزاری کڕینی خانووبەرە بەکار بهێنرێت. موشارەکە واتە؛ ئێمە لە پشکی خۆمان کەمدەکەینەوە لە هەر موڵکێک کاتێک تۆ بڕێکی زۆر پارە دەدەی، لەسەر ئەو بڕە کرێیەی دەیدەیت. خاوەندارێیتی تۆ زیاد دەکات بۆ موڵکەکە و خاوندارێیتی ئێمە کەمدەکاتەوە بە هەمان بڕ هەر کەتیکی تۆ بڕێکی پارەی زیاتر لە بڕی کرێی دیاری کراو بۆت بدەیت. لە کۆتاییدا ئیمە خاوەندارێتی موڵکەکە بۆ تۆ دەگوازینەوە.\nموزارەبە ئاماژە بۆ وەبەرهێنانیک دەکات کە لە جیاتی تۆ بکرێت لە لایەن کەسێکی شیاوتر. ئەو لە شێوەى بەڵێننامەێك دەبێت لەنێوان دوو لایەندا، يەكێکیان ئەوەى كە سەرمایەکە دەستەبەر دەكات ئەوەى تركە شارەزاييەكە دەستەبەر دەكات و ئەوەى كە ڕازى دەبێت لەسەر بەشکردنی هەر قازانجێك کە لە سەرەتاوە بە دەست دەکەوێت. بە واتایەکی تر، بانکی جیهان وەبەرهینانێک دەکات بە گوێرەی بنەماکنی شەریعە و قازانژەکەی دابەش داکات لەگەڵ کریارەکەی وەکو دەرئنجامێک بۆ ماندوبوون و کاتی. ئەگەر هیچ قازانجیک نەکرێت ئەوە کڕیارەکە زەرەرەکە لە ئەستۆ دەگرێت و بانکی جیهان هیچ کریەک وەرناگرێت.\nلەناو گرێبەستی موزارەبە، ئەو شارەزایەی وەبەرهێنانەکە بەرێوەدەبات ناسراوە بە موزارب.\nمورابەحە بەڵێننامەيێكە بۆ فرۆشتن و کڕین کە ڕێ بە كڕيارەكە دەدات بۆ ئەوەی کڕینەکەی بكات بەبێ ئەوەى قرز بکات یان سوود بدات. بانکی جیهان كاڵاكان دەکڕێت بۆ كڕيارەكە، وە دووبارە دەیفرۆشێتەوە بە كڕيارەكە لەسەر بنەمای دواخستنی پارە پێدانەکە و ، زياد كردنی بڕی پارەکەی لە قازانج بە ڕازى بوونی پەڕاوێزى. كڕيارەكە پاشان نرخى فرۆشتنەكە دەدات بۆ كاڵاكان لەسەربەشە پارەکەی خۆی، بەكاريگەرى متمانە بەدەست دەهێنێت بەبێ ئەوەی سوود بدات.\nموشارەکە واتە هاوبەشی. بریتیە لە دانانی سەرمایە بە هاوبەشی لەگەڵ کەسێکی تر و دابەشکردنی زەرەر و قازانج لە نێوان هەر دوو لا. جیاوازی لە نێوان ڕکخستنەکانی موشارەکەو بانککاری ئاسایی بریتی یە لەوەی کەوا تۆ دەتوانی بە ویستی خۆت ڕێژەی هاوبەسی کردنی قازانج دەستنیشان بکەی، بەڵام زەرەر دەبی بە گوێرەی هاوکێشەی وەبەرهێنان بێت.\nقەرد بریتیە لە قەرزێکی بێ قازانج. ئێمە ئەم ڕێکخستنە بەکاردەهێنین بۆ حیسابە جاریەکانمان بەکاردەهێنین. لە ناوەڕۆک دا واتە حیسابی جاری تۆ قەرزێکە بۆ بانک، کە بەکار دەهێنرێت لەلایەن بانکەوە بۆ وەبەرهێنان و مەبەستی تر. وە لەسەر داواکاری خۆت ئەو بڕە پارەیەت بە تەواوی بۆ دەگەڕێندرێتەوە.\nڕیبا واتە سوو، کە لە قانوونی ئیسلامی قەدەغە کراوە. هەر قەرزێکی بێ مەترسی یان سووی گەرەنتی کراو بە ریبا دادەنرێت.\nوەکالە بریتیە لە بەڵێنامەی بریکارێک، کە بە شێوازیکی ئاساییانە لە بڕگەکانی کرێەک لە خۆ دەگرێت بۆ کارمەندی بریکارەکە. ئێمە لەوانەيە ئەوە بەكار بهێنين بۆ حيسابى پارە دانانى گەورە: تۆ خاوەنی ئەو سەرمایەی کە بۆ وەبەرهێنان بەکار دەهێنرێت، تۆ ئێمە دەستنیشان دەکەی هەروەك بريكارێک و كرێيێك دەدەيت بۆ شارەزاييمان.\nئەم زانیاریانە لەم لینکە وەرگیراوە: www.islamic-bank.com/glossary


کەرى پیرۆزکراو وراى گشتى. – WtariKurd\nکەرى پیرۆزکراو وراى گشتى.\n– Posted on 2018-12-09بابەتی: فرە بابەت\nعوسمان عومەر: ئەم بابەتەم لە بەرنامەى فوق السلطەى الجزیرەوە وەرگێراوەتە سەر زمانى کوردى.\nلەبوارى ئەدەبى نوسینى چیرۆک یا رۆمان، یا حکایەت خوانەکان کاتێ چیرۆکێک یا ئەفسانەیەک یا رۆمانێکیان خوێندۆتەوەو گێراوەتەوە، مەبەستیان دەرخستنى ئەو پەند و وانانەى پشتى چیرۆکەکە یا رۆمانەکە یائەفسانەکە بوە، کە نوسەر هەندێ جار دەریخستوە، هەندێ جاریش بەشاراوەیی هێڵدراوەتەوە. خوێنەر خۆى درکى بەپەندەکە یا وانە هەلێنجراوەکە کردووە. هەروەها سەبارەت بەپەند و ووتەى ناوداران کە نوسیویانە یا بەشێوەى هۆنراوە دەریان بڕیوە وەک پیرەمێردى نەمر خوێنەر خۆى لێکى دەداتەوەو پەندى لێ دەردەخات.\nدەگێرنەوە پاشایەک درەنگانێکى شەو پاسەوانە تایبەتیەکەى خۆى دەنێرێ تا ئاگادارى ڕاوێژکارێکى بکەن، بێت بۆلاى. پێش گەیشتنە کۆشکى پاشایەتى ترس و دڵەراوکێ راوێژکارەکەى داگرتبوو. کە چونە دەربار، پاشا بەدەنگێکى ماندویی و بێتاقەتى بە راوێژکارەکەى ڕاگەیاند: گوێ بگرە راوێژکار لەناو هەموو راوێژکارەکان تۆم هەڵبژارد، چونکە من دەزانم کە تۆ عاقل و لە هەموشیان زیرەکترى. راوێژکار داچەمیەوە بۆ گەورەیی پاشا و گوتى: پشت بەخوا جیگەى متمانەو برواتان دەبم. پاشا لەسەر تەختەکەى پاڵى دایەوەو گوتى پرسیارێک” بیروهزرى جەنجاڵیکردووم و خەو ناچێتە چاوم و وەڵامێکى واشم دەوێ بەڵگەدارو حاشاهەڵنەگر بێ.\nڕاوێژکار گوتى: فەرموو گەورەم پرسیارەکەت چییە؟ بەپشتیوانى خودا وەلامى دروستت بۆ دەدۆزمەوە..\nتێم گەیەنە لەنێوان شانس و پیرۆزى کامیان چاکترە؟\nبێ پێشەکى و چەندو چون بێگومان پیرۆزى…\nپاشا پێکەنى و گوتى من بۆچونەکەت رەتدەکەمەوە و بۆت دەسەلمێنم یا تۆ بۆم دەسەلمێنی.\nراوێژکار رەزامەندبوو لەسەر ڕاى پاشاکەى.\nبۆ ڕۆژى دواتر پاشا خۆى و دەست و پیوەندەکانى لەگەل ڕاوێژکار چونە بازارو کەوتنە سەیرکردنى دەم و چاوى رەعیەتەکە، کاروباریان و چاوی بەحەماڵێکى لاوازى هەژارى بێهێز کەوت و فەرمانى بە پاسەوانەکانى دا، بیبەن بۆ کۆشک و فەرمانى دا تێرى بکەن و جوان بیشۆن و جلێکى جوانى لەبەرکەن، کردى بە وەزیر و لە کۆروکۆبونەوەى پاشا ئامادە دەبوو. راوێژکار سەرى سورما کاتێ بینى حەماڵ کراوە بە وەزیر! بەراوێژکارەکەى ڕاگەیاند ئیستا شانس یا پیرۆزى چاکترە؟\nڕاوێژکار وەلامى دایەوە گەورەم کاتى زیاترم پێ ببەخشە تا بۆت بسەلمێنم کە ڕاکەى من راستترە.\nڕاوێژکار چووە بازارو چاوى دەگێڕا، کەرێکى لاوازى پشت بریندارى هیلاک و بێتاقەتى بەدى کرد و چووە نزیکیەوە دەستى بە لامل و پشتى دا دەهێناو تێى دەڕوانى، خەلکیش سەرى لەو کارەى ڕاوێژکار سوڕمابوو، لێى کۆبونەوە لەپر بەدەنگێکى بەرز هاوارى کرد” هۆ خەلکینە ئێوە ئەوە دەزانن ئەم کەرە یەکێک لە پێغەمبەرانى لەسەر پشتى خۆى هەلگرتووە، لە فلان کتێب و فلان کەس روێوایەتى کردووە، فلان کەس جەختى لە ریوایەتە کردۆتەوە، دەڵیت: ئەم کەرە لەبەهەشتەوە هاتووە. بۆیە هەرکەسیک ئەو کەرە ماچ بکات هەرچى نیازو ئاواتێکى هەیە لەم دونیایە دێتە دێ! خەلکەکە پەیتا پەیتا لەدەورى کەرە کۆدەبونەوە تەبرووک بەگوێەکانیەوە دەکرا. یەکێ ئالیکى دەدا و یەکێ سمەکانى دەشت و پاکى دەکردەوەو یەکێکیش تووکى کەرەکەى لێدەکردەوە بۆپیرۆزى تا خوا منالێکى پێ ببەخشێ. لەشوێنێکى پاک و تەمیز دانراو یەکێکیش یان بۆدیارى کرد خزمەتى بکات. کەرەکە کەوتە نازو نیعمەتەوە بە ئارەزوى خۆى دەچوە ئەم مال و ئەو ماڵى دەکرد و لەماڵێک ئالیک دەدرا و لەو ماڵ ئاوى دەدرایەو هەموو خەلک بەپیرۆزیان دەزانى.!\nراوێژکار چوەوە لاى پادشا پێى گوت کامیان چاکترە شانس یا پیرۆزى.!\nپاشا سەرى ڕەزامەندى بۆ دەلەقاند.\nپاشا گوتى: ئێستا پێم بڵێ جیاوازیەکە چییە؟\nراوێژکار وەلامى دایەوەو گوتى:\nجەنابى پاشا تۆ ئەو حەماڵەت هێناو، جلوبەرگى جوانت لەبەرکردو پارەو دەسەلاتت خستە بەر دەست، ئەمانەش بەرگێکى ڕووکەشن و نامێنێ. چونکە هەرکاتێ بێ تۆ دەتوانى لێى بسەنیتەوە، بەلام من بەرگى پیرۆزیم کردە بەر ئەو کەرە کەس ناتوانێ لێى وەرگریتەوە تەنانەت تۆش.!\nلە ڕۆژگارى ئەمرۆمان دا چەند کەسى نەزان بەرگى پیرۆزییان پۆشیوە و بە پاى پیلان دێت و دەروا و بەئارەزوى خۆى دەخوات لەسەر هەموو ئاستێک چ کۆمەلایەتى یا سیاسى یا ئابوورى و دارایی تەنانەت ئاینى و ئەمنیشەوە. ئاخۆ چەند کەسى دوڕووى وا ئیستا حوکمڕانى وولاتان دەکەن و چەند کەس بەجبەو عەمامەو عەبا بەشان و ریشى درێژ حوکمى ئەو عیراقە دەکەن, بکوژ و ببڕو تالانچى خێرو بەرەکەتى وولاتەکەن و، کەواتە تا ئیستا هەندێ گەل و ووڵات لە ژێر کاریگەرى نەزانى و پیرۆزکردن دا ماونەتەوە. بۆیە بەراى من کەس پیرۆز نەکرێت چونکە هەندێ جار دەبێتە مایەى لەخۆگۆڕان و، دکتاتۆریەت دروستکردن, پیرۆزکردنى سەرکردە سیاسیەکان زۆرجار دەبێتە مایەى نەهامەتى و جەنگ بۆ گەل، بەهەندێ بڕیارى سەرپێی و هەلشە.


نوێنەری حیزب لەگەڵ ئەندام پارلمانی ئورووپا کۆبووەوە\n10:26 - 28 رەزبەر 2719\nکوردستان میدیا: نوێنەری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە یەکیەتیی ئورووپا، لە چوارچێوەی پێوەندیییەکانی دەرەوەی وڵاتدا، لەگەڵ "ناتان گیل"، ئەندام پارلمانی ئورووپا کۆبووەوە.\nئەم دیدارە کە ڕۆژی سێشەممە، ٢٣ی ڕەزبەری ١٣٩٨ بەڕێوەچوو، بە مەبەستی ڕاوەستەکردن لەسەر ڕەوشی مافی مرۆڤ لە کوردستانی ڕۆژهەڵات سازکرابوو.\n"حیسام دەستپیش"، نوێنەری حیزب لە یەکیەتیی ئورووپا بە زانیاری و بەڵگەوە ، پێشێلکارییە مرۆییەکانی کۆماری ئیسلامیی خستە بەر دیدی "ناتان گیل"، ئەندام پارلمانی ئورووپا و ئەندامی کۆمیسیونی مافی مرۆڤی ئورووپا و داوای کرد کە لەم خولەی پارلماندا ڕاوەستەیەک لەسەر هەلومەرجی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە بواری مافی مرۆڤدا بکرێت.\n"دەستپیش" لەم دیدارەدا، بابەتگەلێک وەک "زیندانییانی سیاسی"، "لەسێدارەدان"، "کۆڵبەران" و "مێلیتازیزەکردنی ڕۆژهەڵاتـ"ـی خستە بەر باس؛ لەم چاوپێکەوتنەدا هەروەها ڕاوەستە لەسەر دۆسیەی "زارا محەممەدی"، مامۆستای خۆبەخشی زمانی کوردی و " محەممەد نەزەری" زیندانیی سیاسیی کورد کرا.\nلەم چوارچێوەیەدا، "ناتان گیل" بەڵێنیی ئەوەی دا کە لە بەرنامەکانی داهاتووی کۆمیسیونی مافی مرۆڤدا ئەم بابەتانە لە بەرچاو بگیردرێت و هەروەها لە گوشار خستنە سەر بەشی کردە دەرەکییەکانی ئوروپا "EEAS" هاوکار بن.


ئەرک و ئامانجەکان - Goethe-Institut Irak\nزمان، کەلتوور، وڵاتی ئەلمانیا.\nپەیمانگەی گوێتە وەک ڕێکخراوێکی ئەلمانی تۆمارکراو، بریتییە لە دەزگایێکی کەلتووری کۆماری ئەلمانیای فیدرال، کە لەسەرتاسەری جیهان دەستبەکارە.\nئێمە لە دەرەوەی وڵاتی ئەلمانیا پشتگیری شارەزابوون بە زمانی ئەلمانی دەکەین و بایەخ بە پێکەوەکاری کەلتووری دەدەین لە ئاستی نێونەتەوەییدا. ئێمە بە ڕێگای زانیارییەکان لە بارەی کەلتوور و باری کۆمەڵایەتی و ژیانی سیاسی لە وڵاتەکەمان، وێنەیەکی فراوانی وڵاتی ئەلمانیا پێشانی دەرەوە دەدەین. کەلتوورەکەمان و بەرنامەکانی خوێندنمان یارمەتی هاتنەئارای دیالۆگێکی نێوان کەلتوورەکان دەکات و ڕێگای بەشداری کەلتوورەکان خۆش دەکات. پێکهاتەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بەهێز دەکات و لەسەرتاسەری جیهاندا کۆمەکی توانا گواستنەوەییەکان دەکات.\nبە هۆی تۆڕە ئەلکترۆنییەکانی دەزگاکانی پەیمانگەی گوێتە، سەنتەرەکانی گوێتە، کۆمەڵگەکەلتوورییەکان، هۆڵەکانی خوێندنەوە و هەروەهاش ناوەندەکانی تاقیکردنەوە و زمان، پتر لە شەست ساڵە ئێمە بۆ زۆر لە مرۆڤەکان یەکەمین دەروازەی پەیوەندین لەگەڵ وڵاتی ئەلمانیا. کار و چالاکییە درێژخایەنەکانمان لە مەیدانی پێکەوەکاری هاوبەش لەگەڵ دەزگا و کەسایەتییە ڕابەرەکانی پتر لە ٩٠ وڵات بووەتە هۆی ئەوەی بە بەردەوامی وڵاتەکەمان ببێتە جێگەی باوەڕ بێت. ئێمە هاوبەشی هەموو ئەوانەین، کە بە چالاکی خۆیان بە وڵاتی ئەلمانیا و کەلتوورەکەی خەریک کردووە و بە بەرپرسیارێتیی تایبەتی خۆیان و لە ڕووی سیاسەت و حیزبایەتییەوە بە بێلایەنی کاردەکەن.\nپەیمانگەی گوێتە لە عێراق\nدەستپێکردنەوەی پەیوەندییە کەلتوورییەکان لەگەڵ عێراق، کە یەکێکە لەو وڵاتانەی بە لانکەی شارستانی دەژمێردرێت، یەکەمین چالاکی کەلتووری ئەلمانیی بوو، دوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسێن. بەڵام بە هۆی بارودۆخی ئاسایشیی تا ئەمڕۆ پەیمانگەی گوێتە توانای ئەوەی نەبووە، شوێنەکەی خۆی لە بەغدادا بکاتەوە.\nپەیمانگەی گوێتە لە نووسینگەی پەیوەندییەکانی لە پایتەختی هەرێمێ کوردستانەوە، لە هەولێر، رێکارەکانی خۆی بۆ کۆکارییەکانی خوێندن، پەرەدان بە خوێندن بۆ مامۆستایانی زمانی ئەلمانی، گوڕینەوە کەلتوورییەکان، هەروەها بۆ پێکەوەکارییەکان لە پێناوی پەرەدان بە کەلتوور پیادە دەکات. هەر لە شوێنی خۆی، جێ جێ پشتگیری پرۆژەی دیاریکراو دەکات ڕێکارە مەدەنییە کۆمەڵایەتییەکان لە ولاتەکانی ناوچەکە و ئەلمانیا پێشکەش دەکات، هەروەک بۆ نموونە پەردەدان بە فێربوونی رۆژنامەنووسان یان پەردەدان بە چالاکی هونەرە نوێیە عێراقییەکان. سەرەڕای ئەوەش تۆڕەکانی پەیوەندی دادەمەزرێنیت، بۆ ئەوەی بتوانێت بنچینەکانی کردنەوەی پەیمانگەی گوێتە لە بەغدا لە دوارۆژدا دابنێت.\nساڵکتێبی پەیمانگەی گوێتە\nساڵکتێبەکەی پەیمانگەی گوێتە دیمەنێکی بەرفراوانی کاروبارەکانی پەیمانگەی گوێتەتان پێشاندەدات.


Sorani Covid-19-Schutzmaßnahmen - Bikup\nHome ⁄ Sorani Covid-19-Schutzmaßnahmen\nڕێنماییه‌كانی چۆنیه‌تی خۆپاراستن له ڤایرۆسی كۆرۆنا\nپێویسته ده‌مامكی ده‌م و لووت ببه‌ستیت .\nشووشتنی دەسته‌كان به بەردەوامی.\nڕەچاوی مەودای نێوانتان کەمتر نەبێت لەمەتر و نیوێك.\nله كاتی ده‌ركه‌وتنی نیشانه‌كانی توشبونت به كۆرۆنا(تا،قوڕگ ئێشه،هه‌ناسه‌سواری، له ده‌ست دانی هه‌ست تام و بۆن كردن) ،یا په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كه‌سێكی توشبو یا گومانی توشبونی هه‌بێت  به‌ڕێوبه‌رایه‌تی ته‌ندروستی ئاگادار بكه‌وه.\nخۆ به دوور بگره  له‌شوێنه قه‌ره‌باڵغه‌كان،وشۆێنێ هه‌واگۆركێی كه‌م بێت.\nله كاتی پژمین یا كۆكه مه‌چه‌كت بخه سه‌ر ده‌مت ،یا ده‌سه‌سڕێك (كلینیكس) به‌كار بهێنه وپاشان ده‌سه‌سڕه‌كه فڕێی بده شوێنی تایبه‌ت به خاشاكی سه‌رداپۆشراو.\nهیوای ته‌ندروست باش بۆ تۆ و و خانه‌واده‌كه‌ت ده‌خوازین، ئه‌م په‌تایه به باشی تیپه‌ڕێنن.


