له هاوكاریكردنی هه‌رێمی كوردستان به‌رده‌وام ده‌بین\nستیفین هیكی، باڵیۆزی نوێی به‌ریتانیا له عێراق، له هه‌ڤپه‌یڤینێكی تایبه‌ت له‌گه‌ڵ كوردستان 24، باس له په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان وڵاته‌كه‌ی و هه‌رێمی كوردستان ده‌كات، پشتیوانی وڵاته‌كه‌شی بۆ رێككه‌وتنی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا ده‌ربڕی.\nباڵیۆزی به‌ریتانیا باس له‌وه‌ش ده‌كات، كه وڵاته‌كه‌ی له هاوكاریكردنی هه‌رێمی كوردستان و عێراق له به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر و داعش به‌رده‌وام ده‌بێت.\nده‌قی هه‌ڤپه‌یڤینه‌كه‌ی باڵیۆزی به‌ریتانیا له‌گه‌ڵ كوردستان 24:\nكوردستان 24: ئه‌مڕۆ دیدارێكمان له‌گه‌ڵ كه‌سێكی گه‌نج و پڕ وزه هه‌یه كه نوێنه‌رایه‌تی وڵاتێكی زلهێز ده‌كات و رۆڵێكی كارایان له‌سه‌ر پرسه‌كانی جیهان هه‌یه به‌تایبه‌تی له عێراق. ئه‌ویش به‌ڕێز ستیفن هیكی باڵیۆزی نوێی به‌ریتانیا له عێراقه. به‌خێربێیت و زۆر سوپاسیش بۆ ئه‌م ده‌رفه‌ته. هیوای سه‌ركه‌وتنیشت بۆ ده‌خوازین له ئه‌ركه نوێیه‌كه‌ت.\nباڵیۆز: زۆر سوپاس بۆ ئه‌و بەخێرهاتنه گەرمە، هەستێکی زۆر مەزنە کە لێرەم لە هەولێر، ئه‌مه سێیەمین سەردانمە بۆ شارەکە، 10 ساڵ لەمەوبەر سەردانی ئێرەم کرد، ناوازەیە کە دەبینین ئەو پیشکەوتنە بەرجەستەیە روویداوە لە هەرێمی کوردستان لە ماوەی 10 ساڵی رابردوو و هەستێکی خۆشه كه جارێكی دیكه گه‌ڕاومه‌ته‌وه.\nكوردستان 24: ئێوه سه‌ردانی كوردستانتان كرد و له‌گه‌ڵ سه‌رۆك بارزانی كۆبوویته‌وه هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان و مه‌سرور بارزانی سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كۆبوویته‌وه. ئه‌و پرسانه چی بوون كه له‌و كۆبوونه‌وانه‌دا باستان كردن؟\nباڵیۆز: راست دەکەیت، سێ کوبوونەوەی زۆر بەرهەمهێنم هەبوو، باسی کیشەی جیا جیامان کرد، بەدڵنیاییەوە تاووتوێی پرسەکانی هەرێمی کوردستانی عێراقمان کرد، بە تایبەتیش لە لایەنی ئەوەی چۆن بەریتانیا و حکومەتی هەرێمی کوردستان، دەتوانن لە نزیکەوە بە یەکەوە قسە بکەین، ئێمە چەندین ساڵە هاوڕێ و هاوپەیمان بووین، تا ئاستێکی ناوازە لە لایەنی جیا هاریکاری یەکترمان کردووە، چ لایەنی سیاسی بێت، ئابووری، یان ئاسایش، قسەمان لەسەر بەهێزکردنی هاریکارییەکانمان بۆ یەکتری کرد بۆ ساڵەکانی داهاتوو.هەروەها تاووتوێى بارودۆخی سیاسی، ئێرە، عێراقمان کرد، وەک روونە لە ماوەیەکی تایبەت هاتوومەتە عێراق، ئاستەنگی زۆر هەیە کە رووبەرووی عێراق دەبنەوە، دەبینی خۆپیشاندان لە بەغدا و شارەکانی تری باشووری عیراق ئەنجام دەدرێن، باسمان لەو قەیرانە سیاسییانەی بەغدا کرد، کە چۆن بتوانین بەیەکەوە کار بکەین و چارەسەرێکی سیاسی ئاشتیانە بدۆزینەوە، لە هەمان کات تاووتوی وێنە هەرێمیە فراوانەکەشمان کرد، بە دڵنیاییەوە هەولێر لە کرۆک و ناوەراستی هەرێمێکی سەرنجراکیش و بە بزاوت دایە سەرباری ئاستەنگەکان، ئێمە بارودۆخی هەرێـیمان تاووتوێ کرد بۆ ئەوەی بزانین چۆن دەتوانین بەیەکوە کار بکەین تا لەوە دڵنیا بین عێراق و هەرێمی کوردستانی عێراق، سەقامگیر و گەشەکردوو و دێموکراتین."\nكوردستان 24: وه‌كو ده‌زانین جه‌نابت تازه له ئه‌ركه نوێیه‌كه‌ت ده‌ستبه‌كاربوویت و ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ت لێپرسم روانگه‌ت چییه به‌رامبه‌ر به هه‌رێمی كوردستان و عێراق به گشتی؟\nباڵیۆز: باشە... هەستێکی زۆر ئەرێنیم هەیە بەرامبەر ئێرە، هەولێر، هەرێمی کوردستانی عێراق، بەر لە هەموو شتێک ئێوە زۆرتان بەدەستهێناوە، کە ئۆتۆمبێل لیدەخوڕیت هاتووچۆ ده‌كه‌یت و دەبینیت کە جێی سەرنجە ئەو گەشه‌یە دەبینیت لە رووی ئابووری، من تامه‌زرۆی ئەو دەرفەتانەم کە دروست دەبن و هەن بۆ وەبەرهێنان لە نێوان به‌ریتانیا و هەرێمی کوردستانی عێراق لە قۆناخه‌كانی داهاتوو.. پەیوەست بە عێراق، بە گشتی لە دەیەکانی رابردوو کاتێکی خراپدا تێپەڕ بووە، بەدڵنیاییەوە پاشهاتەکانی 2003 ئازادکردن، شەڕی جیاکاریی ئایینی، دواتر جەنگ و رووبەرووبوونەوە لەگەڵ داعش لە 2014وە، به‌ڵام عێراق بەسەر زۆر لە ئاستەنگەکان سەرکەوتووە و زۆریشی بەدەسهێناوە، بە دڵنیاییەوە پێموایە ئێستا ئێمە له ساتێکی زۆر گرنگی عێراق داین، بەهۆی خپێشاندانە بەرفروانەکان کە لە بەغدا دەیانبینین، لە بەسرە، لە شوێنەکانی تر، به‌ریتانیا، ئێمە خۆمان زۆر بە هاوڕێی عێراق دەزانین، دەمانەوێت هاوکاری عێراق و عیراقییەکان بکەین لە درووستکردنی دامەزراوەی بەهێز کە هاوکاربن بۆ ئەوەی وڵاتەکە بکەن بە شوێنێکی سەقامگیر و گەشەکردوو بۆ هەموو عێراقییەکان. ئێستا پێموایە زۆر لە نزیکەوە لەگەڵ هەرێمـی کوردستانی عێراق و هەروەها لەگەڵ بەغداش کار دەکەین، بۆ ئەوەی ئەو قەیرانەش تێپەڕێنین و جارەسەرێک بدۆزینەوە کە بگاتە خاڵی هاوبەش و سازان لە نێوان خواستی خۆپیشاندەران و حکومەتی عێراق، ئێستا ئەوە خاڵی گرنگیپێدانی ئێمەیە.\nكوردستان 24: جه‌نابی باڵیۆز وه‌كو ئاگاداریت هه‌فته‌ی رابردوو كابینه‌ی نۆیه‌می حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان 100 رۆژی ده‌ستبه‌كاربوونی تێپه‌ڕاند، ئێوه وه‌كو به‌ریتانیا چۆن ده‌ڕواننه كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و كارنامه‌كانی؟\nباڵیۆز: پەیوەندییەکی نایابمان لەگەڵ هەرێمی کوردستان هەیە، سەرۆك وەزیرانیشم بینیوه و كۆبوومه‌وه له‌گه‌ڵی، ئەو زۆر باسی بەرنامە چاکسازيیەکەی کرد کە دایڕشتووە، ئێمە زۆر بە بەهێزیی پاڵپشتی لە هەوڵەکانی دەکەین بۆ چاکسازیکردن لە حکومەت و زیاتر کاراکردنی و پێشکەشکردنی زیاتر بە هاووڵاتیان، دەمانەوێت پاڵپشتی لەوە بکەین بەهەر شێوەیەك بێت، کەمێك باسی ئەوەمان کرد، لە هەمان کاتدا باسی کێشە مەزنەکانی عێراقمان کرد، چۆن بتوانین بەیەکەوە کاربکەین و ئەو کێشانە چارەسەر بکەین.\nكوردستان 24: ئێستا ده‌بینین عێراق رووبه‌ڕووی قه‌یرانێكی گه‌وره بووه‌ته‌وه و شه‌پۆلێكی گه‌وره‌ی خۆپیشاندان ده‌ستیپێكردووه. بۆچوون و هه‌ڵوێستی به‌ریتانیا چییه له‌باره‌ی ئه‌و خۆپیشاندانه‌ی كه ئێستا له شاره‌كانی به‌غدا و باشوور رووده‌ده‌ن؟\nباڵیۆز: سوپاس، راستە بە دڵنیاییەوە پەیوەندیەکی مێژوویمان لەگەڵ عیراق هەبووە و بەردەوام دەبین لەوەی خۆمان بە باشترین هاوڕێیەکانی عیراق لەقەڵەم بدەین، لەو کاتەی عیراق هەوڵی زاڵبوون بەسەر ئەو هەموو ئاستەنگانە دەدات، پەیوەست بە خۆپێشاندانەکان، من داوکارییەکانیانم بینیوە و بیستووە، هەموو ئەوانەشی قسەم لەگەڵ کردوون دان بەوە دەنێن، کە داواکاریی خۆپێشاندەران رەوا و یاسایین، زۆربەی خۆپێشاندەران داوای دەرفەتی كارکردنی زیاتر دەکەن، داوای خێراکردنی جەنگی دژی گەندەڵی دەکەن، خزمەتگوزاری زیاتر و خزمەتگوزاری تەندرووستی باشتریان دەوێت، پەروەردەی باشتر، رێگە و ئامرازى گواستنەوەی باشتریان دەوێت بۆ هەموو عیراقییەکان، تێگەیشتنێك هەیە کە ئەو داوایە رەوانه‌ی دەبێت وەڵامیان بدرێتەوە، لە هەمان کات، زۆر نیگەرانی ئەو توندوتیژیيەم کە لە بەرامبەر خۆپێشاندەران بەکارهاتووە، ریپۆرت هەن لە لایەن کۆميسیۆنی مافەکانی مرۆڤی عیراقی و رێکخراوەکانی تری مافەکانی مرۆڤ، ئاماژە بەوەدەدەن کەنزیکەی 500 خۆپێشاندەری عێراقی کوژراون، ئەوە لە دەسپێکی تشرینی یەکەم و نزیکەی 18 هەزار کەسی تر بریندار بوون، بە روونیی ئەوە جێی قەبوڵکردن نیيە، ئێمە نیگەرانییەکامان بۆ حکومەتی عێراق روون کردۆتەوە، هەندێك گفتوگۆی بنیاتنەرانەشمان هەبووە لەگەڵ (سەرۆك وەزیران) عادل عەبدولمەهدی کە چۆن گۆڕانکاريی بکەین و چۆن دڵنیا بین کە هێز بەکارنایەت لە دژی خۆپيشاندەران، تا دڵنیاش بین کە لێکۆڵینەوەی زۆر هەن لەبارەی کوژرانی خۆپێشاندەران و دادگاییكردنی به‌رپرسه‌كان، لە هەمان کاتدا، پێموایە حکومەت راست بووە لەوەی ئاماژەی داوە بە هێرشکردنە سەر دامه‌زراوە و باڵەخانەکان و سووتاندنی کونسوڵخانەی ئیرانمان بینی، بە روونی ئەوەش قەبوڵکراو نيیە، دەبێت سەروەری یاسا جێبەجێ بکرێت، به‌رامبه‌ر بە خۆپێشاندەران و هێزەکان، خوازيارین لە رۆژ و هەفتەکانی داهاتوو، هەوڵ بدەین خۆپێشاندەران لە هێرشەکان بپارێزرێن، لە هەمان کاتدا لەو کەمینەیەی نێو خۆپیشاندەران بپارێزرێن کە توندوتیژیان ئەنجامدا.\nكوردستان 24: هه‌روه‌كو ده‌زانین سه‌رجه‌م لایه‌نه عێراقییه‌كان له هه‌وڵدانان بۆ دیارییكردنی سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێ. ئایا رۆڵی به‌ریتانیا له‌م پڕۆسه‌یه چی ده‌بێت، ئایا به‌ریتانیا خوازیاره سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێ چی كارێك بكات بۆ هێوركردنه‌وه‌ی ره‌وشه‌كه؟\nباڵیۆز: له‌راستیدا یه‌كه‌م خاڵ كه ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ی پێبده‌م، ئه‌وه‌یه ئه‌وه ئه‌ركی عێراقییه‌كانه، سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێ ده‌ستنیشان بكه‌ن و ئه‌وه ئه‌ركی ئه‌مریكا و به‌ریتانیا و ئێران نییه. وه‌كو ئاگادارم پڕۆسه‌كه له‌لایه‌ن لایه‌نه سیاسییه‌كانه‌وه له‌نێو په‌رله‌مان ده‌ستیپێكردووه بۆ ده‌ستنیشانكردنی سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێ. هیواداریشین كه سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێ به‌رده‌وام بێت له هه‌نگاوه‌كانی چاكسازی كه له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌كانی پێشووتره‌وه ده‌ستیانپێكردبوو. كه‌سێكیش بێت كه ببێته پردی په‌یوه‌ندی له‌نێوان لایه‌نه سیاسییه‌كان و خۆپیشانده‌ران. له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌بێ دیالۆگ له‌نێوان گه‌لی عێراق هه‌بێت، تاوه‌كو چاره‌سه‌رێكی سیاسی گشتگر بۆ قه‌یرانه‌كان بدۆزنه‌وه.  \nكوردستان 24: ده‌مه‌وێت له‌باره‌ی رۆڵی ئه‌مریكاشه‌وه لێت بپرسم، ئێستا واده‌بینرێت كه ئه‌مریكا پشتگیریی له خۆپیشانده‌ران ده‌كات. به‌ڵام به‌ریتانیا بێده‌نگ بووه یانیش هیچ هه‌ڵوێستێكی دیارییكراوی نه‌بووه. بۆچی به‌ریتانیا له‌باره‌ی ئه‌م ره‌وشه‌ی عێراق بێده‌نگه؟\nباڵیۆز: پێموانییه ئێمه بێده‌نگبووبین. به‌رای من ئێمه هه‌ڵوێستێكی راشكاو و روونمان هه‌بووه له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی ده‌بێ چی بكرێت، به‌تایبه‌تی له‌پرسی به‌كارهێنانی هێز له‌دژی خۆپیشانده‌ران. هه‌روه‌ها من له‌گه‌ڵ ئه‌و بۆچوونه‌ش نیم كه ئه‌مریكا پشتگیریی خۆپیشانده‌رانیان كردووه، به‌تایبه‌تی له‌مڕووه‌ی خۆپیشاندانه‌كان جووڵه‌یه‌كی ته‌واو تایبه‌ته به عێراقییه‌كان. ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ر شه‌قامه‌كانن، گه‌نجانی عێراقین و خه‌ڵكی شاره‌كانی به‌غدا و باشوورن، ئه‌وه ئه‌وانه‌ن كه درووشمه‌كانی خۆپیشانده‌رانیان به‌رزكردووه‌ته‌وه و داوای مافه‌كانی خۆیان ده‌كه‌ن. من زۆر روونبووم له‌وه‌ی كه ئه‌مه بزووتنه‌وه‌یه‌كی عێراقییه. ئه‌وه‌ش راسته كه ئه‌مریكا و به‌ریتانیا ئیدانه‌ی توندوتیژییه‌كانیان كردووه و داوای دیالۆگ و چاكسازییمان كردووه، به‌ڵام ئه‌و بزووتنه‌وه‌ی خۆپیشاندانه له‌لایه‌ن رۆژئاواوه پشتگیریی ناكرێت. به‌ڵكو له قووڵایی گه‌لی عێراقه‌وه هه‌ڵقووڵاوه، هه‌ربۆیه كه داواكارییه‌كانیان گوێیان لێده‌گیرێت و به‌هێزیشن.\nكوردستان 24: جه‌نابی باڵیۆز، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئێستا حكوومه‌تی عێراقی رووبه‌ڕووی چه‌ندین قه‌یران بووه‌ته‌وه. به‌ڵام ئێستا توانراوه كێشه‌كانی نێوان به‌غدا و هه‌رێمی كوردستان چاره‌سه‌ربكرێت و به‌غدا و هه‌ولێر بگه‌نه رێككه‌وتن به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر پرسه‌كانی نه‌وت و بودجه. ئێوه وه‌كو به‌رتیانیا چۆن ده‌ڕواننه ئه‌م هه‌نگاوه؟\nباڵیۆز: ئێمه خۆشحاڵین به‌و پێشه‌ڤه‌چوونه‌ی هه‌بووه له‌نێوان هه‌رێمی كوردستان و حكوومه‌تی مه‌ركه‌زی بۆ گه‌یشتن به رێككه‌وتنێك له‌باره‌ی پرسه‌كانی بودجه و نه‌وت. پێمانوایه ئه‌وه هه‌نگاوێكی ئه‌رێنییه. پێشمانوایه كه ئه‌گه‌ر هه‌ردوولا بگه‌نه رێككه‌وتنێكی كۆتایی له‌به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ولێر و به‌غداش ده‌بێت. بێگومان له به‌غدا سه‌رۆك وه‌زیرانێكی نوێ و حكوومه‌تێكی نوێ دێت و ئه‌وكاتیش ئێمه وه‌كو به‌ریتانیا و بێگومان كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تيیش به‌گشتی هانی هه‌ردوولا ده‌ده‌ین كه بگه‌نه رێككه‌وتنی كۆتایی، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر ئه‌و رێككه‌وتنه بێته ئاراوه ئه‌وا باڵی سه‌قامگیریی و خۆشگوزه‌رانی ده‌كێشێت به‌سه‌ر ته‌واوی عێراقدا. بۆیه ئێمه وه‌كو به‌ریتانیا به ئه‌ركی خۆمانی ده‌زانین كه پشتگیریی ئه‌و هه‌وڵانه بكه‌ین.\nكوردستان 24: به‌ریتانیا رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌بووه له هاوكاریكردنی هه‌رێمی كوردستان و هێزی پێشمه‌رگه به‌تایبه‌تی له‌شه‌ڕی دژ به داعش. ده‌مه‌وێت بزانم كه ئایا به‌ریتانیا به‌رده‌وام ده‌بێت له‌و هاوكاریكردنه به‌تایبه‌تی له‌م ساته‌دا كه چه‌كدارانی داعش خه‌ریكی خۆڕێكخستنه‌وه‌ن و هێرشه‌كانیان ده‌ستپێكردووه‌ته‌وه؟\nباڵیۆز: ئه‌وه راسته كه به‌ریتانیا هاوكاری و پشتگیریی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی كردووه و به‌رده‌وامیش ده‌بین. هه‌روه‌ها وه‌كو به‌ریتانیا رۆڵێكی گه‌وره‌مان هه‌بووه له‌نێو هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی له‌دژی داعش. له‌و ئه‌ركه‌شمان به‌رده‌وام ده‌بین. به‌ڵام له هه‌مان كاتدا نابێت ئه‌وه‌ش پشتگوێ بخه‌ین كه مه‌ترسی داعش هه‌ر ماوه له‌ته‌واوی عێراق. بۆیه وه‌كو به‌ریتانیا ئێمه زۆر به ئاگاوه ده‌ڕوانینه مه‌ترسییه‌كانی داعش بۆ سه‌ر عێراق و سووریا و هه‌روه‌ها بۆ سه‌ر به‌ریتانیاش. بۆیه له هه‌وڵه‌كانمان له‌دژی ئه‌و رێكخراوه به‌رده‌وام ده‌بین و وه‌كو به‌شێكیش له‌و هه‌وڵانه له‌نزیكه‌وه كار له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان و عێراق ده‌كه‌ین.\nكوردستان 24: ئایا ئه‌گه‌ر بێت و قه‌یرانه‌كانى عێراق بووه هۆی ئه‌وه‌ی شه‌ڕی تایفه‌گه‌ريی له عێراق سه‌رهه‌ڵبدات. چی به‌سه‌ر عێراق دێت و ئایا ده‌وڵه‌تی عێراق ناكه‌وێته ژێر مه‌ترسییه‌وه؟\nباڵیۆز: وه‌كو بینيومانه له‌چه‌ند ساڵی رابردوودا عێراق به‌ده‌ست ناكۆكی تایفه‌گه‌رییه‌وه ده‌ناڵێنێت و نامانه‌وێت ئه‌و ناكۆكیانه دووباره‌ببینینه‌وه. ده‌شزانین كه مه‌ترسی خراپبوونی ره‌وشه‌كه هه‌یه و بینیویشمانه كه به‌غدا و شاره‌كانی دیكه شه‌ڕ و پێكدادانی تێدابووه، بۆیه ده‌بێ ئێستا هه‌موو هه‌وڵێكی خۆمان بخه‌ینه‌گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌ی رێگه‌نه‌ده‌ین شه‌ڕو ئاڵۆزییه‌كان گرژتر بن و ده‌بێ كارى له‌پێشینه‌ش ئه‌نجامدانی چاكسازیی بێت و هه‌ندێ داواكاری خۆپیشانده‌رانیش جێبه‌جێ بكرێن و هه‌وڵی هێوركردنه‌وه‌ی گرژییه‌كان بدرێت كه ئێستا هه‌یه، به‌تایبه‌تی ئه‌و گرژیانه‌ی له‌نێوان خۆپیشانده‌ران و سه‌ركرده سیاسییه‌كان هه‌یه، هه‌روه‌كو له ته‌ندرووستیش هه‌یه خۆ پاراستن له چاره‌سه‌ر باشتره و پێموایه ئێستاش ئێمه له قۆناخی خۆپاراستنین، به‌ڵام ره‌نگه ئه‌و خۆپاراستنه درێژه نه‌كێشێت، بۆیه ئه‌ركی حكوومه‌ته هه‌وڵی هێوركردنه‌وه‌ی ئه‌و ره‌وشه بدات.\nكوردستان 24: با دوا پرسیارت لێبكه‌م جه‌نابی باڵیۆز. پێتوانییه كه چاندنی دیموكراسی له وڵاتێكی وه‌كو عێراقدا به‌رهه‌می ده‌بێت. له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێستا قسه هه‌یه كه هه‌ندێ لایه‌ن ده‌یانه‌وێت عێراق بگه‌ڕێننه‌وه سه‌رده‌می سیسته‌می سه‌رۆكایه‌تی، ئایا ئه‌مه ئه‌وه ناگه‌یه‌نێت كه عێراق به‌ره‌و سه‌رده‌می دیكتاتۆرییه‌ت ده‌گه‌ڕێنه‌وه؟\nباڵیۆز: ئه‌وه له هه‌موو جیهان روون و ئاشكرایه كه بنیاتنانی دیموكراسی، ئه‌ركێكی ئاسان نییه و قورسه و پێویستیشی به كاته. هه‌روه‌ها پێویسته هه‌موو لایه‌كیش هاوكاری ئه‌و كۆمه‌ڵگایه بكات تاوه‌كو دیموكراسییه‌ته‌كه به‌هێز بێت. ئێمه‌ش له به‌ریتانیا ده‌مانه‌وێت له هاوكاریكردنی عێراق به‌رده‌وام بین بۆ به‌هێزكردنی ئه‌و دیموكراسیه‌ی باسی ده‌كه‌ین. ئێمه بێ ئاگانین له‌وه‌ی كه ئه‌و پڕۆسه‌یه كاتێكی زۆر ده‌خایه‌نێت و ئه‌و ته‌حه‌دیانه‌شی كه دێته پێش ئه‌و پڕۆسه‌یه، به‌ڵام من پێموایه كه پێشكه‌وتنی باش له عێراق هه‌بووه و نابێت ئه‌و پێشكه‌وتنانه له‌بیر بكه‌ین. بۆیه پێموایه كه دووركه‌وتنه‌وه له‌و پێشكه‌وتنانه‌ش بۆ عێراق مه‌ترسیدار ده‌بێت و دووربكه‌وێته‌وه له رێگای گه‌یشتن به دیموكراسییه‌كی سه‌قامگیر و گه‌شه‌كردوو. ره‌نگه هه‌ندێ ده‌نگ هه‌بن باس له گه‌ڕانه‌وه بۆ رێگای ئۆتۆكراتیك بكه‌ن، به‌ڵام عێراق ئه‌و رێگایه‌ی بینیوه و له‌سه‌رده‌می سه‌ددام حوسێن و پێموایه كه عێراق به‌و ئه‌زموونه‌دا تێپه‌ڕيوه و په‌ندیان لێوه‌رگرتووه، بۆیه ئێمه وه‌كو كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تيی ئه‌ركی سه‌رشانمانه هاوكاری عێراق بكه‌ین دیموكراسییه‌كه‌ی گه‌ش بكات و دیموكراسیش ته‌نیا ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردن نییه به‌ڵكو په‌یوه‌سته به سه‌روه‌ری یاسا و به‌هێزیی داموده‌زگا حكوومییه‌كان. پێشموایه كه ئه‌گه‌ر عێراقییه‌كان پێكه‌وه كار بكه‌ن و شان به شانی هه‌رێمی كوردستان و دراوسێكانی عێراقیش و هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی له‌و بڕوایه‌دام كه هه‌لێكی زێڕین له‌به‌رده‌ممانه بۆ پته‌وكردنی پڕۆسه‌ی دیموكراتیزه‌كردنی عێراق و وڵاتێكی سه‌قامگیر و خۆشگوزه‌ران بنیات بنێین.\nكوردستان 24: جه‌نابی باڵیۆز زۆر سوپاس بۆ ئه‌و كاته‌ی پێتبه‌خشین و به‌هیوای جارێكی دیكه‌ش له هه‌ولێر یان به‌غدا بتبینمه‌وه.\nباڵیۆز: خۆسحاڵ ده‌بم و زۆر سوپاستان ده‌كه‌م.


