من و کتێب - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 24 مهر 1394 22:21\nھەر ڕووداوێک، کە ماوەیەکی بەسەردادەچێت. دەبێتە یادگاری، یادگاریش مرۆڤ بەڕوونی دەبینێت. لە ماڵەکەماندا پەنجەرەیەکی گەورەی داری بە ھێڵەک داپۆشراو ھەبوو، بە تەنیشتییەوە دەلاقەیەکی لاکێشەیی نیمچە گەورە تێدا بوو، بە پەردەیەکی سپی داپۆشرابوو، پەردەکەش بە دەزووی ڕەنگاوڕەنگ وێنەی مانگ و چیا و مامز و کەوی لێ نەخشابوو. ئەم دەلاقەیە تایبەت بوو بە کاکم خالید. تەواو قووڵایی منیشە، بەداخەوە ئەو برایەم لە ٢٥/٨/١٩٨٨دا جەیشی شەعبی، لە ھەولێر شەھید یان کرد.\nسەرەتای ڕێگا و بەرکەوتنم لەگەڵ کتێبدا، یان ئەو پەیوەندییەی لە نێوان خوێنەر و کتێبدا دروست دەبێت و دەمێنێتەوە. لەم دەلاقەیەوە ئاراستەی وەرگرت و بوو بە ئەفسوونێکی بەھێز و نەشکاو. کۆمەڵێک کتێب و دوو شووشە مەرەکەبی چینی، یەکێکیان ڕەش و ئەوی دی شین و قەڵەم پارکەرێکی بیست و یەکی ڕەنگ جەرگی تێدابوو، کتێبەکان زۆربەیان عەرەبی بوون. ئێستا نازانم ئەدەبی بوون، یان فەلسەفە، کۆمەڵناسی، سیاسی، مێژوویی، پەروەردەیی، ئایینیٍ ... تاد، لەناو کتێبەکاندا دیوانی (حاجی قادری کۆیی )ھەبوو، ھەمیشە کەڵەگیای بۆنخۆشی لەناو دادەنا، کە گیایەکە وشک دەبوو، دەیگۆڕی و دووبارە دایدەنایەوە. ئەم کتێبە ھی ئامۆزایەکی باوکم بوو، مامۆستای قوتابخانەی گوندەکەمان بوو. لە دامێن و ئەم لا و ئەولا سپییەکانی بۆنە و ڕێکەوتەکانی بنەماڵەکەمانی ھەمووی تێیدا تۆمارکردبوو، وەک: ڕێکەوتی مردن و لە دایک و ژنھێنان ... تاد.\nساڵی ١٩٧٣ جگە لە کتێبەکانی قوتابخانە، یەکەمین کتێب بەر ھەست و پێستی پەنجەکانم کەوت ئەم دیوانە بوو. کاکم بە دەنگ و ڕۆحێکی ئاھەنگسازییەوە دەیخوێندەوە. بە وریایی و ئارامی گوێم سووک ڕادەگرت. بێ ئەوەی ھیچ شتێکی واش لە شیعرەکان حاڵی ببم، بەڵام لەناو چێژ و دەنگ و مۆسیقایەکیدا ون دەبووم و بڕوام بەھەستێکی نادیار دەھێنا و بەدوای گەنجینەی شاراوەی زەینی خۆمدا وێڵ دەبووم، وێڵبوونێک مەگەر ڕێکەوت دەستم بگرێت و بمھێنێتەوە سەرەخۆ، دوایین مانای ژیانم بداتێت، کە مەرگە. مەرگیش یارمەتی تەواوی ئازارەکان دەدات. ئێستا بە گەشە و خۆشحاڵی و چێژی ئەوکاتم لە کتێبخانەکەمدا لە ڕیزی دیوانی شاعیرانی کلاسیکی کوردیدا، دیوانی حاجی قادری کۆییم یەکەمین دیوان ڕیزبەند کردووە و ئەوانی دی بە دوایدا.\nلە سەرەتای منداڵیمدا حەزێکی بێ پێوانە و ئەفسووناویم بۆ گۆرانی تێدا ڕسکابوو، ڕادیۆیەکی نیمچە گەورەی قاوەییمان ھەبوو، ئەمیش وەک دەلاقەکە بەرگێکی سپی بۆ کرابوو، بە دەزووی ڕەنگاوڕەنگ وێنەی مانگ و چیا و مامز و کەوی لەسەر نەخش کرابوو، ھەمیشەش گوێم لێی ڕادەگرت و لە شەڕەبەرد و ئاژاوە و ھەڵەپاسی دووری دەکردمەوە، وەک ئەوەی ئەو ئاواز و نەوایەی گوێم نەرمە بارانێک بێت بەسەر خاک و خۆڵی دەوروبەرم دابڕژێت و ھەناوی فێنک و دەموچاویشی نەرم بکاتەوە. زۆر جاران بێ ئاگاداری خۆشک و برایەکانم بەشانی خۆمەوەم دەکرد و دەڕۆیشتم، بەم کردەیەم لێم تووڕە نەدەبوون و سەرزەنیشتیان نەدەکردم، گردێک لەپشت ماڵمان ھەبوو، بەدڵ گردێکی دوڵبەربوو، دەچووم لە تەختایی ئەم گردەدا دادەنیشتم و تەماشای ئەم لا و ئەولا و شینایی دەمەوعەسران و زەردەی ئێوارانم دەکرد و گوێم لە بەرنامەی گۆرانی داواکراو ڕادەگرت، ھەموو ڕۆژێک دەمەوعەسران دووبارە دەبووەوە و لەگەڵیدا نەرمەبایەکی ڕەحمەت بەسەرمدا ھەڵیدەکرد. جیھانێکی بۆ دروست دەکردم، ھەستی خۆمم لەناو دادەمەزراند. بڕواشم بە جیاوازی دەنگەکان دەھێنا، لەم ڕێگایەشدا دەگەڕام، کە پێیدا ھاتبووم. واتە: ناخی خۆم. سەگێکی بەوەفاشمان ھەبوو، کە لەماڵ دەردەچووم لەگەڵم دەھات و پاسەوانی دەکردم. بەھیچ ئا و نایەکیش دوو ھەنگاو لێم دوورنەدەکەوتەوە وەک ئەوەی گەورەیەکم بێت و پێی گوترابێ چاودێریم بکات. نازانم ئەم ئەفسوونە چی بوو، کەوتبوومە ژێر ئەفسوونی دەنگی (سەڵاح داودە)وە. ھەرکاتێک ئەو گۆرانی بگوتبوایە ڕادیۆکەم دادەنا و دوومەترێک لێی دەکشامەوە و تەماشای شکۆیم دەکرد. وەک ئەوەی تەلیسمێک بێت ئەم حاڵ و جەزبە و حاڵەتە پڕ لە خۆشی و شادی و ژیانە و داکشانەوە بەرەوناخەم تەنیا لەگەڵ لەرەی دەنگی گەرمی ئەم گۆرانیبێژەدا بۆ پەیدا ببوو، پاشان لەناو شەپۆلەکانی بادا بۆی دەگەڕام و لە ھەستمدا سۆزی سووتێنەر و پڕ ئومێدم دەدۆزییەوە. ھەر بەھۆی ئەوەی زۆر گوێم لە گۆرانی دەگرت. شارەزاییەکی سەرەتاییم لەسەر چینەکانی دەنگیش پەیدا کرد بوو، دەمتوانی لەسەر شێوازی بەشێک لە گۆرانیبێژان گۆرانی بڵێمەوە. بەھیچ جۆرێکیش حەزم لە گۆرانی زرم و کوت نەبوو، ھەمیشە حەزم لەو گۆرانییانە دەکرد، کە وەک ھێڵێک خەیاڵ درێژ دەکەنەوە. ئەم ئەشقی گۆرانییە لەگەڵمدا ما و گەشەی کردووە و پێکھاتە و بنچینەی خۆی دامەزراند، ئێستاش گۆرانی ھاوسەنگیم دەپارێزێت و لەگەڵ خۆم بەخشندە و شکۆمەند و ئاسوودە و خۆشحاڵم دەکات.\nساڵی ١٩٨٧ لە پۆلی یەکەمی ناوەندیدا مامۆستای وانەی کوردیمان (شێرکۆ ئەحمەد حەوێز) بوو، لە ڕۆژێکی زستانی باراناوی و سارددا لە پۆل داوای لێکردین داڕشتنێک لەبارەی (سروشتی لادێ) بنووسین. بەو پێودانگەی، کە من کوڕەلادێیی بووم لەوانی دی کەمێک زیاتر شارەزای ئەم سروشتەم. بۆ ھەفتەی داھاتوو داڕشتنەکەی ھێنایەوە و بۆ ھەموو قوتابییەکان نمرەی شیاوی خۆی دانابوو، تەنیا ئەوەی منی نمەرە لەسەر دانەنابوو، وەک ئەوەی ھەستی بەکارخراپییەکی من کردبێت، بە تووڕەییەوە گوتی: (سەباح سابیر حەسەن) کێیە و بێتەدەرێ، بێ ئەوەی ھیچ قسەیەک بکات لە تەنیشت تەختەڕەشەکەدا ڕایگرتم. ئەم مامۆستایە دەگمەن و سەیر پەروەردەکار بوو، تا ئەو پەڕیش دڵبەدەرەوە بوو، لەگەڵ وانەی کوردی و دنەدانی قوتابی بۆ خوێندنەوەی ئەدەب و دامەزراندنی گۆڕانکارییەکی ئەدەبی. بەو بیانووەی وانەی کوردی زمانی خۆمانە و پێویستە لەناویدا بکوڵیێن و ساردببینەوە، لەم نێوانەدا بگەین بە دۆخی دۆزینەوە و باش لە پێکھاتە و بنچینەکانی شارەزابین. زمانیش ھەستێکی گەرماوگەرم و خۆڕسک و دەگمەن لە مرۆڤدا دروست بکات. ھەر قوتابییەک لە شەست کەمتری وەربگرتبوایە لێی دەدا و لێ پێچینەوەی لەگەڵدا دەکرد. دوای ئەوەی ئافەرینی بەشێک و لەبەشێکیشی دا. ڕووی لە من کرد و گوتی: کێ بۆی نووسیوی. منیش لەو ھەستە تۆقینەرەی چەند چرکەیەک پێشتر تێیدا خولم دەخوارد و شپرزەی کردبووم. زۆربە ئارامییەوە گوتم: ئەدی مامۆستا لە پۆلدا نەماننووسی. نەختێک چووەوە ناو زەینی خۆی و تووڕەییەکەی خاوبووەوە. ئینجا نمرەی لەسەر داڕشتنەکەی منیش دانا و گوتی: ئافەرین (سەت). ئای چۆن سەرکەوتنێکی بچووک لەدنیای ژێری دەتباتە دنیای سەروو. ڕۆژی دوایی ھاتەوە کۆشیعری (تاریک و ڕوون)ی ھێمنی بۆ ھێنا بووم. منیش ھێندە شەیدا و دڵبردە و دڵەدووی ئەو ئافەرینە بووم، ھێندە شەیدای شیری دایکم نەببووم. مەگەر ئەو دەمەوعەسران و زەردەی ئێوارانەی لەسەر گردی پشت ماڵمان، یان گردی ئاشناییم گوێم لە بەرنامەی گۆرانی داواکرا و ڕا دەگرت و دەچوومەوە ناو زەینی خۆم.\nسەرەتای ڕێگا و بەرکەوتن و یەکەمین پەیوەندیم لەگەڵ خانمی کتێبدا لەم ڕووداو و خۆشبەختییەوە دەستی پێکرد. ئەم ھەفتەیە بە ھەموو بوونێکمەوە لەناو کۆشیعرەکەدا ژیام، ژیانێک مەگەر بەس متەسەوفەکان لە مانەوەیان لەسەر دووگورد و شەونوێژ و چاوداخستن و وێرد بەرزکردنەوە ھێندە چێژیان وەرگرتبێت و لە بوونی خودا و لەخۆیان نزیک بووبێتنەوە و گەیشتن بە ناخی خۆیان. بۆ ھەفتەی داھاتوو کۆشیعرەکەم بۆ گەڕاندەوە. گوتی: بۆ ئاوا زوو ھێناتەوە. بەدڵت نەبوو، یان لەخوێندنەوەیدا پەلەت کرد. منیش بەبێ باکی و بەخۆھەڵخستنەوە گوتم: مامۆستا زۆرینەم لەبەرە. وەک ئەوەی بڕوام پێنەکات و لەقسەکەم بە گومان و دوودڵبێت گوتی: دەفەرموو ئەگەر دەمت سپییە وەرە بەر تەختەڕەش و ئەوەی لەبەرتە بیڵێ. منیش گوتم کامە شیعر. دیسان ھەڵوەستەیەکی تری کرد و چووەوە ناو زەینی خۆیەوە. وەک ئەوەی بیەوێت لە بڕوا بەخۆبوونەکەم دڵنیابێت. لاپەڕەی ھەڵدایەوە و ناونیشانێکی دەگوت. تەواوی وانەکە، چل چرکە بوو. من شیعرم خوێندەوە. لە گۆکردن کەمێک ھەڵەم دەکرد، بۆی ڕاست دەکردمەوە، لە کۆتایی وانەکەدا پێمی گوت: بەھرەیەکی دەگمەن و کەم وێنەی، ئەو وزەیەی ھەتە باش مشتوماڵی بکە، چالاک نیشانت دەدات. ھەر ھەمان ڕۆژ منی بە کتێبخانەی (تەئمیم) و خاوەنەکانی (جومعە و ئەحمەد)، کە دوو مرۆڤی ھێمن و لەسەرەخۆ و ڕووخۆش بوون. ئاشناکرد و ناوی ڕۆژنامە و گۆڤارە کوردییەکان و کاتی دەرچوونیانی بۆ نووسیم.\nلەم ڕۆژەوە لەفە و بەدەمچە و کەوکەو و شەڵغەم و لەوزینەگەزۆ خواردن نەما. ڕۆژانەکەم بووە خەرجی ڕۆژنامە و گۆڤار و کتێب. لە ناوەڕاستی ھەشتایەکاندا (مەحموود زامدار) نووسینێکی ڕۆژنامەوانی لە ڕۆژنامەی ھاوکاریدا لەبارەی نوێبەخشی شیعری کوردی و گرووپی (پێشڕەو) نووسی. لەو نووسینەیدا دەستەواژەی (کرمی کتێب)ی بۆ من بەکارھێنا بوو. شیعرەکانی (ھێمن) چێژی زمانی ئەو گوندەی دەدا، کە خۆی تێیدا لەدایک بووە. بەسادەییش وێنەی ژیانی ئەو خەڵکەی کێشاوە، کە ھەستان و دانیشتنی لەگەڵیاندا ھەبوو، واتە: دەرەنجامی ژیان و گوزەرانی خۆیەتی. زمان و زمانڕەوانی شیعرەکان کەمێک لا دێیی بوون. چاو و زەین و ئەقڵییەتی ئەو سای منی بە پڕی ڕادەگرت، تا ئەوپەڕی چێژ، بردمیە وەرگرتنی دۆخی چێژی خودایی. چێژی کتێب لە توانای دایە بیابان بکاتە بەھەشت. ڕەنگە ھەر ئەو سادەیی و بریقە و زمان پاراوییە بووبێت زمانی لا کردمە ئەو بەھەشتەی پەرستن و شەونوێژی بۆ دەکەم بچمە ناوی و بیکەم بە ڕوانگە و گوتاری ناخم و ھەوڵی دۆزینەوەی وشەی گونجاوی تێدا بدەم. وەرەچەرخانێکی تەواوی ئاراستەکانی ژیان بوو، ھەروەھا تاڕادەیەک ئەو ئاراستەیەی دامێ، بزانم ھێز و بێ ھێزی زمان لە کوێی دەقدا دەردەکەوێت و بە ئەدەبی بوونی دەقیش لە چ بەکارھێنانێکدا ئاستەکانی دەردەکەوێت، واتە: ئەوەی بابەتێک دەکاتە بابەتی ئەدەبی، زانیاری و ھێزی زمانە، یان ھێزی زمان و کاریگەری بابەت. شیعر بە تەنیا لە تێڕوانینی زمانەوە ئاستداری دەستنیشان ناکرێت. لە تێڕوانینی بابەتی ھەستیی و بەکارھێنانی ئەدەبییانەی زمانەوە، گەشانەوەی ھەستیی و زمانیی لای خوێنەر گەڵالە و بەرجەستە دەبێت. بە شیعربوونی ھەر ڕستەیەک مانای ئەوەیە زمان لە بەکارھێنانی زمانی ڕۆژانە دەرھاتووە و ھێندراوەتە ناو زمانی ئەدەب.\nئەگەرچی (ھێمن: ١٩٢١_١٧/٤/١٩٨٦) وەک تەمەن لە (گۆران: ١٩٠٤_١٨/١١/١٩٦٢) بچووکترە، بەڵام نوێبوونەوەی شیعری کوردی چاوگەکەی لە گۆرانەوە دەست پێ دەکات. ھێمن لە چەمکی شیعری ئاسایی دەرنەچووە، بەو ئاست و ئاراستەیەش دەینووسی. واتە: وەک شێواز کۆنەخواز بوو، بەڵام وەک بیروڕا نوێخوازبوو، دیوانەکەی بە تەواوی دەناسم و ھیچ خاڵێکی گۆڕانکاری فۆرم و نوێبەخشی و توخمی نوێی شێوازی پێشکێش بە دیوانی شیعری کوردی نەکردووە، بەڵام بەشێک لە شیعرەکانی کۆشیعری (ناڵەی جودایی) شیعری مەیدان کورتنین و لە شیعرە ھەرە دەگمەنەکانی ئەدەبی کوردین. بەتایبەتیش (ئێوارەی پایز).\nئەو ئاوە ڕوون و ڕەوانەی ڕشتی بۆ ئەبەد ڕۆحی تەڕ کردووم و لە ناخی دڵەوە لەگەڵم دەدوێ و ناخی کردووم بە مێزگرد و مێزی گفت و گۆ، بەڵام ھەستی شیعریی من لەسەر ھەستی شیعری ئەو دانەمەزرا، ھەروەھا بەھیچ ڕێبازێکی سیاسی و ئایدیۆلۆژیش کاریگەر نەبوویمە، بێجگە لە شیعر خۆی نەبێت، شیعری بێگەرد. دوای ئەوەندە ساڵە و بڕینی ھەزار و یەک ڕێگای سەخت، نازانم چۆن دەربڕین لە پایە و بەھای تۆ بکەم و پاداشت بدەمەوە. بەکامی دڵ لەباوەشت دەگرم و دەستت ماچ دەکەم و ڕێز لە سیما و چاوی پڕ لە ڕازت دەگرم، ھەروەھا ھەر لەم بۆنەیدا ھەل و بوارێک وەردەگرم و گوناھێک لەسەر شان و ڕۆحم ھەڵگرم و باری گران و بەئازاری شان و ڕۆحم سووک بکەم. گوناھێک، دواتر بۆ نووسەرەکەی بە خێرگەڕایەوە. لە تەمەنم یەکجار کتێبم لە کتێبخانە لە غەفڵەتی خاوەنەکەیدا بردووە، ئەمیش لە ١٤/١٠/١٩٨٥ کۆچیرۆکی (پێکەنیی گەدا)ی حەسەن قزڵجی بوو، نەمدەزانی نە بەشەقامدا دەڕۆم، یان بەناو تونێلێک ئاگر، یان لەڕەوەزە شاخێکی عاسێدا گیربوویمە و ھەڵدێران ھەڕەشەم لێ دەکات. لە نیوەی ڕێگای گەڕانەوەم بۆ ماڵەوە، یەکڕاست بە ڕەنگی زەرد و ھەڵبزڕکاو و دەروونی ماندوومەوە گەڕامەوە لای (جومعە و ئەحمەد) دانم پێدانا ئەم کارە خراپەم کردووە. ئەمانیش دەستیان لەسەر شانم دانا و دڵیان دامەوە و گوتیان: بۆیە دڵمان بە کتێب و ژیان خۆشە ھێشتان مرۆڤی باوەڕ بەپاکی خۆی وەک تۆی تێداماوە. لێیان بووریم و دیوانی (مەحوی) شیان بەدیاری وەک ڕەفتار و کردەوەیەک پێدام. لەم بارەی لێ بووردنەدا ھەر ئەوەتا لە خۆشیدا گەشکە نەیدەبردمەوە، لەقووڵایی بوونمەوە پاکبوومەوە و بەرەو ئارامیی دەروونی ڕۆیشتم. کتێبەکەم ھەر لەلامایەوە و ھەمیشەش لێی دەسڵەمیمەوە. تا ساڵی ٢٠١٠ پێشنیارم بۆ دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ئاراس (بەدران ئەحمەد حەبیب) کرد، کە چاپی سێیەمی ئەم کۆچیرۆکە بکەنەوە. ھەردوو دەستی لەسەر چاوی دانا و گوتی: شەیدای زمانی ئەو چیرۆکنووسەم و سوودیشم لە پێکھاتە و بنجینەی زمانە ئێجگار زیندووەکەی وەرگرتووە، توانایەکی سەرسوڕھێنەری ھەیە لە بەکاربردنی وشەی پەیوەست بە ژیانی کۆمەڵگای کوردییەوە و فەرھەنگی وەک خاکی سوارچاکان پاگژە و دەزانێت چۆن بنووسێت. ئەمانیش دوای ھەوڵ و کۆشش و پەیوەندی کردن، شەش چیرۆکی تری چیرۆکنووسیان خستە پاڵ چیرۆکەکانی: چاپی یەکەم: ١٩٦٧_بەغدا، چاپی دووەم: ١٩٨٥_بەغدا، ساڵی ٢٠١٠ چاپی سێیەمیشان خستە کتێبخانەوە.\nھەر بە ھۆی کتێبەوە لەگەڵ دنیای زەینی زۆرێک لە شاعیر و نووسەران ئاشنا و پێیانەوە پەیوەست بوویمە، کەم و زۆر توانای ئەوان لە گەشە و پەروەردەکردنی خەیاڵی من، گەنجینە و ھێز و پێوانەی ھونەری بوونە. ھەمیشەش لە ئەزموونی خۆمدا ویستی یەکەم و بێ پێوانەم ئەوە بووە بەرھەمێکی خۆکردی حەڵاڵزادەی خۆم بەرھەم بھێنم. چیشم زانیوە، ئەوەم نووسیوە.\nتشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ھەولێر