بەرهەم کادار: لەکۆنفڕانسسی میونشن چی باس نەکرا،کورد چی دەست کەوت، ئامانجی چی بو؟ – WTARIKURD\nئەم کۆنفرانسە کە ساڵانە دوبارە دەکرێتەوە بێ گومان بێ ئامانج نیە، بۆ ئاڵوگۆڕکردنی ڕای ئەو دەوڵەتانەیە کەبەهێزن یان بەشێوەیەکە پەیوەندیان بەبابەتێکەوەوە هەیە، بابەتە سەرەکیەکانی ئەم کۆنفڕانسە لەهۆڵەسەرەکیەکاندا ئەنجام دەدرێ و دەبێتەجێی سەرنجی میدیا جیهانیەکان و، بیرۆکەی نوێی نێوان ملانێی دەوڵەتەکان بابەتی گفتوگۆیە. بەدەر لەهۆڵەسەرەکیەکیەکان ژورو هۆڵە بچوکە داخراوەکانیش هەن کە نەمیدیای کۆنفڕانس و میدیای جیهانی گرینگی پێنادات و لەبەرنامەی کۆنفرانسەکەدا نین. جا ئەگەر کەسەکە وەزیری دەرەوەی هەر دەوڵەتێکیش بێت، نابێتە بابەتی بڵاوکردنەوەی میدیاکان. بۆ نمونە تا کێشەی هواویی و چین و ناتۆ و ئەوروپاو ڕوسیا هەبێت، کورد نە سفری دوای فاریزەیەو نە خاڵی کۆتای لاپەڕەیە. لەم کۆنفرانسە سێ ڕۆژیەدا هەموشتێک گەر بابەتی سەرەکی گفتوگۆ بوبێت، داعش بابەت نەبو. گرنگی داعش کۆتای پێهات و چی تر ئەو بابەتە جیهانیە نیە سەرنجی بدرێتێ کوردیش نەی توانی سودی لێ وەر بگرێ، بابەتێکی هەرێمی بوو دروستکراوێکی کاتی بوو، بەڵام ئێمە لەکۆنفرانسی ئاشتی و ئەمنی و ژینگەی و تەندروستیش هەر داعشمان بەدەستەوە ماوە، لەبەر چاوی ناوەوە خۆمان دەرخەین و بەستکەوت پێشانی بدەین. بینینی پۆمپیۆ بۆ سەرکردەی کورد تەنها بەیعەت تازەکردنەوەیەکەو بابەتی گفتوگۆش زۆر ئاسانە، منیش سەرۆکی حکومەتی هەرێم بم لەعیراقێکی بێسەرەو بەرەدا دەڵێم: ئێمە هەرێمێکین نەوتمان زۆرەو کۆمپانیاکانتان بنێر کوردوستان بیکەن بە بێژنگ و نەوت دەرهێنن. ئەمریکاش بازاڕی شێواوی دەوێ. ئەمە هەمو دەسکەوتی کوردە بەدێژای کۆنفڕانسەکان.\nدوەم /بابەتی جیهانی\nکۆنفرانسی ئەمجارەی میونشن چەند ئەنجامێکمان لە کۆتای کۆنفرانسەکە لەدوای بابەتی کۆنفڕانسەکە بۆ دەردەکەوێت. تێکدانی ژینگەی جیهانی بەهۆی پیشەسازیە زەبەلاحەکەی چینەوە، هەروەها بەهانەی ئەمریکیەکان بۆکومپانیای هواوی، کە جاسوسی دەکات بەسەر خەڵکەوە. ئێستا گەر ئەمریکا هێندە خەمخۆری جیهانە هەر خۆی فەزیحەتی چاودێری هاوڵاتی لێ کەشف نەبو بەهۆی ئەپڵەوە کە ئیدوارد سنۆدن کەشفی کردو ڕای کرد بۆ ڕوسیا. خێرە ئێستا بۆ هواوی کێشەیە؟\nبابەتێکی تر هەم پێش کۆنفڕانس و هەم دوای کۆنفڕانس طالیبانی ئەفغانستانە، کە ئەمریکیەکان گفتوگۆو ڕێکەوتنیان ئەنجام داوە. حکومەتی ئەفغان لەڕێگەی سەرۆکی دەوڵەتەکەوە ئەشرەف غنی ناڕەزایەتی خۆی دەربڕی لەو کۆنفڕانسەداو، کە نەی زانی چۆن ڕێکەوتون. من بەڕای خۆم وای دەبینم ئەم کارە بۆ دژی ئێران کراوەو تاکو بەوشێوەی ئەمریکا دەیەوێت هەڵسوکەوت بکات.\nبابەتیکی تر باس نەکراوی گرینگ پرسی ناتۆیە\nئەمریکا بەرنامەی وایە مادام عیراق بریاری دەرکردنی هیزی ئەمریکای داوە لەبەرامبەردا هیزی ناتۆ دەهێنرێتە ناو عێراق. واتە گەر گفتوگۆ نهێنیەکان سەربگرێت و دەوڵەتانی ئەندام ڕازی بن، گەر ڕازیش نەبن سەرجەمیان هەردەوڵەتەو بەگوێرەی پشکی خۆی لەناتۆ هێز بنێرێ بۆ عراق، ئەمەش بۆ دوو مەبەستە، یەکەم/ هێزی ڕوسی یان فەراغ بۆ ڕوسیا دروست نەکات. دووەم/ دژی ئێران لەجیاتی هیزی ئەمریکی لەعیراق بن.\nبابەتی سێەم و چەندین بابەتی تری گرینگ/ وەک گلەی لەڕوسیاو کێشەی ئێران، کە زۆر بابەتی کۆنفڕانسەکەبو گرینگی کۆنفڕانسەکەبو، ئێرانیەکان یان زەریف وەزیری خاریجی لە گفتوگۆکانی هیچ نەرمیەکی نەبو، تەنانەت گلەی هەبو لەبابەتی کوشتنی قاسمی سولەیمانی. ئەمریکیەکان لەم بابەتەدا بەدوای گەلەکۆمەکێیەکی خێراوەن دژی ئێران. ئەڵمانیاش دوای درێژ کردنەوەی گفتوگۆی هەردوولاو، ڕێکەوتنی هەردولای دەکرد. فەرەنساش خەمی دەریای ناوەراست و داهاتوی ئەوروپای هەبوو.\nئیستا سەرئەنجام لەم کۆنفڕانسە ئەمانەمان بۆ دەردەکەوێت\n1- ئاڕاستەکردنی تاکلایەنەی کۆنفڕانسەکەو کاریگەری ئەمریکا لەناو کونفرانسەکەدا\n2- لاوازی ئەوروپاو کێشە جیا جیاکانی کۆچبەری سوری و ژینگەو یەکلای نەبونەوەی ئەوروپا لەبەرەی ئەمریکا دژی ئێران\n3- فشاری ئەمریکا لەچین تاکو ڕێکەوتنی لەگەڵ بکات و دەست لەپشتیوانی ئێران هەڵبگرێ\n4- ترسی ئەمریکا لەهیندو چین وەک دوو هێزی زەبەلاحی ئاسیا بەئابوورییەکەشیانەوە\n5- دروست بونی دوو جەنگی سارد، یەکەم/ جەنگی ساردی ئابوری دژی چین – جانگی ساردی هەمەلایەنە دژی ڕوسیا.\nئیستا پرسار: کورد لەکوێی ڕووبەڕوڕونەوەی کۆمپانیای هواویدایە، کە ئەمریکا داوا لەئەوروپا دەکات ڕووبەڕووی ببنەوە؟\nکورد لەکوێی هاوپەیمانی دژی ئێراندایە، لەکاتێکدا دەیانەوێت لەم ڕووبەڕووبونەوەیە عێراق بپارێزن؟\nئایا حکومەتی هەرێم بەشێک نیە لەنائەمنیەتی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەهۆی گەندەڵی ئابوری و کۆچی گەنج و عەقلیەتی میلشیایی، یان هیشتا بەهۆی داعشەوە بازرگانیمان پێوە دەکرێت.


هەرزەکاریی نەتەوەیی و پیرە سیاسییەکانی کورد – Denegkan\nbyکامیار سابیر\tMay 5, 2013\tگشتی\nئەگەر خوێنەر بەوردیی سەرنجی نووسینی هەر کەسێک بدات، بەتایبەتیی ئەگەر شارەزاییەکی رووکەشییشی لە زمانناسیی و مەعریفەی زمانناسییدا هەبێت، زۆر زوو لەئاستی فیکریی و مەعریفیی و پانوپۆڕیی یان تەنکیی و سەرچیغیی نووسەر تێدەگات. ئەم وتارە دەبەستمەوە بە ئاگایی و دیدی سیاسیی و کولتووریی و فیکریی هەندێ لە سیاسییەکانی کورد و ئەو رۆشنبیرە ناسیۆنالیستانەی لەو بوارانەدا کاردەکەن. لێرەدا مەبەست لە ژۆرناڵیستە زۆروزەبەندەکانی کورد نییە، بەڵکو مەبەست لەو رۆشنبیر و نووسەرانەیە، کە خۆیان بە گەورە نووسەرو و پسپۆر و رۆشنبیر دەزانن، کەچیی زمانی نووسین و کۆنتێکستی دەربڕینەکانیان، ئەوەندەی موراهیقانەیە، ئەوەند عەقڵانیی و وردبینیی و دووربینیی و سەلیقەی فیکرییان تێدا نییە.\nمەبەست لە بەکارهێنانی زمانێکی رەحەت (ergonomic) نییە، بەڵکو مەبەست لە زمانێکە کە میتۆدۆلۆجیی چەمک و وشە و رستەکان، لە یەک چەپکی زمانیییدا بە کاریگەریی و وردیی و عەقڵانیی بگەیەنێت. ئەم میتۆدۆلۆجییە لە زمانی ئینگلیزییدا (Operationalization) ی پێدەگوترێ. پێویستە بە کۆ (cohort ) و بەگشتیی، ئامانجە زمانیی، کولتووریی و سیاسییەکەی بگەیەنێت و مەغزا هەمەلایەنەکانی عەقڵانییانە بپێکێت. سۆقڕات ( سۆکرات)، جوان ئەمەی باسکردووە، کاتێ دەڵێ” سەرەتای حیکمەت لە پێناسەکردنی چەمکەکانەوە دەست پێدەکات”. لێرەدا پرسیاری سەرەکیی ئەم وتارە، ئەمە دەبێت، ئایا حیکمەت لەو هەرزەکارییە ناسیۆنالیستییە چییە، ناوچە جێناکۆکەکان، بە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم دەگۆڕدرێت؟ لەکاتێکدا لەسەر ئەرزی واقیع، بۆ مامەڵە و پرۆتۆکۆلە سیاسییەکان، ئەمە نایخوات!\nدەستوری نوێی عێراق، بە رەزامەندیی پیر و پەککەوتە سیاسییەکانی کورد نووسراوەتەوە. ماوەیەکی زۆریش شانازییان پێوە دەکرد و وەک دەستکەوتی نەتەوەیی زۆر مەزن بەچاوی خەڵکیاندا دەدایەوە. هەر ئەو دەستورە، ئەو ناوچانەی ماددەی ١٤٠ دەیانگرێتەوە، بەناوچە جێناکۆکەکان ( کێشەلەسەرەکان) بە زمانی ئینگلیزیی و عەرەبیی و کوردیی جێکەوت بووە و واژۆکراوە. بۆ هەر زمانێکیش وەربگێڕدرێت، دەبێ ئەو چەمکە بەکار بهێنرێت، کەچیی مەسعود بارزانیی، بۆ بازاڕی سیاسیی و فووکردن بە بلوێری کوردایەتیی ناوچەگەرایی و ناسیۆنالیزمی خێڵەکییدا، بە ئیلهامی هەندێ رۆژنامەنووسی کۆنە بەعسیی و ئیتیحاد-ئەلتەڵەبەی جاران، بە هاوکاریی هەندێ لە مەلاییەکانی ناو مەکتەب سیاسیی یەکێتیی، ئەم عاجباتییە جێنتڵمانییەی لە پارلەماندا تێپەڕاند. سەیر ئەوەیە، هەندێ ئەندام پارلەمانی ئۆپۆزیسیۆنیش( وەک موراهیقی نەتەوەیی و موراهیقی سیاسیی) ئەمەیان بەسەردا تێپەڕی.\nفەیلەسووفی جوولەکە باکگراوندی ( لەدایکبووی سۆڤێت ) ئەمێریکایی، ئاین راند Ayn Rand لەسەر فەلسەفەی ( ئۆبجێکتیڤیزم – objectivism ) بۆچوونێکی زۆر ورد و پڕ لەسەلیقە و عەقڵانیی هەیە. ئەو پێیوایە، بەها و پرەنسیپی ناعەقڵانیی، لە دڵسۆزییەوە نییە، ئەو ئایدیایەی پێی لەسەر ئەرزی واقیع و عەقڵانییەت نەچەسپیبێت، هەرگیز حەقیقەتی لێ سەوز نابێت. ئایا بەڕاستیی، ئەو مێنتاڵیتیییە موراهیقانەیەی دەسەڵاتی کوردیی بەگشتیی و غرورە نەتەوەییەکەی؟ بارزانیی و حیزبە بێپرەنیسپ و بێفیکرەکەی هاوپەیمانی( یەکێتیی)، لەسەر ئەرزی واقیع، بۆ هەرێمی کوردستان و عێراق ، جگە لە حەماقەتێکی سیاسیی و موراهیقانە، هیچی تری لێ سەوز دەبێت.\nئەوەتا، میدیای پارتیی بەشانازییەوە، رێکەوتنەکەی نێوان کەسی دووەمی ناو پارتیی( نێچیرڤان) لەگەڵ نوری مالیکییدا بڵاو دەکاتەوە و چەمکی ناوچە جێناکۆکەکان لە بری ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم، لەو رێکەوتنە ٧ خاڵییەدا بەکارهێنراوە. باشە ئەو پرسیارە مێنتاڵ خێڵەکییە دەبێ بورووژێنرێ، ئەی پیاوە سیاسییەکانی هەرێم، ئێوە بەس لەناو ماڵەکەی خۆتاندا، خۆتان رادەدەن و کۆمەڵێ دروشم و سەدای حەماسیی دەژەنن و شەقامی کوردیی پێ گەرم دەکەن، ئەی بۆ ناوێرن لە کۆبوونەوەکانتان و گفتوگۆکانتاندا له‌به‌رامبه‌رنه‌یاره‌کانتاندا هەمان دەربڕین و حەماس و چەمکی سیاسیی بەکار بهێننەوە؟ باشە بارزانیی، تۆ برازا دەسەڵاتدار و بیلیۆنێرەکەت، ئەو چەمکە بەکار نەهێنێت، ئەی چاوەڕوانیت کێ بەکاری بهێنێت؟ مەسەلەکە بە روونیی ئەوە دەردەخات، سەرۆکی هەرێم زۆر ناعەقڵانیی موراهیقانە ئەو بڕیارەی دەرکرد و یەکێتییش زۆر داوەشاوانە، لە باری سیاسیی و فیکرییەوە، دەنگی لە پارلەماندا، پێدا.\nئەم هەرزەکارییە نەتەوەییەی پیرە سیاسیی کورد و سەرۆکی پارتیی، زیاتر بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، لەلایەکەوە، بەکردەوە حەز ناکات، کەرکوک بە ماددەی ١٤٠ بگەڕێتەوە سەر هەرێمی کوردستان، چونکە لە هەر دەنگدانێکی سەرتاسەریی هەرێمدا ( بەکەرکوکەوە)، پارتیی یەکەمین حیزبی دۆڕاو دەبێت. لەلایەکی تریشەوە، بۆ دەغدەغەی شەقامی نەتەوەیی و بۆ گەلحۆکردنی زیاتری ئەو ناسیۆنالیستە بێسەواد و بێفیکرانەی، هێشتا ئەی رەقیب مەستیان دەکات، شەقام دەجوڵێنێت و ناسیۆنالیزمی خێڵەکیی و ئێسنیکیی کورد، دەکات بەگژ ناسیۆنالیزمی عێراقیی و عەرەبیی و تایەفییدا ( شیعە و سوننە)، بۆ ئەوەی دەستکەوتی ماددیی و پارەی کۆمپانیاکانی نەوت لە مالیکیی وەربگرێت. هەزار کەرکوکیش بەڵاوەگێڕی ئەو دەستکەوتە مادییانە بێت، کە بۆ بنەماڵە سیاسییەکانی کورد، بە فیردەوسێکی ئەفسووناویی ئەژمارد دەکرێت.\nPrevious دیمانە لەگەڵ نووسه‌ر و وه‌رگێڕ حه‌كیم كاكه‌وه‌یس\nNext (گولە) و ڕۆڵی لەململانێی خۆشەویستی لە گۆرانی فۆلکلۆری کوردیدا


کەمال مەزهەر، کڵاوڕۆژنەی مێژووی نەتەوەیەک - تۆڕی میدیایی خەڵک\nنووسەر، مێژوونووس لێکۆڵەر و مامۆستای زانکۆ د.کەمال مەزھەر ئەحمەد، لە ١٤ی شووباتی ١٩٣٧ لە گوندی ئاغجەلەری سەر بە پارێزگای کەرکووک لە دایک بووە .\nلە ساڵی ١٩٥٩ی زایینی لە زانکۆی بەغدا کارناسیی مێژووی وەرگرت و چوو بۆ یەکێتیی سۆڤیەت.\nد. کەمال مەزھەر ئەحمەد لە سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٦٩ی زایینی لە ئەنستیتۆی ڕۆژھەڵاتناسیی ئەکادیمیای زانستەکانی سۆڤیەت دکتۆرای زانستەکانی وەرگرت.\nلە ساڵی ١٩٨١ بە پایەی مامۆستایی لە مێژوو گەیشت.\nکەمال مەزھەر، گەڕایەوە بۆ عێراق و لە ساڵانی ١٩٧١ ھەتا ١٩٧٥ی زایینی سکرتێر و ھاوکاری سەرۆک لە پرسەکانی زانست لە فەرھەنگستانی کوردی بەغدا بوو.\nکەمال مەزھەر ئەحمەد لە زانکۆی بەغدا لە ئەنستیتۆی گەلانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و ناوین لە باکوو، ئەنستیتۆی باڵای لێکۆڵینەکانی نەتەوەیی و سۆسیالیستیی زانکۆی موستەنسەریە و ھەروەھا ئەنستیتۆی لێکۆڵینەکانی عەرەبی وانەی داوە.\nئەم گەورە مێژوونووسەی کورد، ئەندامی یەکێتی نووسەرانی کورد و ئەنستیتۆی کورد لە پاریس بووە.\nبەرهەمەکانی کە بەزمانی عەرەبی بڵاوبوونەتەوە؛\nڕۆڵی گەلی کورد لە ڕاپەرینی ١٩٢٠ی عێراق\nبەرهەمەکانی بە زمانی کوردی؛\nپەڕەیەک لە مێژووی گەلی کورد\nبەرهەمەکانی بە زمانی ڕووسی\nخەباتی ڕزگارکەری کوردان دژ بە ئیستیعماری بەریتانیا لە ساڵانی ١٩٣٢-١٩١٨ی زایینی\nسەبارەت بە فیۆدالیزم لە نێو کوردەکان ئا. شامیلۆف\nمێژوونووسی دیار و پرۆفیسۆری مەزن، (د. كەمال مەزهەر) پاش نەخۆشییەكی درێژخایەن ئەمڕۆ 16-3-2021 لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری ( بۆن )ی ئەڵمانیا گیانی پاكی سپارد و ماڵئاوایی لە ژیان کرد، ئەو ژیانەی تەرخانی كردبوو بۆ خزمەتی نەتەوەكەی، ماندوونەناسانە خۆی خستبووە پێناوی مێژووی شاراوەی ئەو كوردستانەی هەمیشە لە ناخەوە وەك مۆم بۆی دەسووتا.


