وەزارەتی شەهیدان: نزیکەی 80 ڕوفات لە یەک گۆڕى بەکۆمەڵی سەماوەدان\nڕوفاتى ئەنفالکراوان چییان لێدەکرێت؟\n14:55 پێنج شه‌ممه 25 ته‌موز 2019\nکارکردن لە هەڵدانەوەی گۆڕە بە کۆمەڵەکانی سەماوە بەردەوامە، وتەبێژی وەزارەتی شەهیدانیش ڕایدەگەیەنێت، تائێستا یەک گۆڕ هەڵدراوەتەوە کە نزیکەی 80 ڕوفاتی تێدایە و سەرجەمیان ژن و منداڵن.\nفوئاد عوسمان، وتەبێژی وەزارەتی شەهیدان بە ناس کوردی ڕاگەیاند، ئەو گۆڕە بەکۆمەڵەی هەڵدراوەتەوە لە سەماوە، بەپێی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان نزیکی 80 ڕوفاتی تێدایە و سەرجەمیشیان ژن و منداڵن.\nوتیشی، تائێستا ڕوفاتەکان هەر لە شوێنی خۆیاندان و تیمەکان سەرقاڵی پاککردنەوەیانن و پێدەچێت ڕۆژی شەممە دەستبکرێت بە هەڵگرتنەوەی ڕوفاتەکان، پاشان دەبرێنە بەغدا بۆ پشکنین.\nوتەبێژی وەزارەتی شەهیدان ئاماژەی بەوەشكرد: “لە بەغدا لەلایەن تیمی پسپۆڕەوە لێکۆڵینەوەی ورد لە ڕووفاتەکان دەکرێت و پشکنینی مۆخیان بۆ دەکرێت، دواتر دەگەڕێندرێنەوە بۆ هەرێمی کوردستان بۆ بە خاک سپاردن”.\nهاوکات فوئاد عوسمان ڕەتیکردەوە لە گۆڕە بەکۆمەڵەکەدا هیچ ئاسەوارێک یاخود شتێکی تایبەتی قوربانییەکان دۆزرابێتەوە و باسی لەوەکرد، ڕەنگە لەکاتی هەڵگرتنەوەی ڕوفاتەکاندا ئاسەوار و شتی تایبەتی ئەو قوربانیانە بدۆزرێنەوە، بەڵام تا ئێستا هیچ شتێکی لەوشێوەیە نەدۆزراوەتەوە.\nسەبارەت بەوەی کە ئایا پشکنین بۆ کەسوکاری ئەنفالکراوان دەکرێت، بۆ ئەوەی ناسنامەی ڕوفاتەکان دیاری بکرێن، فواد عوسمان ئاماژەی بەوەکرد، ئەوە پرسێکی گەورە و گشتییە و تەنها تایبەت نییە بەو ڕوفاتانەی سەماوە، لە ئێستادا تەنها کۆدێک لەسەر قەبری ئەو قوربانیانە دادەنرێت و هەرکات پشکنین بۆ کەسوکاری ئەنفالکراوان کرا، ئەوکات بەپێی کۆدەکە ناسنامەی قوربانییەکە دەدۆزرێتەوە.\nباسی لەوەشکرد، پاش تەواوبوونی کارەکانی ئەو گۆڕە بەکۆمەڵە، دەستدەکەن بە هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکانی دیکەی ئەو ناوچەیە.\nپارێزگای سەماوە دەکەوێتە ناوەڕاستی عیراق و 280کم لە بەغدای پایتەختەوە دوورە، لە رۆژئاوای شارەکەوە بیابانێکی گەورە هەیە و بەپێی زانیارییەکان ڕوفاتی سەدان هاوڵاتی ئەنفالکراوی کورد لەو ناوچەیەدا لەناو چەند گۆڕێکی بە کۆمەڵدان.


چارەنوسی ئۆردوگان وەك مەحەمەد مورسی دەبێت یان زەرقاوی و بنلادن؟ ... دکتۆر عەبدولڕەحمان مەولود\nچونە ناوەوەی سوپای تورکیا بۆ سوریا روداوی سیاسی گرنگی ڕۆژهەلاتی ناوەراست بوو. پێنچ کارەکتەری سەرەکی لە کێشەی سوریادا هەن. ئەمانیش بریتین لە تورکیا، ئەمریکا، ئیران، روسیا و شەرڤانانی ڕۆژئاوا. لە خوارەوەدا چەند تیشکێك دەخەیەنە سەر هەلوێست و ویستی هەریەك لەم پێنچ پێکێنەرە سەرکەیە و هەلسەنگاندێکیش دەکەین بۆ ئالوگۆرە نوێیەکان.\nلەگەل سەرهەلدانی ئالۆزی، پشێوی یان شورش لە سوریا، تورکیا پشتیوانی بۆ گروپە ئیسلامیەکانی سوریا دەربری. پاش سەرکەوتنی ئیخوانیەکان لە میسر، تورکیا خەیالی بە نوێبوونەوەی ئیمپراتوری ئیسلامی دەکرد لە ڕێگەی سەرکەوتنی ئیسلامیەکان لە سوریاش. لەم پێناوەشدا تورکیا درێغی لە هیچ کاریك نەکرد بۆ پشتیوانیکردن لە بەرەی ئیسلامیەکان لە سوریا. هەروەها، تورکیا ڕوخانی ڕژێمی ئەسەدی بەرێخۆشکەری دەزانی لە سەررێگای گەیشتن بە خواستەکانی. ئەگەر بەیەك دەربرین هەلوێستی تورکیا پێناسە بکەیەین ئەوا بریتیە لە:\nتورکیا = پشتیوانی لە هێزی ئیسلامی لەسوریا + پشتیوانی لە ڕوخانی ئەسەد\nزیاتر لە دوو دەیی ڕابردوو ڕژێمی سوریا بەبەردەوامی دژایەتی سیاسەتی ئەمریکا کردوە و ئەمە جگەلە پشتیوانی گروپی توندرەوی وەك حیزبوللای لوبنانی دژ بە ئیسرائیل. هەر بۆیە، سیاسەتی ئەمریکا بریتی بوو لە پشتیوانیکردن لە روخانی ئەسەد. بەلام ئەمریکا پشتیوانی لەوە ناکات گروپە توندرەوەکان دەسەلاتدار بن لە دوای ئەسەد. هەر بۆیە هاوکیشەی سیاسەتی ئەمریکی سەبارەت بە سوریا بریتیە لە :\nئەمەریکا = نەخێر بۆ پشتوانی ئیسلامی لە سوریا + پشتیوانی لە ڕوخانی ئەسەد\nلە ماوەی دوو دەیەی ڕابردو باشترین هاورێی ئیران، ڕژێمی سوریا بووە. بۆ نموونە لە شەری هەشت ساڵەی نێوان عیراق-ئێران تاکە دەولەتی عەرەبی و ئیسلامی پشتیوانی لە ئێران کرد بێت ڕژیمی سوری بوو. ئەمە جگەلەوەی ئێران نەیدەتوانی ئیمپراتۆریەتێکی ئیسلامی سونی یان دەسەلاتێکی ئیخوانی قبول بکات کە لە تورکیا دەست پێ بکات و بەسوریا تێپەرێت و لە میسر کۆتایی بێت. بۆیە هەلوێستی سیاسی ئێران بریتی بوو لە پشتیوانی لە ڕژیمی ئەسەد و دژایەتی هەر هێزیکیش لە ناوخۆی سوریا کە دژایەتی ڕژیمی ئەسەد بکات. هاوکیشەی سیاسەتی ئێرانیش سەبارەت بە سوریا بریتیە لە :\nئێران = نەخێر بۆ پشتوانی ئیسلامی لە سوریا + پشتیوانی لە مانەوەی ئەسەد\nڕوسیا وەك ڕکابەری مێژوویی ئەمریکا لەمەسەلەی سوریا بەپێچەوانەی هەلویستی لە یەمەن، لیبیا و میسر زۆر بەگەرمی هاتۆتە ناو کێشەکە. ڕوسیاش وەك ئێران هەم لەگەل ماناوەی ئەسەد بوو، هەم دژایەتی ئەو گروپانەش دەکات کە دژ بە ئەسەدن. بۆیە هاوکێشەی ڕوسیا هاوشێوەی ئێرانە بەم شێوەیە.\nڕوسیا = نەخێر بۆ پشتوانی ئیسلامی لە سوریا + پشتیوانی لە مانەوەی ئەسەد\nشەرڤانان لە ڕۆژئاوا\nکورد لە ڕۆژئاوا هیچ چارەیەکی نەبوو جگە لە پاراستنی خۆی دژی دەستدرێژی ئیسلامیە توندروەکان لەسەر خەلك و خاکەکەی. هەر بۆیە کورد قەلاچۆکردنی ئیسلامیە توندرەوەکانی کرد بە کاری سەرەکی خۆی. سەبارەت بە روخانی ئەسەدیش، شەرڤانانی کورد هیچ خۆشەویستیەك یان بەرژەوەندیەکیان لە مانەوەی ئەسەد نیشان نەداوە. ئەوان قوربانی یەکەمی دەستی ئەم ڕژێمە بوون. لەهەمانکاتدا، لەو شوێنانەی بەرکەوتی ڕاستەوخۆ هەبو لە نێوان شەرڤانی کورد و ڕژێمی ئەسەد، ئەوان ئامادە بوون ئەم بەرکەوتە دوا بخەن بۆ کاتێکیتر، بۆ هەلومەرجێکیتر لە پێناوی لێدان لە دوژمنی هاوبەش، واتە گروپە ئیسلامیەکان. بەدەربرینێکیتر، سیاسەتی شەرڤانی کورد بریتیە لە بەلێ بۆ ڕوخانی ڕژێمی ئەسەد لە سوریا، بەلام ئەم بابەتە لە هەندێ شوێن دەکرێت یەکەمی کارەکان نەبێت. بۆیە هاوکێشەی بەرژەوەندی شەرڤانان لە ڕۆژئاوە بەم شێوەیە کورت دەکرێتەوە:\nشەرڤانان = نەخێر بۆ پشتوانی ئیسلامی لە سوریا + بەلێ بۆ پشتیوانی لە ڕوخانی ئەسەد + ژیانکردن لەگەڵ ڕژێمی ئەسەد تاکاتی ڕوخانی\nهاوکێشە و سیاسەتی ولاتانی دەستگیر لە کێشەی سوریا دەکرێت لەم خشتەی خوارە کورت بکرێتەوە:\nروخانی ئەسەد پشتیوانی لە ئیسلامی توندرەو یان داعش\nتورکیا بەلێ بەلێ\nئەمەریکا بەلێ نەخێر\nئیران نەخێر نەخێر\nروسیا نەخێر نەخێر\nڕۆژئاوا بەلێ (دەکرێ دوابخرێ) نەخێر\nلەم خشتەی سەرەوە بۆمان دەردەکەوێت:\nتورکیا و ئەمریکا هاوپەیمانن دژ بەئەسەد بەڵام جیاوازن لەسەر گروپی ئیسلامی.\nڕوسیا و ئیران، بەتەواوی جیاواز بوون لەگەل تورکیا و ئەمریکا.\nڕۆژئاوا، جگە لە تورکیا دەتوانی لەگەل هەلوێستی هەموان بژیت بە سوریاشەوە.\nسیاسەتی پراگماتیکی ڕۆژئاوا سەرچاوەی پشتیوانی هەمو لایەك بوو لێی، جگە لە تورکیا . هەروەها بووە هۆی خۆلادان لە هەندێ شەری دەستەوەو یەخە لەگەل ڕژێمی سوری.\nئەمەی سەرەوە، هەلوێستی تاکو ئێستانی لایەنەکانی دەرگیر لە كێشەی سوریا بوون.\nلە ئێستادا چی گۆڕاوە ؟\nلەسەرەوەدا ڕونمان کردوە، سیاسەتی پراگماتیکی ڕۆژئاوا وایکرد هێزە سەرەکیەکانی کێشەی سوریا، جگە لە تورکیا، پشتیوانی لە شەرڤانانی ڕۆژئاوا بکەن. بەمەش پێگەی سیاسی و سەربازی شەرڤانان ڕۆژ دوای ڕۆژ بەهێزتر دەبوو، سەرکەوتن دوای سەرکەوتنینان تۆمار دەکرد. دەرئەنجام، کاریگەری کورد لەسەر شانۆی سیاسی سوریا زۆر زیاترە لەوەی تورکیا لەسەرتای روداوەکانی سوریا خوێندنەوەی بۆ کردبوو و چاوەروانی دەکرد. لێرەوەیە:\nتورکیا چیتر بەرگەی سەرکەوتنی کورد ناگرێت لە ڕۆژئاوا. ئەمەش یەکەم گۆڕاوە لە هاوکێشەکانی سەرەوە. تورکەکان دەزانن تورکیا لەسەر بناغەیەکی پتەو دانەمەزراوە و هەلوەشانەوەی ئەگەرێکی کراوەیە. سەرکەوتنی کورد لە ڕۆژئاوا ڕۆژ دوای ڕۆژ ئەم ئەگەر بەهێزتر دەکات.\nتورکیا لە ئیستادا ولاتێکی شکستخواردوی بێهێزە لە روی سیاسی و عەسکەری. ڕەنگە ئەم ولاتە لە دروست بوونیەوە تاکو ئیستا هەرگیز هێندەی ئێستا بێ هێز نەبوبێت، چونکی:\nئەلیف، تورکیا لە ئیستادا لە ناوخۆ تێکشکاوە، بەهۆی کودەتای سەربازی.\nبێ، تورکیا لە ئاستی دونیاش بۆتە گالتەجار بەهۆی کارە سەرەرۆ و حەماقەتەکانی ئوردوگان.\nئیخوانەکان لە میسر لە دەسەلات دورخرانەوە، بەمەش خەونی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی کە لە تورکیا دەست پێبکات، بە سوریا تێپەرێت و تاکو میسر کۆتایی هات. ئوردوگان چارەنوسی محەمەد مورسیشی لە میسر بینی، بۆیە ئەو زۆر سوپاسگوزارە ئەگەر تورکیا بەم سنورەی ئێستا جێبهێلن و ئەویش لە کونجی بەندیخانە نەخرێت.\nتورکیا ئەمریکا بەتەرفدار دەزانێ بەرامبەر شکستی ولاتەکەی کاتێك وەڵامی بەداخوازی و داواکانی تورکیا نەداوە بۆ دژایەتی پەیدە. ئۆردوگان دەیەوێت پەرچەکردار بەرامبەر ئەمریکا بنوێنێ.\nهەموو ئەم گۆڕاوانەی سەرەوە وای لە تورکیا کردوە کە پاشەکشە لە هەمو سیاسەتەکانی پێشوی بکات. بۆماوەیەك تورکیا ئیدعای ئەوە بکات کە ئەوان چیتر پشتیوانی لە ئیسلامی توندرەو داعشیەکان ناکەن و بەمانەوەی ئەسەدیش ڕازین. بەم شێوەیە هاوکێشەی تورکیا بۆ ماوەیەك گۆڕا بۆ هاوشێوەی ئێران و روسیا، واتە:\nتورکیا = نەخێر بۆ پشتوانی ئیسلامی لە سوریا + پشتیوانی لە مانەوەی ئەسەد\nئێران و ڕوسیا، ئەگەرچی هیچ بڕاویەکیان بە هاوپەیمانەتی لەگەل ئوردوگان نییە، چونکی کێشەی ئەوان لەگەل تورکیا زۆر لە پێش ئەزمەی سوریاوە دەست پێدەکات، پێشوازیان لەم ئالوگەری تورکیا کرد . ئەوان ویستیان سودی لە شکستی تورکیا وەرگرن ئەگەر بۆ ماوەیەکی کاتیش بێت.\nبەلام، ئەم سەنگەر گۆڕینەی تورکیا، واتە وەرچەرخانی بۆ ڕوسیا و ئیران بێ باج نییە. واتە، تورکیا دەبێت خۆی ئامادە بکات بۆ تیكچونی پەیوەندیەتی لەگەل ئەمریکا ئەگەر بەردەوام بێت لەم سیاسەتە نوێیەی. شتێك کە تورکیا ناتوانیت بیکات. هەر ئەمەش وایکرد جارێکیتر تورکیا ڕوو بکاتەوە ئەمەریکا.\nتورکیا، ئێستا لەهەولی ئەوەدایە، هەم ئەمریکا و هەم روسیا و ئیران لەخۆی ڕازی بکات. بەلام، لە دوا ئەنجامدا هیچ لایەکی بۆ رازی ناکرێت.\nهەر سێ ولاتی ئەمریکا، روسیا و ئیران دورنمای جیاواز لە تورکیان هەیە بۆ کێشەی سوریا. بەلام هەرسێ ولاتیش نایەنەوێت راستەوخۆی شەری تورکیا بکەن. هەر سێ لەبیری ئەوەدان لەڕێگای بەکوشتدانی سەربازانی تورکی ئامانجەکانی خۆیان بپێکن.\nچوونە ناوەوەی سوپای تورکیاش بۆ سوریا، نەك چارەی سیاسەتە شکستخواردوەکانی تورکیا ناکات، بەلکۆ کێشەکانی قولدەکاتەوە. ئەم کارەی ئوردوگان لە چونەناوەی سوپای عیراق بۆ کویت و روسیا بۆ ئەفغانستان دەچێت کە هەردوکی بە شکستی عیراق و روسیا کۆتایی هات.\nچوونە ناوەی سوپای تورکیا بۆ سوریا چارەی کێشە ناوخۆیەکانی ولاتەکەشی ناکات. ئۆردوگان ڕەنگە بتوانی ژمارەیەکی لە جەنەرالی نەیاری خۆی لە سوریا بەکوشت بدات یان لە دواوە بە بیانووی شەر خۆیان بیانکوژن وەك بەشیك لەم هەلمەتی ئیستا لە ناوخۆی تورکیا دژی نەیارەکانی دەستی پێکردەوە، بەلام دیسان ئەمەش چارەی شکستەکانی نییە. چونکی کودەتای سەربازی تورکیا دەرئەنجامی کێشەکانی تورکیایە نەك هۆکار.\nبەهەر بارێکدا سەیری بکەی، ئەم کارەی ئوردوگان سەرکێشیەکیترە دەچیتە سەر لیستە درێژەکەی لەسەرکێشیکردن کە تاکو ئیستا هیچ یەك لەسەرکێشیەکانی خێری بۆ نەداوەتەوە، ئەوەشیان هەروا دەبێت.\nئەوەی ماوەی بیلێم لەسەر ئەم بابەتە ئەم سێ خالەن:\nتاکو ئەم کاتژمێرە، گۆڕانێکی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسی سوریا ڕوینەداوە. تاکو ئێستا کێشەی سوریا بەبێچارە ماوەتەوە. هەولیستی تورکیا هەرچی بێت، لە کۆتاییدا، کورد لە ڕۆژئاوا ئەگەر زیاتر لەوەی هەیە لە باشور لە مافی نەتەوەیی بەدەست نەهێنیت کەمتر ناهێنێت.\nشۆرشی کورد لە ڕۆژئاوا، نە لەتوانای مرۆیی، نە لە چەکو تەقەمەنی، نە لە ئیرادەی شۆرشگیران کەمی نییە. بۆیە بەپێچەوانەوەی ئەوانەی نوقلانەی ئەوەیان لێدەدا کە ئاشبەتالێکی نوێ بەریوەیە. ئەوانەی ئیدعای ئەوەیان دەکرد کە شۆرشی کورد لە ڕۆژئاوا، دەسکەلای ئێران و روسیایە، بەدەستلێبەردانیان شۆرش لە ڕۆژئاو ئاشبەتال دەکات. ڕۆژگار سەلماندی ئەوان سەرگوشتەی ژیانی خۆیان دەگێرنەوە و بە ڕبەی خۆیان دەپێون.\nبەداخەوە حکومەتی پارتی لە باشوری کوردستان جگە لەتەماشەکەرێکی بێئیرادەی خۆبەدەستەوەدەر هیچ هەلوێستێکی تری نییە سەبارت بەکێشەی کوردان لە ڕۆژئاوا. بارزانی بەم بێئیرادەیە، ڕەنگە بتوانێ بۆماوەیەك درێژە بەدەسەلاتداریەتی بنەمالەکەی بدات لە ڕێگەی تانک و تۆپەکانی تورکیا. بەلام، شەرمەزاریەکی گەورەی بۆ خۆی، خانەوادەکەی و حیزبەکەی تۆمارکرد.\nلەکۆتاییدا دەلێم، دەسەلات لە تورکیادا لە ئێستادا بۆتە یەك کەس، ئەویش ئۆردوگان.\n١. ڕێگای لە ئەمریکا گرت کەنارە دەریاکانی تورکیا بەکاربێنێت لەشەری هاوپەیمانان دژ بە عیراق\n٢. لەرێگای کەشتی دەریایی پشتیوانی لە حەماس کرد و هێرشی کردۆتە سەر ئیسرائیل\n٣. دروستکەر و پشتیوانی داعش و نمونەکانیەتی\n٤. فرۆکەی روسیای خستۆتە خوارەوە\n٥. چەند ملیۆنێك پەناهەندی بە ئەورپادا بلاوکردەوە\n٦. پرۆسەی ئاشتی لەناوخۆی تورکیا هەلوشاندەوە\n٧. پرۆسەی هەلبژاردنی دیموکراسی لە تورکیا شێواندوەو هەلبژاردنی تورکیای دوبارەکردۆتەوە\n٨. ئەمریکا تاوانبار دەکات بەپشتیوانی لە کودەتا و دالدەی گولەن\n٩. سوپاکەی ناردۆتە سوریا\nئۆردوگان ئەم هەموکارە سەرەرۆیانەی بۆناچێتەسەر. زوو یان درەنگ، لەباشترین هەلومەرجدا هاوشێوەی محەمەد مورسی دەبێت لە بەندیخانە ئاخیرین ڕۆژەکانی ژیانی بباتەسەر، لە خراپترین حالەتیشدا وەك زەرقاوی و ئوسامە لادن سەری تێدەچێت .


