پەکەکە لە ساڵی ٢٠١٨ شەڕی کاریگەرتر لە گەڵ تورکیا دەست پێدەکات - Mehr News Agency\n26 berfanbarê 2017 - 17:04\nNews Code 15558\nپەکەکە لە ساڵی ٢٠١٨ شەڕی کاریگەرتر لە گەڵ تورکیا دەست پێدەکات\nقارایلان رایگەیاند شەڕی پەکەکە دژی دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٨ لە گەڵ ساڵانی پێشوو جیاوازی دەبێت و ئەم شەڕە بە شێوەی کاریگەرتر درێژەی دەبێت.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە فورات نیوز، موردا قارایلان لە فەرماندەکان و ئەندامی ئەنجومەنی ڕێبەرایەتی پارتی کرێکارانی کوردستان ڕایگەیاند کە شەڕی ئەو گرووپە لە گەڵ دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٨ جیاوازە و کاریگەرتر دەبێت.\nقارایلان وتی: ڕێکخراوی گەریلاکانی ئێمە بەهێزە. گەرچی لە بڕێ لە ناوچەکان لەدەست دانی یەکینەکانمان ئەزموون کردووە بەڵام توانی جێگیر کردنەوەیانمان هەیە. لە ئاکامدا، دەتوانین بڵێین شەڕی ساڵی ٢٠١٨ زۆر کاریگەرتر و گەورەتر دەبێت.\nناوبراو زیادی کرد: ئێمە لە ساڵی ٢٠١٨ لە بڕێ شوێندا خاڵی بەهێزمان دەبێت کە لە سالی ٢٠١٧ نەمانبووە. ئەمساڵ ساڵێکی باش دەبێت بۆ ئێمە. چونکوو راستیی ڕێگای ئێمە دەرکەوتووە. هێرشی دوژمن شکستی هێناوە.\nقارایلان وتیشی: ساڵی ٢٠١٧ ش ساڵی شکستی ستەمکاری دەوڵەتی تورکیا و هاوپەیمانی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا و دەوڵەتی باغچەڵی ڕێبەری پارتی جووڵەی نیشتمانی ناولێبرد و وتی ئەوان نەیانتوانی بگەنە ئامانجەکانی خۆیان، چ لە کوردستان و چ لە تورکیا و چ لە کوردستانی سووریا.


هۆتێل یا نەخۆشخانە؟\nلە ماوەی دو ساڵی تەمەنیدا، کابینەی شەشەمی وەزارەتی تەندروستی داهێنان و دەستکەوتێکی ئەوتۆی نەبوە. بەڵام یەکێک لەو داهێنانە گەورانەی لێرەدا شایانی هەڵەوەستە کردن و هەڵکۆڵین و شرۆڤەکردن بێت، دەستگرتنی کۆمەڵێک دەستەواژەیە و هێنانیانە بۆ ناو فەرهەنگی سیستم و سیاسەتی تەندروستی لە کوردستاندا.\nیەکێک لەو دەستەواژە و وشانەی لەلایەن بەرپرسانی وەزارەتی تەندروستی و بەتایبەتی وەزیری تەندروستەوە، بەبۆنە و بەبێ بۆنە بەکاردەهێنرێت، دەستەواژەی "هۆتێلەوانیە". وەزیری بەڕێزی تەندروستی ئەو دەستەواژەیە بۆ ئەو خزمەتانە بەکاردەهێنێت کە لە دوای خەواندنی نەخۆش لە نەخۆشخانەوە دەستپێدەکات. خزمەتێک کە شتن و پاکردنەوە و پێشکەشکردنی خواردن و خواردنەوە و ئامادەکردن و خاوێنڕاگرتنی شوێنی خەواندنی نەخۆش ...هتد دەگرێتەوە.\nشیکردنەوەی هۆکار و باکگراوەندە مەعریفیەکانی پشت بەکارهێنانی ئەم دەستەواژانە لە لایەن وەزیری تەندروستیەوە، کۆمەڵێک راستی گرنگمان دەربارەی سیاسەتی تەندروستی لە کوردستاندا بۆ دەردەخات و یارمەتیمان دەدات بۆ بینینی هێڵە پانەکانی ئاسۆی داهاتوی سیستمی تەندروستی لە کوردستاندا، ئەگەر ئەو سیاسەتە بەردەوام بێت. وەزیری تەندروستی لە دوایین چاوپێکەوتنی تەلەفزێونی لەگەڵ کەناڵی کەی ئێن ئێندا، چەند جارێک ئەو دەستەواژەیە بەکاردەهێنێت. ئەم بەکارهێنانە ئاماژیە بۆ دو رەهەندی گرنگی سیاسەتی تەندروستی لە کوردستاندا؛ یەکەمیان، بینینی خزمەتی تەندروستیە وەکو بزنسێک یا بازرگانیەکی ئابوری کە خۆی لە هۆتێلەوانیی نزیکدەکاتەوە تا کارێکی خێرخوازیی و مرۆڤانەی پێویست. رەهەندی دوەم، کە ئاستێکی پراکتیکی ئەو بەکارهێنانەیە لە ناوهێنانی کۆمەڵێک هۆتێل و نەخۆشخانەی تایبەت لە لایەن وەزیرەوە، کە دەچێتە خانەی ریکلامکردن بۆ ئەو بزنسانەی کە خودی وەزیر خۆی لە بڕیارێکی پێشوتردا قەدەغەی ریکلامکرن بۆیانی کردبو.\nوەزیری تەندروستی لە نمونیەکدا بەراوردێک لەنێوان هۆتێلێکی ناسراوی شاری هەولێر، لەگەڵ نەخۆشخانەیەکی تایبەتی ئەو شارە دەکات. وەزیری بەڕێز بە دیاریکراوی ناوی هۆتێل رۆتانا دەهێنێت و دەڵێت ناکرێت نەخۆشخانەی ژینی تایبەت لە هەولێر هەمان نرخی رۆتانا لە نەخۆش وەرنەگرێت، لە کاتێکدا هەردو بزنسەکە هەمان خزمەتی "هۆتێلەوانی" پێشکەش دەکەن. لەڕاستیدا جەنابی وەزیر دورتر دەڕوات و دەڵێت ئەو خزمەتە "هۆتێلەوانیەی" لە نەخۆشخانەی ژینی تایبەت پێشکەش دەکرێت لەوەی رۆتانا باشترە، بۆیە ئاساییە ئەگەر ژینی تایبەت نرخەکەی لە رۆتانا بەرزتر بێت.\nئەم بەراوردکاریانە و بەکارهێنانی ئەو دەستەواژانە بۆ خۆیان نیشانە و ئاماژەیەکی بەهێزن بۆ ئەو سیاسەتەی کە وەزارەتی تەندروستی لە سایەیی ئەم وەزیرە و ئەم کابینەیەدا گرتویەتەبەر؛ ئەویش بە تایبەتکردنی سیستمی تەندروستیە. بە تایبەتکردنێک کە دەوێت هۆتێلی پێنج ئەستێرە لە جێگای نەخۆشخانە دابنێت و لە پاڵیدا قازانج بکات، بە تایبەتکردنێکە کە دەوێت ئەو خزمەتەی لە نەخۆشخانەکاندا پێشکەش دەکرێت بگۆڕێتەوە بەوەی ناوی لێ ناوە "هۆتێلەوانی".\nپێش ئەوەی بچینە سەر دژەئارگۆمێنتی لۆژیکی سەبارەت بەو بەکارهێنانانەی سەرەوە، دەبێت ئەوە بڵێین کە خودی بەراوردەکە لە بێزهاتنەوە زیاتر هیچی تر لا بینەرێکی خاوەن ویژدان دروستناکات. بەرپرسانی وەزارەتی تەندروستی و لە سەروی هەمویشیانەوە وەزیری تەندروستی خۆی، کۆمەڵێک راستیی لۆژیکی زۆر سادەیان لە بیر کردوە یا لە بیری خۆیانیان بردوەتەوە، کە دڵنیام سادەترین هاوڵاتیی ئەم هەرێمە باش لێیان بەئاگایە. سەرەتا، خزمەتی تەندروستی دنیایەک جیاوازی لەگەڵ هۆتێلەوانی و ئەو کاڵا و خزمەتانە هەیە کە "هۆتێل" پێشکەشیان دەکات. سادەترین جیاوازی ئەوەیە کە هاوڵاتی یا بازرگان یا گەشتیار بە ئارەزوی خۆی و بۆ پشودان دەچێتە هۆتێل و لە بەرامبەردا پارەیەک دەدات بۆ ئەو خزمەتانەی وەریدەگرێت. لە خزمەتی تەندروستیدا، چیرۆکەکە زۆر جیاوازە؛ هاوڵاتی یا نەخۆش بە ئارەزوی خۆی و بۆ خۆشی و پشودان لە نەخۆشخانەدا ناخەوێنرێت و ئەو رۆڵێکی گەورە لە خەواندن یا نەخەواندن لە نەخۆشخانەدا نابینێت و یەکێکی تر (کە پزیشکە) ئەو بڕیارەی بۆ دەدات. هاوکات، خەوتن یا نەخەوتن لە هۆتێل، دەشێت مەترسیەکی ئەوتۆ لەسەر ژیانی گەشتیارەکە دانەنێت، بەڵام هەمان حاڵەت بۆ نەخۆشێک جیاوازە و رەنگە نەخۆتن لە نەخۆشخانە یا پێشکەشکردنی خزمەتێکی سەقەت و لە ئاستیکی کواڵیتی نزمدا، مەترسی لەسەر ژیانی نەخۆشەکە دروستبکات.\nشوبهاندنی نەخۆشخانە و ئەو خزمەتەی تیایدا پێشکەشدەکرێت بە هۆتێل، پێ لەسەرنانی هەمو ئەو رەهەندە مرۆییانەیە کە لەگەڵ خزمەتی تەندروستی و پزیشکیدا وابەستەیە. ئەو شوبهاندنە، نیشانەی شکستی وەزارەتی تەندروستیە لە تێگەیشتن لە خزمەتی پزیشکیی وەکو خزمەتێکی گشتگیری هەمە لایەنە کە تەنها لایەنی دەرمانکردن یا نەشتەرگەریکردن ناگرێتەوە، بەڵکو کۆمەڵێک لایەنی ئاگاداربون و خزمەتکردنی مرۆییانە و لە خۆبوردوانە دەگرێتەوە کە گرنگن بۆ چاکبونەوەی نەخۆش و گەڕانەوەی بۆ ژیانی ئاسایی. بۆ نمونە ئەگەر لە هۆتێلێکدا خواردنێکی باش پێشکەش نەکرێت، گەشتیارەکە هەڵبژاردەی ئەوەی هەیە بچێتە دەرەوە و لەهەر چێشتخانەیەکی تر نانێک بخوات، بەڵام ئەگەر نەخۆشێکی دڵ، خواردنەکەی پڕ بو لە چەوریی چیی بکات؟ دەمەوێت ئەوە بڵێم کە کارمەندانی هۆتێلێک بەپێی ئەو موچەیەی کە دیاندرێتێ کار دەکەن و نابێت کەمتر و خۆیان نایەنەوێت زیاتر لە بەهای موچەکەیان پێشکەشبکەن. بەڵام لە نەخۆشخانەدا و لە کاتی پێویستدا، دەشێت کارمەند چاوپۆشی لە بڕی موچەکەی بکات و ویژدان و خۆشەویستی بۆ مرۆڤ لە لای خۆی بکات بە پێوەر بۆ پێشکەشکردنی خزمەتێکی باش. شوبهاندنی ئەو خزمەتەی کە کارمەندە بەڕێزەکانی نەخۆشخانەکان پێشکەشی دەکەن بە هۆتێلەوانەی، نەک تەنها کەمکردنەوەی بەهای خزمەتەکەیان و سڕینەوەی دورییە مرۆیەکانی کارەکەیانە بەڵکو لە ئیهانەکردنیش نزیکدەبێتەوە.\nلە لایەکی ترەوە، دەرکەوتنی وەزیری تەندروستی لەسەر شاشەکانی تەلەفزێون و ناوهێنانی هۆتێلێکی ناسراو و نەخۆشخانەیەکی تایبەت بە ئاشکرا و پێاهەڵدان بە خزمەتە "هۆتێلەوانەیەکانی" ئەوەی دوایی، دەچێتە قاڵبی ریکلام کردنەوە و پێشێلکردنی بڕیارێکی پێشوی خودی وەزیر خۆیەتی کە ریکلامی بۆ پزیشکان و نەخۆشخانەکانی قەدەغە کردبو. ئەو کات و ئێستاش بەڕونی دیاربو کە ئەو بڕیارەی جەنابی وەزیر تەنها بۆ کەمکردنەوەی کارتێکردنی کێبڕکێی ئەو پزیشکە عەرەب و بیانیانە بو کە زەرەریان لە بزنس و نەخۆشخانە تایبەتەکانی خۆیان و هاوەڵاکانیان دەدا.\nوەزارەتی تەندروستی لەڕێی بەکارهێنای ئەم دەستەواژە و وشانەوە دەیەوێت تەنها یەک ئامانج بپێکێت؛ ئەویش ئەوەیە کە بەتایبەتکردنی سیستمی تەندروستی وردە وردە لای خەڵک و پزیشکان و چالاکەوانن ئاسایی بکاتەوە. وەزارەتی تەندروستی لە زۆربەی پرۆژە و چالاکیەکانیدا پچڕپچڕ و بێ بەرنامە کاریکردوە، تەنها لە سیاسەتی بەتایبەتکردنی سیستمی تەندروستی و خزمەتی تەندروستی نەبێت کە زۆر بە سیستماتیکیانە و بە بەرنامەوە کاری کردوە. وەزارەتی تەندروستی دەوێت نەخۆشخانەکانی کەرتی گشتی رادەستی بازرگانەکانی بوارەکە و کۆمپانیاکانی سەر بە بەرپرسەکانی وەزارەتەکە و پارتە سیاسیە فەرمانڕەواکان بکات. بۆ ئەوەی ئەم کارەشەی زۆر زەق دەرنەکەوێت، بە قۆناغ دەیکات و سەرەتا لەو خزمەتانەوە دەستپێدەکات کە ئەو ناوی لێ ناون "هۆتێلەوانی".\nئەگەر پارتە ئۆپۆزیسێونەکان و فراکسوێنەکانیان لە پەرلەمان و رێکخراوە مەدەنی و پیشەییەکان و هاوڵاتیان بە گشتی فریانەکەون، لە ماوەیەکی کەمدا سیستمێکی تایبەتی تەندروستی لە جێگای ئەوەی کە هەیە دادەمەزرێت و لە باتی نەخۆشخانە، هۆتێلی پێنج ئەستێرەی گرانبەهامان پێ دەبەخشن.\nتێبینی: ئێمە بە ئاساییەوە ناوی هۆتێل و نەخۆشخانەکەمان هێنا، چونکە بە دیاریکراوی ریکلامان بۆیان نەکردوە، بەڵکو شیکردنەوەی ناوهێنانێکی پیشترمان کردوە.\n06/02/2012 بینین: 2346


پەیمان ڤیان: ڕژیمی ئێران گیراوان بە کوشتن دەدات – Aryen TV\nپەیمان ڤیان: ڕژیمی ئێران گیراوان بە کوشتن دەدات\nپەیمان ڤیان ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمەڵگای ژنانی ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان کەژار لە بابەتێکدا تیشکی خستوتە سەر رەوشی زیندانەکانی ئێران و رایدەگەینێت کە رژیمی ئێران زیندانیان بەرەو کوشتن دەبات.\nپەیمان ڤیان ئاماژە دەکات کە رژیمی ئێران رەوایەتی نەماوە و رایدەگەینت لە بەر ئەو یەکە لە کاتی دژواریدا خەڵک هیچ چاوەڕاوانی دەوڵەت نیە و بە هانای یەکدی دەڕۆن. گەل دەزانێت رژیم تەنیا هەوڵ بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی دەدات.\nپەیمانی ڤیان دەستنیشانی دەکات کە رژیمی ئێران ژیانی کۆمەڵانی خەڵک دەخاتە مەترسیەوە و رایدەگەینێت ئەو رژیمە نە تەنیا لە دژی کۆرونا تەدبیرێکی وەرنەگرت بەڵکوو بە زانابوونەوە رێگای بۆ بڵاوبوونەوەی پەتاکە کردەوە. گیانی مرۆڤەکان بۆ ئەو رژیم هیچ گرینگیەکی نیە. رژیم بڵاوبوونەوەی ڤیرووسەکەی لە ئێراندا پەرەدەپۆش کرد. ناوەڕۆکی قڕکەری ئەو رژیم لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ گەلان ئاشکرابوو. کەلێنێکی بەرچاوە کەوتوتە نێوان رژیم و گەل.\nرژیم هەوڵ دەدات بڵاوبوونەوەی کۆرونا بکاتە دەرفەتێک بۆ دەسەڵاتداریەکەی.دەیەوێت پەتاکە بکاتە بیانوویەک بۆ لاواز کردنی گەمارۆکان. ئەو یەکەشی بۆ بەرژەوەندی گەلان نیە. رووی راستی رژیم لە کاتی کوشتوبڕی زیندانیان دەردەکەوێت. ئەو زیندانیانە دەیانەوێت بۆ رزگارکردنی گیانیان هەڵبێن.\nپەیمان ڤیان ئاماژە بە مەترسیەکان لە سەر گیانی زیندانیان دەکات و رایدەگەینێت کە رژیمی ئێران لە بەرامبەر ژیانی گیراواندا بەرپرسیارە. سەدان گیراوای سیاسی لە زیندانەکانی رژیمدا بەند کراون و رژیم بەرەو کوشتینان دەبات.\nپەیمان ڤیان ئاماژە بە سەرهەڵدانی زیندانیان دەکات و رایگەیاند کە لە زیندانی ئەهواز زیندانیان بە دڕندانەترین شێوە سووتێندران. لە مەهاباد و زیندانەکانی تر گیراوانیان کوشت. سیاسەتی قڕکردن بەڕێوەدەچێت.\nسەدان ژنە زیندانی سیاسی بە ساڵانە لە زیندانن و ڕاستیی هەموو جۆرە هێرشێک هاتوون. دەبێت دەستوبەجێ ئەوانە ئازاد بکرێن. زیندانەکانی ئێڤین و قەرچەکی وەرامین شوێنی سەرەکی سیاسەتی دژە ژنی رژیمە. لە راستیدا هەموو شوێنێک بۆ ژنان کراوە بە زیندان. سیستم دەیەوێت بە بڵاوبوونەوەی کۆرونا کاردانەوەی کۆمەڵگا بکوژێت. لە بەر ئەوەیە کە رایەدارانی رژیم دەڵێن ٧٠ لە سەدی کۆمەڵگا تووشی پەتاکە دەبن.\nلە کۆتایدا پەیمان ڤیان ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری کەژار دەستنیشانی دەکات کە ئەم کاتە دەرفەتێک بۆ دامەزراندنی سیستمی کۆمەڵگایە. لەمکاتەدا زیاتر لە هەموو کات پێویستمان بە یەکگرتوویی هەیە. کاتی ئەوە هاتووە کە تێکۆشانمان یەکبخەین.\nPrevious هێڤی دێرک: رژیمی ئێران لە خەمی پاراستنی گەلدا نیە\nNext ڕۆژین هێژا: کاریگەرترین کاراکتێر لە ژیانی سەرۆک ئاپۆ دایکیە


