◄ Результат: Found 974, page 1 of 98 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n👫 ئاراس ئەحمەد قادر биография\n📅 Добавлен Sep 9 2013 9:30PM\nکاندیدی لیستی ئاڕاستەی سێیەم بۆ پەڕڵەمانی کوردستان [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ H.B. 9-9-2013 21:30:32\n👫 ئاراس حەسەن عەبدولقادر سادق биография\n📅 Добавлен Jul 28 2013 11:28AM\nکاندیدی بزووتنەوەی گۆڕان بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی ک [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ H.B. 28-7-2013 11:28:43\n👫 ئاراس عەبید حەمەبۆر (هاوڕێ قەندیل) биография\n📅 Добавлен Sep 14 2018 1:32PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 2,233\nکاندیدی لیستی ئازادی حیزبی شیوعییە، بۆ هەڵبژاردنەک [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 96% ✍ S.E. 14-9-2018 13:32:18\n👫 ئاراس عەلی مەجید биография\n📅 Добавлен Jul 28 2013 11:40AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 2,167\nخەڵکی سەیدسادقە. کاندیدی لیستی سۆسیالیست بۆ پەرلە [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 72% ✍ H.B. 28-7-2013 11:40:39\n👫 ئارام حسێن قادر биография\nکاندیدی لیستی ئاڕاستەی سێیەم بۆ پەڕڵەمانی کوردستان [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ H.B. 9-9-2013 21:30:28\n👫 ئارام عەلی سەعید биография\n📅 Добавлен Sep 19 2018 1:32AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 865\nکاندیدی لیستی کۆمەڵی ئیسلامی کوردستانە، بۆ هەڵبژار [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 86% ✍ S.E. 19-9-2018 1:32:02\n👫 ئازاد ئەسعەد حاجی خضر биография\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 2,168\nکاندیدی بزووتنەوەی گۆڕان بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی ک [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ H.B. 28-7-2013 11:28:44\n👫 ئازاد سادق биография\n📅 Добавлен Sep 12 2018 11:33PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 1,959\nکاندیدی لیستی یەکێتییە، بۆ هەڵبژاردنەکانی ساڵی 201 [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 84% ✍ S.E. 12-9-2018 23:33:30\n👫 ئازاد قەرەنی حەسەن ڕەش биография\n📅 Добавлен Sep 16 2018 1:06AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 1,515\nکاندیدی لیستی بزووتنەوەی گۆڕانە، بۆ هەڵبژاردنەکانی [ Больше... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 96% ✍ S.E. 16-9-2018 1:06:18\n👫 ئازاد محەمەد محەمەد биография\nکاندیدی لیستی ئاڕاستەی سێیەم بۆ پەڕڵەمانی کوردستان [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ H.B. 9-9-2013 21:30:32


پیاوێک لە پاکستان بزماری داوە لە سەری ژنێکی دووگیان بۆ ئەوەی منداڵی کوڕی ببێت\nی مانگی دوو ١١, ٢٠٢٢\nپۆلیسی پاکستان ڕایگەیاند هەوڵی دەستگیرکردنی کەسێک دەدەن کە وەک شێخ ناسراوە و تۆمەتبارە بەوەی بزمارێکی 5 سانتیمەتری داوە لە کەلـلە سەری ژنێکی دووگیان، گوایە بەوە منداڵەکەی بۆ دەکاتە کوڕ.\nبە گوێرەی سەرچاوە هەواڵیـیەکانی پاکستان، ژنەکە خاوەن سێ کچە و سێ مانگە دووگیانە. ئاژانسی هەواڵی داوون ڕایگەیاند کە ژنەکە لە ڕێگەی دراوسێیەکیەوە ئاشنای ئەو پیاوە ئاینیە بووە و هۆکاری ئەنجامدانی کارەکەی بۆ ئەوە گێڕاوەتەوە کە هاوسەرەکەی هەڕەشەی جیابوونەوەی لێکردووە ئەگەر بێت و منداڵی چوارەمی کوڕ نەبێت.\nژنەکە سەردانی نەخۆشخانەیەکی کردووە لە پیشاوەر دوای ئەوەی شکستی هێناوە لەوەی خۆی بزمارەکە لە ڕێگەی پلایسەوە دەربهێنێت. سەرەتا بە پزیشکانی گوتووە کە خۆی بزمارەکەی داوە لە سەری، بەڵام دواتر ئاشکرای کردووە ئەو پیاوەی خۆی بە شێخ ناودێرکردووە ئەو کارەی کردووە و مژدەی پێداوە کە لەو ڕێگەیەوە دەبێتە خاوەن منداڵێکی کوڕ.\nدکتۆر حەیدەر خان، پزیشک لە نەخۆشخانەی ڵەیدی ڕیدینگ، بۆ ئاژانسی هەواڵی داوون رایگەیاند، "ژنەکە تەواو بە ئاگابوو کە سەردانی نەخۆشخانەکەمانی کرد بەڵام ئازارێکی زۆری هەبوو." ئەو پزیشکە ئاماژەی دا کە پشکنینەکان دەریدەخەن بزمارەکە کەللە سەری بڕیوە بەڵام نەگەیشتۆتە خانەکانی مێشکی.\nدکتۆر حەیدەر خان ڕایگەیاند، "ژنەکە پێی گوتین کە ژنێکی تر لە ناوچەکەیان هەمان کاری ئەنجام داوە و بەهۆیەوە کوڕێکی بووە هەرچەندە پێشتر و بەپێی پشکنینی سۆنەر منداڵەکە کچ بووە."\nبە گوێرەی سەرچاوە هەواڵیە ناوخۆکانی پاکستان، ژنەکە دوای وەرگرتنی چارەسەری نەخۆشخانەکەی جێهێشتووە و ماوەی چەند ڕۆژێکە پۆلیس لەگەڵ کارمەندانی نەخۆشخانەکە سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن بۆ ئەوەی ژنەکە بدۆزنەوە تا لەو ڕێگەیەوە ناسنامەی شێخەکە ئاشکرا بکەن.\nبەڕێوبەری پۆلیسی پیشاوەر، عەباس ئیحسان، لە ڕاگەیاندنێکدا ڕۆژی شێشەممە لە ڕێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بەڵێنی دەستگیرکردنی پیاوە ئاینیەکەی دا و هەڕەشەی بەدواداچوونی یاسایی کرد دژی کارمەندە بەرپرسەکانی نەخۆشخانەکە بو هۆی ئەوەی کە هێزەکانی پۆلیسیان ئاگادارنەکردۆتەوە هەتا دوای ڕۆیشتنی ژنەکە.\nلە لێدوانێکدا بۆ تەلەفزیۆنی هەواڵی جیۆ، عەباس ئیحسان لە هەمان کاتدا بەڵێنی دا کە هاوسەری ژنەکەش ڕووبەڕووی دادگا دەکرێتەوە.\nشایەنی باسە، لە هەندێک کۆمەڵگەی وڵاتانی ئاسیا بەشێک لە دایکان و باوکان زیاتر ئارەزووی هەبوونی منداڵی کوڕ دەکەن وەک هۆکارێک بۆ بەرزبوونەوەی پێگەی کۆمەڵایەتی و ئابووریان. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، پەنا بۆ چەندین هۆکاری ئاینی و پژیشکی و کۆمەڵایەتی دەبەن.\nلە هەندێک لەو کۆمەڵگانەی وەکو پاکستان زۆر جار دایک بە هۆکاری دیاریکردنی ڕەگەزی منداڵ دادەندرێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە بە گوێرەی زانستی پزیشکی خانەی تۆوی باوکەکە سەرچاوەی ڕەگەزی منداڵەکەیە.\nسوود لە ئاژانسی بی بی سی و دەیلی مەیڵ وەرگیراوە بۆ ئامادەکردنی ئەم ڕاپۆرتە.


دۆڕان کاڵکان، ئه‌ندامی کۆنسەی سەرۆکایەتی کەجەکە ڕه‌خنه له‌هه‌ڵوێستی هه‌ولێرو پارتی ده‌گرێت به‌رامبه‌ر بەهێرشه‌کانی سوپای تورکیا بۆ سه‌ر بنکه‌و باره‌گاكانیان له‌هه‌رێمی كوردستان‌و ده‌ڵێت ''ئه‌گه‌ر په‌که‌که شکست بهێنێت سه‌رجه‌متان له‌ناوده‌چن''.\nئاوێنه: دۆڕان کاڵکان ره‌خنه‌ی له‌هه‌ڵوێستی هه‌ولێر گرت له‌به‌رامبه‌ر هێرشه‌کانی سوپای تورکیا بۆ سه‌ر بنکه‌کانی پەکەکه له‌ناو خاکی هەرێمی کوردستان‌و ڕایگه‌یاند ''هه‌ڵه‌یەکی گه‌وره‌تان کردوه، ئه‌گه‌رچی له‌ئێستادا به‌بۆنه‌ی هه‌بونی په‌که‌که كۆمه‌ڵێك به‌رژه‌وه‌ندی له‌ناوچه‌که به‌ده‌ستده‌هێنن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر په‌که‌که شکست بهێنێت سه‌رجه‌میان له‌ناوده‌چن‌و به‌ره‌و ڕوی دۆخێکی خراپ ده‌بنه‌وه".\nئەو وتی "به‌غداو هه‌ولێر، پارتی و یه‌کێتیی نیشتیمانی کوردستان بانگهێشتی بینینی ڕاستییه‌کان ده‌که‌م و داوایان لێده‌که‌م ڕه‌فتارێکی دروست له‌مباره‌یه‌وه بگرنه‌به‌ر".\nوتیشی "هیچ جیاوازییەک له‌نێوان داعش و هاوپه‌یمانێتیی پارتی دادو گه‌شه (AKP)- پارتی بزاڤی نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ست (MHP)دا نییه. ڕه‌وتێک که بۆ هێرشه‌کان یارمه‌تیی داعشی ده‌دا هه‌مان هاوپه‌یمانێتیی AKP-MHP بوو. له‌ئێستاشدا خۆی به‌رپرسیارێتیی هێرشه‌کانی له‌ئه‌ستۆ گرتوه‌و په‌که‌که له‌به‌رانبه‌ر ئه‌وان و له‌به‌رانبه‌ر داعشدا ده‌وه‌ستێته‌وه. لانیکه‌م هه‌ولێرو بارزانییه‌کان ده‌بێ پشتیوانی له‌م خۆڕاگرییه‌ی په‌که‌که بکه‌ن. ئه‌وان نابێت پاڵپشتیی داعش بن. په‌که‌که هه‌مان بیرۆکه‌و ستراتێژیی ساڵی 2014ی هه‌یه. که‌سانێک که له‌م ڕێبازه‌دا به‌لاڕێدا چوونه دیارن كه كێن. هه‌ر که‌س ده‌بێ ڕاستییه‌کان ببینێت".


ئازاد خانەقینی دەنگ و چەكەكەی خستبووە خزمەتی كوردستان PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\nئازاد خانەقینی دەنگ و چەكەكەی خستبووە خزمەتی كوردستان\nکوردستان 01:33 PM - 2022-05-01\nلە 1 ئایاری ساڵی 2006 دا ئازاد خانەقینی بۆ دواجار لە سلێمانی چاوەكانی لێكنا و بەرەو كاروانی نەمران بەڕێكەوت.\nئازاد وەهاب عەبدولڕەحمان ناسراو بەئازاد خانەقینی، ساڵی 1958 لەگەڕەكی پاڵاوتگەی ئەڵوەند لەخانەقین لەدایكبووە، خوێندنی سەرەتایی لەقوتابخانەی ئەڵوەند تەواوكردووە.\nلەدەستپێكردنەوەی خوێندنی كوردی لەناوەندیی 11ی ئازار قۆناغی ناوەندی تەواو كردووە، ئامادەیی كشتوكاڵی لەقەزای خاڵس-ی پارێزگای دیالە تەواوكردووە.\nسەرەتای ژیانی هونەری دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1971، كاتێك بۆ یەكەم جار لەگەڵ تیمێكی مۆسیقادا وەك كۆرس بەشداریی لە ئاهەنگێكی گۆرانی وتندا كرد كە كرێكارانی كۆمپانیای نەوتی خانەقین بەبۆنەی ساڵرۆژی جیهانی یەكی ئایارەوە سازیان كردبوو .\nلەساڵی 1979 لەگەڵ چەند هاوڕێیەكیدا بەشدار بوو لە دامەزراندنی تیپی مۆسیقای خانەقین . دوای ئەوەی تیپەكە كاسێتێك گۆرانی تۆمار كرد ئەندامانی تیپەكە لەلایەن دەزگا ی ئەمنەوە گیران و داوایان لێكرا چیتر گۆرانی بەزمانی كوردی تۆمار نەكەن .\nساڵی 1980 بووە بەپێشمەرگە لەخڕی ناوزەنگ، لەژیانی پێشمەرگایەتی بەشداری زۆر بۆنە و ئاهەنگی كردووە بەسروودی نیشتمانی و نەتەوەیی.\nئەندامی دامەزرێنەری تیپی مۆسیقای شەهید كارزان بووە لەشاخ، یەكەمین بەرهەمی سروودی نیشتمانی لەگەڵ تیپی شەهید كارزان تۆماركردووە، لەوانە: دەبا فاشییەكان بزانن، ئەی كوردینە، كەڵكی قەیوان.\nهەرووەها بەهاوكاریی لەگەل هونەرمەند شوان كابان هەردوو سروودی (لێرە ناڕۆم، ئاسوودەبن)ی تۆماركردووە، هەر لەوكاتەشدا چەندین گۆرانی فۆلكلۆری ناوچەی كرماشان-ی تۆماركردووە و بۆتە ئەندامی یەكێتی هونەرمەندانی كوردستان- كۆمیتەی شاخ.\nپاش ئەنفال چۆتە ئێران و درێژەی بەكاری پێشمەرگایەتی داوە، یەكێك بووە لە هەڵسوڕاوانی پێكهێنانی یەكەم فیستیڤاڵی هەڵەبجە لەسەقز، لە ساڵی 1989 دا بەشداربوو لە فێستیڤاڵی هەڵەبجە لەشاری سەقز و بەرهەمی تازەی پێشكەش كرد .\nلەسەردەمی پێشمەرگایەتیدا بەرهەمەكانی ڕۆڵێكی كارایان هەبوو لە بڵاوكردنەوەی گیانی خۆڕاگری و بەرگریدا لەگەڵ چەند هونەرمەندێكی تردا , توانی هونەر و بخاتە خزمەتی مەسەلەی خەبات و شۆرشەوە . هونەری داوە،لەساڵی 1991 بەدواوە چەندین بەرهەمی دیار و نازازەی تۆماركردووە، لەوانە: بڕۆبڕۆ، ئەی شەهید .. و هتد) ساڵی 1993 لەگەڵ رۆژنامەنووس پەیمان عێزەدین چۆتە ژیانی هاوسەرییەوە و خاوەنی دووكچە بەناوەكانی (رازبار و زنە).\nلە كۆتایی ساڵی 1992 وە تا ساڵی 1996 لێپرسراوی بەشی بەرنامە هەمەجۆرەكان بوو لە تەلەفیزیۆنی گەلی كوردستان لە سلێمانی.\nلە ساڵی 1997 دا یەكەم كونسێرتی خۆی لەسلێمانی بەناوی (دیمانەی عاشقان) ساز كرد، هەر هەمان ساڵ دامەزراندنی پرۆژەی ئەرشیفی شۆرشی پێشنیار كرد و بەپشتیوانی خاتوو هێرۆ برایم ئەحمەد توانی ئەم پرۆژەیە جێبەجێ بكات .\nلەمكارەشدا هەزاران دیكۆمێنتی گرنگی دەربارەی راگەیاندن و دادگاكان و نەخۆشخانەكان و بێتەلەكان و چالاكییە هونەریەكان و بڵاوكراوەكان و چالاكی و وێنەی پێشمەرگەی كۆكردەوە وهەمووی بەتازەترین رێو شوێنی زانستی لەناو كۆمپیوتەردا پاراست .\nساڵەكانی 1999 و 2000 دووساڵی بەبڕشتی تەمەنین، لە ساڵی 1999 دا هۆنراوەی "وەرزە ئاڵەكانی عەدەم " ی جەمال غەمباری كرد بە بەرهەمێكی هونەری و چەندین گۆرانی دیكەشە تۆمار كرد.\nلە ساڵی 2000 یشدا بەشێكی ئەو دیكۆمێنتانەی تایبەت بە مێژووی راگەیاندنی یەكێتیی نیشتیمانی كوردستان بوون , لە دوو توێی كتێبێكی 200 لاپەڕەی قەبارە مام ناوەنجیدا بە ناونیشانی "مادێنا : مێژوو و بیبلۆگرافیای راگەیاندنی یەكێتی نیشتمانی كوردستان 1975-1991 " بڵاوكردەوە .\nلەماوەی نێوان ساڵانی 2003-2006 دا جێگری بەڕێوەبەری رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان بوو لە چوارتا.\nئەندامی دامەزرێنەری گروپ موزیكی (هۆرە) بوو ماوەیەكی كەم پێش ئەوەی كۆچی دوایی بكات، كرایە بەڕێوەبەری گشتی لە دەزگای شەهیدان .\nلە 1 ئایاری ساڵی 2006 دا بۆ دواجار لە سلێمانی لەنەخۆشخانەی بوژاندنەوەی دڵ چاوەكانی لێكنا و بەرەو كاروانی نەمران بەڕێكەوت.\nPUKmedia ئا.. كاوان ئەحمەد حەمەساڵح هەڵەبجەیی


2020-05-14 [08:19 AM]\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی سلێمانی ده‌ستگیركردنی دوو تۆمه‌تباری راگەیاند.\nله ڕاگه‌ێندراوێكدا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی نه‌هێشتنی تاوانی سلێمانی ڕایگه‌یاند، دوو تۆمه‌تباریان ده‌ستگیركرد كه یه‌كێك له‌و تۆمه‌تبارانه به‌ناوی كارمه‌ندی شاره‌وانی سلێمانییه‌وه پاره‌ی له‌هاوڵاتیان سه‌ندبوو.\nشه‌وی ڕابردو له‌لایه‌ن مه‌فره‌زه‌كانی به‌شی پۆلیسی نه‌هێشتنی تاوانی سلێمانییه‌وه تۆمه‌تبارێك ده‌ستگیركرا كه دوای ئه‌وه‌ی ده‌ست له‌ئۆتۆمبێلێكی جۆری تاكسی ڕاده‌گرێت به‌چه‌قۆ هێرشده‌كاته سه‌ر شۆفێره‌كه‌و ئۆتۆمبێله‌كه ده‌ڕفێنێت.\nدوای ئه‌وه‌ی زانیاری ده‌گاته پۆلیسی سلێمانی له‌ماوه‌ی كه‌متر له 2 كاتژمێردا توانرا ئۆتۆمبێله‌كه له‌گه‌ڕه‌كی به‌كره‌جۆی شاری سلێمانی بدۆزرێته‌وه‌و تۆمه‌تباره‌كه ده‌ستگیربكرێت.\nله‌ئێستادا تۆمه‌تبار به‌بڕیاری دادوه‌رو به‌پێی مادده‌ی 446 له‌یاسای سزادانی عیراقی ڕاگیراوه‌و شۆفێری ئۆتۆمبێله‌كه‌ش برینداره‌و له‌نه‌خۆشخانه چاره‌سه‌ری پزیشكی وه‌رده‌گرێت.\nهه‌روه‌ها به‌یانی ئه‌مڕۆ مه‌فره‌زه‌كانی به‌شی پۆلیسی نه‌هێشتنی تاوان تۆمه‌تبارێكی عه‌ره‌بیان ده‌ستگیركرد كه به‌ناوی كارمه‌ندی شاره‌وانی سلێمانییه‌وه له‌چه‌ند گه‌ڕه‌كێكی شاری سلێمانی پاره‌ی له‌چه‌ند هاوڵاتییه‌ك وه‌رگرتبو.\nتۆمه‌تبار (ئـ، خ ، ئـ ) له‌دایكبوی 1996 دانیشتوی كامپی ئاواره‌كانه له‌شاری سلێمانی‌و پێشتر كارمه‌ندی یه‌كێك له‌كۆمپانیا پاككه‌ره‌وه‌كان بووه‌و به‌ناوی شاره‌وانییه‌وه له‌چه‌ند گه‌ڕه‌كێك پاره‌ی له‌هاوڵاتیان وه‌رگرتووه.\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی داوا له‌هاوڵاتیان ده‌كات كه به‌هیچ جۆرێك پاره به‌و كه‌سانه نه‌ده‌ن كه به‌ناوی كارمه‌ندی كۆمپانیاكانی پاككردنه‌وه‌وه به‌سه‌ر ماڵاندا ده‌گه‌ڕێن‌و داوای پاره‌ی جه‌ژنانه ده‌كه‌ن.