قەڵەوی و مەترسێکانی لەسەر ژیان و باشترین رێگا چارە بۆ کز بون /نوسراوەی : فیزیوتراپیست جەمال شەریفیان - piranshahrrudaw | piranshahrrudaw\nصفحه نخست آخرین اخبار / اجتماعی / خبرهای ویژه / سلامتی / کوردی\nانتشار : آذر 12, 1397 - 22:28\nدابەزینی کێش وەک رێگا چارەیەک بۆ دەرمانی زۆربەی نەخۆشێکان پێشنەیار دەدرێ بەڵام چەند پرسیارێک لەو بارە دا دێتە پێش. یەکەم پرسیار : قەڵەوی چیە و بە کێ دەڵەن قەڵەو ؟ بە خڕ بونەوەی نائاسایی چەوری لە ناو لەش دەڵەن کێشی زیاد یان قەڵەوی ; بەڵام جیاوازێک بەینی کێشی زیاد و قەڵەوی هەیە . لە ساڵی […]\nدابەزینی کێش وەک رێگا چارەیەک بۆ دەرمانی زۆربەی نەخۆشێکان پێشنەیار دەدرێ بەڵام چەند پرسیارێک لەو بارە دا دێتە پێش.\nیەکەم پرسیار : قەڵەوی چیە و بە کێ دەڵەن قەڵەو ؟ بە خڕ بونەوەی نائاسایی چەوری لە ناو لەش دەڵەن کێشی زیاد یان قەڵەوی ; بەڵام جیاوازێک بەینی کێشی زیاد و قەڵەوی هەیە . لە ساڵی ۱۸۳۰ پسپۆرێکی بلژیکی بە ناوی ئادۆلف معیارێکی بە ناوی “بی ام آی” (BMI) بۆ هەڵسەنگاندنی کێشی لەش و بەرزایی قەد دانا کە بە پێ ئەو معیارە کێش لە سەر بنەمای کیلو دابەش دەبێت بە بەرزایی لەسەر بنەمای متر بە تەوانی ۲ . جواب ئەگەر بەینی ۱۸/۵ تا ۲۵ بێت پێدەڵەن کێشی ئاسایی و بەینی ۲۵ تا ۳۰ پێدەڵەن کێشی زیاد و زیاتر لە ۳۰ پێدەڵەن قەڵەوی . بۆ نمونە ئەگر کەسێک کێشی ۷۵ کیلۆ بێت و بەرزایی قەدیشی ۱/۸ متر بێت معیاری “بی ام آی” دەکاتە ۲۳ و کێشی ئاسایە . پێویستە ئەو خاڵە رەچاو خرێ کە ئەو معیارە بۆ مناڵان و ژنی حامیلە و وەرزیشکاری پڕ ماهیچە بە کار ناییت.\nپرسیاری دوهەم : مەترسێکانی قەڵەوی لەسەر لەش چنە؟\n۱- چونە سەری زەختی خوین (پڕ فشار خوینی)\n۲- نەخۆشی شەکره (دیابێت)\n۳- نەخۆشی رەگەکانی دڵ\n۴- شەپڵە (سەکتەی مەغزی)\n۵- سوانەوەی جومگەکان (ئارترۆز)\n۷- پشو سوار بون لە ناو خەو\n۸- نەخۆشی جەرگی چەور\n۹- نخۆشی کیسەی زراو\n۱۰- دیسکی کەمەر\nپرسیاری سێهەم : کزی زۆر و لە پڕا کارێکی بە جێیە؟\nکەم کرنی زۆری کێش لە مەودایکی کەم مەترسی زۆر دەخاتە سەر لەش و پێویستە ئەو کەسانەی لە قەڵەوی بێزارن هۆشیان پێ وەبێت . ئەو دابەزینە زۆرە سەبارەت بە لە دەست دانی ئاوی لەش و سوتانی سەرچاوەکانی کەربۆهیدراتە و زۆر پەیوەندی بە سوتانی چەوری وە نیە . زۆر باریش دەبیسترێ ئەو کەسانە لە ناو حەمام و هەڵمێکی زۆر خۆیان دە نێو نایلۆن وەردەپێچن و ئارەقەیکی زۆر دەکەن و پێیان وایە چەوری لەشیان دە سوتێ و کێشیان دادەبەزێت بەڵام وانیە و ئەو دابەزینە سەبارەت بە لەدەست دانی ئاوی لەشە و مەترسی زۆری بە دوو دایە وەک :\n۱- کەم بونی خوینی لەش\n۲- کەم بونی توانای دڵ لە فڕە دانی خوین\n۳- کەمی خوینی گورچیلەکان و نەخۆشێکانی تایبەت بە گورچیلە\n۳- تێکدانی دەرەجە حەڕاڕەتی لەش\n۴- ماندو بونی زوی ماهیچەکان\n۵- دڵە کوتە\nپرسیاری چوارەم : باشتربن رێگا چارە بو کز بون چیە ؟\nتێکەڵاوێک لە پارێزی خواردەمەنی (رژیمی غذایی) و زیاد کردنی جوڵەی لەش باشترین رێگا چارە بۆ سوتانی چەورێکانی لەشە. ئیشتیای ئێمە زۆر بە جوانی خۆی لەگەڵ پێداویستی کالۆری لەش رێک دەخا . بۆ نمونە ئەگەر رۆژانە تەنانەت بابۆڵە پەنیرێک که ۱۰۰ کیلۆ کالۆری وزەی تێدایە لە رەژیمی خواردەمەنیتان کەم کەنەوە بەو مەرجەی کە جوڵەی لەشتان گۆڕانکاری بە سەر دانەییت و هەر وەک جاران بێت لە مەودای ساڵێک ۴/۵ کیلۆ کێش و دادەبەزێت. جا ئەگەر لە سەر ئەو بنەمایە جوڵەی لەشیش زیاد کەن وەک هەڵاتنێکی ئارام کە ۳۰ چرکە بخایینێت و سێ بار لە هەوتوو (هفتە) دا دووپاتە بێتەوە ئەو دابەزینە لە مەودای ساڵێک دەگاتە ۱۶ کیلۆ .\nلە کاتی دابەزینی کێش ڕەچاو خستنی ئەو خاڵە زۆر گرینگە کە لە مەودای هەوتوویک نابێت زیاتر له ۱ کیلۆ کێش دابەزێت , چون لەوە زیاتر پەیوەندی بە سوتانی چەوری وەنیە و ماهیچەکان دەسوتێن . هەر وەها بۆ دابەزینی کێش پێویست ناکا لە سێ ژەمی رۆژانە کەم کەین و باشترە ئەو وزەیەی کە قەرارە لە ژەمێک پێمان بگات دابەشی بکەین بە سێ ژەم و کەمتر توشی قەڵەویی دەبین.\nهەروەها پێویستە ئاماژەی پێ بکردرێ لە زانستی پزشکی فچقەیێک یان بڵەین حەبێک یان دەرزێک نیه کە بە بێ راگرتنی پارێزی خواردن و زیاد کرنی جوڵەی لەش چەورێکانمان بسوتێنێت . ئەو شتەی کە لە ریکلامەکانیش دەی بینین تەنانەت بۆ فریو دانی خەڵکە و هیچ پەیوەندی بە زانستی پزشکی وەنیە.\nجێی باسە بۆ راگرتنی پارێزی خواردن باشترە لە گەڵ پسپۆری پزشکی تغذیە راوێژ بکردرێ بە تایبەت ئەو کەسانەی توشی نەخۆشینە .\nنوسراوەی : فیزیوتراپیست جەمال شەریفیان (پسپۆری فیزیوتراپی آسیبهای ورزشی)\nسەرچاوەی زانیارێکان :\n۱-American college of sport medicine\n۲-Brukner & Khan’s clinical sport medicine\nئومێد - تاریخ : 18 - اسفند - 1398\nدەستەکانت نەڕزن. زۆر بەسوود بوون زانیارییەکان.\nتکایە ٣٠ چرکەکەش بکەن بە ٣٠ خولەک. (چرکە = ثانیه، خولەک = دقیقە)\nلە گەڵ ڕێزمدا.


وەزیری دارایی عێراق ڕایگەیاند، سبەینێ چوارشەممە موچەى مانگی دواخراوی ئەیلولی فەرمانبەرانی دەوڵەت دابەشدەکرێت.\nعەلی عەلاوی، وەزیری دارایی عێراق (6ی تشرینی یەکەمی 2020) جەختیکردەوە کە "موچەکەش بە تەواوەتی و بەبێ لێبڕین دابەش دەکرێت."\nدەشڵێت، "خەرجکردنی موچە دوای فەرمانی مستەفا کازمی، سەرۆکوەزیرانی بووە" و جەختی کردووەتەوە کە "ئێمە پابەندین بە دەستەبەرکردنی سەرجەم پابەندییە یاساییەکانی."\nڕاگەیەندراوەکە دەشڵێت، "سەرباری ئەو کۆرتهێنانەی کە لەئێستادا حکومەت بە دەستییەوە دەناڵێنێت بەهۆی کەمی داهاتەکانەوە، بەڵام وەزارەتی دارایی بەردەوامە لە هەماهەنگی وگۆڕێنەوەی بۆچوونەکان لەگەڵ پەرلەمانی عێراق و لایەنە پەیوەندی دارەکان بۆ ئەوەی بتوانرێت چارەسەرێکی خێرا بۆ ئەم قەیرانە داراییە بدۆزرێتەوە".\nوەزارەتی دارایی ئاماژەی بەوەشکردوە، "دامانەوێت هۆشداری بدەین کە لە ئایندەدا فشاری دارایی لەسەر وڵاتەکەمان زیاتردەبێت، ئەوەش بەهۆی کەمبوونەوەی فرۆشی نەوت و دابەزینی نرخەکەی بەهۆی وبڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا".\nبەڵام جەختی کردووەتەوە کە "ئەو قەیرانەی کە ئێستا بەرۆکی عێراقی گرتووەتەوە تەنها ڕێگا بۆ چارەسەرکردنی یەکگرتووی نیشتیمانییە".\nباسی لەوەشکردووە کە "تیمی وەزارەتی دارایی پلانی چاکسازی "وەرەقەی سپی" ئامادەکردووە و دەینێرێت بۆ سەرۆکوەزیران، هەروەها سەرقاڵی ئامادەکردنی ڕەشنوسی بودجەى 2021-2023یە و دڵنیاین پرۆسەی چاکسازی و گۆڕانکاری عێراق بەرەو ئابورییەکی بەهێزتر دەبات."


تاهیر حەسەن: ڕەوتی سیناریۆیەکی بەزۆر داسەپێنراوی کۆنەپەرستانە،کە ساڵی ٢٠٠٣ بەهەڵگیرساندنی جەنگێکی خوێناوی لەلایەن دەستەی فەرمانڕەوای ئەمریکاوە لە دژی خەڵکی عێراق دەستی پێکرد، لە غیابی ئەڵتەرناتیڤێکی شۆڕشگێڕانەی پێشڕەودا، دەبوو بەئێرە بگات – بۆپێشەوە\nتاهیر حەسەن: ڕەوتی سیناریۆیەکی بەزۆر داسەپێنراوی کۆنەپەرستانە،کە ساڵی ٢٠٠٣ بەهەڵگیرساندنی جەنگێکی خوێناوی لەلایەن دەستەی فەرمانڕەوای ئەمریکاوە لە دژی خەڵکی عێراق دەستی پێکرد، لە غیابی ئەڵتەرناتیڤێکی شۆڕشگێڕانەی پێشڕەودا، دەبوو بەئێرە بگات\nدیمانەی بۆپێشەوە لەگەڵ هاوڕێ تاهیر حەسەن کادری رابەری حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان سەبارەت بەململانێی نێوان بەغدا و هەولێر بەرەو کوێ؟….\nبۆپێشەوە: ماوەیەکە چارەنووسی ژیان وگوزەران وتەنانەت پارووی دەمی خەڵکی کوردستان بەستراوەتەوە بە یەکلایی کردنەوەی کێشەی نێوان حکومەتی ناوەند لە بەغداو حکومەتی هەرێم لە هەولێر، بە بڕوای تۆ ڕیشەی کێشەکە چییە و بۆچی ڕێک ناکەون؟.\nطاهر‌حسن: ڕەوتی سیناریۆیەکی بەزۆر داسەپێنراوی کۆنەپەرستانە،کە ساڵی ٢٠٠٣ بەهەڵگیرساندنی جەنگێکی خوێناوی لەلایەن دەستەی فەرمانڕەوای ئەمریکاوە لە دژی خەڵکی عێراق دەستی پێکرد، لە غیابی ئەڵتەرناتیڤێکی شۆڕشگێڕانەی پێشڕەودا، دەبوو بەئێرە بگات. قەیرانی ئابووری وسیاسی وحکومەتی وئەمنی ئێستای عێراق وکوردستان، ئاکامی سیاسەتێکی کۆنەپەرستانەی دەستەی فەرمانڕەوای ئەمریکایە، کەساڵی ٢٠٠٣ بەرامبەر بە عێراق گرتیەبەرو تەواوی هێزگەلی ناسیونالیستی کوردو عەرەب وئیسلامی بۆ پچڕینی بەشی خۆیان لە دەسەڵاتی دوای ڕژێمی بەعسدا، بەپیریەوە چوون وکۆمەڵگەی عێراقیان بەم کارەساتەی ئێستا گەیاند. ڕێگە بدەن بڕێک ئەم مەسەلەیە وردتر بکەمەوە.\nساڵی ٢٠٠٣ لەئاکامی ملهوڕی جەنگی ئەمریکادا، ڕژێمی بەعس ڕووخا. دەستەی فەرمانڕەوای ئەمریکا لەژێر بەهانەی کۆنەپەرستانەی پێکهاتەی کۆمەڵگەی عێراقدا، کۆمەڵگەی بەسەر قەوم وتایەفەو مەزهەبەکاندا دابەشکردو بۆ هەر یەکێک لەوانە کوێخایەکی ئەڵقە لە گوێی داناو ناوی نا “ئەنجومەنی حوکم”!. هەر لەسەر ئەم بناغە قەومی ودینی و تایەفییە دەستووری عێراق لە ژێر ناوی فیدرالیزمی قەومیدا نوسرایەوەو ئەم جەهالەت وسیناریۆ ڕەشەش ناوی لێنرا “عێراقی نوێ”!. کە زۆری نەبرد جەنگی ناوخۆی ئەم قەوم و دیانەت وتایەفانە هەڵگیرسا و زیاتر لە١ملیۆن ئینسانی تێدا خەڵتانی خوێن کرا.\nلە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، یەکێتی وپارتی بەوهۆیەوە کە لەساڵی ١٩٩١ەوە لەکوردستان دەسەڵاتی تاڵان وبڕۆییان هەبوو، و چەکو پارەیان پێکەوە نابوو، بۆیە لەهەموو هێزەکانی تر زیاتر وەک هێزێکی ڕێکخراو و چەکدارو یەک دەست چوونە نێو ئەم سیناریۆ ڕەشەوە. هەرچی هێزگەلی بۆرژوا ناسیونالیزمی عەرەب وئیسلامی سیاسی شیعەوسوننە بوو، لە هێزێکی قابیلی بەرچاو بەهرەمەند نەبوون. بۆیە حکومەت و پەرلەمانە یەک لە دوای یەکەکان هەمووی بە تەوافقی نێوان ئەو هێزانە پێک دەهات، گومان لەوەدا نییە هەموو تەوافقێکی دیاریکراو لەسەر هاوسەنگی هێزێکی دیاریکراو دەوەستێ، بەوهۆیەوە ئەوێ ڕۆژێ هاوسەنگی هێز بەقازانجی یەکێتی وپارتی بوو، بەرەی بەرامبەر نەیاندەتوانی چاو لە پێ درێژکردنە زیادەکانی یەکێتی و پارتی نەپۆشن، ئەوە بێجگە لەوەی کە خۆشیان پەرتوبڵاو سەرقاڵ بوون بە شەڕی تایەفیەوەو عێراقیان کردبووە بۆمبێکی گەورە. یەکێتی وپارتی بەو شەڕی ناوخۆییە خۆشحاڵ بوون و وەک خێرو بەرەکەت بۆ خۆیانیان دەزانی، دەیان گووت هەتا هێزگەلی ناوەڕاست و خوارووی عێراق یەکتری بخۆن ئێمە لە مەترسی بەدوورین. ڕاستیان دەکرد، چونکەپایەی دەسەڵاتەکە خۆی لەسەر ئەوە دامەزراوە، کەمل کەچ بێت بەوەی کە هەر لایەنە هێزی خۆی لە بێهێزکردنی بەرامبەرەکەیدا پێناسە بکات.\nئێستا ئیتر ئەو هاوسەنگی هێزە گۆڕاوە، بۆیە لەگەڵ خۆیدا تەوافقێکیش کە لەسەر هاوسەنگی هێزی پێشوو کراوە دەچێت بەهەوادا. ئێستا ئیتر بەرەی بەرامبەر بووەتە خاوەنی سەدان هەزار چەکدارو جانەوەرانی پڕچەکی حەشدی شەعبی، لە پشتیوانی وڵاتانی ناوچەکەو تەنانەت ئەمریکا و ئەوروپاش بەهرەمەندە. بۆیە دەسەڵاتی ناوەند کە هێزگەلی ئیسلامی سیاسی شیعە هەڵیدەسوڕێنێ دەیانەوێ هەنگاو بە هەنگاو ئیمتیازاتەکانی ناسیونالیزمی کورد وەربگرنەوە. ئەڵقەی یەکەمی ئەم ڕەوەندە نوێیە بە ١٦ی ئۆکتۆبەر دەستی پێکرد، ئێستاش داوای نەوتی هەرێم دەکات، کۆنترۆڵی خاڵە سنووریەکانی گەرەکە، گەڕی ئاڵاندووە لە هەڵوەشانەوەی میلیشیای پێشمەرگە، سبەینێیەکی نزیک بە زۆرینەیەکی گاڵتەجاڕی دەستووریش دەخەنەبەردەم هەموارکردنەوەو سەرتاپای دەگۆڕن. ئەمە ڕیشەی قەیرانی سیاسی نێوان بۆرژوا ناسیونالیزمی کورد و یەکێتی وپارتی و تەواوی هێزگەلی بۆرژوایی کوردستانە لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوا ناسیونال ئیسلامی ناوەند. ئەم قەیرانە بەر لەوەی ئابووری و مەسەلەی مووچە بێت، لەبناغەدا سیاسیە. هێز گەلی ناوەند خەریکن قەڵەم ڕەوی دەسەڵاتیان فراوان دەکەن، یەکێتی وپارتیش هەوڵدەدەن ئەوەی هەیانە بیپارێزن. کێشەی هیچ لایەکی ئەم دوو بەرەیە بە ئەندازەی نوکە دەرزیەک پەیوەندی بە باشکردنی ژیانی خەڵکی عێراق و کوردستانەوە نییە.\nبۆپێشەوە: لە ئەگەری ڕێککەوتن یان ڕێکنەکەوتنی بەغداو هەولێر، چ گۆڕانکاریەک لە هەلومەرجی ژیان وگوزەرانی جەماوەری کرێکاو زەحمەتکێش ڕوو دەدات؟.\nطاهرحسن: هێزگەلی دەرەوەی دەسەڵاتی یەکێتی وپارتی بە ئیسلامی وقەومیەوە، بەتایبەتی ئەوبەرەیەی لەپەرلەمانی عێراق دانیشتوون وناوی “هیوا” یان لەسەر خۆیان داناوە، تێدەکۆشن ڕواڵەتی مەسەلەکە وەها وێنا بکەن، کە ئەگەر یەکێتی وپارتی مەلەفی نەوت تەسلیم بەبەغدا بکات، ئیتر دەرگای خۆشگوزەرانی بە ڕووی خەڵکی کوردستاندا دەکەوێتە سەر پشت، ئەم وێناکردنە سەرلەبەری فریوکارانەیە. باشە خۆ شارەکانی ناوەڕاست و خواروی عێراق کێشەی ڕادەستکردنی نەوت و خاڵەسنووریەکانیان نییە، ئەی بۆچی واپەراوێز خراون و سەختترین هەلومەرجی ژیان بەسەر دەبەن؟، ئاوی خواردنەوەیان نییە، کارەبایان نییە، کاریان نییە…هتد. ئەوەبۆ دوو ساڵ دەچێت خەڵکی دەستتەنگی ئەوشارانە لە دژی مافیاکانی دەسەڵات لەسەر شەقامەکانن، وبارەگای حزبەکان ئاگر دەدەن، تا ئێستا سنگی سەدان لاوی ئەوشارانە کراوەتە نیشانەی چەکی میلیشیا ڕەنگاوڕەنگەکان. بۆرژوازی دەسەڵاتدار لە ناوەند بەدەست دەیان قەیرانەوە دەناڵێنێ. لەژێر قەرزی ملیارەها دۆلاردایە، تەنانەت بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانی مووچە ناچار بوو بەدەستی خۆی نرخی دراوی عێراقی لەبەرامبەر دۆلاردا بهێنێتەخوارەوە! هەموو مانگێک دەبێ قەرز بکات بۆ ئەوەی بتوانێت مووچەی کارمەندەکانی بدات!، جگە لەدزی وتاڵانی وچەتەیی ئاشکرای دەسەڵاتدارانی عێراق، ساڵانە بە پێی یاسا ملیارەها دۆلار دەکرێت بە گەرووی حەشدی شەعبیدا، تا ئەو ڕادەیەی چەندین جار ڕاوێژکارانی ئابوری حکومەتەکەی کازمی هۆشداری هەرەسهێنانی یەکجاری حکومەت و دراوی عێراقیان داوە. دەمەوێ بڵێم کە وەزعی حکومەتی ناوەندیش زۆر لە دیوەخانەکەی یەکێتی وپارتی ئەگەر خراپتر نەبێت باشتر نییە.\nمن پێشتر گووتم، بۆ هەردوولا، مەسەلەکە وەڵام دانەوە بە کێشەی ژیان وگوزەرانی خەڵکی عێراق وکوردستان نییە. مەسەلەکە پاراستنی بەرژەوەندیەکانی مشتێک سەرمایەداری کورد وعەرەبە لە قەڵەمڕەوی دەسەڵاتدا، ناوەند بە تەوازنی هێزێک کە ئێستا هەیەتی نایەوێ چیتر ئەوە قبوڵ بکات،کە یەکێتی وپارتی ڕێکەوتنی پەنجاساڵە لەگەڵ کۆمپانیاکان ببەستن.\nبۆیە ئەگەر ئەم جارەش و لەبەر هەر هۆیەک ڕێک بکەون، بەر لەوەی مەرەکەبی ڕێکەوتنەکە وشک بێتەوە دووبارە هەڵدەوەشێتەوە. بەڵام ڕێک بکەون یان نەکەون بۆ خەڵکی دەستتەنگی عێراق وکوردستان دەبێ بە چی؟!، داهاتی نەوت بارزانی و تاڵەبانی بیبەن یان هادی عامری ومالکی چ نانێک بۆ سەر سفرەی ئێمە زیاد دەکات؟!.\nبۆپێشەوە: ئایا کردنی زۆنی سەوز بە هەرێمێکی سەربەخۆ، دەتوانێت کێشەی مووچە و خزمەتگوزاریەکانی ئەو زۆنە چارەسەر بکات؟.\nطاهرحسن: هێنانە گۆڕێی کردنی سلێمانی و هەڵەبجەو گەرمیان بە هەرێمێکی سەربەخۆ لەلایەن یەکێتیەوە، لەلایەکەوە بەکار‌هێنانی کارتێکی سووتاوی فشارە بۆ سەر پارتی، وە لە لایەکی ترەوە لەچاوەڕوانیدا ڕاگرتنی تووڕەیی جەماوەری کرێکاران و دەست تەنگانی ئەوناوچانەیە، کە کۆتایی پارساڵ دووبارە بوونەوە بە مەیدانی نەبەردی جەماوەری.\nهەموو دەزانین دەسەڵاتی یەکێتی وپارتی لە نێو قەیرانێکی خنکێنەری ئابوری وسیاسی وحکومەتیدایە. ئەم دەسەڵاتە تەنیا بە هێزی چەک ومیلیشیا بە پێوە ڕاوەستاوە. ئەم قەیرانە پەیوەندی وهاوسەنگی نێو خانەوادەی بۆرژوازی کوردیشی لێکترازاندووە. مەسەلەی بەهەرێمکردنی سلێمانی، پێکهاتنی گروپی هیوا، بەرەی دەنگە ناڕازییەکان، هەموو ئەمانە هەوڵی بەشە جۆراوجۆرەکانی بۆرژوازی کوردە بۆ دەربازکردنی دەسەڵاتی سەرمایەیان لەو قەیرانە.\nمن سیاسەتی بەهەرێمکردنی ئەوەی پێی دەڵێن زۆنی سەوز لەلایەن سەرکردایەتی یەکێتیەوە زۆر بە جدی نابینم، وەک گووتم زۆرتر بۆ فشار خستنەسەر پارتیە، بەڵام ئەگەر جدی بێت وبەکردەوە دەربهێنرێت، لام وایە دەسەڵاتی ناوەند زۆر پێشوازی لێ دەکات، چونکە بەوهەنگاوە بەرەی بۆرژوازی کورد لەنێو گەمەکەدا لاوازتر دەکات. لەو باوەڕەدا نیم سەرکردایەتی یەکێتی ئەو ڕاستیە نەزانێت، کە ململانێی بۆرژوازی ناوەند لەگەڵ سەرجەم دەسەڵاتی بۆرژوا ناسیونالیزمی کورددایە، یەکێتی و پارتی باقی قوماشەکانی بۆرژوازی کورد هەرشتێکیان لەبەرامبەر یەکتردا هەبێت یان نا، سەرئەنجام هەموویان لە بەلەمێکدان، بۆیە هەر شینی یەک ڕیزی دەکەن لەبەرامبەر ناوەنددا.\nیەکێتی و ڕۆشنبیرە معاشخۆرەکانی دەیانەوێ ڕواڵەتی مەسەلەکە وەها وێنا بکەن، کەئەگەر سلێمانی ودەوروبەری بووە هەرێمێکی سەربەخۆ، ئیتر تەواوی کێشەکان چارەسەر دەبن، ئەمە درۆیەکی شاخدارە. بۆ مەگەر یەک چارەکە سەدە نییە زۆنی سەوز بەزۆری چەکو بەناڕەوا تەنیا بەدەست یەکێتیەوەیە؟. خەڵکی ئەم ناوچەیە جگە لە بێکاری وگرانی و بێ مووچەیی وبێ ئاوی وبێ کارەبایی ونەبوونی خزمەتگوزاری و وێرانی کەرتی تەندروستی وسەرکوتی سیاسی وکوشتنی لاوانی ناڕازی وفڕاندنی ڕۆژنامەنووسان ودزی وتاڵانی ودەیان باندی قاچا‌غی فرۆشی نەوت ودەرمانی ئێکسپایەرو دەیان موسیبەتی تر، چیان لە سایەی دەسەڵاتی چەتەیی یەکێتیدا بە نسیب بووە؟!. سەرکردایەتی یەکێتی خۆیان ئەوە ناشارنەوە کە شەو و ڕۆژ لە سنوورەکان ملیۆنەها دۆلار دەچێتە سەر سەرمایەی کەڵەکەبووی مەسئولەکان. چارەکە سەدەیەکە کرێکاران و زەحمەتکێشان هەر هەژارو دەستکورت تر دەبن، و بەچکە ملیاردێرو ملیۆنێریش هەرزیاد دەبن. هەرچی سەرچاوەکانی ژیانە بە زۆری چەک بۆ خۆیان قۆرخیان کردووە، خێرە ئێستا بە بەهەرێمکردنی سلێمانی کە خۆشیان سەروبەری نازانن، خەڵک خۆش بەخت دەبێت. بۆیە ئومێدگرێدان بەبەهەرێمبوونی سلێمانیەوە، جگە لە کڵاوکردنە سەری خۆ شتێکی تر نییە.\nبۆ پێشەوە: کەواتە خەڵکی کوردستان چ ئەرکێکی دەکەوێتە ئەستۆ، دەبێ چی بکات؟.\nطاهر حسن: خۆپیشاندانەکانی کۆتایی ٢٠٢٠ ئەو پەیامەی بە هەموو لایەکدا، کەجەماوەری کرێکاران ودەستتەنگانی کۆمەڵگە چییان ناوێت، هەموو بەرەی ڕاستیان کردە نیشانە و بارەگاکانی حزبەکانی دەسەڵات و بەناو ئۆپۆزسیۆنی قەومی و ئیسلامیان ئاگردا. ئەمە پێشڕەویەکی گەورەیە، بەڵام هێشتا ئەوە مەرجی سەرکەوتن نییە. ئێمە دەبێ وەک ڕۆژی ڕووناک بزانین چیمان دەوێ، وە چۆن وبە چ ڕێگایەک بەدەست دێ؟ پێداویستیەکانی چین؟. ئەوەتا بۆرژوازی کورد وحزبەکانی بە تەواوی توانایانەوە تێدەکۆشن ڕێگاچارەی خۆیان بخەنە بەردەم بزووتنەوەی ناڕەزایەتی خەڵک. دەبێ ڕابەرانی ئەو بزووتنەوەیە بۆ یەک چرکەش ئەو ڕاستییەیان لەبەرچاو ون نەبێت، کەدەسەڵاتی ئێستای کوردایەتی بەم فۆرمەی ئێستایەوە دەتوانێت بمێنێتەوەو چاکسازی هەڵناگرێت. یەکێتی وپارتی کۆسپی سەرەکین لەبەردەم بچوکترین ئاڵوگۆڕدا بەقازانجی خەڵک. بۆیە هەرئاڵوگۆڕێکی شۆڕشگێڕانە بەرەو باشتر لە ژیانی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستاندا، ناتوانێت بەڕووخاندنی دەسەڵاتی یەکێتی وپارتی دەست پێنەکات. بەم ئاسۆیەوە دەبێ بچینە خۆئامادەکردن وخۆ ڕێکخراو کردن بۆ ئەم نەبەردە چینایەتیە.\nئێوە دەزانن خەڵکی ناڕازی لە ١٧ی شوباتدا ئاڵای یەکێتی وپارتیان داگرت، بەڵام ئاڵای باڵێکی تری ڕاستی بۆرژوازیان بەرز کردەوە، بۆیە سەرباری گیانبازی بێ وێنەی جەماوەری ناڕازی شکستی خوارد.\nبورکانی ناڕەزایەتی لەجێگای خۆیەتی وهەر قوڵپ دەدات، بۆ ئەوەی ئەمجارە نەبێتە نێچیری باڵێکی تری بۆرژوازی، دەبێ ڕابەرانی ئەو بزووتنەوەیە ڕێگاچارەی چینی کرێکارو کۆمۆنیزم هەڵبژێرن، هەرئێستا لە شوێنی کاروژیانیان باوەشی هاوپشتی چینایەتی بۆ یەکتر بکەنەوەو لە دەوری یەکتر دانیشن ونەخشە بۆ ئایندەی ژیانی منداڵەکانیان دابنێن، شورا و ڕێکخراوە جەماوەریەکانی خۆیان پێکبهێنن. هێزی ئێمە بە یەکگرتوو وڕێکخراوبوون لە شکان نایەت.\nڕژێمی بەعس ٢٣ساڵ لە کوردستان دەسەڵاتی بردە سەر، دەسەڵاتی بزووتنەوەی کوردایەتی ٧ ساڵی لەو زیاترە، لەپێناوی ژیانێکی شایستەدا ئیتر دەبێ بەس بێت.


