دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ سەرکۆنەی توندوتیژی و تەقەکردنی هێزە ئەمنییەکان دەکات بەرامبەر بەخۆپیشاندانەکانی قوتابیان لە سلێمانی و داواش دەکات لایەنی پەیوەندیدار بەدەم داواکاریەکانیانەوە بچێت.\nلە ڕاگەیەنراوێکدا دەستەی مافی مرۆڤی هەرێمی کوردستان (پێنجشەممە 18ی ئازاری 2021) ڕایگەیاند، "بەداخەوە لەکاتی ئەنجامدانی خۆپیشاندانی قوتابیانی پۆلی 12 لەشاری سلێمانی لەلایەن هێزه ئەمنیەکانەوە تەقەکراوە بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەران."\nئاماژەی بەوەشکردووەم " ئێمە لەکاتێکدا سەرکۆنەی تەقەکردن و هەموو توندوتیژیەک دەکەین و لە هەمان کاتیش داوا لە خۆپیشاندەرانیش دەکەین بەڕێگاو شێوازی مەدەنی داوای مافەکانی خۆیان بکەن و دووربن لەتوندوتیژی و زەرەر و زیان گەیاندن بەموڵک و ماڵی گشتی."\nدەستەی مافی مرۆڤی هەرێم ئەوەشی خستووەتەڕوو، " هەر لێرەوەش داوا لەلایەنی پەیوەندیدار دەکەین بەدواداچوون بکەن بۆ داواکارییەکانی قوتابیانی خۆپیشاندەر و هەوڵەکان لەپێناو سەرکەوتنی پڕۆسەی خۆێندن بێت و ئاییندەی قوتابیان زامن بکرێت."\nماوەی چەند ڕۆژێکە خۆپیشاندانی قوتابیانی پۆلی 12ی ئامادەیی لە سلێمانی بەردەوامە و داوادەکەن ماوەی پێداچوونەوەی وانەکانیان پێش تاقیکردنەوەی وزاری لە 20 ڕۆژەوە بۆ زیاد بکەن بۆ 40 ڕۆژ و هەروەها مەنهەجیشیان بۆ کەمبکرێتەوە.\nهەڕەشەیەك لەفەتحەوە بۆ سەرۆكایەتی پەرلەمان لەبارەی بودجە\n2021.03.29 - 15:19


دکتۆر محەمەد گەناویى : ئابورى قەیران . – WTARIKURD\nدکتۆر محەمەد گەناویى : ئابورى قەیران .\n1 – دروستکردنی ئەنجومەنی شورای شار و ناوچەکان ، کە کار لەسەر کایەکانی ئابوری بکەن ، بێ خۆبەستنەوە بە بەرژەوەندیەکانی حزب و خێڵ و خێزان ، ئەم حاڵە لەسەر ئاستی حکومەتیش ھەر دەبێت وابێت ، کەپێی دەڵێین حکومەتی تەکنۆکرات وەک سەرەتا بۆ دامەزراندنى ئابوورى نیشتیمانى .\n2 – ھەموو کەرتە ئابوریەکان ، بخرێنە ژێر چاودێری ئەنجومەنەکانەوە ، دادپەروەرانە بەکاربێن بۆ پڕکردنەوە پێداویستیە ھەنوکەییەکانی خەڵک ، بۆ فەراھەمکردنی موچە و خۆراک و پێداویستیە سەرەکیەکانی ژیان و بەڕێوەبردنی دەزگاکانی وڵات .\n3 – دانانی نەخشە و جوگرافیای ئابوری نیشتمانی وە دەستکردن بەدروستکردنی دامەزراوەی ئابوری کە ھەم بۆ کاتی ئێستا بتوانێت ئیدارەی قەیرانەکان بکات ، ھەم بۆداھاتوو ببنە ژێرخانی تۆکمە .\n4 – پەره پێدانى سستەمى هەرەوەزى له کەرتەکانى ئابوورى له بوارەکانى کشتوکاڵ – پیشەسازى – خزمەتگوزارى ، وه کەرتى نیشتەجێ بوون بەمەبەستى فەراهەمکردنى دیمکراتى ئابوورى تا زۆرترینى خەڵک راستەوخۆ بەشداربن ، هەم له بوارى بەرهەمهێنان و هەم لە بوارى بازار و قازانجا .\nجیهاد محەمەد : کێشەی سەرەکی ئێمەی مرۆڤی عێراقیی و کوردستانیی .


شاعیر و هونەرمەندی شۆڕشگێڕ و کرێکاریی ئەمەریکیی.\n- لە یادی سەد ساڵەی لەسێدارەدانی -\nجۆ هیڵ، شاعیر و هونەرمەندی شۆڕشگێڕ و کرێکاریی ئەمەریکیی. ئامادەکردن و وەڕگێرانی لە ئینگلیزییەوە: عەبدوڵا سڵێمان (مەشخەڵ). ١\_٣\_٢٠١٦\nسەد ساڵ پێش ئێستا لە نۆزدەی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٥، جۆ هیڵی شاعیر و هونەرمەند و هەڵسوڕاوی کرێکاری ئەمەریکیی بەڕەچەڵەک سویدی، ئەندامی کارای ڕێکخراوی ( کرێکارانی پێشەسازی جیهان - IWW) لەلایەن دەستەی ئیعدامی پێنج کەسی لە زیندانی ویلایەتی یوتا لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە بیانووی کوشتنی باوک و کوڕێکی دوکاندار لە شاری ساڵت لەیک لەساڵی ١٩١٤، ئیعدام کرا. بیانووی کوشتنەکەو تاوانێک کە ئەنجام درابوو، لە واقیعدا هیچ پەیوەندییەکی بە جۆ هیڵەوە نەبوو، بووە بیانوویەک بەدەست دەسەڵاتدارانی بورژوازی ئەوکاتی ئەمریکا تا هەڵمەتێک دژ بە خەباتی کرێکاران و ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان دەست پێبکەن. هەرچەندە هیچ بەڵگەیەک لەسەر تاوانباربوونی جۆ هیڵ لەبەردەستی دادگا نەبوو، دوای بیست و دوو مانگ زیندانیی، دواجار جۆ هیڵ بە ئیعدام ژیانی لێ سەنرایەوە. لەو بیست و دوو مانگەی زیندان جۆ هیڵ نەک هەر لە نووسین نەوەستا، بەردەوام وتار و شیعری دەنووسی و سروودی کرێکاری و شۆڕشگێرانەی ئامادە دەکرد. لەدەرەوەش هەڵمەتی ڕزگارکردنی جۆ هیڵ زۆربەی وڵاتانی جیهانی گرتەوە و بە دەیان هەزار نامەی ناڕەزایی و سەدان هەزار واژوو کۆکرایەوە بۆ ئازادکردنی ئەو هەڵسوراوە کرێکارییە. هەروەها ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان بەوپەڕی ئامادەباشی لە پشت هەڵمەتی ئازادکردنەکەوە وەستا، بەڵام جۆ هیڵ پارێزەرەکەی ڕەت کردەوە و وتی " ناتوانم ئەوە قەبووڵ بکەم هاوڕێکانم خۆیان برسی بکەم بۆ ئەوەی من ڕزگار بکەن." لەلایەکی ترەوە جگە لە چینی کرێکاری ئەمریکا، گەلێ ڕێکخراوی جەماوەری و کەسایەتی ناوداری ئەوکاتە بەشدار بوون لەو هەڵمەتەدا لەوانە کۆمیتەی ژنانی کالیفۆڕنیا، باڵیۆزی سوید لە ئەمریکا، کچی سەرۆکی ڕێکخراوی مۆرمۆنەکان(١)، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و هەروەها دووجار سەرۆکی ئەوکاتەی ئەمریکا ویڵسن داوای لە حاکمی گشتی ویلایەتی یوتا کرد چاو بە پەروەندەکەی جۆ هیڵ بخشێننەوە. بەڵام هەموو ئەم هەوڵانە لەبەردەم بڕیاری دژی کرێکاری و دژی ئینسانیی دادگا و دەسەڵاتدارانی ئەوکاتی ویلایەتی یوتا لەبەرچاو نەگیران و بڕیارەکە لەبەرژەوەندی سەرمایەداران جێبەجێکرا.\nجۆ هیڵ (جۆڵ ئیمانوئێڵ هاگڵاند) هەروەها بە جۆزیف هیلسترۆمیش ناسراوە، لە حەوتی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٧٩ لە شاری گەفڵ لە وڵاتی سوید لە دایک بووە. سێیەم منداڵی خێزانێکی نۆ کەسی بووە. کە سیانیان هەر بە منداڵی مردوون. باوکی کرێکاری هێڵی شەمەندەفەر بووە. جۆ هیڵ لە ساڵی ١٩٠٢ لەتەمنی ٢٣ ساڵیدا لەگەڵ برایەکی دەچێتە ئەمریکا و لە ویلایەتی کالیفۆڕنیا نیشتەجێ دەبێ و ناوی خۆی دەگۆڕێ بۆ جۆ هیڵ. زمانی جۆ سویدی دەبێت و دواتر لە ساڵەکانی سەرەتای سەدەی بیستەم فێری زمانی ئینگلیزی دەبێت. دوواتر جۆ هیڵ دەبێت بە شاعیر و سروودبیژی(سروودخوێن) چینی کرێکار و لە سەندیکا کرێکارییە ڕادیکاڵەکان چالاک و هەڵسوراو دەبێت. جۆ هیڵ لەساڵی ١٩١٠ دەبێتە ئەندامی یەکێک لە ڕێکخراوە کرێکارییە شۆڕشگێرەکان (IWW ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان).(٢)\nجۆ هیڵ خۆی یەکێک لە ڕابەرانی کرێکارانی مانگرتووی بەندەری سان پێدرۆ بوو. ساڵی ١٩١٢ لە ئەنجامی وتارێکی شۆڕشگێڕانەدا دووچاری لێدان بۆوە و پاشماوەی ئازاردان بە بەردەوامی تا مردن لەگەڵیدا مایەوە. جۆ هیڵ چەپ بوو، کرێکار بوو، سۆشیالیست بوو، شیعرەکانی لە ڕۆژنامەکانی سەندیکاکان و کرێکارانی پیشەسازی و هاوپشتی بڵاو دەکردنەوە. سروودەکانی جۆ هیڵ لە مانگرتن و خۆپیشاندانەکان، لە ناڕەزایییە دەستەجەمعییەکاندا دەوترانەوە.\nهەستن ئەی کرێکارانی جیهان\nداوا بکەن مافەکانتان\nئەو هەموو سەروەتەی بەرهەمی دەهێنن\nدەچێتە گیرفانی مشەخۆرە چەوسێنەرەکان\nبۆچی دەبێ لەسەر چۆک بن\nلە بێشکەوە تاکو مردن؟\nئەی ئومێدی بەرزی ئێوە لەم دنیایە\nکۆیلە بونە لای سەرمایە؟\nجۆ هیڵ دوای ئەوەی لە کالیفۆڕنیا کاری دەست ناکەوێت، بڕیار دەدات بچێتە ویلایەتی یوتا و لەوێشەوە ڕۆڵی خۆی ببینێ لە ڕیکخراوکردنی کرێکاران و هەروەها سەرپەرشتی کردنی مانگرتنی کرێکارانی یونایتدی بیناسازی. جۆ هیڵ نامیلکەی (گۆرانییە سوورە بچکۆلەکە)ی لەلایەن ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازییەوە بۆ چاپکرا و بەخۆرایی بەسەر کرێکاراندا دابەشکرا.(٣)\nهەموو ساڵێک ملیارەها سەرف دەکەین\nبۆ کڕینی گوللە و تفەنگ\nتاکو سوپا و هێزی دەریایی ئازیزمان\nنەکەونە دۆخی تاڵی و تەنگ\nلە کاتێکدا ملیۆنان کەس لە هەژاریدا دەژێن و\nملیۆنانیش بەبەرچاومانەوە دەمرن.\nجۆ هیڵ وەک ئایکۆنێکی خەباتکارانەی بزووتنەوەی کرێکاری ئەمریکا دژ بە سەرمایەداران، ڕوخسارێکی شیرین و خۆشەویستی بۆ خەڵک و تۆقێنەر بۆ بورژوازی دەهاتە ئەژمار. دوای ئیعدامکردنی، تەرمی جۆ دەنێردرێتە شاری شیکاگۆ و لەوێ دەسوتێنرێ و خۆڵەمێشەکەی دەکرێتە شەش سەد کیشەی بچکۆلانە و دەنێردرێتە هەموو ویلایەتەکانی ئەمریکا تەنها ویلایەتی یوتا نەبێت. هەروەها دەنێردرێتە زۆربەی وڵاتانی دونیا وەکو کەنەدا و سوید و ئوسترالیا و نیگاراگوا و لە رۆژی یەکی ئایاری ساڵی ١٩١٦ ڕۆژی هاوپشتی و هاوخەباتی چینایەتی کرێکاران، خۆلەمێشەکەی دەدرێت بەبادا. ساڵی ١٩٨٨ کیسەک لەو خۆڵەمێشە لە لایەن فەرمانگەی پۆستی ئەمریکاوە دەستی بەسەردا گیرابوو، دۆزرایەوە کەلەسەری نووسرابوو " جۆ هیڵ لە نۆزدەی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٥ لەلایەن چینی سەرمایەدارەوە کوژرا." و دواتر فەرمانگەی پۆستی ئەمریکا کیسە خۆڵەمێشەکەی گەڕاندەوە بۆ ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان. لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩٠ ئەو دوا کیسە خۆڵەمێشەی جۆ هیڵ لەلایەن ئەندامانی کۆمیتەی رابەرایەتی (ناوەندی) ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان لە ئەمریکا دەپرژێنرێتە سەر ئاگر.\nدەمانەوێ کرێکاران لە هەموو جیهان ڕیکخراو بن\nلە ڕیکخراوێکی یەکپارچە و سەرتاسەری\nئەو کاتەی گشت یەک هەڵویست بین\nکرێکاران.. ئەوسا داوای مافمان دەکەین\nئەگەر چینی کرێکار تەنها ببینێ و بزانێ\nکرێکار خاوەن چ هێزێکی شکۆدارە\nئەوسا چینی چەوسێنەری سەرمایەدار\nبەخێرایی لەنێو دەچێ و کۆتایی دێ.(٥)\nکاتێ جۆ هیڵی شاعیر و هونەرمەند و خەباتکاری خەباتی چینایەتی کرێکاران لە دژی سەرمایە و سەرمایەداران بڕیاری گوللەبارانکردنی دەبیستێ، نامەیەک بۆ بیڵ هەیوودی سەرۆکی ڕیکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان دەنووسێ و تیایدا دەڵێ ' بیڵ ماڵئاوا..من وەکو شۆڕشگێڕێکی خەمبار دەمرم، کات بۆ پرسەم بە فیڕۆ مەدەن، کرێکاران ڕێکبخەن!". شایانی باسە کاتێ جۆ هیڵ لەبەردەم دەستەی ئیعدامدا دەوەستێ.. خۆی هاوار دەکات و دەڵێ " ئەوە منم، ئامادەم، دەی تەقەم لێبکەن." جێی ئاماژەیە لەپرسەی ئەم خەباتگێڕە کرێکارە زیاتر لە سی هەزار ئامادە و بەشدار بوون. بۆ ڕۆژی دوای ئیعدامەکەی گۆڤاری (نیویۆرک تایمز) نووسی "جۆ هیڵ وەک قارەمانێک و شەهیدێک مرد." بەڵی ئەم فیگەرە هەرە ناسراوەی خەباتی چینایەتی بە جەستە مرد، بەڵام لە ڕاستیدا نەمردووە و لەدڵی هەموو خەباتکارێکی ڕێگای ئازادی و دادپەروەری و سۆشیالیزم بەزیندووی ماوەتەوە و هەتا هەتاش هەر بە زیندوویی دەمێنێتەوە.\nتێبینییەکان وەرگێر ئامادەی کردووە:\n(١) مۆرمۆن ڕێکخراوێکی ڕۆشنبیریی - ئایینیی تایبەت بە مۆرمۆنییەکانە.. ئەم ئایینە لەسەر دەستی جۆزیف سمیس لە کۆتایی سەدەی نۆزدە هاتە دامەزراندن. لەڕاستیدا ئەم ئایینە هەر بەشێکە لە ئایینی مەسیحی. ئەمڕۆ ئەم ڕێبازە لە ناوەوە و دەرەوەی ئەمریکا پەیڕەوکەرانی زۆرە.\n(٢) IWW سەندیکا یان ڕیکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان، ڕێکخراوێکی ڕادیکاڵی کرێکارانی جیهانە، لە ساڵی ١٩٠٥ لە شیکاگۆ بە ئامادەبوونی زیاتر لە دوو سەد کەسایەتی سۆشیالیستی و ئانارشیست و مارکسیست کە زۆربەیان ئەندامی حیزبی سۆشیالیستی ئەمریکا و حیزبی سۆشیالیستی کار و ژمارەیەک کەسایەتی ڕادیکاڵی سەندیکایی بوون، دامەزرا. فەلسەفە و تاکتیکی ئەم ڕێکخراوە بریتی بوو لە گرێدانی سەندیکا سۆڕشگێرەکانی پیشەسازی لەگەڵ لێکهەڵپێکرانی ڕێبازی هەردوو بزووتنەوەی سۆشیالیزم و ئەنارشیستی کرێکاری.\n(٣) گۆرانییە سوورە بچکۆلەکە نامیلکەیەکی سروودی کرێکاری و سۆشیالیستی بوو لەلایەن ڕیکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان ئامادەکرا و لەساڵی ١٩٠٩ بڵاو کرایەوە. سروودەکانی نێو ئەم نامیلکەیە گوزارشتن لە خەبات و بەرگری چینایەتی بزووتنەوەی کرێکاریی لە دژی ستەمکاری بورژوازی.\n(٤) بیڵ هەیوودی یان ولیەم دەدڵی هەیوود ( چواری شوباتی ١٨٦٩ – هەژدەی ئایاری ١٩٢٨) دامەزرێنەر و رابەری ڕێکخراوی کرێکارانی پیشەسازی جیهان) IWW) و ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی سۆشیالیستی ئەمریکا بوو. ژیانی ئەم رابەرە سۆشیالیستە پرە لە هەڵسوڕاوی و خەبات لە پێناو ئازادی و یەکسانی و سۆشیالیزم. کاتێکیش لە نەخۆشخانەی مۆسکۆ کۆچی دوایی دەکات. نیوەی خۆڵەمێشەکەی لە کرملین دەنێژرێ و نیوەکەی تری دەنێردرێتەوە بۆ شیکاگۆ و لەوێ دەنێژرێ.\n(٥) ئەم کۆپڵە سروودانە لە کتێبی گۆرانییە سوورە بچکۆلەکەوە وەرگیراون کە لە نووسین و وتنی جۆ هیڵە.\n1- (https://en.wikipedia.org/wiki/Joe_Hill (writer\n3-Old Letter Shade New Light on Joe Hill Murder case The New York Times website http://www.nytimes.com/2011/08/27/us/27hill.html?_r=0\n4- The Murder of Joe Hill\n5-Joe Hill songwriter to the working class The Socialist Party of Great Britain http://www.worldsocialism.org/spgb/socialist-standard/2000s/2000/no-1154-october-2000/joe-hill-songwriter-working-class\n7- Freedom from Religion foundation\n8- The death of Joe Hill\n9- I.W.W. Songs to Fan The Flames of discontent Nineteenth Edition 1923 Printed in U.S.A.