سەرهەڵدانى ئەم بیرۆکەیە بۆ ساڵى 991- 992 دەگەڕێتەوە، واتە پاش هەرەسهێنانى دەوڵەتى یەکێتى سۆڤیەت، کە بانگەشە کرا بۆ هەرەسهێنانى سۆشیالیزم وەک فیکر و وەک قۆناغێک دواى سەرمایەدارى. ئەوە بوو ڕاگەیەنرا کە سەرمایەدارى دواقۆناغى بەرەوپێشەوە هاتنى کۆمەڵگاى مرۆڤە!! ئیتر ئەو حزب و گرووپ و بزووتنەوە و کەسایەتییانەى کار بۆ سۆشیالیستى و کۆمۆنیستى دەکەن، دەبێ ئاشبەتاڵى لێبکەن !\nلە ڕاستیشدا ئەو هەرەسهێنانەى دەوڵەتى یەکێتى سۆڤیەت شکستییەک بوو بۆ هەموو بزووتنەوەى کۆمۆنیستى و سۆشیالیستخوازان لە جیهاندا، گەلێک لەو حزب و بزووتنەوە و کەسایەتییانە ورەیان بەردا و کەنارکەوتن!! چونکە شەقام لە ئاستى جیهان بۆ سەرمایەدارى و ئیمپرالیەت چۆڵ بوو کە هێرشى خۆچەسپاندن و بە جیهانى کردن (العولمە) دەستپێبکەن .\nئینجا با بگەڕێمەوە سەر مەسەلە جەوهەرییەکە؛ (شیوعى) یان بزووتنەوەى شیوعیەت سەرهەڵدانى لە کوردستاندا .\nلە (سلێمانى)دا بە تایبەتى .(ئاوڕێک بۆ دواوە) .\nمێجەرسۆن حاکمى سیاسى بەریتانیا لە سلێمانى، ساڵى 1919 لە ڕاپۆرتێکیدا بۆ (ئەرنۆڵدویسون) لە بەغداد دەڵێ ئەوەى جێگەى داخ و مایەى نیگەرانییە، خەڵکى ئەم ناوچەیە (بولشەویک)یان زۆر خۆش دەوێ))! ڕۆژنامەى ( العربى ) .\nلە سەرەتاى دەسەڵاتى بەریتانیا لە عێراق، ڕۆژنامەیەک بە کوردى دەرکراوە بە ناوى تێگەیشتن لە ڕاستى، هەموو هەواڵەکانى شۆڕشى ئۆکتۆبەرى ڕوسیاى بڵاوکردۆتەوە !\nشێخ مەحموود حەفید لە نامەکەیدا بۆ (لینین) 923 دەڵێ؛ "لە کاتێکدا دەنگى ڕاستەقینەى ئازادى ساڵى 917 لە هەموو جیهاندا دەنگى دایەوە، کە گەلى ڕووسیا خۆى لە زۆردارى و ستەم ڕزگار کرد، لەلایەن هەموو گەلانى زۆرلێکراوى جیهانەوە پێشوازى لێکرا لە پێناو ئازادییاندا". الپقافە الجدیدە 395، کانوونى دووەم 2018) .\nژمارەیەک لە ڕۆشنبیرانى کورد لە عێراق ساڵى 944 ویستیان (حزبى شیوعى کوردى) دابمەزرێنن. (حەمید عوسمان، نافع یونس و سالح حەیدەرى).\nلە ساڵى 945دا، نوێنەرانى کورد (شیوعییەکان) لە کۆنگرەى یەکەمى حزبى شیوعى عێراقدا بەشدارییان کرد و هەر لەو ساڵەدا لە سلێمانى و لە هەولێر بنکە و ڕێکخراوى حزبى شیوعى دامەزراوە .\nبە کورتى دەمەوێ بڵێم؛ خەڵکى ئەم وڵاتەى ئێمە لەو ساڵانەوە ئاشنا بوون بە واتاى (شیوعى) و تا ئەمڕۆ کاروانى شەهیدان لە پێناو (مانا و مەبەستى) کۆمۆنیستى دا بەردەوامە)، بە هەزارانیش کۆچى دواییان کردووە، دەیان کەسایەتى سەرکردە و ناوداریان تێدا هەڵکەوتووە لە ئاستى کوردستان و عێراق و جیهان دا، هەزارانیشیان ئەمڕۆ لە مەیدانى تێکۆشاندان ....هتد .\nئەم نموونە زیندووانە بە ئاشکرا پێمان دەڵێن؛ واتاى شیوعى بە گەلى کورد نامۆ نییە و لە خۆیدا باشترین بەڵگەیە کە ئەم گەلە لە چاو گەلى عەرەبى عێراقدا زۆر هۆشیار و چاوکراوەتر بووە .\nبەڵام، بەریتانیاى داگیرکەر حکوومەتە کۆنەپەرستە ئەڵقە لەگوێیەکانى عێراق و هێزە نەتەوەخوازە چەقبەستووەکان، بەردەوام بەهەر شێوەیەک بۆیان لوابێ بەربەرەکانێى بزووتنەوەکەیان کردووە و جۆرەها ناوناتۆرە و سیفەتى نامۆیان خستووەتە پاڵ، چونکە تەنیا بزووتنەوەیەکە، کە بەڕاستى و بەجدى بەربەرەکانێى زۆر و ستەم و چەوساندنەوە و داگیرکردن و کۆنەپەرستى بکات .\nسەرهەڵدانى ئەم بیرۆکەیە ناوبەناو لە ڕیزى حزبدا هەر ئاسەوارى جاڕدانەکەى (بۆکوهوما)یە دژى شیوعیەت، هەر ئاسەوارى تەم و مژى پڕوپاگەندەى دوژمنانە کە بەرچاوى گرتووین، ئەمانە لەلایەکەوە، لە لایەکى ترەوە، ئەوە دەگەیەنێت کە شیوعییەکانى کوردستان نەمانتوانیوە مارکسیزم لەسەر ئەرزى واقع بگونجێنین و کارى پێ بکەین. نەمانزانیوە لەبەر ڕۆشنایى مارکسیزم واقعى چینایەتى کۆمەڵگەى کوردستان و قۆناغەکە بخوێنینەوە و هەڵیبسەنگێنین و هێزەکان لەیەکترى جیا بکەینەوە و چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بکەین؟!\nلەلایەکى تریشەوە تەوژمى بزووتنەوەى نەتەوایەتى باڵە توندڕەوەکەى ! باڵى کێشاوە بەسەر ئاستى فیکرى زۆر لە هاوڕێیانماندا و بەو بارەدا پەلکێشى کردوون و باوەڕى لەق کردوون .!!\nلەسەروو هەموو ئەمانەیشەوە دەسەڵاتى داگیرکەرى سەرمایەدارى جیهانى نەک لە کوردستان و عێراق دا، بەڵکو لە هەموو ناوچەى خۆرهەڵاتدا بووە بە مایەى درێژەکێشانى مێژووى خەباتى گەلانى ناوچەکە کە پڕە لە مەینەتى و دەربەدەرى و سەرکوتکردنى شیوعییەکان بە پلەى یەکەم بووە بەهۆى وەڕستکردنى و بێ ورەیى و ساردبوونەوەى زۆرێک لە تێکۆشەران بە شیوعییەکانیشەوە. بۆیە کورد واتەنى (کاى کۆن بەبا دەکەن)!\nخوڵاسەى بۆچوونى من، عەیب و خەتا، لە واتاى کۆمۆنیستى دا نییە، بەڵکو لە خۆماندایە! واتە بێ تاقەت و ماندوو و بێ ورە بووین!


ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی هەڵەبجە ناوچە گەشتیاریەکان دادەخات\nژمارەی توشبووانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە پارێزگای هەڵەبجە 25 نەخۆشی تێپەڕاند و لە چوارچێوەی گرتنەبەری ڕێکارەکاندا ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی پارێزگای هەڵەبجە ناوچە گشتیاریـیەکانی لە پارێزگای هەڵەبجە داخست.\nوەهاب ئەمین بەڕێوبەری بەڕێوبەرایەتی گەشت و گوزاری هەڵەبجە لە لێدوانێکدا بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند ڤایرۆسەکە مەترسیدارە و سەرجەم ناوچە گەشتیاریـیەکانمان داخستووە و هەر خاوەن ناوچەیەکی گەشتیاری پابەند نەبێت ئەوا ڕووبەڕووی ڕێکارە یاساییەکان دەکرێتەو.\nلەلایەکی دیکەوە د. ئازاد مستەفا بەڕێوبەری گشتی تەندروستی هەڵەبجە لە لێدوانێکدا بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند نەمانی متمانە لە نێوان خەلک و حکومەت ڕێگە خۆشکەرن بۆ بەرزبوونەوەی حاڵەتەکان و پێویستە هاوڵاتیان خود پارێزی بکەن ، دەنا وەک قوناغی یەکەم تیمە تەندروستیەکان ناتوانن بڕۆن بەدەمیانەوە.\nلە قۆناغی دووەمی ڤایرۆسەکەدا و لە پارێزگایهەڵەبجە 25 حاڵەتی توشبوون بە ڤایرۆسەکە هەن. لەو ڕێژەیە 5 نەخۆشیان دۆخی تەندروستیان جێگیر نیـیە و دوو نەخۆشیشیان چاکبوونەوە و 60 کارمەند و چوار پزیشک لە نەخۆشخانەی وەفا 24 کاتژمێر چاودێریان دەکەن.\nزانیاری زیاتر لە دەقی ڕاپۆرتەکەدایە