شارەزایەكی جیۆلۆجی: تەنها 12% ئاوی باران و لافاوی هەرێم دەچێتە ژێر زەوییەوە\nنەتوانراوە سود لە باران و لافاو وەربگیرێت\n2019.03.27 - 16:54\nشارەزایەكی جیۆلۆجی ڕایگەیاند، تۆبۆگرافیای هەرێمی كوردستان زۆر یارمەتیدەر و شیاوە بۆ دروستكردنی چەندین بەربەست و بەنداو بۆ گلدانەوەی ئەو ئاوی بارانەی كە ساڵانە هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە، بەڵام نەتونراوە سودی لێ ببینرێت.\nد.پێشەوا محەمەد پسپۆر لە بواری جیۆلۆجی، بە ناس كورد-ی ڕاگەیاند: "لەو بارانەی لە کوردستان دەبارێت، تەنها 12%ی دەچێتەوە ژێر زەوی، ئەوی دیکەی بەهەدەر دەڕوات، بەهۆی نەبوونی بەربەست و بەنداو بۆ گلدانەوەی ئاوی باران و لافاو لە وەرزی زستاندا".\nئەو شارەزای جیۆلۆجییە بیرۆکەیەکی دیکەی زانستی پێشنیار دەکات بۆ گلدانەوەی ئاو، کە لە بەنداوەکان ئاسانتر و کەمتریشی تێدەچێت، ئەویش بریتییە لە كۆكردنەوەی ئاو لە ژێر زەوی لە ڕێگای 'بیری پسپۆڕی' کە بە فشار و لەڕێی 'حەقن'وە ئاوەکە دەخرێتە ژێر زەوییەوە.\nلە بارەی گونجاویی تۆبۆگرافیای هەرێمی کوردستانەوە بۆ سودوەرگرتن لە ئاوی باران و لافاو، د.پێشەوا محەمەد ئاماژەی بەوەکرد، تۆبۆگرافیای هەرێمی کوردستان زۆر لەبارە بۆ گلدانەوەی ئاوی باران لە ڕێی دروستکردنی بەنداو و بەربەستەوە.\nلە هەرێمی کوردستان 15 بەنداو ھەیە کە توانای گلدانەوەی 10 ملیار مەتر سێ جا ئاویان ھەیە، بەنداوی دوکان و بەنداوی دەربەندیخانیش بە دوو گەورەترین بەنداو هەژماردەکرێن.\nپێشتریش لە ساڵی 2011دا حکومەتی هەرێم دیزانی چەند بەنداوێکی دانا و بەشێکیشیان بودجەیان بۆ تەرخانکرا و چونە بواری جێبەجێکردنەوە، بەڵام زۆربەیان کارکردن تیایاندا وەستاوە، لە ئەگەری تەواوبوونیاندا توانای گلدانەوەی سەدان ملیۆن مەتر سێ جا ئاویان هەیە.\nهاتوچۆی دهۆك: بە هۆی بارانەوە چه‌ند شه‌قامێكی سەرەکی سنوری پارێزگاکە داخران\n2019.03.25 - 16:44\nناس كورد بەرنامەی 31مین ساڵیادی كیمیابارانكردنی هەڵەبجە ئاشكرا دەكات\n2019.03.16 - 09:36


دوای بەڕێوەچونی مەراسیمەكەی فالح فەیازچالاكییەكانی سەنتەری رۆشبیری كەركوك راگیران\nدوای بەڕێوەچونی مەراسیمەكەی فالح فەیاز\nچالاكییەكانی سەنتەری رۆشبیری كەركوك راگیران\nچالاكییەكانی سەنتەری رۆشنبیری كەركوك راگیران، ئەوەش لەسەر داوای لێپرسراوانی باڵای یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و دوای تێپەڕبونی كەمتر لە 24 كاتژمێر لە بەڕێوەچونی مەراسیمێكی تایبەت بە ساڵیادی كوشتنی قاسم سولەیمانی، فه‌رمانده‌ی فه‌یله‌قی قودس و ئەبومەهدی موهەندیس، جێگری سه‌رۆكی ده‌سته‌ی حه‌شدی.\nئەو بڕیارە كە بەپێی دوو سەرچاوە بۆ (كەركوك ناو)، لەسەر داوای لێپرسراوانی باڵای یەكێتی بووە لە نێویاندا "یەكێك لە هاوسەرۆكان، بەهۆی ئەوەی ئیدارەی سەنتەرەكە لە پێدانی مۆڵەت بۆ بەڕێوەچونی ئەو مەراسیمە نەگەڕاونەتەوە بۆ وەرگرتنی رەزامەندی حزب".\n"هەر لە بەیانی ئەمڕۆ دووشەممە 11ی كانونی دووەمەوە بڕیاردرا هەموو چالاكییەك لەناو ئەو سەنتەرە ، تا كاتێكی نادیار رابگیرێت"، سەرچاوەیەك كە لێپرسراوێتی هەیە لە ئیدارەی ئەو سەنتەرە وای بە (كەركوك ناو) وت.\nئەوەش دوای ئەوە هات كە رۆژی پێشتر، مەراسیمێكی فراوانی حەشدی شەعبی لەو سەنتەرە بەڕێوەچوو، تیایدا فالح فەیاز، سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی وتارێكی پێشكەش كرد.\nفالح فەیاز لە بەشێكی وتارەكەیدا، وتی "بۆ ئەوی عیراق سەقامگیربێت، پێویستە هەموو نەتەوە و لایەنەکان دەست لەناودەستبن بۆ دەركردنی تەواوی هێزە بیانییەكان، ئەوەش بە پشتبەستن بە بڕیاری پەرلەمانی عیراق".\nئەو وتەیەی فەیاز، لە كەركوك، دوای كەمتر لە 48 كاتژمێر هات لە بڕیاری ئەمریكا بۆ سزادانی ناوبراو.\nهەروەها لە باسی ریفراندۆمی هەرێمی كوردستاندا، سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی وتی "هەموو لایەکمان وانەمان لەو روداوانە وەرگرت، ئەوەش ئەوەیە دەبێت بیر لە شتێك بكەینەوە كە كۆمان بكاتەوە نەك جیامان بكاتەوە".\nبڕیاری لێپرسراوانی یەكێتی بۆ راگرتنی چالاكییەكان لەكاتێكدایە، ئەو سەنتەرە لەسەر بودجەی حكومەتی هەرێمی كوردستان دروستكراوە بە تێچوی 15 ملیۆن دۆلار، ئەوەش لەسەر داوای جەلال تاڵەبانی، سكرتێری كۆچكردوی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان.\nسەنتەری رۆشنبیری کەرکوک یەکێکە لە پڕۆژە گرنگە رۆشنبیرییەکانی شارەکە، ساڵی 2007 دەستكرا بە دروستكردنی و لە 2013 كارەكانی تەواو بوو.\nئەو سەنتەرە لەسەر روبەری 16 دۆنمە بە پێوانەی 27 هەزار مەتر چوارگۆشە لە گەڕەکی ئیسکان لەسەر رێگای كەركوك – سلێمانی دروستكراوە و 20 هەزار مەتری بیناکراوە و پێکهاتووە لە هۆڵێک بە روبەری دوو هەزارو 150 مەتر چوارگۆشە کە جێگەی 1200 کورسی دەبێت. سەرەڕای بوونی هۆڵی سینەما، چاپخانە، کتێبخانەو چێشتخانە.\nبڕیارەكەی یەكێتی لەكاتێكدایە، كەسی یەكەمی ئەو حزبە لە كەركوك (محەمەد عوسمان) كە لێپرسراوی مەڵبەندی كەركوكە، بەشداری چالاكییەكەی حەشدی شەعبی كرد.\nفالح فەیاز: ریفراندۆم هۆكار بوو بۆ روداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر


بەرەو ئەوروپا و هەڵبژادنی بژاردەی یەكەم\nلە 12ی ئۆكتۆبەری 1980 لە كاتێكدا كە كودەتایەكی سەربازی لە توركیا روئەدات، گوینەی لە زیندانەوە سەرقاڵی بەرهەمهێنانی فیلمی رێگا ئەبێت ،بەڵام زیاتر لە جاران هەست بە مەترسی لەسەر ژیانی ئەكات. دەسەڵاتداران هەموو جۆرە چالاكی و ئازادییەكی گوینەی لە زینداندا قەدەغە ئەكەن و لە زیندانی ئیمرالییەوە ئەیگویزنەوە بۆ زیندانی ئەسپارتا، سەردانی هاورێكانی كەم ئەكەنەوە، ئامێر و كەرەسەی نوسین و پەرتوكی ناو ژورەكەی لا ئەبەن. هەربۆیە لەو رۆژگارەدا گوینەی ئەڵێت: "تەنیا دوو رێگا لە بەردەمم هەیە...بجەنگم، یان وازبێنم. من رێگای یەكەم هەڵدەبژێرم ". هەربۆیە گوینەی بیر لە هەڵهاتن لە زیندان و توركیا ئەكاتەوە ئەوەش بەچەندان هۆكاری وەك: لەسەر پەرتوكێكی سیاسی لە ژیر ناوی لەبارەی فاشیزمەوە كە لە زینداندا ئەینوسێت داوا ئەكرێت حەوت ساڵ و نیو سزا بدرێت، پاش بلاوبونەوەی نوسینێكی دیكەی بە ناوی دابەشبونی سیاسەت داوا ئەكرێت حەوت ساڵ و نیوی دیكە سزا بدرێت و پاشان دوو ساڵ و نیویش لە ناو ماڵی خویدا دەست بەسەر بكرێت. جگە لە هەموو ئەمانەش گوینەی نامەیەك بۆ بەرێوبەری ڤیستیڤاڵی ڤەلەد وەلید، فیرناندۆ هیریرا ئەنوسێت و قسە لەسەر قەدەغەكردنی فیلمەكانی ئەكات. لەسەر ئەم نامەیەش داوا لە دادگا ئەكرێت كە پێنج ساڵی تر زیندانی بكرێت. لەگەڵ چەندین هۆكاری تردا كۆی ساڵانی زیندانیكردنی گوینەی ئەگاتە زیاتر لە سەد ساڵ فیلمەكانی میگەل، دوژمن، هاورێ و كتێبی\n( 13 چیرۆك بۆ كورەكەم) قەدەغە كران. لایەن سوپاوە فشار ئەخرێتە سەرهاورێ، هاوسەر و تەنانەت ئەلیفی كچیشی. هەربۆیە گوینەی پلانی هەڵهاتن دائەنێیت و لە 9 ی تشرینی یەكەمی 1981 بەبۆنەی جەژنی بایرامەوە مۆڵەتی پشو وەرئەگرێت. سەرەتا گوینەی ئەرواتە یۆنان پاشان بۆ دورگەكانی میگیستی و دواتر لە فرۆكەخانەی ئەم دورگەیەوە ئەروات بۆ شاری ئۆتەین لە فەرەنسا و لەوێشەوە بۆ پاریس. هەڵبەت پێش هەڵهاتنی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی فەرەنسا لە پەیوەندیدا بووە و ئەوان بەڵینیان بە گوینەی دابوو كە وەك زیندانی سیاسی مامەڵەی لەگەڵ بكەن و ژیانی بپارێزن. لەهەمان كاتدا فاتوش، ئەلیف و یەلماز بە فرۆكە ئەرۆن بۆ سویسرا. دوای ئەوەی گوینەی ئەگاتە پاریس ئەروات بۆ مارسیلیا و لەگەَل خیزانەكەی چاویان بە یەك ئەكەوێتەوە و ئەبێت بە یەكەمین جار كە گشت ئەندامانی خیزانەكە بەیەك شادببنەوە. پاش تەواوكردنی مامەڵە یاساییەكان گوینەی و خیزانەكەی ئەرۆنە زیورك كە ژورێكی مونتاژ ئامادە كراوە بۆ كاركردنی گوینەی لەگەڵ ئیلیزابیز ڤیخلیدا. دوا ئەوەی پشوەكەی تەواو ئەبێت دەسەڵاتدارانی توركیا دەست ئەكەن بە گەران بە دوای گوینەی وپاشان بۆیان دەرئەكەوێت كە گوینەی هەڵاتووە. بەهۆی ئاشكرا بوونی شوێنی مانەوەی، تەنیا یەك هەفتە ئەتوانێت لە شاری زیوركی سویسرا بمێنێتەوە و سویسرا نایەۆیت مۆڵەتی مانەوە بۆ ماوەیەكی دریژ بداتە گوینەی. هەربۆیە دەسەڵاتدارانی توركیا هەوڵی دەستگیركردنی گوینەی ئەدەن و داوا لە پۆلیسی ئینتەربۆل ئەكەن كە هاوكاریان بكات. لێرەوە جارێكی دیكە ژیانی ئەكەوێتە مەترسییەوە بۆیە ئەگەرێتەوە بۆ فەرەنسا و لە گوندێكی بچوكی شارۆچكەی دیڤۆن نیشتەجی ئەبێت. لێكۆلەرەوەكانی دەزگای سیخوری میتی توركی هەنگاو بە هەنگاو بە دوای گوینەیەوە ئەبن هەربۆیە ناسنامەی نوی بە ناوی خوازراوەوە بۆ خۆی و خیزانەكەی دەرئەكات.\nئەرشیفێك دەوڵەتێك بۆی ناسرێتەوە\nزۆربەی وێنەكانی گوینەی ئەرشیف نەكراون یان بە كوالێتییەكی نزم هەیە، .... دوای ئەوەی گوینەی لە توركیا هەڵدێت دەسەڵاتدارنی توركیا گشت نوسین و فیلمەكانی گوینەی قەدەغە ئەكەن. رەگەزنامەی توركی ڵی ئەسەننەوە، لەهەمان كاتدا گوینەی وەك تیرۆرستێكی كورد ئەناسرێت و ناو و وشەی گوینەی لە میدیاكاندا قەدەغە ئەكرێت. بەڵام ئەم كارەی دەسەڵاتدارانی توركیا خۆشەویستی بینەرەكان و خەڵكی بۆ گوینەی زیاتر ئەكات، گوینەی ئەبێتە رەمزی شۆرشگێری و وەك ئەفسانەیەك باس ئەكرێت. لە میدیاكانی جیهاندا وەك شۆرشگێرێك كە بە تەنیا دژی دەوڵەتی توركیا جەنگ ئەكات، باس ئەكرێت. بەتایبەت دوای فیلمی رێگا و دیوار دادگای باڵای توركیا بریار ئەدات گشت كارو فیلمەكانی گوینەی قەدەغە بكرێن، هەربۆیە زۆربەی فیلمەكانی دەستی بەسەردا ئەگیرێت و لەناو ئەبرێن، پاشان دەست ئەكەن بە كۆكردنەوەی نیگەتیڤ و كۆپی رەسەنی فیلمەكانی، هەموو كۆپییە نیگەتیڤ و ئۆرجینالانەی كە دەست پۆلیس ئەكەوێت ئەسوتێنرێن و لەناو ئەبرێن. گشت نوسن و فیلمەكانی گوینەی قەدەغە ئەكرێت. لەدادگای توركیا سزای زیندانی بۆ دەیان تۆمەت بەسەر گوینەی دەسەپێنرێت و كۆی سزای ئەو تۆمەتانە دەكاتە زیاتر لە سەد ساڵ. ئەم هەوڵانە نەك ناتوانێت ئەرشیفی گوینەی بسرێتەوە بەڵكو بەجورێكی تر و لە چەندین كەناڵی تر ئەرشیف و پەیامی گوینەی بڵا ودەبێتەوە .\nسەركەوتنی گوینەی لە كان و مشتێكی توند\nپیش ئەوەی گوینەی بگاتە سویسرا لە نیوان مانگەكانی تەموز بۆ تشرینی یەكەمی 1981 هەموو دیمەنەكانی فیلمی ریگ پرنت ئەكرێن و لایەن ئیلیزابیز ڤیخلیی مۆنتیرەوە بەیەكەوە ئەنرێن. لە نیوان تشرینی یەكەمی 1981 و كانونی دووەمی 1982 دا بۆ ماوەی سێ مانگ بە شێوەیەكی نهێنی گوینەی خەریكی مۆنتاژكردنی فیلمەكەی ئەبێت و خۆی سەرپەرشتی مۆنتاژی هەموو فیلمەكە ئەكات و كاری تەكنیكییەكانیش لە لایەن ئیلیزابیز ڤیخلیی ئەنجام ئەدرێن. دوای تەواوكردنی مۆنتاژ بۆ ریكۆردكردن و میكسی دەنگی ئەكتەرەكان گوینەی ئەڕوات بۆ پاریس و بەیارمەتی دانیال میتران ئاسانكاری بۆ مانەوەی گوینەی و خیزانەكەی ئەكرێت.\nبۆ ریكۆردی دەنگ، گوینەی سود لەو ئاوارە كورد و توركانە وەرئەگرێت كە لە پاریس ئەژین و لە ئەلمانیاشەوە كورد ئەهێنن بۆ ریكۆردكردنی حیوارەكان و گشت ئەو دیالۆگ و دەنگانەی لە فیلمەكەدا بەكارهاتوون لە لایەن گوینەی خۆیەوە لە فەرەنسا سەرپەرشتی تۆماركردنی كراوە.\nلە ماوەیەدا گوینەی رۆژانە بۆ ماوەی زیاتر لە دوانزە كاتژمێر بەبەردەوامی كارئەكات و هەندی جار هەست بە ئازارَیك لە گەدە و پشتیدا ئەكات بەڵام فەرامۆشی ئەكات. لەناوەراستی نیسانی 1982 مۆنتاژی یەكەمی فیلمی رێگا تەواو ئەبێت كە ماوەكەی 135 خولەك ئەبێت و چیرۆكی شەش زیندانی ئەگێرێتەوە و دواتر فیلمەكە كورت ئەكرێتەوە بۆ پێنج زیندانی. لەبەر ئەوەی گوینەی پلانی ئەوەی هەیە كە لە ڤیستسڤاڵی كاندا بەشداری پێ بكات بۆیە ئەبوو لە مانگی نیساندا مۆنتاژی تەواو ببێت و هەر لەو مانگەشدا پیشانی بەرێوبەرانی ڤیستسڤالەكە بدات بۆ قبوڵكردن و وەرگرتنی بۆ نمایشكردنی لە ڤیستسڤالەكەدا.\nبەرێوەبەرانی ڤیستسڤالەكە هەواڵی بەشداریكردنی گوینەی بە فلیمی رێگا تاكو دەستپَیكردنی ڤیستسڤالەكە راناگەیەنن و بە نهێنی ئەیهێڵنەوەو پەیمان ئەدەن كە لەكاتی نمایشكردنی ریگا، لەكاتی وەرگرتنی خەڵاتەكە و كاتی لێدوانی بۆ میدیاكان گوینەی بپارێزن. گوینەی و فاتوش بە نهێنی ئەرۆنە پاریس و تەنیا چەند هاورێیەكی كەمی گوینەی ئەزانن كە فاتوش و گوینەی لە شاری كانن. مانەوەی گوینەی لە كان و پاراستنی ژیانی لەوی ئەبێتە هۆی دروست بونی ئالۆزی توند لەنیوان فەرەنسا و توركیا كە هەردوكیان ئەندامی ناتۆن و تەنانەت دەسەڵاتدارانی ئەمریكا كۆبونەوەیەك لە نیوان بالویز و نوینەرانی فەرەنسا و توركیا رَك ئەخەن بۆ هێمنكردنەوەی دۆخەكە. لە 14 ی گوڵانی 1982 ڤیستیڤالی كان دەست پێ ئەكات و لە هەمان رۆژدا پرنتی فیلمی رێگا بە ژیرنوسەوە تەواو ئەكرێت و ئەبرێت بۆ ڤیستسڤالەكە. گوینەی لە پرێكدا لە ڤیستسڤالەكە دەرئەكەوێت و هەر لە پرێكیشدا بەخێرایی دیارنامێنێت و خۆی لە چاوی میدیاكان دور ئەخاتەوە. دەسەڵاتدارانی فەرەنسا دوو پاسەوانی تایبەت بۆ گوینەی دابین ئەكەن لە ترسی تیرۆركردن یان رفاندنی. فیلمی ریگا لە رۆژی 19 ی گولان بۆ یەكەم جار لە هۆڵی بۆنیول نمایش ئەكرێت و رەخنەگران و بینەران پیشوازیەكی باشی لی ئەكەن و هەموویان هاوار ئەكەن گوینەی، گوینەی، گوینەی. پاش نمایشكردنی فیلمەكە گوینەی بۆ 3 رۆژی دیكە لە ڤیستسڤالی كان ئەمینَیتەوە و دواتر بە فرۆكەیەكی تایبەت لەگەل فاتوش و ئیدی هاورێی لە كانەوە بۆ یۆنان ئەرۆن. گوینەی بە فەرمی لەلایەن میلینیا میركوری وەزیری كلتوری یۆنان كە ئەویش تیروانینێكی چەپانەی هەیە، بانگهیشت ئەكرێت بۆ ئامادەبونی لە كۆنفرانسی كۆبونەوەی وەزیرانی وڵاتانی سەرسنوری دەریای سپی لە دورگەكانی هایدرای یۆنان. میلینیا میركوری بەفەرمی پیشوازی لە گوینەی ئەكات و گوینەی لەوی لیدوانی رۆژنامەنوسی ئەیات. توركیا داوا لە دەسەڵاتدارانی یۆنان ئەكەن كە گوینەی رادەستی توركیا بكەنەوە بەڵام ئەوان رەتی ئەكەنەوە. گوینەی سێ رۆژ لە یۆنان ئەمێنێتەوە و پاشان بە فرۆكەیەكی تایبەت ئەگەرێتەوە بۆ كان بۆ خۆ ئامادەكردن بۆ دوا رۆژی ڤیستیڤالەكە. دادوەرانی ڤیستیڤالەكە لە نیوانیاندا سیدنی لومیتی دەرهێنەری ئەمریكی، مرینال سینی دەرهَینەری هندی بەنگالی، گابریل گارسیا ماركیزی نوسەری كۆلۆمبی، جیرالد جاپلنی كجی جارلی جاپلن، بە كۆی دەنگ هاورا ئەبن بۆ بەخشینی خەڵاتی چلە خورمای زیرینی باشترین فلم بە فیلمی رێگا بە هاوبەشی لەگەل فیلمی دیارنەمانی كۆستا گاڤراسی دەرهَینەری یۆنانی. پەخشی راستەوخۆی وەرگرتنی خەڵاتەكە ئەلیف و گوینەی زۆر دلخۆش ئەكات كە بەتەنیا لە ماڵەوە ئەبن، هاورێیان و دۆستانی گوینەی لە ئەستەنبوڵەوە و بۆ سەركەوتنی گوینەی ئاهەنگ ساز ئەكەن. لە كاتی راگەیاندنی خەلاتەكە، گوینەی لەگەڵ گاڤراسدا ئەچنە سەر ستەیج بۆ جەند خولەكێك لە ناو ئاپۆرای چەپلەرێزانی جەماوەردا ئەمێننەوە. گوینەی لە لێدوانێكی رۆژنامە نوسیدا ئەڵیت: " ئەم خەڵاتە تەنیا بە من نەدراوە و بە تەنیا بۆ من نییە، بەڵكو بۆ هەموو مرۆڤایەتییە" لەكاتی وەرگرتنی خەڵاتەكە، گوینەی وەك ئاماژەیەكی شۆرشگیرانە، مشتی توند ئەكات و بەرزی ئەكاتەوە. وینەی ئەو مشتە توندەی گوینەی، بووەتە سیمبولی شۆرشگیرانەی كەسایەتی گوینەی و سینەماكەی. دوای وەرگرتنی خەڵاتەكە گوینەی زیرەكانە و زۆر بەخێرایی ڤیستیڤالەكە جێ دەهێلێت. دوای ئەوەی دەسەڵاتدارانی توركیا شكستیان هێنا لە دەستگیركردنی گوینەی لە رێی هەوڵە دیبلۆماسییەكانیانەوە فشاریان خستە سەر وڵاتانی ئەوروپا كە رێگە نەدەن گوینەی سەردانیان بكات. هەربۆیە بەریتانیا و ئەمریكا لە كاتی نمایشكردنی فیلمەكە رێگەیان نەدا كە گوینەی لە لەندەن و نیۆرك ئامادە ببێت هەروەها ئەلمانیاش ئامادەبونی گوینەی بە هەرەشە زانی بۆ كۆبونەوەی كوردان و توركانی نیشتەجێی ئەلمانیا و دروستبونی پەشێوی لە نیوانیاندا.\nدواتر مافی بلاوكردنەوەی فیلمی رێگا بە پەنجا وڵات ئەفرۆشرێت و لە سینەماكانی ئەو پەنجا ولاتە نمایش ئەكرێت و فیلمەكە یەك ملیۆن فرانك بۆ كۆمپانیای كاكتۆس قازانج ئەكات. لە بەرامبەردا لە توركیا قەدەغە ئەكرێت و لە ساڵی 1999 و دوای 17 ساڵ لە قەدەغەكردنی بۆ یەكەمین جار لە سینەماكانی توركیا نمایش ئەكرێت. زیاتر لە سێ سەد هەزار كەس رێگا ئەبینن. تا ئیستا و دوای مردنی گوینەی چەندین فیرژنی رێگا بە مۆنتاژی جیاواز جیاواز بڵاو كراوەتەوە و كێشەی بەردەوام لەسەر مافی خاوەندارێتی كردنی ئەم فیلمە هەیە لە پێش مردن و دوای مردنی گوینەی. ئەو گۆرانكارییانەی كە لە فیلمی رێگادا كراوە بە بەراورد بەو ڤیرژنەی كە گوینەی لە كان نمایش كرا ئەمانەیە: تۆماركردنەوەی موزیك و دەنگ، لابردنی وشەی كوردستان، گۆرانكاری لە چیرۆك، كورتكردنەوەی دیمەن و كات، گۆرانكاری جیوگرافی و جەندین گۆرانكاری دیكە كە بووەتە هۆی ئەوەی ئەم فیلمە بە چەندین ڤیرژنی جیاواز لە دنیادا بلاو ببَیتەوە.