10 ڕێگە بۆ سوود وەرگرتن لە شێداركەرەوەی لێو کوردی لایف ستایل وەرزش سەرەکی\nلەم كاتانەدا داوای لێبوردن لە منداڵەكەت بكە ئەژین ئازاد وێنەیەكی جیاوازی خۆی و شارای بڵاوكردەوە جگەرە كێشان توشی ئەم نەخۆشیانەت دەكات 10 ڕێگە بۆ سوود وەرگرتن لە شێداركەرەوەی لێو وێستگە ستایل-\nشێداركەرەوەی لێو جۆر و تامی جیاوازی هەیە و زیاتر لە وەرزی زستاندا بەكاردەهێنرێت چونكە لەم وەرزەدا كێشەی وشكبونەوەی لێو زیاترە و كەش و هەوا وشكە ، جگە لە سوود وەرگرتن لەسووراوی لێو بۆ شێداركردنەوەی لێوەكانت دەتوانیت بەم 10 ڕێگەیەش سوود وەربگرت لەشێداركەرەوەی لێوكانت .\n1- ئەگەر كێشەی تەقینی بەشی پشتەوەی پێكانت هەیە بە تایبەت كاتێك پێڵاوی نوێ دەكڕیت و بەرز ە و ڕەقە ئەوە دەتوانیت سوود وەربگریت بۆ نەرمكردنەوەی پێستی پشتە پێكانت بۆ ئەوەی بریندار نەبێت و پێڵاوە ڕەقەكان ئازاری پێكانت نەدەن .\n2- ئەگەر ئەڵقە یان مستیلە لە پەنجەت توند بوو و ویستت لە پەنجەت دەریبهێنیت ئەوە تەنها بە كەمێك شێداركەرەوەی لێو شوێنی مستیلەكە چەور بكە ئەمە یارمەتی ئاسانكردنی هاتنە دەرەوەی مستیلەكە لە پەنجەت دەدات .\n3- ئەو كاتەی چرچی و تەقیوی لە پێڵاو جانتا چەرمەكەدا دروست بوو ئەوە تەنها بە كەمێك لە شێداكەرەوەی لێو شوێنی تەقیویەكە چەور بكە ئەمە ڕێگر دەبێت لە زیاتر تەقین و دڕاندنی پێڵاو و جانتاكەت . 4-سوودی لێوەربگرە بۆ چەوركردنی شوێنی برین و تەقیووی سەر پێستت و دواتر بە برین پێچێك برینەكەت دابپۆشە . 6- بۆ نەرمكردنەوەی تاڵە موەكانی برۆ دەتوانست سودی لێببینیت بەڵام ئاگاداربە مەیدە لە ڕەگی برۆت بۆ ئەوەی زیانی پێنەگات .\n7- لە وەرزی زستاندا نەك تەنها تەقینی لێو زۆر دەبێت بەڵكو دوای توشبوون بە پەتا و هەڵامەت زۆرێك لە ئێمە بەدەست تەقینی پێستی دەوری لوتمانەوە دەناڵێنین دەتوانیت شێداركەرەوەی لێوەكانت بۆ چارەسەری تەقینی پێستی لوتت بەكاریبهێنیت . 8- ئەگەر لە شوێنێك هیچ سەرچاوەیەكی ڕوناكیت دەست نەكەوت ئەوە دەتوانیت ئەمە وەك مۆم بەكاربهێنیت بۆ ماوەیەكی دیاریكراو تەنها دەنكێك شقارتەی تێبكە و دایگیرسێنە . 9- كاتێك زنجیری چاكەت و قەمسەڵەكەتت بۆ داناخرێت و لە شوێنێكدا قەتیس دەبێت و ناجوڵێت ئەوە تەنها بە كەمێك كرێمی شێدار كەرەوە چەوری بكە و ئەنجامەكەی ببینە .\n10- بۆ ئەوەی بۆنەكەی زۆر بمێنێتەوە پێش ئەوەی عەار بدەیت لەسەر مەچەكت بە شێداركەرەوەی لێوت سەر مەچەكت چەور بكە و دواتر عەترەكەی لێبدە بۆنەكەت زیاتر دەمێنێتەوە . ئه‌م بابه‌ته 4096


لە تەلەعفەر، ژنێک لە بیستەکانی تەمەنیدا بەسکێک سێ منداڵی دەبێت\nنەینەوا/ کانونی دووەمی 2022/ وێنەی ئەو سێ منداڵەی بەیەک سک لە نەخۆشخانەی گشتی تەلەعفەر لە دایکبون. فۆتۆ: راگەیاندنی نەخۆشخانەکە\nلە نەخۆشخانەی گشتی تەلەعفەر، ژنێکی تەمەن 22 ساڵ بە سکێک سێ منداڵی بوو کە هەرسێکیان کوڕن.\nئەو تیمە پزیشکییەی سەرپەرشتی منداڵبونەکەیان کرد ئاماژەی بەوەدا کە هەرسێ منداڵەکە تەندروستیان باشە و نەخۆشخانەکەیان جێهێشتووە.\nبەپێی بەیاننامەیەکی نەخۆشخانەی گشتی تەلەعفەر، كە ئەم هەفتەیە دکتۆر ئینعام حەمدون، پسپۆڕی نەخۆشییەکانی ژنان و منداڵبون و سەرۆکی تیمە پزیشکییەکە، بڵاویكردۆتەوە، تیایدا هاتووە "بەشی ژنانی نەخۆشخانەکە پێشوازییان لە ئافرەتێکی تەمەن 22 ساڵ کردووە و دوای ئەنجامدانی پشکنینەکان گواستراوەتەوە بۆ بەشی منداڵبون بۆ ئەوەی بەشێوەی سروشتی منداڵی ببێت".\nجەختیشیکردەوە کە ئەو بەشە چەندین حاڵەتی منداڵبون بەشێوەی سروشتی یان لەڕێی نەشتەرگەرییەوە بەخۆوە دەبینێت و ئەو نەخۆشانەی رودەکەنە ئەوێ خەڵکی ناوەندی قەزای تەلەعفەر و ناحیە وگوندەکانی دەوروبەرین.\nدکتۆر جەعفەر موحسین عەلی، بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی گشتی تەلەعفەر بە (کەرکوک ناو)ی وت: "لە مانگی کانونی یەکەمی ساڵی رابردوو، (635) حاڵەتی منداڵبون لە بەشی ژنان و منداڵبون تۆمارکراوە کە (554) منداڵ بە سروشتی لە دایکبون و (81) منداڵیش بەنەشتەرگەری".\nهەر بەپێی ئامارەکانی نەخۆشخانەکە، (584) حاڵەتی منداڵبون لەمانگی تشرینی دووەمی 2021 تۆمارکراوە کە دابەشبووە بەسەر (504) منداڵبونی سروشتی (268 نێر) و (236 مێ) ، هاوکات (80) حاڵەتی منداڵبون لەڕێی نەشتەرگەرییەوە بووە، (46 نێر) لەگەڵ (34 مێ).