فێمێنیزم و ئافرەت لە مێژووی فەلسەفەدا – History Of Kurd\nHome / په‌رتووكخانه / فێمێنیزم و ئافرەت لە مێژووی فەلسەفەدا\nزريان احمد 2016-03-21\tپه‌رتووكخانه, فەلسەفەی مێژوو لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە فێمێنیزم و ئافرەت لە مێژووی فەلسەفەدا 3,526 Views\nفێمینسیتە فەیلەسووفەكان سەرقاڵی خوێندنەوە و داڕشتنەوەی دووبارەی فەلسەفەن و بۆ ئەو كارە رەچاوی 2 پرسی سەرەكی دەكەن. یەكەمیان دابڕان و دوورخستنەوەی فەلسەفەیە لە مێژوو كە تێیدا هەوڵ دەدرێ پێوەندیی نێوان مێژوو و فەلسەفە بێتە بڕان. فێمینیستە فەیلەسووفەكان تووشی ئەو بۆچوون و بڕوا كۆنە دەبنەوە كە گوایە هیچ ئافرەتێكی فێمینیست لە مێژوودا بوونی نییە و ئەگەر ئافرەتێكی لەو شێوەیە هەبووبێ، ئەوە لاوەكییە و جێگەی بایەخ نییە. بێگومان لە مێژووی فەلسەفەدا بۆشایییەكەی لەوشێوەیە بۆ بوونی ئافرەت نییە. ئەوەیان تووشی شتێكی ترمان دەكات كە مایەی سەڕسڕمانە و دەكرێ بەدووەم ئارێشە بێتە دانان، ئەوەی كە فەیلەسووفەكانی سەر بەكڵێسا و فەیلەسووفی ئاینی زۆر باسی ئافرەتیان كردووە و زیاتر لە پێویست گرینگییان بەو پرسە داوە، بەشێوەیەك كە بەپێی حەز و خواستی ئێمەیە.\nبەڵام بەشێوەیەكی گشتی، لە هەردووی ئەو كێشانەی باس كران، ئێمە دەبینین كە بەرامبەر ئافرەت و رەگەزی مێ پێناسە بۆ هەردوو پێكهاتەی سەرەكی لە ناخی بۆچوونە فەلسەفییەكاندا واتە “هۆكار” و “بابەتیبوون” دژبەرە و بەپێی پرسەكە گۆڕانكاریی دژبەرانەی بەسەردا هاتووە. نەریتەكانمان ئەوەمان پێ دەڵێن كە هەریەك لەو دیمەنە راستەقینە یان ئەو هێمایەی لە نووسینە فەلسەفییەكاندا بۆ ئافرەت هاتووە، بەشێوەیەكی روون نووسراوە كەچی راستەوخۆ هەست بەبوونی ئافرەت لە دەقدا ناكەیت، بێ ئەوەی فەلسەفە لە رێگەی زمانی هێما و بەكارهێنانی تەكنیكی ئەدەبیەوە هێمای خوازراو هەوڵی حەشاردانی ئافرەت بدات و بەوشێوەیە هەوڵی پەراوێزخستنی ئافرەت لە دەقی فەلسەفی دراوە.\nلە بەرامبەردا، فێمینیستە فەیلەسووفەكان رەخنە لە هەردوو پەراوێزخستنەكەی ئافرەت لە مێژووی فەلسەفەدا دەگرن كە وەك نەریتێكی دیرۆكی دێتە دانان، هەروەها سەركۆنەی ئەو رۆڵە نەرێنییە دەكەن كە لە دەقە فەلسەفییەكاندا بەكەسایەتیی ئافرەت و مێینە بەگشتیی بەخشراوە. مێژوونووسە فێمینیستەكان لەو بڕوایەدان كە تۆماركردنی رووداوگەلی دیرۆكی بەشێوەیەكی رێكوپێك تۆمار نەكراوە و ناتەواوە، چونكە ئافرەتە فەیلەسووفەكانی لە نووسین خستووە و ناویان نابات، هەروەها بەهای ئەو ژمارە لە مێژوونووسە فێمینیستەكان كەم دەكاتەوە كە باسیان لە فەلسەفە بۆ ئافرەت كردووە و بەكەمبایەخ ناویان دەبات، زۆرجار وەك پرسێكی پشتگوێخراو مامەڵەیان لەگەڵدا دەكات.\nفەیلەسووفە فێمینیستەكان هەروەها جەخت دەكەنەوە لەوەی وەرگرتنی مانا و ماناداركردنی داوونەریتە فەلسەفییەكانی خۆیان زۆرجار هەڵەیان تێ كەوتووەتە و ناتەواون. چونكە بۆچوونێكی بناژوخواز لە فەلسەفەدا هەیە كە تەنیا پشت بە هۆكار و بابەتیبوون دەبەستێ و ئەو دوو هۆكارە سەرەكییە كە هەموو فەلسەفەی لەسەر بینات نراوە، هەردووك لە رەگەزی نێرن.\nبەلەبەرچاوگرتنی ئەو رەخنەیە، فەیلەسووفە فێمینستەكان بەوردی سەرنجی بوونی ئافرەت لە فەلسەفەدا دەدەن و هەوڵی دووبارە پێناسەكردن و هەڵسەنگاندنی فەلسەفە دەدرێ. مەبەست لەو كارە هەوڵی بەشداریپێكردنی ئافرەت لە فەلسەفەیەكدا دەدرێ كە هەركەس باسی دەكات بە “فەلسەفەی ئێمە” ناوی دەبات. لێرەدا كە 4 بەشی سەرەكی لەخۆ گرتووە، هەموویان باس لە خوێندنەوەی نوێ بۆ ئافرەت لە فەلسەفەدا دەكەن و تایبەتمەندییەكانی ئافرەت لەو پرسەدا لەبەرچاو دەگرێ. بزووتنەوەی فێمینیستی و روانینی بۆ ئافرەت لە فەلسەفەدا گرفتێكی كولتوورییە كە بنج و بناوانی لە كۆمەڵگەدایە و بەشێوەی جیاجیا دێنە بەرباس:\n1. بێزاریی پیاوان لە ئافرەت، خاڵی سەرەكیی رەخنەی فێمینیستەكان\nیەكێكی وەك هیگڵ /ساڵی 1973/ بەو شێوەیە لەسەر ئافرەت دەنووسێ “ئافرەتان دەتوانن لە پەروەردە و پێگەیشتندا سەركەوتوو بن، بەڵام ئەوان بۆ ئەو بەشە لە چالاكییەكان دروست نەكراون كە پێوەندیی بەزانستە سەرەكی و پێشكەوتووەكان و فەلسەفەوە هەیە، هەروەها ئەوان ناتوان لە بەشێكی زۆر لە كارەكانی بەرهەمهێنان و ئەفراندنی هونەریدا سەركەوتوو بن. … ئافرەتان كار و چالاكییەكانیان رێك دەخەن، بەڵام نەك لەسەر بنەمای سروشت و رەوتی سروشتیی دنیا، بگرە ئەوان هەرچی ئەنجامی دەدەن تەنیا لەسەر حەزە تایبەتەكانی خۆیانە و تەنیا بەپێی بۆچوونەكانی خۆیان كار دەكەن”.\nلەو بۆچوونەی (هیگڵ)دا كە جۆری رەگەز لە خودی فەلسەفەكە گرینگترە و رەگەزی مێ بایەخی پێ نەدراوە، هەست بەخۆبەزلزانی فەلسەفە دەكەیت. واتە، زۆر بەڕوونی دیارە كە چۆن فەیلەسووفە فێمینیستەكان ئەو خاڵەی مێژووی فەلسەفەیان دۆزیوەتەوە و وەك پرسێك بەكاری دەبەن تا بزانن “رەگەز” لە مێژووی فەلسەفەدا چەندە گرینگە.\nئێمە لەو نێوەندەدا دەتوانین 2 خوێندنەوە بەرچاو بكەین كە زۆرجار ئەو دوو خوێندنەوەیە یەك دەگرن و لە پڕۆژەیەكدا بەشێوەی هاوبەش دەردەكەون. لە خوێندنەوەی یەكەمدا ئاماژە بەگرینگیی رەگەز دەكرێ و بەڕوونی باس لە دیاردەی “دژە ئافرەتی” دەكرێ كە پێوەندیی راستەوخۆی بەبۆچوونی رەگەزی نێر بەرامبەر مێ هەیە. لە خوێندنەوەی دووەمدا، بەدواداچوون بۆ ئەو بیرۆكە و تیئۆرییانە دەكرێ، ئامانج تێیدا ئاشكراكردنی ئەو نیاز و مەبەستانەیە كە بۆچی ئافرەت لە فەلسەفەدا دێتە حەشاردان، چونكە فەلسەفە وەك دیاردەیەكی دنیایی مافی ئافرەتی پێوەیە و پێویستە رەگەزی بەرامبەر تێیدا بەشدار بێ. لە خوێندنەوەی دووەمدا كە باس لەو تەوەرە دەكرێ، كۆمەڵێك پرسیار لەسەر كاریگەریی رەگەز بۆ ئاراستەی مێژووی فەلسەفە دەكرێ، رێگە بدەن بەگەڕانەوە بۆ ئەرستۆ ئەو پرسە شی بكەینەوە.\n2. گوتارە ئاشكراكانی دژە ئافرەت لە دەقە فەلسەفییەكاندا\nهیچ گومانێك نییە لەوەی دەقەكانی فەلسەفیی ئەرستۆ دژی ئافرەت نووسراون، بەو هزرەی ئەرستۆ كە پێی وابووە ئافرەتان لە پیاوان كەمترن و ئەو بۆچوونە بەئاشكرایی باس كراوە. بۆ نموونە، ئەرستۆ دەڵێ “درۆكردن بۆ پیاو لە كاتی دەسەڵاتداری و فەرمانرۆیەتیدا مایەی بوێرییە، بەڵام درۆكردن بۆ ئافرەت مانای خۆبەدەستەوەدانە”، هەروەها دەڵێ “كێشەكانی بەردەوام حەزیان لە خۆدەرخستنە، هەروەك چۆن ئافرەت حەز دەكات خۆی بۆ پیاو دەربخات و ناشیرینی رێگە لە جوانیی بگرێ”. “ددانی ئافرەت لە ددانی پیاو كەمترە، واتە ئافرەت پیاوێكی ناتەواوە یا رەگەزێكی بێ سەروبەرەیە كە دروست كراوە كە ئیش و كاری تەنیا بڵاوكردنەوەی كێشەیە لەجیاتی ئەوەی بیر لەو نەوەیەك بكاتەوە كە هەرخۆی بەرهەمی هێناوە”.\nوەك دیارە، لە دەقەكانی ئەرستۆدا تایبەتمەندیی كارەساتبار بەئافرەت دراوە كە ئەگەر بتوانن بەبوێری و زیرەكانە باسی بكەن. ئەوە بووەتە خاڵی ئازار و ئەو ئافرەتە تووشی دڵگرانی دەكات كە بەنیازە لەسەر بۆچوونەكانی ئەرستۆ كار بكات یان وانەكانی ئەرستۆ بڵێتەوە و ئافرەتەكە تووشی كێشە دەبێت. دەكرێ بەئاسانی بڵێن كە ئەرستۆ بەرامبەر ئافرەت و تواناكانی هەڵە بووە، بەڵام ئەگەر ئەوە راست بێ، ئەوە سەرجەم یان بەشێكی زۆر لە بۆچوونەكانی ئەرستۆ هەروەك خۆیان دەمێننەوە و كاریگەریی نابێ و ئێمە تەنیا دەتوانین بایەخ بەو بەشە لە هزرەكانی ئەرستۆ بەرامبەر ئافرەت نەدەین.\nلێرەدا ئەرستۆ وەك نموونەیەك هاتووەتە، ئەگینا فەیلەسووفەكانی تری وەك ئەفلاتوون و كانت لەڕووی پرسی ئافرەتەوەی رەخنەیان لەسەرە و بۆچوونی دژی ئافرەتیان هەیە. رەخنەی فێمینیستی لە ئەفلاتوون زیاتر پێوەندیی بەو قسە و لێدوانانەوە هەیە كە بەناوی ئافرەتانەوە لەناو نووسینەكانی ئەفلاتووندا هاتوون. لە نووسینەكانی ئەو فەیلەسووفەدا، ئافرەت هاتووەتە ئاخاوتن و كەسایەتیی ئافرەت بەخوارووتر لە پیاو و لە سەرووی یەكسانی هاتووە، بەشێوەیەك كە لە كتێبەكەی “كۆمار”ی ئەفلاتووندا مافی یەكسانیی كۆمەڵایەتی كەمتر بەئافرەت دراوە، بەتایبەت كە رەچاوی نووسینەكانی ئەفلاتوون لەو كتێبەدا و پێناسەی ئافرەت لە روانگەی ئەو فەیلەسووفەوە دەكەی، دەبینی جۆری كەسایەتییەكان جیاوازن.\nهەروەها فەیلەسووف كانت لە نووسینەكەكانیدا هاوەشێوەی ئەرەستۆ فێمینیستەكانی كردووەتە ئامانج، چونكە هەردووكیان لەسەر پرسی رەگەزگەری و نەژاد بۆچوونی هاوبەشیان هەیە و كۆكن، دیاردەیەك كە بەسەرجەم نووسینەكانی ئەو دوو فەیلەسووفەوە دیارە.\n3. شیكاریی رەگەز لە چمكە فەلسەفییەكاندا\nئەگەر سەرنج بەتیئۆریی “پێكهاتە مادییەكان”ی ئەرستۆ بدەین كە تێیدا گرینگیی بەمایەكی دراوە، لە نێوان پیاو و پێكهاتەی باڵادەستیی رەگەزیدا پێوەندییەك دەدۆزینەوە و لە ئەنجامدا ئەوەی بۆ ئافرەت و رەگەزی مێ دەمێنێتەوە، تەنیا كێشە و گرفتەكانن. لە نووسینەكانی ئەرستۆدا دەبینین شێوەی كەس و كێشە دوو پێكهاتەی جیاوازن كە هەریەكەوە ئاماژە بەجۆرێك لە رەگەز دەكەن.\nمەبەست لە بۆچوونی رەگەزییانە ئەوەیە كە لە پرسەكاندا بەپێی جۆری رەگەز شتەكان ئاشكرا یان بەنهێنی نووسراون، ئەوەی پێوەندیی بەرەگەزی نێرەوە هەیە بەئاشكرا هاتووەتە بەرباس و ئەوەی بۆ رەگەزی مێینە دەگەڕێتەوە بەنادیار و ئاڵۆز باسی كراوە و تەنانەت حەشار دراوە و بەزمانی هێما باس لە رەگەزی مێ كراوە. لەگەڵ ئەوەدا، كێشە وەك هێمای ئافرەت و كەس وەك هێمایەك بۆ پیاو لە هزری ئەرستۆدا یەكسان نین و هەركامەیان ئاراستەیەكیان هەیە، بەشێوەیەك كە پیاو وەك پێكهاتەیەك لە ئافرەت وەك كێشەیەك باشتر بووە.\nلەو نێوەندەدا هەوڵ دراوە مانای هزرەكانی ئەرستۆ لە زمانی هێماوە بۆ زمانی ئەدەب بگۆڕێ تا ئەگەر ئەرستۆ بەروانینێكی نەرێنییەوە باسی ئافرەتی كردووە و تایبەمەندیی خراپی خستووەتە پاڵ كەسایەتیی ئافرەت، ئەوە بەجۆرێكی تر لێك بدرێتەوە. هەرچەندە لە تیئۆرییەكانی ئەرستۆ هەر لە بنەڕەتدا لەسەر رەگەز بنیات نراون و بەڕاستی چۆن دەكرێ ئەو تایبەتمەندییە لە بۆچوونەكانی ئەرستۆ بسڕیتەوە و باس لە هزرێكی ئەو فەیلەسووفە بكەی بێ ئەوەی لایەنی سەرەكیی دەقەكان پشتگوێ بخەی؟ ژمارەیەكی زۆر فەیلەسووفی فێمینیست كاریان لەسەر ئەو پرسە كردووە، بۆ نموونە لیندا لانگ لە كتێبی “ئافرەت ئاژەڵێكی بڕیاردەر نییە” جەخت دەكاتەوە لەوەی “رەگەز و سێكس” لە سەرجەم نووسینەكانی ئەرستۆدا بەشێوەی جۆرەوجۆر هەیە، هەرچەندە هەوڵی زۆر دراوە ئەو لایەنە بشاردرێتەوە و ژمارەیەك فەیلەسووف بەشێوەی جۆرەوجۆر باس لەو دیاردەیە لە دەقەكانی ئەرستۆدا دەكەن.\nئەگەر بۆچوونی ئەو سكۆلارانەی سەرەوە راست بێ كە لەبارەی ئەرستۆوە دەدوێن، ئەوە تیئۆرییەكانی ئەرەستۆ لەسەر دژایەتییكردنی ئافرەت بنیات نراون و بەوشێوەیە فێمینیستەكانی دەتوانن لە پڕۆژەیەكدا سەرجەم ئەو بێ بایەخییانە ئاشكرا بكەن كە لە دەقەكانی ئەرستۆدا و وەك نەریتێكی نووسین بەرامبەر ئافرەت كراوە. هەندێكجار لە بۆچوونەكانی دیكارت (فەیلەسووف و زانای بیركاری لە فرەنسا) دا هاتووە كە بەستنەوەی فێمینیستی بەتیئۆرییەكی رەگەزییانە كارێكی ناتەواوە، بەپێچەوانەی ئەوەی ئەرستۆ هەریەك لە كەسایەتیی ئافرەت و هزری خۆی تێكەڵ بەیەكتری دەكات تا لەبارەی ئافرەت بدوێ. هەرچەندە ناكرێ بۆچوونەكانی ئەرستۆ و دەقەكانی ئەو فەیلەسووفە پۆلینی سەر رەگەزە جۆرەوجۆر بكرێ، بەڵام هێشتا هەندێك فێمینیست جەخت دەكەنەوە لەوەی هزرەكانی ئەرستۆ باس لە دوو جۆرە مێشك و ئەقڵی مرۆڤەكان دەكات و بۆ ئەو مەبەستە پەنای بۆ هۆكاری جیاوازیی رەگەزەكان لە نێر بۆ مێ بردووە، بەشێوەیەك كە ئافرەتان كەسایەتییەكن پڕ لە هەست و سۆزداری.\n4. كورتەباسێك لەسەر وردبوونە فەلسەفییەكان\nدەكرێ لە رێگەی رەخنەی فێمینیستی و وردبوونەوەی فەلسەفییەوە گومان بخرێتە سەر بەشێك لە پاكی و بێگەردیی فەلسەفە و لێكدانەوەی جۆرەوجۆری بۆ بكرێ. ئەو بەشە لە فێمینیستە توندڕۆ و بناژوخوازەكان كە رەخنەگرن، كۆكن لەسەر ئەوەی پێكهاتەی سەرەكیی فەلسەفە و بەهاكانی ئەو زانستە وەك هۆكار و بابەت لەسەر رەگەز بنیات نراوە. لە داوونەریتەكانی رۆئاوایی كە وەك بەشێك لە هەموو فەلسەفە دێنە دانان وا لێك دەدرێتەوە كە رەگەزی مێ پێكهاتەی سەرەكیی فەلسەفەیە.\nئەوانەی بەوردی سەرنجی فەلسەفە دەدەن، بەرەوڕووی چەند پێكهاتەیەكی سەرەكی لە فەلسەفەدا دەبنەوە، وەك ئەوەی “جێنیڤیڤ لایۆد” لە كتێبی “پیاوی هۆكارەكەكان”دا جەخت لەسەر هۆكار و بابەتیبوون لە مێژووی فەلسەفەدا دەكاتەوە كە لەسەر رەگەزی مێ بنیات نراوە. بەكارهێنانی ئافرەت وەك بەشێكی سەرەكیی لە مێژووی فەلسەفەدا قۆناخێكی تایبەت بووە، بەڵام لە هەمووی ئەو مێژووەدا رەگەز ئامادەییی بەرچاو و هەمیشەیی هەبووە، واتە هیچ كات رەگەز لە فەلسەفە دانەبڕاوە و هەر لە ئەرەستۆوە تا دەیڤد هیوم (گەورە فەیلەسووفی سكۆتلەندی) و لە ئەفلاتونەوە تا سارتەر بەردەوامی هەبووە، لە هەموویاندا هۆكارەكان وێنایەكی ئافرەتانەیان هەیە و لە گەیاندنی هۆكارەكاندا پەنا بۆ رەگەزی مێ چووە. هەر پێوەست بەو باسەوە، سوسەن بۆردۆ لە كتێبەكەی خۆیدا “فڕین بەرەو بابەتیبوون”دا ئاماژە دەكات كە سەردەمی نوێی فەلەسەفە هەمان بۆچوونەكانی دیكارتە كە سەرچاوەی هەموو هزر، هۆكار و پرسە بابەتییەكان لەسەر بناخەی رەگەی نێر دانراون. بەواتەیەكی تر لێرەدا پێگەیشتنی فەلسەفەی سەردەمییانە و خۆگونجاندنی لەگەڵ زانستی سەردەمی دەبینین كە تێیدا رەگەز ناوەندی هۆكار و بناخەكانی تری فەلسەفەیە و هەموویان تەواو نەیار و دژ بەئافرەتان و فێمینیزم وەستاوە.\nبەپێی رێبازی دیكارت و روانینی ئەو فەیلەسووفە بۆ پێڕۆییكردن لە ئەقڵ و جێبەجێكردنی زانستی سەردەمییانە لەگەڵ داوونەریتی راستەقینەی فەلسەفی و كولتووری ناگونجێ، چونكە لەو قۆناخەی فەلسەفەدا هەست دەكەی دەقەكان زیاتر هاوڕێی ئافرەت و كەسایەتی و هێزەكانی رەگەزی مێیە. پێویستە ئاماژە بەوە بكرێ كە هەندێك فەیلەسووفی وەك لیۆد و بۆردر سەرەڕای ئەوەی جیاوازییان لە جۆری رەگەزەكان كردووە، بەڵام زیاتر رەچاوی رەگەزی نێر واتە پیاویان كردووە. لە ڕوانگەی فەیلەسووف “لیۆد”ەوە، رەگەزی نێر و نێرگەرایی لە هێنانەوەی بەڵگەدا بۆ سەلماندنی بۆچوونەكان، وەك هێمایەكی لێ هاتووە، بەشێوەیەك كە لە واتەسازی دەرچووە و بازنە كۆمەڵایەتی و سایكۆلۆجییەكانی بەزاندووە. خاتوو لیۆد رەگەزی نێری وەك پێكهاتەیەكی كۆمەڵایەتی هێناوە كە هاوكات نوێنەری هەردوو رەگەزەكەیە و دەكرێ وەك نێر سەیری مێ بكەی. لێرەدا مەبەستی نووسینەكە و خوێندنەوەی ئێمە راستەوخۆ باسی رەگەزناسی نییە، تەنیا باس لە پێگەی هەردوو رەگەزی نێر و مێ لە دەقە فەلسەفییەكان دەكەین و بەنیازین ئاگەدار بین لەوەی ئاخۆ رەگەز چۆن لە دەقدا شوێنی بۆ كراوەتەوە و لە هێنانەوەی بەڵگەدا چۆن پەنا بۆ رەگەزی مێ و نێر بردراوە. خاتوو لیۆد لەگەڵ ئەوەشدا خۆی دەپارێزێ كە پێناسەیەكی دیاری دەروونی بۆ جیاوازییەكانی هەردوو رەگەز بێنێ و هیچ جۆرە ئەرك و پێناسێكی كۆمەڵایەتی بەڕەگەزەكان نادات. ئەو ئافرەتە فەیلەسووفە فێمینیستە سوودی لە گونجاندنی رەگەزەكان لەگەڵ یەكتریدا بینیوە، بۆیە لە دەقەكانیدا رەگەزی نێر و مێ دیار نییە و زۆر ئەستەمە لە رێگەی هێماكانەوە بزانین مەبەست لە كام رەگەزە، چونكە بۆ هەر دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی رووی لە رەگەزێك كردووە و هێمایەكی بەكار هێناوە. فەیلەسووفە فێمینیستەكانی تر هەوڵیان داوە لە ساخكردنەوەی رەگەز بۆ نووسین و هێماكانی نووسینەكانیاندا هێمای دیار بۆ رەگەزەكان بەكار بێنن، بەشێوەیەك كە دیار بێ كام هێما ئاماژە بۆ كام رەگەز دەكات و لە هەموو دەقەكاندا پێڕۆ بكرێ.\nفەیلەسووف خاتوو سوسەن بۆردۆ كە بەفێمینیستێكی سەردەمییانە ناسراوە پێی وایە، شكانەوەی بۆچوونەكانی دیكارت بەلای رەگەزی نێر لە نووسینەكانیدا پێوەستن بەهەردوو هۆكاری كۆمەڵایەتی و دەروونی و رەچاوی ئەو 2 تایبەتمەندییەی كردووە. یەكەمیان لەبارەی تایبەتمەندییە كۆمەڵایەتییەكانی رەگەزی نێر كە بۆ سەدەی حەوتەم و زۆر پێش خۆی دەگەڕێتەوە كە رەنگدانەوەی بۆچوونی ئەوكاتی خۆی و ژینگەكەیەتی. دیكارت بەگرینگەوە باسی لە ژیانەوەی دووبارە و بنیاتنانەوەی زانیاری لە ئاستی دنیادا كردووە و ئەو كردارە بەپڕۆسەیەكی “پیاوانە و نێرانە” ناو دەبات. ئەو خوێندنەوە كۆمەڵایەتییەی دیكارت لەسەر بنەمای لایەنە دەروونییەكانی رەگەزی نێر بووە. گەورەترین نیگەرانییەكانی دیكارت كاتێك ئاشكرا دەبێ كە لە نووسینەكانیدا باسی بوون و ژیان دەكات و تێیدا خۆی لە هەرجۆرە بۆچوون و بیرۆكەیەك دوور دەكاتەوە كە پێی وایە سەرەتای بوونیەتی مرۆڤەكان هەمان رەگەزی مێ و ئافرەتن. خاتوو بۆردۆ لە بۆچوونەكانی تایبەتی خۆیدا گرینگییەكی زۆری بەلایەنی كۆمەڵایەتی و دەروونیی رەگەزی نێر داوە كە رەخنەیەكی زۆری لەلایەن رەخنەگرانەوە لێ كەوتووەتەوە، چونكە ئەو دۆخە تەنیا پێوەست نییە بەو فەیلەسووفە، بگرە پرسێكی مێژوویییە و پێوەندیی بەپرسی ماڵباتەوە هەیە.\nخاتوو لویس ئیریگەرای كە فێمینیستێكی بەلجیكییە بەشێوەیەك بناژووخواز و توندڕۆیانە باس لە مێژووی فەلسەفە دەكات و هەوڵی داوە سەرجەم لایەنە شاراوانەكانی دەقە فەلسەفییەكان ئاشكرا بكات كە ئاماژە بۆ باڵادەستیی رەگەزی نێر دەكات. نووسینەكانی ئەو خاتوونە، هاوشێوەی خاتوو بۆردۆیە و تێیدا سوودی لە زانستی دەروونناسی بینیوە تا دەروونناسیی دەقەكان بكاتەوە، هەروەك چۆن لیۆد پێشتر كارێكی لەوشێوەیەی ئەنجام دا. ئەوانە هێماكانی پێوەست بەڕەگەزی نێر لەناو دەقە فەلسەفییەكان بەرجەستە دەكەن و مانا و چمكەكان لەسەر بنەمای رەگەزی لێك دەدەنەوە، بەڵام لەو نێوەندەدا، خاتوو ئیریگەرای بەپێچەوانەی بۆردۆ و لیۆد لە ئاستێكی بەرزدا داوونەریتەكانی پێش خۆی شكاندووە و كەمتر لای لە شیكردنەوەی دەقە فەلسەفییەكانی پێشووتری بردووە، بۆ نموونە خۆی پاراستووە لەو شیكارییەی فەیلەسووفەكانی تر و تەنانەت هەریەك لە بۆردۆ و لیۆد بۆ رەگەز كردوویانە و هەوڵیان داوە دەق لەسەر رەگەز بنیات بنێن. بۆ نموونە، خاتوو ئیریگەرای هەڵسوكەوتی مرۆڤی زیاتر لەسەر بنەمای “حەز و لاسایی” لێك داوەتەوە تا “راستی و دروستی”ی مرۆڤەكان. هەروەها باس لە دیاردەی “یاخیگەری و هەڵگەڕانەوە” لە دەقە فەلسەفییەكاندا دەكات و وەك هێمایەك بۆ حەزی دەسەڵاتداری و باڵادەستیی رەگەزی نێر ناوی دەبات.\nبەپێی بۆچوونەكانی ئیریگەرای “باڵادەستیی پیاو” (پیاوسالاری) پێوەندیی بەجیاوازیی رەگەزییەوە هەیە، بەڵام زۆرجار لە دەقی فەلسەفیدا ئەو چمكە بەهەڵە لێك دراوەتەوە و ئەو دەسەڵاتە بەڕەگەزێكی جگە نێر بەخشراوە، لەكاتێكدا بنەمای دەستەواژەكە بۆ دەسەڵاتی نێرینە دەگەڕێتەوە. ئەو خاتوونە لەوبڕوایە دایە رەگەز لە دەقە فەلسەفییەكاندا هێندەی جێگەی بایەخ نییە بەوشێوەی ئەرستۆ وەك پرسێكی سەرەكی لە نووسینەكانیدا گرینگیی بەڕەگەز داوە. لەگەڵ ئەو جیاوازییە مێژوویییەی كەوتووەتە نێوان فەیلەسووف و فێمێنیستەكان و ناكۆكیی دیار لە خوێندنەوە و بۆچوون لەسەر رەگەزیبوونی “هۆكار” لە فەلسەفەدا هەیە كە وەك نێر پێناسەی بۆ كراوە، هەموو روانینەكان لەسەر رەوشتی مرۆڤـ هاوشێوەن و سەرجەمیان كۆكن لەوەی ئەمڕۆكەی سەرجەم لایەنەكانی پێوەست بەفەلسەفە هەرلە كولتووری ئێمەوە بناخەیەكی رەگەزییانەی هەیە و ئەویش سەر بەڕەگەزی نێرە.\nلێرەدا، ئەو گێڕانەوە و باسانە لەسەر داوونەریتە فەلسەفییەكان پاساوێكی مێژوویی بۆ فەیلەسووفە فێمینیستەكان دێنێتەئاراوە بۆ ئەوەی رەخنە لە رەگەزی “بەڵگە و هۆكار” لە فەلسەفەدا بگرن كە بەپێی رەگەزی نێر و دوور لە رەگەزی مێ دابەش كراوە. ئەگەر فێمینیستەكان سەركەوتوو بن لەوەی رەخنەكانی خۆیان لەسەر رەگەزیبوونی فەلسەفە بەلای نێردا پێشان بدەن و بتوانن ئاشكرای بكەن كە “هۆكار و بابەت” لە فەلسەفەدا هەردووكیان نێرن، ئەوە ناتوانێ پاساوێك بێ بۆ رەتكردنەوەی خێرای هەموو دەقە فەلسەفییەكان، هەرچەندە ئەو پرسە نیشانەیەكە بۆ جیاوازیی رەگەزی لە فەلسەفەدا. لە راستیدا نكۆلی ناكرێ لەوەی پێویستە لە خستنەڕووی كێشە و گرفتەكاندا بەدەق روو لە رەگەز بكەی، بۆ نموونە ئەگەر كەسێك رەتی بكاتەوە لە باسكردنی كێشە و ئارێشەكاندا سوود لە رەگەز وەربگرێ و تەنانەت ئاماژە بەو گرفتانە نەكات، ئەوە ناتوانێ دەقێكی رەسەن بەرهەڤـ بكات، لە بەرامبەردا پێویست ناكات سەرجەم هۆكارەكانی دەقێك بەڕەگەز ببەسترێتەوە. ئەگەر سەپاندنی رەگەزی نێر بەسەر مژارێكی فەلسەفی زۆر پێویست نییە تا چمكی مانای دەق بێتەكایەوە، ئەوە پێویست ناكات فێمینیستەكان هەڵوێستی توند وەربگرن و بەوهۆیەوە هەموو فەلسەفە رەت بكەنەوە. لەلایەكی ترەوە، دەكرێ “هۆكار” لە فەلسەفەدا لە رەگەزی نێر بێ تا گرینگیی زیاتری پێ بدرێ، بەڵام ناكرێ فێمینیستەكان بەوهۆیە هەر لە بنەڕەتدا “هۆكار و بەڵگە” لە دەقە فەلسەفییەكاندا رەت بكەنەوە. هەروەها ئەگەر جۆرێك “نێربوون” بەهۆكاری “بەڵگە”وە لە فەلسەفەدا دیارە، پێویستە پاساوی بۆ بدۆزرێتەوە و نەبێتە جێگەی رەخنە و مشتومڕ. چونكە “بەڵگە و هۆكار” دەكرێ لە یەكتری جیا بكرێنەتەوە و تایبەت نەكرێن بەڕەگەزێكی تایبەتی وەك نێر و مێ، دەكرێ دوور لە نێر و مێ رەگەزێكی سروشتییانە بەو 2 پێكهاتە سەرەكییەی فەلسەفە بدرێ، بەڵام ئەگەر فەیلەسووفە فێمینیستەكان پەسەندی ئەوە بكەن بەڵگە و هۆكار دابەشی سەر 2 رەگەزی نێر و مێ بكرێ و واز لە رەتكردنەوە بێنن.\nپێداچوونەوەی فێمینیستەكان بەمێژووی فەلسەفەدا\nمامۆستایەكی زانكۆ بۆ بواری فەلسەفە لە ئەمەریكا دەڵێ “ئەو ئافرەتانە ئافرەت نین كە لە پەراوێزی فەلسەفەدان، چونكە فەیلەسووفەكان خۆیان لە پەراوێزی مێژوودان”. فێمینیستەكان لە هەڵبژاردنی پرسە مێژوویییەكاندا زۆر هەستیار و وردبینن و زۆربەیان بناژووخواز و توندڕۆیانە بیر دەكەنەوە و بەو روانینەوە هەڵسەنگاندن بۆ ئافرەت لە فەلسەفەدا دەكەن كە پڕۆسەیەكی مەبەستدارە و ناكرێ تەنیا لەرێگەی بزووتنەوە نوێیەكانی فەلسەفی وەڵامی بدرێتەوە. ئەوە پڕۆژەیەكی هەستیار و بناژوویییە، چونكە ئەگەر مێژووی ئافرەتە فەیلەسووفەكان دیسان پێناسە نەكرێتەوە، ئەوە رێچكەی فەلسەفە تێك دەدات و مەترسیی رەگەزی نێری هەر لەسەر دەبێ. پڕۆژەی خوێندنەوەی دووبارە بۆ فەیلەسووفە ژنەكان بەپێچەوانەوەی هزر و بۆچوونی ئەم سەردەمەی فێمینیزمە.\nبەهەرحاڵ، لە لایەكەوە فێمینیستەكان پڕۆژەیەكیان بەدەستەوەیە تا بیسەلمێنن كە هەر بەدرێژاییی مێژوو ئافرەت لە فەلسەفەدا بوونی هەبووە و فەیلەسووفی دیاری لێ هەڵكەوتووە، بەڵام هاوكات پێوەندیی ئافرەت و فەلسەفە لەسەر 3 خاڵی دیار چڕ كراوەتەوە، یەكەمیان فەیلەسووفی ئافرەت، دووەم فەیلەسووفەكانی چالاكی بواری رەگەزی مێ و سێیەم فێمینسیتە فەیلوسوفەكان خۆیان.\nبەپێی زۆربەی سەرچاوە نوێیەكان، فەیلەسووفە ئافرەتەكان وەك فێمینیست بیریان نەكردووەتەوە و لەسەر دەنگی فێمینیست باسیان لە فەلسەفە نەكردووە، بەپێچەوانەی رەگەزی بەرامبەریان واتە پیاوان كە رەگەزی نێرینە بەدەقە فەلسەفییەكانیانەوە دیارە.\nلە بەرهەمی “مێژوویەك لە فەیلەسووفە ئافرەتەكان”دا نووسیار “مێری ئێلیین” پێی وایە كە “ئەگەر ئێمە چاوەڕوانی كەسانێكی وەك ڤیساغۆرسی یۆنانی لە ئافرەتان بكەین، ئەوە جیاوازییەكی كەم لە خوێندنەوەی فەلسەفە بۆ هەردوو رەگەزی پیاو و ئافرەتدا دەبینین، لە هەردووكیاندا فەلسەفە گرینگیی بەشتی هاوبەش دەدات. هەر لەوبارەیەوە، نووسیار “مێری وارنۆك” پێی وایە “سەرەنجام بۆچوونێكی هاوبەش و یەكدەنگم لەناو ئافرەتە فەیلەسووفەكاندا نەبینی، ئەوان بۆچوونی جیاجیایان هەیە و كۆك نین”.\nهەرچۆنێك بێ، ئەوەی ئێستە لە فەلسەفەدا بووەتە راستییەك ئەوەیە كە فەلسەفەی ئەمڕۆ جیاوازە، بەڵام ئەوەی دیارە باس لە فەلسەفە لەسەر رەگەزی نێر دەكات، باسكردنی فەیلەسووف لە خۆی بووەتە رێچكەیەك لە مێژووی فەلسەفە و ئافرەتانی فەیلەسووف لە ناخی دڵەوە حەز دەكەن وەك تاكەكەسی باس لە فەلسەفە بكەن و لە دەقەكانیاندا لەسەر زاری “من” بنووسن.\nكاتێك هەوڵ دەدەین خوێندنەوەی دووبارە بۆ فەیلەسووفە ئافرەتەكان بكەین، تووشی پرسیارێكی سەرەكی دەبینەوە كە ئاخۆ چۆن دەكرێ دیسان فەیلەسووفە ئافرەتەكان لەناو دەقە مێژوویییەكاندا تۆمار بكەینەوە لە كاتێكدا ئەوان خۆیان بەشێكی دانەبڕاوی ئەو دیرۆكەن؟ لیزا شاپیرۆ پرۆفیسۆر و نووسیاری ناودار ساڵی 1994 لە گۆتارێكدا تیشكی خستە سەر دۆخی فەیلەسووفە ئافرتەكانی ئەم سەردەمە و لەو بڕوایەدا بوو كە “زیادكردنی ناوی یەك یاخۆ دوو ئافرەتی فەیلەسووف بەلیستی ناوی فەیلەسووفەكان تەواو نییە”، هەروەها پێی وابوو “ئێمە لە پێدانی پشكی ئافرەت لە مێژووی فەلسەفەدا، زیاتر پێویستییمان بەهێنانەوەی هۆكاری دەروونی هەیە تاوەكو ئەوەی پەنا بۆ رەگەزی جیاواز ببەین و تەنیا رەگەز بەسەرچاوەی دابەشكردنی فەلسەفە بزانین، وەك ئەوەی بڵێن فێمینیستێك، نووسیارێك یاخۆ هەركەسێكی تر لە بەرژەوەندیی ئافرەتدا دەنووسێ.\nفەلسەفە، چیڕۆكێكە پێویستە ئێمە تێیدا بەدوای پرسی نوێتردا بگەڕێن و یەكێك لەو گەڕانانە دۆزینەوەی كەسایەتیی رەگەزی مێ بێ”.\nهێرشكردنەسەر و دەستبەسەرداگرتنی فەیلەسووفە دیارەكان لەلایەن فێمینیستەوە\nفێمینیستە فەیلەسووفەكان لە گۆڕینی مێژوودا رۆڵیان هەبووە، بەتایبەت لە سەرخستنی بۆچوونەكانیان كە زیاتر بۆ باڵادەستكردنی رەگەزی مێ و ناوەڕۆكی رێبازی فێمینیستی دەگەڕێتەوە. ئەگەر بەڕەشبینی سەیری مێژووی فەلسەفە بكەین، دەتوانین تەنیا رەچاوی هزری ئەو بیرمەند و فەیلەسووفانە بكەین كە بەهەڵە باسی ئافرەتیان كردووە، هەروەك چۆن بەشێك لە فێمێنیستەكان دەقی ئەوجۆرە فەیلەسووفانە زەق دەكەنەوە و بەسەرچاوە وەریدەگرن. دەستیان لە چەند چمكی ناو دەقەكانی فەیلوسوفەكان ئەرستۆ و دیكارت توند كردووە و بۆچوونی نەرێنیی ئەو دوو گەورە فەیلەسووفەیان بەرامبەر ئافرەت وەك هەموو مێژووی فەلسەفە وەرگرتووە. هەر بۆیە زۆرجار فێمینیستە فەیلەسووفەكان لەناو خۆیاندا تووشی ناكۆكیی بۆچوون دەبن و تەنانەت هەندێكجار مێژووی فەلسەفە بەچەند شێوازی دژبەر و بەپێچەوانەی یەكتری لێك دەدەنەوە، بەشێوەیەك كە شرۆڤەی فێمێنیستەكان لە رابردووی فەلسەفە و پێگەی ئافرەتدا جیاوازە. بۆیە ناكۆكی لە خوێندنەوەی فێمێنیستەكان بۆ مێژووی ئافرەت لە فەلسەفەدا رەنگدانەوەی هەبووە لەسەر فێمێنیزمی سەردەمییانە و وای لێ هاتووە كە ئێستە فێنێنیستەكان لە دەقەكانیاندا سوود لە “ئێمە” وەربگرن، واتە بەنیازن بەناوی هەمووان بنووسن. ئەو دۆخە وای كردووە كە لەم سەردەمەدا فێمینستەكان كەمتر وەك تاك قسە بكەن. (بەپێچەوانەی ئەوەی پێشتر باسی لێ كرا).\nرەنگدانەوەكانی شێوازی كاری فێمێنیست لە شرۆڤەی مێژووی فەلسەفەدا\nناكۆكی لەبارەی بەها و بایەخی مێژووی فەلسەفە بەرامبەر هزری فێمێنیستی زۆرجار جیاوازیی بۆچوون لەبارەی لێكدانەوەی مێژووی فەلسەفە خۆی لێ دەكەوێتەوە، بەشێوەیەك بەهۆی نرخاندنی رەگەزی مێ لە فەلسەفەدا، شرۆڤەی فەلسەفە خۆی دەخاتە بەركۆمەڵێك پرسیار. ئایا بەڕاستی فێمێنیستەكان دەتوانن لە بەكارهێنانی مێژووی فەلسەفە وەك سەرچاوەیەك هاوشێوەی بزووتنەوەكانی تری فەلسەفی مامەڵە لەگەڵ ئەو ژێدەرەدا بكەن؟ ئەو پرسیارە وامان لێ دەكات ئێمە بەپێی حەز و ویستی خۆمان مێژووی فەلسەفە لێك بدەینەوە.\nفەیلەسووف خاتوو ساینتیا فریلەند (2000) رەخنەی لەو بۆچوونە گرت كە فێمینیستەكان بتوانن مێژووی فەلسەفە وەك هۆكار و سەرچاوەیەك بەكار ببەن لەوەی بۆ بزووتنەوەكانی تری فەلسەفی كاری سوودبەخش ئەنجام بدەن. ئەو خاتوونە پێی وایە فێمینیستەكان تەنیا مۆڵەتی ئەوەیان هەیە وەك هزرێك لەگەڵ مێژووی فەلسەفەدا بڕۆن و هاوڕێی بن و مافی ئەوەیان نییە لەو مێژووە هەڵبێنجن.\nفریلەند چمكی فەلسەفە لە مێژوودا وەك ئایدیۆلۆجیا یاخۆ روانینێك پێناسە دەكات كە لە روانگەی سیاسییەوە چەوسێنەرە و لە روانگەی ناوەڕۆك و شوناسەوە ئاڵۆزە و فێمینیستەكان بەمەبەستی تایبەتی خۆیان سوود لە سەرچاوە مێژوویییەكانی فەلسەفە وەردەگرن. دەردەكەوێ كە سەرجەم مێژوونووسانی ستاندەدری فەلسەفە گوناهبارن لەوەی بۆیان نەكراوە لە بۆچوونە رەخنەئامێزاكانیاندا بۆ مێژووی فەلسەفە باسی ئەو ئاڵۆزییە بكەن كە لە سەرەوە باس كران. (1)\nگەورە فەیلەسووفە ئافرەتەكان: بیری ژنان بۆ ژنان\nلە بەشی هەرەزۆری مێژوودا، پیاوان لە ریزی پێشەوەی فەیلەسووفەكاندا هاتوون و فەلسەفە هەمیشە سەر بەڕەگەزی نێر بووە. ئافرەتان بۆیان نەكراوە لە كەرتی پەروەردەدا چالاك بن و بیری خۆیان بخەنە خزمەت ژیان. لە سەردەمی ئێستەدا و بەتایبەت لەماوەی 200 ساڵی رابردوودا ئافرەتان بەشداریی كارا و چالاكییان لە بواری كولتووریدا هەبووە، بەڵام زۆربەیان روویان لە ئەدەبیات و هونەرەكان كردووە نەك فەلسەفە.\nبەگشتیی ئافرەتان كەمتر لە پیاوان هەست بەئاسوودەییی دەروونی دەكەن و سارد و سڕتر لە رەگەزی بەرامبەر دەڕواننە پرسەكان و ئەو تایبەتمەندییە رۆڵی ئەوانی لە فەلسەفەدا كەمتر كردووە. ئافرەتان جیاوازیی بەرچاویان تێدا بەدی دەكرێ و لەلایەنی كەسێتییەوە تەواو هەست بەولایەنە كراوە، بەڵام هاوكات ئەوان كەمتر لە پیاوان حەز بەئەنجامدانی بەشێكی زۆر لەو كارانە دەكەن كە پێوەندییان بەسروشت و زانستە مرۆیییەكانەوە هەیە.\nبەڕەچاوكردنی ئەوەی ئافرەتانە دەتوانن باڵاترین ئاستەكانی خوێندن بەسەر بكەنەوە و لە زۆربەی بوارەكاندا باڵادەست بن، دەبێ بزانین بەڕاستی ئەوان كاتێك دەگەڕێنەوە ناو كۆمەڵگە و لەلایەن پیاوانەوە تووشی هەڵاواردن دەبنەوە، هەڵسوكەوتیان چۆن دەبێ و لە فەلسەفەشدا ئەو جیاوازییە بخەینە روو. لە هەمان كاتدا، رەگەز لە فەلسەفەدا بەرەو پەرەسەندن نییە و چیتر وەك جاران هێنانەوەی بەڵگەی دانسقە و سیستماتیك و بەها كولتوورییەكان بایەخیان نییە، چونكە رێگەكانی لەدەستخستنی دنیا گۆڕانكارییان بەسەردا هاتووە. فەلسەفە رژدە لەسەر ئەوەی بەدوای رێگەیەكدا دەگەڕێ تا مانای ژیان بدۆزێتەوە كە ئەوەیان لەڕاستیدا ئەركی ئاینێكی دۆگما و داخراوە. بەڵام بەپێی لێتوێژینەوەیەكی ئەكادیمی ئێستە، لە وڵاتانی ئەوروپایی و باكوری ئەمەریكادا پەروەردەی ئاینیی باوی نەماوە و شێوازە ئەقڵانییەكان لە گەیشتن بەوەڵامە سەرەكییەكانی ژیان، خواستەكانی مرۆڤیان پشتگوێ خستووە. فەیلەسووفەكان پەراوێز خراون و بەها و پایەیان لە دابەزینە. دوا بزووتنەوەی گرینگیی دنیایی بواری فەلسەفە هەمان رێچكەی “بوونگەرایی” بوو كە پاش شەڕی پاریس لە (1952 فرەنسا) لە نووسینەكانی “ژان پۆل سارتەر”، “ئەلبێر كامۆ” و “سیمۆن بیوڤـ”دا هەستی پێ دەكرێ. لەو قۆناخەدا زیاتر گرینگیی بەزمانەوانی لە فەلسەفەدا درا تا فەلسەفە خۆی. ئەوان روویان لە قۆناخی پاش دووبارە بنیاتنانەوە و مۆدێرنیتە كرد و بەشێك لە چمك و ماناكانی پێشووتری فەلسەفەیان شكاند. هیچ كەس ئاگەداریی بەهای فەیلەسووفەكان نەبوو و لایەنی كولتووریی فەلسەفە خرایە بەرڕەخنە.\nمانا و بەهای دەستەواژەی “فەیلەسووفی ئافرەت” كاڵ بووەوە، كەسێكی وەك خاتوو سیمۆن بیوڤـ زیاتر وەك بیرمەندێك سەیر دەكرا تاوەكو فەیلەسووف. پێناسەی گشتی بۆ فەیلەسووف ئەوە بوو كە “هەركەس واز لە پرسگەلەكانی رۆژانە بێنێ و خۆی لە هەموو شتەكانی دنیایی رەها بكات و لە ژوورێكی تاكەكەسیدا خۆی بدزێتەوە، فەیلەسووفە”. هەریەك لە خاتوو سیمۆن بیوڤـ و ئاین راند كە لە لیستی گەورە فەیلەسووفەكاندان لەژێر ئەو پێناسەیەدا خۆیان دەبینییەوە.\nبۆچوونی ئاین راند لەبارەی هاندانی مرۆڤەكان بۆ روانینێكی كۆمەڵایەتی بەنرخ بوو و لە نووسینە خەیاڵئاوییەكانیدا هەست بەو هزرەی دەكەین كە لەسەر بنەمایەكی فەلسەفی هاتووەتە دامەزراندن. هەروەها سیمۆن بیوڤـ لە بەرهەمی “رەگەزی دووەم”دا بەوردی باس لە ئاوێتەبوونی رەگەزیی دەكات و تێكەڵبوونی رەگەزەكان بۆ لایەنی مێژوویی دەگێڕێتەوە تا فەلسەفە و بەبەڵگەیەكی راستەقینە ناوی دەبات. لە نووسینەكانی هەردوو ئەو خاتوونانە كێشەیەك بەناوی رەگەزی مێ نییە و بەلایدا نەچوونە.\nئەو دیاردەیە بێزاریی و رەخنەی هەموو لایەكی لێ دەكەوێتەوە كە هەمیشە ئافرەت وەك خاڵی جیاوازی و هەڵاواردن لەگەڵ پیاوان پێشان دەدات، بەتایبەت كە ئەو جیاوازی و هەڵاواردنە رەگەزییانەی ئافرەتان لەلایەن پیاوان خۆیانەوە بێتە باسكردن. كەمیی فەیلەسووفی ئافرەت بۆ نەبوونی توانا و بەرهەی رەگەزی مێ ناگەڕێتەوە، بگرە پێوەندیی بەڕووخانی فەلسەفە خۆیەوە هەیە. فەلسەفە خۆی بووەتە پرسێكی مردوو، چونكە ئێستە سەردەمی لێشاوی زانستەكانی وەكو ئینتەرنێت و بەرهەمە تەكنەلۆجیایییەكانە. هەموو كەس دەتوانێ لەرێگەی كۆمپیوتەرێكەوە شوناسێكی جیاواز بۆ خۆی دەستەبەر بكات و لەسەر رەگەز و ناوەڕۆكی خۆی بڕیار بدات، ئەو دۆخە گۆڕانكارییەكانی بنەڕەتی لە هزر و بۆچوونی گەنجاندا پێك هێناوە و پێناسەی جیاجیا بۆ شتە باش و خراپەكان دەكرێ. فەلسەفە بۆ سەردەمێكی لەناوچوو دەگەڕێتەوە كە تێیدا پرسگەلەكان بەسڕی وەڵام دەدرانەوە و پرسیارەكانی مرۆڤـ وەڵامی خێرا و شیاوی متمانەیان پێ نەدەدراوە، بۆیە لە دنیای ئەمڕۆدا فەلسەفە وەك شوێنەوارێكی دێرینە سەیر دەكرێ.\nنای 10 گەورە ئافرەتی فەیلەسووف لە مێژوودا\nهانا ئارێنت (Hannah Arendt) 1906-1975\nفەیلەسووفی جوو بەڕەگەز ئەڵمانیایی كە قوتابیی فەیلەسووف هیدگەر و تاڕادەیەك خزمی بووە، پێش ئەوەی ساڵی 1933 لەلایەن پۆلیسی نهێنیی ئەڵمانیا نازییەوە (گشتاپۆ) بەتۆمەتی پروپاگەندە لەبارەی سیاسەتەكانی دژی جوو ناسراو بە “ئەنتی سامی” بێتە گرتن، خاتوو هانا بەرەو پاریس رای كرد و 7 ساڵ دواتر پاش رووخانی فرەنسا بەرەو وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا رۆیشت. لە سەرەتادا حەزی لە چمكی “بوونگەرایی” دەكرد و دواتر بەرەو پیلی بۆچوونەكانی ئۆگستان (كەسایەتیی ئاینیی كریستیانەكان) هەنگاوی نا و تا رادەیەكی زۆر لایەنێكی سیاسی بەخۆیەوە بینی. كتێبی “ناخی تاكڕەوی” باشترین بەرهەمی ئەو خاتوونەیە كە ساڵی 1951 هاتە بڵاوكردنەوە و تا ساڵی 1963 چەند بەرهەمێكی تری لە ئەمەریكا و ئیسرائیل چاپ كردوون. لێكدانەوەی هانا باس لە پشكداریی جووەكان لە گۆی زەویدا دەكات و رەخنە دەگرێ لەوەی بۆچی جووەكان ناتوانن لەسەر گۆی زەوی بەشیان پێ بدرێ. دەتوانین بڵێین بۆچوونەكانی هانا كەوتوونەتە بەركاریگەریی فەلسەفە سیاسییەكانی كانت.\nهیپاتیای ئەسكەندەرونایی Hypatia of Alexandria (370-415)\nشوێنكەوتووی فەیلەسووف ئەفلاتوونە كە پەرەی بەچمكی “ئەفلاتوونگەراییی نوێ” لە ئەسكەندەرونا (میسر) دا، بەتایبەت لە دوا ساڵەكانی تەمەنی كە شیمانە دەكرێ بۆ ساڵانی 400 تا 415ی زاینی بگەڕێتەوە. هیپاتیا خاتوونێكی ناودار بوو و ئەوەی دیارە تەنیا بەرهەمێكی لێ بەجێ ماوە بەناوی “فەیلەسووف”. هەروەها زانایەكی بواری بیركاری و ئەستێرەناسی بوو و كۆمەڵێك بۆچوون و روانگەی سەیر و سەمەرەی تری هەبوو كە ئاماژەیان بە راستییەكانی پێوەست بەراستییەكان و تواناكانی مرۆیی دەكرد و تێگەیشتنیان ئەستەمە.\nسیمۆن بیوڤـ 1908-1986\nخۆشەویستەكەی ژان پۆل سارتەر بوو، ئەو رێچەكەیەكی نوێی خستە ناو نەریتی فەلسەفی و بەنووسینی كتێبێك لەسەر “لێیب نیتز” گەورە فەیلەسووفی ئەڵمانیایی پەرەی بەبناژووخوازی لەناو چمكی فێمینیزم و بوونگەرایی دا. هزرەكانی باس لە ئازادیی مرۆڤـ دەكەن و هەڵگری دروشمی “مافی شتەكان بدە و لەناو شتەكاندابە”. لە كتێبە ناسراوەكەیدا “فەلسەفەی دوولایەنە” لە ساڵی 1948 بەرەو ئاستێكی بەرزی فێمینیستی هەنگاوی نا. خاتوو سیمۆن دواتر بەنووسینی كتێبی “رەگەزی دووەم” ئەو بۆچوونەی خۆی خستە روو كە ئافرەتان هەمیشە شیمانەی نەرێنییان لەسەر بووە، هەربۆیە لە مێژوودا كەمتر لەسەر رەگەزیان نووسراوە و ئەوەی ئێستە هەیە مێژووی فەلسەفەیەكی نێرانەیە.\nئێلیزابێت ئەنسۆمبڵ Elizabeth Anscombe 1919-2001\nخوێندنی ئەكادیمی لە هەردوو زانكۆی ئۆكسفۆرد و كێمبریج تەواو كردووە و بەشێوەیەكەی بنەڕەتی پێناسەی هەریەك لە مێشك و رەوشتی كردووە و بەگەورە فەیلەسووفی ئافرەتی بەریتانیا لە سەدەی بیستەم دێتە ناسین. “كاسۆلیزیمی رۆمیایی” بەناسراوترین بەرهەمی دادەنرێ و بەگشتیی هەڵگری ئەو دروشمەیە كە “ئەگەر تۆ بەخێرایی قسە نەكەی و لە قسەكردندا پەلە نەكەی، خەڵكی پێی وایە تۆ زیرەك بوویە”، كەچی دواتر فەیلەسووفەكانی تری وەڵامیان داوە و بۆچوونی تریان لەسەر دانا كە “ئەگەر تۆ زۆر بەهێمنی قسە نەكەی و لە قسەكردندا لەسەرخۆ نەبێ، خەڵك پێی وایە تۆ كەسێكی پڕ ناوەڕۆك و قورس بوویە”.\nخاتوو ئاننی كانوەی Anne, Lady Conway 1631-1679\nئەو فەیلەسووفەی شوێنكەوتووی بۆچوونەكانی دیكارت بوو و دواتر بەرەو كویكاریزم Quakerism (كۆمەڵێك بۆچوونی ئاینی سەر بەپرۆتستانەكان) هەنگاوی نا. هەرچەندە لە تەمەنی 47 ساڵ كۆچی دوایی كرد، بەڵام زیاتر لە تەمەنی خۆی ژیا. ئەو ئافرەتە گومانی لە بەشێكی بوون هەبوو و پەرەی بەڕۆڵی خوا لە سروشت دا و سروشتی بەهۆكارێك لە پێگەیشتنی دنیای دەرەوە ناو برد تەنیا بۆ ئەوەی دەریبخات كە “ژیان و پێكهاتەكانی سەر بەیەك شوێنن”. تاكە كتێبەكەی “بنەماكانی زۆرینەی فەلسەفە كۆن و نوێیەكان”ە كە 11 ساڵ پاش نەمانی خۆی لە ساڵی 1690 بڵاو كرایەوە.\nسارا مارگرێت فوللەر Sarah Margaret Fuller 1810-1850\nلەدایكبووی ئەمەریكایە و لە ئاستێكی بەرزدا بڕوای بەئایدیالیزم هەبوو هەروەك زۆربەی ئافرەتانی سەدەی 19ەمی ئەمەریكایی كە جیلی یەكەمی فێمینیستەكان بوون. ساڵی 1846 چووە ئەوروپا و لەگەڵ ئەرستۆكراتێكی ئیتاڵیایی ژیانی هاوسەری پێك هێنا.\nسوسەن هاك Susan Haack 1945- تا ئێستە\nلەدایكبووی بەریتانیا كە پرۆفیسۆری فەلسەفە و یاسا لە زانكۆی میامی بوو. بانگەشەی بۆ چمكی “دۆزینەوە و دووبارە داڕشتنەوە” دەكرد و لە بەرهەمەكەیدا بەناوی “رێگەی سێیەم”دا باس لەو چمكە و بیری لێكبەستنەوەی پرسەكان دەكات، هەروەها ژمارەیەك بەرهەمی تری هەیە.\nمێری وۆڵ ستۆن كرافت Mary Wollstonecraft 1759-1797\nفێمینیستی بەریتانیایی و خاوەن بڕوای تەواو بەمافە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكانی مرۆڤـ. لە بەرهەمەكانی وەك “سەلماندنێكی مافەكانی پیاو” (1790) دژی كڕین و فرۆشتنی كۆیلە و كۆیلەداری وەستا. دواتر لە ساڵی 1792 بەبەرهەمی “سەلماندێكی مافەكانی ئافرەت” باسی لە مافەكانی رەگەزی مێ كرد و وای لێك داوە كە پێكهێنانی ژیانی هاوبەش بۆ ئافرەت “لەشفرۆشییەكی یاسایییە”.\nئاین رەند Ayn Rand 1905-1982\nفەیلەسووف و رۆماننووسی رووسیایی كە مشتومڕێكی زۆری خستەوە، بڕوایەكی پتەوی بە “سەرمایەداری” هەبوو، لە ساڵی 1924 بەرەو ئەمەریكا رۆیشت و پەرەی بەفەلسەفەی “تاكەكەسی” دا و ناوی “بابەتیبوون”ی لەسەر دانا كە بۆ فەلسەفەی “ژیان لەسەر زەوی” دەگەڕێتەوە. دیارترین بەرهەمەكانی بەناوی “سەرچاوەی سەرەكی” لە ساڵی 1935 و “قارەمان خۆی دەدزێتەوە” لە ساڵی 1957 بوو.\nدەیم مێری وارنەك Dame Mary Warnock 1924 تا ئێستە\nخاتوو وارنەك زۆربەی بۆچوونەكانی لەسەر كۆمەڵگەی بەریتانیایی بوو و وەك فەیلەسووفێكی رەگەزی مێ لەناو پێكهاتەی بەریتانیادا پرسەكانی لێك دەداوە. وەك داكۆكیكارێك لە مافەكانی ئافرەت لەناو فەلسەفە دێتە ناسین و لەسەر ئەو رێچكەیە كۆمەڵێك بەرهەم و نووسینی هەیە. بۆ نموونە هەردوو بەرهەمی دیاری وەك “بەكارهێنانی فەلسەفە” لە ساڵی 1992 و “ئافرەتە فەیلەسووفەكان” لە 1996. (2)\n1. لێكۆڵینەوەیەكی زانكۆی ستانفۆرد/ئەمەریكاhttp://plato.stanford.edu/entries/feminism-femhist/\n2. بەدواداچوونێكی ئەكادیمی لە بەریتانیا\nPrevious مێژووى شه‌قاوه‌كان\nNext میر: نیکۆڵۆ مەکیاڤیلی\nشێوەی پێغەمبەری ئیسلام چۆن بووە؟ بەشێک لە کەرەستەکانی ببینە\nڤیدیۆ:مێژووی مۆمیا کردن.\nكتێبی : كازاخەكان\nنامە و دەستخەتێکی مێژوویی شەهید د. عەبدوڕڕەحمانی قاسملوو بۆ شەهید سەید سەلامی عەزیزی