Monday, 07.26.2021, 23:59\nئەلفۆنسۆی دەیەمی شای ئیسپانیا: ئەگەر من ڕاوێژکاری خوا بوومایە لە ڕۆژی دروستکردنی جیهان، ئەوا بێگومان زۆر باشتری دروست دەکرد لەمەی ئێستە!\nبەشی یەکەم: زەوی و شتگەلەکانی دیکەی گەردوون\nنەخشەسازیی ژیر (Intelligent design)، ناونیشانێکە بۆ بیروڕای ئەوانەی پێیان وایە سەرلەبەری گەردوون بە زەوی و زیندەوەران و مرۆڤەوە دەستکردی نەخشەسازێکی ژیرە. ئەمەش زۆرینەی ئەوانە دەگرێتەوە ئایندارن، دەیانەوێت باوەڕدارییان بە زانست پەرەدەپۆش بکەن. ئەمانە دەڵێن، هەموو شتێک لە لایەن هێزێکی لە ئاسابەدەرەوە، بە بوونی چەند مەبەست و ئامانجێکەوە دروست کراون، لەبەرئەوەی ئەو ئاڵۆزی و ڕێکوپێکییەی لە گەردوون و بوونەوەرەکاندا هەن، دەبێت نەخشەسازێکی ژیر و بەتوانای لە پشتەوە هەبێت. ئاشکرایە لایەنگرانیان هاوشێوەی ئایندارەکان، مەبەستیان لەو هێز و داهێنەرە خوایە، بەڵام ناوی نابەن، هەتا لە لایەک بەرەوڕووی ئەو پرسیارانە نەبنەوە لەبارەی چیەتی ئەو داهێنەرە و چۆنەتی بەدیهێنانی بوونەوەرەکان دەکرێن، لە لایەکی دییەوە تا بۆچوونەکانیان بە شێوەی تیۆرێکی زانستی دوور لە ئاین، نیشان بدەن.\nبیرۆکەی بوونی جوانی سروشت، هەڵکەوتن و گونجانی زەوی بۆ ژیان، ئاڵۆزی و ڕێکوپێکی لەشی مرۆڤ و زیندەوەران، وەک بەڵگە بۆ بوونی خواوەند، بۆ ڕابردووێکی دوور دەگەڕێتەوە. گەلەک گفتوگۆ و لێکدانەوە لەم بارەیەوە دەکران، لەلایەن چەند فەیلەسووف و بیرمەندێکی کۆنی وەک، ئەفڵاتون و ئەریستۆ، دوای ئەوانەش هاوشێوەی، تۆماس ئەکویناس و ویلیەم پێلی.\nلێرەدا دەشێ بیر لەوە بکەینەوە، ئەگەر گەردوون و بوونەوەرەکانی دەستکردی خوا، یاخۆ داهێنەرێکی ژیر و دانا بن، بێگومان پێشبینی ئەوەی لێ دەکرێت گشت بەرهەمەکانی لەوپەڕی چاکیدا بن، هیچ کەسێکیش لە توانایدا نەبێ ڕەخنەیەکیان لێ بگرێت، یان چاکسازییەک ئەنجام بدات بۆ ئەو خەوش و کەموکوڕییەی لەو بەرهەمانەدا هەیە. بەو واتایەی ئەگەر دروستکراوەکان کێشەیەکیان هەبێ و پێویستیان بە چارەسەری و چاککردنەوە هەبێ، ڕاستەخۆ دەبێتە بەڵگە کە خاوەنەکەیان دا‌هێنەرێکی دانا و زانا نییە.\nزۆربەی هەرە زۆری ئاینداران پێیان وایە، گەلەک بەڵگە هەن لەم گەردوونەدا بۆ بوونی خواوەندێکی مەزنی زانا، بەڵام بە تێڕوانینێکی ورد بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە ئەو بۆچوونانەیان زۆر سادەن و پشت نابەستن بە زانست و لۆژیک، تەنیا خۆدزینەوەیەکن لە هەموو ئەو کارەسات و ڕووداوە سروشتییانەی گەردوون و زەوی، هەروەها لەو هەڵە و ناڕێکییانەی لە لەشی زیندەوەران و مرۆڤدا هەن.\nبا سەرنجێک بدەینە بیروڕای باوەڕداران بە خوا، یان لایەنگرانی نەخشەسازیی ژیر، بۆ ئەوەی بزانین تا چی ئاستێک ڕاستن و لەگەڵ زانستەکاندا یەک دەگرنەوە.\nبۆ تێگەیشتنێکی باشتر و نموونەی گونجاو، بابەتەکەمان دەکەینە دوو بەش ؛ زەوی و تەنەکانی دیکەی گەردوون، مرۆڤ و چەند زیندەوەرێک.\nسەرەتا دەبێ بزانین کە گەردوون بەتەواوی نموونەیی و ڕێکوپێک نییە، بگرە پڕیەتی لە شێوان و هەڕەمەکییەت، بەوەی هەڕەمکییەتی (بنەمای ئینترۆپی) لەگەردووندا هەمیشە پتر دەبێت، شتگەلەکان هەموویان بەرەو تێکچوون و نەمان دەچن، هیچ شتێک نییە لەم گەردوونەدا نەمرێت، بە خودی گەردوونیشەوە.\nگەلەستێرەکەمان (ڕێی شیری)، بێ هیچ گومانێک بەر گەلەستێرەی ئەندرۆمیدای دراوسێمان دەکەوێت، هەروەها هەر سەد ملیۆن ساڵ جارێک ڕەوتی جووڵەی گەلەستێرەکەمان نێزیک دەبێتەوە لە تەقینەوەیەکی مەزنی سوپەرنۆڤایەک، ئەوانەی دەکارن بەتەواوی چینی ئۆزۆنی زەوی وێران بکەن، بەمەش سەرلەبەری ژیان لەسەر زەویدا نەهێڵن. بە زانینی تەمەنی زەوی کە خۆی لە چوار ملیار ساڵ پتریش دەدات، دەبێ چەندان جار ئەم هەسارەیەمان کەوتبێتە بەر مەترسی لەدەستدانی تاکە پارێزەری زەوی لە تیشکە زیاندەرەکانی خۆر و تیشکە گەردوونییەکانی دی.\nخۆ ئەگەر خوا گەردوونی لەپێناو مرۆڤدا دروست کردووە، ئەوا دەبینین ڕووبەرێکی لە ئەندازەبەدەر بەخۆڕایی و بێسوود هەیە لەگەردووندا کە ناشێ مرۆڤی تێدا هەڵبکەوێت. تەنیا ڕێژەی %3ی گازەکانی بۆشایی گەردوون دەبنە ئەستێرە، ئەو 97%ی دەمێنێتەوە هەرگیز ناتوانێت ببێ بەشتێک ناو بنرێت بە ئەستێرە، ئاشکراشە کە هەر ئەستێرە مەزنەکانن بە تەقینەوەیان ئەستێرە و هەسارەی دیکەیان لێ دێتە بەرهەم. جگە لەمە خوا کاتێکی یەکجار زۆری بەفیڕۆ داوە، چونکە نۆ ملیار ساڵی پێویست بووە پاش بوونی گەردوون تا زەوی دروست بکات، پاش ملیارێکی دیکە ئینجا ژیان سەری هەڵداوە، دوای چوار ملیاری دی مرۆڤ پەیدا بوو. کەواتە مرۆڤ نەیتوانیووە لەسەر زەوی بڕوات، تەنیا کەمتر لە ٪1ی تەمەنی زەوی نەبێت.\nکاتێکیش سەرنج بدەینە بەفیڕۆدانی گەردیلە، یاخۆ ماددە، دەبێ بڕوانینە سەرلەبەری گەردوونی ماددەیی، ئەوەی پتر لە سەد ملیار گەلەستێرەی هەیە، هەریەکەشیان زیاتر لە سەد ملیار ئەستێرە لەخۆ دەگرن. پێویستە بشزانین کە گەردوونی بینراو %0.5ی کۆی گشتی گەردوونەکەمانە، ئەویش لە %3.5ی ماددەی ناڕۆشنە، %2ی لە توخمی قورستر لە هیلیۆم پێک دێت، ئینجا %0.5ی ئەو توخمە قورسانە توخمی کاربۆنە. واتە تێکڕای ماددەی گەردوون تەنیا %0.0007ی کاربۆنە. ئایە دەکارین ببێژین، خوا گەردوونی بەتایبەتی بۆ ئەوە دروست کردووە تا کاربۆنی تێدا بێتە بەرهەم کە بۆ بوونی ژیان پێویستە؟ ئەمەشمان لەبیر نەچێت ڕێژەیەکی یەکجار کەمی ئەم کاربۆنە بۆ هێنانەدی مرۆڤ بەکار هاتووە. هەموو ئەوانەشی کە ئاماژەمان پێی دا، بەبێ ناوهێنانی وزەی تاریک (Dark Energy) بوو کە لە %70ی گەردوون، هەروەها ماددەی تاریک (Dark Matter) کە لە%26ی گەردوون پێک دەهێنن.\nئەی چی بڵیین دەربارەی ئەو وزەیەی خۆر دەیبەخشێت؟ ئەوەی تەنیا دوو فۆتۆن لە کۆی ملیارێک فۆتۆن دەگاتە زەوی، ئەوانەی دیکەی بەو گەردوونەدا بەبێ سوود لێوەرگرتن پەرتوبڵاو دەبنەوە. دەبێ ئەوەش بزانین خۆر لە هەر چرکەیەکدا 4.2×10^44 فۆتۆن دەردەهاوێژێت، ئەمەش لەو کاتەیە گەلەستێرەی ئێمە نێزیکەی 200 ملیار ئەستێرەی وەک خۆری ئێمە و گەلەک گەورەتریشی تێدایە.\nبەکورتی ئەگەر پێوانەی بکەین بەم شێوەیەیە؛\n- لە %99.9999999999999999999999999999999927ی قەبارەی گەردوون، مرۆڤ ناتوانێت بۆ یەک چرکە تێیدا بژیێت. ئەمەش تەنیا گەردوونی بینراو.\n- لە %99.9999999999999999999999998ی وزەی ئەستێرەکانی گەردوون بەبەرهەمی دەهێنن، بەفیڕۆ دەچێت و مرۆڤ سوودی لێ نابینێت.\n- لە %99.999125ی تەمەنی گەردوون هی ئەوە نەبوو مرۆڤ تێدا سەرهەڵ بدات.\n- لە %99.999998ی وزەی خۆر پەرتوبڵاو دەبێتەوە و سوود بە مرۆڤ ناگەینێت.\n- لە %99.93ی تێکڕای (قەبارەی) زەوی دەست نادات بۆ نیشتەجێ بوونی مرۆڤ.\nدەربارەی زەویش، ئەگەر سەیری کۆمەڵەی خۆرەکەمان بکەین کە زەوی بەشێکە لێی، پڕە لە بەرکەوتن و خۆپیاکێشانی تەنە کشاو و کلکدارەکان بە هەسارە و مانگەکانیان. ناسراوترین نموونە ئەو تەنە ئاسمانییە گەلەک گەورە و زەبەلاحە بوو بەر زەوی کەوت (پێش 65 ملیۆن ساڵ)، بووە هۆکاری نەمانی دیناسۆرەکان و زۆربەی هەرە زۆری زیندەوەرەکان. لەوەتەی ژیان سەری هەڵداوە، ئەم زەوییەمان چەندان بنەبڕی و لەناوچوونی مەزن و بەکۆمەڵی بوونەوەرە زیندووەکانی بەخۆوە بینووە، لە ٪99ی ئەو زیندەوەرانەی لەمێژووی ژیان لەسەر ئەم زەوییەدا ژیاون بەیەکجارەکی بنەبڕ بوونە، تا ئێستەش هەر بەردەوامی هەیە. ئایە ناشێ بپرسین، بۆچی ئەمانە دروستکران و پاشان لەناوبران؟\nئاشکرایە کە لە تەواوی کۆمەڵە خۆرەکەمان هیچ جێیەک نییە بۆ ژیان بشێ، تەنیا زەوی نەبێت، بەڵام دیسانەوە وەک گوتمان ڕووبەرێکی یەکجار زۆری بۆ زیندەوەران، بەتایبەتیش بۆ مرۆڤ نەگونجاوە. بۆچی و سوودەکەی چییە، ناخی زەوی لە کوڵاندایە و هیچ زیندەوەرێکی تێدا ناژیت؟ ئەمە چی ژیرییەکە چارەکی وشکانی زەوی لە بیابان پێک بێت و مرۆڤ نەتوانێ تێیدا بژیێت، کەچی خەڵکانی باشووری خۆرهەڵاتی ئاسیا، چری دانیشتووان لایان هێندە زۆر بێت، ژمارەیەکیان لەناو گەمییەکانیاندا ژیان بەسەر ببەن؟ بۆچی 70%ی زەوی داپۆشراوە بە دەریای سوێر کە نە بۆ خواردنەوە و نە بۆ کشتوکاڵ دەست دەدات، چەندانێکیش لە تێنوویەتی و لە برسان بمرن، لەبەر وشکی و بێ ئاوی و کەمی بەرهەمی زەوییەکانیان؟ دانایی لە چیدایە، ڕووبەرێکی فرەوان سەهۆڵبەندانە، شوێنیش هەیە لەبەر گەرماکەی کەسی تێدا هەڵناکات؟\nبەکورتی، جیهان پڕیەتی لە ڕووداو و کارەساتی سروشتی وەک، بوومەلەرزە، گڕکان، ڕەشەبا و بروسکە، داتەپینە سەهۆڵینەکان، ئاگرکەوتنەوە مەزنەکان، لافاو و تسوونامییەکان، ئەوانەی ساڵ نییە بەهەزاران و هەندێ جار بە سەدان هەزار کەس نەکوژن لە کەسانی بێتاوان و مناڵانی هیچ نەدیوو لە ژیان. ئەو هەموو دیاردە ترسناکە کاتێک هەژاری و نەبوونی دادپەروەریشی دێتەسەر، هیچ لۆژیکێک بەدەستەوە نادات بۆ بوونی داهێنەرێکی ژیر و دانا، یاخۆ خوایەکی چاکەکار و بەبەزەیی و میهرەبان.\nدرۆی دۆزینەوەی ئێسکەپەیکەرە زەبەلاحەکانی مرۆڤی کۆن و وێنە ساختەکان!


Diplomatic Magazine | زمانی دایک\nبۆ یەکەمین جار، لەسەدەی یانزە و دوانزەی زاینییدا، زاراوەی "زمانی دایک" پەیدا بوو، لە کاتی نوێژ و خوتبەدانی راهیبە جێرمانیکەکانی گۆرزێ کە فشارێکی زۆری راهیبەکانی دێری کلونیان لەسەر بوو کە ئەوان بە زمانی رۆمان قسەیان دەکرد. زمانی رۆمان ئەو پردەیە کە دەکەوێتە نێوان زمانی لاتینی و ئەو زمانانەی کە دواتر لە رەحمی لاتینییەوە جیا دەبنەوە وەکو فەڕەنسی و ئیتالی و ئیسپانی و پورتوگالی هتد راهیبە فرانسیکەکان دوو پاساویان دەهێنایەوە بۆ بەکارهێنانی زمانی دایکیان لە نوێژ و گوتارە ئاینییەکانیاندا.\nیەکەم : زمانی فرانسیک لە لایەن ژنانەوە قسەی پێ دەکرا، تەنانەت لەو قۆناغەش کە پیاوەکانیان وشەی رۆمانیان تێکهەڵکێشی زمانەکەیان دەکرد، ئەوان هەر بە فرانسیک قسەیان دەکرد.\nدووەمیشیان : فرانسیک لە لایەن خوشکانی کڵێسا قسەی پێدەکرا، واتە ژنە راهیبەکانەوە.\nچەند سەرنجێک :\nبە درێژایی سەدەکانی ناوەند زمانی ئاین لە ئەوروپا زمانی لاتینی بوو، بۆ ئەوەی لە قسەی خودا تێبگەی دەبوو خۆت فێرە لاتینی بکەی، بەڵام ئەو دەمەی کە ئیدی زمانەکانی دیکە لە ناو منداڵدانی لاتینییەوە پەیدا دەبن و ئەو زمانانە، بە تایبەتی زمانی رۆمانی کە زۆر جیاواز بوو لە زمانی ئینجیل، بۆیە پیاوانی کڵێسا هەوڵیان دا کە ئیدی نوێژ و گوتارەکانیان بەو زمانە بێت تاکو ئەو رەشە خەڵکە تێبگەن، تەنانەت دواتر ئینجیل تەرجەمەی ئەڵمانی دەکرێ لە سەردەمی لۆتەر و دواتر لە لایەن لافێڤر وەردەگێڕدرێتە سەر زمانی فەڕەنسی و بەرەبەرە زمانی ئاینی لۆکاڵی پەیدا دەبن. هاوشان لەگەڵ بیرۆکەی نەتەوایەتی و سنوور و جوگرافیایەکی کۆمەڵایەتی جیاواز، زمانی نەتەوەش سەرهەڵدەدا.\nئەم حاڵەتە لە ناو ئێمە سەری هەڵنەدا، هۆکار بۆ ئەمەش زۆرن. یەکەمیان، بە ئایدیۆلۆجیی کردنی زمانی عەرەبیی بوو کە نەک تەنها وەک زمانی پیرۆز ئەژمار کرا لەسەر زەوی، بەڵکو بوو بە زمانی خەڵکی بەهەشتیش. بە بێ ئەوەی سروشتی ئەو زمانە دیاریی بکرێت! لێرەوە، دۆگم و کۆدەکانی نوێژکردن و بانگدان و قورئانخوێندنیش دەبوو تەنها بە زمانی عەرەبی بێ. ئەمە کاریگەرییەکی زۆر نەرێنیی هەم لە هۆشیاریی ئاینیی ئەو میللەتانە دروست کرد کە عەرەب نەبوون، هەم ئیسلام بوو بە ئاداتێکی بەعەرەبکردن هاتە مەیدان بە بێ ئەوە بە ئاشکرا جاڕ بۆ ئەمە لێ بدرێت.\nمرۆڤی ئێمە، پەیوەندیی لەگەڵ خودا، لە رێگەی زمانەوە نییە، چونکە بەشێکی هەر زۆری خەڵکەکە ئەو زمانە شارەزا نین، بەڵکو لە رێگەی "خەیاڵکراوە"وەیە، واتە زەن دەکەن تێدەگەن.\nئەم پرۆسەیە کەلێنی خستۆتە نێو هۆشیاریی ئاینی ئێمە و رێگرە لەوە مەرجەعی لۆکالی دروست بیت، بۆیە دەبینین ئیسلامی سیاسی خۆی بە درێژکراوەی مەرجەعێکی دەرەکی دەزانی. پرۆسەی بەعەرەبکردن و بە ئیسلامکردنەوە هاوتەریبن لەم بوارەدا.\nهیچ دەقێکی ئاشکرای ئاینیی نییە جەخت لەسەر ئەوە بکات کە نابیت بانگ بە کوردیی بدرێت و نوێژ بە کوردیی بکرێت و قورئان بە کوردیی بخوێندرێت.\nبۆیە گەڕانەوە بۆ زمانی دایک، گەڕانەوەیەکی تەندروستترە بۆ گوتاری خودا، چونکە تێگەیشتن دەکەوێتە پێش ئیتاعەکردنەوە، تاکو ئێستا لە ئەقڵی دەستەجەمعییدا بە پێجەوانەوەیە ئیتیاعەت پێش تێگەیشتنە.


09:34 - 2022-05-17\nكیلیان مباپی ئه‌ستێره‌ی یانه‌ی پاریس سان جێرمان بۆ سێیه‌م وه‌رز له‌سه‌ریه‌ك خه‌ڵاتی باشترین یاریزانی خولی فه‌ره‌نسای برده‌وه‌و راشیگه‌یاند داهاتووی خۆی یه‌كلایی كردۆته‌وه‌و به‌م زووانه رایده‌گه‌یه‌نێت.\nمباپی له ده‌نگدانی دیاریكردنی باشترین یاریزانی خولی فه‌ره‌نسا پێش وسام بن یه‌در و لوكاس پاكێتا و دیمیتری پایێت كه‌وت و خه‌ڵاته‌كه‌ی بۆ سێیه‌م وه‌رز له‌سه‌ریه‌ك برده‌وه.\nله میانی ئاهه‌نگه‌كه‌ش مباپی ئاشكرای كرد داهاتووی خۆی یه‌كلایی كردۆته‌وه‌و به‌مزووانه بڕیاری كۆتاییه‌كه‌ی ئاشكرا ده‌كات به به‌رده‌وام بوون له یانه‌كه‌ی یاخود چوونه یانه‌یه‌كی تر.\nكۆتایی ئه‌م وه‌رزه بۆندی مباپی له‌گه‌ڵ یانه‌كه‌ی ته‌واو ده‌بێت و ئیداره‌ی یانه پاریسیه‌كه‌ش ماوه‌یه‌كی زۆره له هه‌وڵ دایه بۆ ئه‌وه‌ی بۆنده‌كه نوێ بكاته‌وه‌و چه‌ندین سه‌رچاوه‌ش ئه‌و یاریزانه‌یان به چوون بۆ یانه‌ی ریاڵ مه‌درید گرێ داوه.\nمباپی وتی: سێ ساڵ به‌ر له ئێستا له میانی ئاهه‌نگی دیاریكردنی باشترینه‌كان هه‌ڵه‌یه‌كم كردو باسی داهاتووی خۆم كرد، به‌ڵام نامه‌وێت دووباره‌ی بكه‌مه‌وه، هه‌مووان به‌م زووانه بڕیاره‌كه‌م ده‌زانن، چونكه خۆم یه‌كلایی كردۆته‌وه‌و بڕیاره‌كه‌م داوه.\nرادیۆی مۆنتی كارلۆش بڵاویكردۆته‌وه مباپی به رۆژنامه‌نووسه‌كانی راگه‌یاندوه له‌ماوه‌ی 13 رۆژدا بڕیاره‌كه‌ی راده‌گه‌یه‌نێت و به‌ر له په‌یوه‌ندی كردن به هه‌ڵبژارده‌ی فه‌ره‌نسا له 28ی ئه‌م مانگه هه‌موو شتێك ئاشكرا ده‌كات.


ژمارەی مردووان بە تاعوون لە مەدەغەشقەر گەیشتە 33 کەس\nلەلایەن سەروەر سالار\t 7/10/2017\nبەکتریای تووشکەری تاعوون\nنوێترین راگەیێندراوی وەزارەتی تەندروستی مەدەغەشقەر ئاشکرایدەکات ژمارەی مردووان بە تاعوون لەو وڵاتە گەیشتووەتە 33 کەس و کۆی تووشبووانیش لە 200 کەس زیاترە.\nراگەیێندراوەکە، کە پێنجشەممە 5 ی ئۆکتۆبەر بڵاوکراوەتەوە، دەڵێ زۆرینەی مردووان ئەوانەن کە تووشی تاعوونی سییەکان بوون، کە مەترسیدارترین جۆرە و لە رێگەی پرژەی دەرچوو لە کۆکە و پژمە و هەناسە دەگوێزرێتەوە.\nبەرپرسێک لە وەزارەتی تەندروستی وڵاتەکەوە گوتوویەتی، لەنێو کۆی تووشبوواندا 155 کەس تووشی تاعوونی سییەکان بوون.\nرێکخراوی تەندروستی جیهانیی هۆشداریداوە کە تاعوونەکەی ئەمساڵی مەدەغەشقەر وەکوو ساڵانی پێشوو نییە، بەوەی زۆرتر تاعوونی سییەکانە و لە ناوچە شارستانەکان بڵاودەبێتەوە نەک گوندەکان.\nتاعوون و جۆرەکانی\nئەو جۆرەی تاعوون کە تووشی لیمفەگرێکان دەبێ و هۆکارەکەی پێوەدانی مێش و مەگەزی هەڵگری بەكتریای تاعوونە، کە زۆرتر لەسەر جەستەی مشک و جرج دەژین. ئەم جۆرەیان زیاتر ئاوسانی لیمفەگرێکان درووستدەکات و زۆربەی کات کوشندە نییە.\nئەو جۆرەی تاعوون کە تووشی سییەکان دەبێ کوشندەترین جۆرە و هەندێک جار ئەگەر لە 24 کاژێردا چارەسەر نەکرێ، کەسەکە دەکوژێ.\nتاعوونی سییەکان لەکاتی وەرگرتنی شلەکانی دەرچوو لەکاتی کۆکە و پژمینی کەسی تووشبوو بۆ کەسێکی دیکە دەگوێزرێتەوە و نیشانە سەرەتاییەکانی هاوشێوەی هەڵامەتن.\nهەرچەندە تاعوون بەوە دەناسرێتەوە کە لە سەدەکانی نێوەڕاست بووەتەهۆی قڕکردنی چەندین کۆمەڵگەی ئەورووپی و ئاسیایی، ئێستاش ئەو نەخۆشییە ناو بە ناو بۆ مرۆڤ دەگوێزرێتەوە لە کیشوەرەکانی ئەفریقا و ئەمریکای باشوور، بەتایبەت وڵاتانی مەدەغەشقەر، کۆنگۆی دیموکرات و پیرۆ.\nتاعوون لە مێژوودا كارەساتی گەورەی ناوەتەوە، بۆ نموونە لە سەدەی 14 دا بووەتەهۆی مردنی 50 ملیۆن كەس. بەڵام بەهۆی پێشكەوتنی زانستی پزیشكی و داهێنانی دەرمانی دژە بەكتریای تاعوون، ئێستا تاعوون بە نەخۆشییەكی دەگمەن دادەنرێ.\nزۆربەی حاڵەتەكانی ئەو نەخۆشییە بە دەرمانی دژە زیندە بە ئاسانی چارەسەردەكرێن، بەڵام بەردەستنەبوونی دەرمانی پێویست وادەكات 30-60%ی تووشبووان بمرن.\nنیشانەکردن : تاعوون\n1362 ژمارەی بینین


ئاودێر لوقمان: شوێنەوارەکانی کوردستان لەژێر مەترسی تاڵانکردندان. – WtariKurd\n– Posted on 2019-03-23بابەتی: فەرهەنگ\nلەساڵی ڕابردوەوە دیاردەییەکی ترسناک لەکوردستان سەری هەڵداوەو ئەویش هەڵدانەوەی ناوچە شوێنەواریەکانە. ئەو ناوچە شوێنەواریانەی کەگومان دەکرێت پارچەی ئاساری گران بەهای تێدابێت هەڵدەدرێنەوە یان دەتەقێنرێنەوە، پارچەکانی دەردەهێنرێت لەلایەن قاچاخچەیەکانەوە بەشێوەیەکی قاچاخ مامەڵەی پێوە دەکرێت و پاشان ڕەوانەی تورکیا و ئێران دەکرێن و، لەوێشەوە بەرەو وڵاتە ئەو روپیەکان ڕەوانە دەکرێن. یاخود لەمۆزەخانەکانی ئیران و تورکیا بەناوی پارچەی کۆنی شوێنەوارەکانی خۆیانەوە تۆماری دەکەن و واتا باسی شوێنە عەسڵیەکەی ناکەن کە لێی دۆزراوەتەوە .\nبەگوێرەی ئەو زانیاریانەی دەست ئێمە کەوتووە ئەو ناوچە شوێنەواریانە بە جیهازی پێشکەوت و دەیپشکنن و پاشان تیمێکی تایبەت پێک دەهێنرێت بۆ دەرهێنانی ئەو پارچە گران بەهانەکە هەندێک جار لەلایەن کەسانی باڵادەستەوە دەکرێت. وەکو لەماوەی ڕابردودا بینیمان هێزێکی چەکدار چونە سەر قەڵای سەنگی سیاو لەناوچەی هەورامان. کە ئەوهێزە بەگوێرەی وتەی خەڵکی ناوچەکە زیاتر لەپەنجا چەکدار بوون و لە شەوێکدا بەشێکی قەڵاکەیان تەقاندەوەو کاتێک خەڵکی ناوچەکە چون بزانن چییە لەلایەن ئەو هێزەوە ڕێگریان لێکرابوو. هەروەها لەچەند ناوچەیەکی تر چاڵی قوڵ هەڵکندراوە بەسەر گردو تەپۆلکەکانەوە لە دیارترین ئەو ناوچانەش کە بەشێکی زۆری گردەکانی هەڵکەندنی بۆ دەرهێنانی پارچەی گران بەها تێدا کراوە گردو تەپۆلکەکانی دەشتی شارەزوورە بەتایبەت گردو تەپۆلکەکانی سەر بەقەزای سەیدسادق کە لە هەندێکیاندا چاڵ هەڵکەندراوە زیاتر لە پێنج مەترەو پارچەکانی دەر هێنراوە.\nهەروەها لە ئەشکەوتی هەڵامەتا لە چیای زاوا بەرامبەر شاری دهۆک تاوەکو ئێستا دووجار هەوڵی تەقاندنەوەی ئەو نەخشانە دراوە کەبەسەر ئەو چیایەوە لە کۆندا درووستکراون و نەخشەکان شێوێنراون. هەروەها هەڵکەندنی کڵێسەی مەسیحیەکان لە گوندێک نزیک ئاکرێ هەوڵی دزینی پارچەکانی دراوە و لە هەهەمان ناوچەش چەندین شوێنی تر هەڵدراونەتەوە . هەڕوەها ناوچەی گەرمیانیش بە دەرنەبوە لەودەست درێژیانە بۆ سەرشوێنەوارەکانی ئەو ناوچەیە. لە ناوچەی باوەنور گۆڕستانێکی کۆن لەلایەن چەند چەکدارێکەوە لەساڵی ڕابردودا هەڵدرابوەوە. وەلە چەندین ناوچەی تریش قەبری کۆن و گردو قەڵاو تەپۆلکە هەڵدراونەتەوە بەمەبەستی تاڵانکردنیان. وەلایەنە پەیوەندی دارەکان زۆر کەمتەرخەمن و نەیانتوانیوە بەتەواوی ڕێگری لەو کارانە بکەن. بەدەرهێنان و دزینی ئەو پارچانە مێژووی نەنەتەوەکەمان بە تەواوی دەشێوێنرێت و ناسنامەی نەتەوەیمان ون دەکرێت و ڕووبەڕووی فەوتانی یەکجار.


