Як на сонца і вецер "палююць" | ДЯТЛОВЩИНА\nЯк на сонца і вецер "палююць"\n2017 - Год навукі\nДыплом Міжнароднага конкурсу "SPARE" "Энергія і асяроддзе", дыплом Дэпартамента па энергаэфектыўнасці Рэспублікі Беларусь, Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, шматлікія ганаровыя граматы, кубкі, знакі, медалі, дыпломы — гэта ўзнагароды настаўніцы сярэдняй школы №1 горада Дзятлава Ірыны Уладзіміраўны Дарафейчык. Разам са сваімі вучнямі яна чатыры гады запар "палюе" на сонца і вецер, каб атрымаць іх прыродную энергію на карысць людзям. Як гэта адбываецца? Якія прыстасаванні для атрымання цеплавой, светлавой, электрычнай энергіі сканструявалі настаўніца і яе вучні? Як іх работы ацанілі энергетыкі і навукоўцы? Пра гэта і іншае карэспандэнтка газеты "Перамога" пацікавілася ў і. Дарафейчык.\n— Ірына Уладзіміраўна, з чаго ўсё пачыналася?\n— У 2013 годзе мне прапанавалі паўдзельнічаць у конкурсе "Энергамарафон". Тады і з'явіліся ідэі, якія мы паспрабавалі ажыццявіць. 3 вучнямі Аляксандрам Пацыновічам і Вадзімам Багдзялём распрацавалі праект "Альтэрнатыўныя крыніцы святла і цяпла". Работа была паспяховая. 3 ёй перамаглі на абласным і рэспубліканскім этапах конкурсу "Энергамарафон-2013".\nЗатым вырашылі прыняць удзел у завочным Міжнародным конкурсе "Энергія і асяроддзе", што праходзіў Нарвегіі. Аднак на той час толькі пачалі распрацоўваць міні-паравы рухавік-генератар для зарадкі мабільнага тэлефона і змайстраваць яго не паспелі. Тым не менш журы прысудзіла нам спецыяльнае месца, мы адсталі ад трэцяга месца ўсяго на 0,2 бала.\nНаступны праект "Магчымасці выкарыстання энергіі сонца і ветру для атрымання святла і цяпла", які распрацоўвалі з Максімам Заблоцкім, мы прадставілі на абласным конкурсе "Таленты XXI стагоддзя" і атрымалі дыплом трэцяй ступені.\nУдалы старт надаў упэўненасці. Падалі заяўку на ўдзел у навукова-інжынерным конкурсе навучэнцаў "Belarus Science and Engineering Fair", які праходзіў з ініцыятывы Парка высокіх тэхналогій, Мінскага абласнога інстытута развіцця адукацыі, карпарацыі Intel. У катэгорыі "Экалогія і праблемы навакольнага асяроддзя, энергазберагальныя тэхналогіі" занялі другое месца.\nПаўдзельнічалі і ў сёмым рэспубліканскім конкурсе навукова-тэхнічнай творчасці навучэнцаў "Тэхнаінтэлект", які ладзіўся на базе Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта для маладых рацыяналізатараў і вынаходнікаў з усіх рэгіёнаў Беларусі. Конкурс прэстыжны, у рабоце секцый і выставаў, майстар-класах удзельнічалі вядомыя беларускія вучоныя, вынаходнікі, педагогі-наватары.\nНаш праект стаў "бронзавым" прызёрам у секцыі "Энергазберагальныя тзхналогіі". За гэты конкурс Максім Заблоцкі быў унесены ў банк даных фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў, таленавітай моладзі.\nПа рэкамендацыі Наталлі Сяргееўны Белаус, я сама прыняла ўдзел у конкурсе "Энергамарафон-2014" у намінацыі "Лепшы педагог па выхаванні ў навучэнцаў культуры энергазберажэння". У выніку стала пераможцай спачатку абласнога, а затым і рэспубліканскага этапаў.\n— Як вы, настаўніца англійскай мовы, разам з вучнямі змаглі не проста авалодаць новымі ведамі, але і стаць паспяховымі вынаходнікамі?\n— Ведаеце, праблема энергазберажэння настолькі актуальная ў свеце, што мы разглядалі яе і на ўроках англійскай мовы ў час работы над тэмай "Навука і тэхніка". Адважыцца на ўдзел у "Энергамарафоне", які стаў адпраўной кропкай для далейшых поспехаў, дапамагла падтрымка адміністрацыі школы, вучняў і маіх родных. Мой муж Анатоль, сын Аляксандр, дачка Ірына, зяць Сяргей — энергетыкі. Дома часта даводзіцца чуць, якія задачы яны вырашаюць на працы, з якімі праблемамі сутыкаюцца, і тэма для мяне не новая.\nДа таго ж, я была ўпэўнена, што падрыхтоўка да падобных конкурсаў дае вельмі шмат як для творчага і прафесійнага росту педагога, так і для развіцця здольнасцяў і навыкаў навучэнцаў.\nШукаю новае па сваім праекце, а знаходжу якую-небудзь цікавую ідэю, і ўзнікаюць новыя ідэі, якія таксама хочацца ажыццявіць. I вось разумею, што спыніцца практычна немагчыма: не паспяваю зрабіць адзін праект, а ў галаве нараджаецца другі.\n— Якія прыстасаванні вы з вучнямі змайстравалі за час рзалізацыі праектаў?\n— Гэта сонечныя калектары для атрымання гарачай вады і для абагрэву гаспадарчых памяшканняў або цяпліц, ротарны ветрагенератар для асвятлення участка вечарам, вулічны ліхтар са святлоназапашвальнай лямпай, міні-паравы рухавік-генератар для зарадкі мабільнага тэлефона на эфекце Пельцье, канцэнтратар сонечнай энергіі. На гэтым не спыняемся, імкнёмся ўдасканаліць нашы прыстасаванні.\nНапрыклад, калі рабілі сонечныя калектары з алюмініевых бляшанак, у мяне ўзнікла ідэя паспрабаваць і пластык (у літаратуры прачытала, што ён валодае неабхаднымі якасцямі). Пластык шкодны для экалогіі, а тут яго можна эфектыўна выкарыстоўваць і для нагрэву вады, і для абагрэву дачных дамоў. Важныя фактары эфектыўнасці такіх сонечных калектараў — колькасць бутэлек і іх аб'ём. Калі ўзяць 50 двухлітровых бутэлек — атрымаем 100 літраў цёплай вады (варыянты могуць быць розныя). Калі на гаспадарчыя патрэбы неабходна шмат вады, калектар такога аб'ёму можна падключыць да цёмнай бочкі. У нас такое прыстасаванне ёсць на дачы. Вады хапае і для душа, і для паліву агарода. Па такім жа прынцыпе майструем калектары для абагрэву памяшканняў, на зіму ў ваду дадаём антыфрыз, каб не замярзала. У пакоях, дзе на вокнах знаходзяцца такія калектары, даволі камфортная тэмпература.\nДля асвятлення надворка мы выкарыстоўвалі ветрагенергатар, аднак гэта даволі складаная ўстаноўка. Пачалі думаць, як атрымаць энергію з меншымі затратамі. Вырашылі выкарыстоўваць назапашаную энергію сонца: змайстравалі вулічны ліхтар з трубы, ёмістасцяў, мантажнай пены. Пакуль што выкарыстоўвалі для яго заводскія лямпачкі. Магчыма, з-за гэтага мы з удзельніцамі праекта Кацярынай Залеўскай і Наталляй Крывулька занялі толькі 3 месца на конкурсе "Энергамарафон-2016". Аднак ужо ёсць ідэі, як і з чаго самім зрабіць лямпы-назапашвальнікі. Канструкцыі падобных ліхтароў таксама будуць розныя.\n— Якія апошнія вашы дасягненні?\n— Нядаўна з Кацярынай Залеўскай і Мікітам Сайчыкам удзельнічалі ў міжнародным анлайн-конкурсе для навучэнцаў і педагогаў у намінацыі "Праектна-даследчая дзейнасць", дзе сталі пераможцамі. У гэтым конкурсе ў той жа намінацыі ў частцы "для педагогаў" прыняла ўдзел і я. Таксама заняла першае месца. У час удзелу даведалася яшчэ пра адзін міжнародны конкурс — "Арганоміка будучыні", удзел у якім прымаюць краіны блізкага і далёкага замежжа. Мы паспяхова прайшлі ўсе этапы конкурсу, увайшлі ў дзясятку мацнейшых. У заключным этапе ўдзельнічалі з дапамогай "скайпа*. Сувязь была кепская, губляўся гук. Напрыканцы нам сказалі чакаць вынікаў. Толькі праз некалькі дзён, калі ўжо не спадзяваліся, на электронную пошту прыйшло паведамленне, што мы занялі другое месца.\nЗусім нядаўна прынялі ўдзел у абласным этапе конкурсу "Энергія і асяроддзе жыцця". Кацярына Залеўская з праектам "Святло ў маім двары" стала пераможцай, а Наталля Крывулька з праектам "3 клопатам пра заўтрашні дзень" заняла другое месца.\n— Колькі ўсяго ўзнагародаў вам прынесла альтэрнатыўная энергетыка?\n— Усяго 16 прызавых месцаў, сярод якіх 4 — міжнароднага ўзроўню, 4 — рэспубліканскага, астатнія — абласнога.\n— Чаму гэты накірунак навукі такі папулярны?\n— Будучыня — за прыроднымі крыніцамі энергіі. Энергію сонца і ветру можна выкарыстоўваць без вялікіх грашовых затрат, не наносячы шкоды навакольнаму асяроддзю. Гэта асабліва актуальна ў XXI стагоддзі, калі эколагі б'юць трывогу. Многія цяпер пераходзяць на выкарыстанне альтэрнатыўнай энергіі. Напрыклад, вы звярталі ўвагу, колькі ветрагенератараў устаноўлена на Навагрудчыне? З'явіліся яны і на Дзятлаўшчыне. Лічу, што і надалей гэты накірунак будзе развівацца.\nА нашы прыстасаванні карысныя тым, што дапамагаюць эканоміць за кошт бясплатных крыніц энергіі, а зроблены яны з другаснай сыравіны, даступнай для кожнага.\n— Ірына Уладзіміраўна, нядаўна вы пабылі на прыёме ў старшыні Гродзенскага аблвыканкама. Якія ўражанні?\n— Самыя лепшыя. Сустрэча праходзіла на высокім узроўні і была прысвечана 8 Сакавіка. Былі запрошаны 25 жанчын Гродзеншчыны, якія дасягнулі значных поспехаў у прафесійнай дзейнасці. Сярод іх — прафесары, дактары навук, дацэнты, выкладчыкі ўніверсітэта. Спачатку мы сустрэліся за круглым сталом, затым пабачылі канцэрт, у час якога для нас быў арганізаваны фуршэт. Мелі магчымасць пагаварыць, па-дзяліцца думкамі і меркаваннямі. Парадавала, што сярод гасцей я сустрэла ўніверсітэцкіх знаёмых.\nЗаўжды прыемна адчуваць, што цябе цэняць, падтрымліваюць, што твае ідэі патрэбныя. Таму, карыстаючыся выпадкам, хачу адрасаваць словы шчырай удзячнасці Ігару Станіслававічу Кухарэвічу, Наталлі Сяргееўне Белаус, Алене Іванаўне Жадзейка, Аксане Міхайлаўне Пацыновіч, сваім калегам па школе і ўсім работнікам аддзела адукацыі, спорту і турызму, якія заўсёды аказвалі мне садзеянне і дапамогу. Без іх падтрымкі мне было б складана дасягнуць такіх высокіх вынікаў.\n— Якія ў вас планы надалей?\n— Як я ўжо зазначала, ёсць яшчэ шмат ідэяў, якія збіраемся ажыццявіць з вучнямі. Гэта значыць, будуць новыя праекты, вынаходніцтвы, конкурсы. Аднак галоўнае, аб чым мару, — стварыць на базе сярэдняй школы №1 горада Дзятлава музей энергазберажэння пад адкрытым небам. У музеі можна будзе паказаць, якім чынам магчыма выкарыстоўваць энергію сонца і ветру. Спадзяюся, што нашы планы ажыццявяцца. Праўда, спатрэбіцца шмат бутэлек, бляшанак для стварэння экспанатаў. Аднак мы можам аб'явіць акцыю па зборы другаснай сыравіны, каб рэалізаваць нашы задумкі. У Беларусі падобнага музея пакуль не існуе. Калі ўсё атрымаецца — мы будзем першыя. Выдатна было б паспець ажыццявіць гэты цікавы праект у Год навукі.