ئایا ئێران ژمارەی راستەقینەی قوربانیانی کۆرۆنای شاردووەتەوە؟\nراگەیاندنی وەزارەتی كشتوكاڵ لەبارەی سووتاندنی گەنمی جووتیارانی كورد\nشەش تووشبووی نوێی پەتای کۆرۆنا لە سلێمانی تۆمار کران\nسەرۆك بارزانی سەرەخۆشی لە باڵوێزی عێراق لە قەتەر دەكات\nئەنجوومەنی وەزیران لەبارەی دەوامی فەرمانبەران ڕوونکردنەوەی دا\nل دهۆكێ دوو گه‌نج خه‌ندقین\nشوان سه‌رابی 16/04/2020 - 12:39 ڕاپۆرت\nبەپێی چەند گرتە ڤیدیۆیەک کەلە ئێران بڵاو بووەتەوە، گۆڕهەڵكەنێك دیارە و دەیان تەرمی مردوان پیشان دەدات، كە هەندێكیان بە كفنی سپی پێچراون، دەڵێت: "ئەم بەیانییە كۆتاییمان بەم تەرمانە هێنا"، ئینجا تەرمگەلێکی لەکفنپێچراوی دیكەی رەش بەدیار دەكەون، كە لەسەر زەوی بە شێوەیەكی هەڕەمەكی هەڵدراونەتەوە بۆ لەگۆڕنان.\nدواتر كامیرەمانەكە لە ژوورێكەوە دەچێتە ژوورێكی‌تر، لەوێش بەهەمان شێوە تەرمی كەڵەكەکراو بەدیار دەكەوێت، هەتا چاو هەتەر بکا تەرم ریز كراون. ئینجا گرتەڤیدیۆییەكی تر لە گۆڕستانی سەرەكیی شاری" قوم" بەدیار دەكەوێت، كە بۆ یەكەمجار لە ئێران بۆتە كانگای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا. گۆڕهەڵكەنەكە لەم گرتە ڤیدیۆییەدا دەڵێت: "هەموو تەرمەكان لە قوربانیانی ڤایرۆسی كۆرۆنان"، بەڵام بی‌بی‌سی لێكۆڵینەوە لە راستیی قسەكان بكات. بەڵام لە قسەكانی دوایی سەرنجی بینەرانی ئەنتەرنێت بۆ لای خۆی رادەكێشێت، كە دەڵێت پێنج شەش رۆژە هەندێك لەو تەرمانە لە پزیشکی دادن.\nلە گرتە ڤیدیۆییەكە و قسەو باسی ناویدا راستییەكی گرنگتر بەدیار دەكەوێت، كە ئێران بە زەحمەت توانیویەتی مامەڵە لەگەڵ ئەو ژمارە زۆرەە بكات، كە بوونتە قوربانیی ڤایرۆسی كۆرۆنا، كە رەنگە زۆر لەو ژمارەیە زیاتر بێت، کە دەسەڵاتداران دانیان پێدا ناوە.\nئایا ڤایرۆسەكە لە مردوانەوە دەگوازرێتەوە؟\nوڵاتێكی‌تر نییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەكوو ئێران زیانی پەتای كۆڤید ـ 19ی پێكەوتبێت، لەمبارەیەوە بە زەحمەت زانیاریی ورد لە ئێران دەست دەكەوێت، بەڵام زۆر لە بڵاوكراوەكانی ئەنتەرنێت ئەوە بەدیار دەكەوێت، كە پزیشکی داد و ساردكەرەوەكانی وڵات تژین لە تەرمی قوربانیانی كۆرۆنا. هۆیەكەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، مردووشۆرەكان رەتیان كردووەتەوە قوربانیانی كۆڤید ـ 19 ، بشۆن.\nئەو خانمانەی سەرپەرشتی شۆردنی مردووان دەكەن\nلە هەندێك لەو شوێنانەی مردووەكانی لێ تەشریح دەكرێ لەجیاتی مردووشۆرەكان هەندێك قوتابیی كۆلێژەكان خۆبەخشانە ئەم ئەركە رادەپەڕێنن. لە كاتێكدا پێناچێت ڤایرۆسەكە لە مردوانەوە بگوازرێتەوە بۆ زیندوان، رێكخراوی تەندروستیی جیهانی هۆشداری دەداتە خەڵك بە هۆشدارییەوە كاروباری مردووەكان راپەڕێنن، چونكە هێشتا شتێكی زۆر لە ڤایرۆسەكە نازانرێت. بۆ نموونە: لە ئیتاڵیا، لەگەڵ ئەوەشدا ڤایرۆسەكە لە مردوانەوە ناگوازرێتەوە، بەڵام هێشتا توانای ئەوە ماوە لەسەر جلوبەرگەكانیان بژیت. بۆیە تەرمەكان لەناو كیسە مەحكەم دەكرێت.\nپەرچەكرداری دەسەڵاتدارانی ئێران چۆنە؟\nپاش بڵاوبوونەوەی گرتە ڤیدیۆییەكە توندڕەوكان خێرا وێنەگرەكەیان دەستگیر كرد، ئینجا دەسەڵاتداران رای گشتییان دڵنیا كردەوە، كە هەموو لاشە و تەرمەكان بەپێی دابونەریتی ئیسلامی نێژراون. بەپێی شەریعەتی ئیسلامی دەبێت مردوو بە خێرایی بشۆردرێت و بشاردرێتەوە.\nلە سەرەتای مانگی ئادادا، رابەری باڵای ئێران خامنەیی، رای گەیاند، كە دەبێت قوربانیانی كۆڤید ـ 19، لە رووی شۆردن و كفن و نوێژكردن لەسەریان و کاتی ناشتنیان، وەك هەر مردوویێكی‌تر مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت.\nبۆ ئارامكردنەوەی ئەو توڕەییەی، كە پاش بڵاوبوونەوەی گرتە ڤیدیۆییەكە سەری هەڵدا، پێگەكانی ئەنتەرنێت سەر بە گرووپە توندڕەوەكان جەختیان لە كۆمەڵە خۆبەخشییەك كردەوە، كە مردوو دەشۆن و ناویان لە خۆیان ناوە"خانمانی كۆرۆنا"، كە ئەمانیش كۆمەڵە خۆبەخشێكن لە شاری قوم. هۆكارەكانی راگەیاندنی حكوومەت وێنەیانی گرت بەو پێیەی كۆمەڵە ئافرەتێكی ئازان، ئەركیان ئامادەكردنی تەرمەكانە بۆ ناشتن. خۆبەخشەكان دەڵێن: "كاتێك تەرمی كوڕ و كچە گەنجەكان دەشۆن وەك دەربڕینی هاوخەمیی خۆیان بە هەموو هێزی خۆیان هاوار دەكەن و خۆیان بۆ شۆردنی تەرمێكی تر ئامادە دەكەن. جێی باسە لە پشتیان نووسراوە، " ئەگەر ئازایەتی شێرت نییە، ناتوانی خۆشەویستی بكەیت".\nبەهۆی تژیبوونی نەخۆشەكانی ڤایرۆسی كۆرۆناوە نەخۆشخانەكان ناتوانن چیتر پێشوازی لە نەخۆشەكان بكەن. حكوومەت رووبەڕووی پرسیارگەلێك بووەتەوە، تۆ بڵێی خۆی بەرپرس بێت لە بنبەستبوونی قەیرانەكەدا.\nمەودای خراپی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە لە ئێران دا چەندە؟\nبەپێی ئامارە رەسمییەكانی حكوومەت، زیاتر لە 76 هەزار كەس لە ئێران تووشی ڤایرۆسەكە بووە و لەوانە چوار هەزار و 777 كەسیش مردوون. بەڵام كۆمەڵە توێژەرێكی ئێرانی، كە لە ئەمریكا دادەنیشن پێیان وایە ژمارەی تووشبووان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا زۆر لەوە زیاترە. جگە لە پشتبەستن بە ئاماری حكوومەت، ئەو توێژەرانی پەیمانگەی" ماساتچوستس" بۆ تەكنۆلۆجیا و" ڤێرجینیا تك" نموونەیەك لە سیناریۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیەكە باس دەكەن.\nبەپێی مەزەندەكانیان تا 20 ی ئادار، زیاتر لە 15 هەزار كەس گیانیان لەدەست داوە، رەنگە ژمارەی تووشبووانیش نزیكەی ملیۆنێك كەس بن. ئەمەش دە هێندەی ژمارە فەرمییەكانە، كە لە هەمان رۆژدا 1433 حاڵەتی مردن و 20 هەزار تووشبوو بووە. ناكرێت بە شێوەیەكی ورد قەبارەی ئەو كێشەیە بزانرێت، كە رووبەڕووی ئێران بووەتەوە. بەڵام راستییەكان لەگەڵ مردووەكاندا دەچنە ژێر گڵەوە، كە لە هەندێك حاڵەتدا گۆڕی بەكۆمەڵ هەڵدەكەنرێت بۆ مردووەكان. پزیشكێك لە مازندەران، باكووری ئێران، بۆ بی‌بی‌سی دەڵێ، شارەزایانی سەلامەتی گشتی سەردانی ناوچەكەی كردووە بۆ چاودێریكردنی پرۆسەی ناشتنەكان، كە بەرپرسان دەڵێن كارڕایێكە بۆ پاككردنەوە و نەهێشتنی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە. پزیشكەكە، گوتیشی: "لەگەڵ ئەوەشدا، كە بەیاننامەی وەفاتی قوربانیان ئاماژە بەهۆی مردنەكە دەكات، كە هەندێك جەڵتەی دڵ، یان ئەنفلەوەنازا، بەڵام ئامادەبوونی ئەو شارەزایانە جەخت لە هەقیقەتی وەفاتەكان دەكات، كە ڤایرۆسی كۆڤید ـ 19، ن.\nهەندێك لە خێزانەكان، دەڵێن هیچ شتێك لەبارەی شوێنی ناشتنی مردووەكانیان نازانن و دەڵێن، پێیان وتووین چ كاتێك قەیرانەكە تەواو بوو پێیان دەڵێن تا بتوانن سەردانی گۆڕی مردووەكانیان بكەن. پیاوانی ئایینی دڵنەواییان دەكەن، كە بە رێزەوە مامەڵە لەگەڵ مردووەكانیان دەكەن و بەپێی شەریعەتی ئیسلامی دەیاننێژن.\nسەرچاوە: عەرەبییە نیوز\nپەرلەمانتارێک: چەندین هۆکار هەن بۆ لەسەر کار لادانی محەمەد حەلبوسی\nمەسرور بارزانی: هەندێک لایەن هەوڵی بە سیاسیکردنی کۆرۆنا دەدەن\nوەزیری تەندروستی چه‌ند زانیارییه‌ك ده‌خاته ڕوو\nد. دلۆڤان محه‌مه‌د: پێشبینییه‌كانى ئێمه خراپه و بۆى هه‌یه ژماره‌ى تووشبوانى ك\nله هه‌ولێر 12 تووشبووى دیكه‌ى كۆرۆنا تۆمار كران


Formî tomarkirdinî babet | پەیامی سەرەخۆشی کۆمەڵە بەبۆنەی مەرگی ناوادەی هەڵسوڕاوی سیاسی کاک موزەفەر ئەدەب\nبەداخەوە رۆژی یەکشەممە 24-01-2016 ، کاک موزەفەر ئەدەب، هەڵسوڕاوی سیاسی‌و تێکۆشەری پێشووی کۆمەڵە لەشاری پاریس ماڵئاوایی لەژیان کرد. موزەفەر ئەدەب لە بنەماڵەیەکی بەناوبانگ‌و خۆشناوی شاری سنە لەدایک بوو و لەسەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێران، یەکێک لە هەواداران‌و تێکۆشەرانی کۆمەڵە بوو. کاک موزەفەر کەسایەتییەکی هۆشیار‌و خەباتکار، ئەندامی وەفدی بەڕێوەبەری‌و دامەزرێنەری کۆمەڵەی کوردانی فەرانسە بوو و لە زۆربەی ناڕەزایی‌و خۆپیشاندانەکان دژی کۆماری ئیسلامی‌و دژی لەسێداردەانی لاوان، چالاکانە بەشداربوو. ئەمرۆ 30-01-2016 تەرمی کاک موزەفەر ئەدەب لەشاری پاریس لە ئاپۆرای کوردانی فەرانسە‌و بنەماڵە‌و کەسوکاری بە خاک دەسپێردرێت. بەم بۆنەوە سەرەخۆشی خۆمان ئاراستەی بنەماڵە‌و کەسوکاری کاک موزەفەر‌و هەموو هاوڕێیان‌و خەڵکی قارەمانی شاری سنە دەکەین. یادی بەرز‌و بەرێز بێت کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان 30-01-2016


بەمەبەستی پیرۆزبایی کردن لە دەستبەکاربونی وەک سەرۆک کۆماری عێراق سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی و ئەندامانی ئەنجومەنی کارگێڕی و بەڕێوەبەری ژوور سەردانی دکتۆر بەرھەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراقیان کرد.\nمەبەستی سەردانەکەی ژوور بۆ کۆشکی سەلام لە بەغداد پیرۆزبایکردن بوو لە دەستبەکاربونی سەرۆک کۆماری نوێی عێراق‌و باسکردن لە کێشە بازرگانیەکان و ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان.\nسیروان محەمەد، سەرۆکی ژووری بازرگانی‌و پیشەسازی دەربارەی کێشە بازرگانیەکان و ئەوگرفتانەی ھەیە لە نێوان کاری بازرگانی ھەرێم و عێراق یاداشتێکی دایە دەست سەرۆک کۆمار داوایان کرد ھەوڵەکانی بۆ چارەسەرکردنی کێشە بازرگانی و ئابوریەکان دەستپێبکات تا بتواندرێت ڕەوشی بازرگانی بەرەو باشتر بڕوات.\nلای خۆشیەوە دکتۆر بەرهەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق، بەڵێنی بە بازرگان‌و خاوەنکارانی سلێمانیدا سەرجەم کێشەو گرفتەکان چارەسەر بکات و بەتایبەتی لابردنی ئاستنگەکانی بەردەم کەرتی بازرگانی لە نێوان کوردستان و عێراق.\nسەرۆک کۆماری عێراق بەڵێنیشیدا هەوڵەکانی بۆ دروستکردنی بازاڕێکی هاوبەش لە نێوان خاوەنکارانی کوردستان و عێراق بخاتەگەڕ بەمەبستی خێراترکردنی جوڵەی بازرگانی.\nئه‌م بابه‌ته 4353 جار خوێنراوه‌ته‌وه


کورد لە نێوان زەبری دەوڵەت و گرێی بێدەوڵەتیدا … نەبەز سەمەد – Dengekan\nbyNabaz Samad\tJuly 1, 2017\tGeneral, Opinion, Slider\nدەوڵەت بۆ کورد چ واتایەک دەگەیەنێت؟ داخۆ کورد چ پەیوەندییەکی لەگەڵ دەوڵەتدا هەیە؟ دەوڵەت بۆ کورد بووە بە کێشەیەکی گەورە، لە لایەکەوە کورد لەژێر زەبری دەوڵەتدایە، چونکە بەسەر چوار دەوڵەت-نەتەوەی پاشکۆلۆنیالیزم دابەشکراوە و لە لایەن ئەم دەوڵەتانەوە دەچەوسێنرێتەوە. لە لایەکی دیکەشەوە، کورد خۆی وەک قوربانییەکی بێدەوڵەت نیشان دەدات. وەک گەورەترین نەتەوەی بێدەوڵەت خۆی بە ئەویدی دەناسێنێت، واتا کورد شوناسی خۆی وەک بێدەوڵەتێک دیاری دەکات. ئەمە بریتییە لە دیلێمای دەوڵەت لە لای کورد. دیلێما (dilemma) واتا دۆخێکی ناچاری، تۆ ناچاری لە نێوان دوو شت یان دوو حاڵەتی نالەباردا بڕیار بدەیت و خۆت یەکاڵابکەیتەوە. لە خوارەوە ئەم دیلێمایە پتر ڕوون دەکەمەوە.\nکورد لە لایەن دەوڵەتەوە داگیرکراوە، ئازاردراوە، چەوسێندراوەتەوە، ستەمی لێکراوە، زیندانی کراوە، ڕاگوێزراوە، بەعەرەب، بەتورک و بەفارسکراوە، لە لایەن دامەزراوەکانی دەوڵەتەوە ڕووبەڕووی توندوتیژی و زەبروزەنگ بۆتەوە، مافی یاسایی لێ سەندراوەتەوە، کەسی مۆڕاڵی لێ داماڵێنراوە، سەرەنجام لە لایەن دەوڵەت-نەتەوە داگیرکەرەکانەوە کۆمەڵکوژی، ئەنفال و جینۆسایدکراوە. هەموو ئەمانە بریتین لە زەبری دەوڵەت بەسەر کوردەوە. لە ئەنجامی ئەم زەبرەوە کورد کاردانەوەیەکی نەرێیی، تێڕوانینێکی نەرێیی، هەڵوێستێکی دژە دەوڵەت، دژە سیستەم، دژە دامەزراوەیی لە لا دروست بووە. بۆیە دەبینین وەک کاردانەوە و پەرچەکردارێک کورد لە بەرانبەر دەوڵەتدا چەکی هەڵگرتووە و بووە بە پێشمەرگە، لە دژی دەوڵەت شەڕی کردووە، هێرشکردنە سەر دامەزراوەکانی دەوڵەت و حکوومەتی کردووە بە ئامانج، … هتد. ئەم هەستە دژە دەوڵەتییە لەکاتی شاخەوە لەنێو خەباتگێڕانی کورد دروست بووە و پاش ئەوەی دێنەوە نێو شار لە دوای ڕاپەڕین هەر بە هەمان هەست و مێنتاڵێتی شاخ لە دامەزراوە حوکوومی و دەوڵەتییەکان دەڕوانن، بۆیە ئەو دەزگا و دامەزراوانەی حوکوومەتی بەعس کە بەجێماون لەبری ئەوەی سوودیان لێوەربگیرێت، وێران و تاڵان دەکرێن.\nئەو ژێرخانە دەوڵەتییەی کە هەشبووە لەناودەبرێت. حیزبی کوردی دوای ڕاپەڕین تاکوو هەنووکەش نەیتوانیوە ئەم تێڕوانینە بۆ دامەزراوە دەوڵەتی و حوکوومییەکان، بۆ موڵکی گشتی، بۆ شوێنە گشتییەکان لە لای تاکی کورد بگۆڕێت، بەڵکو لە هەندێ ڕووەوە ئەو ڕک و کینە، توڕەیی و تێڕوانییە نەرێییەی تۆخترکردۆتەوە و پتر ڕەوایەتی پێداوە، لەبەرئەوەی حیزبی کوردی شکستی هێناوە لە حوکوومڕانی و لە پێشکەشکردنی نموونەیەکی جوان بۆ هاووڵاتیانی کورد، چونکە جارێکی دیکە تاکی کورد لە لایەن حیزبی کوردییەوە کەوتۆتەوە ژێر زەبری دامەزراوە حوکوومییەکانەوە هەر لە نەبوونی خزمەتگوزارییەوە تا ترس، تۆقاندن و تیرۆر. بۆیە کورد ئەزموونێکی زۆر خراپ و تراژیدی لەگەڵ دەوڵەت و دامەزراوە حوکوومییەکاندا هەیە، جا چ دەوڵەتە داگیرکەرەکان بێت یان دەسەڵاتی حوکوومەتی حیزبیی کوردی بێت.\nلە لایەکی دیکەوە، بەشەکەی دی دیلێماکە، کورد گرێی بێدەوڵەتی و دەردی نەبوون بە دەوڵەتی هەیە. زۆرینەی کورد ئەم ئازاری بێدەوڵەتییەی چەشتووە، بەتایبەتی لە دەرەوە کاتێک لێت دەپرسن خەڵکی کوێی، یان دەبێ یەکێک لە دەوڵەتە پێوەلکێنراو و داگیرکەرەکان بڵێی (تورکیا، سوریا، عێراق، ئێران) یان بڵێی کوردستان، ئیدی لێرەوە پرسیارەکان دەست پێدەکەن، چی؟ کوردستان لە کوێیە؟ دەتوانی لەسەر نەخشە پیشانم بدەی؟ … هتد ئەمە چەندین جار ڕۆژانە دووبارە دەبێتەوە. لێرەوە ئازارچەشتنەکە دەست پێدەکات، بێشوناسی، بێماڵی، هەستکردن بە شەرمەزاری، هەستی خۆبەکەمزانی، هەستی دەردی بێدەوڵەتی هەموو ئەوانە ئازارت دەدەن و بیریندارت دەکەن. بۆیە کورد وەک قوربانییەکی بێدەوڵەت لەخۆی دەڕوانێت، لەنێو ئەم دۆخی قوربانیبوونە گینگڵ دەدات و لێی دەربازنابێت. بۆی بووە بە گرێیەکی ئاڵۆسکاو و بۆی ناکرێتەوە، بۆی چارەسەرنابێت، هێندە لەنێو دەردی بێدەوڵەتیدا دەتلێتەوە ناتوانێت تێی بپەڕێنێت. ئەم دەردە، ئەم گرێیە سەرکردەکانی کوردیشی گرتۆتەوە، لە دیارترین نموونەیدا لەنێو کەسێتی مەسعود بارزانیدا خۆی نمایش دەکات. ئەگەر بەوردی سەرنجی لێدوان و قسەکانی بارزانی بدەین، بە ڕوون و ئاشکرایی ئەم گرێی بێدەوڵەتییە لەودا خۆی مانیفێست دەکات. لە هەمان کاتدا، ناتوانێ لەم گرێیە دەربازببێت، ئەو خۆی باش دەزانێت کە ناتوانێت دەوڵەت (ی کوردی) دابمەزرێنێت و دروستی بکات، بۆیە دەیەوێ ڕایبگەیەنێت. ئەو دەیەوێت هەرچۆنێک بێت لەسەر دەستی خۆی دەوڵەتەکە ڕابگەیەنرێ. ئەم ویستە پەیوەندی بە مێنتاڵێتی خێڵەکی و پیاوسالاری (پاتریارکی)یانەی بارزانییەوە هەیە، ئەو وەک پیاوێک، وەک سەرۆک خێڵێک دەیەوێ ئەم شەرفە بۆ ئەو بێت، ئەوجا بۆ بارزانییەکان بێت. ئەم مێنتاڵێتییە پتر لەسەر هەست و سۆز ئیش دەکات، بۆیە بارزانی پتر بە شێوەیەکی سۆزەکی باس لە ڕاگەیاندنی دەوڵەتی کوردی دەکات، نەک لە بڕیارێکی هۆشەکی دروستەوە بئاخڤێت. لەبەرئەوە بارزانی پتر جەخت لەسەر ڕاگەیاندنەکە دەکات، ئاخر بۆ ئەو دوای ڕاگەیاندنەکە هەرچییەک ڕووبدات گرنگ نییە.\nکورد ئەم تێڕوانینەی لە لا دروستبووە، گوایە کێشە، نەهامەتی و هەژەندەکانی بەهۆی بێدەوڵەتییەوەیە. بۆیە کورد ئەگەر دەوڵەتی هەبوایە ئەوا زۆرینەی کێشەکانی چارەسەردەبوون و ڕووبەڕووی ئەو هەموو هەژەند و جینۆسایدەش نەدەبووەوە، ئەمە ڕەنگە بەشێکی ڕاست بێت. ئێستاش هەمان بۆچوون هەیە و دەیەوێ سەرجەم کێشەکان، قەیرانەکان، کەمایەسییەکان، گەندەڵییەکان و ناکۆکییەکان بەبێ چارەسەر هەڵبگرێت تاکو دوای ڕیفراندۆم و سەربەخۆیی، ئەمە تێڕوانینێکی کێشەئامێزە، ئاخر تۆ بەبێ چارەسەری کێشەکان و یەکاڵاکردنەوەی ناکۆکییەکان ئەگەر سەربەخۆش بیت، لەرزۆک دەبیت. هەروەها تۆ دوای سەربەخۆیی ڕووبەڕووی چەندین قەیران، کێشەی ناوەکی و دەرەکی دەبیتەوە، بەم هەموو کێشەیەوە چۆن دەتوانیت بەرگەبگریت و سەربەخۆبیت. بۆیە دەبێت لایەنی کەم زۆرینەی کێشە و قەیرانەکان بەر لە ڕیفراندۆم و ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی چارەسەربکرێن. ئەگینا تەمەنی کۆمارەکەی ئەم هەرێمەش لە کۆمارەکەی مەهاباد زیاتر نابێت.\nکێشەی حیزبی کوردی ئەوەیە پتر ئیشی لەسەر حیزباندنی کۆمەڵگەی کوردی کردووە، لەبری ئەوەی وێنای دەوڵەت، خەونی دەوڵەت، ڕێزمەندی و خۆشەویستی بۆ دەوڵەت لە لای تاکەکان دروست بکات. هەروەها ترس لە زەبری دەوڵەت، تێگەیشتن و ڕوانینی دژە دەوڵەتی، دژە دامەزراوەیی، دژە حوکوومەت و دژە موڵکی گشتی لەنێو تاکەکاندا چارەسەر بکات، لە لایەکی دیکەشەوە لە گرێی بێدەوڵەتی دەربازیان بکات و بە پراکتیک ئیش لەسەر بونیادنان و دروستکردنی دەوڵەت بکات. کورد بەهۆی داگیرکردنی لە لایەن دەوڵەتەکانەوە و دابەشکردنی بەسەر چوار دەوڵەت-نەتەوەی پاشکۆلۆنیالیزم بووە بە بوونەوەرێکی دژە دەوڵەت، دژە، حوکوومەت، دژە دامەزراوە و دژە سیستەم؛ بەڵام حیزبی کوردی، دەسەڵاتی کوردی ئیشی لەسەر کاڵکردنەوەی ئەم تێگەیشتنە نەکردووە و هەوڵی نەداوە کورد لەگەڵ دەوڵەت ئاشت بکاتەوە بەڕێی پیشاندانی نموونەیەکی جوانی حوکوومڕانی کوردی، بەڵکو ئەم ڕک و کینە و دژێتییەی زیاتر کردووە و تۆختر کردۆتەوە، چونکە نموونەیەکی جیاواز لە دەوڵەتە داگیرکەرەکانی پێشکەش نەکردووە، بەڵکو پتر لاسایی ئەوانی کردۆتەوە و وەک مۆدێل لێی ڕوانیون. ئاخر حیزبی کوردی نازانێت سیاسەت بکات، خۆی ئایدیای سەربەخۆیی و دەوڵەتداری نییە، بۆیە پتر لە ٢٥ ساڵە هیچ بناغەیەکی دەوڵەتیان دروست نەکردووە، ئەو ژێرخانەی هەبوو ئەویشیان وێران و تاڵانکردووە. ئەمە زۆر ئایرۆنییە تۆ ماوەی پتر لە ٢٥ ساڵ هیچ ئیشێکت بۆ بونیادنانی دەوڵەت نەکردبێت، پێت وابووبێ خەونی شاعیرانەیە! ئێستاش لەپڕ بێیت بانگەشە بکەیت و بڵێی دەوڵەت ڕادەگەیەنم! بێئاگا لەوەی کە دەوڵەت دروست دەکرێت، بونیاد دەنێرێت، دادەمەزرێنرێت، ئەوجا ڕادەگەیەندرێت.\nلە کۆتاییدا، کورد بەر لەوەی ڕیفراندۆم بکات و سەربەخۆیی ڕابگەیەنێت! دەبێت ئەم دیلێمایە چارەسەر بکات. واتا لە لایەکەوە، دەبێت خۆی لە زەبر و ستەمی دەوڵەت دەرباز بکات و لە لایەکی دیکەشەوە، خۆی لە گرێی بێدەوڵەتی ڕزگار بکات.\nPrevious هەڵوێستی کۆمۆنیستی سەبارەت بە جاڕی ڕیفراندۆمی پارتی و دەوڵەتی کوردی! … بەشی یەکەم … سامان کەریم\nNext كێ ده‌یه‌وێت وه‌ك كاك نه‌وشیروان بێت ؟ … شاخه‌وان سه‌نگاوی\nحكومه‌تی هه‌ریمی كوردستان خراپترین نمونه‌ی حكومڕانی كردنه … جه‌زا ئه‌حمه‌د فارس\nفێربوون و پەروەردەی فنلاندا، نەخشی سەر بەردە ..1 … ئەحمەد مشاري


چوار خۆراک بۆ زیرەکبوون! - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nچوار خۆراک بۆ زیرەکبوون!\nپسپۆڕان چوار جۆر خۆراکیان وەک هۆکارى بەهێزبوون و چالاکبوونی مێشکی مرۆڤ دەستنیشانکردووە.\nتیمێک زاناى پەیمانگای لێکۆڵێنەوە زانستییەکان لە ویلایەتی ماساچوستسی ئەمریکا لێکۆڵینەوەیەکیان ئەنجامداوە و دەڵێن: هەندێک لە جۆرەکانى خۆراک ڕاستەوخۆ کاردەکەنە سەر مێشکی مرۆڤ، لەوانە ماسی دەریایی، پاقلەمەنییەکان، تەماتە و شیر و بەرهەمەکانى. تەئکیدیش دەکەنەوە کە خواردنى ئەو جۆرە خۆراکانە بەشێوەیەکی ڕێکخراو و هاوسەنگ، کاردەکاتە سەر ئاستی زیرەکیی مرۆڤ و تواناى کارکردنى مێشکی و زیرەکتری دەکات.\nئەو زانایانە ئامۆژگاریی ژنانى دووگیان دەکەن ماسی دەریایی بەڕێژەیەکی زۆر بخۆن، چونکە یارمەتیی گەشەکردنی مێشکی کۆرپەلە دەدات. بەپێویستیشی دەزانن کە مرۆڤ منداڵ لە سەرەتاى تەمەنیدا جگە لە شیر، بەرهەمەکانى دیکەى شیر بخوات لەبەر ئەوەى شیر و بەروبوومەکانى بیرەوەریی مرۆڤ بەهێزدەکەن.\nسەبارەت بە جۆرەکانى پاقلەمەنییش، زاناکان دەڵین ئەو خۆراکانە ماددەى سنجابی ناو مێشک بەهێزدەکەن و گەشەکردنى خێرا دەکەن، هەروەها خواردنى پاقلەمەنییەکان بیرەوەریی بەهێز دەکات. ئەو زانا ئەمریکاییانە ئاماژە بۆ ئەوەشدەکەن کە تەماتە پەیوەندییەکى ڕاستەوخۆی بە تەندروستیی مێشکەوە هەیە و کاردەکات بۆ چالاککردن و بەهێزکردنى.