بەھرۆز جەعفەر : گۆڕانی ئاخر زەمان و ئاخر زەمانی گۆڕان . – WTARIKURD\nلەدوای (١٧) ی شوباتەوە ، ڕەنگە من کەمترین قسەم دەرھەق بە بزوتنەوەی گۆڕان کردبێت،ئەمەش ئەگەر ھۆکارێکی ھەبێت ئەوەیە : ئێمە ئەو ماوەیە قسەی خۆمان کرد و ، ئەوانیش لە نیشاندانی ڕووی فاشیزمانەو پۆپۆڵیستانەی خۆیان ، لەجنێونامەو تەشھیرنامە و پەرواێزخستن دەنگ و ڕەنگمان لەمیدیاکانی خۆیان کەمیان نەکرد . ئەتوانم بڵێم : یەکەم قوربانی دەستی گۆڕانێکی بی ھزرو ستراتیژ بووم …\nئێستا گۆڕان کۆنگرە دەکات ، ئەیەوێ ھەرچۆنێک بێت ، بڕوا بەڕای گشتی بکات،کە کۆنگرە مەرج نییە سەرۆک و سەرکردایەتی تیا بگۆڕێت ..!. لەگەڵ ئەوەی بەدیدی زانستی سیاسیی و پرەنسیپی حزبایەتی ، یەکەم کاری ھەر کۆنگرەیەک ئەوەیە کە ” گۆڕان ” نەفی دەکات . قسەکە لەسەر کۆنگرەیەک نییە کە زیاتر لە (٦٠٠) کەس بە تەزکیە چونەتە ناوییەوە ، مەسەلەکە ئەوەش نییە کە چۆن دەبێت ھەر لیژنەیەک (٢٥٠) کەس بن و پێکەوە (عەدوفەرز) بکەن .. نا .. ئەوەش نییە کە بەو ھەزار و چەند کەسە ناتوانن شتێک لەبەرنامەی بزوتنەوەکە بگۆڕن .\nگۆڕان: مانای گواستنەوەیە لەحاڵەتی ئێستاوە بۆ داھاتوویەکی باشتر.بۆنمونە : کەسێک کێشی خۆی لە (١٤٠ کگم) دادەگرێتە (٧٥کگم) . لێرە گۆڕانێکی ھەستپێکراوی بەرچاو ڕووی داوە ، لە ڕێگەی چەند ئالیەتێکی تەندروست ، لەماوەیەکی دیاریکراودا ، کەسەکە (٦٥کگم) ی لەکێشی خۆی دابەزاندووە . ئەوەی کەبووەتە ھۆی ئەم گۆڕانە پێش چاوە لەکەسەکەدا ، یەکەمجار بیرکردنەوەو ئیرادەی کەسەکەبووە ، ئەوسا بەرنامەو میکانیزمێکی گونجاو . واتە گۆڕان بابەتێکی ھەڕەمەکی نییە ، ئەمە بۆ گروپێک و بۆ حزبێکی شۆڕشگێر و … ھەتادوایی . بەم شێوازە دەق ئەگرێت .\nکورد ، بەشێکە لەڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و گەلانی ناوچەکە ، ڕاستەوخۆ ئاڵوودەیە بەکلتورو زمان و سیاسەت و جۆری بیریی سیاسیان . ھەقمانە پرسیارو ڕەخنە لەئۆپۆزسیۆنێکی بێ پلان و بێ بەرنامەو بیکردنەوە بکەین ، چونکە ھەموو ئەو ھێزە چاکسازیخوازانەی لەناوچەکەدا دروست بوون ، دواجار ئەوەی پێش خۆیان تێنەپەڕاندووە .؟. ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لەم ھەرێمەی ئێمە پرسیاری نوێ سەرھەڵئەدا،لەھەرێمێک حزبێک تیایدا یەکێتی و نیشتمانیی نییە ، یەکێکی ترپرەنسیپەکانی پارتی دیموکراتیی نییە،لەبری یەک ھێزی ئیسلامی چەندین مەددی ئیسلامی ھێدی ھێدی چەکەرە دەکەن ، بەپێچەوانەیشیەوە کایەی نوسین و چینایەتی و باس و خواسی ھاتنەوەی کۆمۆنیزم بازاڕی کۆمەنیستەکانی گەرمکردووە ، ئەرێ پێم ناڵێن گوتاری ئەقڵانیەت و ناسیۆنالیزمی کوردی دەکەوێتە کوێی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنی کوردییەوە ؟. ئەری دەکەوێتە کوێی سەلەفی و ئوسوڵیەکانی کوردستان ، ئەرێ نەتەوەیی بون لای کۆمەنیستەکان چی دەگەیەنێت بۆ گەلێکی ژێر دەستە ..؟. لەوەھا حاڵێکدا کە بەقەد ھاتنەوەی مەسیحێک پێویستمان بەوەیە ئەم وڵاتە لەدەستی جەھالەت و خود داگیرکاریی قوتاربکەین ، ھێزێکی گۆڕانخواز لەولاوە وێنای ئایندەمان بۆدەکات لەسەر ھەمان نەمەتی ڕابردوو !!!.\nوەزیفەی ھەرە مەزنی تاکی کورد ئەوەیە ، ئەو کۆدانە بشکێنێت کە ڕەمزو ھێما دروست دەکەن لەکۆمەڵگەدا ، کەچی لایەنگرو پیاوە ڕۆشنبیرو موجامل و ماستاوچیەکانی گۆڕان خەریکی دروستکردنەوەی ڕەمزێکی ترن بەناوی ” نەوشیروان مستەفا “. دووری نابینم ھەر جەماوەرو دەوروبەر لەئایندەدا ڕێگەبگرن لە ئۆجەلان تا ” ماندیلا ” بێت .!.\nپێم ناڵێن ، گوتارو پرۆژەی فکریی و ستراتیژیی گۆڕان بۆ ئایندە چی یە ؟؟. ئەری لای ئێوە سنوری کوردستان تاکوێیە ..؟. گۆڕانێک بۆ ڕەخنە گرتن دروست بوبێت ، عەجەبا ڕەخنە لەکەس قبوڵ ناکا .؟. ھەموو پرۆژەی چاکسازیی ئابوریی سیاسی گۆڕان خۆی لەوەدا ئەبینێتەوە ، کەشەوانەو ڕۆژانە پێمان دەڵێن : بودجەکە سەدا حەفتاو پێنجی بەکاربردن و تەشغیلیەو سەدا بیست و پێنجی وەبەرھێنان وئاوەدانکردنەوە !!. ئەرێ بۆچی خۆتان لەقەرەی دانا غازو دیارنەمانی پارەی ووشکەساڵی و مۆڵ و میترۆکانی شارو … ھتد . نادەن . کە باسی گەندەڵی کرا، گۆڕانخوازەکان ووتیان : جا ئەوە وەک تەپ و تۆز وایە ھەموومان ھەڵمان مژیووە،بەخەڵک دەڵێن : نابێت حزب ڕاگەیاندن و تەلەفزیۆنی ھەبێت خۆیان ھەیانە . باسی میکانیزم و بەرنامەی چاکسازیی لەکوردستان دەکەیت ، نییانە !.ھەموو کاری ھێزێکی گۆڕانخواز لەوەھا ساتێکدا ئەوەیە بڵێت : یەکێتی و پارتی گەندەڵن . ئەگەر دوو ڕۆژ یەکێتی و پارتی گەندەڵی نەکەن ، ئیدی ئەمان قسەیەکی تریان بۆ ووتن نییە !!.\nگۆڕانکردن لەھەرێمی کوردستان لەسەردەستی نەوشیروان مستەفا،بەم شێوازە ئینتھازییە ، جگە لەدرۆیەکی گەورە ھیچی تر نییە،کۆی ڕۆشنبیرانش ئەم ھەقیقەتە باش دەزانن ، جورئەتیان نییەو موجامەلە دەکەن ، تاوەکو مینبەرو میدیاکانی گۆڕان بەسەریاندا دانەخرێت ، یان لەوەدەچێت ئالودەی قسەکانی مەلا کرێکار بوبن کەدەیوت ” گۆڕانەکە بەنەوشیروان دەکرێت ، چونکە شەقوەشێنی لەگەڵە “. بێئەوەی بزانن کاری شۆڕشگێڕیی و بیریی ئیسلاحخوازیی لەسەدەرمی مۆدێرنەو داھێنانە سەرسوڕھێنەرەکانی مرۆڤدا ، زۆر جیاوازە لەساڵانی حەفتاو ھەشتاکان . لەئێستادا خەڵکی چاوەڕوانی کڵاو ڕۆژنەیەکی ترن تا کامی ئارەزووەکانی خۆیانی تیا بخەن ، چونکە فەلسەفەیەکی گۆڕانخوازیی لەناو ھێزێکی وەک گۆِراندا بونی نەماوە ، ئەوەنەبێت : لەفەیسب بوک و سایتەکاندا ورتە وورت بکەیت دژی حوکمی بنەماڵە لەکوردستان . دواجار گۆڕانیش لەوە بەدەرنین کەبیانەوێ ڕۆشنبیران و چینی نوخبە دەستەمۆ بکەن ، لەنوکتە ئەچێت (٨٧٦٥) مامۆستا لەزانکۆکانی کوردستان وانە دەڵێنەوە ، ھەریەکەیان بەجۆرێک کلکە لەقێی مووچەو دەرماڵە بکات و لەولاشەوە تابخرێتە سەرشاشە .؟.\nلەھەموو دونیا ڕۆشنبیران تەلەفزیۆن ڕاگەیاندن و جەماوەر دێننە قسەو ئاڕاستەیان دەکەن ، بەڵام لای گۆڕان نەوشیروان مستەفا بەتاقی تەنھا ھەمووی ئاڕاستە ئەکا ..؟؟. بچن بگەڕێن لەشۆِرشی (ئەمریکا-١٧٧٣) دژی ئینگلیزەکان ، لەشۆڕشی فەڕەنسا (١٧٨٩) کە تەواو شۆڕشێکی مانابەخشە و مێژووی کرد بەدوو بەشەوە . تاڕاددەیەک شۆڕشی ئۆکتۆبەری (١٩١٧) . بۆچی وا گرنگ بون ، چونکە ڕۆشنبیران پلانی ژیرانەیان بۆ چارەسەرکردنی گرفتە کۆنکرێتیەکانی کۆمەڵگە ھەبوو ، لەڕێگەی شتی پڕو پوچی وەک سیدی و گرتەو پۆستەرەوە دەستی پێنەکرد وەک شۆڕشی ئێران (١٩٧٨) . دواجار ھەر بەسیدیەک و پۆستەرێکیش دەڕوا . لەعێراق (١٩٥٨) سیستەمەکەش گۆڕاو لەمەلەکیەوە بۆ کۆماری ، ئێ دواجار ھەیکەلی سیاسی و ئیداری و ھەموو شت وەک خۆی مایەوە ، لەپرۆسەی ئازادی (٢٠٠٣) سەدام و بەعس بەڕواڵەت نەمان ، کەچی دامودەزگاکانی ئێستا پڕن لەسەدام و بەعس . ئەم ھوڕینەیەی نەوشیروان و ھەندێ خەڵگ ساڵانێکە گرتویانەتە بەر لەناوچەگەرێتی و شارچێتی یەوە دەقی گرتوە ، بەناوچەگەرێتی و شارچێتیش ئاوا دەبێت ، وە ئەوەی ئێستا وەک تاوانێکی بەرنامە بۆداڕێژراو لەلایەن گروپێکی ناو یەکێتی و لەگەڵیدا پارتیش ، بەرامبەر شاری سلێمانی دەیکەن ، بۆ تێکدانی ھەموو سیما شازەکانی، ھەر لەناوچەگەرێتی یەوە دەقی گرتووە .\nباشتر نەبو، نەوشیروان مستەفا لەبری نوسینەوەی کتێبی ئەدەبی و شیعری،ستراتیژی کارکردنی بزوتنەوەکەی بۆ ئایندە بنوسیبایە ،” . ئەرێ باشتر نەبوو نەوشیروان مستەفا ” ئینسکلۆپیدیای شەڕی ناوخۆ” ی بۆ نەوەکانی ئایندە بنوسیایەو بیانکردایە بە زنجیرە فلمێکی دۆکۆمێنتاریی؟؟. یان ھەروەک لەدیدارێکی گۆڤاری لڤینی ساڵی (٢٠٠٩) ڕوونی کردۆتەوە کە ” شەڕی ئەمان لەگەڵ پارتی و یەکێتی شەڕی پارەو دەسەڵاتە .. ئێستاش دوای (٤) ساڵ لەباسکردنی تاڵانی نەوت و غاز ، وا باڵبشتی سیاسەتی نەوت و نەخشەی نوێی ووزە دەکەن ..!.\nئێمە پێمانوایە ، لەکوردستان بەناوی ڕووخانی دەسەڵاتی تۆتاڵیتارو گەندەڵەوە ، ھەمان ئەزمون بەھۆی بێ بنەمایی و تێنەگەیشتن لە فەلسەفەو چەمکی گۆِران دووبارە دەکەینەوە ، ھەرسیاسەتێک بەبێ باگگراوەندێکی تیۆریی میزڵدانی پڕە لەھەواو دواجار بەنوکی دەرزییەک دەتەقێت . ئێستا کوردستان پێویستیەکی مێژوویی گەورەی بەگروپێکی گۆڕانخوازی ئەقلانی و مەنتقی و شارەزا ھەیە ، تا ڕێنسانسێک لەکوردستان بەرپابکەن ، لە ھونەرو ئەدەب ، لە کایەی پەروەردەو فێرکردن ، لە سیستەمی سیاسی و ئابوری وکایەی میدیایی و پرسی دین و لتورو زمان و … ھتد . ھەموو ھەڵتەکێنێت و بیداتە بەر نەشتەرو بێژەنگی توێژینەوەو تێفکرین ونۆژەنی بکاتەوە ، ئێمە ئا ئەم جۆرە گۆڕانەمان دەوێت … بەپێچەوانەوە ھەرچەندە وورد دەبیتەوە ھەستەکەیت فاشیزم ڕێک لەھەناوی ئەم ھێزە گۆڕانخوازانەی کوردستانەوە سەرھەڵئەداتەوە ، ئەنجامەکەشی تەنھا ئەوە دەبێت نەوازد ھادی و نەجمەدین کەریم دەگۆڕێن بە دانی ئەحمەد مەجیدو عەلی باپیر،خەسرەو نەزھەت دەبن سەرکەوتی کوببەو مام رۆستەم ، ھوشیار عەبدولاو عەدنان عوسمان دەبن بە عەبدلوەھاب و سلیمان عەبدوڵا…. ھتد . چەقۆ کێشەکانی ئاسایش و پاراستن دەبن بەچەقۆکێشەکانی دەوری مەنەسەکەی (١٧) ی شوبات . بەھێزە نەشازەکانی پێشویان ووت : نابێت حزب تەلەفزیۆنی= و ڕاگەیاندنی ھەبێت،ھەر لەئێستاوە خۆیان ھەیانە،بەخەڵکیان ووت شەڕی ناوخۆ ئەمە لێکەوتەکانی بوو،کەچی خۆیان ئاسایشی کۆمەڵگەیان تێکدا،لەبری ئەوەی ڕەگ و ڕیشەی سیاسەت و میکانیزمی کار لەناوخودی کوردستاندا بێت،دیسانەوە دەیبەنەوە بۆ ئێران و تورکیا. کەواتە گۆڕان بەم ھەناسەیە درۆیەکی شاخداری گەورەیە .\nعەزیز وەیسی لە پشت تەقینەوەکانی ڕۆژئاوای کوردستانە .


هۆکاری دواخستنی دادگایی بەدەل بەرواری و ئومێد بەروشکی ئاشکرا کرا\n2021.09.15 - 09:50\nئەمڕۆ جارێکی تر دادگاییکردنی بەدەل بەرواری و ئومێد بەروشکی لە هەولێر دواخرا، عەلی حەمەساڵحیشی دەڵێت دواخستنی تەنها بۆ ئەوەیە لە زینداندا بیانهێڵنەوە ئەگەرنا "بچوکترین بەڵگەیان نییە".\nئەمڕۆ چوارشەممە، 15ی ئەیلولی 2021، دادگای تاوانی دووی هەولێر بڕیاری دا بە دواخستنی دادگاییکردنی ئەو دوو چالاکوانەى بادینان دا بۆ مانگی داهاتوو، عەلی حەمەساڵح، ئەندامی پەرلەمانی کوردستانیش لە فەیسبوکی خۆی نوسیویەتی، هەردووکیان "بچوکترین بەڵگەیان لەسەر نییە، شاھیدەکانیش بێتاوانیان سەلماندن، بەڵام ساڵێکە لە زیندانی ئاسایشن بۆ ئەوەی ئازادنەکرێن دادگایی دوادەخرێت."\nكەسوكاری ئەو دوو زیندانییە لە بەردەم دادگای هەولێر لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایانگەیاند، دەسەڵاتدارانی دهۆک بەبێ هیچ تۆمەتێک دەستگیریان کردوون و دواتر ڕەوانەی زیندانی هەولێر كراون، لەبری ئەوەی هەر لەوێ دادگایی بكرێن.\nباسیان لەوەكرد كە هەر لەسەرەتای دەستگیركردنیانەوە تائێستا ناهێڵێن لە دهۆك پشتیوانی لە دەستگیركراوانی بادینان بكرێت، بەڵام لە سلێمانی و هەڵەبجە و گەرمیان پشتیوانییەكی گەورە لە دەستگیركراوانی بادینان كراوە كە ئەوەش بۆ ئێمە جێگای سەربەرزییە.\nمامۆستا بەدەل بەرواری و ئومێد بەرۆشکی ڕۆژی 11ی ئابی 2020 دەستگیرکراون و پێشتر دوو جار بەھۆی نەبوونی بەڵگەی پێویست دادگاییکردنیان دواخراوە.\nرێكخراوی CPT بڵاویكردەوە كە شێروان شێروانی پەیوەندی تەلەفونی لەگەڵ تیمی کوردستانی عێراقی رێكخراوەكەیان ئەنجامدا و گوتی بەنزیکەیی تەواوی زیندانیانی بادینان کە ژمارەیان 81 زیندانییە، مانیان لە خواردن گرتووە و تەنانەت ھەندێکیان ئاویش ناخۆنەوە.\nبەگوێرەی ڕاگەیەنراوی رێكخراوەكە (14ی ئەیلولی 2021) كە "ناس كورد" بینیویەتی، شێروان شێروانی داوا دەکات کە خەڵک لەدەرەوەی زیندان بۆ پشتیوانی ئەو زیندانیانە چالاکی بنوێنن.\nهەروەها دەڵێت، "شێروان نیگەرانی ئەو ھاوڕێ زیندانیانەی بوو کە تاوەکو ئێستا دادگایی نەکراون و لە زیندانی ئاسایشدا ھێڵدراونەتەوە".\nھەفتەی ڕابردوو، ھەریەکە لە شێروان شێروانی، ئەیاز کەرەم، ھاریوان عیسا و شڤان سەعید گواسترانەوە بۆ زیندانی چاکسازی گەوران.\nسەرچاوەیەکی حکومی هۆکاری دابەزینی نرخی دۆلار ئاشکرا دەکات\n2021.09.03 - 23:03\n2021.09.27 - 13:07\n’’ململانێ لەسەر 25 ملیۆن دۆلار قازانج’’ لە پێنجوێن..پەرلەمانتارێک وردەکاریی ئاشکرادەکات\n2021.09.29 - 19:43


دوعا / بەشی یەکەم، بەخامەی م. فەتحوڵڵا گولەن – fgulen\nدوعا، بانگ و لاڵانەوەیەکە لە بچووکەوە بۆ گەورە، لە خوارەوە بۆ سەرەوە؛ ڕووتێکردن، داواکردن و ناخ هەڵڕشتنێکە لە زەوى و زەوینشینانەوە بۆ ئەودیوى ئاسمانەکان. کەسى نزاکار هەست بە بچووکیى خۆى و گەورەیی ئەو دەرگایە دەکات کە ڕووى تێکردووە؛ بەوپەڕى خاکیبوونەوە و هاوڕێ لەگەڵ متمانەى تەواوەتیدا بەوەى کە وەڵامى داواکانى دەدرێتەوە، دەست بەرز دەکاتەوە و دەپاڕێتەوە. ئیدى ئەم کەسە خۆى و چواردەورەکەى سیفەتى ئاسمانیبوون بەدەستدەهێنن و خۆى لە کۆڕى زیکرى ڕۆحانییەکاندا دەبینێتەوە. ئیماندار بە ڕووتێکردنێکى لەم جۆرە، هەروەک چووەتە سەر ڕێگاى بەدەستهێنانى هیوا و ئارەزووەکانى، بەهەمان جۆر بەرامبەر بەو شتانەش کە لێیان دەترسێت پاڵى بە دەرگانەیەکى بەهێزەوە داوە و هاناى بۆ قەڵایەکى پتەو بردووە.\nهیوا و ئارەزووەکانمان پاڵنەرى پێشکەوتن و سەرکەوتنەکانمانن، ترس و ئەندێشەکانیشمان هۆکارى تەمکین و بێدارى و هۆشیارین لەبەرامبەر کردارە نەرێنییەکانمانەوە. هەرچەندە ئێمە ئەو شتانە نازانین کە خواى گەورە سەبارە بە داهاتوومان تەقدیرى کردووە، بەڵام هەمیشە لەسەر ئاستى هۆکارەکان، هیوا و ترسەکانمان و هەوڵ و تێکۆشانەکانمان بە دوعاى گوفتارى و کرداریی ئەو تەقدیرە ئەژماردەکەین. چونکە پێغەمبەرى ڕاستگۆ (ص) هەواڵى ئەوەى پێداوین دواجار هەموان بەگوێرەى کردەوەکانیان پاداشت دەدرێنەوە. بەڵام ئەوەندەش هەیە نابێت لە دوعادا ڕووکردنە خوا ببەستینەوە بە خواستەکانى خۆمانەوە و ئارەزووەکانمان پێش هەموو شتێکى تر بخەین. بەڵکو ڕاست وایە لەگەڵ شعوورى بەندایەتیدا ڕوو لە خوا بکەین، بەوپەڕى خاکیبوون و خۆبەکەمزانییەوە، بە زمانى لاوازى، هەژارى و پێداویستییەکانمان حاڵى خۆمان عەرز بکەین.\nلەبنەڕەتدا ئێمە لە دوعاکانماندا زیاتر ڕێز و متمانەى خۆمان بۆ پەروەردگارمان دەردەخەین و دان بەوەدا دەنێین کە ئەو تواناى بەسەر هەموو شتێکدا دەشکێت، وەک لەوەى داواکارى هاتنەدیى خواستە مرۆییەکانمان بین. ئیدى لە خاڵى کۆتاییدا یان بێدەنگ دەبین، یاخود ــ بە مەرجێک هۆکارەکانیش فەرامۆش نەکەین ــ وەک گوزارشت کردن لەوەى کە هەموو شتێک لەو چاوەڕێ دەکەین، بە وتنى “هەرچییەکمان هەبێت لاى تۆ ئاشکرایە/ دوعا تەنها عەریزەى حاڵى کۆیلەکانتە” حاڵى پەرێشانى خۆمان دەردەبڕین. بەڵێ، هەندێک جار لە قورئانەوە و هەندێک جاریش لە وتە لەعل و گەوهەرییەکانى سەردارمانەوە (ص) گوفتارگەلێک دەهێنین و، پێشکەشى دەرگانەى خوایان دەکەین و، بە ڕووکردنە دەرگاى ئەو کە میحرابى ئەبەدیمانە شەرحى دونیاى ڕۆحمان دەکەین، ناخى خۆمان بۆ ئەو هەڵدەڕژین و، وەک نیشانەیەک بۆ “ئەدەبى حزور” دەممان بەتوندى دادەخەین؛ ئەمەى کۆتاییان بەلاى هەندێکەوە ــ بەئەندانزەى پلەى ئیخلاسەکەى ــ لە ڕەوانترین وتەکانیش ڕەوانترە و، گوزارشت و عەرزى حاڵێکە لەوپەڕى جوانیى لە دەربڕیندا. مادەم خواى گەورە هەموو شتێکى ئاشکرا و نهێنیمان دەزانێت، کەوایە پێدەچێت لە دوعادا گرنگ ناوەرۆک بێت نەک وتە.. خۆى لە خۆیدا ئایەتى () نیشاندەرى ئەو ڕاستییەیە کە ئەو لە بابەتى زانینى خواست و ئارەزووەکانماندا لە خۆمان لە ئێمەوە نزیکترە. لەم ڕووەوە، ڕەچاوکردنى ئەدەبى حزور و گوزارشتکردن لە داواکانمان بە زمانى بێدەنگى، بەتایبەت بۆ کەسى خۆى، خوى ئەدەبە. پەروەردگارمان کە لە خۆمان لێمانەوە نزیکترە، لە ئایەتى ()دا هانمان دەدات بۆ دوعا و، نەبوونى دوعا بە بێنیازییەکى بێمانا و بچڕان حساب دەکات.\nکەسێک کە دوعا دەکات، چەندێک بتوانێت ڕوو لە خوا بکات و لێى بپاڕێتەوە، بەرامبەر بەو پەروەردگارەى کە لە خۆى لێوەى نزیکترە، ئەو دوورییە تێدەپەڕێنێت کە لە لاشە و جیسمانییەتى خۆیەوە سەرچاوەى گرتووە و ڕێز لەو نزیکییەى ئەو دەگرێت کە هەمیشە ئامادەیە و لە وەحشەتى دووریى خۆى ڕزگارى دەبێت. خواى گەورەش ئەو شتانەى دەدات بەگوێدا کە پێویستە ببیسترێن، ئەو شتانەى نیشان دەدات کە دەبێت ببینرێن، ئەو شتانەش دەخاتە سەرزارى کە دەبێت بوترێن و یارمەتیى دەدات لە کردنى ئەو کارانەشدا کە پێویستە بکرێن. ئەم پایەیە لە هەمان کاتدا ئەو ئاستەیە کە ئیماندار بەهۆى عیبادەتە سوننەتەکانەوە پێیان دەگات. پاڵەوانێک کە بە مەزهەرییەتى نزیکبوونەوەیەکى لەم جۆرە شەرەفمەند بووە، بە چاوێکى تر شتان دەبینێت، بە گوێیەکى تر دەبیستێت و سەرجەم چالاکییەکانى دیکەشى بە شوناسێک کە زۆر لەسەروو منێتییەوەیەتى ئەنجام دەدات. ئیدى بە هەڵمەتێک بەرزدەبێتەوە، لە هەموو دەرفەتێکدا دەکەوێتە ئاڵوگۆڕ دوعا و وەڵام درانەوە لەگەڵ پەروەردگاریدا، بەتوندى دەست بە پاڕانەوە و لاڵانەوەوە دەگرێت وەک نیشانەیەک بۆ متمانەکردن بە توانستى بێسنوورى ئەو؛ هەروەها بە پشتبەستن بە هێزێکى بێپایان، بە دوعاوە هێرش دەکاتە سەر هەموو ئەو شتانەى وەک نەرێنى و مەحاڵ دەبینرێن.\nلەم ڕوانگەیەوە، ئەو کەسانەى کە تامى ئیمانیان کردووە و لە عیبادەتدا هەستیار بوون، هەرگیز لە دوعادا کەموکورتى نانوێنن. بەپێچەوانەوە، ئەمانە عیبادەت وەک ئامانجى بوونیان دەبینن و گرنگییەکى زۆر بە دوعا دەدەن.. لەپاڵ ڕەچاوکردنى سەرجەم هۆکارە ماددى و مەعنەوییەکاندا، واڵاکردنى دەروونەکانیان و پاڕانەوە لە پەروەردگاریان، وەک نیشانەى گەڕان بەدواى نزیکبوونەوە لەو دەبینن و، دوعاکانیان وەک نەغمەى هیوا و ئومێدێک دەچڕن. لە ژینگەیەکى نزیکبوونەوەى لەم جۆرەدا، زۆرجار لەپاڵ نەشوەى هیوا و ئاواتەکانیاندا، هەندێک جاریش هەست بە سروەکانى ترس و ئەندێشە دەکرێت. ئادەمیزاد، لە هەمان ئەو کاتەدا کە لە ڕوانگەى ئەبەدییەت و ڕەهایی ئەوەوە لە هەموو شتێک دەڕوانێت، لە دڵیدا هەست بە شەونمى ترسیش دەکات و یەکسەر حاڵەتى تەمکین و بێدارى وەردەگرێت. ئەم دوو حاڵەى کە لە دوعادا ئاوێتەى یەکترن، ڕاستەوانە لەگەڵ ئاسۆى ماریفەتیدا دەگۆڕێت و گەشەدەکات. قورئان، وەک گوزارشتێک لەم تێکەڵەیەى کە لە سروشتى دوعادا هەیە دەفەرمووێت (). لەمەشدا جەخت لەوە دەکاتەوە کە هیچ کەسێک ناتوانێت لەو بێنیاز بێت، لەپاڵ گەورەیى، مەزنى و جەبەروتەکەیدا دەرگاى ڕەحمەت و عینایەتى هەتا سەر پشت کراوەیە.\nبەرامبەر بە لاوازى، هەژارى و پێداویستییەکانى ئێمە، ئەو خاوەنى ڕەحمەتێکى فراوانى وەهایە کە ئێمەى بەدیهێناوە، ڕۆزیمان دەداتێ و بەخێومان دەکات، چاوى لە خواست و ئارەزووەکانمانە و هەرگیز بۆ کەسانى تر جێمان ناهێڵێت.. ئەمەش لە بابەتى ئەوەدا کە هەمیشە بەرامبەر بە ئەو هەڵسوکەوتەکانمان باڵانسێکى ورد و ناسکى هەبێت، شتێکى زۆر گرنگە. بۆیە ئێمە هەمیشە هاوڕێ لەگەڵ شعوورى هەستکردن بە بچووکیى خۆمان و مەزنیى ئەودا دەژین و، هەر شتێک کە بمانەوێت لە چوارچێوەى داوایەکى گوفتارى، کردارى یان حاڵیدا تەنها و تەنها لەوى داوادەکەین و، بێنیازبوون لەو بە کەشوفشێکى بێڕێزانە دەبینین؛ ناجددییەت و لاموبالاتیش لە دوعا و پەیوەندییەکانماندا لەگەڵ ئەودا وەک بێئەدەبى دەبینین؛ لە ڕووکردنە ئەودا هەمیشە هەوڵدەدەین هیوا و ترس، ئومێد و ئەندێشە هاوشانى یەک بن. کاتێک بیر لەوە دەکەینەوە کە ئەو لێمانەوە زۆر نزیکە و وەڵامى دوعاکانمان دەداتەوە، بەهەمان کاتدا هەست بە گەورەیى، مەزنى و شکۆمەندییەکەشى دەکەین.. خەشیەت لەرز دەخاتە گیانمانەوە.. سەرلەنوێ چاو بە هەڵسوکەتەکانماندا دەخشێنینەوە.. تۆنى دەنگمان عەیار دەکەین. هاوڕێ لەگەڵ ئەو تێبینییەدا کە لە حزورى خوایەکى حازر و نازرداین، لەهەمان کاتدا هەست بە چێژ و تەمکین دەکەین. دوعا بەم مانایە، لەو ڕووەوە کە بریتییە لە نیشانەى عەرزکردنى حاڵ لە حزورى خوادا، بێگەردترین و خاوێنترین جۆرى بەندایەتییە. لەبنەڕەتدا هەموو بوون بە توانا، لێهاتن و زمانى پێداویستییە سروشتییەکانیان بەردەوام دوعا دەکەن. ئەویش لە چوارچێوەى حیکمەتێکى دیاریکراودا وەڵامى هەموو ئەمانە دەداتەوە، هەموو دەنگێک دەبیستێت، وا لە هەموو کەس و شتێکیش دەکات هەست بەم بیستنەى ئەو بکەن.\nئەوەندە هەیە نابێت وەڵام درانەوەى دوعاکانمان بە هاتنەدیى خواست و داواکانمان وەک خۆیان، تێبگەین. ئێمە هەندێک جار تەنها بیر لە ئەمڕۆ و هەوا و ئارەزووەکانى ئێستامان دەکەینەوە، بەمەش چوارچێوەى داواکارییەکانمان تەسک دەکەینەوە، ئاییندە و شتە پەیوەندیدارەکانى تر فەرامۆش دەکەین. بەڵام ئەو پێکەوە ڕەچاوى هەم ئێمە و هەم هەموو شتێکى تر، هەم ئەمڕۆ و هەم داهاتووى دوور و نزیکمان دەکات؛ ئەو شتانە فراوان دەکات کە ئێمە تەنگ و تەسکمان کردووە، بەگوێرەى قووڵیی ڕەحمەت و حیکمەتەکەى وەڵامى فرەڕەهەندمان دەداتەوە.. بەڵێ، لەکاتێکدا کە ئێستامان ڕۆشن دەکاتەوە، ئاییندەمان تاریک ناکات.. ڕووناکییەکانى ئەمڕۆ ناکات بە تاریکیى سبەى.. کاتێک لوتف و سۆز بەرامبەر بە ئێمە دەنوێنێت، خەڵکانى تر تووشى مەحرومییەت ناکات.. وەڵامى زۆر قووڵ پێشکەش بە هەموان و هەموو شتێک دەکات، پیشانمان دەدات کە دوعاکانمان دەبیستێت و ڕەچاوى داواکانمان دەکات.. وە بە حزورى خۆى ئاى چ ئاسوودەیى و ئارامییەک بە دەروونەکانمان دەدات..


