بەرنامەی لیستی 105 ی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان 30/9/2018\nپەیڕەوی ناوەخۆی ی.ن.ک\nیەکێتیی نیشتمانی کوردستان\nماڵپەری فەرمی مەڵبەندی ٣ی رێکخستنی هەولێر ماڵپەری فەرمی مەڵبەندی ٣ی رێکخستنی هەولێر\n23 ئەیلول 2018\nبابەتی پێشوتر هەڤاڵ شاڵاو کۆسرەت رسول على لەگەڵ ڕێکخستنە دێرینەکان کۆبۆوە.\nبابەتی دواتر ئەو گەنجەی لەگرتەیەكی ڤیدیۆیدا هێرشكرایە سەری سوپاسی قوباد تاڵەبانی دەكات\nبەژداری پێ بکە لە\nیەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان كە لە رۆژی 30/9/2018 بەڕێوەدەچێت بە لیستی ژمارە (105) بەشداریی پرۆسەكە دەكات، بۆ ئەو مەبەستەش لەئاستی كوردستان 100 كاندیدی دیاریكردووە، تیایدا رەچاوی پسپۆڕیی و شارەزایی لەبوارە جیاوازەكان كردووەو بوونی ژن و گەنج-یش گرنگیی تەواوی پێدراوە، بەجۆرێك خولی داهاتووی پەرلەمانی كوردستان فراكسیۆنی سەوز تیمێكی بەهێزو خاوەن پڕۆژەی جددی دەبێت.\nی.ن.ك وەكو حزبێكی سۆسیال دیموكرات بڕوای تەواوی بە پرۆسەی دیموكراسی و خەباتی پەرلەمانی و مەدەنی و دەستاودەستكردنی دەسەڵات هەیە لە رێگەی سندوقەكانی دەنگدانەوە، ئەمەشی بە پراكتیكی سەلماندووە.\nلەكابینەی داهاتووی حكومەتی هەرێمی كوردستان كاری جددی دەكەین بە پڕۆژەی ستراتیژیی و گرنگ كوردستان زیاتر ئاوەدان بكەینەوە، هەلی كاری زیاتر بڕەخسێنین و ئابووریمان بەرەوپێش ببەین، لەپەرلەمانیش بەهاوكاریی فراكسیۆنەكانی تر كار دەكەین بۆ بەدیهێنانی:\n1-وەگەڕخستنی دۆسیەی دەستوورو پەسەندكردنی دەستوورێكی هەمیشەیی بۆ هەرێمی كوردستان.\n2-گۆڕینی بنچینەكانی سیستمی دەسەڵاتدارێتی و گونجاندنی لەگەڵ سەردەمدا.\n3-گۆڕانكاریی بنەڕەتی لە سیستمی پەروەردەو تەندروستی لەپێناوی خزمەتكردنی زیاتر، پەرەپێدانی بنەمای زانستی پەروەردەكردن، خوێندن، توێژینەوەی زانستی، پەرەپێدانی خزمەتی شارەوانی و حوكمڕانیی لامەركەزی لە چوارچێوەی هەرێمی كوردستاندا.\n4-هاوشانی پەرەپێدانی بەردەوامی پرۆسەی دیموكراسی لەچوار ساڵی داهاتوو فراكسیۆنی سەوز كاردەكات بۆ جێبەجێكردنی بەرنامەو دنیابینی ی.ن.ك لەبواری دادپەروەری كۆمەڵایەتی و رەهەندەكانی، وەكو حزبێكی سۆسیال دیموكرات.\n5-حكومەتی داهاتووی هەرێمی كوردستان و پەرلەمانی كوردستان كاری جددی بكەن بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 140و یەكلایی كردنەوەی چارەنووسی ناوچە دابڕێنراوەكان بۆ سەر كوردستان.\n6-وەك هەمیشە پارێزەری مافی ژنان و یەكسانین، بەوپەڕی تواناشمانەوە دژایەتیی توندوتیژی دژی ژنان و كوشتنیان بەهەر بیانوویەك دەكەین.\n7-فەراهەمكردنی ژیان و گوزەرانێكی شایستە بۆ مووچەخۆران و لەنێویشیاندا خاوەن پێداویستیی تایبەت.\n8- پڕۆژەیەكی هەمەلایەنەی پێشخستنی بواری رۆشنبیریی و شارستانیمان دەبێت بۆ گەشەپێدانی زیاتری بوارەكانی هونەر، وەزرش، ئەدەب، تواناكانی لاوانی كوڕ و كچ، بەهرەمەندانی بوارە جیاوازەكانی داهێنان.\n9-نەهێشتنی پاشەكەوتی مووچە و پابەندبوون بە پێدانی مووچەی مانگانە وەكو ئیستیحقاقێكی وەزیفی لەنێویشیاندا مووچەی خانەنشینان و بەساڵاچووان و مامۆستایان و فەرمانبەران، گەڕاندنەوەی تەواوی مووچە پاشەكەوتكراوەكانیان.\nلیستی ژمارە 105 لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە بۆ هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان، لیستی حزبێكی خەباتگێڕی خاوەن ئەزموونێكی دوورو درێژە لە خزمەتی گەلی كوردستاندا. لەدەستپێكی پڕۆسەی دیموكراسی كوردستانەوە بەشدارێكی كارای هەڵبژاردنەكانی وڵاتەو باوەڕی بەدەستاودەستكردنی دەسەڵات هەیە وەك بژاردەیەكی مەدەنی بۆ بەشداریی لە حوكمڕانی و جێبەجێكردنی بەرنامەكەی لە خزمەتی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستاندا. لیستی 105 بەم پڕۆژەیە لە دنیابینی حزبێكی سۆسیال دیموكراتەوە بۆ چوار ساڵی داهاتوو كاردەكات بۆ جێبەجێكردنی ئەم بەرنامە گشتگیرە.\nبەشی یەكەم: ئامانجە گشتییەكان\nلیستی ژمارە 105 تێدەكۆشێت لەپێناو:\nیەكەم: ئامانجە سیاسییەكان:\n1-چەسپاندنی سیستمی پەرلەمانی لە دەستووری ئایندەی كوردستاندا.\n2-گەشەپێدانی سیستمی فیدراڵی و پەیڕەوكردنی بنەماكانی دیموكراسی، بەجۆرێك رێز لە فرەیی، جیاوازیی نەتەوەیی، نەژادی، ئاینی و سیاسی بگیرێت و لەهەموو بوارەكانی بەڕێوەبردندا بوار بۆ هەمووان بڕەخسێنرێت.\n3-كاركردن بۆ دیاریكردنی سنووری باشووری كوردستان، بەجێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری عیراقی فیدراڵ.\n4-هەمواركردنەوەی پڕۆژەی دەستووری هەرێمی كوردستان، بەجۆرێك هاوشێوەی دەستوری وڵاتانی دیموكراسی بێت، لەسەر بناغەی پاراستنی مافی پێكهاتە جیاجیاكانی كوردستان و كۆمەڵی مەدەنی و سەروەریی یاسا و دەستاودەستكردنی ئاشتییانەی دەسەڵات.\n5-پێشخستنی پەیوەندییە سیاسی و یاساییەكانی نێوان هەولێر و بەغداد، بە فۆڕمەڵەیەكی جێگیر و گونجاوی یاسایی بە ئاراستەی جێبەجێكردنی ئەو بەندە دەستوورییانەی كە تایبەتن بە چارەنووسی گەلی كوردستان.\n6- پەیوەندییە دیپلۆماسی و فەرمییەكانی هەرێمی كوردستان بە دەوڵەتانی دراوسێ و جیهان لەسەر بناغەی بەرژەوەندیی هاوبەش و دۆستانە، باشتر پێش بخرێت.\n7-جێبەجێكردنی پرەنسیپی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستان لەكاتی خۆیدا.\n8- پشتیوانیی لە ئیرادەی سەربەخۆی نەتەوەكەمان لە بەشەكانی تری كوردستان دەكەین، لە خەباتیاندا لەپێناوی بەدیهێنانی مافە نەتەوەییەكانیان.\n9- ئەنجامدانی سەرژمێریی گشتیی لە عیراق و هەرێمی كوردستان و نوێكردنەوەی داتاكانی بەشێوەیەكی رێكوپێك.\n10- هەوڵدان بۆ بەدامەزراوەییكردنی هێزە چەكدارەكان و بەپیشەیی كردنیان و دابینكردنی پێداویستییەكانیان.\n11-بەجینۆساید ناساندنی ئەو تاوانانەی رژێمی پێشووی عێراق بەرامبەر بە كورد كردوویەتی لەپرۆسەكانی ئەنفال و كیمیابارانی هەڵەبجەو تاوانی دژی فەیلییەكان (لەئاستی نێودەوڵەتی و عیراقدا)، هەروەها ئەو تاوانانەی كە داعش دژی ئێزدی و كاكەیی و مەسیحییەكان ئەنجامیداون. زیان لێكەوتووان قەرەبوو بكرێنەوە و تاوانبارانیش سزابدرێن.\nدووەم: ئامانجە ستراتیژییەكان\n1- دامەزراندنی حكومەتی دامەزراوەیی، تا بە پێی یاسا كاربكات و دووربێت لە دەستێوەردانی دەرەكی. لەسەروو هەمووشییەوە، پێداگرتن لەسەر ئاگاداربوونی هاووڵاتییان لە بودجەی كوردستان و داڕشتنی پلانەكانی سەرفكردنی بەشێوەیەكی شەفاف و پێشكەشكردنی راپۆرتی ساڵانەی دارایی لەبەردەمی پەرلەماندا.\nأ/ دابینكردنی ژینگەیەكی دیموكراسی بۆ كاروباری سەربەخۆیی رێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی.\nب/گەشەپێدان و زیادكردنی چالاكییە مەدەنییەكان، بە ئاڕاستەی دروستكردنی هاووڵاتی مەدەنیی هۆشیارو بەرهەمدار.\n3-تێپەڕاندنی كوردستان لەبازاڕی ساغكردنەوەی كاڵای وڵاتان كە تاكی كوردی گۆڕیووە بۆ بەكارهێنەرێكی بی بەرهەم، بە:\nأ/ پشتیوانیكردنی هەر پڕۆژەیەكی ئابووری سوودمەندو كارئاسانی بۆیان و هاندانیان، هەروەها چاودێریی كردنیان و پەرەپێدانی یاسای وەبەرهێنان.\nب/ پێشكەشكردنی یاسای بازرگانیی، كە تائێستا وەك پڕۆژە یاسا ماوەتەوە، تا هەموو جۆرە چالاكییەكی بازرگانیی لەهەرێمدا رێكبخات.\n4-كاردەكەین بۆ دامەزراندنی سەرجەم فەرمانگەكانی پارێزگای هەڵەبجە و بتەوكردنی ژێرخانی ئابووری، گەشتوگوزار، كشتوكاڵ و پیشەسازیی.\n5- فراوانكردنی ئازادیی سیاسی، پەرەپێدانی ژیانی فرەیی و پێكەوەژیان لە كوردستاندا، لەسەر بناغەی رێزگرتن لە جیاوازییەكانی یەكتریی و هاوكارییكردنی ماددی و مەعنەویی پارت و رێكخراوە سیاسییەكانی ناو هەرێم.\n6-بەئەلیكترۆنی كردنی حكومەت، بۆ نەهێشتنی رۆتینات و دواكەوتنی مامەڵەی هاووڵاتیان و سیستمی یەك پەنجەرە پەیڕەو بكرێت.\nبەشی دووەم: یاساو سیستمی دادوەری\nلەپێناو سەروەریی یاساو چەسپاندنی دەسەڵاتی یاساو دامودەزگا دادوەرییەكان، بەرەوپێش بردنی كارەكانیان بەشێوەیەك لەگەڵ سەردەم و پێوەرەكانی دەوڵەتی یاساو هاووڵاتیبووندا بگونجێت، لیستی 105 لە بواری یاساو دادوەریدا كاردەكات بۆ:\n1-پەیڕەوكردنی بنەمای یەكسانی لە نێوان هاووڵاتیان لەبەرامبەر یاسادا.\n2- تەواوكردنی پڕۆسەی جیاكردنەوەی روون و ئاشكرای نێوان دەسەڵاتی جێبەجێكردن و دادوەریی و یاسادانان.\n3- دەركردنی یاسایەك بۆئەوەی دامەزراوەی (داواكاری گشتی) بكرێت بە بەشێك لە دەسەڵاتی دادوەریی، بەپێی پێوەرە نوێكانی دەوڵەتی یاسا، هەروەها بەستنەوەی داواكاری گشتی بە ئەنجومەنی دادوەریی و جیاكردنەوەی لە دەسەڵاتی جێبەجێكردن و وەزارەتی دادو چالاككردنی رۆڵی ئەم دامەزراوەیە. لە داكۆكیكردن لە مافە گشتی و تایبەتییەكان.\n4- لەپێناوی دەسەڵاتێكی دادوەریی سەربەخۆی كارامەدا، لیستەكەمان لایەنگری دانانی سیستمێكی كارای سەربەخۆ و دامەزراوەیی دادوەریی دەكات، كە ئەركی گەشەپێدان و بەرزكردنەوەی توانای پیشەیی بەردەوامی دادوەران بگرێتە ئەستۆ.\n5- هەمواركردنی ئەو یاسایانەی رێگرن لە سەربەخۆیی دەسەڵاتی داوەریی و رێخۆشكەرن بۆ دەستێوەردانی دەسەڵاتەكانی تر، لەكاری دادوەریی، وەك ئەو ماددانەی كە لە یاسای سزادانی عیراقی و یاسای بنەما دادگەرییە سزاییەكاندا هاتوون.\n6-كاراكردن و هەمواركردنەوەی یاسای كار بەشێویەك زیاتر لەگەڵ پێوەرە جیهانییەكانی تایبەت بە پاراستنی مافی كرێكاران بگونجێت.\n7- چارەسەركردنی كەمی رێژەی دادوەر و دادگا بەراییەكان لە ناحیەو شوێنە دوورەكان.\n8- كاركردن بۆ كردنەوەی خانەی داد، لە زۆربەی قەزاكانی كوردستاندا، لەپاڵ دروستكردنی خانوو بۆ دادوەران و فەرمانبەرانی دادگاكان، تا بتوانن بەباشترین شێوە لەخزمەتی خەڵكیدا بن.\n9-بۆ پشتیوانی كردنی دەستەی دەستپاكی و دەزگای چاودێریی دارایی لەهەر چوار پارێزگاكەی هەرێم دادگای تایبەت بۆ یەكلایی كردنەوەی دۆسیەكانی گەندەڵی دابمەزرێنرێت.\nبەشی سێبەم: ژێرخانی ئابووری\nیەك: كەرتی نیشتەجێبوون\n1-داڕشتنی ستراتیژێكی دوورمەودا بۆ دابینكردنی شوێنی نیشتەجێبوون بۆ هەموو خێزانێكی كوردەواری.\n2-دەستپێكردنەوەی بڕیاری پێدانی سلفەی عەقار وەكو بەشێك لەو ستراتیژە.\n3-دروستكردنی یەكەی نیشتەجێبوون لە شارەكان و پێدانی ئەولەویەت بە فەرمانبەران و مامۆستایان و هاووڵاتیانی كەم دەرامەت و كرێكاران، بەبی پێشەكی و بە قیستی درێژخایەن.\nدوو: كەرتی كشتوكاڵ\n1-دانانی بەرنامەیەكی گشتگیر بۆ زیاتر گەشەپێدانی كەرتی كشتوكاڵ لەڕووی چەندێتی و چۆنێتی بەرهەم و شێوازی زانستیانەو سەردەمیانەی بەرهەمهێنان.\n2-دروستكردنی زۆرترین بەنداو لەناوچە جیاجیاكانی كوردستاندا بۆ بەكارهێنانی لە وەرزی هاوین و كەمكردنەوەی مەترسییەكانی وشكە ساڵی.\n3-هاندانی كەرتی تایبەت بۆ وەبەرهێنان لەبواری كشتوكاڵ بەشێوەیەكی زانستی.\n4-گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ ساغكردنەوەی بەرهەمی ناوخۆ، رەخساندنی زەمینەی لەبار بۆ بەبازاڕكردنی لەناو كوردستان و هەناردەكردنی ئەو بەرهەمانەی لە پێویستی ناوخۆ زیادن.\n5-پەرەپێدانی سامانی ماسی و بەخێوكردنی ئاژەڵ بەشێوازی نوی.\n6-خستنەگەڕی سیاسەتێكی كارا لەدۆسێی ئاودا بەو جۆرەی بەهاوكاریی حكومەتی فیدراڵ كوردستان بتوانێت مافە ئاوییەكانی خۆی زامن بكات.\n7-دەركردن و هەمواركردنەوەی یاساكانی كەرتی كشتوكاڵ و زیادكردنی بەشە بودجەی قەرزی كشتوكاڵی، هاوكاریكردنی زیاتری جووتیاران، گرێدانی هەموو گوندو ناوچە كشتوكاڵییەكان بە شارەكانەوە.\nسی: كەرتی پیشەسازی\n1-هەمواركردنەوەی ئەو یاسایانەی رێگرن لەبەردەم پێشكەوتنی كەرتی پیشەسازیی.\n2-داڕشتنی پلانێكی ستراتیژیی پیشەسازیی كە پڕۆژەی پیشەسازیی قورس بكاتە بژاردەی سەرەكی.\n3-هەوڵدانی جددی بۆ بوژاندنەوەی كەرتی پیشەسازی بۆئەوەی ببێتە یەكێك لە سەرچاوەكانی داهات لە هەرێمی كوردستان.\n4-گرنگیدانی زیاتر بەو پیشەسازییانەی كە كەرەستەی خاویان لە بەرهەمەكانی ناوخۆدا هەیە.\nچوار: كەرتی گەشتیاری\n1-تاقیكردنەوەی ساڵانی رابردووی كوردستان لەبواری گەشتیاریی دەریخستووە كە ناوچەیەكی لەبارە تا ببێتە پێگەیەكی گەشتیاریی گەورە بۆ گەشتیارانی ناوخۆو دەرەكی، ئەوەش دەبێتە سەرچاوەیەكی گرنگی دارایی و بوژاندنەوەی كەرتەكانی تریش، لەوێشەوە دەكرێت كوردستان بچێتەسەر (نەخشەی گەشتیاریی جیهان).\n2-دانانی ماستەر پلانێكی فراوان بۆ شوێنە گەشتیارییەكانی كوردستان، بەمەش دەتوانین هەلی كارو داهات و گەشتیاری زیاتر بۆ هەرێمی كوردستان بێنین.\n3-گرنگیدان بە گەشتیاریی زستانەو شوێنەوارەكانی كوردستان، بۆ ئەمەش دەكرێت سوود لە ئەزموونی وڵاتان ببینرێت.\nپێنج: كەرتی گواستنەوەو گەیاندن\n1-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی هێڵی شەمەندەفەرو بەستنەوەی شارە گەورەكانی هەرێمی كوردستان پێكەوە.\n2-كاری جددی دەكەین بۆ دروستكردنی رێگاوبانی نوی و نۆژەنكردنەوەی رێگا كۆنەكان و بە دوو سایدكردنی رێگا سەرەكییەكانی نێوان شارەكان لەپێناو پاراستن و سەلامەتی گیانی هاووڵاتیان.\n3-سەرلەنوی رێكخستنەوەی (سیستمی پۆستە) لە شارەكانی هەرێمی كوردستان بەشێوازێكی مۆدێرن و پێشكەوتوو.\n4-پێشخستن و فراوانكردنی فڕۆكەخانەكان، زیادكردنی ژمارەی تێرمیناڵەكان.\nشەش: كەرتی دارایی و بانكی\n1-رێكخستنەوەی بودجەی گشتی كوردستان، بەجۆرێك كە هەنگاو بەهەنگاو، لاسەنگیی نێوان بودجەی بەكاربردن و وەبەرهێنان راست بكاتەوە.\n2- هەمەڕەنگكردنی سەرچاوەكانی داهاتی هەرێمی كوردستان.\n3- لابردنی سیستمی پاشەكەوتی مووچەو گەڕاندنەوەی مووچەی پاشەكەوتكراوی سەرجەم مووچەخۆران.\n4- رێكخستن و یەكخستنەوەی موچەو كەمكردنەوەی جیاوازیی مووچەی نێوان پلە باڵاكان و فەرمانبەران.\n5-رێگریكردن لە بەهەدەردانی داهاتی گشتی و گەندەڵیی لەرێگەی پشتیوانیكردنی دیوانی چاودێریی دارایی و دەستەی دەستپاكی و داواكاری گشتییەوە.\n6-پشتیوانیكردنی هەر پڕۆژەیەكی چاكسازیی كە لە بەرژەوەندیی گشتی بێت.\n7-گەڕاندنەوەی متمانە بۆ بانكەكان لە رێگەی گەڕاندنەوەی قەرزی هاووڵاتیان و كۆمپانیاو بەڵیندەران لەلایەن حكومەتەوە.\n8-دامەزراندنی سیستمی بانكی پێشكەوتوو لە كوردستاندا.\nحەوت: كەرتی وەبەرهێنان\n1-كاركردن بۆ هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێنان بەشێوەیەك لە بەرژەوەندیی هاووڵاتیان بێت.\n2-چاودێریكردن و بەدواداچوونی پڕۆژەكانی وەبەرهێنان لەلایەن داواكاری گشتییەوە، بۆ ئەوەی بەپێی هەمان ئەو دیزاین و مەرجانە دروست بكرێن كە رێگەیان پێدراوە، بەشێوەیەك لە بەرژەوەندیی هاووڵاتیان بێت لە چوارچێوەی یاسادا.\n3-رەخساندنی زەمینەیەكی لەبار بۆ راكێشانی سەرمایەی دەرەكی بۆ گەشەپێدان و بوژاندنەوەی ئابووری كوردستان.\nهەشت: كەرتی ئیدارە\n1-پەیڕەوكردنی سیستمی لامەركەزی لەپێناو زووتر راییكردنی كاروباری هاووڵاتیان و دامودەزگاكانی حكومەت، پەیڕەوكردنی سیستمی یەك پەنجەرە.\n2-هەمواركردنەوەی یاسای خزمەتی شارستانی و پەیڕەوكردنی سیستمی پاداشت و سزا لە هەڵسەنگاندنی تەواوی فەرمانبەران.\n3-بەئەلیكترۆنی كردنی سەرجەم دامودەزگاكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەپێناو كارئاسانی و گەیاندنی بڕیارو رێنماییەكان.\n4-دامەزراندنی هاووڵاتیان بەپێی پێویستییەكانی حكومەت لە هەموو وەزارەت و دامودەزگاكاندا.\n5-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی (دەستەی چاكسازیی كارگێڕی) بۆ چاككردن و پێداچوونەوەو هەڵسەنگاندن و داڕشتنەوەی رێكارو رێنماییە كارگێڕییەكان لە دامەزراوەكانی حكومەتدا.\nبەشی چوارەم: خزمەتگوزارییەكان\n1-كاردەكەین بۆ گۆڕینی تەواوی سیستمی تەندروستی بە سیستمێكی هاوچەرخ و پێشكەوتوو.\n2-هەوڵدەدەین بۆ پەسەندكردن و جێبەجی كردنی یاسای بیمەی تەندروستی، بۆ ئەوەی هاووڵاتیان لەكاتی نەخۆشی و وەرگرتنی چارەسەردا سوودی لێ ببینن.\n3-كاركردن بۆ دەركردنی یاسای پاراستنی مافی نەخۆش.\n4-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی پسپۆڕە جیاوازەكانی كەرتی تەندروستی وەك: پزیشكی ددان، دەرمان، پەرستاریی زانكۆ و پەیمانگاكان.\n5-پەرەپێدانی بە ئەلیكترۆنیكردنی زانیاریی تەندروستی لە تەواوی دەزگا تەندروستییەكاندا.\n6-پەرەپێدان و فراوانكردنی تاقیگەی پشكنینی پێشكەوتوو بۆ پاراستنی زیاتری ئاسایشی خۆراك و دەرمان.\n7-بونیادنانی دامەزراوەیەكی نیشتمانی بۆ سەرپەرشتیكردن و رێكخستن و هاوردەكردنی دەرمان بە كوالیتی باش و نرخی گونجاو.\n8-فراوانكردن و پەرەپێدانی خزمەتگوزاری فریاكەوتنی خێرا لەرێگەی زیادكردنی ژمارەی نەخۆشخانەی فریاكەوتن و تیمی فریاگوزاریی.\n9-بەرزكردنەوەی ئاستی بژێوی پزیشك و كارمەندانی تەندروستی.\nدوو: چاودێری كۆمەڵایەتی\n1-جێبەجێكردنی پڕۆژەی تۆڕی دەستەبەری كۆمەڵایەتی (سیستمی سۆسیال) لە هەرێمی كوردستاندا.\n2-گرنگیدانی زیاتر بەو ناوەند و دامەزراوە حكومییانەی تەرخانكراون بۆ پەككەوتووان، بەساڵاچووان، بێنەوایان، خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان.\n3-بەگژاچوونەوەی دەرۆزەكردن، سزادانی بازرگانانی ئەو دیاردەیە.\n4-هۆشیاركردنەوەی كۆمەڵ و رێزگرتن لە ماف و فەراهەمكردنی ژیانێكی ئاسوودە بۆیان.\n5-كردنەوەی خولی راهێنانی پیشەیی بۆ خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان، بۆ ئامادەكردنیان تا ببنە خاوەن پڕۆژەی تایبەت بەخۆیان.\n6-كردنەوەی نەخۆشخانەی عەقڵی (شێتخانە) بۆ ئەو كەسانەی نەخۆشی عەقڵیان هەیە، نەك دەروونی.\nسێ: كرێكاران و رەنجدەران\nلە چوارچێوەی بەرجەستەكردنی فیكرو بیروڕای سەرۆك مام جەلال (گەڕانەوە بۆ خانووە قوڕەكان)، كە یەكێتی حزبی رەنجدەران و زەحمەتكێشان و سەرجەم چین و توێژەكانی كۆمەڵگایە، لەو دنیابینیەوە یەكێتی كارنامەی تایبەتی خۆی بۆ كرێكاران و چینی ناوەڕاست دیاریی دەكات و كاردەكات بۆ:\n1-دەركردنی یاسایەكی نوێی كار بەجۆرێك بەرژەوەندیی و مافەكانی كرێكارانی تێدا پارێزراوبێت.\n2-ئەو داهاتەی دەچێتە سندوقی دەستەبەری كرێكاران، بۆ بوارەكانی خزمەتكردنی كرێكاران خەرج بكرێتەوە، بە كردنەوەی یانەی كۆمەڵایەتی و نەخۆشخانەو بواری وەرزشی و هونەری و پێشخستنی پیشە جۆراو جۆرەكانی كرێكاران.\n3-چالاككردنی بەڕێوەبەرایەتی كار بۆ دابینكردنی هەلی كارو رێكخستنی پەیوەندیی نێوان كرێكارو خاوەن كارو زامنكردنی مافی كرێكار.\n4-كاردەكەین بۆ زامنكردنی مافی كرێكارو خاوەن پیشە بچووكەكانی وەكو نانەواو سەرتاش و ئارایشتگا، كە مافی خانەنشینیان بۆ دەستەبەر بكرێت، لەچوارچێوەی ئەو یاسا نوێیەی لەخاڵی (1)دا باسمان كردووە.\n5-هەر كرێكارێك لەكاتی كاركردن گیانی لەدەستدا یان كەمئەندام بوو، پێویستە لەسەر حكومەت مووچەیەكی شایستەی بۆ ببڕێتەوە.\n6-بەشێك لە داهاتی سندووقی دەستەبەری كرێكاران بۆ چارەسەركردنی نەخۆشیی كرێكاران خەرج بكرێت، لەرێگەی دروستكردنی كارتێكەوە بۆ هەموو ئەوانەی بەشدارن لەو سندوقەدا.\n7-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی سیستمی دڵنیایی (تأمین) بۆ چینی شوفێرانی گشتی لە پاس و تەكسی و بارهەڵگر، بۆ خۆیان و ئۆتۆمبێلەكانیان، قەرەبووكردنەوەی زیانەكانیان لەكاتی هەر رووداوێكدا.\n8-بایەخدان بە ژنانی كرێكار لە هەموو بوارەكانی كاركردندا لەڕووی زامنكردن و پاراستنی مافەكانیان لە چوارچێوەی یاسای كاردا.\nچوار: پەروەردەو خوێندنی باڵا\nدانانی فەلسەفەیەكی نوێی پەروەردەیی و خوێندن لەسەر بنەمای خۆشەویستی بۆ گەل و نیشتمان، مرۆڤدۆستی، پەروەردەكردن و پێگەیاندنی تاك، پڕۆگرامەكانی خوێندنیش لەگەڵ ئەو فەلسەفە نوێیەدا بگونجێنرێت.\n1-هەوڵدان بۆ دەستپێكردنەوەو بەردەوام بوونی هەڵمەتی نیشتمانی بۆ دروستكردنی بینای مۆدێرن و نۆژەنكردنەوەی بینا كۆنەكان.\n2- كاردەكەین بۆ دەست پێكردنەوەی دامەزراندنی مامۆستایان و فەرمانبەران بەجۆرێك دادپەروەریی تێدابێت.\n3-كاركردن بۆ زیاتر دابینكردنی توێژەری كۆمەڵایەتی، بۆ چارەسەركردنی گرفتی خوێندكاران لە ناوەندەكانی خوێندندا. هەروەها بایەخدانی زیاتر بە وانەكانی وەرزش و هونەر.\n4-كردنەوەی پەیمانگەی زمانە جیهانییەكان، هاوشێوەی پەیمانگەی وەرزش و هونەرو كۆمپیوتەر، بۆ وەرگرتنی خوێندكارانی ئامادەیی.\n5-بەرزڕاگرتنی كەسایەتی مامۆستا، رێزگرتن لە پایەی كۆمەڵایەتی و بیروباوەڕی سیاسی و پاراستنی مافەكانیان.\n7-هەوڵدان بۆ وەرگرتنی زیاتری مامۆستایانی دەرچووی پەیمانگەو خانەی مامۆستایان لە كۆلیژی بنەڕەتی، بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی زانستی مامۆستایان.\n8-بەردەوامیدان بە هەڵمەتی نەهێشتنی نەخوێندەواری، تا دابەزینی رێژەی نەخوێندەواری بۆ نزمترین ئاست.\n1-برەودان بە لایەنی زانستی و لێكۆڵینەوەو خولی راهێنان بۆ مامۆستایانی زانكۆ، لەپێناو بەرزكردنەوەی ئاستی زانستی و ئیداری زانكۆكان.\n2-هاوكاریكردنی زیاتر بۆ پەرەپێدانی بەشی زمانی كوردی لەپارچەكانیتری كوردستان.\n3-پەرەپێدان و زیادكردنی سەنتەرەكانی توێژینەوە و رووناكبیری لە بواری مێژوویی و جینۆسایدو زانستی …..تاد، لەشارەكانی كوردستاندا.\n4-دانانی پلانی (5 ساڵ، 10ساڵ، 15 ساڵ) بۆ چارەسەركردنی گرفتەكانی سیستمی خوێندن.\n5- دابینكردنی یەكەی نیشتەجێبوون بۆ فەرمانبەران و مامۆستایانی زانكۆو پەیمانگاكان\n6-هەوڵدان بۆ دابینكردنی شایستە داراییەكانی مامۆستایانی زانكۆ.\n7-هەوڵدانی جددی بۆ بە فەرمی ناساندنی سەرجەم زانكۆ ئەهلییەكانی كوردستان بە بەغدادو وڵاتانی دراوسێ و دەرەوە، بەپێی ستانداردی جیهانی.\n1- پێدانی قەرزی خوێندن بەو خوێندكارانەی ماجستێرو دكتۆرا دەخوێنن لە ناوەوەو دەرەوەی كوردستان.\n2-هەوڵدان بۆ پێدانی ناونیشانی زانستی بۆ دەرچووانی كۆلیژەكانی رامیاری و فەلسەفە و زانستە ئاینییەكان.\n3-بەگەڕخستنەوەی پێدانی دەرماڵە و زیادكردنی بۆ خوێندكارانی زانكۆو پەیمانگاكان.\n4-نەهێشتنی جیاوازیی لە نێوان خوێندنی بەیانیان و ئێواراندا، هاوتاكردنی هەموو ماف و ئیمتیازاتەكانیان.\n5-پەرەپێدان بە بەرنامەی تواناسازیی خوێندكاران و رێكخستنی بە یاسایەكی تایبەت، بەجۆرێك خزمەت بە خوێندكاران بكات و دەرفەتی یەكسانیان بۆ بڕەخسێنێت.\n6-پەیڕەوكردنی سیستمی (پارت تایم-PART-TIME) لە خوێنداندا بۆ ئەوەی مەرجی تەمەن نەبێتە رێگر لەبەردەم خوێندكاردا.\n7-هەوڵدان بۆ رەخساندنی هەلی كارو دامەزراندنی دەرچووانی زانكۆو پەیمانگاكان لەكەرتی گشتی و تایبەتدا.\n1-باشتر پاراستنی ئاسایشی هاووڵاتیان و بەگژاچوونەوەی هەموو جۆرەكانی تیرۆر لە هەرێمی كوردستان.\n2-پەرەپێدان و زیاتر چاودێریكردنی ئاسایشی ئابووری و رێگریكردن لە بازرگانی بە ماددەی هۆشبەرەوە.\n3-بەهێزكردنی دامەزراوە بەرپرسەكان لە ژیان و سەلامەتی هاووڵاتیان، هەروەها دابینكردنی ئاسایشی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و ئینتەرنێت و هۆكارەكانی تری پەیوەندیی.\n4-كاردەكەین بۆ زیاتر پتەوكردنی پەیوەندیی راستەوخۆی نێوان هاووڵاتیان و دەزگای ئاسایش بۆ بەرژەوەندیی هاووڵاتی.\n5-دامەزراندنی دادگایەكی تایبەت بە هێزەكانی ئاسایش كە بتوانێت یاساو پرەنسیپەكانی ئاسایش بچەسپێنێت.\n6-پێداچوونەوە بە مووچەو خانەنشینی هێزەكانی ئاسایش و ناوخۆ و باشتركردنی بژێوییان.\nشەش: ئەدەب و هونەر و رۆشنبیریی\n1-زیاتر گرنگیدان بە زمانی كوردی لەهەموو ئاستەكانداو چالاككردنی ئەكادیمیای زمان و فەرهەنگی كوردی، هاندان بۆ دانانی فەرهەنگی گشتی زمانی كوردی.\n2-داڕشتنی سیاسەتی كلتوری و رۆشنبیری و پەیڕەوكردنی لەسەر ئاستی هەرێم، هەوڵدان بۆ دروستكردنی ئەنجومەنی باڵای رۆشنبیری.\n3-لەرێگەی پرۆگرامەكانی خوێندنەوە لەهجەكانی زمانی كوردی لەچوارچێوەی زمانێكی ستاندار-دا رێكبخرێت.\n4-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی ناوەندێك بۆ پاراستنی بەڵگەنامە مێژووییەكان لە گشت بوارەكاندا كە تایبەتن بە كورد، هەروەها پاڵپشتی كردنی ئەو ناوەندانەی لەكوردستاندا ئەم كارانە ئەنجام دەدەن.\n5-سازدانی ڤیستیڤاڵی ساڵانەو وەرزی لەبوارەكانی ئەدەب و هونەرو رۆشنبیریدا، هاندانی گەنجان و لاوان لەو بوارانەدا لەرێگەی سازدانی كێبڕكی بۆ دەرخستنی تواناكانیان.\n6-هەوڵی جددی دەدەین بۆ جێبەجێكردنی پڕۆژەی (شاری هونەری) پایتەختی رۆشنبیری بەپێی ئەو ماستەر پلانەی بۆی دانراوە.\n7-هەوڵدان بۆ دروستكردنی شاری سینەما، بە مەبەستی پەرەپێدانی بواری سینەماو فیلمسازی لە كوردستاندا.\n8-پاڵپشتی كردنی بواری شانۆو موزیك و گۆرانی و شێوەكاری لەرێگەی ئەنجامدانی ڤیستیڤاڵ و چالاكی جۆراوجۆر، هەروەها گرنگیدان بە بووژانەوەی تیپ و گروپە هونەرییەكان و دابینكردنی بوجەی پێویست بۆ چالاكییەكانیان.\n9-هەوڵدەدەین بۆ زیاتر ناساندنی كەلتورو هونەرو ئەدەبی كوردی لە رێگەی بەرهەمی نووسەرو هونەرمەندانی كورد لە نێوەندە هونەری و ڤیستیڤاڵە جیهانییەكاندا.\nحەوت: كاروباری ئاینی\n1-پێكەوە ژیانی ئاینی و مەزهەبی و عەقیدەیی پێكهاتەكان و رێزگرتنی باوەڕە ئاینییەكانی هەمووان لەسەر بنەمای قبوڵكردنی ئازادیی جیاوازییەكان.\n2-رەخساندنی كەشێكی گونجاو بۆ نزیكبوونەوە لەنێوان ئاین و مەزهەب و ئاینزاكاندا، بەپێی بنەما مرۆییەكان.\n3-دابینكردنی ژیانێكی شایستە بۆ زانایانی ئاینی سەر بە هەموو ئاین و ئاینزاكان.\n1-هەوڵدان بۆ پەسەندكردنی پڕۆژە یاسای لیژنەی ئۆڵۆمپی كوردستان.\n2-گرنگیدانی زیاتر بە تیپە میللییەكان و دابینكردنی پێداویستییەكانیان لە گۆڕەپان و كەلوپەلی وەرزشی.\n3-دروستكردن و تەواوكردنی ئەو پڕۆژە وەرزشیانەی كە بەهۆی قەیرانی دارایی، یان هەر هۆكارێكی ترەوە راگیراون.\n4-دامەزراندنی فێرگە و ناوەندی وەرزشی و زانستی لە شارو شارۆچكەكان بۆ ئارەزوومەندانی وەرزش لە قۆناغی سەرەتایی، بۆ ئەوەی هەر لە منداڵییەوە پەرە بە تواناو حەزو خولیا وەرزشییەكانیان بدرێت.\n5-گرنگیدان و فراوانكردنی ژێرخانی پەروەردەی وەرزشی لەبواری (یاریگا، مەلەوانگە، هۆڵی وەرزشی …..تاد).\n6-پەرەپێدانی پەروەردەی وەرزش لە ناوەندەكانی خوێندن لە قۆناغی بنەڕەتی و ئامادەیی.\n7-هەوڵدان بۆ رەخساندنی هەلی كارو دامەزراندنی دەرچووانی بەشی وەرزشی زانكۆ و پەیمانگاكان لە ناوەندەكانی خوێندن بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی نەبوونی مامۆستای وەرزش.\n8-دروستكردنی پەیوەندی نێوان لیژنەی ئۆڵۆمپی كوردستان و ئۆڵۆمپی وڵاتانی دەرەوە، بۆ زیاتر ئاشنابوونی وەرزشوانانی كوردستان بە نوێگەریی و پێشكەوتنەكانی بواری وەرزشی.\n9-گرنگیدانی زیاتر بە ناوەندی چالاكییە وەرزشییەكان لە سەرجەم شارو شارۆچكەكانی هەرێمی كوردستان.\n1-كاركردنی بۆ چالاكتركردنی یاسای ژمارە (8)ی ساڵی 2008ی پاراستن و چاككردنی ژینگەو یاسای ژمارە (10)ی ساڵی 2012ی تایبەت بە دارستانەكان.\n2-زیادكردنی رێژەی سەوزایی و فروانكردنی رووبەری سەوزایی لەسەرجەم شارو شارۆچكەكان.\n3-ئیدارەدانی خاشاكی شارەوانییەكان بەشێوەی ژینگەیی و تەندروستی.\n4-دانانی سیستمی فیلتەرین بۆ دەرهاویشتەكانی پڕۆژە پیشەسازییەكان.\n5-دانانی (یەكەی چارەسەریی ئاوی پاشەڕۆ) بۆ پڕۆژەكانی پیشەسازی و بازرگانی و تەندروستی و وەبەرهێنان.\n6-كاردەكەین بۆ دانانی چاودێرو راوێژكاری ژینگەیی بۆ پرۆژەو كارگە پیشەسازییەكان.\n7-رۆشنبیری ژینگەیی و ژینگەدۆستی بخرێتە ناو پرۆگرامەكانی خوێندنی سەرەتایی.\n8-جیاكردنەوەی ئاوەڕۆی ناوچە پیشەسازییەكان لە ئاوەڕۆی شارەوانییەكان.\n9-رێگریكردن لە قەلاچۆكردنی باڵندە و ئاژەڵە كێوییەكان، سزادانی توندی سەرپێچیكاران.\nبەشی پێنجەم: توێژە كۆمەڵایەتییەكان\nیەك: شەهیدان و ئەنفالكراوان و كیمیاباران\n1-هەمواركردنەوەی یاسای ماف و ئیمتیازاتی وارسی شەهیدان و ئەنفالكراوان، بەجۆرێك لە بەرژەوەندیی وارسەكانیان بێت.\n2-هەوڵدان بۆ بەگەڕخستنەوەی دیاری هاوسەرگیریی بۆ كچ و كوڕی شەهیدان.\n3-دانانی بودجەیەكی تایبەت بۆ دۆكیومێنت كردنی یادەوەریی شەهیدان و تاوانەكانی ئەنفال و كیمیاباران و قوربانیانی شەڕی داعش، وەرگێڕانیان بۆ زمانەكانی تر، جێكردنەوەی لە پرۆگرامەكانی خوێندندا.\n4-دابینكردنی یەكەی نیشتەجێبوون (ئەوانەی سوودمەند نەبوون) بۆ وارسی شەهیدان و ئەنفال و كیمیاباران و شەهیدانی شەڕی داعش.\n5-پابەندكردنی حكومەتی فیدراڵ بە بڕیارەكانی دادگای باڵای تاوانەكان تایبەت بە قەرەبووكردنەوەی قوربانیانی شەهیدو ئەنفال و كیمیاباران.\n6-هەماهەنگی كردن لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 132ی دەستووری عیراق و قەرەبووكردنەوەی سەرجەم زیان لێكەوتووان.\nدوو: هێزی پێشمەرگە\n1-بەرز راگرتنی ناو ناوبانگی پێشمەرگە ئەویش بەدەركردنی بڕیارێك لە پەرلەمانەوە، بۆ رێگریكردن بە ناوزڕاندن و بی رێزیكردن بە پیرۆزییەكانی.\n2- بەیاسا هاوتاكردنی مووچەو ماف و ئیمتیازاتی هێزی پێشمەرگەی كوردستان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ.\n3-دابینكردنی دڵنیایی تەندروستی بۆ پێشمەرگەو هاوكاریی كردنیان لە هەر حاڵەتێكی نەخۆشیداو لەئەستۆگرتنی تێچووی چارەسەركردنیان لە دەرەوە.\n4-بەرزكردنەوەی ئاستی زانستی و توانا جەستەیی و سەربازییەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، دابینكردنی پێداویستییەكانیان لە بونیادنانی سەربازگە و فەراهەمكردنی تەكنەلۆژیای سەربازی.\n5-بونیادنانەوەی سیستمی بەرگریی هەرێم بە شێوازێكی سیستماتیك و سەردەمیانە.\n6-هەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی پێشمەرگە بۆ شنگال و كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكانی تری كوردستان.\nسێیەم: پێشمەرگە دێرینەكان\n1-دروستكردنی دەزگایەتی تایبەت بە پێشمەرگە دێرینەكان و كەمئەندامانی سەنگەر، بۆ بەدواداچوون و رایی كردنی كارەكانیان.\n2-هەوڵدان بۆ باشتركردنی بارو گوزەران و ژیانی پێشمەرگە دێرینەكان و ژنانی شاخ، بە رەچاوكردنی بەرزبوونەوەی نرخی بازاڕ.\n3-دابینكردنی دڵنیایی تەندروستی (تأمین صحی) بۆ خۆی و خێزانەكەی، ئەگەر پێویستیشی كرد لە دەرەوەی وڵات چارەسەریان بۆ بكرێت.\n4-حكومەت خەرجی خوێندنی كچ و كوڕی پێشمەرگە دێرینەكان بگرێتە ئەستۆ.\n5-بەردەوامبوون بۆ دابینكردنی یەكەی نیشتەجێبوون بۆ پێشمەرگە دێرینەكان و كەمئەندامانی سەنگەر.\nچوار: زیندانیانی سیاسی و رێكخستنە دێرینەكان\n1-تەواوكردنی مامەڵەی ئەو زیندانییە سیاسیانەی كە تا ئێستا لە هەرێمدا كاروباری ماف و ئیمتیازاتیان بۆ جێبەجی نەكراوە.\n2-ئەو زیندانییە سیاسیانەی كە چەند مانگێك زیندانی كراون و حوكم نەدراون، مافی ئیمتیازاتی زیندانی سیاسیان پێبدرێت.\n3-هەوڵدان بۆ هاوتاكردنی موچەو ئیمتیازاتی زیندانیانی سیاسی هەرێمی كوردستان لەگەڵ زیندانیانی سیاسی عیراقی فیدراڵ.\n4-دابینكردنی زەویی نیشتەجێبوون بۆ زیندانیانی سیاسی یان وارسەكانیان.\n5-هەوڵدان بۆ دەرچواندنی یاسایەكی تایبەت بە رێكخستنە دێرینەكان.\nپێنج : ژنان\nدیموكراتی لە هیچ وڵاتێك پایەدار نابێت ئەگەر ژنان وەكو پیاوان بە هەموو مافەكانی ئینسانی ئەم سەردەمە شاد نەبن، لەو روانگەیەوە كاردەكەین بۆ فەراهەمكردنی سەرجەم مافەكانی ژنان.\n1-رەخساندنی دەرفەتی یەكسان بۆ ژنان تا بتوانن هاوشانی پیاوان لەبواری كاركردندا چالاك بن.\n2-بەرەنگاربوونەوەی هەموو شێوازەكانی توندوتیژی دژی ژنان.\n3-هیچ لێبوردنێك بكوژانی ژنان بەبیانووی ناموسەوە نەگرێتەوە.\n4-هاوكاریكردنی ژنانی سەرۆك خێزان، بەتایبەت ئەوانەی سەرچاوەیی داراییان نییە .\n5-دابینكردنی شوێنی مانەوە بۆ ژنانی بێ لانە و دۆزینەوەی هەلی كار بۆیان.\n1-رەخساندنی هەلی كار بۆ لاوان لەپێناو كەمكردنەوەی رێژەی بێكاری، كردنەوەی ئەو بەش و كۆلیژانەی كە بازاڕی كار پێویستی پێیانە.\n2-دامەزراندنی لاوان لەسەر بنەمای (یەكسانی هەلی كار بۆ هەمووان) بەرەچاوكردنی شارەزایی و لێهاتوویی، پشتیوانیكردنی لاوانی داهێنەرو بەهرەمەندو دابینكردنی پێداویستییەكانیان بۆ پێشخستنی بەهرەكانیان.\n3-زیادكردنی بودجەی تایبەت بۆ سندوقی قەرزی هاوسەرگیریی لاوان.\n4-هەوڵدان بۆ دامەزراندنی سەنتەرو ناوەندەكانی (هونەری و وەرزشی) بۆ پەرەپێدانی تواناو ئارەزووەكانی لاوان.\n1-هەمواركردنەوەی یاسای خزمەت و خانەنشینی پلە تایبەتەكان و ئەنجومەنە هەڵبژێردراوەكان، بۆ كەمكردنەوەی جیاوازی مووچەی نێوانیان لەگەڵ فەرمانبەران.\n2-هەوڵدان بۆ هەمواركردنەوەی یاسای خانەنشینی بۆ ئەو فەرمانبەرانەی كە 15 ساڵ كەمتر خزمەتیان هەیەو بەهۆی تەمەنەوە یاسای خانەنشینی نایانگرێتەوە.\n3-باشتركردنی ژیانی خانەنشینان بە زیادكردنی مووچەكانیان، بەشێوەیەك بگونجی لەگەڵ نرخی بازاڕدا.\n4-دامەزراندنی سندوقی خانەنشینی.\nبۆ جێبەجێكردنی ئەم بەرنامە گشتگیرە دەنگ بدە بە لیستی ژمارە 105ی یەكێتیی نیشتمانيی كوردستان\nئەگەر ئەتەوێت هەر بلاوکراوەیەکی ئەم ماڵپەرەت بەدەست بگات لەرێگای ئیمێلەوە تکایە لەخوارەوە ئیمێلەکەت بنوسە\nبۆ وەڵامدانەوەی پرسیارەکانتان سەبارەت بە هەر کارێکی پەیوەست بە مەڵبەند یا هەر کۆمیتەیەکی سەر بە مەڵبەند دەتوانن پرسیارو داواکاری و سکاڵاکانتان لە رێگەی ئەم ئیمێلەوە بنێرن\nئیمێل : info@pukm3.com\nمۆبایل : ٠٧٥٠٤٥٤٧٩٣٧\nمۆبایل : ٠٧٥٠٤٣٠٠٦٢٦\nناونیشان : هەولێر شەقامی سەرەکی کەرکوک بەرامبەر نەخۆشخانەی دڵ\nتۆری هەواڵی هەولێر\nتۆڕی هەواڵی سلێمانی\nدەزگای هەڵبژاردنی ی.ن.ک\nمەکتەبی رێکخستنی ی.ن.ک\nماڵپەری زیاتر ...\nقەزا و ناحیەکان\nژمارەی تەلەفۆن پێویستیەکان