تاقیکردنەوە گشتییەکانی هەرێم لەکاتی خۆیدا بەڕێوەدەچن؟\nچارەسەرێکى تر ئەگەرى مردن بە کۆرۆنا کەمدەکاتەوە\n2020.06.28 - 15:43\nتائێستا هیچ گۆڕانکارییەک بەسەر خشتە و وادەی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە گشتییەکانی پۆلی 12ى ئامادەییدا نەهاتووە، پەروەردەی سلێمانیش لە چوارچێوەی ڕێکارە تەندروستییەکاندا ئامادەکاری بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکان دەکات.\nعومەر ئەمین، جێگری بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی تایبەت بە ناس کوردی ڕاگەیاند: "هیچ گۆڕانکارییەکان بەسەر پلان و خشتەى تاقیکردنەوەکاندا نەهاتووە، هەر گۆڕانکارییەکیش بکرێت بە فەرمی قوتابیان ئاگادار دەکرێنەوە".\nلەئێستادا دۆخی بڵاوبوونەوەى کۆرۆنا لە هەرێم بە تایبەت سلیمانی لە ئاستێکی مەترسیداردایە، جارێکی تر چەند ڕێکار و بڕیارێک بۆ ڕێگری لە زیاتر تەشەنەسەندنی ڤایرۆسەکە گیراوەتەبەر.\nعومەر ئەمین وتی، "لە ئێستادا وەزارەتی پەروەردە چاودێری دۆخی تەندروستی هەرێم بەگشتی و شاری سلێمانی دەکات بەتایبەتی، هەر بڕیارێک لەبارەی تاقیکردنەوەکانەوە بدرێت بەهەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی و ئۆپەراسیۆنی بەرەنگاربوونەوەى ڤایرۆسی کۆرۆنا دەبێت".\nجەختیکردەوە کە ڕێکاری تەندروستی پێویست دەگیرێتەبەر لەکاتی تاقیکردنەوە گشتییەکاندا، بۆیە لەئێستادا لەهەوڵی ئەوەدان ژمارەی خۆیندکارانی ئەزمووندەر لە هۆڵەکانی تاقیکردنەوەکان کەمبکەنەوە بەجۆرێک دانیشتنی نێوان خۆێندکارێک و یەکێکی تر دوو مەتر زیاتر بێت.\n"بۆئەوەی خۆێندکاران پارێزراوبن لە توشبوون بە پەتای کۆرۆنا دەبێت لەکاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکان دەمامک و دەستەوانە بپۆشن" عومەر ئەمین وای وت.\nئاشکراشیکرد کە "بەشێکی زۆر لە خوێندکارانی پۆلی 12 ئامادەیی لە سنوری پەروەردەی سلێمانی ئەزموونەکانیان لە هۆڵی زانکۆکان و پەیمانگاکاندا ئەنجامدەدن ئەوەش بۆ مسۆگەرکردنی تەزووی کارەبا و ڕەچاوکردنی مەودای سەلامەتی بۆ خۆپارێزی لە توشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا".\n"لە ئێستادا دەیان هۆڵمان لە زانکۆی سلێمانی و کولێژی پۆلەتەکنێکی و پەیمانەگانی دیکە پارێزگای سلێمانی وەرگرتووە بۆ ئەو مەبەستە".\nبڕیارە 11ی تەموزی داهاتوو یەکەم ڕۆژی تاقیکردنەوەی پۆلی 12ى ئامادەیی بەڕێوەبچێت.\nهەناردە و هاوردەکارانى هەرێم پێشبینى خۆى بۆ قەبارەى دابەزینى ئاڵوگۆڕى بازرگانى لەمساڵدا ئاشکرادەکات\n2020.07.13 - 18:14\nفراکسیۆنى پارتى داوا لە سەرۆکى پەرلەمانى کوردستان دەکات بەزوویى لیژنەیەکى لێکۆڵینەوە پێک ب


سنورو ناسیونالیزم …… مامۆستا ئیبراهیم : چاوی گەل\nسنورو ناسیونالیزم …… مامۆستا ئیبراهیم\nنوسەر : chawigal لەبەرواری : تەموز - 30 - 2018\nبەدرێژایی هەزاران ساڵ ئەم چەمکی سنورە (حدود ) هۆکاری ڕشتنی خوێنی ملیارات مرۆڤ بووە . هەر لەهەڵمەتەکانی فراوان خوازی هۆزو خێڵە دڕندەکانی وەک مەغۆل و تاتار،سەلجوقی…..هتد. ئیمبراطوریەتە کۆنەکانی وەکو ئاشورو ئەکەدی و میدیەکان فیرعەونیەکان و هاخامانشی و ئەسکندەرو ساساسانی و ئیمبراطوریەتی ئیسلامی و ڕۆم و بێزەنطی و پاشان هەڵمەتەکانی ناپلیۆن پۆنابارت ….هتد . ئەمانە زیاتر بیری تاڵانچێتی سامان ، دەسکەوتی ژن و کچی جوان ، فراوان کردنی نفوزی دەسەڵات ، هەندێکیان بڵاو کردنەوەی بیری ئاینی هۆکاری فراوان خوازی سنورەکان بووە. لەسەد ساڵی ڕابردووداد ئەتوانین بڵێین بیری شۆڤێنیەتی ڕەگەز پەرستی (ناسیونالیزم )، هۆکاری خوێن ڕشتنی سەدان ملیۆن مرۆڤ بووە .ئامانجەکەشی یان پاراستنی سنور یان فراون کردنی سنور بووە . ئەم سنورە هێندە پیرۆز کراوە وبەرگی خۆشەویستی لە ڕادەبەدەری ناسیونالیستی بەبەردا کراوە ئیتر خوێن ڕشتن لەپێناویدا وەک واجبێکی نەتەوەیی و نیشتیمانی بینراوە .\nگەلان وا تێ دەگەیەنرێن بۆپاراستنی سنوری وڵات ئەبێت سنوری وڵاتانی تر ببەزێنیت و خوێن بڕژیت . ناسیونالیزمەکان موتوربەکراون بەبیری شۆڤێنی هەندێک جار جگە لە قەومچێتی بیری ئاینی توندڕەو و مە زهەبیشی دێتە سەر. ئەمانە هێندە چەمکی سنور پیرۆز دەکەن کە خوێن ڕشتن وەکو ئاوڕشتنی لێ دێت لەپێناویدا . ئەم کارەکاتێک زۆر نائاخلاقی نائینسانیە تۆ بێیت سنوری دەوڵەتێکی تر داگیر بکەیت بڵێیت من سنورەکانم دەپارێزم . بیری ناسییونالیزم ی قەومچی مرۆڤی سنور پەرست، چاو چنۆک، تەعداکەر، داگیرکەر، تاڵانچی، خود پەسەند، دکتاتۆ، فاشست، خوێن ڕێژ، دژە ژینگە توڕە توندڕەو دەئافرێنێت . بۆیە دەکرێت بڵێین سنور هیچ پیرۆز نیەو هەموو مرۆڤەکان دەتوانن لەناو جوگرافیا جیاوازەکاندا بژین بە هەموو جیاوازیە ڕەگەزی و ئاینی و مەزهەبیەکانیانەوە بەمەرجێک بیری ناسیونالیزم وەلا بنێن .\nچەمکی نەتەوەی دیموکرات و کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی بەبنەما بگرن کەلەداهێنانە فەلسەفیەکانی بەڕێز ئۆجالانە لێرەوە ئیتر سنور پیرۆزی نامێنێت و نیشتیمان پەروەری سنور پاراستن نابێت، خوێن ڕشتنیش دەوەستێت، پێکەوە ژیانی ئاشتیانە و دیموکراتیانەی گەلان جێگای دەگرێتەوە. بێ ئەوەی ڕەنگی پێست، ڕەگەزی جیاواز و ئاین و مەزهەبی جیاوازخۆی بسەپێنێت . لەناوجوگرافیا فراوانەکاندا گەلان بەجیاوازیە جۆراوجۆرەکانی خۆیانەوە دەژین بێ ئەوەی کەس دەست درێژی بکاتە سەر مافەکانی ئەوی تر. مرۆڤی دڵ فراوان ی بێتەماع، لێبوردە، پڕ مۆراڵ، یەکتر قبوڵ کەر ،ژیر ، هێمن ،ژینگە دۆست ، ئازادی و دیموکراتی خواز …… هتد . دروست دەبێت لەڕێگای پەروەردەی بەردەوامی کۆمەڵگاوە. ئەگەرسنورپەرستن و ناسیونالیزم بەردەوام بێت، سەپاندنی بیری ئاینی مەزهەبی بەردەوام بێت. تەماع بازی و چاوچنۆکی سیستمی سەرمایەداری بەردەوام بێت . خوێن ڕشتن و ژینگە سوتان و تێکدان هەرگیز کۆتایی نایەت . شۆڕشێکی پەروەردەیی گشتگیرو سیاسی وئەخلاقی جیهانی کارێکی پڕ گرنگە. زانکۆ گەورەکانی جیهان ئەبێت سەرمەشقی ئەو شۆڕشە پەروەردەییە فکری و فەلسفیە بن . بۆ ڕزگا رکردنی گۆی زەوی لەبیری پیس و بۆگەنی ناسیونالیزم ، بیری تیرۆریستی ئاینی مەزهەبی توندڕەو، بیری چاوچنۆک و تەماعاوی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری . بەوشێوازە مرۆڤەکان و زیندەوەران دەتوانن لەفەزایەکی فراوان و ئازاد پێکەو بژین .


خه‌نده حه‌مید؛ شرۆڤەیەک بۆ فیلمی (ئەلبێرت نۆبس) – كولتور مه‌گه‌زین\nخه‌نده حه‌مید؛ شرۆڤەیەک بۆ فیلمی (ئەلبێرت نۆبس)\nبابه‌تی: كولتور مه‌گه‌زین\t شوبات 10, 2017\nخودی خۆت بە: شرۆڤەیەک بۆ فیلمی ئەلبێرت نۆبس\n– ” تۆ پێویست نییە ببی بە هیچ شتێك جگە لە خۆت.” هیوبێرت\n(خودی خۆت به ) فلیمی ئالبرت نۆبس\nئەم فیلمە چەندین ڕانانی جیاواز و فرە بۆ لێڕوانەر هەڵدەگرێ، ئەوەی جێی سەرنجە و دەبێ بگوترێ ئەوەیە: ئەلبێرت نهێنییەکی لە ژیانیدا هەیە، ئەو لە ڕاستیدا ژنە، بەڵام کارەکتەری ڕاستەقینەی خۆی گۆڕیوە. کاتێ ژنێک جێندەری خۆی دەشارێتەوە و وەک پیاو ڕۆڵ دەگێرێ، ئەوا لە زۆر لایەنەوە چیرۆکێکی تراژیدی لە پشت ئەم خۆشاردنەوەیەدا هەیە. ئەو بۆ ماوەی ٣٠ ساڵە لە بەرگێکی پیاوانەدا خۆی شاردۆتەوە، وەک گارسۆن بەو پەڕی توانا و بێدەگییەوە، بەڵام پڕ لە غەم و ئازار ئیش دەکات. ئەو بۆ گۆڕینی شێوە و شاردنەوەی جێندەری خۆی چیرۆک و هۆکاری خۆی هەیە؛ نەک بە حەز و ئارەزووی خۆی بێت، بەڵکو بۆ پاراستن لە خۆی و ئیشکردنێکی سەربەخۆیانە بووە.\nئەلبێرت لە گێرانەوەی یادەوەرییە تاڵەکانی ژیانیدا ئەوە ڕووندەکاتەوە؛ کە ئەو لەلایەن ژنێکەوە بەناوی (خاتوو نۆبس) بەخێوکراوە. ئەو ژنە لەلایەن ماڵی دایکی ڕاستەقینەی ئەلبێرتەوە پارەی پێدراوە بۆ ئەوەی بەخێوی بکات. بەهۆی ئەوەی کە پارەی دراوەتێ ئەلبێرت شانسی ئەوەی هەبووە کە ماوەیەک بخوێنی. خاتوو نۆبس دەزانێ ئەلبێرت کێیە، بەڵام هەرگیز پێی نەگوتووە. خاتوو نۆبس لەپڕ دەمرێت کاتێ ئەلبێرت تەنیا تەمەنی ١٤ ساڵ بووە. ئەلبێرت هەرگیز نەیزانیوە دایک و باوکی کێیە، بۆ دەبێ ئەو ژیانە بژی.\nتەنیا وێنەیەک بە ئەلبێرت دراوە و پێی گووتراوە، کە ئەوە دایکییەتی. ئەو بێپشتگیری و پاراستن لەنێو ژیانێکی نەپارێزراودا دەمێنێتەوە، دواتر بڕیار دەدات ئیش بکات. شەوێکیان لەلایەن پێنج پیاوەوە پەلامار دەدرێ و دەستدرێژی سێکسی دەکرێتە سەر، ئازار دەدرێ و بەم شێوەیە بەجێ دەهێڵدرێ. ماوەیەک پاش ئەوە دەبیستێ ئێوارە خوانێکی گەورە لە هۆڵی فریماسۆن (Freemason’s Hall) ڕێکدەخرێ، بۆ ئەمە پێویستیان بە گارسۆنە. لەم کاتەدا بە خۆی دەڵێت؛ فیگوری من بۆ گارسۆنی باش و دروستە!\nهەر ئەو کاتە قاتێکی پیاوانە پەیدا دەکات تاوه‌کو ئیشەکە وەربگرێ، هەرچەندە گومانی هەیە کە بتوانێ ئیشەکە بەدەستبهێنێ، بەڵام سەرکەوتوو دەبێ و لەنێو قاتێکی پیاوانەدا دەست بە ئیش دەکات، چونکە بەدەستهێنانی ئیش و ئیشکردن وەک پیاو ئاسانترە وەک لە ژن، ئەمە چیرۆکی بوون بە پیاوی ئەلبێرتە.\nچی ڕوودەدات ئەگەر کەسێک ڕۆڵی جێندەرەکەی دیکە بگێرێ؟ زۆر بەسادەیی گەر کۆمەڵگە ڕێگە بە کەسانێک بدات ببنە ئەو کەسەی کە هەن و ئەوەیان خۆشبوێ کە دەیانەوێ؛ ئەوا هەرگیز ئەو ژیانە و رێگە تراژیدییە ناگرنەبەر، کە پڕە لە تاسە، نهێنی و هەڵخەڵەتاندن. ئەمە ئارگومێنتی ئەوەمان پێدەدات جیاوازییە جێندەرییەکان ئەنجامی چەوساندنەوە و ستەمکاری کۆمەڵگەن، کە وەها دەکەن ژن و پیاو گەرەکە چۆن ڕەفتاربنوێنن، بەردەوام (ڕۆڵی جێندەری) خوازراو دەسەپێنن بەسەر هەردوو ڕەگەزدا. زۆرینەی جیاوازییەکانی نێوان ژنان و پیاوان بەرهەمهێنراوی کۆمەڵایەتین، بۆیە شیاوی گۆڕانن.\nژیانی ئەلبێرت بەتەواوی گۆڕانکاری بەسەردا دێت، کاتێک پیاوێک بەناوی (هیوبێرت) بۆ بۆیاخکردنی هەندێ شوێنی ناو ئوتێلەکە دێت، پێویستە بۆیاخچییەکە بۆ شەوێک لە ئوتێلەکەدا بمێنیتەوە. خاتوو مارگەرێت کە خاوەنی هۆتێلەکەیە پێشنیار دەکات بۆیاخچییەکە ئەو شەوە لە ژوورەکەی ئەلبێرت بمێنیتەوە. هیوبێرت بەڕێکەوت بە نهێنییەکەی دەزانێ، ئەلبێرت ترسێکی زۆر لە سیمایدا بەدەردەکەوێ، لە هیوبێرت دەپاڕێتەوە بۆ ئەوەی نهێنییەکەی بپارێزێ و ئاشکرای نەکات. بۆیاخچییەکە بەڵێنی پێ دەدات کە نهێنییەکەی لای ئەو پارێزراو دەبێت، بەڵام ئەلبێرت بۆ دڵنیابوونەوە لە بەڵێنەکەی ئەو، بەردەوام بە دەوریدا دێ و دەچێ بۆ دەرفەتێک دەگەرێ کە دیسان بەڵێنی لێ وەربگرێتەوە. پاشان هیوبێرت بۆ دڵنیاکردنەوەی ئەلبێرت قۆپچەی کراسەکەی دەکاتەوە تاکو مەمکەکانی نیشان بدات، ئەویش هەمان نهێنی و ئەزموونی هەیە، بەڵام بە چیرۆکێکی جیاواز. نۆبس بە ڕادەیەک شۆک دەبێ کە قسەی بۆ ناکرێت، پاشان دڵخۆشییەکی سەیر بە ڕووخسارییەوە دیارە. ئەو لەوێدا هەست دەکات چیتر تەنیا و نامۆ نییە، ئەو تاکە کەس نییە نهێنییەکی بەم شێوەیەی لەگەڵ خۆیدا هەڵگرتبێ. چیرۆکی هیوبێرت ئەوەیە: لەدەست هاوسەرە خراپ و بەدمەستەکەی هەڵاتووە کە بەردەوام شەڕی لەگەڵ کردووە و لێی داوە. هیوبێرت بە لێهاتوویی خۆی ئیشی هاوسەرەکەی فێربووە و ئێستا کاری پێ دەکات.\nژنەکان ئازارەکانیان لەیەک دەچن و هاوشێوەن، چونکە بەردەوام بە هەمان ڕێگە ئازار دەدرێن. ئەو هاوسەرگیری لەگەڵ ژنێک بەناوی (کاسلین) کردۆتەوە، کە وەک خۆی تەنیا و بێکەسە، ئێستا بەیەکەوە زۆر بەختەوەرن. ئەلبێرت لەمەوە دەیەوێت ئاراستەی ژیانی بگۆڕێت، ئەویش بتوانێ دەرفەتێکی ئاوا لە ژیانیدا رێکبخات؛ بەختەوەرانە ئەو کارە بکات کە چەندین ساڵە خەونی پێوە دەبینێ و پارەکانی بۆ بەلاوەدەنێ و پاشەکەوتیان دەکا. ئەلبێرت چۆن ڕەفتاری گۆڕیوە ئاواش کارەکتەری گۆڕاوە، ئەو توشی سەرلێشێوان دەبێت بەهۆی ئەو پرسیارانەی لای دروست دەبێت سەبارەت بە پەیوەندی هیوبێرت و کاسلین. ئەو پرسیارە دەکات کە چۆن هیوبێرت ئەم هاوسەرگیرییەی ڕێکخستووە؟ کەی بە کاسلینی وتووە، ئەو ژنە، پێش هاوسەرگیرییەکە یان دوای هاوسەرگیرییەکە، ئەو دەرک بەوە ناکات کە پەیوەندی ئەوان پەیوەندییەکی هۆمۆسێکسوالییە (لیسبیەنانەیە).\nخەندە حەمید؛ وشەکان و وێنەکان