Дзень нараджэння сатаны | Малады Фронт\nЯго звалi – Сталiн. Хай жа гарыць ён бясконца ў пекле, там д’яблу самае i месца. У гады савецкага таталітарызму расстрэлы мірных жыхароў праводзіліся ў 48 населеных пунктах Беларусі. Агулам нам вядома больш за 120 месцаў масавых расстрэлаў – гэта тых, дзе рахунак ідзе на дзясяткі і сотні ахвяр. Колькі ж тых месцаў, дзе расстрэльваліся адзінкі і дзясяткі людзей, мы нават выказаць здагадку не можам.\nПаводле паўафіцыйных дадзеных у Беларусі рэпрэсавана каля 600 тысяч чалавек – 250 тысяч па лініі судовых і несудовых органаў (« двоек » , « троек» , асобых нарад) і 350 тысяч у адміністрацыйным парадку. Па ўдакладненых дадзеных у Беларусі было рэпрэсавана ў 1930 – 40-х гадах ад 1.430.000 да 1.625.000 чалавек – гэта тыя, хто трапіў «у юрыдычную і іншую дакументальную статыстыку». На тэрыторыі Беларусі было расстраляна не менш 377,000 чалавек. Большая іх частка знішчаны ў Менску і ваколіцах. Каля 40 тысяч расстраляна ў Магілёўскай, 41 тысяча – у Гомельскай, 36 тысяч – у Віцебскай, каля 28 тысяч – у Менскай, 11 тысяч – у Гарадзенскай і 8 тысяч – у Берасцейскай вобласці.\nВось некаторыя прыклады д’ябальскага генацыду ў дачыненнi да жыхароў Беларусi. 27 чэрвеня 1930 года па справе “Саюза вызвалення Беларусі» быў арыштаваны Фёдар Забела. Хутчэй за ўсё беларускі гісторык і архівіст здагадваўся аб прычынах ўзяцця яго пад варту. Яму, як і яго сваякам, які жыў у той час на тэрыторыі Бабруйшчыны, інкрымінавалі сувязь з польскай выведкай і арганізацыю шпіёнскай-падрыўной дзейнасці на тэрыторыі БССР. Аднак, пра ўсё па парадку.\nБабруйскі раён па-сапраўднаму можа лічыцца радавым гняздом старажытнага дваранскага роду Забела. У валоданні гэтай сям’і знаходзіліся шматлікія фальваркі і зямельныя ўгоддзі. Адно з родавых маёнткаў, якія належаць Забела, знаходзілася на хутары Чабусы, Бабруйскага павету, Мінскай губерні (цяпер Любанскі раён, Менскай вобласці). Менавіта там, у сакавіку 1896 з’явіўся на свет будучы беларускі гісторык. У 1916 годзе Фёдар Іванавіч Забэла скончыў гімназію. Пасля гэтага настаўнічаў, а ў 1925 годзе, скончыўшы нядаўна створаны Беларускі дзяржаўны універсітэт, паступіў у аспірантуру. Яго навуковым кіраўніком быў адзін з карыфеяў беларускай гістарычнай навукі В. Пічэта. Ф. І. Забела актыўна ўключаецца ў працэс беларускага нацыянальна адраджэння. Ён супрацоўнічае з Беларускай акадэміяй навук і Інстытутам беларускай культуры (Інбелкульта), займаецца вывучэннем эканамічнай гісторыі Беларусі XVI-XVIII стст., Піша гістарычныя артыкулы і манаграфіі. У пачатку 1930-х БССР «накрывае» першая хваля сталінскіх рэпрэсій. Разам з бачнымі партыйнымі і дзяржаўнымі дзеячамі савецкай Беларусі, ахвярам становяцца дзеячы культуры і навукі, выкладчыкі. Асаблівую ўвагу супрацоўнікі савецкіх спецыяльных службаў звярталі на асоб т.зв. «Польскага» паходжання. Не мог застацца без увагі савецкіх спецыяльных органаў які набыў да таго часу вялікую вядомасць у навуковых колах Фёдар Забела. У гэты час на радзіме гісторыка, у вёсцы Чабусы, адбываліся страшныя падзеі, якія аказалі непасрэдны ўплыў на лёс Ф. Забела. Вось вытрымка з пратакола пасяджэння Асавецкага сельскага савета ад 15 кастрычніка 1929 года. «На абмеркаванне выносіцца пастанова агульнага сходу беднаты і сходу сялян вёсак Чабусы, Асавец, Костяши і Зялёнкі аб высяленні з тэрыторыі БССР былых памешчыкаў і бандытаў Мікалая і Сямёна Забела, а таксама сябра іх сям’і Браневицкого, якія займаюцца контррэвалюцыйнай дзейнасцю і маюць праз сваякоў сувязь з буржуазна-памешчыцкай Польшчай. Прэзідыум сельсавета пастанавіў: «Прымаючы пад увагу, што Мікалай і Сямён Забела займаюцца контррэвалюцыйнай дзейнасцю, хадайнічаць праз Любанскі раённы выканаўчы камітэт і ОГПУ аб больш хуткім высяленні сям’і Забела з БССР, а на якая належыць іх зямлі арганізаваць калгас». Пад гэтым дакументам значацца подпісы сялян і некалькіх «адказных таварышаў». Здагадваліся яны, што па сутнасці справы падпісваліся пад смяротным прысудам для сваіх аднавяскоўцаў. Характэрнай рысай арыштаў 1930 і 1931 гадоў было тое, што многіх арыштаваных прыгаворвалі да высылкі ў глыбінныя тэрыторыі СССР. Тлумачыцца гэта тым, што да пачатку 1930-х не было пабудавана дастатковую колькасць лагераў. Хадайніцтва Асавецкага сельсавета аб канфіскацыі зямельнага маёмасцi, якая належыць сям’і Забела і перадачы яго калгасу «Вольная Праца» было разгледжана ў Сакратарыяце Любоньского раённага выканаўчага камітэта станоўча. Далей у справу ўступіла ОГПУ. Мікалай Сцяпанавіч Забела быў арыштаваны 18 чэрвеня 1930 г.. Яго прысудзілі да трох гадоў лагераў з адбываннем тэрміна ў пасёлку Чирковский, Уральскай вобласці. Далейшы лёс гэтага чалавека не вядомая. Сямён Іванавіч Забела таксама быў сасланы ў Ўральскую вобласць, але неўзабаве меру яго пакарання змянілі на вышэйшую. 2 стедзеня 1931 С.І. Забела быў расстраляны. Практычна адначасова са сваімі сваякамі быў арыштаваны і Фёдар Забела. Яму інкрымінавалі ўдзел у контррэвалюцыйнай антысавецкай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі». Усяго па гэтай справе было арыштавана 108 чалавек, сярод якіх былі акадэмікі беларускай Акадэміі навук В.Ластовский, Я.Лёсік, С.Некрашевич, наркам земляробства БССР Д.Прищепов, наркам народнай адукацыі БССР А.Балицкий, пісьменнікі М.Гарецкий, В. Дубоўка, Е.Пуща і многія іншыя. Усіх арыштаваных, у тым ліку і Фёдара Іванавіча, абвінавацілі ў працы на польскую выведку «дифензiву» і ў «ажыццяўленні арганізаванага шкодніцтва на культурным і ідэалагічным участках сацыялістычнага будаўніцтва, а гэтак жа ў правядзенні антысавецкай нацыяналістычнай агітацыі. 10 Красавіка 1931 года пастановай Калегіі ОГПУ Фёдар Забела быў прысуджаны да высылкі ў г. Елабуга Татарскай ССР, дзе і памёр у 1935 годзе. У эпоху «разьвянчаньня» культу асобы “правадыра народаў” Ф.І. Забела пасмяротна рэабілітавалі. Адбылося гэта ў 1957 годзе. Зрэшты, справа «Саюза вызвалення Беларусі» было не адзіным сфабрыкаванай АДПУ / НКВД. У траўні-верасні 1931 былі праведзены ў выкананне прысуды і па іншых «распрацаваным» і «выявіць» ОГПУ контррэвалюцыйную-шкодніцкую арганізацыям: «Працоўнай сялянскай партыі», «Прампартыi», «Саюзнай бюро РСДРП» (меншавікоў). Гэта «першыя ластаўкі» будучага татальнага тэрору рэжыму Сталіна супраць свайго народа, але яны згулялі злавесную ролю ў стварэнні ў БССР абстаноўкі ўсеагульнай падазронасці, даносчыка, паклёпу, пошукаў шкоднікаў і «ворагаў народа». За «неданясенне» таксама прадугледжвалася пакаранне. У канцы 1932 – пачатку 1933 НКВД сфабрыкаваная справа аб дзейнасці контррэвалюцыйнай кулацкай арганізацыі “Партыя вызвалення сялян», якая нібыта дзейнічала на тэрыторыі Пухавіцкага раёна. Па гэтым «справе» было арыштавана 110 мужчын. 