بگەڕێ بە ناو 567125 هەواڵ و بابەتدا، لە زیاتر لە 43 سەرچاوەوە.\nرونکردنەوەیەک لە تەندروستی عێراقەوە لەبارەى خوێندنی قوتابخانە و زانکۆکانەوە\nJanuary 22nd, 2022 NRT\nوەزارەتی تەندروستی عێراق رایگەیاند، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی توشبوانی کۆرۆنا، بەڵام ئەوان هیچ پێشنیازێکیان نەکردووە لەبارەی راگرتنی دەوام لە قوتابخانە و زانکۆکاندا.\nهاوپەیمانی فەتح هەڵوێستی خۆی لەبارەی دورخستنەوەی مالیکییەوە ئاشکرا کرد\nچوارچێوەی هاوپەیمانی رایگەیاند، ئەوکەسەی بۆ سەرۆک وەزیران دیاری دەکرێت ئەو کەسانە نابن کە پێشتر ناویان براوە. دەشڵێت، "بۆ رێکەوتن لەگەڵ رەوتی سەدر ئامادەنین هاوپەیمانی یاسا و سەرۆکەکەی دور بخرێنەوە".\nهاتوچۆ لەبارەی هاوردەکردنی ماتۆڕسکلیەوە پێشنیازێک دەکات\nJanuary 21st, 2022 NRT\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی هاتوچۆی عێراق رایگەیاند، بە ئامانجی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی و ئاستەنگەکانی هاتوچۆ لەسەر شەقامە گشتییەکان سێ پێشنیاز دەخاتە بەردەم ئەنجومەنی وەزیران. دەشڵێت، "یەکێک لە پێشنیازەکان راگرتنی هاوردەکردنی ماتۆڕسکیلە بۆ ماوەی پێنج ساڵ".\nکاردانەوە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکان لەبارەی هێرشەکەی ئەمڕۆی داعشەوە\nپەیکی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق "یۆنامی" رایگەیاند، "تاوانەکەی ئەمڕۆی پارێزگای دیالە ئەوەی بیر خستینەوە کە داعش هێشتا سەرچاوەی دروستکردنی مەترسییە".\nئەمریکا بە نووسراو وەڵامی پێشنیازەکانی رووسیا لەبارەی ئۆکراینا دەداتەوە\nJanuary 21st, 2022 ڕووداو\nلەبارەی رەقبوونەوەی پۆلیسێکی گومرگ روونکردنەوە دەدرێت\nپۆلیسێکی گومرگ لە مەرزی سەیران بەن گیانی لەدەستداوە؛ هاوکارەکانی دەڵێن رەقبووەتەوە و قائیمقامی پێنجوێنیش بە ئێن ئاڕ تی راگەیاند، رەقنەبووەتەوە و جەڵدە لێیداوە.\nکازمی لەبارەی هێرشەکەی سەر دیالەوە روونکردنەوە دەدات\nپاش هێرشە چەکدارییەکەی ئەمڕۆی سەر سوپای عێراق کە قوربانییەکی زۆری گیانی لێکەوتەوە، سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، "تاوانەکەی دیالە بێ سزادانێکی یەکلاکەرەوە هەروا بە ئاسانی تێناپەڕێت".\nلەبارەی دابینکردنی غازی ماڵانەوە لە سلێمانی روونکردنەوە دەدرێت\nوتەبێژی بەنزینخانەکانی سلێمانی بە ئێن ئاڕ تی راگەیاند، لە ئێستادا هاوڵاتیان دەتوانن لە رێگای ئەو بەنزینخانانەی لێیانەوە نزیکە و غازی ئێڵ پی جی ئۆتۆمبێل دەفرۆشن غازی ماڵەکانیان پڕبکەنەوە.\nلەبارەی ئازاردانی منداڵێک لەلایەن باوکییەوە؛ وەزارەتی ناوخۆ رونکردنەوە دەدات\nوەزارەتی ناوخۆی عێراق رایگەیاند، توانیویانە بگەنە ماڵی ئەو منداڵەی لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا دەردەکەوێت لەلایەن باوکییەوە توندوتیژی بەرامبەر دەکرێت و لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە.\nلیژنەی فەتوا لەبارەی نوێژی نیوەڕۆوە بڕیاریدا\nلیژنەی فەتوای سلێمانی رایگەیاند، نوێژی نیوەڕۆ دەکرێت لە مزگەوتەکان بەڵام ئەو کەسانەی لە مزگەوتەکانەوە دوورن واجب نییە لەسەریان و ئاساییە لە ماڵەوە نوێژەکە ئەنجامبدەن.\nهەسەدە زانیاری لەبارەی دروستبوونی پشێوی لە گرتووخانەیەکی حەسەکە بڵاودەکاتەوە\nوەزارەتی رۆشنبیری لەبارەی راگرتنی پێشبینیی بورجەکان: کاریگەریی نەرێنیی هەبووە\nJanuary 20th, 2022 ڕووداو\nمەسرور بارزانی و پلاسخارت گفتوگۆیان لەبارەی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق کرد\nكەشناسی، لەبارەی كەشوهەوای سبەینێ هۆشداری دەدات\nJanuary 20th, 2022 Xelk\nخەڵك- بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان كەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی شارەكانی هەرێمی بڵاوكردەوە. بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بومەلەرزەز?\nJanuary 20th, 2022 NRT\nحکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاریدا دەستبکاتەوە بە وەرگرتنەوەی پێشینەکانی خانووبەرە و سندوقى نیشتەجێبوون و پێشینەى هاوسەرگیرى و قەرزى بچووک لە هاوڵاتییان. دەشڵێت، "بە رێژەی ١٥٪ داشکاند لە وەرگرتنەوەی پشێینەکاندا دەکرێت".\nعێراق 10999 كوردستان 10759 کۆرۆنا 9760 هەرێم 7439 سلێمانی 6946 توركیا 6267 هەولێر 5991 نرخی 5889 ئێران 5874 ئەمریكا 5562 سوریا 5415 هەرێمی 5287 ڤیدیۆ 4673 واشنتن 4657 لەبارەی 4583 بایدن 4559 وەزارەتی 3472 بارزانی 3452 داعش 3385 روسیا 3136\nJanuary 21st, 2022 لە Xelk\nخاڵی سەر جەستەو پەیوەندی بە شێرپەنجەوە\nMay 25th, 2021 لە ئەمڕۆ


مێعمارێکی سنەیی بۆ براوەی گەورەترین خەڵاتی "نێوان قاڕەیی" دیاری کرا\n12:21 - 11 رەزبەر 2719\nئاژانسی کوردپا: مێعمارێکی کوردی خەڵکی شاری سنە، بۆ براوەی گەورەتری خەڵاتی مێعماریی نێوان قاڕەیی دیاری کرا.\nپرۆژەی "فەست فوود توکا" بەرهەمی ئەندازیاری کورد "ئارش مورادی"، بۆ باشترین گەڵاڵەی نێوخۆیی ساڵی ٢٠١٩ ناوزەد کرا. ئەو خەڵاتە هەر ساڵە بە شێوەی نێوان قاڕەیی بەڕێوە دەچێت.\n"ئارش مورادی" دەرچووی کارناسیی باڵای مێعماریی زانکۆی هونەری شاری تەورێز لە ساڵی ٩١ بووە و ناوبراو لە ماوەی یەک ساڵدا، وەکوو یاریدەردەری مامۆستای زانکۆ لەو زانکۆیەدا چالاکی هەبووە و دواتر لە زانکۆی کوردستان وەکوو مامۆستا وانەی وتووەتەوە.\n"فەست فود توکا" لە سنە لە ساڵی ٩٤، گەڵالەی کۆمەڵگای گەورە و بەناوبانگی کتێبی شار لە سنە، گەڵالەی نیگارخانەی زانستگای مێعماری و شارسازیی زانکۆی هونەری تەورێز، گەڵالەی نێوخۆیی کافە ڕێستۆرانتی کانی لە شاری سنە، لە بەرهەمەکانی ئەو مێعمارە کوردەن.


بابە تیرۆریزم چییە؟ – سه‌رده‌م\nبابە تیرۆریزم چییە؟\nنوسینی: تاهیر بن جەلوون\nوەرگێڕانی: ئازاد بەزنجی\nنرخ: تەنها 3000 دینار\nئاخۆ تیرۆر چییە؟ كردەوەی تیرۆریستی لە مێژوودا كەی سەری هەڵدەوە؟ هۆكارەكانی چین؟ ئیسلامۆفۆبیا چییە؟ جیهادییەكان كێن و چۆن دروست دەبن؟ ئاخۆ هەموو توندوتیژی و تیرۆرێك ئایین لە پشتیەوەیەتی؟ پەیوەندی هەژاری و بێكاری و پەراوێزخستن بە تیرۆرەوە چییە؟ پەیوەندیی پەروەردە و فێركردن و ژینگەی خراپ و نا عەدالەتیی كۆمەڵایەتی بە لە پەرەدان بە توندوتیژیدا چییە؟ ڕۆڵی میدیا و سۆشیاڵ میدیا چییە لە ئاراستەكردنی منداڵان و لاوان بۆ كاری توندڕەوی و توندوتیژی؟\nلەمكتێبەدا گفتوگۆ سەبارەت بەم پرسیارانە و گەلێ پرسیاری دیكەش دەكرێ.\nتاهیر بن جەللون (١٩٤٤- )ی بە ڕەچەڵەک مەغریبی، کە بە فەرەنسی دەنووسێت، ناوێکی نامۆ نییە بە خوێنەران بەگشتی و بە خوێنەری کوردیش. ئەو لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە و دوای ئەوەی ڕووی کردە فەرەنساومەغریبی جێهێشت، دەستی بە بڵاوکردنەوەی چیرۆک و ڕۆمانەکانی کرد. بەر لە بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکانی، کۆمەڵێک وتاری بۆ ڕۆژنامەی “لۆمۆند” دەنووسی و پاشتریش دکتۆرای لە دەروونناسیی کۆمەڵایەتیدا هێنا، بەڵام خولیای سەرەکیی هەر ئەدەب و بەتایبەتییش چیرۆک و ڕۆماننووسین بوو. گەرچی یەکەمین ڕۆمانی “حەڕوودە”لە ساڵی ١٩٧٣دا بڵاو دەکاتەوە و بەدوایدا چەند ڕۆمانێکی تریش چاپ دەکات، بەڵام ڕۆمانی”شەوی قەدر” ١٩٨٧ بووە هۆی زیاتر ناساندن و ناوبانگی ئەو لە نێوەندی ڕۆشنبیری و لەناو خوێنەراندا، بەتایبەتییش کە ئەو ڕۆمانە خەڵاتی گۆنکۆری فەرەنسیی پێ بەخشرا، کە بە خەڵاتێکی گرنگ لەقەڵەم دەدرێ، نەک هەر لە فەرەنساو بەڵکو لە جیهانیشدا.\nزۆربەی کارەکانی بن جەللون بەدەوری کێشە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤی هاوچەرخدا دەسووڕێنەوە، لە نامۆبوونەوە تا ناعەدالەتیی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکانی نێوان ژن و پیاو و کێشە ماددییەکانی مرۆڤەکان و سەرکوتکردن و بێبەشبوون لە ژیانێکی شایستە بە مرۆڤ.\nلیستی کارەکانی بن جەللون لیستێکی درێژە، بەڵام لێرەدا ئاماژە بە ناوی هەندێ لە ڕۆمانەکانی دەدەین: “مناڵی لمەکان-١٩٨٥”، “ئەو تاریکییە درەوشاوەیە-٢٠٠٠”، “ڕۆژێکی بێدەنگ لە تەنجە”، “پیاوێکی تێکشکاو”(ئەم ڕۆمانەی لەلایەن وەرگێڕی ئەم کتێبەوە کراوە بە کوردی و دوو جار چاپ کراوەتەوە)، “پەناگەی هەژاران-١٩٩٩”، “دە شەو و حیکایەتخوانێک”،”شەوی قەدر”،”بەختەوەریی خێزانی”، “کۆچ” و “عەرزوحاڵچی”و هتد…\nبن جەللون جگە لە ڕۆمان، کۆچیرۆک و شیعر و سێ کتێبی گفتوگۆئامێزیشی هەیە سەبارەت بە مەسەلە هەستیارەکانی ئەم سەردەمەمان، کە ئەمانەن:”ڕەگەزپەرستی وەک ئەوەی بۆ کچەکەمم شرۆڤە کرد”(ئەم کتێبە لەلایەن شاعیر و وەرگێڕ “خەبات عارف”ەوە، بەناونیشانی”ڕەگەزپەرستی چییە”وەکراوە بە کوردی و چاپ کراوە)، (ئیسلام وەک ئەوەی بۆ کچەکەمم شرۆڤە کرد) و (تیرۆریزم وەک ئەوەی بۆ کچەکەمم شرۆڤە کرد)، کە ئەم کتێبەی بەردەستتانە، بەڵام ناونیشانەکەیمان کردووە بە”بابە؛ تیرۆریزم چییە؟”.\nتاهیر بن جەللون لەم سێ کتێبەدا و لەشێوەی گفتوگۆدا ویستوویەتی بە زمانێکی سادە و بۆ لاوان، سەبارەت بە هۆکارەکان و دەرکەوتەکان و ڕەهەندەکانی سێ مەسەلەی زۆر گرنگی ئەم سەردەمە بدوێت، کە ئەوانیش ڕەگەزپەرستی، ئیسلام و تیرۆرن.\nئێمە ئێستا لە سەردەمێکدا دەژیین کەم ڕۆژ هەیە هەواڵی کوشتن، یان کردەوەی تیرۆریستیی تیا نەبیستین و بگرە هەندێجار بە چاوی خۆشمان دەیبینین؛ تیرۆرێک کە ئەگەر بێتو کار بۆ بەرلێگرتنی نەکرێ، ئەوا دەبێتە سەرچاوەی مەترسی و هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر مرۆڤەکان و کۆمەڵگه‌کان و بگرە هەموو جیهان.\nبەڵام ئاخۆ تیرۆر چییە؟ کردەوەی تیرۆریستی لە مێژوودا کەی سەری هەڵداوە؟ هۆکارەکانی چین؟ پەیوەندی لەنێوان توندڕەوی و توندوتیژی و تیرۆردا چییە؟ پەیوەندیی ڕەگەزپەرستی بە تیرۆرەوە چییە؟ پەیوەندیی نێوان ئایینەکان و بەتایبەتییش ئایینی ئیسلام و تیرۆر چییە؟ ئیسلامۆفۆبیا چییە؟ جیهادییەکان کێن و چۆن دروست دەبن؟ پەیوەندیی وەهابییەکان بە تیرۆرەوە چییە؟ ئایا پێویستە خوێندنەوەی تازە بۆ قورئان بکرێ؟ ئاخۆ هەموو توندوتیژی و تیرۆرێک ئایین لە پشتیەوەیەتی؟ پەیوەندیی هەژاری و بێکاری و پەراوێزخستن بە تیرۆرەوە چییە؟ پەیوەندیی پەروەردە و فێرکردن و ژینگەی خراپ و ناعەدالەتیی کۆمەڵایەتی بە لە پەرەدان بە توندوتیژیدا چییە؟ ئەو لاوانە کێن کە دەبنە تیرۆریست و بۆچی؟ ڕۆڵی میدیا و سۆشیال میدیا چییە لە ئاڕاستەکردنی مناڵان و لاوان بۆ کاری توندڕەوی و توندوتیژی؟\nداعش چۆن دروست بوو و لاوانی ئەورووپی بۆ دەبن بە داعش؟ ئایا دەوڵەتی قانوون دەبێ چۆن ڕووبەڕووی ئەم دیاردەیە ببێتەوە؟ ئەی چارەسەر چییە؟\nبن جەللون لەم کتێبەدا لەسەر ئەم پرسیارانە و گەلێ پرسیاری تر هەڵوەستە دەکات و لایەنە جۆربەجۆرەکانی ڕوون دەکاتەوە. بێگومان ئەو، چارەسەریش لە پراکتیزەکردنی سیستمی عەلمانیدا دەبینێتەوە و جیاکردنەوەی دین لە دەوڵەت و خۆڕۆشنبیرکردن و گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە پەروەردە و فێرکردن و مەنهەجەکانی خوێندندا بە هەموو قۆناغەکانیەوە و برەودان بە کاری فەرهەنگی و هونەریی مرۆگەرا. هەر بۆیە ئامۆژگاریی کچەکەشی دەکات کە لە خوێندن و خوێندنەوە و خۆڕۆشنبیرکردندا بەردەوام بێت و بچێت بۆ شانۆ و گوێ لە مۆسیقا بگرێت و وەکو کچێک فێربێت بەرگری لە مافەکانی خۆی بکات لە دنیایەکدا، کە بەشێکی زۆری ژنان لە مافەکانیان بێبەش کراون.\nگەرچی ئەم کتێبە زیاتر ڕووی لەو عەرەبە کۆچبەرانەیە کە لە ئەورووپا دەژین، بەڵام لەڕاستیدا کتێبێکە، سەرەڕای قەوارە بچووکەکەی، پڕە لە زانیاری و ڕێنمایی بەهادار بۆ لاوان و پێویستە هەموو لاوێک بیخوێنێتەوە، تا بە هۆکار و لایەنەکانی دیاردەیەک ئاشنا بێت، کە لە ئێستادا بووەتە دیاردەیەکی ترسناک بۆ سەر مرۆڤایەتی بەگشتی، بەم کۆمەڵگه دواکەوتوانەی خۆرهەڵاتیشەوە.