جوتیار عادل: چوارشەممەی داهاتوو بودجە پەسەند دەکرێت\nHome›هەواڵ›کوردستان›جوتیار عادل: چوارشەممەی داهاتوو بودجە پەسەند دەکرێت\nوتەبێژی حکومەتی هەرێم رايگەياند: ” هەفتەی داهاتوو ئەنجومەنی وەزەران بودجە پەسەند دەکات و رەوانەی پەرلەمانی دەکات”.\nجوتیار عادل وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسيدا رایگەیاند: “لە کۆبونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزيراندا بە سەرپەرشتی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت و بە ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت گفتوگۆ لەبارەی پرسی بودجەوە کرا”.\nوتيشی ” لە کۆبونەوەکەدا وەزيری دارايی کۆمەڵێک ژمارە و چارەسەر و سيناريۆی بۆ بودجە باسکرد، هەروەها وەزيری پلاندانان کۆمەڵێک پڕۆژەی وەبەرهێنانی خستەڕوو”.\nباسی لەوەشکرد: “لە کۆبوونەوەکەدا بڕياردراوە گفتووگۆکان لەبارەی بودجەوە تا هەفتەی داهاتوو بەردەوامبن، هەفتەی داهاتوو رۆژی چوارشەممە بودجە پەسەند بکرێت و رەوانەی پەرلەمان بکرێت بۆئەوەی خوێندنەوەی بۆ بکات و دەنگی لەسەر بدات”.\nلەسەر پڕۆژەی کەلار- سلێمانی روونکردنەوە دەدرێت


قیڕەقیڕی عەلمانیەت و دین لە کوردستاندا / مەریوان وریا قانع – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / وتار / قیڕەقیڕی عەلمانیەت و دین لە کوردستاندا / مەریوان وریا قانع\nقیڕەقیڕی عەلمانیەت و دین لە کوردستاندا / مەریوان وریا قانع\nسێ شه‌ممه 21 ته‌مموز 2015\tوتار 198 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nئەمڕۆ دووجۆر قیڕەقیڕ و نەڕەنەڕ لە دونیای ئێمەدا بە ئاشکرا دەبیستین، یەکەمیان ھی ئەو مەلا و خوێندەوار و ھێزە ئیسلامییانەیە کە عەلمانیەت وەک شتێکی گڵاو و قێزەون و بەدڕەوشت وێنادەکەن و لەشکرێک گەنجیان لەسەر ئەم ڕوانینە ترسناکە ڕاھێناوە و ئەوەیان لەمێشکدا چەسپاندون کە ئیسلام چارەسەری ھەموو کێشەکانە و دەرەوەی ئیسلامیش بیابانێکی فیکریی و ئەخلاقیی و سیاسیی کاکی بە کاکییە. دووھەمیان، بڕێک لەو خوێندەوار و ڕۆشنبیر و چالاکەوان و ناوەندە عەلمانیانەن کە بەسادەیەکی ترسناکەوە عەلمانیەت بە ھەموو دیاردە و دەسکەوت و بەھا گرنگ و ئینسانیی و یەکسانخواز و مافپەرستەکانی ناو دونیای مۆدێرن، یەکساندەکەن. وەکچۆن ئیسلامییکان ئیسلام بە چارەسەر دەزانن، ئەمانیش عەلمانیەت بە چارەسەر دەزانن. کەسێک ئاگاداری نووسینەکانی من لەسەر دین و عەلمانیەت و لەسەر پەیوەندیی ھەردووکیان بە دیموکراسیەتەوە بێت، ئەو ڕاستییە دەزانێت من نزیکەی بیست ساڵە بەگژ ئەم دوو دیدە ناڕاست و پەڕگیر و سادە و ترسناک و ھەڵە و پڕ ھەڵچوون و قیڕەقیڕەدا، ھەم بۆ ئیسلام و ھەم بۆ عەلمانەیت، دەچمەوە. ئەمەش پەرەگرافێکی کەم لە پێشکەی کتێبی ”دین و دونیا“ کە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوبۆتەوە:\nسنووردارکردنی لۆژیکی گشگیریی دینیی و سنووردارکردنی دەسەڵاتە فووتێکراوەکانی دین لە دونیای ئێمەدا، مانای بێنرخکردن و سوکایەتیکردن بە دین نییە، ھەروەھا مانای ئەوە نییە دین ئەرک و وەزیفەی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و فەرھەنگیی گشتیی نەبێت و لەوەبکەوێت بەشێکبێت لە ژیانی گشتیی کۆمەڵگا. ئەو تێزە عەلمانییە پەڕگیرەی کە باس لە پێویستی پاشەکشە و ھاتنەدەرەوەی دین لە ”مەجالی گشتیی“ کۆمەڵگادا دەکات، نەک تەنھا تێزێکە لەڕووی مێژووییەوە ناڕاستە، بەڵکو ھەڵگری دیدێکی تەواو ناکۆکیشە بە دیموکراسییەت. ئەو ئازادییە بنەڕەتییانەی کە سیستمێکی دیموکراسی بەرگریان لێدەکات، لەوانەش ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی زانیاری، ئازای چاپ و بڵاوکردنەوە، ئازادی بەکارھێنانی تەکنۆلۆژییای جەماوەری پەیوەندیکردن، ئازادیی دروستکردنی کۆڕ و کۆمەڵە، ئازادیی کۆبوونەوە و خۆپیشاندان و ناڕەزایی دەربڕین، (ئازادیی پۆشینی جل و بەرگ)، کۆمەڵێک ئازدیین بۆ ھەمووان، بە دینیی و عەلمانیی و ئەوانەشەوە کە ھیچ باوەڕ و قەناعەتێکیان نییە (واتە نە دینیین و نە عەلمانیی). ئەم ئازادییانە تەنھا بۆ کەس و بیروبۆچون و لایەن و بیرکردنەوە و تێزە عەلمانییەکان نییە، بەڵکو بۆ ھەمووانە، بە دینی و نادینیشەوە. دیموکراسیەت خۆشی سیستمێکی سیاسیی ئازادە و بۆ ھەموو ھاوڵاتیانی وڵاتە، بە دینیی و نادینییانەوە.\nکێشەی ھەرە سەرەکی تیورەی عەلمانیەت لەوەدایە کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لەنێوان دیموکراسییەت و عەلمانیەت و لەنێوان دروستبوونی دیموکراسیەت و پاشکەشەی دیندا بۆ ”مەجالی تایبەت“ گریماندەکات. کە باس لە دیموکراسییەت دەکات، ڕۆڵی دین لە سیاسەت و لە ژیانی گشتییدا نەفیدەکات. بە مانایەکی دیکە ئەم تیورەیە ئەگەری پێکەوەگونجانی دین و دیموکراسییەت بەیەکەوە، نابینێت. لە دونیای ڕۆشنبیریی و سیاسیی ئێمەشدا ئەم بەستنەوە میکانیکییەی دیموکراسییەت بە عەلمانیەتەوە دیدی باڵادەستە بۆ دیموکراسیەت. من زیاد لە جارێک باسم لە ھەڵەبوونی ئەم دیدە عەلمانییە پەڕگیرە کردوە، ئەمەشم پشتئەستوور بە تێڕامان لە دونیای خۆمان و بە خوێندنەوەی بڕێکی زۆری ئەو ئەدەبیاتە گەورەیەی لە بواری کۆمەڵناسیی و ئینسانناسیی و فیکری سیاسیی و فەلسەفەدا لەسەر ئەم کێشەیە نووسراوە، ئەنجامداوە. ئەمڕۆ ئەدەبیاتێکی زۆر لەو بوارە جیاوازانەدا ھەیە کە ڕەخنەیەکی قووڵ لەو گرێدانە میکانیکییە دەگرن، کە عەلمانیەت و دیموکراسییەت بەشێوەیەکی پەڕگیر بەیەکدییەوە گرێدەدات. ئەوەی ئەمڕۆ بڕێکی زۆر لە لێکۆڵەرەوەکانی ئەو بوارانە لەسەری ڕێکن ئەم ڕاستییە: مەرجنییە دیموکراسیەت ھەمیشە پێویستی بە عەلمانیەت بێت، یان بەبێ عەلمانیەت نەکرێت باس لە بوونی دیموکەاسییەت بکەین، (یان ھێزی دینیی نەتانێت گەمەکەرێکی دیموکرس بێت). لەم خوێندنەوە تازانەدا بوونی عەلمانیەت مانای بوونی دیموکراسیەت ناگەیەنێت، بوونی دیموکراسییەتیش مانای پاشەکشەی دین بۆ ناو ژیانی شەخسی ناگەیەنێت. وەکچۆن دەکرێت ھێزی عەلمانی ھەبێت نادیموکراس و ستەمگەربێت، دەکرێت ھێزی دینیش ھەبێت باوەڕی پتەوی بە دیموکراسیەت و لێکجیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان و ڕێزگرتنی مافە بنەڕەتییەکانی ئینسان و مافی یەکسانی گروپە جیاوازەکان، ھەبێت. بەڵام ئەم گونجانەی دین و دیموکراسییەت گونجانیکی بێمەرج و خۆبەخۆ نییە، دین بۆ ئەوەی ببێت بە بەشێک لە سیستمی دیموکراسی دەبێت واز لە یەکێک لە تەماحە گەورەکانی بھێنێت، تەماحی ئەوەی ھەقیقەتەکانی خۆی وک ھەقیقەتی موتڵەق بخاتە ناو فەزای گشتیی کۆمەڵگاوە. ئەو خاڵەی کە دەبێت ھەمووان لێیەوە دەستپێبکەن، ھەم دینییەکان و ھەم نادینییەکان، تێگەیشتنە لەو ڕاستییەی کە ”ھەقیقەت“ی ھەر لایەنێک لە لایەنەکان، کاتێک دەچێتە ناو فەزای گشتیی کۆمەڵگاوە و دەبێتە بەشێک لە فەزای سیاسیی، پێوسیتە ئەو ڕاستییە قبووڵبکات کە ھەقیقەتەکانی ئەو تەنھا تەنھا ڕایەکە لەناو کۆمەڵێک ڕای دیکەدا. گۆڕانی ھەقیقەتی دینیی بۆ ڕا، یان تەرجەمەکردنی ئەم ھەقیقەتە بۆ ڕا لەناو ”مەجلی گشتیی“دا ئەو پێشمەرجەیە کە دیموکراسیەت و دین بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ئەمەش مانای ئەوەی ھەمووان ئامادەبن و بەعەمەلیش خەریکی ئەوەبن واز لەوە بھێنن بە موتڵەقی باس لە خۆیان و بیروبۆچون و بەرخوردەکانیان بکەن و لەباتی ئەمە ھەموو ئەم شتانە بخەنە ناو ئەو گەمە و ململانێ سیاسییانەوە کە دیموکراسیەت دەکاتە سیستمی ھەقیقەتە ڕێژەییەکان.“


پێنچ دیاریێن ژیانێ مارک تواین(١٨٣٥-١٩١٠) -\nBy کوردپورتال on\t تشرینی دووه‌م 29, 2016 گوتار نویترین هونه‌ر\nپێنچ دیاریێن ژیانێ\nوەرگێران ژ لاتینی: وەحید سندی\nل سپێدەھیەکا ژیانێ پەریەکا قەنج ب زەمبیل ھات و گوت: ئەڤە پێنچ دیاریێن ژیانێ نە. ئێک ژوان دیاریان بۆ خوە ژێ بگرە، و دیاریێن دی بھێلە، بەلێ ھشیاربە ب ھۆشمەندی و عەقلانە بھەلبژێرە!! وێ ب ھۆشمەندی بھەلبژێری !! چونکی بتنێ ئێک ژوان یا بقەدر و قیمەتە.\nدیاری پێنچ بوون: ناڤداری، ئەڤین، زەنگینی، کەیف خوەشی، مرن.\nکەسێ خۆرت (گەنج) ب جووش و گەرمی گوت: چ سەدەمەک نینە گەلەک ھزرا خوە بکەم، بێ گومان من (کەیف خوەشی) دڤێت.\nو ژوێرێ پێڤە ئەو گەنج ب دنیایێ کەفت و ل وان تشتان گەریا ئەوێن کەیف خوەشیێ بۆ گەنجان پەیدادکەن، بەلێ ھەر ئێک ژوان کەیف خوەشیانژی وەختەک پێڤە دەربازبوو و لدۆماھیێ کابرا دلساربوو، چونکی ئەو تشت ھەموو بکێرنەھاتی و بێ ناڤەرۆک بوون، ھەر دەم کەیفخوەشیا خوە دکر، لێ دەما ژێ ڤەدقەتیا جارەکا دی دلێ وی ساردبوو، لدۆماھیێ ئەوی گوت: من ئەڤ سالە ھەموو ب پیچ و ژ قەستا بوراندن، خوەزی جارەکا دی من شیابا بەختێ خوە ببژێرم، بەلکۆ ڤێ جارێ من ب ھۆشمەندی و عەقلانە تشتەک ھەلبژاردبا.\nپەری جارەکا دی دیاربوو و گوت: چار دیاریێن ماین، ڤێ جارێ ژی ئێکێ بھەلبژێرە، لێ ئاخ ژبیرنەکە دەم دچیت و تنێ ئێک ژوان ب قیمەت و بھایە.\nگەنجی گەلەک ھزرا خوە کر و پاشی (ئەڤین) ھەلبژارد؛ وی چ ئاگەھی ژچاڤێن پەریێ نەبوو کا چەند ڕۆندک ژ چاڤان ھاتنە خار بڤێ ھەلبژاردنێ.\nپشتی چەند سالان کابرا ل مالا خوە یا خڕوخالی و لبەر تابۆتەکێ ڕۆینشتی بوو، ئەو بۆ خوە دئاخڤت و دگوت: ئێک لدۆیڤ ئێکێ چوون و ئەز بتنێ ھێلام، و نوکە ئەڤەژی چوو، ئەڤە ئەوبوو یا جوانترین و دۆماھیکبوو، کۆل و کۆڤانان لدۆیڤ ئێک دایە ھەمبەری من، ئەو کێلکا بەختەوەریێ یاکۆ بازرگانێن ئەڤینێ فرۆتی من، من بھزاران خەم و کۆڤان کرنێ، ژ کویراتیا دلێ خوە ئەز دنوکەدا نەفرەتان ل ئەڤینێ دکەم.\nدیسان بھەلبژێرە؛ یا لگەل دئاخڤت پەری بوو، یاکۆ ب سالان ھۆشمەندی فێری تە کری. دڤێت ھوسابیت، ھێشتا سێ دیاریێن ماین، بتنێ ئێک ژوان ب نرخە ژبیرنەکە، ژبیرنەکە، ب سەخبێری ببژێرە.\nمێرکی ب درێژی ھزرا خوە کر و پاشی (ناڤداری) ھەلبژارد، جارەکادی ب ئاخینکێن کۆیر پەری دویرچوو.\nسال بورین و پەری جارەکادی ڤەگەریا ل پشت گەنجی کۆ ڕوینشتی بوو و بتنێ بوو دگەل ڕامانێن خوە دەما ڕۆژ ئاڤا دبوو. و پەری یا ئاگەھدابوو ژ ڕامانێن وی:\nناڤێ من دنیا ھەموو داگرتبوو و پەسنا من لسەر ھەموو زمانانبوو، و دەمەکێ کۆرت ئەڤ تشتە بۆ ن باشبوون، بەلێ ئاخ ئەو چ دەمەک کێمبوو، چونکی پشتی وی دەمی ھاتن و چاڤێ وان ب من نەرابوو، پاشی کەرب و کین ژمن ڕاکرن و پاشی لدۆماھیێ ھەموویان ژبەر ناڤداریان من زۆلم و ستەمکرن، وەی ژ ڕەش و ڕەبەنیا ناڤداریێ! بۆ مە ئارمانجا ناڤڕەشیێ دەما سەرکەفتیم، بەلێ دەما ژ کەستیم بۆمە ئارمانجا ترانە و یاریکرنان.\nتو دشێ جارەکا دی بھەلبژێری؛ ئەو دەنگێ پەریێ بوو، بتنێ دوو دیاری ماینە. نەکەڤە بێ ھیڤیبوونێ، بتنێ ئێک ژوان گران بھایە، ئەو ھەتا نوکەژی مایە.\n-(زەنگینی) ئەو ھێزە! ئاخ ئەز چەند کۆرەبووم بەری نۆکە! ئەوی خۆرتی گوت: نۆکە دێ ژیانا من بیتە ھەژی ژیانێ. ئەزێ پارەی مەزێخم و خەرج کەم و ھەموو کەسێن ترانێ نخوە بمن دکرن ئەوان دەرئێخم، ھەر کەسێ ئەز بچووکریم دێ ئەوان شەرمەزارکەم و دێ وان لناڤ تۆزێ گەڤێزم، ئەزێ دلێ خوە ب حەسویدیا وان تێرکەم، ئەزێ ھەموو خوەشیان بۆ خوە پەیداکەم، ھەموو شادیان و ھەموو ژھەلچوونان و ھەموو ڕەزامەندیێن لبەر دلێ خەلکی بۆ خوە پەیداکەم، ئەزێ ناڤداریێ بۆ خوە کڕم، و ئەزێ ھەموو قەدر و قیمەتێ و پارێزڤانیێ بۆ خوە پەیداکەم، ھەموو خوەشیێن دنیایێ ئەوێن دناڤ بازارێ ژیانێدا ھەنە بدەست خوەڤە ئینم، من بەریا نھا بژارتیێن نەباش کرنە و گەلەک سال و دەم دەربازبوونە، لوی دەمی ئەز نەزانبووم و من ئەو تشت ب نرخ دھژماردن.\nسێ سالێن کۆرت دەربازبوون، ڕۆژەک ھات مێرک ل سەرداڤێ ڕۆینشتی بوو و د ڕەچفی و دلەرزی، ئەو چرمسی و ڕەنگ پۆتی ببوو، و جلکێن ویژی دڕیایی بوون، وی پاریەک نانێ ڕەق دکڕاند و پت پتەک دبەڕا دکر:\n– نەفرەت ل ھەموو دیاریێن دنیایێ بن، چونکی ئەو دڕەو و ترانێن زێرکرینە! وەکۆ دی بناڤ سەختەنە، ئەو نە دیارینە و ئەو دەینن لدەڤ مرۆڤی، کەیف خوەشیی، ئەڤین، ناڤداری، زەنگینی. ئەو بتنێ جلکێن دڕەوین و بەردەمکی (ماسک)ن لبەر ڕۆیێ ڕاستێ: ژانێ، خەمێ، شەرمێ، ھەژاریێ. پەریێ ڕاست دگوت: د ڤەبژارێن وێدا بتنێ ئێک دیاریا ب نرخ ھەبوو، بتنێ ئێک ھەبوو نەبێ نرخ بوو، ئاخ چەند ڕەزیل و ڕسوا دبینم یێن دی ھەموویان لھەمبەری یا دی یاکۆ نەھێتە گوتن، یاکۆ دلین و شرین و نەرمینە، یاکۆ خەوا ڕەش دناڤ خوەدا دفەتسینیت و بدۆماھی دئینت ھەموو ژانێن بەدەنا مرۆڤی ئازار ددن و شەرم و خەمێن دلان ھلدکولن! ئەو دئینت! ئەز وەستیام و دخازم بنڤم.\nپەری ھات و دیسان چار دیاری دگەل خوە ئینابوون، ڤێ جارێ (مرن) ژێ کێمبوو، وێ گوت:\n– من ئەو دا دەلالەکێ لبەر دلێ دایکا وی، زارۆکەک ساڤا، ئەو گەلەک نازداربوو و باوەریا خوە بمن ئیناد، و ھێلا ئەز بۆ بێژم.\n– وەی لمنێ ڕەبەنێ، بۆ من چ مایە؟\n– ما چ مایە کۆ تو نە ھەژی بی: ئەزیەتا بێ سەبەب یا پیریێ!