2 Красавіка 1933 г. рашэннем «тройкі» 101 чалавек быў прысуджаны да расстрэлу. Прысуд быў прыведзены ў выкананне 6 Красавік 1933 у Мінску. Толькі ў кастрычніку 1956 года з-за адсутнасці складу злачынства ўсе 110 чалавек былі цалкам рэабілітаваныя. У першым квартале 1933 г. у БССР да вышэйшай меры пакарання і да 10 гадоў турэмнага зняволення былі прысуджаныя больш за 5,5 тысяч чалавек. Толькі «тройкі» НКВД БССР ў 1935 годзе асудзілі 8074 чалавек, а ў 1936 – 12371. У 1938 г. беларускія «чэкісты» праводзяць сумна вядомую «польскую аперацыю». Яшчэ з моманту заканчэння савецка-польскай вайны 1920 г. «польскі кантынгент» знаходзіўся ў савецкіх спецыяльных органаў на асаблівым уліку. Няўдалы для Савецкай Расіі вынік таго канфлікту прывёў да адкрытай канфрантацыі паміж «першай дзяржавай працоўных і сялян» і II Рэччу Паспалітай. Першай ахвярай гэтага супрацьстаяння сталі менавіта палякі, якія пражываюць у БССР і УССР. На думку многіх даследчыкаў «нацыянальныя аперацыі», якія НКВД праводзіў у 1937-1938 гг., Былі звязаны з пачуццём надыходзячай вайны і звязаным з гэтым жаданнем савецкага кіраўніцтва знішчыць міфічную “пятую калону” ў краіне. У сувязі з гэтым, найбольшую варожасць выклікалі менавіта асобы «польскага паходжання». Акрамя гэтага, савецкія ўлады імкнуліся ўсталяваць кантроль над усімі прыватнымі, ня санкцыянаваных дзяржавай кантактамі сваіх грамадзян з замежнымі краінамі. Менавіта з 1937-1938 гг. ў прытомнасць звычайных савецкіх грамадзян пачало свідраваць ўсведамленне небяспекі усялякіх кантактаў з замежжам. Па перапісу насельніцтва 1937 г. на тэрыторыі СССР пражывала 636220 палякаў, з якіх у УССР 417613, у БССР – 119881, у РСФСР – 92078 чалавек. У Савецкім Саюзе былі створаны польскія аўтаномныя раёны імя Ю.Мархлевского ва Украіне і Ф. Дзяржынскага ў савецкай Беларусі. Дарэчы, апошні з цэнтрам у Койданава (цяпер Дзяржынск), з’явіўся ў Менскай вобласці ў 1932 г. і быў своеасаблівай «савецкай Польшчай» на мяжы з «панскім дзяржавай», створаным Ю.Пілсудскага. На тэрыторыі польскіх раёнаў дзейнічалі школы, выдаваліся польскамоўныя часопісы, газеты і кнігі. Аднак, спачатку, у 1935 г. быў ліквідаваны польскі раён у УССР, а праз тры гады такая ж лёс напаткаў і «малую Польшчу» у БССР. У жніўні 1937 г. усе рэспубліканскія органы ўнутраных спраў атрымалі загад № 00485, а крыху пазней закрытае ліст з назвай «Аб фашысцкай-паўстанцкай, шпіёнскай, дыверсійнай, паражэнчую і тэрарыстычнай дзейнасці польскай выведкі ў СССР». Аўтары дакумента спрабавалі абгрунтаваць неабходнасць правядзення рэпрэсій супраць савецкіх грамадзян польскага паходжання тым, што большасць з гэтых людзей з’яўляюцца агентамі польскіх разведорганов, якія нібыта стварылі мноства шпіёнска-дыверсійных груп, дзейнасць якіх накіравана на дэстабілізацыю сітуацыі ў СССР. У загадзе № 00485 вызначаліся катэгорыі асоб, якія павінны былі быць арыштаваныя. Сярод іх вылучаліся: члены Польскай ваеннай арганізацыі (на самай справе, пав спыніла сваю дзейнасць яшчэ ў 1921 г.); былыя салдаты і афіцэры Войска Польскага, якія трапілі ў бальшавіцкі палон падчас савецка-польскай вайны 1920 г.; палітэмігранты; былыя члены польскіх палітычных партый; актыўная частка мясцовых нацыяналістычных і антысавецкіх элементаў польскіх раёнаў; перабежчыкі з Польшчы, незалежна ад часу пераходу іх на тэрыторыю СССР. Акрамя гэтага, мясцовыя органы НКВД адразу пачалі арыштоўваць асоб, якія ўваходзілі ў катэгорыю «консульскіх сувязяў», г. зн савецкіх грамадзян, якія мелі кантакты з прадстаўнікамі польскіх дыпламатычных устаноў. Нагадаю, у сталіцы Беларусі Менску з 1924 г. дзейнічала Генеральнае консульства Польшчы. Будынак дыпламатычнага ўстановы знаходзіўся на вул. Савецкай, 84 (былой Захар’еўскай). У кастрычніку 1937 наркам Яжоў загадаў арыштаваць усіх савецкіх грамадзян, звязаных з дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі Германіі, Японіі, Італіі і асабліва Польшчы. У архіве Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі сярод іншых захоўваецца следчая справа Вавжинца Іванавіча Радзишевского. Лёс гэтага чалавека заслугоўвае нашай увагі, таму што ярка дэманструе тое, праз што даводзілася прайсці “асобам польскага паходжання» у Саўдэпіі. Нарадзіўся гэты чалавек у 1895 г. на Віцебшчыне ў с. Бушанка. Як і кожны беларускі селянін ён займаўся земляробствам, а калі пачалася Першая сусветная вайна, Вавжинец Іванавіч паступіў на службу ў Рускую імператарскую войска, дзе служыў у 285-м пяхотным палку ў Нарве. Кастрычніцкія падзеі 1917 аказалі ўплыў на геапалітычныя змены на карце Еўропы, з якой адна за адной, зніклі Расейская, Нямецкая і Аўстра-Вугорская імперыі. Ім на змену прыйшлі новыя незалежныя дзяржавы, адной з якіх была Польшча. Неўзабаве пачалася савецка-польская вайна. Фронт рухаўся на ўсход. Вавжынец Радзiшэўскi ўступіў у атрад Булак-Балаховіча і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі. Пасля Рыжскай мірнай дамовы ў 1921 годзе застаўся на беларускай тэрыторыі, забытай да Польшчы, а яго жонка з дзецьмі ў Полацкім раёне. У 1923 г. ён вырашае адмовіцца ад польскага грамадзянства і нелегальна вяртаецца ў Беларусi. На мяжы чырвоныя памежнікі затрымліваюць былога польскага «жовнежа», але неўзабаве адпускаюць. Радзишевский вяртаецца да звыклай сялянскай працы. Хутка яго ўласнае гаспадарка дасягае даваенных паказчыкаў. Аднак праз 7 гадоў, у красавіку 1930-га ОГПУ арыштоўвае селяніна. Радзiшэўскага. абвінавацілі ў тым, што ў час савецка-польскай вайны, ён, нібыта, быў агентам польскай разведкі і паведамляў палякам аб перамяшчэнні частак Чырвонай арміі. Абвінавачвалі Вавжынца Іванавіча і ў тым, што ён ваяваў на баку Польшчы ў атрадах С.Булак-Балаховіча. Нарэшце, Радзiшэўскаму інкрымінавалася тое, што ён займаўся кантрабандай: «хадзіў» ў Польшчу і хаваў у сябе тых, што прыходзяць з таго боку кантрабандыстаў. Што казаць, у тыя не простыя гады сапраўды многія жыхары памежных з Польшчай беларускіх абласцей займаліся кантрабандай. Гэтаму спрыяла галеча, што панавала ў Беларусі. Абвінавачванняў хапіла, каб Радзiшэўскага асудзілі на зняволенне ў ГУЛАГу. Аднак, праз некалькі гадоў яму дазволілі вярнуцца ў Беларусь , у Аршанскі раён. Нарэшце, у канцы 1937 гэтага чалавека арыштавалі ў апошні раз. НКВД інкрымінавала Вавжынцу Іванавічу тое, што «ён ў 1935 г. перадаў польскаму консулу ў Менску шпіёнскія дадзеныя аб дыслакацыі і колькасці частак Чырвонай арміі ў Воршы». Ніхто нават не задавалася пытаннем, адкуль просты рабочы завода па вырабе цэглы мог атрымаць сакрэтную ваенную інфармацыю. Безумоўна, зразумела, што справа была «пашыта белымі ніткамі». Акрамя гэтага Вавжынца Іванавіча абвінавацілі ў тым, што ў «Ўшацкім памежным раёне ён стварыў дыверсійна-Паўстанцкі групу». Гэта тыповая фармулёўка, узятая з вышэй згаданага ліста наркама Яжова. У абвінаваўчым заключэнні было пазначана: «польскі шпіён – дыверсант». 20 лютага 1938 года Радзiшэўскага расстралялі ў Менску. Месца яго пахавання да сённяшняга дня не вядома. У лістападзе 1959 ваенны трыбунал Беларускай ваеннай акругі пасмяротна рэабілітаваў гэтага чалавека. У дакуменце, які атрымалі блізкія, было паказана, што «справа спынена за недаказанасцю абвінавачванні». Такіх выдуманых судовых спраў супраць «польскіх шпіёнаў», «балахоўцаў», «кантрабандыстаў», «дыверсантаў» у 1937-1938 гг. ў Беларусi былі тысячы. Усяго ў ходзе “польскай аперацыі” за перыяд з 25 жніўня 1937 па 15 лістапада 1938 г. у БССР было асуджана 19931 чалавек, з якіх 17772 былі расстраляныя. Вось так «чэкісты» выконвалі загад Яжова аб барацьбе з «пятай калонай» ў савецкай Беларусі. Лёс Вавжынца Радзiшэўскага падзялілі і многія беларусы, якія ў тым ці іншым сэнсе былі звязаны з Польшчай. Большасць з тых, хто стаў ахвярай «барацьбы НКУС з польскімі шпіёнамі» у 1950-х гадах будуць рэабілітаваныя, але бязвінна загубленых людзей гэта ўжо не ўваскрасіць. Вось толькі некаторыя эпізоды з гісторыі сталінскіх чыстак на тэрыторыі Беларусi ў 1930-х. Пра гэтыя жахі варта не забываць сучасным беларусам, бо людзі, якія забыліся памылкі мінулага, рызыкуюць паўтарыць іх у будучыні. А памяць пра ахвяраў сталінізму павінна жыць заўсёды.


