رێبەرانی وڵاتە زلهێزەکانی جیهان گفتوگۆ لەسەر قەیرانە مرۆییەکانی ئەفغانستان دەکەن\nرێبەرانی 20 وڵاتی خاوەنی گەورەترین ئابوری جیهانن ڕۆژی سێشەممە کۆبونەوەیەکی نائاسایی کاریگەریان لەسەر ئەفغانستان ئەنجام دا، ئەمەش دوابەدوای کەمتر لە دوو مانگ دوای ئەوەی تاڵیبان دەستی بەسەر ئەو وڵاتەدا گرت. ماریۆ دراگی، سەرۆک وەزیرانی ئیتالیا کە سەرۆکایەتی ئەم خولەی گروپی G20 دەکات فشاری خستە سەر کۆبوونەوەکە و وتی ئەفغانستان بەرەو کارەساتێکی مرۆیی دەچێت.\nماریۆ دراگی، سەرۆک وەزیرانی ئیتالیا ڕایگەیاند ڕۆژی سێشەممە کۆبونەوە داخراوەکە لەسەر ئەفغانستان تیشک دەخاتە سەر ئاسایش و یارمەتی مرۆیی و مافەکانی مرۆڤ لەو وڵاتەدا. ئەم کۆبوونەوەیە کەمتر لە سێ هەفتە بەر لە کۆبوونەوە لوتکەییەکەی گروپی G20 ی سەرکردەکانی جیهانە کە لە ڕۆما لە 30 بۆ 31ی مانگی 10 بەڕێوەدەچێت.\nهەر لە 15ی مانگی 8 ەوە کە تاڵیبان دەسەڵاتی گرتۆتە دەست، دوابەدوای کشانەوەی سەربازانی ئەمریکا پاش 20 ساڵ لە شەڕ؛ نیگەرانی زیاتر بووە سەبارەت بە بارودۆخی مرۆیی لەو وڵاتەدا.\nسەرکردەکان گفتوگۆ دەکەن لەسەر چۆنیەتی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و چۆنیەتی مسۆگەرکردنی ئازادی هاتوچۆی ئەفغانیەکان لە دەرەوە و ناوەوەی سنوورەکانی ئەفغانستان، هەروەها بۆ ئەندامانی ڕێکخراوە ناحکومییەکان و بارودۆخی ژنانی ئەو وڵاتەش، کە ماریۆ دراگی بە کارە بەراییەکان ناودێری کردووە.\nسەرۆک وەزیرانی ئیتالیا لە چاوپێکەوتنێکی ئەم دواییانەیدا لە تەلەڤزیۆنی دەوڵەتی ئیتالیا باسی لە ئەفغانستان کرد.\nدراگی گوتی لەلای ئیتالیا داهاتوو بەستراوەتەوە بە بەرگریکردن لە مافە بنەڕەتییەکان و بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان و پاراستنی هەموو ئەو کەسانەی کە لەماوەی ئەو ساڵانەدا خۆیان خستۆتە بەردەم مەترسی لەپێناو بەرگریکردن لەو مافانە لە ئەفغانستان.\nئاستەنگی سەرەکی بریتی دەبێت لە فشارخستنە سەر تاڵیبان بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی ژنان کە ڕووبەڕووی جیاکاری و توندوتیژی دەبنەوە، لەوانە گەڕانەوەی تەواوەتیان بۆ قوتابخانە و شوێنی کار و دانپیادانانیان لە ژیانی سیاسیدا، لە ئێستادا تەنها کوڕان ڕێگەیان پێدراوە بچنە خویندنی ئامادەیی و بە پێی بانکی نێودەوڵەتی لە ئێستادا زیاتر لە 2 ملیۆن کچ لە خوێندن بێبەشن و ئەفغانستانیش یەکێکە لەو وڵاتانەی کە خانمان خاوەنی نزمترین ئاستی خوێندنەوە و نوسینن لە ئاستی جیهاندا.\nئەنتۆنیۆ گۆترێش سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند؛ ئەفغانستان ڕووبەڕووی "ساتەوەختی سەرکەوتن یان داڕمان" دەبێتەوە و داوای لە جیهان کرد هەڵوێست وەربگرن.\nبەر لەوەی تاڵیبان دەسەڵات بگرێتەدەست، یارمەتییە نێودەوڵەتییەکان 75٪ ی خەرجییەکانی دەوڵەتی لە ئەفغانستاندا روماڵ دەکرد، بەڵام حکومەتەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان ئەو جۆرە کۆمەکەیان بڕیوە و سەرماییە داراییەکانی ئەفغانستانشیان هەڵپەساردووە.\nئەنتۆنیۆ گۆترێش ڕۆژی دووشەممە گوتیشی؛ بانکەکان لە ئەفغانستان داخراون و لە زۆر شوێن چاودێری تەندروستی و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی دیکە ڕاگیراون؛ هۆشداریشیدا ئەو قەیرانە مرۆییەی کە کاریگەری لەسەر نیوەی دانیشتوانی ئەو وڵاتە هەیە؛ ڕوو لە زیادبوونە.\nگۆترێش وتیشی:"ناکرێت گەلی ئەفغانستان سزای بە کۆمەڵ بدرێن تەنها لەبەرئەوەی تاڵیبان خراپ ڕەفتار دەکات."\nجۆزێپ بورێل ڕێکخەری سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا ڕۆژی دووشەممە بەڵێنی دا هاوکاری پێشکەش بکات و لە کۆبونەوەیەکی وەزاریی یەکێتی ئەوروپادا وتی "دۆخی مرۆیی و کۆمەڵایەتی و ئابوری ئەفغانستان لە لێواری داڕماندایە."\nبوریل، وتیشی "ئەمڕۆ لەسەر میتۆدێکی هەژمارکراو ڕێککەوتین بۆ دابینکردنی پشتیوانی ڕاستەوخۆ بۆ دانیشتوانی ئەفغانستان بۆئەوەی ڕێگە لە کارەساتێکی مرۆیی بگیرێت، لەکاتێکدا بەدڵنیاییەوە دان بە تاڵیبان دا نانرێت" وتیشی "ئێمە لە ڕێگەی هاوبەشە فرەلایەنەکانمانەوە هاوکار دەبین لە کاتێکدا ڕێز لەو بنەما هاوبەشانە دەگرین کە رێککەوتویین لەسەری."\nئەو کۆبوونەوە لوتکەییە بەرفراوان کراو هۆڵەندا، ئیسپانیا، سەنگاپور و قەتەریشی گرتەوە کە ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە گفتوگۆی نێوان تاڵیبان ڕۆژئاوا.\nدراوسێکانی ئەفغانستان کە پاکستان و ئێرانن بانگهێشت نەکراون بۆ ئەو کۆبوونەوە لوتکەییە و میدیاکانی چین ڕایانگەیاند کە سەرۆکی وڵاتەکە "شی جین پینگ" بەشداری ناکات؛ بەڵام بۆ زیاترکردنی زۆرترین بەشداری زۆرێک لە رێکخراوەکان، لەوانە نەتەوە یەکگرتووەکان، یەکێتی ئەوروپا، بانکی جیهانی و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی بەشداری دەکەن.\nهەڵئاوسانی ئابوری ئەفغانستان و پێویستیی پشتیوانی مرۆیی و هەروەها ئەو وڵاتانەی دراوسێی ئەفغانستان کە پەنابەران وەردەگرن تێکڕا بابەتە سەرەکییەکانی کۆبوونەوەکە دەبێت.\nلویجی دی مایۆ، وەزیری دەرەوەی ئیتالیا وتی داوای "زیادکردنی کۆمەکی هاوکاری بۆ ئەفغانستان کردووە بۆ یارمەتیدانی هاوڵاتیانی مەدەنی" ئەوەشی خستەڕوو کە پێویستە هەموو شتێک بکرێت بۆ خۆلادان لە داڕمانی دەوڵەت؛ چونکە وەک ئەو دەڵێت " ئەگەر ئەفغانستان بڕوخێت ئەوا دواتر لە ناوچەکەدا ڕووبەڕووی کۆچی بێ کۆنتڕۆڵ دەبینەوە بەرەو وڵاتانی دراوسێ لەگەڵ تێکچوونی سەقامگیری لە ناوچەکەدا."\nلەو ئامادەکردنی ئەم راپۆرتەدا سود لە ئاژانسی ئەسۆشەیتد پرێس و رۆیتەرز وەرگیڕاوە.


(ڕەوانەکراوە لە بژمێرەوە)\nکۆمپیوتەر یان پێژمێر یان بژمێر ئامێرێکە بۆ زۆر مەبەست بەکاردێت، دەکرێت پرۆگرام بکرێت تا ڕیزە کردارێکی ژمێرەیی یان ژیربێژی (بیرکاری) ئەنجام بدات. بەکارھێنەر دەتوانێت لە ڕێگای مشک (ماوس) و تەختەکلیلەوە داواکاریەکانی خۆی ئاڕاستەی کۆمپیوتەر بکات وە کارەکان لەڕێی شاشەی کۆمپیوتەرەکە پێشان دەدرێ.\nکۆمپیوتەر بە گشتی دەکرێتە دوو بەش: سەختامێر و نەرمامێر\n١ سەختامێر سەرچاوە\n٤ نەرمامێر سەرچاوە\nبریتین لەو پارچانەی کە کۆمپیوتەر پێک دێنن وەک مۆنیتەر، تەختەکلیل،ماوس(مشک)، کەیس)\nماوس' ئامرازی نیشانکردنە. بە شێوەیەکی فیزیکی، ماوس پێک دێت لە ئامرازێک کەوا دەگیرێت لە ژێر یەکێک لە دەستەکانی بەکارھێنەر.\nگرنگترین بەشی ھەر کۆمپیوتەرێک ئەم بۆردەیە کە زۆربەی بەشەکانی دیکەی کۆمپیوتەر لە سەر ئەم بۆردە دادەمەزرێن لەوانە دەتوانین ئاماژە بە ڕام، کارتی گرافیکی، کارتی ڕایەڵە، یەکەی چارەسەری ناوەندی(CPU)، کارتی دەنگ، کارتی تیڤی، کارتی سەتەلایت، مۆدێمی ناوەکی.... ھەروەھا ھەندێکیش لە بەشەکانی کۆمپیوتەر بە کێبل بەو بۆردە پەیوەند دەدرێن لەوانە ھارد دیسک، فلاپی درایڤ، سی دی درایڤ، دی ڤی دی درایڤ، سەرچاوەی وزە، پانکە و...\nبریتین لەو بەرنامانەی کە یارمەتی بەکارھێنەر دەدەن کە کار بە کۆمپیوتەر بکەن و کارەکانیان ئاساتر بێت\nتا ئێستە لەنێوان شارەزایاندا لە مشت و مڕدایە. خاڵی سەرەکی دەرکەوتنی کۆمپیوتەری کەسی (PC) مایکرۆپرۆسێسۆرە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ لە لایەن ئەندازیارێکەوە کە لە Texas Instroments کاریدەکرد دۆزرایەوە، بەڵام لەبەرئەوەی نەیتوانی متمانەی لێپرسراوەکانی بەدەست بھێنێت لە سوودەکانی ھەروا مایەوە و دوای ٣ ساڵ بۆ جارێکی تر دۆزرایەوە. مایکرۆپرۆسیسۆر بۆ یەکەم جار لە لایەن Intel –ەوە کەوتە بواری بازرگانییەوە و شانازی دەکەن بەوەی کە دۆزەرەوەین.\n^ ی ا http://zkurd.org/?Besh=Ferheng\n^ سەرچاوەی زاراوە فەرهەنگی زکورد\n^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە. پارامەترەکە |deadurl= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە. پارامەترەکە |deadurl= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کۆمپیوتەر&oldid=643535»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:١٨ی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ژیانی هاوسەرگیری بێ کێشە نابێت، ناکۆکی لێک تێنەگەیشتن رودەدات کە دەبێتە هۆی دروستبونی کێشە، بەڵام گرنگ ئەوەیە بزانیت چۆن مامەڵە لەگەڵ کێشەکانت دەکەیت بە شێوەیەک کار لە نێوانتان نەکات و لە خۆشەویستی نێوانتان کەم نەکاتەوە، ئەو کێشانەی روبەڕوی هاوسەرەکان دەبێتەوە.\nیەکەم: کێشەی پارە\nزۆر کات کڕینی کەلوپەلەکانیان زیاتر لەوەیە کە پێویستیان پێی هەیە، دواتر روبەڕوی گرفتی کەمی پارە دەبنەوە، باشترە هەر لەسەرەتای هاوسەرگیریەوە پلانێک دابنێن بۆ کڕینی پێداویستیەکان، بەشێکی لێپاشەکەوت بکەن بۆ کاتی پێویستی.\nدوەم: کۆنترۆڵکردنی بەرامبەر\nکاتێک ژیانی هاوسەرگیری پێکدەهێنن هاوسەرەکان پێیان وایە بەرامبەرەکەیان بە تەواوی موڵکی ئەوانن، زۆر کات کێشەیان بۆ دروست دەبێت لەوەی لایەنێکیان لەگەڵ خێزانەکەی یان هاوڕێکانی دەڕۆنە دەرەوە، باشترە بۆشاییەک بدەیت بە بەرامبەرەکەت کە بتوانێت کات لەگەڵ کەسانی دیکە بەسەر بەرێت.\nسێیەم: قبوڵنەکردنی یەکتر\nهەر کەسێک بە شێوازی خۆی مامەڵە دەکات، چاوەڕێ مەکە هەمو شتێکی بەو شێوازە بێت کە تۆ دەتەوێت، هەوڵی گۆڕینی بەرامبەرەکەت مەدە، بە شێوازی خۆی قبوڵی بکە.\nچوارەم: قبوڵنەکردنی خێزانی یەکتر\nزۆر کات هەر لەسەرەتای هاوسەرگیریەوە وەکو دوژمن لە خێزانی یەکتر دەڕوانن، خێزانی یەکتریان قبوڵنیە، بەڵام کاتێک هاوسەرگیری دەکەیت دەبێت لەگەڵ هاوسەرەکەتدا خێزانەکەشی قبوڵ بکەیت و خۆشتبوێت.\nئه‌م بابه‌ته 12545 جار خوێنراوه‌ته‌وه


دەمەوێت لە دەستپێكی ئەو نووسینەدا بپرسم، ئایا ڕۆماننووسانی ئێمەی كورد تا چەندە سوودیان لە هونەری تازەی ڕۆمانی دونیا وەرگرتووە؟ ئایا ئەو لێشاو ڕۆمانانەی وەردەگێڕدرینە سەر زمانی كوردی، توانیویانە ئاسۆیەكی دیكەی بیركردنەوە لە هونەری ڕۆمان بنیاتبنێن؟ ئایا یادەوەری بەسە بۆ نووسینی ڕۆمان؟ ئەگەر هەڵوەستە لەسەر ئەم پرسانە بكەین دەبینین خۆشبەختانە تاكوتەرا وەبەر ڕۆمانی كوردی دەكەوین و دەتوانین بڵێین: جگە لە ڕۆمانی وەرگێڕدراو، ڕۆمانێكمان خوێندۆتەوە بەزمانی كوردی. بۆیە لەم دوو هەفتەیەی رابردوو جگە لەم ڕۆمانە دوو ڕۆمانی دیكەی كوردیم خوێندەوە، كە لەلایەن دوو نووسەری لاو نووسرابوون و هەردووكیشیان یەكەم ئەزموونیان بوو.\nیەكەمیان: (تابووتی خۆڵەمێش – دابان عەتار) و (هاوزێ – دلاوەر ڕەحیمی) جگە لە چەند سەرنجێك لەبارەیانەوە دوو هەوڵی دڵخۆشكەربوون. ئەمەی سێیەمیشیان كە دەمەوێت لەبارەوە خوێندنەوەیەك بكەین، ڕۆمانی (جن بۆ خۆیم دەبا)ی شاعیر و ڕۆماننووس (سەلام عومەر)ە(1). كە هەر لەناونیشانەكەوە بەشێك لە خوێنەران وەبەر پارادۆكسی پەیڤی (جن) دەكەون. كە ڕەنگە هەندێك لایان وابێت جنۆكەیە، وەلێ لەسەروەختی خوێندنەوەدا وەبەر ئەو حەقیقەتە دەكەوین كە نووسەر باسی ئەو (جن)ە دەكات كە مەی و مەشروبە و شەوان دەخواتەوە و بە خەیاڵی منداڵی و خەونە پارچەبووەكانی تێكەڵی تەماشا و خەیاڵی ناو ئەستێرەكان دەبێت. ئەم ڕۆمانە لە چەند چیرۆكێكی جیا جیا و ناونیشانی سەربەخۆ پێكهاتووە، كە هەموو چیرۆكەكان وەك ڕووباری بچكۆڵە دەڕژێنە ناو دەریای رۆمانەكەوە. واتە چیرۆكە درێژەكەوە. كە ئەمە یەكێكە لە شێوازە نوێیەكانی ئەمڕۆی رۆمانی دونیا. بۆیە دەشێت هەر یەك لەم چیرۆكانە پارچەیەك بێت لەو شكان و پەرتبوون و پارچەبوونەی نووسەری دەقەكە، كە وەك مرۆڤێكی كورد بە قۆناغی جیا جیادا تێپەڕیوە و كارەسات و ڕووداوی جیاوازیش لە ژیانیدا ڕوویانداوە. بۆیە هەر لە تەمەنی منداڵییەوە كارەسات و ڕووداوەكان دەست پێدەكەن و هەر قۆناغە و دەبێتە پارچەیەك و بەشێك و چیرۆكێك. ئەوەتە ڕۆماننووس لە دەستپێكی ڕۆمانەكەدا بە ڕووداوێك دەست پێدەكات، كە چۆڕاوگەی خوێنە و شەقام و شۆستە سوور دەچێتەوە. كە ئەم دیمەنە ترسناك و تۆقێنەرە بە شێوەی جیاواز لە ژیانی نووسەر پاتە دەبێتەوە و لە قۆناغ و وێستگەی ژیانیدا بە شێوازی دیكە مانیڤێست دەبێتەوە.\nهەڵبەت ئەوەیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە تاكی كورد نەزیفی ڕابردوویەكە پڕە لە كارەسات، ئەو كارەساتانەی كە مێژووی ئێمەی كوردیان پڕ كردووە لە خوێنڕێشتن. تایبەت ئەو نەوەیەی كە تاكە دۆستیان چیاكان بووە و بە حەسرەتی ئازادییەوە نانی ڕەقیان خواردووە و بۆنی جەستەی ئارەقاوییان ڕۆژە ڕێەك رۆیشتووە. نووسەر لەو ڕۆژانەدا دەوەستێت و هەڵوەستەیەك دەكات و بە فلاشباك دەگەڕێتەوە ئەو كاتانە و لەگەڵ ئێستا بەراوردیان دەكات و هەردووك زەمەن هاوتەریب بەیەكەوە بەناو خەتی ڕۆمانەكەدا دەڕۆن. كە ئەمە تێمای سەرەكی ڕۆمانەكەیە و ڕۆماننووس لەوێوە ڕەخنە لە ئێستا دەگرێت، چۆن ئەوانەی ئەوكات هەر لە دوای ڕاپەرینەوە دەستیان بەتاڵان و دزی كرد، هەتا ئەمڕۆش بوونیان بە قەبارەی گەورەتر و بەرفراوانتر هەیە.\nئەم ڕۆمانە ئەگەرچی سەربووردەی ژیانی نووسەرە و لە ڕێگەی قۆناغەكانی ژیانەوە، بەشەكانی ڕۆمانەكەی دابەشكردووە و وەك شێوازێكی تازە بۆ خۆی بەكاری هێناوە و زیاتر پشتی بە هونەری مۆنۆلۆگی خودیی بەستووە. هەر لە ناوەڕۆكی ڕۆمانەوە دەزانین شوێن لەم ڕۆمانەدا شاری (قەڵادزێ)یە و نووسەر وەك پانتایەك بۆ ڕۆمانەكەی لەسەر دامەزراندووە. وەك نووسەر ئاماژەی بۆ كردووە و نووسیویەتی: ” چۆن هاتبووین، ئاوا گەڕاینەوە و خۆمان بە قەڵادزێدا كردەوە.” یان نووسیویەتی: ” لە قەبرستانی قەڵادزێ بزربوون”.(2)\nلێرەدا كە شوێنی ڕۆمانە دیارە و قەڵادزێیە، ئەو شارەی كە هەمیشە مەڵبەندی شۆڕش و ڕووداوەكانی كوردبووە و وەك پێگە و شوێنێكی زیندوو لەم ڕۆمانەدا باسی لێوەكراوە. بۆیە نووسەر لەم رۆمانەدا زیاتر لەگەڵ ناوەوەی خۆیدا دواوە و بەناو خۆیدا شۆڕبۆتەوە، وەلێ هەموو خەتەكانی ناو بەشەكان دەگەڕێنێتەوە بۆ قۆناغی منداڵی و بیرەوەرییەكانی، كە پڕە لە بیرەوەریی زیندووی نووسەر. ئەو دەیەوێت بە خەیاڵی هەمان ئەو شەوانەی لەبەر بێ كارەبایی و گەرما، دەچوونە سەربان و سەری ئەستێرەكانی دەكرد و بە خەیاڵ تێكەڵی ئەو ئاسمانە دەبوو. ئاسمانێك پڕ لە خەونی فڕینی منداڵانە و گەیشتن بە ئەستێرەیەكی دیكەی دوور لە شەڕ و خوێنڕێشتن، كە تاكە خەونی نووسەر ئەوە بووە ئەستێرەكە ناو بنێت: (كوردستان) ئەوەیش دیسان دەمانگەڕێنێتەوە بۆ ئەو پارچە پارچەبوونی تاكی كورد بەتایبەتی و كوردستان بە گشتی. هەموو دەقێك چەندان گۆشەنیگای جیاوازی هەیە و دەكرێت چەندان توێژینەوە و خوێندنەوەی جیاوازی بۆ بكرێت، ئەوەی ئێمەیش دەكرێت لە چەندان گۆشەی دیكەوە لەبارەی ئەم ڕۆمانەوە بدوێن، وەلێ لەبەر ئەوە گوتارەكەمان زۆر درێژ نەبێتەوە لێرەوە ئاماژە بە چەند خاڵێك دەكەین، كە ناكرێت لەبارەیانەوە نەدوێن. زمانی شیعریی نووسەر زاڵە بەسەر ڕۆمانەكەدا، دە لە هەندێك بەش و رستە و پەڕەگرافدا وەبەر شیعر دەكەوین. ئەوە جگە لەوەی ئەو زمانە شیعرییە كۆمەكی نووسەری كردووە تاكو زمانێكی تۆكمە و چڕ لەناو رۆمانەكەدا بەرهەم بێت، وەلێ لە هەندێك بەش و پەڕەگرافیشدا جێگەی هونەری گێڕانەوەی گرتووە و زیاتر لە گوتار و مۆنۆلۆگی شاعیرانە نزیك دەبینەوە. ئەوەیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، نووسەر بەر لەوەی ڕۆماننووس بێت شاعیرە.\nپەراوێز و سەرچاوە: (1) جن بۆ خۆیم دەبا – سەلام عومەر – رۆمان – لە بڵاوكراوەكانی خانەی موكریان بۆ چاپ و بڵاوكردنەوە. زنجیرە 961. چاپخانەی ئازادی.


