حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبوونی کارا\nفەرهەنگ و ئیتنیستی\nئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان , , سیاسەت\nئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان\nحوکمڕانیى باش و گه‌شه‌ی ئابووری\nئەنیستیتۆی توێژنەوە و گەشەپێدان - کوردوستان، لە رۆژانی ٢ و ٣ /٦/٢٠١٢ سیمپۆزیۆم ــ ێکی لە ژێرناوی (حوکمڕانیى باش و گه‌شه‌ی ئابووری) سازکرد.\nپانێلی سێیەم و بابەتی یەکەمی سیمپۆزیۆم لە لایەن د. کاوە محمود: وەزیری ڕۆشنبیری و وەرزش و لاوان بوو لە ژێرناوی().\nکورته‌ی بیروبۆچوون و پێشنیاره‌کان:\nد. کاوە مه‌حموود لە چوارچێوەی چەمکی گەشەپێدانی بەردەوامدا باس لە پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان چەمکی حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبوونی کارا دەکات.\nگەشەپێدانی بەردەوامیش تەنها پەیوەست بە حکومەتەوە نییە، بەڵکو کێشەیەکی کۆمەڵگەییشە. بۆیە کارکردن لەم بوارەدا بە یەک هەنگاو جێبەجێ ناکرێت و پێویستی بە کارێکی درێژخایەن هەیە و ئەو لایەنانه‌ی کە ڕاستەوخۆ سوود لەم چەمکانە وەردەگرن، پێویستە به شێوه‌یه‌کی ئه‌کتیڤ لە دارشتنی سیاسەتدا بەشدار بن.\nئەم بابەتەش پەیوەندی بە جۆری مامڵە کردنمانەوە هەیە له گه‌ڵ پەیوه‌ندی ته‌قلیدی باو، که په‌یوه‌ندی پێش سه‌رمایه‌دارین. کەواتە بۆ گۆڕانکاری له‌م پەیونده‌ییاندا ده‌بێ کار بکرێ.\nچەمکی هاوڵاتیبوون لە وڵاتی ئێمەدا هەندێک گیر و گرفتی تێدایە. بەشێک لە مەسەلەکە پەیوەندی بە مافەکانی تاکەوە لە ڕوانگەی لیبرالییه‌وه بۆ مافەکان هەیە.\nبەڵام تاکی ئەم ناوچەیە دانەبڕاوە لەو پێکهاتەیەی خۆی نوێنەرایەتی دەکات کە بەشێکە لە پێکهاتەیەکی گەورەتر. لێرەدا ئەرکێک دەکەوێتە بەر دەممان کە پێی دەگۆترێت: ئەرکی کومەڵگایی. ئەمەیش ئەرکی ئه‌و هێزه کۆمەڵایەتیانه‌یه کە خوازیاری گۆڕانکارین، که چۆن لە چوارچێوەی ناکۆکیەکانی کومەڵگادا مامڵە لە گەڵ ئەم ئەرکەدا بکەن.\nلەم 20 ساڵەی ڕابردوودا چەند حاڵەتێک کاریان لەم پەیوەندیانه‌دا کردووە:\nسەرهەڵدانی چەمکی سەربەخۆیی و که‌مبوونی ئەرکی دەوڵەت کە پەیوەندی بە پەرەسەندنی تیۆری دەوڵەتەوە هەیە.\nسەرهەڵدانی هێندێک ستراتێژی لە بواری گەشەپێداندا.\nسەرهەڵدانی چەمکی گەشەپێدانی بەردەوام بەو مانایە کە:\n١. هەر تاکێک بتوانێت بەشداربێت لە گەشەپێدانی بەردەوامدا.\n٢. کارکردن بۆ مافی ژنان و هەژاران و ڕەخساندنی دەرفەت بۆ نەوەی داهاتوو.\n٣. پاراستنی ئەو سیستەمانەی لە سروشتدا هەن و موڵکی کۆمەڵگەن.\nگەشەپێدانی بەردەوام تەنها پەیوەندی بە گەشەپێدانی ئابوورییەوە نیە، بەڵکو گرنگە کە تاک پەروەردە بکرێت تاکو بتوانێت ژیانێکی بەردەوام و بێوەی و سەلامەت بژیت (گەشەپێدانی مرویی).\nچەمکەکانی وەک (Human Resource Development) و عەدالەت و هاوکاری و پاراستن و بوژاندنەوەی سیاسەت لە بواری ژنان و نەهێشتنی هەژاری و دروستکردنی شانسی کار هیچیان جێبەجێ ناکرین ئەگەر حوکمڕانیى باش نەبێت. بۆیە پەیوەندی نێوان دەوڵەت و هاووڵاتی پێداچوونەوەیەکی جیددی پێویستە.\nچەمکی حوکمی باش ئەمەیە: دەبێ بۆ چارەسەرکردنی گرفتە کۆمەڵایەتییەکان دەستکەوتەکان سەرلەنوێ دابەش بکرێنەوە.\nچەمکی حووکمڕانیى باش چەند بنەمایەکی هەیە:\n1. بەشداری کردن.\n2. سەروەری یاسا.\n4. بە دەنگ هاتنەوە.\n5. کارکردن بۆ نزیکردنەوەی بۆچوونەکان.\n7. لێهاتوویی و شیان.\n9. بینینی ستراتیژی.\n10. ڕەهەندی متمانەکردنی هاووڵاتی بە دەوڵەت.\nله به‌شی متمانەی هاووڵاتی بە دەوڵەتدا، ده‌بێ دوو چەمکی متمانە بە حکومەت یان حیزبە سیاسیەکان و متمانە بە دامەزراوەکان  لە یەکتر جیا بکرێنەوە.\nمتمانە بە دامەزراوەکانی دەوڵەت زۆر گرنگە تاکو ئەم دامەزراوانە بتوانن لە کارەکانیاندا بەردەوام بن. بوونی ئەم متمانایەش لە بڕیار و تەشریعاتی حکومەتدا ڕەنگ دەدادەتەوە. به شێویه‌ک کە لەگەڵ رەفاهیەت و پێداویستیەکانی خەڵکدا بگونجێن.\nمتمانەی سیاسی بۆ دامه‌زراوه‌کانی حکوومه‌ت ئەو کات دروست دەبێت کە حکومەت 1. بە بێ جیاوازی تەماشای کومەڵگا بکات 2. هەلومەرجی پڕ لە کەرامەت بۆ خەڵک ئامادە بکات 3. توانا و مەهاراتی مرۆیی بەرەو پێش ببات.\nدەزگای حوکمڕانیى و دەستپاکی لە ساڵی 2010 دامەزراوە، بەڵام زۆربەی خەڵک لێی ئاگادار نین. ئەمەش کەمتەر خەمی حکوومەتە کە زانیاری باش ناگەیەنێتە خەڵک.\nدەزگای حوکمڕانی و دەستپاکی لە چەمکی حوکمڕانیى باش 4 چەمکی بەکارهێناوە کە بریتین لە: ١. سەروەری یاسا ٢. خزمەتکردنى گشتی٣. شەفافیەت ٤. بەکارهێنانی سەروەت و سامانى گشتى. بەڵام 6 چەمکی تری فەرامۆش کردووە.\nکه‌مایه‌سی به‌رچاوی نه‌بوونی پەیوەندی لە نێوان ئه‌و دامەزراوانه‌دا که لە بواری هاوڵاتیبووندا چاڵاکن و کار ده‌که‌ن، جا چ لە کەرتی تایبەت یان حکوومی یان سه‌ر به کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی بن.\nحکوومەتی هەرێم لە بواری چەمکی گەشەپێدانی بەردەوام و حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبووندا کومەڵێک بڕیاری داوە: شەفافیەت، ڕێکخستنی کاری ڕۆژنامەگەری و یاسای پێدانی زانیاری. ئه‌مانه هەموویان دەچنە خانەی هاوڵاتیبوونی چاڵاکەوە کە دیسان دەگەڕێنه‌وه بۆ حووکمڕانیى باش. گرفتێکی به‌رچاو ئه‌مه‌یه کە ئەو یاسایانە وەک دورگەی دابڕاو لە یەکتر کاردەکەن.\nچەند گرفتێک لە شێوه‌ی مامڵەکردن لەگەڵ سێ چەمکی گەشەپێدانی بەردەوام، حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبوونی کارادا:\n1. گرفتی دوو حکومەتی (پارتی و یەکیتی).\n2. نەبوونی هەماهەنگى لە نێوان لایەنەکانی حکومەتدا.\n3. هەبوونی هێزی تەقلیدی لە کۆمەڵگەی ئێمەدا.\nگرفتی یەکەمی ئێمە بۆ درووستبوونی دەوڵەت، چەمکی هاوڵاتیبوونی کوردستانییە. ئەم گرفتەش لە ئەقلیەتی دانانی میزانیەدا ڕەنگ دەداتەوە.\nئەگەر دوو میزانیەمان هەبێت، قەت ناتوانین باس لە چەمکی هاوڵاتیبوونی کوردستانی بکەین. چونکە ناسنامەى لۆکاڵی دروست دەبێت کە زیانی بۆ ناسنامەى کوردستانیمان هەیە.\nبۆیە دەبێت ته‌وازونێک له نێوان ناسنامەی لوکاڵی و کوردستانیدا هەبێت. بەڵام نابێت لە سەر بەرژەوەندی ناسنامەى کوردستانیمان بێت. هەروەها نابێت ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی بۆ کاری حیزبی بە کار بێن.\nپشنیار بۆ چارەسەری:\n1. دەبێ لەم قوناغە ئینتیقالیە دەرباز بین بەڵام فەلسەفەی حوکمڕانیى و کرداری حوکمڕانیى دەبێت ڕوون بێت تاکو بزانین چیمان دەوێت.\n2. دەبێ هەڵگرە کۆمەڵاتییەکان لە ناو کۆمەڵگادا دروست بکەین و لێرەدا ڕۆڵی حیزبی سیاسی و کۆمەڵگای مەدەنی و کەرتی تایبەت زۆر گرنگە. دەبێ تێکڕای کاره‌کانیشمان لە چوارچێوەی ئازادییە دەستورییەکاندا بن.\n3. لە بواری پلاندانان لە هەر بوارێکدا، دەبێ توێژی مەبەست بەشدار بێت لە پرۆسه‌ی دانانی پلاندا و بە بەردەوامی گفتوگۆ لە نێوان بڕیاربەدەستەکان و ئاکادیمیسیەن و خەڵک دا هه‌بێ.\nئەگەر ئەم سێ ڕەهەندە لە گەڵ یەکتر کۆ بکرێنەوە دەبنە بنەمایەکی چاک بۆ حوکمڕانیى باش.\nپێشنیارو تێبینی: نووسەر باس لە پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان چەمکی حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبوونی کارا دەکات لە چوارچێوەی چەمکی گەشەپێدانی بەردەوام دا. گەشەپێدانی بەردەوامیش تەنها پەیوەست بە حکومەتەوە نییە بەڵکو مەسەلەیەکی کۆمەڵگەییشە. پێداچوونەوەیەک پێویستە لە سەر پەیوەندی نێوان دەوڵەت و هاوڵاتیدا.\nدەزگای حوکمڕانیى و دەستپاکی لە ساڵی 2010 دامەزراوە، بەڵام زۆربەی خەڵک لێی ئاگادار نین. ئەمەش کەمتەر خەمی حکوومەتە کە زانیاری باش ناگەیەنێتە خەڵک. دەزگای حوکمڕانی و دەستپاکی لە چەمکی حوکمڕانیى باش 4 چەمکی بەکارهێناوە کە بریتین لە: ١. سەروەری یاسا ٢. خزمەتکردنى گشتی٣. شەفافیەت ٤. بەکارهێنانی سەروەت و سامانى گشتى. بەڵام 6 چەمکی تری فەرامۆش کردووە.\nحکوومەتی هەرێم لە بواری چەمکی گەشەپێدانی بەردەوام و حوکمڕانیى باش و هاوڵاتیبووندا کومەڵێک بڕیاری داوە: شەفافیەت، ڕێکخستنی کاری ڕۆژنامەگەری و یاسای پێدانی زانیاری. ئه‌مانه هەموویان دەچنە خانەی هاوڵاتیبوونی چاڵاکەوە کە دیسان دەگەڕێنه‌وه بۆ حووکمڕانیى باش.\nبۆ خوێندنەوەی کۆی بابەتەکە کلیک لەسەر لینکی خوارەوە بکە\nبنەما سەرەکییەکانی کێشەی ئێزیدییان لە کوردستان و عێڕاق\nشێوازی توێژینەوە و میتۆدەكانی\nسیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکا به‌رانبه‌ر به کورد\nئه‌رک و ئامانجه‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی كوردستان له قۆناغی نوێدا\nبەرنامەی سیاسی و کارگێڕیی کابینە و سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان لە داهاتوودا\nپێداچوونه‌وه به په‌یوه‌ندیی کورد و عه‌ره‌ب له ده‌وڵه‌تی عێراقدا\nگفتوگۆی دووه‌می چاکسازییه‌کانی سیسته‌می کاری حکومه‌ت\nگفتوگۆی چاکسازیی سیستەمی کارکردن له حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستاندا\nئەگەرەكانی ئەنجامدانی هەڵبژاردن یان دواخستی .. سیناریۆ و دەرئەنجامەكانی\nWednesday 05 September 2018\nپڕۆسەی ئاشتبوونەوەی نیشتمانی .. ئەزموونی پۆڵۆنیا وەكو نموونە\nئەگەرەکانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق و پێكهێنانی حكومەتی نوێ\nگەشەی کەرتی تایبەت لە ئابووریی کوردستاندا و هەڵەکانمان\nSunday 03 June 2018\nدۆخی عەفرین و داهاتووی بەرەنگاری کورد لە رۆژئاوا\nخۆپیشاندانەکانی کانونی یەکەمی٢٠١٧ ی ئێران بەردەوام دەبێ یان دەکوژێنەوە؟\nدەستووری خۆتان بناسن\nشیکردنه‌وه‌یه‌ک بۆ قۆناغی ئاڵۆزی ئێستای کوردستان\nWednesday 08 November 2017\nکوردستان له دوای ڕیفراندۆم و ده‌رئه‌نجامه‌کانی\nMonday 06 November 2017\nکێشەی بروانامەی قوتابخانە ئەهلییەکان و گەڕان بە دوای چارەسەردا\nلێکۆڵینەوەیەک لەسەر ژینگە و ئەو گۆڕانکارییانەی لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان کە بەسەر خاکدا دێن\nعەبدوڵا موهتەدی میوانی ئەنیستیتۆى توێژینەوە و گەشەپێدان بوو\nSunday 04 September 2016\nوێنه‌ی كرستیانه‌كان له وانه‌كانی په‌روه‌رده له هه‌رێمی كوردستان\nدیڤید فلێپس: داوامان کردووە ئەمریکا وەکو شەریک سەیری ھەرێمی کوردستان بکات\nبه‌ڕێوه‌به‌ری (IRDK) لە کۆنفڕانسی ساڵانەی ماڵی ئێزیدییان لە ئەڵمانیا ئۆڵدنبێڕگ\nFriday 09 October 2015\nدوای داعش، تێڕوانینی پێكهاته‌كان سه‌باره‌ت به گه‌ڕانه‌وه‌یان\nWednesday 24 June 2015\nشاندی لالش و ماڵی ێزیدیان سه‌ردانی IRDK كرد\nSaturday 06 June 2015\nشێوازه‌كانی ده‌سته‌به‌ركردنی سه‌رچاوه‌ی ماڵی بۆ لێكۆڵینه‌وه له ئه‌ورووپا\nIRDK و ORSAM كۆبونه‌وه\nرێکخستنەوەی کارگێڕیی کوردستان و خواستی بە پارێزگاکردن\nدکتۆر حەمید دەربەندی باسی میکانیزم و کێشەکانی بزووتنەوەی سیاسی رۆژاڤای کوردستانی کرد\nTuesday 02 December 2014\nعه‌شق و ئه‌ڤین له مه‌م و زینی خانیدا\nکۆنسۆلی گشتی بریتانیا سەردانی ئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدانی کرد\nڕێكخستنەوەی ئابووری كوردستان لە كاتی جەنگدا\nچەند سەرە فكرێك سەبارەت بە پرۆسەی سەربەخۆیی كوردستان\nبارو دۆخ لە عێراق و هەریمی ئێمەدا\nڕوانگه‌ی ڕۆژئاوا له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان\nSaturday 21 June 2014\nكتێبخانەی وێنەیی كوردستان\nسمیناری (ئاسۆ كەریم) لەبارەی ریفراندم\nSaturday 24 May 2014\nئەدەبیات و نرخە كۆمەڵایەتییەكان\nتوێژینەوە لە بواری دەرووندروستی كۆمەڵگەی كوردستان\nحه‌مید بۆزه‌رسڵان له دوو لێدوانی جیاواز له ئه‌نستیتۆی توێژینه‌وه و گه‌شه‌پێداندا، کوردستان\nSaturday 08 February 2014\nکێـــــشەی زمان لە کوردستــــــــان\nTuesday 07 January 2014\nچەند تێبینی و پێشنیار لەمەڕ ڕووداوەکانی سەیدسادق\nMonday 06 January 2014\nسیمیناری فه‌یسه‌ڵ عه‌لی (سه‌رۆكی مونته‌دای ئابوری كوردستان) له‌سه‌ر چه‌ند چه‌شنه‌كردنی ئابوری\nنەوزاد هادی لە سیمینارێکی IRDK دا لە سەر چاکسازی کارگێری\nTuesday 05 November 2013\nIRDK و Skolverket هاوكاری نێوان\nوۆركشۆپی چۆنییەتی لێكۆڵینەوە لە ئەنستیتۆدا\nستراتیژی گەشەسەندنی نیشتمانی لە عیراق و هەرێمی کوردستان\nكاریگەرێتی ڕێبەرایەتی كاریگەر لەسەر ژینگەی فێربوون\nئالوگۆڕ له پێکهاته‌ی ته‌مه‌نی دانیشتوان وده‌رئه‌نجامه‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی وئابووری ئه‌م ئاڵوگۆره\nبزاڤی سەرمایەی کوردستان لە نێوان شکست و گەشەپێداندا\nپێشكه‌وتنی ئابووری تورکیا 1980 - 2001\nئاسۆکانی حوکمڕانیى باش و سنوورەکانی واقیع\nSaturday 02 June 2012\nحوکمڕانی: پێشکەوتنی چەمکی حوکمڕانی و گرنگی لە هەرێمی کوردستان


عیماد عەلی : کێ ئەم رێکەوتنەی بەسەر یەکێتی و گۆڕاندا فەرز کرد ؟ – WTARIKURD\nعیماد عەلی : کێ ئەم رێکەوتنەی بەسەر یەکێتی و گۆڕاندا فەرز کرد ؟\nکەس ئینکاری ئەوە ناکات ، کە لە پارەوە قسەو باس لێرەو لەوێ لەسەر نزیک بونەوەی یەکێتی و گۆران دەکرا و ، زۆر جار گەرم دەبووەوە و ئینجا هەواڵەکان لەوبارەوە لەپردا نغرۆ بوون . لە لایەن چاودێرانەوە ؛ بە کارهێنانی ئەو دەنگۆیانە بە باڵۆن و بەکارهێنانی تەکتیکی ململانێی هەردوو لایان لەگەڵ پارتیدا حساب دەکرا . لە پرێکدا سەرجەم باڵ و ئەڵقەکانی نێو هەردوو حزب ، گۆران و یەکێتی ، کۆک بون لەسەر رێککەوتن و هەموو شتێک هەڵتۆقی ، ئێمەش وەک پێشتر پیرۆزباییان لێ دەکەین و بە هەنگاوێکی ستراتیجی راستی لەقەڵەم دەدەین ، نەک راوبۆچونمان لەم کاتەدا وابێت ، بەڵکو لە کاتێکدا ئەوان خەنجەریان لەیەک دەسوو و شمشێری روبەروبونەویان لە کەلان دەرهێنابوو و ئەسپی یەکتر قرکردنیان تاودەدا ، ئێمە باسی ئەرێنی هەماهەنگیانمان دەکرد ، تەنانەت زۆرێک لە سەرکردەکانیشیان لەو قسەو باسەمان بێزاربوون و ، تا ئەمرۆش هەر لەسەر ئەو بۆچونەین ، بەڵام .\nدەکرێت لەم کاتەدا وەڵامی ئەم پرسیارانەمان دەست کەوێت :\n1 – لەم کاتەدا دەکرێت بزانین ئەو بارودۆخە خودی و بابەتیە چی بوون وای لێکردن لە ماوەیەکی زۆر پێوانەییدا بگەنە رێککەوتن و ، خێراییەکەی لەو هەنگاوانەی پێشتر بەدوور بوون ، کە لە ئاشتەوایی نیشتیمانی دا پێویستمان پێی بوو و ئەوان لەوبارەوە لەسەر پشتی کیسەڵ دەرۆیشتن ؟\n2 – ئایا قەیرانە سیاسی و ئیداریەکەی هەرێم پاڵنەری سەرەکی بوون ، یان هەردوولا ناچار بوون بۆ خێراکردن لەم رێککەوتنە ؟\n3 – هاوکێشە ناوچەیی و تەوەربەندیەکە چەند کاریگەری هەبووە لەسەر ئەم هەنگاوە و ، پاڵنەری ئەنتی کاریتری ئەم و ئەو نەبووە ، واتە هۆکاری تر لە پێناو ئامانجیتر ، کاری خۆی نەکردووە لەم بارەوە ، بەدوور لە خودی مەبەست و پشت پەردەی رێککەوتنەکە و ، هاوکێشەی گەورەتر لەئارادا نەبووە بۆ بەدیهێنانی ئەم رێککەوتنە ؟\n4 – ئایا فشاری وڵاتانی زلهێز رۆڵی خۆی گێراوە ، یان روونتر بڵێین : بەرژەوەندی ئەو وڵاتانە لە چوارچێوەی ناوچەکە و عیراق و بەرەنگاربونەوەی هەندێک هەنگاوی خودیانەی کورد دوور لە بۆچونی زلهێزەکان ، لەوبارەوە تا چەند رۆڵی خۆی گێراوە ؟\n5 – نەخشەکێشانی سیاسی و جوگرافی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەراست و مەبەست و نیاز لە بەدەستهێنانی گۆرانکاری ریشەیی لە لایەن وڵاتانی دەسەڵات بەدەستی جیهانی ، بە راستەخۆ بێت یان ناراستەوخۆ ، چەند کاریان تێدا کردووە ؟\n6 – ئایا دامودەزگای هەواڵگری هیچ رۆڵی لەم بارەوە بینیوە ؟\n7 – یان وەک زۆر کەس لەوباوەرەدایە ، خەڵکان و کەسانی دەسترۆیشتوی هەردوو لایان فەرزیان کردووە و وا کەوتۆتەوە ، کە ئەگەر نارازیبونیش هەبێت کەس نەوێرێت رایبەگەیەنێت و ، هەر رایەکی پێچەوانە لەسەر کەسایەتی و بۆچونی کەسە نارازیەکان بکەوێت و بێدەنگیان هەڵبژاردبێت . ئایا هەمووان توشی ئەمری واقیع بوون و ، بوار بۆ نارازیبون نەماوەتەوە ؟\nئەمە و چەندین پرسیاری تر کە وەڵام دانەوەی بۆ خەڵک پتەوی هەنگاوەکان و سەرکەوتن و پێشخستنی رێککەوتنەکە بۆ هەمووان روون دەکەنەوە و نیازەکان ئاشکرا دەکەن و ئاستی قازانجی گشتی لەم رێکەوتنەدا بۆ پرسی کوردستانمان ، دەردەخەن .\nعەتا قەرەداخی : حیکایەتی باخەوان و شێخ و مەلا و مجەوەر .\nئاریتما موحه‌ممه‌دی : سه‌دساڵ پاش خیانه‌تنامه‌ی سایكس پیكۆ !