13 ліпень 2018, 20:55\n«Там у канцы вёскі нейкія жывуць», — паказвае рукой хлопец, які працуе ў адным з двароў вёскі Аляксандраўка Шчучынскага раёну на Горадзеншчыне. Дом зь нявызначаным афіцыйна статусам ужо шэсьць гадоў прымае бедных, бяздомных і нікому не патрэбных. Тут можна памыцца, паесьці, вярнуцца да нармальнага жыцьця або памерці, як чалавек.\n«Піў, распусьнічаў, усялякае было»\nНас сустракае невысокі мужчына ў сьвежай кашулі з закасанымі рукавамі і вялікім крыжам на грудзях. Ягоная асоба выклікае шмат спрэчак. Ня менш пытаньняў — ранейшы выгляд, у індыйскім сары.\nСам ён кажа, што ў нас ёсьць толькі сёньня для таго, каб любіць. І ўпэўнены, што ягоны дом існуе дзякуючы Божаму провіду.\nАляксею Шчадрову 33 гады. Нарадзіўся ў вёсцы Сакалішча Расонскага раёну Віцебскай вобласьці. Пра сваю маладосьць кажа: піў, распусьнічаў, усялякае было.\nАдвучыўся ў Полацку на фэльчара. Працаваў на «хуткай дапамозе». Маючы доступ да лекаў, пачаў імі гандляваць, як наркотыкамі. Адсядзеў за гэта два года. У калёніі паглядзеў фільм пра маці Тэрэзу з Калькуты і захацеў стаць, як яна. Завязаць з былым, служыць іншым людзям і верыць у Бога.\n«Калі мы падымаем чалавека, самае галоўнае — ванна»\nАляксей адразу запрашае нас у хатнюю капліцу памаліцца. Ужо потым — размова.\nЗахапленьне сьвятой з калькуцкіх трушчобаў непрыхаванае. Колькасьць ейных выяў ва ўсім доме, відаць, большая, чым у жаночым кляштары ордэну маці Тэрэзы ў Гомлі. Агулам інтэр’ер дома нагадвае манастыр.\nЯк гэтая старая ў бела-блакітным адзеньні, ён зьбірае па вуліцах бяздомных, на якіх большасьць махнула рукой.\n«Калі мы падымаем чалавека, самае галоўнае, што мы яму даём, — ванна. Некаторыя ня мыліся год-два. Пасьля ўжо яго кормім і даём Эвангельле».\nКаб перавезьці чалавека з вуліцы ў прытулак, на сядзеньне машыны засьцілаюць цырату. Улетку яго распранаюць на вуліцы каля дома на гэтай цыраце. Усё пасьля спальваюць. Чалавека мыюць, апрацоўваюць галаву растворам ад пэдыкулёзу. Калі трэба, стрыгуць валасы.\nАляксей успамінае бяздомнага Валеру з Горадні. Гумовыя боты ўрасьлі ў ягоныя ногі так, што той ня мог іх зьняць.\n«Гэта быў жах. І мача, і кал, усё было ў гэтых ботах. Мы яго зацягнулі ў ванну, адпарылі. Потым зразалі гэтыя боты. Тры гадзіны спатрэбілася, каб давесьці яго да ладу. А ён паўтараў: „Слава Богу! Я ж хацеў пакончыць з сабой“», — успамінае хлопец.\nНекаторыя знаходзяць працу і новае жытло\nТакіх, як Валера, было шмат. За шэсьць гадоў каля двухсот чалавек. Некаторыя вярнуліся з вуліцы да агульнапрынятага ладу жыцьця: знайшлі працу, жытло, памірыліся з роднымі, прыйшлі да Бога. Аляксей называе гэты працэс рэабілітацыяй і расказвае гісторыі людзей.\n51-гадовая Людміла ў прытулку адчула сябе чалавекам і вырашыла вызваліць свой ложак для таго, каму ён больш патрэбен. Знайшла працу ў абутковай краме, атрымала пакой у інтэрнаце.\n49-гадовая Ганна залежала ад алькаголю. Прабыла ў прытулку год. Цяпер жыве ў сястры ў Шчучыне, працуе ў шпіталі санітаркай, кінула піць, ходзіць у касьцёл. Ейная сястра зьдзіўлялася: «Што я ні рабіла, але пакуль яна да вас ня трапіла, не зьмянілася».\n61-гадовы Саша не адразу здолеў вярнуцца да ранейшага жыцьця. Уладкаваўся ў краму ў Васілішках, але пасьля першага заробку зноў запіў. Цяпер працуе грузчыкам у Горадні.\nАляксей дапамагае аднавіць пашпарт тым, хто страціў, пажылым людзям — аформіць дакумэнты на пэнсію.\n«Які б чалавек ні быў: наркаман, алькаголік, прастытутка, мы яго павінны любіць, бо ў кожным жыве Ісус. Чаму сьвет ня ведае, што мы вучні Хрыста? Бо ў нас няма любові паміж сабой. Балюча, калі ляжыць чалавек, а міма яго ўсе праходзяць».\nЧатырнаццаць чалавек тут памерлі\n«Чатырнаццаць чалавек у мяне тут памерлі за шэсьць гадоў», — раптам кажа суразмоўца.\nЗгадвае Андрэевіча з Расеі, які меў траіх дзяцей, але ўсе яго адрынулі. У мужчыны была астма. Аляксей калоў яму ўколы. Калі стан пагоршыўся, паклікаў бацюшку з Астрыны. Той яго паспавядаў, прычасьціў.\n«Праз тыдзень заходжу да яго. Кажу: „Андрэевіч, мне б хацелася, каб ты мяне сустракаў у райскай браме з усімі сьвятымі, калі я туды прыйду“. — „Ой, доктар, ты добры чалавек. Я цябе буду там чакаць“, — адказаў Андрэевіч».\nА пад ранак прыбег ягоны сусед па пакоі і паведаміў, што дзед памёр.\nУзімку на падлозе месьціцца да 30 чалавек\nЦяпер тут туляцца ўсяго два чалавекі. На лета большасьць зьяжджае. Самы папулярны сэзон — зіма. Тады адначасова тут можа знаходзіцца 30 чалавек, хоць ложкаў усяго восем, яшчэ два месцы на печы, астатнія шчыльна кладуцца на падлозе.\nІвану Пятровічу 63 гады. Раней працаваў на бэтонным заводзе. На вуліцы апынуўся дзесяць гадоў таму, калі разьвяліся з жонкай і тая выпісала яго з кватэры. Тут ён упершыню. Раней спыняўся ў доме начнога знаходжаньня ў Горадні. На лета дом закрылі.\n«Дзе хочаш, там і начуй. На вуліцы ўжо надакучыла, на лаўках, на вакзалах. Ледзь-ледзь хаджу», — кажа мужчына.\nЁн падымае калашыну штаноў і паказвае перабінтаваныя ногі. Кажа, што на іх раны, зь якіх цячэ, сьвішч. Аляксей штодня іх апрацоўвае і мяняе павязкі.\nІван Пятровіч кажа, што кормяць яго добра, але выпіць не даюць. Сьняданак, абед і вячэра, болей ён не патрабуе. Марыць трапіць у зарэгістраваны прытулак у Каменцы, што недалёка адсюль. Там больш пэўная сытуацыя. Спадзяецца, што Аляксей яму дапаможа.\nСтаніславу Саўко 57 гадоў. Працаваў на будоўлі. Ён паходзіць зь вёскі з-пад Горадні. Бяздомным стаў таксама каля дзесяці гадоў таму, калі сястра прадала чужым людзям дом, дзе ён жыў. Згубіў пашпарт і хоча аднавіць, каб атрымліваць пэнсію.\nБяздомныя, нават калі атрымліваюць пэнсію, нічога ня плацяць Аляксею за знаходжаньне ў прытулку.\nТут цяпер жыве і родная маці Аляксея. Яна дапамагае гатаваць ежу, даглядае агарод ды гаспадарку. Трымаюць курэй, казу і сабаку Майкла.\nСюды прыяжджаюць з усёй Беларусі. Адкуль даведваюцца? Аляксей паціскае плячыма: відаць, пераказваюць адзін аднаму. Але кажа, што нават у Менску на вуліцах яго пазнаюць.\nЯк існуе прытулак бяз сталага фінансаваньня?\nЯк прытулак выжывае цягам амаль сямі гадоў — таямніца нават для гаспадара. Ён называе гэта Божым провідам. Аляксей цяпер ня мае працы, за якую б атрымліваў заробак. У яго няма багатых крэўных, грашовых зьберажэньняў. Прытулак не фінансуецца дзяржавай або царквой.\nНават дом для яго набылі людзі добрай волі. Дакладней, два вясковыя дамы, якія стаяць побач. У адным жывуць бедакі, у другім — гаспадар і валянтэры, якія прыяжджаюць дапамагчы. Адзін дом дапамог купіць фэрмэр з Астрыны, другі — вернікі-пратэстанты.\nТой жа фэрмэр ахвяраваў 13 мільёнаў рублёў (яшчэ старымі), за якія ў прытулку паставілі новыя вокны і дзьверы. Праўда, ягоная жонка, калі даведалася пра ахвяраваньні, забараніла іх даваць. Цяпер мужчына просіць зьвяртацца да яго па дапамогу патаемна.\nАднойчы ў 2015 годзе, калі Аляксей зь бяздомнымі маліліся, нехта пералічыў яму на картку 18 мільёнаў рублёў (таксама старымі). Праўда, грошы разышліся цягам трох дзён: набылі бойлер, неабходнае абсталяваньне да яго і ежу.\nЗрэшты, ці не палова аповедаў Аляксея пачынаецца са словаў: «Аднойчы, калі мы маліліся».\nТак ён расказвае і пра тое, што можна назваць цудам. Так, калі ў прытулку не было чаго есьці, ягоныя выхаванцы пасьля малітвы заўважылі, як па дарозе бяжыць парася. Адкуль яно ўзялося, невядома. Але кажа, што не ад вяскоўцаў.