كەيخەسرەو پورنازرى: هەميشە خۆم له ناو و ناوداربوون بەدوور گرتووە » DidiMn\nسەرەتا / چاوپێکەوتن/موزیک / كەيخەسرەو پورنازرى: هەميشە خۆم له ناو و ناوداربوون بەدوور گرتووە\nديدى من – موزيكێ ما\nگفتوگۆيەكى بەرفراوانى ماڵپەڕی فەڕميى موزيكێ ما، لەگەڵ كەيخەسرەو پورنازریی ئاوازدانەر و ژەنيارى بەرجەستەى ئامێرى تەنبوور. كە لە ڕۆژى 28/5/1944 لە شارى كرماشان لە دايك بووە. ئەو خاوەنى دوو كوڕه بە ناوەكانى سوهراب و تەهمورەس كە له ئێستادا ژەنيارى بەتوانان و چەندين چالاكيیان لەگەڵ گرووپى شەمس و گرووپى نيشتمان ئەنجام داوە؛ هەروەها لەگەڵ هونەرمەنده مەزنەكانى وەك موحەممەد ڕەزا شەجەريان، هۆمايون شەجەريان و … چەندى ديكەيش وەكو ئاوازدانەر كاريان كردووه. ئەوان خاوەن بەهرەى تايبەت بە خۆيانن و ئەم بەهرەيەش هەر له ماڵباتى ئەوانەوه سەري هەڵداوە.\nتۆ لە ماڵباتێكى تايبەت لە شارى كرماشان هاتيته دنياوە، باوكتان حاجى خانى پورنازرى؛ يەكێك بوو لە فێرخوازانى عەلينەقى وەزيرى، هەروەها دايكتان ژنێكى فەرهەنگخواز و تێگەيشتوو بوو. گەورەبوونت لەنێو ئەو ماڵباتە، ئاسۆى تۆى گۆڕى و خستيه بەردەم بوارى موزيك؟\nزۆر جار بيرم لەم پرسياره كردووەتەوە، ئەگەر باوكم بە دواى موزيك و ژەنياريدا نەچووبايه چارەنووسى من چى دەبوو؟ هەرچەنده بيرى لێ دەكەمەوه دەگەمه ئەم ئەنجامەى كه لەوانەيه ئەم بوارەم هەڵنەبژاردايه. پارساڵ كە كۆنسێرتگەلێكمان لە شارى كرماشان ساز كرد، بۆ يەكەمين جار لەگەڵ هاوشاریيەكانم كەوتينه گفتوگۆكردن، لەوێدا باسم لە ڕۆل و پێگەى باوكى خۆم كرد. ئەو نزيكەى سەد ساڵ بەر لە ئێستا، لە ماڵباتێكى ناسراو كە هەرگيز لەم ڕەوش و گۆڕەپانەدا نەبوون، بڕياری دا خۆى فێرى ئامێرى تار و تەنبوور بكات، كە ئەمەش كارێكى باوەڕپێنەكراو بوو.\nدەشێت پەى بەوە ببرێت كە وێڵبوون بە دواى موزيكى ئەوسەردەمەدا كارێكى دژوار بووە، باوكت ئەم كارەى چۆن ئەنجام دا؟\nهاودەمى خۆى دۆزيبووەوه.\nمەگەر هاودەمى هەبوون؟\nبەڵێ، لەگەڵ تاهيرخانى موعەيەنى كە سەر به ماڵباتى موعەيەن روعەياى كرماشانى بوو. خانوويەك بە كرێ دەگرن و داوا لە مامۆستايەكەيان دەكەن هەر يەكە و سازێكيان بۆ بكڕێت و هەر لەوێش مەشقيان پێ بكات. ئەوان بۆ ماوەيەكى زۆر هەر لەو خانۆچكەيەدا ڕاهێنانيان دەكرد و بە دەستبەتاڵى دەهاتنه دەرەوه، هيچ كەسيش ئاگادارى ئەوە نەبوو كە ئەوان فێرى سازژەنين دەبن.\nهەروەها لە دواى پەلكێشبوونى دەروێشخان و كۆلۆنێل وەزيرى، بەهرە لەوانەوه وەردەگرێت.\nبەڵێ؛ هەڵبەته ئەو قوتابى دەروێشخان و كۆلۆنێل وەزيرى بووە، بەڵام پێويسته من يەكەم مامۆستاى ئەو ميرزا ئاغاخان بناسێنم، كه ياريدەدەرێكى بێوێنە بووه، باوكم دەستپێكى خولى موزيك و تارژەنينيش هەر لە لاى ئەوەوە فێر بووبوو.\nلە دواى تێپەڕبوونى چەند ساڵ، بە شێوەيەكى بەرچاو موزيكەكەيان دەكەوێته سەرسكه؛ ئايا لە سەردەمى منداڵيدا ڕەوشى ماڵەوه چۆن بوو؟\nبە هۆى تامەزرۆيى باوكم بۆ موزيك و تارژەنين، ئێمه لە دۆخێكى ئێجگار جياوازدا بووين. لە هەمان كاتدا هاوڕێيەكانى ئەو ئەهلى هونەر و مانا بوون. سازيان دەژەند يان شاعير بوون. تەواوى ئەو كەسانەى كە من وەكو هاوڕێيانى باوكم دەيانناسم، پەيوەنديیەكيان لەگەڵ هونەردا هەبوو.\nهيچ چالاكيیەكى تەكنيكيیشيان هەبوو؟\nئەوان پتر بۆ خاترى دڵى خۆيان موزيكيان دەژەند، ياخود گۆرانیيان دەچڕى، هەروەها هيچ چالاكيیەكيان نەبوو بە شێوەيەكى تەكنيكى. باوكم بە درێژايى چالاكيیەكانى تەنها دوو كۆنسێرتى ساز كرد. ئەو نزيكەى ٧٠ ساڵ بەر لە ئێستا گرووپێكى هەبوو. سێ ژەنيارى تار، سێ ژەنيارى ڤايۆڵين و گۆرانيبێژێكيش بە ناوى شێخ حەسەن داودى كە زۆر دەنگخۆش بوو؛ ئەگەر ئەو بە شێوەيەكى تەكنيكى كارى بكردايە، دەبوو بە يەكەك لە باشترين گۆرانيبێژانى ئەو سەردەمه.\nهەڵبەته ڕۆلى دايكیشتان. پێدەچێت ژنان لە نێو ژيانى ئێوەدا كاريگەريیەكى بەرچاويان هەبووبێت. دايك و هاوسەرەكەتان.\nزياتر بۆم بدوێ لە بارەى دايكتەوە…\nدايكم كەسێكى فەرهەنگخواز و ئەهلى ئەدەب و شيعر بوو. خۆشیم نايەت ئەمه بڵێم، بەڵام ئەو عارفێكى ڕاستەقينه بوو. من شتگەلێكى واتادارم لە لايەن دايك و باوكى خۆم دەستەمۆ كردووە. من و دايكم كاتژمێرگەلێك كێبڕكێى شيعريمان ئەنجام داوه؛ ئەو تەواوى ديوانى حافزى شيرازىی ئەزبەر بوو. من ئەو سەردەمه زياتر تامەزرۆى دووكۆپلەييەكانى بابا تاهيرى هەمەدانى بووم. ئەو هۆكارى سەرەكى بوو بۆ ئەوەى من حەز بە ئەدەبيات بكەم، ئێمه لە خوێندنگەيشدا كێبكڕكێى شيعريمان ئەنجام دەدا و تاككۆپلەيى ناوازەم ياداشت دەكردن. خۆزگه ئەو دەفتەرەم لە لا بايه وەكو يادگاريیەكی ئەو سەردەمه، بەڵام داخ لە لام نییه.\nئەويش هيچ ئامێرێكى موزيكيى دەژەند؟\nڤايۆلينێك هەبوو لە ماڵماندا كە وەلا خرابوو. پرسيارم كرد، دواتر زانيم دايكم بۆ ماوەيەك لە لايەن باوكمەوه ڕاهێنانى ڤايۆلينى پێ كراوە، هەڵبەته بەردەوام نەبوو لەسەرى؛ بەڵام تێكەڵييەكى هەبوو لەگەڵ ساز و تاردا. بەهەرحاڵ كاتێك كەسێك ئامێرێكى موزيكى دەگرێته دەستي، پێدەچێت ئەو هونەرەى خۆش بوێت. ئێمەش هەر لە سەردەمى منداڵى گوێبيستى تار و تەنبوور بووين؛ واتا بە شێوەيەكى ڕاستەقينه موزيك و ژەنياريمان ئەزموون كردووه، بەبێ ئەوەى هيچ سازێك بگرينه دەستمان.\nباوكتان تارى دەژەند؟\nخۆت لە چ سەردەمێكدا ژەنياريت دەست پێ كرد؟\nكاتێك كە منداڵ بووم، ئەوەنده تامەزرۆى ژەنياري نەبووم. ڕۆژێكيان باوكم بەڕێزێكى بانگهێشتى ماڵەوه كرد كه دوو تارى بچووكى پێ بوون، باوكيشم يەكێك لەو دوو تارانەى هەڵبژاردوو بۆ بەيانيیەكەى ڕاهێنانێكى چڕى ئامێرى موزيكى تارى پێ كردين، بەڵام من وام بە باش دەزانى لەگەڵ منداڵان يارى بكەم. لە يادمه كاتێك پشووى هاوين هات، باوكم وانەى ئامێرى تارى پێ دەدامەوه، هەروەها دەيگوت سبەينێ كە من ڕۆيشتمه سەر كارەكەم، تۆ دەبێت تا نيوەڕۆ ڕاهێنان بكەيت. ئەو كاتێك دەڕۆيشتە سەر كارەكەى، من دوو تا سێ جار ڕاهێنانم دەكرد و لە دەرەوەش ياريم دەكرد، پێش هاتنەوەشى بۆ ماڵەوه ڕاهێنانم دەكرد، بۆ ئێوارەى هەمان ڕۆژيش ئەوەى كە فێر بووبووم لە ئامێرى تار پێشكەشى ئەوم دەكرد. بێدەنگیی هەڵدەبژارد. هيچ هاندانێك لەگۆڕێ نەبوو، بەڵام بێدەنگييەكەى ماناى ئەمەى دەدا كە بە باشى ڕاهێنانت كردووه (پێكەنيى).\nبە شێوەى نۆته تۆى فێر دەكرد؟\nبەڵێ، لەگەڵ كتێبى ڕێسا پێشينەييەكانى ئامێرى تار و سێتار دەستمان پێ كرد كه تازه بڵاو كرابووەوه. من پێشەكييەكەى لە لايەن باوكمەوه فێر بووم و ئەوەنده كتێبەكانى كۆلۆنێل وەزيريم خوێدنەوه دواتر توانيم ناوە ناوه موزيكى ئاڵۆز و نۆتگەلێكى دژوار بژەنم. واتا دواى تێپەڕبوونى دوو ساڵ مەيل و ويستم بۆ سازژەنين زياتر بوو، هەروەها كاتەكانم بەزۆرى لەگەڵ ڕاهێنان، پڕۆڤەكردن و گوێدانه ڕاديۆ تێدەپەڕين. هەندێك جاريش وانەكان لە ڕاديۆ فێر دەبووم و لە لايەن باوكمەوه ڕاهێنانم دەكرد. دواتريش لە پاڵ هاوڕێ ژەنيارەكانى شارى كرماشان كۆ دەبووينەوه.\nچ كەسانێك بوون؟\nباشترين و گرنگترينيان زيندوو ياد موجتەبا ميرزاده، كە دەشێت بڵێم ئێمه لە پاڵ يەكدى گەورە بووين و ئەم هاتوچۆ هونەرييه بۆ چەندين ساڵ بەردەوام بوو. هەرچۆنێك بێت چارەنووسى ئێمه ئەوە بوو بەردەوامى بە بوارى موزيك بدەين. ئەو سەردەمه من لەگەڵ زۆرێك لە شاعيرانى كوردستانيش هاتوچۆم هەبوو. پەيوەندیی من لەگەڵ شيعر و شاعيران تا ئێستاش بەردەوامه و ئەوان لە باشترين هاوڕێكانى منن.\nوەكو يەدولڵا عاتيفى كه لە سەردەمى خوێندن هاوڕێ بووين. ئەو لەو كاتەشدا شاعيرێكى باش بوو. شيعرى تۆراو تۆراوم من مەهێڵه و مەچوو، هیی ئەوه. مامۆستا بەهزاد، مامۆستاى من و لە هەمان كاتدا شاعيرێكى باشى ئێرانيش بوو. پەرتو كرماشانى، ئەسەد عاتيفى، جەواد موحيبەت و زۆرى ديكە… ئەوەنده لەگەڵ ئەمانه گەڕاوم كە هەندێك كات خۆیشم شيعرم دەنووسى، هەروەها بە گاڵته بەم هاوڕێيانەم دەگوت شاعيربوونيش وەكو پەتايەكە (پێكەنيى).\nهيچ كات ئەم شيعرانەت كردووه بە گۆرانى؟\nنا، بەڵام لەم دواييانە گۆرانیيەكم بەرهەم هێناوه و شيعرەكەى هیی خۆمه، وەلێ ديار نييه كەى بڵاو دەبێتەوه…؟ ئەم خووگرتنەم بە ئەدەبياتەوه بە شێوەيەكە هەندێك كات واى دەبينم شيعر لە ژيانى مندا ڕۆلێكى بەرچاوترى هەيە تاوەكو موزيك، بگرە كاريگەریيشى زياترە.\nڕۆژانه چەند شيعر دەخوێنيتەوه؟\nبەيانى كاتێك بۆ ژوورى كاركردنم دەچم، بە دڵنيايى غەزەلێك له مەولاناى ڕۆمى دەخوێنمەوه، تاوەكو شەو كە كار دەكەم زياتر لەگەڵ شيعر لە پەيوەنديدام تا موزيك.\nبەوپێيە بێت دەشێت بڵێين باوكى ئێوە بە دەستپێكەرى چالاكييه موزيكييەكان دادەنرێت له ماڵباتى گەورەى نازرى.\nبەڵێ، بەر له من ئامۆزايەكانم لە لايەن ئەوەوه فێرى ئامێرى تار بوو. دۆتمامەكەيشم ژەنيارى تار بوو. باوكى شەهرام نازرى (كه ئامۆزاى باوكم بوو) بەهرەى له موزيكى باوكم وەرگرت. ئامۆزايەكى ديكەى بەتەمەنتر لە خۆى هەبوو ئەويش هەر لە لايەن ئەوەوە فێرى تار بووبوو. واتا دەشێت بڵێم باوكم سەرقافڵەى هونەرى ماڵباتى نازریيەكانه، كە خۆشبەختانه بەردەواميى بەم بوارە دراوە.\nبەڵام تۆ دواتر دەچيته زانكۆ و بەشى ئەندازياریی ڕێگەوبان و بيناسازى دەخوێنيت.\nكاتێك باوكم تێگەيشت من زۆر هۆگرى موزيك بووم، گوتى نابێت ئەم هونەره ببێت بە پيشەى تۆ. هۆكارەكەيم ويست، گوتى خەڵك حورمەتى هونەر نازانن، لە بەهاى هونەر تێناگەن و بە چاوێكى سووك سەيرت دەكەن. ئەم هونەره پێويسته هەميشە بەهاكەى پارێزراو بێت و تۆ تەنها پێويسته بۆ خاترى دڵ و مەيلى خۆت ساز بژەنیت. منيش بە پێشنيارەكەى ڕازى بووم، بەڵام كاتێك لە بەشێكى ديكەدا بەردەواميم بە خوێندن دا، ئيدى تێگەيشتم بە هەڵه هاتووم. گەڕامەوه دواوە و بە شێوەيەكى تەكنيكيتر كارى موزيكم دەست پێ كرد تاوەكو ئێستا.\nتۆ ئامێرى تارت دەژەنى و لە دواى ئەويش بوويته هۆگرى ئامێرى تەنبوور. چۆن بوو؟\nئامێرى تەنبوورم لە دواى شۆڕش گرتە دەست و ژەنيم. ئەو ساڵانه كاتێك بينيم هەلێكى گونجاو بۆ ڕەخساندنى چالاكييه هونەرييەكان بوونى نييە و موزيكيش پەنگى خواردووە، ڕاستەوخۆ بيرم له هەڵگرتنى ئامێرى تەنبوور كردەوه، كە سازێكى ناوچەى كوردستانى خۆيشمانە. هاوكات لەگەڵ پێكهێنانى گرووپێكى ژەنياردا بەردەواميم بە تەنبووردا.\nله قسەكانتدا باست له مامۆستا ميرزادە كرد، پێدەچێت لەگەڵ هەموو ئەو گرنگيیەى ئەو لە نێو مێژووى موزيكى ئێرانیدا هەيەتى، بەپێى پێويست ڕێزى لێ نەگيراوە، بەداخەوه زووش كۆچى دوايى كرد. تۆ هيچ كات بە هاوبەشى لەگەڵيدا سازت ژەنيوه؟\nئێمە زۆر سازمان پێكەوە ژەنيوە. ساڵانێكى زۆر؛ بەڵام كارى هاوبەشمان لەگەڵ يەكدى نەبوو. ئەو زووتر له من هاته شارى تاران، بۆ زانكۆى موزيكى ڕۆيشت و بە شێوەيەكى تەكنيكى كارەكەى دەست پێ كرد. موزيكى بۆ فيلمە سينەماييەكان بەرهەم دەهێنا و چەندين كارى ديكەش؛ بەڵام بۆچوونى دژيەكمان هەبوو له موزيكدا، من نەريتيانەتر بيرم دەكردەوە؛ بەڵام هەميشه لێى نزيك بووم و بە يەكێك له كارامەكانى هونەرى دەزانم. ميرزادە كەسێكى سەمەرە و بەتوانا بوو. له نيگاركێشان و زۆر هونەري تر شارەزايى هەبوو، بێ ئەوەى هيچ مامۆستا و شارەزايەكى لە كەنار بێت. جياوازیيەكەى لەگەڵ من ئەوە بوو سەرەتا خۆى فێرە موزيك بوو. ماڵباتەكەيشى لەگەڵ چالاكييه هونەرييەكانى ڕێگر بوون، بۆ چەندين جار باوكى ئامێرە موزيكيیەكانى ئەوى تێك دەشكاند؛ بەڵام ئەو ديسان پارەكانى خۆى كۆ دەكردنەوە و دووباره سازى پێ دەكڕى و بە شاراوەيى دەيژەنى. خۆزگە پاڵپشتيیان دەكرد. مافەكانى ئەو زەوت كران. ميرزادە هەرگيز گرنگىی بە ناو و ناوداربوون نەدەدا.\nدروست هەروەكو خودى تۆ؛ زۆرێك له هاونەوەكانى ئێوە يان ئەو گەنجانەى دواى ئێوە پەلكێش بوون، نيو هێندەى ئێوەش چالاكييان نەبووە، كەچى بە باشى پڕوپاگەنده بۆ خۆيان و هونەرەكەيان دەكەن.\nمن تا ڕادەيەك بە ئەنقەست ويستوومە بە بێدەنگى كارى خۆم ئەنجام بدەم. لەگەڵ هيچ كۆڕێكى هونەريیش پەيوەنديم نييه. هەميشە فێرخوازەكانم لەمه ئاگادار دەكەمەوە، ئەگەر يەكێك ڕەخنەيەكى له من گرت، مافى بەرگريكردنتان نييه. من بە دواى سامان و ناوداربوونەوە نيم. له هيچ كۆڕ و كۆڕبەندێك سازم نەژەنيوە. نشينگەيەكى ئارامم بۆ خۆم هەڵبژاردووه. زياتر كۆمەڵەوتارەكانى شەمسى تەورێزى دەخوێنم، يان هەندێك جار سازێك دەژەنم و كارێكم بە دەرەوە نييه. هەميشه خۆم لە ناو و ناوداربوون بەدوور گرتووە.\nئەم كەش و دۆخەى كە ئێستا له موزيكى ئەمڕۆدا دەيبينين، له ڕابڕدوودا بوونى هەبوو؟\nموزيك له ڕابردوودا بۆ خەڵكى وەكو عەشق وا بوو. بۆ نموونه تامەزرۆيى باوكم ئەمە بوو كە سازەكەى بژەنێت و چێژى ڕۆحى دەستەبەر بكات. لەو كاتەى موزيك بوو بە پيشە و كار. نازانم چیی بەسەر هات و گۆڕانكاریی تێكەوت. باسگەلێك هەن كە نامەوێت بياندركێنم؛ لێ ئەم كەشە، نيشاندەرى نادانييه. ئێمە لە جێى ئەوەى لەگەڵ هاوپيشە و هاوپۆلييە كۆنەكانمان هاوڕێ بين و ڕێزيان بۆ دابنێين، لە بەرانبەريان بيرتەسكين و ناهۆشيار. لەبارەى ئەو كەشەى كە تۆ دەيڵێيت، نامەوێت هەرگيز باسيشى لێوە بكەم.\nئێستا با باس له ماڵباتەكەى بەڕێزتان بكەين. تۆش بە هەمان شێوەى باوكت، تەهمورەس و سوهرابى كوڕت ئامۆژگاري دا؟ ئەوەى كە نابێت هونەر ببێت بە پيشەيان و پێويستە تەنها بۆ خۆيان ساز بژەنن؟\nديدى من لەگەڵ ئەو سەردەمەدا جياوازه. كاتێك منداڵەكانم هاتنه دنيا، هيچ ياریی منداڵانم بۆيان نەكڕى، سازم خستە دەستيان و دەيانژەنى و سازژەنينى ئەوان بە ئەندازەى خۆى ماناى هەبوو. له تەمەنى چوارساڵيدا ژەنيار بوون بەبێ ئەوەى شتێكيانم فێر كردبێت و ئامۆژگاريم دابن.\nيەكەم جار چ جۆره سازێكيان ژەنیی؟\nتەهمورەس ئامێرى تارى دەژەنى، لە دواى ئەويش تەنبوور؛ بەڵام سوهراب کە يەكەم سازى گرته دەست تەنبوور بوو. كاتێك سوهراب پێنج–شەش مانگ تەمەنى بوو، دەستەكانى ئەوم دەگرتوو و بە ڕووكارى پێشەوەى تەنبوور دامدەهێنا؛ سەرەتا چنگى دەهاوێشت، بەڵام دواتر فێر بوو چۆن بيژەنێت. زۆرينەى شەوەكان ژەنيارانى گرووپ و هاوڕێيانمان له نشينگەى ئێمەدا بوون.\nوەكو چ كەسانێك؟\nهەموويان لەوێ بوون. هاوڕێيانى پێش دروستبوونى گرووپى شەمس، دواتر كە گرووپى شەمسمان پێك هێنا، قەراغێكى حەوشەكەمان بە دەست منەوە بوو، هەروەها لەگەڵ يەكترى كارمان دەكرد و هەر لەو جێگەيەش دەژياين. كوڕەكانيشم لە كەنار ساز و تەنبوورەكان نەدەجووڵان و هەركەسێك سازێكى ژەنيبا گوێيان بۆ ڕادەدێرا. هەر لەم ماوانەدا بوو كە بەڕێز ئەردەشير كامكار يادەوەرييەكى ئەو كاتەى بۆ من باس كرد، ڕۆژێكيان درەنگ ڕاهێنانمان ئەنجام دابوو، سوهراب ئەو كاته زۆر بچووك بوو، بە ڕەخنه پێمى گوت: “مامە ئەردەشير بۆچى ڕاهێنان ناكەيت؟” بۆيە ئەم يادەورييەم باس كرد، چونكە ئەوان پێبەپێى موزيك گەورە بوون.\nله چ تەمەنەێكەوە هاتنه نێو گرووپى شەمس؟\nسوهراب لە تەمەنى دوازدەساڵيدا هاتە گرووپەكەمان. تەهمورەسيش هەر لەو تەمەنەدا بوو، بەڵام كاتێك چواردەساڵ تەمەنى بوو، لەگەڵ گرووپەكەمان سازى ژەنى له فێستيڤاڵى ئۆوينيەن.\nژەنيارى ئەوانت بەدڵ بوو، يان لەبەر ئەوەى كە كوڕى خۆتن، سوودت له بوونيان وەردەگرت؟\nنا، ئەوان له من لەپێشتر بوون. هيچ كات له سەردەمى منداڵى ئەمەنده موزيكم نەدەبيست، يان وەكو ئەوان ئەمەندە دەستم له ساز و تار نەداوە. هەرگيز بۆم نەبوو دەست له سازەكانى باوكم بدەم و لەمسيان بكەم، بەڵام من ساز و تەنبوورم خسته دەستيان و كوڕەكانم له دو-سێ ساڵى بەپێى توانا سازيان دەژەند.\nدەتوانى بۆمان بدوێيت سەبارەت بە يەكەمين تاقيكردنەوەت لەگەڵ سوهراب و تەهمورەسى كوڕت؟\nهەستم بە ئاسوودەيى دەكرد. ئەوان كاتى لێكترازانى گرووپى شەمس هاتنه نێو ئەو گرووپە؛ دواتر بڕيارم دا سوود له فێرخوازەكانم وەربگرم، هەرچەندە كوڕەكانيشم فێرخوازى من بوون، بەڵام كاتێك ئەوان هاتنه نێو گرووپ، بيرم كردەوە هەرچەندە ديد و سەليقەى دژيەكيشمان هەبێت، ئێمە هەر پاڵپشتیی يەكدى دەكەين. يەكەم جار من پاڵپشتیی ئەوانم كرد، دواتر ئەوان پاڵپشتیی من.\nبۆ زۆرێك له گوێگران، ئەو چالاكييه نوێگەرايەى سوهراب و تەهمورەس جێى سەرسوڕمانه؛ خۆیشت زۆر نوێگەر بوويت، بۆ نموونه بەرهەمهێنانى موزيك بە سوودوەرگرتن له ئامێرى تەنبوور كە بەر له تۆ له ئارادا نەبوو، بەڵام ئايا تۆش بە هەمانشێوەى ئەوان ڕووبەڕووى دژايەتيكردن بوويتەوه؟\nمن له موزيك زۆر نەريتگەرا نەبووم، زۆريش مەيلم نەبوو لەو نەريتگەرانه دوور بكەومەوە؛ بەڵام يەكەم كەس بووم بە ئامێرى تەنبوور ئاوازم دانا، هەڵبەته نابێت بڵێم من، پێويسته بڵێم گرووپى شەمس يەكەم گرووپ بوو كە بە تەنبوور ئاوازى دانا. ئاوازەكانيش بە شێوەيەك بوون كە گوێگرانى سەرقاڵى خۆى كرد و لە ماوەى ساڵێك موزيكى تەنبوور بەرفراوان بوو و هەوادارێكى زۆری له وڵاتى ئێران دۆزييەوە. زۆر خۆشحاڵم كە گرووپى شەمس ئەوەندە بەرەكەت و سوودى هەبووە. ئێستا هەر كەسێك بە ڕێگەى خۆيدا ڕۆيشتووە. من بە ڕێگەى خۆمدا ڕۆيشتم، كوڕەكانم پێويسته بە ڕێگەى خۆياندا بڕۆن. ئەوان چەند نەوەيەك له ئێمە لەپێشترن.\nتێڕوانينت بۆ بەرهەمەكانى ئەوان چييه؟\nمن ديدێكى زۆر كورتم لە بوارى موزيكدا هەيه. كاتێك گۆرانیيەك بەرهەم دێت بەم شێوەيه دەڕوانم، ئايا ناوازەيه ياخود نا؟ ئەگەر ناوازه بوو بەهاى هونەریی خۆى پاراستووه، ئەگەريش نا بەكەڵكى هيچ نايەت. ئەگەر هونەرمەندى نوێ موزيكى ناوازە و پڕبەها بەرهەم بهێنن، ئەوا كارى خۆيان بە باشى ئەنجام داوە، بەڵام ئەگەر تەنها تەكنيك و بە پەلەپەل بێت، زۆر پەسەند نييه لە لام. پێويسته موزيك ماهيەتى هەبێت و لەگەڵ ناخ له پەيوەنديدا بێت، ئەگەر ئەو پەيوەندييەى هەبوو ئەوا دەگوازرێتەوە بۆ گوێگرى هەستيار، بەڵام ئەگەر نەيبوو ئەوە تەنها دەنگە دەنگێكە و بە زوويى لە ياد دەكرێت. بۆيه ئەگەر بەرهەمەكانيانم لە لا پەسەند نەبێت پێيان دەڵێم بە دڵم نييه، ياخود كەمێك ڕێنماييان دەكەم.\nگۆرانیی بۆچى ڕۆيشتىت بەدڵ بوو؟\nهەموان بەدڵيان بوو، منيش بە هەمان شێوە.\nئەى ئارايشتى تۆخ؟\nپێويسته ئەو بەرهەمە لەگەڵ پێداچوونەوەى خودى فيلمەكە هەڵسەنگاندنى بۆ بكرێت. موزيك له فيلمدا تەواوكەرى سيناريۆيه و پێويستیيه تايبەتیيەكانى خۆى هەيه. هۆكارى بەكارهێنانى موزيك بۆ فيلم ئەوەيه كە زياتر مانا و وردەكارى ئاشكرا بكات. هەڵسەنگاندنى موزيكى بۆ ئەم بەرهەمه هەڵەيه.\nئەلبوومى ڕەگى خەو چۆن بوو؟\nشيعرى بەڕێز حسێن مونزەوى، شيعرێكى قەلەندەرانەيه كە بەو ساز و ئاوازه دەنيشێته سەر دڵ، بەڵام موزيكێكى جوان له ئەلبوومى خواوەندانى نهێنيدا هەيه كە به تەنبوور پێشكەش كراوە و من زۆر بەدڵمە.\nلەبارەى هاوكاریی كوڕەكانت لەگەڵ هۆمايون شەجەريان دەدوێيت؟\nمن دەنگ و كەسايەتیی هۆمايون شەجەريانم خۆش دەوێت. گۆرانيبێژێكى بەتوانايه و بەرهەمەكانى ئەوم زۆر بەدڵه، له خودا داواكارم بەڕێز موحەممەد ڕەزا شەجەريان سەد ساڵ لەگەڵ ئەم گەوهەره بهێڵێتەوه؛ بەڵام لەڕاستیدا هۆمايون جێنشينێكى شياوى ئەوه. باوكى ئەو هونەرى گۆرانيبێژیی گەياندووەته جێگەيەك كە هيچ كەس ناتوانێت هاوئاستى بێت. ئەوەندەى ئێمە له يادمانه، ئەو 30-40 ساڵ كەسى يەكەمى ئاواز و گۆرانىگوتن بووە. بەرهەمەكانى بە شێوەيەكن هيچ كەس لەو سنوورە تێپەڕى نەكردووە و نەيتوانيوە بەسەر ئەو پەيژەيەدا سەر بكەوێت. هۆمايونيش ئەركێكى زۆرى كێشاوە. زۆر بە باشى ئامێرگەلێكى جياوازى موزيكی دەژەنێت، تەپڵلێدەرێكى زۆر باشە كە دەتوانێت ئاگادارى ڕيتم بێت. هيوادارم خوا پاڵپشتى بێت و ساڵەهاى ساڵ گۆرانيمان بۆ بڵێت و چێژى لێ وەربگرين.\nهەروەها دەمەوێت بپرسم ئايا گرووپى شەمس هيچ چالاكييەك يان كۆنسێرتێكيان دەبێت؟\nهەفتەى سێ ڕۆژ ڕاهێنانێكى چڕمان هەيه، بەشى گرووپى ژەنياران بەتەواوى ئامادەيه. كاتێك كارى هەندێك له هاوڕێيانى گرووپ چارەسەر بوو، بەرهەممان دەبێت. بەهەرحاڵ كارى ئەوان له ئەولەويەتدايه.\nInterview, Keykhosro Pournazeri, Sohrab Pournazeri,


هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت هه‌ڵیان کوتایه سه‌ر “بنکه‌ی” ڕێکخراوێکی مه‌زهه‌بی و سێ که‌سیان کوشت |\nبه‌گوێره‌ی ڕاپۆرتی ڕۆژنامه‌نووسێکی کورد له سنه، که بۆ (ڕێنێسانس نیوز)ی ڕه‌وانه کردووه، هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت شه‌وی ڕابردوو هێرشیان کردۆته سه‌ر ماڵێک له گه‌ڕه‌کی شه‌ریفاوای شاری سنه، که مێدیاکانی ئێران به “حه‌شارگه‌ی وه‌هابیه‌کان” به‌ناویان کردووه.\nبه گوێره‌ی زانیارییه سه‌ره‌تاییه‌کان له پێکدادانه‌که‌دا سێ که‌س له ئه‌ندامانی ڕێکخراوێکی مه‌زهه‌بی کوژراون و. مێدیاکانی ئێرانیش له‌و بواره‌وه ڕایانگه‌یاند که له پێکدادانه‌که‌دا سێ که‌سیش قۆڵبه‌ست و ڕه‌وانه‌ی گرتووخانه‌کانی ده‌وڵه‌ت کراون. هه‌روه‌ها ڕاشیان گه‌یاند که دوو که‌سیش له هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت کوژراون.\nهاوکات چاودێرانی مافی مرۆڤی کوردستانیش بڵاویان کرده‌وه که له چه‌ند مانگی ڕابردوودا لانیکه‌م حه‌وت ئه‌ندامی ئه‌و ڕێکخراوه گوژراون و چوارده که‌سیشیان قۆڵبه‌ست کراون. هیچ سه‌رچاوه‌یه‌کی فه‌رمی ئه‌و هه‌واڵه‌ی بۆ چاودێرانی مافی مرۆڤ پشتڕاست نه‌کردۆته‌وه که هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به‌وه‌ش کردووه که حه‌وتووی ڕابردوو چوار که‌سی سه‌ر به هه‌مان ڕێکخراو له لایه‌ن هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌وه قۆڵبه‌ست کراون.\nرۆژنامه‌نووسه‌که ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند که هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت ماوه‌ی دوو حه‌فته‌یه ده‌ستیان داوه‌ته گرتن و ڕاونانی شارۆمه‌ندانی کورد، که به ئه‌ندامه‌تی له هێزه نه‌یاره‌کانی ده‌وڵه‌ت تاوانبار ده‌کرێن. له‌و چوارچێوه‌یه‌دا هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت رۆژی پێنجشه‌ممه‌ی ڕابردوو هه‌ڵیان کوتاوه‌ته سه‌ر ماڵێک له گه‌ڕه‌کی “پێنجی ئازه‌ر” و، به تاوانی ئه‌ندامه‌تی له ڕێکخراوێکی “سه‌له‌فی”دا پێنج ئه‌ندامی بنه‌ماڵه‌که‌یان قۆڵبه‌ست کردووه. هه‌روه‌ها له گه‌ڕه‌کی “حاجیاوا”ش، به تۆمه‌تی ئه‌ندامه‌تی له ڕێکخراوێکی ئۆپۆزیسیۆندا باوک و کوڕێک قۆڵبه‌ست کراون.\nتێبینی: وێنه‌که هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به‌و هه‌واڵه‌وه نییه\nڕێکخراوێکی ئێراقی: گیراوه‌کانی موجاهیدین له سه‌روبه‌ندی مه‌رگ دان\tئێمه له جه‌رگه‌ی ناکۆکییه‌کاندا ده‌ژین ـ له نێوان باوه‌ڕه دینی، سیاسی و زانستییه‌کاندا


هاونیشتمانییانی رۆژهەڵاتی کوردستان: دۆخی ئابووری زۆر خراپە - اخبار العراق\nاخبار العراق » كوردى » هاونیشتمانییانی رۆژهەڵاتی کوردستان: دۆخی ئابووری زۆر خراپە\nهاونیشتمانییانی رۆژهەڵاتی کوردستان: دۆخی ئابووری زۆر خراپە\nهەشت مانگە هاونیشتمانییانی رۆژهەڵاتی کوردستان بە دڵەڕاوکێ رۆژانە بۆ کڕینی پێداویستییەکانیان سەردانی بازاڕ دەکەن. هۆکاری ئەم دۆخە، دابەزینی بەهای تمەن و ناسەقامگیری بازاڕە.\n37 رۆژە قۆناخی دووەمی گەمارۆکانی ئەمریکا بەسەر ئێران کەوتووەتە بواری جێبەجێکردن. پێشبینیدەکرا دوای سەپاندنی گەمارۆکان، بەهای تمەن زیاتر دابەزێ، بەڵام رەوتەکە پێچەوانە بوو؛ بەهای تمەن لەو ماوەدا تاڕادەیەک بەرزبووەوە. بەڵام هاونیشتمانییان دەڵێن، بەرزبوونەوەی بەهای تمەن کاریگەری لەسەر هەرزانبوونی نرخەکان نییە.\nلە مانگەکانی رابردوودا بەهای هەر دۆلارێکی ئەمریکا تاوەکو نزیکەی 20 هەزار تمەنیش بەرزبووەوە، بەڵام ئێستا بۆ دەورووبەری 11 هەزار و 500 تمەن دابەزیووە. هاونیشتمانییان دەڵێن، بەرزبوونەوەی نرخی تمەن کاریگەری لەسەر هەرزانبوونی نرخەکان دانەناوە.\nبەپێی یاسای ئێران، فرۆشیاران لە دانانی نرخی فرۆشتنی کەلوپەل ئازادنین. ئەوان دەبێ پێڕەوی لە نرخە داندراوەکان و قازانجی دیاریکراو بکەن، بەڵام ماوەیەکە فرۆشیارانی ورد و درشت یاساکەیان پشتگوێخستووە.\nحکومەتی ئێران دەڵێت، بۆ کۆنترۆڵی نرخ، رۆژانە لیژنەکان لەنێو شار و شارۆچکەکان دەگەڕێن، بەڵام هاونیشتمانییان لە رۆژهەڵاتی کوردستان دەڵێن بازاڕ بێ خاوەنە و حکومەت دەستەوەستانە.\nهاونیشتمانییان دەڵێن، ئەم دۆخە وایکردووە چیدیکە حیسابی گیرفانی خۆیان بۆ نەکرێت. ئەوان حیسابی خەرجییەکانیان لەدەست دەرچووە و رۆژ بە رۆژ داهاتیان بەراورد بە خەرجییەکانیان کەمتر دەبێتەوە.


nos بێژەکردن: چۆن nos بە لاتینی, فەڕەنسی, ئیسپانی, پۆرتووگالی, ویڵزی, ڤۆلاپوک, سویدی, ییدی, هوڵەندی, پۆڵەندی, ئوتریشی, بۆسنی, سیربیایی, چیکی, کۆرنیش, ئۆکسیتان, ئینتەرلینگوا, گالیسی, سلۆڤاکی, هەنگاری(مەجاری), سلۆڤێنی, کرواتی بێژە بکەن\nچۆن گۆ دەکرێ nos\nبیستراوە: 72K جار\nnos بێژە کردن بە لاتینی [la]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن giorgiospizzi (نێر لە ئیتالیا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Vortarulo (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە لاتینی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە لاتینی:\nnos نموونە لە دەستەوشەیەک\nsed libera nos a Malo. Amen گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Covarrubias (نێر لە ئیسپانیا)\nScientia nos conjungit گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن giorgiospizzi (نێر لە ئیتالیا)\nnos بێژە کردن بە فەڕەنسی [fr]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن gwen_bzh (نێر لە فەڕەنسا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Domigloup (مێ لە فەڕەنسا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن soustonnais (نێر لە فەڕەنسا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە فەڕەنسی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە فەڕەنسی:\nLes taxes vont alourdir nos charges گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن sicerabibax (نێر لە فەڕەنسا)\nLes chevreuils sont nombreux dans nos forêts گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن SofianeD (نێر لە فەڕەنسا)\nnos بێژە کردن بە ئیسپانی [es]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن DonQuijote (نێر لە مەکسیکا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن pleitecas (نێر لە ئیسپانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ئیسپانی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ئیسپانی:\n¿Nos vamos? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن cc4miloo (نێر لە کۆلۆمبیا)\n¿Nos vamos? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن juanitux (نێر لە ئیسپانیا)\n¿Nos vamos? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن joseangel (نێر لە ئیسپانیا)\nNos lo exigió por las buenas گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Covarrubias (نێر لە ئیسپانیا)\nLo que nos queda por leer... ¡...uff...! گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Covarrubias (نێر لە ئیسپانیا)\nnos بێژە کردن بە پۆرتووگالی [pt]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن PHScanes (نێر لە بەڕازیل)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Sirasp (مێ لە بەڕازیل)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن rodrigocolatto (نێر لە بەڕازیل)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Coelho (نێر لە بەڕازیل)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Flowerchild66 (مێ لە پورتوگال)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن aimae (نێر لە پورتوگال)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە پۆرتووگالی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە پۆرتووگالی:\nNós nos encontramos ontem گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن PHScanes (نێر لە بەڕازیل)\nEu vivo nos confins da Terra. گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن cgalindo (نێر لە بەڕازیل)\nnos بێژە کردن بە ویڵزی [cy]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Cangarwbach (نێر لە بەریتانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ویڵزی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ویڵزی:\nnos بێژە کردن بە ڤۆلاپوک [vo]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن slin (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ڤۆلاپوک\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ڤۆلاپوک:\nnos بێژە کردن بە سویدی [sv]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن pernys32 (نێر لە سوێد)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە سویدی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە سویدی:\nnos بێژە کردن بە ییدی [yi]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن ZiemniaK (نێر لە ئیسرائیل)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ییدی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ییدی:\nnos بێژە کردن بە هوڵەندی [nl]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن WimYogya (نێر لە ئیندۆنیزیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە هوڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە هوڵەندی:\nnos بێژە کردن بە پۆڵەندی [pl]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن e_o_l (مێ لە پۆڵەندا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Ch1mp (نێر لە پۆڵەندا)\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن prezess123123 (نێر لە پۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە پۆڵەندی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە پۆڵەندی:\nnos بێژە کردن بە ئوتریشی [ast]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن juanincandanal (نێر لە ئەڵمانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ئوتریشی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ئوتریشی:\nnos بێژە کردن بە بۆسنی [bs]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Amirbasic (نێر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە بۆسنی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە بۆسنی:\nnos بێژە کردن بە سیربیایی [sr]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Milan (نێر لە سربیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە سیربیایی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە سیربیایی:\nnos بێژە کردن بە چیکی [cs]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Skypi (نێر لە کۆماری چێک)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە چیکی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە چیکی:\nnos بێژە کردن بە کۆرنیش [kw]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن jowan (نێر لە بەریتانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە کۆرنیش\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە کۆرنیش:\nnos بێژە کردن بە ئۆکسیتان [oc]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن fabre (نێر لە فەڕەنسا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ئۆکسیتان\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ئۆکسیتان:\nnos بێژە کردن بە ئینتەرلینگوا [ia]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن McDutchie (نێر لە هۆڵەندا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە ئینتەرلینگوا\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە ئینتەرلینگوا:\nnos بێژە کردن بە گالیسی [gl]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن galician (مێ لە ئیسپانیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە گالیسی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە گالیسی:\nDende que non vos vemos non nos coñecemos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن doceasubio (مێ لە ئیسپانیا)\nnos بێژە کردن بە سلۆڤاکی [sk]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن TomB91 (نێر لە سلۆڤاکیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە سلۆڤاکی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە سلۆڤاکی:\nnos بێژە کردن بە هەنگاری(مەجاری) [hu]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن desavel (مێ لە هەنگاریا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە هەنگاری(مەجاری)\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە هەنگاری(مەجاری):\nnos بێژە کردن بە سلۆڤێنی [sl]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن whitelion (مێ لە سلۆڤێنیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە سلۆڤێنی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە سلۆڤێنی:\nnos بێژە کردن بە کرواتی [hr]\nnos گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن a_pua (مێ لە ئیتالیا)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی nos بە کرواتی\nهاوبەشکردنی بێژەی nos بە کرواتی:\nnos بێژە نەکراون لە:\nnos تۆمارکردنی گۆکردنی nos [pap] دەزانن چۆن "nos" بێژە بکەن؟\nnos تۆمارکردنی گۆکردنی nos [szl] دەزانن چۆن "nos" بێژە بکەن؟\nوشەی: curare, sine qua non, Romanus, de jure, testamentum\nداخوازی بێژە کردنی نوێ بێژە کردن بە: ئوتریشی ئۆکسیتان ئیسپانی ئینتەرلینگوا بۆسنی پاپیامەنتۆ پۆرتووگالی پۆڵەندی چیکی سلۆڤاکی سلۆڤێنی سویدی سیربیایی سیلیزیایی فەڕەنسی ڤۆلاپوک کرواتی کۆرنیش گالیسی لاتینی هەنگاری(مەجاری) هوڵەندی ویڵزی ییدی


