پەرلەمانتارێک: دەبێت عێراق هەڵوێست لەبەرامبەر پێشێلکارییەکانی تورکیا وەرگرێت - RojNews\nپەرلەمانتارێک: دەبێت عێراق هەڵوێست لەبەرامبەر پێشێلکارییەکانی تورکیا وەرگرێت\nڕۆژنیوز - ڕێباز سەباح\nپەرلەمانتارێکی عێراق، ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، کە بەزاندنی سنوور لەلایەن تورکیا و ئێرانەوە و هەبوونی بنکەی سەرزبازیی تورکیا لە خاکی باشور، پێشێلکاریی سیادەی عێراق-ە و دەشڵێت: دەبێت عێراق لەبەرامبەر ئەو پێشێلکارییانە هەڵوێستی هەبێت.\nهەبوونی بنکە و بارەگاکانی سوپای تورکیا لە باشوری کوردستان و بۆردوومان کردنی بەردەوامی ناوچە سنورییەکان لەلایەن تورکیا و ئێرانەوە، ناڕەزایی پەرلەمانتارانیشی بەدوای خۆیدا هێناوە.\nمحەمەد عوسمان، ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق لە فراکسیۆنی یەکێتی بە ڕۆژنیوزی وت: بەزاندنی سنوورى هه‌رێمى کوردستان یاخود عێراق له لایه‌ن هێزه‌کانى هه‌رێمایه‌تى، پێشێلکارییه‌کى ئاشکراى سیاده‌ى عێراقه.\nمحەمەد عوسمان، وتیشى:"ئێمه ده‌بینین چه‌ندین بنکه‌ى سه‌ربازیى تورکیا له هەرێمی کوردستان بوونیان هه‌یه، که‌ئه‌مه‌ش دیسان به ئاشکرا پێشێلکردنى سیاده‌ى عێراقیه به‌تایبه‌تى ئێستاکه عێراق سیاده‌ى ته‌واوى هه‌یه‌و ده‌رچووه له ژێربه‌ندى حه‌وته‌م".\nئەو پەرلەمانتارە، پرسیاریکرد، کە ئایا وڵاتانى تر قبوڵ ده‌که‌ن سوپاى عێراق بچێته ناو خاکى وڵاتى ئه‌وانه‌وه بنکه و باره‌گا بکاته‌وه؟ هەر خۆشی وەڵامی دایەوە و وتی:"بێگومان قبوڵ ناکه‌ن، که‌واته حکومه‌تى عێراقى له ئاستى ئه‌م پێشێلکارییه‌ى ئه‌و هێزه تورکییانه دەیکەن، دەبێت هه‌ڵوێستى هه‌بێت، که نەیبێت، دەبێتە گەورەترین کێشەی یاسایی و دەستوریی".\nپارێزەرانی ئۆجالان بۆ ٧٥٠یەمین جار داوای سەردانی ئیمرالیان کرد\nتورکیا ئاوی فوراتی گرتووەتەوەو ئاستی ئاوی باکوری سوریا دابەزیوە\nدادگای تورک ٦٢ ساڵ سزای زیندانیی بەسەر ١٢ ڕۆژنامەنووسدا سەپاند


راپۆرت: کۆتاییهێنان بە ''پشکنینی په‌رده‌ی کچێنی'' بۆ ئه‌و کچه یه‌زیدیانه‌ی له ده‌ست داعش ده‌ربازیان بووه | Human Rights Watch\nڕەشەمێ 2, 2016 2:12پ.ن. EST\nله‌کاتی هێرشه‌کانی داعش بۆسه‌ر باکووری عێراق له ئابی ٢٠١٤، ''لۆنا'' له‌لایه‌ن چه‌کدارانی ئه‌و گرووپه‌وه ده‌ستگیرکرا. له ماوه‌ی ده‌ستگیرکردنیدا، چوار جار فرۆشرا و له‌لایه‌ن ''خاوه‌نه‌کانیه‌وه'' ده‌ستدرێژی سێکسی کرایە‌سه‌ر. لۆنا یه‌کێکه له‌و سه‌دان ژن و کچه یه‌زیدیه‌ی به‌هه‌مان ئه‌زمووندا تێپەڕیون.\nهه‌ندێک له‌م ژن و کچانه ده‌ربازیان بووه‌و به کۆمه‌ڵگاو خێزانه‌کانیان، که ئاواره‌ن له کوردستانی عێراق، شاد بوونه‌ته‌وه، به‌ڵام ئه‌وه کۆتایی نه‌هامه‌تیه‌کانیان نەبوو.\nمن و هاوکارێکم چاوپێکه‌وتنمان له‌گه‌ڵ هه‌ندێک له‌و کچ و ژنه ده‌ربازبووانه کرد، ئه‌وان باسیان له ده‌ستدرێژی سێکسی سیستیماتیکی و به کۆیله‌کردن بۆ کاری سێکسی و هاوسه‌رگیری زۆره‌ملێ له‌لایه‌ن داعش کرد. ئه‌و ژن و کچانه پێویستی زۆریان به چاودێری ته‌ندروستی و ڕاوێژی ده‌روونی و خزمه‌تگوزاری تر هه‌یه بۆ چاکبوونه‌وه له‌و نه‌هامه‌تیانه‌ی پێیدا تێپه‌ڕبوون.\nبه‌رپرسانی کوردستان به په‌رۆشه‌وه ڕه‌چاوی پێداویستی ئه‌و ژن و کچانه ده‌که‌ن، به‌ڵام ''پشکنینی په‌رده‌ی کچێنی'' --که ئازاربه‌خشه و پێوانیەکی دروست نییە-- بۆ هه‌ندێکیان کراوه. دادوه‌ر ئه‌یمه‌ن بامه‌ڕنێی که سه‌رپه‌رشتی کۆمیته‌یه‌ک ده‌کات بۆ کۆکردنه‌وه‌ی به‌ڵگه له‌سه‌ر تاوانه‌کانی داعش، پێی ڕاگه‌یاندین ئه‌م پشکنینانه وه‌ک به‌ڵگه‌ی سەلماندنی ده‌ستدرێژی سێکسی له‌لایه‌ن دادگاکانی عێراقه‌وه ته‌ماشا ده‌کرێن.\nله‌م هه‌فته‌یه‌دا ئه‌و دادوه‌ره به هاوکارێکی دیکه‌می گووت کە کۆمیته‌که پرۆسه‌ی ''پشکنینی په‌رده‌ی کچێنی'' بۆ ئه‌و کچانه‌ی ڕاگرتووه. ئه‌و ووتی که له‌سه‌ر پێشنیازی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چاودێری ته‌ندروستی دهۆک ڕێگایه‌کی نوێی گرتۆته‌به‌ر بۆ ئاماده‌کردنی ڕاپۆرتی پشکنینی پزیشکی له‌سه‌ر تووندوتیژی سێکسی له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و کچانه که زۆر به باشی ئه‌نجامده‌درێ و هاوتایه له‌گه‌ڵ مافه‌کانی مرۆڤ. بامه‌ڕنێی ووتیشی که دادوه‌ری باڵای دهۆک ڕازیبووه به قبوڵکردنی ئه‌م ڕاپۆرتانه بۆ ڕێکاری یاسایی.\nڕێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی ڕایگه‌یاندووه که ''پشکنینی په‌رده‌ی کچێنی'' هیچ بنه‌مایه‌کی زانستی نیه و ته‌نها باوه‌ڕێکی ناڕاست و باوه له‌ناو خه‌ڵکدا که گوایه هه‌موو کچێک په‌رده‌ی کچێنی هه‌یه‌و له‌کاتی یه‌که‌م کاری سێکسیدا ده‌دڕێ و خوێنی لێدێت. بۆیه ئه‌م جۆره پشکنینانه ئه‌وه ده‌رناخه‌ن که ئایا کچێک ده‌ست درێژی سێکسی کراوه‌ته‌سه‌ر یان نا.\nئه‌مه هه‌ناگاوێکی گرنگه بۆ کچان و ژنانی وه‌ک ''لۆنا'' که ئێستا ده‌توانن داوای مافه ڕه‌واکانیان بکه‌ن له به‌رامبه‌ر ئه‌و تاوانانه‌ی له‌دژیان کراوه له پرۆسه‌یه‌کدا که ڕێزی زیاتر له مافه‌کانی ژنان ده‌گرێ و پاپه‌ندی نیشان ده‌دات له دابینکردنی چاودێری و خزمه‌تگوزاری باشتر بۆ ئه‌و ژن و کچه ده‌ربازبووانه‌ی ده‌ستدرێژی سێکیان کراوه‌ته سه‌ر.\nله‌کاتێکدا به‌رپرسان کارده‌که‌ن له‌سه‌ر شێوازێکی باشتر بۆ پشکنینێکی ئه‌و کچانه، له هه‌مانکاتدا ده‌بێت دڵنیای ئه‌وه بده‌ن که هه‌موو ئه‌و کچ و ژنانه‌ی له عێراق ڕووبه‌ڕووی تووندوتیژی سێکسی بوونه‌ته‌وه به ڕێزه‌وه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌کرێت.\nجۆزەردان 19, 2020\nبانەمەڕ 21, 2020\nسەرماوەز 26, 2009\nپووشپەڕ 22, 2012\nکوردستانى عێراق: پڕۆژە یاسای پیرۆزییەکان هەڕەشەیە بۆسەر ئازادى ڕادەربڕین\nگەلاوێژ 3, 2015\nSûriye: Kuştina ji qestan ya sivîlan ji aliyê DAÎŞê\nگەڵاڕێزان 6, 2016


سەرکەوت شەمسەدین: لە بەغداد چی رویدا و بۆ رویدا؟ – WTARIKURD\nسەرکەوت شەمسەدین: لە بەغداد چی رویدا و بۆ رویدا؟\nدوێنێ شەو لایەنە شیعەکان پێشنیازێکیان هێنا کە تێیدا داوایان دەکرد حکومەتی هەرێم بری 480 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە لە رێگەی بەغداد دەفرۆشێ و نیوەی داهاتی خاڵە سنورییەکانیش لە بەرامبەر:\n1- عێراق تێچوی دەرهێنانی نەوت ئەگرێتە ئەستۆی خۆی.\n2- عێراق بۆ ئەم سێ مانگەی ماوە 2.28 ترلیۆن دینار بۆ هەرێم دەنێرێت.\nبەپێی ئەم رێکەوتنە هەرێم نیوەی داهاتی ناوخۆ و خاڵە سنورییەکان و فرۆشتنی نەوت و غازی ناوخۆی بۆ دەمایەوە کە پێکەوە مانگانە زیاتر لە ترلیۆنێک دیناری دەکرد کە بەمە دەگەراینەوە بۆ ساڵی 012 و 2013 و هیچ کێشەی موچە نە ئەما.\nئەم پێشنیارە لەلایەن حکومەتی هەرێم بە تەلفۆن رەتکرایەوە. پاشان گروپی پانزە پێشنیارما کرد و لەگەڵ حەلبوسی و بەشێک لەلایەنە شیعەکان رێکەوتین کە پرسی موچەی هەرێم بەپێی یاسای ئیدارەی مالی عێراق چارەسەر بکرێت کە سەرۆک وەزیران و وەزیری دارایی خۆیان ئەتوانن رێکەوتن بکەن چەند بۆ هەرێم بنێرن.\n“بۆ ئەم سێ مانگە رێکەوتنی پێشتری حکومەتی هەرێم و حکومەتی عێراق لەسەر ناردنی 320 ملیار دینار بەردەوام بێت بەڵام حکومەتی هەرێم بەڵێن ئەدات کە لە 01- 01- 2021 ەوە لەرێگەی سۆمۆوە نەوت هەناردە دەکات لە بەرامبەر وەرگرتنی پشکی خۆی لە میزانییەی 2021.”\nپاشان دانیشتنی پەرلەمان لە کاتژمێر 12 ی نیوەرۆ رۆژی چوارشەممە دەستتپێکرد و ئەو برگەیەی تایبەت بوو بە یاسای قەرز دواخرا تا ئەوەی کورد سیغەیەک ئامادە بکات پێی رازی بێت.\nدانیشتن زیاتر دواکەوت تا کاتژمێر 10 شەو. بەڵام گفتوگۆکان ئەنجامی نەبوو، پاشان بریاردرا کاتژمێر 12 شەو دانیشتن دەستپێبکاتەوە و تەنیا ئەو برگەیەی تایبەت بوو بە هەرێم کێشەی لەسەر بوو، بەڵام\nسەرکەوت شەمسەدین/ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق\nئیبراهیم عەباس: ئاسایشی گشتی پارتی رێگانادات هاوسەری شێروان شێروانی لە زیندان سەردانی بکات.\nدکتۆر ئیسماعیل نامیق: دەبێت بە ئەمری واقع رازی بن و بێدەنگ بن، ئەگەرنا دەتوانن بەجێی بھێڵن!


خوێندنى هاوین و یەکخستنى پڕۆگرام\nبەرپرسێکى پەروەردە بژادەیەک بۆ تەواوکردنى خوێندنى ئەمساڵ ئاشکرادەکات، دواى ئەوەى حکومەت داخستنى دەرگاى قوتابخانەکانى بۆ حەوتى مانگى داهاتوو درێژکردەوە.\nوەزارەتى پەروەردە ساڵى رابردوو 25%ى پڕۆگرامى خوێندنى کەمکردەوە، دواى ئەوەى بەهۆى بڵاوبوونەوەى کۆرۆناوە دەرگاى قوتابخانەکان داخرا، بەڵام تا ئێستا دیار نییە بۆ ئەمساڵ بەڕێژەى چەند کەمدەکرێتەوە.\nجگە لە پەتاى کۆرۆنا، کێشەى موچەش ئاستەنگى لەبەردەم خوێندن دروستکردووەو دیار نییە ئەگەر حکومەتیش بڕیارى دەستپێکردنەوەى بدات مامۆستایان دەچنەوە هۆڵەکانى خوێندن یاخود نا.\nعومەر محەمەد وتى "داوامانکردووە هەفتانە سێ رۆژ دەوامی قوتابخانەکان هەبێت و موچە لەکاتی خۆیدا بدرێت تاوەکو بایکۆتی هۆڵەکانی خوێندن نەکرێت".\nهەروەها ئەوەى خستەڕوو، پلانیان ئەوەیە سەرجەم پشووەکان لاببرێت و پۆلەکانی یەکەمی بنەڕەتی و 12ی ئامادەیی بەدەر بکرێن لەو پلانە و سەرجەم کۆرسەکان بخوێنن و لەو سەرەوە دەوامیان بۆ درێژ بکرێتەوە بۆ وەرزی هاوین.\nتا ئێستا وەزارەتى پەروەردە بەفەرمى پلانى خۆى ئاشکرانەکردووە بۆ تەواوکردنى خوێندنى ئەمساڵ، بڕیاریشە هەردوو وەزیری پەروەردەو خوێندنی بالا بچنە پەرلەمانی کوردستان بۆ تاوتوێکردنى ئەو پرسە.\nئاشنا عەبدوڵڵا ئەندامی لیژنەی پەروەردەو خوێندنی بالا لە پەرلەمانی کوردستان (2ی کانونی یەکەمی 2020) بە "ناس کورد"ی راگەیاند، "بڕیارە لە رۆژی یەک شەممە هەردوو وەزیری پەروەردەو خوێندنی بالا بێنە پەرلەمان و باس لە پلانی وەزارەتەکەیان بکەن بۆ قەرەبووکردنەوەی وەرزی یەکەمی خوێندن".\nپێشیوایە، ئەگەر دۆخەکە بەمجۆرە بێت رەنگە وەرزی دووەمی خوێندنیش مەترسی لەسەر بێت چونکە لیژنەی باڵای ڕوبەڕوبوونەوەی کۆرۆنا باسی لەوەکرد کە بۆ داهاتووش تاوتوێی دۆخەکە دەکرێت و دواتر بڕیاردەدەن.\nئاشنا عەبدوڵا دەڵێت، ئەو پشێنیارەی لەلایەن لیژنەکەیانەوە کراوە بۆ دواخستنی پرۆسەی خوێندن بە دەنگی سەرجەم ئەندامانی لیژنەکە نەبووەو ئەو لەگەڵ دواخستنی نەبووە، چونکە هۆکاری دواخستنی ڤایرۆسی کۆرۆنا نییە و دەکرا بەخۆپاریزییەوە وەکو شوێنەکانی دیکەش دەرگای قوتابخانەکان بکرایەتەوە.\nبەفر و نمە باران لە هەرێمی کوردستان دەبارێت\n2020.12.13 - 10:34


ویکیپیدیا:لێشاو - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nلێشاو (ھەروەھا بە وتووێژی ڕێکخراو ناسراوە) پێکھاتووە لە سیستمێکی بێتا کە بۆ باشترکردنی پەڕەکانی وتووێژ دروست کراوە. لێشاو چەند تایبەتمەندییەکی ھەیە کە وتووێژ ئاسانتر دەکات و پێویست ناکات بەکارھێنەران خۆیان ئەنجامی بدەن، ھەندێک لە تایبەتمەندییەکانی پێکھاتووە لە واژووکردنی خۆگەڕ، جیاکردنەوەی وتووێژەکان بە شێوەیەکی ئاسانتر، ئاگادارکردنەوە بەپێی بەش (واتا ئیتر پێویست ناکات ھەموو پەڕەی وتووێژەکە بخەیتە پێڕستی چاودێرییەکەت، تەنیا بەشێکی نەبێ) لەگەڵ چەند لایەنێکی باشی تر.\nئامانجی ئەم پرۆژەیە ئەوە کە پەڕەکانی وتووێژ و لێدوان ئاسان بکات بۆ بەکارھێنەران، بەتایبەتی بەکارھێنەرە نوێکان و بەھەمان شێوە کارئاسانی بۆ بەکارھێنەرە شارەزاکانیش بکات تاکوو چیتر پێویست نەکات بەکارھێنەرە نوێکان ئاگادار بکەنەوە. جگە لەمانەش، لێشاو ھانی بەردەوامی وتووێژ دەدات و کارئاسانی لە دانانی وتووێژ و لێدوان کردووە و چەند چاکسازییەکی لە پەڕەی لێدوان کردووە.\nلێشاو ھەندێک لەو تایبەتمەندییانەی لە سیستمی کۆنی وتووێژ ھەن لادەبات، بە نموونە بەشی مێژووی پەڕە لادەبات. لێشاو دوو حاڵەتی دەستکاریکردنی ھەیە: دیداری و ویکیدەق. لێشاو لەسەر ھەندێک لە پرۆژەکانی ویکیمیدیا کارا کراوە، MediaWiki.org، وێبگەی فەرمی ویکیمیدیا، ئەم سیستمە بەکار دەبات.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ویکیپیدیا:لێشاو&oldid=622013»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٩:٤٦ی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ئێچ پایلۆری - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئێچ پایلۆری (H. Pylori) جۆرێکە لە بەکتیریا. کە ئەم باکتیریایە توانای ھەیە بچێتە ناو لەشی مرۆڤەوە، ھەرەھا توانای ژیانیان ھەیە لە ناو کوئەندامی ھەرس. ئەم باکتیریایە لە ڕاستی دا ناوی (ھەلیکۆباکتۆر پایلۆری) یە. لێکۆڵینەوە ئەمەی دەرخستوە کە (ئێچ پایلۆری) بوونی ھەیە زیاتر لە (%٧٥) ی خەڵک، واتا سێ لە چوار کەس تووشی ئەم نەخۆشییە یاخود ئەم باکتیریایە دەبن. دوای چەند ساڵێک لە ھاتنە ژوورەوەی ئەم باکتیریایە بۆ کۆئەندامی ھەرس، ئەم باکتیریایە دەست بە سووتانەوەی گەدە (گاسترک ئەڵسر) دەکات لە دیواری گەدە یاخود لە بەشی سەرەوەی ڕیخۆڵەباریکە، بەڵام ئەم باکتیریایە لە ھەندێک خەڵک دەبێتە ھۆکاری شێرپەنجەی گەدە.\nئێچ پایلۆری نەخۆشییەکی باوە، مەزەندە دەکرێ کە زیاتر لە یەک ملیار کەس لە سەرتاسەری جیھان تووشی ئەم نەخۆشییە یاخود باکتیریایە بووبن.\nچەندەھا دەرمان ھەن کە دەتوانێت ئەم باکتیریایە بکوژن و سووتانەوەی گەدە ڕابگرن، بەڵام ئێستا بەھۆی ئەوەی کە خەڵک زیاتر ئاوی پاکیان بەدەستدەکەوێت بۆیە کەمتر خەڵک بە بەراورد لەگەڵ پێشتر تووش بەم نەخۆشییە دەبن.\nبۆ ماوەی چەند سەدەیەک پزیشکەکان وایان دەزانی کە سووتانی گەدە لەرێگای ڕاڕا بوون، خۆراکی تیژ، جگەرە کێشان و ھەندێک نەریتەکانی ژیان بوون بەڵام کە زانایان لە ساڵی (١٩٨٢) ئێچ پایڵۆریان دۆزییەوە زانیان کە ئەم بابەتانەی سەرەوە ھیچ پەیوەندییەکیان نەبووە بەم نەخۆشییە توانیان بزانن کە باکتیریایێکە ھۆکاری تووشبوون بەم نەخۆشییە.\nلە دوای ئەوەی ئێچ پایلۆری دەچێتە نێو لەشی مرۆڤ ھێرش دەکاتە سەر دیوارەکانی گەدە، کە ئەم دیوارانە گەدە دەپارێزن لەو ترشایانەی کە کۆئەندامی ھەرس دەری دەکات لە کاتی ھەرس کردنی خۆراک. کاتێک ئەم باکتیریایە زەرەرێکی زۆری گەیاندە دیوارەکانی گەدە، ئەو ترشایەتییەی کە دروست دەبێت لە کاتی ھەرسکردنی خۆراک دەچێتە نێو دیوارەکانی گەدە دەبێتە ھۆکارێک بۆ تووشبوون بە سووتانی گەدە کە ئەمەش دەبێتە ھۆکاری خوێن ھاتن لە گەدە، ھەوکردنی گەدە و ھەروەھا ناھێڵێت خۆراک بە ناو کۆ ئەندامی ھەرسدا بە ڕێکی بروات.\nمرۆڤ تووشی ئەو باکتریایە دەبێت بەھۆی خۆراک یاخود ئاوی پیس. ئیچ پایلۆری بە شێوەیەکی کەمتر لەو شارانە و لەو کۆمەڵگایانەی کە ئاوی پاک و سیستەمی ئاو پاکردنەوەیان ھەیە بەرچاو دەکەوێت، و ھەروەھا مرۆڤ توانای تووشبوونی ھەیە بەم بەکتریایە لە کاتی بەرکەوتن لەگەڵ مرۆڤێکی تووشبوو بەم بەکتریایە لە ڕێگەی لیکاو و شلەی جەستەیان.\nزۆر کەس لە کاتی منداڵی تووشی ئێچ پایلۆری دەبن بەڵام ھەموو تەمەنێک توانای تووشبوونیان ھەیە. ئەم بەکتریایە توانای ژیانی ھەیە لەناو لەشی مرۆڤەوە بۆ ماوەی چەند ساڵێک پێش دەرکەوتنی نیشانەکان.\n٢ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکان\n٣ پشکنینی کۆئەندامی ھەرس\n٥ کۆمپیوتد تۆمۆگرافی (سیتی سکان)\n٦ چارەسەرەکانی ئێچ پایلۆری\nئەگەر کەسێک تووشی سووتانەوەی گەدە بێت ئەوا ھەست بە قورسای یاخود زوورانەوەکی زۆر دەکات لە سکی دا بەڵام ئەم ئازارانە لەوانەیە بێن و بڕۆن و ھەندێک جار بۆ ماوەی چەند چرکەیەک یاخود چەند کاتژمێرێک بەردەوام دەبێت، ئەم ئازارەش زیاتر ھەستی پێدەکرێ کاتێک گەدە بەتاڵ بێت بەڵام کاتی خواردنی خۆراک یان دژە ترش ئەم ئازارە کەمتر دەبێتەوە.\nھەندێک لە نیشانەکانی سووتانەوەی گەدە:\nھەست نەکردن بە برسییەتی بوون.\nدابەزینی کێش بەبێ ھۆکارێکی دیار.\nسووتانەوەی گەدە دەرفەتی ئەوەی ھەیە کە گەدە و ڕیخۆڵەباریکە خوێنی لێبێت کە ئەمەش مایەی مەترسییە بۆ تەندروستی مرۆڤ، بۆیە لە کاتی ھەست کردن بەم نیشانانەی خوارەوە ڕاستەوخۆ دەبێت سەردانی پزیشک بکرێت. نیشانەکان پێکھاتوون لە:\nسک ئێشەیەکی زۆر.\nھەست کردن بە ماندووبوون بەبێ ھۆکارێکی دیار.\nزەردبوونی ڕەنگی پێست.\nڕشانەوەیەکی ڕەنگ خوێناو یاخود ڕەش.\nزۆر باو نییە بەڵام ھەندێک جار ئێچ پایلۆری دەبێتە ھۆکارێک بۆ تووشبوون بە (شێرپەنجەی گەدە)، ئەم نەخۆشییە لە یەکەمدا تەنانەت وەکو (ترشایی گەدە) بە دیار دەکەوێت بەڵام لەگەڵ کات ھەندێک نیشانە بەرچاو دەکەوێت یاخود ھەستی پێ دەکرێت لەوانە:\nزک ھێشان و ئەستوربوونی.\nھەست نەکردن بە برسی بوون.\nھەست کرد بە پڕی پاش خواردنی ژەمێکی زۆڕ کەم.\nئەگەر مرۆڤ نیشانەکانی ئەم نەخۆشییەی لێدەرکەوت پزیشک ڕاستەوخۆ پشکنینی بۆ دەکات. ھەروەھا ھەندێک دەرمان ھەن وەکو (Non-steroidal anti inflammatory drugs) کە دەبێتە ھۆکاری شێواندنی دیوارەکانی گەدە، بۆیە پێویست دەکات ھۆکاری سەرەکی تووشبوونی نەخۆش بەم نیشانانە بزانرێ تاوەکو چارەسەرێکی دروست دابین بکرێ.\nلە دەستپێکدا پزیشک چەند پسیارێک لە نەخۆشەکە دەکات وەک مێژووی تەندروستی، ھیچ جۆرە دەرمانێکی بەکرھێنراە لەلایەن نەخۆش. دواتر چەند پشکنینێکی دەرەکی بۆ نەخۆش دەکرێت وەک پەستانکردن لەسەر سک بۆ دەستنیشانکردنی ھەر جۆرە ئاوسانێک یاخود ئازارێک.\nھەروەھا پشکنینی خوێن ئەنجام دەدرێت بەڵام بۆ ئەوەی پزیشک بتوانێت بە شێوەیەکی ورد سووتانەوەی گەدە ببینێت ئەوە دەبێت چەند پشکنینێک ئەنجامبدات وەکو نازوری گەدە و سیتی سکان.\nھەندێک جار پزیشک پشکنینی شێرپەنجەی گەدە دەکات کە ئەویش پێکھاتووە لە:\nـ پشکنینی دەرەکی جەستە\nـ پشکنینی خوێن بۆ دەستنیشانکردنی کەمی خوێن.\nـ نازوری کۆئەندامی ھەرس.\nـ وەرگرتی پارچەیەک لە شانەکانی گەدە بۆ دۆزییەوەی خانەی شێرپەنجەیی کە لە کاتی نازوردا بھدەست دەھێنرێ.\nـ ئەو پشکنینانەی کە توانای دروستکردنی وێنەیەکی دیاری ناو جەستەیان ھەیە وەک (سیتی سکان و ئیم ئاڕ ئای)\nپشکنینی کۆئەندامی ھەرس[دەستکاری]\nلە نەخۆشخانە دەبێت نەخۆش شلەێک دەخواتەوە بەناوی (شلەی باریۆم) دواتر پزیشک تیشکی ئێکس ڕەی بەکاردێنێت. شلەی باریۆم گەرو و ھەروەھا گەدە دادەپۆشێت و وایان لێ دەکات کە بە شێوەیەکی دروست دەربکەون لە کاتی ئێکس ڕەی.\nلە نەخۆشخانە پزیشک کامێرایەک بەکار دەھێنێت بە ناوی (ئێندۆسکۆپی) تاوەکو بتوانێت گەروو و ناو گەدە و بەشی سەرەو ڕیخۆڵەباریکە ببینێت.\nکۆمپیوتد تۆمۆگرافی (سیتی سکان)[دەستکاری]\nکە ئەمەش تیشکێکی زۆر بە کەڵکە بۆ دروستکردنی وێنەی دورستی ناخی جەستە.\nچارەسەرەکانی ئێچ پایلۆری[دەستکاری]\nئەگەر نەخۆش سووتانەوەی گەدەی ھەبوو بەھوی ئێچ پایلۆرییەوە ئەوە پێویستە دورمانێکی پێ بدرێت کە دەبێتە ھۆکار لەناو بردنی ئەم باکتیریایە، چارەسەر کردنی گەدە و ھەروەھا ڕێگە گرتن لەو ترشیانە بۆ گەرانەوە بەڵام زۆر جار ھەفتەیەک بۆ دوویان پێویستە بۆ ئەوەی چارەسەر ببنەوە.\nئەو دەرمانانە پێکھاتوون لە:\n- دژە باکتیرییە (ئەنتیبایۆتک) بۆ لەناو بردنی بەکتیریا لە ناو لاشە وەک\n. ئەمۆکسیسلین Amoxicillin، کلارثرۆمایسین clarithromycin، تێترەسایکلین tetracycline.\n- ئەو دەرمانانەی کە ڕادەی ترشایی کەم دەکەنەوە وەکو (پانتۆپڕازۆل، ئۆمیپرازۆل).\n- (بسمەث) کە ئەمەش یارمەتیدەرێکە بۆ لەناو بردنی ئێچ پالۆری لەگەڵ دژەباکتیریا.\nچارەسەرەکان بریتییە لەوەی کە نەخۆش (١٤) دنکۆڵەی دەخوات لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک، بەڵام گەلێک گرینگە کە نەخۆش ئەودەمانانەی کە بۆ نووسراوە بەکاربێنێت وەھەروەھا ڕەچاووی ھەموو شتێک بکات کە پزیشک باسدەکات، بەڵام لە کاتی بەکارنەھێنانی دژەبەکتیریا بە شێوەیەکی دروست ئەگەری وەی ھەیە کە ئەو باکتیریایەی نێو لەشی مرۆڤ بەرگەبگێت لە بەرمبەریان، کە ئەمەش وادەکاتن پەتایەکان ھەندێک قورستر بێ چاکبوونیان.\nلەدوای ھەفتەیەک بۆ دوو پزیشک جارێکی تر پشکنینی خوێن و پیسای ئەنجام دەداتەوە بۆ ئەوەی بزاندرێت کە ئەم باکتیرتایە بوونی نەماوە لەنێو جەستە.\nشێوازی خۆپاراستن لە ئێچ پالۆری ھەمان شێوازی خۆپاراستنە لەبرامبەر ھەر باکتیریایەکی تر لەوانە دەستشۆردن لە دوای بەکارھێنانی سەر ئاو و لەپێش نان خواردن، بەرەنگاری کردنی ھەر جۆرێک لە خۆراک و ئاو ناپاک هەروەها بە ھیچ جۆرێک نەخواردنی خۆراکێکی خاو.\nئێچ پایلۆری چییە؟ ماڵپەڕی webmd، دوواین سەردان لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئێچ_پایلۆری&oldid=739611»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٨:٤٨ی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


