گەڕان بە دوای بەهاکانی جوانیدا لە شیعری گۆراندا: دوو ئاست له جوانی-2-… نووسینی/ عەتا قەرەداخی – Dengekan\nbyAta Qaradaxi\tApril 12, 2022\tGeneral, Literature\n( بەشی دووەم)\nوه‌كو پێشتر ئاماژه‌مان بۆ كرد له كۆى به‌رهه‌می شیعرى گۆراندا جوانی بووه‌ته فه‌زایه‌ك كه هه‌ژموونی به‌سه‌ر هه‌موو ده‌قه‌كانیدا كردووه، به‌و ده‌قانه‌شه‌وه كه په‌یوه‌ندییان به بوارى سیاسه‌ت و ئایدیۆلۆژیاوه هه‌یه. مه‌به‌ستمان له‌م قسه‌یه‌ش ئه‌وه‌یه كه گۆران وه‌كو شاعیر پێیوایه شیعر له هه‌ر جۆرێك بێت به‌بێ جوانی بوونی نیه. ئه‌مه‌ش له روانگه‌ى به‌رهه‌مهێنانی شیعرێته‌وه بۆچوونێكی ته‌واو درووسته‌و ئه‌وه‌ى پێكهاته‌یه‌كی زمانی ده‌كات به شیعر ته‌نیا بنیادى نووسین نیه، چی ئه‌و بنیاده كلاسیكی بێت یان نوێ، به‌ڵكو له‌پاڵ بنیادى زمانی یان شێوه‌ى نووسیندا ڕه‌گه‌زێكی تر هه‌یه ئه‌ویش بوونی شیعریه‌ته كه بنه‌ماى سه‌ره‌كی شیعریه‌یتیش جوانیه، هه‌ربۆیه ناشێت به بێ بوونی جوانی شیعریه‌ت و به‌و پێیه‌ش شیعر به‌رهه‌م بێت.\nئه‌م فه‌زاى جوانیه‌ى كه پانتایی شیعرى گۆرانی داگیركردووه به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی دوو بوار ده‌گرێته‌وه، كه ئه‌وانیش ئافره‌ت و سرووشته. ئه‌م دوو ڕه‌گه‌زه هه‌ردووكیان له روانینی فه‌لسه‌فیه‌وه دوو ڕه‌گه‌زى نه‌رم، ناسك، هێمن، سۆزدارن. هه‌روه‌ك هه‌ردووكیان رووبه‌ڕێكن له خه‌یاڵ و ئه‌ندێشه‌و به‌رهه‌مهێنی ئه‌فسانه‌و یۆتۆپیان، كه ئه‌مانه‌ش به‌گشتی به‌شدارى ده‌كه‌ن له به‌رهه‌مهێنانی ده‌قی شیعرى و شیعریه‌ت و داهێناندا. ئه‌وه‌ى جێگاى سه‌رنجه له شیعرى گۆراندا ئه‌م دوو ڕه‌گه‌زه به‌ره‌ده‌وام پێكه‌وه دێن و به‌شێوه‌ى ئاڵوگۆڕ ده‌شوبهێنرێن به یه‌كترى. ئه‌ویش به‌پێی پێداویستی ئه‌و ئامانجه‌ى كه ده‌قه‌كه مه‌به‌ستیه‌تی، یان پرسیار و جیهانبینی ده‌قه‌كه ده‌یسه‌پێنێت. هه‌روه‌ك جوانی هه‌ریه‌كه له‌م دوو ڕه‌گه‌زه به‌شێوه‌ى ئاڵوگۆڕ ده‌بێته سه‌رچاوه بۆ جوانی ئه‌ویتریان.\nله هه‌ڵبه‌ستی (ئافره‌ت و جوانی) دا گۆران ده‌ڵێت: به‌ڵام ته‌بیعه‌ت هه‌رگیزاو هه‌رگیز… بێ رووناكی یه بێ بزه‌ى ئازیز). كاتێ گۆران له برى زاراوه‌ى سرووشت وشه‌ى ته‌بیعه‌ت به‌كار ده‌هێنێت بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت یان به‌جۆرێك هه‌ستی پێده‌كه‌ین كه وشه‌ى ته‌بیعه‌ت وشه‌یه‌كی شیعریتره بۆ ئه‌و چوارچێوه‌ى كه ئه‌و تیایدا به‌كارى هێناوه. ته‌بیعه‌ت هه‌موو ئه‌و گه‌ردوونه ده‌گرێته‌وه كه هه‌موو بوونه‌وه‌رانی تێدا ده‌ژی به مرۆڤیشه‌وه ئه‌مه بێجگه له ڕه‌گه‌زه نازیندووه‌كان. له‌م گه‌ردوونه‌دا دوو سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كی رووناكی هه‌ن كه خۆر و مانگن و خۆر سه‌رچاوه‌ى هه‌موو رووناكی و وزه‌یه‌و بێ بوونی ئه‌و ژیان بوونی نیه. به‌ڵام له‌پاڵ ئه‌م سه‌رچاوه گه‌وره‌یه‌دا گۆران سه‌رچاوه‌یه‌كی ترى رووناكی له‌م ته‌بیعه‌تدا دیارى ده‌كات و واینیشان ده‌دات كه سه‌ربارى بوونی خۆرو سه‌ربارى بوونی مانگ، ئه‌م ته‌بیعه‌ته به تاریكی ده‌مێنێته‌وه ئه‌گه‌ر بزه‌ى ئازیز، واته ئه‌وى ئافره‌ت بوونی نه‌بێت. كه‌واته لێره‌دا به ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێت كه له دیدى گۆرانه‌وه ئه‌م گه‌ردوونه به‌بێ بوونی ئه‌وى ئافره‌ت به‌بێ به‌خشینی زه‌رده‌خه‌نه‌و بزه‌ى سه‌رلێوى ئه‌وى ئافره‌ت تاریكستانه. كه ئه‌وه‌ش له ئاستێكی قوڵتردا ماناى نه‌بوونی ژیانه به‌بێ ئه‌وى ئافره‌ت. لێره‌وه ئافره‌ت و بزه‌ى سه‌رلێوى كه ده‌بێته پاڵنه‌رو مۆتیڤى رووناك كردنه‌وه‌ى ته‌بیعه‌ت به‌رهه‌مهێنی ژیان و زینده‌گانیه له گه‌ردووندا، هه‌روه‌ك زاراوه‌ى بزه‌ى ئازیز وه‌كو وێنه له ناوه‌رۆكدا ئاستێك له جوانی به‌رهه‌مده‌هێنێت و نهێنیه‌ك له خۆیدا هه‌ڵده‌گرێت.\nله وێنه‌ى پێشوودا جوانی ئه‌وى ئافره‌ت ده‌بێته مۆتیڤی به‌رده‌وامی ژیان، به‌ڵام هه‌ر به‌دواى ئه‌وه‌دا شاعیر به‌راوردێك ده‌كات له نێوان جوانی هه‌ندێ له توخمه‌كانی نێو سرووشت و هه‌ندێ به‌شی جه‌سته‌ى ئه‌وى ئافره‌تداو سه‌رئه‌نجامیش قورسایی به‌راوردكردنه‌كه به‌لاى ئه‌وى ئافره‌ت و جوانتربوونی ئه‌و له سرووشت ده‌شكێته‌وه. گۆڕان ده‌ڵێت: (كام ئه‌ستێره‌ى گه‌ش، كام گوڵی كێوى/ ئاڵه وه‌ك گوڵمی گۆى مه‌مكی لێوى).گۆران له‌نێو ڕه‌گه‌زه‌كانی سرووشتدا به‌دواى ده‌گمه‌نه‌كان له جوانیدا ده‌گه‌ڕێت و وه‌ریانده‌گرێت و به‌راوردیان ده‌كات له‌گه‌ڵ هه‌ندێ شوێنی هه‌ستیارى جه‌سته‌ى ئافره‌تدا. له‌و هه‌ڵبژاردنه‌شدا وشه‌ى كام به‌كار ده‌هێنێت كه ماناى هه‌ڵبژاردنی باشترین له ناو ئه‌و پۆل یان ئه‌و چه‌شنه‌دا ده‌گه‌یه‌نێت. كاتێ ده‌ڵێت كام گوڵی كێوى ماناى وایه له‌نێو هه‌موو گوڵه كێوییه‌كاندا ئاڵترینیان هه‌ڵده‌بژێرێت و كاتێكیش ده‌ڵێت كام ئه‌ستێره‌ى گه‌ش، ماناى وایه دوو ئاستی هه‌ڵبژاردن هه‌یه یه‌كه‌میان ئه‌ستێره هه‌ڵده‌بژێرێت و له ئاستی دووه‌میشدا له‌نێو ئه‌ستێره‌كاندا گه‌شترینیان هه‌ڵده‌بژێرێت و به‌راوردیان ده‌كات له‌گه‌ڵ گوڵم، گۆى مه‌مك، لێو، كه ئه‌و وه‌ها وێناى ئه‌م سێ ڕه‌گه‌زه‌ى جه‌سته‌ى ئافره‌ت ده‌كات كه ئاڵن و پێیوایه هیچ ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌ش و هیچ گوڵێكی كێوى له ئاڵیدا شان له‌شانی گوڵمی ئه‌وى ئافره‌ت و گۆى مه‌مكی و لێوى نادات. له‌ڕاستیدا جوانی سرووشت یان وه‌كو گۆران خۆى ده‌یڵێت جوانی ته‌بیعه‌ت، سه‌رچاوه‌یه‌و، ئه‌سڵه‌و هه‌موو جوانیه‌كانی تر له‌به‌رگیراوه‌ى ئه‌ون یان لاسییكردنه‌وه‌ى ئه‌ون. به‌ڵام ئاشكرایه كه له روانگه‌ى گۆرانه‌وه ئه‌وى ئافره‌تیش به‌شێكه له كۆى سیتێمی ته‌بیعه‌ت و له رووى جوانیشه‌وه له‌ئاستی یه‌كه‌مدایه‌و بۆ نیشاندانی جوانی ڕه‌گه‌زه‌كانی سرووشت. له كاتێكدا ئه‌و ڕه‌گه‌زانه لێكچواندنیان پێده‌كرێت له‌گه‌ڵ جوانی ئافره‌تدا یان به‌راورد ده‌كرێن به جوانی ئافره‌ت و زۆربه‌ى كاتیش جوانی ئافره‌ت وه‌كو سه‌رچاوه یان ئه‌سڵ نیشان ده‌درێت و له جوانی ڕه‌گه‌زه‌كانی ترى سرووشت جوانتر به‌رجه‌سته ده‌كرێت. لێره‌وه‌و له‌ئاستی نه‌بینراوى وێنه‌كانی گۆراندا وه‌كو به‌شێك له بنه‌ماى ده‌ق، ئه‌و ده‌لاله‌ته به‌رهه‌م دێت كه ئافره‌ت وه‌كو ڕه‌گه‌زێكی مرۆیی و وه‌كو جوانی ئه‌گه‌ر له پێش سرووشته‌وه نه‌بێت ئه‌وا هاوشانی سرووشت و جوانیه‌كه‌یه‌تی.\nگۆران هه‌ردوو جوانی ئافره‌ت و جوانی سرووشت پێكه‌وه‌تێكه‌ڵاو ده‌كات و تابلۆیه‌كی قه‌شه‌نگی نموونه‌ى باڵاى جوانی لێ به‌رهه‌مدێنێت. واته شاعیر له به‌ئاگاییه‌وه بێت یان له نائاگاییه‌وه ئه‌و به‌دواى به‌رزترین ئاست له‌جوانی یان جوانی ره‌هادا ده‌گه‌ڕێت. هه‌روه‌ك دیاره نه پێوانه‌یه‌ك و نه ئاستێكی دیاریكراو نیه بۆ جوانی و پێناسه‌یه‌كی ئاشكراش بۆ جوانی ره‌ها نیه، چونكه جوانی په‌یوه‌ندى به هه‌سته‌وه هه‌یه‌و وه‌كو هه‌ر شتێكی ترى ئه‌م گه‌ردوونه شتێكی رێژه‌ییه. له پێكه‌وه‌به‌ستنی جوانی ئافره‌ت و جوانی سرووشتدا گۆران له هه‌ڵبه‌ستی (جوانی لادێ)دا ده‌ڵێت:\nچه‌ن جوانی به‌ره‌و مه‌غریب ئه‌چی زه‌رده ئه‌دا لێت\nپرشنگی خشڵ ئه‌بڵه‌ق ئه‌كا ده‌وروبه‌رى پێت\nڕۆژى ده‌می كه‌ل حازره بۆ پێشكه‌شی به‌رپێت\nئێواره‌یه وا، هه‌ڵگره سا گۆزه‌ى تازه.\nشاعیر وێنه‌یه‌كی به‌رجه‌سته‌ى ئافره‌تی لادێ پێشكه‌ش ده‌كات كه چۆن ده‌می ئێواره یان خۆرنشین گۆزه ده‌نێته سه‌رشانی و به‌ره‌و كانی دێ ده‌ڕوات بۆ ئه‌و هێنان. له‌م وێنه به‌رجه‌سته‌كراوه‌دا جوانیه‌ك نیشان ده‌درێت كه جوانی ساده‌و خاوێن و بێ رتووشی لادێیه، واته جوانی سرووشت. ئافره‌تی لادێ به جوانیه ئاسایی و ده‌ستلێنه‌دراوه‌كه‌یه‌وه وه‌كو به‌شێك له‌و سرووشته وایه كه ده‌ستی مرۆڤـــ و شارستانێتی و ته‌كنۆلۆجیاى پێنه‌گه‌یشتووه. واته گۆران له‌ئاستی قوڵی ئه‌م وێنه‌یه‌دا جوانیه‌ك نیشان ده‌دات كه هاوشانی جوانی سرووشته كه هیچ په‌ڵه‌یه‌كی پێوه نیه یان هیچ په‌ڵه‌یه‌كی به‌رنه‌كه‌وتووه. ئه‌می ئافره‌ت خۆى جوانه، به‌ڵام كاتێ ده‌می خۆرنشین زه‌رده‌ى خۆر لێی ده‌دا زیاتر جوانیه‌كی په‌خش ده‌بێت. ئه‌و باسی ئه‌وه ده‌كات كه ئه‌و خشڵ و زێڕو زیووه‌ى به ئافره‌ته‌كه‌وه‌یه تیشكی زه‌ردى خۆره‌تاوى ده‌می ئاوابوون عه‌كس ده‌كاته‌وه‌و وێنه‌یه‌كی ره‌نگاوره‌نگ په‌خش ده‌بێت و ده‌بریسكێته‌وه، هه‌مان شێوه‌ى ئه‌و ته‌سبیحه قه‌زوانه ئه‌بڵقه‌ى كه چه‌ندین ره‌نگ ده‌نوێنێت و سه‌رنجی مرۆڤـــ بۆ خۆى كێش ده‌كات و ده‌بێته به‌رهه‌مهێنی جۆرێك له چێژ، كه له‌ڕاستیدا چێژى جوانیه. كاتێ ئه‌می شۆخ و شه‌نگ له‌ده‌می خۆرئاوادا به گۆزه‌ى سه‌رشانیه‌وه ڕێگاى كانی ده‌گرێته‌به‌ر، ڕۆژ كه له چركه‌ساتی ئاوابووندایه ئاماده‌یه خۆى بخاته به‌رپێی ئه‌می ئافره‌ت. ئه‌مه‌ش ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت كه ته‌نانه‌ت خۆر سه‌رسامه به‌جوانی ئه‌می ئافره‌ت و ئاماده‌یه له خزمه‌تیدا بێت. لێره‌دا سه‌ربارى وه‌سفكردنی تابلۆى قه‌شه‌نگی خۆرئاوابوون و په‌خشبوونی چه‌ندین ره‌نگ له‌ئه‌نجامی به‌ركه‌وتنی تیشكی زه‌ردى ده‌م كه‌لدا بۆ خشڵه‌كانی ئه‌و، جوانیه‌كه‌ى ئه‌م هێنده كاریگه‌ره كه خۆر هه‌رچه‌نده له ده‌می ئاوابوونیشدایه، به‌ڵام ئاماده‌یه ببێته په‌روانه‌ى ده‌ورى ئه‌م. ده‌شێ گۆران خۆى به‌خۆر چواندبێت و جوانی ئه‌وى كچی لادێ به‌جۆرێك كارى لێكردبێت كه سه‌ربارى هه‌ڵكشانی ته‌مه‌نیش به‌ڵام ئاماده‌بێت له‌به‌رپێی ئه‌وى شۆخدا بمرێت. ئه‌مه‌ش له‌ڕاستیدا بریتیه له قوربانیدان له پێناوى جوانیدا، به‌ڵام جوانیه‌ك كه ده‌ستی لێنه‌دراوه، جوانی كچی لادێ، واته جوانی سرووشتی خاوێن و پاكژ. دیسان لێره‌دا جۆرێك له گه‌ڕانی به‌رده‌وام به دواى گه‌وهه‌رو ماهیه‌تی جوانیدا ده‌رده‌كه‌وێت و ئه‌وى شاعیریش له كۆششی به‌رده‌وامدایه بۆ گه‌یشتن به‌و گه‌وهه‌ره‌ى جوانی و ئاماده‌یشه له‌ناویدا بتوێته‌وه. ئه‌مه‌ش ئه‌وه نیشان ده‌دات كه گه‌ڕانی گۆران به دواى جوانی و گه‌وهه‌رى جوانی و چێژى جوانیدا هاوشێوه‌ى گه‌ڕانی سۆفیه به دواى رۆحی باڵاو كۆششكردنه بۆ دۆزینه‌وه‌و گه‌یشتن به‌و رۆحه‌و توانه‌وه تیایدا. به مانایه‌كی تر له روانگه‌ى گۆرانه‌وه جوانی به‌رزو بڵندو پاكژ و بێگه‌رده وه‌كو رۆحی باڵا. هه‌روه‌ك گۆران ویڵ و سه‌وداسه‌رى ئه‌وه‌یه كه بگات به گه‌وهه‌رى جوانی ڕاسته‌قینه كه ئه‌وه‌ش سه‌رئه‌نجام به‌ره‌و قۆناغی جوانیپه‌رستی ده‌یبات. هه‌ر لێره‌شه‌وه‌یه له شیعرى گۆراندا په‌یوه‌ستبوونێكی هێجگار قوڵ به ئافره‌ت و سرووشته‌وه هه‌یه چونكه ئه‌م دوو ڕه‌گه‌زه به‌رهه‌مهێنی ئه‌و جوانیه باڵایه‌ن كه ئه‌وى شاعیر له هه‌وڵ و كۆششی به‌رده‌وامدایه تا پێی بگات.\nشاعیر نه‌ك هه‌ر به‌چاو جوانی ده‌بینێت و ده‌ناسێت، به‌ڵكو پێده‌چێت له ئاستێكی باڵادا له ده‌ره‌وه‌ى بینین و له‌لایه‌ن هه‌سته‌وه‌ره‌كانی تره‌وه هه‌ستی پێبكرێت. گۆران له هه‌ڵبه‌ستی” له درزى په‌چه‌وه” به‌جۆرێك وه‌سفی جوانی ده‌كات كه هه‌ست ده‌كرێت ئه‌و به چاوى دڵ یان به‌چاوى رۆح، جوان یان جوانی ده‌بینێت. له‌م هه‌ڵبه‌سته‌دا گۆران ده‌ڵێت:\nله‌پڕ نازانم چۆن سه‌رم هه‌ڵبڕى\nبه‌رامبه‌رم به‌ژنێك ده‌ركه‌وت: وه‌ك په‌رى\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى له عه‌باوه ئاڵابوو\nله دیمه‌نی شیرینی ئاشكرابوو.\nئه‌و باسی ئه‌وه ده‌كات كه خۆیشی نازانێت چۆن له پڕ سه‌رى هه‌ڵبڕیووه‌و به‌ژنێكی جوانی شێوه په‌رى بینیووه. لێره‌وه ده‌شێ وای لێكبده‌ینه‌وه كه بێجگه له چاوى ئاسایی یان بێجگه له هه‌ستی بیستن، لێره‌دا هه‌ستی تر هه‌یه بۆ په‌یبردن یان زانینی هاتنی ئه‌و شۆخه و هاتنی ئه‌ویش هۆكاربووه بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌می شاعیر له پڕێكدا سه‌رى هه‌ڵبڕێت، واته سه‌رهه‌ڵبڕینی ئه‌م هێزێكی تر درووستیكردووه كه وه‌كو گوتمان ده‌شێ بینین بێت به‌چاوى رۆح یان دڵ. ئه‌وه‌ى ئه‌م ده‌یبینێت له عه‌باوه ئاڵاوه، به‌ڵام له بینینی ئه‌مدا هه‌م وه‌كو په‌رى وابووه، هه‌م له دیمه‌نیدا شیرینی ئاشكرابووه. ئه‌می شاعیر ئه‌و به‌ژنه‌ى بینیوێتی سه‌ربارى ئه‌وه‌ش له عه‌باوه پێچراوه، ده‌یشوبهێنێت به په‌رى. هه‌رچه‌نده ئێمه نازانین ئایا جه‌سته‌ى ئه‌و كه‌سه ده‌شوبهێنێت به په‌رى یان له‌سیماو روخسارى، له كاتێكدا ئه‌گه‌ر ئه‌و له عه‌باوه پێچرابێت ماناى وایه ئه‌م نه سیماو نه جه‌سته‌شی به باشی نابینێت. كه‌واته دیسان لێره‌شه‌وه ده‌شێ واى بۆ بچین كه ئه‌م به چاوى رۆح، یان دڵ ده‌یبینێت و بۆى ده‌رده‌كه‌وێت كه هاوشێوه‌ى په‌ریه. هه‌روه‌ك ده‌شێ له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌م وێنه به‌رجه‌سته‌یه‌ى كه ئه‌و وه‌كو په‌یكه‌ر پێشكه‌شی ده‌كات، له واقیعدا بوونی نه‌بێت و كۆى وێنه‌كه درووستكراو یان به‌رهه‌می خه‌یاڵ و ئه‌ندێشه‌ى شاعیر بێت. ئه‌م لێكدانه‌وه‌یه‌ش زیاتر ڕێگاى تێده‌چێت. ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ى كاتێ ئه‌م خۆى ئه‌فرێنده‌ری ئه‌و وێنه‌یه بێت و له خه‌یاڵدا درووستی كردبێت، ده‌زانێت كه شۆخ و شه‌نگ و فریشته ئاسا درووستی كردووه. له لایه‌كی تره‌وه شاعیر ته‌نیا له دیمه‌نی ئه‌و به‌ژنه‌دا كه له عه‌باوه ئاڵاوه شیرینی ده‌بینێت كه ئه‌ویش دیسان ده‌شێ له ڕێگاى هه‌سته‌كانی تره‌وه بگات به‌و ئه‌نجامه، چونكه هه‌ستی بینین به چاو ناتوانێت خاسێتی شاراوه یان نادیارى شته‌كان دیارى بكات، به تایبه‌تی ئه‌و خاسێتانه‌ى كه ئه‌ركی هه‌سته‌وه‌ره‌كانی تره دیارییان بكات. هه‌رچه‌نده لێره‌دا شاعیر باسی شیرینی مه‌عنه‌وى ده‌كات نه‌ك شیرینی مادى كه ئه‌مه‌ى دووه‌میان له ڕێگاى هه‌ستی چێژكردنه‌وه دیارى ده‌كرێت.\nشاعیر له ڕێگاى لێكچواندنی به‌شه‌كانی جه‌سته‌ى ژنەوە، كه ئەوی ژن به په‌رى ناوى ده‌بات، به ڕه‌گه‌زه جۆراوجۆره‌كانی سرووشت، تابلۆیه‌كی ره‌نگاوره‌نگ له چه‌ندین وێنه پێشكه‌ش ده‌كات كه پێكه‌وه به‌رهه‌مهێنی ئاستێكی به‌رز له جوانین و هه‌ردوو ڕه‌گه‌زى سرووشت و به‌شه‌كانی جه‌سته‌ى ئافره‌ت له‌به‌رهه‌مهێنانی ئه‌و جوانیه‌دا به‌شدارى ده‌كه‌ن. شاعیر ده‌ڵێت:\nقۆڵ و مه‌چه‌ك ساف و سپی وه‌ك شووشه\nسه‌رپه‌نجه‌كان یاقووتێك بوون به ورشه\nبێینه سه‌ر چاو: چاوێك… بڵێم چ چاوێك؟\nكانی سیحر، ده‌ریاى عیشوه، گێژاوێك\nكه‌وا كه‌وته به‌ر شه‌پۆلی هه‌ستی من\nله‌و ڕۆژه‌وه هه‌ر نقوم ئه‌بێ به‌ره‌و من.\nئه‌وێك كه له عه‌باوه پێچراوه، ئه‌می شاعیر وه‌سفی قۆل َو سه‌رپه‌نجه‌كانی ده‌كات. قۆڵ ده‌چوێنێت به شووشه‌ی سپی و ساف و بێ خه‌وش، سه‌رپه‌نجه‌كانیش ده‌چوێنێت به یاقووت. لێره‌دا شووشه‌و یاقووت وه‌كو دوو ڕه‌گه‌زى سرووشتی كه هێماى سپێتی و سافی و دره‌وشانه‌وه‌ن، خاوه‌نی پێناسه‌ى خۆیانن و ناسراون، قۆڵ و سه‌رپه‌نجه‌ى ئه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌وان لێكچواندنیان پێده‌كرێت به‌مه‌به‌ستی ده‌رخستنی جوانی ئه‌می ئافره‌ت. هه‌روه‌ك چاوه‌كانیشی لێكچواندنیان پێده‌كرێت له‌گه‌ڵ كانی سیحرو ده‌ریاى عیشوه‌و گێژاو. له لێكچواندنی قۆڵ و مه‌چه‌ك و سه‌رچه‌نجه‌دا، توخمه كانزاییه‌كانی سرووشت وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام له لێكچواندنی چاودا ئه‌و توخم و ڕه‌گه‌زانه وه‌رده‌گرێت كه په‌یوه‌ندییان به ئاوه‌وه هه‌یه. قۆڵ و مه‌چه‌ك و سه‌رپه‌نجه جێگیرن، هه‌مان شێوه‌ى جێگیریى كانزاو ڕه‌گه‌زه ئۆرگانیه‌كانی ترى ناو سرووشت، به‌ڵام چاو به نیگاو بینین و په‌خشكردنی نهێنی و هه‌ست و حه‌زو ئاره‌زوو له جوڵه‌ى به‌رده‌وامدایه وه‌كو ئاو كه وه‌ستانی نیه. چاو كانی سیحره، واته سه‌رچاوه‌ى نهێنی و كه‌مه‌ركێشكردنی ڕه‌گه‌زى به‌رامبه‌ره، چاو ده‌ریاى عیشوه‌یه، دیاره عیشوه لێره‌دا بریتیه له حه‌زو ئاره‌زووى دنیایی. به‌م پێیه چاو سه‌رچاوه‌ى نیشاندانی حه‌ز و ئاره‌زووه دنیاییه‌كانه. چاو گێژاوه، واته چاو ئه‌و قوڵایی و ونكه‌رو حه‌شارده‌رو راكێشه‌ره‌یه كه هه‌م شته‌كان په‌رده‌پۆش ده‌كات هه‌م ئاڵۆزیان ده‌كات و هۆكه‌شی ئه‌وه‌یه كه هاوشێوه‌ى گێژاوى ناو ده‌ریاو ئۆقیانووسه‌كان ڕه‌گه‌زى به‌رامبه‌ر راده‌كێشێت و له‌خۆیدا ونی ده‌كات. لێره‌دا شان به‌شانی به‌رهه‌مهێنانی جوانی ئه‌م وێنه یه‌ك له‌دواى یه‌كانه ئاماژه‌ى حه‌ز و ئاره‌زووى جه‌سته‌یی ئه‌وى ئافره‌ت ده‌رده‌خه‌ن و ئه‌وه‌ش نیشان ده‌ده‌ن كه چۆن كاریگه‌رى خۆى له ڕێگاى چاوه‌وه له‌سه‌ر ڕه‌گه‌زى به‌رامبه‌ر داده‌نێت و به‌دواى خۆیدا كێشی ده‌كات و ده‌یخاته گێژاوى ده‌ریاى بێبنه‌وه. لێره‌وه ئه‌و ده‌لاله‌ته به‌رهه‌م دێت كه ده‌ڵێت سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كه ڕه‌گه‌زى نێر چه‌ند خۆى به‌هێز نیشان بدات و چه‌ند هێماى پته‌ویى و تووندوتیژى و نه‌چه‌مانه‌وه بێت، به‌ڵام هێشتا نیگاو حه‌زو سیحرى چاوى ئه‌وى ئافره‌ت هه‌ژموونی به‌سه‌ر ئه‌می پیاو یان ڕه‌گه‌زى نێردا ده‌كات و موگناتیس ئاسا به‌لاى خۆیدا رایده‌كێشێت و له گێژاوى حه‌ز و ئاره‌زووه‌كاندا ونی ده‌كات. هه‌رئه‌وه‌ش واده‌كات كه ئه‌می شاعیر له‌و ڕۆژه‌وه ئه‌و به‌ژن و باڵاو ئه‌و چاوه ئه‌فسووناوییانه‌ى بینیووه كه‌وتووته ناو ئه‌و گیژاوه قوڵه‌وه‌و به‌دوایدا ده‌ڕوات. لێره‌وه ئه‌وه ئاشكرا ده‌بێت كه مرۆڤـــ به سرووشتی عیشقی جوانیه. پاڵنه‌رى ئه‌م عیشقه‌ش دوو ئاسته له چێژ، چێژى رۆحی و چێژى جه‌سته‌یی. یه‌كه‌میان ره‌هه‌ندێكی سۆفیانه‌ى هه‌یه و دووه‌میشیان ره‌هه‌ندێكی دنیایی هه‌یه. مرۆڤ به سرووشتی پێكهاته‌یه‌كه هه‌ردوو ره‌هه‌نده‌كه له بوونی ئه‌ودا كۆده‌بنه‌وه‌و ئه‌گه‌ر جۆرێك له هاوسه‌نگی له نێوان ئه‌م دوو ره‌هه‌نده‌دا درووستبوو، ئه‌وا كه‌سێتی مرۆڤـــ هاوسه‌نگ ده‌بێت و ئه‌م هاوسه‌نگبوونه‌ش هاوشێوه‌ى هارمۆنیاى سرووشته. ئه‌گه‌ر ناهاوسه‌نگیش له په‌یوه‌ندى ئه‌م دوو ره‌هه‌نده‌دا هه‌بێت ئه‌وا ناهاوسه‌نگی كه‌سێتی درووست ده‌كات و ئه‌مه‌ش هاوشێوه‌ى تێكچوونی هارمۆنیاى سرووشته كه مه‌به‌ست له هارمۆنیاى سرووشت پێكه‌وه گونجاندن و پێكه‌وه كاركردن و ته‌واوكردنی یه‌كترى توخم و ڕه‌گه‌زه‌كانی نێو سرووشته.\nجوانی لاى گۆران شتێكی بێ لایه‌ن و بێ كاریگه‌رى نیه، به‌ڵكو سه‌ربارى ئه‌وه‌ى سه‌رچاوه‌ى به‌رهه‌مهێنانی چێژه‌و چێژ ده‌به‌خشێت، هه‌روه‌ها رۆڵی كاركه‌رو پاڵنه‌ریش ده‌بینێت له ژیاندا یان به ده‌ربڕینێكی تر وه‌كو مۆتیڤی ژیان كارده‌كات و ده‌بێته هۆى درێژه‌دان به ژیان و زینده‌گانی به تایبه‌تی گۆران دیمه‌نێك پێشكه‌ش ده‌كات كه تیایدا كه‌سێك به‌رجه‌سته ده‌كات كه هیچ چاوه‌ڕوانیه‌كی نه‌ماوه له ژیانداو ته‌نیا چاوه‌ڕوانی مردن ده‌كات، به‌ڵام جوانی ده‌بێته ئه‌و مۆتیڤه‌ى كه هیواى ژیانی لادرووست ده‌كاته‌وه‌و ئومێدپه‌یداكردنه‌وه به ژیان به‌سه‌ر بێ ئومێدى و چاوه‌ڕوانی مردندا زاڵ ده‌بێت. له هه‌ڵبه‌ستی (نیاز)دا گۆران ده‌ڵێت:\nچاوه‌نواڕم، سا كه‌ى گه‌ردوون، گه‌ردوونی بێ باك\nجانه‌وه‌رى گۆڕ هان ئه‌دا بمكاته خۆراك؟\nبه‌ڵام ئه‌ى یار، یارى نازدار، شۆڕه‌ژنی شۆخ\nبه لێوى ئاڵ، به‌چاوى ره‌ش، چاوى ره‌شی تۆخ\nبه باڵاى به‌رز، به‌ئه‌ندامی نه‌رم و شل و جوان\nڕه‌وتی شیرین، عیشوه‌و نازى گفتوگۆ و جوڵان\nبه‌م جوانیانه كه زینه‌تی به‌هه‌شتی دنیان\nبه‌م جوانیانه كه له تۆدا هه‌موویان په‌یدان\nله‌و ڕۆژه‌وه دیوومه سیحرى زه‌رده‌په‌ڕى تۆ\nدنیاى ده‌روون مه‌له‌كانی هاتووه‌ته‌وه گۆ\nسه‌رچاوه‌كه‌ى عومرى جوانیم هاتۆته‌وه قوڵ\nباغچه‌ى ژینم پڕ بۆته‌وه له نه‌مامی گوڵ.\nئه‌م له چاوه‌ڕوانی مه‌رگدایه، واته هیچ ئومێدێكی ژیانی نه‌ماوه، به‌ڵام ئه‌وى ژن به جوانیه‌كانی كۆتایی به بێ ئومێدییه‌كانی ئه‌م ده‌هێنێت و ده‌یگێڕێته‌وه‌بۆ ژیان. شاعیر له وه‌سفی ڕه‌گه‌زه جۆراوجۆره جوانه‌كانی جه‌سته‌ى ئه‌وى ژندا هه‌وێنی زینده‌گانی و درێژه‌دان به‌ژیان رامده‌كات. كاتێ باسی به‌شه‌كانی جه‌سته‌ى ژن ده‌كات، وه‌كو هۆكارى گێڕانه‌وه‌ى كه‌سێكی بێئومێدبوو بۆ ئامێزى ژیان سه‌یریان ده‌كات. ئه‌می شاعیر له ڕێگاى نیشاندانی دیمه‌نه جوانه‌كانی جه‌سته‌ى ژن یان ئافره‌ته‌وه ده‌یه‌وێت ئافره‌ت وه‌كو پێكهاته‌یه‌ك له جوانی پێكه‌ش بكات. هه‌ر له‌سه‌ره‌تاشه‌وه ئه‌و ژن وه‌كو یارو یارى نازدار ده‌دوێنێت. كه‌واته لێره‌دا جۆرێك له هۆگرى و په‌یوه‌ندى له نێوان خۆى و ئه‌وى ژندا نیشان ده‌دات كاتێك به ده‌ربڕینی یار ده‌یدوێنێت و له‌پاڵ ئه‌وه‌شدا وه‌سفێكی به‌رزى ده‌كات به ده‌ربڕینی شۆڕه‌ژنی شۆخ كه ئه‌مه‌ش ماناى كۆبوونه‌وه‌ى گه‌لێك سیفاتی جوانیه تیایدا. كه دواتر ئه‌و سیفاته‌نه ورد ده‌كاته‌وه‌و هه‌ریه‌كه‌یان به‌پێی گونجاندن و رۆڵبینین بۆ به‌رجه‌سته‌كردنی تابلۆیه‌كی جوان كه ببێته سه‌رچاوه‌ى به‌خشینی چێژى جوانی به‌كارده‌هێنێت. لێوى ئاڵ، چاوى ره‌شی تۆخ،باڵاى به‌رز، ئه‌ندامی نه‌رم و شل و جوان، ڕه‌وتی شیرین، عیشوه‌ى ناز له گفتوگۆو جوڵانا. ئه‌وه‌ى تێبینی ده‌كرێت له ڕێگاى ده‌ربڕینی زمانه‌وه، گۆران كۆگایه‌ك له خاسێـت و سیفاتی جوانی هه‌یه بۆ ئه‌وه‌ى بیانداته پاڵ هه‌ر شتێك كه ده‌یه‌وێت وه‌سفی بكات. هه‌ر ئه‌وه‌ش هۆكارى سه‌ركه‌وتنی ئه‌م شاعیره‌یه له‌به‌رهه‌مهێنانی چه‌ندین وێنه‌ى شیعرى ره‌نگاوره‌نگدا كه هه‌ریه‌كه له‌و وێنانه‌ش به‌و ئه‌ندازه‌ى كه به‌شدارى ده‌كات له به‌رهه‌مهێنانی جوانیدا، به‌شداریش ده‌كات له به‌رهه‌مهێنانی شیعریه‌تی ده‌قه‌كانیداو به‌هه‌مان ئه‌ندازه‌ش ده‌بێته ڕه‌گه‌زى یه‌كه‌می زمان یان ده‌ق بۆ هه‌ڵگرتنی ده‌لالات و ماناى جۆراوجۆر به‌پێی ئه‌و چوارچێوه‌یه‌ى كه تیایدا به‌كار ده‌هێنرێت.\nئاوه‌ڵناوه‌كانی (ئاڵ، ره‌ش، تۆخ، به‌رز، نه‌رم، شل، جوان، شیرین)، كه وه‌سفی لێو و چاو و باڵا و ئه‌ندامانی ترى له‌شی ئه‌وى ژن ده‌كه‌ن، له‌لایه‌ك به‌رهه‌مهێنی تابلۆیه‌كن له جوانی، له‌لایه‌كی تره‌وه هه‌ڵگرى ده‌لالاتی مێێتین و له‌پشتی ئه‌مه‌شه‌وه جۆرێك له رۆچوون و شۆڕبوونه‌وه بۆ ئاماژه‌ى سێكسی هه‌یه كه هه‌ستی بینین یان بیستن و به‌ركه‌وتن له‌م ڕه‌گه‌زانه‌ى جه‌سته‌ى مێ یان ئه‌وى ژندا هه‌ستی پێده‌كات یان ده‌یبینێت. شاعیر هه‌موو ئه‌م جوانیانه كۆده‌كاته‌وه‌و به جوانی به‌هه‌شتی دنیا باسیان ده‌كات و هه‌موویشیان له‌وى شۆڕه‌ژنی شۆخ یان له‌وى یاردا هه‌ن. ره‌نگه ئێستا سه‌رنجمان بۆ ئه‌وه بچێت و بپرسین مه‌به‌ست له به‌هشتی دنیا چیه؟ ئاشكرایه ئه‌وه‌ى باوه‌و پێی راهاتووین به‌هه‌شت به‌پێی چه‌مكی ئایین ئه‌و پاداشته مه‌زنه‌یه كه خودا له دواى ڕۆژى لێپرسینه‌وه ده‌یبه‌خشێت به‌و كه‌سانه‌ى كه بڕوادارن و به‌دڵسۆزیه‌وه فه‌رمایشته‌كانی ئه‌ویان جێبه‌جێكردووه. ئه‌م به‌هه‌شته به‌هه‌شتێكی چاوه‌ڕوانكراوه‌و ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ى له‌باره‌وه ده‌زانین كه دنیایه‌كی بێ وێنه‌یه‌و بۆ مرۆڤی زیندوو خه‌ونێكی ئاینده‌ییه. به‌ڵام له‌پاڵ ئه‌م به‌هه‌شته‌دا گۆران باسی به‌هه‌شتی دنیایی ده‌كات. بێگومان مه‌به‌ست له به‌هه‌شتی دنیایی درووستكردنی دنیایه‌كی هاوشێوه‌ى ئه‌و به‌هه‌شته‌یه كه خه‌ونی ئاینده‌یه. ئه‌میش واته به‌هه‌شتی دنیایی درووستكردنی فه‌زاو دنیایه‌كه با بچووكیش بێت كه خاسێته‌كانی به‌هه‌شتی ئه‌و دنیاى هه‌بێت. واته دنیایه‌ك مرۆڤ تیایدا بگات به‌هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى كه ئاره‌زووى ده‌كات. گۆران ئه‌و به‌هه‌شته له ئه‌وى ژندا ده‌بینێت، كه‌واته لێره‌دا گۆران ژن هاوشێوه ده‌كات له گه‌ڵ به‌هه‌شتی خودادا. خاوه‌ن بڕواو گوێڕایه‌ڵه‌كانی فه‌رمانی خودا به ئومێدى ئه‌وه‌ن له به‌هه‌شتدا هه‌موو ئه‌و شتانه‌یان بۆ ده‌سته‌به‌ر ببێت كه دڵیان ده‌یخوازێت. ئه‌می شاعیریش وه‌ها سه‌یرى ئه‌وى ژنی شۆخ و شه‌نگ ده‌كات كه جه‌سته‌ى ئه‌و و جوانیه‌كانی ئه‌و ئاماژه‌و جوڵه‌و ڕه‌وتی ئه‌و كه هه‌موویان به‌هه‌شتی فراوانترى جوانی ئه‌ویان پێكهێناوه، ئه‌مى ژن ده‌كه‌ن به‌و به‌هه‌شته‌ى كه هه‌موو خواسته‌كانی دڵی ئه‌مى تێدا ده‌سته‌به‌رو فه‌راهه‌م ده‌بێت، كه ده‌شێ گه‌یشتن بێت به لوتكه‌ى چێژى جه‌سته‌یی و لوتكه‌ى چێژى رۆحی كه دووه‌میان چێژوه‌رگرتنه له جوانیه‌كانی جه‌سته‌و هه‌موو خاسێتێكی ژن. لێره‌دا له ئاستی قوڵتردا هاوشێوه‌بوونێكی ئاشكرا له نێوان به‌هه‌شتی ژن و به‌هه‌شتی ئه‌سڵیدا درووست ده‌بێت كه هه‌ردووكیان له‌به‌خشینی خۆشی و چێژدا هاوشێوه‌ن.\nدنیاى پڕ له‌جوانی و چێژى ژن هه‌رئه‌وه نیه چێژ به‌م ببه‌خشێت به‌ڵكو له‌به‌رده‌م ده‌روازه‌كانی مه‌رگه‌وه ده‌یگێڕێته‌وه بۆ ژیان. هه‌روه‌كو خۆى ده‌ڵێت له‌و ڕۆژه‌وه سیحرى زه‌رده‌په‌ڕى ئه‌وى شۆڕه‌ژنی شۆخی بینیووه، هه‌موو شتێك به لایه‌نی ئه‌رێنیدا گۆڕاوه. واته له‌و ڕۆژه‌دا كه ئه‌مى شاعیر چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ى ده‌كرد جانه‌وه‌رى گۆڕ یان ئاشكراتر بڵێین ئیزرائیل بێت و گیانی بكێشێت، پاڵنه‌رى ژیان و به‌رده‌وامبوون له ناخیدا زیندوو بوونه‌وه‌و چالاك بوون و جانه‌وه‌رى مه‌رگیان به‌زاندووه. ته‌نانه‌ت به‌جۆرێك وه‌سفی خۆى ده‌كات نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ى زیندوو بووه‌ته‌وه، به‌ڵكو گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ قۆناغی لاوێتی، بۆ ئه‌و سه‌روه‌خته‌ى كه هیواو ئاوات و حه‌ز و خۆزگه‌و دنیاویستی هه‌موو بوون و ژیانی ئه‌میان داگیركردبوو.\nئێستا ئه‌م وه‌كو لاوێكی خاوه‌ن خه‌ون و خه‌یاڵی مه‌ودا قوڵ و وه‌كو مرۆڤێكی چالاك خۆى نمایش ده‌كات. هه‌روه‌ك باس له‌وه ده‌كات كه سه‌رچاوه‌ى عومرى جوانی ژیاوه‌ته‌وه. ئه‌م خۆى ده‌چوێنێت به سرووشت، به‌ڵام سرووشتی به‌هار كه كانی و سه‌رچاوه‌كان ده‌ژێنه‌وه. هه‌روه‌ك ژیانی وه‌كو باخچه‌یه‌ك وه‌سف ده‌كات كه پڕبۆته‌وه له نه‌مامی گوڵ. ئاشكرایه كه گوڵ به‌رهه‌می وه‌رزى به‌هاره، كاتێك ئه‌م ژیانی خۆى ده‌چوێنێت به باخچه‌ى گوڵ، مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه كه ئه‌و گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ سه‌رده‌می لاوێتی. هۆكارو پاڵنه‌رو مۆتیڤی سه‌ره‌كی ئه‌م گه‌ڕانه‌وه‌یه له كه‌نارى مه‌رگه‌وه بۆ چالاكترین قۆناغی ژیان، ئه‌وى یاره واته ئه‌وى شۆره‌ِژنی شۆخ به هه‌موو جوانیه‌كانیه‌وه. كه‌واته گۆران بانگه‌شه بۆ ئه‌وه ده‌كات كه ژن یان جوانی ژن كه سه‌رچاوه‌ى چێژى جه‌سته‌یی و رۆحیشه مۆتیڤی سه‌ره‌كی ئه‌م ژیانه‌وه‌یه. هه‌ر لێره‌وه ئه‌و ده‌لاله‌ته به‌ره‌هه‌م دێت كه ژن به جوانیه‌كانیه‌وه، وه‌كو گۆران پێناسه‌ى ده‌كات به گشتی بریتیه له جوانی، نه‌ك هه‌ر بارگاوى كراوه به ڕه‌گه‌زه‌كانی ژیاندۆستی، به‌ڵكو مۆتیڤى ژیاندۆستیه‌و له‌م ده‌قه زمانیه تابلۆئامێزه‌دا به‌جۆرێك هه‌ژموونی ژیان به‌رفراوان و باڵاده‌ست ده‌كات كه مۆتیڤی مه‌رگدۆستی له‌به‌رده‌میدا پاسیڤ ده‌بێت و له‌جوڵه ده‌كه‌وێت و له نێوان دوانه‌ى ژیاندۆستی- ئیرۆس و مه‌رگدۆستی -تاناتۆسدا- ئیرۆس سه‌رده‌كه‌وێت و تاناتۆس ده‌به‌زێت كه سه‌رچاوه‌ى ئه‌م باڵاده‌ستبوونه‌ى ئیرۆس جوانیه‌كانی ژن و خودى ژنه.\nPrevious چیتر لەمنداڵدانی یەسناکانم هیچ گاتایەکی تر لەدایک نابێت… شەماڵ بارەوانی\nNext چۆنیەتی وتنەوەی هۆنراوە و سرود… عەلی حەمەڕەشید\nچاوپێکەوتنێک لەگەڵ د. کوردۆ عەلی دا … هەڵۆ بەرزنجەیی\nهەڵەبجەییەکان چی بکەن؟ …. فەرەیدون کونجرینی\nزەنگی چاوەڕوانیت.. شیعر/ کاوە عوسمان عومەر


