Лялечка – балетніца – каралева – сплетніца • РАЗНОЕ • БЕЛОРУССКАЯ ПРОЗА\nнайти похожие → Главная → БЕЛОРУССКАЯ ПРОЗА → Лялечка – балетніца – каралева – сплетніца\nСкачать бесплатно! Научная работа на тему Лялечка – балетніца – каралева – сплетніца. Аудитория: ученые, педагоги, деятели науки, работники образования, студенты (18-50). Minsk, Belarus. Research paper. Agreement.\nЛялечка – балетніца – каралева – сплетніца 58\nLibmonster ID: BY-1096278184\nЕва Вежнавец — менская пісьменьніца. Яе апавяданьне “Мы два хохлікі” ў 1998 годзе друкавалася ў першым нумары часопісу ARCHE і стала празаічным адкрыцьцём году.\nВетрык вее, насеньне сее,\nшто за насеньне ветрык сее?\nНа ўскраіне Адамова мітусіцца дзяўчына. Гэта Стэфа. Яна хоча ўратавацца. На ёй ужо тлее адзеньне. Па вуліцы бегаюць немцы, усіх забіваюць і кідаюць у хаты. Чацьвёра хлопчыкаў Анціка Вечара ляжаць гуртком у Стэфы на дарозе. Схавацца пад целамі? Не. Спаляць. Паміж хлявамі Цьвіркі й Зелькі зробленае перакрыцьцё з жэрдзя й картафляніку, атрымаўся катушок, на дне якога тарфяная лужына. Стэфка падае туды і ляжыць. Неўзабаве загарэўся і Зелькаў хлеў; страшна зараўла карова і, высадзіўшы дзьверы, паляцела ў поле, грозная, як бык. За ёй, страляючы, бяжыць немец. Вагонь тым часам падбіраецца да Стэфкі.\nЯна роспачна азіраецца і бачыць, што недалёка па ўтравелай сьцяжынцы марудна сунецца кабета з кубкам у руках. “Добра хоць, што й ты згарыш!” — радуецца Стэфа, пазнаўшы ведзьму Мачанку, што загубіла паўсяла. Аднак немцы Мачанкі ня бачаць. Яна кіруецца да шула, што ацалела ад Цьвірка–Зелькавага памежжа, ставіць на шула кубак. Вада, плескануўшы з кубка, паўзе па стрэсканым дрэве. Агонь сьціхае, ва ўсіх 11 вёсках сьціхае агонь. Аднак Стэфа Змушка ляжыць у лужыне да вечара.\nЧатыры дні пазьней, бадзяючыся ў лесе, яна знайшла павешанага тутэйшымі Стася Вялічку, партызанскага сувязнога. Ён вісеў на абпаленым дрэве, нахіліўшы спакойны авальны твар. Ён адзіны заплаціў за сьмерць 11 вёсак. Стэфа знайшла і параненую Зелькаву карову, адкапала на сваім папялішчы куфар зерня, зерне ссыпала, у куфар пазьбірала парэшткі мачыхі й сясьцёр, зноў закапала на гародзе. Ужо трыццаць год яна жыве на тым самым селішчы, мае дзьвюх дачок. У хляве вядуцца нашчадкі Зелькавай каровы, на шуле ля весьніц заўжды стаіць кубак з вадою, на сьценах хаты плазуюць і бязгучна змагаюцца блюшч зь дзеразою. Ад іх зялёнае крыві вільгатнеюць сьцены. Стэфа верыць, што вада зь дзеразою ратуюць ад агню. Хата абароненая абыякавасьцю знутры, сырасьцю звонку. “Што згніе, то не згарыць”, — думае Тэрэза, унучка Стэфы. Тэрэза нарадзілася ў 1973 годзе. Каталіцкія імёны ў сям’і — адзінае, што засталося ад звычаяў. У касьцёл Тэрэзу ніхто не насіў. На пялюшках не вар’яцелі. У доме кіраваліся прынцыпам “абы ніхто не памёр”. Тэрэза заўважала, што і бацька, і маці, і бабка запабягаюць словаў “мы” і “сям’я”.\nКалі Тэрэзе было два месяцы, Мачанка зноў прыйшла. Тэрэза ляжала ў начоўках на грубцы, за сьцяною гудзелі запоіны яе цёткі. Стэфка пайшла па нешта ў кухню й пабачыла, што ля грубкі стаіць Мачанка. “Баба цукерак дала малой”, — сказала суседзкая дзяўчынка, што круцілася тут жа. Стэфа ўзяла карамельку зь дзіцячай лапкі й разгарнула. Унутры быў драўляны цурбалачак, груба сьцёсаны чалавечак, абкручаны чорнай ніткаю. “Ідзі адсюль, баба”, — сказала яна і кінула пацурбалак у агонь. Мачанка пайшла, валочачы цяжкія спадніцы. Ніхто яе не папракаў. Баяліся зь ёю размаўляць. Дый празь некаторы час яна памерла.\nТэрэза падрастала некампанейскай і хмурай. Зь дзяцінства не залюбіла вяскоўцаў. Працаваць адмовілася раз і назаўжды. Хатнія асаблівага наезду не рабілі. Маці была фэльчаркаю і прападала ў больнічцы. Бацька працаваў абходчыкам, гібеў на паляваньні і рыбе, прыходзіў уначы, а зьнікаў нараніцу. Рыба, аер і зялёныя сеткі валяліся ў сенцах мокрай купай. Бацькавым захапленьнем былі балотныя птушкі, ён назіраў за імі, прыносіў дадому яйкі, пярынкі, старыя гнёзды. Кар’еру рабіць адмовіўся, хаця яго й адпраўлялі ў лесатэхнікум. Бацька лятаў нізка, як шлёмка, і ўсё прыглядаўся да зямлі.\nТэрэза, наадварот, баялася лесу, поля, ракі, пелькі ў канцы гарода. Яны былі жывыя і пагражалі. Потым гэты страх зьнік за дзень, калі маці загадала ёй нарэзаць жаўтазелю сьвіням. Тэрэза заблудзіла і блукала па палёх, як сабака. Здавалася, Мачанка гаварыла зь ёй. Той сьвірняковы вецер, што лётаў па загуменьні, насіў кастрыцу і пыл, грыз крысьсе ў кашуль і варочаўся ў наўлечках, тут шалёстаў у травах і складаўся ў цьмяныя хуткасловы. Тэрэза хадзіла, як бацька, угнуўшы голаў і прыглядаючыся да зямлі. Балотным старасьценам пазначана, дзе стаяў хутар, жывакостам — дзе былі акопы, скочкамі — пралітая кроў. Шашок пабег полем з курынаю галавой у зубах. У кустах кырхаў алень, празь некалькі гадзінаў туды шусьне круччо. Увесь дзень сьмерць стаяла, кружляла за дрэвамі, у хмызьняку, пільнавала Тэрэзы. Гэта была не людзкая сьмерць, а дробная, для жывёлаў, і Тэрэза яе не баялася. У гэты дзень яна навучалася стрыманасьці і пакоры. Яна спасьцігла ісьціну, што чалавек шчасьлівы адзін.\nПразь некалькі год шкурлат хвоснуўся ў комін і ўпаў у хату, і памерла Стэфа, а Тэрэза разьвіталася з бацькамі і паехала ў Белае Места Менск.\nНа трэйцім курсе славянскай філялёгіі Тэрэза сыйшлася з Вандай Калістовіч, дачкой грашавітага кампазытара. Скончыўшы ўнівэрсытэт, яны разам вырашылі ўцякаць. Такія пляны яны снавалі ў Ванды на лецішчы вечарамі.\nВось дзьве цыгаркі гараць у поцемках. Цвыркун заводзіць сваю песьню. Ванда, зацягваючыся, назірае, як матка на тэрасе закатвае агуркі з асьпірынам.\n— За трыццаць год, што жыве за бацькам, не адвучылася ад бядняцкіх звычак, — кажа Ванда. — Гэтыя агуркі каштуюць капейкі, а яна іх садзіць, поле, палівае, ірве і гэтак далей. І ўсе тут такія. Ня маюць розуму, каб даражэй прадаць свой час. Ні ў кога няма прагі да раскошы, толькі сытасьць ды тупое рохканьне. Пляўкі, тралейбусы, рылы нейкія. Тандэта, брудная сялянская народнасьць. Учора нехта кінуў камень у перапоўнены тралейбус. Гегеманьнё дзічэе.\n— Праўда, — марудна кажа Тэрэза. — Мне дык усё харкаюць пад ногі. Ідуць міма і харкнуць. Можа, гэта што значыць па–іхнаму, па–рабочаму? Заляцаньне, напрыклад?\n— Наадварот, чужое чуюць. Мы паедзем у Варшаву. Натуральна, палякі мала чым лепшыя, але там Богша Адзінцэвіч цяпер круціцца. Я ўжо пашпарт сабе зрабіла. Учора і штамп паставіла. Думаю: заўтра буду ад вас далёка, родныя сядзібы. Эмпірэі для галодных. Сьмярдзючыя пельмені. Мыла з сабачыны.\n“Мы людзі тутэйшыя, пракаветнікі,\nа нянабрыдзь чужацкая, —\nшто спрадавалі яйкі, зяленіва й семкі,\nз–пад хустак пасьміхнуліся тонкія авальныя твары.\nКонь — стук капытом.\nБудзе тутака мой дом.\nАднойчы зьбіраўся Богша ў Менск і чакаў аўтобуса на Рафалаўскай аўтастанцыі. Чытаў “Ілюстраваную храналёгію беларускай гісторыі”. У ягонай галаве стракацела ад княскіх імёнаў. Раптам пачуў, як двое прыгорбленых і жаўтазубых хлапцоў з шышкаватымі чарапамі загыгыкалі побач: “Храналёгія! Гы–гы–гы! Храналёгія!” “Такія вырадкі замест колішніх гаспадароў!” — падумаў сабе Богша і заплюшчыў вочы. Ярасьць бушавала ў ім, як сонечны пыл. Расплюшчыў вочы празь імгненьне ўжо другім чалавекам. “Дудукаць тут з вамі я не зьбіраюся. Рафалаў Сонны ператворыцца ў Рафалаў–на сямі–вятрох. Фандангаштадт”.\nБогша стварыў і ўзначаліў суполку БНФ. Распаўсюджваў улёткі, арганізоўваў выбары, змагаўся з тутэйшым начальствам. Потым зразумеў, што такія мэтады мала мяняюць нават яго самога. Паступова да яго даходзіла праўда пра дзьвесьце год акупацыі. За плыўкай Арэсай ён знайшоў камень, ля якога сувораўскія цуда–волаты забілі Стэфана Ваўжэцкага. І зразумеў — тая ярасьць, што душыць яго, можа знайсьці выйсьце толькі ў разбурэньні. Калі ён ня будзе бурыць звонку, нянавісьць самне яго знутры. Богша стаў чытаць начамі пра расейскія набегі на Літву, пра гісторыю каўкаскіх войнаў, пра Шын Фэйн і Слуцкі збройны чын. Канчаткова запеклым яго зрабіў Дастаеўскі — перарасеец, недаліцьвін. Душачыся ягонай ліпучай душэўнасьцю, Богша і сасьпеў да тэракту. Ліпеньскай ноччу ён узарваў помнік Сувораву. У горад наехалі людзі з абласнога КГБ. Мясцовых апазыцыянэраў цягалі на допыты. Богшу, як чалавека, што адыйшоў ад справаў і зрабіўся нелюдзімым кніжнікам, не чапалі. Затое арыштавалі Майскага, старшыню суполкі БНФ, і, па чутках, моцна білі яго, дабіваючыся прызнаньняў. Сьледзтва вёў капітан Чупахін, хлопец з–пад Кастрамы, які ледзь не згібеў бяз справаў у цеснаце беларускіх гародчыкаў. Чупахін езьдзіў у газіку, набітым пракуратурай і гэбістамі. Людзі пазіралі на газік з–за фіранак і платоў.\n21 жніўня, як звычайна, газік з ГБ выехаў на вул. Дзяржынскага, па старому Ройста, і пакіраваў на Менск. Калі праяжджалі масток над Арэсаю, адбыўся гучны выбух. Друз і косьці пасыпаліся ў раку, у горадзе ўвялі камэнданцкую гадзіну, а ў мясцовай газэце зьявіліся партрэты ў чорнай аблямоўцы — Чупахін, Ферапошкін і два сэржанты.\nМост і цяпер яшчэ не адноўлены. У аб’езд едуць грузавікі, вазы і легкавухі, а перад мастом, на насыпаным будаўнікамі грудку, стырчыць выцьвілы чырвоны сьцяжок і расьце ўжо бярозка–самасейка. Маленькая, як тая, пад якой некалі сканаў у безнадзейнасьці касінер Ваўжэцкі. Богша думае пра забытую сьмерць Стэфана і шумную славу Суворава і радуецца, што тут нарэшце зводзяцца рахункі.\nПразь некаторы час Богша адчуў, што й ён сядзіць на войстрым дзяржынскім прышчуры. Таму ён ціхенька зьехаў у Менск, адтуль у Польшчу і паўгады чакаў, калі Рафалаў ізноў сьціхне.\nКалі Богша вярнуўся, беларуская рэчаіснасьць яшчэ больш нагадвала сон хворага. Людзі рухаліся, як амёбы ў расоле. Зануды, страшныя нудоцьці. І ў кавярні, дзе ён сядзеў, было ціха, паволі варушылася біямаса. Ніхто не дзівіўся аўтаматчыкам у камуфляжы, што пілі піва за стойкай. Богша сеў, узяў гарэлкі і парэзаны лімон. Глыток гарэлкі — скрылёк лімону, і так да ўтрапёнасьці. Нарэшце Богша напіўся і ўзгадаў, як знаёмая немка, што працавала ў Гомлі ў госпісе, сказала: я змагла б тут жыць, толькі як састарэю. У мяне энэргіі, як у апэльсінцы. А тут неверагодна цяжка яе рэалізаваць. Мне не смакуе тое, што зараз, не, мне не смакуе.\nА ноччу яму прысьніўся вельмі цяжкі сон.\nБыццам адкрылася шырокая Беларусь, былі бачныя ўсе травінкі, крыніцы, пелькі й разлогі, замкі й магілы. Разлапыя і няўклюдныя елкі. Літасьцівая прырода, такая літасьцівая. Вышэй, чым годная. Ніводнай кропкі зла — анізваньня. Толькі белы сьвет. Вада, пясок, замглёныя палі, празрысты блакітны туман. Павітні петлямі вісяць з хмызоў. Паветра дзікае, тло для асілкаў. І падалося, што Рахманы рыцар раптам выедзе з–за плаўных узгоркаў, шукаючы свайго белага шатра.\nІ тут з–за гарызонту зьявілася першая брудная хваля, сапраўдны чорны вал, папаўзла па зямлі, заліваючы ўсё. Гасла пад масквою зямля, танулі ключыкі, купальнік, гайчынец, начны зельбарнік, грабелькі, атрутная красаўка–шалей, сіні барэц, ранішні сьвіднік і белы краспак; сонцагляд–месяўнік, шалезкі, крэселцы, корнус–яленец, чарвічнік, бажадрэўка; шанда бухматая, гародная, палявая, лугавая, сабачая, птушыная, лесавая, перная. Бружмель, бружмель вадаграй, скрыпень, чалібор. (Толькі ведзьмы будуць памятаць, што ня ўсё зялёнае завецца трава, і кожная сьцяблінка мела свой шолах, паўтарала сваё імя.)\nМак–відук расплюшчыў спалоханыя вочы. Мак–плюснак заплюшчыўся яшчэ болей. На тоненькіх ножках сабачы грыбок уверх падымае свой жоўты чубок. Цягнецца. Вось і чубок пакрыла чорная хваля.\nЖучкі і смачныя кузуркі. Гнёзды і норкі. Птахі лапаногія і птахі даўгакрылыя. Кірлі, марскія вароны, рыбачкі расхлістаныя. Сакол–альсец, балотны партызан. Тлустая гусь—загуменьніца. Крычка–сьветлакрыл. Маленькі студзька ловіць печкуроў. Раплюк–канаплюк, амяловы дрозд, жаўранкі — палявыя дзерлюкі, аляпка і дрозд–пявунец. Дзяцел вялікі, малы й серадольшы, чорная жаўна і зялёны дзятлік–паўзун. Каўкі, крукі, крумкачы, гракі. Сінюк чубаты, апалоўнік. Аха–ха–ха–ха — прамахала крыламі хахатва і страпянуў крыламі стрэпет — двухіменны птах unisex. (...ніхто, акрамя чараўнікоў, ня ўспомніць вашых імён, не прасочыць вашага вешчага палёту.)