بوونی دراماو به‌رده‌وامی گرنگه بۆ هه‌موو کۆمه‌لگایه‌ک . هه‌روه‌ها له ئه‌نجامی به‌رده‌وام بوون ، هه‌ڵه‌و په‌ڵه‌ی زۆر ده‌رده‌که‌وێت . تا له‌ئه‌نجامدا ره‌خنه‌و پرسیار دروست ببێت و له ئاکامدا خزمه‌ت به هونه‌ری دراما بکات.\nکاتێک ده‌رهێنه‌رێک ده‌گه‌رێێ به‌شوێن ده‌قێکدا وپه‌سه‌ندی ده‌کات ده‌بێ پلانێکی دارێژراوی هه‌بێ و بزانی چۆن و به‌چ شیوه‌یه‌ک و به چ رێگایه‌ک سوودی لێ وه‌ربگریت . هه‌روه‌ها روانین (روئیا) ی خۆی ودارشتنه‌وه‌یه‌کی سه‌رتاسه‌ری بۆ بکات تا بتوانی بیگونجێنی له‌گه‌ل بارودوخی نەتەوەو کلتوور و جۆگرافیای خۆیدا . ئەگەر دەقەکە بیانی بێت ! دواتریش ، به‌رجه‌سته کردنی ئه‌و په‌یامه‌ی که تۆ وه‌ک ده‌رهێنه‌ر مه‌به‌ستته به بینه‌رو کۆمه‌لگای بلێیت. ئاشکرایه بوونی دراما باشتره له‌نه‌بوونی . به‌ڵام ئه‌مه‌ش ناکاته ئه‌وه‌ی دراما له قاوغه کلاسیکیه‌که‌یدا بمێنێته‌وه . که‌ته‌نها گێرانه‌وه‌ی سه‌رده‌مێک یان جێگه‌یه‌ک بێت که له‌رابردوودا رووی داوه . ده‌بێت واز له باوه‌کان بهێنێت و بگه‌رێ به‌دوای ئه‌و نهێنیانه‌ی که په‌یپێ نه‌براون ونه‌وتراوه. ده‌بێ کاری ره‌خنه‌گرتن بێ له واقیعی کۆمه‌ڵایه‌تی وسریالیه‌ت و ......هتد . که ئه‌مانه ده‌بنه هۆی ئه‌وه‌ی ژیان پر ماناتر بکه‌ن . هه‌روه‌ها شۆرشێک بێ بۆ به‌ره‌و پێش چونی دراما و خۆلقاندنی داهێنان .\nداهێنان بریتیه له لوتکه‌ی ده‌ربرین وئاراسته کردنی به‌رهه‌مه‌که به‌ره‌و لوتکه‌ی چێژ، ئه‌مه‌ش خۆی له خۆیدا رێزگرتنه له بینه‌ر، کات، شوێن، کۆی ده‌ربرینه‌کانی ئه‌کته‌ر.\nتازه‌گه‌ری که‌شێکی ئیستاتیکیه بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ی ئاستی هزرو چێژی بینه‌ر.\nبۆ خۆی هه‌لبژاردنی ده‌قێکی سه‌رکه‌وتوو به‌شێکی گرنگی کاره هونه‌ریه‌که ده‌گرێته ئه‌ستۆ . ده‌کرێ بابه‌تی باش ببێته هۆی سه‌رکه‌وتنی به‌رهه‌مه‌که‌و که‌م و کورتی و هه‌ڵه‌کانی ده‌رهێنان بشارێته‌وه و پێجه‌وانه‌که‌شی راسته.که ده‌کرێ ده‌رهێنانێک که له‌ئاستی هونه‌ری به‌رزدا بێت و په‌ڵه‌ی سینارێۆکه بشارێته‌وه وسه‌رکه‌وتوبێ به‌ڵام به‌داخه‌وه‌نامه‌کانی ئه‌شره‌ف له‌هه‌ردوو کۆله‌که‌که‌یدا لاواز بوو هه‌ر بۆیه ناچیته قالبی درامایه‌کی خوازراوه‌وه.\nدراما به‌مانای ناکۆکیه‌کانی ژیان دێت و بێسنوورە وهه‌رکات ئه‌م دیارده‌یه نه‌ما ، ژیان ده‌وه‌ستێت . به پێی تازه‌گه‌ری ، هه‌ر ده‌قێک وه‌ڵام بۆ مانای ژیان له‌ده‌ست بدات ، مردوه . ده‌بێ ئه‌و دۆخه هه‌لگری پرسیاره مه‌عڕیفیه‌کان بێت بۆ مرۆڤایه‌تی.\nنامه‌کانی ئه‌شره‌ف بەرهەمی کوردستان تیڤی یه‌و ده‌رهێنانی لوقمان غه‌ریبه . له‌رووی بابه‌ته‌وه ده‌قاو ده‌ق له کتێبی ( برایم زه‌بوکی) که بریتیه له کۆمه‌لێ چێرۆک وه‌رگیراو ، که به‌رهه‌می چیرۆک نووسی به‌ناوبانگی تورک ( عه‌زیز نه‌سین)ه  ،1915 -1995ئه‌م نوسه‌ره زیاد له 100 کتێبی نووسی وه 17 شانۆنامه‌ی نوسیوه . به‌رهه‌مه‌کانی بۆ زیاتر له 30 زمانی جۆراو جۆر وه‌رگێڕدراوەتەوە . به‌هۆی فره‌لایه‌نی وبه‌رفراوانیانه‌وه بوونه‌ته جێی ی سه‌رسورمان وبه‌هۆی گشتگیری به‌رهه‌ماکنیه‌وه خوێنه‌رێکی باشی بۆ خۆی په‌یدا کردوه . زۆربه‌ی چیرۆکه‌کانی له‌لایه‌ن ئه‌کته‌ری سوری( یاسرلعه‌زمه) وه کراوه به‌کۆمه‌ڵێ کورته درامای ته‌له‌فزیۆنی به‌ناوی ( ئه‌لمه‌رایا ) که هه‌مویان به شێوه‌یه‌ک کۆمێدی کریتیکە لە ده‌سه‌ڵات و سیاسه‌ت و گیرو گرفته کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان . کە به‌شێوه‌یه‌کی سه‌رکه‌وتوو تۆمار کراوه.\nبه بۆچوونی من نامه‌کانی ئه‌شره‌ف له گێژه‌نگی هه‌موو ئه‌و که‌له‌به‌رو بۆشاییه لە نەبوونی میتۆدو توخمه هونه‌ری ومه‌عریفیه‌کانه‌وه ده‌نالێنێ . هه‌ر بۆیه ناچمە نێو هه‌موو ورده‌کاریه‌کانه‌وه . به‌ڵکو به‌شێوه‌یه‌کی گشتی چه‌ندسه‌رنج و پرسیار ده‌خه‌مه بەر دەم : بابه‌ت ، ، کاره‌کته‌ره‌کان و په‌یوه‌ندی نێوانیان ،کات، جێگه، ریتم وبه‌رده‌وامی ، ته‌کنیک، فه‌زا، نواندن،ئێکسسوارات و راکوارو مونتاژو جلو به‌رگ، موزیک.\n* گه‌ر له رووی بابه‌ته‌وه سه‌رنج بده‌ین ده‌بینین.\nوه‌ک ده‌بینین نوسراوه ، نامه‌کانی ئه‌شره‌ف . سینارێۆ و ده‌رهێنانی : لوقمان غه‌ریب و سوود له برایم زه‌بۆک وه‌رگیراوه . من پێم وایه ده‌بێت به ئه‌مه‌که‌وه باس له‌م به‌رهه‌مه بکرێ . خوێنه‌ر ده‌توانی کتێبی برایم زه‌بۆک بخوێنێته‌وه تا بۆی ده‌رکه‌وێ لوقمان غه‌ریب نه‌یتوانیوه ته‌نانه‌ت له ده‌قی کتێبه‌که ده‌ربچیت . وه‌ک خۆی هێناویه‌تی به بێ جیاوازی زه‌مه‌ن وشوێن و روانینی نوێی ده‌رهێنان . ئەیتوانی وه سوود له‌خه‌تی درامیه‌که‌ی وه‌ربگرێ . به‌ڵام که ش و هه‌وایه‌کی خۆماڵیانه‌ی به‌به‌ردا بکات و زۆر وردبینانه کاری تێدا بکات . بۆ نموونه ، ئایا له‌م درامایه‌دا به‌ره‌ی خێرو به‌ره‌ی شه‌ر کێیه؟هه‌رچه‌نده له‌کۆتای دراماکه گرنگ نیه کێ سه‌رکه‌وتووه بگره ده‌بێ وه‌ڵامه‌کان بۆ بینه‌ر دابنرێ و راڤه‌یان بکات. ئایا توانیویه‌تی جیاوازی چینایه‌تی که له‌و سه‌رده‌مه‌داهه‌بووه به‌رجه‌سته‌ی بکات ؟ .که‌ی ئه‌وه رووی داوه؟ کوێخاو قائیمقام و سه‌رۆکی شاره‌وانی به‌و ده‌سه‌ڵاته رهایه‌ی بویانه له‌گه‌ل مسگه‌روخه‌ڵکی ئاساییدا پێکه‌وه خواردن و خواردنه‌وه‌یان هه‌بێت وگۆرانی بلێن و شه‌و سه‌ر گه‌رم بکه‌ن ؟ ئه‌وه‌نده سه‌لیقه‌ی نه‌بووه(( ئۆلوجان))و ((سووجه‌ن)) دوو دێێ ی تورکیان له کاتێکدا ئه‌و باس له کوردستان ده‌کات بێئاگایه لێێ ی. راسته هه‌وڵێکی سه‌ره‌تای دراوه به‌ڵام نه‌گه‌یشتۆته خواست وپێویست له‌سه‌ر درامای کوردی بگره هه‌ر ساوایه..\n* ده‌ستنیشانکردنی کاره‌کته‌ره‌کان و په‌یوه‌ندی نێوانیان.\nگه‌ر بگه‌رێینه‌وه بۆ ئه‌و سه‌رده‌مانه ئه‌وا ده‌بینین له‌م درامایه‌دا خێزان وپه‌یوه‌ندیه‌کان زۆر لاواز بوون،وه یان بوونی منداڵ که به‌رده‌وامی و هیواو دوارۆژ ده‌گه‌یه‌نێت پێگه‌ی نه‌بوو،دابه‌شکردنی کاره‌کته‌ره‌کان ، ئه‌شره‌ف که رۆڵێکی سه‌ره‌کی هه‌بوو له‌م درامایه‌دا زۆر به‌روونی هه‌ستت به فێڵبازی و ده‌ست برینی ده‌کرد ، چ لای بینه‌روچ لای خه‌لکی درامه‌که،که مه‌ودای به گرێ وچنین نه‌دابوو تا خولیای به‌رده‌وامی لای بینه‌ر دروست بکات. به‌شێوه‌یه‌کی گشتی کاره‌کته‌ره‌کانی تر که بریتی بوون له مسگه‌ر،قاله‌ی قه‌ساب، فاڵچی، و باوکی نه‌وزاد......هتد .  رۆژانه به‌بێ ئیش .وکارله‌ناو چاخانه‌که‌دا زۆربه‌یان به‌یه‌ک جۆر جل وبه‌رگه‌وه له ده‌ست پێکردنی دراماوه تا کۆتایی ده‌بینران . هه‌ندێ کاره‌کته‌ری زیاده به بێ ده‌ستنیشانکردنی رۆڵیان له‌م درامایه‌دا.\nده‌ستنیشانکرندێکی ناشاره‌زایانه بۆ به‌رگ دروه‌کان . پشان درابوو درومانی جلی کوردی بوو، چاکه‌ت وپانتۆڵ ، جل و به‌رگی پۆلیس،... هتد. ئایا تا ئێستاش شتی وا به‌دی ده‌کرێ؟\nرۆڵی عومه‌ره فه‌ندی که نموونه‌ی خه‌لکانێکی کراوه‌و پێشکه‌وتوخواز و سه‌ر به‌لایه‌نێکی چه‌پ ؟ئایا توانیبووی خۆی له‌گه‌ڵ خه‌لکه ئاساییه‌که جیا بکاته‌وه؟ یان بتوانێت رۆڵی له‌سه‌ر ده‌وروبه‌ری هه‌بێت؟ یان فاڵچی وعومه‌ره فه‌ندی له‌یه‌ک ئاستی بیرکردنه‌وه‌دا بوون؟\nرۆڵێ مامۆستا که نیشانه‌ی زانست وزانیاری وفێڕکردن بوو که‌نموونه‌ی به‌رهه‌لستکارێکی هێمنانه‌ی ده‌نواند جیا له خه‌لکه ساویلکه‌که . ئایا توانی بوونی خۆی وزانسته‌که‌ی بسه‌لمێنێت ؟ کۆتایی مامۆستای به‌چ درامایه‌ک برد؟\n* ده‌ستنیشانکردنی کات.\nئایا مه‌به‌ستی ده‌رهێنه‌ر چی بوو له ده‌ست نیشانکردنی ساڵه‌کانی 1930- بۆ 1950؟ په‌یامی ده‌رهێنه‌رله میانه‌ی ئه‌م درامایه‌وه چی یه بۆ گەڕانەوە بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه ؟\nبه پێێ به‌کار هێنانی هه‌ندێ له‌و که‌ل وپه‌لانه کە پەیوەندیی به وزه‌مه‌نه‌وه نه‌بوو . تەنانەت گه‌ر ده‌رهێنه‌ر ویستبێتی بڵێ ئه‌و زه‌مه‌ن و ئه‌وکاته نیه ، ئه‌وه‌ش هه‌له‌یه‌کی تره . چونکه له چ سه‌رده‌مێکدا ئێمه ئاومان له‌ناو (گۆزه و جامی گل) دا خواردۆته‌وه ؟! یان به‌کارهێنانی دراوەکه ( عانه ) ! هه‌رچه‌نده ئه‌وه‌ش روون نیه جارێک دیناره جارێک ورده‌یه . به‌بێ ره‌چاوکردنێکی وردبینانه ،بۆ ئه‌و یه‌که‌یانه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی پێبناسرێته‌وه. که بە ڕای من له‌وه‌شیاندا سه‌رلێشێواوی وتێکه‌ڵه‌یه‌ک ده‌بینرێ .\nیان پرسیارێکی تر بۆ ئه‌و کاته‌ی هه‌لبژارد؟\nله کاتێکدا نه‌یتوانیوه به‌شیوه‌یه‌کی سه‌رکه‌وتوانە ئەو سه‌رده‌مه به‌رجه‌سته بکات . بۆ نموونە : زۆربه‌ی جل و به‌رگه‌کان، شوێنی کوچه‌و شه‌قامه‌کان،گه‌رم وگوری بازارو چاخانه‌کان، مسگەری بێ درگا . یان شیوازی خۆ گۆرین وستایلی قژو مکیاژ .\n* لۆکه‌یشن جێگه.\nتێکه‌ڵاویێک لە لۆکەیشن یان ( شوێن ) که نازانی ئه‌مه دێه یان لادێێ یان شاره یان شارۆچکه . هه‌ر چه‌نده له بنه‌ره‌تدا له‌ده‌قه‌که‌شدا وا هاتووه . به‌ڵام ده‌بوو ده‌رهێنه‌ر هه‌ستی به‌وه بکردایه‌و خۆی یه‌ک لا بکردایه‌وه‌و هێڵی روونی خۆی هه‌بوایه . ئەوە راستە کە کورد بە داخەوەوە ئارشیڤی نییە یان کەمە یان کۆ نەکراوەتەوە . به‌ڵام تەنانەت ئەگەر دەرهێنەر پێ وا بووە کە بەرجەستە کردنی ئەو کات و زەمەنە لە بواری ئارشیڤەوە ، ئەستەمە ، بۆ ئەو کاتەی هەڵبژاردووە ؟! بۆ خۆی تووشی کێشەیێک دەکات کە بگرە نەتوانێت بەرسیڤی بۆی هەبێت . !\n* ریتم و به‌رده‌وامی.\nبینه‌ر هه‌ستی به بیزاریه‌کی زۆر ده‌کرد له دوباره وسێباره بوونه‌وه‌ی بابه‌ته‌کان . چوون ریتمی بابه‌ته‌که هه‌ر له‌ده‌ستپێکی دراماوه تاکۆتایی هه‌ر یه‌ک ته‌وه‌ره‌بوو . ئالوگۆر و چنین و گرێ یان بردن به‌ره‌و ترۆپک له‌م کاره‌دا هه‌ستی پێنه‌ده‌کرا .\n* لایه‌نی ته‌کنیکی.\nنه‌بوونی کاری ته‌کنیکی ، وه‌ک بینیمان کامێرا نه‌یتوانی گرته‌ی جوان بگرێت و( شاروۆۆ کرێن ) به‌کار بهێنێ و جۆرێک له وێنه‌مان پشان بدات که ده‌رخستنی به‌مه‌به‌ست وخوازراو بۆ دورو نزیکی که‌سایه‌تیه‌کان و شوێنه‌کان بێت . یان بتوانێ یاری به‌گرته‌کان بکات وهه‌ست به‌گۆرران بکه‌ی بە گشتی کامێرا جوڵه‌ی پێوسیتی نه‌بوو . دانرابوو له‌لایه‌کی ژوره‌که‌وه‌و گرته‌کانی ده‌گرت. ده‌ستنیشان کردنێکی نه‌گونجاو بۆ لۆکه‌یشنه‌کان له رووی ئه‌ندازیاری وبیناسازیه‌وه . بۆ نموونه دوکانی مسگه‌ر له کولانه کۆتر ده‌چوو، چاخانه‌که به‌راستی له‌هه‌موو شت ده‌چوو ، ته‌نها چاخانه نه‌بێت . ده‌رگای هاتنه ژوره‌وه‌ی له‌به‌شی سه‌ره‌وه‌یدا بوو . سیمای چوونه ژوره‌وه‌ی گه‌رماوێکی بۆ بینه‌ر ده‌نواند .\n* نه‌بوونی رووپه‌ر یان فه‌زا.\nجێی ی خۆیه‌تی من لێره‌دا تیشک بخه‌مه سه‌ر زۆربه‌ی به‌رهه‌مه کوردیه‌کان که له‌به‌ر نه‌بوونی فه‌زای پێویست ولۆکه‌یشنی گونجاو ، نەبوونی کەرەستەی تەکنیکی باش و زۆر شتی تر ، نه‌توانراوه ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته بهێنرێته دی . ماڵی ئه‌شره‌ف له‌به‌ر نه‌بوونی فه‌زا هه‌ستت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی ئه‌شره‌ف نه‌ده‌کرد . مسگه‌ر خانە ، دوکانی به‌رگ دروه‌کان.ماڵی کوێخا، قائیمقام، شه‌قام.......هتد.\nفه‌زا بۆ خۆی زاره‌وه‌یه‌کی نوێیه‌و ئێسته بووه‌ته زانست . له ئه‌نجامی بایه‌خ پێدانی له‌هه‌موو بواره‌کاندا وەک : شانۆ، دراما، فیلم، موزیک، شیوه‌کاری،بیناسازی ، جوانی، فه‌لسه‌فی ..... هتد . فه‌زا ته‌نها به‌رووپه‌ر یان پانتایی ناو نابرێت . به‌لکوسه‌یرکردنێکی فیزیکی و فه‌لسه‌فی و ئه‌ندازیاریشی هه‌یه و له‌سه‌ر ئاستی زمانیش به‌های خۆی هه‌یه .\nلای زانای ئه‌مریکی ئیدواردهال بوه به‌زانستی بونیاد واته زانستی (علم آلمکان). به‌تایبه‌تی له شانۆدا بایه‌خی ته‌واوی پێدراوه.\nله‌به‌ر نه‌بوونی ئه‌م فه‌زایه ، له دراما کوردیه‌کاندا ، زۆرجار هه‌ست به کاردانه‌وانه‌ی کاره‌کتەره‌کان و شوێنه‌که ناکه‌یت . وون بوونی هه‌موو ده‌سه‌ڵاتەکان هه‌ر له رۆڵی کاره‌کته‌ره‌کان ، گه‌وره‌ی وده‌سه‌لاتی شوێنه‌که ، گرته‌ی گشتی و ته‌کنیکی، به‌کارنه‌هێنانی ئامێره پێشکه‌وتوه‌کان، ورده‌کاریه‌کانی لۆکه‌یشن ، هه‌ر له‌هه‌ست نه کردن به ئارامی ، خۆشی، گه‌رانه‌وه بۆ سه‌رده‌مه‌کانه ، ......هتد. یه‌کێ له‌و نموونه‌شمان له‌م درامایه‌دا، دوکانی ئه‌مینی بازرگانه، چاخانه‌که یه کە نه‌توانرا بوو ئه‌و گه‌رم وگوری و قه‌ره‌بالغیه‌ی ناو چاخانه‌یه‌ک یان بازرگانێک پشان بدرێت . نه‌بوونی فه‌زای پێویست هه‌ستێکی دژواری لای بینه‌ر دروست کرد که نه‌یده‌توانی فه‌زای وه‌همی به‌رجه‌سته بکات وبه‌ره‌و دنیای بیرکردنه‌وه‌ی به‌رێت و چێژی لێوه‌ربگرێ.\n* فه‌زای نواندن.\nگه‌ر ووچانێکیش له‌سه‌ر فه‌زای نواندنیش بده‌ین له‌م به‌رهه‌مه‌دا، ده‌بینین هه‌نگاوێکی باشی لای هه‌ندێکیان نابوو خاوه‌ن ئه‌زموونه‌کان به‌داخه‌وه پێچه‌وانه‌که‌یان سه‌لماندبوو . به‌تایبه‌تی ماهر حه‌سه‌ن ده‌یتوانی رۆڵی خۆی زۆر له‌وه باشتر ئه‌نجام بدات . چوون زیاده‌ره‌وییه‌ک(موبالغه) به‌تایبه‌تی به چاوو برۆیه‌وه بوو له کاتێکدا ئاشکرایه نواندنی به‌ر کامێراپێویستی به‌و هه‌موو زیاده رەوییه نیه . چوون زۆر نزیکه له بینه‌ره‌وه هه‌موو ورده‌کاریه‌کان ده‌بینرێ وده‌بێته هۆی بیزار ی . ده‌کرا له رێگه‌ی چاوه‌وه زۆر هێمنانه هه‌موو ئیمائه‌ته‌کان به بینه‌ر بگه‌یه‌نێت ئه‌مه‌ش جۆرێکه له فه‌زا نواندن . هه‌روه‌ها جۆرێک له‌یاری به بینه‌ریش بکردایه . یان هزری وه‌رگری بجولاندایه وته‌فره‌ی بدایه که ئایا ئه‌م کابرایه به‌راست کابرایه‌کی خراپه یان نا؟\nهه‌ندێک له کاره‌کته‌ره‌کان زۆر جار ده‌وه‌ستان له‌سه‌ر رۆڵه‌که‌یان تا قسه بکه‌ن واته نه‌چوبونه ناو رۆڵه‌که‌وه ( ته‌قه‌موس) یان نه‌کردبوو هه‌ر بۆیه ئه‌و نواندنه‌ی ده‌م و چاویان جیاوازی هه‌بوو له‌گه‌ڵ ئه‌و قسانه‌ی ده‌یان کرد. هه‌روه‌ها خوشکی ئه‌شره‌ف ، به‌رده‌وامی پێکه‌نینی به قسه‌کانی ماهر ده‌هات که ئه‌مه وامان لێده‌کات بپرسین ئایا نواندن لای ئێـمه ئه‌مه‌یه؟\n* راکوار و ئێکسسوارات و و مونتاژ وجل وبه‌رگ وهه‌ڵه‌ی رێزمان.\nراکوار. له گرته‌یه‌کدا جلێکی له‌به‌ردابوو . که وه‌لامی ده‌دایه‌وه ، ده‌بوو به‌جلێکی تر. له‌یه‌ک کاتدا که ئه‌مه هه‌له‌یه ، له زۆربه‌ی دیمه‌نه‌کاندا دووباره ده‌بوه‌وه ..  ئێکسسوار له‌م درامایه‌دا نه‌یتوانیبوو جێگیر ببێ، بۆ نمونه له زۆربه‌ی زنجیره‌کاندا گۆزه‌و جامی گڵی ئه‌و خواردنه‌وه‌ی پشان ده‌دا، به‌ڵام بێئاگایانه له هه‌ندێ گرته‌دا په‌رداخی ستیل و له شاییه‌که‌ی عومه‌ره فه‌ندیدا سینی و په‌رداخ و سوراحی شوشه ده‌بینرا، ئایا ئه‌مه گونجاندنه؟ بێئاگای له مونتاژ چه‌ندین گرته‌ی پاش وپێش کردبوو . بۆ نمونه مسگه‌ر ده‌لێ ئه‌مرۆ 5 دینارم په‌یدا کرد . وه‌للا ئه‌شره‌ف 4دینارو نیوی لێسه‌ندم . نیو دیناری دا به‌خۆم . دوای ئه‌وه ده‌ڵێ : ده ئه‌و چوزانێ من چه‌ندم په‌یا کردوه خۆم شتێکی تر ده‌لێـم . تێکه‌ڵه‌یه‌ک له پۆشێنی جل و به‌رگی کۆن و نوێ .یان ئه‌وئایه‌ته‌ی که به‌هه‌ڵه نوسراوه بۆ کۆچی دوای جوانه مه‌رگ ( به‌هادین) که ئه‌مانه ئه‌و په‌ری بێئاگای ده‌سه‌لمێنێت.\nزۆر وردەکاری تر کە بە ڕاستی شیکردنه‌وه‌ی زۆری ده‌وێت بۆ باس کردنیان . بەس ئەوەندە به‌سه کە بڵێم : ژیانی ئێمه‌ی کورد به‌رابردو و ئێستامانه‌وه هه‌ر هه‌مووی درامایه ، کێشه‌یه ، ناکۆکیه ، خۆشیه، گیروگرفته هه‌ر له‌رووی رامیاری، کۆمه‌ڵایه‌تی، خۆشه‌ویستی. ئابووری ، ئایینی ،...... هتد . هه‌روه‌ک چۆن له زۆربه‌ی وولاتانی جیهان ژیانی ساده‌ی رۆژانه‌یان ده‌کرێ به زنجیره‌و له‌که‌ناڵه‌کانداپه‌خش ده‌کرێت . بۆ نموونه له ووڵاتی هۆله‌ندا بۆ ماوه‌ی 20 ساڵه به‌به‌رده‌وامی زنجیره درامای goede tijden slechte tijden .\nله‌یه‌کێک له‌که‌ناله‌کاندا به‌ناوی ( ئار تی ئێڵ 4) لێده‌درێت رۆژانه بۆ ماوه‌ی 25 خوله‌ک . تا وای لێهاتووه ئه‌کته‌ره‌کان ده‌ژین له‌گه‌ڵیدا و بووه‌ته سه‌رچاوه‌ی ژیانیان . من نامه‌وێت به‌راوردی بکەم لە گەڵ کوردستاندا . به‌ڵکو مه‌به‌ستی من ته‌نها ئه‌وه‌یه بپرسم ئایا ئێمه‌ش ناتوانین ژیانی رۆژانه‌ی خۆمان به هه‌موو خۆشی و ناخۆشێه‌کانمانه‌وه بکەین به‌ده‌قی درامی وله‌گه‌ڵ ئاواێزان بوونی موزیکێکی ره‌سه‌نی کوردی که‌هه‌موو ئه‌و سیمایانه‌ی که کلتورو بونمان ده‌سه‌لمێنێت ئه‌نجامی بده‌ین و بتوانین هه‌نگاوێکی تری به‌هه‌واری چۆڵی دراما بده‌ین؟\n* فه‌زای موزیک.\nجار جاره موزیکێکی تورکی بوونی هه‌بوو .له‌جیاتی موزیکی شیرینی کوردی و گه‌رانه‌وه مان بۆ ئه‌و سه‌رده‌مانه‌و یادکردنه‌وه‌ی ده‌نگی ده‌یان مامۆستای گۆرانی کوردی و ئاوازی کوردی. که ئه‌مه‌ش جۆره تێرامانێکی لا دروست کردین".\n* په‌یامی ده‌رهێنه‌ر له‌م درامایه.\nپه‌یامی ده‌رهێنه‌ر ئه‌وه‌یه،گوایه ده‌سه‌ڵات و میلله‌تی کورد ئه‌وه‌نده گێل ونه‌فام و دوروو و خراپ بوون به رابردوو ئێستامانه‌وه؟ که یه‌کێکی وه‌ک ئه‌شره‌ف یاری به‌هه‌موو ئه‌قلیه‌تی تاکه‌که‌نی کردوه‌و هه‌ل په‌رست بووه له پێناوی به‌رژه‌وه‌ندیه تایبه‌تی وجنسیه‌کانیدا هه‌موو رێگه‌یه‌کی نامرۆڤانه‌ی گرتۆته به‌ر . . . !؟\nپه‌یامی منیش بۆ ئه‌م درامایه ئه‌وه‌یه به‌گشتی نه‌یتوانی خزمه‌ت به ره‌ووتی هونه‌ری دراما بکات وهه‌نگاوێکی تازه بنێت . هه‌روه‌ها من رووی ده‌می گا زنده‌کانیشـم ته‌نها بۆ ده‌رهێنه‌ری ئه‌م درامایه نیه به‌ڵکو هه‌موو کاره‌کته‌ره‌کانیش به‌تایبه‌تی ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی هه‌موو ژیانیان له نواندن و کاره هونه‌ریه‌کاندا به‌سه‌ر بردوه، ئایا ئه‌و هه‌موو که‌م و کوری و دژواری و تێکه‌له‌یه‌یان به‌م درامایه‌وه نه‌بینی؟ پرسیارێکیان له‌لا دروست نه‌بوو؟ تابتوانن به هاوکاری له‌گه‌ڵ ده‌رهێنه‌رو ستافی دراماکه‌دا تێبینی وراڤه‌یه‌کی سه‌رده‌میانه بکه‌ن تا بتوانن به هه‌موو لایه‌ک ئه‌فراندن بێننه ئاراوه؟\nئه‌فراندن که‌شێکی تازه‌گه‌ریه نه‌ک کاری گه‌رم کردنه‌وه‌ی تێکست بێ وفرۆشتنه‌وه‌ی کۆن به نوێ بێت.\nله کۆتاییدا رێزم بۆ نوسه‌ری ئه‌م ده‌قه هه‌یه‌که ( عه‌زیز نه‌سین)ه چوون هیچ نه‌بێت خزمه‌تی به میلله‌تی خۆی کردوه . به‌ڵام به‌داخه‌وه بۆ ئێمه‌ی کورد زۆر بێئاگایانه هه‌وڵی چه‌سپاندن وزیندو کردنه‌وه‌ی کلتورێکین که تائێسته‌ش پێوه‌ی ده‌ناڵێنین هه‌ر بۆیه هه‌لبژاردنی بابه‌تێک که شیاو بێت بۆ دراما ، هونه‌ره‌و ده‌رهێنه‌ریش لێی ی به‌رپرسیاره.\nسه‌رچاوه‌کان به سوپاسه‌وه:\n1- زنجیره‌درامای نامه‌کانی ئه‌شره‌ف\n2- برایم زه‌بۆک. نوسینی عه‌زیز نه‌سین. وه‌رگێرانی سه‌عید یه‌حیا\n3- ره‌وته نوێگه‌رییه‌کانی شانۆی جیهانی. نوسینی بورهان قه‌ره‌داخی\n4- سیما له‌شانۆدا؛ سیمای شانۆ و دراما. نوسینی سه‌لاح جه‌لال\n5- هه‌ندێ سه‌رچاوه‌ی تر له‌گۆڤارو رۆژنامه‌کان\nGoede Tijden Slechte Tijden -7