بنار هیدایه‌ت: پیاهه‌ڵدانی كاكه نه‌وه یا هه‌نگاو بۆ رێكه‌وتنه سیاسییه‌كه. – WTARIKURD\nبنار هیدایه‌ت: پیاهه‌ڵدانی كاكه نه‌وه یا هه‌نگاو بۆ رێكه‌وتنه سیاسییه‌كه.\nله‌مێژووی كوردا دووباره بوونه‌وه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فایه‌ك، یه‌كێكه له‌شته مه‌حاڵه‌كان. چونكه سیفات گه‌لێك له‌م پیاوه‌دا بوو، یه‌قینم وایه هیچ قیاده‌یه‌كی سیاسیی نه‌یبووه. هه‌ر له‌ساده‌ییه‌كه‌یه‌وه تا قسه‌ی به‌ره‌وڕوو، ڕق بوون له‌پاشه‌ملێ و، پیاهه‌ڵگووتن و بیرۆكه‌ی جوان و مێژوو نوسینه‌وه.\nنه‌وشیروان مسته‌فا كه‌كۆچیی دوایكرد، زه‌ره‌رێك له‌گۆڕان كه‌وت، ئه‌سته‌مه كه‌سیان له‌و كاكانه‌ی گرده‌كه ئه‌ژنۆیان نه‌ته‌زیبێت. چونكه ئه‌و بووبووه هۆی هه‌وێنی بیرۆكه و نه‌خشه ڕێگاكانی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان.\nئێستا له‌هه‌مووكات و دوای چله‌ی كۆچیی دوایی، زیاتر له‌هه‌موو كات بێ نه‌وشیروان مسته‌فایی به‌گۆڕانه‌وه دیاره، چونكه پارتی دیموكراتی كوردستان له‌سه‌ره‌تای ده‌ركه‌وتنییه‌وه تا 19/5/2007 نه‌یتوانی ده‌ستی سیاسیی ئه‌م پیاوه وه‌خوێنێ.\nكۆچی دوایی رێكخه‌ری گشتی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان، ده‌رگای هاموشۆی پارتی بۆ سلێمانی كرده‌وه، چونكه تا نه‌وشیروان له‌ژیاندا بوو، پارتی به‌هۆی ململانێی له‌گه‌ڵ گۆڕان رێگای ده‌ڤه‌ری نیللی و سه‌وزی پشتگوێ خستبوو.\nئه‌وه‌ی گرنگه ئێستا حیكمه‌ت له‌ته‌قدیس كردنی كاك نه‌وشیروان نیه، به‌ڵكو هه‌نگاوه‌كان خێرا و خێراتر بكرێنه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی زووتره ڕێكه‌وتنی سیاسیی نێوان یه‌كێتی و گۆڕان بچێته خانه‌ی جێبه‌جێكردنه‌وه.\nسه‌یرم لێدێت تائێستا یه‌كێك له‌و خاڵانه جێبه‌جێ نه‌كراوه، كه‌چی كۆبوونه‌وه بێ به‌رهه‌مه‌كان یه‌ك له‌دووی یه‌ك ڕاناوه‌ستن و به‌رده‌وامیان پێده‌درێت.\nلایه‌نگرانی هه‌ردوو پارته‌كه چیدی دڵیان به‌و كۆبوونه‌وه ساردو سڕانه خۆش نیه، ئه‌وه‌ی جێی دڵخۆشیی و تاڕاده‌یه‌كی كه‌م ده‌بێته هه‌توانی برینی بێ كاك نه‌وشیروان مسته‌فا، جێ به‌جێكردنی رێكه‌وتنه‌كه‌یه، چونكه هه‌م ئاهێك به‌به‌ر ده‌نگده‌ران و لایه‌نگرانی هه‌ردوولا ده‌هێنێته‌وه، هه‌م باڵانسی سیاسیی و هێز له‌سه‌رانسه‌ری كوردستان ده‌گۆڕێت. له‌سه‌رویانه رۆحی ئه‌ندازیاری رێكه‌وتنه سیاسییه‌كه دێته ئاسووده‌بوون.\nئه‌و رێكه‌وتنه گۆڕینی باڵانس له‌گۆڕه‌پانی سیاسیی، ده‌رگاكانی گفتوگۆ و چاره‌سه‌ركردنی كێشه سیاسییه‌كان زیاتر و خێراتر چاره‌سه‌ر ده‌كات، چونكه ئێستا پارتی خۆی به ده‌سه‌ڵاتداری یه‌كه‌می كوردستان ده‌زانێت، له‌و روه‌شه‌وه به‌ربه‌ره‌كانێی له‌گه‌ڵ لایه‌نه سیاسییه‌كان پێ هه‌زم ده‌كرێ. چونكه یاسایه‌ك له‌كوردستاندا نیه خه‌تابار مه‌حكوم بكات و بوێرێت بڵێت پشتی چاوت دوو برۆیه.\nبۆیه ئێستا كاتی ئه‌وه‌یه پرۆژه‌كه‌ی كاك نه‌وشیروان جێبه‌جێبكرێت، نه‌ك شیعر و شانامه، چونكه هه‌رچی ووشه‌ی دونیا هه‌یه له‌سه‌رفی ئه‌خلاقی سیاسیی و كۆمه‌ڵایه‌تی رێكخه‌ریی گشتی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان سه‌رفی بكه‌یت هێشتا ناتوانیت حه‌قی ته‌واوی خۆی پێبده‌یت.\nعوسمان عومەر: چ ئاماژەیەکى دبلۆماسیانە دراوەتە پاشاى سعودیە.\nدکتۆر کەمال میراودەلی: کام سەربەخۆیی؟


گوندستانی چایپاساری باشوور - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nگوندستانی چایپاساری باشور\nChaybasar-e Jnubi Rural District\nنەخشەی پێکھاتەی نەتەوەیی گوندەواری چایپاساری باشور\nپۆتانەکان: 39°19′01.5″N 44°39′36.5″E / 39.317083°N 44.660139°E / 39.317083; 44.660139پۆتانەکان: 39°19′01.5″N 44°39′36.5″E / 39.317083°N 44.660139°E / 39.317083; 44.660139\nناوەندی شارستانی ماکۆ\nکوردی (کرمانجی) و ئازەری\nموسڵمان (سوننە و شیعە)\nگوندستانی چایپاساری باشور لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ لە شارستانی ماکۆ، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی قەرەتەپەیە.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٩٤٥٠) کەس و (٤٧٣٠)نێر و (٤٧٢٠)مێ و (١٨٨٨)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە.\nلەو (٤٤) گوندەی ئەم گوندەوارە (٣٧) گوندی لە کورد و (٤) گوندی لە ئازەری و (٣) گوندی تێکەڵ پێکھاتووە.\nژمارەی کورد لە گوندەکانی ئەم ناوچەیەدا دەکاتە (٧٤٨١) کەس بەڕێژەی لە ٧٩٪ی دانیشتوانی گوند پێکدەھێنێت لە ئەم گوندستانەدا.\nژمارەی ئازەری لە گوندەکانی ئەم ناوچەیەدا دەکاتە (١٩٦٩) کەس بەڕێژەی لە ٢١٪ی دانیشتوانی گوند پێکدەھێنێت لە ئەم گوندستانەدا.\nقەرەتەپە، ماکۆ (ناوەند)\nبەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «چایپاسار جنوبی»، ویکیپیدیای فارسی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧).\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=گوندستانی_چایپاساری_باشوور&oldid=929983»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:١٢ی ١٠ی ئازاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


مێژوی ئەمڕۆ Jan 6, 2020\n- لە رۆژى 6/1/1883 جوبران خەلیل جوبران، شاعیر و نیگارکێشی لوبنانی لە بوشرى لە لوبنان لە دایکبووە، لە رۆژى 10/4/1931 لە تەمەنى (48) ساڵى بە نەخۆشى سیل لە شارى نیۆیۆرک کۆچى دوایى کردووە، لەو شارەى لێى لەدایکبووە هەرلەو شارەش بەخاکسپێردراوە.\n- لە رۆژى 6/1/1896 زەکەریا ئەحمەد، موزیکیانى میسری لە شالاى فیوم دایکبووە، لە رۆژى 14/2/1961 لە تەمەنى (65) ساڵى لە شارى قاهیرە کۆچى دوایى کردووە.\n- لە رۆژى 6/1/1937 پاولو کۆنتی (Paolo Conte)، گۆرانیبێژ و موزیکیان و ئاوازدانەر و شاعیری ئیتالی لە شارى ئەستى لە دایکبووە.\n- لە رۆژى 6/1/1938 ئەدریانۆ چیلنتانۆ (Adriano Celentano)، گۆرانیبێژ و موزیکیت و ئاوازدانەر و ئەکتەری ئیتالی لە شارى میلانۆ لە دایکبووە.\n- لە رۆژى 6/1/1981 ئارچیبالد جوزیف کرونین (A. J. Cronin)، رۆماننوس و نوسەر و نوسەرى شانۆی ئیسکوتلەندی لە تەمەنى (84) ساڵى لە شارى مۆنترۆ لە سویسرا کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 19/7/1896 لە دایکبووە.\n- لە رۆژى 6/1/2017 ئەوم پورى، ئەکتەرى هیندى لە تەمەنى (66) ساڵى بە جەڵتەى دڵ لە شارى مۆمباى کۆچى دوایى کردووە، لە رۆژى 18/10/1950 لە شارى ئەمبالا لە هندستان لە دایکبووە.


26/03/2020 1514 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەو ناونیشانە، گۆڤاری (ئۆراسیا ئیكسپرت) راپۆرتێكی بڵاوكردووەتەوە دەربارەی گواستنەوەی جەنگی بازرگانی نێوان چین ئەمریكا بۆ جەنگی سیاسەت و مەترسییەكانی لەسەر سیستەمی گشتی جیهان.\nبەپێی راپۆرتەكە، لە ١٥ی یەنایەردا، بەشی یەكەمی رێككەوتنامەی بازرگانی نێوان چین و ئەمریكا واژۆ كرا، بەمەبەستی چارەسەركردنی ئەو ناكۆكیانەی جەنگی بازرگانی دروستی كردوە، لەگەڵ ئەوەدا، ناكرێ بە بەڵگەنامەكە بوترێ (پەیماننامەی ئاشتی)، داڕشتنەكەی زیاتر لە ئاگربەستەوە نزیكە.\nهەر بەپێی راپۆرتەكە، جەنگی بازرگانی نێوان چین و ئەمریكا لە راستیدا بەرەو روبەروبونەوەی سیاسی رۆیشتوە، و ئابوری بۆتە ركابەریەكی كراوە لە نێوان هەردوولایاندا، ئەمەش لە راپۆرتی ئەنجومەنی ئەمریكی بۆ كاروباری دەرەوە پشت ڕاستكراوەتەوە لە یەنایەری ٢٠٢٠دا.\nهەروەها راپۆرتەكە داوا لە حكومەتی ئەمریكا دەكات ئامادەكاری زۆر جدی بكات بۆ روبەروبونەوەی كۆماری میللی چین. بەتایبەتی داوای گۆڕانكاری دەكات لە سیاسەتی ناوخۆو دەرەوەی ئەمریكادا، و هاوكاری كردن لەگەڵ ژاپۆن و كوریای باشور و ئوسترالیا و هیند و وڵاتانی باشوری رۆژهەلاتی ئاسیا. سەرەرای ئەمەش، داوایەك هەیە بۆ بەهێزكردنی هەبونی ئابوری ئەمریكی لە ئاسیا و دەستپێكردنی دانوستان لەگەڵ روسیا سەبارەت بە سیستەمی جیهانی و ئاسایش لە ئەوروپا و ئاسیا. لەلایەكی ترەوە واشنتۆن ژمارەیەك میكانیزمی دروست كردوە بۆ فشارخستنە سەر چین لە روی سیاسیەوە، لە نێویاندا یاسای دووبارە هەڵسەنگاندنی هۆنگ كۆنگ، و یاسای مافی مرۆڤ و دیموكراتیەت لە هۆنگ كۆنگدا، و یاسای مافی مرۆ/ی تایبەت بە ئیگۆرەكان.\nلەبەر ئەوە، ناكرێ رێككەوتنی نێوان ئەمریكا و چین بە (ئاشتی ) و (ئاگر بەست) وەسف بكەین، و بەڵگەنامە هیچ لایەنێك رازی ناكات، بەوەی پەكین وای دەبینێ بەلگەنامەكە لە ئەنجامی مەسجی سیاسی واشنتۆنەوەیە، و ئەمریكا وای دەبینێ ئەوەی چین دەیكات زۆر كەمە.\nجەنگی بازرگانی كاریگەری لەسەر پەرەسەندنی ئابوری جیهانی هەبوە، و رەنگە بەلگەنامەكەش كاریگەری لەسەر سیاسەتی جیهانیی هەبێت، چونكە زیاد بونی خستنە روی كەل و پەلی ئەمریكی لە چین وا دەكات بازرگانی پەكین لەگەڵ هاوبەشەكانی تریدا كەم بكات، و ناچاریان دەكات میكانیزمی بازرگانی هەمان شێوە دابنەن بۆ پاراستنی درامەتەكانیان بۆ ركابەری كردنی واشنتۆن لە بازاڕەكانی چیندا.\nلەگەل ئەوانەشدا كە باسكران، بەڵگەنامەكە كاریگەریەكی باشی كورت مەودای لەسەر رێككەوتنەكە دەبێت: پەكین سەقامگیریەكی كاتیی دەست دەكەوێت، ترامپیش لە هەڵبژاردنەكاندا سودی لێ دەبینێت.


ڕوانینێک بە دەنگ و مۆسیقا لەفیلمدا – KurdRawm\nئا/ ئیدریس عەبدی\nسینەما زۆرتر لە هەر هونەرێکی دیکە لە مۆسیقا نزیکترە.هەر دوو لە زەماندا پەرەدەسێنن، گرێدراون بە ریتم و حەز بە حەکایەت بێژی و گێڕانەوە دەکەن. ئەگەرچی هەموو ئەمانەش لە شانۆدا دەبینین بەڵام ئێمە ئیستا لە سەر فیلم دەدوێین.\nلە مێژە کە سینەمای ئێمە پێوەندیەکی داهێنەرانەی لەگەڵ مۆسیقا و بە تایبەت مۆسیقای سەردەمی کۆمەڵگا نییە.لە لایەکیترەوە لە سینەمای هونەری و تەجروبی بیرێک زاڵە کە لە مۆسیقا زۆر کەڵک وەرناگرن. زۆر فیلمی هونەری و تەجروبی دێتەوە یادم کە بێبەرین لەر هەر شێوە مۆسیقایەک،یا نازانم بە پێی چ نەریتێک و تێروارینێک تەنها یەک پارچە مۆسیقا ئەویش لە کۆتایی فیلمدا بەکار دەهێنێن. وەک بڵێی سینەمای ئاوانگارد و جیاواز لەگەڵ مۆسیقا دوژمنی هەیە. ئەگەرچی ئەم شێوە روانینە لە فیلمی هەندێک لە کەسایەتییە دیارەکانی سینەمای دونیاشدا دەبینین، بەڵام نابێت لە بیری بکەین کە ئەوان لە دەنگ و درووست کردنی دەنگ وەک ئاڵترناتیڤێک کەڵک وەردەگرن و ئەم شێوە روانینە بە مۆسیقای فیلم تایبەتی و ئاڵترناتیوە.لە بەرانبەردا ژمارەیەکی زۆر لە فیلمسازان هەن کە پێوەندیەکی چڕوپڕیان لە گەڵ مۆسیقا بووە و هەیانە و دەیانبێت.\nئەم جەژنی نێوبردنە بە چارلی چاپلین دەست پێدەکەین،کە ناتوانیین فیلمەکانی بە بێ مۆسیقا بهێنینە بەرچاو .چاپلین زۆربەی مۆسیقای فیلمەکانی،خۆیی،بە رێکۆردرێکی بچووک کە هەمیشە لە سەر تەختی خەوەکەی بوو دەنووسی.کوبریک بهێننەوە یاد بەو حەزەی کە بە مۆسیقای کلاسیکی بوو،بە شێوازێکی نۆی و خوێندنەوەی پاپ ئاسای مۆسیقای کلاسیکی فیلمی پرتەقاڵی کۆکی (A Clockwork Orange)\nکێ دەتوانێت وودی ئالن و فیلمەکانی بە بێ مۆسیقای (Jazz) بهێنێتەوە یاد؟ ئالن ژەنیاری کلارینێت بوو و ساڵها لە گرووپێک کە هاوڕێیانی پێکیان هێنابوو ئامیری دەژەنی. بێگۆمان فیلمەکانی ئیسکۆرسیزی بە بێ زیادەرویی مۆسیقای راک و بلۆز(Blues) تام و چێژێکی تریان هەبوو.هیسکۆرسیزی هەروەها کاری دەرهێنانی دوو دێکۆمنتاری مۆسیقایی کردووە.\nئەم وتەی ویم وەندرس زۆر بە ناوبانگە کە دەڵێت:لە وێنەی سەربەرگی دیسک گەلی راک زۆرتر لە هەر شتێکی تر لە ژیانیدا کەڵکی وەرگرتووە و لە فیلمەکانی خۆێدا بە کاری هێناون.وەندرس دۆستایەتێکی زۆر قوڵی لە گەڵ باشترین گرووپەکانی مۆسیقای راک nick cave و u2 بووە.\nچەند موزیسیەن لەوانە تام ویتز لە فیلمە پێشروەکانی جیم جارمووش دەرکەوتن.جیم جارمووش بە کەڵک وەرگرتن لە مۆسیقا بینەرانی خۆیی لە سەر جێگای خۆیان وشک کردووە.\nدەیوید لینچ چ لە بەرهەمە سینەمایەکانی و چ لە فیلمە کۆرتەکانی و بەرهەمە ئینترنێتیەکانی بە شێوازێکی زۆر داهێنانە و نایاب لە مۆسیقا کەڵک وەردەگرێت.\nبۆ لە رۆژانەدا دیالۆگێگ لە نێوان سینەما و مۆسیقادا نییە؟\nبەس ئەوە نەڵێین کە مۆسیقای بەهێزمان نییە.لەم رۆژانەدا مۆسیقامان لە سینەما بەهێزتر و پێشکەوتووترە.\nبۆ سینەمای ءێمە پێویستە دووبارە لە گەڵ سینەما ئاشتی بێتەوە.سینەمایەکی بەهێز پێویستی بە مۆسیقای بەهێز و گەرم و پڕ خوێن هەیە.\nدەنگ لە فیلمی کورتدا\nدەنگ بەرەبەرە بوو بە بەشێکی زۆر گرنگ لە سینەما.تەنانەت لە کاتی سینەمای بیدەنگیشدا.هەر لەو کاتەشدا گرووپێکی موسیقی یا تەنانەت دەنگی ئامێرێک وەکوو پیانۆ، فیلمی هاوڕێیی دەکرد.\nئەمڕۆکە لە دونیادا،دەنگ،یەکێکە لە بەشە گرنگەکان بۆ درووست کردنی فەزا،رەوتی ناساندنی کەسایەتیەکانی فیلم.بۆیە لە فستیواڵەکان خەڵات گەلێکی جۆراوجۆر وەکوو باشترین دەنگ هەڵگر تا باشترین میکسی دەنگ یان بۆ دیاری کردووە. لە واقعیەتدا دەتوانیین بڵێین کە دەنگ و وێنە ئەمرۆکە لە سینەمادا تەواوکەری یەکن.\nبەڵام لە فیلمی کۆرت کە لێرەدا مەبەستمانە دەمەوێت ئاماژە بەوە بکەم کە لە وڵاتی ئێمە و لە هەندێک لە فیلمە کورتەکان(نەک هەر هەموویان) دەنگ بایەخێکی کەمتری پێدەدرێت.ئەوەندەی کە دەرهێنەر بۆ گرتنی شاتگەلێکی جۆان وەسواسی نیشان دەدات و لە گەڵ وێنەگر قسە و باس و موناقشە دەکات، لە سەر شێوازی دەنگ هەڵگرتن لە سەر سەحنە و دیالۆگەکان ، لە گەڵ دەنگ هەڵگر موناقشە ناکات.لە حاڵێکدا دەبێت بزانین کە دەنگ هەڵگر لە پاراستنی لەحنی دەنگی ئەکتەر،جۆری زاراوە و دەنگی دەورووبەر(ئامبیانس)بۆ بردنەوە پێشی کەسایەتیەکانی سناریۆ و بەردەوامی هەستی دیمەن رۆڵێکی بەرچاو و گرنگی هەیە،باشتر ئەوەیە کە دەرهێنەر لە جۆرەکانی مایک و ریکۆردی دەنگ بە فرکانس گەلی جۆراوجۆر شارەزایی ببێت. ئامێری باشی دەنگ هەڵگر،یەکێکە لە ئەساسە گرنگەکان بۆ هەڵگرتنی دەنگ یا تۆمارکردنی دەنگ.\nلە کاتێکدا کە فیلمی کورت بۆ پێش بردنی چیرۆکی فیلم لە درووست کردنی کەش کەڵک وەردگرێت و میکسی دەنگ یەکێکە لە هێمانە گرنگەکان بۆ درووست کردنی کەش،دەتوانێت لە دەستپێکی نووسینی سناریۆ لە بەرچاو بگیرێت و لە بیریشمان بێت،دەبێت لە دەنگ بە درووستی و بە ئەندازە کەڵک وەرگرین.\nبۆ نمونە: کەسێک لە سە شەقام هەڵدێت:\n1_ دەنگی دەورووبەری شەقام (ئامبیانس)\n2_دەنگی دەورووبەری شەقام + دەنگی سەیارەی پۆلیس.\n3_دەنگی دەورووبەری شەقام+دەنگی شەمەندەفەر.\nدەتوانین زۆر دەنگی تر لە دەرەوەی ئەم گرتەیەدا بیبیستین و هەر یەک لەم دەنگانە دەتوانێت کەسایەتی فیلمەکە بە جۆرێکی دیکە بهێنێتە بەرچاوی بەردەنگ.\nباشتر ئەوە کە بزانین کە دەنگی کەل و پەل،دەنگە شاراوەکانی سرۆشت و هەموو ئەو دەنگانەی کە ئێمە جودا لە دیالۆگەکان دەیانبیسین،دەتوانێن بەردەوام لە سەر هەستی ئێمە کاریگەریان ببێت و فیلم بەرەو پێش ببەن.\nلە کاتی دەنگ هەڵگرتن،رۆڵی بێدەنگی لە هاوڕێیەتی بینەر لە گەڵ کەسایەتیەکانی فیلم لەبەر چاو بگرین و بەر رۆڵی دەنگ هەڵگر و ئەو کەسەی کە میکسی دەنگ دەکات و جۆانیناسی ئەوان لە فیلمی کورت کە جیاوازە لە گەڵ سینەمای درێژ ، گرنگی و بایەخ بدەین.\nسەرزەمینی ئەشکەنجە و یادێک لە غەریبەکان\nئیتیکای سادەڕایی و ئیستاتیکای کرانەوە لە شیعری (ژیانێکی بچووک) ی دلاوەر قەرەداغی دا