فریای ئێستا و داهاتوی منداڵ بكەون\nتەمەنم حەوت هەشت ساڵان بو رۆژێك لە رێگای گەڕانەوەم لە خوێندنگا بۆ ماڵەوە بینیم كۆمەڵێك خەڵك لە بەردەمی ماڵی مام سەید«سەیدە شەلە، پیاوێكی كەمئەندامی گوندەكەمان بوو پشتێنكی سەوزی ئەبەستا و خۆی بە نەوەی پەیامبەر ئەزانی و خەڵك رێزیان لێ ئەگرت» كۆبوبونەوە و دەرگای ماڵەكەی لەسەر پشت بوو. بە نیوان خەڵكەكەدا چومە ژورەوە بۆ ناو حەوشەكە بینیم مام سەید قایشەكەی پشتێ خستۆتە ملی كوڕەكەی كە (صرع یا Epilepsy) هەبوو و فێ گرتبوی و وەك مریشكی سەربڕاو هەڵدەپەڕی و باوكی بە زنجیر لێی ئەدا.\nهەر لەو سەردەمانەش زۆر جار دایكـم لەبەر هاریی و نەوەستاوی هەڕشەی ئەوەی لێم ئەكرد كە باوكم سەرم ئەبڕێ.\nئەو رۆژە هەرەشەكەی دایكم و دیمەنی مام سەید و كوڕەكەی «كە پێم وابوو سەری ئەبڕێ جونكە بێعاری كردووە» لە زەینی منداڵانەی مندا یەكانگیربون و دۆزەخێكیان بەرپا كرد هەر خۆی دۆزخ. بۆ ماوەیەكی زۆر مێشك و دەرونمی داگیركردو هەموو چركەیەك لە بیرمدا بو. بەشەو خەونی ترسناكم ئەبینی و بەهاوار و گریان هەڵئەسام. ئەترسام بڕۆمە دەرەوە بۆ میزكردن و شەوان جێگاكەم تەڕ ئەكرد. كەسیش لە نهێنی ئەو ترس و هاوار و شڵەژاویەی من ناگەیشت. نە من ئەموێرا باسی هۆی ترسەكەم بكەم و نەكەسیش ئامادەبوو گوێم بۆ بگرێت. لە هەموشی ترسناكتر ئەوەبو دەرودراوسێ پێشنیاری ئەوەیان ئەكرد بمبەن بۆ لای مام سەید نوشتەم بۆ بكات و دوعام بەسەردا بخوێنێت. ئیتر من زیاتر زارەترك ئەبوم. ئەو ترس و بیمە تا ماوەیەكی زۆر لەگەڵما ژیا و پێموایە ئێستاشی پێوە بێت كاریگەری بەسەرمەوە هەیە.\nئەوەی ئەو روداوەی هێنایەوە یادم سەردانی ماڵی خوشكێكم بو لەهەولێر كە كچ و كوڕێكی جمكی تەمەن ٩ ساڵانی هەیە لە ساڵی سێهەمی قوتابخانەن. لە كاتێكدا كە خۆیان ئامادە ئەكرد بۆ قوتابخانە هەردوكیان بە تۆنێكی پڕ لە ترس و نیگەرانیەوە باسی ئەوەیان ئەكرد كە مامۆستای ئایین پێیانی گوتوە ئەبێ فێری نویژكردن بن و نوێژ بكەن (خشتەیەكی كاتەكانی نوێژیان بەدەستەوە بوو لە قوتابخانە پێیان درابوو)، ئەگەرنا لە گۆڕدا لەگەڵ نەكردنی هەر نوێژێك و هەر گوناهێك بلۆكەكانی دیواری گۆڕەكەیان تەنگتر ئەبنەوە هەتا تەواوی جەستەیان ئەپلیشێنێتەوە و ورد ئەبن.\nبە شڵەژاوی ئەیانگێڕایەوە، چۆن مامۆستا وینای خودای بۆیان كردوە كە لە ئاسمان دانیشتوە و چاودێریان ئەكات و كارە خراپەكانیان تۆمار ئەكات و پاشتر سزای توندیان ئەدات. لەو كاتەدا خوام وەك بەڕێوبەرێكی دڵرەقی قوتابخانە هاتە پێشچاو كە بە دارێكەوە چاودێری منداڵەكان ئەكات و هەركەس گوێڕایەڵی فەرمانەكانی نەبێت داركاری ئەكات. سەردەمی منداڵی خۆمم بیرهاتەوە كە كاتێك هەر خۆمان بوین لە گۆڕەپان و رارەوەكانی خوێندنگا چۆن چێژمان لە پێكەوەبون و یاریكردن ئەبینی. بەڵام ئەگەر بەڕێوبەر یا مامۆستایەكی دڵڕەق یا هەتا كارگوزارێك چاوی بەسەرمانەوە بوایە چۆن وەك بەندی لە گۆڕەپانی بە كامیرا تەنراوی بەندیخانەیەك رەفتارمان ئەكرد تا بەر سزای بەرێوبەر و مامۆستاكان نەكەوین..\nرۆژی دواتر كە گەڕامەوە، بینیم هەردوو منداڵەكە بە شێوازی نوێژی جەماعەت وەستاون و لەجكێكێان كردۆتە سەری كچەكە و خانمێكی میوانیان فێریان ئەكات جێ بڵێن و چی بكەن بۆ نوێژێكی قبوڵكراو، سەرەتا لای مامۆستای ئاین و دواتر خودا.\nخانمەكە ئەیگوت (سبحانە ربی الاعلی نحمدە و نشكرە، سبحانە ربی الاعلی نحمدە و نشكرە) بەڵام منداڵەكان گرفتیان هەبوو لە گوتنەوەی بە ڕەوانی.\nهەركەس لایكەمی پرۆسەكانی پەروەردە وفێركردن شارەزا بێت ئەزانێت ئەمەی ئەو منداڵانە ئەیانگێڕایەوە فڕی بەسەر پەروەردەوە نیە و ترساندن و تێكشكاندنی دەرونی منداڵە.\nسادەترین پێناسەی ترسیش ، هەر شتێكە كە هەرشەی زیان پێگەیاندن و ئازاری جەستەیی یا دەرونی بێت، بەرجەستە و فیزیكی بێت یا خەیاڵكرد، تۆژینەوەكان لە بواری نیۆرۆلۆجی منداڵ هیچ گومانێك ناهێڵنەوە كە ترس و دڵەراوكێ لە تەمەنی منداڵیدا ئەبێتە هۆی گەشە و گەورەبونی سەنتەری ترس«Amygdala» لە سەر حیسابی بەشەكانی تری مێشك و پەیوەندی ئەمیگدالا بە بەشەكانی تروە هەستیارتر و خێراتر ئەكات و كارێك ئەكات ترس باڵ بكێشێت بەسەر هەموو پرۆسەكانی تری مێشك وەك لێكدانەوە و هەڵسەنگاندن و پێشبینی و یادەورەی وشادی و...هتد.\nترس كاریگەری نەگەتیفی هەیە لەسەر گەشەیhippocampus كە بەشێكە لە temporal lobe و رۆڵی سەرەكی ئەگێڕێت لە پرۆسەی فێربوون و دروستكردنی یادەوەری درێژخایەن و وئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان یادەوەری درێژخایەن و یادەوەری كورتخایەن.\nترس ئەبێتە رژانی هۆرمۆنەكانی Cortisol و Norepinephrine و Adernaline لە دۆخی تەنگەتاودا كە بەرپرسن لە كاردانەوەی غەریزی و ئامادەبوون بۆ بەرگری. ترسی دورماوە ئەبێتە هۆی رژانی بەردەوامی ئەم هۆرمۆنانە و هێشتنەوەی مێشك و جەستەی مرۆڤ لە دۆخی تەنگەتاو دورخستنەوەی لە بیركردنەوەی عەقڵانی.\nسەپاندنی ریچواڵی ئاینی لە رێگەی ترساندنەوە بە سەر منداڵدا ترسی درێژخایەن دروست ئەكات، كە ئەبێتە هۆی لاوازبوونی پەیوەندیگرتن و كارلێكی لەگەڵ دەوروبەردا و ئەبێتە بەربەست لەبەردەم گەشەكردنی تواناكانی لە فێربوون و دوای ئەخات لە پرۆسەی خوێندن و لە قۆناغەكانی تری ژیانی رەنگدانەوەی نەرێنی ئەبێت.\nلە رووی جەستەیشەوە ترسی دوورماوە ئەبێتە هۆی لاوازبوونی بەرگری سروشتی جەستە و زیان گەیاندن بە سیستەمی دڵ و سوڕی خوین. هەروها یەكێك لە سەرەكیترین هۆكانە بۆ نەخۆشیەكانی كوئەندامی هەرس و قورحەی گەدە و نەخۆشیەكانی ریخۆڵەكان و سیندرۆمی هەستیاری كۆلۆن.\nترس ئەبێتە هۆی بیركردنەوەی لە پێویست بەدەر لە پرۆسەی بڕیارداندا كە هەندی كات ئەبێتە هۆی لەبەرچاوگرتنی هەندێ فاكتەری ناپەیوەندیدار، یا بە پێچەوانەوە فاكتەری گرنگ فەرامۆش بكرێن كە ئەبنە هۆی بڕیاری نادروست و كارەساتاوی.\nترس و دڵەڕاوكێ پرۆسەی بڕیاردان لەسەر بچوكترین بابەت ئەكات بە كارێكی سەخت. بۆیە ئەو كەسانەی كە نەخۆشیەكانی خەمۆكی و دڵەڕاوكێیان هەیە زۆر جار دەستەپاچەن لە بڕیاردان لەسەر لەبەركردنی كام جل و هەندێك كات چەند كاتژمێڕێكی پێویستە و ئەبێتە هۆی دواكەوتن و گرفت بۆ كار و كاتەكانیان.\nئەو منداڵانەی ئەزمونی ترسی دورماوە ئەكەن لە ژینگەی ئاسایی خۆیاندا. ناتوانن مەترسیە دەركیەكان بناسنەوە جونكە هەمان هەستیان تیا دروست ئەكات كە لە ژینگەی خۆیاندا ئەزمونی ئەكەن.\nزانستی دەرونناسی منداڵ پێمان ئەڵێ، سەپاندنی بڕوای ئاینی بەسەر منداڵدا كە شێوازێكە لە شێوازەكانی توند و تیژی بەرامبەر منداڵ، لە قوناغەكانی پاشتر ئەبێتە هۆی توشبوون بە فۆبیا و خەمۆكی و ئەگەری ئەوە زیاد ئەكات لەداهاتودا ببێت بە مرۆڤێكی توندوتیژ و بەڕەوای ببینێت بڕوا و ویستەكانی خۆی بسەپێنێت بەسەر خەڵكی تردا ، جونكە خۆی قوربانی ئەو شێوازە بوە و كەسیش گوێی بۆ نەگرت و نەیپاراست. بۆیە سەیر نیە ئەو كۆمەڵگایانەی وانەی ئاین (بەوشێوازەی لە كوردستان ئەخوێنرێت) لەتەمەنێكی بچوكدا ئەخوێنن و گرنگی زیادیان پێ ئەدرێت خاكێكی بە پیتن بۆ بەرهەمهێنانی تیرۆریزم.\nبۆیە دروستە چەند پرسیارێك ئاراستەی دایكان و باوكان و لایەنە پەیوەندیدارەكان بكەم:\n- ئایا وانەی ئاین بەم شێوازە گونجاوە بۆ منداڵ؟ ئایا هزر و دەرونی منداڵ گونجاوە بۆ فێربوونی بابەتگەلی وەك گوناە و پاداشت و سزا و گۆر و بەهەشت و دۆزەخ و…هتد؟\n- ئایا رەوایە فێربوونی ئەمانە بسەپێت بەسەر منداڵدا كە هێشتا ئاشنا نەبون بە ژیان، خوێندنگاش ئامادەیان ئەكات بۆ مەرگ و گۆڕ و وڵامی ئینكیر و مونكیر؟\n- ئایا پەیام و ئەركی خوێندنگا گەشەپێدانی هوشیاری و زانستە یا گەشەپێدانی ئیمانە بە ئاینێكی دیاریكراو؟ ئەگەر ئەركی خوێندنگا گەشەپێدانی زانستە و هوشیاری و ئامادەكردنی منداڵە بۆ ژیان. وانەی ئاینیش وەك هەر زانستێكی تر ئەخوێنرێت، پێویستە چۆن وانەی جوگرافیا لە پاڵ باسی قەندیل و ئارارات و پیرەمەگرون، باسی هیمالایا و ئەلب و ئەندیزیش ئەكات ، وانەی ئاینیش لەپاڵ ئیسلام مەسیحی و ئێزدی و یارسانی و بودیش لەخۆ بگرێ و بەشێوەیەكی بابەتی و بێلایەن باسیان بكات.\n- لەكۆمەڵگایەكی فرەئاین و فەرەمەزهەبدا چۆن ئەتوانرێ تۆلێرانس و ئاشتی كۆمەڵایەتی بەرقەرار بێت ئەگەر منداڵەكان بە ئایدیایەك گۆش بكرێن كە پەیڕەوانی سەكت و ئاینەكانی تر بە چەپەڵ و پیس و نەیار بچوێنێت؟\n- بۆ دایك و باوكە بڕوادارەكان ئایا پێتان باشە وێنای خوا لە زەینی منداڵەكانتاندا بەرجەستەی لێبوردەیی و خۆشەویستی و بەزەیی و میهر بێت یا ترس و دڵڕەقی و سزا.\nخۆشتان بكەن بە قوربانی چگەرگۆشەكانتان، ئایا ئەزانن كە جەستە و مێشك و دەرونی منداڵەكانتان قوربانی ئەم پەروەردە ئاینیە سادیانەیە.\nتێبینی: من پسپۆڕی بواری پەروەردە نیم. ئەم گوتارەش تەنها گەیاندنی هاواری منداڵەكانتانە كە خۆیان بە هۆی هزر و دەرونی منداڵانەیانەوە ناتوانن بیگەێنن. بەڵام من بە هۆی ئەزمونی خۆمەوە لە زمانەكەیان تێئەگەم. هیوادارم پسپۆڕانی ئەم بوارە و خەمخۆرانی منداڵ و داهاتوی كۆمەڵگا بێنە گۆ و بەر بەم كارەساتە بگرن.