وتوبێژێک لەگەڵ بیونگ چوول هان: بیرمەندى کێشە هەنوکەییەکان\n(771) جار خوێندراوەتەوە\nوتوبێژێک لەگەڵ بیرمەند: بیونگ چوول هان\nو: هێمن خالید\nزایت وویسن: بەدەقیقی ئێستا لە کوێوە هاتووی؟\nچول هان: وەک هەمیشە لە مێزی کارکردنمەوە.\nز. و : کار لەسەر چی دەکەی؟\nهان: خەریکم کتێبێک دەربارەی جوانی دەنووسم. دوای خوێندنەوەی چاوپێکەوتنێک لەگەڵ بۆسۆ شتراوس بڕیاری نووسینی ئەم کتێبەم دا. کاتێک کە پرسیاری لێکراو؛ چیت ونکردووە و بیری دەکەی؟ وەڵام دەداتەوە "جوانی", جگە لەمە هیچی تر ناڵێت. بیری جوانی دەکەم. منیش لە مەبەستەکەی تێگەیشتم و پاشان بیرمکردەوە، کتێبێک دەربارەی جوانی بنووسم.\nز.و: باشە، تۆ دەربارەی جوانی بیردەکەیەوە، ئەم بیرکردنەوەیە بە چ شێوەیەکە؟\nهان: بیرکردنەوە پێکدێت لە چەندین تێگەیشتن و جیهانبینیی چوونیەک و نزیک لەیەکتر. زۆرجار بۆم دەردەکەوێت کە لەناکاو درکی لێکچوونی نێوان ڕووداوەکان دەکەم، لەنێوان ڕووداوەکانی هەنووکە و ڕابردوو یاخود لەنێوان ئەو شتانەی لەیەک کاتدا ڕوودەدەن، منیش بەدوای ئەم پەیوەندییانەدا دەچم و لێیان ورددەبمەوە.\nز. و: پێتوایە جوانی چیە؟\nهان: لە پەیوەندیی و پەیوەستیەک کە ئەمڕۆ لەنێوان شتە جیاوازەکاندا ڕوودەدات یاخود پەسەند و پۆپیولارن، تێدەگەم. بۆنمونە واکسی بەرازیلی (جۆرێک واکس و شیلەکردنی بەرازیلییە بۆ لابردنی مووی لەش) و پەیکەر و کۆتەڵەکانی جێف کوون و ئایفۆن.\nز.و : تۆ بەراوردکاری لابردنی مووی لەش دەکەی بە ئایفۆن و هونەرمەندێک؟\nهان: خەسڵەتی باو و عامیانە بەرچاو و ئاسانە بۆ بینین؛ کە بریتییە لە سافی و لووسی. ئەم سافی و لووسییە تایبەتمەندی و ناسەرەوەی سەردەمی ئێستامانە. تۆ دەربارەی G flex کە جۆرێکی سمارت فۆنە لەلایەن کۆمپانیای L G درووستکراوە، بیستووتە؟ ئەم سمارت فۆنە ڕووپۆشێکی تایبەتی هەیە، ئەگەر ڕووشان و شوختێکی تێببێت، ئەوا ئەم ڕووشانانە لەماوەیەکی زۆرکورت وندەبن و نامێنن، چونکە بەرگ و پێستێکی خۆساڕێژکەرەوەی هەیە، بەنزیکی وەک پێست و ڕووپۆشێکی ئۆرگانیک و زیندوو. ئەمەش واتا ئەم سمارت فۆنە بەتەواوەتی ساف و لووس دەمێنێتەوە. لەخۆم دەپرسم بۆ دەبێت هەندێ ڕووشان جێگەی کێشە بێت لەسەر ئەم شت و کاڵایە؟ ئەم هەڵپە و شەڕە چیە بۆ سافی و لووسی؟ لێرەدا پەیوەنديیەکمان هەیە لەنێوان سمارت فۆنی ساف و پێستی ساف و لووس و خۆشەویستی دا.\nز.و: خۆشەویستی؟! تکایە ڕوونیکەرەوە.\nهان : ئەم ڕووکارە ساف و لووسەی سمارت فۆن جۆرێک نیە لە ڕووپۆشی بەرگەنەگر و نەپارێزراو بەڵکو خۆپارێز و بەدوورە لەهەر برین و زامێک. ئایا ئەمە دەربارەی خۆشەویستیش ڕاست نیە لەمڕۆدا کە چۆن خۆپارێز و بەدوورگرین لە هەر برین و ئازارێک؟ نامانەوێت بەرگەنەگر و نەپارێزراو بین، بە هەموو جۆرێک خۆمان بەدوور دەگرین لەوەی ئازار بچێژین یاخود ئازاردەر بین. خۆشەویستی بەرپرسیاریەتی و پەیمانێکی گەورە دەخوازێت بەڵام ئێمە خۆمان لادەدەین لەو پەیمان و بەرپرسیاریەتيیە چونکە دەبێتە هۆی بریندارکردن و ئازاردانمان، دوورەپەرێزین لە پەرۆشی و سۆز و کەوتنەخۆشەویستی و عاشقبوون زۆر بە ئازار و بریندارکەرە.\nچیتر کەوتنەخۆشەویستی ڕێگەپێدراو نیە و سەدایەکی زۆر نێگەتیڤانەی هەیە، لەڕاستیدا ئەوە برین و ئازارە کە دەبێت بەلاوەبنرێت و جێگای مەترسیە. من لەمەدا لینک و پەیوەندییەک بە ئایدیایەکی ترەوە دەبینم.\nئێمە ئەمڕۆ لەسەردەمی " Like " دا دەژین، هیچ دووگمیەکی Dislike نیە لە فەیسبوکدا، ئەم لایکە کۆمینیکەیشن و پەیوەندیی خێرا دەکات، لەکاتێکدا Dislike هێواش و سستی دەکاتەوە. بەهەمان شێوە ئازاریش پەیوەندییەکە سست و هێواش دەکاتەوە. تەنانەت هونەریش لەمڕۆدا ناخوازێ هیچ کەس ئازاربدا و بریندارکەر بێت. لەپەیکەرەکانی جێف کووندا هیچ برین و شکان و درز و شکستی و لێواری تیژ و تەنانەت تەقەڵ و دوورینەوەش بوونیان نیە، هەمووشتێک نەرم و هێواش دەڕژێت و بەساف و لووسی گوزەردەکات ، شێوەیەکی خڕ دەدات و پۆلیش و سافکراوە. هونەری جێف کوون ڕووکارێکی ساف و لووسە. کەلتوری ڕووخۆشی و لایککردنی شتەکان لە دەرکەوتن و گەشەکردندایە. دەتوانم ئەمە پەیوەست بکەمەوە بە سیاسەتیشەوە.\nز.و: مەبەستت لەوەیە سیاسەتیش ساف و لووسە؟\nهان: سیاسیەکانیش خۆیان لەهەر بەرپرسیاریەتى و پەیمانێک بەدووردەگرن و خۆپارێزن. ئەوەی لەبرەو و پەرەسەندندایە بریتییە لە سیاسەتی ڕووخۆشی و خۆگونجێن. کام لەم سیاسییانە نموونەی خۆگونجێنی و ئەمڕۆیین؟ لەوانەیە ئەنگێڵا مێرکل. هەرلەبەر ئەمەشە ئاوا پۆپیولار و پەسەندە، ڕوون و ئاشکرایە کە هیچ عەقیدە وڕووئیایەکی نیە و چاوی لەسەر ڕای گشتیە، لەگەڵ گۆڕانی ڕای گشتی ئەویش ڕوئیاکانی دەگۆڕێت. دوای کارەساتە ئەتۆمییەکەی فۆکۆشیما دەستبەجێ دژی وزەی ئەتۆمی وەستایەوە. دەکرێت بڵێیت وەکو مارماسی خز و لووسە. بۆیە لەمڕۆدا بەڕاستی ئێمە سەروکارمان لەگەڵ سیاسەتی ساف و لووسدایە. پەیوەندییەکی سەرنجڕاکێش هەیە لەنێوان پێستی لووس و هونەری ساف و سیاسەتی ساف و لووسدا. بەدڵنیایەوە هەرچەندە کردە و ئەکتی سیاسیانە خوازیاری پابەندی و پەیمان و ڕووئیایە و دەبێت قودرەتی ئازاردانی هەبێت، بەڵام سیاسەتی ساف و لووسی ئیمڕۆ ئەم ئەرکە ئەنجام نادات. ئەمە تەنها هەر مێرکل نیە بەڵکو هیچ کام لە سیاسییەکانی ئەمڕۆ قودرەتی ئەنجامدانی ئەمەیان نیە و تەنها خزمەتکارێکی خۆگونجێن و مەحبوبی سیستەمەکەن. ئەوان لەهەر شوێنێک پارچە و بەشەکانی سیستەم شکستبێنێت دەستدەکەن بە پینەوپەڕۆکردن و چاککردنەوەی، ئەمەش بەناوی وەهم و فریوێکەوە کە هیچ ئەڵتەرناتیڤ و بەدیلێک بوونی نیە. بەڵام سیاسەت دەبێت ئەڵتەرناتیڤ پێشکەشکات ئەگینا هیچ جیاوازییەکی نیە لەگەڵ دیکتاتۆریەتدا. ئەمڕۆ ئێمە لەسایەی دیکتاتۆریەتی نیولیبڕالیزمداین، کە هەموو کەس لەم سیستەمەدا بەڵێندەر و قۆنتەراتچی خۆیانن. لەڕۆژگاری مارکسدا، کەپیتاڵیزم ستراکتۆرێکی تەواو جیاوازی بۆ کار هەبوو. ئابوری لە خاوەن کارگە و کرێکارانی کارگە پێکهاتبوو، کە تێیدا هیچ کرێکارێک بەڵێندەر و سەرمایەگوزاری خۆیان نەبوون، چەوساندنەوە دەرەکی بوو. لەمڕۆدا ئێمە خۆمان دەچەوسێنینەوە_ من خۆم دەچەوسێنمەوە ئەویش لەژێر وەهم و فریوی ئەوەی کە خۆم دەردەبڕم و مومارەسەی ئازادی دەکەم.\nز.و :زۆرجار زاراوە و تێرمی نیولیبرالیزم وەک چەکی باڵی چەپ بینراوە.\nهان: ئەمە هیچ ڕاست نیە. نیولیبرالیزم دۆخی کۆمەڵگای هەنووکەیی بەدۆخێکی زۆر تەندروست و باش وەسفدەکات، چونکە سەرقاڵی بەکارهێنان و فریودانی ئازادییە. سیستەم بەتوندی بەرەو زیادکردنی بەرهەمداری و ئینتاج شەڕدەکات و لەهەڵپەدایە، بەمەش لە چەوساندنەوەی ئەوانیترەوە بەرەو چەوساندنەوەی خود دەگۆڕێت، چونکە ئەمە بەرهەمداری و توانستی زیاتر بەدیدەهێنێت، هەموو ئەمەش لەژێر ڕووپۆش و عەبای ئازادیدایە.\nز.و: ڕاڤە و شیکارییەکەت زۆر هیوابەخش و هاندەر نیە، ئێمە خۆمان دەچەوسێنینەوە و هیچ ڕیسکێک ناکەین نە لە خۆشەویستیدا و نە لە سیاسەتیشدا، نەدەمانەوێت بریندار بین و نە بریندارکەر.\nهان : بمبەخشە، بەڵام ئەمانە ڕاستیین.\nز.و: چۆن دەکرێ تاک لەم کۆمەڵگایەدا بەختەوەری بدۆزێتەوە؟ ئایا دەبێ زیاتر بە ئایدیاڵ و خەیاڵەکانمانەوە پەیوەست بین؟\nهان: سیستەم ئەمەش سەخت و کێشەساز دەکات، ئێمە تەنانەت نازانین چیمان دەوێت. ئەو پێویستییانەی کە من وەک پێویستی خۆم درکیان دەکەم پێویستی من نین. کۆگای جلوبەرگی داشکاوی Primark بە نموونە وەربگرە، خەڵکی بەیەکەوە ئۆتۆمبیل دەگرن تا بگەن بەو کۆگایە چونکە لە هەموو شارۆچکەیەکدا نیە، کاتێک دەگەن بە کۆگاکە تا دەتوانن جلوبەرگ کەڵەکە دەکەن و دەیکڕن. لەم دواییانەدا ستونێکی ڕۆژنامەوانی هەبوو دەربارەی کچێک، کاتێک کچەکە دەبیستێت کۆگای پرایمارک لە ناوچەی ئەلیکساندەرپلازای بەرلین کراوەتەوە لەخۆشیدا هاواری کردووە: مادام پرایمارک لێرە هەبێت ئەوا ژیانم پێرفێکت و تەواوە. ئایا ئەم ژیانە پێرفێکتە بۆ ئەو، یاخود ئەمە وەهم و فریوێکە لەلایەن کەلتوری مەسرەفگەرایەوە بەدیهاتووە؟ با بەوردی دیقەت بدەین چی لێرەدا دەگوزەرێت. کچان بە سەدەها پارچە جل دەکڕن کە لەوانەیە نرخی هەر پارچەیەک پێنج یۆرۆ بێت ئەمەش خۆی لەخۆیدا شێتایەتییە، چونکە خەڵکانێک هەن ئەگەر کارگەی ئەم جلانە لە بەنگلادیش هەرەس بهێنێت و دابخرێت ئەوا ڕووبەڕووی مردن دەبنەوە و لەبرسا دەمرن. لەکاتێکدا ئەم کچانە سەدەها پارچە جل دەکڕن کە بە زەحمەت لەبەریشیان دەکەن و بەکاریاندەهێنن، تۆ دەزانی چی لەم پۆشاکانە دەکەن؟\nز.و : لە یوتیوبدا نمایشیان دەکەن و پیشانیان دەدەن.\nهان : ڕێک دەقاودەق وایە. ئەوان خەریکی ڕیکلامن. بێشومار ڤیدیۆ درووستدەکەن کە تێیدا ئەو جلانەی کڕیویانن نمایشی مۆدێلەکانی پێدەکەن و هەر ڤیدیۆیەک نیو ملیۆن جار سەیرکراوە. مەسرەفکارەکان جل و کاڵاکانی تر دەکڕن بەڵام بەکاریانناهێنن، تەنها ڕیکلامیان پێدەکەن. ئەم ڕیکلامکەرانە جۆرە مەسرەفگەرایەکی نوێ بەدیدێنن. بەمانایەکی تر ئەمە مەسرەفگەراییەکی ڕەهایە کە هیچ پەیوەندییەکی بە بەکارهێنانەوە نیە. کۆمپانیاکان ڕیکلامکردنیان بە مەسرەفکاران سپاردووە و خۆیان چیتر ڕیکلام ناکەن. ئەمەش سیستەمێکی پێرفێکت و تەواوە.\nز.و: ئایا دەبێت بەرهەڵستی بکەین و دژی بوەستینەوە؟\nهان: بۆ دەبێت بەرهەڵستی بکەم کاتێک پرایمارک دەگات و ژیانم پێرفێکت دەکات؟!\nز.و: لەکتێبە تازەکەت [ سایکۆپۆلەتیک ] نووسیوتە " ئازادی لە داهاتوودا دەبێتە بەسەرهات و ڕووداوێکی ناچیز و بێبایەخ". باشە بۆ؟\nهان: ئازادی, پێچەوانە و دژبەری ناچاری و زۆرەملێیە، ئەگەر تۆ بەشێوەى نەستەکى ئەو ناچارییەی ملکەچی بۆی وەک ئازادی ببینی ئەوا ئەمە کۆتایی و نەمانی ئازادییە. لەبەرئەمەیە ئێمە لە قەیرانداین، قەیرانی ئازادی، کە ناچاری و زۆرەملێی بە ئازادی تێدەگەین بەمەش بەرەنگاری مەحاڵ دەبێت. ئەگەر تۆ ناچارم بکەی بۆ کردنی شتێک منیش بەرەنگاری ئەو ناچاری و زۆرەملێ دەرەکییە دەبمەوە، بەڵام ئەگەر چیتر ئەو ڕکابەر و نەیارەی ناچارم دەکا بۆ کردنی شتێک، بوونی نەبێ، ئەوا هیچ بەرەنگاریەکیش بوونی نابێ. لەبەرئەمەیە بۆ دەستپێکی کتێبەکەم ئەم دروشمەم هەڵبژاردووە "بمپارێزە لەو شتەی دەمەوێت" بڕگەیەک لەلایەن هونەرمەند جێنی هۆڵزەر ناوبانگی پەیداکرد.\nز .و: کەواتە دەبێ خۆمان بپارێزین لە خودی خۆمان؟\nهان: ئەگەر سیستەم پەلاماری ئازادیەکەم بدات ئەوکات منیش پێویستە بەرەنگاری بکەم. فروفێڵەکە لەوەدایە ئیمڕۆ سیستەم پەلاماری ئازادیەکەم نادات بەڵکو دەیکات بە کەرەستە و ئامێرسازی instrumentalise , بۆنمونە لەکاتی سەرژمێریی دانیشتوان لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا خەڵکی شەقامەکانیان گرت و چەندین خۆپیشاندان و مانگرتن ئەنجامدرا، تەنانەت خەڵک پەلاماری ئۆفیسەکانی حکومەتیشیدا، چونکە دوژمن و نەیارێک هەبوو دەیویست دژ بە خواست و ئیرادەی خەڵک زانیاریان لەسەر کۆبکاتەوە بەڵام ئیمڕۆ لەهەرکات زیاتر خۆمان زانیاری و داتا تەسلیمی دەوڵەت دەکەین، کەچی هیچ بەرەنگاری و خۆپیشاندانێک نابینین، چونکە بەراورد بەوکات ئیمڕۆ هەستدەکەین ئازادین. ئەوکات خەڵک هەستی کرد کە پەلاماری ئازادیان دراوە یاخود سنوردارکراوە، بەوهۆکارە بوو شەقامیان دەست بەسەرداگرت بەڵام ئیمڕۆ خۆبەخشانە داتا و زانیاریەکانمان بەدەستەوە دەدەین.\nز.و: ئەمە لەوانەیە بەهۆکاری ئەوە بێت سمارت فۆنەکان دەتوانن یارمەتیمان بدەن بۆ بەدەستهێنان و گەیشتن بەو شوێنانەی دەمانەوێت بۆیان بڕۆین، بۆیە سوود و کەڵکەکەی زیاتر دەبینین بەراورد بە زیانەکەی.\nهان: ڕەنگە وابێت، بەڵام لە بونیاد و ستراکتۆرەکەیدا ئەم کۆمەڵگایە هیچ جیاواز نیە لە فیوداڵیزمی سەدەکانی ناوەڕاست. ئێمە غوڵام و وەرزێرین، لۆردە فیوداڵییە دیجیتاڵیەکانی وەک فەیسبووک زەوییەکەمان پێدەدەن و دەڵێن: بیکێڵن و دەتوانن بەخۆڕایی هی ئێوە بێت، ئێمەش شێتانە ئەم زەوییە دەکێڵین. لەکۆتاییدا لۆردە فیوداڵەکان دێن و خەرمان و بەروبومەکە دەبەن. ئەمە بەکارهێنان و ئیستسماری پەیوەندیی و کۆمینیکەیشنە. ئێمە پەیوەندی بەیەکترەوە دەکەین و هەستدەکەین ئازادیین. لۆردە فیوداڵەکانیش پارە لەو پەیوەندییە پەیدادەکەن و دەزگا هەواڵگری و سیخوڕیەکانیش چاودێری دەکەن. ئەم سیستەمە یەکجار کارامە و کاریگەرە و هیچ ناڕەزایەتیەک نیە بەرامبەری ، چونکە لە سیستەم و نەزمێکدا دەژین کە ئازادی بەکاردەهێنی و فریوماندەدات.\nز.و: تۆ خۆت بەشێوەیەکی کەسی چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم دۆخە دەکەیت؟\nهان: بەدڵنیاییەوە منیش وەک هەرکەسێکی تر ئەگەر پەیوەند و کۆنێکت نەبم بەم سیستەمەوە هەست بە شلۆقی دەکەم، منیش قوربانییەکم. بەبێ ئەو پەیوەندی و کۆمیونیکەیشنە دیجیتاڵییە ناتوانم ئیش و کارەکانم وەک پرۆفیسۆر و نوسەرێک ئەنجام بدەم. هەموو کەسێک تێوەگلاوە و کەوتۆتە ناویەوە و تێکەڵی بووە.\nز.و: ئایا Big Data ی تەکنەلۆژی چ ڕؤڵێک دەگێڕێت؟\nهان: ڕۆڵێکی گرنگ، لەبەرئەوەی ئەم داتایە تەنها بۆ چاودێری بەکارناهێنرێت، بەڵکو بەشێوەیەکی تایبەت بۆ کۆنتڕۆڵکردنی هەڵسوکەوت و ڕەفتاری مرۆڤ بەکاردەبرێت. بەمەش ئەگەر هەڵسوکەوت و سەلیقەی مرۆڤ کۆنتڕۆڵکراوبێت و ئەو بڕیارانەی وا هەستدەکەین بە ئیرادەیەکی ئازادەوە دەیاندەین، بەتەواوەتی بەلاڕێداببرێن و بەکاربهێنرێن ئەوا ئەوکات ئیرادەی ئازادمان لە مەترسی و بەردەم هەڕەشە دایە. بەمانایەکی تر Big Data بەرەنگاری و دژایەتی ئیرادەی ئازادمان دەکات.\nز.و: نوسیوتە کە ئەم داتایە دەبێتەهۆی دەرکەوتنی کۆمەڵگایەکی چینایەتیی نوێ.\nهان: کۆمەڵگای دیجیتاڵیی ئیمڕۆ کۆمەڵگایەکی بێ چین نیە. کۆمپانیای داتای ئەکسیۆم Acxiom بەنمونە وەربگرە: ئەم کۆمپانیایە خەڵک بۆ چەندین جۆر و کاتیگۆری دابەشدەکات، دوایین کاتیگۆری و چین " پاشەڕۆک و بێ کەڵک"ـە. ئەکسیۆم مامەڵە و ئاڵوگۆڕ لە سێ سەد ملیۆن هاووڵاتی ئەمریکییەوە دەکات واتا بەنزیکی کۆی ئەمریکییەکان. لەئێستادا کۆمپانیاکە زیاتر لە ئێف بی ئای دەربارەی هاوڵاتیانی ئەمریکی دەزانێت، تەنانەت لەوانەیە زیاتر لە ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانیش(ناسا) لە ئەکسیۆمدا خەڵکی بۆ سەر حەفتا کاتیگۆری دابەشکراون و لە کەتەلۆگێکدا چەشنی کەلوپەلی ووردەواڵە و بازرگانیی بچووک خراونەتەڕوو و پێشکەشراون، تۆ دەتوانی هەرکامیان بەگوێرەی پێویستیەکانت بکڕیت. مەسرەفکارانی بە بەهای مارکێتی باڵاوە خراونەتە گرووپ و کۆمەڵەی ئەستێرەی درەوشاوە. ئەمانە تەمەنیان لەنێوان بیست و شەش بۆ چل و دوو ساڵیدایە و بزۆز و جەستە چالاکن و زوو لەخەو هەڵدەستن تا بچن بۆ مەشق و وەرزشکردن، هیچ منداڵێکیان نیە بەڵام لەوانەیە هاوسەرگیرییان کردبێت، ستایلی ژیانیان ڕووەکی و ڤێگیتێریانن، حەز بەسەفەرکردن دەکەن و سەیری پڕۆگرامە کۆمیدییەکەی سینفێڵد دەکەن. ئا بەم شێوەیە بیگ داتا کۆمەڵگایەکی نوێی چینایەتیی دیجیتاڵی بەرهەمدێنێتەوە.\nز.و: کێن ئەوانەی لە کاتیگۆر و چینی پاشەڕۆک و بێکەڵکدان؟\nهان : ئەوانەن بەهای ڕیکۆردێکی هەژارانەیان هەیە، بۆنمونە ناتوانن کرێدیت و قەرز وەربگرن. پاشان بەتەنیشت پانۆپتیکۆنی زیندانیە نموونەیەکەی جێرمی بێنتامەوە، زیگمۆند باومان سیستەمێکی ترمان پێدەناسێنێت ئەویش بان_ئۆپتیکۆنە: ban -opticon\nپانۆپتیکۆن زیندانییە گەمارۆدراو و جیاکراوەکانی سیستەم و نەزمەکە دەخاتە ژێر چاودێریی وردەوە، لەکاتێکدا بان_ئۆپتیکۆن پێوەرێکە و ئەو خەڵکانەی لەدەرەوەی یاخود دوژمن و نەیاری سیستەمن، وەک خەڵکانێکی نەویستراو و توڕدراو دەناسێنێت. پانۆپتیکۆنی کلاسیکی بۆ دیسپلین بەکاردەهێنرێت، بەڵام بان_ئۆپتیکۆن پاراستن و ئاسایش و کارامەیی سیستەم دەستەبەردەکات. ئەمە جێگای تێڕامان و سەرنجە کە ئاژانسی پاراستنی نیشتمانیNSA و کۆمپانیای ئەکسیۆم Acxiom دەست لەناودەست بەیەکەوە کاردەکەن. ئەمەش کاری پێکەوەیی هەواڵگری و مارکێت و بازارە.\nز.و: دەکرێت ئەو چینە پاشەڕۆک و بێکەڵکە لەکۆتاییدا ببێتە جێگای مەترسی و تەقینەوەی جەماوەری ڕووبدات و چیتر نەتوانرێ کۆنتڕۆڵ بکرێت؟\nهان: نەخێر، ئەوان خۆیان دەشارنەوە، هەست بەشەرم دەکەن و لە مووچەی بێکاری سودمەندنunemployment benefits.\nئەوان بەردەوام وایان لێدەکرێت هەست بە ترس بکەن. ئەمە دێوانەیی و ناماقووڵیەتە کە ئالێرەدا بێکاران بەترسەوە ژیان دەگوزەرێنن، ئەوان لەم بان_ ئۆپتیکۆنەدا زیندانی کراون و ناتوانن زیندانی ترسەکەیان تێکبشکێنن. چەندین خەڵکانی بێکار دەناسم کە چەشنی پاشەڕۆ و پاشماوە هەڵسوکەوتیان لەگەڵدا دەکرێت. لەناو یەکێک لە دەوڵەمەندترین ووڵاتانی جیهان وڵاتی ئەڵمانیا چەشنی پاشماوە و خاشاک مامەڵە لەگەڵ خەڵکدا دەکرێت و شکۆ و ڕێزیان بەلاوەنراوە، بەدڵنیاییەوە لەبەرئەوەی ئەم خەڵکانە هەست بەشەرم دەکەن بۆیە هیچ ناڕەزایەتی و بەرەنگارییەک نانوێنن. ئەوان لەبری ئەوەی کۆمەڵگا تۆمەتباربکەن و بە بەرپرسیاری بزانن، خۆیان تۆمەتبار دەکەن. بۆیە ناکرێ ئەکتێکی سیاسی وا لەو چینە چاوەڕێ بکرێت.\nز.و: یەکجار خەمناکە، ئەمە لەکوێدا کۆتایی دێت و دەگات بەچی؟\nهان: بەهیچ جۆرێک ئەم دۆخە ناکرێ چیتر بەردەوام بێت، لەبەر هیچ نا لەبەر سەرچاوە سرووشتیەکان. لەوانەیە نەوت پەنجا ساڵی تر کۆتایی پێ بێت. ئێمە لێرە لە ئەڵمانیا لەناو خۆفریودان و خەیاڵاتدا دەژین، بەشێوەیەکی زەبەلاح بەرهەمهێان و کاڵاکانمان لە سەرچاوەی دەرەکییەوە دێت. ئێستا وڵاتی چین کۆمپیوتەر و مۆبایل و جلوبەرگەکانمان بۆ درووستدەکات، بەڵام بیابانەکەش تادێت زیاتر و زیاتر لە بەیجین نزیکدەبێتەوە، زۆر بە ئەستەم دەتوانی لەوێ لەبەر دووکەڵ و تەمومژ هەناسە بدەیت. کاتێک لە کۆریا بووم ئەو هەورە تۆزاوییە زەردەم بینی کە بەرەو سیئۆلی پایتەخت دەڕۆیشت. دەبووایە ماسک بپۆشی ئەگینا وردە گەردیلەکانی ئەم دوکەڵو تەپوتۆزە سیەکانت وێران دەکەن، شێوازی گەشەپێدانی شتەکان لەوێ زۆر دراماتیکین. تەنانەت ئەگەر ئەمە بۆ مودەتێکی کەمێ زیاتریش چارەسەربکرێ_ بەڵام ئەمە چ جۆرە ژیانێکە!؟ یان دیقەتی ئەو خەڵکانە بدە کە جۆرەها سێنسەی جیاواز لەسەر جەستەی خۆیان دادەنێن، سێنسەی پێوانی پەستانی خوێن و شەکرە و ڕێژەی چەوری، پاشان ئەم داتایانە دەخەنە ناو نێتەوە! بەمەش دەڵێن سێڵف تراکین. سێڵف تراکین جۆرە ڕاهێنانێکی سیستەماتیکیانەی تۆمارکردنی داتا و زانیارییە لەڕێگای سمارت فۆنەوە دەربارەی داێت و خواردن و تەندرووستی و چالاکییەکانی ئەو کەسە خۆی بەمەبەستی ڕێکخستن و گونجانی لایەنی دەروونی و جەستەیی. ئەم خەڵکانە بوون بە زۆمبی و بووکەڵەیەکن کە دەزووەکانیان لەلایەن دەسەڵاتگەلێکی نەناسراوە یاریی پێدەکرێت و دەجوڵێنرێن.\nز. و: پرۆفیسۆر هان تۆ سەرەتا لە کۆریای باشور کانزاسازیت خوێندووە، چۆن بوو جیهانبینی چول هانی تەکنیسیانی کانزایی بووبە فەیلەسوف و دەنێگێکی ڕەخنەگری سیستەم؟\nهان: من تۆقیوم لە تەکنەلۆژیا. کاتێک مناڵ بووم عاشقی دەستکاریکردنی ڕادیۆ و ئەلیکترۆنیات و ئامێرە تەکنیکیەکان بووم، لەڕاستیدا دەمویست ببم بە ئەندازیاری میکانیک و ئەلیکترۆنیات بەڵام دوای ئەمە وەرگەڕا بەرەو خوێندنی کانزاسازی. لەڕاستیدا پەرۆشی و موشتاقیەکی لەڕادەبەدرم بۆ تەکنیککاری و چاککردنەوە هەبوو.\nز.و : ئەی چۆن لەمە وازتهێنا؟\nهان: جارێکیان خەریکی تاقیکردنەوە بووم لەسەر هەندێ مادەی کیمیایی پاشان تەقینەوەیەک لەدەستم ڕوویدا و خەریک بوو بمکوژێت یان بەتەواوی کوێرم بکات، ئێستاش دەتوانی شوێن برینەکان بەسەر دەموچاومەوە ببینی.\nز.و: ئەمە لەکوێ؟\nهان: لە ماڵەکەمان لە سیئۆل. هەموو ڕۆژ خەریکی دەستکاریکردن و چاککردنەوە و لەحیمکردنی شتەکان بووم. چەکمەجەکەم پڕبوو لە مەترپێو و وایەر و مادەی کیمیایی. لەڕاستیدا چەشنێک بووم لە کیمیاگەر، کانزاسازی کیمیاگەری مۆدێرنە، بەڵام لەڕۆژی تەقینەوەکەوە ئیتر وەستام. ئێستاش هەر دەستکاریکەرم بەڵام بە وایەر و لەحیمکردنی کانزاکان نا. بیرکردنەوەش جۆرێکە لە دەستکاریکردن و تێکوپێکدان و دەکرێت ببێتە هۆکاری تەقینەوە. بیرکردنەوە ترسناکترین چالاکییە لەوانەیە ترسناکتربێت لە بۆمبی ئەتۆمی و جیهان بگۆڕێت. هەربۆیە لینین وتوویەتی " فێربە، فێربە، فێربە".\nز.و : دەتەوێت خەڵک ئازاربدەیت؟\nهان: نەخێر، هەوڵدەدەم باس لەو شتە بکەم کە دەگوزەرێت، بینین لەڕێگای شتەکانەوە سەختە. بۆیە دەمەوێت زیاتر ببینم_ فێربم کە ببینم. ئەوشتە دەنووسم کە بینیومە، لەوانەیە کتێبەکانم ئازاردەر بن چونکە ئەو شتانە نیشان دەدەم کە خەڵک نایەوێت بیانبینێت. ئەوە من نیم، ئەوە ڕاڤە و ئەنالیزەکانی من نین بێ ڕەحم و وەحشەتناکن، ئەمە ئەو جیهانەیە کە تێیدا دەژین وەحشتناک و پڕوپووچە.\nز.و: کەسێکی بەختەوەر و دڵخۆشیت؟\nهان: من ئەو پرسیارە ناکەم.\nز.و: مەبەستتە کە نابێت ئەم پرسیارە بکرێت؟\nهان: لەڕاستیدا پرسیارێکی زۆر بێ مانایە، دڵخۆشی و بەختەوەری ئەوشتە نیە من بەدوایدا وێڵم. پێویستە زاراوەکە تەواو دەستنیشانکەیت، مەبەستت چیە لە بەختەوەری و دڵخۆشی؟\nز.و : زۆر بەسادەیی، من چێژدەبینم لە بوونم لە جیهاندا، هەستدەکەم لەماڵدام لە جیهاندا، خۆشی لە جیهان دەبینم، باش دەخەوم.\nهان: با لەوەی کۆتاییەوە دەستپێبکەین، من باش ناخەوم. پێرێ لە سمپیۆنزەمەێک دەربارەی ژیانی چاک لەگەڵ ویلهیلم شمیدتی فەیلەسوف من بە پارچە موسیقایەکیGoldberg variations دەستم پێکرد. باخ، گۆڵدبێرگ ڤاریەیشنی بۆ یەکێک لە خانەدانەکان داناوە کە بەدەست بێخەویەکی مەترسیدارەوە ناڵاندوویەتی. یەکەم ڕستەی ڕۆمانی کاتی لەدەستچووی مارسێل پرۆستم بیر ئامادەبووان هێنایەوە، کە لە ئینگلیزیەکەیدا بەمشێوەیە تەرجەمەکراوە "بۆ ماوەیەکی زۆر، زوو دەچوومە ناو جێگاوە" بەڵام لەڕاستیدا فەڕەنسیەکەی بەم شێوەیەیە "بۆماوەەکی زۆر، بەدڵخۆشی دەچوومە ناو جێگاوە" . بە ئامادەبووانم وت کە باش خەوتن نیشانەی ژیانی دڵخۆش و چاکە. من خۆم گرفتی بێخەوییم هەیە.\nز.و: چی دەکەی کاتێک ناتوانی بخەوی؟\nهان: چی دەکەم؟ لەوێدا پاڵدەکەوم، بەواتایەکی تر ئایا من حەزم لێیە لە جیهاندام؟ چۆن دەکرێ لەم جیهانە چەوت و هەڵەیەدا بیت؟ ئەمە مەحاڵە، هەروەها من دڵخۆش و بەختەوەریش نیم. زۆربەی جار لە جیهان تێناگەم و زۆر ناماقووڵ و پووچ بۆ من دەردەکەویت، تۆ ناتوانی لە پووچی و ناماقوڵیدا دڵخۆش و بەختەوەر بیت. پێموایە بۆ دڵخۆشی پێویستت بە کۆمەڵێکی زۆر وەهم و فریوخواردنە.\nز.و: تۆ خۆشی دەبینی؟\nز.و: خۆشی لە چی دەبینی؟\nهان: ناتوانم خۆشی لە جیهان ببینم\nز.و: پارچە کێکێکی خۆش؟\nهان: من کێک ناخۆم، بەڵام دەکرێ خۆشی و چێژ لە ژەمێکی باش ببینم، بەڵام خواردن لە بەرلین، لە ئەڵمانیا کێشەیەکە. پێناچێت ئەڵمانیەکان قەدری خواردنی خۆش و باش بزانن، لەوانەیە ئەم نەیاری و دوژمنایەتیە بەڕووی چێژ و خۆشییەکان لە پرۆتستانیزمەوە هاتبێت. لە ئاسیا خواردن بەهایەکی تەواو جیاواز و باڵاتری هەیە، خەڵک پارەیەکی زیاتر لە خواردن سەرف دەکەن وەک ئەڵمانیا نیە. یابان بە نموونە وەربگرە، خواردن لەوێ جۆرێکە لە کەڵت و سرووتی ئاینی و ستاتیکا. بەتایبەت تازەیی و فرێشیە سەرسامکەرەکەی. بۆن و بەرامەی برنجیش دەکرێت ببێتە هۆی دڵخۆشی و شادیی کەسێک.\nز.و: ئەمە وەکو تۆزقاڵێک لە خۆشی و بەختەوەری دەردەکەوێت، تۆ سی ساڵە لە ئەڵمانیا دەژیت ، چۆن لەگەڵ ئەمەدا هەڵدەکەی؟\nهان: من ناڵێم هەڵکردن. من حەزم لە ژیانکرنە لە ئەڵمانیا، هێمنییەکەی ئێرەم خۆشدەوێت کە لە سیئۆل نایدۆزمەوە. بەتایبەتیش زمانی ئەڵمانی و وشەکانیم خۆشدەوێت. هەرکەس کتێبەکانم بخوێنێتەوە ئەمە دەبینێت، لێرە زمانێکم هەیە کە دەتوانم زۆربەباشی فەلسەفەی پێ ئەنجامدەم(پێى بفەلسەفێنم- philosophize). بەڵێ شتگەلێک هەن کە دڵخۆش و بەختەوەرم دەکەن، بۆنمونە باخ کە لەلایەن گلین گۆلدۆن بژەنرێت بەڵام خواردن بەو ڕادەیە نا. زۆرجار چەندین کاتژمێر گوێ لە باخ دەگرم. نازانم دەمتوانی ئەو ماوە زۆرە بە بێ باخ، بێ Winterreis ) ی شۆبێرت، بەبێ Dichterliebe ی شۆمان لە ئەڵمانیا بمێنمەوە. کاتی خوێندنی فەلسەفەم زۆر گۆرانیم دەوت بەتایبەت گۆرانیەکانی شۆبێریت و شۆمان و چەندین وانەی گۆرانی ووتنم بۆ ئەمە وەرگرت. وتنی گۆرانی Winterreise لەگەڵ پیانۆدا یەکجار خۆش و جوانە.\nز.و: کەواتە جوانی هەیە لە جیهاندا! بەڵام تۆ کاتێکی زۆر لە خراپ باسکردن و ڕەخنەگرتنی سەرفدەکەی\nهان: لەوانەیە. لەڕاستیدا خوێندکارەکانم نائومێد دەکەم، چونکە هەموو ئەو کێشانەیان لە وانەکانمدا بۆ باس دەکەم. کاتێک پێش وانەی کۆتایی پێیان دەڵێم ئیمڕۆ دەربارەی چارەسەرێک بیردەکەینەوە، هەندێکیان دەستدەکەن بە چەپڵەلێدان و دەڵێن لە کۆتاییدا لەدەست نائومێدی ڕزگارماندەکات.\nز.و: چەند جوانە. چارەسەر ئەو تەوەرە سەرەکییەیە کە دەمەوێت لەگەڵتا باسی بکەم.\nهان: دەمویست دەربارەی چارەسەرەکان بیربکەمەوە بەڵام لەدوایدا تەنها کێشەی زیاترم دەستنیشان دەکرد.\nز.و: باشە، کێشەکانی تر چین؟\nهان: ئیمڕۆ زمان ئامادەیی نیە، ئەوەی هەیە نەوتن و سکوت و بێچارەییە. زمان بێدەنگکراوە. لەلایەکەوە ژاوەژاوێکی توند هەیە ژاوەژاوی کۆمینیکاسیۆن و پەیوەندیی، لەلایەکی تریشەوە سکوت و نەوتنێکی ( wordlessness ) فراوان هەیە، کە جیاوازە لە بێدەنگی ( silence ) . بێدەنگی زۆر خۆشپەیڤ و لەفزشیرینە. بێدەنگی زمانی هەیە. هەروەها خامۆشی و ئارامیش خۆشپەیڤ و زمانشیرینە، دەکرێ زمانی هەبێت. بەڵام ژاوەژاو و نەوتن، زمانیان نیە. تەنها نەوتن و پەیوەندی ژاوەژاوئامێزە کە ئەمەش کێشە و گرفتەکەیە. ئیمڕۆ تەنانەت مەعریفە(ناوڵیج)ش نیە بەڵکو تەنها زانیارى(ئینفۆرمەیشن)هەیە، مەعریفە تەواو جیاوازە لە زانیاری. لەئێستادا مەعریفە و هەقیقەت سەدایەکی زۆر موحافیزکار و فەرامۆشکراویان هەیە. مەعریفەش بونیادێکی زەمەنی جیاوازی هەیە، لەڕابردووەوە درێژدەبێتەوە بۆ داهاتوو. زووتێپەڕی و نابەردەوامیی زانیاری سەر بە زەمەنی ئێستایە. مەعریفە لە ئەزموونەوە دێت. ئیمڕۆ لەبەردەم هەڕەشە و مەترسیی ڕووکەشکاری و سەتحیبوونداین.\nز.و: پێتوایە چی بەسەر زانستدا ڕوودەات؟ مەعریفە ناخوڵقێنێت؟\nهان: زاناکان چیتر لە سیاقی کۆمەڵایەتیانەی مەعریفەدا بیرناکەنەوە، تەنها سەرقاڵی توێژینەوە و ڕیسێرچی پۆزەتیڤانەن. هەموو مەعریفەیەک لەناو پەیوەندییەکی دەسەڵاتدا شێوەدەگرێت و کامڵدەبێت، هەروەها پەیوەندییەکانی دەسەڵات و هێزە نوێکان مەعریفە و گوتاری تازە دەخوڵقێنن. مەعریفە هەمیشە لەناو بونیادی دەسەڵاتێکدا بەرجەستەدەبێت. تۆ زۆر بەسادەیی دەتوانی توێژینەوەیەکی پۆزەتیڤانە ئەنجامدەیت، ئەویش بەبێ دیاریکردن و تەشخیسی ئەوەی کە تۆ لەژێر سیحری ئەم دەسەڵاتە دایت، هەروەها بەبێ بیرکردنەوە و ئەندێشە دەربارەی سیاقدارێتیی مەعریفە contextuality of knowledge ئەم بیرکردنەوەیە سەبارەت بە سیاقیەتی چیتر ڕوونادات و دەرناکەوێت. فەلسەفەش لەدۆخی بوونبە زانستێکی پۆزەتیڤدایە و چیتر ناگەڕێتەوە سەر کۆمەڵگا بەڵکو تەنها خەریکی خۆیەتی و بەرامبەر کۆمەڵگا نابینا و کوێر دەبێت.\nز.و: مەبەستت کۆی پانتایی ئەکادیمیایە؟\nهان: بەنزیکەیی، ئەوەی ئێستا ڕوودەدات بریتییە لە زانستی گوگڵیانە، بەبێ ئەندێشەیەکی ڕەخنەیانە دەربارەی کردە و چالاکیەکانمان. مرۆڤایەتی پێویستە دەربارەی کردە و چالاکیەکانی بەشێوەیەکی ڕەخنەیانە بیربکاتەوە و بهزرێت بەڵام ئەمە چیتر ئامادەیی نیە و ڕوونادات. بۆ نموونە زۆرینەیان سەرقاڵی توێژینەوەی سۆزداری و هەستەکیانەن. پێمخۆشە لە زانایەک بپرسم کە بەو ڕیسێرچە هەستەکیەوە سەرقاڵە : بۆچی ئەو کارە دەکەی؟ بەڵام ئەوان دەربارەی کردە و چالاکیەکانیان بیرناکەنەوە.\nز.و: پێشنیاری تۆ چیە؟\nهان: پرسەکە ئەوەیە مرۆڤایەتی چ جۆرە پەیوەستی و پێوەندیگرتنێکى کۆمەڵایەتیانەی هەیە، بۆیە دەبێت بەڕوونی لە باکگراوندی کۆمەڵایەتیانەی توێژینەوەکانمان تێبگەین چونکە هەموو مەعریفەیەک لەناو پەیوەندییەکانی دەسەڵاتی سیستەمەکەدا بەرجەستەدەبێت. بۆچی توێژینەوەی هەستەکی و سۆزدارییانە ئەمڕۆ زۆر بەچڕوپڕی ئەنجامدەدرێت؟ دەی ئەمە لەوانەیە لەبەرئەوەبێت هەستوسۆزەکان لەئێستادا وەک هێزگەلێکی بەرهەمهێن ببینرێن. هەستەکان وەک ئامێر و ئامرازێکى کۆنترۆڵ بەکاربهێنرێت. ئەگەر کاریگەریی لەسەر هەستەکان بکەی ئەوا دەتوانی لەئاستی نەستەکیانەدا هەڵسوکەوتەکانی مرۆڤ کۆنترۆڵ بکەی و بەکاریانبهێنیت.\nز.و: ئێستا سەدات لە تیۆریسیەنێکی پیلانگێڕ دەچێت، ئیمکانیەتی درووستکردنی سیستەمێکی باشتر هەیە بە هۆش و زیرەکیى(intelligence) زیاترەوە؟\nهان: زیرەکی لە خوێندنەوەی نێوان جیاکاریکردنەوە هاتووە، چالاکییەکی جیاکاریکردنە لەناو سیستەمدا. زیرەکی ناتوانێت سیستەمی تازە و زمان پێشبخات. عەقڵ یاخود ڕۆح بەمانا هیگڵییەکە، بەتەواوەتی جیاوازە لە زیرەکی. من باوەڕم نیە کە کۆمپیوتەرە زۆر ورد و زیرەکەکان کۆپیی عەقڵی مرۆڤ بکەنەوە. دەتوانی ماشێنێکی تەواو زیرەک و دەقیق دیزاین بکەیت، بەڵام ماشێنەکان هەرگیز ناتوانن زمانێکی نوێ و شتێکی تەواو جیاوازتر دابهێنن. ماشێن عەقڵ و ڕۆحی نیە و زیاتر لەوە ناخاتە دەرەوە کە تێیکراوە. ئەمە ڕێک موعجزەی ژیانە کە زیاتر لەوە دەخاتە دەرەوە کە تێیکراوە و دەتوانێ بەرهەمێکی تەواو جیاوازیش بێت لەوەی کە خراوەتەناوی، ژیانیش ئەمەیە. ژیان ڕۆح و عەقڵە. ئا بەم جۆرەیە ژیان لە ماشێن جیاوازە. بەڵام کاتێک هەمووشت دەکرێ بە ئۆتۆماتیک و لەلایەن ئالگۆریتمەوە کۆنترۆڵ دەکرێت، ئەوا ئەم ژیانە دەخرێتە مەترسیەوە. مرۆڤی ماشێنی نەمر وەک ئەوەی لەلایەن پۆست هیومانیستەکانی وەک ڕەی کروزوێل بیری لێدەکرێتەوە، چیتر مرۆڤ نیە. لەوانەیە لەکۆتاییدا بەیارمەتیی تەکنەلۆژیا نەمری بەدەستبهێنین بەڵام ژیان دەدۆڕێنین. نەمری بەدەست دەهێنین ئەویش بە قوربانیکردنی ژیانمان.


