پێشێلکاریه‌کانی تورکیا و یادکردنه‌وه‌ی کۆماری تورکیا له هه‌ولێر!  » KadirShorsh\n« بارزانی و نوێکردنه‌وه‌ی متمانه‌ی تورکیا | Turkish behavior against caseless Kurdish victims »\nکۆماری تورکیا له‌سه‌ر بنچینه‌ی ناسیونالیزمی ره‌گه‌زپه‌رستی تورکی که‌مالیزمدا دامه‌زرا، ئه‌وه بووه‌هۆی له‌گۆڕنانی خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان، سه‌رکوتکردنی داوای ئازادی کورد و ئه‌نجامدانی تاوانه‌کانی پاکتاوی ره‌گه‌زی و گه‌لکوژی، پاکتاوی که‌لتوریی کورد، قه‌ده‌غه‌کردنی زمانی کوردی و پیته‌کوردیه‌کان، قه‌ده‌غه‌کردنی وشه‌ی کورد و کوردستان، قه‌ده‌غه‌کردنی کوردبوون و له‌و ساته‌وه کورده‌کان وه‌کو تورکی کێوی سه‌یرکران هتد. بۆیه یادکردنه‌وه‌ی دامه‌زراندنی کۆماری تورکیا، یادی داهێنانه‌کانی مسته‌فا که‌ماله که ئاماژه‌مان بۆکردن\nله حه‌فته‌ی رابردوودا یادی کۆماری تورکیا له هه‌ولێر کرایه‌وه و نێچیره‌وان بارزانی و به‌رپرسانی دیکه‌ی ده‌سه‌لاتی هه‌رێم به‌شداریان له بۆنه‌که‌دا کرد. به‌مشێوه‌یه گرنگی تایبه‌ت ئه‌مسال به یاده‌که له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێم و بنه‌ماڵه‌ی سه‌رۆکی هه‌رێم مه‌سعود بارزانی درا.\nله تۆڵه‌ی کوشتنی 24 سه‌ربازه‌که‌ی تورکیا له 23ی ئۆکتۆبه‌ردا، ده‌سه‌ڵاتی تورکی ده‌ستی به ره‌شبگیری کرد له‌وانه ئه‌ندامانی پارله‌مان، چالاڤانانی مافه‌کانی مرۆڤ، نوسه‌ر و ره‌خنه‌گران، خه‌ڵکی دیکه‌ی ئاسایی گیران و راپێچی زیندانه‌کان کران. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا سوپای تورکیا ده‌ستی به هێرشێکی به‌ربڵاو له 24 ی ئۆکتۆبه‌ردا کرد، هه‌زاران سه‌رباز به‌هاوکاری فرۆکه‌ی جه‌نگی و چه‌کی قورس دڕندانه که‌وتنه گیانی چیاکانی کوردستان، به‌پێی هه‌ندێ سه‌رچاوه چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراوی ناپالم و ژاری کیمیاوی له هێرشه‌که‌دا به‌کارهاتوون. له‌و هێرشه‌دا زیاتر له 20 گه‌ریللا گیانگه‌شکران، ته‌رمه‌کانیان سووتاو و شێواو، ره‌نگگۆڕاو و ره‌شهه‌ڵگه‌ڕاو له ساردخانه‌دا خرانه به‌رده‌م میدیای تورکی، به‌مجۆره تورکیا تۆڵه‌ی خۆی به خه‌ڵکی تورکیا پیشاندا. رۆژنامه و ته‌له‌ڤزیۆنه کوردیه‌کان له‌مباره‌یه‌وه بێده‌نگ مانه‌وه، وه‌کو ئه‌وه‌ی هیچ ڕووی نه‌دابێت. سایته کوردیه‌کان هیچیان له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌و هێرشه دڕندانه‌یه‌ی تورکیا نه‌گوت. کورده‌کانی باکور پێویستیان به هاوکاری هه‌بوو به‌ڵام که‌س به‌ده‌نگیانه‌وه نه‌هات. میدای جیهانی وه‌کو چاوه‌ڕوان ده‌کرا بێده‌نگ بوون و نووزه‌یان لیوه‌نه‌هات.\nدوای ئه‌و رووداوانه زه‌وی له‌رزه‌یه‌ک شاری وانی باکوری کوردستانی بنده‌ستی تورکیای گرته‌وه، زیاتر له 500 که‌س گیانیان له‌ده‌ستدا، به‌هه‌زاران بریندار بوون، به‌هه‌زاران خێزان بێماڵ بوون. تورکیا له رۆژانی سه‌ره‌تای روودانی کاره‌ساته‌که‌دا ره‌تی هاوکاری وڵاتانی جیهانی به‌گشتی کرده‌وه. هاوکاری ئه‌و وڵاتانه ده‌یتوانی گیانی ره‌نگه ژماره‌یه‌کی زۆر له قوربانیان رزگار بکات، به‌لام تورکیا رێگه‌ی له‌وه گرت. واپێده‌چێت تورکیا مه‌به‌ستی بوو زۆرترین زیان به خه‌ڵکه‌که بکه‌ویت، هه‌روه‌کو به‌پێی گوتنه‌کان تورکیا خه‌ڵکی وان به لایه‌نگری پ.ک.ک ده‌بینێ. ئه‌وه‌ش بێزاری لای هه‌ندێ له رۆژنامه‌کانی وڵاتانی رۆژئاوا له هه‌لسوکه‌وتی تورکیا لێکه‌وته‌وه. به‌ڵام که‌ناڵ و رۆژنامه‌کانی سه‌ر به ده‌سه‌لاتی هه‌رێم له‌مباره‌یه‌وه نووزه‌یان لێوه‌نه‌هات. به‌گشتی کرده‌وه‌کانی تورکیا شه‌قامی کوردی له باشور نه‌جوڵاند.\nکه کاره‌ساته سره‌شتیه‌که‌ی وان روویدا، ئه‌و ڕووداوه وه‌کو غه‌زه‌بی خودا و تۆڵه له‌لایه‌ن تورکه ره‌گه‌زپه‌رسته‌کانه‌وه سه‌یرکرا، هه‌ندی له ته‌له‌ڤزیۆنه‌کان به ئاشکرا هیوای زه‌ویله‌رزه‌ی دیکه‌یان بۆ شاره‌کانی دیکه‌ی کوردستان خواست. سه‌باره‌ت به‌و هه‌لوێسته راسیستانه و دژه‌کوردانه‌یه ده‌سه‌لاتی هه‌رێم یا ته‌له‌ڤزیۆن و رۆژنامه‌کانی ده‌سه‌ڵات نووزه‌یان لێوه نه‌هات.\nدیاره هه‌ردوو ده‌سه‌لاتی سلێمانی و هه‌ولێر هه‌ڵمه‌تی یارمه‌تی کۆکردنه‌وه‌یان بۆ قوربانیان راگه‌یاند و یارمه‌تیان نارد. ئه‌و هاوکارییه زۆر پێویسته، به‌ڵام خۆكڕکردن، بێهه‌لوێستی، پشتگیری و هاوکاری تورکیا له پیشێلکاریه‌کانیدا هه‌مووی پرسیاری گه‌وره به‌رامبه‌ر به نیازپاکی ئه‌وان داده‌نێن. پاشان ئه‌و یارمه‌تیه درایه ده‌ست شاره‌داری وان یا نوێنه‌ری تورکیا له هه‌ولێر یا ده‌سه‌لاتی تورک له تورکیا؟ ئه‌گه‌ر ئه‌و یارمه‌تییه راسته‌وخۆ نه‌گه‌یشتبێته ده‌ستی کورده‌کانی وان، واپێده‌چێ چاره‌نوسی ئه‌و یارمه‌تییه له چاره‌نوسی ده‌ستی یارمه‌تی وڵاتانی ده‌ره‌وه باشتر نه‌بووه. ده‌سه‌ڵاتی پ.د.ک و ی.ن.ک پیاوچاکی خۆیان پیشاندا و گوایه هاوده‌ردی کورده‌کانی باکورن، به‌ڵام ئه‌و کاردانه‌وه‌یه بۆیه هه‌بوو، چونکه مه‌ترسی له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان نه‌بوو. ئه‌وان له رێگه‌گرتن له هاوکاری جیهانی له‌لایه‌ن تورکیاوه نووزه‌یه‌کیان نه‌کرد و بچوکترین ره‌خنه‌یان ئاراسته‌ی تورکیا نه‌کرد, چونکه ئه‌گه‌ر وایان بکردبایه به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان ده‌که‌وته مه‌ترسیه‌وه. دیاره هه‌ر پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان بوو وایکرد سه‌رۆکی هه‌رێم مه‌سعود بارزانی سه‌ره‌خۆشی له سه‌ربازه کوژراوه‌کانی تورک بکات، هێرشه‌که‌ی پ.ک.ک سه‌رکۆنه بکات و هاوده‌ردی خۆیان بۆ ده‌سه‌ڵاتی تورکیا ڕابگه‌یه‌نن. مه‌سعود بارزانی له‌سه‌ر گیانگه‌شکردنی خێزانێکی سڤیلی بناری قه‌ندیل، ره‌خنه‌یه‌کی ئاراسته‌ی تورکیا نه‌کرد، ته‌نانه‌ت تاقه پرسیارێکی ئاراسته‌ی تورکیا نه‌کرد، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی سه‌رۆکی تورکیا هه‌رگیز سه‌ره‌خۆشی ئاراسته‌ی ئه‌و قوربانیه بێتاوانانه نه‌کرد و داوای لێبوردنی نه‌کرد. به‌کورتی زورناکه به پێی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی بنه‌ماڵه و پارتی ده‌سه‌ڵاتدار لێده‌درێت. به‌رژه‌وه‌ندیه‌کان له‌سه‌رووی هه‌موو پره‌نسیپێکدان!\nتورکیا سه‌ره‌خۆشی به خێزانه قوربانیه‌که‌ی بناری قه‌ندیل نه‌گه‌یاند، هه‌ندێ لایه‌نی تورکی ئه‌و کاره‌ساته جه‌رگبڕه‌یان به سینارۆی کورد ناوزه‌دکرد. تورکیا داوای لێبووردنی له قوربانیان نه‌کرد. سه‌باره‌ت به کاره‌ساته سروشتیه‌که‌ی وان تورکیا لێنه‌گه‌ڕا هاوکاری بگاته قوربانیانی زه‌ویله‌رزه‌که. هه‌ندێ له ته‌له‌ڤزیۆنه تورکیه‌کان له خودا پاڕانه‌وه که دیاربه‌کر و هه‌کاری وه‌کو وانیان به‌سه‌ر بێت. به‌پێی هه‌ندێ سه‌رچاوه تورکیا چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراو دژی شۆڕشگێرانی کورد به‌کارده‌هێنێت. ته‌رمی سوتاوی گه‌ریلاکان رووپه‌خشی ته‌له‌ڤزیۆنه‌کانیان داگیرکرد و لاپه‌ڕه‌ی یه‌که‌می رۆژنامه‌کانیان پڕده‌که‌نه‌وه، به‌مجۆره تورکیا ماسولکه‌ی خۆی دژی  کورد پیشانی کۆمه‌ڵگه‌ی تورکیدا. ده‌سه‌ڵاتی تورکی ره‌شبگیری دژی زۆر له خه‌ڵکی ڕه‌خنه‌گر، چالاک و ناسراوی کورد و تورک ده‌ست پیکردووه. تورکیا هه‌موو ئه‌وانه و زۆریتریش بێسله‌مینه‌وه دژی کورده‌کان ده‌کات و به‌گشتی مافه‌کانی مرۆڤ دڕندانه پێشێل ده‌کات، که‌چی له هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی کوردستاندا یادی دامه‌زراندنی کۆماری تورکیا به به‌شداری نوینه‌رانی ده‌سه‌لات و بنه‌ماڵه‌ی بارزانی به رێزلێنانه‌وه ده‌کرێته‌وه!\nپێویسته بیریبخه‌ینه‌وه که کۆماری تورکیا له‌سه‌ر بنچینه‌ی ناسیونالیزمی ره‌گه‌زپه‌رستی تورکی که‌مالیزمدا دامه‌زرا، ئه‌وه بووه‌هۆی له‌گۆڕنانی خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان، سه‌رکوتکردنی داوای ئازادی کورد و ئه‌نجامدانی تاوانه‌کانی پاکتاوی ره‌گه‌زی و گه‌لکوژی، پاکتاوی که‌لتوریی کورد، قه‌ده‌غه‌کردنی زمانی کوردی و پیته‌کوردیه‌کان، قه‌ده‌غه‌کردنی وشه‌ی کورد و کوردستان، قه‌ده‌غه‌کردنی کوردبوون و له‌و ساته‌وه کورده‌کان وه‌کو تورکی کێوی سه‌یرکران هتد. بۆیه یادکردنه‌وه‌ی دامه‌زراندنی کۆماری تورکیا، یادی داهێنانه‌کانی مسته‌فا که‌ماله که ئاماژه‌مان بۆکردن، یادی هه‌موو ئه‌و نه‌هامتی و ماڵوێرانیانه‌یه که به‌سه‌ر کورد هێنران.\nله‌کاتێکدا ده‌سه‌لاتدارانی تورک شانازی به‌و پێشێلکاری و تاوانانه ده‌که‌ن، نکۆڵی له بوونی تاوانه‌کان ده‌که‌ن، ئێستاش له‌سه‌ر هه‌مان رێچکه‌ی دژه کوردانه ده‌ڕۆن، تاوان دژ به خه‌ڵکی کوردستان ئه‌نجام ده‌ده‌ن، چۆن ده‌کرێ ده‌سه‌ڵاتی کوردی لێبگه‌ڕێ یادی ئه‌و رۆژه له شارێکی کوردیدا و له‌ژێر سایه‌ی ده‌سه‌لاتی کوردیدا بکرێته‌وه و رێزی لێبگرێت؟!\nئه‌گه‌ر تورکیا رۆژێک له رۆژان تفی له‌و کرده‌وانه‌ی رابردووی خۆی کرد و په‌شیمانی ده‌ربڕی، دوای لێبوردنی له ئه‌رمه‌ن و کورد و نه‌ته‌وه‌کانی دیکه کرد، ئاساییه کورد رێگه به تورکه‌کان بده‌ن یادی رۆژی دامه‌زراندنی وڵاته‌که‌یان بکه‌نه‌وه، له‌و باره‌شدا به‌شداری نوێنه‌ری ده‌سه‌ڵات ده‌که‌وێته به‌ر ره‌خنه، چونکه ئه‌و تاوانانه‌ی رابردوو فاکتن و ناسڕێنه‌وه.\n7ی نۆڤه‌نبه‌ری 2011


یاری Spider-Man: Miles Morales لە ئەمساڵدا بۆ PS5 بەردەست دەکرێت - Home4T\nالرئيسية / IFTTT / کەی ئای تی ئێن / یاری Spider-Man: Miles Morales لە ئەمساڵدا بۆ PS5 بەردەست دەکرێت\nیاری Spider-Man: Miles Morales لە ئەمساڵدا بۆ PS5 بەردەست دەکرێت\nUser Home4T 6/12/2020 03:07:00 pm IFTTT, کەی ئای تی ئێن\nکۆمپانیای Sony ڕایگەیاند یاری نوێی Spider-Man: Miles Morales، پاشکۆی یاری Spider-Man ـی ساڵی 2018 ـی سەکۆی PS4 بە فەرمی بۆ سەکۆی نوێی PS5 بەردەست دەکرێت و یەکەمین ترایڵەری یارییەکە بڵاوکرایەوە.\nڕۆڵگێڕ Miles Morales لە یارییە نوێیەکەی Spider-Man ـدا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، هەمان ڕۆڵگێڕی فیلمی ئەنیمەیشنی Spider-Man: Into the Spider-Verse ـی Marvel. کۆمپانیاکە هیچ زانیارییەکی وەهای لەسەر یارییەکە ئاشکرا نەکرد، بەڵام ترایڵەرەکە نیشانی دەدات کە Miles توانای هاویشتنی تەزووی کارەبایی و درووستکردنی تۆڕ و شەڕکردنی دەبێت، لە پاڵ توانای گۆڕینی کەشوهەوا و کات.\nیاری Spider-Man ـی سەکۆی PS4 لە سەرەتادا وەکو نموونە بەکار دەهات بۆ باشترکردنی بارکردنی زانیارییەکان و کردنەوەی یارییەکانی سەکۆی PS5. نایاب دەبێت ئەگەر بە زوویی ببینین کە خێرایی ئەم یارییە لەسەر سەکۆی نوێی PS5 چۆن دەبێت.\nیاری Spider-Man: Miles Morales لە هاوینی ئەمساڵدا بۆ سەکۆی PS5 بەردەست دەکرێت.\nfrom کەی ئای تی ئێن https://ift.tt/3hjkAIx