(حیزبه کوردییه‌کان) یا (حیزبه‌کانی کوردستان)؟، سەعی سەقزی – PMNews\nله سایتی (گیاڕه‌نگ)دا (رۆژنامه‌ی کوردستان) ئورگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان دانراوه، یه‌کێ له بابه‌ته‌کانی ئه‌و ژماره‌ی (رۆژنامه‌ی کوردستان) نووسراوه‌یه‌کی (12) لاپه‌ڕه‌ییه به‌ناوی:(حیزبه کوردییه‌کان و پرسی ئاڵتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامی. دیمانه عه‌لی بداغی).\nنووسینی ئه‌و سه‌ردێڕه: (حیزبه کوردییه‌کان و پرسی ئاڵتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامی)\nله ژێر وێنه‌ی سێ که‌س به‌و ناوانه:\n(حه‌مه‌نه‌زیف قادری) و (ڕه‌زا که‌عبی) و (مسته‌فا مه‌ولوودی) که نوێنه‌ری سێ رێکخراوه‌ی کوردستانن جێگه‌ی پرسیاره، پرسیارێکی ساده نا، پرسیارێکی گرنگی سیاسییه. پێناسه‌ی سیاسی ئه‌و که‌سانه که خودی (عه‌لی بداغی) له‌و نووسراوه‌دا ئاماژه‌ی پێکرده به‌و جۆره‌یه:\n1– حه‌مه‌نه‌زیف قادری، جێگری یه‌که‌می لێپرسراوی گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران.\n2 – مسته‌فا مه‌ولوودی، جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان.\n3 – ڕه‌زا که‌عبی، جێگری سکرتێری کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشان\nله‌و نووسراوه (12) لاپه‌ڕه‌ییه به‌س ئه‌و چه‌ن دێڕه‌ی سه‌ره‌وه‌م خوێنده‌تۆ.\nبۆ هه‌ر ئه‌و چه‌ن دێڕه؟!\nئه‌و سێ که‌سه نوێنه‌ری سێ رێکخراوه‌ی سیاسین به‌و ناوانه:\n1 – حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران.\n2 – حیزبی دێموکراتی کوردستان.\n3 – کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشان.\nتا ئه‌و جێگه‌ی ئاگادارم ناوی (کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشان) به‌و جۆره‌یه:\n(کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشان کوردستان)\nوه‌ک ئه‌بینین ناوی (کوردستان) پاشکۆی ناوی ئه‌و سێ رێکخراوه‌یه، ئه‌و که‌سانه وه‌ک نوێنه‌ری ئه‌و رێکخراوانه:\n(حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران)\n(حیزبی دێموکراتی کوردستان)\nوتووێژه‌که‌یان له‌گه‌ڵدا کراوه، نه‌ک وه‌ک سێ رێکخراوه‌ی (کورد) یا (کوردی) !\nپێناسه‌کردنی حیزبه‌کانی کوردستان به‌ناوی (کورد)ه‌وه له ماسمێدیای (فارس و عه‌ره‌ب و تورک)دا هه‌یه و به‌و جۆره ئێژن:\n( احزاب کردی – فارس)\n(حزب الکردی – عه‌ره‌ب)\n(کرد پارتله‌ری – تورک).\nئه‌وه‌ی که ئه‌وان به‌و جۆره باسی حیزبه‌کانی کوردستان ئه‌که‌ن، ئه‌وه سیاسه‌تێکی له پشته!\nبه‌داخه‌وه به‌ڕێوه‌به‌رانی (رۆژنامه‌ی کوردستان) بیریان له‌وه نه‌کرده‌تۆ که به نووسینی:\n(حیزبه کوردییه‌کان و پرسی ئاڵتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامی)\nراسته‌خۆ ئه‌و رێکخراوانه ئه‌ڕۆنه ژێر پرسیار، پرسیاره‌که‌یش به‌و جۆره‌یه: پێناسه‌ی ئه‌و رێکخراوانه کامه‌یه و چۆنه؟!\nجیا له که‌مته‌رخه‌می به‌ڕێوه‌به‌رانی (رۆژنامه‌ی کوردستان)، به‌داخه‌وه خودی ئه‌و که‌سانه‌یش که وه‌ک نوێنه‌ری ئه‌و رێکخراوانه له‌و دیمانه‌دا به‌شداریان کرده، سه‌باره‌ت به‌و کاره زیانبه‌خشه دوو دێڕی ره‌خنه‌ییان نه‌نووسیوه!\nحیزبە کوردییەکان و پرسی ئاڵتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامی. دیمانە: عەلی بداغی\n[کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ٤٣ ساڵەی تەمەنیدا سیکلی کۆتایی دیکتاتۆریی خۆی تێدەپەرێنێ، بەڵام یەک لەو هۆکارانەی تا ئێستا وەک بەرگژەی ڕووخانی کۆماری ئیسلامی و تێپەڕین لەو ڕێژیمە بەرهەست بووە، نەبوونی جێگرەوە و ئاڵترناتیڤ بووە. ئەم بەرگژەیە لە ئێستادا چ دۆخێکی بۆ کۆماری ئیسلامی و هەروەها جووڵانەوەی ئێعترازیی بەرینی خەڵک دروست کردووە. “کوردستان” لەو پێوەندییەدا و لە چەند تەوەردا ڕاوسەرنجی حەمەنەزیف قادری، جێگری یەکەمی لێپرسراوی گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران؛ ڕەزا کەعبی، جێگری سکرتێری کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، مستەفا مەولوودی، جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی وەرگرتووە.]\nئاڵترناتیڤی کۆماری ئیسلامی چییە؟ کێیە؟ ئادرەسی ڕوون بۆ بەدیل و جێگرەوەی کۆماری ئیسلامی کامەیە؟\nناڕەزایەتییەکانی خەڵک بەهۆی نەبوونی ڕێبەرییەکی شێلگیر و خاوەن بەرنامە سەرکەوت دەکرێ و هیچ‌کام لە لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆنیش تا ئێستا لە ئاستی سەرتاسەریدا نەیانتوانیوە ئەم ڕێبەرییە بگرێتە دەست\nحەمەنەزیف قادری، جێگری یەکەمی لێپرسراوی گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران:\nیەکێک لە فاکتەرەکانی مانەوەی دەسەڵاتە سەرکوتکەرەکان، پەرشوبڵاویی ئۆپۆزیسیۆن و نەبوونی بەرنامەیەکی سیاسی و هاوپەیمانییەکی پێشکەوتنخواز و دێموکراتیک بووە کە جیاوازیی هزری و پێکهاتەیی لەگەڵ ڕوانگەی دەسەڵاتی ناوەندی پێوە دیار بێ. بەداخەوە زۆر جاریش گوتاری بەشێک لە ئۆپۆزیسیۆن، یان ڕوانگە و بۆچوون و سیاسەتیان لەگەڵ دەسەڵاتی دیکتاتۆری جیاواز نەبووە و بوونەتە پاساوچی بۆ تاوانەکانی سەرانی ڕێژیمەکان و سیستمە کۆنەپەرەستەکان. لە هەلومەرجی ئێستای ئێرانیشدا ئەم دیاردەیە بەڕوونی دەبینرێ.\nئەگەر ئۆپۆزیسیۆن بە شێوەیەکی کارناسانە شرۆڤە بکەین، بریتییە لەو بەدیلە کە ئامانج و ڕوانگە و گوتاری سیاسی و حوزوور و چالاکییەکانی لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دەسەڵاتی پاوانخوازدایە و دەبێ شوناسی خۆی وەکوو ئاڵوگۆڕخواز و جێگرەوە و دژبەری بنەما دژە مرۆییەکانی دەسەڵات پێناسە بکا. لێرەدا لایەنێکی سەرەکی کە دەبێ پشتی پێ ببەسترێ و زۆر جار لەم بوارەدا ڕۆڵی گیراوە و تێچووی داوە، بەڵام ئاوڕی جیدیی لێ نەدراوەتەوە، هێزی گەل و ئیرادەی کۆمەڵانی خەڵکە کە لە تەواوی قۆناغەکانی شۆڕش و سەرهەڵدانەکانی ئێراندا دەوری شویندانەریان هەبووە. لە شۆڕشی مەشرووتییەت، ساڵەکانی دەیەی ٣٠ هەتاوی و بزووتنەوەی بەخۆماڵی‌کردنی نەوت (کە دواتر دەرکەوت مەبەست بە حکوومەتی‌کردنی نەوت بۆ ڕیژیمە دیکتاتۆرە سەرکوتکەرەکان بووە). شۆڕشی ساڵی ٥٧، خۆپیشاندانەکانی ساڵەکانی ٨٨، ٩٦ و ٩٨ و تا ئیستا ئەوەمان پێ دەڵێ کە ئۆپۆزیسیۆن بەپێی ئەو پێناسەیە کە ئاماژەمان پێ کرد لە گۆڕێدا نییە، ئەوەی کە هەیە خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی وڵاتە، ئەویش بەهۆی نەبوونی ڕێبەرییەکی شێلگیر و خاوەن بەرنامە، لەگەڵ سەرکوتی ڕێژیم بەرەوڕوو دەبێ و هیچ‌کام لە لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆنیش تا ئێستا لە ئاستی سەرتاسەریدا نەیانتوانیوە ئەم ڕێبەرییە بگرنە دەستەوە و بەرنامەیەکی گشتگیر ڕابگەیەنن.\nئەگەر لەم بارودۆخەدا باس لە لایەنی چالاکی پرۆسەی سیاسیی ئێران لە بەرانبەر ڕێژیمدا بکەم، بزووتنەوەکانی گەلانی ئێران لە هەموو کاتێکدا زیاتر لەسەر خەت و ئامادەی خەباتن، پاشان کۆمەڵانی خەڵک، ژنان، کرێکاران پێشەنگی ئەم خەباتە جەماوەرییەن و بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی ئێران کە ڕوانگەیەکی پێشکەوتنخوازانەتریان هەیە و باوەڕمەندن بە فرە پێکهاتەیی و فرەنەتەوەبوونی ئێران و پێیان وایە کە تەنیا ڕێگا بۆ دەربازبوونی یەکجاری لە سیستمە دیکتاتۆرییەکان بونیادنانی ئێرانێکی دێموکراتیک و فیدراڵە، دەتوانن ڕۆڵێکی گرینگ لەو خەباتەدا بگێڕن.\nڕەزا کەعبی، جێگری سکرتێری کۆمەڵەی زەحمەتکێشان:\nیەکێک له هۆکارە سەرکییەکانی مانەوەی ڕژیم وێرای قەیران‌گەلێکی قووڵ و چەند لایەنە کە سەرتاپێی ئەم ڕێژیمەی داگرتووە، نەبونی ئاڵتەرناتیڤێکی بەهێز و به پێگەی جەماوەری و ناسراوە و تا ڕادێکیش قەبوڵکراوە لەلایەن هیزە ناوچەیی و جیهانییەکانە. کۆماری ئیسلامی لە ماوەی دەسەڵاتی خۆیدا زۆر به بەرنامە و به ستراتژی بەڵام به ئێعدام و تێرۆر و ڕەشەکوژی و لە هەمان کاتدا به سازکردنی تۆڕێکی بەرین له دەستوپێوەندکانی خۆی لەژێر ناوی جۆراجۆر و سیمای جیاواز له هەولی ئەوەدا بووە که هیچ ئاڵتەرناتیڤێک سەر هەڵنەدا و هەرچەشنە جێگەرەوەیەک له بار بەرێ و هەر زۆر زوو بیخنکێنێ. هەر بۆیە ئێستا و لەم هەلومەرجە ناتوانین هیچ ئاڵتەرناتیڤێک دەسنیشان بکەین، ئەگەرچی کۆمەڵێک هاوپەیمانیی سیاسی و ڕێکخراوەیی هەن که وەک ئاڵتەرناتیڤێک خۆیان دەردەخەن، یا لانیکەم هەول و سەودای ئەوەیان لەسەرە که وەک ئاڵتەرناتیڤێک بناسرێن و ددانیان پێ دابنێن.\nئەوەش که له نێوخۆی کۆماری سێدارە ئاڵتەرناتیڤێک سەر هەڵبدا و لەلایەن جەماوەروە پشتیبانی بکرێ بهتەواوی مەوزوعییەتی لەدەست داوە و ئەگەر سەرەتا دلخۆشکردن بە وەها ئاڵتەرناتیڤێک تەوەهوم و خۆشباوەڕی بوو، ئیسە دەچێتە خانەی شەییادی و گەمژەیی. بزووتنەوەی ڕزگاریخۆازی کورد نابێ به دوای ئادرەسی ڕوون بگەرێ، بۆ؟ ئێستا کورد و به تایبەت ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران گرینگترین و جەماوەریترین و ناسراوترین هاوپەیمانیی سیاسییە، ئەگەرچی خۆیی دەستی کەم گرتووە و به جۆرێک چەقیوە. هەربۆیە ئاڵتەرناتیڤەکانی دیکە ئەگەر بوونیان هەیە دەبێ لەگەڵ ئەم ناوەندە پەیوەندی بگرن. ستراتیژیی کورد و داخوازییەکانی بۆ هەمووان ڕوونە. شتێک باو بووە که “بزانین کێ چیمان دەداتێ” کە من زۆر به هەڵەی دەزانم، ئەمە هیچ نەبێ دەستی کەمگرتنی خۆمانە. ئێمە دەبێ بەم ستراتیژییە پابەند بین که کورد ناچێتە نێو هیچ هاوپەیمانییەک، مادام مافەکانی گەلی کوردی به ڕەسمییەت نەناسیبێ. هەربۆیە ئەوان دەبێ بێن و بڵێن که چەندە لەگەڵ ئەم پڕەنسیبە نیزیک و دوورن.\nمستەفا مەولوودی، جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان:\nئاڵتێرناتیڤ و جێگرەوەی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی هەر لەنێو کۆمەڵانی هەراو و ناڕازیی ئێراندا دروست دەبێ. لە ئێستادا بەڕوونی ناتوانین ئادرەسی جێگرەوەی کۆماری ئیسلامی دەستنیشان بکەین و قامک لەسەر حیزب یان ڕێکخراو و بەرەیەک دابنێین و بڵێین ئەوە ئاڵتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە، ئەوە دروشمەکانیەتی و ئەمە ڕێباز و سیاسەتەکەیەتی و لە داهاتوویەکی نیزیکدا دێتەی جێگەی کۆماری ئیسلامی. بەڵام من بڕوام وایە لە ئێستادا و لەو هەلومەرج و بارودۆخەدا کە کۆماری ئیسلامی بۆ خەڵکی ئێران خوڵقاندوویەتی، دروست‌بوونی جێگرەوەی کۆماری ئیسلامی زۆر قورس نییە و دەرەتان و ئیمکان و زەرفییەتی دروست‌بوونیشی لەنێو خەڵکی نێوخۆی وڵاتدا هەیە.\nهەموومان دەبینین کە کۆماری ئیسلامی لە ئێستادا کەمترین شەرعییەتی سیاسیی لەنێو خەڵکی وڵاتدا هەیە. لە ئێستادا کێشە و قەیرانەکان کە لە سۆنگەی دەسەڵاتدارەتیی ڕێژیمەوە دروست بوون، تەواو تەنگیان بە خەڵک هەڵچنیوە. پێچەوانەی یەک دەیە و دوو دەیە پێش ناڕەزایەتییەکان هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵیان گرتۆتەوە، لە ناوچەیەکدا قەتیس نین و هەموو شار و ناوچەکانی وڵاتی تەنیوە، مەودای نێوان ناڕەزایەتییەکانیش هەتادێ کورتتر دەبێتەوە و لە دە ساڵ و چەند سال جارێک ڕا بۆتە ڕۆژانە. داوا سنووردارەکان ئێستا سنوورە سوورەکانیشیان بەزاندووە و خەڵک لە تەواوەتیی ئەم ڕێژیمە تێپەڕیون. بە واتایەکی دی لە ئێستادا خواستەکان هەر تەنیا کۆمەڵایەتی و بۆ کار و بژیو و مز و حەقدەست نییە، بەڵکوو ویست و داواکان تەواو سیاسی و حقووقین. سروشتییە کاتێک بێزاری بەو ڕادەیە زۆر بێ، خەڵکی ئێران وەک کۆمەڵێکی بەرپرسیار و لەسەر هەست لەبیری دروست‌کردنی جێگرەوە و ئاڵتێرناتیڤی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامیدا دەبن. من باوەڕەم وایە ئەو توانا و پوتانسیەلە لە ئێراندا هەیە و نابێ نیگەرانی ئەوە بین.\nئالترناتیڤی کۆماری ئیسلامی لە ڕەوتی خەبات و تێکۆشانی خۆیدا چۆن دەتوانێ کۆماری ئیسلامی بەچۆک دابێنێ؟\nئێمە دەبێ بەم ستراتیژییە پابەند بین که کورد ناچێتە نێو هیچ هاوپەیمانییەک، مادام مافەکانی گەلی کوردی به ڕەسمییەت نەناسیبێ. هەربۆیە ئەوان دەبێ بێن و بڵێن که چەندە لەگەڵ ئەم پڕەنسیبە نیزیک و دوورن\nڕەزا کەعبی: کۆماری ئیسلامی نە بە چۆکدان، بەڵکوو دەبێ بەتەواوی بڕووخێ و لەنێو بچێ. ئەزموونی چل ساڵەی وڵاتانی ناوچە له ئەفغانستان، عێراق، لوبنان، یەمەن، فەلەستین و… پێمان دەڵێ که گۆڕینی ڕێژیمەکان بەبێ حوزووری جەماوەر و ئاخێزی گەورەی جەماوەری و ئیرادە و داخوازی ڕوون، و به پشتبەستن به کێشە ناوچەیی و جیهانییەکان، ئەگەریش به ڕووخاندنی ڕێژیمی دەسەڵاتدار کۆتایی پێ بێ، به واتای ڕزگاری له کوشتار و فەقر و برسیەتی و گەیشتن به ئازادی نییە.\nئێمە پێش ئەوەی بیر لەوە بکەینەوە که کام ئاڵتێرناتیڤ بوونی هەیە، دەبێ بیر لەوە بکەینەوە که ئاستەنگەکانی بەردەم گەشەی شۆڕشی جەماوەی چین و چۆن دەکرێ نەمێنن. یەکێک له ئاستەنگە کاریگەرەکانی بەردەم ڕووخاندنی ڕێژیمی ئیسلامی ئەوەیە که بۆ خەڵک ڕوون نییە پاش ڕووخاندن ئازادی و ئاسایش و ئەمنییەت سەقامگیر بێ و دور بێ له شەڕی نێوخۆیی و سەرکوت و دیکتاتوری لەژێر ناوێکی دیکە. هەربۆیە حوزووری خەڵک و بەتایبەت بەرچاوڕوونییان بۆ داهاتو شەرتی یەکەم و پێویستە که ئاڵتێرناتیڤێک بگاتە لوتکەی خەباتی جەماوەری و دڵنیایی بدا به جەماوەری ڕاپەڕیو که گەیشتن به داخوازییەکانیان تا ڕادەێکی زۆر مسۆگەرە.\nحەمەنەزیف قادری: بۆ ڕێکخستنی ئۆپۆزیسیۆنێکی کارا و یەکلاکەرەوە، دەبێ هەموو لایەنە سیاسییەکان لە ئاستی سەرتاسەریدا خەسارناسییەکی تەواوی دۆخی ڕابردوو و ئێستایان بکەن. سیاسەتی نێودەوڵەتی و گۆڕانکارییەکانی ئێستا ئەوەمان پێ دەڵێ کە کۆمەڵگەیەک بەرەو پێشکەوتن و گەشەسەندن دەڕوا کە سیاسەتی حوکمڕانی و یاسای بنەڕەتیی لەسەر بنەمای پێکەوەژیان و پێکەوەهەڵکردن بێ و ئەو ئامانجە دەستەبەر بکا. بۆیە ئەو لایەنە سیاسییانە کە مێژوویەکی خەباتگێڕییان هەیە بە هاوپەیمانی لەگەڵ گەلانی ئێران و هەموو چین و توێژەکانی وڵات دەتوانن ئەو ئەرکە بە ئەنجام بگەیەنن و چەترێک دروست بکەن کە هەموو پێکهاتەکان لە خۆ بگرێ.\nمستەفا مەولوودی: وەک باسم کرد من باوەڕەم وانییە کە ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لە ئێستادا ئاڵتێرناتیڤێکی دیاریکراوی هەبێ. بەڵام پێم‌وایە لە هەلومەرجی ئێستادا هەموو لایەنە سیاسییەکان و خەڵک هەست بەو زەروورەت و پێویستییە دەکەن، لەبەر ئەوەی ئەو ڕێژیمە سەردەمی بەسەر چووە و هەموو زەرفییەتەکانی خۆی نیشان داوە. بۆیە لەمێژە پڕۆژەی تێپەڕین لە کۆماری ئیسلامی دەستی پێ کردووە و ئەم ماتەوزەیە لە خەڵکی ئێراندا هەیە کە بتوانێ لە ماوەیەکی کەمدا جێگرەوەی کۆماری ئیسلامی دروست بکا و کاریگەرییەکانیشی بەزوویی دەربکەوێ؛ بە مەرجێک کومەڵێک واقع و حەقیقەتی سیاسی و کۆمەڵایەتیی وەک هەیە بناسرێن و ویستی پێکهاتە و فرەییەکانی ئەم وڵاتە بەگشتی لەبەرچاو بگیرێن.\nئالتێرناتیڤی کۆماری ئیسلامی بە ئەزموون‌وەرگرتن هەر لەو ڕێژیمە و کارنامە و کارکردی دەیان‌ساڵەی پێک دێ، بەو مانایە ئەوەی ئەم لەپێناو بەرژەوەندیی گشتیدا نەیکرد، ئەو بیکا. ئەو ئاڵترناتیڤە دەبێ دێموکراتیک و سێکۆلار بێ، باری ناناوەندی (لامەرکەزی)ـی هەبێ. بەپێی پێکهاتەی جۆراوجۆری نەتەوەیی، سیاسی و کۆمەڵایەتی و دینی و مەزهەبی تەنانەت فەرهەنگییش لە بیری دێموکراتیزەکردنی ئێراندا بێ. لە شێوەی سیستەمی فیدراڵی و لەسەر ئەو ئەساسە کە پێکهاتە و ئاڵتێرناتیڤی ڕێژیم لە ئێراندا خەڵکی دێموکرات بن، نوێنەری پێکهاتە نەتەوەیی و خواستە مەدەنی و کۆمەڵایەتییەکان بن و کار بکەن بۆ گۆڕینی نیزامی کۆماری ئیسلامی و پێکهێنانی نیزامی پارلەمانیی دێموکراتیک و نووسینەوەی یاسایەکی بنەڕەتیی دێموکراتیک کە مافی هەموو پێکهاتە و فرەییەکانی کۆمەڵی ئێرانی تێدا دەستەبەر بووبێ. ئەمن باوەڕم وایە ئەگەر بەستێن بۆ پێکهاتە و تەرکیبی لەو چەشنە هەبێ، خەڵک ئامادەیی ئەوەیان هەیە لە دەوری ئاڵتێرناتیڤی وا کۆ ببنەوە.\nئۆپۆزیسیۆنی دەرەوەی وڵات لەکوێی ئەو هاوکێشەیەدا جێ دەگرێ؟ تواناکانی لە ڕووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە تا چ ڕادەیەکن؟\nحەمەنەزیف قادری: ئەو بەشە لە هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ڕێژیمی ئێران کە ئامانجی پێشکەوتوو و مۆدێڕنی هەیە و بانگەشەی سیستمی وەڵامدەر بۆ حوکمڕانیی داهاتووی ئێران لە جۆری دێموکراتیک، سێکۆلار و فیدراڵ دەکا، گوتاری لەنێو کۆمەڵانی خەڵکدا هاندەر و شوێندانەرە. بەتایبەتی گوتاری لایەنەکانی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە هەناوی خەڵکەوە هەڵدەقوڵێ و بە هۆی ئەوەی کە هەست و سۆزی شۆڕشگێڕانەی تێدایە، گۆڕ و تین دەبەخشێ بە خەباتی جەماوەری، وەک پڕۆسەی ڕاسانی ڕۆژهەڵات کە خەباتێکی فرەڕەهەندە و لە کوردستاندا کاریگەریی لەسەر خەباتی سیاسی و نەتەوەیی بووە و دەبێ. هەر ئەوەشە کە گرینگی و گرێدراویی خەباتی نەتەوەکانی ئێران فاکتەرێکی گرینگە لە ژێئۆپۆلیتیکی وڵاتی ئێران و پاڵپشتە بۆ بزووتنەوەی سەرتاسەری لە ئێراندا. هەر بەو خوێندنەوەیە پێویستە کۆنگرەی نەتەوەکانی ئێرانی فیدراڵ زیاتر چالاک بکرێ.\nمستەفا مەولوودی: ئۆپۆزیسیۆنی ڕێژیمی ئێران زۆر پەرشوبڵاو و نایەکگرتوون، جگە لەوە ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی، بە دێموکرات، چەپ، میللی، نەتەوەییخواز و چی و چی خوێندنەوەی جیاواز و دوور لە یەکیان بۆ زۆر مژار و تایبەت هەیە، بەڵام یەک خاڵی هاوبەشیان بەگشتی لەگەڵ یەکتر هەیە کە تەنانەت لەگەڵ ناڕازییانی نێوخۆی ئێرانیش یەک دەگرنەوە، ئەویش ئەوەیە زۆربەی لایەنەکان لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەو ڕێژیمە سەردەمی بەسەر چووە و دەبێ بڕوا و لە جێگەی ئەو ڕێژیمێکی بەرپرسیار بێتە سەر حوکم. هەر ئەوە دەتوانێ دەرهاوێشتەیەکی باش و سەرفەسڵێکی نوێ بێ بۆ دۆزینەوەی ڕێکاری باش و موناسب بۆ بەیەکەوە کارکردن و کۆکردنەوەی زۆربەی لایەنەکان کە کاریگەریی زۆرتر لەسەر بزوتنەوەی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە نێوخۆشدا دادەنێ.\nلە ڕووی قورسایی، لەگەڵ ڕێزم بۆ هەمووان لە ئێستادا هیچ لایەنێکم پێ شک نایە بەتەنیا ئەو کاریگەرییەی هەبێ و توانای بوون بە ئالتێرناتیڤی لێ بکرێ. بۆیە من ناوکی دروست‌بوونی جێگرەوەی کۆماری ئیسلامی بەڕاستی هەر لەنێو خەڵکی ناڕازی و چین و توێژەکانی نێوخۆی وڵاتدا دەبینم. لە سەردەمی مەشرووتەوە و بەتایبەت لە شۆڕشی ١٣٥٧ی هەتاویدا، خەڵک لەسەر شەقام چارەنووسی ڕێژیمی یەکلا کردەوە. خەڵک شوێندانەر و یەکلاکەرەوە بوون. خەڵکی نێوخۆی وڵات ئەو ڕاستییە دەزانێ و ئەمەش چەند هۆکاری هەیە: یەکەم کولتوور و فەرهەنگی ئێرانی زۆرتر ئەوە دەخوازێ، دووهەم ئەزموونی ڕابردوو ئەوەمان پێ دەڵێ و، سێیەم: خەڵکی نێوخۆ زۆرتر لەگەڵ ڕێژیم دەرگیرن و دەبێ کار بکەن بۆ لابردنی ئەو نیزامە و جێگرکردنی نیزامی بەرپرسیار. کۆڕوکۆمەڵی نێودەوڵەتیش زۆرتر چاوی لە خەڵکی نێوخۆیە و گرینگی بە بزوتنەوەی نێوخۆیی دەدەن و ئەوەش دەتوانێ فاکتۆرێکی بەهێز بێ بۆ هاندانی خەڵکی نێوخۆی وڵات. هەڵبەت ئەوە بە مانای ئەوە نییە ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە دەرەوە هیچ کاریگەریی نییە، نا وانیە؛ بەڵام من پێم‌وایە ناتوانێ کۆکەرەی هەموو پێکهاتەکان بێ. بۆیە ئەو کاریگەرییەی کە ناڕازییانی نێوخۆ هەیە و دەیانبێ ئەوانەی دەرەوە نایانبێ. دیارە کوردستان تایبەتمەندیی خۆی هەیە، حیزب و ڕێکخراوی بەئەزموون و مێژوویی هەیە. پێوەیندییەکی زیندوو لەنێوان هێزە سیاسییەکانی کوردستان لەگەڵ خەڵکی کورستاندا هەیە و هەر ئەوە وای کردوە هیزەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە جێگایەکی تایبەتتر و لە ئاستی بەرزتردا بن. ئەوەش بۆ یەکلا کردنەوەی جێگرەوەی ڕیژیم لە کوردستان دەتوانێ شانسێکی باش بدا بە ئۆپۆزیسیۆنی نێوخۆی ئێران و دەرەوە بۆ پێوەندیی قایم‌وقۆڵی سیاسی لەگەڵ کۆی کۆمەڵگەی ئێرانی بە هەموو پێکهاتە و چین و توێژەکانەوە.\nڕەزا کەعبی: ئۆپۆزیسیۆنی دەرەوەی وڵات یەکدەست و یەک بیروباوەڕ و یەک ستراتیژ نین. به هۆی تۆڕە کۆمەڵاتییەکان و بەهۆی ئاسان‌بوونی پەیوەندی له‌گەڵ ناوخۆ یا پێچەوانەکەی، هەر چەشنە جموجوڵ و چالاکییەک بهخێرایی دەنگ دەداتەوە و لەسەریەک کاریگەرییان هەیە. هەر بۆیە ئیستا ناکرێ دیۆارێک لەنێوان ئۆپۆزیسیۆنی نێوخۆ و دەرەوە بکێشرێ. بەڵام ئەمەش ڕاستییەکی حاشا هەڵنەگرە کە کۆماری سێدارە بۆ ساڵانێکی زۆر توانی پەیوەندیی نێوخۆ و دەرەوە بپچڕێنێ که ئیستاش ئاسەواری زیانباری ئەو سیاسەتە بەسەر ئەکتی سیاسیی دوو لایەنەوە ماوە.\nبه نەزەری من ئەو ئەگەرەی که ئاڵتێرناتیڤێک له دەرەوە دروست بێ و ببێتە نوێنەر و دەنگی جەماوەر زۆر زۆر کەمە و ئەگەر له ڕابردوودا بووە، ئیستا کۆسپی زۆر له سەر ڕێگای وەها ئەگەرێک هەیە. کۆمەڵگەی ئێران گۆڕانی زۆری به سەردا هاتووە، هێزی کۆمەڵایەتیی گەورە و گرینگ وەک نەتەوەکان، ژنان، کرێکاران و بزووتنەوەی مەدەنی و دمۆکراسیخۆازی به‌هاسانی مل به هەر ئاڵتێرناتیڤێک نادەن. ئەوان هەم هێزیان هەیە و هەم داخوازیی ڕوون.\nنەخش و ڕۆڵی خەڵک لە خوێندنەوەی هەموو لایەنەکاندا پڕدیارە. ئایا پێتان وایە نەخشی خەڵک یەکلاکەرەوەیە؟ چۆن؟\nئەوەی هاوکێشەی ئاڵترناتیڤی کۆماری ئیسلامی و داهاتووی ئێران یەکلا دەکاتەوە خەڵکە و پێویستە ئۆپۆزیسیۆنی پەرش‌وبڵاوی دەرەوەی وڵات ئەو ڕاستییەیان لەبەرچاو بێت.\nمستەفا مەولوودی: لە ڕوانگەی منەوە خەڵک ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی هەیە، هەرچی شكڵ دەگرێ و پێک دێ سەرچاوەکەی خەڵکە و دەبێ لە خەڵک ئیلهام وەربگیردرێ. ئەوە بە شێوەیەکی گشتی لە هەموو وڵاتێک و لەنێو هەموو کۆمەڵێکدا هەر وایە. نیوسەدە لەوەپێش خەڵکی ئێران بەبێ پشتیوانیی کاریگەری دەرەوە خۆیان ڕێک‌خست و هاتنە سەر شەقامەکان و نیزامی ٢٥٠٠ ساڵەی پادشاییان لە ئێران تێکەوە پێچا، ئەگەرچی بەداخەوە ئەو شۆڕشە دەسکەوتەکەی نەچووە گیرفانی خەڵکەوە. ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لە چوار دەیەدا زۆری هەوڵ داوە خەڵک لەو وزە خەباتگێڕییە داماڵێ، بەڵام سەرکەوتوو نەبووە و خەڵک سەرەڕای تێچووی زۆری خەباتی سیاسی و مەدەنی، بەڵام کۆڵیان نەداوە و ڕۆژ بە ڕۆژ دروشم و ویستەکانیان ڕادیکاڵتر دەبێ. ئێستا داوای خەڵکی ئێران لە سەرەوەی خواستی کۆمەڵایەتی و کار و ئەمنییەت و بژیوی ژیانە، واتە هەوڵدان بۆ گۆڕینی نیزامی کۆماری ئیسلامی بە نیزامێکی دێموکراتیک و خەڵکی. بۆیە پێم‌وایە ئەوەی چارەنووسەکە یەکلا دەکاتەوە خەڵکە و پێویستە ئۆپۆزیسیۆنی پەرش‌وبڵاوی دەرەوەی وڵات ئەو ڕاستییەیان لەبەرچاو بێت.\nڕەزا کەعبی: هەموو و هەر ئاڵوگۆڕێک به ڕادەی بەشداریی جەماوەر و به داخوازییەکانیان بەستراوەتەوە. ئەگەر قسە له ڕووخاندنی ڕێژیم و هاتنەسەرکاری دەسەڵاتێکی خەڵکی و کۆتایی‌هێنان به سەرکوت و زوڵم و نابەرابەری و هەڵاواردن و کۆتایی‌هێنان بە ستەم دژی ژنان و نەتەوەکان و گەیشتن به ئازادیە سیاسییەکانە، بەبێ حزووری جەماوەر مومکن نییە و نەبووە. لە ئێستاشدا ڕۆڵی خەڵک له کێشە سیاسییەکان گۆڕانی گەورەی بەسەردا هاتووە. کۆماری ئیسلامی له جەرگەی شۆڕشێکی جەماوەری توانی جڵەوی دەسەڵات قەبزە بکا و بەخێرایی وەها کۆمەڵگەی ئێرانی توشی شۆک کرد که ئاسەوارەکانی ئیستا دەردەکەوێ که باس له ئاڵتێرناتیڤ دەکرێ. ئەو هێزانەی که شۆڕشی ٥٧ ڕزگاری کردن و له واقێعدا له بتری هاتنە دەرێ تازە هیچ هێزێک ناتۆانێ دووبارە بیانگەڕێنێتەوە. ئەم هێزانە هەروەها نه بەهاسانی دڵخۆش دەبن به هەر ئاڵتێرناتیڤێک و نه بههاسانی مل ئەدەن. وەک چۆن هەر ئێستا تاڵیبان لەگەڵ مەقاومەتێکی بەهێزی ژنان ڕووبەرووە له کاتێکدا ناوچەکە و جیهانیش خۆیان له کردەوەکانی تالیبان له گێلی داوە.\nچل ساڵ دەسەڵاتی کۆماری سێدارە ئەگەرچی به ڕواڵەت خەڵکی زۆر تەنگەتاو کردووە و ڕۆژژمێری دەکەن بۆ ڕزگاری، بەڵام بەڕاستی بیر له داهاتووش دەکەنەوە. ئەو شتەی که شۆڕشی ٥٧ و ئاکامەکەی دەرسێکی زۆر زۆر مێژوویی و گرینگی پێدان.\nحەمەنەزیف قادری: هیچ بزووتنەوەیەکی پێشکەوتنخواز بەبێ پشتبەستن بە ئیرادەی گەل ناتوانێ بە ئامانجەکانی بگا و سەر بکەوێ و بەزیندوویی لە گۆڕەپانی خەباتدا بمێنێتەوە و لە ئەنجامدا دەپووکێتەوە. هۆکاری سەرەکیی گەشەکردن و مانەوەی بزووتنەوەی نیشتمانیی گەلی کورد ئەو پشت‌بەستنە بە ئیرادەی خەباتگێڕیی گەلەکەمان و بەشداریی ڕۆڵە ئازاکانی لە مەتەرێزی خەباتدا بووە. بەبێ هیچ دوودڵییەک هێزە سیاسییەکانی ئێران کە باوەڕمەندن بە ڕووخاندنی ڕێژیم و دامەزراندنی سیستمێکی پێشکەوتوو هیچ بژاردەیەکی دیکەیان لە بەردەستدا نییە، ئێمەی کوردیش کە ئامانجمان وەدیهێنانی کوردستانێکی ئازاد و یاسامەند لە چوارچێوەی سیستمێکی دێموکراتیک و فیدراڵ‌دایە، دەبێ خەباتی شار و شاخمان زیاتر بە گوڕ و تین بکەین. ئەزموونی خەباتی زیاتر لە چوار دەیەی ڕابردوو پێمان دەڵێ خولانەوە لە دەوری کایەی باڵەکانی ڕێژیم و دروشمی بێ‌بنەما جگە لە بەلاڕێدابردنی کاروانی خەبات هیچ ئامانجێک ناپێکێ، هەربۆیە دەبێ کوردستان وەک هەمیشە کە نازناوی سەنگەری ئازادی بە باڵایدا بڕاوە، بەشکۆتر لە جاران ئەو خەباتە بباتە پێش. ئەم ئەرکەش دەکەویتە ئەستۆی ناوەندی هاوکاری کە هەڵگری ئامانجەکانی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و دەبێ لە هەموو بوارەکانی سیاسی، دیپلۆماتیک، ڕاگەیاندن، گرینگیدان بە خەباتی پێشمەرگانە، ڕێکخستن و جەماوەری و بانگهێشت‌کردنی هەموو هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و چالاکانی مەدەنی ئەو خەباتە لە ئاستی نێونەتەوەیی و نێوخۆییدا شوێندانەرتر بکا.\nPosted in بابه‌ته‌کان, سەعی سەقزی