گەندەڵی و بەرەنگاربوونەوەی لە کوردستان | سه‌نته‌ری دیراسات و توێژینه‌وه و ئه‌كادیمیای پارتی\nتوێژەری بواری بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی یە و\nراگری فاکەڵتیی یاسا و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان –\nگەندەڵی دیاردەیەکی جیهانییە و لە هەموو بار و کاتێکدا، بە ریژەی جیاواز رووبەرووی حوکمڕانێتی دەبێتەوە. ئەو وڵاتانەی لە رووی حوکمڕانی دامەزراوەییەوە لاوازن، زەمینەی زیاتر بۆ گەشەی گەندەڵی لە ئارادایە. لە هەرێمی کوردستان ئەم دیاردەیە ئامادەیی هەیە و لە جومگە جۆراوجۆرەکانی حوکمڕانی و دامەزراوە جیاوازەکانی حکومەتدا بە رێژەی جیاواز بوونی هەیە. پڕۆژەکانی چاکسازی لە ساڵانی رابردوو، ئەو یاسا و بڕیارانەی لەم بوارەدا دەرکراون و دامەزراندنی دەستەی دەستپاکی و راگەیاندنی ستراتیژی رووبەرووبوونەوەی گەندەڵی لە هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ بەڵگەی بوونی ئەو دیاردەیەن. ئەم وتارە هەوڵ دەدات پێناسەی گەندەڵی بخاتە روو، و جۆرەکانی و شێوازی مامەڵە لە گەڵ کردنی لە کوردستان و بەربەست و ئالنگارییەکانی رووبەرووبوونەوە لە گەڵ گەندەڵی تاوتوێ بکات.\nوەکو هەر چەمکێکی دیکە زیاتر لە پێناسەیەکی هەیە و لە دیدی جۆراوجۆرەوە سەیری کراوە. ئێرە شوێنی ئەوە نیە کە گفتوگۆی زۆر دەربارەی پێناسە جۆراوجۆرەکان بکەین. بەرفراوانترین پیناسە کە ژمارەیەکی زۆری توێژەران پەسندیان کردووە ئەوەیە کە بانکی دەولی و شەفافیەتی دەولی بەکاری دەهێنن کە بریتیە لە ' خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات و داهاتی گشتی بۆ بەرژەوەندی تایبەت'. واتە کاتێک پێگە و پۆستی دەوڵەت یان داهاتی دەوڵەت بۆ بەرژەوەندی دیکەی جگە لە بەرژەوەندی گشتی بەکار دەهێندرێ، ئێمە لەبەردەم دیاردەی گەندەڵێن. بەرژوەندی تایبەت لێرەدا مانای بەرژەوەندی کەسی خاوەن پۆستەکە، یان بەرژەوەندی حزبەکەی، یان بەرژەوەندی بنەماڵە و دۆست و خزمەکانی دەگرێتەوە.\nئەم پێناسەیە گرنگە لەبەرچاو بگیرێ بۆ ئەوەی جیاوازی بکەین لە نێوان گەندەڵی و جۆرەکانی دیکەی تاوان کە زۆر جار تێکەڵ کراون. گەندەڵی تاوانە، بەڵام هەموو تاوانێک بە گەندەڵی حساب ناکرێ چونکە یەکێک لە رەگەزە هەرە گرنگەکانی گەندەڵی ئەوەیە کە پێویستە ئەوەی ئەنجامی دەدات کارمەندی دەوڵەت بێ. واتا کاتێک شوفێری تاکسیەک تاوانێک بەرامبەر بە سەرنشینێک دەکات، هاووڵاتیەک ئاو بە فیڕۆ دەدات، کارەبای نیشتیمانی زیاد بەکار دەهێنێ، پارەی کارەبا نادات...هتد ئەوانە بە گەندەڵی ناژمێردرین بەڵکو سەرپێچی یاسان. ئەوەی گەندەڵی دەکات، دەبێ خاوەن پێگەیەکی فەرمی دەسەڵات بێ و توانای هەبێ پێگەی دەوڵەت و داراییەکەی بەکار بهێنێ.\nگەندەڵی بە گشتی دابەش دەبێتە سەر دوو جۆر:\n１.\tگەندەڵی بچووک Petty Corruption کاتێک فەرمانبەرێکی دەوڵەت دەکیومێنتێکی دەوڵەت لە بەرامبەر بەرتیل دەبەخشێتە کەسێک کە شیاوی نیە وەکو ئەوەی مۆڵەتی شوفێری بدرێتە کەسێک بە بێ ئەوەی لە تاقی کردنەوەی لێخوڕین دەرچووبێ. یان سزای سەرپێچی بسڕیتەوە و هتد.\n２.\tگەندەڵی گەورە Grand Corruption ئەمەیان ئەو جۆرەیە کە بەرپرسێکی پایەبەرزی وڵات ئەنجامی دەدات و دەسەڵات و سەروەتی گشتی بۆ بەرژەوەندی تایبەت ئاراستە دەکات. بۆ نمونە وەزیرێک پڕۆژەیەک بداتە کۆمپانیای خزمێکی خۆی بە بێ ئەوەی بە پرۆسەی راگەیاندن و کێبڕکێ و تەندەر پێشکەشکردن تێپەڕێ. ئەم جۆرەی گەندەڵی بە گەندەڵی سیاسی یان گەندەڵی بونیادی ناسراوە.\nگەندەڵی سیاسی فۆرمی جۆراوجۆری هەیە، توێژەران لەسەر چەند جۆرێک رێکەوتوون کە گرنگترینیان ئەمانەی خوارەوەیە:\nیەکەم: خزمخزمێنە Nepotism\nبریتیە لە بەخشینی پۆستێکی حکومی لە لایەن بەرپرسێک بە ئەندامێکی خێزانەکەی یان هاوڕێیەکی لەسەر بنەمای خوێن و پەیوەندی خێزانی نەک لەسەر بنەمای پێوەر و لێهاتوویی...ئەم دیاردەیە بە داخەوە لە کوردستان لە نێو هەموو حزبەکان و لە ناو هەندێ دامەزراوەی حکومەتیش وەکو دیاردەیەکی ئاسایی مامەڵەی لە گەڵ دەکرێ.\nدووەم: پاترۆنەیج Patronage: نەمتوانی دەستەواژەیەکی کوردی گونجاو بۆ ئەوە بدۆزمەوە. پاترۆنەیج بریتیە لە پرۆسەی سزادانی کارمەندانی حکومەت لەسەر بنەمای ئینتیمای سیاسییان. بۆ نمونە کاتێک حزبێکی سەرکەوتوو هەڵدەستێ بە دەرکردنی فەرمانبەرانی دەوڵەت تەنیا لە بەر ئەوەی دەنگیان بە حزبی نەیار و حزبەکانی دیکە داوە.\nسێیەم: پێکدادانی بەرژەوەندی یاسایی ‘Legislative conflict of interest’ ئەم جۆرەی گەندەڵی کاتێک روودەدات کە ئەندامانی پارلەمان رێک دەکەون لەسەر دەرکردنی هەندێ بڕیار و یاسا کە بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان بە شێوەی جۆراوجۆر دەپارێزێ.\nچوارەم: پێکدادانی بەرژەوەندی بیرۆکراسی ‘Bureaucratic conflict of interest’: کاتێک فەرمانبەری دەوڵەت لە پلەی باڵادا پێگەی خۆی و ئەو زانیاریانەی لە دەوڵەتدا دەستی دەکەوێ، بەکار دەهێنێ بۆ ئەوەی بەرژەوەندی دامەزراوەیەکی تایبەت بپارێزێ، ئەو جۆرەی گەندەڵی کە پێکدادانی بەرژەوەندی بیرۆکراسی پێ دەڵێن، روودەدات. لە کوردستاندا ئەو نمونەیە زۆرە وەکو ئەوەی کە کۆنتراکت و پڕۆژە بدەیتە کۆمپانیایەک بە رێژەی ٣٠٪ یان تەنانەت ٥٠٪ قازانجی وشکە بۆ بەرپرسەکان. ئەمە یەکێک بووە لەو گلەییانەی خاوەن پڕۆژە و پیاوانی کار لە کوردستاندا لە ساڵانی رابردوو هەیانبووە کە ناتوانن بە ئاسانی پڕۆژە وەربگرن ئەگەر کەسێک نەکەنە شەریک یان رێژەیەک لە قازانج نەدەن. هەڵبەت ئەو داهاتە بۆ حکومەت نیە بەڵکو بۆ هەندێ کەسی بەهێز و بەرپرس بووە کە دەسەڵاتیان هەبووە کارئاسانی وەرگرتنی پڕۆژەکان بکەن.\nلە کوردستان چۆن گەندەڵی پێناسە کراوە؟\nبۆ ئەوەی پێناسە و فۆرمەکانی گەندەڵی لە کوردستاندا بناسین، پێویستە سەیری ئەو یاسایانە بکەین کە لەم بارەیەوەدا دەرچوون. یاسای ژمارە ٧ی ساڵی ٢٠١٤ کە یاسای هەمواری یەکەمی یاسای دەستەی دەستپاکی کوردستان ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠١١ى پێدەڵێن، زۆر بە وردی پێناسە و جۆرەکانی گەندەڵی دەست نیشان کردووە. لە مادەی ٢ ی ئەم یاسایەدا هاتووە "دوو بڕگە بە ریزبەندی ( حەوتەم و هەشتەم) بۆ ماددەی (یەکەم)ی یاساکە زێدە دەکرێن و بەم شێوەیەی خوارەوە دەخوێندرێتەوە: حەوتەم: تاوانی گەندەڵی: مەبەست لێی بریتیە لە هەر تاوانێک لەو تاوانانەی کە لە ماددەکانی ( ٢٣٣، ٢٣٤، ٢٧٢، ٢٧٥، ٢٧٦، ٢٩٠، ٢٩٣، ٢٩٦)ی یاسای سزاکانی عێراقی ژمارە ١١١ی ساڵی ١٩٦٩ دەقیان لەسەر کراوەو، تاوانەکانی پێشێلکار بۆ ئەرکەکانی وەزیفەی گشتی، کە بریتین لە بەرتیل، ئیختیلاس و زێدەڕۆیی فەرمانبەران لە سنووری پێشه‌کانیان و تاوانەکانی شوشتنەوەی مایە و داڵدەدان ( بەردەستکردنی ئەو سامانانەی دەرەئەنجامی تاوان یان کەتنی گەندەڵی) و هەر تاوانێک بێت لە بارودۆخە توندکراوەکانی دەقکراو لە بڕگەکانی ( پێنجەم، شەشەم و حەوتەم) ی ماددەی ١٣٥ لە یاسای سزادانی عێراقی هەموارکراو بە یاسایەکی رێکخراوی دەرچوو لە ئەنجومەنی حوکمی هەڵوەشاوەی پاشکۆ بە فەرمانی دەسەڵاتی ئیئتیلافی کاتی هەڵوەشاوە ژمارە ٥٥ ی ساڵی ٢٠٠٤".\nئەگەر هەر هاووڵاتیەک سەیری ئەو دەقە بکات، بێگومان هیچی تێناگات و نازانێ چ تاوان و لادانێک دەچێتە خانەی گەندەڵییەوە چونکە تەنیا ئاماژە بە کۆمەڵیک ژمارە کراوە کە ماددەکانی یاسای سزای عێراقین. ئەگەر ئێمە بێین سەیری دەقی ماددەکان بکەین دەکرێ بەم جۆرەی خوارەوە ئەو تاوانانەی بە گەندەڵی حساب کراون لە کوردستان، دەست نیشان بکەین: ماددەی ٢٣٣ لە یاسای سزاکانی عێراقی باس لەوە دەکات کە هەر فەرمانبەرێک یان کەسێک بە ئەرکی خزمەتی گشتی راسپێردرابێ هەوڵی واستەکردن یان دەستێوەران لە کاروباری دادوەری و کاریگەری دروستکردن لە سەر قەناعەتی یاسایی دادوەرەکان بە هەر رێگایەک بدات جا لە بەرژەوەندی لایەنێک یان لە دژی لایەنێک بێ.. هەروەها ماددەی ٢٣٤ی یاسای سزاکان ئەمجارە باس لەوە دەکات کە هەر دادوەرێک حوکمێک دەربکات کە خۆشی باوەری وابێ کە حەق نیە و لە ئەنجامی واستە و دەستێوەردانەوە ئەو حوکمەی دابێ... هەروەها ماددەکانی ٢٧١ و ٢٧٢ پەیوەندی بەو کەسانەوە هەیە کە پاسەوانێتی دەگرن و ئاسانکاری دەکەن بۆ راکردنی داواکراو یان تاوانبارێک. لە لایەکی دیکە ماددەکانی ٢٧٥ تایبەتە بە تەزویرکردنی مۆر و واژووی سەرۆک کۆمار و بەرپرسانی حکومەت و مادەی ٢٧٦ هەر کەسێک مۆرەکانی دەوڵەت بۆ کاروباری نا شەرعی بەکار بهێنێ و ماددەکانی ٢٩٠ و ٢٩٣ تایبەتن بە تەزویرەوە. ماددەی ٢٩٦ باس لەوە دەکات کە هەر فەرمانبەرێک کە تەکلیف کراوە بە تۆمارکردنی کاروباری دەوڵەت ، بەڵام فێڵ لە تۆمارکردن دەکات جا بە زیادە نووسین یان بە کەم نووسین...وەکو فەرمانبەری کۆکردنەوەی باج یان کرێی کارەبا و ئاو و هتد. ئەو دەقانە فۆرمی جۆراوجۆری تاوانیان رێکخستووە و یاسای هەمواری یەکەمی دەستەی نەزاهە بە گەندەڵی حسابی کردووە. لە لایەکی دیکە باس لە تاوانەکانی بەرتیل و ئیختیلاس و پارە شۆردنەوە دەکات کە لە نێو یاسای سزای عێراقی بە بڕگەکانی ٣٠٧ تا ٣٤١ رێکخراون. بەم جۆرە دەقی ئەو یاساییەی دەستەی دەستپاکی بە روونی تاوانەکانی گەندەڵی روون کردۆتەوە.\nهەنگاوەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە کوردستان\nچەند ساڵێکە چ ئەو حزبانەی لە دەسەڵات بوونە یان ئەوانەی لە دوای ٢٠٠٩ بوونە ئۆپۆزیسیۆن، باس لە شەڕی گەندەڵی و پرۆسەی چاکسازی دەکەن. پارلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠١١ یاسای ژمارە ٣ ی ساڵی ٢٠١١ ی بە ناوی یاسای دەستەی گشتی دەستپاکی هەرێمی کوردستان- عێراق دەرکرد. ئەو دەستەیە لە ساڵی ٢٠١٣ دامەزرا و لە ساڵی ٢٠١٤ یاسای ژمارە ٧ دەرچوو وەکو یاسای هەمواری یەکەمی دەستە لە پارلەمانی کوردستان. دەستەی دەستپاکی ساڵانە راپۆرتی خۆی دەربارەی چالاکییەکانی و هەنگاوەکانی پرۆسەی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی بڵاو دەکاتەوە. بە گوێرەی مادەی ٣ی یاسای ژمارە ٧ ی ساڵی ٢٠١٤ ئەم دەستەیە ئەرکەکانی بریتین لە:\nیەکەم: بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و خۆپاراستن لێی.\nدووەم: پاڵپشتکردنی پرەنسیپەکانی دەستپاکی، شەفافیەت، لێپرسینەوە و بەرجەستەکردنی پرەنسیپی سەروەریی یاسا.\nسێیەم: هەڵسەنگاندن، راستکردنەوە، پەرەپێدانی کار و رەفتاری وەزیفی، ستنادەرەکانی راژەی گشتی، لە ئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتی و ئاسانکاریی رێکارەکان.\nئەگەر سەیری مادەی ٤ی یاساکە بکەین دەبینین ئەو دەستەیە خاوەن دەسەڵاتێکی زۆرە. دەقی مادەی ٤ بەم جۆرەیە: حوکمەکانی ئەم یاسایە پابەند دەبن بەسەر:\nیەکەم: سەرۆکەکانی دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێ کردن و دادوەری و ئەندامانیان و ئەوانەی کاری تێدا دەکەن.\nدووەم: لایەنەکانی کەرتی تایبەت کە وەکو کەس و کۆمپانیا کە لە گەڵ وەزارەت و دەزگاکان و تێکڕای فەرمانگەکانی هەرێمدا گرێبەستیان کردووە.\nسێیەم: رێکخستنە سیاسی و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و رێکخراوی ناحکومی و نێودەوڵەتی کە لە هەرێمدا کار دەکەن. یەکێتی و کۆمەڵە و یانەکان، هێندەی پەیوەندیان بەم کاروبارانەی خوارەوەدا هەبێت:\n١. یاسایەتی سەرچاوەکانی پارەدان و بەخشین.\n٢. جۆری خەرج کردن بە گوێرەی ئەو رێسایانەی لە خەرج کردندا پەیڕەو دەکرین.\n٣. رەچاوکردنی پەیڕەوی ناوخۆی تایبەت بە خۆیان و سەرپێچی نەکردنی.\nئەم دەستەیە وێڕای ئەوەی، وەکو ئەوەی لە راپۆرتەکانی ساڵانەیدا باسی کردووە، بە دەست کۆمەڵێک کێشەی گەورەوە دەناڵێنی کە وەکو پێویست لە رووی دارایی و کارگێڕییەوە هاوکاری ناکرێ، توانی لە ساڵی ٢٠١٧ ستراتیژی رووبەرووبوونەوەی گەندەڵی لە هەرێمی کوردستان لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ بنووسێتەوە کە لە ١٧ لاپەڕە پێکهاتووە و لە وەقائیعی کوردستان ژمارە ٢١١ لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاو بۆتەوە. ئەنجومەنی وەزیران لە کۆبوونەوەی ئاسایی ژمارە ٢٦ لە ٢ی ئایاری ٢٠١٧ فەرمانی پێکهێنانی لێژنەی باڵای هەماهەنگی جێبەجێکردنی ستراتیژیەتی رووبەرووبوونەوەی گەندەڵی لە هەریمی کوردستان دەرکردووە... ئەم بەڕێزانە ئەندامی لێژنەکەن: (سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، جێگری سەرۆک وەزیران، سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان، سەرۆکی ئەنجومەنی دادوەری، سەرۆکی دیوانی چاودێری دارایی، سەرۆکی دەستەی دەستپاکی، وەزیری پلاندان، سەرۆکی داواکاری گشتی، سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران).\nخاڵی دووەمی بڕیارەکە دەڵێ ئەو لێژنەیە سکرتاریەتێکی دەبێ کە لە لایەن دەستەی دەستپاکی بەڕێوەدەچێ و بەرپرس دەبێ لە رێکخستنی کۆبوونەوەکانی لێژنەی باڵا، ئامادەکردنی کارنامە و کۆنووسی کۆبوونەوە، داڕشتنی بڕیارەکانی لێژنەی باڵا و بەدواداچوونی جێبەجێکردنیان، و پێدانی راپۆرتی دەوری بە لێژنەی باڵا سەبارەت بە بەرەو پێشچوونی و ئاستەنگەکانی بەردەم جێبەجێ کردنی ستراتیژەکە. واتە ئەو لێژنەیە دەسەڵاتی داوەتە دەستەی نەزاهە کە کۆبوونەوەکانی ئەم لێژنەیە رێکبخات و بە دواداچوون بۆ بڕیارەکانی بکات. بە داخەوە ئەم لێژنەیە تا نوسینی ئەم راپۆرتە هیچ کۆبوونەوەیەکی بۆ دەستپێکردنی کارەکانی نەکردووە وەکو ئەوەی دەستەی دەستپاکی لە نوێترین راپۆرتی ساڵانەی خۆی لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٩ بڵاوی کردۆتەوە دەڵێ " لە ساڵی رابردوو زۆرمان هەوڵدا ئەو لێژنە باڵایە کۆببێتەوە بۆ ئەوەی بە فەرمی دەست بە کارەکانی بکات بەڵام بە داخەوە ئەوە نەکرا لە بەر ئەوەش جێبەجێکردنی ستراتیژەکە دواکەوت بۆ ساڵی ٢٠١٩ هیوادارین لە حکومەتی تازە کاری لە سەر بکرێ".\nئاشکرایە کە رووداوەکانی دوای ٢٠١٤ کە شەڕی داعش و دۆخی ئابوری کوردستان بە تایبەت کە لە دوای ریفراندۆمی سەربەخۆیی لە ٢٥ی ئەیلولی ٢٠١٧ تا ڕادەیەکی زۆر ئەولەویەتی حکومەتی هەرێمی کوردستانی گۆڕی، بەڵام هەست دەکرێ کە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی بە تەواوی نەبۆتە ستراتیژی حوکمڕانی لە کوردستان.\nبەربەستە گەورەکانی بەردەم بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی\nرووبەرووبوونەوەی گەندەڵی لە کوردستان لە بەردەم کۆمەڵیک بەربەستی گەورەدایە کە ئەمانەی خوارەوە دەکرێ هەندێ لەوانە بن:\nیەکەم:نەبوونی ئیرادەی راستەقینەی سیاسی یان توانای پێویست بۆ شەڕی گەندەڵی\nهەردوو دەستەواژەی ئیرادە Will و توانا Capacity گفتوگۆی زۆریان لەسەر کراوە. توێژینەوەکان گەیشتوونەتە ئەو دەرەنجامەی کە هەموو جارێ سەرنەکەوتنی شەڕی گەندەڵی مانای ئەوە نیە کە ئیرادە نیە، بەڵکو رەنگە پەیوەندی بە تواناوە هەبێ. پێوانەکردنی ئیرادە کارێکی زەحمەتە چونکە پەیوەندی بە هەلومەجی دیکەوە هەیە کە تا لە دەسەڵات نەبیت رەنگە نەتوانی ئەو هەلومەرجانە ببینی. لە گەڵ ئەوەی بێگومان لە کوردستاندا تواناکانی بەرەنگاربوونەوەیەکی کاریگەری گەندەڵی کەموکوڕییان هەیە، بەڵام هێشتا ئیرادەیەکی راستەقینە کە کار بۆ ئەوە بکات ئەولەویەت بداتە ئامادەکاری و پێویستیەکانی رووبەرووبوونەوەیەکی دامەزراوەیی لە دژی گەندەڵیدا نەبینراوە.\nلە کوردستان رەنگە زۆرینەی هێز و لایەن و سیاسییەکان حەزیان بەوە هەیە کە گەندەڵی نەمێنێ، بەڵام کێ ئامادەیە قوربانی بۆ ئەو پرۆسەیە بدات بە تایبەت کە قازانجەکانی گەندەڵی بە رێژەی جیاواز بە سەر زۆر لایەن و خەڵک دابەش بووە. لاوازی ئیرادەی سیاسی پەیوەندی بە دۆخی سیاسی و پەیوەندی نێوان حزبەکانەوە هەیە...هەروەها پەیوەندی بە ترسی سەرکردەکان لە لێکەوتەکانی شەڕی گەندەڵی بەسەر کەسە نزیکەکانی خۆیان، بەسەر حزبەکەیان و بەسەر دۆخی گشتیش.\nدووەم: کەمتەرخەمی لە جێبەجێ کردن و نەبوونی بەدواداچوون:\nدەستەی دەستپاکی و سەرۆکایەتی حکومەت تەبەنی پلانی ستراتیژی نیشتیمانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵیان کردووە بۆ ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢١. ئاشکرایە کە دۆخی دوای ریفراندۆم ئەولەویەتەکانی گۆڕی، بەڵام کەمترین خاڵی ئەو ستراتیجە جێبەجێ کراون وەکو ئەوەی باسکرا کە تەنانەت یەک کۆبوونەوەش نەکراوە بۆ دەستبەکاربوونی لێژنە باڵاکە. پێشتر چەندین جار پلان و بەرنامەی چاکسازی راگەیاندراوە ، بەڵام کاتێک هاتۆتە سەر جێبەجێکردن و لێکەوتەکانی، کەمترین شت بینراوە.\nدەستەی دەستپاکی لە راپۆرتی کۆتایی ساڵی ٢٠١٨ باس لەوە دەکات کە بڕیارەكانی دەستە پشتگوێ دەخرێن. پێدەچێت كەمترین بەدەمەوە چوون بۆ بڕیارەكانی دەستە هەبێت، لە وەختێك لە ماوەی ساڵی رابردوودا دەستەی دەستپاكی (140) بڕیاری ئامادەبوونی دەركردووە بەڵام تەنیا (82)یان ئامادە بوونە و (54) بڕیاری گرتنی دەركردووە و تەنیا (26)یان جێبەجێ كراوە، واتە (86) بڕیاری دەستە پشتگوێ خراوە و جێبەجێ نەكراوە.\nسێیەم: توانای لۆجستی دەستە و خراپی هەماهەنگی لە گەڵ دامەزراوەکانی دیکە:\nدەستەی دەستپاکی کە ئەو ئەرکەی پێ سپێردراوە، تەنیا ١٥ لێکۆڵەری هەیە بۆ ٨٠٠٠ فەرمانبەری دەوڵەت. دەستەکە لە راپۆرتی ساڵی ٢٠١٨ یاندا دەڵێن داوایان لە دەسەڵاتی دادوەری كردووە بۆ دامەزراندنی لێكۆڵەر، بەڵام بە "بیانوی نەبوونی دەقێكی ڕوون لە یاساكەمان سەبارەت بە دامەزراندنی لێكۆلەری دەستە ڕێگریان لێكردین". دەستەکە باس لەوەش دەکات کە هیچ دادگایەکی تایبەتمەند بەو بوارە نیە و کەیسەکانیان لە دادگاکانی هەرێم دوا دەکەون. ئەوان دەڵێن نەبوونی دادگایەكی تایبەتمەند كرا و بۆ كەیسەكانی گەندەڵی بە یەكێكی تر لە كێشەكان ناسێنراوە و نەبوونی كاریگەری نەرێنی خستووەتە سەر رەوتی لێكۆڵینەوە و دادبینییەكان.\nڕاپۆرتەکە دەڵێ "نەبوونی دادگایەكی تەرخانكراو بۆ كەیسەكانی گەندەڵی یەكێكە لە كێشەكانی بەردەم خێرا یەكلایكردنەوەی كەیسەكانی گەندەڵی لە كاتێكدا دەستە ژمارەیەكی زۆر كەیس ڕەوانەی دادگاكان دەكات ، بەڵام زۆر لە دادگاكان دەمێننەوە كەیس هەیە زیاتر لە دوو ساڵە لە دادگایە". دەستەی دەستپاكی پێی وایە بۆ بەرەوپێش بردنی دژایەتی گەندەڵی دەبێت هاوشێوەی بەغدا دادگایەك تەرخان بكرێت بۆ ئەوەی كەیسەكان بە زوویی یەكلابكرێنەوە، گەندەڵكاران سزا بدرێن و ببنە بەر پەچدانەوەیەكی باش بۆ ڕێگری كردن لە تاوانەكانی گەندەڵی لە داهاتوودا. هەروەها پێیان وایە کە بوونی دادگاكە رێگری لە زۆر فشار و دەستوەردان دەكات لە قۆناغی دادگایی كردنی تومەتباران چونكە دەستە دەتوانێ باشتر چاودێر و هاوكاری ئەو دادگایە بێت.\nچوارەم: لاوازی پرسی بەدواداچوونی حکومەت خۆی لە نێو دامەزراوەکانی، هەروەها بەدواداچوونی پارلەمان و دامەزراوەکانی چاودێری Checks and Balances\nلە هەموو حوکمڕانیەتێک لاوازی چاودێری مانای بوونی زەمینە و دەرفەتە بۆ گەندەڵی. دامەزراوەکانی حوکمڕانی لە کوردستان، بە تایبەت حکومەت، لە پرسی چاودێری ناوخۆیی لە ماوەی رابردوو لاواز بووە. ئەم پرسە بە جۆرێک ئاشکرا بوو کە جۆرە تێڕوانینێک دروست بووە کە حکومەت وەکو دامەزراوەیەکی گەندەڵ وێنا کراوە کە پێویست وایە پارلەمان و دیوانی چاودێری دارایی و داواکاری گشتی و دەستەی نەزاهە و لێژنە تایبەتەکانی بواری چاکسازی دەبێ چاودێری بکەن و راوەدووی بەرپرسەکانی بنێن.\nلە کاتێک حکومەت خۆی پێویستە ئەو تێڕوانینە بگۆڕێ و خۆی ببێتە بەشێک لە پرۆسەی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی. هەڵبەت ئەم بەدواداچوونە خودیە پێویستە بۆ هەموو دامەزراوەکان بێ و دامەزراوەکانی چاودێری زیاتر لەوانەی دیکە چاودێری خۆیان بکەن و دەرفەت بۆ گەندەڵی نەهێڵنەوە.\nپێنجەم: هاوکاری نەکردنی حزبە سیاسییە گەورەکان\nئاشکرایە لە کوردستان هێشتا دوو زۆنی سیاسی و هەژموون هەیە کە ئەگەر پارتی لە سنووری هەولێر و دهۆک و یەکێتی لە سلێمانی و هەڵەبجە هاوکاری دامەزراوەکانی حکومەت نەکەن، هیچ کاریک بە ئاسانی بەڕێ ناکرێ. جێگای داخە مۆدێلی حوکمڕانی و حزبایەتی لە کوردستان لە دوای ١٩٩٢ ەوە بە جۆرێک بووە کە دەرفەت بۆ گەندەڵی دروست بکات.\nئەو مۆدێلە لەسەر بنەمای ئەوە گەشەی کردووە کە حزبەکان لە دەرەوەی حکومەت و پارلەمانیش کاریگەری گەورەیان بەسەر بڕیارەکانەوە بمێنێ و بە جۆرەها شێوە بتوانن بڕیار و داهاتی گشتی بە ئاراستەیەک ببەن کە قازانجی خۆیانی تێدابێ. ئەو مۆدێلە لە حزبایەتی بەربەرست بووە لە بەردەم گەشەیەکی سروشتی دامەزراوە نیشتیمانییەکان و سەربەخۆبوونیان.\nشەشەم: ئابوری کاش\nلە کوردستان سیستمی بانکی یەکجار لاوازە و سەروەت و داهاتی خەڵک بە شێوەی کاش مامەڵەی پێ دەکرێ. لەم جۆرە سیستمەدا چاودێری جولەی دراو یەکجار زەحمەتە و ناتوانرێ لێپرسینەوە لەو کەسانە بکرێ کە بە گەندەڵی سەروەتی زۆر کۆدەکەنەوە و دەسەڵات و پێگەی گشتی بۆ خۆدەوڵەمەندکردنی نا شەرعی بەکاردێنن.\nحەوتەم: لاوازی ئاستی هۆشیاری فەرمانبەران بۆ پرسەکانی ئیتیکی کار و خۆپارێزی لە گەندەڵی\nحکومەتی کوردستان یەکێکە لەو حکومەتانەی زۆرترین ژمارەی فەرمانبەری هەیە کاتێک بەراوردی دەکەی بە ژمارەی دانیشتوانی هەرێمەکەی. ئەو ژمارە زۆرەی فەرمانبەر لە سەر بنەمای پێویستی دامەزراوەکان دانەمەزراون و بە هیچ جۆرە پرۆسەیەکی هەڵسەنگاندن و دواتر چاودێری تێپەڕ نەبوون. بۆیە شتێکی سەرسوڕهێنەر نیە کە ئاستی هۆشیارییان بەرامبەر بە ئەرکەکانیان و ئیتیکی کاری فەرمانبەرێتی گشتی لاواز بێ. ئەوەی دەستەی دەستپاکی بە رێنمایی ژمارە ١ی ساڵی ٢٠١٦ ناونراو بە رێنمایی رەفتاری پیشەیی بۆ فەرمانبەرانی کەرتی گشتی لە هەرێمی کوردستان – عێراق دەرکردووە، سەرەتاییەکی باشە بۆ راهێنانی فەرمانبەرانی دەوڵەت بە ئەرک و مافەکانیان. لەم دواییانە دەست کراوە بە وۆرک شۆپ بۆ ناساندنی و دابەشکردنی لە ناو فەرمانبەران لە کاتێک ئەمە وەکو ناسنامە وایە بۆ هەر فەرمانبەرێک...\nحکومەتی نوێ چی بکات؟\nئێستا کە لە قۆناغە کۆتاییەکانی گفتوگۆی نێوان هێزە سەرەکییەکانی کوردستانین بۆ پێکهێنانی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەردەوام گوێبیستی ئەوە دەبین کە پارتی و گۆڕان لەسەر بەرنامەی چاکسازی لە کوردستان رێککەوتوون. ئەمە دەنگوباسی خۆشە و هیوادارم پلان و بەرنامەیەکی ستراتیژی راستەقینەی بۆ ئەم پرۆسەیە بەدوا بێت. ئەو خاڵانە گرنگن بۆ ئەم قۆناغە بریتین لە:\nیەکەم: پێویستە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و چاکسازی دامەزراوەیی و سیاسی و ئابوری ببێتە ئەرکی لە پێشینەی ئەم حکومەتەو تەواوی کابینە ئەم پرسە بکاتە خەم و بەرنامەی رۆژانەی. چونکە ئەوەی هەست کراوە تا ئێستا شەڕی گەندەڵی تەنیا وەکو تاکیک بەکار هێندراوە کە لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١ بۆ رازی کردنی خەڵک و لە کاتی دیکە بۆ بێدەنگکردن یان رازی کردنی هەندێ حزبی سیاسی بەکار هێندراوە. تەنانەت ئەو یاسا و ڕێنماییانەی لەو کاتانەدا دەرچوون، هیچیان بە تەواوی جێبەجێ نەکراون و نمونە زۆرن. بۆیە هەنگاوی یەکەم ئەوەیە کە ئەو پرسە ببێتە ستراتیژ و هیچ رووداوێک دوای نەخات.\nدووەم: ئەگەر بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی کرایە ستراتیژ، حکومەت بە ئاسانی دەتوانێ تەنانەت ئەو تەنگەژانەی دێتە رێگاشی، بیانکاتە دەرفەت. واتە دەکرێ لە تەنگەژەدا دەرفەت بۆ ئەو پرۆسەیە دروست بکرێ. بۆ نمونە لە دوای بڕینی بودجەی کوردستان لە لایەن بەغداوە لە ٢٠١٤، زانرا کە چەندە داهاتی گشتی بە فیڕۆ دراوە و چەندە لە کەناڵی جۆراوجۆرەوە خراوەتە نێو هەندێ پرۆسەی ناستراتیژی.\nدۆخی دوای ئاسایی بوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا لەو کابینەیەی بەڕێز د.عادل عەبدولمەهدی پێویستە وەکو دەرفەت سەیربکرێ بۆ چاکسازی لە کەرتی گشتی لە رێی دامەزراندنی ئەندامانی کابینەی نوێ و ئەوانەی لە نێو حکومەتدا بەرپرسیارێتی وەردەگرن لە سەر بنەمای دەستپاکی، بەدواداچوون و چاودێری ناوخۆیی بۆ ئەوەی ئەوان دەست بەو پرۆسەیە بکەن کە هیچ بەرژەوەندییەکیان لە مانەوەی ئەو دۆخە وەکو خۆی نیە.\nسێیەم: پارلەمان و حکومەت هاوکار بن لە دابینکردنی پێداویستیەکانی چالاکبوونی زیاتری دەستەی دەستپاکی و دیوانەکانی چاودێری دارایی و داواکاری گشتی. لەم بارەیەوە پێویست وایە هەر جۆرە چاکسازی و پێداچوونەوەیەک لەم دەزگایانەش بە گوێرەی یاسا بەرکارەکان بکرێ بۆ ئەوەی ئەو دەزگایانە کارا بتوانن ئیشەکانی خۆیان بکەن.\nچوارەم: چاکسازی لە ئەنجومەنی دادوەری یەکجار پێویستە بە جۆرێک کە رێگری لە دەستێوەرانی حزبی و ئیداری لە کاروباری دادگاکان بکرێ و ئەو دادوەرانەی دادەمەزرێن پێویستە لەسەر بنەمای زانستی و لێهاتوویی و بێلایەنی کاروباری خۆیان بەڕێوە ببن. بە بێ دەزگایەکی دادوەری سەربەخۆ و کارا، شەڕی گەندەڵی ناکرێ.\nپێنجەم: ئەو کابینەیە پێویستە سیاسەتی Zero Tolerance واتە لێنەبوردن و End Impunity کۆتایی هێنان بە ریزپەڕی بەکاربهێنێ بەرامبەر بە هەر کەس و دەستە و تاقم و لایەنێک کە دەسەڵات و سەروەتی گشتی بۆ بەرژەوەندی تایبەتی بەکار دەهێنێ. ئەم دوو سیاسەتە بۆ قۆناغی وەکو کوردستان یەکجار گرنگن بۆ ئەوەی بتوانرێ بەربەست ( ردع deterrence ) دروست بکرێ و فەرمانبەران و بەرپرسان لە گەندەڵی دوور بکەونەوە و ترسی سزا و لێپرسینەوە بگاتە هەموو کەسێک. ئەمە بۆیە گرنگە چونکە تا ئێستا ئەو دوو جۆرە لە سیاسەت کردن بوونيان نه‌بوه‌و گەندەڵکاران وێڕای بوونی بەڵگەی زۆر پەنا دراون و دادگا نەیتوانیووە دەستگیریان بکات.\nهێمن میرانی توێژەری بواری بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی یە و راگری فاکەڵتیی یاسا و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان – زانکۆی سۆران\nتێبینی: ئەم وتارە لە شیوەی سیمینار لە سەنتەری دیراسات و ئەکادیمیایی پارتی دیموکراتی کوردستان رۆژی سێ شەممە ٣٠ ی نیسانی ٢٠١٩ پێشکەش کراوە. لێرەدا و بۆ ئەوەی سوودی زیاتری بۆ خوێنەران هەبێ، هەندێ دەستکاری کراوە و دەوڵەمەندتر کراوە.