گەلانی کۆمۆنوێلت - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە یەکگرتووی وڵاتانی ھاوحاسڵەوە)\nوڵاتانی ئەندامی کۆمۆنوێلت\nگەلانی کۆمۆنوێلت (بە ئینگلیزی: Commonwealth of Nations) ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتیە و ٥٣ ئەندامی ھەیە، کە زۆربەیان ئەندامانی پێشووی ئیمپراتۆریەتیی بریتانیین. ئەم ڕێکخراوە ئەرکی ھاوھەنگاوی ئابووری لە نێوان ئەنداماندا ئەنجام دەدات.\nکۆمۆنوێلت دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی بیستەم، بە هەڵوەشانەوەی ئیستعمارییەتی ئیمپراتۆریەتیی بریتانیی لە ڕێگەی زیادبوونی خۆبەڕێوەبەری ناوچەکانی ژێردەستی. بەیانی لەندەن لە ١٩٤٩ بە شێوەیەکی فەرمی کۆمۆنوێلتی ڕاگەیاند، کە ئەندامەکانی ئەو ڕێکخراوەی بە "ئازاد و یەکسان" ناوبرد. سیمبۆڵی ئەو ڕێکخراوە شاژن ئیلیزابێتی دووەمە کە لەهەمان کاتدا سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە. وەهەروەها ئیلیزابێتی دووەم میری ١٦ ئەندامی کۆمۆنوێلتە. ئەندامەکانی تر کەسانی دیکەیان وەکو سەرۆکی وڵات داناوە: ٣٢ ئەندامیان کۆماریین و ٥یشیان پادشایەتین بەڵام پادشای خۆیانیان هەیە.\nئەندامەکان هیچ پابەندبوونێکی یاساییان بەرامبەر یەکتری نییە. بەڵکو بە هۆی زمان، مێژوو، کلتوور و بەها هاوبەشەکانی وەک دیمۆکراسی، مافی مرۆڤ و سەروەری یاسا بەیەکییان دەبەستێتەوە.\nڕووبەری کۆی ئەندامانی ڕێکخراوەکە دەگاتە ٢٩،٩٥٨،٠٥٠ کم٢، کە دەکاتە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانی جیهان و لە هەموو کیشوەرەکانیش ئەندامی هەیە. وە ژمارەی دانیشتوانیشیان دەگاتە ٢.٣٢٨ ملیار کەس، نزیکەی سێ یەکی ژمارەی دانیشتوانی جیهان. لە ساڵی ٢٠١٤ کۆمۆنوێلت بودجەکەی گەیشتە ١٠.٤٥ تریلیۆن دۆلار.\n٢.١ سەرۆکی کۆمۆنوێلت\n٢.٢ کۆبوونەوەی سەرکردەکانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت\n٢.٣ سکرتێرایەتی کۆمۆنوێلت\nدەستەواژەی "the Commonwealth of Nations" دەگەڕێتەوە بۆ ١٨٨٤، کاتێک لۆرد ڕۆسبێری لە سەردانێکی ئوسترالیا لە ١٨٨٤ وتبووی کە بە تێپەڕبوونی کات ژمارەیەک لە کۆلۆنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا سەربەخۆیی بەدەستدێنن. وە گوتیشی کە ئەو وڵاتانە تەنیا سود و بەرژەوەندیی پێکیان دەبەستێتەوە. لەسەرەتادا ڕێگەنەدەدرا وڵاتانی ئەندام سیستەمی کۆماری پەیڕەوبکەن، و ئێرلەنداش کاتێک کە لە ١٨ ی نیسانی ١٩٤٩ بووە کۆماری، بە شێوەیەکی ڕاستەخۆ لە ڕێکخراوەکە دەرکرا. بەڵام دواتر ئەو ڕێگرییە لادراو ئێستا ٣٢ ئەندامی ڕیکخراوەکە کۆماریین.\nبۆ ئەوەی پەیوەندی بازرگانی و ئابووری لەگەڵ ئەوڕوپا بەهێزبکا، بریتانیا ویستی هەندێک وڵاتی ئەوڕوپیش داوەتبکاتە ناو ڕێکخراوەکە، بەڵام هەوڵەکانی سەرینەگرت. لە بری ئەوە وڵاتانی ئەوڕووپا یەکێتی ئەوڕووپایان درووست کرد.\nبە پێی بەیاننامەی لەندەن، شاژن ئیلیزابێتی دووەمی بریتانیا سەرۆکی کۆمۆنوێلتە، ئەوەش بە یاسا چەسپاوە لەو وڵاتانەی کە ئیلیزابێتی دووەمیان وەکو شاژن قەبوڵ کردووە. بەڵام کە شاژن کۆچی دوایی دەکات،مەرج نییە جێنشینەکەی ڕاستەوخۆ ببێتە سەرۆکی کۆمۆنوێلتیش.\nکۆبوونەوەی سەرکردەکانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت[دەستکاری]\nلەو کۆبوونەوەیەدا سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت بۆ چەند ڕۆژێک کۆدەبنەوە و بارودۆخ و بەرژەوەندییەکانیان تاوتوێ دەکەن.\nئەرکی ئەوەیە کە چاوپێکەوتن و کۆبوونەوەکان ڕێکبخات. یارمەتی پەرەپێدانی ڕامیاریی دەدات و ئامۆژگاری ڕامیاریش پێشکەش دەکات. وە هەروەها نوێنەرایەتی کۆمۆنوێلتیش دەکات لە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان وەکو چاودێر. وە یارمەتی تەکنیکیش پێشکەش بە حکومەتەکان دەکات بۆ یارمەتی دانییان لە پەرەپێدانی باری کۆمەڵایەتی و ئابووری وڵاتەکانیان.\nلەسەرەتادا مەرجی چوونە ناو ڕێکخراوەکە ئەوەبوو کە دەبوو ئەو وڵاتە پێشتر بەشێکبووبێ لە ئیمپڕاتۆرییەتی بریتانیا، بەڵام دوواتر ئەو مەرجە لادرا و لەبری ئەوە دەبێت ئەندامەکان ڕێز لە پرینسپڵەکانی ئاشتی، ئازادی، مافی مرۆڤ، یەکسانی و بازرگانی ئازاد بگرن وە هەروەها شاژن بە سەرۆکی کۆمۆنوێلت بزانن و زمانی ئینگلیزیش وەکو زمانی فەرمی ڕێکخراوەکە قبووڵبکەن. وە هەروەها دەبێ ڕێزی ڕای گشتی وڵاتەکانیان بگرن لە چوونە ناو ڕیکخراوەکە. وە ئەندامە نوێکان دەبێ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان هەبێت لەگەڵ ئەندامێکی ناو ڕێکخراوەکە.\nکۆمۆنوێلت ٥٣ دەوڵەتی لەخۆگرتووە، کە دابەشبوونە بەسەر ٦ کیشوەردا. ئەندامەکانی ژمارەی دانیشتوانی تێکڕایان دەگاتە ٢.١ ملیار کەس، کە نزیکەی دەکاتە سێ یەکی ژمارەی دانیشتووانی جیهان. هیندستان (١.٢٦ ملیار کەس) گەورەترین وڵاتی ئەندامە بە پێی ژمارەی دانیشتووان، دواتریش هەر یەک لە پاکستان (١٨٠ ملیۆن)، نێجیریا (١٧٠ ملیۆن)، بەنگلادیش (١٥٦ ملیۆن)، شانشینی یەکگرتوو (٦٣ ملیۆن) و باشووری ئەفریقا (٥٢ ملیۆن) دێن. توڤالوش بچووکترین ئەندامە، کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠،٠٠٠ کەسە.\nڕووبەری وشکانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت دەگاتە ٣١،٥٠٠،٠٠٠ کم٢، یاخود %٢١ ی تەواوی ڕووبەری وشکانی جیهان. سێ گەورەترین وڵاتی کۆمۆنوێلت بە پێی ڕووبەر کەنەدا (٩،٩٨٤،٦٧٠ کم٢)، ئوستڕالیا (٧،٦١٧،٩٣٠ کم٢) و هیندستانن(٣،٢٨٧،٢٦٣ کم٢). وە ئەندامانی ڕێکخراوەکە بودجەی ساڵانەیان زۆرترە لە ٩ تریلیۆن دۆلار، کە %٧٨ ی ئەو بودجەیە هی چوار گەورەترین ئابوورین: شانشینی یەکگرتوو (٢.٩٥ تریلیۆن دۆلار)، هیندستان (٢.٠٥ تریلیۆن دۆلار)، کەنەدا (١.٧٩ تریلیۆن دۆلار) و ئۆستڕالیا (١.٤٤ تریلیۆن دۆلار).\nلە ساڵانی ڕابردوو کۆمۆنوێلت چەندین ئەندامی خۆی هەڵبەساردووە "لە ئەنجوومەنی کۆمۆنوێلت" بەهۆی "سەرپێچی گەورە یان بەردەوام"ی پڕینسپڵەکانی ئەو ڕێکخراوە. ئەندامە هەڵپەسێردراوەکان نوێنەریان نابێت لە کۆبوونەوەی سەرکردە و وەزیرەکانی کۆمۆنوێلت، بەڵام هەر بە ئەندامی دەمێننەوە و ئەندامێتی لەدەست نادەن. لە ئێستادا هیچ ئەندامێکی هەڵپەسێردراو لە ڕیکخراوەکە نییە.\nئەندامبوون لەو ڕێکخراوە تەواو ئارەزوومەندانەیە، حکومەتە ئەندامەکان لە هەرکاتێکدابێت دەتوانن ڕێکخراوەکە بەجێبهێڵن. تا ئێستا چەند وڵاتێکیش ڕێکخراوەکەیان بە جێهێشتووە. هەرچەندە سەرۆک حکومەتەکانی کۆمۆنوێلت دەتوانن ئەندامێێتی یەک لە ئەندامەکان هەڵپەسێرن، بەڵام هیچ یاسایەک نییە بۆ دەرکردنی ئەندامان لە ڕێکخراوەکە.\nهەرچەندە هیچ ڕێکەوتنێکی نێودەوڵەتیی بازرگانی نییە لە نێوان ئەندامانی کۆمۆنوێلت، توێژینەوەیەکی کۆمەڵگای شاهانەی کۆمۆنوێلت دەریخستووە کە بازرگانی ئەندامێکی کۆمۆنوێلت لەگەڵ ئەندامێکی تر ٥٠% زیاترە لە بازرگانی لەگەڵ وڵاتێکی دەرەوەی کۆمۆنوێلت. چەند پێشنیارێک هەبووە بۆ ناوچەی بازرگانی ئازادی کۆمۆنوێلت. بەڵام زۆر لە وڵاتانی کۆمۆنوێلت بەشدارن لە چەند پڕۆژەیەکی ئابووری دیکە، بۆ نموونە یەکێتی ئەوڕووپا (٣ ئەندامی کۆمۆنوێلت) و کۆمەڵگای کاریبی (١٢ ئەندامی کۆمۆنوێلت) بۆیە بوونی ناوچەی بازرگانی ئازادی تایبەت بە ڕێکخراوەکە زۆر پێویست نییە.\nبە هۆی مێژووە هاوبەشەکەیان، گەلانی کۆمۆنوێلت زۆر شتی هاوبەشیان هەیە، لەوانە وێژە، وەرزش، سیاسەت و هتد.\nزۆر لە گەلانی کۆمۆنوێلت چەند وەزشێکی لێکچوو دەکەن کە مۆرکی "بریتانی"یان پێوەیە. وەکو تۆپی پێ، کریکێت، ڕەگبی، نێتبۆڵ. وە چەند پاڵەوانییەتیەکی دۆستانەش هەیە بۆ ئەو یارییانە لە نێوان گەلانی کۆمۆنوێلت. جگە لەوانە، چەندین پاڵەوانییەتی هەیە بۆ یارییەکانی دیکەش.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=گەلانی_کۆمۆنوێلت&oldid=465376»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٠:١٣ی ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ نوێ کراوەتەوە.


قه‌زافى چوين هه‌وڵ واين سه‌دام دا؟ – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/قه‌زافى چوين هه‌وڵ واين سه‌دام دا؟\nHooshyar April 22, 2017\tهەواڵنێرەکان Leave a comment 42 Views\nحه‌داد له گفتگوويگ له به‌رنامه‌ى “نقطة نظام” له كه‌ناڵ ئاسمانى ئه‌لعه‌ره‌بيه، وت: تاڵه‌بانى سڵاى راسه‌وكردن بريار له‌سێداره‌داين يا دواخستنى نه‌ياشت، چوينكه ياساى دادگايه‌يل ناوده‌وڵه‌تى ڕى وه‌ى چشته نايه‌ن.\nPrevious نويسه‌ر و توێژه‌ره‌يل عه‌ره‌ب ماف سه‌روه‌خوه‌يى ئه‌يه‌نه كورد..وه‌لێ!\nNext له وه‌ختيگ شوونه‌واره‌يل تر بوينه‌سه ويرانه.. هه‌ولێر بنيات قه‌ڵاگه‌ێ نه‌ێد


وێژەی کوردی - هەوارگەی دڵا ن\nئەم بابەتە، کە لە خوارەوە دێ، لە “فەرهەنگی وێژەکانی دونیا”وە گیراوە کە بە زمانی فەڕانسی دەرچووە. ناوەرۆکی دەقەکە لە سەر کورد نووسراوە بەڵام کورد نەینووسیوە و هەر لەبەر ئەوەش زۆر جێی سەرنجە.\nبۆچوونەکان لە سەر ئەو بەڵگانەوە هەڵکراون کە لە بەردەستی فەرانسی یەکان دا بووە و بەهۆی ئەوەی کە بەشی زۆرینەی کوردەکانی نیشتەجێی فەڕانسە لە باکوورەوە هاتوون و زۆرینەی جموجوڵی فەرهەنگی‌یان لەم وڵاتەدا بەدەستەوە بووە بەشێکی بەربڵاوی ناوچە کوردیەکان (وەکوو ڕۆژهەڵات و باشوری ڕۆژهەڵات) نەکەوتوونەتە بەر لێکۆڵینەوەکەوە. بەڵام ئەو تایبەتمەندیانە کە باس کراون و لە ئاکامی خوێندنەوەی بابەتەکە وەدەس خوێنەر ئەکەوێ بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتیش ڕاستە و بەدی ئەکرێ، جا ئەوش بەڵگەیە کە فەرهەنگی کورد بە هەموو پان و بەرینی و ڕەنگاورەنگی‌یەکەیەوە هەر یەک فەرهەنگە.\nپێمان خۆش بوو، بە بیانووی چاو خستنێک بەسەر مێژووی وێژەی گەلەکەمان، بەم کورتە نووسراوە پیشان بدەین فەڕەنسیەکان چۆنمان ئەبینن.\nئاوڕێک لە سەر وێژەی کوردی\nبۆ ناساندنی وێژە یان ئەدەبیاتی کوردی ئەبێ گرنگی‌یەکی تایبەت بدرێتە بەشە زارەکی‌یەکەی. هەمووی ئەوانە مێژووی ئەم گەلەیان داوەتە بەر لێکدانەوە، لە دەوڵەمەندی، پاراوی و بەهێزی بەشی زارەکی ئەم وێژەیە سەریان سووڕ ماوە.\nڕۆژهەڵات ناسی رووس، ئۆ. ڤیلتاچێفسکی بۆ ئاماژە بەم تایبەتمەندی‌یە لە بەکار هێنانی وشەی هیپێرترۆفی، واتە زل ئەندامی، بۆ فۆلکلوری وێژراوەی کورد سڵی نەکردووە.\nباوەکوو هەر لە نیوەکانی سەدەی نۆزدەهەمەوە تا ئەمرۆ، بێ وچان، لێکۆڵینەوە لە سەر وێژەی زارەکی کوردی لە لای لێکۆلەرەکانەوە بە گرنگ زانراوە هێشتا لێکۆلینەوەی ئەوتۆ و شیاو لە بەردەست دا نیە.\nکوردەکان بۆ خۆیان، نووسینەوەو و تۆمار کردنەوەی فەرهەنگەکەیان تەنیا لە پاش شەڕی یەکەمی جیهانی‌یەوە دەس پێکردووە. بەڵام جێی سەرنجە کە لە ماوەی بیست ساڵی ڕابردوودا زۆر کەس، بە کاراییەکی بەرچاوەوە، دەستیان داوەتە پشکنین و دۆزینەوە و تۆمار کردنی دەقە زارەکی‌یە هونەری و مێژوویی‌کان. تەنانەت ئەوانەی کە پسپۆڕی ئەم مەیدانە‌ش نین جیگایەکیان لە گۆڤارو پەرتووکەکانیاندا بۆ بڵاوکردنەوەی ئەم دەسکەوتانە، ڕەچاو کردووە.\nوێژەی زارەکی ئەو بەشەی وێژە ئەگرێتەوە کە دەقەکانی نەنووسراون و سینگ بە سینگ بەدەستمان گەیشتوون.\nئەو وێژەی‌یە بەهۆی کاری بێ وچانی دەنگ بێژان و چیرۆک بێژان و بە هاوکاری بیرەوەریی جەماوەری بە سەدان ساڵ ماوە و لەبیرنەچوونەتەوە و ڕەنگە هەر بەربڵاوی و دەوڵەمەندی ئەو فەرهەنگە زارەکیە بووبێتە هۆی ئەو هەموو ڕەنگاوڕەنگی و جیاوازی‌یە کە لە نێوان ناوچە کوردیەکاندا لە باری زاراوە وداب و نەریتەوە بەدی ئەکرێ.\nلە ژیانی ئەدەبی کورد دا، بێژەر جێگایەکی گرنگی هەبووە وە تا ئەم دوایی‌یانەش، لە کوردستان‌دا بۆ دەنگ بێژان و چیرۆک بێژان فێرگە دامەزرابوو. دیارە کە لە شەوانی درێژ و ساردی زستانی کوێستان، لە لادێ، کە هیچ سەرگەرمیەکی تر لە بەردەست نەبووە، بستران بێژ و چیرۆک بێژ بەهاسانی توانیویە گوێگر بۆ لای خۆ ڕابکێشێ.\nلە باری هۆنراوەوە وێژەی کورد زۆر دەوڵەمەندەو کوردیش دەمی بۆ گۆرانی وتن ئازایە.\nگۆرانی، لە لای ئەم گەلە زۆر ڕێزی هەیە و بڕوایان وایە کە خەیر و سەربەرزی ئەبەخشێ بە هاوسەرگیری و بە بێ گۆرانی بەزمی زەماوەند ناگێڕدرێ.\nرۆژهەڵات ناسی ئەرمەنی، ئابۆڤیان، لە ساڵی ١٨٤٨ی زایینی‌دا نوسیویە:\nلە ناخی دەروونی هەر کوردێک‌دا هەستێکی شاعێرانە هەیە، با ئەوکەسەش بەساڵا چوو یان نەخوێندەواربێ. کوردەکان لە گۆرانی خوێندن دا بلیمەتن، زۆر بە هاسانی بە دۆڵ و کێو و کانیاو و گوڵ و چەک و ئەسپەکانیان دا گۆرانی ئەڵێنەوە. لە گۆرانیەکانیان دا باسی جوامێری پیاوەکانیان و جوانی ژنەکانیان ئەکەن.\nبسترانی شەڕ کردن و مردن زیاترلە لایەن ژنانەوە ئەوێژرێ. ژنان بە نەناسراوی، گۆرانی ئەوین و دڵداریش ئەڵێنەوە بە ئازادیەکی زۆر بەرچاو بە بەراورد لەگەڵ ناوچەیەک کە دین بەهێزەوە دەستی بەسەرا گرتبێ.\nلە زۆرکۆنەوە خوێندنی گۆرانی کوردی و گێڕانەوەی چیرۆکی حماسی کورد لە لای دراوسێ‌یەکانیشەوە باو بووە، بە تایبەت لە لای ئاسوری‌یەکان و ئەرمەنیەکان.\nیەکێک تر لە باڵە دەولەمەندەکانی ویژەی زارەکی کورد، پەندی پێشینان و قسەی نەستەقە کە زۆربەی جار ژیری و روانینی تیژ ی کورد بۆ سەر سروشت ئەخاتە پێش چاو. وتنەوە و بەکار هێنانی ئەو پەندانە، کە تا ئێستا زیاتر لە دە هەزاریان تۆمار کراوە، لە ژیانی ڕۆژانەدا زۆر باوە.\nدنیای ئەفسانە و خەیاڵی کورد لە ناخی چیرۆکەکانی دا بە باشی خۆ دەرئەخا. ئەبینین کە لەو دەنیایەدا زۆرجار مرۆڤ ئەکەوێتە داوی هەستێکی شوم و پاشان یا بە هەوڵ و تەقالای خۆی بە تەنیا یا بە یارمەتی هەواڵانی سەر ئەکەوێ و خۆی رزگار ئەکا.\nلەو دونیایەدا، مار ڕۆڵێکی بەرچاوی هەیە، جگە لە چەن نمونە بە ئەژمار کەم، مار بەگشتی خراوەتە ڕیزی ناحەزان. لە داستانی زوحاک شا و کاوەی ئاسنگەر، کە داستانی سەمبولیکی پەیدا بوونی گەلی کوردە، دوو مار لە سەر دوو شانی شا زوحاک، لە سەر جیگە ماچەکانی ئەهریمەن دا سەوز دەبن و داوای مێشکی شا زوحاک ئەکەن بۆخۆراک. بۆ پاراستنی شا، شارەزایانی دەربار بڕیار ئەدەن هەموو رۆژێک مارەکان بە مێشکی دوو لاو تێر بکەن و ئەرکی هاوردنی ئەو لاوانەش ئەخرێتە ئەستۆی سەربازەکان.\nبۆ ماوەیەک هەموو رۆژێ دوو لاو دەست بەسەر ئەکرێن و مێشکیان ئەکرێ بە خۆراکی مارەکان. تا دووپیری شارەزا لە گەڵ کاربەدەستانی دەرباردا ڕێک ئەکەون کە مێشکی قۆچێک لەباتی مێشکی یەکێ لەو لاوانە بکەنە خۆراک و ئەو لاوە نەکوژن و دەربازی بکەن. بەم چەشنە هەموو ڕۆژێک، گیانی لاوێک ئەپارێزرێ و لاوەکەش بەدزیەوە ئەنێردرێتە کویستانانی دوورەدەست. ئەڵێن ئەو لاوە پارێزراوانەی کوێستان گەلی کورد پێک دێنن و ڕەسەنی کوردی ئەمڕۆ ئەگەڕێتەوە بۆ سەر ئەو لاوانە.\nبۆئەم بەشەی وێژە، زۆرجار لە دەقە زارەکی‌یەکان کەڵک وەرگیراوە. هێندێک لە بەرهەمە حماسی‌یەکان ڕاستەوخۆ رەنگدانەوەی کارەساتە مێژوویەکانن. یەکێان چیرۆکی خانی لەپ زێڕینە کە باسی بەرگری قارەمامانەی سەرۆکێکی کورد ئەکا دژ بە شای ئێران. ئەو کارەساتە لە سەدەی هەڤدەی زایینی‌دا رووی‌داوە.\nبێژەران چۆنیەتی ئەو ڕاپەڕینەیان بەرەو داخوازیی سەربەخۆیی باداوەتەوە و کردوویانە بە حماسەیەکی نەتەوایەتی کە تێدا ڕەنج و قارەمانەتی و سەربەرزی و خەیانەت‌یان بەتێکرا پیشانداوە.\nڕۆمانی دمدم ی عەرەب شامیلۆڤ کە بە یەکەم ڕۆمانەکانی مۆدێرنی کوردی ئەژمێردرێ، ئەو بابەتەی وەرگرتووە و هەستی نەتەوایەتی کوردی بەڕونی تێدا نواندووە.\nجگە لە هۆنراوەی شەڕ و شۆڕش و خۆڕاگری، هۆنراوەی ئەوین و دڵداریش هەربەو ڕادەیە، پلەیەکی گرنگی هەیە. نمونەی بەرچاوی ئەو چەشنە هۆنراوەیە مەم و زینی خانیە.\nئەم هۆنراوەیە کە زۆرجار لەگەڵ ڕۆمێئۆ و ژولیێت وە تریستان و ئیسۆلتدا هەڵ‌ئەسەنگێت داستانی ئەوینێکی دۆڕاوەیە لە نێوان پیاوێکی ئاسایی بە نێوی مەم و کچە شازادەیەک بە نێوی زین. ئەو کارەساتە وێ دەچێ لە سەدەی چواردەهەمی زایینی دا رووی دابێ.\nئەمڕۆ هێشتا روون نیە کە یەکەمین نووسراوە کوردیەکان هی کام سەردەمن. ئەو ئاسەوارانە کە دەس کەوتوون و لە سەر کوردی کرمانجی خوڵقاون زۆر پێشکەوتوون و پیشان ئەدەن کە زمانەکە پێشوویەکی زۆر کۆن‌تری هەبووە. جگە لەوەش تەنیا بەشێک لەو دەقانە وەدەست کەوتوون و نازانرێ چەنیان لە نێو براون، لە شەڕ و پێکدانەکانی ناوچە کوردیەکاندا کە بە درێژایی سەدان ساڵ درێژەیان هەبووە.\nتا دوایین ساڵەکانی سەدەی نۆزدە، لە کۆمەڵی کوردەواری‌دا تەنیا مزگەوتەکان ئەرکی فێرکردنیان بە ئەستۆ بووە و سیستمی پەروەردەکەشیان لە مۆدێلی عەرەبی-ئیسلامی وەرگرتووە لە گەڵ یەک جیاوازی، کە بریتی بووە لە فێرکردنی زمان و ئەدەبی فارسی. خویندنی زمانی کوردی لە هیج جێگایەکدا دیاری نەبووە، مەگەر لە سەر داخوازیی تایبەتی دایک و باب و پێشنیاری ماموستاکان کە ئەویش یەکجار کەم رووی‌داوە.\nیەکەمین شاعێرانی کورد لە جەرگەی ئەم سیستمەدا سەریان هەڵداوە و هۆنراوەکانیان کە بناخەی وێژەی زانیارانەیان داڕشتووە هەر لەسەر رەوت و بۆچوونی شێعری عەرەبی و فارسی دەستی پێ‌کردووە. ئەوەش هەر لە سەرەتاوە بووەتە هۆی دەوڵەمەندی لە باری دەق و بابەت و شێوەکانی داڕشتنی شێعری کوردی وەکوو:\nقەسیدە (لە پازدە تا سی بەیتە و باسی هەستی دەروون ئەکا)، غەزەڵ (هۆنراوەی کورتە لە پێنج تا دوازدە بەیت پێک دێ)، مۆفرەد (دوو نیوەدێڕ)، رۆباعی (چوارینە) و هتد.\nناوئاخنی ئەو دو وێژە دراوسێ‌یەش لە هۆنراوە کوردیەکان‌دا، جاروبار، خۆی نواندووە. بەڵام شاعێرەکوردەکان لەو سەردەمەدا تەنیا ئەو ناوەرۆکانەیان وەرگرتووە کە لە گەڵ هەستی کوردی‌دا تەبایی‌یا‌ن بووە و ئەوەش وێژەی کوردی لە بەشێکی بەرفرەوانی ئەو دوو ئەدەبیاتە بێ‌بەش کردووە کە بە پێی هەل و مەرجی بۆ کورد نامۆی خۆیان وێژراون. پاش ئەم قۆناخە سەرەتاییە، هۆنەرە زاناکان ئیتر وردە وردە سەرنجیان داوەتەوە فۆلکلۆری خەڵکی خۆیان و ئەوەش نەک تەنیا لە باری دەقی بابەت بەڵکو هەروەها لە باری چۆنیەتی داڕشتنی هۆنراوەکانیشیانەوە.\nیەکەم هۆنەری ناسراوی کورد عەلی حەریری یە، کە لە سەدەی پازدەی زایینی‌دا ژیاوە، و هۆنراوەی داناوە بۆ ئەوین، جوانی سروشتی وڵات و شۆخ و شەنگی کچان.\nلەو بەناوبانگ تر مەلای جزیری یە (١٥٧٠ تا ١٦٤٠) کە وەکو زانایانی ئەو سەردەمە شارەزای سێ زوانی عەرەبی و فارسی و تورکی بووە و لە شێعرەکانی دا باسی مەستی شەراب و دەردی ئەوینی کردووە.\nفەقێی تەیران (١٥٠٩٠ تا ١٦٦٠) کە ناوەکەی وادەر ئەخا کە لە زمانی مەل و پەلەوەر تێگەیشتووە، لە بواری بۆچوونەوە شێعرەکانی ساکار و زۆر نێزیک بە زمانی خەڵکی ئاسایی بووە.\nبە بێ‌گومان بەناوبانگترین هۆنەری کلاسیکی ئەو سەردەمە ئەحمەدی خانی‌یە (١٦٥٠ تا ١٧٠٧) کە بە تایبەت بە مەم و زینەکەی، خۆی ناساندووە. ئەم شاعێرە، بە ٢٦٥٥ بەیت، توانیویە تراژێدیای ئەو دوو ئەویندارە بێنێتەدی و لەگەڵ ئەوەش بیروبڕوای خۆی لێ تێکەڵ بکا، هەستی خۆی دەربڕێ، هۆیەکانی دواکوتوویی کوردیش بخاتە پێش چاو و رێگای چارەسەریشی بۆ پێشنیار بکا.\nخانی ئەڵێ : “سەرم سووڕماوە لەو یاسا خودایی‌یە، بۆچی لەم دونیایە، کورد هەمووی بێ‌بەشە؟ لە هەموولایەکەوە ئەبێ بە قەڵخان بۆ پاراستنی فارسەکان و تورکەکان، کەچی هەردوو لا کورد ئەکەنە ئامانج و قەڵاچۆی ئەکەن. ئەڵێی کورد بووەتە پەرژینی سنوورەکانیان”.\nخانی ئەو شاکارەی بۆ ئەوە خوڵقاندووە کە: “ئیتر کەس نەتوانێ بڵێ کورد بێ ڕەسەنە و بێ زانستە، ئیتر زانایانیش نەتوانن بڵێن کە کورد شوینی ئەوین و ئەوینداری ناکەوێ، کورد نازانێ،چ لە دونیای راستەقینە چ لە دونیای خەیاڵی دا، خۆشەویستی بکا وە کەس کوردی خۆش ناوێ. کورد نەگۆمە نیە تەنیا بێ‌هێزەو بێ گەورە کەوتووە”.\nلەگەڵ ئەوەی کە لە دەقە زارەکی‌یەکەی ئەم چیرۆکەدا (مامێ ئالان) ئاسەواری هەستی نەتەوایەتی بەدی نەکراوە، دەقە نووسراوەکەی مەم و زین، کە زانیارانە نووسراوە، لەدرێژەی مێژوو دا بوەتە گەورەترین حماسەی نەتەوایەتی کورد و بە دەیان نووسەر بیرۆکەیان لێ وەرگرتووە.\nلە دەسپێکی سەدەی نۆزدەی زایینی دا زاراوەیەکی تر بە نێوی سۆرانی، وەکوو زمانی وێژە، لە باشوری کوردستان سەری هەڵداوە. لەو کاتەوە، ناوەندی ئەدەبی کوردی رووی کردووەتە ئەو ناوچانە کە بەم زاراوەیە ئەدوێن و ئەم ڕەوتە با جاروبار کۆسپی شەڕ و شپرزی سیاسی، کە کەمیش نەبوون، بەریان پێ‌گرتبێ بەڕیگای خۆی درێژەی داوە.\nیەکەم داڕێژەری زانیارانەی هۆنراوە بە سۆرانی نالی یە (١٧٩٧ تا ١٨٥٦). نالی لەسەرەتاوە لە سەر رێبازی شێعری فارسی و عەرەبی هۆنراوەکانی داڕشتووە. لە هۆنراوەکانی‌دا زۆرتر گرنگی داوە بە مانای ناوەرۆک و بیرکاری و تێکنیکی داڕشتن تا مێلۆدی و ریتم.\nبە پێچەوانەی نالی، هاوچەرخەکەی، کوردی (١٨٠٨ تا ١٨٤٨) لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی شێوەی داڕشتن هۆنراوەکانی لە باری ریتم و ئاهەنگەوە وەها ڕیک و پێک کردووە کە کەسیان لە شاعێرانی تر نەگەیشتوونەتە ئەو ڕادەیە. کوردی زۆرینەی بەرهەمەکانی تەرخان کردووە بە خۆشەویستی.\nسەدەی نۆزدە هۆنەرانی تریشی بووە کە لە سەر عرفان و هەستی دەروون و گەپ و ڕخنە و کوردایەتی هۆنراوەیان داناوە.\nهەستی نەتەوایەتی کورد لە سەدەی بیستەم‌دا\nدامەزرانی ڕۆژنامەی کوردی لە ساڵی ١٨٩٨ی زایینی، کە بە ڕۆژنامەی کوردستان دەستی پێ‌کردووە، دەورێکی گرنگی گێڕاوە لە شکۆفایی وێژەی کوردی. بە درێژایی سەدەی بیستەم ڕۆژنامە و پەرتووک لە بڵاوکردنەوەی وێژە وازیان نەهێناوە.\nئەگەر بکرێ بڵێین کە تا پێش هەڵ‌وەشاندنەوەی ئێمپراتووری عوسمانی وێژەی کوردی بە هۆی هەبوونی دوو زاراوە کرابووە دوو بەشەوە، لە پاش ئەو کارەساتە وێژەی کوردی بەتەواوی پرژوبڵاو بووەتەوە. پاش چوار سەدە دابەش بوون لە نێوان دو ئێمپراتوری فارس و عوسمانی، بەهۆی دامەزرانی دەوڵەتانی نەتەوەیی لە ناوچەکەدا کوردستان کرا بە چوار پارچە. ئەوەش ڕاستەوخۆ بەرهەم هێنانی ئەدەبی کوردی خستووەتە مەترسیەوە. هیچ لەو چوار وڵاتە کوردستانیان پێیدا دابەش بووە، واتە ئێران، عێراق، تورکیە و سوریە، نەیان ویستووە ڕێگا بدەنە سەرهەڵدانەوەی هەستی نەتەوایەتی کوردی و لە ئاکام دا هەوڵیان داوە نەهێڵن ووێژەی کورد پەرە بستێنێ.\nکوماری تورک هەر لە سەرەتای دامەزرانیەوە هەموو چەشنە بەکار هێنانی زمانی کوردی قەدەخە کردووە و تەنانەت بوونی کوردیشی شاردوەتەوە. زمانی کوردی لە ساڵی ١٩٢٥زایینی‌دا قەدەخە کراوە و بەجێی وشەی کورد، لە وتارە فەرمیەکاندا “تورکی کوێستان” بەکار هێنراوە.\nلە ئێران‌دا، دان بە بوونی کورد نراوە و زمانی کوردی لە وتووێژی نێوان خەڵکی ناوچەکە دا باو بووە بەڵام وێژەکەی لە دامەزرانی کۆماری مەهابادەوە (١٩٤٦ی زایینی) کە یازدە مانگ زیاتری نەخایاندووە، دەستی کردووە بە پەرەسەندن. لە سووریە، پاش چوونە دەرەوەی فەڕانسە کوردی بە تەواوی قەدەخە کراوە.\nئەوە لە عێراق دا بووە کە بەهۆی بارودۆخی لەباری ڕامیاری، وێژەی کوردی توانیویە بە چەشنێکی بەرچاو خۆدەربخا. زمانی کوردی بە فەرمی لە قوتابخانە خوێندراوە و نووسەران توانیویانە، با بە کەم و کورتیش بووبێ، بەرهەمەکانیان بڵاو بکەنەوە. بەڵام هەرکاتێ نێوان دەسەڵاتدارانی بەغدا و رێبەرانی جووڵانەوەی کورد تێک چووە، بڵاوکردنەوی بەرهەمە ئەدەبیەکانیش پەکی کەوتووە. بەم حاڵەش، وێڕای ئەو کوسپانە، وێژەی کورد گەشەی کردووە. وێژەوانان لە یەکەم قۆناخەکاندا کەوتوونەتە شوێنی بزوتنەوە ئەدەبیەکان لەسەرەتاوە لە ڕیگای فارسی و عەرەبی و دواجاریش زمانە ئۆروپی‌یەکان. هۆنراوەش رێگای تازەبوونەوەی بڕیوە و خۆی لە قاڵبە کۆنەکان ڕزگار کردووە و پاش شەڕی دووهەمی جیهانی لە قالبی ئازاد دەرکەوتووە.\nگۆران (١٩٠٤ تا ١٩٦٢زایینی) وەکوو گرنگترین هۆنەری سەدەی بیستەم خۆی ئەنوێنێ. لەمەوبەدوا هەموو شێوە وێژەییەکان لە بەرهەمی نووسەرە کوردەکان دا بەرچاو ئەکەوێ.\nجگە لە عێراق، هەل و مەرجی سیاسی کورد وای کرد کە وێژەی کورد لە دەرەوەی وڵاتیش پەرەبستێنێ. ئەوەش بۆ یەکەمجار لە سۆڤیەتی جاران و پاش تەواو بوونی شەڕی دووهەم، دەست پێ‌ئەکا و لە وڵاتانی ڕۆژاوا بە تایبەت ئۆرووپا درێژەی پێ‌ئەدرێ چونکوو بە پێچەوانەی ناوچە کوردنشینەکان، ئازادی بیروڕا ھەبووە و لە پاش ساڵەکانی ١٩٧٠ زۆر پەنابەری کوردی تێ هاتووە.\nپاش دووهەمین شەڕی کەنداو (١٩٩١ زایینی) کوردەکانی عێراق ئەبن بە خاوەنی ناوچەی ئازادی خۆیان و دەست ئەدەن بە بزوتنەوەیەکی وێژەیی و فەرهەنگی بەرفرەوان کە تا ئەم سەردەمە لە باری گەشەکردن و دەولەمەندی‌یەوە وێنەی نەبووە.\nبۆ یەکەمجار ژمارەیەکی بەرچاوی رۆژنامە و گۆڤار و هەروەها کەرستەی ڕاگەیاندن وەکوو ڕادیۆ و تێلێڤیزیۆنی کوردی دامەزراوە و پەرەی سەندووە.\nلە ماوەی دە ساڵی رابردوودا، کوردەکانی تورکیەش کە بوونیان خرابووە ژێر پرسیار و لە هەموو مافێک بێ بەش بوون، دەستیان داوەتەوە گەشە پێدانی وێژەی کوردی و لە بەرھەمەکانیاندا ئاسەواری برینەکانی ئەم دواییانە و هەروەها تامەزرۆیی نووسینەوە بە زمانی کوردی ڕەنگیان داوەتەوە.\n Arab Shamilov (23 October 1897 – 1978) was a Yazidi Kurdish novelist who lived in the Soviet Union. He was born in the city of Kars in present-day north-eastern Turkey\n Tristan and Iseult, alternatively known as Tristan and Isolde, is a chivalric romance retold in numerous variations since the 12th century\nThis entry was posted in بابەتی تازە,کورتە باس و بیرەوەری by . Bookmark the permalink.\n← Previous ...دوا گین هونه‌رمه‌ندی ده‌نگخۆش مه‌لاكه‌ریم….بولبولی كوردستان\nNext → ...بەرگین ڕەشکەی بیرەوەریەکان-بەشی یەکەم