هۆکاری کوشتاری ژنان دین و کولتوره! نووسینی: عوسمان _ م ئه‌م کرده‌وه دژی ئینسانییه ڕه‌نگده‌ره‌وه‌ی کولتوری ئیسلامی و قانون و یاساکانی ئیسلامه که له یاسای بنه‌ره‌تی حکومه‌تی عێراق و کوردستاندا په‌یره‌و ده‌کرێ و به‌رێوه‌ده‌چێ. له ماوه‌ی ١٧ ساڵ حاکمیه‌تی حیزبه ناسیونالسیت - ئیسلامیسته‌کانی کوردستانی عێراقدا زیاتر له ١٤٠٠٠ ژن کوژراوه. هه‌موو رۆژێک ٣ تا ٤ ژن له کوردستانی عێراقدا ده‌کوژرێن، یان خۆێان ده‌کوژن. بێگومان ئه‌مه یه‌که‌م جار نییه که خه‌به‌ری ئاوا ئازارده‌ر و دڵته‌زێن ده‌بیسین و دیاره ئاخرین جاریش نابێ!\nبه دڵنیاییه‌وه هه‌تا ده‌سه‌ڵاتی دین و کولتوری پیاوسالاریی دینی و حاکمانی دینی به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگای به‌شه‌ریدا حاکم بێ، ده‌بێ چاوه‌روانی تاوان و کاره‌ساتی دڵته‌زێنتر بین! ئه‌وه ته‌نیا باوک نییه که ژن و منداڵی خۆی ده‌کۆژێت، سه‌رانی ئه‌مرۆی جیهان به هه‌زار هه‌زار ژن و مندال ده‌کۆژن و که‌سیش باسیان ناکا. ئه‌فغانستان و عێراق و.....\nله ژێر ئالای دێموکراسیدا بونه‌ته گۆرستانی ژنان و منداڵانی بێتاوان. ئه‌م کوشتارانه له لایان سه‌رانی دینداری جیهانه‌وه به‌رێوه ده‌چێ. سه‌ربازانی دێموکراسی وه‌ک تیروریستانی ئیسلامی له ئێران و عێراق و ئه‌فغانستان، له پێشدا ته‌جاوز به کچانی ١٠ و ١٢ ساڵ ده‌که‌ن و پاشان ده‌یانکوژن. سه‌ربازانی دێموکراسی پاش ته‌جاوز کچانی منداڵ ده‌کۆژن بۆ ئه‌وه‌ی تاوانه‌که‌یان داپۆشن، وه ئیسلامیه‌کان ده‌یانکوژن بۆ ئه‌وه‌ی خودای ئیسلامیش رێگای ئه‌و کچانه نه‌دا بچنه به‌هه‌شت. به پێی ئایه‌ته‌کانی خودای ئیسلام، کچ ئه‌گه‌ر به کچێنی بمرێ یان بکۆژرێ ده‌چێته به‌هه‌شت. ئیسلامیه‌کان ئه‌یکه‌ن به ژن پاشان ده‌یکوژن بۆ ئه‌وه‌یکه اڵڵای ئیسلامیش بیخاته جه‌هه‌نم.\nئه‌م ده‌ستدرێژی و شه‌ڕ و کوشتارانه ڕه‌نگده‌ره‌وه‌ی کولتوری دینی به گشتی و دینی ئیسلامه به‌تایبه‌تی که به فه‌رمانی خودا و پێغه‌مبه‌ری ئیسلام ئه‌نجام ده‌درێ. دیاره برێک له کۆمه‌ڵگاکان له‌وانه ئوروپا توانیویانه به لابردنی دین له ژیانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی خۆێاندا، وه کردنی دین به مه‌سه‌له‌ێه‌کی شه‌خسی، تا ئاستێکی به‌رچاو دیارده‌ی درندانه‌ی ژن کوشتن و منداڵ ئازاردانیان که‌م کردوه‌ته‌وه و مافه‌کانی تاک به شیوه‌ی حقوقی و قانونی ده‌سته‌به‌ر بکه‌ن. \nبێگومان ئاستی پێشکه‌وتنی هه‌ر میله‌تێک و هه‌ر کۆمه‌ڵگاێه‌ک له بابه‌ت ئینسانی و کۆمه‌ڵاێه‌تییه‌وه، پێوه‌ندی به ئاستی رێز گرتن له ئینسانی ژن و به کرده‌وه پاراستنی مافی یه‌کسانی ژن و پیاو هه‌ێه. کولتوری سکۆلاری ئوروپا که له سه‌رده‌می روشنگه‌ریدا ده‌ستی پێکرد، بنه‌ماکه‌ی بریتی بو له بؤچون و باوره نوێه‌کانی زاناێان و فه‌یله‌سوفه ماتریالیسته‌کان. چه‌په‌کان و سوسیالیسته‌کان، روناکبیران، هونه‌رمه‌ندان، ژنان و پیاوانی شۆرشگیر و پێشکه‌وتنخوازی ئوروپا به خه‌باتی لێبراوانه و بوێرانه‌ی خۆێان توانیان ده‌ستی رژیمه مه‌زهه‌بیه‌کان و حاکمیه‌تی کلیسا له ژیان و کۆمه‌ڵگادا کۆتایی پێ بێنن.\nکولتوری زاڵ به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگاکانی وه‌ک عێراق و ئێران و کوردستان که به ته‌واوی نا ئینسنانی و دژ به ئازادی تاک دارێژراوه، بنه‌ماکه‌ی دینی ئیسلام و کولتوری عه‌ره‌بی داگیرکه‌ری ئیسلامییه. بۆ نمونه ئه‌و پیاوه‌ی که ژن و ٢ منداڵه‌که‌ی خۆی کوشت، په‌روه‌رده‌ی ئه‌و کولتوره‌ێه که ئه‌مری خودای ئیسلام و پێغه‌مبه‌ری ئیسلامی به جێ هێناوه. الله‌ی ئیسلام له کتێبی قورئاندا له‌م باره‌ێه‌وه راشکاوانه ده‌ستی پیاوانی موسوڵمانی له کوشتن و ئازاردانی ژناندا ئاواڵه کردوه. له ئایه‌تی ٢٢٣ی سوره‌تی به‌قه‌ره‌دا ده‌ڵێ که ژنانی ئێوه موڵکی ئێوه‌ن و چیتان پێ خۆشه و چۆنتان پێ باشه ئه‌توانن وه‌ک مولکی خۆتان به‌کاریان بێنن.\nخاڵێکی گرنگ که لێره‌دا جێگای سه‌رنجه، ئه‌وه‌ێه که ده‌توانم بڵێم ده‌وڵه‌تی نوروێژیش له‌م پێوه‌ندییه‌دا به شێوه‌ێه‌ک له کوشتاری ژنان و منداڵانی په‌نابه‌ردا شه‌ریکه تاوانه. ده‌وڵه‌تی نوروێژ له ژیر ناوی دێموکراسی و ئازادی باوه‌ردا راسته‌وخۆ بوته پشتگر و دابینکه‌ری کولتوری ژن کوژی ئیسلامی و به هێز کردنی ناوه‌نده‌کانی په‌روه‌رده کردنی تیروریستی ئیسلامی و کۆنه‌په‌ره‌ستی. ده‌وڵه‌تی نوروێژ هه‌مو ساڵێک به ده‌ێان میلیون کرون سه‌رفی ئه‌و گوروپ و رێکخراوانه ده‌کا که راسته‌وخۆ عاملانی کوشتار و خه‌ته‌نه کردنی ژنان و کچانی بێتاوانن. ده‌ێان ده‌سته و تاقمی سیاسی که زۆربه‌یان ئه‌ندامانی ئه‌حزابی سیاسیی چه‌کدارن، ساڵانه به ناوی کولتوره‌وه پاره‌ێه‌کی زۆر وه‌ر ده‌گرن. ئه‌م پارانه به‌رێ ده‌کری بۆ میلیشیا چه‌کداره‌کانی حیزبه سیاسیه‌کان له وڵاتانی ئیسلامی و به‌تایبه‌ت له کوردستانی عێراق.\nیه‌کێکیتر له‌و ناوه‌ندانه‌ی که کولتوری ئیسلامیی دژ به ژنی تێدا به هێز ده‌کری و ده‌رسی تیروریستی به منداڵان ده‌درێ، مزگه‌وته‌کانه. مزگه‌وته‌کان مه‌دره‌سه‌ی تیروریستانی داهاتوه که به سامانی خه‌ڵکی نورویژ په‌روه‌رده ده‌کرێن. به‌شێک له‌و پارانه که ده‌وڵه‌تی نوروێژ به ناوی کولتو‌ر و دێموکراسی دینیه‌وه ده‌یدا به به‌رپرسانی ئه‌و گوروپ و رێکراوه کولتورییانه، به‌ری ده‌کرێ بۆ ئه‌و مه‌لا و رێبه‌ره ئیسلامیانه له کوردستان، سومالی، سودان، عێراق و ئێران که فتوای کوشتاری ژنان و خه‌ته‌نه‌ی که‌چان ده‌ر ده‌که‌ن. له مزگه‌وته‌کاندا ئاێه‌ته‌کانی ژن کوشتنی خودای ئیسلام و کولتوری پیاوسالاری-ئیسلامی ده‌وترێته‌وه. له مزگه‌وته‌کانی نوروێژ ده‌رس و وانه‌ی کافر کوشتن و کافر سه‌ربرین به منداڵان ده‌وترێته‌وه. به پێی وته‌کانی خودای ئیسلام که له قورئاندا هاتوه، هه‌رکه‌سێک باوه‌ری اڵڵاه ی ئیسلام و موحه‌ممه‌د وه‌ک پێغه‌مبه‌ری ئه‌و الله‌ێه نه‌بێ، کافره و ده‌بێ موسوڵمانان کافران بکوژن. لای ئیسلام هه‌مو خه‌ڵکی نوروێژ کافره و ئه‌گه‌ر موسوڵمانان مه‌جال په‌یدا بکه‌ن، هه‌موتان سه‌ر ده‌برن. لێره‌دا ئاماژه به چه‌ند نمونه‌یه‌ک له فه‌رمانه‌کانی خودای ئیسلام وه‌ک به‌ڵکه ده‌که‌م که فه‌رمان ده‌دا له هه‌رکوی کافرانتان بینی بیانکۆژن، وه هه‌روه‌ها فه‌رمانی کوشتاری ژنان و به‌رده‌باران کردنیان:\nالله‌ی ئیسلام له ئایه‌تی ٣٩ی سوره‌تی به‌قه‌ره‌دا ده‌ڵێ: "ئه‌انه‌ی باوه‌ریان به وته‌کانی الله نییه ده‌بی له ئاگردا بسوتێنرێن".\nله سوره‌تی توبه ئاێه‌ته‌کانی ٤ تا ٢٨دا ده‌ڵێ: "له هه‌رکوی کافره‌کانتان بینی بیانکۆژن، ئه‌وانه‌ی که باوه‌ریان به موحه‌ممه‌د و خودا و رۆژی قیامه‌ت نییه قه‌تڵعامیان بکه‌ن و خوداش دۆزه‌خی بۆ تاو داون.\nخودای ئیسلام له قورئاندا، له ئاێه‌تی ٣٤ی سوره‌تی نیسائدا ده‌ڵێ: "ئه‌گه‌ر ژنه‌کانتان به قسه‌تانیان نه‌کرد یه‌که‌مجار ئامۆژگارییان بکه‌ن، ئه‌گه‌ر ملیان نه‌دا له‌گه‌ڵیان مه‌خه‌ون، ئه‌گه‌ر هه‌ر سه‌رپێچیان کرد لێانده‌ن".\nژن له روانگه‌ی ئیسلامه‌وه حیسابی حه‌یواناتی ماڵی بۆ کراوه. پیاوی موسوڵمان به ئه‌مری خودای ئیسلام به هه‌مان شێوه که ده‌توانێ هه‌رچه‌نده مانگا و مه‌ر بکرێ که‌ڵکیان لێ وه‌ر بگرێ، به هه‌مان شێوه‌ش ده‌توانی ٤ ژن و زیاتریشی بکرێ و چؤن پێی خۆشه به‌کاریان بێنێ. بۆ نمونه خودی موحه‌مه‌د پێغه‌مبه‌ر و رێبه‌ری ئیسلام زیاتر له ٢٠ ژنی ره‌سمی هه‌بوه به‌م ناوانه:\n١- خه‌دیجه، ٢- ماریه، ٣- عایشه، ٤- ئوم سه‌لمه، ٥- حه‌فسه، ٦- زه‌ینه‌ب، ٧- جوه‌یریه‌ی کجی حارس، ٨- ئوم حه‌بیبه خۆشکی ئه‌بو سه‌فیان، ٩- سه‌فیه کجهی حه‌ی بن اخته‌ب، ١٠-مه‌یمونه کچی حارس، ١١- فاتمه کچی سه‌ریح،١٢- هێند کچی یه‌زید، ١٣- ئه‌سما کچی سیاء، ١٤- زه‌ینه‌ب کچی یه‌زید، ١٥-هبله کچی قه‌یس، ١٦-ئه‌سمای کچی نه‌عمان،١٧- فاتمه کچی زوحاک، ١٨- ماریه کچ قه‌بتیه، ١٩-ریحانه، ٢٠- ئوم شه‌ریک.\nخودای ئیسلام له ئایه‌ته‌کانی ٥٣ و ٥٥ ی سوره‌تی ئه‌حزابی قورئانه‌که‌یدا ته‌نانه‌ت رایگه‌یاندوه که ژنانی موحه‌ممه‌د پاش مردنیشی حه‌قیان نییه مێرد بکه‌نه‌وه.\nدینی ئیسلام که گۆێا دینێکی تازه‌ێه و ده‌بێ له هه‌موو دینه‌کان مودێرنترین و شارستانیتر بێ، ژن به ئینسان حیساب ناکا. ئیسلام به درێژایی مێژووی ته‌مه‌نی خۆی به‌ڵای وای به‌سه‌ر ژندا هێناوه که بێجگه له شه‌رمه‌زاری و رسوایی هێچی بۆ به‌شه‌ریه‌ت نه‌هێشتوه‌ته‌وه.\nهه‌لومه‌رج و وه‌زعی ژنان له ئیران، عێراق، ئه‌فغانستان، عه‌ره‌بستانی سعودی، له سودان و وڵاتانی تری ئیسلامیدا نیشانده‌ر و سه‌لمێنه‌ری دژی ژن بونی ئیسلام و خودای ئیسلام و موسوڵمانه‌کانه. ئه‌گه‌ر پیاوێکی کورد، عه‌ره‌ب، فارس، ئه‌فغانی و .... ئاوا وه‌حشیانه ژن و منداڵی خۆیان له‌ت و کوت ده‌که‌ن، مانای ئه‌وه نییه که پیاو دژ به ژنه! به‌ڵکو ئه‌وه باوه‌ره دینیه‌که‌یه‌تی که حوکمی پێ ده‌کا ژنه‌که‌ی و منداڵه‌کانی بکۆژێت. بۆ سه‌لماندنی ئه‌م راستیه پێویسته ئاماژه به نه‌ریت و یاسا پیاوسالاری - ئیسلامی و فه‌رمانه‌کان و قانونه‌کانی خودا و پێغه‌مبه‌ری ئیسلام بکه‌ین.\nهیچ ئایدولوژیا و دین و رێبازێکی تری دینی، به درێژایی مێژووی به‌شه‌ر، ئه‌وه‌نده‌ی ئیسلام پله و جێ و شوێنی ژنی له کۆمه‌ڵگا و بنه‌ماڵه‌دا پێشێل نه‌کردوه. ته‌نانه‌ت له عه‌ره‌بستانی به‌ر له ئیسلامیشدا ژنان له ماف و ئازادی زیاتر به‌هره‌مه‌ند بون. به هاتنی ئیسلام هه‌مو ئازادیه‌کانیان له‌ده‌ستدا.\nبه پێی ئاێه‌ته‌کانی قورئان جێ و شوێنی ژن له ئیسلامدا، له راستیدا چۆنیه‌تی فکری و بۆچونی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام ده‌رحه‌ق به ژنان نیشان ده‌دا. ته‌واوی نوسراوه ئیسلامیه‌کان و به‌ڵگه مێژوییه‌کان و ئایه‌ته‌کانی قورئان سه‌لمێنه‌ری ئه‌و راستیه‌ن که ژێرده‌ستی و پله‌ی نزمی ژنان و کوشتنیان له لاێه‌ن موسوڵمانه‌کانه‌وه، ره‌نگده‌ره‌وه‌ی کۆیلاێه‌تیه‌که که موحه‌ممه‌د ویستویه‌تی ژنان به‌رانبه‌ر به شه‌خسی خۆی و موسولمانان هه‌ێانبێ و ملی پێ بده‌ن.\nشێخ نه‌فزاوی، یه‌کێک له گه‌وره‌ترین زانایانی ئیسلامی له کتێبه به‌ناوبانگه‌که‌یدا به ناوی "باغی عه‌ترین" ده‌ڵێ:\n"مه‌زهه‌بی ژن له ناو پێی ئه‌وانداێه. قوزی ژنان تێر نابێ و بۆ ئه‌وه‌ی هه‌وه‌سیان دامرکێ، فه‌رقی پێ ناکه‌ن که له‌گه‌ڵ پیاوێکی خوێری، یان غولامێکی ره‌ش پێست، یان که‌سێکی بێ ئابرو بخه‌ون. ئه‌مه‌ش بزانن که شه‌یتان تۆماوی له نێو پێی ژنان کردوه".\nشێخ نه‌واس، گه‌وره پیاوێکێتری ئیسلامی له بابه‌ت ژنانه‌وه ده‌ڵێ:\nژن بونه‌وه‌رێکی فریوده‌ره، ژن فێڵبازه، ساخته‌چیه، سپڵه‌ێه، بێوه‌فاێه، هه‌وه‌س بازی له‌تیر نه‌هاتوه و ده‌روازه‌ێه‌که بۆ دۆزه‌خ.\nخودی موحه‌ممه‌د له‌م حه‌دیسانیدا که چه‌ند نمونه‌یه‌کیان با ده‌که‌م، سه‌باره‌ت به ژنان ده‌ڵێ:\nمیله‌تێک که کاروباری کۆمه‌ڵگای خۆی بداته ده‌ستی ژنان، قه‌ت سه‌رکه‌وتن به خۆێه‌وه نابینێ. ژن شه‌یتانه و باشترینیان جێگای سیقه نین. له حه‌دیسی ٥٠ دا موحه‌ممه‌د ده‌ڵێ: "له دنیا بترسن و له ژنان خۆ بپارێزن، ژن داوی شه‌یتانه". له حه‌دیسی ٩٧٠ دا ده‌ڵێ: "ژن باشترین چه‌کی شه‌یتانه". له حه‌دیسی ١٧٧ دا موحه‌ممه‌د ده‌ڵێ: " ئه‌و ژنانه‌ی که بۆن له خۆێان ئه‌ده‌ن و ده‌چنه دره‌وه، قاحبه‌ن".\nعه‌لی ئه‌بیتالب کوره مام و زاوای موحه‌ممه‌د و ئیمامی خوشه‌ویستی شیعه‌کانی جیهان له کتێبی نه‌هجولبه‌لاغه‌دا سه‌باره‌ت به ژنان ده‌ڵێ:\nقه‌ت له‌گه‌ڵ ژنان راوێژ مه‌که‌ن، چونکه بیر و بۆچونیان بێ باێه‌خه. ژن ده‌بێ له‌ماله‌وه راگرن، به شێوه‌ێه‌ک که که‌س نه‌ێانبینی. کاتی زۆر له‌گه‌ڵ ژنان به‌سه‌ر مه‌به‌ن، ده‌بنه هۆی سوک بونتان. پیاوه‌کان نابێ گوێ له قسه‌ی ژنه‌کانیان بگرن، قه‌ت ئیجازه مه‌ده‌ن نه‌زه‌ری خۆێان له‌سه‌ر ژیانی ئێوه ده‌ربرن. ئه‌گه‌ر رێگا بده‌ن ژنان رای خۆێان ده‌ربرن، ئه‌وا خۆتان و سامانتان نابود ده‌که‌ن.\nئه‌م نمونانه که وه‌ک به‌ڵگه له کتێبی قورئان و نوسراوه و وته‌کانی خودا و پێغه‌مبه‌ر و رێبه‌رانی ئیسلام ئاماژه‌م پێکردون، بابه‌تی ده‌رسه‌کانی مزگه‌وته‌کانه که به پالپشتی ده‌وڵه‌ت و به سه‌رمایه‌ی میله‌تی نوروێژ هه‌ڵده‌سورێن، به‌هیز ده‌کرێن و به‌رهه‌م ده‌هێنرێنه‌وه. ده‌بێ خه‌ڵکی نوروێژ ئیجازه نه‌دا چیتر به سه‌رماێه‌ی ئه‌وان و به ناوی ئازادی ئایین و باوه‌ر کولتوری دژی ژن و تیروریستی ئیسلامی په‌روه‌رده بکرێن. دوارۆژ هه‌رکام له مزگه‌وت و گوروپه کولتوریانه ده‌بنه ئاگر و به‌رده‌بنه گیان و مالی هه‌مومان! هه‌روه‌ک له ولاتانی ئیسلام لێدراودا ئازادی و ئینسانیه‌تیان له‌ناو بردوه و ژیانیان له هه‌موان تاڵ کردوه.\nڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2014-07-03 12:12:56\nبه‌شی ( کۆمه‌لایه‌تی ) ئاماده‌کرد ( نووسینی: عوسمان _ م )\nماوه‌یه‌ک, له‌وه, پێش, ڕۆژنامه‌کان, و, ته‌له‌ویزیونه‌کانی, نوروێژ, خه‌به‌رێکیان, بڵاو, کردوه, که, پێاوێکی, خه‌ڵکی, کوردستانی, عێراق, به, چه‌نووسینی, عوسمان, , مهۆکاری, کوشتاری, ژنان, دین, و, کولتوره, نووسینی, عوسمان, , م Tags