ئەرشیفی دلاوەر عەلائەدین - عێراقی پێشتر\nگرنگی و كاریگەریی داگیركردنە سەرسوڕهێنەرەكەی زۆرێك لە ناوچە سوننەنشینە‌كانی عێراق لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) ەوە، زۆر زیاترە لەوەی كە بەچاو دەبینرێ. ئەو قەیرانەی ئێستا كە رووی لە هەڵكشانە، نیشانەی شكستی دەوڵەتی عێراق و شكستی سیاسەتەكانی حكومەتی عێراق و قووڵیی ئەو زەلكاوەیە كە وڵاتەكە تێیكەوتووە. گومانی تێدا نییە كە حوزەیرانی 2014 دەبێتە خاڵی وەرچەرخان لە مێژووی عێراق و چارەنووسەكەیدا.\nسەركردە و سیاسەتمەدارانی عێراقی كە دەمێكە رێگەی پێشڤەچوونیان ون كردووە، دەبێت لە ئاستێكی بەرزی بەرپرسیارێتییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم قەیرانە بكەن و چارەنووسی وڵاتەكەیان دیاری بكەن. هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەكانیش كە تا ئێستا دوودڵ بوونە، ئەگەر مەبەستیان پاراستنی ئاسایش و بەرژەوەندیی نیشتمانی خۆیان بێت، دەبێت چاو بە سیاسەتەكانی خۆیاندا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بخێشننەوە. لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەوە دەكەن؟\nحوزەیرانی 2014 دەبێتە خاڵی وەرچەرخان لە مێژووی عێراق و چارەنووسەكەیدا\nچۆن داعش گەیشتە ئێرە؟\nلە كۆتایی 2012 دا بوو كە داعش لە سووریا جێ پێی خۆی كردەوە. هەرزووش هەنگاوی نا هەتا خۆی وەك كیانێكی سیاسی ناساند و سیستمێكی فەرمانڕەوایەتی سەپاند. بە بەدەستهێنانی خاك و خەڵك و پارە، داعش بووە هێزێكی گەورەی گۆڕانكاری و یاریكەرێكی بەرچاو لەنێو ئۆپۆزسیۆنی سووریادا. دواتر بووە هێزێكی توندوتۆڵ و شەڕكەری ئەوتۆ كە توانای پەلهاویشتنی بۆ عێراق پەیدا كرد.\nچەندین فاكتەری نێوخۆیی و هەرێمی دەرفەتیان بەخشییە داعش. لە عێراقدا بوونی دەوڵەتێكی لاواز و شكستخواردوو زەمینەیەكی بەپیتی بۆ گەشەكردنی داعش لە سێگۆشەی سوننیدا خولقاند و رێگەی بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی دەسەڵات لەو ناوچەیەدا خۆشكرد. رێبەرینەكردنی ئەو ناوچەیە لەلایەن ئەمریكاوە و بەكارهێنانی عێراق لەلایەن ئێرانەوە وەك ئامرازێكی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانی بەڕووی ئەمریكا و ئیسرائیلیشدا هۆكاری دیكە بوون.\nسەركەوتنی ئەمجارەی داعش، بووە هۆی ئیحراجیی بۆ بەڕێز مالیكی\nئەوەی سەیر بوو، شەڕەكانی پێشووتری ناو شاری فەللوجە لە نێوان داعش و سوپای عێراق سوودی بۆ بەڕێز مالیكی زۆر بوو و لە هەڵبژاردنەكاندا دەنگێكی بەرچاوی شیعەكانی پێ مسۆگەر كرد. ئەو شەڕانە هەروەها لە خزمەت ئەجێندای ئێرانیشدا بوون لە ناوچەكەدا، بەوەی فشاری داعشی لەسەر رژێمی بەشار ئەسەد سووك كردبوو. وای كردبوو كە شەڕی داعش زیاتر ببێتە خەمی عێراق و سوپا و ئیمكاناتی ئەو دەوڵەتەی لەدژ بخاتە كار. بەڵام سەركەوتنی ئەمجارەی داعش، بووە هۆی ئیحراجیی بۆ بەڕێز مالیكی و بووە هۆی ئاڵۆزبوونی كێشەكانیش بۆ ئێران. داعش توانی، بە رێبەریی ئەفسەرانی سوپای پێشوو و پشتیوانیی تۆڕی رێكخستنەكانی حیزبی بەعس و لە ئامێزگرتنیان لەلایەن خێڵە سوننیە فەرمانڕەواكانی جارانەوە، زەبرێكی نیمچە كوشندە لە عێراق و نیزامی ریزبەندیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بدات.\nوێنە گەورەكەی پرسەكە\nدەیان ساڵ بوو سیستم و نیزامی ریزبەندیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگیر و مەنگ بوو، دیكتاتۆرانی دڵڕەق بە مستەكۆڵەی ئاسنین فەرمانڕەوایی خەڵكیان دەكرد. داگیركردنی كوێت لەلایەن عێراقەوە، چانسی دایە ئەمریكا تا جڵەوی رێبەری وەربگرێت و نیزامی ریزبەندییەكانی پێشوو بگۆڕێت. بوون و كاریگەریی ئەمریكا رووداوەكانی دواتری ناوچەكەی دیاری كرد كە كۆتاییەكەی بە لادانی رژێمی سەدام حوسێن هات و رێگەشی بۆ سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی خۆشكرد. بەڵام ئەزموونی عێراق بۆ هێزە داگیركەرەكان ناخۆش و خوێناوی بوو، بیرەوەرییەكانیشی هەر بە تاڵی دەمێنێتەوە. وا دەركەوت دۆخی عێراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر لەوە ئاڵۆزترن كە بە پرۆسەیەكی سادەی سەربازیی چارەسەر بكرێن.\nئەزموونی عێراق بۆ هێزە داگیركەرەكان ناخۆش و خوێناوی بوو\nهێزە ناوچەییەكانی وەك ئێران و هێزە نێودەوڵەتییەكانی وەك سەلەفییە جیهادییەكان بە پشتیوانی عەرەبە دەوڵەمەندەكانی كەنداو توانییان ئەمریكا ماندوو بكەن و هێزەكانی لە عێراق وەدەرنێن. لەوەش خراپتر سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ئۆباما بوو كە برینەكەی بۆ ئەمریكا قووڵتر كردەوە و وای كرد كاریگەری و هەیبەتی ئەمریكا لە ناوچەكەدا لاوازتریش ببێت. لەلایەكی دیكەوە، ئێرانیش بووە تاكە بڕیاردەر و رێبەری سیاسی بۆ عێراق و سووریا و دەیەوێت راڕەوی رووداوەكان لە خزمەت ئاسایشی نیشتیمانی خۆیدا بن.\nبە نیسبەت ئێرانەوە پەلهاویشتنی داعش لە سووریا تەحەمول دەكرا و جێگەی قەبووڵ بوو، چونكە ئۆپۆزسیۆنی سووریای پەرت و لاوازتر دەكرد، هەروەها پەلهاویشتنی پێشووتری داعش بۆ عێراقیش لە چوارچێوەیەكی سنووردار دیسان تەحەمول دەكرا و مایەی قەبووڵ كردن بوو، چونكە بەغدای پایتەخت و حكومەتی عێراق كە لەدەست شیعە هاوسۆزەكانی ئێراندانە لەژێر مەترسیدا نەبوون و پشتێنەی هەژموونی ئێرانی (تاران- بەغدا – دیمەشق - باشووری لوبنان) لە مەترسیدا نەبوو. بەڵام سەركەوتنی ئەمجارەی داعش لە عێراقدا، بۆ ئێران زەنگی مەترسییە و وادەكات چالاكییەكانی زیاد بكات. وەك دەگوترێت ئێران چەند یەكەیەكی سوپای قودسی ناردووە بۆ پشتیوانیی سوپای ورە رووخاوی عێراق. خۆ ئەگەر ئەمریكاش بەشداریی بكات و تەنانەت لەشێوەی چەند بۆمبارانێكی هەواییدا بێت، ئەوا هەموو ئەمانە وادەكەن دۆخەكە ئاڵۆزتر بێت و جەنگی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی لێ پەیدا ببێ.\nسەركەوتنی ئەمجارەی داعش لە عێراقدا، بۆ ئێران زەنگی مەترسییە\nداعش لە عێراقدا چاوی لەوەیە كە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی فراوان بكات. شاری گەورە و شارۆچكەی بچووكی بە شێوەیەكی ئاسان، ئەگەر نەڵێین بێ شەڕ، كۆنترۆڵ كردووە. ئەم ئاسانییە نیشانەی پشتیوانیی كۆمەڵایەتی (خێڵەكان و خەڵكی سڤیل)ە بۆ داعش. ئەو خەڵكەی لە مووسڵ ئاوارەبوونە، لە ترسی تۆڵەكردنەوەی حكومەتی عێراق هەڵاتوون، دەنا ژیانیان تاڕادەیەك بەشێوەیەكی ئاسایی لەژێر دەسەڵاتی داعش دەستپێدەكاتەوە. داعش نەچوو شارەكان كاول بكات و خەڵكی سڤیل سەربڕێ، بەڵكو لەبری ئەوە هات دەستی بەسەر بانكەكان و بارەگا سەربازییەكان و ئوتومبێلە پڕ چەكەكان و بارەگا كارگێڕییەكاندا گرت. ئەوان ئێستا دەوڵەمەندترین رێكخراوی تیرۆریستین لە جیهاندا و دەیانەوێت فەرمانڕەوایەتی سێگۆشەیەك بكەن كە زۆرینەی رێگا گرنگەكانی هاتوچۆ و ناردنی نەوت و پاڵێوگەكانی نەوت و بەشێكی بەرچاوی سامانە سروشتییەكانی عێراقی تێدا هەڵكەوتووە.\nئەگەر سەركردەكانی داعش ستراتیجیزانی زیرەك بن، خۆیان لە بڵاوكردنەوەی هێزەكانیان و هێرشی بەرفراوانی خوارتر بەدوور دەگرن و خۆیان لە شەڕی دراوسێ بەهێزەكەیان لە كوردستان (بە ناوچە جێناكۆكەكانیشەوە) دەپارێزن، لەبری ئەوە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتییان لەو ناوچانەی كە دەستیان بەسەردا گرتوون بەهێز دەكەن و وا دەكەن مەحاڵ بێت حكومەتی عێراقی بتوانێت كۆنترۆڵیان بكاتەوە. لە ئەنجامی ئەوەشدا دەسەڵاتی داعش و بەعس لە سێگۆشەی سوننیدا دەبێتە واقیع و ئیدی دەبێت كورد و عەرەب و تورك خۆیان لەوە رابهێنن و مامەڵەی لەگەڵدا بكەن.\nسوپای عێراق توانای شكستپێهێنانی داعشی لەدەستداوە و ئەو بڕە هەیبەت و متمانەیەی كە جارانیش هەیبوو ئیتر نەیما. دیارە كە ئیدی عەرەب (شیعە بن یان سوننە) ئامادە نین لەپێناوی عێراقی نوێدا خۆیان بەكوشت بدەن. كوردیش هیچ هۆكارێك نابینن بۆ ئەوەی شەڕ لەپێناو مالیكیدا بكەن، ئەو كەسەی كە تا ئێستا هەر لە هەوڵی لاوازكردنی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا بووە و هێشتا نیەتی چارەسەركردنی قەیرانە ئابوورییەكەیانیشی پێشان نەداوە. كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش (بە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكاشەوە) چیتر هۆكار و مەبەستەكانی یارمەتیدانی عێراق بۆ سەركەوتن شك نابەن. عێراق زۆر لەوە بێسەروبەرتر بووە كە هیچ لایەنێك بیەوێ تێوەی بگلێت.\nدەسەڵاتی داعش و بەعس لە سێگۆشەی سوننیدا دەبێتە واقیع\nلە رووە كردارییەكەوە، رووداوەكانی ئەم چەند رۆژەی دوایی عێراقیان دابەش كرد. پێشووتر خوێنڕێژییە ناوخۆییەكان و ململانێ سیاسییەكان و هەڵپەكردن بەرەو دەسەڵات، وڵاتەكەیان دابەش كردبوو. بەڵام ئێستا سیستمی فەرمانڕەوایی عێراق بەسەر سێ دەوڵەتی دیفاكتۆدا دابەش بووە كە نە متمانەیان بە یەكتری هەیە و نە خێریش بۆ یەكتری دەخوازن. رێگەی دەرچوونیش لەو ئاڵۆزی و بێسەروبەرییە شك نابرێت. سوپای عێراق چیتر توانای بەدەستهێنانەوەی ئەو ناوچانەی نەماوە كە لەدەستی داون. ئەگەر بشتوانێت یەك دوو شارۆچكە بەدەست بهێنێتەوە، نە دەتوانێ پشتیوانیی جەماوەرەكەی ئەو ناوە مسۆگەر بكات و نە دەتوانێت بۆ ماوەیەكی درێژ دەسەڵاتی لە سێگۆشەی سوننەدا بچەسپێنێت. جگە لەوە، گەندەڵی و لێكترازاویی لەنێو دامەزراوە كارگێڕی و سەربازی و سیاسییەكانی عێراقدا رێگر دەبن لە هەر دەستكەوتێكی خێرا یان سەركەوتنێكی گەورە بەسەر داعشدا.\nكوردیش ئەم شەڕە وەك بەشێك لە شەڕی شیعە و سوننە دەبینن كە چەندین سەدەیە بەردەوامە و ئێستا لەلایەن مالیكی و بەعسییەكانەوە دیسانەوە گڕدراوەتەوە و لە دوور و نزیكەوە پەیوەندی بە پرسی كوردەوە نییە. بە پێچەوانەوە، ئەم شەڕە دەرفەتێك دەبێت بۆ لایەنە كوردییەكان تا ریزەكانیان رێكبخەن و هەوڵی بەدەستهێنانەوەی ئەو ناوچە جێناكۆكانە بدەنەوە كە رژێمی سوننی پێشووتر بە عەرەبی كردبوون و فەرمانڕەوایەتی شیعە دواتر نەیتوانی ئاساییان بكاتەوە.\nئەم شەڕە دەرفەتێك دەبێت بۆ لایەنە كوردییەكان تا ریزەكانیان رێكبخەن\nبەڵام كورد دەبێت خۆی لە ورووژاندنی رای گشتی و نێگەتیڤانەی عێراق بەدوور بگرێ. دەبێت بشزانێ كە بۆ كەس مومكین نییە بتوانێ پێكەوەژیانێكی ئاشتیخوازانە و ئاسوودە لەگەڵ سێگۆشەی سوننی بەڕێبەرایەتی داعش مسۆگەر بكات. دەبێت سەركردەكانی كورد جۆرە رێككەوتنێكی فەرمی لەگەڵ حكومەتی بەغدا بكەن كە بەهۆیەوە بە رەزامەندیی بەغدا حكومەتی هەرێمی كوردستان كۆنترۆڵی سەرجەم ناوچە دابڕێنراوەكان بكات و بە فەرمی و یاسایی ببێتە شوانی ماددەی 140ی دەستوور، لە جیاتی ئەوەی بە پێچەوانەوە بێ. ئەو دەرفەتەش بقۆزێتەوە كە بەهۆیەوە سەربەخۆییەكی زیاتری ئابووری مسۆگەر بكات بەبێ ئەوەی نەخشەی عێراق بگۆڕێت. ئەمە مامەڵەی براوە و براوە دەبێت لەنێوان هەردوولادا و بە دڵنیاییەوە هەریەكە لە توركیا و ئێران و ئەمریكاش پشتیوانی لێدەكەن. بەوانەش، لەو قۆناغە هەستیارەدا و بەبێ ئەوەی دوژمن بۆ كورد زیاتر بكرێت، كوردستان هەنگاوێكی مەزنی دیكە لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە.