📅 08-08-2017 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 8:51AM\n👁 ئەم بابەتە 12,730 جار بینراوە\n- بە سەرپەرشتیی شاسوار عەبدولواحید، هەڵمەتی بانگەش [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 3 10 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 8-8-2017 8:51:25\n📊 23 کەس بە ناسنامەی ساختەوە دەسگیراون لە شاری کەرکوک ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 2:13AM\n👁 ئەم بابەتە 4,728 جار بینراوە\nسەرچاوەیەک لەبەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری کەرکوک ئاشکرا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 2 ✔ 81% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 2:13:38\n📊 26 هزار پۆلیس و 18 هزار پێشمەرگە ل بایۆمەتری هاتینە تۆمارکرن ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 11:45AM\n👁 ئەم بابەتە 5,402 جار بینراوە\nبەرپرسێ بەشێ راگەهاندن و پەیوەندیێن جەماوەری ل کوم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 91% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 11:45:53\n📊 بارودۆخی ئەمنی رێگرە لە هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکانی شنگال ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 8:54AM\n👁 ئەم بابەتە 2,736 جار بینراوە\nدواڕۆژ، ئاوارە حەمید بەڕێوەبەری گشتی هەڵدانەوەی گ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 91% ✍ هـ.ب. 8-8-2017 8:54:36\n📊 بەڕێوەبەری ئەوقافی کەرکوک دەڵێت: سێ جۆر مزگەوت و دوو جۆر مەلامان هەیە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 2:25AM\n👁 ئەم بابەتە 3,296 جار بینراوە\nبەڕێوەبەری ئەوقافی کەرکوک ئەحمەد جەمیل مودەڕیس رای [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 3 ✔ 81% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 2:25:53\n📊 ژبەر شەڕێ داعش 10 کۆمپانیێن بۆلگاریا نەمانە ل کوردستانێ ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 2:39AM\n👁 ئەم بابەتە 3,643 جار بینراوە\nبەرپرسێ ئەنجۆمەنێ کاروبارێن بۆلگاریا- کوردستان راگ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 2 ✔ 79% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 2:39:13\n👫 سەگڤان حەسەن کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 11:54AM\n👁 ئەم بابەتە 5,019 جار بینراوە\nبەرپرسێ بەشێ راگەهاندن و پەیوەندیێن جەماوەری ل کوم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 11:54:50\n📊 شارۆچکەی سۆران... لەماوەی 10 رۆژدا دەست بەسەر 5 ئۆتۆمبێلی دزراودا گیراوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 3:15AM\n👁 ئەم بابەتە 2,860 جار بینراوە\nوتەبێژی پۆلیسی سۆران ئاشکرای دەکات کە دوا نیوەڕۆی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 3 ✔ 81% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 3:15:30\n📊 وەزیری شارەوانی: 20 هەزار پارچە زەوی بەسەر فەرمانبەراندا دابەشدەکرێت ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 8 2017 2:57AM\n👁 ئەم بابەتە 4,037 جار بینراوە\nوەزیری شارەوانی و گەشتوگوزاری هەرێم رایدەگەیەنێت، [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 91% ✍ س.ئـ. 8-8-2017 2:57:58


سازدانی مەمەد هەقیقەت\nسەمیرە مەخمەڵباف لە ١٥ی فێبریوەری ١٩٨٠ لەدایکبووە و دەرهێنەر و سیناریستی ناوداری ئێرانە. کچی دەرهێنەری گەورەی ئێران موحسین مەخمەڵبافە. سەمیرە بە بە یەکێک لەو دەرهێنەرانە دادەنرێت کە لە شەپۆلی نوێی سینەمای ئێراندا کاردەکەن. لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا و لە ساڵی ٢٠٠٠دا توانی خەڵاتی لیژنەی داوەران بۆ فیلمی تەختەڕەش بەدەستبهێنێت کە بەهمەنی قوبادی لەو فیلمەدا ئەکتەری سەرەکییە.\nبۆچی کوردستانت وەک شوێنی وێنەگرتنی فیلمی تەختەڕەش هەڵبژاردووە؟\n-چیرۆکی یەکەم کاری سینەماییم (فیلمی سێو) لە تاران کارم تێداکردووە، لەوێ کاری وێنەگرتنم بۆ ئەنجامداوە، کوردستانیش هەرێمێکی ئێرانە و بەشێکە لەو، فیلمەکانی داهاتووشم لە بەشە جیاجیاکانی تری وڵاتەکەمدا ئەنجامدەدەم... بۆ فیلمی تەختەڕەش زۆر ناوچەی ئێران گەڕام بە کوردستانیشەوە، لەگەڵ باوکمدا (موحسین مەخمەڵباف کە بەرهەمهێن و سیناریست و مۆنتێری فیلمی تەختەڕەشە) بە زۆر ناوچەدا گوزەرمان کرد. باوکم بیری لە جۆرەها بابەت دەکردەوە، کە دەربارەی بیرکردنەوەکانی هەموویانی لە گەشتەکەماندا بۆ باسکردم، بەڵام بیرۆکەی فیلمی تەختەڕەش سەرسامی کردم، کاریگەری لەسەر دروستکردم و دڵخۆش بووم پێی.\nپاش کورتە فیلمی سێو کە چیرۆکێکی سادە و چەند کەسایەتیەکی کەمی تێدابوو، چۆن ئەو توانایەت لا دروست بوو کە بتوانیت سیناریۆیەکی وا هەڵبژێریت کە بە سەدان کەس تێیدا بەشداربوون؟\n-هەموو بابەتێک پێکهاتنی تایبەتی خۆی هەیە، هەموو بابەتێکیش مانای خۆی هەیە. سیناریۆی تەختەڕەش وای نەدەخواست کە من سێ بۆ چوار ئەکتەری تێدا بەشداری پێ بکەم. تێپەڕاندنی کورتە فیلمی سێو ئەزموونێکی زۆرباش بوو بۆ من، کە توانایەکی لە ڕادەبەدەری پێبەخشیم. ئەم توانایەش کارێکی گەورەترم پێ ئەنجامدا، کە تەختەڕەش بوو.\nفیلمی تەختەڕەش زمانی سەرەکی تیایدا کوردییە، ئایا پێشتر بەو زمانە ئاشنابوویت؟\n-لە بەختی من هەردوو زمانی فارسی و کوردی لە کوردستان قسەی پێدەکرێت. ئەکتەرەکان بە فارسی قسەیان لەگەڵ ئێمە دەکرد و لەناو خۆشیاندا بە کوردی دەدوان، ئەمە وایکرد کە بتوانم بە ئاسانی لە دەربڕینەکانیان تێبگەم. هەندێکجار کە لە دیالۆگی ناو سیناریۆکە لایاندەدا، وام دەبینی تەواو گونجاوبوون. بە درێژایی کاری دەرهێنان،من توانیم زۆرباش زمانی کوردی فێربم، پاشان کە سەیری فیلمەکەم دەکردەوە بەباشی لێی تێدەگەیشتم.\nئایا هەموو ئەکتەرەکان کەسانی ناپڕۆفیشناڵن؟\n-بەڵێ جگە لە بەهناز جەفاری کە ڕۆڵی هەڵاڵەی دەگێڕا. ئەو یەکێکە لە بەتواناترین ئەکتەرە باشەکانی شانۆ و سینەما. هەروەها بەهمەنی قوبادی کە ڕۆڵی مامۆستا ڕێبواری دەگێڕا، کە ئەو لەڕاستیدا یەکێکە لە دەرهێنەرە بەتواناکانی کوردستان. لە یەکەم کاری فیلمی درێژی سینەمایی خۆیدا (ساتێ بۆ مەستی ئەسپەکان) هەڵبژێردراوە تاوەکو لە فێستیڤاڵی کانی ساڵی ٢٠٠٠دا نمایش بکرێت، بەڵام هەموو ئەوانی دی هەر لە شوێنی وێنەگرتنەکە کۆمانکردنەوە.\nتا چەند ڕووداوەکانی فیلمی تەختەڕەش واقیعییە؟\n-لە ڕاستیدا تەوەری چیرۆکی فیلمەکە لەنێوان ڕاستی و خەیاڵدایە. قاچاغچێتیکردن بە کەلوپەلەوە، گەڕان و تێکۆشانەکانیان ڕاستییە. کەسایەتی هەڵاڵە، لە ژیانی ژنێکەوە دروستمکردووە کە مێردەکەی کوژرابێت، داوام لە بەهناز کرد کە بە وردی بچێتە ناو ڕۆڵی ئەو کەسایەتییەوە کە ئەویش دەیەوێت ڕێگایەک بدۆزێتەوە.\nئایا ئەو پیاوە پیرانە بەڕاستی لە هەڵەبجەوە هاتبوون؟\n-بەڵێ لەماوەی شەڕی نێوان ئێران-عێراقدا (١٩٨٠-٨٨) ، کوردە عێراقییەکان پەنایان هێنایە کوردستانی ئێران، بۆ هەڵهاتن لە کیمیابارانی ڕژێمی بەغداد. هەڵەبجە شارێکە لەسەر سنوورە کە ڕژێمی بەغداد لە دژی چەکی کیمیایی بەکارهێنا، لە نزیک ئەو شارە کاری دەرهێنانم ئەنجامدا. هێشتا مینی بەجێماو لە زەویەکەیدا مابوو. دانیشتوانی ناوچەکە ڕێنوێنییان کردین بۆ ڕزگاربوون لەو کێڵگە مینانە.\nلەکوێوە ئەو گەنجە قاچاغچیانەت هێنابوو؟\n-ئەو گەنجانە هەموو ڕۆژێک لەسەر سنوور دەپەڕنەوەبۆ ئاڵوگۆڕکردنی کەلووپەل بە مەبەستی بەدەستهێنانی بژێوی ژیانیان، هەموو ڕۆژێک ژیانیان لە مەترسیدایە.\nلە تەختەڕەشدا وایدەبینم کە تۆ باس لە نەوەیەک دەکەیت کە چێژ لە خوێندن دەبینن و پەرۆشن بۆ فێربوون و یەکسانیی؟\n-ڕاستە،گەنجەکان دەبێت کاربکەن تاوەکو ژیان بۆ خۆیان دروست بکەن، چونکە دایک و باوک تا سەر بۆیان نامێنن، ئەم لاوانە کاتی تەواویان نییە بۆ خوێندن. چوونە ناو تەمەنەوە، نەوەی ڕابردوویان دەهێننەوە یادی خۆیان، کە ئارامییان نییە گوێ لە کەسانی تر بگرن. بۆ ئەوان، کاتی فێربوون بەسەرچووە، ئەوان تەنها شوێن ژیان کەوتوون، تاوەکو بەشوێنێکیان بگەیەنێت. یادەوەری تاڵ بێزاریان دەکات. ئەم نەوەیە زیاتر وابەستەی نەتەوەن وەک لەوانی دیکە. ئەم نەوەیە زیاتر نزیک دەبێتەوە لە ڕێگای کۆتایی هێنان بە ژیان و ئاوات بە مردن خواستن لە خاکی نیشتیمانەکەیاندا بۆیە ئەوان لەناو فیلمەکەدا دەیانەوێت بگەڕێنەوە بۆ خاکی لەدایکبوونیان.\nئامادەکردن و دەرهێنانی فیلمی تەختەڕەش چەندی خایاند؟\n-ئامادەکردن و دەرهێنانی کارەکە تێکەڵاوبوون. بە دووبەش کارمانکرد، بە گشتی چوار مانگی خایاند. زۆر کارمان ئەنجامدا. هەموو بەیانیەک هەشت لۆریمان دەنارد بۆ گوندەکان لەو ناوچەیەدا بە مەبەستی هێنانی ئەکتەرە لاوەکیەکان. ئەو ژمارە زۆرەش بۆ پەڕینەوە قورس بوو بەو شاخەدا، هەندێک کێشەش خۆیان دروستیان دەکرد، بۆ نموونە لە کاتی پرسە و ئاهەنگ یان ڕۆژی هەینیدا، دەبوایە کارەکە بوەستایە، بەڵام دەبێت ئەوەش بڵێم کە ئەو پیاوە پیرانە زۆر کاریگەربوون بەسەر فیلمەکەوە. ئەوە من بووم کە دەبوایە خۆم بگونجاندایە لەگەڵیان. بۆ نموونە دیمەنی ناو ڕووبارەکە دەبوایە خۆم پێشتر تاقیمبکردایەتەوە بۆیان. ئاوابوو کە دەستمکرد بە وێنەگرتنی ئەوان. بەو ڕێگایە باشتر توانام بۆ دروست بوو بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتاریان.\nتا چەند باوکت (موحسین مەخمەڵباف) یارمەتیدەرت بوو لە فیلمی تەختەڕەشدا؟\n-ئەو بەرهەمهێن و سیناریستی کارەکە بوو، لە ڕاستیدا، زیاتر چیرۆک بوو هەندێک دیمەنیشی پێشنیازکردبوو بۆ هەندێک لە گرتەکان، چەند جۆرێک شێوازی بۆ نووسیبووم کە من خۆم بتوانم هەڵیبژێرم. لەکاتی وێنەگرتندا ئەوەی پێم جوان بوو هەڵمدەبژارد. ڕۆژ بە ڕۆژ سیناریۆکە باشتر دەبوو. ئێستا دەتوانم بڵێم سیناریۆکە هەردووکمان نووسیوومانە. پاشانیش هەر باوکم مۆنتاژی کرد.\nئایا لە مۆنتاژیشدا بەشداربوویت؟\n-بەڵێ من دیاریم دەکرد. پێکەوە گفتوگۆمان لەسەر دیمەنەکان دەکرد. باوکم زۆر دیموکراتە، بۆیە زۆر ڕێزی سیناریۆ و مۆنتاژیم گرتووە. فیلمەکانی خۆی زۆرینەیان خۆی مۆنتاژی کردوون. هەندێکجار لەکاتی مۆنتاژدا پێیدەوتم کە بەو جۆرە ڕازی نییە لەسەر ڕیتمی دیمەنەکە، بەڵام ئەویش ڕێزی کاری من دەگرێت.\nئایا هیچ بیرۆکەیەکت هەیە بۆ کاری داهاتووت؟\n-جارێ پێویستم بە پشووە. پێدەچێت هەموو ساڵێک کارێک بکەم، هەروەها گەشت دەکەم و دەخوێنمەوە. هەندێک بیرۆکەشم هەیە، بەڵام پەلەم لێیان نییە.\nئایا حەز بەوە ناکەیت لە دەرەوەی ئێران کارێک ئەنجام بدەیت؟\n-ڕەنگە ڕۆژێک بێت فیلمێک لە دەرەوە بەرهەم بهێنم، بەڵام تا ئێستا بیرم لە شتێکی وا نەکردووەتەوە لە دەرەوەی ئێران کارێک بکەم. ئەگەر واش بیربکەمەوە من هاوڵاتی هەموو سەرزەمینم. دەتوانم بڵێم بۆ دەرهێنانی فیلمێک لە وڵاتێکی تردا زۆر پێویستە کە کلتووری ئەو ناوچەیە فێرببم. لەلایەکی تریشەوە من پێموایە هەموو ناوچەیەکی دنیا دەرهێنەرێکی هەیە کە کلتووری نەتەوەکەی تیادا بناسێنێت و کار لەسەر نەتەوەکەی بکات.\nکۆمەڵگای ئێران بەردەوام لە گەشەدایە، ئایا تەوژمی ژنان بە گشتی کایە هونەریەکاندا چۆنە؟\n-ژن و کچە ئێرانیەکان ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر و زیاتر چالاک دەبن. بەشداری دەکەن لە هەڵبژاردن و کۆمەڵگای مەدەنیدا. دەستیان کردووە بە ڕۆڵگێڕانی گرنگتر. لە میدیادا، شانۆ و سینەما، ئامادەیی خۆیان پیشان دەدەن. ئێستا چەندین دەرهێنەری ئافرەتی باشمان هەیە.