عێراق كات ده‌كوژێ سه‌باره‌ت به رێكه‌وتننامه ئه‌منییه‌كه | Institute for War and Peace Reporting\nعێراق كات ده‌كوژێ سه‌باره‌ت به رێكه‌وتننامه ئه‌منییه‌كه\nدواخستنی ریفراندۆم و بڕێك قه‌ره‌بوو له كاتی خۆیدا له‌وانه‌یه ئه‌و نیگه‌رانییه‌ی سه‌باره‌ت به رێكه‌وتننامه‌ی ئه‌منی هاتۆته ئاراوه په‌رش و بڵاو بكات.\nBy Kareem al-Qassimi\nنووسینی په‌یامنێرانی راهێنراوی IWPR(ICRی ژماره ٣٠٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٠٩)\nشه‌وێكیان له مانگی نیساندا، سه‌ربازه‌كانی ئه‌مریكا هه‌ڵیان كوتایه سه‌ر ماڵی ئه‌حمه‌د به‌دری و ژنه‌كه‌ی و برایه‌كیان كوشت، ئه‌مه‌ش توڕه‌یی لێكه‌وته‌وه سه‌باره‌ت به رێكه‌وتنێكی هه‌ستیار كه تایبه‌ته به مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له عێراق.\n" به ئۆتۆمبێڵێكیسه‌ربازی ده‌رگاكه‌یان هێنایه خواره‌وه،" به‌دری وتی. "خالیدی برام چوو بزانێ چی بووه كه‌چی كوشتیان. دواتر خێزانه‌كه‌شیان كوشتم."\nبۆ رۆژی دواتر، ده‌یان كه‌س له دانیشتووانی شاری كوت كه هێرشه‌كه له‌وێ روویدا، رێپێوانێكیان بۆ به‌رده‌م فه‌رمانگه‌یه‌كی حكومی سازكرد و داوایانكرد "داگیركاری"ی ئه‌مریكا كۆتایی پێبهێنرێت.\nله وتارێكی ته‌له‌فزیۆنیدا، سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق نوری مالیكی داوای له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا كرد ئه‌و سه‌ربازانه‌ی هێرشه‌كه‌یان ئه‌نجام داوه راده‌ستی دادگاكانی عێراق بكاته‌وه. مالیكی هێزه‌كانی ئه‌مریكای به پێشێلكردنی رێكه‌وتننامه‌ی ئه‌منی نێوان هه‌ردوو وڵات تۆمه‌تبار كرد. رێكه‌وتننامه‌كه تایبه‌ته به ماوه‌ی مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له عێراق و خودی مالیكیش له داڕشتنیدا رۆڵی هه‌بووه.\nویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا رایگه‌یاند سه‌ربازه‌كانی به‌شێوه‌یه‌كی دروست و له‌چوارچێوه‌ی رێكه‌وتننامه ئه‌منییه‌كه هه‌ڵسوكه‌وتیان كردووه. له به‌یاننامه‌یه‌كی سه‌ربازیدا كه دوای هێرشه‌كه بڵاوكرایه‌وه هاتبوو هێزه‌كانی ئه‌مریكا پیاوێكیان كوشتووه كه چه‌كی پێبووه و لێیان نزیك بۆته‌وه. ژنێكیش كه "هاتۆته به‌ر ده‌ستڕێژی فیشه‌ك" مردووه هه‌رچه‌نده له لایه‌ن پزیشكێكی سه‌ربازییه‌وه فریاگوزاری سه‌ره‌تایی بۆ ئه‌نجام دراوه.\nئێستا كه چوار مانگ به‌سه‌ر ئه‌و رووداوه‌دا تێپه‌ڕیوه، زۆرێك له پرسیاره‌كان بێ وه‌ڵام ماونه‌ته‌وه، به‌ڵام توڕه‌یی عێراقییه‌كان تا راده‌یه‌كی زۆر هێور بۆته‌وه.\nبه‌دری ده‌ڵێت سوپای ئه‌مریكا داوای لێبوردنی لێكردووه و به‌رپرسانی عێراق و ئه‌مریكا ١٠٠ ملیۆن دیناری عێراقی، كه ده‌كاته ٩٠ هه‌زار دۆلاریان پێداوه.\nله هه‌مان كاتدا، رێفراندۆمێك كه بڕیار بوو ئه‌م هاوینه‌دا له‌سه‌ر رێكه‌وتننامه‌كه ئه‌نجام بدرێت بۆ كانوونی دووه‌می داهاتوو دواخراوه، واته هاوكات له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق.\nحكومه‌تی عێراق دواخستنی راپرسییه‌كه‌ی بۆ پاشه‌كه‌وتكردنی پاره گه‌ڕاندۆته‌وه. ره‌خنه‌گه‌رانی دواخستنی رێفراندۆمه‌كه ده‌ڵێن مالیكی نه‌یویست هه‌لی سه‌ركه‌وتنی له دووباره خۆپاڵاوتنه‌وه‌ی بخاته مه‌ترسییه‌وه به‌هۆی دژایه‌تی خه‌ڵك بۆ رێكه‌وتننامه‌كه كه مالیكی شانازی پێوه ده‌كات.\nتاسان و ره‌شبینی\nئه‌و رێكه‌وتننامه ئه‌منییه كه به سۆفا ناسراوه شێوازی كاركردنی هێزه‌كانی ئه‌مریكای له عێراق دیاریكردووه له كاتێكدا ئه‌و هێزانه ورده‌ورده ئه‌كشێنه‌وه. رێكه‌وتننامه‌كه له ساڵی ٢٠٠٨دا له نێوان به‌غدا و حكومه‌تی پێشووی جۆرج ده‌بلیو بوش ئیمزا كراوه.\nبه‌پێی رێكه‌وتننامه‌كه هێزه‌كانی ئه‌مریكا به‌چه‌ند قوناغێك ده‌كشێنه‌وه، سه‌ره‌تا تا ٣٠ی حوزه‌یرانی ٢٠٠٩ له شاره‌كانی عێراق ده‌چنه ده‌ره‌وه. رێكه‌وتننامه‌كه ده‌ڵێت تا ئابی ٢٠١٠ زۆربه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا عێراق به‌جێده‌هێڵن. ئه‌وانه‌ی كه ده‌مێننه‌وه تا كۆتایی ٢٠١١ به‌ته‌واوی ده‌كشێنه‌وه.\nپه‌رله‌مانی عێراق له تشرینی یه‌كه‌می ساڵی رابردوو رێكه‌وتننامه‌كه‌ی په‌سند كرد. ئه‌و ره‌خنه‌گرانه‌ی رێكه‌وتننامه‌كه‌یان به چاوبه‌سته‌یه‌ك بۆ درێژكردنه‌وه‌ی داگیركاریی سه‌ربازیی ئه‌مریكا وه‌سفكرد به‌ڵێنیان پێدرا كه رێكه‌وتننامه‌كه‌كه هاوینی ئه‌مساڵ ده‌خرێته راپرسییه‌وه.\nرێكه‌وتننامه‌كه چه‌ند بڕگه‌یه‌كی تێدایه كه رێگا به هه‌ندێ سه‌ربازی ئه‌مریكی ده‌دات بمێننه‌وه تا یارمه‌تی سه‌ربازانی عێراقی بده‌ن و مه‌شقیان پێبكه‌ن و ئامۆژگاریان بكه‌ن. بۆ ئه‌وه‌ی ئۆپه‌ڕاسیۆنی سه‌ربازی ئه‌نجام بده‌ن، سه‌ربازانی ئه‌مریكا ده‌بێت پێشتر ره‌زامه‌ندی حكومه‌تی عێراق به‌ده‌ستبهێنن و سه‌ربازانی عێراقی له‌گه‌ڵیاندا بن، یان ده‌بێت بیسه‌لمێنن كه به‌رگریان له‌خۆیان كردووه. تا ئه‌و كاته‌ی سه‌ربازه‌كانی ئه‌مریكا بیسه‌لمێنن به ئه‌ركی سه‌ربازی هه‌ڵساون ناتوانرێت له هیچ دادگایه‌كی عێراقی دادگایی بكرێن.\nبه‌یاننامه‌یه‌كی سوپای ئه‌مریكا كه رۆژێك دوای هێرشه‌كه‌ی كوت واته ٢٦ی نیسان بڵاو كرایه‌وه، رایگه‌یاندبوو ئۆپه‌راسیۆنه‌كه "به هاوكاری ته‌واو و ره‌زامه‌ندیی حكومه‌تی عێراقی ئه‌نجام دراوه".\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به‌رپرسانی عێراق له به‌غدا و له كوت سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مریكییه‌كان به‌نده‌كانی رێكه‌وتننامه‌كه‌یان پێشێلكردووه كاتێك هێرشیان كرده سه‌ر ماڵی به‌دری. ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی عێراق هێرشه‌كه‌ی به "پێشێلكارییه‌كی قبوڵنه‌كراو"ی رێكه‌وتننامه ناوبرد.\nیوسف محاوش، جێگری پارێزگاری واسیت، سووربوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا رێگای گونجاویان نه‌گرتۆته‌به‌ر تا مۆڵه‌تی ئه‌نجامدانی هێرشه‌كه وه‌ربگرن.\n"ئێمه كۆمیته‌یه‌كی ئه‌منیمان هه‌یه و پارێزگار سه‌رپه‌رشتی ده‌كات و ژووری عه‌مه‌لیاتی هاوبه‌شیشمان له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی ئه‌مریكادا هه‌یه. ده‌بوایه هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ڕێگای ژووری عه‌مه‌له‌یاته‌وه ئێمه‌یان له هێرشه‌كه ئاگادار بكردایه‌وه،" محاویش وتی. "له‌بری ئه‌وه، رێكه‌وتننامه ئه‌منییه‌كه‌یان پێشێلكرد."\nسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای واسیت محه‌مه‌د ته‌ڵاڵ وتی، "هیچ هه‌ماهه‌نگییه‌ك له‌نێوان ده‌سه‌ڵاتدارانی شاره‌كه و ئه‌و هێزه‌ی هه‌ڵیكوتایه سه‌ر ماڵه‌كه نه‌بوو." ته‌ڵاڵ وتی رۆژی دواتر به‌یانییه‌كی به هێرشه‌كه‌ی زانیوه.\nهه‌ندێ له دانیشتووانی كوت تووشی شۆك هاتن به‌هۆی هێرشه‌كه و ره‌شبینیان ده‌ربڕی كاتێك زانیان به‌رپرسانی عێراق له هێرشه‌كه ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه.\n"چۆن هێزێكی سه‌ربازی دێته ناو شارێكه‌وه به‌بێ ئاگاداری ده‌سه‌ڵاتدارانی ناوچه‌كه،" عه‌بدولفه‌تاح، فیته‌ری سه‌یاره‌یه، وتی. "كوا كاربه‌ده‌ستانی ناوچه‌كه و چ رۆڵێكیان هه‌یه؟"\nبه‌شی زۆری دودڵیی خه‌ڵكه‌كه په‌یوه‌ندی به راپۆرته ره‌سمییه‌كه‌ی سوپای ئه‌مریكاوه هه‌یه سه‌باره‌ت به هێرشه‌كه.\nبه‌یاننامه‌كه‌ی سوپای ئه‌مریكا له ٢٦ی نیساندا رایگه‌یاند نۆ گومانلێكراو ده‌ستگیركراون له هێرشه‌كه‌دا كه له‌دژی "تۆڕێكی تاوانكار" كه به قاچاغ چه‌كی بۆ میلیشیا شیعه‌كان هێناوه ئه‌نجامدراوه. كوت كه‌وتۆته پارێزگای واسیت كه سنووره‌كانی له‌گه‌ڵ ئێراندا به رێگای هێنانی تفاق بۆ یاخیبوان داده‌نرێت.\nبه‌دری، كه سه‌رۆك هۆزه و له ناوه‌ڕاستی په‌نجاكانی ته‌مه‌نی دایه و ریشی خۆڵه‌مێشییه، ره‌تیكرده‌وه خێزانه‌كه‌ی له‌هیچ تاوانێك یان چالاكییه‌كی یاخیبوان تێوه‌گڵابێت. ناوبراو وتی هێزه‌كانی ئه‌مریكا خۆی و چه‌ند ئه‌ندامێكی خێزانه‌كه‌ی و دراوسێیه‌كیان ده‌ستگیركرد.\n"به هه‌لیكۆپته‌ر ئێمه‌یان گواسته‌وه،" به‌دری به IWPRی وت. "لێكۆڵه‌ره‌وه‌كه وێنه‌ی چه‌ند كه‌سێكی نیشاندام و داوای لێكردم ئاخۆ كه‌س ده‌ناسم، به‌ڵام كه‌سیانم نه‌ناسی."\nكه‌مێك دوای رووداوه‌كه ئه‌مریكییه‌كان گشت به‌ندكراوه‌كانیان ئازاد كرد، ئه‌مه‌ش به گوته‌ی به‌دری دوای ئه‌وه‌ی دانیان نابوو به‌وه‌ی هه‌ڵه‌یان كردووه.\nئێواره‌ی رۆژی ٢٦ی نیسان، فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له ناوچه‌كه، كۆلۆنێڵ ریچارد ئێم فرانسی، له كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا له‌گه‌ڵ چه‌ند به‌رپرسێكی عێراقی داوای لێبوردنی كرد به‌هۆی هێرشه‌كه‌ی كوته‌وه.\nبه گوته‌ی به‌دری، دواتر به‌رپرسانی عێراقی و ئه‌مریكی پاره‌یان پێداوه و پێیان وتووه بۆ مه‌سره‌فی تازیه‌ی براكه و خێزانه‌كه‌یه‌تی.\nبه‌دری وتی ٦٠ ملیۆن دیناری له هێزه‌كانی ئه‌مریكاو ٤٠ ملیۆن دیناری تریشی له حكومه‌تی عێراقی وه‌رگرتووه.\nسوپای ئه‌مریكا له عێراق و باره‌گای سوپاكه له فلۆریدا ئاماده نه‌بوون له‌سه‌ر هێرشه‌كه‌ی كوت بۆ IWPRقسه بكه‌ن.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، رائید جۆن رێدفیڵد، گوته‌بێژی فه‌رمانده‌یی ناوه‌ندیی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له فلۆریدا، وتی ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا "بڕێك پاره به‌ناوی پرسه‌و سه‌رخۆشییه‌وه ئه‌دات وه‌ك رێزێك بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه له‌وانه‌یه تووشی ئازار بووبن به‌هۆی شه‌ڕی به‌رده‌وامی ئێمه له‌گه‌ڵ دوژمندا".\n"له‌م بارودۆخانه‌دا ئه‌و بڕه پاره‌یه بۆ ئه‌وه‌یه تا دڵنه‌وایی ئه‌و كه‌سانه بكرێته‌وه و مانای ئه‌وه نییه كه دان به‌وه‌دا بنرێت مه‌رگی ئه‌و كه‌سانه هۆكاره‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ كاری به‌ده‌ر له یاسا یان هێزه‌كانی ئه‌مریكا به‌رپرسیارن،" رێدفیڵد وتی.\nتاریق حه‌رب، پارێزه‌رێكی دیار و چالاكوانێكی به‌غدایه، وتی پێدانی ئه‌و بڕه پاره‌یه به به‌دری بۆته هێوركردنه‌وه‌ی ئه‌و هاواره‌ی به‌هۆی هێرشه‌كه‌وه به‌رزبوویه‌وه.\nحه‌رب مشتومڕی هێرشه‌كه‌ی گێڕایه‌وه بۆ "ئه‌وپه‌ڕی بێ هه‌ماهه‌نگیی له‌نێوان هێزه‌كانی عێراق و ئه‌مریكا" و وتیشی پێناچێت جارێكی تر رووبداته‌وه.\n"ئه‌و هێرشه سه‌ربازه‌كانی ئه‌مریكای به‌ئاگا هێنایه‌وه. جگه له‌مه‌ش، ئێستا مه‌ترسیی دروستبوونه‌وه‌ی ناكۆكی كه‌مه له‌كاتێكدا سه‌ربازه‌كانی ئه‌مریكا له شارۆچكه و گونده‌كانی عێراق كشاونه‌ته‌وه،" حه‌رب وتی. كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له شار و شارۆچكه‌كاندا نوێترین هه‌نگاوه له‌ژێر رۆشنایی ئه‌و رێكه‌وتننامه‌یه نرابێت.\nحه‌رب وتی راپۆرته ناكۆكه‌كانی عێراق و ئه‌مریكا له‌باره‌ی هێرشه‌كه‌وه ره‌نگه زه‌حمه‌ت بێ كۆتاییان پێ بێت، به‌ڵام له كۆتاییدا له بابه‌ته‌كه لاده‌ده‌ن. ناوبراو وتی هیچ سه‌ربازێكی ئه‌مریكی رووبه‌ڕووی تۆمه‌ت نابێته‌وه له دادگاكانی عێراقدا چونكه ئه‌مریكا پێداگری له‌سه‌ر ئه‌وه كردووه كه سه‌ربازه‌كان خه‌ریكی راپه‌ڕاندنی ئه‌ركی خۆیان بوونه له كوت، ئه‌مه‌ش مانای وایه له رێوشوێنی یاسایی پارێزراون.\nدواخستنێك له‌كاتی خۆیدا؟\nهه‌ندێ سیاسه‌تمه‌دار ره‌خنه‌یان له چه‌ند بڕگه‌یه‌كی رێكه‌وتننامه ئه‌منییه‌كه گرتووه كه به گوته‌ی ئه‌وان بوارێكی فراوان به سه‌ربازانی ئه‌مریكا ده‌دات مناوه‌ره بكه‌ن.\nئیمان ئه‌سه‌دی، ئه‌ندامی لیژنه‌یی یاسایی په‌رله‌مانی عێراق، كه حزبه‌كه‌ی، ئه‌نجومه‌نی باڵای ئیسلامیی عێراق، ره‌نگه رووبه‌ڕووی مالیكی ببێته‌وه له مانگی كانوونی دووه‌مدا، وتی دژایه‌تی خۆی بۆ ئه‌و بڕگه‌یه ده‌ربڕیوه كه رێگا به سه‌ربازانی ئه‌مریكا ده‌دات هه‌ر كاتێك پێویست بوو به‌رگری له خۆیان بكه‌ن.\n"ئه‌مه پێچ و په‌نایه‌كه ئه‌مریكییه‌كان ده‌توانن سوودی لێوه‌ربگرن... ئه‌م ده‌ستواژه‌یه شێواوه و چه‌ندین لێكدانه‌وه هه‌ڵده‌گرێ،" ئه‌سه‌دی وتی. "داوام له لیژنه‌ی یاسایی كرد بیگۆڕن، به‌ڵام بێ هوده بوو."\nركابه‌رانی مالیكی و رێكه‌وتنه ئه‌منییه‌كه هیوایان خواستوه رووداوی هاوشێوه‌ی كوت له كاتی خۆیدا رای گشتی ببزوێنی سه‌باره‌ت به‌و ریفراندۆمه‌ی كه بڕیاره‌بوو ئه‌م هاوینه سازبكرێت.\nئه‌م كه‌سانه توڕه‌ن به بڕیاری دواخستنی راپرسییه‌كه تا له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق له كانوونی دووه‌مدا هاوكات بێت.\nفه‌لاح حه‌سه‌ن شه‌نشه‌ل، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق و لایه‌نگری موقته‌دا سه‌در، وتی حكومه‌ت بۆیه راپرسییه‌كه‌ی دواخست چونكه ده‌یزانی رێكه‌وتنه‌كه له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه ره‌ت ده‌كرایه‌وه.\n"ریفراندۆمه‌كه‌یان دواخستووه بۆ رۆژێك كه تیایدا ده‌نگده‌ران به هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه سه‌رقاڵ ده‌بن،" شه‌نشه‌ل وتی.\nعه‌باس شیهابی، لێدوانكارێكی سیاسییه، وتی حكومه‌ت له‌وه ده‌ترسا ده‌نگده‌ران له‌به‌ر شكستی فراوانتر سزای بده‌ن و ئه‌م هاوینه له‌دژی رێكه‌وتننامه‌كه ده‌نگیان بدایه.\nبه‌پێی مه‌رجه‌كانی رێكه‌وتننامه‌كه، هه‌ر لایه‌نێك بیه‌وێت له رێكه‌وتنه‌كه بكشێته‌وه ده‌بێت یه‌ك ساڵ زووتر لایه‌نه‌كه‌ی تر ئاگادار بكاته‌وه.\nبه‌م شێوه‌یه ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی عێراق رێكه‌وتننامه‌كه‌ش ره‌ت بكه‌نه‌وه له كانوونی دووه‌می داهاتوودا هێشتا ئه‌مریكییه‌كان تا كانوونی دووه‌می ٢٠١١یان له‌پێشه تا ستراتیجیی خۆیان جێبه‌جێ بكه‌ن. تا ئه‌و كاته، زۆرینه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا به‌پێی به‌نده‌كانی ئه‌و رێكه‌وتننامه‌یه‌ی ئێستا له ئارادایه له عێراق كشاونه‌ته‌وه.\n"به دواخستنی ریفراندۆمه‌كه، حكومه‌ت هه‌وڵده‌دات هه‌ڵیبوه‌شێنێته‌وه،" شه‌نشه‌ل وتی.\nئه‌و به‌رپرسانه‌ی هاوپه‌یمانی مالیكین وا بیرناكه‌نه‌وه. وه‌لید حیللی، ئه‌ندامێكی باڵای حزبی ده‌عوه‌ی سه‌رۆك وه‌زیران و سه‌رۆكی نووسینگه‌ی مافه‌كانی مرۆڤی هه‌مان حزبه، وتی راپرسییه‌كه بۆیه دواخرا تا ئاسایش به‌رقه‌رار بكرێت و "خه‌رجی و هه‌وڵه‌كان له پێناو پڕۆسه‌كه‌دا كه‌م بكرێنه‌وه".\nحیللی پێی وابوو ریفراندۆمه‌كه دوابخرێ یان دوانه‌خرێ، زۆرینه‌ی خه‌لكی عێراق پێده‌چێت په‌سه‌ندی بكه‌ن چونكه ئه‌و كوتله سیاسیانه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و خه‌ڵكه ده‌كه‌ن پاڵپشتی له رێكه‌وتنه‌كه ده‌كه‌ن.\nحه‌رب پێی وابوو ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر عێراقییه‌كان له‌دژی رێكه‌وتننامه‌كه‌ش ده‌نگ بده‌ن، ریفراندۆمه‌كه "كاریگه‌رییه‌كی كه‌می" ده‌بێت چونكه هێزه‌كانی ئه‌مریكا هێشتا ساڵێكیان له‌پێش ده‌بێت تا بكشێنه‌وه.\nبه‌ڵام ناوبراو پێی وایه خه‌ڵك له دژی رێكه‌وتنه‌كه ده‌نگ ناده‌ن و وتی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی عێراق و كوتله سیاسییه‌كان پاڵپشتی له كشانه‌وه‌ی قۆناغ به قۆناغی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ده‌كه‌ن.\nسه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، حه‌رب پێی وابوو كاریگه‌ریی رووداوی هاوشێوه‌ی هێرشه‌كه‌ی مانگی نیسان به‌تێپه‌ڕبوونی كات كاڵ ده‌بێته‌وه.\n"هێرشه‌كه‌ی كوت له‌بیر كراوه" حه‌رب وتی. "كۆمه‌ڵگای عێراقی پڕه له تراژیدیا."\nرۆژنامه‌نووسی راهێنراوی IWPRمحه‌مه‌د زه‌یدی له كوته‌وه ئه‌م راپۆرته‌ی نووسیوه. رۆژنامه‌نووسی راهێنراوی IWPRباسم شه‌رع و سه‌رنووسه‌ری IWPRله عێراق نیڵ ئاڕون له به‌غداو هه‌ولێره‌وه به‌شداریان كردووه له نووسینی ئه‌م راپۆرته.\nICR Issue 302


له سه‌ره‌تای سه‌ره‌تاکانه‌وه خانه‌واده‌ی بن لادن ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر ڕووبه‌رێکی جوگرافی که به دۆڵی دۆحان، له ناوچه‌ی حه‌زره‌موتی یه‌مه‌نی ناسراوه و تەنیا سه‌د کیلۆمه‌ترێك له ئۆقیانووسی هیندییه‌وه دووره. بن لادنه حه‌زره‌موتییه‌کان، له‌بری جه‌نگی خێڵه‌کی و خه‌ونه بچووکه‌کانی خێڵ و ناوچه‌گه‌رایی، ڕێگای کۆکردنه‌وه‌ی سه‌رمایه و وه‌به‌رهێنانیان گرته به‌ر. به‌درێژایی مێژووی ئه‌م بنه‌ماڵه‌یه، ئه‌وان له‌بری ڕووتکردنه‌وه‌ی قافڵه‌کانی بیابان یاخود هاوڕێیه‌تیکردنیان، بازرگانیییان له‌ڕێگای ده‌ریاوه هه‌ڵبژارد! \nمحەمەد بن لادن، که هێشتا له قۆناغی هه‌رزه‌کاریدا بوو، له یه‌کێك له‌م گه‌شته ده‌ریاییانه‌دا، چاوێکی له‌ده‌ست ده‌دات و به ناچاری ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ حه‌زره‌موت. پاش ماوه‌یه‌ك که ده‌گاته قۆناغی گه‌نجێتی، به چاوێکی کوێره‌وه، بڕیار ده‌دات کۆڵنه‌دات و له سه‌رکێشیه‌کانی به‌رده‌وام بێت، به‌ڵام ئه‌مجاره به شێوه‌یه‌کی دیکه. له ساڵی 1925دا، محەمەد، له‌بری ده‌ریا، به‌ره‌و شاری جه‌دده‌ی سعودی ده‌که‌وێته ڕێ. لێره به‌دواوه و هاوزه‌مان له‌گه‌ڵ گه‌یشتنی ئه‌مه‌ریکاییه‌کان به ناوچه‌ی جه‌دده‌دا، له‌بری وه‌به‌رهێنان له بواری بازرگانیدا، ده‌ست ده‌کات به وه‌به‌رهێنان له‌بواری بیناسازیدا. ئاماده‌یی ئه‌مه‌ریکاییه‌کان و گه‌ڕانیان به‌دوای بیره نه‌وتیه‌کاندا، شانسێکی گه‌وره‌ی ده‌خاته به‌رده‌ست بۆ کۆکردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌یه‌کی فراوان و دامه‌زراندنی تۆرێك له په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ وڵاته یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مه‌ریکادا؛ که 75 ساڵ دواتر، یه‌کێك له په‌نجا منداڵه‌که‌ی، له 11ی سێپته‌مبه‌ری 2001دا، ته‌واوی ئه‌مه‌ریکا خه‌ڵتانی خوێنێك ده‌کات، به شێوه‌یه‌ك که هه‌رگیزا و هه‌رگیز له‌بیریان نه‌چێته‌وه!\nله ساڵی 1931دا، محەمەد و عه‌بدوڵای بن لادن متمانه‌ی کۆشکی پاشایه‌تیش به‌ده‌ست ده‌هێنن و به‌شێکی گرنگ له گرێبه‌سته‌کانیان ده‌که‌وێته ده‌ست، به‌تایبه‌تی له ڕیازی پایته‌ختدا. به‌م شێوه‌یه دروستکردن و دروستکردنه‌وه‌ی ڕێگاوبانه‌کان، قوتابخانه‌کان، زانکۆکان، مزگه‌وته‌کان، کۆشکه گه‌وره‌کان، له‌سه‌ر نه‌خشه خه‌یاڵکراوه‌کانی بن لادنییە‌کان، وه‌ك پرۆسێسێکی گشتگیر ده‌که‌ونه ڕێ.\nله ساڵی 1950دا، واته تەنیا 25 ساڵ پاش به‌جێهێشتنی حه‌زره‌موت و نیشته‌جێبوون له جه‌دده‌دا، پادشای عه‌ره‌بی سعودیه، عه‌بدولعه‌زیز بن سعود، به‌پێی بڕیارێکی شاهانه، محەمەد بن لادن وه‌ك به‌ڕێوبه‌ری گشتیی بیناسازی له سعودیه‌دا، ده‌ستنیشان ده‌کات. به گوزارشتێکی دیکه، ته‌واوی ئه‌م مه‌له‌فه ده‌که‌وێته ده‌ست بنه‌ماڵه‌ی بن لادن! ساڵی 1957، عه‌بدوڵا بن لادن، پاش کۆکردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌یه‌کی گه‌وره‌ی خه‌یاڵی، مه‌یدانه‌که به‌ته‌واوی بۆ محەمەدی برای به‌جێ ده‌هێڵێت و ده‌گه‌ڕێته‌وه حه‌زره‌موت.\nمحەمەد بن لادن، وه‌ك هه‌ر ده‌وڵه‌مه‌ندێکی ئه‌و ڕووبه‌ره جوگرافیه، خاوه‌نی چوار ژن بووه و یه‌کێك له‌وانه که له ته‌مه‌نی 15 ساڵیدا هێناویه‌تی ناوی عالیه غانم بووه. عالیه کچی خێزانێکی هه‌ژاری شاری لازیقیه‌ی سووریایه که له‌سه‌ر ده‌ریای سپیی ناوه‌ڕاسته. ساڵی 1957 کوڕێك به‌ناوی ئوسامه به مێرده‌که‌ی ده‌به‌خشێت و کاتێك ته‌مه‌نی ئه‌م کوڕه ده‌گاته 4 ساڵ، محەمەدی باوکی بڕیار ده‌دات عالیه ته‌ڵاق بدات و پاشان له محەمەد عه‌تاس، که یه‌کێك بوو له به‌ڕێوبه‌ری مقاولاته‌کانی، ماره‌ی بکات! ساڵی 1968، محەمەد بن لادن له ڕووداوێکی ناکاودا، به‌ریه‌ککه‌وتنی فڕۆکه‌که‌ی له‌گه‌ڵ چیای تائیفدا، ده‌مرێت و پاش خۆی سه‌رمایه‌یه‌کی گه‌وره‌ی خه‌یاڵی بۆ منداڵه‌کانی به‌جێ ده‌هێڵێت. دواتر سالمی کوڕه گه‌وره‌ی کاروباره‌کانی ده‌گرێته ده‌ست و جێگای باوکی ده‌گرێته‌وه.\nله هه‌مان ساڵدا ئوسامه بن لادن ده‌خرێته خوێندنگایه‌کی تایبه‌ته‌وه و به پرۆگرامێکی تایبه‌تی مۆدێرن په‌روه‌رده ده‌کرێت. ئه‌و منداڵانه‌ی که له‌م خوێندنگایه‌دان، هه‌موویان سه‌ر به‌و خانه‌وادانه‌ن که له سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگادا نیشته‌جێن. به‌پێی هه‌ندێك له سه‌ر چاوه‌کان، به‌تایبه‌تی کتێبی نۆ ژیانی ئه‌لقاعیده که پێشتر ئاماژه‌مان پێ دا، له ته‌مه‌نی 14 ساڵیدا، ئوسامه ده‌که‌وێته ژێر کاریگه‌ریی یه‌کێك له مامۆستاکانییە‌وه که سه‌ر به ڕێکخراوی برایانی موسڵمان بووه و پاش ته‌واوبوونی ده‌وامی خوێندن و به‌شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام بینیویه‌تی و به‌شداریی کردووه له پرۆسێسی به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنیدا. ئه‌م مامۆستایه، که وه‌ك دایکی خه‌ڵکی سووریایه و له زه‌بروزه‌نگی ڕژێم هه‌ڵهاتوو‌ه، سیستمێکی ئاماده‌باشی بیناکراو له‌سه‌ر ئیسلامیزم له چاپه ئیخوانییە‌که‌یدا، له خه‌یاڵدانی ئوسامه‌دا دروست ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی له داهاتوودا به ئاسانی بتوانێت ئه‌زموونی ململانێی ئیسلامی هه‌رس بکات. من پێموایه، به‌بێ ئه‌م سیستمی ئاماده‌باشییه‌ی که له 14 ساڵیدا له که‌سایه‌تیی ئوسامه‌دا چێنرا، ڕووداوی 11 ی سێپته‌مبه‌ری 2001 و ده‌ره‌نجامه‌کانیشی، شانسی دروستبوونیان ده‌بوو به گریمانه‌یه‌کی ته‌واو لاواز.