بنەماڵەی ماملێ پەیامێكیان لەبارەی شێواندنی گڵكۆی محەمەدی ماملێ بڵاو كردەوە\nمحه‌مه‌د ده‌رگه‌ڵه‌یی 08/01/2021 - 20:39 هەمەجۆر\nسەبارەت بە شێواندنی گڵكۆی هونەرمەندی كورد محەمەدی ماملێ لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، بنەماڵەی هونەرمەندی خوالێخۆشبوو پەیامێكی ناڕەزاییان بۆ ڕای گشتی بڵاو كردەوە.\nدەقی پەیامی ناڕەزایی بنەماڵەی محەمەدی ماملێ:\nبەپێی ڕاگەیەندراوی ئاژانسی هاژە لە مەهابادەوە، گڵکۆی خوالێخۆشبوو هونەرمەند محەمەدی ماملێ لە گردی شاعیران و هونەرمەندانی مەهاباد شێوێندراوە. ئەو دیاردە دزێو و ناشیرینە دەمێکە لە وڵاتی ئێران بە گشتی و لە کوردستان بەتایبەتی بووەتە باوە.\nکەسانێکی نەفس نزم و بەتاڵ لە بەها مرۆڤایەتییەکان هەن کە ڕەحم بە مردووی گۆڕستانەکانیش ناکەن. لەبیرمانە کە چەندین جار گڵکۆی نەمران سولەیمانی موعەینی، مامۆستا هێمن و مامۆستا هەژار بە گوللە شکێندران یان بە ڕەنگ دەیان شێواندن یان دەیانشکاندن.\nئەو کەسانەی کە هانا دەبەنە بەر ئەو کارانە، بە ئاشکرا دژایەتی فەرهەنگ و بەها پیرۆزەکانی گەلی کورد دەکەن و پەنا دەبەن بۆ ئەم کارە ناحەزە. ئەوانە تەنانەت مردووی قەبرستانەکانیش ئازاریان دەدات گەر مێژوویەکەیان بە دڵی ئەوان نەبێ.\nدڵنیایان دەکەینەوە کە بەو کارە سووکانە نە مێژوو، نە کەسایەتی محەممەدی ماملێ خەوشەدار دەبێ و نە فەرهەنگ و هونەری کوردی نسکۆی بەسەردا دێت، بەڵکوو پێوەندی نێوان هونەر و هونەرمەندی دەروەست دەگەڵ میللەتی کورد پتەوتر دەکات. ئەوەی دەمێنێتەوە ڕووڕەشییە بۆ بکەران و بۆ ئامیرانی ئەو کارە ترسنۆکانەیە.\nتا ئێستا هیچ لێدوانێکی فەرمی لەلایان بەرپرسان و هەیئەتی ئومەنای ئەو شارە بڵاو نەکراوەتەوە.\nئێمە داوا لە بەرپرسانی شارەوانی مەهاباد و هەیئەتی ئومەنای ئەو گۆڕانە دەکەین کە بەدواداچوونێکی شەفاف بۆ ئەو کێشەیە بکەن و هەوڵ بدەن ئەو تاوانبارانە بناسێندرێن و بە سزای تاوانەکانیان بگەن و بە شێوەیەکی باشتر لەو گۆڕانە بە خاوەن دەرکەون و نەهێڵن شتی وا دووپات ببێتەوە.


ناڤاڵنی خەڵاتی باڵای مافەکانی مرۆڤی یەکێتی ئەوروپا وەردەگرێت\nڕابەری زیندانیکراوی ئۆپۆزسیۆنی ڕوسیا ئالێکسی ناڤاڵنی\nپەرلەمانی ئەوروپا باڵاترین خەڵاتی یەکێتی ئەوروپای بەخشیە ڕابەری زیندانیکراوی ئۆپۆزسیۆنی ڕوسیا ئالێکسی ناڤاڵنی، لەسەر ئەوەی ڕەخنەی ئاڕاستەی سەرۆکی ڕوسیا ڤلادیمێر پوتن کردووە لەسەر چۆنێتی فەرمانڕەواییکردنی وڵاتەکە.\nپەرلەمانی یەکێتی ئەوروپا ڕایگەیاند ئالێکسی ناڤاڵنی خەڵاتی ساخارۆڤی بۆ ئازادی بیرکردنەوە وەرگرتووە. خەڵاتەکە بە ناوی ئاندرێی ساخارۆڤەوە ناونراوە کە بیروڕای جیاواز بووە لە یەکێتی سۆڤیەت.\nپەرلەمانتارانی یەکێتی ئەوروپا لە ڕاگەیاندنەکەیاندا ڕەخنەیان لە پوتن گرت و داوایان کرد ناڤاڵنی لە زیندان ئازاد بکرێت.\nلە تویتێکدا دەڵێن " جەنابی پوتن، ئالێکسی ناڤاڵنی ئازاد بکە. ئەوروپا داوای ئازادی بۆ ئەو و سەرجەم زیندانیە سیاسییەکان دەکات."\nناڤاڵنی تەمەن 45 ساڵ لە ئێستادا سزای دوو ساڵ و نیو زیندانی بەسەردا سەپێندراوە. بەرپرسانی ڕوسیا دەڵێن ناڤاڵنی پەیمانی ئازادکردنەکەی ساڵی 2014 ی شکاندووە. دادگا دەڵێت کاتێک گواستراوەتەوە بۆ ئەڵمانیا پێشتر بەرپرسانی ڕوسیای ئاگادار نەکردۆتەوە لەسەر شوینەکەی. ناڤاڵنی بەهۆی ئەوەی ژەهراویکرا، ماوەی پێنج مانگ لە نەخۆشخانەیەکی ئەڵمانیا چارەسەری وەردەگرت.\nکاتێک گەڕایەوە بۆ ڕوسیا، لە مانگی یەکی ئەمساڵدا ناڤاڵنی دەستگیرکرا. شارەزایانی تەندروستی ئەوروپا دەڵێن ناڤاڵنی بە ماددەی نۆڤیچۆک ژەهراویکراوە. نۆڤیچۆک ماددەیەکە کە لە سەردەمی یەکێتی سۆڤیەتدا بەکاردەهات.\nیەکێتی ئەوروپا سزای سەپاندووە بەسەر ڕابەرانی ڕوسیادا لەسەر ژەهراویکردنی ناڤاڵنی و زیندانیکردنی. کرێملنیش بەردەوام ڕەتی دەکاتەوە دەستی هەبووبێت لە ژەهراویکردنەکەدا. هەروەها ڕەخنەی لە یەکێتی ئەوروپا گرتووە و دەڵێت یەکێتیەکە دەست وەردەدەنە کاروباری ناوخۆی ڕوسیاوە.\nخەڵاتی ساخارۆڤ کە نرخەکەی دەگاتە 59,000 دۆلار، لەمیانەی مەراسیمێکدا لە مانگی دوانزە لە فەڕەنسا دەبەخشرێت. لە ڕابردوودا سەرۆکی ئەفریقای باشوور نیڵسن ماندێلا و چالاکەوانی خوێندن مالالا یوسفزای پاکستانی و ئۆپۆزسیۆنی دیموکراتی ڤەنزوێلا ئەو خەڵاتەیان پێبەخشراوە.\nکاندیدەکانی ئەم ساڵ بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، کۆمەڵێک ئافرەتی ئەفغانی و سیاسەتمەداری زیندانیکراوی بۆلیڤیا و سەرۆکی کاتی پێشوو جییان ئانێزی لەخۆدەگرت.


شەهید باشوور.. یەک لە عەگیدانی بەرخۆدانی سەردەم – کوردی – RojNews.News\n25/01/2022 - 7:53:33 am\nساڵیادی شەهیدبوونی ‘باشوور سۆران’ە، یەک لەو عەگیدانەی هەولێر، کە لە بەرخۆدانی سەردەمی عەفرین شەهیدبوو.\nلە بەرامبەر هێرشی داگیرکاریی دەوڵەتی تورک بۆسەر عەفرین، بەرخۆدانی مێژوویی ‘سەردەم’ دەستیپێکرد، بەرخۆدانێک لە تەواوی جیهاندا دەنگی دایەوە و لەمێژووشدا بە لینینگراد چوێندرا و ناوی عەفرین بە “عەفرینگراد” دەهێندرا.\n‘باشوور سۆران’، یەک لەو شەڕڤانانەبوو، کە بەشداریی لەو بەرخۆدانە مێژووییەدا کرد و خوێنی خۆی لەسەر خاکی عەفرین نەخشاند.\nمحەمەد هادی ناسرا و بە باشور سۆران، ساڵی ١٩٩٦ لە گوندی سمایل ئاوای هەولێر لە دایكبووە، لە تەمەنی شەش ساڵیدا دەچنە شاری هەولێر، تا پۆلی ١٢ ئامادەیی دەخوێنێت و ساڵی ٢٠١٣بڕیار دەدات بەشداری ڕیزەكانی گەریلا ببێت، پاشان دەچێتە ڕۆژئاوای کوردستان و لە ڕۆژی ٢٥ی كانونی دووەمی ٢٠١٨ لە عەفرین شەهید بوو.\nخانەوادەی شەهید باشوور، شەهیدبوونی کوڕەکەیان بەس نابینن بۆ بەرگرییکردن لە عەفرین و پاراستنی لە داگیرکاریی دەوڵەتی تورک، بەڵکو، لەکاتێکدا بە هەزاران کوردستانیی لە چوار بەشی کوردستان و دەرەوەی وڵات و دۆستانی کورد لە وڵاتانی جیا جیاوە سەردانی عەفرینیان دەکرد و خۆیان دەکرد بە قەڵغان بۆ پاراستنی، ‘دایک و باوکی شەهید باشوور’یش بەشدارییان لە هەڵمەتە گەورەیەدا کرد و لە مانگی ئازاری ئەو ساڵەدا خۆیان گەیاندە عەفرین.\nدوای بینینەوەی مەزاری کوڕەکەیان لە عەفرین، دایک و باوکی شەهید باشوور داوایان کرد، تەرمی ڕۆڵەکەیان ببەنەوە بۆ شوێنی لەدایکبوونی ‘گوندی سمایلاوا’، هەربۆیە لە ڕۆژی ١١ی ئازار، تەرمی شەهید بە مەراسیمێکی گەورە لە عەفرین بەڕێکرا بەرەو جزیرە.\nڕۆژی ١٣ی ئازار، تەرمی شەهید گەیشتە سەر سنووری ڕۆژئاوا و باشووری کوردستان، لە دەروازەی سێماڵکا، دوای ئەنجامدانی مەراسیمێکی گەورەی سەربازیی، تەرمی شەهید ڕوانەی باشوور کرایەوە.\nلە باشووری کوردستان لە شارۆچکەی سێمێلی سەر بە پارێزگای دهۆک، ژمارەیەکی زۆر لە هاوڵاتیان و وڵاتپارێزان، ئەندامانی کۆمیتەی خانەوادەی شەهیدانی پەکەکە لە باشووری کوردستان پێشوازییان لە تەرمەکەی کرد.\nبە سەدان کەسیش لە شاری هەولێر لە چاوەڕوانی گەیشتنی تەرمەکەیدا بوون، لەگەڵ گەیشتن بە شاری هەولێر، پێشوازییان لێکرد، دواتر بە مەراسیمێکی شکۆدار لە گۆڕستانی سمایلاوا لە زێدی لەدایکبوونی، بەخاک سپێردرا.\nلە چوارەمین ساڵیادی شەهیدبونیدا، هادی عومەر باوكی شەهید باشور دەڵێت: شەهید باشوور پێش ئەوەی بچێتە شاخ خاوەن هەڵسوكەوتێكی جیاواز و تایبەت بوو، نەمدەزانی ئەو جۆرە سورشتە جوانەی لە كوێوە هێنابوو، پەیامی شەهید باشوور نەهێشتنی سیستمی زوڵم و زۆرداریی و ئازادكردنی چوار بەشی كوردستان بووە.\nدەشڵێت: میللەتی كورد بەس خیانەتی لەناودا نەبێت سەردەكەوێت، هەرچی تر هەبێت بەسەر دەچێت و نامێنێت بەس خیانەت نەبێت.\n“شانازیی بە شەهید باشوور و ئەوانەی دەكەم كە لەو ڕێگایەدا شەهید دەبێت، داوا دەكەم هەموو كەسێك بەرگریی لە خاك و میللەتی خۆی بكات، لەبەرئەوەی ئەگەر خاك و نیشتمانمان نەبێت كەس نامانخوێنێتەوە” باوكی شەهید باشوور وای وت.\nمام هادی دەشڵێت: ماڵی دنیا هیچ سەنگێكی نییە بۆمن تەنها ئەوەندەی پێم دەڵێن باوكی شەهید باشور ئەوە سەروەرییەكی گەورەیە بۆ من و شانازی پێوەدەكەم، مادام كوڕی من لە ڕێگای خاك و نیشتمان و میللەتەكەی خۆی شەهیدبووە سەروەرییەكی گەورەیە.\nوەك خۆی دەڵێت: هەموو گەنجانی نیشتمان بە كوڕی خۆی دەزانێت و وتی: ڕۆژێك دێت ئەوانیش دەست بە تێكۆشان دەكەن، تێكۆشانیش هەر ئەوە نییە چەك لەشان بكات، ڕێگای خەبات زۆرە.\nباوكی شەهید باشوور وتیشی: هەر شوێنێکی نیشتمانەکەمان داگیربكرێت كورد لەو ناوچەیە هیچ ئەهمێتێكی نامێنێت و زوڵمی لێدەكرێت، بۆیە ئامادەم بە خۆم و كوڕەكانمەوە دژی داگیركاری ببمەوە و ئەوەیش دژی داگیركاری بێت من خزمەتكاری دەكەم.\nئەمڕۆ چوار ساڵ بەسەر شەهیدبوونی ؛باشوور سۆران’دا تێدەپەڕێت.\n"تورکیا هەوڵیداوە میلیشیا بۆ تورکمانەکانى کەرکوک دروست بکات"


زووان کوردی و سێ شێوەێ نۊسمان/مەیسەم ڕەجەبی\nکۆدی هەواڵ: 5503\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 22:50 - 2022/03/22\nبەشی فەرهەنگ و ئەدەب- کتاو پایایسم و جەریان ئەدەبیات کوردی لە ۲۱٦ پەڕە لە ژمارەگان هەزار دەنگ وە دەس پەخشێار ئاوەن پەخش کریاد.\nمەکتەب ئەدەبی_ فەلسەفی پایایسم لە نیمەێ دێیم داهەێ نەوەد لە ئێران شکڵ گردێیە و وە ناو یەکێگ لە جەریانەیل هاوچەرخ ڕێ د وەرێگ لە ئەدەبیات فارسی و کوردییە. لە کتاو ناو بردێ لە یەکێگ لە بەشەگان وە شێوەێ نۊسمان کوردی دەس گریاس ک لە سەر چشتەیلێگ لە ئێ زەمینە وە شێوەێگ ڕیک و پیکەو ئۊشیەێد.\nمەردم کورد وە تەوەجوو وە ڕەوش جۆغرافیاێگ ک دێرن لە پەنج وڵات ئێران، ترکیە، سووریە و بەشێگ لە ئەرمەنستان قەرار گردنە ک سێ شێوەێ نۊسمان دێرن:\n۱- شێوەێ لاتین ک تالق وە کوردەیل کرمانج ترکیە دێرێد و تاسیر لە شێوەێ نۊسمان وڵات ترکییە گردێیە.\n۲- شێوەێ نۊسمان کوردسان ئەراق ک هە ئەو نۊسمان ئەرەوی_ فارسییەسە ک دەسخوەش گۊیەڕیانەیلێگ لە نیشانە نان بۊیە و چەن گلە وتەێ نوو وە پێ زێاێ بۊیە.\n۳- شێوەێ نۊسمانی کوردەیل ئێران ک قەدیمیترین شێوەێ نۊسمان مەردم کوردە.\nکوردەیل لە دەورەێ ساسانییەیل شێوەێ نۊسمان پاڵەوی داشتنە و لە دۊیاێ هەڵامات ئەرەوەیل و قەبوول کردن دین ئسڵام شێوەێ نۊسمان ئەرەوی لە ئێران جی نیشین نۊسمان پاڵەوی بۊیە. وەێ بوونەو مەردم ئێران بۊنەسە خاون شێوەێ نۊسمانێگ ک ئمڕوو وە پێ شێوەێ نۊسمان فارسی ئۊشن هەر چەن جیاوازی خاسێگ وەل نۊسمان ئەرەوییا نەێرێد. هێما هێمان لە نۊسمانەیل سەدەیل گوزەیشتە هەروەسا هەڵوەسەیلێگ ک لە هەڵوەسێارەیل کورد مەنەسە جی شێوەێ نۊسمان ئەوانە وەل نۊسمان فارسییا جیاوازییەێگ نەێرێد. ئەمان ئاخرێگ وە تەوەجوو وە یە ک زووان کوردی نسبەت وە زووان فارسی چەن گلە وتە زێاێ دێرێد. ئەدەبیات مەکتووب هەوەجە دێرێد ک ئێ وتەیلە هێوەت بوون و نیشانەیلێگ ئڕاێان درس بوود.\nسە شێوەێ نۊسمان کوردی لە ئێران وەێ مدووە چشتیلێگ کەم دێرێد و هەوەجە وە زێاێ کردن چەن وتە داشت ک بڕێگ لە وتەگان لە شێوەێ نۊسمان کوردسان ئەراق دیاری بۊیە و بڕێگ تر وە دەس نۊسێار کتاو «پایایسم و جەریان ئەدەبیات کوردی» درس بۊیە.\nجیاوازی تر ئێ شێوەێ نۊسمانە وەل شێوەێ نۊسمان کوردسان ئەراقا لە یەسە ک نزیکتر وە شێوەێ نۊسمان فارسیە و نیشانەیل نیەنۊسیەێد بەڵکم نریەێد.\nوە تەوەجوو وە یە ک مەدرسەیل پارێزگاێ کوردنشین ئێران وەل زووان ڕەسمی وڵاتا (فارسی) فێر بوون ئێ شێوەێ نۊسمانە تەقلاێگ ئڕاێ هێوەت فەرهەنگ هاولوو ئێرانییە و هەمیش ئرتبات زوور دار مەردم ئڕاێ نۊسان فەرهەنگ و زووان خوەێانە. کوردەیل یەێ قەوم ئێرانیین و فەرهەنگ هاولوو هەزاران ساڵەێ ئەوان نەباێەس وە هەڵوێژانن یەێ شێوەێ نۊسمان جیاوازی بکەفێدە بەێنێیان ک دەساو ئەوە ئڕاێ نەسڵەیل نوو غەریبەسازی و نێیاشتن ئرتبات وەل پێشێنەێ هاولوو تالیقی و فەرهنگی خوەێا وەل قەومەیل تر ئێرانیا بوود. هەروەسا ئێ شێوەێ نۊسمانە جوواو ئێ پرسێارەسە ک ئاێا لە بەێن کوردەیل ئێران زووان قوروانی شێوەێ نۊسمان بوود یا شێوەێ نۊسمان قوروانی زووان؟ ئەوە ک لە ئێران دۊنیەێد زووان کوردی قوروانی شێوەێ نۊسمان بۊیە ک لە کوردسان ئەراق وە وجوو هاتێیە و مەردم کوردنشین ئێران نیەتۊیەنن وەل ئەوێیا ئرتبات بەرقەرار بکەن. مدوو ئەسڵی ئەوەیشە یەسە ک مەدرسەیل وە زووان فارسییەو فێر بوون و وەختێگ ڕەوش وە ئێ شێوەسە عاقڵانەترین ڕێ ئڕاێ هێوەت زووان کوردی لە ئێران ئیسفا لە یەێ نۊسمانێگە ک فێشترین نزیکی وە شێوەێ فارسییا داشتوود تا فێشتر مەردم وە ڕەحەتی بتۊیەنن زووان خوەێان بنۊسن. ئەڵبەت لە ئێرە ناو بردن ئێ مەسەڵە زەروورە ک ئێ شێوەێ نۊسمانە دژمن د شێوەێ نۊسمان ترا نییە و لە لاێ د شێوەێ نۊسمان ترا وە حرمەت وە ئەوانە تۊیەنێد ئیسفا بوود. مەورد تر یە ک وەختێگ شێوەێ نۊسمان کوردی لە وەحدەت بچوودەو دەیشت و لە زێاێ بۊن نۊسمانی وە سەر بووەێد د شێوەێ نۊسمان وەل سێ شێوەێ نۊسمانا فەرخ فەرێگ لە مەسەڵە درس نیەکێد، تەنیا هێوەت فەرهەنگ و زووانە ک لە دنیاێ تکنۆلۆژیک و پڕ سرعەت ئمڕوو هەمیەت دێرێد و ئەر فەرهەنگێگ ڕێیەیل کوڵ و ئاسانیش لە پێش نەگرێد ڕووژ وە ڕووژ لە حاڵ لە دەس دان خوەێە ک باێەس وە ئێ ئەمرە دۊر لە هەر تاسبێگ بنووڕیەێدە پێیەو.\nلە شێوەێ نۊسمان وە ڕووژ بۊ کوردی ئێران(کوردێران) وە ئاماجەو وە جی هاوردن کەمییەیل ئەوە و لە پێش گردن ڕەوانی هاوسان ک ئرتبات وەل پێشێنەێ نۊسمانی و فەرهەنگی هاولووا نەوڕیەێدەو، وتەیل ژێرە:\n(ڕ / ڵ / ۊ / ێ / ڤ / گْ«نختەێگ لە بانێ» / خْ«نختەێگ لە بانێ»)\nزووان فارسی ۲۹ وتە دێرێد ک وە د دەسەێ دەنگدارەیل و بێدەنگەیل بەش کریەن دەنگەیل کوڵ ــــــَـــــ فەتحە، ـــــِ کەسرە، ـــــُــ زەمە و دەنگەیل بەرز «آ، وُ، ای» یە لە کوردیش وتەیل وە د دەسەی دەنگدار و بێدەنگ بەش بوون ک وتەیل دەنگدار کوڵ فەتحە، کەسرە، زەمە و دەنگەیل بەرز «آ، وُ، ای-ێ، ۊ، گْ »ێە\nوتەیل تر لە زووان کوردی و فارسی چۊ: ب، پ، ت، س، ر و... بێدەنگەیلن.\nوتەێ ڕ لە زووان فارسی وجوو نەێرێد و لە زووان کوردی وە شێوەێ (ڕ) خەس خوەنیەێد. ئێ دەنگ سەنگینە ئڕاێ یە وەل (ر) جییاوە بوود لە نیشانەێ بزوێن (v) لە ژێر ئەوە ئیسفا بوود. چۊ:\nڕێ، شاڕوو، ڕۊن.\nشێوەێ خوەنێن وتەێ (ڤ) چۊ خوەنین وتەێ (وی=v )لە زووان ئنگلیزییە. لە زووان فارس ئێ دەنگە وجوو نەێرێد ئەما لە وتەێ (و) ئڕاێ ئەوە ئیسفا بوود. لە کوردی ئڕاێ ئێ دەنگە لە ف ک دۆ نختە وە پێ زێاێ بوود ئیسفا کریەێد چۊ: ڤی، هڤدە، عەڤدڵ.\nوتەێ (ڵ)یش لە زووان فارسی وجوو نەێرێد و دەنگ خەس بۊ (ل)یە ک وەل بزوێنێگ (v) لە بان ئەوە ئێدەنگ جییاوە بۊیە. چۊ: تیەڵ، مشکڵ، قووڵە، ڕووڵە.\nوتەێ (ۊ) لە کوردی باشوور وجوو دێرێد و دەنگ ئەوە لە وتەێ (و، ی) ئامێتە بۊیە و شێوەێ نۊسمانێ چۊ وتەێ (و)ێە و د نختە\nنریەێدە بانێیەو. چۊ: هۊچ، کۊیە، هۊر، دۊر.\nوتەێ (ێ) نادیار، دەنگ ئامێتە بۊ (کەسرە، ی)ێە، ک لە نۊسمان کوردی وە شێوەێ ی ک بزوێنێگ ها بانێیەو نیشان دریەێد. تێر، شێر، نەرمێل، ژێر.\nلە کوردی باشوور دەنگێگ وجوو دێرێد ک لە ئامێتەێ د دەن (ن، گ)، وە وجوو تێد ک تا ئەلان وتەێگ ئڕاێ ئەوە دیاری نەۊیە وەێ مەنزوورە شێوەێ نۊسمان ئەوە وە شێوەێ گ ک د نختە نریەێدە بانێیەو پێشنێار کردیمە. ئاماژەێ واتەیل لە ئێ وتە: ئاگْوو، چگْۆڕ، دگْ، ماگْ، چگْاڵ، شگْ، ئەگْۊر، دڵگْ، پرشگْ، زڕگْ، کەگْر و...\nلە کوردی باشوور دەنگێگ ئامێتە بۊ لە دەنگ (غ، خ) وجوو دێرێد ک ئڕاێ ئەوە تا ئێرنگە وتەێگ دیاری نەۊیە ئڕاێ یە وتەێ (خْ) ک یەێ نختە وە پێ زێاێ بۊیە ئڕاێ ئەوە پێشنێار دایمە. وێنەێ\nواتەیل لە ئێ وتە: نخْم، بەخْدا، دخْا، مەخْار، ئاخْە، بڵخْە، ئخْباڵ، لخْمە، مخْەێر، ئەخْزەر، پێخْام، بێ ئەخْماز، ئەخْد، مەخْز و... .\nلە شێوەێ نۊسمان کوردی ئێران(کوردێران) د وتەێ تر وە وتەیل ئەلفبێ کوردی زێاێ بۊیە. یانێ جییا لە وتەەیلێگ ک تەکێیان ها شێوەێ نۊسمان کوردی ئەراقەو درس بۊیە د وتە ک نۊندەر دەنگەیلێگ لە زووان کوردیین زێاێ بۊیە. هەێما هەێمان ئێ شێوەێ نۊسمانە جیاوازییەێگ وەل شێوەێ نۊسمان فارسییا دێرێد یەسە ک چەن گلە وتەێ زێاێ دێرێد ک لە زووان فارسی وجوو نەێرێد و هەر هن زووان کوردییە، وتەیلێگ ک چەن شێوەێ نۊسمان دێرن، ک تەنیا چووار شێوەێ قەبوول کریاس (س، ز، ت، ه) مەسڵەن: سادق، زاڵم، تۊتی، هەێوان. قەبوول کردن شێوەێ وەتنی بۊن واتەیلێگ چۊ خاب، کامڵەن، کۆبرا و...\nجیاوازی ئێ شێوەێ نۊسمانە وەل کوردی ئەراقا: ـــ وتەێ هەمزه(لە شێوەێ نۊسمان کردی ئێران وتەێ هەمزە «ئ ء» وجوو نەێرێد) مەسڵەن: ڕئالیسم وە شێوەێ رعالیسم نۊسییەێ یا زئووس وە شێوەێ زعوس.\nــ د وتەێ زێاێ بۊ (گْ، خْ)\nــ نیشانەێ فەتحە، کەسرە، زەمە(لە شێوەێ نۊسمان کوردی ئێران نیشانە نریەێد) مەسڵەن: خَوَر، وَت، ڕوُڵە\nـــ قەبوول کردن تەنیا وتەێ ه(لە شێوەێ نۊسمان کوردی ئێران ح وجوو نەێرێ) مەسڵەن: هڵامات، همڵە\nـــ قەبوول کردن (آا) (لە شێوەێ نۊسمان کوردی ئێران ک لە شێوەێ نۊسمان فارسی (آا) گیریەێد) مەسڵەن: آفرین، لاوار\nـــ و وو ک لە فارسی (وُ) نۊسییەێد و لە واتەیلێگ ک هجاێ مێانی (وُ) وە د وو نۊسییەن چۊ: داوود، کیکاووس، طاووس. سە لەزووان فارسییش ئێ وتە د حاڵەت نۊسمانی دێرێد ئەما بێتر یەسە وە شێوەێ (وُ) ک هە ئەو دەنگ بەرزەسە بنۊسییەێد مەر لە بووتەیلێگ جییا\nوە تەوەجوو وە ئەوە ک وەتیاد ئێ شێوە ڕێ هاوسەنگێگ دێرێد و هەم کوردەیل ئەراق و هەم فارس زووانەیل و هەم کوردەیل مەدرسە ڕەو وە زووان فارسییەو تۊیەنن ئرتبات وەڵێیا بگرن. ئێ شێوەێ نۊسمانە تەکێ ها زووان کەڵهۆڕییەو ئەر دەنگێگ لە زووان یا هۊردە زووانەیل تر کوردی وجوو نەێرێد تۊیەنیم وە ئێ شێوەێ نۊسمانە زێاێ یا کەمەو بوود تا وە زووانەیل تر\n«بنەماێ داڵگ زووان کوردی» ڕەنگ کوومەڵاێەتی بووەخشێد.