کێشه‌یه‌ک له قه‌باره‌ی فلاش میمۆریاکام! | kurditgroup\nکێشه‌یه‌ک له قه‌باره‌ی فلاش میمۆریاکام!\nمن فلاش میمۆریه‌کی imation 8GB هه‌یه ئه‌م فلاش به‌رنامه‌یه‌کی له‌گه‌ڵه به ناوی ImationLOCKv224 به کاردێ بۆ قوفڵدانی به‌شێک له فلاشه‌که، واتا فلاشه‌که‌ت بۆ ده‌کا به دوو پارتێشن یه‌کێکی دیار و یه‌کێکی بزر و  به ئاره‌زووی خۆت قه‌باره‌ی دیاری ده‌که‌یت. منیش کردم به دوو پارتێشن ئێستا ده‌مه‌وێت بیکه‌م به یه‌ک پارتێشن، وه‌ک فڵاشێکی ئاسای به‌ڵام ناتوانم. ده‌بێت چیبکه‌م بۆ یه‌ک گرتنه‌وه‌ی ئه‌م دوو به‌شه؟\nئه‌مه جۆری فلاشه‌که‌یه\nکاتێک لە کۆمپیوتەرەکەتی دەبەستیت، بچۆ لە Computer لەگەڵ بەشەکانی تری HD کەت وەکو :C و :D لەوێدا کرتەی ڕاستی لەسەر بکەو Format هەڵبژێرە، بەڵام پێش ئەوە چیت هەیە لەناویدا کۆپی بکە سەر کۆمپیوتەرەکەت.\n٢ فلاشی 8GB م هەیە بەرنامەی تێدا نییە.\nکاک زەندی لەوانەیە ئەوانەی کوردستان بێت، من دانەیەکم کرێ کابرای فرۆشیار دەیوت کاکە ناوی فلاشەکە بگۆرێت گەرەنتی نامێنێت. منیش فۆرماتم کرد بە ext4 وەکو دەمەویست کاردەکات.\nبەڕێز بۆ کلیدانی فلاش یان دروستکردنی بەش، بەرنامە و ئامراز زۆر زۆرە.\nکاک سیا، بەڵام بۆ ویندۆز دەبێت بە NTFS بیکات، ext4 ئەو فۆرماتە، پیم وانیە ویندۆز پشتگیری بکات ئەوە بۆ لینوکسە نازانم بۆ ماک.\nئاخر کاک زەندی NTFS تۆزی لەسەر نیشتووە، ئەزانی گواستنەوەی پەڕگە چەند خاوە؟ بیکاتە بە FAT32 چێترە، چونکە ئەم بۆ پەڕگە گواستنەوەیەتی، وایە؟\nوەک ئەوەی کاک زەنی وتی... کرتەی راست بکە لە ما کۆمپویتەر. پاشان مەنەیج.. دواتر وەرە خوارەوە ' دیسک مەنەیجمێنت ' بکە و لە تەنیشتی قەبارەی میمۆریەکەت پیشان دەدات لەوێ دەتوانیت بە ئارەزوو کاولی بکەیت. مەبەستم ئەوەیە چیت دەوێ لێێ دەکەی.\nده‌بێ ئاگاداری ئه‌وه‌ش بن که ئه‌گه‌ر به جۆری FAT32 فۆرمات بکرێ، ناکرێ په‌ڕگه‌ی له 4 گیگ زیاتری بۆ بگوازێته‌وه. ئه‌گه‌ر به‌ته‌مایه په‌ڕگه‌ی قه‌واره گه‌وره‌ی زیاتر له 4 گیگ بگۆزێته‌وه بۆ نێوی، ده‌بێ به NTFS فۆرماتی بکا. من له ماک و له پی سیش تاقیم کردووه‌ته‌وه. له ماکدا ده‌توانی لێی وه‌ربگری ناکرێ هیچی بۆ بگوازیته‌وه.\nهه‌روه‌ک وترا به‌رنامه بۆ ئه‌و کاره زۆره به‌ڵام پارتیشن ماجیک خراپ نییه.\nنەرمەواڵا زۆرە، بەڵام خۆڕایی و سووکەڵە و بەکاربێت و پشتگیری هەموو پەڕگەی سیستەمێک بکات لەمە باشتر نییە:\nبیسوتێنە سەرسیدیەک یان USB یان و یان...هتد\nمن دوو فلاشم هەیە، ناتوانرێت بە Fat 16 و 32 فۆرمات بکرێن.\nکاک سیا، خێرایی جگە لە جۆری فۆرمات ، پەیوەندی بە جۆری فلاشەکەشەوە هەیە ، هەیە Speed ی زیاترە.\nهەوروەک سیدی و دی ڤی دی.\nمن لەوێ مەبەستم جۆری پەڕگەی سیستەمە و چوستی ئەو نەرمەکاڵایەیە. دیارە کارکەوتە سەر ڕەقەکاڵا ئەوە شتی تریش ڕۆڵ دەبینێت.\nسوپاس بۆ په‌یامه مه‌کانتان\nمن کێشه‌م له‌گه‌ڵ پرۆگرامه‌که‌یه گه‌ر سه‌یری ئه‌م پی دی فه بکه له پرۆگرمه‌که ده‌گه‌ن


ئامێرێکی نوێی تایبەت بە توشبووانی شەکرە دروستکرا\n2018-12-09 [12:19 PM]\nلەرێگای ئامێرێکی بچووك و سادەوە کە لەسەر پێست دادەنرێت، دەتوانرێت رۆژانە چەندینجار رێژەی شەکری ناو خوێن بزانرێت بە بێ پشکنینی تاقیگە.\nلە بابەتێکی تەندروستی ماڵپەڕی بی بی سی دا، ئاماژە بەوەکراوە، ئامێرێکی نوێ دروستکراوە کە توانای دیاریکردنی رێژەی شەکری خوێنی هەیە، ئامێرەکە رێگەی بەکارهێنانی ئاسانە و لەسەر پێست دادەنرێت و لە رێگەی ئارەقی جەستەوە بە بێ هیچ ئازارێك رێژەی شەکری ناو خوێن دیاریدەکات.\nدکتۆر ئێدوارد چائو، کە مامۆستایەکی زانکۆی پزیشکییە لە کالیفۆرنیا، دەڵێت: یەک لەسەر چواری توشبووان بە نەخۆشی شەکرە ئەو کەسانەن هەرگیز سەردانی تاقیگەکان ناکەن بە مەبەستی پشکنین و زانینی رێژەی شەکری خوێنیان بە هۆی کەمی کاتیانەوە. ئەمەش وایکردوە رێژەی شەکری خوێنیان لە ئاستی پێویست زیاتر بەرز ببێتەوە و کێشەیان بۆ دروستبکات.\nئەم ئامێرە بە شێوەیەکی تایبەت بۆ ئەو کەسانەی کە کاتیان کەمە و ناتوانن سەردانی تاقیگەکان بکەن زۆر بە سوودە و هیچ تێچوویەکی نییە، تەنها بە دانانی لەسەر پێست لە رێگەی ئارەقی جەستەوە رێژەی شەکری خوێنت بۆ دیاریدەکات.\nلە ئێستادا ئامێرەکە تەنها بۆ یەکجار بەکاردێت، بەڵام پسپۆڕانی ئەم بوارە لە هەوڵی ئەودان ئامێرەکە والێبکەن بۆ چەندینجار بەکاربهێنرێت.\nنەخۆشی شەکرە یەکێکە لە بەربڵاوترین نەخۆشیەکانی جیھان و رێژەی توشبووانی ئەو نەخۆشییە لە جیھاندا گەیشتوەتەوە ٤٢٥ ملیۆن کەس. بەپێی ئامارەکان لە ھەرێمی کوردستان تا ساڵی ٢٠١٧ زیاتر لە ٨٥ ھەزار و ٤٠٠ توشبوو بە نەخۆشی شەکرە تۆمارکراون، ساڵانە ٢ ملیۆن و ١٠٠ ھەزار کەس بە ھۆی نەخۆشیەکەوە گیانلەدەستدەدەن.\nئەم هەواڵە 8785جار خوێندراوەتەوە


میدیاى تورکیا کوژرانى میلیشیا هاوپه‌یمانه‌کانى ئه‌ردۆغان بڵاوده‌کاته‌وه\nمیدیاى تورکیا رایگه‌یاند که تائێستا ١٥١ چه‌کدارى سوپاى نیشتمانى سوریا(میلیشیا ئیسلامییه‌کانى نزیک تورکیا) کوژراون و ٥٥٩ چه‌کدارى دیکه‌ش بریندارن.\nئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه ٧ى تشرینى دووه‌مى ٢٠١٩ ئاژانسى ئه‌نادۆڵى نزیک له حکومه‌تى تورکیا ژماره‌ى کوژراو و بریندارانى له‌شکرکێشى "کانى ئاشتی" له‌زارى فه‌رمانده‌کانى سوپاى نیشتمانى سوریا بڵاوکرده‌وه که ١٥١ کوژراو و ٥٥٩ بریندارن.\nسوپاى نیشتمانى سوریا پێک دێت له‌و گروپه چه‌کداره توندڕه‌وانه‌ى که حکومه‌ته‌که‌ى ئه‌ردۆغان هاوکارى سه‌ربازى و لۆجستى و داراییان ده‌کات و پشکى شێریان هه‌بوو له له شکرکێشییه‌که‌ى تورکیا دژى هێزه‌کانى سوریاى دیموکرات (هه‌سه‌ده).\nله داگیرکارییه‌که‌ى تورکیا له باکورى سوریا ئه‌م گروپه له‌به‌ره‌کانى پیشه‌وه ده‌جه‌نگن و مافه‌کانى مرۆڤ به‌ئاشکرا پێشێل ده‌که‌ن، جگه له‌وه‌ى چه‌ندین تاوانى جه‌نگیان ئه‌نجامداوه که دیارترینیان شه‌هیدکردنى هه‌ڤرین خه‌له‌ف، هاوسه‌رۆکى پارتى ئاینده‌ى سوریا بوو به‌شێوه‌یه‌کى دڕندانه.\nمانگى ڕابردوو ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان سه‌رۆک کۆمارى تورکیا به "موجاهید" ناوى بردوون.\nهێزه‌کانى سوریاى دیموکرات له‌ماوه‌ى چه‌دن رۆژى رابردوودا ئه‌وه‌یان راگه‌یاند که هێزه میلیشیا ئیسلامییه‌کانى هاوپه‌یمانى تورکیا له له‌شکرکێشیه‌که‌یاندا بۆ سه‌ر رۆژئاوا زیاتر له 400 که‌سیان لێ کوژراوه‌و نزیکه‌ى هه‌زار که‌سى دیکه‌یان برینداربوون.


دەربارەی سیاسەت و پەروەردە … – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 دەربارەی سیاسەت و پەروەردە …\nوەرگێڕان لە ئینگلیزیەوە: سالار حمەسەعید\nپەیوەندی نێوان خوێندن” فێربوون” و سیاسەتەکانمان دەبێت پاڵنەری سەرەکی بێت کەخەڵک پێمانەوە پەیوەست بێت لەکارە رۆشنبیری و فێرکاریەکانمان. لەبەرئەوە بەدرێژایی کاری فێرکردنمان دەبێت ئێمە وازبێنین لە تێڕوانینی کۆنمان کە ”خوێندن دەبێت سیاسی نەبێت” ئێمە ناتوانین کاری خوێندن و فێرکردن دوور لەسیاسەت ئەنجام بدەین.\nلەڕاستیدا ئەو ئیدەو بیرۆکەیە لەکۆمەڵگای سەرمایەداریدا سایەی کردووە. زاراوەی ” بێلایەن یا غەیرە حزبی” یاخود ” ناسیاسی و غەیرە سیاسی ” خۆی لەخۆیدا بەشێکە لەڕیاکاری بۆرژوازی و جگە لەفریودانی جەماوەری خەڵک هیچی ترنیە کە لەسەدا ٩٩ یان لەلایەن دەسەڵاتی کڵێساو خاوەندارێتی تایبەت و هاوشێوەی تریەوە سوکایەتی و بێڕێزی پێدەکرێت.\nهەرچی گرنگی و ئەهەمیەتی دەزگایەکی سیاسی زیاترو گەورەتر بێت لەم وڵاتانەدا، سەربەخۆیی و بێلایەنی سەرمایەو سیاسەتەکەی کەمتر ئەبێت. ئەمە لەراستیدا بەم شێوەیەیە کەبۆرژوازی لەهەموو وڵاتێکدا کە لەدەسەڵاتدایە جەماوەری خەڵک هەڵدەخەڵەتێنێت.\nلەتەواوی دەوڵەتە بۆرژوازیەکاندا پەیوەندی نێوان دەزگای سیاسی و پەروەردەو فێرکردن زۆر بەهێزە ئەگەرچی کۆمەڵگای بۆرژوازی ناتوانێت ڕاشکاوانە دانی پێدابنێت؛ لەگەڵ ئەوەشدا ئەم کۆمەڵگایە لەڕێگەی کڵێساو دامەزراوەی خاوەندارێتیە تایبەتەکانەوە جەماوەری خەڵک وانە دادەدات. ئەوە یەکێک لەئەرکە سەرەکیەکانمانە کە ڕاستی (حەقیقەتی) خۆمان لەبەرامبەر بە ڕاستی (حەقیقەتی) ”بۆرژوازی” بخەینەڕوو سەرکەوین لەم بەڕەسمیەت ناسینەدا.\nگواستنەوە (مەبەست ”انتقال” لە کۆمەلگەیەکی بۆرژوازی بۆ سیاسەتی دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریا لە سەردەمی راگوزەری دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریادا) لەکۆمەڵگایەکی بۆرژوازیەوە بۆ سیاسەتی پرۆلیتاری کارێکی زۆر سەخت و دژوارە، بۆرژوازی بەردەوام و بێوچان خەریکی تۆمەت سازکردنە لەرێگای دەزگاکانی راگەیاندنیەوە؛ تەواوی هەوڵی خۆی دەخاتەگەڕ بۆ کەمکردنەوەی بایەخی ئەرکی دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریا، ئەرکە پەروەردەییەکەی بەتایبەت لەروسیا گرنگیەکی زۆری هەیە کەپرۆلیتاریا کەمایەتی پێکدەهێنێت، بەڵام هێشتا ئەم ئەرکە لەروسیا دەبێت ئەولەویەتی پێبدرێت، چونکە ئێمە دەبێت جەماوەری خەڵک ئامادە بکەین بۆ بنیاتنانی سۆشیالیزم.\nدیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریا جێگەی قسەوباس نەدەبوو ئەگەر پرۆلیتاریا لەخەبات و تێکۆشان لەدژی بۆرژوازی هۆشیاری چینایەتی بەتینی گەشە پێنەدایەو دیسپلینی پۆڵایین و دڵسۆزیەکی قووڵی نەبوایە؛ بەمانایەکیتر هەموو ئەو مەرجانەی کەپێویستن بۆ سەرخستنی تەواوەتی پرۆلیتاریا بەسەر دوژمنە دێرینەکەیدا.\nبەڵام چۆن لەسیاسەت تێبگەین؟ چۆن سیاسەت دەرک بکرێت؟\nئەگەر سیاسەت بەمانا کۆنەکەی تێیبگەین ئەوا مرۆڤ دەکەوێتە هەڵەیەکی گەورەو قووڵەوە. سیاسەت یانی ململانێی نێوان چینەکان، یانی پەیوەندیەکانی پرۆلیتاریا لەخەبات و تێکۆشانیدا بۆ رزگاربوونی لەبەرامبەر جیهانی بۆرژوازیدا. لەگەڵ ئەمانەشدا لەتێکۆشانماندا دوو لایەنی کێشەکە دەردەکەون، لەلایەکەوە ئەرکی لەناوبردنی میراتی سیستەمی بۆرژوازی و پووچەڵکردنەوەی هەوڵە بەردەوامەکانی گشت بۆرژوازی بۆ تێکشکاندنی دەوڵەتی شوراکان. ئەم ئەرکە تائێستا زۆربەی سەرنج و گرنگی ئێمەی بەلای خۆیدا ڕاکێشاوە کەبۆتە ڕێگریکردن لەبەردەمماندا بۆ چوونە سەر ئەرکێکی تر کە بنیاتنانە.\nبەپێی تێڕوانینی جیهانی بۆرژوازی، سیاسەت لەئابووری دابڕاوە، هەروەک بووە. بۆرژوازی دەڵێت: جوتیاران، ئێوە دەبێت بۆ ژیان و گوزەرانتان کاربکەن، کرێکاران: ئێوە دەبێت کاربکەن تاکو بژێوی ژیانتان دابین بکەن لەبازاردا، چونکە بۆ سیاسەتی ئابووری ئەمە کارو ئیشی خاوەن کارەکانتانە . لەکاتێکدا ئەمە وانیە، سیاسەت کارو ئیشی هەموو خەڵکە، ئیشی پرۆلتاریایە. ئێمە لێرەدا دەبێت جەخت لەسەر ئەو راستیە بکەینەوە کە نۆ لەسەر دەی کات و کارەکانمان تەرخانکردووە بۆ خەبات و تێکۆشان دژ بە بۆرژوازی. سەرکەوتن بەسەر ”رانگڵ”دا(رانگل: یەکێک بوو لە فەرماندەکانی سوپای سپی کەلە جەنگدابوون دژ بە سوپای سوور) کە دوێنێ خوێندمانەوە (مەبەست لە رۆژنامەدا خوێندمانەوە)و ئەمڕۆ دەیخوێننەوەو سبەنێش دەگونجێت، ئەمە پیشان دەدات کەقۆناغێک لەخەبات و تێکۆشانمان بەکۆتایی دەگات و ئاشتیمان لەگەڵ هەندێک وڵاتی ڕۆژئاوادا دەستەبەرکردووە. هەر سەرکەوتنێک لەبەرەکانی جەنگدا دەستمان ئاوەڵاتر دەکات بۆ خەباتی نێوخۆیی بۆ سیاسەتی ڕێکخستنی دەوڵەت.\nکۆمۆنیزم لەچی پێکهاتووە؟ هەموو پرۆپاگەندەیەک بۆ کۆمۆنیزم دەبێت بەشێوەیەک ئەنجام بدرێت کەبگاتە ئاستی ڕێنمایی کردەیی بۆ گەشەو پەرەپێدانی دەوڵەت. کۆمۆنیزم دەبێت وای لێبکرێت کەجەماوەری کرێکاران لێی تێبگەن و بەمەسەلەو کێشەی خۆیانی بزانن. ئەم ئەرکە زۆر بەخراپی جێبەجێکراوەو هەزاران هەڵە بەردەوام ئەنجام دەدرێت. ئێمە ڕاستیەکان ناشارینەوە. بەڵام ئەوە کرێکاران و جوتیارانن کەدەبێت دەزگاکەمان بنیات بنێن و گەشەی پێبدەن بەیارمەتی ئێمە ئەگەرچی لاوازو کەمە.\nکورتەیەک لە وتاری لینین لە ٣ی نۆڤەمبەری ١٩٢٠ کە لەکۆنفرانسی کرێکارانی پەروەردەی سیاسی گوبیرنیاو ئویزد لەهەڵبژاردەکانی لینین.\nپێویستە ئەوەش بڵێم لەگەڵ هه موو ئاست تەنگییەکان دا کە هاتۆتە پێش بۆ حزب بەڵام ئەم حزبە هەر لە مەیدان دا بووە …\nئەندام بونەوە لە حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردوستان… ئاوات علی ( ناسراو : ئاواتە سور) … …\nحکومەتی قەیران گرتوو لەبەرامبەر خەڵکدا! …\nبەڵی بۆ بەرگری لە ژولیەن ئەسانج! …\nهێرشی لایەنگرانی ترامپ بۆسەر کۆنگرێس و پەیامەکانی! …\nپڕۆژەیەک لەبارەی یاسای سەلامەتی شوێنی کارەوە …