قه‌ڵه‌مێك له‌گوندی «كانیمیل» – knwe.org\nسەرەکی » چاوپێکه‌وتن » قه‌ڵه‌مێك له‌گوندی «كانیمیل»\nقه‌ڵه‌مێك له‌گوندی «كانیمیل»\nدیدار: كامه‌ران كه‌ریم ـ شاره‌زوور\nسه‌لام شاسواری نوسه‌رو ڕۆژنامه‌نووس له‌دایكبووی گوندی (كانیمیل)ی ناوچه‌ی شاره‌زوور، له‌دیدارێكیدا له‌گه‌ڵ گوندستانی نوێـ دا تیشك ده‌خاته‌سه‌ر كونج‌و كه‌له‌به‌رییه‌كانی گوندی كانیمیل‌و وه‌ك حیكایه‌تخوانێكیش چیرۆكه شاراوه‌كانی ئه‌م گونده ده‌دات به‌گوێی هه‌موو لایه‌كدا.\nپ/ كانیمیل له‌چییه‌وه هاتووه؟\nسه‌لام شاسواری: كانیمیل یه‌كێكه له‌گونده‌كانی سنوری قه‌زای شاره‌زوور له‌دوای وازهێنان له‌ژیانی جافایه‌تی‌و كۆچی گه‌رمیان‌و كوێستان چه‌ند ماڵێك له‌هۆزی (وه‌یس وه‌یس)ی سه‌ربه عه‌شیره‌تی ڕۆغزایی جاف له‌ساڵی (1949)دا ئه‌م گونده ئاوه‌دان ده‌كه‌نه‌وه به‌خانووی قوڕو دارو تێیدا نیشته‌جێ ئه‌بن. ناوی كانیمیل دووبڕوایه له‌نزیك كانیاوی ناو گونده‌كه له‌گردۆڵه‌یه‌كدا كێلێك به‌رز ئه‌بێت پێی ئه‌ڵێن ( میل) به‌وهۆیه‌وه ناو ده‌نرێت كانیمیل.\nجگه له‌م بۆچوونه بۆچونێكیتریش هه‌یه، كانیه‌ك له‌زه‌وییه كشتوكاڵیه‌كاندا ده‌بێت به‌ناوی ( كانی ئاسكان ) كه ئێستا كه‌وتۆته سنوری ناحیه‌ی وارماواوه (زه‌ڕایه‌ن ) « ڕه‌نگه له‌وه‌وه هاتبێت.\nپ/ چیرۆكی كانیمیل چییه له‌گه‌ڵ داگیركه‌رانی كوردستان؟\nشاسواری: ژیانی دانیشتوانی ئه‌م گونده له‌سه‌ر ئاژه‌ڵداری‌و كشتوكاڵ بووه، تاساڵی (1987) ڕژێمی به‌عس ئۆردوگای زۆره‌ملێی زه‌ڕایه‌نی له‌سه‌ر زه‌وییه كشتوكاڵیه‌كانی ئه‌م گونده دروست كرد. به‌هۆی نیشتیمانپه‌روه‌ریه‌وه ڕژێمی له‌ناوبراو زه‌وییه له‌وه‌ڕگاكانی كرد به‌دارستان‌و به‌شێكیشی له‌لایه‌ن ده‌ستوپێوه‌نده‌كانی به‌عسه‌وه داگیركران. سه‌دام له‌ساڵی (1988) هه‌ڵه‌بجه‌ی تازه (قه‌زای شاره‌زووری ئێستا)ی له‌سه‌ر زۆرینه‌ی زه‌وییه به‌راوو كشتوكاڵیه‌كان بنیاتنا. به‌مه‌ش دانیشتوانی ئه‌م گونده به‌هۆی نه‌مانی زه‌وی كشتوكاڵی‌و ئاژه‌ڵداری ژیانیان كه‌وته مه‌ترسییه‌وه، به‌ڵام كۆڵ نه‌دانیان له شۆڕشی نوێداو قوربانیدانیان كه جگه له‌سزاو چه‌وسانه‌وه‌و زیندانیكردن خاوه‌نی (5) شه‌هیدن. له‌وانه كه‌سایه‌تی دیاری وه‌ك (فقێ ئه‌حمه‌د – كه هاوڕێی زۆر به‌ڕێزی سه‌رۆك مام جلال) بووه. ئه‌م گونده له‌لایه‌ن (زه‌عیم سدیق)ه‌وه له‌ساڵی (1963) سوتێنراوه كه سه‌رده‌می ڕژێمی (عه‌بدولسه‌لام عارف ) بووه‌و خه‌ڵكه‌كه‌ی ئاواره كراوه «.\nپ/ به‌رهه‌می ناوخۆیی گونده‌كه له‌چی بوارێكدایه؟\nسه‌لام شاسواری: له‌ساڵی 1988 له ڕێگه‌ی كشتوكاڵه‌وه خاوه‌ن به‌رهه‌می (گه‌نم-جۆ-نیسك-ماش-پاقله-توتن-به‌ڕۆژه-كاڵه‌ك-شوتی-خه‌یار-ته‌ماته-بامیه-برنج) بووه ,له‌ڕێگه‌ی ئاژه‌ڵداریه‌وه به‌رهه‌می ( گۆشت-شیر-ماست-دۆ-كه‌ره-ڕۆن-په‌نیر-هێلكه-كه‌شك ) بوون. سودیان له خوری‌و موو چه‌رم‌و په‌ڕ وه‌رگرتووه، له‌چه‌رم ( مه‌شكه- هیزه-كونه)یان دروست كردووه له‌سه‌رده‌ستی ( دایه‌شه‌ممسه-پوره ئامینه-پوره‌خاتوون)، چه‌ندانیتریش له‌ڕێگه‌ی چنینه‌وه ( فه‌رش-به‌ڕه-هۆڕ-په‌ڵاس- خورج-گوریس-ده‌وار) یان چنیوه له‌هه‌مان كاتدا حه‌سیریان له‌پووش دروستكردووه، (چیخ‌و ته‌یمان) له‌قامیش‌و نه‌یجه دروست كردووه، په‌ڕی باڵنده‌یان به‌كارهێناوه بۆ دروستكردنی سه‌رین‌و دۆشه‌ك، سوته‌مه‌نیان بریتی بووه له (دار- پشقل)ی ووشك تاكو نه‌وت په‌یدابوو.\nپ/ گونده‌كه هیچ شوێنه‌وارێكی كۆنی تێدایه؟\nشاسواری: له‌باشوری گونده‌كه چه‌ند گۆڕستانێكی ساسانیه‌كان دۆزرانه‌وه له‌ساڵی 1994، تێیدا سكه‌ی ساسانی، ئه‌ڵقه‌و گواره، بازنگ‌و ته‌وقه‌ی زێڕوزیو، جامۆڵكه‌ی زمروت‌و گڵینیشیان تێدابووه.\nپ/ئێستا گونده‌كه ئاوه‌دانكراوه‌ته‌وه؟\nسه‌لام شاسواری: گونده له‌ئێستادا (210) ماڵه كه هۆزی ( وه‌یس وه‌یس)و چه‌ند ماڵێكی عه‌شره‌تی (باشكی) به‌هۆی نه‌مانی زه‌وییه كشتوكاڵیه‌كانیه‌وه لێره‌ن. زۆربه‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی له‌ئێستادا (پێشمه‌رگه- فه‌رمانبه‌ر)و موچه‌خۆرن. له‌مێژوی ئاوه‌دانبونیه‌وه خاوه‌نی مزگه‌وتێك بووه، به‌هۆی نزیكی له‌ناحیه‌ی وارماوا ( زه‌ڕایه‌ن) وه بێ به‌ش بووه له‌بنكه‌ی ته‌ندروستی‌و ڕه‌وزه‌و قوتابخانه».\nپ/هیچ نوسینێكت بۆ گونده‌كان هه‌یه؟\nسه‌لام شاسواری: به‌ڵێ. له 27-6-2006 به‌رهه‌مێكی هه‌یه به‌ناوی (به‌هاری لادێ) كه بۆ گونده‌كانم نوسیوه.\nسپێده‌ی به‌یان هه‌تا زه‌رده‌په‌ڕ\nقوقه‌ی كه‌ڵه‌شێر باعه‌باعی مه‌ڕ\nجریوه‌ی مه‌ل و قاسپه‌قاسپی كه‌و\nبانگه‌واز ده‌كه‌ن بۆ هه‌ستان له‌خه‌و\nشوان به‌عیو عیو مه‌ڕ ده‌با بۆ ده‌شت\nبه‌بلوێر ژه‌ندن ده‌بێ به‌به‌هه‌شت\nسه‌وزه‌گیا و گوڵی به‌رشنه‌ی شه‌ماڵ\nهه‌رسه‌ما ده‌كه‌ن له‌ده‌شت و لاپاڵ\nپرۆفایلی نوسه‌ر: سه‌لام شاسوار ئه‌حمه‌د ناسراو به (شاسواری) له‌ساڵی 1968 له‌گوندی كانیمیل سه‌ربه قه‌زای شاره‌زوور له‌دایكبووه، خێزانداره، ده‌رچووی 3ی ناوه‌ندییه، یه‌كه‌م دیوانی شیعری به‌ناوی (ئاشتین) له‌ساڵی 2005 بڵاو كردۆته‌وه، كتێبێكی ئه‌ندێشه‌ی به‌ناوی (نهێنیه‌كانی پێشه‌وه‌ی ژیان) له‌ساڵی 2007 بڵاوكردۆته‌وه. له‌ساڵی 2008 سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری (مه‌وله‌وی)بووه، له‌گۆڤاری شاره‌زوور‌و ڕۆژنامه‌كانی (پێگه، ڕای خه‌ڵك، هاوڵاتی) بابه‌تی ئه‌ده‌بی‌و ڕۆشنبیری‌و سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی بڵاوكردۆته‌وه.