سەیرانێکی پایزی - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در دوشنبه, 16 فروردين 1400 07:33\nدەمێک بوو تامەزرۆی بینینی دیمەنە جوانەکانی وەرینی گەڵای دارەکان بووم لە وەرزی پایزدا، بۆیە لەگەڵ باوکم و دایکم و خوشکەکەم ئێوارەیەکی پایز ڕێگەی یەکێک لە سەیرانگاکانمان گرتەبەر، ھەر گەیشتینە ئەوێ باوکم لایدا و ئۆتۆمبێلەکەی لەو شوێنەدا وەستان کەلە وەرزی بەھاردا چەند جارێک بۆ سەیران ھاتبووین لەوێدا کاتێکی خۆشمان بەسەر بردبوو، ئەو کاتە سەوزایی وەکو فەرشێک زەوییەکەی داپۆشیبوو، گەڵای دارەکانیش سەوز بوون، کەچی ئێستا زۆر جیاوازە و زەوییەکە فەرشە سەوزەکەی گەڵای وەریوە و زەردە، ئەو کاتە کە شنەی باکە دەھات خۆشی دەخستە دڵمانەوە و گەرماکەی کەم دەکردەوە، ئەمڕۆ ئەو کزە بایە ساردە و ئەگەر بەباشی خۆمان نەپێچایەوە ئەوا دوور نەبوو نەخۆشی نەخستینایە. لەناو گەڵا وەریوەکاندا کۆمەڵێک وێنەی جوانمان گرت، نازانم بۆچی ئەو گەڵایانە ھێندە سەرنجڕاکێش و دڵگیر بوون، لەگەڵ باوکم ئەو ناوە گەڕاین و یەک یەک سەرنجی دارەکانم دەداو دەستم لە گەڵاکانی سەر زەوییەکە دەدا. گەیشتینە لای دارێک زۆر جوان بوو گەڵاکانیشی سەوز بوون، وتم بابە ئەم دارەیان بۆچی گەڵاکانی نەوەریون و ھەر بەسەوزی ماون؟ باوکم تەماشایەکی کردم وەکو بڵێ ئەی خۆت نایزانی؟ منیش وتم بابە گیان ھاتەوە بیرم، ھەندێک دار ھەن چوار وەرزە سەوزن. ئەمەش یەکێکە لەوانە و ئەوانی تریش ھەر پایز ھات گەڵاکانیان دەوەرن. چەندە خۆشە ئەو گۆڕانکارییانەی کە لە سروشتدا روودەدەن ئاوا بەچاوی خۆمان بیان بینین. تا باشتر لێیان تێبگەین و لەبیریشمان نەچێتەوە.کە گەڕاینەوە بۆ لای دایکم و خوشکە بچکۆلانەکەم خواردنێکی خۆشی بۆ دانابووین .تێرمان لێخوارد بەڕاستی زۆر خۆشبوو بەلامەوە و سەیرانەکەی زیاتر لا خۆشکردم.\nرۆمان و تاکەکەس\nوەک زۆر لێکۆڵەر لە سەری ساخن، بەستێنی مێژوویی سەرهەڵدانی رۆمان، کاپیتالیزمە. لەم سیستمەدایە کە 'تاک' بە هۆی رووخانی سیستمی فیودالی سەرهەڵدەدا و، خەون و هەست و بۆچوونەکانی دەبنە بابەتی ژانرێکی نوێی ئەدەبی بە ناوی رۆمان.