بە سیستمکردنی “ئیسلامێتی مەعریفە” لە مالیزیا: کێشە هەنووکەییەکان و ئایندەی – زەهاوی – Zahawi\nسەرەتا/وتار/بە سیستمکردنی “ئیسلامێتی مەعریفە” لە مالیزیا: کێشە هەنووکەییەکان و ئایندەی\nمحمد ڕەواندزی July 2, 2020\nنووسینی: پرۆفیسۆر ساڵح یاپار\nئەم باسە تایبەتە بەو هەوڵەی ئێستا لە مالیزیا لە ئارادایە بۆ بە ئیسلامیکردنی مەعریفە لە کۆمەڵە دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵا. ئەو دامەزراوانەی باس دەکرێن دابەشکراون بۆ دوو بەش. بەشێکیان ئەوانەن خۆیان وەک دامەزراوەی ئیسلامی پێناسە دەکەن و بەشەکەی تریش ئەوانەن کە خۆیان وا پێناسە ناکەن.\nخەڵکی موسڵمان سەردەمانێک هەم بەهێز هەم کاریگەر بوون. پابەند بوون بە بەهایە باوەکانی ئیسلام و وزەی خۆیان بەگەرخستبوو لە رۆشەنبیری لە کۆمەڵە بوارێک، بەپێی جیهانبینی ئیسلامی ژیانیان بەڕێدەکرد. هەر بۆیە بوون و کۆمەکە ڕۆشەنبیریەکانیان بۆ چەندان سەدە ڕێزیان لێ دەگیرا تەنانەت لە لایەن دووژمنەکانیانەوە. شارستانیەتی ئیسلامی کلاسیکی کە لە ئەندەلوس و شوێنی تر گەشایەوە. ئەوەندە پرشنگدار و مەتین بوو کاریگەری خستە سەر پێشکەوتنی مەعریفە و شارستانیەت لە ڕۆژئاوا (غەرب).\nبەهۆی بێهیزێ موسڵمانانی نەوەکانی دواتر و قۆناغێکی دوور و درێژی داگیرکاری (کۆلۆنیالیزم) رۆژئاوا، ئومەت بێکاریگەر کراوە. شارستانیەتی ئیسلامی گیانی (رۆحیەتی) داهێنەرانەی نەماوە و شارستانیەتەکە خەریکە لەناودەچێت. موسڵمانان ناچار کراون کە بژین و بەشدار بن لە کلتورێک و شارستانیەتێک کە ڕۆژ بە ڕۆژ پترتر نا ئیسلامی، رۆژئاوایی، عەلمانیتر دەبێت. بەمەش ئومە ڕۆژ بە ڕۆژ نامۆ دەبێت بە شارستانیەتی ئیسلامی وچەمکی مەعریفەکەی.\nبەڵام بە خۆشبەختیەوە گۆڕانێک لە دۆخەکە رووی دا لە ناوەراستی سەدەی ٢٠ کاتێک هێزە کۆلۆنیالەکان بەرە بەرە زاڵبوونیان بەسەر خاکی موسڵمانان نەدەما. بەمەش لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی رابردوو سەرهەڵدانەوەی ئیسلامی و خواستێکی بە پەلە بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی شارستانیەتی ئیسلامی سەریان هەڵدا. لە بواری مەعریفە، سەرەتا لە ساڵانی حەفتاکان، بیرمەندە موسڵمانەکەن، کە لەلایەن سەیید محمد نەقیب العەتاس و ئیسماعیل راجی و هاوشانەکانیان سەرکردایەتی دەکران، دەستیان کرد بە بانگەشە کردن بۆ پرۆسەی بە ئیسلامیکردن.\nپێناسەی “ئیسلامێتی مەعریفە”:\nپرۆسە یان چەمکی ئیسلامێتی مەعریفە خۆی لە خۆیدا بەشێکە لە پرۆسەی ئیسلامیکردن بە گشتی. بە پێی ئەلعەتاس (١٩٧٨)، ئیسلامیکردن بریتیە لە: ئازادکردنی مرۆڤ سەرەتا لە نەریت کلتوور-نەتەوەی جادوویی، ئەفسانەیی، رەوانگەرایی (animistic) ، دواتریش ئازادکردنی زمان و بیرکردنەوەی لە عەلمانیەت.\nبەمەش، بە پێی العەتاس، ئیسلامیکردنی مەعریفەی هەنووکەیی رۆژئاوایی مانای وایە کە دوای ئەم پرۆسە جیاکاریەی سەرەتا، مەعریفەی پاکراوە لە توخمە ڕۆژئاواییەکان و چەمکە سەرەکیان تێکەڵدەکرێن بە توخم و چەمکی سەرەکی ئیسلامی.\nچوونکە کێشەی سەرەکی بریتیە لە نەهێشتنی چەمک و توخم سەرەکییە عەلمانییە-ڕۆژئاواییەکانو گەشەپێدانی چەمک و توخمە ئیسلامییەکان لە جێگەیان، العەتاس پرۆسەکە وەک “ناڕۆژئاوایی کردنی مەعریفە” دەناسێنیت (١٩٧٨) . سەیید حوسێن ناسر (١٩٩٣) پرۆسەکە دەبینێت وەک دووبارە هێنانەوەی ئایین بۆ ناو مەعریفەت بەپێی چوارچێوە ئیسلامییەکە. ئامانجە سەرەکییەکە بۆ هەردووکیان برییتیە لەوەی بە شێوەیەکی ئێپیستۆمۆلۆجی (مەعریفی) ئەو مەعریفەیەی ئەمرۆ کە عەلمانیەت و ڕۆژئاوایی زاڵن بەسەریدا هەڵبوەشێندرێتەوە و بگۆردرێت بۆ ئەوەیبگونجێدرێت لەگەڵ ژیانێک بە ئەندێشەی ئیسلامی یەکتاپەرستی. ئەم هەوڵە مانای ئەوەش دەگەیێنێت کە مەعریفەی عەقڵ ببەسترێ بە مەعریفەی سرووشی ئاسمانی. ئەمە ئەرکێکی قورسە بەهۆی زاڵی و کاریگەری بەردەوامی ڕۆژئاوا لەسەر بەشەکانی تری مرۆڤایەتی وەک لە بابەتی دامەزراوەی بەرهەمهێنانی مەعریفە.\nبەسیستمکردنی “ئیسلامێتی مەعریفە” لە مالیزیا:\nوەک دیارە باشترین و گونجاوترین شوێن بۆ گەشەپێدان و دەسپێکردن بە قۆناخی مەعریفییەکە بریتیە لە زانکۆ. لە مالیزیا هەنگاوێکی بوێر نرا لە ساڵی ١٩٨٣ کاتێک زانکۆیەک لە ژێر ئاڵای ئیسلامی دامەزرێنرا. ئەم زانکۆیە بریتیە لە زانکۆیە نێودەوڵەتی ئیسلامی مالیزیا (IIUM). دەربارەی ئەو بابەتەی ئێستا جێگەی باسە، پرۆسەی ئیسلامیکردن تایبەت نییە بە یەک بەشی مەعریفە، بەڵکو هەموو دامەزراوەکە دەگرێتەوە. وەک دامەزراوەییەکی ئیسلامی، زانکۆیەکە بریارێکی دروستی دا بەوەی پشت بە فەلسەفەیەک ببەستن کە بە روونی دیاری دەکات کە مەعریفە دەبێ لەپێناو رۆحیەتی یەکتاپەرستی بڵاوبکرێتەوە. بۆ ئەم مەبەستەش، زانکۆکەکە لە پرۆگرامی خوێندنەکەی بەبێ کێشە بەشەکانی خوێندنی تێکەڵ بە بەها نەریتیە ئیسلامییەکان و ئاکارە چاکەکان کردووە.\nزانکۆی ئیسلامی مالیزیا لە دوو لایەنەوە خۆشبەختە چوونکە دەستە (ستاف) ئەکادیمییەکەی هەم موسڵمانن هەم شارەزان لە بابەتی ئیسلامیکردنی مەعریفە. بۆ ئەوەی دڵنیا بن لەوەی بەشەکانی خوێندنی سەردەم بەتەواوی ئیسلامیکراون، دەستەیەکی تایبەت لە مامۆستایان تایبەت بە زانستی سرووش هەر لە سەرەتاوە دامەزرێنران. تۆزێک دواتر ناوەندێک بە ناوی پەیمانگای نێودەوڵەتی بیر و شارستانییەتی ئیسلامی (ISTAC) دامەزرێنرا. العەتاس بۆ ماوەیەک درێژ بەرێوبەری دەزگاکە بوو. بێجگە لەمە، بۆ ماوەیەک تەنانەت لقێکی پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ بیری ئیسلامی (IIIT) ، کە لە ئەمریکایە، لکێندرا بە زانکۆکە. بەرەچاوکردنی هەموو ئەمانە، بێجگە لە چەند شکستێکی بچووک، زانکۆی ئیسلامی مالیزیا دەکرێ بە هەوڵێکی سەرکوتوو دابندرێت لە بابەتی ئیسلامیکردنی مەعریفە. زانکۆکە ئێستا بەشێکە لە کۆمەڵەی زانکۆ ئیسلامییەکان لە جیهانی ئیسلامی.\nچەندین زانکۆی تر دواتر شوێن پێی زانکۆی ئیسلامی مالیزیا کەوتن و دواتر لەژێر ئاڵای ئیسلامی دامەزرێندران. یەکێک لەوانە KolejUniversiti Islam Malaysia (KUIM)، کە لە ساڵی ٢٠٠١ دامەزرێدنرا. لەم دواییانە ناوەکەی گۆرا بۆ Universiti Sains Islam Malaysia (USIM). وەک زانکۆی ئیسلامی مالیزیا (IIUM)، زانکۆی (USIM)پابەندە بە تێکەڵکردنی مەعریفەی سرووشیئاسمانی (نەقلی) و مەعریفەی ئەقڵ (عەقڵی). زانکۆکە تەمەنی زۆر نییە تاوەکوو داوەری لەسەر بدرێت، بەڵام پرۆسەی ئیسلامیکردنی زانستی لەم زانکۆیە دەبێت ئاسانتر بێت چوونکە بوارەکەی تەسکترە بەوەی زانکۆکە تیشک دەخاتە سەر زانستە قورسەکان (وەک فیزیا و کیمیا). هەروەها دەکرێت زانکۆکە سوود لە ئەزموونی زانکۆی ئیسلامی مالیزیا وەربگرێت.\nدۆخەکە جیاوازە لە زانکۆکانی وەک UniversitiMalaya (UM), Universiti KaebangsaanMalaysia (UKM), Universiti Putra Malaysia (UPM), Universiti Teknologi Malaysia (UTM), Universiti Sains Malaysia (USM) هتد… ئەم زانکۆیان لەژێر ئاڵای ئیسلامی دانەمەزراون. بەگشتی ئیسلامیکردنی مەعریفە بەشێک نییە لە پیلانی فەرمی زانکۆکان، بەمەش گرینگی تایبەتی پێ نادرێت. فرە-ئایینی، فری-کلتووری دەستەی مامۆستایان یەکێک لە هۆکارە رێگرەکان. تەنانەت زۆرێک لە موسڵمانە ئەکادییمەکان لەوانەیە بەم چەمکە نەزانن و هەندێکی تر لەوانەیە پشتگیری لێنەکەن. لەوانەیە ئەم ئەکادیمییە موسڵمانانە زیاتر ئاگەدارن و بەلای هزری تازە و نەریتی تر کە پەیوەستن بە مەعریفەوە بچن وەک تێزی ڕەخنە (critical theory)، deconstruction و پۆست-مۆدێرنە (postmodernism)، فێمینیزم و گوتاری پۆست-کۆلۆنیالیزم. دەستەی بەڕێوبەرایەتی ئەم زانکۆیان بە شێوەیەکی گشتی لەم دواییانە پتر خەریکی KPI (Key Performance Indictor)(پێوەری سەرەکی ئاست) و بابەتی پەیوەست بە لێکۆڵینەوەی چڕ لە زانکۆن. ئەمانەش بە تایبەت تیشکیان دەخرێتە سەر لە پێناو ریزبەندی ساڵانەی زانکۆکانی گۆڤاری تایمز.\nئەوە مانای ئەوە نییە کە لەو دەزگایانەی خوێندنی باڵا هیچ گرینگیەک نادرێت بە تەریب کردن یان پەیوەست کردن مەعریفە بە ئیسلام. هەوڵەکە بوونی هەیە، بەڵام بەشێوەیەک چڕ نییە و بە ئاشکرا “ئیسلامیکردنی مەعریفە” باس ناکرێت. بەشێکی هۆکاری بوونی ئەم هەوڵەش بەهۆی ئەو هەوڵەی Institut Aminuddin Baki (IAB) پەیمانگای ئەمینودین باقی بوو، کە لەسەرەتای ساڵانی نەوەدەکان کۆمەڵە خولێکی فێربوونیان (وۆرک شۆپ) دەربارەی “ئیسلامیکردنی مەعریفە” بۆ مامۆستایانی چەندان زانکۆی گشتی ڕێکخست. هەر بۆیە چەندان مامۆستا (ئەکادیمیک) زانکۆکانی UKM, UM, USM و زانکۆکانی تر ئاگایان لە هزری “ئیسلامیکردنی مەعریفە” هەیە. هەندێک لەو مامۆستایانەی زانکۆ پرۆگرامی خوێندنی خۆیان لەو بارەیەوە لە زانکۆکانی خۆیان دەست پێکردووە.\nلە زانکۆی Universiti Sains Malaysia (USM) بۆ نموونە هزرەکە شوێن پێی خۆی گرتووە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە بەهۆی دامەزراندنی ئەمینداریەتی زانستی و فەلسەفەی ئیسلامی (SEFSI) . کاری سەرەکی ئەمیندارییەکە ئەوەیە مامۆستایان بناسێنێت بە نەریتی ڕۆشەنبیری ئیسلامی و چەمکی مەعریفەی ئیسلامی بەو هیوایەی ئەوان بەشی خوێندنی خۆیان، جا چ زانستە قورسەکان بێت یان هونەر، لەگەڵ چەمکی مەعریفەی ئیسلامی. بێجگە لە SEFSI، کۆمەڵەیەک بەناوی ناوەندی خوێندنی گەشەی ئابووری ئیسلامی و هونەری بەڕێوەبەرایەتی ئیسلامی (ISDEV) لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزرێنرا. ISDEV پرۆگرامێکی خوێندنی دکتۆرا و ماستەرە کە تێیدا قوتابییانی بەشی خوێندنە کۆمەڵایەتیەکان ڕادەهێندرێن لەسەر بابەتی گەشەی ئابووری و بەڕێوبەرایەتی کار بەپێی بەها و چەمکی مەعریفەی ئیسلامی.\nبۆ ئەوەی پرۆسەکە خێراتر بکرێت، جێگری ڕاوێژکاری زانکۆی USM مامۆستایە هاوشانەکانی خۆی جار جار هاندەدات بۆ ئەوەی چاو لە ئەندەلوس بکەن. ئەم شێوازەی ڕۆشەنبیری ئەندەلوسی لە زنجیرەیەک سیمیناری خۆجێی و نێودەوڵەتی و نامیلکە باسکراوە (Dzulkifli Abdul Razak 2006). ئامانجەکە تەنها گەشاندنەوەی نەریتی ڕۆشەنبیری ئیسلامی نییە، بەڵکوو لە پاڵ ئەمە درێژەدانە بە گەشەی ئابووری، ژینگە، مرۆڤ و سرووشت.\nپلانی گۆرانی زانکۆ کەلەم دواییانە زانکۆکە پێشکەشی کرد بە وەزارەتی خوێندنی باڵا لەپێناو پێگەی APEX (Accelerated Program for Excellence) پرۆگرامی خێراکراو بۆ نایابی یەکدەگرن لەگەڵ ئەم ئامانجانەی سەرەوە(Universiti Sains Malaysia 2008) . لەم پیلانەی زانکۆکەکە کە پێشکەش بە وەزارەت کراوە، “ئیسلامیکردنی مەعریفە” و دەستەواژەی تر کە پەیوەندی بە ئیسلامەوە هەبێت ئاماژەیان پێ نەکراوە. ئەوەی ئاماژەی پێکراوە بەشێوەیەکی بنەڕەتی بریتیە لە “خوێندن بۆ داهاتویێکی درێژ” و “تێکئاڵانی زانست و هونەر”. بەڵام ئەو بەهایانەی کە پیلانەکە ئاماژەیان پێدەکات، وەک یەکسانی، ئاسانکاری، بەردەستبوون، هەرزانی و کوالیتی، هەموویان ڕێکن لەگەڵ ئیسلام. بنەمای پیلانەکە، بۆ یەکخستی زانست و هونەر، ڕێکن لەگەڵ ئەو بنەمایەی ئیسلام کە مەعریفە بە یەکگرتوو دادەنێت.\nبەبەکارهێنانی درووشمی “بەدەستخستی داهاتوویەکی درێژ” و بەکارهێنانی ستراتیجی زەریای شین*، زانکۆی USM ئێستا چەندین ملیار کەسی هەژاری جیهانە. زانکۆکە کار دەکات بەرەو دەرهێنانی چەندین ملیار کەس لە جیهاندا کە گیریان خواردووە لە بەشی هەرە ژێرەوەی هەرەمی کۆمەڵایەتی-ئابووری. زانکۆکە مەعریفە وەک جۆرێک متمانەی اللە بە مرۆڤایەتی هەژمار دەکات. هەر بۆیە دەبێت زانکۆکە گرینگی بە ئەکادیمەکەکان بدات و دەرچووی زانکۆی وا بەرهەمبێنێت کە توانستی ئەوەیان هەبێت مەعریفە بە پێی ویستی اللە بەکاربێنن بۆ بەجێهێنانی ئەرکی خۆیان وەک خزمەتکار و نوێنەری اللە لەسەر زەوی.\nلە دەرئەنجامدا، من پێم وایە ئەو کارەی لە زانکۆی USM دەکرێت لە زانکۆی تریش کە وەک ئیسلامی لەقەڵەمنادرێن دەکرێت، بەڵام بەشێوەیەکی جیاواز و بە چڕی جیاواز. بەم شێوەیە، “ئیسلامیکردنی مەعریفە” داهاتووی هەیە، هەرچەندە چەمکەکە لەوانەیە بەکارنەیەت. ئەوانەی بەدوای ئەم کارەوەن دەبێ بەردەوام بن لە کارە قورسەکەیان، وە چالاکوانی نوێ دەبێت بهێندرێنە ڕیزی کارەکە جار جار. داهاتووی “ئیسلامیکردنی مەعریفە” لەو دامەزراوانەی کە ووشەی ئیسلامی هەیە لەناوەکەیان تەنانت گەشترە.\nAl-Attas, Syed Muhammad Naquib. 1978. Islam and Secularism.\nDzulkifli Abdul Razak. 2006. Islam Hadhari in Action: Lessons from Andalusia Series.\nAl Faruqi, Ismail Raji. 1995 Islamization of Knowledge.\nMohammed Muqim, ed.1999. Research Methodology in Islamic Perspective.\nMd. Salleh Yaapar. 1997. “Perceptions of Islamization of Knowledge,” Al-Hikmah.\nNasr, Seyyed Hussein. 1995. The Need for a Sacred Science.\nUniversiti Sains Malaysia. 2008. Transforming Higher Education for a Sustainable Tomorrow.


