ئەم وتارە هەوڵدەدا بە شرۆڤەیەکی کۆگنێتیڤانە ئاوڕ لە دیاردەی رەخنەی “دەروون پارادایمی” بداتەوە کە دوو جار رۆڵی چارەنووسسازی لە مێژووی حدک دا هەبووە. بۆ ئەوەی زەمینەی مژارەکە هەموارتر بێ، سەرەتا هەوڵدەدەم باسێکی کورت لەمەڕ “ماهیەت” و زەروورەتی حیزب بەگشتی بکەم. دواتر “کارکرد” یاخۆ فۆنکسیۆنەکانی حیزبی سیاسی بخەمە بەرباس و، دواجار باس لە کارایی رەخنەی “دەروون پارادایمی” وەک پێشمەرجێکی گرنگ بۆ چالاک کردنی نیهادە سیاسییەکان بکەم.\n٢٥ی گەلاوێژی ئەمساڵ، ٧١ ساڵ بەسەر تەمەنی حیزبی دێمۆکراتی کوردستاندا تێدەپەڕێ. ٧١ ساڵەی تەمەنی حیزبێکی سیاسی دەبێ ئەو دەرفەتەمان بۆ برەخسێنێ کە لە کاتی نرخاندی مێژووی ئەو حیزبەدا، رۆڵی کەمتر بە هۆکارە عاتیفیەکان بدەین. کەواتە کاتێ ئاوڕ لە مێژووی ٧١ ساڵەی حیزبێکی سیاسی دەدەینەوە، پێویستە لەسەر دوو شت ساغ بینەوە: تێروانینی رۆمانتیکانە و لێکۆڵینەوەی مێتۆدۆلۆژیانە. کاتێ باس لە تێروانینی رۆمانتیکانە دەکرێ سروشتییە کە لە بەرامبەریشیدا تێروانینی رەخنەگراەش هەبێ. ئەگەر روانگەی عاتیفی و رەخنەگەرانە وەک ماف رەچاو بکەین، ئەوا زۆر سروشتییە کە ئەو مافە بە هەردوو لا بدەین کە چۆن دەرواننە دیاردەکان، بەڵام کاتێ باس لە لێکۆڵینەوە دەکەین ئیدی لەگەڵ کانسێبتێکی دیکەدا بەرەوروو دەبینەوە. لێکۆڵینەوە مێتۆدە، پرۆژەیەکی سیستەماتیک و پلاندارێژراوە، پشت بە فاکت و داتا دەبەستێ، سوود لە دیزاین و تیۆر وەردەگرێ و هتد. ئەم فاکتۆڕانە پێمان دەڵێن کە کاری لێکۆڵینەوە پرۆسەیەکی قورس و درێژخایەنە، لەهەمان حاڵدا مەجاڵی ئەوەش هەیە کە بە پێی زانیاریی نوێ یاخۆ میتۆدی نوێ رەت بکرێتەوە. هەڵبەت ئەم وتارە لێکۆڵینەوە نییە، بەڵکە بابەتێکی شرۆڤەکارانەیە و، کاتێ باس لە شرۆڤە دەکەین پێویستە روونی بکەینەوە کە لە چ گۆشەنیگایەکەوە ئاوڕ لە مێژوو یاخۆ دیاردەکان دەدەینەوە. لە کاری شرۆڤەکاریدا ئێمە لەگەڵ دوو گۆشەنیگادا ئاشنا دەبین؛ یەکەم شرۆڤەیەکی کۆگنێتیڤانەیە؛ واتە دیاردەکان وەک ئەو جۆرەی کە هەن شرۆڤە بکرێن، دووهەم شرۆڤەیەکی نۆرماتیڤانەیە؛ واتە دیاردەکان وەک ئەو جۆرەی کە دەبوایە ببێ شرۆڤە بکەین. یەکێک لە مەترسییەکانی خۆخەریک کردن بە شرۆڤەی نۆرماتیڤ لەوەدایە کە کۆنتێکستی رووداوەکان لەبەرچاو ناگرێ و هەروەها لە پێشەوەی سەردەمی دیاردەکاندا دەڕوا. ئەم وتارە هەوڵدەدا بە شرۆڤەیەکی کۆگنێتیڤانە ئاوڕ لە دیاردەی رەخنەی “دەروون پارادایمی” بداتەوە کە دوو جار رۆڵی چارەنووسسازی لە مێژووی حدک دا هەبووە. بۆ ئەوەی زەمینەی مژارەکە هەموارتر بێ، سەرەتا هەوڵدەدەم باسێکی کورت لەمەڕ “ماهیەت” و زەروورەتی حیزب بەگشتی بکەم. دواتر “کارکرد” یاخۆ فۆنکسیۆنەکانی حیزبی سیاسی بخەمە بەرباس و، دواجار باس لە کارایی رەخنەی “دەروون پارادایمی” وەک پێشمەرجێکی گرنگ بۆ چالاک کردنی نیهادە سیاسییەکان بکەم.\nستاین روکان (١٩٨٧) کۆمەڵناس و سیاسەتناسی نۆروێژیی، زەروورەتی دامەزرانی حیزب وەک دەرەنجامی دەرکەوتنی کەلێنی کۆمەڵایەتی پێناسە دەکا. کەواتە کاتێ بمانەوێ لێکۆڵینەوە لەسەر دیاردەی حیزب یاخۆ کارکردەکەی بکەین، پێویستە سەرەتا لێکۆڵینەوە لەسەر کەلێنە کۆمەڵایەتییەکان و هاودژەکانی نێو ئەو کۆمەڵگایە بکەین، چوونکە حیزب لە روانگەی کۆمەڵناسییەوە بەرگریی لە ماف و بەرژەوەندییەکانی چین یاخۆ لایەنێکی نێو کۆمەڵگا دەکا کە دەسەڵاتی سیاسی پێشێلی کردووە یاخۆ ڕەچاوی ناکا. ئەمەی باس کرا باسێکی “ماهیەتی” بوو، بەڵام کاتێ باس لە “کارکردی” حیزب دەکرێ- بە پێی بۆچوونی روکان، ئێمە لەگەل دوو دیاردەدا بەرەوروو دەبینیەوە واتە؛ پارتی- سیستەم و پارتی- کولتور. مەبەست لە پارتی- سیستەم؛ تەعاموولی دەرەکی حیزبە، واتە چۆنایەتی ماملەکردنی حیزب لەگەڵ دەسەڵات یاخۆ ململانەی سیاسی بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵاتە. لە وەها دۆخێکدا حیزب وەک میدیۆمێک لە نیوان دەسەڵات و ئەو چین و توێژەی کە حیزبەکە نوێنەرایەتی دەکا، کارکردی هەیە. مەبەست لە پارتی- کولتور؛ تەعامولی دەروونیی نێو حیزب و کۆمەڵگایە کە بە پێی دێمۆکراسی نێو حیزب و ئاستی پەروەردەی ئەندامەکانی مەزندە دەکرێ.\nسیاسەتی دەوڵەت- نەتەوە لە سەردەمی رەزا خانی میرپەنجدا نەک هەر زەمینەخۆشکەری کەلینی کۆمەڵایەتی بوو لە ئێران، بەڵکە زەمینەخۆشکەری هەڵاواردنی نەتەوەییش بوو. ئەگەر مانای کەلێنی کۆمەڵایەتی هاودژی و شەڕی بەرژەوەندییەکان بێ، ئەوا سیاسەتی هەڵاواردن پێوەندیی بە شکاندنی کەرامەتی مرۆڤەوە هەیە. هەڵبەت ئێمە دەزانین کە ئازادی، دادپەروەری، ناسنامە و کولتور چوار عونسووری گرنگن کە کەرامەتی مرۆڤایەتی پێ پێناسە دەکرێن. لە سیاسەتی هەڵاواردنی نەتەوەییدا ئێمە لە گەڵ دوو مەترسیدا بەرەوروو دەبینەوە: یەکەم مەترسی؛ دەست بردن بۆ کردەوەی توندوتیژییانەیە بە مەبەستی “سەپاندنی” یەک زمان، یەک کولتوور و یەک ناسنامە بەسەر گشت پێکهاتە کولتوریی و زمانییەکانی دیکەدا و، دووهەم مەترسی؛ حاشاکردن و واقعپێندارییە کە خۆی لە پرۆژەی “سەلماندنی” رەوەندی تەک کولتووری، تەک زمانی و تەک ناسنامەییدا دەردەخا و، ئەم پرۆژەیە بە شێوەی سیستەماتیک و لە رێگەی مێژووسازی و سیاسەتی پەروەردەوە هەوڵ بۆ سڕینەوەی زاکیرەی نەتەوەیی دەدا.\nلە یەکەم بەیاننامەی حدک دا (١٣٢٤)، باس لە زەروورەتی دامەزرانی حیزب وەک دەرەنجامی هەڵاواردنی نەتەوەیی کراوە و، لە هەمان کاتدا رێکارێکی دێمۆکراتییانە لە توێی ٨ ماددەدا بۆ چارەسەریی پرسی کورد و نەتەوەکانی دیکەی ئێران پێشکەش کراوە. کەواتە ئەم بەیاننامەیە لە دوو بەش پێکهاتووە؛ یەکەم باس لە ماهیەتی دامەزرانی حیزب دەکا و، دواتر کارکردی حیزب (واتە پارتی-سیستەم و پارتی-کولتور) لە ٨ ماددەدا دیاری دەکا. پێشتر باسمان لە دیاردەی پارتی-کولتور کرد و ئەم دیاردەیەمان لە سۆنگەی تەعاموولی دەروونی نێو حیزب هێنایە بەر باس. لێرەدا بە پیویستی دەزانم ئاماژە بە رەهەندی کۆمەڵایەتی پارتی- کولتوریش بدەم کە پێوەندیی بە ئاستی رۆشنبیریی کۆمەڵ و رەوەندی گەشەکردنی ساختاری کۆمەڵایەتی هەیە کە لەو ساختارەدا، پێکهاتە و چین و توێژەکان لە رێگای رێکخستن و بەمانیفێست کردنی داواکانیان هەول بۆ وەدیهێنانی ئامانج و دابینکردنی بەرژەوەندییەکانیان دەدەن. لە دەیەی ٢٠ لە ئێراندا ئێمە نیشانەکان و زەمینەکانی سەرهەڵدانی نیهادی سیاسی دەبینین و هەر لەم پێناوەدا دامەزرانی حدک، وەک وەڵامدانەوەیەکی پۆزیتیڤ بەم رەوەندە دێمۆکراتیکە جێگای تێڕامانە. کە دێینە سەر باسی پارتی-سیستەم، وەک ئەو جۆرەی لەم بەیاننامەیەدا دەردەکەوێ، دامەزرانی حدک لە راستیدا هەنگاوێکە بۆ تەعاموول کردن لەگەڵ دەسەڵاتی سیاسی بە مەبەستی چارەسەرییەکی دێمۆکراتیانە بۆ پرسی دەسەڵات لە ئێران دا. دۆخی سیاسی و دەسەڵات لەو سەردەمەدا کە حدک دامەزرانی خۆی رادەگەیەنێ، زۆر شێواو و ناموتەمەرکیز بووە و، نەخشەرێگای حدک لەراستیدا هەوڵدانێک بوو بۆ چێ کردنی هاوسەنگییەکەی نوێ و دێمۆکراتیک.\nتا ئێرە باسمان لە زەمینە و زەروورەتی دامەزرانی حیزبی سیاسی بە گشتی و حدک بەتایبەتی کرد. لەم میانەیەدا بابەتێکی گرنگ دێتە ئاراوە کە پێوەندی بە چالاکیی و بردنەپێشی سیاسەتەکانی حیزبەوە هەیە. ئێمە دەزانین کە سەردەمی دامەزرانی حیزب سەردەمی هیوا و گەشبینییە، بۆیە ئەم دەورانە بە دەورانی رۆمانتیکی حیزب ناوزەد دەکرێ. سروشتیییە کە لەم قۆناغەدا ئامانج و دروشمەکانی حیزبیش لەژێر سڕیمەی وەها دۆخێکدا بن. بەڵام کاتێ حیزبی سیاسی قۆناغی رۆمانتیزم تێدەپەرێنێ و بەرەو دەورانی رێئالیزم دەچێ، لە وەها دۆخێکدایە کە زەمینەکانی خوێندنەوەی نوێ بۆ ماهیەتی حیزب دەست پێدەکا. لەم قۆناغەدایە کە ناکۆکی لەنێوان روانگەی ترادیشۆنی و روانگەی مۆدێرندا سەرهەڵدەدا. مەبەست لە روانگەی ترادیشۆنی؛ پاراستنی ئەو بنەما نەگۆڕانەن کە لە ماهیەتی حیزبدا رەنگی داوەتەوە و لە ئاکامدا ئەم لایەنە وەک باڵی کۆنسەرڤاتیڤی حیزب پێناسە دەکرێن، مەبەست لە روانگەی مۆدێرن؛ تێگێشتنێکی پراگماتیستیانەیە بۆ سیاسەت. ئێمە دەزانین کە سیستەم و کاردکردی حیزب لە روانگەی پراگماتیستیدا بە پێی ئاکام هەڵدەسەنگێندرێ، واتە کاتێ دەڵێین سیستەمێک کارایە کە ئاکامی لێدەستکەوێ. ئەمەی کە باس کرا زەمینەیەک بوو بۆ تێگێشتن لە رەخنەی دەروون پارادایمی کە زۆرجار لە سیاسەت دا باسی لێکراوە. مەبەست لە پارادایم؛ ئۆلگوو یاخۆ مۆدێلێکی بیرکردنەوەیە کە بۆ ماوەیەکی زۆر بەسەر فەزای حیزبێکی سیاسیدا زاڵ دەبێ و ئەندامانی حیزب عادەتی پێدەگرن. تا ئەو کاتەی ئەم پارادایمە توانای وڵامدانەوەی هەبێ کاری خۆی دەکا، بەڵام کاتێ ئەم پارادایمە نەتوانێ ولامدەری بۆچوونی نوێ و پرسیارەکانی سەردەم بێ، ئەوا زەمینە بۆ سەرهەڵدانی پارادایمێکی دی هەموار دەبێ.\nلە مەودای نێوان رووخانی کۆماری کوردستان (١٣٢٥) و بەستنی گۆنگرەی دووهەمی حدک (١٣٤٣)، نزیک بە ٢٠ ساڵ تێدەپەڕێ. لەم ماوەیەدا بەشێک لە رێبەرانی حدک لە سێدارە دراون، بەشێکی بەرچاویش حوکمی زیندانیان بەسەردا بڕاوەتەوە و، کادێرانی حیزبیش لەم ماوەیەدا یا لە زیندان، یا ئاوارەی شار و گوندەکانی ئێران و یا پەرتەوازەی عێراق بوون. لە وەها دۆخێکدا زۆر سروشتییە کە حیزبیکی سیاسی تووشی گرفتی سیاسی و رێکخستن بێ. لە ماوەی ئەم ٢٠ ساڵەدا کۆمەلگای کوردستانیش چ لەباری کەیفیەتی و چ لەباری کەمیەتییەوە گۆرانکاری بەسەردا هاتووە، کەلێنە کۆمەلایەتییەکانیش زیاتر دەرکەوتوون و لە ئەنجامدا فەزای سیاسی کوردستان لەگەڵ مەفاهیمی نوێدا ئاشنا دەبن. لەم قۆناغەی مێژووی حدک دا ئێمە لەگەڵ ناکۆکییەکی “ماهیەتی”دا ئاشنا دەبین کە ئەم حیزبەی بەسەر دوو باڵی چەپ و ناسیۆنالیستدا دابەش کردبوو. یەکێک لەو هۆکارانەی کە مەجالی نەدا ئەم ناکۆکییە ببێت بە بەستێنێک بۆ بەحسی دەروون پارادایمی لە کۆنگرەی دووهەمدا، لەراستیدا چۆنایەتی ماملەکردنی رێبەرایەتی ئەوکاتی حدک بوو. بەم چەشنە فەزای قورسی ناسیۆنالیزم و بەتایبەت هێژمۆنی پارتیزم (پ د ک) دۆخەکەی بە قازانجی ریبەرایەتی ئەوکاتی حدک هەموار کرد و بوو بەهۆی لە مەیدان دەرکردنی ئەو کادێرانەی کە دەیانتوانی بەشێکی کارا بن لە رەخنەی دەروون پارادایمی دا (بۆ زانیاریی زیاتر برواننە: نیوسەدە تێکۆشان، حەسەنزادە؛ ١٣٧٤).\nنیشانەکانی یەکەمین رەخنەی دەروون پارادایمی لە کۆنفرانسی سێهەمی (١٣٥١) حدک دا دەردەکەون کە زەمینەی گۆڕانکارییەکی بنەرەتی بۆ کۆنگرەی سێهەم (١٣٥٢) هەموار دەکا. لەم کۆنفرانسەدا زەمینەسازیی بۆ دیالۆگێکی دێمۆکراتیک لەنێوان روانگەی چەپ و روانگەی ناسیۆنالیزم دەکرێ و لە ئەنجامدا حدک (ئێران) هیچ کامیان فیدای ئەوەی دیکە ناکا، بەلکە ئەم دوو روانگەیە وەک دوو پتەنسیەڵی گرنگ لەبەرچاو دەگرێ و، بەمچەشنە لەدوای سێنتێزێک دەگەڕی بۆ چارەسەریی ئەم ناکۆکییە کە من لەم وتارەدا ئەم سێنتێزە بەناوی “سێکۆچکەی دێمۆکرات” ناوزەد دەکەم. مەبەست لە سێکۆچکەی دێمۆکرات؛ فۆرموولە کردنی روانگەی دەروون حیزبی و تەتبیق کردنیان لەگەڵ واقعە کۆمەڵایەتی و جیهانییەکانە کە لە سێکۆچکەی مافی نەتەوەیی، دێمۆکراسی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتیدا تیۆریزە کراوە. مافی نەتەوەیی لە فۆرمی خودموختاری بۆ کوردستان پێناسە کراوە و، بۆ دەستەبەرکردنی دادپەروەریی کۆمەڵایەتیش باس لە سوسیالیزمێک دەکرێ کە لەگەڵ دۆخی کوردستاندا بێتەوە. ئەم سێنتێزە بە رواڵەت حدک (ئێران) بەرەو پارادایمێکی نوێ دەبا، بەڵام کاتێ پاشگری “تطبیقی” بە سوسیالیزمەوە زیاد دەکرێ نیشانەی ئەوەیە کە ئیبهام یاخۆ تێگێشتنی جیاواز لەو ئیدەیەدا هەیە. ئەم بابەتە لە خۆیدا زەمینە بۆ رەخنەیەکی دیکەی دەروون پارادایمی خۆش دەکا و، دواجار کۆنگرەی شەشەمی (١٣٦٢) حدکا کۆتایی بەم ئیبهامە هێنا. “کورتە باسێک لەسەر سوسیالیزم” سەردێڕی نامیلکەیەک بوو کە زەمینەی پارادایم شیفتی بۆ حدکا هەموار کرد و بەم چەشنە حیزب بەرەو درەکێکی دێمۆکراتیک لە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی هەنگاوی نا.\nهەلبەت رەخنەی دەروون پارادایمی بێ زەرەریش نییە بەتایبەت لەباری کەمیەتەوە، بەڵام کاتێ چاو لە چوونەسەری کەیفییەتی سیاسی حیزب دەکەین، گرنگیی ئەم چەشنە رەخنەیە زیاتر دەردەکەوێ. هۆکارەکانیش سێ شتن: سەرەتا دیاریکردنی ستراتیژییەکی نوێیە، دواتر راکێشانی پێرسۆنێلی چالاکە و، دواجار قۆناغی عەمەلیاتی کردنی پارادایمی نوێیە. بۆ نموونە لە کۆنفرانسی سێهەمدا (١٣٥١) ڕیبەرایەتی حیزب لە ئەنجامی رەخنەی دەروون پارادایمیدا هەوڵ بۆ دارشتنی بەرنامە و ئەساسنامەیەکی نوێ دەدا، دواتر پێداگری لەسەر بەشدارکردنی کۆمەڵێ نوخبەی چالاک دەکا و دواجار حیزب بەرنامەکانی قۆناغی نوێی خەبات دیاری دەکا. دەرەنجامی ئەم پارادایم شیفتە چ لە کتێبی نیوسەدە تێکۆشان (ن. حەسەنزادە) و چ لە کتێبی پەنجا ساڵ خەبات دا (ن. گادانی) وەک خاڵێکی وەرچەرخان لە مێژووی حدک دا باسی لێ کراوە.\nوەک ئاماژەی پێدرا، لە مێژووی ٧١ ساڵەی حدکدا دوو جار رەخنەی دەروون پارادایمی هاتۆتە ئارا، هەردوو جاریش رۆڵێکی گرنگی هەبووە لە بردنەسەری کەیفیەتی سیاسی و هەروەها چالاک کردنەوەی رێکخراوەکانی ئەو حیزبە. وەک لەم وتارەدا ئاماژەی پێدرا، رەخنەی دەروون پارادایمی لە پێوەندی بە ماهیەتی حیزبدا سەرهەڵدەدا و سروشتییە کە دەست بردن بۆ بەحسی ماهیەتیی چەمکی نوێ و روانگەی مۆدێرن لەگەڵ خۆیدا دەهێنێ. دوا بە دوای کۆنگرەی شەشەم ئێمە لە حدکا و دواتر لە حدکیشدا، رەوتێک بەناوی رەخنەی دەروون پارادایمی نابینینەوە، بەڵکە لەگەڵ دیاردەیەکی دیکەدا ئاشنا دەبین بە ناوی کێشەی دەروون پارادایمی کە بەداخەوە زەرەر و زیانی بۆ حیزب زۆر بووە. ئەگەر رووی رەخنەی دەروون پارادایمی لە ماهیەتی حیزب بێ، ئەوا کێشەی دەروون پارادایمی رووی لە کارکردی حیزبە. ئەگەر ماهیەتی حیزب وەک نەرمئامێر پێناسە بکەین، ئەوا کارکردی حیزب بابەتێکی سەختئامێرییە و لە پلەی دووهەمدایە. لە ٧١ ساڵەی دامەزرانی حدکدا جێی خۆیەتی ئەم پرسیارە بێتە ئاراوە کە داخوا کاتی ئەوە نەهاتووە حیزب زەمینە بۆ رەخنەیەکی دیکەی دەروون پارادایمی خۆش بکاتەوە؟\nتێبینی: ئەم وتارە لە ژمارە ٦٨٦ی رۆژنامەی کوردستان بڵاو کراوەتەوە.