📷 ئەندامانی دامەزرێنەری بزاڤی خۆیبوون 1928 وێنە و پێناس\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 4 2013 10:12PM\nوێنەی بەشێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری بزاڤی خۆیبوون [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ هـ.ب. 4-9-2013 22:12:23\n📕 تنظيم خويبون وثورة آگرى پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 9 2013 10:30PM\nتأليف: روهات الآکوم ، مراجعة شکور مصطفى ، طبعة کرد [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 54% ✍ هـ.ب. 9-11-2013 22:30:16\n📕 جمعية خويبون والعلاقات الکردية الارمنية پەڕتووکخانە\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 10 2013 10:35AM\nتأليف : محمد ملا احمد ، طبعة کردستان 2000 ، يقع ال [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 78% ✍ هـ.ب. 10-11-2013 10:35:51\n📝 خويبون في الوثائق الفرنسية بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 4 2017 4:11PM\nخويبون في الوثائق الفرنسية خالد عيسى مصدر هذه [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 84% ✍ م.ب. 4-2-2017 16:11:49\n🚼 خۆیبوون ناوی کوردی\n🔤 خۆیبوون وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 16 2019 10:32PM\nئازادی، خۆبوویی، خۆگێڕان، خوەر، خۆیبوون، خۆیی بوون [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 68% ✍ ز.س. 16-1-2019 22:32:52\n📕 خۆیبوون و شۆڕشی ئاگری پەڕتووکخانە\nرۆهات ئالاکۆم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ ب.ج. 10-6-2012 16:51:49\n🔤 خۆییبوون وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Apr 24 2011 3:18PM\nپێناسی رێزمانی: ... پێناسی واتایی: ... رستە: ... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 24-4-2011 15:18:39\n👁 ئەم بابەتە 15,495 جار بینراوە\n🔤 سەربەخۆییبوون وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 24 2011 10:24PM\nپێناسی رێزمانی: ... پێناسی واتایی: ... رستە: ... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✖ 52% ✍ هـ.ب. 24-2-2011 22:24:22


ئه‌نجومه‌نی باڵای فه‌توا بڕی زه‌كات و سه‌رفیتره‌ی دیاری كرد\n2020-04-26 [12:47 PM]\nئه‌نجومه‌نی باڵای فه‌توا، ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه، 26/4/2020 له باره‌ی زه‌كات و سه‌رفیتره و رۆژووگرتن له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌سانه‌ی تووشبووی كۆرۆنان فه‌توای نوێی ده‌ركرد.\nبه گوێره‌ی راگه‌یه‌ندراوێكی یه‌كێتی زانایانی ئایینی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌نجومه‌نی باڵای فه‌توا، دوای گفتوگۆ و لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئایا له ڕۆژگاری ئه‌مڕۆدا ئه‌ندازه‌ی زه‌كات "نیصاب" به زێڕ یان به زیو ته‌خمین بكرێت، به زۆرینه‌ی ڕای ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی باڵای فه‌توا بڕیار درا كە به زێڕ ته‌خمین و دیاری بكرێت.\nبه گوێره‌ی فه‌تواكه‌ش بڕی ئه‌ندازه‌ی (نیصاب) زه‌كات به دیناری عێراقی لە ئێستادا بە (5.500.000 پێنج ملیۆن و پێنج سه‌د هه‌زار دینار) مه‌زنده ده‌كرێت.\nواته: هه‌ر هاووڵاتییه‌ك بڕی 5 ملیۆن و 500 هه‌زار دینار پاره‌ی هه‌بێت بە دانراوی، یان بە مەعروزاتی تیجاری و ساڵی به‌سه‌ردا سووڕابێته‌وه ئه‌وا پێویسته له هه‌ر (ملیۆنێك) بڕی (بیست و پێنج هه‌زار دینار) زه‌كات بدات واته چل یه‌كی ئەندازەكە.\nله باره‌ی بڕی سه‌رفیتره‌ش، ئەنجومەنی باڵای فەتوا بڕی ئەندازەی سەرفیترەی دیاری کردووە، کە بۆ هه‌ر كه‌سێك ( 2500 دوو هه‌زار و پێنج سه‌د دیناری عێراقی)یە. هەروەها ئه‌و كەسه‌ی فیدیه‌ی كه‌وتۆته سه‌ر پێویسته بۆ هه‌ر رۆژێك (2500 دوو هه‌زارپێنج سه‌د دیناری عێراقی) بدات بە هەمان ئەندازەی سه‌رفیتره، واتا بڕی فدیه بۆ هه‌ر رۆژێك 2 هه‌زار و 500 دیناره و بۆ ته‌واوی مانگی ره‌مه‌زان (75,000 حه‌فتاو پێنج هه‌زار دینار) ده‌كات.\nسه‌باره‌ت به رۆژووگرتن له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه تووشی كۆرۆنا بوونه، فه‌توا دراوه كه به‌رۆژوونه‌بوون به‌هۆی ترس له كۆرۆنا قه‌بووڵ نییه.\nله درێژه‌ی فه‌تواكه‌دا هاتووه، ئه‌و كه‌سانه‌ی تووشی كۆرۆنا بوونه به‌م دوو مه‌رجه ده‌توانن به رۆژوو نه‌بن، یه‌كه‌م: نه‌خۆشییه‌كه پشتڕاست كرابێته‌وه له‌لایه‌ن پزیشكانی پسپۆر.\nدووه‌م: ئه‌گه‌ر پزیشكانی پسپۆڕ رایانگه‌یاند كه تووشبووه‌كه به‌هۆی رۆژووگرتنه‌وه ته‌ندروستی خراپتر ده‌بێت، یان رۆژووه‌كه ده‌بێته هۆی دره‌نگ چاكبوونه‌وه‌ی.\nئاماژه به‌وه‌ش كراوه، ده‌بێت تووشبووه‌كه دوای چاكبوونه‌وه‌ی رۆژووه‌كان بگرێته‌وه.


جارێكی دیكە یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان كەوتەوە ژێر گووشارەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان لە شەوی رابردوو مووسەنا ئەمین بەربژێری یەكگرتوو بۆ جێگری سەرۆكی پەرلەمان لە ژێر گووشاری پارتی و لەسەر داوای چەند سەركردەیەكی یەكگرتوو كشایەوە.\nبەپێی زانیارییەكان چاودێر پارتی گووشاریان لە یەكگرتوو كردووە كە دەبێت مووسەنا ئەمین بكشێتەوە لە پێناو دەرچوونی شاخەوان عەبدوڵڵادا.\nمووسەنا ئەمین لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا لە بەغدا گوتی: ئێمە لە پێناو یەكڕێزی و تێكنەدانی ریزی كورد كشاوینەوە بۆ ئەوەی دەنگەكانی كورد بڵاونەبنەوە.\nیەكگرتووی ئیسلامی كوردستان لەسەرەتای دامەزراندنیەوە بەردەوام لە ژێر گووشاری پارتیدا بووە، ژمارەیەكی زۆری سەركردە و كادێری ئەم حیزبە لەلایەن پارتییەوە كوژراون لە دەڤەری بادینان.\nلە كۆبوونەوەی پەرلەمانی كوردستان لە 2015 لە كۆبوونەوەكاندا فراكسیۆنی یەكگرتوو ناچاركرا ببنە دوو بەشەوە بەشێكیان لەگەڵ پارتی و بەشێك لەگەڵ زۆرینەی پەرلەمانی كە ئەو كات گۆڕان و یەكێتی و كۆمەڵ بوون.\nلە كاتی ریفراندۆم و زۆر پرسی دیكەدا بەردەوام یەكگرتووی ئیسلامی لە بەرەی پارتی دیموكراتی كوردستاندا بووە.\nبەشێك لە شرۆڤەكاران لەوبڕوایەدان نزیكایەتی یەكگرتوو ئەگەرچی بەشێكی ترسیانە لە دەسەڵات، بەشێكی دیكەی پێوەندی بە دۆستایەتی هەرێمییەوە هەیە كە پارتی هاوپەیمانی توركیایە و یەكگرتووش لە چوارچێوەی توركیادایە، بۆیە ناتوانێت لەچوارچێوەی پارتی دەربچێت.\nهەرچەندە یەكگرتوو خۆی حیزبێكی ئیخوانییە كار دەكات لە چوارچێوەی سیستمی جیهانی و ناوچەیی ئیخوانیدا و زۆر لەگەڵ پرسە نەتەوایەتییەكانی كورددا نییە، بەڵام سازشەكانی بۆ پارتی هەموو جارێك دەبەستێتەوە بە لایەنی كوردایەتی و نەتەوایەتییەوە.\nیەكگرتووی ئیسلامی هەمیشە نزا بۆ غەزە و حەماس و ئۆردۆغان و موورسی دەكات و شەڕی ئیسرائیل و فەڕەنسا و سیسی و ئیمارات و عەرەبستان و ناڕاستەوخۆش پەكەكەش دەكات، واتا لەبەرەی شەڕی ئیخوان و نەیارەكانیدایە.\nیەكگرتووی ئیسلامی بەردەوام لەبەرامبەر هێرش و كۆمەڵكوژییەكانی توركیا لە باكوور و رۆژئاوا و باشووری كوردستان بێدەنگی هەڵبژاردووە، یان ناڕاستەوخۆ پشتیوانیشی كردووە، چونكە ئەم رووداوانە كە سڤیلیشی تێدا قووربانی، بەڵام یەكگرتوو لە چوارچێوەی شەڕی پەكەكە و توركیادا سەیری كردوون.