هه‌موو شتێک له‌باره‌ی ته‌مه‌نی هه‌رزه‌کاری\nمن طرف danyar asuda في الأحد سبتمبر 04, 2011 5:24 am\nهه‌رزه‌کاری برییتیه له‌و ماوه‌یه‌ی که جه‌سته ده‌ست ده‌کات به گۆڕان و گه‌شه‌سه‌ندن. له ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری جه‌سته به خێرایه‌کی زیاتر گه‌شه‌ده‌کات به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ هه‌ر ته‌مه‌ن و کاتێکی تری ژیان، ته‌نها له ته‌مه‌نی ساوایه‌تی نه‌بێت که گه‌شه تێیدا زۆر خێرایه.\nزۆر شتێكی باشه که گۆڕانکاریه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری بزانیت پێش ئه‌وه‌ی رووبدات، بۆیه زۆر گرنگه بزانیت که هه‌موو که‌سێک به‌م گۆڕانکاریانه داده‌ڕوات. گرنگ نیه که تۆ له کوێ ده‌ژیت له کوردستان یاخود له ئه‌مریکا، هه‌روه‌ها گرنگ نیه که تۆ له ڕه‌گه‌زی نێریت یاخود مێ، تۆ ڕووبه‌ڕووی گۆڕانکاریه‌کان ده‌بیته‌وه له ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری، به‌ڵام له‌وانه‌یه گۆڕانکاریه‌کان که‌مێک جیاوازیان هه‌بێت له که‌سێک بۆ یه‌کێکی تر. به‌ڵام هه‌موو که‌سێک ده‌بێت ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری ببینێت، ئه‌گه‌ر نا کێشه‌یه‌ک هه‌یه.\nکاتێک جه‌سته ده‌گات به ته‌منێکی دیاریکراو، مێشک هه‌ڵده‌ستێت به ده‌ردانی چه‌ند هۆڕمۆنێکی تایبه‌ت که به‌رپرسیارن له ده‌ستپێکردنی گۆڕانکاریه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری. هۆڕمۆنه‌کان له هه‌ردوو ڕه‌گه‌زی نێر و مێ ده‌رده‌درێت، به‌ڵام کاری هۆڕمۆنه‌کان ده‌وه‌ستێته سه‌ر ره‌گه‌زی که‌سه‌که.\nبۆ نموونه له ره‌گه‌زی نێر، هۆڕمۆنه‌کان ده‌چن کار له‌سه‌ر گونه‌کان ده‌که‌ن، گونه‌کانیش هه‌ڵده‌ست به ده‌ردانی هۆڕمۆنی نێرینه و تۆو. هۆڕمۆنی نێرینه برییتیه له‌و هۆڕمۆنه‌ی که به‌رپرسیاره له زۆربه‌ی گۆڕانکاریه‌کانی ته‌مه‌نی هه‌رزه‌کاری له ڕه‌گه‌زی نێر.\nله ره‌گه‌زی مێینه، ئه‌و هۆڕمۆنانه‌ی که له مێشک ده‌رده‌چن کار ده‌که‌ن له‌سه‌ر هێلکه‌دانه‌کان، که هێله‌که‌ی تێدایه له‌و کاته‌یه‌وه که که‌سه‌که له‌دایک بووه. هێلکه‌دانه‌کان هه‌ڵده‌ست به دروستکردنی هۆڕمۆنی مێینه، هۆرمۆنی مێینه له‌گه‌ڵ هۆڕمۆنه‌کانی مێشک به‌رپرسیارن له گۆڕانکاریه‌کانی ته‌مه‌نی هه‌رزه‌کاری له ڕه‌گه‌زی مێ.\nله‌مه‌وه بۆمان ده‌رده‌که‌وتێ که ئه‌وه‌ی رووده‌دات له ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری هه‌مووی له ئه‌نجامی ده‌ردانی هۆڕمۆنه‌کانه.\nماوه‌ی هه‌رزه‌کاری به‌زۆری ده‌ست پێده‌کات له ته‌مه‌نی نێوان 8 بۆ 13 ساڵی له کچان و له ته‌مه‌نی نێوان 10 بۆ 15 ساڵی له کوڕان. ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری ل هه‌ندێک که‌س که‌مێک زووتر یاخود دره‌نگتر رووده‌دات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌رکه‌سێک جیاوازه له یه‌کێکی تر، بۆیه هه‌رکه‌سێک به ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری داده‌ڕوات به‌گوێره‌ی جه‌سته‌ی خۆی. هه‌رئه‌مه‌یه ده‌توانێت وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌بداته‌وه که بۆچی هه‌نێک که‌س زووتر یاخود دره‌نگتر به گۆرانکاریه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری داده‌ڕۆن.\nله ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری، گۆڕانکاریه‌کان له هه‌ندێک ماوه له‌وپه‌ڕی خێراییه ، له زۆری خه‌ڵكی بۆ ماوه‌ی 2 بۆ 3 ساڵ له‌وپه‌ڕی خێرایه، به‌ڵام له هه‌ندێک که‌س بۆ ماوه‌ی 4 ساڵ له‌وپه‌ڕی خێراییه.\nیه‌که‌م/ گۆڕانکاریه‌کان له شێوه‌ی جه‌سته\nبه‌گشتی گۆڕانکاری له ته‌واوی شێوه‌ی له‌ش ڕووده‌دات، کێش، درێژی...\nله کوڕان شانه‌کان پان ده‌بن، ماسولکه‌کانی له‌شیان زیاتر گه‌شه‌ده‌کان، ده‌نگیان گڕ و قووڵ ده‌بێت، له هه‌ندێک له کوڕان مه‌مکه‌کان که‌مێک گه‌شه‌ده‌که‌ن، به‌ڵام له زۆربه‌ی کوڕان ئه‌و مه‌مک گه‌وه‌ره‌بوونه کۆتایی پێدێت له‌گه‌ڵ ته‌واو بوونی ته‌مه‌نی هه‌رزه‌کاری.\nکوڕان گۆڕانکاری تریش به‌دیه‌ده‌کان، بۆ نموونه درێژ بوون و پان بوونی زه‌که‌ر هه‌روه‌ها گه‌وره‌بوونی گوونه‌کان، هه‌موو ئه‌و گۆڕانکاریانه مانای ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نن که جه‌سته گه‌شه ده‌کات به‌و شێوه‌یه‌ی که پێشبین ده‌کرێت.\nله کچان، جه‌سته زیاتر چه‌ماوه ده‌بێت، حه‌وزیان پان ده‌بێت و کێشی حه‌وزیان زیاد ده‌بێت، مه‌مکه‌کانیان گه‌شه ده‌که‌ن، هه‌ندێک جار مه‌مکێکیان له‌وه‌ی تریان خێراتر گه‌شه ده‌کات به‌ڵام له کۆتایی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری هه‌ردوو قه‌باره‌ی هه‌ردوو مه‌مک یه‌کسان ده‌بێت. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و گۆڕانکاریانه کچان هه‌ست ده‌که‌ن چه‌وری له‌شیان زیادده‌بێت. به‌گشتی دوای 2 بۆ 2 ساڵ و نیو له ده‌ست پێکردنی گه‌شه‌ی مه‌مکه‌کان، کچان یه‌که‌م ماوه‌ی بێ نوێژی ده‌بینن. کچان دوو هێلکه‌دانیان هه‌یه، هه‌ر هێلکه‌دانێک هه‌زاران هێلکه‌ی تێدایه. له کاتی سووڕی مانگانه یه‌ک هێلکه ده‌رده‌چێت له هێلکه‌دانێک و ده‌چێت بۆ ناو منداڵدان "رحم"، پێش ئه‌وه‌ی هێلکه بگات به منداڵدان، منداڵدان هه‌ڵده‌ستێت به گۆڕانکاری کردن له ناو پۆشی خۆی "خوێن و شانه‌ی زیاتر کۆده‌کاته‌وه و ئه‌ستوورده‌بێت"، کاتێک هێلکه ده‌گات به‌ناو منداڵدان، له‌و کاته ئه‌گه‌ر هێلکه بپیتێندرێت به تۆو ئه‌وا هێلکه‌ی پیتراو له‌ناو پۆشی منداڵدان ده‌چێندرێت و گه‌شه‌ده‌کات و ده‌بێت به کۆرپه‌له. به‌ڵام ئه‌گه‌ر هێلکه نه‌پیتێندرێت، ئه‌وا منداڵدان ئه‌و ناوپۆشه‌ی دروستی کردبوو هه‌مووی فڕێده‌داته ده‌ره‌وه و به‌مه‌ش سووڕی مانگانه دروست ده‌بێت. ماوه‌ی بێ نوێژی 5 بۆ 7 رۆژ ده‌خایه‌نێت، هه‌روه‌ها دوای 2 هه‌فته له ماوه‌ی دواین بێ نوێژی هێلکه‌یه‌کی تر ده‌رده‌چێت له هێلکه‌دان، به‌م شێوه‌یه.\nدووه‌م/ گۆڕانکاری له مووی له‌ش\nیه‌کێک له نیشانه هه‌ره یه‌که‌میه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری برییتیه له گه‌شه‌ی موو. موو له کچان و کوڕان گه‌شه‌ده‌کات له بن هه‌نگڵ و ده‌وروبه‌ری کۆئه‌ندامی زاوزێ. له‌سه‌ره‌تا مووه‌کان نه‌رم و که‌من، دوایی زۆر و ئه‌ستوورده‌بن. له کۆتاییدا له کوڕان موو له ده‌م و چاو گه‌شه‌ده‌کات.\nزیپکه به هۆی هۆڕمۆنه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کارییه‌وه دروست ده‌بێت. ده‌کرێت زیپکه‌کان له ده‌م و چاو بن، یاخود پشت یاخود سینگ. ئه‌وه‌ی دڵخۆشکه‌ره ئه‌وه‌یه که ئه‌و زیپکانه نامێنێن دوای ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری.\nچواره‌م/ ئاره‌قه و بۆنی تایبه‌ت\nزۆربه‌ی هه‌رزه‌کارن بۆنێکی تایبه‌تیان لێدێت، خۆشیان هه‌ست به بۆنه‌که ده‌که‌ن له بن هه‌نگڵیان و هه‌روه‌ها له جێگایی تر، هۆکاره‌که‌شی برییتیه له کاری هۆڕمۆنه‌کانی هه‌رزه‌کاری. باشترین ڕێگا بۆ که‌م کردنه‌وه‌ی ئه‌م بۆنه بریتیه له زوو خۆشووشتن و خاوێن کردنه‌وه.\nکچان له‌وانه‌یه هه‌رندێک ده‌ردراوی سپی له کوڵنگ "ئه‌ندامی زاوزێێ ئافره‌ت" ببینن، ئه‌م ده‌ردراوه شتێکی ئه‌و تۆ نیه، ته‌نها یه‌کێک له نیشانه‌کانی تری گۆڕانکاریه‌کانی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاریه.\nکوڕان چووکیان گه‌وره‌ده‌بێت و هه‌ڵده‌ستێێت کاتێک شتێکی جنسی به خه‌یاڵیانه‌وه دێت یاخود ده‌بیینن، هه‌روه‌ها له‌وانه‌یه شه‌وان له خه‌و خۆیان ته‌ڕبکه‌ن، ئه‌م خۆ ته‌ڕکردنه له ئه‌نجامی ده‌رچوونی تۆواوه‌وه ده‌بێت، له‌گه‌ڵ به‌سه‌رچوونی ماوه‌ی هه‌رزه‌کاری ئه‌م خۆ ته‌ڕکردنه که‌م ده‌بێته‌وه و نامێنێت.\nجگه له‌و گۆڕانکاریانه‌ی باسمان کرد، هه‌رزه‌کاران له‌ناخه‌وه‌ش گۆڕانکاریان به‌سه‌ردێت، بۆ نموونه له باره‌ی سۆزداریه‌وه زۆر جێگیرنینه، هه‌روه‌ها هه‌ستیار و په‌شێو ده‌بن، به‌زۆری دڵه‌ڕاوکێیان هه‌یه، ته‌واو هۆشدارنین.\nئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه بیڵێین، هه‌موو که‌سێکان هه‌مان گۆڕانکاری وه‌ک یه‌ک نابینن، ده‌کرێت هه‌ندێک جیاوازی هه‌بێت له یه‌کێک بۆ یه‌کێکی تر.\nالوقت/التاريخ الآن هو الأربعاء يناير 23, 2019 6:23 pm