سەرەڕای کێشە و بەربەستەکان فرۆشی مۆبایلەکانی Huawei لە چارەکی دووەمی ئەمساڵ زیادی کردووە – کەی ئای تی ئێن\nبەپێی نوێترین ڕاپۆرتی Kantar کە مانگەکانی ٣ و ٤ و ٥ـی ئەمساڵ دەگرێتەوە سەرەڕای کێشەکان هواوەی توانیویەتی گەشە تۆمار بکات، بەڵام هێشتا مەترسیی لەسەرە.\nلەسەر ئاستی ٥ بازاڕە گەورەکەی ئەوروپا (ئیتاڵیا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، ئیسپانیا) ئەندرۆید ٠.٦% گەشەی کردووە و ڕێژەکەی گەیشتووەتە ٨٠.١%ـی بازاڕ، هاوکات iOS لەو وڵاتانە ٠.٨% دابەزیوە، جگە لەوەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢.٤% دابەزیوە!\nهەرچەندە لەسەر ئاستی گشت جیهان هواوەی توانیویەتی سەرەڕای کێشەکان گەشە بکات بەڵام لەسەر ئاستی ئەوروپا وانەبووە، لە ماوەی ئەو ٣ مانگە و لەسەر ئاستی ٥ وڵاتە ئەوروپییەکە بازاڕی بە بەراورد بە ٣ مانگی پێشتر ١.٩% کەمی کردووە و لە مانگی ٦ بە بەراورد بە مانگی ٥ بە ڕێژەی ٩% دابەزیوە!\nلە ئەمریکا ڕێژەی ئەپڵ و سامسۆنگ دابەزیوە و هی گووگڵ و مۆتۆرۆلا بەرز بووەتەوە، پڕفرۆشترین مۆبایلەکانی ئەو ٣ مانگەی ئەمریکا بەم شێوەیەبوون:\n٢- iPhone 8\n٣-iPhone XS Max\nئینجا بێینە سەر باسی چین، ئەوەی بە پلەی یەکەم وای کردووە گەشەی هواوەی نەوەستێت چینە، ڕێژەی هواوەی لە بازاڕی ناوچە شارنشینەکانی چین لەو ٣ مانگەدا گەیشتووەتە ٤٦.١% و نزیک بووە لەوەی نیوەی هەموو بازاڕ بۆخۆی داگیر بکات!\nسەرەڕای کێشەکانی ئەمریکا و چین ڕێژەی iOS لە بازاڕی ناوچە شارنشینەکانی چین لەو ٣ مانگەدا بەرز بووەتەوە بۆ ١٩.٧%.\nتاگەکان Apple ئای ئۆ ئێس ئایفۆن ئەپڵ ئەندرۆید google iphone Samsung مۆبایل هەواڵ


پارتی و تەڤگەرێن باکوور پەیامەک ھەڤبەش ل سەر نەورۆزێ بەلاڤ کر - دارکا مازی\nپارتی و تەڤگەرێن باکوور پەیامەک ھەڤبەش ل سەر نەورۆزێ بەلاڤ کر\nپارتی و تەڤگەرێن سیاسی یێن کورد ل باکوورێ کوردستانێ ل سەر نەورۆزێ پەیامەک ھەڤبەش بەلاڤ کر و داخوازا یەکبوون و ھەڤگرتنێ ژ کوردان کرن.\nپەسەکێ، تەڤگەر، پاک، پەدەکە-باکور، پێلکورد ب ھەلکەفتا جەژنا نەورۆزێ پەیامەک ھەڤبەش بەلاڤ کر. ناڤەرۆکا پەیامێ وھایە:\n“ئەم ئاگرێ نەورۆزێ ژ بۆ یەکێتی و یەکرێزییێ گور بکن!\nوەک ئەم دزانن مەھا ئادارێ ب رۆژێن کێفخوەشی و سەرکەتنێ و ب رۆژێن خراب و تراژەدییان د دیرۆکا کورد و کوردستانێ دا جھەکێ گرنگ دگریت. یەک ژ وان رۆژان ژی 21ێ ئادارێ رۆژا نەورۆزێ یە. لێ مخابن ئیسال ژی نەتەوا کورد نەورۆزێ د رەوشەکا ئاوەرتە دا پیرۆز دکەت. ئەگەر کۆڤید-١٩ ئاستەنگا سەرەکی بیت، ئاستەنگا دی ژی قەدەغە و زەختێن دەولەتا ترکیایێ نە.\nبێگومان نەورۆز سەرسالا ھەموو نەتەوەیێن ئاریانی یە. لێ ژ بۆ کورد و کوردستانییان جەژنا نەورۆزێ خوەدییێ جییەکێ تایبەتی یە. کورد و کوردستانی ھەم وەک جەژنەکێ، ھەم ژی وەک رۆژا سەرھلدان، بەرخوەدان و تەکۆشینا ژ بۆ ئازادی و سەرخوەبوونێ پێشەوازییا نەورۆزێ دکن. ژ بەر ڤێ یەکێ یە، دەولەتێن داگیرکەر پیرۆزکرنا نەورۆزێ قەدەغە دکەن.\nگاڤا دیتن کو نکارن پێشییا پیرۆزکرنا نەورۆزێ بگرن؛ ڤێ جارێ ژی خواستن بکن مالێ خوە. ب ھەلوەست و کریارێن خوە خواستن پیرۆزکرنا نەورۆزێ ژ ئارمانج و مەقسەدا وێ یا بنگەھین دوور بێخن و ناڤەرۆکا پیرۆزکرنێ سڤک و بێ واتە بکن. دەولەتێن داگیرکەر و ھندەک ھێزێن دی دخوازن پیرۆزکرنا نەورۆزێ ژ زەمان و مەکانێن گرانبھایی یێن دیرۆکا نەتەوەیا کورد دوور بێخن و پیرۆزکرنێ شۆلی و ئالۆز بکن.\nببیرئانین و پیرۆزکرنا نەورۆزێ، د زەمانێ خوە دا و ب ئارمانجا خوە، دژی داگیرکەری، زولم و زۆرداریێ بوویە سەمبۆلا بەرخوەدانا نەتەوەیی. ھەروەھا ل دژی ئینکار و ئاسیمیلاسیۆنێ، بوویە ئامۆرەیا گەشکرن و نووژەنکرنا مێژوو و حافزەیا کوردستانی.\nنەورۆز ئیرۆ ل باشوورێ کوردستانێ ب ئازادی دهێتە پیرۆزکرن. ب ڤێ مناسەبەتێ ژی نەورۆز دبیتە دەرفەتا شاھی و گەشکرنا ھشمەندی و بدەستخستنێن کوردستانی. ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ ل ھندەک باژێران پیرۆز کرنا نەورۆزێ ژ بەر ھەلوەست و ئێریشێن داگیرکەران قەدەغەیە. ل باکور و رۆژھەلاتێ کوردستانێ مخابن هێژان ژی نەورۆز ب رەنگ و دەنگێن ئازاد و ب ئارمانجێن خوەیێن سەرەکی نایێ پیرۆز کرن.\nدەولەتا ئیسلامی یا ئیرانێ سالا بۆری ل گەلەک جییێن رۆژھلاتێ کوردستانێ پیرۆزکرنا نەورۆزێ قەدەغە کربوو و ئیسال ژی ب ئیحتمالەک خورت دێ وەھا بیت. لێ ئەو نکارن ل سەر ڤین و ھەستا نەتەوەیا کورد ببنە خوەدی بریار. ئاگرێ نەورۆزێ کو سەمبۆلا ئازادییێ یە، دێ ل رۆژھەلاتێ وەلاتێ مە بلند و گوور ببیت.\nل باکورێ کوردستانێ دەولەتا داگیرکەر ب ھەموو ئیمکانێن خوە دێ ھەول دەت کو پێشییا پیرۆزکرنا نەورۆزێ ئاستەنگ بکەت. لێ پێویستە کو ل باکورێ کوردستانێ نەورۆز ب ئارمانجا خوە و د دەما خوە دا، ژ بەر سەدەمێن کۆڤید-١٩ کێم بیت ژی، ب ئاوایێن جودا بھێتە پیرۆز کرن. ل باکورێ کوردستانێ پیرۆزکرنا نەورۆزێ دڤێت ببیتە ئەگەرا گەشەپێدانا ئاخافتنا ب زمانێ خوە. ھەروەھا ببیتە پلاتفۆرما بدەستخستنا مافێن نەتەوەیی، جڤاکی و چاندی و ھەروەھا ببیتە قادا بدەستخستنا مافێ چارەنڤیسینا ملەتێ کورد.\nرۆژھەلاتا نێزیک و ناڤەراست د ناڤا گوھەرینێن بەرچاڤ دا نە و ناڤەندا گوھەرینان بێ شک دێ کوردستان بیت. ھێزێن داگیرکەر ئێدی وەک بەرێ نکارن سەروەرییا خوە بمەشینێن و نەتەوا کورد د بن نیرێ کۆلەتییێ دا بگرن. گوھەرتنا ھەڤسەنگیا ھێزێن ھەرێمێ و یێن زلھێزێن جیھانێ ژ بۆ دۆزا ئازادیا کورد و کوردستانێ دەرفەتێن نوو پەیدا دکەت و زەمینێ خوەشتر دکەت.\nئەڤ کێس و دەرفەتا کو د رۆژەڤا کوردستانێ دا بوویە دییاردەیا سەرەکی، گرنگییا یەکێتی، ھەڤکاری و یەکرێزییا نەتەوەیی یا کورد و کوردستانییان زێدەتر فەرز دکەت. کورد تەنێ ب ھەڤگرتن و یەکرێزییا نەتەوەیی دێ کارن دەستکەفتی یێن خوە بپارێزن و دێ ژ بۆ ئازادی و سەرخوەبوونا کوردستانێ پێنگاڤێن بریاردێر باڤێژن.\nل باشوورێ کوردستانێ ژ بۆ پاراستنا دەستکەفتی یێن فەدەرال، ژ بۆ ئاڤاکرن، یەک کرن ، خورت کرن و پێشدەبرنا دەزگەھێن دەولەتبوونێ و ژ بۆ رێلبەرخوەشکرنا ئازادی و سەرخوەبوونێ، بەریا ھەر تشتی دڤێت یەکرێزی و ھەڤگرتنا ھەموو پارتییێن سییاسی یێن کوردستانی بهێتە خورت کرن.\nل رۆژھلاتێ کوردستانێ ژی دەستپێکا سەرکەفتنێ، د یەکرێزییا ھێزێن نەتەوەیی یێن ل ڤی پارچەیا وەلاتێ مە دا دەرباس دبیت.\nل باکورێ کوردستانێ ژ بۆ رێلبەرگرتنا شکەستا ھشمەندییا نەتەوەیی، نشتمانی، ژ بۆ ھووناندن و گەش کرنا بیر و باوەرییا ئازادی، رزگاری و سەرخوەبوونێ گاڤا یەکەم ئەوە کو ھەموو ھێزێن نەتەوەیی، کوردستانی دەست بدەن ھەڤ و ژ بۆ بھەڤرا خەبات، ھەڤکاری و تفاقێن نەتەوەیی، نیشتمانی گاڤان باڤێژن.\nب مناسەبەتا پیرۆزکرنا نەورۆزێ دڤێت ئەم ھەولدانێن یەکێتی، ھەڤکاری و یەکرێزییا نەتەوەیی گەش بکین. دڤێت ئەم پاراستن و ڤەژاندنا ھشمەندی و دەستکەفتی یێن نەتەوەیی دەرخین پێش.\nبژی نەورۆز، سەمبۆلا بەرخوەدان و تەکۆشینا ئازادی و سەرخوەبوونێ!\nبژی یەکرێزییا نەتەوەیا کورد و کوردستانییان!\n“پەسەکە، تەڤگەر، پاک، پەدەکە-باکور، پێلکورد”


پەڕلەمانی عیراق كۆدەبێتەوە و پێنج وەزیر دەگۆڕێن – تۆڕی میدیایی خەڵک\nپەڕلەمانی عیراق كۆدەبێتەوە و پێنج وەزیر دەگۆڕێن\n2019/10/20 - 6:42 PM\nبڕیارە ڕۆژی شەممەی داهاتوو پەڕلەمانی عیراق كۆببێتەوە و تێیدا گفتوگۆ دەكرێت لەسەر گۆڕانكاری لە وەزیرەكان و پێدەچێت 5 وەزیر بگۆڕدرێن.\nسەرچاوەیەكی پەڕلەمانی بۆ (خەڵك) ئاشكرای كرد، ڕۆژی شەممەی داهاتوو پەڕلەمانی عیراق كۆدەبێتەوە بۆ دەنگدان لەسەر گۆڕانكاری لە وەزارەتەكان، كە لەلایەن سەرۆك وەزیرانەوە بۆ پەڕلەمان نێردراوە.\nئاشكراشی كرد، لە كۆبوونەوەكەدا گفتوگۆ لەسەر گۆڕانكاری وەزارەتەكان دەكرێت و داواش لە حكومەت دەكرێت چەند یاسایەكی گرنگی تایبەت بە ژیانی هاووڵاتیان ڕەوانەی پەڕلەمان بكات.\nبەپێی زانیارییەكان، بڕیارە گۆڕانكاری لە هەریەكە لە وەزارەتەكانی پیشەسازی و پەیوەندییەكان و كۆچ و كۆچبەران و چەند وەزارەتێكی دیكە بكرێت.\nپەڕلەمانی عیراقحكومەتی عیراق\nئێران دەبێتە یەكەمین هاوبەشی بازرگانی عیراق\nمووچەی 11 وەزارەت و دامەزراوە دابەش دەكرێت\nبانگەوازی داخستنی ناوەندەكانی خوێندن دەكرێت\nداوا دەكرێت ئەوانەی هاتووچۆی شارەكانی عیراق دەكەن بپشكنرێن\nشاندێكی هەرێم بەسەرۆكایەتی نێچیرڤان بارزانی دەگاتە بەغدا\nكورد، دەستكاریكردنی ڕێككەوتنی نێوان هەرێم و بەغدا ڕەتدەكاتەوە\n2020/02/24 - 10:01 PM\nمحەمەد تۆفیق عەلاوی ڕایدەگەیەنێت، دەبێت كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان كاتێك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن دیاری بكات.\nمحەممەد تۆفیق عەلاوی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی عیراق لە جریوەیەكدا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویكردەوە، حكومەتی نوێ پابەند دەبێت بە گرتنەبەری ڕێوشوێنی پێویست بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی پێشوەختی ئازاد و پاك و لەماوەی ساڵێكدا ئەنجامدەدرێت.\nئاماژەی بەوەشداوە، دەبێت كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان كاتێك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن دیاری بكات.\n2020/02/24 - 5:38 PM\nڕابەری ڕەوتی سەدر ڕایدەگەیەنێت، ئەدای كارەكانی عەبدولمەهدی تووشی شۆكی كرد، چونكە بە وتەی ئەو لە هەموو شتێكدا زۆر شكستخواردوو بوو، ئەو كەسێتییەش ئاشكرا دەكات، كە محەمەد تۆفیق عەللاوی كاندیدكردووە بۆ گرتنەدەستی پۆستی سەرۆك وەزیران.\nموقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدر، لە دیمانەیەكی لەگەڵ كەناڵی (الشرقیە) ڕایگەیاند، “ئەدای كاری عەبدولمەهدی تووشی شۆكی كرد، چونكە لە هەموو شتێكدا دووچاری شكشتخواردوو بوو”،تەئكیدی لەسەر پابەندبوونی حكومەتی نوێش كردەوە بە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەخت لە وڵاتدا.\nهەر لەو دیمانەیەدا، سەدر ڕایگەیاندووە، “ئێران پێی ڕاگەیاندوون، كە نایەوێت دەست لەكاروباری ناوخۆی عیراق وەربدات”.\nسەبارەت بە هەڵوێستی بەرانبەر بە خۆپیشاندەرانیش باسی لەوەكردووە كە “ئەوان ڕۆڵەی خۆیین و پێویستیان بە گوێبادان بووە”.\nسەبارەت بە شكستی هاوپەیمانی چاكسازییش لەو دروشمانەی لە سەرەتاوە بەرزیكردبۆوە، موقتەدا سەدر، ڕابەری ڕەوتی سەدر دەڵێت: “هاوپەیمانی چاكسازی، بەهۆی خواستە تایبەتەكانی عەبادی و سیاسەتەكانی حەكیمەوە سەركەوتوونەبوو”.\nهەر لەو دیمانە تەلەفزیۆنییەدا، سەدر ئەو كەسێتییەی ئاشكراكرد، كە محەمەد تۆفیق عەللاوی بۆ پۆستی سەرۆك وەزیران كاندید كرد و لەو بارەیەوە ڕایگەیاندووە، “بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عیراق عەللاوی كاندید كردووە، ئەوانیش پشتیوانی دەكەن”.\nگەشتە ئاسمانییەكانی هەرێم بۆ نەجەف ڕاگیرا\nخەڵك – بەشی هەواڵ قائیمقامی هەڵەبجە بەوەكالەت دڵنیایی دەداتە هاووڵاتیان كە قەیرانی بەنزین دروست نابێت و بەنزینی پێویست لە هەرێمدا...


سياسه‌ت و ستراتيژى دوێنێ و ئه‌مڕۆى توركيا |\nHome بیروڕا سياسه‌ت و ستراتيژى دوێنێ و ئه‌مڕۆى توركيا\nپاش جه‌نگى دووه‌مى جيهانى، كه ده‌وڵه‌تى عوسمانى به پياوه نه‌خۆشه‌كه ناو ده‌برا، به هۆى لاوازبوونى دواى به‌ستنى ڕێكه‌وتننامه‌ى لۆزان؛ دواتر له‌سه‌ر ده‌ستى ئه‌تاتوورك دووباره تووانى وه‌ك ده‌وڵه‌تێك بمێنێته‌وه و ته‌به‌ناى كيانێكى عه‌لمانیی شۆڤێنیی تووركى بكات. ئه‌تاتوورك ڕازى بوو به مه‌رجه‌كانى هاوپه‌يمانان له‌سه‌ر سنوورداركردنى ده‌سه‌ڵات و پاوانخوازیى سه‌رده‌مى عوسمانيیه‌كان. به‌ڵام توركيا دواتر وه‌ك كاره‌كته‌رێكى كارا هاته‌وه گۆڕه‌پانه‌كه. به‌تايبه‌تى له سه‌رده‌مى هه‌ردوو سه‌رۆكان (عيسمه‌ت ئينينۆ 1938ـ 1950). دواتريش تۆرگۆت ئۆزال كه له ماوه‌ى (1989 ــ 1993) سه‌رۆككۆمار بوون. دواجار به شێوه‌يه‌كى به‌رچاوتر و دواى هاتنى حزبى داد و گه‌شه‌پێدان بۆ سه‌ر جڵه‌وى ده‌سه‌ڵات، ئه‌م خواسته زه‌قتر بووەوه. له‌م سۆنگه‌يه‌وه ده‌توانين به شێوه‌يه‌كى به‌رچاو ئه‌و گۆڕانكاريیانه به‌دى بكه‌ين كه له هه‌مبه‌ر سياسه‌ته‌كانى ده‌ره‌وه‌ى توركيا له سه‌رده‌مى حزبى داد و گه‌شه‌پێداندا په‌يڕه‌و ده‌كرێن و كراونه‌ته كرۆكى سياسه‌تكردنيان له‌گه‌ڵ وڵاتانى ئيقليمى و نێوده‌وڵه‌تيش به شێوه‌يه‌كى گشتى، كه خۆى له دوو فاكته‌رى سه‌ره‌كى ده‌بينێته‌وه.\nئه‌و دوو فاكته‌ره بوونه داينه‌مۆى ئه‌و سياسه‌تانه‌ى له ده‌يه‌ى يه‌كه‌مى سه‌ده‌ى بيستويه‌ك و له ده‌يه‌ى دووه‌مدا له گوتار و سياسه‌ت و مه‌رامه‌كانى ده‌وڵه‌تى توركيادا به‌دياركه‌وتن.\nفاكته‌رى يه‌كه‌م: بريتى بوو له ڕوئياى (عوسمانيیه‌تى نوێ)، كه به ته‌واوى زاڵ بوو به‌سه‌ر هزر و بيرى دروستكه‌رانى بڕيار له بوارى سياسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى توركيا له سه‌رده‌مى حزبى داد و گه‌شه‌پێدان. ئه‌و حزبه ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست وه‌ك (قووڵايى ستراتيژى) سه‌ير ده‌كات. وه‌ك چۆن وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى پێشووترى توركيا (ئه‌حمه‌د داود ئۆغڵوو) له كتێبه‌كه‌يدا، كه هه‌مان ناونيشانیشى هه‌يه ده‌ری خستووه و به ڕوونى باسى لێوه ده‌كات.\nفاكته‌رى دووه‌م، فره‌بوونى شووناس له توركيا، كه به هه‌ڕه‌شه‌يه‌كى بوونيادى بۆ يه‌كه‌ى جوگرافيايى سياسه‌ت داده‌نرێت بۆ توركيا، به پێى ڕێسا و بنه‌ماكانى كه‌ماليیه‌ت، كه دامه‌زرێنه‌رى كۆمارى توركيايه. هه‌رچه‌نده ئه‌م فاكته‌ره له‌گه‌ڵ خواستى داد و گه‌شه‌پێدان يه‌ك ناگرنه‌وه. هه‌ر ئه‌مه‌ش بوو واي كرد سياسه‌توانانى ئێستاى توركيا پارسه‌نگێك له‌نێوان ئه‌و دوو خواسته و غه‌ريزه كپكراوه‌كانى كه‌ماليیه‌ت و نێوان عوسمانيیه‌تى نوێ دابنێن.\nتوركياى ئێستا، كه له 1923دا دامه‌زراوه، ميراتگرى ئيمپڕاتۆريیه‌تى عوسمانييه؛ له‌سه‌ر داروپه‌ردووى ئه‌و ئيمپڕاتۆريیه‌ته، پاش جه‌نگی جيهانیی یه‌كه‌م، ڕاست بووەته‌وه. شوێن و پێگه‌ى ستراتيژيى توركيا كه كه‌وتووه‌ته سه‌ر سێ ده‌ريا (ڕه‌ش و ئيجه و سپى)، وه‌ك وڵاتێكى ئۆراسيايیى ده‌مڕاستى وڵاتانى توركنه‌ژاد (پان-تووركيزم)، ڕۆڵێكى گه‌وره‌ى له ناوچه‌كه و له ململانێ نێوده‌وڵه‌تييه‌كاندا، به كێشه و هه‌راى ناو سوريایشه‌وه هه‌يه (به‌م دواييه‌ش له ليبيا)، هه‌روه‌ها يه‌كێكه له گرووپى 20 و هه‌رگيز به‌راوردى هێزى ئه‌و ده‌وڵه‌ته و كورد ناكرێ له ڕووى هێز و ئابوورى و حساببۆكردن له نێوه‌نده‌كانى نێوده‌وڵه‌تيدا كورد كه تا ئێستاش دابه‌ش كراوه به‌سه‌ر وڵاتانى درواسێى يه‌ك، نه‌يتوانيوه له‌ژێر هه‌يمه‌نه‌ى ده‌وڵه‌تى ناوه‌ندى بێته ده‌ره‌وه. جگه له‌وه‌ش به‌رده‌وام خولياى عوسمانليزم له هه‌ست و نه‌ستى تووركانيشدا زيندووه و به‌تايبه‌تى دواى هاتنه‌سه‌ركارى ئاكه‌په له 2002دا، به شێوه‌يه‌كى به‌گوڕتريش سه‌رى هه‌ڵداوه‌ته‌وه. توركيا تا ئێستاش له‌بيرى ئه‌وه ده‌رناچن كه ئه‌وان له سه‌رده‌مێكدا ناوچه‌يه‌كى به‌رفراوانيان له هه‌ر سێ كيشوه‌ردا (ئاسيا، ئه‌فەريقا، ئه‌ورووپا) له‌به‌ر ده‌ستدا بووه. هه‌ر خۆيان مامه‌ڵه‌يان به سه‌رچاوه و كه‌رەسته و ته‌نانه‌ت حوكمداریى ئه‌و پانتايیانه كردووه. به‌ڵام دواجار له ئاكامى جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌مدا، وڵاتانى عه‌ره‌بى ژێر ده‌سه‌ڵاتى عوسمانى و به‌شێكى كوردستانيان له بنده‌ست ده‌رهێندرا و خرانه ژێر ده‌سه‌ڵاتى به‌ريتانيا و فه‌ڕه‌نساوه؛ له‌وه‌شدا ناسيۆناليزمى توورك ئه‌و شكسته‌ى عوسمانلييان به شكستى خۆيان ده‌زانى و له ده‌رفه‌تێكدا ده‌گه‌ڕێن بۆ قه‌ره‌بوو‌كردنه‌وه‌ى ئه‌و شكسته، ئه‌مه جگه له مه‌سه‌له‌ى سه‌رچاوه و كه‌رەسته به به‌هاكانى له‌م ناوچا‌نه‌دا هه‌ن. هه‌موو كاتێكيش بۆ به‌هانه‌يه‌ك ده‌گه‌ڕێ تا قاچ بخاته‌وه سه‌ر ئه‌و خاكه و چيتر لێى ده‌رنه‌چێته‌وه. بۆيه به‌رده‌وام به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى په‌يه‌ده/يه‌په‌گه كه به درێژكراوه‌ى په‌كه‌كه‌یان ده‌زانێ، به ده‌رفه‌ت ده‌زانێ تا په‌ل بهاوێژێ و سنوورى ده‌سه‌ڵاته‌كانى فراوانتر بكات. ئه‌مه جگه له‌وه‌ى خواستى سه‌ركردايه‌تيكردنى جيهانى ئيسلامه‌تيشى له نيیه‌تدايه.\nئه‌مه‌ش ئه‌و ڕاستيه ده‌سه‌لمێنێ كه ده‌وڵه‌تى توركيا له جه‌وهه‌ردا هيچ گۆڕانكاريیه‌كى به‌سه‌ردا نه‌هاتووه له مێژوودا. هه‌ر له ئه‌تاتووركه‌وه تا ئه‌ردۆگان، هه‌موويان يه‌ك ئاڕاسته و يه‌ك ڕوانين و يه‌ك سياسه‌ت و ستراتيژيان هه‌يه.\nتوندوتیژیی سێكسی زیادی كردووه\nلەیلا مالک: کچانیش وەک کوڕان دەبێت ئازادی تەواوەتیان هەبێت\nباکوور زمانی کوردی لە گوندەوە دەهێنێتەوە شار\n״مەسیح״ لە سەردەمی كاندیدەكاندا