عەلی سۆرانی: کرێکاران توانای وەڕێخستنی ناڕەزایەتییەکی بەهێزیان دژی ڕێژیم هەیە\n18:43 - 15 بانەمەڕ 2720\nبە تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کۆرۆنا، ئابووریی نێوەگیانی ئێران ئەوندی دیکە داڕماوە، هەندێک لە ئابووریزانان هەڵیان سەنگاندووە کە زرەر و زیانی پەتای کۆرۆنا دەتوانێت لە گەمارۆکان زۆر قورستر بێت.\nبەهۆی مەندیی ئابووری و بەرزبوونەوەی نرخی هەڵاوسان و بێکاری و گرانیی لە ڕادەبەدەر، خەڵکی ئێران و بەتایبەت چینی کرێکار کە پێش لە تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کۆرۆنا دۆخی ژیانیان لەو پەڕی ناڵەباری دابوو، لە ئێستادا بە هۆی کاریگەری ئەم دۆخە تاڵترین ڕۆژەکانیان بەسەر دەبەن.\nڕۆژی جیهانیی کرێکاران ئەمساڵ لە دۆخێکدا بوو، کە زۆربەی کاروکاسپییەکان بەرەوداخران چوونە و هەزاران کرێکار لە کارەکانیان دەرکراون، بەپێی ناوەندی توێژینەوەی مەجلیسی ڕێژیمی ئێران ٢ ملیۆن ٨٠٠ کەس هەتا ٦ملیۆن کەس بێکار دەبن.\nئەوە لەحاڵێکدایە سەرەڕای کێشەکانی بژێوی ژیان، گوشارەکانی ئەمنییەتی وەکوو دۆسیەسازی، دەسبەرکردن و بانگیشت بۆ ئیتلاعات هەڕەشەیەکی جیددی بۆ سەرکرێکاران دروست کردووە.\nلەو دیمانەیەدا ئەم بابەتەمان لەگەڵ کاک ''عەلی سۆرانی'' خستووەتە بەر باس و سەرەنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.\n١- قەیرانی کۆرۆنا چ کاریگەرییەکی بەگشتیی لەسەر دۆخی ئابووریی نێوەگیانی ئێران و بەتایبەت لەسەر ژیانی کرێکاران هەبووە؟\nکۆرۆنا قەیران نییە، پانادێمییەکە کە دونیا و لەسەرووی هەموویەوە، ئابووریی جیهانی تووشی قەیران کردووە، چ بگات بە وڵاتێک وەک ئێران کە لە ڕیزی هیچ ئابوورییەکی ئەوتۆی جیهانیدا نییە. لە ڕاستیدا، پانادێمیی کۆرۆنا، ئابووریی زلهێزەکانی بەچۆکدا هێناوە، ئابووریی ئاڵمان، ئامریکا، چین، ژاپۆن و هەندێک وڵاتی ئورووپایی دیکە تووشی خەسارێکی یەکجار مەزن هاتوون. بە جۆرێک کە پسپۆڕان مەزندەی ئەوە دەکەن، وڵاتانی پیشەیی ساڵانێکی دوورودرێژ دەبێ باجی کۆرۆنا بدەن. ئیتر خۆتان حسێبی وڵاتێکی داڕماو لەباری ئابوورییەوە وەک ئێران بکەن کە چی بەسەر هاتووە. بۆیە لەم پێوەندییەدا چینی مامناوەندی و کرێکار لە ئێراندا، تووشی خەسارێکی گورچکبڕ هاتوون و لێکەوتەکانی ئەم خەسارە کاتێک زیاتر زەق دەبێتەوە کە دەوڵەت و حکوومەت، نەک تەنیا هیچ ئاسانکارییەکیان بۆ ژیانی خەڵک نەکردووە، بەڵکوو بۆ قەرەبووی ئەو خەسارە مادییەی بەر خەزانەکەیان کەوتووە، زیاتر لە جاران زەختیان لە خەڵک و چینی مامناوەندی و هەروەها کرێکاران کردووە.\n٢- ئایا بە سەرنجدان بە وەی کە چەندین ساڵە کرێکاران لەهەمبەر پێشێلکردنی مافەکانیان بە هەموو شێوەیەک ناڕەزایەتییان دەربڕیوە، توانیویانە گەروویەک بکەنەوە هەتا بە داوکارییەکانیان بگەن؟\nبەداخەوە نا. کرێکار لە ئێرانی ئێستادا، توانای دەنگ هەڵبڕینی نییە تا بۆ بیستنی دەنگەکەی لە دووی گەروویەک بگەڕێت. کرێکارێک کە لە مووچە و داهاتی ناڕازییە و مووچەکەی بەشی ژیانی ناکات، لە ڕاستیدا لەگەڵ مەرگ و نەماندا دەسەویەخەیە و سروشتییە کە مەجال و توانای ئەوەی نەبێ لە بەدوای گەروویەک بگەڕێ تا بەگژی زاڵمدا بچێتەوە. بەس ئەم پوتانسیەلە وەک هێزێکی لەبڕان‌نەهاتووە، لەمێژ ساڵە پەنگی خوواردووەتەوە و توانای وەڕێخستنی شەپۆلێکی بەهێزی دژی ڕێژیم هەیە.\n٣- ژنانی کرێکار بەنیسبەت کرێکارانی پیاو له چ دۆخێک دان و گرینگترین داواکاراییەکانی ئەوان چییە؟\nژنانی کرێکار لە هەموو شوێنێکی جیهان زوڵمیان لێ دەکرێت. هەر ئێستا لە ئورووپا و ئامریکا ژنان لەبەرامبەر پیاواندا و لە کارێکی یەکساندا تا ١٠ لەسەد، کەمتر مووچە وەردەگرن. چ بگات بە ئێران کە بەپێی یاساکەیان و ئایینەکەیان، حسێب بۆ گرووپی کۆمەڵایەتی ژنان هەر ناکەن. بەداخەوە ژنانی کرێکار لە ئێراندا ١٠ قاتی کرێکارانی پیاو دەچەوسێنەوە. ئەم نەهامەتییە کاتێک دڵتەزێنتر دەبێت کە کەڵکاژۆی جنسییش وەک ئەهرۆمێکی فشار لەپێناو بەدەست هێنانی هەلی کار و خودی کاردا، بەردەوام بەسەر کرێکارانی ژنەوەیە. جیاوازیی کۆمەڵایەتی و هەژاریی فەرهەنگییش دوو فاکتۆری دیکەن، کە دەیسەلمێنن، ژنانی کرێکار لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ئاخونددا، زیاتر لە هەر چین و توێژێکی دیکە غەدریان لێ دەکرێت و لەوپەڕی نالەباریی ژیاندان.\n٤- هەرچەند پێش لە قەیرانی کۆرۆنا لە ئێران کرێکاران لە دۆخیکی زۆر نالەبار دابوون، بەڵام لە ئیستادا بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا زۆرێک لە کارەکان بەرەو داخران چوونە و ڕێژەی بێکاری هەروا بەرز دەبێتەوە، ئایا ناڕەزاییەتییەکی بەرینی کرێکاری چاوەڕوان دەکرێت؟\nبەداخەوە بەهۆی ئەو بابەتەی کە لە پرسیاری دووهەمدا بە کورتی ئاماژەم پێکرد، لە کورتخایەندا ناتوانین چاوەڕوانی وەها دژکردەوەیەکی ئەوتۆ بین. بەڵام هەر وەک لە سەرێ باسمان کردووە، ئەم توانایە، واتە توانای ناڕەزایەتی دەربڕین و بەرەنگاربوونەوە، پۆتانسیلێکی پەنگخوواردووە کە دەتوانێ لە کاتی خۆیدا، ببێت بە دینامۆی شەپۆلێکی بەهێز.\n٥- ڤایرۆسی کۆرۆنا گاریگەری لە سەر کار و ژیانی هەموو کرێکارانی جیهان داناوە، دۆخی کرێکارانی ئێران بەنیسبەت کرێکارانی جیهان چۆن هەڵدەسەنگینن؟\nکرێکارانی وڵاتانی ڕۆژئاوایی و بە تایبەت ئۆرووپا، دەسبەجێ لە لایەن دەوڵەتەوە هاوکاریی کران. کرێ ماڵیان بۆ درا، کرێی دووکانیان بۆ درا، پارەیەکی زیادە درا بە خاوەنکارەکانیان، تا بە هۆی کۆرۆناوە کەس بێکار نەکەن. هەموو وڵاتانی پێشکەوتوو دەسبەجێ بە سەدان میلیارد دۆلاریان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پانادێمیی کۆرۆنا تەرخان کرد و لەم نێوانەشدا، کرێکاران پشکی باشیان بەرکەوت. بۆ وێنە ئامریکا نزیک بە دوو هەزار میلیارد دۆلار، ئاڵمان نزیک بە هەزار میلیارد یۆرۆ. بەس هەموو هەوڵی ئێران ئەوە بوو بتوانێ وامێکی پێنج میلیارد یۆرۆی لە سندووقی نێونەتەوەیی دراو وەربگرێ کە نەیتوانی. ئەویش نەک بۆ ئەوەیکە سەرەفی خەسارەکانی کۆرۆنای کات، بەڵکوو بۆ ئەوەی بتوانێ مووچەی شەڕکەڕە بیانییەکانی سوپای قودسی پێ دابین بکات. بۆیە بەناچاری و لەسەر ئیزنی ڕێبەری تێرۆریستەکانی جیهان، دوو میلیارد دۆلاری لە خەزانەکەی سەرف کرد. بڕی ٦٥ دۆلاری دا بە هەموو بنەماڵەکان، دیارە ئەویش نەک بێ بەرامبەر، بەڵکوو وەک قەرز. لە حاڵێکدا وڵاتانی پێشکەوتوو، زیاتر لە هەزار و ٥٠٠ یۆرۆیان بێ بەرامبەر بە کرێکارانی بەخشی کە بە هۆی کۆرۆنا کارەکانیان لەدەست دابوو. جگە لەمە هەموو ئاسانکارییەکیشیان بۆ کرا تا ئەم قەیرانە، چووکەترین کاریگەریی لەسەر ژیان و گوزەرانیان دانەنێ.\n٦- قسەکانی حەسەن ڕووحانی لەبارەی شۆڕشی ٣٠ ملیۆن خەڵکی برسی لە ئێران نیشان دەری چییە؟\nبە ڕای من نیشاندەری هەمان پوتانسیەلی پەنگخوواردووە کە لە کات و ساتی خۆیدا، دەتوانێ شەپۆلێک هەستێنێ، کە هیچ سپا و چەکوچۆڵ و هێزی سەرکوتێک نەتوانن پێشی پێ بگرن.