دیدارێکی تەلەفۆنی لەگەڵ ''مۆ یان''، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب، ٢٠١٢ – Denegkan\nدیدارێکی تەلەفۆنی لەگەڵ ''مۆ یان''، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب، ٢٠١٢\nbydengekan\tNovember 21, 2012\tئەدەب\n” هەستمکرد زۆر شتم هەن بۆ گوزارشتلێکردن…”\nدیدارێکی تەلەفۆنی لەگەڵ ”مۆ یان”، دەسبەجێ پاش ئاشکراکردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠١٢ لە ئەدەبدا، ١١ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٢. دیدەنیکارەکە ”یانگ شوانگ لیندبلۆم”ە. دیدارەکە لە ”چین” ئەنجامدراوە، لێرەدا لەلایەن ”لیو پو ژێنگ” بە دەستنووس کراوە.\nی.ش.ل: لەپێش هەموو شتێکدا، پیرۆزباییت لێدەکەم… هەستت چۆنبوو وەختێک هەواڵی بردنەوەی خەڵاتی نۆبڵت لە ئەدەبدا پێگەیشت؟\nمۆ یان: هەستم بە سەرسوڕمانێکی زۆر کرد… وەختێ ئەمەم بیست، لەبەرئەوەی مەزەندەی ئەوەم کردبوو خەڵاتی نۆبڵ لە ئەدەبدا زۆر لەمنەوە دوور بێ.\nی.ش.ل: زۆرێک لە میوانانی ڕێکخەرانی خەڵاتی نۆبڵ خوێندکارانی هایسکووڵ-ئامادەیی بوون، ئایا ئەمە بۆ کتێبەکانت دەبێتە خاڵی دەستپێکێکی باش بۆ کەسە لاوەکان، یا ئەوانەی تازە کتێبەکانت دەخوێننەوە؟\nمۆ یان: بەهیوام خوێنەران بە ڕۆمانی ”ژیان و مردن دەمپڕوکێنن” دەستپێبکەن، کە ئەمساڵ لە ‘سوێد’ بڵاوبوویەوە. پاشان ئەوانی دیکە بخوێننەوە، بۆ نموونە؛ ” گەنمەشامی سوور”، ” مەمکە زلەکان و قوونە پانەکان” و ئیتر ئاوا. پێشنیار دەکەم ”ژیان و مردن دەمپڕوکێنن” یەکەمجار بخوێنرێتەوە، چونکە ئەم کتێبە شێوازی نووسینی من لەچاو ئەوانی دیکەدا گشتگرانەتر دەردەخا، و هەروەهایش لێووردبوونە و گەڕانی منە لەسەر هونەری ڕۆمان .\nی.ش.ل: چون مرۆڤێکی گەنج، چ شتێ ئەوەی تێدا دروستکردی ببیتە نووسەرێک؟\nمۆ یان: دەستم بە خوێندنەوەی کتێبەکان کرد، وەختێ منداڵێک بووم. ئەمە بایەخی بەتینی منی لە ئەدەبدا پاش خوێندنەوەی زیاتر و زیاتری کتێبەکان وروژاند و هانیدام. هەستمکرد زۆر وشەم هەن بۆ دەربڕین، پێموابوو بەهێزترین و ناجڵەوگیرترین ڕێ سەراپا لە ئەدەبدا بوو، هەربۆیە دەستم بەنووسین کرد. بەدڵنیایییەوە، هەروەها منیش ئارەزوویەکم بۆ سەلماندن و ساخکردنەوەی خۆم هەبوو، و خوزگەیەک بۆ گۆڕینی چارەنووسم.\nی.ش.ل: دەتوانی کارە داهێنەرەکانی خۆت بە ئێمە بناسێنی؟\nمۆ یان: هەر ئێستا پێشنیاری کتێبەکەم ”ژیان و مردن دەمپڕوکێنن” دەکەم. یەکەمجار، ئەم کتێبە مامەڵە لەتەک مەسەلە گەورەکانی مێژوو و هەقیقەتی ‘چین’ دەکا، وەک کێشەکانی خاک، مەسەلەی کشتیارەکان. دووەمجار، لەم کتێبەدا داڕشتن و دەربڕینی سوریالی خۆرهەڵاتییم بەکارهێناوە. لەم ڕۆمانەدا، مرۆڤ و ئاژەڵ دەتوانن ئازادانە بگۆڕدرێن، دەتوانن سرنجبدەن بەو گۆڕانکارییانەی کە کۆمەڵگە و مێژووی ‘چینییەکان’ بەسەریدا هاتووە لەماوەی ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، لە چاوی ئاژەڵەوە. سەرباری ئەوە، من زۆرم کۆششکرد لە زماندا تا هەوڵبدەم سەربەخۆترین ستایڵ و ناجڵەوگیرترین ڕێ بۆ پەسنکردنی بیرۆکەکانم لە دڵەوە بەکاربهێنم. بەمجۆرە مەزەندە دەکەم ئەم کتێبە، گەر بەراوردی بکەیت لەگەڵ کتێبەکانی دیکەدا کامڵە و تێکەڵەیەکی یەک نەوایی و هاوشێوەیی نێوان توانای سرنجدان و گوێگرتن بۆ هەقیقەت و لێووردبوونەوە و گەڕانە بەدوای ستایڵی خەلاقانەدا.\nی.ش.ل: من ئەو کتێبەت ” ژیان و مردن دەمپڕوکێنن” دەخوێنمەوە، کە لە ٤٣ ڕۆژدا نووسیت، چی وایلێکردی وا زۆر بەخێرایی بنووسیت؟ پرۆسێسی نووسینەکە لەوکاتەدا چۆنبوو؟\nمۆ یان: چۆن من توانیم ڕۆمانی ”ژیان و مردن دەمپڕوکێنن” زۆر بەخێرایی بنووسم؟ یەکەمینجار، ئەم کتێبە لە هەقیقەتەوە سەرچاوەی گرتووە. وەختایەک لەتەمەنی ٦ و ٧ ساڵانییدا بووم، کشتیارێک هەبوو لەنێزیک خوێندنگەکەی ئێمەوە دەژیا. دژکاریی لە بەرانبەر گشت کۆمەڵگە، لە بەرانبەر ”بیروباوەڕی خەڵکی گوندەکە بۆ ژیان، کە یەک بیروباوەڕ بوو و زەویوزاریان هاوبەش بوو”، و بەرانبەر بە ”بەسۆشیالیزمکردن”ی کەسێتی ئەنجامدا، تا کۆتایی پێی لێدادەگرت و سوور دەبوو. لەو کاتەدا کەسێکی وەک ئەو، زۆر بە توندڕەو تێبینی دەکرا، وەک دەعبایەک ڕەچاو دەکرا، خەڵکیی دەستیان کرد بە لێدان، خراپ مامەڵە لەگەڵ کردن و جنێوپێدان بە کشتیارەکە. قوربانیی زۆری دا تەنیا بەخاتری ئەوەی لەسەر بیڕورای خۆی سووربێ. خێزانەکەی، بە کوڕ و کچەکەشیەوە، لێی دوورکەوتنەوە و جێیانهێشت و لێی جوێبوونەوە. لێ کشتیارەکە هێشتا خۆی بەدەستەوە نەدا و دەستی لەبیروڕاکەی هەڵنەگرت. پاش ئەوە، مێژوو سەلماندی، کە ئەو لەسەر هەقبووە. دوای ئەوەی دەستم بە پرۆژەی نووسینی ڕۆمانەکە کرد، هەستمکرد ئەم پیاوە زووتر یا درەنگتر دێتە ناو ئەم ڕۆمانەوە، هەربۆیە ئەم کتێبە بە گورجوگۆڵی نووسرا. من ڕاست بە ٤٣ ڕۆژان نووسینی درافت-ڕەشنووسەکەیم تەواوکرد، لێ لەڕاستییدا، کاراکتەرەکانی ڕۆمانەکە پێشتر و بۆ ماوەی چەند دەیەیەک لە مێشکمدا وجودیان هەبوو. بیرکردنەوە نە کەم و نە زۆر بوو، بۆیە نووسینی ڕۆمانەکە گورج ڕوویدا.\nی.ش.ل: بەنیازیت چۆن ئاهەنگ بگێڕیت و ئایا دێیت بۆ ‘سوێد’ بۆ ئاهەنگی خەڵاتکردنەکە؟\nمۆ یان: پێموایە سبەینێ لەتەک خانەوادەکەمدا دەبم و کفتەی بچووکی ناو شۆربا دەخۆین، چونکە هیواخوازم بتوانین پێکەوە کفتە بخۆین. هەروەها بەدڵنیاییشەوە لە ١٠ی دیسێمبەردا بۆ ئاهەنگی خەڵاتی نۆبڵ دێم بۆ ‘سوێد’. سپاسی زۆرت دەکەم! و لە ‘سوێد’ دەتبینمەوە!\nPrevious له‌سۆزانیه‌كی به‌رباده‌وه بۆ باوكێكی ڕه‌نج به‌خه‌سار\nNext داموده‌زگاکانی سوپای نوێی ئێراق (سوپای مالیکی، شیعه و به‌عس)


پێزانین ل سەر ڤایروسێ کورونا ، کوڤید-19 - UNHCR عیراقێ\nڤایروسی کۆرونا (کوڤید-19) چیە؟\nڤایروسی کۆرونا یێ نوی یێ ناڤدار ب(کوڤید-19)نەخوشیەکا ڤایروسی یە کو ئەندامێ هەناسێ دگریت و هاتیە دەست نیشانکرن ژلایێ رێکخراوا تەندروستی یا جیهانی ڤە کو ئەڤ جورە ڤایروسە پەتایەکا جیهانیە . ئەڤ ڤایروسە کاریگەریەکا جێواز لسەر هەر نەخوشەکی یا هەی ، پتریا خەلکی ب سڤکی د گریت بتایبەت زاروک و گەنجان . .بەلێ پا هندەک کەسان ژی ب گرانی دگریت دگەل 20٪ ژ ڤان کەسا پێدڤی چاڤدێریێ نە ل نەخوشخانێ دا\nڤایروسێ کورونا (کوڤید-19)جێوازیێ ناکەت د ناڤبەرا نەتەوان و رەگەزی و تەمەنی دا ، یا گرنگ ئەوە کو ترس نە کەڤیتە ناڤ هەڤال و خێزان و هەڤسیێن تە یان ئەندامیێن کومەلگەهێ دا . ب دلوڤانی سەرەدەریێ دگەل هەمی خەلکی بکە ل دەمێ تووشبونێ ب ڤێ نەخوشیێ و بێ دەنگ نەمینە ل دەمێ تەگوهلێبو کو هندەک کەس یێ ترسێ د ئێخنە ناڤ کومەلگەهێ دا.\nزارەتا تەندروستی چەند رێنمایێن بەلاڤکرین ژبو خو پاراستنێ ژ ڤایروسێ کورونایێ (کوڤید-19)و رێگریکرنا پەلاڤبونا وێ ژ کەسەکی بو کەسەکێ دیتر ، ئەڤ رێنمایە کەمپان ژی بخوڤە دگرن\nرێک ناهێتە دان بو کەسێن دناڤ کەمپان دا بدەرکەڤن ، بتنێ د تەنگاڤیان دا نەبیت.\nسەرەدان بو ناڤ کەمپان قەدەغەیە ، ژبلی وان کەسێن دەستیری هەین وەک کارمەندێن دابینکرنا هاریکاریا .\nپێدڤیە چ خرڤەبونێت مەزن نە هێنە دروست کرن ، خو ل دەمێ دابەشکرنا هاریکاریان ژی دا.\nدائێخستنا دەرگەهێت قوتابخانا و سەنتەرێت کومەلگەهان .\nئەڤ رێنمایە ب شێوەیەکێ کاتینە ، و دبیت ئەڤ رێنمایە بهێنە گوهورین ل دیڤ هەبونا ئەڤێ نەخوشیێ ، بەس .بەردەوام هەمی سەنتەر و بنگەهێن تەندروستی د ڤەکرینە و دکاری دانە\nپێدڤیە ئەز چ بکەم بو پاراستنا خو و کومەلگەها خو؟\nهەمی دەما پاقژیا خو یا کەسی بپارێزە و ل بیرا تەبیت\nدەستێن خو ب بەردەوامی بشوو ب ئاڤێ و سابینێ یان ب پاقژکەرەکێ کحولی .\nدیراتیا ئێک میتر (3 پێنگاڤا) د ناڤبەرا خو و کەسێن دەوروبەرێن خو بهێلە ، بتایبەتی ئەگەر کەسەک ب بێهنژیت یان ب کوخیت ل نێزیکی تە\nدەستێت خو نەکە دەڤ و دفن و چاڤێت خو .\nل دەمێ تو د بێهنژی یان د کوخی دەڤ و دفنێت خو ب ئەنیشکا خو داپوشکە یان دەسمالەکێ (کلینسەکێ) بکار بینە و پاشی پاڤێژە.\nژ مال نە دەرکەڤە ئەگەر تە هەست ب نەخوشیێ کر .\nبو پێزانینێت باوەرپێکری سەبارەت چەوانیا خو پاراستنێ ژ ڤایروسێ کورونا (کوڤید-19) سەرەدانا مالپەرێ فەرمی یێ رێکخراوا تەندروستیا جیهانی بکە:\nزێدەباری ڤێ چەندێ ، تو دشێی پەیوەندیێ ب کومسیونا بلندا نه‌ته‌وه‌يێن ئێکگرتی بو کاروبارێن پەنابەران ڤە بکەی، برێکا\nهێلا گەرما سەنتەرێ پێزانینان یێ عیراقێ80069999\nبو پەنابەر و پەناخوازان و ئاوارە و ڤەگەریایێن عیراقێ دەمژمێرێن کارکرنێ ل سەنتەرێ پێزانینان ل عیراقێ : ژ 8:00 سپێدێ بو 6:00 ئێڤاری ژ ئیک شەمبێ تا پێنج شەمبێ ، و ژ 9:00 سپێدێ بو 3:00 ئێڤاری ل ئەینی و شەمبیا\nپێدڤیە ئەز چ بکەم ئەگەر نیشانێت ڤایروسێ کورونایێ ل سەر من یان کەسەکێ دی دیار بون؟\nئەگەر نیشانێت ڤایروسێ کورونایێ ل سەر تە دیار بون ، وەک تایێ و کوخکا هشک و ماندیبونێ, پەیوەندیێ ب بەشێ تەنگاڤیا یێ خزمەتگوزاریێن تەندروستی بکە 122\nئەگەر تو هزر دکەی کو کەیسەکێ گومانلێکری یێ هەی لناڤ کومەلگەهێدا کو تووشی ڤایروسێ کورونایێ بویە.\nئاگەهداریا بەشێ تەندروستی یێ کەمپێ بکە و دیراتیا دناڤبەرا خو و وان کەسانێن تووشبوین دا ب بهێلە کو ژ ئێک میتر کێمتر نەبیت.\nئەگەر تە تێکەلی دگەل کەسەکێ نیشانێن ڤایروسێ کورونایێ لسەر دیار کربیت:\nپەیوەندیێ برێکا تەلەفونێ ب بەشێ چاڤدێریا تەندروستی بکە ژ بو ئامادەکاریا بو وەرگرتنا تە\nسەرەدەری دگەل خەموکیێ و دوودلیێ\nئاساییە ئەگەر هەست ب خەمێ و ترسێ و دوودلیێ و توورەبونێ بکەی د دەمێ تەنگاڤیان دا. بەلێ پا یا گرنگ ئەوە هێمنیێ بپارێزی و رەوشتێن باش بکار بینی ، وەکی:\nهەولبدە ژیانا تە یا تەندروست بیت، وەک خوارنێن تەندرست و نڤستنا باش و کرنا وەرزشێ و پەیوەندیێ بکە دگەل کەس وکارێن خو یێن تو حەژێ دکەی.\nخو دیر بێخە ژ جگارە کێشانێ و مادێن کحولی بوسەرەدەریێ دگەل هەستێت خو .\nئەگەر تە گەلەک هەست ب ماندیبونێ کر، د گەل کارمەندێن تەندروستی یان شارەزایێن دەرونی باخڤە.\nخاندنا نوچەیان (اخبار) کێم بکە کو د بنە ئەگەرێ دوودلیێ ، بتنێ رێنمایێن ساخلەمیێ ژ لایەنێن باوەرپێکری وەرگرە. هەولبدە خو دیر کەی ژ گوتگوتکا و پێزانینێن خەلەت .\nچەوا دێ پشتەڤانیا زاروکێن خو کەم؟ د بیت زاروک ب شێوەیەکێ جێواز سەرەدەریێ دگەل خەموکیێ بکەن . دبیت زاروک پتر د هەستیار بن بو ترسێ و دوودلیێ و نە ئارامیێ و توورەبونێ ، تا بگەهیتە رادەیەکی کو ب شەڤێ خو تەرکەن… هتد .\nبەردەوام پشتەڤانیا زاروکێن خو بکە و گوهداریا ترس و نە ئارامیا وان بکە ، پتر حەژێکرن و پویتەپێدانێ بدێ .\nزانیاریێن درست لسەر ڤی بارودوخی بدێ ، بو رون بکە کا چ رویددەت ، پێزانینێن درست بدێ لسەر خو پاراستنێ ژ ڤایروسێ کورونایێ ، بشێوەیەکی کو بگونجیت دگەل تێگەهشتنا وان لدیف تەمەنێ وان .\nبو روون و ئاشکەرا بکە دێ چ چێبیت ئەگەر ئەندامەکێ خێزانێ تووشی ڤایروسێ کورونایێ بوو.\nل دەمێ قەدەغەیا هاتن وچونێ دا ، راوێژکاریا تایبەتمەند یا راستەوخو دێ یا ل بەردەست بیت . ئەگەر ئەڤ چەندە د شیاندا نەبو راوێژکاری برێکا تەلەفونێ دێ هێتە ئەنجام دان .