Diplomatic Magazine | شۆڕشی ئه‌یلوولی ته‌مه‌ن ۱٤ ساڵ بە ۱٤ ڕۆژ هه‌ره‌سی هێنا\nشا تۆڵەی بەیاننامەی ۱۱ی ئازاری لە بارزانی کردەوە\nشۆڕشی ئه‌یلوولی ته‌مه‌ن ۱٤ ساڵ بە ۱٤ ڕۆژ هه‌ره‌سی هێنا\nڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر له ڕۆژی هه‌ینی 6ی ئازاری 1975 له شاری جه‌زائیری پایته‌ختی وڵاتی جه‌زائیر له نێوان محه‌مه‌د ڕه‌زا په‌هله‌وی شای ئێران و سه‌دام حسێن جێگری سه‌رۆك كۆماری عێراق و به ناوبژیوانیی هه‌واری بۆمیدیه‌ن سه‌رۆك كۆماری جه‌زائیر واژۆ كرا. ڕێككه‌وتننامه‌كه خۆی ناوی (معاهدة الحدود الدولیة و حسن الجوار بین العراق و ایران)ـه، به‌ڵام دوایی به‌ناوی ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیری 1975 ناسرا.\nئه‌م ڕێككه‌وتننامه‌یه ده‌قێكی زۆر كورت و پوخته و جگه له پێشه‌كییه‌ك و پاشه‌كییه‌كی كورت كه ستایش و سوپاسی هه‌واری بۆمیدیه‌ن و بانگهێشتنامه‌ی سه‌رانی هه‌ردوو وڵاته بۆ وڵاتانی یه‌كتر، ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی ته‌نیا چوار خاڵه و زۆر به كورتی نووسراوه و ناوی كوردیشی تێدا نه‌هاتووه، به‌ڵكو ناڕاسته‌وخۆ به ده‌سته‌واژه‌ی تێكده‌ر و پاراستنی ئاسایش و سنووربه‌زاندن و...تد ئاماژه به شۆرشی كوردستان و حزبه ئۆپزیسیۆنه‌كانیان كراوه.\nهه‌روه‌ها ڕێككه‌وتنه‌كه درێژه‌ی هه‌بوو كه دواتر سێ پرۆتۆكۆل و ڕێكه‌وتنی ئاسایش و سنووری ئاویی و وشكانیی و چوار ڕێككه‌وتننامه‌ی دیكه‌ی به‌دواداهات. ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر ئه‌نجامی ناكۆكیی و ململانێی دووردورێژی عێراق و ئێران بوو، كه درێژكراوه‌ی هه‌ردوو ئیمپراتۆریی عوسمانیی و سه‌فه‌وه‌ییه‌كان بوو پاشتر به میرات بۆ ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته مابووه‌وه.\nهه‌روه‌ها به‌شێكی ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ش هۆكاره‌كه‌ی شۆڕشی كوردستان بوو. پاش هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی ئه‌یلوول، ئێران ڕاسته‌وخۆ له ڕێگه‌ی كوردێكی به‌رپرسی ده‌زگای (ساواك) به ناوی سه‌رهه‌نگ (عیسا په‌ژمان) په‌یوه‌ندییان دروست كرد و په‌ژمان بووه لینكی نێوان ئێران و شۆڕش و تا كاتی ڕێككه‌وتننامه‌كه ئه‌و له‌سه‌ر كاری خۆی به‌رده‌وام بوو.\nئێران به مادی و چه‌كی دژه تانك و دژه فڕۆكه و تۆپی گه‌وره و بچووك و چه‌كی ڕه‌شاش و سووك و فیشه‌ك و مه‌شق و ڕاهێنان و ته‌نانه‌ت زانیاریی و زۆر شتی تریش هاوكاریی شۆڕشی كرد. ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی كه عێراق ملكه‌چ بكات و بۆ ئێران بێته سه‌ر چۆك. كه له كۆتایی كردیشی. ئه‌ڵبه‌ت له‌سه‌رتاوه شا قایل نه‌بوو هاوكاریی بارزانی بكات چونكه له‌سه‌رده‌می كۆماری كوردستانه‌وه بارزانی به تاوانی كوشتنی سه‌رباز و ئه‌فسه‌رانی ئێرانی سزای له‌سێداره‌دانی هه‌بوو.\nبه‌ڵام عیسا په‌ژمان كه كوردێكی شاپه‌رست بوو توانی شا قایل بكات و وتی هه‌ندێ پاره‌ی كه‌م و چه‌كی كۆنه‌ی عه‌مباره‌كانیان پێده‌ده‌ین ئه‌گه‌ر به‌كه‌ڵكمان هاتن زیادی ده‌كه‌ین و ئه‌گه‌ر نا ئێمه زیانێك ناكه‌ین. به‌ڵام ساڵی 1970 كه بارزانی ڕێككه‌وتننامه‌ی 11ی ئازاری له‌گه‌ڵ عێراق مۆر كرد و شۆڕشی كوردستان گه‌یشته چڵه‌پۆپه‌ی سه‌ركه‌وتن پرسیان به شا و ئێرانییه‌كان نه‌كرد و ساواكییه‌كان هه‌وڵیان دا بارزانی له ڕێككه‌وتن سارد بكه‌نه‌وه، به‌ڵام ئه‌و به‌گوێی نه‌كردن و كاری خۆی ته‌واو كرد.\nئه‌م هه‌نگاوه شای ته‌واو تووڕه و بێزار كرد و بڕیاری دا تۆڵه له بارزانی بكاته‌وه. له‌ملایشه‌وه ڕێككه‌وتنه‌كه‌ی عێراق و شۆڕش هه‌ر ده‌ڵه‌مه بوو و نه‌مه‌یی. بۆیه بارزانی و شۆڕش كه‌وتنه نێوان دوو دوژمن و هه‌ردووكیان خاڵی هاوبه‌شیان له پشتشكاندنی شۆڕشدا بینییه‌وه. سه‌دام حسێن كه به ناو جێگری سه‌رۆك كۆمار بوو، به‌ڵام له‌ڕاستییدا ده‌سه‌ڵاتدار خۆی بوو\nكه‌وته بیری ئه‌وه‌ی چۆن خۆی له‌و به‌ڵێن و ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ی 11ی ئازار بدزێته‌وه و شۆڕشیش تێك بشكێنێت. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته كه‌وته پرسوڕاكردن به دۆستانی خۆی.\nموحسین دزه‌یی كه‌سایه‌تی زۆر نزیك له بارزانی كه ماوه‌یه‌ك وه‌زیر و ماوه‌یه‌كیش باڵیۆزی عێراق بوو له پراگ له‌سه‌ر پشكی شۆرش، ده‌ڵێت: یه‌كه‌م كه‌س كه سه‌دام ڕاوێژی پێكرد سه‌رۆكی یۆگسلاڤیا (جۆزیف بروس تیتۆ) بوو. تیتۆ سیاسه‌توانێكی خاوه‌ن ئه‌زموون و ماینڕه‌و و لێزان بوو. تیتۆ ئامۆژگاری سه‌دامی كرد كه هه‌واری بۆمیدیه‌نی سه‌رۆكی جه‌زائیر و به ڕێگه‌ی ئه‌وه‌وه بگه‌نه ئه‌مریكا و له‌گه‌ڵ شادا ئاشت ببنه‌وه تا ڕێگه له شۆڕشی كورد بگرن.\nشا و بارزانی و دیدارێكی بێئاكام پاش ڕێككه‌وتنه‌كه، ڕۆژی 11/3/1975 بارزانی به‌سه‌رۆكایه‌تی وه‌فدێك و ئه‌ندامێتی دكتۆر مه‌حموود عوسمان و دكتۆر شه‌فیق قه‌زاز و موحسین دزه‌یی له كۆشكی نیاوه‌ران له تاران سه‌ردانی شای ئێرانی كرد. له‌و دیاره‌دا جه‌نه‌راڵ نه‌سیری سه‌رۆكی ساواك و ئه‌سه‌دوڵای عه‌له‌م وه‌زیری ده‌رباری شا ئاماده‌بوون.\nنه‌وشیروان مسته‌فا ده‌رباره‌ی ئه‌و دیداره ده‌ڵێت: 12ی مارت بارزانی له‌گه‌ڵ د.مه‌حمود و موحسین دزه‌یی بران بۆ دیده‌نی شا. له‌م دیداره‌دا سه‌رۆكی ساواك جه‌نه‌ڕاڵ نه‌سیری ئاماده‌بوو. پاش ئه‌وه‌ی بارزانی ده‌ستی شا ماچ ده‌كات، شا ڕێگای دانیشتنیان ئه‌دا و ده‌ست ئه‌كات به قسه و ده‌ڵێ: ئێمه توانیمان ناكۆییه‌كانی خۆمان له‌گه‌ڵ عێراق كه 42 ساڵه نه‌مانتوانی بوو لابه‌لا بكه‌ین به‌جۆرێ به‌لادا بخه‌ین كه ئێمه ده‌مانویست.\nئێوه‌ش خۆتان ئازادن له‌وه‌دا چی ئه‌كه‌ن: ـ دێنه ئێران وڵاتی خۆتانه و وه‌كو هاوڵاتی ئێرانی ڕه‌فتارتان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین. ـ ده‌گه‌ڕێنه‌وه عێراق به‌ڵێنم له سه‌دام وه‌رگرتووه كه‌ستان نه‌كوژێ. ـ درێژه به شه‌ڕ ئه‌ده‌ن ئاره‌زووی خۆتانه، به‌ڵام من ئیتر سنوور له یارمه‌تیدانی جه‌نگیی دائه‌خه‌م.\nموحسین ده‌زه‌ییش ده‌ڵێت: سه‌عات 10ی به‌یانی 11ی ئازار بارزانی و وه‌فده‌كه‌ی كه بریتیبوون له دكتۆر مه‌حموود عوسمان ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی پارتی و دكتۆر شه‌فیق قه‌زاز نوێنه‌ری پارتی له تاران و موحسین دزه‌یی سه‌ردانی شای ئێرانی كرد له كۆشكی نیاوه‌ران.\nدوای ماوه‌یه‌ك چاوه‌ڕوانیی شا به لووتبه‌رزییه‌وه هاته ژووره‌وه و سڵاوی له ئاماده‌بووان كرد. ئینجا وتی: ئێوه سێ ڕێگه‌تان له‌پێشه:\nیه‌كه‌م: عێراق له‌سه‌ر داواكاریی من لێبوردنی گشتیی بۆ هه‌مووان ده‌ركردووه و ده‌توانن بگه‌ڕێنه‌وه.\nدووه‌م: له ئێران بمێننه‌وه و ببنه په‌نابه‌ر.\nسێیه‌م: ده‌توانن شه‌ڕ بكه‌ن، به‌ڵام ئێمه هیچ یارمه‌تییه‌كتان ناده‌ین و له‌كۆتایی مانگی ئاداردا سنوور داده‌خه‌ین.\nبارزانی وتی دوو رۆژ به‌رله‌ئێستا موحسینم ناردووه‌ته ناوچه‌كه، هه‌موو له‌سه‌ر ئه‌وه مكوڕن كه له‌شه‌ڕ به‌رده‌وام بن. دكتۆر مه‌حموودیش وتی چۆن وه‌ڵامی میلله‌ته‌كه‌مان بده‌ینه‌وه و ئاخۆ چیمان پێ ده‌ڵێن؟ شا به توڕه‌ییه‌وه وتی: پێتان ده‌ڵێن سه‌ركرده‌كانمان به قسه‌ی گه‌وره مافه‌كانیان بزر كردین. منیش وتم: ئه‌گه‌ر شه‌ڕ به‌رده‌وام بێت ئێران ڕێگه ده‌دات په‌نابه‌ران و خێزانه‌كانیان لێره بمێننه‌وه؟ شا وتی: به‌ڵێ. بارزانی ڕووی قسه‌ی كرده شا و وتی: به‌ڕاستگۆیی ده‌ستمان خسته ناو ده‌ستی ئێوه نه‌ك ده‌ستمان ببڕن.\nله‌وكاته‌دا شا هه‌ستایه سه‌رپێ وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ كۆتایی دیداره‌كه. هه‌موو دیداره‌كه نیو سه‌عاتی خایاند و هاتینه ده‌ره‌وه. چه‌نده باس له‌باره‌ی ڕێككه‌وتنه‌كه و هۆكار و ده‌رئه‌نجامه‌كانی كرا و ده‌كرێت، هێنده‌ش باسی كۆتا دیداری شانده‌كه‌ی شۆڕش و محه‌مه‌د ڕه‌زاشا ده‌كرێت، چونكه چاره‌نووسی شۆڕش له‌وێ و به‌ده‌ستی ئه‌و كه‌سانه وه‌كو چرایه‌ك كوژێنرایه‌وه.\nنه‌وشیروان مسته‌فا و ئه‌یوب بارزانی كه ئامۆزای مه‌سعوود بارزانییه و هه‌روه‌ها دكتۆر مه‌حموود عوسمانیش كه ئه‌وكات ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی پارتی و ئه‌ندام ئه‌و وه‌فده‌ش بووه كه دیداری شایان ئه‌نجام داوه هه‌ردووكیان ده‌ڵێن: مه‌لا مسته‌فا وتبووی: ئێمه میلله‌تی تۆین. مادام تۆ له ڕێككه‌وتنه‌كه ڕازیت و قازانجی ئێرانی تێدایه كه دایكی ئێمه‌شه، ئێمه‌ش هیچمان له‌سه‌ری نییه. ئێمه له‌ژێر فه‌رمانی ئێوه‌داین، بڵێ بمرن ئه‌مرین، بڵێ بژین ئه‌ژین. ئێمه دڵسۆزی ئێوه بووین و دڵسۆزی ئێوه‌ین و دڵسۆزی ئێوه ئه‌مێنینه‌وه.\n ئه‌م قسه‌یه كه‌سێك ده‌یگێڕێته‌وه له دۆسته هه‌ره نزیكه‌كانی بارزانی و جێی متمانه‌ی زۆری بووه و ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی و ئامه‌ده‌ی ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه بووه و بۆخۆی شاهیدحاڵی كۆبوونه‌وه‌كه‌یه. ڕه‌نگه بارزانی و هاوڕێكانی به‌و شێوازه خۆیان بچووك نه‌كردایه‌ته‌وه و قسه‌ی سووریان بكردبا شا هێنده پێداگر نه‌ده‌بوو كه هانیان بدات ئاشبه‌تاڵی لێبكه‌ن. چونكه پێش چوونی بارزانی شا ده‌روونی ته‌واو تێكچووه و شه‌رمه‌زارانه چاوی پێی كه‌وتووه. ئه‌وه‌تا ئه‌سه‌دوڵای عه‌له‌م كه پێشتر سه‌رۆك وه‌زیران و له‌و سه‌رده‌مه‌شدا وه‌زیری ده‌ربار بوو، یه‌كێبوو له‌كه‌سه زۆر نزیكه‌كانی شا و رۆژانه پێكه‌وه گفتوۆگیان ده‌كرد و گفتوگۆكانی هه‌موو له كتێبێكدا بڵاوكراوه‌ته‌وه.\nعه‌له‌م ڕۆژێك پاش دیداری بارزانی و شا كه خۆیشی ئاماده‌بووه، له 12ی ئازار نووسوێتی: دوێنێ شا له‌كاتی پێشوازیی له ڕێبه‌ری كورده‌كان مسته‌فا بارزانی له ڕووی ڕۆحییه‌وه ئاسایی نه‌بوو، هه‌ستی به ئیحراجی و شه‌رمه‌زاریی ده‌كرد. شای ئێران له‌م دیداره‌دا دووجار تۆڵه‌ی به‌یاننامه‌ی 11ی ئازاری له بارزانی كرده‌وه. جاری یه‌كه‌م بارزانی له 26ی شوباته‌وه بانگكرده تاران و خۆی ڕۆیشت بۆ جه‌زائیر و ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ی مۆر كرد و هاته‌وه هێشتا ئه‌و هه‌ر چاوه‌ڕێی دیدار بوو. دوووه‌م: دیداره‌كه‌ی خسته ڕۆژی 11ی ئازار.\nمه‌سعوود بارزانی ده‌ڵێت: له‌سه‌ر داوای شا، بارزانی بانگهێشتی ئێران كرابوو، له 26ی شوباتی 1975 به یاوه‌ری مه‌حموود عوسمان و موحسین دزه‌یی به‌ره‌و ئێران چوو، به‌ڕوونی ده‌رده‌كه‌وێت كه شا ویستوویه‌تی به‌هۆی ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵ به‌عس له‌ئازاری 1970 تۆڵه له بارزانی بكاته‌وه، به‌ده‌رفه‌تی زانی بارزانی له تاران بێت و ڕێككه‌وتننامه‌كه ڕابگه‌یه‌نرێت، شا له‌گه‌ڵ گه‌ڕانه‌وه‌ی فه‌رمانی به سه‌رۆكی ئه‌ركان (سه‌رتیپ زه‌هاوی) كرد ده‌سته‌ی تۆپخانه و بنكه‌كانی موشه‌كی له كوردستان بكێشێته‌وه، ئه‌و كارانه به‌بێ ئاگاداری ئێمه كرا، بروسكه‌مان بۆ شه‌فیق قه‌زازی نوێنه‌ری خۆمان له تاران نارد.\nموحسین ده‌زه‌یی ده‌ڵێت: ئێواره‌ی ڕۆژی 10ی ئازار جه‌نه‌ڕاڵ نه‌سیری سه‌ردانی بارزانیی كرد و وتی به‌یانی واته رۆژی 11ی ئازار شا پێشوازیی ده‌كات. لێره‌دا دڵڕه‌شی و ڕق و كینه‌ی ڕه‌شی شا له شۆڕشی كورد به گشتیی و كه‌سێتی بارزانی به تایبه‌تی به‌دیاركه‌وت، به ئه‌نقه‌ست 11 ئازاری بۆ پێشوازیكردنه‌كه ده‌ستنیشان كردبوو وه‌كو تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌ك له شۆڕش، چونكه ئه‌و ڕۆژه یادی مۆركردنی ڕێكه‌وتننامه‌ی ئادار بوو.\nئه‌و هاوكارییانه‌شی كه ئێران دابینی ده‌كرد زۆرینه‌ی له‌ژێرده‌ستی خۆیدا بوو. بۆ نموونه له وتارێكی ڕۆژنامه‌ی (لۆمۆند)ی فه‌ره‌نسییدا هاتووه كه:\nئێران هه‌رگیز نه‌یهێشتووه كورده‌كان له‌به‌شی سێ ڕۆژ زیاتر ته‌قه‌مه‌نییان له‌به‌رده‌ستدابێت\nكۆمه‌كی سوپای ئێران بۆ له‌شكری كورد زۆر به‌قورسی خرابووه ژێر چاودێرییه‌وه. ئه‌مه‌ش مانای وایه شۆڕش هه‌موو هێلكه‌كانی خۆی خستبووه سه‌به‌ته‌ی شاوه بۆیه به هه‌فته‌یه‌ك كۆتایی به‌و شۆڕشه 14ساڵییه هێنرا.\nئایا سه‌ركردایه‌تی ئه‌وكاتی كورد ئاگاداری ئه‌و پیلانه نه‌بوون؟ ڕێككه‌وتن و ئاشتبوونه‌ی دوو وڵاتی نه‌یار و دژ به‌یه‌ك شتێك نییه به هه‌فته و دوو هه‌فته ئه‌نجام درابێت. حه‌تمه‌ن پێشنه‌ی زیاتری هه‌یه و جموجووڵی زۆری كاربه‌ده‌ستانی عێراق و ئێرانی پێوه دیار بووه و ته‌نانه‌ت باڵیۆزه‌كه‌ی عێراق له پراگ كه سه‌ركرده‌یه‌كی شۆڕشه (موحسین دزه‌یی) هه‌ستی به‌و جموجووڵانه كردبوو، سه‌ركردایه‌تییشی لێ ئاگادار كردبوو. كاتێك شا چاوی به ئه‌نوه‌ر ساداتی سه‌رۆك كۆماری ئه‌وكاتی میسر ده‌كه‌وێت و ئه‌و هه‌وڵه‌ی عێراق و ئێران ده‌بیستێت. خودی بارزانی لێ ئاگادار ده‌كاته‌وه.\nكریس كۆچیرا له كتێبه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: له 20/2/1975 سه‌فیری میسر له به‌یرووت به نوێنه‌ری بارزانی ڕاگه‌یاند كه سه‌رۆك سادات حه‌ز ده‌كات نوێنه‌ری جه‌نه‌ڕاڵ بارزانی ببینێت.\nدوای 48 سه‌عات سامی له كوردستانه‌وه بۆ تاران ڕۆیی و له‌وێشه‌وه بۆ قاهیره. له 28ی شوبات سامی چاوی به سادات كه‌وت و دواتریش محه‌مه‌د حه‌سه‌نه‌ین هه‌یكه‌لی بینی. سه‌رۆك سادات به سامی وت: له جه‌زائیر ڕێكه‌وتنێك له‌نێوان عێراق و ئێران ده‌كرێت و ئه‌م ڕێكه‌وتنه په‌یوه‌ندی به كوردیشه‌وه هه‌یه. ته‌نانه‌ت هه‌یكه‌ل كه چاودێرێكی سیاسیی دیار و پیاوێكی به‌ئاگایه و سه‌رۆكه‌كان حساب بۆ خوێندنه‌وه و لێدوانه‌كانی ده‌كه‌ن. به سامی ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر عێراق و ئێران ڕێككه‌وتن ئه‌وكات ئێوه چی ده‌كه‌ن؟ هه‌روه‌ها له‌مانه‌ش ڕوونتر ئه‌و قسه‌یه‌ی سه‌دام حسێنه كه زۆر ڕاشكاوانه به ئیدریس بارزانییدا بۆ مه‌لا مسته‌فای ناردبوو.\nسه‌دام له‌دوا دیداری وه‌فدی شۆڕش و میریییدا به ئیدرس بارزانی وتبوو: به باوكت بڵێ ناچارمان نه‌كات سازش بۆ شای ئێران بكه‌ین. به‌ڵام سه‌ركردایه‌تی سیاسیی كرد له‌و قۆناغه‌دا هێنده هۆشیار نه‌بوون هه‌ست به‌و مه‌ترسییه بكه‌ن و خۆیان بۆ پێشهاته‌كانی ئاماده بكه‌ن. تا كتوپڕ كه‌وتنه ناو ڕووداوه‌كانه به‌خۆیان نه‌زانی. ته‌نانه‌ت ئه‌وكاته‌ی ڕێككه‌وتنه‌كه‌ش واژۆ كرابوو و شایش گه‌ڕابووه‌وه هێشتا سه‌ركرده دیاره‌كانی كورد كه له تاران بوون مقۆمقۆیان بوو كه ئایا پیلان له كورد كراوه یان نا؟ موحسین دزه‌یی ده‌ڵێت من ده‌مگوت: مه‌ترسی له‌سه‌ر كورد هه‌یه و هاوڕێكانم نكوڵییان ده‌كرد. ئه‌وه‌نده بێتاقه‌ت بووم ئه‌و شه‌وه خه‌وم لێنه‌كه‌وت. بۆ ڕۆژی دوایی چوومه شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی بارزانی بینیم نیگه‌رانی به ده‌موچاوی هه‌موویانه‌وه دیاره.\nله‌پڕ نوێنه‌ری شۆڕش له تاران (دكتۆر شه‌فیق قه‌زاز) وه‌ژوور كه‌وت و بروسكه‌یه‌كی له برایان ئیدریس و مه‌سعوود بارزانییه‌وه بۆ سه‌رۆك بارزانی هێنابوو، ناوه‌رۆكی بروسكه‌كه ئه‌وه‌بوو كه سه‌رجه‌م چه‌كه پاڵپشته‌كان و هۆكاری به‌رگریی زه‌وی و ئاسمانیی حكومه‌تی ئێران به‌شه‌و كشاونه‌ته‌وه و ته‌گبیری خۆپاراستن و به‌رگرییان كردووه و ئێمه‌شیان ئاگادار نه‌كردووه‌ته‌وه.\nئینجا زانیمان پیلانه‌كه راسته. شۆڕشی چوارده‌ساڵه‌ی ئه‌یلوول به چوارده‌ڕۆژ هه‌ره‌سی پێهێنرا سه‌ركرده و فه‌رمانده و پێشمه‌رگه‌كان جیاوازییان هه‌بوو له‌وه‌ی ئایا هه‌ره‌س به شۆڕش بێنن و بچنه‌وه ماڵی خۆیان، یان درێژه به خه‌بات و تێكۆشان بده‌ن. له‌سه‌ره‌تاوه مه‌لا مسته‌فاش دوودڵ بووه، له لای شا وتوویه‌تی تۆ چی ده‌ڵێی ئێمه وا ده‌كه‌ین.\nله‌ملایشه‌وه كه ده‌یبسیته‌وه زۆرێك له سه‌ركرده‌كان به‌تایبه‌تی باڵی مه‌كته‌بی سیاسیی (جه‌لالییه كۆنه‌كان) ده‌یانویست درێژه به خه‌بات بده‌ن. له‌سه‌رێكه‌وه ده‌ترسا شۆڕش بمێنێته‌وه و له‌ده‌ستی ئه‌و و بنه‌ماڵه‌كه‌ی ده‌ربچێت. له‌سه‌رێكیشه‌وه گومانی هه‌بوو به درێژه‌دان به شۆڕش یه‌كه‌م ڕووبه‌ڕوونه‌وه و هێرش بۆ سه‌ر خۆی و بنه‌ماڵه‌كه‌ی بێت. بۆیه چه‌ند ڕۆژێك شه‌نوكه‌وی بارودۆخه‌كه‌یان كرد. له‌ولایشه‌وه شا دوا مۆڵه‌تی پێ وتبوو كه كۆتایی مانگی ئازاره. نازاناز محه‌مه‌د مه‌لا قادر كه باوكی ئه‌ندامی پێشووی مه‌كته‌بی سیاسیی پارتییه له كتێبه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: بارزانی به‌ر له دیداری له‌گه‌ڵ شا و پاش ئه‌و ئه‌و دیداره‌ش تا 19/3/1975 بڕیاری به‌رده‌وامیدانی به‌شۆڕش دابوو.\nبه‌ڵام دوای ئه‌م ڕیككه‌وته له‌ژێر كۆمه‌ڵێ هه‌ڕه‌شه‌ی جدی بۆ سه‌ر پێشمه‌رگه‌ی شۆڕش له‌لایه‌ن ڕژێمی ئێرانه‌وه، فه‌رمانی كۆتایی شۆڕشی ده‌ركرد. ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه شا ده‌رفه‌تی دابوو به سوپای عێراقی بچنه ناوه‌وه‌ی خاكی ئێران و پێشمه‌رگه گه‌مارۆ بده‌ن. كه بێگومان هه‌ڕه‌شه‌ی جدییش بوو له‌سه‌ر ژیانی بارزانی و سه‌رانی تری حزب. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی بارزانی ته‌مه‌نی 72 ساڵ بوو و تووشی نه‌خۆشییه‌كی كوشنده‌ش بووبوو بۆیه حه‌ماسه‌تی ساڵانی 1947ی نه‌بوو كه سێ سنووری وڵاتانی دراوسێی بڕی و له ئاوی ئاراس په‌ڕییه‌وه بۆ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت. ته‌مه‌ن و نه‌خۆشی ڕێگه‌یان لێ گرتبوو. ئه‌مه‌ش به دیاریكراوی دوو خاڵ ده‌كاته هۆكاری هه‌ره‌س.\nیه‌كه‌م: پیری و به‌ساڵاچوونی بارزانی.\nدووه‌م: نه‌خۆشییه‌كه‌ی بارزانی، كه دواتر به‌و نه‌خۆشییه سه‌ری نایه‌وه.\nنه‌وشیروان مسته‌فا ده‌ڵێت: 20ی مارت باره‌گای بارزانی بروسكه‌ی بۆ هه‌موو فه‌رمانده‌ی هێزه‌كان لێدابوو واز له شه‌ڕ بهێنن. چه‌كه‌كان بشكێنن و ته‌قه‌مه‌نی و ده‌بوكانیان بته‌قیننه‌وه و بچن بۆ ئێران. له‌وكاته‌وه كادر و پێشمه‌رگه‌كانی پارتی له ناڕه‌زاییدا ئه‌م بڕیاره‌یان ناو نا (ئاشبه‌تاڵ) و وه‌كو زاراوه‌یه‌كی سیاسی كه‌وته سه‌ر زمانی خه‌ڵك و بڵاوبووه‌وه. \nمحه‌مه‌دی مه‌لا قادریش كه خۆی سه‌ركرده‌یه‌كی دیاری پارتی بوو ده‌ڵێت: رۆژی بیستی ئازار بروسكه‌یه‌ك هات له بارزانی و مه‌كته‌بی سیاسییه‌وه ده‌ڵێت بڕیارمان دا به كۆتاییهێنان به شۆڕش. بروسكه‌كه‌م جارێكی تر خوێنده‌وه كوڕێكم له‌گه‌ڵ بوو ناوی عه‌بدوڵا سواره‌بوو خزمم بوو، به‌رانبه‌رم ڕاوه‌ستابوو منیش پشتم دابوو به‌دارێكه‌وه ته‌ماشای منی كرد تێكچووم و ئاسایی نیم، وتی: مامۆستا ئه‌وه مه‌لا مسته‌فا شه‌هید بووه؟ گوتم نه‌خێر له مه‌لا مسته‌فا گه‌وره‌تر، كوردستان، كوردستان شه‌هید بووه. ئیتر ده‌ستی كرد به گریان.\nبه‌ڵام دكتۆر مه‌حموود عوسمان كه زۆر ئاگاداری نهێنی و ورده‌كارییه‌كانی ناو شۆڕش و پارتیی و باره‌گای بارزانییه، پێی وایه ده‌كرا شۆڕش به‌رده‌وام بێت و شۆڕش له ڕووی مادی و سه‌ربازییه‌وه دۆخی باش بووه. ئه‌و ده‌ڵێت: شۆڕش پاره‌یه‌كی زۆری هه‌بوو كه به بڕی (24) ملیۆن دیناری عێراقی ئه‌وكاته ده‌خه‌مڵێنرا.\nبێجگه له قازانجی فرۆشگاكانی شۆڕش. هه‌روه‌ها له ڕووی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نییه‌وه لانی كه‌م (15) ملیۆن فیشه‌كی جۆراوجۆری تفه‌نگ و ڕه‌شاش و (500) هه‌زار گولله تۆپی جۆراوجۆر و (60) هه‌زار پێشمه‌رگه‌ی هه‌میشه‌یی و زیاتر له (40) هه‌زار هێزی به‌رگریی میللی چه‌كدار و ده‌یان جۆر ڕه‌شاش و و بازكا و تۆپی قورس و سووك و هاوه‌نی هه‌بوو. شۆڕش ئه‌م تواناگه‌وره‌یه‌ی له‌به‌رده‌ست بوو كه‌چی یه‌ك مانگیش درێژی پێ نه‌درا.\nته‌نانه‌ت عیسا په‌ژمان ده‌ڵێت ماوه‌یه‌ك به‌رله شه‌ڕی 1974 62 ملیۆن دۆلار دراوه‌ته ده‌ستی بارزانی. بۆیه ناكرێت بڵین شۆڕش توانای دارایی لاواز بووه. به‌ڵام پاش هه‌ره‌س پاره‌كه‌یان له بانكه‌كانی ده‌ره‌وه خسته ناو حساباتی بنه‌ماڵه‌كه‌وه و كه‌س نه‌یزانی چی به‌سه‌رهات. به‌مشێوه‌یه شۆڕشی كوردستان كه ته‌مه‌نی 14 ساڵ بوو (1961 ـ 1975) به 14 ڕۆژ (6 ـ20ی ئازار) كۆتایی پێهێنرا و له كۆتا ساته‌كانی ڕۆشتن بۆ ئێرانیش هه‌ندێك له زیندانییه سیاسییه‌كانی ناو به‌ندیخانه‌كانی شۆڕش، له جیاتی لێخۆشبوون كوژران.\nسه‌ره‌نجام به بڕیاری تایبه‌تی بارزانی كوانووی شۆڕش كوژێنرایه‌وه و به‌یه‌كجاری ئاشبه‌تاڵی لێكرا. له‌وكاته‌شه‌وه ئه‌و وشه‌یه بووه‌ته زاراوه‌یه‌كی باوی كوردستان. موحسین دزه‌یی ده‌ڵێت: ئێزگه‌ی ده‌نگی كوردستان تا ڕۆژی 21ی ئازار به‌رده‌وام بوو بۆ دواجار ئه‌و یاده‌ی كرده‌وه و پاشان ته‌قێنرایه‌وه. ڕۆژی 25ی ئازار، بارزانی كاك مه‌سعوود و دكتۆر مه‌حموود عوسمان و سامی عه‌بدوڕڕه‌حمان و دارا تۆفیقی له‌گه‌ڵ بوو. بارزانی نوێژی نیوه‌ڕۆی كرد و داوامان لێكرد واباشتره ناوچه‌كه جێبهێڵین و بچینه ناو خاكی ئێرانه‌وه، سه‌عات دووی پاش نیوه‌ڕۆی 25/3/1975 هه‌موومان به‌دڵێكی ته‌نگ و خه‌مێكی قووڵه‌وه به‌ڕێكه‌وتین.\n لێكه‌وته‌كانی ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر ئه‌م ڕێككه‌وتننامه‌یه بوو به ئاگرێك و كوردستان و عێراق و ئێرانی سووتاند. بۆ كورد ماڵوێرانكه‌ر بوو، هه‌ره‌سی شۆڕش و خۆكوشتنی زۆر فه‌رمانده و پێشمه‌رگه و بێئومێدبوونی گه‌وره و ڕاگواستن و چۆڵكردنی به‌شێكی زۆر له گونده‌كانی سه‌رسنوور و زاڵبوونی به‌عس بسه‌ر كوردستانی لێ كه‌وته‌وه. به‌ڵام خاڵێكی زۆر ئیجابییش له‌و نسكۆیه ئه‌وه‌بوو پرۆسه‌ی دیموكراسیی هێنایه كوردستان و فره‌حزبی دروست بوو. حوكمی تاكه حزب و یه‌ك بنه‌ماڵه‌یی به‌سه‌ر ته‌واوی كوردستان به یه‌كجاری كۆتایی هات.\nبۆ عێراق و ئێرانیش هه‌ر زیان بوو، ئه‌وانیش لێی نه‌حه‌سانه‌وه و دوای شكستی شای ئێران سه‌دام ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ی دڕاند و وتی ئه‌وه هه‌ڵوه‌شایه‌وه و كۆتایی پێهات. ئیتر شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی عێراق و ئێران و وێرانكرانی كوردستان و كیمایی و ئه‌نفالكردن و سووتان و خاپووركردنی هه‌زاران گوند و چه‌ندین شار و شارۆچكه‌ی به‌دوای خۆیدا هێنا و دواجار سه‌ری سه‌دامیش و شایشی خوارد.\n بۆ ئه‌م راپۆرته سوود له‌م سه‌رچاوانه وه‌رگیراوه:\n1ـ گفتگوهای من با شاه: اسدالله علم. 2ـ ڕێكه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر و ڕه‌هه‌نده‌كانی له‌سه‌ر كێشه‌ی كورد له كوردستانی باشوور: كامه‌ران بابان زاده. 3ـ كورد له سه‌ده‌ی نۆزده و بیست: كریس كۆچیرا. 4ـ الحركة التحرریة الكردیة 1958 ـ 1975: ایوب بارزانی. 5ـ تندباد حوادث، گفتوگو با عیسا پژمان: عرفان قانعی فرد. 6ـ سیاسه‌تی ئێران به‌رانبه‌ر بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌یی كورد: نازناز محه‌مه‌د عه‌بدولقادر. 7ـ ژیانی سیاسیی له باشووری كوردستان 1975 ـ 1991: سه‌لام عه‌بدولكه‌ریم. 8ـ مصطفی البارزانی اللاسطورة والحقیقة: د. فاضل البراك. 9ـ له كه‌ناری دانووبه‌وه بۆ خڕی ناوزه‌نگ: نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین. 10ـ تقییم مسیرة الثورة الكردیة وانهیارها والدروس والعبر المستخلصة منها: الحزب الدیمقراطی الكردستانی، اللجنة التحضیریة. 11ـ وێستگه‌كانی ژیانم: موحسین دزه‌یی. به‌شی دووه‌م. 12ـ سه‌ربرده: محه‌مه‌د مه‌لا قادر.\nنوسه‌ر و ڕۆژنامه‌نوس، ئه‌زمونى 17 ساڵ كارى ڕۆژنامه‌وانى