كێلەشین، بەردەنووسێکی مێژوویی\nتاريخ: ۱۴۰۰ شنبه ۴ ارديبهشت ساعت ۱۳:۱ بازدید: 622 نظرات: 0 کد مطلب: 16089\nبەردەنووسی کێلەشین لەسەر سنووری ڕواندز لە باشووری کوردستان و شنۆ لە رۆژهەڵاتی کوردستان، لە سەردەمی شەڕی نێوان عێراق و ئێران لە باشووری کوردستانەوە بۆ ناو مۆزەخانەی شاری ورمێ گوازرایەوە، تا لە ئەنجامی ئەو شەڕەدا زیانی بەرنەکەوێت، هەرچەندە کەسانێک لەو کاتەدا ئەو شوێنەوارە گرینگەیان بەر فیشەک داوە و زیانیان بە بەشێک لە نووسینەکانی سەر بەردەنووسەکە گەیاندووە.\nئەم بەردەنووسە ١٦٧ سانتیمەتر بەرزە و ٤٠ سانتیمەتریش پانە و کێشی نزیکەی ١٦٠٠ کیلۆگرام دەبێت. بەردەنووسی کێلەشین ناسراوترین شوێنەواری باشووری کوردستانە لەناو مۆزەخانەی شاری ورمێ لە رۆژهەڵاتی کوردستان و ناسراوترین بەڵگەی مێژووییە لەسەر ئۆرارتۆکان، کە لە کوردستانی کەونارا، خاوەن حکوومەت و شارستانییەتێکی بەهێز بوون. لە هەر چوارلای بەردەنووسەکە، بە دوو زمانی ئورارتۆی بە خەتی بزماری نووسین هەڵکەندراوە.\nئورارتۆ، یان خالدی (هالدی) حکوومەتێک بوون، کە لە سەدەی نۆیەمی بەر لە زایین لەپاڵ دەریاچەی وان لە باکووری کوردستان دامەزرا و شارستانییەتێکی گەورەیان دروست کرد، کە تا کوێستانەکانی قەفقاز، ئەرمینیا و کەناراوەکانی پنتوس لە دەریای ڕەش درێژ دەبووەوە.\nیەکەم‌جار شوێنەوارناسێکی ئەڵمانی بەناوی ئیدوارد شوڵتز، لە ساڵی ١٨٢٩ ئەم بەردەنووسەی دۆزییەوە و بە جیهانی ناساند، بەڵام ئەم شوێنەوارناسە لە ساڵی ١٨٣٨ کوژراو و سەرجەم توێژینەوەکانی لەسەر کێلەشین، لەدوای مەرگی، کەس نەیزانی چییان لێ هات. پاشان شوێنەوارناسی بریتانی، ڕاولنسین، کە بێستوونیشی بە جیهان ناساند، هەوڵی وەرگێڕانی دەقی سەر کێلەشین و ناساندنی بە جیهان دا.\nدواتر کەسانی وەکوو خانیکۆف، بڵاو و سایکە، هەوڵی خوێندنەوە و وەرگێڕانی بەردەنووسەکەیان دا، بەڵام لە ساڵی ١٨٩٠ دومورگانی فەرەنسی هاتە کوردستان و توانی بە یارمەتیی شوێنەوارناس و مێژووزانەکان، دەقی سەر ئەم بەردەنووسە ئاشکرا بکەن.\nدەقەکە ٤٢ دێڕی لەخۆ گرتووە، کە سێ لە پاشاکانی وڵاتی تووشپا، واتا میهرکپووسی، ئیشیوینی و منووئا، ئەم بەردەیان پێشکەش بە خالدی پاشای شاری موساسیر کردووە. خالدی پاشای موساسیر ئەم بەردەنووسەی هەڵکەندووە و تێیدا هاتووە:\nهاتنە لای خواوەندی خالدی لە شاری موساسیر بۆ کرنۆش، رانەمەڕێکیان پێشکەش بە خواوەندی خالدی کرد و گوتیان؛ ئەو کەسەی ئەم رانەمەڕە لەبەردەم دەروازەی پەرستگەی خالدی ببا، ئەو کەسەی، کە دەبینێ ئەو ڕانەمەڕە دەدزن و خۆی لە تاریکیدا بشارێتەوە و ئەو کەسەی لە ناوەندی شاری موساسیر دەژی و هەواڵی لەو جۆرە دەبیستێ، خواوەندی خالدی بەو کەسانە بەزەیی نایەتەوە و رەگەزیان لەسەر زەوی قڕ دەکات.\nبرچسب ها: شنۆ , شوێنەوارناسی, كێلەشین, مێژوو , هاژە, ڕواندز, کوردستان


Home›وەرزش›جیهانی›په‌ره‌سه‌ندنێكی نوێ له داهاتووی سوارێز روودەدات\nراپۆرته رۆژنامه‌وانییه‌كانی ئیسپانیا په‌ره‌سه‌ندنێكی نوێ سه‌باره‌ت داهاتووی لویس سوارێز هێرشبه‌ری به‌رشەلۆنه ئاشكرا دەکەن، ئەمەش له میانه‌ی وه‌رزی نوێی خولی ئیسپانیا.\nپیشتر رۆناڵد كومان راهێنه‌ری نوێی به‌رشەلۆنه به سوارێزی راگه‌یاندبوو كه له ده‌ره‌وه‌ی پلانەکانیەتی و ده‌بێت بڕوات ، سه‌رباری ئه‌وه‌ی گرێبه‌ستی یاریزانه‌كه له هاوینی داهاتوو ته‌واو ده‌بێت.\nبه پێی رۆژنامه‌ی (مۆندۆ دیپۆرتیڤۆ)ی ئیسپانی بێت ، كومان له یارییه دۆستانه‌كه‌ی دوێنێی به‌رشەلۆنه دژی خیمناستیک سوارێزی دوورخستەوە ، ئه‌مه‌ش به واتای رۆشتنی ئه‌و هێرشبه‌رە ئۆرۆگواییه دێت له پرۆژه‌ی هۆڵه‌ندیه‌كه بۆ وه‌رزی نوێ.\nسه‌رچاوه‌كان له ئیداره‌ی وه‌رزشی به‌رشەلۆنه ئاماژه‌یان بۆ ئه‌و كرد كه سوارێز هه‌وڵده‌دات یانه‌كەی ناچاربكات له سه‌ر مانه‌وه ، سه‌رباری ئەوەی دەزانێت كه هیچ رۆڵێكی ده‌ستناكه‌وێت له‌گه‌ڵ كومانی راهێنەر و پشتی پێنابەستێت.\nروونیانكرده‌وه كه سوارێز دۆخی له به‌رشەلۆنه ئاڵۆز دەبێت له ئەگەری ره‌تكردنه‌وه‌ی پێشكه‌شكردنی هه‌ر ئاسانكارییه‌ك بۆ ته‌واوكردنی رێکكه‌وتن له‌گه‌ڵ یانه‌یه‌كی تر یاخود هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ی له‌گه‌ڵ بەرشەلۆنە.


دارا شێخ يه‌حيا10/2/2018 470 جار بینراوە\nکامەیان زۆر چکۆلەیە خۆی لێ بووە بە دەیناسوور بەبێ ئەوەی بزانێت کە پاشەڕۆژی دەیناسۆرەکان لەناوچوونە!\nلەم ڕۆژانەدا کۆنە هاوڕییەک لێی پرسیم: "ماوەیەکە دیار نیت؟ ئەوە لەکوێ بوویت؟ بۆ وا ڕەنگت تەڵخ بووە؟ ئەڵێی هەناسەی نەخۆشت بەسەرا کراوە؟"\nمنیش وتم نا تەواوم، ڕاستە لیرە نەبووم بەڵام باشم!\nنەخیر هاوڕی بەڕێزەکەم سوور بوو لەسەر ئەوەی یان لەدەست داعش دەربازم بووە، یان لە ئیبۆلاکەی ئەفریقاوە هاتووم، یانیش لەوانەیە لە ئەم ماوەیە کەلەو ون بووم لەسەدەکانی ناوەڕاستدا بووبم و ئاخۆ کۆیلەی کام کانە خەڵووزە بووم وا ڕەنگم بزڕکاوە..\nبۆ ئەوەی بە هەڵە تێنەگات ناچار پێم وت:\nمن لە شوێنێکەوە هاتووم هەموو خەڵکەکەی تووشی خەیاڵی پەسەدین بوون و کامەیان زۆر چکۆلەیە خۆی لێ بووە بە دەیناسوور بەبێ ئەوەی بزانێت کە پاشەڕۆژی دەیناسۆرەکان لەناوچوونە! لەشوێنێکەوە هاتووم وەهم ئەڵێی پەڵەهەورێکی ئاسنینە و بە هیچ باران و ڕەشەبایەک ناچێتەوە فڕۆکەکانی ئاسوودەیی بەسەر ئەم هەورەدا دەفڕن و توانای نیشتنەوەیان نییە، هەرچی فڕۆکەکانی جەنگیشە نزم نزم دەکەونە ژێرە ئەو هەورەوە. تەڕاویلکەی خۆ بەشت زانین یەکپارچە خەڵکەکەی موبتەلا کردوە و منیش لەوانەیە بەهۆیەوە کەمێک ڕەنگم پێوەی دیار بێت.\nلێی پرسیم ئەو دەردە چییە ئەی چۆنە من نەمگرتوە، دواجار وتم ئەگەر بیگریت پێتەوە دیار نابێت، بەڵام ئەگەر بەرگەی ڤایرۆسەکە بگریت ڕەنگت دەشێوێت! هەر بەلایەوە سەیر بوو؟! وتم با بۆت ڕیزکەم سیفاتەکانی ئەم نەخۆشییە:\nهـاوڕێی خەڵکی ساخ بکەیت بە قورمساخت دەزانن!\nژیرەکانیان بگریت بە دۆست و ئەحباب بەشێت مامەڵەت دەکرێت!\nوریاکان لەدەورت بژین لە هەموو کەس بێئاگاتر دەردەکەویت!\nخەلکی زانا هەر نابینیت، چونکە ئەوانیش یان هەڵهاتوون یان ئەوەندە نەزان سەیرکراون، نەزانیان بوەتە ئەمری واقع و لەبەرخۆیانەوە قسە ئەکەن!\nچیت پێ بڵێم:\nهاوڕێیەتی هوشیارەکان بکە بە بەدهۆشت سەیردەکەن!\nبۆ ڕۆشنبیر بگەڕێ نایدۆزیتەوە، چونکە پیناسەکانی شێواون!\nببە برادەری میدیاکارەکان شێوەی بەبەغا دەگریت و لەخۆتەوە شت دەڵێیتەوە!\nموفەکیرەکان زۆر موهیمن، واو! لەوێ هەموو بە بێمێشک هەژمار دەکرێن!\nبڕۆ بۆلای سیاسیەکان بە خەڵەفەوات دەزانن!\nبڕۆ ببە هاوڕێی سەرکردەکان، ئەوانەی تر وەک کۆیلە دەتبینن!\nهاوڕیەتی وەزیر بکە بەگەوادت دەزانن! لەپڕ بەڕاستی دەبیتە گەواد!\nهاوڕێیەتی گەواد بکە بە وەزیرت دەزانن! کەچی هەر گەوادیت!\nهـاوڕیەتی دکتۆر بکە بە نەخۆشت دەزانن!\nهاورێیەتی مامۆستا بکە بەنەخوێنەوار دەدرێتە قەڵەم!\nببە مەلا هەزار تۆمەتی ئیلحادیت بۆ درووست دکەن!\nبرادەری ئازاکان هەموو شوناسی ترسنۆکیان پێیە!\nتا لات بیت قەڵەوتر و تا قەلەو بیت لاتتر دەردەکەویت!\nمەملەکەتێکە ڕێک لە ئاوێنەی قۆقز دەچیت تا لێی نزیکتر بیتەوە خۆت بچوکتر دەبینیت!\nدەوڵەمەندترین کەس بە مایە پووچت دەکەن!\nمایەپووچ بیت دەولەمەندت دەکەن بۆئەوەی بە مایەپووچ بتبینن!\nلە جوتیارەکان نزیک بە وەک گای جوت ڕێزت دەگرن!\nلەگەڵ زۆڵەکان بە دەبیتە سێبەری گەمژەکان!\nلەگەڵ مێینەکان برادەر بە دەبیتە قەحبە!\nلەگەڵ نێرینەکان هەڵسە و دانیشە دەبیتە هاوڕەگەزباز!\nببە شاگرد فیتەر لەوە باشترە ببیتە شاگردی پاریزەر!\nببە جەڕاحی لاکۆڵان لەوە باشترە دکتۆران لە زانستی دەروونشیکاریدا هەبێت!\nئیتر ئاوا ئەوە ئەو شوێنەیە کە ڤایرۆسی خۆبەشت بوون تێیدا دنیای تەنیوە. ڕەنگم بەهۆی ئەو "وەهمۆفیلیا"یەوە شێواوە. ئیدی کۆڵێک دڵخۆشی دامەوە و وتی دانیشە هاوڕێ ئەزانم لە کوێوە هاتوویت!


تەرمی ڕۆژ نووری لەپەرلەمانی كوردستانە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمەی خوارەوە دیمەنی چەند کەسێک کە ویستویانە کارێک بکەن بەڵام خراپ تێکەوتوون: - ویستی هاوکاری باڵندەکان بکات و لەسەر شەقامەکە لایان بدات - ویستی لاسایی ئەو ژنە بکاتەوە! -زاوا خۆیی نواند - بە پەلە هاتم بۆ خوێندن و لەجیاتی لاپتۆپەکەم لەسەر کەوانتەرەکە ئەمەم هێناوە! - دوو ڕۆژە ناوێرم حاجتەکان بشۆم، چونکە وامدەزانی ئەو قنچکی تەماتەیە قالونچەیە - ٧ خولەکی دیکە دەبێت تێزی ماستەرەکەم پێشکەش بکەم و لاپتۆپەکەم ٤ کاتژمێر ئەبدەیتی وەرگرتووە - لەفڕۆکەخانە جانتاکەیان پێکردمەوە و پڕ بوو لەم شتانە، هەر حەیام چوو!!\nلە ئێستادا تەرمی ڕۆژ نووری شاوەیس لە پەرلەمانی كوردستانە و لەلایەن كاربەدەستانی هەرێمی كودستانەوە تاجە گوڵینەی لەسەر دادەنرێت.\nئەمڕۆ رۆژ نووری شاوەیس سەرۆكی پێشووتری حكومەتی هەرێمی كوردستان و ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان لەتەمەنی 74 ساڵی بەهۆی نەخۆشیەوە لە نەخۆشخانەیەكی شاری هەولێر كۆچی دوایی كرد.


لە غوتەی ڕۆژهەڵات ڕاگواستن بەردەوامە\nلە غوتەی ڕۆژهەڵات ڕاگواستن بەردەوامە\nبه رواری داگرتن : 2018-03-27 10:29\nناوەندی ھەواڵەكان - سەرەڕای ئەوەی لە سوریا ڕێكەوتن ڕاگەیەندرابو، كەچی لەو شوێنەی لە ژێر دەستی ئۆپۆزسیۆنە ڕاگواستن بەردەوامە.\nسەرەڕای ئەو ڕێكەوتنەی ڕاگەیەندرابو، لە غوتەی ڕۆژهەڵات كەدەكەوێتە دەرەوەی شاری دیمەشقی پایتەختی سوریا لەهەمان كاتدا ڕژێمی سوریا دەستی بەسەر چەند ناوچەیەك داگرتوە، بەڵام لەو شوێنەی لەژێر كۆنتڕۆڵی ئۆپۆزسیۆنە ڕاگواستنی هاوڵاتیان بەردەوامە.\nلە ناوچەكانی غوتەی ڕۆژهەڵات عەربین و زەمالكا بەهەزاران كەس ڕویان كردۆتە شارەكانی حەلەب و ئیدلیب. بە پێی زانیاریەكان تەنها لە كۆتای ئەم هەفتەیە ڕاگواست لە 6 هەزار كەسی تێپەڕاندوە. هەر بە پێی زانیاری ڕۆژنامە فەرمیەكانی سوریا تەنها لەو ناوچەیە 107 هەزار هاوڵاتی شوێنی خۆیان بەناچاری جێ هێشتوە.\nڕژێمی سوریا لە 18ی شوبات تاكو ئێستا بەهێرشی ئاسمانی و زەمینی توانیویەتی لە سەدا 90ی غوتەی ڕۆژهەڵات داگیر بكات كە لەژێر دەسهەڵاتی ئۆپۆزسیۆن بو.\nمەجلیسی ئەمنی سەر بەنەتەوە یەكگرتوەكان داوای ئاگربەستیان بۆ 30 ڕۆژ كرد لە سوریا بەڵام ڕژێمی سوریا بەهاوكاری ڕوسیا بەردەوام بو لە هێرشكردن بۆ سەر غوتەی ڕۆژهەڵات.\nڕێكخراوی مافەكانی مرۆڤی سوریا كە بارەگای سەرەكی لە شاری لەندەنی بەریتانیایە ڕای گەیاند بەهۆی ئەو هێرشانەی بۆسەر غوتەی ڕۆژهەڵات ئەنجام دراون تائێستا 1600 هاوڵاتی بونەتە قوربانی. شایەنی باسە ڕژێمی سوریا لە ساڵی 2012 گەماڕۆی غوتەی ڕۆژهەڵاتی داوە. (İLKHA)\nبليته كان غوتە،ڕۆژهەڵات،سوریا،ڕژێم،هاوڵاتی،حەلەب


لای بێرتراند ڕەسڵ سەرچاوەی نوسین لە قسەکردنەوە نەهاتوە. بەڵگەی ئەوەش لای ئەو ئەوەیە کەوا هەندێ زمان تا ئێستاش پیت و کارەکتەری نوسینیان هەر بە وێنەیی ماوەتەوە. چونکە بیرگە (حافزە)ی مرۆڤ لای ئەو یان وێنەییە یان ئەبستراکت (مەعنەوی)یە و ناچمە ناو ئەوەیان. بەڵام گرنگ ئەوەیە سەرچاوەی نوسین ئەگەڕێنێتەوە بۆ سەرچاوەی جیاواز لە وشە کە ئەکرێ بە دەم بوترێ و ئەکرێ بنوسرێت. ئەوترێ نوسین لە شارستانیەتەی سۆمەریەکان لە ئێراق دۆزرایەوە.ئەکرێ چەن شتێکی خێرا بنوسین لەسەر ئەم یاسا و ڕێسانە. بۆ نمونە واباوە کەوا نوسینێک پێک بێت لە چەن پەرەگرافێک. وە هەر پەرەگرافێک پێک بێت لە چەن ڕستەیەک. هەموو ڕستەیەکیش پێناسەی خۆی لە ڕێزماندا کراوە و تا ڕادەیەک جیهانیە و ئەبێ مانایەکی تەواوی هەبێت ڕستەکە.\nهەروەها نوسین ئەبێ لە سەرەتاوە تا کۆتایی ڕێڕەوێکی هەبێ و بازدانی تێدا نەبێ تا مرۆڤ بتوانێ حاڵی ببێت لە نوسینەکە. هەروەک چۆن لە قسەکردندا نابێ لە بابەتێکەوە بازبدەین بۆ بابەتێکی تر. هەروا چۆن ئەبێ هەناسە هەڵمژین و ڕستەی دوای ئەوە بڵێین.\nکەوایە، قسەکردنیش یاسای هەیە بەڵام نوسین یاساکانی دیاریکراون، ئەکرێ ئاماژەیان پێ بکرێ. وەک قسەکردن نیە کە قسەکەر ڕاگریت و بڵێی فڵانە یاسات پەڕاند. قسەکەر بۆخۆی دواترئەتوانێ تەماشای شێوازی قسەکانی خۆی بکاتەوە. سەردەمانێ کە تۆماری دەنگ و وێنە نەبوو، ئەکرا لە یەکێ تری بپرسیبایە کە قسەکانی چەندە پەیڕەوی فڵانە یاسای کردبوو. لە نوسیندا ئەمە بە ڕێزمان و خاڵبەندی دەست پێ ئەکات. ئەمەش بۆخۆی وا ئەکات کە لەسەرەوە بڵێین “کۆنترین نمونەی تەکنۆلۆجیای زانیاریە”. لە بابەتی تردا پێناسەی تەکنۆلۆجیای زانیاریمان کرد بەوەی کە داتای پێویستە، وە شێوازێکی هونەری و سیستەماتیکی پێویستە. ئەگەر بڕیار بێ دەق بریتی بێ لە “داتای ڕێکخراو لە وشە یان کارەکتەری ئەلفبێ”، هەروەها لە پێناسەی نوسینیشدا ڕیزکردنی تێدابێ، ئیتر ئاسانە بڵێن ڕستەکە ڕاستە و نوسین جۆرێکە لە تەکنۆلۆجیای زانیاری.\n٢-پێناسەی بێرتراند ڕەسڵ بۆ زمانی نوسین [وەرگێڕاو]\n113 جار خوێندراوه‌ته‌وه | Sunday, December 8, 2019