10:36 - 20/11/2019\nڕابەری شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران ڕایگەیاند. ئەو خۆپیشاندانانەی ئێستا دەبینرێت لە بەشێک لە شارەکانی وڵات تەنها پرسێکی ئەمنییە و ئەوان بە سەربازی و بە سیاسی وەڵامی دوژمنایان داوەتەوە.\nعەلی خامنەی، ڕابەری شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران لە کۆبوونەوەی لەگەڵ هەندێک کرێکار ڕایگەیاند "گەلی ئێران لەگەڵ ئەم خۆپیشاندانانەی ئێستادا نییە و ئەو پرسە پرسی ئەمنییە، ئەونەی لە دەرەوە حەز دەکەن خۆپیشاندان بەردەوامبێت ئێرانییەکان حەز بەوە ناکەن".\nوتیشی " لە زۆر بواردا شكستمان بە دوژمنان هێناوە، بەهەمان شێوە لە بواری ئابووریشدا شكستیان پێ دەهێنیین و ئەوە سوودی نییە چاوەڕوان بكرێت سەرۆكی ئەمریكا، سزاكان هەڵگبرێت، بەڵكو ئەوەی گرنگە كار بكرێت بۆ پاراستنی وڵات لە كاریگەری سزاكان".\nعەلی خامنەیی ئەوەشی وەبیرهێنایەوە كە لەسەردەمی دۆناڵد ترەمپدا بەهۆی ئابوورییەوە وڵاتانی جیهان لەگەڵ یەكتردا رووبەڕووی جەنگی بازرگانی بوونەتەوە.\nدوێنێ رێكخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی رایگەیاندبوو لە خۆپیشاندانەكانی ئەم چەند رۆژەی ئێران دژی بەرزكردنەوەی نرخی بەنزین، زیاتر لە ١٠٦ خۆپیشاندەر لەسەر دەستی ھێزە ئەمنییەكانی ئەو وڵاتە كوژراون.\nبەپێی میدیاكانی ئێران لە سەرەتای دەستپێكردنی خۆپیشاندانەكانەوە تا ئێستا هەزار خۆپیشاندەر لە لایەن هێزە ئەمنییەكانەوە دەستگیركراون، جگە لەوەش ١٠٠ بانك و ٥٠ شوێنی بازرگانی و دەیان ئۆتۆمبێل لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە سووتێندراون.