پێموایە ئەگەر ئەمڕۆ ببینە دەوڵەت و کەس مانیع نەبێ، دوای پەنجا ساڵی دیکە رەنگبێ بگەینە ئاستی وڵاتێکی وەکو کۆسۆڤۆ, بێلاڕووس یان سلۆڤێنیا. بیست سی ساڵێک شەڕی ناوخۆ دەکەین، کودتا دەکرێ، خۆپێشاندەر دەکوژرێ، ئابڵوقەمان دەخرێتە سەر و ھتد!\nدنیا لە چ قۆناغێکدایە خوا دەزانێ! تا دە پانزدە ساڵی دیکە بەنزین و سوتەمەنیی کلاسیک لە بەشێکی زۆری دنیا دەچێتە مێژووەوە و رەنگبێ ھێشتا مرۆڤی کورد لەسەرەی بەنزین بێت، خەڵک بیتاقەی مەریخی بڕیوە و ھێشتا مرۆڤی ئێمە بەدوای ڤیزای ئەوروپا یان کڕینی پاسپۆرتی دۆمێنیکایە! مۆڵەتی شۆفێری نەماوە و عەقڵی دەستکرد سەیارە و فڕۆکە شەخسییەکان لێدەخوڕن و مرۆڤی ئێمەش خەریکی واستەیە بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی شۆفێری. رۆبۆتەکان دەبنە ھێزی پارێزەری وڵات و ھێشتا لە دەوڵەتی ئێمە پۆلیس و سەربازی بندیواری ماوە...\nتەسەوڕکردنی پەنجا ساڵی داھاتووی کورد زۆر ئاسانە، پەنجا ساڵ پێش ئێستا چۆن بووە، پەنجای دیکەش ھەروا دەبێ. ھیچ موعجیزەیەک روو نادات. موسایەکیشمان لێ پەیدا نابێ، وەک جولەکە گاڵمان بدات بۆ سەرزەمینێکی دیکە.\nئەوەی ئەمڕۆ وایکردووە بە ھەزاران گەنج و پیری کورد رێی ھات و نەھات بگرێتەبەر، نیشانەی ئەوەیە کە ئیتر درۆیە گەورەکە ئاشکرا بووە. یەک سەدە زیاترە کە بە ناوی شۆڕش و خەباتی نەتەوەییەوە، زومرەیەک فانتازیایەکی جەماعییان بۆ میللەت دروست کرد و دواییش ھەر خۆیان جیماعیان لەگەڵ کرد.\nنە دەوڵەتتان پێ دروست کرا و نە ھێشتتان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکدا بژین.\nدوای ریفراندۆمی ٢٥ی ئەیلولی ٢٠١٧، ئەوەی پێیدەگوترا خەباتی نەتەوەیی گەیشتە دوا وێستگە یان دەبوو ببینە دەوڵەت و یان دەبوو واز لە دەوڵەت بێنین. کورت و موختەسەر دەوڵەتمان پێ دروست نەکرا و بڕایەوە. ئەی ئێستا چی دەیکەین؟ بە دوای چیدا دەگەڕێین؟ عێراق پارچە پارچە دەبێ؟ نەخێر ئەگەر عێراق لە ٢٠٠٣ پارچە پارچە نەبوو، تازە نابێ. کەواتا میللەتێک و خەونەکانی لە رەھنی ئەوەدان کە ھەندێک لە ھاوزمانەکانی خۆیان بە سەرابێکی دیکەوە حوکمیان بکەن. چۆن دەیکەین موھیم نییە، موھیم ئەوەیە ئەوان میللەتیان لە زوڵم و ستەمی داگیرکەر رزگار کردووە!!!\nکۆتایی ئەم نەھامەتییەی ئێستا ئەوەیە کە کورد دوای ریفراندۆم بەخۆ ھاتبێتەوە و مەستی و نەشئەی ئەفیۆنی ناسیۆنالیزم بەری دابێت. لانیکەمی ئەوەی کە ھەیە ئەوەیە کە ئێمە ھەموومان ھاووڵاتیی عێراقین و کەسیش ناتوانی ئینکاریی ئەوە بکات. بۆ ناچین دەست بەسەر بەغدادا بگرین؟ ئازەرییەکانی ئێران لە دوای روخانی کۆماری ئازەربایجان و مھابادەوە وازیان لە ململانێی نەتەوەیی لەگەڵ فارسان ھێنا و لە جیاتی ئەوەی بۆ حوکمی سێ چوار پارێزگا ھەوڵ بدەن، دەستیان بەسەر تاران و ھەموو ئێراندا گرت. ئەمڕۆ حوکم و سەرمایەی ئێران لە دەست تورکی ئازەرییە و، تەنانەت لە مەسەلەی ئازەربایجان و ئەرمینیادا، پشتیوانیی ئەرمەنەکان دەکەن نەک ئازەرییەکان! کوردەکەش دڵی خۆشە کە گوگڵ زمانی کوردیی شێوەزاری سۆرانی! یشی بۆ وەرگێڕان زیاد کردووە.!!!\nھەڵبژاردنی ئەم دواییە نیشانی دا کە حزبەکانی کوردستان تێکڕای مەنزوومەی دنیابینی و حوکمڕانییان بەناوی ناسیۆنالیزمەوە، تووشی شێرپەنجە بووە و بە پارتیشەوە یەک لە دوای یەک دەمرن. بۆیە وەک ھەموو ئایدۆلۆژیایەکی دیکە ناسیۆنالیزمیش دەمرێ.\nلەم دنیایە پێشکەوتووەدا، ئیتر شەڕی ناسنامە شەڕی خۆتڕێنە. بە کڵاشینکۆف شەڕی درۆن ناکرێ، بە دۆشکەش موشەکی بالیستیکی ناخرێتە خوارەوە. ئەوە لەوە بگەڕێ ئەگەر شەڕی ناوەکی دەست پێبکات، کونە مشکمان لێدەبێتە قەیسەری!\nکاری بەپەلە ئەوەیە کە کورد لە پێگەی ھاووڵاتی بوونەوە نەک ناسنامەی نەتەوەییەوە، دەست بەسەر حوکمڕانیی وڵاتی خۆیانەوە بگرن، لە عەرەبی شیعە و سوننە عێراقیتر بین، لە لاز و چەرکەسی تورکیا تورکتر بین و دەست بەسەر تورکیادا بگرین. ئەوە تەنھا رێگەی مانەوەیە وەکو تاک و کۆمەڵگا بۆ درێژەدان بە ژیان لە دنیای داھاتوودا. دەستپێشخەر بێن لە داھێنانی ناسنامەیەک بۆ گەلانی مێزۆپۆتامیا، دۆزینەوەی تەعریفێکی عادیلانە بۆ چەترێک کە ھەموان کۆ بکاتەوە. جیاوازیی نەتەوەیی و مەزھەبیی گەلانی ئەوروپا و ئەمریکا دەیان جار رەنگبێ لە جیاوازییەکانی کورد و گەلانی دیکە زیاتر بن، بەڵام ئەوان توانییان و ئێمەش دەتوانین. ئەگەرنا دەبێ تاقیامەت پێڵاوەکانمان ھەر لە بن ھەنگڵمان بێت.


عوسمان عومەر: تیورى زاناکان و پێنج مەیمونەکە. – WTARIKURD\nزۆر دەمێکە ئەم بابەتەم لەچەند ماڵپەرێکى عەرەبیەوە خوێندۆتەوە و، بە بابەتێکى سەرنج راکێشم زانى بۆ واقیعى ئەمڕۆ. بۆیە وەرمگێڕایە سەر زمانى کوردی دواى خوێندنەوەى ئەو بابەتە بەزمانى ئینگلیزى لەو سەرچاوەیە( The Famous Social Experiment Five monkeys and ladder).\nوەک بیرمە لە پەیمانگا بابەتى دەرونناسیمان دەخوێند, دەرونناسى گشتى, مندالان, گەوران بابەتگەلێکى تیورى تێدا بوو وەک (تیورى ئیقتران شەرطى)و تاقيكردنەوەکانى بافلۆف, هەروەها چونیەتى بەڕێوەبردن، چونکە بەڕێوەبردن زانستە لەچەند بنەمایەکى گرنگ پێکهاتووە لەوانە پلاندانان, رێکخستن, بەکارهێنان یا دامەزراندن. واتە دانانى کەسى شیاو بۆ شوێنى شیاو (توظيف) ئاراستەکردن و چاودێری بێگومان پلان دانان لەهەموو قۆناغەکانى بەرێوەبردن گرنگترە. ( کە پلانى باش هەبوو’ بەڕێوەبردنی وڵات باش دەبێت، بەڕیوەبردن- بەجێ هێنانەکەى لەڕێکخستندایە، مێکاڤیلی). بابەتێکى تریش هەیە هەرپەیوەندى بەدەرونناسیەوە هەیە ئەویش ڕۆشنبیرى زانین ( ثقافة المعرفة) و ڕۆشنبيرى گۆڕان ( ثقافة التغير) ڕۆشنبيرى زانين ئامادەکاریى دەکات بۆ گۆرین، بەلام گۆرانى ریشەیی لەئەنجامى کاریى بەکۆمەڵە، کە زانینیان وەرگرتووە زانین بەتەنها گۆرانکارى ناکات.\nچەند زانایەک وەک تیمیک لەزانکۆیەکى ئەمەریکى رێککەوتن و پێنج مەیمونیان هێناو کردیاننە ناو تەلبەندێکەوە و لەناوەراستى تەلبەندەکە پەیژەیەکیان دانا و لە ناوەراستى تەلبەندەکە و ژێر پەیژەکە کۆمەلێ مۆزیان هەلواسى تا مەیمونەکان لەسەر پەیژەکەوە بچن بۆ مۆزەکە، هەموان دەزانین کە مەیمون زۆر حەزى لە مۆز خواردنە. ئەوەى ڕووىدا هەرکاتێ مەیمونێکیان بیویستایە بەسەر پەیژەکەدا سەرکەوێ بۆ مۆزەکان. زاناکان ئاوێکى بەتەوژم و بەهێزى ساردیان بەسەر مەیمونەکانى تردا دەپڕژاند تا واى لێهات هەر مەیمونێکیان بیویستایە بەسەر پەیژەکەدا سەرکەوێ بۆمۆزەکان بەهەمویان دەکەوتنە وێزەى و لێیان دەدا و ڕێگرییان لێ دەکرد تا ئاوە ساردە بەتەوژمەکەیان پێدا نە پڕژێنرێ. دواى ماوەیەک زاناکان تێبینى ئەوەیان کرد کەهیچ کام لەمەیمونەکان ناوێرن سەرکەونە سەرپەیژەکەو بچن بۆ مۆزەکان. دواى ماوەیەکى تر زاناکان یەکێکیان لە پێنج مەیمونەکە گۆڕى بەیەکێکى تر خێرا چوارەکەى تر پەلاماریان دەداو دەیانهێانەیە خوارێ. دواى چەند جار هەوڵ توشى هەمان چارەنوس دەبۆوە لەوە گەیشت کە نابێ سەربکەوێتە سەر پەیژەکە، نەشى دەزانى هۆکار چییە؟\nزاناکان یەکیکى تریان لەمەیمونەکان گۆڕى, مەیمونە کۆنەکان و تازەکەش کەوتنە لێدانى و رێگرى لێکردنى تا نەچێتە سەر پەیژەکە، مەیمونە تازەکە بێ ئەوەى بزانێ بؤچى لێی دەدرێ. زاناکان هەر پێنج مەیمونەکەی ناو تەلبەندەکەیان گۆڕی و هەر مەیمونێکی تازە بهاتایەو هەوڵى سەرکەوتن بەسەرپەیژەکەو دەستبردن بۆ مۆزەکان هەرلێدانى دەخوارد بێ ئەوەى تەوژمى ئاوە ساردەکەشى بەرکەوێ نەشیان دەزانى هۆکار چییە لەگەل ئەوەى بریشیان بوو.\nپرسیارەکە ئەوەیە گەر بمانتوانیایە پرسیار لەو مەیمونانە بکەین بۆچى لەو مەیمونە دەدەن کە هەوڵى سەرکەوتن بەسەر پەیژەکە و خواردنى مۆز دەدات؟ بەدلنیاییەوە وەڵامەکەیان ئەوە دەبوو باب و باپیرانمان هەروایان کردووە کەواتە گێلى بەم شێوەیە دروست بووە.\nئەم تیوریە یا چیرۆکە راست بێ یا هەڵبەستراو وانەیەکە لە (زانستى بەرێوەبردنى نوێ- علم الادارة الحديث) تاکو هەموو تاک تێبینى کارەکەى خۆى بکات دەبینێ کۆمەلێ یاساو لێپرسینەوە بەهەمان رێگاو شێواز جێ بەجێ دەکرێ کەچى زاتى ئەوەشى نەبووە بڵێ بۆچى بەم شێوازە جێ بەجی دەکرێ زۆرکەسیش نازانێ هۆکارى جێبەجێ ئەو یاسا و لێپرسینەوەیە چییە؟ بەلام هەر پارێزگارى لێدەکەن و هەولى مانەوەشى دەدەن بابەتى ئەم تاقیکردنەوەیە دەتوانرێ بەزۆرێک لە بوارەکانى ژیانى ئەمڕۆمان ببەسترێتەوە وەک ئیدارە, هەڵسوکەوتى مرۆڤ, پەیوەندیە کۆمەلایەتیەکان و لاسایی کردنەوەى کوێرانەى داب و نەریتى کۆنى باوباپیران. زۆربەمان زۆرجار لەفەرمانگەکان داواى کۆپى ناسنامەى بارى شارستانى یا هەربەڵگەیەک بێ هەموشمان دەزانین یا فرێ دەدرێ یا دەسوتێنرێ یا دەخرێتە کۆگاکانەوە، بەلام نەماپرسیوە ئەو کۆپیەتان بۆچییە کە ئەسلیەکە پێشکەشکرا و ژمارە و ناوو هەموشتیک تۆمارکرا. بەم ووتەى ئیفلاتون کۆتایی بەم بابەتە دەهێنم کە دەلێت: ئێمە شێتین گەر نەتوانین بیربکەینەوەو دەمارگیرین گەر بیرکردنەوەمان رەتکردەوە و کۆیلەین گەر نەوێرین بیرکردنەوەمان نەبێ.\nلەو ڕوانگەیەوە بڕوانینە دەوروبەرمان زۆر هەڵسوکەوت بەکار دەهێنین بێ ئەوەى هۆکاریى جێبەجى کردنى بپرسین بزانین چییە، تەنها بۆ ماوەیە یا گوێمان لێبووە یا بیستومانە, گەر هەلێک برەخسێنین بۆ پێداچونەوە ئەوا ژیانمان باشتر و ئاسانتر دەبێ.\nگۆستاف لوبۆن سەبارەت (عەقلى بەکۆمەڵ) دەلێت: وەڵامدانەوەى نا لۆژیکى ئەوەى کۆمەڵ دووبارەى دەکاتەوە ” ئەوەى کەبەسەرمان دا سەپێنراوە ناهیڵێت بیروهۆشمان بگؤرێ و دەبێتە هۆى خۆ دۆڕاندنمان وەک تاک.


ئەردۆگان هۆشداری دەداتە ئەمریكاو هەڕەشەی لەناوبردنیش لەهێزەكانی سوریای دیموكراسی دەكات.\n2076 جار بینراوە\nلەوتەیەكیدا كە لەكۆنگرەی لقی پارتی دادوگەشەپێدان لەولایەتی ئیزیغی توركیا پێشكەشیكرد، رەجەب تەیب ئەردۆگان-ی سەرۆكی توركیا داوایكرد هێزەكانی سوریای دیموكراسی لەعەفرین چەكەكانیان تەسلیم بكەن ئەگەر نا ئەوا لەماوەی كەمتر لەهەفتەیەك لەناودەبرێن.\nئەردۆگان حكومەتی ئەمریكای لەئاكامی پڕچەككردنی هێزەكانی سوریای دیموكراسی ئاگادار كردەوەو رایگەیاند:بەشێك لەوچەكەی كەڕەوانەی ئەو هێزەتان كردوە لەبازاڕی رەشدا دەفرۆشرێت و بەشێكی دیكەشی لەدژی توركیا بەكار دەهێنرێت .\nئەو لێدوانەی ئەردۆگان لەكاتێكدایە لەلایەن سوپای توركیاوە بۆردومانی ناوچەكانی شاری عەفرین كرا .\nوەك ئاشكرایە بەشی سەرەكی هێزەكانی سوریای دیموكراسی كە لەلایەن حكومەتی ئەمریكاوە پشتیوانی دەكرێن لەشەڕڤانانی كورد پێكهاتوون و توركیاش بەو پشتیوانیكردنە نیگەرانەو بەمایەی هەرەشە بۆ سەر وڵاتەكەی دادەنێت.\nوردەكاری رێورەسمی هێنانەوە‌و بەخاكسپاردنی تەرمی هەڤاڵ عادل موراد (14681 جار بینراوه)\nعەلاوی بە یەك مەرج لەگەڵ موقتەدا سەدر رێكدەكەوێت (7926 جار بینراوه)\nبومه‌له‌رزه هه‌رێم و ئێران ده‌هه‌ژێنێت (7516 جار بینراوه)\nدوای كۆبوونەوەی وەفدی باڵای پارتی لەگەڵ نوری مالكی ئێستا وەفدەكە لەگەڵ عەممار حەكیم لە كۆبوونەوەدایە (7296 جار بینراوه)\nسبەینێ وەفدێكی باڵای ی.ن.ك دەگاتە بەغدا (5361 جار بینراوه)