\nПадобнае ж здарылася, калі Аляксей аддаў адзін з двух апошніх пакетаў рысу вяскоўцу Антону, які прыйшоў да яго па ежу.\n«Я не магу яму адмовіць, бо ён пастукаў у нашы дзьверы, папрасіў ежы. Ён такі самы, як я. Інакш грош цана нашай міласэрнасьці», — тлумачыць мужчына.\nУ той жа дзень да іх прыехаў госьць і прывёз дзьве торбы з харчамі.\nХлопец упэўнены: трэба аддаваць апошняе, а Бог узнагародзіць нават за малое тысячакроць.\nЛетась жанчына зь Ліды, якая мае сваю прадуктовую краму, прывезла 100 пачак макароны.\nЗрэдку, але падтрымліваюць і жыхары вёскі, хоць самыя небагатыя. Пані Марыся, прыкладам, прапануе набраць у яе колькі трэба бульбы.\nУ Шчучыне працуе каталічка Мар’яна, якая падказвае, як зрабіць дакумэнты. У выніку дакумэнты атрымалі 13 чалавек з прытулку.\nДапамагаюць вернікі розных канфэсій: пратэстанты, грэка-каталікі, таксама прадстаўнікі Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі. Дарэчы, Аляксей сябе залічвае да рыма-каталікоў.\nХлопец езьдзіць за мяжу, каб прасіць ахвяраваньні на прытулак. Ён кажа, што быў у Румыніі, Італіі, Швайцарыі. Просіць у сяброў набываць яму квіткі. Кажа, што часьцей за ўсё дапамагаюць суседзі з Польшчы, Літвы.\nАляксей нават пісаў ліст да Аляксандра Лукашэнкі з просьбай аб дапамозе ў рэгістрацыі прытулку. Чакае адказу.\nМарыць пабудаваць сталоўку і больш пакояў\nАляксей кажа, што больш за ўсё патрэбна ежа. Бывае, што жывуць толькі на бульбе, рысе ды поліўцы. Але ніхто ня скардзіцца.\nТыя, хто хочуць нешта ахвяраваць, звычайна набываюць самыя танныя мясныя супавыя наборы. Смажаная бульба з каўбаскамі або кавалкамі мяса — ужо раскоша. На сьвяты, такія як 5 верасьня, калі ў сьвеце ўспамінаюць маці Тэрэзу, у іх на стале можа быць садавіна.\nШтомесяц за электраэнэргію трэба плаціць каля 70 рублёў. Найбольш яе цягнуць дзьве помпы, якія дастаўляюць ваду са студні, ды два бойлеры, якія яе награваюць.\nВыдаткі ідуць таксама на газавы балён і хатні тэлефон. Інтэрнэту ў хаце няма, на простым мабільным тэлефоне — таксама.\nЁсьць і больш маштабныя пляны.\n«Трэба перакрыць шыфэрам дах. Вось тут мы хочам дабудаваць сталоўку. Праз акенца з кухні падавалі б порцыі ежы, — паказвае гаспадар. — А там далей зрабіць яшчэ адну прыбудову на тры-чатыры пакоі, каб усім бедным хапала месца».\nПа ягоных падліках, толькі на блёкі для сталоўкі патрэбна 1200 рублёў. Аляксей тлумачыць, што ня просіць грошай, а будзе ўдзячны, калі яму падаруюць адразу будматэрыялы.\nАляксей часта прадстаўляецца братам Луіджы. Кажа, што ён манах і належыць да мужчынскага ордэну маці Тэрэзы з Калькуты. Многія памятаюць яго менавіта па гэтым адзеньні — бела-блакітным сары, у якім ён раней зьяўляўся на людзях.\nУ прытулку ён прапануе прытрымлівацца правілаў, падобных да статуту, які дзейнічае ў манастырах гэтага ордэну. Пад’ём тут а пятай ранку. Багата абавязковых малітваў цягам дня, у якіх удзельнічаюць усе жыхары прытулку. Аляксей кажа, што захоўвае цэлібат.\nАднак афіцыйны прадстаўнік Каталіцкай царквы адмаўляе манаства Аляксея.\nЯк расказаў Свабодзе адказны за СМІ па Горадзенскай дыяцэзіі ксёндз Юры Марціновіч, Аляксей Шчадроў не належыць да ордэна братоў маці Тэрэзы і не зьяўляецца манахам нейкага іншага ордэна. Ён сьвецкі чалавек.\n«Тое, што ён робіць, — добрая, карысная праца. Але ён ня робіць гэта ад імя Каталіцкай царквы. Хаця тэарэтычна можна было б стварыць на базе прытулку рэлігійную арганізацыю. Аднак Горадзенская дыяцэзія ня хоча пад гэтым падпісвацца, бо тут шмат падману. Калі б ён не казаў, што ён прадстаўляе ордэн Маці Тэрэзы, была б іншая сытуацыя», — кажа ксёндз Юры.\nСьвецкую грамадзкую арганізацыю Аляксей таксама спрабаваў рэгістраваць. Яна называлася «Павер у сябе», але праіснавала каля паўгода. Узьніклі складанасьці з афармленьнем папераў.\n«Там патрэбна так шмат дакумэнтаў, у якіх я ня цямлю, што я забыўся пра бедных», — тлумачыць Аляксей.\nЁн прызнаецца, што бываюць моманты, калі яму хочацца схавацца і парыдаць.\n— Адкуль вы ведаеце, што гэта вашае жыцьцёвае заданьне?\n— Калі гэта чалавечая справа, то яна памрэ разам са мной, калі Божая, то будзе жыць вечна, — бяз паўзы адказвае хлопец.


!OUT: «Альгарытмы» на гастролях (+рэдкія фота й запісы 1969—1971 гадоў). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал\nНайлепшы біт-ансамбль Менску канца 1960-х «Альгарытмы» пакінуў пасьля сябе няшмат ды ня самае лепшае, як прызнаваўся ягоны лідэр-гітарыст Яўген Канавалаў. Пасьля знаёмства са студыйнымі напрацоўкамі піянэраў беларускага біг-біту прапануем засяродзіцца на канцэртных запісах, зробленых ня толькі ў сталіцы.\nЗдабыўшы шалёную вядомасьць у Менску праз рэгулярныя танцы ў Менскім радыётэхнічным інстытуце, «Альгарытмы» выправіліся ў першыя гастролі… у Сыбір. Арганізатарам экстрэмальнае паездкі ўзімку 1967-га стаў камсамольскі актывіст Яўген Будзінас (будучы стваральнік комплексу «Дудуткі»). Ён сабраў агітбрыгаду з 13 чалавек, у якую трапілі прадстаўнікі розных навучальных установаў. Акром «Альгарытмаў», там былі акторы, танцоры, сольныя выканаўцы. У гастрольным графіку значыліся шматлікія пункты ад Цюмені да Лабытнангі.\nЗ гастроляў «Альгарытмаў» па Цюменскае вобласьці (1967 год). Пасёлак Сьветлы, лесараспрацоўкі, аэрапорт у Ігрыме\n1 лютага 1967 году газэта «Цюменскі камсамолец» піша на першай паласе: «Зводная канцэртная брыгада беларускіх ВНУ прыбыла ў наш нафтавы край, да будаўнікоў Усесаюзнай ударнай. Першыя тры канцэрты — у заводзкіх клюбах Цюмені. Наступныя дзесяць дзён — самалёты, адкінутае неба над бязмоўнай тайгой…»\nМенская каманда, сапраўды, перасоўвалася з гораду ў горад на самалётах, аднойчы на гелікоптэры. А па дарозе ў Лабытнангі на лёдзе Абі аўтобус з музыкамі ўрэзаўся ў беларускі бэнзавоз. Добра, той быў пусты, таму абышлося без ахвяраў. Завіталі ажно ў Салехард, які месьціцца за Палярным колам. Самаробнай апаратуры РТІшнікаў, такім чынам, было суджана перанесьці тэмпэратуру -55°С. А выступаць даводзілася ў белых кашулях пры +5°С у актавай залі. Паветра ў памяшканьні сагравалася чалавечым дыханьнем. Паглядзець на беларусаў хацелі ўсе — і ў клюб, разьлічаны на 200 месцаў, публікі ўмяшчалася ўтрая больш.\nАгульнае фота менскіх гастралёраў з газэты «Цюменскі камсамолец» (1967 год). Крайні зьлева з гітарай — Яўген Канавалаў, з правага боку —выканаўца цыганскіх песень Ізольда Фральцова\nЯўген Будзінас у сваіх падарожных нататках згадвае, што ў суме сыбірскіх канцэртаў было трыццаць, па 3—4 у дзень. Гралі для нафтавікоў, прамыслоўцаў, будаўнікоў, геолягаў і капітанаў паўночных цеплаходаў. Усё рабілася на грамадзкіх пачатках, без ганарараў. Падчас другое, восеньскае паездкі ў Сыбір «Альгарытмам» прыйшлося прадаць гітару, бо папросту не хапала грошай.\nПра гастролі менскіх музыкаў па Сыбіры напісала і газэта «Праўда».\nПасьля перамогі на Першым фэстывалі біт-ансамбляў Менску ў 1968-м «Альгарытмы» выправіліся ў грузінскі курортны горад Бакурыяні. Там ім прапанавалі працу ў міжнародным моладзевым лягеры «Сонечная даліна». Па завядзёнцы выступалі без ганарараў — за харчаваньне й экскурсійную абслугу. Выконвалі, што заўгодна, нават грузінскія мэлёдыі.\nПадарунак Яўгену Канавалаву ад дырэкцыі Бакурыянскага лягеру\n«Па Грузіі пайшла пагалоска, што ў Бакурыяні можна паслухаць цікавы гурт. Кампазытары з Тбілісі прыяжджалі нас паслухаць. У ліку нямецкай дэлегацыі тады там апынуўся бубнач Гюнтэр Вульф, які працаваў з акторам і сьпеваком Манфрэдам Кругам. Ён папрасіў разам з намі пайграць, сеў за ўдарныя, і мы пачулі штосьці новае ў рытміцы», — распавядае рытм-гітарыст «Альгарытмаў» Пятро Вярлыга.