\n..Дзесьці чутны крыкі, чутны гром, чутныя сабакі, дзесьці страляюць і змагаюцца, а тут шалёстка коціць па зямлі брудная хваля. Тонуць Лозка, Шацілкі, Гарманішкі, Тройдзень, Слонім, Манівід, Вільня, Трокі, Крэва, Ліда. Тонуць месты, агранцы і гасподы, тонуць ціхія хаты. Бруд шугае над буслоўкамі. Тонуць крамніцы, клеткі і корчмы, зялейні, варэльні і лазьні, гуты, цукроўні, бровары, крухмальні, гарбарні, паперні, цагельні і крушні. Тоне тое купелішча, што голуб купаўся. Дзе хадзіла сьлічна панна, сьлічна панна Марыянна. Пане Яне–Фабіяне пасьвіў коні на раўдані. Усё залівае бросьня, плыўкая масква, кваква, вогнік, чорная сьнедзь.\nЯна шукае людзей.\nФраньцішак Весялін Здагада, Сэбасьцян Спадоба, Стэфан Шчодра, Сак Вароніч, Пятрук Калавойша, Юшко Літвін, Рыгор Бліскаўка, Зафея Зелянуха, Каспар Непітушчы, Лаўрын Дзеравянка, Раліна, Граўша, Алелька, Ждан Заранка, Гіляр Валкатоп, Радота Мянчук, Геліяш Жаба, Яцына Сьвіціч, Багуфал Тур, Каледа Станелевіч, Марта Валовіч, Дамінітра Глябовіч, Таміла Чаховіц, Сьветахна Ільлініч, Урбан, Альбін, Фларыян, Стэфан, Ленарт, Севярын, нам вясна патрэбна ўсім, нам вясна ўсім патрэбна, студзень, люты, сакавік. Марва і Мерат, Сёмуха, Купала, калі ўночы цьвіце папараць. “Братья! Братушкі! Братья!” (глытайце вашы імёны з бросьняй).\nАдзін толькі Богша бяжыць хутка–хутка, уцякае, уцёк і схаваўся–такі ў сваім дамку, засунуўся на засаўкі. Масква, падплыўшы да прызбаў, тлустымі языкамі ліжа вокны, цмокала паскуднае... Падбіраецца. Пырскі лепяцца па шыбах чорнымі капейкамі. Богша неяк адразу стаміўся, лёг на дол і стаў чакаць, калі дрыгва заесьць усё. Сьвядомасьць літасьціва згасла.\nПрачнуўся Богша перад ранкам. Праз вокны ліло блакітнаватае сьвятло, такое дзіўнае, бледнаватае, што страшна было выглянуць. Вам вядомыя малочныя адліжныя ночы, калі сівое зьзяньне акружае ўсё, найбольш дрэвы, так, што яны адкрэсьленыя чорнай рысай і акружаныя белым флёрам, які сьвіціцца ад вашых лятарняў. Такою ноччу была і гэта, але замест белай яна была сіняю. Богша так і не рашыўся вызірнуць.\nАдчыні вакно ды зірні на двор:\nна тваім двары\n(масква — у дрыгву, дрыгва — у літву).\nСьветлым ранкам клухта засохла, і на двары сапраўды зьзяў шацёр, можаш мне ня верыць. Далей я расказваць ня буду.\nБогша стаў рэдактарам падпольнай газэты. У адзін год памежнікі двойчы здымалі зь цягніка яго інфарматараў і тройчы палілі тыраж на мяжы. На трэці раз Богша сам прымчаўся на мяжу і стаяў ля вогнішча. Звыклая нянавісьць бушавала ў ім. Але раптам Богша зазьзяў вачыма — гопп! сеў у джыпп!– і панёсься, уздымаючы воблакі пылу. Новай ідэяй было стварэньне падпольнага радыё, якое гучала б і ў Інтэрнэце. Для гэтага ён матляўся, наразаючы кругі вакол краю, як воўк–сірамашка.\nДзяўчаты спыніліся ў Богшы падчас варшаўскага пэрыяду яго жыцьця. Ён якраз зарабляў грошы. Жыў ён у пансіянаце. Праз тыдзень Тэрэза ўжо зьнемагала ад ягонай гасьціннасьці. Яна нічога не прымала бясплатна, дабрыня здавалася ёй двухсэнсоўнаю рэччу. Таму яна купіла тэлефонную картку і днямі званіла па аб’явах. Патрабаваліся зборшчыкі калафёраў, абдзіральнікі шпарагі, пакаёўкі і падмятайлы. Ня ведаючы мовы, яна не магла разьлічваць на кваліфікаваную працу. Спадзявалася потым узьляцець вышэй. Нарэшце яна нанялася ў пакаёўкі да паньства Каладзінскіх. У яе абавязкі ўваходзіла прыборка трохпавярховага дома, гатаваньне ежы на трох чалавек тры разы на дзень. За ўсё гэта ёй давалі 200 даляраў на месяц і “адкрытую лядоўню”. Спачатку Тэрэза цягалася па паверхах з пыласосам, як з дохлым цмокам, і радавалася, што прывучыцца да парадкаў добрага дома, да шыкоўных рэчаў. Але потым сьцяміла, што культура ежы і вядзеньня размоваў, суворая рэглямэнтацыя напояў, прыбораў і страваў ніколі яе не зацікавяць. Набываць прафэсійныя хваробы служкі, красьці гаспадарскі ліквор, строіць вочы садоўніку і пляткарыць з суседзкай пакаёўкай было нецікава. І Тэрэза зразумела — трэба ісьці адсюль. Акрэсьленага пляну ў яе не было. Толькі свабода, дарога, нічога збытняга.\nАтрымаўшы ў месяц у паўтары разы меней, чым дамаўляліся, Тэрэза сабралася ўцякаць без аб’яўленьня вайны. Яна ведала, што з Каладзінскімі ёй не цягацца. Вырвуць кішкі. У іх сківіцы на ўзроўні яе жывата. Таму зьбіралася ўпотай — апранула джынсоўку і дарожныя чаравікі, навесіла пляцак, астатнія рэчы кінула ў сьмецьцярэзку, замкнула дзьверы і пайшла па небрукаванай вуліцы Пехоты Ляновэй. Пыл адразу завінуў Дарка з Бэатай, ператварыў іх у куколі на ўзбочыне. Тэрэза назаўжды адсекла тую частку сьвядомасьці, дзе гнязьдзіліся ўспаміны служкі. Выходзячы на скрыжаваньне Пяхоты Ляновэй і Падгурскей, яна ледзь ня трапіла пад Богшаў бурачковага колеру джып. Богша з Вандаю ехалі яе адведаць. Адразу ж яны паехалі ў кавярню “Арлекіна”, потым у “Старапольскую”, потым у п’янкі паб на Мядовэй. Нарэшце пілі на вуліцы віно. Потым захацелася спаць. У пансіянат іх не пусцілі, патлумачыўшы, што ўстанова вядомая як ціхі сямейны ставок, што цярпеньне скончанае і п’янай распусты тут ніхто не пацерпіць. Богша, Ванда і Тэрэза вярнуліся на ходнік, падаслаўшы белы Богшаў плашч, расклаўшы на ім мандарынкі і паставіўшы “бусьліка”. Потым Богша арандаваў дзьвіг, што ехаў зраньня на нейкую будоўлю, і таўсматы мазур завёз іх да гатэлю “Юнона”, дзе жылі ўкраінскія тарбэшнікі. Па дарозе ўсе трое сьпявалі дарожныя песьні з разнастайнымі падсьпеўкамі, як “ехаў мазур да млына, гоп–тыгі–тылі–тыгі–ролі” і “ехаў жыд па інтарэсе гой–да гой–да гой–да–да”.\nУ “Юноне” Богша заснуў, а дзяўчаты спаць не пайшлі, а прынялі ўдзел у п’янцы гурмы ўкраінцаў. Усё йшло паціху–патроху, пакуль украінцы разам з Вандаю ня выдумалі, быццам беларусы як найлепш надаюцца ў землякопы, пакаёўкі і падкухцікі з–за свае цяглавітасьці, упартасьці і каровінай пакоры. Разумная арганізацыя працы, розныя інтэнсіфікацыі ды ўдасканаленьні беларуса толькі раздражняюць. Лепш тупа праварочаць цэлы дзень, марачы пра мігдалы нябесныя, а потым есьці бульбу зь лёкам і зіркаць з–пад нізкага лоба, ці не зашмат ядуць дзеці. Тэрэзу як пакаёўку і беларуску гэта заела, яна разьлютавалася да непрытомнасьці, распачала бойку, біла апанэнтаў цяжкімі дарожнымі ботамі. Новы ясны дзень Змушка сустрэла ў цамянтовым пастарунку, дзе выявілася, што яе дэпартуюць. Змушка стаяла за цацачнымі кратамі, калі прыйшла Ванда. Белая шаўковая блюзка ажно дыхала на ёй. Тэрэза, прасадзіўшы між кратаў востры пакамечаны твар, разглядала сяброўку.\nВанда падышла да кратаў і, гледзячы ў Тэрэзіна пераносьсе, сказала: — Раз не змагла ўладкавацца — вяртайся назад. Я ня буду цябе выручаць. Я застаюся тут. Кожны сам за сябе, а Бог за ўсіх. Мне надакучыла быць добрай сяброўкай. Гэта ўрэшце агідна — быць добрай, калі ня хочаш!\nВанда нахілілася, засунула Тэрэзе ў чаравік скрутак залатовак і пайшла прэч, цалкам спакойная.\n— Бывай, каралева! — закрычала Тэрэза ўсьлед. — Пабачымся восеньню на карэліцкім мосьце. У мяне ў руках будзе гарбуз, а на галаве кепка!\nРадасьць захліснула Тэрэзу. Яна таксама хацела пазбавіцца Ванды і жыць па сваіх простых законах. Ужо заўтра яна выйдзе з пастарунку і папрэ па дарозе пад храбусьценьне шкла й касьцей.\nЭміграцыя стоп! Лёс ізноў занёс яе дамоў. Вось твая будка, пасьцілка і міса. Ахоўвай свой край, як сабака Гарун. Але ахоўваць свой край Тэрэза не хацела, а парашыла сьціснуцца і перачакаць, а потым зноў падацца лавіць павін хвост. Нават калі прыйдзецца харчавацца недагрызкамі і шукаць шчасьця ў чужых дамах.\nПа вяртаньні Тэрэза ўладкавалася ў Батанічны сад наглядчыцай. Ёй выдзялілі жытло ля самага саду. Зноў тое ж самае — бяздомнасьць і безграшоўе. Яе выправа і пасаг. У Тэрэзы цэлы музэй старых, у замухрышках, спадніц і швэдароў. Ванда мела рацыю. Тэрэза ня можа зарабляць грошы. Можа толькі капаць, месьці, чысьціць бульбу. Каб былі занятыя рукі і свабодная галава для фантазіяў. Жыцьцёвая тканка падралася, сябры матлянуліся ўбакі, як канцы нітаў. Іх ня зьвяжаш, не паставіш саетную латку на гэтую радзюжку. Ванда не знайшла багатага мужа. Яна стала спачатку ўтрыманкаю яечна–яблычнага магната зь Нямеччыны, потым працавала на кухні ў Чэхіі, танцоркаю topless у Аўстрыі. З Аўстрыі яе дэпартавалі. На беларускай мяжы адабралі грошы. Ванда апынулася ў краіне, якую ненавідзела больш за ўсё. Яна не магла ўпасьці ў анабіёз, як Тэрэза, бо гідка было растварацца ў тутэйшым жыцьці. Купіўшы за апошнія два даляры курыную ножку і квіток у аўтобус–кругасьветку, Ванда паехала ў Менск. У Менску можна залізаць раны і пачаць спачатку.\n“Калі гэта ўсё, што прапануе мне сьвет, то мне гэтага ня трэба. Я ня веру, што духоўнасьць замяняе камфорт. Мне патрэбны дом з комінам, пэйзаж за вакном, доступ да інфармацыі і грошай. Зайду на другое кола, як цяжкі зьнішчальнік. Мой прыяцель працуе ў Нямеччыне. Я запроста магу стаць там кельнэркаю. Зьбяру грошай, куплю новыя грамадзянства, нацыянальнасьць, імя, узрост, зьнішчу акцэнт і ніколі ня ўспомню гэтага шэрага балота”.\nТак бы і было, каб Ванда купіла квіток на іншы аўтобус. Сваю памылку яна зразумела ў Запольлі. У аўтобус уціснулася гурма нясьвежых людзей. Малая Вішня. Два вясковыя алькаголікі. Жораўка. Колькі падвялых кабет, ад іх невыносна тхло нямытым целам. У Бярэзінцы зайшлі два дзяды ў аблавушках і зь бельмамі на вачох. Яны сталі ля Ванды за сьпінай і перад вачыма. Адзін соп, другі гучна адхаркваўся. Ванда не магла дыхаць, не магла ўстаць, вострая агіда зацьміла вочы. “Хай усе яны падохнуць. Госпадзe, хай зьдзейсьніцца цуд, і гэты смурод падохне”. Яна паўтарала гэта бясконца. І накаркала. Вадзіла не ўтрымаўся, і ля Краснай Слабады аўтобус кульнуўся ў кювет. Усе абышліся ўдала, а вось Вандзе жалезнае, адпаліраванае мазольнымі лапамі дзяржальна прабіла грудзі, паламала скабкі, пашкодзіла лёгкія. Ванда ляжала на сьпіне ля дарогі і задыхалася. Аўтобус ляжаў. Людзі стаялі вакол. Ёй было страшней за боль бачыць добрыя, цёплыя, літасьцівыя вочы на фіялетавых пажаваных тварах. Адзін з хлапцоў–алькаголікаў разявіў рот і хрыплым голасам, быццам у яго не было горла, сказаў: “Ёй трэба зрабіць іскусьцьвенае дыханіе”. Ванда, як у страшным сьне, пабачыла яго рот з панішчанымі разваламі зубоў, пабачыла мноства іншых ратоў, грыбастых, мокрых. Яна з апошніх сіл пачала хапаць сьнег, кідала яго ў людзей і крычала. “Сьвіныя рылы! Ненавісныя, паганыя сівалапцы! Не падыходзьце ка мне! Калекі! Сьмярдзючае безьязыкае быдла!” Яна выкрыквала лаянкі, антыімёны, здольныя адштурхнуць. А яны насоўваліся, поўныя спагады і жаданьня дапамачы. Ванда пачала біцца ў шаленстве і агоніі і раптам намацала ў сакавіцкай халепе кавалак асфальтавага аплаўню. “Выб’ю вочы! Назад!” Тыя спуджана адышліся. Ванда ўзьняла аплавень, паставіла руку на локаць. Яна ведала, што памірае, і не хацела больш мітусьні, гарачых звыродлівых эмоцыяў. Уладкаваўшы галаву зручней, яна зірнула ў неба. Халодныя вочы, і ясныя, і замглёныя, наблізіліся да яе вачэй. Погляд быў уважлівы і літасьціва абыякавы.\nБясконцы рыцар, вялізны, як Сыёнская гара, узьнёс Ванду далёка ўвысь, дзе змыкаўся ягоны белы шацёр.\nЛёгкую Ванду, палын, бажадрэўку, трысьцё.\nКожны сам сабой жыве.\nСпаліўшы апошні рондаль, яна выкінула яго ў зарасьнікі лубіну і пайшла гуляць па садзе. Была сьвятая нядзелька, калі нічога падмятаць ня трэба. Тэрэза йшла, угнуўшы галаву, і бубнела пад нос.\nрыярдан лох рыёкк\nЁй хацелася ператварыцца ў варону і палётаць над елкамі.\nМірлік сядзеў у зарослай прысадзе на лаве і піў сам з сабою гарэлку. Тэрэза на той час выпівала, і ёй не спадабаўся б малады цьвярозьнік. Мірлік жа быў папросту неадбітны, маленькі, зграбны, Фэб–Апалён у мініятуры. Побач стаяла каробка гранатавага соку з падмоклым чырвоным кутком і ляжала пара вялых мандарынак. Мірлік жмурыўся ад насалоды і прыветна ўсьміхнуўся, калі Тэрэза бачком падсела на лаву. Са знаёмствам не затрымаліся, яго тут жа змацавалі глытком. Мірлік расказаў, што ён скульптар, “ваяцель”, і найлепшы ягоны выраб — гліняны капялюш, якога ня зносіць вецер. Тэрэза паважліва пакратала выраб. Сапраўды, капялюш быў гліняны, памаляваны ў чорнае. Тэрэза распавяла Мірліку пра чэстэртанаву тэорыю капелюшоў і вятроў. Мірлік у адказ — пра валькірыю Хлёкк, што заўсёды лятае пры паўночным ветры.