عێراق، مەیدانی چەندین شەڕ\n2020-04-02 [10:46 AM]\nنوسینی: هۆشیار وەیلی\nلە کاتێک دا جیهان لە گەرمەی جەنگی پەتای کۆڤید-١٩ دایە و هەوڵەکانی خۆپاراستن و بنبڕکردنی نەخۆشییەکە بەردەوامەو کێبڕکێی وڵاتان بۆ دۆزینەوەی سیستەمێکی بەرگری پاتریۆت ئاسا بەردەوامە، هەواڵی گەیشتنی سیستەمی پاتریۆت بۆ هەندێک بنکەی سەربازی ئەمەریکی یان هاوپەیمانان بڵاودەبێتەوە. هەڵبەتە بۆ پاراستنی بنکە سەربازییەکانی ئەمەریکا بەرامبەر هەر هێرشیکی چاوەڕێکراو لە لایەن هەندێک لە میلیشیا شیعەکانی عێراقەوە. وەک بەشێک لە ستراتیژی پاراستنی هێزەکانی ئەمەریکا لە عێراق دا کە ژمارەیان نزیکەی ٥٢٠٠ کەسە، پەنتاگۆن سێ بنکەی سەربازیی چۆڵکردوو بنکەی کەی وان لە کەرکوک کە نزیکەی ٣٠٠ کەسی تێدابوو، دواییان بوو دوای کشانەوەیان لە گەیارە و قائم. خوێندنەوەی زۆر بۆ ئەم هەڵوێستەی ویلایەتە یەکگرتوەکان دەکرێت و تەنانەت هەندێک کەس گەیاندویانەتە ئاستی هێرشی ئەمەریکا بۆ سەر ئێران.\nلە ململانێی نێوان ئەمەریکا و ئێران دا، عێراق یەکێک بوە لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ. ویلایەتە یەکگرتوەکان ویستویەتی و هەوڵیداوە دەسەڵاتی ئێران لە دەرەوەی سنوورەکانی کەمبکاتەوە و عێراقیش گرنگترین شوێنە کە ئەمەریکا دەیەوێت کاریگەریی ئێرانی لێ دوورخاتەوە. بەرامبەر ئەم هەوڵانەی ئەمەریکا ئێرانیش دەیەوێت ئەمەریکا لە عێراق دوورخاتەوە. لەم کێشمەکێشمەیەدا، ئەمەریکا توانی لە ڕێگەی کوشتنی جەنەراڵ قاسمی سلێمانی گورزی گەورە لە پێگەی ئێران بدات، نەک تەنیا لە عێراق بەڵکو لە ناوچەکەدا. کاردانەوەی راستەوخۆی سەربازی ئێران دووربینانە و بەمەبەستی خۆ دوورخستنەوە بوو لە بەرەنگاربوونەوەی ڕاستەوخۆی ئەمەریکا و هەڵبژاردنی ڕوبەڕوبوونەوەی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی هاوپەیمانەکانی لە عێراق دا. ڕوبەڕوبوونەوەی سیاسی دەرکردنی بڕیاری پەرلەمان بوو بۆ دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا لە عێراق و لەقکردنی پێگەی ئەمەریکا لە ڕووی ڕەوایی نێودەوڵەتییەوە لە عێراق دا. لە سەرەتای ئەمساڵیشەوە چەندین کاردانەوەی سەربازی ناڕاستەوخۆی ئێرانمان بینیوە لە ڕێگەی حزب اللە و عەسائب و ئەوانیتر.\nئیدارەی سەرۆک ترامپ کە بەرەو هەڵبژاردن دەچن دوو بژاردەیان لەبەردەمدایە لە عێراق دا کە مانەوەیە یان کشانەوەی سەربازییە. لە هەڵبژاردنی یەکێک لەم دوو ڕێگایە دەبێت چاوێکیان لەسەر هەڵبژاردنی سەرۆک بێت لە مانگی تشرینی دوەم و ئەوەی ئەیکەن نەبێتەهۆی لاوازی هەڵمەتی هەڵبژاردنی ئەوان و هێزدارکردنی ئەوەی نیەیارەکەی. بە تایبەتی ئەم ئیدارەیە و بە تایبەتی ترامپ ئەیەوێت وەبەرهێانی سیاسی باش بە کوشتنی بەغدادی و سلێمانی و هەڵوێستی توندی بەرامبەر ئێران بکات. ئەمەش تەنیا بە هێشتنەوەی هێزێک دەبێت لە عێراق. لە هەمانکات دا سەرۆک ترامپ لە بیری نەچوە کە یەکێک لە کارتە بەهێزەکانی لە هەڵبژاردنی پێشوودا بەکاریهێنا، بەڵێنی کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا بوو لە ئەفغانستان و عێراق. وا خەریکە لە گەڵ تالیبان ڕێدەکەوێت و ژمارەی هێزەکانی لەو وڵاتە کەمدەکاتەوە. پێدەچێت لە عێراق بڕیاری مانەوەیان دابێت، مانەوەیەک کە تووشی زیانی گیانی نەکات و هەندێک کاریگەریشی لەسەر ڕووداوەکان هەبێت و ژمارەی سەربازەکانیشی کەمکاتەوە.\nبە پێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی نیۆرک تایمزی ڕۆژی ٢٧/٣ پنتاگۆن داوای لە فەرماندە سەربازییەکانی ئەمەریکا کردوە لە عێراق دا پلانی لەناوبردنی میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران دابنێن و چۆڵکردنی هەندێک لە بنکە سەربازییەکانی لە عێراق دا بەشێکە لەو پلانە. کەواتە دەکرێت بە کورتی دۆخەکە بەم شێوەیە لێکبدەینەوە:\n• ئەمریکا بڕیاری مانەوەی داوە لە عێراق دا و نایەوێت وەک لە ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی ئەو وڵاتەدا هاتوە، ناوچەی خۆرهەڵاتی ناڤین بۆ نەیارەکانی چۆڵبکات و عێراقیش لە ناوچەکەدا پێگەی گرنگی هەیە.\n• هێرشەکانی میلیشیا شیعەکانی عیڕاق بۆسەر بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا لە عێراق دا بەردەوام دەبن و ژمارە و قەبارەی ئەم هێرشانە لە ماوەی ٧ مانگی داهاتوودا بەرەو زیادی دەڕۆن، واتە تا لە هەڵبژاردنی سەرۆک لە ئەمەریکا نزیکتر بینەوە بۆ ئەوەی بتوانن گورزی کاریگەر لە هێزەکانی ئەمەریکا بوەشێنن و بەمەش پێگەی سەرۆک ترامپ لە هەڵبژاردن لاواز بکەن.\n• بۆ ئەوەی ئەمەریکا بتوانێت وەڵامی ئەو هێرشانە بداتەوە و گورزی کاریگەر لە هێزەکانی میلیشیاکان بوەشێنی پێویستە ژمارەی بنکەکانی و سەربازەکانی کەمبکاتەوە و توانا بەرگرییەکانی زیاتر بکات. بەمەش خۆی لە زیانی بەرچاو دەپارێزی و بەڵێنێکی کاتی هەڵبژاردنیش جێبەجێدەکات بۆ کەمکردنەوەی هێزەکان بە هەمان شیوەی ئەفغانستان. لە هەمانکات دا کەمکردنەوەی هێزەکان دەبێتە هۆی پارێزگاری باشتر بەرامبەر ڤایرۆسی کرۆنا.\n• ئەو دۆخەی ئێستای عێراق دۆخێکی نموونەیی وڵاتێکی شکستخواردوە. چەندین مانگە هێزە سیاسییەکان نەیانتوانیوە حکومەتێکی نوێ پێکبهێنن. پەتای کۆڤید-١٩ و دابەزینی نرخی نەوت و بەردەوامی خۆپیشاندانەکان و ململانێی سیاسی هیچ گەشبینییەک بۆ ئایندەی ئەو وڵاتە ناهێڵێتەوە و ئەگەری داڕمانی زۆر گەورەتر لە ئارادایە. ئەمەش تەحەدایەکی ترە بۆ ئەمەریکا لە عێراق و دەبێت ئامادەکاری بۆ بکات.\n• گەر ڕاپۆرتەکانی هێنانی سیستەمی بەرگری پاتریۆت راست بێت ئەوا لەو ڕێگەیەوە پارێزگاریی لە بنکەکانی دەکات و ئەوەشی بیەوێت لە ڕێگەی درۆن و ڕەنگە فڕۆکەوە ئەنجامیان بدات. ئەمەریکا دەزانێت توانای موشەکی میلیشیاکان زۆرە و بەرەو زیتریش دەڕوات و هیوادارە پاتریۆت ڕادەیەک بۆ ئەو هەڕەشانە دابنێت و لە هەمانکات دا دەستیشی کراوە بێت لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دا.\n• ڕوبەڕوبونەوەی ڕاستەوخۆی ئەمەریکا و ئێران زەحمەتە و پێناچی هیچ لایەکیان ئامادەی ئەوە بن بە تایبەتی لەم دۆخەدا کە هەموو دنیا سەرقاڵی ڕونەڕوبونەوەی پەتای کۆڤید-١٩ یە و ئەنجامەکەشی ڕوونن نییەو هەر زیانێک بەر ئەماریکا بکەوێت کاریگەری بۆ سەر هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی دەبێت. بۆیە ئیدارەی ئەمەریکا زۆر بە ووریاییەوە مامەڵە لەگەڵ مەلەفی ئێران دا دەکات.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: ئاخر بڵێ، مەسعود بارزانی، بەچ ڕوویەکەوە هاتووی بۆ بڕۆکسلی پایتەختی ئازادی و داوای پشتیوانیان لێدەکەی! کە هاوکات لەگەڵ سەردانەکەت بۆ ئێرە، لەهەولێری داگیرکراو چەتە دژە ئازادیەکانت، تەقەیەیان لە ئیبراهیم عەبباسی ڕۆژنامەوان کردوە و بەسەختی برینداریان کردوە، هاودەم ومێدی ئەحمەدی شاعریشیان ڕفاندوە و چارەنوسی نادیارە. تا لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات هەمووان لەدژی بنەماڵە ڕانەپەڕن، دۆخەکە لەوەش خرابتر دەبێت. بەتایبەتی کە ئێستە بارزانی لە بڕۆکسلە، دەبێت کوردانی ئەوروپا چالاکی گەورە لە دژی ئەنجام بدەن و ڕووی شاراوە و ڕاستنەی نیشانی هەموو ئەوروپا و جیهان بدەن. قسەکردن سودی نییە کات کاتی کردەوەیه. ئەوە ئەرز و ئەوە گەز. Handren Hawrami\nئاخر بڵێ، مەسعود بارزانی، بەچ ڕوویەکەوە هاتووی بۆ بڕۆکسلی پایتەختی ئازادی و داوای پشتیوانیان لێدەکەی! کە هاوکات لەگەڵ سەردانەکەت بۆ ئێرە، لەهەولێری داگیرکراو چەتە دژە ئازادیەکانت، تەقەیەیان لە ئیبراهیم عەبباسی ڕۆژنامەوان کردوە و بەسەختی برینداریان کردوە، هاودەم ومێدی ئەحمەدی شاعریشیان ڕفاندوە و چارەنوسی نادیارە. تا لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات هەمووان لەدژی بنەماڵە ڕانەپەڕن، دۆخەکە لەوەش خرابتر دەبێت. بەتایبەتی کە ئێستە بارزانی لە بڕۆکسلە، دەبێت کوردانی ئەوروپا چالاکی گەورە لە دژی ئەنجام بدەن و ڕووی شاراوە و ڕاستنەی نیشانی هەموو ئەوروپا و جیهان بدەن. قسەکردن سودی نییە کات کاتی کردەوەیه. ئەوە ئەرز و ئەوە گەز. Handren Hawrami\nئاخر بڵێ، مەسعود بارزانی، بەچ ڕوویەکەوە هاتووی بۆ بڕۆکسلی پایتەختی ئازادی و داوای پشتیوانیان لێدەکەی! کە هاوکات لەگەڵ سەردانەکەت بۆ ئێرە، لەهەولێری داگیرکراو چەتە دژە ئازادیەکانت، تەقەیەیان لە ئیبراهیم عەبباسی ڕۆژنامەوان کردوە و بەسەختی برینداریان کردوە، هاودەم ومێدی ئەحمەدی شاعریشیان ڕفاندوە و چارەنوسی نادیارە. تا لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات هەمووان لەدژی بنەماڵە ڕانەپەڕن، دۆخەکە لەوەش خرابتر دەبێت. بەتایبەتی کە ئێستە بارزانی لە بڕۆکسلە، دەبێت کوردانی ئەوروپا چالاکی گەورە لە دژی ئەنجام بدەن و ڕووی شاراوە و ڕاستنەی نیشانی هەموو ئەوروپا و جیهان بدەن. قسەکردن سودی نییە کات کاتی کردەوەیه. ئەوە ئەرز و ئەوە گەز.\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۴/۱۹/۱۳۹۶ ۱۱:۲۹:۰۰ بعدازظهر


سندوقى دەنگدان و تەنکەى خۆڵەکە چ جیاوازییەکى هەیە؟ ئیتر ئاوایە! | ZAnkoLine\nسندوقى دەنگدان و تەنکەى خۆڵەکە چ جیاوازییەکى هەیە؟ ئیتر ئاوایە!\nڕاستدەکەن ، بەبێ پەرلەمانیش دەتوانن ڕیفراندۆم ئەنجامبدەن، ڕاو ڕووت بکەن، ڕۆژنامەنوس بکوژن، خەڵک لەسەر شەقامەکان بدەنە بەرشەق، سوپاى داگیرکەر بێنن، چاوى پیرەکان کوێربکەن، دەستى منداڵەکانمان ببڕنەوە، نەخۆش و ساغ لەناوبەرن، هەرچییەک دڵیان بێگرێ و حەزیان لێیبێت دەیکەن.\nئێستا مۆدیلى سیاسى و پیسخۆرى لەوەدایە بڵێى، بەبێ پەرلەمانیش دەتوانین ڕیفراندۆم بکەین، ئەى گوایە پارتى ئەم هەموو ملقەویی و نەوتخۆرەى بۆ ڕاگرتووە، بۆ ئەشهەدوبیلا و شاهیدى درۆ نەبێت، ئیشى چی پێیانە؟.\nپەرلەمان چیە؟ قانون و تەشریع لەهەرێمى کوردستان دەربچێت یان دەرنەچێت، چ بەهایەکى هەیە، کێ حسابى بۆ دەکات، چى لەبێدادى و یاساشکێنیەکان دەگۆڕێت، تۆڕى “یاساى کوردى” غەیرى ماسى بچوک، کوا ماسیەکى گەورەى گرتووە؟ قانون بەلاى ئەمانەوە لەکاغەز و مەرەکەب زیاتر هیچى ترنیە، زۆر بەسادەیى دەڵێن خۆمان نوسیومانە، ئەوە دەدرێنین و دانەیەکى تر دەنوسین.\nئەسڵەن ئەوانەى سەرى زمان و بنى زمانیان کاراکردنەوەى پەرلەمانە، دەبێ چاک بزانن، تائێستا خاتریان گیراوە و دڵیان نەشکاندوون، چونکە پەرلەمان لەقاموسى ئەمانەدا شوێنێکى زیادەو ڕەزاقورسە، مەکانێکە بۆ چەلەحانێى بێزارکەر.\nبۆیە زۆر ئاسایى وەرگرن، ئەگەر پێیانوتن لەپێناو برەودان بە پیشەسازى خۆماڵى، بارەگاى پەرلەمان دەکەین بەگەوڕ، یان پێیانوتن، هەڵبژاردن چیە، ئەو خەڵکە بۆ بێنینە سەرجادە و بیاندەین بەگژیەکدا، سندوقى دەنگدان و تەنکەى خۆڵەکە چ جیاوازییەکى هەیە؟ هەر نایکەین.\nئیتر ئاوایە ، ئەى ئەوە نیە پۆستى سەرۆک بەیاسا ڕێکخراوە و خۆیان تێیانپەڕاندووە و ئیمزایان لەسەرکردووە، حسابى تورێكيشى بۆ ناکەن!!!\n← ئایا تا ئێستا زانیوتە ئەپڵ مانای چیە؟ توشی شۆک دەبی سەیرکە بزان واتای چی\nشۆک ئەمەیە ،ئەمساڵ قوتابیانی پۆلی ١٢ بە ٢ قۆناغ وەرەگیرێن و ئەوانەی خولی دووەمیان هەیە بزان کێشەیان چی دەبێ →


ناتانیاهۆ: ئیتر کاتی هاتووە لەدژی ئێران بوەستینەوە\nناتانیاهۆ: ئیتر کاتی هاتووە لەدژی ئێران بوەستینەوە\nسەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە پرێس کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەنووسیدا ڕای گەیاند ئێستا کاتی ئەوەیە لەدژی ئێران هەوڵەکانمان بخەینە گەڕ.\nبەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی (ئۆرشەلیم تایمز)، بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆکوەزیری ئیسرائیل، ئەمڕۆ چوارشەممە 2017/12/6 لە پرێس کۆفرانسێکی ڕاۆژنامەوانیدا گوتی: "ڕێگە نادەن ئێران نفووز و پێگەی لە ناوچەکە و بەتایبەت سووریا پەرە پێ بدات".\nناتانیاهۆ باسی لەوەش کردووە ئیسرائیل ڕێگە نادات ئێران لە سووریا بنەکەی سەربازیی هەمیشەیی بکاتەوە.\nسەرۆکوەزیری ئیسرائیل لە درێژەدا داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد کە بەرەنگاری گەشەی مووشەکی بالستیکی ئێران، دەسەڵاتی ئەتۆمی و پشتگیرییەکانی ئەو وڵاتە لە تیرۆریزم ببنەوە.\nلە بەرانبەردا عەلی ئەکبەر وەلایەتی ڕاوێژکاری عەلی خامنەیی بۆ کاروباری نیودەوڵەتی لە بەرانبەر هەڕەشەکانی ئیسرائیلدا جەختی کردووەتەوە کە ئەوان سوپای پاسداران و سوپای قودس لە سووریا ناکشێنەوە و درێژە بە کارەکانیان دەدەن.


سۆمۆ: عێراق دکاریت کێم وکاسیێن بازارێ پەترۆلا ئەوروپا کێم بکەت\nکۆمپانیا سۆمۆ ڕاگەهاند، پێنگاڤ بۆ زێدەکرنا فرۆتنا پەترۆلا عێراقێ ل ئەوروپا زێدەکرینە و دبێژیت ژی، "عێراق دکاریت کێم وکاسیێن بازارێ پەترۆلا ئەوروپا تژی بکەت".\nعەلا خزر ئەلیاسری ڕێڤەبەرێ کۆمپانیا سۆمۆ بۆ ئاژانسا نووچەیا عێراقی ڕاگەهاند، کۆمپانیا وان دگەل کۆمپانیێن ئەوروپی گرێبەستا شاندنا ٦٠٠ هزار بەرمیلێن پەترۆلا رۆژانە هەنە.\nئاماژە ب وێ ژی دایە، سۆمۆ پلان هەیە وان ٦٠٠ هزار بەرمیلان ل رێیا پەترۆلا خام یا بەسرا و واست و کەرکوکێ دابین بکەت و بەردوام ژی دبن ل گەڕیانێ لدیڤ هەر دەرفەتەکێ بۆ لهەڤهاتنێ دگەل کۆمپانیێن ئەوروپیێن بیاڤێ پەترۆلێ.\nدەربارێ هەبوونا گرێبەستا نوی ژی عەکا خزر ئەلیاسری بەحس ژ وێ کر، "د ڤان داویاندا مە کۆمەکا بەرسڤێن ئەرێنی ل هەندەک کۆمپانیان وەرگرتینە کو رەنگە ببیتە سەدەمێ گرێبەستێن نوی و زێدەبوونا فرۆتنا پەترۆلا عێراقێ د بازارێن ئەوروپادا."\nئاماژە ب وێ ژی دا، عێراقێ شیانا پڕکرنا پێتڤیێن بازارێ ئەوروپا هەیە و رەوشا نها یا وی بازاری وەسا دخازیت پەترۆلا گونجای ببینن کو سزایا نێڤدەولەتی لسەر نینە و پەترۆلا خاڤا بەسرا ب ئێک ژ وان پەترۆلێن گونجای بۆ بازارێ ئەوروپا دهێتەدان.\nئەڤەژی د دەمەکیدایە، دەمێ چار مەهن شەڕێ د ناڤبەرا روسیا و ئۆکرانیادا بەردەوامە و ب وێ سەدەمێ ژی یەکێتیا ئەوروپا بڕیاردایە کڕینا سوتەمەنیێ ل روسیا کێم بکەت.


مامۆستا “محەممەد ماملێ” ئەستێرەیەکی گەشی هونەر و ئەدەبی کوردی\n24 كانونی دووه‌م, 2017\nیەکێک لە پێوەرەکانی هەڵسەنگاندنی هەر کۆمەڵگایەک، هونەر و کولتووری ئەوە. کۆمەڵگایەکی زیندوو بە چاند و کولتووری خۆی دەناسێندرێت.هەر بۆیە داگیرکەرانی کوردستان کاتێک ویستوویانە وڵاتێک بندەست بکەن پەلاماری هونەر و کولتووری ئەوانیان داوە. هەر بۆیە هونەرمەند هەمووکات رۆڵی گرینگ و دیارکەری لە بەرەوپێشبردنی کۆمەڵگادا هەبووە.\nیەک لەو ئەستێرانەی ئاسمانی هونەری گەلی کورد مامۆستا محەممەد ماملێ بوو کە بە دەنگە بە سۆز و بە هەستەکەی لەناو کۆمەڵانی خەڵک دا جێگەی تایبەتی هەبووە. ماملێ توانی لەناو ژیانی هونەری خۆیدا گەلێک بەرهەمی هونەری رەسەن و فولکلۆر بخولقێنێت و خزمەتێکی بێ وێنە بە ئاواز و مەقام و گۆرانی کوردەواری کرد.\nلە ١٨هەمین ساڵیادی کۆچی دوایی مامۆستا مامڵی جارێکی تر ئەمەگ و تێکۆشانی ئەو هونەرمەندە مەزنە وەبیر دێنینەوە و داوا لە هەموو کۆمەڵگای هونەری و هونەرمەندان دەکەین بۆ زیندوو ڕاگرتنی هۆنەر و فولکلۆری کوردی رێگەی هونەرمەندانی ڕاستەقینەی کوردستان بەردەوام بکەن و خاوەنداریەتی لە بەرهەمە هونەریەکانی بکەن.\nکۆمیتەی چاند و هونه‌ری بیستون\n٤ی ڕێبەندانی ٢٧١٦ کوردی\n٢٤ی ژانویەی ٢٠١٧ زایینی


ئەمریکا و تورکیای پاش بە فەرمی ناساندنی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان؛ بەرەو کوێ؟\n10:12 - 26/04/2021\nئەمریکا و تورکیای پاش بە فەرمی ناساندنی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان؛ بەرەو کوێ؟\nپەیوەندی نێوان ئەمریکا و تورکیا لە رابردوودا پڕ بووە لە گرژی و گرێوگۆڵ، لە ئێستاشدا لە خراپترین ئاستیدایە. هەرکاتێک پەیوەندییەکانیش باش بووبن، تەمەنیان زۆر کورت بووە. دوای بە فەرمی ناساندنی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان لەلایەن بایدنەوە، ئاستی گرژییەکانی نێوان واشنتن و ئەنقەرە دەچێتە قۆناغێکی دیکەوە، قۆناغێک دیار نییە کۆتاییەکەی چۆن دەبێت.\nمتمانەی نێوانیان لاوازتر دەبێت\nئەمڕۆش کە سەرەڕای هەموو فشار و ناڕەزایەتییەکانی تورکیا بایدن وەک یەکەم سەرۆکی ئەمریکا رووداوەکانی ساڵانی ١٩١٥ – ١٩٢٣ی وەک کۆمەڵکوژی ناو بردووە، پەیوەندییەکان ئاڵۆزتر، کێشەکان زۆرتر و متمانەی نێوانیان لاوازتر دەبێت.\nلە چەند ساڵی رابردوو چەند قەیرانێکی قوڵ و چارەسەرنەکراو لەنێوان ئەمریکا و تورکیا سەریانهەڵدا و تاکو ئێستاش بەردەوامییان هەیە؛\nکڕینی سیستمی بەرگری ئێس ٤٠٠ لە روسیا و سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر تورکیا بەهۆی ئەم کارەوە. هاوکاری و هاوپەیمانی ئەمریکا و رۆژئاوای کوردستان و کارادنەوەی توندی تورکیا. فراوانخوازییەکانی تورکیا لە رۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، سزادانی تورکیا و بانکی خەڵک بەهۆی شکاندنی گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران. رەخنەکانی ئەمریکا لە تورکیا لەبارەی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییەکان. لە هەمووشی نوێتر بەکارهێنانی وشەی "کۆمەڵکوژی"یە لەلایەن جۆ بایدنەوە.\nتورکیا لە سەردەمی ترەمپدا ئاهێکی بەبەردا هاتەوە، چونکە بەردەوام چاوپۆشی لە تورکیا دەکرد و بەهۆی پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ ئەردۆغان، ئەنقەرەی لە سزا و سەختییەکان دەپاراست.\nکەوتنی ترەمپ و هاتنی بایدن\nکەوتنی ترەمپ و هاتنی بایدن نیشانەی هاتنی سەردەمێکی خراپ و سەخت بوو بۆ تورکیا، سەرەڕای هەموو هەناگوەکانی تورکیاش بۆ هێورکردنەوەی ئاڵۆزییەکان، بەڵام پەیوەندییەکانی ئەنقەرە لەگەڵ واشنتن و وڵاتانی ئەوروپا خراپت بوو، ئەم دانپێدانانەی بایدنیش خراپتری دەکات.\nکڕینی ئێس ٤٠٠ و مەترسی ئەم سیستمە بۆ فڕۆکەکانی رێکخراوی ناتۆ و هێرشەکانی تورکیا بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان، دوو گەورەترین ناکۆکی سەربازیی نێوان تورکیا و ئەمریکان، دوو ناکۆکی کە هیچ ئاسۆیەک بۆ چارەسەرکردنیان بەدیناکرێت.\nکڕینی ئێس ٤٠٠ گەورەترین هەنگاوی تورکیا بوو کە گومانی خستە دڵی ئەمریکا و رۆژئاواییەکان و وەک کۆتایی تورکیا لە ناتۆ سەیر دەکرێت، چونکە ئەمە تەنها کڕینی سیستمێکی بەرگری نییە، بەڵکو دانانی بەردی بناغەی پەیوەندی و هاوپەیمانی ئەنقەرە و مۆسکۆیە، ئەمەش بەلای ناتۆییەکانەوە قبوڵکراو نییە کە روسیا بە دوژمنی خۆیان دەزانن.\nئەوەی ئەمریکای خستە گومان و دوو دڵییەوە ئەوە بوو کە واشنتن گومانی کرد ئەم هەنگاوەی تورکیا هاوپەیمانەکانی دیکەی وەک هندستانیش بەرەو مۆسکۆ ببات.\nهەموو رێگاکان ناچنەوە واشنتن\nتورکیا پێی وایە دۆخی جیهان گۆڕاوە و هەموو رێگاکان ناچنەوە واشنتن، بۆیە بە ئاسانی رووی لە مۆسکۆ و پەکینی دوژمنی ئەمریکییەکان کردووە، ئەمەش ئەمریکای ناچار کردووە بە پەیوەندییەکانیدا بچێتەوە و سزای تورکیای هاوپەیمانی ستراتیژی خۆی بدات.\nئیدارەی بایدن هەوڵی چاککردنەوەی پەیوەندییەکان، هاوپەیمانییەتییەکان و گەڕانەوە بۆ دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان دەدات، لەم چوارچێوەیەشدا دەیەوێت تورکیا لە رێگای مۆسکۆ بوەستێنێت و بیگەڕێنێتەوە، بۆیە سزای بەسەردا سەپاندووە، لە کڕینی فڕۆکەی ئێف ٣٥ دەریکردووە و ئێستاش دان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا دەنێت، هەموو ئەمانە فشارەکانی بایدنن، بەڵام دیار نین ئەم فشارانە تورکیا بۆ واشنتن دەگەڕێننەوە یان زیاتر لوتەلا و بێباکی دەکەن.\nسەرەڕای هەموو فشارەکانی ئەمریکا، تورکیا تاکو ئیستا ئامادە نییە پاشەکشە لە سیاسەتە دەرەکییەکانی بکات و فراوانخوزاییەکانی رابگرێت، دەست لە هاوپەیمانییەتی چین و روسیاش هەڵناگرێت، ئەمەش پەیامی ئەنقەرەیە تاکو ئەمریکا و ئەوروپا دان بە پێگەی بەهێزی تورکیادا بنێن و وەک هێزێکی هەرێمی و نێودەوڵەتی گەورە تەماشای بکەن، کە بە ویستی رۆژئاواییەکان هەنگاو نانێت، بەڵکو بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆی سیاسەت دەکات.