ناوەندی هاوکاری: ڕێز بۆ تێکۆشان و هەڵوێستی خەڵکی کوردستانی ئێران دادەنێین\n13:18 - 10 خەزەڵوەر 2719\nکوردستان میدیا: ۱٤هەمین کۆبوونەوەی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران کۆتایی پێهات و لەو کۆبوونەوەیەدا چەندین بابەتی گرینگ گفتوگۆی لەسەر کرا.\nڕۆژی پێنج شەممە ٩ی خەزەڵەوەری ۱۳۹٨ی هەتاوی، ١٤هەمین کۆبوونەوەی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە بارەگای ناوەندیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بەڕێوە چوو.\nلەم كۆبوونەوەیەدا ناوەندی هاوکاری چاوخشاندنێکی بەسەر دوایین ڕووداوەکانی ڕۆژئاوای کوردستان و دەرس و ئەزموونەکان و کاردانەوەی لە خەباتی گەلی کورد بە گشتی و بەتایبەتی لەسەر کوردستانی ئێران كرد و لەسەر ئەم بابەتە ناوەندی هاوکاری هێرشی داگیراکارانەی تورکیەی بۆ سەر خاک و خەڵکی ڕۆژئاوای کوردستان بە ناڕەوا و دوور لە پرەنسیپ و یاسا نێونەتەوەییەکان دەزانێت و جەخت لەسەر پشتیوانی لە بزووتنەوەی ڕزگاریخۆازانەی گەلی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان دەکاتەوە و داوا لە کۆمەڵگای نێونەتەوەیی دەکات بۆ پاراستنی خەڵکی ڕۆژئاوای کوردستان ، هەوڵ بۆ پێکهێنانی ناوچەی ئەمن لەژێر چاودێریی ڕێکخراوەی نەتەوەیەکگرتووەکان بدەن، هاوكات ناوەندی هاوکاری لەسەر یەکڕیزی و یەکیەتیی حیزب و لایەنە سیاسییەکانی ڕۆژئاوای کوردستان جەخت دەکاتەوە و لەو باوەڕە دایە کە پاراستنی خەڵک و خاکی ڕۆژئاوای کوردستان لە یەکڕیزی و یەکیەتیی حیزب و لایەنە سیاسییەکانی ئەو بەشەی کوردستان دایە.\nناوەندی هاوکاری لەگەڵ ئەوەی پشتیوانی لە خەباتی گەلی کورد لە هەموو بەشەکانی کوردستان دەکات، ڕێز لە ئیرادەی گەلی کورد و سەرکردایەتی سیاسیی کورد لە هەر کام لە بەشەکانی کوردستان دەگرێت . ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران سپاس و پێزانینی خۆی سەبارەت بە پشتیوانی خەڵکی کوردستانی ئێران لە ڕۆژئاوای کوردستان ڕادەگەیەنێت و ڕێز لە هەستی نەتەوەیی خەڵکی کوردستانی ئێران دەگرێت.\nله تەوەریكی دیکەدا پێشنیاری گرتنی کۆبوونەوەی ناوەندیی هاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران بۆ ئاشناکردنی کۆڕ و کۆمەڵە سیاسییەکانی کورد و نوێنەرانی ئۆپوزیسیۆنی ئێرانی لە سیاسەتەکانی ناوەندی هاوکاری و بزووتنەوەی مافخوازیی گەلی کورد لە کوردستانی ئێران و ڕوانگەی ناوەند لە سەر سیستمی داهاتووی ئێران بە گوتارێکی یەکگرتووانە و ئامانجدار و ستراتیژییەکی هاوبەش ئەم کۆبوونەوانە بەڕێوە ببات. ناوەندی هاوکاری بڕیاری دا لەسەر ئەم بابەتە کاری زۆرتر و چڕوپڕتر بکرێت.\nتەوەری سێهەمی ئەم دانیشتنه سەردانی هەیئەتێکی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران بۆ دەرەوەی وڵات بە مەبەستی وەگەڕخستنی دیپلۆماسیی هاوبەش بوو و بڕیاری دا بۆ پێکهێنانی هەیئەتەکە و چۆنیەتی کاری دیپلۆماسی ئامادەکاریی زۆرتر و شیاوتر بکات.\nله تەوەریكی تردا چاوخشاندنێک کرا بەسەر کۆبوونەوە و کۆنفڕانسەکانی دەرەوەی وڵات کە لە ماوەی یەک مانگی ڕابردوودا بەڕێوە چوون. بڕیار درا لە هەر کۆبوونەوە و کۆنفڕانسێک کە لە بەرژەوەندیی خەڵکی کوردستانی ئێران و لە ئاراستەی سیاسەت و ستراتیژی ناوەند دابێت،پشتیوانی بکات.\n٩ی خەزەڵوەری ١٣٩٨ی هەتاویی\n٣١ی ئوکتوبری ٢٠١٩ی زاینیی