ئـێـسـتاو رابـردووی كوردو روسیا / مەلا بەختیار – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / وتار / ئـێـسـتاو رابـردووی كوردو روسیا / مەلا بەختیار\nئـێـسـتاو رابـردووی كوردو روسیا / مەلا بەختیار\nسێ شه‌ممه 8 كانونی یه‌كه‌م 2015\tوتار 165 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nدوای ده‌ستێوه‌ردانی روسیا له‌سوریا، هاوكێشه‌كانی ناوچه‌كه‌ی، سه‌راپا گۆڕی. بۆ دۆخی ئێستا له سێ به‌شی كوردستاندا، باكورو رۆژهه‌ڵات‌و باشور، راسته‌وخۆ كه‌وتوینه‌ته ژێر كاریگه‌ری گۆڕانكاری هاوكێشه‌كان. سه‌روتارێكم له ژماره (6798)ی 19/10/2015 رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ به‌ناونیشانی (دۆخی ناوچه‌كه‌و ناكۆكییه‌كان‌و چاره‌نووسی كوردستان) نوسی. دوای ئه‌م سه‌روتاره له‌سه‌ردانی به‌رلیندا (25/10/2015) كۆرێكم به‌ناونیشانی (دۆخی ئێستا.. دیارده تازه‌كانی سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی‌و كاریگه‌ریه‌كانی له‌سه‌ر چاره‌نوسی كورد) به‌ست. دوابه‌دوای ئه‌مه‌ش له ستۆكهۆڵم (30/10/2015) كۆڕێكی ترم به‌ناونیشانی (دۆخی كوردستان‌و ئه‌گه‌ره‌كانی دوای جه‌نگی داعش) سازدا. ته‌له‌فزیۆنی رووداویش له ستۆكهۆڵم له‌سه‌ر ناوه‌رۆكی هه‌مان بابه‌ت چاوپێكه‌وتنیان له‌گه‌ڵ كردم كه له رۆژنامه‌ی رووداو ژماره (2/11/2015)دا بڵاوكراوه‌ته‌وه. له‌به‌ر گرنگی بابه‌ته‌كه، زانكۆی سلێمانیش رێكه‌وتی 17/11/2015 له‌هۆڵی ئیسماعیل بێشكچی، له‌كۆلێژی په‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌تی كۆڕێكیان به‌ناونیشانی (هاوكێشه سیاسیه‌كان، دوای هاتنی روسیاو جه‌نگی داعش) بۆ رێكخستم. دوو هه‌فته‌یه‌كیشه هه‌ستده‌كه‌م، هه‌ندێك كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی بایه‌خیان به رووداوی هاتنی روسیاو لێكه‌وته‌كانی داوه. به‌تایبه‌تی ته‌له‌فزیۆنی گه‌لی كوردستان، زاگرۆس، كوردسات نیوز، كوردستان تیڤی، ئێن ئار تی و رووداو.. تاد. به‌ڵام هێشتا هه‌ستناكه‌م ئه‌م بابه‌ته، به‌گوێره‌ی قۆناغه‌كه‌و ئه‌گه‌ره‌كانی دوای جه‌نگی داعش، وه‌كو پێویست لێكدرابێته‌وه‌و به‌ره‌نجامی بابه‌تیشی لێهه‌ڵهێنجرابێ. به‌تایبه‌تی تائێستا هیچ گفتوگۆیه‌كی ره‌سمیی له‌نێوان حكومه‌تی هه‌رێم‌و حزبه سیاسیه‌كان‌و روسیای فیدراڵی، له‌سه‌ر ئه‌م كێشه‌یه، ئه‌نجامنه‌دراوه. بۆیه پێمباشه، ئاوڕێك له رابردووی په‌یوه‌ندی كوردو روسیا بدرێته‌وه. ئینجا بیبه‌ستینه‌وه به ئێستای رووداوه‌كه. به‌هیوای ئه‌وه‌ی له‌مه‌ودوا زیاتر بایه‌خ به‌م رووداوه‌و هاوكێشه‌كان بدرێ.\nروسیای سه‌رده‌می قه‌یسه‌ری و كوردستان\nروسیای قه‌یسه‌ری، قه‌ڵمڕه‌وێكی پان‌وپۆڕی چه‌قی رووداوه‌كان بووه. جوگرافی روسیاو ئه‌و وڵاتانه‌ی داگیریكردوون، وا هه‌ڵكه‌وتوون، كه له‌چوارده‌وری خۆیدا، بیر له به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان‌و ئاسایشی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی بكاته‌وه. به‌تایبه‌تی له‌نێوان رۆژئاواو رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، هه‌میشه له‌كێشه‌و شه‌ڕوشۆڕدا بووه. هه‌تا كۆتایی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست‌و ناوه‌راستی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م، روسیای قه‌یسه‌ری هێزێكی كاریگه‌ر بووه. لایه‌نی كه‌م، زۆرجار قه‌ڵمڕه‌وی عوسمانیه‌كانی شكاندووه‌و كه‌م جاریش سه‌فه‌ویه‌كان توانیویانه به‌گژیدا بچنه‌وه. به‌شی زۆری ئۆروپای رۆژهه‌ڵات، له‌ژێر هه‌ژمون‌و قه‌ڵمڕه‌وی قه‌یسه‌ره‌كاندا بووه. زۆربه‌ی شه‌ڕه‌كانی (قرم-به‌لكان) روسیا جه‌مسه‌رێكی بووه.\nكه شۆڕشی پیشه‌سازی‌و سه‌رمایه‌داری سه‌ریهه‌ڵدا، دره‌نگ روسیای گرته‌وه. بۆیه كاتێك جه‌نگی یه‌كه‌می جیهان به‌رپا ده‌بێت، روسیاش ده‌بێته هاوپێناوی بریتانیاو فه‌ره‌نسا. پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی روسیا، سیستمی ئۆرستۆكراتی باڵاده‌ست بوو زۆرینه‌ی جوتیارو به‌شێكیش كۆیله بوون. كاریگه‌ریه‌كانی جه‌نگه‌كانی سه‌ده‌كانی رابردوو، هاوكات دواكه‌وتویی سیستمی روسیاو پاشكۆیی ته‌كنه‌لۆژیای جه‌نگ‌و زانست، زیاتر روسیای وه‌كو قه‌ڵمڕه‌وێكی خاوه‌ن جه‌نگاوه‌ری زۆرو زه‌به‌ند، خسته ناو جه‌نگی یه‌كه‌مه‌وه. ساڵێك پێش كۆتایی جه‌نگی یه‌كه‌م، قه‌یرانه خنكێنه‌ره‌كانی هه‌ناوی روسیا، هه‌لومه‌رجێكی له‌باری ره‌خساند، كرێكاران‌و جوتیاران‌و سه‌ربازانی یاخی، شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر (1917) به‌رپا بكه‌ن‌و سه‌ریشبكه‌ون. شۆڕشه‌كه سه‌ره‌تا دیموكراسی بوو، كه ئه‌مه باش بوو، به‌ڵام لینین كه هه‌ستیكرد بۆلشه‌ویكه‌كان به‌هێزن، ئاراسته‌ی شۆڕشه‌كه‌ی بۆ سۆسیالیزم گۆڕی‌و سه‌پاندیشی. كه ئه‌مه‌ش هه‌ڵه‌یه‌كی ستراتیژی بوو؛ دیموكراسی له‌بار براو سۆسیالیزمیش هه‌ڵدێرا.\nله‌زه‌مانی قه‌یسه‌ریدا، ته‌واوی ئه‌و شه‌ڕوشۆڕانه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عوسمانی كراوه، روسیا ئه‌گه‌ر پێویستی به‌كورد بوبێت، له باكور یان له رۆژهه‌ڵات‌و له‌باشوری كوردستان، دوورو نزیك پشتیوانی راپه‌ڕینه‌كانی كوردی له‌پێناوی مافه‌كانی، نه‌كردووه. كوردیش، له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌موو میرنشینه‌كانی روخێندرابون، بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی پێشكه‌وتو له‌كوردستاندا سه‌ریهه‌ڵنه‌دابوو، دیموكراسی له سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م‌و نۆزده‌هه‌مدا، له‌كورده‌واریدا نوزه‌ی ده‌هات، بۆیه ده‌بینین سه‌ردارانی كورد، تا كۆتایی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌میش، یان به‌ئومێد بوون روسیا پشتیوانییان بكات، كه نه‌یكرد. یاخود له‌گه‌ڵ عوسمانیه‌كان دژی روسیا ده‌كه‌وتن، به‌ڵكو دوای سه‌ركه‌وتن، به‌زه‌ییه‌كی ئیسلامییان به‌كوردا بێته‌وه‌و ده‌ستكه‌وتی زیاتر به سه‌ردارانی كورد بده‌ن. عوسمانیه‌كانیش هه‌ر نه‌یانكرد. به‌ڵكو، له‌دوای كۆتاییهاتنی كێشه‌كانی نێوان روسیای قه‌یسه‌ری‌و عوسمانی‌و سه‌فه‌وی‌و قاجاریه‌كان، هه‌موو لایه‌كیان كۆك بوون بۆئه‌وه‌ی له‌هه‌ر لایه‌ك راپه‌ڕینی كورد سه‌رهه‌ڵبدات، سه‌ركوتی بكه‌ن. كوردیش هه‌تا شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر، له‌ژێر كاریگه‌ری سۆزی ئیسلامیدا، به‌زۆریی پشتیوانی عوسمانی دژی رووسه‌كان كردووه. دوا پشتیوانیی كورد، شێخ مه‌حمودی نه‌مر، له پێنجوێن هاوشانی سوپای عوسمانی له‌گه‌رمه‌ی جه‌نگی یه‌كه‌می جیهاندا، چوو به‌گژ روسیادا. به‌مه‌شه‌وه نه‌وه‌ستا، كاتێك بریتانیا له‌عێراقدا سه‌ركه‌وت، شێخ بۆ به‌رگریی له عوسمانیه‌كان، هێزێكی برده شوعه‌یبه، شه‌ڕی له‌گه‌ڵ سوپای بریتانیاشدا كرد. دواییش بریتانیا تۆڵه‌ی لێسه‌نده‌وه!\nله‌سه‌رده‌می روسیای قه‌یسه‌ریدا، له‌به‌رئه‌وه‌ی سه‌ردارانی كورد، لایه‌نی كه‌می لێكتێگه‌یشتن له‌نێوانیاندا نه‌بوو، بۆیه تێكه‌ڵوپێكه‌ڵییه‌ك له‌هه‌ڵوێستی سه‌ردارانی به‌شه‌كانی كوردستان هه‌بووه، بۆ چۆنێتی هه‌ڵوێستوه‌رگرتن له‌و ناكۆكی‌و شه‌ڕوشۆڕه‌ی له‌نێوان روسیای قه‌یسه‌ری‌و توركیای عوسمانیدا هه‌بووه. یانی: تێنه‌گه‌یشتن له جه‌نگ‌و له ئامانجه‌كانی جه‌نگی ئه‌م دوو جه‌مسه‌ره‌و ئه‌گه‌رو لێكه‌وته‌كانی، زاڵ بووه به‌سه‌ر سه‌ردارانی به‌شه‌كانی كوردستاندا.\nروسیای ئۆكتۆبه‌ر و كوردستان\nشۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر كه سه‌ركه‌وت. یه‌كێك له كاره باشه‌كانیان، ده‌ستبه‌جێ رسواكردنی په‌یماننامه‌ی (سایكس پیكۆ-1916) بوو. ئه‌مه دڵخۆشییه‌كی گه‌وره‌ی خسته ناو گه‌لانی ناوچه‌كه. كه روسیا و لینین‌و بۆلشه‌ویكه‌كان پشتیوانیی گه‌لان دژی ئیمپریالیزم‌و داگیركه‌ران بكه‌ن. بۆیه له‌هه‌موو به‌شێكی كوردستاندا هیوای پشتیوانیی بوژایه‌وه. به‌ڵام زۆری نه‌خایاند، ئه‌م هیوایه توایه‌وه.\nشێخ مه‌حمود، له باشور دژی ئینگلیز، راپه‌ڕی. كاتێك بریتانیا له‌ژێر فشاری توركیاو ئێران‌و عه‌ره‌بی عێراقی، له به‌ڵێنه‌كانی پاشه‌كشه‌ی ده‌كردو مافی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانی نه‌ده‌سه‌لماند، شێخ مه‌حمود نامه‌ی بۆ لینین نوسی كه كورد ببێت به دۆستی ستراتیژییان. به‌ڵام لینین هه‌ر وه‌ڵامیشی نه‌دایه‌وه. كه كه‌مالیسته‌كان له توركیادا سه‌ركه‌وتن، كورد ئومێدی وابوو له‌و گۆڕانكاریانه‌دا، مافه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی به‌دیبێنێت. هیوایشی به شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر هه‌بوو. له كۆنگره‌ی گه‌لانی رۆژهه‌ڵات-1922- باكۆ، كه لینین په‌سه‌ندی كرد، هه‌شت نوێنه‌ری كورد ئاماده‌ی كۆنگره‌كه بوون. بڕیاری پشتیوانیی گه‌لانیش، درا. به‌ڵام، له‌ژێر فشاری رووداوه‌كان‌و ده‌ستێوه‌ردانی كۆلۆنیالیسته‌كان له روسیای ئۆكتۆبه‌ر، لینین‌و بۆلشه‌ویكه‌كان له پشتیوانیی كورد، ئه‌رمه‌ن، چه‌ركه‌س‌و گه‌لانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست پاشه‌كشه‌یان كرد، به‌ڵكو په‌یوه‌ندییه‌كی پته‌ویشیان له‌گه‌ڵ توركیای كه‌مالی به‌ست‌و له‌رووی نه‌وت‌و داهات‌و سیاسیه‌وه، پشتیوانییان كردن. ته‌نانه‌ت له گۆڕینی په‌یمانی (سیڤه‌ر-1920) به (لۆزان-1923) روسیا قبوڵی كرد.\nله‌سه‌رده‌می ستالیندا 1924 تا 1956، به‌درێژایی ساڵانی حوكمڕانیی ستالین، له‌هیچ به‌شێكی كوردستان، پشتیوانی نه‌كراوه. ئه‌مه له‌كاتێكدا:\n– له رۆژهه‌ڵاتدا هه‌تا 1919-1927 سمكۆی شكاك، 1939- ژێ كاف، بۆ 1946 حزبی دیموكرات‌و كۆماری مه‌هاباد، خه‌بات به‌رده‌وام بووه.\n– رۆژئاوای كوردستان 1919- هه‌تا مردنی ستالینیش خه‌باتی سیاسی‌و روناكبیری كاریگه‌ر بووه.\n– له باكوردا هه‌تا 1937 راپه‌ڕینی چه‌كداری‌و خه‌باتی سیاسی به‌رده‌وام بووه.\n– له باشوردا هه‌تا 1945 خه‌باتی چه‌كداری‌و سیاسی به‌رده‌وام بووه. پاشانیش خه‌باتی نیشتمانیی كوردو سه‌رانسه‌ری عێراق.\nواتا: 32 ساڵی ره‌به‌ق له‌سه‌رده‌می حوكمڕانیی ستالین (1924-1956) ستالین‌و شوره‌وی، جگه له‌سه‌رده‌می كۆماری كوردستان 1945-1946 ئه‌ویش بۆ سات‌و سه‌ودا له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته گه‌وره‌كان‌و رژێمی په‌هله‌وی ئێران، ستالین هیچ جۆره بڕیارو به‌رنامه‌یه‌كی بۆ مافی چاره‌نوسی كورد، نه‌بووه. باشترین به‌ڵگه‌ش ئه‌وه‌یه له كۆنگره‌كانی تاران‌و یاڵتا، شوره‌وی له‌گه‌ڵ ئه‌مریكاو بریتانیاو فه‌ره‌نسا، رێكه‌وتبون كه جیهان دابه‌ش بكه‌ن، له‌و دابه‌شكردنه، به‌شه‌كانی كوردستان دوورو نزیك باسیان له‌ئارادا نیه. هه‌روه‌ها هی ئازه‌ربایجان‌و گه‌لانی دیكه‌ش.\nدوای روخاندنی كۆماری مه‌هاباد، كاتێك پێشه‌واو هاوه‌ڵه‌كانی له‌سێداره ده‌درێن، ستالین‌و سه‌ركرده‌كانی شوره‌وی، ره‌نگه به‌ده‌م سیگاركێشان‌و نۆشكردنی ڤۆدگاشه‌وه، بیریان له به‌رگریلێكردنی پێشه‌واو هاوه‌ڵه‌كانی، نه‌كردبێته‌وه. بۆیه تائێستاش یه‌ك به‌ڵگه‌نامه ده‌رناكه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌و تاوانه شوره‌وی مته‌قی لێوه‌هاتبێ.\nكاتێك بارزانی‌و هاوه‌ڵه‌كانیشی په‌نا بۆ شوره‌وی ده‌به‌ن، دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م، كاری زۆر ناجوامێرانه به‌رامبه‌ریان كراوه. ئه‌مان‌و كورده‌كانی تری ناوچه‌كانی قه‌وقاز، راگوێزراون‌و په‌رش‌وبڵاو كراون به كۆماره‌كانی ئاسیای ناوه‌راست. ئه‌مه له‌كاتێكدا، هه‌تا شوره‌وی روخا، به چه‌واشه‌كراوی ئه‌م راستییانه، له‌لایه‌ن كۆمۆنیسته‌كانی عێراق‌و خاوه‌ن بڕوانامه‌كانی كورده‌وه، شانامه له‌سه‌ر مافه‌كانی كورد له شوره‌ویدا، ده‌نوسرا.\nخرۆشۆف‌و دوای ئه‌وه و… كوردستان\nدوای مه‌رگی ستالین، خرۆشۆف ده‌بێته پێشه‌وای شوره‌وی. 1956 هه‌تا 1958 خامۆشییه‌كی سیاسی له به‌شه‌كانی كوردستاندا، هه‌بووه. بۆیه ناتوانین بڵێین بۆچی خرۆشۆف هه‌ڵوێستی بۆ پشتیوانیی كورد نه‌بووه. دوای 1958 بارزانی به‌ڕێزه‌وه، به‌ڕێده‌كرێته‌وه بۆ عێراق. ئه‌وكاته جه‌نگی سارد له‌گه‌رمه‌یدا بووه. شوره‌وی ئه‌وپه‌ڕی هه‌وڵیداوه له‌رێگای سوریاو میسرو عێراقه‌وه، به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆی له‌ناو گه‌لانی عه‌ره‌ب‌و گه‌لانی ترو ده‌ریا گه‌رمه‌كاندا، دابین بكات. كه ئه‌مه به‌درێژایی مێژوو، خه‌می روسیا بووه. له‌گه‌ڵ میسری عه‌بدولناسردا، په‌یوه‌ندیه‌كی ستراتیژییان بونیات نا. له‌گه‌ڵ سوریادا، گه‌رمتر هاتنه‌پێشه‌وه. له‌گه‌ڵ عێراقی عه‌بدولكه‌ریم قاسمدا، ده‌یانویست هاوتای میسر، په‌یوه‌ندی ستراتیژییان هه‌بێت. به‌ڵام رووداوه‌كان، ئاڵوگۆڕی زۆریان به‌سه‌ردا هات. عه‌بدولكه‌ریم به‌ره‌و ملهوڕیی رۆشت. سوریا بوو به وڵاتی كوده‌تا. میسر هه‌تا مه‌رگی ناسر به دۆستی روسیا مایه‌وه. كه شۆڕشی ئه‌یلول له‌به‌رامبه‌ر قاسم به‌رپا كرا، روسیا هه‌وڵیدا چاره‌سه‌رێك بۆ كێشه‌ی كورد بدۆزرێته‌وه. په‌یوه‌ندییه‌كی تاكتیكیشی له‌گه‌ڵ كورد هه‌بوو. به‌ڵام زۆرتر له‌گه‌ڵ رژێمی قاسم‌و سوپای عێراق په‌یوه‌ندی تۆكمه‌ی هه‌بوو. سوپاكه به‌زۆربه‌ی چه‌كه قورس‌و سوكه‌كانی شوره‌وی پڕچه‌ك ده‌كرا. ئه‌گه‌ر یه‌كه‌مینجار فڕۆكه‌و تۆپه قورسه‌كانی شوره‌وی، له جه‌نگی حوزه‌یرانی 1967 دژی ئیسرائیل به‌كارهاتبێ، ئه‌وا فڕۆكه‌و تانك‌و تۆپه دورهاوێژه‌كانی شوره‌وی له 1961وه هه‌تا 1975 به‌رامبه‌ر به شۆڕشی كوردستان به‌كارهێنراون. ساڵی 1963 له‌رێگه‌ی مه‌نگۆلیاوه به راسپارده‌ی شوره‌وی، دوای كوده‌تای به‌عسیه‌كان‌و ته‌فروتوناكردنی كۆمۆنیسته‌كانی عێراق، شوره‌وی هه‌وڵیدا له‌رێگای مه‌نگۆلیاوه، كێشه‌ی كورد بخاته نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان، به‌ڵام هه‌رزوو داخوازیه‌كه‌ی كشانده‌وه. ئه‌م كه‌ین‌و به‌ینه‌ی سیاسه‌تی روسیا، كه به‌رژه‌وه‌ندی له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كان هه‌بوو، نه‌شیده‌ویست به‌ته‌واوه‌تی دژی شۆڕشی كورد بێت، هه‌تا 1970ی خایاند. له‌دوای به‌یاننامه‌ی 11ی ئازاره‌وه، ورده ورده شوره‌وی رێكه‌وتنی ستراتیژی له‌گه‌ڵ رژێمی به‌عسدا مۆركردو ئیدی رۆژگارێكی ره‌ش له‌مه‌به‌دواوه، له‌نێوان شوره‌وی‌و به‌عسدا، سه‌رهه‌ڵده‌دات. قورسترین چه‌كی ئاسمانی‌و زه‌مینی، ده‌درێت به به‌عس. به‌عسیش، به‌به‌رچاوی شوره‌وی‌و رای گشتی جیهان، دژی شۆڕشی ئه‌یلول به‌كاریهێنان.\nكه رێكه‌وتنامه‌ی شومی جه‌زائیر 6ی ئازاری 1975 مۆركرا، شوره‌وی چاودێرێكی زه‌به‌لاحی بێده‌سه‌ڵات بوو. به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی زاڵ بوو به‌سه‌ر ته‌واوی لافلێدانه‌كانیدا. كه بێگومان له‌وسه‌رده‌مه‌دا، لافلێدانی سۆسیالیزم‌و پشتیوانی گه‌لان، دوای سه‌ركه‌وتنی ڤێتنام‌و لاوس‌و كه‌مبۆدیا، ئیتر شوره‌وی له پشتیوانی گه‌لانی تردا، هه‌تا ده‌هات پاشه‌كشه‌ی ده‌كرد. زۆرتر له‌رێگه‌ی حكومه‌ته‌كانه‌وه، یان له‌به‌ر خاتری حكومه‌ته‌كانی عه‌ره‌بی، پشتیوانی شۆڕشی فه‌له‌ستینی ده‌كرد. چونكه له بنچینه‌دا شوره‌وی دابه‌شكردنی فه‌له‌ستین‌و قودسی 1948 پێ باش بوو.\nدوای دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، قۆناغێكی نوێی كوردایه‌تی سه‌رهه‌ڵده‌دا. شوره‌وی په‌یوه‌ندی ستراتیژی له‌گه‌ڵ عێراقی به‌عس‌و سوریای به‌عس، هه‌بوو. له به‌شه‌كانی كوردستاندا، هه‌نگینێ ته‌نها باشوری كوردستان، چه‌قی كوردایه‌تی بوو. دامه‌زراندنی یه‌كێتی مایه‌ی سه‌رنجی ده‌وڵه‌تان بوو. كاتێك جه‌نابی مام جه‌لالیش 1975 به‌ڵێنی دابوو، له ساڵڕۆژی یه‌كه‌می دامه‌زراندنی یه‌كێتیدا، شۆڕش به‌رپاده‌كاته‌وه، ئه‌مه سه‌رنجی كاربه‌ده‌ستانی شوره‌وی راكێشابوو. بۆیه (بریماكۆف) په‌یوه‌ندی به جه‌نابی مام جه‌لاله‌وه كردبوو، كه دۆستایه‌تی یه‌كێتیی (به‌نهێنی) بكه‌ن. مامیش رازی بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه، به‌هۆی هه‌ڵه‌یه‌كی ته‌كنیكی هه‌ڤاڵێكه‌وه، ئه‌م دۆستایه‌تیه پچڕا. كه شۆڕشی نوێ به‌رپاكرا، جگه له په‌یوه‌ندی نێوان یه‌كێتی‌و رێكخراوه‌كانی رزگاریخوازی فه‌له‌ستینی پرۆ شوره‌وی (فه‌تح- یاسر عه‌ره‌فات، به‌ره‌ی میللی رزگاریخوازی فه‌له‌ستین- جۆرج حه‌به‌ش، به‌ره‌ی دیموكراتی رزگاری فه‌له‌ستین- نایف حه‌واتمه) هیچ په‌یوه‌ندیه‌ك له‌نێوان شوره‌وی‌و یه‌كێتیدا نه‌بوو. به‌ڵكو، هه‌تا ده‌هات په‌یوه‌ندی شوره‌وی‌و رژێمی عێراق، به‌هێزتر ده‌بوو. به‌تایبه‌تی له‌رووی ته‌كنه‌لۆژیای جه‌نگی‌و ناردنی پسپۆری شوره‌وی بۆ عێراق‌و ته‌نانه‌ت پسپۆره‌كانی زیندان‌و ئه‌شكه‌نجه‌دانیش. بگره ته‌واوی ئۆروپای رۆژهه‌ڵات، به‌تایبه‌تی ئه‌ڵمانیای رۆژهه‌ڵات، په‌یوه‌ندییان ستراتیژی بوو له‌گه‌ڵ رژێمی سه‌دام. ئه‌م په‌یوه‌ندییه هه‌تا ئه‌نفاله‌كان‌و كیمیاباران، كه به‌شێكی چه‌كه كوشنده‌كانی ئه‌نفال‌و كیمیاباران، هه‌ر هی شوره‌وی بوو، به‌رده‌وام بوون.\nروسیای گۆرباتشۆف و كوردستان\nله‌دوای ئه‌نفال‌و هه‌ڵه‌بجه‌ش، له‌شوره‌ویدا گلاسنۆس‌و پروسترویكا سه‌ریهه‌ڵدابوو، ئومێدێك په‌یدا بوو بوو كه شوره‌وی به‌ره‌و دیموكراسی بڕوات، ئینجا شوره‌وی دوای ئه‌مریكا، بریتانیا، فه‌ره‌نسا، ئیتالیاو ئه‌ڵمانیا، دژی ئه‌نفال‌و كیمیایی هه‌ڵوێستی وه‌رگرت. به‌ره به‌ره شوره‌وی هه‌ڵوه‌شایه‌وه، گه‌لانی ناو شوره‌وی سه‌ربه‌خۆییان وه‌رگرت، هه‌روه‌ها گه‌لانی ئۆروپای رۆژهه‌ڵاتیش. له ساڵی 1989 روسیای ئیتیحادی دامه‌زرا.\nدوای داگیركردنی كوه‌یت، سه‌رجه‌م رۆژئاوا دژی سه‌دام بوون. كه‌چی روسیای ئیتیحادی، هه‌ر خۆپارێز بوو. هه‌مان ئه‌و سیاسه‌ته‌ی له‌سوریادا پێش ده‌ستێوه‌ردان به‌كاریده‌هێنا. به‌ڵام كه سه‌دام رووخا، روسیا گه‌رمتر هاته‌پێشه‌وه، هه‌م له‌گه‌ڵ عێراقی دوای سه‌دام په‌یوه‌ندی ئابوری‌و سیاسی باشی هه‌بێ، هه‌م له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستانیش. له‌مه به‌دواوه، روسیا قونسڵگه‌ری له كوردستاندا كردۆته‌وه، په‌یوه‌ندییه‌كان له‌رووی ئابوری‌و سیاسیه‌وه، چونه‌ته پێشه‌وه. به‌ڵام له‌به‌شه‌كانی تری كوردستاندا، هێشتا سیاسه‌تی خۆپارێزیی له‌روسیادا، به‌رده‌وامه. تائێستاش، ده‌توانین بڵێین روسیای فیدراڵی، ستراتیژێكی دیموكراسی بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی كوردو گه‌لانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست، نیه.\nله‌م بارودۆخه‌دا، دیسان روسیا، له رووبه‌رووی رۆژئاوادا، له وڵاتانی به‌لكاندا، له‌گه‌ل رۆژئاوا كێشه‌ی زۆری هه‌یه. پار له‌سه‌ر ئۆكرانیا گه‌یشته رۆخی دۆخی ترسناك. كه تا ئێستاش چاره‌سه‌ر نه‌كراوه. ئه‌مساڵیش له‌رۆژهه‌ڵات‌و له بناری ئاوه گه‌رمه‌كاندا، سوریا بوو به چه‌قی ژیاندنه‌وه‌ی سیاسه‌تی دێرینه‌ی روسیا بۆ دابینكردنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیان. بۆ دوو مانگ ده‌چێ، توانایه‌كی گه‌وره‌ی سه‌ربازی روسیا گوێزراوه‌ته سوریاو هێزی ئاسمانییان، له‌ئاسماندا ته‌راتێن ده‌كه‌ن. ئه‌مه بۆته مایه‌ی په‌شێوییه‌كی سیاسی له‌سه‌ر ئاستی دنیاو رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستیش. له‌ته‌ك توركیاشدا، له‌سه‌ر چه‌ند مه‌ترێكی به‌زاندنی سنوری ئاسمانی، ئاسمانی نێوانیان هه‌ره‌سی هێناوه‌و ئه‌گه‌ری مه‌ترسیداری تری لێ چاوه‌ڕوان ده‌كرێ.\nدیاره روسیا زلهێزێكی جیهانه. ئه‌میش مافی خۆیه‌تی وه‌كو وڵاتانی تر، به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی دابین بكا‌و دوای ره‌هه‌ندی روداوه‌كان بكه‌وێ. به‌ڵام كێشه‌كه لێره‌دا دوو مه‌سه‌له‌یه:\nیه‌كه‌م: روسیا له‌بنچینه‌دا به كێشه چاره‌سه‌رنه‌كراوه‌كانی ئۆكرانیاو ململانێكان له‌سه‌ر ئۆروپای رۆژهه‌ڵات‌و جێگیركردنی چه‌كه قورسه‌كان‌و چه‌كی ئه‌تۆمیی‌و بالستی، له‌گه‌ڵ ئه‌مریكاو په‌یمانی ناتۆدا هاتۆته سوریا. به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاسۆی چاره‌سه‌ری ئه‌م كێشانه هێشتا ده‌ركه‌وتبن.\nدووه‌م: كاتێك روسیا (كه چه‌قی كێشه‌كانی رۆژئاوایه) به‌م هه‌موو توانا سه‌ربازییه‌وه، دێته سوریا (كه چه‌قی كێشه‌كانی رۆژهه‌ڵاته) بێگومان به‌بێ بوونی ستراتیژێكی هاوبه‌ش، جگه له‌وه‌ی راسته‌وخۆ كێشه‌ی جۆراوجۆری لێده‌كه‌وێته‌وه، بۆ ئاینده‌ش، ئه‌گه‌رو خوێندنه‌وه‌ی جیاواز هه‌ڵده‌گرێت.\nئاسان نییه، ناتۆ و روسیا، ئه‌م ناكۆكییه قوڵه‌یان له‌سه‌ر رۆژئاواو رۆژهه‌ڵاتی ئۆروپا هه‌بێ، به‌ڵام له‌سه‌ر سوریاو رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست رێكبكه‌ون.\nكۆی ئه‌م كێشانه، بمانه‌وێ‌و نه‌مانه‌وێ، له‌سه‌ر سه‌ری ناوچه‌كه‌و باشورو رۆژئاوای كوردستان، كۆبونه‌ته‌وه. ده‌پرسین: ئایا كوردو روسیا له‌سه‌ر چۆنێتی هاتنی روسیاو ئه‌گه‌ره‌كانی دوای سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش، هیچ رێكه‌وتنێكمان هه‌یه؟ له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێم: به‌پێی زانیاریه‌كانی ئێمه، نه‌ك نیمانه، به‌ڵكو گفتوگۆیه‌كیشمان له‌سه‌ر ئاینده‌ی رووداوه‌كان، نه‌كردووه.\nكه‌وابێ.. ئێستا روسیا به سه‌نگ‌و كاریگه‌رییه‌كانیه‌وه له مه‌یدانه‌كه‌یه. رووداوه‌كانیش به‌بێ هیچ ده‌سته‌به‌رێكی سیاسی، به‌رده‌وامن. دڵنیاشین كه روسیا تازه پاشه‌كشه ناكات. له ئاسۆی نزیكیشدا ده‌رنه‌كه‌وتوه كه ئه‌مریكاو روسیا، یان ناتۆ و روسیا بتوانن بگه‌نه ئه‌نجامێكی هاوبه‌شی ستراتیژی. له‌م نێوه‌نده‌دا، بۆ یه‌كه‌مینجاره كورد پێچه‌وانه‌ی هه‌موو سه‌ده‌كانی رابردوو، سه‌ره‌ڕای نه‌بوونی ده‌سته‌به‌رێكی سیاسی دیموكراسی بۆ كورد، به‌ڵام ئه‌م جه‌مسه‌رانه‌ی وڵاتانی گه‌وره، به وڵاتانی گه‌وره‌ی ئیقلیمیشه‌وه، پێگه‌ی كوردو رۆڵی كوردو كاریگه‌ری پێشمه‌رگه‌و شه‌ڕه‌ڤانان، وه‌كو خۆی له‌به‌رچاوده‌گرن. به‌ڵكو یارمه‌تیشمان ده‌ده‌ن. ئه‌مه سه‌باره‌ت به جه‌نگ دژی داعش، به‌ڵام ناكرێ بیرمان بچێته‌وه كه جه‌نگ درێژه‌پێدانی سیاسه‌ته. به شێوه توندوتیژییه‌كه‌ی. توندوتیژییه‌كه‌ش، له‌لایه‌ن داعشه‌وه گه‌یه‌ندراوه‌ته ره‌شه‌كوژی. له‌لایه‌ن روسیاشه‌وه، گه‌یه‌ندراوه‌ته ده‌ستێوه‌ردانی تاكلایه‌نه. ئێمه‌ش به‌رژه‌وه‌ندیمانه هه‌موو لایه‌ك دژی داعش بێت، هاوكات هه‌موو لایه‌كیش مافه‌كانمان بسه‌لمێنێ. ده‌بێت به ده‌وڵه‌ته‌كانی بسه‌لمێنین، ئێمه هێزی یه‌ده‌كی شه‌ڕی دژی داعش نین. ئه‌وه‌ش قبوڵ نه‌كه‌ین بوترێت كورد چه‌كدار بكرێت بۆئه‌وه‌ی باشتر شه‌ڕی داعش بكات. حكومه‌تی هه‌رێمیش نابێت ته‌نهاو ته‌نها په‌یتا په‌یتا داوای چه‌كداركردنی پێشمه‌رگه بكات. به‌ڵكو ده‌بێت بڵێین چه‌كداركردنی پێشمه‌رگه‌و هێزی پیاده‌ی ده‌وڵه‌ته‌كانیش له‌سه‌ر ئه‌رز، ده‌بێت له‌چوارچێوه‌ی یه‌ك ستراتیژدا دژی داعش به‌كاربێت. هه‌روه‌ها پرۆژه‌یه‌كیشمان هه‌بێت بۆئه‌وه‌ی بۆ هه‌موولایه‌كی بسه‌لمێنین جه‌نگی ئێمه دژی داعش، له ستراتیژدا، هه‌مان جه‌نگی رزگاری‌و هه‌مان ئازادی‌و هه‌مان ئامانجی مرۆڤایه‌تیه له‌كوردستان‌و ناوچه‌كه‌دا. پێش داعش گه‌له‌كه‌مان‌و پێشمه‌رگه له‌خه‌باتدا بووه. دوای داعشیش نه‌ته‌وه‌كه‌مان، نه‌ك له باشوری كوردستان، به‌ڵكو له‌هه‌موو به‌شه‌كانی كوردستاندا، له‌خه‌باتی رزگاری‌و دیموكراسیدا ده‌بێت.\nكورد به‌درێژایی مێژوو، قوربانی رێكه‌وتنی دوای جه‌نگه‌كان بووه. ئه‌مجاره‌یان ده‌بێت سه‌ركه‌وتووی دوای سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش بین. سه‌ركه‌وتنی عه‌سكه‌ری، سیاسی، یاسایی، كۆمه‌ڵایه‌تی‌و رۆشنگه‌ری.\nله‌كۆتاییشدا ده‌ڵێین: رووداوه‌كان به‌گشتی له‌به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌كه‌مان‌و گه‌لان‌و دیموكراسیدا، به ئاسۆدا دیاره. به‌ڵام بێ مه‌ترسیش نییه. جگه له مه‌ترسی نه‌بوونی ستراتیژی هاوبه‌شی دیموكراسی گه‌وره وڵاتان، چاره‌سه‌رنه‌كردنی كێشه ناوخۆییه‌كانی هێزه سیاسیه‌كانی به‌شه‌كانی كوردستانیش، مه‌ترسیه‌كان بۆ ئێستاو بۆ ئاینده‌ش زیاتر ده‌كه‌ن. به‌بێ ئه‌وه‌ی بچینه ورده‌كاری كێشه‌ی هێزه سیاسیه‌كان له به‌شه‌كانی كوردستان، له‌هه‌موو به‌شێكی كوردستان، دیاره كێشه بایی ئه‌وه‌نده هه‌یه، دوای سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش، ده‌وڵه‌ته گه‌وره‌كان‌و گه‌وره ده‌وڵه‌تانی ئیقلیمی، بیانومان پێبگرن‌و به‌روماندا بده‌نه‌وه، پێمان بڵێن:\nئێوه نه‌ته‌وه‌یه‌كن ده‌رس له مێژوو وه‌رناگرن. ناتوانن یه‌كگرتوو بن. كه خۆتان یه‌كگرتوو نه‌بن‌و نه‌توانن كێشه ناوخۆییه‌كانتان چاره‌سه‌ر بكه‌ن. ئیتر ئێمه چۆن بتوانین پشتیوانیتان بكه‌ین له به‌دیهێنانی ئامانجه ستراتیژیه‌كانتان.\nئه‌گه‌ر بكه‌وینه رۆژگارێكی واوه، ئه‌م ده‌وڵه‌تانه، قسه‌ی وامان به‌ڕوودا بده‌نه‌وه، به‌دڵنیاییه‌وه نه‌فره‌تی مێژوومان به‌رده‌كه‌وێت. كه‌واتا: تاكه رێگای به‌رده‌ممان، چاره‌سه‌ری كێشه ناوخۆییه‌كانمانه. ئۆباڵیش له‌ئه‌ستۆی ئه‌و لایه‌ی، ناچێته ژێر به‌رپرسیارێتی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان.