هۆشیارجەمال: گۆران” شاعیری جوانی و سروشت. – WTARIKURD\nهۆشیارجەمال: گۆران” شاعیری جوانی و سروشت.\nگۆران :عه‌بدوڵڵا به‌گ كوڕی سلێمان به‌گی كوڕی عه‌بدوڵڵا به‌گه. باوكیشی و باپیریشی له هۆنراوه و وێژه‌دا به‌هره‌یان هه‌بووه و به كوردی و به فارسی نووسیویانه و هۆنراوه‌یان وتووه، به‌تایبه‌تی عه‌بدوڵڵا به‌گی باپیری له زمان و وێژه‌ی فارسیدا ده‌ستێكی باڵای هه‌بووه و هه‌ر بۆیه به “كاتبی فارسی” ناوبراوه\nگۆران له ساڵی 1904یان له 1905دا له هه‌ڵه‌بجه له‌دایكبووه. بنه‌ماڵه‌ی باپیری له به‌گزاده‌ی “میران به‌گی” بوون له ناوچه‌ی “مه‌ریوان” و عینایه‌توڵڵا به‌گی كوڕی ئه‌مانوڵڵا به‌گیان به خۆی و خێزانیه‌وه دێته سلێمانی و له ناوچه‌ی قه‌ره‌داخ ماوه‌یه‌ك دائه‌نیشێ. زۆری پێ ناچێ كۆچی دوایی ده‌كات.\nعه‌بدوڵڵا به‌گی كوڕی (باپیری گۆران) له‌گه‌ڵ هه‌موو خێزانه‌كه‌یاندا، ئه‌وه‌ی له برایه‌كی بچووكی و دایكی و ژنه‌كه‌ی و منداڵه‌كانی خۆی پێكهاتوه ڕووده‌كه‌نه هه‌ڵه‌بجه چونكه خۆیان به جاف زانیوه و له‌وێ جێگر ئه‌بن.\nله‌و گه‌شته‌دا دایكی عه‌بدوڵڵا به‌گ و براكه‌ی به نه‌خۆشی “سێ‌به‌ڕۆ” ده‌مرن و ئه‌مێننه‌وه عه‌بدوڵڵا به‌گ و مناڵه‌كانی خۆی ئه‌مانه بوون: مسته‌فا به‌گ، نووری به‌گ، نه‌فێ خان، سلێمان به‌گ و حه‌بیبه خان. له‌مانه نه‌فێ خان شوو ده‌كات به مه‌جید به‌گی عوسمان پاشا. حه‌بیبه خانیش شوو ده‌كات به یه‌كێ له شێخانی خانه‌گای لای پاوه. مسته‌فا به‌گ و نووری به‌گیش كه‌سیان له پاش به‌جێ نامێنێت. به‌ڵام سلێمان به‌گ ئه‌م مناڵانه‌ی ئه‌بێ: عه‌لی. شه‌مسه، موحه‌ممه‌د، عه‌بدوڵڵا. عه‌لی و شه‌مسه به لاوی مردوون. موحه‌ممه‌دیش كه ناوبانگی بوو به “حه‌مه به‌گه ڕووشه” پاش مردنی باوكی به دوو ساڵ ئه‌كوژرێ. به‌م چه‌شنه له‌م بنه‌ماڵه‌یه هه‌ر عه‌بدوڵلا (گۆرانی دواڕۆژ) ده‌مێنێته‌وه.\nگۆران لای باوكی قورئان و سه‌ره‌تای خوێندنی خوێندووه. پاشانیش له “مزگه‌وتی پاشا”ی هه‌ڵه‌بجه بووه به فه‌قێ و ته‌نانه‌ت ماوه‌یه‌كیش به “فه‌قێ عه‌بدوڵڵا” ناسراوه.\nله دوا ساڵه‌كانی جه‌نگی یه‌كه‌م و سه‌ره‌تای هاتنی ئینگلیزدا، بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ڵه‌بجه چۆڵ ئه‌بێت و خه‌ڵك ڕووده‌که‌نه لادێكانی ده‌وروپشت. ماڵی باوكی گۆرانیش له به‌هاری 1919 وه تا پاییزی ئه‌و ڕووده‌كه‌ن چه‌می بیاره و له‌وێ له باخێكدا هه‌وار ئه‌خه‌ون و بۆ پایز ئه‌وسا ئه‌گه‌رێنه‌وه بۆ هه‌ڵه‌بجه.\nگۆران خۆی بۆ مامۆستا ڕه‌فیق حلمی گێڕاوه‌ته‌وه و وتوویه: “له‌بیرمه، كه یه‌که‌م قوتابخانه‌ی زمانی تورك له هه‌ڵه‌بجه دانرا، بۆ پۆلی یه‌كه‌م وه‌رگیرام، بۆ پۆلێك وه‌رگیرام، ئه‌وه‌ی به‌ڕێوبه‌ره‌كه‌مان به‌ڕه‌حمه‌ت بێت تاهیر ئه‌فه‌ندیی مه‌لا ئه‌مینی جه‌ففار پێی ئه‌وت پۆلی ئیحتیا‌ت”.\nوه‌ك گۆران خۆی گێڕاویه‌ته‌وه چوونی بۆ قوتابخانه‌ی فه‌ڕمییشدا پچڕ پچڕ بووه. پۆلی چواره‌می له سه‌رده‌می داگیركرانی هه‌ڵه‌بجه‌دا له‌لایه‌ن ئینگلیز‌ه‌وه ته‌واو كردووه.\nهه‌ر له 1919 دا سلێمان به‌گی باوكی گۆران كۆچی دوایی ده‌كات. پاشان له 1921دا موحه‌ممه‌د به‌گی برای، به هاندانی مسته‌فا سائیب، له‌گه‌ڵ عه‌بولواحید نووریی خاڵۆزایدا ئه‌یاننێرێت بۆ قوتابخانه‌ی “عیلمی”یه‌ی كه‌ركوك بۆ خوێندن. به‌ڵام هه‌ر له‌وساڵه‌دا موحه‌ممه‌د به‌گی برایشی ده‌كوژرێ. ئیتر گۆران كه‌سی وه‌های نامێنێ گوزه‌رانی خوێندنی خۆی و ژیانی دایكی ببات به‌ڕێوه، له‌به‌رئه‌وه ده‌ست له خوێندن هه‌ڵئه‌گرێت و له ساڵی 1922ه‌وه تا ساڵی 1925 گه‌لێ ده‌ست ته‌نگی ئه‌چێژێ.\nگۆران بۆ یه‌كه‌مجار له ساڵی 1925دا به مامۆستایی له قوتابخانه‌ی هه‌ڵه‌بجه دامه‌زراوه و تا 1937 له قوتابخانه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌دا ماوه‌ته‌وه. پاشان گوێزراوه‌ته‌وه بۆ ئه‌شغاڵ – به‌شی كاروباری ڕێگاوبان و تا گیرانی یه‌كه‌می له 1951دا، جگه له‌و چه‌ند ساڵه‌ی، ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ چه‌ند ڕۆشنبیرێكی تری كوردا ئه‌چێ بۆ یافا و له ئێستگه‌ی ڕادیۆی ڕۆژهه‌ڵات نزیك به مه‌به‌ستی به‌شداری له خه‌باتدا له دژی فاشیزم به‌شی كوردستان ئه‌كه‌نه‌وه، له ئه‌شغاڵدا ئه‌مێنێته‌وه.\nله ته‌شرینی دووه‌می1952 دا له به‌ندیخانه‌ی یه‌كه‌می دێته‌ده‌ر و ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سلێمانی و ئه‌بێ به به‌رپرسی ڕۆژنامه‌ی “ژین”. تا ئه‌یلوولی1954 له‌سه‌ر ئه‌م كاره ئه‌مێنێته‌وه. له 1954 بۆ جاری دووه‌م له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێ له ئاشتی خوازانی سلێمانی ئه‌گیرێ و فه‌رمانی ساڵێ به‌ند و ساڵێ خستنه ژێر چاودێریی پۆلیسی به‌سه‌ردا ئه‌درێ. ماوه‌ی به‌ندكردنه‌كه‌ی له سلێمانی، كه‌ركووك، كوت، به‌عقووبه و نوگره سه‌لمان و ماوه‌ی چاودێرییه‌كه‌شی له به‌دره به‌سه‌رده‌با.\nله 1956/9/12ئه‌م فه‌رمانی به‌ندكردنه‌ی ته‌واو ده‌كات و ئازاد ده‌کرێت و ده‌چێته به‌غداد و چه‌ند ڕۆژێك له‌وێ له یه‌کێك له پڕۆژه میریه‌كانی خانوودا ئه‌بێت به چاوه‌شی كرێكار. زۆری پێناچێت دیسانه‌وه له هێرشی میریدا بۆ سه‌ر نیشتمان په‌روه‌ران به بۆنه‌ی ده‌ستدرێژییه سێ قۆڵییه‌كه‌ی سه‌ر میسره‌وه، ئه‌گیرێته‌وه له 1956/11/17دا دادگای عورفی له كه‌ركوك فه‌رمانی سێ ساڵ به‌ندی به بارمته دانانی هه‌زار دیناری کاتی ده‌سپێنێت به‌سه‌ریدا، ئه‌ویش به‌وه‌ی كه تا سێ ساڵ ورته‌وی له ده‌م ده‌رنه‌یه‌ت و كرده‌وه‌ی وای لێ نه‌وه‌شێته‌وه میری پێی دڵگران ببێ.\nگۆران نه هه‌زار دیناره‌كه‌ی ئه‌بێ و نه ئه‌شیه‌وێ گفتی وه‌ها به میری بدات، بۆیه ئه‌خرێته‌وه به‌ندیخانه و تا 1958/8/10پاش سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی 14ی گه‌لاوێژ له زینداندا ئازاد ده‌کرێت. گۆران ئه‌م ماوه‌یه‌ی به‌ندیخانه‌ی كه‌ركووك و به‌عقووبه به‌سه‌ربردووه.\nپاش به‌ربوونی له زیندان ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سلێمانی و پاش ئه‌وه به ماوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ شاندێكی میللی سه‌ر له یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت ئه‌وسا و چینی میللی و كۆریای دیموكراتی (باكووری) ئه‌دا.\nله سه‌ره‌تای 1959دا سه‌رپه‌رشتیی گۆڤاری “شه‌فه‌ق” ئه‌گرێته ده‌ست و به ناوی “به‌یان” ده‌رده‌کات. له ئیسكانی سلێمانیش دایده‌مه‌زرێنێت و تا ناوه‌ڕاستی 1960 كاری تێدا ده‌کات. ئینجا به بیانووی ئه‌وه‌ی كه گوایه بەبێ پرس كاری به‌جێهێشتووه – كار به‌جێهێشتنه‌كه‌ی بۆ چوون بووه بۆ شه‌قڵاوه بۆ به‌شداربوون له كۆنگره‌ی دووهه‌می مامۆستایانی كورددا – له‌سه‌ر كار لای ده‌به‌ن.\nله ناوه‌ڕاستی ساڵی 1960دا دێته به‌غداد و ئه‌بێ مامۆستا له به‌شی كوردی كۆلێژی ئادابی زانكۆی به‌غداد و به ئه‌ندامی ده‌سته‌ی نووسه‌رانی ڕۆژنامه‌ی ئازادی.\nله سه‌ره‌تای 1962دا ژانه‌سك زۆری پێ ئه‌هێنێ. ده‌رئه‌كه‌وێ كه گه‌ده‌ی تووشی نه‌خۆشیی شێرپه‌نجه بووه. نه‌شته‌رگه‌رێكی سه‌ركه‌وتووی له به‌غداد بۆ ده‌كرێ به‌ڵام به‌داخه‌وه پاش ئه‌و نه‌شته‌رگه‌رییه له نیساندا ئه‌چێ بۆ مۆسكۆ و سێ مانگێك له نه‌خۆشخانه‌ی “كرێملین” و سه‌نه‌تۆری “به‌رڤیخه” به‌سه‌رئه‌با و پاشان ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ عێراق. پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی به ماوه‌یه‌كی كه‌م نه‌خۆشییه‌كه‌ی سه‌رهه‌ڵئه‌داته‌وه و ته‌نگی پێ هه‌ڵئه‌چنێ. له‌به‌رئه‌وه ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سلێمانی و له‌وێ له جێدا ئه‌كه‌وێ، تا سەرلەبەیانی 1962/11/18 کۆچی دوای کردووە.\nقۆناغەکانی بیری شیعرایەتی گۆران\nگۆران لە ساڵی 1929 لە مەشقی شیعر نووسین لەسەر پێ وەستاوە، لەو کاتەوە تا کۆچی دوایی لە شیعر وتن نەوەستاوە. ژیانی شاعیر لە ڕووی بیری شیعرایەتییەوە دەکرێ بە دوو بەشەوە:\n1/ شاعیری ئافرەت و جوانی: نەتوانرێت ئەو وەسفەی نێوەندی ئەدەبی بۆ ” گۆران”ی کردووە لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا (شاعیری ئافرەت و جوانی ) ببێت بە پێوانە بۆ ناسینی ئەم شاعیرە. لە بنەڕەتا شاعیرێتی گۆران لە بازنەی ڕستەی کورت و جوانەدا کۆدەبێتەوە.\nگۆران پارێزگاری لە هەندێک نەریتی کوردەواری کردووە، هەروەها هەندێک نەریتی ئەوروپای وەکو خۆی وەرگرتووە، هەندێک جاری دیکەش تێکەڵ بە نەریتی کوردی کردووە، بە هەموو جۆرێک هونەرێکی نوێی لە ئەدەبی کوردیدا دروستکردووە لە ڕووی وەسفی ژن یان وەسفی سروشت و لە دواجاردا تێکەڵکردنیان. نوێکردنەوەکەی زیاتر لەمەیاندا دەکەوێتە بەرچاو.\n2/ شاعیر و ئایدۆلۆجیەکەی دیاریکراو: گۆران تا ساڵی 1949 شاعیری (ئافرەت و جوانی)بوو، تا کۆتایی ژیانی ئەم سیفەتەی لە دەستنەدا، لەگەڵ ئەوەشدا شاعیری کوردایەتی و هۆگری سروشتی کوردستان بوو. ژیانی کۆمەڵایەتی و زەبروزەنگی دەسەڵاتی کاربەدەست و دەرەبەگی ڕەنگدانەوەی لە شیعری گۆراندا هەبووە.\nشیعری گۆران لە ڕووی ڕوخسار و ناوەڕۆکەوە\nگۆران یەکێکە لەو شاعیرانەی زۆرترین بەحری عەروزی لە کێشی شیعردا بەکارهێناوە، هەروەها پارێزگاریی لە قافیە و پاش قافیە کردووە.\nهەروەها لە ڕووی ناوەڕۆکەوە، زۆربەی شیعری گۆران شێوەی لیریکی ئەوروپایی وەرگرتووە، لەبەرئەوە زۆرجار لە یەکێتی ناوەڕۆکی تایبەتیی کلاسیکی، یاخود یەکێتی دێڕە شیعر دەچێتە دەرەوە. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانرێت شیعری بناسرێتەوە لە ڕووی ناوەڕۆک یان ئەو بابەتەی شاعیر مەبەستێتی. لەبەر ئەوە وێنەی زۆر لەو ناوەڕۆکەی پەیوەندی بە ژیانەوە هەیە لە شیعریدا بەرچاو دەکەون.\nگۆران و کوردایەتی\nكوردستان: جێگامی، جێی هه‌زار ساڵه‌م،\nپه‌روه‌رده‌ی ئه‌م دۆڵ و سه‌ر لوتكه و یاڵه‌م!\nهه‌ناسه‌م تێر بۆنی بای كوێستانته\nدوو لێوه‌م پاراوی به‌فراوانته\nسه‌رنجم ڕاهاتووی زیوی زه‌ڕكه‌فته\nبه زه‌رده‌ی سه‌ر به‌فری ئێواره وه‌خته\nگوێم فێره بیستنی خوره‌ی قه‌ڵبه‌زه\nله‌و عاسته‌ی ژوور به‌فره، داوێن گیای سه‌وزه\nزمانم پشکوتووی قسه‌ی جوانته\nقسه‌ی ناو گۆرانی شاخاکانته\nهی ناو چیرۆکی گوێ ئاگردانته\nهی ناو لایلایه‌ی مناڵانته\nقوڵپێ با خوێنی ناو ده‌ماره‌کانم\nبه زه‌بری عیشقی تۆ نه‌یدا نه‌زانم!\nعه‌شقی تۆ، ئه‌ی دایکی خۆم و هاوخوێنم\nهه‌ر له پشتی باوکا چووه هه‌وێنم\nئه‌شچێته هه‌وێنی کوڕو کوڕه‌زا\nتا تاقێ کورد مابێ له چیای به‌رزا!\nئەم شیعرەی گۆران موناجاتێکە لەگەڵ خاکدا دەیکات. ئەو خاکەی لە پێش گۆراندا بووە. چارەنووس وای کردووە لەو خاکەدا پەیدا ببێت و بە هەموو جەوهەرەکانی ئەو پەروەردە ببێت. سروشتی کوردستان دروستی کردووە، پێی گەیاندووە. هەناسەی لای کوردستانە، گوێی فێری ئاوازی قەڵبەزی ئەوێیە، زمانی بە وشەی جوانی کوردی کراوەتەوە. گۆران دەڵێت” کورد لە پێشدا هەبووە، باب و باپیرانی بەڵگەی ئەوەن، ئێستاش خۆی ڕەمزی ئەوانە، لە دوا ڕۆژیشدا دەمێنێت و گیانی کوردایەتی دەچێتە ناو خوێن و دەماری منداڵەکانیەوە.\nعەبدولڵە سلێمان گۆران لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم و سەرەتای نیوەی دووەمی یەکێک بوو لە شاعیرە دیارەکانی ئەدەبی کوردی. لە ڕووی ئەدەبییەوە ئەوسەردەمە گرنگەی بەسەرکردەوە، لە هەرسێ قۆناغی دامەزراندن و گواستنەوە و نوێکردنەوە دەوری باڵای هەبوو. بە پێچەوانەی شاعیرانی دیکە بوو ئەوانەی تا دوایی قاڵبی کۆنیان هێشتەوە و نوێگەرییان لە ناو ئەو قاڵبەدا کرد و بەرهەمە شێوە کلاسیکیەکەیان زاڵبوو بەسەر نوێگەریەکەیانەوە.\nگۆران لەسەرەتادا دەریخست شاعیرێکی بە توانای قوتابخانەی “نالی”ە، هەندێک شیعری باشی هێنایە ناو ئەدەبی کوردییەوە. چاکی کرد ئەو شیعرانە کەم بوون.\nئینجا قۆناغی گواستنەوە کە خۆی ناوی نابوو لاسایی شیعری نوێ یان ڕۆمانتیکی عوسمانی، لەم مەیدانەشدا ئەوی دەرخست کە وەستایە. باشبوو لەم جۆرە شیعرەش زۆری نەوتووە. ئیتر کەوتە سەر نوێگەری زۆربەی شیعری دەچێتە ئەم خانەیەوە.\nگۆران بە بڕیار لە کێش و قافیەیێک نەگەڕاوە لە شیعریدا بە کاریان بهێنێت. زمانی بەهێز بووە، ئەگەر هەندێک ڕستە و وشەی نەبیستراویشی بەکارهێنابێت لە شیعریدا لە دوایدا دەبوون بە ئاسایی. پارێزگاریی ڕوخساری شیعری کلاسیکی کردووە، هی تازەی دروستکردوە و هەندێکی ئەوروپاشی هێناوەتە ناو ئەدەبی کوردیەوە.\nهەروەها گۆران لە قۆناغی دووەمی ژیانی ئەدەبیدا بایەخێکی زۆری بە شیعری سیاسی داوە. بە زەقی لایەنگری بلۆکی ڕۆژهەڵات یان یەکێتی سۆڤیەتی سۆسیالیسی کۆن بووە. بۆ کۆریا شیعری داناوە، ستاشی” لینین”ی کردوە، وەسفی شاری مۆسکۆی کردوە. لەو کاتەی ئەمانە هەموویان دەچوونە ناوبەرەی ” پێشکەوتنخوازی”یەوە. بەرامبەر بەمە هەڵوێستی شاعیر توڕەبوون و داشۆرین بووە بەرامبەر بە بلۆکی ئیمپرالیستەکان کە بەڕیتانیا و ئەمریکای دەگرتەوە.\nهەرچۆنێک بێت گۆران یەکێکە لەو شاعیرە گەورانەی دەوری باڵایان بووە لە نوێکردنەوەی شیعری کوردی لە نێوان هەردوو جەنگی یەکەم و دووەمی جیهاندا لە سەدەی بیستەم لە کوردستانی باشوردا.\n1/ دیوانی گۆران، کۆکردنەوە و پێشەکی محەمەدی مەلا کەریم،تاران چاپخانەی داڵاهو،چاپی چوارەم ساڵی 1389هەتاوی،بەرامبەر ساڵی 2010 ی زاینی.\n2/دکتۆر مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی شەشەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، دەزگای ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ساڵی 2006 ی زانینی.\nنەوزادى موهەندیس: وشکە ساڵى، مەترسیە گەورەکەى ئایندە بۆ سەر تەواوى جیهان!\nعەبدولکەریم شێخانی: بۆیاخچی.