تەفسیرە بچکۆلەکان بۆ ئایدیا گەورەکان | فیزیک\nبڵاوکراوەتەوە لە لایەن فیزیک بۆ کورد · 29/07/2019 · Updated 30/07/2019\n96 ئایا گەردون چەند گەورەیە؟\n97. بیگ-بانگ چی بوو؟\n.98 بیگ-بانگ لە کوێدا رویدا؟\n99 . چۆن دەزانین بیگ-بانگ رویداوە؟\n100 . پێش بیگ-بانگ چی ڕویدا؟\n.101 بە چ خێراییەک گەردون دەکشێت؟\n102 . بۆچی بە شەو ئاسمان تاریکە؟\n103 . مادەی تاریک چییە؟\n104 . وزەی تاریک چییە؟\n105 ئایا گەردون –کاڵا بە قەد باڵا – یە بۆ ژیان؟\n106 ئایا لە گەردونێک زیاتر هەیە؟\nگرفت: بۆچی ئێمە لەم گەردونەداین لە یەکێکی تردا نین؟\nبۆ وەڵامی ئەم پرسیارە، سەرەتا پێویستە بزانین مەبەست لە گەردون چییە؟.\nدەروازەی راستییەکان: گەردون هەرگیز لە ئەزەلەوە بوونی نەبووە. بەڵکو 13.7 بلیۆن ساڵ پێش ئێستا لە تەقینەوەیەکی زۆر گەورەدا لەداکبووە. ئەو تەقینەوەیە پێی دەگوترێت بیگ-بانگ. بەمجۆرە کاتێک باس لە لەدایکبوون دەکەین مەبەستمان لە گالاکسییەکانە کە 13.7 بلیۆن ساڵیان پێچووە بۆ ئەوەی بگەنە ئێرە. ئەو تەنانەی ئێمە دەیان بینین – کە نزیکەی سەد بلیۆن گالاکسیین – وەک بڵقی زەبەلاح لە فەزادا بڵاوبونەتەوە و لەسەر روی عەردەوە بە هۆی تەلەسکۆپی ئێجگار پێشكەوتووەوە سەرنجیان دەدەین و زانیارییان لەسەر تۆمار دەکەین.\nدوری ئێمە لە کەناری گەردونی بەرچاوەوە نزیکەی 42 بلیۆن ساڵ روناکییە، دووریش بە پانتایی گەردون خۆیدا نزیکەی 84 بلیۆن ساڵی روناکییە.\nپرسیار: باشە ئەگەر کەناری گەردون 42 بلیۆن ساڵ روناکی دوورە، ئەی چۆن دەبێت گەردون تەمەنی 13.7 بلیۆن ساڵ بێت؟\nوەڵام: لە سەرەتادا، گەردون زۆر خێراتر لە خێرایی روناکی کشاوە، یاخود فووی تێکراوە.\nئەو گەردونەی دیارە، یاخود گەردونی بەرچاو، بە پشتێنێکی خەیاڵی دەوردراوە، پێێ دەگوترێت ‘ ئاسۆی روناکی’. ئەم سنوورە، دورترین کەنارە کە بە تەلسکۆب ببینرێت.\nبەڵام ئاسۆی کۆزمۆیی زیاتر لە ئاسۆی دەریا دەچێت. هەروەک چۆن دەریا بە ئاسۆوە دیارە، ئاواش گەردون بە ئاسۆوە دیارە.\nبە گوێرەی تیوری ‘هەڵئاوسان’ دەشێت بڕی ناکۆتای گەردون، لەو دیو سنورەکانی ئاسۆوە بێت. بە واتایەکی تر گەردون ناکۆتایە!\nنزیکەی 13.7 بلیۆن ساڵ پێش ئێستا، هەموو فەزا، زەمەن، وزە و مادە لەدایکبون، بە واتایەکی تر تەقینەوە، ئەم تەقینەوەیە وەک تۆپێکی ئاگرین هاتە دونیاوە.\nئیتر هەر لەگەڵ بیگ-بانگ دا، گەردون لە پرۆسەی کشاندایە، گالاکسییەکان، هەروەک ئەوەی خۆمان، کە نێوی رێچکەی شیرییە، لە خاشاکی ساردەوەبوو تۆپەڵ بوون و لەدایکبوون.\nلە ساڵی 1916 دا، ئەلبێرت ئاینشتاین تیورییەکەی خۆی لەمەڕ کێشکردن، تیوری گشتی نسبییەتی، بەسەر گەورەترین تەنی کێشکردندا واریکرد، ئەو تەنەش گەردون بوو. تیورییەکە دەڵێت پێویستە گەردون لە جوڵەدا بێت. بەڵام باوەڕی وابوو گەردون ناگۆڕێت، پەیامی هاوکێشەکانی خۆی نەپێکا و گوێی نەگرت.\nئەلێکسندەر فرەیدمان، لە ساڵی 1922 دا، و جۆرج لێمەترا لە ساڵی 1927 دا، هەردوک سەربەخۆ لە یەکتر، هەقیقەتیان پێکا. گەردون ستاتیک نییە، بەڵكو لە( بیگ-بانگەوە)، لە جەرەیانی پەرەسەندندایە.\nلە ساڵی 1929 دا، ئەدوین هەبڵ، رایگەیاند گەردون لە کشاندایە. ئەو گالاکسییانەی نزیکن لێمانەوە نزیک دەبنەوە، ئەوانەش لێمانەوە دوورن دووردەکەونەوە. خۆ هەتا دورتربن، بە خێراییەکی بەرزتر لێمان دوردەکەونەوە.\nئەگەر گالاکسییەکان لە یەکتر دوردەکەونەوە، ئەوا لە رابردوودا زیاتر لە یەکترەوە نزیک بوون. 13.7 بلیۆن ساڵ پێش ئێشتا ئەوەندە نزیک بوون لە یەکتر، بەسەر یەکدا کەڵەکە بووبوون، یەک تۆپەڵ بوون، ئەوە بیگ-بانگە.\nکاتێک گەردون بچوکتربوو، گەرمتربوو، . بەمجۆرە بیگ-بانگ، بیگ-بانگێکی گەرم بوو.\nلە 1948 دا، فرێد هۆیڵ، بۆندی و گۆڵد هەرسێکیان پێکەوە تیورییەکی رەقیبیان پێشکەشکرد، تیورییەکە ناوی ‘ تیوری حاڵەتی نەگۆڕ’ بوو. گوتیان بەڵێ راستە گەردون لە کشاندایە، بەڵام مادەی نوێ هەمیشە لە لەدایکبون و دروسبوندایە، گەردون هەمیشە وەک خۆیەتی و ئەزەلییە.\nفرێد هۆیڵ، لە سالی 1949 دا وەک قۆشمە وشەی بیگ-بانگی خستە نێوەندە ئەکادیمی و زانستییەکانەوە – کە خۆی هیچ باوەڕی بە تیوری بیگ-بانگ نەبوو- لە پرۆگرامێکی رادیۆی بی.بی.سی دا وشەکەی خستە سەر زاران و بە دونیادا بڵاوبوەوە.\nسەرەتای ساڵانی 1960 کان، تەلەسکۆپە رادیۆییەکان، گەلێک کوەیزەریان لە مەوقیعە دورەکانی گەردوندا واڵاکرد. کە لە گەردونی ئەمڕۆدا بونیان نییە. ئەو گەردونەی ئەمڕۆ لە پرۆسەی پەرەسەنداندایە، پشگیری تیوری بیگ-بانگ دەکات.\nلە 1965 دا، ئارنۆ پێنزایس و رۆبێرت ویڵسن، گەرمییەکیان کەشفکرد کە ئەنجامی راستەوخۆی تۆپی ئاگرینی دوای بیگ-بانگە – ئەم تیشکە پێی دەگوترێت تیشكی باکگراوندی کۆزمۆیی. بەمجۆرە تیوری بیگ-بانگ هەتا ئێستاش هەر لە سەرکەوتندایە و تیوری حاڵەتی نەگۆڕ تەسلیم بوو.\nوشەی بیگ-بانگ وێنەیەکی هەڵەی لە خەیاڵاتی ئنساندا کێشاوە، بە تایبەت، زۆربەی خەڵک وەک تەقینەوە تەسەوری دەکەن.\nتەقینەوەیەکی داینەمایت لە جێگایەکدا رودەدات، بەڵام ناتوانین مەوقیعێک دیاری بکەین و بڵێین بیگ-بانگ ئا لێرەدا رویدا.\nلە بیگ-بانگدا، فەزا دەتەقێتەوە و یەکسەریش لە هەموو جێگایەکدا دەست دەکات بە گەشەکردن. واتە لە هەموو شوێنێکدا لە هەمان کاتدا رودەدات.\nتەسەورکە مێوژ لە نێو کێکێکدایە و کێکەکە هەڵدێت. ئەگەر هەر یەکێک لە مێوژەکان بگرین، ئەوا هەموو مێوژەکانی تر لێی دوردەکەونەوە، بەڵام ئێستا بیهێنە بەرچاوی خۆت ئەگەر کێکەکە لە گەورەییدا ناکۆتا بێت و هیچ کەناریشی نەبێت!\nگالاکسییەکان کە لە باوەشی فەزادان، لە کاتی کشانی فەزادا هەروەک مێوژەکان وەهان. لە چاوی هەر گالاکسییەکەوە هەموو گالاکسییەکانی تر لێی دوردەکەونەوە.\nبەمجۆرە، لە گەردونێکدا کە لە پرۆسەی کشاندایە، هەر کەسێک دەگریت، ئەوا بە هەمان شێوە پێگەی خۆی دەبینێت. واتە هەموو کەسێک، وا دەزانێت لە چەقی تەقینەوەکەدایە (هەرچەندە کەسیش لە چەقدا نییە.)\nلە تەقینەوەی داینەمایتدا، پڕیشکەکان لە فەزایەکی پێشینەدا دەتەقنەوە. بەڵام لە بیگ-بانگدا، گەردونی پێشینە بونی نەبووە.\nبیگ-بانگ بە هیچدا نەتەقییەوە، بەڵگو لەگەڵ خۆیدا فەزا لەدایکبوو و هەموو شتێک بە دورکەوتنەوە لە یەکتر دەستیان کرد بە کشان.\nدیسانەوە بیر لە کێکێکی ناکۆتای گەورە بکەرەوە. ئەگەر ناکۆتایە، ئەوا دەرەوە بونی نییە هەتا بە باوەشیدا بکشێت. مەبەست لە کشان ئەوەیە هەموو شتەکان لە ناوەوە گەشەدەکەن و پەرەدەستێنن.\nبە دڵناییەوە، فەزا لەوانەیە بە دەوری خۆیدا بچەمێتەوە، هەروەک لە حاڵەتی روی میزەڵانێکدا. دیسانەوە دەرەوە بونی نییە.\nهەرگیز ناتوانین بە شمولی بیگ-بانگ ئەزم بکەین و لە سیمای ئەبەدییەتی حاڵی ببین. تەنها تیوری گشتی نسبییەتی ئاینشتاین دەتوانێت لە روی ماتماتیکییەوە بەرجەستەی بکات.\nچونکە گەردون لە کشاندایە، ئەوا دەبێت لە رابردودا بچکۆلەتر بووبێت. تەنها تەفسیر بۆ هەبوونی هیلیۆم (10%ی ئەتۆم پێکدەهێنێت ) لە گەردوندا بریتییە لە فڕنە گەرمەکەی بیگ-بانگ و لەو ناوەندەدا دروستبووە.\nبەڵگەی رۆژانە سەبارەت بەم پرسە: لە 1% ئەو تەشویشە سپییەی لە کەناڵەکانی تەلەفزیۆندا (بێگومان تەلەفزیٶنی ئەنەلۆگ) دروست دەبێت راستەوخۆ لە بیگ-بانگەوە دێت.\nتۆپە ئاگرینەکەی بیگ-بانگ وەک بۆمبای هایدرۆجینی وایە. بەڵام گەرمای هایدرۆجینی بە دەوروبەرەکەدا پەرش و بڵاو دەبێتەوە، ئەوەی بیگ-بانگ نەخێر.\nگەرمای بیگ-بانگ شوێنی نییە بۆی بچێت. گەردون وەک بوتڵێک وابوو، ئەوەی هەبوو لە بوتڵەکەدا بوو.\nگەرمای بیگ-بانگ هێشتا ماوە، بەلام لە 13.7 بلیۆن ساڵی رابردوودا بە هۆی کشانی گەردونەوە ساردبووەتەوە. ئێستا گەرماکەی لە سێ پلە لە سەروو سفری رەهاوەیە( -270 سەدی).\nلە بری ئەوەی وەک روناکییەکی بەرچاو دەرکەوێت، شەفەقی بیگ-بانگ وەک تیشکی مایکرۆیڤی وەک روناکییەکی نەبیراو لە لایەن تەلەفزیۆنەوە وەردەگیرێت.\nبەر لەوەی خۆی بە ئالێری تەلەفزینەکاندا بکێشیت، تیشکی مایکرۆیڤی بیگ-بانگ 13.7 بلیۆن ساڵی بڕیوە. لە 99.9% ی سەرتاپای فۆتۆنەکانی(تەنۆلکەی روناکی) گەردون لە ئەستێرە و گالاکسییەکانەوە نایەن، بەڵکو لە شەفەقی بیگ-بانگەوە دێن.\nئەگەر لە دەرەوە سەیری گەردون بکەین، ئەوا زەقترین دیاردە بریتی دەبێت لە شەفەقی دوای ئەفراندان. هەموو گەردون وەک ناوەوەی گڵۆپیک دێتە بەرچاو.\nهەم ئەتمۆسفێر و هەم هەموو شتێکی سارد (تەنانەت تۆش) بە تیشکی مایکرۆیڤی درەوشاوەیە، بەمجۆرە ئەم روناکییە ئەوەندە زاڵە و فەزای تەنیوە کە زەحمەتە ببینرێت.\nتیشکی باکگراوندی کۆزمۆیی لە ساڵی 1965 بە رێکەوت لە لایەن دوو ئەندازیاری ئەسترۆنۆمی رادیۆییەوە لە بنکەی تاقیگەکانی ‘بێڵ’ لە نیوجێرسی دۆزرایەوە. سەرەتا وایان زانی ئەو خشە خشەی ئەنتێناکەیان پێکاویەتی هی کۆتر و هێلانەی کۆترە لە نێو ئەنتێنەکەدا. دوایی دەرکەوت نەخێر ئەمە سیگنالی تیشكی ساتەوەختی دوای تەقینەوەی هەرە مەزن بیگ-بانگە و هێشتا ئەسەرەکەی لە گەردوندا ماوە. ئەم دوو ئەندازیارە، کە ناویان ئارنۆ پێنزایس و رۆبێرت ویڵسن بوو، لەسەر ئەم دۆزینەوەیە، لە ساڵی 1978 دا خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان وەرگرت(هەتا بڵێی رۆژێکی ناخۆش بوو بۆ رۆبێرت دایک، چونکە لە دووری چەند کیلۆمەترێکەوە بۆ ئەم تیشکە دەگەڕا).\nئەم تیشکە لەگەڵ خۆیدا ‘فۆتۆی کۆرپەلەی’ گەردونمان بۆ نمایش دەکات کاتێک تەمەنی گەردون تەنها 380000 ساڵ بووە. پێگەی ناوچە گەرم و ساردەکانی ئەم درەوشانەوەیە تۆپەڵبوونی مادەمان ‘تۆوی گالاکسییەکان’ دوای بیگ-بانگ بۆ واڵادەکات.\nلە ساڵی 2006 دا، دوای دۆزینەوەی ‘تۆوەکان’ یەکەم بونیاتی کۆزمۆیی، هەردوو فیزیکناس، جۆن ماتەر و جۆرج سمووت خەڵاتی نۆبڵیان وەرگرت.\nسەرەتا ‘بۆشاییەکی چەواشە’ بوونی هەبوو، داستانەکە بەمجۆرە هات، خاسیەتێکی زۆر شازی هەبوو – هێزی ”کێشکردنی” لە یەکتردورکەوتنەوە-ی هەبوو ئنجا هەڵئاوسان دەستی پێکرد. تا زیاتر بۆشایی دروسبوو، هێزی لە یەکتردورکەوتنەوە زیاتر بوو، پاشان کشانی بۆشایی خێرا و خێراتر بوو.\nتا بۆشایی زیاتر خەڵق بووایە، وزە زیاتر دەبوو. خاسیەتێکی تری شاز، وزە لە هیچەوە دروستبوو، ئەوەی بە ئنگلیزی پێی دەڵێن ‘ خواردنی بەلاش هات’.\nبەڵام بۆشاییە چەواشەکە ناسەقامگیربوو. هێدی هێدی شت بووە – بۆشایی راستەقینە – ئەو بۆشاییەی ئێستا. وێنای بڵق بکە لە نێو دەریایەکی زۆر گەورەدا دروست دەبێت. وزەکەی نێو بۆشاییە چەواشەکە پێویست بوو بچێتە شوێنێکی تر. مادەی لە گەردونە بڵقییەکەدا دروستکرد و ئنجا گەرماکەی چووە پلەیەکی زۆر بەرزەوە. بەمجۆرە بیگ-بانگ لەدایکبوو.\nلەم وێنەیەی کە بە هەڵئاوسان ناسراوە، گەردونەکەی ئێمە لە نێو ژمارەیەکی بێشومار گەردوندا، بە هۆی هەمیشە کشانی بۆشاییە چەواشەکەوە بۆ هەتاهەتایە، بۆ ئەبەدییەت جودابوەوە.\nکە هەڵئاوسان چیتر هەڵمی نەما، کشانی ئاسایی دەستی پێکرد. زیاتر لە فیشەکە شێتە یان دەمەقاچان دەچوو، بە بەراوردیش وەک بۆمبای هایدرۆجینی وابوو.\nبۆشایی چەواشەی وزە بەرز لە کوێوە هاتبوو؟ تیوری کوانتەمی مۆڵەت دەدات بەوەی وزە لە هیچەوە لەدایک ببێت(پرینسیپی هایزنبێرگ.) پێدەچێت بەشێکی بچکۆلەی بۆشاییە چەواشەکە دەرپەڕیبێت و کشان دەستی پێکردبێت. هەڵئاوسان ناوەستێت، چونکە بۆشایی هەر لە گەورەبوندایە.\nپرسیاری ئایندە: ئەو یاسا فیزیکییەی (تیوری کوانتەم) مۆڵەت دەدات بە دروسبونی وزە لە هیچەوە، لە کوێوە هاتووە؟\nگەڕانەوەی ناکۆتا. لەوانەیە لەوەش باشتر نەبێت ئەگەر بڵێین گەردون لەسەر پشتی کیسەڵێک وەستاوە. کە ئەمیش ئەو پرسیارە دەوروژێنێت: ئەی باشە کیسەڵ لەسەر پشتی چی وەستاوە؟\nهەروەک پیرێژنێک جارێک لە کۆڕێکی کۆزمۆلۆژیدا بە بێرتراند رەسڵ دەڵێت: تۆ کابرایەکی زۆر زیرەکیت. هەتا خوارەوە کیسەڵ لەسەر کیسەڵ وەستاوە.\nنەگۆڕی هەبڵ رێژەی کشانی گەردونی کردە فۆرمێکی چەندایەتی، واتە کردە بڕێکی ژمارەیی. باشترین رێژە لە ئێستادا 73 کم/ چرکە/ مێگاپارسێک (1 مێگاپارسێک دەکاتە 3.26 ملیۆن ساڵی روناکی).\nئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە گالاکسییەک 3.26 ملیۆن ساڵ روناکی دوورە لە گالاکسییەکی تر بە خێرایی 73 کم/چرکە خێراتر بە هۆی بیگ-بانگەوە دوردەکەوێتەوە.\nهەرچەندە گەردون هەمیشە بەو رێژەیەی ئەمڕۆ نەکشاوە. لە راستیدا، مێژووی کشانی گەردون سیمایەکی کڵێشەیی و رێکی لەخۆنەگرتووە.\nلەوانەیە ئنسان ساویلکانە وەها بیربکاتەوە کە گەردون لە بیگ-بانگەوە خێرا دەکشێت و ئنجا لەو کاتەوە خاوبووەتەوە، چونکە کشانەکە هیچ هەڵمی پێ نەماوە. بەڵام پرسەکە لەوە ئاڵۆزترە.\nسەرەتا بۆشایی هەبوو، ئنجا هەڵئاوسان هاتە ئاراوە، بەڵام بە خێراییەکی لە ئاسابەدەر، بوو بە هۆی گەورەبونی قەبارەی گەردون، بە جۆرێک گەورەبوو کە لە یەکەم کەرتی ساتە چرکەیەدا شەست جار بوو بە دوو ئەوەندەی گەردون.\nکە هەڵئاوسان تەواوبوو، بۆشاییەکی گەورەی وزە بووە هۆی دروستبوون و گەرمبونی هەتا پلەیەکی زۆر بەرز. ئەمەش بۆ خۆی ئەو بیگ-بانگەیە کە بە بیگ-بانگی گەرم ناسراوە.\nدوای هەڵئاوسان، گەردون بە رێژەیەکی ئارامتر و رێکتر کەوتە کشان، هەتا هێدی هێدی 13.7 بلیۆن ساڵ بخایەنێت هەتا بگاتە ئەو حالەتەی ئێستا تێیدایە.\nبەڵام بیگ-بانگ، پارادۆکسەکەمان بۆ تەفسیرناکات، پارادۆکس بوونی نییە. تەنانەتە لە گەردونێکدا کە تەمەنی ناکۆتا بێت، ئاسمانی شەویش هەر روناک نابێت.\nیۆهان کێپلەر ( 1630-1571) بە شێوەیەکی هامشییانە ئیشارەیدا بەوەی کە ئەستێرەکان هەتا هەتایە دەتوانن بسوتێن و بڕێکی ناکۆتا روناکی برێژنە فەزاوە، بەلام ئەمە راست نییە. لە هەقیقەتدا، ئەگەر سەرتاپای ئەستێرەکانی گەردونیش هەموو وزەکەیان بکەنە روناکی ئەستێرەیی، بەس نییە بۆ پڕکردنەوەی فەزا و ئاسمانی زەوی بە شەو رۆشن بکەنەوە.\nبیر لە حەوزێکی گەورە بکەرەوە و بتەوێت بە چۆڕێک ئاو پڕی بکەیت. گەردونیش هەر بەوجۆرەیە. ئەستێرەکان هەتا بڵێی بڕێکی زۆر کەم وزەیان تێدایە بۆ ئەوەی بتوانن گەردون پڕبکەن لە روناکی.\nکێ دەیگوت، کێ خەیاڵی بۆ ئەوە دەچوو کە تاریکایی ئاسمان دەبێت بە مەتەڵێکی چوار سەد ساڵە و ئەوەندە بیرکردنەوە و خەیاڵاتی گەردونیی دەوروژاند!\nیەکەم کەس ئەم پرسیارە بکات. لە ساڵی 1610 دا، یۆهان کێپلەر بوو، ئەو کاتە ماتماتیکناسی کۆشکی شاهانەی ئیمپراتۆڕیەت بوو لە پراگ.\nلە پادوا، تەلەسکۆپە نوێ و جیاوازەکەی گالیلۆ ئەوەی واڵاکرد کە ئەستێرەکان بە شێوەیەکی سادە بە چاوان نابینرێن. کێپلەر وردبووەوە: چی دەبێت ئەگەر ئەستێرەکان بۆ ئەبەد بسوتێن؟\nبە هەمان شێوەی چۆن لە دارستانێکی چڕی دارچنار دەڕووانیت، جگە لە دار هیچی تر نابینیت، ئاواش کاتێک سەیری گەردون دەکەیت جگە لە ئەستێرە هیچی تر نابینیت.\nکێپلەر گەیشتە ئەو ئەنجامەی بڵێت: بە پێچەوانەی ئەوەی چاوەڕوانی دەکەین، شەوانی ئاسمان نابێت تاریک بێت بەڵکو دەبێت وەکو روی ئەستێرەیەکی نمونەیی گەش بێت. وەکو خۆر درەوشاوە بێت،\nلە راستیدا، ئەستێرەی نمونەیی بریتییە لە ‘گرگنە سوورەکان’ – لە سەدا هەفتای هەموو ئەستێرەکانی ئاسمان پێکدەهێنن – بەمجۆرە دەبێت ئاسمان بە شەو هەر لە ئاسۆوە بۆ ئاسۆ خوێناوی بێت.\nمەسەلەی شەو بۆچی تاریکە و گەش نییە بوو بە مەتەڵ و لە سەدەی نۆزدەدا بە پارادۆکسی ئۆڵبەر ناسرا، ئەویش بە ناوی فەلەکناسی ئەڵمانی ئۆڵبەرەوە، چونکە هەر خۆی وەک مەتەڵ بڵاوی کردەوە.\nئێدگار ئالان پۆ نزیکترین تەفسیری بۆ ئەم پرسە هەبوو. ئاسمان تاریکە، لەوانەیە هۆکەی ئەوە بێت کە روناکی لە ئەستێرە دوورەکانەوە هێشتا نەگەیشتبێتە سەر زەوی.\nکاتێک دەرکەوت کە تەمەنی گەردون کۆتادارە، واتە لە ئەزەلەوە گەردون بوونی نەبووە، ئەمە بۆ خۆی پشتگیرییەک بوو بۆ ئایدیاکەی ئالان پۆ. چونکە ئێمە تەنها ئەو تەنانە دەبینین کە روناکییەکەیان کەمتر لە 13.7 بلیۆن ساڵی خایاندووە بۆ ئەوەی بگەنە ئێرە.\nبەڵام بیگ-بانگ پارادۆکسەکە تەفسیر ناکات – خۆ پارادۆکسیش بوونی نییە! تەنانەت لە گەردونی تەمەن ناکۆتادا، ئاسمان بە شەو رۆشن نابێت.\nکێپلەر بە بێدەنگی ئەو فەرزیەیەی خستە ئاراوە کە ئەستێرەکان دەتوانن هەتا ئەبەد بسوتێن و بڕێکی نادیار روناکی بڕێژنە فەزاوە. ئەمە راست نییە.\nلە هەقیقەتدا، تەنانەت ئەگەر هەر هەموو ئەستێرەکانی ئاسمان وزەکەیان بگۆڕن بۆ روناکی، بەس نییە بۆ ئەوەی فەزا پڕبکەن و ئاسمانی زەویش لە شەودا بدرەوشێتەوە.\nتەسەوری بانویەک بکە و بتەوێت بە چۆڕێک ئاو پڕی بکەیت. گەردونیش هەمان شتە. ئەستێرەکان بڕێکی زۆر بچکۆلە وزەیان تێدایە کە بتوانن ئاسمان بە روناکی پڕبکەن.\nکێ دەیزانی کە تاریکستانی ئاسمان لە شەودا مەتەڵێکی چوار سەد ساڵە بووە و ئەوەندە بیرکردنەوەی کۆزمۆیی بەخۆوە سەرقاڵ کردووە.\nکەس نازانێت چۆنە. وەکو مادەی ئاسایی نییە(ئەتۆمەکان)، روناکی پەخش ناکات، تەنانەت تۆزقاڵێکیش پەخش ناکات، بۆ ئەوەی هەر هیچ نەبێت بتوانرێت بە هۆی باشترین تەلەسکۆپ و ئامرازەکانی ئێستاوە کەشف بکرێت.\nلە سەرتاپای مادەی بەرچاو یان بینراوی فەزا-ئەستێرە و گالاکسییەکان- بە بڕێک کە لە نێوان شەش بۆ حەوت ئەوەندە، قورسترە. دەزانین ئەم مادە تاریکە بوونی هەیە، ئەویش بە هۆی ئەو فشارە کێشکردنەی دەیخاتە سەر ئەستێرە بەرچاوەکانی گەردون و بە جۆرێک دەیان جوڵێنێت کە دەڵێی مادەی زیاتر لە ناوەندەکەدا حزوری هەیە. بەڵگەی سەرەتایی لەمەڕ بارستایی نادیار، یان مادەی تاریک: جوڵەی شاقوڵی ئەستێرەکانی رێچکەی شیری زۆر خێرابوون. لە ساڵی 1932 دا، جان ئۆورت بانگەشەی ئەم جۆرە مادە تاریکەی راگەیاند. ئنجا لە 1934 دا، فریتز زویکی 1974-1898)) فیزیکناسی سویسری سەیری کرد و بۆی دەرکەوت گالاکسییەکان بە تەرزی هێشویی بە دەوری چەقی هێشوەکەدا بە خێراییەکی بەرز دەسوڕێنەوە. کاردانەوەیان لە هەمبەر کێشكردنی مادەیەکی نەبینراودا هەیە.\nلە ساڵی 1980 دا، ڤێرا روبین (2016-1928 ) گوتی ئەستێرەکان لە دەوری گالاکسییە حەلزۆنییەکان زۆر بە خێرایی دەسوڕێنەوە. هەروەک چۆن مندال پێویستە لەو فیلکانەی کە خێرایی تێدا بەرزە فڕێ بدرێنە دەرەوە. کەچی دەبینین ئەستێرەکان بەرەو فەزای نێو گالاکسییەکان هەڵنایەن، هەروەک فەلەکناسان دەڵێن، چونکە هێزی کێشکردنی مادەیەکی نەبینراو (مادەی تاریک) بە خۆیەوە گرتوونی و ناهێڵێت هەڵبێن.\nئەمڕۆ باوەڕی باڵادەست بەوجۆرەیە کە هەموو گالاکسییەکی حەلزۆنی – گالاکسییەکەی لەمەڕ خۆشمان، واتە رێچکەی شیری- لە باوەشی خەرمانەیەکی گۆیی زەبەلاحی مادەی تاریکدایە، زۆر زیاتریش لە ئەستێرەکان قورسترە.\nشوناسی مادەی تاریک یەکێکە لە مەتەڵە هەرە گەورەکانی فیزیک لە سەردەمی ئەمڕۆماندا. پرسێکە لای زۆربەی زانایان شتێکی مەحبوبە و هەمووان لەم کایەیەدا تێدەکۆشن. هەر بۆیەش دەبینین وەک تەنۆلکەیەکی ژێر-ئەتۆمی نەدۆزراوە وایە.\nبەمجۆرە، چونکە مادەی تاریک حزوری هەیە، ئەوا پێویستە بە عەردا گوزەربکات. زۆر تەجروبە دابینکراوە و ئەنجادراوە بۆ دۆزینەوە و ناساندنی مادەی تاریک. ئیحتیمالی ئێجگار زۆرە کە مادەی تاریک لە لایەن ناوەندی گەورەی هیدرۆن کۆڵایدەرەوە، بنکە زانستییە گەورەکەی جێنەڤای سویسراوە، کەشف دەکرێت.\nئەوەی مەتەڵە گەورەکەمان لەمەڕ مادەی تاریک بۆ حل بکات، ئەوا بە بێ هیچ گومانێک خەلاتی نۆبڵ بۆ خۆی دەباتەوە.\nدیاردەیەکی نادیار و نەبینراوە. سەرتاپای فەزای تەنیووە. سیمای هێزی لە یەکتردوورکەوتنەوە (دژە-کێشکردن)ی تەنە ئاسمانییەکانی هەیە، بووە بە هۆی خێراکردنی کشانی گەردون.\nوزەی تاریک لە ساڵی 1998 دا لە لایەن دوو گرووپەوە دۆزرایەوە – یەکێکیان ساوڵ پێرلمەتەر و ئەوی تریشیان گروپێکی ئوسترالی بوون کە پێکهاتبون لە نیک سەنتزێف و برایان شمیدت.\n‘مۆمی ستانداردی’ سوپەرنۆڤاکان لە گەردونی دوورەدەستدا زۆر لەوە زیاتر کز و نوتەکن کە چاوەڕوان دەکرێت دەسوتێن و دەدرەوشێنەوە. پێدەچێت هێزێک هەبێت کە بە خێراییەکی زیاتر دووریان دەخاتەوە، شتێک کە زۆر زیاتر لە کشانی ئاسایی گەردون گەورەترە. بە پێچەوانەی هەموو پێشبینی و چاوەڕوانییەک، کشانی گەردون لە خێرابووندایە( ئەمە لە راستیدا خۆی دەبوو خاوبێتەوە چونکە کاریگەری هێزی کێشکردن لە نێو گالاکسییەکاندا کەم دەبێتەوە، ئەویش بە هۆی دورکەوتنەوەیان لە یەکتر.)\nبەمجۆرە فەزا دەبێت جۆرە شتێکی سپرینگی – شتێک، وزەی تاریکی- تێدابێت بۆ ئەوەی لە هەمبەر هێزی کێشكردندا بوەستێتەوە و بە پێچەوانەی کێشكردنەوە چالاک بێت و کاربکات.\nوزەی تاریک لایەنێکی گەورەی گەردونە. نزیکەی لە 73% ی هەمو وزە-بارستایی گەردون پێکدەهێنێت (مادەی تاریک 23% و مادەی ئاسایی لە 4% ی گەردون پێکدەهێنن). سەیرە ئنسان تەنها لە ساڵی 1998 دا توانی پێکهاتەی هەرە گەورەی گەردون بدۆزێتەوە. ئەمە دەرسێکە بۆ ئەو فیزیکناسەی لە سەدەی نۆزدەدا گوتی فیزیک هیچی وای نەماوە کەشف بکرێت و هەموی تەواوبووە.\nلە راستیدا وزەی تاریک زۆر روونە، بەڵام کاریگەرییەکەی کۆدەبێتەوە. هەر ئەمەش تەفسیری ئەوەمان بۆ دەکات کە بۆچی لەسەر رووی زەوی زۆر سەنج نادرێت، کەچی قەبارەیەکی وەهای لە گەردوندا هەیە. بێ هیچ گومانێک، دۆزینەوەی وزەی تاریک یەکێک بوو لە شتە هەرە چاوەڕوان نەکراوەکانی مێژوی زانست، ئەمە جگە لەوەی هەتا بڵێی زەحمەت بوو ئنسان لێی تێ بگات.\nتیوری کوانتەمی کۆمپیوتەر، لەیزەر و کارلێکی ناوکی پێشکەش بە ئنسان کردووە، ئەو تەفسیرەی خستووەتە بەردممان بۆچی خۆر دەدرەوشێتەوە و بۆچی عەردی ژێر پێمان رەقە….کەچی لەگەڵ ئەمانەشدا دەبینین کاتێک کوانتەم بەکاردەهێنرێت بۆ پێشبینیکردنی وزەی بۆشایی –وزەی تاریک- ئەنجامە ژمارەییەکەی 10^120 (واتە 1 و 120 سفر لە پێشەوەیدا) گەورەترە لەوەی سەرنجی دەدەین. وزەی تاریک تەمسیلی گەورەترین ئیشکالاتی زانستی دەکات کاتێک دێتە سەر مەسەلەی پێشبینی و تێڕامان، ئەمە بۆ خۆی دیاردەیەکی سەیر و مایەی مشتومڕێکی گەرمە، هەم لە مێژوودا و هەم لە ناوەندی زانستیدا، هەڵەیەک لە ئارادایە؟!\nزۆربەی فیزیکناسان باوەڕیان وایە ‘ ئایدیایەکی گەورە’ نادیارە. تەنها ئەو کاتەی یەکێک دێت و دەیدۆزێتەوە چییە! ئەو کاتە سەرەنجام هەموو لە وزەی تاریک دەگەین.\nپێدەچێت شتەکە وا بێت، هەرچەندە پێویستە وریا بین کاتێک دێتە سەر ئەم پرسە، چونکە روخسار و رواڵەت لە زانستدا لەوانەیە چەواشەکار بیت.\nئەگەر هێزی کێشکردن تۆزقاڵێک% (مەبەستمان ئەوەیە لە سەدا تۆزقاڵێک) بەهێزتر بێت، ئەوا کرۆکی خۆر دەگوشرێت/گەرم دەبێت، ئیتر ئەو وزەیە لە یەک بلیۆن ساڵدا بەکاردێت- ئەمەش وەک پێویست بەس نییە بۆ گەشەسەندنی ژیانی ژیری. لە لایەکی ترەوە، خۆ ئەگەر کێشکردن تۆزقاڵێک% لاوازتر بێت، ئەوا کرۆکی خۆر وەک پێویست ناگوشرێت/گەرم نابێت بۆ ئەوەی بە هیچ جۆرێک بسوتێت. ژیانیش بە هیچ جۆرێک لەسەر روی عەرد پەرەناسێنێت.\nهەر بە هەمان شێوە، ئەگەر هێزی ناوکی تۆزقاڵێک% زیاتر بێت، ئەوا خۆر، لە بری ئەوەی 10 بلیۆن ساڵ بسوتێت، لە کەمتر لە یەک چرکەدا دەسوتێت و دەتەقێتەوە!\nبە هەر گۆشە و شوێنێکی سروشت دەڕوانین، دەڵێی یاساکانی سروشت وەها نیزامین و بە جۆرێکی ورد بۆ ئێمە دیزاین کراون.\nپرسیار: دەرەنجامی ئەم گوتانەمان چییە؟\nئیحتیمالێک ئەوەیە – هەرچەندە ئەمە زانستی نییە – خودا یاساکانی فیزیکی وەها ورد و بە نیزامی نوسیووە. هەرچۆنێک بێت، بەڵگە بوونی نییە کە سوپەر-سروشت گەردون بەڕێوەدەبات.\nئیحتیمالی تر، ئەوەیە گەردونی تر بوونی هەیە، هەر یەکەیان یاسای جودای خۆیان هەیە و ئێمەی ئنسانیش لە یەکێک لەم گەردونانەدا دەژین کە بە وردی گونجاوە بۆ ژیان.\nئەو ئایدیایەی دەڵێت یاساکانی فیزیک بۆیە بەوجۆرەیە کە ئێستا هەن چونکە ئەگەر بە جۆرێکی تر بێت ئەوا ئێمە بونمان نەدەبوو کە سەرنجی لێ بدەین، ئەو ئایدیایە پێی دەگوترێت ‘ پرینسپی ئەنترۆپیک’.\nوریابە: هەتا ئێستا، تیورییەکی قووڵی وەک ‘تیوری هەموو شت’ بوونی نییە، لەوانەیە پیشانی بدات کە هێزەکانی سروشت پێکەوە پەیوەستن، لەوانەیە مەبست لەوە بێت کە وردەکارییەکی کەمتر لە ئارادا هەیە وەک لەوەی بیری لێ دەکەینەوە.\nهەرچۆنێک بێت، دەبێت پرینسیپی ئەنترۆپیکی تەفسیرێ خۆی لەسەر شتێک – ئەویش بڕێکی زۆر کەمی وزەی تاریکە- هەبێت.\nوزەی تاریک پێویستە بچکۆلە بێت، چونکە نەیتوانیوە رێگری بکات لە تۆپەڵبونی هەورییە گازییەکان بۆ ئەوەی ئەو گالاکسییانە دروست ببن کە هۆکاری بنەڕەتی هەبونی ئێمەن لەم گەردونەدا.\n.106 ئایا لە گەردونێک زیاتر هەیە؟\nدەڵێی گەردون دەکێشێت بە سەرماندا و هاوارمان لێدەکات کە ئەمە تەنها گەردون نییە. بەڵگە لەسەر ئەم مەسەلەیە لە زۆر ئاراستەوە دێت. گەلێک تەرزی جیاواز لەمەر فرە-گەردونی بونی هەیە. هێشتا ئاشکرا نییە کە چۆن ئەم هەمووە پێکەوە لە یەک بەرگدا خۆ نمایش دەکەن. ئەمە بۆ خۆی پارادیمێکی نوێیە و سەری هەڵداوە.\nبە دڵنیاییەوە زانیاریمان لەمەڕ گەردون زۆر زیاترە. بە گوێرەی تیوری هەڵئاوسان ژمارەی بوارەکانی وەک ئەوەی گەردونی ئێمە ناکۆتایە. هەر بوارێک دەگریت بیگ-بانگی خۆی هەیە، بەڵام دوای ساردبوونەوەی خاشاکەکە، جۆرەها گالاکسی/ ئەستێرە تۆپەڵ بووە و پاشان جۆرەها مێژوو لەدایکبووە. هەبوونی یاساکانی فیزیک بەوجۆرە ورد و نایابییەی لای ئێمە هەیە ئیشارەیە بۆ ئەوەی گەردونی تریش بوونی هەیە بەڵام بە یاسای فیزیکی جیاوازی خۆیانەوە.\nئەو چوارچێوە تیورییەی گەلێک بوارمان پێشکەش دەکات کە یاسای جودای خۆیان هەیە بریتییە لە ‘تیوری ژێ’، کە تێیدا تەنۆلکەکان بریتین لە ژێی بارستایی-وزە. تیوری ژێ ئیشارە بە ژمارەیەکی زۆر گەردون دەکات، لەوانەیە لای ئەم تیورییە ژمارەی گەردونەکان 10^500 (واتە یەک و پێنچ سەد سفر لە بەردەمیدا بێت)ە.\nلەو کاتەوە تیوری ژێ بانگەشە دەکات و دەڵێت گەردون دە رەهەندی هەیە، بوارەکە بە جۆرێکە کە نەک فرە-گەردونی و یاسای فیزیکی جودای خۆیان هەیە، بەڵکو ژمارەی جیاوازی رەهەندیشیان هەیە.\nهەروەها تیوری کوانتەمیش پێسنیازی ئەوە دەکات کە یان ئەتۆمەکان بە زۆر شێوازی واقیعی تەریبییانە بونیان هەیە، یان هەر بەو جۆرە رەوشی خۆیان نمایش دەکەن ( زۆربەی فیزیکناسان لەگەڵ دیدی دووەمدان).\nفیزیکناس، ماکس تاگمارک، تەنانەت رای وایە کە نەک هەر فرە-گەردونی هەیە، بەڵکو سەرتاپا هەموو وەکو بوکەڵەی روسی هەڕەمیان دروست کردووە.\nشێرکۆ ڕەشید قادر بە دەستکارییەوە ئامادەی کردووە\nSchilling, Govert. Tweeting the Universe: Tiny Explanations of Very Big Ideas. Faber & Faber. Kindle Edition.\nby فیزیک بۆ کورد · Published 30/04/2017 · Last modified 02/05/2017\nNext story ئەقڵە هاوچەرخەکان لە بەدەنە کۆنەکاندا ئه‌ناکساگۆراس (499 – 428)\nPrevious story چۆن لە گەردوون تێبگەیت کاتێک لە ناویدا گیرت خواردووە\n4 شوبات, 2019