ئه‌مڕۆ دیارده‌یه‌كی گه‌ردوونی سه‌یر له ئاسمان روو ده‌دات\n2018-07-31 [07:37 AM]\nئەمڕۆ سێشەممە ٣١/٧/٢٠١٨ دیاردەیەکی گەردوونیی ناوازە دەبینرێت و ھەسارەی مەریخ بە ئەندازەیەک لە ھەسارەی زەوی نزیکدەبێتەوە کە زاناکان لە ماوەی ١٥ ساڵی رابردوو نەیانتوانیووە تۆماری بکەن. وەک ئەوەی رۆژنامەی دەیلی مەیلی بریتانی باسیکردووە.\nبەگوێرەی زانیارییەکان ھەسارەی مەریخ لە کاتژمێر ھەشت بە کاتی گرینچ لە دووری ٥٧.٥٩ ملیۆن کیلۆمەتر لە زەوییەوە دەجووڵێتەوە. بەوەش لە پاش ساڵی ٢٠٠٣ تا ئێستا ھەسارە سوورەکە و ھەسارەی زەوی وەک ئەمڕۆ لە یەکتری نزیکنەبوونەتەوە".\nزانایان دەڵێن: "نزیکترین ماوەی نێوان مەریخ/ مارس و زەوی پێش ٦٠ ساڵ تۆمارکراوە، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ دەبێتە نزیکترین ماوەی نێوان دوو ھەسارەکە و تا ئەیلوولی ساڵی ٢٠٣٥ جاریکی دیکە ھێندە لە یەکتری نزیکنابنەوە.\nلە رۆژی ٢٧ـی تەمووزدا کاتێک زەوی بەنێوان مانگ و خۆردا تێپەڕی، مەریخ ھاتە ناوچەیەک بەرامبەر زەوی وەستایەوە. ئەوەش ئەو کاتە بوو کە درێژترین مانگگیرانی سەدە روویدا و نزیکەی ٦ کاتژمێر درێژەیکێشا.\nزاناکان دەڵێن: "ئێستا لەسەر رووی مەریخ گەردەلوولێکی خۆڵینی بەھێز بەتەوای رووی ھەسارەکەی داپۆشیوە و لە رێگەی تێلسکۆپەکانەوە دەرکەوتووە کە کەشوھەوای مەریخ زۆر خۆڵاوی و تەمومژاوییە.\nئەم هەواڵە 76129جار خوێندراوەتەوە


هه‌له‌و واشنتۆن: عێراق ڕووه‌و دیموکراسی یان دیکتاتۆری\nله سه‌رو به‌ندی پێکهێنانی ئه‌م حکومه‌ته‌ی ئێستای عێراقدا ، زۆر جار به‌رگوێمان ده‌که‌وت یان به‌ر چاومان ده‌که‌وت که نوری ئه‌لمالیکی سه‌ره‌ک وه‌زیری عێراق له هه‌نگاو ناندایه به ئاڕاسته‌ی تاکڕه‌وی و به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌ها.\nله ده‌می یه‌که‌م گه‌ڕی پۆسته‌که‌یدا وه‌ک سه‌ره‌ک وه‌زیر هه‌مان جۆر ڕوانین هه‌بوون به‌ڵام که‌متر و هێور تریش.\nله‌گه‌ڵ گرفته ئاسایشیه‌کانی عێراقدا، هه‌روادێ و کێشه سیاسیه‌کانی ئه‌م وڵاته به‌شه‌ڕ وێرانبووه  پانتاییه‌کی به‌رین تر له بواری سیاسیدا داگیر ده‌کات.\nپێشتر ناکۆکیه سیاسیه‌کان وه‌ک ده‌گوترا له نێوان لیستی ده‌وڵه‌تی یاسای دکتۆر نوری ئه‌لمالیکی سه‌ره‌ک وه‌زیری عێراق و لیستی ئه‌لعێراقیه‌ی دکتۆر ئه‌یاد عه‌لاوی بووه ، به‌ڵام ئێستا وا پێده‌چێت ده‌روازه‌ی قه‌یرانێکی تری سیاسی له‌گه‌ڵ کوردیشدا کرابێته‌وه.\nبه‌رنوسی یاسای نه‌وت و گاز وه‌ک باس ده‌کرێت سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی ئه‌م ئاڵۆزیه سیاسیه‌ی نێوان هه‌ولێر و به‌غدایه له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ک له مه‌سه‌له‌کانی تری وه‌ک ناوچه جێناکۆکه‌کان ، هێزی پێشمه‌رگه ، بودجه، به‌ڵام له جێی خۆیدایه بپرسین ئایا هه‌ر ئه‌وانه کێشه‌کانن یان فاکته‌ری تر هه‌ن ئه‌م مه‌سه‌لانه ده‌جوڵێنن؟\nبه‌غدا چیی له هه‌رێمی کوردستانی عێراق ده‌وێت؟\nئایا ئه‌م هه‌ل و مه‌رجه‌ی عێراق پێویستی به داڕشتنه‌وه‌ی نه‌خشه‌ی سیاسی وڵاته‌که هه‌یه یان نا؟\nچ شتێکه وا له مالیکی ده‌کات به‌ره‌و تاکڕه‌وی بڕوات؟\nئایا مالیکی له ناو شیعه‌کانی عێراقدا ئه‌و جۆره هێزه‌ی هه‌یه بتوانێت هه‌موویان قایل بکات؟\nکه ده‌زانرا نوری ئه‌لمالیکی سه‌ره‌ک وه‌زیری عێراق ڕووه‌و دیکتاتۆری ده‌ڕوات ، ئه‌ی بۆچی کورد بووه هاوپه‌یمانی و حکومه‌تی له‌گه‌ڵ پێکهێنا؟\nبه‌ڵێن ساڵح له به‌رنامه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌ی هه‌له‌و واشنتۆندا پرسی ڕه‌وشی عێراق و دۆزی کوردی له‌م وڵاته‌دا له‌گه‌ڵ میوانه‌کانیدا خسته به‌ر باس و لیکۆڵینه‌وه.\nدکتۆر موحه‌مه‌د کیانی ، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق له‌سه‌ر لیستی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان.\nڕێبین ڕه‌سوڵ، نوسه‌ر و لێکۆڵه‌ره‌وه.\nده‌توانن له ڕێی کلیککردنی ئه‌و فایله ده‌نگیانه‌وی سه‌ره‌وه گوێبیستی ته‌واوی به‌رنامه‌که بن که ماوکه‌ی خوله‌که.