وەزارەتی ئەوقاف وادەی بەڕێکەوتنی یەکەم کاروانی حاجیانی هەرێمی کوردستانی ئاشکراکرد - هيوای کۆرد\nHome هەواڵ کوردستانی وەزارەتی ئەوقاف وادەی بەڕێکەوتنی یەکەم کاروانی حاجیانی هەرێمی کوردستانی ئاشکراکرد\nوەزارەتی ئەوقاف وادەی بەڕێکەوتنی یەکەم کاروانی حاجیانی هەرێمی کوردستانی ئاشکراکرد\non: ته‌مموز 07, 2019 In: کوردستانی, هەواڵ\nبەڕێوەبەری راگەیاندن و پەیوەندیەکانی وەزارەتی ئەوقاف رایگەیاند، 11ی ئەم مانگە یەکەمەین کاروانی حاجیانی هەرێمی کوردستان بەرەو وڵاتی سعودیە بەڕێدەکەوێت.\nنەبەز ئیسماعیل، بەڕێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندیەكانی وەزارەتی ئەوقاف لە فەیسبوکی خۆی بڵاویکردەوە، رۆژی پێنجشەممە 11ی تەموز 376 حاجی لە ھەولێر و ھەمان رۆژ لە سلێمانی 188 حاجی بۆ شاری مەدینە بەڕێدەکەون.\nساڵانی رابردو پێنج هەزار و 800 حاجی سەردانی عەرەبستانی سعودیەیان دەکرد، لە هەرێم، بەڵام ئەمساڵ رێژەکە زیادبوە بۆ حەوت هەزار حاجی.\nپێشتر وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی رایگەیاندبو، بۆ ئەمساڵ ژمارەی حاجیانی هەرێمی کوردستان بۆ حەوت هەزار حاجی زیادکراوە، ئەوەش دوای سەردانێکی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق دێت بۆ وڵاتی سعودیە کە پشکی عێراق زیادکرا.\nساڵانە حاجیانی هەرێمی کوردستان رو دەکەنە مەککەی پیرۆز بە مەبەستی ئەنجامدانی فەریزەی حەج، هەریەکە چوار هەزار و 200 دۆلاریان لێوەدەگیرێت، ئەوە جگە لەو کەسانەی کە حەجی بازرگانی ئەنجامدەدەن و نرخەکە زیاتر لە هەشت دۆلاری ئەمریکی.\nTags: حاجیانسلێمانیعەرەبستانهەرێمی کوردستانھەولێر\nخاڵی سنووری سەیرانبەن دەکرێتەوە\nلیڤاندۆفسكی گرێبەستەكەی لەگەڵ بایەرن میونیخ نوێدەکاتەوە


👁 ئی بابەتە 12,281 جارێ وینیان\n📕 ئیبن تەیمیە; سەلەفیەت و تەعریب پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Dec 13 2018 6:11PM\n👁 ئی بابەتە 3,128 جارێ وینیان\nنووسینی: محەمەد هەریری نەک سەلەفییەت هەر تەنیا ئا [ زیاتەر... 👁] 📕 ✖ 1 1 ✔ 99% ✍ س.ئـ. 13-12-2018 18:11:16\n📕 ئەمنی ستراتیجیی عیراق و سێکۆچکەی بەعسیان، تەرحیل،تەعریب،تەبعیس پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Jan 12 2017 9:46AM\nنووسینی: ئەمین قادر مینە [ زیاتەر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ م.ب. 12-1-2017 9:46:23\n📕 ئەمنی ستراتیجیی عێراق و سێکوچکەی بەعسییان: تەرحیل، تەعریب، تەبعیس پەڕتووکیانە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Jan 21 2013 12:22PM\n👁 ئی بابەتە 5,434 جارێ وینیان\nنوسەر: ئەمین قادر مینە سلێمانی : 2012 [ زیاتەر... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 21-1-2013 12:22:20\n🔤 تەعریبکراو وچێ و دەستەواچە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Nov 19 2012 1:09PM\nپێناسی رێزمانی: ... پێناسی واتایی: ... رستە: ... [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 19-11-2012 13:09:48\n🔤 تەعریبکردن وچێ و دەستەواچە\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Feb 17 2011 1:34PM\n👁 ئی بابەتە 647 جارێ وینیان\nپێناسی رێزمانی: ... پێناسی واتایی: ... رستە: ... [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 17-2-2011 13:34:13\n📝 تەعریبکردنی شاری کەرکوک بەڵگەنامێ\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی May 20 2014 1:05PM\n👁 ئی بابەتە 6,202 جارێ وینیان\n... [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 70% ✍ هـ.ب. 20-5-2014 13:05:42\n📝 تەعریبکردنەوەی زەویە کشتوکاڵییەکان هەڕەشەی لە ناوچەی شوان دەکات بەڵگەنامێ\n📅 کاتوو تۆمارکەردەی Jan 25 2018 9:30AM\n👁 ئی بابەتە 2,784 جارێ وینیان\n23-01-2018 [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 1 1 ✔ 99% ✍ س.ئـ. 25-1-2018 9:30:13\n📕 تەعریبی کەرکوک پەڕتووکیانە\n👁 ئی بابەتە 10,156 جارێ وینیان\nشۆرش حاجی سلێمانی-2004 [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 31-3-2014 0:40:07\n📕 رازەکانی تەعریب و راگواستن پەڕتووکیانە\n👁 ئی بابەتە 5,446 جارێ وینیان\nستران عەبدوڵڵا [ زیاتەر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49\n| کاتوو وەشکەردەیو لاپەڕەی: 8,018 چرکە!


You are at:Home»شیکاری»ریفراندۆم،کۆتایی خەونێک\nBy nuche.net on\t 2017/09/18 شیکاری, گرنگ\nرۆژی 25ی سێپتەمبەر، دانیشتوانی هەرێمی کوردستان بەشداری گشتپرسییەک دەکەن، تاکوو دەنگی خۆیان لە بارەی مانەوە لە عێراق یان پێکهێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بخەنە سندووقەکانەوە. بۆ کوردەکان ئەم ریفراندۆمە حوکمی خەونێکی بە دی هاتووە، بەڵام دەنگ دان بە سەربەخۆیی کوردستان کۆمەڵێک نیگەرانی لە ئاستی نێودەوڵەتی و بە تایبەت بۆ دەوڵەتی عێراق بەدواوە بووە. بەغدا لە بنەڕەتدا دژی هەر جۆرە گفتوگۆیەک بۆ سەربەخۆیی کوردەکانە، چونکو پێی وایە ئەم رووداوە دەبێتە هۆی دابەشبوونی عێراق.\nبۆ زیاتر لە پێنج ملیۆن کورد، کە لە هەرێمەکە دەژین، گشتپرسیەکە وەک خەونێک وایە، کە بەدی هاتبێت. ئەوان هیوادارن، کە پێکهێنانی دەوڵەتێکی کوردی کۆتایی چیرۆکی رەنج و ستەم و بێ بەشیەکانیان بێت. گرنگتر لەم پرسانە، کوردەکان پێێان وایە، کە بوونی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بە مانای دەربازبوون لە سەردەمێکی دوورودرێژ لە فیرقەگەرایی و شەڕ و توندوتیژیە، کە عێراقی تێوەگلاوە.\nبەڵام دەبێ سەرنجیش بخرێتە سەر نیگەرانیەکانی عێراق. سەرکردە عێراقیەکان و بە تایبەت سەرکردە شیعەکان، پێیان وایە ئەم گشتپرسییە دژ بە دەستوری وڵاتە، ئەمە لە کاتیکدایە، کە شەڕی داعش لە ئارادایە و لایەنە شیعەکان لە ململانێ و رکابەرایەتییەکی سەختدان.\nلە بەرامبەردا کوردەکان دەڵێن، بەغدا هەر کات پێی کرابێ دەستووری پێشێل کردووە، بۆ نمونە کەم کردەوەی پشکی کوردستان لە بودجەی فیدڕاڵ. بلۆکە کردنی ئەو چەک و چۆڵانەی، کە بۆ هەرێمی کوردستان رەوانە کراون. پەراوێزخستنی کوردەکان لە دامەزراوە و دەزگا سەربازیەکان، بەربەست دروست کردن بۆ کوردەکان لە مەسەلەی فرۆشتنی نەوت لە بازاڕە جیهانیەکان، ئەمانە بەشێک لەو هۆکارانەن، کە پاڵ بە بڕیاری سەربەخۆیی کوردەکانەوە دەنێن و پرۆسەکە خێرا دەکاتەوە.\nلە گشتپرسی بۆ دەستوری عێراق لە ساڵی 2005، کوردەکان بەشدارییان لە دەسەڵات کرد، چونکو ئەو کات لە دەستوردا هاتبوو، کە عێراقی دوای سەدام دەبێ هەل و دەرفەتی هاوڵاتی بوون بە کوردەکان بدات، وەک ئەوەی بۆ خەڵکانی دیکەی عێراقی قائیل بووە. بەڵام کورد ئێستا قەناعەتی وایە، کە ئەو دەستورە بێ بەها و بێ نرخ بووە.\nوڵاتانی دیکەی وەک تورکیا و ئێران، نیگەرانی خۆیان لە بارەی ریفراندۆمەکە نەشاردۆتەوە. بەرپرساری تورکیا باوەڕیان وایە، کە دەنگ بە سەربەخۆیی کوردستان، دەبێت هۆی پشێوی و ئاڵۆزی زیاتر لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام کوردەکان لە بەرامبەردا بۆ ئەم نیگەرانیانە وەڵامی خۆیان پێیە.\nمەسعود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، رۆژی دووشەممەی رابردوو بە بی.بی.سی رایگەیاند: ئێمە چ کات لەم ناوچەیە ئەمن و ئاسایشمان بووە، کە ئێستا نیگەرانی لە دەستدانی بین؟ چ کات عێراق یەکگرتوویەکی بێ وێنەی بووە، کە ئێستا ئێمە بمانهەوی نیگەرانی تێکدانی ئەم یەکریزیە بین؟\nکوردەکان باوەڕیان وایە، کە بەردەوام هێزێکی یەکلا کەرەوە و سوودمەن بوون و بەو شێوەش دەمێننەوە. هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە سێ ساڵی رابردوودا شەڕی داعشی کردووە و هەرێمەکەی زیاتر لە یەک ملیۆن 800 هەزار پەنابەر و ئاوارەی سوری و عێراقی لە خۆیدا جێ کردۆتەوە.\nهەرێمی کوردستان پێکهاتەیەکە لە کورد، تورکمان، عەرەب، مەسیحی و ئێزیدی و ئاوێتەیەکە لە کەلتوور و ئایین و ئایینزای جیاواز. سەرباری ئەمانەش، هیچ کات نەبۆتە فاکتەرێکی هەڕەشە بۆ سەر دراوسێکانی، بە پێچەوانەوە شەریکێکی بازرگانی و بازاڕێکی پڕ سوود بووە بۆ ئێرانی و تورکەکان.\nبەڵام لە بارەیەوە ئەمریکا، لانی کەم بە ئاشکرا داوای لە کوردەکان کردووە، کە پرسی ریفراندۆم دوا بخەن. ئیدارەی ترەمپ و ژمارەیەک لە سیناتۆر و نوێنەرانی کۆنگرێس بەردەوام رۆڵی کارا و کاریگەری کوریان لە شەڕی داعش ستایش کردووە، بەڵام نیگەرانی ئەوەن، کە ئەم گشتپرسییە ببێتە هۆی بە هێزبوونی پێگەی شیعەکان لە بەغدا، کە لەبەردەم هەڵبژاردنێکی گشتیدا لە ساڵی داهاتوو.\nبە دەر لە هێڵی فەرمی و دیپلۆماسییەکان، پڕ ئاشکرایە، کە واشنتۆن و هاوپەیمانەکان ، وەک سعودیە و تورکیا تێگەیشتوون، کە عێراق، عێراقی جاران نەماوە. ئێستا گروپە میلیشیاییەکانی عێراق بە هێزتر لە سوپای ئەم وڵاتە دەرکەوتوون، لە راستیدا ئەوان ئیدارەی دەوڵەت دەکەن. لە دۆخێکدا، کە کوردەکان 25 ساڵە ئیدارەی خۆیان دەکەن، وەک ناوچەیەکی پایەدار و ئەمن، ئێستا لە عێراق جەمسەری سەرەکی دیپلۆماسین و لە راستیدا هەرێمی کوردستان زیاتر لە عێراق وێنەی دەوڵەت وێنا دەکات.


ئەمجارەش پووچێتی و گاڵتەجاڕیی لێژنه‌کەی مەسعود بارزانی.\nبا بۆ تەنھا ساتێک وادابنێین کە ڕوداوەکانی بادینان، کە لە ڕۆژی ھەینی ٢\_١٢\_٢٠١١ لە زاخۆ روویدا و پاشان دھۆک و سمیڵ و قەسرۆک و دێرەلوکی گرتەوە، سیناریۆی پارتی خۆی نەبووە و کێشمەکێشی نێو باڵە جیاوازەکانیشیان نەبووە.\nیەکەم: بۆچی ئەنجام و ڕاگەیاندنی کۆتایی، ئەو لێژنه‌کەی مەسعود بارزانی پێکی ھێنا، تەنھا یەک لاپەڕەی A٤ بوو، ئەم لێژنه‌یە کە لە ٣\_١٢\_٢٠١١ دەستی پێکرد تا ٢٥\_١٢\_٢٠١١ ھەموو لێکۆڵینەوە و شیکارییەکانی خۆی تەنھا لە یەک لاپەڕەدا بڵاوکردۆتەوە. ئەمە لە گاڵتەی منداڵان دەچێت و گومانی زۆر دروستدەکات کە لە یەکەم ڕۆژی ڕاگەیاندنی لێژنه‌کەدا، ئەم ڕاگەیاندن و ئەنجامگیرییەیان بۆ حازرکراوە. لێژنه‌ی لەم جۆرە کە لیکۆڵینەوە لە ڕوداوی لەم جۆرە ئەکات، ئەگەر لە وڵاتێکدا بێت کە لانی کەمی ئازادی تیادا بێت و کەسی دکتاتۆری وەک مەسعود بارزانی دەسەڵاتدار نەبێت تیایدا، ئەوا ڕاگەیاندنی ئەنجامگیریی لێژنه‌کە، لانی کەم سەدان لاپەڕە دەبێت و ھەموو ئەو لێکۆڵینەوە و چاوپێکەوتنانەی ئەنجامیانداوە بڵاودەکردەوە و دەیانخستە بەردەست ھەموو کۆمەڵگا.\nدووەم: ئەم لێژنه‌یە بۆ لە یەکەم ھەنگاویدا ئەچێت بۆ قەسرۆک؟ بۆ ناچێت لە زاخۆوە دەستپێبکات کە شوێنی فەتوای مەلا و سەرھەڵدانی پشێویییەکەیە؟\nسێیەم: سەرەتای دەستپێکی ڕوداوەکە، وتاری ھەینی مەلایەکی کۆنەپەرست ئەبێت لە زاخۆ کە بە دوایدا کەسانی نائاگا و ساویلکە و کۆنەپەرست و ھەڵخەڵەتاو بە قسەی مەلا دێنە سەرجادە و ئەکەونە سوتاندنی سەنتەری مەساج و دوکانی مەی فرۆشان و ئوتێلەکان. بۆچی ئەم لێژنه‌یە بە ھیچ جۆرێک سەردانی ئەم مەلایە ناکەن (لە ٢٢ ڕۆژی لێکۆڵینەوەکەیاندا) و قسەکانی وەرناگرن و لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا ناکەن و وتە پووچەکانی وتارەکەی کە سەرچاوەی ڕووداوەکانە لە ڕاپۆرتەکەیاندا نییە.\nمەسعود بارزانی نەک ھەر لێژنه‌کەی چاوی بەم مەلایە نەکەوت، بەڵکو ئەمنەکانیشی لە زاخۆ لەجیاتی ئەوەی لەیەکەم کاردانەوەیاندا ئەم مەلایە بگرن و زیندانی بکەن، لەجیاتی ئەمە لە گەرمەی ئاژاوەگێڕییەکەدا (لە کاتێکدا کە دەنگی ئەڵاھو ئەکبەر تێکەڵ ئەبێت بە گڕو و دوکەڵی بەرزبۆوەی سەر سەنتەرەکانی مەساج و دوکانی مەیفرۆشان) پۆلیس و ئەمنەکانی مەسعود بارزانی مەلا ئیسماعیلی فەتوادەر ئەھێننە سەر مایکرۆفۆنی سەیارەکەیان و داوای لێدەکەن قسەی پووجی زیاتر بۆ خەڵکی بکات.\nکە لە ١٨\_٤\_١٩٩٨دا شاپور عەبدولقادر و قابیل عادل ئەندامانی ڕابەری حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری تیرۆر ئەکرێن بەدوای فەتوای مەلا بەشیری تیرۆریستدا. لە کاتێکدا کە ڕادیۆی دەنگی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری قسە و فەتوای مەلا بەشیری کۆنەپەرست بڵاوئەکاتە لە دژی کۆمۆنیستەکان و فەتوای کوشتنیان، لەم کاتەدا و تەنھا چەند ڕۆژێک دوای تیرۆری ئەم دوو ئینسانە شۆڕشگێڕ و پێشکەوتووخوازە. نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەتۆچکەکەی پارتی لە ھەولێر، ئەچێت مەلاکانی ھەولێر کۆدەکاتەوە و مەلا بەشیری تیرۆریستیش (کە ئێستا ئەندامی پەرلەمانە لەسەر لیستی زەرد) بانگھێشت ئەکات بۆ ئەو کۆبوونەوەیە، کە تیایدا نێچیرڤانی کۆنەپەرست و پاڵپشتی تیرۆریستان ئەڵێت کوردستان جێگەی ئەوانەی تیانابێتەوە کە ڕەخنە لە ئاینی ئیسلام ئەگرن، یان بە قسەی پووچی خۆی وتی "کوردستان جێگەی ئەوانەی تیانابیتەوە کە سوکایەتی بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام ئەکەن".\nلە ٢٥\_١٢\_٢٠١١ شدا مەسعود بارزانی کۆنەخواز، مەلاکانی دھۆک و دەوروبەری کۆئەکاتەوە، بە مەلا ئیسماعیل عوسمانی سندیشەوە؛ ھەرلەوێشدا پاکانە ئەکات بۆ ئەو مەلایەی سەربەخۆیانە و سەچاوەی پشێوێکانی زاخۆ بوو، وە ئەڵێت بێتاوانە.\nھەر لێرەدا چەند سەرنجی تر لەسەر ڕووداوەکانی بادینان بە پیویست ئەزانم:\nیەکەم: بڵاوکراوەکانی ئاوێنە و ھاوڵاتی ھەڵوێستێکی نادروستیان ھەبوو بەوەی کە سوتاندنی سەنتەری مەساج و دوکانی میفرۆشان جێگەی سەرنجیان نەبوو ھێندەی سوتانی مەقەری یەکگرتوو. ھەڵەیان کرد کە ئەو ئاژاوەگێڕییەی پارتی و ئیسلامییەکانیان بە خۆپیشاندان و درێژکراوەی ناڕەزایەتییەکانی مەیدانی ئازادی سلێمانی شوبھاند.\nدووەم: جێگەی سەرنجە کە سایتی ھاوڵاتی لەدوای ئەو ڕووداوانە ڕاپرسی ئەکات و پرسیار لە خوێنەرانی ئەکات و ئەڵێ؛ لە ڕوداوەکانی ئەم دواییەدا، کامیان قوربانین؟ ١) یەکگرتوو ٢) پارتی ٣) نازانم. ئەم پرسیارە ساویلکانە و ڕێلێتێکدەرە، چونکە ئەوەی زەرەرمەندی ئەم سیناریۆ و کێشمەکێشە کۆنەپەرستانەیە بوو، خەڵکی مەدەنی کوردستان بوو، نەک پارتی و یەکگرتوو، وەک سایتی ھاوڵاتی بۆی چووە.\nسێھەم: جێگەی سەرنج بوو کە بڵاوکراوەی ھاوڵاتی و چەندانی تر، لێدوانی مەلا کریکاری تیرۆریستیان لەسەر ئەو رووداوانە بڵاوکردەوە. مەلا کریکارێک کە ڕایگەیاندووە و ئەڵێ "ھەر کەسێکتان بینی کە دژایەتی ئیسلام ئەکات بە تەورێک لە ملی بدەن و بیکوژن، من خۆم بۆم ڕێکەوێت ئەیکوژم". وە ئەوە جێگەی سەرنجی زیاتر بوو ھەر ئەو بڵاوکراوانە سانسۆری بڵاوکردنەوەی ڕاگەیاندنی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستانیان کرد لەسەر ڕوداوەکانی بادینان.