چەند زانیارییەکی پوخت لەسەر ڤایرۆسی کۆرۆنا\nچەند زانیارییەکی پوخت لەسەر ڤایرۆسی کۆرۆنا، پسپۆرێکی تەندروستی کورد د. گۆران عەبدوڵا لە دۆکۆمێنتەکانی رێخراوی تەندروستی جینهانییەوە وەریگرتووەو وەریگێڕاوەتە سەر کوردی و بەشێوەی پرسیارو وەڵام دایناوە.\nپرسیار و وەڵام لەسەر کۆرۆنا\nنوسینی د. گۆران عبدواللە\nڤایرۆسی کۆرۆنا چیە؟\nکۆرۆنا خێزانێکی گەورە لە ڤایرۆس کە لەچەندین ئەندام و جۆر پێکهاتووە. ڤایرۆسەکە لە ئاژەڵ و مرۆڤیشدا نەخۆشی دروستدەکا. لە مرۆڤدا چەند ئەندامێکی خێزانی کۆرۆنا بەوە ناسراون کە پەسیو و هەڵامەتی ئاسایی دروستدەکەن. بەڵام هەندێ جاریش نەخۆشی قورستری وەکو سارس. تازەترین ئەندامی ئەم خێزانەش ئەو جۆرەیە کە لەم دواییانە لە چین بڵاوبووەوە و خێرەکە دەگاتە هەموو جیهان. ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ناوی نەخۆشیەکی نا کۆڤید ١٩.\nکۆڤید ١٩ چیە؟\nکۆڤید ١٩ ئەو نەخۆشییە کە جۆرە تازەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە مرۆڤدا دروستیدەکا. ئەم نەخۆشیە لە پێش بڵاوبوونەوەی لە شاری ووهانی چین لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٩ نەناسراو بوو.\nنیشانەکانی کۆڤید ١٩ چین؟\nباوترین نیشانەکانی نەخۆشیەکە بریتین لە تا، هیلاکی و کۆکەیەکی وشک. هەندێ لە نەخۆشەکان رەنگە چەند نیشانەیەکی تریان هەبێ وەکو ئازاری لەش، تەڕبوونی لووت، گەرووئێشە یا سکچوون. هەندێ لەوانەی تووشدەبن هیچ نیشانەیەکیان نابێ.\nڕێژەی چاکبوونەوە چەندە؟\n٨٠%ی ئەوانەی تووشئەبن بە تەواوەتی چاکئەبنەوە بەبێ ئەوەی پێویستیان بەهیچ چارەسەرێک هەبێ.\nڕێژەی حاڵەتی توند چەندە؟\nلە هەر ٦ کەس کە تووشی نەخۆشیەکە دەبن یەکێکیان بە سەختی ئەیگرن و تووشی تەنگەنەفەسی ئەبن و ڕەنگە ژیانیان بکەوێتە مەترسیەوە. هەر کەسێک تا و تەنگەنەفەسی بوو دەبێ ڕاستەوخۆ سەردانی نەخۆشخانە بکا.\nکێ بە سەختی ئەیگرێ؟\nبە تەمەنەکان رەنگە بەسەختی بیگرن بە تایبەتی ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە وەکو شەکرە و ڕەبو و نەخۆشیەکانی بۆڕی هەناسە و فشاری خوێن و نەخۆشیەکانی دڵ و ئەوانەی بۆ هەر هۆکارێ جۆرە دەرمانێک وەردەگرن کە بەرگری لەشیان کەمدەکاتەوە.\nنەخۆشیەکە چۆن ئەگوازرێتەوە؟\nکەسێک کە تووشی ڤایرۆسەکە بووبێ بۆی هەیە کەسانی تر تووشبکا. نەخۆشیەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازرێتەوە لەڕێی وردە دڵۆپەی تەڕی دەم و لووت کە بە کۆکە یا پژمە یا هەناسەدان بڵاودەبێتەوە. ئەم وردە دڵۆپانە لەسەر شتەکانی دەوروبەر دەنیشنەوە. ئەگەر کەسی تر دەستکاری ئەو شتانە بکا کە وردە دڵۆپەکانی لەسەر نیشتووەتەوە و ئەنجا دەستی بەر دەم و لووت یا چاوی بکەوێ ئەوە تووشی ڤایرۆسەکە ئەبێ. هەروەها کەسێک ئەگەر کۆکە و پژمە و هەناسەی کەسی تووشبوو بچێ بەسەریا ئەوا ئەویش تووشدەبێ. بۆیە زۆر گرنگە بەلای کەمەوە بە مەودای یەک مەتر لەو کەسە دووەبکەویتەوە کە پەسیو و هەڵامەتی هەیە.\nئایە ڤایرۆسی کۆرۆنا کە نەخۆشی کۆڤید ١٩ دروستئەکا لە هەوادا بڵاودەبێتەوە؟\nنەخێر. زۆربەی توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ڤایرۆسەکە تەنها بەو ڕێگایانە بڵاودەبێتەوە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا.\nئایە دەکرێ نەخۆشیەکە لە کەسێکەوە بگری کە خۆی هیچ نیشانەیەکی نیە؟\nبەڵێ بەڵام بە ڕێژیەکی زۆر کەم. زۆربەی ئەوانەی نەخۆشیەکە بڵاودەکەنەوە بۆخۆیان کۆکە و پژمە و پەسیو و هەڵامەتیان هەیە. بەڵام زۆرێک لەوانەی کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن تەنها نیشانەیەکی کەمیان دەبێ و بو سووکی دەیگرن. بۆیە ئەگەری ئەوە هەیە کە ڤایرۆسەکە لە کەسێکەوە بۆت بێ کە تەنها هەندێ نیشانەی کەمی هەیە وەکو کۆکەیەکی کەم. بۆیە گرنگە هەر کەسێ کۆکەی هەبوو دەمامک بەکاربهێنێ.\nسەرچاوە:ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی


لە شوێنێک کە لەسەر هێڵی بوومەلەرزەدایە، خەڵکی پێیان خۆشە کە ماوە بە ماوە بوومەلەرزەیەکی بچووک بێت و ئەو وزەیەی کە لە دڵی زەویدایە خاڵی بکاتەوە، هەتاکوو هەموو شت بە خێر و سڵامەت تەواو بێت و کەمترین خەساری لێ بکەوێتەوە. واتە حەز ناکەن کە ئەو وزەیە بۆ ماوەیەکی زۆر پەنگ بخواتەوە و دواتر وەک بوومەلەرزەیەکی گەورە و وێرانکەر خۆی دەربخات و وێرانییەکی گەورە لە دوای خوێدا بەجێ بهێڵێت.\nلە لایەکی ترەوە دەڵێن، گەر لە شتێک ناڕاحەت بوویت یان کەسێک تووڕەی کردیت، باشتر وایە خێرا ناڕاحەتی و تووڕەییت خاڵی بکەیتەوە، چونکە ئەگەر ئەم گوشارانە له دڵتدا پەنگ بخواتەوە، دواتر بە شێوەیەکی ڕادیکاڵ خۆی دەردەخات و لێکەوتەی نەخوازراوی لێ دەکەوێتەوە.\nبڕۆینەوە لای باسی بوومەلەرزەکە! شەڕەکانی کوردستانیش وای لێهاتووە، ماوە بە ماوە و هەر جار و لە شوێنێک (پارچەیەکی کوردستان) ڕوو دەدات و ئەمە زۆر بە دڵی داگیرکەریشە! بەتایبەت بارەودڵی ڕێژیمە ئێرانە. وێڕای هەموو ئەو شتە نەخوازراوانەی کە لە شەڕدا هەیە و وێڕای ئەوەی کە هەر تاکێکی کورد لەهەمبەر خاک و گەلەکەی بەرپرسیارە، بەڵام ئەم شەڕانە ناوە بە ناوە وزەی کوردستان خاڵی دەکاتەوە، وزەی ڕۆژهەڵات خاڵی دەکاتەوە و ناهێڵێت ئەو وزەیە خۆی بە جوانی بگرێت.\nبە زمانێکی سادەتر؛ لە ڕۆژئاوا شەڕە؛ لە ڕۆژهەڵات وزە بەڕێ دەکەوێت و لەوێ خاڵی دەبێتەوە. کێشەی من لەگەڵ ئەوە نییە و هەروەها کە وتم، تاکی کوردی ڕۆژهەڵات وێڕای خاکی ڕۆژهەڵات، لەهەمبەر خاکی ڕۆژئاواش بەرپرسیاره و بەپێچەوانەشەوە، بەڵام دەبێ ئاگاداری ئەوە بێت کە بەرژەوەندیی خاک و نەتەوە لە سەرووی هەر بەرژەوەندییەکە و نەکەوێتە ژێر ڕکێفی سیاسەتگەلێک کە لەو ڕاستایەدا نییە. هەروەها هەستەکی نابێت لەسەر وەها پرسگەلێک بڕیار بدەین و خوێندنەوەی بۆ بکەین، بەڵکوو لەجێی ئەوەی سیاسەت لە چوار کلیپی تەبلیغی و بزوێنەری هەست، فێر ببین، سەرەتا بێین و هەڵسەنگاندنێک بۆ دۆخی هەنووکەیی خۆمان بکەین، دواتر بەوردی دۆخ و سیاسەتی دەوروبەر بپشکنین.\nپێم خۆشە کلیپی تەبلیغیش پێناسە بکەم. کلیپ و هەندێک فیلمی تەبلیغیی هەندێک لایەن هەن کە وەکوو ماددەی سڕکەر عەمەڵ دەکەن و بینەران و بیسەرانی خۆیان تۆشی ساویر (توهم) دەکەن. کە خووت بەو جۆرە شتانەوە گرت، فێری دەبیت و "ئانتیـ"ـیەکانی وەڵامدەر نین و بەردەوام بەهۆی خووگرییەوە، پەنا بۆ بینین و بیستنیان دەبەیت. ئەو ماددە سڕکەرە، لە دونیایەکی خەیاڵیدا ڕاتدەگرێت کە بە دوورە لە هەر ڕاستییەک و ئەوەندە لەو دونیایەدا ڕاتدەگرێت کە دوای ماوەیەک وادەزانیت هیچ ڕاستییەک لەو خەیاڵەی کە تێیدای، ڕاستتر نییە...\nبێینەوە سەر باسی وزەکە! ئەو شەڕانە، وزەی ڕۆژهەڵات بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت و لە شوێنێکی دیکە خاڵیی دەکاتەوە و بەدڵنیاییەوە دواتر بەر بە بوومەلەرزەیەکی گەورە دەگرێت کە دەتوانێت درزی ئەساسی لە کۆڵەکەکانی کۆشکی داگیرکەر بخات یان تەنانەت بیڕووخێنێت. لە لایەکی ترەوە ئەم خاڵیکردنەوە کورتماوانە، تەنیا ختووکەیەکە بۆ هەمان کۆڵەکە و ماوەی تەمەنیان درێژتر دەکاتەوە و لە مەترسیی جیددی دووریان دەکاتەوە. بەداخەوە هێزێکی وەها کاریگەریش بوونی نییە (کەی دروست بکرێت و ئەو وزەیە بۆ کاتی خۆی ڕابگرێت، نازانم!) کە ڕێگە لە وەها خاڵیکردنەوەیەک بگرێت و بۆ ڕێخستنی بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر ئەو وزەیە کۆنترۆڵ بکات. بۆیە ئەندازیارەکان، چەندین ساڵە بەجوانی دەزانن کاناڵگەلێکی "هەناردەکردن" ڕابکێشن و ئەو وزانە لە شوێنگەلێک خاڵی بکەنەوە کە لە کۆڵەکەکانیان زۆر دوورترە!


مۆبایلە نوێکەی ڤیڤۆ بە دوو کامێرا دەرهاتووی سێلفی ڕاگەیەنرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/09/22 - 1:47 PM\nمۆبایلی V17 Pro نوێترین بەرهەمی کۆمپانیای ڤیڤۆیە کە خاوەنی دیزاینێکی سەرنجڕاکێشە و دوو کامێرای دەرهاتووی هەیە لە بەشی سەرەوە و چوار کامێراش لە بەشی پشتەوەیدا هەیە.\nدوو کامێراکەی پێشەوە بە ڕوونییەکانی ٣٢ + ٨ مێگاپێکسڵن و هاوێنەی یەکەمیان بە ١٠٨ پلەیە فراوانییەکەی.\nهەروەها لە بەشی پشتەوەیدا ٤ کامێرای هەیە، بە ڕوونییەکانی 48+13+8+2 مێگاپێکسڵن کە بۆ باری تایبەت و جیاواز بەردەستن\nشاشەی مۆبایلەکە لە جۆری سۆپەر ئەمۆلێدە بە ڕوونی فوول ئێچ دی پڵەس، مۆبایلەکە خاوەنی سناپدراگۆنی ٦٧٥ ـە بە ڕامی ٨ گێگابایت و بیرگەی ١٢٨ گێگابایت.\nجێگەی ئاماژەیە مۆبایلەکە هەڵگری باترییەکە بە توانای ٤١٠٠ میلی ئەمپێر و خێرای ١٨ وات هەروەها لە ڕێی ژیری دەستکردەوە پارێزگاری لە وزەیەکی زیاتر دەکات، بەڵام کێشی مۆبایلەکە زۆرە و ٢٠١ گرام دەبێت، پێشبینی دەکرێت نرخی مۆبایلەکە بگاتە ٤٢٥ دۆلار.\nیەک لە خۆشترین یارییە جەنگییەکان بۆ مۆبایل بەردەست دەخرێت


لە پاش ڕووداوەکانی مانگی دە و کۆنترۆڵکردنی بەشێکی گەورەی ناوچە جێ ناکۆکی لەسەرەکان لە لایەن هێزەکانی حکومەتی ناوەندی عێراقەوە، بەغدا و هەولێر جەخت دەکەنەوە لەسەر چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوانیان لە ڕێگەی دانوستاندن و وتووێژ.\nبەڵام هەتا ئێستا هیچ هەنگاوێکی جیدی بەو ئاڕاستەیە نابینرێت. بەغدا مەرجی سەرەکی هەیە بۆ وتووێژەکان، دەڵێت دەبێت هەرێم ڕایبگەیەنێت پـرسی ڕیفراندۆمەکەی هەڵوەشاندووەتەوە. هەرێمی کوردستانیش هێشتا بە فەرمی و بە ئاشکرا ئەم مەرجەی قبوڵ نەکردووە.\nکۆمەڵی نێودەوڵەتی بە تایبەتی ئەمەریکا و ئەوروپا خوازیارن هەولێر و بەغدا لەسەر بنەمای دەستوری عێراق کێشەکانی نێوانیان چارەسەربکەن، بەڵام ئەوەی بەدی دەکرێت هێشتا فشارێکی زۆریان نەخستووەتە سەر هیچ کامیان، ئەمەش لە کاتێکدا مەترسیـیەکان لە هەڵگیرساندنەوەی شەڕ و پـێکدادان لە نێوانیان نەڕەویونەتەوە.\nپـرسیار لێرەدا ئەوەیە، هەتا کەی ئەم ڕەوشە ناهەموارە بەردەوام دەبێت لە کاتێکدا هەرێم بەشێکی گەورەی سەرچاوە دارایـیەکەی کە لە ڕێگەی هەناردەکردنی نەوتەوەیە لەدەستداوە؟\nئه‌مه بابه‌تی به‌رنامه‌ی هه‌له‌و واشنتنی ئه‌م هه‌ینیـیه ده‌بێت که حه‌یده‌ر که‌ریم له به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا به‌ڕێوه‌ی ده‌باتو میوانه‌کان ئه‌م به‌ڕێزانه ده‌بن:\nجەمال ئەحمەد، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەسەر لیستی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان.\nئاریان ڕەئوف، مامۆستای زانکۆ و شارەزای پەیوەندیـیە نێودەوڵەتیـیەکان.