ڤاكسینی كۆرۆنا دەبێتە ساڵانە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nڤاكسینی كۆرۆنا دەبێتە ساڵانە\nهەنگاوە زانستییەكان بۆ توندكردنەوەی شەڕی ڤایرۆسی كۆرۆنا بەردەوامییان هەیە، لە ئەو چوارچێوەیەدا كۆمپانیای فایزەری ئەمریكایی بۆ یەكەمجار داهێنانێكی نوێ لە بواری ڤاكسین پێدان ئاشكرا دەكات.\nكۆمپانیای فایزەری ئەمریكایی بۆ پیشەسازی دەرمان ئاشكرایكرد گەیشتوون بە ئەنجامێك كە دەتوانرێت ژەمی سێهەمی ڤاكسین بدرێت بە ئەو كەسانەی ڤاكسین وەردەگرن لە دوای 12 مانگ لە ژەمی دووهەمی ڤاكسین.\nئەلبێرت بورولا بەڕێوەبەری جێبەجێكاری كۆمپانیای فایزەر دەڵێت هاووڵاتیان پێویستیان بە ژەمی سێهەمی ڤاكسین دەبێت لە دوای 12 مانگ لە وەرگرتنی ژەمی دووهەم، بەئەم شێوەیە پێدانی ڤاكسینی فایزەر تەواو دەبێت.\nئاماژەی بەئەوەش كردووە رەنگە پێویست بكات پێدانی ڤاكسین بكرێتە ساڵانە دژی كۆرۆنا بەپێی تۆڕی دەنگوباسی سی ئێن بی سی ئەمریكایی.\nتوركیا هۆشداری لە دراوی كۆدكراو دەدات


رۆحانی: ئێمه ناهێڵین په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ عێراق كه‌موكوڕی تێدا بکرێت\n2019-03-11 [04:14 AM]\nئەمڕۆ دووشەمە حەسەن ڕۆحانی سەرۆککۆماری ئێران بە سەردانێکی فەرمی گەیشتە بەغدا گفتوگۆی باشمان لەگەڵ بەرهەم ساڵح سەرۆککۆماری عێراق کرد و لە سەر هەموو شت کۆک بووین و من لەو گفتوگۆیەدا هیچ ڕای جیاوازم نەبینی.\nروحانی گوتیشی، ئێمە وڵاتی عێراق بە وڵاتێکی گرینگی ئیسلامی و عەرەبی دەزانین و عێراق دەتوانێت دەوری تایبەت ببینێت بۆ لێکنریککردنەوەی وڵاتانی هەرێمی. ئێمە پێمان باشە لەگەڵ عێراق دوو وڵاتی یەکگرتوو بین نەک بەو مانایەی کە دژی وڵاتێکی دیکە یەک بگرین بەڵکوو بەو مانایەی وڵاتانی دیکه‌ش لە دەوری خۆمان کۆ بکەینەوە.\nباسی له‌وه كرد، ئێمە لە عێراق هەست دەکەین لە وڵاتی خۆمانداین لە بەر ئەوەی پێوەندی نێوان دوو وڵات لە باری فەرهەنگی و ئایینی و سیاسییشەوە پێوەندییێکی مێژوویی و قووڵە و ئێمە واز لەو په‌یوه‌ندییه ناهێنین.\nسەرۆک کۆماری ئێران ئاماژه‌ی به‌وه كرد، پێوەندیی نێوان بەغدا و تاران بە قازانجی هەردوو گەلی ئێران و عێراقە و ئێمەش ناهێڵین ئەو په‌یوه‌ندییه كه‌موكوڕی تێدا بکرێت. ئێمە لە هەموو بوارەکاندا توانای پێشکەوتن و سەرمایەدانەریمان هەیە و لە بواری نەوت و غازت و کارەبا و کردنەوەی شارۆچکەی پیشەیی و دەوڵەمەندکردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە سنوورەکان و پێشخستنی جادەسازی و هێڵی ئاسن و مەلەفی ژینگەش هاوکارییەکانمان فراوان دەکەین.\nروونی كرده‌وه، هەردوو وڵاتی ئێران و عێراق لە ساڵانی ڕابردوودا شەڕی تیرۆریان کردووە و ئێرانیش پێ خوشحاڵە کە لەم ساڵانەی دواییدا لە شەڕی دژ بە تیرۆر یارمەتیی عێراقی داوە.\nلە کۆتایییدا حەسەن ڕۆحانی باسی له‌وه كرد، ئەم سەردانە لای ئێران زۆر زۆر گرینگە و هیوادارن سەردانەکە ببێتە خاڵێک بۆ قووڵ کردنەوەی پێوەندی نێوان دوو وڵاتی دۆست واتا ئێران و عێراق.\nئەم هەواڵە 9337جار خوێندراوەتەوە


له‌شکری ئه‌مه‌ریکی: ئه‌و هێرشانه‌ی ده‌کرێنه سه‌ر ناوچه‌ی سه‌وز به شێوه‌یه‌کی ڕاستر له جاران ئه‌نجام ده‌درێن\nفه‌رمانده‌ی باڵای له‌شکری ئه‌مه‌ریکی له عێراق ده‌ڵێت ئه‌و هێرشانه‌ی چه‌کداران به موشه‌ک و هاوه‌ن ده‌یکه‌نه سه‌ر ناوچه‌ی ئاسایش توندی سه‌وز له جاران زیاتر به دروستی نیشانه‌کان ده‌گرنه‌وه و ئه‌وه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی له ماوه‌ی سێ مانگی ڕابردوودا له ئێران مه‌شق و ڕاهێنانیان پێکراوه.\nژه‌نه‌ڕاڵ ره‌یمۆند ئۆدییه‌رنۆ ڕۆژی پێنج شه‌ممه گوتی " به‌ره‌وپێشچوونێکی ئێجگار گه‌وره" له توانای چه‌کداران و چۆنێتی ئه‌نجامدانی هێرشه‌کانیان به دروستی، به‌دی ده‌کرێت.\nهه‌روه‌ها گوتی له‌شکر باوه‌ڕی وایه ئه‌مه " په‌یوه‌ندییه‌کی ڕاسته‌وخۆی به‌و ڕاهێنانانه‌وه هه‌یه که له ناو ئێران‌دا ئه‌نجام دراون." ژه‌نه‌ڕاڵ ئۆدییه‌رنۆ ئه‌م تێبینیانه‌یدا له دوو ڕۆژ پاش کۆونه‌وه‌که‌ی هه‌ردوو باڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا و ئێران له عێراق سه‌باره‌ت به ئاسایشی عێراق.\nجێی باسه، ئێران تاوانبار کراوه به‌وه‌ی چه‌ک بۆ چه‌کدارانی شیعه له عێراق دابین ده‌کات و مه‌شق و ڕاهێنانیشیان پێده‌کات، به‌ڵام ئێران ئه‌م تاوانانه‌ی ڕه‌ت کردۆته‌وه. \nله ڕۆژی چوارشه‌ممه‌شدا، ووڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا پێشنیارێکی ئێرانی ڕه‌ت کرده‌وه سه‌باره‌ت به سازدانی ووتوێژی ئاست به‌رز له‌سه‌ر ئاسایشی عێراق. ووته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا، شان مه‌ککۆرمه‌ک گوتی ئه‌و پێی وانی‌یه که ئه‌نجامدانی ووتوێژی زیاتر له‌سه‌ر ئاستی جێگری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی نێوان ئه‌مه‌ریکا و ئێران له‌م کاته‌دا ببینێت. مه‌ککۆرمه‌ک گوتیشی هه‌ردوولا پێشتر ڕێکه‌وتوون له‌سه‌ر دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندییه‌کی دیپلۆماسی له نێوان باڵیۆزه‌کانیان له عێراق.


چه‌ند بیره‌وه‌رییه‌ك له رۆژی شه‌هیدان – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » شادمان مه‌لا حه‌سه‌ن » چه‌ند بیره‌وه‌رییه‌ك له رۆژی شه‌هیدان\nیه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان حزبی شه‌هیدانه. من هه‌میشه ئاواتم ئه‌وه‌یه مرۆڤ بژی نه‌وه‌ك بمرێت، حه‌زیشم ده‌كرد مه‌سه‌له‌ی كورد به شێوه‌یه‌ك چاره‌سه‌ر ببوایه، هه‌رگیز خوێنی نه‌ویستبایه. خۆزگه یه‌كێتی حزبی شه‌هیدان نه‌بوایه، به‌ڵكو حزبی زیندووان بوایه. ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمه له‌م كورته نووسینه‌دا بیره‌وه‌رییه‌كانی خۆمه له‌وكاته‌ی له خزمه‌تی ماڵه شه‌هیداندا بووم.\nیه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له سه‌رووی هه‌مووانه‌وه، زوو خه‌می له خزمه‌تكردنی كه‌سوكاری شه‌هیدان خوارد، سه‌ره‌تا كۆمیته‌ی شه‌هیدان دامه‌زرا له شاره گه‌وره‌كان. من سه‌ره‌تای ساڵی 1993 بوومه كارگێڕی كۆمیته‌ی شه‌هیدان له هه‌ولێر، ئیشی ئێمه رێكخستن و تۆماركردنی شه‌هیدان بوو، به‌جۆره‌ها شێوه ناومان بۆ ده‌هات و لێكۆڵینه‌وه و وردبینیی باشیشمان تێدا ده‌كردن.\nخه‌ڵكیش هه‌بوو به‌سه‌رماندا فه‌ڕزده‌كرا كه‌وا له‌لیستی شه‌هیداندا تۆمار بكرێت.\nئه‌وكات مانگانه بڕه پاره‌یه‌ك ده‌هات بۆ شه‌هیدان و كه‌مئه‌ندامان. سه‌ره‌تا بۆ هه‌موو شه‌هیدێك 200 دینار ده‌درا به‌وارسه‌كه‌ی. دواتر ژماره‌ی شه‌هیده‌كان زیادیكرد بۆیه نه‌ده‌توانرا هه‌موو مانگێك بدرێت، ناچار كردمانه دوو مانگ جارێك، شه‌هیدی سه‌نگه‌ر واته پێشمه‌رگه 200 دینار و شه‌هیدی رێكخستن 150 دینار. هیچ جۆره جیاوازییه‌كی دیكه نه‌بوو، جارجاره‌ش له رێكخراوه‌كانه‌وه ئازووقه وه‌رده‌گیرا به‌پێی پێویست دابه‌ش ده‌كرا.\nبه‌هاری ساڵی 1994 به‌رله شه‌ڕی ناوخۆ یه‌كێـتی له‌رێگه‌ی رێكخراوێكی ئیتالیییه‌وه بڕی 500 تۆن برنجی هێنا كه هه‌مووی فه‌رده‌ی 50 كیلۆگرامی بوو، یه‌كسه‌ر هه‌ڤاڵ مام جه‌لال بڕیاریدا هه‌ر ماڵه شه‌هیدێك په‌نجا كیلۆگرام واته فه‌رده‌یه‌ك برنجی پێ بدرێت.\nهه‌روه‌ها كاتێك كاك كۆسره‌ت بووه سه‌رۆكی حكومه‌ت له‌كۆتایی ساڵی 1993، بۆ هه‌ر شه‌هیدێك 250 دینار بڕدرایه‌وه و له په‌رله‌مانیش كرایه یاسا و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كی گشتی له وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه بۆ دروستكرا و له هه‌موو پارێزگاكانیش به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی هه‌بوو، له‌وێش وردبینی زۆر كرا، پارێزه‌رێكی سه‌ربه پارتی له‌سه‌ر لیستی یه‌كێتی بوو، پارێزه‌رێكی یه‌كێتیش له‌سه‌ر لیستی پارتی بوو، شه‌هیده‌كانی یه‌كێـی ژماره‌یان زۆر بوو، هه‌ندێك ناوی گومان لێكراو ده‌كه‌وته ناو لیسته‌كانه‌وه، به‌ڵام مخابن شه‌ڕی ناوخۆ هه‌ڵگیرسا، بۆیه ئه‌م مووچه‌یه ته‌نها سێ مانگ درا، چونكه به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه هه‌ڵوه‌شایه‌وه، بۆیه به‌ناچاریی كۆمیته‌ی شه‌هیدان كارا كرایه‌وه و یه‌كێتی له رێگه‌ی كۆمیته‌كانه‌وه یارمه‌تی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدانی ده‌دا، به‌ڵام له‌سه‌رو به‌ندی شه‌ڕدا دۆخی ئابووریی زۆر خراپتر بوو له‌وه‌ی كه هه‌بوو، بۆیه پاره‌ی زۆر كه‌م ده‌هات بۆ كۆمیته‌كانی شه‌هیدان.\nهاوینی ساڵی 1995، داهاتی جووتیاران باش بوو، بۆیه هه‌ڵمه‌تێكی گه‌نم كۆكردنه‌وه‌مان ده‌ستپێكرد و بۆ هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌كی شه‌هید فه‌رده‌یه‌ك گه‌نممان دابه‌ش كرد.\nله‌ساڵی 1996 دا هه‌ڤاڵ مام جه‌لال له كۆبوونه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیدا بڕیاریدا ده‌زگای شه‌هیدان دابمه‌زرێت و به‌شێوه‌یه‌كی رێكخراوتر یارمه‌تیی شه‌هیدان بدرێت ، بۆئه‌وه‌ش ئه‌ندامێكی سه‌ركردایه‌تی كرا به سه‌رۆكی ده‌زگاكه، ئه‌م ده‌زگایه زۆر باش كاره‌كانی رێكخست و باره‌گای سه‌ره‌كیی له هه‌ولێر بوو.\nبه‌هۆی 31ی ئابی 1996 و رووداوه‌كانی دواتری و دوو ئیداره‌یی، ده‌زگاكه گواسترایه‌وه بۆ سلێمانی، ئیدی من له كۆمیته‌ی شه‌هیدان دووركه‌وتمه‌وه و چوومه ناو هێزی پێشمه‌رگه.\nدوای رێكخستنه‌وه‌ی داموده‌زگاكانی یه‌كێتی له ساڵی 1997 له‌كۆیه زۆر هاوكاریی ده‌زگای شه‌هیدانم ده‌كرد بۆ رێكخستنه‌وه‌ی لیسته‌كانیان. ئه‌وانه‌ی ده‌هاتن زۆر متمانه‌یان به من هه‌بوو، چونكه بۆ ئه‌وكات مێژووی زۆرینه‌ی شه‌هیدانی سنووری هه‌ولێرم ده‌زانی له كوێ پێشمه‌رگه بووه و پله‌ی چی بووه و كه‌ی شه‌هید بووه.\nله هه‌ولێر كاروباری زه‌وی وه‌رگرتنم خۆبه‌خش بۆ به‌ڕێوه‌ده‌بردن، به‌ڵام زۆر له كه‌سوكاری شه‌هیدان زه‌وییان ره‌تده‌كرده‌وه له‌و كاته‌دا، چونكه پاره‌ی نه‌ده‌كرد، ئه‌وه‌ی ره‌زامه‌ند بوو دواتر كه دۆخه‌كه گۆڕدرا قازانجی كرد، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ره‌تیكرده‌وه زه‌ره‌رمه‌ند بوو، چونكه زۆربه‌یان زه‌ویی باش و گرانبه‌هایان له‌ده‌ست چوو.\nكاتێك له زستانی 1998 پاڵاوگه‌ی نه‌وته‌كه‌ی شیواشۆك له گه‌ڕه‌كی شه‌كره‌كه‌ی سلێمانی كه‌وته كار، یه‌كه‌م به‌رمیله نه‌وت بۆ ماڵی شه‌هیدان ته‌رخانكرا.\nده‌بێ ئه‌وه‌ش بوترێت كه یه‌كێتی خه‌مخۆری وارسی شه‌هیدان بووه، به‌ڵام ناكرێت ئه‌و راستییه‌ش فه‌رامۆش بكه‌ین كه فه‌رق و جیاوازیی زۆریش كراوه له‌نێوان بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدێك بۆ شه‌هیدێكی تر، كه ئه‌وه‌ش به‌گشتی له‌لایه‌ن به‌رپرسه باڵاكانه‌وه كراوه نه‌وه‌ك له‌لایه‌ن ده‌زگاو دامه‌زراوه ره‌سمییه‌كانی یه‌كێتییه‌وه.\nله‌سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كاندا زۆربه‌ی هاوسه‌ری شه‌هیدان گه‌نج بوون، به‌ڵام تا بڵێی ژنی رووسوور و به‌حه‌یاو حورمه‌ت بوون. هه‌موو جارێك كه سه‌یرم ده‌كردن، ئه‌م ژنه گه‌نجانه له‌ناو جلی ره‌ش وه‌ك گوڵێك سیس بوونه‌ته‌وه به‌ده‌م خه‌می ژیان و ئازاری له ده‌ستدانی هاوسه‌ره‌كانیانه‌وه، زۆر جێگای داخ بوون، زۆربه‌یان سه‌ربه‌رزانه منداڵه‌كانیان پێگه‌یاند و خوێندنیان پێ ته‌واوكردن.\nله چواره‌مین كۆنگره‌ی یه‌كێتیشدا زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی بوون به ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی، كه‌سو كاری شه‌هیدانن.\nسڵاو له گیانی پاكی شه‌هیدانی رێگه‌ی رزگاریی كوردستان و شه‌هیدانی یه‌كێتی و یادی هه‌ڤاڵ مام جه‌لالیش هه‌میشه به‌خێر كه به‌حه‌ق خه‌مخۆری كه‌سوكاری شه‌هیدان و ته‌واوی میلله‌ته‌كه‌مان بوو.\n*ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی


هەنگاوی داهاتووی سیاسەتی ترامپ بەرانبەر بە ئێران – KDPmedia\nHomeوتارهەنگاوی داهاتووی سیاسەتی ترامپ بەرانبەر بە ئێران\nهەنگاوی داهاتووی سیاسەتی ترامپ بەرانبەر بە ئێران\nنەیشنال ڕیڤیۆ_فرێد فلایتز\nبڕیاری سەرۆک‌کۆمار ترامپ لە مەڕ کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێک‌کەوتنی ئەتۆمیی ٢٠١٥، کە بەڕێوەبەرایەتیی ئۆباما لەگەڵ ئێران واژۆی کردبوو وێ‌دەچێ سەرکەوتنێکی بەرچاو بێ. ئەو سەرکەوتنە بە چەند شێوە دەبینرێن: کشانەوە لە بەرجام ئێرانی تەریک خستوەتەوە و پێشی بە داهاتی مەلایان گرتوە کە خەرجی سپاکەیان، گەشە پێ‌دانی مووشەک و بەرنامە ئەتۆمییەکەیان دەکرد. ئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان کە لە ئاکامی کشانەوە لە بەرجام دووبارە چەسپاونەتەوە پێش بە ڕێژیمی ئێران دەگرێ کە پشتگیریی تێرۆریستان و بەکرێ‌گیراوەکانی بکا و، لەوانەیە تاران ناچار بکا کە هێزەکانی لە سووریە بکشێنێتەوە. جگە لەوە، کشانەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ڕێک‌کەوتنەکە ئیزن بە بەڕێوەبەرایەتیی ترامپ دەدا تا لە بارەی ڕێک‌کەوتنێکی نوێ کە سەرجەم هەڕەشەکانی ئێران دژی خۆرهەڵاتی ناڤین و دنیا بگرێتەوە، وتووێژ بکا. لە کاتێکدا کە ئێران ئێستا خۆ لە وتووێژ لە بارەی ڕێک‌کەوتنێکی نوێ دەبوێرێ، بەڵگەی زیاتر لە بارەی گزەی ئێران لە بەرجام کۆ دەکرێنەوە، جگە لەوە دەورێکی نوێ لە توندوتیژی بە پشتیوانیی ئێران بۆ ورووژاندنی هێزەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ناوچەدا دەستیان پێ‌کردوەتەوە کە بۆتە پاڵ‌پێوەنانی وڵاتانی ئورووپایی بەرەو نزیک بوونەوە لە هەڵوێستی ترامپ، کە سەردەمێک دڵەڕاوکێیان لەو بارەوە هەبوو.\nبە پێچەوانەی بەڵگەکان، ڕەخنەگرانی سەرۆک‌کۆمار پێداگرن کە کشانەوە لە بەرجام شکستی هێناوە. بەڵگەی ئەوان بۆ ئەو هەڵوێستە ئەوەیە کە تا ئێستا هیچ جووڵانەوەیەک بۆ دەستپێکی وتووێژ لە بارەی ڕێک‌کەوتنێکی باشتر دەستی پێ نەکردوە و ڕەفتارە شەڕخوازانەکەی ئێران دوای کشانەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان لە بەرجام، خراپتر بووە. زۆر لە ڕەخنەگران، کە پێشتر داوای لێ‌بوردنیان لە مەلایان دەکرد، ئەو کارە بە شێوەی ئاشکراتر دەکەن و، ئیددیعا دەکەن کە ڕێژیم ڕێک‌کەوتنە ئەتۆمییەکەی بەڕێوە دەبرد و ترامپ بەوە تاوانبار دەکەن کە ئایەتوڵڵاکانی ورووژاندوە تا ئەوان دوای کشانەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان، بەرنامە ئەتۆمییەکەیان پەرە پێ بدەن. ئیددیعای ملکەچ بوونی ئێران بە ڕێک‌کەوتنی بەرجام هەڵە و ساختەیە. جگە لەوە، کاردانەوەی ڕێژیم، ئاسەواری چاوەڕوان‌کراوی بڕیاری ترامپە و نابێتە هۆی بێ‌ئێعیبار کردنی کشانەوەکە.\nبانگەشەی دۆناڵد ترامپ لە کاتی کەمپەینی هەڵبژاردنی سەرۆک‌کۆماری لە ٢٠١٦، کە ڕێک‌کەوتنی ٢٠١٥ “خراپترین مامەڵەیە”، ڕەنگ‌دانەوەی دژایەتیی توندی زۆر لە ئەمریکاییەکان، بە تایبەتی کۆماری‌خوازەکان بوو. لە شێوەی داڕشتنەکەوە، نەخشەی ئۆباما ڕێگەی بە ئێران دەدا کە درێژە بە تەواو کردنی بەرنامەی تێکنۆلۆژیی پێوەندیدار بە چەکی ئەتۆمی، لە ڕێگەی ئاوەڵا هێشتنەوەی دەستی ئێران بۆ پیتاندنی ئۆرانیۆم، گەشە پێدانی سانتریفیووژی پێشکەوتوو بۆ پیتاندن و درێژە پێ‌دان بە کەلکوەرگرتن لە ڕێئاکتۆری ئاوی قورس، لە کاتی مانەوەی ڕێک‌کەوتنەکە دەدا. ڕەوایی دانی تیمی ئۆباما بۆ ئیزن پێ‌دانی مەلاکان بۆ هێشتنەوەی بەرهەمهێنانی تێکنۆلۆژیی دروست‌کردنی چەکی ئەتۆمی، ئەوە بوو کە بەرجام گێزەرێکە کە ڕێژیم یەک ساڵ لە دروست‌کردنی چەکی ئەتۆمی دوور دەکاتەوە. بەڵام بنەماکانی پشکنین لە ڕێک‌کەوتنەکەدا هێندە لاواز بوون کە کاری ئێرانیان بۆ گزە کردن ئاسان کردبوو، باسی ئەوەش ناکەین کە زل‌هێزەکان و ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی خۆیان لە جێ‌بەجێ‌کردنی ڕێک‌کەوتنەکە دەبوارد.\nبەڕیوەبەرایەتیی ترامپ نیگەرانیی قووڵی خۆی لە بارەی گیروگرفتەکانی دیکەی ڕێک‌کەوتنەکە باس کردبوون. لاوازییەک کە بمانهەوێ وەک دەستپێک باسی بکەین ئەوە بوو کە ڕێک‌کەوتنەکە “کاتی کۆتایی” هەبوو، واتە ڕێگەی دەدا کە بەربەستە سەرەکییەکان لە ماوەی پێنج تا هەشت ساڵ کۆتاییان بێ. کاربەدەستانی ئۆباما ئیددیعایان دەکرد کە ڕێک‌کەوتنەکە بەرنامەی مووشەکیی بالیستیکیی ئێران سنووردار دەکا. بە کردەوە، بەرجام نە وەک هیچ بەربەستێکی بۆ بەرنامەی مووشەکیی بالیستیکی ئێران دیاری نەکردبوو، بەڵکوو بڕیاری ٢٢٣١ـی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە پشگتیریی لە بەرجام کرد، لە ڕاستییدا ئابلۆقەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانی دژی بەرنامەی مووشەکیی ئێران لاواز کرد.\nجگە لەوە، ڕێک‌کەوتنەکە شتی وای تێدا بوو کە مەلاکانی لە ڕوانگەی داراییەوە خاوەن توانایی دەکرد: سەرۆک‌کۆمار ترامپ زۆر جار هێرشی دەکردە سەر ڕێک‌کەوتنە ئەتۆمییەکە چونکە ١٥٠ میلیارد دۆلاری لە ڕێگەی سووک‌کردنی ئابلۆقەکانەوە و هەروەها ١.٧ میلیارد دۆلار پارەی نەغد کە وڵاتە یەکگرتووەکان دایەوە بە ئێران، کە ڕێبەرانی ئێران ئەو پارەیان بۆ بڕەو پێ‌دان بە بەرنامەی سەربازی، توانایی ئەتۆمی و هەوڵی جیاواز، لە نێویاندا تێرۆریزم بۆ ناسەقامگیرکردنی خۆرهەڵاتی نێوەڕاست خەرج کرد. ڕێک‌کەوتنی ئێران هیچ بەربەستێکی بۆ لەغاو کردنی کرداری شەڕخوازانەی ئێران تێدا نەبوو.\nجووت کردنی ئەوپەڕی زەخت لەگەڵ گونجاندن\nجێگرەوەی ترامپ بۆ بەرجام سیاسەتێکە بە ناوی “ئەو پەڕی زەخت”، ستراتێژییەکی توندوتۆڵی ئابلۆقەی ئابووریی وڵاتە یەکگرتووەکان بۆ بەربەرەکانی لەگەڵ ئاکاری شەڕەنگێزانە و تێک‌دەرانەی ئێران و ناچار کردنی بۆ وتووێژ لە بارەی ڕێک‌کەوتنێکی نوێ. ستراتێژییەکە هەروەها زیاد کردنی هێزەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ناوچەدا و ئامادەیی سەرۆک‌کۆمار بۆ کەلک‌وەرگرتن لە هێزی سەربازی لە جوابی ورووژاندنەکانی ئێرانیش دەگرێتەوە.\nلە ٢٨ـی مانگی مای ٢٠١٨، وەزیری کاروباری دەرەوە مایک پۆمپێئۆ، لە وتارێکدا لە هەریتێج فاوندەیشن، لیستەی دوازدە داوای وڵاتە یەکگرتووەکانی بۆ ڕێک‌کەوتنێکی نوێ لەگەڵ ئێران پێشکەش کرد کە لە نێویاندا دەکرێ ئاماژە بە دەست‌هەڵگرتن لە پیتاندنی ئۆرانیۆم و کۆتایی‌هێنان بە شەڕەنگێزی و ورووژاندنەکانی ئێران لە ناوچە بکرێ. ئەگەرچی وڵاتە یەکگرتووەکان هەرگیز ئەو داواکارییانەی وەلا نەناون، سەرۆک‌کۆمار لە چەند هەلی جیاواز باسی خۆ گونجاندن لە بارەی وتووێژ لەگەڵ ئێرانی کردوە. ئەوە قەبووڵ کردنی پلانی سەرۆک‌کۆماری فەڕانسە، ئێمانوئێل ماکرۆن، لە پاییزی ٢٠١٩ بۆ وتووێژی دوولایەنە لەگەڵ ئێران، هێندێک سنووردار کردنی بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران و هەڵگرتنی ئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان، دەگرێتەوە. نەخشەی ماکرۆن لەبەر پێداگریی ئێران لەسەر هەڵگرتنی ئابلۆقەکان لە لایەن ترامپ پێش دەست‌پێ‌کردنی وتووێژەکان، شکستی هێنا.\nهەموو ڕاوێژکارەکانی ترامپ لە بارەی ئامادەیی ترامپ بۆ سازان لە بارەی دەست‌پێکی وتووێژ لەگەڵ ئێران بە گوێرەی پلانی ماکرۆن، کەیف‌خۆش نەبوون. ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی پێشوو، جان بۆڵتۆن بە توندی دژی سووک‌کردنی ئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان بەو شێوەیە بوو و دەڵێن ئەوە بووە هۆی جیا بوونەوەی بۆڵتۆن لە سێپتامبری ٢٠١٩.\nبە گشتی، ستراتێژیی ئەو پەڕی زەخت سەرکەوتوو بووە، ئەگەر چی ئێران لاسارانە خۆ لە بەشداری لە وتووێژ لە بارەی ڕێک‌کەوتنێک کە جێگرەوەی بەرجام بێ، دەبوێرێ. ئابووریی ئێران لەژێر زەختی بێ‌وێنەی ئابووری بە هۆی ئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان ئازار دەچێژێ کە دەبێتە هۆی ناڕەزایەتی دژی ڕێژیمی ئێران. ناڕەزایەتییەکان دژی دەوڵەتی ئێران بە هەمان شێوە لە عێراق، لوبنان و سووریە، کە ئابلۆقەکانی وڵاتە یەکگرتووەکان بۆتە هۆی پێشگرتن بە دەست‌ڕاگەیشتنی تاران بە سەرچاوەی دارایی بۆ پشتگیریی تاران لە میلیشیاکانی سەر بە ئێران و هاوپەیمانە سیاسییەکانی لەو وڵاتانە، بەڕێوە چوون. ئەوە بۆتە هۆی نەگەیشتنی پارە بە ئەندامانی حیزبوڵڵا، بەکرێ‌گیراوە تێرۆریستەکانی ئێران لە لوبنان.\nپشت‌ڕاست‌کرانەوەی گزەی ئێران\nلە کاتێکدا کە دەمێکە ئێران بە گزە کردن لە ڕێک‌کەوتنی بەرجام تاوانبار دەکرا، ئاشکرا کردنەکانی ئیسڕائیل لە ٢٠١٨ هیچ گومانێکی لەو بارەوە نەهێشت. گرێ کوێرەی نێوان ڕێژیمی ئێران و کۆمەڵگەی نێوەنەتەوەیی لە بارەی گزەی ڕێژیم، ڕەوایی بە ڕەت‌کردنەوەی ڕێک‌کەوتنی ئەتۆمی لە لایەن سەرۆک‌کۆمار ترامپ دەدا.\nڕاپۆرتی جێگەی متمانە لە بارەی گزەی ئێران پێش کشانەوەی وڵاتە یەکگرتووەکان پێشکەش کران. ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی تەتۆمی لە دێسامبری ٢٠١٥ پشت‌ڕاستی کردەوە کە ئێران لە پێشکەش‌کردنی بیلانی ورد و ڕاستگۆیانەی بەرنامەی ئەتۆمی شکستی هێناوە، کە بە گوێرەی بەرجام پێش‌مەرجێکە بۆ سووک‌کردنی ئابلۆقەکان. ڕێکخراوی هەواڵگریی ئاڵمان چەند ڕاپۆرتی لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا لە بارەی هەوڵی نهێنیی ئێران بۆ وەدەست‌هێنانی ئامێری ئەتۆمی، کە پێشێل‌کاریی ڕێک‌کەوتنەکەیە، بڵاو کردۆتەوە. لە جوولای ٢٠١٧، سێناتۆران تێد کرووز، تام کاتن، مارک ڕۆبیۆ و دەیڤید پەردوو نامەیەکیان بۆ وەزیری کاروباری دەرەوە، ڕێکس تیلەرسۆن، نووسی و تێیدا ئاماژەیان بە “پێشێل‌کارییە بەردەوامەکانی ڕێک‌کەوتنەکە” لە لایەن ئێرانەوە کرد.\nلایەنگرانی بەرجام ئەو تاوانبار کردنانەیان ڕەت دەکردەوە و باسی ئەوەیان دەکرد کە ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی جار لە دوای جار ڕایان‌گەیاندوە کە ئێران بەرجامی جێ‌بەجێ کردوە. بەڵام، ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی ملکەچیی ئێرانی تەنیا بە گوێرەی بەرنامەی ئەتۆمیی ڕاگەیەنراو لە بنکەکانی کە سەربازی نین و زنجیرەی دابین‌کەرانی کەلوپەل کە پێشتر ڕاگەیەنرابوو، بەراورد دەکرد. ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی هەروەها خۆی لە داوای پشکنینی بنکە سەربازییەکان (کە تاران ڕای‌گەیاندبوو ئیزنی پشکنینیان نادا) دەبوارد، ئەگەرچی وێ‌دەچێ ئەوان شوێنی کاری نهێنی لەسەر چەکی ئەتۆمی بن.\nگزەی ئێران لە بەرجام لە بەهاری ٢٠١٨ بە شێوەی کۆتایی پێ‌هێنەر ئاشکرا کرا، کاتێک کە سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیل بنیامین نەتانیاهۆ باسی دزینی ڕێژەیەکی زۆر بەڵگە لە بارەی پرۆگرامی نهێنیی چەکی ئەتۆمیی ئێران لە لایەن سیخوڕانی ئیسڕائیلی کرد. بەڵگەکان بە ناوی ئارشیوی ئەتۆمیی ئێران، سەلماندیان کە ئێران لە ٢٠١٥ بەرجامی بە درۆ کردن لەگەڵ ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی لە بارەی چالاکییەکانی پێوەندیدار بە چەکی ئەتۆمی، پێشێل کردوە. بەڵگەکان ئاشکرایان کرد کە ئێران نەخشەکانی بۆ دروست‌کردنی پێنج كڵاوی مووشەکی ئەتۆمی لە پێگەیەکی نهێنیی ژێرزەوی لە بنکەی سەربازیی پارچین، شوێنێک کە پارچەکانی چەکی ئەتۆمی پەرە پێ دەدان، لە ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی شاردۆتەوە.\nخۆ بواردنی ئێران لە دانی زانیاری لە بارەی ئاسەواری گەردیلەی ئۆرانیۆم کە لە ئەمبارێکی تاران دۆزرابۆوە، بووە هۆی پەرە گرتنی گرژی لەگەڵ ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی و وڵاتانی ئورووپا. لە مانگی مارس، ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی داوای لە ئێران کرد تا لە بارەی سەرچاوەی گردیلەکانی ئۆرانیۆم “دەست‌بەجێ و بە تەواوی هاوکاریی بکا” و ئیزنی دەست‌ڕاگەیشتن بە سێ شوێنی دیکەش بدەن کە لە بەڵگەکانی ئەتۆمیی ئێراندا ئاماژە بە چالاکیی ئەتۆمیی نەدرکاو لەوێ کرابوو. لە ئاوریل، ئێران کۆتایی بە هاوکاری لەگەڵ ئەو لێکۆڵینەوانە هێنا کە پێشێل‌کارییەکی ئاشکرای دیکەی بەرجامە.\nکاریگەرییەکانی شەهید قاسملوو لە حیزبی دێموکرات و بزووتنەوەی کوردستاندا\nبەخۆداچوونەوە و ڕێفۆرم وەک ماهییەتی وجوودیی حیزبی دێموکرات