به‌شی حه‌فته‌م: فه‌لسه‌فه له نێوان دین و زانستدا.\nفه‌لسه‌فه به چی جیاده‌کرێته‌وه له سیسته‌مه بیرییه‌کان و پراکتیزه‌کردنه‌کانی تر؟ فه‌لسه‌فه له دروستبوونییه‌وه به‌م پرسیاره‌وه خه‌ریک و سه‌رقال بووه. له‌وانه‌یه خوێنه‌ر توشی سه‌رسوڕمان بێت که‌بڵێم فه‌لسه‌فه به تووندیی و سه‌رکێشییه‌کی بیریی و ئازادییه‌کی ڕه‌های عه‌قڵییه‌وه جیاده‌کرێته‌وه له سیسته‌مه بیرییه‌کانی تر. فه‌لسه‌فه به هیچ جۆرێک ڕاوه‌ستان و جێگیریی ناناسێت و نازانێت، به‌ڵکو هه‌موو جێگیریی و ڕاوه‌ستانێک له بیرو زانستدا ڕه‌تده‌کاته‌وه. هه‌میشه ده‌خوازێت جێگه و شوێن تێپه‌ڕێنێت، ته‌نانه‌ت به‌ره‌و جێگه و شوێنێک که مه‌حاڵیشبێت. هه‌میشه کنه‌ده‌کات و ده‌چێته قوڵاییه‌وه بۆ گه‌ڕان به دوای بنه‌مای بنه‌ماکاندا، نه‌ک به مه‌به‌ستی خۆ جێگیرکردنیان و چه‌سپاندنیان به‌ڵکو به مه‌به‌ستی بنکه‌نکردنیان و تێپه‌ڕاندنیان و گه‌ڕان به دوای جێگره‌وه‌یان. هه‌میشه به‌دوای دووباره دامه‌زراندن و دروستکردنه‌وه‌یه، هه‌روه‌ک ئدمۆند هۆسیرل تێبینی کردوه و سه‌رنجی لێداوه. فه‌لسه‌فه ده‌زانێت چۆن ده‌گاته لوتکه‌یه‌کی به‌رزی له ڕاده‌به‌ده‌ر. بۆیه پیاوانی دین و سیاسه‌ت فه‌لسه‌فه ده‌بوغزێنن، وه پیاوانی زانستیش لێیده‌ترسن. چوونکه فه‌لسه‌فه خاترجه‌می و حاڵاڵ و حه‌رام ناناسێت و نازانێت، به‌ڵکو هه‌میشه سه‌رچڵ و سه‌رکێشانه خه‌بات ده‌کات به حوکمی سروشته بزۆک و تیژ و ڕانه‌وه‌ستاوه‌که‌ی خۆی. هه‌میشه قوڵ ڕۆده‌چێت به‌ره‌و ڕه‌گ و ڕیشه بێ ئه‌وه‌ی بن و جێگه‌یه‌کی دیایکراو بناسێت، هه‌میشه له ڕۆچووندایه بۆ وردترین ڕیشاڵه‌کان. هه‌میشه باڵه‌فرێیه‌تی بۆ فڕینێکی سه‌رکێشانه له ده‌رفه‌تی بۆ ڕه‌خساودا، واته ده‌رفه‌ته‌کان له ده‌ستنادات. قوڵ ڕۆده‌چێت بۆ قوڵاییه بێ سنور و بێ بنه‌کان، که گه‌ڕانه‌وه‌ی نییه بۆ سه‌ره‌وه، وه‌ک ئه‌وه‌ی ئفلاتون و هیگڵ و هایدگر کردیان. له ده‌رفه‌ته‌کانی به‌رده‌میداو له بۆشاییه‌کاندا ده‌فرێت و سه‌رچڵێتی ده‌کات بۆ گه‌یشتن به یه‌ک به‌یکی بنه‌ما و پایه‌کان، که گه‌ڕانه‌وه‌ی نییه بۆ خاڵی ده‌ستپێک. کانت، هه‌وڵیدا جڵه‌و‌ی سه‌رکێشی خۆی بکات و دابینی بکات و له جوڵه‌ی بخات و بیگۆڕێت بۆ زانست، به‌ڵام له‌مه‌دا سه‌رنه‌که‌وت، به‌ڵکو شتێکی دامه‌زراند، به بێ ئه‌وه‌ی به خۆی بزانێت، که ده‌ستپێکێکی تێڕامانی گه‌وره بوو له مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی؛ فتخه و شلنگ و هیگڵ دا. ئه‌م هه‌وڵه فتگتشتاین و هۆسیرل و مارکسییه‌کان دووباره‌یان کرده‌وه، به‌ڵام سودێکی نه‌بوو. هیچ ڕێگه‌یه‌ک نییه بۆ جڵه‌وکردن و دابینکردنی فه‌لسه‌فه وجێگیرکردن له چوارچێوه و گریمانه‌کاندا، هه‌رچه‌نده ئه‌م هه‌وڵانه لۆژیکیش بێت. له‌به‌ر ئه‌وه بوو که هۆسیرل هه‌و‌ڵیدا بۆ فه‌لسه‌فه‌یه‌کی خه‌یاڵی له گریمانه‌گه‌لێکدا. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که زانست چه‌قده‌به‌ستێت له‌سه‌ر گریمانه‌گه‌لێکی گشتی، له سه‌رده‌مێکه‌وه بۆ سه‌رده‌مێکی تر ده‌گۆڕدرێت، له باشترین حاڵه‌تیدا گوێنادات به کاره‌که‌ی خۆی و بیری لێناکاته‌وه. زۆر به که‌می بیر له خۆی و بیر له بنه‌ماکانی ده‌کاته‌وه. ناگه‌ڕێته‌وه بۆ تیۆره‌کانی خۆی ته‌نیا له قه‌یرانه ڕیشه‌ییه‌کانیدا نه‌بێت. له‌م کاته‌دا له فه‌لسه‌فه نزیک ده‌بێته‌وه و وه‌ک ئه‌وی لێدێت. فه‌لسه‌فه هه‌میشه له خۆی و له بنه‌ماکانی ورده‌بێته‌وه. به‌ڵکو هه‌میشه خولیایه‌تیی که له خودی خۆی و ئه‌وانی تریش بکۆڵێته‌وه.\nفه‌لسه‌فه به ڕێبازه‌که‌ی له زانست جیاوازه و جیاده‌کرێته‌وه، به تووندی به پێی لۆژیکێکی سه‌لمێندراوی وه‌رگیراو حوکم نادات، وه‌ک بیرکاریی به نموونه. هه‌روه‌ها به تووندیش به پێی لۆژیکێکی ئه‌زموونگه‌ریی دیسان حوکم ناکات، وه‌ک فیزیا به نموونه. به‌ڵکو چه‌قده‌به‌ستێت له‌سه‌ر بۆشاییه بێ سنوره‌کان و زنجیره بیرییه ئاسۆ دوایی نه‌هاتووه‌کان و بێ سنوره‌کان. ئه‌وه‌ی که لۆدفیغ فتگنشتاین وتووییه‌تی له په‌رتوکه‌که‌یدا" لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی فه‌لسه‌فییانه" ئه‌وه له زماندا حسابێکی بۆ ناکرێت، به‌ڵکو ئه‌وه یاریکردنێکی زمانه‌وانییه جێبه‌جێی ده‌کات به‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌دا. ئه‌و بنه‌مایه‌یی که فه‌لسه‌فه په‌یڕه‌وی ده‌کات له بیرکردنه‌وه‌کانی و له قه‌واره‌کانییدا جۆراوجۆرن، ئه‌و بنه‌مایانه وه‌ک بنه‌مای یاریکردن وان، نه‌ک وه‌ک بنه‌مای بیرکاریی. پراکتیزه‌کردنه‌کانی فه‌لسه‌فه وه‌ک پراکتیزه‌کردنی یاری وان، چ به زمانه‌وانی و چ به شێوازه‌کانی تر.\nله‌به‌رئه‌وه‌یه، که بنه‌ماکانی فه‌لسه‌فه سه‌رساممانده‌کات به نامۆییه‌کانی و جیاوازییه‌کانی و دوورییه‌کانی له باو و قاو و خوو. ده‌توانیین بڵێین هه‌ندێکی زۆر له نامه‌عقول هه‌یه له فه‌لسه‌فه‌دا که هه‌میشه فه‌لسه‌فه خۆی ده‌رفه‌ت ده‌ڕه‌خسێنێت بۆ به‌رهه‌ڵستییکردنی به مه‌عقولییه‌تی باو و قاو و ته‌نانه‌ت خه‌یاڵیش. کیرغۆر وا گومان ده‌کات که ئه‌وه دینه که چه‌ند خاوه‌نی نامه‌عقولیه‌ت بێت، ڕێگه نادات به به‌رهه‌ڵستییکردنیی ئه‌و نامه‌عقولیه‌ته‌یی ناویی به مه‌عقولیه‌ته باو و قاوـ ه‌کان ، به‌ڵکو هه‌میشه هه‌وڵ ئه‌دات بۆ حه‌ڵاڵ کردنی نامه‌عقولییه‌کانی له جێگه‌ی مه‌عقولییه باو و خه‌یاڵییه‌کان، به زه‌بری شمشێر ئه‌گه‌ر پێویست بوو. به‌ڵام فه‌لسه‌فه هه‌وڵ نادات بۆ به‌رهه‌ڵستیکردنی مه‌عقولییه‌ته‌کان، به‌ڵکو هه‌وڵ ئه‌دات بۆ دۆزینه‌وه‌ی سنوره دیاریکراوه‌کانی و که‌ماسییه‌کانی و نامه‌عقولییه‌کانی ده‌رده‌خات و کارئاسانیی بۆ مه‌عقولیه‌ته  بێ سنورییه‌کانی ده‌کات. کورته‌ی قسه، ڕێبازێکی فه‌لسه‌فی دیاریکراو نییه، به‌ڵکو فه‌لسه‌فه بروای به بۆشاییه‌کی بێ سنوری یاریکردنی بیرییه‌کان هه‌یه که ره‌هایانه و بێ وه‌ستان و بێ جێگیر بوون له فڕیندایه بۆ باشتر و باشترین و مه‌عقول و مه‌عقولتریین، فه‌لسه‌فه له ده‌ره‌وه‌ی خۆی بڕوای به بوونی مه‌عقولیه‌ت هه‌یه، به‌ڵام هه‌میشه وه‌ک چۆن له مه‌عقولیه‌ته‌کانی خۆی ده‌کۆڵێته‌وه و هیچ مه‌عقولیه‌تێکی خۆی به هه‌تا هه‌تایی نازانێت و ناناسێت، به‌و جۆره‌ش له هه‌موو مه‌عقولیه‌ته‌کانی تری بواره‌کانی ژیان ده‌کۆڵێته‌وه و هیچ کامیان به هه‌تا هه‌تایی نازانێت، واته سنور بۆ هیچ مه‌عقولیه‌تێک دیاری ناکات و هه‌موو شته‌کان به بێ سنور ته‌ماشا ده‌کات.\nله‌سه‌ر ئه‌مه‌ی که باسمانکرد ده‌گه‌ینه چی و چی هه‌ڵه‌یه‌نجێنیین؟ ده‌توانیین بڵێین دوو شت: (1) فه‌لسه‌فه مه‌عریفه دروستناکات به‌ڵکو بنه‌ما داده‌مزرێنێت بۆ مه‌عریفه، هاوبه‌شیده‌کات له دانانی بنه‌ماگه‌لێک بۆ مه‌عریفه‌ی نوێ. فه‌لسه‌فه پیسیوپۆخڵییه که‌ڵه‌که‌بووه‌کان ڕاده‌ماڵێت و ڕێگا پاقژ ده‌کاته‌وه بۆ ڕاخستنی ڕاخه‌ری ناوماڵ وه‌ک که‌لوپه‌لێکی نوێ.\nئه‌گه‌ر ڕه‌خنه فه‌لسه‌فییه‌کانی فرانسیس بیکۆن و جیوردانو برۆنۆ و غالیلیو غالیلی و ڕینیه دیکارت و بییر غاسندی نه‌بوایه که ئاراسته‌ی بیریی سکۆلائییه‌کانی Scholastic سه‌ده‌کانی شانزه و حه‌ڤده‌یان کرد ڕێگه خۆشنه‌ده‌بوو بۆ ئیسحاق نیوتن که بتوانێت ماشێنی فیزیایی به ڕاده‌یه‌کی مه‌زن دامه‌زرێنێت بۆ به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه. دیسان ئه‌گه‌ر هێزی سه‌رسوڕهێنه‌ری فه‌لسه‌فیی و بوێری ماخ و بانکاری بیریی نه‌بووایه ئه‌وه زه‌وینه‌خۆش نه‌ده‌بوو بۆ ئالبێرت ئانشتاین که بتوانێت تیۆره‌ی شۆڕشگێڕێتیی ڕێژه‌یی دابهێنێت. ئه‌گه‌ر شێتێتی و سه‌رکێشی و سه‌رچڵێتی فه‌لسه‌فه نه‌بوایه ئه‌وه کۆبرنیکۆس و نیوتن و ئانشتاین و بۆر و هایزنبیرگ نه‌یانده‌توانی هیچ مه‌عریفه‌یه‌ک به‌رهه‌مبهێنن. که‌واته فه‌لسه‌فه مه‌رجێکی جه‌وهه‌رییه له مه‌رجه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه‌ی نوێ. له‌به‌رئه‌وه‌ی فه‌لسه‌فه ده‌چێته ناوه‌خن و ناوه‌ڕۆکی پێکهاته‌ی عه‌قڵیی تیۆریی و شارستانییه‌وه. فه‌لسه‌فه په‌یوه‌سته به هه‌رچ زانستێکه‌وه که بوونی هه‌بێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌نا که زانسته یان ئامرازێکی بیرییه بۆ به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه، به‌ڵکو له‌به‌رئه‌وه‌ی بنه‌ماکانی زانست و به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه به‌هێزێکی له ڕاده‌به‌ده‌ره‌وه و سه‌رچڵێتی و سه‌رشێتێتیی و ئازادییه‌کی ڕه‌هاوه داده‌مه‌زرێنێت. له‌به‌رئه‌وه، ده‌توانیین بڵێیین، کۆمه‌ڵگای مه‌عریفیی و زانستیی ورد زۆر به جددی که‌شێکی گونجاو دروستده‌کات بۆ په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌ی فه‌لسه‌فه. فه‌لسه‌فه ده‌ربڕینێکی وردی پێگه‌ی مه‌عریفه‌یه‌کی ورده له کۆمه‌ڵگادا وگرنگییه‌کی جددی پێده‌دات. فه‌لسه‌فه و مه‌عریفه دوو براله‌ـ یه‌کی له یه‌ک جیانه‌بوه‌وه‌ن، واته دوانه‌یه‌کی پێکه‌وه هاوئاهه‌نگ و پێویستن بۆ یه‌کتری. هه‌ڵوێست وه‌رگرتنی جددی له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه هه‌ڵوێست وه‌رگرتنی جددییه له‌سه‌ر مه‌عریفه ده‌سه‌پێنێت. قوڵ بوونه‌وه له مه‌عریفه‌دا قوڵ بوونه‌وه له فه‌لسه‌فه‌دا ده‌سه‌پێنێت. ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌یی که گرنگی ده‌دات به به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه‌ی ورد یان زانستی نوێ به پێویست ده‌بێت گرنگیش بدات به به‌رهه‌مهێنانی فه‌لسه‌فه‌ش. سه‌یروسه‌مه‌ره نییه ئه‌و کۆمه‌ڵگایانه‌یی که مه‌رجگه‌لی دووباره به‌رهه‌مه‌کانیان که‌وتوه‌ته ده‌ره‌وه‌ی خۆیان، فه‌لسه‌فه‌یان پشتگوێخستوه، ئه‌گه‌ر دژایه‌تییشی نه‌که‌ن. بۆ زیاتر ڕوونکرده‌نه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌که‌م، بیرکردنه‌وه به عه‌قڵ جیاناکرێته‌وه له بیرکردنه‌وه له عه‌قڵ، واته ئه‌گه‌ر هه‌رچ کۆمه‌ڵگایه‌ک بیه‌وێت به عه‌قڵ بیربکاته‌وه ده‌بێت گرنگی به بیرکردنه‌وه‌ش بدات له عه‌قڵ. بیرکردنه‌وه به عه‌قل پێویستی به بیرکردنه‌وه له عه‌قل هه‌یه، ئه‌مه ئه‌و دوو لۆژیکه ئه‌و دوو برال ـ ه‌یه که له‌یه‌کتری جیاناکرێته‌وه، به مانایه‌کی تر په‌یوه‌ندییه‌که‌یان دایالێکتیکیانه‌یه، واته پێویستن بۆ بوون و گۆڕانی یه‌کتری. لێره‌وه‌یه سه‌رچاوه‌ی جه‌ختکردنه‌وه‌مان له بیرکردنه‌وه به عه‌قڵ پێویستی به بیرکردنه‌وه له عه‌قڵ هه‌یه، واته پراکتیزه‌کردنی فه‌لسه‌فه. دواجار، هه‌رچ کۆمه‌ڵگایه‌ک بیه‌وێت پیشه‌سازی به‌رهه‌مێنانی مه‌عریفه‌ی دامه‌زرێنێت، پێویسته گرنگیی بدات به فه‌لسه‌فه و به پراکتیزه‌کردنی فه‌لسه‌فه.\nکه‌واته فه‌لسه‌فه‌مان گرێدا به مه‌عریفه‌وه، واته به زانسته‌وه. ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌مانه‌وێت بیڵێین ئه‌وه‌یه که نه فه‌لسه‌فه به بێ زاسنت بوونی هه‌یه، نه زانست به بێ فه‌لسه‌فه بوونی هه‌یه. ساتی زانست ساتی فه‌لسه‌فه‌یه. هه‌ردووکیان عه‌قڵێکی تیۆریی دروست ده‌که‌ن، له یه‌کتری جیاوازن له نێو یه‌که‌یه‌کی یه‌کگرتوودا. ئه‌مه به ڕوونی ده‌بینین له هه‌موو ئه‌و شارستانیانه‌ی که گه‌یشتوه‌ته ئاستێک له گه‌شه و به‌رهه‌مهێنانی عه‌قڵێکی تیۆریی.\nخاڵیکی جه‌وهه‌ری که بمانه‌وێت قسه‌ی له‌سه‌ر بکه‌ین ئه‌وه‌یه، که هێزگه‌لێکی کۆمه‌ڵایه‌تی له هه‌ندێک له کۆمه‌ڵگاکاندا ده‌رده‌که‌ون که هه‌ستده‌که‌ن پێویسته مه‌عریفه به‌رهه‌مبهێنن وه‌ک ئامرازێکی بنه‌ڕه‌تی له ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێناندا، که هه‌ژموونده‌کات به‌سه‌ریدا، یان هه‌وڵ ئه‌دات بۆ هه‌ژموونکردن به‌سه‌ریدا. ئه‌مه‌ش ڕۆحێکی ڕاپه‌ڕین دروستده‌کات بۆ به‌رپابوونی هه‌موو بواره‌کانی مه‌عریفه و گه‌شه‌کردنیان. هه‌روه‌ها سروشتی بێ سنور و ئالۆزیی و چوونیه‌ک و چڕێتی مه‌عریفه ده‌ناسێت و ده‌زانێت، ئه‌مه‌ش پاڵیپێوه ده‌نێت که به ملیاره‌ها خه‌رج بکات بۆ پاڵپشتی زۆرترین لێکۆڵینه‌وه ئه‌زموونگه‌رییه‌کان. عه‌قڵی تیۆریی ده‌ربڕینێکی ورده بۆ هێزگه‌لی به‌رهه‌م له کۆمه‌ڵگادا. پێویستی کۆمه‌ڵگا بۆ عه‌قڵی تیۆریی به‌و په‌سندییه‌ی که هێزێکی سه‌ره‌کییه له هێزگه‌لی به‌رهه‌مهێنان که خۆی له خۆیدا ده‌ربڕینێکه بۆ گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵگا. کۆمه‌ڵگا پێشکه‌وتوه‌کان عه‌قڵی تیۆریی به‌رهه‌مده‌هێنێت به‌و په‌سه‌ندییه‌ی که هێزێکی سه‌ره‌کی به‌رهه‌مه. له کاتێکدا که فه‌لسه‌فه به‌شێکه له عه‌قڵی تیۆریی و جیانابێته‌وه لێی، که‌واته ده‌توانین دا‌یبنێین به هێزێکی سه‌ره‌کی بۆ به‌رهه‌مهێنان. ته‌کنیک، که زانست به مانا پراکتیزه‌کردنه‌که‌ی و به‌رهه‌مهێنانه‌که‌ی به‌رجه‌سته‌ده‌کات، له ناوه‌خنیدا هه‌ڵگری فه‌لسه‌فه‌یه، به‌ڵکوهه‌ڵگری فه‌لسه‌فه‌کانه. به مانایه‌ک له‌ماناکان فه‌لسه‌فه و میتافیزیکیا به‌رجه‌سته‌ده‌کات، وه‌ک هایدگر تێبینی کردوه.\n(2). ئه‌م ته‌قینه‌وه‌یه‌یی که ناوی فه‌لسه‌فه‌یه، هه‌گبه‌که‌ی پڕه له هێزێکی مێژوویی هه‌ڵگری گۆڕانه ڕیشه‌ییه‌کان، گۆڕان له دوای داروخانی شته باو و قاو و خووه کولتورییه‌کان، به ئاراسته‌ی شێوازێکی شارستانیی نوێ و ده‌رفه‌تگه‌لێکی گونجاو و شییاو و ڕۆحێتێکی ڕۆشنبیریی نوێ. جارێکی تر فه‌لسه‌فه ئه‌م ڕۆحیه‌ته ڕۆشنبیرییه نوێیه و ئه‌م گۆڕانکارییانه به‌کاردهێنێته‌وه و پشتیان پێده‌به‌ستێت بۆ خستنه ڕووی شتگه‌لێکی تر و ئاشکراکردنی ڕاستیه نوێکان و تێپه‌ڕاندنی شته باو و کۆنه‌کان. ئه‌مه به ڕوونی و ئاشکرا ده‌بینین له ساته یه‌کلاییکه‌ره‌وه‌کانی مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا: وه‌ک ساته‌کانی مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ئغریقی، ساته‌کانی فه‌لسه‌فه‌ی عاره‌بی ئیسلامی له سه‌رده‌می عه‌باسییه‌کاندا، ساته‌کانی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌نده‌لوسی، ساته‌کانی دیکارتی، ساته‌کانی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌ڵه‌مانی، ساته‌کانی مارکس، ساته‌کانی ڕاس و فنگنشتاین، ساته‌کانی نیتشه و ساته‌کانی دوای نوێگه‌رایه‌تی. ئه‌مانه به کرده‌یی ده‌ربڕینگه‌لێکن له هێزی مێژوویی که نه‌ترس بوون له‌وه‌ی که دیار نییه و ئاشکرانییه، به‌ڵکو هه‌وڵیانداوه مێژووکردانه‌و مه‌عریفیکردانه به‌ده‌ستیبهێنن.