ئامانجی ژیان – fgulen\nبابەتی ئەوەی ئەم ژیانە هەتا چەندە بایی ئەوەیە تێیدا بژیت یاخود نا، وابەستەی ئەوەیە هەتا چی ڕادەیەک لە ئامانجی بوون تێدەگەیت و دەیزانیت. تەنانەت دەتوانین بڵێین: بوون و تێبینیە مرۆییەکانمان، ناو بە ناو کاتێک ڕازی ژیانمان بە بیردا دەهێننەوە، زیاتر هەست بەم بابەتە دەکەین و، تێیدا دەژین، هەتا ڕادەیەکی دیاریکراو، بە کاوەخۆیی لەبەرچاومان ساف و ڕوون دەبێتەوە.\nلە ڕاستیدا، لە بابەتی ئەفراندنی بووندا، ئامانجی یەکەم و گشتی زانراوە. ئەم ئامانجەش بریتیە لەوەی مرۆڤ لە بەرامبەر گەردون و حەقیقەتی الله، بگاتە ئیمان و مەعریفەت و چێژی ڕۆحانی، جیاوازی خۆی وەک مرۆڤێک بخاتە ڕوو. هێنانەدی پلانێکی گەورە و گشتگیری لەو شێوەیەش، تەنیا و تەنیا بە بیرکردنەوەیەکی سیستەماتیکی و بزاوتێکی دیسپلینیزەکراوەوە وابەستەیە. ئەمەش یەکەمین پلانی سادە و جوڵە و بیرکردنەوە و بزاوت – کە هێشتا بە ڕووی بیرکردنەوە لە وردەکاریەکاندا داخراوە- یەکەم ئەڵقەی “بازنەی چاکبوون”(خولگەیەکی بەرهەمهێن) پێکدەهێنێت. دواتر لە نێوان ئاسۆی لاهوتی دڵ و، ڕۆژهەڵاتەکانی حیکمەتی ئەقڵدا، چەندین بازنەی چاکبوونی هاوشێوە دەست بە ژیان دەکات. لەم کاتەشدا بزاوتەکان بە شێوازێکی تر لە بیرکردنەوەی ئاڵۆز و گۆشەنیگای فراوانتر دەگەن و، ئیدی بیرکردنەوەکان بەرەو پڕۆژەی گەورەتر وەردەچەرخێن و بەردەوامی بە خۆیان دەدەن.\nهیچ گومان لەوەدا نیە، ناوازەترین ئوستادی قۆناغێکی لەم شێوەیە، بەهێزترین ڕابەر و دیارترین شەخسیەتی بریتیە لەوەی ئیمانێکی ساغ و، کردارێکی خاوەن شعور، لە هەموو کردارێکدا تێڕوانینێکی فراوانی ناوازەی چاودێریکردن، بوونی هەبێت. هەر لە سایەی ئەمەشەوەیە، ئەو ژیانەی هەموو کەسێک بێ ئاگایانە، یاخود زۆرینەی مرۆڤەکان سەرخۆشانە خۆیان فڕێداوەتە ناو ڕێڕەوە سەرنجڕاکێشەکانیەوە، بە نیسبەت ئەو کەسانەی بوونەتە خاوەنی ئەم وەسفانە، وەک ئاڕاستەخانەیەکی لێدێت کە لێیەوە تەماشای واتای ڕاستەقینەی ژیان دەکەن. چونکە ئەوان بیر دەکەنەوە، بیرکردنەوەکانیشیان بەرەو بزاوتن دەگۆڕن، بزاوتەکانیشیان بە ناسۆری فکری نوێ قوڵتر دەکەنەوە و، هەموو ڕۆژێک بە ئازارێکی جیاوازی لە دایک بوونێکی نوێوە، خەریکی لولوپێچ خواردن دەبن. خەریکی لولوپێچ خواردن دەبن چونکە لەو باوەڕەدان تەنیا ئەو مێشکانەی بە ناسۆرەوە دەزرنگێنەوە، دەتوانن شتێک بەرهەم بهێنن. بەڵێ ئەوان لەو باوەڕەدان، هەلومەرجەکان چەندە بێ ئامان، ئازارەکان چەندە تاقەتپڕوکێن، ڕۆحەکانیش چەندە لە نێو داخورپاندا بن، فکرەکانی ناو ڕەحمی هزریان بەو رادەیە بەهێز و هاوسەنگ و سەرنجراکێشتر دەبێت. لەم ڕوانگەیەوە ئەوان هەمیشە بە ئازاری فکرەوە هەڵدەستن و دادەنیشن. هەموو ڕۆژێکی نوێ، سەرلەنوێ هەلاجی “بوون” دەکەنەوە. لە شوێنی خۆیدا وەک کتێبێک دەیخوێننەوە، لە شوێنی خۆیدا وەک پێشانگایەک تەماشای دەکەن. هەروەها لە شوێنی خۆیدا، چەشنی ئەتەمینێک لە نێو هزریاندا تاڵ تاڵ دەیهۆننەوە و نەخش و نیگاری لێدروست دەکەن. لە ڕاستیشدا ئەو حیکمەتەی لە ڕۆحی کتێبی گەردوندا بوونی هەیە، هەمیشە وێنەی ئەمە دەکات و، ئامانجی ئەفراندنی مرۆڤیش هەمیشە هەر ئەمە پشان دەدات.\nئەو خاڵەشی پێش هەموو شتێک پێویستە لەسەری بوەستین، بریتیە لەوەی “بوون”، پلیکانەیەکی نیعمەتی زۆر گرنگە، کەوا بە شێوەیەکی ڕەها دەبێت قەدر و نرخی بزانین.\nمادام ئێمە بوونمان هەیە و، لەگەڵ ئێمەشدا هێندەی یەک دونیا نیعمەت بوونیان هەیە کەوا پەیوەندییان بە ئێمەوە هەیە، بێگومان قۆستنەوەی ئەم نیعمەتانە و، هەڵسەنگاندیان و بەکارهێنانیان لە پێناو ئەوەی وەک پلیکانەی نیعمەتگەلێکی تری لێبێت، هەر ئەرکی ئێمەیە.\nهەربۆیە پێویستە پێش هەموو شتێک، تەواوی ئامادەگی و لێوەشاوەیەتیەکانمان هەتا دوا ڕادەیان، بەم ئاڕاستەیەدا بەکاربهێنین و، دەنگ و هەناسەی ئیرادەمان – کە وەک بانگهێشتکەر و داواکاری دەسەڵاتی بێ کۆتای ئەون- بهێنینە گۆ و، بە شێوەیەکی ڕەها ئەوە پشان بدەین کە ئێمە بوونەوەرگەلێکی خاوەن ئیرادەین.\nلە ڕاستیشدا ئەرکی ئێمە هەر ئەوەیە، لەم تاڤگە ناوازەی بووندا، بیر لە پێگەی خۆمان و بەرپرسیارێتیەکانمان و پەیوەندیمان بە گەردون و جیهانی ئەودیو گەردون بکەینەوە، لۆجیکی ڕۆحیمان وەک کانگایەکی حیکمەت لێبکەین، کەوا هەردەم لە بەهاکانی پشت پەردەی بوون بکۆڵێتەوە.\nهێندەی توانیمان ئەمە بکەین، بە شێوازێکی جیاواز لە خۆمان دەگەین، جیاوازتر خۆمان دەبینین، قوڵتر هەست بە خۆمان دەکەین، بەم هۆیەوە شایەتی ئەوە دەبین کە بوون و ڕووداوەکان زمانیان دەپژێت و، دیالۆگمان لەگەڵدا دروست دەکەن و چەندین شتمان بۆ باس دەکەن.\nئەگەر بە هەڵەدا نەچووبێتم، ئەو ئاسۆیەی کەوا پێویستە بە ناوی ژیانی ڕاستەقینەوە بگیرێتە بەر، هەر ئەمەیە. ئێمەی مرۆڤ بە نیسبەت گەردوونەوە، گرنگترین ئێکسێسواری زیندوو، تەنانەت ڕۆح و کرۆک و پاڵاوتەین، کەوا چەشنی کرۆک و شکۆفایی و ڕووتەختی بەرینی تەواوی بوونین. گەر بەم شێوەیە بێت، دەتوانین ئەوە بڵێین: بە گوێرەی ئەرکی ڕاستەقینەمان و گۆشەنیگای داخوازی پێگەکەمان، تەواوی دێڕ و لاپەڕەکانی “بوون” بخوێنینەوە و هەڵسەنگاندنی بۆ بکەین، چالاکی حیکمەتی ناو قوڵاییەکانی ڕۆحمان بخەینە گەڕ. کاتێک ئەو چالاکیەشمان خستە گەڕ، لە گێرمەوکێشەی ژیانی جسمانیەت ڕزگارمان ببێت کەوا لە ڕوانگەی دەرەکیەوە لە نێوان لەدایکبوون-مردندا ناسۆری دەکێشێت و، لەسەر زەمینی ژیانی دڵ و ڕۆح، دەست بکەین بە ڕاوکردنی ئەو چێژ و تەجەلیاتە مەعنەویە ناوازەیەی، کەوا بەڵێنی پێدراوە.\nلە ڕاستیدا ئەوەی وەها لەم ژیانە پڕ ئازارەش بکات شایەنی ژیانکردن بێت، بریتیە لەوەی لە هەموو حاڵێکدا، لە هەموو قۆناغێکی ئەم گەشتە بڕاوەیەدا، بە نەشوەیەکی جیاواز بگەیت و ببیتە جێدەرکەوتی لوتفێکی جیاواز، هەر ئەمەیە. ئەو کەسانەشی لەم بابەتەدا سەرکەوتن بەدەستدەهێنن، هەموو ئانێک بە درەوشانەوەی دەرکەوتێکی(تجلی) جیاواز مەست و سەرمەست دەبن، ڕۆحیشیان چەشنی شیعر و ئاوازێکی میوزیکی کەوا لە ڕێچکەی سەرنجڕاکێشی ڕێڕەوی خۆیدا بەوپەڕی هەیەجانەوە بەرەو خاڵی قەراری خۆی ڕادەکات، قوم لە حەزەکانیان دەدەن و بە هەناسەی چێژوەرگرتنەوە هەردەم بەرەو ئەو(الله) ڕادەکەن.\nبەڵێ بە نیسبەت ئێمەوە، بەختەوەری ڕاستەقینە بریتی نیە لەو سوکنایی هاتنانەی لە دەرەوە دێن، یان دێن-دەبڕێن، دەبارێن-دەوەستێن، بەڵکو بەختەوەری ڕاستەقینە بریتیە لەوەی لە ڕۆحمانەوە قوڵپەی دێت و لە ڕێگەی پەیوەندی بە الله وە قوڵ دەبێتەوە و بە بەهەشت خاڵی کۆتایی بۆ دادەنرێت. بەڵێ، ئەو خۆشی و نەشوەیەی شەپۆل شەپۆل لە ناخمانەوە دێت و تەواوی بوونمان دادەپۆشێت، خۆشی و نەشوەی ئێمەیە. ئیدی ناخمان دەبێتە ڕاڕەوی درەوشانەوەی دەرکەوتە ئیلاهیەکان، ویژدانیشمان وەک سەحەرێکی لێدێت کە هەوڵی ڕاوکردنی درەوشانەوەی ئەم دەرکەوتانە دەدات، تەمەنیشمان هەمیشە بۆ ساتێکی لەو شێوەیە لە کەمیندایە و، چاوەکانیشمان کاتێک لە ئاسۆی بەختماندا ڕووبەڕووی بچوکترین ئاماژەی تەشریفاتی ڕووتێکردنەکانی ئەو دەبێت، ڕۆحمان بە زەوق و شەوقەوە نەشیدەکانی” پێتخستە سەر تەختی دڵم سوڵتان، یاخوا بە خێر بێیت” دەسێنێتەوە.\nنەوەکانی ئەمڕۆمان، پێویستیان بە ڕابەرگەلێکە، کەوا بەرەو ئیمان و تێڕوانینێکی لەو شێوەیە، بەرەو ڕاڤە و نەشوەیەکی لەو شێوەیە بەرز بکاتەوە. نەوەی نوێ، تەنیا ئەو کاتەی لە دوای مەردگەلێکی لە وشێوەیە خەریکی ڕاکردن بن، گەنجێتییان و لەسەر ڕێچکەی ئامانج و مەبەستی گەنجێتییان، دەتوانن بە تێروتەسەلی بژین. ئەو کاتەی ڕۆحیان لەگەڵ ئاسۆ بێ کۆتاییەکاندا ئاوێتە دەبێت، هەرچی شتی فانی و ڕاگوزەرە وەک شتانێکی جاویدانی هەستی پێدەکات. ئیدی سانیە و سالیسەکانی تەمەنیان، بە حەیرەتگەلێکەوە کەوا تەواوی جیهانەکانی لە خۆی گرتبێت، تەماشا دەکەن. هەروەها کاتێک لە دەموچاوی هەموو شتێکدا ڕەنگدانەوەی ئەبەدیەت دەبینن، خۆیشیان لەگەڵیدا دەگەن بە جاویدانییەکی جیاوازتر. ئیدی لەو کاتەدا تێدەگەن لەوەی ئەم ژیانە هەر بە ڕاستی شایەنی ئەوەیە تێیدا بژیت. کاتێک لەمە تێدەگەن و لە ئاسمانەکانی ڕۆحی خۆیاندا چاویان بە هەڵهاتن و ئاوابوونی هەموو شتێک دەکەوێت، چەشنی ئەوەی لە نێوان گەلاکسیەکاندا گەشت بکەن، لە قوڵاییەکانی خۆیاندا، بەردەوام لە نێوان کڵاوڕۆژنەکانی سەیرکردنی ئەبەدیەتدا دێن و دەچن، هەوڵ دەدەن لەم ژیانە فانیەی دونیادا، چەندین ڕەهەند پێکەوە لە یەک کاتدا تێیدا بژین.


بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی وەرزش لە چین زنجیرەیەک ڕێنمایی بۆ یاریزانان بڵاوکردووەتەوە، تیایدا بەهەموو شێوەیەک كێشانی تاتوو لەسەرجەستە قەدەغە دەکات.\nماڵپەڕی “پەیپەر”ی چینی لەوبارەیەوە ئاشکرایکردووە، ئەم هەنگاوەی بەڕێوەبەرایەتیی وەرزشیی چین بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، کە یاریزانان دەبێت نموونەبن بۆ وەرزشکاران و گەنجانی وڵات، تاتووکردنیش خراوەتە چێوەی لادان لە ڕەوشت و کەلتوری وڵات.\nبەڕێوەبەرانی وەرزش لە چین تەنها بە قەدەغەکردنی تاتووەوە نەوەستاون، بەڵکو داواشیان لە یاریزانە ناودار و پڕۆفیشناڵەکان کردووە تاتووە هەڵکۆڵراوەکانی سەر جەستەیان لابدەن، بۆئەوەی لە داهاتوودا ڕێگەیان پێبدرێت بەشداریی چالاکییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان بکەن.\nئەوەش یەکەمین جار نییە لە چین، تاتوو دەبێتە بابەتی ڕۆژ، لەساڵی 2018 حکومەتی ئەو وڵاتە یاریزانانی ناچارکرد بە پلاستەر تاتووەکانیان بشارنەوە، بەوپێیەی یاریکردن لە جامی چین لەو یاریزانانە قەدەغەکرا کە جەستەیان تاتووی لەسەر هەڵکۆڵراوە.\nچاڤی پێگەی ئەگوێرۆ بە یاریزانێکی مەدریدی پڕدەکاتەوە\nچاوی ڕیاڵ مەدرید لەسەر پێنج یاریزانی گەنجە\nبەڕێوەبەرانی یانەی ڕیاڵ مەدرید چاودێرییان خستووەتەسەر پێنج یاریزانی گەنج، کە چاوەڕوانی داهاتوویەکی پرشنگداریان لێدەکرێت. ڕۆژنامەی مارکای ئیسپانی بڵاویکردووەتەوە،…\nیانەی ئینتەرمیلانی ئیتاڵی لە پلانیدابووە هاوینی 2020 بۆندێکی ئاڵوگۆڕی گەورە لەگەڵ یانەی بایرن میونشن واژووبکات، بەڵام یانە…\nسێ یاریزان بەشداریی کلاسیکۆی سوپەری ئیسپانیا ناکەن\nڕاهێنەرانی یانەکانی ڕیاڵ مەدرید و بەرشلۆنە، بەر لە ئەنجامدانی کلاسیکۆی جامی سوپەری ئیسپانیا ناوی یاریزانە پێکراوەکانیان بڵاوکردەوە. ڕاهێنەری…\nئەلۆنسۆ خۆشحاڵە بە گەڕانەوەی بۆ فورمولا 1\nشۆفێری ناوداری ئیسپانی، فێرناندۆ ئەلۆنسۆ خۆشحاڵە بە گەڕانەوەی بۆ بواری فۆرمولا 1 و وەرزی داهاتوو بەهەمان گوڕوتینەوە بەردەوام…


ئەمڕۆ بودجەی پاییز پێشکەش کرا - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nئەمڕۆ بودجەی پاییز پێشکەش کرا\n"سیستێمی خۆشگوزەرانی دەبێت بەهێز بکرێت"\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 20 september 2017 kl 08.52\nکۆمەکی منداڵ و فێرخوازانی ئامادەیی مانگی 200 کرۆن زیاد دەکرێت.\n- وەزیری دارایی ماگدەلێنا ئەندەرشۆن دەڵێت ئەمڕۆ یەکێک لە پەیمانەکانی کاتی هەڵبژاردنەکانمان جێبەجێ دەکەین ئەویش زیادکردنی کۆمەکی منداڵ و فێرخوازانی ئامادەییە مانگی بە 200 کرۆن. ئەندەرشۆن دەڵێت لە ساڵی 2006 ەوە کۆمەکی منداڵ زیادی نەکردووە بۆ یە بە پێویستمان زانی مانگی بە 200 کرۆن زیادی بکەین و لە سەرەتای مانگی سێ واتا مارسی داهاتووەوە جێبەجێ بکرێت.\nوەزیری دارایی ماگدەلێنا ئەندەرشۆن لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانییدا لە ماوەی ئەم پێشنیوەڕۆیەدا بودجەی پاییزی ڕا گەیاند کە تێیدا سیاسەتی ئابووری حکوومەتی بۆ ساڵی داهاتوو دیاریی کرد.\nهەر لەماوەی ئەمڕۆدا و دوای پێشکەشکردنی بوودجە پارتە سیاسییەکانی بەرەی ئۆپۆزسیۆن کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دەگرن و پرسیار و ڕای خۆیان لەسەر بوودجەی حکوومەت دەدەن، مۆدێرات، لیبرالەکان، سێنتەر و دیموکراتەکانی سوید.\nبە گشتی حکوومەت نزیکەی 44 ملیارد کرۆن بۆ ڕیفۆرم لە بوارە جیاکاندا بۆ ساڵی داهاتوو تەرخان دەکات، بۆ نموونە بواری خوێندن، ژینگە، پۆلیس، هیزی بەرگریی و خانەنشینان.\nلەو پێشنیازانەی بۆ ڕیفۆرم لەماوەی ساڵی داهاتوودا 2018 لە بوارە جیاکاندا وەزیری دارایی مەگدەلێنا ئەندەرشۆن ڕای گەیاند:\n- زیادکردنی دەرماڵە یاخود کۆمەکی منداڵ (barnbidrag) و کۆمەکی فێرخوازان (studiebidrag) مانگی بە 200 کرۆن.\n- کەمکردنەوەی باجی مووچەی ئەو خانەنشینانەی کە مانگی نزیکەی 17 هەزار مووچەی بێت بەشێوەیەک کە مانگی 400 کرۆن زیاتری بۆ بمێنێتەوە.\n- دوو ملیارد کرۆن زیاتر بۆ پۆلیس تەرخان بکرێت.\n- زیاد لە ملیاردێک کرۆن بۆ گەشەپێدان و ڕاگرتنی یەکسانی فێرگاکان.\n- کۆمەکی نێونەتەوەیی کە تایبەتە بە یارمەتیدانی وڵاتانی هەژار و لێقەوماو 8 ملیارد کرۆن زیاتر بکرێت.\n- خەرجیی بواری پەنابەریی کەم بکرێتەوە.\nوەزیری دارایی لە وتتارێکدا لە ڕۆژنامەی (Dagens Nyheter)ئاماژە بەوە دەکات کە ئابووری دەوڵەت بەهێزە و ڕیفۆرم لە بوارە جیاکانی کۆمەڵگەدا مۆدێلی سویدی کە پێکهاتووە لە سیستێمی خۆشگوزەرانی بەهێز دەکات.\nبە گشتیی کاتێک حکوومەت بوودجە پێشکەش دەکات واتا حکوومەت ڕای دەگەیەنێت کە ئەو پارەیەی لە کاسەی دەوڵەتدایە چٶن بەکار دەهێنرێت و لە چ بوارێکدا خەرج دەکرێت.\nحکوومەت لە ماوەی ساڵێکدا دووجار پشنیازی بوودجە پێشکەش بە پەرلەمان دەکات. بودجەی بەهار و بودجەی پاییز، کە پێکهاتوووە لە داهات و خەرجییەکانی دەوڵەت. بودجەی بەهار لە مانگی ئەپریلدا پێشکەش دەکرێت، بودجەی پاییز لەمانگی سێپتەمبەردا ڕادەگەیەنرێت.\nدواتر واتا لە مانگی ئۆکتۆبەردا بەرەی ئۆپۆزسیۆن پێشنیازی خۆیان بۆ بوودجەی پاییز پێشکەش دەکەن واتا ئەلتەرنەتیڤ بۆ پێشنیازەکانی حکوومەت دادەنێن و دواتر لە مانگی نۆڤەمبەردا هەردوو پێشنیازی بوودجەی پاییزی حکوومەت و ئۆپۆزسیۆن دەخرێتە دەنگدانەوە.\nدوای پەسەندکردن لە ساڵی داهاتووەوە پێشنیازەکانی بوودجە جێبەجێ دەکرێن.\nجێی باسە جیاوازیی نێوان بودجەی بەهار و پاییز ئەوەیە کە لە پاییزدا حکوومەت پێشنیازەکانی بۆ ئابووریی ساڵی داهاتوو دیاری دەکات و لە بودجەی بەهاردا گۆڕانکاریی و چاکسازی بۆ پێشنیازەکانی پاییز پێشکەش دەکرێت هەروەها لە بوودجەی بەهاردا هەڵسەنگاندن و پێشبینیی حکوومەت بۆ بارودۆخی ئابووری بەگشتی بۆ چەند ساڵی داهاتوو دەخرێتە ڕوو.


له‌یادی سه‌د ساڵه‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا! – hkkurdistan\nHome6له‌یادی سه‌د ساڵه‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا!\nشۆڕشێك كه كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری داخ كرد! …\nتشرینی یه‌كه‌م 23, 2020\t0\nجه‌مال موحسین ’’ئێمه سۆسیالیستین. ئه‌مه مانای وایه دوژمنی خاوه‌ن موڵكایه‌تی تایبه‌تین كه بووه‌ته هۆی ناكۆكی خه‌ڵك. ئه‌وان له دژی یه‌كتر چه‌كدار ده‌كا، ناكۆكی و ناته‌بایی له ئاشتی نه‌هاتوو پێكدێنێ و بۆ شاردنه‌وه و پینه‌كردنی ئه‌و ناته‌باییه‌ش درۆیان ده‌كا. خه‌ڵك فێری درۆ و دووڕوویی و دوژمنایه‌تی ده‌كا. ئێمه له‌سه ئه‌و باوه‌ڕه‌ین كۆمه‌ڵێكی وا كه مرۆڤ ته‌نیا به ئامڕازی ده‌وڵه‌مه‌ند بوون ده‌زانێ، …\nته‌مموز 23, 2020\t0\nعەبدوڵا مەحمود … ساڵیک بەسەر کابینەی نۆهەمی دەسەڵاتی هەرێم، تیپەڕی. ئەم کابینەیە بە بانگەشەی چاکسازییەوە هات، تا دەسەڵاتی سیاسی لەدەست توڕەیی و نەفرەتی جەماوەری ملیۆنی رزگار بکات. ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی کە دەمێک بوو دەیان ویست بەسەر پردی و ناڕەزایەتییە جەماوەریەکانی خەڵکی کوردستاندا بپەڕنەوە بۆ ناو دەسەڵات و بەشی خۆیان لەتاڵانی و دزی و دەسەڵات پێببرێت، خیرا خۆیان خزاندە ناو ئەو دەسەڵات …\nتشرینی دووه‌م 8, 2018\tلێدوان نووسین ناچالاککراوە لە لە یادی سەد ساڵەی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا ژنان و شۆڕش، پێشڕەوی و پاشەکشەکانیان\nهاوڕێیانی ئەزیزم سەرنجتان بۆ هەردوو بەشی دوایین وتارم بەناونیشانی، لە یادی سەد ساڵەی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا، ژنان و شۆڕش، پێشڕەوی و پاشەکشەکانیان. کە بەدوو بەش لە ژمارە 14 و 15 ی بڵاوکراوەی بۆپێشەوە بڵاوبۆتەوە. لە یادی سەد ساڵەی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا ژنان و شۆڕش، پێشڕەوی و پاشەکشەکانیان لاوژە جەواد پێشەکی ” هیچ شۆڕشێکی سۆسیالیستی بەبێ بەشداری کاریگەری و بەرفراوانی ژنانی کرێکارو زەحمەتکێش …\nتشرینی دووه‌م 7, 2018\t0\nعبدوڵا مەحمود… دوای نزیک بە 101 ساڵ بەسەر تێپەربوونی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا، ئێستاش بۆژوازی لە ناوجەرگەی دنیای تەمەدونی بەناو غەربیدا نەیتوانییوە ئەو ئازادی و مافانە دەستەبەربکات کە شۆرشی ئۆکتۆبەر بە ڕابەری لینین دەستەبەری کرد. یادی شۆرشی ئۆکتۆبەر و لینین تەنها گێڕانەوەی بیرەوەریەکی مێژووی نییە، بەڵکە لەوەزیاتر ڕوانینە لە تەجروبەیەکی گەورەو شکۆدار بۆ ئایندەیەک کە ئینسانەکانی خوازیاری عەدالەت و خۆشبەختی و ئازادی …\nله‌یادی 96 ساڵه‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ردا گفتوگۆی لاوژە جواد لە ڕادیۆی “پێشەنگ”ه‌وه لەگەڵ هاوڕێیان: شەماڵ علی، حەمە غفور و سامان کریم\nئایا کۆمۆنیزم مردوە؟ گفتوگۆیەک لەگەڵ شەماڵ علی گفتوگۆی لاوژە جواد لە ڕادیۆی پێشەنگ لەگەڵ هاوڕێ شەماڵ علی ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان لە یادی ٩٦ ساڵەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر. لەم گفتوگۆیەدا پێناسەی کۆمۆنیزم لەلایەن شەماڵ عەلیەوە بەوردی تاوتوێ دەکرێت وەک و بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی. کلیکی ئێره بکه بۆ گوێبیستی گفتوگۆکه حەمە غفور لەیادی شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ی ڕوسیا گفتوگۆی لاوژە …\nتشرینی دووه‌م 7, 2017\t0\nئاسۆکمال: من لەسەرەتای ئاشنایەتیم لەگەڵ کۆمۆنیزمدا پراکتیکی سیاسی لینین بۆم سەرنج ڕاکێش بوو. ئەم پراکتیکە خۆی لە بەرپاکردنی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا نیشان دەدا کە نەک ڕوسیا دەگۆڕێ بەڵکو دنیای خستە ژێرکاریگەری خۆیەوە. دوای ١٠٠ساڵ بەسەر ئەو شۆڕشەدا قسە و تێروانینی جۆراوجۆر لەسەر دەوری لینین دەکرێ لەو شۆڕشەدا. بەڕای من لینین لە ڕیگەی تاکتیکێک یان سیاسەتێک سەبارەت بە تەنیا مەسەلەیەک لەو هەموو …