“ئاڤاتار” لە نێوان دوو “ڕمی نەتەوە” دا\nجەیمس کامیرۆن James Cameron (ده‌رهێنه‌ری به‌ناوبانگی سینه‌مای ئامریکا) پاش دە ساڵ بێدەنگیی بە شێوەیەکی نوێ بە دونیایەکی کۆنمان دەناسێنێت. جەیمس کامیرۆن وەک نووسەر و دەرهێنەر، لە ناوەراستی مانگی دیسەمبەری ٢٠٠٩ دا فیلمی ئاڤاتار ـ Avatar ـی خستە بازاڕەوە. لەو فیلمه‌دا جەیمس کامیرۆن باسی جیهانێکمان بۆ دەکات بە ناوی پاندۆرا Pandora. وەکو زۆر نووسەر و دەرهێنەری دیکەی پێشکەوتووی هۆلیود، جەیمس کامیرۆن، باس لە سیستەمی کۆلۆنیالیزم و داگیرکەریی دەکات.\nلەو داستانەدا جەیمس کامیرۆن نیشانمان دەدات کە کۆمەڵیک مرۆڤ بە یارمەتی تەکنیکی نوێ و زانستی نوێ لە هەڵپەی ئەوەدان جیهانی پاندۆرا داگیر بکەن. دانیشتووانی پاندۆرا، ناڤیەکان، وەکو هەموو دانیشتووانێکی رەسەن دژ بەو داگیرکارییە رادەوەستن. بەڵام جەیمس کامیرۆن نیشانمان دەدات کە خەبات دژ بە داگیرکەریی هەروا هاسان نییە، بەڵکو ڕێگایەکی سەخت و دژوارە.\nچیرۆکەکە کە لە شێوەی داستان epic دا دەگیڕدرێتەوە باس لە دانیشتووانێکی دڵخۆش و کەم خەم و سەرحاڵ دەکات کە لە خاکی خۆیاندا لە هاوئاهەنگی سرووشتییدا لەگەڵ نێزیکەی سەرجەم ئاژەڵ و پەلەوەر و ڕووەکی وڵاتەکەیاندا دەژین.\nجەیمس کامیرۆن لە تەکنیکێکی سێ ڕەهەندیی ئانیماسیۆنیی(سێ بوعدی) تێکەڵ بە بیچمی ڕاستەقینەدا بینەر سوار ئەسپی جیهانێکی خەیاڵ و هەڵبەستراو دەکات و لە ماوەیەکی زۆر کورتدا دەیخاتە ئەوینی کوڕەی پاندۆرا ـەوە. خاکی پاندۆرا بە پیت و فەڕ، نەک هەر سەوز، گاه سپی و گاه ئاڵ و گاه شین و زەرد و نارنجی و بەنەوشەیی وەک گەوهەری یەک دانە دەبریسکێتەوە. ژیان لە هەموو شێوەیەکدا بە هەمەڕەنگیی هەیە. دیالۆگ لە نێوان هەموو ئەو بوونەوەرانەدا بێ دەنگ و بێ وشە دروست دەبێت. بوونەکان لە تێگەیشتن لە خۆیان و لەوی بەرانبەریان دەبنە تەواوکەری سرووشت. پرینسیپە سەرەکیەکە ئەوەیە کە هەموو بوونێک ڕێز لە هەبوونی یەک دەگرێت.\nجەیمس کامیرۆن لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٤، بە ڕەسەن کانەدایی و ژیانی کەریاری لە ئەمەریکا لە سەرەتای ٧٠ کانەوە دەست پێکردووە. ڕۆشنبیرێکە باش لە کۆلۆنیالیزم تێگەیشتووە، ج وەکو سیستەمێکی ئابووریی و سیاسیی و چ وەکو سیستەمێکی فەرهەنگیی و کولتوریی. لە زۆربەی فیلمەکانیدا پێوەندی دەستەڵات بە وردیی شی دەکرێتەوە، بەڵام لە “ئاڤاتار” دا پێوەندیە دەستەڵاتەکە ڕوونە، دیارە، تایبەتە و خەسڵەتگەلی تایبەتیی خۆی هەیە. لەوێدا جەیمس کامیرۆن هەم وەکو نووسەر و دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر هەڵویست وەردەگرێت. هەڵویستی ئەو ڕوونە: ئەوانەی بندەستن دەبێت بتوانن گرەوی ئازادیی ببەنەوە.\nتێڕووانین لە ئاڤاتار لە دیدێکی سادەوە ئەو هەستە بە مرۆڤ دەدات کە دەرهێنەر خودئاگا ڕووخسارێکی ڕۆمانسی بە ژیانی ئەو مرۆڤانە دەدات کە پێیان خۆشە دوور لە داگیرکەریی بژین. بەو شێوەیە دیدێکی سادە یەک دەندەییەکی ئایدۆلۆژیکی دەبینێت و پێی وا دەبێت کە دەرهێنەر بە هەر نرخێک بێت دەخوازێت گەشبینێکی واقیع نەبین بێت و پیرۆزیی هەتاهەتایی و مەحکوم بە براوەیی بە ڕقی شۆڕشگێڕانە بدات، بەڵام بە قووڵیی ڕووانین لە تەواوی بەرهەمەکە و تێگەیشتن لە ڕەهەندە هەمەشێوەکان تێ دەگەین کە جەیمس کامیرۆن خودئاگا، لە دیدێکی سیاسیی و ئایدیۆلۆژییەوە پیرۆزییەک بە خەباتی مرۆڤ دژ بە چەوسانەوە، دژ بە دزی و تاڵانن، دژ بە خۆپەرستیی و بە کەم دانانی ئەوی دیکە، دەدات. جەیمس کامیرۆن باس لە حەتمیەتێکی مێژوویی دەکات: ئەوانەی خوازیارن دوور لە فشار و گوشار، سەربەخۆ و ئازاد بژین، هەلیان لە بەردەستدایە بەو ئامانجە بگەن.\nجگەر خوێن پێی وا بوو “شام شەکرە، لێ وڵات شیرینترە”. کەس نییە لەو مەبەستە خاوێنە هەڵە تێ بگات. خاک شیرینە، هەر لەبەرئەوەیە زۆرینەی مرۆڤەکان لە زۆربەی شارستانیەکان و بەشیکی گەورەی مێژوودا خۆشەویسترین کەسانی خۆیانی پێ دەسپێرن. خاک هەبوونێکی بەرجەستەیە، ئەگەر لێشی دوور بیت لە مێشکی خۆتدا هەر دەتوانیت بۆنی بکەیت، خاک ئەوەیە کە هەمیشە هەڵی گرتوویت، کە پێ بە پێت دەڕووات. خاک ئەوەیە کە ئاسۆت پێ دەناسێنێت.\nکەواتە جەیمس کامیرۆن ناحاڵیی نییە. خاک بۆ هەموو کەس شیرینە. زۆرینەی مرۆڤ و ئاژەڵ و پەلەوەرەکان عاشق بە زیدی خۆیانن. بووم ئەگەر بش لەرزێت و دڵیش بلەرزێنێت، خەمێکە زوو لە بیر دەچێتەوە. ئازارێکە وەک ئازاری نەبینینی خۆشەویستێک کە هەر ئەوەندەی بە دیداری شاد بوویتەوە پێت وایە نەتکێشاوە.\nلای هەموو کەس زێد ئاڵوواڵا و ڕەنگینە، بۆنی خۆشە، دڵڕفێنە، جێگای زیندەوەرگەلێکە که مرۆڤ بە بینینان شاد دەبێت. زێد وەکو باوەشی دایکە، تێیدا ون نابیت، لێی ماندوو نابیت، دڵ لێی فەرامۆش نابێت.\nئەوە ئەو وێنەیەیە کە جەیمس کامیرۆن زێدەڕۆیی تیادا ناکات. جەیمس کامیرۆن بە ئەنقەست، وەکو چۆن موزیکژەنێک مێشک و ئەندێشە و سنگی پەنجەی لەگەڵ سوناتێکدا دەدوێت و زۆر پێش ئەوەی دەنگی بە بەردا بکات، خۆی دەیبیستێت و لێی تێ دەگات، ئەمیش ئاوا بە ڕەنگ و چریکەی مەلان و خوڕەی ئاوان و تریفەی مانگەشەو و گرشه‌ی خۆرێکی زێڕین گەزۆبارانی پاندۆپرا دەکات. بۆ ناڤیەکان هەموو بوون شەکرە، لێ پاندۆرا شیرینترە.\nجەیمس کامیرۆن هاوکات دەزانێت کە مرۆڤگەلێک هەن لە چاویلکەی خۆیانەوە ئەوانی دیکە وا نابینن. خەڵکانێک هەن هەمیشە خودئاگا دەیانەوێت لەسەر خاک و سامان و خوێن و ئارەقی ناوچاوانی خەڵکانی دیکە بژین. پاندۆریەکان، یان ناڤیەکان، دووچاری ئەو جۆرە خەڵکە دەبن. خەڵکانێکی سەرزەمینی، خاوەنی تەکنیکی زۆر پێشکەوتوو و توانایەکی سەربازیی خەیاڵیی، شتێکیان گەرەکە کە لە پاندۆرا هەیە.\nلە ئەدەبی کلاسیکی سیاسیی و کۆمەڵایەتییدا واتێگەیشتووین کە کۆلۆنیالەکان/ داگیرکەران وەدووی سامان و هێزی کاری تاڵاندا دەگەڕێن. لەو گەڕانەدا بە پێی پێویست و حەزی شەخسیان دڵان بریندار دەکەن، جەستەکان دەشەمزێنن و دەشێوێنن و سەران دەپەرینن. تینووێتی تووڕەییان بە دەستدرێژیی سێکسی و تەنانەت بە کوێرکردنەوەی کانیی و تەقاندنەوەی پوورەهەنگەکان دەشکێنن.\nجەیمس کامیرۆن لێرەدا داگیرکەرانی دووچاری دێلەمایەک کردووە و نیشانمان دەدات. ئەو داگیرکەرانە بەردێکی گرانبەهایان گەرەکە. بەردێک کە خودی ناڤیەکان نازانن چییە، بەلایانەوە گرینگ نییە و ناشازنن لە کوێیە. بەڵام داگیرکەران ئەوەیان دەوێت و دەبێت وەدەستی بهێنن. دەنا !\nدەنا بەر نەفرەتی هیزی تەکنیکی و لایە ڕەقە زبرە زەبرگیرەکەی داگیرکەر دەکەون. تا ئێستا ئەو داگیرکەرانە، سەرەڕای خۆفەرزکردن و خۆداسەپاندنیان، وا نیشان دەدەن کە گوایا هێشتا تەنها لایەنە نەرمە بەبەزەیی و میهرەبانەکەی خۆیان نیشان داوە، و ڕایدەگەیەنن کە ئەو "سەبری ئەیوب"ــەی هەیانە هەتا هەتایی نییه. بەخشندەیی داگیرکەر بەرانبەر داگیرکراو بەرسنوورە.\nئەوەی داگیرکەران دەیانەوێت ئەنئۆبتەینیۆم unobtainium ـە. جەیمس کامیرۆن لێزانانە و هونەرمەندانە وشەی unobtainium بە کار دەبات. ئەو وشەیە لە ئەدەبی سیاسی تەکنیکیدا مانای زۆرە. لە سەرەتای پەنجاکانەوە کاتێک دروست کرا کە لە بواری فیزیکی ئەتۆمییدا پەی بەو شتە نە دەبرا کە دەبێت هەبێت تا شتێک بکەوێتە کار.\nوشەکە لە ڕەسەندا obtain ـە، لاتینی و فەرەنسیە و چووەتە ناو ئینگلیزیەوە، و بە مانای “دەست کەوت/ وەدەستخستن” دێت، کە پێشگری un ـی خراوەتە سەر، کە بە مانای “نا/ نەبوو” دێت و بە پاشگری ium ـ تەواو دەبێت کە وشەکە دەکات بە کۆ. بە واتایەکی دیکە “ئەنئۆبتەینیۆم unobtainium” بە مانای “ئەو شتانەی قابیلی وەچنگ کەوتن نیین/ ئەو شتانەی ناکرێت وەدەست بهێنرێن“ دێت. جەیمس کامیرۆن پێمان دەڵێت کە داگیرکەران وەدوای ئەوەدا وێڵن کە “عادەتەن وەچنگ ناکەون/ قابیلی دەست‌خستن نیین”. بە کوردیەکەی بە نرخترین شتیان گەرەکە کە هێشتا ڕەنگە نەزانن چییە و لە درێژایی داگیرکردنەکەدا خۆیان بڕیاری لەسەر دەدەن. ئەوە دەتوانێت سامانی ئاو، نەوت، ئاسن، مس، هێزی کار و هەر شتێکی لەو چەشنە بێت.\nبەڵام داگیرکەر سەرمەستی توانای سەربازیی خۆی لە خەیاڵ و پلانێکی دیکەدایە. وەک چۆن بێچووە کیسەڵی تازە ترووکاو لە دووریەکی زۆرەوە بۆنی ئاو دەکات و بەو نەرمەلیقەیەی خۆیشیەوە هێشتا هەر بە تەکان و بە تل و بە باڵەکوتێ مل ڕووەو ئاو دەنێت، داگیرکەریش ئاوا لە دوور ڕا دا بۆنی سامان دەکات. ڕەنگە نەشزانێت بە تایبەتی چی دەوێت، بەڵام دەزانێت بە پرینسیپ چی دەوێت. حەزی داگیرکەر بۆ ئەوی بەنرخە، جا با ئەنئۆبتەینیۆم ـیش unobtainium بێت، وەکو حەزی شێخەکەی هێمن ـ ـە، خودئاگا هەر بە “بەهار و گوڵ، کچ و مانگاشەو” ڕازی نابێت و “عالەمێکی دیکەیشی” گەرەکە. هەموو ئەو لێدان و گرتن و کوشتن و بڕین و دەستدرێژییە لە مانا بەدەرەی دێتەپێش، تەنها مەزەیەکی لاوەکیە بۆ کارە ئەسڵەکە.\nوەکو هەموو ئەو ڕۆشنبیرانەی دیکە کە لەسەر کۆلۆنیالیزم نووسیویانە جەیمس کامیرۆن وردبینە. هەندێک جار وردتریش، چونکە تابلۆگەلێکی سیاسیمان نیشان دەدات کە مەحاڵە لە هێزی ئەدەبی کلاسیکی شۆڕشگێڕی و بەرخۆداندا هەبێت کە وێنەی وا لەو جۆرە بکێشێت. لای ئەمیش داگیرکەر بەدفەرە، بێبەزەییە، بێویژدانە، بێڕەووشتە و جانەورێکە کە پێی وایە هەر خۆی دەبێت خاوەنی پاوانێک بێت. داگیرکەر خۆپەرستە و پێی وایە هیچ لە دەرەوەی بەرژەوەندی ئەودا نییە کە بۆ خەم ببێت. جەیمس کامیرۆن ئەو کەسایەتیە تێکەڵ بە دەستەڵات و هێز و بە ڕەهەندەکانی بەرژەوەندیی دەکات و لە یەک زنجیرە تابلۆدا کە بە هەزارانن نیشانمان دەدات کە داگیرکەر چۆن پێت دەڵێت “بمدەیە، دەنا”.\nدەنا تۆی داگیرکراو، تۆیەک کە بێزت لە بەدفەڕیی، بێبەزەیی، بێویژدانیی، بێڕەووشتیی ئەو دێتەوە، ناچار دەبیت بڵێیت “دەنا چی؟”.\nئەی ئێن سی، واتە ئەفریکان ناسشناڵ کۆنگرێس/ کۆنگرەی نەتەوەیی ئەفریقا، ساڵی ١٩١٢ دامەزرا. ئەو کاتە نیلسۆن ماندێلا تەمەنی ٦ ساڵ بوو. ساڵی ١٩٦١ یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی Umkhonto we Sizwe، “ڕمی نەتەوە” و بوو بە فەرماندەی ئەو هێزە. “ڕمی نەتەوە” هیزێکی سەربازیی بوو کە بوو بە باڵی چەکداریی ئەفریکان ناسشناڵ کۆنگرێس. لەگەڵ ئەوەشدا کە ئایینامەی ئەی ئێن سی نیشتیمانپەروەرانە و دادوەرانە و بەرابەرخوازانەیە و هیچ داواکاریەکی سەیری تێدا نییە، هێشتا نە دەستەڵاتدارانی باشووری ئەفریقا، بەڵکو سەرجەم دیموکراتەکانی ڕۆژئاوا، ئەوانەی بە شارستانی ئوروپا دەچوێنرێن، تا ساڵی ١٩٩١ یش ئامادە نەبوون پشتگیریی لێ بکەن.\nئەوە چی بوو نیلسۆن ماندێلای ئاشتیخوازی وا لێ کرد ببێت بە یەکێک لە دامەزرێنەران و هەروەها لە فەرماندەی ئەو هێزە. ئەوێک کە لەوەبەر یەکێک بوو لە پێڕەوکارانی خەتی ماهتما غاندی؟ باسەکە هەم درێژە و هەم قووڵ، بەڵام بە کۆمەڵکوشتنەکەی شارپڤیلا لە ٢١/٣/١٩٦١ دا وێنەیەکی دیکەی بە خەباتگێڕانی باشووری ئەفەریقا نیشان دا.\nلە سەرەتای فیلمی “ئاڤاتار” دا ماشێنی زۆر گەورەی بار هەڵگر دەبینین کە لە قووڵایی دارستانەکانەوە گەڕاوەتەوە. ئەو ئوتومبێلی بارهەڵگرانە هێندە گەورەن کە باڵای مرۆڤ بە نیوەی بەرزایی تەگەرەکانیشیان ناگات. لاستیکی تەگەرەکان لیرەولەوێ تیرێکیان بەرکەوتووە. تێ دەگەین کە دانیشتووانی ڕەسەنی ناوچەکە شەڕیان لەگەڵ کردوون. بەڵام تیرەکان نەک هەر زیانیان نەگەیاندووە، بەڵکو بە دەنکە موورویەک لەسەر لەشی فیلێک دەکەن. هەر وەک چۆن لک و چڵی دار لێرەولەوێ بە تەگەر و بۆدی بارهەڵگرەکەوە ماونەتەوە، تیرەکانیش نە کاریگەریی و نە زەرەریان نەگەیاندووە. بەو شێوەیە لە سەرەتاوە جەیمس کامیرۆن پێمان دەڵێت: ئەوە توانای داگیرکراوانە لە چاو هەیبەتی دەستەڵاتی داگیرکەردا.\nقسەی تێدا نییە کە نیلسۆن ماندێلا و هاوڕێیانی لە سەرەتای دامەزراندنی Umkhonto we Sizwe، “ڕمی نەتەوە” دا دەیانزانی ئەو ڕم و تیرانەی هەیانە نە زۆر بڕ دەکات و نە بە تایبەتیی قەڵاکانی دەستەڵات دەبڕێت.\nداگیرکەر بەهێزە و داگیرکراو بێهێز. پیوەندی دەستەڵات زبرە و لەبەرئەوە ئاکامێکی زەبرگیری دەبێت.\nبەڵام سەرەڕای هەموو ئەو هیزە زۆره‌ی کە داگیرکەر دەستی پێ ڕا دەگات، هەر وا بە هاسانیی ناتوانێت داگیرکردنەکە لە کرداردا سەرکەوتوو و لە درێژخایاندا بەردەوام بهێڵێتەوە، لەبەرئەوە هەمیشە پێویستی بە میتۆد و میکانیزمگەلی جۆراوجۆرە. جەیمس کامیرۆن پیوایە یەکێک لە میتۆدەکان کە داگیرکەر پەنای بۆ دەبات دروستکردنی “ئاڤاتار” ـە دژ بە نەتەوەی بندەست.\nبە ڕای جەیمس کامیرۆن ئەوە هیزی پڕچه‌کی سەربازیی نییە کە داگیرکەر سەر دەخات، جا با خاوەنی راده‌ی بێسنووری ئاگر و ئاسن و بارووتیش بێت، بەڵکو ئاڤاتار چەکی راستەقینەی ئەوە کە گرەوی بۆ سەرکەوتن لەسەر دەکات.\nئاڤاتار، بریتیە لە بوونەوەرێک کە لە سەرئەنجامی لێکدانی "دی ئێن ئەی"(D.N.A) مرۆڤ و “ناڤی”/ تاکەکەسی نەتەوەی بندەست، وەبەرهەم دەهێنرێت. ئاڤاتار کەسایەتیەکە کە بە شیوە و چۆنیەتی بیرکردنەوە لەوان دەچێت، بەڵام کە لە بنکەی سەربازی دەستەڵاتی داگیرکەرەوە کۆنترۆڵ و ئاراستە دەکرێت.\nجەیک ساڵی Jake Sully ، ئەو کەسەی هەڵدەبژێردرێت بکرێت بە ئاڤاتار و خۆ بخاتە ناو ژیانی دانیشتووانی ڕەسەنەوە، لە بەرەبەیانی فیلمەکەدا پێمان دەڵێت “بەڕێوە بووین ڕووەو دۆزەخ. .. ئامانج: گەیشتن بە پاندۆرا ـ یە”.\nپاشان "جەیک ساڵی" لە ناساندنی سەربازەکاندا بەردەوام دەبێت: “ئەمانە کە لەسەر زەوی شەڕیان بۆ ئازادیی دەکرد، لێرە هەر سەربازی بەکرێگیراون و بۆ پارە ئەو کارە دەکەن”.\nوەکو هەموو رۆشنبیرێکی ئازادیخواز و مرۆڤدۆست، جەیمس کامیرۆنیش پێیوایە ئەوانەی لە حەوشەی ماڵی خۆیان دوور دەکەونەو و خۆ دەکەن بە ماڵ و بە حەوشەی خەڵکی دیکەداە، ئیتر ناتوانن ئازادیخواز بمێنەوە، بەڵکو بەکرێگیراوێک دەبن کە بۆ وەرگرتنی پارە دەکوژن و دەبڕن.\nکۆلۆنێل میلیس کواریچ Miles Quaritch، فەرماندەی هیزی نیزامی لە پاندۆرا، پیاوێکە نموونەی پیاوسالاریی. رەق و توند و ماهیچەدار و لوت به‌رز، شیلەی زێدەڕۆیی لە بەخۆباوەڕیی لێ دەتکێت. لە کاتی تووڕەییدا شاڕەگەکانی ملی هەروەکو هەوەسی پیاوانەی ڕەق و توند هەڵدەماسێن. وەک ئەوەی قسە بۆ منداڵانی خۆی بکات، بە پێوە ڕادەوەستێت و سەربازەکانیش دانیشتوو، پێیان دەڵێت: “ئێوە ئیدی لە "کانساس" نیین، بەڕێزان، ئێوە لە پاندۆران، ئەوە واقیعێکە دەبێت قبوڵی بکەن، هەموو چرکەیەک و هەموو ڕۆژێک، ئەگەر بە ڕاستیی دۆزەخێک هەبێت ڕەنگە پاش بینینی پاندۆرا، ئارەزوو بکەن لەوێندەرێ بوونایە، هەموو شتێکی ئێرە، پادار بێت، بفڕێت یان لە قووڕاودا پێچ بخوات دەیەوێت بتانخوات و گلێنه‌ی چاوتان دەربهێنێت. ئێوە رووبەرووی بوونەوەرێک دەبنەوە کە ناویان ناڤی یە... ئەوانە زۆر بە زەحمەت دەکوژرێن... کاری من پاراستنی ئێوەیە ... بەڵام ڕەنگە نەتوانم هەمووتان بپارێزم... ئێوە دەبێت پێڕەوی یاساکان بکەن، پێرەوی یاساکانی پاندۆرا”.\nجەیمس کامیرۆن پاشان نیشانمان دەدات کە کۆلۆنێل میلیس کواریچ مەبەستی لەو یاسایانە کامانەیە و بۆچی داوای دیسپلینێکی کوێرانەی لەو جۆرە دەکات. تەنها ڕێگایەک کە بگاتە ناو دڵی دانیشتوانی ڕەسەنەوە و لەوێوە بتوانرێت زەفەریان پێ ببردرێت، دروستکردنی بوونەوەرێکە کە بە شێوە و هەیکەل لە خۆیان بچێت و وەکو ئەوانیش بیر بکاتەوە. بەڵام، بە هیچ شێوەیەک هەست و نەستی نەبزوێت و بزانێت کە کار و ئەرکی سەرشانی کۆکردنەوەی زانیاریی و لێدانە لە دانیشتووانی ڕەسەن، نەک هۆگربوون و حەزلێکردن و شەیدابوونیان. واتا ئاڤاتار دەبێت بەکرێگیراوێک بێت لە دانیشتووانی ڕەسەن و تەنها بە شێوە و هەیکل لەوان بچێت، نەک بە هەست و نەست و سەربەرزیی و شانازیی.\nپارکر سێلفریدج Parker Selfridje بەڕێوەبەری سڤیلی ئۆپەراسیۆنەکە حاڵی نابێت بۆ د. گرەیس ئۆگۆستین، کە سەرپەرستی زانستیی ئۆپەراسیۆنەکەیە لە ئەسڵی کارەکە تێناگات و پێی وایە ئۆپەراسیۆنەکە حەتمەن دەبێت کارێکی زانستیانەی بێلایەن و زەرەرنەگەیەنەر بێت. پارکر بە هه‌ستێکی ئامۆژگارییەوە بە د. ئۆگۆستین دەڵێت: “ئێمە لەبەر ئەمە لێرەین [بەردێکی ڕەشی بچووکی نیشان دەدات] لەبەر ئەم “ئەنئۆبتەینیۆم unobtainium” ـە. چونکە ئەم بەردە ڕەشە بچووکە، یەک دانە کیلۆی بە ٢٠ میلیۆنە. پارەی هەر هەمووی دەداتەوە، پارەی زانستەکەی تۆ، ئەو دڕندانە [مەبەستی لە دانیشتووانی ڕەسەنە] هەڕەشە لە بەردەوامیی هەموو ئۆپەراسیۆنەکەمان دەکەن...کاری تۆ ئەوەیە کە لە کاتی ڕوودانی شەڕێکدا چارەسەرێکی دیپلۆماسیی ببینیتەوە”.\nبەلام زوو تێدەگەین چارەسەرە دیپلۆماسیەکە ئەوەیە کە لە باشترین حاڵەتدا لە جیاتی ئەوەی دانیشتووانی ڕەسەن بە بارووت لە ناوببردرێن، بە وێنەیەکی درۆزنە لە خۆیان، فریو بدرێن و ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکرێن.\nجەیمس کامیرۆن خودئاگا (دانسته) دوو ناوی تایبەتی بۆ ئەو دوو کەسایەتیە هەڵبژاردووە. پاشناوی بەڕێوەبەری سڤیلی ئۆپەراسیۆنەکە ناوی سێلفریدج Selfridje ـ ـە، کە لە ئەسڵدا، دوور لە واقیعی فیلم، ناوی یەکێک لە فرۆشیارە بازرگانیە زنجیرەییەکانی بریتانیایه و نوێنەرایەتی سەرمایەداریەکی ئازادی بێ ڕەشمە دەکات، و و گرەیس ئۆگۆستین Grace Augustine کە ناوی بەڕێوەبەری کارە زانستیەکەیە گاڵتەکردنێکە بە شێوازی کۆلۆنیالیزم کە بە ناوی ئایین و زانستی بێلایەنەوە دەست دەخاتە کاروباری نەتەوەگەلی بندەستەوە. لە ئەسڵدا، دوور لە واقیعی فیلم، “ئۆگوستین” یەکێکە لە هەرە پیرە بەناوبانگەکانی جیهانی کریستیانیزم (مه‌سیحی) و بێشکەی بیری بڵاوکردنەوەی کریستیانیزمە بۆ گەیاندنی بیری کریستیانیزم لە ڕێگای میسیۆنەوە. پێشناوەکەی، واتە “گرەیس”، بە زمانی ئینگلیزی گەلێک فرەواتایە. گرەیس بە ماناگەلی وەکو “شۆخ، نیان، بەبەزەیی، میهر، جێ متمانە، سوپاسمەند، بەسەبر” و شتی لەو جۆرە دێت. کەواتە ئەو پیاوان و ژنانەی گویا زانستکاری سیستەمی کۆلۆنیالین بە ناو و پاشناوەوە شیلەی مرۆڤایەتیان لێ دەتکێت. مەبەستیان خاوێنە و ئەگەرچی هەر شتێک کە دەیکەن لە قازانج و بەرژەوەندی دەستەڵاتی داگیرکەردایە، بەڵام زانستێکی بێلایەن و بێمەبەستی سیاسیی ئەنجام دەدەن.\nهەروەکو چۆن شاعیران و ئەدیبانی نەتەوەی سەردەست شیلەی مرۆڤایەتیان لێ دەتکێت، بەڵام یەک دانە شیعری دوو دێڕێ بە سەر برینی منداڵێکی نەتەوەی بندەستدا ناخوێننەوە، ئەمانیش لە پراکتیکدا هەر لە هەمان عەیارن. قازانج هەمیشە بۆ ناوەندی دەستەڵاتە. هەموو رێگاکان دەچنەوە سەر ڕۆم.\nلێ کاری داگیرکەر هەروا هاسان ناچێتە پێش. کورد گوتەنی حیسابی ماڵ لەگەڵ بازاڕدا نایەتەوە.\nپاندۆرا لە دوور ڕا و لە نیزیکیشەوە بە سەرزەمین دەچێت. تەنها جیاوازیەکی پاندۆرا لەگەڵ زەویدا ئەوەیە کە هەواکەی تۆکسیکە، واتە مرۆڤ ناتوانێت بۆ هەناسەدان بەکاری بهێنێت. جەیمس کامیرۆن پێمان دەڵێت، خاکی نەتەوەگەلی بندەست هەروەکو ئەوی سەردەستە، بەڵام لەوێ ژیانکردن و مانەوە هاسان نییە، چون هەوایەکی تێدایە که مه‌رگ هێنه‌ره. هەوا بۆ جەیمس کامیرۆن سیمبوڵی نەخواستن و بەرەنگاربوونەوە و ڕق و کینەیە دژ بە داگیرکەر. هەوای تۆکسیک، کە داگیرکەر دەبێت بە ماسکەوە، تیایدا بژی، سیمبولە بۆ هەستی خەباتێکی ئازادیخوازیی کە موزیکی سەمای داگیرکەر دەشیوێنێت.\nبەڵام د. ئۆگۆستین دژ بە زەبر و توندوتیژیی و شەڕە. وردە وردە بۆی دەردەکەوێت کە بەرێوەبەرایەتی سڤیل و سەربازیی ئۆپەراسیۆنەکە چیان مەبەستە و خودی ئامانجەکە هەموو شێوازەکان بۆ ئەوان پیرۆز دەکات و وەڵامی پارکر سێلفریدج دەداتەوە: “دوواترین ئارەزووشم ئەوە نییە کە هەرزەکارێکی شەیدا بە تەقەکردن ببینم”.\nپارکر سێلفریدج کە شەیدای زوو تەواوبوونی ئاڤاتارە وەڵامی دەداتەوە: “ئەگەر لەوان بچین وردە وردە بڕووامان پێدەکەن. خوێندنگامان بۆ دروست کردوون، ئینگلیزیمان فێر کردوون، ئەمە جەند بخایەنێت...؟”\nجەیمس ساڵیی، ئەو ئاڤاتارە سەرکەوتووەی وەبەرهەمهێنراوە لە یەکێک لە مەشقەکانیدا دەکەوێتە ناو جەنگەڵستانی پاندۆراوە و پاش بێنەوبەرە و ڕاکەراکێکی زۆر کچێک ڕزگاری دەکات. ئەو خانمە لە پرۆسەی رزگارکردنی جەیک ساڵییدا ناچار دەبێت هەندێک ئاژەڵی دڕندەی خاکی خۆی بکوژێت کە جەیک ساڵیی بە گەوجیی خۆی تووڕەی کردوون و ئەوانیش شاڵاویان بۆ بردووە. ئەو خانمە دڵی بۆ ئەو قوربانیانە بریندارە و لەگەڵ جەیمس ساڵییدا دەکەوێتە قسەوە.\n- دەزانم کە ڕەنگە لەمە حاڵی نەبیت. هەمووی خەتای تۆیە کە ئەوانە مردن، بەڵام گەوجیت و وەکو منداڵێک کەللەشەقیت.\n- لە کوێ فێری ئینگلیزی بوویت؟\n- تۆ هەر دەڵێی منداڵیت!\nئەو خانمە ناوی نەیتیریNeytiri ـ ـە، کچی خاتوو مواتMo'at ـ ـە کە سەرۆکی ڕۆحیی خێڵەکەیە، کاتێک کە جەیک ساڵیی دەهێنێتەوە بۆ ماڵەوە بۆ بنکەی سەرەکیی دانیشتووان. پاش قسەوباسی ناوخۆ کە جەیک ساڵیی وەکو هاووڵاتیەکی پاندۆراما قبوڵ دەکرێت، موات، دایکی نەیتیری، بە نەیتیری کچی دەڵێت: “کچەکەم، فێری نەریت و خووی ئێمەی بکە. با وەکو ئیمە قسان بکات و بڕوات” و ئەوجا ڕوو دەکاتە جەیک ساڵیی و پێی دەڵێت: “بڕیارمان دا: کجەکەم خەریک دەبێت فیری نەریتمانت بکات. با بزانین دەتوانین شێتیەکەت تیمار بکەین!”.\nجەیمس کامیرۆن لە درێژەی بیری وردی خۆیدا هێزی سەرەکیی بە دوو خانم دەبەخشێت. موات خانم سەرۆکی ڕۆحیی خێڵەکەیە و نەیتیری کچی پیادەکار و فێرکارە. لەوێدا ژن خاکە، هەوایە، نەریتە، خووە، جەیمس کامیرۆن دەزانێت کە داگیرکەر لە باشترین حاڵدا گەوجێکی منداڵ ئەقڵ و لە خراپترین حاڵدا تەنانەت بکوژی ئاژەڵە دڕندەکانیشە. داگیرکەر شێت و وێتە. موات خانم ئەوە دەزانیت بۆیە بەو هیوایەوە کچەکەی خۆی ڕادەسپێرێت کە ئاڤاتار فێری نەریت و خووی خۆیان بکات و تێی بگەیەنێت کە ئەمانیش بوونەوەرن و دەبێت بۆیان هەبێت لەسەر خاکی خۆیان بژین، “با بزانین دەتوانین شێتیەکەت تیمار بکەین!”\nئەوانەی ئەدەبی کلاسیکی کۆلۆنیالیزم و ڕەگەزپەرستیان خوێندووەتەوە لە زۆر ڕەهەندی داگیرکەریی تێدەگەن. یەکێک لە ڕوونترین و دیارترین ئوسلوبی داگیرکەر ئەوەیە کە نەتەوەی بندەست نابینێت. ئەو دیدە دیدێکی پیاوسالارانەی سەردەست سالارییە. نەبینین یەکێک لە ناشیرینترین و بەد ڕەووشترین شێوەی بەرخوردە لەگەڵی ئەوی بەرانبەردا. نەبینین شێوەیەکی توندە لە سووکایەتی پێکردن، لە نەخوێندنەوە، لە بەهیچ دانەنان، لە ئەرزش بۆ دانەنان.\nجەیمس کامیرۆن هەموو ئەوەی لە سڵاوێکدا بۆ نەتەوەی بندەست کڕیوەتەوە. سڵاوی “ناڤیەکان” لە کوڕەی پانۆڕا دا بریتیە لە ”دەتبینم”.\nئەوان ناڵێن سەلام/ سڵاو/ های/ هێی/ مەرحەبا و هتاد. ئەوان دەڵێن ”دەتبینم“.\nهیچ سڵاوێک بە هیج زمانێک هێندەی وشەی “دەتبینم” شیرین نییە. ئاخر بۆیە زۆربەی شیعر و شاکاری خۆشەویستیی نائاکام لە گلەیی و ڕازونیازی “بۆ نامبینیت و کەی دەمبینیت و تۆ نامبینیت” دەست پێ دەکات. بینین ڕێزە، خۆشەویستییە، میهرە، قبوڵکردنە، پێزانینە. سەلماندنی هەبوونی ئەوی دیکەیە. بینین هەنگاوێکە بۆ تێگەیشتن کە ئەوی دەیبینیت دەبێت مافگەلیکی هەبێت.\nچەند خۆشە کاتێک خۆسەویستێکی خۆت دەبینیت، ڕووی تی دەکەیت و پێی دەڵییت: دەتبینم!\nمرۆڤ هەتا زیاتر کەسێکی خۆش بووێت، زۆرتر و باشتر حەز دەکات بیبینێت.\nسیاسەتی کۆلۆنیالیی و رەگەزپەرستیی کە لەسەر بنەمای نکۆڵیکردن لە بوون و لە ماف دادەمەزرێت، بناخەکەی نەبینینە، نەبینینی ئەوه‌ی بندەستە. هەروەکو چۆن سیستەمی پیاوسالاریی هەبوونی ژن، تا ڕادەی نەبینین، نادیدە دەگرێت.\nپارکر سێلفریدج ناڤیەکانی پێ دڕندە و ناشارستانییە، چونکە مل بە ژێردەستەیی نادەن. هەرچۆن ئیمانۆیل کانت پێی وابوو دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمەریکا ئەوەندە دڕندە و ناشارستانیی بوون کە دەیگوت دژ بە “کۆلۆنیالیەکانیشمان” شەڕ دەکەن، ئەمانیش تیری دەستی ناڤیەکان کە لە چاو هێزی خودایی خۆیاندا هەر هیچ نییە، بە شەڕخوازیی دەچوێنن. پارکر بە جەیک ساڵیی دەڵێت بچۆ ناویان و لێیان تێبگە “بزانە ئەو مەیمونانە چیان دەوێت”.\nنەتەوەی سەردەست لە خۆی پرسیار دەکات: نەتەوەی بندەست چی دەوێت؟\nشۆخیی و جۆک ئەگەر سیاسیی نەبن، بەکەڵکی چی دێن؟\nئەو جا بە د. گرەیس ئۆگوستین دەڵێت “ئێمە هەوڵ دەدەین ڕێگاوبان و خوێندنگا و نەخۆشخانەیان بدەینێ بەڵام ئەوان هەر حەز دەکەن لە قوڕاودا بژین. گرفتەکە ئەوەیە کە گوندە نەفرەتەکەیان کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو شوێنەوە کە کانگای “ئەنئۆبتەینیۆم unobtainium” لێییە”.\nبە کورتی، ئەگەر وەری بگیڕینە سەر زمانێکی ئاسایی، پارکر پیمان دەڵێت: ناچارین بیانکوژین.\nد. گرەیس وەڵامی دەداتەوە: ئەی ئەگەر نەیانمگواستەوە؟\n- کوشتنی ئەو دانیشتووانە ڕەسەنانە خۆش نییە، بەڵام پشکدارەکان/ ئەکسیەدارەکان/ بۆرسکڕەکان داوای سەرئەنجام و قازانج دەکەن.\nپارکر پێشنیاریکی زۆر هاسان و پراکتیک دەخاتە بەردەست. سیاسەتی وێنجە یان قامچی. نەتەوەی بندەست دەبێت یەکیکیان هەڵبژێرێت.\nلە کوردەوارییدا وێنجەی تازە و سەوز بە نێوچاوانی ئەسپەوە دەبەستن. ئەسپەکە بە چاو و بۆن وێنجەکە دەبینێت و بەو عیشقەوە کە زاری وێ بکەوێت وەدووی ئەو شوێنە هەڵدێت کە سوار ئاراستەی دەکات. سیاسەتی وێنجە ئەوەیە کە ئەوی سەرێ شتێک بەوی خوارەوە نیشان دەدات و پێی دەڵێت ئەمەت دەدەمێ گەر بە گوێم بکەیت. ئەگەر نا ئەوە سیاسەتی قامچی/ شوڵک چاوه‌ڕوانته. پارکر پێیان دەڵێت سیاسەتی وێنجە ئەوەیە کە ئێمە هەر ئەوەندەی دەستکەوتی خۆمان وەگیر بکەوێت ئەوا لەسەر میهر و بەزەیی خۆمان کە ڕاستەوخۆ نەتانکوژین و وڵاتتان خاپوور نەکەین، بەردەوام دەبین. ئەوە پێشنیاری کۆلۆنیالە بۆ کۆلۆنیکراو. بۆ ئەو مەبەستە پارکر سێ مانگیان پێدەدات، دەنا “پاشان بلدۆزەرەکانیان تێ‌بەر دەدەین”.\n"بلدۆزەر"ـەکان سەگی نوێی خودای تێکنیکن. هەر تەگەرێکیان هێندەی سەد کەسی نەتەوەی بندەست دەبێت. خودایەکی ئاسنینی وەحشیین، وەکو دێوی خەیاڵی قورس و چوارگۆشە و ناڕەسەن، بە سەر هەر شوینێکدا بڕۆن وەژیر دەست و پێی خۆیانی دەنێن. گۆشت و خوێن و ڕووەک و دار و ئاژەڵ خۆیان لە بەریاندا ناگرن.\nکاتێک هەندێک شت ڕوو دەدات کە ناڤیەکان پێیان وایە بەداخەوە لەوە ناچێت کار کردن لەگەڵ “ئاڤاتار” دا "بەر"(قازانج)ێک بدات و ئاڤاتار دروستکراوێکە هەر بە قازانجی داگیرکەران دەبزووێت، “تسووتەی”، ئەو کوڕەی کە دەیەوێت دەستگیرانیی تیرانیی بکات، بە تیرانی دەڵێت: “بڕوانە ئەم بێگانەیە هیچ فێر نابێت، بەردێک باشترە”.\nپاش شەڕ و ماڵوێرانیەکی زۆر دەبینین کە چۆن کۆلۆنێل میلیس کواریچ، فەرماندەی هیزی ئۆپەراسیۆنەکە، لە ناو جامخانەی پێشەوەی هێلیکۆپتەرێکی زەبەلاحدا بە پێوە ڕاوەستاوە و لە ناوەڕاستی هێرشەکەدا کە لە خوار خۆیەوە نیوەی پاندۆرا لە ئاگر و دووکەڵ و خوێندایە، ئەم بە کاوەخۆ قاوە دەخواتەوە و لە ڕووخسار و گەروو و چاویدا دەبینین، دوور لەو ئازارەی خوارەوە چێژ لە قاوەکە وەردەگرێت، وەک ئەوەی لە باڵەخانەیەکی مانهاتان ڕاوەستابنێت و لە دەرەوە بڕوانێت.\nناڤیەکان لە ناو دووکەڵ و ئاگر و بارووتدا بە دەم هەڵهاتنەوە لە گەرووی مەرگ تیر لە تیردانه‌کانیان دەردەهێنن و کەوانەکانیان ڕوو لە سەرەوە دەکەن و ژێکان ڕادەکێشن. تیرەکانیان هێندەی پاڕانەوەی ڕاکشاویک لە سەرەمەرگدا بڵند دەبیتەوە و لێرەولەوێ زۆر لە خوار قووڵایی دووکەڵ و ئاگر و بارووتەکەدا خول دەخۆن.\nئەو دەم کۆلۆنێل میلیس کواریچ بە سپاسالاری هێزەکەی خۆی ڕادەگەیەنێت: “ ببینە، ئەوە دەست دەکەنەوە، کەواتە ئێوەیش دەست بکەنەوە” ... “ئێمە وەڵامی تیرۆر بە تیرۆڕ دەدەینەوە”.\nلە شاڵاوی دووهەمدا، گڕی بە باڵای خۆیدا ئاوێزان لە خاک و هەوای پاندۆرادا زیاتریش بڵند دەبێتەوە. کۆلۆنێل میلیس کواریچ بە دەم قاوەخواردنەوەوە بزەی دێت: “ئا ئاوا پیاو سیسرک ڕاو دەنێت”.\nلەو ڕێگایەوە کە دەبینین درەختی ژیانی ناڤیەکان لە پاندۆرا وردوخاش دەکرێت، جەیمس کامیرۆن نیشانمان دەدات کە داگیرکەر خودئاگا سیمبولی مێژوویی و پێکهاتەگەلی نەتەوە و نەتەوەبوون وێران دەکات. درەخت تەنها شتێکە لە بووندا کە سەرێکی لە ناو خاک و سەرەکەی دیکەی لە ناو هەوادایە. هەموو ئەوانەی دیکەمان ناچارین بێ ڕەگ و ڕیشە لە مانای خۆشەویستیی خاک حاڵی ببین.\nئێمەی بوونەوەری دیکە هیچ ڕەگ و ڕیشەیەکمان لە خاکدا نییە کە وا بەو شێوەیەش خۆشمان دەوێت. درەخت مەمکی خاکە.\nخولاسەی هەموو ئەوە دەبێت بەو سەرئەنجامەی کە باوکی نەیتیری کە لە سەرەمەرگدایە دەگەیەنێتە “ئەی کار چەس؟”. ڕوو دەکاتە نەیتیری کچی و پێی دەڵێت: “کچەکەم تیر و که‌وانه‌که‌م هەڵبگرەوە و نەتەوەکەت بپارێزە”.\nکاتێک نیلسۆن ماندێلا، پاش سی ساڵ زیاتر لە خەباتی ئاشتی و بڕووابوون بە خەباتی دوور له گرژی لە ساڵی ١٩٦١ دا نەک هەر بوو بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی Umkhonto we Sizwe، “ڕمی نەتەوە”، بەڵکو بوو بە فه‌رمەندەی ئەو هێزەیش، تێگەیشتن لێی هاسانە. نەتەوەی بندەست زوو یان درەنگ هەر دەبێت دەست بۆ ڕمی خۆی ببات و بیهاوێژێت. لە سەرەتادا حەتمەن ئەو تیر و ڕمانە کەمڕۆ و بێهێز دەبن، بەڵام پاش ماوەیەک هێز و نهێم پەیدا دەکەن.\nهیچ قەلایەک بەرگەی تیر و ڕمێک ناگرێت کە زانایانە بیانەوێت تۆڵەی درەخت و خاک بکەنەوە.\nهێزی ڕمەکان هەر بە تەنها لە توانای هاویشتنیاندا نییە، بەڵکو لە جۆنیەتی هاویشتنیاندایە.\nئاڤاتار ـی جەیمس کامیرۆن\nئاڤاتاری جەیمس کامیرۆن لە سەرەتادا دروست ئەوەیە کە داگیرکەر دەیهەوێت. بوونەوەرێک کە لە نەتەوەی بندەست دەچێت، وەکو ئەوان دەخوات و دەخواتەوە و ڕادەکشێت و ڕادەکات و دەبزوێت، بەڵام کە لە بنەڕەتدا بۆ ئەوە دروست کراوە کە بزانێت نەتەوەی بندەست چۆن بیر دەکاتەوە و تێبگات کە چۆن بە هاسانیی زەفەریان پێ دەبردرێت. جەیمس کامیرۆن بەوە ڕازی نییە. ئەم لە وێنەیەکی سوریالیزمدا ئاستێک نەتەوەی بندەست دەباتە سەرێ، وا کە بتوانن کاریگەرییان لەسەر ئەو بیچمە دروستکراوەیش هەبێت، هەست و خۆشەویستی بکەن بە بەریدا و بە قازانجی خۆیان بیخەنە کار. بەو شێوەیە خەباتی ئازادیخوازی ناڤیەکان لە پاندۆرا بە لای سه‌رکه‌وتندا دەشکێتەوە. تابلۆیەکی سوریالیستی، شۆڕشگێڕی بوونیکی ئیتوپیایی ، سەرکەوتنێکی پڕحەسرەت،\nلە کۆتاییدا گوێمان لێ دەبێت: “خەڵکانێک کە لە ئاسمانەکاندا خاوەن هێزن پەیامی خۆیان پێ گەیاندنین، پەیامەکەیان ئەوە بوو کە ئەوان دەتوانن هەر جییەک ببەن کە دەیانەوێت... بەڵام ئێمەش پەیامێکیان بۆ دەنێرین. نیشانیان دەدەین کە ئەمە خاکی ئێمەیە...”\nنەتەوەی بندەست هەر بەوەندە رازییە کە گرەوەکە بباتەوە، و شەیدای خوێنڕشتن نییە، وا کە هەلی بۆ ره‌خسا وەدووی داگیرکەر هەتا ئەو پەڕ ئاسۆ بکەوێت. داگیکراو دەیەوێت لە پراکتیکدا بیسەلمێنێت کە “ئەمە خاکی ئێمەیە”.\nخواستی جەیمس کامیرۆن بۆ ئەو بەهێزیە ڕۆشنبیریی و بیریی و ڕۆحیەی نەتەوەی بندەست دژ بە داگیرکەر تامەزرۆییەکە بۆ ئازادیی و سەربەخۆیی کە لە گەرووی زۆرینەی جەوان و گەورەساڵ و بەساڵداچووی نێر و مێی چەوساوانی سەرزەمیندا هەیە، بەڵام هەندێک جار داگیرکەر ئاڤاتارگەلێک دروست دەکەن کە لە زۆر شوێنی خەباتی ئازادیخوازییدا جێ دەگرن، ژمارەیان زۆرترە، باشتر مەشقیان پێکراوە کە لە بنکەسەربازیەکانەوە کۆنترۆڵ دەکرێن و چ خۆشەویستی و سۆزێکیان بەرانبەر خەڵکی خۆیان نەماوە، دەستیان بە پارەی دزراو زەرد و بە خوێنی ڕژاو سوورە، ڕوویان بە هاوکاریی لەگەڵ ناوەندی داگیرکەردا ڕەشە و جەستەیان بۆنی ئەو دووکەڵی بۆردومانەی لێ دێت کە بە سەر پاندۆرا و کوردستان و هاوشێوه‌کانیاندا پەنگی خواردووەتەوە.\nئەو ئاڤاتارەی جەیمس کامیرۆن نەخشی کێشاوە ڕەگێکی مرۆڤپەروەریی تێدا ماوە کە کاتێک ئاو بدرێت ڕووەو سەربەخۆیی هەنگاو دەنێت و لە هاواری بندەستان بۆ سەربەخۆیی و ڕزگاریی حاڵیی دەبێت، لەبەرئەوە بوونێکی بە هەستە، زوو تێدەگات، کۆدەکان دەخوێنیتەوە و لە ڕەهەندە جیاوازەکان حاڵی دەبێت، هاوهەست و هاوخەباتە و لەگەڵ دایە.\nلە زمانی کوردیدا ڕەنگە “ئاڤاتار” بە مانای “کەڵەک” بێت. کەلەک ئەو شتەیە کە لە جیاتی بەلەم سوودی لی وەردەگیرێت و بە هەردوو دیودا هەر کەڵەکە. کەڵەک بە مانای فریودانیش دێت، جون هەردوو دیوەکەی هەر وەک کەڵەک کار دەکات. خودی وشەکەیش وا پێ دەچێت بەر هەناسەی ساردی زەرەرلێکەوتووی کورد کەوتبێت کە بە پێچەوانەیشەوە بخوێنرێتەوە هەر دەبێتەوە بە “کەڵەک”.\nئاڤاتار گه‌لێکی جیا لە “ئاڤاتار”ـەکەی جەیمس کامیرۆن هەن کە لە دونیای واقیعدا زەرەر زۆر دەدەن و هەر واش دەمێننەوە. ئەو ئاڤاتارانە زوو دەناسرێنەوە. لە هەیکەل و بیچمدا لە من و تۆیەکی گشتیی ئازادیخواز دەچن، زۆر جار لە بریتی سوێندی سێ تەڵاقە، سوێند بە خاک و ئاو و قوربانیەکان دەخۆن و تەنانەت خۆیان دەکەن بە خاوەنی قوربانیەکانیش، بەڵام جیاوازیەکیان هەیە کە زوو دەناسرێنەوە: ئەوانە سەربەخۆییخواز نیین و گرینگی بۆ ئه‌وان خۆیانن نه‌ک نیشتمان و نه‌ته‌وه.\nئەو ئاڤاتارانە هەر ئەوەندە نییە کە سەربەخۆییخواز ننین، بەڵکو هەروەها دژ بە سەربەخۆیخوازیین و لە ناوەرۆکدا کۆنترۆڵکراون و بە وشەی سەربەخۆیی و ڕزگاریی ڕەنگیان دەپەڕێت، وشەکان لە سەر زمانیان دەبێت بە پرتەپرت و چاویان بەرایی نایەت ئاسۆی ئازادیی ببینن.\nهەموو کارێکی ئەوانە بۆ ئەوەیە خەڵک لە رێچکەی ئازادیخوازیی و ڕزگاریخوازیی دوور بخەنەوە.\nئەوانەی لە ئاڤاتاری جەیمس کامیرۆن و لە جەیمس کامیرۆن خۆی تێدەگەن، گرینگە بتوانن زوو ئاڤاتاری لە دەستدەرچوو بناسنەوە. ئەوە بەشێکی گرینگە لە کردنەوەی گرێکوێرەی بندەستیی و داگیرکراوی.


