زمانی كوردیی، پاسەوانی بوون-دایك نییە | دەزگاى زارى کرمانجى\n«تەبەعییەتا وان ئەگەر چ عارە\nئەو عار لخەلقێ نامدارە\nنامووسە ل حاكم و ئەمیران\nتاوان چییە شاعیر و فەقیران».\n« یەك بە یەك بوونە خائینی دەوڵەت\nخائینی موڵلك و دوشمنی میللەت».\nحاجی قادری كۆیی\n(ئەم تێبینییانە لەسەر زماندا چەند ساڵ لەمەوبەر نووسراوە، كە ئێستا بوونی لەوكات زیاتر بە دەردی لە بیرچوونەوە دەتلێتەوە، بۆیە هیچی نوێ لەناو زمانی كوردییدا لە ئارادا نییە)\nزمان قسە كردن نییە، چونكە قسەكردن بەشێكە لە جەستە، غەریزە، لە خۆڕسكی گیانەوەران.\nزمان بەدیارخستنی كولتوور، زایەڵەی ویست، رێكردنە بەرەو بوونایەتییە جیاوەزەكەت.\nزمان لە یادگەوە دەستپێدەكا و بەرەو خۆیەوە دەجوولێ، تا زایەڵەی ژیان، دەنگ، رەنگ و زەنایەكانی خاكی بوونی دەرەكیی و ناوەكییەتی بوونت كۆبكاتەوە و بە گۆ بهێنێت، واتە وەك بوونێكی جیاواز لە دایك بیت، دەربكەویت و ببیت بە خۆت.\nلێرەوە زمان نەبۆتە ئەو هزرە كە بوون بدۆزێتەوە، چونكە لە كن كورد زمان هێشتا لە وسەی رۆژانە، كە ئەمیش زمان نییە، تێپەڕی نەكردووە؛ زمان لە كن كورد، بە تایبەتیش لە هەرێمی كوردستان، كولتوور نییە، چونكە زمانی ئیستای كوردیی، زمانی دەرەوەی خۆیەتی،لاساییە؛ زمان لە كن كورد زایەڵەی ویستیش نییە، چونكە كورد لەم هەرێمە هەرایەدا، وازی لە بانگی زمان هێناوە، خۆی بە بێزمانیی، یانیش بە ڵاڵی خەریكی گغەكردنە بە زمانی ئەوانیتر؛ زمان لەم هەرێمەدا دەنگ، رەنگ و زەنایەكانی خاكی بوونی دەرەكیی و ناوەكیش نییە، چونكە خاك و بوونایەتی بوو بە خاشاك.و بەرخۆری دەرەكیی. بۆیە لە دەرەوەی گوتارێكی مێژوویی بێزمانین. هەر ئەمەیشە وایكردووە، نە دەبین بە خۆمان و نە بەوانیتریش. زمانی ئێمە نە توانیویەتی خۆمان كۆبكاتەوە نە ئەوانیتریش گوێیان لێمان بێت. لە ئاكامی ئەمەدا، ئێمە لە زمانی خۆماندا نامۆین.\nلەوەش زێتر، زمانی كوردیی لەم هەرێمەدا، یادەوەریی تاڵانكراوە، چونكە یادگە، یادەوەریی ئەم هەرێمە وەك موەلیدەی چوار ئەمپێر، تەنێ مانگێكی لە مێژوو لە بیر ماوە و دەمێنێت.\nلەوەش بترازێ، لە دۆخی بێماڵیی زمانی كوردییدا نەوەی ئێستا وەك میراتگری نەوەی رابردوو، نازانێت لە كام سەتەدا دەژیت؛ نازانێت كورد كەی دابەشكرا؛ نازانێت بۆ كوردە؛ نازانێت نەتەوە چییە و بۆ دەبێ لە خێڵ و هۆزەوە ببێت بە نەتەوە، كە نەشبێت هێشتا لە نەبووندایە؛ نازانێت ئەنفال كەی بوو. هەر بۆیە ئێستا زۆرینە، بۆ ئەوەی نەڵێم گشت، نازانێت بۆ هەیە و بۆ بێزارێكی بێزمانە، چونكە زمانێكی نییە بۆ دەربڕین؛ چونكە یادەوەرییەكی نییە بۆ دەستپێك و رێكردن بەرەو خۆی..\nتۆ مرۆڤگەل، كۆمەڵگەیەكت دیوە، خوێندكارەكانی، ئەكادیمییەكانی، نووسەرەكانی، لە سیاسییەكانیشی بگەڕێ، نەزانێت ئاخافتنێكی رێك و كۆك، بە زمانەكەی خۆیەوە دەرببڕێت،؛كۆمەڵگەیەكت دیوە، كە زمان بەشێكی سەرەكی بێت لە بوونی جیاوازی كولتووریی و سیاسییەكەی، كەچی زۆرینەی خوێندەوارانی نە هەست بە بایەخی زانینی رینووس، نە بە خاڵبەندیی و نە بە ئاوازی زمانەكەی بكا ؟! لە دۆخی ئەوهای زمانییدا، بوونایەتی لە ماڵ بەدەرە. كۆمەڵگەیەكت دیوە، بەشی هەرە زۆری كتێبی نووسەرەكانی زمان نەزانیت و بشبن بە نووسەری گەورەی گەلەكەمان؟... هەر بەراست، كۆمەمەڵگەیەكت دیوە، ئەو هەموو زانستگە و مەكتەب و ... هەبێت، كەچی زۆرینەی ئەندامەكانی نەتوانن نە بەزمانی دایكی و نە بە زمانێكی دیكەش، نە بە جوانی قسە بكە و نە بشنووسێت؟\nتۆ خوێندكاری زمانی كوردیی، ئەدەب، كۆمەڵناسیی، مێژوو و ... تاد زانستگەی هیچ نەتەوەیەكت دیوە، بە زمانی ئەدەب، نووسراو، ستاندەرد قسەكردن، لە كاتێكدا دوای دەیان ساڵ خوێندن بیری لەوە نەكردۆتەوە كە ناتوانێ كۆپلەیەك لە نووسین بە زمانی دایكی خۆی بە جوانی بخوێنێتەوە، كەچی خۆی بە رەوا بزانێت بڵێت، دەرسەكە زمانی فەلسەفیی، سەخت و ... تاد، تێناگەین؟\nكەواتە لە یادی زمانی دایكدا، خەوشێك نییە ددان بەوەدا بنێین كە ئێمە هێشتا لە زماندا هەڵوەداین، تەنێ زمانێكی سادەی هەستەكییمان هەیە نەك پاسەوانی بوونن-دایك، چونكە زمان لە بوونی ئێمەدا، كردەیەكی بیركردنەوە نییە.\nبۆیە لێرەدا یادی زمانی دایكیش، بوو بە بەشێك لە بۆنە و ئاهەنگە لاسایكردنەوەكان.\n«تێكدا نە دگالبن نە نەگلوب\nڤێكرا نە موحێبن ئەو نە مەحبوون\nبێ بەهرەنە وان ژ عیشقبازی\nفارغ ژ حەقیقی و مەجازی\nكورمانج نە لڕ دبێ و نەزانن\nئەمما د یەتتم وبێ مەجالن\nفیلجوملە نە جاهل و نەزانن\nبەلكی د سێفیل وبێ خودانن».\n«حاڵەتی ژێر دەستی هەر وایە\nنۆكەری كاری چاكی بۆ نایە»


هۆکارەکانی هەڵئاوسانی گەدە\nهەڵئاوسانی گەدە کێشەیەکی تەندروستی باوە، کە دەبێتەهۆی بێزارکردن و تێکدانی باری دەروونی ئەو کەسە، بەڵام پێویستە هۆکارەکەی بزانیت و چارەسەری بکەیت بە راوێژی پزیشک.\nبەگوێرەی هەواڵێکی پزیشکی rotana ئەو هۆکارانەی دەبێتەهۆی هەڵئاوسانی گەدە:\n1-ئەو کەسانەی زیاد لە ماوەی پێویست کاردەکەن و دادەنیشن و دەمێنەوە لەسەر کارەکانیان، بەگوێرەی زانیارییەکان مانەوەی زیاتر لە هەشت کاتژمێر دەبێتەهۆی هەڵئاوسانی گەدە و کۆبوونەوەی غازاتێکی زۆر، هەر بۆیە ئامۆژگاری دەکرێن کە بجوڵێن تا سوڕی خوێنیان چالاک بێت تووشی هەڵئاوسان نەبن.\n2-پەیڕەویکردنی ژەمی خۆراکی ناتەندروست ڕۆڵێکی سەرەکی هەیە لە هەڵئاوسانی گەدە و کۆبوونەوەی غازاتدا، هەوڵبدە هەموو ژەمەکانت خواردنی قورس و چەور و پڕ لە شەکر نەبێت، ژەمەکانت بەشێوەیەکی یەکسان دابەش بکە و زیاد لە پێویست مەخۆ.\n3-جگەرەکێشان هۆکارێکی تری هەڵئاوسانی گەدەیە، هەر بۆیە ئامۆژگاری ئەو کەسانە دەکرێت کە دووربکەونەوە لە جگەرەکێشان تا تووشی هەوکردنی گەدە و هەڵئاوسانی نەبن.\n4-توێژینەوەکان جەخت لەوەدەکەنەوە خواردنی هەندێک دەرمان دەبێتەهۆی هەڵئاوسانی گەدە بەهۆی کارلێککردنەوە، کاتێک هەست بەو حاڵەتە دەکەیت هەوڵبدە سەردانی پزیشک بکەیت بە زووترین کات.\n5-پەستانی دەروونی و دڵەڕاوکێ و خەمۆکی، یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکان بۆ تێکدانی تەندروستی گەدە، دەبێتەهۆی هەڵئاوسانی کۆڵۆن و کۆبوونەوەی غازات، هەر بۆیە هەوڵبدە خۆت لەو پەستانە دەروونییە ڕزگار بکەیت بە چوونە دەرەوەیەک یان هەر کارێکی تر کە ئارامت دەکاتەوە.\nئه‌م بابه‌ته 10050 جار خوێنراوه‌ته‌وه