كاریگەری ئەنتی ئۆكسانەكان لەخێراتربوونی شێرپەنجەی سییەكان\n17/05/2019 780 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nزانایان لە دیراسەیەكیاندا بەم ئەنجامە گەیشتن، كە دوو ئەنتی ئۆكسانی بەربڵاو دەتوانێت پڕۆسەی پێشكەوتنی شێرپەنجە لەمشكە تاقیگەییەكاندا زیاتر بكات.\nزۆر لەتاكەكان لەمڕۆدا هەوڵی ئەوە دەدەن، پارەی زۆر بۆ خەرجكردنی جۆرەها دەرمانی تەواوكاری ئەنتی ئۆكسان بۆ پاراستنی تەندروستی خۆیان بدەن، لەگەڵ ئەمانەشدا لێكۆڵینەوەیەكی نوێ دەریدەخات، كە ئەو مادانە پێدەچێت كاریگەریی پێچەوانەی هەبێت.\nزانایان لەو لێكۆڵینەوە نوێیە دەریانخستووە، كە دوو ئەنتی ئۆكسان واتە ڤیتامینی E ، هەروەها ئەسیتیل سیستین(ACETYLCYSTEINE) دەتوانێت پڕۆسەی گەشەی خێرای خانەی شێرپەنجەی لەئەندامی سیی مشكەكانی بەدوادا بێت.\nئەنتی ئۆكسانەكان لەخانەكان لەبەرانبەر مولكولە ناجێگیرەكان، كە شێوازی چالاكی ئۆكسیجن (reactive oxygen spicies)ی ناولێنراە، پارێزگاری دەكات.\nئەو مولكولە ناجێگیرە دەتوانێت لەگەڵ DNA كاردانەوە نیشانبدات‌و هەندێك زیان، كە ئەنجامی ئەو بەشێرپەنجە دەگات، بەدوادا دێت.\nلەو لێكۆڵینەوە نوێیەدا ئەوە ڕوونبوویەوە، كە ئەنتی ئۆكسانەكان نەتەنیا دەبنە هۆی پوچەڵبوونەوەی شێوازی چالاكی ئۆكسیجن (ROS)، بەڵكوو كاریگەرییەكی ڕووخێنەریشی لەسەر خانە تەندروستەكانیشدا دەبێت.\nئەنجامی ئەو لێكۆڵینەوەیە، هەروەها بۆ كەسانێك لەمەترسی تووشبوون بەشێرپەنجەی سییەكاندان، بایەخێكی تایبەتی هەیە، بۆ نموونە كەسانی جگەرەكێش و كەسانێك، كە نەخۆشی درێژخایەنی گیرانی سییەكانیان هەیە، دەبێت وریا بن.


ئەپڵ،ئامێرێكی پێشكەوتووی (MacBook Pro)دەخاتەڕوو – پەڕە 25 – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » ئەپڵ،ئامێرێكی پێشكەوتووی (MacBook Pro)دەخاتەڕووپەڕە 25\nئەپڵ،ئامێرێكی پێشكەوتووی (MacBook Pro)دەخاتەڕوو\nكۆمپانیای (apple) ئامادەكاریی دەكات بۆ خستنەڕووی تازەترین و پێشكەوترین كۆمپیوتەری (MacBook Pro)ی تایبەت.\nئەم ئامێرە نوێیە چەندین تایبەتمەندیی و تەكنیكی نوێی تێدا بەكارهێنراوە لەوانەش تەختەكلیكی نوێ لە جۆری (Magic Keyboard) تەختەكلیلی جادویی ، كە لەكاتی نوسیندا كەمترین دەنگی دێت و بە تەواوی لە پیسبوون و تۆزاوی بوون پارێزراو دەبێت.\nهەروەها ئەم ئامێرە نوێیە ڕووكاری زۆر ناوازەی دەبێت و بە تەواوی لە ئەلەمنیۆم دروستكراوە و كێشەكەی تەنها (١.٣٥)كیلۆگرام دەبێت، سكرینی (Retina) و بە پێوانەی ( ١٣) بۆسە و بە تێكرایی ڕۆشناییی (٥٠٠)مۆم /مەتر دەبێت و تایبەتمەندیی (True Tone)ە كە واقعییەتی تەواو دەدات بە وێنە.\nئەم كۆمپیوتەرە نوێیە (Touch Bar) ی دەبێت كە بە دەست لێدان كار دەكات بۆ كۆنترۆلكردنی بەرنامەكان و سیستمی دەنگ و ڕووناكیی، جگە لە تایبەتمەندیی (Touch ID) و تەختەی كۆنترۆڵی(Force Touch).\nهەروەها بەپرۆسیسەری(Core i7-1068NG7)كاردەكات كە زۆر باشترە لەكۆمپیوتەرەكانی ئێستا وڕامەكەی (٣٢،١٦)گیگابایتە، رۆمەكەی (٤) تیرابایتە.\nئەم كۆمپیوتەرە نوێیانە سیستمی كاركردنێكیان بۆ زیاد كراوە كە تایبەتمەندیی Battery Health Managemenی هەیە كە كۆمپانیای ئەپڵ گەشەی پێداوە و ئێستا تاقیدەكاتەوە و بۆ پاراستنی مۆبایل و كۆمپیوتەرەكانی لە لەناوچوون و درێژكردنەوەی تەمەنی گریمانەیی ئەو ئامێرانە.\nسەرچاوە: العلم والتكنولوجیا


وتووێژ:کاتژمێر - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nسڵاو، من ویستم وتارێک بنووسم بە ناوی (کاژێر) بەرانبەر وتاری ئینگلیزی (Hour)، بەڵام لەم وتارەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ھەردوو وشەی کاتژمێر و کاژێر ئاماژەن بۆ ئامێرەکە، ئەی چی بەرانبەر (Hour) بەکاربھێنین؟، ئایا وا باشتر نییە بەم شێوەیە بێت: (کاتژمێر - Clock) و (کاژێر - Hour)، ھەروەکو ئێستاش لە زۆرێک لە ڕاگەیاندنە کوردییەکان بەم شێوەیە بەکاری دەھێنن. | سه‌رچیا خورشید (لێدوان) ١٢:٤٤، ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nئەمە هەڵەیە، وشەی کاتژمێر ئاماژە دەکا بە ئامێری ژماردنی کات، وشەی "کاژێر" کە لەم دواییاندا لە سەر دەستی بڕێ نووسەر و ڕاگەیاندنەوە وەک "ڕووداو" دروست بوو و بەکار هێنرا بۆ پڕ کردنەوەی بۆشایی خاڵی (Hour) بوو. ئێستا لێرەدا کاژێریش وەک هاوتای کاتژمێر هاتووە. چاکی دەکەم. سپاس Aminijian (لێدوان) ٢٠:٥٧، ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nباشە ئەم «کاژێر»ە لە چی ھاتووە؟ چۆن دروست بووە؟ من نازانم چۆن داتاشراوە. ئەگەر کەس نەزانی ڕەگ و ڕیشەی چییە ھەر باشترە بڵێین ساعەت.--چالاک وتووێژ ٠٦:٤٠، ١١ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nسڵاو. نازانم کاژێر لە چییەوە دروست بووە، بەڵام بیستوومە بە hour بڵێن کاتکۆ.--Aza (لێدوان) ٠٦:٤٨، ١١ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nبە بڕوای من چرکە نەبێ دەنا ئەوانی تر بەڕاستی ناشیرینن (خولەک و کاژێر). دەقە و ساعەت زۆر جوانترن. زمانێک ئەکادێمیاکەی ڕووداو بێ لەمە باشتر نابێت.--چالاک وتووێژ ٠٨:٥٧، ١١ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nولله له هەنبانه بۆرینه دا کاژێر واتای ئاسووده بوون له نزیکی دا :) --(دیاکۆ ماد) ,وتوو وێژ ١٢:٠٨، ٢١ی شوباتی ٢٠١٥ (UTC)\n@Diyako kazm: ڕاست دەڵێی وایە. سەیری ئەمە بکەن.\n@Aminijian، Serchia: من لەگەڵ کاک Azaم. کاژێر ھەڵەیە و کاتکۆ تەواوە. ئەمە بخوێننەوە.--چالاک وتووێژ ٢٠:٢٧، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ (UTC)\nمن سەرەتا ئەو بۆچوونەم ھەبوو، لەبەرەوەی چارەسەری کێشەیەکی دەکرد و لاشم وانەبوو ھیچ مانیێکی تری ھەبێ لە کوردیدا. بۆ کاژێر بەڕای من ھەڵەیەکە کراوە و پێویستی بە چاککردنە. دەمەوێ چارەسەرێک بخەمە پێشتان کە پێدەچێ کێشەکە نەھێڵێ، وشەی کاتژمێر لە کوردیدا بە ھەڵە بەرانبەر سێ وشەی ئینگلیزی بەکاردێ (watch و hour و o'clock)، بۆ ئەوەی یەکەم (ئامێری پێوانی کات) کێشەیەکمان نییە و ناوەکەی کاتژمێرە، بۆ دووەکەی تر پێویست بە داتاشین و ھێنانی وشەی ناباو ناکات، وشەی (سەعات)مان ھەیە، بێکێشە دەتوانین بەرانبەر دوو وشەکەی تری بەکاربێنین، لەبەرەوەی لە ئینگلیزی لە ھەردوو بارەکەدا وشەکە لەدوای ژمارەکانەوە دێ بۆیە پێویستی بە دوو وشەی جیایە، بەڵام لە کوردیدا جارێکیان لە پێشی دێ (لە کاتی ئاماژەدان بە میلی کاتژمێر کە لەسەر کام ژمارەیە، بە نموونە: سەعات ٤ بەرانبەر 4o'clock) و جارێکیان لە دوای (لە کاتی ئاماژەدان بە ماوەیەک، بە نموونە: ٢ سەعات بەرانبەر 2hour). کە خەڵک وشەی ھەیە، چ پێویست بە کاژێر و کاتکۆ و چی و چی ... دەکات. | سەرچیا (وتووێژ) ٠٩:٥٨، ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ (UTC)\nبۆ watch کاتژمێر تەواوە. بۆ ئەو دوانەی تریش قسەی من ئەوەیە کاژێر ھەڵەیە. وشەیەکی داتاشراوی بێمانایە کە لە کوردیدا بۆ شتێکی تر بەکارھاتووە. ئەگەر مەبەست بەکارھێنانی وشەی کوردیە ئەوە لە کوردیدا وشەی کاتکۆ ھاتووە. دەنا ھەر وشە عەرەبیەکە کە جنابت فەرمووت و کێشەکە چارەسەر دەبێ. بەڵام کاژێر تەواو ھەڵەیە.--چالاک وتووێژ ١٨:١٦، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ (UTC)\nکە وشەیەک بووە باو با عەرەبی یان ئینگلیزی یان ... بێ، کێشە چییە!، وشەکەش (سەعات) لەمێژە ھاتووەتە ناو کوردی، ئەوە نەبێ ماوەیەکی کەم بێ، لەبەرەوە ئەو بۆچوونەم ھەیە کە لە سەرەوە نووسیم. بۆ کاتکۆش باشتری نابینم لە کاژێر، بیانوویەکی باش نییە بۆ بەکارھێنانی ئەو وشەیە، دەڵێن کۆی چەند خولەکێ یان ماوەیەکە! بەڕای من دەکرێ بە خولەک، سەعات، ڕۆژ، مانگ و ساڵیش بوترێ کاتکۆ، ھەموویان کۆی چەند یەکەیەکی کاتن، سەعات کە لە ٦٠ خولەک پێکدێ، خولەکیش لە ٦٠ چرکە پێکدێ، بەڕای من دەتوانرێ بە ھەردووکیان بوترێ کاتکۆ. | سەرچیا (وتووێژ) ١٥:٠١، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ (UTC)\nمنیش لەگەڵ جنابتم. وشەیەک کە باوو بووە و زۆرینەی خەڵک بە کاری دەھێنن نابێ دەستی لێ بدرێ. بۆ نموونە وشەی عەرەبی «دنیا» کاتێک ھەموو کوردێک دەزانێ چییە ئەوە مڵکی کوردە بەڵام وشەی «جیھان»ی فارسی لە جیات دادەنێن! وشەی تورکی قازانج لا دەبەن و سوودی فارسی بۆ دانێن. یان دەنا شەڕیان لا کرێتە و جەنگی فارسیان پێ باشترە. بەڕاستی بۆیان بە داخم.--چالاک وتووێژ ٢٠:٤٨، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:کاتژمێر&oldid=467248»\nبگەڕێوە بۆ پەڕەی "کاتژمێر".\nدواجار لە ٢٠:٤٨ی ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:٤٨ی ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ نوێ کراوەتەوە.