\nНаляцеў той самы вецер, і яны пайшлі замацоўваць сустрэчу далей: Мірлік у гліняным капелюшы і высокая Тэрэза у чорным плашчы, які біўся, як крыло валькірыі: хлёкк–хлёкк–хлёкк.\nІ пачалося. Эмацыйная няўстойлівасьць, імпульсіўнасьць і эгацэнтрызм. Танцы, вечарынкі. Лёгкакрылы геній авантурнасьці меў майстэрню ля цудоўнай забягалаўкі “Амадэй”. Ён ня быў геніяльным мастаком, ляпіў ужытковыя рэчы і прадаваў іх. Аднак Мірлік валодаў здольнасьцю аджыўляць усё, што б ні зьляпіў. Яго галоўнай асалодай было ўсялякае жакоцьце — жукі, кажаны, жабкі, лбсіцы з ашчэранымі зубкамі. Тэрэза, калі заставалася нанач, прыкрывалася з галавою ад гэтай жамяры. А ўдзень старалася ўратаваць талент Мірліка ад здрабненьня і ўвесь час падсоўвала яму ідэі і сюжэты.\n— Мірлік, ты павінен вылепіць гліняна–травяную каралеву. Яна захоўвае раўнавагу ў свеце. Калі яна ўстае, птушкі сядаюць, а сядае — ўзьлятаюць. А ты лепіш баб купаюшчыхся, якім цыгаркі тушаць паміж ног. І спрадаеш іх у парку. На тым сьвеце яны будуць скакаць за табой, як жабы. Так сказаў Гесэ.\n— Растаўкуцца скачучы. Я не дапальваю гліны як сьлед.\n— Ты марнуеш свой талент. Падрыхтуй апраўданьні для Пана Бога.\n— Якраз я — хрысьціянскі мастак, ляплю вясёлае і радаснае. Нявіннае. Заўтра зьляплю хохліка, што скача за вераб’ямі па плоце. Я не раўня тутэйшым лахам, што аднолькава лепяць Скарынаў, Будных і Ленінаў. Мяне тутэйшая патака задрала. Саладжавыя паэты. Фальшывыя дыктаркі. Пісьменьнікі задралі са сваймі барамі ды крынічкамі. Я вось ні разу ня бачыў ані бору, ані крынічкі, якая абавязкова “бруіцца”. “Беларусу і ў Парыжы сьняцца соснаў медзь і бель бяроз”. Такія прыземістыя чырвонанамордыя мацачкі–азызьлікі. Брывасьценькія стажкі. Чытаю ў аднаго: “Плюнуў тут паніч пад ногі і пачухаў патыліцу”. Лахі так робяць, а не панічы. Інфузорыі–лапцікі.\n— Чаго ты ўзьеўся? Ты нічога ня цяміш у пісьменьніках. А стары, што піша пра вайну?\n— Хто б то?\n— Быкаў прыстойны. Але ён піша пра вайну. Заўсёды ў яго нейкі Армагедон. Трэба перастаць пісаць аб захлынаньні, галашэньні, твані і роспачы. Мне досыць.\n— Такія абставіны. Мэнталітэт. Дый клімат гідотны — дзевяць месяцаў слаты. Зноў жа не даюць.\nМірлік зласьліва пасьміхнуўся.\n— Кінь мяне ятрыць. Хто тут каму не дае? Насамрэч усё ад нас саміх гарыць. У мяне ёсьць дзьве любімыя папеўкі.\nНа гародзе сучка брэша,\nка мне міленькі мой чэша,\nЦі ён чэша, ці ня чэша,\nУсё роўна сучка брэша.\nПрыйшоў Пракоп — кіпіць укроп\nПайшоў Пракоп — кіпіць укроп\nЦі тут Пракоп, ці там Пракоп —\nусё адно кіпіць укроп.\nВось яно. Абы–як, абы–як, альбо гэтак, альбо так.\nТэрэза зь Мірлікам пайшлі плыўкай сьцежкай незаўважна і скончылі свой шлях хутка. Раз яны зайшлі ў Купалаўскі адведаць Мірлікавага сябра. Сыходзілі ўжо на значным падпітку. Сталі, паглядзелі на сцэну. Акторы быццам спаборнічалі, хто каравей гаворыць па–беларуску. Здавалася, што нехта танчыць мэнуэт на мыліцах.\n— Вось, гэта на такую мову зьбіраюць у слоічак грошы на мітынгах, — сказаў уражаны Мірлік, які не хадзіў у тэатры ад сьмерці Авяр’янава. — “Падайце на матчыну мову!!” Нэкрафілы. Каб вось неяк выйсьці на іхны мітынг з труной, дзе будзе напісана “ТБМ”. Труну абаб’ём газэтай “Наша слова”.\n— Фэлікс, што ты ўсё вернеш на сваіх? Давай лепш зоймемся справай. Я тут бачыла сьцяг у холе. Прапаную неадкладна стварыць гурток “Рэзыстанс” і зьдзерці гэтую анучу.\nБабак–гардэробшчыц нідзе не было, і Тэрэза, узьлезшы на Мірлікавы плечы, зьняла сьцяг. Палотнішча падралі і аплявалі на гліністым дварэ за тэатрам. Потым рэзыстанты раскідалі пярэстыя лахманы ды пайшлі дадому, пакідаючы рудыя сьляды на парадных плітках праспэкту.\n— Ёсьць у цябе сьвечкі? Пап’ем “Вандроўнага даху”. Гэта дамскі грог — паўлітры вады, паўкілі цукру, сок зь лімону, грэеш і ўліваеш пляшку віна. Заліваеш на старыя дрожджы. Дах вандруе. Лётае і ляскае крыльлем.\nГэта была іхная апошняя п’янка, бурная, як шторм. Грог каціў хваляй, потым яшчэ адной. Калі прыбой схлынуў, Мірлік і Тэрэза засталіся на дне: лежачы на падлозе, абняўшыся, паклаўшы побач скульптурна спакойныя твары. Ноччу Тэрэза ачнулася. Язык сумленьня трапятаўся ў ёй, як травінка ў збане. Ціха шуршэў. Яна адпаўзла ад Мірліка, каб не разбудзіць яго, паднялася і пайшла ў меншы пакой, паставіла каву. Села за стол. Пустыя фужэры высоўвалі з ракавіны свае празрыстыя морды. Разьбітыя плыткі каўкалі з–пад стала — мэтлухі ўчорашняга факстроту. Тэрэза ўзгадала падрабязнасьці п’янкі, пачырванела і замахала рукамі. “Трэба зрабіць ачыстку арганізму і ўзяцца за розум. Што ж гэта такое?” Але папярэджаньне Божае, калі гэта было яно, крыху спазьнілася. Праз тры дні Тэрэзу забралі зь яе халупкі дзьве асобы ў цывільным. І ў час, бо Тэрэза спаліла нават турку, варачы ў ёй суп.\nВыявілася, што нехта бачыў іх падчас разьдзіраньня сьцяга. Калі ж гэбісты зайшлі да Мірліка, то пабачылі, што ненавісныя Тэрэзе купаюшчыяся бабы набылі новае, грознае аблічча.\n“Я вусы прыляпіў, а вочы ўбакі разьвёў. Грудзі і косы пакінуў дзеля кансьпірацыі, — тлумачыў пасьля Мірлік. — Ішлі, як піражкі з латка. Нават гэбісты пры вобыску ўзялі па штучцы. Кожны хоча патушыць цыгарку”. Мірлік праходзіў па артыкуле “абраза гонару і годнасьці”. У ягонай майстэрні сядзелі мастакі Сівіцкія, акторы Янчэўскі і Грыбенка, рэжысэр Кабянок. Гэтая творчая камісія мусіла вырашыць, ці зьяўляецца фігура–папяльнічка адбіткам пэўнай асобы. Падабенства было б найжыўшае, каб не жаночыя кшталты. Бацька Мірліка ўжыў увесь свой уплыў, каб сына не судзілі. Яго толькі пасадзілі на 30 сутак за хуліганства.\nСудзілі затое Тэрэзу. У панядзелак аціхлая Тэрэза сядзела ў калідоры і слухала голас судзьдзі. Судзіў нейкі Нікалай Трубнікаў. Ён меў кепскую рэпутацыю. Тэрэзу магло чакаць доўгае зьняволеньне. Пакуль што судзьдзя разьбіраўся з затрыманымі мітынгоўцамі. Яны выходзілі трохі прыгаломшаныя і наўпрост ляцелі ў разьмеркавальнік на вуліцу Акрэсьціна. Заставаўся апошні, хлопец год 18–ці. Ягоны ясны тонкі голас тачыўся ў шчыліны. Расейскі голас. Абрыдліва правільнае вымаўленьне, старанная артыкуляцыя.\n— Да, я был однім із тех, кто шёл по городу. Ініцыатором этой прогулкі я не являюсь. Я туда прішёл как журналіст. Нет, не знал, разрешено ілі нет. Судзьдзя нешта глуха бубнеў. Час збросьнеў і ня кратаўся. Тэрэзе падалося, што ў цёмных кутох вісяць уніз галовамі сонныя кажаны. Нарэшце адбылося дзіва. Ясны голас яшчэ памацнеў, і Тэрэза пачула: “Так, я не журналіст, і не разявака. Я ўдзельнік. Жыве Беларусь!”\nЗначыць, судзьдзя Трубнікаў раскусіў яшчэ аднаго пярэваратня. Неўзабаве таго вывелі і пацяглі на Прылукі. Тэрэза толькі пасьпела крутнуць галавою ўсьлед, як яе запрасілі ў пакой. Там сядзеў незадаволены круглатвары чалавек. Другі чалавек, са спакойным авальным тварам, глядзеў са сьцяны. Герой Савецкага Саюзу Стась Вялічка.\nСпачатку судзьдзя і Тэрэза трохі пабарукаліся. (“Я не понімаю беларусского языка. Говоріте по–русскі. Не делайте від, что вы не говоріте по–русскі. — Я хорошо понімаю, но говорю, к сожаленію, с шіпеніем. Самі слышіте”.) Нарэшце дамовіліся на макаранічную гутарку, і суд пайшоў. Тэрэза адказвала на пытаньні, слухаючы адным вухам. Яна ведала, што словы не інфармуюць, а хаваюць інфармацыю. Трэба адчуваць цёплыя і халодныя таны голасу, адсочваць жэсты, міміку, вочы. Тады зьмешваць у кактэйль і дадаваць словы. Толькі тады мы пачуем чалавека. Ён скажа нават, зь якой клясы паходзіць і чым абклееныя сьцены ў ягоным доме. “Мы получім полный образ сітуаціі, господін Трубніков”. Тэрэза задумліва хітала галавой, уважліва гледзячы на суразмоўцу. Той жа быў стомлены, з чубам набок, як сакратар райкаму ў саўковых чорна–белых фільмах. Было відаць, што судзьдзя чуецца няўтульна і не разумее, з–за чаго такі разгул непакоры і нацыяналізму. Тэрэза магла б спужацца толькі таго, хто непагрэшна і справядліва ўсьсядзе на сваім троне і спытае яе: “Тэрэза, хто табе даў права драць тое, чаго ты ня вешала?” А стары чужынец у інжынэрскім пінжачку чым мог дапячы Тэрэзе? Нават пасадзіўшы яе, ён ня стане прыгожым, разумным ці багатым.\nТэрэза папрасіла вочнай стаўкі са сьведкам абвінавачваньня. Трубнікаў адмовіў. Тэрэза нагадала, што і Ціцянкоў падраў сьцяг, менавіта сьцяг, а не пудзіла. Тым ня менш Ціцянкову нічога не было. Ён “праізьвёл уцілізацыю нягоднага палотнішча”. Дык ці ня думае спадар судзьдзя, што гэтак жа нехта праізьвёл уцілізацыю другога палотнішча? “Але вашая Фэміда — закончыла Тэрэза, — ня ловіць высокапастаўленых дэгенэратаў. Яна палюе ўночы на нас, маленькіх мышак. У яе брудныя кіпцюры і запэцканы савіны жывот. Але мяне асабліва не ўпалюеш”. У выніку Тэрэза атрымала не зьняволеньне, а накірунак на судова–псыхіятрычную экспэртызу. Тэрэзу вывелі і павезьлі ў Навінкі. А ў пакоі Трубнікава ў той дзень доўга лунаў пах валідолу.\nБудзьце асьцярожныя з судзьдзямі — вучыў аўстрыйскі паэта.\nThe Society of simple Souls.\nТак Тэрэза патрапіла ў Навінкі. Потым, стараньнямі Мірліка, яе перавялі ў прыватную клініку пад назвай “Рэмэдыяс”, дзе ўмовы былі лепшыя — хворых даглядалі сёстры–дамініканкі, бялізна была чыстая, ежа смачная. Дом стаяў у сасоньніку, у пакоях сялілі па двое. Тут ад яе нарэшце адчапіліся з допытамі, пачалі рыхтаваць заключэньне.\nА была ўжо зіма на сыходзе. Сонца цэлы дзень слабымі рукамі намагалася адсунуць бялізну, што сохла на гаўбцы. Не змагло. Пайшло ў абход. І ўвечары ягонае ўважлівае аблічча нарэшце заглянула ў тарцовы пакой дурдому “Рэмэдыяс”. Усё ў пакоі стала залоткім, сонным і радасным. На сваім ложку ачнулася суседка Тэрэзы, Лёля Сьнітка, спусьціла ножкі на дол.\n— Драмы, міраклі і маралітэ, — сказала Лёля, — захаваліся толькі ва ўрыўках, аднак іх дзеляць на чатыры цыклі: ёркскі, ўэкфілдзкі, чэстэрскі ды кавэнтрыйскі.\nСапраўднае імя яе было Лёля Шнітке (дзед быў немец). Сям’я жыла ў Кёнігсбэргу. Лёля расла кніжніцаю, ні ў чым не прымала ўдзелу. Яна чытала старасьвецкія раманы аб каралі Артуры, прыўкраснай Магелоне. Яе любімымі героямі былі Рыцар Срэбныя ключы, Гавэйн і Граэлент, Мёрлін, Балін, Тор і Пелінор, Івэйн і Мархальт. Калі Лёлі споўнілася 15 год, бацькі разышліся, і маці вярнулася ў Менск, на радзіму. Лёля і тут не зьмянілася. Яна ўвесь час была ва ўладзе ўласных каштоўнасьцяў. Маці зь сястрою доўга раіліся, куды аддаць яе вучыцца. І вырашылі — на аддзяленьне старажытнаангельскай мовы і літаратуры. Гэта і была асноўная памылка. Лёля паехала канчаткова — на ангельскай мове і няправільна зразуметым Фэрдынандзе дэ Сасюры. Нястрымны захоп пляну зьместу плянам выражэньня спавадаваў у галаве апошні, рашучы выбух. Лёля вучыла напамяць оксфардзкі слоўнік, ангельскія словы былі, як музыка. Ёй здавалася, што некалі вядомая ёй мова рыцараў усплывае з падсьвядомасьці, як глыбакаводная рыба. Лёля ўжо ня мела часу думаць пра розныя бздуры. Забылася табліцу множаньня, потым каляндар. Але на любімыя сьвяты яна расьцьвітала, быццам мела мэтраном, схаваны ўнутры. Забралі яе якраз на Хэлоўін, калі яна вынесла старыя рэчы ў двор і пачала раздаваць іх суседзям. Суседзкая бабка, капусьніца, і выклікала “хуткую”, зацягнуўшы падоранае дахаты. Дактары пабачылі прыстойную, але абсалютна пустую кватэру, дзе сядзела тонкая, белагаловая Сьнітка і расьпеўна чытала найноўшы оксфардзкі слоўнік (дзьвесьце сорак тысяч словаў — якая доўгая асалода!). Кватэру яе здалі і плацілі грошы, каб Лёлю ўтрымлівалі не ў Навінках, а ў ТАА “Рэмэдыяс”. У прыватных лякарнях хворых ня б’юць і ня труцяць. Лёлю не засмучаў такі паварот лёсу. Зь ёй быў слоўнік і канспэкты любімых кніг. Яе апякунка, сястра Марцэліна, нічога ня мела супраць, каб Лёля перапісвала кнігі. Маці прыносіла Лёлі тоўстыя сшыткі і дзюбатыя асадкі. Праўда, копіі атрымліваліся вельмі прыблізныя, бо перапішчыца Лёля выкідвала тое, што ёй не падабалася, прыдумляла для герояў новыя прыгоды, дапускала лірычныя адхіленьні і ўстаўкі з уласнага жыцьця.\nТэрэза адразу спадабалася Лёлі, бо з ахвотаю слухала яе чытаніну і не прыдзіралася да імправізацыяў.