بگەڕێ بە ناو 399797 هەواڵ و بابەتدا، لە زیاتر لە 42 سەرچاوەوە.\nهاوسەرۆکی هەدەپە: پێویسته توركیاش له سوریا بكشێته‌وه\nسه‌زای ته‌مه‌للی هاوسه‌رۆكی گشتیی پارتی دیموكراتی گه‌لان (هه‌ده‌په) ڕایگەیاند، پێویستە سوریا خۆی بڕیار لەسەر ئایندەی خۆی بدات و سەرجەم هێزە دەرەکییەکانی لە سوریا بکشێنەوە بە تورکیا و ڕووسیاشەوە.\nمامۆستایانى ناڕازی ئاگادارییەکیان بۆ مامۆستایان بڵاوکردەوە\nمامۆستایانى ناڕازی لە شاری سلێمانی ئاگادارییەکیان بۆ مامۆستایان بڵاوکردەوە و ڕایانگەیاندووە، ئەمڕۆ کۆبونەوەیەکی فراوان ئەنجام دەدەن بەمەبەستی وەرگرتنی ڕای مامۆستایان و توند کردنەوەی فشارەکان لەسەر حکومەت بۆ سەندنەوەى مافەکانیان.\nپێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەی هەرێمى کوردستان\nبەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی ناوچەکانی هەرێمی کوردستانی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، ئەمڕۆ هەینی (٢١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٨) ئاسمان هەور دەبێت و نمە باران لە زۆربەی ناوچەکانی هەرێم بەردەوامدەبێت و لە ناوچە ش\nکاردانەوەکان لەسەر دەستلەکارکێشانەوەی وەزیری بەرگری ئەمریکا\nبەرەبەیانی ئەمڕۆ جێمیس ماتیس وەزیری بەرگریی ئەمریکا(پنتاگۆن) نامەی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەشی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کرد و ترەمپیش نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەی پەسەند کرد و ڕاگەیاند، ناوبراو هەتا مانگی شوباتی ئەمساڵ بەردەوام دەبێت دواتر خانەنشین د\n نرخی زێڕ لە بازاڕەکانی ھەرێمی کوردستاندا\nبەمەبەستی ئاگاداربوون لەدوایین گۆڕانکاریی بازاڕەکانی ھەرێمی کوردستان، دیجیتاڵ میدیای ئێن ئاڕ تی رۆژانە نرخی جۆرە جیاوازەکانی زێڕ بڵاودەکاتەوە.\nنوسەر و چیرۆکنوسێکی کورد کۆچی دوایی کرد\nبەیانی ئەمڕۆ( ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨) نوسەری کورد رەئوف حەسەن لەتەمەنی ٧٣ ساڵیدا لە سلێمانی كۆچی دوایی كرد.\nبەمەبەستی ئاگاداربوون لە دوایین گۆڕانکاریی بازاڕەکانی ھەرێمی کوردستان، دیجیتاڵ میدیای ئێن ئاڕ تی رۆژانە نرخی دراوەکان بڵاودەکاتەوە.\nشاجوانی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠١٨ هەڵبژێردرا\nمەراسیمی هەڵبژاردنی شاجوانی کوردستان لە هەولێر بە ئامادەبوونی کۆمەڵێک لە هونەرمەندان و کەسایەتییە دیارەکانی کوردستان و دەرەوە هەڵبژێردرا لەنێوان ١٤ کاندیدا "سانا" توانی نازناوەکەی بەدەستبهێنێت.\nپارێزگارى کەرکوک بە وەکالەت: لێکۆڵینەوەکان لەبارەى بڕیارى دەستگیرکردنمەوە تا ئێستا بەردەوامن\nپارێزگارى کەرکوک بە وەکالەت ڕایگەیاند، لێکۆڵینەوەکان لەبارەى بریارى دەستگیرکردنییەوە تا ئێستا بەردەوامن و بەپێی یاساش لە کارەکەى بەردەوامە.\nوەزیری بەرگری ئەمریکا دەستیلەکارکێشایەوە\nجێمیس ماتیس وەزیری بەرگری ئەمریکا لەبەرامبەر کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا نامەی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەشی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کرد.\nئەمریکا کۆتایی بە هێرشە ئاسمانییەکانی لە سووریا دێنێت\nبەرپرسێکی ئەمریکی ڕایگەیاندووە، لەگەڵ بڕیاری کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە سوریا، کۆتایی بە ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکانی ئەمریکا لەبەرامبەر داعش لە سووریا دەھێنرێت.\nنرخی نەوت بەردەوامە لە دابەزین و نزمترین ئاستی لە ماوەی ساڵێک و دوو مانگی ڕابردوودا تۆمارکرد.\nسلێمانى.. گەلەرییەکى تایبەت بە چاخى پێش مێژوو دەکرێتەوە\nلە ماوەی شەش مانگی ئایندەدا، مۆزەخانەی سلێمانی دەبێتە خاوەنی گەلەرییەکی تایبەت بە چاخی پێش مێژوو کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئەم جۆرە گەلەرییە بوونی نییە و تەنها لە مۆزەخانەی سلێمانی بوونی دەبێت.\nلە خۆپیشاندانەكانی سوداندا پێنج كەس كوژران\nDecember 20th, 2018 NRT\nدژی بەرزبوونەوەی نرخی نان هاوڵاتییانی سودان لە پایتەختی وڵاتەکە و چەند شارێک خۆپیشاندانیان کرد و، بەهۆی پێكدادانه‌كانیشه‌وه پێنج کەس کوژران و دەیان کەسی دیکەش برینداربوون.\nچەند ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیلێك دەستیان بەسەردا گیرا\nپۆلیسی سلێمانى ڕایگەیاند، چەندین ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیلى بێ سەرەتا (بێ بەڵگە و ناسنامە) لە قەزاى سەیدسادق دەستیان بەسەدا گیراوە.\nكوردستان 7910 عێراق 7118 کۆرۆنا 7118 توركیا 4708 سلێمانی 4528 سوریا 4268 ئێران 4161 ئەمریكا 3866 هەرێم 3805 هەرێمی 3639 هەولێر 3507 نرخی 3329 ڤیدیۆ 3098 واشنتن 3075 لەبارەی 2468 داعش 2355 بارزانی 2315 روسیا 2041 یەكێتی 2013 لیبیا 1895\nDecember 1st, 2020 لە NRT\nDecember 1st, 2020 لە ڕووداو\nلە رانیە گەنجێک بە گولـلە گیانی لەدەستدا


ساڵانێکی زۆرە خزمەت بە هونەر و گۆرانی و ئاوازی کوردی دەکات و هەم لە کوردستان،هەم لە ئەورپا و ووڵاتانی دەرەوە بێ ووچان لە هەوڵی بەرەوپێشچوونی موزیکی کوردی دایە، نەجمەدین بابەکر دەنگێکی دیاری ناوەندە هونەرییەکەیە،بۆیە رۆژنامەی هەولێر بە پێویستی زانی بیدوێنێت\nنەجمەدین بابكر له سالی ١٩٦٤ له شاری هه ولیر له دایك بووه، ده روچوی ئامۆژگای مامۆستایانە.\nهونەرمەند نەجمەدین وەڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی هەولێری بەو جۆرە داینەوە:-\nلە سا ڵی1978 یه که م تیپی موسیقای منداڵان دا مه زرا به سه ر په رشتی ما موستیان (وریا ئه حمه د، ره حمه تی سه ید ئەحمەد) لەوێ به ئا مێری ریتمیەکان دەست بە موزیک کرد.\nلە سالی 1983 دەستم به ژەنینی که مان کرد لە تیپی كاوه به سه ر په رشتی هونەرمەند (سه ید ئه حمه د) چه ند به ره هه مێکمان له و تیپه تومار کرد بۆ\nته له فزیونی که ر کوک، بۆ هونه ر مه ندان (میران هه رکی، عاره ب عوسمان، نیزام شوکر، بورهان خوشناو جه ندانی تر ) به رده وام بووم تا وه كو ١٩٨٨ له م تیپه.\nله دواییدا له گەڵ هونەرمه ندان زیاد ئه سعه د و محمد عزیز تیپی موسیقای میدیا مان دامەزراند، چه ند به رهه مێکمان تومار کرد بۆ هونەرمەندان ( زیاد ئەسعەد و محمد عزیز). له سالی 1990 به ناوی تیپی هونه ری هەولێر سێ به رهه ممان بۆ ته له فزیونی کەرکوک تومارکرد بۆ ( عاره ب عوسمان، عماد صمد و نیزام شوکر).\nله سا لی 1992 تیپی موسیقای هه ولێرمان دا مه زراندو چه ندین به رهه ممان تومار کرد.\nچه ندان كونسێرتێکمان كرد بو هونه رمه ندی شۆڕشگیری عەره ب (فوا سالم) و ه هونەرمه ند (شیرین په‌روه‌ر)كه له ده‌ره‌وه گه‌ڕابوونه‌وه.\nله كاتی كۆڕه‌وه‌كه‌ی (1991) له رۆژهەڵاتی کوردستان نزدیکه ی ١٥ كا سێتم بۆ هونه‌رمه‌ندان تۆمار كرد وه ك ( زیاد و محمد جلال سعید و صابر كوردستا نی و فازل و نجم‌الدین ئاواره) .\nبه ردەوا م بووم له موزیک و ئا واز دانان بۆ هونەرمه ندان (زیاد ئه سعه د، محمد عزیز، جلال سعید، ته نیا عاره ب، نیزام شوکر، سها م حسن، عماد، جلال په ریشان و ...هتد) .\nچەند ئاوازێکم بۆ شا نۆگەری (که ونه ده ر) دانا له نوسینی (سعدون یونس) کە به ده نگی (نیزام شو کر) دەگووتران .\nلە 199۵تا 2002 لە ئه ڵمانیا له چەند کەناڵیک کاری هونەریم کردووە.\nله 1998 تا 2020 له گەڵ هونەرمه ند (شڤان پەروه ر) به رده وامم.\nله 2011گه ڕا مه وه کوردستان له چا لاکی قوتا بخانه کان کاری هونه ریم کرد تیپێکی نوێم دا مه زراند به نا وی ( قەڵاو مناره) چه نده ها به ر هه ممان توما ر کردو (سی) (شه‌وچەره) مان کرد بۆ ته له فزیونی فۆلکلوری هه ولێر کوردی و تورکمانی.\nسرودی پیشمه رگه بۆ هونەرمه ندان (دلێر گەرمیا نی و کاک عاره ب) توما ر کرد له هۆنراوه و ئا وازی خۆم.\nبەو دواییانە ئاوازم داوە بە هونه رمه ند (فاتێ).\nنەجمەدین قسە لەیەر کۆپی رایت و بەرهەمی هونەرمەندان دەکات :\nبه هۆی کۆپی کردن هونه رمه ندان ناتوانن حەقی ماندوبونه که ی خۆیان به ده ست بێننە وه ئەوەش گرفتێکی گەورەی بەردەم پرۆسەی داهینان و کاری بەرهەمهینانی گۆرانی و موزیکە.\nله ساڵانی 2٠٠٣ تا ٢٠١٠ له ستۆدیۆ (كوردستان تی فی) به رنا مه ی (ئه ڤینه ووڵاتمان) پیشکه ش کرد، نزدیکه ی 150 زنجیرەی تۆمارکرا لەگەڵ زۆریک لە هونەرمەندان. ئا : لاپەڕەی هونەر


مستەفا هیجری: ناتوانین لەبەرخاتری هەرێمی كوردستان دەستبەرداری خەباتی چەكداری بین\nسێ شەممە, 23. 6. 2015\tسازدانی وتووێژ: یەریڤان، رووداو، واشینگتۆن\nمستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران نزیكەی مانگێكە گەشتێكی دەستپێكردووە بۆ ئەوروپا‌و ئەمریكا، یەكەم وێستگەی گەشتەكەی ئەڵمانیا بوو، نزیكەی سێ هەفتەشە لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە‌و (رووداو) لە واشنتن هەڤپەیڤینێكی لەگەڵ سازكرد.\nمستەفا هیجری، ئێستا لە واشنتنە بۆ ئەوەی لەگەڵ كاربەدەستان‌و كۆنگرێسمانەكانی ئەمریكا قسە بكات. هیجری دەڵێت مەبەست لە سەردانەكەی بۆ واشنتن ئەوەیە كە هۆشداری بداتە كاربەدەستانی ئەمریكا لەمەڕ سیاسەتەكانی ئێران لە ناوچەكەدا.\nهیجری پێیوایە سیاسەتەكانی ئێران بەهێزكردنی داعشیش دەگرێتەوە تاوەكو باڵادەستیی خۆی لە ناوچەكەدا مسۆگەر بكات. ئەو دەڵێت رێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران دەستی كاربەدەستانی ئەو وڵاتە واڵاتر دەكات لەبەرامبەر هاووڵاتیانی ئێران‌و پێكهاتەكانی ئەو وڵاتە. هیجری هەروەها دەڵێت پارتەكەی دەستی لە خەباتی چەكداری لە دژی كۆماری ئیسلامی هەڵگرتووە لەبەر خاتری هەرێمی كوردستان، بەڵام هەمانكاتیش دەڵێت "ئێمە ناتوانین لەبەر خاتری هەرێمی كوردستان هەتا هەتایە دەست لە خەباتی چەكداری هەڵگرین".\nمستەفا هیجری: من بە دەستپێشخەری خۆم هاتووم بۆ ئەمریكا‌و پێشتریش سەردانی ئەمریكام كردووە. ئەمجارەیان بەهۆی ئەو هۆكارانەوە هاتووم كە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست روودەدەن. شەڕی داعش، گفتوگۆی نێوان ئێران‌و رۆژئاوا دەربارەی پرۆگرامی ئەتۆمیی ئێران كە بڕیار وایە لە كۆتایی ئەم مانگە رێككەوتنێك بكرێت. ویستم بۆچوون‌و نیگەرانیی خۆمان ئاراستەی ئەمریكییەكان بكەین، دەربارەی لایەنە نێگەتیڤەكانی رێككەوتنێكی لەو شێوەیە لەسەر كورد. هەروەها سەردانی ئەڵمانیا‌و هەندێك وڵاتی دیكەمان كرد بۆ ئەوەی لە هەمان نیگەرانی ئاگاداریان بكەینەوە.\nمستەفا هیجری: ئەوەی كە لەگەڵ ئەمریكی‌و ئەوروپییەكان جەختم لێكردەوە ئەوە بوو كە رێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران شتێكی باشە ئەگەر رێگە لە ئێران بگرێت چەكی ئەتۆمی دروست نەكات. ئەوە پێشكەوتنێكی باشە بۆ ئاشتیی ناوچەكە‌و جیهان. بەڵام لایەنە نێگەتیڤەكانی رێككەوتنی ئەتۆمی زۆر بەلای ئێمەوە گرنگن. بۆ نموونە لابردنی گەمارۆی ئابووری كە وا لە ئێران دەكات بتوانێت بە ئازادانە نەوتی خۆی بفرۆشێ. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی ئێران ئاسانتر داهاتی دەستبكەوێ، ئەوكات بەهێزتر دەبێت‌و زیاتر دەست لە كاروباری ناوچەكە وەردەدات. دەستی ئێران واڵاتر دەبێت لە "هەناردەكردنی شۆڕش" بۆ ناوچەكە‌و هاوكاریی زیاتری هاوپەیمانەكانی بكات، لەوانە رژێمی بەشار ئەسەد‌و حیزبوڵڵای لوبنان‌و حوسییەكانی یەمەن. ئەمە سیاسەتەكانی ئێران لە ناوچەكەدا زیاتر دەكات‌و لە ئەنجامیشدا بارگرژی‌و شەڕی زیاتر لە ناوچەكەدا روودەدات.\nهۆكارێكی دیكەی سەردانەكەم مەسەلەی داعشە. ئۆباما پێشتر رایگەیاند كە ئێران‌و ئەمریكا چەند خاڵێكی هاوبەشیان هەیە. بەڵام بە پێچەوانەوە، ئێران شەڕی داعش ناكات. ئێران یەكێكە لەو لایەنە سەرەكیانەی كە دەیەوێت داعش بەهێزتر بێت. ئەمە لە دەزگا نهێنییە باوەڕپێكراوەكانەوە بیستوومانە كە لە ناوخۆی ئێراندان. ئەمە شرۆڤە‌و شیكاركردن نییە. راستییەكانی سەر گۆڕەپانەكەش ئەوە دەردەخەن. كەوتنی مووسڵ‌و رومادی بەڵگەی ئەو سیاسەتانەی ئێرانن بۆ بەهێزكردنی داعش.\nرووداو: دڵنیای كە ئێران لە پشت كەوتنی مووسڵ‌و رومادییەوە بوو؟\nمستەفا هیجری: بەڵێ، بەپێی سەرچاوەكانی ئێمە‌و راستییەكانی سەر گۆڕەپانەكە. ئەگەر ببینی، دروشمەكانی داعش دژە شیعەیە، بەڵام داعش هێرش ناكاتە سەر ناوچە شیعەكان. كاتێك كە مووسڵ كەوت، هەموو كەس چاوەڕێی ئەوەی دەكرد كە ئەو گرووپە بەرەو بەغدا بكەونەڕێ. بەتایبەتی دوای ئەوەی كە سوپای عێراق ورەی رووخابوو، بەڵام لەبری بەغدا ئاڕاستەی بەرەو كوردستان گۆڕی.\nچونكە ئێران ئەوەی دەویست. ئێران دەیەوێت شارستانیەت‌و شوناس‌و هونەر‌و كولتووری عێراق وێران بێت‌و پێكهاتەی عێراق بگۆڕێت. لەوەش زیاتر، تاران دەیەوێت عێراق وەكو ئێرانێكی دیكە لێ بكات. بۆ نموونە دروستكردنی حەشدی شەعبی كە لەلایەن ئێرانەوە مەشقی پێدەكرێت‌و چەكی پێدەدرێت. ئەمە بۆ ئەوەیە كە عێراق بە تەواوەتی لە رووی سەربازییەوە لەژێر كۆنترۆڵی خۆیدا بێت.\nكشانەوەی سوپای عێراق لە رومادی بۆ ئەوەبوو كە شەرعیەت بە ناردنی حەشدی شەعبی بۆ ئەنبار بدات. ئامانج ئەوەیە كە هەر شتێك لە دوای داعش بەجێماوە وێران بكرێت. بینیمان لە تكریت باڵەخانەكان تەختكران‌و ئاگریان تێبەردرا لەلایەن حەشدی شەعبیەوە‌و خەڵكی ئاوارە كران. لەبەرئەوە بێ هۆكار نییە كە ئاوارەكانی ئەنبار رێگەیان پێنادرێ بچنە بەغدا. ئامانج پاككردنەوەی ناوچەكەیە لە سوننە. ئەمانە هەموو بەشێكن لە ماستەر پلانێكی كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ ئەوەی كە عێراقێك دروست بكات تەنیا خۆی تێیدا حاكم بێت.\nبەلای ئێرانەوە هێشتا سیناریۆی سەدام حوسێنێكی دیكە لە عێراق لە ئارادایە. لەبەرئەوە ئەوان دەیانەوێت ئەمە لە رێگەی هەر كەس بۆخۆییەوە دروست نەبێت. لەلایەكەوە ئێران ئاراستەی هێرشی داعش بەرەو كوردستان دەگۆڕێت، لەلایەكی دیكەش دێت‌و دەڵێت "من هاتووم تاوەكو هاوكاریت بكەم". تاران دەست دەخاتە نێوان پارتە كوردی‌و پارتە شیعیەكانەوە بۆ ئەوەی بە زاڵی بمێنێتەوە. لەبەرئەوە بە كورتی، داعش ئامانجەكانی ئێران لە ناوچەكەدا بەرەو پێشتر دەبات. بەڵام بەداخەوە، رۆژئاوا نازانێ ئامانجەكانی ئێران لە ناوچەكەدا چییە. بۆیە لەم سەردانەماندا، دەمانەوێ رۆژئاوا لە پلان‌و ئامانجی ئێران لە ناوچەكەدا ئاگادار بكەینەوە.\nرووداو: دەتەوێت بڵێی ئامانجی ئێران تەنیا ئامانجی سیاسی‌و سەربازی نین، بەڵكو كولتووریشن، لە رێگەی وێرانكردنی كولتوور‌و شارستانیەتی عێراقیەوە؟\nمستەفا هیجری: بە دڵنیاییەوە. ئامانجی ئێران ئامانجی درێژمەودان. ئێران دەیەوێت بە كاریگەری بمێنێتەوە لە داهاتووشدا. ئەمەش دەكرێت لە رێگەی سڕینەوە‌و گۆڕینی كولتوور‌و شارستانیەتی عێراقەوە بەدەست بێت. دەسەڵاتداری راستەقینە لە بەغدا ئێرانە، ئەمەش دەكرێت لە رێگەی مەشق‌و راهێنانی سوپای عێراقەوە لە رێگەی حەشدی شەعبیەوە درێژەی پێ بدرێت. ئەمە تەنها لە عێراق نییە، بەڵكو لە سووریا‌و یەمەن‌و هەر شوێنێكی تریش كە بتوانێت دەیكات.\nمستەفا هیجری: ئەمە مەترسییەكە‌و ئێمە بە ئەمریكیەكانیشمان راگەیاندووە كە رێككەوتنی ئەتۆمی رەنگە وا بكات چاو لە ئاستی پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ لە ئێران دابخرێن. ترسمان هەیە ئەمریكا چاوپۆشی لەو توندوتیژیانە بكات كە ئێران دەیانكات. لە ژێر گەمارۆدا، ئێران بۆی نییە چەك بفرۆشێت، بەڵام هێشتا بایی 10 ملیار دۆلار چەكی بە عێراق فرۆشتووە، كەچی ئەمریكا چاوپۆشی لێدەكات‌و باسی ناكات. چەكداركردنی گرووپەكان شتێكی ترە كە ئێران دەیكات‌و ئەمریكاش بێدەنگیی لێ دەكات بە خاتری رێككەوتنی ئەتۆمی.\nوڵاتانی رۆژئاوا پێیانوایە لابردنی گەمارۆ سوودی بۆ خەڵكی ئێران دەبێت‌و كوردیش لەو نێوەندەدا سوود دەبینێ. بەڵام ئەمە هەڵەیەكی گەورەیە بەو شێوەیە بیر بكەیتەوە، چونكە رژێمی ئێران هیچ بەرژەوەندیەكی لە گەشەپێدانی باری خەڵكی ئێراندا نییە. هەموو پارە‌و داهاتەكەی بۆ بەهێزتركردنی دەزگا ئەمنی‌و سەربازیەكانی دەبێت‌و بۆ ئەوە دەبێت كە گرووپی دەرەوەی ئێرانی پێ چەكدار بكات، ئەمەیە ئامانجی تاران. ئەنجامیش هیچ سوودێك بۆ خەڵكی ئێران ناڕوات.\nمستەفا هیجری: ئەمریكا هەڵوێستی دەربارەی رووداوەكەی مەهاباد نەبوو. هێشتا سەد كورد لە زینداندان‌و ئەشكەنجە دەدرێن‌و لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ دەكرێت. تاران دەیەوێت سزای قورس بەسەر ئەو كوردانەدا بدات بۆ ئەوەی كورد بترسێنێ‌و شتی لەوشێوەیە دووبارە نەكەنەوە. بەداخەوە هەڵوێستی رۆژئاوا بە گشتی‌و ئەمریكا بەتایبەتی هیچ جێی رەزامەندی نەبووە‌و ناكرێت پشتیان پێ ببەسترێ.\nمستەفا هیجری: هیچ پەیوەندییەكمان لەگەڵ تاران نییە‌و پێمانوانییە كە ئێران هیچ هەنگاوێك بۆ پێدانی مافی نەتەوەكان دەگرێتەبەر. ئێران بڕوای بە مافی كورد نییە. ئەزمونی رابردوومان نیشانی داوە گفتوگۆ لەگەڵ ئێران بێسوودە. ئەمە لەبەرئەوە نییە كە ئێمە بڕوامان بە دیالۆگ نەبێت، بەڵكو ئێران بڕوای پێ نییە.\nرووداو: دوای هاتنی حەسەن رووحانی، نزیكەی ساڵێك لەمەوبەر، بارودۆخی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی كورد گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە؟\nمستەفا هیجری: حەز دەكەم ئەوەت پێ بڵێم كە گۆڕینی كاربەدەستانی ئێران- لە وەزیرەوە بۆ سەرۆكەكانیان- هەمووی بێسوودە‌و بۆ جوانكاری دەكرێت بۆ ئەوەی بە جیهان بڵێن كە هەڵبژاردنیان هەیە‌و حكومەتیان هەیە‌و پەرلەمان‌و دادگایان هەیە. ئەوانەی كە لە ئێران هەڵدەبژێردرێن هەمان ئایدیۆلۆژییان هەیە. كاتێك كە دێن‌و هەندێك بەڵێنی هەڵبژاردن دەدەن، ئامانج لێی راكێشانی خەڵكە بۆ سندوقەكانی دەنگدان.\nبەڵام كە كار دێتە سەر كاركردن، هیچ ناكەن. رووحانی نموونەیەكی زیندووی ئەمەیە. ئەو بەڵێنی زۆری بە كورد‌و كەمینەكان دا. بەڵام شتەكان خراپتربوون، بەپێی ئەو داتایانەی كە رژێم بڵاوی كردوونەتەوە، خەڵكی زیاتر لە سێدارە دەدرێن لە ژێر دەسەڵاتی روحانی وەكو لەكاتی سەرۆك ئەحمەدی نەژاد. تەنیا جیاوازیی نێوان روحانی‌و ئەحمەدی نەژاد شێوازی قسەكردنیانە. ئەگەرنا ئایدیۆلۆژیا‌و پرۆگرامەكەیان یەكە.\nمستەفا هیجری: پلانمان هەیە دەست بە خەباتی پێشمەرگەكانمان بكەینەوە. نیازمان نییە لەگەڵ دەوڵەتی ئێران رووبەڕوو ببینەوە، بەڵام دەمانەوێت پێشمەرگە‌و كادیرەكانمان لە ئێراندا بن‌و پەیوەندییان لەگەڵ خەڵكی هەبێت. بەڵام ئەگەر ئێران هێرش بكاتە سەر پێشمەرگەكانمان، ئەوكات ئەوانیش بەرگری لە خۆیان دەكەن. ئەمە پرۆگرامی ئێمەیە. بەڵام چەند كۆسپێك لەگەڵ پەكەكە هەیە كە دەمانەوێت لە رێگەی گفتوگۆوە چارەسەریان بكەین.\nجاری خوێندراوه: 2026