شکۆدار بێت ٨ی مارس ڕۆژی جیهانیی ژنان - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nدەسپێک کوردی شکۆدار بێت ٨ی مارس ڕۆژی جیهانیی ژنان\nسەرەڕای بەربەست و بەگژدا چوونەوەو ئازاردانی دەروونی، ژنان هەر بەردەوامن لە خەبات بۆ یەکسانیدا.\nئەمساڵ جیاوازتر له ساڵانی پێشوو یادی ئەم ڕۆژە دەکرێتەوە. هەمووان ئاگادارین کە لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوودا بە هۆی هاتنی ڤایرۆسی کرۆنا و بەخێرایی بڵاوبوونەوەی لە ناوخەڵدا، دڵەڕاوکێ و ترسێکی گەورەی درووست کردووە. هەربەم بۆنەشەوە هەموو کۆڕ و کۆمەڵێکی تایبەت بە ڕۆژی ژن لەمساڵدا ڕاگیراون.\nهەرچەند ئەم هۆکارەو سەدان هۆکاری دیکە ڕەنگه ببنە بەربەست بۆ جێبەجێ کردنی کارێکی عەمەڵی بەڵام هەوڵ و ماندووبوونەکان هەر بەردەوامن .\nئەمڕۆکە پێشکەوتنە یەک لە دوای یەکەکان لە جیهان لە ژیانی مرۆڤەکاندا گۆڕانکاریەکی گەورەی دروست کردووە. هەواڵەکان لە چوارچێوەی تی ڤی دا جێگەی خۆی گۆڕیوەتەوە بە کەناڵێکی تۆڕێکی کۆمەڵایەتی وەک تلگرام و وتارێکی ژنانیش لە هۆڵێکی سەد کەسیدا گوازراوەتەوە بۆ بەشەکانی تری تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان و ئەوەتا ئاڵای یەکسانیی ژنان هەر شەکاوەو دەنگی دلێری یەکبوون هەر بەرزە.\n٨ی مارس سەردەمی ڕابوون و هێز و خەباتە بۆ گەیشتن بە مافی ئینسانیی بەبێ لەبەرچاو گرتنی کێشەکانی بەردەمیان. لە ڕاستیدا ئەم ڕۆژە هەلێکە بۆ دوواوە ڕوانین و لێوەی فێربوونه بۆ بەدەست هێنانی دەستکەوتێکی باش بۆ ژنان و نەوەی نوێ لە داهاتوودا.\nژنان ئێستا لە دونیا لە سەفی پێشەوە و لە ڕێکخستنی هەموو خەبات و ئێعترازێک دان.\nدەستەبەر بوونی مافی ژنان پێویستی بە پێوەرێکی دروست و زامنکراو هەیە کەبتوانێت ئازادی ڕاستەقینەو دادپەروەریی لە کۆمەڵگادا بەدی بێنێت.\nهەر بۆیە لە کۆمەڵگای ئێران و بەتایبەتی کوردستان بە هۆی بوونی ڕژیمێکی تاسەر ئێسقان دژە ئینسانیی و دژە ژن ئەم خەباته هەر درێژەی هەیە.لێرەدا نمونەی هەرە زیندوو و ئاشکرا، بەشداری بەردەوامی ژنانە لە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیەکاندا. ئەوە بوو ئەمساڵیش لەپاڵ ساڵەکانی دیکە ژنان دەستپێشخەر و هاندەریش بوون بۆ بەشدار نەکردن لە هەڵبژاردنە فەرمایشیەکانی کوماری ئیسلامی ئێران و سندووقەکانی دەنگدان وەک هەمیشە بەتاڵ مایەوە.\nدەنگی ژنان لە ڕۆژهەڵات هەموو کات بۆ نەمانی کۆماری ئیسلامی بووە. خەباتیش لە ژێر سێبەری حکومەتێکی ئایین سالاری و پیاوسالاریدا کارێکی دژوارە و هێزێکی نەپچڕاوەی دەوێت کە ژنان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئەمڕۆکە سمبولی هێز و خۆراگرین.\nخەبات بۆ ڕزگار بوونی ژن لە ژێر کۆت و بەندی بیری کۆنی پیاومەزنی و بنیادنانی کۆمەڵگایەکی یەکسان، تەنها ئەرکی ژنان نیە، بەڵکوو ئەم خەباتە پێویستی بە هەوڵی هەر دوو ڕەگەز هەیە. ئەمە ئەو دەستکەوتە مەزنەیە کە ژنان بە درێژایی خەباتیان هەوڵیان بۆداو ئێستاش خوێنەر و بیسەری سەدان وتار و بانگەوازیی یەکسانیخوازین لە زمانی پیاوانەوە کە لێرەدایە دەست ئاوەڵابوون و بێ ترس لە نێوبردنی هەڵاواردنە ڕەگەزییەکان. هەرچەند وێڕای ئەم دەسکەوت و گۆڕانکارییانەش لە کوردستان هێشتا پێشێلکاری و توندوتیژی بەرانبەر بە ژنان لە ئاستی جیاوازدا هەر بەردەوامە و ڕۆژانە ئاگادار ئەبینەوە لە سووکایەتی کردن و کوشتن و لێدانی ژنان.\nلە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی توندوتیژیەکان بەرانبەر بە ژنان سنووری تێپەڕاندووە. یاسا نایەکسانی و دژە ئینسانیەکانی بەجۆرێک خۆ خزاندووەتە نێو کۆمەڵگا کە کاریگەریەکانی هەر لە نێو خوێندنگەوە هەتا شوێنی کار و لەوێشەوە بۆ نێو چوارچێوەی ماڵ ، دەبینین.\nلە ژێر دەسەڵاتی ئەم ڕژیمەدا شوێنێک نیە بۆ هەناسەدانی ئازادانە و بێ دەغدەغەی ژنان.\nئێمە وەک ڕێکخراوی ئاسۆی ژنی کورد دیسانەوە جەخت لەسەر ئەوە دەکەینەوە کە ئازادی کۆمەڵگا بەستراوەته بە ئازادی ژن و هەتا ئازادی ژنان دەستەبەر نەکرێت، کۆمەڵگاش ئازاد نابێت.\nهەروەها لەلایەن خۆمانەوە پیرۆبایی ئەم ڕۆژە لە سەرجەم ژنان و پیاوانی ئازادیخوازی جیهان بە تایبەت کوردستان دەکەین و سەری ڕێز دادەنوێنین لەبەردەم گڵکۆی ئەو ژنە قارەمانانەی بۆ بنیادنانی کۆمەڵگایەکی یەکسان، گیانی ئازیزیان بەخت کرد. ڕێز له خەبات و خۆڕاگریان دەگرین و یادیان بۆ هەمیشە زیندوو ڕادەگرین.\nبژی بزوتنەوەی یەکسانی و ڕزگاریخوازی ژنان\nبابەتی پێشوودیداری کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان و حزبی سوسیالیستی چەپی نۆرۆێژ\nبابەتی دواترکۆنفرانسی ئەندامانی کۆمەلە لە وڵاتی سوئیدبه‌ڕوێوه‌چوو!


هەندرێن هەورامی : کوردستان ، لە نەوت و زێڕ و زیو بەنرختری هەیە . – WTARIKURD\nهەندرێن هەورامی : کوردستان ، لە نەوت و زێڕ و زیو بەنرختری هەیە .\nئەمڕۆ بە مەبەستی کڕینی هەندێک خۆراک و میوە سەردانی فرۆشگایەکی سروشتمان کرد. فرۆشگاکە لە وڵاتانی ئەوروپا بە بیۆ بەناوبانگە ، تایبەتە بەو خۆراک و کەلوپەلانەی کە ماددە کیمیاویەکانیان تێدا بە کار نایەت و گۆڕانکاری ژنەتیکی نایانگرێتەوە. لەم ساڵانەی دواییدا ، بەهۆی زیانمەندبوونی خۆراک و کەلوپەلی ناسروشتیەوە خەڵکانێکی زۆر ڕوویان لە فرۆشگاکانی بیۆ ناوە . ئەو خەڵکە ئامادە نیین بەخواردن و کەلوپەلی ناتەندروست ، ژیان و تەندروستیان بخەنە مەترسیەوە. بێگومان نرخی شتمەک و خۆراک و خواردنەوەکانی بیۆ بە بەراود لەگەڵ فرۆشگا ئاسایەکاندا ، کەمێک گرانترە ، بەڵام ئەوەش نەیتوانیەوە لە هۆگرانی کەم باکاتەوە ، بەڵکو بە پێچەوانەوە ڕۆژ بە ڕۆژ کڕیارانی ڕوو لە زیادبوون دەکەن .\nهیوادارم ڕۆژێکیش بێت لە کوردستان خەڵکی بگەرێنەوە بۆ شتی سروشتی و گرنگی بە تەندروستیان بدەن و دوو بکەونەوە لە شتومەک و خۆراکی ناتەندروستی پەروەردەکراو بە ماددەی کیمیاوی. بەدەر لە سروشتی بوونی شتەکان ، ئەوەی لەو فرۆشگایەدا سەرنجی منی ڕاکێشا چەند جۆرێکی میوە و وشکە بوو کە نرخەکانیان زۆر بەرزبوون. لە سەر ڕەفەیەک لەناو کیسەیەکی نایلۆندا تووی وشکراوم بینی ، کە کێشەکەی 125 گرام بوو و بەهاکەشی نزیکەی 4 یۆرۆ بوو. بەو پێیەش هەر کیلۆیەک تووی وشکراو نرخەکەی دەگاتە 32 یۆرۆ کە ئەوەش نرخێکی زۆر بەرزە و کەم میوە هەیە لە سەر ئەم گۆی زەوییە ئەو نرخەی هەبێت .\nکەمێک لەو لاترەوە ، نزیکەی 15 بۆ 20 هەنارێک لەسەر مێزێک دانرابوون کە نرخی کیلۆیەک لەو میوەیەش 6 یۆرۆ بوو . هەڵبەتە زۆر میوە و شتومەکی دیکەش هەبوون کە نرخەکانیان بەرزبوون ، بەڵام نرخی هیچکامیان شانی لە شانی نرخی تووی وشکراو و هەنارەکە نەدەدا. لەو ساتەدا ، نائاگا یەکسەر گەڕامەوە هەڵەبجە و هەورامان و ئەوە بەبیرمدا هات ئەو هەرێمە ئێمە چەندە دەوڵەمەندە بە توو و هەنار و دەیان جۆری دیکە لە میوە و سەوزە و تەڕەکاڵی و ساڵانە دەیان هەزار تەنیان لێ بەرهەم دەهێنرێت. بەڵام بەداخەوە بە هۆی نەبوونی پلان و بازاریابی زۆرێک لەو بەروبوومانە لەناو دەچێت ، یان تاڵان فرۆش دەکرێت و بەشی باخەوان و جوتیارانیش تەنها ماندووبوون و ڕەنج دەبێت. بیهێنە بەرچاوت لە هەرێمی وەک هەڵبجە و هەوراماندا سالانە سەدان تەن توو و دەیان هەزار تەن هەنار بەرهەم دەهێنرێن و ئەگەر بە شێوەیەکی زانستیش گەشە بەو بوارە بدرێت و لە ئەوروپا و وڵاتانی دیکەی جیهان بازار بۆ ئەو بەروبومانە بدۆزرێتەوە ، ئەوا لە نەوت و زێڕ و زیوو بە نرختر دەبن بۆ گەشەی ئابووریکوردستان .\nئەگەر سەرنج بدەین تەنها 3 کلیۆ تووی وشکراو سروشتی نرخەکەی زیاتر لە 90 یۆرۆ دەکات کە دەکاتە زیاتر لە 115 دۆلاری ئەمریکی ، ئەو نرخەش زیاترە لەو پارەیەی کە لە یەک بەرمیلێک نەوتەوە دەست دەکەوێت . واتە یەک تەن توو 32 هەزار یۆرۆ کە زیاتر لە 40 هەزار دۆلاری ئەمریکی پارە دەخاتە هەگبەی ئابووریمانەوە. ئەوەشمان لە بری نەچێت بۆ بەرهەم هێنانی بۆشکەیەک نەوت ، پێویستی پارەیەکی زۆر و پیسکردنی ژینگە و کاری سەخت هەیە. بەڵام بۆ بەرهەم هێنانی 3 کیلۆ توو نەک ئەوەی ناوێت ، بەڵکو ژینگەش دەبووژێتەوە و کەش و هەواش خاوێن دەمێنێتەوە و ئۆکسجینیش بەڕادەیەکی باش زیاد دەکات. بە گوێرەی گوتەی بەڕێوەبەرایەتی کشتوکاڵی هەڵەبجە ، سالانە لەو ناوچەیەدا 15 بۆ 25 هەزار تەن هەنار بەرهەم دێت کە دەکرێت بۆ دوو هێندەش بەرز بکرێتەوە. لەمەشەوە بۆمان دەردەکەوێت ، ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان خاوەن پلان و بەرنامە بێت ، ئەوا نەک پێویستی بە فرۆشتنی نەوت و دەردەسەریەکانی نییە ، ئەوا دەتوانێت تەنها و تەنها لە ڕێگەی بەرهەم هێنانی چەند جۆرێک لە بەروبوومی کشتوکاڵیەوە ملیاران دۆلار بخاتە نێو خەزێنەی وڵاتەوە و کێشەی بێکاری و تەمەڵی نێو کۆمەڵگەشی پێ چارەسەر بکات .\nئەفســـــانە ســـروش : جاڕی ژن بوونم .


ئۆجه‌لان له‌سلێمانیه - ئاوێنه\nله‌ناو شاری سلێمانیدا وێنه‌كانی عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان رێبه‌ری زیندانیكراوی پارتی كرێكارانی كوردستان، جگه له‌وه‌ی له‌فرۆشگاكانی وێنه‌دا ده‌فرۆشرێن، به‌سه‌ر دیواره‌كانیشدا نه‌خشێندراون.\nئاوێنه، زریان محه‌مه‌د: له‌گه‌ڵ چونه ناوه‌وه‌ی شه‌قامی مه‌وله‌وی له‌شاری سلێمانی كه یه‌كێكه له‌شه‌قامه قه‌ره‌باڵغه‌كانی شار، وێنه‌ی ئۆجه‌لان ده‌بینیت كه له‌سه‌ر دیواره‌كان نه‌خشێندراون.\nسامان كه گه‌نجێكی شاری سلێمانیه‌و له‌شه‌قامی مه‌وله‌وی كار ده‌كات به‌ئاوێنه‌ی راگه‌یاند “ئه‌و وێنانه‌ی سه‌رۆك ئۆجه‌لان به‌لامانه‌وه جوان‌و پیرۆزه، زۆریش پێمان خۆشه كه له‌سه‌ر دیواره‌كان دروستكراون”.\nوتیشی “له‌نێوان هه‌ر چه‌ند مه‌ترێكی شه‌قامی مه‌وله‌وی‌و ێنه‌یه‌كی سه‌ركرده‌ی په‌كه‌كه عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان دروستكراوه، له‌شاری سلێمانیش خه‌ڵك پێی خۆشه‌و ئه‌و وێنانه‌یان به‌لاوه ئاساییه كه له‌سه‌ر دیواره‌كان دروستكراوه”.\nكاروان به‌ده‌م ته‌ماشاكردنی وێنه نه‌خشێنراوه‌كانی ئۆجه‌لان وتی “وه‌ك گه‌نجێكی سلێمانی خۆشه‌ویستیم بۆ سه‌ركرده‌ی زیندانیكراوی په‌كه‌كه هه‌یه، بۆیه دروستكرنی ئه‌م وێنانه‌ش دڵخۆشم ده‌كات‌و ئاسوده‌م پێی”.\nوتیشی “دروستكردنی ئه‌و وێنانه‌ی عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان به‌لای خه‌ڵكی شاری سلێمانیه‌وه كارێكی ئاساییه‌و وه‌ك خۆشه‌ویستیه‌ك بۆ ئه‌و سه‌ركرده‌یه رێزی لێده‌گرن”.\nله‌باره‌ی ئه‌و وێنانه‌و یاسای شاره‌وانی تایبه‌ت به‌نوسین له‌سه‌ر دیواره‌كان، رزگار ئه‌حمه‌د لێپرسراوی به‌شی خزمه‌تگوزاری له‌سه‌رۆكایه‌تی شاره‌وانی سلێمانی رایگه‌یاند “به‌پێی یاساكانی شاره‌وانی هه‌مو جۆره نوسینێك‌و هه‌ڵواسینی پۆسته‌ر و فلێكس رێگه پێدراو نییه‌و نابێت بكرێت له‌به‌ر پیسبونی شار”.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه رێگه پێدراو نییه، به‌ڵام وه‌ك خۆشه‌ویستیه‌ك بۆ رێبه‌ری په‌كه‌كه له‌شاری سلێمانی وێنه‌كانی له‌سه‌ر دیوار ده‌كێشرێت‌و له‌بازاڕه‌كاندا ئاڵا‌و وێنه‌ی پارتی كرێكاران ده‌فرۆشرێت.\nتاگەکان: ئۆجه‌لان، سلێمانی،\nنووسراوە لە 2016-06-17 5:06 pm


حەماس: ئەگەر جیاوازکاری بەردەوام بێت خۆپیشاندانەکان بەهێزتر دەبن\nحەماس: ئەگەر جیاوازکاری بەردەوام بێت خۆپیشاندانەکان بەهێزتر دەبن\nبه رواری داگرتن : 2019-07-29 15:57\nناوەندی ھەواڵەكان - بزووتنەوەی خۆراگری ئیسلامی (حەماس) باسی لەوە کرد، پەنابەرانی فەلەستینی کە لە لوبنان دەژین دوو هەفتەیە بە سەرفرازی خۆپیشاندان لە بەرامبەر بڕیاری وەزارەتی کاری لوبنان ئەنجام دەدەن.\nحەماس باسی لە دڵگرانی خۆی بەهۆی کارەکانی وەزارەتی کاری لوبنان کرد و دەست نیشانی کرد، تا کاتێک وەزارەتی کاری لوبنان هەنگاو بەرەو پاش بنێت و پەنابەرانی فەلەستینی بخرێتە دەرەوەی بڕیارەکە خۆپیشاندان لە کەمپی پەنابەران بەردەوام دەبێت.\nهەروەها حەماس ئاماژەی بەوە کرد، ئەگەر ناحەقی و جیاوازکاری بەردەوام بێت خۆپیشاندانەکان بەهێزتر دەبن.\nحەماس باسی لەوە کرد، بە گشتی دژ بە دەستوەرداری کردنن لە مافی پەنابەرانی فەلەسیتنی کە لوبنان دەژین و دەبێت ئەو بڕیارەی مافەکانی مرۆیی و کۆمەڵایەتی فەلەستینیەکان سنووردار دەکات بەتال بکرێت.\nحەماس داوای کرد، وەزارەتی کاری لوبنان واز لە بڕیارەکەی بێنێت و لەگەڵ پەنابەرانی فەلەستینی وەکو کرێکارانی بێگانە ڕەفتار نەکات و وەکو پەنابەر ڕەفتاریان لەگەڵ بکات.\nحەماس لە بەردەوامی ڕاگەیەندراوەکە دووبارەی کردەوە کە دژ بە نیشتەجێ کردنی پەنابەرانی فەلەستینین لە لوبنان و سەلاو لە فەلەستینەکانی کرد کە لە کەمپەکان لە بەرامبەر بڕیارەکە خۆپیشاندان ئەنجام دەدەن. (İLKHA)\nبليته كان حەماس فەلەستین لوبنان خۆپیشاندان


کورده‌کان له سوریا پێشڕه‌ویی ده‌که‌ن\nگروپێکی چالاکوان و کاربه‌ده‌ستێکی کورد ده‌ڵێن شه‌روانانی کورد له شه‌ڕی دژ به ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له ناوچه‌ی جه‌زیره پێشڕه‌وی ده‌که‌ن هاوکاتی هێرشه ئاسمانییه‌کانی هاوپه‌یمانان به‌ڕێبه‌رایه‌تی ئه‌مه‌ریکا.\nناسر حاج مه‌نسور کاربه‌ده‌سێکی به‌رگری له ڕۆژئاوا ڕۆژی شه‌ممه ڕایگه‌یاند شه‌ڕوانان ده‌ستیان به‌سه‌ر گوندی ته‌لمه‌غاس که گوندێکی کرستیانه‌کانه له ناوچه‌ی حه‌سه‌که گرتووه پێشتر له‌ژێر ده‌ستی ده‌وڵه‌تی ئیسلامیدا بوو. حاج مه‌نسور و ڕێکخراوی چاودێری مافه‌کانی مرۆڤی سوریا بنکه له به‌ریتانیا ده‌ڵێن له نیوه‌شه‌ودا ئه‌و گونده کۆنتڕۆڵ کرا.\nهه‌روها ده‌شڵێن هێرشی ئاسمانی هێزه‌کانی هاوپه‌یمانان به ڕێبه‌رایه‌تی ئه‌مه‌ریکا که یه‌که‌م جار بوو له‌و ناوچه‌یه بنکه‌کانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامییان له نزیک گوندی تلته‌مریش کرده ئامانج که نزیکه‌ی 10 کیلۆمه‌تر دووه‌ره له ڕۆژئاوای ته‌لمه‌غاسه‌وه.\nهێزی سه‌ره‌کی کورد له سوریا، یه‌که‌کانی پاراستنی گه‌ل ((YPG، ڕۆژی هه‌ینی داوای له هێزی هاوپه‌یمانان کرد هێرش بکه‌نه سه‌ر ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له هه‌رێز حه‌سه‌که.


گرووپێکی نەیاری تاڵیبان ئۆفیسێک لە ئەمەریکا دەکاتەوە\nبەرپرسانی ئەمەریکا ڕایانگەیاند گرووپێکی تازە دروستبووی چەکداریی دژ بە تاڵیبان لە ئەفغانستان مۆڵەتی کردنەوەی ئۆفیسێکیان لە ئەمەریکا وەرگرتووە.\nپشتڕاستکردنەوەی ئەم هەواڵە لەلایەن بەرپرسانی ئەمەریکاوە دوای ئەوە هات بەرەی بەرهەڵستی نیشتیمانی دژ بە تاڵیبان ڕایگەیاند ئۆفیسە نێودەوڵەتیەکەی "بە فەڕمی مۆڵەتی کردنەوەی لە ئەمەریکا پێدراوە."\nڕۆژی هەینی بەرپرسی کاروباری دەرەوەی بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی دژ بە تاڵیبان، عەلی مەیسەم نەزەری ڕاگەیەندراوەکەی بڵاوکردەوە و بەڵێنی ئەوەیدا "بەمزووانە بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی چالاکیەکانی بە سەرانسەری جیهاندا فراوان بکات."\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا بە بەرپرسانی دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاندووە "ئاگاداری ئەوەین لایەنێک کە ناوی خۆیان ناوە (بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی) بەپێی بەندی تۆمارکردنی لایەنە بیانیەکان خۆیان تۆمارکردووە."\nوتەبێژەکە وتویەتی بڕیاری تۆمارکردنەکە لەلایەن ئەو لایەنەوە دراوە کە تۆماری کردووە و چیتر پێویستی بە ڕێوشوێنی دیکە، یاخود پەسەندکردن نییە لەلایەن وەزارەتی داد یاخود هیچ دامەزراوەیەکی دیکەی حکومەتی ئەمەریکاوە.\nهەروەها ڕایگەیاندووە "بە گشتی ڕێکخراوی لەم جۆرە دەتوانن ئۆفیسی خۆیان لە ئەمەریکا بکەنەوە و پێویست بە وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ناکات."\nجێی ئاماژەیە بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی دژ بە تاڵیبان دەڵێت بنکەی لە ناوچە شاخاوییە هەستیارەکانی دۆڵی پەنجشیر دروستکردووە. بەڵام بەرپرسانی تاڵیبان ئەوە ڕەتدەکەنەوە و دەڵێن ڕابەرانی بەرهەڵستیەکە لەمێژە ئەفغانستانیان جێهێشتووە.\nچەکدارانی بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی لە سەربازەکانی هێزەکانی ئاسایشی پێشووی ئەفغانستان و میلیشیا ناوخۆییەکان پێکدێن، بەڵام بەدیاریکراوی ژمارەیان نەزانراوە، لەلایەن ئەحمەد مەنسوڕەوە ڕابەرایەتیان دەکرێت، کە لە ساڵی نەوەدەکاندا باوکی ڕابەرایەتی هاوپەیمانی باکووری دەکرد و دژی تاڵیبان وەستابۆوە و بە " شێرەکەی پەنجشیر " ناسراوە.\nساڵی 2001 هاوپەیمانێتی باکوور یارمەتی هێزەکانی ئەمەریکاشی داوە لە شەڕیاندا دژی تاڵیبان.\nلای خۆیەوە وتەبێژی تاڵیبان زەبیحوڵا موجاهید سەبارەت بە هەواڵی کردنەوەی ئۆفیسی بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی لە ئەمەریکا و هەڕەشەکانی ئەو بەرەیە بۆ سەر تاڵیبان، وتی هیچ لایەنێک ناتوانێت " لەژێر ناوی بەرهەڵستی یاخود هەر ناوێکی دیکەدا بێت " هەڕەشە لە گەلی ئەفغانستان بکات، هەروەها ڕێگە بە هیچ چالاکییەکی لەوشێوەیە نادرێت.\nموجاهید ئاماژەشی بەوەدا بەرپرسانی ئەمەریکا لەمیانەی گفتوگۆکانیاندا لەگەڵ بەرپرسانی تاڵیبان وتویانە نەیانتوانیوە هەواڵی کردنەوەی ئۆفیسی بەرەی بەرهەڵستی نیشتمانی لە ئەمەریکا پشتڕاست بکەنەوە و ئاماژەیان بەوەداوە ئەمەریکا پێیوانیە ئەوجۆرە چالاکییە پێویست بێت.\nموجاهید وتویەتی "نازانم تا چەند پەیامەکەی ئەمەریکا پشتی پێدەبەسترێت، بەڵام پەیامی ئێمە بۆ ئەوانەی کە دروشمی بەرهەڵستی بەرزدەکەنەوە ئەوەیە کە ئەفغانستان پێویستی بە ئاشتی و خۆشگوزەرانییە، چی تر پێویستی بە جەنگ نییە."\nهەواڵی جیهان 3 کاتژمێر پێش ئێستا