ئەفریقا و داگیرکاریی ئەوروپایی.. ڤێرنەر روف.. وەرگێرانی لەئەڵمانییەوە: ئەردەڵان عەبدوڵڵا – Dengekan\nbyArdalan Abdullah\tJuly 6, 2021\tGeneral, Opinion, Slider\nبەگشتی ئێمەی کورد زانیاریی کەممان لە بارەی کیشوەری ئەفریقاوە هەیە، ئەمە لەکاتێکدا لە زۆر رووەوە لەیەکتری دەچین بەتایبەتی لە رووی مێژووی داگیرکاریی و قۆناغی سەربەخۆیی و ئیدارەی دەوڵەتەوە. هەربۆیە پێمباشبوو بەشێک لەم لێکۆڵینەوەیەی توێژەر و مامۆستای زانکۆی ئەڵمانی ڤێرنەر روف بکەم بە کوردی، تێیدا بەکورتی باس لە مێژووی وڵاتانی ئەفریقا دەکات بەتایبەتی قۆناغی داگیرکاریی ئەوروپیی و قۆناغی سەربەخۆیی بوون. هەروەها تیشکیش دەخاتە سەر رەوشی سیاسیی و ئابووریی و ئیداریی بەشێکی زۆری دەوڵەتانی ئەفریقا، بەو هیوایەی خوێنەری کورد کەمێک زانیاری لەبارەی ئەم کیشوەرە مەزنەی جیهانەوە هەبێت.\n1960 ساڵی ئەفریقا\nلە ساڵی 1960 تەنها کۆڵۆنیاکانی فەرەنسا رزگاریان نەبوو، کە بریتی بوون لەم وڵاتانە: چاد، تۆگۆ، کامیرۆن، مالی، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، بۆرکینا فاسۆ، مەدەغەشقەر، گابۆن، ساحیل ئەلعاج، کۆنگۆ، مۆریتانیا، بەڵکو کۆڵۆنیاکانی بەریتانیاش لەپێش هەموویانە نێجیریا و ئۆگەنداش، هەر لە هەمان ساڵدا سەربەخۆیی خۆیان وەرگرت.\nدیارە وڵاتی گاناGhana یەکەمین وڵاتی ئەفریقی بوو، کە ساڵی 1957 لە دەستی داگیرکەرانی بیانی رزگاری بوو. هەروەها لە ساڵی 1960 دا کۆڵۆنیای پێشووی بەلجیکا کۆنگۆ (ئەمڕۆ بە کۆنگۆی دیموکرات دەناسرێت). سەربەخۆیی خۆی وەرگرت. هەر لەهەمان ساڵیشدا وڵاتی سۆمالیا رزگاریبوو. کۆی گشتی 18 دەوڵەتی ئەفریقی سەربەخۆییان بەدەستهێنا، هەر لەهەمان ساڵیشدا بە ئەندامی رێكخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان UN وەرگیران.\nبەگشتی کۆڵۆنیالیزم رووی لە نەمان و فەتاون دەکرد، دیارە مەسەلەی سەربەخۆیی جەزائیر، لەهەموو شەڕێکی سەربەخۆیی لە ئەفریقادا خوێناویترین بوو. بەڵام پاش دوو ساڵی تر، ئەم وڵاتەش سەربەخۆیی خۆی بەدەستهێنا. وەرگرتنی ئەو 18 وڵاتە تازە سەربەخۆییە لە رێکخراوی UN پاش ئەوە دێت، کە لە کۆبوونەوەی گشتیدا دەنگدانی لەسەرکرا. هەموویان بەشێوەیەکی تەواو بوون بە ئەندام و مافی دەنگدانیان پێدرا. لە راستیدا سەربەخۆبوونی ئەم وڵاتانە دەگەڕێتەوە بۆ بڕیاری 1514 ی کۆبوونەوەی گشتی UN، کە پێشتر دەرکرابوو. جێگەی ئاماژەیە بڕیاری 1515 لە (14.12.1960)دەرکرا و ئەم بڕیارە یەکێکە لە بڕیارە گرنگەکانی UN، هەربۆیە بەشێوەیەکی ئاهەنگ ئامێز و خۆشی و شادیی ئەم بڕیارە پەسەندکرا.\nلەم بڕیارەدا دوو بڕگەی ئێجگار گرنگی تێدایە.\nیەکەمیان:دەربارەی مافی چارەی خۆنووسین\nلە بڕیارەکەدا هاتووە : «هەموو گەلێک ئازادە لە بڕیاری مافی چارەی خۆنووسین، گەلان ئازادن لە بڕیاردانی شێوەی حوکمرانی سیاسی، شێوەی ئابووریی، کۆمەڵایەتی، کەلتوری خۆیان دابنێنن.\nدووەمین بڕگەی گرنگ :دەربارەی بەستنەوە و تێکەڵکردنی سنووری کۆلۆنیاکانی پێشوو بوو.\nبۆ هەموو ئەو گەلانەی کە هێشتا لە ژێر حوکمی ( وصایه) دان، کە هێشتا سنوورێکی سەربەخۆیان نییه، هێشتا سەربەخۆ نەبوون، پێویستە یەکسەر رێوشوێنی گونجا بدۆزرێتەوە بۆیان، بەهیچ شێوەیەک نابێت توندوتیژی (هێز) لە دژی ئەم گەلانە یان خاکەکەیان بەکاربهێنرێت. نابێت بەهیچ شێوەیەک پەلاماری ئیرادەی ئازادیان بدرێت، نابێت بەهیچ شێوەیەک پەلاماری سنوور و یەکێتی نیشتمانیان بدرێت، هەردەوڵەتێکیش ئەم کارە بکات، دژی پڕەنسیب و بەیاننامەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان دەوەستێتەوە.\nبەم شێوەیەش نەک تەنها مافی سەربەخۆبوونی کۆلۆنیاکانی پێشوو مسۆگەرکرا، بەڵکو سنووری دەوڵەتیشیان بەشێوەیەکی بنەڕەتی دیاریکرا و پارێزرا. بەڵام ئەمەش هەمان سیناریۆی کۆنفرانسی بەرلین، کۆنگۆ-ی ساڵی 1884/1885 دووبارە دەکردەوە، ئەو کات هێزە کۆڵۆنیاکان، بەقەڵەم و راستەی خۆیان سنووری ئەفریقایان دیاریکرد. بەبێ ئەوەی هیچ گوێ بە ویست وخواستی گەلانی ئەو ناوچانە بددەن.\nلە 25 ئایاری 1963 کاتێک رێکخراوی یەکێتی ئەفریقا ( OAU) دامەزرا، ئەو سنوورەی کە دەوڵەتانی کۆڵۆنیالیزمی ئەوروپی داینابوو، کرا بە سنووری فەرمی وڵاتانی ئەفریقا و کرا بە بەردی بناغەی بەرنامەی ئەو رێکخراوە. بە پێی بەرنامەی ئەم رێکخراوە: دەستێوەردان و گۆڕینی ئەم سنوورانە، دەبێتە پێشینەیەکی خراپ، کە دەبێتە هۆی ئاژاوە و سووتاندنی هەموو کیشوەری ئەفریقا.(.OAU رێكخراوی یەکبوونی ئەفریقا. لە 25 ئایاری 1963 دامەزرا. لە 53 ئەندام (دەوڵەت) پێکهاتبوو. بەڵام ساڵی 2002 ناوی ئەم رێکخراوە گۆڕا بۆ یەکێتی ئەفریقا» AU» و.ک)\nبڕیاڕی ژمارە 1514 ی ساڵی 1960، گرنگترین سیگناڵ و باشترین خاڵی بنەڕەتی بوو، بۆ ئەو ناوچانەی کە هێشتا لە ژێر دەستی کۆڵۆنیاکاندا بوون، وەکو ( ئەنگۆلا، مۆزەمبیق، زامبیا، زیمبابۆی، ناوچەکانی سەحرای خۆرئاوا بەتایبەت، نامیبیا، باشووری ئەفریقا). هەرچەندە بەگشتی ئەم وڵاتانە لەلایەن کۆڵۆنیاوە بەڕێوە نەدەبران، بەڵکو لەلایەن کەمینەیەکی ئەوروپایی، حوکمێکی راسیزمانەی دژی زۆرینەی گەلانی ئەفریقی لەو دەوڵەتانەدا دەچەسپاند. لەکاتی دەنگدان بۆ ئەم بڕیارە، ئەمریکا گەورەترین پشتگیریی ئەم بڕیارەی کرد.\nدیارە ئەمەش زیاتر لەگەڵ خەونی ئەمریکییەکان بۆ ئازادی یەکیدەگرتەوە، بەڵام لە هەمانکاتیشدا ئەمریکییەکان ئامانجێکی تریان هەبوو، ئەویش ئەوەبوو، ئەو دەوڵەتانەی کە ژێردەستەبوون، بەشێوەیەکی سەرەکی بە دەوڵەتانی کۆلۆنیالیاکە(داگیرکەرە) وە بەسترا بوون. هەموو ئابوورییان بە دەوڵەتە داگیرکەرەکانەوە بەسترابۆوە، بەڵام کاتێک سەربەخۆبوون، بازاڕەکانیان ئازادکراو، ئەمریکاش توانی شمەکەکانی بگەینێتە ئەم بازاڕە تازانەی جیهانەوە.\nکۆڵۆنیاکانی پێشووی فەرەنسا\nبۆ فەرەنسای کۆڵۆنیالیزمی پێشوو، ناوچەکانی «پشتێنی ساحل» گرنگی و بایەخێکی ئێجگار گرنگی هەبوو.(پشتێنەی ساحل دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئەفریقاوە. لە خۆرهەڵاتی کیشوەری ئەفریقاوە لە سنووری وڵاتی سۆمالەوە دەستپێدەکات هەتا دەگاتە خۆرئاوای کیشوەری ئەفریقا لە سنووری وڵاتی سینیگال کۆتایی دێت. بە درێژایی 7500 کم بە پانی 150 کیلۆمەتر دەگرێتەوە. لەم سنوورەدا کۆمەڵێک وڵاتی ئەفریقایی تێدایە «سینیگاڵ، مۆریتانیا، چاد، مالی، کامیرۆن، سەنتراڵی ئەفریقا، ئەسیوپیا، سۆمال، بۆرکینافاسۆ، نەیجەر، سودان، ئەریتیریا.» و.)\nفەرەنسا پێی وابوو کە هەموو ناوچەکانی سەحرا، هەتا دەگاتە سنووری (Afrique Occidentale Française (AOF، خۆرئاوای ئەفریقای فەرەنسی، (زیاتر مەبەستیان وڵاتی جەزائیری ئێستا بوو، ،و.ک) هەرێمێکی ستراتیژی و گرنگن و خاوەنی یەدەگێکی زۆری وزەن. فەرەنسا لە رێگەی ئەو پەیوەندییە دۆستانەیەی کە لەگەڵ سەرکردە نوێکانی ئەم دەوڵەتانە هەیبوو، پێشنیازی ئەوەیکرد، کە رێکخراوێکی ناوچەیی بۆ سوود وەرگرتن لە سامانە سروشتییەکان بەناوی ((Organisation Commune des Ressources Sahariennes, OCRS) دروستبکەن. ئەو دەوڵەتانەی کە سنووریان بەم ناوچەیەوە هەیە، دەتوانن ببن بە ئەندامی ئەم رێکخراوە. دیارە مەبەستی سەرەکی فەرەنسا لەم رێکخراوە ئەوە بوو، کە تەنها فەرەنسا خۆی دەست بەسەر سامانە سروشتییەکانی ئەم وڵاتانەدا بگرێت لەپێش هەمووشیانەوە (گاز و نەوت). خاڵێکی گرنگی تریش، بۆئەوەی شوێن بۆ تاقیکردنەوەی بۆمبی ئەتۆمی لەم هەرێمەدا بکات، چونکە ئەو کاتە فەرەنسا لە هەرێمی Reggane کە دەکاتە باشووری جەزائیر، تاقیکردنەوەی ئەتۆمی دەکرد.\nیەکێک لە رووداوە سەیرەکانی مێژووی جیهانی ئەوەیە، کە بەرەی رزگاریخوازی جەزائیری FLN بە نهێنی لەگەڵ حکومەتی فەرەنسا رێککەوتبوون، کە ئەگەر فەرەنسا لە جەزائیر بکشێتەوە، ئەوا بۆ ماوەی پێنچ ساڵی تریش مافی ئەوەی هەیە، کە ناوچەکانی باشووری جەزائیر، بۆ تاقیکردنەوەی ئەتۆمی بەکاربهێنێت. بەبێ گوێدانە زەرەری ژینگەیی و تەندروستی هاوڵاتیانی جەزائیری،چونکە ئەم جۆرە تاقیکردنەوانە، کاریگەری کوشندەیان بۆ سەر جەستەی مرۆڤ هەیە. هەربۆیە فەرەنسا هەتا ساڵی 1967 لەجەزائیر تاقیکردنەوەی ئەتۆمی خۆیدەکرد، بەڵام پاشان تاقیگەکانی گواستەوە بۆناوچەی Polynesien هەرێمێکە دەکەوێتە باشووری خۆرهەڵاتی زەریای هێمنەوە. لەم ناوچەیەدا فەرەنسا کۆمەڵێک دوورگەی داگیرکردووە. زیاتر بۆ تاقیکردنەوەی ئەتۆمی ئەم ناوچانە بەکاردەهێنێت … و.ک)، بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە بەرەی رزگاریخوازی جەزائیری FLN، ئامادە نەبوو کە بەشداری رێکخراوی ((Organisation Commune des Ressources Sahariennes, OCRS) بکات.\nچیرۆکی کۆماری ناوەڕاستی ئەفریقا و بۆکاسا\nوڵاتی Zentralafrikanische Republik ( کۆماری ناوەڕاستی ئەفریقا) بۆ ماوەیەکی زۆر جێگەی قسەوباسی میدیاکان بوو. لەپاش رزگاربوونی لە ساڵی 1960، فەرەنسا دەیڤید داکۆ David Dacko ی کرد بە سەرۆکی ئەم وڵاتە. بەڵام پاش ماوەیەکی تر پورزاکەی جان بێدل بۆکاسا Jean-Bedel Bokassa هەر بە یارمەتی فەرەنسا ساڵی 1966 کودەتای سەربازیی بەسەردا کرد و خۆی بوو بە سەرۆک. بۆکاسا پێشتر لە سوپای فەرەنسی خزمەتیکردووە و پلەی سەرتیپی هەبوو، هەروەها نیشانەی ئازایەتی کۆماری فەرەنسای لە جەنگدا پێدەبەخشرێت، پاشانیش دەکرێتە ئەندامی فەخری جەنگاوەرە دێرینەکانی فەرەنسا. ساڵی 1976 بۆکاسا بەشێوەیەکی فەرمی ناوی خۆی بۆ (ئیمپراتۆر بۆکاسا) دەگۆڕێت و ناوی وڵاتەکەش دەکاتە (ئیمپراتۆریەتی ناوەڕاستی ئەفریقا).\nبۆکاسا پەیوەندییەکی ئێجگار تایبەتی لەگەڵ سەرۆکی پێشووی فەرەنسی ڤێلەری جیسکار دیستان هەبوو، بڕێکی زۆر گەوهەری پێشکەش کردبوو. لەلایەکی ترەوە ئەم وڵاتە زۆر گرنگ بوو، چونکە مادەی یۆرانیۆمی بۆ بەرنامەی ئەتۆمی فەرەنسی دەنارد. بوونی مادەی یۆرانیۆم لەم وڵاتەدا، گرنگییەکی زۆری بەم پیاوە دا، تەنانەت ئەمریکاش پشتگیریی لێدەکرد.\nرژێمی بۆکاسای دیکتاتۆر\nرژێمی بۆکاسا، سیمایەکی دڕندانە و دیکتاتۆریی و نامرۆڤانەی هەبوو. ئەشکەنجەدانی خەڵکی کە زۆرجار بۆکاسا خۆشی ئامادە دەبوو، کوشتن و لەسێدارەدان، کاری رۆژانەی ئەم رژێمە بوو. بۆکاسا یەکێک بوو لە دڕندەترین دیکتاتۆری ئەفریقا. هەتا خۆشبەختانە لەلایەن یەکێک لە خزمەکانی دەیڤید داکۆوە، توانی ساڵی 1980 (دیارە بە یارمەتی فەرەنسا) کودەتایەکی سەربازیی بەسەریدا بکات و کۆتایی بە رژێمە دڕندانەکەی بهێنێت.\nلە بانگی پایتەختدا، لە دادگایەکی جەماوەریدا حوکمی لەسێدارەدانی بۆکاسا راگەیەندرا. بەڵام بۆکاسا هەڵات بۆ فەرەنسا، لە یەکێک لە کۆشکە مەزنەکانی فەرەنسا لە ناوچەی Loire کۆتایی ژیانی بەسەربرد.\nبۆرکینا فاسۆ و سەرۆک تۆماس سانکارا\nتاکە دەوڵەت کە توانی لەژێر رۆڵی فەرەنسی دەربچێت و سیستمێکی ئۆتۆکراتی تایبەت بەخۆی دروست بکات، وڵاتی بۆرکینا فاسۆ بوو. بەرێبەرایەتی تۆماس سانکارا Thomas Sankara، کە پێشتر پلەی (عەقید)ی لە سوپادا هەبوو، ساڵی 1983 توانیی کودەتایەکی سەربازی بکات و خۆی ببێتە سەرۆکی ئەو وڵاتە.\nلە سەردەمی ئەم رابەرە ئەفریقییەدا، کۆمەڵێک پڕۆژەی گەورە کرا. ئەویش زیاتر بە یارمەتی سەرۆکی گانا جێری راولینگ Jerry Rawlings، کە هەردووکیان دوو سەرکردەی شۆڕشگێڕی ئەفریقی بوون، باوەڕیان بە سۆشیالیزم و بیری چەپ هەبوو. لە رێگەی پلانێکی حکومییەوە، کە زیاتر لەژێر کاریگەریی مۆدێلی کوباییدا بوو، دەیانوویست هەمان ئەزموون دووبارە بکەنەوە. سانکارا توانی پلانێکی بەهێزی پێشکەوتن و گەشەپێدان، لە رووی ئابووری، پیشەشازی، تەندروستی، خوێندن و پەروەردەوە دابڕێژێت.\nلەهەمووشی گرنگتر خەباتێکی مەزنی کرد بۆ ئەوەی ژیانی لادێکان باش بکات، ئەوەش بە داڕشتنی سیاسەتی (چاکسازیی زەوی) کە جووتیاران بوون بە خاوەنی زەوی خۆیان. هەروەها لە رووی پشتگیریکردن و پارێزگارییکردنی مافەکانی ژن، هەنگاوێکی ئێجگار گەورەی نا. بۆرکینا فاسۆ، یەکەمین دەوڵەتی ئەفریقا بوو کە خەتەنەکردنی کچانی قەدەغە کرد. هەروەها لە رووی خوێندن و هەلی کار و تەندروستیشەوە، کۆمەڵێک پڕۆژەی باشی بۆ خزمەتی ژنان داڕشت.\nجگە لەمەش سیاسەتێکی ئێجگار شۆڕشگێڕانەی دژی گەندەڵی داڕشت (بۆ نموونە ئۆتۆمبێلە گرانبەهاکەی سەرۆکی پێشووی فرۆشت، هێندە کۆشك و تەلارەکانی سەرۆکایەتی نەڕازاندەوە، جگە لەوەش داوای لە وەزیرەکان کرد، بە هەرزانترین ئۆتۆمبیل هاتووچۆ بکەن. خۆشی ژیانێکی ئێجگار خاکیانە دەژیا، و.) جگە لەمەش سیاسەتێکی باشی بۆ دژایەتییکردنی برسێتی دارشت، ئەویش لە رێگەی باشكردنی سیستمی کشتوکاڵیی و ئاودێریی لەو وڵاتەدا، هەربۆیە توانی بەسەر گرفتی برسێتیدا زاڵ ببێت. هەروەها ناوی وڵاتەکەی بۆ بۆرکینا فاسۆ گۆڕی( کە مانای وڵاتی خۆڕاگران) دەگەیەنێت.(پێشتر ناوی وڵاتەکە ڤۆلاتای بەرز Upper Volta )بوو. سانکارا یەکەمین سەرۆک بوو لە وڵاتانی AOF ( ئەو وڵاتانەی کە پێشتر داگیرکراوی فەرەنسا بوون .و)، کە دژی کۆڵۆنیالیزم سیاسەتێکی رادیکاڵانەی گرتەبەر.\nبەڵام لە 15 ئۆکۆتۆبەری 1987 دا، لەلایەن Blaise Campaore کودەتایەکی سەربازیی لە دژی کرا و پاشان لە سێدارە درا. دیارە ئەم کودەتایەش لە رێگەی یارمەتیی دەزگای هەواڵگریی فەرەنساوە بوو، بەڵام تا ئەمڕۆش سانکارا، بە سیمبوڵی شۆڕشگێڕیی و خەباتی ئەفریقایی دەژمێرێت و لەناو دڵ و دەروونی خەڵکیدا هێشتا ماوە.\n(جێگەی ئاماژەیە هەتا ئەمڕۆش سانکارا نازناوی چێ گیڤارای ئەفریقای لێنراوە.هەروەک چۆن گیڤاراییزم هەیە، لە ئەفریقا سانکارییزم هەیە. ئەو بە سیمبوڵێکی مەزنی خەباتی دژی کەپیتاڵیزم و کۆڵۆنیالیزمی جیهانی دەژمێرێت ..و)\nوڵاتێکی تر کە جێگەی سەرنج و تێڕامانە، کە پێشتر کۆڵۆنیای فەرەنسی بووە، ئەویش وڵاتی Guinea (غینیا)یە، کە ساڵی 1958 سەربەخۆیی وەرگرت. بە سەرۆکایەتی ئەحمەد سیکۆ تورێ Ahmed Sekou Toure، کە خاوەنی ئەزموونێکی سۆشیالیستی و سەندیکالیستی باش بوو.\nپێشتر ئەندام بوو لە سەندیکای کرێکارانی غینیا، کە بەشێک بوو لە سەندیکای گەورەی فەرەنسی CGT. یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی (یەکێتی دیموکراتی ئەفریقی Rassemblement Democratique Africains) ساڵی 1956 بوو بە نوێنەری گەلی غینی لە پەرلەمانی فەرەنسادا. سەرۆک شارڵ دیگۆل پاش ئەوەی گەڕایەوە بۆ سەرۆکایەتی (لە 13 مای 1958 سوپای فەرەنسا لە جەزائیر، کودەتایەکیان کرد، بەڵام سەرکەوتوو نەبوون) ساڵی 1958 نەخشەو پلانێکی سیاسی بۆ کۆڵۆنیاکانی فەرەنسا بەناوی (پێکەوەژیانی فەرەنسی) داڕشت. گەلی غینیا تاکە گەل بوون، کە دەنگیان بەم پلانەی دیگۆل نەدا. هەربۆیە پاش ئەم پلانە ساڵی 1958 سەربەخۆیی خۆیان بەدەستهێنا.\nAhmed Sekou Toure ئەحمەد سیکۆ تۆری بوو بە یەکەمین سەرۆکی ئەو وڵاتە. فەرەنسا بەهەموو شێوەیەک بوونی لە غینیادا نەما. سیکۆ زیاتر خۆی لە یەکێتی سۆڤێت نزیک دەکردەوە، دەستیکرد بە دانانی مۆدێلی سۆڤێتی بۆ وڵاتەکەی. بەڵام بەداخەوە سیاسەتەکانی زیاتر وڵاتی بەرەو دیکتاتۆریی و خراپی باری ئابووریی و کشتوکاڵی برد. تا ساڵی 1984 کودەتایەکی سەربازیی لە دژی کرا و پاشانیش کۆمەڵێک کێشەی سیاسی و نائارامی بەدوایدا هات. بەداخەوە ئەمە حاڵی هەموو ئەفریقایە.\nبۆ قسەکردن لەسەر ئەم باسە، رووداوی زۆرتر هەیە، بەڵام من لێرەدا پێم باشە وازی لێبهێنم، بەڵام ئەوەی گرنگە و بۆتە راستییەکی حاشاهەڵنەگر، فەرەنسا لەگەڵ ئەو هەموو دەوڵەتانەی کە ساڵی 1960 سەربەخۆییان وەرگرتووە، کۆمەڵێک بڕیارنامەی سەربازیی بەسەردا سەپاندوون، کە تائێستاش کۆمەڵێک سەربازگەی خۆی لەو وڵاتانەدا هێشتۆتە، کە رۆڵی سەرەکی لە سەقامگیربوون و ناسەقامگیربوونی ئەم وڵاتانەدا دەگێڕن.\nتا ئەمڕۆش ئەفسەرە ئەفریقییەکان، لە ئەکادیمیاکانی فەرەنسا فێری مەشق و زانستی سەربازیی دەکرێن. کە ئەمەش وەکو گەرەنتیەکی باشە بۆئەوەی پارێزگاریی لە بەرژەوەندیی و دەسەڵاتی فەرەنسی لەم ناوچانەدا بکەن. بەم شێوەیەش مەسەلەی(سەربەخۆیی) بوونی ئەم وڵاتانە، بۆ سیستمی نیوکۆڵۆنیالیزم دەگوڕێت. ئەم سیستمەش بۆ وڵاتانی کۆڵۆنیاڵیی باشترە تا خۆیان بەشێوەیەکی راستەوخۆ حوکمی ئەم ناوچانە بکەن. لە هەمان کاتیشدا لەلایەن بودجەی ئەو دەوڵەتانەش خۆیانەوە مەسرەف دەکرێن، جگەلەوەش خزمەتێکی باشی پیشەشازیی سەربازیی فەرەنسا دەکەن.\nLa Françafrique ئەفریقای فەرەنسی\nئەم دەستەواژەیە لە دوو وشەی جیاواز پێکهاتووە»France« »Afrique..ئەم وشەیە زیاتر ئاماژەیە بۆ وشەی ( ئەفریقای فرانکۆفۆنی). لەهەمان کاتیشدا ئاماژەیە بۆ سیاسەتی تایبەتی پۆستکۆڵۆنیالیزمی فەرەنسا، هەروەها ئاماژەیە بۆ تۆڕێکی( گروپێک) لە کۆمپانیای گەورە و نوخبەیەکی سیاسی، لەپێش هەمووشیانەوە کۆمپانیای نەوتی Elf ی فەرەنسی، کە سکانداڵێکی زۆری هەیە لەم کیشوەرەدا. پاش سەربەخۆبوونی گەلانی ئەفریقی بەتایبەت پاش رزگاربوونی جەزائیر لە دەستی فەرەنسا، سیاسەتی سەربەخۆبوون لە بواری وزەوە( گاز و نەوت) بوو بە یەکێک لە سیاسەتە گرنگەکانی حکومەتی فەرەنسا.\nبەتایبەت پاش ئەوەی کە سیاسەتی هێزی سەربازی بۆ کۆنترۆڵکردنی سامانە سروشتییەکان، لە جەزائیر و ناوچەی سەحرا و ساحیل رۆڵی نەما.\nلەپاش کشانەوەی فەرەنسا لەم وڵاتانە و سەربەخۆبوونیان، سەرۆکی فەرەنسا شارڵ دیگۆل پێشنیازی دروستکردنی گرووپی Elf-Erap ی کرد. ئامانجی سەرەکیش لەم پلانە ئەوەبوو، کە هەموو کۆمپانیاکانی وزە لە فەرەنسادا، لەژێر کۆمپانیایەکی وزەی حکومیدا کۆبکاتەوە، کاری سەرکیشیان پاراستن و کۆنترۆڵکردنی سامانە سروشتیەکانی ( گاز و نەوت)، لە هەرێمەکانی کەنداوی غینیا و کۆڵۆنیاکانی پێشووی فەرەنسا. ئەم سیاسەتە تا ئەمڕۆش بەردەوامە، کە چەند هاوپەیمانێکی دەسەڵاتداری ئەفریقی یارمەتیدەری ئەم سیاسەتەن. فەرەنسا دەیویست لە رووی وزەوە، سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت و نەچێتە ژێرباڵی بێگانەوە، بەتایبەت خۆی لەژێر کۆنترۆڵی ئەمریکایی رزگار بکات. ئامانجێکی تری ئەم سیاسەتەش ئەوەیە، کە فەرەنسا نەوتی خۆی دەستدەکەوێت و ئەم نەوتەش بە دۆلاری ئەمریکی ناکڕێت. ئەمڕۆ نەوتێکی زۆر لە ناوچەکانی چاد و کەنارەکانی گابۆن و ساحیل ئەلعاج و کامیرۆن و کۆنگۆ، دۆزراوەتەوە.\nسیستمی Françafrique زۆر باش دەڕوات. حاکمە ستەمکارەکانی ئەفریقا و دارودەستەکانیان، بەهیچ شێوەیەک گوێ نادەنە ئەوەی، کە چەندە نەوت لە وڵاتەکەیان دەردەهێنرێت یان چی لێ بەسەردێت. کۆمپانیایElf هیچ پارەیەک وەکو گەرەنتی یان بەشێک لە قازانج بەم وڵاتانە نادات، بگرە پارەیەکی کەم وەکو بەرتیل رەوانەی کۆنتۆی شەخسیی بانکی ئەم حاکمە ستەمکارانە و دارودەستەکەیان لە سویسرا دەکات. بەهەمان شێوەش کۆمپانیای وزەی ئەتۆمی فەرەنسی Areva لەبەرامبەر ئەو یۆرانیۆمەی کە لە وڵاتی نەیجەر و کۆماری ناوەڕاستی ئەفریقا دەستیدەکەوێت، پارەیەکی کەم دەداتە حاکمانی ئەو وڵاتە.\nElf و هاوپەیمانە بازرگانەکانی\nElf و هاوپەیمانە بازرگانەکانی، پەیوەندیەکی توندوتۆڵیان لەگەڵ( Pierre Guillaumat پیێخ گیولمات. (1901–1991 هەبوو. ئەمیش کوڕی یەکێک لە جەنەڕاڵەکانە، دیگۆل ساڵی 1944 کردی بە بەڕێوبەری وزەو سامانی سروشتی. پاشان ساڵانی ( 1954/1959) کرا بە بەڕێوبەری Electricite de France «کۆمپانیای کارەبای فەرەنسا»ی حکومی. ئەم پیاوە رۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە بەرنامەی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی فەرەنسی. لەپاش دروستکردنی کۆماری 5 ی فەرەنسی، ساڵی 1958 دیگۆل کردی بە وەزیری وزەی ئەتۆمی. لەهەمانکاتیشدا بوو بە بەرێوبەری گشتی گروپی Elf-Erap، کە پاشان لەگەڵ تێکەڵبوونی کۆمەڵێک کۆمپانیای تر ساڵی 1976 Elf Aquitaine دروستکرد، پاشتر تەنها بە گرووپی Elf ناسران. گیولمات پێشتر لە بازنەی دەزگای هەواڵگریدا کاریدەکرد، کە دیگۆل لە پاش جەنگی دووەمی جیهانی دروستیکرد. بەشی زۆری کارمەند و بەرپرسە گەورەکانی ئەم کۆمپانیایە، هەموویان دۆستی ئەوکاتی خۆی بوون.\nیەکێک لە دۆستە نزیکەکانی گیولمات، پیاوێک بوو بەناوی جاک فۆکارت Jacques Foccart.بەهەمانشێوە، ئەمیش یەکێک بوو لە بازنەی دەزگای هەواڵگری فەرەنسی، کە دیگۆل پاش جەنگی دووەمی جیهانی دروستیکرد. لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی رابردوودا نازناوی Monsieur l’Afrique (پیاوەکەی ئەفریقا) پێدرا. هەروەکو ناونرا بوو، هەموو سیاسەتی فەرەنسا لە ئەفریقادا، لەژێر دەستی ئەم پیاوەدا بوو. ئەو بە یەکێک لە دۆستە نزیکەکانی دیکتاتۆری کۆنگۆلی Mobutu Sese Seko، مۆبۆتۆ سی سی سیکۆ. کە یەکێک بوو لە رژێمە دیکتاتۆر و نائینسانیەکانی ئەفریقا. فۆکارت دەستی هەبوو لە جەنگی ساڵی 1967 Biafra لە نەیجیریا، کە فەرەنسا پشتگیری ئەم هەرێمەی دەکرد لە دژی حکومەتی ناوەندی نەیجیریا، چونکە سامانێکی زۆری سروشتی ( نەوت و گاز) تێدایە. هەروەها دەستی هەبوو، لە فرۆشتنی چەک بە گروپە چەکدارەکانی کۆنگۆ کە Bob Denard بۆب دێنارد، سەرکردایەتی دەکردن.هەندێک پێیان وایە، کە فۆکارت ساڵی 1965 دەستی هەبووە لە رفاندنی پاشان کوشتنی، کەسایەتی چەپی مەغریبی ( مەهدی بن بەکر).\nهەتا دێت رۆڵی ئەم کۆمپانیایە زیاتر دەبێت، تا وایلێهاتووە ببێتە مەلیکی AOF ( ئەو وڵاتانەی کە پێشتر داگیرکراوی فەرەنسا بوون ). بە یارمەتی فەرەنسا، ساڵی 1967 Omar Bongo عومەر بۆنگۆ بوو بەسەرۆکی وڵاتی گابۆن.Elf پشتگیری Denis Sassou Nguesso دانیس ساسۆ نگوسۆی کرد ،بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی وڵاتی Kongo-Brazzaville کۆنگۆ براساڤیلا، هەروەها پشتگیریشی لە سەرۆکی کامێرۆن Paul Biya» پاول بیا» کرد کە زۆرجار ئەم پیاوە وەکو سێبەری Elf سەیردەکرێت.Elf زیاتر وەکو ئەفسەرێکی سیاسی فەرەنسا وایە لەم کیشوەرەدا. جگەلەوەش Elf رۆڵی سەرەکی گێڕا، لە ئاژاوەنانەوەو پاشان جەنگی نێوان وڵاتی چاد و لیبیا کە لە سالانی 80 دا روویدا. بەشێکی زۆری نەوتی چاد لە رێگەی بۆریەوە بەناو سنووری کامێرۆندا تێدەپەڕێت بۆ کەنداوی غینیا. لەسەر نەوتی چاد، هەر سێ وڵاتی ئەمریکا، چین، فەرەنسا جەنگێکی گەورەیان لەنێواندا هەیە. لەحاڵەتێکدا چاد ئەندامی ئەو رێکخراوە سەربازییەیە، کە ئەمەریکا بەناویAFRICOM, دروستیکردووە. فەرەنساش پشتگیری سەربازی دیکتاتۆری چادی Duby، دەکات. لە ساڵی 2007 تا 2009 یەکێتی ئەوروپا هێزێکی سەربازی بۆ وڵاتی چاد بەناوی EUFOR نارد، ئەم هێزە بەپێی بڕیاری UN و بەشداربوونی 18 دەوڵەتی ئەوروپی پێکهێنرا.\nسیستمی Françafrique کە تەژییه لە سکانداڵێکی زۆر، تاوان و کوشتن و کودەتای سەربازی، بازرگانی قاچاخی چەک وتەقەمەنی، هتد. تا ئەمڕۆش یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی سیاسەتی فەرەنسا لە ئەفریقادا، بگرە یەکێکە لە بەردە بنەڕەتییەکانی ستراتیژی سەربازی فەرەنسا لەم کیشوەردا.\nکەسێکی تر کە رۆڵێکی سەرەکی لەم سیستمەدا دەگێڕێت، Jean-Christophe Mitterrand جان کریستۆف میتران، کوڕی سەرۆکی پێشووی فەرەنسا فرانسوا میتران، کە لە بەشێکی زۆری بازرگانی چەکوتەقەمەنی بەشدارە. لەم بازرگانییەشدا وەزیری ناوخۆی پێشوو، Charles Pasqua چارلس پاسکوا شەریکی سەرەکیەتی، هەرچەندە پاسکوا، کەسێکی دیگۆلی و راسترەویشە. هەردووکیان لە تاوانەکانی وەکو ( کووشتن، بازرگانی قاچاخی چەک ) لە وڵاتی ئەنگۆلادا تۆمەتبار کراون.\nچۆن کیشوەرێک بە دواکەوتوویی دەهێڵرێتەوە؟\nسیاسەتی کۆڵۆنیالیزمی بەریتانی، لەگەڵ سیاسەتی فەرەنسی تەواو جیاواز بوو. لەکاتێکدا فەرەنسا، کۆڵۆنیاکانی بە پایتەخەتی فەرەنساوە بەستبۆوەو لەوێوە حوکمی کۆڵۆنیاکانیان دەکرد، بەڵام بەریتانیا پشتی بە پڕەنسیپی حوکمی ناڕاستەوخۆ ((indirect rule دەبەست.گروپێکی تایبەتی خەڵکی کۆڵۆنیاکان هەڵبژارد و مافی تایبەتی پێدان، بۆئەوەی وەکو دیوارێک لە نێوان بەریتانیا و خەڵکی ئەو وڵاتانە وابن. ئەم گروپە تایبەتە لە رووی ئیداریی و سیاسی و ئابووریی ئیمتیازاتی زۆریان وەرگرت. ئەم سیاسەتەی بەریتانیا، لەپاشان کۆمەڵێک کێشەی ( ئێتنی ethnische، ئایینی و مەزهەبی) لە کۆلۆنیاکانی پێشووی بەریتانیا دروستکرد. هەر لە هیندستان و پاکستان، هەتا دەگاتە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و قوبرس و هەتا کیشوەری ئەفریقا، ئەم کێشەیەی بۆ دروستکردن.\nباشترین نموونەش بۆ خراپی ئەم سیاسەتی ئینگلیز، وڵاتی نەیجیریایە. دیارە چ جەنگی 1967 -Biafra- (1970) چ ئەو کێشە ناوخۆیانەی تر، هەموویان پاشماوەی ئەو سیاسەتە خراپەی بەریتانیا بوون. لەپاش رزگاربوونی، نەیجیریا پشتی بە سیستمی فیدراڵی و دیموکراتی دەبەست. ئەم سیستمە تا 6 ساڵی خایاند.بەڵام پاشان گروپێکی سەربازی کە زۆربەیان کریستی بوون سەر بە زمانی Igbo ئیگبۆ بوون کودەتایەکی سەربازیان کرد. جەنەڕال Aguiyi-Ironsi ئاگویی ئیرۆنسی بوو بە حاکمی وڵات. هەریەکسەر دەستیکرد بە هەڵوەشاندنەوەی سیستمی فیدراڵی و دیموکراتی. ئەو دەیویست هەموو نەیجیریا یەکبخات و یەک سەنتراڵی هەبێت.\nتایەفەو نەتەوەکانی تر، ترسیان لە خۆسەپاندنی تایەفەی ئیگبۆ هەبوو،هەربۆیە پاش 6، مانگی تر، کودەتایەکی سەربازی تر روویدا کە زیاتر سەر بە تایەفەی Haussa و Fulani بوون.هەربۆیە بەشێکی زۆری تایەفەی Igbo کە لە باشوور و خۆرهەڵاتدا دەژیان، بەشێکی زۆری سامانی سروشتی نەیجیریاش ( نەوت و گاز) لەم ناوچەیەدایە. ئەوان ئیعلانی جیابوونەوەی خۆیان لە نەیجیریا راگەیاندا و ناوی دەوڵەتەکەیان نا(بایفرا.Biafra.) ئەمەش بوو بەهۆی ئەوەی کە جەنگێکی خوێناوی رووبدات، کە بە جەنگی Biafra بایفرا ناسراوە. جێگەی ئاماژەیە لەم جەنگەشدا چەند هێزێکی دەرەکی رۆڵیان هەبوو، بۆ نموونە فەرەنسا پشتگیری Igbo ئیگبۆ یان دەکرد.بەڵام پاش 3 ساڵ سوپای نەیجیری توانی هێزەکانی ئیگبۆ لەناوبەرێت و کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت.\nهەتا ئەمڕۆش جەنگی نێوان نەتەوە و ئایینەکان، یەکێکە لە نەخۆشییەکانی ئەم وڵاتە. لەکاتێکدا لە باکووری وڵات کە زۆربەیان موسڵمانن، رێکخراوی توندڕەوی ئیسلامی لەگەشەدان، گەرچی لە باشوور وخۆرهەڵاتی وڵات، کە زۆربەیان کریستین، رێکخراوە مسیۆنارە کریستییەکان لە گەشەدان. ئەم جەنگ و رکابەرییەی نێوان نەتەوەوئایینەکان، وایکردووە کە ببێتە هۆی ناسەقامگیریی و کودەتای سەربازی بەردەوام لەم وڵاتەدا. بۆ نەیجیریاش، کۆنترۆڵکردنی سامانە سروشتیەکانی (گازو نەوت) بە یەکێک لە ئەرکە گرنگەکانی دەوڵەت دەژمێرێت.\nپاش ئەوەی بەریتانییەکان پادشای Buganda بۆگەندای لەناوبرد(زیاتر لە باشووری وڵات بوو)، ساڵی 1894 بەریتانیا ئۆگەندای داگیرکرد و کردی بە بەشێک لە خاکی خۆی. لێ پاشان ساڵی 1900 رێکەوتنێکیان لەگەڵ بەست و جارێکی تر کردیانەوە بە پادشا، بەڵام لەخزمەتی ئەواندا کار بکات. هەربەپێی ئەو رێكکەوتنە، بەشێکی خاکی تر خرایە سەر ئەم وڵاتە و مافی تایبەتییان بەخۆیان بەخشی. لەکاتێکدا لە باشووری وڵات، مەلیک خۆی حوکمی دەکرد، بەڵام لە باکووری وڵات، بەریتانیا پشتی بە موسڵمانەکان دەبەست و کردنی بە فەرمانبەر و لە سوپا و هێزی پۆلیسدا دایمەزراندن. کێشەو ململانێ و جەنگی نێوان کاتۆلیک و پرۆتستانەکان، هەتا ئەمڕۆش بەردەوامە.بەشێکی زۆری خەڵکی هەژار و جووتیارەکان ئەو وڵاتە کاتۆلیک بوون. لە حاڵەتێکدا یحاکمەکان و گروپێکی باش (کە زیاتر خوێندەوارو بازرگانەکان) بوون، پرۆتستانی بوون.بەشی زۆری پارت و رێکخراوە سیاسییەکانی ئەم وڵاتەش، لەسەر ئەم دوو گروپە ریڤاڵە دابەش بوون. لەبەرئەوە لە ئۆگەندا، هیچ خەبات لە دژی داگیرکەری بێگانە نەبوو، بگرە ئەم دوو گروپە زیاتر خەریکی جەنگی خۆیان بوون. هەتاوەکو ئەمڕۆش، ئەم جەنگی تایەفەگەرییە بەردەوامە و بۆتە هۆی ئەوەی کە ئەم وڵاتە هەر بە هەژاریی و داماویی و گیرۆدەی دەستی جەنگی ناوخۆیی بمێنێتەوە.\nهیچ کاتێک ئەم وڵاتە یەک نەبووە، بگرە لە کۆمەڵێک عەشیرەتی زۆر پێکهاتووە. لەکاتێکدا کە کۆڵۆنیا زلهێزەکانی ئیتالیا، فەرەنسا، بەریتانیا شەڕیان بوو لەسەر ئەم وڵاتە و مەسەلەی چۆنێتی دابەشکردنی لەنیوانیاندا، جێگەی مشتومڕی گەورە بوو. لەکۆتاییدا بەشێکی کە بە هەرێمی Ogaden ناسراوە، خرایە سەر وڵاتی ئەسیوپیا. ساڵی 1960 بەشەکەی ئیتالیا و بەریتانیا کە بە سۆمالیا ناسراوە، سەربەخۆیی خۆی دەستکەوت. لەژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆر Siad Barre Mohamed ، محەمەد سیاد بری، ئەم وڵاتە ستراتیژیە، دەمێک خۆی دەخستە ژێرسایەی سۆڤێت، دەمێک لای ئەمریکا بوو. لە ساڵی 1991 وە ئەم وڵاتە بەتەواوی هەڵوەشاوەیە و هەتاوەکو ئەمڕۆش هەر یەکی نەگرتەوەو نائارامە.\nکۆنگۆ کە پێشتر کۆڵۆنیای بەلجیکی بوو ( پێشتر ناوی کۆماری زائیر بوو.بەڵام ئێستا ناوی بۆ کۆماری کۆنگۆی دیموکرات گۆڕاوە).هەتاوەکو 29/6/1960 کۆڵۆنیایەکی تایبەتی پادشای بەلجیکا بوو. لە هیچ دەوڵەتێکی داگیرکراو، هێندەی ئێرە چەتەگەریی و بەربەریەت لە دژی گەلە داگیرکراوەکە نەکراوە. نەگبەتی ئەم وڵاتە لەوەدا بوو، کە سنوورێکی فراوان و سامانێکی زۆری سروشتی هەبوو، لەپێش هەمووشیانەوە لە خۆرهەڵاتی وڵات سامانێکی زۆری ( گەوهەر، زێر، مس،کۆلتان) هەیە.\nکۆڵۆنیالیزمی بەلجیکی هەموو جۆرە خوێندنێکی لە خەڵکی کۆنگۆلی قەدەغە کرد بوو. تەنها قەشەکان بۆیان هەبوو بخوێنن. یەکەمین سەرۆکی شۆڕشگێڕی کۆنگۆلی، Patrice Lumumba پاتریک لومومبا، کە پێشتر پۆستەچی بوو، لەلایەن میدیای بەلجیکییەوە، بە کۆمۆنیست دادەنرا ، لە رۆژی سەربەخۆیی بوونی کۆنگۆدا، لە 30/6/1960، بەبێ ئەوەی هیچ وەرەقەیەکی بەدەستەوە بێت، بە دەنگێکی بەرز و ویقارانەوە، لەبەردەم پادشای بەلجیکی Baudouin I، رەخنەی توندی ئاڕاستەی سیاسەتی کۆڵۆنیالیزمی بەلجیکی کرد.\nلومومبا وتی :\n(پیسترین شێوەی کۆیلایەتی بەهێزی خۆتان بەسەرئێمەدا سەپاند، لەژێر سایەی خراپترین باردا کارتان پێدەکردین، لەبەرامبەردا پارەیەکتان دەداینێ، کە بە هیچ شێوەیەک نەماندەتوانی برسێتی خۆمانی پێ نەهێڵین، یان خۆمانی پێ پۆشتە بکەین، یان منداڵەکان کە خۆشەویستریین کەسمان بوون، بتوانین گەورەیان بکەین. ئێمە هەموو جۆرێکی سوکایەتی، جنێودان، ئەشکەنجەدانمان، لەبەیانی و نیوەڕۆ و شەودا بەدەستی ئێوە بینی، تەنها لەبەرئەوەی کە ئێمە رەش پێست بووین، ، ئێمە فێری ئەوەبووین، کەچۆن وڵاتەکەمان لەژێر حوکمی یاسای زۆردارانەی ئێوە پارچە پارچە کرا، کە لە راستیدا ئەو یاسایەی کە بەسەر ئێمەتان سەپاند، تەنها یاسای بەهێزەکان بوو، ئێمە هیچ کاتێک کۆمەڵکوژیە زۆرەکانی ئێوەمان لەبیرناچێتەوە، کە خەڵکانێکی زۆری بێتاوان بوونە قوربانی، ئەو کەسانەی کە رژێمی چەوساندنەوەو کۆیلایەتی ئێوەیان قبووڵ نەدەکرد.)\nپێش ئەوەی کۆنگۆ سەربەخۆیی وەربگرێت Moise Tshombe مۆیسە شۆمبە (سیاسەتمەدارێکی کۆنگۆلی بوو، دۆستی نزیکی بەلجیکا و ئەمریکا و فەرەنسا، بوو لە دژی لومومبا پێکەوە لەگەڵ جەنراڵ موبۆتو، کودەتایەکی سەربازیانکردو، لومومبایان کوشت،،و)لەگەڵ حکومەتی بەلجیکی و دەزگای هەواڵگری ئەمریکا، دەیویست خۆرهەڵاتی کۆنگۆ، کە خاوەنی سامانێکی سروشتی زۆرە، لە کۆنگۆی جیابکاتەوە. دیارە ئەم دەیویست لە رێگەی بوونی کەمینەیەکی ئەوروپی و دەزگای هەواڵگری فەرەنسیەوە، ئەم نەخشەیە جێبەجێبکات.\nبۆئەم مەبەستەش پشتی بە ئەفسەرێکی فەرەنسی Bob Denard بۆب دێنارد بەست، کە پەیوەندی بە دەزگای هەواڵگی فەرەنسیەوە هەبوو.هەروەها ئەفسەری پێشووی سووپای ئەڵمانیا، Siegfried Mullerسیگفرید مویلەر، کەبە Kongo-Muller مولەری کۆنگۆ ، ناسراوە، یارمەتییان دا. جەنەڕاڵی پێشووی کۆنگۆلی، موبوتۆ سیسیکۆ، بەیارمەتی وڵاتانی خۆرئاوا، توانی کودەتایەک بکات و کۆتایی بەژیانی لوموبا بهێنێت.\nپاشتر لەسەر داوای UN لیژنەیەک پێکهێنرا بۆ ئەوەی بەدواچوون لەسەر کوشتنی لومومبا بکەن، هەرچەندە هەتاوەکو ئەمڕۆش شێواز و چۆنێتی کوشتنەکەی دیار نییه. بەڵام بەڕەسمی وترا، گوایە لە فرۆکە کەوتۆتە خوارێ!، بەڵام راستی رووداوەکە بەو شێوەیە نییە.\nچەند دێرێک لەبارەی نووسەر:\nWerner Ruf، مامۆستای زانستە سیاسییە جیهانییه‌کانە لە زانکۆی کاسل لە ئەڵمانیا. هەروەها ئەندامی ئەنیستیتوی ئاشتییە لە بەرلین.\nوەرگێرانی لەئەڵمانییەوە: ئەردەڵان عەبدوڵڵا\nPrevious کتێب/ كوشتنی ژنان بە بیانووی شەرەف.. د.نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد\nNext بێدەنگیی (سـیاسـییەکانی کورد) و پرسیارێک.. فازیل شـــەوڕۆ