- بەشی چواره‌م -\nپاش ئەوەی گەیشتمە بەسرە، ڕۆیشتم بۆ مزگەوتێکی ئەو شارە . ئیمامی مزگەوتەکە یەکێک بوو لە زانا ناسراوەکانی سونی مەزھەب و ناوی شێخ ( عومەر طایی ) بوو . خۆمم پێناساند، بەڵام شێخ ھەر لەگەڵ یەکەمین چرکە ساتی یەکتر بینینمانەوە، بە چاوی گومانەوە سەیری کردم و دەستیکرد بە پرسیارکردن لەبارەی ناسنامە، ئەسل و فەسڵم، خێزان و پێشینەمەوە . وابزانم لە ڕەنگی ڕوخسار و لەھجەکەم کەوتە گومانەوە . لەوەڵامی پرسیارەکانی شێخدا وتم کە : خەڵکی تورکیا نیم و لە قوستەنتینیە ( ئەستەنبوڵی کۆن ـ وەرگێڕی کوردی ) قوتابی شێخ ئەحمەد بووم و لەلای خالیدی دارتاشیش شاگردبووم " . بەکورتی، ئەوەی کە لە تورکیا فێری بوو بووم، سەرلەنوێ بۆم گێڕایەوە . ھەستمکرد کە شێخ بە چاو پرسیار لە یەکێک لە ئامادەبووان دەکات، وەک دیاربوو دەیویست بزانێت کە بەتورکیەکی تەواو قسەدەکەم یان نا؟. ھەمان کەسیش بە چاو وەڵامێکی پۆزەتیڤی دایەوە . لەم ڕووەوە خۆشحاڵ بووم ، چونکە توانیبووم کە تا ڕادەیەک دڵی شێخ لە خۆم ڕازی بکەم، بەڵام خۆشحاڵییەکەم شەتاو (سراب) ێکی ھەڵخەڵتێنەر بوو، چونکە پاش ماوەیەک تێگەیشتم کە شێخ ھێشتا بەچاوێکی خراپەوە سەیرم دەکات و من بە جاسوسی عوسمانییەکان دەزانێت و دەنگۆ (دیعایە)ی ئەوەش ھەبوو کە شێخ زۆر بە تووندی لەگەڵ والی بەسرەدا، کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە دیاریکرابوو، کەوتبووە نەیاری و ناکۆکییەوە و ھەرکەیان ئەویتری تاوانباردەکرد.\nبەھەرحاڵ، چارەیەکم نەبوو. دەبووایە لەمزگەوتەکەی شێخ عومەرەوە بگوازمەوە بۆ کاروانسەرایەک کە شوێنی موسافیران و غەریبەکان بوو . ژورێکم لە ھەمان کاروانسەرادا بەکرێگرت . خاوەنی کاروانسەراکە، کە پیاوێکی دەبەنگ بوو، ھەموو بەیانیانێک زوو نەفەرەکانی ئیزعاج دەکرد . پاش بانگی بەیانی، کە ھێشتا دنیا تاریک بوو، بە تووندی لە دەرگاکەی دەدام و بەئاگای دەکردمەوە بۆ نوێژی بەیانی. ئەوجا ئیتر مەجبور بووم کە تا ڕۆژھەڵدەھات خەریکی خوێندنەوەی قورئان بم. کاتێک کە پێم دەگوت خۆ خوێندنەوەی قورئان یەکێک نییە لە فەرزەکان و فەرز نەکراوە، ئیتر تۆ بۆچی ئەوەندەی لەسەر دەڕۆیت، لەوەڵامدا دەیگوت کە خەوی بەیانیان ھەژاری و نەگبەتی بەدواوەیە و ھەموو دانیشتوانی کاروانسەراکە نەگبەتی دەیانگرێت. لەبەرئەوە، چارەیەکم نەبوو، جگە لەوەی ملکەچی قسەکانی ببم، چونکە ئەگەر سەرپێچیم بکردایە، ئەوا ھەڕەشەی دەرکردنی لێدەکردم. ھەموو ڕۆژیێک کە گوێم لە بانگی بەیانی دەبوو، ھەڵدەستام بۆ نوێژ و دواتریش زیاتر لە کاتژمێرک قورئانم دەخوێند. گیروگرفتەکەم لێرەیشدا کۆتایی پێنەھات. ڕۆژێکیان خاوەنی کاروانسەراکە، کە ناوی مورشیدەفەنی بوو، ھاتەلام و پێی گوتم " لەو ڕۆژەوە تۆ ھاتوویتە کاروانسەراکەم، کێشە بەدوای کێشەدا ڕووم تێدەکات و ھۆی ئەمەش ھیچ شتێک نییە جگە لە شومی و نەگبەتی تۆ! چونکە تۆ ھاوسەرت نییە و زگورتیت. یان ئەوەیەکە بە خێرایی ژن بھێنی، یان دەبێت ژوورەکەم تەسلیم بکەیتەوە". منیش پێم گوت " ئاخر ئەفەندی بە چ پارەوپوڵێک ژن بھێنم؟ " ئەمجارەیان نەموێرا کە بێتوانایی سێکسی بکەمە بیانویەک بۆ زەواج نەکردنەکەم، چونکە ئاشکرابوو مورشیدەفەنی لەو جۆرە کەسانە بوو کە بەدوای تاقیکردنەوەدا دەچێت ".\nمورشیدەفەنی لەوەڵامدا پێی وتم: " ھەی ناموسڵمانی بڕوا لاواز ! بۆچی مەگەر لە قورئاندا نەتخوێندووەتەوە کە خوای گەورە فەرمووییەتی (ئەوانەی کە ھەژارن، خوا بە گەورەیی خۆی پەکیان ناخات) . بە کورتی، سەرم لێشێواو واقم وڕمابوو کە لەگەڵ ئەم ناحاڵییەدا چی بکەم، بەڵام سەرئەنجام گوتم: زۆرچاکە ، باشە، ئەدی چۆن دەکرێت بێ پارە ژن بھێنیت ؟ ئایا تۆ بڕێک پارەم بە قەرز دەدەیتێ بۆ خەرجی سەرەتایی زەواج کردنەکەم ؟ ئەفەندی ڕۆچوو بوو بە ناو خەیاڵدا و لەبری ئەوەی باسی قەرزولحسەنە (قرض الحسنە) بکات، لە ناکاودا سەری ھەڵبڕی و ھاواریکرد: " من نازانم چی دەڵێیت! یان ئەوەتا دەبێت زەواج بکەیت، یاخود ئەوەتا دەبێت تا یەکەمی مانگی ڕەجەب ئەم ژوورەم بۆ چۆڵ بکەیت ".\nئەو ڕۆژەش پێنجەمی (جمادی الثانی) بوو، کە تەنھا ٢٥ ڕۆژ کاتم لەبەردەمدا بوو. سەرئەنجام، لە ژێر گوشارەکانی مورشیدە فەنی خاوەن میوانخانەکەدا، ناچار بووم کە ئەوێ بەجێبھێڵم و ببمە شاگردی دوکانێکی دارتاش، بەڵام بەو مەرجەی کە شوێنی خەو و خواردنم بۆ دابین بکات و لەبەرانبەریشدا کرێیەکی کەمتر وەربگرم. بەرلەوەی مانگی ڕەجەب تەواو ببێت، گواستمەوە بۆ شوێنە تازەکەم و چوومە دوکانی دارتاشەکەوە. وەستاکەم ناوی عه‌بدولڕه‌زا بوو. پیاوێکی شەریف و بەڕێز بوو، وەک کوڕی خۆی مامەڵەی لەگەڵدا دەکردم .\nعەبدولڕەزا بەڕەگەز ئێرانی و شیعە مەزھەب بوو، خەڵکی خۆراسان بوو. یەکسەر ھەلەکەم قۆستەوە و دەستم بە فێربوونی زمانی فارسی کرد .ھەموو پاش نیوەڕوانێکیش، گروپک لە ئێرانییەکانی دانیشتووی بەسرە، لە دوکانەکەیدا کۆ دەبوونەوە و لەبارەی ھەموو شتێکەوە، لە سیاسەتەوە بگرە ھەتا دەگاتە ئابووری و ھەندێک جاریش دژبە حکومەتی ئیسلامی قسەوباسیان دەکرد، بەتایبەتیش لە دژی ئیمپراتۆر و خەلیفەکانی موسڵمانان کە لە ئەستەنبوڵ دانیشتبوون قسەیان دەکرد، بەڵام ھەرکە مشتەرییەکی نەناسراو خۆی بکردایە بە دوکانەکەدا، خێرا قسەکانیان دەبڕی و دەچوونە سەر باسی کێشە شەخسی و بێبایەخەکان.\nلەوە تێنەگەیشتم کە چۆن متمانەیان پێکردم. ھەموو شتێکیان لەلای من باسدەکرد. دواتر تێگەیشتم کە وایانزانیبوو من خەڵکی ئازەربیجانم، چونکە بە تورکی قسەم دەکرد و ڕەنگی ڕوخسار و دەموچاویشم ئەو گومانەی لای ئەوان بەھێزتر دەکرد، چونکە وەک زۆربەی خەڵکی ئازەربیجان، ڕەنگی ڕوخسارم سوور و سپیە.\nلەو ڕۆژانەی کە لەلای دارتاشەکە کارم دەکرد، لەگەڵ لاوێکدا ئاشنا بووم کە ئەویش سەردانی دوکانەکەی دەکرد و ھەر سێ زمانی تورکی، عەرەبی و فارسی دەزانی. ئەو جلوبەرگی قوتابیە دینیەکانی لەبەردەکرد و ناوی محەمەدی کوڕی عبدالوەھاب بوو. لاوێکی چاوچنۆک، خۆبەزلزان و زۆر توڕە بوو. زۆر لە حکومەتی عوسمانی بێزار بوو، بەڵام ھەقی بەسەر حکومەتی ئێرانەوە نەبوو. برادەرایەتی و مامەڵەکردنی لەگەڵ وەستاکەی مندا، ئەوەبوو کە ھەردووکیان خەلیفەکانی عوسمانیان بە دوژمنی پلەیەکی خۆیان دەزانی. من لەوە تێنەگەیشتم کە ئەم لاوە سونییە چۆن لەگەڵ عەبدولڕەزای شیعەدا بوو بوو بە برادەر و چۆن و لەکوێ فێری زمانی فارسی بوو بوو ؟ ھەرچەندە کە ئەمجۆرە شتانەش لە بەسرەدا ڕوودەدات و شیعە و سونیەکان، کە دانیشتووانی بەسرە پێکدەھێنن، برادەرایەتی و ھاوڕێیەتیان ھەیە و زۆرێکیش لە خەڵکی بەسرە ھەردوو زمانی عەرەبی و فارسی پێکەوە دەزانن و ھەندێکیشیان تورکییان دەزانی .\nمحەمەد عەبدلوەھاب، ھیچ جۆرە دەمارگیرییەکی سونی گەرییانە و شیعەگەرییانەی نەبوو. لە حاڵێکدا کە زۆربەی سونییەکان، ھەندێک لە موفتییە سونییەکان، شیعەکانیان بە کافر دەزانی. شێخ محەمەد ھێندە پابەندی چوار مەزھەبەکە (شافعی، حەنەفی، حەمبەلی و مالکی - وەرگێڕی فارسی) نەبوو . لەو بارەیەوە دەیگوت : ئەوەی کە خوا لە قورئاندا فەرموویەتی بەسە بۆ ئێمە .\nکورتە چیرۆکی چوار مەزھەبەکە بەمجۆرەیە: سەدەیەک پاش لە مەرگی پێغەمبەر، چەند زانایەکی ئیسلامی لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا پەیدابوون، کە چوار کەسیان بوونە پێشڕەوانی ئەھلی سونە. ئەو چوارکەسەیش بریتی بوون لە (ابو حنیفە)، (احمد حنبل )، (مالک) و (محمد ابن ادریس شافعی). خەلیفە عەباسییەکان، موسڵمانانیان ناچار دەکرد کە پەیڕەوی لە یەکێک لەو چوار کەسە بکەن و ڕێگایان نەئەدا کە زانایەکیتر، ھەرچەندە کە زۆریش خوێندنەوە و تێگەیشتنی لە بارەی قورئان و سوننەتەکانی پێغەمبەرەوە ھەبوو بێت، بچێتە پلەوپایەی ئیجتھادەوە. عەباسیەکان ڕێگر بوون لەبەردەمی گەشەکردنی زانستە ئاینییەکاندا. ئەمەش ببووە ھۆی بەستەڵەک (جمود)ی فکری لە نێوان موسڵمانانی سوننەمەزھەبدا. بەپێچەوانەشەوە، موسڵمانانی شیعە مەزھەب کەڵکیان لەو ڕێگایانە وەردەگرت کە سونییەکانن خستبوویانە سەر ڕێگای گەشەکردنی خۆیان. لەم لایەنەوە، شیعەکان دەستیانکرد بە بڵاوکردنەوەی بیروڕاکانی خۆیان لە پانتاییەکی فراواندا . سەرەڕای ئەوە کە لە سەدەی دووەمی ھیجریدا ژمارەی شیعەکان یەک لەسەر سەدی سونییەکانی پێکدەھێنا، بەڵام بەردەوام ژمارەیان زیادی دەکرد و لەگەڵ پەیڕەوانی سونی مەزھەبدا بەرەو ھاوسەنگی دەڕۆیشتن . ئەمە شتێکی ئاسایی بوو، چونکە ئەو ئیجتھادەی کە شیعەکان بڕوایان پێی بوو، بەبەردوامی دەبووە ھۆی نوێبوونەوەی زانستی موسڵمانەکان، نوێبوونەوەی فقەی ئیسلامی و نوێبوونەوەی تێگەیشتنی قورئان و سونەت و بەوھۆیەشەوە ئاینی ئیسلامیان لەگەڵ ھەلومەرجی سەردەمدا دەگونجاند . ئیجتھاد چەکێک بوو کە دژی دۆگماتیزم بەکار دەھێنراو دەبووە ھۆی گۆڕانکاری و پێشکەوتنی ئایدیاکانی ئیسلام . سنوردارکردنەوەی ئیسلام لە چوار مەزھەبەکەدا و داخستنی دەرگاکانی گەڕان و داواکاری موسڵمانەکان، گوێی خۆ کەڕکردنیان لە قسە تازەکان، گوێنەدان بە پێداویستییەکانی سەردەم، چەکێکی ڕزیوو بوو کە قەناعەتی بە موسڵمانەکانیتر نەدەکرد. ئاشکرایە کە لە کاتێکدا دوژمن چەکی نوێی لەدەستدا بێت و تۆیش بە چەکی کۆن و ژەنگاوییەوە بچیتە مەیدانی شەڕەکەوە لەگەڵیدا، بە دڵنیاییەوە درەنگ یان زوو تێکدەشکێیت و دەیدۆڕێنی . بەپێی پێشبینی من، سونیە ئاقڵەکان، دەرگای ئیجتھاد بەڕووی موسڵماناندا دەکەنەوە و مژدەی ئەوەش دەدەم کەئەم کارە تا سەدەی داھاتوو ئەنجام دەدرێت وپاش لە سەدەیەک، زۆرینەی موسڵمانەکان لە شیعەکانی لایەنگری ئیجتھاد پێکدێن و سونییەکانیش دەبنە کەمایەتی .\nبێمەوە سەر باسی لاوە خۆبەزلزان و بەرزەفڕەکە. مەبەستم لە شێخ محەمەد عه‌بدولوه‌هابە: محەمەد توێژینەو و خوێندنەوەی تایبەتی خۆیی لەسەر قورئان و حەدیس ھەبوو. بۆ سەلماندنی ڕاستی بۆچونەکانی خۆی، پشتی بە وتەکان و بۆچونەکانی شێخەکان و زاناکانی ئیسلام دەبەست و بەڵگەی دەھێنایەوە. ئەو نەک تەنھا باسی لە باوەڕەکانی پاش ئەھلی سونە دەکرد، بەڵکو بیروڕاکانی ئەبوبەکر و عومەریشی دەکردە بەڵگەی قسەکانی و شارەزایی خۆیشی لە بواری فقەی ئیسلامیدا نیشاندەدا. ھەندێک جاریش ئەنجامگیرییەکانی بە پێچەوانەی بیروڕای زاناکانی ئیسلامەوە بوو. شێخ ھەمیشە دەیگوت: " پێغەمبەری خودا تەنھا کتێب و سونەتی، وەک بنەما نەگۆڕەکان بۆ بەجێھێشتووین، بەڵام ھەرگیز نەیوتووە کە ئەسحابەکان و زانا ئاینییەکان ھەرچییەکان وت، ئیتر ئەوانە وەحی دابەزێنراوە و شایستەی گۆڕان نییە. کەواتە پێویستە لەسەرمان کە پەیڕەوی لە کتێب و سونەت بکەین، ھەرچەندەیش کە زانایان و پێشەوای مەزھەبەکان و تەنانەت ئەسحابەکانیش یەک بۆچوونیان ھەبووبێت .\nڕۆژێکیان لە نێوان ئەو و زانایەکی شیعەدا کە لە ئێرانەوە ھاتبوو، ڕەزای دارتاشیش میوانداری کردبوو، لەکاتی نانخواردندا مشتومڕێک لە نێوانیاندا ڕوویدا. ئەوکەسە ناوی شێخ جەوادی قومی بوو، ناکۆکییەکی بنچینەییان لەگەڵ محەمەددا ھەبوو، کە سەرئەنجام مشتومڕەکەیان بەخێرایی گۆڕا بۆ تووندوتیژی و بووە ھۆی دڵئێشانیان لە یەکتری. من ھەموو قسەو باسەکەیانم لە بیر نەماوە و تەنھا ئەو بەشانەی کە لە یادم ماون، لێرەدا یاداشتایان دەکەم و دەیان نووسمەوە :\nشێخی قومی بەم ڕستانە باسەکەی خۆیی دەستپێکرد و بە محەمەد عه‌بدولوه‌هابی گوت: " ئەگەر تۆ ئازادانە بیر دەکەیتەوە و بەو شێوەیەیت کە باس لە خۆت دەکەیت، گوایە توێژینەوە و خوێندنەوەی پێویستت لەسەر ئیسلام ھەیە، ئەی ئەوە چۆنە کە ئێوە وەک کەسێکی شیعە ڕێز لە (عەلی) ناگرن ؟" .\nمحەمەد وەڵامیدایەوە: " لەبەر ئەوەی کە عەلیش ھەروەک عومەر و ئەوانیتر قسەکانی بۆ من نەگۆڕ نییە و من تەنھا کتێب و سونەتم قەبوڵە.".\nـ شێخی قومی: " ئەی پێغەمبەر نەیگوتووە کە : من شاری زانستم و عەلیش دەرگاکەمە ( انا مدینە العلم و علی بابھا) لێرەوەیە کە جیاوازییەکی لە نێوان عەلی و ئەسحابەکانیتردا کردووە.".\nـ محەمەد عه‌بدولوه‌هاب: " ئەگەر وایە، کەواتە پێغەمبەر دەبووایە بیگوتایە: کتێب و عەلی کوڕی ئەبوتالیبم بۆ بەجێھێشتوون.".\nـ شێخی قومی: " بەڵێ ڕاستە کە وای وتووە. لەو شوێنەدا کە دەڵێت: کتێب و بنەماڵەکەم بۆ ئێوە بەجێھێشتووە (انی تارک فیکم الثقلین ، کتاب اللە و عترتی) . ئاشکرایە کە عەلی گەورەی بنەماڵەکەی پێغەمبەرە.".\nمحەمەد عه‌بدولوه‌هاب نکوڵی لەم حەدیسە کرد، بەڵام شێخی قومی بە بەڵگەی تەواوەوە سەلماندی کە عەلی جێگری پێغەمبەرە. محەمەد عه‌بدولوه‌هاب کە لەو بارەیەوە بێدەنگ بوو، وەک دیار بوو وەڵامێکی بەرانبەر بە شێخی قومی پێنەبوو، بەڵام لە پڕێکدا بە ناڕەزایەتییەوە بە شێخی گوت: (پێغەمبەر تەنھا قورئان و بنەماڵەکەی بۆ ئێمە بەجێھێشتووە، کەواتە چارە چییە؟). شێخی قومی وەڵامی دایەوە :" سونەت ڕوونکردنەوە و ڕاڤەکردنی کتێبەکەی خودایە، شتێکی لەمە زیاتر نییە. پێغەمبەری خوا فەرموویەتی کتێبەکەی خوا و بنەماڵەکەم، واتە کتێبکەی خوا لەگەڵ شەرح و تەفسیری ئەودایە کە ناونراوە سونەت، لایەنێکیتر بۆ دووبارەکردنەوەی سونەت نەماوەتەوە.".\nمحەمەد عه‌بدولوه‌هاب وتی: " بە پێی قسەکاتی تۆ بێت (عترت) ، یان ئەھلی بەیتیش تەفسیر و قسەی خودایە، ئەی بۆچی ئەمە بۆ دەقی حەدیس زیادکراوە.".\nشیخی قومی وەڵامی دایەوە: " پاش لە مردنی پێغەمبەری خوا، ئومەت پێویستی بە شەرح و تەفسیر قورئان ھەبووە، چونکە ئەحکامەکانی پێیویستیان بە گونجاندن ھەبوو لەگەڵ ھەلومەرجی ژیاندا. لەم ڕووەوە بوو کە پێغەمبەر لەگەڵ زانینی پێشتریدا، کتێبەکەی خوای بە بنەمایەکی نەگۆڕ زانیووە، ئەھلی بەیتیش وەک موفەسیرکەران و ڕونکەرەوەکانی ئەو کتێبە، سپاردوویەتی بە پێداویستییەکانی سەردەم .".\nچێژێکی زۆرم لەم گفتوگۆیانە وەردەگرت و سەرم لێیان سوڕ دەما. بینیم کە محه‌مه‌د عه‌بدولوه‌هاب لە بەرانبەر شێخ جەوادی قومیدا، کە پیاوێکی بە تەمەن بوو، وەکو ئەو باڵندەیە لێھاتبوو کە دەبێت بە داوی ڕاوچییەکەوە و ئیتر توانای فڕینی نامێنێ، تەنھا ئەوە نەبێت کە لە شوێنی خۆیدا باڵەتەپە دەکات .\nپاشماوەیەک لە ئاشنا بوون و مامەڵەکردنم لەگەڵ محەمەد عه‌بدولوه‌هابدا، بەو ئەنجامە گەیشتم کە کەسێکی شیاوە بۆ جێبەجێکردنی ئامانجەکانی بەریتانیا لە ناوچەکەدا و تواناییەکی باشی ھەیە بۆ ھەمان مەبەست. گیانی خۆ بەزلزانی، لەخۆباییبوونەکەی، پلەو پایەخوازیەکەیی و دوژمنایەتییەکەی لەگەڵ زانایانی ئاینی و مەرجەعەکانی ئیسلامدا، ملھوڕییەکەی بە ئاستێک گەیشتبوو کە خەلیفەکانی ڕاشیدینیشی دەخستە ژێر ڕەخنەوە. ئەنجامگیرییەکانی ئەو لەسەر قورئان و حەدیسەکان، کە جیاوازییەکی ئاشکرای لەگەڵ واقعدا ھەبوو، گەورەترین خاڵی لاوازی ئەو بوو کە دەکرا کەڵکیان لێوەربگیرێت و بقۆزرێنەوه.\nئەم لاوە مەغرورە لە کوێ و ئەو زانا پیرەمێردەی تورکی دانیشتووی ئەستەنبوڵ لە کوێ، کە ھەرگیز گۆڕانکاریەک لە بیروڕا و ڕەفتاریدا بەرانبەر بە ھەزار ساڵ لەوەپێش ڕووی نەدابوو. پیرەمێردی حەنەفی مەزھەبی ئەستەنبوڵی، کاتێک کە دەیویست ناوی ئەبوحەنیفە بھێنێت، ھەڵدەستا و دەستنوێژی دەگرت. یان بۆ نموونە لە کاتی خوێندنەوەی کتێبەکەی (صحیح بخاری)دا، کە یەکێکە لەسەرچاوە باوەڕپێکراوەکانی سونیەکان، زۆر ڕێزی لێدەگرت و ئەوەی کردبووە فەرز کە دەبووایە پێش لەوەی دەست ببات بۆ ئەو کتێبە دەستنوێژی بگرێت و پاشان دەیخوێندەوە . شێخ محەمەد عه‌بدولوه‌هاب ڕێک بە پێچەوانەی شێخ ئەحمەد ئەستەنبوڵییەوە بوو. محه‌مه‌د عه‌بدولوه‌هاب سوکایەتی بە ئەبوحەنیفە دەکرد و ھیچ ڕێزێکی بۆ دانە دەنا. ئەو دەیگوت: " من زیاتر لە ئەبوحەنیفە دەزانم " و پێیشی وابوو کە نیوەی کتێبی (صحیح البخاری ) شتی بێ مانا و قسەی پووچە.\nبە ھەرحاڵ، پەیوەندی خۆمم لەگەڵ محەمەدا پتەو کرد و ووردە ووردە برادەرایەتییەکی بەھێز لە نێوانمادا دروست بوو. من بە بەردەوامی ئەوەم بە گوێی محەمەددا دەدا کە خوا بەھرەیەکی گەورەو بلیمەتانەی پێ بەخشیویت، کە لە عەلی و عومەریش گەورەتر و بە تواناتریت. پێم دەگوت کە: " ئەگەر تۆ لەسەردەمی پێغەمبەردا بژیبایتایە، بە دڵنیاییەوە دەکرایت بە جێنشینی ئەو". ھەمیشە بە شێوەیەکی دڵخوازانە و ئارەزومەندانە قسەم لەگەڵدا دەکرد و پێم دەگوت: " ھیوادارم ئەو ئاڵوگۆڕەی کە دەبێت بەمزووانە لە ئاینی ئیسلامدا ڕوو بدات، لەسەردەستی تۆدا بێت، چونکە تەنھا تۆ دەتوانیت ئیسلام ڕزگار بکەیت لەم داڕمانەی کە ئێستا ڕووبەڕووی بووەتەوە. ھەمووان چاوی ھیوا و ئومێدیان بڕیوە تە تۆ تا ئاینی ئیسلام لە ھەرەس و داڕمان ڕزگار بکەیت .".\nلەگەڵ محەمەددا ژوانێکمان دیاریکرد، بەو مەبەستەی کە لەسەر تەفسیری قورئان لەسەر بنەمای ھزرە نوێیەکان، نەک لەسەر بنەمای بیرو باوەڕی ئەسحابە و پێشەوایانی ئاینی ئیسلام، زانا و موفسیرەکان قسەو باس و گفتوگۆیەک بکەین. پێکەوە قورئانمان دەخوێندەوە و قسەو باسمان لەسەر دەکرد. نەخشەکەی من ئەوە بوو کە بە ھەر شێوەیەک بووە محەمەد بخەمە داوی وەزارەتی مستعمراتی ئینگلیزەوە .\nمحەمەد کە کەسێکی بەرزەفڕ و خۆپەرست بوو، توانیم پلەبەپلە بیخەمە ژێر کاریگەری قسەکانمەوە، تا ئەو ڕادەیەی کە بە خەیاڵی خۆی و بۆ سەرنجڕاکێشانی من، خۆی لەوە بەکەمتر بە من دەناساند کە لە ڕاستیدا لە خۆیی ڕادەبینی .\nجارێکیان پێم گوت: " ئایا جیھاد واجبە؟". وەڵامی دایەوە: " ئەی چۆن واجب نییە . ئەی خودا نافەرموێت : لە لەگەڵ کافرەکاندا بجەنگن". منیش وتم: " خودا دەفەرموێت لەگەڵ کافرکان و منافقەکاندا، واتە لەگەڵ ھەردووکیاندا شەڕ بکەن. ئەگەر جیھاد لە دژی کافرەکان واجبە، ئەی بۆچی پێغەمبەر خۆی شەڕی لەگەڵ مونافیقەکاندا نەکرد؟". محەمەد وتی: " ئاخر خۆ جیھاد ھەر لە مەیدانی جەنگدا نییە. پێغەمبەر بە کردار و بە ڕەفتار جەنگی لەگەڵ منافقەکاندا دەکرد". منیش گوتم : " کەواتە لەم حاڵەتەدا، جییھاد لەگەڵ کافرەکان و منافقاندا بەکردار و بە ڕەفتار واجبە". محەمەد وەڵامی دامەوە و وتی: " نەخێر ! چونکە پێغەمبەر لە مەیدانی جەنگدا دژ بەکافرەکان جیھادی کردووە". منیش وتم :" جەنگی پێغەمبەر لەگەڵ کافرەکەندا بە مەبەستی بەرگریکردن بووە لە خۆی، چونکە کافرەکان دەیانویست بیکوژن". محەمەد وەک نیشانەی ھاوڕابوونی خۆی لەگەڵمدا، سەری بۆ قسەکانم لەقاند و ئینجا من ھەستمکرد کە لە کارەکەمدا سەرکەوتنم بەدەستێناوە.\nڕۆژێکیتر پێم گوت: " ئایا ڕێگا بە سیغەکردنی ژنان دراوە؟". محەمەد لە وەڵامدا وتی: "ھەرگیز". . منیش وتم: " ئەی بۆچی قورئان ڕێگای بەوە داوە کە چێژ لە ژنان وەربگیرێت و لە بەرانبەریشدا کرێ و ھەقی خۆیان بدرێتێ؟. فما استمتعتم بە منھن فاتوھن اجروھن ـ ئایەتی ٢٤ لە سورەتی النساء). محەمەد لە وەڵامدا وتی:\n"بەڵێ! بەڵام عومەر متعەی حەرام کردووە (موتعە کە لە سەردەمی پێغەمبەردا حەڵاڵ بوو، من حەرامی دەکەم و ھەرکەسێکیش ئەم کارە بکات سزای دەدەم ـ متعتان کنتا علی عھد الرسول اللە وانا احرمھا و اعاقب علیھما).". پێم وت: "سەیرە! ئەی تۆ چۆن خۆت لە عومەر بە زیرەکتر دەزانیت ؟ ئەمە لە حاڵێکدایە کە خۆت پەیڕەوی لە قسەکانی دەکەیت. ئاخر عومەر بە چ ھەقێک دەڵێت کە: پێغمبەر حەڵاڵی کردووە و منیش حەرامی دەکەم. ئەی تۆ بۆچی حوکمەکانی قورئانت لە بیری خۆت بردووەتەوە و تەسلیمی بیروڕاکانی عومەر بوویت؟". محەمەد لە بەرانبەر ئەم قسانەمدا بێدەنگ بوو. ئەو بێدەنگییەشی نیشانەی ڕازی بوون و ھاوڕابوونی بوو لەگەڵ قسەو پرسارەکانمدا. پاش ئەوەی کە لە سەر مەسەلەی سیغەکردن قەتاعەتم پێکرد، ئینجا دەستمکرد بە بزواندنی غەریزە سێکسیەکانی. لەبەرئەوە کە لاوێکی زگورتی و بێ ھاوسەر بوو، ئەوجا سەری قسەم لە بارەی سیغەکردنەوە بۆ کردەوە و لێم پرسی: " ئایا حەزت لە سیغەکردن ھەیە و تام و چێژی لێوەردەگریت؟". بینیم کە وەک نیشانەی ڕازیبوون و ھاوڕابوونی لەسەر سیغەکردن، سەری داخست و لەو بارەیەوە ھیچی نەگوت.\nمن بە باشترین ھەلەکانی مەئموریەتەکەم گەیشتبووم. بەڵێنم دایە کە ژنێکی بۆ سیغە بکەم. تەنھا نیگەرانی من لەو ڕووەوە ئەوە بوو کە محەمەد لە سونییەکانی بەسرە بوو، سونییەکانیش دژی سیغەکردن بوون، خەمی ئەوەم ھەبوو کە ترسێک بکەوێتە دڵی محەمەدەوە و لە سیغەکردنەکە پەشیمان ببێتەوە، بەڵام دڵنیایشم کرد کە ئەم شتە بە نھێنی دەمێتێتەوە و تەنانەت ناوی ئەویش بە ژنەکە ناڵێم. پاش ئەو گفتگۆیەمان، من یەکسەر ڕۆیشتم بۆ ماڵی ژنە سۆزانییەکی مەسیحی، ئەو ژنە بە ئاگاداری وەزارەتی مستعمرات لە شاری بەسرەدا لەشفرۆشی دەکرد و لاوە موسڵمانەکانی تووشی فەساد دەکرد. مەسەلەکەم بۆ ئەو ژنە باسکرد و پاش ڕازی بوونی، ناوی (صفیه)م بۆ دۆزیەوە و بڕیار بوو کە لەگەڵ شێخدا پێکەوە بڕۆین بۆ ماڵیان. پاش لەڕازیبوونی شێخ، لە ڕۆژی دیاریکراودا بڕیارماندا بڕۆین بۆ ماڵی سه‌فیه. جگە لە خاوەن ماڵ، ھیچ کەسێکیتری لێنەبوو. پاش ئەوەی کە محەمەد کرێی سیغەکردنی ھەفتەیەکی دایە و مۆری سیغەکردنەکەیش سکەیەکی زێڕبوو، بۆ ماوەی یەک ھەفتە سه‌فیه‌ی کرد بە ژنی خۆی. بەکورتیەکەی، سه‌فیه لە ناوە و منیش لە دەرەوە، دەست بەکار بووین بۆ ئامادەکردنی محەمەد عه‌بدولوه‌هاب بۆ کار و ئامانجەکانی داھاتوومان. سه‌فیه تامی شیرینی خستنە ژێر پێی ئەحکامەکانی دین و سەربەستی فکری و ئازادی بە محەمەد چەشتبوو .\nڕۆژی سێیەمی پاش زەواجە سیغەکە، محەمەدم بینییەوە و دووبارە قسەو باسەکانمان دەستپێکردەوە. ئەمجارەیان گفتگۆکەمان لەسەر حەرامکردنی شەراب بوو لە ئیسلامدا. بڕیارمدا ئەو ئایەت و حەدیسانە ڕەتبکەمەوە کە ئەو لەسەر حەرامکردنی شەراب بڕوای پێیان ھەبو. پێم گوت: " ئەگەر شەراب خواردنەوەی معاویە، یەزد و خەلیفەکانیتری بنی ئومەییە و بنی عەباسیش بە ڕاست بزانین، ئەی چۆن دەبێت ڕەوابێت کە ئەم پێشەوایانەی دین، ھەموویان فێڵباز بن و تەنھا تۆ بە ڕێگای ڕاستدا بڕۆیت؟ بێگومان ئەوان لەمن و تۆ باشتر لە کتێبی ئاسمانی و سونەتەکانی پێغەمبەر تێگەیشتوون و زانیویانە. بەم پێیەش دەکرێت بڵێین کە تێگەیشتنی ئەوان لە حوکمەکانی خوا و سونەت، حەرامکردنی شەراب نەبووە، بەڵکو حەزلێنەکردن و بێزاری ئەوان بووە لە شەراب خواردنەوە. جگە لەوەش، لە کتێبە پیرۆزەکانی یەھود و مەسیحدا، کێشەی شەراب خواردنەوە ڕوونکراوەتەوە. ئەوە لە حاڵێکدایە کە ئەم ئاینانەیش، ئاینی خودایی بوون و پێغەمبەرەکانیشیان لەلایەن ئیسلامەوە تەیدکراون. ئەی ئەوە چۆنە کە تەنھا لە ئاینێکی خوداییدا شەراب حەلاڵە و لە ئاینێکیتریدا شەراب حەرامکراوە؟ ئایا ئەم ئاینانە ھەموویان ئاینی ھەق نین و لە لایەن خودای تاک و تەنھاوە نەنێردراون؟ ئێمە ڕیوایەتێکمان لەبەردەستدایە دەیسەلمێنێ کە عومەریش شەرابی خواردووەتەوە ھەتا ئەو کاتەی کە ئایەتێک لەو بارەیەوە دابەزیووە (ئایا تۆ دەست لە شەراب خواردنەوەو قومار ھەڵدەگریت ـ وھل انتم منتھون ـ سورەی الاعراف ئایەتی ٩١ ـ وەرگێڕی فارسی) ئەگەر شەراب خواردنەوە حەرام بوو، ئەی بۆچی پێغەمبەر گوناھی شەراب خواردنەوەی داوەتە پاڵ عومەر، ئەمە لە کاتێکدایە کە عومەر لەسەر ئەو گوناھەی سزا نەدراوە و ئەمەیش بەڵگەیە بۆ حەڵاڵ بوونی شەراب .".\nمحەمەد عبدالوەھاب بەوردی گوێی بۆ قسەکانم ڕاگرتبوو. پاشان دەمی کردەوە و وتی: " لە خەبەرکانی ئەو ڕۆژگارەدا ھاتووە کە عومەر شەرابی لەگەڵ ئاودا تێکەڵ کردووە تا تایبەتمەندی مەستکردنی لێدەربچێت و پاش ئەوەی کە ئەلکھوڵەکەی کەمکردووەتەوە، ئینجا خواردوویەتییەوە. لەو ڕووەیشەوە بوو کە دەیگوت شەراب حەرامە، نەک خودی شەرابی حەرامکردبێت. شەرابێک کە سەرخۆشت نەکات، ئەوا ئەو شەرابە حەرام نییە". شێخ لە ئاڕاستەکردنی بیروبۆچوونەکانی خۆیدا لەمەڕ شەراب خواردنەوە، ئەنجامگیرییەکەی عومەری دەکردە مەدلولی ڕاست و دروستی ئایەتەکە، چونکە خوا دەفەرموێت: " شەیتان دەیەوێت لە ڕێگای شەراب و قومارەوە دوژمنایەتی و کینە لە نێوانتاندا دروست بکات و خوا و نوێژتان لەبیر بباتەوە ـ (انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوە والبغضاء فی الخمر والعسیر و المیسر ویصدکم عن ذکر اللە وعن الصلوە) . ئەگەر شەرابێک سەرخۆشت نەکات و ئەو ئەنجامە خراپانەی لێنەکەوێتەوە، ئەو شەرابە حەرام نییە.".\nئەو قسەو باسانەی کە لەبارەی شەراب خواردنەوە لەگەڵ محەمەددا کردبووم، ھەموویم بۆ سه‌فیە گێڕایەوە و جەختم لەسەر ئەوەکرد ھەلەکەم قۆستووەتەوە و تا دەتوانیت شەرابی بدەرێ و شێخ سەرخۆش بکە. ڕۆژی دواتر سه‌فیە پێی وتم کە پێکەوە شەرابێکی زۆریان خواردووەتەوە و شێخ محەمەد وای لێھاتووە کە لەسەرپێ خۆی پێڕانەگیراوە و لە کۆتایی شەویشدا چەندین جار ھەوڵیداوە کە سێکسی لەگەڵدا بکات، بەڵام توانای نەبووە. بە کورتییەکەی، من و سه‌فییە توانیبوومان کە بە تەواوی شێخ کۆنترۆڵ بکەین. لەو کاتەدا بوو قسە زێڕینییەکانی وەزیری مستعمرات ھاتەوە یادم کە لەکاتی خوداحافیزیدا پێی گوت بووم: " ئێمە بە شەراب و سێکس توانیمان ئیسپانیا لە کافرەکان ـ مەبەستی لە موسڵمانەکان بوو ـ بستێنینەوە و دەبێت ھەموو وڵاتاکانیتریش بەم دوو فاکتەرە وەربگرینەوە ،".\nلە درێژەی قسەو باسەکانماندا لە بارەی ئاینەوە، ڕۆژێکیان لەگەڵ شێخ محەمەددا باسی ڕۆژوگرتنم ھێنایە کایەوە و پێم گوت: " قورئان دەڵێت: ئەگەر ڕۆژو بگریت باشترە ـ ان تصموا خیرلکم ـ لەبەرئەوە، ڕۆژوگرتن لە ئیسلامدا دڵخوازانەیە نەک واجب". لەو کاتەدا شێخ بە شپرزەییەوە پێێ وتم: " تۆ دەتەوێت من لە دین ھەڵبگێڕیتەوە! ".\nمنیش پێم گوت: " محەمەد! ئاین ھیچ شتێک نییە جگە لە دڵخۆشکردن، سەلامەتی گیان و ھاوسەنگییەکی دەرونی. ئەم حاڵەتەیش مرۆڤ دوور دەخاتەوە لە دەستدرێژی و تەعداکردن بۆسەر کەسانیتر. باشە ئەی مەسیح نەیگوتووە کە: دین عەشقە و ئەمەش لە قورئاندا ھاتووە ـ پەروەردگارت بپەرستە تا دەستت دەگات بە یەقینـ واعبد ربک حتی یاتیک الیقین" ئێستا ئەگەر مرۆڤێک دەستی بە یەقین ڕاگەیشتبێت، بڕوای بە خودای دەسەڵاتدار ھەبێت، دڵی پڕ بووبێت لە بڕواو کردەوەی باش ئەنجام بدات، ئیتر چ پێویستییەکی بە ڕۆژوگرتن ھەیە؟ چونکە بە بەرزترین پلە و پایەی مرۆیی گەیشتووە.".\nمحەمەد عبدالوەھاب، ئەمجارەیان بە تووندی نکوڵی لە قسەکانم کرد و بە تووندی قسەکانمی ڕەتکردەوە و بێزاری خۆی لە قسەکانم دەربڕی. جارێکیتریشیان پێم گوت کە: " نوێژ واجب نییە"، لێی پرسیم " بۆچی واجب نییە؟". وتم: " خوا لە قورئاندا دەڵێت: نوێژ لە بەرئەوەیە کە ناوی منتان لەبیر نەچێتەوە و ناوی من فەرامۆش نەکەن ـ واقم الصلات لذکری ـ کەواتە مەبەست لە نوێژکردن لەبیرنەچوونەوەی ناوی خوایە و تۆ دەبێت لە باتی نوێژ کردن، ناوی خودات لەسەر زاربێت". محەمەد وتی: " بەڵێ گوێم لێبووە کە ھەندێک لە زانایانی ئاینی لە کاتەکانی نوێژدا تەنھا ناوی خودا دووبارە دەکەنەوە و ئیتر نوێژ ناکەن". زۆر خۆشحاڵ بووم بەم ددانپیانان (اعتراف)ەی محەمەد، بەڵام تا ماوەیەک خۆم لەوە لائەدا کە پێی بڵێم واز لە نوێژ بھێنە و نوێژمەکە. محەمەد بە دوای ئەوەدا، جار نە جارێ نوێژی دەکرد، بە تایبەتی نوێژی بەیانیانی نەدەکرد و شەوەکانیش ھەتا درەنگ نەدەخەوتین. ھەر لەبەرئەوەیش بوو کە بەیانیان توانی ھەستان لە خەو و دەستنوێژگرتنی نەبوو.\nبە کورتییەکەی، توانیم کە وردە وردە بەرگی ئیمان لەبەری شێخدا دابکەنم. ھەموو ڕۆژێک درێژەمان بە قسەوباسە بە تام و بە چێژەکانمان دەدا. جارێکیان، سەرئەنجام باسەکەم ھێنایە سەر پێغەمبەر، بەڵام لە ناکاودا ڕوخساری گۆڕاو بێمەیلی خۆی لە چوونە سەر باسی پێغەمبەر دەربڕی و پێی وتم: " ئەگەر سوکایەتی بە پێغەمبەری خوا بکەیت، ئەوا پەیوەندییەکەمان تێکدەچێت و پەیوەندیمان نامێنێت". منیش لە ترسی ئەوەی کە ھەرچییەکم ڕستووە نەبێتەوە بە خوری، به ناچاری بابەتەکەم گۆڕی و ھیچ قسەیەکم لە بارەی پێغەمبەرەوە نەکرد.\nلەوە بەدوا ئامانجی من ئەوە بوو کە ھزری ڕابەری و پێشەوایەتی لە کەسایەتی محەمەد عه‌بدولوه‌هابدا دروست بکەم. ھاتمە سەر ئەو قەناعەتەی کە شۆرببمەوە بە ڕۆحیدا و ڕێگای سێیەم، واتە جگە لە مەزھەبی شیعە و سونی بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری موسڵمانانی بۆ پێشنیار بکەم. بۆ گەیشتن بەو ئامانجەیش، دەبوایە کە مێشکی لە ھەموو ئەو ئەوشتانە پاک بکەمەوە کە پێی گۆشکراوە و تووشی دەمارگیری کوێرانەی کردووە و لە ئەنجامیشدا ھەستی بیر ئازادی تێدا بەھێز بکەم. سه‌فیەیش بۆ ئەم کارە گرەنگە ھاوکاری دەکردم، چونکە محەمەد شێت و شەیدای بووبوو. ھەموو ھەفتەیەکیش سیغەکەی نوێ دەکردەوە. بە کورتیەکەی، سه‌فیە سەبر و ئۆقرەی لە شێخ بڕی بوو .\nلە دیدارێکماندا بە شێخ محەمەدم گوت: " ئایا ڕاستە کە پێغەمبەر لەگەڵ ھاوەڵەکانی خۆیدا ھاوڕێ بووە؟". لە وەڵامدا وتی: " بەڵێ ". دیسان لێمپرسی "ئایا حوکمەکانی ئیسلام ھەمیشەیین یان کاتین؟" لە وەڵامدا وتی: " بێگومان ھەمیشەیین، چونکە پێغەمبەر دەفەرموێت: حەڵال تا ڕۆژی قیامەت حەڵاڵە و حەرامیش تا ڕۆژی قیامەت حەرامە - حلال محمد حلال الی یوم القیامە و حرام محمد حرام الی یوم القیامە". بێ پەروا پێم وت: " دەبێت ئێمە پابەندی سونەتەکانی ئەو بین و لەگەڵ یەکتردا برادەر و ھاوڕێ بین ". ئەو پێشنیارەکەمی قەبوڵکرد و لەوە بەدواوە لەکاتی سەفەر و سەفەرنەکردندا پێکەوە دەبووین .\nبەردەوام ھەوڵی ئەوم دەدا ئەو درەختی میوەیەی کە ناشتبووم و خۆشەویسترین ڕۆژەکانی تافی لاویم کردبووە قوربانی سەوز بوون و گەشەکردنی، ھەرچی زووتر بەرھەمەکەی بچنمەوە.\nھەروەکو ڕابردوو، ھەموو ماتگێک ڕاپۆرتی کارەکانی خۆم دەناردەوە بۆ وەزارەتی مستعمرات. ڕاپۆرتنووسین خوییەک بوو کە لە ھەمان سەرەتای دەستبەکاربوونمەوە لەگەڵیدا ڕاھاتبووم و لە ساتەوەختی دەرچوونمەمەوە تا گەڕامەوە بۆ لەندەن، لە ناردنی ڕاپۆرتەکاندا کورتم نەدەھێنا. ئەو وەڵامانەی کە لە لەندەنەوە پێمدەگەیشتن، ھەموویان ھاندەر و ھیوا بەخشبوون و سوورتریان دەکردم لەسەر ئەنجامدانی ئەو ئەرکەی کە پێم سپێردرا بوو. ئەو ڕێگایەی کە لەبەردەمی من و محەمەددا بوو، بە خێرایی دەمانبڕی. ھەرگیز وازم لە محەمەد نەدەھێنا و بە شوێن ئەوە بووم کە گیانی ئازادی و گومان لە بیروڕاکانیدا بەھێزتر بکەم. ھەمیشە ھیوا و ئومێدی ئەوەم پێدەبەخشی کە ئەو دواڕۆژێکی ڕووناک و پرشنگداری ھەیە و لە بارەی توانایی شکانی بەسەر مەسەلە ئاینییەکاندا، ھەمیشە بە شان و باڵیدا ھەڵمدەدا. جارێکیان بە درۆ پێم گوت: " ئەم شەو لە خەومدا پێغەمبەرم بینی لەگەڵ ژمارەیەک لەو خەتیبانەدا کە لە مینبەرەکانەوە وەسفی دەکەن، لەسەر کورسییەک دانیشتبوو، دەوروبەری پڕ بوو لە زانایان و پیاوە گەورەکان، بەڵام من ھیچیانم نەدەناسی. لە ناکاودا تۆیش ھاتیتە ژوورەوە و ناوچاوانت نوری لێدەباری. کاتێک کە گەیشتیتە لای پێغەمبە، ئەویش بەڕێزەوە ھەستا و ناوچاوانتی ماچکرد و پێی گوتیت: ئەی مەحەمەدی ھاو ناوی من !.. تۆ میراتگری زانست و جێنشینی منیت لە بەڕێوەبردنی کارو باری دین و دنیایی موسڵماندا". تۆیش گوتت: " ئەی ڕەسوڵی خودا، من لەوە دەترسم ئەو ھەموو زانست و زانیاریەی کە ھەمە بۆ خەڵکی ئاشکرا بکەم!" پێغەمبەر فەرمووی:" ئەی محەمەد! دوودڵ مەبە، چونکە تۆ لەوە بڵندتریت کە خۆت بیر لە تواناییەکەت دەکەیتەوە!".\nکاتێک کە محه‌مه‌د عه‌بدولوه‌هاب ئەفسانەی خەوە درۆینەکەمی گوێ لێبوو، ھەر خەریک بوو لە خۆشییاندا باڵ بگرێت. لە بارەی خەوە درۆینەکەمەوە لێیدەپرسیم: " ئایا تۆ ڕاستگۆیت لە گێڕانەوەی خەوەکانتدا؟". ھەمیشە پێم دەگوت کە دڵنیابە لە ڕاستگۆییم. لە ھەمان چرکەساتی گێڕانەوەی خەوە درۆینەکەمدا، بە تەواوی ھەستم بەوەکرد کە محەمەد بڕیاری پەیگیرانەی خۆیداوە بۆ ڕاگەیاندنی مەزھەبە نوێیەکەی خۆی.


خۆپیشاندانه‌كان رێكخستنی ناو بازاڕی سلێمانی گه‌ڕانده‌وه بۆ خاڵی سفر - ئاوێنه\nخۆپیشاندانه‌كان رێكخستنی ناو بازاڕی سلێمانی گه‌ڕانده‌وه بۆ خاڵی سفر\nماوه‌ی چه‌ند مانگێك ده‌بو ناو باڕازی شاری سلێمانی رێكخرابو به‌تایبه‌ت شه‌قامه سه‌ره‌كیانی كاك ئه‌حمه‌دی شێخ، به‌رده‌ركی سه‌را، شه‌قامی كاوه، به‌رده‌م سینه‌ما سیروان، ئۆرزدی باك‌و شه‌قامی مه‌وله‌وی، رێگه به‌زیاده‌ڕه‌وی له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان نه‌ده‌درا.\nله‌سه‌رو به‌ندی خۆپشاندانه‌كانی ناو شاری سلێمانیدا جارێكی دیكه زیاده‌ڕه‌وی مێزو عه‌ره‌بانه‌و ده‌ستگێڕه‌كان سیمای شاری شێواند‌و قه‌ره‌باڵخی‌و رێكخستی ناو شاری سلێمانی گه‌ڕاندنه‌وه دۆخی جارانی.\nبیره‌وه‌ر نه‌وزاد كه چه‌ند خوڵه‌كێك ماڵی له‌ناو بازاڕه‌وه دوره، ئۆتۆمبیله‌كه‌ی بردۆته ناو بازاڕی شاری سلێمانی بۆ كڕینی پێداویستی رۆژانه‌ی. ئه‌و ده‌ڵێت “پێش خۆپیشاندانه‌كان بە‌پێنج خوله‌ك ده‌چومه به‌رده‌م مزگه‌وتی گه‌وره، به‌ڵام له‌م چه‌ند رۆژه‌ی دوای خۆپیشاندانه‌كاندا نه‌مزانی ناو شار گه‌ڕاوه‌ته‌وه دۆخی پێشو. له‌به‌ر مێزو عه‌ره‌بانه رێگه به‌رناكه‌وێت. له‌شه‌قامی كاك ئه‌حمه‌دی شێخه‌وه تا به‌رده‌م مزگه‌وتی گه‌وره پانزه خوله‌كم پێچوه. تا له‌و جه‌نجاڵه‌ی ئه‌و شه‌قامه ده‌رچوم بێزار بوم”.\nباخه‌وان حه‌مه‌سه‌عید دوكانی چایخانه‌ی هه‌یه له‌شه‌قامی كاوه، له‌باره‌ی زیاده‌ڕۆیه‌كانی ئه‌و شه‌قامه‌ی كاری تێدا ده‌كات وتی “له‌به‌ر عه‌ره‌بانه سه‌ر شۆسته‌كان گیراون‌و رێگه نیه بڕۆیت، به‌تایبه‌ت پیاده‌ڕه‌و. ئه‌مه‌ش رێگه‌ی هاتوچۆی سه‌ر شه‌قامه‌كانی شێواندوه‌و نازانیت چۆن بڕۆیت. ئه‌وه بۆ ئۆتۆمبیل هه‌ر مه‌پرسه! به‌هۆی عه‌ربانه‌وه كه نیوه‌ی شه‌قامه‌كه‌ی گرتوه، وه‌ك پێویست ئۆتۆمبیلش ناتوانێت بڕوات. گه‌ر به‌م شێوه‌ی ئێستا زیاده‌ڕه‌ویه‌كان به‌رده‌وام بێت‌و لایه‌نی به‌رپرس ئیجرائات نه‌كه‌ن، ئه‌وه نه‌ك هه‌ر عه‌ره‌بانه‌و مێز به‌ڵكو ئۆتۆمبیل دێنن به‌باره‌وه رایده‌گرن‌و شتی پێده‌فرۆشن. خۆ كه‌س بۆی نیه پیان بڵێت بڕۆن به‌ولاوه! گه‌ر قسه‌یه‌ك بكه‌یت ره‌نگه لێشت بده‌ن. ده‌ڵێی شه‌قامه‌كه‌یان كڕیوه”.\nچنور عه‌بدولڵا كه بۆ پێداویستی خانمان رویكرد بوه بازاڕی ده‌بۆكه، وتی “نازانم بازاڕ بۆ وای به‌سه‌ر هاتوه؟ چیمكرد به‌خۆم! ده‌مه‌وێت بچمه به‌رده‌م مه‌حكه‌مه كۆنه‌كه بۆ شت كڕین، نازانم چۆن بچم. ئه‌م بازاڕه ژیانی تێدا نه‌ماوه، تا گه‌شتومه‌ته بازاڕی ده‌بۆكه شانم به‌ر چه‌ندین كه‌س كه‌وتوه. من ده‌پرسم حكومه‌ت له‌كوێیه تا رێساو یاسایه‌ك بۆ ئه‌م مێزو عه‌ره‌بانانه دابنێت؟ خه‌ڵكی ئه‌چێت بۆ بازاڕ تا سه‌یری سیمایه‌كی شار بكات، به‌ڵام له‌ناو بازاڕی سلێمانی زۆر جیاوازه، كاتێك دێیته ناو بازار بێزار ده‌بێت ده‌ڵێیت شه‌ڵڵا نه‌هاتمایه”.\nخه‌فور ره‌حیم كاری ته‌كیسی ده‌كات له‌ناو بازاڕ، ئه‌ویش له‌باره‌ی دۆخی ناو بازاڕو ئه‌و جه‌نجاڵیه‌ی روی له‌شه‌قه‌مه‌كانی ناو شار كردوه، وتی “ئه‌مڕۆ هاوڵاتیه‌ك ده‌ستی لێ راگرتم تا له‌شه‌قامی خانه‌قاوه بیگوازمه‌وه بۆ شه‌قامی ئۆرزدی باك. تا گواستومه‌ته‌وه سی خوله‌كم پێچوه. رۆژانی دیكه كه ئه‌و زیاده‌ڕه‌ویه‌ی شه‌قامه‌كان نه‌بو، ته‌نها ده خوله‌كم پێده‌چو. ئه‌مه‌ش كێشه‌ی بۆ كارو باری هاوڵاتیان دروستكردوه. نازانین چی بكه‌ین؟ ناچاری نه‌بێت، كاری رۆژانه‌م له‌سه‌ر گواستنه‌وی نه‌فه‌ر نه‌بێت، به‌سێ مانگ جارێك ناچمه ناو بازاڕ. ئه‌وه كه‌ی ژیانه”.\nفه‌تاح محه‌مه‌د له‌به‌رده‌م عه‌ربانه‌كه‌یدا وه‌ستا بو له‌شه‌قامی كاك ئه‌حمه‌دی شێخ، هاواری ده‌كرد سه‌وزه چواری به‌هه‌زار دینار. ئه‌و بۆ ئاوێنه دواو وتی “چوار ساڵه خوێندنم ته‌واو كردوه كار نیه، چی بكه‌م؟ له‌م جێگه‌یه‌دا له‌گه‌ڵ برا گه‌وره‌كه‌م كار ده‌كه‌م. ئه‌مه شوێن عه‌ربانه‌ی ئه‌وه. ماوه‌ی بیست ساڵ ده‌بێت له‌م شوێنه‌دا كار ده‌كات. شوێن عه‌ره‌بانه‌ی دیكه‌ش نه‌ماوه تا عه‌ربانه‌یه‌كی دیكه دابنێم. نازانم خه‌ڵك بۆ گله‌یی ده‌كات! ئه‌وه نیه رێگه‌ی خه‌ڵكیش هه‌یه‌و ده‌ڕوات؟ خه‌ڵكی هاتوچۆ خۆی ده‌كات‌و ئێمه‌ش كاری خۆمان ده‌كه‌ین، ئیتر زیاده‌ڕه‌وی چی؟”.\nكاروان قادر سه‌رۆكی لیژنه هاوبه‌شه‌كانی قایمقامیه‌تی سلێمانی له‌باره‌ی زیاده‌ڕه‌ویه‌كانی ناو بازاڕی سلێمانییه‌وه ده‌ڵێت “خۆپیشاندانه‌كانی ناو شار هۆكاری سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی زیاده‌ڕه‌ویه‌كانن. به‌م نزیكانه لیژنه‌یه‌كی هاوبه‌ش پێكده‌هێنین بۆ لێكۆڵینه‌وه له‌زیاده‌ڕه‌ویه‌كانی شۆسته‌و شه‌قامه‌كان ناو بازاڕ كه موڵكی گشتین‌و نابێت له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌سێكه‌وه به‌كاربهێنرێن”.\nئه‌و وتیشی “داوا له‌داواكاری گشتنی ده‌كه‌م به‌یاسا ئه‌و دۆسیه‌یه بجولێنێت تا ئیجرائات‌و لێكۆڵینه‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا بكرێت كه به‌شێوه‌یه‌كی نایاسایی شوێنه گشتیه‌كانی ناو شار به‌كار ده‌هێن‌و زیاده‌ڕه‌وی تێدا ئه‌نجام ئه‌ده‌ن”.\nیوسف یاسین سه‌رۆكی شاره‌وانی سلێمانی له‌باره‌ی زیاده‌ڕه‌ویه‌كانی ناو بازاڕه‌وه وتی “لیژنه‌یه‌كی هاوبه‌ش هه‌بو له‌قایمقامیه‌تی سلێمانی، پارێزگاری پێشوی سلێمانی داینابو كه جێگه‌ی دڵخۆشی بو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ خۆپشاندانه‌كاندا ژماره‌یه‌ك عه‌ره‌بانچی‌و خاوه‌ن مێزه‌كان به‌ردی باشیان هاویشت تا بگه‌ڕێنه‌وه شوێنه‌كانی خۆیان. به‌وهۆیه‌وه ئه‌و لیژنه‌یه‌ش له‌ئێستادا نه‌ماوه”.\nئاماژه‌شی به‌وه كرد نازانین دۆخه‌كه چی به‌سه‌ردێت، ئایا دۆخی ناو باواڕ ئاوا فه‌وزا ده‌بێت یان چاره‌سه‌رێكی بۆ ده‌ۆزێته‌وه‌و رێك ده‌خرێته‌وه؟ چاوه‌ڕوانی بڕیاری پارێزگاری سلێمانین”.\nنووسراوە لە 2018-01-11 1:09 pm