كچەكانی پوتین لە گەمەی سیاسەت و ئابووریدا، وێنەكانیان بڵاودەكرێنەوە\n04:07 - 28/06/2020\nكچەكانی پوتین لە گەمەی سیاسەت و ئابووریدا، وێنەكانیان بڵاودەكرێنەوە\nچەند وێنەیەکی نەبینراوی کچەکانی پوتین سەرنجی زۆربەی كەناڵە ناوخۆییەكانی روسیای بۆ لای خۆی ڕاكێشاوە، وێنەکان دوان لە کچەکانی پوتین نیشان دەدات لە خێزانی پێشوی پوتین و وێنەی تایبەتی و خێزانی خۆیانن کە پێشتر بڵاویان نەکردوەتەوە، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە پێشتر رێگریی كراوە لە بڵاوكردنەوەی وێنەخێزانیەكانیان.\nلە وێنەکەدا ماریا و کاترینا دەبینرێن لە تەمەنی هەرزەکاریاندا و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٠، بڵاوبوونەوەشیی لە ئێستادا پێدەچێت بۆ توڕەکردن و فشارخستنە سەر پوتین بێت لەلایەن بلیۆنەری پێشوو سێرجی پوگاچێڤیی تەمەن ٥٧ ساڵەوە بڵاوکرابێتنەوە. سێرجی لەماوەی هەفتەی پێشوودا بڕی ١١.٦ ملیۆن پاوەندی لە ململانێیەکی یاسایی لە دادگای ناوبژی پاریس لە بەرامبەر ڕوسیادا دۆڕاندووە.\nپوتینی تەمەن ٦٧ ساڵ، لە ماوەی پیشەی سیاسی خۆیدا هەمیشە منداڵەکانی خۆی لە میدیاکان بەدوور گرتووە، هەرگیز ڕێگەی نەداوە ببینرێن و بە کەمیش لەبارەیانەوە قسەیکردووە.\nئێستا هەردوو کچەکەی لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدان و وێنەکە بۆ سەردەمی هەرزەکاریان دەگەڕێتەوە کە لە ئاهەنگێکدا لەگەڵ کوڕەکانی سێرجیدا دانیشتوون و لە وێنەیەکی دیکەدا لە کتێبخانەکەی پوتینن و لە وێنەیەکی تریشدا یاری بلیارد دەکەن.\nئێستا ماریا تەمەنی ٣٥ ساڵە و نازناوی ڤۆرۆنسۆڤا بەکاردەهێنێت. لەبواری توێژینەوەی پزیشکیدا کاردەکات. هاوسەرگیری کردووە بە بازرگانێک و منداڵی لێی هەیە. بەوپێیەی کە زۆر نایەنە بەرچاوی میدیاکان زانیاری زۆر کەم لەبارەیانەوە هەیە.\nکاترینا تەمەن ٣٣ ساڵ بە نازناوی تیکۆنۆڤا ناسراوە، پێشتتر سەماکاری موزیکی ڕۆک ئاند رۆڵ بووە و دواتر بوەتە داهێنەری پرۆژە زیرەکەکانی ڕوسیا، بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی مۆسکۆ بەدەستهێناوە لەبواری یارمەتیدانی فرۆکەوانان تا لەدۆخی پێویستدا پارێزگاری لەخۆیان بکەن.\nپێشتر هاوسەرگیری لەگەڵ گەنجترین ملیۆنەری ڕوسیا کیریل شامۆلۆڤی ٣٨ ساڵدا کردبوو، بەپێی زانیاری میدیاکان پاش ماوەیەک جیابوونەتەوە.\nسیخوڕێكی پێشوی ڕوسیا جارێک ئاماژەی بەوە داوە ماریا و کاترینا خەریکن هەنگاوە پیشەییەکانی خۆیان دەنێن و تێشیدا سەرکەوتوو بوون. لەبواری بازرگانی و سیاسەتدا کارناکەن. هەرگیز نەیانویستووە ببنە ئەستێرە و ناوبانگ دەربکەن تەنها ویستویانە ژیانێکی ئاسایی بژین.\nپوتین لەبارەی ئەوانەوە دەڵێت "شانازیان پێوەدەکەم، بەردەوامن لە خوێندن و کارکردن. کچەکانم سێ زمانی ئەوروپی زۆر بە باشی دەزانن."\nسێرجی بوگاچێڤ، سیناتۆری پێشووی ڕوسیاو یەکێک لە دەولەمەندترین ئۆلیگارشییەکان، جاران کاشێری پوتین بوو. دەڵێت کەوا دەمێکە ئەو ڕەسمانەی بڵاوکردوونەتەوە، بەڵام پێدەچێت ئەوکاتە یشکی تەواویان نەخرابێتە سەر.\nئاماژەشی بەوەداوە دوای ئەوەی پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ تۆلستۆ پێشکەشکاری بی بی سی بەریتانیدا بەستوە، پوتین بە توندی لە دژی وەستاوەتەوە. سێرجی پێی وایە کە لێرەدا بوەتە قوربانی دەستی سیاسەت. دەشڵێت ئێستا لە رووسیادا هیچ خاوەندارێتییەکی تایبەتی نییە، تەنها موڵکەكانی پوتن هەیە و ئەو خاوەنی هەموو شتەکانە.\nتۆلستۆ مانگی پێشوو ئاشکرایکرد کە خۆی و سێ کوڕەکەی و سێرجی هاوسەری لە موڵکێکی ٩ ملیۆن پاوەندی بێبەشکراون و لێیانسەندراوەتەوە و تەنها بە ١٢ رۆژ پێش ئەوە هەواڵەکەیان پێگەیشتووە. هەرەوها سێرجی خاوەندارێتی موڵکەکەی لەدەستداوە لەدوای ئەوەی دادوەری مۆسکۆ بریاردەدات ئەوە مافی ڕووسیایەو موڵکی خۆیانە.\nخێزانی سێرجی لەو بارەیەوە دڵگرانن و دەڵێن ناتوانین بە ئارامی بنوین و کاربکەین بەتایبەت لە ئێستادا کە ڤایرۆسێکی جیهانی لە ئارادایە و قەیرانەکان زیاتر بوونن."\nكام دەوڵەت باشترین سیستمی تەندروستی هەیە لە جیهاندا؟\nپەتای دوای کۆرۆنا؛ رۆژانە ٣٠٠ هەزار کەس لە برسێتیدا دەمرن\nمەیمونە کۆت و بەندکراوەکان لەژێر ستەمی مرۆڤدا\nتوركیا چۆن ده‌ستی به‌سه‌ر دارایی لیبیادا گرتووه؟\nکۆرۆنا جەنگ هەڵدەگیرسێنێت؟\nئه‌ردۆغان بۆچی سوره له‌سه‌ر گۆڕینی ئایاسۆفیا له كه‌نیسه‌وه بۆ مزگه‌وت؟


01:10 - 24/5/2020\nئارۆ یەکشەمە جە فرەو وڵاتە ئیسلامیەکانە جەژنەنە\n🌎#هەورامان‌نیوز: فرەو وڵاتە ئیسلامیەکانە، ڕۆو یەکشەمەیشا پێسە یەکەم ڕۆو جەژنەو ڕەمەزانی دیاری کەردەن. بەپاو هەواڵەکا جە فرەو وڵاتە ئیسلامییەکانە، ئارۆ یەکەم ڕۆو جەژنەو ڕەمەزانیا و خەڵکی مسڵمان دمای مانگێو ڕۆچەوانی و تاعەتی، چی ڕوەنە ڕەمەزانی، بە وانای نماو جەژنێ و گەردەن‌ئازایی کەردەی جە یەکترینی جەژنە گێرا. عەرەبستان، کوەیت، ئیمارات، عێراق، لوبنان، لیبیا، توونس، جەزایێر، فەڵەستین، سووریا، میسر، ئێران، یەمەن، ئەردەن، بەحرەین و ...، سەوایشا بە یەکەم ڕۆو جەژنێ دیاری کەردەن.\n🔹 جە هەرێمو کوردستانیچەنە، لیژنەو ئێستەی مانگێ، سەربە وەزارەتو ئەوقافی، ئارۆ یەکشەمەش نیانەرە پەی جەژنێ.\n💥ستافو هەورامان‌نیوزی، چەنی داواو ژیوای ئازاد و ئاشتیانەی، پەی سەرجەم مسڵماناو دنیای و کوردستانی، ئی جەژنێ پیرۆزبایی ماچۆ.


لە گردبوونەوەی زیندانیانی سیاسی عیرفانی وەستا محەمەد چی بە حکومەت وت؟\n2020.04.26 - 11:10\nئەمڕۆ یەکشەممە 26ی نیسانی 2020، بەشێک لە زیندانیانی سیاسی لە بەردەم بینای ئەمنە سورەکەی شاری سلێمانی گردبوونەوە و ناڕەزاییان دژی حکومەت دەربڕێ لە بەرامبەر بڕینی مینحەکانیان و داوا دەکەن شایستە داراییەکانیان بۆ بگێڕێتەوە.\nئەوان ئاماژەیان بەوەکرد، ئەگەر حکومەت شایستە داراییەکانیان بۆ ناگێڕێتەوە با هەوڵبدات موچەکانیان بخاتەسەر بەغدا و لەوێوە موچەکانیان پێبدرێت، چونکە بە وتەی ئەوان، بەغدا خزمەتێکی زیاتری زیندانی سیاسی خۆی کردووە و شایستە داراییەکانیان بە بەردەوامی پێدەدرێت.\nبەوتەی بەشداربووانی گردبوونەوەکە، زیندانیانی سیاسی لە بەغدا مانگانە ملیۆنێک و 200 هەزار دینار وەردەگرن، بەڵام لە هەرێم کەمترە لە 500 هەزار دینار و ماوەی دوو مانگیشە موچەکانیان بڕدراوە، بەوپێیەی بەگوێرەی یاسای تایبەت بە زیندانیانی سیاسی لە هەرێم، دوای 10 ساڵ دەبڕدرێت.\nهەر لە گردبوونەوەکەدا، عیرفان وەستا محەمەد، هونەرمەندی کۆمێدی کورد و زیندانی سیاسی بە ناس کوردی وت: "هەر یەکێک لە ئیمە خاوەن خەبات و شۆڕشین، بەڵام بەداخەوە حکومەت وا دەزانێت ئێمە خەباتمان بە قۆنتەرات کردووە بۆ 10 ساڵ و دوایی موچەکانمان ببڕێت".\nوتیشی: "ئەم حکومەت کاری نییە تەنها بیر دەکاتەوە کە موچەی کێ ببڕێت، ئێمە موچەیەکی 220 هەزاریمان هەبوو، وتیان ئەوە نامێنێت و موچەیەکی 500 هەزاریتان دەدەینی، بەڵام ئەوەیان بری و 500 هەزارەکەشیان پێ نەداین".\nیەکێک لە زیندانییە سیاسییەکان لە گردبوونەوەکەدا بە ناس کورد وت: "حکومەتی هەرێم بووەتە نوێنەری جاش و مستەشارەکان و زیندانیانی سیاسی پشتگوێ خستووە، هیچ کات حکومەت ناتوانێت دەست بۆ موچەی جاش و مستەشارەکان ببات و بیبڕێت، بەڵام موچەکانی ئیمە دەبڕێت کە دروستکەری حکومەت و پەرلەمان و ئەم هەرێمەین".


کێشەکە پەیوەندی منداڵە بەدایکەوە – ته‌ڤگه‌ر\nسەرەکی/گوتار/کێشەکە پەیوەندی منداڵە بەدایکەوە\nئه‌یلول 1, 2021\tگوتار کۆمێنت بنوسە\nکێشەکە منداڵ پەیوەندکردن نیە بەدایک یان باوکەوە. کارەکە لەسەر ئازادی ژنە کەپەیوەندە بەئازادی کۆمەڵگەوە. لەبەرامبەر ئازادی ژندا دوو ڕەوت ڕێگرو کۆنەپەرستن. هێزە ئیسلامیەکان و فیمینیستە دەسکردەکانی دەسەڵاتخوازی پیاوسالار.\nئازادی ژن واتە ئازادی و وەک یەکی وپێکەوەیی ڕەگزی ژن و پیاوە لەپەیوەندیەکی ئازاد، سروشتی گەردونیدا. چەمکی سیکسواڵێتی کلاسیک وئاینگەراو بەکاڵا نیشاندەری سەرمایەداری ناتوانێت لەئازادی کۆمەڵگەو ڕەگەزی تێبگات بۆیە دەیکاتە چەمکێکی نائەخلاقی سیکسی وبەوە کۆمەڵگەو ئازادیەکان دەخاتە ژێرکاریگەری هێرشێکی ترسناکەوە.\nتەنانەت چەپ ومارکسیستەکانیش لە هەڵە تێگەیشتنەوە بۆئازادی ژن، چەمکی ئابوریان بۆ سەربەخۆیی ژن دانا، کەپارە بوە ئەو بەڵایەی پەیوەندیە ڕەگەزی وخێزانیەکان بخاتە ژێرکاریگەری خۆی وکێشەکانی هێندەیتر ئاڵۆزو لەبەریەک هەڵوەشاو بکات.\nنەسەبی منداڵ نادرێتە پاڵ دایک یان باوک بەتەنیا. بەڵکو ئەو نەسەبە پەیوەندی بە یەکیەتی ئەخلاقی خێزانی ڕەگەزیی بڕیار لێدراوی ژن و پیاوەوە هەیە.\nهێرشی دور لەئەخلاق بۆئەو پەیوەندیە بناغەییە کۆمەڵایەتیەی کەلەسەر ئازادی ئیرادەو بڕیارداری دامەزرابێت، دەکاتە هێرش بۆسەر دامەزراوەیەکی گرنگی کۆمەڵگە کەخێزانە وبەشداریشە لە هێرش بۆسەر ئاستی بڕیارو ژیانی تاکەکەسی وخێزانی وکۆمەڵایەتی. بۆیە پێویستە مرۆڤ هەستیاریەکانی دەست بردن بۆپرسە گرنگ وجدییەکان لەبەرچاو بگرێت وئەوکات بکەوێتە قسە بۆئەوەی هێرش بەرو کوژەر نەبێت.\nفیمینیزمێکی نوێ هەیە کەلەبەرامبەر کێشەکانی هێرشی داعشدا نازانێت چۆن خۆی بەیان بکات. بۆیە ئەو ڕەوتە هێرش بەرو کوژەرە کۆمەڵێک کێشەی منداڵ خستنەوەی دروست کردوە کەنەسەبی باوکیان دیار نیەو پێویستی بەچارەسەرە.\nکۆمەڵگەی ئێزدی بەوپەڕی دڵنزمی ولەخۆبوردوییەوە، ئەو ژن وکچانەی کەدەستدرێژی سیکسیان کرابوەسەر، چارەسەر کردوو وەک تاکێکی ئاسایی لەپەیوەندی خێزانی وکۆمەڵایەتیدا وەرگیرانەوەو ڕێکخرانەوە. دایک بوون کەئەو پەیوەندیە خوێنی، ڕۆحی وسروشتیەیە، لەبەرچاوگیراو ئەو منداڵانەی کەلەو کردە سیکسیە دەست درێژی کارانەیەدا دروست بوبون و ڕۆڵەی ئەو دایکە دەست درێژی لێکراوەن قبوڵکران و لەپەیوەندیەکی ئاسایی کردنەوە و قەرەبووکردنەوەی ئەو ئازارەدا جێگەیان پێدرایەوەو لەباری دەرونی وکۆمەڵایەتیەوە چارەسەری ئاو کێشەیە کراو. پرسێکی لەو شێوەیەش لەو چوارچێوەیەدایە نەک وەک دادەخان دەڵێت” ڕێگە خۆشکردن بۆ وەچەی زۆڵ خستنەوە” ئەگەر دەیەوێت ڕێگە لە خراپەکان بگرێت. بائاگای لە بەکارهێنانی زمان و دەخالەتی بێت وڕێگە بەخۆی نەدات ماف وهەستی خەڵک وکۆمەڵگە بریندارو بن پێبکات.\nئەو کارە پێویستی بەگۆڕنی زهنیەت و پەیوەست بوونە بەزهنیەتی ئازادی ژنەوە.


دیموكراسی،به كوشتن‌و سه‌ر پان كردنه‌وه – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » قادر عومەر عەزیز » دیموكراسی،به كوشتن‌و سه‌ر پان كردنه‌وه\nهه‌موو جارێك حیزب‌و بزووتنه‌وه‌كانی ئۆپۆزسیۆن‌و هه‌ندێ خه‌ڵكی تر سوود له ناڕه‌زایی‌و داوای ره‌وای فه‌رمانبه‌ران وه‌رده‌گرن، خۆیان ده‌خه‌نه ڕیزی مامۆستایان‌و فه‌رمانبه‌ران، ویسته حیزبیه شاره‌وه‌كانی خۆیان له‌رێی ئه‌و به‌شداریكردنه‌یان ده‌ده‌ن به‌گوێی خه‌ڵكدا‌و هه‌وڵ ده‌ده‌ن ببنه ده‌مڕاستی ئه‌وان‌و شوێنی گردبوونه‌وه‌و ناڕه‌زاییه‌كان ده‌كه‌نه سه‌كۆی بانگه‌شه بۆ حیزب‌و بزووتنه‌وه‌كانیان‌و ئه‌وه‌ی خراپه ده‌یڵێن، بێ ئه‌وه‌ی كه‌سێك هه‌بێ پێیان بڵێ قسه‌ی وا چۆن ده‌كرێت.\nله‌خێمه‌كه‌ی لای مه‌حكه‌مه‌ی سلێمانی كه له‌سه‌ر رێی هاتوچۆی هه‌زاران سه‌یاره دانراوه‌و جومعه‌ی پێشوو نوێژی جومعه‌ی تێدا كرا، به‌ڕێزێك كه له‌به‌رده‌م كامێرای ته‌له‌فزیۆنێكدا خۆی ده‌هێنا‌و ده‌برد، به‌ده‌نگی به‌رز ده‌یگوت: ئه‌م حكومه‌ته به‌قسه‌ی خۆش ناروخێ، ده‌بێ چه‌ك به‌كاربهێنین. ئاخر ئه‌مه خۆپیشاندانی مه‌ده‌نیانه‌و ئاشتیانه‌یه!؟\nله‌شوێنێكی تر، به‌ڕێزێكی پاڵێوراوی لیستی لایه‌نێك ده‌ڵێ: ئه‌م حكومه‌ته ده‌بێ بروخێنرێ، تاكو گۆرانكاری ببێ. سه‌یره‌كه له‌وه‌دایه ئه‌و به‌رێزه داوای دیموكراسی‌و دادپه‌روه‌ریش ده‌كات. دیموكراسیه‌كه‌ی به‌رێزیان، روخاندنی حكومه‌ته، نه‌ك چونه نێو حوكمه‌وه به دیموكراسییانه! به‌ڕاستی باش داوای دادپه‌روه‌ری‌و دیموكراسی ده‌كات!!\nرۆژی هه‌ینی 30/3/2018، پێشنوێژی مزگه‌وتی خانه‌قای سلێمانی، ده‌یگوت: ئه‌م حكومه‌ته ده‌بێ سه‌ری لوتی خۆی ره‌ش بكات‌و ده‌سه‌ڵات به‌جێ بهێڵێ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌گاته ئه‌وه‌ی خه‌ڵك سه‌ریان به پێڵاوه‌كانیان پان بكه‌نه‌وه. به‌ڕاستی مامۆستای به‌رێز هه‌ڵگری په‌یامی ئاشتییه‌و بانگه‌شه‌ی سه‌ر پانكردنه‌وه‌ی كردوه به ئه‌ركی خۆی.\nهه‌موو ئه‌و نموونانه‌ی له سه‌ره‌وه باسمان كردن بانگه‌شه‌ی ئاشكران بۆ توندوتیژی‌و ویستی راسته‌قینه‌ی به‌شێكی ئۆپۆزسیۆن‌و كه‌سانێكه كه ده‌زانن ناتوانن بگه‌نه ده‌سه‌ڵات‌و ده‌یانه‌وێ به زۆره‌ملێ ده‌سه‌ڵات بگرنه ده‌ست.\nله‌ڕاستیشدا گه‌ر حكومه‌ت نه‌خه‌وتبێ، ده‌بوو هه‌موو ئه‌وانه شكاتیان لێ بكرایه به‌تۆمه‌تی هان دان بۆ كوشتن‌و توندوتیژی، تاكو هه‌قی خۆیان وه‌ربگرن.