لەسەر داوای سەرۆکایەتیی پەرلەمانی عێراق، لیژنەیەک پێکهێندراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کارەکانی کۆمپانیاکانی کار و قەیوان، ئەندامێکی لیژنەکەش دەڵێت، گومانیان لە کار و گرێبەستەکانی ئەو دوو کۆمپانیایە هەیە.\nغالب محەمەد، ئەندامی لیژنەی نەوت و وزە لە پەرلەمانی عێراق بە ناس کوردی ڕاگەیاند: “سەرۆکایەتیی پەرلەمانی داوایکردووە لیژنەیەک پێکبهێندرێت و لێکۆڵینەوە لە گرێبەستەکانی هەردوو کۆمپانیای کار و قەیوان بکرێت”.\nئەو پەرلەمانتارە وتیشی: “هۆکاری لێکۆڵینەوەکە ئەوەیە کە گومان لە کار و گرێبەستەکانی ئەو کۆمپانیایانە دەکرێت، بەتایبەتی لەڕوى بەهەدەردانی سوتەمەنی، دوای تەواوبوونی لێکۆڵینەوەکانیش ئەگەر ڕاستییەکان بسەلمێندرێت، ئەوا زۆرێک لەو پڕۆژە و گرێبەستانەیان لێوەردەگیرێتەوە”.\nسەبارەت بەوەى کەی دەست بە لێکۆڵینەوەکان دەکەن؟، غالب محەمەد ئاماژەی بەوەشكرد، دەبوو لەئێستادا دەستبەکار بوونایە، بەڵام بەهۆی هەندێک کاری دیکەوە دواکەوتون و بەم نزیکانە دەست بە لێکۆڵینەوە دەکەن و دواتر ئەنجامەکانیش ئاشکرادەکەن.\n20:19 شه‌ممه 07 کانونی یەکەم 2019\nهێزە ئەمنییەکانی ناسڕیە بە فیشەک و گازی فرمێسکڕێژ بەیانی باشیان لە خۆپیشاندەران کرد\nژمارەیەک خۆپیشاندەر کوژران\n11:45 پێنج شه‌ممه 28 تشرینی دووه‌م 2019