له ئاکامی چه‌ند هێرشێـک له عێراق 36 که‌س ده‌کوژرێن و 13 ته‌رم ده‌دۆزرێنه‌وه\nبه‌هۆی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمب و ته‌قه‌کردن به‌لانی که‌م 36 که‌س ڕۆژی چوارشه‌ممه له عێراق کوژراون و هاوکات له دوو ناوچه‌ی جودای به‌غدا کۆی 13 ته‌رم دۆزراونه‌ته‌وه.\nته‌رمه‌کان که هه‌شتیان له عه‌ره‌ب جبوری ناوچه‌ی دۆره دۆزرابوونه‌وه و 5 ته‌رمه‌که‌ی تر له ناوچه‌ی شوعله، ده‌ست و قاچیان به‌سـترابوونه‌وه و گولـله به سه‌ر و سنگیانه‌وه نرابوو.\nله هێرشه‌کانیش خوێناویترینیان له ده‌می ئێواره‌دا بوو له پـرسه‌یه‌ک له شـارۆچکه‌ی ئه‌بو غرێبی ڕۆژئاوای به‌غدا، کاتێـک خۆکوژێـک چووه‌ته ناو شوێنی پـرسه‌که و خۆی ته‌قاندووه‌ته‌وه، له ئاکام 11 که‌س کوژراون و 25 که‌سی دیکه برینداربوون.\nگه‌ڕه‌کی حوڕیـیه‌ی به‌غدا، کۆمه‌ڵێـک چه‌کدار هه‌ڵیان کوتاوه‌ته سه‌ر ماڵێـک و باوک و دایک و 2 کوڕ و کچێـکی ماڵه‌که‌یان کوشـتووه.\nگه‌ڕه‌کی دۆره، بۆمبێـک ته‌قیوه‌ته‌وه و 2 که‌سی سیڤیل کوژراون.\nناوچه ئه‌لبوعێسه‌ی باشوری دۆره، سێ گولـله هاون به شه‌قامێـکدا که‌وتوون و له‌وێش 2 که‌س کوژراون.\nناوچه‌ی به‌یاع چه‌ند چه‌کدارێـک ته‌قه‌یان له کۆمه‌ڵێـک خه‌ڵـک کردووه و که‌سێـک کوژراوه.\nله ناوچه‌ی جه‌باره‌ی سه‌ر به خانه‌قین خۆکوژێـک به ئۆتۆمبیلێـکی بۆمبڕێژکراو خۆی به باره‌گایه‌کی پـێشمه‌رگه‌دا ته‌قاندووه‌ته‌وه و له ئاکامدا 2 که‌س کوژراون و 9 ی دیکه برینداربوون.\nناوچه‌ی حه‌بانیـیه‌ی ڕۆژئاوای به‌غدا، خۆکوژێـک خۆی له به‌رده‌م ده‌روازه‌ی بنکه‌یه‌کی پـۆلیسدا ته‌قاندووه‌ته‌وه و پاشـان خۆکوژێـکی دیکه هاتووه و خۆی له نێو بنکه‌که‌دا ته‌قاندووه‌ته‌وه. سه‌رئه‌نجام 5 پـۆلیس کوژراون.\nشـاری ڕه‌مادی ڕۆژئاوای وڵاته‌که، 2 گو‌لـله هاوه‌ن گیراونه‌ته بنکه‌یه‌کی پـۆلیس و به دوایدا خۆکوژێـک خۆی ته‌قاندووه‌ته‌وه و چه‌ند چه‌کدارێـک هێرشیان کردووه‌ته سه‌ر بنکه‌که و له ئاکامدا 4 پـۆلیس و 2 چه‌کدار کوژراون.\nشـارۆچکه‌ی حه‌زه‌ری سه‌ر به پارێزگای موسڵ، چه‌ند چه‌کدارێـک له ئۆتۆمبیلێـکه‌وه ته‌قه‌یان له تاکسیـیه‌ک کردووه و شۆفێری تاکسیـیه‌که و 2 مامۆسـتا که له ناویدا بووبوون کوشـتویانن.\nشاری موسڵ، فه‌رمانبه‌رێـکی حکومی که له نزیـک ماڵه‌که‌ی به پـێ ڕۆیشتبوو، ته‌قه‌ی لێـکراوه و کوژراوه.