\n— “Моцны твар і просты зялёны погляд, валасы — шапка з залацістых і чырвоных ніцяў”, — чытае Лёля і з салодкай мінай адкідваецца да сьцяны. — Я цытую адну кніжку пра рыцараў і пахолкаў. Я люблю стары час, бо ён быў повен радасьці і ўседараваньня. Любі Бога і рабі, што хочаш, — вось што гэта быў за час. Цяпер хрысьціянства стараецца забараніць ці напужаць. А тады Пан Езус сам езьдзіў па зямлі ў абліччы Белага рыцара. Гэта быў вельмі Рахманы рыцар, ён нікога не забіў. Вось слухай: “Нехта, хто нагадваў самарыцяніна і часткова Пятра Аратага, прыехаў вершкі на асьле, без чаравікаў, зусім босы, бяз шпораў і бязь дзіды. Але позірк яго зьзяў, як зьзяе позірк рыцара, які чакае пасьвячэньня, які атрымае залатыя шпоры і ўзорыстыя чаравікі.\nІ тут Вера, што стаяла ля вакна, усклікнула: “Ах! Сын Давідаў!”\nЯк усклікае герольд турніру, калі яго ўдзельнікі выходзяць на бой”.\nЯ чытала мноства апокрыфаў, легенд і ле. Там напісана, што паміж расьпяцьцем і ўваскрэсеньнем Пан Езус зьнішчыў пекла, пазбавіўшы душы змарлых ад пакутаў. Ён усё–такі павярнуў да іх галаву, хаця непрымірымыя зануды сьцьвярджалі, што ніколі не паверне! Пра гэта сьведчыць апокрыф “Эвангельле ад Нікадэма”. Некаторыя аднак цьвердзяць, што пекла павінен пераараць Пётра — Араты. Ясна адно: злачынцы ўжо пакараныя. Засталося ім дараваць.\n— Не гавары, чаго не разумееш. Ты сядзела ў сваім Кёнігсбэргу, чытала старыя кніжкі. Потым пераехала сюды і чытаеш тыя самыя кніжкі. Ты і знаць ня знаеш, што тут робіцца. Я нічога нікому не дарую. Хай адкажуць за свае справы, а я адкажу за свае.\n— Хто адкажа і што ж робіцца? У двух словах.\n— Акупацыя і камунізм. Сюды твае рускія нанесьлі сьцірты г..... Падмянілі гісторыю. Не пакінулі ніякай кшталтнасьці. Ня тое што замкаў, каралёў, кляштараў ці тэатраў — ні ў кога няма нават эстэтычнай настольнай лямпы. Мы тут без прэтэнзіяў. Як зробяць, так і добра. Хадзілі раз мы зь сябрам на рокавы канцэрт. У нас забралі сьцяг, я пайшла за сцэну разьбірацца. Малады хлопец, ахоўнік, мне сказаў: “На уліце будете махать вашімі бэнээфовскімі флагамі. Здесь частный клуб. Где у вас пісьменное разрешеніе? Хозяін нам сказал отбірать флагі. Ему позвонілі із горісполкома. Он полковнік КГБ. Умный мужік. Он знает, за что могут закрыть клуб”. Палкоўнік КГБ — прыватная ўласнасьць — адвязны канцэрт — дазвол на сьцягі... Я схапілася за галаву і пайшла. Яму дваццаць год, а ён ужо вар’ят са страшнай сумесьсю ў галаве. Тым ня менш у вар’ятні сяджу я! І ты! Гэта суседзі на цябе настукалі? Хату хацелі забраць! І ты сапраўдная вар’ятка, калі думаеш, што яны могуць хацець, дабівацца, чакаць чагосьці звыш праграмы. Хворыя, дурныя патаўпешкі. Я цяпер у двайным дурдоме — Рэмэдыяс і Беларусь.\nЛёля слухала ўважліва і ласкава. Маленькі тварык, белыя валасы, цёмныя вочы.\n— Ва ўсім вінаваты недакорм, — сказала яна. — Трэба прывязаць да сябе пахолка, трацячы на яго як найменш. Ствараецца штучны недакорм. Каб раб быў напаўгалодны. Дзень сыты, дзень — не. Купіў вопратку — але танную, нетрывалую. Ну, і трэба рабіць шмат падарункаў з панскага пляча, казаць цёплыя словы. Недакормлены чалавек за ўсё заўсёды ўдзячны. Беларусы кволыя, нядружныя, не нараджаюць шэдэўраў, любую справу ня могуць давесьці да канца, без нацяжак і латак. Бо ў арганізьме няма вітамінаў. Раба кормяць, каб ён рухаўся, а не каб лётаў. Недакорм і ўціск энэргіі. Ствараюцца такія ўмовы, каб неверагодна цяжка было рэалізавацца ў камэрцыі, філязофіі, мастацтве. Гэта называецца каляніялізм. І невядома, каму ён найбольш шкодзіць. Мы ўцячэм ад рускіх. А куды рускія ўцякуць ад сябе? Яны ўсюды цягаюць за сабой свае плюндры. Вазьмі Кёнігсбэрг.\nЛёля расчарціла спацелую шыбу напалову і стала крэсьліць вадзяныя словы, мармычучы кароткія заўвагі.\n— Быў горад Palwe — стаў пасёлак Заліўное. Алея Каралевы Луізы — вуліца Камсамольская. Вуліца Майстэра Крайсьлера — вуліца Калініна. Вуліца Робэрта Рабэртына — Барнавульская, вуліца Паляўнічага Рогу — вул. Омская, вуліца Эйхендорфа — вуліца сяржанта Каралькова. Інстэрбург, Эйдкунэн, Пількален, Альбэртына — Добровольск, Балтійск, Зеленоград, Черняховск і нарэшце, як цукат у торце, — пасёлак Чарняхоўскае. Бачыш, які палёт фантазіі. Ім не было чым думаць. Закідалі сваімі і чужымі трупамі рвы вакол Кёнігсбэргу, усё разбурылі і залілі крывёю. Рускі штык — калі ласка, а вось школы сапраўднай не было, кшталтнасьці на штыках не прынясеш. Калі я прыехала ў Беларусь, то зьдзівілася, якія яны ўсюль аднолькавыя — агрэсіўныя і некультурныя.\n— Вядома. Бо культура абмяжоўвала б загадкавасьць і веліч іхнай душы. Я раз ехала ў віндзе пасьля доўгай пагулянкі, з парасону на падзертыя калготкі сьцякала вада, я была змучаная і хацела схавацца і прывесьці сябе да ладу. Тут дзьверы расчыніліся, і ў ліфт пырхнула жанчына сярэдніх гадоў у падлеткавым паліто і плеценай шапачцы, з густа насіненымі вачмі. Яна тут жа накінулася на мяне. “Девчёнкъ, а девчёнкъ, а ты колготкі порвала! Ох как располосовала! Лаком заклей і носі под сапогі!” Гэтая вісклівая общітельность у замкнёнай прасторы. Нічога не пакінула ад personal space. А я на гэта заўжды прэтэндавала!\n— Ты ненавідзіш іх. Падсоўваешся бліжэй і ненавідзіш — замест таго, каб адысьціся. Далёка, далёка, яшчэ далей. Зрэшты, яны нічым ня горшыя за іншых. Немцы прыйшлі, зьнішчылі балтаў, рускія панішчылі немцаў. Пасьля 1945 году ў Кёнігсбэргу было столькі самазабойстваў і ўцёкаў! Гэта немцы плацілі па прускіх рахунках. Штайндамкірхэ — 1256 год пабудовы, разбомбленая ў 1945. Зарослая быльнягом Кюрбісляўбэ — альтанка, дзе зьбіраліся паэты. Кучы друзу, што засталіся ад цэлай культуры. Так, Госпадзе, так. У рускай мове ёсьць цудоўнае слова — возмездіе. І ня блытай яго з чалавечай “местью”.\n— У нас ёсьць толькі “помста”.\n— Злосьць заесьць цябе хутчэй, чым ты разгоніш шабляй лужыну. Табе б пагаварыць зь сястрою Марцэлінай.\nБацькі Нінонк былі старыя беларускія нацыяналісты. Вярнуўшыся адтуль, дзе валяць лес, а сякеру кладуць на неба, бацька пачаў піць. Маці трымалася, аж пакуль ня вырасла Нінонк, а бацька не зрабіў адчайнай спробы зьмяняць на гарэлку збор твораў Лынькова. Потым Нінонк выкінула і Лынькова, і Навуменку. Цэлы натоўп графаманаў перабег зь іхнай кватэры на блізкі сьметнік. Збор твораў Айзіка Кучара Нінонк пакінула для выхаваньня ў сабе лютасьці. Пакінула й бацькоўскія сшыткі зь вершамі Гаруна, Жылкі, Дубоўкі. Пяць год таму бацька сканаў у лякарні. Маці сышла на пошукі вінішча і не вярнулася, памерла ля вакзалу, заснуўшы на гурбе сьнегу, ссунутай бульдозерам. Нінонк стала жыць адна. У хаце было пуста і брыдка. Жабрацтва і брыдота лезьлі з кутоў. Нінонк мела калекцыю выцьвілых сукенак і стаптаных чаравікаў. Ёй устыла беднасьць, яна кінула ўнівэрсытэт і ўладкавалася ў Менскі вагонны ўчастак, на цягнік Варшава—Масква. Нінонк някепска зарабляла на багатых кліентах — перапрадавала чакаляд і сьпірытовыя напоі. І бедных таксама аббірала — адгладжвала мокрым ручніком скарыстаную бялізну і падавала яшчэ раз — рабіла “сыркі”. Брала зайцоў. Крала мінэралку, цукар, ручнікі, мыла. Перавозіла нейкія пакеты. Кахалася з пасажырамі. Не саромелася нічога. Сярод барахла, што валяецца ўнутры Нінонк вялікай кучай, стаяць вагі. Гэта трапётка дакладныя вагі, якія дзьвюма дзюбкамі паказваюць — што сьвет павінен Нінонк і што Нінонк павінна сьвету. Дзюбкі амаль ніколі не сыходзяцца. Зараз дзюбка Нінонк пайшла ўгару — сьвет яе занядбаў. Яна мае права на зладзейства. І зладзействавала, пакуль не пазнаёмілася з Богшам Адзінцэвічам. Яны некалькі разоў праехалі туды–сюды — Варшава–Масква–Варшава–Масква — бесьперастанна п’ючы то салодкае, то горкае.\n— Так, — сказала нарэшце Нінонк недзе пад Воршаю, разьдзіраючы вялае цельца мандарына. — Ты хочаш, каб я вазіла табе паперы й дыскеты. А што я з таго буду мець?\n— Нічога, апроч галаўнога болю.\nНінонк падумала, каўнула ліквору і згадзілася. Яна вазіла богшавы паперкі і сама акуратна прачытвала іх. Хутка Нінонк загаварыла з усімі па–беларуску, адмовілася ад брыдкіх звычак, пацьвярджаючы старую ісьціну, што нацыяналісты не крадуць. Яны апантаныя высокай ідэяй.\nНінонк праезьдзіла год, прыносячы карысьць Бацькаўшчыне, а потым на чарговым аглядзе ўведала, што ў яе рак. Сьвятыя апошнія дні. Ні страху, ні смутку. Ёй толькі здалося, што ўсё жыцьцё яна займалася нявартаю лухтою. У поўнай задуменнасьці яна зьбіралася ў рэйс. Гэта будзе яе апошні рэйс. Ні на што такое ўжо няма часу.\nПерад ад’ездам трэба было набыць новыя боты. Учора ёй узламалі вагон ды выцягнулі боты і пляшку ліквору. Нехта са сваіх, бо ведалі, калі яна выбягае выкідаць сьмецьце з бачкоў. Нінонк пайшла ў “Сьвітанак” мяняць грошы.\nУ “Сьвітанку” ля прыбіральні тусаваўся знаёмы валютчык. Яны хутка змовіліся, і Нінонк ужо дастала пяцідзясятку, як раптам Русланчык кінуўся па прыступках угару, а Нінонк схапілі два таўсталобікі ў скураных марынарках. Нінонк лузанулася прэч, яе правая рука ўзьляцела ўгару, як ракета, пальцы дакладным рухам скруцілі пяцідзясятку ў трубачку. (Чысьціня ў жэсьце.) Нінонк кінулася на падлогу і запхнула пяцідзясятку ў рот. Хлопцы схапілі яе за каўнер і шматанулі ўгару. Каўнер аддзёрся з хрустам. “Ну вось, яшчэ й футра. Як не шанцуе ў апошнія дні”.\nДзюбка вагаў Нінонк узьляцела ўверх і — чакк! — застыгла на мейсцы. Хвароба, скрадзеныя боты, слота на вуліцы... Сьвет, то бок мянты, ня мелі правоў на грошы Нінонк. Яна іх зарабіла рознымі пакутамі. Таму няўдакі, якія могуць толькі разбураць ды адбіраць, зьядуць хрэн, а не чужы набытак. Сьвіньня мусіць харчавацца конскімі яблыкамі, сечанымі буракамі, паранай кашай з вотруб’я. Гэта рэкамэндацыі лепшых сьвінаводаў. Даляры сьвіньні ні к чаму.\nСтаўшы на грунт сьвятое рацыі, Нінонк заспакоілася і падрыхтавалася хлусіць і ёрнічаць.\n— Вы нарушілі декрет презідента №2 і проізводілі незаконные валютные операціі, в чём і составлен протокол. У вас было 53 доллара США. Сотруднікі міліціі прапорщік Фролов і сержант Шкандыба утверждают, что вы оскорблялі сотрудніков міліціі, прі задержаніі хваталісь за форменную одежду і съелі купюру достоінством в 50 долларов США. Вот протоколы задержанія і обыска, будьте любезны подпісать. — Прамаўляючы гэтую лухту, лейтэнант сувора глядзеў на Нінонк.\n(Ён думае, што Нінонк мае за што баяцца. А ў Нінонк нічога няма.)\nЯна зірнула на лейтэнанта прыязна і насьмешліва.\n— Я ня буду падпісваць гэтага пратаколу. Вашы людзі выконваюць плян і хапаюць усіх, нават добранадзейных лахоў. Я ішла здаваць грошы ў абменку, а яны напалі, абмацалі мяне, падзерлі дарагое футра, прымусілі зьнішчыць грошы. Выхоўвайце вашых сяржантаў. Яны падрываюць прэстыж міліцыі.\n— Хорошо, хотіте по–белорусскі, пусть. Я тоже Янку Коласа чітал. Но зачем вы съелі деньгі?\n— Не хацела ім аддаваць. Яны перавысілі свае паўнамоцтвы. Калі выйду на свабоду, прадам лядоўню й тэлевізар і на гэтыя грошы буду скардзіцца.\n— А где вы взялі доллары США? Проводніцам долларамі платят ілі это за дополнітельные услугі?\n— Дарэмна вы мяне абражаеце. Гэта грошы мерцьвяка...\n— Что значіт мертвеца?! Кого–то убілі, вы хотіте сказать?\n— Ня ведаю. Тыдзень таму, ранкам, я йшла абок школы па вуліцы Карча і ўбачыла замерзлы труп. Ля яго стаяў мужчына і паліў нешта сьмярдзючае. Ён паслаў па хуткую і міліцыю, а сам сьцярог. Ён хацеў, каб я пастаяла зь ім, бо аднаму было непамысна зь мерцьвяком. Але цыгарэты так сьмярдзелі, як у вашага Фралова. Я пайшла далей і пабачыла, што са сьнегу стырчаць ражок насоўкі і ражок купюры. Я пацягнула, насоўку выкінула ў сьметнік, а даляры — іх аказалася 53 — схавала на чорны дзень. Ня ведаю, хто быў труп і ці ягоныя гэта даляры. Я некалькі начэй баялася, ці ня прыйдзе нябожчык па сваё дабро, але ніхто не прыйшоў.\n— Почему вы не заявілі, что нашлі доллары?\n— Хацела сама патраціць. Чорны дзень надыйшоў. Учора ў мяне сьцягнулі новыя боты. Я вырашыла купіць тыя шыкоўныя, садамазахісцкія, што стаяць у ГУМе. Пайшла мяняць, мяне і ўзялі. Давайце напішу гэта на звароце вашых пратаколаў.\n— Не нужно пісать. Значіт, вы утверждаете, что хотелі обменять деньгі в обменніке, а валютчіка Батюшева не знаете?\n— Ня знаю і знаць не хачу нікога з такім прозьвішчам.