ڕووداوی شەری چەکدارانەی ئامول – Giareng\nڕووداوی شەری چەکدارانەی ئامول\nلە 27 کانونی دووهەم , 2019\nچۆمی ھەراز و پەڕینەوە (١٢ و ١٣ )\nبەرە بەیانەییەکی ساردە، سەھوڵبەندان و سەرما، لرفەی چۆمی گەورە و بەناوبانگی ھەراز دەگاتە گوێمان. چۆم و جادەی ئەسڵی ھەراز لەو شوێنە زۆر لێک نزیکن. جار، جارە ھاڕەی ماشێنێکی گەورە بێ دەنگی ئەو بەیانە ساردە دەشکێنێ . سەعات نزیک ٤ی بەیانی ٢ی ڕێبەندانە، دەبوو پێش ڕووناکی لە چۆم و جادە بپەڕینەوە. ھەم بۆ شوێنەونکە، ھەمیش بۆ پشوو دانێکی کورت. ھەڵدێرێکمان لە پێش بوو، بزنیش نەیدەتۆانی لێی دەرباز بێ. بەناچاری یەک بە دوای یەک دا بە قوونەخشکە لە سەڕێ ڕا بۆ خوارێ، خۆمان خلۆر کردەوە، چار نەبوو، ڕۆژمان لێ داھاتبا، بەو ماندوو بوونە چمان بۆ نەدەکرا.\nبە زەحمەت و بە ئاسپایی لە جادەکە پەڕینەوە. ھەوڵمان زۆر دا و ھیچ ماشێنێک نەیدیتین. چەند سەد میتر ئەولاتر ھەموومان بۆ پەڕێنەوە لە سەر چۆم ڕاوەستاین. ئاوێکی زۆر و بە سام، نەدەبوو خۆ بخافڵێنین. دوو نەفەری بە ھێزتر بە زەحمەتێکی زۆر بە گوریسێکی درێژەو پەڕێنەوە، تا ئەوانی دیکەش لە ڕێگای ئەو گوریسەوە بپڕنەوە. گوریس ڕۆژێک زەوی پێ دابەش دەکرا و ئەو ڕۆش ببوە فریاد ڕەسمان. زیاتر لە دوو ساعەت کاتی برد کە تۆانیمان بپەڕینەوە. ھەر بە لیباسەوە لەو ئاوە ساردەمان دا. لە گەڵ ھاتنە دەرمان لە ناو چۆم کە ھەتا ملمان خوسا بوو. یەکسەر لیباسەکان دەبوو بە پارچەیەک سەھۆڵ، لێوە لەرزە و ڕاکردن بەو لاو بەو لا دەستی پێکرد. دەبوو یەک سەعاتی تر لە چۆم دوور کەوینەوە تا نەدیو بین و پشویەک بدەین. ھەر بە ڕاکردن لە ترسی سەرما خۆمان بە تەلارێک دا کرد کە پێشتر تاقیکرابۆوە. بە پەلە چەند ئاگرێکی گەورە کرانەوە، تینی ئاگر، سەرمای لە لەش کەم کردەوە و ھەریەکەو لە لایەک بە لا داھات و خەوی لێکەوت.\nکاک سمایل خۆشحاڵ بوو کە بێ کێشە تا ئێرە ھاتبووین، نیگابان دانران و بێدەنگی باڵی بە سەر ناوچەکە دا کێشا. شوێنی مانەوەمان لە تەنیشت بەرزاییەکی مەزن بوو کە بە تەواوی جادە و چۆمی ھەرازی لە ژێر چاوەدێری دابوو. جێگایەکی بێ شک، سەخت و چۆڵ ، ڕێژیم بیریشی نەدەکردەوە لە چەند سەد میتری جادە بین.\nپاش دوو ڕۆژ حەسانەوە شەوی ٤ ی ڕێبەندان بەرەو ئامول وەڕێ کەوتین، ھێز و وزەمان وەبەر ھاتبۆوە، وایان دانابوو ھەر ئەو شەوە بگەنە شار و عەمەلیات دەست پێ بکەن. ھەر چەند مەودای ئاخر شوێنی مانەوە زۆر لە شار دوور نەبوو، بەڵام بوونی سەدان جۆگە و کاناڵی ئاو دێری، جووڵەی ھێزەکەی زۆر کەم کرد بۆوە. بۆ پەڕینەوە لەو جۆگە قووڵ و پڕ لە ئاوانە پردی گەڕۆکی داریان دروست کرد بوو کە دەبوو نەفەراتەکە بە سەری دا بڕۆن و پاشان دوبارە ببرێتە پێشەوە بۆ جۆگەکانی دیکە.\nشەوێکی تاریک و سارد، لێرە بەفر نەبوو، بەڵام سەرمایەکی تاقەت پڕوکێن نەیدەھێشت بۆ ساتێکیش بحەسێیەوە. مۆڵگەکانی دوژمن بێ ھەست و خوست بوون. جارو بارە سەگ وەڕی ئاواییەکان ھەواڵی بۆنی مرۆڤی نامۆیان لەو دەور و بەرە ڕادەگەیاند. شەو و تاریکی و سەرما، سەرما و شەو و تاریکی دەمیان کردبۆوە .دڵەڕاوکێ و ترس و نابەڵەدی، شان بە شان لە تەکمان بوون. ھەر جووڵە و دەنگێک، ھەر خشپەیەک دەخرایە ژێر چاوەدێری و ڕیزەکەمانی ڕادەگرت. ڕێگای ١٥ دەقیقە، ٢ سەعاتی دەگرت. مەرگمان لە چەند ھەنگاوی خۆمان ھەست پێ دەکرد. ترس لە مردن ماڵ ئاوایی لێ کرد بووین. ترس و ژیان لە گەڵ یەک مانا دەدەن. کە ھیوا بە ژیان بمێنێ، ترس ئاساییە بەربینگ بە مرۆڤ بگرێ، و ڕێگایەک بۆ دەرباز بوون بدۆزێتەوە. بەڵام کە مرۆڤ خۆێ ھاویشتە چوار دیوارێکی بە پۆلا گیراو و ھیچ ڕێگایەک بۆ ڕزگاری خۆی بەدی نەکا، لە ھیچ ناترسێ. ئێمەش وابووین، لانی کەم من بۆ خۆم وا بووم و ھیچم بۆ گرینگ نەبوو، لەتێک ئاسن، بەردێک یان لقە دارێک بووم کە ھەستم نەمابوو. پێم وابوو ئاخرر ڕێگایەکە، کە چوار دەورت ئاگر و ئاوە، یان سووتان، یانیش خنکان.\nلە گەڵ بولێڵەی بەرە بەیان، کاتێک شەو وردە وردە جێگای خۆی دەدا بە ڕۆژ، ڕاست لەو کاتەی دا ئاسمان و زەوی ڕەنگ خۆڵەمێشی دەبن، گەیشتینە یەکەم ماڵەکانی شاری ئامول، ئەو ڕێگایەی وا دانرا بوو ٤ سەعات بگرێ، ١٢ سەعاتی گرت.\nکاک سمایل بە پەلە فەرماندە نیزامیەکان و ئامولیەکانی کۆ کردەوە کە چارەیەک بدۆزنەوە. بە پەلە بڕیاریان دا بچنە ماڵێکی ٢ وەتاغی ” یەل مەمەد” کە ئەویشمان لە گەڵ بوو. ماڵەکە زۆر دوور نەبوو. ھەر چەند کەسی تێدا نەدەژیا بەڵام پێداویستی سەرەتایی لێ بوو.\nبە ھۆی سەرماوە کەس دیار نەبوو، بە پەلە ھەر ١٠٠ نەفەر چوینە ناو ماڵەکە. لە ڕێگا تەنیا کەسانێک کە پێیانگەیشتین نیگابانێکی گەڕەک و ٢ بەسیجیبوون کە لە گەڵ خۆێان ھێنایانە ناو ماڵەکەو دەست بەسەر کران. لە گەڵ بەرز بوونەوەی دەنگی بانگ خوێنی مزگەوتەکان، لەو کاتەی دا خەڵک بۆ نوێژ ڕوو لە دەرەوە دەکا، ئێمە لەو ماڵە چووکەیە دا و ھەر کەسەو لە لایەک بە عەرزمان دادا و دەنگمان لە خۆمان بڕی. بەرنامەی عەمەلیات بەو جۆرە بوو:\n١- گەمارۆ دان و زەبر وشاندن و گرتنی باڵا خانە سینما ودەست بە سەر داگرتنی شارەبانی لەگەڕەکی “اسپە کلا”.\n٢- زەبر لێدان و گەمارۆی مۆڵگەی سوپای پاسداران ھەڵکەوتوو لە جادەی نور، کە ئەمنیش لە گەڵ ئەو دەستەیە بووم.\n٣- گەمارۆ و زەبر وەشاندن لە پەیوەندیە گشتیەکانی سوپای پاسداران ھەڵکەوتوو لە سەرەتای جادە” محموداباد”\n٤- پاک کردنەوری ٣ گەڕەکی “ڕزوانییە، قادی مەحەلە، و اسپیەکلا” لە ئەفرادی ڕێژیم و دامەزراندنی بنکەی فەرماندەیی\nو حەوانەوەی بریندارەکان.\n٥- دانانی ٣ کەمین بۆ پێشگرتن لە ھاتنی ھێزی یارمەتیدەر.\nشەڕێکی نابەرانبەر و شکستێکی بەرچاو ( بەشی ١٣)\nبە جل و بەرگی تەڕەوە، خەوێکی باشمان کرد، ئەو ڕۆژە واتا ٥ی ڕێبەندان خۆر بە دەرەوە بوو، ھێندێک لەشمان گەرم داھاتبوو. ئەندامانی ناو شار خواردن و میوەیان بۆ ھێناین. ئەگەر بڵێم ئەو ڕۆژە ماشێنێکی تاکسی بار ھەر لە ڕێگا دابوو، زیادم نەگوتوە، پاش ئەو خواردنە، ئەو جار ئاودەست وەبەر نەدەکەوت، دەبوو لە ڕیز دا بوەستی و زگ ھەڵگڵوفی. سەوزە و میوە ھێندێک ھارو ھۆر و تەقەی خۆشی بە دوای خوێدا ھێنا بوو. ماوەیەکی زۆر بەو تڕانە پێکەنین.\nکەس جگەی لە ئەفرادی خۆمان و تەشکیلاتی ناو شار ئاگاداری مانەوەمان نەبوو. سەر لە بەیانی ڕێژیم کردبویە دەنگۆ کە سەربەداران ٣ کەسی دزیوە. خەڵک شتی سەیر و سەمەرەیان لە سەر سەربەداران ساز کرد بوو، ئی وابوو دەیگووت، سەریان بە قەدەر سەری چوار نەفەر دەبێ، بە زەحمەت لە بەر زەلامی لە نێو دارەکان جێگایان دە بێتەوە، و… لە گەڵ تاریک بوونی ھەوا، جم و جۆڵ و خۆ تەیار کردن بۆ عەمەلیات دەستی پێ کرد .\nھەموو، یەکتریان لە ئامێز گرت و تفەنگیان دەست دایە. لە ساعەتی ١٠ی شەوە ماشێنە وانیتەکە (تاکسی بار) گرووپەکانی بەرەو شوێنی جێگیر بوون ڕاگوێست. ئەو ڕاگوێزانە بێ ھیچ کێشەیەک بەڕێوەچوو. سەعات ١٠ و ٤٥ دەقیقە دەنگی تەقە بێ دەنگی شەوی شکاند و بە ھاویشتنی یەکەم فیشەک لە لایان سەربەدارانەوە دەستی پێکرد. سەرانسەری شار بۆ بە ئاگر و تەق و تۆق. ڕێژیم سەری لێ شێوا بوو. سەڕە ڕای بوونی ھێزێکی زۆر، غافلگیر و دەستەوەستان بوون، چەندین ماشێنی بەسیج و سوپا و پولیس کەوتنە کەمین و چەند ئەندامی ئەنجومەنی ئیسلامی و جاسوس و پاسدار لە کۆڵانەکانداکوژران. شار، شارێکی شەڕ لێدراو بوو. خەڵکی ئاسایی نەیاندەزانی چ قەوماوە، ئەو خەڵکەی بە تەما بووین بێن ڕاپەڕن مێشێکیان لێ میوان نەبوو. بە درێژایی شەو شەڕەکە بەردەوام بوو، دوژمن دژ کردەوەیەکی وای لە خۆی نیشان نەدا. ڕاوەستا بوو ڕۆژ بێتەوە و بەرنامە دابنێن.\nسەربەداران ھیچ ھەوڵێکیان بۆ گرتنی مۆڵگەکانی ڕێژیم نەدا. دەتۆانرا ھێندێک بنکە بگیردرێن، بەڵام سیاسەتی پوپولیسیی وای کرد کە ھیچ ھەڵسۆڕانێکمان نەبێ و چاوەڕوانی زەحمەتکیشان بین کە خۆیان کاری ڕێژیم تەواو کەن و ئێمەش ڕێبەریان بین. تیمی ئێمە لە بنکەی سەرەکی پاسداران بوو. لە ٥ دەقیقە یەکەم دا ھێندێک کەسیان بریندار بوون. چرای بنکەکەیان کوژاندەوە و داوای ئامبوڵانسیان کرد و ئامبولانس بە بەردەمی ئێمە دا ڕایدەگوێستن ، ئێمەش ھیچ دژ کردەوەیەکمان نەبوو.\nناسر شعبانی فەرماندەی سوپا لە ئامول ھێندێک درۆ و دەلەسە باس دەکا، کە گۆیا سەربەداران پوڵێکی زۆریان بووە و لەو ڕێگایەوە ویستویانە خەڵک وە شوێن بخەن و گوێڕایەلی ئەمریکا بوون ، بۆ ئەوەی شکستەکەی بشارێتەوە. ناسر شعبانی بە ڕوونی دەڵێ بۆ پێشگرتن لە تەلەفات تەنیا دەستوری بەر بەرەکانیـان دا تا ڕۆژ بێیتەوە.\nخۆر بە پرچە زێرینەکانی خۆی لە ئاسمان نیشان دا، ئاخۆ چەند کەسمان ڕۆژێکی‌تر دەبینینەوە، تەقەیەکی کەم ھەر دەبیسرا. ئارامی پێش گەردەلوول ، یان بێدەنگی بەر لافاو، بەڕێوەبەرانی ڕێژیم لە تارانەوە بە ھیلیکۆپتەر خۆیان گەیاندە ئامول. جادەکانی تاران و شارەکانی دیکە جگە لە ھاتوچۆی نیزامی، بەڕووی خەڵکی ئاسایی داخران. بە ئێمەیان گوت بکشێنەوە ناو سێ گەڕەکەکەی کە گۆیا خەڵکەکەی شۆڕشگێرترن. نە بێسیمەکانمان کاری دەکرد و نە پەیوەندیمان ما.\nئێمە لە گەڵ کاک سمایل و دەستەکەی تێکەڵ بووین. خەڵک وردە وردە دەرگایان دەکردەوە بزانن چ باسە. کچە جوانەکان بە نازێکەوە تەماشایان دەکردین، کۆمەڵێک مرۆڤی چڵکن، لەبرسان ڕەش ھەڵگەڕاو و بۆ دووکەڵ. سەر و ڕیشی ئاڵۆز و تۆزاوی. نە ئێمە وەک کەس دەچووین و نە کەسیش وەک ئێمە دەچوو. ئێمە سەربەدارین ھاتووین ڕزگارتان کەین. وەرن پێشمان کەون بەرەو دامەزراندنی حکومەتی زەحمەتکێشان.\nئەوان لە ئێمە ئاقڵتر بوون، دەیانگووت تا درەنگتر نەبوە بگەڕێنەوە جەنگەڵ. ناتۆانن لە بەرانبەریان بوەستن. ھێزی دوژمن لە ھەموو شارەکانی مازەندەران و گیلان و تاران بەرەو ئامول جوڵەی پێکرا. بە ئاسمان و زەوی دا پاسدار و بەسیج و حیزبوڵا ڕووی لە ئامول کرد. کەمینەکانمان بە ھۆی کەمی نەفەرات و نەبوونی چەک و کەرەسەی پێویست تۆانای خۆڕاگرییان نەما و یان شەھید، یان بریندار و بە دیل گیران و ئەوی زیندووش مایەوە یا بۆ قوڵایی جەنگەڵ یان بۆ سێ گەڕەکەکە پاشەکشەی کرد.\nئەو دەستەیەی بەسیجی گەمارۆ دابوو خۆیان کەوتنە گەمارۆی ھێزیکی زۆری ڕێژیم و پاش چەند ساعەت شەڕی بێ وێنە ھەموویان گیانیان بەخت کرد یان بە برینداری گیران و و پاشان ئێعدام کران. ھەر دووک ھاوڕێی نزیکم قادر خزری لەو شەڕە دا گیانی لە دەست داو ناسر قازی زادە بە برینداری گیراو و ماویەک پاشتر لە شاری ساری ئێعدام کرا.\nھیزی زۆر و حزبوڵای بێ چەک و ئەنجومەنی ئیسلامیەکان ، بە داس و پێمەڕە و شەنە و بیور و تەور و قەمە وەسەرمان گەڕان، دروشمی اللەاکبریان دەدا و جەزم ببون . بەر بەرەکانی و مقاوەمەتی ئێمە لە ھەموو بەرەکان تێک شکا. تەنیا ئەو پاشماوەی ھێزەی کە لەو گەرەکانە جێگیر ببوین، خۆمان ڕاگرتبوو. لە سەعاتی ٢ی پاش نیوڕۆ بەو لاوە پاسدار و حزبوڵا وەک گەڵایدار بە سەرمان وەر بوون، بە دروشم و نەواری شەڕ کە وەسەر بڵیندگۆیان خستبوو، و بە سەدان نەفەر و دەیان ماشێنی پڕ لە تەلیسە خیز و تیربار و چەکی قورس ئاڵقەی گەمارۆیان لێ تەنگتر کردین. کەس لە مردن نە دەترسا، مردن ببوە بەشێک لە ژیان. ژیان ببوە مەرگ، مەرگ وژیان لێک جیا نەدەبوونەوە. زەوی سور و ئاسمان سور و دەریا سوور. جەنگەڵ سرودی لێ بڕاوە، یارانی ھەمیشەی دارستان، لە نێو گەمارۆی مەرگ دان.\nکاک سمایل شڵەژاوە، ھەڵەی سیاسی بەرنامە نیزامیەکەی ئەویشی لە گەڵ شکست ڕوبەڕو کرد. بە کڵاوە خوریەکەی سەری کە لە سەری دا خوار ببووە، ئاشکرا دیار بوو سەری لێ شێواوە. دەستوری دژە ھێرشێک دەدا و خۆی لە پێشی پێشەوە وێڕای ھاوڕێیانی بۆ دەرباز بوون لەو گەمارۆیە ھەڵدکوتنە سەر دوژمن و چەند سەد میترێک دەیانبەنە دواوە. بەڵام لەشکری زۆر و پۆشتەی کۆنەپەرەستی دەست ھەڵناگرێ. سمایل بڕیاری دابوو بە پێوە بمرێ، دانەدەنیشت و سەنگەر بە سەنگەر بە سەر ھاوڕێیانی دا دەگەڕا. گوللەیەک سینگی سمایلی باڵا بەرز و جوان چاکی دڕی و بە زەحمەت توانی یەک دوو قسە بکا و بۆ ھەمیشەماڵ ئاوایی لە ژیان کرد.\nلە شەڕی بەرەو شکان، مەرگی فەرماندە کارەسات و ورە ڕوخێنە. بەڵام کاتێک لە چوار دەورت مردن و مەرگ چاوت لێ مۆڕ دەکەنەوە، بە ورە و بێ ورە مەجبورە پەلەقاژە بکا. کاک محمد، برای کاک سمایل کە چەند دەقیقەیەک لە برا گەورەکەی چوکترە، فەرماندەیی شەڕەکە دەگرێتە دەست. دوژمن ھەم دەزانێ چەند کەسین و ھەم دەشزانێ چەندەمان تەلەفات داوە، بۆیە دەیھەوێ کارەکەی تەواو بکات و لە ژێر ئاگری توند دا پێشڕەوی دەکا.\nکاک محمد چەند کەس دەنێرێتە باغێکی پرتقالی قەراغ شار، کە بە ئاخرین گەڕەک وەسڵە کە ئێمەی لێین، بۆ ئەوی ھێزەکەمان دەرباز بێ. کات، کاتی نۆبە دانانی مەرگە. کێ زووتر بمرێ. کێ نۆبە بڕی بکا و بچێتە ئامێزی مەرگەوە. مردن قسەی ئاخر دەکا، دەبوو چەند کەس بە دڵخۆاز پێشی ڕەوەی دوژمن بگرن تا ئەوانی دیکەمان بکشێتە ناو باغە پرتقاڵەکە. چەند نەفەر بێ دوودڵی ئەو کارە دەکەن. میرزا یوسف کە دەستێکی بە ھۆی ڕەگباری چەکی دوژمن لێ ببۆوە، نارنجۆکەکەی خستەی ژێر سینگی و بە دەستە ساغەکەی تەقەی لەو ھێزە دەکرد و ١٠ دەقیقە لە گەڵ چەند کەسی‌تر پێشی پێشڕەوی دوژمنیان گرت. کە پاسدار گەیشتنە سەریان ، میرزا خۆی و چەند پاسداری بە نارنجۆکەکەی لە ناو برد.\nباقی نەفەراتەکەمان گەیشتونەتە باغە پڕتەقاڵەکان، سەعات چواری ئێوارەیە و خۆر خەریکە ئاخر تیشکەکانی لە سەر زەوی ھەڵگرێتەوە. یەک سانیە بۆ ئێمە ١٠ سەعاتە. ڕەوەی زۆری دوژمن، پاچ بە دەست و پێمەڕە لە سەر شان، داس بە دەست و قەمەکێش لە پێش چەک بە دەستی پاسدارەوە بۆ سەر پان کردنەوەی سەربەداران ، ھێرشیان ھێناوە. زەحمەتکێشان ، جوتیار و ھەژار بە دەستی بە تاڵ ھاتونەتە سەرمان . ئێمە دەمانویست مێژوومان بۆ بگۆڕن. خۆێان و مێژوو وسیاسەتی ئێمەیان خستە زبڵدانەوە.\nبە ناچاری یان بۆ پاراستنی گیان، یان لە بەر نەفرەت لە مێژوو ، بۆ ئەوەی بە زیندویی پارچە پارچە نەبن. گوللەی پارێزەری زەحمەتکێشان دڵی پارێزەرەکانی ئیسلام کە زەحمەتکێش بوون دەکردە ئامانج . جگە لە سوتاندنی تەڕ و ویشک چار نەمابوو. زەوی ، بە کەلاکی گۆپاڵ بە دەستان ڕەش داگەڕا. فەرماندەی پاسدار فەرمانی دا حزبوڵا بچێتە پشتەوە. ئەو جار پرتەقاڵ و باغەکە بە چەکی سووک و قورس کرایە دۆزەخ. کاک محمدیش ھەر لە وێ شەھید بوو ، بەو جۆرە کارنامەی ژیانی دوو برای شۆڕشگێر بۆ ھەمیشە داخرا.\nسەربەداران کە دەیانویست سەر دژمن بە دار داکەن، سەری خۆیان بە دار دا کرد و پەیمانیان بردە سەر. تاریکایی، پەردەیەکی ڕەشی بە سەر شەڕگەکە دادا. ئارایشمان تێکچوو ، ھەر کەسەو دەبوو لەو باغە بچێتە دەر.