ئه‌پڵ له‌سه‌ر داوای ده‌سەڵاتدارانی چین به‌ناوبانگترین ئه‌پڵیكه‌یشنی تایبه‌ت به قوڕئانی پیرۆزی قه‌ده‌غه كرد\n16/10/2021 544 جار خوێنراوەتەوە\nله‌سه‌ر داوای ده‌سەڵاتدارانی چین، كۆمپانیای ئه‌پڵ به‌ناوبانگترین ئه‌پڵیكه‌یشنی تایبه‌ت به خوێندنه‌وه‌ی قورئانی پیرۆزی بۆ دانیشتوانی ئه‌و وڵاته لابرد و له‌مه‌ودوا موسڵمانان ناتوانن له ڕێگه‌ی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌وه قوڕئان بخوێننه‌وه.\nده‌زگای (بی بی سی) به‌ریتانی بڵاویكرده‌وه: ئه‌و ئه‌پڵیكه‌یشنه‌ی راگیراوه به‌ناوبانگترین ئه‌پڵیكه‌یشن بووه كه تایبه‌ت بێت به خوێندنه‌وه‌ی قورئان له جیهاندا له سه‌ر زۆربه‌ی مۆبایله زیره‌كه‌كان كاری پێ ده‌كرێت.\nكۆمپانیای به‌رهه‌مهێنه‌ری ئه‌پڵیكه‌یشنه‌كه ڕایگه‌یاندووه: كۆمپانیای ئه‌پڵ ئاگاداری كردوون كه له‌سه‌ر داوای ده‌سەڵاتدارانی چین به‌رهه‌مه‌كه‌یان له بازاڕی تایبه‌تی ئه‌پڵ لابراوه.\nبه‌پێی داتاكانی كۆمپانیاكه، ئه‌پڵیكه‌یشنه‌كه زیاتر له 35 ملیۆن به‌كارهێنه‌ری له جیهاندا هه‌یه و به ته‌نیا له وڵاتی چین زیاتر له ملیۆنێك به‌كارهێنه‌ری هه‌بووه.\nده‌سەڵاتدارانی چین ره‌تیان كردوه‌ته‌وه روونكردنه‌وه له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته بده‌نه بی بی سی.\nچین پێشتریش چه‌ندین جار موسڵمانانی له ناوچه جیاوازه‌كانی ئه‌و وڵاته، به‌تایبه‌ت كه‌مینه‌ی ئه‌یگۆری چه‌وساندوه‌ته‌وه.\nکەیسی کۆمپیوتەر کاری چییە؟\nتۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان چاوپۆشی له بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌یامی ڕق و دووبه‌ره‌كی دژ بە موسڵمانان ده‌كه‌ن\nکۆمپانیاکانی تایبەت بە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان سەدا ٨٩ی سکاڵاکانی موسڵمانانیان پشتگوێخستووە\nهاوینە و مۆبایلەکەم گەرم دادێت، چی بکەم؟\nلە ٢٠٢١دا فرۆشی ئۆتۆمبێلی کارەبایی ژمارەی پێوانەیی تۆمار کردووە\nئایا بارگاویکەرەوەی خێرا زیانی هەیە بۆ تەمەنی پاتری؟\nبەهێزی پاتری مۆبایلەکان بە زۆری (میلی ئەمپێر) بەراورد ناکرێن\nکامێرای دیجیتاڵ بەرامبەر کامێرای مۆبایل: جیاوازییان چییە؟


هاوسەرگیریی منداڵان, وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی – كولتور مه‌گه‌زین\nهاوسەرگیریی منداڵان, وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی\nساڤان عەبدولڕەحمان – دەریا نەجم\nBy كولتور مه‌گه‌زین\t Last updated ئاب 30, 2020\nهاوسه‌رگیری منداڵان له ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا\nهاوسەرگیریی منداڵان وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی\nساڤان عەبدولڕەحمان و دەریا نەجم\nلە دنیای ئەمڕۆدا و بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە دەتوانین بە کۆمەڵگەیەکی نەرتیخواز پێناسەی بکەین و لە هەوڵی پێخستنەناو دنیای مۆدێرنەدایە، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر هەر پرسێکی سەر بە نەریتی کۆمەڵایەتی، تاک پێویستی بە ئاگاییەکی ئێجگار ورد هەیە، جا ئەگەر بێتو ئەو پرسە کۆمەڵایەتییەیش پەیوەندیدار بە ژن و ئازادییەکانی بێت، ئەوا هەستیاریی بابەتەکە زیاتر دەبێت.\nبا لەوێوە دەست پێ بکەین، کاتێک یەکێک لە فیگەرە ئایینییە دیارەکان بە پاڵپشتیی دروشمی درۆیینەی دیموکراسی کە ”ئازادی ڕادەربڕین”ە، لە پلاتفۆڕمێکەوە ڕاستەوخۆ ڕەوایەتی بە هاوسەرگیریی منداڵان دەدات و پاساوێکی ”زانستی” پێشکەش دەکات، بەوەی ”هاوسەرگیریی منداڵان بۆ مەمکی منداڵە کچەکە و تووشنەبوونی بە شێرپەنجەی مەمک لە داهاتوودا باشە”، جۆرە گوتارە لە جیهان و کۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەکاندا، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کاریگەریی بەسەر بەشێکی زۆری کۆمەڵگە و کایەکانی کۆمەڵگە و شارستانیەتەوە هەیە و دەتوانین بڵێین ئاڕاستەکەری مێنتاڵێتیی کۆمەڵگەیە، بە جۆرێک کە وتەی مەلایەک یان فیگەرێکی ئایینی کاریگەرییەکەی لە بڕیار و ڕاگەیاندنی فەرمیی دەوڵەتێک و یاسای دەوڵەتێک زیاترە.\nپیاوانی ئایینی وەک خاوەن ئایدۆلۆژییەکی دیاریکراو، کاتێک سیاسەت یاخود هونەری وتاربێژی بە کار دەهێنن، هەلی ئازادیی ڕادەربڕین دەقۆزنەوە لەپێناو دەستکەوتە ئایینی – بەرژەوەندخوازییەکەی خۆیاندا.\nلە سەردەمی دێرینی ئایینەکانەوە بەر ئەو پارادۆکسە دەکەوین کە لە لایەک منداڵ موقەدەس دەکرێت و لە لایەکی دیکەیش دایکوباوکێک دەبنە قوربانیی منداڵەکەیان، هەر لە ئیبراهیمەوە کە داوای لێ دەکرێت منداڵەکەی سەر ببڕێت و بیکاتە قوربانی تاکو هاوسەرگیریی محەمەد لەگەڵ عائیشەی ٩ ساڵاندا؛ ئەم پارادۆکسە بەردەوام لە خۆپەخشکردندا بووە تا گەیشتووەتە ئەمڕۆ و پەخشی خۆی ڕاستەوخۆتر کردووەتەوە بۆ ئەوەی پیاوێکی ئایینی ڕای بگەیەنێت ”هاوسەرگیریی منداڵان ڕەوایە”. ئەو پرسیارەی لێرەدا دێتە پێشەوە بریتییە لەوەی منداڵ کێیە؟ ڕۆڵی چییە؟ ئەرکی چییە؟ پێگەی چییە؟ ئایا بوونەوەرێکی ئازادە یاخود بوونی ئەو لەپێناو بەرژەوەندیی خاوەنێکدایە؟\nلە جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤدا، منداڵ بە مرۆڤێکی بچووک هەژمار دەکرێت کە پۆتێنشیاڵی بوون بە مرۆڤێکی کامڵی هەیە، هەر بۆیە خاوەن مافی تایبەتی خۆیەتی: شتانێک هەن کە نابێت بەرامبەری بکرێن و شتانێک وەک مافی سەرەتایی دەبێت بۆی دابین بکرێن.\nلە درێژەی ئەو شتگەلەی نابێت بەرامبەر منداڵ ئەنجام بدرێت کە جاڕنامەی گەردوونی و ڕێکخراوە جیهانییەکانی مافی مرۆڤ پەیڕەویی لێ دەکەن، ئەنجامدانی هاوسەرگیرییە لە نێوان منداڵاندا کە بە ”هاوسەرگیریی منداڵان” دەناسرێت.\nخودی هاوسەرگیری، وەک هاوار محەمەد لە دەقی ”لە شەرەفەوە بۆ کەرامەت: کێشەکانی لەباربردن لە کۆمەڵگەی نەریتیدا” ئاماژەی بۆ دەدات، ”بۆنەى ئاشکراى گرێبەستێکە لە نێوان دوو کەسدا کە بڕیار دەدەن پێکەوە بژین و وەفایان بۆ ئەو بەڵێنانە هەبێت کە بە یەکى دەدەن و ڕێزى ئەو ژیانە هاوبەشە بگرن کە لەگەڵ یەکتر پێکى دەهێنن”. هەروەها لە هەمواری ياساى بارى کەسێتیى ساڵى ٢٠١٥دا پێناسەی گرێبەستى هاوسەرگیرى بەم جۆرە کراوە: گرێبەستێکی ئارەزوومەندانەیە لە نێوان ژن و پیاودا دەبەسترێت کە بە هۆیەوە هەر یەک بۆ ئەوەکەى دیکە حەلاڵ دەبێت و مەبەست لەو گرێبەستە پێکهێنانى خێزانە لەسەر بنچینەى خۆشەویستى، بەزەیى و بەرپرسیارێتىی هاوبەش. کاتێک هاوسەرگیری پڕۆسەیەکی بونیادنراو بێت لەسەر کۆمەڵێک پرەنسیپ و بەرپرسیاریەتیی هاوبەش، چۆن چاوەڕێی هاوسەرگیری لە منداڵێکی نۆ ساڵان دەکرێت کە هێشتا توانای هەڵگرتنی باری ژیانی خۆی نییە و پشت بە کەسانی دیکە دەبەستێت؟\nهاوسەرگیریی منداڵان چییە؟\nهاوسەرگیریی منداڵان پرۆسەی هاوسەرگیریکردنی دوو کەسە کە هێشتا قۆناغی منداڵییان تێنەپەڕاندووە، یاخود هاوسەرگیریی نێوان منداڵێک و گەورەیەکە. هەر هاوسەرگیرییەکی فەرمی و نافەرمی دەگرێتەوە، کە تێیدا یەکێک یان هەردوو لایەنی هاوسەرگیرییەکە لە خوار تەمەنی هەژدە ساڵەوە بن. بەپێی داتا جیهانییەکان، ساڵانە زیاد لە ١٢ ملیۆن کچ لە خوار تەمەنی هەژدە ساڵییەوە ناچار دەکرێن هاوسەرگیری بکەن. ئەمەیش بەپێی ئامارەکان هاوشانی هاوسەرگیریی منداڵانی ٢٣ کچە لە هەر خولەکێکدا و ١ کچە لە هەر ٣ چرکەیەکدا.\nهاوسەرگیریی منداڵان لە تەواوی وڵاتان و شار و کولتور و ئایینەکاندا، لە دەرئەنجامی کۆمەڵێک فاکتەری وەک هەژاری، نەریتی و دۆخی ناجێگیرەوە ڕوو دەدات، بەڵام زاڵترینیان هۆکاری ئایینییە کە ڕەوایەتی بەو جۆرە هاوسەرگیرییە دەدات. لە سەرتاسەری جیهاندا هاوسەرگیریی منداڵان پێشێلکردنی مافەکانی منداڵانە لە دەستگەیشتن بە سیستمێکی تەندروستیی شایستە، پەروەردەیەکی گونجاو و دەرفەتەکانی ژین. هەروەها وا دەکات کچانی گەنج لە ژیانی ئێستا و داهاتوویاندا تۆوی گوێڕایەڵی و دەستەمۆییان تێدا بچەسپێنرێت و بە درێژایی ژیانیان ڕووبەڕووی توندوتیژیی زیاتر ببنەوە و لە چوارچێوەی هەژاریی فیکری و مەعریفیدا گەمارۆیان دەدات.\nبە شێوەیەکی گشتی، بەگوێرەی داتاکان زیاد لە ٦٥٠ ژن و ١٥٠ ملیۆن پیاو، بە دەست دەرئەنجامەکانی هاوسەرگیریی منداڵانەوە دەناڵێنن. ئەگەر خواست لەسەر هاوسەرگیریی منداڵان بە هەمان ڕەوتی ئێستای بەردەوام بێت، تاکو ساڵی ٢٠٣٠ زیاد لە ١٥٠ ملیۆن کچی دیکە بە پرۆسەی هاوسەرگیریی منداڵاندا تێدەپەڕن و ئەمەیش دەرئەنجامی نەرێنیی بۆ هەموو جیهان دەبێت.\nکاتێک محەمەد، پەیامبەری ئایینی ئیسلام، هاوسەرگیری لەگەڵ عائیشەی ٩ ساڵاندا دەکات، عائیشە مۆرکێکی ئیسلامی وەردەگرێت و نوێنەرایەتیی ئەفسانە ئایینی و نەریتییەکانی پەیوەند بە هاوسەرگیریی منداڵانەوە دەکات. هەر هەوڵێکیش بۆ قسەکردن لەسەر ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، ڕاستەوخۆ دەچێتە سنووری ئایینەوە، واتە لە دنیای مۆدێرنی ئەمڕۆدا ناتوانین لە بارەی هاوسەرگیریی منداڵانەوە قسە بکەین، بەبێ تێگەیشتنی ڕەگوڕیشە ئایینییەکان لەو بارەیەوە. هەر قسەکردنێکیش لەسەری، تەشەنوجی کۆمەڵایەتی و ئایینی بە دوای خۆیدا دێنێت، بەڵام وەک هەقیقەتێک ناتوانین بەبێ تێوەگلانی ئایین لە بارەی ئەم پرسەوە بدوێین، چونکە ئایین ڕەگێکی قووڵی لەم جۆرەی هاوسەرگیریدا کوتاوە.\nعائیشە لەجیاتیی ئەوەی بە چێژبینین لە تەمەنی منداڵی و هەرزەکاریی، پەروەردەبوون و پێگەیاندن بناسرێتەوە، هەر لە سەرەتاوە وەک هاوسەر و دایک لە دایک بووە و ئەو کۆمەڵگەنەی پراکتیزەی ئەو ئایینە دەکەن، منداڵانیان لە تەمەنی منداڵیدا ناژین و لە تەمەنێکی کەمەوە بە دایک و هاوسەر دەکرێن. بەبێ ڕەچاوکردنی ئەوەی ئاخۆ شوناسی ئەو منداڵە چییە. ئەم سیناریۆیە لێرەدا کێشەی ”منداڵی ونبوو” دەهێنێتە ئاراوە. نەریتی ئایینی و پیاوسالاری یادی کچان وەک هاوسەران و دایکان دەکەنەوە، نەک وەک ئەو کچە منداڵانەی کە هەن. عائیشە تاکە فیگەری ئایینی نییە کە لە تەمەنێکی زووەوە بە هاوسەر کراوە و دواتریش بە دایک بووە.\nبە بڕوای سوزان ڕۆزی توێژەر، کە لە دەقێکیدا بە ناوی ”تیۆلۆژیایەکی فێمێنیستیی نەریتی” ئاماژەی پێ دەدات، دواجار ئێمە ئەوەین کە یادی دەکەینەوە: ”پەرستن بە سادەیی دەرئەنجامی بیروباوەرەکان یاخود کردەوەکانی تاکێک نییە، بەڵکو شێوەپێدەری بیروباوەر و کردارەکانی تاکە”. واتە پەرستش بە بیروباوەڕی باوەوە دەرئەنجامەکەی هەمان کارەسات دەبێت، بەڵام بە شێوازێکی قبووڵکراو. با بڵێین عائیشە هەلومەرجی جیاواز بووە، مێژوویەک بووە و لەپێناو مانەوەدا هاوسەرگیریی کردووە، بەڵام وەک مێژوویەکی کاریگەر ماوەتەوە و لە دوای خۆی چەندین نەوەی بە هەمان بیروباوەڕ بەڕێ کردووە.\nبە بروای ڕۆز، پیرۆزکردن واقیعێکی ناڕوونی میراتییە. ڕۆز بانگەشەی شیکارییەکی مێژوویی دەکات لە پەیوەندیی مرۆڤ بە نەریتەوە بەبێ تێگەیشتنی سیاق، پیرۆزییەکان لە سەردەمی خۆیان جیا دەبنەوە و هەر بۆیە لە مانای ڕیشەیی سەرەکیی خۆیان دادەبڕێن.\nپێدۆفیلیا زاراوەیەکی یۆنانییە، ”پایدۆس” (پێدۆ) (Paidos) بە مانای منداڵ و ”فێلیا” ”philia” بە مانای خۆشەویستی دێت. تایبەتمەندیی کەسایەتیی پێدۆفیل بەوە پێناسە دەکرێت کە ئارەزووی سێکسی یاخود خۆشەویستیی بۆ منداڵ هەیە. ڕیچارد کرافت ئیبینگی سێکسۆلۆژیست و پزیشکی ئەڵمانی، یەکەم زانابوو کە زاراوەی ”پێدۆفیلیا”ی بە کار هێنا. لە کتێبێکیدا کە ساڵی ١٨٨٦ چاپ و بڵاو بووەوە، پێدۆفیلیای وەک لادانێکی دەروونیی سێکسی ناساند، کە ئەگەری چاکبوونەوەی هەیە. ئەم دەربڕینەی کرافت جیاوازییەکی ئێجگار گەورەی لەگەڵ بیروباوەڕە ئایینی و ئەخلاقییەکانی ئەو سەردەمەدا هەبوو سەبارەت بە پەیوەندیی سێکسی لە نێوان منداڵان و گەورەکاندا. بە بڕوای کرافت، ئارەزووی سێکسی بۆ منداڵان ئەگەری هەیە هۆکارەکەی خەڵەفاوی یاخود کەموکووڕیی دەروونیی دیکە بێت.\nساڵی ١٩٠٦، هاڤلۆک ئیلیس، زانای بەڕیتانی، پێدۆفیلیای وەک جۆرێک لە توندڕەویی ئاسایی سێکسی نێرینە پێناسە کرد. لەمڕۆدا پێدۆفیلیا بە لادانی کەسایەتی بە هۆی زیانێکی دەروونی لە تەمەنە سەرەتاییەکانی منداڵییەوە پێناسە دەکرێت. ئەم زاراوەیە لە لایەن ئینگلیزەکانەوە لە پێش ساڵی پەنجاکانەوە بە دەگمەن بە کار هێنراوە.\nکەسایەتیی پێدۆفیل لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە و ئەوەیش لە ڕێگەی پراکتیزەی مەیلەکانیانەوە دیاری دەکرێت؛ بە جۆرێک کە گرووپێک لە پێدۆفیل ئارەزووی دەستبازی لەگەڵ منداڵانی کچ یان کوڕدا دەکەن و بەشێکی دیکەیان ئارەزووی ئەنجامدانی پەیوەندیی سێکسی دەکەن. بەشێکیان ئارەزوو دەکەن پرۆسەکە دوولایەنە و هاوبەش بێت و بەشێکی دیکە چێژ لە دەستدرێژیکردن دەبینن.\nلە سەردەمانی زوودا بە هۆی ئەوەی دیاردەکە جێ مشتومڕ نەبوو، ئەو منداڵانەی لە لایەن باوانیانەوە نەویستراو بوون، بە ئاسایی بەر ئەم جۆرە دیاردەیە دەکەوتن. لە دوو دەیەی ڕابردووی سەدەی بیستدا، تیشکی زیاتر خرایە سەر زاراوە و بابەتەکە و بووە جێی مشتومڕی خەلکی و ئەمەیش وای کرد کەسانی پێدۆفیل وەک پێشتر نەتوانن بە ئاسانی ئەزموونی ئارەزووە سێکسییەکانیان بکەن.\nمێژووی کولتوری پێدۆفیلیا\nسەرەڕای کەمیی داتاکان، سەرچاوەکانی دیکەی پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان کەسی گەورە و منداڵان، هەمیشە هەبوون و مامەڵەی لەم جۆرە بە درێژایی مێژوو لە گۆڕاندا بووە و لە دواییەکانی سەردەمانی کۆندا ئەم جۆرەی پەیوەندی سزای لەسەر دانراوە. سەرەڕای ئەوە دەتوانین نموونەی فیگەرە دیارەکان بهێنینەوە کە چێژیان لە هاودەمیکردنی منداڵان بینیوە و بە ئەگەری زۆرەوە پەیوەندیی سێکسییشیان لەگەڵیاندا هەبووە، ئەوانیش قەشە ئۆگەستین (٣٥٤-٤٣٠ ز.)، پەیامبەر محەمەد (٥٧٠-٦٣٠ پ. ز.) و گاندی (١٨٦٩-١٩٤٨ ز.).\nلە کۆمەڵگەی کلاسیکی هێرارکیی یۆنانیدا، پەیوەندیی سێکسیی نێوان پیاوێکی پێگەیشتوو و منداڵێکی کوڕ، وەک بەشێک لە پەروەردەی منداڵەکە هەژمار کراوە. لە دواییەکانی ئەو سەردەمەدا ئەم تێڕوانینە لە لایەن ئۆڤیدی شاعیر و پلوتارچی فەیلەسووفدا خرایە ژێر پرسیارەوە، ئارگومێنتەکەیان ئەوە بوو کە پەیوەندییەکی هاوشێوە بۆ پیاوە پێگەیشتووەکە چێژبەخش نییە، بەوپێیەی هەلومەرجی کۆمەڵایەتیی منداڵەکە ڕێگەی نەدەدا منداڵەکە ئارەزووەکانی خۆی دەرببڕێت و ئەمەیش دەبووە هۆی کەمکردنەوەی چێژ لە لایەن پیاوەکەوە، بۆیە بە باشتریان زانی پیاوان لە ڕێی پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ ژناندا بەو چێژە بگەن.\nلەگەڵ سەرهەڵدانی ئایینی مەسیحیەتدا، پەیوەندیی سێکسیی نێوان ڕەگەزی نێر و مێ تەنها لە سیاقی هاوسەرگیریدا و بە ئامانجی خستنەوەی وەچە، ڕێگەی پێ درا. ئەمەیش لە ڕێکارەکانی سەدەکانی ناوەڕاستتدا پەیوەند بە سنووردارکردنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی خێزان و هاوڕەگەزبازی ڕەنگی دایەوە. لەگەڵ سەردەمی ڕۆشنگەری و شۆڕشی فەڕەنسی لە سەدەی هەژدەدا، ئەخلاق چیتر تەنها بەرپرسیارێتیی کەنیسەکان نەبوو، بەڵکو دەوڵەت بووە خاوەنی ئەخلاقە گشتی و کەسییەکان، هەروەها لە سەدەی نۆزدەدا سزای یاسایی لەسەر ئەم بنەمایە بونیاد نرا و بەشی پەیوەندیدار بە تاوانی سێکسی زیاد کرا.\nسزا یاساییەکان ڕێگرییان لە پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ منداڵدا نەدەکرد و تاکە کەیس کە مامەڵەی لەگەڵدا دەکرا، دەستدرێژی و کوشتنی منداڵان بوو لە پەیوەندیی سێکسیدا. لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ بۆ ١٨٩٠، دوو لەسەر سێی دۆکیۆمێنتەکانی قوربانییانی تاوانی سێکسی لە لەندەن، منداڵان بوون. لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠دا، گوتاری هەڕەشەی سێکسی بۆ سەر منداڵان لە فەڕەنسا و ئینگلتەرا خرایەوە بەر باس، ئەویش بە هۆی ئەو خێزانانەی لە چینی ناوەڕاست بوون و چەمکێکی نەرمتریان بۆ منداڵان داڕشتبوو. دواتر دوو پزیشکی فەڕەنسی بە ناوەکانی ئەدۆڵف تولموچ و ئامبرۆس تاردیۆ، یەکەم توێژینەوەی پزیشکیی یاساییان سەبارەت بە ئەنجامدانی تاوانی سێکسی بۆ سەر منداڵان ئەنجام دا.\nپاشان لە ساڵی ١٨٨٥دا زنجیرەیەک وتار لە ڕۆژنامە بەڕیتانییەکان سەبارەت بە پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ منداڵاندا بڵاو بووەوە و و کاریگەریی گەورەی لەسەر کۆمەڵگە هەبوو، بۆیە لێرەوە پەیوەندیی سێکسیی منداڵان بووە بابەتێکی گشتی و گفتوگۆی لەسەر دەکرا.\nلە دوای تێپەڕینی ساڵەکان و دوای جەنگی جیهانیی دووەم، چەندین هەڵمەت و بزو\nتنەوە لە دژی تاوانی سێکسی بەرامبەر بە منداڵان لە لایەن بەشێکی پزیشکان و بزووتنەوە فێمینیستییەکان و بزووتنەوە جەماوەرییەکانەوە ئەنجام دراوە و هەر جارەو توانراوە بەشێکی بچووک یان جیاوازییەکی بچووک بۆ سەر یاسای تاوانی سێکسی منداڵان ئیزافە بکرێت.\nلە هاوینی ساڵی ١٩٩٦دا یەکەم کۆنفرانسی جیهانی لە بارەی تاوانی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان لە ستۆکهۆڵم بەڕێوە چوو و پاڵپشتیی مافی منداڵانی دەکرد.\nلە سەرەتای سەدەی بیستویەکەوە پێدۆفێلیا چیتر وەک سەدەکانی پێشوو پرسێکی تایبەت نەبوو، بەڵکو بوو بە پرسێکی گشتی کە شارەزایان، پزیشکان، دەروونناسان، دەروونشیکاران و پارێزەران خۆیان پێوە خەریک دەکرد.\nکاریگەریی هاوسەرگیریی منداڵان لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسی\nبەردەوامبوون لە بەرەوپێشچوونی کۆمەڵایەتی ئەرکێکی بەردەوامی مۆرڤایەتییە، بەڵام بێگومان تێکۆشانێکی بێ بەرامبەر نییە. پرسیارێکی گرنگی کۆمەڵناسی، دەربارەی سیستمی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەیە. شارستانیەت پڕۆژەیەکی کۆمەڵایەتیی بەردەوامە. بۆ دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی تەندروست، پڕۆژەی جیا جیا هەبوون کە زۆریان بوونەتە هۆی بەرهەمهێنانی توندوتیژی، یەکێک لەو پڕۆژانە پڕۆژەی ناسیۆنالیستییە لەسەر ئاستی سیاسی. بەڵام توندوتیژی لە ناو کۆمەڵگەدا شێوەی جیای هەیە.\nلە کۆمەڵگەی مۆدێرندا، یەکێک لەو فاکتەرانەی کە توندوتیژیی کۆمەڵایەتی و چەوساندنەوە بەرهەم دەهێنێت، هاوسەرگیریی منداڵانە، بە تایبەتی منداڵی کچ. بەڵام چەوساندنەوەی منداڵ تەنها توندوتیژی بەرامبەر بەو کەسانە دروست ناکات کە بە زۆر دەخرێنە ژێر قورسایی ژیانی هاوسەرگیرییەوە، بەڵکو کاریگەری لەسەر هەموو کۆمەڵگە دروست دەکات.\nئەو سیستمانەی کەوا لەسەر بنەمای نایەکسانیی جێندەری بونیاد نراون، وەک سیستمێکی گەشەنەکردبوو دەمێننەوە. یەکێک لە کێشە هەرە سەرەکییەکانی هاوسەرگیریی منداڵان دواکەتوویی کولتووری و ئابووری بە دوای خۆیدا دەهێنێت. ئەگەر بێتو لە ڕەگوڕیشەکانی ئەم کێشەیە بکۆڵینەوە، دەبێت ئەو گۆشەنیگایە وەربگرین کە هاوسەرگیریی منداڵان لێیەوە کاریگەری لەسەر منداڵی کچ دادەنێت.\nیەکەم هەنگاوی ئەم شێوازەی چەوساندنەوە، بێبەشکردنی منداڵەکەیە لە خوێندن. نەخوێندەواری لە داهاتوودا دەبێتە هۆی ئەوەی منداڵەکە لە پێگەیەکی لاوازدا بێت و نەتوانێت لە ژیاندا پشت بە خۆی ببەستێت. واتە دەبێتە هۆى ئەوەی بێکار بمێنێتەوە، هەروەها تووشی لادان بێت لەپێناوی مانەوەدا. لە زۆرینەی وڵاتانی جیهاندا ئەو کچە منداڵانەی بەخێوکەرەکانیان (باوک، برا، مێرد) لە دەست دەدەن، خۆیان لە شوێنێکدا دەبیننەوە کە هیچ شارەزایی و لێهاتووییەکی کارکردنیان نییە، بۆیە دووچاری فۆرمە جیاوازەکانی دیکەی چەوساندنەوە دەبنەوە و بە ئەگەری زۆرەوە دەبنە لەشفرۆش. هەروەها جگە لە نەبوونی توانایەک بۆ بەردەوامیدان بە ژیانی خۆیان، ڕووبەڕووی توندوتیژیی خێزانییش دەبنەوە، کە ئەو توندوتیژییانە خۆی لە توندوتیژیی جەستەیی وەک لێدان و توندوتیژیی دەروونی و سێکسیدا دەبینێتەوە. لە دەرئەنجامی ئەم توندوتیژییانەیشدا ژنان ڕووبەڕووی چەندین جۆری نەخۆشییە دەروونییەکان دەبنەوە کە کار لە کەسایەتییان دەکات و باوترینیشیان پەشۆکاویی دەروونی و خەمۆکییە.\nپرسی هاوسەرگیریی منداڵان پرسێکی جیهانییە، بەو مانایەی کە تەواوی جیهان پێوەی سەرقاڵە و کار لەسەر کۆتاییپێهێنانی دەکەن. بەڵام تەنها وڵاتە گەشەنەکردووەکان ڕووبەڕووی ململانێی بەقەدەغەکردنی هاوسەرگیریی منداڵ لە یاسادا دەبنەوە. هەرێمێکی وەک باشووری کوردستان کە گەندەڵی و کەمیی دامەزراوە دیموکراسییەکان و نەبوونی بزووتنەوە ڕادیکاڵەکان تێیدا، بووەتە هۆی خۆشکردنی زەمینەی هەژاری، ناجێگیریی ئابووری و خاوەندارێتیکردن. ئاڵۆزی و گرژییەکانی نێوان هەردوو حیزبە دیارەکەی کوردستان کە پارتی و یەکێتین، بوونەتە هۆی دروستکردنی فەزایەک لە بێهیوایی و بێئومێدی بۆ خەڵکی کوردستان. بەڵام ئەو دوو حیزبە تەنها بەرپرسیار نین لە غیابی یەکگرتوویی و یەکێتیی نێوان پارتەکانی کوردستان، بەڵکو بەرپرسیاریشن بەرامبەر بەو هەموو هەژاری و ڕێژە بەرزەی گەندەڵییەوە. ئەو گرژییەی ئێستا بە هۆی کێبڕکێی نێوان پارتە سیاسییەکان هەیە، نمایندەی ساڵی نەوەدەکان دەکات، ئەو کاتەی هەرێمی کوردستان بەسەر زۆنی زەرد و سەوزدا دابەش بوو بوو.\nهاوسه‌رگیری منداڵان – نمونه‌یه‌ك له ئه‌فغانستان\nبۆ هەر هەنگاوێک کە خەباتی ژنان بۆ یەکسانی جێندەری نلە عێراق و هەرێمی کوردستان ناویانە، دوو هەنگاو بەرەو دوای بردوونەتەوە. ڕوونە کە نەوەدەکان بۆ گشت عێراق و بە تایبەتییش بۆ ژنان سەردەمێکی سەخت بوو. ئەو ئابڵووقانەی خرانە سەر عێراق بوونە هۆکارێکی سەرەکی لە گۆڕانکاریی ئابووری و کۆمەڵایەتیی وڵاتەکەدا. لە دوای جەنگی نێوان عێراق و ئێران بە ملیۆنان ژن لە تەواوی عێراقدا بێ هاوسەر مانەوە و ژنان لە زەرەرمەندترین توێژەکان بوون کە بوونە قوربانیی جەنگ و دووچاری هەژاری بوونەوە. ئەو سیستمی دەسەڵات و ڕژێمەی سەدام حسێن بەرهەمی هێنابوو، ڕەوایی خۆی لە دەست دا و چووە ژێر پرسیارەوە.\nتاکە ڕێگە کە سەدام حسێن بۆ شەرعیەتدان بە دەسەڵاتی خۆی بە دەستی هێنا، هانابردن بوو بۆ ئایین و کەرتە سیاسییەکان لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ەوە. هەموو ئەمانە بوونە هۆی ئەوەی وڵاتەکە بگەڕێتەوە سەر یاسا نەریتییەکان و بەهێزکردنی ڕەگوڕیشە پیاوسالارییەکەی خۆی. بۆ نموونە، سزای کوشتن لەسەر شەرەف لە هەشت ساڵەوە کرا بە شەش مانگ و یاسای کەسی چیتر ڕێگەی نەدا بەوەی ژنان مافی بڕیاردانیان هەبێت، چ لە هاوسەرگیری و چ لە کاتی جیابوونەوەدا. ئەمە یەکەم جار نییە کە پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی عێراقیدا تووشی داڕمان دەبێت. هێزە کۆلۆنیاڵەکانی عێراق بە هەمان جۆر پەیڕەوییان لە پەیوەندییە خێڵەکییەکان کرد لەپێناو بەدەستهێنانی دەسەڵات و پاڵپشت لە ناو کۆمەڵگەی ئێراقیدا. لەم کاتەدا، بەژداریی ژنان لە سیاسەتەدا بەژداری بوو لەپێناو بەدەستهێنانی سەربەخۆیی دژ بە دەسەڵاتە کۆلۆنیاڵەکان، بەڵام گەمەکان و بێماناییەکان دژ بە مافی ژنان هەر بەو شێوەیە بەردەوامن.\nهاوشێوەی عێراق، ژنانی کوردستان لە نەوەدەکاندا بە هۆی سەرهەڵدانی سیستمی خێڵەکییەوە زۆریان چەشت. بەشداریی ژنان لە بزووتنەوەی ئازادیخوازی کوردستاندا زۆر لە خەباتی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان دووری خستنەوە. لە دوای ساڵی ١٩٩١ و بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە عێراق، ژنانی کورد جارێکی تر ڕووبەڕووی توندوتیژی بوونەوە. لە سەرەتادا، ژنان لە سیاسەت دوورخرانەوە. ناسیۆنالیزمی کوردی و پارتە سیاسییەکان کۆنتڕۆڵی فەزای گشتییان کرد.\nلەپێناو بەدەستهێنانی دەسەڵات و پێگەی سیاسی لە ناوچەکانی دەرەوەی شار، هاوشێوەی سەدام حسێن، یەکێتی و پارتی هەوڵیان دا شوناسی کۆمەڵگەی کوردی لە چوارچێوەی ئایین و خێڵ و نەریتی کوردیدا دروست بکەن. ئەم حیزبانە بوونە هۆی زیادبوونی ڕێژەی کوشتن لەسەر شەرەف لە ساڵانی نەوەدەکاندا. یەکێتی و پارتی بە ئاشکرا ڕایان دەگەیاند کە کوشتن لەسەر شەرەف بەشێکە لە کولتووری کوردی. سەرهەڵدانی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف لە ساڵی نەوەدەکاندا بووە دیاردەیەکی گەورە و ژنان دووبارە خزێنرانەوە نێو چوار دیوار و پێگەی کۆمەڵایەتیی ژنان بەرەو خراپی چوو. لە دەرئەنجامدا ڕێکخراوەکانی ژنان، وەک ڕێکخراوی ژنانی سەربەخۆ لە سلێمانی، بە شێوەیەکی سەرەکی تیشکیان خستە سەر دابینکردنی شێڵتەر بۆ ئەو ژنانەی ژیانیان لە مەترسیدا بوو. سەرەڕای بەشداریی ژنان لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورددا، پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەدا لاواز بوو و هەموو مێژووی ژنان لە بەشداریکردنیان لە بزووتنەوەەکەدا لە بنەماوە سڕایەوە.\nدوای کەوتنی دەسەڵاتی سەدام حسێن لە ساڵی ٢٠٠٣دا، وەرچەرخانێک لە تاکتیک و ستراتیژیی هەرێمی کوردستان لەپێناو بەدەستهێننای پاڵپشتیی جیهانی ڕووی دا. یەکێتی و پارتی حکومەتێکی یەکگرتوویان پێک هێنا، سەرەرای ئەوەی هیچ ئاشتەواییەکی فەرمی لە نێوانیاندا نەبوو کە ئەمەیش تاکە زەرەرمەند تێیدا، ئەو هەزاران خەڵکە بوون لە شەڕی ناوخۆدا کوژران. لە دوای داگیرکاریی عێراق، حکومەتی هەرێمی کوردستان پەیڕەویی لە ڕێککەوتننامەی کۆتاییهێنان بە جیاکاری دژی ژنان (سیداو) کرد لەسەر ئاستی پێوەرەکانی ژنان، کە بووە هۆی ئەوەی لە دەرئەنجامدا لە %٣٠ی کورسی لە پەرلەماندا بدرێتە ژنان. ئەمەیش هەلی بۆ ژنان ڕەخساند تا فشار بخەنە سەر دەوڵەت تاکو ئەو یاسایانەی پەیوەندیدارن بە پرسەکانی ژنانەوە، هەمواریان بکەنەوە، لەوانەیش کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف.\nلە ئێستادا یاساکانی هەرێمی کوردستان کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف وەک تاوان هەژمار دەکات. بەڵام هێشتا ڕێژەی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف ئێجگار بەرزن و کۆتایی پێ نەهاتووە. بەڵام دەبێت ئاماژە بەوە بدرێت، یاساکانی هەرێمی کوردستان بەپێی ئەو ستراتیژی و پرەنسیپانەی ئێستای کارکردنی، ناتوانێت ڕزگارکەری دۆزی ژنان بێت، بەوپێیەی کە خودی دامەزراوە سیاسی و یاساییەکان لە لایەن کۆمەڵێک مێنتاڵێتیی پیاوسالارانەوە بەڕێوە دەبرێن. بۆیە دەبینین سەرەڕای ئەوەی یاسای توندوتیژی دژی ژنان هەیە، هێشتایش یاسا شکستی هێناوە لەوەی بە شێوەیەکی کاریگەر پارێزەری ژنان بێت و ڕێژەی توندوتیژییەکان کەم بکاتەوە. تەنانەت لە کاتی سەپاندنی سزا بەسەر بکوژانی ژنانیشدا، دەبینین تاوانباران بە کاتێکی کەم دەتوانن دەربازیان بێت و دووبارە بێنەوە ناو کۆمەڵگەوە و لە ژیانی خۆیان بەردەوام بن، یاخود لەناکاو لێخۆشبوونێکی گشتی دەیانگریتەوە. لەگەڵ ئەوەیشدا بەشێکی زۆری کێشە کۆمەڵایەتییەکان هێشتا بە ”سوڵحی عەشایەری” چارەسەر دەکرێن. بە گشتییش هۆکاری ئەمە بۆ ئاستی هۆشیاریی خەڵک دەگەڕێتەوە و پێویستە کاری جیدی و پێویست بۆ ئەو ئاستەی مێنتاڵێتی بگیرێتە بەر.\nبەرەوپێشچوونی خێرای ئابووریی هەرێمی کوردستان و ئەو فەندە بەرفراوانانەی بۆ ڕێکخراوە مەدەنییەکان سەرف دەکرا لە لایەن ڕێکخراوە جیهانییەکانەوە، پارەیەکی زۆریان خستە خزمەت خەباتی ژنان بۆ یەکسانیی جێندەری، لە دیارترینیشیان ئەمەریکا و ئەورووپا بوون. بەڵام ئەم جۆرە کارکردنە بۆ یەکسانیی جێندەری کێشەی زۆر لێ دەکەوێتەوە. یەکەم کێشە کە لێی دەکەوێتەوە ئەوەیە پارەکان ڕاستەوخۆ دەچوونە دەستی پارتە سیاسییەکانەوە و لە دەرئەنجامدا ڕێکخراوگەلێکمان هەبوو کە لەژێر سێبەری بەخشەرەکانیاندا کاریان دەکرد و کۆنتڕۆڵ دەکران. لە دەرئەنجامدا، خەباتی ژنان بۆ یەکسانیی جێندەری بە دامەزراوە کراوە و چاودێری دەکرێت و بووەتە هۆی ئەوەی بۆشایی زیاتر بۆ بزووتنەوەی ژنان وەک بزووتنەوەیەکی سیاسی دروست ببێت. ئەو ژنە کوردانەی لە ململانێدان بۆ گەیاندنی دەنگی ژنانی چەوساوە، ڕووبەڕووی بەربەست دەبنەوە و لە زمانیشیاندا یەکێتی و پارتی و دواکەوتەکانیان هەن کە ڕێگە بە سەربەخۆیی ڕێکخراوەکانی ژنان و بزووتنەوەی ژنان نادەن. ئەو ژنە چالاکانەی دەیانەوێت بەشداریی چالاکییەکانی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان بکەن، لە ڕێکخراوەکاندا بەخێرهاتن ناکرێن، ئەگەر بێتو ئەندامی یەکێک لە پارتە سیاسییەکان نەبن.\nلە ساڵانی دواییدا، هەرێمی کوردستان نزمبوونەوەیەکی ئێجگار زۆری لە ئاستی بەرەوپێشچوونی ئابووری و مەدەنی بینیوە. گرژییەکانی نێوان ئەو پارتانەیش بووەتە هۆی دروستکردنی ژینگەیەکی نەیارانە لە نێو هەرێمەکەدا. ژمارەیەکی بێشوماری ناڕەزایەتی کە کاریگەریی ڕیشەییان نییە، بێهیوایی ڕوو لە زیادبوونی هاووڵاتییان و جەنگە هەرێمییەکان کە کاریگەرییان لەسەر ژیانی هاووڵاتییان هەیە، هەموو ئەمانە دۆخی هەرێمەکەیان گەڕاندووەتەوە بۆ هەمان هەلومەرجی ساڵی نەوەدەکان. دووبارە هاوشێوەی ئەو کاتە خەریکن پەیوەندییە خێڵەکییەکان خۆیان پتەوتر دەکەن و سۆزی نەتەوایەتیی هاونیشتمانییان بە شێوەیەکی کاریگەرتر بۆ خۆیان ڕادەکێشن. لەپێناو سەنگینکردنی دەسەڵاتیاندا، حیزبەکان هەوڵ دەدەن سیاسەتی پۆپۆلیستی پەیڕەو بکەن. سیاسەتە پۆپۆلیستییەکانی هەرێمەکەیش لە بەرفراوانبووندایە و خەریکە سەرلێشێواوییەکی ئێجگار زۆر لە نێوان خەڵکیدا دروست دەکات. یەکێک لە تاکتیکەکانی پۆپۆلیزم لە هەرێمەکەدا، ئیسلامیزمە کە بەشێکە لە جەنگی نێوان خوێندنگە جیاوازەکانی ئیسلام. گومانی تێدا نییە سەلەفیەت وەک فۆرمێکی پۆپۆلیزم بەرەو فراوانبوون دەچێت. ئەوە هۆکارێکە بۆ ئەوەی مامۆستایەکی ئایینی بە ئاسانی دەتوانێت داوای کەمکردنەوەی مافەکانی ژنان بکات بە ئەرکێکی ئایینی لەسەر کۆمەڵگەی کوردی کە بە هەمان شێوەی نەوەدەکان جارێکی تر لە خێڵچێتی و ئایین و نەریتەکاندا خۆی بونیاد دەنێتەوە.\nئاژاوە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مێژوویەکیان لە پشتەوەیە. خەڵک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەرگیز نەیانزانیوە ئاشتی چییە. بەکارهێنانی ئایین وەک ئامڕازێکی پۆپۆلیستی بوارێکی گرنگی هاوچەرخە کە دەبێت زۆر بە زوویی و بە جیدی لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت. ململانێی ئێستای ژنان لە کوردستان تەنها بە هۆی هۆکاری ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە نییە، بەڵکو بە هۆی ئەو دەرئەنجامەوەیە کە کۆکراوەی ئەو سێ کایەیە بەرهەمی دەهێنن، ئەویش پۆپۆلیزمی ئیسلامییە. هەر لە بونیادنانی هەرێمی کوردستانەوە و بە تایبەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە و بە هۆی سەرهەڵدانی گەندەڵی و ناڕوونی و نەمانی ئازادی، خەڵک هەوڵی داوە چاکسازی لە حکومەتدا بکات. لە بزووتنەوەی گۆڕانەوە کە بانگەشەی بۆ ئەوە دەکرد پارتێکی ئۆپۆزیسیۆن بێت، تاکو هەوڵەکەی بەرهەم ساڵح بۆ پێکهێنانی پارتێکی سیاسیی نوێ و تا دەگاتە نەوەی نوێی شاسوار عەبدولواحید، خەڵک جگە لە بێهیوایی زیاتر و زیاتر، هیچی نەبینیوە و دەست نەکەوتووە. بۆیە بزووتنەوەیەکی پۆپۆلیستی ئیسلامی دەتوانێت بە ئاسانی جێگای خۆی لە ناو کۆمەڵگەدا بکاتەوە.\nکاتێک نەوشیروان مستەفا بزووتنەوەی گۆڕانی دروستکرد، خەڵک هیوایەکی ئێجگار زۆریان لەسەر هەڵچنی، بەڵام بە کەمتر لە پازدە ساڵ پارتەکە تێک شکا و بەشێکی زۆری ئەندامەکانی یان بوونە ئەندامی یەکێتی و یاخود پارتی. هەروەها هەوڵەکەی بەرهەم ساڵحیش بۆ پێکهێنانی پارتێکی نوێ، هەر کە پێگەی وەک سەرۆکی عێراق وەرگرت بوونی نەما، دەستبەرداری پارتەکە بوو و بووەوە بە ئەندامێکی دیاری یەکێتی. ئەوەیشی دەمێنێتەوە شاسوار عەبدولواحیدە کە زەمینەی ئەو کەسانەیە دواجار هەر دەچنەوە ناو پارتی.\nئەم هەوڵە شکستخواردوانەی سیاسەت لە هەرێمی کوردستان بوونەتە مایەی شەرمەزاری و بێهیوایی خەڵک. بە درێژایی ئەم هەوڵانەی چاکسازی، خەباتی ژنان فەرامۆش کراوە و لە سیاسەت داماڵراوە. هەر لە ٢٠٠٣وە هەرێمی کوردستان ملیۆنان هاوکاریی دارایی وەرگرتووە بۆ بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی مەدەنی. ڕێکخراوەکانی ژنانیش پشکێکی گەورەیان لەو پارە تەرخانکراوانەدا هەبووە تاکو چەندین هەلی نوێ بۆ ژنان بڕەخسێنن و کاریان بۆ بکەن. بەڵام تاکە دەرئەنجام کە بە ئاسانی دەتوانین دەستنیشانی بکەین ئەوەیە کە ڕێکخراوەکانی ژنان وەک فێمینیست کۆنتڕۆڵی مەیدانەکانی کارکردنیان کردووە بۆ کاری جێندەری. نەک تەنها خەریکن لە سەرپێخستنی فیکری فێمینیستی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی ئێجگار خراپ شکست پێ دەهێنن، چ جای ئەوەی چاوەڕێیان لێ بکرێت بە ڕاستی گۆڕانکاری لە هەلومەرجی مافەکانی ژنانی ناوچەکەدا بکەن. ئەوان تەنها پلاتفۆرمێکی دیکەن بۆ گەندەڵی. لە دەرئەنجامدا ڕێژەکانی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف ئێجگار بەرزن و ئەو کەمینە ژنانەی دەیانەوێت بۆ دۆزی ژنان کار بکەن، بێدەنگ دەکرێن و دژایەتییان دەکرێت. مێنتاڵێتیی ڕێکخراوە قازانجنەویستەکانی ژنان لە ئێستادا بە جۆرێکە کە یان ئەوەتا لەگەڵیاندایت، یاخود ئەوەتا لە دژیاندایت. لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان شکستی هێناوە لە بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی، ڕێکخراوەکانی ژنان زەمینەیەکی دیکەن کە سیستمی پیاوسالاری کە خۆی لەسەر دەژیەنێ و بە شێوەیەکی شەرمەزارکەر خۆی بۆ خەڵکی مانیفێست دەکاتەوە.\nلە هەمان کاتدا گرژی و ئاڵۆزییەکانی نێوان یەکێتی و پارتی یەکتری بەرەو دوا و بەرەو ساڵی نەوەدەکان دەبەنەوە: سیستمی خێڵەکی. لە ئێستادا ئامانجی سەرەکییان بەدەستهێنانی متمانەی ناوچە گوندنشینەکان و هۆزە بەهێزەکانە. هاوشێوەی ساڵی نەوەدەکان ئەو سیاسەتەی هەر حیزبێکی سیاسی بە کاری دەهێنێت، دەگەڕێتەوە بۆ ڕەگوڕیشەی شێوازی بیرکردنەوە و کولتووری نەریتیی کوردی، کە کولتوورێکی پیاوسالاری بەڕێوەی دەبات و تێیدا خەباتی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان بوونەتە کۆڵەکەیەکی دیکە کە لە سایەیدا سیستمی چەوسێنەرەوەی ئێستای لەسەر بونیاد نراوە و ئەویش هەرێمی کوردستانە. چونکە ڕێکخراوەکانی ژنانیش لقێکی دیکەی پارتە سیاسییەکانن، بەرەنگارییەکی بەهێز هەیە بەرامبەر ئەم ڕێکخراوانە کە بوونەتە هۆکاری دروستنکردنی چەندین گرێ بۆ دۆزی ژنان.\nپارێزگای زیقار – ژنانی شیعه داوای چه‌سپاندنی یاسای جه‌عفه‌ری ده‌كه‌ن – رۆژنامه‌ی سومریه – الجمعة 14 آذار 2014 12:34\nململانێی گەیشتن بە وڵاتێکی دادپەروەرانەتر ململانێیەکی هاوبەشی زۆرینەی خەڵکە، بە تایبەت ئەو کەسانەی ستەملێکراون و لە پێگە و ئاستیان کەم کراوەتەوە. هەرێمەکە بە شێوەیەکی گشتی بە هۆی هەبوونی ئەو هەموو بەربەست و ڕێگرییانەوە شکستی هێناوە لە دروستکردنی ئەو جیهانە دادپەروەرانەیەدا. ئیسلامیزم وەک ئامڕازێک بۆ دروستکردنی بزووتنەوەی پۆپۆلیستی تەواو کاریگەر بووە. بە درێژایی هەرێمەکە، سەرهەڵدانی ئیسلامیزم و بە تایبەتییش بزووتنەوەی سەلەفیزم، تا دێت بەهێزتر دەبن. هەرێمی کوردستانیش هیچ جیاوازییەکی نییە و بە هۆی ڕێژەی بەرزی گەندەڵی و زیادبوونی هەژارییەوە، ئیسلامیزم کاریگەرییەکی زۆر لەسە خەڵک دادەنێت و بووەتە جێی هیوای چەندین کەس. لە دەرئەنجامدا، ژمارەی ئەو مەلایانەی ئیسلامیزم وەک ئامڕازێک بە کار دەهێنن بۆ چەوساندنەوەی ژنان، بە هەمان شێوە ڕوو لە زیادبوونن و حکومەتی هەرێمی کوردستان هیچ ڕێکارێکی بەرامبەر ئەمە نەگرتووەتە بەر تاوەکو سانسۆر لەسەر وتارەکانیان دابنێت. یەکێک لەو هۆکارانەی حکومەتی هەرێم ناتوانێت دەست بخاتە کاری مەلاکانەوە، لەپێناو مانەوەی خۆیان و ڕێکخستنی ئەم خۆری بزووتنەوەیەیە لەگەڵ دەسەڵاتی خۆیاندا. بەم شێوەیە، پارتی و یەکێتی ترسی دروستکردنی ئۆپۆزیسیۆنی ئیسلامی کەم دەکەنەوە.\nهەر بۆیە نە پارتی و نە یەکێتی هیچ لە نیەتیاندا نییە هەوڵ بدەن سانسۆری ئەو وتاردانانە بکەن کە لە دژی ژنانن، چونکە بە سانسۆرکردنی ئەو هونەری ڕەوانبێژییە، دەنگدەران و کاریگەریی خۆیان لە دەست دەدەن.\nهیوایەک بۆ ڕزگاری\nپێش ڕووبەڕووبوونەوەی هەر کێشەیەکی کۆمەڵایەتی، گرنگە بتوانین ڕوونکردەوەیەک بە کێشە سیاسییەکان بدەین. کۆمەڵگەی کوردی لەپێناوی بەرژەوەندیی سیاسی و خەونی دروستکردنی دەوڵەتی کوردی زۆر لە کێشە کۆمەڵایەتییەکانی پشتگوێ خستووە. لە دەرئەنجامدا، هەر ئەو کێشە کۆمەڵایەتییانەیە کە بەشێکە لە کێشە سیاسییەکانی کورد لە کوردستانی عێراقدا. کێشەی بەشوودانی منداڵی کچ لە تەمەنێکی نۆ ساڵیدا تەنها کێشەیەکی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکو کێشەیەکی سیاسییە.\nخه‌ونی چارەسەرکردنی کێشەی کۆمەڵایەتی دەبێت خەونێکی سیاسی بێت، بۆیە دامودەزگاکانی دەوڵەت ناتوانن ئەو کێشانە چارەسەر بکەن. هەر بۆیە ڕێکخراوەکانی ژنانیش ناتوانن کێشەی سیاسیی جێندەری چارەسەر بکەن. کۆمەڵگەی کوردی پێویستی بە بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی – سیاسی هەیە لەپێناوی چارەسەرکردنی ئەو کێشە کۆمەڵایەتییانەی لە بنەمادا سیاسین.\nکاتێک هەلومەرجی ژین بەو شێوازە بێت، بۆ ژنان هیچ نامێنێتەوە جگە لە کارکردنێکی جیدی و جوامێرانە لەپێناو بونیادنانی داهاتوویەکی شایستە بە ژنان و پیاوان. ژنان و پیاوان دەبێت بیریان بێت دۆزی ژنان دۆزێکی تایبەت نییە بە ژنان و بگرە پیاوان بەرپرسیارن بەرامبەر هەر شکست و دواکەوتووییەک کە لە تێڕوانینە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانەوە بۆ سەر ژنان هەیە. خەباتێکی هاوبەشی ژنان و پیاوان، گەنجان و پیر لە ئێستادا زەرورەتە بۆ بونیادنانی ئەو دنیا شایستەیە و تەنهاوتەنها بە بەشداری و یەکگرتنی هەردوو لا دەکرێت کۆمەڵگە بەسەر دۆخی باودا زاڵ بێت و ژنان و پیاوان گوتاری هاوبەشی خۆیان بخەنە ڕوو. لەپێناو بەدیهێنانی ئەمەیشدا، هەردوو لا پێویستیان بە زەمینەسازییەکی بەهێز لە پەروەردەی هاوبەش و مەعریفە لە ئاستێکی بەرزتردا هەیە.\nساڤان عەبدولڕەحمان، دەرچووی بەشی ژمێریاریی سکووڵی کارگێڕی و ئابووریی زانکۆی سلێمانییە، ساڵی ١٩٩٥ لە شاری هەولێر لە دایک بووە. سەرنووسەری ماڵپەڕی کلتووریی دیدی من ـە. دامەزرێنەری گرووپی تێمایە کە تایبەتە بە خۆپەروەردەکردن و توێژینەوە. چوار ساڵ لەگەڵ ڕێکخراوی کەشکۆڵ بۆ ئەرشیڤ و پاراستن، کاری لەسەر پڕۆژەی وەرگێڕانی شیعری پازدە شاعیری کلاسیکی کوردیی بۆ ئینگلیزی کردووە، کە لە سەدەی نۆزدەدا ژیاون، هەر لەوێش سەرپەرشتیی پڕۆژەی پیرەمێردی کردووە کە پێک هاتووە لە بەکاتیگۆریکردن و هەڵبژاردن و وەرگێڕانی وتارەکانی پیرەمێرد، نووسەر و شاعیری کورد، بۆ زمانی ئینگلیزی. تا دواییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ئەندامی کۆمەڵەی ٦٨ بووە، کە کۆمەڵەیەکی گەنجان بوو و لەوێ وەرگێڕانی بۆ نامیلکەی “زانکۆکان لە دنیایەکی نیۆلیبڕاڵدا” کردووە.\nدەریا نەجم، ساڵی ١٩٩٢ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خاوەن بڕانامەی بەکالۆریۆسە لە لێکۆڵینەوە نێودەوڵەتییەکاندا و هەروەها خاوەن بڕوانامەی ماستەرە لە توێژینەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانکۆی لوند. دەریا شاعیر، نووسەر و وەرگێڕە. بەشێک لە وەرگێڕانەکانی بریتین لە وەرگێڕانی بەشێک لە شیعرەکانی کەژاڵ ئەحمەد بە ناونیشانی “مشتێ خوێ” بۆسەر زمانی ئینگلیزی هەروەها وەرگێڕانی چیرۆکی ژیانی ژنانی کورد بە ناونیشانی “چیرۆکه‌كانی ژنانی کورد”. لە ئێستادا دەریا لە شاری ستۆکهۆڵم لە سوید نیشتەجێیە.


دیکتاتۆریەتی کوێر – Denegkan\nbyئیسماعیل\tSeptember 8, 2008\tگشتی\n(لەپەراوێزی تیرۆرکردنی سۆران مامەحەمەدا)\nدیکتاتۆریەتی کوێر دیاردەیەکی سەیرە لەنێو هەناوی شۆڕشگێڕە دێرینەکانەوە چەکەرەدەکات. وەک گیاکەڵەیەک سەرەتا لاواز و بچوکە و نەشونمای سنوردارە. لەگەڵ گۆڕینی بارودۆخەکاندا وخیانەتی شۆڕش لەپڕنسیبە سەرەتایەکانی خۆی، دیکتاتۆریەتێک پێدەگات کەمن لەم گوتارەدا بەدیکتاتۆریەتی کوێر ناوی دەهێنم. دیکتاتۆریەتی کوێر لەنێو دووفاقیەکی ئەخلاقی گەورەدا دەژی، هەڵگری دەبڵ مۆڕاڵیەکی سەختە کەخودی خۆی دەخاتە سەر لێوارەکانی کەرتبوون و عوساب و لەدواجاریشدا دوژمنایەتیەک بۆ دەرەوە. سەیر لەوەدایە ئەم جۆرە دیکتاتۆریەتە خۆی بەباشی ناناسێت و غافڵە لەو بنەما دیکتاتۆریەتەی کەلەگەڵ خۆیدا هەڵیگرتووە. غافڵە لەناسینی خۆی وەک دیکتاتۆریەتێک کەلەنێو دەسەڵاتی ڕۆژانەیدا پەروەردەی کردووە. هەموو مومارەسەکردنێکی بەرەو ئەو ئاقارە دیسپۆتزمە دەڕەوتێت، بەڵام بەبێئەوەی خۆی ئاگاداری ئەو گۆڕانە سەلبیانە بێت کەپێدا تێپەڕ دەبێت. دەم وچاو گۆڕانی دیکتاتۆریەتی کوێر لەسەر خۆ و هێمنە و ماوەیەکی زۆری دەوێت، تاوەکو دەگاتە سوڕی کۆتایی خۆی. دیکتاتۆریەتی کوێر هەمیشە خۆی لەبەرەی پاڵەوانانی نەتەوە و شۆڕشگێڕان و دیموکراتخوازاندا دەبینێتەوە، هەموو ئەو کردە سەلبیانەی ڕۆژانە لەنێو دەزگاکانی دەسەڵاتیدامومارەسەی دەکات بەکارێکی سروشتی تێدەگات. هەمیشە لەو بڕوایەدایە کەئەو شەڕ بۆ دیموکراتیەت و ئازادی دەکات، لەبەرئەوە مەزندەی ئەوە دەکات کەهەموو ئەو میتۆدانەی دەستی داوەتێ لەپێناو لابردنی کۆسپەکانی بەردەم ئازادیە، نەک لەپێناو فراونکردنی سنورەکانی دیسپۆتیزم. ئەم کوێریە سوڕێکە بەشێکی زۆری ئەو دەسەڵاتانە پێدا تێدەپەڕن کەزەمەنێک خۆیان هەڵگری کولتورێکی شۆڕشگێری بوون، خۆیان خاوەنی چ نەبێت گوتارێکی بەرگریکردنێک بوون لەدژی حوکمی دیکتاتۆریەتێکی دەسەڵاتدار. زۆربەی ئەم پەتای کوێریە ئەو پارت و بزواتانە دەگرێتەوە کەلەقۆناغی شۆڕشەوە دێنە نێو قۆناغی حکومەتەوە.\nدوای ڕوخانی دیکتاتۆریەتە گەورەکان حوکمی شۆرشگێڕە دێرینەکان و مۆنۆپۆلیزەکردنی ئەوان دەستپێدەکات. دیکتاتۆریەتی کوێر ئاوەها سەرەتا لەو خاڵەوە دەستپێدەکات کەجیاوازی دادەنێت لەنێوان ئێمەی شۆرشگێڕی دێرین و ئێوەی هاوڵاتیان، لەو خاڵەوە دەستپێدەکات کەخۆی لەسەروو چەمکی هاوڵاتبوونەوە تێدەگات. لەو خاڵەوە دەستپێدەکات کە شۆڕشگێرەکان دەیانەوێت هیلاکی ساڵانی خۆیان قەرەبوو بکەنەوە، برینەکانی سەر لەشیان بەشانازیەوە نیشانی مەدەنیەکان بدەن. ئەمە سەرەتای ئەو کوێریە،کە تەمێکی تەنک لەسەر چاوی شۆڕشگێرە دێرینەکان دروست دەکات، تەڵخیەک ڕۆژ بەڕۆژ لەژیانی کۆمەڵگە و خەمەکانی دووریان دەخاتەوە. چیرۆکی ئەم دیکتاتۆریەتە کوێرە چیرۆکێکی غەمبارە، دیارە هەموو شۆڕشگێرێک ناگرێتەوە، ئەوانەی کەبەهەقەت لەماناکانی شۆڕش و ژیان تێگەیشتوون، لەزۆرانبازیەکاندا بەهۆشمەندەیەوە مامەڵەیان کردووە و بەردەوام لەنێو شۆرش و بزواتەکاندا هەڵگری هەستێکی ڕەخنەیی بوون لەخۆیان و لەشۆڕش. ئەمانە ناچنە نێو سێکتی دیکتاتۆریەتی کوێرەوە. ئەمانە دژایەتی ئەو دیکتاتۆریەتە کوێرە دەکەن کەڕۆژ بەڕۆژ دەیەوێت ژیانی مەدەنیەت لەکۆمەڵگە بسەنێتەوە، ڕۆژ بەڕۆژ کوێرانە گاگۆڵکەیەتی. دیکتاتۆریەتی کوێر زیاتر لەنێو پارتیزان و میلیتانت و جەنگاوەرانەوە سەردەردەهێنێت، لەو هەستەوە چەکەرە دەکات، کەئەمان تاوەکو دوێنێ لەجەنگدا بوون و بۆ خەڵکی هیلاک بوون ، ئێستاش بەپێی هیلاکی و ئینتما حیزبی و خێڵەکی و ئیتنیەکان، سەردەمی خواردنی بەربوومەکەی دەستێپێکردووە. دیکتاتۆریەتی کوێر دەکەوێتە پۆڵێنکردن و لەم پۆڵێنـکردنەدا کۆمەڵگەی مەدەنی و دام ودەزگاکانی جگە لەنێچیرێکی ئەو نەبێت هیچیتر نیە لەلای. قبوڵ ناکات یاسایەک هەبێت بەسەر ئەودا بسەپێت، قبوڵ ناکات لەبەردەم ترافیک لایتدا بوەستێت، قبوڵ ناکات لەهیچ شوێنێکدا بێت مامەڵەی ئەو و هاوڵاتیەک وەک یەک بێت، ئەو خۆی بە (مێگاهاوڵاتی) تێدەگات، ئەگەر هاتوو (سوپەر هاوڵاتی) نەبێت. لێرەوە خاڵی وەرچەرخانی سایکۆلۆژی دەستپێدەکات، کوێر بوون لەو خاڵەوە دەستپێدەکات، کەخۆیان بەسوپەر هاوڵاتی تێدەگەن. وەرچەرخانێکە، وەهمێکە، بەردەوام کەڵکەڵەی نێو بیرکردنەوەیانە و ختوکەیان دەدات، جۆرێکە لە بارانۆیا و هەستکردن بەمەزنی، لەو وەهمەدا دەژین کەئەوان خاوەنی توانای خاریق و تیژبڕن، ئەوان بوون دیکتاتۆریەتیان کێشا بەزەویدا،ئەوان بوون شەڕی سەخت و خوێناویان کرد، ئیدی کێ دەوێرێت لەپشتی ئەوان نێزیک بێتەوە، چجای پشتی ئەوان بدات لەزەوی، لێرەوە توندوتیژی بەکارهێنان لەدژی هاوڵاتیان بەکارێکی مەشروع تێدەکەن، بەپڕۆژەیەکی نەتەوەیی دەچوێنن. دیکتاتۆریەتی کوێر دەکەوێتە سەر ئەو بیروڕا هەڵەیەی، کەدیموکراتیەت خوێن ڕشتنێکی زۆری پێویستە، نەک گفتوگۆی ئەقڵانی . ئیدی تەڵخی و تەمی سەرچاوان دەگاتە ڕادەیەک لەگەڵ بەردەوامبوون و مانەوەیان، ئەو بێدەنگیەی خەڵکیان لەلادەبێتە ئەکتێکی ڕازیبوون و مەشروعیەتی دەسەڵات.\nدیکتاتۆریەتی چاوساغ بەپێچەوانەی کوێرەوە، هەر لەسەرەتاوە بنەمای پارت و جوڵەو هەڵسوڕانی ئاڕاستەکراوە، گاڵتەی بەدروشمەکانی ئازادی و دیموکراتیەت و جەماوەر دێت، هەموو دنیا لەلای دیکتاتۆریەتی چاوساغ لەدوو بەرەدا خۆی دەبینێتەوە، یاخود لەبەرەی مندای، یاوەکو لەبەرەی دژدا یاری دەکەیت. بۆنمونە میتۆدەکانی نازیەت هەر لەسەرەتاوە خۆی بەوەهمی دیموکراتیتەوە سەرقاڵ نەکرد، سوتاندنی دوکانی جولەکە و دژە سامیەت دروشمی ئاشکرایان بوو، ئەوەی بڕیاری بدایە ببێت بەنازی دەیزانی دەبێت چی بکات و چی نەکات. هەروەها لەمێژووی ئێراقیشدا ئەوەی بڕیاری بدایە ببێت بەبەعسی دەیزانی دەبێت هەموو توندوتیژیەک بەکاربهێنێت بۆ گەیشتن بەئامانجەکانی بەعس، کەئەویش مانەوەیە لەدەسەڵات و گرتنە دەسەڵاتە. لەم پەراوێزەدا بەعسیە کۆنەکانی وەک عەلاوی چەندەهای دیکەی وەک هانی فەکیکی وبەعسیەکانی دیکە، دەیانەوێت ئەوەمان پێبڵێن کە پارتی بەعس لەسەرەتاوە شۆڕشگێڕ بووە و پاشان ووردە ووردە کوێرمووشە بووە وچۆتە نێو سوڕی دیکتاتۆریەتەوە. بەڵام ئەوانە خۆشیان لەوە تێناگەن کەئەو درۆ گەورانەی دەیکەن هەر لەسەرەتای دەکەوتنی بەعسەوە پووچ دەبێتەوە، هەر لەگەڵ یەکەم شەوی گرتنە دەستی حوکم لەشەست وسێدا، سەدەها خەڵک بەدارتێلەکاندا هەڵواسران، بەهەزارەها لەیەک هەفتەدا کوژران و هەڵاتن و بەندکران و ئەشکەنجەدران، شەمەندەفەری مردنیان بۆ وەگەڕ خرا. بەمشێوەیە بەعس بەپێچەوانەی تێزی ئەوانەی کەدەڵێن سەرەتا شوڕشگێڕ بووە و باوەڕی بەعەدالەتی کۆمەڵاتی و سۆسالیستی و مافی نەتەوەکان هەبووە و پاشان لەڕێگەی سەدام و دەستەکەیەوە بەعس لەپارتێکی سیاسیەوە بەرەو دیکتاتۆریەتێکی کوێر هەنگاوی ناوە!. ئەم تێزە تەواو پێچەوانەی سەرەتاکانی مێژووی بەعسە لەئێراق و ناوچەکەدا، کەجگەلەدیکتاریەتی سەدام و ئەسەد نەبێت هیچی تری بەرهەمنەهێناوە،بەعسیەک نەبووە لەدەسەڵاتدا شەریف بووبێت بەمانای شەرەفی سیاسی و ئەخلاقی ئینسانی، بەعسیەک نەبووە کەلەنێو دەسەڵاتدا یاری کردبێت و پلەی هەبوو بێت، دەستی خوێناوی نەبووبێت بەخوێنی هەزارەها خەڵکی بێتاوان. بەعس و دیکتاتۆریەتەکانی وەک بینۆشێت و فاشیەت و نازیەت و چەندەهای دیکە دیکتاۆریەتێکی چاوساغن، خەڵکی لێیان قبوڵ کردن تاوەکو گەیشتنە سەر ئەو بڕوایەی کەچاریان نیە، جگەلەوەی دەبێت کوێریان بکەیت، کەکوێر بوون ئەو ساتە توڕەتر و خوێناویتر دەبن، کوێرانە دەست دەوەشێنن، ئەم دەست وەشاندنە کوێرانەیان ئاماژەیە بۆ گەیشتنیان بە قۆناغەکانی کوێری، ئیدی لەکوێریەوە بەرەو مردن هەنگاو دەنێن.\nئەم هاوکێشە ئاڵۆزە لەکوێریەوە بۆ چاوساغی و لەڕۆشنایەوە بۆ کوێربوون، قەدەری دیکتاتۆریەتەکانە. ئیدی ژیانیان کورت بێت یان درێژ ئەوا بەنێو چاوساغی و کوێریدا تێپەڕ دەبن. گەر هێزە شوڕشگێڕکان بن و ووردە ووردە دەبن بەحوکمی ئۆلیگاریشی حزبی، یاوەکو ئیدۆلۆژی، ئەوا سەرەتا بەکوێرەمووشەیی دەست پێدەکەن و لەترۆپکدا دەبن بەدیکتاتۆرێکی چاوساغ و لەدوا قۆناغیشدابەتەواوەتی کوێر دەبنەوە. کەکوێر بوون ئیدی حەیاچوون و ڕای گشتی وکۆمەڵگەی مەدەنی و دیموکراتیەت لەفەرهەنگی ئەوان دەسڕدرێتەوە، ئیدی هیچ حەیاچوونێک و تاوانێک دڵیان نالەرزێنێت، هیچ حوکمێکی ئەخلاقیش لەمامەڵەی ڕۆژانەیاندا بوونی نامێنێت. دەتوانن دوای ئەوە دەم و چاوی خۆیان بەڕوونی ببینین، ئەویش دەم و چاوی دیکتاتۆرێکی تەواو کامڵە بەهەموو پێوەرەکان…بەڵام نابێت ئەوە لەبیربکەین کەمێژوو ئەوەی سەلماندووە کوێربوونی ئەبەدی بەدووی دیکتاتۆرەکانەوەیە، ولەقەدەریان نابێتەوە. ئەم هاوکێشەیەی کوێربوون و چاوساغبوون و دووبارە کوێر بوونە، یاخود بەشێوەیەکی دیکە کوێرە مووشەیی شۆڕشگێرەکان و بوونیان بەدیکتاتۆری چاوساغ و دووبارە کوێربوونی ئەبەدیان وەک هەموو دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری، هاوکێشەیەکە جوڵەی ناوەکی دیکتاتۆریەتی پێکهێناوە. ئەوانەی ئەو ڕیتمی کوێریە دەدۆزنەوە و ئاشکرای دەکەن، ئەو کەمانچەژەنانەن کەنهێنی ڕیتمی لاشەی زیندوویی دیکتاتۆریەتی کوێریان دۆزیوتەوە، ئەو ئاوازە دەژنن کەڕۆژەکانی دیکتاتۆریەتی کوێر لەکۆتایی نێزیک دەکاتەوە. دیکتاتۆریەتی کوێر زۆر لەو کەمانچەژەنە دەترسێت، کەکوێری ئەو بانگەشدەکات، زۆر لەو کەمانچەژەنانە دەترسێت کەئاوازی جەنازەی دیکتاتۆریەت بەکوێری دەباتە سەر گۆڕستانی مێژوو. سۆرانی مامە حەمە یەکێک بوو لەو کەمانچە ژەنە ئازادانەی لەدژی دیکتاتۆریەتی کوێر لەجەنگدا بوو.\nلەم سەرتایەوە کوژرانی (سۆرانی مامەحەمە)، تەنها کوژرانێکی ئاسایی نیە، بەڵکو کوژرانێکی ڕەمزیە لەنێوان ئۆپۆزیسێۆنی کولتوری و دیکتاتۆریەتی کوێری جەنگاوەرە دێرینەکان. ڕەمزە بۆ ئەو زۆرانبازیە سەختەی نێوان ئۆپۆزیسیۆنی کولتوری، کەڕۆژنامەنوسان و نوسەرە جیدیەکان خستۆتە بەرەیەکەوە، ئەو شەلاتی و گەندەڵ و کاسەلێس و بەعسی ڕەفتار و کۆنەبەعسی و ئەنفالچی و ماستاوچیەکانی خزمەتچی دیکتاتۆریەتی کوێری خستۆتە بەرەیەکی دیکەوە. لەسەرێکی دیکەوە ئەوانەی بەو کارەهەڵساوون ئەو شەلاتی و چەقۆکێشانەن کەبەمێژووی ئێمەی کورد نامۆ نین، لەوەتەی مێژووی کورد بووە بۆ یەکلایکردنەوەی ناکۆکیەکانی نێو ماڵی خۆی، کۆنە شەلاتیەکانیان زیندووکردۆتەوە و پەلاماری هەموو هێزێکیان پێداوە کەڕەخنە لەدەسەڵاتیان بگرێت. بەداخەوە هەمیشە ئەم شەلاتیانە سەرەتایەک بوون بۆ ڕووخانی هەموو دەسەڵاتێکی کوردی کەلەقۆناغێکدا هەلی مێژوویی بۆ هەڵڕەخسابێت، ئەم شەلاتیانە لەگەڵ نشوستی ئەزمونەکانیش بەخێرایی لەمبەرەوە بازیان هەڵداوەتە ئەوبەر و چەقۆکانیان لەخزمەتی دەسەڵاتێکی دیکە خستۆتە گەڕ. ئەو هێزەی لەپشت کوژرانی ڕۆژنامەنوسێکی وەک (سۆرانی مامەحەمە) یە هێزێکە سەرەتای کوێربوونی خۆی بانگەشەکردووە، ئەو شەلاتیانەی کەئەو هێزە بەکرێیگرتوون بۆ لەناوبردنی چەندەها ڕۆژنامەنوس و نوسەر و هەڕەشەلێکردنیان، دەسەڵاتێکە نەک توانای بردنەوەی گرەوەکانی مێژووی نیە، بەڵکو لەسەر ئاستی سیاسیش لەداهاتوودا حسابی هێزێکی موخابەراتی بچوک و بەکرێگیراویشی بۆ ناکرێت. هێزێک لەشۆڕشەوە بێتە سەر ئەوەی لەڕەخنە و ڕۆژنامەنوسان بترسێت و شەلاتیان بۆ وەگەڕخات، حەتمەن زۆربەی گرەوە سیاسیەکانی دۆڕاندووە، ئەگەر هەمووشی لەدەست نەدابێت. کوژرانی سۆران کوژرانێکی ڕەمزیە بەهەموو ماناکانیەوە، ئاماژەیە بۆ لاوازی دەسەڵاتێک کەنەک توانای پاراستنی گیانی هاوڵاتیانی نیە، بەڵکو بەبێدەنگی لەسەر کوژرانی دەنگە دیموکراتخوازەکان دەبێتە شەریکە تاوانی.\nکوژرانی سۆران ڕەمزیە و دەلالەتی زۆری لەهەناوی خۆیدا هەڵگرتووە، جیاوازە لەهەموو کوژرانەکانی لەوەوبەر. بۆنمونە زۆر لەنوسەران کوژرانی دکتۆر عەبدولستار تاهیر شەریف و کوژرانی سۆران مامەحەمە دەخەنە یەک خانەوە، لەیەک گۆشەوە خوێندنەوەی بۆدەکەن. من پێموایە کوژرانی عەبدولستارتاهیر شەریف،نەک جێگەی ئیدانەکردنە بەڵکو جێگەی قێزەونیشە لەدەستێکی کوێر کەپیاوێکی سیاسی ئاوەها لەسەر چەند چاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەنوسی بکوژێت، بەڵام نابێت کوشتن ئەو پرۆسێسە بێت کەجەوهەری کەس و ئینتیمایان بۆ زۆرانبازیەکانیان لەبیربەرێتەوە. کوژرانی دکتۆر عەبدولستار، کوژرانی یارکەرێکی نێو گۆڕەپانەکە بوو کەلەگەڵ خۆیاندا هەمان یاری دەسەڵاتی کردووە، لەم ساڵانەی دوایدا ویژدانی ئازاری داوە و بڕیاری داوە باس لەهەموو ئەو چیرۆکانە بکات کەبەدەوری ڕەمزەکانی دەسەڵاتی کوردیەوە وەک ڕوناکیەکی ڕۆشنی پیرۆز بازنەی بەستبوو. ئەو ویستی ئەو حەرامە، ئەو تابۆیانەی ڕەمزەکان تێک و بشکێنێت، دەیویست بڵێت منیش لەنێو ئەم یاریەدا بووم و وەک جەنگاوەرێکی دێرین بڕیاری دابوو سەرەتای چیرۆکەکەی بگێرێتەوە. ئیدی ئەمەش سەرەتای دابەزاندنی ڕەمزەکانی دەسەڵات بوو لەئاسمانی پیرۆزیەوە بۆ بەردەم دادگایکردنی مێژوویی،ئەمەش دۆسیەی کوشتنی عەبدولستار تاهیر شەریفی دایە دەست شەلاتیەکان، لێرەوە کوژرانی دکتۆر عەبدولستار کوژرانی شەریکە دوکانێکی دەرکراو بوو. بەڵام کوژرانی سۆرانی مامە حەمە کوژرانێکی ڕەمزی و کولتوریە و خۆی لەتیرۆرکردنەکانی دی جودا دەکاتەوە،بەوەی سۆران یاریکەری نێو چیرۆکەکانی ئەوان نەبووە، سەر بەنەوەیەکی نوێیە و لەوبەری چیرۆکەکانی دەسەڵاتەوە قسەی خۆی کردووە نەک لەمبەری نێو زۆنگاوەکانی دەسەڵات. وەک کولتوریش سەر بەو بەرە کولتوریە ڕەخنەگرەیە کەڕۆژ بەڕۆژ نەش ونما دەکات. لێرەوە کوژرانی ئەو ڕەمزیە بەهەموو مانایەک، چونکە لەگەڵ کوژرانی سۆراندا ئەو پردە یچڕا کەلەنێوان دەسەڵاتی دیسپۆت و دۆزی ڕەخنەدا هەبوو، ئەو هیوا درۆزنەش ڕەویەوە کەدەسەڵات توانای ڕیفۆرمی لەخۆدا هەڵگرتووە، لەگەڵ ڕژانی خوێنی سۆران، تەمی نێوان مەترێز و سەنگەرەکانی نێوان ئۆپۆزیسیۆنی کولتوری ڕەخنە ودەسەڵاتی دیسپۆتدا ڕەویەوە، ئێستا خوێنی ئازادیخوازێک ڕژاوە و خوێنی دیکەش دەڕژێت، ئێستا ڕوون بووە لای هەموومان، کەهەریەکێک لەئێمە پرۆژەیەکین بۆ ئەوەی دۆسیەکانمان بدرێتە دەست شەلاتیەکانی دیکتاتۆریەتی کوێر.\nچرکەساتی کەوتنی لاشەی خوێناوی سۆران بۆ سەر زەوی حەوشەی ماڵەویان،سەرەتای چرکەساتی درێژبوونەوەی ئەو جۆگەلە خوێنەیە کەلە داهاتوودا لەنێوان ئێمەی نوسەران و دیکتاتۆریەتیدا خۆی درێژ دەکاتەوە. بەمشێوەیە خوێنی سۆران ڕەمزی کوێربوونی ئەو دیکتاتۆریەتە شاراوەیە کەدەیەوێت لەزەمەنێکدا پێبگات، کەزەمەنی ئەو نەماوە، بەداخەوە دەیەوێت بەهەمان کۆنەهەواری شەلاتیەکانی سەدامدا ڕێبکات، دەیەوێت تازە بەتازە لەکونی ماستاوچی و گەندەڵ و شەلاتیەکانەوە دەوڵەت بینابکات و ببێتە کۆمەڵگەی مەدەنی. ئەم دەسەڵاتە کوێرە تازە بەتازە بەکۆنە هەواری هەڕەشەکردن و تیرۆرکردنی ئازادیخوازندا ڕێدەکات، نازانێت کەئەم میتۆدە ناتوانێت تاکە وشەیەکی هەقیقەت لەق بکات. کوژرانی سۆران سەرەتای کوێربوونی شۆڕشگێرەکانە لەبەردەم دیسپۆتیزمدا، لەهەمانکاتیشدا سەرەتای کوێربوونی دەسەڵاتێکە لەبەرامبەر ئاوازی کەمانچەژەنە نەبینراوەکان، ئەو کەمانچەژەنانەی دەسەڵاتی کوێر ڕقی لێیانە و دەزانێت ئەو ئەوانن ئاوازی جەنازەی ئەو لێدەدەن. سۆران یەکێک بوو لەو کەمانچەژەنانەی موزیکی جەنازەی بۆ لاشەی دیکتاتۆریەتی کوێر دەژەنی، بەکوژرانی ئەو دیکتاتۆریەتی کوێر ڕزگاری نابێت لە کەمانچەژەنە ئازادەکان، ئەوان بەردەوامن لەموزیک تاوەکو دیکتاتۆرە چاوساغەکانیش کوێر دەبن. ئیدی کوژرانی سۆران، سەرەتای کەوتنەخوارەوەی مێژووی شۆڕشە بۆ نیو زۆنگاوەکانی دیکتاتۆریەتی کوێر و دیسپۆتیزم، بۆ نێو زۆنگاوی شەلاتی و چەقۆکێشەکان.\nلەهاوڵاتی ژمارە 453 ساڵی 2008 بڵاوبۆتەوە.\nNext هێڵی شین له‌په‌یامی به‌غداو مالکی دا


كی نوونەراتیا كوردان دكە – ىەرگەه – Bergeh\nكی نوونەراتیا كوردان دكە\nBergeh Kurdistan On 25/02/2019 / سیاسی\nپرسا کا کی نوونه‌رتیا کوردا دکه ڕۆژ ب ڕۆژ دبه پرسه‌ک ڕۆژانه و ژ بۆ ڤێ یه‌کێ ژی هه‌ر ئالیه‌ک سیاسی ل گۆرا خوه نوونه‌رتیا کوردا ب ئاوایه‌ک جودا دنرخینه. لێ ل ئالیه‌ک دن گه‌له‌ک وه‌لات و ئالیێن سیاسی ژ ده‌رڤه‌یێ کوردستانێ ل گۆرا به‌رژه‌وه‌ندییێن خوه ھنده‌ک ئالیا نوونه‌رێ کوردا دبینن.\nل کوردستانا باشور ده‌زگه‌هێن هه‌رێمێ هه‌نه و ب هلبژارتن به‌رپرسێن ڤان ده‌زگه‌هان تێنه ده‌ستنیشانکرن. پارله‌مه‌نتۆیا کوردستانێ ژ ئه‌نجاما هلبژارتنان پارله‌مه‌نته‌را دیار دکه. ب ئاوایه‌ک دن سه‌رۆکاتیا هه‌رێمێ، حوکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ و پارله‌مه‌نتۆیا کوردستانێ ده‌ستهلاتن و نوونه‌رتیا کوردا ل باشوورێ کوردستانێ دکن\nلێ ل به‌شێن دن یێن كوردستانێ، ڕه‌وش جودایه. ل ڕۆژاڤایێ کوردستانێ هه‌ر چقاس پەیەدە خوه‌دی باندۆره ژی، لێ نه ب ئاوایه‌ک ده‌مۆکراتیک و نەژی ب هلبژارتنان بوویه خوه‌دی ده‌ستهلات. ب هێزێن خوه یێن چه‌کداری و ب ئالیکاریا هنده‌ک وه‌لاتێن وه‌ک، ئیرانێ، عیراق و ڕژێما سوریێ بوویه ده‌ستهلات. ژ بلی خوه چ رێخستنێن دن قەبوول ناكە و مافێ ژیانا سیاسی ناده ئالیێن دن یێن کوردان. خوه وه‌ک یه‌کانه نوونه‌ر اکوردان ل سوریێ دبینه.\nژ ئالیه‌ک دن ئەنەكەسە هه‌یه و ژ ده‌رێ ئه‌نەکەسێ ژی هنده‌ک پارتیێن کوردی ل سوریێ هه‌نه. بێ گومان هه‌ر یه‌ک ژ ئالیێ خوه ڤه، کێم-زێده، نوونه‌رتیا به‌شه‌ک ژ خەلكێ کوردستانێ دکه. ئه‌گه‌ر تفاقه‌ک ، ئه‌نیه‌ک یان ژی جوره‌یه‌ک یێ هه‌ڤکاریه‌ك د ناڤا هێزێن سیاسی دا هه‌بوویا هینگێ مرۆڤ دکاریا بێژه ئه‌ڤ تفاق یانەڤ ئەنی نوونه‌رتیا کوردا دکه.\nدێ هینگێ ژی زه‌حمه‌تبوویا کو هنده‌ک وه‌لات کوردا ژ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیێن خوه ب کاربینن.\nلێ مخابن سیاسه‌تا پەكەكێ یا نه کورده‌واری ده‌ریێ یه‌کێتیا دگره. ئه‌گه‌ر پەیەدە ب سه‌ربخوه و ب ئیرادا خوه یا ئازاد ته‌ڤبگه‌ره دێ پێکانینا یه‌کێتیه‌کێ د ناڤا ئالیێن سیاسی یێن ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ژی گه‌له‌ک ب هێسانی بوویا. لێ مخابن هه‌تا ئەو وه‌ک بەشەك یا پەكەكێ خه‌باتێ بکن نه دکارن ڕاستیا وه‌لات و مله‌تێ خوه ببینن و نه ژی دکارن ل گۆرا به‌رژه‌وه‌ندیێن نه‌ته‌وی یێن ڕۆژاڤایێ کوردستانێ ته‌ڤبگه‌رن.\nل باکورێ کوردستانێ ژی گه‌له‌ک ئالی هه‌ولددن کو ته‌ڤگه‌را کورد د که‌سایه‌تا هدپێ ده بدن نیشاندان. گه‌له‌ک نڤیسکارێن ترک و تایبه‌تی چه‌پێن ترکا ده‌ما به‌حسا هدپێ دکن، پرانیا جارا گه‌له‌ک ب زانه‌بوون ناڤێ هدپێ ب کار ناینن و دبێژن “ کوردا ئه‌ڤ کر“ “کورد ڤێ هه‌لوه‌ستێ دستینن “ و گه‌له‌ک تشتێن دن . یانی ب زانه‌بوون ژ ده‌رڤەیی هدپێ ناخوازن ئالیه‌ک دن وه‌ک نوونه‌رێ کوردا بدن نیشاندان. لێ هدپ ب خوه، خوه وه‌ک پارتیه‌ک کورد نابینه و دبێژن، ئه‌م پارتیه‌ک یا ترکی نه. لێ ژ ده‌رڤه‌یێ هدپێ پارتیێن دن هه‌نه، خوه وه‌ک پارتیێن کوردستانی ب ناڤ دکن.\nهه‌تا ڕاده‌یه‌کی ل باکور به‌شه‌ک مه‌زن کورد نه د ناڤا هدپێ و نه ژی ئه‌ندامێ چ پارتیه‌کێ نه ، لێ کوردن کوردستانی دفکرن و گه‌له‌ک دیتنێن وان یێن هێژا هه‌نه. ئه‌و ژی ل گۆرا خوه نوونه‌رتیا به‌شه‌ک یێ جڤاتا کوردا دکن.\nپرانیا جاران ب زانه‌بوون کوردا هه‌موویان ب که‌سایه‌تا هدپێ/پککێ ده ددن ناساندن.\nپکک/هدپ ژ بۆ کوردستانه‌کا سه‌ربخوه خه‌باتێ ناکه، ئالا کوردستانێ بلند ناکه، ناڤێ کوردستانێ ب کارناینن و ئینکار دکن. باشه ئه‌ڤ چه‌وا دبن نوونەرێ گه‌لێن کوردستانێ؟\nئه‌گه‌ر پیڤان ده‌نگێن کو ژ کوردا دگرن به، ئه‌ڤ پرسه‌ک دنه. به‌رێ ل باکورێ کوردستانێ پارتیێن ترکا ب ته‌نێ ده‌نگ دگرتن. لێ چ جارا نه‌بوونه نوونه‌رێ کوردا . نها ژی د هلبژارتنێن گشتی دا ل جۆگرافیا باکورێ کوردستانێ ئاک پارتی دو جارا ژ هدپێ پێتر ده‌نگا دگره، ئه‌گه‌ر پیڤان ده‌نگ بن ئاک پارتی ژ هدپێ پێتر نوونه‌رتیا کوردا دکه.\nلێ یا ڕاستی ئه‌وه کو یێ دۆزا مافێن ڕه‌وا یێن گه‌لێ کوردستانێ دکن نوونه‌رتیا به‌شه‌ک ژ جڤاتا کوردا دکه. ھندی پەكەكە وه‌ک نوونه‌رێ کوردا بێ ناسکرن د قادا ناڤده‌وله‌تی دا ئیشێ کوردا زه‌حمه‌ته.\nنووچەئانالیز/ ن. فرات.


ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده له بڵاوبونه‌وه‌دا به‌رده‌وامه\nلێپرسراوانی ته‌ندروستی ئه‌نده‌نوسیا ده‌ڵێن كچێكی لاو به نه‌خۆشی ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده گیانی له ده‌ستداوه. ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌م هه‌واڵه له لایه‌ن ڕێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی‌یه‌وه پشتڕاست بكرێته‌وه ئه‌وا مردنی ئه‌م كچه، ژماره‌ی قوربانی‌یه‌كانی ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده له ئه‌نده‌نوسیا ده‌گه‌یه‌نێته 79 كه‌س.\nله ڤێتنامیش، ده‌سه‌ڵاتدارانی ته‌ندروستی ده‌ڵێن ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده بۆ دوو ناوچه‌ی دیكه‌ی ڤێتنام له باكور و ناوه‌ند ته‌شه‌نه‌ی كردووه. له مانگی ڕابردووشدا، 14 پارێزگای ووڵاتی ناوبراو ئه‌م نه‌خۆشی‌یه‌یان تیادا ده‌ركه‌وت.\nده‌سه‌ڵاتداران ده‌ڵێن جۆری كوشنده‌ی ڤایرۆسی ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده نزیكه‌ی 300 قازی كێڵگه‌ی كانگ نامی كوشتووه و هه‌روه‌ك ڕایانگه‌یاندووه هیچ كام له‌و قازانه نه‌كوتێنراون له دژی ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده. قازه‌كانی تری كێڵگه‌كه‌ش سه‌ربڕاون.\nڤێتنامیش بۆ یه‌كه‌م جار له دوای كۆتایی ساڵی 2005 ه‌وه، یه‌كه‌م تووشبووی مرۆڤی به ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده له كۆتایی مانگی پێنج‌دا ڕاگه‌یاند. تووشبووه‌كه پیاوێكی ته‌مه‌ن 30 ساڵ بوو و له نه‌خۆشخانه چاره‌سه‌ری وه‌رگرتووه و پزیشكه‌كان گوتبوویان بارودۆخه‌كه‌ی به‌ره‌و باشی ده‌چێت.\nجێی باسه، ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده له ساڵی 2003 ه‌وه 42 كه‌سی له ڤێتنام كوشتووه.


داخستن و قەدەغەی هاتوچۆ زۆر قورسە . سەرقاڵی بەهرە نوێکان یان کۆنەکان بە جونکە کلیلی خۆڕاگرین.\nبە بۆنەی #ڕۆژی_جیهانی_بەهرەی_گەنجان ( ئاران و UNAMI ,UNFPA,UNDP ) بانگهێشتتان دەکات بۆ یارمەتیدان لە ئاهەنگێڕآن #بەهرەی_گەنجانی_عێراق.\nبەهەرەکانت بۆ ئێمە بنێرە.\nلە # هاشتاگی رۆژی کارامەیی گەنجدا Bana Shirwan لەگەڵ ئێمە ئەوەی لە ماوەی قەدەغەی هاتوچۆی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا فێری بووە و هەروەها کە چۆن رۆژەکانیشی بەسەربردووە هاوبەشی دەکات.\nئەی سەبارت بە تۆ؟\n#هاشتاگی جیهانیی گەنج/کارامەیی بۆ عێراق