\n— Это фамілія, а не прозвіще, — раздражнёна сказаў Кучкін. — Отвечайте только на вопросы. Было лі вамі оказано сопротівленіе сотруднікам міліціі Фролову і Шкандыбе?\n— Не. Я зьела даляры ў стане афэкту. А яны падзерлі мне футра, на якое я зьбірала год. А ўчора ўкралі боты. Пастаўце на маё мейсца вашую жонку. Я буду скардзіцца. Што мне яшчэ застаецца?\n— Прочітайте ваші показанія і подпішіте, еслі верно ізложено.\nНінонк накрэсьліла подпіс.\n— Вот что, Ніна Фольберг, еслі ты ещё раз попадёшься на этіх делах, сядешь ілі будешь платіть штраф. А теперь іді. Странно всё–такі — жідовка, а по–белорусскі разговаріваешь?\n— Мне так сподручней. Да пабачэньня.\nНінонк выйшла з пастарунку з каўняром у рукох і пасунулася па халепе ў горад. Да рэйсу заставалася 4 гадзіны. Пара было ісьці ў Траецкае. Нінонк прыйшла ў галубятню зарань і села ля вакна, чакаючы сувязнога. Вакно запухла пылам. Сухія мухі скончылі на ім сваё самотнае жыцьцё. Нінонк паспрабавала адсунуць дэдэроннае павуціньне, каб зірнуць на Сьвіслач, касьцёл Найсьвяцейшай Панны, белы кляштар францысканцаў і круглыя галовы дрэваў. Вялізная кабета ў маленькім хвартушку сказала ёй: “Я вас прошу не трогать штору”. І Нінонк адвярнулася ад вакна. Настрой прыгас яшчэ болей. І тут у кавярню ўвайшоў Барташ. Падсеў, пабалбатаў, перадаў Нінонк паперы для Богшы. Даў 60 даляраў. Нінонк пайшла на базар, купіла новыя боты, дэтэктыў і каробку цукерак. Можна йсьці ў вагонны ўчастак.\n...Начальнік цягніка доўга распрагаўся пра вымагальніцтва, хамства, п’янства і блядзтва правадніц на рабочым мейсцы. Адно пахваліў Нінонк за карыстаньне польскай і ангельскай мовамі. Нінонк прыняла чыстую бялізну, заслала паліцы. Там–сям шырганула мокрым венікам і села чытаць дэтэктыў, вельмі тупы, на жаль. У дэтэктыве дзейнічала прыўкрасная і цнатлівая сакратарка Ліна, што ўратавала свайго шэфа з лап міжнароднай мафіі. Злачынцы палявалі за шэфам, бо той вёз таемныя паперы. Нінонк скрывілася і заглянула ў канец. Натуральна! Напрыканцы Ліна вызваляе шэфа і выходзіць за яго замуж. “Ліна подняла на Гарольда своі сіяющіе зелёные глаза. О, — сказала она, — но ведь ты всегда будешь подвергаться опасності. — Дорогая, — ответіл ей Гарольд, — я встретіл женщіну своей мечты і бросаю эту опасную работу. Мы будем жіть как все люді. — О Гарольд, — робко прошептала она. Глаза её наполнілісь слезамі. Гарольд закрыл ей рот поцелуем, а Нінонк выкінула дэтэктыў у вакно. Паляцеў, трапечучы, як шматкрылы зьмей. Хутка цягнік крануўся. Ноччу, недзе ля Жабінкі, у купэ пагрукалі. З–за дзьвярэй даносіўся раздражнёны мужчынскі голас і вісклівы паўгаласок дзяўчыны. Хтосьці кагосьці прымушаў ісьці. — Н–іі–і–на! — спалохана і хлусьліва заверашчала Людка з суседняга вагону. — Нада пагаварыць, адкрой.\n— Гавары так. Я не апранута.\n— Нет, Ніна, пажалуста, адкрой. Это очень важно.\n— Счас, счас, — сказала Нінонк.\nІмя зялёнавокай сакратаркі было Ліна Флак. Яе імя Ніна Фольбэрг. Ліну ўзялі з таемнымі паперкамі. Возьмуць і Нінонк. Знакі на дарозе рассыпаюцца для ўсіх. Але вераць ім толькі жанчыны. Бо не прэтэндуюць на розум. Таму й выйграюць. Нінонк апранула шубу, аддзерты каўнер запхнула ў кішэнь. Торбачку з грашмі і паперамі павесіла на шыю. Надзела новыя боты. Шасск! — апусьціла фрамугу і глянула ўніз. Вух–хх! Зямля неслася наперад, як белы воўк. “У мяне рак. Можна скакаць”, — падумала Нінонк. “Але ты зломіш яшчэ й ногі”, — падказаў страх. Ззаду пачалі трашчаць дзьверы. Нінонк учапілася ў поручань, высунула ў вакно доўгае тулава. Заплюшчыла вочы. Потым страшна завыла і адпусьціла рукі. У палёце заціснула вочы рукамі, каб не павыбіваць порсткім быльнягом. Так Нінонк зьдзейсьніла свой скачок пад Жабінкаю. ГБ засталося ні з чым.\n— Нашто вы мне ўсё гэта расказваеце, сястра? І што сталася зь Нінонк потым?\n— Яна паўгады хавалася на хутары ў Жодзішках. Лячылася галаданьнем і мэдытацыямі. Арганізм не памёр, а загартаваўся. За выняткам аднаго. Нінонк скончылася як жанчына. У верасьні Нінонк выйшла зь лесу, паглядзела на сонца чырвонымі вачыма і пайшла ў Баранавічы пехам. У касьцёле Нінонк апусьцілася на дол і ўткнулася галавою ў калені ксяндза. Пасьля жыла пры кляштары, а цяпер яна сястра палёгкі ў ТАА “Рэмэдыяс”.\n— Сястра Марцэліна?\n— Сястра Марцэліна. І спакойная сястра. Але мне ня ўдасца дапамагчы табе. Зараз ты не зразумееш мяне. Твая бяда ў тваёй сэксуальнасьці. Ты будзеш шчасьлівая год праз сорак. Фіялетавыя валасы, тонкі твар, грубы швэдар. Спагада, цікаўнасьць, спакой. І сьвет для цябе перастане складацца найперш з маладых мужчын і толькі потым з ўсіх астатніх.\n— Сястра, я й ня думаю...\n— Ты прывязаная да гэтага, як галернік да грузу. Усюды цягаеш яго з сабой. Ты гуляеш, а не жывеш. Людзі для цябе — як набор люстэркаў, што адбіваюць тваё я. Калісьці ты пачнеш бачыць людзей. Будзеш слухаць, а не гаварыць. Прыгоды стануць унутранымі.\n— А вы сябе так адчуваеце?\n— Так. Пасьля хваробы я скінула свой пол і свой цяжар. Я шукаю службы, я тут па справе. А ты ідзі гуляй далей. Разглядай дэкарацыі.\nТваё шчасьце блізка.\n— Пайду, мяне шмат што чакае. Знаёмае дупло і чарніцаў жменя ля вёскі Белы пераезд, дзікія хутары ў Зыслаўскіх лясох, жыдоўскія могілкі па дарозе на Будслаў. Цьвёрды нясьвіскі кефір, на ім можна стаяць і не калыхацца. Буду палохаць паўдзённых відзьмаў у палёх.\n— А ночы, а холад?\n— Вось гэтага я баюся. Я прашуся да людзей, а не пускаюць — ціснуся бліжэй да селішча. Ноччу страшна адной. Я ўсё ведаю: і нашто казадой крычыць, і чаго шкурлаты лётаюць над хатай, і сабакі выюць, і прыплотныя травы ўстаюць на дыбкі. У маім родзе, як сягнуць, не было нікога, апроч тутэйшых, вясковых, з глушэчы. Я прывучаная тут да ўсяго. І хрысьціла мяне старая Мачанка, у якой крыжы самі зьляталі з шыі. Я ўмею варажыць і дабіраць зёлкі. І мяне цягне пахадзіць.\n— А мне патрэбныя сьцены, абарона. Магу адсюль выйсьці і зноў вечарам схавацца. Я маю дастаткова, каб нікуды не імкнуцца. Рай унутры. Калі рыцар Граэлент кладзе ў рот кавалачак сыру, я адчуваю смак разам зь ім. І нёба як быццам ягонае.\n— А ты будзеш успамінаць мяне?\n— Мы пабачымся, калі захочам. Калі ж не — будзем успамінаць. Страціць нікога немагчыма.\nУ той самы сакавік, калі памерла Ванда, рашыўся і лёс Тэрэзы. Сястра Марцэліна паклікала яе да сябе і працягнула мэдычнае заключэньне.\nТэрэза доўга чытала дакумент. Запомніліся ёй такія радкі: “уровень соціального сознанія нізок, стремленіе к пассівной ролі в обществе, отріцательное отношеніе к основным человеческім ценностям і понятіям. Дістрофія волі. Діагноз: патопсіхологіческое развітіе лічності. Нуждается в леченіі і постоянном наблюденіі”.\nТэрэза разумее, што яна іх моцна дастала. Цяпер яна мусіць жыць у бацькоў і пастаянна “наблюдаться”. Мае белы білет. Мірлік адрабіўся таньней. “У яго тры пакаленьні на Вайсковых могілках ляжаць. З кім ты раўняешся?”\n— А ў мяне на небе блат, — гаворыць Тэрэза і выходзіць за парог “Рэмэдыяс”. Растае. Сонца сьвеціць у твар. Тэрэза бачыць у вакне белаваты тварык Лёлі і махае рукой.\nRels nеу gipfilt lipti, Teresa?\nO ini Nopfet by soltve, Teresa?\nКуды ты пойдзеш цяпер, Тэрэза?\nІ што ты, Тэрэза, там будзеш рабіць?\nТэрэза не пайшла ні да бацькоў, ні да Мірліка. Са сваім воўчым білетам яна вольная. Цягне і цягне яе па шляху. Зрэшты, волат Пакацігарошак і яго булава былі знойдзеныя на дарозе. Нашыя скарбы валяюцца паўсюль у выглядзе згубленых шпілек, гузікаў і манэт. Да сустрэчы на пыльных дарогах, у кляштарах, лясах і брыгадах па зборы малінаў. Паболей самотных заняткаў. Рай унутры.\nЯна вандравала да яснага лета, пакуль не пачула сябе зусім кепска. Тэрэза чакала дзіця. Тады яна пайшла ў сваю вёску. Той самы анёл, што сустрэўся ёй некалі ў Наваградку, стаяў, абапёршыся крылом на шыльду “Кабанчыцы”. Крыло было празрыстае. Анёл кіўнуў галавой, вітаючыся. Зь яго прыполіка пасыпаліся буйныя сьлівы, якіх ён надзёр у зьдзічэлым Мачанчыным садзе. З вухканьнем, як бомбы, падалі сьлівы і ўздымалі фантанчыкі пылу. Анёл, апусьціўшы кудзеркі, таптаў іх босай нагой. Тэрэза нагнулася, падняла адну і пайшла ў вёску. Бацькі прынялі яе так, быццам яна й не сыходзіла ў шырокі сьвет па шчасьце. Пасьміхнуліся і пайшлі: бацька — на рыбу, маці — да сваіх ружаў. У бацькоўскай хаце Тэрэза нарадзіла дзіцёнка, сьціскаючы ў руцэ нявянучую анёльскую сьліву. Калі трымаеш у руцэ плод — лёгка нараджаеш.\nТэрэза загарнула дзіцёнка і паклала на ложак. Хлопчык спаў. Тэрэза рабіла ўсё спраўна і бязь лішніх думак. Яна прызвычаілася да натуральнага жыцьця.\nПагрукалі ў дзьверы, і ў пакой зайшоў чалавек з чорнаю торбай.\n— Я перапішчык, — сказаў чалавек.\n— Я Тэрэза Змушка, адукацыя вышэйшая, беларуска, не працую.\n— А дзіця чыё?\n— Маё. Яго завуць Францішак Весялін Здагада.\nПобач нехта ўздымае галаву, абапіраецца на локаць. Робіць локцем лянівы крок па падушцы, зазірае мне ў твар.\n— Гэта танны патас, намёкі для дурных. Я бачыў такую скульптуру ля Слуцкага райвыканкаму, — кажа ён. — Жанчына зь дзіцем. У яе вельмі выражаныя першасныя і другасныя полавыя прыкметы. Нахмураны, як у нэандэртальца, твар. Яна глядзіць на захад, дзе адгрымелі баі. Пад помнікам стаяла яшчэ буйная варона і разглядала яго, задраўшы дзюбу. Па–мойму, ёй не спадабалася.\n— Дурныя вы з варонаю. Цяпер не прынята баяцца патасу. У модзе сур’ёзнасьць і радасьць. Стыль Бібліі.\n— Хм, тым ня менш ты памятаеш, хто сказаў: “перасьцерагаю вас ад сур’ёзнасьці”. Зрэшты, гэта неістотна. Мне здаецца, усё роўна з вамі ўсімі тут разьбяруцца.\nМой сусед пасьміхнуўся і пацягнуў руку да купкі лілёвых сьліваў на начным століку. Чырванаватыя цені сьцелюцца па ложку. Спаць, дзеці, спаць, спаць!! Мы нічога не баімся.\nЛялечка – балетніца – каралева – сплетніца [Электронный ресурс]: электрон. данные. - Минск: Белорусская цифровая библиотека LIBRARY.BY, 27 сентября 2004. - Режим доступа: https://library.by/portalus/modules/belprose/readme.php?subaction=showfull&id=1096278184&archive=&start_from=&ucat=& (свободный доступ). – Дата доступа: 21.08.2019.\nЛялечка – балетніца – каралева – сплетніца // Минск: Белорусская цифровая библиотека LIBRARY.BY. Дата обновления: 27 сентября 2004. URL: https://library.by/portalus/modules/belprose/readme.php?subaction=showfull&id=1096278184&archive=&start_from=&ucat=& (дата обращения: 21.08.2019).\nПолностью готовые для научного цитирования ссылки. Вставьте их в статью, исследование, реферат, курсой или дипломный проект, чтобы сослаться на данную публикацию №1096278184 в базе LIBRARY.BY.\nКомментируем публикацию: Лялечка – балетніца – каралева – сплетніца


Праціўнікі акумулятарнага завода ў чарговы раз сабраліся ў цэнтры Брэста | Новы Час\n22 снежня каля поўдня ў Берасці на плошчы Леніна ў чарговы раз сабраліся праціўнікі будаўніцтва акумулятарнага завода. Такія сустрэчы праходзяць тут кожную нядзелю з 25 лютага 2018 года.\nПраціўнікі завода абмяркоўвалі пачатак разгляду ў эканамічным судзе Брэсцкай вобласці пазовы аблвыканкама да ТАА «АйПауэр» аб вяртанні грашовых сродкаў інавацыйнага фонду, паведамляе БелаПАН.\nБрэсцкі аблвыканкам просіць суд спагнаць з ТАА «АйПауэр» больш за 5,7 мільёнаў рублёў у інавацыйны фонд, так як кампанія не выканала свае абавязацельствы па дамаве: не быў рэалізаваны ў тэрмін праект па будаўніцтву і ўводу ў эксплуатацыю акумулятарнага завода.\nЛюдзі, якія сабраліся на плошчы праціўнікі завода лічаць, што «АйПауэр» павінен вярнуць грошы ў бюджэт, але будзе спрабаваць пазбегнуць гэтага.\nЯк паведаміў актывіст Зміцер Андрасюк, які прысутнічаў на судовым пасяджэнні, аблвыканкам заявіў хадайніцтва аб разглядзе пазову ў закрытым пасяджэнні. Суддзя адхіліў гэтае хадайніцтва, але забараніў прысутным весці аўдыёзапіс ў судзе.\nАндрасюк не выключае, што наступнае судовае пасяджэнне будзе закрытым: «Напэўна, чыноўнікі баяцца, што іх памылкі вылезуць вонкі».\nПасля сустрэчы на плошчы, якая працягвалася прыкладна да 12:40, праціўнікі будаўніцтва завода традыцыйна прайшлі па цэнтральных вуліцах Брэста — Пушкінскай і Савецкай — да кінатэатра «Беларусь». У сустрэчы бралі ўдзел каля ста чалавек.


Дэкрэт нумар 18. Трывожыць сацыяльнае сіроцтва — Столбцы. Прамень. Новости Столбцов и Столбцовского района\n23.03.2018 20.03.2018 Марина Маглыш-Калинина711Комментарии on Дэкрэт нумар 18. Трывожыць сацыяльнае сіроцтва\nПытанне рэалізацыі Дэкрэта № 18 ад 24.11.2006 «Аб дадатковых мерах па дзяржаўнай абароне дзяцей у нядобранадзейных сем’ях» – у ліку асноўных напрамкаў дзейнасці органаў дзяржаўнага кіравання, службаў і ведамстваў. У гэтым годзе яго разглядалі на адным з пасяджэнняў раённага выканаўчага камітэта, а таксама на пашыраным пасяджэнні раённай камісіі па справах непаўналетніх і каардынацыйнага савета. З інфармацыяй выступіла начальнік аддзела адукацыі, спорту і турызму райвыканкама Людміла Стонька.\nСа станоўчага варта адзначыць ранняе выяўленне сямейнай нядобранадзейнасці і 100-працэнтнае ўладкаванне дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, на сямейныя формы выхавання, з адмоўнага – павелічэнне сацыяльнага сіроцтва пры жывых бацьках, змяншэнне працэнта спагнання з абавязаных асоб грашовых сродкаў.\n– У рэалізацыі Дэкрэта № 18 рашэннем райвыканкама зацверджаны комплекс арганізацыйна-практычных мер, якім і кіруюцца ў сваёй дзейнасці ўсе ўстановы адукацыі, прадпрыемствы. Работа праводзіцца маштабная, аднак нямала і праблемных момантаў, – адзначыла Людміла Стонька.\nУ ліку найбольш важных раздзелаў комплексу арганізацыйна-практычных мер – абарона правоў і законных інтарэсаў дзяцей, якія выхоўваюцца ў нядобранадзейных сем’ях. У мэтах ранняга выяўлення сямейнай нядобранадзейнасці ў раёне праводзяцца акцыі «Сям’я без насілля», «Дом без насілля», «Быт» і т. п. Падчас акцый наведаны 347 сем’яў і, акрамя таго, 3607 сем’яў – спецыялістамі ўстаноў адукацыі. У выніку становішча 184 непаўналетніх з 99-ці сем’яў прызнана сацыяльна небяспечным. Усяго ў сацыяльна небяспечным становішчы ў раёне ў 2017 годзе аказаліся 206 непаўналетніх у 117-ці сем’ях. 47 працэнтаў гэтых дзяцей – дашкольнікі або першакласнікі, 41 працэнт – ва ўзросце ад 7 да 16 гадоў, 12 працэнтаў – ад 15 да 18 гадоў.\nЛетась акрэслілася і іншая праблема. Сацыяльна небяспечным было прызнана становішча дзіцяці з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця і чацвярых дзяцей з рознай ступенню інваліднасці, што прымушае ўстановы адукацыі, тэрытарыяльны цэнтр звярнуць пільную ўвагу на сем’і, дзе ёсць такія дзеці. Паўторна сацыяльна небяспечным прызнана становішча 72 дзяцей з 39-ці сем’яў. 17 дзяцей з 15-ці сем’яў мелі патрэбу ў дзяржаўнай абароне. 92 дзіцяці знаходзіліся ў сацыяльна небяспечным становішчы менш за паўгода, 41 дзіця – ад 6 да 12 месяцаў, 45 дзяцей – больш за 24 месяцы. Калі праводзіць аналіз гэтых сем’яў, то кожная трэцяя з’яўляецца няпоўнай, кожная пятая – шматдзетнай. Пераважная большасць іх (63 працэнты) пражывае ў сельскай мясцовасці.\nЧасцей за ўсё сацыяльна небяспечнае становішча дзяцей у сем’ях выклікана такімі крытэрыямі, як неналежнае выкананне бацькамі сваіх бацькоўскіх абавязкаў па выхаванні дзяцей, злоўжыванне спіртнымі напіткамі. Факты паўторнага прызнання сацыяльна небяспечным становішча дзяцей (мелі месца ў Аталезскім ВПК, Заямнаўскай СШ, СШ 3 г. Стоўбцы) выкліканы той жа прычынай: бацькі злоўжываюць спіртнымі напіткамі. У сувязі з гэтым узнікае пытанне: хто недапрацаваў – самі бацькі, медыкі, педагогі? Урач-нарколаг Яўген Бахар патлумачыў, што праблема гэтая значна шырэй медыцыны, важную ролю тут адыгрываюць тэрміны пасля праходжання супрацьалкагольнага лячэння. Намеснікам старшыні камісіі па справах непаўналетніх Наталляй Хвасько прапанавана знаходжанне такіх сем’яў на ўліку, нягледзячы на станоўчыя заключэнні службаў, больш працяглыя тэрміны, а менавіта 6-12 месяцаў.\nУ мінулым годзе 19 непаўналетніх з 11-ці сем’яў (у 2016 годзе – 22 дзіцяці) прызнаны маючымі патрэбу ў дзяржаўнай абароне. 13 з іх былі вызначаны ў аддзяленне дзіцячага сацыяльнага прытулку, чатыры – у замяшчальныя сем’і, два – у Барысаўскі дом дзіцяці. З 19-ці бацькоў, у якіх дзеці былі адабраны і прызнаны маючымі патрэбу ў дзяржаўнай абароне, шасцёра – нідзе не працавалі. Адсюль вынікае, што садзейнічаць ім у працаўладкаванні неабходна яшчэ на ўзроўні сацыяльна небяспечнага становішча сям’і. Са станоўчага варта адзначыць, што выкаранена практыка экстраннага адабрання дзяцей з сям’і і паўторнага на працягу года прызнання іх маючымі патрэбу ў дзяржаўнай абароне.\nНеабходна больш працаваць над тым, каб дзеці пасля адабрання вярталіся ў біялагічную сям’ю. Пакуль прыходзіцца гаварыць пра рост сацыяльнага сіроцтва: толькі 14 непаўналетніх з шасці сем’яў вернуты ў біялагічныя сем’і, а 12 дзяцей сталі сіротамі ў сувязі з пазбаўленнем бацькоўскіх правоў.\nНе зусім якасная работа адзначана па выніках мінулага года і ў плане спагнання сродкаў, што затрачвае дзяржава на ўтрыманне дзяцей, якія знаходзяцца на дзяржаўным забеспячэнні. Працэнт спагнання склаў 54,2. Не ўсе наймальнікі своечасова пералічваюць сродкі, даюць магчымасць абавязаным асобам для дадатковага заробку, каб яго памер дазваляў рабіць кампенсацыю ў больш поўным аб’ёме. Сярод абавязаных асоб 14 – злосныя прагульшчыкі, якія дапусцілі па 10 і больш прагулаў. Па месцы працы абавязаных асоб нярэдка высвятляецца і такая праблема, як нясвоечасовае накіраванне выканаўчых лістоў.


(Пасля перасылкі з Царква Святога Ільі (Бабруйск))\nдраўлянае дойлідства з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю\nСвята-Ільінская царква — драўляны праваслаўны храм ў горадзе Бабруйску Магілёўскай вобласці, перавезены ў 2004 годзе з вёскі Куляшоўкі Клімавіцкага раёна. Знаходзіцца ва ўрочышчы Лукавая гара, на вуліцы Сікорскага, 30. Помнік архітэктуры з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю.\nПаводле гістарычных звестак, першая Свята-Ільінская царква ў Бабруйску існавала ячшэ ў 1614 годзе. Верагодна, гэты храм быў разабраны падчас узвядзення крэпасці ў 1811 годзе. Будаўнічыя матэрыялы з яго пайшлі на ўзвядзенне могілкавай Свята-Сафійскай царквы на вуліцы Мінскай. У 1826 годзе на хутары Лукі (цяпер — урочышча Лукавая гара) была пабудавана новая Свята-Ільінская царква, якую разабралі ў 1930-я гады. Ад яе застаўся толькі вялікі падмуркавы камень, на якім пазней будзе высечаны крыж і які будзе пакладзены ў аснову цяперашняга храма.\nУ 2000 годзе ва ўрочышчы Лукавая гара на беразе Бярэзіны ў дзень памяці прарока Ільі былі асвячоны крыж і месца пад будаўніцтва новай царквы. У тым жа годзе кіраўніцтвам Беларускай чыгункі прыходу быў перададзены пасажырскі вагон, які выкарыстоўваўся як часовы храм. 6 верасня таго ж года па блаславенні архіепіскапа Максіма прастол у ім быў асвячоны благачынным Генадзем Вяйго, протаіерэем Андрэем Мільто і клірыкамі епархіі. У 2002 годзе прыход наведаў мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт.\nДа канца 2003 года быў заліты падмурак пад новы храм. У 2004 годзе па блаславенні архіепіскапа Сафронія на месца будаўніцтва была перавезена царква з вёскі Куляшоўкі Клімавіцкага раёна. Будынак, узведзены ў 1893 годзе, быў закрыты мясцовымі ўладамі ў 1959 годзе і з таго часу прыйшоў у заняпад. Увесну пачалася яго зборка, якая скончылася да канца ліпеня. Першая літургія ў новым будынку адбылася 2 жніўня 2004 года. 2 жніўня 2013 года епіскап Бабруйскі і Быхаўскі Серафім асвяціў прастол адбудаванай царквы.\nПраведзеная рэканструкцыя пабудовы цалкам змяніла яе гістарычнае аблічча. У царкве захоўваюцца мошчы Святога Іаана Кармянскага і часціцы мошчаў прападобных старцаў Опцінскіх. Пры храме дзейнічае нядзельная школа і бібліятэка. Настаяцелямі ў прыходзе служаць іерэі Віктар Смычнік і Аляксандр Чылей. У 2007 годзе была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.\nЦарква да перавозу з вёскі Куляшоўка\nПомнік драўлянага дойлідства з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая кампазіцыя царквы складаецца з асноўнага прамавугольнага зруба, пяціграннай апсіды з невялікімі гранёнымі рызніцамі, дадатковага аб’ёму і бабінца. Над асноўным аб’ёмам пастаўлены светлавы васьмігранны барабан, над бабінцам — васьмярык званіцы. Барабан і званіца завершаны вастраверхімі шатрамі з галоўкамі. Такая ж галоўка знаходзіцца і над апсідай.\nБудынак мае тры ўваходы: галоўны і два бакавыя, аформленыя раней вялікімі ганкамі з масіўнымі разнымі слупамі і фігурнымі франтонамі. Пластыку фасдаў у мінулым дадавалі разарваныя карнізы, разьба, шалёўка (гарызантальная ў прасценках, вертыкальная ў цокальнай панелі, фрызе, атыку). Інтэр’ер двухсветлавы, перакрыты самкнёным васьмігранным скляпеннем.\n↑ Культавае дойлідства Бабруйска — Магілёўская абласная бібліятэка (бел.)\n↑ Храм Святога Прарока Іліі г. Бабруйска — Бабруйская епархія (руск.)\n↑ Як згубілася і дзе знайшлася Куляшоўская царква — horad.info, 6 студзеня 2014 (бел.)\n↑ Храмы Бабруйскай епархіі — Бабруйская епархія (руск.)\n↑ Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Магілёўская вобласць / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. 13. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя, 1986.— 408 с., іл. С.238\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Свята-Ільінская_царква_(Бабруйск)&oldid=3521874"\n1893 год у Бабруйску


Зімовыя рэчы: кансервацыя па правілах - Мода 2017 - строгія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс 2017\nЗімовыя рэчы: кансервацыя па правілах\nстрогія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс ⇒ Мода 2017 ⇒ Зімовыя рэчы: кансервацыя па правілах\nАднясіце футра і кажух ў хімчыстку - лепш не чысціць гэтыя рэчы самастойна, хай гэтым зоймуцца прафесіяналы. Пачытайце водгукі аб добрым установе, спытаеце знаёмых, сяброў, суседзяў, аказвалі ім там паслугі, бо будзе крыўдна, калі падчас хімічнай чысткі дарагая рэч будзе сапсаваная. А такое здараецца вельмі часта. Патрабаваць кампенсацыю ўрону потым нашмат складаней і даўжэй, чым сабраць папярэднюю інфармацыю. Калі дазваляюць сродкі, аддайце на захоўванне футравае выраб ў спецыяльны халадзільнік. Такую паслугу падаюць шматлікія фірмы. Захоўваць рэч можна і дома. Высушыце яе і павесьце на шырокія плечыкі: тонкія драцяныя не падыдуць. Не карыстайцеся батарэямі. Спакуйце футра у тканкавы мяшок, які можна пашыць самастойна. Пажадана, каб чахол быў сіняга колеру, а для футры белага або блакітнага колеру такое ўмова абавязковае. Інакш мех страціць колер.\nФутра і кажух зручней за ўсё захоўваць у шафе, выконваючы тэмпературу ад 5 да 20 градусаў. Папярэдне пакладзеце ў кішэню адзення сродкі ад молі, палын, Сашы з сухой лавандай, геранню або высушаныя лімонныя, апельсінавыя скарынкі.\nВымыйце боты і чаравікі, абсушыце іх, вышмаруйце паверхню абутку ахоўным крэмам. Але перш правядзіце дэзінфекцыю: два ватных тампона злёгку намочыце воцатнай эсэнцыяй і змесціце ўнутр чаравіка. Потым абутак пакладзеце ў поліэтыленавы пакет і пакіньце яго шчыльна закрытым на 10-12 гадзін.\nАбавязкова змесціце ў зімовы абутак расправочные калодкі або напакуйце мысы мятай газетай перад тым, як прыбераце на захоўванне. Тое ж самае зрабіце з халявамі ботаў. Падвесьце іх у шафе, прычэпаў прышчэпкамі за халявы. Лакаваную абутак добра захоўваць у панчосе: так яна не падрапаецца.\nВаўняную вопратку сцірайце адмысловымі сродкамі. Захоўвайце рэчы ў зручных вакуумных чахлах (прадаюцца ў наборы з помпай, які выкачвае паветра). Такія пакеты дапамогуць зэканоміць да 80% месцы ў шафе.\nПапярэдні Тэкст Павлопосадськи хусткі з мехам\nНаступная Артыкул Басаножкі на коркавай платформе\nМужчынская псіхалогія або чаму мужчыны змяняюць\nЯк вытрымаць выпрабавальны тэрмін\n6 мужчынскіх "антисексуальных" звычак\nКарысныя рэчы ў жаночай сумачцы\nПахуданне з дапамогай траў\nЯк вызначыць свой соционический тып\nМіні-пиг, шыншыла або карлікавы трусік: каго выбраць?


24.06.2021 / 13:23\nЕС на сваім пасяджэнні афіцыйна ўхваліў сектаральныя санкцыі супраць Беларусі.\nРашэннем Рады ЕС забараняецца:\n— продаж, пастаўка, перадача або экспарт абсталявання, тэхналогій або ПА, прызначаных для маніторынгу або перахоплівання ўладамі інтэрнэту і тэлефоннай сувязі.\n— прадаваць, пастаўляць або перадаваць уладам Беларусі прадметы двайнога прызначэння для выкарыстання ў ваенных мэтах.\n— уводзяцца дадатковыя гандлёвыя абмежаванні ў дачыненні да нафтапрадуктаў, калійных угнаенняў і тавараў для вытворчасці тытунёвых вырабаў.\n— абмежаванні закрануць таксама доступ да рынкаў капіталу Еўрасаюза для ўрада Беларусі і дзяржаўных фінансавых устаноў. Забараняецца страхаванне і перастрахаванне беларускага ўрада і беларускіх дзяржаўных органаў і агенцтваў.\n— Еўрапейскаму інвестыцыйнаму банку забаронена фінансаваць праекты ў дзяржаўным сектары, а дзяржавы-члены ЕС абавязаны абмежаваць удзел у Беларусі шматбаковых банкаў развіцця, членамі якіх яны з'яўляюцца.\n— забараняецца купляць, прадаваць, прадастаўляць інвестыцыйныя паслугі і мець справу з каштоўнымі паперамі і інструментамі грашовага рынку з тэрмінам пагашэння больш за 90 дзён. Гэта тычыцца беларускіх фінансавых і крэдытных устаноў, дзе доля дзяржавы перавышае 50%. У спіс унесены «Беларусбанк», «Белінвестбанк» і «Белаграпрамбанк».


Праграма візітаў Еўразвязу для маладых лідараў (да 23 красавіка) | baj.by\nПраграма візітаў Еўразвязу для маладых лідараў (да 23 красавіка)\n01.04.2016 Крыніца: by.odb-office.eu\nУ праграме могуць удзельнічаць: палітыкі (сябры нацыянальных/рэгіянальных парламентаў, палітычных партый, дарадцы палітыкаў); афіцыйныя прадстаўнікі ўрада/парламента, хто мае паўнамоцтвы ў значных для Еўразвязу сферах; СМІ; прадстаўнікі аналітычных цэнтраў і акадэмічных колаў; сябры ды актывісты прафсаюзных арганізацый і прадстаўнікі грамадзянскай супольнасці (праваабаронцы, абаронцы правоў жанчын, навакольнага асяроддзя).\nУдзельнікі праграмы змогуць даведацца пра дзейнасць Еўразвязу, лепш зразумець сутнасць еўрапейскіх каштоўнасцей і функцыі еўрапейскіх інстытутаў улады.\nКожны навучальны візіт будзе распрацаваны такім чынам, каб найлепш адпавядаць працоўнаму профілю і інтарэсам удзельнікаў.\nЗвычайна паездка EUVP разлічана на 5 дзён працы ў Бруселі (Бельгія). Для тых, хто спецыялізуецца на палітычнай сферы, яе працягваюць яшчэ на 3 дні - у Страсбургу (Францыя). Праграмы візітаў ладзіць сакратарыят EUVP.\nВыдаткі на дарогу і суткавыя ўдзельнікаў фінансуюцца ў межах праграмы EUVP. Па пытаннях візавай падтрымкі кандыдаты з краін "Усходняга партнёрства" (Беларусі, Украіны, Малдовы, Грузіі, Арменіі, Азербайджана) мусяць звяртацца ў Прадстаўніцтва Еўразвязу ў сваёй краіне.\nІнфармацыю пра працэс падачы заявак можна знайсці на сайце праграмы.\nДэдлайн - 23 красавіка 2016 года.


Канвертаваць BlackCoins (BLC) і Шры-Ланка рупіі (LKR) : Калькулятар абменнага курсу\nBlackCoin (BLC) і Шры-Ланка рупія (LKR) Курс валют пераўтварэнні калькулятар\nГэта BlackCoin і Шры-Ланка рупія пераўтваральнік да цяперашняга часу з абменнымі курсамі з 17 верасень 2019.\nКалі ласка, увядзіце суму, якую ў полі злева ад BlackCoin. Выкарыстоўвайце "абмен валют", каб зрабіць Шры-Ланка рупія валюты па змаўчанні. Націсніце на Шры-Ланка рупіі або BlackCoins канвертаваць паміж гэтай валютай і ўсімі іншымі валютамі.\nThe BlackCoin гэта валюта, у ні ў адной краіне. Рупія Шры-Ланкі гэта валюта, у Шры Ланка (LK, LKA). Сімвал BLC можа быць запісаная BLC. Сімвал LKR можа быць запісаная Rs, , SLRs, і SL. Рупія Шры-Ланкі дзеліцца на 100 cents. Абменнага курсу the BlackCoin Апошняе абнаўленне 17 верасень 2019 ад coinmarketcap.com. Абменнага курсу рупія Шры-Ланкі Апошняе абнаўленне 31 Студзень 2019 ад Міжнародны валютны фонд. BLC каэфіцыент мае 12 ўважаецца лічбаў. LKR каэфіцыент мае 6 ўважаецца лічбаў.


ОО «БелТИЗ» - Абласны iнтэрнэт-конкурс "Знаўцы роднай мовы"\nАбласны iнтэрнэт-конкурс "Знаўцы роднай мовы"\n29 кастрычніка 2020 года ў Гомелі прайшоў абласны iнтэрнэт-конкурс "Знаўцы роднай мовы" сярод людзей з інваліднасцю па зроку.\nУ конкурсе прынялі ўдзел 20 членаў таварыства з 10 гарадоў Гомельскай вобласці.\nДля ўдзелу ў конкурсе ўдзельнікі дзяліліся на 3 катэгорыі з улікам ступені страты зроку:\nпершая катэгорыя ўдзельнікаў (B1) – людзі з інваліднасцю па зроку, якія не выкарыстоўваюць зрок у сваёй жыццядзейнасці - да 25 хвілін на адказы на пытанні;\nдругая катэгорыя ўдзельнікаў (B2) – людзі з інваліднасцю па зроку, якія выкарыстоўваюць рэшткавы зрок у сваёй жыццядзейнасці - да 20 хвілін на адказы на пытанні;\nтрэцяя катэгорыя ўдзельнікаў (В3)– людзі з інваліднасцю па зроку 2 групы, якія выкарыстоўваюць рэшткавы зрок у сваёй жыццядзейнасці да 15 хвілін.\nУ задачы канкурсанта ўваходзілі не толькі падаць заяўку. Але і самастойна зарэгістравацца ў Google Форме, азнаёміцца з заданнем і ўсёй неабходнай інфармацыяй. Інтэрнэт заданні накіроўваліся на працягу 10 хвілін да пачатак конкурсу на электронную пошту ўдзельніка. Кожнаму ўдзельніку патрабавалася адказаць на 25 пытанняў / 45 балаў (на кожнае пытанне давалася тры адказы, з якіх адзін быў толькі правільны).\nБалы залежалі ад складанасці пытання.\nУ ходзе падабраных пытанняў, канкурсантам трэба было прадэманстраваць свае веды ў галіне не толькі беларускай мовы, але і веды літаратуры, пэўных значных дат для Беларусі. Конкурс ацэньвала віртуальнае журы ў балах.\nУ канцы мерапрыемства кожны ўдзельнік змог азнаёміцца са сваім вынікам.\nу катэгорыі В1-Дзмітрый Герашчанка, Гомель-39 балаў з 45;\nу катэгорыі В2-Мікалай Арбузаў, Рэчыца - 29 балаў з 45;\nу катэгорыі В3-Ганна Нікіценка, Мазыр-38 балаў з 45.\nНа ўсім этапе конкурсу, усе ўдзельнікі паказалі добры ўзровень рэабілітаванасці, камп'ютарнай пісьменнасці і веды беларускай мовы, годна справіліся з усімі конкурснымі заданнямі.\nПераможцы інтэрнэт-конкурсу будуць узнагароджаны каштоўнымі падарункамі ад Гомельскай абласной арганізацыі ГА "БелТІЗ".\nВіншуем пераможцаў і ўсіх удзельнікаў конкурсу, жадаем ў далейшым удасканальваць свае веды ў галіне беларускай мовы, камп'ютэрнай пісьменнасці з выкарыстання сучаснай электроннай інфраструктуры без старонняй дапамогі.


14 жнівень 2015, 11:25\n— На сёньня істотных зрухаў берага няма — усяго 0,012 мм за год. Гэта маніторынг гарадзенскіх геадэзістаў. Мы не сьпяшаемся: запрасілі спэцыялістаў зь Менску і Наваполацку — хай яны таксама правядуць замеры. А вось калі ўсе вынікі сыдуцца, можна будзе распачынаць канкрэтную працу. На мой погляд, калі гаворка ідзе пра ўключэньне Каложы ў міжнародны сьпіс ЮНЭСКА, то павінен быць і міжнародны конкурс праектаў рэстаўрацыі Каложы.\n— Я так не лічу. Царква, як Цела Хрыстова, вядома ж, не памыляецца. Але сьвятары, якія служаць у царкве, маюць права на памылку, як і ўсе людзі. У любой справе мы павінны пачынаць зь сябе. Вось, напрыклад, у мяне тры дачкі. Колькі вершаў Ларысы Геніюш яны ведаюць напамяць? Нягледзячы на тое, вывучаюцца тыя вершы ў школе ці не. Я іх вывучаў, калі быў студэнтам Жыровіцкай духоўнай сэмінарыі. І творы Геніюш мне падабаюцца. Таму я і кажу сваім дзецям: «Паглядзіце, якія выдатныя вершы на беларускай нашай мове, як яна прыгожа гучыць, зь якой любоўю паэтка піша пра кожны кавалачак беларускай зямлі». Давайце мы ўсе спытаем самі ў сябе: а якія творы Геніюш ведаюць нашы дзеці? А тое, што помнік Ларысе Геніюш усталяваны на тэрыторыі царквы, — гэта яшчэ большая пашана паэтцы. Ён стаіць на царковішчы і кожную службу нагадвае нам пра тое, каб мы маліліся за яе. Нагадвае нам пра тое, што Ларыса Антонаўна была сапраўднай патрыёткай і хрысьціянкай, якая клапацілася пра зэльвенскі храм. Скажам, электрычнасьць у царкву была праведзеная за яе кошт. А якая ў яе пэнсія была — вы самі ведаеце... А стаяў бы помнік пры вуліцы, дзе і п’яныя ходзяць, і плюнуць, і брыдкасловяць, і ўсё што хочаш... Гэта ізноў жа пытаньне нашай культуры. А сёньня помнік стаіць на царковішчы, куды людзі заходзяць толькі для малітвы. Я лічу, што ў гэтым міласьць Божая, міласьць Провіду Божага да Ларысы Геніюш, якая заслужыла на такое ўшанаваньне.\n— Так, яна была вернутая. А вы ведаеце, якім чынам? Ікона была вельмі маленькая, і епіскап перавёз яе праз польскую мяжу ў слоіку з варэньнем! А Калоская ікона — гэта медная дошка, на якой намаляваны вобраз Маці Божай. Яна была вывезена ў Маскву, дзе яе сьлед і згубіўся. Пошукі вяліся вельмі даўно, у тым ліку і дзяржаўнымі ўладамі. Мы зьвярталіся з афіцыйнымі лістамі ў маскоўскія музэі — у Пушкінскі, у Гістарычны, у Трацьцякоўскую галерэю, у іншыя установы. На жаль, безвынікова. Але па фатаздымках, якія захавалі нам вобраз Калоскай Прасьвятой Багародзіцы, па тых апісаньнях, якія дайшлі да нашага часу, абраз быў адноўлены. Сёньня ў нашай царкве ён займае пачэснае месца, і мы бачым, як людзі прыходзяць менавіта да яго. Аднойчы перад тым, як зачыняць царкву, я падышоў да абраза і ўбачыў на падлозе перад ім звычайны пакет. Разгарнуў, а там — срэбны бранзалет і запіска: «У падзяку за цяжарнасьць». Нейкая жанчына, як бачна, доўгі час не магла нарадзіць, малілася аб гэтым, атрымала гэты цуд ад Божай Маці, і так падзякавала ёй. І гэта не адзінкавы падобны выпадак. Так што адноўленая ікона Божай Маці Калоскай цудадзеіць.


Апублікавана 17.09.2015 12:32\nАкуні вараныя, з маслам\nАчысціць, вытрыбушыць, вымыць акунёў, пасаліць, даць паляжаць паўгадзіны, пакласці іх у рондаль разам з карэннямі, ангельскай перцам і лаўровым лістом, наліць вадою і варыць на моцным агні 20 хвілін або паўгадзіны.\nКалі пасьпеюць, абкласці на страву, абліць вскипяченным алеем і пасыпаць сечаным кропам. У алей можна пакласці 2 дробна пасечаных стромкіх яйкі. Прадукты: Акунёў ад 6 да 8 штукъ (1-1,2 кг.)\nСалеры 1 корань.\nМорквы 1 корань.\nПерцу 10 зерня.\nЛаўровага ліста ад 2 да 3 лыжак.\nЛука ад 1 да 2 галовак.\n2 сталовых лыжкі сметанковага масла.\n(2 стромкіх яйкі). Вельмі карысны і не вельмі доўгі рэцэпт. Мы ж, перш чым перайсці да наступнага, раім вам звярнуць увагу на такую рыбу як мойва. Яна вельмі карысная. Мы не будзем прыводзіць тут рэцэпт з гэтай рыбкі, каб падняць ваш інтарэс да яе, і вы па прапанаванай спасылцы пяройдзеце і атрымаеце пра яе самую вычарпальную інфармацыю.\nЛінь пад соусам\nПакласці ў рондаль прыгатаванага, вычышчанага, вытрыбушаныя, разрэзанага на кавалкі, пасоленую і вылежацца паўгадзіны ліня, морквы, пятрушкі, цыбулі, салера, 1 шт. лаўр, ліста, 5 зерняў перцу, наліць 4 шклянкі вады, 1 шклянка белага віна, дадаць палоўку цытрыны, нарэзанага кавалкамі, і варыць паўгадзіны.\nМіж тым прыгатаваць наступны соус: падсмажыць у рондалі, у 2 лыжках алею, 2 пасечаных цыбуліны і 1 лыжку мукі, размяшаць, развесці процеженным рыбным булёнам і, даўшы ускіпець некалькі разоў, абліць ліня і падаваць, пасыпаўшы сечанай зелянінай кропу або пятрушкі. Прадукты: Ліня 1 штуку ў 1,2 кг.\nЛука 2 штукі.\nСолі 2 чайных лыжкі.\nПерцу 5 зерняў.\nЦытрыны палову штукі.\nЗеляніны кропу або пятрушкі.\nРыбныя біточкі з зелянінай


\tМастоўскі раён | Беларуская версія\nГалоўная - Рэгіён - Раёны - Мастоўскі раён\nАфiцыйны сайт Мастоўскага раённага выканаўчага камiтэта\nМастоўскі раён знаходзіцца на Захадзе Гродзенскай вобласці. Заснаваны 15 студзеня 1940 года, ліквідаваны 25 снежня 1962 года, адноўлены 6 студзеня 1965 года. Плошча раёна 1,3 тысячы квадратных кіламетраў. Насельніцтва – 33,3 тысячы чалавек, у тым ліку гарадское – 16,3 тысячы чалавек. Цэнтр раёна знаходзіцца ў горадзе Масты. Раён уключае ў сябе 154 сельскія населеныя пункты, 13 сельсаветаў: Азёркаўскі, Галубоўскі, Глядавіцкі, Гудзевіцкі, Дубненскі, Зарудаўеўскі, Курылавіцкі, Лунненскі, Мастоўскі, Мікелеўшчынскі, Пацэвіцкі, Пескаўскі Харціцкі.\nТэрыторыя раена размешчана ў граніцах Верхненеманскай нізіны. Рэльеф – раўнінны, агульны наклон з поўдня на поўнач да даліны ракі Неман. Пераважае вышыня (80%) 120 метраў над узроўнем мора. Самая высокая кропка – 167 метраў (2 км на поўдзень ад вёскі Вялікая Рагозніца).\nКарысныя выкапні: мел, гліна і суглінкі, торф, пясчана-гравійны матэрыял. Сярэдняя тэмпература студзеня -5,1 градусаў па шкале Цэльсія, ліпеня - +18 градусаў па шкале Цэльсія. Ападкаў выпадае 540 м у год. Вегататыўны перыяд - 198 сутак.\nНа тэрыторыі раёна працякаюць рэкі: Нёман з прытокамі Шчара з Сіпай, Зяльвянка, Рось, Ельня. На тэрыторыі размешчаны мелірацыйныя каналы: Нацкава, Ланцавічы, Міклашоўскі. Лясы сустракаюцца хвойныя, яловыя, чорнаальховыя, бярозавыя, дубовыя, грабавыя, ясеневыя. Лясы займаюць 37% тэрыторыі раёна. Цэльныя масівы леса захаваліся ўздоўж ракі Нёман (частка Нёманскіх лясоў і Ліпічанская пушча). Глебы дзярнова-падзолістыя (54,3%) забалочаныя (14,4%), тарфяна-балотныя (14%), дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (11,8%).\nПомнікі прыроды рэспубліканскага значэння: катлаваны Гумнішча і Падбярэззе, Пабоеўскі валун з ямкамі, Княжаводскае і Пашынскае агаленне старажытных адкладанняў, роў Яна і Цэцыліі, Дубненскаўскае і Пескаўскае агаленне азерных і рачных адкладанняў.\nУ раёне налічваецца 6 сельскагаспадарчых арганізацый і 11 сялянскіх (фермерскіх) гаспадарак. Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 64,5 тыс. га, з іх асушаных - 22,7 тыс.га, ралля - 40,9 тыс.га, бал кадастравай адзнакі сельскагаспадарчых зямель складае 31,7, раллі – 35,5. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мясамалочная жывёлагадоўля, цукровыя буракі, вырошчваюць зерневыя, кармавыя культуры, бульбу.\nметалаапрацоўка ў дрэваапрацоўка (фанера, латафлекс і піламатэрыялы);\nлёгкая прамысловасць (швейныя вырабы).\nНа тэрыторыі раёна пралягаюць чыгуначныя лініі Ліда-Масты-Ваўкавыск і Гродна-Масты, аўтадарогі Шчучын-Масты-Ваўкавыск, Масты-Слонім, Масты-Гродна.\nУ раёне функцыянуюць 2 гімназіі, 10 сярэдніх школ, 3 базавых, 7 вучэбна-педагагіных комплексаў “Дзіцячы сад-школа”, 9 дзіцячых садоў, 5 ясляў-садоў, 2 дашкольныя цэнтры развіцця дзіцяці.\nКультура раёна прадстаўлена 21 сельскім клубам і раённым Домам культуры, 26 бібліятэкамі. На тэрыторыі раёна знадзіцца 2 музеі. Па стану на 1 студзеня 2010 года ў Гудзевіцкім дзяржаўным літаратурна-краязнаўчым музеі асноўны фонд налічвае 15230 адзінак музейных экспанатаў, навукова-дапаможны фонд складае 4638 адзінак.\nМедыцынская дапамога насельніцтву ажыццяўляецца Мастоўскай раённай цэнтральнай бальніцай на 250 ложак, 8 амбулаторый, 17 фельчарска-акушэрскіх пунктаў. Лекавую дапамогу насельніцтву ажыццяўляюць 10 аптэк.


Пераможца конкурсу песні "Еўрабачанне-2009" падзякаваў паклоннікам за падтрымку. 06.03.2019, Sputnik Беларусь\nу свеце, культура, навіны , аляксандр рыбак\n© AFP 2021 / SIGURDSON, BJORN Спявак Аляксандр Рыбак\n© AFP 2021 / SIGURDSON, BJORN\nПераможца конкурсу песні "Еўрабачанне-2009" падзякаваў паклоннікам за падтрымку.\nМІНСК, 6 сак - Sputnik. Кліп нарвежскага музыкі і карэннага беларуса Аляксандра Рыбака на песню "Коцік" набраў больш за 100 мільёнаў праглядаў на Youtube.\nЗ нагоды знакавай падзеі пераможца "Еўрабачання-2009" павіншаваў сваіх прыхільнікаў у Instagram-акаунце і ўзгадаў, што многія калегі смяяліся з гэтай "дзіцячай песні пра коцікаў".\nВідэа з немудрагелістым тэкстам было створаны з удзелам беларускага прадзюсарскага цэнтра "Гранд Мьюзик", які з’яўляецца афіцыйным прадстаўніком Рыбака ў Расіі і Беларусі. Над кліпам працавалі рэжысёр Рустам Раманаў, прадзюсар Андрэй Гузель і аператар Антон Трушнікаў.\nНагадаем, што заўтра беларусы даведаюцца аб тым, хто прадставіць краіну на міжнародным песенным конкурсе ў гэтым годзе. Пераможцу нацыянальнага адбору на "Еўрабачанне" сёлета вызначаць члены прафесійнага журы без уліку меркавання тэлегледачоў - у той жа час, свае ацэнкі прафесіяналы будуць абвяшчаць публічна, адразу пасля выступленняў артыстаў.


Возера Тыверыядскім - найбуйнейшы крыніца прэснай вады. Славутасці Тыверыядскім возера\nТыверыядскім возера (Галілейскай мора - яго іншая назва) у Ізраілі часцей за ўсё называюць Кинерит. Яго ўзбярэжжа - адзін з самых нізкіх участкаў сушы на планеце (у адносінах да ўзроўню Сусветнага акіяна). Па легендах, 2 тысячы гадоў таму Ісус Хрыстос чытаў на яго берагах пропаведзі, уваскрэшваў мёртвых і вылечваў якія імкнуцца. Таксама менавіта там хадзіў па вадзе. Возера з'яўляецца галоўным пресноводным крыніцай для ўсяго Ізраіля.\nГісторыя назвы возера\nВозера Тыверыядскім бярэ сваю назву ад горада Тыверыяды (цяпер Цвер). Хоць мае і іншыя імёны. Напрыклад, у старажытныя часы пра яго казалі як пра галілейскім моры. Ёсць і іншая назва, па мясцовасці, - Генісарэцкага возера. У сучасны час яго часцей за ўсё называюць Кінерет. Па адной версіі яно атрымала такое імя ад музычнага інструмента пад назвай кинор, па іншай - у гонар паганскага бажаства Кинара.\nВозера Тыверыядскім размешчана на паўночным усходзе Ізраіля, паміж Голанах і Галілея. Яно знаходзіцца ў паўночнай частцы Сірыйска-Афрыканскага разлома. Берага яго ніжэй за ўзровень Сусветнага акіяна на 213 метраў. Плошча возера - 165 квадратных кіламетраў, глыбіня - 45 метраў. Яго берагавая лінія мае працягласць у 60 кіламетраў. На яго заходняй баку пабудаваны горад Цвер.\nЗ паўночнага боку ў Тыверыядскім возера ўпадаюць некалькі рэк, якія пачынаюцца на Галанскіх вышынях. Адна з іх - Ярдан, якая вынікае з вадаёма з поўдня. Тыверыядскім возера лічыцца самым нізкім праточны пресноводным вадаёмам на планеце.\nАсаблівасці Тыверыядскім возера\nВозера Тыверыядскім - адно з галоўных прамысловых месцаў Ізраіля. Зараз там кожны год вылоўліваюць амаль дзве тысячы тон рыбы. У ім прабывае ў агульнай складанасці звыш 20 відаў. Прычым некаторыя, напрыклад кинеретская сардинка або тиляпия (рыба Святога Пятра), жывуць толькі ў Тыверыядскім возеры.\nЧасам берага возера атакуюць полчышчы вогненных мурашак. Паверхня яго звычайна спакойная, але бываюць невялікія раптоўныя штармы. Вада цёмна-сіняя з-за базальтавага пяску на дне вадаёма. І нягледзячы на тое што яна прэсная, мае слабы саланаватай прысмак.\nТыверыядскім возера як частка легенды\nТыверыядскім возера (Ізраіль) было згадана ў Старым Запавеце. Паводле легенды, на яго беразе, у горадзе Кфар-Нахум (цяпер Капернауме), жыў Ісус Хрыстос. У возеры лавілі рыбу яго апосталы Пётр і Андрэй. Ісус Хрыстос прапаведаваў на яго берагах. А хрысцілі яго, па легендзе, там, дзе рака Іардан выцякае з возера. Гэта месца называецца Ярден. З даўніх часоў туды з'язджаюцца паломнікі. Вада ў гэтым месцы лічыцца святой. Таму паломнікі дагэтуль вырабляюць там абмывання і ўзносяць малітвы Усявышняму.\nЯкія славутасці ёсць на берагах Тыверыядскім возера?\nСлавутасці Тыверыядскім возера знаходзяцца па ўсім узбярэжжы. На паўночным баку ёсць невялікая францысканская царкву. На ўзвышшы з назвай Нагорная Пропаведзь варта манастыр.\nТыверыядскім возера (Ізраіль) вядома сваімі киббуцами. Адзін з іх - Эйн Гев -расположен на беразе, у 13 кіламетрах ад Дегании. Раней там была мяжа з Сірыяй. У ім часта праходзяць штогадовыя традыцыйныя музычныя фестывалі, якія праводзяць у велікодны тыдзень. На іх прыязджаюць лепшыя музыканты Ізраіля і замежныя артысты. Канцэрты праводзяцца ў амфітэатры, што знаходзіцца пад адкрытым небам.\nНа паўднёвай баку, у 1,5 км ад возера, на беразе Ярдана, знаходзіцца габрэйскі киббуц Дгания. Яго заснавала ў 1909 годзе гурт ўкраінскай моладзі. У яго варот стаіць невялічкі сірыйскі танк, які быў падбіты яшчэ ў часы вайны.\nНедалёка ад возера можна ўбачыць старажытны горад рымлян Бейт-Шеан. На Галанскіх вышынях знаходзяцца Гамла і магілы вялікіх габрэйскіх рабінаў. Там, дзе рака Ярдан ўпадае ў возера, пабудаваны парк забаў з воднымі атракцыёнамі. На Галанскіх вышынях вельмі шмат маляўнічых вадаспадаў. І зусім недалёка размешчана крэпасць крыжакоў Бельвуар.\nЧым прыцягвае Возера Тыверыядскім турыстаў?\nНа ўсім узбярэжжы Тыверыядскім возера ёсць мноства пляжаў. Некаторыя з іх платныя. Ёсць шмат гарачых крыніц, багатых мінеральнымі солямі і шэрай. Частка з іх выкарыстоўваецца турыстамі для лячэбных мэтаў. У возеры водзіцца шмат смачнай і рэдкай рыбы, што прыцягвае сюды гурманаў. Самая запатрабаваная і папулярная рыба - тиляпия.\nТурыстаў вельмі прыцягвае запаведнік Хамат-Гадэр. У ім размешчаны тэрмальныя крыніцы, пры купанні ў якіх лечаць болі ў суставах і целе, хваробы скуры і шэраг іншых хвароб. Вада там цэлы год захоўвае тэмпературу ў 42 градуса. У Хамат-Гадэр падчас археалагічных раскопак былі знойдзены рымскія лазні. І ў ім знаходзіцца найбуйнейшы на Блізкім Усходзе гадавальнік кракадзілаў, у якім жыве 200 асобін самых разнастайных відаў.\nЗначнасць Тыверыядскім возера для Ізраіля\nТыверыядскім возера - найбуйнейшы крыніца прэснай вады для Ізраілю. Яно лічыцца асноўным вадасховішчам краіны. Трэць вады, якую спажывае ўвесь Ізраіль, бярэцца менавіта з возера Тыверыядскім. У 1994 г. паміж Ізраілем і каралеўствам Іарданія быў падпісаны дагавор, згодна з якім яму штогод пастаўляецца па 50 млн кубаметраў прэснай вады. Большая частка яе бярэцца з Тыверыядскім возера. Пастаўкі не спыняюцца нават падчас ўзнікнення лакальных канфліктаў паміж гэтымі краінамі.\nУ апошнія гады ў возеры Тыверыядскім адзначаецца зніжэнне ўзроўню вады. І калі яно будзе Мялецій далей, то гэта абяцае Ізраілю цяжкія часы. Зніжаецца ўзровень вады і ў Мёртвым моры. А яно сілкуецца водамі ракі Ярдан, якая, як згадвалася вышэй, выцякае менавіта з Тыверыядскім возера.\nСкарачэнне спажывання вады з Тыверыядскім возера магчыма толькі пасля пабудовы апрасняльных збудаванняў на берагах Міжземнага мора. Альбо неабходна прасвідраваць свідравіны да грунтовых вод. Але ўсе гэтыя працы вельмі нязручныя ў фінансавым плане, так як запатрабуюць шмат выдаткаў, ды і часу на іх будаўніцтва трэба нямала.\nВасіль Паленаў, «На Тыверыядскім возеры»\nМастак Паленаў прыехаў на Тыверыядскім возера падчас свайго падарожжа на Усход. Ён планаваў напісаць серыю карцін пра Ісуса Хрыста. Таму Паленаў хацеў асабіста ўбачыць гэтыя гістарычныя месцы, дзе жыў Збаўца, прапаведаваў і хадзіў па вадзе.\nУ 1888 году Паленаў напісаў другую карціну з цыклу, прысвечанага Збаўцу. Ён яе назваў «Хрыстос ідзе па беразе мора». Інакш - «На Тыверыядскім возеры». Цяпер яна выстаўлена ў Траццякоўскай галерэі.\nДля напісання сваёй карціны Паленаў выкарыстаў ўражанні ад наведвання Тыверыядскім возера. Прыгажосць гэтых месцаў і думка, што тут хадзіў Ісус, дапамаглі стварыць вольны, спакойны і адначасова велічны краявід. Ён адлюстроўвае «душу» возера з яго спакойнай блакітнай вадой і невялікіх гор непадалёк. Паленаў апісаў ідэальную, вечную прыгажосць возера.\nГрыбныя месцы ва Уладзімірскай вобласці. Дзе набраць лукошко?\nГэтыя факты пра жабах вы не ведалі раней\nУдод: птушка з незабыўным знешнім выглядам\nШто такое гаручыя карысныя выкапні?\nГорад Мантэрэй, Каліфорнія: славутасці і фота\nВам хутка споўніцца 30? 30 карысных звычак, якімі варта абзавесціся да гэтага часу\nКлубніцы Гірлянда: апісанне гатунку, вырошчванне, догляд\nПабел столі: як пазбегнуць лішніх праблем\nВасіль Жукоўскі: кароткая біяграфія і творчасць\nГалагенавыя свяцільні - прымяненне ў побыце