دیدی پارتەكانی توركیا بەرانبەر بەكورد\nدوای تێکشکانی دەوڵەتی عوسمانی لە جەنگی جیهانی یەکەم 1914-1918 ، چەند ناوچەیەکی خاکی تورکیا لە لایەن هێزەکانی هاوپەیمانان داگیرکرا. بۆ خۆ رزگارکردن لەو بارودۆخە، چەندین گروپی میللی و نیشتیمانی، لە کەسانی نیشتمانپەروەر و کەسایەتی ئاینی و رۆشنبیری، پێکهات، هەروەها بەشێک لە ئەندامانی کۆمەڵەی ئیتیحاد و تەرەقی و ژمارەیەک لە ئەفسەرانی ناو سوپا، ئەو گروپانە ناویان لێنرا کۆمەڵەی بەرگری لە مافەکان لە ناوچەی ئەنادۆل، ساڵی 1919، لە لایەن مستەفا کەمالیش سەرپەرشتی دەکرا.\nپێش کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی 1939-1945 چەندین بیروبۆچون سەریانهەڵدا لە ناو سەرکردایەتی و پارتەکانی تورکیا.\nپارتی گەلی کۆماری\nلە ئاکامی گۆڕانکاریەکان، مستەفا کەمال دوای راوێژکردن لەگەڵ هاوڕێ و سیاسەتمەدارانی سەردەمی خۆی، بە باشی زانی پارتێکی سیاسی پێکبێت، کە نوێنەرایەتی گەلی تورکیا بکات، هەوڵی یەک پارچەیی خاکەکەی بدات و لەشکری بیانی لە خاکەکەی دەربکات.\nلە نیسانی 1922 بە فەرمی بڕیار لەسەر دامەزراندنی پارتی گەل درا، بەمەش کۆنگرەی دامەزراندنی لە 9ی ئابی 1923 سازدا، مستەفا کەمالیش بە سەرۆکی پارتەکە هەڵبژێردرا. لە 29ی تشرینی یەکەمی هەمان ساڵ، کاتێک ئەنجومەنی نیشتیمانی باڵا بڕیاری هەموارکردنی دەستور و کۆتایهێنان بە سیستمی خەلافەتی دەرکرد، تورکیاش بوو بە دەوڵەتێکی کۆماری، ناوی ئەم پارتەش گۆڕانی بەسەرداهات و بوو بە پارتی گەلی کۆماری.\nتێڕوانینی ئەم پارتە بۆ کێشەی کورد لە تورکیا.\nلە بەرنامەی ئەم پارتە هاتووە، پارتی گەلی کۆماری داننانێت بە جیاوازییە رەگەزییەکانی نێوان هاوڵاتیانی تورک، دژی هەموو جوڵەیەک دەوەستێت، کە هەوڵبدات جیاوازییە رەگەزییەکان بەکاربهێنێت بە مەبەستی تێکدانی یەکگرتوویی نەتەوەیی خاکی تورکیا.\nساڵی 1938 سیاسەتی حکومەتی تورکیا، کاتێک عیسمەت ئینۆنۆ سەرۆکایەتی دەکرد، خۆی لەم چەند خاڵەی خوارەوە دەنوێنێت:\n1- داننەنان بە بوونی گەلێک بەناوی کورد، جیاواز لە تورکەکان.\n2- هەوڵدان بۆ توانەوەی کورد بە هەموو شێوازێکی ستەمکارانە.\nهەر بە پێی نوسینەکانی توێژەری بەناوبانگی تورک ئیسماعیل بێشکچی، بنەماکانی سەرۆکی تورکیا مستەفا کەمال لە رێگەی پارتی گەلی کۆمارییەوە، بوو بە ئایدیۆلۆژیای رژێم لە تورکیا، کە بەردەوام لەژێر ناوی کەمالیزم باسکراوە.\nپێش کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی 1939-1945 چەندین بیروبۆچون سەریانهەڵدا لە ناو سەرکردایەتی پارتی گەلی کۆماری، وەک هەوڵدانێک بەرەو گۆڕان و دیموکراسی لە سیستمی سیاسی تورکیادا. عیسمەت ئینونۆ، لە وتارێکیدا بە بۆنەی کردنەوەی خولی ساڵانەی پەرلەمان لە 1ی تشرینی دووەمی 1944 ئەو بیروبۆچونانەی روونکردەوە و زیاتر جەختیشی لەسەر دیموکراسی پەرلەمانی کردەوە لە سیستمی سیاسی تورکیادا، هەروەها بەڵێنی ئەوەیدا کە رێوشوێنە پێویستییەکان بگرێتە بەر بۆ بەدیهێنانی ئەو ئامانجە.\nدوای ماوەیەک، چوار سەرکردەی پارتی گەلی کۆماری، کە بریتیبوون لە جەلال بایار، عەدنان مەندرس، رەفیق کوڵتان، فوئاد کوپرلو، نارەزایی خۆیان دەڕبری لە بەرامبەر ئەو شێوازانەی، کە کاروباری وڵاتی پێ بەڕێوەدەچێت. ئەو چوار کەسە لە یاداشتێکدا لە 7ی حوزەیرانی 1945 چەند خاڵێکیان وەک پێشنیاز خستە بەردەم پەرلەمان و حکومەت، گرنگرتین خاڵەکانی ئەو یاداشتە بریتی بوو لە.\n1. گێڕانەوەی دەسەڵاتەکانی پەرلەمان.\n2. گێڕانەوەی مافە دەستورییەکان بۆ تاک.\n3. کۆتوبەندەکانی کاتی جەنگ هەڵبگیرێت.\n4. فرەیی حزبی لە کاری سیاسیدا.\n5. بوژاندنەوەی ژیانی دیموکراسی لە تورکیا.\n6. سەرەڕای کۆمەڵە بابەتێکی دیکەش.\nبەڵام ئەو پێشنیازانە لە لایەن کار بەدەستان و سەرکردایەتی پارتی گەلی کۆمارییەوە، پشتگوێخران.\nسیاسەتی پارتی دیموکراسی بەرامبەر بە کورد.\nبارودۆخی ژیانی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی کورد لەو قۆناغەدا لە بارێکی دژواردا بوو، ئەو بارودۆخەش بە هاتنە پێشەوەی سیستمی فرە پارتایەتی کۆتایی نەهات، بەڵکو سیستمی فرە پارتایەتی لە چەند روویەکەوە کاریگەری نێگەتیڤانەی هەبووە بۆ پرسی نەتەوایەتی کورد، لەبەرئەوەی پارتە سیاسییەکانی تورک کەوتنە ململانێ بە گفتوگۆ و پەیوەندی بە کەسایەتییە بەهێزەکانی ناو کۆمەڵگەی کوردی، بۆ ئەوەی لە رێی ئەوانەوە دەنگی جوتیار و کاسبکارانی کورد بۆ لای خۆیان رابکێشن. پارتی دیموکراسی، سەرەتا چەند هەنگاوێکی دیموکراتیانەی هاویشت، بە کردنەوەی رێکخراو و یانەی سیاسی و رۆشنبیری، هەر لەو چوارچێوەیەدا چەند یانەیەکی رۆشنبیری کورد دامەزرا، هەروەها چەند رۆژنامە و گۆڤارێکیش دەرچوو، لەو بوارەشدا کەسایەتی موسا عەنتەردەرکەوت. ئەمە و سەرەڕای بەشداریکردنی کورد لە چەند یانە و پارتێکی تورکی، لەوانە: یەکێتی ئەدەبیاتی تورک و پارتی نیشتیمانی.\nبەڵام ئەو هەڵوێستانەی پارتی دیموکراسی تا سەر نەبوون، بەڵکو هەر زووئەو پارتە لە بەڵێنەکانی پاشگەزبووەوە و دەستیکرد بە دژایەتی کورد. دەکرێت پەیوەندییەکانی نێوان کورد و پارتی دیموکراسی لە چەند خاڵدا هەڵسەنگێنین:\nێ/ پشتگیری کورد بۆ پارتی دیموکراسی بە هۆی بەرنامەکەی نەبوو، بەڵکو زیاتر بە کاریگەری سیاسەتی پارتی گەلی کۆماری بووە بەرامبەر کورد.\nب/ پارتی دیموکراسی، شێوازی کارکردنی لەناوچە کوردییەکان، بەکارهێنانی ئاین بووە، بۆ ئەوەی لەو رێگاوە خۆی لە پرسە نەتەوایەتیەکان بدزێتەوە،لە لایەکی دیکەوە کاریگەری لەسەر تاکی کورد دروستبکات. بۆ نموونە لە بانگەشەکانی هەڵبژاردن، پارتی دیموکراسی دروشمی ئەی کوردینە ئێمەش وەک "ئێوە موسڵمانین" ی هەڵگرتبوو.\nپارتی بزوتنەوەی نەتەوەیی\nدەربارەی سەرەتاکانی دروستبوونی ئەم رێکخراوە سیاسییە، بیرو بۆچونەکان تاڕادەیەک ئاڵۆزن، سەرچاوەکانیش لە باسکردنیدا جیاوازی لەنێوانیاندا هەیە بە شێوەیەکی گشتی بیرۆکەی دروستبوونی ئەم بزوتنەوەیە بۆ ساڵی1944 و 1948 دەگەڕێتەوە. لەنێوان ساڵانی 1944-1948 کە مێژووەکەی یەکلاینەبۆتەوە، پارتی نەتەوە لە تورکیادا دادەمەزرێت، سەرۆکی فەخری ئەو پارتە، جەنەراڵ فەوزی جەقامق بووە و سەرۆکی راستەوخۆشی عوسمان بلوک پاشا بوو.\nهەر لە ساڵی 1946دا، پارتی جوتیارانی لادێ لە تورکیا دادەمەزرێت، ساڵی1957 هەردو پارت یەکدەگرن و دەبنە پارتی نەتەوەیی جوتیاری کۆماری بە سەرکردایەتی عوسمان بلوک پاشا، ناوبراو ساڵی 1963 لە سەرۆکایەتی پارتەکە دووردەکەوێتەوە، هەر لەو ساڵەدا ئەڵپ ئەرسەلان تورکیش لە بەلجیکاوە دەگەڕێتەوە تورکیا، دەست بە پەیوەندییە سیاسییەکان دەکات، لەگەڵ (9) کەس لە هاوڕێکانی پارتی نەتەوەیی دادەمەزرێنن، لەگەڵ پارتی نەتەوەیی جوتیارانی کۆماری یەکدەگرن لەژێر ناوی پارتی جوتیاری کۆماری، دواتر ناوەکەی دەگۆڕێت و دەبێتە پارتی بزوتنەوەی نەتەوەیی بە سەکردایەتی ئەڵپ ئەرسەلان تورکیش لە نێوان مانگی تەموز - ئابی 1965دا.\nلە هەڵبژاردنەکاندا، ئەم بزوتنەوەیە چەند دروشمێکی پەیوەست بە کوردەوە بەرزکردۆتەوە:\n1- بەربەرەکانیکردنی پارتی کرێکارانی کوردستان.\n2- دەستێوەردانی سەربازی لە باشوری کوردستان، بە مەبەستی پاراستنی تورکمانەکانی شاری کەرکوک.\nپارتی تورکیای نوێ\nلە ئاکامی قەیرانە سیاسی و ئابورییەکانی تورکیا، پارتی دیموکراسی دەسەڵاتدار بەرەو رووی زنجیرەیەک ململانێ و جیابوونەوە هات. سەرەتا ساڵی1955 کۆمەڵە ئەندام پەرلەمان و چەند سەرکردەیەک جیابوونەوە و پارتی ئازادی یان دامەزراند، ژیانی ئەم پارتە درێژەی نەکێشا تا ساڵی 1958 کە تێکەڵی پارتی گەلی کۆماری بوو. دوای کودەتا سەربازییەکەی تورکیا لە 1960 جیابوونەوەیەکی دیکە لە ناو پارتی دیموکراسی روویدا، لە شوباتی 1961 ئەو بەشەی جیابوونەوە لەگەڵ ژمارەیەک لە ئەندامانی پارتی ئازادی بە یەکەوە پارتی تورکیای نوێ یان دامەزراند.\nپارتی تورکیای نوێ و نەتەوەی کورد.\nپێکهاتەی ئەندام و هەوادارانی پارتەکە، زیاتر موڵکدارە گەورەکانی کورد بوون، بە جۆرێک 65 ئەو دەنگانەی کە لە هەڵبژاردنی 1961دا بەدەستیهێناون، هەمویان دەنگی ئەوان بوون. ئەو پارتە ئەگەرچی رێبەرەکانی وەک کورد لە تێکۆشاندا رۆڵی بەرچاویان هەبووە، بەڵام بە هۆی بەهێزبوونی پارتی عەدالەت لە بواری توانای مادییەوە، نەیانتوانیوە زۆرینەی دەنگی کورد بۆ خۆیان رابکێشن.\nلەساڵی 1962 بەهۆی بەشداریکردنیان لە حکومەتێکی هاوپەیمانی، ئەوا پۆستی وەزیری تەندروستی درا بە یوسف عەزیز ئوغلو ناوبراو لە پۆستەکەیدا خزمەتگوزاری زۆری لە بواری تەندروستی پێشکەش بە گوند و شارەکانی کوردستان کرد. بە ڕادەیەک هیچ وەزارەتێک لە مێژووی تورکیا دا هێندەی ئەو وەزارەتە شوێن دەستی خزمەتی لە کوردستانی دیار نەبووە. هاوکات رێبەری ئەم پارتە، کە نوێنەری شاری دیاربەکر بوو لە پەرلەمانی تورکیا، توانی لەماوەی دەستبەکاربوونی، خوێندنگای زۆر لە کوردستان بکاتەوە، لە ئیستەمبوڵیش کۆمەڵەیەکی رۆشنبیری بەناوی " نەوەی بوژانەوەی ئابوری"دابمەزرێنێت، ئەو کۆمەڵەیە، گۆڤارێکی مانگانەی بەناوی دیجلەو فورات بەزمانی تورکی و کوردی دەرکرد.\nکارو چالاکییەکانی ئەم پارتە، دەسەڵاتی نیگەران کرد و وەزیری ناوخۆی تورکیا،کەوتە دژایەتیکردنی تا پارتەکە لاوازبوو، ساڵی 1965 توانای بەشداریکردنی نەبوو لە هەڵبژاردنی گشتی و وردە وردە رووی لە هەڵوەشاندنەوە و لاوازی کرد.\nپارتی نیشتیمانی دایک\nئابوریناسی لیبراڵ تورگوت ئۆزال لە 20ی ئایاری 1983 ئەو پارتەی دامەزراندووە، پارتێکی راسترەوە، دروشمەکەی بریتیە لە هەنگێک، کە بەدەوری نەخشەی تورکیادا دەسوڕێتەوە. پارتی نیشتیمانی دایک توانیویەتی بە درێژایی بەشداریکردنی لە ئەزمونی سیاسیەوە حکومەت پێکبهێنێت بە بێ پەنابردن بۆ هاوپەیمانی لەگەڵ پارتەکانی دیکە دا ئەم پارتە لەشاری ئەنقەرە بە ئامادەبوونی 25 ئەندام دامەزراوە، ئەوانەی کە پۆستی گرنگیان لە دەوڵەت هەبوو، لەگەڵ ژمارەیەک لە سیاسەتمەداری ناسراو سەر بە چەند پارتێکی سیاسی راستڕەو، کە بەر لە کودەتا سەربازییەکەی1980 رۆڵی بەرچاویان هەبوو.\nسیاسەتی پارتی نیشتیمانی دایک لە ئاست کێشەی کورد لە تورکیا.\nتورکوت ئۆزال لە ئاست کێشەی کورد لە تورکیا، پەیڕەوی ئەم سێ خاڵەی کردووە:\n1- کورد وەک هەر بەشێکی دیکەی کۆمەڵگەی تورکی، تێکەڵاوی ژیانی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە بێت و بەشداری لە چالاکیەکان بکات.\n2- رووبەرووبوونەوەی هەر توندوتیژیەک لە لایەن کوردەوە.\n3- هەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی دۆخی ناوچە کوردییەکان.\nپارتی ڕێگای ڕاست\nپارتی رێگای راست بە شێوەیەکی فەرمی لە رۆژی 21 ی تەموزی 1983 دامەزراندنی راگەیەندرا. ئەوانەی بە دامەزراندنی پارتەکە هەستاون، هەریەکە لە ئەحمەد نورسەت توانا، یولدریم ئاوجی، حیسامەدین جیندروک، سلێمان دیمریل، محەمەد کولهان، تانسو چیللەربوون. دەکرێت وا تەماشای پارتی رێگەی راست بکرێت کە پارتێکە نوێنەرایەتی رەوتی راستڕەوی ناوەڕاست دەکات، ناسنامەیەکی هزری روونی نییە. لە راستیدا ئەم پارتە لە پاشماوەکانی پارتی داد پێکهاتووە،دوای هەڵوەشاندنەوەی بە میراتگری ئەو پارتە دادەنرێت، نوێنەرایەتی بەرژەوەندیەکانی چینی بۆرژوازییەت و موڵکدارە گەورەکانی زەویوزار دەکات، لە لایەن گەورە سەرمایەدارەکانەوە پشتگیری دەکرێت و هەوڵی گەڕانەوەی کەلەپوری سیاسی و رۆڵی پارتی دادی داوە.\nهەڵوێستی پارتی رێگای راست دەربارەی کێشەی کورد لە تورکیا.\nبۆ تیشکخستنە سەر ئەم بابەتە، دەکرێت باسی کردەوەکانی حکومەتی تورکیا بکەین لە ساڵی 1993 وە، لەو ماوەیەی کە سلێمان دیمریل بوو بە سەرۆک کۆماری تورکیا و تانسۆ چیلەر بە سەرۆکی حکومەت. پوختەی هەڵوێستەکانی حکومەتی تورکیا لەم چەند خاڵەدا کورتدەکەینەوە:\n1/ لەبواری شەڕدا دژ بە هێزە کوردییەکان بەتایبەتی پارتی کرێکارانی کوردستان لە کوردستانی باکور، سوپای تورکیا بە توندترین هەڵمەتی سەربازی هەستاوە، هێزی تایبەت و چەکی بەهێز و ئاسمانی پێشکەوتوی بەکارهێناوە.\n2/ حکومەتی تورکیا لە بوارێکی دیکەدا شێوازێکی دیکەی پەیڕەوکرد دژ بە سەرکردە کوردەکانی کوردستانی باکور، ئەویش پەنابردنە بۆ تیرۆر لە وڵاتانی دەرەوە.\n3/ لەبواری پەیوەندییە دیبلۆماسییەکان، حکومەتی تورکیا هەوڵەکانی خۆی چڕکردۆتەوە لەگەڵ هەریەک لە حکومەتەکانی سوریا و لوبنان بۆ رێگرتن لە حەوانەوەی ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان و هێزە سیاسییەکانی دیکەی کوردستان لای خۆیان.\n4/ پەرلەمانی تورکیا بڕیاریدا بە هەڵگرتنی پارێزبەندی حەسانەی پەرلەمانی لەسەر(7)ئەندام پەرلەمانی کورد، سەر بە پارتی دیموکراتی بە بیانوی هاوکاریکردنی پارتی کرێکارانی کوردستان، دواتریش رەوانەکردنیان بۆ بەردەم دادگا،ئەو (7) ئەندام پەرلەمانەش ئەمانەن: خەتیب دیجلە، سەلیم سادق، لەیلا زانا، سری سافیق، ئەحمەد تورک، مەسعود عەلیناک، ئورخان دوخان.\n5/ حکومەتی تورکیا لە تەموزی 1993 بڕیاریدا بە داخستنی پارتی کاری میللی بە بیانوی پشتگیریکردنی لە کێشەی کورد.\nپارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی میللی\nلە 19ی ئایاری 1983 بە سەرکردایەتی نەجدەت گالب، پارتی میللی دامەزرا، لە مانگی تەموزی 1985 لە کۆنگرەی گشتی پارتەکە ئایدن گوڤینبوو بە سەرۆک پارت. پاشان ساڵی 1983 بە سەرکردایەتی ئەردال ئینۆنۆ پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی دامەزراوە،دوای کودەتا سەربازییەکەی ساڵی 1980 بە پێی یاسا نوێیەکان، رێگە بەم پارتە نەدرا بەشداری لە هەڵبژاردنی گشتی تورکیا بکات لە هەڵبژاردنی ئازاری 1984 بۆ ئەنجومەنی شارەوانییەکان رێژەی 23%دەنگەکانی بە دەستهێنا. پێگەی جەماوەری فراوانی هەبووە، ژمارەی ئەندام و لایەنگرانی نزیکەی 400 هەزار کەس دەبوو، پەیوەندی لەگەڵ بەشێک لە سەندیکای کرێکاران هەبووە.\nهەڵوێستی پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی میللی دەربارەی کێشەی کورد.\nزۆربەی پارتە عیلمانییە تورکەکان بە چەپە میانڕەوەکانیشەوە بە تایبەتی ئەوانەی لە دەسەڵات نزیکبوون هەڵوێستی نەرێنیان هەبووە لە ئاست بەکارهێنانی زاراوەی-کەمایەتی)وەک ئاماژەیەک بۆ کورد( ئەو لایەنانە هیوا و داواکارییە نەتەوایەتیەکانی کوردیان رەتکردۆتەوە و قبوڵییان نەبووە.\nبۆ تیشک خستنەسەر هەڵوێستی ئەم پارتە بەرامبەر بە کێشەی کورد لە تورکیا.\nئاماژە بۆ دوو دیاردە دەکەین و بە کورتی دەیانخەینەڕوو:\nێ/ لە 22ی ئابی 1989 جێگری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی میللی چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانی سازدا، لەمیانەیدا جەختی لە بۆچوونە ناڕاستەکانی حکومەت کردەوە لە ئاست رووداوەکانی باشوری رۆژهەڵاتی تورکیا واتە کێشەی کورد. ناوبراو دەڵێت: ئەگەر حکومەت ڕاست بکات و بتوانێت چارەسەری ئەو کێشەیە بکات، ئەوا دەبێت بەم هەنگاوانە هەستێت:\n1/ هەڵوەشاندنەوەی ئەو یەکە چەکداریانەی بۆ پارێزگاریکردنی ناوچە گوندییەکان پێکهاتوون لە چەکداری نافەرمی. لەبەرئەوەی ئەو چەکدارانە کوردەکان دەورووژێنن.\n2/ کێشەی کورد کێشەیەکی ئابورییە، واتە دەستبکرێت بە چاکسازی ئابوری لە ناوچەکەدا.\n3/ دژایەتیکردنی تیرۆر لە ناوچەکەدا بە هێزی فەرمی دەوڵەت دەبێت، نەک بە هۆی چەکداری نافەرمی لە گوندەکان.\nب/ پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی میللی (7) لە ئەندامانی خۆی کە ئەندامی پەرلەمانی تورکیاش بوون، لە 16ی تشرینی یەکەمی 1989 لە ریزی پارتەکەی دەرکردن، بە بیانوی ئەوەی کە بەشداریان لە کۆنگرەی پاریس کردووە تایبەت بە کێشەی کورد لە14ی تشرینی یەکەمی 1989.\nدەربارەی ئەم بابەتە ئەرداڵ ئینۆنۆ سەرۆکی پارت لە چاوپێکەوتنێک، وتوویەتی: کۆنگرەی پاریس لەچوارچێوە رۆشنبیرییەکەی خۆی دەرچوو بوو، ئەو کۆنگرەیە کەوتە ناو باسی سیاسەتەوە، کە پێچەوانە لەگەڵ بیرۆکەی دەوڵەتی یەکگرتوو بووە بۆیە بڕیارماندا نوێنەرانی پارتیمان بەشداری تیادا نەکەن، بەڵام سەرەڕای ئەوەی کە ئەو ئەندامانەمان ئاگادارکردبۆوە بەشدارینەکەن، ئەوان بەشداریانکرد، بۆیە سزادران و لە ریزی پارتی دەرکران.\nئەو(7)ئەندام پەرلەمانە کورد بوون، (9)ئەندام پەرلەمانی دیکەش پاڵپشتیان کردن و بەیەکەوە هەموو ڕیزی ئەو پارتەیان بەجێهێشت.\nپارتی کۆمۆنیستی یەکگرتوی تورکیا\nلە ماوەی جەنگی یەکەمی جیهانی و پاش جەنگ، چالاکییەکانی رەوت و ئاڕاستە سۆسیالیست و مارکسییەکان لە تورکیای عوسمانی، بە ئاشکرا بە دیدەکرا. بەهۆی ئەوەی روسیا دراوسێی دەوڵەتی عوسمانی بوو، چالاکییە سیاسییەکانی ناو روسیا کاریگەری لەسەر تورکیا دروست کردبوو، بە تایبەت دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئۆکتۆبەری 1917 ئەو شۆڕشە و دەرئەنجامەکانی رەنگدانەوە و کاریگەری زیاتری بەسەر چالاکییە سیاسییەکان لە تورکیادا دروستکردبوو. سیاسەتمەدارانی ئەو سەردەمە لە تورکیا، لەم بارەوە بە روونی باسی ئەو کاریگەریانەیان کردووە، هەندێکیان ئاماژەیان بۆ شۆڕشی بەلشەفی وەک هێڵی سور کردبوو، کە نابێت بگاتە خاکی تورکیا، لە کاتێکدا بەشێکی دیکەیان بە چاوی رێزو لایەنگری تەماشای ئەو شۆڕشەیان دەکرد، وەک سیستمێکی نوێی جیهانی باسییان دەکرد.\nپارتی کۆمۆنیستی تورکی لە بڵاوکراوەکانی ئاماژەی بۆ قۆناغی شۆڕشی نیشتیمانی دیموکراتی دەکرد، بەڵام پشتگیری پارتی کاری تورکیشی دەکرد، لە بانگەشەی بۆ شۆڕشی سۆسیالیستی ئەو کارەش بە مەبەستی بە دەستهێنانی پشتگیری بووە لە لایەن چەند هێزێکی سیاسی سەر گۆڕەپانەکە. پارتی کۆمۆنیستی تورکی، لە بەرنامەکەیدا، بەمجۆرە رەوتە سیاسییەکانی پۆڵێن کردووە رەوتی کۆمۆنیستی تورکی، چەپی شۆڕشگێڕ، رەوتی کەمالیزم، رەوتی ئاینی دژ بە ئیمپریالیزم، رەوتی بۆرژوازی دیموکراسی، رەوتی دیموکراسی کوردی. هەمو ئەو رەوت و لایەنانە بەرهەڵستی سیستمی دەسەاڵت و سیاسەتەکانی بوون.\nلە سەرەتای شەستەکانی سەدەی رابردو، ئەم پارتە هەوڵی پێکهێنانی بەرەی نیشتیمانی دیموکراسی داوە، لەگەڵ پارت و هێزە سیاسییە پێشکەوتخوازەکانی دیکە، بەڵام هەوڵەکەی سەرکەوتو نەبووە.\nهەڵوێستی پارتی کۆمۆنیستی تورکیا دەربارەی کێشەی کورد.\nهەڵوێستی ئەم پارتە لە ئاست کورد و کێشەی کورد لە تورکیا، دەکرێت بە چەند خاڵێکی کورت ئاماژەی بۆ بکەین.\n1/ پەیوەندی پارتی کۆمۆنیستی تورکیا بەو کێشەیەوە لە ساڵانی سییەکانی سەدەی بیستەمەوە درێژەی هەیە و بەردەوامە. ئەو پارتە هەوڵیداوە بیروڕای جەماوەری کورد بۆ لای خۆی راکێشبکات.\n2/ لە چەند ساڵی دوایدا، دەربارەی ئەم پرسە، لە بەرنامەی پارتی کۆمۆنیستی یەکگرتوی تورکیادا هاتووە " دەبێت مەسەلەی کورد چارەسەربکرێت، چارەسەرییەکی راست و دیموکراسی و ئاشتیانە." بە بۆچوونی ئەم پارتە، رێگای چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە....داننانە بە مافی چارەی خۆنوسین بۆ گەلی کورد، کە مافی جیابوونەوەشی لەگەڵدا بێت.\nپارتی کاری تورکی\nلە شوباتی 1961 دامەزراوە، بە بەشداریکردنی 15 ئەندام لەسەرکردەکانی یەکێتی سەندیکای کرێکاران، کە جیابونەوە و بەشدارییان لەدامەزراندنی پارتەکە کرد لە کۆنگرەی گشتی پارتەکە، کە لە ئابی 1962 بەسترا،ئەنجومەنە سەرکردایەتییەکانی ئەم پارتە بەمشێوەی خوارەوە هەڵبژێردراوە.\n1. محەمەد علی ئایبار- ئەمینداری گشتی.\n2. روشدی کفاری- ئورهان ئارسل- دەستەی کارگێری.\n3. ئیرباهیم دینز گولەر، کەمال تور کلەر، ئیسماعیل نوبەکر، رەزا کواس، جەمال حەقی، کەمال سولکەر. لیژنەی جێبەجێکردن.\n4. کادرەکانی سەرکردایەتی ئەم پارتە: زیا شەرەفەدین ئۆغلۆ، کەمال بورقای، مەهدی علی، مەهدی زانا.\nلەناو سەرکردەکانی ئەم پارتە ژمارەیەک کوردی کوردستانی باکوری تێدابووە،کە هەندێکیان بازرگان و خاوەنی زەوی و کرێکار بوون.\nهەڵوێستی پارتی کاری تورکی لە ئاست کێشەی کورد.\nلە کۆنگرەی چوارەمی پارتی کار، کە لەنێوان 28-31ی تشرینی یەکەمی1970 بەسترا، کۆنگرە بڕیارێکی گرنگی دەرکرد دەربارەی مەسەلەی کورد، لەو بڕیارەدا هاتبوو"کۆنگرەی چوارەمی پارتی کاری تورکیا بەئاشکرا رایدەگەینێت کە گەلی کورد لە رۆژهەڵاتی تورکیا، هەرلە سەرەتایی دامەزراندنی سیستمی چینە دەسەڵاتدارەکان، ئەو سیستمە دژی گەلی کورد بووە و سیاسەتی تیرۆر و تواندنەوە و چەوساندنەوەی بەکارهێناوە، چەند جارێکیش ئەو رێبازە شێوەی کاری خوێناوی وەرگرتووە. یەک لە هۆیە سەرەکییەکانی دواکەوتویی ئەو ناوچەیەی گەلی کوردی تێدا دەژی، ئەو سیاسەتە کۆمەڵایەتی و ئابوریەیە، کە چینە دەسەڵاتدارەکان پیادەی دەکەن،شانبەشانی کاریگەرییەکانی یاسا نایەکسانەکەی پەرەسەندنی سەرمایەداری.\nلەبەر ئەو هۆیە، هەڵوێست لە کێشەی رۆژهەڵات دەربڕینی ئایدیۆلۆژیایەکی ناسیۆنالیستی رەگەزپەرستانەیە لە لایەن چینە دەسەڵاتدارەکانەوە.پارتیمان پشتگیری خەباتی نەتەوەی کورد دەکات لەپێناو داننان بە مافە مەدەنی و دەستوریەکانی، هەروەها جێبەجێکردنی هەموو داواکاری و خواستە دیموکراسیەکانی، ئەو کارەش بە ئەرکێکی پێویست و سروشتی دەزانین. ئەو بڕیارەی پارتی کاری تورکی دەربارەی مافەکانی گەلی کورد، پاڵی بە حکومەتەوە نا، کە ئەو پارتە بە نایاسایی و نا شەرعی لەقەڵەمبدات، بۆیە بەشێک لە سەرکردەکانی دەستگیرکران و رەوانەی دادگا کران بە تاوانی لادان لە دەستوری وڵات و یاسای حزبە سیاسیەکان.\nسوپای بەرەی شۆڕشگێڕی رزگاری گەل\nلەناوەندە سیاسیەکان بە کورتکراوەی دەهەکەپە ناودەبرێت. ساڵی1964 بەدەستپێشخەری ئیبراهیم کایپاکایا و بە هاوکاری بەشێک لە هاوڕێکانی لەزانکۆی ئیستەمبوڵ دادەمەزرێت.\nسەرەتا ئەم رێکخراوە بریتیبووە لە چەند بنکەیەک "مەکۆیەک" ی هزری، کە دەبنە پێگە و سەکۆ بۆ کۆکردنەوەی رەوتە جیاوازەکانی چەپ لە هەموو تورکیا،هەروەها چەندین لقیشی لێدەکەوتەوە. ئەم مەکۆیانە بوون بە مەڵبەندێک بۆ دژایەتیکردنی ئیمپریالیزمی جیهانی و فاشییەتی تورکی.\nبیرو بۆچوونی بزوتنەوەکە لەبارەی کێشەی کورد.\nبۆ یەکەمجار سەبارەت بە کێشەی کورد تێزێک و بۆچوونی ئاشکرای خۆی خستۆتەڕوو، کێشەی کورد وەک کێشەی نەتەوەیەک شیدەکاتەوە، کە لە لایەن دەوڵەتێکی وەک تورکیاوە دووچاری نکۆڵیکردن و سەرکوتکردن هاتووە، ئەم بزوتنەوەیە جەختی لە مافی گەلی کورد کردۆتەوە لە دیاریکردنی چارەنوسی خۆیدا.\nیەکێتی لاوانی شۆڕشگێڕی تورک "دەڤ گەنج"\nلە کۆتایی شەستەکاندا لەناو پێکهاتەی ئایدیۆلۆژیای پارتی کاری تورکیادا،چەندین رەوتی جیاواز دروستبوون. لەوانە رەوتی پەرلەمانتاران، کە سەر بە سیاسەتی ریشەیی پارتەکە بوو، بڕوایان بە خەباتی پەرلەمانی ریفۆرمخوازی و پشتیوانی سۆڤییەت هەبوو، بە مەبەستی گەیشتنی بە دەسەڵات. لەبەرامبەردا رەوتێک بڕوای بە خەباتی چەکداری هەبووە، ئەوانە کاریگەربوون بەو خەباتە چەکدارییەی کە لە ڤێتنام و ئەمەریکای لاتین و چین و شۆڕشی کوردستانی باشوردا هەڵگیرسابوو.دوای رووداوەکانی وڵاتی چیکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی 1968 رەوتی چەپ لەناو پارتی کاری تورکیا، بڕیاری جیابوونەوەیاندا و یەکێتی لاوانی شۆڕشگێڕی تورکیای دامەزراند لە ساڵی 1969. دەڤ گەنج( لەسەرەتادا تۆڕێکی رێکخستنی فراوانی دامەزراند) لەسەرانسەری وڵاتی تورکیا، کە زیاتر لە 40 هەزار ئەندامی خوێندکاری هەبوو، هەروەها رۆژنامەیەکی دەرکرد کە 100 هەزاری لێ چاپدەکرا.\nئەم رێکخراوە بڕوای بە رێبازی توندوتیژی هەبوو، لە چالاکییەکانیدا ئەندامانی گەنجی کەم تەمەن بوون و 25 ساڵ زیاتریان لە نێودا نەبوو. بەهۆی قوڵبوونەوەی ململانێی ئایدیۆلۆژیای نێوانیان، ئەندامانی رێکخراوی دەڤ گەنج و پارتی کاری تورکی هەمیشە یەکترییان تۆمەتباردەکرد، لە روانینی پارتی کاردا، ئەندامانی دەڤ گەنج تێکدەر و ئاژاوەچی بوون، لەبەرامبەردا بە ناشۆڕشگێڕ و بەکرێگیراوی سۆڤێت دەناسێرنان، ئەمەش سەرەتایەک بوو بۆ توندوتیژی و شەڕی ناوخۆیی نێوانیان.\nرۆڵی دەڤ گەنج لە خەباتی نەتەوایەتی کورد.\nدەربارەی رۆڵی دەڤ گەنج لە خەباتی نەتەوایەتی کورد، لەسەرەتاوە ئەندامانی شۆڕشگێڕی چەپی کورد، ئەو خوێندکارە کوردانەی، کە لە زانکۆکانی ئەنکەرە و ئیستەمبوڵ بوون، بەشێوەی گروپ دەهاتنەوە کوردستان و لەخۆپیشاندانەکانی کوردستان بەشداریاندەکرد، هەریەک لە داود حەسەن کرۆن، مستەفا چەمکران نوێنەرانی دەڤ گەنج بوون بۆ سەرپەرشتیکردنی خۆپیشاندانەکانی کوردستان.بەڵام هەر لەسەرەتاوە چەند هۆکارێک هەبوون بۆ جیابوونەوەی ئەندامانی کورد لە رێکخراوەکە، لەو هۆکارانە:\nکاریگەری ئەو نوسینانەی مارکس و لینین، کە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی تورکی و پێداگرییان لەسەر مافی چارەی خۆنوسینی نەتەوە بن دەستەکان دەکرد، هەروەها کاریگەری رێکخستنە نەتەوەییەکانی کورد لە کوردستان و شۆڕشی ئەیلول. بۆیە ئەو خوێندکارە چەپە کوردانە لە رێکخراوی دەڤ گەنج جیادەبوونەوە.\nئەو ئەندامە چەپە کوردانە، ساڵی 1970 بەشێکییان پارتی سۆسیالیستی خەڵکی تورکیایان دامەزراند، مستەفا دوز گول، سەرۆکی ئەو پارتە بوو، داود حەسەن کرۆن یش جێگری بوو. بەشێکی دیکەیان گروپی خوێندکاری کۆمەڵەی کولتوری شۆڕشگێڕی رۆژهەڵات یان دامەزراند، پاشماوەکانی دەڤ گەنج تەنیا چەپە توندڕەوەکانی تورک بوون، ئەوانیش بە پێی بڕیارێکی دادگای باڵای دەستوری، لە پاش کودەتاکەی ساڵی 1971 رێکخراوەکەیان قەدەغەکرا.\nپارتی یەکگرتنی تورکیا\nساڵی 1966 دامەزراوە، جەخت لە نوێنەرایەتیکردنی شیعەکانی تورکیا دەکاتەوە،سەرەتا ناوی پارتی یەکگرتن بوو، ساڵی 1971 ناوی گۆڕا و بوو بە پارتی یەکگرتنی تورکیا لە هەڵبژاردنی گشتی ساڵی 1973 تەنها رێژەی 4 %ی دەنگەکانی بەدەستهێناوە لە خاڵە گرنگەکانی بەرنامەی ئەم پارتە:\n1/ دابینکردنی ئازادییە دیموکراسییەکان و دادپەروەری و یەکسانی لەنێوان هەموو هاوڵاتیان.\n2/ ئازادی کارکردن بە رێوشوێنە ئاینیەکان لە چوارچێوەی یاسادا.\nلەبەر ئەوەی زۆرینەی عەلەویەکان لە تورکیا کوردن، بۆیە دامەزراندنی ئەم پارتە وەک هەوڵێک تەماشا دەکرا، کە هەندێک مافی نیشتیمانی بۆ کورد دەستەبەربکات لە ژیانی سیاسیدا. ئامانجی ئەم پارتە، کۆکردنەوەی شیعەکانی تورکیایە لە عەرەب و کورد و تورک،لەگەڵ داکۆکیکردن لەسەر لایەنە عەلەوییەکە لە بزوتنەوەکەیان. بەڵام بواری چالاکییەکانی زۆر تەسک بوو،ژمارەی ئەندام و لایەنگرانی بە رادەیەکی زۆر کەم بوو.سەرچاوەی دارایی پارتەکەش، چەند خوێندکارێکی دەوڵەمەندی شیعەبوون، کە دانیشتوی شارەکانی ئەسکەندەرونە ئەنتاکیا بوون لە ساڵانی دواییدا، دەزگا ئەمنییەکان لە تورکیا، ژمارەیەکی ئەندامانی ئەم پارتەی دەستگیرکردووە، دەرکەوتووە کە پەیوەندییان بە حکومەتی سوریا هەبووە.\nتێبینی/ بۆ ئامادەکردنی ئەم بابەتە سود لە کتێبی پارت و ڕێکخراوە سیاسیەکانی تورکیا1923/2003 نووسینی محەمەد فاتیح بینراوە.