نادیه موراد : ده‌مانه‌وێت سێ هـه‌زار ئێزدی له چـنگی داعش ئازاد بکه‌ین \nله‌یه‌که‌مین دیداری له‌گه‌ڵ زێدی خۆی له گوندی کۆجۆ، نادیه موراد ژنه چالاکوانی ئێزدی، کاتێک نزیکی گونده‌که‌یان بۆوه ده‌ستیکرد به‌گریان. جگه له‌بیرکه‌وتنه‌وه‌ی کاره‌ساته گه‌وره‌که که خۆیی‌و بنه‌ماڵه‌که‌یی‌و گونده‌که‌یان له‌سایه‌ی ده‌ستی چه‌ته‌کانی داعشه‌وه تووشی هاتن، به‌ڵام ئه‌و هێشتا هیواداره که 3 هه‌زار ژن و کچی ئێزی که هێشتا له‌چنگی چه‌ته‌کانی داعشن، ئازادبن.\nپێش سێ ساڵ کاتێک چه‌ته‌کانی داعش گوندی کۆجۆیان داگیرکرد، خه‌ڵكی گونده‌که رووبه‌روی گه‌وره‌ترین کاره‌سات و تراژیدیا بوونه‌وه. له قووتابخانه‌ی گونده‌که‌دا هه‌موو خه‌ڵكی گونده‌که‌یان کۆکرده‌وه‌و پیاوانیان له ژنان جیاکرده‌وه‌و دواتریش پیاوه‌کانیان زینده به‌چاڵکردو ژن‌و کچه‌کانیشیان، وه‌کو کۆیله له‌ناو خۆیاندا دابه‌شکرد. له‌و کۆمه‌ڵکوژیه‌شدا شه‌ش برای نادیه مورادی تێدابووه.\nده‌بێت ئایینی خۆیان بگۆڕن\nله لێدوانێکیدا بۆ رادیۆی سه‌وا نادیه موراد رایگه‌یاند: میره‌که‌ی داعش که پیاوێکی عه‌ره‌بی خه‌ڵكی ناوچه‌که بوو، سه‌ره‌تا داوای لێکردین ده‌بێت ئایینی خۆمان بگۆڕین، به‌ڵام ئێمه ڕازی نه‌بووین، هه‌ربۆیه پیاوانیان کوشت‌و ژنه‌کانیشیان کرده کۆیله‌و سه‌وداو بازرگانیان پێوه‌کردین.\nهیوای مه‌رگمان ده‌خواست\nله‌درێژه‌ی لێدوانه‌که‌یدا نادیه موراد رایگه‌یاند: ئێمه هه‌موو هیواخوازی ئه‌وه‌بووین که بمانکوژن نه‌وه‌کو وه‌کو کۆیله له بازاڕه‌کانی سوریا وعیراقدا، سه‌وداومامه‌ڵه‌مان پێوه‌بکه‌ن.\nراشیگه‌یاند: سه‌ره‌تا کاتێک گوێمان له‌ده‌نگی ته‌قه‌بوو، وامانزانی هێزێک هاتوه بۆ یارمه‌تیدانمان، دواتر زانیمان که‌ئه‌وه پیاوه‌کانمانه ته‌قه‌یان لێده‌کرێت‌و ده‌خرێنه چاڵی گه‌وره‌وه. جێگه‌ی ئاماژه‌یه له ده‌وروپشتی گوندی کۆجۆوه، گه‌وره‌ترین گۆڕی به‌کۆمه‌ڵ دۆزرایه‌وه، که تێیدا چه‌ته‌کانی داعش، تاوانه‌کانی تێدا ئه‌نجامداوه.\nهاوارمان بۆ جیهان برد\nله‌باره‌ی هاوکاریکردنی جیهانه‌وه، نادیه موراد رایگه‌یاند: ئێمه داوامان له‌هه‌رێمی کوردستان‌و عیراق‌و ئه‌مریکاوئه‌روپا‌و نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان کرد، که هاوکاریمان بکه‌ن‌و له‌چنگی چه‌ته‌کانی داعش ئازادمان بکه‌ن.\nنادیه موردا که‌ئێستا ته‌مه‌نی 24 ساڵه پێش سێ ساڵ له‌لایه‌ن چه‌ته‌کانی داعشه‌وه گیراوه‌ودواتریش وه‌کو کۆیله له‌بازاڕه‌کانی موسڵدا فرۆشراوه، به‌ڵام دواتر له‌مانگی یانزه‌ی 2014 دا، توانی له‌چنگی چه‌ته‌کانی داعش رابکات. دواتریش له‌ساڵی 2015 دا، چووه ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تیی وباسی تراژیدیای خۆیی و ئێزدییه‌کانی کرد، که‌چیان له سایه‌ی حوکمی چه‌ته‌گه‌ری داعش به‌سه‌رداهاتووه. له‌وکاته‌شه‌وه ئیتر نادیه موراد بوه سیمبوڵی به‌رخودانی مه‌ده‌نی ئێزدییه‌کان له‌جیهاندا و دواتریش په‌رله‌مانی ئه‌وروپا خه‌ڵاتی « ساخارۆف» بۆ ئازادی هزر، به له‌میا حاجی به‌شار و نادیه موراد به‌خشی.\n3 هه‌زار کۆیله ئازاد بکرێن\nنادیه موراد راشیگه‌یاند: ئێستا هه‌موو هیوامان ئه‌وه‌یه، که‌بتوانین ئه‌و 3 هه‌زار کچ‌و ژنه له‌چنگی چه‌ته‌کانی داعش ئازادبکه‌ین، که‌هه‌تاوه‌کو ئێستاش ئازاد نه‌کراون.


ANF | کۆنفڕانسی ئۆتۆنۆمیی یەرشۆڤ بەڕێوەچوو\nکۆنفڕانسی ئۆتۆنۆمیی یەرشۆڤ بەڕێوەچوو\nئۆتۆنۆمی نەتەوەیی و كولتووری کوردی یەرشۆڤ دووەمین کۆنفڕانسی ئاسایی بەست. کۆنفڕانسەکە کرایە دیاری بۆ شەهید دیار غەریب ئەندامی ئه‌نجومه‌نی سەرۆکایەتیی گشتیی کەجەکە کە لە ٥ی ته‌مووز/١٤ی پووشپەڕ لە قەندیل لە ئەنجامی هێرشێکی ئاسمانیدا شەهید بوو.\nپێنجشه‌ممه, 11 Jul 2019, 15:21\nئۆتۆنۆمی نەتەوەیی و كولتووری کوردی یەرشۆڤ لە شاری ساراتۆڤی فیدراسیۆنی ڕووسیا بە بەشداریی ٥٠ ئەندام دووەمین کۆنفڕانسی ئاسایی خۆی گرێ دا. لە کۆنفڕانسەکەدا هەر یەک لە ئیڤان دۆرۆشین ئەندامی کۆمیتەی پەیوەندییەکانی گەل له حکوومەتی ساراتۆڤ، سڤەتلانا مالینۆڤسکایا جێگری سەرۆکی شارەوانیی یەرشۆڤ، فەهاد پاتییه‌ڤ هاوسەرۆکی ئۆتۆنۆمی فیدڕاڵیی كولتووری کورد لە یەرشۆڤ و چەندین به‌رپرسی دیكه‌ی ئۆتۆنۆمییه‌كه بەشدارییان له کۆنفڕانسەکەدا كرد.\nکۆنفڕانسەکە کرایە دیاری بۆ شەهید دیار غەریب ئەندامی ئه‌نجومه‌نی سەرۆکایەتیی گشتیی کەجەکە کە لە ٥ی ته‌مووز/١٤ی پووشپەڕ لە قەندیل لە ئەنجامی هێرشێکی ئاسمانیی سوپای توركی داگیركه‌ر شەهید بوو.\nلە گوتاری كردنه‌وه‌ی کۆنفڕانسەکەدا سیاسەتمەداری کورد فەرمان گارزان کوردستان دۆخی سیاسیی ناوچه‌كه‌ی هەڵسەنگاند و ڕایگەیاند، هێزە نێونەتەوەییەکان هه‌وڵ ده‌ده‌ن سه‌رله‌نوێ نه‌خشه‌ی سووریا دیزاین بكه‌نه‌وه. گارزان گوتیشی، دەبێت ڕووسیا لە سووریا گفتوگۆ لەگەڵ کورد بکات.\nدوای گوته‌كان، ڕاپۆرتی چالاکییەکانی دوو ساڵی ڕابردوو خوێنرانەوە و ده‌رباره‌ی کێشەکانی کورد لە ناوچەکە گفتوگۆ کرا. لە گفتوگۆکاندا زیاتر باسی دۆخی توانەوە له‌نێو كولتوور (ئەسمیلاسیۆن) کرا. ڕاگەیاندرا کە دەبێت خەباتەکانی ڕێکخستن پته‌وتر بکرێن.\nلە کۆنفڕانسەکەدا میرزا عەلی عادل و گوڵیزه‌را سوڵتان بۆ هاوسەرۆکایەتیی ئۆتۆنۆمییه‌كه و ٩ کەس بۆ ئەنجومەنەکەی هەڵبژێردران.


ترەمپ: ئەمریكا سەركردایەتی ئابووری جیهان دەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/01/21 - 2:20 PM\nسەرۆكی ئەمریكا لە كۆڕبەندی داڤۆس لە گوتارێكدا ڕایگەیاند، ئەمریكا ڕێككەوتنی مێژوویی لەگەڵ چین و كەنەدا و مەكسیكدا واژۆ كردووە.\nدۆناڵد ترەمپ ڕاشیگەیاند، سەرۆكی پێشووی ئەمریكا هەڵەی زۆری كردوون و ئێستاش ئابووری ئەمریكا لە گەشەكردندایە و هێزی پێشووی ئەمریكا گەڕاوەتەوە.\nئاماژەی بەوەشكرد گەشبینە بە داهاتووی ئابووری ئەمریكا و ئێمە سەركردایەتی ئابووری جیهان دەكەین.\nئاشكراشیكرد لە سەردەمی دەسەڵاتی مندا هەلی كارمان بۆ حەوت ملیۆن هاووڵاتی ڕەخساندووە و بێكاری زۆر كەمیكردووە، بەڵام بەهۆی سیاسەتەكانی ئیدارەی پێشووی ئەمریكاوە 5 ملیۆن كەس بێكار بوون، 67 هەزار كارگەی داخستبوو.\nدەشڵێت “بۆیە من خزمەتێكی زۆری ئەمریكاییەكانم كردووە كە هیچ سەرۆكێكی دیكە نەیتوانیوە ئەو خزمەتانە پێشكەش بكات”.\nتەندروستی سلێمانیی رونكردنەوە لەبارەی گیان لەدەستدانی نەخۆشێك لە نەخۆشخانەی شار دەدات\nبەڕێوەبەر و كارمەندانی نەخۆشخانەی چۆمان لە سەر پابەندنەبوون بەدەوامەوە سزا دران


لیسته‌كه‌ی موقته‌دا سه‌در یه‌كه‌می زۆربه‌ی پارێزگاكانی عێراقه\n2018-05-14 [08:36 AM]\nبه پێی ئه‌نجامی به‌رایی كۆمیسیۆنی باڵا كه شه‌وی رابردوو كاتژمێر 12،  بۆ 10 پارێزگای عێراق بڵاوكرایه‌وه، لیستی هاوپه‌یمانی سائیرون له به‌غدا و به‌شێكی زۆری پارێزگاكان یه‌كه‌مه.\nرۆژنامه‌ی "الشرق الاوسط" له زاری قه‌حتان جبووری، گوته‌بێژی لیسته‌كه بڵاویكردووه‌ته‌وه، هاوپه‌یمانێتییه‌كه‌یان به‌تاك و ته‌نیا دژایه‌تی گه‌نده‌ڵیان كردووه له ووڵات و به‌رده‌وام هه‌وڵیان بۆ چاكسازیداوه، بۆیه یه‌كه‌م بوونیان له پێشبینی خۆیاندا بووه.\nلیستی سائیرون موقته‌دا سه‌در رێبه‌ری ره‌وتی سه‌در سه‌ركردایه‌تی ده‌كات، چه‌ندین جار خۆپیشاندانی یه‌ك ملیۆنی دژی گه‌نده‌ڵی كردووه له‌عێراق.\nئه‌و گووتی هۆكارێكی دیكه‌ی به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و ئه‌نجامه ئه‌وه‌یه، كه‌سانی نوێیان هێناوه‌ته ناو گۆڕه‌پانه و ده‌موچاوه‌كانی پێشوویان گۆڕیوه و دووپاتیشی كرده‌وه، لیسته‌كه‌یان ته‌واوی پێكهاته جیاوازه‌كانی له خۆگرتووه.\nكۆمیسیۆنی باڵا دووپاتیشی كردووه‌ته‌وه، ئه‌و رێژه و داتاو ژمارانی خراونه‌ته‌ڕوو، به‌رایی و سه‌ره‌تایی و ئه‌گه‌ر هه‌یه گۆڕانكارییان تێدا بكرێت، به تایبه‌تیش به ئه‌ژماركردنی ده‌نگه‌كانی ده‌ره‌وه و ده‌نگدانی تایبه‌ت.\nكۆمیسیۆن ئه‌نجامه به‌راییه‌كانی 10 پارێزگای عێراقی بڵاوكردووه‌ته‌وه، ئه‌وانیش به‌غدا، ئه‌نبار، واسیت، بابل، موسه‌نا، دیاله، كه‌ربه‌لا، زیقار، به‌سرا و قادسیه‌ن.\nبه گوێره كۆمیسیۆنی باڵاش، تا ئێستا ئه‌نجامی 8 پارێزگا وردبینی نه‌كراوه، ته‌نها ئه‌نجامی به‌راییان بڵاوكراوه‌ته‌وه، ئه‌وانیش، هه‌ولێر، دهۆك، سلێمانی، كه‌ركووك، نه‌جه‌ف، سه‌ڵاحه‌ددین، میسان و نه‌ینه‌وان.\nئەم هەواڵە 8377جار خوێندراوەتەوە


ژمارەی شەهیدەكانی غەززە بەرز بویەوە بۆ 19\nگرام زێڕ 276.479\nژمارەی شەهیدەكانی غەززە بەرز بویەوە بۆ 19\nبه رواری داگرتن : 2018-04-04 10:44\nغەززه - لە 30 ئادار سەهیۆنیەكان شێرش دەكەنە سەر شاری غەززە دواین ئامار ژمارەی شەهیدەكان بەرز بویەوە بۆ 19.\nخەلكی غەززە لە 30 مانگی ئادار خۆپیشاندانێكی هێمنانەیان ئەنجام دا بۆ 42 مین ساڵیادی ڕۆژی خاك بەڵام سەهیۆنیەكان هێشیان كردنە سەر لە ئەنجامدا ژمارەی شەهیدەكان بەرز بویەوە بۆ 19كەس.\nوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ئەشڕەف القودرە وتی، سەهیۆنیەكان هێرشیان كردۆتە سەر خۆپیشاندەرانی كەمپی البورەیج لە سەر سنوری ڕۆژهەڵاتی شاری غەززە دواین شەهیدی دەستی داگیر كەران ناوی ئەحمەد عومەر عرەفی تەمەن (25) ساڵی بو.\nبەهۆی ئەو هێرشانەی سەهیۆنی داگیر كەر بۆ سەر هاوڵاتیان ئەنجامی دا لە ئحمەد عومەر 19مین شەهید بو.\nقەسام: ئیسڕائیل باجی ئەو هێرشانە دەدات\nدوای ئەو هێرشانەی سەهیۆنی داگیر كەر بۆ سەر فەلەستین و شاری غەززەیان ئەنجام دا بزوتنەوەی سەربازی حەماس لە سەر زاری كەتیبەی عیزەدین القسام ڕاگەیەندراوێكی بڵاو كردەوە.\nعزدین القسام وتی،" دوژمن باجی ئەو هرشانە دەدات هەروەها دەبینێت ئێمە چەندە خۆڕاگرین." كەتیبەی قەسام باسی لەوە كرد 5 لەوانەی شەهید بوینە ئەندامی بزوتنەوەی حەماس بوینە وێنەكانیشی بڵاو كردەوە.\nدوای ئەوەی خۆپیشاندانێكی هێمنانە 30 ئادار ڕۆژی هەینی ئەنجامدا، سەهیۆنی داگیر كەر هێرشی كردە سەر بەژدار بوان لە دواین ئامار 19 كەس شەهید بون هەزارو 500 كەسیش بریندار بوینە. ئەو چاڵاكیە 6 هەفتە بەردەوام دەبێت تاكو 15ی ئایار ڕۆژی(كارەسات). (İLKHA)\nبليته كان غەززە،فەلەستین،شەهید،قەسام،حەماس