نيشانێن خيزانه‌كا پڕى به‌خته‌وه‌رى و سه‌ركه‌ڤتن - وارمیدیا\nنيشانێن خيزانه‌كا پڕى به‌خته‌وه‌رى و سه‌ركه‌ڤتن\nمێژوویا به‌لاڤكرنێ: 2015/03/02 - 11:15 ص\nسادده‌ترین و جوانترین جۆرێن خێزانێ ئه‌وه کو ب تنێ مرن ڤان ژێكجودا بكه‌ت و مالا وان ژناڤببه‌ت، چو تشته‌ك ژ كێشه و نه‌خوه‌شیێن ژیانێ كارتێكرنێ ل وان ناكه‌ت و خوه‌راگرن ل همبه‌رى هه‌موو ئه‌و كێشه و نه‌خوه‌شیێن دكه‌ڤنه د ناڤبه‌را وان دا، چو كارتێكرنێ ل خوه‌شبه‌ختى و به‌خته‌وه‌رییا ژیانا وان ناكه‌ت.\nهه‌ر چاوا بیت خێزانا خوه‌شبه‌خت هنده‌ك نیشانێن خوه هه‌نه كو ب كورتى د 20 خالان دا هاتینه رێزكرن، ئه‌و ژى ئه‌ڤ خالێن ل خوارێنه:\n1ــ د ناڤ خێزانه‌كا خوه‌شبه‌خت دا رسته‌یا (من شوله پێیه، یان ته شوله پێیه) هه‌بوون نینه، هه‌موو تشتێن ئێكدو ب گوفتوگۆیه‌كا شرین باسدكه‌ن و خوه به‌رپرسیار دزانن ل همبه‌رى هه‌موو ئه‌و تشتێن كو بۆ به‌رانبه‌رى وان دهێنه پێش.\n2ــ هه‌ر ئێك ژ وان باوه‌رى ب ئالیێ به‌رانبه‌رى خوه هه‌یه، ژبه‌ركو ئه‌و باوه‌ریێ ب تشته‌كێ سادده نزانن، به‌لكو ب سه‌ركه‌ڤتن د ژیانێ دا دزانن.\n3ــ هندى بشێن دلێن ئێكدو رادگرن و د هه‌موو كاران دا راوێژێ ب ئێكدو دكه‌ن و ب هه‌ماهه‌نگى و هه‌ڤهزرى و هه‌ڤالینى و دانوستاندنێ د گه‌ل ئێكدو دا كارێن خوه دكه‌ن.\n4ــ وان باوه‌رى ب ئێكدو هه‌یه و هه‌موو کێشه‌یێن خوه گوفتوگۆکرن و لێكتێگه‌هشتنێ ب دووماهى دئینن و هه‌كه‌ر ئێك ژ وان تۆڕه‌بوو، ئالیێ به‌رانبه‌ر ب ئارامى بزاڤێ دكه‌ت، تێبگه‌هینیت، نه‌كو ب شه‌ڕ و تۆڕه‌بوون و ده‌نگ بلندكرنێ.\n5ــ ب سه‌لیقه و هزر و بۆچۆن و حه‌ز و ئاره‌زۆیێن ئێكدو هه‌موو كاران دكه‌ن.\n6ــ هه‌ر تشته‌کى ب حه‌زا خوه ناكه‌ن، به‌لكو هزر ل ره‌فتار و تایبه‌تمه‌ندیێن به‌رانبه‌رى خوه ژى دكه‌ن.\n7ــ چو جاران سینۆران نابه‌زینن د تشتێن تایبه‌تێن ئێكدو دا.\n8ــ نیگه‌رانی سلامه‌تییا ده‌روون و له‌شێ ئێكدونه و ب بچووكترین ئازارێن ئێكدو نه‌ئارامن و بزاڤێ دكه‌ن ب زووترین ده‌م ئالیێ به‌رانبه‌رى وان باش بیت.\n9ــ چو جاران ل شوونا بیرهاتن و رۆژێن خوه یێن خوه‌ش، هزر ل رۆژێن خوه یێن نه‌خوه‌ش ناكه‌ن و هزر ل وان ده‌مان ناكه‌ن كو پێكڤه تووشى كێشه و نه‌خوه‌شییان بووین.\n10ــ رێزێ ل هه‌ڤال و كه‌سوكارێن ئێكدو دگرن و گرنگیێ ب وان دده‌ن.\n11ــ هایدارى پاره‌یێن ئێكدونه و هیچ كه‌سه‌ك ژ وان پاره‌یێن خوه ژ ئالیێ به‌رانبه‌ر ڤه‌ناشێریت و كارێن نهێنى ناكه‌ن.\n12ــ هه‌رده‌م هزر ل راوبۆچۆنێن ئێكدو دكه‌ن و هیچ ئێك ژ وان ب حه‌ز و ئاره‌زۆیا خوه ب تنێ بڕیارێ لسه‌ر چو تشتان ناده‌ت و نابێژیت ئه‌وا من گۆتى؛ دڤێت ئه‌و بیت.\n13ــ سینۆرێن خوه د هه‌موو تشتان دا دزانن و دزانن ژ سینۆرده‌رچۆن كارێ وان نینه و تشته‌كێ نه هه‌ژى وانه.\n14ــ هه‌رده‌م ب ئارامى و نه‌ئارامییا ئێكدو دكه‌ن و حه‌ز ب بێتاقه‌تییا ئێكدو ناكه‌ن.\n15ــ په‌یوه‌ندییا ئه‌شق و سۆز و ڤیانا ئێكدو چو جاران ل بیرا خوه نابه‌ن و هه‌رده‌م ب سۆز ڤه بۆ ئێكدو دئاخڤن.\n16ــ چاڤه‌رێیا چو كاره‌كێ نه‌دروست ژ ئێكدو ناكه‌ن.\n17ــ هه‌كه‌ر كێشه‌یه‌كا وان بوو ب پێشهات، وێ كێشه‌یێ ب تاوانا كه‌سێ به‌رانبه‌ر دانانن، به‌لكو هزر د وێ ئێكێ دا دكه‌ن كو رێچاره‌یه‌كا گونجاى بۆ په‌یدابكه‌ن.\n18ــ هه‌رده‌م ب دووڤ ئارامى و خوه‌شییان دا دگه‌ڕن بۆ ئالیێ به‌رانبه‌رى خوه، و چو جاران ناخوازن نه‌خوه‌شیێ بۆ ئێكدو چێبكه‌ن.\n19ــ دڤێت ژن و مێر لسه‌ر خاترا ئێكدو پێكڤه بژین، نه‌كو ژبه‌ر خاترا ژیانێ یان زاڕۆیان یان ژى خه‌لكى.\n20 ــ دڤێت ژن و میر ڕۆژ لدووڤ ڕۆژا ژیانا خوه دا، پتر ل ئێكدو نێزیك ببن و پتر حه‌زژ ئێكدو بكه‌ن، نه‌كو ڕۆژ ب ڕۆژێ ژ ئێكدو بێزاربن و كه‌ربێن وان ژ ئێكدو ڤه‌به‌ن.