وەقفی ڕۆژنامەنوسان و نوسەرانی تورکیا(GYV): ئێردۆغان هەڕەشەیە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەت – بزاڤی خزمەت\nلە ڕاپۆرتێکدا کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بڵاوی کردۆتەوە، ئاماژە بەوە دەکات کە سیاسەتەکانی ڕەجەب تەییب ئێردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا، هەڕەشەی بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی دروست کردووە.\nلە ڕاپۆرتەکەدا باس لەو قۆناغانە کراوە کە تورکیای ژێر دەسەڵاتی ئێردۆغانی پێدا تێپەڕیوە و، ئاماژە بەوە دەکات کە تورکیا ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بەرەو دەسەڵاتێکی تاکڕەوی مل دەنێت.\nلە ڕاپۆرتەکەدا بە تایبەتی باسی دیاردەکانی دوای ١٥ ی تەموز کراوە، کە خۆیان لە پێشێل کردنی مافەکان و مامەڵەی خراپی و ئەشکەنجەی هاوڵاتیان دەبینێتەوە.\nباس لەو فشار و کارە دڕندانە کراوە کە دەرحەق بە هاوسۆزانی خزمەت و چین و توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگای تورکیا کراوە.\nهەروەها لە ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بە پەیوەندی ئێردۆغان و چەند کەسایەتی، دەستە و گروپێک کراوە، کە لە نێوانیاندا گروپە جیهادیە توندڕەوەکان بوونیان هەیە.\nلە ڕاپۆرتەکەدا باس لە پەیوەندیەکانی نێوان ئێردۆغان و داعش کراوە و، ئاماژە بەوە دەکات، کە ئێردۆغان بە مەبەستی فراوانکردنی هەژمونی جیۆپۆلیتیکی خۆیی و سنوردارکردنی ڕکابەرە سیاسیەکانی ، وەک سپۆنسەری داعش لە ناوچەکەدا ڕۆڵی بینیوە.\nڕاپۆرتەکە جارێکی تر بانگەشەکانی ڕوسیای هێناوەتە ڕۆژەڤەوە، کە باسی لە پەیوەندی بازرگانی و نەوتی نێوان ئێردۆغان و داعش دەکرد.\nچەند بەرپرسێکی سەربازی ڕوسیا، لە چەند ساڵی ڕابردوودا چەند وێنەیەکی مانگە دەستکردەکانی ڕوسیایان بڵاو کردەوە، کە هاتووچۆی بەردەوامی تانکەرە نەوتهەڵگرەکانی ژێر قەڵەمڕەوی داعش و تورکیای پشان دەدا.\nهاوکات ئاماژە بەوە دەکات کە ئێردۆغان کێشەی پەنابەرانی سوریا، بۆ بەرژەوەندی سیاسی خۆی بەکار دەهێنێت؛ ڕاپۆرتەکە بە هەریەک لە نەتەوەیەکگرتوەکان و یەکێتی ئەوروپا و ئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپا و ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان گەیەندراوە.\nلە دەستپێکی ڕاپۆرتەکەدا هاتووە” تورکیا کەوا سەردەمانێک هەتا ڕادەیەک وەک وڵاتێکی سەقامگیر ئەژمار دەکرا، لە ئێستادا وەک وڵاتێکی زۆر ناسەقامگیری لێهاتووە”، لە دوای سەرهەڵدانی خۆپشاندانەکانی بەهاری عەرەبی کە لە ساڵی ٢٠١١ دەستی پێکرد، ناسەقاگیری ڕەوشی ناوخۆی تورکیا بە شێوەیەکی بەردەوام سەری هەڵدا، ئیدارەی ئێردۆغانیش لەسەر حسابی بەها دیموکراسیەکان، مافەکانی مرۆڤ، ئاشتی و سەقامگیری ناوخۆ، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ هەوڵی بە ناوەندیکردنی دەسەڵاتەکانی خۆیان دەدا. پێشهاتە هەرێمی و نێودەوڵەتیەکانی وەک قەیرانی ئاوارەکانی سوریا کە لە دوای شەڕی ناوخۆی ئەو وڵاتە سەری هەڵدا، بەرزبوونەوەی بەرچاوی ڕاستڕەوەکانی ئەوروپا و لەکەداربوونی بەها دیموکراسیەکان لەو وڵاتانە، بەهێز بوونی چەند دەوڵەتێکی ئۆتۆکراتی وەک ڕوسیا و ئێران لە ناوچەکەدا، بوونە هۆکاری ئەوەی ئێردۆغان لە ناوخۆی تورکیادا، بە شێوەیەکی خراپتر دەسەڵاتەکانی بەکاربهێنێت”.\nهەروەها سەبارەت بە ناوەڕۆکی خودی ڕاپۆرتەکەدا هاتووە:\nلەم ڕاپۆرتەدا ئاماژە بە کاری ئیدارە و سیاسەتەکانی ئێردۆغان دەکرێت، کە هەتا چی ڕادەیەک هەڕەشەیان بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی ناوخۆیی، هەرێمی و نێودەوڵەتی دروست کردووە.\nلە چەند ساڵی ڕابردوو، بە تایبەت لە دوای ١٥ ی تەموزی ٢٠١٦، ئەو گۆڕانکاریانەی لە سیاسەتەکانی تورکیادا هاتۆتە ئاراوە، لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی نیگەرانییان دروست کردووە.\nوەقفی ڕۆژنامەنوسان و نوسەران، بە گوێرەی ئەو دەسەڵاتەی لە مانگی کانونی دووهەمی ٢٠١٩ لەلایەن نەتەوەیەکگرتووەکانەوە پێیدراوە، لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئاشتی نێودەوڵەتی، مافەکانی مرۆڤ و بوژانەوەی بەردەوام کار دەکات.\nوەقفەکەش بۆ ئەمەبەستە هەستاوە بە ئامادە کردنی ڕاپۆرتێک دەرحەق بە سیاسەتەکانی حکومەتی تورکیا و کاریگەرییە درێژخایەنەکانی.\nڕاپۆرتەکە دوو تەوەری گرنگ لە خۆ دەگرێت:\nیەکەم: هەڵسەنگاندنی سیاسەتەکانی ئێردۆغان کە هەتا چەندە هەڕەشەیان بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی ناوخۆیی، هەرێمی و نیودەوڵەتی دروست کردووە.\nدووهەم: پێشنیارکردنی هەنگاوی گونجاو بۆ چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆیی، هەرێمی و نیودەوڵەتیەکان.\nڕاپۆرتەکە حاڵی ئێستای تورکیا و هۆکارەکانی گەشتن بەم قۆناغەی خستۆتە بەرچاو و، بە تایبەتیش لەسەر ڕووداوەکانی دوای ١٥ ی تەموزی ٢٠١٦ دەوەستێت.\nڕاپۆرتەکە سوودی لە سەرچاوەی جیاواز وەرگرتووە کە لە نێویاندا ڕاپۆرتی نەتەوەیەکگرتووەکان، یەکێتی ئەوروپا، چەندین ڕێکخراوی نێودەوڵەتی، هەواڵەکانی ڕۆژنامەکانی زە گاردیان و نیورکتایمز، چەندین ناوەندی هزری و سیاسی بوونی هەیە.\nڕاپۆرتەکە بۆ ئەوەی شیکاریەکی دروست ئەنجام بدات و پێشنیاری بەرجەستە پێشکەش بکات، هەوڵی داوە بە شێوەیەکی گشتگیر سوود لەو سەرچاوانە ببینێت کە ئاماژەی پێدراوە.


كەمپ بەرناكەوێتدەیان خێزانی ئاوارە چاوەڕێی وەرگرتنی خێوەت دەكەن\nدهۆك/ 2021/ ژمارەیەك ئاوارەی نیشتەجێی دەرەوەی كەمپی خانكێ لە قەزای سێمێل فۆتۆ: عەمار عەزیز\nغەمەكانی باسێ كۆتاییان نایەت؛ لە دیلیەتی داعش رزگاری دەبێت و یەكسەر دەكەوێتە ناو كۆمەڵێك كێشەی ترەوە، تەنانەت ژیانی ژێر خێوەتی ناو كەمپیشی دەستناكەوێت.\nباسێ دربۆ حسێن (31 ساڵ)، روخسارێكی غەمگین و جەستەیەكی تا بڵێی لاوازی هەیە، زۆر شەكەت و ماندو دیارە، وەك خۆیشی باسیدەكات؛ حەوت ساڵە نەیزانیووە پشودان چییە.\nئەو، چەكدارانی (دەوڵەتی ئیسلامی – داعش) لە زێدی خۆی دەكەن، دوای چەند ساڵێك لە ژێردەستی و توندوتیژی بە خێزانەكەی شاد دەبێتەوە، بەڵام لەبەر وێرانكارییەكانی شەڕ، ناتوانێت بگەڕێتەوە بۆ شنگال و خێوەتێك بەكاتی دادەنێت.\nتەمەنی ئەو خێوەتە كاتییە وادەبێتە سێ ساڵ، كە لە ناوچەیەكی بێ خزمەت و خۆڵاوی نزیك كەمپی ئاوارەكانی خانكێ-ـیە لە قەزای سێمێل لە پارێزگای دهۆك.\nئێمە گوناحمان چییە شوێنمان پێنادەن\nخێوەتەكەی ماڵی باسێ تەواو كۆن بووە، لەگەڵ چەند خێوەتێكی دیكەی بچوكدا روو لەیەكتری كراون و بە چواردەوریاندا خێمە و چینكۆ دانراون تا حەوشەیەكی بچوكی لێدروستبێت.\nهەموو هەوڵ و داواكاری ئەو خێزانە ئێستا وەرگرتنی خێوەتێكی نوێیە لە سوچێكی كەمپی خانكێ بەڵام لە چانسی ئەواندا كەمپ بەرناكەوێت و دەبێت چاوەڕێ بن تا خێزانێكی تر شوێنەكەی بەجێدەهێڵێت.\n"زۆربەی ئاوارەكان ئەو ئازار و ناخۆشییانەیان بینیووە، بەڵام رزگاربوانی دەستی داعش دوو هێندە زیاتر ئازار دەچێژن و لەو بارودۆخە دەرونییە ناجێگیرەدا توشی ئەو كێشانەش دەبن" باسێ دربۆ بۆ (كەركوك ناو) وای وت، كە لە 2019دا لەدەستی داعش رزگاری دەبێت و دەگەڕێتەوە بۆ لای هاوسەر و منداڵەكانی لە دهۆك.\nهاوسەر و منداڵەكانی ئەو ژنە هەر لە سەرەتای ئاوارەییەوە، لە 2014ـەوە، ناچنە كەمپ بەهۆی ناجێگیری ژیانیان و گەڕان بە دوای بێسەروشوێنەكانیاندا.\n"ئێمە گوناحمان چییە شوێنمان پێنادەن، راستە ناو كەمپیش هەر خێوەتە، بەڵام جیاوازییەكەی ئەوەیە خەڵكی كەمپ هەموو مانگێك هاوكارییان پێدەگات" بەوتەی باسێ.\nدهۆك/ 2021/ باسێ دربۆ حسێن لە نێو دەرگای خێوەتەكەیدا لە دەرەوەی كەمپی خانكێ فۆتۆ: عەمار عەزیز\nحكومەتی عیراق و حكومەتی هەرێمی كوردستان و زۆربەی رێكخراوە مرۆییەكانیش هاوكارییەكانیان بە پلەی یەكەم بۆ ئاوارەی ناو كەمپەكانە و ئەوانەی دەرەوەی كەمپ كەمتر ئاوڕیان لێدەدرێتەوە.\nئەسكەندەر محەمەد ئەمین، بەڕێوەبەری فەرمانگەی كۆچ و كۆچبەرانی عیراق لە پارێزگای دهۆك بە (كەركوك ناو)ی وت "لە دابەشكردنی هاوكاری مانگانەدا ئەو جیاوازییە هەیە، ئاوارەی ناو كەمپ مانگانە هاوكاری و پێداویستی وەردەگرن بەڵام ئەوانەی دەرەوەی كەمپ بە سێ مانگ جارێك یان درەنگتر هاوكاری دەكرێن".\nهاوكارییەكان خۆراك و پێداویستی ناو ماڵ و خێوەت و جلوبەرگ و هەندێكجاریش پارەی كاشە.\nلێپرسراوەكەی فەرمانگەی كۆچ دەڵێت كارمەند و ئۆتۆمبێلی پێویستیان نییە تا بتوانن هاوكاری بە هەموو ئاوارەكانی دەرەوەی كەمپ بگەیەنن كە لە یەك شوێندا نین و دابەشبون.\nداوامانكرد بۆ هاوكاری مانگانە ناوی ئێمەش تۆماربكەن بەڵام ئیدارەی كەمپ قایل نەبون\nبەپێی ئامارەكانی ناوەندی هاوبەشی هەماهەنگی قەیرانەكان زیاتر لە 81 هەزار خێزانی ئاوارە لە دەرەوەی كەمپ جێگیربون و زیاتر لە 34 هەزار خێزانیش لە 26 كەمپی هەرێمی كوردستان دەژین.\nباسێ دربۆ زیاتر غەمی چوار منداڵەكەیەتی، لە توانایدا نییە تەنانەت جلوبەرگ و پێداویستی خوێندنگەیان بۆ بكڕێت، چونكە هاوسەرەكەی كرێكاری دەكات و تەنیا فریای خەرجی رۆژانەی ماڵەكە دەكەوێت، ئەوەش بەهۆی نەبونی هاوكاری مانگانەی حكومییەوە.\n"دوو مانگە هاوسەرەكەم ناوی تۆماركردووە تا لە كەمپی خانكێ شوێنمان پێبدەن، ئەوان دەڵێن شوێنی بەتاڵ نییە و چاوەڕێ بكەن" باسێ وای وت.\n"وامان لێهاتووە نازانین غەم لە چی بخۆین؟ رزگاركردنی رفێنراوەكانمان یان هەڵدانەوەی گۆڕە بەكۆمەڵەكان یاخود بژێوی رۆژانە" باسێ تەنیا لە خەڵكی گوندەكەی خۆیی و نزیكەكانی 150 كەس لە ئابی 2014 لەلایەن داعشەوە رفێنران.\nبەپێی ئامارەكانی حكومەتی هەرێم هێشتا لە كۆی شەش هەزار و 417 رفێنراوی ئێزیدی زیاتر لە دوو هەزار و 700 كەس چارەنوسیان نادیارە.\nهەروەها لە كۆی زیاتر لە 664 هەزار ئاوارەی نیشتەجێی هەرێمی كوردستان سەدا 30یان ئێزیدین.\nدهۆك/ 2021/ ژمارەیەك خێزانی ئاوارە لە دەرەوەی كەمپی شاریا فۆتۆ: عەمار عەزیز\n"25 تا 50 مەتر لە كەمپەكەوە دورین، داوامانكرد بۆ هاوكاری مانگانە ناوی ئێمەش تۆماربكەن بەڵام ئیدارەی كەمپ قایل نەبون و لەناو كەمپیش جێگە نییە تا لەوێ نیشتەجێ بین" خێرۆ پیسو، ئاوارەی شنگال لە دەوروبەری كەمپی خانكێ وادەڵێت.\nئەو شەش كچ و سێ كوڕی هەیە، كە دوو كچی كەوتنە دەستی داعش و هێشتا چارەنوسی یەكێكیان نادیارە، بۆیە بە مافی خۆی دەزانێت لانیكەم هاوكاری بكرێن تا كەمێك لە غەمەكانیان كەمبێتەوە.\nخێرۆ وتی "سەرەتای ئاوارەیی لە خانوی تەواونەكراوی قەزای سێمێل بوین، دواتر خاوەنی خانوەكان دەریانكردین و لە نزیكی كەمپی خانكێ رێكخراوێك خێوەتی پێداین و ئێستاش هەرلەوێ دەمێنینەوە".\nكەمپی خانكێ دوو هەزار و 690 خێزانی تێدایە كە زیاتر لە 14 هەزار كەسن.\nپیر عەلو كەچەل، بەرێوەبەری كەمپی خانكێ بە (كەركوك ناو)ی وت "هەر خێزانێك بۆ هاتنە ناو كەمپ پێویستە ناوی تۆماربكات، ئەگەر شوێنی بەتاڵ هەبوو تەلەفۆنیان بۆ دەكەین، دوو هەفتە لەمەوبەر خێزانێك بەوشێوەیە هاتنە كەمپ، بەڵام ئێستا شوێنی بەتاڵ نییە و هەركاتێك شوێن هەبوو ئەولەویەت بۆ رزگاربوانی دەستی داعشە ئینجا ئاوارەكانی تر".\nبەپێی بەدواداچونی (كەركوك ناو) ئەو كێشەیە لە زۆربەی كەمپەكانی دیكەی دهۆك هەن.\nهەركاتێك شوێن هەبوو لە كەمپ ئەولەویەت بۆ رزگاربوانی دەستی داعشە ئینجا ئاوارەكانی تر\nدەروێش چوكی جردۆ، بەڕێوەبەری رێكخراوی تولای تایبەت بە كاروباری رزگاربوانی دەستی داعش بە (كەركوك ناو)ی وت "لە دەوروبەری هەموو كەمپێكی دهۆك 10 تا 15 خێزانی رزگاربوی دەستی داعش هەن، كە بەهەمویان زیاتر لە 100 خێزانن و ناویان لە كەمپەكان تۆماركردووە تا شوێنیان پێبدرێت، چونكە هیچ هاوكارییەكیان پێناگات".\n"دوو جار ستەم لەوان دەكرێت؛ یەكێكیان ئەوەیە ئاوارەن و دوەمیان ئەوەیە رزگاربوی دەستی داعشن".\nجردۆ دەڵێت ئەوان هەوڵی چارەسەری كێشەی ئەو خێزانانەیان داوە، بەڵام دەركەوتووە لەناو كەمپ شوێن نەماوە و كەمپەكان بەشی هەموو ئاوارەكان ناكات، بۆیە چاویان لەوەیە خەڵكانی خێرخواز و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان بتوانن هاوكاری ئاوارەكانی دەرەوەی كەمپ بكەن.\nتەنیا لە پارێزگای دهۆك 16 كەمپی ئاوارەیی هەن كە زۆرینەی دانیشتوانەكەیان خەڵكی نەینەوان.\nبەڕێوەبەری فەرمانگەی كۆچ و كۆچبەران لە دهۆك دەڵێت بەشێك لە ئاوارەكان خۆیان نایانەوێت بچنە ناو كەمپ "لە زۆربەی كەمپەكان شوێنی بەتاڵ هەیە بەڵام چونە ناو كەمپ ناچاری نییە، بۆیە خێزانە ئاوارەكان نایانەوێت بچنە كەمپ چونكە هەر یەكێكیان لە زەوی و شوێنی دیكەی خەڵك بە دڵی خۆیان دوو تا سێ خێوەتیان هەڵداوە" ئەسكەندەر محەمەد ئەمین وادەڵێت.