کۆرۆنا و کۆماری ئیسلامی. ڕەحمەت مەحموودپوور\nسەرەتا با بێین بزانین ئەم ڤایرۆسە کە ژیانی میلیاردها ئینسانی خستۆتە مەترسیەوە, چیە و لە کوێ را هاتوە؟\nڤایروسەکانی کۆرۆنا بەرگرتو لە یەک بنەماڵەی گەورەی\nڤایرۆسن کە لە ئاژەڵەوە بۆ ئینسان دەگوازرێنەوە، وەکو ڤایرۆسی سارس SARS کە لە ساڵی ۲۰۰۳-۲۰۰۲ بڵاو بوونەوەی لە باشوری چین ڕاگەیاندرا کە توانی ژیانی ۷۷٤ کەس لە ۱۷ وەڵات بگرێ.\nلە ساڵی ۲۰۱۲ جۆرێکی تری ئەم ڤایرۆسە بە ناوی مێرس MERS کە لە ووشترەوە بۆ ئینسان گوازرابوۆە، بیندرا و لە خاوەرمیانە دەرکەوت و توانی ۲۱٦ کەس لە ۱۹ وڵات دا بکوژێ، هەرچەند تا ئێستا دەرمانێک بۆ روبەروو بوونەوەی ئەم ڤایرۆسە نەبیندراوەتەوە.\nجۆرێکی تازەی تری ئەم ڤایڕۆسە بە ناوی کۆویدی نۆزدە COVID-19 لە شاری ووهان سەر بە پارێزگای هوبی لە وەڵاتی چین بیندراوە کە زۆر بە خێرایی لە بڵاوبوونەوە دایە و زۆربەی وڵاتانی دوونیا لە ئێستادا هەڵگری ئەم ڤایرۆسەن.\nکۆماری ئیسڵامی ئێرانیش یەکێک لەو وەڵاتانەیە کە گیرۆدەی ئەم ڤایرۆسە بوە و زۆربە خێرایی لە بڵاوبوونەوە دایە، تا رادەیەک کە لە کۆنترۆڵ کردن دەرچوە.\nکۆرۆنا لە وەڵاتی برای گەورە چین لە دایک بوە و بە شاردنەوەی لە لایان حیزبی کۆمۆنیست، بو بە بەڵایەکی جیهانی و جگە لە ئێران لە زۆربەی وڵاتانی دوونیا بڵاو بۆتەوە.\nکۆماری ئیسڵامی کە لە تەواوی تەمەنی نەگریسی خۆی دا بەردەوام خەریکی شاردنەوەی راستیەکان بوە و بۆ بەردەوامی خۆی هەر کارێک کە بۆی کرابێ کردوویەتی، لەو بابەتەشەوە دەستی گڵاوی خۆی وەشاندوە و ژیانی خەڵکی خستۆتە مەترسیەوە.\nئەگەر ئێمە بێین ئەو ئامارانەی کە کۆماری ئیسلامی دەیداتە دەرەوە، باوەڕیان پێ بکەین ، ئەوە لە هەڵە داین.\nئێران تا رادەیەکی زۆر گیرۆدەی ئەو ڤایرۆسە بوە وە ڕۆژانە خەڵکانێکی زۆر گیانی خۆیان لە دەست دەدەن .\nدوای بڵاو بوونەوەی نەخۆشیەکی ئاوا دەوڵەتێکی باش دەبێ هاتوچۆی لە گەڵ چین کەم کردبایەوە و ئەو کەسانەی کە لە چین بوون پێویست بو کە لە قەرەنتینە لە ژێر چاو دێری بایەن و لە کرین و فرۆشتنی کەل و پەل پارێزگاری تەواویان کردبایە، بەڵام نە تەنیا ئەو کارەی نەکرد بەڵکو بە پێچەوانەی هەمو شتەکان کەل و پەڵی پێویست بە تەندروستی بۆ چین نارد و لە ئێستا دا خۆی توانای دابین کردنی بۆ هاوڵاتیانی خۆی نیە.\nشاری مەزهەبی قۆم بە یەکەمین شار دادەندرێ لە بڵاو بوونەوەی ئەم ڤایرۆسە و هۆکارەکەشی دەگەرێننەوە بۆ سەدان قوتابی چینی کە لە خوێندنگا مەزهەبیەکانی قۆم خەریکی خۆێندنی دەرسی مەزهەبی بوون.\nبێ هەڵوێستی بەرپرسانی کۆمار لێرەدا بۆ ئێمە دەبێتە پرسیار کە بۆ قۆم قەرەنتینە نەکرا؟؟؟\nشاردنەوە و بێ هەڵوێستی بەرپرسانی کۆمار لە بابەت نەخۆشی کۆرۆنا لە قۆم بە زیادەرەوی مەزهەبی و نرخ دان بە باوەڕە مەزهەبیەکان لە جیاتی بیرکردنەوەی دروست بۆ کۆمەڵگا وای کرد کە قۆم قەرەنتینە نەکرێ.\nبەرپرسان دەبا شاری قۆم یان قەرەنتینە کردبایە، بە ڵام هەر وەکو دەزانین لە تەواوی تەمەنی کۆماردا، خورافاتی مامۆستایانی ئایینیان پێ باشتر بوە لە روبەرو بونەوەی زانستی لە بەرانبەر هەمو کێشەکان و ئەم ڤایرۆسەشدا، حکومەت دەستیان لە سەر دەست دانا، و نە تەنیا قۆم لەم ڤایرۆسەدا قووم بو بەڵکو زۆر خێرا لە هەمو ئێران دا بڵاو بۆوە.\nهۆکارێکی دیکەی شاردنەوەی کۆرۆنا، نزیک بوونەوە لە هەڵبژاردنەکانی پارڵەمان و خۆپێشاندانی ۲۲ ڕێبەندان بوو کە کۆمار بەباشی توانی کەڵکی لێ وەرگرێ و نەبوونی زۆری بەشداربوان لە هەڵبژاردنی پارڵەمان و خۆپێشاندانی ۲۲ ڕێبەندان ی خستە سەر هەبوونی ڤایرۆسی کۆرۆنا و توانی جارێکی تڕ پارلەمانێکی بئ هەڵوێست و دور لە چاوەڕوانی خەڵک دابمەزرێنێتەوە و گوێ بە قسەی خەڵک نەداتەوە.\nخەڵکی وەزاڵەهاتو لەو کۆمارە جگە لەوەی کە لە ئێستادا لە بارودۆخێکی دژوار دا دەژین و لەگەڵ گەمارۆی ئابووریدا ژیان دەبەنە سەر بە هۆی هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا ژیانیان هێندەی تر سەختتر بوە.\nلە لایەک بێکاری و لە لایەکی دیکە نەبونی پارە بۆ دابین کردنی کەل و پەلی رۆژانە و لە هەموی خەراپتر ئەوەی کە دەبێ خۆیان بەرەنگاری ئەو ڤایڕۆسەببنەوە چۆن بەباشی دەزانن ئەو حکومەتە هیچ کارێکی لە دست نایەت و بەو هۆکارانە خەڵک لە بارودۆخێکی زۆر خەراپ دا ژیان بە سەر دەبەن.\nکۆماری ئیسلامی رۆژ بە رۆژ لە مردنی خۆی نێزیک دەبێتەوە وە هەر رۆژە و خەلکانێک بە نەیارەکانیەوە زیاد دەبن .\nبەو هیوایە کە هەرچی زووتر بە نەمانی ئەم ڤایڕۆسە نەمان و لە بەین چونی ئەو کۆمارە دیکتاتۆرەش ببینین .


تێڕوانینێکی کورت سەبارەت بە مێتۆدی چێخه‌ف له نووسیندا – كولتور مه‌گه‌زین\nتێڕوانینێکی کورت سەبارەت بە مێتۆدی چێخه‌ف له نووسیندا\nBy دانا ڕه‌ووف\t Last updated ئاب 22, 2017\nهونەری ڕۆمان، لە ئەدەبی ڕووسیدا ڕۆڵێکی گرینگ و بەهایەکی گەورەی، نەک تەنها بۆ ئەدەبی ڕووسی، بەڵکوو بۆ تێکڕای ئەدەبی جیهانی هەبووە. ئەم هونەرە، بە تایبەتی ڕۆمانی ڕیالیزم، که هەر لە نیوەی ساڵەکانی ١٨٠٠ەکانەوە بۆ رووسەکان لە پرسە هەنووکەیی و مەسەلە کۆمەڵایەتییەکاندا بووبووە زمانحاڵی نووسه‌ر؛ هەمیشە بەها و پێگەیەکی فرە گرینگی لەنێو کەمەڵگەی ئەوکاتەی ڕووسیادا هەبووە و گوزارشتی له ئایدیۆلۆژیایه‌کی تایبه‌ت کردووه. ڕۆماننووسه‌کانیش، وه‌کوو زمانحاڵی ئه‌و ئایدیۆلۆژیایه بوون، کە بانکەشەی بوو نەدەکرا و بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ، لە ڕێگای ڕۆمانەکانەوە، ئه‌م کاره‌یان ده‌کرد، هاوکات ئەم ڕەوشە، بووبوە واقیعێکی بەهێز و هەستپێکراوی ئەو ڕۆڵەی ڕمان و ڕۆمان نووسەکان هەیان بوو.\nکە چێخەف ١٨٦٠- ١٩٠٤ دەردەکەوێت و دەقە شانۆیی و کورتەچیرۆکەکانی بڵاو دەکاتەوە، ئەم ڕێچکەیە ناگرێت؛ چێخەف نە توانی و نە دەشیویست ببێتە زمانحاڵی هیچ ئایدیۆلۆژیا و سه‌رده‌مێك، هەروەها ئەو بۆ نموونە خۆی بە دۆستۆیڤسکی و تۆڵستۆی بەراورد نه‌ده‌کرد. ڕەخنەگرە ڕووسەکان، درکیان به‌م شێوازه‌ی چێخه‌ف کرد و بە توندی ڕەخنەی ئەوەیان لێ دەگرت، کە ئەو لە نووسینەکانیدا، وه‌کوو نووسه‌رێکی بێلایه‌ن ده‌رده‌که‌وێت، به‌و مانایه‌ی، ئه‌و پرسه کۆمه‌ڵایه‌تییه گرینگ و هه‌نووکەییەکان ده‌خاته ڕوو، بێئه‌وه‌ی هیچ ده‌رچه‌یه‌ك یا چاره‌سه‌رێك به‌سه‌ر خوێنه‌ردا بسه‌پێنێت. ئەمەیش بۆ ئەو ڕەخنەگرانە، کەلێنێکی گەورە بوو لە ئەدەبی چێخەف-دا.\nچێخەف ئەوەی دووپات دەکردەوە، کە ئەو هێندە سەربەستی بەخشیوە بە خوێنەرەکانی، تا بتوانن ئازادانه ڕاڤەی دەقەکانی بەو شێوەیە بکەن، کە ئەوان دەیانەوێت، ئه‌مه‌یش به‌رپرسیارێتییه‌که و چیخه‌ف ده‌یخاته سه‌رشانی خوێنه‌ر تا له ڕێگه‌ی خوێندنه‌وه و تێگه‌یشتنێکی لۆژیکییه‌وه ڕاڤه بۆ ده‌قه‌که‌ی به‌رده‌ستی بکات، به واتایه‌کی تر، ئه‌و بۆشاییانه پڕ بکاته‌وه، که چیخه‌ف، به پێچه‌وانه‌ی نووسه‌ره‌کانی پێشووتر، به‌جێی هێشتوون. بێگومان چێخه‌ف زۆر به هوشیارییه‌وه به‌رهه‌مه‌کانی خۆی ده‌نووسی و به هوشیاریشه‌وه ڕه‌خنه‌ی ڕه‌خنه‌گره‌کانی شه‌نوکه‌و ده‌کرد؛ لە نامەیەکیدا بۆ سوڤورین، کە هاوڕێیەکی نزیکی بووە و زۆربەی چیرۆکەکانی لە گۆڤارەکەی ئەودا بڵاو دەکردەوە، دەڵێت:\nئێوە ڕاست دەکەن، کە داوا لە هونەرمەندێک دەکەن، پێوەندییەکی هوشیارانەی به به‌رهه‌مه‌کانییه‌وه هه‌بێت، بەڵام ئێوه دوو شت تێکه‌ڵی یه‌کتر ده‌که‌ن: چاره‌سه‌رکردنی پرسێك له‌گه‌ڵ ورووژاندنی پرسیار ده‌رباره‌ی ئه‌و پرسه. ئه‌وه‌ی دوایی ڕاست و لۆژیکانه‌تره.\nچێخه‌ف چیرۆكی (نه‌وڕه‌س) له شانۆی مۆسكۆدا ده‌خوێنێته‌وه- مای ١٨٩٩\nAnton Chekhov, reading “The\nSeagull” to the ensemble of the Moscow Art Theater, May, 1899\nوروژاندنی پرسیار لای خوێنەر، نەک وەڵامدانەوەی پرسیار، ئەو مێتودە دیالۆگییە بوو، فەیلەسوفی یۆنانی (سوکرات) بەکاری دەهێنا، چێخەف لە پرۆسە بەردەوامەکەی نووسینی دا، پەنای بردۆتە بەر ئەم مێتودە. ئەو تەنها شتەکانی وەک خۆی دەخستنە ڕوو، پرسیاری دەوروژاند، بۆ ئه‌وه‌ی خوێنەریش بگەڕێت بە دوای وەڵامدا و بتوانێت وەڵامی پرسیارەکان بداتەوە.\nچێخەف تەنانەت لە کاتی پرۆڤەی دەقە شانۆییەکانیشیدا هەمان ڕێچکەی گرتبوو، ئەو دیدێکی تەواوی سەبارەت بە چۆنییەتی خستنە سەر شانۆی دەقەکانی هەبووە، ئەمەیش سەرەتای ئەو کێشە و تەنگەشانە بوون، کە لەگەڵ ستانیسلاڤسکی سەریان هەڵدا. چێخەف تێبینییەکانی بۆ ریژیسۆر و ئەکتەرەکانیش، زۆر سنووردار بووە، کەم وەڵامی پرسیارەکانی داونەتەوە، کە زۆریشیان لێ کردووە، گوتویەتی “هەموو شتێک لە دەقەکەدا هەیە.” ئه‌و له کاره شانۆییه‌کانیشدا هه‌ندێك دیوی  کاره‌کته‌ره‌کانی به شاراوه‌یی ده‌هێڵێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی پانتاییه‌ك له سه‌ربه‌ستی به بینه‌ر یا خوێنه‌ر و گرێکوێره‌کانی ببەخشێت.\nئه‌وه‌ی به‌لای چیخه‌ف زۆر گرنگه، ئه‌وه‌یه، که خوێنه‌ر یا بینه‌ر وه‌کوو چاودێرێك وابێت و هه‌موو شته‌کان ببینێت، هه‌ڵبه‌ت له ڕێگه‌ی ورووژاندنی پرسیار لای خوێنه‌ر یا بینه‌ر، که مه‌به‌ستی چیخه‌ف بووه. بیرمان نه‌چێت، خودی ئه‌م مێتۆده‌ی چیخه‌ف، به دیوێکی تردا، به‌رجه‌سته‌کردنی ئێستاتێکای ده‌قه‌که‌یه.\nهەندێک لە لێکۆڵەرەوەکانی ژیان و بەرهەمەکانی چێخەف، ئەم مەسەلەیەیان وروژاندووە و ئەوەیان دووپات کردۆتەوە، کە چێخەف پێوەندییەکی هەمەلایەنەی بە پرۆسەی (بینین)ەوە، لە هەردوو لایەنەکەوە، چ لە ژیانی خۆیدا و چ لە فۆرمی ئەو زمانەی بەرهەمەکانی پێ نووسیوە، هەبووە. ئەم مەسەلەیە، وەک کێشەیەک لە ژیانی ڕۆژانەیدا ڕەنگی داوەتەوە، هەروەها لە بەرهەمەکانیشیدا بەرجەستە بوون. بینین دەبێتە بابەتێک و لە ژیانی کارەکتەرەکانیدا و لەو دیوو تێکستەکانییەوە کاردەکەن. چیخه‌ف له ڕێگه‌ی وروژاندنی پرسیار لای خوێنه‌ر، ده‌گاته خوێنه‌ر و پێوه‌ندییه‌کی دیالۆگئامێزی له‌گه‌ڵدا دروست ده‌کات. به‌مه‌یش سه‌ربه‌ستییه‌کی ته‌واو ده‌به‌خشێته خوێنه‌ر بۆ مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ ده‌ق، که نووسه‌ره‌کانی پێشتر نه‌یانبه‌خشیوه‌ته خوێنه‌ر. وەک دووپات کردنەوەیەک دەتوانین بڵێن و جەختی لەسەر بکەینەوە، کە چێخەف نایەوێت، وەک نووسەر دەسەڵاتی یەکەم بێت، بەڵکوو ئەو بە شێوەیەکی زیرەکانە پاشەکشێی کردوە و هەموو شتێکی بۆ خوێنەرەکانی بەجێهێشتوە، ئەمەیش چێخەف لە نووسەرە گەورەکانی بەر لەخۆی جیادەکاتەوە. مرۆڤ خۆی دەبێت زمانحاڵی خۆی بێت!\nئەو سەربەستییەی چێخەف باسی دەکات، کە بە ئێستاتیکای سەربەستی لە ئەدەبی چێخەف دا، ئاماژەی بۆ کراوە، جۆرە خوڵقاندنێکی نوێ بووە، داهێنانێک دەرگای بۆ شێوازێکی تر و جیاوازی ڕیالیزم کردۆتەوە. سەربەستی بۆ چێخەف هێزێکی وزە بەخش و پۆزەتیڤە: سەربەستی لە دەست باوکێکی بێبەزەیی و منداڵێکی سەرگەرانی هەژار ڕزگاری دەکات، خۆ ڕزگارکردن و سەربەستی لەو ڕیالیزمەی لە سەردەمەکەیدا باو بووە، واتە کۆتایی هێنان بە سەردەمێک، هاوکات خۆ ئازادکردن لە زمانێکی کڵێشەئامێز.\nوه‌ك چۆن چیخه‌ف له به‌رهه‌مه ئه‌ده‌بییه‌کانیدا هه‌موو شتێکی بۆ خوێنه‌ر یا بینه‌ر نه‌خستۆته ڕوو، له ژیانی ڕاسته‌قینه‌ی خۆیشدا هه‌روابووه. چێخەف توانیویەتی ژیانە کۆمەڵایەتییە تایبەتمەندەکەی خۆیشی لە پشت دەمامکەکانەوە بشارێتەوە؛ بۆ نموونە دەفتەری تۆمارکردنی تێبینییەکانی و دووربینە بچووکەکەی، کە هەمیشە بە دەستیەوە بوون. بەڵگەیەکی زۆر هەن، باسی ئەوە دەکەن، کە چۆن چێخەف لە گەرمەی گفتوگۆدا لەگەڵ میوانەکانی، لە پڕ دووربینەکەی بەرز کردۆتەوە و دوور ڕوانیویەتی، بەم شێوەیە خۆی دەرباز کردووە، یان چۆن لە دەفتەرە بچووکەکەی بەر دەستیدا، دەستیکردووە بە تۆمارکردنی تێبینییەکانی. بەم شێوەیەش زۆر بە ئاسانی لە بەشداریکردن و کەسێکی ئەکتیڤەوە، خۆی کردووە بە کەسێکی پاسیڤ و چاودێر.\nنوسه‌ر و پسپۆڕ لەبواری شانۆ، وەرگێڕی دەقی شانۆیی لەسویدیەوە\nکلیلی ده‌رگه‌کانی خه‌یاڵ\nبه‌یادی هاینریخ بۆل\nتێڕوانینێکی نوێ لە ژیان و ئەدەبی کافکا\nشانۆنامەنوسەکانی سەردەمی شەکسپیر