” دێ ب سیسته‌مێ به‌رێ پاره‌یێ ئاڤێ ژ وه‌ڵاتیان هێته وه‌رگرتن و كار ب پیڤه‌ری هاته ڕاگرتن “ – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / نوچه / ” دێ ب سیسته‌مێ به‌رێ پاره‌یێ ئاڤێ ژ وه‌ڵاتیان هێته وه‌رگرتن و كار ب پیڤه‌ری هاته ڕاگرتن “\n” دێ ب سیسته‌مێ به‌رێ پاره‌یێ ئاڤێ ژ وه‌ڵاتیان هێته وه‌رگرتن و كار ب پیڤه‌ری هاته ڕاگرتن “\nف.ع 2019-07-10\tنوچه لابردنی بۆچوون 57 بینین\nئه‌ڤرو د كونگره‌یه‌كێ رۆژنامه‌ڤانیێ هه‌ڤبه‌شدا یێ دناڤبه‌را كارگێریا پارێزگه‌ها دهوكێ و جڤاتا پارێزگه‌هێ به‌حس ل پیڤه‌رێ ئاڤێ هاته‌كرن كو د رابووریدا پترترین گازنده‌یا وه‌ڵاتیان لسه‌ر بوویه.\nفه‌رهاد ئه‌ترووشی پارێزگارێ دهوكێ د وی كونگره‌یی رۆژنامه‌ڤانیدا راگه‌هاند: كار ب سیسته‌كێ پیڤه‌رێ ئاڤێ هاته راگرتن و دێ لسه‌ر شێوازێ به‌ری نها پاره‌یێ كرییا ئاڤێ ژ وه‌ڵاتیان هێته وه‌رگرتن.\nهه‌روه‌سا پارێزگارێ دهوكێ ئه‌و یه‌ك ژی دا زانین پێدڤییه هه‌می مال ئه‌ڤی پیڤه‌ری گرێده‌ن و پاشی ب رێكه‌چاره‌یه‌كا گونجایی و ل ئاستێ وه‌لاتیان پاره‌یی وه‌رگرن و نابیت ئه‌وێن پیڤه‌ر گرێدای و نه‌گرێدای وه‌كو ئێك پاره‌یی ژێ بهێته وه‌رگرتن.\nهه‌روه‌سا فه‌هیم عه‌بدوللا سه‌رۆكێ جڤاتا پارێزگه‌ها دهوكێ هه‌ر د وی كونگره‌یه‌كێ رۆژنامه‌ڤانیدا راگه‌هاند: دڤێت وه‌كو یه‌ك و ب دادپه‌روه‌ری ئاڤ بۆ هه‌میان بهێته دابه‌شكرن و رێكێ ل مه‌زاختنا زێده یا ئاڤێ ژی بهێته گرتن.\nپشتی پیڤه‌رێ ئاڤێ بۆ هه‌ژماره‌كا زوور ژ مالێن دهوكێ هاتیه گرێدان و لدویڤدا ژ ئه‌گه‌رێ وه‌رگرتنا پاره‌یێ زوور وه‌كو كرییا ئاڤێ نه‌رازیبوونێن توند یێن وه‌لاتیان ل پشت هاتن و بڤێ یه‌كێ ژی كارگێریا پاێزگه‌ها دهوكێ ئه‌ڤ بریاریا كاركرن ب پیڤه‌رێ ئاڤێ هاته راگرتن .\nدواتر بۆچی د وەرزێ هاڤینێ دا ئەگەرێ دروستبوونا بەرێ گۆلچیسکێ زێدە دبیت!\nدواتر ڤیدیوو .. كۆنگره‌یێ رۆژنامه‌ڤانیێ فراكسیۆنا یه‌كگرتوو ل په‌رله‌مانێ كوردستانێ لسه‌ر كارێ ئۆپوزسیونێ بۆ قوناغا داهاتی


حەمە ئازاد بەرزنجی: کرۆنا و قوربانی. – WTARIKURD\nڤایرۆسی کرۆنا ( COVID – 19 )، ئێستا بۆتە دەردێکی کوشندەی جیهانگیر. لە کۆنیشدا، چەندان دەردو نەخۆخشی و پەتای دی بڵاوبونەتەوە و بەهۆیەوە چەندان مرۆڤ و گیانلەبەرانی دی لەناو بردوەو و قڕی تێخستون . یان بێ هێزی کردون و بەجەستەی لاوازو شەتەکەوە ژیانیان بردۆتە سەر، یاخود کەمئەندامی کردون و ئەندامێکی لەشیان لەدەستداوە ، بە تایبەتی کوێر بوون . لەو نەخۆشیانە ( تاعون، سیل ، سورێژە، دڕکە و مێکوتە و ئاوڵە و شەلەلی منداڵان و چەندانی دی ). ئەمانە ڤایرۆس بون، یان میکرۆب ، و کارەساتی گەورەیان خوڵقاندوە و تا ماوەیەک، مرۆڤ دەستەوسان بوە بە دەسیانەوە، تا چارەیان بۆ دۆزراوەتەوە.\nلە چاخە کۆنەکانی مێژودا، بەهۆی کەم ئاستی ڕۆشنبیریی پزیشکی و پێشنەکەوتنی زانست بەو ئاستەی ئێستا و، کەم ئاستی ڕوناکبیریی هزریشەوە، بۆ دوور کەوتنەوە لە نەخۆشی و بەڵاو نەهامەتیەکان و کارەساتەکانی سروشتەوە ( بای بەهێز، لافاو، گەردەلول، ئاگر ) ناچار بون، یان بەبەهەموو باوەڕی خۆیانەوە پەنایان بردۆتە بەر، قوربانی بەخشین و ڕێکخستنی ریورەسمی ئایینیی. قوربانیەکایش یان مرۆڤ ( پیاو، ژن ، کور و کچی گەنجی جوان ) یان ئاژەڵ بون ( بەران ، مەڕ، بزن، گوێرەکە، جوانە گا، حوشتر، کۆتر، قەل و کەلەشێر و مریشک ). یان سەریان بڕیون، یان داویانن بەدەم ئاوەوە، یان لە شاخی بەرز هەڵیان دێراون و خستویاننەتە خوارەوە. یان سوتانویانن ئەمانەش لە پێناوی ڕازیکردنی خواوەندەکانیان دڵهێنانەوەیان بون.\nئەم قوربانی دان و نەزرکردنانە لە شارستانیەکان و ئایینەکانی پێش زایینی و دوایی زایینیشدا هەر بەردەوام بووەو هەر یەکەش بەپێی تێگەیشتن خۆی و جۆری کارەساتەکە و بەو قوربانییەی لەبەردەستیدا بوە، ڕێوڕەسمەکەی بۆ ڕێکخستوە. تا ئێستاش پاشماوەی ئەو شوێنانە لە هەندێ لەو شارستانیانەدا ماوە و کە شوێنی چاوەڕوانی قوربانییەکە و شوێنی سەربڕینەکە بوە. کە زیاتر لەوە دەچێ بەردێکی گەورەی خڕ یان لاکێشە بوبێت و خوێنەکەی چۆڕاوەتەوە و کۆکراوەتەوە و دوایی پڕژێنراوە و یان بەلەپی دەست شوێن دەستی پاشاکانیان لە سەردیوار و دەرگاکان نەخشاندوە و شوێنی تایبەتیش بۆ سەیرکەران و دانیشتنی پاشا و دارودەستەکەی دیاریکراوە. ئەمە لە شارستانیەکانی ( ئەکەدی، سۆمەری، بابلی و ئاشوری ) هەبون، لای میسرییە کۆنەکان و عەرەب و کەنعانی فینیقیەکان و گەلی مایا و ئەمریکا و چینیەکانیشدا هەرهەبون.\nلە ئایینی جولەکە و لە تەوراتدا ( سفر التکوین )، باسی قوربانی کراوە، پەیامبەر ئیبراهیم لە خەودا، خوا داوای لێدەکات، کە تاقە کورەکەی ئیسحاق، ببات و سەر ببڕێ، لەکاتی ڕۆیشتنی بۆ جێبەجێکردنی کارەکەی خودا دەیخاتە دڵیەوە و لە باتی، فەرمانی پێدەکرێت بەرانێکی قەڵەو سەربڕێت. ئیتر لەو کاتەوە جولەکەکان لە باتی مرۆڤ بەران یان بەرخ سەردەبڕن و دەیکەنە قوربانی. هەمان شت لە ئیسلامدا هەیە، بەڵام لە کلتوری ئیسلامدا دەلێن ئیسماعیلی کوڕی بردوە، وەک لە سورەتی الصافات ( 101 – 113 ) دا ، هاتوە بێئەوەی ناوی ئیسماعیل بهێنرێت. وە ئەمە لە ئیسلامدا بە ( الذبح المبارک ) ناوبراوە و هەروەها لە سورەتی ( کوثر ) یش باسی قوربانیکراوەو، هەندێ لە لێکۆلەرانیش لە ئیسلامدا، ( تقوی ) بە باشتر دەزانن وەک لە قوربانی( الاضحیة ) ئەویش بەپێی ئایەتی 37 لە سورەتی (الحج ) ( لن ینال اللە لحومها ولادمائها ولکن ینالە التقوی منکم کذلک سخرها لکم لتکبروا اللە ). هەندێکی دیکەش ئەمە زیاتر بە ( طقس الدینی ) دەچوێنن نەک پێویستی خەڵک بۆ گۆشت ( حاجة اللحوم ).\nداعش و قاعدە یش بۆ ڕازیکردنی خوداوەندیان وەک خۆیان بیریان لێکربۆوە، دیلەکانیان سەردەبڕی. هەروەک چۆن والی کوفە ( خالد القسری ) لە سەدەی دوەمی کۆچی بۆ جەژنی قوربان، وەک ( الذبح المبارک )، ( جعد کوڕی درهەمی ) سەربڕی و ( ابن تمیمة و ابن القیم ) یش دەستخۆشیان لێکرد.\nپێش ئیسلامیش لە مەککە و لە کاتی حەجدا، کاتێ لە عەرەفە وەستاون، قوربانیان کردوەو زیاتر حوشتریشیان سەربڕیوەو بە خوێنەکەی دیوارو دەرگای کەعبەیان پێ نەخشاندوە.\nلە ئایینی مەسیحیشدا مریشکی سپیان لە جەژنی بەخشین و لێبوردندا ( الغفران ) دا سەربڕیوە. بەڵام زیاتر پارجە نانە ڕەقێکیان هێناوە، کە دەربڕین بوە بۆ بۆ پەیکەر و لەشی مەسیح و لە شەرابیان هەڵکێشاوە، وەک دەربڕینێک بۆ خوێنی مەسیح و خواردویانە.\nمیسریەکانیش لە کاتی قوربانیدا زەنگوڵەیان لە ملی گوێرەکە و پارێنەکانیان بەستوە. شانی ڕاستی بۆ خوداوەندو ئەوی دیکەی بۆ خەڵکی. ئەمریکیە کۆنەکان بۆ دیاردە سروشتیە ترسناکەکان ناوسکی قوربانییەکەیان دەرهێناوە و گەلی مایاش ( مندالێ بچوک و ساوا یان، قەل، ئاسک، سەگ ) یان کردوە بە قوربانی لە کاتی دەستبەکاربونی پاشاکانیان، یا بۆ نەخۆشی و وشکە ساڵ .\nلای خۆشمان لە کاتی نەهامەتی و ترس لە زاڵم و، نەخۆشی و بۆ دەرچون و ڕزگار بون لەو نەهامەتیانە و وەدەستهێنانی خۆشی ومژدەبەخشی و سەرفرازبون، قوربانیان کردوە و سەربڕینیان ئەنجام داوە. سەربڕاوەکانیش زیاتر گاو گوێرەکە و مەر و بزن و قەل و مریشکیش بون.\nدواهەمینیان وەک ئەوەی بینیمان بۆ ڕزگاربون لە پەتای کۆڕۆنا لە دێیەک لە ناوچەی پشدەر ی سەر بە پارێزگای سلێمانی نزیکەی ( 144 ) سەر ئاژەڵیان لە یەککاتدا سەربڕیوە و کردویانن بە قوربانی . وەک هەستی نەتەوایەتی ، و ئایینیەکە دەستخۆشیان لێدەکەین. لە هەستێکی پاک و دڵێکی پاکی کوردەواریانە کارەکەیان ئەنجام داوە. بە ڵام ئایا نە دەتوانرا و یا بۆ دواڕۆژ ناتوانرێ کاری زۆر لەوە پێویست ترو باشتر و شوێنگرتر بکرایە و بکرێت.\nئایا گەر ئەو کارە سودی هەبوایە ئەوا لە سعودیە، کە ئێستا ئەویش ڤایرۆسەکەی تیا بڵاوە، نەک 144، بەڵکە 1440 نەک ئەوەندە، بەڵکو سەدان ئەوەندە زیاتریش نە دەکرا بەقوربانی بۆ ئەوەی خۆیان هەمو موسڵمانانیشیان ڕزگار بکردایە.\nوە هەروەک ئامار، ئایا دەزانن، کە لە ساڵی 2017 دا لەکاتی حەجدا حاجیانی وڵاتە ئیسلامیەکان زیاد لە 840 هەزار سەر مەڕیان سەربڕیوە و کردویانە بە قوربانی و بۆ سعودییەیان بەجێهێشتوە.\nئەم ڤایرۆسە زانست جۆرەکەی دۆزیوەتەوە و کات و شوێنی بڵاو بونەوەکەشیان دیاریکردووە و ڕۆژانە چەند کەس توش دەبێ و چەند دەمرێ و چەند چاکدەبێتەوە بەبێ شەرم لە هەمو جیهاندا بڵاوی دەکەنەوە و هە ر زانستیش دەتوانێ چارەسەی بۆ بدۆزێتەوە و مرۆڤایەتی لەم بەڵای پەتای جیهانگیرە ڕزگار بکات. کڕۆنا دەردو کێشەیەکی زانستی پزیشکیە و ڕوی لە مرۆڤایەتی کردوە و نە بە قوربانی و نەبە نوێژە بارانە و نە بە نوێژی بناری گۆیژە لە ناو دەچێ. وە ئەمە هیچ پەیوەندییەکی بە پیرۆزی هیچ ئایینێکەوە نییەو لە دەسەڵاتی خوایش کەمناکاتەوە. بەڵام بە زۆر و بە شانۆگەری ئاسای هەندێ لە بەناو پیاوانی ئایینی و خۆناس بە ئیماندار و، ناپڕ لە زانیاری ئیسلامی و، کۆلکە سۆفی دەیانەوێ بەزۆر بیکەن بەکوڵکی ئیسلامەوە.\nباشە لەباتی سەربڕینی ئەو ( 144 ) مەڕە، وەک خێر دابەشبکرایە بەسەر ( 24 ماڵی هەژاردا) هەر ماڵەی (6 سەر مەڕ ) ی بەرکەوتایە باشتر نەبو. خۆ خەڵک لەم کاتەدا پێویست بە گۆشت نییە، بەڵکو پێداویستی زۆر باشترو پێرۆزتر هەیە کە لە سلێمانی کراوە. ئەویش دروستکردنی نەخۆشخانەی (ئاسا) یە، بۆ ئەم پەتایەی ئێستاو لە دواڕۆژدا بۆ نەخۆشیە درمیەکان. کە جێگەی سوپاس و دەستخۆشیشیانە، کە لە هەمولایەکەوە لێیاندەکرێت. بەشداربو، وە خێرەومەندانی ئەو پڕۆژەیە ناویان وەک ( حەپسەخانی نەقیب و پیرەمێرد وکەریمی ئەلەکە و عەلی کەمال و عەلی ناجی و چەندانی دی ) دەمێنێتەوە لە مێژوی درەوشاوی شاری سلێمانی و نەتەوەی کوردا. ئەوا خەریکە ئەم کارە گەورەیەش ڕودەکاتە ناوچەی گەرمیان و پیاوچاکان و بەخشندان و خێرەومەندانی شاری کەلاریش نیازمەندن لەسەر ئەرکی خۆیان و بۆ خزمەتی ناوچەکەی خۆیان و لەسەر گیرفانی خۆیان ئەو کارە بەخششیە گەورە یە دوپات بکەنەوە.


حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران – Peshmergekan\nیەکەم جارە کە سەرۆک ئەرکانی رێژیمی ئێران بە یاوەری شاندێکی باڵای لەشکری، سەردانی تورکیە دەکات. ئێوە ئەو سەردانە لەو کات و ساتە هەستیارەدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nئاڵوگۆڕەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و مەسەلەکانی پێوەندیداریی، بۆ هەر یەک لە وڵاتانی ناوچە بەتایبەتی ئێران و تورکیە گرنگییەکی زۆری هەیە و وێڕای جیاوازیی قووڵیان لە هەندێ بواردا، هەر کامیان بەرژەوەندیی تایبەتیی خۆی هەیە. سەردانی سەرلەشکر باقری، ناکرێ هەروا لەناکاو بێت، بەڵکوو پێشتر زەمینەسازی بۆ کراوە. ئاڵوگۆڕەکانی ناوچە بەتایبەتی دۆخی سووریا و ئەوەیکە لە کوردستان بە هەموو پارچەکانییەوە لە گۆڕێدایە، ئەوان ناچاردەکات پێکەوە دانیشن وبەرنامەیەکی وا دابڕێژن کە ئەگەر هەموو شتێکیش بە دڵیان نەبێت، لانیکەم زیانی کەمتری بۆیان هەبێت. ئەو دوو وڵاتە کە سنوورێکی دورودرێژیان لە گەڵ یەکتر هەیە، پێیان وایە کە هاوکارییان دەتوانێ لە بەرژەوەندییاندا بێ و ئەو زیانانەی کە ڕەنگە لە ئەگەری ئاڵوگۆڕی ناوچەکە وەبەریان بکەوێ، لە سەر خۆیان کەمتر بکەن. بۆیە ڕەنگە سەردانی ئاست بەرزتریشیان بۆ رێککەوتن و هەماهەنگی باشتر بەدوادا بێ.\nمەسەلەی سووریە یەکێک لە ناکۆکییەکانیان لەم چەند ساڵەی دواییدا بووە و لە سایەی دەستێوەردان و بەرژەوەندییەکانیاندا، ئەو وڵاتە کاول بووە و خوێنی زۆرە لە بەر رۆیشتووە، ئەو نزیکبوونەوەیان دەتوانێ چی بۆ سووریە بە دوای خۆیدا بێنێ؟\nمەسەلەی سووریە وێڕای زیانە ئابوورییەکان، جینایەتی زۆر ناخۆشی مرۆیی بە دوای خۆیدا هێناوە و ڕەنگە چەندین ساڵی دیکەش بخایەنێت تاکوو برینەکانی ساڕێژ بێتەوە. تا ئێستا رێژیمی ئێران کە پشتیوانی سەرەکیی مانەوەی بەشار ئەسەد بووە، بەپێچەوانەی تورکیەوە عەمەلی کردووە ، بەڵام ئێستا خەریکە مەسەلەی سووریە گەورەتر دەبێت و ڕەنگە ناچار بە سازش بۆ یەکتری بن.\nچ خاڵێکە کە ئەو دوو هێزە ناکۆک، بەڵام دژی کوردە لە سەر سووریە لێک نیزیک دەکاتەوە؟\nسەرەتا رێژیمی ئێران لە سووریەدا یەکەتاز و حزووری بەرچاوی هەبوو. خۆی بە خاوەنی هەموو حەرەکەت و ئاڵوگۆڕێک لەو وڵاتەدا دەزانی، بەڵام دواتر دیتمان کە رووسیە پێی نایە گۆڕەپانی کێشەکانی سووریە و نەخشی یەکەمی لە ئێران وەرگرتەوە. پاشان ئامریکا بە شکڵێکی پڕڕەنگتر هاتە نێو سووریە و چوار سەربازخانە و دوو فرۆکەخانەی نیزامیی کردەوە، هەموو ئەوانە بەشێک لە بەرژەوەندییەکانی ئێران و تورکیە لە مەترسی دەخات، بۆیە بەو دانیشتنانە دەیانهەوێ بە رێگاچارەیەک بگەن کە بەرژەوەندییەکانی هەر کامیان دابین و زیانەکانیان کەمتر بێ. چونکە پێشتر چاوەڕوانیان دەکرد دەسەڵاتی یەکەم لە وڵاتەدا بن و دەوری یەکەم بگێڕن، ئێستا دەبینن کە کەم بووەتەوە و دەیانهەوێ لە چوارچێوەی ئەو بەرەو داکشانەدا، مەوقعییەتی خۆیان تا ڕادەیەک بپارێزن.\nرێژیمی ئێران بە ڕواڵەت خۆی بە دۆستی کوردی رۆژئاوای کوردستان دەزانێت، بەپێچەوانەوە تورکیە ئەو دیفاکتۆیەی رۆژئاوا بە هەڕەشە بۆ سەر خۆی دەبێنێت و هەڕەشەی هێرشکردنە سەر کانتۆنی عەفرین دەکات. ئەو نزیکبوونەوەیان دەتوانێ چ مەترسییەک بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان هەبێت؟\nبەشێک لە کوردەکان لە سووریە کە نەخشی سەرەکییان لە شەڕی دژی داعش هەیە، تەنیا پێوەندییان لەگەڵ رێژیمی ئێران نییە، بەڵکوو تا ڕادەیەک رووسیاش پشتیوانیان لێدەکات و هەروەها ئامریکاش هاوکاریی زۆر باشیان دەکات، بەڵام تورکیە ئەو دەسەڵاتەی بە بەستراوەیی پ.ک.ک و مەترسی بۆ سەر خۆی دەزانێت. لە بەرانبەردا رێژیمی ئێران کە زۆر کوردی بۆ گرینگ نەبووە، لەو چوارچێوەیەدا کە لە گەڵ سیاسەتی یەک دەگرێتەوە، بێدەنگی لە ناڕەزایەتیی تورکیە دەکرد، بەڵام بە هاتنی ئامریکا و هاوکاری بۆ ئەو هێزەی کوردستانی رۆژئاوا، ئێرانیش دەیهەوێ نارەزایەتی دەرببڕێت. بەو واتایەی کە لە دەست ئەو دەرچووبێت! بۆیە ئەوان دەتوانن لە سەر ئەو خاڵەش یەک بگرنەوە.\nمەسەلەی رێفراندۆمی باشوری کوردستان خاڵێکی گرینگی دانیشتنیان بووە و وێڕای دەربڕینی دژایەتیان، بەڕێوەچوونی گشتپرسی و ئاکامەکانیشی بە زیانی ناوچە، ئێران، تورکیە و عێراق دەزانن، لە ڕوانگەی جەنابتەوە لێکەوتەکانی چین؟\nزۆر سرووشتییە کە لێکەوتەکانی بۆ کورد ئەرێنی، نیشتمانی و نەتەوەیییە. کورد لە مێژساڵە کە قوربانی، خوێن و فیداکاری دەکا کە بە رۆژێکی وا بگات. بەڵام لێکەوتەکانی رێفراندۆم و سەربەخۆیی بۆ ئەو وڵاتانە چی دەبێ؟ ڕەنگە نیگەرانییەکانی تورکیە لەو پێوەندییەدا بە قەد ئێران نەبێت، تەنها نیگەرانی تورکیە مەسەلەی کوردە لە نێوخۆی خۆیدا، دەنا پێوەندییەکی پتەوی لەگەڵ هەرێمی کوردستان هەیە و ڕەنگە بە ئاسانی نەتوانێ چاوپۆشی لەو هەموو بەرژەوەندییە ئابوورییەی خۆی لەگەڵ هەرێمی کوردستان بکات، بەڵام چونکە مەسەلەکە پرسی کوردە، ڕەنگە پێی خۆش نەبێت بەو ئاراستەیەدا بڕوات کە کورد بۆ خۆی هەوڵی بۆ دەدات. هەڵبەت لێکەوتەکانی بۆ کۆماری ئیسلامی زیاترن. یەکەم کۆماری ئیسلامی پێی خۆش نییە وڵاتێکی سەربەخۆی کورد لە جیرانەتی ئەو دروست ببێت، ئەویش لە جیرانەتی ئەو بەشە لە ئێران، کە خۆی کوردە و رێژیم مافیان پێشێل و سەرکوتیان دەکا. ئەو لەو دۆخەدا پێی خۆش نییە کورد لە پارچەیەک ئازاد و سەربەخۆ بێ کە کاریگەری ئەرێنی دەکاتە سەر کوردەکانی رۆژهەڵات کە بۆ مافی خۆیان بەرفراوانتر خەبات بکەن. دووهەم، رێژیمی ئێران خۆی بە خاوەنی بەغدا و حکومەتی عێراق دەزانێ، بۆیە ئەگەر بەشێک لەو وڵاتە جیا ببێتەوە، لە ڕاستیدا نفووزی رێژیم لە ناوچە و بەتایبەتی لەو وڵاتەدا کەمتر و کەمڕەنگتر دەبێتەوە. خاڵی سێیەم، رێژیم دەزانێت کە ئەگەر کوردستان سەربەخۆ و دەوڵەتێکی ئازادی هەبێت، دۆستایەتی و پێوەندییەکانی لەگەڵ رۆژئاوا پتر لە وڵاتانی ناوچەکە دەبێت و حزووری ئامریکا لەوەی ئێستا هەیە، زیاتریش دەبێت و ئەوەی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و ئامریکای دوژمن، لە واقیعدا بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامی ئێران. بۆیە ئەوانە مەسەلەگەلێکن کە بە زیانی کۆماری ئیسلامین و هەوڵی ئەوە دەدات کە زیانی سەرچاوەگرتوو لە سەربەخۆیی کوردستانی باشوور کەم بکاتەوە، بەڵام چەندە دەتوانێ ئەوەی بکات، ماوەتەوە سەر سیاسەتی ئامریکا و زلهێزەکان، کە ناوچەکە بەرەو چ ئاقارێک دەبەن.\nئێران باس لە هەڕەشەی داخستنی سنوور دەکات، ئەمە چەندە دەتوانێ عەمەلی بکات؟\nزەرەری داخستنی سنوور دوولایەنەیە، بەڵام بۆ دەسەڵاتێک، زەرەری سیاسی لەگەڵ زەرەری مادی جیاوازە و پتر گرینگی بە بەرژەوەندی سیاسی دەدرێت تا ئابووری. ئەگەر بتوانێ هەردووی پێکەوە دەستەبەر بکات، باشترە. هەموو هەوڵی ئێران ئەوەیە کە کوردستان بە سەربەخۆیی نەگات و دەڵێت نابێ ببێ، ئەوە واتای ئەوەیە کە ئەگەر ببێت ئەوان ناهێڵن.\nئەو نەهێشتنە چییە و چۆن دەخوێندرێتەوە؟\nئەگەر مەبەستیان هێرشی نیزامی بێ، ئامریکا ڕایگەیاندووە کە هێرش بۆ سەر کوردستان، هێرشە بۆ سەر ویلایەتێکی ئامریکا. لەو نێوەدا سەرانی حکومەتی عێراق کە مەسەلەکە پێوەندی بەوانەوە هەیە، مولایمتر لە تورکیە و ئێران دەدوێن.\nپێت وایە بتوانن ئەو هەڕەشەیە عەمەلی بکەن؟\nمن پێم وانیە بەو ئاسانییە بتوانن.\nگەر کرا چ ناوێکی لێ دەنێی؟\nئامریکایییەکان دەیانهەوێت لە عێراق و کوردستاندا پایگا و نفووزی زیاتریان هەبێت و هەر ئێستا خەریکی جێ خۆشکردنی زیاتری خۆیانن لە کوردستاندا.\nلە ئەگەرێکی وادا نابێتە خۆکوژی؟\nلەو باوەڕەدا نیم کە بتوانێ راستەوخۆ هێرش بکات، بەڵام ڕەنگە لە ڕێگای دەسەڵات و نفووزێک کە لە عێراق (حەشدی شەعبی و هێزەکانی بەستراوە بە خۆی) هەیەتی، ئەو کارە لە دژی هەرێمی کوردستان بکات و ڕەنگە ڕێژیم داوایەکی لەو چەشنە لە تورکییەش هەبێ کە بە ڕێگای نفووزی خۆی (تورکمەنەکان) لە عێراقدا کێشە بۆ سەربەخۆیی بخوڵقێنێ. هەموو ئەوانە پیلانی ورد و گەورەن کە ڕەنگە وا بە ئاسانی بۆیان دەستەبەر نەبێ.\nنزیکایەتی ئەو دوو وڵاتە داگیرکەرەی کورد چ کاریگەرییەکی لە سەر شۆڕشی کورد لە ڕۆژهەڵات و لە باکوری کوردستان دەبێت؟\nیەکێک لە ئامانجەکانی ئەو دانیشتنەو هی دواتریش، بەگشتی رووی لە مەسەلەی کوردە. ئەگەر لە باشوور پێوەندی بە مەسەلەی رێفراندۆمەوە هەبێت، لە رۆژهەڵات و باکووریشدا دەیانەوێت خەباتی کورد لاواز و لەباری بەرن. بەڵام هاوکاریی و چالاکییان لە بواری نیزامی و ئەمنییەتیدا، هەمووی سەرچاوە لەو نیگەرانییانە دەگرێ کە بەنیسبەت جووڵانەوەی کوردیان هەیە. دەزانن کە رەوشی تورکیە لە نێوخۆیدا لەبار نیە و پێوەندییەکانی لەگەڵ دونیای دەرەوە بەتایبەت ئورووپادا باش نییە، کۆماری ئیسلامیش لە نێوخۆیدا کێشەی یەکجار زۆری هەیە و لەگەڵ وڵاتانی دەرەوەش ناکۆکە. سووریەش لە وەزعێکدایە کە هەموومان دەبینین. عێراقیش نە سەقامگیرە و نە دەسەڵاتێکی سەربەخۆی هەیە، بۆیە بەو دۆخە شڵەژاوەی هەر چوار وڵاتی زاڵ بە سەر کوردستان و پێشێلکەری مافی کورداندا، دەبینین کە بەپێچەوانەوە کورد، لە نێو دونیای دەرەوەدا خۆیان وەکوو هێزێکی دژی تێرۆر و تۆقاندن دەرخستووە و جاران ئەگەر دوژمنەکانمان کوردیان بە خراپ دەناساند، ئێستا کورد بە کردەوە خۆی ناساندووە و مەسەلەی کورد لە ڕادەی جیهانیدا ڕەنگ و روویەکی دیکەی هەیە کە پێشتر نەیبووە. بۆیە مەوقعییەتی خراپی ئەو وڵاتانە و مەوقعییەتی لەبارتری کورد، پێشێلکەرانی مافی کوردیان هێناوەتە سەر ئەو باوەڕەی کە بەرەڤاژی جیاوازی بۆچوون و دژایەتیان لەگەڵ یەکتر، لە سەر مەسەلە گرینگ و هاوبەشەکانی ناوچە دەست بدەنە یەکتر و بتوانن زیانی ئەو شتە لە ڕوانگەی خۆیانەوە کەم بکەنەوە.\nلەوەها بارودۆخێک دا ئەرکی کوردەکان چییە؟\nزۆر ئاسانە، دەبێ کورد حاڵی بێ کە ئەگەر هەندێ جیاوازی بۆچوونیان لە شێوەی خەباتدا هەبێ، دەبێ لە هەر چوار پارچەی کوردستان پتر لە جاران، هاودڵ، هەماهەنگ و هاوکاری یەکتر بکەن. وڵاتێک کە سەرکوتکەر و پێشێلکاری مافی کوردی خۆیەتی، ناتوانێ ببێتە دۆستی پارچەکانی تر. گەر وا دەنوێنن، دەبێ بزانین کە ڕواڵەتییە. چوونکە رۆژی خۆی کە دێتە سەر چارەنووسی کورد، هەموویان وەکوو یەک بەرخورد لە گەڵ پرسی کورد دەکەن.\nکۆماری ئیسلامی چەندە دژی کوردە لە ڕۆژهەڵات، ئەوەندەش دژی کوردە لە پارچەکانی تر. کاتێک کورد باسی مافی خۆی یان ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی و مافی چارەنووس دەکات، ئێران زیاتر لە هەموویان دژایەتی دەکات. مەسەلەی ئەساسی ئەوەیە داگیرکەران و پێشێلکەرانی مافی کورد لە دۆخێکدان کە بزانن کورد گەیشتووەتە جێگایەک و دەیەوێت بەوە بگات کە هەوڵی بۆ داوە، هەموویان دەست دەدەنە دەستی یەک و بە لێکهاڵانی ئاوا و هاوکاری یەکتر، لە دژی کورد دەوەستنەوە.\nبە سەرنجدان بەو هەڕەشە و لێک نزیکبوونەوەی ئەو هێزانە و بە گونجاونەزانینی کاتی بەڕێوەچوونی ریفراندۆم لەلایەن هەندێ وڵات و لایەنەوە، ئایا دروستە کە کورد پاشەکشە یان کاتەکەی وەدوا بخەن؟\nمن بە هیچ شێوە بە ڕەوا نازانم کە پاشەکشە بکەن و هیوادارم کە کارێکی لەو شێوەیەش نەکەن لە بەر دوو هۆکار: یەکەم، ئەو دەسەڵاتەی کە ئێستا لە باشوور هەیە، کاتی خۆی ئێران و تورکییە لە دژی بوون و هێزیان لە خاکی باشووری کوردستاندا جێگیر کرد، بەڵام دواتر کە بوو بە واقیع و عەمەلی، ناچار بوون بە شێوەیەک تەعامولی لەگەڵ بکەن. بۆ سەربەخۆییش هەر وایە، ئێستا ناتوانن بڵێن کە موافیقین، بەڵام کە کورد سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند ئەو کات ناچارن بە جورێک تەعامولی لەگەڵ بکەن.\nدووەم، ئەوانەی کە دەڵێن نا و کاتی نییە، با بە کورد بڵێن کە کاتی باش کەیە و چەندی ماوە؟ ئەگەر وەدوا بکەوێ بۆ ئەو کاتەی کە ئەوان پێیان گونجاوە، چ زەمانەتێکیان هەیە؟ من پێم وایە کاتەکە زۆر گونجاوە، چونکە دۆخی هەر چوار وڵاتی زاڵ بە سەر کوردستان لە ئاستی نێوخۆ و دەرەوەدا شپرزەتر لە جارانە. لە بەرانبەردا کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستاندا دۆخێکی بۆ هاتووەتە پێشێ کە لە بیروڕای گشتی دونیادا جێگایەکی تایبەتیان هەیە و لە نێوخۆشدا لە سەر مافەکانیان پێداگرن. تەنیا ماوەتەوە کە لە نێوخۆیاندا یەکدەنگ و یەک‌هەڵوێست بن، ئەگەر ئەمە بکرێت، لە ئەگەری هەر هێرش یان هاندانی هێزی دیکە بۆ هێرشکردنە سەریان، جیهان بێدەنگ نابێ. بە بڕوای من ئەو ریفراندۆمە دەنگی بەڵێ دێنێ.\nئەوانەش کە لەو دۆخەدا نەخێر بە سەربەخۆیی دەڵێن، دەبێ روونی بکەنەوە کە بەڵێ بە چی دەڵێن؟ بە دەسەڵاتی بەغدا پاش ئەنفال و کیمیاباران و ئەو هەموو گرتن و غەدرەی سەدان ساڵە، یان چی…!؟ ئەگەر کورد ئەمجارە بەڵی بۆ سەربەخۆیی و ریفراندۆم نەدات، لە مێژوودا جێگایەکی باش بۆ خۆی تەرخان ناکات.