لە رۆژی کەلاردا مەراسیمی تایبەت ئەنجامدەدرێت \nئەمڕۆ (۲۳ی کانوونی دووەم) دەستەی سەرپەرشتیارانی مەراسیمی یادی کەلار سەردانی ئیدارەی گەرمیانی کرد و بەئامادەبوونی قایمقامی قەزای کەلار سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان لەگەڵیان کۆبویەوە و بەڵێنی هاوکاری تەواوی پێدان.\nلەو کۆبونەوەکەدا، دەستەکە ئەوەیان خستەڕوو، لەئێستادا دەستیان کردووە بە ئامادەکاری بۆ ئەنجادانی مەراسیمی تایبەی بە یادی کەلار کە لە ۲۸ی شوبات و لە رۆژی کەلاردا ئەنجامی دەدەن، راشیانگەیاند، بۆ راییکردنی یادەکە پێویستیان بە هاوکاری مادی و مەعنەوی ئیدارەی گەرمیانە.\nلای خۆیەوە، سەڵاح کوێخا سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان، دەستخۆشی لە دەستەکە کرد و ووتی "کەلار شارێکی زیندووی هەرێمی کوردستان بە گشتی و ئیدارەی گەرمیانە بەتایبەتی بۆیە بەرز راگرتنی یادی دامەزراندنی پێویستە".\nهاوکات سەرپەرشتیاری ئیدارەی گەرمیان پشتیوانی و پاڵپشتی ئیدارەی گەرمیانی بۆبۆ ئەنجامدانی مەراسیمی یادی کەلار دوپاتکردەوە و ئامادەییشی پیشاندا هەموو تێچووی مادی مەراسیمەکە لە ئەستۆ بگرێت.\nلە رۆژی ۲۸ی شوباتی ۱۹۷٠ بە مەرسومی کۆماری، کەلار کراوە بە قەزا و پاش فراوانبوونی شارەکە و زیاتر گەشەکردنی، لە ساڵی ۲٠٠٦وە حکومەتی هەرێمی کوردستان کردویەتی بە ناوەندی ئیدارەی گەرمیان و هاوشێوەی مەرکەزی پارێزگاکانی تری هەرێم دامودەزگاکانی حکومییەکانی تێدا کراوەتەوە.\nساڵانەش لە رۆژی ۲۸ی شوباتدا، بەسەرپەرشتی قایمقامیەتی قەزای کەلار و بە بەشداری رۆژنامەنوسان و چالاکانی کۆمەڵی مەدەنی و هاوڵاتیانی شارەکە، مەراسیم و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت.\n 598 جار خوێندراوه‌ته‌وه


ئەودەمەی (ڕوخسار) جـوانی جـوانـە\nعوسمان حمەکریم زەڵمی 27/11/2021 - 08:56 وتار\nڕوخسار، ڕوومەت، شێوە، لە مەزنترین و بایەخدارترین ئەندامی مرۆڤە، بۆیە زیاتر لەھەر شوێنێکی تری گرنگی پێدەدات و لەپای دەوەستێت. چونکە ھەروا پێی دەناسرێتەوە، سەنگینی و پەسەندیشی پێوە بەندە.\nبەدڵنیاییەوە، ڕوخسارو ڕوومەت و شێوەی مرۆڤ، ئەودەمە جوانی و جەماڵی و شیرینی و بەھای دەگاتە ترۆپک، کەوا خاوەنی (اللە) بەدروستی بناسێت و بەڕاستی پەیڕەوی لە فەرمانی بکات. واتە ببێتە چاکەکارو، بۆ خەڵکی چاکەو سودی لێ دابارێت: (بَلَىٰ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ/ البقرة:١١٢).\nوە پاڵنەر بۆ ئەم چاکی و چاکەکاریەی، فەرمانبەرداری و بەدەستھێنانی ڕەزامەندی خوایەو بەس: (وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ/ البقرة: ٢٧٢). وە لە پایدا ئارامگرو پشودرێژو بەتاقەتە، چون ئاکامە بەنرخەکەی وا لەبەر چاوانی.\nدەسا ئەو کەسانەی ئاگایانە ئەم ڕێیە ھەڵدەبژێرن و دەیگرنەبەر، مزگێنی پڕقیمەت، چاوەڕێیان دەکات و گەیشتن پێی تەنھا لەسەر کات وەستاوە، چونکە ئەم پرسە ھێجگار قورئانی پڕخێر، بە بایەخەوە لەسەری وەستاوەو بەچەندین دەستەواژەی سەرنجکێش تاریفی واتادارو چێژبەخشی لەبارەوە ھێناوە. لەوانە: (يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ/ آل عمران: ١٠٦)، واتە: ڕۆژێک دێت ڕووخسارانێک سپی و گەش و درەوشاوە دەبن. (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ/ عبس: ٣٨)، لەو ڕۆژەدا ڕووخسارانێک گەش و جوان و ڕوون و شادن.\nبێگومان ئەو ڕووخسارڕوونی و ناسکی و جوانی و شادیە: (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌ)، بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کەوا ئەوان لەکارو کۆشش و ڕەنجیان ڕازین و پێی دڵخۆشن، (لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ/ الغاشية: ٩). لێرە (ئاوەز) سەرمەشقیان بووە نەک (ھەوەس).\nدواجار ئەوان دەگەنە ترۆپکی جوانی جوانی و جەماڵ و شادمانی: (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ). بەخ لەو نازو نازداریە! دەسا کەی؟ شاد دەبن بەو پایەبەرزیە. ئەودەمەی کەوا: (إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ/ القيامة: ٢٣)، ھەریەکەو بۆخۆی تەماشای خاوەنی دلۆوان و دڵاوای دەکات (اللە). ڕۆچووە لە ویساڵ و تینی تاوسەندوی ئەوینداری، چوون بۆ ھەمیشە سۆزو ڕەحمەتی خوایی دای دەپۆشێ: (وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ/ آل عمران: ١٠٧).\nبێگومان، کاتێ خاوەنی ئەم ڕوخسارانە لێرە لەدونیا توانیویانە ببنە (أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ)، حەتمەن لە دواڕۆژدا دەگەنە ترۆپکی جوانی و جەماڵی، تاجی سەرداری و سەروەری لەبان سەریان دەنرێت و بۆ ھەمیشە خۆشبەخت دەژین.\nھەروەھا لەبەرانبەردا دەستەی نەیارانیان بەچۆکدا ھاتوون، ڕووڕەش و زەبوون: (وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ)، لە زاڵگەی لێپرسینەوە ڕاگیراون: (وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْـُٔولُونَ/ الصافات: ٢٤). خەجاڵەت و شەرمەزارو ڕیسوان: (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ / الغاشية). چاوەڕوانی بەدبەختی و چارەڕشین، بەھۆی سەرەڕۆیی و خراپی دونیایان.


تالیبان بە کوشتنی ١٣ ئەفغانی تۆمەتبار دەکرێت\nرێکخراوی پشتیوانی لە مافەکانی نیونەتەوەیی واتا لێخۆشبوونی نێونەتەوەیی تالیبانی دەسەلاتدار لە ئەفغانستانێ تۆمەتبار دەکات کە بە شێوەیەکی نایاسایی ١٣ ئەندامی کۆمەلگای کەمینەی ئەتنی هەزارەی لە ٣٠ی مانگی هەشت دا کوشتوون، واتا دوو حەوتوو دوای ئەوەی ئەو تاقمە دەسەڵاتیان لە ئەفغانستانی بە شەڕ کاولبوو دا گرتە دەست.\nئەو رێکخراوەی چاودێری مافەکانی مرۆڤ لە راپۆرتێکی بڵاوکراوەی سێشەمەدا گوتی، لە نێو قوربانییەکان دا ١١ سەربازی تەسلیم بووی حکومەتی لە سەرکارلادراوی ئەفغانستان، دوو مەدەنی و لە نێویان دا کچێکی تەمەن ١٧ ساڵیش لە گەڵ بوون.\nئەو کوشتنانەی لە دەرەوەی یاسا لە گوندی کاهۆرلە ناوچەی خدر هەڵکەوتوو لە ناوەندی هەریمی دایکوندی روویدا، وەک راپۆرتەکە بە پێی قسەی شاهیدان گوتی.\nدەنگی ئەمەریکا پەیوەندی بە تالیبان گرت بۆ ئەوەی وەڵامیان بە لێکۆلینەوەی رێکخراوی لێخۆشبوون هەبێت بەڵام نەیتوانی وەڵامێک بە دەست بێنێت.\nشیعەکانی هەزارە دەوری ٩ لە سەد لە ٣٦ ملیون دانیشتوانی ئەفغانستان پێک دێنن و دەبنە ئامانج لە وڵاتێک کە سوننەی زورینەن.\nلە هەمان کاتدا، سندوقی تەنگەتاوی نێونەتەوەی بۆ مندالان سەر بە یو ئێن و رێکخراوی تەندروستی جیهانی سێشەمە نیگەرانییان سەبارەت بە دۆخی زۆر نالەبەری بەدخۆراکی و نەبوونی بەردەوامی خۆراک دەربری کە لە سەرانسەری ئەفغانستان دا بڵاوبۆتەوە.\nلە دەمێکدا زستان نزیک دەبێتەوە، هەوڵێکی زۆر خێرا پێویستە بدریت بۆ ئەوەی یارمەتی بە ئەو بنەماڵانەی ئەفغان بکرێت کە ئاوی خاوێن بۆ خواردنەوەیان نیە و لە خزمەتەکانی تەندروستی و خۆراک بێ بەشن، وەک ئاژانسەکان لە کونفرانسێکی پەیامنێری دا ئاشکرایان کرد.