2021/01/01 - 12:10 AM\nچۆن ئەم ٩ ئاژەڵە شێوەیان گۆڕاوە بەپێی کات؟ زۆر سەرنجڕاکێشە\n٧ زانیاری لەسەر سویسرا کە تێڕوانینیت بەرامبەر ئەو وڵاتە دەگۆڕێت\n٧ بەکارهێنانی جیاوازی بیرە کە وادەکات جارێکی دیکە بۆ خواردنەوە بەکاری نەهێنیت\n2021/01/01 - 9:49 PM\nهه‌ر كاتێك وشه‌ی بیره ده‌بیستیت یه‌كه‌سه‌ر خه‌یاڵت بۆ لای خواردنه‌وه‌ی ده‌چێت، له كاتێكدا ئه‌وه‌ش خواردنه‌وه‌یه‌كه له ڕوانگه‌ی ئاینه‌وه رێگه پێنه‌دراوه، بۆیه ده‌توانیت له‌م بواره جیاوازانه‌دا سودی لێببینیت:\nبیره ده‌وڵه‌مه‌نده به ڤیتامین B و ده‌توانیت بیده‌یت له قژت و چه‌ند خوله‌كێك پێی بشۆیت، دواتر قژت ڕه‌ونه‌قدار ده‌بێت!\nماسكی پیره بۆ نه‌هێشتنی چرچی و له‌ناوبردنی خانه مردوه‌كانی ڕوخسار زۆر كاریگه‌ره، 1 كه‌وچك بیره له‌گه‌ل سپێنه‌ی هێلكه‌یه‌ك و 3 دڵۆپ ڕۆنی گوێز تێكه‌ڵ بكه‌و بۆ ماوه‌ی 10 خوله‌ك بیده له ڕوخسارت\nبۆنی بیره ده‌بێته هۆی ئه‌وه‌ی باشتر خه‌وت لێبكه‌وێت، ده‌وانیت چه‌رچه‌فی سه‌رینه‌كه‌ت به ئاو له‌گه‌ل كه‌میك بیره بشۆیت.\nبیره بكه‌ره ئاوی سارده‌وه‌و قاچی تێبكه، به‌ته‌واوه‌تی هه‌ست به پشوودان ده‌كه‌یت.\nكه‌مێك بیره بده له په‌رۆیه‌ك و كه‌ره‌سته ته‌خته‌كانتی پێپاك بكه‌ره‌وه، زۆر به‌جوانی ڕه‌ونه‌ق ده‌داته‌وه.\nه‌رداخێك بیره دابنێ و ئه‌له‌منیۆمێكی بده به‌سه‌ردا و چه‌ند كونێكی تێبكه، هیچ مێشوله‌یه‌ك له‌و ناوه ناهێڵێت.\nبیره بكه به كه‌ره‌سته كۆنه‌كاندا و چه‌ند خوله‌كێك چاوه‌ڕوان بكه، دواتر ژه‌نگه‌كه‌ی به ئاسانی لێده‌بێته‌وه.\n٦ ڕێگایی کاریگەر بۆ دۆزینەوەی زمانی هاوبەش لەگەڵ منداڵەکەت\n2021/01/01 - 8:45 PM\nمنداڵان جیهانێکی تایبەتیان هەیە و زۆرجار تۆ حساب بۆ هەستەکانیان ناکەیت، لەکاتێکدا ئەوان هەستیارن، ئەمەی خوارەوە چەند ڕێگایەکە بۆ ئەوەی زمانی هاوبەش لەگەڵ منداڵەکەت بدۆزیتەوە:\n– لە جیاتی ڕەخنەگرتنی ڕاستەوخۆ هەوڵبدە لەڕێگایی نیشاندانی لایەنە باشەکانی کاریگەری لەسەر دروستبکەیت.\n– هەموو دەرگاکانی لێدامەخە و کاتێک دەتەوێت کارێک بکات هەڵبژاردنی بخەرە بەردەست با هەستبکات بڕیاری خۆشی تێدایە.\n– ئەو شتانەی کە منداڵەکەت زۆر لای گرنگە ڕەنگە لای تۆ هیچ بەهای نەبێت، بۆیە ڕاستەوخۆ شتەکانی لێ قەدەغە مەکە، داوایی لێبکە کە یاریەکەی دوابخات نەک بە تەواوتی لێی قەدەغە بکەیت.\n– یەکسەر هاوکاریەکانتی پێشکەش مەکە و لێبگەڕێ خۆی هەوڵبدات و دواتر کە پێویستی کرد هاوکاری بکە.\n– هاوسۆزی منداڵەکەت بە و هەوڵبدە لە دونیایی ئەوەوە لە شتەکان تێبگەیت.\n– بیرتن نەچێت هەموو کات بە توڕەبوون شتەکان مەکە و بە گاڵتە و گەپ پێی بکە.\nچەند ئامۆژگاریەک لە دایکێکی تەمبەڵەوە\n2021/01/01 - 8:29 PM\nAnna Bykova پسپۆڕێکی سایکۆلۆژیە و کتێبێکی لەسەر پەروەردەی منداڵ بڵاوکردۆتەوە کە خۆی بە (دایکێکی تەمبەڵ) ناوبردووە، بەو پێیەی زیاتر هەوڵیداوە منداڵەکانی پشت بەخۆیان ببەستن، ئەمەی خوارەوە چەند تاکتیکێکە کە بەکاری هێناوە:\nڕێگری بکە لە گڕووگرتنی منداڵەکەت\n-ئەو شتانە بشارەوە کە نابێت دەستیان بۆ ببات.\n-با کەرەستەی ڕەنگدار و ڕەونەقدارت هەبێت بۆ ئەوەی لەکاتی پێویست سەرنجی منداڵەکەت ڕابکێشیت، من یاری بچوک و هەرزان هەڵدەگرم بۆ کاتی پێویست، یاخود میزەڵدان دەتەقێنم.\n-گەر شتێکی مەترسیداریان بینی، بۆنمونە موقەست، ڕێگر مەبە لەوەی دەستی لێبدەن و بزانن چییە، بەڵام دەبێت لەژێر کۆنتڕۆڵی دایک خۆیدا بێت.\n-گەر ویستت منداڵەکەت واز لە یاری بهێنێت بۆ نانخواردن، هەوڵبدە ببیتە بەشێک لە یاریەکەی، بۆنمونە “با نان بدەین بە بوکەکە”، یاخود “یاریکردن بە میکانۆ دەوەستێت، چونکە کرێکارەکان پێویستیان بەوەیە پشوویەک وەربگرن”\nلە کاتی گڕووگرتن\n-هەوڵبدە سەرنجی منداڵەکەت بۆ شتێکی دیکە ڕابکێشیت.\n-شێوازی خۆت دابنێ بۆ هێورکردنەوە، بۆنمونە فوکردن بە چاویدا وادەکات وشکبێت و فرمێسکی نەبێت، یاخود چیرۆکی بۆ بگێڕەوە یان هەر تاکتیکێکی دیکە کە دەزانیت بۆ منداڵەکەت دەست دەدات.\n-ئیهمالی بکە: گەر هیچکام لەوانەی سەرەوە سوودی نەبوو ماوەیەک ئیهمالی بکە با بگری، بەڵام مەیکەرە ژورێکەوە بە تەنها، بەڵکوو خۆت لەگەڵی بە و بڵێ باشە بگری، هەرکات تەواوبویت قسە دەکەین.\n-خواردن پێداویستیەکی غەریزەی مرۆڤە، کاتێک منداڵێکی کۆرپە بیرت دەچێت شیری پێبدەیت، خۆی بە گریانی زۆر و بەرز داوای خواردن دەکات چونکە برسیەتی، هەوڵبدە هەمان تاکتیک لەگەڵ منداڵەکەشت بەکار بهێنیت.\n-لێی بگەڕێ تا تەواو برسی دەبیت، پاشان خواردنی باشی بخەرە بەردەست.\n-هەوڵبدە منداڵەکە لە خواردن ئامادەکردندا بەشداری پێبکەیت، بەوجۆرە باشتر دەخوات، بۆنمونە بۆ شتکڕین لەگەڵ خۆت بیبە.\n-لە ڕێژەی پێویستی خۆی زیاتر خواردن مەدە بە منداڵەکەت، تا لەبەرچاوی نەکەوێت و لێی بێزار نەبێت.\nچۆن هەستی خواردن لای منداڵەکەت باشتر دەکەیت؟\n-هەوڵبدە لەسەر ژەمەکان ڕای بهێنیت، گەر لە ژەمەکان نانی نەخوارد مەهێڵە لە نێوان ژەمەکان وردە شت بخوات.\n-شیرینی زۆر مەدە بە منداڵەکەت.\n-منداڵەکەت با یاری بکات و بجوڵیت، بەو جۆرە باشتریش دەخوات.\n-هەوڵبدە خەوتن وەک شتێکی خۆش نیشانی منداڵەکەت بدەیت نەک وەک سزایەک، خۆت لەگەڵیدا بخەوە و چیرۆکی بۆ بگێڕەرەوە تا خەوی لێدەکەوێت.\nخەوتن بە تەنها\n-دەتوانیت بوکەڵەیەکی لەگەڵدا بخەوێنیت تا هەست بە تەنهایی تەواو نەکات.\n-کەشی خەوی ئارامی بۆ درووستبکە و با دەنگەدەنگ نەبێت\n-با جێگای خەوتنەکەی خۆی هەڵی بژێرێت و بەدڵی خۆی بیکڕێت.\n-هەوڵبدە جێگاکەی زۆر لێت دوور نەبێت تا دڵنیابێت هەرکات بیەوێت دەتوانێت دەستی پێت بگات و نەترسێت.