عەلا حسین لە بەغدا\nپاشماوەی مرۆڤ لە گۆڕێکی بەکۆمەڵی کۆندا لە حوزەیران دۆزرانەوە لە ناوچەی حەمیدات له کەسك، نەینەوا. [خاوەنی وێنە: دەزگای شەهیدانی پارێزگای نەینەوا]\nبەرپرسانی موسڵ، گەورەترین شاری پارێزگای نەینەوا، وتیان گۆڕێکی بەکۆمەڵی نوێ دۆزراوەتەوە کە پاشماوەی 100 کەسی نەناسراوی تێدایە.\nدۆزینەوەکە جارێکی دیکە سەرنجی خستۆتەوە سەر هەزاران کەس کە ونبوون ئەوکاتەی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) ده‌ستیگرت به‌سه‌ر شارەکه‌دا لە 2014.\nبەرپرسێك لە یەکەی پزیشکی دادوه‌ری له بەڕێوبەرێتی تەندروستی نەینەوا، بەسمان غانم بە دیارونای وت کۆمپانیایەکی گرێبەستی خۆجێی گۆڕە بەکۆمەڵەکەی بەڕێکەوت دۆزییەوە لە 8 ئەیلول.\nجەستەکان لە گۆڕێکی بەکۆمەڵدا لە خۆرئاوای موسڵ دۆزرانەوە، لە باخچەی خوێندنگەی ئیبن سینا، کە لەئێستادا بنیاتدەنرێتەوە. دەزگای شەهیدان و یەکەکانی پزیشکی دادوەری له بەغدا و نەینەوا لیژنەیەکی هاوبەشیان پێکهێنا بۆ هەماهەنگیکردن بۆ هەڵدانەوە و دەستنیشانکردنی جەستەکان لەڕێی پشکنینی دی ئێن ئەیەوە.\nگۆڕێکی بەکۆمەڵ لە حوزەیران دۆزرایەوە لە ناوچەی حەمیدات له کەسك، نەینەوا. [خاوەنی وێنە: دەزگای شەهیدانی پارێزگای نەینەوا]\nغانم وتی لێکۆڵینەوەی تاوانکاری دواتر وردەکارییەکانی پەیوەست بە مردنیانەوە دەردەخه‌ن.\n2,500 کەسی ونبوو تۆمارکراوە\nبەرپرسێك لە نوسینگەی نەینەوای مافەکانی مرۆڤ، نەشوان سەلیم، بە دیارونای وت نوسینگەکەی کار لەسەر 2,500 کەیسی کەسانی ونبوو دەکات لەوکاتەوەی دەستیکردۆتەوە بە کار لە 2017، لەو ژمارەیە 450 کەیسیان چارەسەرکراون.\nداوای لە حکومەت کرد چەند لیژنەیەکی تایبەت پێکبهێنێت بۆ لێکۆڵینەوە لە کێشەی ونبووەکان.\nوتی ژمارەی دیاریکراوی ونبووان روون نییە و وتیشی لیژنە حکومیەکان دەکرێت یارمەتی بڕیاردان لەسەر ئەو ژمارەیە بدەن و یارمەتی لێکۆڵینەوە لە چارەنوسی ونبووەکان بدەن. دەشکرێت یارمەتی بدەن بە دابینکردنی پسپۆڕیی ته‌كنیكی بۆ هه‌ڵدانه‌وه‌ی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و دەستنیشانکردنی پاشماوەی قوربانیەکان.\nیاریدەدەری بەڕێوبەری دەزگای شەهیدانی نەینەوا، زەین عابدین موسلیح بە دیارونای وت ژمارەی زۆری گۆڕه بەکۆمەڵه‌كان لە پارێزگاکە دەیسەلمێنێت کە ژمارەی ونبووان دەکرێت زۆر بەرزتربێت لە ژمارە فەرمیەکە.\nوتی تائێستا، 83 گۆڕی بەکۆمەڵی جێهێڵراو لەلایەن داعشەوە دۆزراونەتەوە لە تەواوی پارێزگاکە. شەنگال، کە سەدان ئێزیدی لێ کوژران و نێژران، پشکی شێری هەیە لەم گۆڕانەدا کە زۆربەیان لە کۆجۆ بوون، گوندێك کە بەتەواوی لەلایەن داعشەوە وێرانكرا.\nئه‌ندامێكی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی مافەکانی مرۆڤی عێراق، فازل غەڕاوی وتی دواخستنی هه‌ڵدانه‌وه‌ی گۆڕە بەکۆمەڵەکان لە تەواوی عێراقدا بەهۆی بوونی پاشماوەی تەقەمەنیه‌كانی شەڕەوەیە لە ناوچەکانیان، هه‌روه‌ها نەبوونی پشتیوانی دارایی و نەبوونی ژمارەیەکی پێویست لە شاره‌زایانی مەیدانی.\nوتی چەندین گۆڕی بەکۆمەڵ هێشتا لە نەینەوا هه‌ڵنه‌دراونه‌ته‌وه، لەنێویاندا ئەوانەی بادوش، خەفسە و چیای شەنگال، کە ئەگەری هەیە ژمارەیەکی زۆر قوربانییان تێدابێت.


کۆڕبەندی پەروەردەیی جیهانی له له‌نده‌ن به‌رێوه‌چوو – بەڕێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی سلێمانی\nکۆڕبەندی پەروەردەیی جیهانی له له‌نده‌ن به‌رێوه‌چوو\nلە رۆژانی 20-22 کانوونی دووەمی 2020 لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، بەڕێز ئالان حمەسعید سالح وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی کوردستان، بە یاوەری بەڕێزان دڵشاد عومەر، بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی، و مەریوان بەگۆک بەڕێوبەری گشتی دیوان و بەڕێوبەری پلاندانانی وەزارەت، بەشداریکرد لە کۆڕبەندی پەروەردەیی جیهانی سەبارەت بە (یەك نەوە، چی بکرێت بە مەبەستی ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە پەروەردە؟) کە ساڵانە لە لەندەن ئەنجام دەدرێت. بۆ ئەمساڵ وەزیری پەروەردەی ١٢٥ وڵات بەشداریان لەم کۆڕبەندەدا کرد، لە پەراوێزی کۆڕبەندەکە چەند کۆبوونەوەیەک ئەنجامدرا:\n1. کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای هەڵسەنگاندنی Renaissance لە 20/1/2020.\n2. کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای Coursera لە 20/1/2020 سەبارەت بە ڕاهێنانی مامۆستایان و فەرمانبەران لەسەر ئاستی وەزارەت.\n3. کۆبوونەوە لەگەڵ کۆمپانیای ( Matific) لە 20/1/2020 سەبارەت بە هەڵسەنگاندنی قوتابیانی قۆناغی بنەرەتی لە پۆلەکانی (1-6 ) بنەڕەتی لە بابەتی بیرکاری بە شێوەیەی ئاپ.\n4. لە 21ـ 1ـ 2020 کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای (York press) کە بەشێکە لە دەزگای پەروەردەیی ( Pearson) سەبارەت بە پڕۆگرامەکانی خوێندن و پێداچوونەوەیان بە تایبەتی لە بابەتەکانی بیرکاری و زانستەکان و ئینگلیزی.\n5. کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای ئۆکسفۆرد لە 21/1/2020 سەبارەت بە پڕۆگرامەکانی خوێندن پێداچوونەوە بە بابەتەکانی بیرکاری و زانستەکان و ئینگلیزی.\n6. کۆبوونەوە لەگەڵ ڕێکخراوی OECD لە 21/1/2020 سەبارەت بە چۆنیەتی یارمەتی دانی وەزارەتی پەروەرە لە هەڵسەنگاندنی قوتابیان و پشتگیریکردنی وەزارەت لە ئەنجامدانی چەندین پڕۆژەی پەروەردەیی.\n7. لە 21/1/2020 کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای (Education First) سەبارەت بە ڕاهێنانی مامۆستایان و هەروەها باشترکردنی توانای قوتابیان بە مەبەستی هاوتەریب کردنی تواناکانیان لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەدەی ٢١.\n8. کۆبوونەوە لەگەڵ دەزگای کامبریدج لە 21/2/2020 سەبارەت بە پڕۆگرامەکانی خوێندن.\n9. کۆبوونەوە لەگەڵ کۆمپانیای Discovery لە 21/1/2020 سەبارەت بە دانانی پلاتفۆرمێکی ئۆنلاینی پەروەردەیی و بە زمانی کوردی کە لەڕێگەیەوە قوتابیان بتوانن زانیاری و تواناکانیان باشتر بکەن.\n10. کۆبوونەوە لەگەڵ دەستەی (India Didactics Association) لە 21/1/2020 و وەرگرتنی داوەتنامەی فەرمی بە مەبەستی ئامادەبوونی وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆڕبەندنی ساڵانەی پەروەردەیی ووڵاتانی ئاسیا کە لە مانگی ١٠ ئەم ساڵ لە ووڵاتی هندستان بەڕێوەدەچێت.\n11. لە 21/1/2020 گفتوگۆیەک لەگەڵ وەزیری پەروەردەی ووڵاتی بەریتانیا.\n12. لە 22ـ1ـ2020 ئامادەبوونمان لە پیشانگای پەروەردەیی جیهانی کە چەندین کۆمپانیا و دەزگای پەروەردەیی گرنگی جیهانی تیایدا بەشداربوون.\n13. لە 22ـ1ـ2020 سەردانی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە لەندەن.\nکۆنفرانسێک بە ناونیشانی (پەروەردە ئەرکی هەمووانە)\nكۆنفرانسێكی تایبەت بە بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەكان سازكرا


بەبۆنەی ٢٦ی سەرماوەز پەیامێک بۆ هاوسەنگەرانی شاخ، برایم چووکەڵی – Peshmergekan\nهیوای ساغی و سلامەتیتان بۆ دەخوازم\nهەروەک دەزانی دوا بەدوای هاتنەسەر کاری کۆماری ئیسلامی و داسەپانی شەڕ بەسەر خەڵکی کوردستان لە لایەن ئەو رێژیمەوە، هێزی پێشمەرگەی کوردستان بۆ دیفاع لە مان و مەوجوودییەتی نەتەوەکەی و بۆ پاراستنی ماف و ئازادییەکانی خەڵکی کوردستان، هاتەوە گۆڕەپان و لەو رێگایەدا تا ئەمرۆکە، بەسەدان و هەزاران داستانی پڕلەسەروەری و ئازایەتی، فیداکاری ولەخۆبردوویی تۆمار کردوە، کە لە مێژووی خەباتی خوێناویی نەتەوەکەماندا دەمێننەوە و ئێوەی خۆشەویستیش لەو کەسانە بوون کە بۆ دەسکەوتی بەنرخ فیداکاریتان لەخۆتان نیشان داوە.\nهەرلەوکاتەدا کە شانازی بەخەبات و تیکۆشان وسووربوون و خۆڕاگریتان دەکەم ، لەهەمان کاتیشدا پێویستە زیاتر سەرنج بدەینە رابردووی خەباتمان کە گەلی کورد شانازیی پێوە دەکا و بۆتە چرای رێگای تێکؤشانمان. ئەمڕۆ کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بە دڵێکی پڕ لە خوشی وشادی رێز لە فیداکاری وخۆبەخشین، گەورەیی و جوامێریی پێشمەرگە دەگرن کە من وتۆش لەوە بێبەش نین. هەر بەرزی و پیرۆزی نازناوی پێشمەرگە بێ، کە تۆش پێشمەرگەی.\nبە بۆنەی ۲٦ی سەرماوەز رۆژی پێشمەرگەی کوردستان و رۆژی هەڵکردنی ئاڵای کوردستان پڕ بە دڵ پیرۆزبایی لە ئێوەی خۆشەویست و بنەماڵەی بەرێزتان دەکەم کە ساڵانێکی زۆر لە تەمەنتان وەک پێشمەرگە تەرخانی خزمەت بە گەل و نیشتمان و حیزبی دێموکرات کرد. هەر بۆیەش بە ئەرکی سەر شانی خۆم زانی وەک هاورێیەکی ڕۆژەکانی خەباتی شاخ پیرۆزبایی من قەبووڵ بکەن و پیرۆزباییتان لێبکەم و بڵێم : پیرۆزە و هەر بژین بە سەربەرزی.\nبرایم چووکەڵی ٢٦ی سەرماوەزی ١٣٩٩


بەڕێوەبردنی گۆڕانکاری لەدیدی پێشەوای شەهید حەسەن بەننا | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nبه‌رپرسیاره‌تی چییه؟ ده ڕێگا بۆ ڕاهێنانی به‌رپرسیاره‌تی (19)\nبه‌رپرسیاره‌تی و به‌شه‌كانی و مه‌رجه‌كانی (12)\nنەخۆشی لە چاوی دوومەوە (12)\nبڵاوکردنەوەی به‌رهه‌می قوڕئانیی «ترنم نور» به ده‌نگی قوڕئانخوێن خالید محه‌ممه‌دی (5)\nقوڕئان و به‌رپرسیاره‌تی له ژیاندا (3)\nدڵی شووشه‌كان مه‌شكێنن (71)\nمامۆستا حه‌یده‌ر مه‌سته‌فه‌وی کۆچی دوایی کرد (68)\n«مامۆستا قازی» وتارخوێن و پێشنوێژی پێشووی گوندی خانه‌قای پاوه، کۆچی دوایی کرد (66)\nپێغەمبەرم تاجی سەرم (66)\nپه‌یامێك له لایه‌ن ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانیی زانایانی موسوڵمان بۆ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی فه‌ڕه‌نسا (63)\nساتێک لەخزمه‌ت مامۆستا ناسری سوبحانیدا (1,056)\nڕێ و ڕه‌سمی ده‌سپێكی كاری «به‌ڕووپارێزانی پاسكیل‌سواری سه‌رده‌شتی» به‌ڕێوه چوو (970)\nڕۆڵی ئه‌وین له واتابه‌خشی ژیاندا له ڕوانگه‌ی مه‌ولانا (908)\nپەیامی سەرەخۆشی لێژنەی بەڕێوبەرایەتی پارێزگای کوردستان بە بۆنەی ڕەقبوونەوەی دوو مێرمنداڵی کۆڵبەر (805)\nسەرەخۆشی دوای کڕۆنا(چاکسازی لە سەرەخۆشی و هیندەک نەریتی کۆمەڵاتی) (612)\nپاككردنه‌وه‌ى دڵ و ده‌روون (18,830)\nئیسلام و کورد (15,637)\nباڵاپۆشی ئیسلامی و کاریگه‌ری له‌سه‌ر گه‌شه‌پێدانی ئاسایشی کۆمه‌ڵایه‌تی (14,340)\nکورتەیەک له ژیانی حەزره‌تی مەحوی (14,335)\nنامه‌ی باوكێك بۆ منداڵه‌كه‌ی (14,208)\nبەڕێوەبردنی گۆڕانکاری لەدیدی پێشەوای شەهید حەسەن بەننا\nاسماعیل حمەعلی خورماڵی\nگۆڕان سونەتی ژیانە، لەگەڵ هاتنەبوونی مرۆڤەکان حەزی گۆڕانیش لەناخیاندا سەریهەڵداوە، بۆیە بەردەوام ژیان و گۆڕان دوانەیەکی لێکجیانەکراوەن.\nگۆڕان یان گۆڕانکاری (التغییر) واتە گۆڕینی شتێک بەشتێکی تر، یاخود گۆڕینی بەشێوەیەکی جیاواز لەوەی ئێستا (معجم الوسیگ). گۆڕان پرۆسەی گواستنەوەیە لەواقعی ئێستای تاک یادەزگایەک بۆ واقعێکی تری ویستراو، کەدەخوازرێت لەکاتێکی دیاریکراودا پێی بگەیت، بەشێوازو میکانیزمی ڕوون و ئاشکرا، بەمەبەستی گەیشتن بەئامانجی دور یان ماوەکورت، کەبەسودی تاک یادەزگا یاخود هەردوکیان بگەڕێت (العگیات: 2006). بەڕێوەبردنی گۆڕانکاری (ادارە التغییر): بەڕێوەبردنی هەوڵ و کۆششی نەخشە بۆکێشراوو ڕێکخراوە، بۆ گەیشتن بەئەو ئامانجانەی داواکراون بۆ گۆڕان، ئەویش بەبەگەڕخستنێکی زانستیانەی دروستی سەروەتی مرۆیی و ماددی و هونەری و تەکنیکی فەراهەمکراو لەهەر دەزگایەکدا (عماد الدین: 2003).\nلەئێستادا، پرۆسەی گۆڕانکاری و چۆنیەتی بەڕێوەبردنی یەکێکە لەزانستە گرنگەکانی بواری کارگێڕی. سەرکەوتنی ئەو پرۆسەیەش پێویستی بەسەرکردەی شارەزاو بەتواناو لێبڕاو هەیە، کەلەناخیدا باوەڕی بەگۆڕان هەبێت، گۆڕان بکاتە پرۆسەیەکی دامەزراوەیی ڕێکخراو، کەهەمووان تێیدا بەشدار بن. سیفاتەکانی ئەو سەرکردە لەچەند خاڵێکدا ڕوونکراوەتەوە وەک: ڕوونی دیدگاو ئامانج و دوربینی، ئازایەتی، توانای قەناعەتپێکردنی دەوروبەر، قۆناغبەندی، هەڵبژاردنی کاتی گونجاو بۆ گۆڕان، هاندان و خەڵاتکردن، کارکردن بەتیم، ڕاگرتنی باڵانس لەنێوان پێویستی ماددی و مەعنەوی مرۆڤەکان، ئارامگری و نەپسان، دەستپێشخەری و داهێنانکاری، گەشبینی و هیمەت بەرزی.\nپێشەوای شەهید حەسەن بەننا لەسەدەی ڕابردودا گەورەترین گۆڕانکاری پەرپاکرد لەکاری ئیسلامیدا، کەکاریگەری تائێستاش لەسەر ئاستی جیهان بەردەوامە. پێشەوا هەر لەسەرەتاوە بینش و دیدگای ڕوون بووە بۆ کارکردن. پرۆژەیەکی تەواو لەزیهنیدا گەڵاڵە بوو، کەلەناخەوە باوەڕی پێیبوو، بەوپەڕی ئازایەتی و لێبڕانەوە کاری بۆ کردووە. ئامانج و هۆکارو شێوازو پەیڕەوی بۆ دیاریکردووە. پاشتریش لەپەیامەکانیدا زۆر بەوردی ڕەهەندەکانی شیکردوەتەوە. دەیزانی چی دەوێت و چۆن بۆی بڕوات، بەکێ و بەچی پێی بگات. گۆڕینی ناخی کەسەکان دروشمی سەرەکی بوو، دەیزانی تاخودی کەسەکان نەگۆڕدرێن گۆڕان ڕوو نادات. بۆیە هەموو گوفتارو کردارێکی پێشەوا ڕەنگدانەوەی متمانەیەکی قووڵ بوون بەگۆڕان. قۆناغبەندی و فراوانبوون و کشانی ئاسایی پەیڕەو دەکرد. گۆڕان لای پێشەوا سەرەتا لەناخی تاکی موسڵمانەوە دەست پێدەکات، پاشان خێزان، پاشتریش بۆ کۆمەڵگا. هەمیشە لەهەوڵی دۆزینەوەی کاتی گونجاودا بووە بۆ هەموو هەنگاوەکانی. هیچ هەلێکی بەفیڕۆ نەداوە. لەهەر کۆڕو کۆبونەوەیەکدا گونجاو بووبێت فیکری خۆی نمایش کردوە. هەمیشە فەرمانی بەچاکەو نەهی لەخراپە کردووە. لەمزگەوت، کۆڕی زیکر، قاوەخانە، قوتابخانە، بازاڕو دوکان.\nپێشەوا بەننا توانایەکی لەڕادەبەدەری هەبووە لەدروستکردنی کاریگەری لەسەر هەست و سۆزی دەوروبەر. هەرکەس تەنها جارێک بینیبێتی یان گوێبیستی وتەکانی بووبێت کەمەندکێشی کردووە. تەنانەت لەتەمەنی خوار بیست ساڵیدا کاریگەری لەسەر گەورە زانایانی ئەزهەرو تەریقەی تەسەوف هەبووە بۆ هاندانیان بۆ کاری بەکۆمەڵ و جدی. سەرەنجامی کارەکانیشی چەندین پرۆژەی گەورەی لێبەرهەم هاتووە. هەمیشە بەبیرخستنەوەی ئاخیرەت و بەخششی خوایی هەمووانی خستۆتەگەڕ. هانی برایانی داوە بەعەمەلی بۆ کارکردن بۆ دونیاو ئاخیرەت، بۆ ئەوەی بەسەربەرزی بژین و خاوەنی داهاتی خۆیان بن. لەڕوی شوراو ڕاوەرگرتنەوە بەردەوام ڕای کەسانی زاناو دڵسۆزی وەرگرتووە. پاش دروستکردنی برایانیش هەموو کارەکان بەشێوەی شوراو ڕێکخراوەیی و ڕای هەمووان بەڕێکراوە.\nباسکردن لەژیانی پێشەواو تیشک خستنەسەر ئەو سیفەتانەی کەپێویستن بۆ سەرکردەی گۆڕانخوازو چۆنیەتی ڕەنگدانەوەی لەژیانیدا، پێویستی بەتوێژینەوەو لێکۆڵینەوەی بەرفراوان هەیە. ئێمە لێرەدا مەبەستمانە تەنها هێڵە گشتیەکان بنوسین و بەرچاوڕوونی بدەینە خوێنەر، ئاراستەی بکەین تاخۆی زیاتر بەدواداچوونی بۆ بکات. بڕوانێتە هەڵوێستەکانی ژیانی هەر لەقۆناغی سەرەتایی تا شەهید بوونی. بۆ ئەوەی پەی ببەن بەڕادەی مەزنی و لێهاتوویی ئەو زاتە. پێویستە دڵسۆزان بیکەنە سەرمەشقی خۆیان تا بتوانن گۆڕان بهێننە بوون. گۆڕانی ڕاستەقینە کاتێک لەدایک ئەبێت هاوشێوەی ئەو خەمی گۆڕان خەوو خۆراکت لێهەڵگرێت. لەناختدا بەردەوام هەڵگری ئەو خەمە بیت، شەوو ڕۆژ تەرخان بکەیت بۆ ئەو پرۆژەیەی کەباوەڕت پێیەتی. خۆت بگۆڕیت تا بتوانیت دەوروبەر بگۆڕیت، هەرگیز ساردنەبیتەوەو بەکاری لاوەکیەوە سەرقاڵ نەبیت. ئامادەبیت هاوشێوەی ئەو گیانیشت لەو پێناوەدا ببەخشیت، کەبەرزترین پلەی گۆڕانخوازی و متمانەیە بەکارەکەت.\n- دور القائد المسلم فی إدارە التغییر - هنا‌و بنت عبد الرحیم یمانی