20 ساڵ بەسەر کۆچی دوایی ئەحمەد کایا تێدەپەڕێت\nتشرینی دووەم 18, 2020\nلە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠، کاتێ بۆ سازکردنی کونسێرت لە پاریس بوو، لەشوێنی حەوانەوەی خۆی، کۆچی دوایی کردو لە گۆڕستانی ناودارانی پاریس "پیرلاشیز" بەخاک سپێردرا. یڵماز گونەیش ھەر لەوێ بەخاک سپێردراوە کە کایا گۆرانیی "ناوی یڵماز"ەی بۆ گوتووە. گویلتەنی خێزانی گوتویەتی:" تا لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی تورکیا بە کوردی گۆرانی نەگوترێ، ئەمەوێ مەزاری لە فەڕەنسا بێت".\nكایا 20 ساڵ لەمەوپێش داوەتی فەڕەنسا دەكرێت بۆ بەشداریكردن لە فێستیڤاڵێك، لەوكاتەشدا داوەت دەكرێت كە لە توركیا فشاری زۆری لەسەرە، چونكە هەفتەیەك پێشووتر گوتبووی بە كوردی گۆرانییەك بڵاودەكەمەوە. میدیاكانی توركیا و دادگای توركیا تۆمەتباریان كرد بەوەی خیانەتی لە توركیا كردووە، بۆیە ئەو بە فەرسەتی زانی بەشداری ئەو فێستیڤاڵە بكات و رۆیشت و نەهاتەوە. بۆیە نەهاتەوە چونكە ئەو لە توركیا بە شەیتانی كرابوو و گەر بهاتایەتەوە دەستگیر دەكرا.\nلە ٣٠ نیسان بە تۆمەتی خیانەت، دابەشکردنی تورکیا، یارمەتیدانی ئیرهاب، بۆبەردەم دادگا راکێشرا و لە یەکەم دادگای، هەموو تۆمەتەکانی رەتکردەوە. ژیانی کەوتە مەترسی و ناچار ڕووی لە ئەوروپا کرد و پاریس، باوەشی بۆ کردەوە. بە ئاوارەبوونی پرۆسەی دادگا نەوەستا و لە غیابی ئەو دە ساڵ زیندانییان بۆ بڕیەوە.\nبەر لە مردنی لە کۆنسێرتێکیدا گوتی: (من لە ئەوروپا سەرمامە، نەک لەبەر ئەوەی شوێنم نییە، ماڵم ساردە، بەڵکو لە بێ وڵاتی سەرمامە).\nکایا لە نیشتیمانی خۆی دوور بوو، بۆیە مرۆڤی بێ وڵات، هەتیوە، کەسی هەتیویش لە هیچ شوێنێک دڵی ئۆقرە ناگرێت و ئاوناخواتەوە، چونکە مرۆڤی بێ وڵات، لە جیهانێکی هەژار و بندەستە و جیهانی زاڵمان دەژی. مرۆڤی ژێردەستە و بێ وڵات، قەت بۆخۆیان نەژیاین و ناژین.\nگەرمیان گلی - هه‌ولێر


٢٨- كۆچی پێغه‌مبه‌ر و وه‌رچه‌رخانی مێژوویی\nوشه‌ی كۆچ "الهجرة" دائه‌بڕێت به‌سه‌ر وازهێنان له شتێك. كۆچكه‌ر ئه‌و كه‌سه‌یه كه واز له‌و كارانه دێنێت كه خوا قه‌ده‌غه‌ی كردوون، هه‌روه‌ك له فه‌رمووده‌ی پیرۆزدا هاتووه. جا به‌م مانایه "كۆچ" ڕه‌هایه و هیچ كۆتوبه‌ندێكی كات و شوێنی پێوه نییه، چونكه له توانای هه‌موو موسڵمانێكدایه كه كۆچكه‌ر بێت به پابه‌ندبوون به فه‌رمانه‌كانی خوا و وازهێنان و دووركه‌وتنه‌وه له حه‌رام و قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانی.\nبه‌ڵام كۆچی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) په‌یوه‌سته به وازهێنان و به‌جێهێشتنی وڵات و هه‌ڵكه‌ندن له زێدی خۆت به لادان و ڕووكردنت بۆ شوێنێكی تر له‌به‌ر ڕه‌زامه‌ندیی خوا و به‌جێهێنانی فه‌رمانی خوا. ئه‌ویش له‌گه‌ڵ ئه‌و په‌یوه‌ندییه توند و به‌هێزه‌ی له‌نێوان تۆ و وڵات و زێد و خزم و كه‌سوكار و خووگرتنت به‌و كه‌شه سروشتی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی كه له‌سه‌ری گه‌وره بوویت. به‌ڕاستی كۆچكه‌رانی یه‌كه‌مجار زۆر به‌هێزه‌وه ئه‌م هه‌ست و سۆزه تێدایاندا به‌رجه‌سته بووبوو\nبه‌تایبه‌ت له ڕۆژانی یه‌كه‌می جێگیربوونیان له مه‌دینه و دووركه‌وتنه‌وه‌یان له خاك و وڵات و ماڵومنداڵیان.\nكۆچكه‌رانی یه‌كه‌مجار پێویستیان به توانا و وزه‌یه‌كی ته‌واو هه‌بوو تاكوو له‌گه‌ڵ ئه‌و ناوه‌نده تازه‌یه‌ی تێیدا جێگیر بوون، خۆیان بگونجاندایه (مه‌دینه‌ی پیرۆز)، چونكه كه‌ش و هه‌وای جیاواز بوو له كه‌ش و هه‌وای مه‌ككه هه‌ربۆیه سه‌ره‌تا هه‌ندێ له هاوه‌ڵه‌كان تووشی تا هاتن. هه‌روه‌ك شێوازی ئابووری له مه‌دینه كشتوكاڵی بوو، جیاواز له شێوازی مه‌ككه كه بازرگانی بوو. ئه‌مه سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كۆچكه‌ران ماڵوحاڵیان له مه‌ككه به‌جێ هێشتبوو؛ بێ هیچ توێشوویه‌ك گه‌یشتبوونه مه‌دینه، به‌ڵام گوێڕایه‌ڵیكردنی كۆچكردن فه‌رمانێكی خوایی بوو، هه‌ر ده‌بوو به‌جێ بهاتایه، ده‌بوو ئه‌رك و ئازار و ناسۆر له‌پێناو به‌جێهێنانیدا ببینن، چونكه خوا خوای شوێنی كۆچی هه‌ڵبژارد؛ هه‌روه‌ك له فه‌رمووده‌دا هاتووه: رأیت فی المنام أنی أهاجر من مكة الى أرض بها نخل ، فذهب وهلی الى أنها الیمامة أو هجر , فاذا هی المدینة یثرب. واته: له خه‌ودا بینیم كه من له مه‌ككه كۆچ ده‌كه‌م بۆ زه‌وییه‌ك كه دارخورمای لێیه، بیرم بۆ ئه‌وه چوو كه یه‌مامه یان هه‌جه‌ر بێت، كه‌چی مه‌دینه (په‌ثریب) بوو.\nئیتر هه‌ر ئه‌وه‌نده فه‌رمانی كۆچ ده‌ركرا و ڕێگه به باوه‌ڕادارن درا كۆچ بكه‌ن. یه‌كسه‌ر كاروانی كۆچكه‌ران به‌ره‌و پێگه‌ی نوێ –دار الهجرة- یه‌ك له دوای یه‌ك تاك تاك و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ به‌ڕێ كه‌وتن. مێژوو وه‌رچه‌رخانێكی نوێی به‌خۆوه بینی؛ كۆمه‌ڵێك تا دوێنی له گه‌وره و كه‌سانی ناو گه‌ل و وڵاتی خۆیان بوون، ئێسته له‌پێناوی بیروباوه‌ڕ و ئیمانیاندا هه‌رچی خۆشیی دنیایه جێی دیڵێن و گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یانن. به‌ڕاستی ڕووداوێكی سه‌رنجئامێزه، كێ ده‌توانێت به‌ته‌نیا و بێ هیچ مه‌به‌ستێك هه‌موو خۆشییه‌كانی دنیا به‌جێ بێڵێت ئه‌گه‌ر ئیمان و باوه‌ڕی پته‌و مرۆڤ هه‌ڵنه‌نێت. لێره‌شه‌وه نهێنیی فه‌زڵ و گه‌وره‌یی كۆچكه‌ران (المهاجرین) به‌تایبه‌ت كۆچكه‌رانی ده‌سته‌یه‌كه‌می ئه‌م بانگه‌وازه به‌دی ده‌كه‌ین. هه‌رواش نییه كه هه‌ر چوار جێنشینانی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) له پاش خۆی له‌م كۆچكه‌رانه بوون.\nئافره‌تانیش له‌م ڕووداوه گه‌وره و پیرۆزه بێبه‌ش نه‌بوون. له‌وانه ئوم سه‌له‌مه، هیند كچی ئه‌بووئومه‌ییه، كه كه‌وته به‌ر ئه‌شكه‌نجه و ئازاری بێباوه‌ڕان و نه‌یانده‌هێشت كۆچ بكات تا منداڵه شیره‌خۆره‌كه‌یان لێ زه‌وت كرد و له ئه‌نجامی ڕاكێشان و بگه‌ره‌وبێنه‌دا ده‌ستی ده‌رچوو. به‌ڵام هه‌ر خۆڕاگر بوو، سوور بوو له‌سه‌ر بڕیاره‌كه‌ی و له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌ترسی و ناڕه‌حه‌تیانه‌دا هه‌ر سه‌ركه‌وت و كۆچی كرد. ناوی ئه‌سمای كچی ئه‌بووبه‌كر بۆ هه‌میشه له مێژوودا به نه‌مری مایه‌وه، كاتێك پشتێنه‌كه‌ی كرده دوو پارچه تا نان و ئاو بۆ كۆچكه‌ران به‌رێت -پێغه‌مبه‌ری خوا و ئه‌بووبه‌كری باوكی-. هه‌ڵوێستێكی مه‌ردانه كه‌م پیاو هه‌یه له‌و كاته‌دا بتوانێت بینوێنێت چ جای ئافره‌تان؛ كۆچی ئافره‌تان به‌رده‌وام بوو به‌ره‌و مه‌دینه هه‌تا له قورئاندا باسی هات: إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن [الممتحنة: ١٠]. ئه‌م ئایه‌ته پیرۆزه هاته خواره‌وه و باسی فه‌زڵ و گه‌وره‌یی و پاداشتی كۆچ ده‌كات كه تا ساڵی ٨ی كۆچی به‌رده‌وام بوو؛ واته تا فه‌تحی مه‌ككه و پاش ئه‌وه ئیتر كۆچكردن وه‌ستا و پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ئاشكرای كرد و فه‌رمووی: لاهجرة بعد الفتح ولكن جهاد ونیّة وإذا استنفرتم فانفروا. واته: دوای فه‌تحی (مه‌ككه) ئیتر كۆچ نییه، به‌ڵام جیهاد و نییه‌ت هه‌یه، وه ئه‌گه‌ر داوای ده‌رچوونتان لێ كرا (بۆ جیهاد له‌پێناوی خوادا)، ئه‌وه خێرا بچن به‌ده‌میه‌وه و هه‌موو به‌كۆمه‌ڵ بچن.\nمه‌دینه بووه شوێنی ئیمان و پێگه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلام، هه‌ر بۆیه‌ش فه‌رمان درا هه‌موو به‌ره‌و ئه‌وێ كۆچ بكه‌ن. جیهاد له‌وێدا ڕێی پێ درا له‌پێناو به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دوژمنانی ئیسلام، ئه‌و دووژمنانه‌ی هه‌میشه له كه‌مین و چاودێردا بوون بۆ له‌ناوبردنی ئه‌م ئایینه هه‌ر له قوره‌یش و جووله‌كه‌كان و عه‌ره‌به ده‌شته‌كیهی‌كان. له‌به‌ر ئه‌وه هه‌ر ده‌بوو تواناكان هه‌موو كۆ بكرێنه‌وه و یه‌ك بخرێن له‌پێناو به‌هێزبوونی پێگه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلام كه له‌سه‌ره‌تای دروستبوونیدا بوو. كه هۆی هاتنه خواره‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌تانه لێك ده‌داته‌وه:إن الذین آمنوا والذین هاجروا وجاهدوا فی سبیل الله أولئك یرجون رحمة الله [البقرة: ٢١٨] والذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا لنبوئنهم فی الدنیا حسنة [النحل: ٤١] ومن یهاجر فی سبیل الله یجد فی الأرض مراغماً كثیراً وسعة [النساء: ١٠٠].\nجا به‌ڕاستی كۆچكه‌ره‌كان سه‌ره‌ڕای پاداشت و په‌یمانی خوا بۆیان له قیامه‌تدا، شه‌ره‌ف و ڕێزێكی ئێجگار گه‌وره‌یان چنگ كه‌وت له دنیاشدا. بوونه سه‌ره‌تا و له‌پێش بۆ دروستكردنی به‌ردی بناغه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی و ڕه‌زامه‌ندی و نزیكیی خوایان به‌ده‌ست هێنا:والسابقون الأولون من المهاجرین والأنصار والذین اتبعوهم باحسان رضی الله عنهم [التوبة: ١٠٠]. ئا به‌م شێوه‌یه خوای گه‌وره به‌نه‌مری یادی هێشتنه‌وه له قورئاندا كه موسڵمانان هه‌تا كۆتاییی دنیا ده‌یخوێننه‌وه و خواپه‌رستی پێ ده‌كه‌ن. هه‌میشه له كاتی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌تانه‌دا ئه‌و دیمه‌نه دێته پێش چاو كه چۆن كۆمه‌ڵێك گه‌نج و لاو و به‌ته‌مه‌نی سه‌ره‌تای ده‌سته‌ی یه‌كه‌می ئه‌م بانگه‌وازه به فه‌رمانی خوا و پێغه‌مبه‌ر ماڵ و حاڵ و ژیان و خێزان و زێد و هه‌رچی هه‌یانبوو، به‌جێیان هێشت و (فی سبیل الله) كۆچیان كرد و ژیان و مردنیان به‌خشی به خوای گه‌وره.\nكۆچ له سوننه‌تی پێغه‌مبه‌رانه -سه‌لامی خوایان لێ بێت-\nوه‌نه‌بێ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) یه‌كه‌م كه‌سێك بووبێت له‌پێناوی خوادا كۆچی كردبێت، به‌ڵكوو له‌پێش ئه‌ودا زۆرێك له پێغه‌مبه‌رانی دیكه‌ش كۆچیان كردووه و له شوێن و خاكی خۆیان هه‌ڵكه‌ندراون. ئه‌وه‌ته قورئانی پیرۆز هه‌واڵمان ئه‌داتێ كه‌ئیبراهیم -سه‌لامی لێ بێت- كۆچی كردووه بۆ میسر و شوێنانی دیكه‌ش له‌پێناو بانگه‌وازی ته‌وحید و یه‌كخواپه‌رستیدا؛ وه هه‌ریه‌ك له‌یه‌عقووب و یووسف -سه‌لامیان لێ بێت- له فه‌له‌ستینه‌وه به‌ره‌و میسر كۆچیان كردووه؛ وه (لوط) له‌به‌ر فه‌ساد و فاحیشه‌ی دێكه‌ی و به‌گوێنه‌كردنیان بۆی دێكه‌ی خۆی به‌جێ هێشت و لێیان دوور كه‌وته‌وه؛ مووسا له‌گه‌ڵ گه‌له‌كه‌یدا له میسره‌وه به‌ره‌و سینا كۆچیان كرد تاكوو له ده‌ستی زوڵم و داپڵۆسین و سته‌می فیرعه‌ون ڕزگاریان ببێت.\nبه‌م شێوه‌یه كۆچكردن له سوننه‌ت و په‌یڕه‌وی پێغه‌مبه‌رانه. جا كۆچی پێغه‌مبه‌رمان (صلی الله علیه وسلم) سه‌رمۆری كۆچی پێغه‌مبه‌رانی پێشووی بووه، له‌به‌ر ئه‌وه وه‌رچاخێكی ئێجگار گه‌وره و كاریگه‌ر بوو له مێژووی مرۆڤایه‌تی به‌گشتی و موسڵمانان به‌تایبه‌تی. هه‌ر بۆیه‌ش له سه‌رده‌می جێنشینیی عومه‌ری كوڕی خه‌تتاب -خوا لێی ڕازی بێت- بڕیار درا كه ساڵی كۆچی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) بكرێته سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی مێژووی ئیسلامی.\nكۆچكردن بووه هۆی سه‌رهه‌ڵدانی ده‌وڵه‌تی ئیسلام له مه‌دینه، كه بنه‌ماكانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی له‌سه‌ر بنچینه‌ی یه‌كێتی، خۆشه‌ویستی، زه‌مانه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئازادی، یه‌كسانی و زه‌مانه‌تی پاراستنی مافه‌كان دامه‌زرا. پێغه‌مبه‌ریش (صلی الله علیه وسلم) سه‌ركرده و مامۆستای یه‌كه‌می ئه‌م ده‌وڵه‌ته بوو. پێغه‌مبه‌ری خوا شه‌ریعه‌تی ئیسلامی جێبه‌جێ كرد. قورئانیش به‌شبه‌ش ئه‌هاته خواره‌وه بۆ سه‌ریان. ئه‌وه‌ی ئه‌هاته خواره‌وه هاوه‌ڵه‌كان دیراسه‌یان ئه‌كرد و له خۆیاندا به‌جێیان ده‌هێنا؛ ته‌فسیر و ڕوونكردنه‌وه و تێگه‌یشتنی له پێغه‌مبه‌ره‌وه فێر ده‌بوون. ئیتر نه‌وه‌یه‌كی ئیمانداری ڕه‌ببانیی بێوێنه پێك هات كه توانیان به‌ندایه‌تی بۆ خوا و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی زه‌وی بكه‌نه ئامانج و دروشمی: كار بكه بۆ دنیا وه‌ك هه‌ر نه‌مریت و كار بكه بۆ دواڕۆژت وه‌ك ئه‌وه‌ی سبه‌ینێ بمریت به‌رز بكه‌نه‌وه.\nكۆچكردن و دروستكردنی ده‌وڵه‌تی ئیسلام له مه‌دینه ده ساڵی ته‌واوی تێ نه‌په‌ڕاند كه زۆربه‌ی دوورگه‌ی عه‌ره‌بی هاتنه ناو ئیسلامه‌وه. پاشانیش له میانه‌ی چاره‌كه سه‌ده‌یه‌كدا ده‌سه‌ڵاتی ئیسلام زۆربه‌ی دنیای گرته‌وه و مرۆڤایه‌تی به‌خته‌وه‌ر و خۆشنوود بوون له‌ژێر سێبه‌ری داده‌په‌روره‌ریی ئیسلامدا.


یەکێتی نوسەرانی جینۆساید و ئەنفال پەیام ئاڕاستەی حکومەت و پەرلەمان دەکات PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\nیەکێتی نوسەرانی جینۆساید و ئەنفال پەیام ئاڕاستەی حکومەت و پەرلەمان دەکات\nکوردستان 12:37 PM - 2022-05-03\nیەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان بۆ قۆناغی چوارەمی شاڵاوەکانی ئەنفال راگەیەندراوێک بڵاو دەکاتەوەو لەم رۆژەدا پەیامی خۆی ئاراستەی حکومەت و پەرلەمانی کوردستان دەکات کەبایەخ بە دۆسیەی ئەنفال بدەن و چیتر بێ تەرخەم نەبن.\nراگەیەنراوی یەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان بۆ قۆناغی چوارەمی شاڵاوەکانی ئەنفال\n"حکومەت و پەرلەمان لە دۆسیەی ئەنفالدا بێ تەرخەمن"\nقۆناغی چوارەمی ئەنفال یەکێکە لەھەشت قۆناغە شومەکەی ئەنفالی قڕکردنی گەلی کورد.\nلە رۆژی ١٩٨٨/٥/٣ دەستی پێکرد و ناوچەیەکی جوگرافی بەرفراوانی لە دەوروبەری زێی بچوک لە ناوچەکانی ( شوان و شێخ بزێنی و کۆیەو تەقتەق و خەلەکان و قڵاسێوکە) و گوندەکانی بەتەواوی گرتەوە.\nسوڵتان ھاشم راستەوخۆ فەرماندەیی ئەم قۆناغەی کردوەو لەگەڵ ھێزی پیادەی رژێمی بەعس بەشداری پەلاماردانەکەی کردوە.\nلەم پەلامارەدا ھەردوو گوندی ( گۆپتەپەو عەسکەر) بەچەکی کیمیاوی بۆمباران کران.\nلەم قۆناغەدا نزیکەی ١٠ ھەزار مرۆڤ بەر شاڵاوی ئەنفال کەوتن.\nوەک قۆناغەکانی تری شاڵاوەکانی ئەنفال رژێم بەبەیاننامە دەستپێک و کۆتایی قۆناغەکانی رادەگەیاند بە جوگرافیای پەلاماردانەکانەوە.\nماوەی ئەم قۆناغە تەنیا پێنج رۆژ بوە لە ١٩٨٨/٥/٣ بۆ ١٩٨٨/٥/٨\nیەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان ئەم تاوانە بەبیر دێنێتەوەو یادی قوربانیەکان بەزیندوویی رادەگرێت،لەم پەیامەشدا بەپێویستی دەزانین داوا لە کەناڵەکانی راگەیاندن و ھەموو جۆرەکانی میدیای کوردی و عیراقی بکەین بایەخ بەو مێژوەو تاوانەکانی شاڵاوی ئەنفال و لێکەوتەکانی بدەن. زیاتر گرنگی بە پرسی جینۆسایدی گەلەکەمان بدرێت و پانتایی زیاتری بۆ تەرخان بکرێت. ئەنفال تەنها لە رۆژی ٤/١٤ی ساڵ کورت نەکرێتەوە. بەڵکو دەکرێت راپۆرت و فیلم و ھەواڵ و بەرنامەی هەفتانەو مانگانەی لەسەر بکەن. لە پلانی میدیاییدا بە بەردەوامی ناوی ئەنفال و قوربانی و جەلاد بخرێتە روو.\nیەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان لەم رۆژەدا پەیامی خۆی ئاراستەی حکومەت و پەرلەمانی کوردستان دەکات کەبایەخ بە دۆسیەی ئەنفال بدەن و چیتر بێ تەرخەم نەبن.\nیەکەم: ئەو شوێنانەی پێی دەوترێت مۆنیۆمێنتەکانی ئەنفال، بایەخیان پێ بدەن و بکرێن بەمۆنۆمێنت و پێداویستیەکانیان بۆ دابین بکرێت. بە راستی بکرێن بە مۆنۆمێنت.\nدووەم: ئەرکە یاساییەکان رابپەڕێنن بەتایبەتی بەتاوان ھەژمارکردنی گومانکردن لەقەبارەی قوربانیانی ئەنفال و پیاھەڵدان و ستایشکردنی تاوانبارانی ئەنفال.\nسێیەم: ھێنانەوەی روفاتی قوربانیانی ئەنفال لە باشوری عیراق دوای پشکنینی پزیشکی. ئەم بابەتە بکرێت بە دۆسیەی گفتوگۆ لەگەڵ حکومەتی عیراقی.\nچوارەم: گۆڕینی میکانیزمی یادکردنەوەی قوربانیەکان بە پرۆژەو کارو خزمەتکردن نەک گوتارو بەناو چالاکی رووکەش.\nپێنجەم: ھەوڵدانی ھەمەلایەنە بۆ ناساندنی ئەنفال لەناوەندە نێودەوڵەتیەکان و لەئاستی ناوخۆش.\nشەشەم: داواکارین پەرلەمانی کوردستان پرۆژە یاسای یەکێتیەکەمان پەسەند بکات بۆ ئەوەی کارایانەتر نوسەرانی جینۆساید بتوانن ئەرکە ھاوبەشەکانیان راپەڕێنن و یەکێتیەکەمان رۆڵی گەورەی خۆی ببنێ لەم پێناوانەدا.\nلەرۆژی ٥/٣ دەستپێکی قۆناغی چوارەمی شاڵاوەکانی ئەنفالدا وەک یەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان داواکارین یادەکان شایستەترو کاریگەرتربن و ھەموو سەفارەت و کونسوڵخانەو نوسینگەی وڵاتانی بیانی لەعیراق و کوردستان بانگھێشتی مەراسیمەکانی جینۆسایدی کوردستان بکرێن. بەزمانی بیانی و بە شێوازی جیاوازتر پەیامەکان ئاراستەی دەرەوەو ناوەوەی وڵات بکرێت.\nنەمری بۆ رۆحی قوربانیانی ئەنفال و ھەمیشە سەربەرزی بۆ کەسوکاریان.\nنەفرەت لەئەنجامدەرانی تاوانی ئەنفال.\nیەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان


ڕۆڤیۆ یاری Angry Birds Space بۆ ئایفۆن و ئایپاد بۆ ماوەیەکی کاتی دەکاتە خۆڕایی! – کەی ئای تی ئێن\nئای ئۆ ئێس 23, ئایار 2013\nڕۆڤیۆ یاری Angry Birds Space بۆ ئایفۆن و ئایپاد بۆ ماوەیەکی کاتی دەکاتە خۆڕایی!\nدیارە وەکو هەموو جارێک کۆمپانیای ڕۆڤیۆی بەرهەمهێنەری باڵندە توڕەکان، ئەمجار Angry Birds Spaceی بۆ ماوەیەکی کاتی کردوەتە خۆڕایی و بێ بەرامبەر بە هەردوو وەشانییەوە واتە بۆ ئایفۆن و بۆ ئایپادیش چونکە بۆ ئایپاد وەشانی سەر بەخۆی هەیە و ناوی Angry Birds Space HD ـیە. دەی ئەگەر دەتەوێت پارە بەم یارییە خۆشە نەدەیت ئەوا ئێستا خۆڕاییە و ببە بەخاوەنی و لە ئەپدەیتەکانی داهاتووش بێ بەش ناکرێت چونکە دەبیتە خاوەنی.\n[box type=”shadow” align=”aligncenter” ]لە دوای ئەوەی هێلکەکانیان لە لایەن باڵندەیەکی چنگ گەورەوە لێ دەبردرێت، باڵندە توڕةکان شوێنی دەکەون بۆ ناو کونە کرمێک و لەناکاو وخۆیان لە بۆشاییەکی سەیردا دەدۆزنەوە کە بە بەرازی ناشیرن دەورەدراوە بەڵام خرشبەختانە باڵندە توڕەکان هێز و توانای جەنگانیان هەیە. [/box]\nتایبەتمەندییەکانی یارییەکە بە کورتی:\n– پێکهاتووە لە ١٦٠ قۆناغ\n– ئەپدەیتی بەردەوام\n– زوو زووو باڵندەی نوێ\n– بوونی هێزی نایاب\n– چەندان پاشبنەمای جوان.\n– بوونی in-app purchase تازە.\nلێرەوە بۆ ئایفۆن دابگرە:\nلێرەوە بۆ ئایپاد دابگرە:\nچەند دیمەنێک لە یارییەکە:\nتاگەکان ئای ئۆ ئێس ئایفۆن ئەپڵیکەیشن\nپۆستی ئەلکترۆنیkitn.ne[email protected]


زمانی دایک و مرۆڤایەتی !\n09:55 - 21/02/2021\nزمان ئەو بەهرە خوایەیە، کە مرۆڤەکان بە هۆیەوە لە یەکتری تێ دەگەن و ژیان بەرەو پێشەوە دەبات. کەس بە ئارەزووی خۆی زمانی خۆی هەڵنەبژاردوە، بەڵکو لە خواوە داندراوە، بەڵام ئەوەی جێگەی سەیر و سەرسوڕمانە هەموو کەس ناتوانێ وەکو مافێکی خوایی - ئینسانی بەکاری بێنێ!\nبێ بەشکردن یاخود بێ زمان کردن لەناوچەیەکە، کە زۆربەی هەرە زۆری خەڵکەکەی موسلمان و دەسەڵاتدارەکان سەری زمان و بنی زمانیان شانازی بە دینەکەیان و خوا پەرستییە! .. کەچی، لە هەرسێ وڵاتی موسڵمانی ئێران، تورکیا و سوریا فێربوون و پەروەردە بوون بەزمانی کوردی واتە ئەو زمانەی خوا پێی داوین قەدەغەیە. حکومەتی ئیخوانی تورکیا، عەلەوی سوریا و شیعی ئێران گەلی کوردیان لەو زمانە بێ بەشکردووە، لە کاتێکدا خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا دەفەرموێ:\n( .... وجعلناکم شعوبا و قباللا لتعارفوا.... هەروەها دەفەرموێ و من ایاتە خلق السموات و الارچ و اختلاف السنتکم والوانکم)\nبەڵام بەداخێکی گرانەوە دەسەڵاتدارانی ئەو سێ وڵاتە موسڵمانە نەک هەر مافی کورد، بەڵکو دەستوری خواش فەرامۆش دەکەن!\nیونسکۆ ئەو رێکخراوە جیهانیەیە، کە ئەمڕۆی کردۆتە ڕۆژی زمانی دایک، بۆ ئەوەی هەموو کەسێک بتوانێ بەزمانی خۆی قسە بکا، بخوێنێ و پێبگا، لە کۆتایشدا زمانەکان بە زیندویی بمێننەوە، کەچی ئەو دەوڵەتانە گوێ لەو بڕیارە جیهانیەش ناگرن!\nمن باسی ئەو وڵاتانە دەکەم کە کوردستانیان بەسەدا دابەشکراوە، بەڵام لە وڵاتە مەسیحەکانی ڕۆژئاوا ئەگەر پازدە خوێندکاری کورد داوای فێربوون بە زمانی دایکیان بکەن ئەوا دەوڵەت خوێندنگا و مامۆستایان لەسەر ئەرکی خۆ بۆ دابین دەکا.\nلەم ڕۆژە پیرۆزەدا پێویستە هەموومان بەراورد بکەین و بپرسین ئایا بۆچی لە ئێرانێکی برا موسڵمان نزیکەی دە ملیۆن کورد، لە تورکیایەکی برا موسڵمان نزیکەی بیست و پێنج ملیۆن کورد و لە سوریایەکی برا موسڵمان نزیکەی سێ ملیۆن کورد لەو مافە خواییە بێ بەش دەکرێن و هەوڵ دەدەن ئەو دەستکردە خواییە بسڕنەوە؟!\nدەپرسین بۆچی پازدە خوێندکار بۆیان هەبێ لە وڵاتێکی بێگانەی نا موسڵمان خوێندنگەیان بەزمانی دایک بۆ دابین دەکرێ، بەڵام بە ملیۆنان کوردی موسڵمان لەسەر خاکی خۆیان ئەو مافەیان لێ زەوت دەکرێ؟\nئەوە تا کەی؟\nپیرۆزبێ ڕۆژی زمانی دایک و هەر درەوشاوە بێ یەیڤی کوردی...


ته‌وه‌ری پیاوان لە روانگەی ژنانی یەکسانییخواز. - ٥ -:\nشەڕی ئێمە دەبێ لەگەڵ دابونەریت و دین و دەسەڵات بێ،\nئەوە چاکترین رێگایە بۆ یەکسانییکردنی ژنان و پیاوان.\nخولیا حوسێن: پێکهاتەی پیاو وەک بوونەوەرێکی بە هێز بە بێ پشتیوانیی دابونەریت و دین و دەسەلات ناتوانێ ئەو رەفتارە توندوتیژییانە پەیڕەوە بکا لە دژی رەگەزی ژنان. نموونەشمان ئەمەیە کە پیاوانی هەموو دونیا بە هەمان هێز و توانا لە دایک دەبن بەڵام بە پێی دابونەریت و دین و دسەلاتی باو رەفتار دەکەن. هەمانە لەو پیاوانەی کە توانیویانە خۆیان لە نەخۆشیی پیاوسالاریی رزگار بکەن. بەڵام ئەو پیاوانە بە جۆرێک لە جۆرەکان دەستی یارمەتیی کەسێکی رۆشنبیر و یەکسانییخواز یان کەسێکی سۆسیالستیی گەیشتۆتە دەستی و لە وەرەمی پیاوسالاریی رزگاری کردووە. هەموو لێکۆڵینەوەکانی لەسەر توندوتیژییەکانی سەر ژنان کراوە لە لایەن کەسانی کۆمەڵناس و دەروونناس و پرۆفێشناڵ ئەوە دەسەلمێنن کە منداڵیکی نێرینە کە پەروەردەی ناو خیزانێکی پیاوسالار و پەروەردەی دەستی پیاوێکی رەفتار توندوتیژە لە دواڕۆژدا پیاوێکی رەفتار توندوتێژی لێ دەکەوێتەوە. وتەیەکی ئینگلیزی هەیە دەڵێ ''Monkey sees monkey does'' واتە مەیموون چی دەبێنێ ئەوە فێر دەبێ ئاوا رەفتار دەکا. کەواتە ئەگەر دابونەریت و دین و دەسەڵات سووکایەتی و لێدان و ژنکوژیی بە مافی پیاو نەزانن ئەوا هەرگیز ئێمە لە ناو کۆمەلگەی کوردی هێندە بەدبەخت و چارەڕەش نەدەبووین لە ژێر ئەو دابونەریتە نامرۆڤانایەدا هەر رۆژە و ناسکە کیژانی کوردمان بە دڕندانەترین شێوە بە دەستی باوک، برا، مێرد، مام، خاڵ.. ژیانیان لێ نەدەسەندرایەوە یان مارکوژ نەدەکران بە بەرچاوی منداڵانی ناو خێزانەکانیان.\nخولیا حوسێن: بێگومان هەموو تاکێکی ناهۆشیار لە ناو کۆمەلگا کۆسپێکە لە بەردەم بەرەوپێشەوەچوون و بنەبڕکردنی توندوتیژییەکانی سەر ژنان. بەڵام ئایە ئەو ژنە ناهۆشیارانە هەست بەوە دەکەن کە زۆرلێکراون؟ بە رای من ئەگەر ئەوانیش وەک من و تۆ هەستیان بە چەوسانەوەی خۆیان بکردایە بێگومان قسەیەک و جوولەیەکیان دەکرد بۆ خۆشکردنی ژیانی خۆیان. چونکە ئەو ژنانەش بە هەمان شیوە پەروەردەی ئەو نۆرم و دین و دەسەڵاتەن کە رازییان کردوون بەوەی رازیی بن و نەزانن کە نازانن چەوساوە و زۆرلێکراون و مافە سەرەتاییەکانیان لێ داگیر کراوە.\nبۆیە شەڕی ئێمە وەک بزووتنەوەی یەکسانییخوازیی ژنان دەبێ لەگەڵ دابونەریت و دین و دەسەڵات بێ، ئەوە چاکترین رێگایە بۆ یەکسانییکردنی ژنان و پیاوان لە ناو کۆمەڵگەی ئێمەدا. چونکە ئەو سێکوچکەیەی نۆرم و دین و دەسەڵات، دەسەڵاتی تەواویان داوەتە پیاوان کە بە توندوتیژترین شێوە لە ناو کۆمەلگە و لە ناو ماڵەکانی خۆیاندا لەبەردەم منداڵەکانیان سووکایەتی بە ژنان بکەن. لێیان بدەن و بە خزمەتکاری خۆیان بزانن و لە هەموو مافە سەرەتاییەکانی خۆیان بێ بەشیان بکەن. هەرکاتێکیش زانییان کە یەکێک لە ژنانی ناوخێزان، ژنیان، دایکیان، خوشکیان، کچیان لە سنووری ویستی پیاوسالاریی ئەوان لایان داوە. بە بیانووی پووچەڵی (شەرەف و نامووس) دەیانکوژن و شانازیی بە مرۆڤکوژیی خۆیان دەکەن.\nخولیا حوسێن: هەروەک چۆن دایک و باوک بەرپرسیارن لە پەروەردە و پاراستنی منداڵەکانیان. حکومەتیش رێک بەم شێوەیە بەرپرسیارە لە پەروەردەکردنی کۆمەلگەیەکی تەندروست و تێر و ئارام. بەڵام بە پێچەوانەوە حیزبە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان بە ژنکوژیی دەستیان پێ کرد. لە دهۆک و هەولێر و سلێمانی سەدان نموونەی تیرۆرکردنی ژنانمان هەیە کە لەم تەوەرە جێگای باسکردنی کەیسەکانیان نابێتەوە. بەڵام رۆژانە لە رۆژنامەکان لیستی تیررۆر و رەشەکوژیی ژنان بڵاودەبنەوە. هەرەوەها رێگا رەئوف نووسەر و چالاکوانی بواری ژنان دوو پەرتووکی هەیە لە ساڵەکانی ١٩٩٧ و ١٩٩٨ بڵاوکرانەوە کە باس لە رەشەکوژیی ژنانی کوردستان دەکەن. هەروەها سەدان کەیسی کوشتنی ژنان پەردەپۆش کراون. یان چاوی میدیاکان پێیان نەزانیوە یان لە چاوی رێکخراوەکانی ژنانی ئازادییخواز پارێزراون. ئەو رەشەکوژییەی ژنان هەمووی لە کوردستان لە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی کوردستان، بە بیانووی جیاواز ئەنجام دراون ئەوا جگە لە سەدان قوربانی تر کە ناچار بە خۆکوشتن و خۆسووتاندن کراون. حکومەتیش نەک هەر هەوڵی بەسزاگەیاندنی تاوانبارانی نەداوە بەڵکو بە پێجەوانەوە هەتا بۆیان کراوە بکوژانی ژنانیان لە ژێر ئاڵای زەرد و سەوز و سپی پاراستووە و حەشاریانداون. ئەوانەشی کە بە دەگمەن سزایەکی شەرمنانەیان دابن ئەوا لە ژێر گوشاری بزووتنەوەی یەکسانییخوازیی ژناندا بووە. حکوومەت دەبێ خۆی بە بەرپرسیار بزانێ لە بەرامبەر دابینکردنی ژیانێکی ئارام و دوور لە هەرەشەی تیرۆر و توندوتیژییەکانی سەر ژنان. حکومەت دەبێ بودجەی تایبەت تەرخان بکا بۆ پاراستنی ژیانی ئەو ژنانەی دەکەونە بەر هەرەشەی کوشتن. حکومەت دەبێ ئەو ژنکوژانە لە دادگای ئاشکرا بە سزای گونجاو بگەیەنێ تاوەکو بیر و باوەڕی ژنکوژیی ببێتە ترسێک و لە ترسی دادگا و سزای رەوا، کەس نەوێرێ بە هەر بیانگەیەک، بیر لە ژنکوژیی بکاتەوە.\nخولیا حوسێن: ئەم پرسیارە لە زۆربەی تەوەرەکانی سەبارەت بە مافەکانی ژنان دووبارە دەبێتەوە. من ناتوانم هێڵی راست و چەپ بێنم بەسەر هەموو ئەو کارانای کە رێکخراوەکانی ژنانی کوردستان ئەنجامیان داوە. دەتوانم بڵێم بزووتنەوەی یەکسانییخوازیی ژنان لە کوردستان لە ساڵەکانی ٩١ تا ٩٨ گوشاری زۆریان لەسەر حیزبە بە هێزەکانی کوردستان هەبوو و زۆرێک لە ژنان و پیاوانی هێنایە سەر گۆڕەپانی خەباتی یەکسانییخوازیی بۆ بنەبڕکردنی توندوتیژییەکانی سەرژنان. ئەو سیمینارانەی بۆ هۆشیارکردنەوەی کۆمالگەی کوردی بەڕێوەچوون بە رابەریی رێکخکراوی سەربەخۆی ئافرەتان کاریگەریی زۆری هەبوو و هەتا ئێستاش کاریگەریی خۆی هەیە. بەڵام زۆر بە داخەوە کە ئەم ڕیکخراوەیە لە ژێر دەسەڵاتی پارتی دیموکراتی کوردستان لە لایەن حیزبە دینییەکان هێرشی کرایە سەر لە هەولێر و لە سلێمانیش یەکێتی نیشتمانی کوردستان بنکەکانی بە زەبری چەک پێ داخستن. هەتا ئێستاش خەباتگێڕانی ئەو بزووتنەوەیە بە شێوەی جۆراوجۆر کاری خۆیان دەکەن و بوێرانە کەمپین دەکەن و رای گشتیی بۆ پرسی ژنان کۆدەکەنەوە. سەبارەت بە زۆربەی رکخراوەکانی ژنانی کوردستان دەتوانم بڵێـم؛ ئەوانە کۆسپی بەردەم یەکسانیی ژنانن چونکە ئەو ریکخراوانە زۆربەیان یان نوێنەری حیزبە دەسەڵاتدارەکانن یان رابەری پارتە دینییەکانن و بۆ ئەوە هاتوونەتە مەیدان کە عەبا و پەچە و دەستەوانە و چەفیە ببەخشنەوە کوشتنی نامووسیی شەرعیەت پێ بدەن و لە پەرلەمانیشدا دەستی بەڵێ بەرز بکەنەوە بۆ بەرقەرارکردنی ئەو یاسایانەی کە پلە دووی ژنان زیندوو و تۆختر دەکەنەوە. من بە بێ دوو دڵیی دەڵێم کە زۆربەی ئەو ژنانەی کە نوێنەری ریکخراوەکانی سەر بە حیزبە دەسەڵاتدارەکان و مەزهەبیەکانن نەیانتوانیوە کەمترین مافەکانی خۆیان بەدەست بێنن. ئەوانە چۆن دەبن بە رابەری ژنان، خۆ مەرج زۆریی و بۆریی نییە. بەڵی من رام وایە خەباتی ژنان بۆ بنەبڕکردنی توندوتیژیی و بەدەستهێنانی مافی یەکسانیی لە بوارەکانی کۆمەڵایەتی و ئابووریی و سیاسییدا بە بێ بوونی پیاوانی یەکسانییخواز مەرامێکی ئەندێشەبازانەیە و نایەتە دی.\nخولیا حوسێن: من پەروەردەی ناو خێزانێکی دیندار و پابەند بە هەموو دابونەریتە باوەکانی ناو کۆمەڵگەی کوردەواریم. زۆر ئازار و ئەشکەنجەم دیوە بە هۆئ ئەوەی کە نەمویستووە پەیوەست بم بەو دابونەریتە کۆنەوە کە بۆ من هەرگیز نەدەبوو بێدەنگ بم بەرامبەریان. زۆر شەڕم بۆ بەدەستهێنانی ئازادیی خۆم و خەڵک کردووە. زۆر جار بە تەنیا لەسەر رێگانی خەبات بەجێیان هێشتووم. لێم تووڕە بوون و لێیان تووڕە بووم، دڵیان شکاندووم و دڵم شکاندوون. لەگەڵ ئەو هەموو کێشمەکێش و ناکۆکییانەشدا بە راشکاویی دەڵێم من کەسێکی ئازادم و بە ئازادیی رەفتار دەکەم لە هەموو بوارەکانی ژیان خاوەنی خۆم و رای خۆمم. بیرم نایە شتێکم بە مافی خۆم زانیبێ و بە مەرامی کەسێکیتر دەستم لەو شتە هەلگرتبێ. هاوکات ئێمە ئەندامی ناو ئەو کۆمەلگایەین کە ژنان بێ ماف کراون و بە پلە دوو دەژمێردرێن. ئەو کەسانەی باوەڕیان بە ئازادییەکانی ئێمە نییە ئەوانە ئازیز و کەسوکاری ئێمەن و خوێنمان یەکە و خۆشەویستی خۆمانن. بۆیە درۆیە ئەگەر بڵێین لە پێناو رازییکردنی ئەو ئازیزانە جاروبار بۆ کاتێکی کەمیش بێ هەڵسوکەوتی هەندێک کار و کردارمان کردووە کە خۆمان باوەڕمان پێیان نەبووە بەڵام چونکە کاریگەریی زۆر و هەمیشەییان لەسەر ژیانمان نەبووە پەیڕەومان کردوون بۆ رازییکردنی دەوروبەرمان. بۆ ئەو مەبەستەش دەڵێم تاکەکان تەنیا ئەو کاتە بە تێریی ئازاد دەبن کە دەسەڵاتی سۆشیالیستیی بەرجەستە دەبێ.\nسوپاس بۆ ئێوە.\nماڵپه‌ڕی خولیا حوسێن


شوێنەواری مێژوویی "ڕیوی" هەڕەشەی تێکچوونی لەسەرە\n12:16 - 3 خەزەڵوەر 2719\nکوردستان میدیا: چالاکییەکانی مرۆڤ لە دەوروبەری شوێنەوارە مێژووییەکان هەڕەشەیەکی جیددییە لەسەر مێژوو و هەروەها دەبێتە هۆی لەنێوچوونی ئەو ئاسەوارانە.\n٣٠ لەسەدی شوێنەواری مێژوویی "ڕیوی"، هەڵکەوتوو لە شاری "مانە و سەمەلقان"، سەر بە پارێزگای خوراسان، بەهۆی چالاکیی "کوورەخانەکانی ئاجۆر"ەوە لەنێوچووە و ئەگەر ئەم ڕەوتە هەروا بەردەوام بێت هەڕەشەیەکە بۆ لەنێوچوونی یەکجاریی ئەو شوێنەوارە مێژووییە.\nڕووبەری ئەو شوێنەوارە ١١٠ هێکتارە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣ هەزار و ٧٠٠ ساڵ پێش ئێستا. گرینگترین دەورانی ژیان لەو شوێنەدا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی هەخامەنشییەکان هەتا سەردەمی ساسانییەکان، واتە هزار و ٧٠٠ هەتا ٢ هەزار و ٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا.\nتا ئێستا بە یارمەتیی ئاسەوارناسە ئاڵمانییەکان، ٧ دەورە لێکۆڵینەوە و توێژینەوە لەو ناوچەیەدا ئەنجام دراوە و ٧٠٠ تا ٨٠٠ دانە ئاسەوار هەڵگیراوەتەوە و هەروەها ئێسک و پرووسکی ١٢ مرۆڤی لێ هێنراوەتە دەرەوە.\nئەو شوێنەوارە، لە ساڵی ١٣٤٦ی هەتاویدا و بە ژمارەی ٧٢٠ـەوە لە لیستەی ئاسەوارە مێژووییەکاندا تۆمار کراوە کە ئاسەوارە دۆزراوەکان لەو شوێنەوارە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمگەلی "مەفرەغ، ئاسن، هەخامەنشی، ئەشکانی، ساسانی و ئیسلامی".


سپای پاسداران بۆ چەواشەکاری داوای پێڕاگەیشتن بە گوندەکانی "نییەر، تەنگیسەر و مێراو"ی کردووە\n18:26 - 19 رێبەندان 2720\nفەرماندەی سپای تێرۆریستیی پاسدارانی"بەیتولموقەدەسـ"ـی ڕێژیم لە پارێزگای "سنە" داوای پێڕاگەیشتن بە دۆخی خەڵکی گوندەکانی "نییەر، تەنگیسەر و مێراوی" کردووە.\nپاسدار "سادق حسێنی" فەرماندەی سپای "بەیتولموقەدەسـ"ـی ڕێژیم لە پارێزگای سنە وتوویەتی گوندەکانی "نییەر ،تەنگیسەر و مێراو" بەهۆی ئەوەیکە دەفرایەتییەکی گەورەیان لە ڕووی مرۆیی و بەرهەمهێنانەوە هەیە ئەرکی کە پێڕاگەیشتن بە کێشەکانیان بکات.\nناوبراو هەروەها وتوویەتی سەبارەت بە کێشەکانی ئەو گوندانە بەدواداچوونمان کردووە و لەو پەیوەندییەدا پشتیوانی لەو پیشانە دەکەین کە لە ماڵەوە بەڕێ خراوە و یارمەتی بنەماڵە هەژارەکان دەدەین و کێشەی ڕێگاوبانیان بۆ چارەسەر دەکەین.\nئەوەی ڕوون و ئاشکرایە ئەوەیە کە ئەو بەڵێنییە بریقەدارانە تەنیا بۆ هەڵخەڵەتاندنی خەڵکە و چەواشەکاریه؛ هەروەها سەرقاڵکردنی خەڵک بە بابەتە لاوەکییەکانەوە بۆ ئەوەی کە کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر ئەو گوندانەدا زیاتر بکەنەوە و ئامانجەکانیان لەوێدا بەڕێوە ببەن.


MON, 1 MAR 2021 03:12 Erbil, GMT +3\nSUN, 17 JAN 2021 16:50 | KDP.info\nسەرۆك بارزانی لە لاپەڕەی 122ـی كتێبی (بۆ مێژوو..)ـدا دەڵێ: "ئەگەر خۆت نەبی و خۆت پشت بە خۆت و خەڵكی خۆت و تواناكانت نەبەستی، بە نەبوو حیسابی". هەروەها لە لاپەڕەی دواتر ئامۆژگاریی تاكی كورد و سیاسییەكانی دەكات و دەڵێ: "هیچ كات پشتی خۆتان بە كەس گەرم نەكەن. جیهان، جیهانی بەرژەوەندییەكانە. ئەگەر بەرژەوەندییان لەگەڵ كورد بگونجێ ئەوا دەبنە دۆست و ئەگەر بەرژەوەندییان نەگونجێ پشتتان تێ دەكەن و ناتانناسن. بۆیە تەنیا پشت بە خودا و پشت بە خۆتان ببەستن. ئەگەر پێشمەرگەی خۆمان هەبێت و هێزی خۆمان هەبێت، كوردستان دەتوانێ خۆی بپارێزێت. ئەگەر بێهێز بین ناپارێزرێین و لەناویشمان دەبەن".\nلە ڕاستیدا ئەم وتانە لە هیچەوە نەهاتوون بەڵكو هەڵێنجراوی ئەزموونی دەیانساڵەی سەرۆك بارزانی و ئەزموونەكانی تری بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستانە.\nهۆكارەكان هەرچی بن كورد تا ئێستا حەزی لەوە بووە خۆی لەوە ڕابێنێت كە چاوی لە دەستی خەڵكی تر بێت. بەردەوام چاوەڕێی ئەوە بووە كە كێ لە بەغدا حوكم دەگرێتە دەست. ئایا ڕەفتاری لەگەڵ كورد باش دەبێ یان نا؟ ئایا لە ئەمەریكا كۆماری سەردەكەون یان دیموكرات؟ ڕۆژئاوا یارمەتیمان دەدات یان نا؟ ڕاستە ئەم فاكتەرانە گرنگن. بەڵام لەوە گرنگتر خودی كوردە. كورد خۆی چۆنە. لەبارەی ئابووری و زانست و كار و پیشەسازی و كشتوكاڵ و ژیان بە گشتی تێڕوانینی چۆنە. لە سیاسەتدا چۆن ڕەفتاری كردووە. لەناوخۆدا دامەزراوەكانی چۆنن. ژێرخانی پەروەردە و كولتووری چۆنە؟ جیهانبینیی كورد لەبارەی كاركردن چیە؟ ئایا كورد خۆیەتی و ئیرادەی خۆی هەیە؟\nهەموومان دەزانین ئێستا دۆخی ئابووری باش نییە. هاووڵاتیان گرفتی زۆریان هەیە. ناكۆكییە سیاسییە ناوخۆییەكان زۆرن. شۆڤینییەكانی بەغدا و هەرێمایەتی حەز بە چارەمان ناكەن. بۆیان بكرێ هەر لەناومان دەبەن. لەو حاڵەتانەدا ئایا چارە چیە؟ خۆبەدەستەوەدانە و قبووڵكردنی هەموو مەرجێكی پاشكۆیەتی و كۆیلایەتییە؟ بە دڵنیاییەوە ئەمە چارەسەر نییە. ڕەنگە هەندێ سیاسیی كورد ئەوەیان بوێت. ڕەنگە شەپۆڵی میدیاكان و پۆپۆلیزم هێندەی تر خەڵك بەرەو یەئس و ڕەشبینی و ڕق شۆڕ بكەنەوە. بەڵام هیچ یەك لەمانە چارەسەر نین.\nلە مێژوودا زۆر نموونە هەن گەلان بەنێو دۆزەخدا تێپەڕیون و سەركەوتووش بوونە لەوەی بگەنە سەرەوەری و سەقامگیری و بووژانەوە. ڕەنگە ئەو دۆخەی ئێستایش لە ڕواڵەتدا نەكەبەت و ناخۆشی بێ بەڵام دەكرێ دەرفەتیش بێت. دەرفەتێكی زۆر گەورە بۆ ئەوەی بتوانین خودی خۆمان بدۆزینەوە و چاومان لە دەستی خۆمان بێت. لەسەر پێی خۆمان بوەستین و منەتی ئەوانەش هەڵنەگرین كە نەمانی ئێمەیان دەوێ. دەرفەتە بۆ ئەوەی لە مەفهوومی كار و دامەزراوە و دادپەروەری قووڵ ببینەوە و باشتر لە هەموو كاتێك خۆمان بپارێزین. سەیری ئامۆژگاریی گەورە پیاوان و عارف و زانا و ئەدیب و شاعیرانی پێشووی كورد بكەن. هەر هەمووی تژیین لە وانەی گرانبەها بۆ ئەوەی بتوانین خۆمان بین و لەبەرانبەر نەیاردا خۆبەدەستەوە نەدەین. هەمووی جەختكردنەوەیە لە ڕۆحی بەرەنگاربوونەوە و خۆشەویستیی خاك و یەكتر.


08/05/2021 3071 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەگوێرەی بەڵگەنامە نهێنییەکان کە بەمدواییە لەلایەن ئاژانسی هەواڵگری ناوەندی ئەمریکا (سی ئای ئەی)یەوە ئاشکراکراوە، ئه‌و ئاژانسه 638 جار هەواڵی تیرۆرکردنی فیدڵ کاسترۆی ڕێبەری کۆچکردوی وڵاتی کوبای داوە.\nلەبەڵگەنامەکاندا باس لەوەشکراوە، چەندین ڕێگای جیاواز بۆ لەناوبردنی کاسترۆ بەکارهێنراوە، لەوانە جگەرەی ژەهراوی‌و نەعلی ژەهراوی‌و بۆمبی دەستی‌و بۆمبڕێژکردنی ئۆتۆمبێل.\nباس لەوەشکراوە، کۆنترین هەوڵی تیرۆرکردنی کاسترۆ ساڵی 1960 بووە کاتێک سیخوڕەکان 10 هەزار دۆلاریان خستە بەردەم فڕۆکەوانی فڕۆکەکەی ڕێبەری کوبا بۆئەوەی لەڕێگای گەڕانەوە لەنێوان پراگ بۆ هاڤانە ڕووداوێک بۆ لەناوبردنی دروستبکات.\nبەڵگەنامەکان ئەوەشیان دەرخستووە، کەسایەتی سەرەکیی پیلانەکە (خۆسییە ڕائول مارتینیز)ی فڕۆکەوانی کوبیی‌و سیخوڕی دەزگای هەواڵگری ئەمریکا بووە کە سەرپەرشتی گەشتی گواستنەوەی کاسترۆی بۆ وڵاتی چیکوسلۆڤاکیا کردووە.\nبەپێی بەڵگەنامەکان، مارتینیز بەخێرایی ئەو زانیاریانەی گەیاندۆتە ویلیام مۆرای بەرپرسی ئاژانسی هەواڵگری ناوەندی ئەمریکا بەوەی ئەو گەشتە ئەنجامدەدرێت‌و پێویستە هەوڵی لەناوبردنی بدرێت، بەڵام بەرپرسانی سی ئای ئەی لەهاڤانا داوایانکرد کە دەبێت پرۆسەکە ڕابگیرێت، بێئەوەی بتوانرێت پەیوەندی بەفڕۆکەوانەکەوە بکرێت، لەکاتی گەڕانەوەشیدا فڕۆکەوانەکە ئاماژەی بەوەکرد، نەیتوانیوە کە ئەو ڕووداوە ڕێکبخات کە دەبوو بەهۆیەوە کاسترۆ بکوژێت.\nئاژانسە ئەمریکییەکە باسی لەوەشکردووە، فیدڵ کاسترۆ لەوکاتەوە لەساڵی 1959 دەسەڵاتی گرتۆتەدەست، تەحەدای 11 سەرۆکی ئەمریکاى كردوه‌و لەچەندین پیلانی تیرۆرکردن‌و کودەتا بەسەرکردنیشدا ڕزگاری بووە.


سەرۆكی ریاڵ مەدرید: هەوڵمان بۆ كڕینی نەیمار نەداوە\nسەرۆكی یانەی ریاڵ مەدرید لەبارەی گواستنەوە و كڕین و فرۆشتنەكانی یانەكەی دەكات و دەڵێت هەوڵمان نەداوە بۆ كڕینی نەیمار و مانچستەریش نەیدەویست پۆگبا بفرۆشێت.\nفلۆرینتینۆ پێرێز، سەرۆكی یانەی ریاڵ مەدرید، رایگەیاند: دوای وەرزە كارەساتبارەكەی ساڵی رابردوو لەگەڵ ئیدارەی یانەكە كۆبوینەوە و قسەمان كرد و پلانمان بۆ وەرزی نوێ دانا.\nناوبراو لە دیدارێكی لەگەڵ پێگەی ماركای نزیك لە یانەكەی وتیشی: لەم وەرزەی گواستنەوەدا ئێمە پارەی زۆرمان بۆ كرینی یاریزانان خەرج نەكرد، چونكە خۆمان یاریزانی باشمان ھەبوو تیپكەشمان باش بوو بەڵام كۆمەڵێك كێشە ھەبوو.\nسەبارەت بە نەكرینی پۆگبا سەرۆكی ریاڵ مەدرید دەڵێت: یانەی مانچستەر ھەرگیز نیەتی ئەوەی نەبوو پۆگبا بفرۆشێت ئێمە ھەوڵماندا بەڵام كاتێك تیپی بەرامبەر رازی نەبێت ئێمە ناتوانین ھیچ بكەین.\nسەبارەت بە نەیمار سەرۆكی یانە شاهانەییەكە وتی: تا ئەم ساتە ھیچ بەرپرسێكی یانەی ریاڵ مەدرید بەفەرمی باسی كڕینی نەیماری نەكردووە ئەوەی بڵاو دەكرایەوە تەنھا دەنگۆی میدیاكان بوو ئێمە بەفەرمی نەچوینەتە گفتوگۆ لەگەڵ یانەی پاریس بۆ كرینی نەیمار.\nبەهۆی براكەی میسیەوە پشتیوانی لە فاتی دەكرێت\nهازارد لەیەكەم یاری لالیگادا لەگەڵ ریاڵ مەدرید وتی چی؟ \nبەڕێوەبەری كارەكانی كۆرتوا دەستیگر كرا\nئەلینا: ڤاڵڤێردی ناچار دەكەم \nئۆمتیتی: خەونی منداڵیم دەهێنمەدی لە بەرشەلۆنە \nبەرشەلۆنە گرێبەستی تا كۆتایی تەمەن دەداتە میسی\nسوارێز بۆ گریزمان؛ هەموومان یەكین و كەس لەوەی دیكەیان گەورەترنییە\nڤاڵڤێردی لەبارەی سنوفاتی 16 ساڵان چی وت؟


ڕۆژی سێشه‌ممه 28-6-1983 چه‌ند مه‌فره‌زه‌یه‌ك له مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی سنووری شارباژێڕ به‌ره‌و گوندی وێڵه‌یه‌ر به‌رێ ده‌كه‌ون و سه‌عات سێی پاشنیوه‌ڕۆ ده‌گه‌نه ئه‌و شوێنه.\nبه‌سه‌رپه‌رشتی شه‌هید شێخ حسێنه‌سوور و شه‌هید عه‌بدولڕه‌حمانی حه‌مه‌ی فه‌ره‌ج هاتنه گوندی قڕگه، 85 پێشمه‌رگه بۆ چالاكی به‌شدار بوون بۆ ئه‌وه‌ی گورزێك له پیاوانی به‌عس بوه‌شێنن.\nله‌گوندی قڕگه پێشمه‌رگه‌كان له‌نیوه‌شه‌ودا به دوو ته‌راكتۆر كه بۆ گه‌ڕانه‌وه‌یان ئاماده‌كرابوون ده‌كه‌ونه ڕێ، مه‌فره‌زه‌كه‌ی شێخ حسێن و چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌كی تر به دووری 700 مه‌تر له گونده‌كه كه‌وتنه كه‌مینی جاشه‌كانی مه‌فره‌زه خاسه و تا به‌ره‌به‌یان شه‌ڕ ده‌بێت. له‌و شه‌ڕه‌دا 16 پێشمه‌رگه و شۆفێری ته‌راكتۆره‌كه شه‌هیدبوون، سێ پێشمه‌رگه به برینداری ڕزگاریان ده‌بێت و دوو پێشمه‌رگه‌ش به برینداری ده‌ست جاشه‌كان ده‌كه‌ون كه دواتر به لێبوردن له ساڵی 1984 ئازاد ده‌كرێن.\n34 پێشمه‌رگه‌ی تراكتۆری دووه‌میش هه‌ریه‌كه‌و به‌لایه‌كدا هه‌وڵی خۆڕزگاركردنیان دابوو.\nئه‌م كتێبه له‌چه‌ند به‌ش پێكدێت له به‌شی یه‌كه‌مدا ژیاننامه و بیره‌وه‌ری حه‌ڤده گۆڵاڵه سووره‌كه‌ی قڕگه له‌خۆ ده‌گرێت كه تێدا باس له ژیان و به‌سه‌رهاتی ئه‌و حه‌ڤده شه‌هیده‌یه.هه‌ر له‌و به‌شه شێركۆ بێكه‌سی شاعیر، شیعرێكی بۆ حه‌ڤده شه‌هیده نووسیوه.\nبه‌شێكی تری ئه‌و كتێبه بۆ شایه‌تحاڵه‌كانی ناگوندی قڕگه ته‌رخان كراوه، له‌م به‌شه‌دا شایه‌تحاڵه‌كان باس له‌چۆنێتی كاره‌ساته‌كه ده‌كه‌ن و ده‌یگێڕنه‌وه.\nبه‌شی دووه‌می كتێبه‌كه تایبه‌ته به ڕزگاربوانی كاره‌ساته، ئه‌وانیش كاره‌ساته وه‌ك چۆن ڕوویداوه ده‌گێڕنه‌وه.\nبه‌شی سێیه‌می كتێبه‌كه بۆ شایه‌تحاڵه‌كاتی ته‌راكتۆری دووه‌م ته‌رخان كراوه كه ئه‌وانیش باس له ئازایه‌تی و قاره‌مانتێی پێشمه‌رگه ده‌كه‌ن.\nله‌م كتێبه‌دا چه‌ندین وێنه خراونه‌ته‌ڕوو.\nگوندی قڕگه سێجار له‌سێ شوێنی جیاواز دروستكراوه كه هه‌رجارێك كاولبووه. له‌ئێستادا قڕگه تێكه‌ڵ به شاری سلێمانی بووه و بووه به گه‌ڕه‌كێك له‌و شاره.\nقڕگه، یان قوڕگه، قڕانی گا، قه‌راڵگه، قوڕگه‌ڕی، چه‌ند ناوێكی هه‌یه، قڕگه كه‌وتۆته بناری چیای گوێژه له باكووری خۆرهه‌ڵاتی سلێمانی له‌ئێستا تێكه‌ڵی شاره‌كه بووه و بووه به گه‌ڕه‌كێكی سلێمانی. له باكووری گوندی قڕگه زه‌نجیره چیای ئه‌زمه‌ڕ و گوێژه و پاناوك و بێرێ و پاڵی حه‌مه خۆشناو و قوته‌ی مه‌حمودخانی دزلی، 1600 مه‌تر به‌رزه له ده‌ریاوه.\nپێشتر له ڕووی كارگێڕییه‌وه سه‌ر به ناحیه‌ی عه‌ره‌ب بووه و پێش خاپووركردنی له‌ساڵی 1985 نزیكه‌ی 180 ماڵی تێدا بووه و ژماره‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی 1000 كه‌س بوون.\nقڕگه ته‌نها گوندێك نه‌بووه له قه‌دپاڵی شاخێك، به‌ڵكوو قوتابخانه‌ی بیری گه‌شی شۆڕشگێڕی و چینایه‌تی و هزری مرۆیی و پێشكه‌وتنخوازیش بووه و لانه‌ی ڕابوون و به‌رخودان و بێشه‌ی دلێرانی بیرو بازوو بووه و هه‌موو حزب و لایه‌نه‌كان قه‌زرداری گوندی قڕگه‌ن.\nناوی كتێب/ كاره‌ساتی حه‌ڤده شه‌هیده‌كه‌ی قڕگه\nناوی نووسه‌ر/ ئاوات ئه‌بوبكر ئه‌حمه‌د\nبابه‌ت/ بیره‌وه‌ری و ڕووداوی واقعیی مێژوویی\nچاپ یه‌كه‌م/ ساڵی 2018 سلێمانی\nچاپخانه/ چاپ و په‌خشی حه‌مدی\nله‌سه‌ر ئه‌ركی مه‌كته‌بی ئیداره و دارایی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان چاپكراوه.


گـشـتپـرسی لە نـێوان نەخێرو بەڵـێـدا ئایندەی كەركوك بەرەو كوێ لە دوای گشتپرسی؟\nبەدرێژایی خەباتی سەدان ساڵەی میللەتەكەمان لەپێناو ئازادی و كیانێكی سەربەخۆدا، بەقۆناغی سەخت و دژواردا تێپەڕیوین، هەورازو نشێوی زۆرمان بینی، ڕۆژگاری ڕەش و پڕ لە ناوئومێدمان تێپەڕاند.\nبێگومان بەخوێنی ئاڵی ڕۆڵەكانی نیشتمان و ماندوو نەبوونی گەلەكەمان لەخەباتدا گەیشتین بە بەشێك لەمافەكانمان.\nدوای ( 26) ساڵ لە حكومڕانی سەربەخۆی كورد، دیسان بەقۆناغی سەخت تێپەڕین و دۆخی ناهەموارمان بەڕێكرد، كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان لە چاوەڕوانی و بەهیوایی ئەوەبوون خزمەتی زیاتربكرێن لەسایەی حكومەتێكی خۆماڵی .\nبەداخەوە كەموكوڕییەكان زۆربوون، هەڵەی زۆركرا لە ماوەی حكومڕانی خوماڵیدا، هەموانیش دان بەو ڕاستیدا دەنێن و باجەكەیمان بە قورسیدا كاتێك رووبەڕووی قەیرانی دارایی بووینەوە.\nئێستا بەهۆی گۆڕانكارییە گەورەكان كە لەناوچەكە بەخێرایی ڕوو دەدەن، بەهۆی شەڕی نەگریسی تیرۆر، دیسان گەل و نیشتمان و حكومەتەكەمان لەبەردەم ڕێگا و تاقی كردنەوەیەكی سەختدایە.\nمن وەك پێشمەرگەو پارێزەرێكی خاك و گەلەكەم، پێم وایە باشترین و بەسودترین هەنگاو كە داهاتووی هەموان ڕوون دەكات و ئومێد و هیوا وزەی زیاترمان پێ دەبەخشێتەوە ڕێكخستنەوەی ناو ماڵی كوردە.\nلەم ئان و ساتەدا بابەتی گشت پرسی و سەربەخۆی یەكجاری كە خەباتی سەرجەم پارتە سیاسەكان و كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانە.\nئێستا پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەرجەم پارتەكانی تر هەم خۆی پێ سەرقاڵكردوەو هەمیش كۆمەڵانی خەڵك، داواش دەكات پاڵپشتی پرۆسەكە بكەن.\nپارتەكانی ترش لەم بارەیەوە دابەش بوونەو هەندێكیان هەڵوێستی شەرمنانەیان هەیەو چەند پارتێكی تریش هەڵوێستێكی ئاشكراو ڕوون نین لەم بارەیەوە.\nداوا دەكەن ئەم پرسە لە پەرلەمانەوە شەرعێتی پێ بدرێت و مەرجی پشتگیریان بۆ ئەم پرۆسەیە بریتییە لە هەمواركردنەوەی یاسایی سەرۆكایەتی هەرێم و چەند پرسێكی تری نیشتمانی، بەڵام هیچ پارتێكی سیاسیی ڕاستەوخۆ دژایەتی ئەم پرسەی نەكردووە.\nلەلایەكی تریشەوە هەرچەند ژمارەی بەڵێیەكان یەكجار زۆرن سەرەڕای جیاوازییەكان لەڕووی سیاسی، بەڵام دەنگی نەخێرو دژایەتی كردنی ئەم پرسە چارەنوسازە كەم نیە، بەتایبەت لە نێو چینی گەنجدا كە هەندێك پەرلەمانتارو چالاكوان و كەسانی جیاواز لە چین و توێژەكان ڕێبەرایەتی ئەم گەنجە توڕانە دەكەن.\nدیارە هۆكاری دەنگی نەخێری ئەمانە دەگەڕێتەوە بۆخراپی باری گوزەران و خراپی ئاستی خزمەتگوزارییەكان، بێگومان دەبێ گوێ لە دەنگی نەخێرەكان بگیرێ، چونكە داواكارییەكانیان داواكاری ڕەوان.\nدەبێ سەكردایەتی سیاسی كورد ئاگاداری ئەوەبێ و لەبیری نەچێ دەنگی نەخێرەكان گەر لەشارەكانی تری كوردستان كەم بن، ئەوە لەشاری كەركوك و ئەوانەی دژایەتی ئەم پرسە دەكەن زۆرن بەتایبەت لەنێو نەتەوەكانی تر جگە لە كورد.\nدەبێ سەركردایەتی كورد نەخشەیەكی وا ڕوونی هەبێ بۆ كۆمەڵانی خەڵك لەشاری كەركوك بەتایبەت كە دەنگی بەڵێ سەركەوت چی دەكرێ و گەر دەنگی نەخێر زۆرتربوون هەنگاوەكانمان چی دەبێ بۆ ڕووداوەكانی دوای پرۆسەكە؟!\nدەبێ خەڵكی و میللەتەكەمان دڵنیابكرێتەوە كە ئەنجامی ئەم گشت پرسیە هەرچۆنێك بێ لەناوچە جێ ناكۆك لەسەرەكان، ئەوە سەركردایەتی سیاسی كورد دەستبەرداری ئەم ناوچانە نابێ كە بەخوێنی سەدان شەهید پارێزگاری لێ كراوە.\nدەمەوێ ئەوە بڵێم پێش ئەوەی هاوڵاتیان بچنە سەر سەندوقی دەنگدان دەبێ بۆ هەموان بەرچاو ڕوونی تەواو هەبێ و ئامادەكاری تەواوكرابێ بۆ هەموو ئەگەرەكان.\nتا خەباتی سەدان ساڵمان، حكومڕانی و مافە بەدەست هاتووەكانمان پارێزراوبن و جارێكی تر خۆمان نەدەینە دەست قەدر!\nدەبێ گوێ لە دۆست و دوژمن بگرین،یەكڕیزی و تەبایی نێوان پێكهاتەكان و پارتە سیاسیەكان لە كوردستان، چاككردنی بارودۆخی ئابوری و ژیانی خەڵك، چارەسەركردنی هەڵەكانی حكومڕانیمان و كاراكردنەوەی پەرلەمان، زامنی سەركەوتنی ئەم پرۆسەیە و ئایندەیەكی گەشە بۆ وڵاتەكەمان!