\nقسه‌ی بنه‌ڕه‌تی له‌م وه‌ره‌قه‌یدا ئه‌وه‌یه که فه‌لسه‌فه مه‌عریفه به‌رهه‌مناهێنێت به‌ڵام مه‌عریفه داده‌مه‌زرێنێت واته زانست. ئه‌م گوتاره پێویستی زیاتر به ڕوونکردنه‌وه و ورده‌کاریی و پاقژکاریی هه‌یه. به به‌راودکاریی ئه‌و ئارگۆمێنتانه ده‌ستپێده‌که‌ین که غالیلیو ڕابه‌رایه‌تی کرد له وه‌لانان و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی یاساکانی ئه‌رستۆ له (که‌وتن)ی ڕه‌هاداو دۆزینه‌وه‌ی یاسایه‌کی نوێ بۆ ئه‌م دیارده‌یه، هه‌ڵه‌به‌ت به ئارگۆمێنتی فه‌لسه‌فیانه، که له دواجاردا بووه هۆکارێک بۆ ڕابه‌رایه‌تییکردنه‌که‌ی بارکلی بۆ ره‌تکردنه‌وه‌ی ماددێتی بوون و کردنی بوون به گروپێک له بیرکان و عه‌قڵه‌کان. که‌واته لێره‌دا دوو سیسته‌می چه‌ندوچوونی یان ئارگۆمێنتی دروست بوون، که سیسته‌می یه‌که‌میان، واته ئه‌وه‌ی غالیلیو، ڕابه‌رایه‌تییکردین بۆ ڕاستییه‌ک له‌سه‌ر جیهان، که ئه‌مڕۆ ئه‌و جیهانه ماددییه چه‌سپییوه و پشتڕاستکراوه‌ته‌وه و بووه به به‌ده‌ستهێنانی زیاتری مه‌عریفه گه‌ردونیه‌کان(به دیاریکراوی نیوتن). به‌ڵام سیسته‌می دوه‌م، واته ئه‌ه‌وی برکلی، رابه‌رایه‌تیی نه‌کرد بۆ مه‌عریفه‌یه‌کی نوێ له‌سه‌ر جیهان، به‌ڵام ئاسۆیه‌کی نوێی کرده‌وه تیایدا بۆ بیرکردنه‌وه و مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵیدا. له‌به‌رئه‌وه، سیسته‌می یه‌که‌م، گرنگی نه‌ده‌دا به قایل بوون له یه‌که‌م جاردا، به‌ڵکو گرنگی ده‌دا به دۆزینه‌وه و ده‌ربڕینێکی ورد له پڕۆسێسی بووندا. به‌ڵام سیسته‌می دوه‌م، هیچ دۆزینه‌وه‌یه‌کی تیا نه‌بوو وه هیچ که‌ڵکیشمان لێوه‌رنه‌ده‌گرت بۆ مه‌عریفه‌یه‌ک له پرۆسێسی بووندا، به‌ڵام په‌یوه‌ندیدار بوو به کرده‌یی له قایلکردن و کاریگه‌ریی له پراکتیزه‌ی به‌شه‌ری و دوودڵی له هوشیاری باودا. به‌ڵام بۆ ئه‌م کاره، واته ئه‌م هه‌وڵدانه بۆ قایلکردن، وه‌ک دین نه‌بوو، واته ئه‌م پشتی نه‌ده‌به‌ست به تۆقاندن و هه‌ڕه‌شه‌کردن و ئاره‌زودروستکردن و په‌یمان پێدان، وه‌ک که دین ئه‌مه‌ی ده‌کرد، به‌ڵکو به عه‌قڵ و یاریکردن به عه‌قڵێتێکی زیره‌کانه‌وه. به‌م مانایه‌ش، فه‌لسه‌فه زیاتر نزیکه له میتۆده‌کانی زانسته‌وه، به‌ڵام نزیکه له دینه‌وه به ئامانجه‌کان.\nنمونه‌ی دوه‌م له‌م باریه‌وه‌ی ڕینیه دیکارت و ئۆنتۆلۆجیایی دیکارتییه. دیکارت شۆڕشێکی گه‌وره‌ی به‌رپاکرد له جیاکردنه‌وه‌ی ته‌واوی نێوان مادده و ڕۆحدا. ئه‌نجامی ئه‌م شۆڕشه پێگه‌یاندنی ئه‌و بیره بوو که گه‌ردون له مادده و ڕۆح پێکهاتوه. به‌م جیاکردنه‌وه‌یه دیکارت توانی گه‌ردونه‌کی پاقژبکاته‌وه له توخمی گیانیی و ئاینزایی و فیساغۆرسی و بڕوای دینی و رۆحی، وه داهێنانی بیرکردنه‌وه‌یه‌ک که گه‌ردون به ته‌واوه‌تی ماددییه. جه‌وهه‌ری مادده‌ش هه‌میشه‌یی بوونه. هه‌رچ شتێک که هه‌میشه‌یی بوو واته ماددییه. به‌ڵام ڕۆحی، که به سروشت نابه‌رده‌وامه نابێت به مادده. گه‌ردونه‌که‌ی دیکارت ماددیی و میکانیکی و به‌تاڵ بوو له هیچ توخمێکی ڕۆحی و پرنسیپێکی گه‌ردونی ماتماتیکیی حکومی ده‌کات و به‌تاڵه له بوونی هیچ هه‌ڵسوڕێنێک و هیچ توخمێکی ڕۆحی، که پستی به‌ستبێت به سروشی خواوه. دیاکارت چی زیادکرد بۆ زانستی بوون(ئۆنتۆلۆگیای بوون)، که تیایدا مادده‌ی سه‌رخست به‌سه‌ر ڕۆحدا، به‌ڵکو به ته‌واوی خه‌یاڵ و ڕۆحی تێکشکان.؟ هیچ شتێک له واقیعدا. ئه‌و هوشیاریه باوه‌که‌ی خسته دوودڵییه‌وه؛ هه‌ندێک بڕوایان پیده‌کرد و هه‌ندێک توشی هه‌ژاندن ده‌بوون و بڕوایان پێ نه‌ده‌کرد. بێ گومان ئه‌مه مه‌عریفه‌یه‌کی نوێ نه‌بوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌مه بووه هۆکاری دامه‌زراندنی نیوتن و فیزیای نیوتن، ئه‌و ماشێنه بیرکارییه سه‌سوڕهێنه‌ی که مه‌عریفه‌ی به‌رهه‌مده‌هێنا ده‌رباره‌ی گه‌ردونی ماددی. نیوتن بۆ دروستکردنی تیۆرییه‌که‌ی له جوڵه و راکێشاندا له ئۆنتۆلۆگیای ماددیی دیکارته‌وه ده‌ستیپێکرد، واته کردی به خاڵی ده‌ستپێک. نیوتن نه‌یده‌توانی ئه‌م ماشێنه سه‌رسوڕهێنه جه‌هه‌نمییه دروستبکات ئه‌گه‌ر ئۆنتۆلۆگییه‌که‌ی دیاکارت نه‌بوایه. که ئه‌و ئۆنتۆلۆگییه‌ی دیکارتی کرد به بناغه‌یه‌ک بۆ هه‌موو باسه زانستییه‌کانی، وه هه‌وڵیدا بیکات به پڕۆسێسێکی گشتی بیرکاریکاریی(بیکاریزانیی، یان ماتماتیکزانیی). کاتێکیش نه‌یتوانی ئه‌مه بکات، زانی که ئه‌وه له جه‌وهه‌ردا فه‌لسه‌فه‌یه و زانست نییه، بۆیه دواجار زانی که ده‌بێت ڕه‌خه‌نه‌ی بکات به شێوازێکی ڕیشه‌ییانه کاتێک بیه‌وێت بیگۆڕێت بۆ زانستێکی بیراکارییانه. له ڕاستیشدا، نوکی تیژی ڕه‌خنه‌ی خۆی له‌ساڵی 1683 گه‌یاندێ، که کارێکدا که بڵاونه‌کرایه‌وه تا درنگانێک، ئه‌ویش به ناونیشانی" الجاژبیە واتزان الموائع ".\nزانستی بوون و فه‌لسه‌فه‌ی فه‌یله‌سوف و زاناکانی پێش نیوتن و ئانشتاین که کارگریگه‌رییه‌کی دیاریان هه‌بووه به‌سه‌ر سازدانی تیۆرییه‌کانی ئه‌نشتاین و نیوتنه‌وه، ئه‌مانه په‌لکێشمان ده‌که‌ن بۆ قسه‌کرن له‌سه‌ر ڕێبازی زانستی و په‌یوه‌ندیان به فه‌لسه‌فه‌وه، لێکۆڵینه‌وه قوڵه‌کان ئه‌وه‌یان بۆ دره‌خستوین که ڕێبازه زاسنستییه‌کان سنوردار نیین، ڕاسته ڕێبازێک ده‌بێت هه‌بێت له پڕۆسێسی زانستدا، به‌ڵام ئه‌و ڕێبازه سنوردار نییه به هه‌ندێک هانگاوی سورنداره‌وه، به‌ڵکو کۆمه‌ڵێکی دوایینه‌هاتوو له ڕێبازگه‌لێکی زانستی بوونیان هه‌یه. سروشتی مه‌عریفه خۆی ئه‌وه‌مان فێرده‌کات که ناکرێت پێشبینییه‌کی پێشوه‌ختی بۆ بکرێت. ده‌توانین بڵێین، هه‌موو ڕابه‌رێکی له زانستدا میتۆدێکی خۆی هه‌یه. زانستیی پراکتیزه‌کردنی زانستییانه له یه‌ک ڕێبازی سنورداردا به‌ده‌ستنایه‌ت، به‌ڵکو به عه‌قڵانیه‌تێکی گشتی و بنه‌ماگه‌لێکی دیاریکراو به ده‌ستدێت. له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه، ده‌توانین مێژووی زانست به گۆڕه‌پانێکی پڕ له ململانێی ڕێبازه جۆراو جۆره‌کان بووه، به‌و مانایه‌ی که ململانێی ڕێبازه‌کان داینه‌مۆی مێژووی زانست بووه. ئه‌م ڕێبازه جۆراو جۆرانه له یه‌که‌تری دانه‌بڕاون، به‌ڵکو گرێدراو و په‌یوه‌ستی یه‌کترین، وه هه‌ندێکیان ده‌بن به پێشه‌نگی ئه‌وانی تر. هه‌ریه‌که‌یان کلیلێکن بۆ گۆشه‌یه‌کی واقیع، نه‌ک هه‌موو واقیع. بۆیه ڕێبازه‌کان جۆراو جۆرن. هه‌رچ ڕێبازێک له‌و ڕێبازانه که ڕه‌نگه به‌سودبووبێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌شێک له تیشک بخاته سه‌ر به‌شێک له واقیع، له کاتیکدا که ده‌گاته ته‌نگه‌ژه‌و ده‌روازه‌یه‌کی داخراو، ده‌توانرێت گه‌شی پێبدرێت و تێپه‌ڕێنرێت بۆ ڕێبازێکی نوێ. ده‌توانین بڵێین وه‌ک هه‌ڵبژاردنه سروشتیه‌کانی داروینیزم که زینده‌وه‌ران ناچار ده‌بوون بۆ خۆپاراستن ڕێچکه‌ی نوێ بگرنه به‌رو خۆیان بگونجێنن له‌گه‌ل گۆڕانکارییه سروشتیاکندا، ئه‌م خۆگونجاندنه‌ش له ڕێبازه‌کانی زانستدا دێته گۆڕێ. په‌یوه‌ندییه‌کی ئۆرگانیی و دایالێکتیکی له نێوان ڕێباز و تیۆردا بوونی هه‌یه. هه‌موو گرتنه‌به‌رێکی تیۆره‌یی پێویستی به ڕێبازێکی نوێ هه‌یه. هه‌موو گرتنه‌به‌ری ڕێبازێکیش له تێۆره‌یه‌کی دیاریکراودا به‌رجه‌سته ده‌بێت. ڕێباز و تێۆره دوو ڕووی یه‌ک دراون.\nئه‌مه به‌ومانایه نایه‌ت که بێ سه‌روبه‌رییه‌ک حوکمی پراکتیزه‌ی زانستی ده‌کات، یان به‌و مانایه نایه‌ت که نه‌توانرێت ئه‌م پراکتیزه له‌وی دی جیابکرێته‌وه، وه‌ک پراکتیزه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی و دینیی و سۆفیگه‌رێتی و جادوگه‌ریی و ئه‌ده‌بی، بنه‌ماکانی ئاکاریی و بنه‌ماکانی سۆسیۆلۆگی.\nبه‌م جۆره ده‌بینین: 1/ ڕێباز، ئۆرگانیی و هه‌مه جۆره، ده‌ورێکی گرنگ ده‌بینێت له به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه‌دا؛ 2/ پارکتیزه زانستیه‌کان بنه‌مایه‌کیان هه‌یه که ده‌توانین به فه‌لسه‌فه په‌سه‌ندیان بکه‌ین. لێکۆڵینه‌وه قوڵه‌کانی مێژووی زانست ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن که فه‌لسه‌فه ناوه‌ڕۆکیانه ده‌چێته نێو پێکهێنانی ڕێبازه‌وه، وه‌ک له حاڵه‌تی نیوتن و ئه‌نشتاین دا بینیمان. که‌واته، ماده‌م پراکتیزه زاسنتییه‌کان فوکوس ده‌کات له‌سه‌ر بنه‌ماگه‌ڵێکی فه‌لسه‌فی، ده‌توانین بڵێین زانست به مانایه‌ک له‌ماناکان له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه چه‌قده‌به‌ستێت و پشتی پێده‌به‌ستێت. فه‌لسه‌فه به جددی په‌یوه‌ندیداره به بنه‌ماکانی زانست و ڕه‌خنه‌کردن و وتووێژکردن له‌سه‌ریان و په‌ره‌سه‌ندنیان. ئه‌مانه هه‌موو به وردی ده‌وری فه‌لسه‌فه پیشان ده‌ده‌ن له جوڵاندن و دامه‌زراندنی زانستدا. به‌م جۆره ده‌توانین بڵێین فه‌لسه‌فه، زاسنتێکی باڵایه له شاره‌زایی و پسپۆڕی و پراکتیزه‌یی به‌شه‌ره‌کاندا.\nله لایه‌کی تره‌وه، ئه‌م پڕۆسێسی به‌ڕێوه‌چوونه‌ی که باوه‌کان تێده‌په‌ڕێنێت، که زانست دایهێناوه له پێناوی گه‌یشتن به ئه‌نجامێکی مه‌عریفی له خویندنه‌وه‌ی واقیعدا، له زانست و له فه‌لسه‌فه‌دا به شێوازی جۆراو جۆر ڕه‌نگده‌داته‌وه. فه‌لسه‌فه هه‌وڵئه‌دات که‌ڵکه له‌م به‌ڕێوه‌چوونی پۆرسێسه وه‌ربگرێت بۆ فراوانکردنی ئاسۆکان و گه‌شه‌سه‌ندنی میتۆده‌کانی و وردبینییه عه‌قڵیه‌کانی، وه‌ک هۆبز و سبینۆزا و لیبنتز و لۆک و هیوم و کانت هۆسیرل و فۆکۆ و دریدا کردیان. که‌واته بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که په‌یوه‌ندی نێوان زانست و فه‌لسه‌فه زۆر قوڵ و هه‌مه جۆر و لایه‌نه. ئه‌وه‌ی که باسمانکرد له‌سه‌ره‌وه هیچ نییه جگه له هه‌نگاوێکی بچووک له باسکردنی ئه‌م په‌یوه‌ندییه قوڵه‌ی نێوان زانست و فه‌لسه‌فه‌دا. من پێشنیار ده‌که‌م بۆ مامۆستایان و خویندکارانی به‌ڕێز که بیربکه‌نه‌وه له وه‌رگرتنی تێزی دکتۆرا به وردی له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته گرنگه، که ده‌بێت به کلیلێک بۆ تێگه‌یشتنێکی قوڵ له زانست و فه‌لسه‌فه که ئه‌مڕۆ له‌م ته‌نگه‌ژه‌یه‌ی شارستانیه‌تدا پێویستییه‌کی زۆرمان پێیه‌تی.\n* سه‌رچاوه: (حوار متمدن - العدد: 3393 - 2011/6/11 -) http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=262614


دانیال 3 KSS - הבשורה על-פי מתי 3 HHH\n1نەبوخودنەسری پاشا پەیکەرێکی لە زێڕ دروستکرد، درێژییەکەی شەست باڵ3:1 شەست باڵ: نزیکەی 27 مەتر. و پانییەکەی شەش باڵ3:1 شەش باڵ: نزیکەی 2,7 مەتر. بوو، لە دەشتی دورا لە هەرێمی بابل داینا. 2پاشان نەبوخودنەسر پاشا ناردی بەدوای میر3:2 لە دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆریەتی بابلی میری میرنشینەکان وەک فەرمانبەر لەلایەن ئیمپڕاتۆرەوە دانراوە. و فەرمانڕەوا و پارێزگار و ڕاوێژکار و خەزنەدار و قازی و دادوەر، هەروەها تەواوی کاربەدەستانی دیکەی هەرێمەکان تاوەکو بێن بۆ پەردە هەڵدانەوە لەسەر ئەو پەیکەرەی کە نەبوخودنەسر پاشا داینا. 3ئیتر میر و فەرمانڕەوا و پارێزگار و ڕاوێژکار و خەزنەدار و قازی و دادوەر، هەروەها تەواوی کاربەدەستانی دیکەی هەرێمەکان هاتن بۆ پەردە هەڵدانەوە لەسەر ئەو پەیکەرەی نەبوخودنەسری پاشا داینا، لەبەردەم ئەو پەیکەرەی نەبوخودنەسری پاشا داینا وەستان.\n4ئینجا جاڕدەر بە دەنگی بەرز جاڕی دا: «ئەی گەلان و نەتەوەکان و خەڵکی هەموو زمانەکان! فەرمانتان پێکراوە، 5کاتێک دەنگی کەڕەنا و شمشاڵ و سەمتور و ساز و قیسارە و دووزەلە و هەموو جۆرەکانی مۆسیقا دەبیستن، دەبێت بچنە سەر چۆک و کڕنۆش بۆ ئەو پەیکەرە زێڕینە ببەن کە نەبوخودنەسری پاشا دایناوە. 6هەرکەسێک نەچێتە سەر چۆک و کڕنۆش نەبات، هەر ئەو کاتە فڕێدەدرێتە ناو کوورەی ئاگری داگیرساو.»\n7لەبەر ئەوە هەر کاتێک هەموو گەلان گوێیان لە دەنگی کەڕەنا و شمشاڵ و سەمتور و ساز و قیسارە و هەموو جۆرەکانی مۆسیقا بووایە، هەموو گەلان و نەتەوەکان و خەڵکی هەموو زمانەکان دەچوونە سەر چۆک و کڕنۆشیان بۆ پەیکەرە زێڕینەکە دەبرد کە نەبوخودنەسری پاشا داینابوو.\n8لەو کاتەدا چەند ئەستێرەناسێک هاتنە پێشەوە و سکاڵایان لە جولەکەکان کرد، 9بە نەبوخودنەسر پاشایان گوت: «ئەی پاشا، بۆ هەتاهەتایە هەر بژی! 10ئەی پاشا، تۆ فەرمانت دەرکرد کە هەرکەسێک گوێی لە دەنگی کەڕەنا و شمشاڵ و سەمتور و ساز و قیسارە و دووزەلە و هەموو جۆرەکانی مۆسیقا بێت، دەبێت بچیتە سەر چۆک و کڕنۆش بۆ پەیکەرە زێڕینەکە ببات، 11ئەوەی نەچێتە سەر چۆک و کڕنۆش نەبات، ئەوا فڕێدەدرێتە ناو کوورەی ئاگری داگیرساو. 12بەڵام چەند پیاوێکی جولەکە هەن کە تۆ بەسەر کاروبارەکانی هەرێمی بابلەوە داتناون، شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ. ئەو پیاوانە هیچ گوێت پێ نادەن. ئەی پاشا، خوداوەندەکانی تۆ ناپەرستن و کڕنۆش بۆ ئەو پەیکەرە زێڕینە نابەن کە داتناوە.»\n13نەبوخودنەسر زۆر بە قینەوە تووڕە بوو، فەرمانی دا کە شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ بهێنن. ئینجا ئەو پیاوانەیان هێنایە بەردەم پاشا. 14نەبوخودنەسریش پێی گوتن: «ئەی شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ، ئایا ڕاستە ئێوە خوداوەندەکانم ناپەرستن و کڕنۆش بۆ ئەو پەیکەرە زێڕە نابەن کە دامناوە؟ 15ئێستا کاتێک گوێتان لە دەنگی کەڕەنا و شمشاڵ و سەمتور و ساز و قیسارە و دووزەلە و هەموو جۆرەکانی مۆسیقا دەبێت، ئەگەر ئامادە بن بچنە سەر چۆک و کڕنۆش بۆ ئەو پەیکەرە ببەن کە دروستم کردووە، زۆر باشە. بەڵام ئەگەر کڕنۆش نەبەن، هەر لەو کاتەدا فڕێدەدرێنە ناو کوورەی ئاگری داگیرساو. ئیتر ئەو خوداوەندە کێیە لە دەستم ڕزگارتان دەکات؟»\n16شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ وەڵامی پاشایان دایەوە: «ئەی نەبوخودنەسر، پێویستمان بەوە نییە لەسەر ئەم بابەتە وەڵامت بدەینەوە. 17ئەی پاشا، ئەگەر بمانخەیتە ناو کوورەی ئاگری داگیرساویشەوە، ئەو خودایەی دەیپەرستین دەتوانێت ڕزگارمان بکات، ئەو لە دەستی تۆ دەربازمان دەکات. 18ئەی پاشا، تەنانەت ئەگەر ڕزگاریشی نەکردین، دەمانەوێ تۆ بزانیت، ئێمە خوداوەندەکانی تۆ ناپەرستین و کڕنۆش بۆ پەیکەرە زێڕینەکەش نابەین کە داتناوە.»\n19ئینجا نەبوخودنەسر زۆر لە شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ تووڕە بوو، ڕوخساری گۆڕا. فەرمانی دا کە کوورەکە حەوت جار زیاتر گەرم بکەن لەوەی کە هەمیشە گەرم دەکرێت، 20هەروەها فەرمانی بە هەندێک لە بەهێزترین سەربازی سوپاکەی کرد کە شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ پەلبەست بکەن و فڕێیان بدەنە ناو کوورەی ئاگری داگیرساو. 21ئیتر ئەو پیاوانە بە کراس و شەرواڵ و سەر کراس و جلوبەرگەکانیانەوە پەلبەست کران و فڕێدرانە ناو کوورەی ئاگری داگیرساو. 22فەرمانەکەی پاشا زۆر توند بوو، کوورەکە زۆر گەرم کرابوو، بڵێسەی ئاگرەکە ئەو پیاوانەی کوشت کە شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆیان بەرزکردەوە. 23ئەو سێ پیاوەش بە پەلبەستکراوی کەوتنە ناو کوورە ئاگرە داگیرساوەکە.\n24لەو کاتەدا نەبوخودنەسر سەری سوڕما و بە پەلە هەستا و بە ڕاوێژکارەکانی گوت: «ئایا سێ پیاوی پەلبەستکراومان فڕێنەدایە ناو ئاگرەکە؟»\n25ئەویش گوتی: «تەماشا بکەن! من چوار پیاو دەبینم دەست و پێ کراوە بەناو ئاگرەکەدا دێن و دەچن، هیچ ئەزیەتیان پێ نەگەیشتووە، ڕوخساری چوارەمیان لە کوڕی خوداوەندەکان دەچێت.»\n26نەبوخودنەسر لە دەرگای کوورە ئاگرە داگیرساوەکە نزیک بووەوە و هاواری کرد: «ئەی شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ! ئەی بەندەکانی خودای هەرەبەرز، وەرنە دەرەوە! وەرنە ئێرە!»\nئینجا شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ لەناو ئاگرەکە هاتنە دەرەوە. 27میر و فەرمانڕەوا و پارێزگار و ڕاوێژکارانی پاشا کۆبوونەوە، ئەو پیاوانەیان بینی کە ئاگرەکە هیچ هێزێکی لەسەر لەشیان نەبووە، تاڵە مووێکی سەریان نەسووتاوە، ڕەنگی شەرواڵەکانیان نەگۆڕاوە، بۆنی ئاگرەکەشیان نەگرتووە.\n28ئینجا نەبوخودنەسر گوتی: «ستایش بۆ خودای شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ، ئەوەی فریشتەکەی خۆی نارد و بەندەکانی خۆی ڕزگار کرد، ئەوانەی پشتیان بەو بەست و فەرمانی پاشایان شکاند، گیانی خۆیان بەخشی بۆ ئەوەی کڕنۆش بۆ خودایەکی دیکە بێجگە لە خوداکەیان نەبەن و نەیپەرستن. 29لەبەر ئەوە من فەرمان دەکەم خەڵکی هەر نەتەوە و زمانێک بە خراپە باسی خوداکەی شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆ بکەن، پارچەپارچە دەکرێن و ماڵەکانیان دەبێتە کەلاوە، چونکە هیچ خودایەکی دیکە نییە بتوانێت ئاوا ڕزگار بکات.»\n30دوای ئەوە پاشا پایەی شەدرەخ و مێشەخ و عەبێدنەگۆی لە هەرێمی بابلدا بەرزکردەوە.\nKSS : دانیال 3


هه‌رير: مامۆستا مه‌لا قادر پيرۆمه‌رى كۆچى دواييكرد\nبه‌رواری دابه‌زاندن: 07/03/2019 : 23:23:38\nئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه 7/3/2019 مامۆستا مه‌لا قادر پيرۆمه‌رى، كه خەڵکی گوندی پیرۆمەر ی دۆلی روستێ باڵەکایەتی و نیشتەجێ ناحیەی هه‌ریر بوو؛ كۆچى دواييكرد\nوێڕای رازیبوون بەقەدەر و فه‌رمانى خواى گه‌وره، دڵگران و خه‌فه‌تبارين به لەدەستدان و كۆچى دوايى مامۆستا و به تايبه‌ت كه به‌ڕيزيان، كه‌سايه‌تيێكى كۆمه‌ڵايه‌تى جێپه‌نجه ديار بوو، بێگومان لەدەستدانی مامۆستاى خوا لێخۆشبوو؛ كاره‌سات و خەسارەتێکی گەورەیەو کەلێنێکی دیاره، له ڕيزى زانايانى ئايينى.\nبه‌م بۆنه‌يه‌وه، هاوخەمی و پرسەوسەرەخۆشی لە خۆمان و خانەوادەی مامۆستاى مەرحوم و سه‌رجه‌م مامۆستايانى ئايينى و دۆستانى ده‌كه‌ين و لەخوای گەورە داواکارین سەبووری هەموو لایەکمان بدات و جێگەی رەحمەتیش بەهەشتی بەرین بێت.\nژماره‌ی سه‌ردان : 6570213


دوو زانکۆی تورکیا سەردانی زانکۆی کۆیەیان کرد - Faculty of Engineering\nدوو زانکۆی تورکیا سەردانی زانکۆی کۆیەیان کرد\nposted Jul 12, 2017, 2:24 AM by feng@koyauniversity.org [ updated Jul 12, 2017, 2:25 AM ]\nوەفدى دوو زانكۆى وڵاتى توركيا سەردانى زانكۆى كۆيەیان کرد. ڕۆژى دووشەممە ٢٠١٧/٧/١٠ كاتژمێر ١١ى پێش نيوەڕۆ وەفدى زانكۆى يوزنجيل و زانكۆى ئيزميرى وڵاتى توركيا سەردانى زانكۆى كۆيەيان كرد.\nوەفدەكە لە لايەن بەڕێزان سەرۆكى زانكۆ و ئەندامانى ئەنجومەنى زانكۆوە پێشوازيكران. وەفدەکە سەرەتا سەردانی فەكەڵتى زانست و تەندروستیان کرد و تاقيگە پێشكەوتووەكانى ئەو فاكەڵتيەيان بەسەركردەوە، وەفدەکە تیمێکی پسپۆڕی نەخۆشییەکانی چاویان لەگەڵ بوو، لەلایەن ئەم تیمە پزيشكییەوە پشكنينى چاو بۆ ١٠٠ كەس لە ستافى ئەكاديمى زانكۆ و خەڵكى كۆيە ئەنجامدرا.\nدواتر وەفدەكە سەردانى فاکەڵتی ئەندازیاریان كرد، لەلایەن بەڕێزان پ.ی.د محمد حسیب ڕاگری فاکەڵتی و یاریدەدەری ڕاگرو سەرۆک بەشەکانەوە پێشوازیان لێکراو سەردانی تاقیگە پێشکەوتووەکانی فاکەڵتی ئەندازیاری کرد و سەرسام بوون بە بینینی ئەم تاقیگە پێشکەوتووانە. دواتر لە سەرۆكايەتى زانكۆ لە لايەن سەرۆكى زانكۆوە واژۆى ياداشتنامەى لێكگەيشتن كرا لە نێوان زانكۆى كۆيە و زانكۆى ئيزمير بە ئامادەبوونى بەرپرسى پەيوەنديیە دەرەكييەكانى زانكۆى ئيزمير.\nوەفدەكەى زانكۆى يوزنجيل پێكهاتبوو لە بەڕێزان ئيرتان كۆينكو سەرۆكى زانكۆكە و بەرپرسى پەيوەنديیە دەرەكييەكانى زانكۆى ناوبراو. زانكۆى كۆيە و زانكۆى يوزنجيل ياداشتنامەى لێكگەيشتنيان هەيە لە نێوانياندا و ئەم سەردانە بە مەبەستى بەرەوپێشەوەبردنى پەيوەنديیەكان و كاركردنى ياداشتەكە بوو.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | 27-03-2020\n$باکووری کوردستان$ - لە گوندی کۆزان سەر بە شارۆچکەی سوور لە #ئامەد#، گوتاربێژی مزگەوتی گوندەکە لەڕێگەی بڵندگۆوە بە زمانی کوردی هۆشداری دەدات و رێنمایی هاونیشتمانیانی نیشتەجێی گوندەکە دەکات کە چۆن خۆیان بپارێزن لە کۆرۆنا. - گۆڕستانی حەسەن بەگی ئێزدی کە مێژووەکەی بۆ 300 ساڵ دەگەڕێتەوە و لە گەڕەکی مەزرە مهۆکی هەرێمی باگۆکی ناوچەی نسێبینی مێردینە و ناوچەیەکە کە ئێدیانی لێدەژین، وێرانکرا. بەردی گۆڕستانەکە و کێلی قەبری ئەو کەسانەی کە کۆچی دواییان کردووە شکێنران و هەندێک لە سمبوڵی ئێزدیانیان پارچە کرد. لەناو سمبوڵی ئێزدیاندا کە شکێنران و پارچە پارچە کران سمبوڵی پیرۆزی وەک خۆر و مەلەک تاووسیش هەبووە. $رۆژهەڵاتی کوردستان$ - هاتووچۆ لە نێوان شار و پارێزگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستان قەدەغەکرا و هێزە ئەمنییەکان کۆنترۆڵی رێگەی نیوان شارەکان دەکەن، هەرکەسیش پابەند نەبێت سزا دەدرێت.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/378321/0006.JPG=KTML_Photo_Alt=لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە: 27-03-2020=KTML_Style=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/378321/0006.JPG=KTML_Photo_End= - یەکێک لە دەروێشەکانی تەریقەتی جەلیلییەی نێعمەتوڵڵایی گۆنابادی بە ناوی مەجید مورادی کوڕی موراد، لە زیندانی ناوەندیی #ئیلام# بە بارمتەی 100 ملیۆن تمەنی ئازاد کرا. - هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی ئیسماعیل مەنسووری خەڵکی #کرماشان#، لەلایەن دادگای ئینقلابی ئەو شارەوە بە سێ مانگ زیندان مەحکووم کرا. دادگای ئینقلابی کرماشان، ئەو هاووڵاتییە کوردەی بە هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزسیۆنی حکوومەتی ئێران تۆمەتبار کردووە. - گروپێک لە زیندانیانی زیندانی شاری #سەقز# دەستیان بە راپەرین کرد و لە زیندان هەڵهاتن. $باشووری کوردستان$ - لە شەوی رابردوەوە تاوەکو سەرلەبەیانی ئەمڕۆ تۆپخانەکانی سوپای تورکیا چەند گوند و بەرزاییەکی دەڤەری برادۆست لە سنوری شارۆچکەی #سیدەکان#ی سەر بە شارۆچکەی #سۆران# تۆپباران دەکەن. - کۆمەڵێک خۆبەخش لەسنوری پارێزگای #سلێمانی# لەگەڵ رێکخراوی کۆبیر، هاوکار لەگەڵ تیمە تەندروستیەکانی سنوری شاری سلێمانی ئەرکی رشتن و پاککردنەوەی شەقام و شوێنە گشتیەکانی سلێمانی دەکەن لە پێناو پاراستنی تەندروستی هاوڵاتیانی شاری سلێمانی.=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:left;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2020/378321/0003.JPG=KTML_ImageCaption_Title=سلێمانی: رشتن و پاککردنەوەی شەقام و شوێنە گشتیەکان=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=سلێمانی: رشتن و پاککردنەوەی شەقام و شوێنە گشتیەکان=KTML_ImageCaption_End= - ئەنجامی 5 پشکنینی تری تایبەت بەڤایرۆسی کۆرۆنا لە سنوری راپەڕین نێگەتیف دەرچوون. - #وەزارەتی تەندروستی#ی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، دوو تووشبووی دیکە لە هەرێمی کوردستان تۆمارکراون، یەکێکیان لە هەولێر و ئەوی دیکەیان لە #هەڵەبجە#یە. - حاڵەتێکی دیکەی توشبوون بە کۆرۆنا لە #کەرکوک# تۆمارکرا کە ژنێکی تەمەن 47 ساڵە و هاوسەری توشبووەکەی دوێنێیە. - بەهۆی بارودۆخی ئەمنی و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کارمەندەکانی لە باڵیۆزخانەکەی لە بەغدا و کۆنسوڵخانەکەی لە #هەولێر# دەکشێنێتەوە. - بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی و #زانکۆی سلێمانی# بە هاوکاری دەزگای مرۆیی مام هەوڵەکانیان بۆ روبەڕوبوونەوەی ڤایرۆسی #کۆرۆنا# چڕکردوەتەوە و بۆ یەکەمجاریش لەسەر ئاستی هەرێم، زانکۆی سلێمانی ماددەی ڤیتی ئێم-ی بەرهەمهێنا. - قایمقامیەتی شارۆچکەی #چەمچەماڵ# بڵاویکردەوە، ئەو دوو منداڵەی لەشارەدێی تەکیە کە توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون، لە ئێستادا چاک بوونەتەوە و نەخۆشخانەیان بە جێهێشت. - دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ، لە شارۆچکەی #کفری# سەر بە ئیدارەی #گەرمیان#، لەلایەن هێزە ئەمنیەکانەوە، رۆژنامەنووس هەرێم جاف، پەیامنێری 24 k دەستگیرکرا. لەسەر هۆکاری دەستگیر کردنەکەی ڕۆژنامەنووس هەرێم جاف، بۆ ڕۆژنیوز وتی: هۆکاری دەستگیرکردنەکەم، تەنها ئەو پۆستەیە کە شەوی ڕابردوو لە فیسبوک بڵاومکردەوە، لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردنی هێزە ئەمنیەکان لەکاتی زانیاری وەرگرتن لەسەر بوونی حاڵەتێکی گوماناوی کۆرۆنا. هەروەها، باسی لەوەشکرد، بەپێی وتەی هێزە ئەمنیەکانی کفری کە پێییان ڕاگەیاندووم، دەستگیرکردنەکەم بەفەرمانی دادوەرە. $دەرەوەی کوردستان$ - وەزیری تەندروستیی تورکیا ئاشکرای کرد، کە دوێنێ 16 کەسی دیکە بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە گیانیان لەدەستداوە. - لە ئێران 144 حاڵەتی نوێی گیان لەدەستدان و 2 هەزار و 929 حاڵەتی تووشبوو بە کۆرۆنا لە ماوەی تەنیا 24 کاتژمێری رابردوودا تۆمار کران. - کەیۆ کوڕی شاعیری بەناوبانگی کورد #جگەرخوین# لە تەمەنی 84 ساڵیدا لە سوید بەهۆی نەخۆشیی کۆڕۆناوە کۆچی دوایی کرد. - ڕێکخراوی نێودەوڵەتی سی پی جەی، ڕاپۆرتێک لەبارەی ئازاردان و ڕفاندنی ڕۆژنامەنووس عەدنان ڕەشیدی بڵاو دەکاتەوە و داوادەکات بەرپرسانی هەرێم لێپرسینەوە لە ئەنجامدەرانی کارەکە بکەن.


داوا لە یەكێتی ئەوروپا دەكرێت ڕێوشوێنی یەكلاكەرەوە بەرامبەر ئەنقەرە بگرێتەبەر – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەسەرپەرشتی هاوسەرۆكان، مەكتەبی سیاسی یەكێتی كۆدەبێتەوە\nدەزگای لوتكە: دەیان پەنابەری كورد لە مردن ڕزگاركران\n2020/10/25 - 11:40 AM\nمایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند حزبوڵڵا رێكخراوێكی تیرۆرستییە وەك قاعیدە و داعش.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریكا وتی: حزبوڵڵا رێكخراوێكی تیرۆرستیییە وڵاتان دەبڕێت و ئامانجی جێبەجێكردنی پلانەكانی ئێرانە.\nئەمڕۆ یەك شەممە پۆمپیۆ لە راگەیەنراوێكدا پێشوازی لە بڕیاری هەندێك وڵات كرد بۆ قەدەغەكردنی چالاكییەكانی حزبوڵڵای لوبنان لەوانە ئیستونیا و گواتیمالا.\nوتیشی: بڕیاری گواتیمالا بۆ دانانی باڵی سیاسی و سەربازی حزبوڵڵا لە لیستی تیرۆردا پشتیوانیەتی بۆ پێشگرتن لە رێكخراوێكی مەترسیدار.\nناوبراو داواشی لە هاوپەیمان و هاوبەشەكانی ئەمریكا كرد حزبوڵڵا لە لیستی تیرۆردا دابنێن.\nئاماژەی بەوەشكرد حكومەتی ئیستونیا رۆژی پێنج شەممە سزای بەسەر حزبوڵڵادا سەپاند بەهای چالاكی تیرۆرستی، كە هەڕەشەی گەورەن لەسەر ئاسایشی نێودەوڵەتی و ئیستونی.\nبەپێی بڕیارەكەی ئیستونیا رێگادەگیرێت لە چونی ئەندامانی حزبوڵڵا بۆ ئیستونیا.\nخەڵك-بەشی هەواڵ ئەمڕۆ مەكتەبی سیاسی یەكێتی دواپێشهاتەكان تاوتوێ دەكات میدیای فەڕمی یەكێتی بڵاویكردەوە، كاتژمێر (11)ی پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ یەك شەممە...


لێدوانی بەکارھێنەر:Example - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا Example!\nویکیپیدیا ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لە سەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە ٢٠٠٩ەوە لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری (کورمانجی) بە ھۆی چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٣٤٬٧٢٧ وتار و ١٢٨ بەشداربووی چالاکی ھەیە.\nRauf t jabar (لێدوان) ٠١:٥٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لێدوانی_بەکارھێنەر:Example&oldid=409747»\nبگەڕێوە پەڕەی بەکارھێنەری «Example».\nدواجار لە ٠١:٥٨ی ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠١:٥٨ی ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ نوێ کراوەتەوە.


ئێریک ترامپ. ئێریک فرێدرێک ترامپ ، لەدایکبووی ٦ی جانواریی ١٩\nⓘ ئێریک ترامپ. ئێریک فرێدرێک ترامپ ، لەدایکبووی ٦ی جانواریی ١٩٨٤، لە شاری نیویۆرک، نیویۆرک. بازرگانێکی ئەمریکییە سێیەم کوڕی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەک ..\nخێزانی دۆناڵد ترامپ ، بنەماڵەیەکی ناسراوی ئەمریکی چالاکن لە بواری خانووبەرە و بازرگانی و سیاسەتدا. ئەم بنەماڵەیە بنەچەیان ئەگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانییەکان، وە ئێستا خێزانی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانن\nخێزانی ترامپ ، خێزانێکی ئەڵمانی و ئەڵمانی-ئەمریکیین کە ڕەچەڵەکیان ئەگەڕێتەوە سەر یۆهان فیلیپ ترامپ ەوە لە کاڵستات\nھەڵبژاردنی ٢٠٢٠ی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٣ی تشرینی دووەم، سێشەممە بەکۆتا هات. ھەڵبژاردنەکە ٥٩مین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بوو لە مێژووی وڵاتەکە. ھەڵبژاردنە بەرایییەکانیش لە نێوان شوبات بۆ ئابی ٢٠٢٠ ئەنجامدران. پرۆسەی ھەڵبژاردنەکە بەشێوەی ھەڵبژاردنی ناراستەوخۆ دەبێت، کە تێیدا دەنگدەران سەرەتا کاندیدێکی حیزبەکەیان ھەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتی دوای ئەوەش کاندیدی ناوبراو جێگرێک ھەڵدەبژێرێت و نوێنەرایەتی حیزبەکە دەکەن لە ھەڵبژاردنەکەدا. دۆناڵد ترەمپ، کە ٤٥ەمین و سەرۆکی ئێستایە، توانی بە ئاسانی و بەبێ ھیچ ڕکابەرییەکی نێو حیزبەکەی وەک کاندیدی کۆمارییەکان بمێنێتەوە لەپاڵ جێگرەکەی مای ...\nⓘ ئێریک ترامپ\nمێلانیا ترامپ یان مێلانیا نەیڤس ، لەدایکبووی ٢٦ی ئاپریلی ١٩٧٠. خانمێکی سلۆڤێنی-ئەمریکییە، پێشووتر مۆدێل بووە ئێستاش خانمی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لەوەتەی ٢٠ی کانوونی دووەمی، ٢٠١٧. هاوەسەرگیری لەگەڵ گەورە بازرگان و ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپ کرد.\nدۆناڵد ترامپ جوونیۆر\nدۆناڵد جۆن "دۆن" ترامپ جونیۆر ، لەدایکبووی ٣١ی دیسەمبەری ١٩٧٧، لە شاری نیویۆرک، نیویۆرک. بازرگانێکی ئەمریکییە کوڕە گەورەی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپ و ئیڤانا زاڵنیچکۆڤایە.\nئیڤانکا ماری ترامپ ، لەدایکبووی ٣٠ی ئۆکتۆبەری ١٩٨١. لە شاری نیویۆرک، نیویۆرک. خانمە بازرگانێکی ئەمریکییە. کچی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپە. ئێستا یاریدەدەری سەرۆک دۆناڵد ترامپە.\nفرێدرێک کرایست "فرێد" ترامپ ، لەدایکبووی ١١ی ئۆکتۆبەری ١٩٠٥. لە برۆنکس، نیویۆرک. گەشەپێدەری خانووبەرە و خێرخوازێکی بە ڕەگەز ئەڵمانی-ئەمریکییە. باوکی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپە.\nفرێدرێک ترامپ ، لەدایکبووی ١٤ی مارچی ١٨٦٩ لە کاڵستات، پەلاتنات، شانشینی بایرن، وە ٢٧ی مەیی ١٩١٨ لە وودهێڤن، کوینز، نیویۆرک کۆچی دوایی کرد. بازرگانێکی ئەڵمانی-ئەمریکیبوو. سەرتاش وە خاوەن چێشتخانەکان و ئۆتێلەکان بوو، باوکی فرێد وە جۆن، باپیرەی ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپە.\nئێلیزابێت کرایست ترامپ\nئێلیزابێت کرایست ، لەدایکبووی ١٠ی ئۆکتۆبەری ١٨٨٠ لە کاڵستات، شانشینی بایرن، ئیمپراتۆریەتیی ئاڵمانی، وە ٦ی جوونی ١٩٦٦ لە مەنهاسێت، نیویۆرک، کۆچی دوایی کرد. خانمەبازرگانێکی ئەڵمانی-ئەمریکیبوو، لە ١٩٠٢ هاوسەرگیری کرد لەگەڵ فرێدرێک ترامپ.\nمارلا ئان مەیپلز ، لەدایکبووی ٢٧ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٣ لە داڵتن، جۆرجیا. خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە و بۆ ماوەی شەش ساڵان هاوسەری ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپ بوو.\nجارید کۆری کەشنەر ، لەدایکبووی ١٠ی جانواریی ١٩٨١، لە لیڤینگستن، نیوجێرسی. وەبەرهێنەر و گەشەپێدەری خانوبەرەیە، وە ڕاوێژکاری سەرەکی خەزوری سەرۆک دۆناڵد ترامپە.\nWikipedia: ئێریک ترامپ\nھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگر ..