هۆرگێڵنایەو داستانێوە بە زوانی هەورامی:کاکەیاسر ڕەشیدی\n... ئا وەخته من جوانێوی کەم ڕوو بێنێ هەمیشەی سەرەم دلێ کتێبانه بێ. گردوو دەور و بەریەکام عادزێ بێنێ چینەیه من هەمیشەی کونج گێروو و خەریکوو وانایەو کتێبانا.\nئەدٚام ژەنێوه سادٚێ و بێ سەوادٚە بێ، باوەرش پاسه بێ مشیۆ من بەرا لا مێرزا قاسمی دۆعا کەر و جن گیروو دەگاکێما تا وەش بوەو، هەر پاسەشه کەرد و بەرداش!\nمێرزا قاسم پەشتوو عەینەکەکاشەنه تەماشێوی سامدارش کەرداو ئەدٚایچم گورج گورج و هەناسه بڕ خەریکە بێ قسێش پەی کەرێ:\n- میرزاقاسم گیان من ده زارۆڵێم بیێنێ نۆشا ڕێک و پێک و پاک و پۆخته گەورێ بیێ و لواینێ سەردەموو یانە و ژیواو وێشاوه، تەنیا ئینەشا نمەشۆوه هیچکامی، ئەجیۆ جنا پێکان.\nساحبێو ڕۆ بیەو تا وێرەگا سەرەش ئێنا دلێ کتێبانه، نه نان و ئاوش هەن پەی، نه ژیوایش مشۆوه بەشەری. مێرزا قاسم گیان خودٚا عومری پەڕ بەرکەتیت فره کەرۆ، تۆ گیانوو مەتی کولسوومێ ئی کوڕیمه بارەو سەروو ڕای ڕاسێ.\nمەتی کولسوومێ ژەنەو مێرزا قاسمی بێ، گردٚ کەس به گیانوو ئادٚێ قەسەموو مێرزای دێنێ.\nمێرزا قاسم دەسش ئاورد ڕیش و ڕوه چرچ و ترەک ترەکەکێشەره و پەرساش :\nچەنەم ویەره واڵێ گیان، ئی کوڕته هینوو شەوەو گونای و حەرامێ نیا؟!\nئەدٚایچم ماچۆ : یانی چێش مێرزا؟ یانی تاتەش یۆتەر بۆ؟!\nمێرزا ماچۆ: نا واڵێ گیان، چی قسێ منیەی دەموو من؟ من کەی پاسەمە واتەن؟ ماچوو هینوو شەوەو قەتڵی و مانگێ حەرامێ نیا؟!!\nئەدٚام لچش گەسشەنەو ماچۆ : خودٚا عومرم نەدٚۆ ئینه چە قسێوەنه؟ چی من و شوەکەم جوولەکێنمێ، چی هاگاو خودٚا و پێغەمبەری نمەزانمێ؟\nمێرزا قاسم به ئەهوەنیێوه ماچۆ : عادزه مەبه واڵێ گیان، من مشیۆ ئی چێوا پەرسوو تا بزانوو چێششا! جا ئیسه خواینه با تەماشەو کتێبەکەیم کەروو بزانوو چێش ماچۆ.\nپەلێ کتێبه شەق و شڕەکەیش دایشەو لاو چیروو لچانە دەسش کەرد به وره ور کەردەی، پێسه واچی ورد و ئەورادٚ بوانۆوه، جار جاریچ به تیسیێوه دیێ پەی من و هەم دیێوه ملوو کتێبەکەیشەره.\nوره ورش تەمامیاو ڕوەش کەرده ئەدٚایم و ماچۆ : ئی کوڕته مانگەو شانسیش مارەکۆڵیەنه.\nئەدٚام به پەلە و سەر سڕیێوه ماچۆ : دەی عەلاجەش چێشەنه مێرزا گیان؟؟\nمێرزا قاسم وێش جەم و جۆر کەردو ماچۆ : دوێ هەرمانێ هەنێ مشیۆ حەتمەن کەردێشا ئەننا بەدٚتەر بۆ! وەڵینەشا ئینێنه مشیۆ گردٚوو کتێبەکاش سۆچندێ، تەماشێوی خۆفناکش کەرداو خوڕاره ماچۆ : چه کتێبێو موانیەو؟\nمنیچ به تەرس و لەرزێوەو واتم : "مخس" کتێبوو "فرانتس کافکا"ی.\nمێرزا وڕم بی پۆنەو ماچۆ : مەسخ؟ پراتس کافیکۆ؟\nدیا پەی ئەدٚایم و ماچۆ : ئەوە ئەوه ئەوه، ئی کافکۆ ناپسڵمانێوا بێ ئەنناز، هەرچی جوانێ هەنێ جه ڕای لاش داینێ.\nجه بێ سەوادٚی و بێ ئاگایی مێرزای خوەم پەی ئامابێ و زاتم نەبێ خوو.\nدیسان ماچۆ به ئەدٚایم : ئەنا واتم، هەرچی کتێبێش هەنێ جەمێشا کەردێ و بەنزینشا کەردێ ملەرە و سۆچندێشا، ئەی نامێو وێش چێشا؟؟\nئەدٚایچم فره ماقووڵانە و به حورمەتەو ماچۆ : کامبیزی نوکەرت!\nمێرزا قاسم ماچۆ : حەی حەی حەی، دەی کامبیز نامێنه؟! دلێ فاڵەکەیشەنه نویسیان مشیۆ نامێش واڕدێ کەردێش ئەسەد.\nئەدٚایچم ماچۆ : دەی مێرزا گیان ئینیشا کەرمێ ئێتر وەش بۆوە؟\nمێرزایچ به ڕۆح زلیێوه ماچۆ : ئەی چێش واڵێ! تازه بو بەشەرێوی دەرد وارده.\nئەدٚام دەسش کەرد لاو سۆخمەکەیشەره بڕێو زەڕش بەر ئاورد و نیاشەنە مشتەو مێرزا قاسمی و ئامایمێوه یانه.\nسەبای من نامێم واڕیا و بیانی ئەسەد و مەراسموو کتێب سۆچنای جه هەوشەکێمانه لوا ڕاوه، منیچ مات و دڵگیر تەماشەو شۆڵەو کتێبەکا کەرێنێ، "زنبق دره" کتێبوو "باڵزاک"ی و "لبەی تیغ" هینوو "سامست موام"ی و ....\nئیسه من ئەسەدەنا، تەماتە ورەشوو سەروو جادٚەی. ژیوایم وەشا، کاسبی و زەڕم فرەن.\nقەرار بێ کامبیزی نویسەر بوو بەڵام بیانی ئەسەدی تەماتە ورەش.\nهەر وەخت ویروو ئا ڕوا کەروەو، دۆعاو ئەدٚایم و مێرزا قاسمی کەروو.\nهەر چن نەبیانی نویسەر، بەڵام نویسەرێ مشناسوو زەڕوو کێلێو تەماتاشا نیا، منیچ بۆنەو ترۆقی و وەڵ کەوتەی هۆنەر و فەرهەنگوو وەڵاتەکەیما، بێ زەڕ تەماتێشا مدٚەو پەنه. ...\nهۆرگێڵنای به هەورامی : یاسر ڕەشیدی\nسەرچەمه : ئێنترنێت\nطبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، زوانی هه‌ورامی، یاسر ڕەشیدی،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،هۆرگێڵنایەو داستانێوە بە زوانی هەورامی:کاکەیاسر ڕەشیدی،\nنوشته شده در تاریخ سه شنبه 20 خرداد 1399 توسط همایون محمدنژاد\nشۆڵەو شەموو کەیفی کزا ، ماچا فەڵەک شادیٚ دزا\nشۆکرانه بۆ ئەر بۆ قەزا ، ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nزەڕڕێو شەرف هەن نەم نەما ، بارێ فرێ یاوەر کەما\nخاتر بیابانەو جەما ، ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nهەر ئاوەڕوون بۆ دەس به دەس ، ناکەس به زەڕ کریۆ به کەس\nمارێ مەکەردێ ئەو قەفەس ، ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nشارێو شعوورش مەرده بۆ ، خەڵکش شەوانەی جەرده بۆ\nڕەنگەو ژەنێش ئەر زەرده بۆ ، ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nهەر چی دەم و دەی بێ وەنەت ، تا بەش گەزەن بڕیۆ چەنەت\nبا ئی هەقێ واچوو پەنەت ، ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nداخۆ ڕوێو بارا خەبەر ، داروو وەفای گێرتەن سەمەر\nمدٚیۆ شەفا زامی خەتەر ئێنسانەکێنێ دڵ گەزا\nSayd jalal aloz:\nزاڕۆڵە عالە گیانا\nشیرینە وەش زوانا\nگوڵە سووراو وەهاری\nبەیدێ دەس پەنە کەرمێ\nنامێ خود٘ا گیانی بەرمێ\nئیمانما هەن بە خود٘ای\nبە دین و رەسوولەڵڵای\nسەردار و هەم سەروەرا\nئەد٘او تاتەش زانی کێنێ\nعەبدوڵڵا و ئامینێنێ ؟\nمەککەنە پێد٘ا بیەن\nمەدینە فەوتش کەردەن\nفەرماوۆ پێغەمبەر گیان\nرەسوولی ئاخر زەمان\nمن هیچ وەخت تاتەم نەد٘یم\nبێ کەس کەوتانێ و هەتیم\nبیانێ بە شش ساڵێ\nبێ تاتەنە و بێ واڵێ\nئەد٘ێچم ئاسا جیا\nهەقەتی هەتیم بیا\nمامۆیم چایلای بەردانی\nئێتر ئاد٘ی وەی کەردانی\nوەختێ بیانێ چل ساڵێ\nجبریل ئاما بە باڵێ\nبە ئەمرەی خود٘ای ئەکبەر\nچایلای بیا پێغەمبەر\nقۆرعان کریا خەڵاتم\nڕۆشن کریا وەڵاتم\nدا دەی زاڕۆڵە خەپڵەکا\nشیرینە فرە وەشڵەکا\nهەر کەس حێفزێشا کەرۆ\nنوقڵێ و شیرینی وەرۆ\n#مامۆساسیدجەلال ئەکبەری( ئاڵۆز)\nطبقه بندی: مامۆساسەیێدجەلال ئەکبەری( ئاڵۆز)، فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، جەواد حەمزه (فێراق)، عەتا عەلی پوور، یاسر ڕەشیدی،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،کەلەبەروو شێعرا(٤٨)،\nنوشته شده در تاریخ دوشنبه 18 تیر 1397 توسط همایون محمدنژاد\nبە گزارش ''هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م' طی مراسمی از کتاب دیوان اشعار"حەسرەتوو دلی"آقای عثمان رحیمی رونمایی شد\nبە گزارش ''هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م' طی مراسمی از کتاب دیوان اشعار"حەسرەتوو دلی"آقای عثمان رحیمی رونمایی شد.\nبەرنامەوپەردەلادای کتێبووحەسرەتودڵی نویستەو کاکەعوسمان ڕەحیمی (مورید)\nخەڵکوو دەگاوهەجیجی جە ئێدارەو ئێرشاد ئیسلامی شاروو پاوەی ـ\nطبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، جفرافیا، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، عادڵ موحەممەدپوور، موحەممەدره‌شید ئه‌مینی، عوسمان ڕەحیمی(مورید)، بێهرووز موحەممەدپوور(شارۆ)، موحەممەدمۆمن یه‌زدانبه‌خش، سوهراب مورادنیا(سیاوکام)، مامۆسامۆمن نووری، فەهمی مورادی‌مه‌ولوودی، میلاد یووسفی، عه‌باس ره‌شیدی(ساکار)، یاسر ڕەشیدی،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،بە گزارش ''هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م' طی مراسمی از کتاب دیوان اشعار"حەسرەتوو دلی"آقای عثمان رحیمی رونمایی شد،\nنوشته شده در تاریخ پنجشنبه 31 خرداد 1397 توسط همایون محمدنژاد


یەکەم پاشایان 15 – Kurdi Sorani Standard (KSS) | Biblica\nیەکەم پاشایان 15 – Kurdi Sorani Standard (KSS)\nیەکەم پاشایان 15:1-34\n1لە هەژدەیەمین ساڵی پاشایەتی یارۆڤعامی کوڕی نەڤات، ئەبیا بوو بە پاشای یەهودا. 2سێ ساڵ لە ئۆرشەلیم پاشایەتی کرد، ناوی دایکی مەعکای کچی ئەبیشالۆم15:2 ئەبیشالۆم: جۆرێکە لە جۆرەکانی ناوی ئەبشالۆم، لێرە و لە ئایەتی 10. بوو.\n3بە هەموو گوناهەکانی باوکیدا ڕۆیشت کە لەپێش ئەوەوە کردبوونی، دڵی بە تەواوی لەگەڵ یەزدانی پەروەردگاری خۆی نەبوو، وەک دڵی داودی باپیرە گەورەی. 4بەڵام یەزدانی پەروەردگاری خۆی لەبەر داود چرایەکی لە ئۆرشەلیم دایێ، بەوەی کە کوڕەکەی لەپاش خۆی پایەدار کرد و ئۆرشەلیمیشی ڕاگرت، 5چونکە ئەوەی لەبەرچاوی یەزدان ڕاست بوو داود کردبووی، لە هەموو ماوەی ژیانی لە هیچ لای نەدا لە هەموو ئەوەی فەرمانی پێکرابوو، تەنها لە بابەتەکەی ئوریای حیتی نەبێت.\n6بە درێژایی ماوەی ژیانی ئەبیا جەنگ لەنێوان ڕەحەڤەعام و یارۆڤعام هەبوو. 7ڕووداوەکانی دیکەی پاشایەتی ئەبیا و هەموو ئەوەی کردی لە پەڕتووکی کاروباری ڕۆژانەی پاشاکانی یەهودا تۆمار کراون. جەنگ لەنێوان ئەبیا و یارۆڤعامیش هەبوو. 8ئەبیا لەگەڵ باوباپیرانی سەری نایەوە و لە شاری داود نێژرا. ئیتر ئاسای کوڕی لەدوای خۆی بوو بە پاشا.\n9لە بیستەمین ساڵی پاشایەتی یارۆڤعامی پاشای ئیسرائیل، ئاسا بوو بە پاشای یەهودا. 10چل و یەک ساڵ لە ئۆرشەلیم پاشایەتی کرد، داپیری ناوی مەعکای کچی ئەبیشالۆم بوو.\n11ئاسا بە هەمان شێوەی داودی باوکی ئەوەی لەبەرچاوی یەزدان ڕاست بوو کردی، 12پیاوە لەشفرۆشەکانی لە خاکەکە ڕاماڵی و هەموو ئەو بتانەشی لابرد کە باوباپیرانی دروستیان کردبوون. 13ئاسا تەنانەت مەعکای داپیریشی لە پلەی شاژنی دایک لابرد، لەبەر ئەوەی ستوونە ئەشێرایەکی قێزەونی دروستکردبوو. ستوونەکەی بڕییەوە و لە دۆڵی قدرۆن سووتاندی. 14هەرچەندە نزرگەکانی سەر بەرزایی تێکنەدران، بەڵام دڵی ئاسا بە درێژایی ژیانی بە تەواوی لەگەڵ یەزدان بوو. 15شتە تەرخانکراوەکانی خۆی و باوکی لە زێڕ و زیو و قاپوقاچاغ هێنایە ناو پەرستگای یەزدان.\n16بە درێژایی ماوەی حوکمڕانیشیان جەنگ لەنێوان ئاسا و بەعشای پاشای ئیسرائیلدا هەبوو. 17بەعشای پاشای ئیسرائیل هێرشی کردە سەر یەهودا و شارۆچکەی ڕامەی کردە شارێکی قەڵابەند، بۆ ئەوەی لە سنووری ئاسای پاشای یەهودا ڕێی هاتوچۆکردن بگرێت.\n18ئاساش هەموو ئەو زێڕ و زیوەی کە لە گەنجینەکانی پەرستگای یەزدان و کۆشکی پاشادا مابووەوە دەریهێنا و دایە دەست کاربەدەستەکانی. ئاسای پاشا ناردی بۆ بەن‌هەدەدی کوڕی تەڤڕیمۆنی کوڕی حەزیۆنی پاشای ئارام کە لە دیمەشق دادەنیشت، گوتی: 19«با پەیمانێک لەنێوان من و تۆدا هەبێت وەک ئەوەی لەنێوان باوکم و باوکتدا هەبوو. من وا زێڕ و زیوم بە دیاری بۆ ناردوویت، ئێستا وەرە پەیمانەکەت لەگەڵ بەعشای پاشای ئیسرائیل هەڵوەشێنەوە، هەتا لەلای من بکشێتەوە.»\n20بەن‌هەدەدیش بە قسەی ئاسا پاشای کرد، سەرکردەکانی سوپاکەی ناردە سەر شارۆچکەکانی ئیسرائیل، عییۆن و دان و ئابێلی بێت‌مەعکا و هەموو کینەرەت و هەموو خاکی نەفتالی داگیر کرد. 21کاتێک بەعشا ئەمەی بیستەوە دەستی لە بنیادنانی ڕامە هەڵگرت و کشایەوە تیرزە. 22ئاسا پاشاش هەموو یەهودای بانگکرد، بێ ئەوەی کەسیانی لێ بەدەر بکات، ئەو بەرد و دارانەی هەڵگرت کە بەعشا لە شارۆچکەی ڕامە بەکاریهێنابوون، ئینجا ئاسا پاشا بەوان گەڤەعی لە خاکی بنیامین و میچپای ئاوەدان کردەوە.\n23ڕووداوەکانی دیکەی پاشایەتی ئاسا، هەموو دەستکەوتەکانی و هەموو ئەوەی کردی و هەموو ئەو شارانەی بنیادی نا، لە پەڕتووکی کاروباری ڕۆژانەی پاشاکانی یەهودا تۆمار کراون، بەڵام لە سەردەمی پیری پێیەکانی تووشی نەخۆشی بوون. 24پاشان ئاسا لەگەڵ باوباپیرانی سەری نایەوە، لەگەڵ باوباپیرانی لە شاری داودی باپیرە گەورەی نێژرا. ئیتر یەهۆشافاتی کوڕی لەدوای خۆی بوو بە پاشا.\nپاشایەتی ناداب لە ئیسرائیل\n25نادابی کوڕی یارۆڤعامیش لە ساڵی دووەمی ئاسای پاشای یەهودا، بوو بە پاشای ئیسرائیل، دوو ساڵ پاشایەتی ئیسرائیلی کرد. 26لەبەرچاوی یەزدان خراپەکاری کرد، بەدوای ڕێگای باوکی کەوت و هەمان گوناهی ئەوی کرد کە بەهۆیەوە وای کردبوو ئیسرائیل گوناه بکات.\n27ئینجا بەعشای کوڕی ئاحییای بنەماڵەی یەساخار پیلانی لە دژی گێڕا: کاتێک ناداب و هەموو ئیسرائیل گەمارۆی گیبەتۆنیان دابوو، بەعشا لە گیبەتۆنی فەلەستییەکان لە نادابی دا و کوشتی. 28لە سێیەمین ساڵی فەرمانڕەوایی ئاسای پاشای یەهودا، بەعشا نادابی کوشت و لە جێی ئەو بوو بە پاشا.\n29کە بەعشا بوو بە پاشا، هەموو بنەماڵەی یارۆڤعامی کوشت. هیچ هەناسەیەکی لە بنەماڵەی یارۆڤعام نەهێشت، هەمووی لەناو بردن، هەروەکو فەرمایشتەکەی یەزدان کە لە ڕێگەی خزمەتکارەکەی ئاحییای شیلۆنی فەرمووبووی. 30ئەمەش لەبەر ئەو گوناهانە بوو کە یارۆڤعام کردبوونی و بەهۆیانەوە وای لە ئیسرائیل کرد گوناه بکەن، هەروەها یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیلیان پەست کرد.\n31ڕووداوەکانی دیکەی پاشایەتی ناداب و هەموو ئەوەی کردی لە پەڕتووکی کاروباری ڕۆژانەی پاشاکانی ئیسرائیل تۆمار کراون. 32بە درێژایی ماوەی پاشایەتییان جەنگ لەنێوان ئاسا و بەعشای پاشای ئیسرائیلدا هەبوو.\n33لە سێیەمین ساڵی ئاسای پاشای یەهودا بەعشای کوڕی ئاحییا لە تیرزە بوو بە پاشا، بیست و چوار ساڵ پاشایەتی هەموو ئیسرائیلی کرد. 34لەبەرچاوی یەزدان خراپەکاری کرد، بەدوای ڕێگای یارۆڤعام کەوت و هەمان گوناهی ئەوی کرد کە بەهۆیەوە وای کردبوو ئیسرائیل گوناه بکات.\nKSS : یەکەم پاشایان 15


کۆلێجی ياساو ڕامیاری / به‌شی دبلۆماسی لە چواچیوەی وانەی : Negotiation in Practice and Theories وانه‌یه‌ك ڕێکدەخات\n2018-04-02 (دووشەم) [ کۆلێجی یاسا و رامیاری ]\nڕۆژی دوو شه‌ممه کاتژمێر سێی پاش نیوه‌رۆى 2-4-2018 به‌شی دبلۆماسیه‌تی کۆلێجی ياساو ڕامیاری زانکۆى گەشەپێدانى مرۆیى له چوارچیوه‌ی وانه‌ی (Negotiation in Practice and Theories) وانه‌یه‌كی بۆ به‌رێز فه‌ره‌یدون عبدالقادر بە ناونیشانى (چۆنیه‌تی دانوستان- گفتوگۆ) رێكخست كه به‌م شێوه‌یه خواره‌وه بوو:-\nلەماوەی ٢ کاتژمێری وانەکەدا لەبارەی گفتوگۆی کاری دیبلۆماسی باڵا لە سه‌ر رەوتی جوڵانەوەی ڕزگاریخوازانەی گەلەکەمان وتەوە كه تیایدا جه‌ختی كرده‌وه له:\n- گفتوگۆکانی شێخ مەحمود لەگەڵ ئینگلیز و لەگەڵ تورکیاو ئۆزدەمیردا.\n- گفتوگۆ لەسەردەمی بەعسییەکان و عبدالسلام عارف ، پاشان لەگەڵ بەعس لەکودەتای دوهەمیندا.\n- تاهاتە سەر باسی گفتوگۆ لەساڵی ١٩٨٣ - ١٩٨٥ نێوان یەکێتی نیشتمانی کوردستان و ناوەندی بەغداد.\n- وە گفتوگۆی ساڵی ١٩٩١ کە بۆ یەکەمین جار مام جەلال و بارزانی پێکەوە بەرانبەر عێراق بەشدارییان کرد.\nلەو وانەیەدا بەڕێزیان باسی لە هەلومەرجی نێودەوڵەتی و ناوچەیی کرد، هەروەها درێژەی پرۆژەکانی کوردو ئەنجامەکانی باسکرد.\nلەم وانەیەدا خویندکاران ئاشنا ئەکران بە تیوەرییەکانی دانوستان بەدوو ئاراستەی جیاواز، یەکەم ئاراستە بریتیە لە دانوستان لە نیوان دەولەتان و وە دووەم ئاراستە بریتیە لە دانوستان لە نیوان دەولەت و ھیزە ئۆپۆزسیۆنەکان لە دەولەت. ئامانجی سیمنارەکە بریتی بوو لە گیرانەوەی میژووی دانوستانەکانی نیوان کورد و دەولەتی عیراق لە سەرەتای ١٩٦٠ ھەتا سالی ١٩٩٢.\nلە دریژەی سیمنارەکەدا بەرێز فەریدون عبدالقادر باسی ئەو کاتەی کرد کە لەگەل بەریز (مام جلال) دا بەشداری دانوستانەکانیان کرد لەگەل حکومەتی عیراقی لەسالەکانی ١٩٨٣-١٩٨٤ وە لەلایەن حکومەتی عیراقیەوە سه‌رانی ئه‌و كاته‌ی رژێمی حوكمڕانی له عێراق. وە پاشان چۆن حکومەتی عیراقی پاشگەزبۆتەوە و نەیان ویستووە گفتوگوکان سەربگریت.\nبەرێزیان وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی ئەو کاتەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان ، ئەندامێکی وەفدی دانوستانکار بوو وە ئاگاداری سەرجەم ووردە کارییەکانی گفتوگۆی ساڵی ١٩٨٣ – ١٩٨٤ نێوان حکومەتی عێراق و وەفدی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بووە. وە بە ووردی باسی ئەو ھۆکارانەی کرد کە بووە ھۆی سەرنەگرتنی دانوستانەکە.