دابڕانێک لەنێوان ژنانی کۆمەڵگە و ژنانی ڕێکخراوەکاندا هەیە – منظمة البديل الشيوعي في العراق\nدابڕانێک لەنێوان ژنانی کۆمەڵگە و ژنانی ڕێکخراوەکاندا هەیە\nچاوپێکەوتنی ڕۆژنامەی “ڕەوت” لەگەڵ هۆزان مەحمود، فێمینیست، چەپ و شارەزا لە بواری جێندەردا.\nڕەوت: سوپاس بۆ ئەو کاتەی کە دەیبەخشیت بە ڕۆژنامەکە. تۆ لەم ماوانەدا لەسەر زۆرێکی ئەو ڕووداوانەی کە لەنێو میدیای کوردیدا بڵاوبونەتەوە، سەرنجی تایبەتی خۆت هەبووە، بەناڕەزایەتیەکی زۆرەوە بیروڕاکانی خۆت دەنوسی بۆ نمونە سەبارەت بە “کوژرانی دوو خوشکەکەی چەمچەمال، کوژانی ژنەکەی کەلار لەلایەن سێ براکەیەوە، کێشەی دەستگیرکردنی سۆلینای دهۆک، هەروەها کیژە (١٣) ساڵانەکەی کە لەبری قەرز هاوسەرگیری پێکرابوو، …” لەسەر زۆر لایەنی کلتوری نیرسالاری، دەستەپاچەیی ژنان و ناکارامەیی ڕێکخراوەکانی ژنان دەنوسیت و ڕەخنە دەگریت … بۆ ئەمە هەیە؟\nهۆزان مەحمود: زۆر سوپاس بۆ ئێوەش بۆ ئەم چاوپێکەوتنە. مایەی خۆشحاڵیمە. بێگومان مرۆڤ دەبێت لەو هەموو ناعەدالەتی و کۆنەپارێزی و ژنکوژییەی کوردستان تووڕە بێت. ئێمە سەرەڕای حکومەتێکی خەمسارد و بێباک بەرامبەر ژیانی خەڵک لە کوردستان بەگشتی و ژنان بە تایبەتی، لەو لاوە کێشەی خەمساردی و بێباکی ڕێکخراوەکانی ژنانیشمان هەیە. ئەگەر زۆر وردتر قسەبکەم، لە ساڵی (٢٠٠٣) بەدواوە واتە لە دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعسەوە، بە سەدان ڕێکخراوی (ئین جی ئۆ) بۆ پرسی ژنان دامەزراون، ئەمە سەرەڕای ئەوەی هەموو حیزبێکیش ڕێکخراوی تایبەت بە ژنانی هەیە. هەم حکومەتی هەرێم و هەم حکومەتەکانی وەکو ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و زۆری تریش، بە ڕاستەوخۆ یان لە ڕێگەی ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان و یوئێنیشەوە ساڵانە ملیۆنەها دۆلار دەدەنە بەشێک لەم ڕێکخراوی ( ئین جی ئۆی) ژنانە بۆ ڕاپەڕاندنی کۆمەڵێک چالاکی سواو و دووبارە و دابڕاو لە واقیعی ژنی کورد. بۆ نمونە؛ ماوەیەک سەرقاڵیان کردبوون بە ئاوارەکانەوە، ئێستاش چەند ساڵێکیشە بە بڕیاری (١٣٢٥)ی یوئێن و بەشداری ژن لە ئاشتی و بنیاتنانەوەدا و پرسی بەشداری ژنان لە پەرلەمان و سیاسەتدا و دروستکردنی ژنی سەرکردە و کۆمەڵێک پڕۆگرامی نیۆلیبراڵی، کە تەنها ژمارەیەک لە گەنجی چینی مام ناوەند سودمەندن لێی. لێرەوە دابڕانێک لەنێوان ژنانی کۆمەڵگە و ژنانی ڕێکخراوەکاندا هەیە کە بوونە چینێکی پڕۆفیشناڵ و سەرۆک و مودیر، کە هیچ بەرژوەندیەکیان لەگەڵ ژنانی چینی کرێکار و هەژار و کەمدەرامەتدا نییە. ئەمە ئەو دیمەنەیە کە ئێستا کوردستان و ئێراقیشی گرتۆتەوە بەداخەوە.\nڕەوت: با پرسیارێکی بنەڕەتی تر بکەین ئایا کێشە و چەسانەوەی ژنان، بابەتێکی کلتورییە؟ سیاسیە؟ ئایینیە؟ یان دەرهاویشتەی سیستەمی سەرمایەدارییە؟\nهۆزان مەحمود: کێشەی چەوسانەوە و پەراوێزخستنی ژن زادەی ڕەوتی گۆڕانکاریە لە ژیان و گەشەکردنی شارستانیەتەکاندا، کە هەرکامە و خوازیاری جۆرێک لە پەیوەندی جێندەری بووە. ئەگەر ئێمە سەیری کۆنترین تێکستەکان بکەین کە لە مێژووی مرۆڤدا نوسراون دەبینین وێنای ژن بە پێی سەردەمەکان گۆڕوان، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی ژن هەمیشە وەکو ڕەگەزی لاواز ، ئاژاوەگێر و نا ئەقڵانی و سۆزدار وێناکراوە، کە پێویستە کۆنترۆڵ بکرێت لەلایەن پیاوەوە. لەمەش خراپتر، توندوتیژی و دەستدرێژی بۆسەر ژنان و بێماف کردنیان لە زۆرێک لە چیرۆک و شیعر و داستانە کۆنەکانی گریک و ڕۆمەکاندا هەیە. دوای ئەمانیش لە کتێبە ئاینیەکاندا کە دیسان بە جۆرێکی تر ژن دەخنە ژێر چەوسانەوە.\nئێمە گەر بە تەنها بڵێین؛ هەموو کێشەی ژن لە جیاوازی چینایەتیدا کۆبۆتەوە و بە نەمانی سیستمی سەرمایەداری ئەم کێشە لە مێژانە کۆتایی دێن! ئەوا بە بڕوای من دەکەوینە هەڵەی گەورەوە. کێشەی ژن بەر لەسیستمی سەرمایەداریش هەبووە. ئەم کێشەیە پەیوەندی بە هێز و هەیمەنەی ڕەگەزەکانەوە هەیە بەسەر یەکتردا. بەتایبەت ڕەگەزی نێر بەسەر مێدا. دیارە ئەمە لە سەردەمە جیاکاندا گۆڕانکاری بەسەرداهاتووە. بەشێکیشی بەهۆی بەرەنگاری ژنان خۆیانەوە، بەتایبەت لە سەدەی نۆزدە بەدواوە لە فەزای گشتی و کایە جیاوازەکانی وەک سیاسەت و کولتور و بازاڕی کار و ئابووریدا توانیویانە بوونی خۆیان تا ڕادەیەک بسەپێنن، بەڵام ئەمەش کۆتایی بە ستەم لە دژی ژنان نەهێناوە، جیاوازی چینایەتی، بێکاری و هەژاری و کاری تاقەت پڕوکێنی ناوماڵ، هەموو جۆرەکانی توندوتیژی تا ئێستاش ژنانی لە نێوان مەرگ و ژیاندا ڕاگرتووە. ئەمەش پێویستی بە وەڵام دانەوە و ڕێکخستنی هەمە لایەنە هەیە. بێگومان خەباتی ژنان بۆ ڕزگاری دەبێت دژایەتیکردنی جیاکاری چینایەتی و کاپیتاڵیزم لە خۆیدا بەرجەستە بکات.\nڕەوت: تۆ لە هەندێ وتاریشدا ڕەخنەت لە سیاسەتی نیولیبرالیزمی ئەم سەردەمە گرتووە، بە دروستکردنی هەندێک ڕێکخراوەی موزەیەفیشەوە بۆ بەرگری لە ژنان.\nهۆزان مەحمود: بێگومان، ناکرێت لەم سەردەمەدا ڕەخنە لە نیۆلیبرالیزم نەگرین، چونکە هۆکارێکی سەرەکی کەڵەکە بوونی سەرمایەیە لای یەک لە سەدی دانیشتوان و بێکارکردن، هەژاری و بەتایبەتکردنی کەرتی گشتی کە تەنها نەهامەتی پێوەیە بۆ خەڵک، هەموو ئەمانە زادەی نیۆلیبرالیزمە. لەهەمانکاتدا سیاسەتی کورتکردنەوەی کۆی دۆزی ژن بۆ بە دەسەڵات، گەیشتنی کەمینەیەک لە ژنان بە پلە و پایە لە ناو سیستمی کاپیتالیزمدا. نموونەی ئەمەش زۆرە کە لە کوردستان و ئێراق و زۆربەی وڵاتانی تردا کە لە ژێر ڕەحمەتی فەند و داگیرکاری ئەمریکی و هاوپەیمانەکانیاندان، و بە ئاشکرا ئەجێندایەکی نیۆلیبراڵی هەیمەنەی کردوە بەسەر کۆی کار و چالاکی ژنان و بوارەکانی تردا. بۆ نموونە؛ بۆ کۆنترۆڵ کردن و قۆرخکردنی بزوتنەوەی ژنان و کرێکاران و هەر جوڵەیەکی تری ڕادیکاڵ و چەپ، ئەمان هاتوون ئەڵتەرناتیڤی ئێن جی ئۆییان دروستکردووە و بە ملیۆنان دۆلار دەدنە ئەم ڕێکخراوانە بۆ پرۆگرامی (کۆتای ژنان، بەشداری سیاسی ژن، دروستکردنی ژنی سەرکردە و ژنی کارساز) هتد. ئەم پڕۆگرامانە بە پێشەسازکردنی دۆزی ژنە و دەرهێنانێتی لە خەسڵەتی شۆڕشگێڕی. دەکرێ ئەم شتانە بۆ کەمینەیەک لە ژن سودی هەبێت، بەڵام لە هەمان کاتدا دابڕانیانە لەهەر فیکر و دونیابینیەک کە هەڵقوڵاوی واقیعی لۆکاڵ بێت.\nئێمە ئەمڕۆ لە کوردستان چینێکی بازرگانمان لە ژن بۆ دروست بووە بە دۆزی ژنەوە کە خۆیان لە ماڵەکانیاندا کارەکەری نیپاڵی و ئەفریقی ترافیک کراویان ڕاگرتووە بۆ خزمەتی خۆیان. ئەمانە تەنانەت لەم خۆپیشاندانەی گەنجاندا هیچ ڕۆڵێکیان نەبوو، نە ئیدانەکردنی توندوتیژی دژی خۆپیشاندەران و نە بەشداریکردن. بەڵکو بینیمان کە ژنانی تر لە دەرەوەی ئەم ڕێکخراوە نیۆلیبرالیانەی ژنان سەربەخۆ بەشدار بوون. ئەم ڕێکخراوە فەندکراوانە ئێستە لەمپەرێکن لەبەردەم دروستبوونی هەر دونیابینی و جوڵەیەکی ژنانەی کوردیدا کە باوەری بە کاری ڕێکخستن و هەرەوەزی و هاوپشتی ژنانە هەبێت. کە لەگەڵ بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی تردا لە مەیداندا بێت بە خواستەکانی خۆیەوە.\nالسابق: وێنەکان تەنها ئاگر و دوکەڵن!\nالتالي: شۆڕشی برسیەکان و ژیلەمۆی ڕاپەڕینی لاوانی بێکار ڕوماڵێکی گشتی خۆپێشاندانەکانی دێسەمبەری (٢٠٢٠)\nHey Buddy!, I found this information for you: "دابڕانێک لەنێوان ژنانی کۆمەڵگە و ژنانی ڕێکخراوەکاندا هەیە". Here is the website link: https://www.albadeel-alsheoi.org/ar/?p=4503. Thank you


وێنه‌ی گومانلێکراوانی تاوان، ده‌خرێته سه‌ر ماڵپه‌ڕی پۆلیس - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nوێنه‌ی گومانلێکراوانی تاوان، ده‌خرێته سه‌ر ماڵپه‌ڕی پۆلیس\nبڵاو کرایه‌وه fredag 28 augusti 2009 kl 16.02\nپۆلیسی هاللانداش وه‌ک پۆلیسی هه‌رێمی سکۆنه به ته‌مایه وێنه‌ی که‌سانی گومانلێکراو به تاوان له سه‌ر ماڵپه‌ڕی خۆیدا له سه‌ر ئینترنێت بڵاو کاته‌وه. سه‌رۆکی زانیاریی پۆلیسی هاللاندا به ڕۆژنامه‌ی لاهۆڵمسی گوتووه که ڕێک هه‌مان مۆدێل که پۆلیسی سکۆنه هه‌یه‌تی، ئێمه‌ش ده‌مانبێت. بڕیاره ئه‌م گه‌ڵاڵه‌یه له مانگی سێپتامبری داهاتوودا له لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانی پۆلیسی هاللانده‌وه بکه‌وێته قۆناغی جێبه‌جێ کردنه‌وه.\nمۆرتن ئونبێک سه‌رپارێزه‌ری ده‌زگه‌ی پۆلیسی سکۆنه ده‌ڵێ ئێمه هه‌میشه ماده‌ی وامان بۆ نموونه له ڕێی کامێراکانمانه‌وه وه‌ده‌ست ده‌که‌وێ که جاروبار نایانناسینه‌وه. بۆیه داوای یارمه‌تی له خه‌ڵک ده‌که‌ین که بۆ ناسینه‌وه‌یان یارمه‌تیمان بکه‌ن.\nبه‌ڵام ئه‌مه ده‌توانێ ئه‌و گرفته‌ش بخوڵقێنێ که که‌سێکی بێتاوان به هه‌ڵه وێنه‌که‌ی بکه‌وێته سه‌ر ئینترنێت. به ڕای ئونبێک، ئه‌م ڕووداوه له‌وانه‌یه بێته پێش و له هه‌موو کارێکدا و هه‌میشه‌ش مه‌ترسیی وا هه‌ر هه‌یه.


مرۆڤی دابڕاو - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در یکشنبه, 07 مهر 1398 17:21\nلە دۆخی لەخۆنامۆییدا مرۆڤ دەکرێ بە 'شت' (ئۆبیەکت). مرۆڤ وەک سوبیەکت مانای نامێنێ. مرۆڤەکان وەک 'شت' لەیەک دەڕوانن، رێک وەک چۆن لە شتەکانی تریش دەڕوانن. مرۆڤەکان لە هەستی مرۆڤایەتی بەتاڵ دەبنەوە. مرۆڤ دەبێ بە ئامرازی پارەپەیداکردن، یاخود چەوساندنەوە. بەم شێوەیە ژیان هەتا دێت دژوار و دژوارتر دەبێتەوە.\nلەخۆنامۆیی رەنگە یەکێک لەگرنگترین چەمکەکانی پێناسەکردنی سەردەم بێت. هەر لە سەدەی هەژدەوە گەلێک بیرمەند و فیلسووف بە سەرهەڵدانی کۆمەڵگای نوێ باسی ئەم چەمکەیان کردووە و بەشێوازی جۆراوجۆر لایەن و دەرکەوتەکانیان شیکردووەتەوە.\nبۆ وێنە هیگل و مارکس بە قووڵی چوونەتەوە ناو ئەم باسەوە. مارکس بەکەڵکوەرگرتن لە نەریتی هیگڵ، بەڵام لە خوێندنەوەیەکی مەتریالیستییانەدا هەوڵیداوە لەخۆنامۆیی لەکۆمەڵگای مودێڕن، واتە کاپیتالیستیدا، شیبکاتەوە. لای ئەو لەخۆنامۆیی دەرکەوتەی دوورکەوتنەوەی مرۆڤ لەبەرهەمی کاری خۆیەتی. کاتێک مرۆڤ ئەو شتەی بەرهەمی دێنێ بە هی خۆی نابینێ و بەڵکو تەنیا لەپێناوی وەرگرتنی پارەی بەکرێگرتنەکەیدا بۆ ماوەی چەند سەعاتێک کاردەکا و ئەوسا دەچێتەوە ماڵەوە، رەوتی لەخۆنامۆبوونی دەست پێدەکا. لای مارکس کار جیلوەی خۆپێگەیاندن و خۆدەرخستنی مرۆڤە و بۆیە دوورکەوتنەوەی لە بەرهەمی کارەکەی دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی دیاردەی لەخۆنامۆیی. لای ئەم بیرمەندە ئەمە دەبێتە هۆی لەخۆنامۆیی هەم لە شوێنی کاردا و هەم لەخۆنامۆیی مرۆڤەکانیش لە یەکتری.\nیەکێک لە دەرکەوتەکانی تری لەخۆنامۆیی دوورکەوتنەوە و نامۆبوونی مرۆڤە لە ئاست بڕیارە سیاسییەکاندا، ئەو بڕیارانەی وا بڕیار لەسەر چارەنووسی ئەو دەدەن و کەچی بۆخۆی ئاگای لێیان نیە و تەنیا دەبێ گوێی لێیان بێت و جێ بەجێیان بکات. کاتێک لە سیستمێکدا کەسانێک هەن لەلایەن ئەوانەوە بڕیاردەدەن، ئیتر کەس هەست بە بەشداری چالاکانەی خۆی لە رەوتەکاندا ناکا. دیارە لەو وڵاتانەیدا سیستمی دێمۆکراتی نیە ئەم شێوازی لەخۆنامۆیی تۆخترە، بەڵام دەکرێ لە شێوازی دێمۆکراتیشدا هەر هەست بە دیاردەیە بکەین بەڵام لە ئاستێکی نزمتردا، یاخود لە شێوازی دیکەدا.\nلەخۆنامۆیی سیاسی لەبەرینترین حاڵەتی خۆیدا دوو جۆرە خەڵک بەرهەم دێنێ: ئەوانەی ملدەدەنە ئەم رەوتە (زۆرینە) و ئەوانەی مل نادەن (کەمینە). بەڵام ئەوانەی رێگای بەرنگاربوونەوە هەڵدەبژێرن دیسان لە ئاستی گشتی دا هەر هەست بە لەخۆنامۆیی دەکەن، چونکە وەک ئۆپۆزیسیۆنیش دیسان هێشتا کاریگەر نین، بەڵام سەرهەڵدانی وتەزایەکی تر بەناوی خەبات، لەئاستی تاکەکەسیدا تا رادەیەکی زۆر ئەم هەستەیان لا دەڕەوێنێتەوە. ئەوان خۆیان دەخەنە دۆخێکەوە بەناوی دۆخۆی 'نا' کە تێیدا لە رێگای بەرەنگاربوونەوەوە، لە ئاستی تاکەکەسیدا خۆیان قوتاردەکەن، بەڵام هێشتا ئەمە بەمانای رەوینەوەی لەخۆنامۆبوونی سیاسی لەمانای دیاریکردنی رەوتە سیاسییەکانی وڵاتدا نیە. بەڵام دەتوانین بڵێین لە دۆخی وەهادا خەبات باشترین رێگای قوتاربوون لە هەستی لەخۆنامۆییە.\nلەخۆنامۆبوونی سیاسی دەبێتە سەرهەڵدانی ملکەجی، هەستی نامتمانەیی بەخۆ و قبوڵکردنی چارەنووس. کە ئەمانە لەگەڵ لایەنی ئەقڵانی و لایەنی کارخوازانەی مرۆڤ ناتەبان. بۆیە مرۆڤی لەخۆنامۆ، لایەنە گرینگە ئینسانییەکانی وشک هەڵاتوون. مرۆڤی لەخۆنامۆ زیاتر لەهەر مرۆڤێکی تر پەنادەباتە بەر پەنا رۆحییەکان و هەروەها زیاتر لەهەر مرۆڤێکی تر لەباوەڕمەندبوون بە مرۆڤەکانی تر و هەستی هاوکاری و هاوسۆزی لەگەڵیان بێ بەری دەبێ.\nکاتێک لەخۆنامۆیی سیاسی درێژخایەن دەبێتەوە و بەشێکی گرینگی ژیانی نەوەکان داگیردەکا، بەربەرە دیاردەیەک بەناوی 'ساردی' یاخود 'ساردبوون' سەرهەڵدەدا. ئەم قۆناغە رەنگە لەبارترین قۆناغ بێت بۆ ئەوانەی جڵەوی سیاسەتیان بەدەستەوەیە. قورسترین بڕیارەکان وا لەلایەن کاربەدەستانەوە دەردەکرێن و بە تەواوی بە چارەنووسی خەڵکەوە گرێدراون لەم قۆناغەدایە.\nدەکرێ پرسیاربکەین رێگاچارە چییە؟ کاتێک زۆرینە لەخۆنامۆن چلۆن دەکرێ دەربازبین؟ هەڵوێستی کەمینەی راپەڕیو، دژواربوونەوەی دۆخی ژیان و سەرئەنجام ناتەبایی ئەم خەسڵەتە لەگەڵ خەسڵەتە سەرەکی و دایمییەکانی مرۆڤ (لەخۆنامۆیی وەک دیاردەیەکی کاتی و ئەقڵانییەت و پێوەندیی زاتیی مرۆڤ بە کار و بەرهەمییەوە وەک خەسڵەتە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ) سەرئەنجام دۆخەکە دەشڵەقێنن. مرۆڤەکان لە راستیدا بۆ هەمیشە ناتوانن لە دۆخی لەخۆنامۆییدا بژین. ئەوان بە شوێن رێگاچارەوەن.\nرێگا چارە پەڕینەوەیە لە شتبوون بەرەو سوبیەکت بوون. کەواتە لەمانایەکی هیگڵیدا پەنابردنەوەیە بۆ ئەقڵ و لە مانایەکی مارکسیدا رەوینەوەی دۆخی کاپیتالیستییە کە تێیدا لۆژیکی پووڵ بەسەر هەموو شتێکدا زاڵە.