سه‌رۆک بوش ده‌رباره‌ی ریفۆرمه‌کانی یاساکانی کۆچکردن ووتارێک پێشکه‌ش ده‌کات\nی مانگی پـێنج ١٦, ٢٠٠٦\nسه‌رۆک بوش ووتارێکی پێشکه‌ش به گه‌لی ئه‌مریکا کرد سه‌باره‌ت به‌و ریفۆرمانه‌ی له یاساکانی کۆچ کردن‌دا ده‌کرێت و پلانی ناردنی 6000 سه‌ربازی هێزی گاردی نیشتمانی بۆ سنوره‌کانی نێوان ئه‌مریکا و مه‌کسیک ڕاگه‌یاند.\nسه‌رۆک بوش له دره‌نگانێکی ڕۆژی دووشه‌ممه له ئۆفیسی سه‌رۆکایه‌تی کۆشکی سپی ئه‌م ووتاره‌ی پێشکه‌ش کرد و له ڕێگه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌وه بڵاوکرایه‌وه و تیایدا گوتی ووڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا بۆ چه‌ندین ساڵه کۆنترۆڵی ته‌واوه‌تی به سه‌ر سنوره‌که‌یدا نه‌بووه. سه‌رۆک بوش داوای یارمه‌تی دارایشی له کۆنگرس کرد بۆ ئه‌وه‌ی له چاکسازییه گرنگه‌کانی وه‌ک زیادکردنی ژماره‌ی کارمه‌ندان و ئه‌و ته‌کنه‌لۆژیانه‌دا خه‌رج بکرێت که له‌سه‌ر سنور پێویستن.\nبه‌ڕێز بوش گوتیشی به هاوکاریکردن له‌گه‌ڵ فه‌رماندارانی ستانه‌کانی سه‌ر سنور، نزیکه‌ی 6000 سه‌ربازی گاردی نیشتمانی بۆ سنوره‌کانی باشوری ووڵاته یه‌كگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ده‌نێرێت بۆ یارمه‌تیدان له پاراستنی سنوره‌کانی ووڵات. به‌ڵام سه‌رۆک گوتیشی ئه‌و هێزانه‌ی گاردی نیشتمانی تێکه‌ڵ به هێزه‌کانی ئاسایش و پۆلیس نابن.\nسه‌رۆک بوش له درێژه‌ی ووتاره‌که‌یدا بانگه‌شه‌ی دامه‌زراندنی به‌رنامه‌ی کار و پیشه‌ی کاتی کرد تاوه‌کو ئه‌و کارمه‌نده بیانیانه بتوانن به شێوه‌یه‌کی یاسایی و بۆ کاتێکی دیاریکراو کار له ئه‌مریکادا کار بکه‌ن. ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ش یارمه‌تی پێداویستیه‌کانی ئابوری ئه‌مریکا ده‌دات و ڕێژه‌ی قاچاخچێتی به خه‌ڵکیه‌وه که‌م ده‌کاته‌وه.\nسه‌رۆک بوش بڕیاری لێخۆشبون له کۆچبه‌ره نایاساییه‌کانیشی ڕه‌تکرده‌وه و گوتی مانای وایه ده‌ستبه‌جێ مافی به ووڵاتی بوونیان ئه‌ده‌یتێ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، سه‌رۆک سنورداشکردنی ژماره‌یه‌کی ئێجگار زۆری کۆچبه‌ره نایاساییه‌کانی ڕه‌تکرده‌وه که ئێستا له ووڵاته‌که‌دان. هه‌روه‌ها بانگه‌شه‌ی چاره‌سه‌رێکی مام ناوه‌ندی بۆ ئه‌و که‌سانه ده‌کات که بۆ چه‌ندین ساڵه له ووڵاته‌که‌دا کار ده‌که‌ن به‌وه‌ی بتوانن داوای به ووڵاتی بوون بکه‌ن.\nئه‌م ووتاره‌ی سه‌رۆک بوش له کاتێکدا هات که سیناتی ئه‌مریکا مشتومڕ له‌سه‌ر ریفۆرمه‌کانی یاسای کۆچبه‌ران ده‌کات.


ڤایرۆسێ کۆرۆنا ل چینێ و ڤایرۆسێ گەندەڵیێ ل کوردستانێ – ARTICLE رۆژ\nشوبات 11, 2020 بەڕێوەبەری ماڵپەر\nزەنوون سلێڤانەی- زاخۆ\nبێگۆمان ڤایرۆس و نەساخیا (کۆرۆنا) بووینە سەردێر و مانشێت ل سەر زاراڤ و زمانێ میدیایێ و ناڤەندێن جیهانی کو دئێتە گەنگەشەکرن ب تایبەت ل وەلاتێ (چینێ). لێ ئەم دێ هێنە سەر ڤایرۆس و نەساخیێن دۆمدرێژتر و کا چ رویدەت ل ڤی وەلاتی. ژ پیسکرنا ژینگەهێ و نەبوونا چاکسازییەکا راستەقینە و بێ دادیێ کو ژ ڤێ نەساخیا (کۆرۆنا) دژواترە. زێدەباری هەبوونا کێشە و کریزان و پربوونا قەیرانێن ل ڤێ داویێ ژ کێمیا کارەبا گشتی و گاز و سۆتەمەنیێ و گرانکرنا عەریزا و کەرەستەیێن پزیشکی و دەرمانان و … هتد.\nیا خوەیایە کو ڤی ڤایرۆسی جهێ خوە دناڤا ناخ و هەست و دەروونێ ڤی خەلکی دا دروستکریە. بەلێ هێشتا کەسانێن خەمخۆر و خودان هەناسە و دەروونێن پاقژ یێن دقورنەتێن ڤی وەلاتی دا ئاسێ کرینە. ئەگەر رێ بۆ ڤان کەسانێن هەنێ هەبیت، ئامادە و بەرهەڤن هەر جۆرە هاریکارییەکێ پێشکێش بکەن و تەنانەت هندەك ژ وان ئامادەنە پشتێ مرنا خوە ئەندامێن لەشێ خوە ژی ببەخش بۆ مروڤێن هەژار و کێم دەراڤ و بێ دەستهەلات. دیارە هەر ئێكی ژ ڤان کەڤالەکێ تایبەت یێ دناخ و هەستێن وان دا بۆ رێگرتن ل کریارێن دزیێ و گەندەلکاران و چاکسازیێ ب ئارمانجا کو دادپەروەری سەقامگیربیت. لێ هەلبەت هەگەر ئەڤ کێشە و کرێزێن هەیی ب ڤی ئاوایێ بمینن و بەردەوامبن، بێ ئۆمێدی و بێ باوەری دێ ناخی ڤی خەلکی داگێرکەت، ئەڤجا گەلۆ کی ژێ بەرپرسیارە؟!\nگووتار یاهاتیە خواندن: 268


ئەگەر ئەتەوێ بگۆڕێیت و ئەمساڵت جیابێ لە پار، ئەبێ دەسکاری یەقنەکانت بکەیت، چونکە ئەوەی کە دۆگمای کردویت یەقینەکانتە. یەعنی تۆ بە نەگۆڕەکانتەوە ناتوانی بگۆڕێیت.\nیەقینەکانت عوقدەت بۆ دروست ئەکەن و عوقدەکانت ڕقت بۆ دروستئەکەن و ڕقەکانت شەڕت بۆ دروستئەکەن و شەڕەکانت خەسارت ئەکەن. تۆش لە هەموو ئەو شتانە گرنگتریت کە خۆتیان بۆ خەسارئەکەیت!\nلەگەڵ یەقینەکانتا هەمیشە وائەزانیت ئەوانیتر هەموو گەمژەن و بەس تۆ ڕاستیت، لەکاتێکا گەمژەیی هەر ئەو وازانینەیەو ڕاستیش هەرئەوەیە کە ئەوە ڕاست نیە!\nیەقینەکانت هەمیشە ئەتخەنە سەر خەیاڵی گۆڕینی ئەوانیتر، لەکاتێکا وەزیفەی تۆ لە گۆڕیندا تەنیا گۆڕینی خۆتە، تەنیا لە دەسکاریکردنی یەقینەکانیشتەوە ئەتوانی ئەدای ئەو وەزیفەیە بکەیت!\nئەوە راست نیە کە یەقین ئارامییت بۆ بهێنێ، چونکە یەقین جیاکاری و ڕقت بۆ دروستئەکاو ئەمەش ئەتباتە ناو شەڕو نائارامییەوە.\nئەوە ڕاست نیە کە یەقین دڵنیاییت بۆ بێنێت، چونکە دڵنیایی راستەقینە، دڵنیابوونە لە بیرکردنەوە. بەدیاریکراوی دڵنیابوونە لەوەی کە هیچ شتێك لە دەرەوەی بیرکردنەوەتدا نیە. بەڵام یەقین ئەکەوێتە دەرەوەی بیرکردنەوەتەوە!\nیەقین عەقڵی تاکڕەهەندی دروستئەکاو عەقڵی تاکڕەهەندیش جۆرێکی عەقڵ نیە، جۆرێکی بێئەقڵییە. چونکە هەموو گۆشەکان ئەکوژێ لە بەرژەوەندی گۆشەنیگایەك. بەمەش ڕاستی ئەکوژێ، چونکە ڕاستی شتێک، هەموو گۆشەکانیەتی نەک تەنیا گۆشەیەکی. کوشتنی ڕاستیش کاری عەقڵ نیەو عەقڵ ڕاستی ناکوژێ!\nیەقین دنیات بۆ دابەشی ڕەشوسپی ئەکاو ئەیەوێ بەوەش بەهەشتت بۆ دروستبکا، لەکاتێکا ئەوە کەرەستەی دروستکردنی دۆزەخە!\nلەخوار وەهمی بەهەشتەوە، ڕاستییەك هەیە ناوی ژیانە، ڕۆحی ئەو ڕاستیە ڕەنگاوڕەنگی و پێکەوەژیانەو هەرشتێ دنیای ڕەشوسپی کرد، ئەو ڕۆحە ئەکوژێ.\nئاگایی ناوچەی گۆڕانەو تۆ لە ئاگاییدا ئەتوانی بگۆڕێیت. یەقین و بەڵگە نەویستاکانیش، ئەو شتانەن کە لە ناوچەی ڕاهاتندان. ناوچەی راهاتنیش ناوچەی بیرنەکردنەوەو نەگۆڕەکانەو گۆڕانیش هەر ئەوەیە کە شتەکانی ئەم ناوچەیە ببەیتەوە بۆ ناوچەی بیرکردنەوەو ئاگایی!\nهەر شتێک لەناوچەی ئاگاییدابێ، تۆ حوکمی ئەکەیت و هەرشتێک لەناوچەی ڕاهاتندابێ، ئەو حوکمت ئەکا.\nیەعنی ناوچەی ڕاهاتن ناوچەی کۆیلەیی تۆیەو تۆ دیلی ئەو شتانەی کە دەقت گرتووە لەسەریان. ئازادییش هەرئەوەیە کە شەڕ لەگەڵ ئەم ناوچەیەی خۆتدا بکەیت و ئەو دەقانە بشکێنیت!\nمەسەلەن هەموو ئایدۆلۆژیستێك، خۆی بە ئازادیخوازو جەنگاوەری ئازادی ئەزانێ، لەکاتێکا ئەو دیلی ئایدۆلۆژیاکەیەتی و ئایدۆلۆژیاکەی لەناوچەی ئاگایی ئەودا نەماوەو پەڕیوەتەوە بۆ ناوچەی ڕاهاتن کە ناوچەی دیلی و دۆگمایە. یەعنی ئەو خۆی پێویستی بە ئازادبوونە کەچی لە وەهمی ئەوەدایە تۆ ئازادبکات!\nبا شتەکە سادە بکەینەوە بە نمونەیەك، ئەگەر تۆ تەواوی ساڵەکەت، لە پیاهەڵدانی سەرکردەیەك یان ناشرینکردنی ئەودا سەرفکردوە، ئیتر تۆ ئەو ساڵەت خەسارکردوە، چونکە لە هەردوو حاڵەتەکەدا دنیا گەورەترە لەو، بەڵام تۆ لەودا بچوکت کردۆتەوە!\nدنیا لە کوردایەتیدا کورتکەیتەوە یان لە دژەکوردایەتیدا، لە دیندا کورتیکەیتەوە یان لە دژی دیندا، لەهەردو باردا تۆ ناساغیت، چونکە ساغیی عەقڵ هەر ئەوەیە کە دنیا لە شتێکدا کورت نەکەیتەوە!\nئامانجی عەقڵ کراوەیی عەقڵە. عەقڵ بۆیە هەیە بۆئەوەی کراوەبێت، تەنیا بەوەش کراوەیە کە لە هیچ شتێکدا داینەخەیت، کە داتخست ئیتر لەهەرشتێکا داتخستبێ فەرقی نیەو هەمان مەنهۆڵە.\nدۆگمای شتێك، تەنیا موسبەتی شتەکە نیە، نەفییەکەشیەتی. تۆ لە موسبەتی شتێکا بچەقیت یان لە نەفییەکەیدا، هەر لەهەمان شتا چەقیویت!\nهەرشتێك کە پێمانوایە وایە، ئەشێ وا نەبێت، یان ئەشێ بەنەوعێکی تر وابێت جیا لەو نەوعەی کە تۆ پێتوایە.\nیەعنی شتەکە وابێ و وانەبێ، ئەمە تەنیا ئەگەرێکەو ئێمە لە گەمژەییمانە کە ئەم ئەگەرەمان لێبووە بە حەقیقەت و یەقین و شەڕی بۆ ئەکەین.\nباشترین گۆڕانیش کە لە ساڵی نوێ و لە هەموو کاتێکدا بیکەین، ئەوەیە کە سنورێك بۆ ئەم گەمژەییەی خۆمان دانێین و یەقینەکان بکەینەوە بە ئەگەر، چونکە ئەگەر ئاشتییەو یەقین شەڕە.\n"ئەگەر" ئاشتییە، چونکە شەڕی بیرکردنەوەیە لەگەڵ خۆمانداو شتەکە ئەهێنینەوە ناو خۆمان.\nئەگەر بشیبەینە دەرەوە، بۆ گفتوگۆو زانینی ڕاستی ئەیبەین، نەک بۆ شەڕی سەپاندنی ڕاستی! (بیرکردنەوەش لەگەڵ خۆتداو گفتوگۆ لەگەڵ ئەودا) دوو پێکهێنەرە ئەساسییەکەی مەعریفەیە!\n"یەقین" شەڕە، چونکە هەمیشە ئەیبەینە دەرەوەو شەڕی سەپاندنی ئەکەین بەسەر ئەودا. ئاخر ئەو خۆی ڕاستییەو ئیتر نایبەینە ناو دوو ڕەگەزەکەی زانین، ئیتر نازانین و بەڵای ئێمەش ئەو نەزانینەیە.\nگرنگترین ڕووداوی ساڵیش، ئەم شەڕو ئەو تەقینەوەو فڵان جەنگاوەر نیە.. ئەمەش یەکێکی ترە لە گەمژەییەکانمان کە بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە یەکسەر ئەچین بۆ ناوچەی مەرگ و جەنگ. لەڕاستیدا ڕووداوی گرنگ هەر ئەوەیە کە جوانەو دنیا جوان ئەکات، وەڵامی ئەو پرسیارەش ئەبێ لە ناوچەی جوانییەوە بهێنین!\nبۆیە ئەگەر لە من بپرسی گرنگترین رووداوی ۲۰۱۹ چیبوو، پێتئەڵێم ئەلبوومی شەوبای عەدنان کەریم.\nئینجا ساڵی نوێتان نوێ بێت.


ዘፍጥረት 13 NASV – پەیدابوون 13 KSS | Biblica\nዘፍጥረት 13 NASV – پەیدابوون 13 KSS\nجیابوونەوەی ئەبرام و لوت\n1ئیتر ئەبرام خۆی و ژنەکەی و هەرچییەکی هەبوو، لەگەڵ لوت لە میسرەوە چوونە نەقەب. 2ئەبرام لە مەڕوماڵات و لە زیو و زێڕ زۆر دەوڵەمەند بوو.\n3قۆناغ بە قۆناغ کۆچی کرد، لە نەقەبەوە هەتا بێت‌ئێل، هەتا ئەو شوێنەی یەکەم جار چادرەکەی ئەوی لێبوو، لەنێوان بێت‌ئێل و عای، 4بۆ شوێنی قوربانگاکەی کە یەکەم جار دروستی کرد، لەوێدا ئەبرام بە ناوی یەزدانەوە نزای کرد.\n5هەروەها لوتیش کە لەگەڵ ئەبرام دەڕۆیشت، مەڕ و مانگا و چادری هەبوو. 6بەڵام خاکەکە لەوەڕگای پێویستی بۆ مەڕوماڵاتی هەردووکیان نەبوو، لەبەر ئەوەی دەستکەوتەکانیان هێندە زۆر ببوو کە نەتوانن پێکەوە بمێننەوە. 7ناکۆکی لەنێوان شوانەکانی مەڕوماڵاتی ئەبرام و شوانەکانی مەڕوماڵاتی لوت ڕوویدا. لەو کاتەشدا کەنعانییەکان و پریزییەکان نیشتەجێی خاکەکە بوون.\n8ئینجا ئەبرام بە لوتی گوت: «با هیچ ناکۆکییەک نەکەوێتە نێوان من و تۆ و نێوان شوانەکانم و شوانەکانتەوە، چونکە ئێمە مام و برازاین13:8 برازاین: عیبری: برا یان خزم. بڕوانە 11:31.. 9ئەوە نییە هەموو خاکەکە لەبەردەمتە؟ کەواتە لە من جیا ببەوە. ئەگەر بەلای چەپدا بڕۆیت، من بەلای ڕاستدا دەڕۆم و ئەگەر بەلای ڕاستدا بڕۆیت، من بەلای چەپدا دەڕۆم.»\n10لوت چاوی هەڵبڕی و بینی هەموو دەوروبەری ڕووباری ئوردون ئاودارە. وەک بەهەشتی یەزدانە، وەک خاکی میسر کە بەرەو زۆعەر دەڕۆیت. ئەمە پێش ئەوەی یەزدان سەدۆم و عەمۆرا وێران بکات. 11لوت هەموو دەوروبەری ڕووباری ئوردونی بۆ خۆی هەڵبژارد و بەرەو ڕۆژهەڵات کۆچی کرد. بەو شێوەیە لە یەکتری جیا بوونەوە. 12ئەبرام لە خاکی کەنعان نیشتەجێ بوو، لوتیش لە شارۆچکەکانی دەوروبەر نیشتەجێ بوو و لە نزیک سەدۆم چادرەکانی هەڵدا. 13خەڵکی سەدۆم لە ڕادەبەدەر بەدکار بوون و گوناهیان دژی یەزدان دەکرد.\n14دوای جیابوونەوەی لوت لە ئەبرام، یەزدان بە ئەبرامی فەرموو: «چاوت هەڵبڕە و لەو شوێنەی کە لێیت، سەیری باکوور و باشوور و ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا بکە، 15چونکە هەموو ئەو خاکەی دەیبینیت بۆ هەتاهەتایە دەیدەمە خۆت و نەوەکانت. 16نەوەشت وەک خۆڵی زەوی لێ دەکەم، تاکو ئەگەر یەکێک توانی خۆڵی زەوی بژمێرێت، ئەوا نەوەی تۆش بژمێردرێت. 17بڕۆ، بە درێژایی و پانی خاکەکەدا هاتوچۆ بکە، چونکە دەیدەمە تۆ.»


ئەرمينيا بۆ جارى سێيەم ئاگربەستى مرۆيى پێشێلكرد و گوندى كارايوسفلو سەر بە شارى بەدرەى بە بۆمبى عنقودى بۆردمانكرد.\nخەليل باخچەليێڤ، كە دانيشتووى گوندى كارايوسفلوە و كوڕەكەى لە هێرشەكەى ئەرمينيا لە دەستداوە، ساتى رووداوەكەى بۆ پەيامنێرى ئاژانسى ئانادۆڵو باسكرد و گوتى، "لەناکاو دەنگى تەقينەوەيەكى زۆر بە هێز لە ئاسمانەوە هات.\nبێ ئەوەى بزانم چييە راستەوخۆ چووم بۆ ماڵى كوڕەكەم". باخچەليێڤ، بەردەوام بوو و گوتى، "لە باخچەى ماڵەكەياندا تەرمى كوڕەكەمم بينى. بوكەكەم و نەوەكەیشم برينداربوون".\nباخچەليێڤ، ئەوەشى راگەياند كە ئەو بۆمبەى کە ئاراستەکرابوو، بڵاوبووەتەوە هەموو گوندەكە و ئاشکرای کرد كە كوڕەكەى بەهۆى بۆمبەكەوە كوژراوە. - ئەو بۆمبەى لە گوندەكە دراوە بۆمبى عنقودى بووە لاى خۆيەوە جێگرى سەركۆمارى ئازەربايجان، حيكمەت حاجيێڤ، لە رێگەى تویتەرەوە بڵاويكردەوە،\nئەرمينيا، خەڵكى سڤيلى گوندى كارايوسفلوى بە بۆ مووشەكى جۆرى Smerchى قەدەغەكراو كە بۆمبى عنقودى لە خۆدەگرێت بۆردومانكردووە. حاجيێڤ، ئاماژەى بەوەشكرد كە لە هێرشەكەدا چوار كەس كوژراون و ١٣ى ديكەش برينداربوون.\nتەندروستی جیهانی: ساڵی داهاتوو ژیان ئاسایی دەبێتەوە\nترەمپ: هەفتەی داهاتوو ڤاكسینی كۆرۆنا بەردەستدەبێت\nئه‌ڵمانیا.. به‌هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی مردن به كۆرۆنا رێكاره‌كانی خۆپارێزی توندتر كران\nدوای دۆڕاندنی له هەڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مریكا یەکەم تۆمەتی گەندەڵی رووبەڕووی ترەمپ دەکرێتەوە