بەرموور: پرژانە سەر ٥ حاڵەت پێشێلکردنی مافەکانی ژنان لە ماوەی حەفتە رابردوودا\n20:55 - 10 رەشەمه 2713\nحەفتەی دووەمی مانگی رەشەمەی ١٣٩٢ی هەتاوی\nئاژانسی کوردپا:راپۆرتی ئەم حەوتوویەی بەرموور دەپرژێتە سەر ٢ حاڵەت پێشێلکردنی مافی ژنان لە کوردستان و ٣ حاڵەتی پێشێلکردنی مافی ژنان لە شوێنەکانی دیکەی ئێران .\nراپۆرتی ئەم حەفتەیەی بەرموور،٢ حاڵەت پێشێلکردنی مافی ژنان لە کوردستان کە بریتییە لە بێبەش بوونی ٢ زیندانی سیاسیی کورد لە مافی مەرەخەسی و چاوپێکەوتن و ٣ حاڵەت پێشێلکردنی مافی چالاکانی ژن لە شوێنەکانی دیکەی ئێراندا، کە پشتڕاست کردنەوەی حوکی ١٢٩ مانگ زیندان بۆ ٣ ژنە چالاکی بەهایی لە خۆ دەگرێت.\nدوو زیندانیی سیاسیی کورد لە مافی مەرەخەسی و چاوپێکەوتن بێبەش کراون\nلە ماوەی چەند حەفتەی رابردوودا، دوو کەس لە زیندانیانی ژنی کورد، کە لە زیندانی ناوەندیی شاری یاسووج راگیراون، لە مافی چوونە مەرەخەسی و چاوپێکەوتن بێبەش کراون.\nبە پێی ئەو هەواڵانەی کە بڵاو بوونەتەوە، لە ماوەی چەند حەفتەی رابردوودا، دوو زندانی سیاسیی کورد بە ناوەکانی \_"رۆژین پایا \_" و \_"قدریە قادری\_" کە لە بەندی نستوانی زیندانی یاسوج راگیراون، لە مافی مەرەخەسی و چاوپێکەوتن بێبەش کراون.\nقەدریە قادری تەمەن ٢٦ ساڵ، کە پووشپەڕی ساڵی ١٣٨٩ لەلایەن هێـزە ئەمنیەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێـرانەوە لە شاری ورمێ دەستبەسەر کرا و بۆ ماوەی ٢ مانگ لە ژوورە تاکە کەسییەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی ئەو شارە لە دەستبەسەری‌دا بوو.\nئەو ژنە زیندانییە کوردەی خەڵکی کوردستانی تورکیە، بە تۆمەتی تێکدانی تەناهیی نەتەوەیی و ئەندامەتی لە حیزبێکی کوردی-دا، بە ١٠ ساڵ زیندانی تەعزیری مەحکووم کراو دواتر لە دادگای پێداچوونەوەدا ئەوحوکمە بۆ ٧ ساڵ زیندانیی تەعزیری و دوور خرانەوە بۆ زیندانی یاسووج گۆڕدرا.\nرۆژین پایا ژنە زیندانیی سیاسیی کوردی بەندکراو لە زیندانی ورمێ، پاش ٣ ساڵ راگیران لە زیندانی ناوەندیی ورمێ (دەریا) بۆ تێپەڕاندنی ماوەی حوکمەکەی بۆ زیندانی یاسوج گوازرایەوە.\nرۆژین پایا خەڵکی یەکێک لە گوندەکانی دەوروبەری ورمێ‌یە کە ساڵی ١٣٨٩ بە تاوانی ئەندامەتی و لایەنگری لە یەکێک لە حیزبە کوردییەکان دەستبەسەر کرا و دواتر لەلایەن لقی ١٠١ی دادگای ئینقلابی ورمێ‌وە حوکمی ٦ ساڵ زیندانیی تەعزیری بۆ برایەوە.\nئەو دوو زیندانییە کوردە کۆتاییەکانی خەرمانانی ئەمساڵ بۆ بەندنی نستوانی زیندانی ناوەندیی یاسووج گوازرانەوە.\nپشتڕاست کردنەوەی ١٢٩ مانگ زیندانی تەعزیری بۆ ٣ ژنە چالاکی بەهایی\nدادگای پێداچوونەوەی ئوستانی خۆراسانی رەزەوی حوکمی ١٢٩ مانگ زیندانی تەعزیری بۆ ٣ چالاکی ژنی بەهایی پشتڕاست کردەوە.\nدادگای پێداچوونەوەی ئوستانی خۆراسانی رەزەوی حوکمی کۆتایی ٣ چالاکی ژنی بەهایی راگەیاندووە\nبەپێی ئەو هەواڵانەی کە بڵاو بوونەتەوە، لقی ٢٠ی دادگای پێداچوونەوەی ئوستانی خۆراسانی رەزەوی حوکمی کۆتایی ٣ چالاکی ژنی بەهایی راگەیاندووە.\nبەو پێیە، حوکمی سەرەتایی دوو خۆشکی بەهایی بە ناوەکانی نیکا و نەوا خلوسی وەک خۆی پشتڕاست کرایەوە.، کە نیکا خلوسی بە ٦ ساڵ زیندانی تەعزیری و نەوا خلوسی بە ٤ ساڵ و نیو زیندانی تەعزیری سزا درابوون.\nهەروەها بەپێی ئەو بڕیارەی دادگای پێداچوونەوە، حوکمی سەرەتایی \_"مەهسا مەهدەوی\_" لە ٨ مانگ زیندانی تەعزیرییەوە بۆ ٣ مانگ و یەک رۆژ زیندانی تەعزیری کەم کرایەوە.\nحوکمی سەرەتایی ئەو هاوڵاتییە بەهاییانە، لەلایەن لقی ٣ی دادگای شۆڕشی مەشهەدەوە و بە تۆمەتی \_"پروپاگەندە دژی نیزام\_" و \_"ئەندامەتی لە رێکخستنی نایاسایی بەهاییەکان\_" دەرکرابوو.\nئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا (٢ حاڵەت)\nماڵپەڕی هیرانا (٣حاڵەت)


د ڤه‌کشاندنا ئه‌مرکایێ دا پەكەكێ /پەیەدێ ڕۆله‌ک به‌ربچاڤ ھەبوو – Sibehî سبەھی\nد ڤه‌کشاندنا ئه‌مرکایێ دا پەكەكێ /پەیەدێ ڕۆله‌ک به‌ربچاڤ ھەبوو\nBergeh Kurdistan On 21/12/2018 / نڤیسار\nئەمریكا بریارا ڤه‌کشاندنا هێزێن خوه ژ سوریێ دا و ده‌ستپێکر کو هێزێن خوه ژ ده‌ڤه‌رێ ده‌ربێخه. ل گۆر داخوویانیان هه‌تا ۳ مه‌هان ڤه‌کشاندنا ئەمریكایێ ژ سوریه تمام دبه.\nد ڕاستیا خوه دا د ڤه‌کشاندنا ئه‌مرکایێ دا هه‌لوه‌ستا پەكەكێ /پەیەدێ ڕۆله‌ک به‌ربچاڤ له‌یزت. ئەمریكا دخوه‌ست کو ناڤبه‌را هێزێن پێشمه‌گه‌یێن ڕۆژ و یەپەگێ دا هه‌ماهه‌نگیه‌ک چێ ببە و هه‌ولدا ڤان هه‌ردو هێزان د جهه‌کی دا بگەهینە هه‌ڤ. ژ بۆ ڤێ یه‌کێ ژی ئەمریكا ب جدی خه‌بات کر، د ئه‌نجام دا بریار دان کو هێزه‌ک یا پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ده‌رباسی ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ببه و ل گه‌ل یەپەگێ هه‌ڤدیتنا بکن دا کو بگهن ئه‌نجامه‌کی.\nلێ مخابن د هه‌ڤدیتنان دا یەپەگێ داخواز کر کو پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ئالا کوردستانێ و ڕه‌مزا پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ل سه‌ر جل و به‌رگێن خوه یێن له‌شکه‌ری ڕاکن. و ئارمێن حەسەدێ بكار بینن. لێ پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ئه‌ڤ یه‌ک قه‌بوول نه‌کر و د ئه‌نجام دا ڤه‌گه‌ریان باشوورێ کوردستانێ. ئه‌ڤ هه‌موو د بن چاڤده‌ریا ئەمریکایێ دا چێبوو.\nبێ گومان سه‌ده‌ما کو پەیەدە ناخوازه پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ڤه‌گه‌رە کوردستانا ڕۆژاڤا ئاشكرایە، ئه‌و د ڕاستیێ دا ھەبوونا پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ ل ده‌ڤه‌رێ، بنەمانا خوه دبینە و دزانە.\nبه‌رپرسێن ئەمریکی گه‌له‌ک جارا دانه خوویاکرن کو پێوه‌ندیا وان د گه‌ل حەسەدێ ته‌کتیکیه و ب تێنێ ژ بۆ شه‌رێ ل دژێ داعیشێ ل گه‌ل وان پێوه‌ندی ھەنە. لێ مخابن پەیەدێ نه‌خوه‌ست ڤێ یه‌کێ ببینه و هه‌ر سیاسه‌تا خوه یا خوه‌مالی کو گرێدایێ پەكەكێ یە به‌رده‌وام کر. ئارمانجه‌کا دن یا سه‌ره‌کی یا ئەمریکا ئه‌و بوو کو، پەیەدە ژ پەكەكێ جودا بکه ، لێ پەیەدێ ب ئیسرار ل دژی ڤێ ده‌رکه‌ت و نه‌خوه‌ست ڤێ داخوازیا ئه‌مریکایێ بجھ بینە. ئه‌گه‌ر پەیەدێ ئه‌ڤ یه‌ک بکرا و ل گه‌ل ئالیێن دن یێن کوردستانێ هه‌ڤکاری بكرا دا ب ئاوایه‌کی مافێ کوردا ل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ مسۆگه‌ر ببوویا.\nلێ ئه‌شکه‌ره بوو کو ئارمانجا پەكەكێ /پەیەدێ ل سوریێ و ڕۆژاڤایێ کوردستانێ نه مسۆگه‌رکرنا مافێ کوردایه.\nژ به‌ری نها ته‌جرووبا عه‌فرنێ چێبوو. ده‌ما ترکیێ ئێریشی عه‌فرینێ کر، هه‌لوه‌ستا ڕوسیا و ئه‌مریکا خوویا بوو، حەسەدێ هه‌وارا خوه گهاندە ڕژێما سوریێ لێ وان ژی به‌رسڤا حەسەدێ نه‌دا. د ئه‌نجام ده کاراساتا عه‌فرینێ چێبوو.\nنها ژی هه‌مان خه‌ته‌ر ژ بۆ هنده‌ک ده‌ڤه‌رێن کوردستانا ڕۆژاڤا هه‌یه. لێ پرسه‌ک دن هه‌یه کو دڤێ وه‌ک جۆگرافیا هه‌رێما کوردستانا ڕۆژاڤا و ڕۆژهلاتێ فراتێ ژ هه‌ڤ بێن جودا کرن. ڕۆژهلاتێ فراتێ نه کوردستانه. پاراستنا وێ ده‌ڤه‌رێ نه کارێ کوردایه. ژ خوه ب هه‌زاران جوانێن کورد ل ڤان ده‌ڤه‌ران ژ بۆ داخوازیا ئالیێن دن هاتن شه‌هید کرن.\nنها ژی پەكەكە/پەیەدە ل سه‌رێ خوه سوار بوونە ، هه‌موو پێشنیارێن ئه‌مریکا ڕه‌د کرن، ئه‌مریکا بریار دا . ڤه‌دکشه. نها ڕێ ل به‌ر ئێریشا ترکیێ ھێسانتر بوو. حەسەدە نکاره ڕۆژهلاتێ فراتێ بپارێزه. دێ جاردن ھەوارا خوه بگەھینە رژێما سوریێ، رژێم ژی د هه‌وارا وان نایێ. ژ به‌ر کو ترکیا ژ ئه‌نجاما تفاقا د گه‌ل ئه‌مریکایی ڤێ ئێریشێ دکه. ڕوسیا و ڕژێما سوریێ ژی ب ئاوایه‌کی د گه‌ل ترکیێ د ناڤا پێوه‌ندیان دا نه.\nنها ژی ئالیگرێن پەكەكێ ێ داخوویانیا ددەن ودبێژن، ئەمریکا خیانه‌ت کر و خه‌نجه‌ر ل پشتا مه خستن. لێ ئه‌گه‌ر بریارا ئەمریکا یا پێشمه‌رگه‌یێن ڕۆژ بهاتا په‌ژراندن و یەپەگێ قەبوول بكرایە پێشمەگەیێن ڕۆژ ڤەگەرن رۆژئاڤا ، دێ ئیرۆ به‌حسا ڕه‌وشه‌ک دن بهاتا کرن.\nشه‌ڤا تاری ژ ئێڤاری کفشه…