ئایا شیعر خۆی دژه سیسته‌م نییه؟ …3 … خەمگین بۆڵی – Dengekan\nئایا شیعر خۆی دژه سیسته‌م نییه؟ …3 … خەمگین بۆڵی\nbyXemgin Boly\tJuly 15, 2018\tGeneral, Literature, Slider\nئه‌م بنووسه هه‌میشه هه‌بوونی شیعر ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ دژه سیسته‌م و به‌رده‌وام له هه‌موو گوتاره‌كانیدا ئه‌م وشه‌یه وه‌ك هه‌وێنی نووسینه‌كه‌ی پاته ده‌كاته‌وه و وشه‌ی (سیسته‌م)ی كردۆته بنیشته‌خۆشه‌ی سه‌ر زمانی، به‌بێ ئه‌وه‌ی تاقه جارێك له خۆی بپرسێت: سیسته‌م چییه و منی بنووس باسی كام سیسته‌م ده‌كه‌م؟ ئایا شیعر له كوێی سیسته‌م دایه؟ ئایا شیعر ده‌توانێت ببێته به‌شێك له سیسته‌م؟ ئاخر بنووس بێئاگایه له‌وه‌ی كرده‌ی شیعریی، كرده‌یه‌كه خۆی دژی سیسته‌مه‌كانه و شیعری نه‌مر هیچ سیسته‌مێك له‌و سیسته‌مانه له خۆیدا كۆ ناكاته‌وه. ئه‌گه‌ر زیاتر به‌ناو ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌دا شۆڕ ببینه‌وه، ئه‌وه ده‌گه‌ینه ئه‌وه‌ی هونه‌ری شیعر دژی سیسته‌می قسه‌كردنه، واته ئه‌م هونه‌ره شیعر له قاوغی قسه‌كردن ده‌باته ده‌ره‌وه و دژی ئه‌و سیسته‌مه ده‌وه‌ستێته‌وه.\nئه‌گه‌ر هێشتانیش وردتر ببینه‌وه، هه‌مدیسان شیعر پابه‌ندی بنه‌ماكانی ڕێزمان و زانستی زمانه‌وانی نابێت و زۆرجاران ئه‌وانه تێكده‌شكێنێت كه وه‌ك سیسته‌مێكی ڕێزمانی و زمانه‌وانی به‌سه‌ریدا سه‌پێنراوه. ئه‌وه قه‌ده‌ری شیعری راسته‌قینه‌یه كه ئه‌و چوارچێوه به‌ندییه تێكده‌شكێنێت و خۆی ته‌سلیمی هیچ سیسته‌مێك ناكات. هه‌روه‌ها شیعر هه‌ر خۆی دژی سیسته‌می مانای ڕووته و زۆرجاران له بۆته‌ی شیعردا مانایه‌ك دروست ده‌كات له‌گه‌ڵ مانای ڕووت ناڕێك ده‌كه‌وێته و وه‌ك گوتراوێكی سه‌یر و قۆڕ دێته به‌رچاو. بۆیه هه‌میشه ئه‌و جوانیناسییه‌ی له بۆته‌ی شیعردا شاعیر وێنای ده‌كات و ده‌یسازێنێ، جوانییه‌كی ناڕێكه له واقیعی ڕووت، وه‌لێ واقیعی ڕووت جیاوازی نییه له‌گه‌ڵ واقیعی فیكر و فه‌زای نووسین. به‌ختیار عه‌لی له كتێبی (جوانییه‌كانی ناڕێكی)دا له‌م باره‌یه‌وه نووسیویه‌تی: ” ناڕێكی لێره‌دا بریتی نییه له خواستێكی شه‌یتانی بۆ كاوڵكاری، به‌ڵكو بریتییه له خواستێكی توند بۆ دۆزینه‌وه‌ی ده‌رگایه‌ك له‌و قاڵبانه ده‌رمانبكات كه ئه‌قڵ و تێڕاوانینمانی تێدا دیلبووه” (7).\nلێره‌دا ئاماژه به گوتراوێكی كاك ئارام سدیق ده‌كه‌م و دواتر نموونه شیعرییه‌كان ده‌خه‌مه ڕوو. كاك ئارام نووسیویه‌تی: ” بنووس شه‌رم له‌وه ناكات شیعر وه‌كو قسه‌ی تڕۆهات ببینێت، چونكه به‌شێكی زۆر له وانه‌ی به‌ناوی شیعره‌وه چاپیكردوون، له قسه‌ی تڕۆهات زیاتر نین”.\nئه‌وه‌یش نموونه شیعرییه‌كانن كه به‌لای بنووسه‌وه قسه‌ی تڕۆهاتن:\n– ناو سگم پڕ قسه‌یه و خه‌ریكی نووسینسشم.\n– بۆچی بێده‌نگی فه‌لسه‌فه‌ی گوتن نه‌بێت؟\n– بۆچی كرم ماڵی له‌ناو شووتی نه‌بێت؟\n– بۆچی ژیان مردنێكی سه‌راوبن نه‌بێت؟”(8)\nئه‌م ڕستانه‌ی سه‌ره‌وه به‌لای كاك ئارام سه‌دیقه‌وه قسه‌ی تڕۆهاتن، قسه‌ی بێمانان، قسه‌ی هه‌ڵیتوپه‌ڵیتن! ئه‌گه‌ر بپرسین: په‌یڤی (ترۆهات) به‌لای بنووسه‌وه چی واتایه‌كی هه‌یه؟ ئایا ئه‌و جۆره له قسه‌كردن ده‌شێت ناوی بنێین گوتراوی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی؟ ئایا ئه‌وه ده‌شێت گوتراوی كه‌سێك بێت، كه سه‌روكاری له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌بیات و فیكردا هه‌بێت؟ ئه‌و ڕسته شیعرییانه به‌لای بنووسه‌وه له خه‌یاڵ و تێفكرینی ئه‌وه‌وه ناڕێك و ناباو و بێمانا و ناشیعر كه‌وتوونه‌ته‌وه، ئه‌و هێزه شیعرییه‌ی كه بكه‌ری ناو شیعریش پێی ده‌دوێت، پرسیاری بێ بنه‌ما و بێمانان به‌لای بنووسه‌وه، ده‌وروژێنێت. ئه‌گه‌ر له بنووس بپرسین: ئایا ئێستایش بڕوات وایه ئه‌و دێڕه شیعریانه بێمانا و قسه‌ی تڕۆهاتن؟ ئه‌گه‌ر به هه‌مان فه‌زا و كه‌رسته‌ی نووسینی تۆ لێت بپرسمه‌وه، ئایا ئه‌و دێڕه شیعرییانه خزمه‌تی سیسته‌م ده‌كه‌ن، یان دژی سیسته‌من؟ ئایا هه‌موو كرده‌یه‌كی قۆڕ و تۆڕه‌هات دژی سیسته‌م نییه؟ ئایا سیسته‌م ساده‌ترین پێناسه‌ی ئه‌وه نییه كه مه‌به‌ستی رێكخستنی هه‌موو ئه‌و كرده و شتانه‌یه كه له ده‌ورووبه‌رماندا هه‌ن؟ ئایا وه‌ك خوێنه‌رێك ده‌توانم داوای ئه‌وه‌ت لێ بكه‌م گوتارێك له‌باره‌ی چه‌مكی (تڕۆهات) بنووسیت؟ ئایا تڕۆهاتنووس و شاعیری بیرنه‌كه‌ره‌وه و ناشاعیر به‌لای تۆوه چی مانایه‌كیان هه‌یه؟ ده‌توانیت ناوی یه‌ك تاقه ره‌خنه‌گری دونیام بۆ بنووسیت كه له‌باره‌ی ده‌قێكی ناشیعرییه‌وه نووسیبێتی، یان له باره‌ی ئه‌زموونی ناشاعیرێك و شاعیرێكی بیرنه‌كه‌ره‌وه‌وه هه‌زاران وشه‌ی نووسبێت و دواتریش گوتبێتی ئه‌و ده‌قانه‌ی له‌باره‌یانه‌وه ده‌نووسم، شیعر نین؟ ئایا ئه‌گه‌ر یه‌كێك خۆی به ڕه‌خنه‌گرێكی جددی و هۆشیار بزانێت و هه‌موو ساڵێك كتێب له‌م بواره‌وه چاپ بكات، گوتراوی ئاوا فڕێ ده‌داته ناو نووسینه‌وه؟ ئایا خوێنه‌رێكی هۆشیاریش قسه‌ی وا ده‌كات و بڵێت: ئه‌و ده‌قه‌ی قسه‌ی له‌باره‌وه ده‌كه‌م، شیعر نییه؟ ئایا ئه‌گه‌ر جیاتی بنووس له خوێنه‌ران بپرسم، ئایا هیچ كرده‌یه‌كی شیعری هه‌یه بكه‌وێته ده‌ره‌وه‌ی ماناوه، هه‌تاوه‌كو مانای نه‌بێت؟ هه‌روه‌تر، ئه‌گه‌ر شیعرێك مانای نه‌بێت، ڕه‌خنه‌گر چۆن ده‌توانێت له‌ناویدا بیر بكاته‌وه و هه‌زاران وشه‌ی له‌باره‌وه بنووسێت؟ بۆیه ده‌مه‌وێت كاك ئارام وه‌ڵامی ئه‌وه‌م بداته‌وه، ئایا ئه‌گه‌ر ده‌قه‌كان ناشیعرن، چۆن توانیت ئه‌و گوتاره درێژدادڕه‌ی له‌باره‌وه بنووسیت؟ بنووس له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خاوه‌ن ڕێبازێكی ڕه‌خنه‌یی نییه و بنه‌مایه‌كی جێگیری ڕه‌خنه‌یی نییه بیكاته بنه‌مای كۆی گوتاره‌كانی، بۆیه زۆرجاران له گوتارێك بۆ گوتارێكی دیكه‌یدا دژی خۆی ده‌وه‌ستێته‌وه. له گوتارێكی به‌ناونیشانی (شیعر و دۆخی به لێبوكبوون) دا ته‌واو دژی ئه‌م گوتاره‌ی خۆیه‌تی، چونكه له‌وێدا پێیوایه ناڕێكیش ده‌شێت جوان بێت، له‌ناو كرده‌ی ناشیرینیشدا جوانی بدۆزینه‌وه. واته خۆی دژی خۆی ده‌وه‌ستێته‌وه و دووڕوویی و دووفاقییه‌تی نووسینی خۆی مانیفێست ده‌كات.” ده‌كرێت تابلۆیه‌كی جوان چێژی هه‌بێت، هاوكات ده‌كرێت تابلۆیه‌كی ناشیرینیش به‌جۆرێك له جۆره‌كان چێژی خۆی هه‌بێت” (9).\nئه‌وه ڕێك پێچه‌وانه‌ی بۆچوونه‌كانی خۆیه‌تی و هه‌موو ئه‌و گوتراوانه‌ی ناو ئه‌و گوتاره‌ی خۆی ده‌خاته به‌رده‌م پرسیار و گومانه‌وه. ئه‌و جۆره دووڕوویی و دووفاقییه‌ته‌ی ناو دونیای نووسین ده‌مانباته سه‌ر ئه‌و هه‌قیقه‌ته‌ی، كه له كولتووره خێڵه‌كییه‌كانه‌دا هه‌یه و ئه‌و جۆره بنووسه خێڵه‌كییانه به‌رده‌وام له‌به‌رده‌م ئه‌و كولتووره ڕووكه‌شگه‌راییه‌دان و خۆیان له‌ناو بۆچوونه‌كانی خۆیان ته‌ریق ده‌كه‌نه‌وه، به‌بێ ئه‌وه‌ی دركی پێ بكه‌ن و بوه‌ستن و بیربكه‌نه‌وه. تێهزرینی بنووس له‌مجۆره گوتارانه‌دا ئه‌وه‌مان بۆ كه‌شف ده‌كات، كه بێ ئاگاییه‌كی ئاقڵانه و ئاگامه‌ندانه خۆی به درۆ ده‌خاته‌وه و وه‌ك نووسه‌رێكی ساخته‌كار و خێڵه‌كیانه‌یش وه‌ها خۆی نیشان ده‌دات كه ڕاستی ناشارێته‌وه.\nبنووس به‌وه‌ش نه‌وه‌ستاوه و دواتر ئاماژه به‌وه‌یش ده‌دات كه ئه‌وانه له ژێر كاریگه‌ریی شیعری (عه‌باس عه‌بدوڵڵا یوسف) دا نووسراون. ئه‌گه‌ر لێره‌دا بپرسین: ( له‌م گوتاره‌دا ئامانجمان دامه‌زراندنی پڕه‌نسیپی گفتوگۆیه، بۆیه ده‌بێت بۆچوون و گوتراوه‌كانمان وه‌ك پرسیار ئاڕاسته بكه‌ین) ئایا ده‌كرێت ئاماژه به‌و شیعر و دێڕانه‌ی عه‌باس عه‌بدوڵڵا یوسف بكه‌یت، كه ئه‌م دێڕه شیعرییانه‌ی له ژێر كاریگه‌ریی ئه‌ودا نووسراون؟ ئایا دروسته به‌بێ خستنه‌ڕووی ده‌قی هه‌ردووك شاعیر، باسی كاریگه‌ریی بكه‌ین؟ ئایا بۆچی ئاماژه‌ت به نموونه شیعرییه‌كانی عه‌باس عه‌بدوڵڵا یوسف نه‌كردووه؟ ئایا ده‌كرێت به‌بێ ئاماژه‌دان تۆمه‌تی وا وه‌ك گوتراو فڕێ بده‌ین؟ ئایا ئه‌گه‌ر نووسین چووه ناو ئه‌و قاوغه‌وه و به‌بێ بنه‌مایه‌كی مه‌عریفی و رێبازێكی زانستی ڕه‌خنه‌وه، جیاوازیی چییه له‌گه‌ڵ گوتاری سیاسی حیزبی؟ ئایا له نێوان هه‌ردووك گوتاردا ئامانج له‌وه دروستكردنی بوختان و قسه‌ی بێ بنه‌مای مه‌عریفی نییه؟ ئایا له نێوان ئه‌و جۆره گوتاره و گوتاری كادیرێكی حیزبی، ئامانجی یه‌كه‌م شكاندنه‌وه‌ی ئه‌وی دیكه نییه؟ ئایا له كوێی ئه‌ده‌بیات و ڕه‌خنه‌ی دونیادا هه‌بووه بڵێین: ئه‌و شاعیره له ژێر كاریگه‌ری ئه‌و شاعیره‌دایه و به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه به ده‌قی لێچووی ئه‌و شاعیره بكرێت؟ ئایا ده‌كرێ له ئێستاوه تا ساڵێكی دیكه‌یش نموونه شیعرییه‌كانمان بۆ بنووسیت؟\nPrevious تەکنیک و هونەری گوێگرتن … کرمانج فەتاح\nNext له ده‌ره‌وه‌ی ناسنامه ده‌قی “خۆپیشاندان” بۆ خوێندنه‌وه … عه‌بدولموته‌لیب عه‌بدوڵڵا\nگوێڕادێرە ئەی مارکسیست!! … 8… مۆری بۆکچین


بەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن. || مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د کاکه مه‌حمود\nڕاو بۆچوونەکانیڕینماییە گشتیەکانبەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن.\nبەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن.\nبەڵێ.. ئەمانە لەنەژاددا هەر ئادەمزادن، بەڵام سیمایان تێکەو لێکەیە، هى وایان هەیە کورتە باڵایە، هەیانە باڵابەرزە، گەلێکى تاڵانکەرو دزوو پیاو کوژن، هەرچییان بەرپەلکەوێ دەیخۆن: ((وعن زينب بنت جحش "رضي الله عنها" أن النبي ﷺ دخل عليها فزعا يقول لا إله إلا الله ويل للعرب من شر قد اقترب، فُتِحَ اليومَ من رَدْمِ يأجوج ومأجوج مِثْلُ هذه، وحلق بين أصبعيه الإبهام والتي تليها، فقلت يا رسول الله أنهلك وفينا الصالحون قال نعم إذا كثر الخبث)).( صحيح البخاري، كتاب أحاديث الأنبياء، باب قصة يأجوج، حديث: 3184./ صحيح مسلم، كتاب الفتن وأشراط الساعة، باب اقتراب الفتن وفتح ردم يأجوج ومأجوج، حديث: 5236 ) خاتوونە زەینەب خوا لێی رازى بێت دەڵێت: پێغەمبەر ﷺ لەخەو بەخەبەر هات، ڕەنگ و ڕوخساریى سوور هەڵگەڕابوو! دەیگوت: هاوارو واوەیلا بۆ(عەرەب!) لەو شەڕو خراپى و بەد فەڕییەى لێیانەوە نزیک بۆتەوە، وا ئەمڕۆ دەرگاى بەربەستەکە لە (یاحوج و ماجووج) دەکرێتەوە، وەک ئەم دوو پەنجەیە (پەنجە گەورەو، پەنجەى شایەتومان)، واتە: وەکو ژمارە(90) کە لەلاى عەرەب باوبووە بەوجۆرەیە یەکتریان لەژمارە ئاگادارکردووە، خاتوو زەینەب گوتى: ئاخۆ ئێمەش تیابچین کەخەڵکانى صاڵح و باشمان لەنێواندا بێت؟! فەرمووى بەڵآ هەرکات زیناو فەسادوو خراپەکاریى زۆر بوو. والله أعلم.\nئەحمەد كاكه مەحموود\nشووراو ڕاوێژ بنەمایەکى گرنگە لە ئیسلامدا. جیاوازیی و ئیختیلاف حەرامە لە دیندا. سەبارەت بە چۆنیەتی دابەزینی باوکە ئادەم و دایە حەوا. جوولەکە جبریل بەدوژمنى خۆیان دەزانن. جێنشین و خەلیفە (ولاية العهد). وتەیەک بۆ موحامیی و پارێزەرەکان . هەرکە تاعوون و هەر پەتایەکى تر بڵاوبوويەوە دوورى لێبگرن.! ماناو واتاى (موحکەم و موتەشابیە). ماناو بێژەى (سەید) بەلاى شەرعزانەکانەوە. زێدە رۆیی خاوەن نامەکان. جیاوازى نێوان غەنیمەت و فەیئ. شەیتان لە ڕشتەى فریشتە نیە. بەڕاستى یاجوج و ماجووج لەم وڵاتەدا بەد فەڕوو خراپەکارن. ئەو بەندە زۆر زانایە لە (مەجمەعولبەحرەین) دایە.! ئەسڵى ئاسمان و زەویی.\nژمارەی سەردان: 824189


هاونیشتمانییەکی خەڵکی نەغەدە دەسبەسەر کرا – چاونیوز\nهاونیشتمانییەکی خەڵکی نەغەدە دەسبەسەر کرا\nچاونیوز: هاونیشتمانییەکی خەڵکی نەغەدە لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر کرا.\nبەپێی هەواڵی چاونیوز(ناوەندی مافی مرۆڤ بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان)، ڕۆژی شەممە٢٩ی جۆزەردانی ١٤٠٠، هاونیشتمانییەکی خەڵکی نەغەدە بەناوی “ڕەحمان کەریمی” لەلایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانی ورمێ بەبێ هیچ بەڵگەیەکی قەزایی دەسبەسەر و بۆ گرتنگەیەکی ناوەندی پارێزگا دەگوازرێتەوە.\nهەتا ئێستا لە هۆکاری گرتنی ئەو هاونیشتمانییە هیچ زانیارییەک لەبەر دەست دا نییە.\nجێگای ئاماژەیە کە ناوبراو برای شەهید”قادر کەریمی” پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتە.\nڕەحمان، کەریمی، نەغەدە، گرتن، ئیتلاعات\t2021-06-19\nتاگەکانی بابەتڕەحمان، کەریمی، نەغەدە، گرتن، ئیتلاعات


یوشاهیدی (بەشی یەکەم)\n12/2/2022 07:31 PM\nشەپۆلەکانی توندوتیژی لە کینیا بەئاشکرایی کەوتبوونە گەڕ. تاقمە جۆراوجۆرە کۆمەڵایەتییەکان لەنێوان دڵەڕاوکێی ئاڵۆزییەکان، گرووپە چەکدارەکان و سیاسەتی کوشتن و بڕینیاندا دەژیان. نائارامی هەروا درێژەی هەیە و هیچ کەس نازانێ ئەم قەبارەیە لە توندوتیژی کەی دەگاتە کۆتایی. بارودۆخێک کە لەدوای هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٧ـەوە دروست بوو. بەپێی ئەنجامە راگەیەندراوەکان، سەرۆک‌کۆماری ئەو کات، "موای کیباکی" براوەی هەڵبژاردنەکانی ٣٠ دیسامبەر بوو. بەڵام "ریلا ئودینگا"، رێبەری ئوپۆزیسیۆنی ئەم وڵاتە رایگەیاند کە فێڵبازی لە هەڵبژاردنەکاندا کراوە و دەنگەکانی خەڵک دزراون. ئەو سەر بە هۆزی لۆئۆ بوو کە زۆر تووڕە ببوون و جارێکی دیکە ئاگری دژایەتی لەگەڵ هۆزی کی‌کیۆ کە پێشینەیەکی ١٠ ساڵەی هەبوو داگیرسایەوە.\nدەرکەوتنی ئەم قەیرانە کە لە دڵی داگیرسانەوەی دوبارەی ئاگری ناکۆکییە عەشیرەییەکانەوە سەری هەڵدا، لاپەڕەیەکی کارەساتباری لە مێژووی کینیا زیاد کرد. هەر ئەم کارەساتانە بوونە هۆی ئەوەی "ئوری ئوکۆلۆ"، چالاکی ناسراوی کینیایی، لەسەر وێبلاگەکەی خۆی وەها داخوازییەک بڵاو بکاتەوە: «کەسێک هەیە کە بیهەوێ بە بەکارهێنانی ئامرازێکی نوێ، خەریتەیەکی تەعامولی لە شوێنی روودانی توندوتیژییەکان و شێواندنە بەربڵاوەکان ئامادە بکات؟» هەر ئەم پۆستە کورتەی ئەو کە لە ٣ـی مانگی ژانویەی ٢٠٠٨ـدا لە وێبلاگەکەیدا بڵاوی کردەوە، لە رۆژەکانی کۆتایی هەفتەدا، هەندێک لە وێبلاگ‌نووسانی هان دا هاوکاری و تەعامولی لەگەڵ بکەم بۆ ئەوەی بە هەر جۆرێک بێ خولیاکەی ئۆکۆلۆ بهێننە دی.\nئۆری ئۆکۆکۆ، چالاکی کینیایی، رووداوەکانی پێوەندیدار بە هەڵبژاردنەکانی لە ناوەوەی کینیا رووماڵ دەکرد بەڵام کاتێک توندوتیژییەکان دەستی پێکرد، بڕیاری دا وڵات جێبهێڵێت. پچڕانی پێوەندی لەگەڵ میدیا خۆجێییەکان و ئەو زانیاریانەی کە ئەو بەشێوەی راستەوخۆ لەڕێگەی سەرچاوەکانی خۆی لە ناوخۆی وڵاتەوە وەریدەگرت، خاڵی دەسپێکی رێکخستنی یوشاهیدی بوو. ئەو دەیزانی خەڵکی کینیا پێویستیان بە تەکنەلۆژیایەک هەیە بۆ هاوبەشکردنی زانیاری، پێوەندی لەگەڵ یەکتری و لەگەڵ کەسانێک کە بەنیاز بوون یارمەتیدەر بن.\nئۆکۆلۆ کەمێک پاش دامەزرانی یوشاهیدی لە وێبلاگەکەی خۆیدا نووسی: «ئێمە لەسەر ئەو باوەڕەین کە راپۆرتەکانی حکومەت، پۆلیس و میدیاکان سەبارەت بە ژمارەی کوژراوەکان، لەگەڵ راستی مەودایەکی زۆریان هەیە و زۆرینەی راستییەکانیان بە ئانقەست نادرکێندرێن. هەڵبەت ئێمە لامان وا نییە کە وێنەیەکی دروست و وردمان لەو شتە لەبەر دەستە کە خەریکە روو دەدات، بەڵام ئەو راپۆرتانەی لە رێگەی بنەماڵەکان و هاوڕێی قوربانیانی ئەم توندوتیژیانەوە دەگاتە دەست ئێمە، باس لەوە دەکەن کە دۆخەکە لەو شتەی وا لە میدیا فەرمییەکاندا باس دەکرێن زۆر خراپترە».\nیوشاهیدی ئەم دەرەتانەی بە کینیاییەکان بەخشی کە وێنەیەکی دروستتر و وردبینانەتر لە توندوتیژییەکان ئاراستە بکرێت. بەکارهێنانی ئەم ئامرازە زۆ سادەیە. هاوکات لەگەڵ روودانی توندوتیژییەکان لە وڵاتدا، شایەتحاڵانی عەینی، زانیارییەکانی خۆیان بە کورتەنامە بۆ ژومارە تەلەفۆنێکی دیاریکراو دەنێرن یان راپۆرتێکی ئۆنلایەن لە وێبلاگی فەرمی یوشاهیدیدا تۆمار دەکەن. ئەم راپۆرتانە لە بنکەیەکی زانیاریی هێمندا پاشەکەت دەکرێن کە تەنها بەڕێوەبەرانی یوشاهیدی دەستیان پێی رادەگا. بەڕێوەبەران، سیستمی پەیامە وەرگیراوەکان بەپێی پێویست، پۆلێنبەندی و ئەولەویەتبەندی دەکەن، زانیارییە ئاراستە کراوەکان لەگەڵ سەرچاوەکانی دیکە بەراورد دەکەن بۆ ئەوەی لە راستی و ناڕاستی ئەم زانیاریانە دڵنیا بن و پاشان بەخێرایی لەسەر ماڵپەڕەکە بڵاوی دەکەنەوە.\nهەر راپۆرتێک بە یەک ناونیشان، شرۆڤەیەک و گرنگتر لەهەمووان، بە زانیاری وردی جوگرافی لەڕێگەی GPSـەوە کە خەریتەیەکی تەعامولی لە خەریتەی گووگڵدا دروست دەکات، بڵاو دەبێتەوە. هەر راپۆرتێک، بەپێی جۆری توندوتیژییەکە، بۆ نموونە دەستدرێژی، تاڵان کردن یان ئاگرکەوتنەوە، پۆلێنبەندی دەکرێت.\nیوشاهیدی راپۆرتە شرۆڤەیی و هۆشدارییە ئەمنییەکان لەگەڵ ئەو شوێنانەی توندوتیژیی بەربڵاوی تێدا روو دەدات تێکەڵ دەکات. ئەم ئامرازە دەتوانێ خشتەی زەمەنی رووداوەکانیش بکێشێتەوە. رێکخراوە ناحکومەییەکان و چالاکانی مەدەنی و چالاکە شوێندانەرەکانی دیکەی کۆمەڵگا دەتوانن بە ئاسانی ئەم داتایانە بۆ باشترکردنی چالاکییەکانی خۆیان بەکار بێنن. بەم داتایانە دەکرێ دیاری بکەین کە ئەو گەڕەکانەی پێویستیان بە یارمەتی هەیە کامانەن و بۆ هەر گەرەکێک چ جۆرە دژکردەویەک پێویستە.


گەنجێگ لەبەر خۆشەویستەکەی خۆی دەکوژێت\n2019-02-27 [11:30 AM]\nخەلیل ھەموو ھەوڵێکی لەگەڵ ماڵی باوکی ئەو کچە دا کە خۆشیدەویست، بەڵام رازی نەبوون کچەکەیان شوو بە خەلیل بکات و لە جیاتی ئەو لە ئامۆزایەکی خۆی مارە کرا. دوای ئەوە خەلیل بە گوللـەیەک کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا.\nشەوی ١٣/٢/٢٠١٩ گەنجێکی تەمەن ٣٦ ساڵ بە ناوی خەلیل محێدین، دانیشتووی گەڕەکی یەکی حوزەیرانی شاری کەرکووک کە پۆلیس بووە، دوای ئەوەی دەزانێت کەسوکاری ئەو کچەی خۆشیدەویست کچەکەیان بەشووداوە، گوللـەیەک لە خۆی دەدات و دەمرێ.\nدوای رووداوەکە پۆلیس تەرمەکەی دەگوازێتەوە بۆ دادپزیشکی و برا گەورەی خەلیلیش دەستبەسەر دەکەن. سەرچاوەیەک لە بنکەی پۆلیسی عەدالە کە نەیویست ناوی بڵاوبکرێتەوە گوتی: "برای خەلیل بە مەبەستی لێکۆڵینەوە دەستبەسەرکراوە و دوای تەواوبوونی لێکۆڵینەوە ئازاد دەکرێ."\nسەبارەت بە ھۆکاری خۆکوشتنی خەلیل، براکەی لە ئیفادەی پۆلیسدا دەڵێت: "براکەم ھیچ کێشەیەکی نەبوو، تەنیا ئەوە نەبێت پێشتر چووبووە داوای کچێک، باوکی کچەکە رازی نەبوو بیداتێ، ئەگەرنا ھیچ کێشەیەکی نەبوو. بۆیە پێموایە براکەم لەبەر ئەوە خۆی کوشتبێ".\nباوکی خەلیل چەند ساڵێک لەمەوپێش مردووە. خەلیل لەگەڵ دایکە بەساڵاچووەکەی دەژیا. ئەو کەوتبووە داوی خۆشەویستی کچێک، بڕیاریاندابوو ھاوسەرگیری بکەن، بەڵام باوکی کچەکە بە ھاوسەرگیرییەکە رازی نەبووە و بە خەلیلی گوتووە کچ نادەم بە بێگانە".\n(ھـ. ئە) کە دراوسێ و ھاوڕێی خەلیلە، گوتی :"خەلیل چەند ساڵێک بوو پەیوەندی لەگەڵ ئەو کچە ھەبوو، ماوەیەک لەمەوبەر دایکی نارد بۆ خوازبێنی کچەکە، بەڵام ماڵی باوکی کچەکە وەڵامیان بۆ ناردنەوە و گوتیان کچەکەمان نادەین بە کوڕەکەتان".\nخەلیل کۆڵ نادات و دووبارە دایکی دەنێرێتەوە بۆ خوازبێنی کچەکە، بەڵام ھەمان وەڵامی پێشوو وەردەگرێتەوە.\nوەک (ھـ) باسی دەکات، خەلیل تەواو بێئومێد بووبوو، بەڵام باوکی کچەکە ھەر قەناعەتی نەھات خەلیل ببێتە زاوای. (ھـ) گوتی :"خەلیل ئارامی لەبەر بڕابوو، ئەمجارەیان خۆی چوو بۆ خوازبێنی کچەکە و بە باوکی کچەکەی گوت: من و کچەکەت یەکدیمان خۆشدەوێ، بۆچی دوودڵ لە یەکدی دەکەی، بەڵام باوکی کچەکە لێی تووڕە بووبوو، لە ماڵەکەی دەریکردبوو".\nگوتیشی: "دوای ئەوە خەلیل بە تەواوی بێ ئومێد بوو، بەردەوام بە خەمباری دەمبینی".\nخەلیل بەتەواوی دادەبڕێ، کار و پیشەی تەنیا چوون بۆ دەوام و گەڕانەوە بۆ ماڵەوە بووە. بڕیار دەدات جارێکی دیکە دەست بە ھەوڵەکانی بۆ گەیشتن بە خۆشەویستەکەی دەدات و بۆ جاری سێیەم دایکی دەنێرێتەوە ماڵی باوکی کچەکە.\n(ھـ) گوتی: "کەسوکارەکەی زۆریان بە خەلیل گوت ئیتر وازبێنێ و داوای کچێکی دیکە بکات بۆی بخوازن، بەڵام ئەو سووربوو لەسەر ئەوەی تەنیا ئەو کچە ببێتە ھاوژینی، بۆیە جارێکی دیکە دایکی ناردەوە بۆ داوای کچەکە".\nخەلیل چاوەڕێ بووە دایکی ھەواڵێکی خۆشی بداتێ، بەڵام پێیدەڵێت دیسان رازی نەبوون.\n(ھـ) باسی دوایین دیداری نێوان خۆی و خەلیل دەکات و دەڵێت :"دوو ھەفتە لەمەوبەر خەلیلم بینی، زۆر خەمبار دیار بوو، گوتی: خۆشەویستەکەم لە ئامۆزاکەی مارە کراوە، نازانم چی بکەم، خەریکە شێت دەبم".\nھەتا رۆژی ئاھەنگی ھاوسەرگیری خۆشەویستەکەی نزیکتر دەبێتەوە، خەلیل زیاتر دەڕووخێ، کەس باوەڕی نەدەکرد خەلیل پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.\n(ھـ) گوتی: من لە ماڵەوە بووم، سەعات ١٠:٠٠ـی شەو بوو و دەنگی تەقە ھات. رامکردە دەرەوە، گوتیان دەنگی تەقەکە لە ماڵی خەلیل بوو. کە چووینە ژوورەوە دایکی دەگریا و دەیگوت کوڕەکەم رۆیشت، کوڕەکەم خۆی کوشت".\n(ھـ) پێیوایە خەلیل تەنیا لەپێناو خۆشەویستەکەی دەستی چووەتە گیانی خۆی.\n(ھـ) گوتی "ئەو شەوەی خەلیل خۆی کوشت، بەیانییەکەی ئاھەنگی گواستنەوەی خۆشەویستەکەی بوو. خەلیل نەیتوانیوە بەرگەی ئەوە بگرێ بۆیە خۆی کوشتووە".


یوالار - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nYivalar - یوالار - Yūvālār - ایری آغاج\nپۆتانەکان: 37°33′45.5″N 45°15′19.5″E / 37.562639°N 45.255417°E / 37.562639; 45.255417پۆتانەکان: 37°33′45.5″N 45°15′19.5″E / 37.562639°N 45.255417°E / 37.562639; 45.255417\nیوالار گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nیوالار ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی حەسارا حاجیلار.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی دیزدە نەقالە.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٢٢) کەس و (١٧٤) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=یوالار&oldid=906884»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢١:٥٤ی ٧ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


بۆ هه‌ر هێرشێكی توركیا، هه‌سه‌ده له ئاماده‌باشی دایه\n2019-10-06 [11:04 AM]\nدوای ئه‌وه‌ی سه‌رۆكی توركیا رایگه‌یاندبوو، ڕۆژی شه‌ممه یان یه‌كشه‌ممه وڵاته‌كه‌ی كرده‌یه‌كی سه‌ربازی له‌ڕێگای وشكانی و ئاوییه‌وه بۆ ناوچه‌كانی ژێر ده‌ستی هێزه‌كانی سوریای دیموكرات له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ڕووباری فورات له سوریا ئه‌نجام ده‌دات، دواى ئه‌م هه‌ڕه‌شانه هه‌سه‌ده هێزه‌كانی ده‌خاته حاڵه‌تی ئاماده‌باشییه‌وه.\nدوێنێ سه‌رۆك كۆماری توركیا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان رایگه‌یاند، ئاماده‌كارییه‌كانمان كردوون و پلانی ئۆپه‌راسیۆنمان ته‌واوكردووه، واده‌ی ده‌ستكردن به پرۆسه‌كه هێنده نزیكه ده‌توانین بڵێین ره‌نگه ئه‌مڕۆ و سبه‌ی بێت. هه‌م له وشكانییه‌وه هه‌م له ئاسمانه‌وه ئه‌و ئۆپه‌راسیۆنه ئه‌نجامده‌ده‌ین.\nسه‌رچاوه‌یه‌كی سه‌ربازی هێزه‌كانی دیموكراتی سوریا به كوردستان24ی راگه‌یاند، هێزه‌كانیان له رۆژهه‌ڵاتی فورات و ناوچه‌ی نێوان كۆبانێ و گرێ سپی خراونه‌ته حاڵه‌تی ئاماده‌باشییه‌وه.\nله‌لایه‌كی دیكه‌وه به‌پێی ئاژانسی "ئێرنا"ی ئێرانی، ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه له دانیشتنێكی په‌رله‌مانی ئێران، محه‌ممه‌د جه‌واد زه‌ریف وتیشی، تاران ئاماده‌یه بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان به‌پێی یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان هاوكاری دیمه‌شق و ئه‌نقه‌ره بكات، وتیشی، جوڵه‌ی توركیا بۆ ناو خاكی سوریا ئه‌و ئامانجانه‌ی هه‌وڵی بۆ ده‌دات، به‌ده‌ستی ناهێنێت.\nباسی له‌وه‌ش كرد، بۆ سوریا و توركیا جه‌ختمان كردووه‌ته‌وه كه ئاسایشی وڵاتانی ناوچه‌كه له‌رێگه‌ی رێزگرتنی سه‌روه‌ری و یه‌كێتی خاكی سوریاوه ده‌بێت، بۆیه له رێگه‌ی پێشێلكردنی یه‌كێتی سوریا و سه‌روه‌ری خاكه‌كه‌ی، توركیا ناتوانێت ئاسایشی خۆی دابین بكات.\nوه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران وتیشی، به ئه‌نقه‌ره‌مان راگه‌یاندوه، پێویست ده‌كات سوپای سوریا له سه‌ر سنوری له‌گه‌ڵ توركیا بڵاو بكرێته‌وه كه ناوچه‌یه‌كی كوردنشینه.\nتورکیا درەنگانی شەوی رابردوو 5-10-2019 كاروانێكی سه‌ربازیی رەوانەی ئاکچالکە کرد كه ده‌كه‌وێته ناوچەکانی سەر سنووری نێوان باکوور و رۆژئاوای کوردستان.\nکاروانە سەربازییەکە درەنگانی شەو گەیشتە سێیەمین فەرماندەیی سنوور لە ئاکچاکالە و دواتر بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی یەکە سەربازییەکانی سوپای تورکیا لەسەر سنووری نێوان باکوور و رۆژائای کوردستان، رەوانەی ناوچە سنوورییەکان دەکرێت.\nهه‌ر دوێنێ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات هۆشداری دا، له‌وه‌ی ئه‌گه‌ر توركیا هێرش بێ بيانوو بكاته سه‌ر ناوچه‌كانیان له‌وه هیچ دوو دڵ نین بۆ به‌رگریكردن له‌ناوچه‌كانیان له باكوری ڕۆژهه‌ڵاتی سوریا ئه‌و هێرشه بۆ شه‌ڕێكی سه‌رتاسه‌ری بگۆڕن.\nئەم هەواڵە 2446جار خوێندراوەتەوە


سەحەر کازمی – ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی سنە (بەندیخانەی ژنانی سنە) | KHRN\nماڵ بانكی به‌ندكراوانی سیاسیبه‌ندكراوانی سیاسی ژن\tسەحەر کازمی – ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی سنە (بەندیخانەی ژنانی سنە)\nژینگەپارێزی کوردی خەڵکی سنە\nدەستبەسەرکران: ١٨ی گەلاوێژی ١٣٩٧ / ٢٠١٨.٠٨.٠٩\nتۆمەت: هەوڵدانی دژی ئاسایشی نەتەوەیی\nسزا: ٢٠ مانگ بەندکران\nڕەوش: بەندکراو لە ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی سنە (بەندیخانەی ژنان)\nنوێکرایەوە; ڕۆژی ٢٣ی ڕەشەمە ١٣٩٨ی هەتاویی “سەحەر کازمی“، چالاکوانی ژینگەپارێزی کورد پاش کۆتاییهاتنی سزای بەندکرانەکەی لە ناوەندی چاکسازی و پەروەردە (بەندیخانەی ژنان)ی سنە ئازادکرا.\nسەحەر کازمی لە ڕێکەوتی ١٨ گەلاوێژی ١٣٩٧ / ٢٠١٨.٠٨.٠٩ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەرکرا و بۆ دەستبەسەرگەی فەرمانگەی ئیتلاعاتی سنە گوازرایەوە. دوابەدوای ئەو، لە ڕێکەوتی ٢٤ی خەزەڵوەری ١٣٩٧ / ٢٠١٨.١١.١٥، مەهوەش ئەمیریی دایکی و مادیح فەتحیی هاوسەری پاش بانگکران بۆ دەزگای هەواڵگریی (ستاد خبری) فەرمانگەی ئیتلاعاتی سنە دەستبەسەرکران.\nئەو ژنەژینگەپارێزە لە ماوەی ٧٢ ڕۆژی سەرەتای دەستبەسەرکرانەکەیدا هەموو ڕۆژێک گوازراوەتەوە بۆ دەستبەسەرگەی فەرمانگەی ئیتلاعاتی سنە و لێپرسینەوەی لەگەڵ کراوە.\nسەحەر کازمی و مەهوەش ئەمیری لە ڕێکەوتی ٣ سەرماوەزی ١٣٩٧ / ٢٠١٨.١١.٢٤ پاش کۆچی دوایی باوکی بنەماڵەکە بەمەبەستی بەشداریکردن لە مەراسیمی بەخاکسپاردنیدا بەشێوەی کاتی ئازادکران. ناوبراو هەفتەیەک پاش ئازادکران دیسانەوە دەستبەسەرکرا و ڕەوانەی ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی سنە (بەندیخانەی ژنان) کرا. هەروەها مادیح فەتحی لە کۆتاییەکانی مانگی ڕێبەندانی ساڵی ١٣٩٧ / ٢٠١٩.٠٢ بە دانانی بارمتە ئازادکرا.\nدەگوترێت هێزە ئەمنییەکان دایک و هاوسەری ئەو ژنەژینگەپارێزەیان بەمەبەستی فشار خستنەسەری بۆ ئەنجامدانی دانپێدانانی زۆرەملی لە تەلەفزیۆندا دەستبەسەرکردبوو. بەڵام ئەو داواکارییە بەردەوام لەلایەن سەحەر کازمییەوە ڕەتکراوەتەوە.\nسەحەر کازمی لە مانگی ڕێبەندانی ١٣٩٧ / ٢٠١٩.٠٢ لەلایەن لقی یەکی دادگای شۆڕشی سنەوە بە سەرۆکایەتیی دادوەر سەعیدی بە تۆمەتی “هەوڵدان دژی ئاسایشی نەتەوەیی” بە ٥ ساڵ بەندکران سزادرا.\nئەو سزایە پاش تانەلێدان لە ڕێکەوتی ٢٤ی ڕەشەمەی ١٣٩٧/ ٢٠١٩.٠٣.١٥ لە لقی چواری دادگای پێداچوونەوەی پارێزگای کوردستان بۆ ٢٠ مانگ بەندکران کەم کرایەوە.\nئەو ژنەژینگەپارێزە لە ئێستادا ١٥ مانگە وا دەستبەسەرکراوە و لە ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی سنەدا بەندکراوە.


ئەفغانستان پاش گەڕانەوەی تاڵیبان\n2021-09-12 16:08 57 جار بینراوە کۆمێنت\nهێشتا سەروسیمای ئەفغانستانی پاش گەڕانەوەی تاڵیبان بە روونی دەرنەكەوتووە و هێشتا ئەوە روون نەبۆتەوە كە تاڵیبانی ئەمڕۆ چەند لە تاڵیبانی بیست ساڵ لەمەوبەر جیاوازە. سەرەڕای ئەو تەمومژەی لەم رووەوە لەئارادایە، یەك راستی هەیە، ئەویش ئەوەیە كە تاڵیبان بۆ ئەوە گەڕاوەتەوە تا بمێنێ. ئەمەش بەم مانایە دێت كە دەبێ تاڵیبان مەرجەكانی جیهان پەسەند بكات. تاڵیبان نازانێ دیموكراسی چیە، هیچ بایەخ بە مافی مرۆڤ و مافی جیاوازبوون نادا و لە فەرهەنگەكەی جێی هەڵبژاردن و دەستاودەست كردنی دەسەڵات، بە مانا لیبرالیەكەی، نابێتەوە. بەڵام زۆربەی ئەم مەسەلانە مەسەلەی ناوخۆیین و پەیوەندییان بە سەروەرییەوە هەیە و جیهان دەتوانێ چاوپۆشییان لێ بكا.\nكەواتە جیهان چی لە تاڵیبان دەوێ؟ لانی كەم، جیهان سێ داوای سەرەكی لە تاڵیبان هەیە، یەكەم داوا كە رەنگە گرنگترینیان بێ، ئەوەیە كە ئەفغانستان نەبێتەوە بە مەكۆی ئەوەی كە پێی دەوترێ تیرۆریزمی جیهانی. ئەمەش بەم واتایە دێت كە جیهان چاوەڕێی ئەوە لە تاڵیبان دەكا كە ئەزموونی پێشوو دووبارە نەكاتەوە و ئەفغانستان نەكاتەوە بە سەرچاوەی مەترسی لەسەر ئاشتی جیهانی. تاڵیبان خۆی لەم بارەیەوە باجێكی قورسی داوە و پێ ناچێ بیر لە گەڕانەوە بۆ تاقیكردنەوەیەكی تفت و تاڵ بكاتەوە. تاڵیبان دەزانێ ئەنجومەنی ئاسایش لە گفتوگۆكانیدا جەختی كردۆتە سەر ئەوەی كە كردنەوەی ئەفغانستان بە مەترسی بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی جیهان، زۆر گران لەسەری دەكەوێ و دەبێتە هۆی ئەوەی كە هەموو جیهان یەك بخا لەدژی.\nداوای دووەم ئەوەیە كە تاڵیبان ئەفغانستان نەكاتەوە بە سەنتەری بەرهەمهێنانی ماددەی هۆشبەر. ئەم مەسەلەیە، بەتایبەتی لەباری سەرنجی رۆژئاواوە، شێوەیەكە لە شێوەكانی هەڕەشە لە ئاشتی جیهان. تاڵیبان، ئەمجارە، دەتوانێ رێ لەوە بگرێ كە ئەفغانستان دوچاری ئەو چارەنووسە نەبێ.\nلە ئەزموونی پێشووی تاڵیباندا، ئەفغانستان مەرجەكانی دەوڵەتی لەدەست دابوو و ئەوەی كە لە ئارادا بوو شێوەیەك حوكمڕانی بوو كە نزیك بوو لە حوكمڕانیی قۆناغی پێش سەرهەڵدانی سەرمایەداری لە جیهاندا، تەنانەت تاڵیبان وەك ئیمارەت (میرنشین) خۆی دەناساند نەك وەك دەوڵەت یان كۆمار. ئەزموونی ئیمارەتی ئەفغانستان لەسایەی تاڵیبانی بیست ساڵ لەمەوبەر، ئەزموونێكی دواكەوتووی حوكمڕانی بوو كە تێیدا دەوڵەت بەبێ یاسای گشتی و بەبێ پەرلەمان و بەبێ دەستوور هەڵدەسووڕا.\nتاڵیبان پێویستی بەوەیە كە رەفتار و هەڵسوكەوتی خۆی بگۆڕێ و وەك ((دەوڵەت)) هەڵسوكەوت بكا كە ئەمەش پێویستی بەوەیە کە تێكهەڵكێشی كۆمەڵی نێودەوڵەتی بێ و لە ناوخۆدا رێز لە فرەیی بگرێ، بەتایبەتی كە ئەفغانستان وڵاتێكی فرە نەتەوە، فرە ئاین و فرە مەزهەبە و ئەگەر بە چاوێكی یەكسان تەماشای هەموو رەگەزەكانی ئەو مۆزاییكە نەكات، ناتوانێ چاوەڕێی ئەوە بكات وەك دەسەڵاتێكی رێزلێگیراو تەماشا بكرێ.\nرژێمی سیاسی دڵخوازی تاڵیبان تا ئێستا رۆشن نیە. لە ئەزموونی پێشووی حوكمڕانیی تاڵیباندا، رژێمی سیاسی ئەفغانستان نە لە رژێمی كۆماری ئیسلامیی ئێران دەچوو، نە لاساییكردنەوەی رژێمی وەهابیی سعودیە بوو. لە ئەزموونی پێشوودا، مەسەلەی رژێمی سیاسی مەسەلەیەكی جێبایەخی تاڵیبان نەبوو. بەڵام ئێستا پێویستە لەسەر تاڵیبان بەبایەخەوە لەم مەسەلەیە بڕوانێ و بەلایەكدا بیخا. رەنگە نزیكترین مۆدێل لەشێوەی بیركردنەوەی تاڵیبان كە دەیەوێ دەوڵەت و ئاین لەلایەك و دەسەڵاتی سیاسی و دەسەڵاتی ئاین لەلایەكی ترەوە تێكهەڵكێشی یەكتری بكات، مۆدێلی ئێران كە تێیدا دەسەڵاتی دەوڵەت (لە خودی سەرۆكی كۆمار و دەسەڵاتی راپەڕاندندا) و دەسەڵاتی ئاینی (لە خودی رەهبەری باڵای شۆڕشدا) تێكهەڵكێشی یەكتری كراون.\nبوونی تاڵیبان بە ((دەوڵەت)) و تێكهەڵكێشبوونی ئەفغانستان لەگەڵ كۆمەڵی نێودەوڵەتی،دەشێ كۆپیەكی هەمواركراوی شیاوی ژیان پێشكەش بە جیهان بكا و دەرفەتێك بۆ پێكەوەژیانی ئەفغانستان و جیهان بڕەخسێنێ. ئەو هەلەی ئێستا بۆ تاڵیبان بۆ پێشكەشكردنی مۆدێلێكی پەسەندكراو هەڵكەوتووە، ئەگەر نەقۆزرێتەوە، زیانی گەورە لە ئەفغانستان دەدا. لانی كەم، لەم هەلومەرجەی ئێستادا، لانی كەم پێنج دەوڵەت لە جیهاندا، هەریەك لە چین، توركیا، روسیا، قەتەر و ئێران ئامادەیی تەواویان بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ تاڵیبان، وەك دەوڵەت نەك وەك جەستەیەك لە دەرەوەی مێژوو، هەیە. پێشبینی دەكرێ تاڵیبان سوودی لە وانەی پێشوو وەرگرتبێ، ئەگەر نا، زوو تا درەنگ، باجێكی قورستر دەدا.\n2021-09-26 19:26 33 جار بینراوە\nململانێی نێوان گومەزی ئاسنین و موشەكەكانی حەماس فەرید ئەسەسەرد\n2021-05-17 17:12 84 جار بینراوە\nئەفغانستان پاش كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا فەرید ئەسەسەرد\n2021-05-01 16:46 89 جار بینراوە\nسوریا و رەهەندەکانی ئایندەی سیاسی فەرید ئەسەسەرد\n2021-03-30 00:40 145 جار بینراوە\nیاریكردن بەكارتی حزبی بەعس فەرید ئەسەسەرد\n2021-02-22 19:15 117 جار بینراوە\n2021-01-25 22:45 151 جار بینراوە\n2020-02-24 13:53 269 جار بینراوە\n2020-02-17 17:54 343 جار بینراوە\n2020-02-10 16:47 273 جار بینراوە\n2019-12-16 14:33 313 جار بینراوە\n2019-12-09 17:03 253 جار بینراوە\n2019-12-02 15:49 254 جار بینراوە\n2019-11-25 14:15 241 جار بینراوە\n2019-11-18 14:50 283 جار بینراوە\n2019-11-11 18:05 325 جار بینراوە\n2019-11-04 19:15 324 جار بینراوە\n2019-10-28 11:54 284 جار بینراوە\n2019-10-21 14:50 336 جار بینراوە\n2019-10-14 16:40 334 جار بینراوە\n2019-10-07 15:07 301 جار بینراوە\n2019-09-30 16:37 403 جار بینراوە\n2019-09-23 16:50 346 جار بینراوە\n2019-09-02 18:16 297 جار بینراوە\n2019-08-26 16:19 319 جار بینراوە\n2019-07-29 16:07 273 جار بینراوە\n2019-07-15 16:54 344 جار بینراوە\n2019-07-01 16:00 317 جار بینراوە\n2019-06-28 20:58 300 جار بینراوە\n2019-06-18 18:13 331 جار بینراوە\n2019-06-12 18:12 320 جار بینراوە