ئارام قزلەریی : مامەڵەکردنی پارتی لەگەڵ گۆڕان ، سەرەتایە بۆ هێزەکانی تر . – WTARIKURD\nئارام قزلەریی : مامەڵەکردنی پارتی لەگەڵ گۆڕان ، سەرەتایە بۆ هێزەکانی تر .\nدەگێڕنەوە ئەڵێن ڕۆژێک پیاوێک ئەچێتە ناو باخەکەیەوە دەبینێت سێ پیاوی زەبەلاح لەناو باخەکەیدا خەریکی لێکردنەوەی کاڵەک و شوتی و خەیارن ئەیخۆن .\nخاوەن باخ ئەچێتە پێشەوەو لێیان ئەپرسێت ئێوە کێن و چی ئەکەن لەم باخەدا بە ئارەزوی خۆتان شت لێ ئەکەنەوەو ئەیخۆن .\nلە وەڵامدا سێ کەسەکە ئەڵێن ئەمە ئەرزو نیعمەتی خوایەو کەس بۆی نیە پێمان بڵێت چی ئەکەن و بۆ ئەیخۆن .\nبەڵام خاوەن باخ کەسێکی ژیر دەبێت و دەزانێت ناتوانێت لەگەڵ ئەم سێ کەسەدا بیکاتە شەڕو دڵنیاشە کە سەرکەوتو نابێت .\nبۆیە دەچێتە بەردەم یەکێکیان لێی دەپرسێت تۆ کێیت ؟ ئەویش لەوەڵمدا دەڵێت من نەوەی پێغەمبەرم (د.خ) باخەوان بەڕێزێکی زۆرەوە دەڵێت قوربان من شەرمەزارم باخ باخی ئێوەیە و هەموی لە خزمەتاندایە کە بیخۆن و نۆشی بکەن .\nدەچێتە بەردەم یەکێکی تریان و لێی ئەپرسێت ئەی تۆ کێیت ؟ ئەویش ئەڵێت من شێخم و ئەولیام باخەوان دەڵێت ئێوەش پیرۆزن و ئێمە خاوەن ماڵ نین لەبەردەمتاندا بەدڵی خۆتان لێ كەنەوەو بیخۆن .\nدەچێتە بەردەم کەسی سێهەم و لەویش ئەپرسێت ئەی تۆ کێیت ؟ ئەویش لەوەڵمدا ئەڵێت من مەلام و خەڵکی هوشیار ئەکەمەوە .\nباخەوان هەتا ئەتوانێت ئەیدات بەدەمی مەلاداو ئەکەوێتە گیانی ئەوەندەی لێ ئەدات هەر بەزۆری زۆردای لە باخەکە ئەیکاتە دەرەوە .\nکەمێک پشو ئەدات و دێتەوە لای کەسی یەکەم و پێی ئەڵێت قوربان جەنابتان پیرۆزو موقەدەسن کەس نابێت لە هاوشانی ئێوەدا خۆی ببینێتەوە . بۆیە هەر ئێستا ئەو شیخەش بەشەق دەر ئەکەم و ئێوە بەدڵی خۆتان میوەی باخەکە بخۆن .\nکاکی باخەوان دەکەوێتە گیانی شێخەکەو هەر چینێکی باشیش لەو ئەدات و ئەویش ناچار ئەکات باخەکە جێ بهێڵێت .\nکەمێکی تر پشو ئەدات و ئینجا ئەچێتەوە بەردەم ئەو کەسەی کە وتی من نەوەی پێغەمبەرم (د.خ) باخەوان پەلاماری ئەمیش ئەدات و هەزارو یەک قسەی ناشرینی پێ ئەڵێت و پێی دەڵێت ئێوە بەناوی ئیسلام و دیانەتەوە هەزاران تاوان و سوکایەتیتان کردوە بە هاوڵاتیان ، کاکی باخەوان ئەمیش بەشەق ئەکاتە دەرەوە لەناو باخەکەدا .\nدیارە ئەوەی باسمان کرد زیرەکی باخەوانەکە بوو کە لەسەرەتادا زانی ناتوانێت بە یەک جار ڕوبەڕوی ئەو سێ کەسە ببێتەوە بۆیە زۆر ژیرانە یەک یەک دەری پەڕاندن و باخەکەی کردەوە ژێر دەسەڵاتی خۆی .\nئەوەی یەکەم بزوتنەوەی گۆڕان بوو هەموو بەچاوی خۆمان بینیمان چۆن کرانە دەرەوە .\nدوهەم کەسیش شێخەکەیە کە ئەویش یەکێتی نیشتیمانی کوردستانە گەر ئاوا کارەکان بۆ پارتی بچێتە سەر بە دڵنیاییەوە دوای ئەوان شێخیش ئەکرێتە دەرەوە .\nئەوەی ئەمێنێتەوە بۆ کۆتایی نەوەکەی پێغەمبەرە (د.خ) واتە حیزبە ئیسلامیەکانە ئەوانیش چارەنوسیان لە مەلاو شێخەکە باشتر نابێت و لەباخەکە دەکرێنە دەرەوە .\nباخەکە کوردستانەو پارتیش لە کۆتایدا دەبێتە خاوەنی ڕاستە قینەی باخەکە .\nبە کورتی و بە بوختی هیچ کام لە حیزبە کوردیەکان دڵی خۆیان خۆش نەکەن و بە بزوتنەوەی گۆران خۆش نەبن کە ئەو مامەڵەیەی لەگەڵدا کراوە ، پارتی سیاسەت ئەکات و لە سیاسەتیشدا نە بەزەیی هەیە نە خۆشەویستی و نە وەفا و نە هاوڕێیەتی .\nئاڵا تاڵەبانی : دکتۆر یوسف محمەد سەرۆکی شەرعی پەڕلەمانی کوردستانە .\nنەوزادی موهەندیس : هەموو ڕووناكیەكان بە ئاڕاستەی یەكێتین .


پشیلەیەک بەدواى خێزانێکی کۆچبەری عێراقی دەکەوێت تا ئەوروپا - Yalla\nپشیلەیەک بەدواى خێزانێکی کۆچبەری عێراقی دەکەوێت تا ئەوروپا\nمێژوو پڕیەتى لە چیرۆکی چەندان سەگ و پشیلە کە چەندین رێی دوور ودرێژیان بڕیوە تا بگەنەوە بە خاوەنەکانیان بەڵام چیرۆکی کونکوش زۆر سەرنج راکێشترە.\nئەو خێزانەى کونکوشیان بەخێو دەکرد خێزانێکی کۆچبەری عێراقین، بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەى گاردیان، ئەم خێزانە پشیلەکەیان زۆر خۆشدەوێت بۆیە لەم رێگا سەختەى کە بۆ کۆچکردن بۆ ئەوروپا گرتبوویانە بەر لەگەڵ خۆیان پشیلەکەیان برد.\nئەم خێزانە لە یۆنان ئەم پشیلەیەیان بزرکرد بەڵام دواتر لە ئەڵمانیا دۆزیانەوە.چیرۆکی گەڕانەوەشی بۆ خاوەنە عێراقیەکانی بەم شێوەیەیە: ئەوانەى پشیلەکەیان دۆزیبوویەوە، لەرێی فەیسبووک هەڵمەتێکیان دەستپێکرد بۆ دۆزینەوەى خاوەنی ئەم پشیلەیە کە لە جۆری ڤانى تورکیە. دواى ئەوەى خاوەنی پشیلەکە دۆزرایەوە، لەرێی سایتی گۆ فەند پارەی پێویست کۆکرایەوە بۆ رەوانەکردنەوەى پشیلەکە بۆ خاوەنەکەیان.\n“ئەمە تەنها چیرۆکێکی سادە نیە لەبارەى پشیلەیەکەوە” ئاشلی ئەندیرسۆن، یەکێک لەوانەى پشیلەکەى پاراست وهەڵمەتى گەڕاندنەوەى پشیلەکەى بۆ خاوەنەکانى ئەنجامدا لە سەرەتاى ئەم مانگە واى بە سایتی دۆدۆ وت، چەند رۆژێک پێش دۆزینەوەى خاوەنی پشیلەکە. “دەزانم سەرباری هەموو ئازار و ناخۆشیەک، تروسکەیەک هیوا هەر دەمێنێت. بۆیە منیش بە راستی دەمەوێت خێزانى ئەم پشیلەیە بدۆزمەوە”.\nئەم خێزانە لە دواى داگیرکردنى موسڵ لەلایەن رێکخراوى داعشەوە لەساڵی ٢٠١٤، شارەکەیان بەجێ هێشت و ئێستا بە سەلامەتى لە وڵاتى نەروێج نیشتەجێن، سوپاس بۆ ئەندیسرۆن و هاورێکانى لە کۆتاییدا لەگەڵ پشیلەکەیان یەکیان گرتەوە.\nshort URL: https://yallairaq.com/ku/YduWd


ئێران دوو خانمە سینەماکار بە کەفالەت ئازاد دەکات\nچالاكوانانی ئێران رایانگەیاند دوای ئەوەی زیاتر لە هەفتەیەک ئەو ژنانەی کە لە سەروەختی ناڕەزاییەکانی دژی بەرزبوونەوەی نرخەكان دەستگیرکرابوون، دەسەڵاتدارانی ئێران ڕۆژی چوارشەممە بە دانانی کەفالەتی دارایی ئەو دوو سینەماكارە ناودارەی بەڵگەفیلمیان ئازاد كردووە.\nڕێکخراوی بیدارزەنی کە ڕێکخراوی مافی ژنانە ڕایگەیاند "مینا کەشاڤەرز و فیروزە خوسرەڤانی کە هەردووکیان ڕۆژی 7ی مانگی 5 دەستبەسەر کرابوون و لە بەندیخانەی ئێوین تاران ڕاگیرابوون، ئێوارەی ڕۆژی سێشەممە ئازادکران."\nڕێکخراوەکە دەشڵێت ئازادکردنیان کاتییە و دوای ئەوە هاتووە کە خێزانەکانیان تەداخولیان کردووە بۆئەوەی بە کەفالەت ئازادبکرێن، هەروەها میدیاکانی فارسی زمان کە بنکەکانیان لە دەرەوەی ئێرانە، ئازادکردنیانی پشتڕاستکردەوە.\nدەستەیەک لە ئەکتەر و دەرهێنەری سینەمایی ئێرانی لە نێویاندا دەرهێنەری بەناوبانگ محەمەد ڕەسووڵۆف لە سەرەتای ئەم هەفتەیەدا نامەیەکی کراوەیان بڵاو کردبووەوە کە لێپرسینەوە و دەستگیرکردنی چەند سینەماکارێک لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا و هەروەها هەڵکوتانە سەر ماڵەکانیان شەرمەزار کردبوو.\nده ستگیركردنی ئه و سینەماكارانه له كاتێكدایه كه ناڕەزایەتییەكان له ئێران بەردەوامن به هۆی بەرزكردنەوه ی نرخی پێداویستییە سەرەتاییەکان لەوانه نان كه به وتەی چالاكوانانی بنكە له دەرەوەی ئەو وڵاته له هەڵمەتێکی سەركوتكردندا چه ندین کەس كوژراون و سەدانی دیكەش ده ستگیركراون.\nتا ئێستا هیچ ئاماژەیەک نییە کە کەسایەتییە دیارەکانی دیکە کە لە سەرکوتکردنەکەدا دەستگیرکراون ئازادکرابن یان نا.\nکۆمیتەی پاراستنی ڕۆژنامەنوسان کە بنکەکەیان لە ئەمەریکایە ڕایگەیاندووە کە لانیکەم پێنج ڕۆژنامەنووس و سینەماکار دەستگیرکراون کە هەموویان ژنن، هەروەها ڕیهانە تەراڤاتی فۆتۆگرافەری ڕۆژنامەنوانی سەربەخۆش لەنێو دەستگیرکراوەکاندایە.\nئاماژەشیان بەوە داوە کە ئەو دوو کەسەی دیکە کە دەستبەسەرن پێدەچێت فیلمسازانی دیکۆمێنتاری پەریسا ئەنڤەری و شیلان سەعدی بن.\nشەریف مەنسوور ڕێکخەری کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئافریاکای ڕێکخراوی CPJ ڕایگەیاند "بەهۆی هەوڵە بەردەوامەکانی ئێرانەوە بۆ بێدەنگکردنی دەنگە سەربەخۆکان، پێنج ڕۆژنامەنووسی ژنی خستۆتە زیندانەوە."\nدەشڵێت "دەبێت دەسەڵاتدارانی ئێران لەوە تێبگەن کە ناتوانن بە زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووسان واقیعی سەختی ئەو وڵاتە بشارنەوە".\nهەروەها میدیا ناوخۆییەکانی ئێران ڕایانگەیاندووە کە پۆلیس ئەکادیمیست و نوسەری بەنێوبانگ سەعید مەدەنییانی بە تۆمەتی هەڵسوکەوتی "دژ بە ئاسایشی" وڵات و هەبوونی پەیوەندی بە دەوڵەتە بیانییەکانەوە دەستگیرکردووە.\nمیدیاکانی دەرەوەی ئێران ڕایانگەیاندووە کە ئەو دەستگیرکردنە دوای ئەوە هاتووە کە چاوپێکەوتنی لەگەڵ میدیاکانی تاراوگەدا ئەنجامداوە و باسی ئەو ئاڵنگاریانەی کردووە کە ناڕەزایەتییەکانی ئێستا بۆ حکومەت دروستیدەکەن.


قەرەبووكردنەوەی دوو ساڵی خوێندنی تێپەڕیوو – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » لەشکر حەمە ساڵح » قەرەبووكردنەوەی دوو ساڵی خوێندنی تێپەڕیوو\nقەرەبووكردنەوەی دوو ساڵی خوێندنی تێپەڕیوو\nبەرەو ساڵی نوێی خوێندن دەچین، هێشتا روون نییە ساڵی نوێی خوێندن بە شێوەیەكی گشتی چۆن دەستپێدەكات، بەپێی لێدوانی وەزارەتی پەروەردە، چاوەڕوانی لیژنەی باڵای روبەڕوبوونەوەی كۆرۆنان بۆئەوەی بڕیاری كۆتایی لە بارەی دەستپێكردنی ساڵی نوێی خوێندنەوە بدەن.\nلە دوو ساڵی رابردوودا، پرۆسەی خوێندن و پەروەردە و فێركردن لە كوردستان بە شێوەیەكی گشتی، یەكێك بوو لەو كەرتانەی زەرەر و زیانێكی زۆری بەركەوت.\nسەرباری خراپیی باری ئابووری و دواكەوتن و پاشەكەوتكردنی مووچە و بایكۆت، قەدەغەی هاتوچۆ و رێگرتن لە خوێندنی ناوپۆل بەهۆی مەترسیی كۆرۆنا و پەنابردنەبەر خوێندنی ئەلیكترۆنی و ئۆنلاین، زیانی زۆریان بە پرۆسەی پەروەردە گەیاند.\nلەو دوو ساڵەی كە رابورد، خوێندكارانی كوردستان لە بارێكی ناهەمواری ئابووری و سیاسی و پەروەردەیی و تەنانەت دەروونیش، ساڵی خوێندنیان بەڕێكرد، راستە بەشێكی زۆریان دەرچوون و لە ساڵی خوێندن دوانەكەوتن، بەڵام كاریگەرییەكە روون و ئاشكرایە و نكۆڵی لێناكرێت.\nئەگەر بە وردی قسە لەسەر ئەو دۆخە بكەین ئەوا دەگەینە ئەو دەرەنجامەی هەردوو ساڵی خوێندنی رابردوو (ئەگەر ساڵەكانی پێشتر بەهۆی بایكۆت و دابەشنەكردنی مووچە بە شێوەیەكی رێكوپێك بخەینەلاوە) دوو ساڵی ئاسایی نەبوون بۆ خوێندكاران.\nپێویست بوو لەم ماوەیەدا كە پشوویەكی هاوینەی كورتخایەنە لە نێوان خوێندنی ساڵی رابردوو و ساڵی داهاتوو، هەردوو وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا بەدواداچوون یان توێژینەوەیەكی مەیدانی بكەن بۆ دەرخستنی راستییەكان لە بارەی دوو ساڵی رابردووی خوێندن و زەمینەسازی بۆ ساڵی نوێی خوێندن.\nدەبوو ئەو توێژینەوەیە وەڵامی ئەو پرسیارانە بداتەوە كە پەیوەستن بە چارەنووسی پرۆسەی پەروەردە و فێركردنەوە. ئایا خوێندكاران لە ماوەی ئەو دوو ساڵەدا بە فیعلی ئەو دوو پۆلە یان ئەو دوو قۆناغەی خوێندنیان بڕیوە یان مەسەلەكە تەنها تێپەڕاندنە؟\nئایا چیكراوە بۆئەوەی قەرەبووی وانە و خوێندنی پچڕپچڕی ئەو دوو ساڵە بكرێتەوە؟ چۆن وابکەین خوێندكاران كەمترین باجی ئەو بارە نائاساییە بدەن كە نەك تەنها بەسەر كوردستان، بەڵكو بەسەر هەموو جیهاندا هات؟\nئایا خوێندكارانی كوردستان، كە قۆناغێكی خوێندن دەبڕن و دەچنە قۆناغێكی نوێ بە فیعلی شایستەی ئەوەن یان تەنها بۆ ئەوەیە خوێندكاران و كەسوكاریان رازی بكرێن كە رۆڵەكانیان ساڵێكی تەمەن و ساڵێكی خوێندنیان نەفەوتاوە؟\nئەو پرۆگرام و وانانەی لە هەر ساڵێكی خوێندندا دەخوێندرێن تا چەند بەشێوەیەكی زانستی پێكەوە بەستراون و ئەگەر وەك پێویست نەخوێندرا، چ كاریگەریی و كەموكووڕییەكی دەبێت لەسەر كۆی پرۆسەی پەروەردەیی و ئاستی زانستی و خوێندنی خوێندكاران؟\nئایا دامەزراوە رەسمییەكان، بەدواداچوونی ورد و جدییان كردووە بۆ چۆنێتی تێپەڕاندنی ساڵی خوێندن لە وڵاتانی تر، هەموو وڵاتانی پێشكەوتوو هەمیش وڵاتانی دەوروبەر؟\nئایا لەگەڵ پسپۆڕانی ناوخۆیی و بیانی و رێكخراوە پەروەردەییە نێودەوڵەتییەكان و وڵاتانی پێشكەوتوو هەماهەنگی كراوە بۆ چۆنێتی قەرەبووكردنەوەی ئەو دوو ساڵەی تێپەڕی؟\nوەڵامدانەوەی ئەو پرسیارانە ئەركی خێرا و بەپەلەی وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكانی هەرێمی كوردستانە، ئەگەر خەم لە پرۆسەی پەروەردە و پەروەردەكردنی نەوەكانی داهاتوو دەخورێت، ئاوڕدانەوەی جددی لەم پرسە، پرسێكی جددی و هەنووكەییە.