رەزا شوان: گرنگی کتێبخانەی ماڵەوە لە رۆشنبیری منداڵان. – WTARIKURD\nخوێندنەوە زۆر گرنگ و پێویستە، لەم سەردەمەدا بووە بە یەکێک لە پێویستییەکانی مرۆڤ. کە لە دوای هەڵمژینی هەوای پاک و خواردن و خواردنەوە و نووستن و یاری کردن، ریزبەندی دێتە سەر خوێندنەوە.. وەکو چۆن لەشمان پێویستی بە خۆاراکی هەمەجۆرە هەیە بۆ ئەوەی بڕسکێ و گەشەبکات، خوێندنەوەش خۆراکی مێشکمانە. لە رێگای خوێندنەوەوە زانست و زانیاری هەمەرەنگە بە دەستدەهێنین، بۆ گەشەکردنی هۆش و گۆش و هزر و بیر و زەینمان. (ستیل) دەڵێ: خوێندنەوە وەرزشی هۆشە” خوێندنەوە هۆیەکی گرنگی فێربوون و خۆڕۆشنبیرکردنە. بنەمایەکە لە بنەما هەرە سەرەکییەکانی دروستبوونی کەسایەتییەکی دروست و تەواو و سەرکەوتوو لە ژیاندا.\nخوێندنەوە یەکێکە لە کۆڵەکە گرنگەکانی رۆشنبیری منداڵان. شارەزایانی پەروەردە هاوڕان لەسەر گرنگی چاندنی حەز و خۆشەویستی خۆێندنەوە لە قۆناخی زووی منداڵیدا لە دەروونی منداڵاندا، باشتر وایە هەر لە منداڵییەوە منداڵان هۆگر و ئاشنای کتێب و گۆڤارەکانی منداڵانیان بکەین و، ببن بە هاوڕێی هەمیشەی کتێب.. خوێندنەوە ببێت بە خوویەکی بەسوودیان و دەقی پێوەبگرن و، ببێت بە بەشێک لە ژیانیان.\n(داردین) دەڵێ: تۆ لە ماڵی خۆت دایت و، بە خوێندنەوەی کتێب، گوزەری جیهان دەکەی” لەو رستە جوانانەی کە لەسەر دیوارە بەجێماوەکانی فەرعەونییە میسرییەکان هەڵکۆڵراون: رۆڵەکەم وات لێدەەکەم کە چۆن دایکت خۆشدەوێ.. ئاوهاش کتێبت خۆشبوێت. یا زیاتر” دەربارەی رۆڵی ئەرێنی دایکانیش کە پێشەنگبن لە خوێندنەوەدا بۆ منداڵەکانیان.. شاعیرێکی ئینگلـیزی لە هۆنراوەیەکدا بە ناوی( دایکی خوێنەر) ەوە دەڵێ:\nهەموو ساڵێک، عاشقان لە رۆژی (14ی/ فبرایەر) دا بە بۆنەی (جەژنی خۆشەویستی) یەوە، پیرۆزبایی دەکەن و گوڵی سوور پێشکەش بە یەکتری دەکەن. بەڵام زۆربەی خەڵکی ئەوە نازانن کە رۆژی (14ی/ فبرایەر) رۆژێ خوێندەوەشە بۆ منداڵان، بە ناوی ( بۆ منـداڵەکەت بخـوێنەوە) ئەمەش گوزارشتە لە بەرجەستەکردنی خۆشەویستیی خوێندنەوە بۆ منداڵان.. لەم رۆژەدا لە زۆر شوێنی جیهاندا، خێزانەکان هەریەکە بە شێوازێک ئاهەنگ بەم بۆنەیەوە دەگێڕن و چالاکی رۆشنبیری ئەنجام دەدەن، وەک: هەڵبژاردنی کتێبێک بۆ ممنداڵان و خوێندنەوەی لە نێو خێزاندا، یا بە کۆمەڵی دەچن لە یانەیەکدا دەخوێننەوە، یا لە قوتابخانەکاندا دەبێتە رۆژێکی تایبەتی بە خوێندنەوەوە. یا خوێندنەوەی چەند کتێبێک لە لایەن خودی منداڵانەوە، کە باوکانیان یا دایکانیان، کاتێ کە منداڵ بوون، حەزیان بە خوێندنەوەی ئەو کتێبانە بووە.. یا گەڕانی دایکان و باوکان بە کتێبخانەکاندا بۆ کڕینی کتێب و گۆڤاری تازە و پێشکەشییان دەکەن بە منداڵەکانیان.\nخۆزگە ئەم نەریتە جوانە لە کوردستانی ئێمەشدا دەبوو بە باو.. منداڵانی کوردیشمان لەگەڵ خێزانەکانیاندا لەم رۆژەدا ( بۆ منداڵەکەت بخوێنەوە) ئاهەنگی شیاو و چالاکی جۆراوجۆریان لە بواری خوێندنەوەی کتێب و گۆڤارەکانی منداڵان ئەنجام دەدان. دایکان و باوکان کتێب و گۆڤاری کوردییان بۆ منداڵان پێیشکەش بە منداڵەکانیان دەکردن..تا خۆشەویستی خوێندنەوەی و گرنگی کتێب و گۆڤارەکان لە دڵ و دەروونی منداڵە چاوگەشەکانمان شیرین بکردان. هیوای ئەوەش دەخوازم، کە رۆشنبیریکردنی منداڵەکانمان کە هیـوای داهـاتووی کوردستانن، ببێت بە خواست و خەمی سەرەکیمان هەموومان هاندەر و پاڵپشتیان بین.\nبرای دڵسۆز و خۆشەویستم، ئەندازیار کاک (محـەمەد بـەرزی) کە نووسەرێکی بە توانا و، شاعیر و چیرۆکنووسێکی ناسراوی بواری ئەدەبی منداڵانە. خاوەن چەند کتێبێکی هۆنراوە و چیرۆکی چاپکراوە بۆ منداڵان. ئەو ئێستادا لە ئەمریکادا دەژی. جارێکی وەکو بیرەوەرییەکی منداڵیی خۆی بۆمی نووسیبوو: کە منداڵ بووم باوکم خەنجەرێکی دەبانی بە دیاری بۆ کڕیم و پێی وتم: ئەمە لەژێر سەەرینەکەتدا دابنێ. خۆ ئەگەر باوکم کتێبێک یا گۆڤارێکی منداڵانی لە جێی ئەو خەنجەرە بۆ بکڕیمایە.. ئێستا لە ئاستێکی تـردا دەبـووم”\nدێینە سەر باسەکەمان کە گرنگی کتێبخانەی ماڵەوەیە لە رۆشنبیریکردنی منداڵدا. منداڵی ژیر و وریا و زانست و زانیاری پەروەر، لە پشووی هاویندا کاتێکی زۆری بە دەستەوەیە بۆ ئەوەی سوود لە بەهرە و لە توانا و ئارەزووەکانی وەربگرێت، یەکێک لەو ئارەزووە بەسوودانە، خوێندنەوەی کتێب و گۆڤارەکانی منداڵانە. منداڵ لە رێی خوێندنەوەوە فێردەبێت و بە زانست و زانیاری هەمەچەشنە ئاشنادەبێت و زاخاوی بیر و هۆش و بەهرەکانی دەدا و بیر لە داهێنان دەکاتەوە. ئاسۆی رۆشنبیری گشتیشی فراوانتر و بەرزتردەبێتەوە. جیاوازیشی دەبێت لەگەڵ ئەو منداڵانەی کە ناخوێننەوە. بایەخی خوێندنەوە لە دەرەوەی قوتابخانەدا، لە بایەخی بەرنامەکانی خوێنـدن لە ناو قوتابخانەدا کەمترنییە. بۆیە کتێخانەی ماڵەوە بە پێویستێکی پەروەردەیی دەزانین. چونکە درێژەدەر و تەواوکەری بەرنامە و پرۆگرامی خوێندنە.\nوەکو دەڵێن: فێـربوون لە منـداڵـیدا.. وەکو نەقـشی سەر بـەرد وایـە.\nشارەزایانی پەروەردە و دەروونناسی، جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە، کە پێگەیشتنی منداڵ لە خێزانێکدا، کە دایک و باوکیان خوویان بە خوێندنەوەوە گرتووە، کتێبخانەش بەشێکی گرنگە لە ماڵەکەیاندا، منداڵکانیشیان چاویان لێدەکەن و هۆگری خوێندنەوە دەبن، چونکە دایکان و باکانی خوێنەری پێشەنگ کارتێکردنێکی تەواوی ئەرینیان هەیە بۆ ئەوەی کە منداڵەکانیشیان چاویان لێبکەن. دەشێ منداڵ سوود لە کتێبخانەکەی باوک و دایکی وەرنەگرێت، بەڵام تەنها بوونی لە ماڵەوەدا، خۆشەویستی زانست و داهێنانی لا بەهێز و شیرین دەکات. سووریش دەبێت لەسەر ئەوەی، کە پێویستە ئەمیش کتێبخانەی تایبەتی خۆی هەبێت. گەر لە ماڵەوە کتێخانەی تایبەتی منداڵیش نەبێت، پێویستە دایک و باوک ئەو کتێانەی هەڵیان دەبژێرن و دەیانکڕن هەمەچەشنە بن تا بۆ هەموو کەسانی خێزان لەباربن. خوێندنەوەی کتێب و گۆڤار کەرەستەیەکی گرنگی پەروەردەییە و رۆڵێکی ئەرێنی هەیە لە گەشەکردنی دروستی منداڵان.. لە ئەمڕۆدا زۆری کتێبخانەی گشتی و کتێخانەی قوتابخانە و کتتێبخانەی ماڵەوە و، دەوڵەمەندییان بە کتێب و گۆڤاری هەمە بابەت، بە پێوەرێکی رۆشنبیری و بە دیاردەیەکی شارستانی و پێشکەوتن و، بایەخدان بە فێرکردن و پەروەردە دە دەزانرێت.\nبۆ نموونە: لە هەر شارێک و قەزا و ناحیە و گەڕەک و گوندێکی وڵاتی (نەرویج) دا، کتێبخانەیەکی گشتی گەورە هەیە. لە هەر قوتابخانەیەکدا هۆڵێکی گەورە کراوە بە کتێبخانە بۆ قوتابیان و مامۆستایان، لە بەردەم هەر پۆلێکدا کتێبخانەیەک هەیە، لە ناو هەر پۆلێکیشدا دۆڵابێکی پڕ لە کتێبی تایبەت بە ئاستی خوێندنی ئەو پۆلەوە هەیە. لە هەر ماڵێکیشدا کتێبخانەیەک هەیە، لە ژووری هەر منداڵیکیشدا کتێبخانەیەکی قنـج هەیە. لە هەر شەقام و سەنتەرێکدا کتێبخانەی فرۆشتنی کتێب و گۆڤار و رۆژنامەکان هەن. تەنانەت لەو مارکێتانەی کە خواردەمەنی و خواردنەەوە و میوەهاتیش دەفرۆشن، لە بەشێکیاندا کتێبان بۆ فرۆشتن داناون بە تایبەتیش کتێبیی منداڵان. لە راستیشدا زۆر دەوڵەتی تری ئەوروپی هەن، کە لەم بورەدا لە پێش نەرویجەوە.\nبە لای ئێمەشەوە، کتێبخـانەی ماڵەوە، لە چێشتخـانەی ماڵەوە گرنگترە. ئەو ماڵەی کتێبخانەی تێدا نەبێت. بە ماڵێکی ناتەواوی دەزانـم..(شیشرۆن) دەڵێ: ماڵێک بەبێ کتێب، گیانێکی بێ رووحـە” پێویستە ئەوەش بڵێین، نابێت کتێبخانەی ماڵەوە تەنیا وەکو دیکۆرێک بۆ جوانی و بۆ رازانەوەی ماڵ دابنرێت و، کتێببەکان خوێنەریان نەبێت، پێویستە وا لە منداڵان بکەین کە ببن هاوڕێی هەمیشەی کتێب و، خوێندنەوەش ببێت بە بەشێک لە ژیانیان.. هاوکاریان بین لە هه ڵبژاردنی کتێب و گۆڤاری بەسوود و لەبار بۆ کتێبخانەکانیان.\n1- کتێبخانەی ماڵەوە، یارمەتی منداڵ دەدات کە بە زانست و زانیاری هەمەچەشنەی بەسوود زاخاوی بیر و هۆشی بدات و.. خۆی بە زانستی و زانیاری هەمەچەشنە رۆشنبیر بکات و.. زۆرزانتر و.. زەینتیژتربێت.. دانەمێنێت.\n2- منداڵ هەر لە منداڵییەوە لەسەر خوێندنەوە رادێت و خووی پێوە دەگرێت و، کتێب دەبێت بە هاوڕێی و خوێندنەوەش دەبێت بە بەشێک گرنگ لە ژیانیدا.\n3- رەوشت و خووی جوان فێردەبێت و، بە ئاراستەیەکی راست و دروستدا دەڕوات، بەهای جوان و پەندی بەرز وەرردەگرێت.\n4- بازنەی شارەزایی فـراونتر دەکات، دەرگاکـانی رۆشنبیری لە بەردەمیدا دەکـرێنەوە. ٥ـ خوێندنەوە چێژ و خۆشی و دڵخۆشی پێدەبەخشێت.\n5- زمانی پاراوتر دەبێت و، سامانی وشە و رستەکانی زیاتر دەبن.. دەتوانێت بێ دامان و رامان، بە ئاسانی بە قسە و بە نووسین گوزارشت لە هۆش و لە ناخی خۆی بکات.\n6- ئاستی تێگەیشتنی بەرزتر دەبێتەوە، بە شێوەیەکی دروستیش بیردەکاتەوە.\n7- کەسایەتییەکی بڕوابەخۆ و دڵنیا دەبێت.. دەتوانێت پشت بە خۆی ببەستێت و رووبەڕووی کێشەکانی ببێتەوە و، چارەسەریان بۆ دابنێت.\n8- گەشە بە بەهرە و تواناکانی دەدات.. ئارەزووی زنیاری زیاتری دەبێت و، هەوڵی داهێنان دەدات.. حەزیش بە نووسینی پەخشان و چیرۆک و هۆنراوەی سادە دەکات.\n9ـ گەر کتێب لە بەردەستی منداڵدا دابێت، لە کاتی پێویستیدا،سوودیان لێوەردەگرێت.\n10ـ کتێبخانەی ماڵەوە هاندەرە بۆ بەهێزکرددنی پەیوەندی رۆشنبیری و راگۆڕینەوە و دەمەتەقێ لە نێوان ئەندامانی خێزاندا.\n11ـ منداڵ بە هۆی خوێندنەوەی ئەو کتتێبانەی کە لە بەردەستی دان.. وەڵامی بەشێک لەو پرسیارانەی کە لە هزر و خەیاڵیدان.. دەستیدەکەون.\n12ـ لە رێی کتێبخانەی ماڵەوە، ئارەزووی سەردانی کتێبخانەی گشتی دەکات و، بە دوای کتێب و گۆڤار و سەرچاوەی زیاتردا دەگەڕێ.. لە ئایندەدا دەبێت بە خوێنەرێکی هەمیشە و دانەبڕاوی کتێخانەی گشتی.\n13ـ بەشێکی زۆری کەڵەشاعیر و نووسەران و رۆشنبیرانی بە ناوبانگی جیهانی، ئەوانەن کە لە منداڵییەوە لە ماڵەوە ئاشنای کتێیب و خوێندنەوە بوونە.. یا لە خێزانێکی خوێنەر و رۆشنبیردا چاویان هەڵهێناون.. دایک و باوکیان هاندەر و پاڵپشتیان بوونە.\n(*) تا رادەیەک سوودم لەم سەرچاوە عەرەبیـیانە وەرگررتووە:\n1ـ المکـتبة المنزلـیة ضـرورة تربـویة ـ الکاتب: احمد یوسف حافظ احمد\n2ـ تشجیع القـراءة لـدی الاطفـال. تألیف: د. بـدر محمد ملک و د. لطیـفە الکـندي\n3ـ دور مکتبة الاسرة في تعـزیز التنمیة الثـقافية لدی الطـفل. د. محمد عبدالهـادي\nمحەمەد بەرزی: پیاوێکی نەمر.


Diplomatic Magazine | خاڵە بەهێز و لاوازەکانی کۆمەڵی ئیسلامیی لەم هەڵبژاردنەدا\nبەشی توێژینەوەی دیپلۆماتیک مەگەزین ـــ بەشی شەشەم\nكۆمەڵی ئیسلامیی كوردستان:\nئەمەریكا، عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی و چەند سەركردەیەكی تری گرتن و ماوەیەك لە زیندانی ئەبو غرێب و بۆکا بوون و دواتر ئازادكران، كۆمەڵ بەشداری سەرجەم هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی كردووە. لەخشتەی ژمارە (13) دا دەنگەكانی كۆمەڵی ئیسلامیی خراوەتەڕوو:\nخشتەی (١٣) دەنگەکانی کۆمەڵ لە هەڵبژاردنی ٢٠١٠ و ٢٠١٤ی پەرلەمانی عێراق\nخاڵە لاوازەكانی كۆمەڵ:\nجیابوونەوەی كۆمەڵ لە بزوتنەوەی یەکبوونی ئیسلامیی و لەتكردنی ئەو حزبە یەكێكە لە خاڵە لاوازەكانی كە بەردەوام بەوە تۆمەتبار دەكرێت لە لایەن بزوتنەوە و هاو فكرەكانی كە گەورەترین بزوتنەوەی چەكداری ئیسلامییان شكست پێهێناو لاوازیان كرد بەرانبەر نەیارەكانی و یەكڕیزی ئیسلامییان تێكداوە، زۆرجار ئەمە لە وتارەكانی نەجمەدین فەرەج ئەحمەد (مەلا کرێکار) و سەركردەكانی بزوتنەوە و ئەندامانیان باسكراوە و هەندێک جاریش هێرشی ڕاگەیاندنی بەشوێن خۆیدا هێناوە بەتایبەت لەتۆڕە كۆمەڵایەتیەكاندا.\nپەیوەست بەخاڵی سەرەوە، مانەوەی ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامیی لە پۆستەكەیدا بۆ ماوەی زیاتر لە (17) ساڵ، لەكاتێكدا خۆی ڕەخنەی لەسەر ئەو بنەمایە جیابوویەوە لە بزوتنەوە كە هەوڵی بەبنەماڵەیی كردنی حیزبەكە دەدەن و كار بە شورا ناكەن و تاكڕەون.\nمانەوەی ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامیی لە پۆستەكەیدا بۆ ماوەی زیاتر لە (17) ساڵ، لە كاتێكدا خۆی لەسەر ئەو ڕەخنە و لەسەر ئەو بنەمایە جیابوویەوە لە بزوتنەوەی یەکبوونی ئیسلامیی كە هەوڵی بەبنەماڵەیی كردنی حیزبەكە دەدەن و كار بە شورا ناكەن و تاكڕەون.\nبۆ ئەم هەڵبژاردنە زەقترین خاڵی لاوازی كۆمەڵ بەشدارینەکردنی بوو لەو لیستەی یەکگرتوو و بزوتنەوە بە ئیسلامخوازان ناویدەبەن، لەئێستاشدا لیستی یەكگرتوو نوێنەرایەتی ئەو لیستە دەكات و بزوتنەوەی ئیسلامی و بزاڤی چاكسازی و گەشەو زۆر ڕێكخراو و كەسایەتی تری ئیسلامی سەربەخۆ پشتگیری دەكەن. لەبەرانبەردا هاوهەڵوێستی كۆمەڵ لەگەڵ گۆڕان كە ئیسلامیەكان بەگشتی وەك سەرچاوەی چەپگەرایی دەیبینن و لەڕابردووشدا چەند سەركردەیەکیان دژایەتی ڕەوتی ئیسلامیان كردووە.\nگۆڕانی بەردەوام لە هەڵوێستەكانی كۆمەڵدا، لە ڕابردوودا لەگەڵ پارتی پێكەوە لەسەنگەردا بوون دژی یەكێتی و بەكافریان دەزانین، بەڵام ئێستا لەگەڵ سەركردەكانی گۆڕان كە هەمان سەركردە كۆنەكانی یەكێتین هاوپەیمان و هاوسەنگەرن.\nناڕوونی هەڵوێستیان لە پرۆسەی ڕاپرسی و دژایەتی كردنی و بەڵێ بۆ كردنی لە دوا چركە ساتەكاندا.\nكۆبوونەوەی دەنگەكانیان تەنها لە پارێزگای هەولێر و پاشان سلێمانی و نەبوونیان لە پارێزگاكانی تر.\nبەهەمان شێوەی یەكگرتوو، ئیسلامیی بوون پاشان مێژووی چەكدارییان و وتارە توندەكانیان ڕێگرە لەوەی كە لەپانتاییەكی فراوانتردا كارو چالاكیەكانیان نمایش بكەن، بوونی كەسانی توندڕەو لە بیركردنەوە و مومارەسەدا ڕێگرن لە كرانەوەی ئەم حیزبە و فراوان بوونی بنكەی جەماوەریان.\nدروستبوونی دوو قەوارەی نوێ لە هەرێمی كوردستان و بوونی سەركردەكانی كۆمەڵ هاوشێوەی ئارام قادر و سەرگوڵ قەرەداغی و موئمین زەڵمی و كۆنە نەهزەكان و ئەندامانی دیكەیان لەناو ئەو دوو قەوارەیەدا دەبێتە خاڵی لاوازی كۆمەڵ.\nنەبوونی تۆڕێكی میدیایی بەهێز و داخراویی كۆمەڵ خاڵێكی تری لاوازی ئەم حیزبەیە.\nدروستبوونی دوو قەوارەی نوێ لەهەرێمی كوردستان و بوونی سەركردەكانی كۆمەڵ هاوشێوەی ئارام قادر و سەرگوڵ قەرەداغی و موئمین زەڵمی و كۆنە نەهزەكان و ئەندامانی دیكەیان لەناو ئەو دوو قەوارەیەدا دەبێتە خاڵی لاوازی كۆمەڵ.\nخاڵە بەهێزەكانی كۆمەڵ:\nمێژووی سەركردەكانی كۆمەڵ لەشاخ ئەگەرچی لە ڕیزەكانی بزوتنەوەدا بوون و تەنها سێ ساڵ بوو، یەكێكە لەخاڵە بەهێزەكانیان.\nڕەمزیەتی (عەلی باپیر) لای كۆمەڵەكان و خەڵكی سلێمانی بەتایبەت كە بە (پیاوی مەرد) ناوی دەبەن گرنگن بۆ كۆمەڵ و هەوادارانی. لەگەڵ ئەوەشدا چالاكانە دەجوڵێت بەتابیەت لەبۆنە كۆمەڵایەتیەكاندا، سەرەڕای زمانی نوسین و وتاردانی.\nهاوڕایی بوونی كۆمەڵ لەگەڵ گۆڕان لەپرسی سەرۆكایەتی هەرێم و داخستنی پەرلەمان و دژایەتی كردنی پارتی لە كوردستان و لەعێراق.\nرەمزیەتی (عەلی باپیر) لای كۆمەڵەكان و خەڵكی سلێمانی بەتایبەت كە بە (پیاوی مەرد) ناوی دەبەن گرنگن بۆ كۆمەڵ و هەوادارانی. لەگەڵ ئەوەشدا چالاكانە دەجوڵێت بەتابیەت لەبۆنە كۆمەڵایەتیەكاندا، سەرەڕای زمانی نوسین و وتاردانی.\nهەڵوێستی وەزیر و پەرلەمانتارەكانی كۆمەڵ لە كوردستان و لەعێراق كە دوربوون لە گەندەڵی و بەهەدەردانی سامانی گشتی و چالاكانە كاریان كردووە. بۆ نمونە، عبدالستار مجید و ئەحمەدی حاجی ڕەشید بەردەوام لەمیدیاكاندا بوونیان هەبووە و ڕونكردنەوەیان داوە سەبارەت بەكارەكانیان.\nبەهێزی كۆمەڵ لەشاری هەولێر كە ئیسلامیەكانی تر تێیدا لاوازن و لەهەڵبژاردنی ڕابردوشدا توانی زیاتر لە (80) هەزار دەنگ و (2) كورسی بەدەست بهێنێت.\nوتاری توند و سۆزداریانەی كۆمەڵ ئەگەرچی هەندێجار بەزیانی خۆیان كۆتایی دێت، بەڵام لەلایەكی تر بۆ هەڵبژاردن كاریگەری لەسەر دەنگی خەڵكی ئیسلامخوازی بێلایەن هەیە و حەزیان لەو جۆرە وتارانەیە.\nلەسەر بنەمای ئەو ئاماژانەی سەرەوە، دەتوانین بگەینە ئەو ئەنجامەی كە دەنگی كۆمەڵ لەسەرجەم پارێزگاكاندا كەم و زیاد دەكات بەڕێژەی جیاواز، ئەمەش كاریگەری دەبێت لەسەر ژمارەی كورسیەكانی.\nشیكاری دەنگ و كورسیەكانی كۆمەڵ:\nبۆ ئەم شیكاریە شەش پارێزگا وەردەگرین كە كورد دەنگ و كورسی هەیە تێیدا كەئەویش پارێزگاكانی (هەولێر، سلێمانی، دهۆك، كەركوك، نەینەوا، دیالە)یە. سەرەتاش لەو پارێزگایانەوە دەست پێدەكەین كە كۆمەڵ زۆرترین دەنگ و كورسی تێدا بەدەستهێناوە، وەك لە خشتەی ژمارە (14)دا ڕونكراوەتەوە:\nخشتەی (١٤) دەنگی کۆمەڵ لە هەڵبژاردنی ٢٠١٤ی پەرلەمانی عێراق\nپارێزگای هەولێر خاڵی بەهێزی كۆمەڵەو زۆرترینی دەنگەكانی لەم پارێزگایە، لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران بە (80.492) دەنگ (2) كورسی بەدەستهێنا. ئەوەی جێگای سەرنجە جەماوەری ئیسلامی هەولێر زیاتر بێلایەنن و هەر هەڵبژاردنێك بەشێوازێك دەنگ دەدەن. بۆ نمونە لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران 2010 كۆمەڵ (62.706) دەنگە، یەكگرتوو (51.065) دەنگە. لە ئەنجومەنی نوێنەران 2014 كۆمەڵ (80.492) دەنگە، یەكگرتوو (20.563) دەنگە، هەمان ڕۆژ هەڵبژاردنی پارێزگاكان 2014 كۆمەڵ (57.907) دەنگە، یەكگرتوو (27.713) دەنگە. كە جیاوازیەكی زۆرە، لەیەك ڕۆژدا دوو هەڵبژاردن دەنگی كۆمەڵ لەو پارێزگایە (22.585) دەنگی كەمكردووە، ئەمەش بەڵگەیە كە خەڵكی هەولێر كاندیدیان بەلاوە گرنگە نەك لیستەكە.\nپارێزگای هەولێر خاڵی بەهێزی كۆمەڵەو زۆرترینی دەنگەكانی لەم پارێزگایە، لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران (80.492) دەنگی بەدەستهێنا و (2) كورسی بردەوە.\nلەهەڵبژاردنی 2014 كۆمەڵ لە هەولێر كورسی پێش كۆتایی بردووە. ئەگەر كۆمەڵ بتوانێت پارێزگاری لەدەنگەكانی پێشتری بكات ئەوا دەتوانێت (2) كورسی مسۆگەر بكات. بەڵام لەبەر چەند هۆكارێك زەحمەتە بتوانێت ئەو دەنگانە بەدەست بهێنێتەوە. لەوانەش بەكورتی: (سەلیم شوشكەیی) كەپێشتر زۆرترین دەنگی بەدەستهێنا رەنگە وەک چوار ساڵی ڕابردوو لە بەرچاوی جەماوەر نەمابێت، كۆمەڵی ئیسلامیی نەچووە ناو پرۆژەی لیستی ئیسلامییەكان، لیستی یەكگرتوو وبزوتنەوە و بزاڤی چاكسازی و ئیسلامیی سەربەخۆ پشتگیری دەكەن، سەرۆكی لیستی یەكگرتوو (حاجی كاروان) و (حسێن گردەچاڵی) و كەسانی تری بانگخواز لە لیستی یەكگرتوو كەسایەتی دیاری ئەو شارەن و جەماوەری ئیسلامیی هەولێر حەزیان لەو تایپەیە لە بانگخوازە. بوونی (بەشیر حداد) لە لیستی پارتیدا كە كەسایەتیەكی ئیسلامی توركمانی هەولێرە، ئەمانە كاریگەری نەرێنی هەیە لەسەر دەنگەكانی كۆمەڵ و زۆر زەحمەتە بتوانێت زیاتر لە (60) هەزار دەنگ بهێنێت لەو پارێزگایە، لەم حاڵەتەشدا تەنها (1) كورسی بەدەست دەهێنێت. واتە كۆمەڵ لە هەولێر لەباشترین حاڵەتدا (2) كورسی و لەخراپترین حاڵەتیشدا (1) كورسی مسۆگەرە.\nوەك پێشتر ئاماژەمان بۆ كرد، پارێزگای سلێمانی جێگەی ململانێی سەرجەم قەوارەكانەو هەموویان كورسیان هەیە لەو پارێزگای،. كۆمەڵ تەنها (1) كورسی و (57.102) دەنگی هەیە، لە چوار ساڵی ڕابردوودا لە پارێزگای سلێمانی كۆمەڵ توانیویەتی هاوئاراستە لەگەڵ گۆڕان هەڵوێست وەرگرێت بەخواستی شەقام دژایەتی سەختی پارتی كردووە، بێگومان ئەو هەڵوێستانە كاریگەری هەبووە لەسەر جوانكردنی ڕووی كۆمەڵ لای بەرەی دژە پارتی، بەڵام ئەوەی گرنگە بزانرێت ئەم جوانكردنە لای كەسانێكە كە خۆیان لایەنگری بزوتنەوەی گۆڕان و حیزبەکانی ترن كۆمەڵیان وەك حزبێكی ئیسلامی لا پەسەند نییە، بۆیە بۆ هەڵبژاردنەكان تەنها دەنگ بە حزبەكانی خۆیان دەدەن و پشت لە كۆمەڵ دەكەن.\nچەند فاكتەرێكی تر هەن لە سلێمانی كە لە قازانجی لیستی كۆمەڵ نین، لەوانە بوونی ئارام قادر و سەركردەكانی دیكەی كۆمەڵ لە قەوارەی هاوپەیمانی و دروستبوونی قەوارەی نەوەی نوێ، هەموو ئەم خاڵانە كاریگەرن لەسەر دەنگی كۆمەڵ. خاڵێكی تری گرنگ بەرز بوونەوەی نرخی كورسی یەكەمە لە سلێمانی بە بەراورد بە پارێزگاكانی تر بەهۆی نەبوونی حیزبی زۆر گەورە و زۆری قەوارە سەركەوتووەكان كە هەر (7) قەوارەكە كورسی دەبات، دابەشكاری یەكەمی سانتلیگۆ بەسەر (1.7)دا كە بەپێی هەڵبژاردنی ڕابردوو لەسەروی (45) هەزار دەنگەوە بووە، بۆیە ئەگەری هەیە هەر حزبێك كەمتر لە (45) هەزار دەنگ بهێنێت لە كورسی بێبەش بكرێت، لەبەرانبەردا سەرۆكی لیستی كۆمەڵ لە سلێمانی (ئەحمەدی حاجی ڕەشید) لە چوار ساڵی ڕابردوودا لە بەغداد نمونەی پەرلەمانتارێكی سەركەوتوو و چالاك بووەو ئەگەری هەیە بتوانێت ئەو باڵانسە ڕاست بكاتەوە، ئەگەرچی لایەنگرەكانی زیاتر كۆنە نەهزەكانن و كاریگەرن بە ئارام قادر و هاوپەیمانی.\nسەرۆكی لیستی كۆمەڵ لە سلێمانی (ئەحمەدی حاجی ڕەشید) لە چوار ساڵی ڕابردوودا لە بەغداد نمونەی پەرلەمانتارێكی سەركەوتوو و چالاك بووەو ئەگەری هەیە بتوانێت ئەو باڵانسە ڕاست بكاتەوە و کورسیەکەی سلێمانیان مسۆگەر بکاتەوە.\nئەگەر ئەو هۆكارە نەرێنیانەی لەسەرەوە باس كران ببنە هۆكاری دابەزینی دەنگی كۆمەڵ بۆ خوار (45) هەزار دەنگ مەترسی لەدەستدانی ئەو كورسیەی سلێمانیان هەیە، بۆیە كۆمەڵ لەسلێمانی لەباشترین حاڵەتدا تەنها (1) كورسی و لەخراپترینیش مەترسی لەدەستدانی كورسیەكەی هەیە.\nلەپارێزگای دهۆك كۆمەڵ تەنها (4.374) دەنگی هەیە و هیچ ئەگەرێك نییە بۆ هەڵكشان و هێنانی كورسی ئەو پارێزگایە.\nكۆمەڵ لە كەركوك لاوازە و لەڕابردووشدا تەنها (2.737) دەنگی هەبووە. ئێستاش لەگەڵ هاوپەیمانی و گۆڕان لیستی نیشتمانیان پێكهێناوە. ئەگەر هەموو دەنگەكانی كۆمەڵ بۆ تەنها یەك كاندیدیش بێت، ئەوا هیچ ئەگەرێك نییە بۆ بردنی كورسی ئەو هاوپەیمانیە، چونكە دەنگەكانی گۆڕان و هاوپەیمانی زۆر زیاتر دەبێت. بۆیە لەكەكوكیش دەنگەكانی كۆمەڵ بەقازانجی دوو لایەنەكەی تر دەبێت و هیچ كورسیەك نابات.\nكۆمەڵ لە كەركوك لاوازە و لەڕابردووشدا تەنها (2.737) دەنگی هەبووە. ئێستاش لەگەڵ هاوپەیمانی و گۆڕان لیستی نیشتمانیان پێكهێناوە، هیچ ئەگەرێك نییە بۆ بردنی كورسی ئەو هاوپەیمانیە، چونكە دەنگەكانی گۆڕان و هاوپەیمانی زۆر زیاتر دەبێت. بۆیە دەنگەكانی كۆمەڵ بەقازانجی دوو لایەنەكەی تر دەبێت.\nلەپارێزگاكانی نەینەوا و دیالە پێشتر كۆمەڵ لیستی نەبووە بەشدار نەبووە و هیچ ئەگەرێك نیە بۆ ئەوەی هیچ كورسیەك لەو دوو پارێزگایە بەدەست بهێنن.\nكەواتە پێشبینی دەكرێت كۆمەڵ بۆ هەڵبژاردنی 2018 گۆڕانكاری لەدەنگەكانیدا ڕوو بدات لە چەند پارێزگایەك و ژمارەی كورسیەكانیشی گۆڕانی بەسەردا بێت، وەك لە خشتەی ژمارە (15)دا سیناریۆكانی ڕونكراوەتەوە:\nخشتەی (١٥) کورسی پێشبینیکراو لە هەلبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی عێراق بۆ کۆمەڵی ئیسلامیی\nبەپێی باشترین سیناریۆ لیستی كۆمەڵی ئیسلامیی لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق 2018 دەتوانێت (3) كورسی و لە خراپترین سیناریۆشدا (1) كورسی بەدەست بهێنێت.\nلەكۆتاییدا: بەپێی باشترین سیناریۆ كۆمەڵ لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق 2018 دەتوانێت (3) كورسی و لەخراپترین سیناریۆشدا (1) كورسی بەدەست دەهێنێت، لەهەردوو حاڵەتەكەدا سەرکەوتن نییە بۆ كۆمەڵ و مانەوەی کورسیەکانێتی وەک رابردوو، لە کاتێکدا لە ماوەی ڕابردوودا زۆرترین دژایەتی پارتی كردووە و هاوهەڵوێست بووە لەگەڵ گۆڕان و خۆی بەبەری خەڵك دەبینێت و چاوەڕوانی هەڵكشانێكی گەورە دەكات لە دەنگ و سەنگ و كورسیەكانیدا.\nپێشرتر دیپلۆماتیک مەگەزین سیناریۆکان و خاڵە بەهێزەکانی پارتی و یەکێتی و گۆران و یەکگرتووی بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی عێراق بڵاوکردووەتەوە، بەمشێوەیە\nیەکگرتووی ئیسلامی http://www.diplomaticmagazine.net/politics/393