لێدەن لە ناڵ و لە بزمار – کوردستان و کورد\nلێدەن لە ناڵ و لە بزمار\nکۆمباری ئیسلامیی ئێران شوکر بۆخوا لەسەردەمی ئینترنێت و مینترنێت و ئەم دونیا سەیر و سەمەرەیەدا کەللا و کەیخودا و کەلەلای ڕدێن‌سپی و دەم‌لەپێشی یەکجار زۆرن و هەر کامەیان سازێک دەژەنێ و دوای چل ساڵ ڕاهێنانی بەردەوام توانیویانە ئۆرکێسترایەک ڕێک بخەن بتوانێ سەر لە هەموو مرۆڤ و بوونەوەر و جڕوجانەوەرێک بشێوێنێ.\nدوای پارچە پارچەبوونی حاجی قاسم و دۆزینەوەی ئەنگوستیلەکەی کە لە نزیک فڕەندەخانەی بەغدا فڕێدرایە سووچێک و ساڵێک بەسەر ئەم ڕووداوەدا تێپەڕی، کەللا و کەیخوایەکان دەستیان بە زیندووکردنەوەی ڕێبازەکەی کرد. دیارە زیندووکردنەوەی ڕێباز و مێ‌باز لە نیزامی “مقەست‌دەسی” کۆماری ئیسلامییدا زۆر گرینگە و جێگەی خۆیەتی هەتا لەرینەوەی هەموو کەللا و کەیخوایەکان وەک مێوژۆکە، ڕێزگرتن لە مێژووەکەی بەردەوام بێ.\nئەوەی لە مێژووی چل ساڵەی کۆماری ئیسلامییدا بەردەوام و نەگۆڕە، ئەو سیاسەتە حەکیمانەیە دەتوانێ لایەنگرانی ئەم دەسەڵاتە “مقەست‌دەسە” دوای مردنیش وەک سەربازی بەخێروبەرکەت بخاتە مەیدانەوە و لەپێناو هاندانی ئەوانی دیکە بەرزیان بکاتەوە. بە گێڕانەوەی سەدان چیرۆک و بەسەرهاتی ڕوونەدراو و خوڵقاندنی دەیان ئاکاری لەبار و چێ‌کردنی پەڕجۆی جۆراوجۆر بۆ کوژراوان، وایان لێ دەکەن ئەوەی بەخەیاڵیشیان‌دا نەهاتووە کردبیان و ئەوەی نەیانزانیوە زانیبێتیان. هەموو کەللا و کەیخوداکان بە جوانی دەزانن لەبەر یەک بگێڕنەوە. ئەوەی دووزەلەی پێیە دەتوانێ لەبەر شمشاڵ بگێڕیتەوە و ئەوی پەنجەی لەسەر عوودە دەتوانێ بە هەوای دمبەگ تەپەی لێ بهێنێ و ئەوەی زوڕنا دەژەنێ، لەپیکی زوڕناکەیەوە زرم و هۆڕی تارشیرازی بڵاو دەکاتەوە.\nکەسێک ئەم ڕۆژانە لە سەروبەندی ساڵڕۆژی پەڕپەڕبوونی حاجی قاسم گوێ بداتە کەللا و کەیخوادکانی وەک ڕێبەری یەک‌دەست و میرزا حەسەنی فەریدوون و ئەحمەی عەلەمولهەڵوەدای مەشهەدی خاوەن ڕێباز و مێ‌باز و حەمەڕەزای نەقدی و عەبدولناسری قەرزوقۆڵە، هەر هەموویان هەرکەسە و وێڕای ژەنینی سازی بەردەستی خۆی بە چەکوشی “نەرمشی قەهرەمانانە” و “تەقیەی” موسلیمانە لە ناڵ و لە بزماریش دەدا.\nکاتێک خەونی دروست‌کردنی هیلالی شیعە خەیاڵی وەدیهاتنی دەگەشایەوە و حاجی بۆ پڕکردنی ئاخوڕی گاوگۆلی سەر بەخۆیان وەک شوانی باش لە جیات فەردەی کا و جۆ و وێنجە، فەردەی دۆلاری بە دانگە و ئاخوڕەکانی عێراق و یەمەن و لوبنان و سووریەدا بڵاو دەکردەوە، ناسری قەرزوقۆڵەش لەم سەروبەندەدا کرایە بەرپرسی بانکی نێوەندی و گوتی بێ سێ و دوو نرخی دۆلاری ئەمریکای جەنایەتکار دادەبەزێنم و لە جیات دۆلار بە پارەی وڵاتانی دیکە سات و سەودا دەکەم و ئەگەر هیلالەکەی حاجی سەری گرت ئەوکات ڕیاڵی ئێرانی دەست لە ڕیاڵی سعوودی و دیناری ئۆردۆنی و پاوەنی ئینگلیسی و یۆرۆی ئوروپایی دەستێنێ. جەنابی نەقدیش کە پێی‌وابوو ناسری قەرز و قۆڵە زۆر نەغدە، سازەکەی خۆی قورمیش دەکرد و دەیگوت جا مووشکەمان لە سووچی خۆرئاوای هیلالی شیعەوە کە دەکاتە لێواری ڕۆژهەڵاتی دەریای نێوەڕاست واتە لەو بەری ئاوەکە دەگەنە ئیتالیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و تەنانەنات بەریتانیاش. عەلیە گۆجیش پارچە قاقەزەکەی به دەستە نەپەڕیوەکەی گرتبووی بەرز دەکردەوە. چاوێکی لێ دەکرد و دەیگوت ئەوجار بۆ تیرۆری جوادبیران و گەورەپیاوانی ئێرانی پێویست ناکا کازم و مازمان بنێرینە نێو ئاگر و لەمەودوا چلۆن بە مووشەک لە قەڵای دێموکراتمان دا هەر ئەوا لە ئەوسەری هیلالەکەی خۆمانەوە دەست لە هەموو کۆڕ و کۆبوونەوەکان دەوەشێنین.\nدوای دۆزینەوەی ئەنگوستیلە سێحراوییەکە و ڕێککەوتنی جوولەکە و موسوڵمان لە لێواری کەنداوی فارس و عارەب و داکوتانی فرۆکە‌ی بێ فرۆکەوانی ئیسرائیل لە وڵاتی ئازەربایجان، ئیدی کڵاوەکە سووڕا. هیلالی شیعە وەک کەژووی بەر سکی کەرەبۆزی گوێنی‌کێشان هەڵوێزندرا و هیلال بوو بە بازنە. بازنەی سەهوێنیست بە دەوری مانگی کۆماری ئیسلامییدا. ئێستا کۆماری ئیسلامی مانگە و دەسەڵات و هەژمۆنی و چەک و چۆڵی ئیسرائیلیش خەرمانەی دەوریەتی.\nلەم بارو دۆخەدا سیاسەتی لێدان لەناڵ و لە بزمار زیاتر برەوی سەندووە. لەلایەک ڕێزدار قائانی خۆی دەگەیەنێتە بەغدا و لەبەر میلیشیای حەشدی شەعبی دەپاڕێتەوە و دەڵێ بیکەنە خاتری ئەم ڕیشە لە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا مەدەن. ئێمە لەولاوە خەریکی نەرمشی قەهرەمانانەین. کاتێکیش دەگاتەوە تاران دەڵێت ئێمە لەنێو خاکی ئەمریکا ئەوکەسانە تەمبێ دەکەین کە قاسمییان کوشت و دەبێ وەک سەلمان ڕوشدی خۆیان بشارنەوە. دیار ئەمیان یانی دەسەڵاتی ئەمریکا بزانە ئێمە کارمان بەئێوە نییە، بەڵام ڕەنگە ئەگەر بۆمان بکرێ پاشان لەکاتی گونجاودا ترامپ و مایک پەپمئۆ تیرۆر بکەین. سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەرانەی دادوەریش ئەوەی پاش واژۆکردنی حوکمی لەسیدارەکانی چەند زیندانییەکی سیاسی خۆی لەبەریەک کێشایەوە، دەڵێ ئێمە لە ڕێگەی یاسا نێونەتەوییەکان و ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و دادگای لاهە و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بەدوای خوێنی حاجی قاسم‌دا دەڕۆین. جەماعەتی نێو ئەو مانگە ئیسلامییەی لە نێو خەرمانەی سەهیۆنیستان دایە، لە یەک کات و سات‌دا لە ناڵ و بزمار و لە سمی “ئەسپ”یش دەدەن.\nتاگی بابەت: ئیسرائیلبزماردارسمەقەڵای دێموکراتمقەست‌دەسەمیرزا حەسەنی فەریدوونناڵنەرمشی قەهرەمانانەهیلالی شیعەکۆماری ئیسلامیی ئێران\nبزنە مەرەز وە زمان هات و شوان دەبێ وشیار بن\nهێلیا، ئەو ژنە سەرکێشەی دەدوێ


بڕێکى دیکە دەگاتە هەرێم\nبەکارهێنانى ڤاکسینى کۆرۆنا لە هەرێم گەیشتووەتە "قۆناغى کۆتایی" و چاوەڕواندەکرێت بەم نزیکانە بڕێکى دیکەى ڤاکسین لەبەغداوە رەوانەى هەرێم بکرێت.\nئاسۆ حەوێزی وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێم لە لێدوانێکدا بۆ "ناس کورد" (19ی ئازاری 2021) ڕایگەیاند، ئەو بڕە ڤاکسینەی کۆرۆنا لە ڕابردوو گەیشتە عێراق و هەرێمی کوردستان وەکو پێویست نەبووە لە ڕووی ژمارەوە بەڵام هاتنی ڤاکسینەکە گرنگ بوو.\nوتیشى "ئێستاش بەکارهینانی ڤاکسینەکە گەیشتووەتە قۆناغەکانی کۆتایی و زۆربەیان جورعەی یەکەمیان وەرگرتووە".\nئاسۆ حەوێزی باسی لەوەشکرد، لە ئێستادا وەکو وەزارەتی تەندروستی هەریم لەهەوڵی ئەوەدان ڤاکسینی تایبەت بە هەرێمی کوردستان رەوانە بکرێت و بۆ ئەوەش لەگەڵ چەندین کۆمپانیا گفتوگۆکراوەو دانیشتنەکانیش لەگەڵیان بەردەوامە تاوەکو دەگەنە ڕێککەوتن.\nسەبارەت بە گەیشتنی ڤاکسینی دیکە، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی وتی، "بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوو ڤاکسینی یٔەسترازینکا بگاتە عێراق، وەکو ئەوەی دەوترێت یەک ملیۆن و 250 هەزار ڤاکسینە بەڵام لەو ژمارەیە دڵنیانین، هەرکات ڤاکسینەکە گەیشت ئەو کات لەلایەن حکومەتی عێراقەوە پشکی هەرێمی کوردستانیش ڕەوانە دەکرێت".\nسەبارەت بە دانپێدانانی ڤاکسینەکە لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە وتی، "تاوەکو ئێستا لەلایەن WHO ەوە هیچ کاریگەرییەکی نەرێنێ لەسەر ئەوجۆرەی ڤاکسین ئاشکرا نەکراوە".


١٩ ئوت ٢٠١٩ - ٢٨ گەلاوێژ ١٣٩٨ - ٢١:٠١ تاران\n١٣٩٨/٠١/٢٨ - ١٧-٠٤-٢٠١٩ - ١٧:٠٩ تاران ٩٧٣ قه‌باره‌ی فۆنت:\nئاژانسی کوردپا لەم پەیوندییەدا، وتووێژێکی لەگەڵ عیرفان رەهنموون، چالاکی سیاسی کورد لە وڵاتی نۆروێژ پێکهێناوە کە بەم چەشنەیە:\nئاژانسی کوردپا: پاش بە تیرۆریست ناساندنی سپای پاسداران، ڕۆڵی ئەو ڕێکخراوە لەمە بەدواوە بە کۆی دەگات؟\nعیرفان رەهنموون: پێم وایە بەتیرۆریست ناسرانی سپای پاسداران لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئامریکاوە لە دوو ئاستی ناوخۆیی و دەرەکی دا ، دەتوانێ کاریگەری لەسەر ئەو رێکخراوەیە دابنێ . لەئاستی نێوخۆییدا بە ئەگەری زۆر ، پێگەی سپای پاسداران لە هاوکێشە نێوخۆیییەکانی سیاسەت لە ئێراندا دەباتە سەرەوە . بەو مانایەی کە گەمارۆکان و بەتیرۆریست ناسرانی ئەو رێکخراوەیە ، بازنەی دەسەڵات لە نێوخۆی رێژیم دا بەرتەسکتر دەکاتەوە و ئەمەش بە مانای بەرفرەهتربوونی دەسەڵاتی سپای پاسدارانە لە گشت بوارەکاندا . لەلایەکی دیکەوە ئەو دۆخە، ناڕەزایەتیی جەماوەری خەڵک لە رێژیم زێدەتر دەکات و پشکی زیاتری گەندەڵی و نەهامەتی و ناکارامەیی لە دیدی جەماوەرەوە بە سپای پاسداران دەبڕێ و زیاتر لە جاران لە پێش چاوی جەماوەری خەڵک دەکەوێ . بەڵام لە ڕووی دەرەکی ، واتە لە ڕووی ناوچەیی و نێونەدەوڵەتییەوە ، بەپێچەوانەوە ، پێگەی سپای پاسداران لاوازتر دەبێ و دەکەوێتە ژێر چاوەدێریی توندی دەزگا هەواڵگرییەکانی ناوچە و جیهان و وەک جاران رێگەی تەڕاتێنی پێ نادرێت و جموجووڵەکانی بە ڕادەیەکی بەرچاو ، بەرتەسک دەکرێنەوە . ئەگەر لە هەڵبژاردنی ئایەندەی سەرکۆماریی ئامریکا دا ، کۆماریخوازەکان دووبارە بەدەسەڵات بگەنەوە ، بەئەگەری زۆر سپای پاسداران لە گشت رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دا ، ناچار بە پاشەکشە دەکرێ و رۆڵە سیاسی و ئابوورییەکانی لە ناوچەکەدا بەرەو لاوازی دەچن.\nئاژانسی کوردپا: کردەوەکانی سپا پاش ئەم هەڵویستەی ئامریکا، لە کوردستان چۆن دەبێت؟\nعیرفان رەهنموون: پێشبینی دەکرێ کە پاش بە تیرۆریست ناسرانی ئەو رێکخراوەیە، سپای پاسداران لە کوردستاندا ، دڕندانەتر لە پێشوو بجووڵێتەوە و رۆڵی زێدەتر لە سەرکوت و داپلۆسین لە گشت ئێران و بەتایبەت لە کوردستان دا بگێڕێ . سپای پاسداران باش دەزانێ کە ناتوانێ لە دەرەوەی ئێران هێڵە سوورەکان ببەزێنێ ، هەرچۆن لە سووریە تا ئێستا بەسەدان جار لەلایەن ئیسرائیلەوە گورزی سەربازی لێ وەشێنراوە و هیچ پەرچەکردارێکی ئەوتۆی نەبووە . هەربۆیە پێم وایە بە پێچەوانەوە لەناو سنوورەکانی ئێراندا ، بۆ چاوترسێن کردنی جەماوەر ، دڕندانەتر دەجووڵێتەوە . بە دووریش نازانرێ کە داخی لاوازی و دەستبەسترانەوەی بە نەتەوەی کورد کە بێ‌پەناترین نەتەوەی جیهانە بڕێژێ . هەر بۆیە کورد پێویستە لە جاران وریاتر بێ و ئەوە بزانێ کە هیچ دیوارێ لە دیواری کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، نزمتر نیە.\nئاژانسی کوردپا: ئایا دیسان کۆمەڵگای نێونەتەوەیی لە بەرامبەر کردەوەکانی سپای پاسداران لە کوردستان بێدەنگی هەڵدەبژێرێت؟\nعیرفان رەهنموون: کورد پێویستە ، پێگەی خۆی وەک ئەوەی کە هەیە ببینێ. کورد نەتەوەیەکی بندەست و بی پەنایە . ئێمە لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دا بەرەو ڕووین نەک کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی . بەو مانایەی کە تەنیا فۆڕمی دانپێدانراوی یاسایی لە ئاستی جیهانی دا ، فۆڕمی دەوڵەت – نەتەوەیە و یاسا و ڕیساکان لەسەر بنەمای ماف و بەرژەوەندییەکانی دەوڵەت-نەتەوە دامەزراوە. کورد کە لەدەرەوەی ئەو بازنەیە دایە ، لە بنەڕەت دا ، بوونی بە فەرمی نەناسراوە تا مافەکانی بەفەرمی بناسرێ . هەربۆیەشە کە بەدرێژایی سەد ساڵی ڕابردوو ، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەبەرامبەر ژینۆسایدی ڕەش و سپی لە کوردستاندا ، بێدەنگ بووە . هەربۆیە نابێ چاوەڕوان بین کە کوشتاری کورد لە ئاستی جیهانی دا پەرچەکرداری جیدی لێ بکەوێتەوە . دیارە ئەم باسە بەو ئاکامەمان دەگەیەنێ کە دەبێ هەموو هەوڵەکانی کورد ئەوە بێ کە ببێ بەدەوڵەت و چیدی دوای کڵاوی بابردووی دێموکراسی و مافی شارۆمەندی نەکەوێ . چونکە بۆ ئەوەی کە ببیتە خاوەن ماف ، سەرەتا دەبێ “ بوون “ ت ببێ . فۆرمی بوونیش لە سیستمی ئێستای جیهانی دا ، تەنیا لە چوارچێوەی “ دەوڵەت-نەتەوە “ دا بە فەرمی ناسراوە . دیارە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەگەر بەرژەوەندییەکانیان ناچاریان بکات ، بەشێوەی تاکتیکی و بەشێوەی کاتی لایەک لە کورد دەکەنەوە و کاتێ بەرژەوەندییەکانیان ، دابین بوو ، وەک هەمیشە کورد فەرامۆش دەکرێ.\nئاژانسی کوردپا: پاش بە تیرۆریست ناساندنی سپای پاسداران ئیمکانی پشتیوانی لە خەباتی گەڵی کورد لە رۆژهەڵات چەندە دەبێت؟\nعیرفان رەهنموون: ئەم بە تیرۆریست ناسرانەی سپای پاسداران ، دەرفەتێ بۆ کورد و بزاڤەکەی پێکدێنێ کە ٤٠ ساڵە بە کردەوە لەبەرامبەر دڕندایەتیی ئەو رێکخراوەدا بەڕەڤانی و بەرخۆدانی کردووە . بەومانایەی کە ئەگەر ئامریکا لەم بەتیرۆریست ناسرانەی سپادا بە کردەوە هەنگاو هەڵبگرێ ، دەکرێ بەرژەوەندیی کورد و بزاڤەکەی لە تەک ئامریکا دا هاوتەریب ببێ و پشتیوانی لە کورد بکرێ . پێم وایە هێشتا نەختێ زووە کە بەو ئاکامە بگەین و پێویستە ڕاوەستین بزانین ڕووداوەکان بە چ ئاراستەیەکدا دەڕۆن . هەربۆیە پرسیاری بێ‌وڵام زۆرن کە دۆخەکەی لێڵ کردووە. ئایا سپای پاسداران بەکردەوە بیانووی گورزی سەربازی بە ئامریکا دەدات ؟ ئایا ئەم بەتیرۆریست ناسرانە تاکتیکە ، یان ستراتیژی ؟ ئایا ئێران دووبارە جامی ژەهرێکی دیکە نۆش دەکات و زەبوونانە دێتەوە سەر مێزی وتووێژ ؟ ئایا دۆناڵد ترامپ جارێکی دیکە هەڵدەبژێردرێتەوە ؟ هەڵوێستی چین و ڕوسیە و یەکیەتیی ئەوروپا لەم پەیوەندییەدا چی دەبێ ؟ ئەمانە و زۆر پرسیاری دیکە ، دۆخەکەیان تەمومژاوی و ناڕوون کردوە و پێویستمان بە کاتی زیاتر هەیە تا بتوانین هەڵسەنگاندنێکی دروستترمان لە دۆخەکە هەبێ.\nئاژانسی کوردپا: ئەرکی هێزە سیاسییەکانی رۆژهەڵات، لەم قۆناغەدا چییە و چۆن دەتوانن ئەم قۆناغەی ئێستا لە ڕاستای بەرژوەندییەکانی بزووتنەوەی کورد لە رۆژهەڵات بقوازنەوە؟\nعیرفان رەهنموون: هەموو سەرەداوەکان ئەوە پیشان دەدەن کە ئێران لە دەروازەی ئاڵوگۆڕی گرنگ دایە و بەدوور دەزانرێ کە ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بتوانێ لەژێر باری ئەم گشتە قەیرانانەدا ، پشتی ڕاست بکاتەوە. بەڵام خۆشبینییە کە پێمان وابێ لە کورتخایەندا هەرەس دێنێ . چونکە تا ئێستاش ، ڕێژیمی ئێران ئاڵتەرناتیڤی نیە و هەر بۆیە درێژەکێشانی دەسەڵاتەکەی بەلای منەوە جێگەی سەرسوڕمان نیە . بەڵام بەگشتی و لە درێژخایەن دا ، ڕووداوەکان بەو ئاراستەیەدا دەڕۆن کە بە ئەگەری زۆر ، دەرفەتێکی مێژووی بۆ بزاڤی کورد بێتە ئاراوە . ئەگەر کورد بتوانێ لەم دەرفەتە مێژووییە کەڵکی دروست وەربگرێ دەتوانێ ، بەری ڕەنجەکانی بچنێتەوە و ئەگەریش نەتوانێ ، دیارە وەک هەمیشە رەنجبەخەسار دەبێ . گرنگترین پرسی کورد ئێستا ، بوونی وێژمان و بەرنامەیەکی تۆکمەی نیشتیمانییە کە زۆرینەی کورد لەسەری هاودەنگ بێ . بەداخەوە ئەم وێژمانە نابینرێ . هێشتا ئێمە پێناسەیەکی دروستمان نە لە خۆمان هەیە نە لە دوژمنەکەمان . کاتێ پێناسەیەکی دروستمان لەخۆمان نەبێ ، ناتوانین رێکاری خەباتکارانەیش دابڕێژین . هەموومان بینیمان کە پارتە کوردییەکانی رۆژهەڵات لە چەند هەڤاڵبەندی سیاسی دا بەشداریان کرد . بەڵام بەداخەوە ، نەیانتوانی کە خواستەکانی کورد بەشێوەیەکی زانستی فۆڕموولە بکەن و لە هەموویاندا ، کەمایەسی بەرچاو دەبینرا . لەیەکێکیان دا کورد وەک “ قەوم “ ناسێنراو لە یەکی دیکەش دا ، باسی “ هاوپەیوەندی مێژوویی نێوان کورد و ئێران ! “ کرا و لە زۆر جێگەش دا ، خواستەکانی کورد تا ئاستی “ فیدرالیزمی ئیداری “ و مافی شارۆمەندی ، دابەزێنرا . ئەم بێسەروبەرەییە سیاسییە ، پێگەی کورد دادەبەزێنێ و لە کردەوەدا دەیکاتە بازیچە بە دەست پارتە شۆڤینییە ئێرانییەکانەوە . هەر بۆیە پێویستە لانیکەم “ ناوەندی هاوکاری “ گەڵاڵەیەکی ڕوون لەسەر مافەکانی کورد لەسەر بنەمای “ مافی دیاریکردنی چارەنووس “ فۆڕموولە بکات و بیکاتە بنەمای هەر هاوپەیوەندی و پلاتفۆڕمێکی سیاسی . کاتێ ئەمە کرا ، پێگەی کورد دەچێتە سەر و خەڵکی کوردستانیش ، پشتیوانی لە پارتە سیاسییەکان دەکەن و ئەرکەکانی بزاڤی کوردیش دەردەکەوێ و دەکرێ رێکاری گونجاویان بۆ دەستنیشان بکرێ.\nئەم دۆخە هەستیارە پێویستی بە هاودەنگیی نیشتیمانی هەیە لە نێوان پارتە سیاسییەکان، ئیلتی کۆمەڵگە و جەماوەری خەڵک دا . کاتێ ئەو سێگۆشەیە پێک هات ، دەتوانین هیواداربین کە بتوانین لەم دەرفەتە نوێیە کەڵکی پێویست وەربگرین.