Sunday, 11.10.2019, 22:32\nهاوکات له گه ل بڕیاری تره مپ بۆ پاشه کشه به هێزه داگیرکه ره که ی له بنکه عه سکه رێکانی سوریا و ڕێکه وتنی زیده ئینسانی ئه مه ریکا و تورکیا له سه ر مه سه له ی کورد و هێرشی درندانه ی سوپای فاشیزمی تورکیه بۆ سه ر خه ڵکی بێ تاوانی ڕۆژهه ڵات ، دوای چه ند ڕۆژێک کوشتنی ئه بوبه کر به غدادی «خلیفه ی داعش و موسڵمانان» ڕاگه یه ندرا. ئه م ڕێکه وتنه ئه ونده قیزه ون و جنایه تکارانه بوو که به ر نه فره ت و توڕه ی توندی جه ماوه ری ئازادیخواز و خه ڵکی دونیا که وت و له زۆربه ی زۆری وه ڵاته کانی جیهان ئێعتیراز و پروتیست و ناره زایه تی گه وره دژی ئه م ئینسانکوژییه ئه نجامدرا. ئه مه ریکا و تورکیا هه ر گیز ئه رزیابی و پێشبینی ئه وه یان نه ئه کرد که به م شێوه به رفراوانه بکه ونه به ر نه فره ت و توڕه یی خه ڵک و پره نسیپی سیاسی و ئه خلاقیان بچێته ژێر پرسیار و ئێعترازی جه ماوه ری ئۆمانیست و شه رافه تمه ند و ئازادیخوازی جیهانه وه. هه ر بۆیه ، بۆ به لاڕێدا بردنی ئه فکار و هزرو بیرانی خه ڵک جیهان به رنامه ی کوشتنی ئه بوبه کر به غدادی که له ناوچه ی ژێر ده سه ڵاتی تورکیا حه شار درابوو داڕشت. به غدادی ئیتر تاریخی مه سره فی به سه ر چوبوو، باشتر وا بوو که به م هه نگاوه ئابڕۆ و جنایه ته کانی خۆیان په رده پۆش بکه ن. بوون و نه بوونی به غدادی هیچ ئالوگۆڕێک چ له ناوخؤی "داعش" و چ له مه سه له ی تیرۆریزم له ناوچه که ناگۆڕێت. کوشتنی به غدادی رێکلام و پڕوپاگه نده یه کی سه خیفانه ی شه خسێکی وه ک تره مپ و ئوردوغانی جه لاده ، بۆ داپۆشینی ئه و تیراژیدیا گه وره و غیره ئینسانی یه ، که نیسبه ت به میلله تی کوردی سوریا ده ستیان داوه تێ و ڕیگای پاکتاوی ڕه گه زیان له ناوچه که دا هه مووار کردوه ته وه. ئه گینا کوشتنی به غدادی یه ک زه ره ش له ده ور و نفوز و جنایه ته کانی " داعش" که ده ستسازی خودی ئه مانه یه که م ناکاته وه.\nتره مپ دوای ڕیکه وتنی له گه ل ئوردوگانی فاشیزم به درۆ به شێکی له هێزه عه سکه رێکه ی خۆی تا سنوری عیراق کشانده وه و ڕێگای جنیۆساید کردن و بۆمبارانی کیمیاوی و فسفۆری بۆ تورکیا هه مووار کرد و هه زاران ئینسانی بی تاوانی کرده قوربانی ئه و سیاسه ته شوم و نگریسه که هه میشه ئه مه ریکا له ناوچه جیاوازه کانی جیهان په یره وی ده کات. کاتێک له شکری خۆێنڕیژی تورکیا و داروده سته جیهادیه ئیسلامیه کان تا ڕاده یه ک به ئامانجه گڵاوه کانی خۆیان گه یشتن و هه زاران ئینسانیان قه تڵ و عام کرد و سه دها هه زار ئینسانیشیان ده ر به ده ر کرد، ئه و کات تره مپی بێ شه رم ده ستوری گه ڕانه وه ی سه ربازه کانی بۆ شۆن و بنکه کانی خۆیان ده ر کرد.\nوجودی فیزیکی و بنکه ی عه سکه ری ئه مریکا له سوریه هیچ په یوندێه کی نه به له نێو بردنی " داعشه وه" هه یه و نه به یارمه تی دانی خه ڵکی کورد و هێزی چه کداری (هه سه ده) . ئه مریکا ته جاریب و ئه زموونێکی یه کجار گه وره ی له فریودان و ڕێکخستنی درۆ و ده له سه بۆ هه ڵخڵه تاندنی حکومه ته شووێنێه کان و حیزبه ناسیونالیزمه کانی نێو بزوتنه وی ئازادیخوازی جیهان به گشتی و ناوچه ی ڕۆژهه ڵاتی نا وه راست به خاس هه یه.\nئه مه چه ند ساڵه به یارمه تی دانی بڕێک که لوپه لی عه سکه ری ، هێزێکی ئاکتیڤی وه ک (هه سه ده) ی له پێناو به رژه وه ندی گشتی و ئیستراتژی خۆی به کار هێناوه و بێ ئه وه خؤێن له لوتی یه ک عه سکه ری ئه مریکا بڕژێت ، ده یان هه زار " شه ڕڤانی " به کوشت دا ، نه له به ر خاتر دیاری کردنی مافی چاره نووسی خه ڵکی کورد و ناوچه که، به ڵکو له به ر خاتر پاراستنی چاڵه نه وته کانی سوریا که له ژێر کونترۆڵی ئه واندایه.\nئه مه له لایه که وه و له لایه کی دیکه وه تورکیای به دسیگال ئه م بێ ده نگی و ڕێکه وتنه ی له گه ل ئه مه ریکا قوازته وه بۆ هێرش کردن و قه تڵ و عامی یه کجاری میلله تێک که به درێژای مێژو هه ر سته ملێکراو و بێ ماف و ئاوار و ده ربه ده ر بووه. پلانی گه ڵاوی سه رکرده کانی تورکیا ، ته نیا قه تڵ و عامی جه ماعه تێک و چه ند سه د " شه ڕڤان" نییه، به ڵکو پڵانێکی به هێز و پته و و ئیستراتژییه . ئه و ان ئیانه وێت له م گۆمه خۆێناویه دا ڕاوی خۆیان به باشی بکه ن. ئه وان ئه یانهه وێت تا ئه و جێگایه که بۆیان بکرێت و مه جالیان هه بێ خه ڵکی کورد و ئازادیخوازانی دیکه بکوژن و ئه وانه ش که به نیوه گیانی ئه مێننه وه ئاواره و ده ر به ده ریان که ن و ماڵ و ژیانیان به تالان ببه ن . ئاخرین هه نگاو و پیلانی ئه م سه رکرده هاغید و ڕه گه زپره ستانه ئه وه یه ، که سێ ملیون خه ڵکی ده ر به ده ری سوریا که زۆربه یان عه ره ب و نه ته وه کانی دیکه ن و ئێستا له نێو خاکی تورکیا نیشته جێن و ئه وروپا ژیانیان دابین ئه کات بیانگڕێنێته وه بۆ نێو خاک و شاری کورده کان و له ویدا شارێکی گه وره یان بۆدروست بکات و ماڵ و مۆڵک و زه وی کورده کان به سه ریاندا دابه ش بکات و دیمۆگرافی شیمالی سوریا که زۆربه ی خه ڵکه که ی کوردن به ته واوه تی بگۆڕێت.\nیه که م : به م شێوه یه میلله تی کورد له شیمالی سوریه دا ئه بێته ئه قه لێتێکی بچوک و ئه و کاته له ته واو هه ڵبژاردنه نێوخۆیه کاندا ناتوانن که به هه ده ف و ئامانجه کانی خۆیان بگه ن.\nدووهه م : نیشته جێ کردنی خه ڵکی عه ره ب و نه ته وه میللی و مه زهه بییه کانی دیکه له ناوچه کوردیه کاندا ، سه رئه نجام ئه بێته هۆی ئه وه که له سه ر ، ئاو و زه وی و مۆلکی شه خسی ، دوژمنایه تێکی یه کجار قول و دژوار بکه وێته نێو ئه م میلله تانه وه. ئه مه ش وا ده کات که پێگه ی کورد ڕۆژ به ڕۆژ لاوازتر و زه عیف تر بێت و نه توانێت که یه کگرتووی خۆی بپارێزیت و خه باتی چینایه تی و میللی خۆی درێژه پێبدات.\nسێیه م: پێگه و هه ژمونی سیاسی و عه سکه ری و پشته جه بهه ی (په .که.که) ش به ته واوه تی له سوریا و ئه و ناوچانه لاواز ده بێت و ئه مه ش بۆ تورکیا خاڵێکی زۆر گرنگه.\nچوارهه م: چ بمانه وێت و نه مانه وێت تورکیا له م ناوچه داگیرکراوانه و ئه و شاره که ئه یه وێت دروستی بکات و سێ ملیون عه ره ب و خه ڵکی دیکه ی تیا نیشته جێ بکات ئه بێته ئاغا بالا سه ری خه ڵک و هه ژمونی سیاسی و عه سکه ری و ئه منی خۆی تیدا جێگیر ده کات . جگه له وه ش به ده یان حیزب و گروپی مافیا - ئیسلامی و کورد کوژ و " داعشی " تیدا دروست ده کات و هه مووی به ر ئه داته نێو ئه و خه لكه هه ژار و بێ مافه. ئه و کات هه ر ئه ونده ده زانی ئه مڕۆ پێنج که س و به یانی ده که س ئه ڕفێنن و ئه مه ئه بێته شێوه یه کی ئینسانکوژی سیسته ماتیک له نێو ئه و ناوچانه دا.\nپێنجه م: ئوردوغان بۆ خۆی له م ماوه دا چه ند جار گوتویه تی که شیمالی سوریه زۆربه ی عه ره بن. ئه مه جگه له درۆ و پڵانێکی شووینانه و ئاشکرا هیچی دیکه نییه ، ئه گینا هه موو جیهان ئه زانێت که زۆربه ی هه ره زۆری دانیشتوانی کوردن نه عه ره ب. ئوردوغان له م حه په حه پ و قسه بێ ناوه ڕۆکانه ی خۆی ئه یه وێت که به گرانه وه ی ئه م سێ ملیون ئینسانه بۆ ناوچه کوردیه کان چواشه کاری بکات و وه ها ده ری نه خات که ئه وان ئه یانه وێت دیمۆگرافی ناوچه که بگۆڕن.\nله م نێوه دا ئه مه ریکای تاراجگه ر به خاتر چه ته گری و ئه و ده ستکه وته گه وره که له دزینی نه وت ده ستی ئه که وێت و ئه وروپاش به خاتر ترسی ده ربازبوونی ئه و خه ڵکه بۆ ئه وروپا ، هه موویان له ئاستی ئه م کرده وه فاشیزم و دژه مرۆڤایه تی و دڕه ندانه ی تورکیا به ته واوه تی بێ ده نگ و بی کاردانه وه ن. ئه مه ئه و راستییه ده ر ئه خات که ئیدیعای دیموکراسی و مافی مرۆڤ لای ئه م ده وڵه تانه چه نده گوماناوی و بێ ناوه ڕۆکه. ئه مانه ئه گه ر چی به ڕه واڵه ت دیمۆکراسین ، به لام به کرده وه و سیاست کامڵه ن دژی دیموکراسی و زیدی ئازادیخوازین و حازرن له پێناو بچوکترین به رژه وه ندی ئابوری و سیاسی خۆیان به ده یان هه زار خه ڵکی هه ژاری دیکه بکه نه قوربانی. ئاکامی ده ست درێژی و پاونخوازی و داگیرکاری ئه مانه ، بوه ته هۆی گه وره ترین مه ترسی ئه منی ، ئابوری و برسێه تی و کۆچ و کۆچ به ری له م جیهانه دا.\nبه عام ئه مه بوو هه ده ف و ئامانجه گڵاوه کانی ئه مه ریکا و ئه وروپا له لایه که وه و تورکیاش له لایه کی دیکه وه.\nبه تالان بردنی نه وت و پاره ی خه یاڵی بۆ ئه مریکای جنایه تکار ، و کورد کوشتن و جنیۆساید کردن و پاکتاوی ره گه زیش بۆ تورکیای فاشیزم. ئه مه یه ئاکامی ئه و ڕێکه وتنه ژێر به ژێره ی ئه مه ریکا و تورکیا. با ئه وه ش بڵێم ، چه ند ساڵ له مه و پێش ئه م کێڵگه نه وتیانه به ده ستی " داعشه وه " بوو و هه موو سوود و قازانجه که شی ئه چووه گیرفانی " خه لیفه داعش" ئوردوگان و کوڕه کانی . ئێستا ئه مه ریکا له و ناوچانه نیشته جێ بووه و ( هه سه ده) ی کردوه به قه ڵغانی پاراستی ئه و چاڵه نه وتانه که بۆ خۆی ڕۆژانه ٤٨ ملیون دولاری لێ ده فرۆشێت و هه ر به و پارانه شه ڕ و داگیرکاری و ئاژاوه گێری خۆی له ڕۆژهه ڵاتی ناوه راست درێژه پێ ده دات. بێ شه ڕ و ململانێ ی ده وڵه ته دیکتاتۆره کان ، بێ ئیسلام و خوتبه درۆکان ، بێ ئینهرافی ئایدئۆلوژی ناسیونالیزم و لیبرالیزمی مذهبی میلله تی ژێرده ست ، هه رگیز ئه مریکا و سه رمایه داری جیهانی ناتوانێت که خێمه و باره گای خۆی له هیچ کون و قوژبنێک ئه م دونایه دا هه ڵبدات.\nباشه ئێستا خه ڵکی کورد له سوریا به گشتی و (هه سه ده) به خاس ده بێت چی بکه ن؟\nیه که م : وه زعی جوغرافیایی کوردستانی سوریا جیاوازیکی زۆر گه وره ی له گه ل به شه کانی دیکه ی کوردستاندا هه یه. له به شه کانی دیکه زۆر بچوکتر و دانیشتوانیشی زۆر که متره. دووهه م: کوردستانی سوریا دابه ش بووه به سه ر چه ند به ش و ناوچه ی دوور له یه ک. که ئه مه بۆ خۆێ چ له ئاستی یارمه تی دانی یه کتر و چ له باره ئابوری و عه سکه ریه وه خاڵێکی لاواز و زه عیفه بۆ دانیشتوانی کورد. و له به ین ئه م ناوچه دوور له یه کانه دا ، دوژمن زۆر به ئاسانی ئه توانیت هێز و لاینگری خۆی جێگیر بکات و عیلاقه و ئیرتبات و هه ڤبه ندی ئه م ناوچانه له یه کتر دابڕێت. سێیه م: شیمالی سوریا که زۆربه ی دانیشتوانی کوردن ، خه ڵکێکی زۆری نه ته وه کانی دیکه شی لێ نیشته جێیه. ئه مه ش بۆ خۆی خاڵێکی لاوازه بۆ خه باتی کورده کان و گه یشتن به ئامانجه کانیان. ئه گه ر ئیمڕۆ له ترسی داعش و تورکیا و گروپه توندره وه ئیسلامیه کانی سه ر به تورکیا و ده وڵه تانی دیکه و جه یشی سوریا و بڕێک فاکته ری دیکه ئه مانه ی تا ڕاده یه ک له نێو (جه بهه ێه کی یه کگرتوو) له یه کتر نزیک بونه ته وه ، به لام ئه بێت بزانین ، ئه گه ر ڕۆژێک وه زعی ناوخۆی سوریا نورماڵ ببێته وه ، دوژمنان ئه توانن زۆر به ئاسانی له نێو ئه م جه بهه یه کگرتووه دا ئینشقاق و دووبه ره کێ ساز که ن و ئه وان بکه ن دژمنی یه کتر.\nچوارهه م: خه ڵکی کورد به گشتی و «هه سه ده » به تایبه ت ئه بێت له م ڕوه وه زۆر هوشیار و ئاگا بن و به ئاسانی نه که ونه ژێر ته ئسیر و نفوزی ده وڵه تانی بیگانه و دژمنانی خه ڵک. " هه سه ده " ئه بێت یارمه تی و وابه سته گی خۆی به ئه مریکاوه که م بکاته وه و به خاتر به رژه وه ندیه گه ڵاوه کانی ئه مه ریکا یه ک « شه ڕڤانیش » به کوشت نه دات. ئه م په یوه ندی و عیلاقه یه که تا ئێستا " هه سه ده " له گه ل ئه مه ریکادا بویه تی به بڕوای من تا ئه ندازه یه کی زۆر غه ڵه ت و نادروست بووه. چونکه له ئه ندازه به ده ر له ژێر فه رمان و سیاسه ت و ڕکێفی ئه مه ریکادا بوون و سه ر به خۆ بوونی خۆیان له ده ست داوه. له و شؤنانه دا که به رژه وه ندی هه ر دوو لا له ئارادایه ، ده بێ هه ر دوو لا به شداری عه سکه ری بکه ن. ئه گه ر ده نه فه ر شه ڕڤان ئه کوژرێت ، ده بێ چه ند ئه مریکیش بکوژرێت. نه ک ئه وه ی سی هه زار " شه ڕڤان" بکوژرێت و بریندار بێت ، بڵام یه ک عه سکه ری ئه مریکی خۆێن له لوتی نه ێت و جگه له وه به خۆێنی شه ڕڤانی " هه سه ده" چاڵه نه وته کان بپارێزێت ، به ڵام ئه مریکا ڕۆژانه په نجاه ملیۆن دولار نه وت بفرۆشێت بۆ خۆی.\nپێنجه م : هه مووان چاک ئه زانین که ئه مریکا به ردێک ناخاته سه ر به ردێکی دیکه ، ئه گه ر سه د به رد قازانج نه کات. به ڵام " هه سه ده" ئه بێ له وه تێبگات که له سوریا ، ئه مریکا ئیمڕۆ بێ " هه سه ده " شتێکی ئه وتۆی پێ ناکرێت و مانه وه ی زۆر دژوار ئه بێت. به و بۆنه وه ئه بێت به رژه وه ندیه کانی هه ر دوو لا وه ک یه ک حیسابی بۆ بکرێت. ئه گه ر ئه مریکا ڕۆژانه په نجا ملیون دولار نه وت ئه فرۆشێت ، ئه بێ به لایه نی که مه وه بیست و پێنج ملیون دولاری بداته « هه سه ده » بۆ خه رجی ماڵ و مندال و پێداویستی شه ڕ و مه سروفی خه ڵکی ناوچه که. ئه گه ر «هه سه ده» هێزێکی ئازادیخواز و رزگارکه ره ، ئه وه ئه بێت هه ڵسو که وت و پێگه ی سیاسی و کۆمه ڵایه تی خۆی به باشی بناسی و به پێ ئه وه له گه ڵ هه موو هێزه داگیرکه ره کانی نێو سوریا معامله و هه ڵسوو که وت بکات. ئه گینا ئه و هه موو کۆمه ک و پشتیوانی یه نێوخۆی و ده ره کی یه ، که له ئه وان ئه کرێت ، ورده ورده له ده ستی ئه ده ن و ته نیا ئه مێننه وه .\nششه م: " هه سه ده" و هێزه کوردیه کان ، ئه بێ نێوانی خۆیان و ئه قه ڵێته نه ته وه یه کانی دیکه ی نێو ئه و بازنه که له ژێر ده سه ڵاتی ئه واندایه هه ر چی باشتر و پته وتر بکه ن و ئیجازه نه ده ن که هیچ ده وڵه ت و گروپێکی سیاسی دیکه جودایی و ئاژاوه بخاته نێوان کورد و عه ره ب و نه ته وه کانی دیکه. "هه سه ده" و " هه ده په" ده بێ یه کسانی نێو ریزه کانی خؤیان و هه موو خه ڵک بێ جیاوازی دین، ئائین، نه ته وه و ره نگ و پێست به ته واوه تی بپارێزن و له م ئیشه دا پێشه نگ بن. ئه مه خاڵێکی زۆر گرنگه بۆ روبه روو بونه وه ی هه ر چه شنه هێرشێکی نه خوازراو و گه یشتن به نیمچه دیموکراسێک له ناوچه که دا.


خولی نایابی ئینگلتەرا - بێرنلی vs تۆتێنهام هۆتسپێر - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nبرایتۆن و هۆڤ ئالبیۆن vs. واتفۆرد سوانزی ستی vs. کریستاڵ پاڵاس ستۆک ستی vs. وێست برۆمیچ ئالبیۆن ساوسامپتۆن vs. هەدەرفیڵد تاون مانچێستەر ستی vs. ئەی ئێف سی بۆرنێماوس بێرنلی vs. تۆتێنهام هۆتسپێر لێیستەر ستی vs. مانچێستەر یونایتد تۆتێنهام هۆتسپێر vs. ساوسامپتۆن ئەی ئێف سی بۆرنێماوس vs. وێست هام یونایتد وێست برۆمیچ ئالبیۆن vs. ئێڤەرتۆن\nبێرنلی vs تۆتێنهام هۆتسپێر 0-3\n7' هـ. کەین (PG)\n69' هـ. کەین (G) (دروستکرا لە لایەن: م. سیسۆکۆ)\n79' هـ. کەین (G) (دروستکرا لە لایەن: D. Alli)\n'78 بۆ م. دێمبێلێ\n'35 بۆ A. Barnes\n'71 بۆ س. ڤۆکس\n'83 بۆ ئێریک لامێلا\n'86 بۆ N. Wells\n'35 بۆ C. Wood\n'71 بۆ J. Hendrick\n'78 بۆ هیونگ-مین سۆن\n'83 بۆ ئێ. دایەر\n'86 بۆ S. Arfield\n'87 بۆ D. Alli\n16 س. دیفۆر 88'\n10 هـ. کەین 7' 69' 79'\n17 م. سیسۆکۆ 57'\n9 س. ڤۆکس بۆ J. Hendrick 71'\n10 A. Barnes بۆ C. Wood 35'\n21 N. Wells بۆ S. Arfield 86'\n11 ئێریک لامێلا بۆ ئێ. دایەر 83'\n18 لۆرێنتی بۆ D. Alli 87'\n19 م. دێمبێلێ بۆ هیونگ-مین سۆن 78'\n13/07/18 CLF کۆرک ستی 0 - 1 بێرنلی زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n26/07/18 UEL ئابێردین 20 : 45 بێرنلی زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە