حاجی قادری کۆیی – باوکی ڕۆحی نەتەوەخوازان – KurdRawm\nئەو شاعیرەی لە چەرخی عوسمانیدا باوەڕی بە شۆڕشی چەکداری هەبوو!\nسەدەی نۆزدە سەرەتایەکی گرنگ بوو بۆ هەستانەوەی بزاوتی نەتەوەیی لە کوردستان و تەوژمێکی نوێی پەرەسەندنێکی خێرای ئەدەب و وێژەی کوردیش بوو. لەگەڵ ئەوەی سەدەی کۆتایی هاتنی دواین دەسەڵاتە لۆکاڵی و نیمچە سەربەخۆکانی کوردە، بەڵام هاوکات سەرەتایەکی کاریگەریشە بۆ دەرکەوتنی کەسانێک کە کوردبوونیان لە سیستەمی باوی ڕۆژهەڵات جیاکردەوە و تەپڵی جیاکاری و دەوڵەت نەتەوەی کوردیان لێ دا.\nیەکێک لەو کەسایەتیە دیارو گرنگانەش (حاجی قادری کۆیی)ە، کە بە شێوەیەکی چالاک و کاریگەر لەسەر شانۆی ئەدەب و وێژە دەردەکەوێ و ڕۆڵێکی گرنگ و پڕ بایەخ دەگێڕێت، حاجی قادر زۆر لەشاعیرێکی کلاسیکی ئاسایی تێیپەڕاندووەو دەتوانین بڵێین هەڵگری ئاڵای قۆناغێکی نوێیە کە کەس پێش خۆی بەو شێوەیە نەیوروژاندووەو گرنگی پێ نەداوە.\nشیعری لە وەسفی مەی و مەیخانەو ئیشق و ئەوینداریەوە گۆڕی بۆ چەکێکی کاریگەرو کردیە خزمەتی نیشتیمان و نەتەوەکەی خۆیەوە.\nحاجی قادر ناوی تەواوی (قادر یان عەبدولقادری کوڕی مەلا ئەحمەدی کوڕی مەلا ساڵحی کوڕی مەلا ئەحمەدی گەورەیە)، دایکی ناوی “فاتیمە” بووە.\nسەبارەت بە شوێن و ساڵی لە دایکبوونی قسەی جیاواز دەکرێ، بەڵام بە گشتی ڕای زۆرینە وایە لە ساڵی “١٨١٦” لە گوندی گۆڕ قەرەج لە دایکبووە، ئەم ئاواییە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای شاری کۆیە.\nحاجی بە دێڕە شیعرێک لەبارەی خۆیەوە دەدوێ و دەڵێ:\nبـاوکم ئەحمەد بوو ناوی فیکرم دێ\nخـەڵقـی لادێ بوو دایکی مـن فاتـێ\nئەوەی جێی سەرنجە حاجی قادر پێشناوی “حاجی” لەڕێی حەجکردن و زیارەتی حیجازەوە وەرگرنەگرتووە، بەڵکوو لە مانگی “حاجییان” لە دایک بووەو هەر ئەوەش هۆکاربووە کە لە منداڵیەوە نازناوی حاجی بەسەردا ببڕێ.\nحاجی ژیانی منداڵی زۆر بە بێ نازی و مەینەتەوە بەڕێکردووە، لە کاتێکدا زۆر منداڵ بووە باوکی دەمرێ و بەخێوکردنی بە تەنها دەکەوێتە ئەستۆی فاتێی دایکی.\nبە پێی ئەو نەریتەی ئەو ڕۆژگارە لە کوردستان و ناوچەی کۆیەدا باوبووە منداڵی تاقانە کە باوکی کۆچی دوای کردبێ نراوەتە بەر خوێندن، وا دیارە ئەمەش بەو مەبەستە بووبێت کە پلەو پایەیەکی ئاینی بەدەست بهێنێ کە تا ڕادەیەک جێگای ئەو تەنها باڵی و بێ برایەی بۆ بگرێتەوە.\nحاجیش هەر بەم هۆیە لە تەمەنی حەوت ساڵیدا دەینرێنە بەر خوێندن و لە مزگەوتی موفتی لای خاڵۆزایەکی باوکی بە ناوی مەلا ئەحمەد ئۆمەر گونبەتی لە شاری کۆیە دەست بە خوێندن دەکات.\nدوای دوو ساڵ فاتێی دایکیشی کۆچی دوای دەکاو بەو جۆرە لە تەمەنێکی کەمدا حاجی بێکەس و بێ ناز دەکەوێ. مەلا ئەحمەد بەخێوکردنی لە ئەستۆدەگرێ و لای خۆی دەیهێڵێتەوە.\nحاجی و گەشتی خوێندن:\nحاجی لە خوێندنی حوجرە تا دەگاتە فەقێیایەتی لە شاری کۆیە بووە، لە هاوینی ساڵی “١٨٥٣” لەگەڵ مەلا عەبدوڵای جەلیزادە وەک فەقێیەک بۆ خوێندن ڕوو لە گوندی شێخ وەتمان لە ناوچەی باڵەکایەتی دەکات، لەوێ دەبن بە فەقێی مەلا محمدی کاک عەبدوڵا.\nحاجی زۆر لەوێ نامێنتەوە و دوای ماوەیەک لێیان جیادەبێتەوەو بە تەنها ڕوودەکاتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و سەردانی هەریەک لە شارەکانی سابڵاغ و سەردەشت و شنۆ دەکات و شەش تا حەوت ساڵ زانستە ئاینیەکان دەخوێنێ و هەر لەوێ خوێندنی حوجرە تەواو دەکات و ئیجازەی دوازدە عیلم بەدەست دەهێنێ کە لەو ڕۆژگارەدا پلەیەکی زانستی باڵابوو.\nڕەنگە زۆر جار ئەو پرسیارەمان بۆ دروست ببێ بۆچی حاجی بۆ خوێندن گوندێکی باڵەکایەتی هەڵبژاردوو لەبری ئەوە نەچووە سلێمانی و شارەزوور کە چەندین حوجرەو مامۆستای ئاینی بەتوانای لێبوو، بەڕای من جگە لە چەند هۆکارێکی تایبەتی کە ڕەنگە هەبێت، بە شێوەیەکی گشتی پێدەچێت لەو کاتەی حاجی کۆیە جێ دەهێڵێ، بارودۆخی سلێمانی نائارام و پشێوو بووبێت، چوونکە لەو مێژووەدا تازە دەسەڵاتی بابانەکان لەو شارەدا کۆتایی پێهاتبوو، ئەگەر لە نامە شیعریەکانی نێوان سالم و نالیشەوە بۆی بڕوانین ئەوا زیاتر ڕاستی ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە لەو دەمەدا بارودۆخی سلێمانی لە غیابی بابانەکاندا زۆر پشێوو ئاڵۆز بووەو عوسمانیەکان وەکوو بێگانەیەک حوکمیان کردووە، هاوکات ڕێزی قوتابخانەو زانستگاو شوێنە گرنگ و دیارەکانی سلێمانیشیان نەگرتووەو خوێندن لەو شارەدا لە سایەی دەسەڵاتی عوسمانیدا ئەو گرنگی و شەوقەی پێشتری نەماوە، بە تایبەت لەو دەمەدا کە تازە دەسەڵاتیان گەیشتبووە ناوچەکە.\nحاجی و هەستی نەتەوایەتی:\nوەک د.ڕێبوار سیوەیلی لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێ دەدا تیرەو هۆزەکەی حاجی قادر بەر لە چەند ساڵ پێش لە دایکبوونی حاجی لە نزیکی کرماشان نیشتەجێ بوون، بەڵام دواتر ناچار بە کۆچ دەکرێن، تا لە کۆتاییدا لە نزیکی کۆیە دەگیرسێنەوە.\nلای حاجی خۆشەویستی نیشتیمان لە شوێنگەی لە دایکبوونی و خاکی کۆیەوە دەست پێ دەکات تا لە دواتردا ئاسۆی ڕوانینی فراوانتر دەبێ و هەموو خاکی کوردستان دەگرێتەوە.\nحاجی قادر دوای ئەوەی دەچێتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و خوێندنی ئاینی لەوێ تەواو دەکات، دەگەڕێتەوە بۆ شاری کۆیە، لەم شارەدا وردە وردە هەستی نەتەوەیی و نیشتیمانی دەبزوێ و دژی ئەوانە دەوەستێتەوە کە بوونەتە بەربەست لەبەردەم پێشکەوتنی کوردان، بە تایبەت شێخەکان، کە حاجی بە یەکێک لە هۆکارە دیارەکانی دواکەوتووی کۆمەڵگای زانیوون. هەر بەهۆی ئەوەشەوە لەگەڵ یەکێک لە شێخەکانی نەقشبەندی بە ناوی شێخ نەبی ماویلیی ناکۆکی و جیا ڕایی دەکەوێتە نێوانیان. حاجی بڕوای وابوو شێخەکان دەسەڵات و هێزی خۆیان خستووەتە بەرژەوەندی سوڵتانی عوسمانی و گەلەکەی خۆیان لە یادکردووە، هاوکات لە ڕێی خوڕافەو خەیاڵەوە خەڵکی لە زانست و خوێندن و دنیایی واقیع دوور دەخەنەوە.\nهەرچەند حاجی پەیوەندیەکی باشی لەگەڵ گەورە پیاوانی کۆیەدا هەبووە بەڵام وادیارە لە بەرامبەر شێخ نەبی پشتیوانیەکی ئەوتۆیان لە حاجی نەکردووەو هەڕەشەو کێشە بەرۆکی حاجی گرتووە، هاوکات خەڵکیش وەک پێویست گوێیان بە حیکمەت و دانایی حاجی نائەدا، بەڵکوو بە پێچەوانەوە ڕوویان لە شێخانێکی وەک شێخ نەبی ماویلی بوو، هەر بۆیە حاجی نائومێد دەبێ بڕیاری جێهێشتنی کۆیە دەدات و ڕوودەکاتە ئەستەنبول.\nلەو شارەشدا پەیوەندی لەگەڵ ناوداران و بنەماڵە گرنگەکانی کوردی نیشتەجێی ئەوێدا دەبەستێت، بە تایبەت بنەماڵەی میر بەدرخان کە ساڵانێک بوو دوای ڕووخانی ئەمارەتەکەیان لە زێدی خۆیان دوورخرابوونەوە. سەردانی ئەستەنبول دەلاقەیەکی نوێ بۆ دنیابینی حاجی دەکاتەوە. لەو شارەدا چاوی بەڕوی داهێنان و پێشکەوتنەکانی جیهاندا دەکرێتەوەو هەر بەهۆی نزیکی لە ئەوروپاشەوە ئاگاداری ڕووداوەکانی وڵاتانی ئەو کیشوەرە ئەبێت و بە پێشکەوتن و زانست پەروەرییان سەرسام دەبێت. وە بە تەواوی هەست بەوەش دەکات کە کۆمەڵگای کوردی پێویستیەکی زۆری بەم پێشکەوتن و پەرەسەندنە هەیە. لە دیدی حاجیەوە کورد لەوە باڵاترە نەتەوەو گەلانی دیکە حوکمی بکەن و پێی وابووە کە زۆر لە تورک و عەجەم شیاوترو لێوەشاوەترن بۆ حوکمڕانی نیشتیمانی خۆیان، ئەم باوەڕەش زۆر بە ڕوونی لە شیعرەکانیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم چەند دێڕە شیعرەی خوارەوە نموونەیەکن لەو هەست و جۆشە بەرزەی نەتەوایەتی لای حاجی قادر.\nڕۆمی وەکوو بەنی مـوون کـەس پشتیان پــێ نەبەسـتــێ\nکـەوتوونە داوی خـۆیان سـەرگەشتە ماون و حـەیــــران\nکـــــوا والــــی ســـەنـەنـدوج بـەگــــزادەیــی ڕەوانــدوز\nکـــــوا حــاکـمـانــی بـابـان مــیری جـــەزیـرو بـۆتــــان\nکـوا ئەو دەمـەی کـە کـوردان ئازاد و سەربەخۆ بـــوون\nســوڵتانی مـوڵک و مـیلەت ساحێبی جەیش و عـیــرفئان\nجۆشێــک بدەن وەکوو هەنگ تەکبیر بکەن بە بێ دەنگ\nئـەسـبابــی شـەڕ پـەیدا کـەن تـۆپ و تـفەنــگ و هـاوان\nپــاڕانەوە تـەوەککول لەم عـــەســـــرە پـارە نـاکـــــــــا\nتــیـرە دوعایـی جـەوشەن پـەیکانە حـیـــرزی مــەیــدان\nحاجی ئەم شیعرەی لە سەروبەندی ئەو کاتەدا نووسیوە کە باس و خواسێکی زۆر هەبووە بە پشتیوانی زلهێزەکانی ئەوروپا وڵاتێک بۆ ئەرمەنەکان دروست بکرێ کە بە پێی پلانەکەیان بەشێکی فراوانی خاکی باکوری کوردستانی دەگرتەوە، حاجیش داوا لە سەران و دەسەڵاتدارانی ئەودەمەی کورد دەکات بەرامبەر ئەم داگیرکاریە بێنە دەنگ و ڕێگا نەدەن نیشتیمانەکەیان بۆ جاری دووەم دابەش بکرێت، کە جاری یەکەم دوای جەنگی چاڵدێران لە ساڵی “١٥١٤” دابەشکرا.\nئەوەی لێرەدا زۆر جێی سەرنجە ئەوەیە پاڵنەری حاجی لەم شیعرەدا بەگشتی هەستی نەتەوایەتیە نەک هەستی ئاینی و دیفاع کردن لە خاکی خەلافەت، ئەمەش لەو دێڕەدا جوانتر دیارە کە دەڵێ متمانە بە “ڕۆم” واتە بە تورکانی عوسمانی مەکەن و پشتیان پێ مەبەستن کە لەژێر ناوی خەلافەتدا نیشتیمانەکەتان بپارێزن، بەڵکوو دەبێ خۆتان دەست بدەنە چەک و شەڕی پاراستنی بکەن.\nباوەڕبوونی حاجی بە شۆڕشی چەکداری بە ئاشکرا لە شیعرەکانیدا دیارەو نای شارێتەوە، وەک لەم دێڕە شیعرەدا بە تەواوی هەستی پێدەکەین.\nبـە شـیرو خـامـە دەوڵـەت پـایـەدارە\nئـەمن خـامەم هـەیـەو شیـر نـادیـارە\nحاجی ئەم دێڕەی لە توێی غەزەلێکدا نوسیووە کە تێیدا وەسفی شاری کۆیە دەکات و لە چەند دێڕی پێش کۆتایی ناوی چەند ئاغایەکی شاری کۆیە دەهێنێ و وەک دەسەڵاتدارێکی خۆماڵی کوردی وەسفیان دەکات، ئەم چەند دێڕەش کە باسی شۆڕش دەکات ڕاست دەکەوێتە دوای وەسفی ئاغاکان. بێگومان حاجی ئەمەی بە مەبەست کردووە تا هەستی ڕاپەڕین و شۆڕش لە ناخیاندا بچەسپێنێ و ئەو دەسەڵاتە لۆکاڵیەی ئاغاکان بقۆزێتەوە بۆ هەڵایسانی شۆڕشێکی نەتەوەیی.\nلە دێڕێکی دیکەدا دەڵێ:\nســەڵاحــی ئێــوە ئـێـسـتـاکـە سـیــلاحـــــە\nتـەماعـی گەورەیـی بێ چەک نەکـەن نەک\nلەم شیعرەشدا بەهەمان شێوە پێ لەسەر ئەوە دادەگرێ بێ خۆپڕچەک کردن و گرنگیدان بە لایەنی سەربازی ناتوانرێ هیچ بەدەست بهێنرێت.\nحاجی وەک کۆمەڵناسێکی شارەزا بە باشی دۆخی کۆمەڵگای کوردی خوێندوەتەوەو کێشەو گرفتەکانی دیاری کردووە و پەنجەی هاویشتۆتە سەریان. لەم ڕووانگەیەوە پێیوابووە دەروێش و شێخانی تەریقەت یەکێکن لە هۆکارە دیارەکانی نەزانی و دواکەوتووی گەلی کورد و هۆکارێکی دیاریشن بۆ لاوازکردن و سڕینەوەی مانای ڕاستەقینەی ئاین. هەر بۆیەش زۆر جار لە شیعرەکانیدا هێرشی کردووەتە سەریان، وەک لەم چەند دێڕە شیعرەدا بەدیار دەکەوێ.\nحـەز دەکـەی تـێ بـگــەی لە بــێ دیـنــی\nبـبــــە دەروێشـی شێخـەکـان بە هــەوەس\nهــەر زەمـانـێ کـە گـوێـــت زریـنـگــاوە\nبێت دەڵێ باری خۆت بـبـەسـتـە حـەرەس\nچـەنـد پـوولـــێ ئـەگـەر بــهێنــی ئـەتـــۆ\nقەسـرت خۆشتر دەبـێ لە ئـی هـەرکـەس\nشاعیر لێرەدا دەیەوێ ئاماژە بەوە بدات کە چۆن شێخەکان ئاین بەکار دەهێنن بۆ پەیداکردنی پارەو پوول و کۆکردنەوەی سامان.\nحاجی و شێوازەکانی شیعر:\nحاجی وەک هەر یەک لە شاعیرانی ئەو سەدەمە زۆرینەی هۆنراوەکانی پێکهاتووە لە غەزەل و قەسیدە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا چوارینەو و تاکیشی بەکارهێناوە\nئەم نموونانەی خوارەوە بەشێکن لەو بەرهەمانە کە گەرچی لەچاو بەرهەمانی تری شاعیردا ژمارەیان کەمترە بەڵام لە ڕووی بەرزی و گرنگیان هیچیان لە غەزەل و قەسیدەکانی کەمتر نیە.\nحاجی قادر ژمارەیەکی کەم لە چوارینەی هەیە، کە بە گشتی گوزارشتن لە هەندێک کێشەی کۆمەڵایەتی و وەسف و سەناو وەڵامدانەوەی هەندێک پرسیاری دانایانە.\nئەمانەی خوارەوە چەند نموونەیەکن:\nشـەوکـەتـی جـووتـەی سمێڵت تــاکەمانەنــدی کـەمــە\nتـارکـەژی تیـری تـەژاوو شیـری دەسـتـی ڕۆستـەمـە\nڕووی لـە تـەختی ڕوومەتت هێناوە بۆ شـانـت دەڵـێـی\nمـاری سـەرشـانـی زوحاک و دژمنی تـەختی جـەمـە\nحاجی ئەم شیعرەی بۆ وەسفی سمێڵی کابرایێکی خەڵکی تەقتەق داناوە، سمێڵەکە ئەوەندە جوانە بێ وێنەیە، وەکوو شیرێکە لە دەستی ڕۆستەمی زاڵدا بێ، ئەوەندە درێژە لە ڕوومەتی تێپەڕیووەو بۆ سەر شان و ملی وەکوو مارەکەی زوحاکە.\nلە چوارینەیەکی دیکەدا حاجی دەربارەی چارەنووسی شیعری خۆی دەدوێت و دەڵێ:\nنـەقــدی عـومــرم بـە غـەزەل دا و دوکـانـم دانــــا\nهـیـچ کەسـێ نەیکڕێ ترسام لە ڕزین و لە خـوران\nبــێ بەهـا دامـە ئەم و ئەو وەکـو کـوردێک کە ڕژا\nڕۆنـی ئـەو وەقتـە دەڵـێ کردمە خێـری کـوڕەکـــان\nلەم شیعرەدا حاجی وەسفێکی جوانی چارەنووسی بەرهەمی شیعری خۆی دەکاو دەڵێ، شیعرم دانا کەچی خوێنەری نەبوو، لەوە ترسام بفەوتێ بە خۆڕایی دامە ئەم و ئەو. ئەوکاتە وەکوو ئەو کوردەم بەسەرهات ئەگەر ڕۆنەکەی بڕژێ دەڵێ کردمە خێری سەلامەتی کوڕەکانم.\nتاک شیعرەکانی حاجی:\nلە دیوانی حاجیدا کۆمەڵێک تاک دەردەکەون گەرچی ئەمانیش وەک چوارینەکان ژمارەیان کەمە.\nلە یەکێکیاندا دەڵێ:\nشێخ غەفــوور بـیـستـوومـە چاچیم پێ دەڵێــی\nچـــاکــــە مــــن نـابـــم بـە نـوقـتـــەی لابـەلا\nئەم شیعرە وەڵامی وتەیەکی شێخ غەفووری تاڵەبانییە گۆیا بە پێی گەمیەکی ڕەوانبێژی کە ❪قەلب و تەسحیف❫ی پێ دەڵێن بۆ گاڵتە ناوی “حاجی” بە کردووە بە “چاچی”.\nئەم وشەیە بە فارسی دەبێتە “کەمان” (کەمانی ئامێری مۆسیقا)، لێرەدا زۆر بە ئاسانی دەنگی ❪ک❫ دەبێ بە ❪گ❫\nواتە کمان دەبێ بە گمان، ئەم وشەیە بە عەرەبی دەبێ بە ❪شک❫. ئەگەر نوقتەکانی لاببرێن دەبێت بە ❪سک❫ بە مانای “سەگ”.\nبەم شێوەیە شێخ غەفوور بە حاجی وتووە سەگ.\nئەویش لە وەڵامدا ئەم تاکەی بۆ نووسیووە و نەیهێشتووە قسەی سەربکەوێ.\nحاجی لە شیعرەکەدا کە دەڵێ ❪نوقتەی لابەلا❫ مەبەستی ئەوەیە نوختەی دەنگی ❪غ❫ دەخزێ بۆ دەنگی ❪ف❫ی وشەی ❪غەفوور❫ سروشتی خۆی و وشەکە دەبێ به ❪عقورە❫، ئەم وشەیەش بە مانای سەگی هار هاتووە. بەم جۆرە حاجی تۆڵەی خۆی لە شێخ غەفوور دەکاتەوە.\nلە دێڕێکی تردا حاجی دانایانە لە دەردی پیری ئەدوێ و دەڵێ:\nچـاوەکـەم تـۆش پـیـردەبـی ڕیـشـت دەبێتـە گــۆرەوی\nوەک بـفەرمـووی من فڵانـم پێت دەڵێـن تخـوا هـەوی!\nلەم شیعرەدا حاجی دەیەوێ بڵێ هەموو کەسێک پیر دەبێ، هەزار جار بڵێ من فڵانە کەسم بۆ ئەوەی بەرگری لە ڕۆژانی جوانی و گەنجی خۆی بکات، بۆ گاڵتەو قەشمەری پێی دەڵێن تخوا ئەو کەسەی!\nحاجی و ڕەخنەگرتن لە باری کۆمەڵایەتی کوردان:\nحاجی قادر وەک کۆمەڵناسێکی وردبین لە دەردو زامی کۆمەڵگەکەی خۆیی ڕوانیووە، بۆ ئەمەش دەستی نەبواردووە لە ئاگادارکردنەوە و دانانی ڕێگا چارەی دەردەکان.\nئەم چەند دێڕە شیعرە نموونەیەکن:\nهـەر کـوردە لـە بـەیـنـی کــوللـی مـیـلــــەت\nنـەبـێ بـەهـرە لـە خـوێـنـدن و کـیـتـابـــــەت\nبـێـگــانـــە بــە تــەرجـــەمــــەی زوبــانــی\nئـەســراری کـتـێـبـــی خـــەڵـقــــی زانــمــی\nیـەکـســەر عـولــەمـــــــا درشــــت و وردی\nنـاخـوێـنـنـەوە دوو حــەرفــــی کــــــــوردی\nلێرە حاجی باس لە دواکەوتوویی دەکا لە ڕووی خوێندەواریەوە، بێ گومان بۆ ئەو ڕۆژگارە حاجی ڕاست دەکات. پلەی خوێندەواری زۆر نزم بوو، بەتایبەتی لە ڕووی زمانی کوردیەوە، خوێندن لە زانستگاکان کە ئەوسا زیاتر هەر حوجرەکان بوو بریتی بوو لە خوێندنی شەریعەتی ئیسلامی کە ئەویش بە زمانی عەرەبی بوو.\nلە چەند دێڕێکی تردا حاجی سەرنج دەخاتە سەر خۆ بەکەمزانی کوردان و دەڵێ:\nوەرە بـا بـۆت بکـەم بـاسـی نـیــهــانـــــی\nتـەفـەننـون خـۆشـە گـەر چـاکـی بزانـــی\nســەڵاحـەددیـن و نـورەددیـنـی کــــوردی\nعـەزیـزانـــی جـزیـــر و مــوش و وانـی\nمـولـهـەل ئـەردەشێر و دەیسەمی شـێـــــر\nقـوبــاد و بـــازو مــیــــری ئــەردەڵانـــی\nئـەمـــانـە پـاکـیـــان کــوردن نـیـهایــــەت\nلـەبـەر بـێ دەفـتەری ون بـوون و فانــــی\nکـتـێـب و دەفتـەر و تـەئـریـخ و کـاغــــەز\nبـەکــوردی گـەر بــنــووســرایــە زبـانــی\nمــەلا و شــێـخ و پـیــــر و پــادشــامـــــان\nهـەتـا مـەحـشـەر دەمـا نـام و نـیـشـانـــــی\nحاجی لێرەدا لەمەڕ هەستی خۆ بەکەمزانی کوردان دێتە جواب و پێیان دەڵێ نابێ پێیان شەرم بێ کە کوردن، چوونکە کوردیش پیاوی گەورەی لێ هەڵکەوتووە، بەڵام بە هۆی بێ نووسینی و تۆمارەوە ناویان لە نێو ناواندا ون بووە.\nتیشکێک لەسەر حاجی قادرو ڕۆڵ و سەنگی لە بزاوتی ڕۆشنگەری کوردیدا:\nوەک د.مارف غەزنەدار دەڵێ حاجی لە مێژووی ڕۆشنبیری نەتەوەی کورد بە گشتی و مێژووی ئەدەبی کوردی بە تایبەتی پێویستە ناوی تەنیا بە (حاجی) ببرێ. مەزنی ئەم کابرایە دایدەبڕێ لە هەموو ناوێک؛ قادر، گۆڕ قەرەج، کۆیە، ئەستەنبول، ئەحمەدی باوکی و فاتێی دایکی و گەلێ کەس و شتی دیکەش. حاجی بووە بە ڕۆڵەی کورد و خاکی کوردستان.\nحاجی لە ژیانیدا هەموو هەوڵی بۆ ئەوەبووە لە ڕێی شیعرو نووسینەکانیەوە پەیامی هۆشیاری و نوێ خوازی خۆی بگەیەنێت، بۆ ئەمەش گوێی بەوە نەداوە شیعرەکانی لە ڕووی ئاستی هونەریەوە چەنێک بەرزو گرنگ بن، بەڵکوو سەرنجی لەسەر ئەوەبووە لە ناوەڕۆکدا هەڵگری بیرو باوەڕو پەیامەکانی بن. هەرگیز بۆ گەیاندنی پەیامی پیرۆزی خۆی درێخی نەکردووە و سەرەڕای ئومێدێکی کەمی گۆڕانکاری بەڵام هەمیشە لەسەر ڕێبازی کوردپەروەری و ژیاندۆستی خۆی بەردەوامبووەو هەرگیز لێی دڵ ساردو پەشیمان نەبووە.\nکۆچی دوایی حاجی:\nبەداخەوە دەبێ بڵێین حاجی سەرەڕای ئەم شۆڕشە مەزنە کە لە کایەی ڕۆشنبیری کوردیدا هەڵیگیرساند، بەڵام بە ئاوارەیی و دوور لە نیشتیمان و زێدی خۆی، لە ساڵی”١٨٩٧” لە ئەستەنبول سەری نایەوەو وەک دەڵێن لە بەری “ئوسکودار” لە گۆڕستانی “قەرەج ئەحمەد” نێژراوە.\nسەبارەت بە مێژووی مردنیشی سەرەتاو بۆ یەکەم جار لە ژمارە سێی ڕۆژنامەی کوردستان لە ساڵی “١٨٩٨” ئاماژەی پێکراوەو دەڵێ (لە ساڵی ڕابردوودا، واتە لە ١٨٩٧ حاجی وەفاتی کردووە).\nبۆ نووسینی ئەم بابەتە سودم لەم سەرچاوانە بینیووە:\n1- د.مارف خەزنەدار: مێژووی ئەدەبی کوردی- بەرگی چوارەم، چاپی یەکەم هەولێر 2004.\n2- پ.ی. ڕێبوار سیوەیلی: حاجی قادری کۆیی، چاپی یەکەم هەولێر 2016.\n3- دیوانی حاجی قادری کۆیی، لێکۆڵینەوەو لێکدانەوەی: سەردار حەمید میران، کریم موستەفا شارەزا، چاپی یەکەم سنە 1390ی هەتاوی.\n4- ماڵپەڕی مێژووی کورد و چەند چاوپێکەوتن و بەرنامەیەک.\nئەو هەڵانەی لەڕۆمانی (داگیرکردنی تاریکی)ی بەختیار ...


بۆ یەكەم جار لە بابل بەجلی كوردییەوە گۆرانی دەوترێت\n15:03 شه‌ممه 30 ئادار 2019\nگروپی موزیكی لوڕ لەفێستیڤاڵی بابل بۆ رۆشنبیری جیهانی بەشداری دەكەن و لەنێو هاووڵاتیانی عەرەبی عێراقیدا گۆرانی و ئاوازی كوردی پێشكەش دەكەن.\nنزار زێوێی هونەرمەندی موزیسیان و سەرپەرشتی گروپی هونەری لوڕ تایبەت بە ناس كورد-ی ڕاگەیاند “وەك گروپی موزیكی لوڕ لەرۆژی 2ی ئادار بانگهێشت كراین بۆ بەشداریكردن لە فێستیڤاڵی بابل بۆ ڕۆشنبیری جیهانی”.\nفێستیڤاڵەكە خولی هەشتەمی بووە كە لەو شارە بە بەشداری وڵاتانی عەرەبی وەك (میسڕ، ئوردن، دوبەی و قەتەر) و هەندێك لەوڵاتانی ئەوروپی و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، ئەنجام دەدرێت.\nبەوتەی سەرپەرشتیاری گروپی لوڕ، ئەوە یەكەم جار بووە كە لەسەر ئاستی عێراق گروپێكی كوردی بەشداری لەو فێستیڤاڵەدا بكات و شانازی ئەوەیان پێبەخشراوە كە نوێنەرایەتی هەرێمی كوردستان و بەتایبەتی شاری سلێمانی بكات و شانۆی رۆمانی لەو شارە بكاتەوە.\nلەرۆژی 21ی ئاداری 2019ەوە فێستیڤاڵەكە دەستی پێكرد و هەتا 1ی نیسانی 2019 بەردەوام دەبێت و لە پێنج رۆژی یەكەمدا چالاكییەكان لەناو هۆڵی بچوك پێشكەش دەكرێت و دواتر چالاكییەكان دەبرێتە ناو شانۆی ڕۆمانی و یەكەم گروپ كە شانۆ ڕۆمانیەكەی كردەوە گروپی لوڕ بوو.