دەربارەی ئێمە – بیت\nسەنتەری ڕاهێنانی پیشەیی و دەستپێشخەری کاری باڤاری (بیت) پرۆژەیەکی خێرخوازییە کە لەلایەن حکومەتی سەربەخۆی باڤاریاوە (ئەڵمانیا) پاڵپشتی دارایی دەکرێت. لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٧ ەوە دەستی کردووە بە کار لە کوردستان. ئامانجی پرۆژەکە پێشڕەوی کردنی خەڵکی ناوخۆ و ئاوارەکان و پەنابەرەکانە لە هەرێمی کوردستانی عیراق بەرەو سەرکەوتن لە ژیانی دەستپێشخەری کاریاندا. ئێمە، ئامۆژگاری و زانیاری سەرەتایی و ورد دابین دەکەین بۆ هەر کەسێك کە ئارەزووی دەستکردن بە کاری خۆی هەبێت. پرۆژەکە لەلایەن ڕێکخراوی (bfz) ئەڵمانییەوە داڕێژراوە، وە بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای (KGE)ی ناوخۆیی جێبەجێ دەکرێت.\nئەو کەسانەی کە ئارەزووی دەستکردن بە کاری خۆیان هەیە، وە بیرۆکە یان ڕەنگڕێژییەکی بازرگانییان هەیە دەتوانن سەردانی ئۆفیسەکانمان بکەن لە هەولێر و دهۆك و سۆران تا لەگەڵ ڕاوێژگارەکانماندا دابنیشن. ڕاوێژکارەکانمان، کە پەروەردەکراون و ئامادەکراون لەلاین شارەزایانی ئەڵمانییەوە، دەتوانن ڕێگە و شوێنت بۆ دابنێن تا باشتر لە بازاڕ تێبگەیت و باشتر بیرۆککەت هەڵبسەنگێنیت. بۆ ئەوەی بیرۆکەیەك هەڵبسەنگێندرێت، چ پەسەند بێت یان، ڕاوێژکارەکانمان بەلای کەمی سێ دانیشتنیان پێویستە لەگەڵ هەر خاوەنکارێك/خاوەن بیرۆکەیەك. ئەو بیرۆکە بازرگانییانەی کە لەلایەن ڕاوێژکارەکانمانەوە پەسەند دەکرێت، دواتر دەنێردرێن بۆ سەرپەرشتیارانی پرۆژەکە بۆ دووبارە هەڵسەنگاندنەوە. ئەگەر پرۆژەکە پەسەند بکرێت، ئەوا دەرفەتی پێدانی بڕە پارەیەکیان هەیە لەلایەن ئێمەوە تا خاوەنەکانیان هەندێك لە پێداویستی کارەکانیان فەراهەم بکەن. وە دوای ئەوەش، ڕاوێژکارەکان دەتوانن بەردەوام چاودێری دۆخەکانی کارە دامەزراوەکە بکەن.\nڕاهێنان و وۆرکشۆپ:\nبیت ڕاهێنان و وۆرکشۆپی بێ بەرامبەر پێشکەش دەکات بۆ ئەو کەسانەی دەیانەوێت ببنە خاوەنی کاری خۆیان، وە بۆ ئەو کەسانەشی کە خاوەنی کاری خۆیانن. ئێمە، وۆرکشۆپ و ڕاهێنان و سیمینار و کۆبوونەوەی ئابووری ڕێکدەخەین لەو بوارانەدا کە خەڵکی بەلایانەوە پێویستە. وە فۆرمی داواکاری ڕاهێنان و ناو تۆمارکردنمان هەیە لەسەر وێبسایتمان و لە فەیسبووك کە دەتوانن ڕای خۆتان دەرببڕن تێیاندا.\nلە گەڕی یەکەمی پرۆژەی (بیت)دا، کە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٧ دا دەستی پێکرد و لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٩ دا کۆتایی پێهات، پرۆژەکە یارمەتی زیاتر لە (٥٠٠) کەسی داوە کە باشتر لە دەستپێشخەری کار تێبگەن. لەناویاندا نزیکەی (١٠٠) کەس خراونەتە سەر کار لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستاندا. وە هەروەها زیاتر لە (٦٥) کاری نوێ دامەزراوە. پرۆژەکە یارمەتی خەڵکی ناوخۆ و ئاوارەکان و پەنابەرەکان دەدات لە ڕێگەی وۆرکشۆپ و ڕاهێنان و سیمینار و کۆبوونەوە و ڕاوێژکاری ڕاستەوخۆوە.\nزۆربەی سوودمەندبووانی پرۆژەکە لە ناوچەکانی هەولێر، دهۆك، سۆران، سلێمان و ڕانیەن. دەتوانی زیاتر دەربارەیان بزانی لە پەڕەی چیرۆکە سەرکەوتووەکان.\nپرۆژەکە لەلایەن حکومەتی باڤاری ئەڵمانییەوە پاڵپشتی دارایی دەکرێت. هاوبەشەکانی پرۆژەکە (bfz) و (KGE)ن. (KGE) یارمەتی (bfz) دەدات لە جێبەجێکردنی پرۆژەکەو، دڵنیایی دەدات کە پرۆژەکە بە ئامانجەکانی گەیشتووە لەکاتی کۆتایی هاتنی ماوەی پرۆژەکە. سەرەڕای (بیت)، بی ئێف زێد و کەی گی ئی لە دوو پرژەی تری (پیشە) و (بینا)دا هاوبەشن. حکومەتی هەرێمی کوردستانیش یەکێکە لە پلاندانەر و سەرپەرشتانی پرۆژەکە. دوو یەکەی سەرەکی حکومەتی هەرێم کە ڕۆڵێکی کاریگەر و بەرچاویان هەیە لەسەر پرۆژەکە وەزارەتی پلاندانان و وەزارەتی کار و کارو باری کۆمەڵایەتین.


كۆمەڵە و پارتی ئازادی كوردستان_ باكوور كۆبوونەوە\nرۆژی پێنج شەممە رێكەوتی 28ی مانگی سێپتامبری 2017ی زاینیی هەیئەتێكی پارتی ئازادی كوردستان _ باكوور سەردانی بارەگای سەركردایەتی كۆمەڵەی شۆڕشگێڕیان كرد.\nهەیئەتی پارتی ئازادی كوردستان بە سەرپەرەستی بەڕێز موستەفا ئۆزجلیك سەرۆكی پارتی ئازادی كوردستانی باكوور و ژمارەیەك لە ئەندامانی مەكتەبی سیاسی ئەو پارتە سەردانی كۆمەڵەیان كرد و لە لایەن وەفدی كۆمەڵە بەسەرپەرەستی هاوڕێ عەبدوڵڵا موهتەدی سكرتێری گشتی، فاروق بابامیری ئەندامی دەفتەری سیاسی، ئەبووبەكر مودەڕسی ئەندامی دەفتەری سیاسی، ساڵح شەریفی ئەندامی دەفتەری سیاسی، ئیبراهیم محەممەدی ئەندامی كومیتەی ناوەندی، ئیدریس كولاهدوزی ئەندامی كومیتەی ناوەندی و سامان ریشەساحێب جێگری كومیتەی ناوەندی پێشوازییان لێكرا.\nپاش بەخێرهاتنی وەفدی میوان چەند تەوەری گرینگ كەوتنە بەر باس و ئاڵوگۆڕی بیرو را، دواتر بەڕێز موستەفا ئۆزجلیك لە سەر بارودۆخی كورد و لایەنە سیاسیە كوردییەكانی كوردستانی باكوور چەند قسەو باسێكی پێشكەش كرد. دواتر هاوڕێ عەبدوڵڵا موهتەدی بە ئاماژە دان بە خۆپیشاندانەكانی ئەم دوایانەی شارەكانی بانە و مەریوان لە هەمبەر كوشتنی كۆڵبەرانی سەر سنوور بارودۆخی كوردی رۆژهەڵاتی بۆ وەفدی میوان خستە بەر باس.\nتەوەرێكی گرینگی دیكەی ئەم دیدارە بە ئەنجام گەیشتنی سەركەوتوانەی پرۆسەی ریفراندۆم بوو لە كوردستانی باشوور كە هەر دو لا لە سەری ئاڵوگۆڕی بیروڕایان كرد و پیرۆزبایی خۆیانیان دووپات كردەوە. هاوڕێ عەبدوڵڵا موهتەدی بە ئاماژە بەوەیكە ئەم ریفراندۆمە " ئەفسانەی بێدەنگی كوردی" ئێرانی شكاند وتی ئەمە پێشكەوتنێكی گەورە بوو بۆ كورد و لە دوارۆژدا دەرەنجامی پۆزەتیفی خۆی دەبێت.\nدواتر هەر دو لا لە سەر پێكهێنانی بەرەیەكی یەكگرتووی كورد لە هەر كام لە پارچەكانی كوردستان پێداگریان كرد و ئاواتیان خواست كە لە داهاتوویەكی نزیكدا سەرجەم لایەنە سیاسیەكان لە سەر ئەم هەنگاوە گرینگە پێك بێن.\nلە كۆتاییدا وەفدی كۆمەڵە و پارتی ئازادی كوردستان_ باكوور لە سەر بەردەوام بوونی پەیوەندی خۆیان لە داهاتوودا جەختیان كردەوە.


کۆماری ئیسلامی ئێران ده‌خوازێت ببێته بڕیارده‌ری بێ ڕکابه‌ر له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش بۆته خاوه‌نی به‌رنامه‌یه‌کی ناوکی که جێی نیگه‌رانیه‌کی زۆره بۆ کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی. زۆربه‌ی وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست  سوننه‌ن و هاوپه‌یمانی سه‌ره‌کی ئه‌مریکان. زلهێزه‌کانی جیهان له دانوستاندنان له‌گه‌ڵ ئێران تا ده‌ستبه‌رداری جم و جۆڵه ناوکیه‌کانی بێت.\nئایا ئێران له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌ستبه‌رداری ئه‌و به‌رنامه ناوکیه‌ی ده‌بێت؟\nشوێنی ئێران له خاوه‌رمیانه‌دا شوێنێکی گرنگه، به‌ڵام ئابووری ئێران له ڕه‌وشێکی خراپدایه، به‌تایبه‌تیش به‌هۆی ئه‌و سزایانه‌ی سه‌پێندراونه‌ته سه‌ری له‌سه‌ر به‌رنامه ناوکیه مشت و مڕ له‌سه‌ره‌که‌ی هه‌روه‌هاش نه‌توانین یان سنورداربوونی هه‌وڵه‌کانی تاران بۆ دۆزینه‌وه‌ی بازاڕی زۆر بۆ نه‌وت و گازی ئێران.\nله مانگی شه‌شی ڕابردوو به‌دواوه ئێران پێشنیازی به‌شداربوون ده‌کات له‌و شه‌ڕه‌ی له ناوچه‌که‌دا هه‌یه دژی تێرۆریزم به تایبه‌تیش دژی ڕێکخراوه توندڕه‌وه سوننه‌که‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی. ئه‌م ڕێکخراوه له پانتاییه‌کی زۆری عێراق و سوریادا ده‌وڵه‌تێکی به ناوی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ته‌وه ڕاگه‌یاندووه.\nتاران خواستی خۆی نه‌شاردۆته‌وه بۆ لێدانی ئه‌م ده‌وڵه‌ته سوننه‌گه‌رایه، وه‌ک له ڕاپۆرته هه‌واڵیه‌کانیشدا ئاماژه‌ی پێکراوه ژماره‌یه‌ک له یه‌که سه‌ربازیه‌کانی پاسدارانی شۆڕشیشی ناردۆته ناو عێراق که حکومه‌ته‌که‌ی شیعه‌کان تیایدا باڵا ده‌ستن و هه‌روه‌ها بۆ ناو سوریاش که عه‌له‌ویه‌کان فه‌رمانڕه‌وان.\nئه‌م خواسته‌ی ئێران بۆ به‌شداری له شه‌ڕی دژی تێرۆردا ئه‌و گومانانه‌ی لای شیکه‌ره‌وه سیاسیه‌کان نه‌ڕه‌واندۆته‌وه که ده‌شێت ئێران مه‌به‌ستی تری هه‌بن له‌وانه، تۆکمه کردنی پێگه‌کانی خۆی له به‌غدا و له دیمه‌شقیشدا.\nله ئێستادا هاوپه‌یمانێتیه‌کی نێونه‌ته‌وه‌یی به سه‌رکردایه‌تی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا هێرشی ئاسمانی ده‌کاته سه‌ر مۆڵگاکانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له سوریا و له عێراقیشدا.\nئایا ڕۆژئاوا پێویستی به ئێرانه بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندڕه‌وی سوننه‌کان له ناوچه‌که‌دا؟\nهاتنه ئارای ڕێکخراوێکی توندڕه‌وی وه‌ک "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی"ئایا ده‌شێت به به‌رژه‌وه‌ندی کۆماری ئیسلامی ئێران بکه‌وێته‌وه؟\nکاتێک که ڕۆژئاوا باس له دۆسێی ناوکی ده‌کات ئایا به‌و مانایه‌یه که دۆسێی مافه‌کانی مرۆڤ له ئێران فه‌رامۆش کراوه؟\nده‌شێت گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێران بۆ ناو کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی ڕۆڵێکی زیاتری بداتێ له‌ناو گه‌مه سیاسیه‌کانی ناوچه‌که‌دا، به‌ڵام وه‌ک ته‌نانه‌ت له ناو ئێرانیشه‌وه ده‌گوترێت نابێته مایه‌ی گۆڕانکاری له ڕه‌فتاره‌کانی ئێراندا له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستی ناوخۆی وڵاته‌که و له‌سه‌ر ئاستی ده‌ره‌وه‌ییش، بۆ نمونه ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ئێران ده‌سبه‌رداری ڕژێمه‌که‌ی به‌شار ئه‌لئه‌سه‌د، هاوپه‌یمانه سه‌ره‌کیه‌که‌ی نابێت، وه‌ک چۆن درێژه به سیاسه‌ته پاوانخوازیه‌که‌ی خۆی ده‌دات له ڕێی حیزبوڵای لوبنان و به‌رده‌وامیش خۆی به به‌ره‌ی سه‌ره‌کی دژایه‌تیکردنی ئیسرائیل داده‌نێت و...هتد.\nله‌سه‌ر ئاستی ناوخۆییش ئه‌وه‌ی ئێران به هێندی وه‌رنه‌گرێت دۆسێی تۆماره‌کانی مافه‌کانی مرۆڤه، وه‌ک ده‌گوترێت به‌رده‌وام بوونی ئه‌م ڕژێمه‌ی ئێران له‌سه‌ر بنچینه‌ی پێشێلکاری زیاتری مافه‌کانی مرۆڤه له وڵاته‌که‌دا.\nله‌گه‌ڵ ڕووداوه‌کاندا: ئێران، شیعه‌گه‌رایی یان به‌رنامه‌ی ناوکی؟!


مانگی سێی ڕابردوو جەستن ترۆدۆ سەرەك وەزیرانی كەنەدا بەبۆنەی ٨ی مارس ڕۆژی نێونەتەوەیی ژنان بڕیاری دا وێنەی ژنێكی كاریگەرو تێكۆشەر بخاتە سەر نوێترین دراوی كەنەدی . ئەوەبوو بڕیاری دا كە وێنەی ڤیۆلا دیسمۆند كە ژنێكی ڕەش پێست بوو لە دژی ئاپارتاید خەباتێكی بێووچانی كردوەو چیرۆكی بەرەنگاری ئەو لە مێژووی كەنەدا دا نوسراوەتەوەو وەك چالاكوانێكی مافی مرۆڤ دەناسرێت. ڤیۆلا دیسمۆند ساڵی ١٩٤٦ كاتێك كە هێشتا ئاپارتاید دژی ڕەش پێستەكان بە توندی بە ڕێوە دەچوو، لە شوێنە گشتیەكاندا جێگاو كورسی سپی و ڕەش جیا كرابوونەوە، ڤیۆلا ڕۆژێك دەچێت بۆ سینەما و لەسەر كورسی سپی پێستەكان دادەنیشێت، لە كاتێكدا ئەو پارەی زیاتریشی دابوو بۆ گرتنی ئەو جێگایە، پۆلیس و سەرپەرشتیارانی سینەماكە داوای لێ دەكەن كە ئەو جێگەیە چۆڵ كات چونكە ئەوە جێگای سپی پێستەكانە، ڤیۆلا بەرەنگاری دەكات و نایەوێت جێگەكەی بە جێ بهێڵێت، بەم شێوەیە كێشەكەی دەچێتە دادگاو لێرەوە خەباتی ڕەش پێستەكان گەورەو بەهێزو فراوان دەبێت تا دەگاتە ئەم ڕۆژەو ڕەش پێستەكان مافی تەواوو یەكسانیان هەیەو بەشێكی گەورەی كۆمەڵگای كەنەدی بەڕێوە دەبەن.\nترۆدۆ دەڵێت ڤیۆلا ژیان و بیركردنەوەی كۆمەڵگای كەنەدی گۆڕی بەرەو باشتر ، ئێمە ئێستا سوپاسی ئەو دەكەین و قەرزاری ئەوین. دوو هەفتە لەمەوبەر ١٥ی نۆڤەمبەر ٢٠١٨ نوێترین ١٠ دۆلاری كەنەدی بەوێنەی ڤیۆلاوە چوە نێو بانكەكانی كەنەداوە، ئەمە یەكەمین جاریشە لە مێژووداو لە جیهاندا وێنەی كەسایەتیەك بخرێتە سەر دراوی ووڵاتێك كە كەسایەتی دەسەڵات و دەوڵەت وشاو شاژن نەبێت.\nترۆدۆ لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی ٢٠١٥ دا كە دەنگی ڕەهای بە دەست هێنا ، بڕیاری دا ٥٠% ی كابنێتەكەی لە پەرلەمانتاری ژن پێك بهێنێت، بەو شێوەیە كابینێتەكەی پێك هات لە ١٥ ژن و ١٥ پیاو. كاتێك لەم بارەیەوە پرسیاریان لێ كرد ووتی ئێستا ٢٠١٥یە لەوە زیاتر چاوەڕێی چی بین هێشتا ژنان نیوەی دەسەڵات و دەوڵەت پێك نەهێنن.\nساڵی ٢٠١٦ لە كۆنگرەی نەتەوە یەكگرتووەكان سەبارەت بە ژنان ، بو بە یەكەم سەرۆكی ووڵات لە جیهاندا بە ئاشكراو لە بەردەمی میدیاو جەماوەردا ووتی من فیمنستم، وە بەردوامیش دەڵێم فیمینستم تا ئەو كاتەی فیمینزم دەگاتە ئاستێكی باڵا.\nساڵی ٢٠١٧ دوای بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ بڕینی بووجەو خزمەتگوزاری تەندروستی سێكسی و لەباربردنی كۆرپە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا كە ئەم بڕیارەی ترەمپ زەرەرو زیانیكی مرۆیی گەورەی لێ دەكەوتەوە، ترۆدۆ بڕیاری دا ٢٠$ ملیۆن دۆلار تەرخان بكات بۆ جێگرتنەوەی ئەو بوجانەی ترەمپ بڕیبوی لە ئاستی نێو دەوڵەتی دا. لەگەڵ ئەم بڕیارەی ترۆدۆدا بۆ قرەبوو كردنەوەی ئەو زیانە مرۆییانە سەرەك وەزیرانی هۆڵەندا و چەند ووڵاتێكی تریش ئامادەیی خۆیان دەربڕی بۆ هاوكاری كردن.\nترۆدۆ هەمیشە بە گرنگیەوە باسی سۆفی هاوسەری دەكات و كارەكانی بەرز دەنرخێنێت لە بواری خێرخوازی و ژنان و مناڵاندا و ئەوان بە جیاواز لە سەركردەی ووڵاتانی تر وێنەكانیان لە ئاستی گشتی و پەبڵكدا بڵاو دەكەنەوە.