عێراق پێشتر لە مێژوودا، سێ جار بونیات نراوەتەوەو تیایدا، تاڕادەیەك گوێ لە كورد گیراوە. یەكەمجار بریتانیا (1921) كە قەوارەی دەوڵەتەكەی دەسەپاند، گفتوگۆی لەگەڵ كورد كرد، بەڵام مافی نەدراو راپەڕینەكانی شێخی نەمریش شكستیان خوارد. دووەم جار (1958) حكومەتی كۆماری، عێراقی بونیات نایەوە، گفتوگۆ لەگەڵ كورد بە كزی كرا، بەڵام لایەنی كەمی مافی كورد نەدرا. سێیەم جار، دوای روخانی بەعس بوو. ئەمجارە (2003) كورد بە خەباتی خۆی هەرێمی فیدراڵی هەبوو. لایەنەكان قەرزاری بون. یەكێتی و پارتیش زوو فریای بونیات نانەوەی عێراق كەوتن و دەستكەوتە دەستوریەكان و پەیوەندی ئێستای هەرێم و بەغداد و پشتیوانە نێودەوڵەتیەكەشمان، زادەی ئەو دانوستانەن. سەبارەت بەو هەلومەرجە، مەخابن، زلهێز و دەوڵەتانی ئیقلیمی، جگە لەو مافە دەستوریانە و مادەی (140) رێگەی چارەخۆنوسینی دڵخوازیان نەدەدا. تەنانەن، بەهۆی فشاری نێودەوڵەتی و ئیقلیمیشەوە، ناوچە كێشە لەسەرەكان، كەوتە قوڕگی حوكمڕانی تایفیەوە. كاردانەوە بەرامبەر ریفراندۆمی كوردستان، باشترین بەڵگەی ئەو هاوكێشە سیاسیە جیهانی و ئیقلیمی و نێوخۆییە بوو، كە چارەنووسی قەوارەی ئیقلیمیشیان خستە لێواری مەترسیەوە. ئەو دۆخە، تاڕادەیەك لە سنوری دیاری كراودا، بە پشتیوانی جیهانی و سیاسەتی واقیع بینانەی حكومەتی هەرێم و هێزە كوردستانیەكانەوە، لە مەترسی هەڵدێرانەوە، گۆڕدرا بۆ هەڵسانەوە.\nدەمێنێتەوە لایەنە سیاسیەكانی عێراقی عەرەبی. ئەمانیش ناتوانن وەكو جاران، پشت ئەستور بە مێژوویان و كاریگەری مەزهەب و سەركردەكانیان، سیاسەت بكەن. لە دوا هەڵبژاردنی عێراقدا، تەواوی لایەنەكان لە (30%) دەنگەكانی بەغدایان هێنا. ئێستا، دوای ئەم روداوانە ئەو پێگە جەماوەرییە كەمەشیان دابەزیوە؛ راپەڕینەكەی تشرینیش، زۆری ترساندون، سروشتی زۆربەی حزبەكانیش وایە، ناتوانن لەدوای روداوەكان دەستبەرداری عەقیدە و ئایدیۆلۆژیەتیان بن؛ بۆیە، لەدوا سەرەنجامی سیاسەتی ئێستادا، ئەم لایەنە سیاسیانە ئەستەمە ئایدیۆلۆژیەت و سیاسەتیان بگۆڕن. لە باشترین حاڵەتدا، تەنها چاوەڕوانی ئەوەیان لێدەكرێ، بە سیاسەتێكی میلیتاریستی هەڵنەگەڕێنەوە لە خەڵك؛ لەم چاوەڕوانیە زیاتر، گۆڕانكاری لە عەقیدەی ئەم حزبانە، مەحاڵە!! بەتایبەتی كاتێك، لە عێراقی عەرەبی دا، دیموكراسی و گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی چەشنی رۆژئاوای دیموكراسی، نەگەیشتۆتە قۆناغێك، پارتە ئاینیەكان، ببنە پارتی مۆدێرن.\nكە سونیەكان، لە ئەنبار و رومادی و سەلاحەدین، تێكشكان، لایەنێكی سێ گۆشەی هاوسەنگیەكەی عێراق، (كورد، شیعە، سوننە) پێش ریفراندۆم تێكچوو، بۆیە، كاتێك سوپای عێراق (ئەویش بە هاوكاری پێشمەرگە و هەرێم) لە موسڵدا سەركەوت، لە خۆیان رابینی، بە بیانوی ریفراندۆم، پەلاماری كەركوك و ژەنگار و مەخمورو خانەقین بدەن.. لە بەغدادیش پێگەی كوردستان لاواز بكەن، واتا: گۆشە هاوسەنگەكەی كوردستانیش تێكدرا. بەم دوەم تێكدانەی هاوسەنگیەكەش، دوای سوننە، ئیتر مایەوە دەسەڵاتداری رەهای شیعەگەرایی. كاتێك، هەندێك لایەنی شیعە، بینیان گۆشەی سونی تێكشكاوە و گۆشەی كوردستانیش لاواز كراوە، ئیتر جومگەكانی دەسەڵاتەكانیان كۆنترۆڵ كرد. بەم كۆنترۆڵەی شیعەش، دیاردەكانی حوكمڕانی تاكڕەوی شیعەگەرا، زەق و رەق دەركەوت، ئیتر بینیمان، كار و ئاكاری حوكمڕانی شیعەگەرایی، بەرە بەرە، لە لایەكەوە بەرەو پاوانی دەسەڵاتە سەرەكیەكان پەرەیسەند. لە لایەكی دیكەشەوە، گەندەڵیەكی بێرادە تەشەنەی سەند و بەرە بەرە دووركەوتنەوە لە رای گشتی، ئاشكرا بوو. سەرەنجامەكەشی پاشەكشەی لایەنە شیعەكان بوو لە دوا هەڵبژاردندا. بەڵكو لە ناو شیعەكانیشدا، بێ متمانەیی فراوان بوو. تەنانەت نێوانی لایەنە شیعەكان تەواو ترازا، بەناچاری عادل عەبدولمەهدیان قبوڵ كرد، بەڵام چنگی گەندەڵییان لەشادەمارەكانی ئابوری، بەرنەدا. ئەمەش خەڵكی وروژاندو گەیشتە رادەی هەڵگەڕانەوە لە لایەنە سیاسیەكان، تەنانەت لە ناو خودی شیعەكاندا. سەرەتا بە خۆپیشاندانی خۆڕسكی لە بەسرە و بەغداد. بەمەش نەوەستا، گەیەندرایە ئەم راپەڕینە و لە راپەڕینەكەشدا، پەلاماری بارەگای شیعەكان زیاتر لە لایەنەكانی تر درا. حكومەتی (عادل) یان گۆڕی و هێشتا راپەڕینیش بەردەوامە بەرەو ئامانجەكانی تریان!


جەوانمیر مورادی چالاکی کرێکاری بە ١ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کرا\n14:19 - 14 خاکەلێوه 2721\nجەوانمیر مورادی، چالاکی کرێکاری و خەڵکی کرماشان، بە تۆمەتی "پڕۆپاگەندە دژی نیزام"، لەلایەن لقی ١ی دادگای ئینقلابی ئەو شارەوە، بە ١ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کرا.\nئەو چالاکە کرێکارییە، ئەمڕۆ شەممە ١٤ی خاکەلێوە، لە ڕێگەی پەیوەندییەکی تەلەفوونیدا بۆ ڕاگەیاندنی حوکمی دادگا، بانگهێشتی لقی ١ی دادگای ئینقلابی کرماشان کرا و حوکمی دادگای سەرەتایی بە ناوبراو ڕاگەیەندراوە.\nلقی ١ی دادگای ئینقلابی کرماشان، بەهۆی بڵاوکردنەوەی کلیپێک لەبارەی ناڕەزایەتییەکانی مانگی خەزەڵوەری ٩٨ لەلایەن جەوانمیر مورادی، ئەو چالاکە کرێکارییەی بە ١ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کردووە.\nئەو حوکمە پاش ڕاگەیاندنی، هەتا ٢٠ ڕۆژی دیکە جێگای ناڕەزایەتی و پێداچوونەوەی لە دادگاکانی پێداچوونەوەی کرماشانی هەیە.\nڕۆژی سێشەممە ٥ی ڕەشەمەی ٩٩، ئەو چالاکە کرێکارییە، بە تۆمەتی "پڕۆپاگەندە دژی نیزام"، بانگهێشتی لقی ١ی دادگای ئینقلابی کرماشان کرا و بە ناوبراویان ڕاگەیاندبوو کە دەبێ ١١ی ڕەشەمەی ٩٩، لە لقی ١ی دادگای ئینقلابی کرماشان ئامادە بێت.\nڕۆژی دووشەممە ٤ی ڕەشەمەی ٩٩، ئەو چالاکە کرێکارییە، لە ڕێگەی بانگهێشتنامەیەکی ئێلێکترۆنیکی، لە لقی ٤ی لێپرسی، لە ناردنی دۆسیەکەی بە تۆمەتی "پڕۆپاگەندە دژی نیزام"، بۆ لقی ١ی دادگای ئینقلابی کرماشان ئاگادار کراوە و هەروەها لە تۆمەتی "ئەندامبوون لە گرووپەکانی دژبەری نیزام"، بێتاوان ناسراوە.\nئەو چالاکە کرێکارییە، مانگی بەفرانباری ٩٩، بە تۆمەتی "ئەندامبوون لە گرووپەکانی دژبەری نیزام و پڕۆپاگەندە دژی نیزام"، بانگهێشتی لقی ٤ی لێپرسی دادگای گشتی و ئینقلابی کرماشان کرابوو.\nڕۆژی سێشەممە ٢٣ی بەفرانباری ٩٩، ئەو چالاکە کرێکارییەی خەڵکی کرماشان، بە دانانی بارمتەی ٣٠٠ ملیۆن تمەنی بە شێوەی کاتی لە زیندانی "دێزڵئاوا" ئازاد کرا.\nئەو چالاکە کرێکارییە، ڕۆژی یەکشەممە ١٤ی بەفرانباری ٩٩، بە تۆمەتی "پڕۆپاگەندە دژی نیزام و ئەندامبوونی لە یەکێک لە گرووپەکانی دژبەری نیزام" لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر کرابوو.


بریندارى ڕووداوەکەى هەولێر گیانی لەدەستدا\nهاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژ بە داعش هەواڵێکی حەشدی شەعبی ڕەتدەکاتەوە\nهاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژ بە داعش هەواڵێکی حەشدی شەعبی ڕەتدەکاتەوە، کە ڕایانگەیاندبوو ڕێگرییان لە هێزەکانی ئەمریکا کردبوو لە سەر سنوری سوریا پشکنین بکەن.\nهاوپەیمانان بە ماڵپەڕی دەنگی ئەمریکایان ڕاگەیاندووە، لە چەند رۆژی ڕابردوودا بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی ئاسایشی عێراق رووپێوییەکیان لە رۆژئاوای پارێزگای ئەنبار ئەنجامداوە، ئەوەش لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکانیانبووە بۆ تێکشکاندنی تەواوەتی داعش.\nهاوپەیمانان دەڵێن، "کاری رووپێویەکە پلانی بۆ دانراوە و کراوە بە بێ ئەوەی هیچ ڕووداوێکیان توشببێت".\nئاماژەیان بەوەشکردووە "هێزەکانی هاوپەیمانان لەگەڵ هێزەکانی ئاسایشی عێراقدا پێکەوە کاردەکەن بۆ پاراستنی ئاسایشی سنورەکان و جەخت دەکەنەوە لەوەی ڕێکخراوی داعش سەرهەڵنەداتەوە".\nئەمەش دوای ئەوەدێت، رۆژی سێ شەممەی ڕابردوو حەشدی شەعبی لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ڕێگرییان لە هێزەکانی ئەمریکا کردووە ئۆپراسیۆنێکی "پشکنینی گوماناوی" لە سەر سنوری نێوان عێراق و سوریا ئەنجام بدەن.\nقاسم موسلیح فەرماندەی هێزەکانی حەشدی شەعبی لە ئەنبار، ئەوەشی ڕاگەیاندبوو، "فەرماندەیی ئەنباری حەشدی شەعبی ڕێگرییان لە هێزەکانی ئەمریکا کردووە پشکنینەکە ئەنجام بدەن و ناچاریان کردوون بگەڕێنەوە بنکە سەربازییەکەی خۆیان و ڕوبەڕوی حەشدی شەعبی نەبنەوە".


◄ نتیجه: Found 90, page 1 of 9 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n📖 ئاراس برایەکی هونەری نانەوای کوشتووە و برایەکیشی هەڵاتووە مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Sep 24 2018 9:27AM\n👁 اێ بەخشە 1,608 گل سئرکریائە(دێینە)\nئاراس، ئەو کوڕە جلوبەرگ رەش و ریشنەی بە دەمانچەکەی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 24-9-2018 9:27:46\n📖 ئالین سێ سالان دناڤ جەهەننەما داعش دا ژیایە مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Nov 7 2017 8:53AM\n👁 اێ بەخشە 3,683 گل سئرکریائە(دێینە)\nدواڕۆژ، بورهان یەحیا ئالین ئه و کچا شۆخ و شەنگ یا [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 7-11-2017 8:53:46\n📖 ئه و باوکەی بۆ دۆزینەوەی منداڵەکانی ئامادەبوو گورچیلەی بفرۆشێت کوڕێکی دەدۆزێتەوە مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Nov 9 2017 10:58AM\n👁 اێ بەخشە 3,097 گل سئرکریائە(دێینە)\nباوکێکی ئێزدی کە ئامادەبوو بۆ رزگارکردنی هاوسەر و [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 9-11-2017 10:58:24\n📕 ئۆقیانووسێک لە تاوان کتاووخانە\n👁 اێ بەخشە 121,424 گل سئرکریائە(دێینە)\nخەندان محەمەد جەزا سەرپاچ سلێمانی-2007 [ فرەتر(ویشتر)... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 31-3-2014 0:40:07\n📖 ئێزدییەکی رزگاربوو: رۆژانە بۆ ماوەی شەش مانگ دەستدرێژییان دەکردەسەرم مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Aug 2 2017 8:56AM\nکچێکی ئێزدی رزگاربوو لە دەستی داعش چیرۆکی ئه و نەه [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 2-8-2017 8:56:23\n📖 ئەنجام و دەستکەوتەکانی خۆپیشاندانی تەقتەق! مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Dec 19 2017 10:26PM\n👁 اێ بەخشە 4,850 گل سئرکریائە(دێینە)\n1 تاڵان کردن و سوتاندنی دائیرەی کارەبا 2 تاڵان کر [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 7 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 19-12-2017 22:26:20\n📖 ئەو داعشەی ناسییەوە کە کڕین و فرۆشتنی پێوە کرد مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Aug 30 2017 9:31AM\n👁 اێ بەخشە 3,040 گل سئرکریائە(دێینە)\nلە ئەوروپاوە و لەڕێی تەلەفزیۆنەوە ئەو کەسەی ناسییە [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ هـ.ب. 30-8-2017 9:31:17\n📖 ئەو ژنەی هاوسەرەکەی ویستی بەزۆر پیسایی دەرخوارد بدات، چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Jul 6 2017 11:02PM\n👁 اێ بەخشە 2,006 گل سئرکریائە(دێینە)\nئەو ژنەی کە لە ناوچەی (پاتنۆس) ی سەر بە پارێزگای ئ [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ ئـ.ئـ.ف. 6-7-2017 23:02:46\n📖 ئەو ژنەی کوژرا خەسوی سنورە مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Jul 3 2017 6:04PM\n👁 اێ بەخشە 5,256 گل سئرکریائە(دێینە)\nئا – نەشمیل شەوی رابردوو لەنزیک بەنزینخانەی ئاشتی [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 3 ✔ 90% ✍ ئـ.ئـ.ف. 3-7-2017 18:04:45\n📖 الهروب من بلد اللجوء.. قصة إيزيدية خطفها داعش مەقاڵەل گؤجەر\n📅 زمان اضافه کردن Aug 23 2018 9:21PM\n👁 اێ بەخشە 3,085 گل سئرکریائە(دێینە)\nجمع الحظ العاثر الشابة الإيزيدية أشواق حجي بخاطفها [ فرەتر(ویشتر)... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 23-8-2018 21:21:43


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 112 قوتابخانە لە سنە پێویستی بە نۆژەنکردنەوە هەیە\nهەواڵدەریی حکوومەتیی تەسنیم بڵاوی کردووتەوە کە 112 قوتابخانەی پارێزگای #سنە#، فەزای ناستانداردیان هەیە و پێویستیان بە نۆژەنکردنەوە هەیە. بە وتەی بەرپرسی ئیدارەی پەروەردە و بارهێنانی پارێزگای سنە، نۆژەنکردنەوەی 130 قوتابخانە کە بە بەرد سازکراون پێویستی بە 117 میلیارد تەمەن بوودجە هەیە. جێگری پەرەپێدانی بەڕێوەبەریی پشتیوانی لە پەروەردە رایگەیاند: لە شارەکی بەهارانی سنە، پێویستە 9 قوتابخانە بۆ دانیشتووانی بیناکانی مەسکەنی مێهر درووست بکرێت. لە کۆی 51 هەزار و 314 کەس لە حەشیمەتی دانیشتووی لەو پارێزگایە 10 هەزار و 62 کەسیان قوتابین کە ئەو ڕێژەیەش 21 قوتابخانە و 410 پۆلی خوێندنیان پێویستە. بە وتەی نیزام مورادی جێگری پەرەپێدانی کارگیڕیی پەروەردەی پارێزگای سنە، لەو 410 پۆلە تەنیا 24 پۆلی وانەوتنەوە درووست کراوە و لە بەڕێوەبردنی ئەم یاسایەدا کێشەیان هەیە.


ترامپ لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەری نوسیویەتی " ئەم گەشتە دەستی پێکرد و من کار دەکەم و هەوڵێکی زۆر دەدەم تا بیکەم بە گەشتێکی گرنگ بۆ خەڵکی ئەمەریکا".\nجارێکی تریش دروشمی هەڵمەتەکەی گوتووەو ڕایگەیاند " هیچ گومانم لەوەدا نییە کە پێکەوە ئەمەریکا ئەمەریکا مەزن دەکەینەوە."\nشێن سپایسەر، کە دەبێتە گوتەبێژی کۆشکی سپی، ڕایگەیاند سەرۆکی هەڵبژێردراو بەردەوامە لە گۆڕانکاری لە وتارەکەیدا کە لە میانەی مەڕاسیمی سوێندخواردنیدا پێشکەشی دەکات. ئەو گوتی وتارەکەی بیروڕای خۆی دەبێت لەسەر ئەمەریکا.\nسپایسەر گوتیشی ترامپ هەوڵ دەدات لە وتارەکەیدا باس لەو ئاستەنگانە بکات کە ڕووبەڕووی دەبینەوە. ئەو وتارەکەی بە وتارێکی فەلسەفی لەقەڵەم دا لەسەر ئەوی کە ترامپ دەیەوێت وڵات بەرەو چ ئاقارێکدا ببات نەک ئەجەنداکانی حکومەت.


هێرشی عەرەبستان بۆ سەر حوسیەكانی یەمەن و هەڵوسێتی كۆمەڵگای جیهانی – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / هێرشی عەرەبستان بۆ سەر حوسیەكانی یەمەن و هەڵوسێتی كۆمەڵگای جیهانی\nپێنج شه‌ممه 26 ئازار 2015\tجیهان, هەواڵ 136 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبە پێی راپۆرتی هەواڵنێریی فەرانسە، فڕۆكە جەنگیەكانی عەرەبستان شوێنە هەستیارەكانی چەكدارە حوسیەكان و ئەنباری چەك و تەقەمەنی و فڕۆكەكانی ئەو گرووپەیان كردووەتە ئامانج و لەنێویان بردووە.\nلە شاری سەنعا پێتەختی یەمەن كۆشكی سەرۆك كۆماریی ئێستا لە دەستی حوسیەكاندایە و بە هۆی بوردمانەكانەوە لەنێو چووە.\nهەندێ لە سەرچاوە یەمەنیەكان، باس لە كوژرانی عەبدولمەلەكەلحوسی رێبەری چەكدارە شیعەكان و براكەی و هەروەها ژمارەیەك لە فەرماندە نیزامیەكان لە هێرشە ئاسمانیەكانی ئەمڕۆ دەكەن.\nباڵوێزی عەرەبستان لە ئامریكا لە كۆنفرانسێكی هەواڵنێرییدا رایگەیاندووە، كە 10 وڵات لە هێرش بۆ سەر چەكدارە شیعەكانی یەمەن بەشدار بوون، كە 5 وڵاتیان لە وڵاتانی دەوروبەری كەنداودان.\nناوبراو لە درێژەشدا دەڵێ: هێرشی نیزامی ئەوان بە ئامانجی رزگار كردنی یەمەن و دەوڵەتی یاسایی ئەو وڵاتە بووە و ئێمە بۆ ئەنجامدانی ئەو هێرشە لەگەڵ ئامریكا راوێژمان كردووە.\nلە لایەكی دیكەوە كۆشكی سپی رایگەیاند، باراك ئۆباما لەو گەڵاڵەیە ئاگادار بووە و بڕیاری دەركردووە تا لەو هێرشە پشتیوانی زانیاری و لۆجستیك بێتە ئاراوە.\nدەوڵەتی ئەمریكا هێرشی نیزایم عەرەبستان و هاوپەیمانان بۆ پشتیوانی لە حكومەتی یاسایی یەمەن دەربڕیوە.\nمیسریش پشیتوانی خۆی لە هێرشی نیزامی دژی چەكدارە شیعە حوسیەكان لە یەمەن راگەیاندووە.\nسەرچاوە میسریەكان رایانگەیاندووە، كەشتیە جەنگیەكانی میسر بۆ بەشداریی لە هێرش دژی ئەنسارۆڵڵا لە یەمەن و دابین كردنی ئەمنیەتی كەنداوی عەدەن، لە كاناڵی سۆئێزەوە بەرەو عەرەبستان حەرەكەتیان كردووە.\nسەرچاوە نیزامیەكانی میسر ئامانجی سەرەكی خۆیان لە ناردنی كەشتیە جەنگیەكانی ئەو وڵاتە بۆ عەرەبستان و جێگیر بوونی ئەوان لە كەنداوی عەدەن بە مەبەستی پێشگیری لە هەناردنی چەك و چۆڵی دەرەكی (لە ئێرانەوە) بۆ گرووپی ئەنسارۆڵڵا راگەیاندووە.\nسەعد حەریری سەرۆك وەزیرانی پێشووی لوبنان و رێبەری رەوتی نزیك لە رۆژئاوا لەو وڵاتەیش، لە دژكردەوەیەكدا سەبارەت بە هێرشی نیزامی دژی حوسیەكان وتی: دەستێوەردانی كۆماری ئیسلامی ئێران لە پەیمەن دژكردەوەی وڵاتانی عەرەبی دروست كردووە. خەڵكی یەمەن لە دەستێوەردانی نیزامی وڵاتانی ناوچەكە دژی حوسیەكان پشتیوانی دەكەن.\nپێشتریش راگەیەندرابوو، چەكدارە شیعە حوسیەكان لە شاری عەدەن نزیك بوونەتەوە. پاش راگەیاندنی ئەم هەواڵە، وەزیری دەرەوەی یەمەن خوازیاری دەستێوەردانی نیزامی وڵاتانی عەرەبی بوو و رایگەیاند: ئێمە داوا لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دەكەین، كۆتایی بە دەستێوەردانی ئێران لە كاروباری نێوخۆیی یەمەن بهێنن.\nناوبراو لە درێژەدا وتبووی: كۆماری ئیسلامی ئێران بە یارمەتی حوسیەكان پەیوەندیی ئاسمانی لەگەڵ یەمەن ساز كردووە.