\nگروپی لوڕ بەجلی كوردی چالاكییەكانیان لەو شارە عەرەبییەی عێراق پێشكەش كرد، سەرپەرشتیاری گروپەكە نایشارێتەوە پێشتر دوودڵ بوون لەوەی كە جلی كوردی بپۆشن یان نا، بیریان لەوە دەكردەوە كە داخۆ ئەگەر جلی كوردی لەبەر بكەن پێشوازییان لێدەكرێت؟ بەڵام ترسەكەیان لەجێی خۆیدا نەبوو و شتەكان پێچەوانە كەوتنەوە.\nنزار زێویی روونیدەكاتەوە كە ئەوەی جێگەی سەرنج بووە لەلایان پێشوازی گەرمی خەڵكی بەغدا و بابل بووە و بەڕوویەكی خۆشەوە پێشوازییان لێكراوە.\nدەشڵێت “ئەو پێشوازییە گەرمەی هاووڵاتیانی عەرەب لەئێمە ئەوەی نیشاندا كە ئەوان كوردیان خۆشدەوێت و دان بەوەدا دەنێن كە كورد پێكهاتەیەكە لەعێراقدا و هەرێمی كوردستان بەشێكە لەعێراق، ئێمەش وەكو كورد و وەك هەرێمی كوردستان پەیامی ئاشتی و برایەتیمان لەگەڵ خۆماندا بردبوو”.\nگروپەكەی زێوێی یەكەمین جاریان بوو لەشارێكی عەرەبی عێراقی ئاهەنگ ئەنجام بدەن و وەك خۆیان دەڵێن سەرەتا دوو دڵ بوون لەچونیان بۆ ئەوێ، سەرپەرشتیاری گروپەكە گلەیی لە میدیاكان دەكات كە بەجۆرێكی تر باس لەپەیوەندی كورد و عەرەب دەكەن و ئەو پەیوەندییە (گەرمەی) نێوانیان دەشێوێنن، دەشڵێت “جۆرە بیركردنەوەیەكیان دروستكردوە كە ڕقمان لەیەك بێت، بەڵام كاتێك دەچیتە ناو واقیعەكەوە و خەڵكەكە دەبینیت، شتێكی ترە”.\n“عەرەبەكان لەیەكەم گۆرانیەوە بەچەپڵە و دڵخۆشی پێشوازیان لێكردین” نزار زێوێی وای وت.\nسەرپەرشتیاری گروپی لوڕ ئاماژەش بەوە دەكات كە وەزیری رۆشنبیری عێراق لەوتارەكەیدا باسی لەگروپەكەی ئەوانی كردووە و وەك شانازییەك بۆ هەموو پێكهاتەكانی عێراق ناوی بردوون.\nنزار زێوێی هەنگاو و پڕۆژە هونەرییەكان بەگرنگتر لەهەنگاوی سیاسیەكان دەبینێت و وتی “ئەو هەنگاوانەی كە هونەرمەند و ڕۆشنبیر دەینێت زۆر گرنگترە لە هەنگاوەكانی سیاسییەك چونكە سیاسیەكان هەر هەنگاوێك كە دەینێن بۆ بەرژەوەندیەكە، بەڵام رۆشنبیر و هونەرمەند بۆ میللەتە و بۆ مرۆڤایەتییە بۆیە دڵنیام هانگاوێكی گرنگ دەبێت لەنێوان كورد و عەرەبدا و سەرەتایەكی تازەیە”.\nلەبەردەم ئامادەبوونی زیاتر لە 2000 كەس و كەناڵ و میدیا عێراقییەكان، گروپی لوڕ لەرێگەی چەند بەرهەمێكەوە سەرجەم دیالێكت و زاراوەكانی كوردستانی هەر چوار پارچەی كوردستانی كۆكردەوە.\nنزار زێوێی جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، بڕیارە بەمنزیكانە سەردانی شارە عەرەبیەكانی عێراق و وڵاتە عەرەبیەكانی دراوسێی عێراق بكەن و بە هونەری كوردی و جلی كوردی و ئاڵای كوردستانەوە پەیامی هەرێمی كوردستان بگەیەننە نەتەوەكانی دیكە.\nگروپی موزیكی لوڕ\nئەگەر ئەمریکا ئەو هەنگاوە بنێت ئێران وەڵامى دەبێت\n16:52 هه‌ینی 09 ئاب 2019\n11:05 هه‌ینی 09 ئاب 2019\nڤیدیۆ: بەخاکسپاردنی 58 تەرمی حاجیان لە مەککە.. هەندێکیان بە جلی ئیحرامەوە\n15:01 شه‌ممه 17 ئاب 2019