من ڕقم له ڕۆژى سه‌رى ساڵه!- ئه‌نتۆنيۆ گرامشى\n(2,765) جار خوێندراوەتەوە\nمن ڕقم لە ڕۆژی سەری ساڵە!\nو. په‌يمان عه‌ليپوور\nگومانى تيا نه‌ماوه‌ته‌وه كه بۆنه‌كانى سه‌رى ساڵ و بۆنه دينييه‌كانيش، بوونه‌ته بۆنه‌ى بۆرژوايى. بۆنه‌يه‌كن بۆ هێشتنه‌وه و قايمكردنى سيسته‌مى باڵاده‌ست. ئاشكرايه كۆمه‌ڵگا يان "گشت" له پارچه و به‌شێكى خۆيدا ده‌رده‌كه‌وێته‌وه. بۆنمونه، هه‌ندێ جار كۆمه‌ڵگا له دووسێ هه‌زار گه‌نجى خۆپيشانده‌ردا به‌رجه‌سته ده‌بێت. له‌م بۆنانه‌دا، سه‌دان هه‌زاركه‌س ئاماده‌ن سه‌ر جاده، به‌ڵام يه‌ك له‌سه‌ر سه‌دى ئه‌و ڕێژه‌يه ئاماده‌ى جووڵانه‌وه‌ى سياسى و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى عه‌مه‌لى نين. دۆخى ئێستاى كوردستان(ـى باشور)، دۆخى خه‌مۆكييه‌كى ده‌سته‌جه‌معييه. بۆيه بيانووى ئه‌وه ده‌هێنرێته‌وه، ئه‌م بۆنه كه‌لتورييانه نه‌فه‌سێك ده‌ده‌نه ئينسانى ئێمه. به‌ڵام ئاخۆ ئه‌م بيانووه، بيانوويه‌كى عه‌قڵانى و ته‌ندرووسته؟\nپێده‌چێت به كۆمه‌كى ده‌روونشيكارى بتوانين ئه‌م بيانووه ببڕينه‌وه. له ساته‌وه‌ختى جووڵانه‌وه سياسى و جه‌ماوه‌رييه‌كاندا، وزه و ليبيدۆيه‌كى شاراوه له مرۆڤدا ده‌ته‌قێته‌وه و جۆرێك له جۆش‌وخرۆش و چێژ به‌رهه‌مدێنێت. پاشه‌كشێ به‌و وه‌ڕزى و سستييه ده‌سته‌جه‌معييه ده‌كات كه دايگرتووين. چه‌شنێك له پێكه‌وه‌بوون درووستده‌كات و ئيره‌يى و پێكدادانى "ژويسانس"ه‌كان هه‌ڵده‌په‌سێرێت و زۆرجاريش له‌ناويده‌بات.\nگرامشى، له‌م ياداشته كورته‌ى خواره‌وه‌دا، ڕقى خۆى بۆ سه‌رى ساڵ ده‌بڕێت. ڕقێك كه له ناواخندا دژ به‌و باگراوه‌نده دێرينه‌يه كه بۆنه‌كانى تيا به‌رهه‌مدێت. به‌رهه‌مهێنان چيدى هه‌ر به‌رهه‌مهێنانى كاڵا نيه، به‌ڵكو به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ى ڕابردووشه له فۆرمى بۆنه‌كاندا. به‌م مانايه چه‌وسێنه‌ران هه‌ر له ئێستادا نين، به‌ڵكو له ڕابردووشه‌وه ده‌مانچه‌وسێننه‌وه:، چه‌وسێنه‌ران كێن؟: زۆرينه‌ى باپيره گه‌وج و گه‌لحۆكانمان(نێگه‌تيڤ).\nهەموو بەیانيیەک، ئەو دەمەی کە لەژێر ئاسمانی بێزاربووندا دیسان لە خەو هەڵدەستمەوە، هەستدەکەم ئەو ساتە بۆ من ڕۆژی ساڵی نوێیە.\nئەوەی کە بۆچی من ڕقم لە ساڵی نوێیە، لەبەرئەوەیە کە هەروەک کاتی مه‌وعیدهاتنەوە نەگۆڕە، کە ژیان و ڕۆحی مرۆڤ لەنێو دڵەڕاوکێی بازرگانیدا کە لەگەڵ هاوسەنگیيە کۆتایییە ڕێك‌وپێکەکان و بڕ و گوژمە بەرچاوەکان و بوجەی كارگێڕيى نوێدا دەسوڕێنێتەوە. ئەمانە وادەکەن کە ئێمە نەپچڕاوێتيی ژیان و ڕۆح لەدەستبدەین. ئێوە دواجار بە شێوەیەکی جیددی پێتانوایە کە لەنێوان ساڵێک و ساڵی داهاتوودا پچڕانێک لەئارادایە، کە دەستپێکی مێژوویەکی نوێیە؛ ئێوە بڕیارگەلێک ده‌ده‌ن و خه‌فه‌ت بۆ بڕیارە جێبەجێنەکراوەکان دەخۆن، هەر بەم شێوەیە و هەتا دوایی. ئەمە بەشێوەیەکی گشتی هەمان هەڵەی بەروارەکانە.\nدەڵێن [ڕۆژژمێر] و کرۆنۆلۆجی بڕبڕەی پشتی مێژووە. زۆرباشە. بەڵام ئێمە پێویستيشمان بەوەیە ئه‌وه قەبووڵبکەین کە چوار یان پێنج بەرواری بنچینەیمان هەیە کە لە مێشکی هەر تاکەکەسێکی تەندرووستدا نیشتەجێ‌بووە، کە ڕۆڵێکی فریودەرانەی خراپ لە مێژوودا دەگێڕن. ڕۆژی ساڵی نوێش لەخۆدەگرن. ساڵی نوێی مێژووی ڕۆما، یان سەدەکانی ناوەڕاست، یان سەردەمی مۆدێرنە.\nئەم [بۆچوون]ـانە هێرشبەرانە و کۆنەپەرەستانەن، تا ئەو ڕادەیەی کە ئێمە جاروبار پێمانوایە ژیان لە ئیتالیا لەساڵی ٧٥٢وە دەستپێکراوە یان ئەوەی کە ساڵی ١٤٩٠ یا ١٤٩٢ هەروەکو چیاکان، مرۆڤایەتيی هاویشتووەتە نێو جیهانی نوێ و ژیانی تازەوە. بۆیە بەروار بووەتە کۆسپ و پەرژینێک، کە پێش چاوی ئێمەی گرتووە کە ببینین مێژوو بە درێژایی ئاشکرابوونی وەکو هێڵێکی نه‌گۆڕى بنچینەیی و بێ‌وەستانی کتوپڕ بەردەوامدەبێت. وەکو ئەودەمەی کە چاو لەپەردەی سینەما دەبڕین و مەودای نێوان نێگەتیڤەکان[عه‌كسه‌كان] نابینین، و فیلمەکە بە شێوەیەکی نەپچڕاو و بێ‌وچان دەردەکەوێت.\nئەوانە هۆكاره‌كانى من بوون کە بۆچی ڕقم لەساڵی نوێیە. حەزدەکەم هەموو بەیانيیەک بۆ من ساڵی نوێ بێت. دەمهەوێ هەموو ڕۆژێک خۆمم لەبەرچاو بێت، و دەمهەوێت هەموو ڕۆژێک خۆم نۆژەنبکەمه‌وە. هیچ ڕۆژێک دەستپێناکرێت گه‌ر لەپێناوى ئاسوودەيیدا نه‌بێت. ئەو کاتەی کە هەست بە سەرخۆشییەکی ئاوێتە بە تەوژمـى ژیان دەکەم، من وەستانی خۆم هەڵدەبژێرم، و دەمهەوێ لەنێو ئاژەڵيبووندا نقوم بم هەتاکو وزەی تازەی لێ بکێشمە دەر.\nنابێ کات لەخزمەت شتی ڕۆحیدا بێت. پێمخۆشە لەهەموو کاتژمێرەکانی ژیانمدا نوێ ببمەوە، سەرەڕای بەسترانەوەم بەو کاتانەی کە تێمپەڕاندون. حەزناکەم هیچ ڕۆژێکی جەژن لەگەڵ ڕیتمی کۆبوونەوە زۆرەملێکاندا، لەگەڵ هه‌موو ئەو بێگانانەی کە بۆیان بەپەرۆش نیم، هاوبەش بم. چونکە باپیرەکانی باپیرەکانمان پشتاوپشت جەژنیان گێڕاوه، دەبێت ئێمەش خاوەنى هەمان هەست بین بۆ سووربوون لەسەر جەژنگێڕان؛ ئه‌مه مايه‌ى ڕشانه‌وه و [هێڵنجه].\nئەوەش دەلیلێکی دیکەیە کە بۆچی لە چاوەڕوانيی سۆسیالیزمدام. چونکە دەبێت سەرجەم ئەو بەروارانەی کە هیچ زرنگانەوەیەکیان لە ڕۆحی ئێمەدا نیە تووڕبدەینه نێو تەنەکەی زبڵه‌وه. ئەگەر دوای ئەم ڕووداوە، بەروارەکان لەڕێگەی بەرزڕاگرتنەکانەوە درووستکران، لانیکەم دەتوانین بڵێین کە ئێمە ئەمانەمان درووستکردووە بەبێ ئەوەی داکۆکیمان لە باپیرە گەلحۆکانمان کردبێت.\nDatesمێژووی ڕۆژژمێری یان ڕێکەوتی ساڵنامەیی=\n Chronologyزانستی ڕێکخستنی ڕووداوەکان بە گوێرەی کات=


ژین ـ جیهان و مرۆڤ - قەڵەم\nژین ـ جیهان و مرۆڤ\nتاریخ ایجاد در جمعه, 05 آبان 1396 17:32\nدەستەواژەی 'ژین ـ جیهان' (زیست جهان، lifeworld)، بە مانا فەلسەفییەکەی بریتییە لە 'ئەو راستییە کۆنکرێتیانەی رۆژانە مرۆڤ بە تووشیانەوە دەبێ و پەیوەندییان لەگەڵ بەرقەراردەکا. ئەو شتەیە کە ئێمە ناتوانین خۆمانی لێ جیابکەینەوە و لەگەڵ ئەوانی تر بەشی دەکەین.'\nفیلسووفەکان لەسەر ئەو رایەن کاتێک مرۆڤێک بە ژین ـ جیهانی خۆیەوە پەیوەندی لەگەل ژین ـ جیهانی ئەویتر بەرقەرار دەکا ئەوا ئاکامەکە باشتر دەبێ. بەو مانایە کە دەتوانن باشتر لەیەکتر تێبگەن. بەڵام هاوکات کێشەکە لەوەدایە مرۆڤ قەت بەو ئەندازەیەی لە ژین ـ جیهانی خۆی دەتوانێ تێبگا، ناتوانێ لە ژین ـ جیهانی ئەوی تر بگا.\nکەواتە مرۆڤ هەمیشە لە قاوغی مانا زەینییەکانی خۆیدا بەجۆرێک لەجۆرەکان دەمێنێتەوە و بەزەحمەت دەتوانێ دەستیان لێبەردا. دیارە مرۆڤ دەتوانێ خاوەن را و بیروبۆچوونی خۆی بێت، بەڵام نیازێک هەیە بۆ ئەویترناسین، یاخود پێشکەشکردنی خۆ وەک پرۆژەیەکی ناسین. لێرەوە روودەکەینە یەکتر.\nلە کۆمەڵگایەکدا تێیدا ئاستی رۆشنبیری لە خوارەوەیە و دیالۆگ سستە و مرۆڤەکان زۆرتر لە پێناوی سەپاندنی بیروڕای خۆدا ئیش دەکەن، نیازی بەشکردنی ژین ـ جیهانی خۆ بە تووش کێشەوە دەبێ و زۆرتر روودەکاتە شێوازی توندوتیژی.\nبەڵام داخۆ دەتوانین بڵێین توندوتیژی شێوازێکە بۆ بەشکردنی ژین ـ جیهانی خۆ؟\nبێگومان نا. ئەوەندەی توندوتیژی پێوەندی بە خۆسەپاندنەوە هەیە پێوەندیی بەم بەشکردنەوە نیە.\n٢٨ ئۆکتۆبەری ٢٠١٧


سعوودییه‌کان و عه‌بدوڵا ساڵح له دوای کوده‌تا له یه‌مه‌ن بوون - Mehr News Agency\n3 berfanbarê 2017 - 09:29\nNews Code 14942\nبه ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر له مه‌یادین، وته‌بێژی ئه‌نساروڵای یه‌مه‌ن ڕایگه‌یاند که هێزه ئه‌منییه‌کان به هاوکاری هۆزه‌کان ئه‌و ناوه‌نده حکومییانه‌ی که له لایه‌ن چه‌کداره‌کانی سه‌ر به عه‌لی عه‌بدوڵا ساڵح داگیر کرابوون، ئازاد کرده‌وه.\nمحه‌مه‌د عه‌بدولسه‌لام له گفتوگۆ له‌گه‌ڵ مه‌یادین له‌مباره‌وه وتی: ئه‌منیه‌تی شاری سه‌نعا ئێسته باشه و خه‌ڵکی یه‌مه‌ن وڵامی داواکارییه‌که‌ی چه‌کداره‌کانی سه‌ر به ساڵحیان نه‌دایه‌وه که داوای کۆبوونه‌یان کردبوو.\nئه‌و هه‌روه‌ها جه‌ختی کرد که به پێی ئه‌و زانیارییانه‌ی به ده‌ستمان گه‌یشتووه عه‌لی عه‌بدوڵا ساڵح په‌یوه‌ندی به سعوودییه‌وه هه‌یه و له دوای کوده‌تا بوون.\nئه‌و زیادی کرد: ڕیاز بۆ چه‌کداره‌کانی سه‌ر به ساڵح که‌مپی ڕاهێنانی ساز کردووه. قسه‌کانی عه‌لی عه‌بدوڵا ساڵح به‌و مانایه که ئه‌و ده‌یه‌وێت ده‌سه‌ڵات ڕاده‌ستی کوڕه‌که‌ی بکات.\nشایانی باسه که کۆنگره‌ی نیشتمانی یه‌مه‌ن که عه‌لی عه‌بدوڵا ساڵح ڕێبه‌ری ده‌کات له‌م چه‌ند ڕۆژه‌دا له دژی حوسییه‌کان وه‌ستاوه‌ته‌وه و ئه‌مه له حالێکدا بوو که پێشتر ئه‌مانه به هاوپه‌یمانی له قه‌ڵه‌م ده‌دران.\nعه‌بدولمالک حوسی، ڕێبه‌ری ئه‌نساروڵای یه‌مه‌ن له‌مباره‌وه وتی: هێزه‌کانی ساڵح له دوای ئاژاوه‌گێڕی و کوشت و بڕله یه‌مه‌ن. من ڕوو له خه‌ڵکی سه‌نعا ده‌ڵێم که ئێمه له‌گه‌ڵ ئێوه‌یه‌ن و به‌رگریتان لێده‌که‌ین.\nئه‌و زیادی کرد: قسه‌کانی ڕێبه‌ره‌کانی ئه‌م چه‌کدارانه دوژمنکارانه و له ڕووی ڕقه‌وه بووه و بۆ تۆڵه سه‌ندنه‌وه ئه‌نجام بووه، به‌ڵام ئێمه دانمان به‌خۆماندا گرت تاکوو فیتنه و ئاژاوه‌گێڕی سه‌ر هه‌ڵنه‌دات.


سێ کورتە فیلمی هونەرمەندێکی کورد گەیشتە فێستیڤاڵی چیڤالۆی ئیتالیا\nشەریف فەلاح 24/01/2021 - 08:42 سینەما\nسێ کورتە فیلمی "کە زەمان ئەوەستێ، بێوەفا نەبووم و دەمامک کۆرۆنا هەراسان ئەکات" لە دەرهێنانی عەبدولڕەحمان بەسامی (خاڵۆ کوردین) هونەرمەندی سینەماکاری کوردی خەڵکی مەریوان گەیشتووەتە بەشی کێبرکێی فێستیڤاڵی (Festival del Cinema di Cefalu) وڵاتی ئیتالیا، ئەم فێستیڤاڵە تایبەتە بە خەڵاتی باشترین دەرهێنەر، ئەکتەری ژن و پیاو، باشترین فیلمی ئیتالی و باشترین فیلمی جیهانی، هەروەها باشترین مۆسیقا و ئەنیمەیشن.\nبڕیارە ڕێکەوتی 19 تا 24 ژووئیە، بەڕێوەبەرانی ئەم فێستیڤاڵە چاوپێکەوتن و کۆبوونەوە لەگەڵ دەرهێنەران و بەرهەمهێنەران بکەن و لە 21ی ئاگوستی ئەمساڵ خەڵاتی باشترینەکان پێشکەش ئەکەن.\nجێگای ئاماژەیە کورتە فیلمەکانی (کە زەمان ئەوەستێ و بێوەفا نەبووم) لە فێستیڤاڵی باشترین فیلمی ئامریکای لاتین بەشداری کردووە لە نێوان دوازە هەزار فیلمدا، ئەم دوو کورتە فیلمە توانی بچێتە نێو چل فیلمی فەرمیی فێستیڤاڵی ئامریکای لاتینەوە.\nعەبدولڕەحمان بەسامی (خاڵۆ کوردین)، ئەندامی کانوونی نووسەرانی کوردستان /ڕۆژهەڵاتە و لە بوارەکانی ئەدەبیات و سینەمادا بەرهەمی هەیە.\nعەبدولڕەحمان بەسامی ناسراو بە (خاڵۆ کوردین)، لەدایکبووی ساڵی 1983ی شاری مەریوانە و لە خوێندنگەی سەرەتاییەوە دەستی بە شانۆ کردووە. لە تەمەنی پانزدە ساڵییەوە شێعر دەنووسێت. لە ساڵی 2003 چووەتە هەرێمی کوردستان و لەوێ چەندین خوڵی شانۆ و سینەما و ژۆرناڵ و فۆتۆ ژۆرناڵ و بێژەری و پێشکەشکاری لە شاری سلێمانی تەواو کردووە و بەردەوام سەرقاڵی نووسینی شێعر و چیرۆک و سیناریۆی کورتە فیلم و فیلمی سینەمایی بووە. خاوەنی کۆمەڵە شێعرێکە بە ناونیشانی "وەرزی هەستانەوە" و چەندین کتێبی لەسەر سینەما لە فارسییەوە وەرگێڕاوەتە سەر کوردی کە هێشتا لە چاپ نەدراون. خاوەنی زیاتر لە دە کورتە فیلمی کورت و سیناریۆی درێژ و دیکۆمینتارییە و ئێستاش پەنابەرە و لە شارێکی تورکیا دەژیت.