گفتوگۆ لەگەڵ ئۆرهان پاموک – سه‌رده‌م\nتورکەکان و خوێنەرانی زیاتر لە 100 وڵاتی جیهان چاوەڕوانی ڕۆمانە نوێیەکەی ئۆرهان پاموک دەکەن. پاموک لەم ڕۆمانەدا چاوی وەرچەرخاندووە بۆ کۆڵانە چەپەک و هەژارنشینەکان، بە چاوی سەحلەبفرۆشێکەوە باس لەو ژیانە دەکات، کە لە تورکیا بە خێرایی گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە.\nنەک تەنیا بە گوێرەی خەڵاتی نۆبڵ، بەڵکو ئەمبێرتۆ ئیکۆ موژدەی ڕۆمانێکی تازەی پاموک ڕادەگەیەنێت و دەڵێ: «دیسانەوە ئۆرهان پاموک سەرکەشییەکی دیکەی بە دەستەوەیە»، گۆڤاری هەفتانەی (Le Point)ی فەڕەنسی دەڵێ: «یەکێک لە گەورە نووسەرە زیندووەکان». بۆ تورکەکانیش، وەک خۆیان دەڵێن «یەشار کەمالێکمان هەیە و پاموکێك».\nشەش ساڵە خوێنەرانی چاوەڕێی دەرچوونی کتێبەکەی دەکەن و چەند مانگێکە تەواوی کردووە. وەک خۆی دەڵێت، هیچ کاتێکیش نەبووە ئەوەندە کات بۆ نووسینی ڕۆمانێکی تازەی تەرخان بکات.\nڕۆماننووسی بەناوبانگی تورکیا و وەرگری خەڵاتی نۆبڵی ساڵی 2006، ئۆرهان پاموک، باسی ڕۆمانە نوێیەکەی دەکات، کە بە ناوی «نامۆییەک لە سەرمدا -Kafamda Bir Tuhaflık» نووسیوویەتی و بە چاوی سەحلەبفرۆشێکەوە ژیانی نێو شاری خۆی، ئەو شارەی تێیدا هاتە دونیا و گەورە بوو و خەونەکانی چەکەرەیان کرد، باس دەکات.\nپاموک لە وڵاتەکەی هەست بە «ترسێك»ی گەورە دەکات و دەڵێ: «هەموو کەسێک دەترسێ. ئەوە دەبینم کە هەم دەیەوێ شتێک بڵێ، هەم ترسی ئەوەی هەیە لە کارەکەی دەربکرێت. ئەمە ئاسایی نییە. ڕاستە دامەزراوەی هاوشێوەی (Freedom House) لە دونیادا گوتوویانە، بەڵام منیش دەڵێم کە: «ئازادیی ڕادەربڕین لە تورکیا لەبەرپێ کەوتووە».\nچنار ئۆسکای، کۆمەڵناس و وەرگێڕ، کە ئەم دیدارەی لەگەڵ پاموک ئەنجام داوە، دەنووسێت، «ئۆرهان پاموک تەلەفۆنی بۆ کردم و گوتی، دەمەوێ یەکەم کەس ڕۆمانەکە بۆ تۆ بخوێنمەوە، تکایە کاتی پێویست بۆ ئەمە داببڕە. بەردەوام قاوەم دەخواردەوە. کەمێکیش، وەک کارێک بێت بە سەرشانمەوە، بە نائارامییەوە دەم خوێندەوە. کاتێک بەیانیی ڕۆژێک کاتژمێر شەش گەیشتمە دوماهی، نەم دەتوانی بیرۆکەی ماڵئاواییکردنی مەولود و سەمیحە قەبوڵ بکەم. دان بەوەدا دەنێم، نازانم لە دڵشکانەوە بوو، ئومێد بوو، نازانم بە هەستێکی نامۆوە بە کوڵ گریام».\nچنار ئۆسکای: ئەم ڕۆمانە دەخەیتە کوێی قۆناخی ژیانی نووسەریتەوە؟\nئۆرهان پاموک: دەمەوێ وا بیری لێ بکەمەوە، کە یەکێکە لە ڕۆمانەکانم، بەڵام دەزانم کە وانییە.\nچنار ئۆسکای: لە چ ڕوانگەیەکەوە؟\nئۆرهان پاموک: لە هەندێک ڕوانگەوە، وەک ڕۆمانەکانی دیکەمە، پاڵەوانەکانم لە ئیستانبوڵ، ئەو شوێنەی لە هەموو شوێنێکی تر باشتر شارەزام، دەژین، بەڵام ئەم جارە نیشتەجێی نیشانتاشی نین. ئەم جارە لە گردۆڵکەیەکی خەیاڵکرد، دوتتەپە، کە هاوشێوەی گردۆڵکەی کوشتەپەیە، دەژین. یاخود لەنێوان ساڵانی 1970 و ٢٠٠٠ لە گەڕەکەکانی تارلاباشی، گازی مەحەلەسی، جیهانگیر، فەریکۆی، گوموش سویو سەحلەب دەفرۆشێت. دونیای فرۆشیاران، دونیایەک کە هەر لە دەرەوەڕا بینیوومە و بەردەوام ویستوومە لە ناوەوە لێی تێبگەم. هێزی ئەم چوار ساڵەی دواییم بە هەوڵدان بۆ چوونە نێو ئەو دونیایەو ئیستانبوڵ و بینینی ناوەوەی ئەو جیهانەم ویستووە. بۆ ئەوەی بتوانم خۆم ببەمە جێگەی پاڵەوانی ڕۆمانەکەم و بتوانم ببمە مەولود، چوار ساڵ هەوڵم دا. لە کۆتاییدا هەستی ئەوەم تێدا ڕسکا: «بەڵێ من مەولودم».\nچنار ئۆسکای: بۆچی دەتەوێ لەبارەی ئەو کەسانەوە بنووسیت؟\nئۆرهان پاموک: بۆ ئەوەی باس لە وڵاتەکەم بکەم، ڕۆمــان داهێنراوی چینی ناوەڕاستە، کە بەر مۆدێرنە کەوتوون، بەڵام هەموو کۆمەڵگە دەبینێ، ڕێک وەک ڕۆمانی «من ناوم سوورە»، لەوێش لە ڕوانگەی نیگارکێشەکانی سەردەمی عوسمانی لە سەدەی 16دا ڕوانیوومەتە کۆمەڵگەی ئێستا، لە بەفر-یشدا بەریەککەوتنە سیاسییەکان… بەڵام لێرە حیکایەتی سەرەکی گۆڕانکارییەکانی ئیستانبوڵە، ئەوانەی لە ئیستانبوڵ لەدایک بوونو گەورە بوون کەمێک لوتیان گرژ دەکەن و دەڵێن «لە دەرەوە هاتوون»، لە ڕاستیدا ئەوان خاوەنی شارەکەن، با سەیری ژمارەکان بکەین، ئەو کاتەی لەدایک بوون، ژمارەی دانیشتوانی ئیستانبوڵ ملیۆنێک بوو، ئێستا 15 ملیۆنە، ویستم گوزارشت لە زۆرینەی ئەو کەسانە بکەم، کە لەم شارەدا دەژین.\nچنار ئۆسکای: لە هزرتدا توانیووتە ببیتە مەولود؟\nئۆرهان پاموک: پێم وابوو کە بووم، پێویستە خاكەڕا بیت. فلۆبێر قسەیەکی بەناوبانگی هەیە، دەڵێ: «من مادام بۆڤاریم»، ویستم ئەو وردەکارییانە بژیم کە ئەو بینیونی، مەولود لە کۆڵانێکدا ڕێ دەکات. ئەو مەترسییانەی بەرەو ڕووی سەحلەبفرۆشێك، ماستفرۆشێک دەبنەوە، ئەو شارەوانییەی دەری دەکات، بەڵام کاتێک من بە شەقامەکەدا دەڕۆم، یەکەم کاردانەوەم ئەوە نابێت، بەڵام وەک ڕۆماننووسێک پێویستە خۆت وا پەروەردە بکەیت، کە بە چاوی پاڵەوانەکەتەوە بڕوانیتە دەوروبەر.\nچنار ئۆسکای: چۆن خۆتان ڕاهێنا؟\nئۆرهان پاموک: ڕۆمانووس دوو ئامڕازی هەن: یەکەم هێزی خەیاڵ، دووەم لێکۆڵینەوە و بەدواداچوون. با باس لە تابلۆ فراوانەکە بکەین، کە ڕۆمان وەسفی دەکات. کۆڵانە هەژارنشینە بەراییەکانی ئیستانبوڵ، ئەو نهۆمانەی وەسەر یەک دەنرێن، زەوییەکان، کە لە کەنارەکانی شار گەورە دەبن و شێوەی شارد دەگرن، تێکهەڵچوونەکان، دەوڵەمەندبوونی دیمەنەکە. بێگومان من لە هەموو ئەوانەدا ئەزموونم هەیە. لەو شوێنانەدا گەڕاوم، بینیوومن، بەڵام لە کۆتاییدا ئەوەی باسم کردووە، وێستگەی کارەبایە. من چووم چاوپێکەوتنم لەگەڵ سەحلەبفرۆش، ماستفرۆش، میوەی دەریایی فرۆش، شەربەتفرۆش ئەنجام دا، بە ڕاستگۆیانە بەوانم گوت: «من ڕۆمانێک دەنووسم، قسەم بۆ دەکەن». ئەو دونیایەی باسی دەکەم، بە قووڵی قسەم لەگەڵ ئەو کەسانە کرد کە لە نێویدا دەژین، هەندێک کەسیش بە ناوی منەوە قسەیان لەگەڵ کردوون.\nچنار ئۆسکای: ئێستا سەحلەبفرۆشان ماون؟\nئۆرهان پاموک: ماون.\nچنار ئۆسکای: لە شەوانی منداڵیمدا هەموو شەوێک بە کۆڵانی جیهانگیردا دەهاتن.\nئۆرهان پاموک: هێشتا هەن، ئەو کاتەی ڕۆمانەکەم دەنووسی، هەرچی هاوڕێم هەبوو، پەیوەندییان پێوە دەکردم: «ئۆرهان بە کۆڵانەکەی ئێمەدا تێپەڕی» مرۆڤەکان سەرنج نادەن، من لەبەرئەوەی ڕۆمان دەنووسم، دەزانم. لە منداڵیشدا سەحلەبفرۆشم خۆش دەویستن. داپیرەم پەنجەرە بکاتەوە و بڵێ: «سەحلەبفرۆش وەرە سەرەوە»، وەک ئەوە وابوو کەسێک لە نێو حیکایەتەکانەوە بێت.\nچنار ئۆسکای: هەندێک وردەکاریی پێکەنیناوی لە کتێبەکەدا هەن، هەندیک بەشی فیلمی پۆرنۆی تێکەوتووە، بیرم کردەوە «تۆ بڵێی ئۆرهان چووبێتە ئەو شوێنانە؟\nئۆرهان پاموک: نەچووم، لەو کەسانە بیستم کە دەچنە ئەو کولتوورە سینەماییە.\nچنار ئۆسکای: ڕۆمانەکە حیکایەتی تورکیایە. کاتێک دەتنووسی، بیرت لە خوێنەری وڵاتانی تر دەکردەوە؟ سەحلەب چۆن بۆ سەر زمانی ئینگلیزی تەرجەمە دەکرێت؟\nئۆرهان پاموک: لەو کاتەدا بیر ناکەیتەوە، ڕاستینەی چیرۆکەکە، ئەوەی پەیوەندیی بە ئێرەوە هەیە، دەتخرۆشێنێ. لە منداڵیدا سەحلەب-ت خواردووەتەوە، هێزی خەیاڵت بە ئاستێکی بەرز دەخەیتە گەڕ، بەڵام کاتێک چیرۆکەکە کۆدەکەیتەوە، بیر لە لایەنی جیهانگیرییەکەیشی دەکەیتەوە.\nپایتەختی دونیا: ئیستانبوڵ\nچنار ئۆسکای: لە پەرەگرافی یەکەمی کتێبەکەتدا بەشێک هەیە «لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا هاتە ئیستانبوڵ و دواتریش هەر لەوێ، لە پایتەختی دونیادا ژیا» ئایا ئیستانبوڵ پایتەختی دونیایە؟\nئۆرهان پاموک: ئیستانبوڵ و ئەم ڕۆمانەش شایانی ئەو ڕستەیەن. هاتە بەر نووکی قەڵەمەکەم، ڕستەیەکی لەخۆباییانەیە، بەڵام سوپاسگوزارم کە نووسیم.\nنامەوێ ڕوونی بکەمەوە بۆچی نووسیم، وا هەست دەکەم، کە لە ژیانی کەسیی خۆمدا گرنگە. فلۆبێر لە ساڵی ١٨٥٠دا، کە هاتووەتە ئیستانبوڵ، زۆر نامەی نووسیوون، «ڕۆژێک پایتەختی دونیا ئەم شارە دەبێت». فلۆبێر بەهەڵەدا چوو. دوای ٥٠ ساڵ ئیمپراتۆریەتی عوسمانی کەوت. لە ١٠ ساڵی کۆتایی عوسمانییەکان ئەو میترۆیەی دروست کرا، یەکەم میترۆی دونیا بوو، ئەگەر ئیمپراتۆریەتی عوسمانی گەیشتبووایەتە سەرمایەداری، ئەو میترۆیە شتێک دەبوو هاوشێوەی میترۆی پاریس. حاڵ وابوو، کە من هەموو منداڵیم لەوەدا بەسەر ببەم و بڵێم «ئەها لە خۆرئاوا میترۆ هەیە، لای ئێمە نییە»، بەڵکە ئەو شەیداییە لە منیشدا نەماوە، ١٠ ساڵ پێش ئێستا نەم دەتوانی ئیستانبوڵ بە پایتەختی دونیا ناو بنێم، بگرە پێکەنیناویش دەبوو، بەڵام ئێستا بە کەمێک شانازیشەوە دەنووسم.\nچنار ئۆسکای: لە ڕۆمانەکەدا تەکنیکێکی زۆر جیاواز هەیە، نزیکەی ١٠ کاراکتەر دێنییە ئاخاوتن، ئایا ئەمە ڕێبازێکی باوە؟\nئۆرهان پاموک: نەخێر، یەکەم کەس من کردم و کاری کرد. لە مۆزەخانەی پاکیزەییدا چیم کرد؟ ڕۆمانێک و مۆزەخانەیەک.. بۆ یەکەم جار.. شتێکی زۆر باڵا نییە، بەڵام بە شێوەیەکی بێفیزانە ئەوەی لە دەستم هاتووە، گوتوومە.\nچنار ئۆسکای: لە ڕۆمانەکانی دونیا ئەمە هەیە؟\nئۆرهان پاموک: نییە، کاتێک مۆزەخانەی پاکیزەییم دروست کرد، دەیان پرسی «مۆزەخانەیەکی لەم شێوەیە هەیە؟»\nچنار ئۆسکای: ئەمە ناوێکی هەیە؟\nئۆرهان پاموک: نا نیەتی، ئەگەر دەتەوێ، با ئێستا بە یەکەوە ناوێکی بۆ بدۆزینەوە.\nچنار ئۆسکای: وەک ڕۆمانێکی دەنگی جیاواز، بە ڕای من زۆر دەوڵەمەندکراو.\nئۆرهان پاموک: بەڵێ دەمەوێ درێژەی پێ بدەم.\nچنار ئۆسکای: ئەگەر وەک ژنێک هاتبایتە دونیا، ژیانت چۆن دەبوو؟\nئۆرهان پاموک: لە تورکیا ژمارەیەکی زۆر لە ژنەنووسەری درەوشاوەمان هەن.\nچنار ئۆسکای: باشە؛ بۆ تۆ کارەکە جیاواز دەبوو؟\nئۆرهان پاموک: ڕەنگ بێ بەم شێوەیە بوایە: لە گەنجێتیمدا خۆمم نەدەپاراست، دیسانەوە بە ماڵباتەکەم دەگوت «دەبمە ڕۆماننووس»، ئەگەر کچ بوومایە، ئەمەم نەدەکرد.\nچنار ئۆسکای: بەرەنگار نەدەبوویتەوە؟\nئۆرهان پاموک: بەڵێ، بەرەنگار نەدەبوومەوە.\nچنار ئۆسکای: ئەم ڕۆمانەش تەواو، نۆرەی چییە؟\nئۆرهان پاموک: هەستێکم وام هەیە بەوەی کە کەموکورتییەکم هەیە، وەک ئەوەیە نەتوانم ڕۆمانی کورت بنووسم، بە نزیکبوونەوە لە تێڕوانینی منداڵێک دەمەوێ ڕۆمانێکی کورت بنووسم، خۆشم بە تەواوی نازانم چی دەبێت.\nچنار ئۆسکای: مەبەستت ئەوەیە، کە پاڵەوانەکەی منداڵێک بێت؟\nئۆرهان پاموک: دونیای مێردمنداڵێک، گەورەبوونی، دەمەوێ شەڕەکانی لەگەڵ باوکە خەیاڵی و ڕاستەقینەکەی بنووسمەوە. مێردمنداڵێک لە تەمەنی ١٦-١٧ ساڵاندا، سێکس و تێپەڕاندنی قۆناخی مێردمنداڵی. دەمەوێ ئاریشەکانی بنووسمەوە.\nچنار ئۆسکای: سروشێکە لە کچەکەتانەوە وەرتان گرتووە؟\nئۆرهان پاموک: نەخێر، هاوینان بە هۆی کێشەی نەبوونی پارەوە جابی بێت، بەڵام هێندەی مەولود هەژار نەبێت، منداڵێکی چینی مامناوەند بێت.\nچنار ئۆسکای: ئیتر دەتوانم پرسیارە بنەڕەتییەکەم بکەم: «نامۆییەک لە سەرمدا» دەکرێ ببێتە بەهێزترین ڕۆمانت؟ دواجار توانیووتانە «کتێبی ڕەش» تێبپەڕێنن؟\nئۆرهان پاموک: من نازانم، بڕۆ ئەم پرسیارە لە کەسانی دیکە بکە، بەڵام ئەو ڕووبەرەی لە خۆی دەگرێت، ویستی چوونە نێو جۆراوجۆری مرۆڤەکان و دەوڵەمەندییەکەی، ئەو لێکۆڵینەوانەی پشتی پێ بەستوون، ئەو کاتەی پێم بەخشیووە و ئەو هێزی خەیاڵەی پێم بەخشیووە، زۆر شت لەم ڕۆمانەدا خەرج کراون، بڕوام بە مرۆڤایەتیی نێو ڕۆمانەکەم هەیە. لە حەقیقەتێکی مەزنەوە دێت، لە دەنگەدەنگی شارەوە، بە بیستنی دەنگی هەر ١٢ ملیۆنەکەوە نووسیومە، هەموو حیکایەتەکانی ناوی خەمگینن، چ بازرگانی، چ سیاسی و چ مرۆڤانە بن. خەمگینییەکانیان، گۆڕانکارییەکانیان، نوێبوونیان لە هیچ شوێنێکی دیکەی دونیادا نین، بەڵام نامەوێ لەگەڵ ئەوانی دیکە تێکەڵیان بکەم. ڕۆمانەکانم منداڵەکانی منن. بۆ پەسندانی منداڵە نوێیەکەم لەگەڵ ئەوەی دیکە بەگژ یەکیاندا نادەم. دیسانەوە هۆشیاریم بەوە هەیە منداڵێکم هەیە، کە ڕێگای لە بەردەمدا کراوەتەوە.\nچنار ئۆسکای: ژمارەیەکی زۆر لە خوێنەرت هەن، هێندەی ئەوانیش کەسانێک، کە خۆشیان لێت نایەت.. بە داخەوە، ڕەخنە لای ئێمە دەستی ناوەتە دەستی نەفرەتەوە، چۆن دەتوانی ئیدارەی ئەمە بدەی؟\nئۆرهان پاموک: ناتوانم بڵێم ئیدارەم داوە، ناتوانم بیدەم، قسەیەکی کڵێشەیی هەیە لە تورکیا «داری بەردار بەردی تێدەگرن». ئەمە لایەنی سیاسیشی هەیە. بۆ نموونە، نایانەوێ باسی کۆمەڵکوژیی ئەرمەنەکان بکرێت، نایانەوێ گوێیان لێ بێت. حەقیان پێ دەدەم، لەوە ناڕازی نیم، بەڵام ئەوەی حەقی پێ نادەم، بەخیلیی پیاوانە، بەتایبەتی ئەوانەی هاوتەمەنی خۆمن. ئەوانەی دەیانەوێ بانگەشەدار و ببنە کەسانی گرنگ، سەرەدەریکردن لەگەڵ بەخیلییەکەیان سەختە، خراپترینیشی ئەوەیە، ماسکێکی سیاسی دەخەنە سەر و کاریگەریخستنە سەر خەڵکە.\nhttps://sardem.org/wp-content/uploads/2020/05/sardem91602220957232201630x-e1590223442766.jpg 399 801 sardem.org https://sardem.org/wp-content/uploads/2021/03/Sardem.org-Logo1.png sardem.org2020-04-22 19:14:312020-06-22 19:15:08گفتوگۆ لەگەڵ ئۆرهان پاموک


223 جار بینراوە 20/10/2019 12:48 AM\nبیانوی ژن کوشتن لای تاک و عەقڵیەتی زۆرینەی کورد پاراستنی شەرەفە، بەو مانایەی کوشتن شەرەف بەرز ڕادەگرێ و تەنانەت لەهەندێک باردا بکوژ وەک پاڵەوانێک تەماشا دەکرێت، وەک ئەوەی کارێکی گرینگ و تەواو دروستی بە ئەنجام گەیاندبێت. تا كۆمه‌ڵگه كاتى زیاتر ده‌بڕێت و ساڵى زۆرتر جێ ده‌هێڵێت و فراوانتر به‌رووى دنیادا ده‌كرێته‌وه، بیانووه‌كان بۆ ژن كوشتن ساده‌و ساده‌تر ده‌بنه‌وه، بیربكه‌وه ئێستا ئاماژه‌یه‌كى بچووك، نامه‌یه‌ك، كۆمێنێتك، زه‌نگێكى ته‌واونه‌كراوى مۆبایل، وێنه‌یه‌ك، ره‌نگه ژیان له ژنێك وه‌ربگرێته‌وه.\nجا هەر ئەو عەقڵیەتی بە پاڵەوانکردنە، وا لە من و تۆ و ئەو و تاک بە تاکی کۆمەڵگە دەکات، لەوەها بارودۆخێکدا ببین بە کەسی پاڵەوان هەر وەک ئەوەی دەیبینی لەجوگرافیا بچکۆلانەکی باشورى كوردستان دەگوزەرێت، تاکی نێر وەها ڕێکخراوە وەک ئەوەی فلتەری هەڵەو نەنگی مێینەکان بێت. ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ى زۆرێك له جموجوڵ و ژیان و ئازادیى به‌هه‌ڵه ناساندووه‌و هه‌ڵه‌كه‌سانیش به‌كراسێك پڕ به‌به‌رى مێیه‌نه‌دا دووریوه.\nجا هەر ئەو نێرینە پاڵەوانە، هەرچییەک دەکات ڕەوایەتی پێ دەدرێ و باجێکی وەها نادات دەرهەق بە هەڵەکانی، کە چەند بار لەهەڵەی مێینە زیاتر زەق و ناشرینە، ئێ هەر ئەمەیە نێر سالاری، مادام تۆ نێری ئیدی خۆت و نێرینەکانی تر حاکم و بڕیاردەرتن.\nئەرێ دەپرسین بۆ هەمان ئەو هەڵە کە دوو ڕەگەز پشکدارن کە نێر و مێن، وەلێ تەرەفی نێر وەک پاڵەوان تەماشا بکرێت و مێیینەکەش بێ حیساب و بێ کیتاب، دەبێ بە کەسی کوژراو لەکاتێکدا لەگەڵ نێرسالارێکدا پشکدار بووە؟ ته‌ماشا ته‌رازووى دادپه‌روه‌رى نه‌ریته به‌ده‌كان، هه‌ڵه هه‌مان هه‌ڵه‌و تاوان هه‌مان تاوان، بكه‌ریش هه‌ر مرۆڤ، به‌ڵام سزا هه‌مان سزا نییه و بۆ هه‌ندێكیان پاداشته بۆ هه‌ندێكیش تاڵاوى مه‌رگه.\nهاتنی نامەیەک بۆ مۆبایلی تۆی ئافرەت، ڕەنگە بتکات بە نیشانەی کەسی بکوژ،هیچ نا سڵاوکردنێکی ئاسایی لە هاوپۆلەکەت، یا هاوپیشەکەت دەتخاتە بازنەی بوختان و شەن و کەوکردنی، ئەوەی تۆ دڵداری تۆ خاوەن مەرامی لەو سڵاوکردنە، ماچێک تۆی ئافرەت دەکوژێت. ئه‌وه‌نده له مه‌رگ و كێشه‌وه نزیكیت، ئه‌وه‌نده نزیك نیت له ژیانه‌وه، نه‌ریته‌وانه‌كان ناچارت ده‌كه‌ن، چركه به چركه‌ى ژیانت مایه‌ى دوودڵى و دردۆنگى و هه‌ستیاریى بێت.\nئەمانەی کە دەگوترێت ڕەوایەتی دان نیە، به نائاكاریى، بەراوردکارییە، یانی پرسیارە بۆ هەر هەمان کار و گوفتار بۆ تاکی نێر، نەک نۆرماڵە بگرە پیاهەڵدانی باشی بۆ دەکرێت،\nدەبێ ئەو یەکسانییەی باسی لێوە دەکرێت ببینرێت لە واقیعدا ڕەنگبداتەوە، نەک هەر قسەی سەر زار بن یا هەر نوسراو بن. واته له‌زه‌مینى كرداردا، هه‌مووان مرۆڤ دۆستانه‌و ژیان دۆستانه تێبفكرین و ئه‌وانى دیكه هه‌ڵبسه‌نگێنین، نه‌ك ته‌نها به گوفتار.