\n«Альгарытмы» зь сябрамі ў Бакурыяні (1968 год). Першы зьлева ў верхнім шэрагу Яўген Канавалаў, дзяўчына — сьпявачка Ларыса Лаўрышкова, першы зьлева ў ніжнім шэрагу — Вячаслаў Ксяндзоў, другі — Пятро Вярлыга\nТрагедыя прыйшла нечакана. Арганіст «Альгарытмаў» Вячаслаў Ксяндзоў паехаў у Менск раней за іншых здаваць іспыты. І там зьдзейсьніў самагубства з-за разьбітага каханьня — сігануў з высоткі, што стаіць за будынкам Белдзяржфілярмоніі на горцы. Як сьведчыць Вярлыга: «Ксяндзоў быў Джымі Сьмітам №2. Наймацнейшы імправізатар. Ягоная гібель сталася вельмі вялікай стратай для нас. Як ня граеш, а чагосьці не стае». У выніку першы склад біт-ансамблю разваліўся.\nАднак неўзабаве ў «Альгарытмы» ўліўся іншы канкурсант Першага біт-фэсту, гурт «2+2». Тады, як сьведчыў Яўген Канавалаў, пачаўся другі этап у гісторыі ансамблю — гучаньне пацяжэла, зьявіўся шэраг цалкам аўтарскіх песень. Сапраўдны фурор новыя «Альгарытмы» выклікалі ў 1969 годзе ў Іванаве.\nПаездку ў расейскі «горад нявестаў» арганізавалі зноў жа па камсамольскай лініі. Менскі радыётэхнічны інстытут прадстаўлялі «Альгарытмы» й тэатар ценяў «Сылюэт». Як кажуць сьведкі, перад асноўным выступам музыкаў павезьлі на экскурсію ў Суздаль. Там у мясцовай рэстарацыі Яўген Канавалаў актыўна ўжываў моцныя напоі. Прытым у запале экспэрымэнтатарства заняўся зьмешваньнем усяго з усім: да прыкладу, рыбны суп зьміксаваў зь медавухай. Таму на зваротным шляху аўтобус мусіў рабіць рэгулярныя прыпынкі. А калі ўжо трэба было пачынаць канцэрт, Канавалава папросту згубілі. Урэшце пошукі далі плён: гітарыста знайшлі сьпячым на раялі пад завалам з вопраткі ды іншых рэчаў. Музыку неяк паставілі на сцэну, але як толькі адчыніліся кулісы, ён паваліўся сьпінай назад разам з гітарай. Пакуль зачынялі кулісы ў залі ўзьнялася авацыя — публіка прыняла тое за арыгінальны камічны ход. Тым часам, Канавалава падперлі маніторам, і ён такім чынам прайграў увесь канцэрт.\n«Альгарытмы» ў Іванаве (1969 год). Зьлева направа: Яўген Адстаўноў, Ігар Крупенія (за бубнамі), Генадзь Старыкаў, Уладзімер Бяляеў, далей за кадрам Яўген Канавалаў\nМіж песьнямі іванаўскія гледачы гучна сьвісталі. Музыкі ня ведалі, як тое ўспрымаць, бо ў Менску сьвіст хутчэй сьведчыў пра нэгатыўную ацэнку. Але мясцовая адміністрацыя патлумачыла беларусам, што цяпер увесь сьвет гэтак сьвісьціць, калі перажывае экстаз ад музыкі. На заключнай кампазыцыі, калі звычайна аб’яўляліся пайменна чальцы «Альгарытмаў», Яўгена Канавалава не маглі стрымаць. Як чуваць на архіўным запісе, маэстра суцішаўся толькі на момантах, калі называлася чарговае прозьвішча калегі: «На гітары — Яўген Канавалаў. Рытм-гітара — Уладзімер Бяляеў. Бас-гітара — Яўген Адстаўноў. Ударныя інструмэнты — Ігар Крупенія, кіраўнік ансамблю. Другая сола-гітара — Генадзь Старыкаў». Але напрыканцы Канавалаў зарадзіў сола ледзь не на гадзіну даўжынёй. І народ у залі завёўся настолькі, што першы шэраг раскідалі па кутох. Пачаліся бурлівыя, дзікія танцы. Градус дзявочых эмоцыяў захаваўся на стужцы.\n«Альгарытмы» ў актавай залі МРТІ. Зьлева направа: Аляксандар Кукоўскі, Соф`я Сегаль, Уладзімер Бяляеў, Яўген Канавалаў\nУ 1971 годзе адбыўся Другі Біт-фэст, які асабіста спыніў прадстаўнік ЦК КПСС. Пасьля гэтага кіраўніцтва МРТІ выгнала «Альгарытмаў» з рэпэтыцыйнага пункту й канфіскавала зробленую студэнтамі апаратуру. Музыкі разышліся па іншых ансамблях, што гралі ў клюбах цагельняў на ўскраінах Менску.\nПадрабязьней пра гастрольнае жыцьцё «Альгарытмаў» — у падкасьце Віктара Сямашкі\nВіктар Сямашка, для TuzinFM, запісы й фотаздымкі з архіву Яўгена Канавалава\nАльгарытмы, Яўген Канавалаў, !OUT, Вячаслаў Ксяндзоў, Пятро Вярлыга\n«Героі году — 2013»: чаму Re1ikt?\n4631 / 1\n2845 / 2\n9696 / 1\n56856 / 16\n39792 / 0\n36020 / 1


Часопіс "НАША ВЕРА" :: 3/1997 :: ШЭСЦЬ ПРАЎДАЎ ВЕРЫ\nДругая праўда веры\n6. Цела з мёртвых паўстане\nНас чакае адна сустрэча з Суддзёю ў межах дзеянняў свету, калі Бог узнагародзіць усе добрыя ўчынкі і пакарае дрэнныя, паказаўшы іх грамадскае вымярэнне. Да гэтага, аднак, наступіць усеагульны суд, і цела з мёртвых паўстане.\nЦяпер спынімся над справядлівасцю ўзнагароды і справядлівай карай у адносінах да ўваскрослага цела. Зазначу, што пра такую таямніцу цела мы пагаворым шырэй, калі будзем разглядаць пятую праўду веры, пра тое, што душа чалавека несмяротная, і пры глыбейшым роздуме над хрысціянскай антрапалогіяй.\nЧалавек – гэта цела і дух. Мы не духоўныя істоты, а складзены з цела і духа. Вечная ўзнагарода, аднолькава як і кара, тычацца цела і душы. Няшмат ёсць дадзеных у Боскім Адкрыцці, якія дазволілі б нам казаць пра стан цела пасля ўваскрэсення. Гэта зусім новае вымярэнне цела, новае вымярэнне жыцця і, у прынцыпе, у Евангеллі ёсць толькі дзве сцэны, якія паказваюць таямніцу вечнага жыцця нашых целаў. Адна – гэта перамяненне Езуса на гары Табор, сцэна, у якой перад трыма апосталамі Езус паказвае прыгажосць людскога цела ў стане пераўтварэння, праслаўленасці. Яно гэткае прыгожае, што Пётр гатовы збудаваць для Яго святыню. Ён зачараваны гэтай прыгажосцю. Табор паказвае вяршыню, да якой Бог вядзе чалавека, гэта значыць, гэткае пераўтварэнне, гэткае ўдасканаленне людскога цела, што яно робіцца Боскім.\nБольш дадзеных можна зачэрпнуць з апісанняў сустрэчы з Хрыстом Уваскрослым. Вядома, што Ён мае тое самае цела, якое было ўкрыжавана, што на тым целе сляды ран ад цвікоў. Вядома, што Хрыстус ёсць пасля ўваскрасення. Жадаючы пераканаць апосталаў, што ён валодае сапраўдным целам, Ён папрасіў чагосьці паесці, і Яму падалі рыбу. Езус заклікае апосталаў, каб сцвярджалі, што Ён не дух, бо мае цела і косці. Уваскросламу Хрысту можна падаць руку. Але адначасна законы, якімі кіруецца гэтае Яго цела, адкідваюць зямныя законы. Напрыклад, яно з’яўляецца і знікае, праходзіць праз замкнёныя дзверы. Гэта цела – праслаўленае.\nШто мы можам сказаць аб гэтым целе ў святле Боскага Адкрыцця? Узнагародай для збаўленага цела з’яўляецца яго выключная прыгажосць. Цела стане настолькі прыгожым, што яму непатрэбна будзе адзенне. Чалавечае цела можа захапляць сваёй прыгажосцю. Скажам адкрыта: шмат людзей упершыню будуць задаволеныя сабой толькі пасля ўваскрэсення. Таму што, калі іх цела пашкоджана якім-небудзь калецтвам, разбурана хваробай альбо старасцю, то цяжка ўявіць, каб чалавек ім ганарыўся. Чалавек можа ганарыцца сваім целам тады, калі ён малады, поўны сілаў, калі можна публічна паказацца ў спартыўных спаборніцтвах. Але ж гэта вельмі кароткі адрэзак чалавечага жыцця. Тым больш, што толькі невялікая частка людзей мае цела настолькі прыгожае, што можа ім ганарыцца.\nІ вось пасля ўваскрэсення, у якасці ўзнагароды за створанае на зямлі дабро, наша цела будзе настолькі вялікім шэдэўрам Бога, што здзівіць усе разумныя істоты. Кожны чалавек – непаўторны шэдэўр Бога, і ў гэтай вечнай прыгажосці цела будзе змешчана ўзнагарода за добрыя чыны, за вернасць Богу на зямлі.\nУ якім целе ўваскрэснем? Адказ ёсць адзін. Паколькі ўваскрэсенне – гэта апошні акт Хрыста, які папраўляе вынікі грэху, то атрымаем такое цела, якое Бог запланаваў для нас, калі б мы не чынілі грахоў. У небе не будзе малога дзіцяці, не будзе цела плоду, не будзе цела зморшчанага старога. Неба – для духоўна сталых. Мы атрымаем тое цела, якое Бог спрадвеку запланаваў для нас. Уваскрэсенне – гэта апошні акт выпраўлення вынікаў грэху. Ва ўскрослым целе вынікі грэху будуць знішчаныя. І для сучаснага чалавека, які чуйны да прыгажосці, роздум над перспектывай атрымання ад Бога прыгожага цела варты ўвагі. Гэта тое, да чаго Бог заклікае нас. Гэта будзе таксама цела, якое не падлягае пакутам. Гэта будзе несмяротнае цела, навечна прыгожае, якое навечна праслаўляе Бога.\nАмаль нічога не можам сказаць пра цела чалавека, асуджанага на вечныя пакуты, пасля паўстання з мёртвых. Дадзеныя ў Боскім Адкрыцці надзвычай сціслыя. Вядома, што тое цела будзе брыдкім, таму што ўсе вынікі грахоў, злых спраў, зробленых у целе, трывала застануцца ў ім. Яно было б брыдкім у параўнанні з прыгожым уваскрослым целам нават тады, калі б засталося гэткім жа, як і на зямлі. Цела самай прыгожай жанчыны гэтага свету было б брыдкім у параўнанні з уваскрослым праслаўленым целам. Асуджаны чалавек будзе гэтаксама саромецца іншых, як і сам сябе. Хрыстус выказвае словы, запісаныя яшчэ ў Старым Запавеце, што асуджаныя будуць крычаць: «...горы, пагоркі, упадзіце на нас, прыкрыйце нас». Вось жменька таго, што мы ведаем пра тое, якім будзе цела асуджанага чалавека. Гэта цела будзе падлягаць пакутам. Яно будзе несмяротным, але пакутным. У гэтай розніцы паміж праслаўленым целам, якое будзе ўзнагародай, і целам асуджанага чалавека, змешчана справядлівасць. Сам чалавек праз свае ўчынкі тут, на зямлі, праз выкарыстанне свайго цела для добрых спраў альбо для грэху, вырашае вечныя лёсы свайго цела.\nУсе містыкі, якія атрымалі ласку бачання праслаўленага і асуджанага целаў, паведамляюць, што калі б кожны чалавек гэта ўбачыў, то ўжо ніколі не чыніў бы грахоў. Кожны хацеў бы ўдзельнічаць у прыгажосці і багацці, якія Бог прызначыў для збаўленых.\n7. Апошні суд\nПерад апошнім судом мы ўсе атрымаем цела. У яго прыгажосці і багацці будзе ўзнагарода за нашыя добрыя дзеі на зямлі. Падобна як і ў браку гэтай прыгажосці і багацця будзе змешчана кара за грэшнае выкарыстанне цела на зямлі. Пасля ўсеагульнага ўваскрэсення наступіць кульмінацыйны пункт мяжы дзеяў.\nХрыстус другі раз прыйдзе на зямлю, і гэтым разам дзеля аб’яўлення свае Божае хвалы. Хрыстус – праўдзівы Бог і праўдзівы чалавек. У часе свайго першага прышэсця, у Бэтлееме, Ён схаваў веліч свайго Боства і адкрыў сваю чалавечую сутнасць. Ніхто ніколі не бачыў велічы Яго Боскае хвалы. Нават на Таборы, нават пасля ўваскрэсення бачна была Яго чалавечнасць. Праслаўленая, ухваленая, але чалавечнасць. У Боства трэба было паверыць. Толькі той, хто з верай глядзеў на Хрыста, мог убачыць у Ім Бога. Гэтая Яго чалавечая сутнасць была ў Вялікую Пятніцу прыніжана, стаптана, але ніколі не траціла сваёй годнасці. У часе паўторнага прышэсця Езуса Хрыста мы ўбачым Яго Божую хвалу, Яго веліч. Усе выдатныя якасці, аб якіх доўгі час мы гаварылі, адкрыюцца ў Хрыста: Яго ўсемагутнасць, справядлівасць, усёведанне, Божая веліч.\nБудзе гэта заканчэнне пазнання Бога праз веру. З таго моманту ўсе разумныя стварэнні ўбачаць у Хрысце Бога ўжо не на падставе веры. Хоча хто з нас альбо не, але ён стане перад Яго веліччу. І тады скончыцца ўсялякая форма атэізму ў свеце. Кожны ўкленчыць перад веліччу Бога. Настане пазнанне Бога на падставе непасрэднага спаткання.\nАдначасна разам з веліччу Хрыста адкрыецца прыгажосці і вартасць навукі, якая аб’яўляла Яго як Сына Божага, учалавечанага на зямлі. Збаўленыя адразу ўбачаць, што яны набылі, асуджаныя ўбачаць, што страцілі.\nРазам з адкрыццём Божай Велічы другой важнай падзеяй у дзень суда будзе падзел людзей на дзве групы. Хрыстус ужывае вобраз пастыра, які падзеліць сваіх авечак і змесціць адных па правіцы, другіх – па лявіцы. Падставай для падзелу акажацца чыстая любоў. Сэрцы, якія патрапляюць любіць, будуць па правіцы. Сэрцы, у якіх бракуе любові, – па лявіцы. Апошні суд стане канчаткам пакутаў людзей у чысцы. Працэс ачышчэння, удасканалення будзе скончаны. І наступіць выяўленне грамадскага вымярэння нашых учынкаў. У адным паглядзе мы агорнем усю дзейнасць чалавецтва, ад Адама да апошняга чалавека, які будзе зачаты на зямлі.\nУбачым тое, што закрыта ад нашых вачэй: грамадскую велічыню кожнага нашага ўчынку. Найчасцей мы назіраем маленькі працэнт, і то па адзіночнай шкале, пладоў сваіх учынкаў, аднолькава як добрых, так і дрэнных. Тады ж убачым, чым мы ўзбагацілі чалавецтва. Не толькі сваіх блізкіх, але і ўсё чалавецтва. І чым, калі гэткія справы будуць у нашым жыцці, прынеслі шкоду чалавецтву, як адзінаму цэламу.\nКожны наш учынак мае агульнае вымярэнне і праецыруецца на сям’ю ўсяго чалавецтва. Прыклад: Абрам, які жыў звыш 1000 гадоў таму, сваёй верай пастаянна абуджае веру ў іншых, каб яны даверыліся Богу. І гэтак будзе да канчатку дзеяў. Ягоны добры прыклад веры дае плады ў кожным пакаленні. На апошнім судзе ён будзе цешыцца з велічы гэтай справы, якую Бог здзейсніў праз яго. Падобная сітуацыя мае месца з навяртаннем святога Аўгустына, які здавён сваімі «Вызнаннямі» дапамагае іншым знаходзіць Бога. Ён ужо даўно памёр, а сваім творам заклікае іншых да сустрэчы з Богам.\nАле ёсць і адваротнае. Хтосьці напісаў нядобрую кнігу і ведае, колькі людзей пагоршыў. Акцёр, які выступіў у шкодным фільме, можа ўжо даўно памёр, але колькі разоў паказваюць фільм, столькі ж разоў ён пагаршае іншых. І гэта – на ягоным рахунку. Як дабро павялічваецца ў наступных пакаленнях, так і зло абцяжарвае таго, хто пагаршае іншых. І менавіта гэтак грамадскае вымярэнне нашых спраў будзе выяўлена. Шмат адрынутых, як след не ацэненых, апошніх на зямлі будзе неспадзявана ўражана значнасцю сваіх спраў. Шмат першых, вылучаных і годных, будзе прыгнечана пачуццём адказнасці за зло.\nНапрыклад, настаўнік, які часта змагаецца з многімі цяжкасцямі, выхоўвае пакаленні і памірае амаль забытым, убачыць свой творчы ўклад у фармаванні тысяч людзей і будзе ганарыцца значнасцю сваёй справы, а не адзін рэжысёр, які атрымліваў воплескі і ўзнагароды за свае творы, будзе ўражаны пустэчай, якую стварыў у сэрцах гледачоў.\nАпошні суд – гэта момант, калі Бог публічна абвесціць вечную ўзнагароду і вечную кару. Што гэта за ўзнагарода? Гэта шчасце, якое выцякае з выйгранага жыцця. Бачым спартсменаў, напрыклад, у часе алімпіяды, альбо чэмпіёнаў свету: якія яны шчаслівыя, заняўшы першае месца! Яны ўжо не чакаюць медалёў, яны шчаслівыя, што выйгралі. І калі збаўленыя ўбачаць веліч сваіх спраў, убачаць, што ўмеюць кахаць, то ўжо ў гэтым яны знойдуць вялікае шчасце. Гэта будзе плата за працу чалавека, за вернасць Богу. Далей будзе ўручэнне ўзнагароды. Бог сам уручыць узнагароду: новы свет, які Бог падрыхтаваў для тых, хто застаўся верны Яму. Новы, дасканалы свет чыстай любові. Вось узнагарода. Але самай дарагой узнагародай з’яўляецца тое, што можна будзе твар у твар спаткацца з Богам. Самае галоўнае пры жыцці – навучыцца любіць, каб перажываць дасканалую любоў, бо яна сведчыць аб унутранай сталасці. Пры спатканні з Богам у вечнасці ідэальна рэалізуецца першае прыказанне. Любоў да Бога з усяго сэрца і з усіх сілаў. Вядома, хто па-сапраўднаму любіць, той не думае, у чым каханая асоба прыйдзе да яго. І таму ўсе тыя дары, нават усё фантастычнае неба будуць нібы на другім плане ў параўнанні з адчуваннем, што сам Бог мяне любіць, Бог як Айцец. Будзе яшчэ і чацвёрты элемент – спатканне з усімі, каго мы любілі. Сямейнае вымярэнне неба. Гэта не толькі Бог і я, гэта мы і Бог перажываем наша агульнае спатканне.