پابلۆ ئیسکۆبار - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nوێنەیەکی پابلۆ کە لە ساڵی ١٩٧٧ لەلایەن کۆنتڕۆڵی جۆر لە مێدیین گیراوە\nپابلۆ ئێمیلیۆ ئێسکۆبار گاڤیریا\n(١٩٤٩-١٢-0١) ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩\n٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣(١٩٩٣-١٢-0٢)\nبارزگانی ماددەی ھۆشبەر\nماریا ڤیکتۆریا ھێناو (١٩٧٦–١٩٩٣; تاکو مردنی)\nپابلۆ ئێمیلۆ ئێسکۆبار گاڤیریا (١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ تا ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ ژیاوە) بازرگانێکی و سەرۆکێکی کۆڵۆمبی ماددە ھۆشبەرەکان بووە. کارتێلەکەی، لەسەردەمی ئەودا، نزیکەی ٪٨٠ی کۆکەینی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایان دابین دەکرد، کە لەڕۆژێکدا داھاتی ٦٠ ملیۆن دۆلار بوو، و ٢٢ ملیارد دۆلاریش لە ساڵێکدا. پابلۆ بە «پاشای کۆکەین» بەناوبانگ بوو، دەوڵەمەندترین تاوانباری جیھان بوو لەمێژوودا، کە کۆی گشتی سامانی ٣٠ ملیارد دۆلار بوو لەسەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا. ھەروەھا لە لیستی ١٠ دەوڵەمەندترین پیاوەکانی جیھان بوو کە خۆیان پارەکەیان بەتەنھا دەستدەکەوت.\nئێسکۆبار لە ڕیۆنێگرۆ، کۆڵۆمبیا لەدایکبوو لە نزیک مێدیین گەورەبووە. دوای خوێندنێکی کەم، تێکەڵی کاری تاوان بووە و بەبێ بڕوانامە لەقوتابخانە دەرچووە و دەستی کردووە بە کاری قاچاخی جگەرە لەگەڵ بلیتی ساختەی لۆتۆ، ھەروەھا ئەنجامدانی دزی گەورە. لە ساڵی حەفتاکاندا، دەستی کرد بەکارکردن بۆ چەندین قاچاخچی، وەک کاری ڕفاندن و ئەشکەنجەدان. لە ساڵی ١٩٧٥دا، ئیسکۆبار دەستی کرد بە کاری بازرگانیکردن بە کۆکەین و بڵاوکردنەوەی بە ئەمریکا. دوای ماوەیەکی کەمیش کارەکانی فراوانتر بوون لەسەرتاسەری ئەمریکا؛ و تاکو ١٩٨٠ەکان نزیکەی ٧٠ بۆ ٨٠ تەنی مانگانە دەگواستەوە ئەمریکا. تۆڕی تاوانکارییەکەی «کارتێل» بە «کارتێلی مێدیین» ناسرابوو و ھەمیشە ڕکابەری کارتێلەکانی دیکەیان دەکرد و بەرپرس بوون لە کوشتن و تەقینەوەی گەورە و کوشتنی چەندین کەسی سیاسی و دادوەر و پۆلیس، و بەرتیلدان بە زۆربەی چینەکانی کۆمەڵگا.\nلە ساڵی ١٩٨٢ ئێسکۆبار وەک ئەندامێکی لاوەکی ئەنجومەنی نوێنەرانی کۆڵۆمبیا ھەڵبژێردرا سەر بە حیزبی ئازادی کۆڵۆمبیا. ئێسکۆبار چەندین قوتابخانە، نەخۆشخانە و کەنیسەی لە ڕۆژاوای کۆڵۆمبیا دروست کردبوو کە ناوبانگێکی باشی بۆ پەیدا کردبوو لەلای چینی ھەژار و بگرە بە «ڕۆبن ھوودی ھەژاران» بانگ دەکرا. ئێسکۆبار لەلایەن پۆلیسی نەتەوەیی کۆڵۆمبییەوە کوژرا، ڕۆژێک دوای ڕۆژی لەدایکبوونی کە بووبووە ٤٤ ساڵ.\n٣ ژیانی تاوانکاری\n٣.١ بڵاوکردنەوەی کۆکەین\n٣.٢ ھەنگاونان بەرەو ناوبانگ\n٣.٣ تۆڕێکی فراوانی ماددە ھۆشبەرەکان\n٣.٣.١ پلاتا ئۆ پلۆمۆ (گولە یاخود پارە)\n٣.٣.٢ ھێرشکردنە سەر کۆشکی داد\n٣.٤ ئاستی بەھێزی ئێسکۆبار\n٣.٤.١ بەندینخانەی لا کاتێدرال\n٣.٤.٢ سێرچ بلۆک و لۆس پێپێس\n٤ کوشتنی ئێسکۆبار\n٥ ڕووداوەکانی دوای مردنی ئێسکۆبار\n٥.١ دانپیانانی ڤیرجینیا ڤالێخۆ\n٥.١.١ ڕۆڵی ئێسکۆبار لە ھێرشەکەی کۆشکی داد\n٥.١.٢ خێزان و خزمەکانی\n٥.٢ ھاسێیندا ناپۆلێس\n٦ لە ھونەر، مێدیا و فیلمەکاندا\nمێدیین، کۆڵۆمبیا، ئەو شوێنەی پابلۆ تێیدا گەورەبوو و دەستی کرد بە بازرگانیکردن بە کۆکەین.\nپابڵۆ ئێسکۆبار لە ڕیۆنێگرۆ لەدایکبوو، سێیەم کوڕ بوو لە حەوت کوڕەکەی خێسوس داری ئێسکۆبار، کە جووتیارێک بوو، و دایکی ھێرمیلدا گاڤیریا کەوا مامۆستایەکی قوتابخانە سەرەتایییەکان بوو. لە سەردەمی ھەرزەکاریدا لەشەقامەکانی مێدیین دەستی کرد بە تاوانکاری وەک دزینی کێڵی گۆڕ و فرۆشتنەوەیان، بەڵام براکەی، ڕۆبێرتۆ ئێسکۆبار ئەم تۆمەتە ڕەتدەکاتەوە و دەڵێ کەوا کێڵەکان بەر لە بەکارھێنانیان بردرابوون. پابلۆ بۆ ماوەیەکی کەم لە قوتابخانەی مێدیین خوێندوویەتی و زانکۆشی جێھێشت بەبێ بەدەستھێنانی بڕوانامەیەک.\nئێسکۆبار لەگەڵ ئۆسکار بێنێل ئاگیور دەستی بەکاری گەورەتری تاوان کرد لەوانە کۆکردنەوەی باج لە ھاوبەشەکانی، فرۆشتنی جگەرەی قاچاخ و فرۆشتنی بلیتی لۆتۆی ساختە و دزینی ئۆتۆمبێلیش. لەسەرەتاکانی حەفتاکان وەک دز و پاسەوانی کەسی کاری دەکرد، و نزیکەی ١٠٠ ھەزار دۆلاری لە ڕفاندن دەستدەکەوت. ھەنگاوی داھاتووی بریتی بوو لە کارکردن لەگەڵ قاچاخچییەک بەناوی ئەلڤارۆ پریتۆ. ئامانجی سەرەکی ئێسکۆبار بە منداڵی بوون بە ملیۆنێر بوو ئەوکاتەی تەمەنی گەیشتە ٢٢ ساڵ.\nلە ساڵی ١٩٧٦، لەتەمەنی ٢٧ ساڵیدا، ئێسکۆبار ھاوسەرگیری لەگەڵ ماریا ڤیکتۆریا کرد کە تەمەنی ١٥ ساڵ بوو. بەیەکەوە دوو منداڵیان بوو: خوان پابلۆ (ئێستا ناوی گۆڕیوە بۆ خوان سبەستیان مارۆکین سانتۆس) و مانوێلا ئێسکۆبار. دوای دەوڵەمەندبوونی ئێسکۆبار شوێنێکی گەشتیاری گەورەی دروست کرد بەناوی «ھاسێیندا ناپۆلێس» و دای نابوو قەڵایەکی ھاوشێوەی یۆنان لەوێدا دروستبکات، کاری دروستکردنی قەڵاکە دەستیپێکردبوو بەڵام ھەرگیز تەواونەکرا.\nپابلۆ ئێسکۆبار بەزۆری کارەکانیان لە ناوچەکانی مێدیین و ڕیۆنێگرۆدا بووە.\nڕۆبێرتۆ ئێسکۆبار کەوا برای پابلۆیە دەڵێت کە پابلۆ لە چینێکی ھەژارەوە بووەتە یەکێک لە دەوڵەمەندترین پیاوەکانی جیھان. لە ساڵی ١٩٧٥، پابلۆ دەستی کرد بە گەشەپێدان بە بڵاوکردنەوەی کۆکەین، تەنانەت چەندین جار خودی خۆی دەبووە فڕۆکەوان و کۆکەینەکەی دەگواستەوە بەزۆری لەنێوان پەنەما و کۆڵۆمبیا، دواتریش بەرەو ئەمریکا. بەھۆی سەرکەوتنێکی بەرچاوەوە نزیکەی ١٥ فڕۆکەی نوێ و گەورەتری کڕی لەگەڵ شەش ھەلیکۆپتەر، بەپێی قسەی کوڕەکانی، ھاوڕێیەکی نزیکی پابلۆ لەکاتی نیشتنەوەی فڕۆکەیەکیدا گیانی لەدەستدا و فڕۆکەکە تێکشکێندرا. پابلۆ ھەڵسا ھەمان فڕۆکەی چاکردەوە و لەلای دەرگای سەرەکی پاڕکە گەشتیارەکەی «ھاسێیندا ناپۆلێس»ی دا.\nلە مایۆی ١٩٧٦دا، پابلۆ و چەندین کەس لەپیاوەکانی دەستگیرکران بەھۆی ئەوەی ١٨ کیلۆگرام ماددەی ھۆشبەریان دەگواستەوە لەوکاتەی کەوا لە ئیکوادۆڕەوە دەھاتنەوە. ھەربۆیەش پابلۆ ھەوڵی بەرتیلدانی بە پۆلیسەکاندا و شکستی ھێنا، بۆیە دادوەرەکان چەندین کەیسیان لەسەر دروست کرد و دوای دوومانگ لە دانیشتنی دادگا پابلۆ ھەڵسا بەکوشتنی ئەو دوو پۆلیسەی کە دەستگیریان کرد و بەمشێوەیەش کەیسەکە داخرا. لەوکاتەوە پابلۆ بەشێوەی بەرتیل و کوشتن مامەڵەی لەگەڵ کاربەدەستان دەکرد.\nڕۆبێرتۆ ئێسکۆبار دەڵێ پابلۆ بەھۆی ئەوەی ماددەکانی تر گواستنەوەیان زەحمەت بوو، بۆیە پابلۆ دەستی بەم کارە کرد. لەو سەردەمەشدا ھیچ کارتێلێکی ماددە ھۆشبەرەکان نەبوو تەنھا ھەندێ بازرگانی بچووک ھەبوون. لە پێروو، بڕێک لە کۆکەینیان کڕی و لە دوو خانوو لەمێدیین دروستیان کردووە. لە یەکەم گەشتیدا پابلۆ ١٣ کیلۆی کڕی و یەکەم ھەنگاویشی بوو لەبنیانتنانی ئیمپڕاتۆرییەکەتەی. لەسەرەتادا لەڕێگای فڕۆکەی کۆنەوە دەیگواستنەوە و ھەر فڕۆکەوانێکیش ٥٠٠ ھەزار دۆلاری دەستدەکەوت و ئەمەش دەوەستا سەر ئەو بڕەی کە دەیگواستنەوە.\nھەنگاونان بەرەو ناوبانگ[دەستکاری]\nکۆکەینی پاودەر کەوا بڵاودەکرایەوە و کەپس دەکرا و دەفرۆشرایەوە لەلایەن پابلۆ ئێسکۆبارەوە و کارتێلەکەی دواتریش ھەناردەی بازاڕی ماددە ھۆشبەرەکانی ئەمریکا دەکرا.\nدوای ماوەیەکی کەم داواکاری کۆکەین لەبازاڕەکانی ئەمریکا بەرزبویەوە و پابلۆش ڕێگای تری بۆ گواستنەوە دەگرتە بەر و بۆ باشووری فلۆریدا، کالیفۆرنیا و بەشەکانی دیکەی وڵات دەیگواستنەوە. ئێسکۆبار و ھاوبەشەکەی کارلۆس لێدەر ھەڵسان بەکڕینەوەی دوورگەیەکەن بەناوی نۆرمن کەی کەوا ٣٥٠ کیلۆمەتر لە باشووری فلۆرداوەیە. (بەگوێرەی قسەکانی براکەی، ئێسکۆبار دوورگەکەی نەکریبوو، بەڵکو ھاوڕێکەی کارلۆس دەمێک بوو ھەیبوو) ھەر لەسەر ئەوێشدا ئێسکۆبار ھەڵسا بەدرووستکردنی شارێکی گەشتیاری بەناوی ھاسێیندا ناپۆلێس کەوا ڕووبارێک، باخچەیەک و مەیدانێکی تایبەتی شەڕی گایەکانی تیابوو و جگە لەوەش باخچەیەکی ئاژەڵانیشی دروست کرد و چەندان خانووش بۆ خێزانەکەی و ھاوڕێکانی.\nمەیدانی شەڕی گایەکان لەنێو شارەکەی گەشتیارەکەی ئێسکۆباردا\nدەگوترا بەدەر لە فڕۆکەش، ئێسکۆبار دوو ژێرئاوی بچووکی کڕیبوو بۆ گواستنەوەی کاڵای گەورەی کۆکەین، ھەروەھا زۆرجاریش لەڕێگای کەشتییەوەش بازرگانی کردووە.\nتۆڕێکی فراوانی ماددە ھۆشبەرەکان[دەستکاری]\nلەسالی ١٩٨٢، ئێسکۆبار وەک ئەندامی لاوەکی ئەنجومەنی نوێنەرانی کۆڵۆمبیا ھەڵبژێردرا سەر بەحیزبی ئازادی کۆڵۆمبیا، بەڵام ھەرزوو بەھۆی ئاشکرابوونی وەک تاوانبار لە ئەنجومەن بەزوویی لەسەر کار لادرا.\nئێسکۆبار بەشێوەیەکی خێرا ناسرا بەھۆی کارەکانییەوە، کارتێلی مێدیین چەندین ناوچەیان لەژێردەست بوو، وەک مەکسیک، پوێرتۆ ڕیکۆ، کۆماری دۆمینیک، ڤەنزوێلا و ئیسپانیا. کۆکەینەشی لەڕێگای تاقیگاکانەوە لە بۆلیڤیا و پێروو دروست دەکران، بەمشێوەیە ئیسکۆبار کاڵاکانی دەگەیشتنە تەواوی ئەمریکا و زۆربەی ئەورووپا (لەڕێگای ئیسپانیا)ەوە، تەنانەت دەنگۆی ئەوەش ھەبوو کە گەیشتبوون بە بەشێک لە ئاسیاش.\nپلاتا ئۆ پلۆمۆ (گولە یاخود پارە)[دەستکاری]\nگەندەڵی و زۆرلێکردن شێوازی مامەڵەکردنی ئێسکۆبار بوو لەگەڵ سیستەمی کۆڵۆمبیا. ئەو شێوازێکی تایبەتی ھەبوو لەگەڵ مامەڵەکردنی یاسایی کە بەدروشمێک ناودەبردرا بەناوی "پلاتا ئۆ پلۆمۆ"، واتا یاخود پارە وەرگرە یانیش گولەیەک بۆ سەرت. ئەم شێوازەی بووە ھۆی مردنی ھەزارەھا کەس لەنێویاندا خەڵکی مەدەن، پۆلیس و چەندین سیاسەتمەداریش. بەدەر لەوەش ئێسکۆبار بەرتیلی دابوو بەزۆربەی سیاسەتمەدار و دادوەرەکان و پۆلیسەکانی کۆڵۆمبیا. پابلۆ بەرپرسیار بوو لە تیرۆرکردنی کاندینی یەکەم بۆ سەرۆکایەتی ئەوکاتی کۆڵۆمبیا "لویس کارلۆس گالان" کەوا لەکاتی بانگەشەی بۆ ھەڵبژاردن تەقەی لێکرا و کوژرا. ھەروەھا تەقاندنەوەی فڕۆکەی ئەڤیانکای ٢٠٣ کەوا پابلۆ وایدانابوو سەرۆک کۆماری کۆڵۆمبیا لەنێو فڕۆکەکەدایە بەڵام دوای ئەوەی سەرۆک گەشتەکەی دواخستبوو فڕۆکەکە تەقییەوە سەدان کەس لەنێویدا گیانیان لەدەستدا. جگە لەمەش تەقاندنەوەی باڵەخانەیەکی گەورە لە بۆگۆتا کەوا سەدان کەسی دیکەشی کوشت کە زۆربەیان منداڵ بوون بەھۆی نزیکی باڵەخانەکە لە قوتابخانەیەکی منداڵان.\nھێرشکردنە سەر کۆشکی داد[دەستکاری]\nئێسکۆبار وەک تاوانباری سەرەکی ھەژمار دەکرا لەلایەن مێدیاکانەوە کە دەگوترا دەستی ھەبووە لە ھێرشەکەی ساڵی ١٩٨٥ بۆ سەر کۆشکی دادی کۆڵۆمبیا.\nئێسکۆبار لە ساڵی ١٩٨٥ ڕاستەوخۆ دەستی نەبوو لەھێرشەکدا بەڵکو ھەندێ گەریلای کۆڵۆمبی ھێنابوو کە بە ئێم-١٩ ناسرابوون و چەکی پێدابوون لە بەرامبەری ھەندێ بەڵێنی درۆیینە کەوا بوونە ھۆی لەناوبردنی چەندین بەڵگەنامەی دژی ئێسکۆبار و کوشتنی نیوەی دادوەرەکانی دادگاکەش. لە ساڵی ٢٠٠٦ یەکێک لە پیاوانەی کاری بۆ ئێسکۆبار دەکرد دانی بەوەنابوو کە ئێسکۆبار پەیوەندی ڕاستەوخۆی بەھێرشەکەوە ھەبووە.\nئاستی بەھێزی ئێسکۆبار[دەستکاری]\nلەسەرەمی ئێسکۆباردا، کارتێلێ مێدیین نزیکەی ٧٠ ملیۆن دۆلاریان لەڕؤژێکدا قازانج دەکرد، بەھۆی بردنی ١٥ تەن کۆکەین لەڕۆژێکدا بەرەو ئەمریکا، ئەم پرۆسەیەش نزیکەی ١٠٠٠ دۆلاری تەرخان کرابوو تەنھا بۆ لاستیکی پارە بۆ بەستنەوەی پارەکان، ھەروەھا ساڵانە ١٠٪ی پارەکان دەفەوتا بەھۆی خواردنی لەلایەن مشک و جورجەکانەوە.\nپابلۆ ئێسکۆبار دەیگوت کەوا کاری کۆکەین ئاسانە "بەشێوەیەک لەوێ بەرتیل بە کەسێک و لەوێش بەکەسێک دەدەی و پارەش بە کارمەندێکی بانکیش دەدەیت و پارەکەت بۆ دەھێنێتەوە. لە ساڵی ١٩٨٩ گۆڤاری فۆڕبس ئێسکۆباری لە لیستی ٢٢٧ ملیاردێرەکەی جیھان دانابوو بەھۆی سامانێکی ٣ ملیارد دۆلاری. دەگوترێ ئێسکۆبار پارەی یانەی ئەتلەتیکۆ ناسیۆنالیشی دابین کردبوو کەوا یەکێک لە گەورەترین جامەکانی کیشیوەری ئەمریکای باشووریان بردەوە لە ساڵی ١٩٨٩ کە ئەویش کۆپا لیپەرتادۆس بوو.\nلەکاتێکدا چەندین کەس وەک دوژمنی سەرەکی کۆڵۆمبیا و ویلایەتە یەکگرتووەکان دەیانبینی، ئێسکۆبار لای زۆربەی خەڵکی مێدیین بەتایبەت چینی ھەژار پاڵەوان بوو. وەک ھەوادارێکی سەرسەختی تۆپی پێ چەندین یاریگای گەورەی لە مێدیین دروست کرد و پارەی چەندین تیمی تۆپی پێی منداڵانی دابین دەکرد و چەندی قوتابخانە، نەخۆشخانە و کەنیسەی دروست کردبوو. بەمشێوەیەش خەڵکی مێدیین بەباشترین شێوە پارێزگاریان لە ئێسکۆبار دەکرد بەشاردنەوەی زانیاری لە پۆلیس و پاراستنی بەھەر شێوەیەک کەوا پێویستبوو. زۆربەی بارزگانانی ناوچەی و مێدیین و دەوروبەریش ٢٠٪ بۆ ٣٥٪ داھاتی کۆکەینەکەیان دەدا بە ئێسکۆبار چونکە ئێسکۆبار گوازەرەوەی سەرەکی بوو بۆ ئەمریکا.\nبەھۆی کارتێلەکانی کۆڵۆمبیاوە، وڵاتەکە بووە پایتەختی کوشتار کە نزیکەی ٢٥، ١٠٠ کەس بەھۆی توندوتیژییەکانی ئەوانە گیانیان لەدەستدا لە ساڵی ١٩٩١ و ٢٧، ١٠٠ کەسی دیکەش لە ساڵی ١٩٩٢. ھۆکاری بەرزبوونەوەی ڕێژەکە پابلۆ ئێسکۆبار بوو کەوا پیاوکوژەکانی خۆی خەڵات دەکرد لەبەرامبەر کوشتنی ئەفسەرانی پۆلیس و چەندین کاری دیکە.\nبەندینخانەی لا کاتێدرال[دەستکاری]\nدوای کوشتنی کاندینی سەرۆکایەتی بەناوی لویس کارلۆس گالان، بەڕێوبەرایەتی سەرۆک سیزار گاڤیریا دەستیانکرد بە جووڵە دژی ئێسکۆبار، بەمشێوەیە حکوومەت ھەڵسا بە گفتوگۆکردن لەگەڵ ئێسکۆبار تا ڕازیبکات خۆی بدات بەدەستەوە لەبەرامبەر ئەوەشدا ماوەی زیندانییەکەی کەم دەکرێتەوە.\nئێسکۆبار خۆی بەدەستەوەدا لە ساڵی ١٩٩١. بەرلەوەی خۆی بەدەستەوە بدات، یاسای ناردنە دەرەوەی زیندانییەکان بۆ تەواوکردنی کاتی زیندانییەکان لە ئەمریکا سرایەوە لە دەستووری کۆڵۆمبیای ساڵی ١٩٩١. ئەمە بووە مایەی باسکردنێکی زۆر. ئێسکۆبار بە حەساوەیی لە زیندانییە تایبەتییەکەی خۆی «لا کاتێدرال» ماوەی زیندانییەکەی بەسەر دەبرد. دوای ئەوەی دەرکەوت ئێسکۆبار لەزیندانییەکەشدا بەردەوامە لە سەرپەرشتی کردنی کاروباری ماددە ھۆشبەرەکان، حکوومەت داوای گواستنەوەی ئێسکۆباری کرد بەھۆی خۆبەدەست نەدانەوەی ئێسکۆبار، ناچار ھێرشکرایە سەر زیندانییەکەی، بەڵام ئێسکۆبار دەمێک بوو تونێلێکی دروست کردبوو و بەمھۆیەشەوە لەڕێگای تونێلەکەوە ھەڵات.\nسێرچ بلۆک و لۆس پێپێس[دەستکاری]\nلەسالی ١٩٩٢ ھێزە تایبەتەکانی ئۆپەراسیۆنی ئەمریکا "سەنتڕال سپایک" پەیوەندیان بەھێزەکانی کۆڵۆمبیا کرد بەمەبەستی دۆزینەوەی ئێسکۆبار. ئەم ھێزە تایبەتانەش ڕاھێنانیان بە ھێزی تایبەتی "سێرچ بلۆک" دەکرد کەوا ھێزێکی نەتەوەیی ئاسایشی کۆڵۆمبیا بوو بۆ دۆزینەوەی ئێسکۆبار پێکھێنرابوو. دوای ئەمانەش گرووپێکی نەناسراو پەیدابوون بەناوی "لۆس پێ پێس" کەوا لەلایەن دوژمنەکانی ئێسکۆبار و کارتێلی کالی بەڕێوە دەبردرا و لەلایەن ھەندێ گەریلا بەرێوە دەبردرا دیارترینیان براکانی کەستانۆ بوو. لۆس پێپێس ھەڵسان بە ئەنجامدانی کوشتارێکی گەورە دژی ئێسکۆبار، کە زیاد لە ٣٠٠ پیاوکوژ و کارمەندی کارەکانی ئێسکۆباریان کوشت و چەندین تاقیگای ئێسکۆباریان دەستبەسەر کرد و لەناویان برد.\nبەمەبەستی تۆڵەکردنەوە لە ئێسکۆبار، تەنانەت ھێزی سێرچ بلۆکیش خۆیان لەئاست کارەکانی لۆس پێپێس بێدەنگ کرد تاکو ئێسکۆبار لاواز بێت و زۆرجار زانیاریان بەو ھێزە دەدا. یەکێکی دیکە لە سەرۆکی ھێزەکانی لۆس پێپێس موریلیۆ بێرانۆ بوو ناسراو بە دۆن بێرنا، کەوا خێزانەکەی لەلایەن ئێسکۆبارەوە کوژرابوون و ھاوبەش بوو لەگەڵ کارتێلی کالی. بێگومان کاتێ ئەم دوو ھێزە گەورەی کۆڵۆمبیا ھاوکاری یەکتریان کرد ئیمپڕاتۆرییەکەی ئێسکۆباریان بەکۆتا ھێنا.\nئەندامانی سێرچ بلۆک لەپاڵ کۆڵۆنێل ھیوگۆ مارتینێز ئاھەنگ دەگێڕن بەسەر تەرمی ئێسکۆبار لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣. کوشتنی ئێسکۆبار کۆتایی ھێنا بەگەڕانێکی ١٥ مانگی کەوا سەدان ملیۆن دۆلاریشی تێچوو.\nدوای لاوازبوونی ئیمپڕاتۆرییەتەکەی ئێسکۆبار ھەڵات و گەڕایەوە لای باوکی کەوا لە گوندێکی بچووک بەتەنیا دەژیا و لەوێش چەند مانگێک مایەوە و خەریکی کاری جووتیاری بوو لەگەڵ باوکی و پاسەوانەی «لیمۆن» دا. پاشان دووبارە گەڕایەوە مێدیین سەرەڕای بوونی چاودێرییەکی توند لەسەر شارەکە و لەخانووێکی ئاساییدا نیشتەجێبوو. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣، کاتێ ئێسکۆبار خەریکی قسەکردن بوو لەگەڵ ھاوسەرەکەی لەرێگای ئامێرە ڕادیۆیییە بێ تەلەکانەوە، ھێزە گەرۆکەکانی سێرچ بلۆک لەڕێگای تەکنەلۆژیای دۆزینەوەی شوێنی فرێکوێنسی ڕادیۆوە شوێنی ئێسکۆباریان ئاشکرا کرد. لەوکاتەی کەوا ھێزەکان خەریکبوون بچنە نێو خانووەکەی ئێسکۆبار، ئێسکۆبار و پاسەوانەکەی «لیمۆن» دەستیان کرد بەتەقەکردن و چەند سەربازێکی ھێزەکەیان کوشت، دواتر ھەڵاتن بەرەو سەربانەکانی خانووەکە تاکو بتوانن بگەنەوە شەقامی دواوە و ھەڵبێن، بەڵام لەویدا ھێزەکانی کۆڵۆمبیا ھەردووکیانی کوشت. ئێسکۆبار سێ گولەی بەرکەوتبوو، دانەیەک بە قاچی و دانەیەک بە سکی و دانەیەک بە سەری لای گوێچکەکانی.\nھەرچەندە ھەرگیز بەتەواوی نەزانرا کێ گولەی کۆتایی لە سەری ئێسکۆبار داوە، یاخود گولەکە دوای برینداربوونی ئێسکۆبار لێیدراوە یاخود لەکاتی شەڕەکە، بۆیە بیردۆزی زۆری لەسەر ھەبوو. زۆربەی کەسە نزیکەکانی ئێسکۆبار پێیان وایە ئێسکۆبار خۆی کوشتووە. دوو براکەی، ڕۆبێرتۆ ئێسکۆبار و فێرناندۆ سانچێز ئەریلانۆ، پێیانوایە خۆی کوشتووە و گولەی لە سەری داوە لای گوێچکەکانی.\nڕووداوەکانی دوای مردنی ئێسکۆبار[دەستکاری]\nبەزوویی دوای مردنی ئێسکۆبار بازاڕی کۆکەین لەلایەن کارتێلی کالییەوە دەستی بەسەردا داگیرا تاکو نیوەی ساڵانی نەوەدەکان، کاتێ سەرکردەکانی ئەو کارتێلەش یان کوژران یاخود دەستگیردەکران. نازناوی ڕۆبن ھوودی ھەژاران لە مێدیین ھەر مابوو، لەکاتی ناشتنەکەیدا نزیکەی ٢٥ ھەزار کەس ئامادەی ناشتنەکەی بوون.\nدانپیانانی ڤیرجینیا ڤالێخۆ[دەستکاری]\nلە ٤ی تەممووزی ٢٠٠٦، ڤیرجینیا ڤالێخۆ، ھەواڵ خوێنەرەوەیەکی تەلەڤیزیۆن کەوا پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ ئێسکۆبار ھەبوو لەماوەی ساڵانی ١٩٨٣ بۆ ١٩٨٧، داوای لە دادوەری گشتی ماڕیۆ جێرمان ئیگواران ئارانا کرد کە دادگایییەک ڕێکبخات تاکو دژی ئەلبێرتۆ سانتۆفیمیۆ کە ئەندامێکی حیزبی ئازادی کۆڵۆمبیا بوو شایەتی بدات کەوا دەستی ھەبوو لەکوشتنی سەرۆک لویس کارلۆس گالان لەپاڵ ئێسکۆبار.\nلە ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٦، ڤالێخۆ بردرا ئەمریکا لەڕێگای فڕۆکەیەکی تایبەتی دەزگای نەھێشتنی ماددە ھۆشبەرەکان. بەپێی قسەکانی باڵوێزخانەی ئەمریکی لە بۆگۆتا، ئەم کارە لەپێناوی گیانی ڤالێخۆ ئەنجامدرابوو چونکە شایەتی دانەکەی کارێکی گەورە بوو و پێویستی بە پاراستن بووە.\nڕۆڵی ئێسکۆبار لە ھێرشەکەی کۆشکی داد[دەستکاری]\nلەتەواوی ئەو کەسانەی ژیانی ئێسکۆباریان نووسیوەتەوە، تەنھا ڤالێخۆ ورردەکارییەکانی ھێرشەکەی سەر کۆشکی دادی ساڵی ١٩٨٥ی باسکردووە. ڤالێخۆ دەڵێت کەوا ئێسکۆبار ھێزەکانی پڕچەک کردبوو، ئەویش ھێزەکانی گەریلای ئێم-١٩ بوو. لە ساڵی ٢٠٠٨ دووبارە داوا لە ڤالێخۆ کراوە شایەتی بدات دوای ئەوەی کەیسی کۆشکی داد دووبارە کرایەوە و دوو کۆڵۆنێلی گەورەی پێشوو سزای ٣٥ ساڵ زیندانیان بەسەردا سەپێنرا بەھۆی تێوەگلانیان لە کەیسەکە.\nلە ئابی ٢٠٠٩، ڤالێخۆ دووبارە شایەتی دایەوە لەکەیسی کوشتنی لویس کارلۆس گالان، کە ئەویش دووبارە کرایەوە. دوای ئەوەش لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٠، مافی پەنابەری سیاسی پێدرا لە ویلایە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.\nخێزان و خزمەکانی[دەستکاری]\nبێوەژنەکەی ئێسکۆبار، ماریا ھێناو (ئێستا ناوی گۆڕیوە بۆ ماریا ئیسابێل سانتۆس کابایێرۆ)، کوڕەکەی خوان پابلۆ (ئێستا ناوی گۆڕیوە بۆ خوا سبەستیان مارۆکین سانتۆس) و کچەکەی مانوێلا ئێسکۆبار، لە کۆڵۆمبیا ڕۆیشتن لە ساڵی ١٩٩٥ دوای ئەوەی ھیچ وڵاتێک ئامادەنەبوو مافی پەنابەریان پێ بدات و بۆ ماوەیەکی کاتی چوونە چەندین وڵات، لەکۆتاییدا لە ئەرجەنتین مافیان پێدرا.\nدەگوترێ مانوێلا ئێسات لە باکووری کارۆلینا لە ئەمریکا دەژی. دەرھێنەر نیکۆلاس ئێنتێلی ئەرجەنتینی ھەڵسا بە دەرھێنانی دۆکیومێنتارییەک بەناوی «تاوانەکانی باوکم» لە ساڵی ٢٠٠٩ کەوا چیڕۆکی خوان پابلۆی کوڕەکەی ئێسکۆبار باس دەکات کە بۆ لێخۆشبوون دەچێتە لای ئەو خێزانانەی کەوا کەسێکیان بوونەتە قوربانی دەستی ئێسکۆبار.\nتەرمی پابلۆ ئێسکۆبار لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ لە گۆڕەکەی دەرھێنرایەوە لەسەر داوای بەشێک لە خزمەکانی، بەمەبستی وەرگرتنی نموونەی دی ئێن ئەی بۆ ئەوەی بسەلمێنرێ کەوا کوڕەکەی ئێسکۆبار ھەمان دی ئێن ئەی ھەیە و تەرمەکەش ھی خودی ئێسکۆبارە بۆ نەھێشتنی دەنگۆکان، دوای ئەم کارە کورەکەی ئێسکۆبار خوان پابلۆ «خوان سبەستیان مارۆکوین»، مامی ڕۆبێرتۆ ئێسکۆباری و ئامۆزاکەی نیکۆلاس ئێسکۆباری بە بارزگانی مردووەکان ناوبرد وەک کاردانەوەی بەرامبەر دەرھێنانی تەرمی باوکی لە گۆڕەکەی بەڕازیبوونی ئەم دوو کەسە نزیکەی.\nدوای مردنی پابلۆ، خانوو و باخچەی ئاژەڵان و قەلاتەکە فرۆشرانەوە و داھاتەکەی درایە خێزانە کەم دەرامەتەکان و زەوییەکەش کراوەتە چوار ھوتێلی گەورە و مەلەوانگایەک و باخچەیەکی ئاژەڵانی نوێی تیادا کراوەتەوە.\nلە ھونەر، مێدیا و فیلمەکاندا[دەستکاری]\nئێسکۆبار بووەتە بابەتی چەندین کتێب لەوانە:\nNo Mean Soldier. نووسینی پیتەر مکلیس، ١٩٩٣.\nNews of a Kidnapping، ١٩٩٨، گابرێل گارسیا مارکێز.\nKilling Pablo: The Hunt for the World's Greatest Outlaw لەنووسینی ماڕک بۆودن لە ساڵی ٢٠٠١ کەوا باسی کوشتنی ئێسکۆبار و لەناوچوونی کارتێلەکەی دەکات.\nEscobar، لەلایەن براکەی ئێسکۆبار، ڕۆبێرتۆوە نووسراوە لە ساڵی ٢٠٠٩.\nThe Memory of Pablo Escobar (2009، کەوا کتێبێکی ئەلبوومی بوو پێکھاتبوو لە سەرووی ٣٥٠ وێنە لەلایەن فۆتۆگرافەر جەیمس مۆلیسنەوە ئامادەکرابوو و باسی ژیانی ئێسکۆباری تیادا دەکرا.\nئێسکۆبار بووەتە سیناریۆی سەرەکی چەندین فیلم لەوانە:\nClear and Present Danger،١٩٩٤\nEscobar: Paradise Lost،٢٠١٤، ئاکتەر بنیسیۆ دێل تۆرۆ ڕۆڵی پابلۆ ئێسکۆبار دەگێڕێ.\nThe Infiltrator،٢٠١٦، فیلمێکە لەنواندی ئاکتەر بڕاین کرانستن کەوا ڕۆڵی کارمەندێکی فیدڕالی دەبینێ دەستی ھەبووە لە یارمەتیدانی ئێسکۆبار لە شاردنەوەی سامانەکەی.\nئاکتەر خاڤیێر باردێم لەفیلمی Escobar کە ساڵی ٢٠١٧ دەردەچێت ڕۆڵی ئێسکۆبار دەگێڕێت و چیڕۆکەکەیان باسی خۆشەویستییەکەی ئێسکۆبار و ڤیرجینیا ڤالێخۆ دەکات.\nئاکتەر جۆن لیگازمۆ وابڕیارە ساڵی ٢٠١٨ لەفیلمی El Patron ڕۆڵی پابلۆ ئێسکۆبار بگێڕێت.\nلە زنجیرەی گۆڕانی خراپدا، لە وەرزی سێیەم، کوڕەکەی واڵتەر بە باوکی دەڵێ کەوا ھانک کتێبێکی پێداوە دەربارەی پابلۆ ئێسکۆبار.\nلە ساڵی ٢٠١٥ زنجیرەیەکی نوێ لەسەر پابلۆ ئێسکۆبار دەرکرا بەناوی نارکۆس کەوا لەسەر تۆڕی نێتفلیکس پەخشکرا و شارەزایان بەیەکێک لەو بەرھەمانەی دادەنێن کەوا دەقاودەق چیڕۆکی ئێسکۆباریان باسکردووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پابلۆ_ئیسکۆبار&oldid=922701»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢١:٠٦ی ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


وتەبێژی سەرۆكایەتی هەرێم: حكومەتی عێراق چەند مادەیەكی دەستوری پێشێلكردوە - ئاوێنه\n“عێراق بە ڕواڵەت فیدراڵە”\nوتەبێژی سەرۆكایەتی هەرێم: حكومەتی عێراق چەند مادەیەكی دەستوری پێشێلكردوە\nوتەبێژی سەرۆكایەتی هەرێم رایگەیاند كە حكومەتی عێراق چەند مادەیەكی دەستوری پێشێلكردوە و ئاماژەی بەوەشدا كە بەپێی مادەیەكی دەستور نابێت هێزی میلیشیا دروست بكرێت بەڵام حەشدی شەعبی دروستكرا و لەگەڵ ئەوەش پێكهاتەی ئەو هێزە تەنها شیعەیە.\nئاوێنە: ئومێد سەباح، وتەبێژی سەرۆكایەتی هەرێم لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا پێشێلكارییە دەستورییەكانی حكومەتی عێراقی خستەڕو.\nئومێد سەباح ئاماژەی بەوەدا كە تا ساڵی 2008 كار بە تەوافوق لە عێراقدا كراوە بەڵام پاش ئەو بەروارە هێزە سیاسییەكانی عێراق باسیان لە زۆرینە و حوكمی زۆرینە كردوە.\nئەو وتیشی”عێراق بە ڕواڵەت فیدراڵە و لە مادەی 9 و 4 و چەند مادەیەکی دیکەی دەستوردا باس لە مافی کورد و پێهکاتەکان کراوە، بەڵام لەلایەن حکومەتەکانی عێراقەوە پێشێلکراوە”.\nرونیشیكردەوە كە لەمادی 9ی دەستوری عێراقدا هاتوە كە دەبێت سوپای عێراق لە پێكهاتەكان پێكبهێنرێت و كورد بەڕێژەی لەسەدا 20 بەشداری سوپا بكات بەڵام ئێستا كورد رێژەی لەسەدا 1یشی پێنەدراوە.\nئاماژەی بەوەشدا كە هەر لەو مادەیەدا هاتوە كە نابێت هێزی میلیشا دروستبکرێت جگە لە سوپا، بەڵام حەشدی شەعبی دروستکرا و لەگەڵ ئەوەشدا پێکهاتەی ئەو هێزە تەنها شیعەیە، کە ئێستا کێبڕکێ لەگەڵ سوپای عێراقدا دەکات.\nهێمای بۆ ئەوەشكرد كە بەپێی مادەی 4ی دەستوری عێراق دەبێت زمانی كوردی و عەرەبی وەك یەك بەكاربهێنرێن بەڵام ئێستا لە كەركوك و ناوچەكانی دیكە كار بە نوسراوی عەرەبی دەكرێت.\nباسی لەوەشكرد كە هەر بەگوێرەی دەستور دەبو جگە لە ئەنجومەنی وەزیران پەرلەمانێكی دیكە هەبوایە مافی پێكهاتەكانی بپاراستایە بەڵام تا ئێستا ئەوە نییە و كورد تەنیا دەتوانێت رێژەی نزیكەی لەسەدا 25ی پەرلەمان پێكبێنێت.