كەوتنی بەغدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nهیچ سەردەمێكی لەوی دی ناچێت، هەر هێز و میلیشیایەك بیەوێت دەتوانێت لە چاوتروكاندنێكی شەوگاردا كۆنترۆڵی بكات، شارێكی بێ ئامان و پڕ لە ژاوەژاو، شارێكی بێ فەرمانڕەوا و حاكم.\nبەبێ ئەوەی مەغۆل پەنجەی بۆ ببات، لەبارە بۆ كەوتن و چاوەڕوانی داڕمانە، ئەم وشكە كەڵەكەی ئێستای بەغدا، لە هەروەختێكدا بێت دادەڕوخێت و دواجاریش هەر خۆی لۆمەی خۆی دەكات.\nلەسەر كودەتا و «سەحل» و تۆقاندن و سەركوتكردن و تۆتالیتاری راهاتووە، رەنگە دیموكراسی و رای ئەوی دی بێ هەرس نەكرێت، رەنگە دیسانەوە چاوی لە یەك رەنگی و یەك تامی و یەك بۆنی بێت، لەبارە بۆ كەوتن و لە هەر ساتە وەختێكدا بێت، باند و میلیشیا لەیاسادەرچووەكان كۆنترۆڵی دەكەن !.\nسروشتی لەمێژینەی خۆیەتی، زوو خۆی بەدەستەوە دەدات و پەچە و كەواكەی دەكاتە بەیداخی سپی، ئامادەی كەوتنە بەبێ ئەوەی كوڕەكانی جەنگیزخان پەلاماری بدەن و دیواری شوراكانی بڕوخێنن.\nئێستای لە سەردەمی «مستعصم باللە» دەچێت، سەردەمی شوێنكەوتەیی و لاوازییە، سەرۆكی حەیتەكانی ناتوانێت دەست بخاتەڕێی جەردەیەك و شەوێك لە گرتوخانە قایمی بكات.\nلەبری جارێك چەندان جار رووی لە كەوتنە، رووی لە رادەستكردنی موقەدەرات و بەیتولمالە، دەروازەكانی لەهەر چوارلا، بۆ «قاصی و الدانی» كراوەن، جێی رمبازێی ئەم و ئەوە، بەبێ مقاوەمە و خۆڕاپسكان ملكەچكەر و كڕنوشبەرە.\nنە چەقی بڕیارە و نە خۆی پێ هەڵدەسوڕێت، نە بەرگەی زلەی خۆرهەڵات و نە خۆی بۆ گورزی خۆرئاوا دەگرێت، لاوازییەك دایگرتووە لە نوزەی بەلاداهاتنی بەساڵاچوویەكی بەرئاگردان دەچێت.\nلە جەنگاوەرێكی دۆڕاوی سەغڵەت و لە رێبوارێكی سەرلێشێواو و لە كۆستكەوتوویەكی بێ دەرەتان و لە رانەمەڕێكی بێ شوان دەچێت، هێند گیرۆدە و سەرگەردانە ئاوڕ لەخۆی ناداتەوە.\nنە گۆڕپانی تەحریرەكەی خۆی، و نە حەبوبی ناسریە دەبنە فریادڕەسی، نە بەسرە دەستی دەگرێت و نە موسڵە پشتكوڕەكەی،مەسنور و رەشید و موعتەسەمیش دادی نادەن.\nرەنگە ئاهی حەلاج و مەلیكە بچكۆلە و قوربانیانی دەستی ئەبو تەبەر و زیندانیانی رەزوانیە بێت، بەغدا بۆ كەوتن لەبارە و لەهەر ساتەوەختێكدابێت بەلادا دێت.


ئەردۆغان دژی کوردەکان، حکومەتی سووریا و ئەمریکا شەڕی راگەیاند - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ ڕەزبەر ٢٤ ١١:٣٠\nNews Code 39606\nچی دیکە دژی دیمەشق و ئەمریکایش شەڕ دەکات\nئەردۆغان دژی کوردەکان، حکومەتی سووریا و ئەمریکا شەڕی راگەیاند\nئەردۆغان هەڕەشەی کرد کە لەمەوبەدوا لایەنەکانی شەڕی تورکیا لە سووریا نەک هێزەکانی پەکەکە و یەپەگە بەڵکوو هێزەکانی هاوپەیمانان، ئەمریکا و دەوڵەتی سووریاش دەبێت.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا دوێنێ ڕایگەیاند کە شەڕی تورکیا لە سووریا ئەم جارە بە شیوەیەکی جیاواز دەبێت. ناوبراو بەردەنگی ئەو شەڕەی نەک هەر هێزە کوردییەکان لە کوردستانی سووریا، بەڵکوو هێزەکانی ئەمریکا، هاوپەیمانانی دژە داعش و دەوڵەتی سووریا ڕاگەیاند.\nرەجەب تەیب ئەردۆغان دوێنی دوای نوێژی هەینی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەڤانی، لە وەڵام بە پرسیاری چ بەرنامەیەکتان بۆ سووریا هەیە؟ وتی: ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە و یەکینەکانی پاراستنی گەل نەک لە باکووری سووریا بەڵکوو لە هەموو خاکی ئەو وڵاتە چالاکیان هەیە و سەرووی پاڵپشتەکانیان هێزەکانی هاوپەیمانان و ئەمریکا هەن.\nناوبراو بە وتنی ئەوەی کە پەکەکە و یەپەگە لە سێبەری پاڵپشتی و چەک و تەقەمەنی ئەمریکا و هاوپەیمانانە کە چالاکی دەکەن، وتی: ئێمە خەریکی شەڕی خۆمان لە بەرانبەر ئەو هێزانەین. دەوڵەتی سووریا لە ئەو هێزانەوە پاڵپشتی دەکرێت. کەواتە شەڕی ئێمە هەر بەو شێوە لە بەرانبەر دەوڵەتی سووریاش درێژەی هەیە.


هەڤاڵنامە: کۆنفڕانسی سێهەمی نووسینگەی باشووری چاودێری کوردۆساید- چاک بەڕێوەچوو\nلە کۆنفرانسەکەدا، وتاری کۆنفرانس و وەزیری شەهیدان و نوێنەری سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، خوێندارانەوە. پاشتر راپۆرتی لیژنەکانی نووسینگەی باشووری چاودێری کوردۆساید، خوێنرانەوە و لەلایەن ئەندامانەوە وتوێژیان لەسەر کرا.\nپاش پشووی نیوەڕۆ، لە بەشی دووەمی کۆنفرانس، بەرنامەی کاری نووسینگەی چاودێری کوردۆساید، خوێنرایەوە و چەند خاڵێکی دەستکاری کران و چەند خاڵێکیش لابران، پاشان بە دەنگی زۆرینەی کۆنفرانس بەرنامەکە پەسەند کرا.\nلە کۆتاییدا هەڵبژاردنی ئەندامانی دەستەی کارگێڕی نوێ ئەنجامدرا و حەوت کەس وەک دەستەی کارگێڕی نووسینگەی باشووری چاودێری کوردۆساید، دەرچوون.\nمنیش (هەڤاڵ) بەشدار و ئەندامی ئەو کۆنفرانسە بووم. پیرۆزبایی لە ئەندامانی هەڵبژێرداری دەستەی کارگێڕی دەکەم و هیوای سەرکەوتنیان بۆ دەخوازم لە کارەکانیاندا.\nبۆ بینینی وێنەکان بەگەورەیی، کلیک لەسەر وێنەکان بکە\nهەڤاڵ لە کۆنفرانسەکەدا\nلەگەڵ چەند هاوڕێیەکدا، کاتی پشوو


Diplomatic Magazine | چەند سەرنجێک لەسەر ماناکانی ماڵ لەمڕۆدا\nیەکەمیان جیھانی کار و بیرۆکراسیەت و پەیوەندیی ھێز و سیاسەت و دەزگاکانە. جیھانی دووھەمیان جیھانی دۆستایەتیی و ھاوڕێیەتیی و پێکەوەبوونی نافەرمیی ھاوڵاتیان و کەسەکانە لەگەڵیەکدا. لای ھابرماز ھەریەکێک لەم دوو جیھانە لۆژیکی تایبەتی خۆی ھەیە و شێوازی پەیوەندییەکان لەناو ھەریەکێکایاندا تەواو جیاوازە. لە یەکەمیاندا فەرمانبەر و بیرۆکراس و کەسە پرۆفیشناڵەکان ئامادەن، لە دووھەمیاندا ھاوڵاتیان و کەسە لەیەک نزیکەکان. لە یەکەمدا زمانی بیرۆکراسیی و زمانی کایە پرۆفیشناڵەکان زاڵە، لە دووھەمیاندا زمانی نافەرمیی گەرم و گوڕ و ئازاد و دۆستانە. ماڵ لەم دابەشکردنەدا سەر بە ”جیھانی ژیان“ە و دیوی ئەودیو و ناکۆکیی ”جیھانی سیستمە“.\nماڵ مەرج نییە تەنھا ماڵێکی بچووکی خێزانێک یان کەسێک لە خێزان و یان تاکە کەسێک لە تاکەکەسەکان بێت. ھەندێک کەس ھەستی لە ماڵبوونیان لە گەڕەکێک لە گەڕەکەکاندا ھەیە، ھەندێک لەم شار یان لەو شاری تردا، کەسانێکی تر لە نەتەوە و نیشتیمانێکدا، ھەندێکی تر لە وڵاتانی تر و ھەندێکیش لە ھەموو جیھاندا. دیندارەکان ھەستکردن بە ماڵ، دواھەمین ماڵ، لەپاڵ خودادا، ئەزموون دەکەن و بەھەشت یان جەھەنەم بە دواھەمین ماڵ دەزانن. ھەندێک لە سوفیەکان قەبر وەک ئاخرین ماڵ و دواھەمین نیشتیمان وێنادەکەن. ھەندێکیش مەنفا بە ماڵ و ھەندێکی تر ماڵ بە مەنفا دەزانن.\nلەھەموو ئەو دۆخانەدا ئەو شتەی کە ناوی ماڵە، پەیوەندییەکی پتەوی بە مرۆڤبوون و بە شوناسیی ئینسانەوە ھەیە.\nبەڵام مەرج نییە لە ماڵ مانەوە ھەمیشە مانایەکی پۆزەتیڤ و ئینسانیی ھەبێت. ھەندێکجار بەجێھێشتنی ماڵ، چوونە دەرەوە، بە توندی داخستنی دەرگای حەوشە و بەجێھێشتنی، کردەی ناڕەزایی دەربڕین و یاخیبوون نمایشدەکەن، بە تایبەتی بۆ ژنان و گەنجان. دەشێت دەرچوون لە ماڵ وەک جۆرێک لە ھەڵاتن و خۆڕزگاربوون ببینرێت، لە سەرجەمی ئەو نایەکسانیی و بێدادیی و توندوتیژیانەی کە دەشێت لە چوارچێوەی ماڵدا ئامادەبن، بە تایبەتی ماڵێک کە پیاوسالاریی و پاتریارکیەت ھەم پەیوەندییە ناوەکییەکانی دەستنیشانکردبێت، ھەم نەخشەسازییە ھەندەسییەکەشی.\nلە ھەندێک دۆخدا بۆ ھەندێک کەس ”شێڵتەر“ێکی سارد و سڕ، شوێنێکی بێیاداوەریی و بێمێژوو، لەو ”گەرمیی“ە گریمانکراوە باشتر و ئینسانیترە کە دەدرێتە پاڵ ماڵەکان. لەم ڕووەوە داواکردن لە خەڵک لە ماڵەکانیاندا بمێننەوە بە مەبەستی خۆپاراستن لە ڤایرۆسێک، بۆ زۆرکەس، وەک داواکردنی تەسلیمبوون بەو کەشە خنکێنەر و دۆخە پڕکێشە و نایەکسانیی و توندوتیژ و ھات و ھاوارە وێنادەکرێت، کە دەشێت لە ماڵدا ھەبێت و زۆر کەس نەتوانن بەرگەی فشارەکانی بگرن. بێگومان داواکاری مانەوە لە ماڵدا بۆ خۆپارستن لە ڤایرۆسێک ڕەوایەتییەکی گەورەی ھەیە، واتە دەشێت ھۆکارێکی بایۆلۆژیی زۆر بەھێز بۆ ئەو مانەوەیە ھەبێت، بەڵام دەشێت ھۆکاری کۆمەڵایەتیی زۆر بەھێزیش ھەبێت کە کەسەکان بۆ دەرەوەی ماڵەکان پاڵپێوەبنێت. بۆ زۆر کەس دەشێت دیوە کۆمەڵایەتییەکەی ماڵ بە ڕادەی دیوە بایۆلۆژییەکەی کوشندەبێت.\nیەکێک لە پێشمەرجە سەرەکییەکانی سەمایەداریی کلاسیکیی وەک سیستمێکی ئابوریی و کۆمەڵایەتیی نوێ ،بریتیبوو لە جیاکردنەوەی ماڵ لە کارخانە و جیاکردنەوە ماڵ لە بازاڕ. ئەم جیاکردنەوەیەی شوێنی ژیان و شوێنی کار لەیەکتری، ھێمابوو بۆ دروستبوونی سیستمێک کە لەپاڵ ماڵدا ڕووبەری کۆمەڵایەتیی تر دروستدەکات کە گرنگییەکی ھێجگار گەورەیان بۆ ژیانی ئابوریی و سیاسیی و کۆمەڵایەتیی ھەیە: بازاڕ و کارخانە. لای ئابورییناسە کلاسیکییەکان ئەم جیاکارییە یەکێکە لە ئاکارە سەرەکییەکانی کاپیتالیزم. بەڵام ئەم جیاکارییە لە مێژووی کاپیتالیزمدا لەم فۆرمەدا و بەم ڕەھاییە نامێنێتەوە. تێکەڵبوونی شوێنی کار و شوێنی ژیان بەیەکتری بەشێکە لە مێژووی پەنجا ساڵی ڕابردووی کاپیتالیزم.\nلە ئێستاشدا کۆرۆنا بەشێوەیەکی کاتیی کۆتایی بەم جیاکارییە ھێناوە و سنووری نێوانی ماڵی وەک شوێنی ژیان و دەرەوەی وەک شوێنی کار، نەھێشتۆتەوە.\nئێستا ماڵی ملیۆنەھا مرۆڤ بووە بە شوێنی کارکردنیان. بە تایبەتی لە پەیوەندیدا بەو بەشەی کۆمەڵگاوە کە بە ”چینی ناوەڕاست“ ناسراوە. ئیش لەناو کۆمپیوتەرەکاندا، بەتایبەتی لەناو لاپتۆپدا و لاپتۆپیش لەناو جانتایەکدا و جانتاکەش لە ھەر شوێنێکدا، سەرجەمی شوێنەکان دەگۆڕێت بۆ شوێنی کارکردن، بە ماڵەکان و قوەخانەکان و شوێنە گشتییەکانیشەوە. مێزی ناو ژووری دانیشتن و سیستمی ناو ژووری خەوتن دەشێت شوێنی دانانی لاپتۆپێک بێت و ئەو دانانەش ئەو شوێنانە بگۆڕێت بۆ شوێنی کارکردن.


خۆپیشاندان لە شاری کەرکوک دەستی پێکرد - KGN\nوەک پشتگیری بۆ خۆپیشندەرانی شارەکانی تری عێراق خۆپیشاندان لەلایەن بەشێک لە عەرەبەکان یشاری کەرکوک دەستیپێکرد .\nپەیامنێری KGN ئەحمەد عیرفان لە شاری کەرکوک ڕایگەیاند ئەمڕۆ ئێوارە لەلایەن عەرەبەکانی شاری کەرکوک خۆپیشاندان دەستی پێکرد، پشتگیری داوای خۆپیشاندەران شارەکانی تری عێراقیان دەکرد خۆپیشاندەران لە ڕێگەی بەغدا کەرکوک دەستی پێکرد بەرەو غازی مۆڵ دەڕۆن. لە هەمان کاتدا لە گۆڕەپانی ئاهەنگەکەن (ساحة الاحتيفالات) خۆپیشاندان دەستی پێکردووە، کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری کەرکوک.\nشایانی باسە لەسەرەتای لانگی تشرینی یەکەم لە شاری بەغدا و چەند شارێکی تری عێراق خۆپیشاندان دەستی پێکردووە دژی گەندەڵی و سستمی حوکمڕانی وڵات گرژی لە هەندێ شاردا دروستبوو بۆتە هۆی کوژرانی دەیان کەس بە سەدان کەس برینداربوونە.\nعیراق, كوردستان, هه‌واڵ