تیپەکانی حەلەبسا و نەسعەف بۆ وێنەیەك دەوەستن لەگەڵ کەسایەتی و ریشسپیانی ئەنبار. [سەیف ئەحمەد/دیارونا]\nئێستا کە دەسەڵاتدارانی ئەنبار چاککردنەوەی زۆربەی ئەو یاریگا و مەیدانانه‌یان تەواوکردووە کە لەلایەن رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)وە تێكدرابوون، پارێزگاکە گەشەکردنی چالاکی وەرزشی بەخۆیەوە دەبینێت.\nیاریەکانی تۆپی پێ و بالە و باسکە و خولەکان لەسەرانسەری پارێزگاکەدا ئەنجامدراون کە تیپە نێوخۆییەکان کێبڕکێدەکەن بۆ بردنەوەی خولەکان.\nبەڕێوبەری وه‌رزش و لاوان له ئەنبار، موجحید فەهد دولەیمی، وتی پێش هاوینی 2014 کاتێك داعش ناوچەیەکی زۆری پارێزگاکەی گرت چەندین یاریگا و گۆڕەپانی وەرشی هەبوون کە له‌گه‌ڕدابوون.\nدولەیمی بە دیارونای وت له‌پاڵ ئه‌و یاریگا و ده‌زگایانه‌دا كه هه‌ن، كاركردنیش دەستیپێکردووە بۆ بنیاتنانەوەی گۆڕه‌پانه‌كانی ره‌مادی، فەلوجە، هیت و قائیم.\nتیپەکانی تەحەدی و موحەمەدە له گەڕەکی جولان لە فەلوجە سرودی نەتەوەیی دەڵێن پێش دەستپێکردنی یاریەکە. [سەیف ئەحمەد/دیارونا]\nوتی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا داعش کۆتایی هێنا بە هه‌ردوو چالاکیەكانی بنیاتنانەوە و وەرزش و لەسەدا 60 شوێنە وەرزشیەکانی پارێزگاکەی تێكدا لەکاتی فەرمانرەواییدا.\nوتی بەڵام دوای چەند رۆژێك لە ئازادکردنی پارێزگاکە، تیمە ئەندازیاری و تەکنیکیەکان لە ئەنبار دەستیانکرد بە بنیاتنانەوەی یاریگا و گۆڕەپان و ناوەندە وەرزشیەکان.\nدولەیمی وتی: "وەرزش بەهەموو جۆرەکانیەوە یەکێکە لە ئامرازە گرنگەکانی رووبەڕووبوونەوەی ئایدۆلۆژیای توندڕەوی." ئاماژەشی دا بەوەی داعش هەموو چالاکیە وەرزشیەکانی قەدەغەکردبوو.\nدولەیمی وتی: "ئەنبار ئێستا فیستیڤاڵ و چالاکی و خوله‌كانی پاڵه‌وانێتی بەخۆیەوە دەبینێت کە تیپە بەناوبانگەکان بەشداری تێدادەکەن، وەك یانەی وەرزشی ره‌مادی، یانەی وەرزشی فەلوجە و یانەی وەرزشی سمود."\nوتیشی لەنێو ئەوانەدا خول هەیە بۆ تیپی گەڕەکەکان بۆ دیاریکردنی یاریزانی گەنج کە دواتر لەلایەن ستافی تایبەتەوە راهێنانیان پێدەکرێت.\nسەرۆکی یانەی وەرزشی ره‌مادی، کاپتن عەسام دەخیل، بە دیارونای وت: "شوێنە وەرزشیەکان زیانی سەختیان بەرکەوت لەسەر دەستی ئەندامانی داعش."\nبەڵام دوای وەدەرنانی گروپەکە، گەنجانی ئەنبار دەستیانکرد بە چاککردنەوە و خستنه‌وه‌گه‌ڕی یاریگاکان بۆ رێگەخۆشکردن بۆ بەشداری فراوانتر لە بۆنە و چالاکییه وەرزشه‌كاندا.\nدەخیل وتی: "ئەنبار وەرزشوانی ئەستێرەیی بەرهەمهێناوە، لەنێویاندا هیشام محەمەد، خالید ئەحمەد و وەرزشوانە سەرەکیەکانی تری تیپی میلـلی عێراق."\nوتیشی بۆ بەرزکردنەوەی بەهرەی داهاتوو "ئەنبار پێویستی بە پشتیوانی زیاتر هەیە لەلایەن وەزارەتی وه‌رزش و لاوان و حکومەتی خۆجێی لە ئەنبار بۆ چاککردنەوەی تەواوی یاریگاکان، بەتایبەتی یاریگای ئۆڵپمپیاتی ره‌مادی".\nبەڕێوبەری ناوەندی وەرزشی فەلوجە، حەمید شەهاسە، وتی: "ناوەندی وەرزشی فەلوجە ئێستا تیپی تۆپی پێ و راکردن و بازدانی هەیە لەگەڵ هۆڵی داخراو و هۆڵی تر بۆ تایکواندۆ و جودۆ و وەرزشی جۆراوجۆر."\nشەهاسە بە دیارونای وت ناوەندەکە زیانی قورسی بەرکەوت لە سەردەمی داعشدا بەڵام سوپاس بۆ هەوڵەکانی حکومەت و پشتگیریی فەرمانگە خزمەتگوزاره‌کان، زۆربەی چاککراونەتەوە و گەڕاونەتە بۆ خزمەتکردن.\nوتیشی: "ناوەندەکە بەمدواییانە بۆنەی کەلتوری و هونەری لەخۆدەگرێت وەك گروپەکانی وێنەکێشان و گۆرانیوتن."\nهه‌روه‌ها وتی: "پێنج خولی وەرزش لەماوه‌ی دوو مانگی رابردوودا ئەنجامدراون. تیپی گەڕەکەکان جلوبەرگی وەرزشی و کەلوپەلیان پێدراوە و کاتی پێویستیان پێدراوە بۆ راهێنان له گۆڕه‌پانه‌كانی تۆپی پێ و یاریگا داخراوەکاندا."\nکاپتن هیلال بەدر کە چاودێری یاریگای حەدیسە دەکات، وتی: "لە یەکەمین رۆژەکانی ئازادکردنی ئەنباردا لە سەرەتای 2016 چالاکیە وەرزشیەکان بەهێزەوە دەستیانپێکردەوە چونکە وەرزش شاده‌ماری گەنجانە لەهەموو گه‌ڕه‌ك و شوێنێکدا."\nبەدر بە دیارونای وت زۆربەی یاریگاکان کە لەلایەن تیپەکانی نێوخۆییەوە بەکاردەهێنرێن یاری تۆپی پێ بەخۆیەوە دەبینن رۆژانە و خولەکانیش لەنێوان دانیشتوانی گەڕەکەکان و شارەکانی ئەنبار ئەنجامدەدرێت.\nوتیشی: "تیپی وەرزشی جۆراو جۆر هەن، لەنێویاندا کاراتی، راکردن و بازدان و لەشجوانی کە لەنێوان گەنجاندا بەناوبانگ بوون."\nیاریزانێکی یانەی ره‌مادی، عەلی عەباس محەمەدی، وتی لەگەڵ راهێنانی بەردەوام چەند بۆنەیەکی زۆر هەن وەك خولەکان لەنێوان تیپە بەناوبانگەکان و سوپا و پۆلیس و هێزەکانی بەرپەرچدانەوەی خێرادا.\nمحەمەدی بە دیارونای وت ئەوانە خزمەتده‌كه‌ن بە "بەهێزبوونی پەیوەندی نێوان هاوڵاتیان و دەزگا ئەمنیەکان".


ئامریکا بە مانەوەی لە سووریە بەرامبەر بە مەترسییەکانی ئێران ڕادەوەستێت\n11:12 - 13 رەزبەر 2718\nکوردستان میدیا: بەرپرسی ستادی فەرماندەیی ناوەندیی ئەرتەشی ئامریکا ڕایگەیاندووە ئامریکا لە سووریەدا دەمێنێتەوە و لە بەرامبەر ئەگەری هێرش و مەترسییەکانی ئێران کاردانەوەی دەبێت.\nڕۆژی پێنج‌شەممە ڕێکەوتی ١٢ی ڕەزبەر، ژێنراڵ جۆزێف ڤۆتێڵ لە پرێسکۆنفڕانسێكدا لە پێنتاگۆن ڕایگەیاند، کە بوونی ئامریکا لە سووریە دەبێتە هۆی ئەوەیکە بەشێوەیەکی ناڕاستەخۆ ڕێژیمی ئێران چالاکییە تێکدەرانەکانی سنووردار بکاتەوە.\nژێنراڵ جۆزێف لە درێژەی قسەکانیدا باسی لەوە کرد، سەرەڕای ئەوەی ئەرتەشی ئامریکا لە سووریە ئەرکێکی نیزامی دیاریکراوی نییە، بەڵام هەبوونیان لەو وڵاتە کاریگەری لەسەر چالاکییەکانی ڕێژیمی ئێران دەبێت.\nبەرپرسی ستادی فەرماندەیی ناوەندیی ئەرتەشی ئامریکا وتوویەتی: "پێشگیری لە فراوان بوونی نفووزی ئێران لە سووریە ئەرکێکی گرینگە کە ئێمە گرتوومانەتە ئەستۆ" هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئامریکا ئامادەیە بە خێرایی و توندی ڕێگە لە هەڕەشە نیزامییەکانی ڕێژیمی ئێران بگرێت.\nناوبراو لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا ئاماژەی بەوە دا کە دەبێت ڕێژیمی ئێران کۆتایی بە کردەوە ئاژاوەگێڕانەکانی و سیاسەتەکانی کە دەبێتە هۆی پەرەدان بە توندوتیژی و ڕەنجکێشانی مرۆڤەکان بهێنێت.\nژێنراڵ جۆزێف ئەوەشی ڕاگەیاند کە بەرنامەیەکیان بۆ جێهێشتنی خاکی سووریە لە دوای کۆتاییهێنان بە گروپی تیرۆریستی داعش نییە چونکە دەبێت هێزەکانیان لە ڕاستای بەهێزکردنەوەی ئەمنییەتی سووریە کاربکەن هەتاکوو هێزە تیرۆریستییەکان نەتوانن جارێکی دیکە ئەو وڵاتە بەدەستەوە بگرنەوە.\nلە ده‌سپێكی ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی سووریه‌وە، پاسدار و بەسیجییەکانی ڕێژیمی كۆماری ئیسلامیی ئێران به شێوه‌یه‌كی ئاشكرا و حاشاهه‌ڵنه‌گه‌ر شان به شانی هێزه سه‌ربازییه‌كانی ڕێژیمی به‌شار ئه‌سه‌د، دژ به به‌رهه‌ڵستكارانی ڕێژیمی به‌عسی سووریه، شه‌ڕیان كردووه و تا ئێستا دەیان کەسیان کوژراون و چەندین جار لەلایەن ئامریکا و نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بەوە تۆمەتبار کراون کە دەستییان لە کۆمەڵکوژی و پاکتاوی نەژادی لەو وڵاتەدا هەبووە.


لە کەنەدا دژی ستەمکاری خۆپیشاندان ئەنجامدرا – بزاڤی خزمەت\nلە کەنەدا دژی ستەمکاری خۆپیشاندان ئەنجامدرا\nڕفاندنی پێنج مامۆستا و پزیشکێک بە هاوبەشی لە نێوان دەزگای هەواڵگری کۆسۆڤۆ و دەزگای هەواڵگری میتی تورکی، لە سەرانسەری جیهاندا کاردانەوەی بە دوای خۆیدا هێنا و تا ئێستا لە زۆربەی وڵاتانی جیهان خۆپیشاندان بەردەوامە. ئەمڕۆ لە ویلایەتی ئۆتاوای پایتەختی کەنەدا و چەند ویلایەتێکی دیکە خۆپیشاندان دژی ستەمکاری بەڕێوەچوو.\nخۆپیشاندانەکە بە بەشداری سەدان کەس دەستیپێکرد و خۆپیشاندەران چەندین دروشمی وەک “مامۆستا تیرۆریست نییە” ، “کۆسۆڤۆ یارمەتی دیکتاتۆر مەیە” ، “ئەوان ئازاد بکەن” و چەندین دروشمی دیکەیان بەرزکردبووەوە. ئەو هاوڵاتیانەی بە نزیکی خۆپیشاندەراندا تێدەپەڕین پرسیاریان دەربارەی هۆکاری خۆپیشاندانەکە دەکرد و دواتر هاوسۆزی خۆیان بۆ ئەو مامۆستایانە دەردەبڕی. دواتر لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا خۆپیشاندەران بە هەردوو زمانی ئینگلیزی و ئەلبانی بەیاننامەیان خوێندەوە. دەقی ئینگلیزی بەیاننامەکە لە لایەن دەیڤید کیلگور وەزیر لە کابینەی پێشووی حوکومەتی کەنەدا و داکۆکیکار لە مافەکانی مرۆڤەوە خوێندرایەوە.\nڕادەستکردنەوەی هاوڵاتییەکان بە تورکیا پێشێلکاری مافی مرۆڤە\nدەیڤید کیلگور ڕایگەیاند “سەرجەم هاوڵاتییە تورکەکان بە شێوەیەکی یاسایی مۆڵەتی مانەوەیان لە وڵاتی کۆسۆڤۆ وەرگرتبوو وە هیچ کێشەیەکی یاساییان نەبووە. بە بێ بوونی هیچ کێشەیەک دەستگیرکراون و پاشان بە شێوەیەکی نایاسایی و بە زۆر ڕادەستی تورکیا کرانەوە. ئەم کارە بە هەموو شێوەیەک پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤە. نابێت کۆمەڵگای نێودەوڵەتی ڕێگەبدات تورکیا لە دەرەوەی وڵات ئەندامانی بزاڤی خزمەت بکاتە ئامانج”.\nوەزیری ناوخۆی تورکیا: لە هەفتەیەکدا 1091 کەسمان دەستگیرکردووە\nڕاوێژکارێکی ئێردۆغان هەڕەشەی بەردەوامی ئۆپەراسیۆنەکانی میت دەکات


ئاژانسێكی ڕوسی: هەڵبژاردنەكەی عیراق دوادەخرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nسەرچاوەیەكی عیراقی ڕایدەگەیەنێت، ئەگەر هەیە هەڵبژاردنی پێشوەختە كە وابڕیارە لە دەی تشرینی یەكەمی داهاتوو سازبكرێت، بۆ 10 ڕۆژ دوابخرێت.\nئەمڕۆ پێنج شەممە، سەرچاوەیەكی عیراقی بە ئاژانسی (روسیا الیوم)ی ڕاگەیاندووە”هەندێك هەن دەیانەوێت هەڵبژاردن زۆر زیاتر لە 10 ڕۆژ دوابخەن، بەڵام تائێستا پەسەندنەكراوە یان ڕاگەیاندنی فەرمی لەبارەوە نییە”.\nبە وتەی سەرچاوەكە”هەڵبژاردن بەپێی ئەو هەڵسەنگاندنانەی لە نێو حكومەتدا دەكرێن دوادەخرێت، ئەو دواخستنەی پێشنیاریش كراوە 10 ڕۆژە.\nپێشتر حكومەتی عیراق، شەشی حوزەیرانی داهاتووی وەك وادەیەك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە دیاریی كردبوو، بەڵام بۆ دەی تشرینی یەكەمی داهاتوو دوایخست.\n01 حوزەیران 2021 5.00 pm\n25 تشرینی دووهەم 2021 4.45 pm\nخەڵك- ئیحسان عەبدولجەبار وەزیری نەوتی عیراق، پێشبینی دەكات نرخی بەرمیلێك نەوت بەشێوەیەكی بەرچاو ڕوو لە بەرزبوونەوە…


بەشی سی و نۆ\nجەنگ و سینەما\nلەناو گەرمەی شەڕی ناوەخۆدا بوو کە شاخمان بەجێ هێشت «قاسمەڕەش» و هاتینەوە ناوچەکانی بندەستی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، کە رزگاری کردبوویەوە، ئیدی سلێمانی بووە شوێنی مانەوەو دەست کردن بەچالاکیی رۆژنامەڤانیی و سینەمایی.\nپێش ئەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان – ئیدارەی سلێمانی دابمەزرێت، بەتەواوی نەگیرسابووینەوە و شەڕ بەتوندی بەردەوام بوو، ئێمە لە بارەگاکانی حزبی زەحمەتکێشان دەماینەوە بەنموونە: لە عەقاری – خانووی قائیمقام، لە دارەسوتاوەکەش بارەگایەك هەبوو بۆ رۆژنامەی ئالای ئازادیی، لە هەوارە بەرزەش بارەگای تەلەفزیۆن و لە گردی عەلی ناجی- یش مەکتەبی سیاسی هەبوو، بەر لەوەی دەستبکەین بەکار و چالاکی و هێشتا یەکێتی نیشتمانی کوردستانیش رۆژنامەی خۆی کە کوردستانی نوێ بوو دەرنەچواندبۆوە، یەکەم دەرچوونمان لە شوێنی مانەوەماندا بازاڕ و گازینۆی شەعب بوو، بەندە لەگەڵ رەوانشاد نووسەر و شاعیر ئیدریس شەیداهۆ و رێبوار کەرکوکی هەم بە ئیش و هەم بۆ پیاسە دەرچووین، شەیداهۆ پانتۆڵێکی کاوبۆی کڕیبوو دەیویست بیباتە لای بەرگدروویەك بۆی چاک بکاتەوە، منیش لە رێگادا بەرامبەر هۆتێل سلێمانی پاڵاس کە بە حەسیب ساڵح ناوی دەرکردبوو، بەشێك لە ئاوارەکانی ساڵی ١٩٩١ی کەرکوکی تێدابوو، لافیتەیەکم بەرچاوکەوت ناوی فیلمێکی سینەمایی کوردیی لەسەر نووسرابوو، کە وەك تابلۆی راگەیاندنی رۆژی نمایش بوو، خەنی بووم و لەدڵی خۆمدا ووتم ئەوە منیش دەچم بۆ بینینی ئەو فیلمە، فیلمەکە هی هونەرمەند «شۆڕش قادر» بوو.\nکاکە رێبوار پەلەی بوو سەردانێکی شەعب بکەین، ئێمەش دەمانویست هەر کەس دوای ئیشەکەی خۆی بکەوێت و لە شەعب یەکتری ببینینەوە، گەیشتینە سەرا- سەنتەری شار، شەیداهۆ ووتی؛ من دەچم پانتۆڵەکەم چاک دەکەم، منیش هەر ئەوەندەی لەزارم دەرچوو ووتم؛ دەچمە سینەما، هەردووکیان لێیان لە هەڵادام و بەدەنگی بەرز و دەست بەرزکردنەوە و توڕەبوون و چاوسورکردنەوە، چاوم چووە تۆقی سەرم، هەر بەردەوام بوون و بە دەنگی بەرز؛ چیەکەی؟ سینەمای چی و حاڵی چی و تۆ وەرە تووشی چی بووین؟!. منیش لە دەرفەتێک دەگەڕام ئەوان بێ دەنگ بن و ئینجا نۆرەی من بێت و پێیان بڵێم؛ ئەرێ کاکە ئێوە چیتانە؟ بۆ ئەوەندە دژی فیلم و میلمن؟ دەمویست قسە بکەم، دیسان هەڵیاندایێ و ئەرێ کاکە خۆمان بووین بەسینەما تۆ وەختی ئەوەیە باسی سینەما دەکەیت؟ شەیداهۆ ووتی؛ من ناچم بۆ لای بەرگدروو، رێبواریش ووتی؛ منیش ناچمە شەعب، هەر من مامەوە، ووتم؛ باشە ئێوە چی دەکەن بیکەن، من دەچمە سینەما و هەر دەبێ ئەو فیلمە ببینم، کاکە دیسان بوو بە هەراو خەریك بوو خەڵك لێمان تێدەگەیشتن، شەیداهۆ بە هەولێری و رێبواریش بە کەرکوکی قسەیان دەکردوو سور هەڵگەڕابوون نەیاندەزانی چۆن من پەشیمان بکەنەوە و نەچمە سینەما، دواجار رێبوار ووتی؛ کاکە من بەرپرسی حزبیم و تۆ نابێت بچیت بۆ سینەما، ئەمجارە من چاوم ئابڵەق بوو، بەرپرسی چیت؟ لێناگەڕێیت بچمە سینەما؟ تۆ کێی؟ خەریك بوو دەنگە دەنگ دەست پێبکاتەوە، شەیداهۆ بە پەنجەکانی قژی لول دەکردوو سەیرێکی من و رێبواری کرد و نەختێك ئارام وتی: کورت و کرمانجی نابی بچیت؟!، رێبواریش مەبەستەکەی وردکردەوەو ووتی؛ کاکە تۆ بۆ وامان لێدەکەیت، ئێستا کەی وەختی سینەمایە ئاخر رەوایە تۆ ئێمە ببەیتە سینەما تا فیلم تەواو بێ و بێینە دەرەوە پارتی سلێمانی کۆنتڕۆڵ کردبێتەوە؟ باشە تۆ پێمان بڵێ ئێمە ئەوکاتە چی دەکەین؟، تۆ چیمان بۆ دەکەیت؟ ئیتر بەو قسانە دڵم ئاوی خواردەوە و هەناسەیەکم هەڵکێشاو ووتم؛ ئێوە لەوساکەوە گەڕتان بەمن گرتووە هەر لەبەر ئەوەبووە؟ وتیان کاکە بۆ ئەوە کەمە.! بیرم کردەوە ئێمە خۆ هەر لێرەین لێرەین، با ئەمجارە بەقسەی ئەوان بێت و رۆژێكی تر خۆم بەتەنیا دێم، ئەوەبوو نە شەیداهۆ پانتۆڵەکەی چاکردەوە و نە رێبواریش چووە شەعب و نە منیش چاوم بە فیلمەکە کەوت.\nکۆیە بەرەو سلێمانی\nوارێکەوت سەردانێکی کۆیەمان کرد و لەوێش لە نزیك قشڵەی کۆیە بارەگای زەحمەتکێشان لەناو خانووی قائیمقام دابوو، شەو لەوێ ماینەوە و بەیانی زوو رێبوار، من و شەیداهۆی وەئاگا هێنایەوە و ئێمە خۆمان هەردەبوو ئەو رۆژە بگەڕێینەوە سلێمانی، چوون هەوڵی دامەزراندنەوەی تەلەفزیۆن و دەرچواندنەوەی رۆژنامەی ئاڵای ئازادیی لە ئارادابوو، ئەوەبوو رێبوار بە پەلە پروزێ هاتە لامان و ووتی؛ شەڕە؟!. وتم: شەڕی چی؟ ووتی؛ پارتی هێرشی کردۆتەوە و دەیەوێت دیسان کۆیە بگرێتەوە.\nهەستام و بەتانی و سەرینێکی بچکۆلەم پێچایەوە و کردمە پشتم و قیت و قۆز ساز و ئامادە هاتمە دەرەوە سەیردەکەم لە بەردەم بارەگە، شلەخەجێیەک راجیمەی لەسەرە و چەند شلەخەجێیەکی تریش ریزبوون و رووەو هەولێر بەڕێدەکەون، دەنگی تەقەش دێت، وتمان خواحافیزی لە کاک قادر عەزیز سکرتێری حزب دەکەین و ئێمە دەڕۆین، رێبوار لەگەڵماندا هات بۆ لای کاک قادر پێموابێ ئۆتۆمبێلیان لای فیتەر بوو، گەیشتینە لای و دوای چاک و چۆنی، رێبوار ووتی؛ کاک قادر برادەران دەگەڕێنەوە سلێمانی و منیش لەگەڵیان بچم باشە، کاک قادر روی کردە رێبوار و دەیزانی ترسی گەیشتۆتێ و هێرشەو برادەرانی دەڕۆنەوە سلێمانی و دەرفەت نامێنێت لەگەڵماندا بێت، خێرا پێی ووت؛ تۆ شەرم ناکەیت شەڕەو دەڵێی دەچمە سلێمانی؟ دەبوو ئێستا بیکەیسی و ئاربیجیت پێبوایە و لە پێشی پێشەوە بای؟ رێبوار خۆی بۆ نەگیرا و یەکسەر ووتی: بۆ کاک قادر تۆ من بەکێ تێگەیشتووی؟ من مامە غەفە و فاقە مەخموریم! هەموو دایانە قاقای پێکەین و کاک قادر دەستی لەسەر شانی رێبوار داناو ووتی؛ بڕۆ ئاگات لێیان بێت. رێبوار ووتی: منیش بڕۆم؟ ئا ئا تۆش بڕۆ، ئەی ئەوە نیە سەعاتێکە دەپاڕێیەوە لەگەڵیان بچیت، دەبڕۆ، رێبوار گەشایەوە و خێرا چووینە گەراج و بە ئۆتۆمبێلێك رۆیشتین دە دوانزە نەفەری هەڵگرتبوو، گەیشتینە کۆتاییەکانی لۆفەی هەیبەت سوڵتان، دوو گولە تۆپ کەوتنە ناو کۆیە و تەپو تۆزیان بەرەر ئاسمان بەرزکردەوە، رێبوار خەنی بوو؛ هێێێێێێ بەخواچابوو، بە توڕەییەوە ئاوڕمان لێیدایەوە، یەکسەر ووتی: چانە بوو دەرچووم؟!.\nلە سلێمانی شەیداهۆ چووە ماڵی برادەرێکی و من و رێبوار لە سەهۆڵەکەوە کەوتینەڕێ، رێبوار دەویست من بباتە قەڵاچۆلان و چوارتا و ئەو شوێنانە کە تەنها ناویانم بیستبوو نەمدەزانی دەکەونە کوێ.\nخۆر داکەوت و بەبەردەم ئاشتی پاڵاس بەرە و یانەی فەرمانبەران بەڕێکەوتین، لەبەردەم یانەی فەرمانبەران لوتمان چەقی بەلوتی برادەرێکی رێبوار و ئێمەی بینی بە پشتەکۆڵە یەکسەر بە رێبواری ووت؛ ئەمە چیە کاکە بەرەو کوێ؟ رێبوار ووتی: پارتی هێرشی کردوە و بەرەو دوکان و سلێمانی دێت، کابرا بەریدا و هەرچیەکی خواربوویەوە هاتەوە سەر سفر و ووتی؛ مەگەر بەسەر لاشەکەی مندا بێت، چۆن شتی وا دەبێت؟!.


ڕووداوەکانی کۆسۆڤۆ ڕووی ڕاستی دەوڵەتێکی مافیایی دەردەخات – بزاڤی خزمەت\nڕووداوەکانی کۆسۆڤۆ ڕووی ڕاستی دەوڵەتێکی مافیایی دەردەخات\nبەخامەی: ئێرمان یاڵماز\nفڕاندنی پێنج مامۆستا و پزیشکێک بە هاوبەشی لە نێوان دەزگای هەواڵگری کۆسۆڤۆ و دەزگای هەواڵگری تورکیا (میت) پیشانی هەمووانیدا کە تورکیا لە لایەن کۆمەڵێک کەسەوە بووە بە دەوڵەتێکی مافیایی. تورکیا لەسەردەمی دەسەڵاتی ئێردۆغاندا بۆتە دەوڵەتێکی مافیایی و دەزگا هەواڵگرییە مافیاییەکانی لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات بە شێوەیەکی نایاسایی هاوڵاتییانی بێتاوان دەڕفێنن و پاشان ئەشکەنجەیان دەدەن و بە خراپی مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن.\nبە ڕاستی ئەو خاڵەی کە پێی گەیشتووین زۆر مەترسیدارە. سەرەڕای ئەوەی پێشتر دەزگای میت لەو وڵاتانەی هێزی سیاسی باڵادەستن و بەرتیل بە شێوەیەکی زۆر بەربڵاوە وەک پاکستان و کۆمەلیک وڵاتی دیکە هەوڵی ڕفاندنی مامۆستایان و خۆبەخشانی بزافی خزمەتیان دەدا، بەڵام لە ئێستادا کارە پیسەکانیان گەیشتۆتە وڵاتانی ئەوروپا. کۆسۆڤۆ وڵاتێکە لە ئێستا لە ژێر چاودێریدایە بۆ چوونە ناو یەکێتی ئەوروپا، چەندین نوێنەری یەکێتی ئەوروپا لەو وڵاتە بوونیان هەیە، یەکێکە لەو وڵاتانەی بە هاوپەیمانی ئەمریکا لە ناوچەی باڵکان دادەنرێت. فڕاندنی پێنج مامۆستا و پزیشکێک لە وڵاتێکی لەم شێوەیەدا مامەڵەی ئەو مافیایانەمان بۆ دەردەخات.\nکێشەکانی حوکومەتی کۆسۆڤۆ پاش ڕووداوەکە\nئەنجامدانی چالاکییەکی لەم شێوەیە لە لایەن میتەوە کە هێندە بە ئاسانی بەڕێوەچوو، ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی هەیە. با تۆزێ وردببینەوە. ڕووداوی ڕفاندنەکە لە توڕە کۆمەڵایەتییەکان و میدیاکانی کۆسۆڤۆوە بە تەواوی جیهاندا بڵاوکرایەوە. لە سەرەتادا هاشم تاچی سەرۆککۆماری کۆسۆڤۆ ئیدانەی ڕووداوەکەی کرد و بێئاگایی خۆی لە ڕفاندنەکە ڕاگەیاند، بەڵام یەک ڕۆژ دواتر زاراوەکانی ئێردۆغانی بەکارهێنا و ڕایگەیاند ‘بە هۆی کێشەی ئاسایشەوە بۆ سەر وڵات’ ئەو کەسانەمان ڕادەست کردووەتەوە و ئاگاداری هەموو پێشهاتەکان بووین. ڕاموش هارادینای هەوڵێکی زۆریدا بەر بە ڕفاندنە مافیاییەکە بگرێت، بەڵام بە داخەوە سەرکەوتوو نەبوو. بەڵام پاش ڕووداوەکە هارادینای ڕایگەیاند دەربارەی ڕفاندنەکە ئاگادار نەکراومەتەوە بۆیە بڕیاریدا وەزیری ناوخۆ و بەرپرسی هەواڵگری لە پۆستەکانیان دووربخاتەوە. بە تەواوی مانا کێشەیەکی گەورە لە حوکومەتی کۆسۆڤۆدا ڕوویدا.\nسەرۆکی پەرلەمانیش ڕەخنەی لە سەرۆککۆمار گرت\nپێویستە وتەکانی کادری ڤەسەلی سەرۆکی پەرلەمانی کۆسۆڤۆش لەبەرچاو بگیرێت کە دوێنێ ڕایگەیاند “فڕاندنی ٦ هاوڵاتی تورک و دواتر ڕادەستکردنەوەی بە ولاتی تورکیا بە بێ هیچ ڕێکارێکی یاسایی و ئاگادارکردنەوەی سەرۆکوەزیرانی کۆسۆڤۆ کارێکی تەواو نایاساییە، چەند بەرپرس بە هۆی ئەم ڕووداوە دووخراونەتەوە پێویستە دادگایی بکرێن و بە تەواوی لە هەموو دامودەزگاکانی حوکومەت دووربخرێنەوە”. ئەمە لە کاتێکدایە سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆککۆمار لە هەمان پارتی سیاسین بەڵام دوو تێڕوانینی جیاوازیان بۆ ڕووداوەکە هەیە. سەرەڕای ئەوەی سەرۆکی پەرلەمان پشتگیری لە سەرۆکوەزیران دەکات لە دوورخستنەوەی ئەو بەرپرسانەی تێوەگلاون لە هەوڵی ڕفاندنەکە، بەڵام تا ئێستا سەرۆککۆمار پشتگیری خۆی بۆ دوورخستنەوەی بەرپرسەکان دەرنەبڕیوە. دەسەڵاتدارانی کۆسۆڤۆ نەیانتوانی تاقیکردنەوەکە بە سەرکەوتوویی تێبپەڕێنن. بەڵام میدیا و مافناسانی وڵات هاوڕان لەسەر ئەوەی کە ڕفاندنەکە کارێکی مافیاییە و دوورە لە هەموو بنەما یاسایی و ئەخلاقییەکان و پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافی مرۆڤە. هاوکات مافناسان ئاماژەیان بەوەدا کە ئەم ڕووداوە بە ئاسانی بەسەر کۆسۆڤۆدا تێناپەڕێت و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی زیان لە پێگەی کۆسۆڤۆ دەدات.\nهاشم تاجی، سەرۆک کۆماری کۆسۆڤۆ\nکێ بەشداری لە ئۆپەراسیۆنەکەدا کرد؟\nڕفاندنی ئەو ٦ ئەندامەی بزافی خزمەت کارێک نییە کە لە پڕ ئەنجام درابێت. بە پێی ئەو هەواڵانەی میدیاکانی کۆسۆڤۆ بڵاویانکردۆتەوە، پێشتر وەزارەتی دادی تورکیا نووسراوی ئاراستەی وەزارەتی دادی کۆسۆڤۆ کردووە و داوای ڕادەستکردنەوەی پێنج مامۆستا و پزیشکێکیان لێ کردوون. بەڵام وەزارەتی دادی کۆسۆڤۆ داواکەی بە نایاسایی لە قەڵەمداوە و ڕەتی کردووەتەوە. دواتر لە هەوڵێکی مافیاییدا نورەدین جانای بەرپرسی دەزگای میت لە کۆسۆڤۆ بە هاوکاری گروپێک لە ئەندامانی میت کە لە تورکیاوە هاتبوون سەرپەرشتی ڕفاندنەکەی دەکرد. بێگومان لەم کاتەدا بەرپەرسە باڵاکانی باڵیۆزخانەی تورکیا لە کۆسۆڤۆ بێکار نەوەستان و ئەوانیش بەشدارییان لە چالاکییەکاندا کرد و باڵەخانە دیپلۆماتییەکانیان بۆ مەرامی خۆیان بەکارهێنا. لە سەرەتادا لە ترسی کاردانەوەی خێزانەکانی ئەو مامۆستایانە و دەزگا میدیاییە سەربەخۆکان ڕفێندراوەکان دەبەنە باڵەخانەی باڵیۆزخانە. هەواڵە درۆینەکانی ئاژانسی ئەنادۆڵیش کە لە باڵیۆزخانە بە ئاڵای تورکیاوە تۆماری کردبوو، وە وای پێشاندەدا کە مامۆستاکان گێڕدراونەتەوە بۆ تورکیا دەیانویست زیاتر ڕاستییەکان بشێوێنن و کارەکە ئاسانتر بکەن. سەرەنجام دوای ٣ رۆژ چالاکییە مافیاییەکەیان سەرکەوتوو بوو وە توانییان مامۆستاکان بگێڕنەوە بۆ تورکیا.\nپەیوەندییەکانی هاشم تاچی لەگەڵ تورکیا\nبێرات بوژالا لێکۆڵەر و ڕۆژنامەنووسی دیاری کۆسۆڤۆ ڕایگەیاند ئەو مامۆستایانە لە ساتی فڕاندنەکەدا خێزانەکانیشیان لەگەڵدابوو. تەنانەت سەرۆککۆماریش شوێنی ئەو مامۆستایانەی دەزانی. دەمەوێت ئاماژە بەوە بدەم کە کوڕێکی سەرۆککۆماریش خوێندکاری ئەو خوێندنگەیەیە کە مامۆستاکانی ڕفێندراون.\nهاشم تاچی یەکێکە لە دیارترین کەسایەتییە سیاسییەکانی کۆسۆڤۆ. یەکەم سەرۆکوەزیرانی کۆسۆڤۆ بوو. لە سەردەمی ئازادکردنی کۆسۆڤۆدا سەرۆکی باڵێکی بەهێزی ناو سووپا بوو. یەکێکە لەو کەسانەی لە سەردەمی جەنگدا زۆرترین هاتووچۆی تورکیای دەکرد. لەو سەردەمەدا لەگەڵ گروپێک لە ڕۆژنامەنووسان چاوپێکەوتنی ئەنجامدا و خۆی وەک وەزیری تەندروستی کۆسۆڤۆ و یەکێک لە سەرکردەکانی سوپا ناساند. لەو سەردەمەدا کە بۆ ئاگاداربوون لە دۆخی ئەو بریندارانەی لە تورکیا چارەسەر دەکران هاتووچۆی تورکیای دەکرد، لەگەڵ بەرپرسە باڵاکانی دەزگای میت و دەزگا هەواڵگرییەکانی دیکەدا پەیوەندی دروستدەکرد.\nنەمانی متمانە لە لای سەرۆکوەزیران\nهارادینای سەرۆکوەزیرانی کۆسۆڤۆ پاش کۆبونەوە بەپەلەکەی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی کە ڕۆژی شەممە ئەنجامدرا ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند “فلامور سەفاژ وەزیری ناوخۆ و شێفی دریتۆن بەرپرسی دەزگای هەواڵگری لە پۆستەکانیان دوور دەخرێنەوە بە هۆی ئەوەی ‘زانیارییان بە سەرۆکوەزیران نەداوە’. ئەوان متمانەیان لەدەستداوە و پێویستە لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ بکرێت”.\nنوینەری میت لە کۆسۆڤۆ\nهەوڵەکانی تری دەزگای هەوالگری میت\nپێویستە سەرەتا باسێکی ناوخۆی تورکیا بکەین. لە دوای کودەتا دەستکردەکەی ١٥ی تەموزەوە هێزە ئەمنییەکان و میت هەڵمەتێکی بەرفراوانیان بۆ سەرکوتکردنی ئەندامانی بزافی خزمەت دەستپێکردووە و تەنها بە بیانووی هاوسۆزی بۆ بزافی خزمەت هەزاران هاوڵاتی خراونەتە زیندانەوە و ئەشکەنجە دەدرێن. لە لایەکی دیکەوە بە فەرمانی ڕەجەب تەییب ئێردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا و پشتیوانی هاکان فیدان ڕاوێژکاری میت، پلانی گەورەترین هەوڵی ڕفاندن لە لایەن مەولود چاشئۆغلو وەزیری دەرەوەی تورکیا و بێرات ئاڵبایراک وەزیری وزەی تورکیا و زاوای ئێردۆغان و چەند کەسێکی دیکەوە داڕێژرا بۆ ڕفاندنی فەتحوڵڵا گولەن لە ئەمریکا. بەڵام بەرپرسی پێشووی CIA زانیارییەکانی بڵاوکردەوە و هەوڵەکەی پوچەڵکردەوە. هەریەک لە مایکڵ فللین ڕاوێژکاری ئەوکاتی دۆناڵد ترەمپ و باڵیۆزی ڕووسیا لە ئەمریکا بەشداربوون لە پلانەکەدا. پاش ئەوەی لە لایەن دادوەر ڕۆبێرت مۆلەرەوە دۆسییەی لێکۆڵینەوە پێکهێنرا، ئاشکرا کرا کە لە بەرامبەر ڕفاندنی فەتحوڵڵا گولەن و ڕادەستکردنەوەی بە تورکیا هەریەک لە میشێل فلاین و کوڕەکەی لە لایەن دەسەڵاتەکەی ئێردۆغانەوە ١٥ ملیۆن دۆلاریان پێ دەدرا.\nهەرچەندە لە ڕواڵەتدا هەوڵی ڕفاندنەکان وەک چالاکی دەزگای هەواڵگری میت دەردەکەوێت، بەڵام لە ڕاستیدا هەموو چالاکییەکان بە فەرمانی ئێردۆغان و لە لایەن گروپێکی تایبەتەوە ئەنجامدراوە. پێشتر لە چەندین وڵات وەکو پاکستان، مالیزیا، کازاخستان، سعودیە، کۆسۆڤۆ، جۆرجیا و وڵاتانی ئەفریقا چالاکی هاوشێوەیە ئەنجامدراوە.\nڕوداوە نایاساییەکەی کۆسۆڤۆ لە ئەڵمانیا ئیدانەکرا\nمامۆستا ئایشە کۆچی دوایی کرد و دوو منداڵەکەی بێ دایک مانەوە