ئێران داوادەکات نوێژ بکرێتە ناچاری – Politic Press\nسەرکردەیەکی دیاری ئەنجومەنی شارەزایانی سەرکردایەتی ئێران داوایکرد نوێژکردن بکرێتە ناچاری و هاوڵاتیان نوێژی زۆرەملێ بکەن.\nعەلی موعەلیمی، ئەندامی ئەنجومەنی شارەزایانی سەرکردایەتی ئێران رایگەیاند، “ئێمە دەبینین بزوتنەوەی تاڵیبان ئەفغانییەکان ناچار دەکات نوێژبکەن، لەکاتێکدا ئێمە بەداخەوە کەمتەرخەمییەکی زۆر دەبینین لەبارەی نوێژکردنەوە لە وڵاتەکەمان”.\nوتیشی: لەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە لادانی زۆر سەریانهەڵدا، بەشێک لە بەرپرسان نوێژیان نەکردە ناچاری، منیش لێرەوە پێیاندەڵێم: بۆچی منداڵەکانتان ناچار دەکەن بچنە قوتابخانە، کەچی ناچاریان ناکەن نوێژبکەن؟\nلەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە لە ساڵی 1979، سیستمی کۆماری ئیسلامی لە ئێران دامەزرا بە سەرۆکایەتی خومەینی مەرجەعی باڵای شیعەکان، دواتر ئەو سیستمە چەندین یاسای پەیوەست بە ئایینی بەسەر ئێرانییەکاندا سەپاند، لە دیارترینیان باڵاپۆشی ناچاری خانمان بوو.\nنرخی نەوت 80 دۆلاری تێپەڕاند\nژمارەیەکی دیکەی عێراقییە گیرخواردووەکانی هندستان دەگەڕێندرێنەوە\nعێراق دەتوانێت رێگری لەكاتیۆشاكان بكات؟


بەرپرسێکی کانتۆنی جزیرە: پێشمەرگەی رۆژ و یەپەگە کۆ بوونەتەوە\nحکوومەتی عێراق مووچەی ئەم مانگەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستانی نارد\nکۆیە... لە ڕووداوێکی هاتوچۆدا خانەوادەیەك بوونە قوربانی\nڕانیە... ھاووڵاتیانی گوندێک بە ھۆی نەبوونی کارەباوە ڕێگەیەکی سەرەکی دادەخەن\nسەرۆکی هەرێمی کوردستان سەرپەرشتیی کۆبوونەوەکانی کردووە\nهەرمان خالید 21/02/2017 - 09:57 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nبەرپرسێکی کانتۆنی جزیرە لە کوردستانی رۆژئاوا رایدەگەیەنێت، کە یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) و پێشمەرگەکانی رۆژاوای کوردستان سێ جار لە کوردستانی باشوور کۆ بوونەتەوە.\nرێزان گلۆ، هاوسەرۆکی دەستەی پاراستن لە کانتۆنی جزیرە بە کەناڵی (کوردستان 24)ـی راگەیاندووە، کە کۆبوونەوەکان بە سەرپەرشتیی مەسعود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و بە چاودێریی نوێنەری ئەمریکا بەڕێوە چووە.\nرێزان گلۆ هەروەها رایگەیاند، کە لە یەکێک لە کۆبوونەوەکاندا لە نێوان پێشمەرگەی رۆژ و یەپەگە، مەسعود بارزانی بەشداریی کردووە و کۆبوونەوەیەکیش بە سەرپەرشتیی مەسرور بارزانی، راوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان بەڕێوە چووە.\nبە گوتەی ئەو بەرپرسەی کانتۆنی جزیرە، لە کۆبوونەوەی سێیەمی ئەو دوو هێزە کوردستانی رۆژئاوادا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان ئامادە بووە.\nهێزی پێشمەرگەی کوردستانی رۆژئاوا (پێشمەرگەی رۆژ)، هێزێکی سێ هەزار پێشمەرگەییە. هەموو پێشمەرگەکان کچ و کوڕی ئاوارەی کوردستانی رۆژئاوان و لەلایەن وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان مەشقی سەربازییان پێکراوە.\nیەپەگە باڵی سەربازیی پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە)یە، کە ئەویش باڵی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)یە لە کوردستانی رۆژئاوا.\nخۆپیشاندەران لەبارەی کوشتنی چەکدارێک و هەڵواسینی تەرمەکەی روونکردنەوە دەدەن\nیەکێتیی زانایانی ئیسلامی پشتگیریی پرۆژەیاسای چاکسازی دەکات\nئاشکرا دەبێت.. پزیشکێک دەستدرێژی کردووەتە سەر 23 ژنە نەخۆشی خۆی


كەجەكە تەقینەوەكەی دوێنێی بەغدا شەرمەزار دەكات – کوردی – RojNews.News\nكەجەكە: داعش دەیەوێت بە پشتیوانیی فاشیستی ئاکەپە – مەهەپە خۆی كارا بکاتەوە\n22/01/2021 - 6:43:24 pm\nکۆمیتەی کاروباری دەرەوەی كەجەكە، لە بەیاننامەیەکدا هێرشە دڕندانەکەی دوێنێی بەغدای، شەرمەزار کرد.\nکۆمیتەی کاروباری دەرەوەی كەجەكە سەبارەت بە هێرشەکەی دوێنێی بەغدا، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە كە ئەمە دەقەكەیەتی.\nهێرشە دڕندانەكەی ٢١ی کانوونی دوەمی بەغدای پایتەختی عێراق، شەرمەزار دەکەین، ڕەحمەت بۆ گیانی ئەوانەی گیانیان لەدەست داوە، هیوای تەندروستیی باش بۆ بریندارەکان دەخوازین و سەرەخۆشیش لە كەسوكاری قوربانییەكان و گەلی عێراق دەكەین.\nچەتەکانی داعش بە ئەنجامدانی ئەو هێرش و کوشتارە دڕندانەیە، دەیانەوێت ژیانی ئازاد و دیموکراتیی گەلی عێراق، تێك بدەن. داعش هەڕەشەیەکی گەورەیە، نەک تەنیا بۆ سەر گەلی عێراق، بەڵکو بۆ سەر ئازادی و یەکێتیی دیموکراتی هەموو گەلان كە بە تێکۆشانی گەلی کورد و عەرەب، تێکۆشانی هاوبەشی گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، تێك شكا، بەڵام دەیەوێت بە پشتیوانیی فاشیستی ئاکەپە – مەهەپە و چەند هێزێکی دیکە، خۆی لە ناوچەکە کارا بکاتەوە.\nهێرشەکە دوای سەردانەکەی وەزیری بەرگریی تورکیا، خولوسی ئاکار و فەرماندەی گشتیی سوپای تورکیا بۆ بەغدا هات، ئەم هێرشانە کە یەکێتیی دیموکراتی گەلان دەکەنە ئامانج، هەر بە تێكۆشانی هاوبەشی گەلان كۆتاییان دێت.\nئێمە لە تەڤگەری ئازادی و گەلی کورد، ئازاری گەلی عێراق هەست پێ دەكەین و پشتیوانیی خۆمانیان بۆ دەردەبڕێن.


ڤیدۆ: دایكە پیرەکەى زیندەبەچاڵ کرد بەڵام پۆلیس دوای سێ ڕۆژ بەزیندووی دەریانهێنا - ماڵپه‌ری شایسته\nڤیدۆ: دایكە پیرەکەى زیندەبەچاڵ کرد بەڵام پۆلیس دوای سێ ڕۆژ بەزیندووی دەریانهێنا\nناونیشان :ڤیدۆ: دایكە پیرەکەى زیندەبەچاڵ کرد بەڵام پۆلیس دوای سێ ڕۆژ بەزیندووی دەریانهێنا\nلە ڕووداوێک کە لە پەرچوو (موعجیزە) دەچێت، دوای سێ ڕۆژ دایکێک بە زیندووی لەناو گۆڕدا دەهێنرێتە دەرەوە.. ئەویش دوای ئەوەى کوڕەکەى زیندەبەچاڵی کردبوو.\nڕۆژنامەیەكی بەریتانی بڵاوی كردووەتەوە، پیاوێكی چینی دایكی خۆی كە تەمەنی 79 ساڵە و كەمئەندامە، فڕیداوەتە ناو چاڵێكی چەند مەترییەوە بۆ ئەوەی بمرێت، دوای سێ ڕۆژ پۆلیس دەچنە سەر ڕوداوەكە و ژنەكە بەزیندووی دەردەهێنن و كوڕەكەش بەتۆمەتی هەوڵدان بۆ كوشتن دەستگیر دەكەن.\nبەپێی ڕۆژنامەی زەسەنی بەریتانی، چیرۆكەكە ئەو كاتە دەستیپێكردووە كە پۆلیس پەیوەندییەكی لەلایەن ژنێكەوە پێدەگات و دەڵێت خەسووە كەمئەندامەكەی دیار نییە.\nژنە سكاڵاكەرەكە ئەوەش بۆ پۆلیس باس دەكات، لەوكاتەوەی كە پیاوە تەمەن 58 ساڵەكەی، خەسووەكەی كردووەتە ناو عەرەبانەیەكەوە و شەوی 2ی ئایار بردویەتیە دەرەوە ئیتر نەیبینیوە.\nبەگوێرەی میدیا ناوخۆیەكان، كوڕەكە دوای چەند كاتژمێریك بۆ ڕۆژی دواتر لەگەڵ عەرەبانەكەیدا گەڕاوەتەوە بۆ ماڵەوە بەڵام دایكی پێی نەبووە.\nكاتێكیش پرسیاریان کردووە لەبارەى شوێنی دایكی، وتویەتی شۆفێری تاكسیەكی بۆ گرتووە و بردویەتی بۆلای خزمێكیان.\nهەر بەگوێرەی میدیاكان، ژنەکە باوەڕی بەوتەكانی پیاوەكەی نەكردووە، دوای سێ ڕۆژ پەیوەندی بە پۆلیسەوە كردووە بۆ ئەوەی شوێنی خەسووەكەی بزانێت، دواتر پیاوەكەی بانگی لێكۆڵینەوە كراوە، دواتر ناچاركراوە دانبەوەدانبنێت كە دایكە پیرەكەی خستووەتە چاڵێكی دوورەوە.\nلە گرتەیەكی ڤیدیۆیدا كە پۆلیس بڵاویكردووەتەوە، پۆلیسەكان چاڵێك هەڵدەدەنەوە بۆ ئەوەی ژنە بەتەمەنەكە بدۆزنەوە و دوای لابردنی چەند مەترێك لەخۆڵەكە ژنە كەم ئەندامەكە بە زیندووی دەردەهێنن كە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەناو ئەو چاڵە و لەژێر خۆڵدا ماوەتەوە.\nمیدیا چیینەكان ئاماژەیان بۆ ئەوەش كردووە، پۆلیس كوڕی ئەو ژنە بە تۆمەتی بەتۆمەتی كوشتن دەستگیركردووە و دادگاییکردنەکەى بەڕێوەدەچێت و ژنەكەش ڕەوانەی نەخۆشخانە كراوە و بەوتەی پزیشكەكانیش ئێستا تەندروستی جێگیرە.


ژیانی مرۆڤ لە مەترسیدایە | ڕێکخراوەی زانستی فەرهەنگیی هۆژان\nته‌مموز 8, 2017 ئایار 9, 2018 Hojan ئەستێرەناسی و ئاسمانگەڕی, ئەندازیاری و تەکنۆلۆژی, زانیاری, هەواڵ و زانیاری 0\nبە سوار شەپۆلی ڕووناکییەوە بەرەو قووڵایی فەزا ?\nستێفان هاوکینگ، زانستمەندی بەناوبانگ، چەند ڕۆژ لەمەوبەر، لە فێستیڤالی زانست و هونەر لە وڵاتی نۆروێژ، جەختی لەسەر مەترسییەکانی داهاتووی سەر مرۆڤ کرد ?.\nمەترسییەکی زۆر لەسەر گۆی زەوی هەیە و پێویستە مرۆڤ توێژینەوە و دۆزینەوە بکات لە قووڵایی فەزادا بۆ شوێنێکی جێگوڕی گۆی زەوی ?.\nکاتێک لە ڕابردوودا ژیانی مرۆڤ لە مەترسیدا بوو، کۆچی دەکرد بۆ شوێنێکی تر، بەڵام ئێستا ئێمە هیچ شوێنێکمان نییە بۆ کۆچکردن و ئەمەش مەترسییەکی گەورەیە ?.\nمانگ و مڕیخ (بارام) دوو بژاردەی ئێمەن بەڵام هەردووکیان کێشەیان زۆرە بۆ ژیان ?. هەر بۆیە دەبێ قووڵتر بچینە پێش لە فەزادا و بە شوێن هەسارەیەکی تردا بین.\nبۆ گێشتن بە قووڵایی فەزا پێویستمان بە خێراییەکی زۆرە و ئاسمانبڕەکانی ئیستا زۆر هێواشن بۆ ئەم مەبەستە ?. بەڵام بە یارمەتیی فیزیکی سەردەم، دەکرێ لە ڕووناکیی کەڵک وەربگرین ?. بە پێی تیۆرییەکانی ئاینشتاین، ڕووناکی خێراترین بوونەوەری دنیایە. ئەگەر ڕۆژێک بێ کە بتوانین سوار شەپۆلی ڕووناکی ببین، واتە سوار ئاسمانبڕێک ببین کە بە ڕووناکی پاڵی پێوە دەنرێت، ئەوە دەتوانین بگەینە خێراییەکی سەرسامهێنەر ?. ئایا ڕووناکی هێزی پاڵنەڕی هەیە ??؟ بەڵێ ?. هۆکاری ئەوەی کە ئێمە هەست بە پاڵنانی ڕووناکی ناکەین، لاوازبوونی ئەو ڕووناکییەیە. بەڵام ئەگەر ئەو ڕووناکییە بەهێز بێت، دەتوانێت شتە قورسەکانیش پاڵ پێوە بنێت.\nتوێژەران بەهیوان ئاسمانبڕی زۆر چکۆلە و سووک دروست بکەن و بە لەیزەڕێکی بەهێز پاڵی پێوەنەن بەرەو قووڵایی فەزا. بەجۆرێک کە خێراییکەی بگاتە ٢٠%ی خێرایی ڕووناکی کە زۆر سەرسامهێنەرە ?. بەم شێوە دەتوانین قووڵایی فەزا بە خێراییەکی زۆر ببڕین و بەهیوا بین کە شوێنێکی شیاوی ژیان بۆ کۆچی مرۆڤ هەیە ?.\nبۆ خوێندنەوەی زیاتر لەسەر هێزی شەپۆلی ڕووناکی:\nچاوەڕێی ژمارەکانی داهاتووی گۆڤاری زانستیی هۆژین بن.\nئاسۆ ڕەحیمزادەگان، خوێندکاری دوکتورای فیزیک، ئەنستیتووی تەکنۆلۆژی کارلسروهە، ئاڵمان.\nپێشکەوتنی وزە جێگرەوەکان بە نیسبەت سووتەمەنییە فوسیلییەکان له ئەورووپا\nئیفلیجی بەهۆی ئازاری مۆخی بڕبڕەوە، یەکێک لەو نەخۆشییانە بوو کە تا ئێستاکە چارەسەری نەبوو.\nهەموو پلاستیکی جیهان