کوردیپێدیا - کەجەکە نەخشەڕێی خۆی بۆ یەکێتی نەتەوەیی ئاشکرا کرد\n📝 کەجەکە نەخشەڕێی خۆی بۆ یەکێتی نەتەوەیی ئاشکرا کرد | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nکەجەکە نەخشەڕێی خۆی بۆ یەکێتی نەتەوەیی ئاشکرا کرد\nبۆ گەل و ڕای گشتی\nکار و خەباتی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان لە پێناو یەکێتی نەتەوەیی قۆناخی یەکەمی بە سەرکەوتوویی بە ئەنجام گەیاند و ئێستاش دەربازی قۆناخی دووەم بووە. له قۆناخی یەکەمدا بابەتی وەک پێویستی و گرنگی یەکێتی نەتەوەیی بە لەبەرچاوگرتنی هۆکارە مێژویی و هەنووکەییەکانیەوە خرانە بەر باس و لێکۆڵینەوە. لە ڕاگەیاندراوی کۆتایی ڕاوێژی یەکێتی نەتەوەیی کوردستان کە لە شاری سلێمانی بە بەشداربوونی ژمارەیەکی زۆر لە نوێنەری پارتە سیاسییەکان، ڕێکخراو و دامەزراوەکان، ڕۆشنبیران، نووسەران، مامۆستایانی زانکۆ ۆ کەسایەتی کۆمەڵایەتییەکان پێکهات، ئه و ڕاستییە دەستنیشانکرا که بە لەبەرچاوگرتنی هۆکارە مێژوویی و هەنووکەییەکان یەکێتی نەتەوەیی و کۆنگرەی نەتەوەیی پێویستییەکی گرنگ و دەست لێبەرنەدراوە. هەموو پێکهاتە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان که بەشداری ڕاوێژی نەتەوەیی بوون لە ڕێگای ئەنجامنامەی کۆتایی کۆبوونەوەکەوە ڕایانگەیاند کە پێویستیە ئه و ئەرک و بەرپرسیارێتییەی کە دەکەوێتە سەرشانیان جێبەجێ دەکەن. لە ئەنجامنامەی کۆتایی دا بڕیار درا کار و خەباتی یەکێتی نەتەوەیی بە بێ ڕاوەستان بەردەوام بکرێت و چوارچێوەی هەنگاوەکانی قۆناخی دووەم داڕێژرا.\nلە ئەنجامنامەی کۆتاییدا، سێ بڕیاری گرنگ وەرگیران که وەکو بڕبڕەی پشتی یەکێتی نەتەوەیی پێویستە پێکبهێنرێن.\nیەکەم، گفتوگۆ لەسەر ئه و بنەما، نرخ و ڕێبازەیە کە یەکێتی نەتەوەیی لە سەریان بونیاد دەنرێت.\nدووەم، گفتوگۆ لە سەر، بنەما، بەها و ڕێبازەکان تەنیا به کۆبوونەیەک یان بە بەشێکەوە سنووردار نەمێنێت، بەڵکو هەرچوار پارچەی کوردستان، ئەوروپا و هەموو ئه و شوێنانە کە کورد لێی دەژین لە خۆوە بگرێت. هەروەکو چۆن لە کۆبوونەوەی یەکەمدا، ئەنجامی ئەم گفتوگۆیانە لە کۆبوونەوەیەکی دووەمدا باسیان لەسەر بکرێت و شەرتومەرج بۆ هەنگاوی سێهەم فەراهەم بکرێت.\nگفتوگۆ لە سەر بنەما، نرخ و ڕێباز تەنیا لەگەڵ پارتە سیاسییەکاندا بەڕێوە نەبردرێت، بەڵکو لەگەڵ ڕۆشنبیر، نووسەر، هونەرمەند، ڕێکخراوە پیشەییەکان، ڕێکخراوەکانی ژن و گەنجان، سەندیکاکان، گروپ و جەماعەتە ئایینیەکان واتە لە گەڵ هەموو کۆمەڵگادا بەڕێوە ببردرێت. ئەمەش دەبێتە بڕیاری سێهەم که دەتوانێت بڕبڕەی پشتی یەکێتی نەتەوەیی پێک بهێنێت.\nبڕیار لە سەر باسکردنی، بنەما، نرخ و ڕێباز تا دوا ڕادە بڕیارێکی بەجێیە. نەبوونی باس و گفتوگۆیەکی وەها کەم و کورتییەکی گەورەی پرۆسەی بە نەتەوەیی بوونی کوردە و لە کاتی ئێستادا پێوستییەکی دەستلێبەرنەدراوە. کەموکورتییەکە ئەمەیە: نەتەوایەتی واتە زیهنییەت و ناسنامەیەکی هاوبەش. ئەگەرچی زمان، کەلتوور، مێژوو و جوگرافیای هاوبەش بنەمای مێژوویی و ماددی بۆ نەتەوایەتی پێک دێنن، بەڵام ئەگەر ئەمانە به پشتبەستن بە بنەما، بەها و دامەزراوەکان نەگەیەندرێنە ئاستی زانابوون و زیهنییەتێکی هاوبەشی نەتەوایەتی پێک نایەت. لەم واتایەدا، پرسی یەکێتی نەتەوەیی تەنیا پرسێکی ئاسایی یەکێتی سیاسی نییە که لە هەندێک کێشەی پراتیکییەوە سەرچاوەی گرتبێت. ئەگەر وابایە، لەمێژە چارەسەر کرابوو.\nپرسی یەکێتی نەتەوەیی پرسی پێکهێنانی زانین و زیهنییەتێکی هاوبەشە لە لایەن هەموو تاکەکانی نەتەوە و هەموو چین و توێژە سیاسی و کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکان لە دەوری هەندێک بنەما و بەها.\nپرسی یەکێتی نەتەوەیی تەنیا پرسی ئه و ناکۆکییانە نییە کە بە هۆی سیاسەتی هێزە دەسەڵاتدارەکانی سەر کوردستان لە نێوان بەشەکانی کوردستان، پارتە سیاسییەکان و هێزە کۆمەڵایەتییەکان هاتونەتە ئاراوە، بەڵکو لە هەمان کاتدا ئاوێنەی بارودۆخی کۆمەڵایەتیمانە.\nئەگەر بمانەوێت ڕوونتر باسی بکەین، ئەگەر پارچەگەرایی، عەشیرەتگەرایی، هەرێمایەتی، ئایینپەر‌ستی، مەزهەب پەر‌ستی، حیزبایەتی لە نەتەوە گرنگتر بێت و ئەم چەمکانە هێشتا لە کوردستاندا ڕەواجیان هەبێت و خەڵک لە دەوری خۆیان کۆبکەنەوە، ئەمە له و ڕاستییەوە سەرچاوە دەگرێت که لە بابەتی بنەما و بەهاکاندا لە ئاستی نەتەوەییدا هاودەنگیێک لە ئارادا نییە. لێرەدا مەبەستمان بوختان بۆ سیاسەتێک نییە کە خیتابی بەشێک، عەشرەتێک، هەرێمێک، ئایینێک، مەزهەبێک یان چینێک دەکات. مەبەست ئەوەیە کە ئەم خیتابە لەگەڵ بنەما و بەها نەتەوەییەکان هاوئاهەنگ نییە. ئەمە خاڵێکە و دەستنیشانمان کردوە. کەسێکی پێی تاوانبار ناکەین. چونکە وێڕای ئه و ئاستە گرنگەی کە بەدەست خراوە، وەکو نەتەوە، هێشتا لە بابەتی بنەما و بەهاکانی یەکێتی نەتەوەی لێک هاودەنگییەکی تەواومان نییە.\nئه و پێویستییەی کە دەبێتە سەبەبی باسکردنی بنەما و بەها و ڕێبازەکانی یەکێتی نەتەوەیی بکەین ئەمەیە: نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی، هەروەکو چۆن بۆ نەتەوەکانی دی، بۆ کوردانیش قۆناخێکی زیندووە و بەره و پێشەوە دەڕوات.\nقۆناخەکانی نەتەوایەتی کە لە ئەوروپاوە دەستیپێکرد و لە زۆر شوێنی دونیادا بڵاو بوونەوە، لە سەر بنەمانی نەتەوەپەرستی، سەرمایەداری و نەتەوە-دەوڵەت هاتنە ئاراوە. هەربۆیە ئه و نەتەوایەتیانەی کە لەسەر ئەم بنەمایە پێک هاتن، فاشیست و شۆڤن و داگیرکەرانە بوون. هۆکاری بنەڕەتی هاتنە کایەوەی شەڕەکانی یەکەم و دووەمی جیهانی و زۆر شەڕی هەرێمی دی، چەمکی نەتەوایەتی لە سەر بنەمای نەتەوەپەر‌ستی، سەرمایەداری و نەتەوە-دەوڵەتە. نەتەوایەتی تورک و فارس و عەرەب کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوین دا کوردیان خستە نێو بەرداشی جینۆسایدی جەستەیی و کەلتوورییەوە، خاوەن ڕەگ و ڕیشەیەکی نەتەوە پەر‌ستی، سەرمایەداری و چەمکی نەتەوە-دەوڵەتن. هەر بۆیە، زۆر گرنگە ئەوە دەستنیشان بکەین کە ئایا نەتەوایەتی یان یەکێتی نەتەوەیی لە سەر بنەما، بەها و دامەزراوەکانی سەرمایەداری و دەوڵەت-نەتەوە پێک بێن یان لە سەر بنەمای بنەما، نرخ و دامەزراوە دیموکراتییەکان.\nلەبەر ئه و ڕاستییەی کە نەتەوایەتی کورد درەنگتر له نەتەوایەتی فارس و تورک و عەرەب و هەروەها لە ژێر گوشاردا پێشکەوتووە، کوردان لەم بابەتەدا لە سەر دوورێیانێکدا ماونەتەوە. ئەم دوورێیانەی نێوان نەتەوه پەر‌ستی (وەک ئایدیۆلۆژیای نەتەوایەتی) و نرخ و بەها گەردوونییەکانی ئەم سەردەمە دایە. کورد لەبەرئەوەی کە درەنگ کەوتوونەتە نێو قۆناخی نەتەوایەتییەوە، نرخە بەرزەکانی ئەم سەردەمە وەک دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ لە مافی تاکەکەسیەوە تا مافی کولەکتیف(بە کۆمەڵ)، ئازادی ژن، یەکسانی و ئازادی وەکو بەشێکی دانەبڕاوی ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان دەزانن. ئەمەش کوردان هان دەدات کە نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی خۆیان لەسەر بنەمای دیموکراسی پێش بخەن. بەڵام ئه و سیاسەتی نکۆڵی و گوشارانەی کە بە سەریاندا سەپێنراوە و ئه و بیر و بۆچوونانەی کە لە سەدەی ڕابردووەوە ماونەتەوە مەیلی نەتەوەپەر‌ستی بەهێز دەکەن. لێرەدا، کێشەی بنەڕەتی کوردان ئەوە نییە کە ئایا نەتەوایەتی کورد و یەکێتی نەتەوەیی کورد پێکدێت یان نا، بەڵکو ئەوەیە کە ئەم نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەییە لە سەر بنەمای دیموکراتی پێک بێت یان لە سەر بنەمای نەتەوەپەرستی و نەتەوە-دەوڵەت.\nئەم پرسە نەک تەنیا چارەنووسی کوردان، بەڵکو چارەنووسی هەموو گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوین دیاری دەکات. پێشخستنی نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی کورد لە سەر بنەمای نەتەوەپەرستی و نەتەوە-دەوڵەت هەم دەبێتە هۆی سنوورداربوون و قەتیسبوونی کوردان و هەم شەڕێکی بێکۆتایی لەگەڵ نەتەوە-دەوڵەتەکانی ئێستادا. بەڵام نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی کە لە سەر بنەمای زیهنییەتی نەتەوەی دیموکراتی پێش بکەوێت هەم ڕێ لە بەردەم چارەسەری کێشەی کورد ئاوەڵا دەکات و هەم لە بەردەم دیموکراتیزەبوونی ڕۆژهەڵاتی ناوین.\nدۆخی سۆسیۆلۆژیکی کوردان، واتە کۆمەڵگا فرە ڕەنگەکەیان، و ئاستی بڵندی زانستی سیاسی کە بە دەستیان هێناوە ئەوان هان دەدات کە نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی خۆیان لە سەر بنەمای دیموکراتی پێکبهێنن. بەڵام چەمکی نەتەوەپەرستی و دەوڵەت-نەتەوە هەم یەکێتی نەتەوەیی تووشی زۆری و زەحمەتی دەکات و هەم مەترسی بۆ سەر فرەڕەنگی کوردان دروست دەکات. چونکە نەتەوەپەر‌ستی نەک تەنیا لە بەرامبەر دەرەوە، بەڵکو لە ناوخۆشدا دایم تاکڕەوی و هەژموون دەسەپێنێت. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کێشە و ناکۆکی هەم لە ناوخۆ و هەم لە دەرەوهش دروست ببێت. بژاردەی نەتەوایەتی دیموکراتی و یەکێتی نەتەوەیی دیموکراتی، لەبەرئەوەی ئه و نەرمییە دەنوێنێت کە تەنانەت نەتەوەپەرستیش وەکو ڕەنگێکی نێوخۆیی تەحەمول بکات، هەم لە ناوخۆ و هەم لە دەرەوە چارەسەری زۆرتر دەهێنێتە ئاراوە.\nلەبەرئەوەی کە نەتەوایەتی کاری پێکهێنانی زانین و زیهنییەتی هاوبەشە، بڵاوبوونەوەی گفتوگۆ لە سەر بنەما، بەها و ڕێبازەکان لە هەرچوار بەشی کوردستان و هەر شوێنێک کە کوردی لێیە، خاوەن گرنگییەکی تایبەتە. چونکە ئه و بنەما و بەهایانەی کە هاودەنگییان لەسەر هەبێت، دەبنە گۆڕەپانێکی هاوبەش بۆ ئەوەی کوردانی هەموو دونیا لە دەوری یەک کۆ ببنەوە. داگیرکەران هەرچەندە کوردیان لە بواری جوگرافیدا دابەش کردبێت، هۆکارە مێژوویی و ئابوورییەکان چەندە کوردیان لە وڵاتی خۆی دوورخستبێتەوە، کوردان دەتوانن بە یەکگرتن لە دەوری ئەم بنەما و بەهایانە نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی خۆیان بە سەرکەوتوویی بەره و پێشەوە ببەن. ئەم بنەما و بەهایانە لە هەمانکاتدا دەبێتە هۆی دروستبوونی زانابوونی نەتەوەیی هاوبەش و زیهنییەتێک کە بتوانێ هەموو دەوڵەمەندییە کەلتووریی، کۆمەڵایەتیی و ئایینیی و مەزهەبی کۆمەڵگای کوردی یەک بخات. لەم واتایەدا، ئه و بنەما و بەهایانە کە کۆدەنگییان لەسەر دروست بێ، دەتوانن وەکو دەستووری بنەڕەتی کوردستان ڕۆڵ بگێڕن. لەبەرئەوەش، باسکردنی ئەم بنەما و بەهایانە لە چوار بەشی کوردستان و دەرەوەی وڵات دێتە واتای بونیادنانی دەستووری دیموکراتیکی کوردستان بە شێوەیەکی زۆر جەوهەری و لە سەر ئەساسی بنەما، بەها، ڕێباز و دامەزراوە دیموکراتییەکان.\nسنووردارنەکردنی باس و نیقاشی یەکێتی نەتەوەیی به پارتە سیاسییەکان و بابەتی یەکێتی سیاسی لەبەر ئەوەیە کە یەکێتی نەتەوەیی خاوەن کارەکتەرێکی وەهایە کە پارتە سیاسییەکان تێدەپەڕێنێت و پەیوەندی بە هەموو کۆمەڵگای کوردستانەوە هەبێت، چونکە بابەتەکە تەنیا یەکێتی سیاسی نییە، بەڵکو یەکێتی نەتەوەیی یە، تا ئه و کاتەی کە یەکێتی نەتەوەیی نەیەتە ئاراوە، هەل بۆ یەکێتییەکی سیاسی تەندروست و درێژخایەن لە نێوان هێزە سیاسییەکاندا ناڕەخسێت. لەبەرئەوەش، لە تاک تاکی کۆمەڵگاوە بگرە تا دەگاتە هەموو چین و توێژ و دامەزراوە کۆمەڵایەتی و سیاسی و کەلتوورییەکان بەشداربوونی هەمووان گرنگە، بەشداربوونێکی لەم چەشنە خاوەن کاراکتەرێکی دیموکراتی دەبێت، لەبەرئەوەی کە هەم هەموو تاک و هەموو توێژێکی کۆمەڵایەتی لەخۆوە دەگرێت و هەمیش هەر تاک و توێژێکی کۆمەڵایەتی گوزارشت لە بیر و ڕا و نرخ و ماف و داواکارییەکانی خۆی دەکات. ئەمەش دێتە واتای ئەوەی کە نەتەوایەتی کورد و یەکێتی نەتەوەیی لەسەر بنەمایەکی دیموکراتی پێش دەکەوێت.\nلە سەر ئەم بنەمایانە، بۆچوونی تەڤگەرەکەمان بۆ بنەما، بەها و ڕێبازی یەکێتی نەتەوەیی بە شێوەی خوارەوەیە:\n1. نەتەوەی دیموکراتی کورد: نەتەوایەتی قۆناخێکی زیندووە کە لە ڕەوتی مێژووە سەرچاوەی گرتووە، ئەمڕوش بەردەوامە و کۆمەڵگاکان بەره و داهاتوو دەبات، ئەگەر چی زمان، کەلتوور، مێژوو و نیشتمان فاکتەری گرنگی نەتەوایەتین، بەڵام چارەنووسسازترین و سەرەکیترین فاکتەر زانین و زیهنییەتی هاوبەشە. ئەگەرچی دەوترێت کە نەتەوەکان لە سەردەمی سەرمایەدرایدا هاتونەنە ئاراوە، نەتەوایەتی بەرهەمی سیستەمی سەرمایەداری نییە، بەڵکو بە پێچەوانە، سیستەمی سەرمایەداری و زیهنییەتی نەتەوەپەرست و دەوڵەت-نەتەوەی ئەو، بوەتە قەسابخانەی نەتەوەکان و کەلتوورەکان. چەمکی نەتەوایەتی لە سەر بنەمای نەتەوەپەرستی و دەوڵەت-نەتەوە نەک تەنیا زۆر نەتەوەی بە هۆی داگیرکەری و ئاسیمیلاسیۆن(تواندنەوە) لە ناو بردووە، بەڵکو بوەتە هۆی لەناوچوونی زۆر زاراوە، کەلتوور و ناسنامەی ئایینی جیاواز لە دەروونی ئه و نەتەوەی کە بونیادی ناوە. واتە لە ژێر ناوی نەتەوایەتیدا جینوسایدی کەلتووری پێک هاتووە. کوردان کە کەوتوونەتە نێو بەرداشی دەوڵەتەکانی تورک، فارس، و عەرەبەوە و هەوڵدراوە کە بە گوشار و سیاسەتی تواندنەوە لە ناو ببرێن لەبەر دەوڵەمەندی کەلتووری و مێژووییەکەیان توانیویانە لە قۆناخی نەتەوایەتییدا خۆڕاگری بکەن و لە سەر پێ بمێننەوە. نەتەوەی کورد لەبەر ئه و هەموو ناسنامە کۆمەڵایەتی، کەلتووری، ئایینی و مەزهەبییەی کە تێدا هەیە توانییویەتی خۆی بپارێزێت، لە دوای هەموو ئه و هێرشانەی کە کراوەتە سەر خۆی، جارێکی دی لە نوێوە بونیادی ناوەتەوە. لەبەر ئەمەش بۆ ئەوەی نەکەوینە نێو داوی سیستەمی سەرمایەداری و چەمکی نەتەوە پەر‌ستی و دەوڵەت-نەتەوەی ئه و بۆ نەتەوایەتی و بە دەستی خۆمان نەبینە جەللادی کەلتووریی خۆمان و هەروها بتوانین پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی خۆمان لە ڕێگەی سروشتی و دیموکراتیەوە مسۆگەر بکەین، پێویستە نەتەوەی کورد بە شێوەیەکی ڕاست پێناسە بکەین. لەسەر ئەم بنەمایە نەتەوەی کورد لە کوردی کرمانج، سۆران، بادینی، لوڕ، کەلهوڕ، لەک، هەورامی، زازا، فەیلی، شەبەک، کاکەیی، یارسان، ئێزدی، زەردەشتی، کوردی عەلەوی، کوردی موسوڵمانی شیعە و سوننی، بەهایی، کوردەکانی خوراسان و هەروەها هەموو ئه و کوردانە پێک دێت کە لە هەرێمە جۆراجۆرەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوین و شوێنە جیاجیاکانی جیهاندا بە تایبەت لە ئەوروپا و ڕوسیا و قەفقاز دا دەژین. نەبوون یان دەرکردنی هەر یەک لەمانە کوردایەتییەکی لاواز، بریندار و سەقەت دەکات.\n2. نیشتمانی ئازاد، یەکگرتوو و دیموکرات: نەتەوەی کورد یەکێکە لە کۆنترین گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوین. کوردستان کە لە ساڵی 1639 لە ئەنجامی پەیمانی قەسری شیرین لە نێوان ئیمپراتۆرییەکانی سەفەوی و عوسمانیدا و هەروەها پەیمانەکای سایکس-پیکۆ و لۆزانی ساڵەکانی 1916 و 1923 لە نێوان دەوڵەت-نەتەوەکانی تورکیا، ئێران، سوریە و ئێراقدا بۆ چوار پارچە دابەش کرا، نیشتمانی لە مێژیینەی گەلی کوردە. کوردستان، هەروەها نیشتمانی هاوبەشی نێوان کورد و هەموو ئه و گەلانەیە کە لە سەر ئەم ئاو و خاکە دەژین و چارەنووسی هاوبەشیان لەگەڵ گەلی کورد هەیە.