لەسەردەمی پێشمەرگەیاتیم لە ناوچەی گەرمیان جارێکیان بە سوکی برینداربووم. ئەگەرچی بۆ تەندروستی لەش وردە ساچمەو پەردەی گوێ تەقین کەم نییە، لی بریندارییەکم شایەنی ئەوەنەبوو بیکەم بەهاتوو هەرا و پزیشک بهێننە سەرم.\nپاش چەند هەفتەیەک بە ئازاری گوێچک و ساڕێژبوونی برینی ساچمەکان. دکتۆر هادیم بینی، پشکنینێکی خێرای بۆکردم و وتی : وردە ساچمەکانی ناو لەشت هیچ کاریگەرییەکی نابێت، بەلام بۆ پەردەی گوێچکت باشترە سەردانی نەخۆشخانەی شۆڕش بکەی لە سەرگەلوو.\nلە دوای مانگێک جەولەکردن ڕۆژێک ڕێمان کەوتە سەرگەلوو، لەوێ شۆڕبوومەوە بۆ بەرگەلوو پزیشکم بینی، وتی : پەردەی گوێچکت لەدەستداوە هیچ چارەیەکی نییە مەگەر بچیتە ئێران لەوێ چارەسەرێکی بۆ بکەن. منیش لە ژیانما دەرەوەی کوردستانم نەدیبوو. بە هاوکاری پزیشکەکان توانیم لە کەرتەکەم تاخم وچەکەکەم دانێم ومۆلەتی مانگێک وەرگرم.\nپێشئەوەی لە سنوور بپەڕمەوە، لە گوندیک میوان بووم. ئەو مالەی لێی مێوانبووم پێکهاتبوو لە دایکێک وکوڕە هەرزەکارێک و کچێکی بچکۆلانە.\nلەگەل خواردنی نانی ئێوارە، دایکەکە چوو بۆ حەوشە چەند کۆلکە دارێکی بەسەر تاوێرێکەوە دانا ، کوڕە هەرزەکارەکەی بە تەور نیشتە سەری و پارچە پارچەی کرد، لەم کاتە هەلم بۆ گونجا لە کچە بچکۆلانەکە بپرسم : کەی باوکت دەگەڕێتەوە؟\n- باوکم لە مێژە ڕۆشتووەو نەگەڕاتەوە.\n- بۆ کوێ چووە؟\n- نازانم دایکم هەر ڕۆژی شتێک دەلێت ڕۆژێک دەلێت لەناو بەفردا خنکاوە ، ڕۆژێک دەلێت کەوتۆتە ڕووبارێکەوە!.\n- باوکتان نەماوە؟\nفرمێسک بەسەرگۆناکانیا هاتە و خوارەوە و ویستی شتێک بدرکێنێ، بەلام من بەزەییم پێهاتەوە و لێمپرسییەوە : تۆ لە پۆلی چەند دەخوێنی؟\n:- ئەم گوندە قوتابخانەی تیا نییە!\nزەردەپەڕی خۆر لە پشتی چیای گوندەکە ئاوابوو، کزە سەرمای پاییز بە لەشمانەوە نووسا. دایکەکە بە کوڕە هەرزەکارەکەی وت : وشیار... لە بیرت نەچێت سبەینێ دەبێت بچیت بۆ دارکردن.\n- بەلێ، بەسەر چاو دایکە گیان.\nپرسیم : دار بۆ زستان کۆدەکەنەوە؟\n- بەلێ. پێدەچیت ئەمساڵ زستان زووتر میوانداریمان بکات.\nوتم : منیش هەرەوەزیتان دەکەم و سبەینێ لەگەل وشیار دەچم بۆ داربڕین.\nدایکەکە وتی : بەلێن بوو، سبەینێ زوو لە چیا ئاوابیت و بگەیتە ئەودیو سنوور!.\n- با ببێتە دوسبەی.\nشەو داهات دایکی وشیار جێگای بۆ ڕاخستین، گوێم لێبوو کچە بچکۆلانەکە دەیگووت : توخوا دایکە ئەمشەو لێفەکەی باوکم پێدادە.\n- بەسەرچاو کچەخنجیلانەکەم.. ئەمشەو پێکەوە دەنووین.\nئەم قسانە ئاگری لە جەرگم بەردەدا...هەستمدەکرد خانووەکە کاریتەی پێوە نەماوە ئێستا نا ئێستا دەڕووخێ بەسەرمدا. خۆم بە تاوانبار دەزانی کە میوانی ئەم مالەم، چونکە لە مندالییەوە فێریانکردووم نابێت نانی مالی هەتیو بخۆیت. لی دڵی خۆم بەوە دایەوە کە سبەینێ ئەوەندە کۆلکەدار کۆبکەمەوە تۆلەی میواندارییەکەم بکەمەوە.\nپێشئەوەی بچمە ژێر جێگاکەم پشتێنە درێژەکەم لە خۆمکردەوە تا بیکەم بەسەرسەرینەکەوە.\nدایکەکە لێیپرسیم : کوڕم دەلێی پشتێنی پێشمەرگەت بەستووە؟\n- بەلێ. من پێشمەرگەی گەرمیانم.\nوشیار بەسەرسوڕمانەوە لێیپرسیم : یەکیەتی؟\nدوا بەدوای ئەم پرسیارە هەموو بە بێدەنگی لەسەر جێگا ڕاکشاین. وشیار چاوی بڕییە بنمیچی خانوەکە و خەیاڵ بردییەوە. منیش ئەوەندە مانووبووم بە داخستنی پێلوی چاوم خەو ژیانی لێسەندمەوە.\nبەریبەیان لەگەل خوێندنی کەڵەشیرو باڕە وقاڕەی مەڕو مالاتی ئاوایی بێداربوومەوە.\nخواردنی ژەمی بەیانی ئامادەکرابوو، وشیارم بینی تەورەکەی بە هەسان تیژ دەکرد . دایکەکە ڕووی لەمن کردو وتی : تکام هەیە نەچیت بۆ داربڕین و ئێستاش کاتت هەیە بەڕێبکەویت بەرەو سنوور.\n- نەخێر، من بەلێنم پێداون دەبێت بەشی ئەم زستانە کۆلکەدارت بۆ بکێشمەوە.\n- نا تکا دەکەم، ئەزێت مەخۆ.\nلەم کاتە وشیار بانگیکردم و وتی : فەرموو با بەڕیبکەوین.\nوشیار تەورێک و گوریسێکی دایە دەستم ، پێکەوە لە دەرگەی مال دەرچووین ..ڕێچکە باریکەلان و گردەکەی ئاواییمان بڕی و لە داربەڕووەکانی سەر چیاکان نزیک بووینەوە. ئەو ماوەی بە ڕێگەوە بووین گفتوگۆیەکم لەگەل وشیارکرد.\n- وشیار لە مێژە باوکت مردووە؟\n- پێنچ سال دەبێت.\n- دەزانم بێباوکی ناخۆشە..بەلام چیبکەین لەگەل مردن هیچ ناکرێت.\n- من خەمی دایکم و خوشکە بچکۆلانەکەمە.\n- تۆ گەورەی مالیت، دەتوانی هاوکاری دایکت بکەیت.\n- هیچ کەس جێگای باوکم ناگرێتەوە، ئەو بۆ من وەک هاوڕێیەک بوو، بۆ خوشکەکەشم مندالێک بوو هەمیشە گەمەی لەگەل دەکرد. ڕێزی دایکمی دەگرت و خۆشیدەویست...\nوتم : وشیار، دەزانم باوک وەک شوانێک وایە خەمی کۆرپەکانییەتی، بەلام لەبیرت نەچێت دەلێن مندال بەبێ دایک هەتیو دەبێت بەلام بێ باوک کە گەورە بوو دەتوانێ لەسەر پیی خۆی ڕاوەستێ. ئەوە نییە ئێستا تۆ کاری مالەوە ئەنجامدەدەیت.\n- ئەو قسانە کۆنن، هەرشت بەجیی خۆیی. من باوکێکم لە دەستچووە هەرچی باوک هەیە دەیبینم لە باوکی من ناچێت. کەسیش ناتوانێت شوێنی پڕکاتەوە.\nکاتێک گەیشتینە نزیک لووتکەی چیاکە، بە وشیارم وت : دەلێی زۆر هاتووینە ، ئەو هەموو بنە دار و چیلکانە هەبوون بۆ کۆتنەکردەوە.\n- خەمت نەبێت لە پشتی ئەو شاخەوە دەست بەکاردەبین.\n- من بە قسەی تۆ ناکەم ، لێرەوە دەست بە دار بڕین دەکەم.\nلەکاتی بڕین و کۆ کردنەوەی کۆلکەدارەکان ئاگام لێبوو وشیار بە چواردەورم دەسوڕایەوە و بە خەمساردییەوە دارەکانی دەبڕییەوە.\nلە کاتێکدا کە نەمدەزانی چ بیرۆچکەیەک مێشکی وشیاری سەرقاڵ کردوە، لەپڕ گوێم لە هاوار و بانگکردنی دو ژنبوو. لەگەل وشیار سەرمان هەلبڕی. بینیمان دایکی وشیار و پیرژنێکیتر بەرەو ڕوومان دێن.\nوشیار لەجێگای خۆی بە چوارمشقی لێدانیشت و بەسەرسووڕمانییەوە لە ژنەکانی دەڕوانی. منیش بەرەو پییریان چووم.\nکە گەیشتنە تەنیشتم. دایکی وشیارنیگەران و پەشۆکاوبوو. پییوتم : کوڕی خۆم ، تۆ لەگەل پوورە (هەمین ) بگەڕێوە بۆ ئاوایی.\nپورە هەمین دەستی گرتم، وتی : خێراکە بابڕۆین.\nسەرمسووڕمابوو، وتم : چیبووە؟\nدایکی وشیار : تۆ بڕۆ من و وشیار داردەبڕینەوە.\nپورە هەمین : لە ئاوایی،قاچاخچییەکی لێیە چاوەڕوانی تۆ دەکات.\nدایکی وشیار تەوروگوریسەکەی لێسەندم، وتی : خێرا ئێرە جێبهێلە.\nلەگەل پوورە هەمین شۆڕبووینەوە بۆ ناو ئاوایی. ئاوایی چۆل و هۆل بوو. وتم : کوا قاچاخچی؟\n- تۆ وەرە لەگەلم.\nبەپاڵ چەند خانوویەک تێپەڕین گەیشتینە ماڵی پوورە هەمین، لە دالانەکەی ژێرپلیکانەکەوە تورەگەیەکی پڕ لەخواردن کرد و پییگووتم : کوڕی خۆم وا باشترە ئەم گوندە بەجێبهێلی. ئەم کەمە خواردنەشم بۆ داناوی بەشی ڕێگات دەکات.\nواقم وڕمابوو، لەدلی خۆمدا وتم لەوەبێت جەیش و جاش هەلکوتنە سەر ئەم گوندە بۆیە دەیانەوێ لێرە بڕۆم.\n- پوورێ گیان، توخودا ئەگەر پێمنەلێیت چیبووە، بۆ بە پەلە دەتانەوێت ئێرە جێبهێلم؟\nپورە هەمین هەناسەیەکی قوولی هەلکێشاو وتی : ئەلحکمولیللا..باوەنەکەم. ئەو کوڕە جوانەی لەگەلی چوویتە بۆ دارکردن، باوکی لە شەڕی براکوژیی قەندیل کوژراوە. ئەم کوڕەش ڕق و کینە لە ناخیا شینبوە، سوێندی خواردووە تۆلەی باوکی بکاتەوە. بۆیە من و دایکی وشیار بەخاردان هاتین تا لە ئەنجامدانی ئەم کردەوەیە ڕزگارت کەین.\nبەخەمێکی قورسەوە وتم : پێمناخۆشە ئەم خێزانە جوانە باوکیان لەدەستداوە. بەلام ئێمە چیمان پێدەکرێت؟!\n- لەدەوری سەری دایکت بگەڕێم.. هەتا چەک هەبێت جەنگش بەردەوامدەبێت. نەتبیستووە دەلێن چەک دوژمنی ئینسانە. ئەگەر چەکداربیت دەبێت یان بکوژی یان بتکوژن. ئەگەر خودا یەک تاقە کۆرپەی بە نسیبم بکردایە هەرگیز نەمدەهێهێشت دەست بەچەکەوە بدات!.\nدەستی پوورە هەمینم ماچکرد و مالئاواییم لێکرد. بەقەد پال چیای گوندەکە سەرکەوتم بۆ ناودارودارستانێکی چڕوپڕ، لە دوورەوە ئاوڕێکم لە گوندەکە دایەوە...زۆر بچکۆلانە دەهاتە بەرچاوم، کەچی تا ئێستاش بەسەرهاتی ئەو خێزانەم لە مێشکدا بە گەورەیی دەزرینگێتەوە و ناسڕێتەوە!


ئاژانسی کوردپا: کۆڵبەرێکی کوردی خەڵکی شاری بانە، بە تەقەی هێزە نیزامییەکان گیانی لەدەست دا.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی دووشەممە، ٢٠ی خەزەڵوەر، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی "تاهیر حوسێنی" خەڵکی گوندی "سەدبار"ی شاری بانە، بەهۆی تەقەی هێزە نیزامییەکانەوە گیانی لەدەست دا.\nهێزە نیزامییەکانی حکوومەت بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوو، تەقەیان لەو کۆڵبەرە کوردە کردووە.\nئەو کۆڵبەرە کوردە، بەهۆی قورسیی برینەکانیەوە دەسبەجێ گیانی لەدەست داوە.\nتەرمی ئەو کۆڵبەرە کوردە بۆ پزیشکی یاسایی شاری بانە ڕاگوێزراوە و ڕادەستی بنەماڵەکەی نەکراوە.