به‌راورد له نێوان جاڕنامه‌ی جیهانی مافه‌کانی مرۆڤ و قورئان – Denegkan\nبه‌راورد له نێوان جاڕنامه‌ی جیهانی مافه‌کانی مرۆڤ و قورئان\nقورئان قسه‌ی خودایه! له ده‌می مه‌حه‌مه‌ده‌وه به موسڵمانه‌کان گه‌یشتووه، وه‌کوو یاسایه‌ک بۆ ڕێکخستنی ژیانی کۆمه‌ڵگا و په‌یوه‌ندی مرۆڤ به مرۆڤه‌وه ئینجا په‌یوه‌ندی مرۆڤ له گه‌ڵ خودایه.\nجاڕی مافی مرۆڤ که له 10_ دێسه‌مبه‌ری 1948 له لایه‌ن نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کانه‌وه ده‌رچووه، له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵێک پسپۆر و شاره‌زایانی زۆر له وڵاتان به سه‌رۆکایه‌تی زانای فه‌ره‌نسی ڕێنی کاسن و پسپۆری ئه‌مه‌ریکی ئێلێونۆر رۆزفلت دانرا.\nله به‌راوردکردنی قورئان که قسه‌ی خوایه! جاڕی مافی مرۆڤ قسه‌ی مرۆڤه، جیاوازییه‌کی گه‌وره ده‌بینین، له یه‌که‌میان کوشتن و بێرێزی و ده‌ست و قاچبڕین، سه‌رپه‌نجه‌قرتاندن و نایه‌کسانی و سه‌رکوتکردنی ژنان قه‌بووڵنه‌کردنی هیچ بیروباوه‌ڕێک بێجگه له ئیسلام بووه‌ته بنه‌مایه‌ک بۆ پیاده‌کردنی له‌ناو ئیسلامدا، له دووه‌مشیاندا قسه‌ی مرۆڤه، رێزگرتن له مرۆڤ، یه‌کسانی، ئازادی بیروباوه‌ڕ خۆشگوزه‌رانی، مافی مرۆڤ، بنه‌ڕه‌تی په‌یامه‌که‌یه به‌داخه‌وه تاوه‌کوو ئێستا له هیچ وڵاتێکی ئیسلامیدا پیاده ناکرێ، ته‌نانه‌ت به ئاشکراش دژایه‌تی ده‌که‌ن به بیانووی ئه‌وه‌وه که جاڕنامه‌ی مافه‌کانی مرۆڤ بۆ له‌ناوبردنی ئایینی ئیسلام هاتووه، چونکه به‌نده‌کانی له گه‌ڵ قورئان ناکۆکن و ناگونجێن.\nبه‌راوردکردن له نێوان دوو ده‌قدا که جیاوازییان زیاتر له 1400 ساڵ بێت ڕه‌نگه له جێگای خۆی نه‌بێت، به‌ڵام په‌یداکردن و سووربونی ئیسلام له سه‌ر ئه‌و ده‌قه مافی ئه‌وه‌مان ده‌داتێ که تاوتوێیان بکه‌ین.\nله هه‌ر وڵاتێکدا چه‌ند جاڕنامه‌ی مافه‌کانی مرۆڤ پیاده کرابێت ئه‌وه‌نده ئه‌و کۆمه‌ڵگایه به‌ره‌و ئاشتی و ئارامی ڕۆیشتووه، به پێچه‌وانه‌وه چه‌ند دژایه‌تی کرابێت ئه‌ونده به‌ره‌و ناسه‌قامگیری و په‌شێویی سیاسی و هه‌ژاری و نه‌خۆشیی، نا‌به‌رابه‌ری چووه.\nهه‌وڵم داوه ئه‌و به‌ندانه به‌راورد بکه‌م که خاڵه‌کانی هاوبه‌شن، چونکه هه‌ندێک به‌ند هه‌یه له جاڕنامه‌که‌دا له قورئاندا نییه.\nکورتکراوه‌ی به‌نده‌کانی جاڕنامه‌ی جیهانی مافه‌کانی مرۆڤ و له‌خواره‌وه‌ی به‌نده‌کانیش ده‌قه‌کانی ناو قورئانم نووسیوه. ئه‌و کاته خۆت بریار بده کامیان زیاتر خزمه‌ت به مرۆڤ ده‌کات و زیاتر ڕێز له مرۆڤ ده‌گرێ و مافیان ده‌پارێزێ.\n به‌ندی1- هه‌موو مرۆڤێک ئازاده، بۆیه پێویسته به هه‌مان شێوه مامه‌ڵه بکه‌ین.\nسووره‌تی توبه ئایه‌تی 29(قاتلوا الژین لایأمنون بالله والیوم اڵاخر)، کوشتاری ئه‌وانه بکه‌ن که بڕوایان به خوا و رۆژێ کۆتایی نییه.\nسووره‌تی العمران ئایه‌تی 85 (ومن یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه)، هه‌ر که‌سێ به‌ده‌ر له ئیسلام، هه‌ر ئایینێکی هه‌بێ قه‌بووڵ نییه. واتا له قورئان هیج ئازادییه‌ک نییه یان به‌ناچاری ببێ به ئیسلام یان ده‌بێت بکوژرێت.\nبه‌ندی2- هه‌موو که‌سه‌کان یه‌کسانن سه‌ره‌ڕای جیاوازییان له ڕه‌نگی پێست، ڕه‌گه‌ز، جێنده‌ر، ئایین، زمان هه‌ر شتێکی تر هاوشێوه‌ی ئه‌مانه.\nسووره‌تی بقرە ئایه‌تی 228 (وللرجال علیهن درجە)، پیاوانیش له ژنان پله‌یه‌ک به‌ره‌وژوورترن. ژن له ئیسلام له‌خوار پیاوه‌وه دانراوه، به پێچه‌وانه‌ی مافی مرۆڤه‌وه که هه‌موویان یه‌کسانن به‌بێ جیاوازی. \nسووره‌تی بقرە ئایه‌تی 178(یاایها الژین امنوا علیکم قێاێ فی القتل الحر بالحر ولعبد بالعبد واڵانپی بالأنپی)، واتا: ئه‌ی باوه‌ڕداران له‌مه‌ڕ ئه‌وانه‌ی کوژراون، ئازاد له جیاتی ئازاد و کۆیله له جیاتی کۆیله و مێیینه له جیاتی مێیینه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی یاسای تۆڵه‌سه‌نه‌وه یاساییه‌کی وه‌حشیگه‌رانه‌یه له هه‌مان کاتدا مرۆڤه‌کان له‌به‌رده‌م یاسادا یه‌کسان نین. ئه‌م ئایه‌ته به‌ڕوونی نادادپه‌روه‌رانه‌ی ئیسلام ده‌سه‌لمێنێ، هه‌روه‌ها ده‌یسه‌لمێنێ موسڵمانه‌کان له سه‌رده‌می مه‌حه‌مه‌د، خاوه‌ن کۆیله بوونه و ڕزگاریش نه‌کراون.\nبه‌ندی3- هه‌موو که‌سێک مافی ژیانی هه‌یه که به ئازادی و ئارامی ژیان به‌سه‌ر ببات.\nنساو ئایه‌تی 84 (فقاتل فی سبیل الله)، واتا: له پێناوی خودادا کوشتاری ئه‌وانه بکه که نابن به ئیسلام. سووره‌تی بقرە 193 (وقاتلهم حتی لاتکون فتنە ویکون الدین لله)، له کوشتنیان وچان مه‌ده‌ن، تا ئاژاوه له دنیا بنه‌بڕ ده‌بێ و دین هه‌ر دینی خودایه. واتا هه‌ر که‌سێک نه‌بێته ئیسلام، ناتوانێ به‌ئازادی و به‌ئارامی بژێت، دین ته‌نها ئیسلامه!\nبه‌ندی4- بۆ هیچ که‌س نییه وه‌کوو کۆیله مامه‌ڵه‌ت له‌گه‌ڵدا بکات، به هه‌مان شێوه تۆش بۆت نییه، له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی تردا وه‌کوو کۆیله مامه‌ڵه بکه‌یت.\nسووره‌تی نور ئایه‌تی 33 (والژین یبتغون الکتاب ماملکت ایمانهم فکاتبوهم ان علمتم فیهم خیرا)، ئه‌و کۆیلانه‌ی که ده‌یانه‌وێت خۆیان بکڕنه‌وه، موکاته‌به‌یان بۆ بکه‌ن، ئه‌گه‌ر ده‌زانن خێری تێدایه. واتا مامه‌ڵه‌کردن به مرۆڤه‌وه. نور31 ژن ده‌توانێت له‌به‌رده‌م کۆیله‌دا محه‌جه‌به نه‌بێت. لێره‌دا کۆیله وه‌کوو مرۆڤێکی بێهه‌ست ته‌ماشا کراوه، هه‌روه‌ها بڕوانه سووره‌تی مجادلە ئایه‌تی 3، مائدە 89 ئایه‌تی، بقرە ئایه‌تی 178.\nبه‌ندی5- بۆ هیچ که‌س نییه ئازاری که‌سێکی تر بدات و ره‌فتاری توندوتیژی به‌رامبه‌ر بکات.\nسووره‌تی مه‌حه‌مه‌د ئایه‌تی4 (فأژا لقیتما الژین کفروا فاچرب الرقاب) له هه‌ر شوێنێک توشی کافران هاتن له ملیان بده‌ن، یان سوره‌تی مائدە، ئایه‌تی 33 (گۆڕی گیانی ئه‌و که‌سانه‌ی دژایه‌تی خوا و پێغه‌مبه‌ر ده‌که‌ن، کوژرانه یان له داردانه یان بڕینی ده‌ست و قاچه به‌پێچه‌وانه‌وه).\nسووره‌تی لقمان، ئایه‌تی 6 (ئه‌وانه‌ی گاڵته به‌خوا ده‌که‌ن ئه‌بێت زۆر به سووکایه‌تی ئازار بدرێن، سووره‌تی انفال، ئایه‌تی 12 (سالقی فی قلوب الژین کفرو الرعب فاچربوا فوق الاعناق واچربوا منهم کل بنان)، واتا: سا ئێوه له ملیان بده‌ن و هه‌موو په‌نجه‌کانیان ببڕنه‌وه، سووره‌تی نور، ئایه‌تی 2 (الزانیه والزانی فاجلدوا کل واحد منهما مائەجلدە)، ئه‌وه‌ی زینا (سێکسی ناشه‌رعی بکات!) سه‌د داری لێ بده‌ن. وه چه‌نده‌ها ئایه‌تی تر هه‌یه ئاماژه بۆ لێدان ده‌کات که پڕن له ئازاردانی مرۆڤه‌کان که پێچه‌وانه‌ی جاڕی مافی مرۆڤه‌وه‌یه.\nبه‌ندی 6و7- هه‌موو که‌س به‌رامبه‌ر یاسا یه‌کسانه، پێویسته به‌هه‌مان شێوه بو هه‌موومان جێبه‌جێ بکرێت.\nسووره‌تی نساو 11 میرات دابه‌ش کردن دوو به‌ش بۆ کوڕ یه‌ک به‌ش بۆ کچ، سووره‌تی نساو 3و4 (ده‌توانن 2 یان 3 یان 4 ژن بهێن ئه‌گه‌ر نه‌تان توانی دادپه‌روه‌ی له نێوانیاندا بکه‌ن ئه‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌نیزکاندا رابوێرن که بوونه‌ته موڵکی خۆتان.\nسووره‌تی بقرە 276 و237 241 احزاب 49 گلاق 1 و 2 ماره‌بڕین و جیابوونه‌وه به‌ده‌سه‌تی پیاوه، ژن هیچ مافێکی نییه.\nبه‌ندی 9- بۆ هیچ که‌س نییه، که که‌سێکی تر به‌ند یان ده‌ر بکات له وڵاته‌که‌ی به زۆر.\nسووره‌تی بقرە، ئایه‌تی 191(واقتلوهم حیپ پقفتموهم واخرجوهم من حیپ اخرجوکم)، له هه‌ر شوێنێک ده‌ستان که‌وت بیان کوژن وه له‌و شوێنه‌شیان ده‌رنه‌ن که ئێوه‌یان ده‌رناوه. به‌پێی ئه‌م ئایه‌ته یه‌هودییه‌کانیان له مه‌دینه شاربه‌ده‌ر کرد.\nبه‌ندی 16- هه‌موو که‌سێک مافی هاوسه‌رگیری بکات و خێزان پێک بهێنێت.\nنساو، ئایه‌تی 20 (وأن أردتم أستبدال زوج مکان زوج)، ئه‌گه‌ر ویستان ژنه‌که‌تان بگۆڕنه‌وه، وه‌کوو ئه‌وه‌ی جووتێک پێڵاو بگۆریته‌وه، ژن هیچ ده‌سه‌ڵاتێکی له بڕیارداندا نییه. نساو، ئایه‌تی 24 (والمحێنات من النساو الا ماملکت ایمانکم کتب الله علیکم)، ژنی به‌شوتان پێ ناشێ ته‌نها ئه‌وانه‌ی بوونه‌ته موڵکی خۆتان. واتا: ئه‌و ژنانه‌ی که به‌تاڵان له شه‌ڕدا ده‌ستیان ده‌که‌وت ده‌یان کرد به ژنی خۆیان ئه‌گه‌ر مێرده‌که‌شی مابێ له ژیان، چونکه ئیسلامه‌کان هه‌ر جێگایه‌کیان بگرتایه، له پاش کووشتار ژنه‌کانیان وه‌کوو تاڵانی ده‌برد بۆ خۆیان.\nبه‌ندی 17- هه‌موو که‌سێک مافی خاوه‌ندارێتی موڵکی هه‌یه، بۆ هیچ که‌س نییه، که موڵک له که‌سێکی تر داگیر بکات.\nسووره‌تی انفال، ئایه‌تی 69 (فکلوا مما غنمتم حلالا گیبأ) ئه‌و تاڵانییه‌ی گرتووتانه حه‌ڵاڵه و پاکه بیخۆن بڕوانه انفال ئایه‌تی 69، حشر ئایه‌تی 7، مائدە، ئایه‌تی 88.\nبه‌ندی 18- هه‌موو که‌س ده‌توانێت پیاده‌ی ئایینه‌که‌ی خۆی بکات یان ئایینه‌که‌ی بگۆڕێت.\nسووره‌تی العمران، ئایه‌تی 85 (ومن یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه)، هه‌ر که‌سێ به‌ده‌ر له ئیسلام قه‌بوڵ نییه سووره‌تی بقرە ئایه‌تی 217 ئه‌وانه‌ی له ئیسلام وه‌رده‌گێڕن کافرن، کافرش به پێیی ده‌سه‌ڵاتی قورئان کوشتنه.\nبه‌ندی 21-هه‌موو که‌سێک مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه، که به‌شداری له به‌رێوه‌بردنی کاروباری ئیداره‌ی وڵاته‌که‌ی بکات.\nسووره‌تی مائدە، ئایه‌تی 45 (ومن لم یحکم بما انزل لله فاولئک هم الچالمون)، ئه‌و که‌سانه‌ی پێچه‌وانه‌ی ئه‌و فه‌رمانه بکه‌ن که له خواوه هاتووه، فه‌رمان بده‌ن غه‌درێ ده‌که‌ن و ناهه‌قن. بڕوانه نساو 144، ممتحنە1، واتا: له ئیسلامدا هیج که‌سێک نابێت فه‌رمانڕه‌وایی بکات، ته‌نها ئیسلام نه‌بێت. یه‌هودی یان مه‌سیحی مافی به‌شداربوونی نییه له هه‌ڵبژاردن یان ده‌سه‌ڵات.\nهه‌موو به‌نده‌کانی تری جاڕنامه که له پێناوی سه‌پاندنی مافی مرۆڤ و خۆشگوزه‌رانی کۆمه‌ڵگادایه، له‌گه‌ڵ شه‌ریعه‌تی ئیسلام و قورئاندا یه‌کناگرنه‌وه. هه‌ر به به‌راوردکردن له‌نێوانیاندا بۆمان ده‌ر ده‌که‌وێت، که ئیسلام بووه‌ته ڕێگر له‌به‌رده‌م ئازادییه‌کاندا. ئیسلام مایه‌ی نه‌خوێنه‌واری، نه‌خۆشی، داڕوخانی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه، هه‌روه‌ها کوشتنی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تیمانه له خزمه‌ت کولتووری داگیرکه‌راندا ته‌نانه‌ت ئیسلام دژی به‌خته‌وه‌ری مرۆڤه‌کانیشه، سووره‌تی قێێ، ئایه‌تی 76 (لاتفرح ان الله لایحبوا المفرحین)، واتا: به‌خته‌وه‌ر مه‌به، خوا ئه‌و که‌سانه‌ی خۆش ناوێت که به‌خته‌وه‌رن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه ئیسلام دژی گۆرانی و هه‌ڵپه‌رکێ و سه‌ما و خۆشی و پێکه‌نینه.\n1_ به‌نده‌کان له (رێبه‌ری مافه‌کانی مرۆڤ)وه‌رگیراوه، له بڵاوکراوه‌کانی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی مافی مرۆڤ له گه‌رمیان ژماره 9.\n2_ بۆ وه‌رگێڕانی هه‌ندێک له ئایه‌ته‌کان، سوودم له (قورئانی پیرۆز)ی وه‌رگێڕاوی مامۆستا هه‌ژار بینیوه.\nPrevious چیرۆكە شێواوەكانی ژیان\nNext سوپاى ئێران نوكە دەكات


کوڕە موسوڵمانێک لەبەر خەبات دژی دوژمنایەتیی جوولەکان خەڵاتکرا - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nسیاڤۆش درەختی. وێنە: فەیسبووک\nکوڕە موسوڵمانێک لەبەر خەبات دژی دوژمنایەتیی جوولەکان خەڵاتکرا\nبڵاو کرایه‌وه tisdag 27 augusti 2013 kl 11.33\nلە ڕۆژی رائول ڤاللنبەریدا، کوڕە گەنجێکی موسڵمان لەبەر خەبات لەبەرامبەر دوژمنایەتیی جوولەکان خەڵات کرا. سیاڤۆش درەختی بە هەژدە ساڵی و کاتێ لە فێرگەی ئامادەیی دەیخوێند بۆی دەرکەوت کە جوولەکەکان لە شەقامەکانی شارەکەی ئەو ـ مالموێ ـ ئازار دەدرێن. دەستپێشخەریی کرد و هاوپۆلەکانی بردە سەفەرێک بۆ ئوردوگای جوولەکوژیی ئۆشڤیتز لە پۆڵۆنیا. کۆمەڵەیەکیشی لە بەرامبەر دوژمنایەتیی جوولەکان لە ناو گەنجانی موسوڵماندا دانا و ئەمڕۆش یەکەمین خەڵاتی تازەدیاریکراوی ڕائول ڤالننبەریی وەک پێزانینەوە لەم هەوڵ و کۆششانەی وەرگرت.\nسیاڤۆش درەختی کە بە ئەسڵ ئازەریە و لەدایکوباوكیکی ئێران دەڵێ خۆشحاڵم لەوەی کە لەگەڵ ڕائول ڤاللنبەری هەڵدەسەنگێنرێم. ئەو نموونەیەکە بۆ گشت خەڵکی سوید و ناوێکی مەزنە لە مێژووی ئەم وڵاتەدا. ئەم خەڵاتەش دوو هێندەی‌تر من هان دەدا کە خەبات لەبەرامبەر رەگەزپەرستی و دوژمنایەتیی جوولەکان فێری گەنجانی سویدی بکەم. سیاڤۆش درەختی لە سەر چالاکییەکانی ئەو کۆمەڵەی دایناوە زیاتر قسە دەکا و دەڵێ کاری ئێمە فێرکارییە!\nدرەختی دەڵێ ئێمە لە فێرگە، فەرمانگەکان و شیرکەتاندا کارگە، سیمینار و کۆڕی جۆراوجۆری لێدوان دادەنێین و هەوڵ دەدەین ئاگاداریی گشتیی خەڵک لە سەر پرسی گرنگی وەک رەگەزپەرستی و دوژمنایەتی لەگەڵ ئایینەکان بەرینە سەرێ. لەڕاستیدا کاری ئێمە پەروەردە و فێرکارییە.\nدرەختی لە سەر ئەو کاردانەوانەی لە شاری مالموێ کە هەر ئێستا کەشێکی بەهێزی دژایەتیی لەگەڵ جوولەکەکانی لێیە دەدوێ و دەڵێ زوربەی کاردانەوەکان زۆر ئەرێنی بوون بەڵام کاردانەوەی سیلبیش هەبووە و هەڕەشەشمان لێکراوە و نامەی ڕق و بێزاریی زۆریشمان بەدەست دەگات.\nکۆمەڵەکەی سیاڤۆش لە سەرەتادا تەنیا لەبەرامبەر دوژمنایەتی لەگەڵ جوولەکەکان و ئایینی یەهوودی خەباتی دەکرد دواتر چالاکیی دیکەشی گرتە خۆی وەک ڕاوەستانەوە لەبەرمابەر هەرچەشنە ڕەگەزپەرستییەک. ئامانجەکەشی وەک سیاڤۆش خۆی دەڵێ بردنەسەری ئاستی تێگەیشتنی گرووپە جۆراوجۆرەکانی مالموێیە کە تەنانەت موسوڵمانان و قەرەجەکانیش گەلێ جار تووشی هەڵاواردن و ئازادران بوونەتەوە. واتا کۆمەڵەیەک کە وەک پرد لە نێوان خەڵکی ڕەش و سپی و قاوەیی، فەڵە، موسوڵمان و مووساییدا چالاکە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێ کە ئێمەی سویدی و نیشتەجێی ئێرە سەرەرای جیاوازییەکانمان خاوەنی مافی یەکسانین.\nئەو لە کۆتادا دەڵێ کە بوێریی کۆمەڵایەتی لە ناو خەڵکدا کەمە و هیوادارم کە من بتوانم ببمە نموونەیەژک بۆ گەنجان و خەڵکی مالموێ و گشت وڵات تا ئەوانیش ئاستی بوێریی کۆمەڵایەتیی خۆیان لەبەرامبەر ڕق و بێزاریی ڕەگەزی و ئایینی بەرنە سەرێ.


یانەكەی ئەردۆگان بە ״ئەستێرەی بەسەرچوو״ دەستی بەسەر خولی توركیادا گرتووە |\nHome گشتی وەرزش یانەكەی ئەردۆگان بە ״ئەستێرەی بەسەرچوو״ دەستی بەسەر خولی توركیادا گرتووە\nوادەردەكەوێت هەژموونی سێ یانە گەورەكەی ئیستەنبوڵ لە خولی توركیادا كۆتایی بێت، ئەمیش لەسەر دەستی یانەیەكی نوێ كە رەجەب تەیب ئەردۆگان پشتگیریی دارایی دەكات. ئەو یانە نوێیە، پشتی بە كۆمەڵێك ئەستێرەی تۆپی پێ بەستووە، كە هاندەران لەبیریان كردوون.\n״ئیستەنبوڵ باساك شەهر״ یاخود ״شارەوانیی ئیستەنبوڵ״ ئەم وەرزە ئاستێكی بێوێنە لە خولی توركیادا پێشكەشدەكات. خولەكە 14 هەفتەی ماوە و ئەوان بە جیاوازیی هەشت لەگەڵ گەڵاتەسەرای پێشەنگی ریزبەندییان گرتووە.\nسێ یانە گەورەكەی ئیستەنبوڵ ״بێشكتاش، فینارباهچە و گەڵاتەسەرای״ لە 34 ساڵی رابردوودا 33 نازناوی خولی توركیایان بەدەستهێناوە، تەنها بۆرسا سپۆر لە ساڵی 2010دا توانی نازناوەكەیان لێ بسەنێت.\nئێستایش یانەی باساك شەهر، كە لە ساڵی 1990 لە یەكێك لەگەڕەكەكانی ئیستەنبوڵ دامەزراوە، لەرێگەدایە بۆ ئەوەی جارێكی دیكە هەژموونی ئەو سێ یانەیە نەهێڵێت، بۆ ئەمەیش پشتی بە چەند ئەستێرەیەك بەستووە كە هاندەران پێیانوایە سەردەمیان نەماوە و ״بەسەرچوو״ن.\nئەو ئەستێرانەی یانە نوێیەكەی توركیا پشتی پێ بەستوون: رۆبینیۆی بەرازیلی (35 ساڵ)، ئیمانوێل ئەدیبایۆری تۆگۆیی (34 ساڵ)، دیمبا بای سەنیگالی (33 ساڵ) و ئیلیریۆ ئیلیای هۆڵەندی (31 ساڵ).\nرۆبینیۆ پێشتر ئەستێرەی دیاری یانەی ریاڵ مەدرید بووە. ئەدیبایۆر لە یانەی شاهانە و ئارسناڵ و مانچستەر سیتی یاریی كردووە. ئەستێرە هۆڵەندییەكەیش درێسی هامبۆرگ و یوڤنتۆسی پۆشیوە. وەكچۆن دیمبا با سەردەمێك ئەستێرەی بەناوبانگی یانەی چێڵسی بوو.\nباساك شەهر چەند ئەستێرەیەكی توركیشی هەیە، كە پێشتر ئەزموونی گەورەیان لەئەوروپا بینیوە، لەنمونەی ئیمری بیلزۆگلۆ (38 ساڵ) و ئاردا تورانی یاریزانی پێشووی بەرشەلۆنە (32 ساڵ).\nلەم چەند ساڵەی دواییدا باساك شەهر زۆر نزیكبووە لەوەی نازناوی خولی توركیا بباتەوە، بەڵام لەدوایین ساتەكاندا لەدەستی دەرچووە. بەهۆی سزاكانی یەكێتیی تۆپی پێی ئەوروپایشەوە ئەگەر راستەوخۆ بلیتی چامپیۆنس لیگیش ببڕێت، ئەوا ناتوانێت بەشداریی بكات.\nئەم ئەنجامە باشانە، لەكاتێكدایە كە یانەكە لەسەر یاریگای فاتح تریم یاری دەكەن، كە تەنها 17 هەزار هاندەر لەخۆدەگرێت.


زیانەكانی یاری ئەلیكترۆنی لەسەر تەندروستی منداڵان و هەرزەكاران چیە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nپزیشکىزیانەكانی یاری ئەلیكترۆنی لەسەر تەندروستی منداڵان و هەرزەكاران چیە؟\nزیانەكانی یاری ئەلیكترۆنی لەسەر تەندروستی منداڵان و هەرزەكاران چیە؟\nزیانەكانی یاری ئەلیكترۆنی لەسەر تەندروستی منداڵان و هەرزەكاران\nیاری ئەلیكترۆنی بۆتە دیاردەیەكی مەترسیدار لەسەر تەندروستی منداڵ و هەرزەكار. دەتوانین چەند خاڵێكی زۆر گرنك ڕوون بكەین بۆ زانینی زیانەكانی یاری ئەلیكترۆنی وەكو PUBG وجۆرەكانی دیكە لەسەر تەندروستی. زیانی كۆمەڵایەتی و دەروونی و جەستەیی وتەندروستی گشتی وەكو:\n1- دروستبوونی كێشەیەكی دەروونی لە منداڵ كە دەبێتە هۆی هەست كردن بە تەنیایی و دووركەوتنەوە لە كەسانی دەوروبەری بە تایبەتی و كۆمەڵگا بە گشتی.\n2- ئەو منداڵە یان هەرزەكارە هەست دەكات كە هەموو شتێك دەبێت بە خێرایی دەستی بكەوێَت بە بێ دواكەوتن بە هۆی خێرایی دەستكەوتەكانی لە یاری ئەلیكترۆنی وەكو PUBG و جۆرەكانی دیكە. وە ئەگەر لە ژیانی ڕۆژانەی داواكارییەكانی بە خێرا دەستی نەدەكەوت، ئەوا دەبێتە هۆی تووشبوونی بە كێشەی دەروونی و قەلەق و بێتاقەتی و هەست كردن بە تەنیایی لە ماڵ یاخود لە قوتابخانە و دووركەوتنی لە كەسانی دەوروبەری بەشێوەیەكی بەردەوام.\n3- تووشبوونی منداڵ و هەرزەكار بە حاڵەتی توندڕەوی و گرژبوون لە هەڵسوكەوتی ڕۆژانەی لەگەڵ كەسانی دەوروبەری و هەوڵدانی بەردەوامی بۆ ئەنجامدانی شەر و لێدان و دروستكردنی كێشە و ئاژاوە.\n4- بەسەربردنی كاتی زۆر لە یاری ئەلیكترۆنی دەبێتە هۆی دووركەوتنی لە خەڵكی دەوروبەری و كێشە لە تێگەیشتن و چۆنیەتی هەڵسوكەوتی ڕۆژانەی لەگەڵیان بە شێوەیەكی كۆمەڵایەتی، ئەمەش دووری دەخات لە هاورێتی كەسانی هاوتەمەنی و دەبێتە كەسێكی زۆر شەرمن و نەزان لە چۆنیەتی تەعامول و دەرخستنی كەسایەتی خۆی.\n5- منداڵ بەهۆی یاری ئەلیكترۆنی شتی خراپ لە ئەخلاق و دابونەرێتی خەڵكان و ووڵاتی بێگانە وەردەگرێت و بەشتێكی باش دەزانێت و دەبێتە شوێنكەوتەی خراپی ئەوان و دژایەتی میللەتی خۆی دەكات و دوور دەكەوێت لە ئەخلاقی جوانی كۆمەڵگای ڕەسەنی خۆی.\n6- منداڵەكە دەبێتە كەسێكی خۆویست و هەست بە ئەنانیەت دەكات و حەز دەكات تەنها خۆی یاری بكات و نایەڵێت منداڵی دیكە لە گەڵیا یاری بكات و دەبێتە هۆی بەردەوامی شەڕ و لێدان لە نێوانیان، ئەمەش لە نێوانی براكان و خزمان زیاتر ڕوودەدات.\n7- یاری ئەلیكترۆنی دەبێتە هۆكارێك بۆ منداڵ بۆ درۆكردن و قسەی ناڕاست بۆ ئەوەی بە شێوەیەكی ساختە پارە وەربگرێت لە ماڵەوە بە ناوی پێویستی خوێندن و قوتابخانە یاخود هەر بەڵگەیەكی ناڕاستی دیكە بۆ ئەوەی بەكاری بێنێت بۆ ئەنجامدانی یاری ئەلیكترۆنی، ئەمەش دەبێتە هۆی فێربوونی ئەو منداڵە لەسەر چۆنیەتی دابینكردنی پارە بە فێڵ و ساختە و دزی كردن بۆ جێبەجێكردنی مەبەستەكانی.\n8- تێكدانی مێشكی منداڵ و هەرزەكار بە وێنەی خراپ لە ناو یارییەكان كە دەبێتە هۆی تێكدانی ئەخلاقیان لە ناو كۆمەڵگا.\n9- دەبێتە هۆی ئەنجامدانی هەڵسوكەوتی خراپ لەگەڵ دایك و باوك و خزمان.\n10- تووشبوون بە نەخۆشیەكانی ماسولكە و ئێسك بە هۆی جوڵانەوەی خێرای منداڵ لە كاتی ئەنجامدانی یارییەكە.\n11- كێشە و ئازار لە بەشی خوارەوەی بڕبڕەی پشت بە هۆی دانیشتن بۆ ماوەیەكی زۆر بەرامبەر بە تەلەفزیۆن و كۆمپیوتەر.\n12- كێشە و ئازار لە بەشی خوارەوەی هەردوو پێ و پەنجە گەورەكانیان بە هۆی چەمانەوەی بەردەوام لە كاتی دانیشتن بۆ یاری.\n13- لاواز بوون و تێكدانی بینینی هەردوو چاوی منداڵ بە هۆی تیشكی بەردەوامی كەهرۆماغنەتیكی كورت و شەپۆلی ئەلیكترۆنی لە تەلەفزیۆن و كۆمپیوتەر.\n14- فێربوونی منداڵ و هەرزەكار لەسەر كوشتنی خەڵك بە ناحەقی و تێكدان و لەناودانی ماڵەكانیان و تەعەددا كردن لەسەریان بە ناعەدالەتی وەكو لە یارییەكە دەبینێت و فێر دەبێت.\n15- فێربوونیان لەسەر چۆنیەتی دانانی پلان بۆ ئەنجامدانی كاری دزی و خراپی و كوشتن بە هۆی بۆچوونەكانی ناو یارییەكە.\n16- دەبێتە هۆی ئەنجام نەدانی خوێندنی منداڵ و دووركەوتنی لە پرۆسەی خوێندن و قوتابخانە و زانست و تووشبوونی بە كێشەی هەڵهاتنی بەردەوامی لە قوتابخانە.\n17- تێكدانی كاتی نووستنی شەوان لە منداڵ و هەرزەكار بەهۆی مانەوەیان بۆ سەعاتێكی درەنگ بۆ یاریكردن، ئەمەش دەبێتە هۆی تێكدانی تەركیزی مێشكیان و لاوازبوونی تێگەیشتنیان لە خوێندن و كێشەی دابەزین و لاوازی لە نمرەكانیان.\n18- تووشبوونی منداڵ بە سەرئێشەی بەردەوام و كێشەی عەصەبی.\n19- كێشە و ئازار لە جومگەكان.\n20- قەڵەوبوون و زیاد بوونی چەوری ناو لەشیان بە هۆی خواردن و دانیشتنیان بۆ ماوەیەكی زۆر.\n21- تێكچوون لە بەرنامەی پاك و خاوێنی منداڵ و تێكدانی بەرنامەی خۆراكی ڕۆژانەی بە هۆی هەوڵدانی بەردەوام بۆ یاریكردن.\n22- مردنی لە ناكاو (مردنی كتوپڕ) بەهۆی بەردەوامبوون لەسەر یاری بۆ ماوەی چەند ڕۆژێك بە بێ نووستن، ئەمەش لە چەند ووڵاتێكی ئاسیا و ئەمریكا ڕوویداوە و تۆماركراوە.\nگۆشەى پزیشکى ماڵپەڕى وەڵامەکان\nدوو ساڵە خێزانم پێک هێناوە کە جیماع دەکەین خێزانم ڕەحەت نابێ هۆکار و چارەسەرى چیە؟ بۆچی هەندێ ئافرەت بە جوتبون ئازاری پێ دەگات؟ هۆكاری تووشبوون بە بۆنی ناخۆش لە بن باڵەكان چیە ، وە چارەسەرى چیە؟ پزیشكان دەڵێن (ترسان) هۆیەكە لە هۆیەكانی كزی جنسی! جا مەبەست لەم گوتەیە چییە و مانای چییە؟ حوکمى کەڵەشاخ گرتن\nسەردان: ٣,٠٧٦ بەش: پزیشکى\nپرسیاری دواترموعتەزیلە کێن وە ئایا لە چ شتێکدا بیروباوەڕو ڕێبازیان دژ بەبیروباوەڕی ئەهلی سوننەو جەماعەیە؟پرسیاری پێشترگەر کرێکارێک لەسەر کارەکەى توشى ڕووداێک هات ئایا پێویستە لەسەر خاوەن کارەکە قەرەبووی بکاتەوە ؟


دوای 14 ساڵ له جه‌نگی عێراق ئه‌وه‌ی نه‌ت زانیوه له په‌یامه‌وه بیزانه\nپه‌یام، مه‌عروف مه‌جید\n14 ساڵ لەمەوبەر هێزەكانی ئەمەریكا گەیشتنە شاری بەغدا و پەیكەرەكەی سەدام حسێنیان لە ناوەڕاستی شارەكە روخاند، بەوەش كۆتاییان بە دەسەڵاتی (35) ساڵەی رژێمی بەعس هێنا لە عێراق، ئەو رۆژەش بە رۆژی رزگاریی عێراق یان داگیركردنی عێراق یان پرۆسەی ئازادی عێراق لەلایەن هاوڵاتیان و ناوەندە سیاسییەكانەوە ناو دەبرێت . \nئەم جەنگە لەلایەن ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانییەوە ، بە یەكێك لەگەورەترین جەنگ هەژمار دەكرێ كە لەمێژووی عێراقدا لە دوای خۆی زۆرترین قوربانی لێكەوتبێتەوە . بە پێی ئامارە نافەرمییەكان كە بەشێك لە رێكخراوەكان بڵاو یان كردۆتەوە .\nلە سەرەتای جەنگەكەوە تا ساڵی 2017 ، 430 هەزار هاوڵاتی بێتاوان بەهۆی جەنگ و ئالۆزییەكانەوە گیانیان لە دەستداوە ، لەناو ئەو شارانەشدا بەغداد بە پلەی یەكەم دێت و دواتر دیالە و دواتر ئەنبار . لەبەرامبەریشداچوار هەزار و (486) سەربازی ئەمەریكی لە عێراق كوژران،\nیەكێكی تر لەو نەهامەتیانەی رووی لە عێراق كرد، نزیكەی 4 ملیۆن هاوڵاتی لەسەر ماڵ و شوێنی خۆیان ئاوارە بوون ، كە سەرجەمیان لە وڵاتانی دراوسَی نیشتەجێبوون كە دابەش بوون بەسەر 64 وڵاتی عەرەبی و ئەوروپی دا .\nهەروەها زیاتر لە چوار ملیۆن و نیو هاوڵاتی لەناوخۆی عێراق ئاوارە بوون كە بەشێكی زۆریان لە ناو خێمە و سەربازگەكان و شوێنی نەشیاو ژیانیان بەسەر دەبرد .\nبەشێكی تری ئەو كەسانەی زەرەر مەند بوون لەو جەنگە . بونی زیاتر لە یەك ملیۆن ئافرەتی بێوەژنە كە بەهۆی ئەو جەنگەوە هاوسەرەكانیان بەهۆی شەر یان كردەوە خۆكوژییەكانەوە گیان لە دەست داوە .هەر ئەمەش وای كرد زیاتر لە 5 ملیۆن منداڵی بێ باوك بن .\nلە روی تەندروستیشەوە ئەم كەرتەش توشی داروخانێكی گەورە هات ،لە دوای داگیركارییەكەوە 39 نەخۆشی جۆراو جۆر لە عێراقدا سەریان هەڵدا بەتایبەتی كۆلیرا و شەلەلی منداڵ. بەۆهی شەرەكانیشەوە دەیان نەخۆشخانە و مەڵبەندی تەندروستی خاپور كران . تەنانەت وای لێهات بۆ هەزار هاوڵاتی یەك شوێنی مانەوەیان هەبێ لە نەخۆشخانەكاندا .\nلە بواری پیشەسازیشدا . زیاتر لە 14 هەزار كارگە لە كاركەوتون ، هەر ئەمەش وای كردوە . 75% بەشەخۆراكی هاوڵاتیان و لە 90% كەرەستەی پیشەسازی لە وڵاتانی دەرەوە هاوردەبكرێت .\nلە روی كەرتی كشتوكاڵیشەوە لە ئێستادا 12 ملیۆن دۆنم كاری لەسەر دەكرێت لە كاتێكدا عێراق زیاتر لە 50 ملیۆن دۆنم زەوی كشتوكاڵی هەیە . جگە لە ناوبردنی ملیۆنا دار خورما و هەزار رەز و باخ كە گەورەترین زیانیان بە ئابوری وڵات گەیاند\nزیانەكان كەرتی پەروەردەشی فەرامۆش نەكردووە، لە ئێستادا لە عێراق نزیكەی 9 هەزار قوتابخانە لەناو بینای قوردان ، و بۆ دەرچوون لەو گرفتە پێویستی بە 11 هەزار قوتابخانەی تر هەیە .وە لە ئێستا زیاتر لە 40 خوێندكار لە ژورێكدا دەخوێنن. زیاتر لە شەش ملیۆن هاوڵاتیش بێبەش بوون لە خوێندن و خویندنەوە..\nلە دوای روخانی دەسەڵاتی سەدام حوسێن لە عێراق . 371 حزب و لایەنی سیاسی دروست بوون، بەپێی سەرژمێرییەكانی كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكان ، وە 11670 رێكخراوی كۆمەڵی مەدەنی بونیان هەیە ، هەروەها 980هەزار سەرباز و كارمەندی ئەمنی و 126 كۆمپانیای پاراستنی ئەمنی ناوخۆی و دەرەكی بونیان لە عێراقدا دروست كراون .\nزیاتر لە 73 هێزی چەكداری میلیشیا كە ژمارەی ئەندامەكانی 117 هەزار كەسن دوور لە یاسا كاردەكەن .\n، لە روی دەزگاكانی راگەیاندنەوە ، 54 رۆژنامە و گۆڤار ی رۆژانە و هەفتانە و هەروەها 63 كەناڵی تەلەفزیۆن و ئاسمانی و ناوخۆیی و 29 رادیۆ چوار تۆری پەیوەندی بونیان هەیە .\nئەمەش بەرهەمی ئەو جەنگەیە كە ناوی لێنراوە پرۆسەی ئازادی عێراق ......\n2544 جار خوێندراوەتەوە


محەممەد بن زاید بە سەرۆكی ئیمارات هەڵبژێردرا – Esta News\nئەنجوومەنی باڵای ئیمارات لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆیدا بە گوێرەی بڕگەی 51ـی دەستوور، محەممەد بن زایدی وەکو سەرۆکی وڵات هەڵبژارد.\nرۆژی هەینی 13-05-2022، خەلیفە بن زاید ئالنهەیان، سەرۆکی ئیمارات و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان لە تەمەنی 74 ساڵیدا کۆچی دواییکرد، بەپێی وەزارەتی کاروباری سەرۆکایەتی بۆ ماوەی 40 ڕۆژ ئاڵای ووڵات لەسەر دامەزراوەکان دادەگیرێت و 3 رۆژیش دەوام لە فەرمانگەکانی کەرتی گشتی و تایبەتیش رادەگیرێت.\nخەلیفە بن زاید ئالنهەیان لە شاری ئەلعەین لە 7ی ئەیلوولی 1948 لەدایکبووە. کوڕی گەورەی دامەزرێنەری وڵاتی ئیماراتە. دووەم سەرۆکی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و شەشەم حاکمی شازدەیەمی ئیمارەتی ئەبو زەبی بووە. لە 3ی تشرینی دووەمی ساڵی 2004 لە شوێنی باوکی”زاید بن سوڵتان”ی دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی بووەتە سەرۆکی وڵات.\nلە ماوەی ژیانیدا، خەلیفە بن زاید چەندین پۆستی وەرگرتووە لەوانە: سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای نەوت و دەزگای ئەبو زەبی بۆ وەبەرهێنان، وەزیری بەرگریی و دارایی، جێگری سەرۆکوەزیران، جێگری فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان.\nلە ساڵی 1964، خەلیفە بن زاید ئالنهەیان لەگەڵ شەمسە سوهێل بن حەمەد مەزروعی ژیانی هاوژینی پێکهێناوە و هەشت منداڵیان هەیە دووانیان کوڕن.


کۆمسیۆنى هەڵبژاردنەکانى هەرێم رایگەیاند سبەینێ پڕۆسەى دابەشکردنى پارەى کارمەندانى سەر سندوقەکان دەستپێدەکات و تا کۆتایی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت.\nشیروان زرار وتەبیژی کۆمسیۆن لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسیدا رایگەیاند، بەھۆی نەبوونی سیولەوە نەیانتوانیوە تا ئیستا پارەی کارمەندانی کۆمسیۆن دابەش بکەن، بەڵام ئێستا پارەی پێویستیان لەبەردەستدایە و لە سبەینێوە دەستدەکرێت بە دابەشکردنی پارەکە و تا ٣٠ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت.\nڕاشیگەیاند، لە سنوری پارێزگای ھەولێر پارەی کارمەندانی سەر سندوقەکان لە ٢٤ بانک و، لە سلێمانی ١٧ بانک و لە دھۆکیش ١١ بانک بۆ ئەو مەبەستە تەرخانکراون.\nڕوونیشیکردەوە، بڕی کۆی ئەو پارەیە نزیکەی ٦ ملیار دینارە، کە بەپێی کاری کارمەندەکە موچەکەیان بۆ دیاریکراوە.\nلە پارێزگای ھەولێر پارەی کارمەندانی سەرسندوقەکان لە بانکەکانی، "بانکی شیرین، دوین، حەمرین، بێخاڵ، سەروەران، نەورۆز، فیدڕاڵ، زاگرۆس، عەینکاوە، بەحرکە، گوڵان، خەبات، بنەسڵاوە، کۆیە، سەربەند، سۆرک، ھەریر، خەلیفان، بلێ، ئازادی، دیلمان، مێرگە سور، چۆمان، سیدەکان." دابەشدەکرێت.\nھاوکات، لە پارێزگای سلێمانی لە بانکەکانی، "بانکی مەڵکەندی، گۆیژە، باخان، ئەزمەڕ، بابان، تانجەرۆ، سەیدسادق، شارەزوور، ڕانیە، قەڵادزێ، دوکان، چەمچەماڵ، کفری، چوارتا، پێنجوێن، کەلار، دەربەندیخان." پارەی کارمەندان دابەشدەکرێت.\nلە پارێزگای دھۆکیش، "بانکی سەرھەڵدان، داس نیە، سبنا، سێمێل، سۆلاف، دەلال، باتوفە، شێخان، سیبە، بەردەڕەش، شیلادزێ." دابەشدەکرێت.\nھاوکات فەرمانگەی گشتی سلێمانی کۆمسیۆن لە ڕاگەیەنراوێکدا داوای لەکارمەندانی گرێبەستی کۆمسیۆن کردووە لەکاتی سەردانی بانکەکاندا یەکێک لە بەڵگەنامە فەرمییەکانیان پێبێت و کۆپییەکی بدەن بە بانکەکان.\nئه‌م بابه‌ته  1448 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nژنێک: ئاوات بۆکای ١٧ هەزار دۆلاری خواردوم ... دواتریش ئەم کا...


لەمەودوا دەتوانیت ئایفۆنەکەت لە کۆمپیوتەرەکانی Dell ـەوە کۆنتڕۆڵ بکەیت – کەی ئای تی ئێن\nچۆن بتوانین تێپەڕەوشەکانمان هاوردە بکەین بۆ نێو کرۆم و بەڕێوەبەری تێپەڕەوشەی گووگڵ\n|کاریکاتێری ڕۆژ| مایكرۆسۆفت بەرنامەی ماسنجەر ڕادەگرێت و لەگەڵ سكایپ تێكەهەڵكێشی دەكات.\nسامسۆنگ: مۆبایلی گالەکسی فۆڵد ئامادەیە بۆ بەردەستکردن\nئەپڵ ڕێگە بە ڕۆڵگێڕە خراپەکارەکان نادات لە فیلمەکاندا ئایفۆنەکان بەکاربهێنن\nمایکرۆسۆفت دژە ڤایرۆسێکی نوێ بۆ سیستەمەکانی iOS و Android بەردەست دەکات\nئای ئۆ ئێس 26, ئازار 2020\nئەگەر بەکارهێنەری ئایفۆنیت و کۆمپیوتەرێکی مۆدێرنی براندی Dell بەکاردەهێنیت، لەمەودوا دەتوانیت ئایفۆنەکەت لەسەر کۆمپیوتەرەکەت کۆنتڕۆڵ بکەیت.\nکۆمپانیای Dell وەشانی ژمارە 3 ـی لە ئەپی Dell Mobile Connect بەردەستکرد، کە تێیدا ڕێگە دەدات ئایفۆنەکەت پەیوەستی کۆمپیوتەرە Dell ـەکان بکەیت و ڕوونمای ئایفۆنەکەت بۆ دەگوازێتەوە سەر ڕوونمای کۆمپیوتەرەکەت. لە ڕێگەی ئەپەکەوە دەتوانیت بە تەختەکلیل و ماوسی کۆمپیوتەرەکەت ئەپەکانی ئایفۆن بەکاربهێنیت. تەنانەت دەتوانیت وێنە و ڤیدیۆکان لە نێوان هەردوو ئامێرەکە هاوبەشی پێ بکەیت و هەر لە کۆمپیوتەرەکەت کورتەنامەکان بنێریت بە بێ ئەوەی پێویست بکات ئەپی iMessage لە ئایفۆنەکەت بکەیتەوە.\nبۆ ماوەی چەند ساڵێکە ئەپی ناوبراو پشتگیری لە سیستەمی Android دەکات و دەتوانیت ڕوونمای مۆبایلە کارکردووەکانی سیستەمە ناوبراوەکە بگوازیتەوە بۆ کۆمپیوتەرەکەت و کۆنتڕۆڵی بکەیت. بە هەرحاڵ، لە iOS سنووردارکردنی گواستنەوەی پەڕگەکان لە ئەپەکە بوونی هەیە و تەنها دەتوانرێت وێنە و ڤیدیۆکان بگوازرێنەوە، لە کاتێکدا لە Android ئەمە بوونی نییە و دەتوانرێت میوزیک و بەڵگەنامەییەکانیش بگوازرێنەوە.\nکۆمپانیای Dell تاکە کۆمپانیا نییە کار لەسەر ئەپی تایبەت بە کۆنتڕۆڵکردنی مۆبایلەکان دەکات لە کۆمپیوتەرەوە، کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بۆ چەند ساڵێکە خاوەن ئەپی Your Phone ـە، بەڵام تاوەکو ئێستا پشتگیری لە Android دەکات و کار لەسەر زیادکردنی پشتگیری iOS ـیش دەکات هاوشێوەی Dell.\nبۆ بەکارهێنانی ئەپی Dell Mobile Connect، پێویستە مۆدێلی کۆمپیوتەرە Dell ـەکەت 2018 و نوێتر بێت، هەروەها وەشانی ئایفۆنەکەت iOS 11 و نوێتر بێت.\nتاگەکان ئای ئۆ ئێس ئایفۆن Dell Dell Mobile Connect iphone دێڵ کۆمپیوتەر


ڕوانگە: پرسی ڕێفراندۆم له ئێران\nچه‌ند حه‌وتوویه پرسی ڕێفراندۆم له ئێران هاتۆته ئاراوه و لانی که‌م دوو لایه‌نی جیاواز داوای به‌ڕێوه‌چوونی ڕێفراندۆم ده‌که‌ن. حه‌سه‌ن ڕووحانی سه‌رۆک کۆماری ئێڕان رۆژی 22ی ڕێبه‌ندان له ساڵیادی ڕێوڕه‌سمی ڕێزگرتن له سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی 57 ئاماژه‌ی به خاڵێکی ده‌ستوری ئێران دا و به شێوازێک داوای کرد بۆ چاره‌سه‌ری هه‌ندێک له ناکۆکییه‌کان ڕێفراندۆم به‌ڕێوه‌بچێت.\nله لایه‌کی تره‌وه، 15 چالاکی مه‌ده‌نی و که‌سایه‌تی ناسراوی ئێرانی له نێوخۆ و له ده‌ره‌وه‌ی ئێران له نامه‌یه‌کی سه‌رئاوه‌ڵادا داوایان کرد ڕێفراندۆم بۆ گۆڕینی کۆماری ئیسلامی له ژێرچاودێری نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان به‌ڕێوه‌بچێت. ئه‌م که‌سایه‌تییانه ده‌ڵێن ڕێفراندۆم ته‌نیا ڕێگای ئاشتیخوازنه‌یه بۆ گۆڕینی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له ئێران به پێی ده‌نگ و خواستی گه‌لانی ئێران.\nله هه‌ل و مه‌رجێك دا سه‌رکوته‌کان له ئێران توندتر بۆته‌وه و له نوێترین ئه‌ڵقه‌ی سه‌رکوت دا چالاکانی ژینگه پارێز کراونه‌ته ئامانج، چه‌ند پرسی ڕێفراندۆم ده‌توانێت به جیدی وه‌ربگیرێت و ببێت به داواکارییه‌کی سیاسی گشتی له ئێران. ئه‌م پرسه چه‌ند ده‌توانێت کێشه‌کانی به‌ربڵاوی ئێڕان چاره‌سه‌ربکات و ئوپوزسیۆنی ئێران چه‌ند ئاماده‌ی که‌ڵک وه‌رگرتن له ئه‌م بابه‌ته‌یه.\nله به‌رنامه‌ی ڕوانگه‌ی ئه‌م حه‌وتوه ئه‌م پرسه‌مان له وتووێژ له گه‌ڵ به‌ڕێزان بێهزاد خوشحاڵی نوسه‌ر و رۆژنامه‌وانی کورد له ئاڵمان و عه‌مار گوڵی رۆژنامه‌وان له ناوه‌ندی نۆچه و شرۆڤه‌ی ڕۆژ تاوتۆ کردووه.


دکتۆر جەبار قادر: وێستگە مێژووییە گرنگەکانی کێشەی مووسڵ – بەشی یەکەم. – WTARIKURD\nلە 30 ئوکتۆبەری 1918 لە سەر کەشتی ئاگەمەمنون Agamemnon لە بەندەری مۆدروس Moudrosلە دورگەی لێمنۆسی Lemnos عوسمانی ئەوجا و یۆنانی ئێستا لە دەریای ئیجە، ئاگربەستی مۆدروس لە نێوان هاوپەیمانان و عوسمانییەکاندا ئیمزا کرا. لە سەر ناوی دەوڵەتی عوسمانی ڕەوف بەگ وەزیری دەریاوانی و لە سەر ناوی دەوڵەتانی هاوپەیمانیش ئەدمیراڵی بریتانیSomerest Arthur Gough- Calthorpe ئیمزایان کرد. ئاگربەستی مۆدروس، کە تورکەکان بە موتارەکەی موندرۆس (Mondros Mütarekesi) ناوی دەبەن، کۆتایی بەشەڕی یەکەمی جیهانی لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا هێنا. لەو ساتەدا هێزە سەربازییەکانی بریتانیا 12 مایل (نزیکەی 20 کیلۆمەتر) لە باشوری شاری مووسڵ بوون. بە پێی بەندەکانی ئاگربەستەکە دەبوایە هێزە شەڕکەرەکان لە جێگەی خۆیان ڕاوەستن و جووڵەیان پێ نەکرێت.\nبریتانییەکان زۆریان مەبەست بوو شاری مووسڵ داگیر بکەن، بۆیە دوای چەند ڕۆژێک تورکەکانیان ناچار کرد شارەکە چۆڵکەن . بریتانیا وەک هێزێکی ئیمپراتۆری مەزن و لە شەڕدا سەرکەوتوو، زۆر ئاسان بوو بۆی خواستەکانی خۆی بەسەر لایەنی دۆڕاودا بسەپێنێت. پاکانەی بریتانییەکان بۆ داگیرکردنی مووسڵ بەندەکانی 7 و 16ی ئاگربەستەکە بوون. بەندی 7 ئەو مافەی دەدا بە هاوپەیمانان کە هەموو ئەو خاڵە ستراتیژیانە داگیربکەن لە حاڵەتی پەیدابوونی هەڕەشە لە سەر ئاسایشی هێزەکانیان. ئەم “باری هەڕەشە لە سەر ئاسایشی هێزەکان” سەد لێکدانەوەی هەڵدەگرت. خاڵی 16 ش لایەنی عوسمانی ناچار کردبوو، هەموو بنکە سەربازییەکانی حیجاز، عەسیر، یەمەن، سوریا و میزۆپۆتامیا ڕادەستی نزیکترین فەرماندەی هێزەکانی هاوپەیمانان بکات، هێزەکانیشی لە کیلیکیا بکێشێتەوە، تەنها ئەوانە نەبن کە بۆ پاراستنی ئارامی و ئاسایش پێویستن، وەک لە خاڵی 5 مدا باسی لێوە کراوە. کەس باوەڕی بەوە نەبوو سوپای عوسمانی لە پەل و پۆ کەوتوو توانای ئەوەی مابێت هەڕەشە لە سەر هێزی هاوپەیمانان دروست بکات. حکومەتی عوسمانی لە ئەستەموڵ، لە دوای ئەویش حکومەتی کەمالی لە ئەنقەرە داگیرکردنی مووسڵیان بە کردەوەیەکی ناقانونی دانا، چونکە لە دوای مۆرکردنی ئاگربەستەکە و بە لێکدانەوەی ئەوان لە دژی بنەما سەرەکییەکەی بوو. ئا لێرەوە کێشەیەک بە ناوی کێشەی ویلایەتی مووسڵ (کێشەی مووسڵ) لە نیوان بریتانیا و عیراقی ژێردەستەی لە لایەک و تورکیا لە لایەکی ترەوە پەیدا بوو.\nبریتانیا دەمێک بوو چاوی بڕیبووە ویلایەتی مووسڵ، هەرچەندە بە پێی ڕێکەوتننامەی سایکس – پێکۆ دانی بەوەدا نابوو کە بەشی هەرە زۆری بدرێت بە فرەنسا، بەڵام بەشە گرنگەکەی، کە کەرکوک بوو بۆ خۆی دابڕیبوو. لەو نەخشەیەی ناوچەکانی دەسەڵاتی ڕاستەوخۆ و دەڤەری باڵادەستی (هێژیمۆنی – نفوذ) ی بریتانیا و فرەنسای لە سەر دیار کراون و لە گەڵ ڕێکەوتننامەکەدا هاوپێچ کراوە، تا زێی بچووک بە شاری کەرکوکەوە کرابوو بە ناوچەی باڵادەستی بریتانیا.\nدواتر لە کۆنفرانسی سان ڕیمۆ کە لە ئیتالیا لە(19 – 26 نیسانی 1920) بەسترا و سەرۆک وەزیرانی بریتانیا، فرەنسا، ئیتالیا و نوێنەرانی یۆنان، ژاپۆن و بەلجیکا ئامادەی بوون و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمێریکاش وەک چاودێر ئامادە بوو، سەرۆک وەزیرانی بریتانیا لوید جۆرج توانی سەرۆک وەزیرانی فرەنسا جۆرج کلیمەنسۆ قایل بکات دەست لە مووسڵ هەڵبگرێت، کە بە پێی سایکس – پیکۆ بۆی دانرا بوو. لە بەرامبەر ئەم پیاوەتییەی کلیمەنسۆ فرەنسا هەندێ شتی دەست کەوت، بەڵام لە گەڵ گرنگی مووسڵا بەراورد نەدەکران. لەم سان ڕیمۆ دەبوایە دەولەتانی هاوپەیمانی سەرکەوتوو لە شەڕی یەکەمی جیهانیدا بڕێار لە سەر چارەنووسی میراتەکانی دەوڵەتی عوسمانی لە ئاسیا بدەن. لێرەدا ئامادەبووان دوا پێداچوونەوەیان بە ڕەشنووسی پەیماننامەی ئاشتیدا کرد، کە دواتر لە 10 ئابی هەمان ساڵ لە پاریس مۆر کرا و بە پەیماننامەی سێڤر ناوی دەرکرد. هەر لە سان ڕیمۆش ڕژێمی مەندەیتیان داهێنا و فلەستین و میزۆپۆتامیا خرانە ژێر مەندەیتی بریتانیا و لە بەرامبەر وازهێنانی فرەنسا لە مووسڵ، بریتانیا دانی نا بە مەندەیتی فرەنسادا لە سەر سوریا و لوبنان. ئەوەی مایەی سەرنج و تێڕامانە هەر لە سان ڕیمۆ لە 24 – 25 نیساندا دان و سان لە سەر نەوتی ویلایەتی مووسڵ لە نێوان بریتانیا و فرەنسا بەڕێوەچوون و لە ئەنجامدا ڕێکەوتننامەیەک لەو بارەیەوە ئیمزا کرا، کە مافی 25 % نەوتی مووسڵی دەدا بە فرەنسا لە بەرامبەر دەستهەڵگرتنی لە ویلایەتی مووسڵ. ئەم کەین و بەینانە ئەو ڕاستییە دەرئەخەن کە بریتانیا ئامادە نەبوو بە هیچ شێوەیەک دەستبەرداری مووسڵ بێت.\nهەر لەو کاتەدا کە هاوپەیمانان لە سان ڕیمۆ و پاریس خەریکی بەخشینەوەی میراتەکانی دەوڵەتی عوسمانی بوون، لە سەر خاکی ئاسیای بچووک (تورکیای ئێستا) ڕووداوی گەورە دەقەومان. مستەفا کەمال لە مایسی 1919 ەوە دەستی کردبوو بە کۆکردنەوەی لایەنگران بۆ ڕوو بە ڕووبوونەوە لە گەڵ داگیرکەراندا. دوو کۆنگرە لە ئەرزەڕۆم (22 تەمموز – 7 ئاب 1919) و سیواس (4 – 11 ئەیلول 1919) بۆ ئەو مەبەستە بەستران. لەو کۆنگرانەدا پرۆژەی پرۆگرامێکی سیاسی گەڵاڵە کرا. یەکێ لە داخوازییە سەرەکییەکانی کۆنگرەی سیواس ئەنجامدانی هەڵبژراردن بوو بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عوسمانی ( مجلسی مبعوثان). حکومەتی سوڵتان ناچار کرا ئەنجامدانی هەڵبژاردن ڕابگەیەنێت. لە زۆربەی ویلایەتەکان لایەنگرانی مستەفا کەمال سەرکەوتن. لە کۆتایی ساڵی 1919 و دەسپێکی 1920 لە مستەفا کەمال و دەستەی نوێنەرایەتیدا (هیئەی تمثیلیە)، کە لە کۆنگرەی سیواس وەک دەستەیەکی جێبەجێکار هەڵبژێردرابوون، ئەندامانی نوێی پاڕلەمان لە ئەنقەرە کۆبوونەوە. لە ئەنجامی کۆبوونەوەکاندا پرۆژەی پەیمانێک گەڵاڵە کرا، کە تورکەکان بە مانیفێستۆی شەڕی ئازادی ناوی ئەبەن. پەیمانەکە لە هەشت خاڵ پێکهاتبوو و بە بۆچوونی کەمالییەکان داخوازییە سەرەکییەکانی گەلانی تورکیای دەگرتە خۆ. بە پێی سەرچاوە مێژووییەکان مستەفا کەمال بە خۆی ڕەشنووسەکەی نووسی و ئەوانی تر ئیمزایان کرد. ئەم پەیمانە برا بۆ ئەنجومەنی نوێنەران، کە لە 12 کانونی دووەمی 1920 دوا خولی خۆی لە ئەستەمووڵ دەسپێکرد. دوای کردنەوە و هەڵبژاردنی ئۆرگانەکانی پاڕلەمان، گفتوگۆکان لە بارەی پرۆژە پەیمانی نیشتمانییەوە، کە ئەو کاتە بە ناوی عەهدی میللی نێوی دەبرا، دەستیان پێکرد. لە 28 هەمان مانگدا و لە دانیشتنێکی نهێنیدا بڕیاری لە سەر عەهدی میللی درا. ئەم پەیمانە بە ناوی جیاواز لە مێژوودا باسکراوە، ( عهدی میللی، میثاقی میللی و لە زمانی تورکی هاوچەرخدا بووە بە ( (Ulusal Ant, Milli Misak, Milli Yemin، کە هەموویان هەمان واتا دەبەخشن، کە دەکاتە پەیمانی نیشتمانی. لە بڕیاڕنامەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عوسمانیدا هەشت خاڵەکەی مستەفا کەمال کران بە شەش خاڵ بە تێکەڵکردنی هەندێ لە خاڵەکان. لە 12 شوبات بڕیاڕنامەکە ئاشکرا کراو و بڵاوکرایەوە. ئەم ڕەوتەی ڕووداوەکان تەواو لە دژی ئەو سیناریۆیانە بوو کە هاوپەیمانان خەریکی داڕێژانی بوون لە بارەی دوا ڕۆژی ئاسیای بچووکەوە، بۆیە هێزەکانی بریتانیا، فرەنسا و ئیتالیا لە 16 مارتدا ئەستەموڵیان داگیرکرد. لە 18 مارتدا ئەنجومەنی نوێنەران دوا کۆبوونەوەی خۆی کرد و لە ژێر فشاری داگیرکەرانا لە ١١ نیسانی ١٩٢٠ بە یەکجاری دەرگاکانی داخرا. بەشێک لە ئەندامانی ئەنجومەن دەستگیر کران و لە ولات دوورخرانەوە و بە شەکەی تریان خۆیان گەیاندەوە ئەنقەرە. لە 23 نیسانی 1920 پاڕلەمانێکی نوێیان لەوێ بە ناوی ئەنجومەنی مەزنی میللی تورکیا ((Türkiye Büyük Millet Meclisiدامەزراند. لێرەوە لە تورکیا دوو حکومەت هاتنە کایەوە: حکومەتی ئەستەموڵ و حکومەتی ئەنقەرە. یەکەمیان لە پەل و پۆ کەوتبوو و لە ژێر دەسەڵاتی داگیرکەراندا بوو و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ دوا پێگەکانی خۆی لە تورکیا لە دەستدەدا. ئەوی تریان حکومەتی ئەنقەرە بە پێچەوانەوە سەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی لە شەڕی ئازادیدا ڕۆژ لە دوای ڕۆژ لە نێو خۆی تورکیا و لە سەر ئاستی نێودەوڵەتیش پەیگەی بەهێزتر دەبوو.\nئەوەی لە پەیمانی نیشتمانیدا بۆ ئەم باسەی ئێمە گرنگە خاڵی یەکەمێتی کە باس لەو ناوچانە دەکات، کە زۆرینەی دانیشتوانیان بە وتەی ئەوان عەرەبن و لە ڕۆژی ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە 30 ئوکتۆبەری 1918 لە ژێر دەستی هێزەکانی هاوپەیمانان بوون، دەبێت خەڵکەکەی بە ئازادی بڕیاڕ لە سەر چارەنووسی خۆیان بدەن. لێرەدا مووسڵ و هەتای (ئەسکەندەرۆنە) خراونەتە چوارچیوەی سنوورەکانی پەیمانەکەوە وەک لەو نەخشەیە دەرئەکەوێت کە هاوپێچ کراوە. لەوێدا هەموو باشوری کوردستان خراوەتە سەر نەخشەی تورکیا، هەتای لە 29 حوزەیرانی 1939 بە ڕێکەوتنێک لە گەڵ فرەنسا خرایە سەر تورکیا، پێشتریش پرسی قارس و ئارتڤین لە گەڵ ڕووسیای سۆڤیەتیدا بە قازانجی تورکیا بڕابووەوە.\nئا لەم کاتەدا هاوپەیمانان لە پاریس پەیماننامەی سێڤریان لە 10 ئابی 1920 لە گەڵ دەوڵەتی عوسمانیدا مۆر کرد. ئەوە یەکەمین جار بوو لە بەڵگەنامەیەکی نێودەوڵەتیدا باس لە مافەکانی کورد بکرێت. کورد زۆری بە سەر سێڤردا هەڵداوە، کە لەوە زیاتر وەک بەڵگەنامەیەکی مێژوویی لە سەر ئاستی نێودەوڵەتی باس لە مافەکانی کورد دەکات، هیچ بەهایەکی لە سەر ئەرزی واقیع نەبوو. دەوڵەتی عوسمانی کە ئیمزای کردبوو هەر ئەو کاتە دەسەڵاتی بەسەر زۆربەی ناوچەکانی ئاسیای بچووکدا نەدەڕۆیشت، کەمالییەکان لەوێ خاوەن دەسەڵاتی راستەقینە بوون و ئەمان ئامادە نەبوون بە هیچ شێوەیەک دان بە سێڤردا بنێن. کەس خۆی نەکردە خاوەنی پەیماننامەی سێڤر، هاوپەیمانان چەند مانگێک تێنەپەڕیبوو بە سەر ئیمزا کردنیدا، کاتێ ئامادەییان دەربڕی بە بەندەکانیدا بچنەوە و کەوتنە بازرگانی لە گەڵ کەمالییەکاندا. بێجگە لە ئیتالیا هیچ دەوڵەتێک بە فەرمی لە پاڕلەمانی وڵاتەکەیدا ئیقراری نەکرد. ئەو سێ خاڵەی سێڤریش کە بۆ باسی مافەکانی کورد تەرخان کرابوون، ئەوەندە مەرج و ئەگەریان بۆ دانرا بوون، ئەگەر مرۆڤ بە وردی و دوور لە سۆز لێکیانبداتەوە، ئەوا دەبینێت ئاکامەکەی دەکاتە هیچ و نزیکدەبێتەوە لە سفرێکی گەورە. لە سێڤردا باسی ڕۆژەهەڵاتی کوردستان بە هیچ شێوەیەک نەکرا، وەک ئەوەی بەشێک نەبێت لە کوردستان. ئەو کوردستانەشی کە لە نەخشەکەی سێڤردا بە کورد ڕەوا بینیرا، زۆر لەو کوردستانە بچووکترە کە کورد بە خاکی نیشتمانی خۆی دەزانێت. ئەم بابەتە پێویستی بە باسێکی تایبەت هەیە.\nلە ئابی 1922 هێزەکانی تورکیای کەمالی سەرکەوتنێکی بێ وێنەیان بە سەر سوپای یۆنانیدا بەدەستهێنا، لە 11 ئوکتۆبەری هەمان ساڵیشدا ئاگربەستی مودانیا لە نێوان حکومەتی ئەنقەرە لە لایەک و نوێنەرانی بریتانیا، فرەنسا، ئیتالیا لە لایەکی ترەوە ئیمزا کرا و لە 13 هەمان مانگیش یۆنان پێوەی پابەند بوو و ئیمزای کرد. لێرەوە ئیتر ئەنقەرە خۆشی بەوەدا نەدەهات باسی ئاگربەستی مۆدروسی لە گەڵدا بکرێت، ئەو داوای ئەوەی دەکرد کە بە پێی ئاگربەستی مودانیا قسەی لە گەڵدا بکرێت. لە کۆتاییدا هەر واش کرا، تورکیا تەنها دەوڵەتی دۆڕاو بوو لە شەڕدا کە وەک هاوتایەک هەڵس و کەوتی لە گەڵدا دەکرا. ئاشکرایە دەوڵەتی شکستخواردوو لە شەڕدا هەموو بڕیاڕەکانی لایەنی سەرکەوتوو بێ یەک دوو جێبەجێ بکات. زوو زوو عیسمەت ئینەنۆ بە بیری نوێنەرانی هاوپەیمانانی دەهێنایەوە کە ئەوە دەوڵەتی عوسمانی بوو شەڕی دۆڕاند، بەڵام ئەو بە سەرکەوتوویی لە گۆڕەپانی شەڕەوە هاتووە، بۆیە دەبێت وەک هاوتا مامەڵەی لە گەڵدا بکرێت نەک وەک لایەنی دۆڕاو. مەرجەکانی ئاشتی لە نێوان تورکیا و هاوپەیمانان بە پێی ئاگربەستی مۆدانیا، دەبوایە لە کۆنفرانسی لۆزان، کە جاری یەکەم لە (21 نۆڤەمبەری 1922 تا 24 شوباتی 1923) و جاری دووەمیش لە (23 نیسان تا 24 تەمموزی 1923) بەڕێوە چوو، بڕیاریان لێ بدرایە.