ئەزموونی 36 ساڵەی كۆماری ئیسلامی لە ئێران زۆر شتی بۆ كورد و هەموو دنیا روون كردەوە. كورد كە نێزیك بە 20 ساڵ بەڕەسمی و مەیدانی شەڕی چەكداریی ئەو دەسەڵاتەی كرد، تا ئێستە هیچ كام لە داوا و مافەكانی لە تاران بۆ وەرنەگیراوە، بەڵام ئەوەش بەمانای بەفیڕۆچوونی تەواوی ئەو خەباتە نییە.\nبە لەبەرچاوگرتنی وردی رووداو و گۆڕانكارییە خێراكانی ئەم چەند ساڵەی دوایی و رەفتارەكانی كۆماری ئیسلامی بەرامبەر پێشهاتەكان و ئەنجامی هەمووی ئەوانە، هەست بەچەند ئاسۆیەكی روون بۆ بەرەنگارییەكی جیاوازی ئەو دەسەڵاتەی نەیاری كورد بەتایبەت لە چوارچێوەی ئەمڕۆی ئێراندا دەكرێ كە لێرەدا بەبەڵگە و بەكورتی لە 5 خاڵدا دەخرێنە بەرباس.\n1. گرینگیدان بە زیندانی و بەندینخانەكانی ناو ئێران\nمانگرتن و ناڕەزایەتییەكانی زیندانیان لە ئێران بەردەوام ئەنجامی خۆی پێكاوە، جگە لەوەی دواجار خەڵكیش پشتگیری كردووە و جۆرێك لە یەكخستنی گشتی ساز كردووە. هەر لە مانگرتنەكانی زیندانی قزل حەسار، زیندانی تەورێز و ئەهواز تا مانگرتنە 32 رۆژییەكەی 28 زیندانی سیاسیی كورد لە كۆتایی ساڵی 2014ی زیندانی ورمێ (دەریا) كە لە هەموویاندا كۆماری ئیسلامی ئەگەر بەشێوەی كەم و كاتیش بووبێ، پاشەشكەی كردووە و ئامادەی جێبەجێكردنی داواكارییەكان بووە. جگە لەوەی لە ئاستی ناودەوڵەتیشدا خاڵێكی دیكەی رەش بە دۆسیەی پێشێلی مافەكانی مرۆڤ لە ئێران زیاد كراوە. هەرچەندە دوای چەند رۆژ لەو مانگرتنە، یەكێك لە مانگرتووەكان (سابیر موخەلید ماوانە) حوكمەكەی جێبەجێ و لە سێدارە درا، بەڵام پێش لەزۆر شتی گیرا و زیندانیانی كورد پەیامی خۆیان گەیاند. هەروەك چۆن 59 مانگرتووی سیاسی لە زیندانی ئەهوازیش چەند رۆژی رابردوو پاش 17 رۆژ بەردەوامی بەئەنجام گەیشت و داواكانیان جێبەجێ كرا.\nكۆماری ئیسلامی حەساسییەتێكی تایبەتی بە مانگرتن و ناڕەزایەتیی گشتیی ناوەخۆیی هەیە، بەشێوەیەك كە دەتوانین لە خەباتی مەدەنی دژی ئەو دەسەڵاتە لە ئێستەدا وەك چەكی یەكەم ناوی ببیەن. سەرچاوەكان بەتایبەت لە زیندانییە كوردەكان بەردەوام ئەوەمان پێدەڵێن كە بەرپرسانی زیندان بە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ پەیوەندی بە زیندانییەكان دەكەن و ئامادەن "ئیمتیازی شەخسی و بەڵێنی باش" بدەن تا بۆ نموونە مانگرتنێكی گشتی سەرنەگرێ.\nبەو پێیە، حیزبە كوردییەكانی نەیاری كۆماری ئیسلامی دەرفەتێكی باشیان هەیە لەسەر ئەو بابەتە وردتر و پڕتر كار بكەن و پەیوەندی و رێكخستنەكانی خۆیان بۆ ناو زیندانەكان چڕ بكەنەوە. پژاك یەكێك لەو هێزانەیە لەو بوارەدا هەمیشە سەركەوتووتر دەركەوتووە و بەشێكی سەرەكیی لە رێكخستنەكانی بۆ ناو بەندینخانەكانی ئێرانی تەرخان كردووە. هەرچەندە تا ئێستە ئامارێكی ورد و جێگەی متمانە لەبارەی ژمارەی گشت زیندانیانی كورد لە ئێران لەبەردەستدا نییە، بەڵام هەر ئێستە دەیان كوردی زیندانی سیاسی لە 5 زیندانی ئێراندا بەسەر دەبەن كە زۆربەیان سزای لەسێدارەدانیان بۆ بڕاوەتەوە، جگە لەو دەیان كوردەی پێشتر لە زیندانە جۆرەجۆرەكانی ئێراندا بەتۆمەتی سیاسی گیراون و لەسێدارە دراون.\nئەنجامی مانگرتنەكانی پێشووتری زیندانییانی سیاسی لە ئاستی ئێران و هەروەها مانگرتنەكەی دواییی كوردان لە زیندانی ورمێ، ئاماژەن بۆ ئەوەی حزبەكان دەتوانن پشت بەو چەكەش ببەستن و بتوانن هاوكات كە پشتگیری ئەو زیندانییانە دەكەن، دەتوانن كارتێكی فشاری زیاتر لەسەر ئەو دەسەڵاتە دروست بكەن و وەك جۆرێك لە خەبات سەیری بكەن، كارێك كە تا ئێستە گرینگییەكی زۆری پێ نەدراوە و لە چوارچێوەی رووماڵكردنێكی میدیایی و ئاسایی رووداوەكان دەرنەچووە و لە باشترین حاڵەتدا پاش سێدارەدانی زیندانییەكە بەیاننامەیەكی "حیزبی" بڵاو كراوەتەوە كە ئەوەیان بەتەنیا وەڵامدەر نەبووە و پێویستە وەك هێزێكی گەورەتر سەیری كوردانی ناو زیندانەكانی ئێران بكرێ.\n2. یەكگرتن و هاودەنگی هێزەكان\nیەكگرتن و نێزیكبوونەوە ویستی یەكەم و مەرجی سەرەكی هەر خەباتێكە بەتایبەت بۆ كوردی ئێران كە دوژمنەكەیان بۆ گەیشتن بە بچووكترین ئامانجی ئامادەیە لە دوورترین دوژمنی خۆی نێزیك بێتەوە. تا ئێستە بەڕەسمی 25 حیزب و هێز و لایەنی سیاسیی كوردی نەیاری كۆماری ئیسلامی روو لە كوردستانی ئێران خۆیان راگەیاندووە، بەڵام بەهۆی كێشەكانی ناوەخۆی ئەو هێزانە تا ئێستە كەمترین مانۆڕی سیاسی و خەباتكارانە لەو هێزانە بینراوە. ئەوەی دیار و بەرچاوە باس لە حزبی دیموكرات و كۆمەڵە دەكرێ كە ئەو دوو هێزانە ئێستە دابەشی سەر 5 دانە بوونە و هەركامیان پێیوایە لەوانی تر "دیموكرات تر" یان "كۆمەڵە ترە" هەرچەندە لەماوەی رابردوودا لەلایەن دیموكراتەوە هەوڵێكی باش بۆ یەكگرتنەوە هەیە كە تا رادەیەكی زۆر جێگەی "دڵخۆشی" هەردوولایە و لەسەر ئاستی سكرتێر و رێبەرایەتیی هەردوولا راستەوخۆ كاری بۆ دەكرێ، بەڵام ئەو دابڕانە و نەبوونی دەنگێك بۆ یەكخستنیان وایكردووە كۆماری ئیسلامی مەیدانێكی فرەوانتری بەدەستەوە بێ و باشتر بتوانێ بانگەشەی ئەوە بكات "كێشەی كورد لەگەڵ ئێمە نییە، بەڵكوو لەنێوان خۆیانە". ئەگەر هێزە كوردییەكان خۆیان بە خاوەن بەڵێن و بەرپرسیار بەرامبەر خەڵك و قوربانییانی خەباتی رابردوو و ئێستەیان دەزانن، پێویستە بەر لە هەموو شتێك بیر لە یەكگرتن بكەنەوە. لێك نێزیكبوونەوەی كوردانی رۆژهەڵاتی ترسێكی گەورەیە كە بەرپرسانی ئێرانی لە رێگەی خۆیانەوە كاری زۆری بۆ دەكەن تا سەر نەگرێت، خەمێك كە تا ئێستە نەبووەتە ئەركی یەكەمی هیچ كام لە حزب و هێزە كوردییەكانی ئەو پارچەیە و زیانەكانی دەبینین.\nحیزبە كوردییەكانی نەیاری كۆماری ئیسلامی بە جەماوەر و ئەندامانی خۆیانەوە قوربانییەكی زۆریان بەخشیوە هەر لە كوژران، گرتن، ئەشكەنجە و راونان و جۆرەكانی تری سەركوت لەلایەن دەسەڵاتی تارانەوە، بەڵام زۆر بە كەمی هەوڵیان داوە لە بەرژەوەندیی خۆیان و وەك چەكێكی مرۆیی سوود لەو مەینەتیانە وەربگرن، واتە دژی ئێران تۆمار و بانگەشەی بۆ بكەن.\nنێزیكبوون و پەیوەندیی هێزە كوردییەكان بەناوەندەكانی مافی مرۆڤی ناودەوڵەتی شتێكی نوێ و لاوازە و تەنیا لەو چەند ساڵەی دواییدا هەوڵی تێكەڵبوون بەو ناوەندانە دراوە كە تا ئێستە كەموكوڕی تێدایە. هەموو كوردێك باش دەزانێ و ئاشنایە بەو ئازار و سەركوتەی كورد لەدەسەڵاتی ئێرانەوە پێیدەگا، بەڵام باسكردنی ئەو پرسە و گێڕانەوەی تەنیا بۆ كوردان سوودێك ئەوتۆی نابێ، بەڵكوو پێویستە رەهەندێكی ناودەوڵەتی پێ بدرێ و بەڕەسمی دنیای لێ بەئاگا بێ.\nئەگەر لە ئاستی ئێران سەیر بكەین، لەو كاتەوە "ئەحمەد شەهید" وەك نوێنەر و گوزارشگەری تایبەتی ئەنجوومەنی مافەكانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ چاودێری ئێران دەستبەكار بووە (2011)، بەردەوام ئەو وڵاتە لە ئاستی ناودەوڵەتی بەڕەسمی سەركۆنە دەكرێ و هەموو دنیا ئاگادارە لەوەی بۆ نموونە زیندانییەك لە تاران چۆن مافە مرۆیییەكانی پێشێل دەكرێ.\nراستە: ئەگەریش ئەمڕۆ ئەو نوێنەرە هیچی بۆ نەكرێ یان باری قورسی مرۆیی لە ئێران سووك ناكا، بەڵام هەنگاوێكی باش بووە لەوەی دنیا ئەگەر بۆ بەرژەوەندیی خۆیشی بێ هەڵوێستێكی هەبێ و فشارێك لەسەر تاران دروست بكا. بەتایبەت كە كۆماری ئیسلامی وەك وڵاتێكی نەیار باسی ئەو نوێنەرەی UN دەكا و راپۆرتەكانی ئەو ناوەندە وەك دوژمنێكی گەورە دەناسێ و هەمیشە لە ئاستێكی باڵا وەڵامی دەداتەوە.\nلەبارەی كوردانەوە! پێویستە هێزەكان زۆر بە جوانی رێگەیەك بدۆزنەوە و دۆخی مرۆییی كورد لە ئێران كە زۆر نالەبارە بە بەڵگە و وردەكاری بۆ ناوەندەكانی مافی مرۆڤی ناودەوڵەتی بەتایبەت نەتەوە یەكگرتووەكان بگوازنەوە و بەشداری چالاكییەكانی ئەو ناوەندانە بن و تەنانەت راستەوخۆ كار بۆ چوونە ناو بەشی مرۆییی نەتەوە یەكگرتووەكان بكەن كە ئەوانەی شارەزای بوارەكەن دەزانن زۆر ئەستەم نییە.\nوەك باسم كرد ئێستە بەو ئاراستەیەدا جووڵەیەك كراوە بەڵام لە ئاستی پێویستدا نییە، بۆ نموونە حیزبەكان لە كۆبوونەكانی ژنێف بۆ مافەكانی مرۆڤـ زیاتر باس لە شتە گشتییەكان دەكەن كە هەموو بەشداران چەند ساڵێكە دەیزانن و راپۆرتێكی ورد و بە ئامار و ژمارە پێشكێش نەكراوە. بۆ نموونە حیزبەكان دەبێ كەم یان زۆر ئاماری كوژرانی كۆڵبەران، قوربانییانی مین، منداڵانی بێ سەرپەرشت، بێكاری، دۆخی ژینگەی وڵات، ژیانی ئابووریی خەڵك و دەیان شتی تر بزانن كە دنیا بۆی گرینگە ئەگەر بە ژمارە باسیان بكرێ. چونكە ئەو رێكخراوانە حەز ناكەن سكرتێری حیزبێك لە كوردستانەوە بێ و لە كۆبوونەوەی گشتیی ژنێف بڵێ: "ساڵانە ژمارەیەكی زۆر كۆڵبەری كورد دەكوژرێن"، و ناتوانن پشت بەو جۆرە سەرچاوەیە ببەستن. بەڵكوو ئەو ناوەندانە گرینگی بە لێدوانێك دەدەن كە ئاماژە بكا: لە ساڵی 2014 (بۆ نموونە) 25 كۆڵبەری كورد لەسەر سنوورەكان كوژران و 120 كرێكاری كورد لەسەر كار گیانیان لەدەست داوە و 20 هەزار خاوەنكاری كورد لەكار دەركراون.\nواتە، تێگەیشتن لە گرینگی و جۆری كاری ئەو رێكخراوانە، دەرفەتێكی تر دژی كۆماری ئیسلامی بە هێزە كوردەكانی نەیاری ئێران دەبەخشێ كە ئەگەر دركی پێبكرێ، مایەی هیوایە.\n4. گفتوگۆی راستەوخۆ و راشكاو لەگەڵ هەرێمی كوردستان\nبەردەوام جۆرێك لە گومانی سیاسی و ئەمنی باڵی بەسەر پەیوەندیی هێزە كوردییەكانی ئێرانی لە هەرێم و حكوومەتی هەرێمدا كێشاوە كە مەبەستی سەرەكی هەمان پارتی دیموكرات و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بەرامبەر كوردانی ئێران لە هەرێمە كە هەردووكیان خۆیان بەرهەق دەزانن. حكوومەتی هەرێم پێیوایە كوردانی نەیاری ئێران دەبێ رەچاوی باری فەرمی و پێگەی سیاسیی حكوومەتی هەرێم بەرامبەر ئێران بكەن و لە بەرامبەردا كوردانی ئێرانیش چاوەڕێن لە كۆتاییدا حكوومەتی هەرێم كورد بە فارس نەگۆڕنەوە!\nلەو نێوەندەدا هەندێك دەرفەت بۆ گلەیی و رەخنە لە هەردوولا دروست دەبێ كە تێیدا یار و نەیاری هەردوولایەنی هەرێم و رۆژهەڵات قسەی تێدا دەكەن. بۆ نموونە لە رووداوەكانی گیرانی چالاكانی كوردی ئێران لەبەردەم كۆنسوڵخانەی ئێران لە هەولێر (نۆڤێمبەری 2013) و هەروەها سەردانی "محەمەد جەعفەری سەحرارودی" بكوژی سەرەكیی د.قاسملوو (رێبەری حیزبی دیموكرات 1971- 1989)، لە چوارچێوەی شاندێكی باڵای كۆماری ئیسلامی بۆ هەرێمی كوردستان (دیسێمبەری 2014) كە تێیدا رەخنەیەكی زۆر بەر بەرپرسانی هەرێم كەوت، دەرفەتی رەخنەی زۆری بەتایبەت دژی حكوومەتی هەرێم لێكەوتەوە و تەنانەت كەمپینی پاراستنی كەڕامەتی كوردی رۆژهەڵات لە باشوور ساز كرا.\nكوردانی ئێران پێویستە ئەو گرفتە بەگرینگ وەربگرن و لە ئاستێكی باڵادا خۆیان لەگەڵ حكوومەتی هەرێم ساخ بكەنەوە. ئەگەر بیانووی كاری لەوشێوە بۆ هەرێم پاساوی "دیپلۆماسی" یان هەر شتێكی تری هەیە، پێویستە ئەو پەیامە بە كوردی هەرێم بگات كە رەچاوی كورد لە ئێرانیش بكرێ. بەوشێوەیە كوردی ناوەخۆی ئێران دڵنیا بێ لەوەی سووكایەتی بە بەهاكانی ناكرێ و حیزب و لایەنێك هەیە باسی بكا. هەروەها رێگەش نادرێ هەر ئەوانەی بەمەبەست و زۆر بەشارەزایی شاندی "تیرۆریستی" رەوانەی سەرۆكایەتیی هەرێم دەكەن، دواتر لە ئاوی لێڵ ماسی بگرن. خۆ بواردن لەو پرسە و راشكاونەبوونی كوردی ئێران بەرامبەر حكوومەتی هەرێم لەسەر ئەو جۆرە پرسانە دەبێتە هۆی گومانێكی بەردەوام لە هەر مێوانێك كە زمانی فارسی بزانێ و سەردانی بەرپرسانی هەرێم بكا!\nزۆربەی ئەندام و كادرە دیار و دێرینەكانی حزب و لایەنە كوردییەكانی ئێرانی لە دەرەوەی وڵاتن كە هۆكارەكەی بۆ درێژەكێشانی مانەوەی هێزەكان لە هەرێمی كوردستان و دابڕان و كێشەكانی ناوەخۆی ئەو هێزانە پاش هاتنەخوار لە شاخ دەگەڕێتەوە. ئەو هێزەی كوردان لە دەرەوە كە حزبەكان تا ئێستە گرینگی خۆی پێنەداوە و كاری لێ نەكێشاوە.\nروانینی حزبە كوردییەكان بۆ رەوەندی كورد لە دەرەوەی وڵات بەتایبەت ئوروپا زیاتر وەك هێزی پلەی دووی حیزبە و چاوەڕوانی هێزەكان لەو بەشەی كورد زیاتر هاوكاری و یارمەتیی دارایییە. هەرچەندە ئەوەش لە جێگەی خۆیدا پێویستە، بەڵام تا ئێستە لە هێزی راستەقینەی ئەو كوردانە تێنەگەیشتوون كە دەتوانن كاری زۆریان پێ بسپێرن. لە وڵاتانی ئوروپایی گرینگیەكی زۆر بە خۆپێشاندان و كاری سادەی مەدەنی دەدرێ و راستەوخۆ لە سیاسەتی ئەو وڵاتانەدا رەنگ دەداتەوە. بە گوتەی رۆژنامەنووسێكی دۆستی بیانیم "گوێچكەیەكی دەسەڵاتدارانی رۆژئاوایی لەسەر شەقامە". خۆپێشاندان و رێكخستنی ناڕەزایەتی و چالاكی لەبارەی رووداوەكانی وەك كارەساتی شنگال و تیرۆری ژنانی كورد لە پاریس تاكە سەرچاوەی رۆژئاواییەكان بوو كە دواتر هەڵوێست و بڕیاری گرینگی لێكەوتەوە.\nفەرامۆشكردنی كوردی دەرەوەی وڵات زیانی زۆری بە گەیشتنی رووداوەكان بە شەقامی رۆژئاوایی گەیاندووە. زۆرجار بیانووی "چالاك نەبوونی كوردی دەرەوە" لە رێبەرانی حیزبە كوردییەكان دەبیستین، بەڵام كەمجار هەبووە ئەو كوردانە لە رێزی پێشەوەی گرینگیدانی حیزبە كوردییەكاندا بووبن. كورد لە دەرەوەی وڵات بەگشتی تەنیا لە هەندێك رووداوی دیاری وەك یادی هەڵەبجە، یادی تیرۆری قاسملوو و هەندێكجار شەڕەفكەندی و هەندێك رووداوی تری كۆمەڵایەتی وەك مەحكومكردنی كوژرانی دنیا، هەڵوێستی دەبینرێ. هەڵوێستەكانی تری كوردی رەوەند لە مەحكوومكردنی تیرۆرەكەی پاریس و مانگرتن لەبەردەم پەرلەمانی ئوروپا بۆ پشتگیریكردنی زیندانیانی مانگرتووی كورد لە توركیا و هەروەها شەرمەزاركردنی رووداوەكانی شنگال شتێكی نموونەیین كە هەموو ئوروپای بەئاگا هێنا.\nپێویستە هێز و لایەنە كوردیەكانی ئێرانیش بۆ گەیاندنی دەنگی خۆیان بە رۆژئاوا كار لەسەر رەوەندی كوردی بكەن و واز لە هەندێك روانینی ناسیاسی بۆ كوردی دەرەوەی وڵات بێنن و خۆیان لەو هێزە بێبەش نەكەن.\nكۆماری ئیسلامی گرینگییەكی زۆر بە روخساری ناودەوڵەتیی خۆی دەدا، بەتایبەت كە دەسەڵاتی ئێستەی تاران هیوایەكی زۆری لەسەر ئاشتبوونەوەی لەگەڵ رۆژئاوا هەڵچنیوە ئەگەر بە رواڵەتیش بێ، بۆیە بچووكترین چالاكیی ناڕەزاییی دژی ئەو دەسەڵاتە لە هەر وڵاتێكی رۆژئاوایی نیگەرانی دەخاتە دڵی بەرپرسانی ئێرانی، بەتایبەت كە میدیا و راگەیاندنی رۆژئاوا بە شەفافی و بێ سانسۆر رووماڵی هەر رووداوێك دەكا و دواتر لای حكوومەت و رێكخراوە بیانییەكان وەك بەڵگە دەمێنێتەوە كە زیانێكی زۆر بە كۆماری ئیسلامی دەگەیەنێ.\nئەوانەی باسیان كرا، بەكورتی خاڵە لاوازەكانی دەسەڵاتێك بوون كە نێزیكەی 36 ساڵە لە ئێران كورد رەتدەكاتەوە. كورد لەو بەشەی كوردستان پێویستە لەسەر سیاسەتی نوێ و ئەمڕۆیی خۆی رێكبخاتەوە و نەیاری خۆی بناسێ، پاشان جۆری تاكتیكی خەباتەكەی دیاری بكا كە تا ئێستە زۆر بەكەمی هەست بەو خۆگونجاندنەی كورد دژی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی دەكرێ. ئەگەر ئەو خاڵانەی سەرەوە لەبەرچاو نەگیرێن و رێگەی پێشووتری كورد بەبێ گۆڕانكاری وەك ئێستە بەردەوام بێ و لەسەر بەرپرسانی ئێرانی بەردەام رەخنە و سەركۆنەی "بێ سوود"ی كوردى پارچەكانی تری كوردستان بكەین، تەنانەت ئەگەر كۆماری ئیسلامی لەسەر دەستی هێزی دەرەكی و ناودەوڵەتیش لەناو بچێ، دیسان كورد ناتوانێ بەرگەی دەسەڵاتی داهاتووی تاران بگرێ و بەرژەوەندییەكانی خۆی بچەسپێنێ لە وڵاتێكدا كە هەزار ساڵە فارس بەڕێوەی دەبا.\n*ئەو وتارە لە رۆژنامەی ئاوێنە بڵاو كراوەتەوە


سەدان کەسایەتی کلتووری خوازیاری ئازادی بەندکراوانی سیاسی لە ئێران بوون \nسەدان کەسایەتی کلتووری خوازیاری ئازادی بەندکراوانی سیاسی لە ئێران بوون\nسەدان نووسەر و کەسایەتی کلتووری لە جیهان بە واژۆکردنی نامەی کراوەی ئەنجوومەنی قەڵەمی ئەمریکا بۆ "حەسەن ڕۆحانی" سەرۆک کۆماری ئێران، خوازیاری ئازادی "نەسرین ستوودە" و بەندکراوانی سیاسی دیکەیان کرد.\nلەم نامەدا، واژۆکەرانی نامەکە لەگەڵ دەربڕینی نیگەرانی سەبارەت بە دۆخی سڵامەتی "نەسرین ستوودە" ئاماژەیان بە دۆسیەی دادوەری کرد کە بۆ کچە کەی درووست کراوە و داوایان لە کۆماری ئیسلامی کرد کە دەست لە ((ئازاری بنەماڵەی ستوودە)) هەڵگرێت.\n"ڕەزا خەندان" هاژینی نەسرین ستوودە، ڕۆژی ٢٧ ی خەرمانان وتی کە ((پێنج هێزی ئەنییەتی بێ هیچ شرۆڤە کردنێک هەوڵیان دا بۆ دەستبەرسەر کردنی "مێهراوە" و گواستنەوە بۆ دادسەری ئێوین)) .\n"مێهراوە خەندان" هەنووکە بە دانانی بارمتە ئازاد کراوە؛ لە نامەی ئەنجوومەنی قەڵمی ئەمریکادا بەڵام هاتووە کە دۆسیەی دادوەری بۆ ناوبراو درووست کراوە.\nلەو نامەدا واژۆکەران هەروەها داخوازی ئازاد کرانی بەندکراوانی سیاسی بوون کە بە ((تۆمەت گەلی ناعادڵانە)) لە بەند کراون. لە نامەکەدا هاتووە کە ئەو بەندکراوانە لە ژێر مەترسی تووش بوون بە کڕۆنا دان و لە هەمان کاتدا لە خزمەت گوزاری پزشکی بێ بەرین و ((ئەمە پێشێلی سەرەتایی ترین مافەکانیانە)) .\nئەو نامەیە بە واژۆی نزیک بە سەد کەس لە نووسەران و کەسایەتییە کلتووری-هونەرییەکان بڵاو بۆتەوە، هەنووکە خەڵکی دیکەش لە حاڵی واژۆ کردنی ئەم نامەیە دان و ڕەقمی واژۆکان هەتا ئەمرۆ، ٧ ی ڕەزبەر، گەیشتۆتە پێنج ٥ هەزار و ٧ سەد واژۆ.\nئەنجوومەی قەڵەمی ئەمریکا لە کۆن ترین ڕێکخراوە مافی مرۆڤییەکانە و لە کۆن‌ترین ڕێکخراوە نێونەتەوەیی و ئەدەبییەکانی جیهانە.


ئەمریكا: وەڵامی هێرشی سەر هاووڵاتیانمان دەدەینەوە لە عیراق – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/03/31 - 9:00 PM\nوەزیری دەرەوەی ئەمریكا ڕایدەگەیەنێت، وڵاتەكەی وەڵامی ئەو هێرشانە دەداتەوە كە دەكرێنە سەر هاووڵاتیانیان لە كونسوڵخانە و باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە عیراق.\nئەمڕۆ سێ شەممە، (سكای نیوز عربیە) لە زاری مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بڵاویكردەوە”وەڵامی ئەو هێرشانە دەدەنەوە كە دەكرێنە سەر هاووڵاتیانیان لە كونسوڵخانە و باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە عیراق”.\nبە وتەی پۆمپیۆ”تائێستاش كەسانێك هەن درێژەدەدەن بە دروستكردنی چەك و بۆمب لەكاتێكدا هاووڵاتیانیان بەدەست برسێتییەوە دەناڵێنن”.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریكا ڕایگەیاندووە”پێشنیاری یارمەتی و هاوكاریمان بۆ ئێران و ڤەنزوێلا و كۆریای باكوور كردووە، درك بەوە دەكەین كە ئەمە ڕووبەڕووبوونەوەیەكی مرۆییە و پێداگرین لەسەر یارمەتیدانی هاووڵاتیانی ئەو وڵاتانە و بە داخەوە ئێمە زیاتر خەمخۆریانین لە سەرۆك و حكومەتەكانیان”.\nئەمریكائێرانباڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغداعيراقڤەنزوێلاكۆریای باكوورمایك پۆمپیۆ\nهاوكارییەكان هەندێك جار شكاندنی شكۆی مرۆڤ و هاووڵاتیانی تێدایە\nعومەر گوڵپی؛ پەیامێك ئاڕاستەی حكومەتی خۆجێی سلێمانی دەكات


رۆناڵدۆ هۆكاری دواكەوتنی تۆماركردنی گۆڵی بۆ یانەی یۆڤێنتۆس ئاشكرا كرد\nكریستیانۆ رۆناڵدۆی ئەستێرەی پورتوگالی و باشترین یاریزانی جیهان هۆكاری دواكەوتنی لە تۆماركردنی گۆڵ بۆ یانەی یۆڤێنتۆسی ئیتاڵی ئاشكرا كرد.\nدوێنێ یەكشەم لە چوارچێوەی ركابەرییەكانی گەڕی چوارەمی خولی پلە یەكی ئیتاڵیا، یانەی یۆڤێنتۆس لەنێو یاریگەی خۆی (ئەلیانز ستادیۆم) مێوانداری یانەی ساسولۆی كرد و یارییەكەشی بە ئەنجامی 2-1 گۆڵ لێ بردەوە.\nهەردوو گۆڵەكەی یانەی یۆڤێنتۆس لەلایەن رۆناڵدۆ لە خولەكانی 49 و 65 هاتنە تۆماركردن، ئەمە لە كاتێكدابوو كە لە 3 یاریی رابردوویدا نەیتوانیبوو هیچ گۆڵێك بۆ یانە نوێیەكەی تۆمار بكات.\nلەمبارەیەوە رۆناڵدۆ ئاشكرای كرد بەهۆی بوونی دڵەڕاوكێ دوای جێهێشتنی یانەی ریال مەدریدی ئیسپانی، نەیتوانیبوو لە سێ یاریی رابردوودا گۆڵ بۆ یانەی یۆڤێنتۆس تۆمار بكات.\nرۆناڵدۆ بۆ ماڵپەڕی (فوتبۆڵ ئیتاڵیا) رایگەیاند: راستییەكەی تووشی دڵەڕاوكێ ببووم بەهۆی جێهێشتنی یانەی ریال مەدرید و پەیوەندیكردنم بە خولی ئیتاڵیا و یانەی یۆڤێنتۆسەوە، بەڵام ئێستا دڵخۆشم توانیم یەكەم 2 گۆڵ و سەركەوتن پێشكەش بە یانەكەم بكەم.\nزیاتر گوتی: پێموایە بۆ نەهێشتنی ئەم دڵەڕاوكێیەش پێویستم بە كاتی زیاترە تا لەگەڵ كەش و دۆخە نوێیەكە خۆم بگونجێنم، لێرەوەش سوپاسی هەموو هاوڕێكانم دەكەم لە یانەی یۆڤێنتۆس كە هەمیشە پاڵپشتم بوونە و هاوكارییان كردووم.\nجێی باسە رۆناڵدۆ بە تۆماركردنی ئەم گۆڵە بووە پێنجەم یاریزان لە مێژووی تۆپی پێدا لە خولی تۆپی پێی وڵاتان ژمارەی گۆڵەكانی بكات بە 400 و هەروەها بووە یەكەم یاریزانیش لە سەدەی 21 بگاتە ئەم رێژەی تۆماركردنی گۆڵە.