مەکینەی گەرمی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەم وتارە بە زۆری یان بە تەواوی پشت بە تەنیا یەک سەرچاوە دەبەستێت. لەوانەیە زانیاریی پەیوەندیدار لەسەر پەڕەی وتووێژی وتارەکە بدۆزیتەوە. تکایە یارمەتی باشترکردنی بدە بە ناساندنی سەرچاوەی زیاتر. (فێربە کەی و چۆن ئەم داڕێژەیە لابەریت)\nھێڵکاری بزوێنەری گەرمی\nلە داینەمیکە گەرمی و ئەندازیاری دا، بزوێنەری گەرمی (بە ئینگلیزی: Heat engine) کە گەرمی یاخود وزەی گەرمی و وزەی کیمیایی دەگۆڕێ بۆ وزەی میکانیکی، کە دواتر دەتوانرێ بۆ کاری میکانیکی بەکاربھێندرێت. بزوێنەرکە ئەمە ئەنجام دەدات بە ھێنانی مادەیەکی کارا(working substance) لە دۆخێکی پلەی گەرمی بەرزتر بۆ دۆخێکی پلەی گەرمی نزمتر. سەرچاوەیەکی گەرمی وزەی گەرمی دروست دەکات کە مادە کاراکە دەھێنێتە دۆخی پلەی گەرمی بەرز. مادە کاراکە لە نێو لاشەی کارکردووی بزوێنەرەکە ئیش دروست دەکات لەکاتی گواستنەوەی گەرمی بۆ کەرەستە سارترەکە ھەتا وەکو دەگاتە دۆخێکی پلەی گەرمی نزمتر. لە ماوەی ئەم پرۆسەیەدا ھەندێک لە وزە گەرمیەکە گۆڕدراوە بۆ ئیش بەھۆی سوود وەرگرتن لە تایبەتمەندیەکانی مادەکاراکە. بەدرێژایی ئەم پرۆسەیە٫ گەرمیەکی زۆر لە دەست چووە بۆ دەوروبەر و کە ناتوانرێ بگۆڕدرێ بە ئیش، وەهەروەها بەهۆی لێکخشاندنیشەوە\nبە گشتی بزوێنەرێک وزە دەگۆڕێ بۆ ئیشی میکانیکی. بزوێنەرەکانی گەرمی خۆیان لە جۆرەکانی تری بزوێنەر جیادەکەنەوە بەھۆی ئەو ڕاستیەی کە چوستیان(efficiency) سنووردارە بەگوێرەی بیردۆزی کاڕنۆت(Carnot's theorem). لەگەڵ ئەوەشدا ئەم سنووردارکردنی چوستیە دەتوانێ ببێت بە کەموکوڕییەک، یەکێک لە سوودەکانی بزوێنەری گەرمی ئەوەیە کە زۆربەی شێوەکانی وزە دەتوانرێ زۆر بە ئاسانی بگۆڕدرێت بە گەرمی بەھۆی چەندین پڕۆسەوە وەکو کارلێکی گەرمی دەر (ھەروەک سووتان)، مژینی ڕووناکی یان تەنۆلکەی پڕ لە وزە، لێکخشاندن، پەرشبوون، وە بەرگری. لەوکاتەوەی سەرچاوەی گەرمیەکە وزەی گەرمی دەبەخشێ بە بزوێنەرەکە دەتوانرێ توانای بدرێتێت بە نزیکەی ھەرجۆرێک لە وزە، بزوێنەرەکانی گەرمی زۆر فرەکردارن و مەودایەکی فراوانی گونجانیان ھەیە لە بەکارهێنانەکاندا.[ژێدەر پێویستە]\nبزوێنەری گەرمی بەزۆری تێکەڵ دەکرێن لەگەڵ سووڕەکان (خولەکان)(cycle) کە ھەوڵدەدەن جێبەجێی بکەن. بەشێوەیەکی ئاسایی، زاراوەی «بزوێنەر» بەکاردێت بۆ ئامێرێکی فیزیایی وە «سووڕ» بۆ نموونەکان(models).[ژێدەر پێویستە]\n٢ نموونەی بزوێنەری گەرمی\n٣ نموونەکانی ڕۆژانە\n٤ سووڕەکانی دۆخ-گۆڕن\n٥ سووڕی تەنها-گاز\n٦ سووڕی تەنها-شل\nلە داینەمیکی گەرمیدا، بزوێنەرەکانی گەرمی بە زۆری نموونەکراون بە بەکارھێنانی نموونەیەکی ستانداردی میکانیکی ھەروەک سووڕی ئۆتۆ (Otto cycle). نموونە بیردۆزییەکە دەتوانرێ پوخت بکرێ و زیادبکرێت بەبەراورد بە داتا ڕاستیەکانی بزوێنەرێکی ئیش پێکراوەوە، بە بەکارھێنانی ئامرازەکانی وەک ھێڵکاری(diagram). بەگشتی، هەرچەندی نێوان سەرچاوە گەرمە و لاشە ساردەکە زۆربێت، ئەوا چوستی گەرمی زیاتر دەبێ. لەسەر زەوی، بڕی ساردی هەر بزوێنەرێکی گەرمی سنووردارە بۆ نزیکبوونەوە لە پلەی گەرمی ژینگەی دەوروبەر، یاخود کەمتر نەبێ لە 300 کڵڤن، بۆیە زۆربەی هەوڵەکان بۆ بەرزکردنەوەی چوستی داینەمیکە گەرمیی بزوێنەرە جیاوازەکان، جەخت دەکرێتە سەر پلەی گەرمی سەرچاوەکە و جۆری ماددەکە. بەرزترین چوستی بیردۆزی بزوێنەرێک (theoretical efficiency) (کە تاوەکو ئێستا بەدەست نەهێنراوە) یەکسانە بە جیاوازی نێوان کۆتا پلەی گەرمی و کۆتا پلەی سارد دابەشی کۆتا پلەی گەرمی، هەموو ئەم پلە گەرمیانە بە پلەی گەرمی پەتی دەدەبڕێت (کڵڤن).\nچوستی بزوێنەرێکی گەرمی پێشنیارکراو یان بەکارهاتوو لە ئێستادا مەودایەکی گەورەی هەیە:\n3٪ بۆ وزەی پێشنیرکراوی زەریا (٪97 گەرمی بەفیڕۆچووە) OTEC[بەستەری مردوو]\n25٪ بۆزۆربەی بزوێنەرەکانی ئۆتۆمبێلی بەنزین\n49٪ وێستگەی کارەبای خەڵووز وەک (Avedore Power Station[بەستەری مردوو])\n60% هەڵمی ساردکراوی تۆڕباینی گاز[ژێدەر پێویستە]\nنموونەی بزوێنەری گەرمی[دەستکاری]\nگرنگە تێبینی بکەی کە ھەرچەندە ھەندێک لە سووڕەکان (cycles) شوێنێکی ئاسایی سووتانیان ھەیە (ناوەکی و دەرەکی), دەتوانرێ لەگەڵ ئەوانیتر بخرێتەگەر. بۆ نموونە، (جۆن ئێریکسن: John Ericsson[بەستەری مردوو]) بوێنەرێکی گەرمی جۆری دەرەکی گەشەپێدا لەسەر سووڕێک کاریدەکرد کە زۆر بە بزوێنەری سووڕی دیزڵ (Diesel cycle[بەستەری مردوو]) دەچوو. لەگەڵ ئەوەشدا، بزوێنەرێک بەگەرمی دەرەکی کارکردوو دەتوانرێ بە هەردوو جۆری سووڕی دەرەکی و ناوەکی بخرێتەگەڕ.[ژێدەر پێویستە]\nنموونەکانی ڕۆژانەی بزوێنەری گەرمی کە بنکەی بەرھەم ھێنانی کارەبا بە گەرمی، بزوێنەری سووتانی ناوەکی، وە بزوێنەری ھەڵمی دەگرێتەوە. ھەموو ئەم جۆری بزوێنەری گەرمیانە توانایان دەدرێتێ(وزەیان دەدرێتێ) بەھۆی فراوان بوونی گازە گەرمکراوەکان.[ژێدەر پێویستە]\nلەم سووڕ و بزوێنەرانەدا، شلگازە کاراکان (Working_fluid) گاز و شلەن. بزوێنەرەکە شلگازە کاراکە دەگۆڕێ لە شلەیەکەوە بۆ گازێک، یان لە گازەوە بۆ شلە، یان هەردوکیان، کە ئیشێک دروستدەکات لە فراونکردن یان پەستاوتنی شلگازەکە.\nسووڕی ڕانکین (Rankine cycle)، بزوێنەری هەڵمی کلاسیکی\nسووڕی دروستکردنەوە (Regenerative cycle)\nسووڕی ڕانکینی ئەندامی (Organic Rankine cycle)\nسووڕی هەڵم بۆ شل (Vapor to liquid cycle) وەک (Minto_wheel )\nسووڕی شل بۆ ڕەق (Liquid to solid cycle)\nسووڕی ڕەق بۆ گاز (Solid to gas cycle)، سەهۆڵی وشک هەڵدەکشێ بۆ گاز (هەڵچوون ڕاستەوخۆ لەڕەقەوە بۆ گاز)\nلەم جۆرە سووڕ و بزوێنەرانەدا شلگازە کاراکە هەمیشە گازە، (هیچ دۆخ گۆڕینێک نیە):\nسووڕی کاڕنۆت (Carnot cycle)\nسووڕی ئێریکسن (Ericsson cycle)\nبزوێنەری سووتانی ناوەکی (I.C.E)\nسووڕی ئۆتۆ (Otto cycle)\nسووڕی دیزڵ(Diesel cycle)\nسووڕی بڕەیتن(Brayton cycle) یان سووڕی جووڵ(Joule cycle)\nسووڕی لینیۆر(Lenoir cycle)\nسووڕی میلەر(Miller cycle)\nسووڕی ئاتکینسن(Atkinson cycle)\nلەم جۆرە بزوێنەرانەدا شلگازە کاراکان تەنها شلەن:\nسووڕی ستێرلینگ(Stirling cycle) وەک malone engine\n^ بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Heat engine»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩.\nئەم فیزیک وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مەکینەی_گەرمی&oldid=650962»\nوتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ەوە\nوتارە کورتەکانی فیزیک\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٧:٠٦ی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


كاردانەوەی ناساندنی قودس بە پایتەختی ئیسڕائیل – basknet.org\nبەحرەین و كوەیت و عێراق ئاشكرایانكرد، بڕیارەكەی سەرۆكی ئەمەریكا بە دانپێدانانی قودس وەكو پایتەختی ئیسڕائیل پێشێلكاری بڕیارە نێودەوڵەتییەكانە.\nماڵپەڕی فەڕمی وەزارەتی دەرەوەی بەحرەین لە راگەیەندراوێدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، شانشینی بەحرەین دووپاتی دەكاتەوە بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆك كۆماری ئەمەریكا بۆ ناساندنی قودس وەكو پایتەختی ئیسڕائیل هەڕەشە لە هەوڵەكانی ئاشتی دەكات لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.\nئاشكراشیكرد، هەموو ئەو هەوڵ و دانوستانانەی ئەنجام دراون بۆ گەیشتن بە چارەسەرێك پەكدەخات.\nرونیشیدەكاتەو، ئەمە پێشێلكارییەكی ڕوون و ئاشكرای بڕیارە نێودەوڵەتییەكانە كە جەخت لەسەر مافە جێگیركراوەكانی گەلی فەڵەستین‌و دەستێوەنەدانی قودس دەكاتەوە.\nشانشینی ئوردون راشیگەیاند، دەبێت قودسی ڕۆژهەڵات وەكو خاكێكی داگیركراو بناسرێت‌و كۆتایی بە داگیركراوییەكەی بهێنرێت.\nخۆشییەوە ئیبراهیم جەعفەری وەزیری دەرەوەی عێراق لە ماڵپەڕی وەزارەتەكەی سەركۆنەی ئەم هەنگاوەی حكومەتەكەی ئەمەریكا دەكات.\nجەعفەری ئاشكراشیكرد، لەوانەیە ئەم بڕیارەی ترەمپ ببێتە هۆی ئەوەی ناوچە عەرەبی‌و ئیسلامییەكان و هەموو جیهانیش بخاتە بەردەم قۆناغێكی نوێوە كە ڕەحم بە كەس نەكات.\nدەزگای هەواڵی فەڕمی لە سەرچاوەیەكی وەزارەتی دەرەوەوەی كوەیت رایگەیاند، بڕیاردان لەسەر ئەمە بڕیارێكی تاكلایەنانەیەو پێشێلكاری بڕیارە یاساییە نێودەوڵەتییەكانە.\nئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، سەبارەت بە ڕەوشی یاسایی‌و مرۆیی‌و سیاسیی و مێژوویی شاری قودس و پێشێلی بڕیارەكانی كۆمەڵگەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانی كردووە سەبارەت بەم بابەتەو پێشێلی هەموو ڕێكەوتن و پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانیشە.\nلای خۆشییەوە ئیبراهیم كاڵن وتەبێژی سەرۆكایەتی كۆماری توركیا رایگەیاند، سەرۆك كۆماری توركیا تاكو بەرەبەیانی ئەمڕۆ لەگەڵ سەرۆك‌و سەرۆكوەزیرانەكانی هەریەك لە مالیزیا، تونس، ئێران، قەتەر، سعوودیە، پاكستان‌و ئیندۆنێزیا پەیوەندیی تەلەفۆنیی ئەنجامداوەو بەردەوامە لەسەر ئەنجامدانی پەیوەندییە تەلەفۆنییەكانی.\nوتیشی، ئەردۆغان بە ئامانجی پاراستنی هەماهەنگی و ئەنجامدانی كاری هاوبەش لە نێوان وڵاتانی موسڵمان دژ بەو پێشهاتانەی هەستیاری دروست دەكەن لەبەرامبەر ئاشتی ناوچەكەو دۆخی قودس، بانگهێشتی رێكخراوی هاریكاری ئیسلامی دەكات بۆ ئەنجامدانی لووتكەی نائاسایی سەركردەكان لە رۆژی چوارشەممە 13ی كانوونی یەكەم، لە ئەستەنبوڵ.\nلای خۆشیانەوە وەزارەتی دەرەوەی توركیادا بانگهێشتی ئیدارەی ئەمریكا دەكەین كە چاو بەم بڕیارە هەڵەیەدا بخشێنێتەوەو خۆی بە دوور بگرێت لەو هەنگاوانەی بە بێ بیركردنەوەی دەنرێن.\nئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، بە نیگەرانییەوە لە بڕیاری ئەمریكا دەڕوانین سەبارەت بە ناساندنی قودس وەك پایتەختی ئیسرائیل‌و گواستنەوەی باڵیۆزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس. ئەم بڕیارە پێشێلكاری مافەكانی نێودەوڵەتی و بڕیارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكانە. جگە لەمەش كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكان رەتی ئەوەیان كردووەتەوە كە قودس موڵكی ئیسرائیل بێت.


داهاتووی پرسی نەتەوەیی لە... (٢) - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در جمعه, 26 ارديبهشت 1399 20:38\nچین لە ماوەیەکی زۆر کەمدا هەم لەسەر عەرز، هەم لە ئاوەکاندا و هەم لە بەشی کەش و کەشپێویدا چ لە باری ئابووری و چ لەباری میلیتارییەوە بووە بە کێشەی سەرەکی بۆ ئەمریکا. ئەمریکاش خۆی زیاتر لە دە ساڵە ئەمە دەزانێت و هەموو هەوڵەکانی ئەم دواییەی ئەمریکا بۆ جێهێشتنی ڕۆژهەڵاتی ناوین هەر لەو ئاراستەدایە.\nداهاتووی پرسی نەتەوەیی لە ڕۆژهەڵات\nلەناو گوتاری ئۆپۆزیسیۆنی ڕۆژهەڵاتدا، چ ئەوەی خۆی بە کۆمۆنیست ئەزانێ و چ ئەوانی تریش، تێگەیشتنێکی ڕێک و دروست دەربارەی ئەم سەردەمەی تێیدا دەژین بەدی ناکرێت. بەداخەوە هێشتا لەسەدەی نۆزدەدا دەژین.\nئێوە هەرچەندەش بێز و نەفرەتتان هەبێت لە ڕەخنەی ئابووریی سیاسی دیسان ناتوانن حاشا لەوە بکەن کە ئێستە ئیتر پێوەندی و هاوپێوەندیی کاڵایی و شێوەبەرهەمهێنانی سەرمایەداری باڵی کێشاوە بەسەر هەموو کونوقوژبنێکی ئەم جیهانەدا.\nکەواتە ئەمە ئیتر بە حەز و خواستی ئێوە نییە و ئەگەر بتانەوێ لە تەمومژی بۆشایی بێنە دەرەوە و پێ بنێنە سەر ئەرزی واقیع، پێویستە هەموو جۆرە سیاسەت و چالاکییەکتان بەپێی هاوپێوەندی لەگەڵ ئەم سیستەمە ڕێک بخەن و پلان بۆ داهاتوو دانێن. لە تاقەت و توانای ئەم یاداشتانەدا نییە بەوردی هەموو قۆناغەکانی سەرمایەداری باس بکات، بەڵام هەوڵ ئەدەم بە کورتی وێنایەک لەم عەسر و سەردەمەی تێیدا دەژین بەدەستەوە بدەم.\nزاتی سەرمایه هەر لە سەرەتای دیارکەوتنیەوە جیهانی بوو و "لە ڕێگای تاڵانکردنی ئاڵتوونی ئەمریکا، تاڵانکردنی ئاڵتوون و زێوی چین و هندستان و بەدیلگرتنی ئەفریکاوە سەرمایەی سەرەتایی لە چەند وڵاتی ئەورووپی کەڵەکە بوو. هەر لەو کاتانەوە هەموو شتێک و هەموو کەس لەژێر ڕکێفی سەرمایەدا بووە و هەیە. بەڵام خودی سەرمایەش پەیڕەوی یاسایەکی سادە و گشتی دەکات، "کەڵەکەکردنی قازانج و قازانجی زیاتر". مێکانیزمەکە زۆر سادەیە، زاتی سەرمایه گەڕۆکە و ئەچێتە ئەو بەش و شوێنانەی کە ڕێژەی قازانج زیاتر لە ڕێژەی مامناوەندیی قازانج بێت. (دواتر دێمەوە سەر ئەم مێکانیزمی سەرمایە و پێوەندیی بە کوردەوە.)\nسەرمایەداری بەردەوام بەرەوڕووی کێشە و قەیرانی سەرمایەی زیادە بووە و هەمیشە هەوڵیداوە شوێن و جوگرافیای تازە بو سەرمایەگوزاری بدوزێتەوە. ئەگەر لە ڕابردوودا سەرمایەی دەرەکیی مێترۆپۆل ڕێگر بوو لەبەردەم گەشەکردنی سەرمایەی ناوخۆی وڵاتانی پەڕاوێزدا، لە شەستەکان بەملاوە ئیتر خۆیان بوون بە هاندەری سەرمایەی ناوخۆی وڵاتانی پەڕاوێز بۆ گەشەپێدانی و ئەبوون بەشەریک.\nڕێکخراوە ماڵییە نێودەوڵەتییەکانیش هەر لەم سەروبەندەدا پێک هاتن و ئەکرێ بڵێین هەر ئەم مێکانیزمە هاندەری سەرەکیی گڵۆباڵایزەیشن لە سەرەتای حەفتاکان بەملاوە بووە.\nبەرهەمهێنان هەر لەسەرەتاوە برێتی بوو لە دوو بەش. ۱- بەرهەمهێنانی کاڵا ۲- بەرهەمهێنانی ئامێرەکانی بەرهەمهێنان. مێترۆپۆل لە شەستەکان بەملاوە بەدیاریکراوی تەرکیزی خستە سەر بەشی دووەم کە بەرەبەرە لەباری فەننی و تەکنیکییەوە دابەشکارییەکی گەورەی لە بەرهەمهێناندا هێناوەتە ئارەوە.\nهێزی کار لە مێترۆپۆل گرانە هەربۆیە مێکانیزمی گەڕۆکبوون و لۆژیکی سەرمایە سەرەڕای هەموو ناکۆکییە سیاسی و ئایدۆلۆژیکییەکان ئەو بەشە لە بەرهەمهێنان کە پێویستی بە زیاترین هێزی کار هەیە بردوویەتییە شوێنەکانی تری دنیا و تەنیا بەشە تەکنەلۆجیکییەکەی بەرهەمهێنانی لە مێترۆپۆل هێشتۆتەوە (۷۰۰ میلیۆن کرێکاری پیشەسازی لە چین و هێند). کە ئەمە خۆی لە مێترۆپۆلدا ڕێژەیەکی زۆری بێکاری لێکەوتۆتەوە و هۆکاری سەرەکیی شەپۆلی نوێی ناسیۆنالیزمیش هەر ئەم ڕەوشەیە.\nهێزی کاری هەرزان و بێسنووری چین وایکردووە کە بەشی سەرەکیی کاڵای مەسرەفیی جیهان لەو وڵاتە بەرهەم بێت و چین تەنانەت لە بەشی تەکنەلۆجیاشدا بەرەبەرە بەهەمان ڕێگای ژاپۆن و کۆریادا دەڕوات؛ واتە دوای ماوەیەک خۆی ئەبێت بە خاوەن تەکنەلۆجیاکەش(لەبەشی مۆبایلدا ئەو کارەی کردووە). هەر ئەمە وایکردووە لەم دواییەدا ئەمریکا لە هەوڵدایە و پلانی هەیە کە چەند وڵاتێک کە لانیکەمێک لە ژێرخان و پێداویستیی سەرەتایی بەرهەمهێنان و هێزی کاری هەرزانیان تێدایە (مەکزیک و بڕەزیل) بکات بە جێگرەوەی چین.\nهەموو ئەم ناکۆکییانەش لەحاڵێکدایە که باس لەوە دەکرێت کە بەشەر هەر ئێستا توانای ڕۆبۆتیزەکردنەوەی کۆی بەرهەمهێنانی هەیە. واتە هەم تەکنەلۆجیای پێویست و هەم سەرمایەی پێویستیش بۆ بە ڕۆبۆتیزەکردنی بەرهەمهێنان لەبەردەستدایە بەڵام کێشە لەوەدایە خۆشیان نازانن ئەبێ ئەم هەموو خەڵکە بێکارە چی لێبکەن. هەر لەو پێناوەدا تەنانەت لە خودی ئەمریکاش باس لەوە دەکەن کە بۆ دەستپێکردنی ئەو پڕۆژەیە پێویستە سەرەتا لانیکەمێک لە مەعاش بە هەموو خەڵک بدەن. لەم چەند ساڵەدا چەند وڵاتێکی ئەورووپی و بەدیاریکراوی فەنلاند ئەو کەمتازۆر دەستیان کردوە بەو کارە. ئیتر ئەبێ چاوەڕێ بکەین بزانین دەرەنجامی ئەم ناکۆکییانە چی دەبێت.\nئەم باسە پێوەندیی بە داهاتووەوە هەیە بەڵام بەنیسبەت ئەمڕۆوە، لێژنەی حاکمی ئەمریکا کە لەدوای هەڵوەشانەوەی سۆڤیەت و کۆتایی شەڕی سارد بوبوو بە تاکە جەمسەر بڕیاری دابوو کە ئیتر ڕێگە نەدات هیچ وڵاتێک دیسانەوە تا ئەو ڕادەیە بەهێز بێت کە هێژمۆنیی ئەمریکا بباتە ژێر پرسیار. بەڵام چین لە ماوەیەکی زۆر کەمدا هەم لەسەر عەرز، هەم لە ئاوەکاندا و هەم لە بەشی کەش و کەشپێویدا چ لە باری ئابووری و چ لەباری میلیتارییەوە بووە بە کێشەی سەرەکی بۆ ئەمریکا. ئەمریکاش خۆی زیاتر لە دە ساڵە ئەمە دەزانێت و هەموو هەوڵەکانی ئەم دواییەی ئەمریکا بۆ جێهێشتنی ڕۆژهەڵاتی ناوین هەر لەو ئاراستەدایە.\nئەڵبەت ئەمە بەو مانا نییە کە چیتر ڕۆژهەڵاتی ناوین بۆ ئەمریکا گرنگ نییە. ئەساسەن ئەمریکا لەڕێگای کۆنتڕڵکردنی سەرچاوە سەرەکییەکانی سووتەمەنیی جیهان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندایە کە توانیویەتی هێژمۆنیی دۆلار بسەپێنێت بەسەر 60%ی کۆی ئابووریی جیهاندا بەڵام ئەمریکا دەیەوێ بۆ ئەوەی بتوانێ تەرکیز بخاتە سەر کێشە گەورەکەی، واتە چین، هەوڵی بۆ ئەوەیە کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوین بکشێتەوە و به‌جۆرێک لە جۆرەکان بیداتە دەست هێزە ناوچەییەکان. (ئیسڕائیل - سعوودییە - تورکیا - ئێران) بۆ ئەم کارە ئسرائیل و سعوودییە ئامادەن، تورکیاش وێڕای هەموو کایە سیاسییەکانی دیسان دواجار هەر هاوپەیمانیەتی، بەڵام ئێران ئێستە سەرەکیترین کێشەیە لە بەردەم ئەم پڕۆژەی ئەمریکادا. دەبینن کە لە هەموو گوتار و ڕاگەیەندراوەکانی ئەمریکاشدا داوا لە ئێران دەکەن ڕەفتاری بگۆڕێت و ببێت بە وڵاتێکی ئاسایی و ڕاشکاوانە دەڵێن بەدوای گۆڕینی ڕژیمەوە نین.\nلێرەدایە کە کێشەی کودیش ئەبێ لەناو ئەم ناکۆکییە ناوچەیی و حیهانییانەدا لەپێش چاو بگیرێت و سیاسەت و پلانی بۆ دابنرێت.