سیناتۆری فەڕەنسی پێر لاورێنت بۆ پەرەگراف: پێویستە ناتۆ سزای توركیا بدات لەسەر هێرشەكانی بۆ سەر كوردستان - پەرەگراف\nسیناتۆری فەڕەنسی پێر لاورێنت بۆ پەرەگراف: پێویستە ناتۆ سزای توركیا بدات لەسەر هێرشەكانی بۆ سەر كوردستان\nسیناتۆر پێر لاورێنت، یاریدەدەری سەرۆكی پەرلەمانی فەڕەنساو سەرۆكی كۆمسیۆنی كاروباری دەرەوەی پەرلەمانی فەڕەنسا\nسیناتۆر پێر لاورێنت، یاریدەدەری سەرۆكی پەرلەمانی فەڕەنساو سەرۆكی كۆمسیۆنی كاروباری دەرەوەی پەرلەمانی فەڕەنسا، داوا دەكات ڕێگە بە داگیركارییەكانی توركیا نەدرێت بۆ سەر هەرێمی كوردستان‌و دەڵێت: كاتی قسە كردن نەماوەو پێویستە وڵاتانی ناتۆ سزای توركیا بدەن لەسەر هێرشەكانی.\nئەو سیناتۆرە فەڕەنسییە لە چوارچێوەی شاندی نێونەتەوەیی بۆ ئاشتی و ئازادیی كوردستان هاتووەتە هەرێمی كوردستان، لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ پەرەگراف ئامانجی سەردانەكەیان دەخاتە ڕوو كە "دژایەتیكردنی داگیركارییەكانی توركیا"یە.\nپێر لاورێنت سەرسوڕمانی خۆی لەوە نیشان دەدات كە حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕێگریی لێ كردوون بچنە بەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان لە هەولێر‌و پەیامەكەیان بگەیەنن و دەپرسێت "بۆچی ڕێگەیان نەدا بچینە ئامێدی و ئەو گوندانەی بەهۆی شەڕەوە چۆڵ كراون، تا بتوانین واقیعی ناوچەكە بگوازینەوە بۆ شەقامی ئەورووپا؟!".\nلاورێنت دەڵێت "نامەنەوێت براكوژی و دوژمنایەتی لە نێوان لایەنە كوردستانییەكان هەبێت"، پێیشی وایە "هێرشی ئێستای توركیا بۆ سەر پەكەكەیە، بەڵام دواتر هێرشەكە بەرفراوان دەكات و هێرش دەكاتە سەر تەواوی كوردان".\nچاوپێكەوتنەكەی پەرەگراف لەگەڵ سیناتۆر پێر لاورێنت\nپەرەگراف: ئامانجی سەردانتان بۆ هەرێمی كوردستان چی بوو؟\nپێر لاورێنت: وەك سیناتۆرێكی فەڕەنسی، ئامانجی سەردانم بۆ باشووری كوردستان دژایەتیی هێرشی نوێ و داگیركاریی توركیایە بۆ سەر باشووری كوردستان. بەداخەوە بێدەنگییەكی گەورە هەیە لە فەڕەنسا و ئەورووپا لەسەر ئەو داگیركارییە. من وەك سیناتۆرێك كە ماوەی ساڵانێكی زۆرە خۆم بە دۆستی كورد دەزانم، دەمەوێت دوای گەڕانەوەم بۆ فەڕەنسا ئەو پەیامە بە گەلی فەڕەنسی بگەیەنم كە توركیا بە نیازی ئەوەیە لەسەر حیسابی خاكی كوردان جوگرافیاكەی گەورەتر بكات. دەمەوێت دوای گەڕانەوەم بۆ فەڕەنسا، بە وڵاتانی ئەورووپی بڵێم: كۆتایی بەو بێدەنگییە بەرانبەر داگیركاریی توركیا بهێنن.\nفەڕەنسا لە شەڕی دژ بە داعش، هاوشانی كوردان زۆرێك لە ناوچەكانیان ڕزگار كرد، بەڵام بەداخەوە بەهۆی ئۆپەراسیۆنی داگیركاریی توركیا، ئێستا دووبارە كەوتووەتە ژێر دەستی توركیا. نامەنەوێت ئەو ئەزموونە لە باشووری كوردستان دووبارە ببێتەوە.\nپەرەگراف: خەڵكی هەرێمی كوردستان ئەوەی لەبیرە ساڵی 1991 فەڕەنسا لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ڕۆڵی گەورەی هەبوو لە دەركردنی بڕیاری 688 بۆ پاراستنی خاكی كوردستان لە هێرشەكانی ڕژێمی بەعس، لە بەرنامەی ئەو شاندەدا هەیە كە ئەندامانی 14 وڵاتی ئەورووپی تێدایە، گوشار بخەنە سەر وڵاتەكانیان تا لە ڕێگەی ناتۆ یان ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییەوە وەها بڕیارێك دژ بە توركیا دەربكەن كە چیتر هێرش نەكاتە سەر هەرێمی كوردستان؟\nپێر لاورێنت: ئەگەر بتوانین ئەوە بكەین، كارێكی زۆر مەزنە. چیتر كاتی قسە كردن نەماوە و پێویستە وڵاتانی ناتۆ سزای توركیا بدەن لەسەر هێرشی فڕۆكە و دررۆنەكانی.\nپەرەگراف: لە میدیای نێودەوڵەتیدا ڕاپۆرتی زۆر بڵاو بووەوە كە توركیا هاوكاریی داعشی كردووە، لە كاتێكدا توركیا ئەندامی ناتۆیە و وڵاتانی ناتۆش هاوپەیمانیی دژ بە داعشیان پێكهێنا. پرسیارەكە ئەوەیە: بۆ وڵاتانی ئەورووپی لەمە بێدەنگن؟\nپێر لاورێنت: ئێمە باش دەزانین توركیا هاوكاریی داعشی كردووە، بەداخەوە وڵاتانی ئەورووپی لێی بێدەنگن. لە ئێستادا كۆبوونەوەیەكی گرنگی ناتۆ هەیە، دەمانەوێت ئەو دەنگە بگەیەنینە ناتۆ و گوشار بخەنە سەر توركیا.\nئێمە دەزانین توركیا دەیەوێت پاساو بۆ هێرشە داگیركارییەكانی بهێنێتەوە و چاوی وڵاتانی ئەورووپی دابخات، ئێمەش دەمانەوێت گوشار بكەین. گرنگە فەڕەنسا پێشەنگایەتی ناتۆ بكات، ڕێگری لە توركیا بكات بۆ هاوكاریی داعش و هێرشی داگیركاری بۆ سەر باشووری كوردستان، لەمەدا گرنگە وڵاتانی ناتۆش پشتگیری لە فەڕەنسا بكەن، ئێمە ئەو پرسەمان لە پەرلەمانی فەڕەنسا باس كردووە.\nپەرەگراف: ئێوە لە هاتنتان وەك شاندی نێونەتەوەیی بۆ ئاشتی و ئازادیی كوردستان، توانیوتانە پەیامەكەتان بگەیەنن؟ حكوومەتی هەرێمی كوردستان چەندە هاوكار بووە لە گەیاندنی ئەو پەیامە؟\nپێر لاورێنت: دوو خاڵی باش و خاڵێكی خراپ هەن. یەكێك لە خاڵە باشەكان ئەوەیە كە گرووپەكە وەك گرووپی ئاشتی سەردانی باشووری كوردستانی كردووە و ئەمەش ئامانجی گرووپەكە بووە. لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لەگەڵ هەموو حیزبە كوردستانییەكان كۆبوونەوەمان هەبووە لەسەر داگیركاریی توركیا بۆ سەر باشووری كوردستان. خاڵی دووەمیش: جەختمان لەسەر ڕێگرتن لە شەڕی ناوخۆ كردووەتەوە و لایەنەكانیش لەسەر ئەمە هاوهەڵوێست بوون. بەڵام خاڵی خراپ ئەوەیە كە من لێی تێ ناگەم: بۆچی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕێگریمان لێ دەكەن بچینە بەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان پەیام بدەین، بۆچی ڕێگەیان نەدا بچینە ئامێدی و ئەو گوندانەی بەهۆی شەڕەوە چۆڵ كراون، تا بتوانین واقیعی ناوچەكە بگوازینەوە بۆ شەقامی ئەورووپا. هیوادارم حكومەتی هەرێمی كوردستان هاوكارمان بن لەوەی هەموو حیزبە كوردییەكان یەكگر و یەكدەنگ بن بەرانبەر داگیركاریی توركیا بۆ سەر باشووری كوردستان.\nپەرەگراف: لە میدیاكان باس لە بوونی پەیوەندییەكی باش لە نێوان توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستان دەكرێت، هاوكات پارتیش هێزی سەرەكییە و حكومەتی هەرێمی كوردستانی بە دەستە، پێت وایە ئەو پەیوەندییە هۆكار بووە لەوەی توركیا لە ڕێگەی پارتییەوە ڕێگری لە ئێوە كردووە چالاكی و گوتاری ئاشتی بگەیەنن؟\nپێر لاورێنت: ئەوەی ڕاستی بێت گوشارێكی زۆر لەسەر پارتە كوردییەكان هەیە لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە، ئەمەش وای كردووە ئێمە نەتوانین چالاكی و پەیامی ئاشتیی خۆمان بگەیەنین. دەمانەوێت بە ڕوونی ئەوە بڵێین، ئێمە دۆستایەتی كورد دەكەین نەك كوردی باشوور یان باكوور یانیش ڕۆژئاوا، دەبێت ئەو تێگەیشتنە لای هەموو لایەنە كوردستانییەكان ڕوون بێت كە ئێمە خۆمان بە دۆستی هەر چوار پارچەی كوردستان دەزانین و دەمانەوێت ئەوانیش لەناو خۆیاندا یەكگرتوو بن، نامەنەوێت براكوژی و دوژمنایەتی لە نێوان لایەنە كوردستانییەكان هەبێت، كە ئەمە مەترسییەكی زۆر گەورەیە لەسەر كورد، توركیا كاری بۆ دەكات كە كورد پارچە پارچە بكات. ڕاستە ئێستا هێرشەكە بۆ سەر پەكەكەیە، بەڵام ئێمە توركیا باش دەناسین كە دواتر هێرشەكە بەرفراوان دەكات و هێرشی تەواوی كوردان دەكات.\nپەرەگراف: ڕۆژی دووشەممە پەیامێكتان لە هەولێر ڕاگەیاند، بەڵام دەتانویست پەیامەكە لەبەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان ڕابگەیەنن. بەگشتی ڕاگەیاندنی پەیامەكە چۆن دەبینن؟\nپێر لاورێنت: ئێمە تێگەیشتنمان هەیە بۆ ئەو ڕەوشەی لێرە هەیە، بەڵام بە هەر جۆرێك بێت توانیمان لێرە لە هەولێر پەیامەكەمان بگەیەنین. بە دڵنیاییەوە دوای گەڕانەوەمان بۆ ئەورووپا، بە ڕاشكاوی پەیامی خۆمان دەگەیەنین بە ڕایگشتیی وڵاتەكانمان و حكومەتەكانمان. كۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دەبەستین و پەرلەمانی وڵاتەكانمان ئاگادار دەكەینەوە. ئەوەیشی لەم كارەی ئێمەدا گرنگە و ئیشی بۆ دەكەین، ڕاگرتنی هێرشی داگیركاریی توركیایە بۆ سەر باشووری كوردستان.


هەر چی کرنۆش بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل دەبەن، وڵاتەکانتان دەدزن - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ Farvardin ٩ ١٦:٤١\nNews Code 25808\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران لە پەیامێکی تویتەریدا کاردانەوەی بە بڕیاری ئەم دواییەی دۆناڵد ترامپی سەرۆک کۆماری ئەمریکا سەبارەت بە فەرمی ناسینی دەسەڵاتی ڕژیمی زایۆنی بە سەر بەرزاییەکانی گوڵان نیشاندا.\nناوبراو لە پەیامەکەیدا نووسی: ڕاگەیاندنی نایاسایی بڕیاری داگیرکرانی بەرزاییەکانی گوڵان لە لایەن ترامپ، ساڵێک پاش ڕاگەیاندنی هەڵوێستی هاوشێوەی هەمبەر بە قودسی داگیرکراوە، بیرهێنەرەوەی هوشیارێکە بۆ برایانی عەرەب و موسڵمانی ئێمە؛ ئەوەی کە ئەمریکا و ئیسرائیل هەرچەندی دەستیان بۆ لای ئێوە درێژ دەکەنەوە، هەر بەو ئەندازەیە کە کڕنۆشیان بۆ دەبەن، ئەوان وڵاتانی ئێوە دەدزن.\nشایانی باسە، ماوەیەک لەوە پێش دۆناڵد ترامپی سەرۆک کۆماری ئەمریکا ڕایگەیاندبوو کە کاتی ئەوە گەیشتووە سەروەریی ئیسرائیل بە سەر بەرزاییەکانی گوڵان بە فەرمی بناسرێت.\nئەو بڕیارەی ئەمریکا کاردانەوەیەکی زۆری لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە دواوە بووە.\nبەرزاییەکانی گوڵانی داگیرکراو بەشێکە لە پارێزگای قەنیترەی سووریا کە ڕژیمی زایۆنی ساڵی ١٩٦٧ و لە میانەی شەڕی ٦ رۆژەدا داگیری کرد و لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەشێک لە سەرزەوینی خۆی ڕایگەیاند.\nئەوە لە کاتێکدایە کە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەنجومەنی ئاسایشی ئەو ئیدعای ڕژیمی زایۆنی ڕەت دەکەنەوە و بەردەوام لە بڕیارنامەگەلی خۆیاندا گوڵان وەک بەشێک لە خاکی سووریا دەیهێننە ئەژمار و وەک ناوچەیەکی داگیرکراو ناوی لێ دەبەن.


https://1baiser.com كورد لە پەنا نەوت و غازدا |\nHome بیروڕا كورد لە پەنا نەوت و غازدا\non: ئایار 03, 2017 In: بیروڕا, چوارشەممەNo Comments\nچاودێران و ناوەندە سیاسییەكان، جووڵەپێكردنی هێزی سەربازی ئەمه‌ریكی و ڕووسی لە ڕۆژئاوای كوردستانەوە بۆ سەر سنووری توركیا بە هەوڵی پاراستنی كوردانی ڕۆژئاوا لە هێرشی چاوەڕوانكراوی سوپای توركیا بۆ سەر ئەو دەڤەرە لێكدەدەنەوە، ئایا بەڕاستی جێگیركردنی هێزی سەربازی ئەمەریكا و ڕووسیا لە ناوچە سنوورییەكانی سوریا (ڕۆژئاوای كوردستان) و توركیا بۆ پاراستنی كوردانی ڕۆژئاوایە لە توركیا، یان بۆ دەستبەسەرداگرتنی كێڵگەی غازی ئەو ناوچانەن؟ بۆچی لەتەك بڵاوەپێكردنی هێزی سەربازیی ئەمه‌ریكا لە سنووری جزیرە و كۆبانی لەگەڵ توركیا، ڕووسیاش هێزی لە سنووری عه‌فرین- توركیا جێگیر كرد؟ ئایا بە هەماهەنگی و ئاگاداری یەكتر و بڕیاری پێشوەختە، یان نا؟\nبە پێی ڕووپێوێكی جیۆلۆجی كەشتییەكی ئەمه‌ریكی كە لە 17ی ئابی 2010 بە هاوكاری توركیا كراوە، یەكێك لە گەورەترین كێڵگەی غاز لە جیهان دەكەوێتە خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، ئەویش كێڵگەی ״لفیتان״ە و زیاتر لە 23 ترلیۆن مەتر سێجا غازی تێدایە.\nسەنتەری فیریل بۆ لێكۆڵینەوە یەدەگی غازی سووریا بە 28,500,000,000,000 مەتر سێجا مەزەندە دەكات و لەو ڕووەوە لە ساڵی 2017 دا سووریا بە پلەی سێیەم دێت لە دوای ڕووسیا و ئێران. بە شێكی ئەم غازە لە ناوچەی دێرەزوور و حەسەكە و جزیرە و ڕەققەیە و زیاتر لە 9 كۆمپانیای ئەمه‌ریكی، هۆڵەندی، به‌ریتانی، ئیتاڵی و ڕووسی و چەندین دەوڵەتی دیكە هەوڵی سەرمایەگوزاری تیادا دەدەن. لەو ڕووەوە بە پێی خەمڵاندنەكان سێ كێڵگەی قەبارە مام ناوەندی غاز لە باكووری تەدمور تێری 19 ساڵ كارەبای تەواوی سووریا دەكات ڕۆژانە بۆ ماوەی 24 سەعات.\nجگە لەوەی سووریا ئەمڕۆ سێیەم دەوڵەتی جیهانە لە دەوڵەمەندی یەدەگی غاز، كەناراوێكی زۆر گرنگی دەریای سپی ناوەڕاستە بۆ گواستنەوەی غازی قەتەری و ڕووسی و ئێرانی و سعوودی و عێراقی بۆ ئەورووپا و بازاڕەكانی جیهان. ئەوەی ئەمڕۆ لە سووریا ڕوو دەدات بەشێكی هەوڵی دەوڵەتانی بەشداربووە بۆ دەستبەسەرداگرتنی كێڵگە غازەكانی سووریا، بە تایبەت شەڕ و ململانێی پڕۆژەی نابۆكۆی ئەمه‌ریكی و سەیلی باشوور و باكووری ڕووسی، كە غازپرۆمی بۆ دامەزرێنراوە.\nپڕۆژەی نابۆكۆ لە ساڵانی ڕابردوودا هیچ نەچووه‌تە پێش و تەنانەت شكستی خواردووە و لە بەرامبەریشدا پڕۆژەی سەیلی ڕووسی پێشداچوونی گەورەی بە دەستهێناوە. هەردوو پڕۆژەش بۆ دەستبەسەرداگرتنی سەرچاوەكانی غاز و گواستنەوەیەتی بۆ ئەورووپا. دیارە غازیش وزەی سەرەكی سەدەی بیستویەكە و ئەو لایەنانەی دەستبەسەر سەرچاوەكانیدا بگرن، ئابووری جیهانیان دەكەوێتە ژێردەست.\nلە ململانێی دابەشكردنی دەسەڵات لە نێوان ئەمه‌ریكا و ڕووسیا، پۆتین وەكو ئەختەبووتی باكوور بەكتوپڕی دەركەوت و ورچی كۆمۆنیستی و فكرە چەپگەراییەكەی بۆ هەتاهەتایە هەڵلووشی، هەروەها ئەختەبووتەكە بە نوشتاندنەوەی قۆڵەكانی و قرم و ئۆكراینا هوردوهەڕا كرد، قۆڵێكی دیكەیشی لەژێر ناونیشانی سەیلی باشوور لەناو توركیا و سووریاوە بۆ نیوەدوورگەی شام و قۆڵی سێهەمیشی بەناو ئێراندا بۆ ناوچەی كەنداو و ئاوەگەرمەكان درێژكرد و بە قۆڵێكی بەرژەوەندی دیكەیش عەزیای چینی ڕازی كرد.\nنكۆڵی لەوەناكرێت كە ئەوەی لە سووریا ڕوو دەدات شەڕ و ململانێی كۆنتڕڵكردنی سەرچاوەی وزەی غاز و كۆریدۆری گواستنەوەیەتی بۆ بازاڕه‌كانی جیهان و گەیاندنی بە ئەورووپا. هەرلەبەر ئەوەیش ئەمه‌ریكا و ڕووسیا هێزیان لە سنووری سووریا- توركیا كۆكردووه‌تەوە، كە ئامانج تیایدا دەستبەسەرداگرتنی كێڵگە غازییەكانی ڕۆژئاوای كوردستانە، كە ڕەنگە لەو ڕێگەیەشەوە پاراستنی كوردیش ببێتە ئەجێندای ئەوان. بە پێی بۆچوونی بەشێك لە شرۆڤەكاران، كورد لە سەدەی بیستویەكدا یەكێك دەبێت لەو هێزانەی كە لەسەر نەخشەی وزەی جیهانیی لەلایەن هێزە گەورەكانەوە گرنگی پێ دەدرێت، هاوشێوەی ئەو دەستكەوتانەی كە عەرەبەكان لەسەدەی ڕابردوودا لەم ڕێگەیەوە بەدەستیانهێنا.\nتوركیاش كە هیچ سەرچاوەیەكی نەوت و غازی نییە، هەوڵی دەستبەسەرداگرتنی سەرچاوەكانی وزە دەدات و دەیەوێ بە ناوی هەڕەشەی كورد و جەنگی دژەتیرۆر بەشێكی وزەی كوردستانی بەركەوێت، ئینجا ئەمە چ نەوتی هەرێمی كوردستان، یان غازی ڕۆژئاوای كوردستان بێت. لەو ڕووەشەوە بەرژەوەندی بەرژەوەندییەكانیان لەگەڵ ئەمه‌ریكا و ڕووسیا یەكتر دەبڕن و دووچاری پێكدادان دەبنەوە.\nهەرچەندە هۆكاری سەرەكی بڵاوكردنەوەی هێزی سەربازی ئەمه‌ریكا و ڕووسیا لە سنووری نێوان ڕۆژئاوای كوردستان و توركیا، كە لەوانەیە بە هەماهەنگی یەكتر بێت دەچێتە خانەی شەڕی كۆنتڕۆڵكردنی وزە و هاوسەنگی هێز و پاراستنی بەرژەوەندییەكان، بەڵام بێ هیچ گومانێك كوردانی ڕۆژئاوا سوودمەندی سەرەكی دەبن، ئەگەر بێتو بەشێوەیەكی زیرەكانە تەوزیفی ئەم ئەجێندا جیاوازانە لەپێناو داهاتووی ڕۆژئاوادا بكەن.\nئه‌و باڵوێزه ڕووسیه‌ی له توركیا كوژرا كێ بوو؟


ئایا یادكردنەوەى لەدایك بوون (عید میلاد) حەرامە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nژنهێنان و خێزانپەروەردەى منداڵئایا یادكردنەوەى لەدایك بوون (عید میلاد) حەرامە؟\nئایا یادكردنەوەى لەدایك بوون (عید میلاد) حەرامە؟\nبەڵگەكانى قورئانى پیرۆز و سوننەتەكانى پێغەمبەر ﷺ لە سەر ئەوەن كە ئاهەنگ گێڕان و یادكردنەوەى ساڵانەى لە دایك بوون یەكێكە لە بیدعە و داهێنراوەكان، و هیچ بنەوایەكى نیە لە ئاینى ئیسلامى پیرۆزدا، و نابێت وەڵامى كەسێك بدرێتەوە كە دەعوەتت دەكات بۆ ئەو كارە چ جاى ئەوەى كە خۆت ئەنجامى بدەیت، چونكە ئەو كارە پشتیوانى كردنە لە بیدعە و داهێنراوەكان.\nخواى پەروەردگار فەرموویەتى: [ أَمْ لَهُمْ شُرَكَاء شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَن بِهِ اللَّهُ ] (سورة الشورى:21).\nواتە: ئایا ئەوان شەریك و كەسانى تریان هەیە كە شەرعیان بۆ دادەڕێژن، شەرعێك كە خواى پەروەردگار ڕێى پێ نەدابێت ؟!!!\nوە فەرموویەتى: [ ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِّنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاء الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ] (سورة الجاثية: 18).\nواتە: پاشان ئێمە تۆمان خستوەتە سەر شەریعەت و ڕێبازێك، جا تۆ شوێنى بكەوە، و شوێنى هەوا و ئارەزووى كەسانێك مەكەوە كە نەزانن.\nوە پێغەمبەرى خواش ﷺ فەرموویەتى: " من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد " (رواه البخاري ومسلم).\nواتە: هەر كەسێك كردەوەیەك بكات فرمانى ئێمەى لە سەر نەبێت ـ واتە قورئان و سوننە ـ ئەوا كردەوەكەى بە ڕوودا دەدرێتەوە.\nپاشان ئەم یادكردنەوە و جەژن گێڕانە سەرەڕاى ئەوەى كە بیدعەیە و هیچ بنەوایەكى نیە لە شەریعەتدا، خۆشوبهاندنیشە بە گاور و خاچ پەرستان، پێغەمبەرى خواش ﷺ فەرموویەتى: " من تشبه بقوم فهو منهم " (صححه العلامة الأألباني في صحيح سنن أبي داود، برقم: 4031).\nواتە: هەر كەسێك خۆى بشوبهێنێت بە كۆمەڵێك ئەوا ئەویش لەوان دەبێت، والله أعلم.\nلە لایەن مامۆستا (عدنان بارام)ە وە وەڵام دراوەتەوە\nحوکمی ڕێگری کردن لەمنداڵ بوون بەبیانووی خۆ یەکلایی کردنەوە بۆ عیبادەت چۆن نوێژ كردن لای منداڵەكانمان خۆشەویست بكەین؟ حوکمى دانانى لەولەب لە نێو ڕەحمی ئافرەتدا چیە بۆ ڕێگرى کردن لە منداڵ؟ فەزڵی بەخێو کردن و چاک بوون لەگەڵ کچاندا کاتێ منداڵ دەپژمێ دروستە لەبری ئەو (الحمد لله)بکەین ؟\nسەردان: ٤,٢٥٣ بەش: پەروەردەى منداڵ\nپرسیاری دواتر حوكمی ئەو ئافرەتە چیە كە بمێنێتەوە لەگەڵ مێردێكی نوێژنەكەر؟پرسیاری پێشترناوى دەرگاكانى بەهەشت و ماناكەى بەكوردى چیە؟


کڕۆنا و مەرگ - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 29 فروردين 1399 12:26\nسەرهەڵدانی کڕۆنا دیسان پرسی مەرگی بە فراوانی هێنایەوە بەرباس. دیاردەیەک کە هەمیشە جێگای سەرنجی مرۆڤ بووە و مرۆڤ هەوڵیداوە بە شێوازی جۆراوجۆر هەم لێی تێبگا و هەم گەر بۆی کرا رێگاچارەیەکی بۆ ببینێتەوە!\nئەشقی مرۆڤ بۆ ژیان بووەتە هۆی ئەوەی لە خەیاڵ و فەنتازیای خۆیشیدا بیر لە ژیانی دووای مەرگ بکاتەوە و بەم شێوەیە نەمری بۆ خۆی دەستەبەربکا، لانیکەم لە خەیاڵیدا.\nپرسی مەرگ و هەڵوێستی مرۆڤ لە ئاستیدا بە گوێرەی دۆخ دەکرێ گٶرانی بەسەردابێت. لە ئاستی تاکەکەسیدا بە گوێرەی باری دەروونی دەکرێ رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەرگ لای کەسەکان جیاواز بێت، یاخود بە گوێرەی ئایدیۆلۆژیا.\nبەڵام پێدەچێ بە گوێرەی دوورکەوتنەوە مرۆڤ لە سروشت و ژیانبەسەربردن لە ناو شارستانییەتدا، مەرگ هەتا دێت زیاتر دەبێ بە دیاردەیەکی غەریب و مرۆڤ کەمتر خووی پێدەگرێ. پێدەچێ مرۆڤ تا لە ناو باوەشی سروشتدا ژیاوە و لە نزیکەوە ئاگای لە سووڕی سروشت بووە و خۆیشی بەشێکی جیانەکراوە بووە لێی، رەنگە مەرگ وەک ئیستاکە ئەوەندە لە لای پرسیارێکی قورس نەبووبێ کە هەڵیدابێتە پرسی فەلسەفی و فکری.\nکڕۆنا دیسان وەک هەموو سەردەمێک کە تێیدا مرۆڤ بەتووش مەرگی بە کۆمەڵەوە بووە، دیسان پرسی مەرگی لە بەربڵاوترین ئاستی خۆیدا هێناوەتەوە بەر باس.\nداخۆ ئەمەیش بیانوویەکە بۆ ئەوەی زیاتر لە مردن بترسین، یاخود بیانوویەکە بۆ ئەوەی زیاتر بگەڕێینەوە سەر لایەنی سروشتیانەی هەست؟\nکەس وەڵامی لا نیە. بەڵام لەم جۆرە سەردەمانەدا سەرەڕای هاتنی ترس، دەکرێ بەرەبەرە عادەتیش ببێ بە هاونشینی ماڵمان. بەم شێوەیە مرۆڤەکان ئەگەرچی هێشتا لەناو شارستانییەتدا دەژین، بەڵام خووبگرن بە دیاردەیەک کە جاران یەکجار غەریبتر دەینواند.\n١٧ مانگی چواری ٢٠٢٠