سیاسەتى قوماربازیی بە نەوتی کوردستانەوە\nدۆڕانێكی زه‌لیلانه به‌رامبه‌ر به‌غدا\nهونەر تۆفیق 2020.06.27 03:00 PM\nسەدام حسێن بەهۆی سەرکێشیەکانی بە نەوتەوە، تا ئەو ڕۆژەی لە دەستەڵاتیان خست بەهۆی قومارەکانی بەسیاسەتی نەوتەوە، عێراقی خستبووە ناو جەنگێکی بەردەوامەوە، تا وای لێهات بە دنیایەک پاڕانەوە، نەوتیان لێدەسەند بەرامبەر پێدانی خۆراک بە میللەتەکەی.\nهەمان سیاسەتی نەوت بەرامبەر بە خۆراکەکەی نێوان عێراق و نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەمڕۆ لە نێوان عێراق و هەرێمی کوردستاندا بە ناوی نەوت بەرامبەر بە موچە دووبارە دەکرێتەوە، ئەمەش بەهۆی ئەو سیاسەتە قوماربازییەی حکومەتی هەرێم بە نەوتی کوردستانەوە کردی.\nتکا و ڕجای زۆر لە سەرانی کوردایەتی کرا، پێیانوترا نەوت پێشەسازیی سیاسەتە و یارییەکی گاڵتەبازاڕیی نییە، ئەمەی ئێوە دەیکەن لەبری قازانج، مایەی ماڵوێرانییە بۆ خەڵکی هەرێم!\nبەم ئامۆژگاریانە قەڵس دەبوون، پێیانوابوو ئاشتی هەورامی شێخ زاهید ئال نهه‌یانی کوردە و بەهۆی نەوتەوە هەرێمیان بۆ دەکات بە دوبەی!!\nقەبارەی ئەو کارەساتەی بەسەر ئابوریی هەرێمدا هێنایان زۆر گەورەترە لە قەبارەی زیانە ئابورییەکانی ئەنفالەکان، چونکە کێشەکە هەر ئەوە نییە نەوت نەدەیت پارەی موچەکەت پێنادەن !! بەڵکو دوو خاڵی ترسناکتر لە پشت سیاسەتی نەوت لە بەرامبەر موچەدایە:\nبەهیچ جۆرێک کورد ئەو مافەی نەما، باسی کەرکوک و داهاتی نەوتی کەرکوک بکات، چونکە ئەگەر ئەو مافەی هەبایە وەک چۆن ئەوان داوای نەوت بەرامبەر پێدانی موچەت لێدەکەن، کوردیش وەک بەشێک لە خاوەنداری کەرکوک بۆی هەبوو داوای بەشە داهاتی کەرکوک بکات! بەڵام دۆڕاندنەکانی کورد ئەوەندە زەلیلانەیە، ناتوانێت داوای ئەو مافە بکات.\nگریمان پارێزگایەک، یان دوان لە چوار پارێزگاکەی هەرێمی کوردستان لە ناوچەکەیدا نەوت نییە و سامانی سروشتی لە سنوورەکەیدا دەست ناکەوێت! ئایا خەڵکی ئەو پارێزگایە وەک پارێزگاکانی ڕومادی، سەماوە، کەربەلا، کە نەوتیان نییە، مافی بەشە بودجەیان لە داهاتی گشتی عێراقدا نییە ؟ دەبێت بەغدا پێیان بڵێت بڕۆن ئەوەندە بەرمیل نەوت پەیدا بکەن بۆئەوەی موچەی فەرمانبەرەکانتان پێبدەین ؟\nلێرەوە دەزانین، ئەو عەقڵە سیاسییەی ناوی کوردایەتییە و جڵەوی حکومەتی کردووە ئەم میللەتەی لە چ کارەساتێکدا گیرکردووە ؟ چۆن گیرۆدەی قەیرانێکی کردووە کە خۆشیان سەری لەبەر دەرناکەن !!\nكوردستان.. ئابورییه‌كی بەرخۆر و بەکاربەر\nدیوە نەبینراوەكەی 400 ملیارەكە\nبه‌غدا داوای ھەڵکردنی ئاڵای سپی لە مەسرور بارزانی دەکات


کەمپەینی “هاودڵیی کوردستان” لە سنە دەستی بەکار کرد – چاونیوز\nکەمپەینی “هاودڵیی کوردستان” لە سنە دەستی بەکار کرد\nچاونیوز: کەمپەینی “هاودڵیی کوردستان” بە هاوکاریی چەند لایەنی مەدەنی و ئایینی شاری سنە دامەزرا و لە هەنگاوی یەکەمدا بەشێوەی مەجازی و لە تەواوی ناوچەی زاگرۆس‌نشینان دەستی بە کارەکانی کرد و، ڕاگەیەنراوێکی بڵاو کردەوە کە دەقەکەی لە بەرەوە هاتووە:\nبەناوی خودای ئازادی و دادپەروەری\nهەرچەندە قاڵبووی بەندی دەورانین\nئێستا بە گشتیی دیلی بەندانین\nبەڵام ڕۆژگاری ژیان دێتەوە\nتەمی ئەم دەورەش دەڕەوێتەوە\nهاونیشتمانییانی ئازیز، هەروا کە ئاگادارن ؛ دیسانەوە ناهومێدییەکی تر وەکوو باران بەسەر خەڵکەکەماندا دەبارێ، ناهومێدییەکیکە بەداخەوە چەندین کەس لە خوشک و برا هاووڵاتییانمانی خستووەتە بەر شاڵاوی بێڕوحمی خۆی و زۆرێک لەبنەماڵەکان کۆسکەوتووی کەسوکاریان بوون و چەن سەد کەس تری لە نەخۆشخانەکان تووش کردووە و ئەم ڕێژە تا ئێستاکە ڕووی لە زۆرتربوونە.\nئەگەر زوو بە خۆماندا نەینەوە و نەجووڵێینەوە کارەساتێکی دیکە بەسەرماندا دەسەپێت، بۆیە دیسانەوە بۆ پێشگرتن لە هاتنە ئارای کارەسات پێویستمان بە ئیرادەی لە پسان نەهاتووی خەڵکی کوردە.\nلەم ماوەیەدا ئەم ئیرادەمانە لە ئاوێنەی ئەو دوکتور و پەرەستارانەمان بینی کە گیانیان لەسەر دەستی خۆیاندا گرت و لەگەڵ سوێندەکەیان پەیمانیان نوێ کردەوە. بەداخەوە کەموکۆڕی پێداویستیی پزیشکی و پێداویستیی تەندروستی، یارمەتیدەری پەرەسەندنی نەخۆشینەکە بوو و بەداخەوە هەندێک لەم دۆستانەمان لە ڕێبازی خزمەتی مرۆییانە لەدەست دا. گیانبازی ئەم کەسانە زۆرتر خەڵک هان دەدات بۆ پاراستنی گیانی خۆیان و بەفیڕۆ نەچوونی ماندوویەتی ئەم هەڤاڵانە.\nبۆ پارێزگاری لە گیانی خۆمان و خۆشەویستانمان تەنیا ئەوەندە بەس کە بۆ ماوەیەک بەوە قەناعەت بکەین لە ماڵەکانماندا بمێنینەوە. دابڕگەی شارەکان لە ئەستۆی لایەنە پێوەندیدارەکانە کە بەداخەوه بەهۆی کەمتەرخەمییان دەکەوێتە ئەستۆی لایەنە مەدەنییەکان کە خۆبەخشانە خزمەت بە نەتەوەکەیان دەکەن.\nبۆ هاندانی خەڵک بە دابڕگەی خۆیان و بنەماڵەیان، هەوڵماندا بە رێکخستنی کەمپەینێکی یەکڕیزانە بەناوی هاودڵیی کوردستان.\nئامانج لەم کەمپەینە:\nـ کۆکردنەوەی یارمەتی بۆ ئەو بنەماڵانە کە بە هۆی دابڕگەوە توانایی دابینکردنی بژیوی ژیانیان لەدەست داوە.\nـ خستنە بەرچاوی قازانجەکانی دابڕگە و لەماڵدا مانەوە و چۆڵکردنی شەقامەکان بۆ خۆ پاراستن لە هەرچەشنە پێوەندییەکی کۆمەڵایەتی، لەدرێژەی پچڕانی زنجیرەی تووشبووان.\nـ داواکردن لە خاون ماڵ و خاون دووکانەکان بە هەڵسوکەوتی دلۆڤانانە و تێگەیشتووانە لەگەڵ کرێچییەکانیان بەهۆی داخستنی دووکان و بازاڕ و کەمبوونی داهاتی بنەماڵەکان.\nـ خاوێن و گەنبڕکردنی شار بە شێوەی بەردەوام لە هەرجۆر ڤایرۆس و نەخۆشینێک.\nئەم کەمپەینە بە هاوکاریی چەند لایەنی مەدەنی و ئایینی شاری سنە پێکهاتووە و لە هەنگاوی یەکەمدا بەشێوەی مەجازی و لە تەواوی ناوچەی زاگرۆس‌نشینان دەست پێدەکات و پاشان هەنگاوەکانی بۆ بەکردەوە کردنی ئامانجەکانی دەگوازرێتەوە.\nبۆ بەدی هاتنی ئامانجەکانی کەمپەینی ”هاودڵیی کوردستان” بە هاوکاری دامەزراوەی پاڵپشتی لە منداڵانی بێ سەرپەرەستی «هانای پاکانی وڵات» لە شاری سنە، یارمەتییەکانی خەڵکی دڵۆڤان و خۆبەخش کۆ دەکرێتەوە و لە ڕێگای ئامانجەکانمان سەرف دەکرێت.\nئەم کارە بە شێوەی ڕوون لە لایەن کەمپەینەوە بڵاو دەکرێتەوە.\nژمارە حەسێب و ژمارە کارت بە نێوی دامەزراوەی هانای پاکانی وڵات لە لایەن بانکی تەوسەعەی تەعاون\nژمارە حەسێب ۲۷۰۰۱۱۱۳۸۴۵۶۲۸۱\nژمارە کارت ۵۰۲۹۰۸۷۰۰۰۴۵۸۰۲۹\nبەوهیوایە کە بە زووترین کات ئەم هەورە ڕەشە بە کەمترین خەسارەوە لە وڵاتەکەمان بار بکات و چاومان بە شینایی بێ بەرینی ئاسمان بکەوێتەوە.\nکەمپەین ، هاودڵیی ، کوردستان ، سنە ، چاونیوز\t2020-03-25\nتاگەکانی بابەتکەمپەین ، هاودڵیی ، کوردستان ، سنە ، چاونیوز


موشەکبارانەکەی هەولێر و پیلانی دژە هەرێم | KURDPLAT\nموشەکبارانەکەی هەولێر و پیلانی دژە هەرێم\nکوردپلات 2/17/2021 11:41:00 ص ليست هناك تعليقات\nدوای دەرچونی بایدن، هیوایەک بۆ چارەسەری سیاسی لە ناوچەکەدا، بە ئاسۆی سیاسیدا دیارە، بەڵام دۆخی عێراق، هێشتا بەپێی پیلانی سەردەمی ترامپ ئاراستە دەکرێ. هێزە پیلانگێڕەکانیش، هەر ئەوانەن کە خۆپیشاندەران لە بەغدادو بەسرە و سەماوە دەفڕێنن...سەرنگون و تیرۆریان دەکەن.\nهەرێمی کوردستان، لەناو بازنەی پیلانی ئەم هێزە تایفەگەراییەدایە، هەتا بە دەردی کەرکوک و خانەقین و شنگالی بەرن. بەڵگەشمان ئەوەیە، مادەی (١٤٠) کە جێ بەجێ ناکرێ... ئامانجی سیاسی-عەسکەری ترسناک هاندەری ئەم جێبەنەکردنەی مادە بنەڕەتیە دەستوریەیە. لەم چەند مانگەی دواییشدا کە نەک بودجە، بەڵکو موچەش خراوەتە قوڕگی تایفەگەریەوە، ئەمیش بەشێکە لەو پیلانەگێڕییەی دژی کوردستان لەئارادایە.\nلە کاتێکدا وەفدی کوردستان لە بەغدادە و هێزە شیعەکان هادی عامریان داناوە بۆ جۆرێک لە چارەسەری مامناوەنجی، کەچی لەم لاوە، پایتەختی کوردستان دەدرێتە بەر موشەک باران. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ رەوتی تێکدەری بەشێکی چەکداری شیعە، رێکەوتنی قبوڵ نییە!!


سوپای ئیسرائیل خۆکوشتنی ١١ سەربای لە ساڵی ٢٠٢١دا راگەیاند\nسوپای ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە لە ساڵی ٢٠٢١دا، ١١ سەربازیی سوپاکەی خۆیان کوشتووە.\nرۆژنامەی یسرائیل هەییوم، ئەو داتایانەی بڵاکردووەتەوە کە بەڕێوەبەرایەتی هێزی کار لە سوپای ئیسرائیل بۆ ساڵی ٢٠٢١ دەریکردووە.\nبەپێی داتاکان، لە ساڵی ٢٠٢١، ٣١ سەربازی ئیسرائیلی بەهۆکاری جیاجیا گیانیان لەدەستداوە، لەوانەش چالاکی کرداریی و رووداوەکان و خۆکوشتن و نەخۆشی.\nهەر بەپێی هەمان داتا، ١٠ سەرباز لە رووداوەکانی هاتوچۆدا گیانیان لەدەستداوە، ١٦ سەرباز لە دەروەی بنکەکانی سوپادا کوژراون، شەش سەرباز بەهۆی نەخۆشییەوە گیانیان لەدەستداوە و دوو سەربازیش لە رووداوەکانی دیکەدا گیانیان لەدەستداوە کە هۆکارەکانی روون نەکراوەتەوە.\nئەوەش هاتووە کە سەربازێکی ئیسرائیلی کە لەلایەن هاوکارێکییەوە بەهەڵە تەقەی لێکراوە کوژراوە، هەروەها لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا لە کاتی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی ئیسرائیل بۆسەر کەرتی غەززە سەربازێکی ئیسرائیلی بە مووشەکی دژەتانک کراوەتە ئامانج و کوژراوە.\nبەپێی داتاکان، لە ساڵی ٢٠٢١دا زۆرترین ژمارەی کوژراوان لەنێو سوپای ئیسرائیلدا بەهۆی خۆکوشتنەوە بووە کە لەو ساڵەدا ١١ سەرباز کۆتاییان بەژیانی خۆیان هێناوە کە سیانیان ئەندامی رەوەندی ئەسیوپی بوون (ژمارەیان لە ئیسرائیل تاوەکو کۆتایی ساڵی ٢٠١٧ نزیکەی ١٨٤ هەزار بووە).\nلە ساڵی ٢٠٢٠دا، ٢٨ سەربازی ئیسرائیلی بەهۆکاری جۆراوجۆر گیانیان لەدەستدابوو کە نۆ سەربازییان خۆیان کوشتبوو.


لەپێناو پاراستنی بەرهەمی ناوخۆی وەزيری كشتوكاڵ چەند بڕیارێكی دەركرد – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/11/14 - 9:00 PM\nوەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو ڕایدەگەیەنێت، لە پێناو پاراستنی بەرهەمی ناوخۆی هەر كۆمپانیایەك بەرهەمی قەدەغەكراو هاوردە بكات دەخرێتە لیستی ڕەشەوە، دەشڵێت،”بڕیاردرا بەدروستكردنی ئەنجوومەنی باڵای پیشەسازی پەلەوەر”.\nوەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو لە ڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە ڕایگەیاندووە، ئەمڕۆ پێنجشەممە 14/11/2019 بێگەرد تاڵەبانی، وەزیری كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو لە گەڵ كۆمەڵە و ڕێكخراو كۆمپانیاكانی تایبەت بە پەلەوەر و ئالیك كۆبووە و كۆبونەوەكەش تایبەت بوو بە چارەسەركردنی كێشەو گرفتەكانی بەردەم پیشەسازی پەلەوەر لەپێناو بایەخدان بە بەرهەمی ناوخۆی و سنورداركردنی بەرهەمی هاوردە.\nڕاشیگەیاندووە، لە كۆبونەوەكەدا بڕیاردرا بەدروستكردنی ئەنجوومەنی باڵای پیشەسازی پەلەوەر و كۆبوونەوەی بەردەوامی دەوری، كە هەر دوومانگ جارێك كۆببێتەوە و لەكاتی پێویستیش كۆبوونەوەكە بكرێت، ئەمەش بەمەستی چارەسەركردنی كێشەو گرفتەكانی پیشەسازی پەلەوەر.\nئاماژەبۆ ئەوەشكراوە، لەمەبەدوا هەر كۆمپانیایەك بەرهەمی قەدەغەكراو هاوردە بكات دەخرێتە لیستی ڕەشەوە، ئەمەش لە پێناو پاراستنی بەرهەمی ناوخۆی، هەروەها بڕیاردرا بەسنورداركردنی هێلكەی ترووكان، كە تەنها لەسەر خواست و پێویستی پرۆژەكانی هەڵهێنەر دەبێت.\nلە ڕاگەیەنراوەكەدا هاتووە، لەپێناو بایەخدان بەبەرهەمی ناوخۆیی و كەمكردنەوەی خەرجی لەسەر خاوەن كارگەئالیكییەكان نوسراوێك ئاڕاستەی وەزارەتی كارەبا بكرێت، بۆ ئەوەی نرخی كارەبایان لەسەر كەمبكرێتەوە وەك پرۆژە كشتوكاڵییەكان.\nبێگەرد تاڵەبانی: پڕۆژەی بە بازاڕكردنی گەنمی جوتیاران و پێدانی بە كەرتی تایبەت لە قۆناغی كۆتاییدایە\nگەنمی جوتیارانی هەرێم بەبازاڕ دەكرێت\nوەزارەتی كشتوكاڵ: گرفت لە پێداویستی ڕۆژانە دروست نابێت و بەپێی خواستی بازاڕ پێداویستییەكان بەردەوام هاوردە دەكرێت\nبێگەرد تاڵەبانی: كوالێتی گۆشتی پەلەوەری بەستوو جێگەی گومانە\nباجی گومرگی لەسەر سەوزە و میوە و بەروبوومی ئاژەڵی یەكدەخرێن\nسەرەتای ئەم هەفتەیە شاندێكی هەرێم سەردانی بەغداد دەكات\n2020/07/15 - 10:27 PM\nتەقینەوەیەكی بەهێز لەشاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان ڕوویدا.\nبەپێە زانیارییەكان، كاتژمێر 8ی ئەمشەو تەقینەوەك لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان ڕوویداوە كە دەنگێكی بەهێزی هەبووە و دوكەڵێكی گەورە ئاسمانی شارەكەی گرتووەتەوە، دوابەدوای ڕووداوەكەش تیمەكانی ئاگركوژێنەوە و تەندروستی ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەكە كراون.\nهاوكات، كەناڵی (ڕوسیا تودەی) بڵاویكردووەتەوە: تەقینەوەكە لە جبەخانەیەكی چەك و تەقەمەنی سەربازیی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) بووە بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرماوە ڕوویداوە.\nجێی ئاماژەیە، تائێستا هیچ لایەنێكی فەڕمی لە ڕۆژئاوای كوردستان زانیاری تەواوی لەسەر هۆكاری ئەو تەقینەوەیە و زیانەكانی ئاشكرا نەكردووە.\nقائیمقامیەتی شارۆچكەی سەیدسادق گیانلەدەستدانی دوو تووشبووی تری ڤایرۆسی كۆرۆنای ڕاگەیاند.\nقائیمقامیەتی شارۆچكەی سەیدسادق لە ڕاگەیەندراوێكدا ڕایگەیاند: دوو حاڵەتی نوێی مردن بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركرا كە دوو پیاوی تەمەن ٦٦ ساڵ و ٥٠ ساڵن و دانیشتووی شارۆچكەكەیانن.\nقائیمقامیەتی شارۆچكەی سەیدسادق ڕوونیشیكردووەتەوە: ئەو هاووڵاتییانە پاش ماوەی چەند ڕۆژێك داخڵ بوونیان و خەواندنیان لە نەخۆشخانە، ئێوارەی ئەمڕۆ گیانیان لە دەستدا.\nبەمەش ژمارەی مردن بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە شارۆچكەی سەیدسادق گەیشتە 17 حاڵەت.\n2020/07/15 - 8:37 PM\nڕاگیراوێكی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان لە نەخۆشخانەی سلێمانی دوای ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەك گیانی لەدەستدا.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی گەرمیان لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ڕاگیراوێكی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان، كە توشبوی كۆرۆنا بوو، پاش ئەنجامدانی نەشتەرگەری لەچەند ڕۆژی ڕابردوودا، ئێوارەی ئەمڕۆ لە نەخۆشخانەی سلێمانی گیانی لەدەستدا.\nڕوونیشی كردۆتەوە، ئەو ڕاگیراوە پێشتر لە پشكنینەكانی تیمەكانمان دەركەوت، كە تووشبووی كۆرۆنایە، بەڵام دواتر بەھۆی حاڵەتێكی دیكەی تەندروستیەوە ڕەوانەی سلێمانی كرا و لەوێ نەشتەرگەری بۆ ئەنجامدرا، پاش مانەوەی بۆ ماوەی ٢ ڕۆژ لە نەخۆشخانەی سلێمانی گیانی لەدەستدا.