تورکیا بە (S400)ەوە بەرەو کوێ ناتۆ بەجێدەهێڵێ؟ - پەرەگراف\nمووشەکەکان وەک بڕیار بوو لە ناوڕاستی تەمموزدا بگەن، گەیشتن. بەمەش ئیدي هەموو ئەو گومانانە ڕەوینەوە، کە پێیان وابوو ئەردۆگان پرسی ئەم مووشەکە (S400)ە ستراتیژي‌یە تەنیا وەک گوشارێک بۆسەر غەرب بەکاردەهێنێ و ناگاتە ئەوەی بوێرێ چەکێکی ڕووسي‌ی وا ستراتیژي و خەتەر بباتە ناو ماڵی سەربازي‌ی ناتۆوە.\nبیانووەکانی تورکیا بۆ ئەم هەنگاوە لە ڕووە فەرمي‌یەکەیدا ئەوەیە، ئەمەریکا ڕازي نەبووە سیستەمی بەرگري‌ی ئاسماني‌ی پاتریۆتی پێ بفرۆشێ، ئەگەرچي تورکیا ئەندامی ناتۆیە. ساڵی ٢٠١٢، لەگەڵ هەڵگیرسانی شەڕ لە سووریادا، تورکیا داوای لە ناتۆ کرد، یارمەتي‌ی بدەن بۆ بەرگري‌ی ئاسماني بە ڕەچاوکردنی پێشهاتە نوێێەکان. ناتۆ داواکەی تورکیای تەنیا بۆ سێ شوێن قبووڵ کرد و هەوت شوێنی دیکەی ڕەتکردەوە کە هەموویان سەر سنوورەکانی سووریا بوون. هۆڵەندا و ئەڵەمانیا، کە لەپاڵ ئەمەریکادا مۆدێرنترین سیستەمی بەرگري (Patriot MIM 104)یان هەیە، چوون و تا ساڵی ٢٠١٦ لە تورکیا جێگیر بوون. بەڵام لە ڕاستي‌دا تورکیا بە کڕینی سیستەمی S400ی ڕووسي، کە زۆر لە پاتریۆتی ئەمەریکي هەرزانتریشە، دەیەوێ پێگەیەکی جیۆسیاسي‌ی نوێ و ڕۆڵێکی گەورەتر و گرنگتر بۆ تورکیا بەدەست بهێنێ. سەرچاوەی هەواڵ هەن، باس لەوە دەکەن، ئەمەریکا لە کۆتایي‌دا ئامادەبوون پاتریۆت بە تورکیا بفرۆشن.\nکێشەی ئەمەریکا و ناتۆ لەگەڵ کڕینی S400 لەلایەن تورکیاوە هەر دۆڕاندنی پێگەیەکی سیاسي‌ی یەکجار گرنگ نییە لە چەقی ململانێکانی دنیادا، بەڵکو دۆڕاندنی سەردەستي‌یەکانی خۆیشین لە تەکنەلۆژیای سەربازي‌دا. ترسی گەورەی ئەوەیە، ڕووسیا بە جێگیرکردنی S400 لەتورکیا دەستی بگا بە نهێني‌یە تەکنیکي‌یەکانی سیستەمی هێرشەکي‌ی F35، کە پێشکەوتووترین شەڕکەری ئاسسماني‌ی ئەمەریکایە. بۆیە لە ماوەی پێشوودا ئەمەریکا ڕاهێنانی فڕۆکەوانە تورکەکانی لەسەر F35 لە ئەمەریکا وەستاند و پڕۆژەی دروستکردنی هەندێک پارچەی فڕۆکەکەشی لە تورکیا ڕاگرت. ترامپیش هەڕەشەی سەپاندنی سزای ئابووري‌ی کرد و پەنتاگۆنیش مۆڵەتی دانا بۆ تورکیا بۆ پاشگەزبوونەوە لە کڕینی چەکەکە. بەڵام وا تازە چەکەکە گەیشت.\nدەمێکە ئەمەریکا و ئەوروپي‌یەکان، سەرەڕای هەموو ئیستیفزازە زارەکي و کردەکي‌یەکانی ئەردۆگان و یاریکردنی تورکیا لەنێوان بەرەی غەرب و شەرقدا، دانیان بە خۆیاندا گرتووە و هێشتا هیچیان لەگەڵ تورکیادا تێکنەداوە شایانی ناوهێنان بێ. نایانەوێ بە ئاساني ئەو پێگە جیۆسیاسي‌یە یەکجار گرنگەی تورکیا بدۆڕێنن بە قازانجی ڕووسیا و وڵاتانی بەرەی نەیار بە غەرب. پەیوەندي‌ی ئێستای غەرب بە تورکیاوە وەک هی ئەو ژن و مێردە وایە، کە ئەمیان بەویان دەزانێ دەستی لەگەڵ پیاوی دیکەدا تێکەڵ کردووە و دەمێکە لەبەر ساردي‌ی نێوانیان لەگەڵ یەکدا نان ناخۆن و ناخەون، بەڵام لەبەر حیساباتی باج و کرێ نایگەیەننە تەڵاق. پرسیارەکە ئەوەیە، ئێستا، کە تورکیا بە وەرگرتنی S400 پیاوە غەریبەکەی هێناوەتە ناو ماڵەکەوە، مومکینە پەیوەندي‌ی ناتۆ و تورکیا نەگاتە تەڵاق؟\nئاشکرایە مەنجەڵی سیاسي‌ی غەربي درەنگ دێتە جۆش و دەماری پیاوەتي هەڵچوونی خێرایان پێ دەرناپەڕێنێ. بەر لەوەی بیر لە تۆڵە بکەنەوە، بیر لە حیساباتی قازانج و زیان دەکەنەوە. تورکیاش بە گەورەیي و گرنگي‌یە مێژوویي و جیوسیاسي‌یەکەیەوە پرسێکی ئاڵۆزە. بۆیە کاردانەوەی ئەمەریکا و ناتۆیش پێ دەچێ هەر ئاڵۆز بێ. کارتەکانی بەردەستیان زۆر نین. جاران لە حاڵەتی وەهادا سووک و باریک سوپایان دەجووڵاند و کودەتایەکیان دەکرد، کاتێک حکوومەتێکی تورکي پێی درێژ بکردایە. بەڵام ئەردۆگان، لەڕێی پرۆسەی دادگایي‌ی (ئەرگەنەکۆن)ەوە لە ٢٠٠٧ەوە تا ٢٠١٣ لە بناغەی دەسەڵاتی سوپا و ژەنەراڵەکانی دا. پاش کودەتا سەرنەگرتووەکەی ٢٠١٦یش، کە ئەردۆگان ناڕاستەوخۆ ئۆباڵەکەی خستە ئەستۆی ئەمەریکا، ئیدي بناغەی دەسەڵاتی سیاسي‌ی سوپای هەڵتەکاند. بەمە ڕێی خۆش کرد بۆ سەردەمێکی سیاسي‌ی تەواو جیاواز؛ بۆ تورکیایەکی دیکە. بە گۆرینی دەستووریش بۆ سیستەمی سەرۆکایەتي لە ٢٠١٨دا هەنگاوێكی گرنگی دیکەی نا بۆ چەسپاندنی سیستەمە سیاسي‌یە نوێیەکەی خۆی.\nلەپاڵ سوپادا هەمیشە غەرب لە تورکیادا لەناو هێزە سیاسي‌یەکاندا شەریکەقسەی هەبوو. ئێستا کە سوپای لەبەردەستدا نەمابێ، لەگەڵ کێدا قسە بکا؟ هەڵسانەوەی جەهەپە بێ گومان دڵی ناوەندە سیاسي‌یەکانی غەربی خۆشکردووە. بەڵام ئایا تازە تورکیای ئەردۆگان بە هێزی هەڵبژاردنان دەگەڕێتەوە بۆ سەر ڕێچکە کەمالي‌یەکەی بەر لە ١٧ ساڵ، بە تایبەتیش کە هەڵبژاردنە پەرلەماني‌یەکانی داهاتوو چوار ساڵی دیکە ڕوودەدەن؟ بەڵام پرسیاری گرنگتر ئەوەیە، کارتەکانی ئەردۆگان خۆی چین و ستراتیژەکەی بەرەو کوێیە؟\nئەمە یەکەم جار نییە تورکیا کەڵک لە چەکی ڕووسي وەربگرێ بۆ گۆڕینی چارەنووسی جیوسیاسي‌ی خۆی. ڕووسیا، کە لایەنێکی سەرەکي‌ی ڕێککەوتنی سایکس پیکۆ بوو بۆ دابەشکردنی میراتی دەوڵەتی عوسماني، بە هۆی شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ەوە لە ڕێککەوتنەکە کشایەوە و ناوەڕۆکە نهێني‌یەکەشی بۆ کەمال ئەتاتورک ئاشکرا کرد. ئەتاتورک لەگەڵ لینیندا ڕێککەوت. بە ڕەسمي دەستی لە دۆرگەی قرم بۆ یەکێتي‌ی سۆڤێت هەڵگرت و بە چەکی ڕووسي و پشتیواني‌ی سیاسي‌ی کۆمۆنیستەکان دەستی بە "شەڕی ڕزگاري" کرد بۆ بەگژداچوونەوەی هێزە ئەوروپایي‌یەکان و ئەو چارەنووسەی لە سایکس پیکۆدا بۆی دیاریکرابوو. بەوەش پەیماننامەی سیڤەری ١٩٢٠ی هەڵوەشاندەوە و ڕێی لە لێکردنەوەی باکووری کوردستان و ناوچەکانی بەری ڕۆژئاوای سەر دەریای ناوڕاست گرت و بە ڕێککەوتننامەی لۆزان لە ١٩٢٣دا تورکیای ئەمڕۆی پێکهێنا. بەڵام مستەفا کەمال پاشا سەرسامی فەرەنسا و "مەدەنییەت"ی ئەوروپای ڕۆژئاوا بوو، نەک ڕووسیا وکۆمۆنیزم. بۆیە تورکیا هەر ئەوەندە جێپێی خۆی قایم کرد، پشتی لە ڕووسیا کرد و وەک سەربازێکی دڵسۆز چووە بەرەی غەربەوە و ساڵی ١٩٥٢یش بووە ئەندام لە ناتۆ دژ بە بلۆکی سۆڤێت.\nئێستا دوای نزیکەی سەد ساڵ ئەردۆگان بە هەمان شێوە دەیەوێ بە پشتی چەکی ڕووسي و پشتیواني‌ی سیاسي‌ی پۆتین و ڕووسیا چارەنووسی جیۆسیاسي‌ی تورکیا لەو نەخشەیە دەربکا کە ئەمریکا و ناتۆ بۆیان دەستنیشان کردووە. جیاوازي‌یەکە ئەوەیە، ئەتاتورک، وەک دیکتاتۆرێکی عەلماني‌ی لیبراڵیست، بەرچاوی ڕوون بوو کەشتي‌ی وێڵی تورکیا لەناو گێژ و شەپۆلی وەرچەرخانەکەدا لە کامە بەندەری پتەو دەگیرسێنێتەوە. ئەردۆگان، وەک سوڵتانێکی ئیسلامڕەوی مەحافیزکار، بە پێچەوانەی ئەتاتورکەوە، دەزانێ کامە بەندەر بەجێدەهێڵێ، بەڵام نازانێ لەکوێ کەشتي‌یەکە دەگیرسێنێتەوە. دنیای ئیسلام بەندەری نییە و ڕووسیای مەسیحي‌ی مەحافیزکاری پۆتینیش، جگە لەوەی لەگەڵ پێناس و جیهانبیني‌ی کولتوورسیاسي‌ی ئەردۆگاندا یەک نایەتەوە، هێشتا لەچاو ئەمەریکا و ئەوروپادا بەندەرەکانی فشەڵن.\nبەر لە پتر سەد ساڵ سێ پاشاکەی ئیتتیحاد و تەرەققي (ئەنوەر و تەڵعەت و جەمال) بۆ گەورەتربوون و دەستکەوتی زێدەتر ساڵی ١٩١٤ سەرکێشانە بە کەشتي‌ی ئیمپراتۆریای عوسماني‌یەو چوونە شەڕەوە و کەشتي‌یەکەیان بە تێکشکاندن دا. لە داروپەردووەکەی، کەمال ئەتاتورک بە هەزار حاڵ ئەم کەشتي‌یە کۆماري‌یە بچووکترەی تورکیای لێ پێکەوەنایەوە. بەم کەشتي‌یە کۆماري‌یەوە ئێستا ئەردۆگان بۆ گەورەترکردنی دەسەڵاتی تورکیا سوڵتانانە خۆی داوەتە دەست سەفەرێکی هات و نەهات. هێشتا زووە بزانرێ بەم سەرکێشي‌یە کەشتي‌یە کۆماري‌یەکەش بە دەردی ئەوەی دەوڵەتی عوسماني دەچێ و بچووکتر دەبێتەوە. بەڵام گران دێتە بەر چاو، ئەم کەشتي‌یە هەتا لەنگەر دەگرێتەوە وەک خۆی بمێنێتەوە.\nلەناو جەرگەی ئەم دیمەنەدا، کوردی هەموو پارچەکان، کە گەورەترین قورباني‌ی سەد ساڵی ڕابوردووی تورکیان، وەک پیشەی کۆنی خۆیان، ناکۆک و پەرەوازە و هەڵنەڕوانیو دەردەکەون. سەد ساڵ لەمەوبەر خاکەنازکاري‌یان بۆ ئەتاتورک کرد بۆ ئەوەی تورکیا دابمەزرێنێ و خۆیانی تێدا بنێژێ. ئەوسا دەمارگیري‌ی ئیسلامي و خەیاڵکورتي‌ی عەشایري بەر چاوی گرتبوون. ئەمڕۆ لە کوردستانی باشوور ماڵی بەرزاني بە شێوەیەکی سەرەکي و ماڵی تاڵەباني بە شێوەیەکی لاوەکي بە خەیاڵێکی خێڵەکي‌ی ئێکسپایەرەوە، وەک ئەمارەتەکانی سەدەکانی ١٨ و ١٩، پاسیڤانە لە نێوان شەڕی فیلە جیهاني و هەرێمي‌یەکاندا لە پەراوێزێک دەگەڕێن، درێژە بە دەسەڵاتی خۆیان و وەچەکانیان بدەن. پەکەکە، بە پێچەوانەی ئەوانەوە، ئەمارەتەکانی تێپەڕاندووە و پێی لەناو دنیای مۆدێرنەدایە. بەڵام ئەویش لەو بەشەی مۆدێرنەدایە، کە وەک مۆدێلێکی بەسەرچوو ماڵئاوایي لە مێژوو دەکا. پرسیارێکی دیکە ئەوەیە، ئایا ئێستا پەکەکە بە سەرۆکێکی دیلەوە، کە هێشتا قسەی دەڕوا، و دیدێکی ئایدیۆلۆژي‌ی چەپڕەوی ناڕوونەوە بۆ کۆنسێپتی نەتەوە و دەوڵەت، چاوی لەسەر جێگەیەکە لەناو کەشتي‌یە تورکي‌یەکەدا یان کار بۆ ڕۆژگاری دوای تێکشکانێکی موحتەمەلی کەشتي‌یەکە دەکا؟


لاوک کونجرینی: شوعلەخان. – WTARIKURD\nلاوک کونجرینی: شوعلەخان.\nلەدەستپێکی شەڕی ئێران و عێراق، بەعس هێزەکانی خۆی لەناوچە دوورە دەستەکاندا گواستەوە بۆ بەرەکانی باشوری عێراق، دواتر زۆر گوندو ناوچەی کوردستانی خاڵی کرد لە هێزەکانی، بەدرێژایی شەقامەکانی نێوان شارو ناحیەو شارۆچکەکانی پایەگاو سەربازگەی لێهێشتبووەوە، شارەکانیشی تەنی بوو بەهێزە تایبەتەکانی. جگە لەو گوندانەی کە بەر بڕیاری ڕیکەوتننامەی جەزایری ساڵی 1975 نەکەوتبوون، پێشمەرگە بەڕۆژ و شەو تیایدا دەمانەوە یان ووردە وردە بارەگاو بنکەیان تیا دادەنا.\nئا لەو کاتەدا زۆر لەو پێشمەرگانەی چەند ساڵێک بوون بەهۆی نائارامی و بێجێگەیی، ژیانیان بەڕەبەنی دەبردەسەرو نەیان دەتوانی هاوسەرگیری بکەن، ئیتر وردە وردە کەوتنە ژنهێنان و یەکێک لەو کەسانە نەوشیروان مستەفا بوو، هاوسەرگیریی کرد.\nساڵی 1981 بوو، هەواڵ گەیشتە زۆربەی بارەگاکانی سەرکردایەتی یەکێتی لەبناریی قەندیل، کە کاک نەوشیروان ژیانی هاوسەرگیری پێک هێناوەو، خوشکی شەهید شوان بۆتە خێزانی و ئەمڕۆ گەیشتۆتە خڕی ناوزەنگ. زۆر لەئێمەو هەمووان خوازیاریی بینینی و، پیرۆزبایی کردن بووین لە نەوشیروان مستەفا. ئەوسا شوعلەی ژنەشۆڕشگێڕم بینی.\nهەر ئەوسا باس لەمێژووی خەبات و تێهەڵچوونی خێزانی ئەم ژنە شۆڕشگێڕە چووە سەرزاریی زۆربەی پێشمەرگەکان.\nئەوەی گرنگە بەکۆتایی مەرگی ناوەختەی ئەم ژنە شۆڕشگێرە، قسەی لەسەر بکرێت، ئەویش باهۆزی ئاشتی و ئارامی ماڵی کوردە. هەمیشە بۆ کورد لە شایی و پرسەکاندا ئاشتی و لێکنزیکبوونەوە سەرەتاو کۆتاییەکەی بووە. لە پرسەو شاییەکانیدا گەردن ئازایی و باوەش پیاکردن و هاوسۆزیی بوونی هەبووە.\nسەرەتای ئەم پرسەی خاتوو شوعلە، بە کورتە نوسینێکی پارتییەکی سەرسەختی گۆڕان دەستی پێکرد و، لە کورتە نوسینەکەدا ( ئاری هەرسین ) جگە لە سەرەخۆشی و هاوسۆزی، وەسف و پاکی مێژوویەک لە کوردایەتی خێزانی ئەم خاتووەی ورژاندووە.\nیەکێتییەکان بە کۆی گشتی و سەرکردایەتییەکەی بەتایبەتی، هاوخەم و هاوبەشی ناشتنی تەرمەکەی بوون، دواتر بە بەیاننامەیەک مەکتەبی سیاسی حیزبەکەیان پرسەو سەرەخۆشیان گەیاندە نەوشیروان و نەوەکانی.\nئیسلامییەکان وەک نەریتێکی دینی بۆ بەشداریی پرسەکان، ئەوان گومانی تیا نییە جگە لەبەشداریی پرسەکەی، هاوسۆزی و سەردانەکان بۆ لای ڕێکخەری گشتی بزوتنەی گۆڕان یان بەنامەو تەلەفوون بەشدار دەبن و لەنێو ئەو سەردان و نامەو گفتووگۆیانەدا، قسە لەسەر نزیک بوونەوەو ئاشتی ماڵی کورد دەکرێت.\nپارتی لەوە دەگات لە ڕووی ڕەوشتەوە، ناکرێت و بەهەر پاساوێک بێت، لانی کەم بەنامەیەکیش بێت بەشداریی پرسەکە دەبێت بکات. لەبەر ئەوەی نەوشیروان مستەفا هەرچەندە بە کەسێکی کەناگیریی کۆمەڵایەتی ناسراوە، لەگەڵ ئەوشدا لە زۆر پرسەی بنەماڵەی بەرزانی دا بەشدار بووە.\nگەر پارتی بەشداریی پرسەی شوعلەخان نەکات، ئەوا دەکرێت پرسی ئاشتی ماڵی کورد دوور بکەوێتەوە. بەڵام نەوشیروان مستەفا وەک نەریتێک بەردەوامی بە وەلانانی بەرژەوەندیەکانی خۆی، ڕوو لەو جۆرە ڕەفتارانە وەردەگێڕیت و بەرژەوەندی کورد و پرۆسەکەی وەک چۆن لەمەوبەر پێی گرنگ بووە، لەهەر هەوڵێک بۆ نزیکبوونەوەی هەموو لایەنەکان لەسەرمێزی گفتووگۆ و گەران بەدوای چارەسەری گونجاودا، دەوریی گرنگ و گونجاو دەگێڕیت.\nلەوەدەچێت، پرسەی شوعلە، ببێتە شوعلەی ئاشتی ماڵی کوردو، یادو یادەوریشی لەمێژوودا زیاتر ڕەنگبداتەوە، ڕۆحت شاد و یادو یادەوەریت بەردەوام بێت.\nLatest posts by لاوک کونجـــــــرینی (see all)\nلاوک کونجرینی: باڤێڵ تاڵەبانی. - 2021-12-20\nلاوک کونجرینی: هەوڵی تیرۆر کردنی من و ژەهر خواردنەکەی مەلا بەختیار. - 2021-10-31\nلاوک کونجرینی: بۆچی پارتی لەم هەڵبژاردنەدا یەکەم دەبێت؟ - 2021-09-25\nئاکۆ برایم: سوکایەتى لەنێوان ریزى پێشەوە و پاشەوە.


تركیا ئێریشی رۆژھلاتێ فراتێ دكە – Sibehî سبەھی\nتركیا ئێریشی رۆژھلاتێ فراتێ دكە\nBergeh Kurdistan On 14/12/2018 / نڤیسار\nسه‌رۆکێ ترکیا، تەیب ئه‌ردۆگان، د ئاخاڤتنه‌کا خوه دا به‌حسا سوریێ کر و دا خوویاکرن کو دێ ترکیا ل هەمبه‌ر ڕۆژهلاتێ فراتێ ئۆپه‌راسیۆنه‌کێ بکه.\nئه‌ردۆگان د ئاخاڤتنا خوه دا گۆت: باکورێ سوریی دبه باشوورێ ترکیا، ل وێ ده‌ڤه‌رێ هه‌ولدانه‌ک هه‌یه کو کوریدۆرەكا ته‌رۆرێ ڤه‌کن.\nئه‌ردۆگان به‌حسا پید/یپگ کر و گۆت: ئه‌م دبێژن ئه‌و ته‌رۆریستن ، لێ، هه‌ڤپه‌یمانیا مه یا ستراته‌ژیک، ئەمریکا دبێژه کو ئه‌و نه ته‌رۆریستن. ئه‌م ژ ئەمریکایێ ڕه دبێژن ئه‌و به‌شه‌ک ژ پ ک ک ێ نه، ڕاستیا وان ل هۆلێیه هون ژ بۆ چ ب وانره ته‌ڤدگه‌رن. ژ بۆ منبجێ ژی هه‌تا ڤێ گاڤێ مه تو ئه‌نجامه‌ک ده‌ستنه‌خستیه. نها برێز سه‌رۆکێ ئەمریکا دبێژه کو ئه‌م دێ هه‌تا 30 ڕۆژێن دن هه‌موو تشتان چاره‌سه‌ر بکن، کا ئه‌م ببینن دێ چ كن.\nد به‌رده‌وامیا ئاخاڤتنا خوه دا ئه‌ردۆگان دبێژه: ئه‌م هێڤیدارن، وان پاقژ بکن. ل ئێدلبێ مه پێشی ل تراژیدیەک مه‌زن گرت. نها دور هات ئه‌م ھەبوونا ته‌رۆرستان ل ڕۆژهلاتێ فراتێ پاقژ بکن. ل منبجێ حیله و لیستۆک هه‌مبه‌ری مه بکارئانین، هه‌تا نها ژی، وه‌ها دۆم دکه. ئەمریکا ژ مه ڕه تشته‌کی دیار دکه، لێ دیسا ڕێخستنا ته‌رۆرێ د شه‌رێ دژی داعشێ دا بکار تینه. هه‌ری داوی دخوازه 30 هه‌زار ته‌رۆریستان ڕاهێنان بکه. ژ مه ڕه ژی دبێژه: تشته‌ک وه‌ها نینه. مه‌دیا جیهانێ هه‌موو ڤێ یه‌کێ دزانه، د ده‌ستێ وان دا زانیارێ هه‌نه. ئه‌ڤ ڕاسته؟ هوون دزانن چ دکن؟\nد داویا ئاخاڤتنا خوه دا ئه‌ردۆگان گۆت: “ئەمه‌ریکا پێوه‌ندیێن خوه لگه‌ل ڕێخستنا ته‌رۆرێ هه‌ر ڕۆژا دچه پێش دخه. د ده‌ستێ خوه دا ئالایێن وان هلددن”.\n“گرێدایی ڕۆژهلاتێ فراتێ مه بالا وه کشاند، مه ئاماده‌کاری ژی کرن. ئامه‌داکاریێن مه گەهشتنه قۆناغا داویێ. د ناڤ چه‌ند ڕۆژان دا، ئه‌م ده‌ست ب ئۆپه‌راسیۆنا ڕۆژهلاتێ فراتێ دکن. ئه‌م ڤێ یه‌کێ ڕادگەهینن! ئارمانجا مه نه سه‌ربازێن ئەمریکا نه. ئارمانجا مە ڕێخستنا ته‌رۆرێ یه!\nئه‌ڤ ئاخڤتنا ئه‌ردۆگان پشتی سه‌ردانا نوونه‌رێ تایبه‌ت یێ ئەمریکایێ ل سوریه هاته کرن، دیارە هه‌مان تشت ترکیا ژ ئەمریکایێ ڕه گۆتیه، ترکیا كا چه‌وا ل هەمبه‌ر عه‌فرینێ و هنده‌ک ده‌ڤه‌رێن دن ئۆپه‌راسیۆن کرن، نها ژی خوه ئاماده دکن کو ل هەمبه‌ر ڕۆژهلاتێ فراتێ ژی ئۆپه‌راسیۆنه‌کێ بکن.\nل ھەمبەر ڤان گەفێن تركیا، یەكینەیێن پاراستنا گەل (ی پ گ) باسكێ لەشكەریێ پ ك ك ل رۆژاڤایێ كوردستانێ كەتیە د حالەتێ ئامادەباشیێ دا و وان ڤێ جارێ گەفێن دەولەتا تركیا ب جدی وەرگرتنە.


پێنتاگۆن بە هۆی مووشەک بارانی عەین ئەسەد ۲۴ کاتژمێر نەخەوت - Mehr News Agency\n16 rêbendanê 2020 - 14:36\nNews Code 30550\nپێنتاگۆن بە هۆی مووشەک بارانی عەین ئەسەد ۲۴ کاتژمێر نەخەوت\nسەرۆک کۆمار وتی: ئەوەی کە لە کردەوەدا بنکەیەکی سەربازی ئەمریکا لە نیوەشەودا بهەژێنین و پێنتاگۆن بۆ ٢٤ کاتژمێر لە بەرانبەر ئەو ڕووداوە بەخەبەر بهێڵینەوە زۆر گرینگە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، حەسەن ڕووحانی ئەمڕۆ پێنجشەممە لە پێنجاو نۆهەمین کۆبوونەوەی گشتی بانکی ناوەندی، وتی؛ فەرماندەیەکی سەربازنی ئێمە بە دەستی ئەمریکییەکان تیرۆر دەکرێت و کاریگەری ئەو شەهادەتە لە تەواوی جیهان و ناوچەکە دەردەکەوێت.\nناوبراو جەختی کرد: ئێرە بانکی ناوەندییە و ئەو شەهادەتە تەنانەت لە سەر نرخی دراو، نەوت، بوورس و هەموو بازاڕەکانی جیهان کاریگەری دانا و لە باری لۆژیکی، هزری و سیاسییەوە تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر کاریگەرییەوە.\nناوبراو جەختی کرد: کەمتر وڵاتێک هەیە کە لە بەرانبەر ئەمریکا بتوانێت ڕاشکاوانە ڕایبگەیێنێت و بنکەیەکی گرینگی ناوچەیی مووشەک باران بکات. ئەوەی کە لە کردەوەدا بنکەیەکی ئەوان لە نیوەشەودا نهەژێنین و پێنتاگۆن بۆ ٢٤ کاتژمێر لە بەرانبەر ئەو ڕووداوە بەخەبەر بهێڵینەوە و ناچاری بکەین تا دەست لە هەڕەشە هەڵبگرێت، زۆر گرینگە.\nسەرۆک کۆمار ئاماژەی کردە سەر هەڕەشەکانی ترامپ بۆ هێرش بۆ سەر ٥٢ شوێن لە ئێران و زیادی کرد: ئێمە هەڕەشەمان کرد، شێوە و بەرنامەی ئەوان گۆڕدرا و ڕاشکاوانە کشانەوە.