\n3. سەروەری نەتەوەیی: نەتەوەی کورد و کوردستان لە ئەنجامی پەیمەننامەکانی سایکس- پیکۆ و لۆزان لە نێوان چوار دەوڵەتی ڕۆژهەڵاتی ناوین دا بۆ چوارپارچە دابەش کران. ئەم پارچەکراویە گەورەترین گورزێکە کە لە نەتەوایەتی کورد دراوە. ئه و شۆڕشە یەک لە دوای یەکانەی کە بە درێژایی سەدەی بیستەم لە هەر چوار پارچەی کوردستاندا هاتوونەتە ئاراوە، لە لایەکەوە وەکو سەرهەڵدانێکن کە لە بەرامبەر جینوسایدی جەستەیی و کەلتووری دەوڵەتە سەردەستەکان ڕوویان داوە، لە لایەکی دیکەشەوە کاردانەوەن لە پێناو تەواوکردنی ئه و پرۆسە نەتەوایەتیییەی کە کەلێنی تێکەوتبوو. ئەگەرچی نەیانتوانیبێ بە ڕاونانی داگیرکەران دابەشبوون ڕابگرن، بەڵام توانیویانە زانابوونی نەتەوەیی کورد بەردەوام بە زیندوویی بهێڵنەوە و بە تێپەڕکردنی سنورەکان بەردەوامبوونی قۆناخی نەتەوایەتی مسۆگەر بکەن. بێگومان ئەم دابەشبوونە کە وەکو پرۆژەیەکی سیستەمی نێودەوڵەتی پەسەند کراوە و بە پشتیوانی ئەوان خراوەتە بواری جێیەجێ کردنەوە، بوەتە هۆی ئەوەی کە کۆمەڵگای کوردستان لە هە پارچەیەکدا ببێتە خاوەن هەندێک تایبەتمەندی جیاواز. ئەم بارۆدۆخە کە بە بێ لەبەرچاوگرتنی ئیرادە کورد و تەنانەت سڕینەوەی ئیرادەی کورد هاتۆتە ئاراوە، بوەتە ڕاستییەکی سیاسی و سۆسیۆلۆژیک، بەڵام ڕاستییەکی مەزنی تریش ئەوەیە کە گەلی کورد بە پێشکەشکردنی سەدان هەزار شەهید هیچ کاتێک دابەشبوونی وڵات و نەتەوەکەی قەبوول نەکردووە. بە داخەوە بەشێک لە بزووتنەوە سیاسییەکانی کورد کە بەردەوام دژایەتی خۆیان بۆ سایکس-پیکۆ و لۆزان دەهێننە سەر زمان و ئەم پەیماننامەنە لە گوتاردا ڕەت دەکەنەوە، لە ڕووی چەمکی سیاسی و بە کرداری خۆیان دابەشبوونی کوردستان قووڵتر دەکەنەوە. زۆربەی بۆچوونەکانیان نەک لە سەر بنەمای نەتەوەیی، بەڵکو لە سەر بنەمای پارچەگەرایی بووە. هەندێک جار ویستوویانە بە بیانوی بەرژەوەندییەکانی بەشێک، تێکۆشانی بەشەکانی دیکە بکەنە قوربانی. ئەمە لە کاتێکدایە کە گەلی کورد و کێشە کورد یەکپارچەیە. هەر بۆچوونێک کە تەنیا بەشێک بە بنەما بگرێت و بە شێوەیەکی گشتگیر نزیکی مەسەلەکە نەبێتەوە تەنیا خزمەت بە ڕەو‌شی دابەشبوونی نەتەوەکە دەکات. لێرەدا مەبەست ئەوە نییە کە تایبەتمەندییەکانی بەشەکانی کوردستان و تەنانەت ڕەوشی یاساییان لە نێو سیستەمی سیاسی نێودەوڵەتیدا نکۆڵی لێبکرێت. مەبەست ئەوەیە کە سیستەمی نکۆڵی لە نەتەوایەتی کورد بە هیچ شێوەیەک ڕەوایەتی نییە و ڕەوایەتی پێی نادرێت.\nقەبووڵکردنی دابەشبوونی کوردستان کە داگیرکەران و سیستەمی نێونەتەوەیی بە سەرماندا سەپاندوویەتی دێتە واتای ڕەوایەتیدان بە سایکس-پیکۆ و لۆزان، دێتە واتای نکۆڵیکردن لە کورد وەکو نەتەوەیەک و نکۆڵیکردن لە کوردستان وەک نیشتمانی کوردان. لەبەر ئەمەش، وەکو بنەما، پێویستە هیچ کەسایەتیەکی کوردی، بزووتنەوەی کوردی و هیچ بەشێکی کۆمەڵگای کوردی ئەم دابەشبوونە سەپێنراوە بە سەر کورد و کوردستاندا ڕەوا نەبینێت، ئه و سنوورە سیاسی، جوگرافی و حقوقییەی کە داگیرکەران دایاننناوە وەکو کۆسپێک لە بەردەم هیچ تاکێکی کورد، بزووتنەوەیەکی سیاسی کورد و هیچ بەشێک لە کۆمەڵگای کوردستان دانەنرێت. پێویستە مافە سیاسی و حقووقییەکانی دەوڵەتە سەردەستەکان کە لە سیستەمی نێونەتەوەییەوە سەرچاوە دەگرێت لە سەرووی مافە سروشتییەکانی کورد وەکو نەتەوە و کوردستان وەکو نیشتمانی ئەم نەتەوەیە نەبینرێن.\n4. سیاسەتی نەتەوەیی: کۆسپی بەردەم زۆربەی بزووتنەوە سیاسییەکانی کورد ئەوەیە کە بانگەشەی خەباتی ڕزگاری نەتەوەیی دەکەن، بەڵام لە سەر بنەما و ئارمانجی نەتەوەیی کارناکەن و لە سەر ئاستی نەتەوەیی سیاسەت ناکەن، نەتەوە بوون پێویستی بە شێوازێکی سیاسەت هەیە که بە بونیادنانی بنەما، بەها و دامەزراوە هەموو کەسێک لە تاکەکانی کۆمەڵگاوە بگرە تا هەموو توێژە کۆمەڵایەتییەکان لە دەوریان کۆبکاتەوە. تێکۆشانی ڕزگاری نەتەوەیی و گەیاندنی کورد بە داهاتوویەکی ئازاد پێویستی بە سیاسەتێک هەیە کە خیتابی هەموو نەتەوەکە بکات و هەموو کەسێک ڕابردوو، نرخ و بەها و داهاتووی خۆی تێدا ببینێت. نەتەوایەتی بە بەبنەماوەرگرتنی ئارمانج و بەرژوەندییەکانی بەشێکی کوردستان، چینێک، یان گروپێکی کۆمەڵایەتی نایەتە ئاراوە. تێکۆشانی ڕزگاری نەتەوەیی بەم شێوەیە ناگاتە سەرکەوتن. داهاتووی نەتەوە مسۆگەر نابێت. ئارمانج و بەرژەوەندییەکانی پارچەیەک، چینێک یاخود گروپێکی کۆمەڵایەتی تەنیا کاتێک دەگاتە ئەنجام کە لەگەڵ بەرژەوەندی و ئارمانجەکانی نەتەوەدا هاوئاهەنگ بێت. لەبەرئەوە، وەکو پرەنسیپ، هەموو یەکە جوگرافی و ئیدارییەکان، چین و توێژە کەلتووری و سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان پێویستە لە سەر بنەمای بەڵگەی سیاسییەتی نەتەوەیی، کە لەسەری هاودەنگن، سیاسەت بکەن. بەڵگەی سیاسەتی نەتەوەیی کە بەڵگەیەکی درێژخایەن و ستراتیژییە، پێویستە لە دامەزراوەیەکی وەک کۆنگرەی نەتەوەیی کە نوێنەرایەتی هەموو نەتەوە دەکات پەسند بکرێت و ئەگەر پێویستی کرد لە لایەن هەمان دامەزراوەوە گفتوگۆی لەسەر بکرێت و نوێ بکرێتەوە.\n5. سیاسەتی دیموکراتی: کێشەی کورد لە بنەڕەتدا کێشەی ئازادی و دیموکراسییە. هێزە داگیرکە‌رەکان بەردەوام بە پەنابردن بە شەڕ و توندوتیژیی، کێشەی کوردیان میلیتاریزە کردووە و ناکۆکی، شەڕ و توندوتیژییان کردوەتە بەشێک لە پەیوەندییە ناوخۆییەکانی کوردان. نەبوونی دامەزراوەی سیاسەتی دیموکراتی تایبەت بە کوردان، لە لایەکەوە بوەتە لەمپەرێک لە بەردەم بەشداری بەرفراوانی تاکەکان و توێژە کۆمەڵایەتییەکان لە سیاسەت و هێنانە ئاراوەی هێزێک گەورەی سیاسی و لە لایەکی تریشەوە بە بەهەدەردانی هێزی کورد لە کێشە و ناکۆکییە ناوخۆییەکاندا بووەتە هۆی خەسارەتێکی مەزن لە هێز و تواناکاری کوردان. بە هۆی ئه و کێشە و کەموکورتییانەی کە لە چەمکی سیاسەتی دیموکراتیدا هاتوونەتە ئاراوە، هێزی سیاسی و کۆمەڵایەتی کوردان بە دابەشکراوی ماوەتەوە، ئەمەش بوەتە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی دروست نەبوونی یەکێتی نەتەوەیی. بۆیە بونیادنان و خستنە کاری دامەزراوەی سیاسەتی دیموکراتی لە لایەن کوردانەوە هەم دەبێتە هاوکار بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کورد لە ڕێگەی سیاسی دیموکراتییەوە، هەم هێنانە ئارا‌ی هێزێکی مەزنی کوردی و هەمیش پێشکەوتنی نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی کورد لەسەر بنەمای دیموکراتی. لەبەر ئەوەش، وەکو بنەما، پەیوەندی نێوخۆیی کوردان پێویستە لە سەر بنەمای سیاسەتی دیموکراتی بێت، واتە سیاسەت بە گوێرەی بنەما، یاسا و دامەزراوەی دیموکراتی بکرێت و کێشەکانی بە ڕێبازی سیاسی چارەسەر بکرێن. هەموو چین و توێژە کۆمەڵایەتی، کەلتورری و ئایینی و مەزهەبییەکان پێویستیە بتوانن ئازادانە بێنە گۆڕەپای سیاسەتی دیموکراتییەوە. هەموو چین و توێژەکانی بتوانن بە ڕێکخستن کردنی خۆیان، لە سەر بنەمای خۆبەڕێوەبەری و دیموکراسی هەرێمی خۆیان بەڕێوەببەن. نەتەوایەتیش، وەک هەرێمایەتی، وەکو بنەمای دەستلێبەرنەدراوی سیاسەتی دیموکراتی پەسند بکرێت. لەسەر ئەم بنەمایە، پێویستە ئەوە وەکو مافێکی ڕەوا و دیموکراتیکی هەموو هێزە کۆمەڵایەتی و سیاسی کوردان ببینرێت کە بتوانن لە هەموو پارچەکانی کوردستان و هەموو ئه و شوێنانەی کە کوردی لێی دەژین بە شێوەیەکی دیموکراتیک خۆ ڕێکبخەن و گوزارشت لە خۆ بکەن. پێویستە ڕەخنە وەکو بەشێکی دانەبڕاوی سیاسەتی دیموکراتی ببینرێت، سوکایەتی و ڕەشکردن وەکو کێشەیەکی ئەخلاقی مەحکوم بکرێت.\n6. ڕێکخستنی دیپلۆماسی لەسەر ئاستی نەتەوەیی: دەسکەوتی سیاسی و سەربازیی گەلەکەمان لە هەر چوارپارچەی کوردستان بوەتە هۆی هاتنە ئاراوەی دەرفەتی دیپلۆماسی بۆ هەموو هێزە کوردییەکان هەم لە ئاستی هەرێمی و هەم لە ئاستی نێونەتەوەییدا، بەڵام ئه و کار و خەباتە دیپلۆماسیەی کە هێزە کوردییەکان بە بێ ڕوانین و ئارمانجێکی سیاسی و بەتەنیا بەڕێوەی دەبەن، ئەنجامی پێویست وەرناگرێت. هێزە کۆلۆنیال و ئیمپریالیستەکان، زۆر جار بە کەڵک وەرگرتن لە دابەشبوونی کوردان، هیزە کوردییەکانیان یان لە دژی یەکدی یان لە دژی هێزی دیکە بەکار دەهێنن. ئەم دابەشبوونەی سیاسەت و دیپلۆماسی کوردستان بوەتە هۆی ئەوەی کە هێزە نێونەتەوەییەکان پەیوەندی ستراتژیک لەگەڵ کورد دانەنێن، لە هەمان کاتدا ورە دەداتە هێزە داگیرکە‌رەکانیش کە سوور بن لە سەر سیاسەتی نکۆڵی و سڕینەوەی کورد. لەبەرئەوەش، وەکو بنەما، کورد پێویستە بە بنەماگرتنی سیاسەتی دیموکراتی لە پەیوەندییە نێوخۆییەکاندا، هەم لە پەیوەندی لەگەڵ هێزە داگیرکە‌رەکان و هەم لە پەیوەندی لەگەڵ هێزە نێونەتەوەییەکاندا موخاتەبیەتێکی دیپلوماتیکی نەتەوەیی بخوڵقێنن. لەم واتایەدا، کورد پێویستە پەیوەندی و دامەزراوە دیپلۆماتیکەکانیان هاوبەش بکەن و دیپلۆماسی کوردی لەسەر بنەمای بەڵگەی سیاسەتی نەتەوەیی ئەنجام بدرێت.\n7. پاراستنی ڕەوا و چارەسەری کێشەی کورد لە ڕێگای سیاسی دیموکراتییەوە: ڕێبازی چارەسەرکردنی کێشەی کورد و پەیوەندی لە گەڵ هێزە داگیرکەرەکان یەکێک لە کێشە و لەمپەرە سەرەکییەکانی بەردەم یەکێتی نەتەوەیی کورد. هەندێک هێزی کوردی، لە کوێ و کەنگێ، لە دژی کام هێزی داگیرکەر شەڕ بکەن، ئه و شەڕەی کە وەکو هەنگاوێکی سیاسی یان تاکتیک بەڕێوەی دەبەن بە پیرۆزی دەزانن و هەر هێزێک کە بەشداری ئه و شەڕە نەبێت یان پشتیوانی لێی نەکات وەک بلێی خیانەتی لە نەتەوەکەی کردبێت بوختانی بۆ دەکەن. ئەمە لە کاتێکدایە کە هەمان هێز، کاتێک کە هێزەکانی دی شەڕی پاراستنی ڕەوا دەکەن، وەک بلێی خۆپاراستن خراپترین شتی دونیا بێت، نەفرین و لەعنەت لە شەڕی پاراستنی ڕەوا دەکەن. ئەم ڕەوشە بۆ هەنگاوەکانی چارەسەری سیاسیش وایە. لە ڕەوشێکی وەها دا هێزەکان یەکدی یان بە تەسلیمکار، یان بەکرێگیراوی دوژمن تاوانبار دەکەن. بەکورتی، بەشێکی گرنگ لە هێزە کوردییەکان بۆچوونێکی مەبدەئی نە بۆ چارەسەری سیاسی و دیموکراتی کێشە کورد نیشان دەدەن، نەش بۆ شەڕی پاراستنی ڕەوا لە دژی هێرشەکانی دوژمن. ئەم بارودۆخە، کەش و هەوایەکی پڕ لە بێ باوەڕی و ناکۆکی لە نێوان هێزە کوردییەکاندا دەخوڵقێنێت، واتە هەمان ئه و شتەی کە هێزە داگیرکەرەکان و داگیرکەرانی کوردستان دەیانەوێت. بۆچوونێکی مەبدەئییانە سەبارەت بەم بابەتانە، هەم بێ باوەڕی و مەترسی شەڕ لە نێوان هێزە کوردییەکاندا بەلاوە دەنێت، هەم سەرچاوەیەکی گرنگی سیاسەتی هێزە داگیرکەرەکان وشک دەکات. بۆیە، پێویستە کورد، وەکو پرەنسیپ، چارەسەری سیاسی و دیموکراتی کێشەی کورد وەکو بنەڕەتیترین ڕێبازی تێکۆشانی خۆیان ببینن و پەسندی بکەن، بەڵام کاتێک کە لایەنی بەرامبەر بێچارەیی وەکو سیاسەتێک بسەپێنێت و بە شەڕ و توندوتیژی وەڵامی ماف و داواکارییە دیموکراتییەکانی نەتەوەی کورد بداتەوە، پێویستە هەموو کورد بە هەموو ڕێ و ڕێبازێک، تێکۆشانی چەکداریشی تێیدا، ئازادییەکانیان بپارێزن و ئەم پاراستنەش وەکو مافێکی سروشتی خۆیان لە چوارچێوەی حقوقی نێونەتەوەییدا ببینن. پێویستە هەموو هێزی خۆپاراستنی کورد لە چوارچێوەی ڕێکخستنی بەرگری هاوبەشدا یەکبخرێن و فەرماندارییەکی هاوبەشیان بۆ دابمەزرێنرێت.\n8. مافی چارەی خۆنووسینی نەتەوەکان: لە ڕووی سروشتییەوە، مرۆڤ هەبوونێکی تاکەکەسی و کۆمەڵایەتییە. مرۆڤێکی بێ کۆمەڵکا هەبوونی نییە. هەربۆیە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ئەم ڕەوشەی مرۆڤ، کە گرێدراوی هەبوونیەتی، وەکو مافی کۆمەڵایەتی و تاکەکەسی دێتە سەر زمان و بوەتە یەکێک لە بنەڕەتیترین بنەماکانی حقوقی نێونەتەوەیی. هەروەها، مافە کۆمەڵایەتییەکان، سروشتیترین مافن کە ڕەوایەتی خۆیان لە هەبوونی مرۆڤەوە وەردەگرن و بۆ پاراستن و درێژەپێدان بە هەبوونی ئه و گروپە کەلتوورییەی(ئەتنیکی، ئایینی، مەزهەبی، نەتەوەیی و هتد) کە مرۆڤ بەشێکیەتی و پێویست و زەرورن. ئەوە گرێدراوی بڕیار و ئیرادەی کۆمەڵگایە کە ئەم مافەی خۆی چۆن بەکار بهێنێت. مافی چارەی خۆنووسینی نەتەوەکان پێویستە تەنها وەکو مافی دامەزراندنی دەوڵەت شرۆڤە نەکرێت. پێویستە ئەوە لە بیر نەکرێت کە سیستەمەکانی بەڕێوەبەری دیموکراتی لە دەوڵەت نەرمترن درەفەتی زۆرتر دەدەن بە پێشکەوتنی ئازدانەی تاک و کۆمەڵگاکان. لەبەرئەوەش، مافێکی بنەڕەتی نەتەوەی کوردە کە وەکو یەکێک لە کۆنترین گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوین مافی چارەی خۆنووسین، کە هەم مافێکی سروشتییە و هەم لە یاسای نێونەتەوەییدا هەیە، بەکار بهینێت. شێوازی بەکارهێنانی ئەم مافە گرێدراوی بڕیاری و ئیرادەی نەتەوەی کورد بە خۆیەتی. کورد، لەبەر ئەوە لە نێوان چوار دەوڵەت-نەتەوە دا دابەشکراون و لەوێش کەمینەن، بەکارهێنانی مافی چارەی خۆنووسینی کورد لە هەر پارچەیەکدا پێویستە گرێدراوی ئیرادەی نەتەوە سەردەستەکان نەبێت. نەتەوە سەردەست یان نەتەوە دراوسێیەکان، لەم بوارەدا تەنیا مافی پێشنیار کردنیان بۆ کورد هەیە. بەڵام ئەگەر بەشێکی کوردستان، بە بێ لەبەرچاوگرتنی هەر سێ پارچەی دی ئەم مافە بەکار بهێنێ، ئەمە دێتە واتای نکۆڵیکردن لە نەتەوە. بۆیە هەرکاتێک کە گەلەکەمان لە پارچەیەکی کوردستان مافی چارەی خۆنووسینی بەکارهێنا، پێویستی هەم وەکو پێویستییەکی سیاسی هەم وەکو زەرورەتی نەتەوەبوون و بەردەوامبوونی هەبوونی خۆی، پشتیوانی و ڕەزامەندی پارچەکانی دی وەربگرێت.\n9. بەشداری یەکسانی ژنان لە هەموو چالاکییە کۆمەڵایەتییەکاندا: ژنان ئافرێنەری سەرەکی کەلتوور و نەتەوەی کوردن. سیستەمی جینۆسایدی جەستەیی و کەلتووری کە سەدەی بیستەم بەم لاوە لە لایەن چوار دەوڵەت-نەتەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوین لەسەر کورد پەیڕه و کراوە، بوەتە هۆی زەرەر و زیانێکی مەزن لە زمان و کەلتوور کورد و هەروەها باوەڕی و نرخە ماددی و مەعنەوییەکانی دی. لەم بارۆدۆخە دژوارەی گوشار و تواندنەوەی نەتەوەییدا، ژنی کورد نرخ و بەها کۆمەڵایەتییەکان، بە تایبەت زمان و کەلتووری، لە ناخی خۆیدا نەقش کردووە و، بە گەیاندنیان بە نەوە‌کانی داهاتوو، زیندوویانی ڕاگرتووە. ژنان کە لە مێژووی نزیکدا، لە کەسایەتی خانزادی میری سۆران، قەدەمخێر، حەپسەخانی نەقیب، عادیلە خانی جاف، زەریفە، بەسێ، مەریەم خاتوون و لەیلا قاسم دا بوونەتە سیمای تێکۆشانی کۆمەڵایەتی، ئەمڕۆش هاتوونەتە ئاستێک کە لە هەموو بوارێکی تێکۆشانی کۆمەڵایەتیدا، بە تایبەت لە پاراستنی ڕەو‌ادا، ڕۆڵی پێشەنگایەتی بگێڕن. ژنی کورد ئەمڕۆ لە کەسایەتی زیلان، سەما، سەکینە، ئارین، ڤیان و شیرین عەلەمهولی دا پێشەنگایەتی بزووتنەوەی نێونەتەوەیی ژنان دەکات و به و تێکۆشان و ئیرادەیەی کە دەریخستووه، هەموو دونیای سەرسام کردووە. ئەم ئاستەی ئیرادە و ئازادی کە ژنی کورد پێی گەیشتووە، لە هەمانکاتدا ئاستی نەتەوایەتی، یەکێتی نەتەوەیی و ئازادی نەتەوەیی کوردە. لە پێناو بەرزترکردنەوەی ئەم ئاستەدا، پێویست دەکات بەشداری یەکسانی ژنان لە هەموو بوارە کۆمەڵایەتییەکاندا وەکو پرەنیسپێک پەسند بکرێت. پێویستە ئه و ڕاستییە ببینرێت کە هاوتەریب لەگەڵ بەشداربوونی ژن لە هەموو بوارە کۆمەڵایەتییەکاندا، دیموکراتیبوون، یەکسانی، عەدالەت، ئاشتی و ئازادیش لە ئاستی بەرزدا بەدی دێت.\n10. قەدەغەکردنی شەڕی ناوخۆیی کورد: شەڕی ناوخۆیی کوردان یەکێک لە مەزنترین تراژیدییەکانی نەتەوەکەمانە. ئەگەرچی شەڕی ناوخۆیی تا ڕادەیەک بەرهەمی پیلانگێڕی و ئاژاوەگێڕی هێزە داگیرکەر و سەردەستەکانیش بێت، هۆکارە سەرەکییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لاوازبوونی وشیاری نەتەوەیی و کەم و کورتی لە کەلتووری دیموکراتی. ئەم ڕەوشە وەکچۆن زەرەر و زیانی مەزنی لە پرۆسەی نەتەوایەتی و یەکێتی نەتەوەیی داوە، ڕێگریی کردووە لە بەدەستخستنی دەسکەوت و قازانجی مەزن. لەبەرئەوەش، بە بێ هیچ بیانویەک، پێویستە شەڕی ناوخۆیی کورد قەبوول نەکرێت و، وەکو پرەنسیپ، ئەم شەڕە قەدەغە بکرێت. شەڕی ناوخۆیی پێویستە وەکو خیانەت لە نەتەوە ببینرێت، پێویستە میکانیزم و دامەزراوەیەک هەبێت بۆ لێپرسینەوە و سزادانی بەرپرسانی شەڕێکی وەها. بە ئارمانجی کۆتایی هێنانی یەکجاری بە شەڕی نێوخۆیی کوردان، پێویستەی قۆناخی نەتەوایەتی دیموکراتی و سیاسەتی دیموکراتی خێراتر بکرێتەوە.\n11. پشتیوانیکردن لە تێکۆشانی کوردەکانی دەرەوەی کوردستان بۆ ماف و داواکارییەکانیان: ئه و کوردانە کە لە شوێنە جیاجیاکانی دونیادا دەژین، بە تایبەت کوردانی نیشتەجێ لە شارە گەورەکانی تورکیا، ئێران، ئێراق و سوریا، کوردانی خوراسان، ئەوروپا، ڕوسیا، قەفقاز و لوبنان، بەشێکی دانەبڕاوی نەتەوەی کوردن. ئه و کوردانە کە لە دەرەوەی کوردستان دەژین، هەموو کات بە عەشق و حەسرەتی وڵاتەوە، لە تێکۆشانی نیشتمانی دایکدا بەشدارییان کردووە و پیشتوانییان لێی کردووە. گەلەکەمان لە دەرەوەی وڵات، هەموو کات ئازادی خۆیانیان لە ئازادی کوردستاندا بینیوەتەوە. لەبەرئەوەش، تێکۆشانی کوردانی دەرەوەی وڵات بۆ داواکاری و مافە نەتەوەیی-دیموکراتییەکانییان، پێویستە وەکو بەشێکی لێکدانەبڕاوی تێکۆشانی ئازادی کوردستان ببینرێت. پشتیوانیکردن لە تێکۆشانی کوردانی دەرەوەی وڵات بۆ بە دەستخستنی مافە تاکەکەسی و کۆمەڵایەتییەکانیان پێویستە وەکو بەرپرسیارێتێکی مەبدەئی ببینرێت.\n12. ژیانی هاوبەش لە گەڵ ئه و گەلانەی کە وەکو برا و خوشکی کورد لە کوردستاندا دەژین: جوگرافیای کوردستان لەبەرئەوەی کە بە درێژایی مێژووی کورد بە بەردەوامی و بە ژمارەیەکی زۆر تێیدا ژیانیان کردووە ناوی کوردستانی لێنراوە. بەڵام لە هەموو قۆناخەکانی مێژوودا، زۆر گەلی دی وەکو تورک، عەرەب، فارس، چەرکەز، شیشان و بە تایبەت، ئاسوری-سوریانی، کەلدانی، ئەرمەنی، مەحەلمی و ئازەری کە لە کوردستاندا ژیاون لە بونیادنانی کوردستان وەکو وڵات و نیشتمانێک هاوکاری ماددی و مەعنەوییان کردووە. لەبەرئەوەش، وەکو بنەما، کوردستان پێویستە وەکو نیشتمانی هاوبەشی هەموو ئه و گەلانە ببینرێت کە بە درێژایی مێژوو لەسەر ئەم ئاو و خاکە ژیاون. ئه و گەلانەی کە لە کوردستاندا دەژین، پێویستە هەروەکو کورد، خاوەنی هەموو مافە تاکەکەسی و کۆمەڵایەتییەکان بن. هەموو ژیانی کۆمەڵایەتی بەتایبەت ژیانی سیاسی، کەلتووری و ئابووری نیشتمان پێویستە بە هاوبەشی لەگەڵ ئەم گەلانە بونیاد بنرێت.\nنرخ و بەها ئه و کۆڵەگانەن کە کۆمەڵگاکان لە سەریان بونیاد دەنرێن. هەر کۆمەڵگایەکی کە بەردەوام نرخ و بەها نەخوڵقێنێت یان لە نرخ و بەهاکانی بە خاوەن دەرنەکەوێت، ناتوانێت بە شێوەیەکی درێژخایەن درێژە بە ژیانی خۆی بدات. ئەگەر تاکەکان نرخ و بەهاکانیان لە دەست بدەن دەتوانن لەنێو کۆمەڵگاکانی دیدا شێوەیەکی لە خۆ نامۆ درێژە بە هەبوونی خۆیان بدەن. بەڵام ئەگەر کۆمەڵگا نرخ و بەهای خۆی لە دەست بدات، لە ناو دەچێت. بەرزبوونەوە و فرە ڕەنگبوونی ئاستی کۆمەڵایەتی گرێداوی کەڵەکەبوون و دەوڵەمەندی نرخ و بەهاکانە. لە کلانەوە بگرە هەتا نەتەوە، هەر ئاستێکی کۆمەڵایەتی پێویستی بە نرخ و بەهای ماددی و مەعنەوی هەیە. هەتا ئەم نرخانە نەخوڵقێندرێن یان خاوەندارێتیان لێی نەکرێت، نە کلان و نە نەتەوە پێک نایەت. گەلی کورد بە حوکمی ئەوەی کە یەکێک لە ڕەسەنترین گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوینە خاوەن نرخ و بەهای ماددی و مەعنەوی زۆر قووڵ و زۆر دەوڵەمەندە. ئەگەر وێرای هەموو سیاسەتێکی تواندنەوە و جینۆسایدی فەرهەنگی کورد توانیویەتی وەکو نەتەوەیەک هەبوونی خۆی تا ڕۆژی ئەمڕۆ بپارێزێت و قۆناخەکانی نەتەوایەتی بەردەوام بکات ئەمە گرێدراوی مەزنایەتی و دەوڵەمەندی نرخ و بەهاکانیەتی. لەبەر ئەمەش، زانینی قیمەتی نرخ و بەهاکانمان تا دوا ڕادە گرنگ و پێویستە.\nدەوڵەمەندی زمان، کەلتوور، ڕەسم و ڕسومات، ئایین، شێوای بەرهەمهێنان، شیعر و گۆرانی و مۆسیقا و بە دەیان دەوڵەمەندی تر، هەمان ئه و نرخ و بەهایانەن کە ناسنامەی نەتەویی خۆمانی لە سەر بونیاد بنێین. ئه و نرخە سەردەمییانەی وەک دیموکراسی، مافی مرۆڤ، ئازادی ژن، پاراستنی ژینگە کە بونەتە مۆڵکی هەموو مرۆڤایەتی ڕەگ و ڕیشەیان لە مێژووی ئێمەدا هەیە و لە ڕۆژگاری ئەمڕوشدا دووبارە دەروونی خۆماندا جێگەیان پێدەدەین، لێیان زیاد دەکەین و لێیان وەردەگرین. بێگومان ئەم نرخانە بنەڕەتی نەتەوایەتی ئێستامان پێک دێنن و هەموو نەتەوەکەمان خاوندارێتیان لێی دەکات. لەبەرئەوەش، لێرەدا پێویست ناکات زۆر لە سەریان شرۆڤە بکەین، بەڵام ئەوە ڕاستییەکە کە بە حوکمی ئەوەی کە گروپە کۆمەڵایەتییەکان نرخ و بەهای نوێ دەخولقێنن، ئیدی کاتی ئەوە هاتووە فاکتەرە جیاوازەکانی نەتەوەکەمان، وەکو بابەتی ناکۆکی نەمێننەوە و ببنە ماڵی هەموو نەتەوەکەمان. ئەم نرخانە، بەرهەمی ئه و خۆڕاگرییەن کە گەلەکەمان، بە بەهای گیانی خۆیان، لە دژی دڕندەترین هێرشی داگیرکەران بە درێژایی سەدەی ڕابردوو و بەتایبەت لە 50 ساڵی ڕابردوودا نواندوویەتی.\nهیچ گومانی تێدا نییە کە ڕێبەری گەلی کورد بەڕێز عبدالله ئۆجەلان سەرەکیترینی ئەم نرخ و بەهایانە یە. گرێدراوی بابەتەکەمان، بەڕێز ئۆجەلان خاوەن دوو تایبەتمەندی گەورەیە. یەکەمیان ئەوەیە کە بە تێکۆشانی خۆی ئه و نرخ و بەها کوردییەکانەی جارێکی دی زیندوو کردەوە کە لە ژێر خۆلەمێشدا خەریکی لە ناوچوون بوون و گیانێکی دووبارەی پێ بەخشین. زمان، کەلتوور، مۆسیقا، باوەڕییەکان و بە دەیان نرخ و بەهای کوردی تر لەگەڵ بەڕێز ئۆجەلان دووبارە بوونە خاوەنی هەبوون و ڕەهەندی نەتەوەیی و نێونەتەوەییان بە خۆوە گرت. دووەمیشیان ئەوەیە کە بەڕێز ئۆجەلان به و بیر و هزرانەی کە خیتابی ڕۆژهەڵاتی ناوین و هەموو دونیا دەکات بە تایبەتیش بیر و هزری ئه و سەبارەت بە ئازادی ژن، دونیایەکی زیهنییەتی نوێ خوڵقاندووە کە خاوەن بەهایەکی مەزنە. بیرۆکە و شیکردنەوەکانی ئه و سەبارەت بە نەتەوەی دیموکراتی کە کۆڵەگەی ئەم دونیای زیهنییەن، هەم لە زانستی سیاسی و سۆسیۆلۆژیدا ئاسۆیەکی نوێان کردوەتەوە و هەم بوەتە فۆرمۆڵی چارەسەری بۆ ئه و شەڕ و ناکۆکی و قەیرانە ناسنامەی کە مرۆڤایەتی بە گشتی و تاک و کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی ناوین بە تایبەتی پێوە دەناڵێنێ. ئه و پارادیامە نوێیەی کە بەڕێز ئۆجەلان بونیادی ناوە، نەک تەنیا بۆ چارەسەری کێشەی کورد، بەڵکو به و ڕوونکردنەوە و ڕێگەچارانەی کە بۆ قەیرانی سیستەمی شارستانی پێشکەشی کردووە، هەر وەکو چۆن وەرچەرخانێکی مەزنی لە زیهنییەتی مرۆڤایەتیدا دەستپێکردووە، بوەتە مۆدیلی چارەسەری بۆ کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان. خاوەندارێتی کردن لە بەڕێز ئۆجەلان، کە تا دێت دەبێتە نرخێک بۆ هەموو مرۆڤایەتی، دەبێتە هۆی ئەوەی هەرچی ڕەنگی کوردی پێوە بێت ببێتە گەردوونی، هەرچیش گەردوونی بێت ببێتە ماڵی کورد و پارچەیەکی دەوڵەمەندی کەلتوور و نرخ و بەهای کورد.\nبەرخۆدان و ڕاپەڕین دوو نرخی مەزنن کە پێویست دەکات وەک نەتەوە بۆ خۆمان دەروونی بکەینەوە و خاوەندارێتی لێی بکەین. ئەگەر کۆمەڵگایەک نەزانێت خۆڕاگری، سەرهەڵدان و قوربانیدان دێیتە چ واتایەک، ئەوە کەمتەرخەمییەکی مەزن و دەسپێکی سەراوژێربووندایە. ئەگەر مرۆڤەکان نەزانن کە ئەگەر ئەمڕۆ هەناسەیەکی دیموکراسی و ئازادی وەردەگرن لە سایەی شۆڕشی فەرەنسا، کۆمینەکانی پاریس و خۆڕاگری لە شوێنە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ناویندایە، ئەمە ڕووکەشیبوونێکی زۆر مەزنە. تەنانەت بوختانکردنی و بێخۆ زانینی بەرخۆ‌دان و ڕاپەڕین لە لایەن هەندێک لە مرۆڤەکانەوە، دێتە واتای خۆنەناسین و خیانەت کردن لە سەرچاوەی ژیان. بەتایبەت ئەگەر بە چاوێکی زۆر ڕووکەشیانەوە سەیری ڕووداوەکان بکات و ڕاپەڕین و بەرخۆدان بە شکست پێناسە بکات، ئەمە نەزانی و جاهلییەتە. ئایا شێخ سەعید، سەید ڕەزا و قازی محەمەد شکستییان هێنا؟ وەڵا‌می ئەم پرسیارە گرێدراوەی ئەوەیە کە مرۆڤ لە کام ڕوانگە و بە چ تێڕوانینێکەوە سەیری مەسەلەکە دەکات. ئەگەر بە تێڕوانینێکی مێژووییەوە سەیری ڕووداوەکان بکەین ئه و ڕاپەڕین و بەرخۆدانانەی دوێنی کە لە لایەن دوژمنەکانمان و تەنانەت هەندێک لە خۆمانیش بە تێڕوانینێکی تەسکەوە وەکو شکست لێکدەدرێنەوه، لە بنەڕەتدا سەرکەوتنێکن کە هەوێنی هەبوونی ئەمڕۆی ئێمەن. هەبوونمان سەلمێنەری سەرکەوتنی مرۆڤە خۆڕاگرەکانمانە. هەروەکچۆن بەرخۆدانی شێخ سەعید، سەید ڕەزا، قازی محەمەد و شێخ مەحمودی بەرز‌نجی سەرکەوتنێکن کە بنەڕەتی هەبوونی ئەمڕوی ئێمەن، بەرخۆدانەکانی هەرچوار بەشی کوردستان بە تایبەت لە سوری ئامەد، جزیرا بۆتان، نوسەیبین، کۆبانی و شەنگال پێویستە وەک سەرکەوتنێک ببینرێن کە ئازادییەکانی دواڕۆژمان لە سەریان بونیاد دەنرێن. ئەگەر کەسێک وا بیربکاتەوە کە بە بێ خاوەندارێتی لەم خۆڕاگرییانە هەبوون و ئازادی مسۆگەر دەبێت ئەوا لە غەفڵەتێکی مەزندایە. لەبەر ئەوەش، ئەگەر بمانەوێت هەبوون و ئازادی خۆمان مسۆگەر بکەین، پێویستە بە باشترین شێوە لە فەرهەنگی بەرخۆدان و ڕاپەڕین خاوەندارێتی بگەین و درێژەیان پێبدەین. پێویستە چەندە لە بەرخۆدان و ڕاپەڕین بەخاوەن دەردەکەوین، ئەوەندەش خیانەت و بەکرێگیراویی شەرمەزار بکەین.\nسیمبۆلەکان و نیشانەکان لە گرنگترین نرخەکانی نەتەوەکەمانن. سیمبۆلەکان، نیشانەکان و بیرۆکەکان، بە شەکل یان بە وتە، جەوهەریترین شێوازی بەیانکردنی ئه و یۆتۆپیانەن کە کۆمەڵگا وەکو ئارمانجی خۆی دیاریکردوون، یان ئه و نرخ و بەهایە کە بەرهەمی هێناون. هەندێک لەمانە لە گەڵ تێپەڕبوونی کات نوێ دەبنەوە و درێژە بە هەبوونیان دەدەن، هەندێکیشیان بە واتابەخشینی نوێ بە خۆیان.\nفراوانبوونی سیمبۆل و نیشان لە نێو کۆمەڵگایەکدا پێویستییەکی کۆمەڵگابوونە، چونکە کۆمەڵگا لە چین و توێژی کۆمەڵایەتی و کەلتووری جیاواز پێکدێت و هەر یەک لەم گروپانە بە بەکارهێنانی یەک یان چەند سیمبۆل و نیشانە، گوزارشت لە خۆیان دەکەن. ئەمەش شتێکی زۆر سروشتییە. بێگومان هەروەکچۆن هەندێک سیمبۆل و نیشانە گوزارشت لە گروپە جیاجیاکانی نێو کۆمەڵگایەک دەکەن، هەندێک سیمبۆل و نیشانەش هەن کە گوزارشت لە هەموو کۆمەڵگا یان نەتەوەیەک دەکەن. ئەمانە یان لە ڕەوتی مێژوودا شکڵ دەگرن، یان لە ڕێگای هاودەنگییەوە دیار دەکرێن. لەبەرئەوەش، هەموو ئه و سیمبۆل و نیشانانەی کە نەتەوە و کۆمەڵگای کورد بە تێکۆشان و ڕەنجی خۆی هێناویەتە ئاراوە، وەکو نرخ و بەهایەکی کومەڵگا و نەتەوەن. هەریەک لەوانە نوێنەر و سیمبۆلی بەشێکی کۆمەڵگا و نەتەوەکەمانن. بۆیە پێویستە ڕێز لە هەموو سیمبۆل و نیشانەکان بگیردرێت. پێویستە هەوڵ نەدرێت کە یەک سیمبۆل یان نیشانە بەسەر بەشێک یان تەواوی نەتەوەدا بسەپێندرێت.\nیەکێک لە مەزنترین نرخ و بەها نەتەوەییەکانمان، تەنانەت ڕیشەی هەموو نرخەکانمان شەهیدەکانمانن. ئەوان لە مێژووی گەل و نەتەوەدا، هەروەکچۆن بە فیداکردنی گیانی خۆیان هەبوونی نەتەوەیی ئێمەیان هەتا ڕۆژی ئەمڕۆ هێناوە، ئەمڕۆش گەرەنتی ئازادی و داهاتوومانن. شەهیدان، لە چ توێژێکی کۆمەڵایەتی، تێڕوانینی سیاسی، گروپی ئایینی، یان بەشێکی کوردستانیش بن، ئەوان گیانی خۆیانیان تەنیا بۆ گروپێکی کۆمەڵایەتی، پارتییەکی سیاسی، ناسنامەییەکی ئایینی یان بەشێکی کوردستان فیدا نەکردووە. شەهیدەکانمان گیانی خۆیان لە پێناو نەتەوەی کورد، کوردستان و تەنانەت هەموو مرۆڤایەتی فیدا کردووە. تێڕوانینی ئێمە بۆ نەتەوە و نیشتمان پێویستە وەک تێڕوانینی ئەوان بێت. هەربۆیە پێویست دەکات کە بە بێ فەرق و جیاوازی لە هەموو شەهیدان خاوەندارێتی بکەین. ئەوان بکەینە تاجی سەری نرخە نەتەوەییەکانمان.\nکێشەی یەکێتی نەتەوەیی، ئه و کێشەیەیە کە ئەوەندەی ئێشی ڕابردووی گەلەکەمانە، ئەوەندەش یۆتۆپیا و ئارمانجی داهاتوومانە. لەم بابەتەدا، ئەگەرچی زۆر جار دەستپێشخەری کراوە و ڕەنج و ئەمەک دراوە، بەڵام ئەنجامی مەبەست بەدەست نەخراوە. ئەم ڕەوشە تا کار و خەبات و دەستپێشخەرییەکانی ئەم دواییانەش بەردەوام بووە. ئەگەر زۆر هۆکاری سیاسی، مێژوویی و هەنووکەین بۆ بەئەنجام نەگەیشتنی ئەم کاروخەباتانە هەن، لێرەدا پێویستە ئه و ڕاستییە دەستنیشان بکەین کە کێشەی ڕێبازیش ڕۆڵێکی گرنگی لەم سەرنەکەوتنەدا هەبووە. بەرلە هەموو شتێک، پرسی یەکێتی نەتەوەیی تاکو ئێستا وەکو پرسی یەکێتی نێوان هێز و پارتە سیاسییەکان بینراوە و بۆ چارەسەرکردنی ئەم پرسەش داخوازکراوە چەند هێزی سیاسی دیار لەگەڵ یەکدی ڕێککەون. کار و خەبات بۆ مسۆگەرکردنی یەکێتی لە نێوان هێز و پارتە سیاسییەکان زۆرجار دوور لە چاوی ڕای گشتی ئەنجام دراوە و زۆربەی کۆمەڵگا لە دەرەوەی ئەم کار و خەباتەدا ماوەتەوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە پرسی یەکێتی نەتەوەیی تەنیا پرسی یەکێتی نێوان پارتە سیاسییەکان یان پرسی یەکێتی سیاسی نییە. پرسی یەکێتی نەتەوەیی پرسی هاتنەلای یەکی هەموو گروپە کۆمەڵایەتی، کەلتووری، ئایینی - مەزهەبییەکان و هێزە سیاسییەکان و تاکەکانی نەتەوە لە دەوری پرەنسیپ، بەها و دامەزراوەی هاوبەش و پێکهێنانی زیهنییەت و وشیارییەکی هاوبەشە. واتە، تاکو هەموو نەتەوە لە سەر بنەمای زیهنییەت و زانینێکی هاوبەش نەیەنە لای یەکدی، یەکێتی نەتەوەیی پێک نایەت. پێکهێنانی یەکێتی نەتەوەیی، پێشخستنی زیهنییەت و زانینی هاوبەش ئه و زەمینەی کە چین و توێژە سیاسی، کەلتووری، کۆمەڵایەتی، و ئایینی- مەزهەبییەکانی نەتەوە لەسەری تەڤگەر بکەن دیاری دەکات. زەمینەی هاوبەشی یەکێتی سیاسی ئاسانتر دەکات. ئێستا لەبەرئەوەی کە ئەم زەمینە هاوبەشە لە ئارادا نییە، بەشێکی مەزنی سیاسەتی کورد لە دەرەوەی گۆڕەپان ماوەتەوە. لەبەرئەوەش کاری لە پێشینە ئەوەیە کە بەشداری هەموو چین و توێژە کۆمەڵایەتی، کەلتووری، ئایینی، مەزهەبی و سیاسی بە تاکەکانیانەوە مسۆگەر بکرێت.\nئه و بۆچوونە تەنگ و تەسکەی کە پرسی یەکێتی نەتەوەیی وەکو یەکێتی سیاسی نێوان پارتەکان گرتوەتەدەست، بوەتە هۆی ئەوەی کە کار و خەباتی یەکێتی نەتەوەیی نەگاتە ئەنجام. دەستگرتنی پرسی یەکێتی نەتەوەیی وکو پرسی هاتنە لای یەکی هەموو چین و توێژە کۆمەڵایەتی، کەلتووری، ئایینی- مەزهەبی و سیاسییەکانی نەتەوە بە یەک یەکی تاکەکانیانەوەیه، هەم پرسی یەکێتی نەتەوەیی لە چەمکی یەکێتی نێوان پارتە سیاسییەکان ڕزگار دەکات و هەم بە مسۆگەرکردنی یەکێتییەکی ڕاستەقینە پارتە سیاسییەکانیش مەجبووری یەکێتی دەکات، بە کورتی، کاتێک کە هەموو نەتەوە لە سەر بنەمای پرەنیسپ، نرخ و دامەزراوەی هاوبەش لە چوارچێوەی زەمینێکدا بێنە لای یەک، ئه و پارتە سیاسییانەی کە نایەنە ناو ئەم زەمینەوە زەمینی کۆمەڵایەتی خۆیان ون دەکەن و لە دەرەوەی گۆڕەپان دەمێننەوە. بەڵام کاتێک کە دەسکەوتەکانی یەکێتی نەتەوەیی لەسەر زەمینەیەکی هاوبەش بۆ هەموو پێکهاتەکانی نەتەوەکە لەبەرچاو بگرین، لە دەرەوەی مانەوەی هێز یان چەند هێزێک خەسارێکی ئەوەندەش مەزن نابێت.\nکۆنسەی بەڕێوبەریی کەجەکەکەجەکە\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 19 2017 12:46PM تۆمارکراوە\n👁 ئەم بابەتە 5,229 جار بینراوە\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 20,608 چرکە!


سیاسه‌ت و كه‌تافه‌پۆشه‌كانی – Denegkan\nbyعه‌زیز ڕه‌ئووف\tNovember 29, 2012\tگشتی\nله‌گه‌ڵ هاتنی هێزه‌كانی دیجله بۆ ناوچه كوردنشینه‌كان، كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی گیرۆده‌ی زیاد له برینێكه كه به‌م هه‌موو برینه‌وه قورسه خۆمان بۆ شه‌ڕێكی تر ئاماده بكه‌ین.له ئێستادا كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی پڕه له ناڕه‌زایی ناوخۆیی و ناعه‌داله‌تی و گه‌نده‌ڵی سیاسی. له دۆخی له‌م شێوه‌یه‌دا، له‌م دابه‌شبوونه سیاسیی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا، شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ی خۆت ئاسان نیه.\nله كوێی دنیادا سوپا هێرش بێنێت شه‌قام وا بێده‌نگه؟ كه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی و شه‌قامه‌كانی به‌رامبه‌ر به دوژمنان ئاوا بێ شه‌قام بوو وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێستا خامۆشیه‌ك شه‌قامه‌كانی ئێمه‌ی گرتووه؟ ئه‌مه باشترین به‌ڵگه‌یه بۆئه‌وه‌ی كه زیاد له برینێك به‌رۆكی كۆمه‌ڵگه‌ی گرتووه. هه‌ر له‌م ڕۆژانه‌دا كه گه‌رمه‌ی هێرشی سوپا بۆ كوردستان ده‌بیستین، چه‌ندین خۆپیشاندانی ناوخۆیی كراوه، خوێندكاری زانكۆ بۆ موخه‌سه‌سات، كارمه‌ندی مین بۆ خزمه‌تكردن و كه‌مئه‌مدامان بۆ موچه‌و گه‌نجان بۆ دامه‌زراندن و چه‌ندانی تر. له‌به‌رامبه‌ردا ناعه‌داله‌تی و نایه‌كسانیه‌كی زۆر ده‌بینین. من ده‌پرسم له‌م دۆخه‌دا ده‌بوو زیاد له ناڕه‌زاییه‌ك شه‌قامه‌كانی دژ به سوپا داگیربكردایه. ئه‌مه سه‌لمێنه‌ری ئه‌و ڕاستیه‌یه كه كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی به‌م نایه‌كسانیه‌وه، به‌م هه‌موو برینه ساڕێژنه‌بووه‌وه سانا نیه شه‌ڕی ده‌ره‌وه‌ی خۆی بكات.\nبۆ ئه‌وه‌ی شه‌قامێكی قسه‌كه‌ر و سیاسیمان هه‌بوایه ده‌بوو شه‌قام قه‌ره‌باڵغ بێت له ناڕه‌زایی و ده‌نگی به‌رز. تۆ به هێزی پێشمه‌رگه شه‌قامه‌كانی خۆت بێده‌نگ بكه‌ی، چون شه‌قام هاوڕا ده‌بێت له‌گه‌ڵت به‌رامبه‌ر به هه‌ڵه‌یه‌كی سیاسی له به‌غدا كه هه‌ر نوخبه‌ی سیاسی خۆی باجی ئه‌و شكسته ده‌دات نه‌ك شه‌قام. تۆ هه‌ر به‌و چه‌كداره كه‌تافه‌پۆشانه‌ی كه شه‌قامه‌كانی خۆتی پێ بێده‌نگ ده‌كه‌ی، نوكته‌یه‌كی گه‌وره‌یه به هه‌مان چه‌كدار شه‌قام بپارێزیت. ئه‌مه چ مه‌هزه‌له‌یه‌كه هێزێكت هه‌بێت شه‌قامت بێده‌نگ بكات و هه‌ر ئه‌م هێزه‌ش به‌رگری له شه‌قامه‌كه‌ت بكات. بۆ دۆخی له‌م شێوه‌یه چه‌نده به‌رگی سه‌ربازی گرنگه( كه به‌بۆچوونی من چاره‌سه‌ر نییه) زیاد له‌وه‌ش خه‌باتی مه‌ده‌نی و ناڕه‌زایی جه‌ماوه‌ری گرنگه. به‌ڵام له ئێستادا هه‌رێمی كوردستان له‌به‌رده‌م دابه‌شبوونێكی كۆمه‌ڵایه‌تی گه‌وره‌دایه و ڕۆژانه گوێبیستی ئه‌و ده‌نگانه ده‌بین كه ده‌ڵێت: كێ موسته‌فیده با ئه‌وه بچێت شه‌ڕ بكات.\nكێ شه‌ڕ ده‌كات؟ كوا سوپا یه‌كگرتووه‌كه‌مان؟ ئه‌گه‌ر له بیست ساڵی ڕابردوودا سوپایه‌كی یه‌كگرتوومان هه‌بوایه پڕچه‌ك بۆ پاراستنی سنوره‌كانمان، له ئێستادا خۆمان نه‌ده‌كرده قوربانی به‌ژن و باڵا و قه‌ناسه‌كه‌ی حه‌مه‌ی حاجی مه‌حمود. ده‌ڵێن كاكه حه‌مه به خۆی و دوو سریه‌ی سه‌ربازیه‌وه چوو بۆ كه‌ركوك، من ده‌پرسم حزب سریه‌ی بۆچییه؟ حزب سریه‌ی سه‌ربازی له‌كوێ بوو؟ ئه‌مه چ گه‌مه‌یه‌كه به حكومه‌ت و پارله‌مان ده‌كرێت. له دۆخی وادا پارله‌مان بۆ بێده‌نگه؟ كۆبوونه‌وه‌ی حزبه كوردستانیه‌كان( كه زۆربه‌یان بارن به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه) مانای گه‌ڕانه‌وه نیه بۆ به‌ره‌ی كوردستانی ڕاپه‌ڕین و نابووتكردنی پارله‌مان نیه؟ ده‌بوو له‌یه‌كه‌م چركه‌وه بگه‌ڕاینایه‌ته‌وه بۆ پارله‌مان و نوێنه‌رانی خه‌ڵك بڕیاریان بدایه سه‌باره‌ت به‌و دۆخه، نه‌ك هه‌ر حزبه و قاتی كه‌تافه بپۆشێت و چه‌ند چه‌كدارێك بخاته دوای خۆی و له شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌كانه‌وه وه‌ك پاڵه‌وان خۆیانمان پیشان بده‌ن.\nمن ده‌زانم شه‌ڕ هه‌موو شت له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌سوتێنێت و هاتنی سوپا بۆ كوردستان هه‌موومان له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌كوژێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ش ده‌زانم دۆخی نائارامی بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ماندووی ده‌ستی شه‌ڕو كوشتاری وه‌ك كورد، كۆستێكه له‌وه گه‌وره‌تره به پۆشینی كه‌تافه چاره‌سه‌ر بكرێت.من ده‌زانم شه‌ڕ بێت یه‌خه‌ی هه‌موومان ده‌گرێت، به‌ڵام بیست ساڵی ڕابردووی ئێمه نه‌وه‌یه‌ك وا قه‌ڵه‌و بووه كه ئه‌سته‌مه بتوانێت ئه‌م شه‌ڕه بكات و نه‌وه‌یه‌كیش وا په‌راوێزخراوه ، كه ته‌نها پێڵاوه‌كانی به نیشتیمانه‌وه ده‌یبه‌ستێته‌وه. نه‌وه‌یه‌ك دیواره‌كانی تۆكمه‌یه و نه‌وه‌یه‌كیش ده‌كه‌وێته ژێر دیواری قوتابخانه‌كانه‌وه. به‌م هه‌موو برینه‌وه، به‌م دیواره ئه‌ستوره‌ی له‌نێوان چینه‌كاندایه، شه‌ڕكردن ئاسان نیه، هه‌رچه‌نده ئاگری شه‌ڕ هه‌ڵبگیرسێت هه‌موومان له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌سوتێنێت.\nPrevious ڕۆمانی ژنێك به‌سه‌ر مناره‌وه شوناسی ژنێكی بی بن\nNext کۆنفۆرمیتێت …. پۆڵا سەعید


ئاره‌زوومه بنووم…! خه‌وێکی قوڵ وه‌کو یارانی ئه‌شکه‌وت…!\nMonday, 08.03.2015, 0:55\nئه‌مه‌وێ بنووم خه‌وێکی درێژ و قوڵ، تاکو له‌و جه‌نجاڵی ژیانه ڕزگارم بێت! تاکو له‌و سه‌رده‌می کۆیله بوونه نه‌جاتم بێت! تاکو گوێبیستی جنێو و ده‌مشڕی کۆیله‌کان نه‌بم! تاکو خیانه‌تی خیانه‌تکارانی گه‌له‌که‌م نه‌بینم! تاکو کوژرانی هاوڵاتیانی سڤێلی بێ تاوان ته‌رمی ژن و منداڵی جه‌رگ بڕ له‌ناو ته‌پوتۆزی بۆمبی دوژمن نه‌بینم! تاکو بۆمبارانی فڕۆکه‌کانی تورکیا و تۆپخانه‌کانی ئێران نه‌بینم که‌چۆن ئاگر له‌نیشتمانم به‌رده‌ده‌ن! تاکو هه‌واڵی شه‌هیدبوون و خوێنی به‌فیڕۆ ڕژاوی ئه‌و هه‌موو پێشمه‌رگه ئازاو دلێره نه‌بیستم! تاکو چیتر سه‌رگه‌ردانی نا ئومێدی گه‌نجانمان نه‌بینم که‌چۆن سه‌ری خۆیان هه‌ڵده‌گرن و کۆچ ده‌که‌ن له‌ڕێگای ئه‌و کۆچه‌دا چه‌ندان ده‌بن به‌قوربانی له‌ده‌ریاکاندا نقوم ده‌بن! تاکو ئازادبم له‌ده‌ستی ئه‌و هه‌موو قه‌یرانه دروستکراوانه‌ی که به‌سه‌رماندا سه‌پێندراون! تاکو چیتر ناڵه‌ی هه‌ژاران ئازارم نه‌دات! تاکو چیتر جیاوازی و نا عه‌داله‌تی خه‌می زیاترم پێنه‌دات! تاکو چیتر له‌چاوه‌ڕوانی هاتنی مووچه‌و چاک بوونی کاره‌باو که‌می سوته‌مه‌نی و سه‌رجه‌م چاوه‌ڕوانیه‌کان، ژیان به‌ڕێ نه‌که‌م!\nئه‌مه‌وێ بنووم خه‌وێکی قوڵ و درێژ تاکو ڕزگارم بێت له‌و حکومه‌تی هه‌رێمه بێ ده‌سته‌ڵات و بێ ناونیشانه‌ی که ته‌نها وه‌ک بازرگانێک ڕه‌فتارده‌کات و هیچی تر! تاکو ڕزگام بێت له‌و سه‌رۆکه فاشیله بێ سود و مشه‌خۆر و دیکتاتۆره‌ی که چه‌ندین ساڵه به‌رۆکی ئه‌و میلله‌ته‌ی گرتووه تاکه سه‌رچاوه‌ی نه‌هامه‌تیه‌کانه به‌هیچ جۆرێک ده‌ستبه‌رداری پۆسته‌که‌شی نابێت! تاکو چیتر گوێبیستی درۆی سیاسیه‌کان نه‌بم! تاکو چیتر دانیشتنه بێ بنه‌ماکانی حزبه‌کان نه‌بینم! تاکو چیتر چه‌واشه‌کاری و موزایه‌ده‌ی سیاسی و خۆفش کردنه‌وه‌ی مرۆڤه به‌ڕوکه‌ش جوان و ناخ پیسه‌کانی به‌ناو کادیری حزبه‌کانی سه‌ر شاشه‌ی تیڤیه‌کان نه‌بینم! تاکو چیتر ئاژاوه‌گێڕی و چه‌واشه‌کاری ڕاگه‌یاندنه‌کان نه‌بینم و نه‌بیستم! تاکو…تاکو…تاکۆتایی…!\nئه‌مه‌وێ بنووم خه‌وێکی قوڵ و درێژ وه‌کو یارانی ئه‌شکه‌وت…! ئاخۆ چ گۆڕانکاریه‌ک له‌نیشتمانه‌که‌م ڕووی دابێت له‌دوای ئه‌و خه‌وه‌م؟ ئه‌بێ سنوره ده‌ستکرده‌کان چۆنبن؟ ئه‌بێ پاشماوه‌ی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ی که چه‌ندین ساڵه پێمان ده‌فرۆشرێ چی به‌سه‌ر هاتبێ؟ ئه‌بێ دیمۆ گرافیای هه‌رێمی کوردستان له‌دوای کۆچی گه‌نجان و هاتنی ئه‌و هه‌موو ئاواره عه‌ره‌بانه چۆن گۆڕابێ؟ ئه‌بێ چۆن گه‌لانی دراوسێ به‌پێکه‌نینه‌وه باسی ڕابردومان بکه‌ن؟ ئاخۆ نه‌وه‌کانمان پاش ئه‌و خه‌وه چۆن تف و نه‌عله‌ت له ئێمه بکه‌ن؟ ئاخۆ که‌هه‌ڵسام له‌و خه‌وه مێژوو چی نوسیوه‌ته‌وه؟\nکه هه‌ڵسام له‌و خه‌وه قوڵه سه‌یرێکی نیشتمان ده‌که‌م، کوردستان بووه به بیابان! نه ئاو هه‌یه، نه‌دره‌خت و سه‌وزایی دیاره،  نه‌شتێک هه‌یه پێی بگوترێ کانزاو سامانی سروشتی! هه‌رکه هه‌ڵسام له‌خه‌و ئاسه‌وارێکی کوردستانه‌که‌ی جارانم به‌دی نه‌کرد! دێم و ده‌ڕۆم چاو ده‌گێڕم سه‌رم له‌و خاکه ده‌رناچێ من چۆنم دیت و ئێستا چۆنه؟ له‌ناکاو که‌سێک له‌پشته‌وه ده‌ستێکی له‌شاندام و به‌عه‌ره‌بی پێی گووتم ( شلۆنه‌ک) که ته‌ماشام کرد عه‌ره‌بێکی ڕه‌شی ددان گه‌وره عه‌ینه‌ن ته‌ره‌سی حۆجه! سه‌د سوێندت خواردبا لێت نه‌ده‌که‌وت که له‌شوانکاره‌کانی (بدو) دۆڵی حۆرانی بیابانی عێراقه! شانێکی له ئه‌ولاولایدام و گووتی یا هه‌لا یاهه‌لابیک ئه‌بو عه‌لا، سه‌رم سوڕما خوایه ئه‌وه کێیه؟ خوا هه‌ڵناگرێ پیاوێکی باش بوو، بردمی بۆماڵی خۆیان زۆر ڕێزی گرتم نازانم به‌که‌سێکی خۆیانی دانابووم نه‌نا.؟\nسه‌رتان نه‌یه‌شێنم له‌و شاره زۆرنامۆبووم! نه‌شم ده‌وێرا هه‌رچی پرسیاره بکه‌م، چونکه عه‌ره‌بیه‌که‌م زۆر باش نه‌بوو ڕێک ده‌یان زانی که‌کوردم!\nخۆم که‌ڕ و لاڵ کرد گووتم بزانم چی ده‌گوزه‌رێ؟ له‌دڵی خۆم گووتم بابچم بۆ سلێمانی پایته‌ختی ڕۆشنبیری ئه‌وێ زمانی خۆیان نه‌دۆڕاندووه، که‌له شوفێره‌که‌م پرسیارکرد پێم گووت ده‌ڕۆی بۆ سلێمانی؟ پێی سه‌یربوو گووتی یابه خه‌ڵکی کوێی؟ ناچار خۆم که‌ڕو لاڵ کرده‌وه به ئیشاڕه‌ت پێم گووت گووتی ئه‌ها مه‌دینه‌ت قاسم! به‌کورتی ناوی شاره‌کانیش گۆڕابوون! به‌دهۆکا ده‌لال ده‌گوترا مه‌دینا ئه‌ردۆغان! به‌هه‌ولێر ده‌گوترا مه‌دینه‌تول شه‌عبی! بیرم کرده‌وه باشه ده‌بێ پاشماوه‌ی سه‌رۆک چی به‌سه‌ر هاتبێ؟ که پرسیارم کرد گووتم ده‌بێ بارزانیه‌کان له‌کوێبن؟ خۆ ئه‌وان ده‌یان گووت ئێمه دڵسۆز و خاوه‌نی ئه‌و کوردستانه‌ین که‌چی ناوی ده‌ڤه‌ره‌که‌شیان گۆڕابوو، پێی ده‌گوترا وادی ئۆغلۆ! ئه‌و کوردستانه هه‌موو گۆڕابوو، نازانم نه‌سێ ولایه‌ت بوو نه‌چوار، له‌هه‌موو شاره‌کانیش کورد هه‌بوون به‌ڵام ته‌نها گه‌ڕه‌کێک یان دوو گه‌ڕه‌ک ئه‌ویش وه‌ک که‌مینه سه‌یر ده‌کران!\nسه‌رتان نه‌یه‌شێنم هیچ ئاسه‌وارێکی ده‌وڵه‌تی کوردی کوڕه نه‌ک ده‌وڵه‌ت ئه‌و به‌ناو حکومه‌ته‌شمان نه‌مابوو! هیچ کون و که‌له‌به‌رێکی مێژووش باسی نه‌ده‌کرد! ته‌نها له‌وانه‌ی قوتابخانه‌کان که‌مێک له‌باسی نیشتماندا هه‌بوو، ئه‌ویش به‌نمونه‌ی ده‌سته‌ڵاتی خاین و دز و نیشتمان فرۆش باس ده‌کران.\nبه‌دڵنیاییه‌وه ئه‌وه حاڵی کوردستانه له‌دوای چه‌ندین ساڵی تر ئه‌گه‌ر فریای نه‌که‌وین.!\nبه‌ڵام چه‌ندی ده‌که‌م خه‌وم لێ ناکه‌وێ تاکو به قوڵی بنووم! ئه‌ویش له‌به‌ر خه‌م و خه‌فه‌تی گه‌ل و نیشتمان و خیانه‌تی سه‌رکرده‌کان و زوڵمی دوژمنان…!\nبارزانی و ووته دووبه‌ره‌کیه‌کانی\nله تۆڵه‌ی هوهاکان با خاتونێک بکه‌ینه سه‌رۆک\nڕێبواری که‌ریم وه‌لی قسه‌ی دڵی پارتی کرد!


سەرۆک ترامپ: ئامادەیی تەواوم هەیە ئابوری تورکیا وێرانبکەم\nسەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ بەیاننامەیەکی سەبارەت بە هێرشەکەی تورکیا بۆ سەر باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا بڵاوکردەوە و ئەمەش دەقی بەیاننامەکەیەتی :\n" بەمزووانە فەرمانێک دەردەکەم بۆ سەپاندنی سزا بەسەر بەرپرسەکانی پێشوو و ئێستای حکومەتی تورکیادا و هەر کەسێک کە بەشداربووبێت لە ناسەقامگیرکردنی باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا. هەروەها گومرگی سەر پـۆڵا بە ڕێژەی 50%زیاد دەکرێت، ئەمەریکا بەزووترین کات وتووێژەکانی وەزارەتی ئابوری ئەمەریکا لەگەڵ تورکیادا ڕادەگرێت سەبارەت بە ڕێکەوتنێکی ئابووری کە بڕەکەی دەگاتە 100 ملیار دۆلار.\nئەم فەرمانە ڕێگە خۆش دەکات لەبەردەم ئەمەریکادا تاوەکو سزای دیکە بسەپێنێت بەسەر هەموو ئەو کەسانەدا کە دەستیان هەبووە لە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و هەڕەشەکردن لە ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری سوریا. ئەم سزایانە کۆمەڵێک دەرەنجامی لێدەکەوێتەوە لەوانەش سەپاندنی سزای ئابوری و سڕکردنی موڵک و قەدەغەکردنی هاتنە ناو ئەمەریکا.\nلە یەکەم ڕۆژی سەرۆکایەتییەکەمەوە، بەڕێوبەرایەتییەکەی ترامپ ماندوونەناسانە هەوڵدەدات پارێزگاری لە سەلامەتی و ئاسایشی ئەمەریکا و هاوڵاتیانی بکات. ئەمەریکا و هاوبەشەکانمان لە 100% ئەو شوێنانەیان ئازاد کرد کە لەژێر دەسەڵاتی بێ ڕەحمانەی خەلافەتی داعشدا بوون. دەبێت تورکیا ئەم دەستکەوتانە نەخاتە مەترسییەوە. هەروەها دەبێت پارێزگاریکردن لە هاوڵاتیانی مەدەنی و بەتایبەتی کەمینە ئاینیەکان و نەتەوە بێ دەسەڵاتەکان ئەرکی سەرەکی بێت. هەروەها کاولکردنی ماڵ و حاڵی هاوڵاتیانی سیڤیل و کەمینەکان جێی قبوڵکردن نیـیە. هەروەها دەبێت گەڕانەوەی پەنابەران بە شێوازێکی پارێزراو و خۆبەخشانە و سەروەرانە جێبەجێ بکرێت.\nلەشکرکێشیەکەی تورکیا ژیانی هاوڵاتیانی سیڤیل دەخاتە مەترسییەوە و هەروەها هەڕەشە لە ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە دەکات. تەواو لەگەڵ ئەردۆغان ڕاشکاوبووم: کردەوەکانی تورکیا دەبنە هۆی قەیرانی مرۆیی و ئەگەری ئەنجامدانی تاوانی جەنگی لێدەکەوێتەوە. تورکیا دەبێت گرەنتی سەلامەتی هاوڵاتیانی سیڤیل بدات. بەداخەوە تورکیا گوێ نادات بە کارەساتە مرۆییەکانی داگیرکارییەکەی.\nوەکو پێشتر وتوومە ئەو سەربازە ئەمەریکییانەی ماون لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا دەیانکێشمەوە. چونکە هێزەکانی ئەمەریکا شکستیان بە خەلافەتی داعش هێنا، ئەو هێزانەی ئەمەریکا کە ئێستا لە سوریا دێنە دەرەوە لە ناوچەکەدا دەمێننەوە و چاودێری ڕەوشەکە دەکەن و ڕێگە نادەن ئەوەی ساڵی 2014 ڕوویدا ڕووبداتەوە کاتێک بە هێند وەرنەگرتنی ڕەوشەکە وایکرد داعش لە سوریا و عێراق سەرهەڵبدات. هێزێکی بچوکی ئەمەریکا لە بنکەی سەربازی تەنف لە باشوری سوریا دەمێننەوە تاوەکو بەردەوام بن لە لەناوبردنی ئەو داعشانەی کە ماون.\nئەمەریکا بە توندی سزا ئابورییەکان بەکاردەهێنێت بۆ بە ئامانجکردنی ئەو کەسانەی کە کۆمەکی و پشتیوانی لەو ئەرکە خراپانە دەکەن لە سوریا. من تەواو ئامادەم ئابوری تورکیا وێرانبکەم ئەگەر ڕابەرانی تورکیا بەردەوام بن لەم ڕێگە مەترسیدار و کاولکەرەی گرتوویانەتەبەر."


تام‌و چێژی زیندانی کوردان\nنزیک بە ٢ حەوتوویە ٧ کوردی چاڵاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە هەوڵێڕ پایتەختی باشوری کوردستان لە بەندیخانە کراون تا تام و چێژی عەداڵەتی حکومەتێک بکێشن کە ئاڵاهەڵگری کونگرەی نەتەوەیی‌یە بۆ چارەسەرکردنی ئاشتیخوازانەی مەسەڵەی کورد لە چوار بەشی کوردستانی دابەشکراودا. ئەوەی کە تا چ رادەیەک ئەم دروشمە لە دونیای واقێعدا درووستە و مەسەڵەی کورد دەکرێ لە ڕێگای ئاشتیی لەگەڵ دەوڵەتگەڵێک چارە‌سەربکرێ کە وڵامیان تەنیا گوڵلە، بەندیخانە و لە سێ دارەدانی ڕۆڵەکانی کوردە، بۆخۆی جێگای پرسیارە. بە تایبەتیی بە لەبەڕەچاوگرتنی ئەم ڕاستییە کە حکومەتی باشور و حکومەتی خودموختاری ڕۆژئاوا بۆخۆیان ئاکامی شەر و خەباتێکی درێژخایەن و گۆڕانکاریی لە سیاسەتی ئەمریکا و ئەوروپا لە ناوچەی ناوەڕاستدان و نە عەقلییەتی ئاشتیخوازانەی سەدام و بەشار ئەسەد. ئاڵوگۆرەکانی ئەم دواییەی باکوری کوردستانیش نە تەنیا بەرهەمی ئاشتی‌خوازبوونی تورکەکان، بەڵکوو بە رادەیەکی زۆر بەرهەمی ڕژانی خوێنی هەزاران هەزار ڕۆڵەی کورد، پەرەگرتنی بزوتنەوەی جەماوەریی گەڵی کورد لەو بەشەی کوردستان و گوشاری وڵاتانی ئەوروپییە.\nلە‌مێژە هەوڵی ئاشتی خوازانەی کاربەدەستانی هەرێمی کوردستان بەرانبەر بە وڵاتانی دراوسێ و پاراستنی بەرژەوەندی ئەو بەشەی کوردستان بە قیمەتی بەرتەسک‌کردنی چاڵاکیی حیزب‌و ڕێکخراوەی پارچەکانی دیکەی کوردستان و گرتن‌و بەند‌کردنی کوردە بێ‌تاوانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەواو دەبێ. گرتنی ٧ کەس لە کوردەکانی ڕۆژهەڵات، هەرەشە‌و گورەشەکانی فەرمی کاربەدەستانی هەرێم بۆ سزادانی تاوانکارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە پێی یاسا؟؟ کە لە میدیای کوردستاندا بڵاو بوونەتەوە دەکری لەم چوارچێوەیەدا لەبەر چاو بگیرێ. هەمووش بۆ ئەوەی نەکا برادەرانی ئێرانی گومان لە ئاشتیخوازیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بکەن و دڵیان بشکێ!\nئەگەر بە پێی یاساش بوایە دەبوو تا ئێستا مەسەڵەی ئەو ٧ کەسە چارەسەرکرابایە و ئەوان لەوە زیاتر لە بەندیخانەی کورداندا نەمابایەن. ئەگەر یاسایەک هەیە، ئەو یاسایە نابێ خۆی تەنیا لە گرتن و سزادانی بێ‌ماوە و نادیاردا ببینێتەوە، بەڵکوو پێویستە لەماوەی ٢٤ کاتژمێردا حاڵ و وەزعی تۆمەتبارکراوەکان ڕوون کرێتەوە تا ئەوانیش بزانن سەر بنەمای کام تۆمەت گیراون و سزایان چی‌یە. ئایا تەنیا بە هۆی ئەوەی کە ئەم کەسانە ئیزنی پێکهێنانی خۆپیشاندانەوەکەیان لە ئەستۆوە بووە دەکرێ بەم چەشنە بگیرێن و ڕادەستی زیندان بکرێن، ئەویش لە حاڵێكدا کە هیچ دەورێکیان لە بەردباران کردنی جاسووسخانەی ئێران لە هەوڵێر نەبووە! ئەمە سووکایەتیی‌کردن نە تەنیا بە کوردی ڕۆژهەڵات بەڵکوو بە یاسای سەرلاپەرەکانی باشوری کوردستانیشە.\nبە داخەوە لە لایەن حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتیشەوە بایەخێکی وەها بەم کارە نەدراوە، تەنیا بەرێز قادر وریا لە ژمارەی ٦٢٠ ی 'کوردستان' دا لە ستوونی نووسراوەکانی "مستەفا شێخە" یەکێک لە بەندکراوەکان، بابەتێکی جوانی لەسەر ئەم کەسایەتیی‌یە نووسیوە، بەڵام ئایا هەر ئەوەندە بەسە؟ بێگومان نا. پێویست بوو لە لایەن کومیتەی‌ناوەندی ئەو حیزبانەی کە ئەندامەکانیان زیندانی کراون بە فەرمی دژ بەم کارە هەڵوێست بگیرێ و داوای ئازادی ئەوان بکرێت. ئەگەر ڕێبەریی حیزبێک لە وڵاتێکی بە ناو ئازاد وەکو کوردستان بەرگریی لە ماڤی ئەندامانی خۆی نەکا چۆن دەتوانێ دەم لە بەرگریی‌کردن لە ماڤی خەڵکی ئاسایی بدات. هەر بەو قانوونەی کە ئەندامی حیزبێک بۆ بەرێوەبردنی بەرنامە حیزبەکەی تێدەکۆشێ و تەنانەت گیانیشی لەسەر دادەنێ، هەر بەو قانوونەش پێویستە ڕێبەرایەتیی و کاربەدەستانی ئەم حیزبانە پشتیوانی لە ماڤی ئەندامەکانیان لە کوردستانی ئازادکراویشدا بکەن و ماڤی ئەوان نەبێتە قوربانیی مەسڵەحەتی بوونیان لە باشوری کوردستان.