گرێنتیەکانی ئەمریکا بۆ کوردانی ڕۆژئاوا لە تەرازووی ژیریدا\nڕەنگە زۆرینەمان لە سەر ئەوە کۆک بین کە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یەکێکە لەو دەوڵەتانەی بە دوای بەرژەوەندییەکانی وڵاتەکەی خۆیەوە وێڵە، بیرکردنەوە لە پاراستنی کوردانی ڕۆژئاوا لە هێرشی تورکەکان بابەتی ئەمرۆی ڕاگەیاندنەکانە و پەیوەستەگی بە بەرژەوەندیە ستراتیژیەکانی ئەمریکاوە هەیە.\nدەپرسین ئایا ئەم گرێنتیە لە کوێی تەرازوی ژیریدا شوێنی خۆی دەکاتەوە، ئایا دەکرێت بەو پەیامانەی ئەمریکا باوەڕ بکەین؟ ئایا دەکرێت کورد جارێکی تر خۆی بخاتەوە ژێر کەین و بەینەکانی ئەمریکاو تورکیاوە؟ ئایا ئەمریکا جارێکی تریش دەسەڵاتدارێتی کورد لە ڕۆژئاوا هەراج ناکاتەوە و نایخاتەوە بازاری مزایەدە کردنەوە؟ ئایا ئەگەر تورکیا لە فشارەکانی بەردەوام بێت و هێزی ئەمریکی لە ڕۆژئاوادا نەمابێت، کورد بە چ شێوەیەک پارێزراو دەبێت؟ لە کاتێکدا هیچ بڕیارێک و بەڵگەنامەیەکی جیهانی بۆ پارێزگاری لە کوردەکانی ڕۆژئاوا بوونی نەبێت.\nئەوەی دەمەوێت لەم بابەتە جەختی لە سەر بکەمەوە ئەوەیە کە ئەمریکا هیچ گرێنتیەکی نیە و شایەنی باوەڕ پێکردن نیە، بۆیە نابێت دەسەڵاتدارێتی کوردانی ڕۆژئاوا بێخەم پاڵی لێ بدەنەوە و لایان وابێت ئەمریکا دەسەڵاتەکەیان لە ڕۆژ ئاوادا دەپارێزێت.\nبۆیە پێویستە پاراستنی کوردانی ڕۆژئاوا بکرێتە پرۆژەیەکی نێو دەوڵەتی و بڕیاری پێ وەربگیرێت، ئەگیناباوەڕ کردن بە گرێنتیەتی پاراستنی کوردانی ڕۆژئاوا لۆژیکی نیە.


21:19 - 22 پووشپەڕ 2714\n٢٥ ساڵ لەمەوپێش شاندێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران به سەرپەرستی د. عەبدولڕحمان قاسملوو سکرتێری ئەودەمی حیزبی دێموکرات به هاوڕێیەتیی عەبدوڵڵا قادری ئازەر سەردانی ڤییەنیان کرد، تاکوو بۆ بینینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە بۆ پرسی کورد له ئێراندا لەگەڵ نوێنەرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران وتووێژ بکەن. له کۆتایی دانیشتنەکەدا و له رۆژی ١٣ی ژوولای ١٩٨٩، نوێنەرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران \_'\_'د. عەبدولڕەحمان قاسملوو، عەبدوڵڵا قادری ئازەر و د. فازڵ رەسووڵ\_'\_'یان شەهید کردن.\nئەم بابەته رۆژی ١١ی ژوولای ٢٠١٤ له روژنامەی Wiener Zeitungی ئوتریشدا بڵاو کراوەتەوە.


ڤیدیۆ ... خۆپیشاندەران بە ئۆتۆمبێلی سەربازی سوپاوە دەچنە پەرلەمانەوە\nخۆپیشاندانی لایەنگرانی موقتەدا سەدر تا ئێستا بەردەوامەو لە گرتەیەكی ڤیدیۆیی ئەوە دەردەكەوێت كە چەند خۆپیشاندەرێك بە ئۆتۆمبێلی سوپای عێراق بەرەو ناو پەرلەمان دەرۆن .\nخزمەت و گۆڕان لەهەولێر: دەبێت دەزگاكانی ئەمنی و لایەنە پەیوەندیدارەكان لێكۆڵینەوە بكەن\nلەسەر رووداوەكانی هەولێرو هێرشكردنە سەر دوو مزگەوت و هەڵكوتانە سەر مامۆستایانی ئایینی و لێدان و دەستگیركردنی نوێژخوێنان، هەردوو فراكسیۆنی خزمەت و گۆڕان لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر دێنە دەنگ.\nلە بەیاننامەیەكی هەردوو فراكسیۆنی خزمەت (یەكگرتووی ئیسلامی و كۆمەڵی ئیسلامی) و گۆڕان ئەوە هاتووە: لە كاتێكدا مامۆستایان ڕۆڵی كاریگەریان هەبووە لە پاراستنی ئاشتی كۆمەڵایەتی و پێكەوە ژیان لە كۆمەڵگەدا و پێویستە حورمەتی زانایانی ئاینی و حەرەمی مزگەوت پارێزراوبێت ، لە بەرانبەردا لە سەر كار لادانی مامۆستایانی ئاینی و بێ بەشكردنیان لە وتارخوێندنەوە بێ هیچ پاساوێك بە كارێكی نەشیاوی دەزانین .\nدەقی بەیاننامەی فراكسیۆنەكانی ( گۆڕان _ خزمەت ) لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر سەبارەت بە رووداوەكانی ئەمرۆی شاری هەولێر\nدەقی بەیاننامەی فراكسیۆنەكانی ( گۆڕان _ خزمەت ) لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر سەبارەت بە رووداوەكانی ئەمرۆی شاری هەولێر:\nلە كاتێكدا كە هەرێمی كوردستان بە دۆخێكی قەیراناوی دارایی دا تێدەپەڕێت و ، سەرەڕایی ئەو بارە ناسەقامگیرەی ناوچەكە كە بە هۆی شەری تیرۆرستانی داعشەوە تێیكەوتووە ، زیاتر پێویستمان بە تەبایی و ئاشتی و یەك ریزی ناوەخۆیە ، بەڵام بە داخەوە ئەو حاڵەتە نەخوازراوەی كە گشت لایەكمان لێی دەترسین بریتییە لە دروستبوونی پشێوی و تێكچوونی ئاشتی كۆمەڵایەتی لە لایەك و دووبارەبوونەوەی لە لایەكی ترەوە لە كاتێكدا مامۆستایان ڕۆڵی كاریگەریان هەبووە لە پاراستنی ئاشتی كۆمەڵایەتی و پێكەوە ژیان لە كۆمەڵگەدا و پێویستە حورمەتی زانایانی ئاینی و حەرەمی مزگەوت پارێزراوبێت ، لە بەرانبەردا لە سەر كار لادانی مامۆستایانی ئاینی و بێ بەشكردنیان لە وتارخوێندنەوە بێ هیچ پاساوێك بە كارێكی نەشیاوی دەزانین .\nلە لایەكی تریشەوە پەلاماردانی نوێژخوێنان لەلایەن چەند كەسانێكەوە كە هێرشیان كراوەتە سەر و چەند كەسێكیش لە ئەنجامی دروستبونی پشێوی لە ناو مزگەوت بریندار دەبن و دواتریش چەند كەسێكیش لە لایەن دەزگاكانی ئەمنییەوە دەستگیردەكرێن .\nهەروەها پەلاماردانی ستافی كەنالەكانی ڕاگەیاندن و شكاندنی كەلوپەلەكانیان ، كارێكی نایاسایی و دوورە لە مافی ئازادی ڕا دەربرین و كاری رۆژنامەنووسی وهەموو جۆرە كارێك كە مافی مرۆڤ پێشێل بكات ئیدانەی دەكەین .\nپێشمان وایە هەر بڕیارێكی حكومەت كە دەری دەكات لە پێناو جێ بە جێ كردن و یەكلاكردنەوەی پێویستە پەنا بۆ دادگا ببردرێت .\nبۆیە داواكارین لە دەزگاكانی ئەمنی و لایەنە پەیوەندیدارەكان ، دەست بەجێ لێكۆلینەوەی جددی لەسەر رووداوەكانی هەردوو مزگەوتی الله اكبر و مزگەوتی جودی بكرێت ، تاكو تاوانباران دەست نیشان بكرێن و بدرێن بە دادگا و سزای خۆیان وەربگرن .\nفراكسیۆنی خزمەت ، فراكسیۆنی گۆڕان\nپێشمەرگە چووە ناو گوندی بەشیر\nلە بەرەبەیانی ئەمرۆ شەممەوە هێزەكانی پێشمەرگە هێرشیان دەست پێ كردوەو چەند گوندێكیان كۆنترۆڵ كردەوە ، ئێوارەی ئەمرۆش توانیان بچنە ناو گوندی بەشیرەوە .\nهێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان دوای شەرێكی درێژخایەن توانیان خۆیان بگەیەننە ناو گوندی بەشیرو لە ئێستادا لەناو گوندەكە شەڕ بەردەوامە .\nگوندی بەشیر یەكێكە لە گوندە ستراتیجیەكانی ناوچەكە كە دەكەوێتە باشووری رۆژئاوای كەركووك .\nكوردێك راسپێردرا بۆ پاراستنی ئەنجومەنی وەزیران لەدژی هێرشی خۆپیشاندەران\nدوای ئەوەی خۆپیشاندەران و لایەنگرانی موقتەدا سەدر پەرلەمانیان كۆنترۆڵ كردو بەرەو ئەنجومەنی وەزیران هەنگاویان نا ، سەرۆك وەزیرانی عێراق فه‌رمانده‌ی فیرقه‌ی ئاڵتونی راسپارد بۆ پاراستنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران لەدژی خۆپیشاندەران .\nبەپێی ئەو زانیاریانەی بڵاوكراونەتەوە حەیدەر عەبادی، سەرۆك وەزیرانی عێراق ناوچەی سەوزی بەجێ هێشتووە ، بەڵام فەرمانی دەركردووە كە فازڵ بەرواری فەرماندەی فیقرەی ئاڵتونی باڵەخانەی ئەنجومەنی وەزیران بپارێزێت .\nلە ئێستادا جگە لەوەی خۆپیشاندەران باڵەخانەی پەرلەمانیان داگیركردووە هەوڵ دەدەن بەرەو باڵەخانەی ئەنجومەنی وەزیران برۆن و ئەوێش كۆنترۆڵ بكەن .\nڤیدیۆ ... خۆپیشاندەران بەم شێوەیە لەسەرۆكی فراكسیۆنی فەزیلە دەدەن\nدوای ئەوەی خۆپیشاندەران د. عەمار طعمەی سەرۆكی فراكسیۆنی فەزیلەیان دەست بەسەر كرد لە گرتەیەكی ڤیدیۆییدا دەردەكەوێت خۆپیشاندەران لێی دەدەن .\nكۆنتی چارەنووسی گۆلچی چێلسی یەكلا كردەوە\nراپۆرتە رۆژنامەكانی ئینگلیزی ئاشكرایان كردووە راهێنەری ئیتاڵی و داهاتووی چێلسی ئەنتۆنیۆ كۆنتی رەتی كردەوە رێگە بدات گۆلچی بەلجیكی تیبۆ كۆرتوا لە هاوینی داهاتوو یانە لەندەنیەكە جێبهێلێت .\nیاریزانی بەلجیكی هەوڵ دەدات پەیوەندی بكات بەیانەكی تر ، دوای ئەوەی یانەی بلوز شكستی هێنا لەبەشداری كردنی یاریەكانی خولی یانە پاڵەوانی ئەوروپا لەوەرزی داهاتوو .\nرۆژنامەی میرۆری بەریتانی ئاشكرای كردووە پەیوەندی راهێنەری گۆلچیەكان كریستۆف لۆلیچۆن هۆكارێكی ترە بۆئەوەی كۆرتوا بیر لە رۆیشتن بكاتەوە لە یاریگای ستامفۆرد بریچ ،بەڵام ئەگەر دەستەوارەیەكی گونجاوی پێ بگات .\nچێلسی لە هاوینی رابردوو رێگری لە رۆیشتنی یاریزانی (23)ساڵی گرت ، بەڵام لەم كاتەدا لەلایەن یانەكانی ئەتلەتیكۆ مەدرید و ریال مەدریدی ئیسپانی و پاریس سان جێرمانی فەرەنسی گرنگی پێ دەدرێت .\nچەند پەرلەمانتارێكی كورد لەناو ئەنجومەنی نوێنەران گیریان خواردووە\nخۆپییشاندەران و لایەنگرانی سەدر بەدوای پەرلەمانتارانەوەن و ژمارەیەك لە پەرلەمانتاری كوردیش گیریان خواردووە .\nبەپێی زانیریەكانی كوردیو ژمارەیەك پەرلەمانتاری كورد لە ئەنجومەنی نوێنەران گیریان خواردوەو رێگەی چوونە دەرەوەیان نییە ، بەهۆی ئەوەی خۆپیشاندەران رێگاكانیان كۆنترۆڵ كردووە .\nپەرلەمانتارەكان لە فراكسیۆنە جیا جیاكانی كوردن و بەشێكیان لە ناوچەی سەوزن .\nلە ئێستاشدا پەرلەمانتارە كوردەكان هەوڵ دەدەن لەگەڵ بەرپرسانی رەوتی سەدر گفتوگۆ بكەن تا لەدەستی خۆپیشاندەران سەلامەت بن .\nهێزێكی موقتەدا سەدر دەرگای فرۆكەخانەشیان داگیركرد\nدوای ئەوەی خۆپیشاندەران پەرلەمانیان كۆنترۆڵ كرد، هێزێكی سەر بە موقتەدا سەدر دەرگای سەرەكی فرۆكەخانەی بەغدایان گرتوە .\nهێزەكە سەر بە موقتەدا سەدرەو دەرگای سەرەكی چونە ژورەوەیان بۆ ناو فرۆكەخانەی بەغدا داخستووەو لەوێ جێگیربوونە ، ئەمەش وەك رێگری لە چونەدەرەوەو هەڵاتنی بەرپرسان و سیاسیەكان .\nبەڤیدیۆ ... سەیركە میسی چۆن پیكەی فریو دەدات\nلەنێو چەپلەی و پێكەنینی ياريزانان لەكاتی ئەنجامدانی یەكەی مەشقی بەرشلۆنە،ئەستێرەی ئەرجەنتینی لیۆنێل میسی چۆن یاریزانە هاورێكەی لە ریزی بلوگرانە جیرارد پیكی فریو دەدات كاتێك تۆپ بەنێوان قاچەكانی دەباتە دەرەوە .\nبۆبەدەست هێنانی بەهرەمەندێكی ریال مەدرید ، ئینگلیزیەكان ركابەری دەكەن\nهەردوو یانەی ئینگلیزی مانچستەر یونایتد و تۆتنهام هەوڵ دەدەن گرێبەست لەگەڵ یاریزانی لاوی بەهرەمەندی یانەی ریال مەدرید پیدرۆ رویز ئیمزا بكەن تەمەنی تەنیا شانزە ساڵە .\nرۆژنامەی مۆندۆ دیبەرتیڤۆی كەتالۆنی بڵاوی كردۆتەوە دوای ئەو ئاستە بەرزەی یاریزانە تازە پێگەیشتوەكەی ریال مەدرید پێشكەشی كردووە چلەگەڵ یانەكەی یاخود لەگەڵ هەلبژاردەی ئیسپانیای خوار تەمەن (16)ساڵ ، وای كردووە یانەئینگلیزیەكان ركابەری بكەن .\nهەمان سەرچاوە ئەوەشی ئاشكرا كردووە دۆزەرەوەی یاریزانان لە هەردوو یانە ئینگلیزیەكە ئامادەی چەند یاریەكی ریال مەدرید بوینە بەشێوەیەكی ورد چاودێری تواناكانی رویزیان كردووە.\nیانەكان بێ هیوا نەبوینە لە ئیمزا كردنی گرێبەست لەگەڵ رویز وچاوەروانی بریاری كۆتایی یاریزانەكە دەكەن و ئەگەری هەیە لەماوەی داهاتوو بریاری رۆیشتن بدات لەیانەی ریال مەدرید .\nیۆفانتۆس یاریزانێكی ریال مەدریدی كردۆتە ئامانج\nیانەی یۆفانتۆسی ئیتاڵی هەوڵ دەدات گرێبەست لەگەڵ یاریزانی كۆڵۆمبی و یانەی ریال مەدرید خامیس رۆدریگز ئیمزا بكات لەمێركاتۆی هاوینەی داهاتوو .\nرۆژنامەی كورێری دیلۆ سپۆرتی ئیتاڵی ئاشكرای كردووە یانەی بیناكۆنێری هەوڵ دەدات گرێبەست لەگەڵ یاریزانی كۆلۆمبی ئیمزا بكات .\nرۆژنامەكە زیاتری نوسیوە روونە خامیس هەست بە بێ هیوا بوون دەكات لە ریزی ریال مەدرید بەهۆی زۆری دانیشتنی لەسەر كورسی یەدەگ .\nرۆژنامە ئیتاڵیەكە ئەوەشی نوسیوە ریال مەدرید ئامادەیە رۆدریگز بفرۆشێت ،زێدان و فلۆرەنتینۆ پێرێز هاوران بۆئەوەی دەست بەرداری تواناكانی یاریزانەكەی پێشووی مۆناكۆ ببن .\nئەگەرچی یانەی مانچستەر یونایتد گرنگی بەتواناكانی یاریزانەكەی كۆڵۆمبی دەدات ، بەڵام خامیس خولی ئیتاڵی بەگونجاو دەزانێت بۆیاری كردن .\nیاریزانی كۆڵۆمبی لەكۆی (23)یاری ئەم وەرزەدا لەگەڵ ریال مەدردی توانیوەتی (7)گۆل تۆمار بكات .\nوێنەكەی ببینە ... خۆپیشاندەران پەرلەمانتارێكیان دەست بەسەر كرد\nخۆپیشاندەرانی لایەنگرانی سەدر لە ناو پەرلەمانی عێرا دەستیان بەسەر سەرۆكی كوتلەی فەزیلە گرت و دەستبەسەریان كردووە .\nخۆپیشاندەران ژوور بەژوور بەدوای پەرلەمانتارو سیاسیەكان دەگەرێن تا دەست بەسەریان بكەن .\nلە ئێستادا عەممار توعمەیان لەناو پەرلەمان دەستبەسەر كردووە كە ناوبراو سەرۆكی كوتلەی فەزیلەیە .\nبە وێنە ... خۆپیشاندەران پەرلەمانیان كۆنترۆڵ كردو پەرلەمانتاران هەڵاتن\nهەرچەندە بڕیار بوو كۆبونەوەی پەرلەمانی عێراق ئێوارەی ئەمرۆ دەست پێ بكات، بەڵام لە ئێستادا خۆپیشاندەران و لایەنگرانی موقتەدا سەدر لە جێگای پەرلەمانتارەكان لە نێو هۆڵی كۆبونەوەن و بەشێكیشیان پەرلەمانیان تاڵان كرد .\nخۆپیشاندەران و لایەنگرانی موقتەدا سەدر دواجار خۆیان گەیاندە ناو هۆڵ و ژورەكانی پەرلەمانی عێراق و كۆنترۆڵی سەرجەم بەشەكانیان كرد .\nخۆپیشاندەران لە هۆڵی گشتی كۆبونەوەكانن و بەو هۆیەشەوە سەرجەم ئەو پەرلەمانتارانەی بڕیاربوو بچن بۆ كۆبونەوەكە كشاونەتەوەو رێگایتریان دۆزیوەتەوە بۆ دەربازبوون و خۆرزگاركردن لە توڕەیی خۆپیشاندەرەكان .\nبەپێی زانیاریەكانی كوردیو پەرلەمانتارە كوردەكان لە ئێستادا بەرەو جێگای تایبەتی و شوێنیتر چوون و لە پەرلەمان دووركەوتونەتەوە .\nخۆپیشاندەران گەیشتە ناو پەرلەمان و تاڵانی دەكەن\nلەلایەن لایەنگرانی رەوتی سەدرەوە هەڵكوترایە سەر بالەخانەی پەرلەمانی عێراق .\nلایەنگرانی رەوتی سەدر بەردەوامن لەخۆپیشاندان و دوای وتارەكەی موقتەدا سەدر هەڵیان كواتەوەتە سەر باڵەخانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و دەستیانكرد بەتاڵانكردن.\nبڕیاربوو ئەمڕۆ پەرلەمانی عێراق كۆببێتەوە و دەنگ بەچەند وەزیرێكی كابینەكەی حكومەتی عەبادی بدرێت، بەڵام بەهۆی تەواو نەبوونی نیسابی یاساییەوە دانیشتنەكە بۆ هەفتەی داهاتوو دواخرا. لەئێستاش دا بەرپرسان و پەرلەمانتاران ناوچەی سەوز جێ دەهێڵن . موقتەدا سەدر ئەمرۆ لەوتارێكیدا رای گەیاند : دەیانەوێت دابەشكاری حیزبیانە بۆ حكومەت بكەن ئەمەش لای من بەهەموو شێوەیەك رەت دەكرێتەوە ،دوای وتارەكەی سەدر لایەنگرانی سەدر هەڵیان كوتایە سەر باڵەخانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق .\nپەڕەى 5185 لەکۆى 5366 پەڕەدا


رێگاي ئێوه ئابوري » کەرکووکی بێ پارێزگار\n25 ئاب 2019\nکد خبر 1271\nکەرکووکی بێ پارێزگار\nهاووڵاتیانی کەرکووك، لە دۆخی شارەكەیان نیگەرانن و بێ ئومێدبوونە لە چارەسەرکردنی ئەو بارودۆخە ناهەموارەی لە دوای 16ى ئۆکتۆبەرەوە بەسەریاندا سەپاوە. بەرپرسێکی پارتی دەڵێت: دەستبەرداری کەرکووك نابین و هەوڵەکانمان بەردەوامە و لەداهاتووشدا ئەنجامی دەبێت. بەرپرسێکی یەکێتیش لەزاری بەرپرسێکی عێراقەوە دەڵێت: سەرۆکوەزیرانی عێراق بەسەرکردایەتی کوردی گوتووە، واز لە دانانی پارێزگاربهێنن. وڵاتانی دراوسێ ڕۆڵی خراپ لەم بابەتە دەگێڕن.\nبارودۆخى شار بەلای خەڵکی کەرکووكەوە جێگای نیگەرانیە و چاوەڕوانییەکانیشیان بەرەو رەشبینی و ئومێدی گۆڕانکاريیەکانیشیان بەرەو کۆتایی دەچێت. نزیکەی دووساڵە کورد ئیدارەی دوای 16ى ئۆکتۆبەری لە کەرکووك بایکۆتکردووە، لەو ماوەیەشدا سەرجەم گۆڕانکاریيەکان لەدژی هاووڵاتیيانی کورد ئەنجامدراون، پێچەوانەی بۆچوونی هاووڵاتیانیش بەشێك لە حزبەکان هەمیشە جەخت لەسەر خاوەندارێتی ئەمشارە دەکەنەوە و مژدەی گۆڕانکارییەکان ڕادەگەیەنن.\nزیاتر لە 40 ڕۆژە یەکێتی و پارتی لەسەر دانانی پارێزگارێك بۆ کەرکووك ڕێککەوتوون، بەڵام تا ئێستا ئەو هەنگاوە جێبەجێنەکراوە. گفتوگۆکان لەبارەی دۆسیەی کەرکووك و ئاساییبوونەوەی دۆخی شارەکە لە نێوان هەردوو حکوومەتی هەرێم و فیدراڵ لەسەر ئاستی باڵا بەردەوامن، هەمووانیش بۆ ڕزگاربوون لەو دۆخە چەقبەستووە، چاوەڕوانی دەرئەنجامەکانی دەکەن.\nبرچسب ها : پارتی , پاریزگار , سۆران کامەران , کەرکوو , یەکێتی