\nКара. Справа не ў памеры кары, размова не пра хлыст, бо Бог нікога не ўдарыць. Пекла – гэта ўсведамленне страчанага шанцу. Чалавек зразумее, як лёгка ён мог стаць святым, як ён усё меў для гэтага ў сваім распараджэнні, як няшмат трэба было, каб мець і свой удзел у пераможнай радасці. Няшмат трэба было, каб выйграць спаборніцтвы на зямлі, а чалавек па ўласнай віне іх прайграў. Гэта боль і няшчасце.\nДругая прычына для пакутаў – усведамленне страты таго фантастычнага новага свету. «Я ўжо не ўвайду ў яго, неба ўжо не для мяне...» Трэцяя прычына пакутаў – перакрэслены шанец прыязнай сустрэчы з Богам. І гэта – па ўласнай віне. Нарэшце спатканне з людзьмі, якія не ўмеюць любіць. Пекла – гэта грамада эгаістаў, і ў гэтай грамадзе чалавек заўсёды нешчаслівы. У сваёй «Боскай камедыі» Дантэ – адзін з самых геніяльных хрысціянскіх пісьменнікаў і адначасна адзін з самых глыбокіх тэолагаў – зазначае, калі піша пра пекла, што Бог збудаваў браму пекла. У адным з апошніх разважанняў я падкрэсліваў, што Бог не ствараў пекла. Дантэ падкрэслівае, што брама пекла – гэта справа ўсёўладнай любові. Але тое, што гэта за брама, ужо справа чалавека, які сам сябе асудзіў. Той рэчаіснасці Бог не стварае. Дантэ зазначае, што прычына пакутаў асуджаных людзей – у недахопе любові і надзеі. На пякельнай браме змешчаны надпіс: «Ты, хто ўваходзіш, развітайся з надзеяй». Вось перспектыва вечнага няшчасця: немагчымасць паўтору жыцця, немагчымасць выкарыстаць другі раз той шанец.\nЗавяршаем роздум над рознымі этапамі спаткання з Богам – справядлівым Суддзёю, які за дабро ўзнагароджвае і за зло карае. Дзеля цэласнасці вобразу нам трэба яшчэ запыніцца над таямніцай пакуты. Гаворка пра тое, як прымірыць пакуты, з якімі мы сустракаемся на гэтай зямлі, з Божай справядлівасцю, а асабліва, як прымірыць пакуты нявінных, напрыклад, дзяцей з любоўю да Бога. Пытанне надзвычай цяжкае, яно закранае таямніцу. Але трэба яго паставіць, каб у той меры, у якой дазваляе Боскае Адкрыццё, наблізіцца да гэтае таямніцы.\n8. У пошуках сэнсу пакутаў\nХачу некалькі хвілінаў прысвяціць для роздуму, які будзе ўступам да адказу на найцяжэйшае пытанне: у чым сэнс пакутаў? Гэтае пытанне мучыць кожнага чалавека, незалежна ад рэлігійнай прыналежнасці, мучыць нават атэістаў.\nМы заўсёды ставім яго ў кантэксце Божай справядлівасці, як і Яго бясконцай любові. У межах уступу маю намер пазначыць два адказы, якія сустракаюцца найчасцей.\nПершы адказ: пакуты і зло, якія існуюць на зямлі, служаць для таго, каб ацаніць шчасце. Як разважаюць тыя, хто спрабуе гэткім чынам вырашыць пытанне? не зразумелі б мы прыгажосці дня, калі б не зведалі начной навальніцы. Не зразумелі б, чым з’яўляецца здароўе чалавека, калі б не зведалі хваробы. Гэта трапна выказаў паэт у словах: «Смаку здароўя датуль не адчуеш, пакуль яго не сапсуеш». Не ведалі б мы таямніцы жыцця, калі б не бачылі спусташэння, якое нясе смерць. Разважаючы падобным чынам, некаторыя кажуць: не зведалі б мы таямніцы шчасця, калі б не спазналі няшчасця.\nСвой пункт гледжання яны спрабуюць даказаць словамі Святога Пісання. Знамянальна, што ў біблейным вобразе раю ёсць толькі адна фортка, якая вядзе да пакутаў. Людзі ў раі шчаслівыя, жывуць у дабры і шчасці, а тая фортка да зведання пакутаў – спажыванне плоду з дрэва дабра і зла, альбо пазнанне дабра і зла. Чалавек, зрываючы плод з таго дрэва, пазнае, што такое зло, і тады разумее, што ён страціў.\nАдказ гэты, аднак, невычарпальны з простае прычыны – завялікая цана, якая плаціцца за гэтае адкрыццё. Мора пакуты на зямлі гэткае вялікае, што ніякае шчасце не здольнае яго ўраўнаважыць. Нікога, хто задумваецца над гэтым усур’ёз, не задаволіць сцверджанне: калі хочаш зведаць шчасце – мусіш найперш пабыць нешчаслівым. Гэткі адказ зусім няпоўны, і Касцёл не падпісваецца пад ім.\nДругі адказ, надзвычай папулярны ў апошніх двух стагоддзях, тлумачыць пакуты, як шлях прагрэсу чалавецтва. Пакутуе жаўнер, каб абараніць народ, пакутуюць вучоныя, прысвячаючы сваё жыццё для дабра прагрэсу. Пакуты аднаго – гэта прыступка, на якую ўзбіраюцца астатнія на шляху да шчасця. Гэткім спосабам разважалі Гітлер і Сталін. Коштам адзінкі можна будаваць шчасце іншых. Нават сярод хрысціянскіх мысліцеляў можна сустрэць тэндэнцыю гэткага падыходу да пакутаў, напрыклад, у Таільгарда дэ Гардзіна, нават і ў некаторых святых. Гэты падыход падобны да голасу жаўнера, які будзе па-сапраўднаму шчаслівы, нягледзячы на пакуты, калі ўбачыць перамогу сваёй арміі. Аднак трэба зазначыць, што і гэты адказ не мае нічога агульнага з Евангеллем.\nХрысціянства разглядае пакуты з пункту гледжання суб’екта пакутніка, а для яго будучае дабро – недастатковы доказ для таго, каб вытлумачыць уласныя пакуты. Іншымі словамі, ніколі нельга будаваць агульнае дабро на крыўдзе, нанесенай аднаму чалавеку. І ўсе тыя сістэмы, якія лічаць, што можна пакрыўдзіць аднаго дзеля таго, каб будаваць агульнае дабро, рана ці позна церпяць паразу. Няшчасце аднаго чалавека не можа быць крыніцай шчасця іншых людзей, бо мэта ніколі не асвячае сродкаў.\nЁсць толькі адзінае выключэнне, калі такі падыход магчымы і гарманічны з Евангеллем: тады, калі пакуты аднаго чалавека – дабравольная ахвяра дзеля дабра іншых. Таму, хто гэтага жадае, не чыніцца крыўда. Чалавек можа добраахвотна цярпець пакуты дзеля іншых. Канкрэтны прыклад. Васемнаццацігадовая дзяўчына падслухала размову бацькоў, што яе маці носіць пад сэрцам наймалодшага браціка ці сястрычку. Становішча ж у сям’і настолькі драматычнае, што фізічна проста няма месца для таго дзіцяці. Гэтая старэйшая маладая дачка перажывае жахлівую ноч. Раніцай выходзіць з дому, і бацькі знаходзяць на стале ліст: «Назаўсёды пакідаю дом, не вярнуся ў яго. Буду працаваць і палову маіх грошай буду прысылаць, каб выжыў мой брацік альбо сястрычка». Выязджае, жыве, працуе. Добраахвотная ахвяра. Колькі яна перажыла цяжкіх тыдняў, месяцаў, смутку па доме, гэта ведае толькі Бог і яна, але для выратавання шчасця ў доме яна змагла выцерпець гэткую ахвяру. Сама сябе ёй прысвяціла. Такая магчымасць існуе. Тут можна ўбачыць сэнс ахвяры і падзівіцца гераізму гэтай маладой дзяўчыны. Аналагічна будзем разважаць над таямніцай смерці Хрыста, які таксама чыніць падобнае, жадаючы нас уратаваць.\nНіхто ніколі не мае права ў імя дабра ўчыніць крыўду другому чалавеку. Менавіта таму, між іншым, Касцёл прынцыпова стаіць на забароне хоць якіх-небудзь эксперыментаў на людзях. Нельга прыносіць пакуты, нельга рабіць пробаў на чалавеку нават тады, калі ён мае перад сабой высокі лозунг: «Знішчым аднаго, знішчым сто, а выратуем пяцьдзесят мільёнаў». Ніхто не мае права гэтак ставіць пытанне. Нельга на няшчасці і крыўдзе аднаго чалавека будаваць шчасце супольнасці.\nМы стаім перад вялікай таямніцай. Можа, іншым разам пагаворым пра пакуты звяроў. Ці мае права чалавек праводзіць медыцынскія эксперыменты на звярах? Бо на зямлі пакутуе не толькі чалавек, але і ўся жывая прырода. У кантэксце экалагічнага забруджвання трэба даваць сабе справаздачу, што памер загадкі значна шырэйшы. Стоячы ля таямніцы, разам папросім Бога, каб паслаў нам святло для як найглыбейшага разумення адной з найцяжэйшых праблемаў, якія тычацца нашага існавання.\n9. Пакуты як справядлівая кара\nУ апошнім казанні я падвёў вас да галоўнай тэмы сённяшняга разважання. Мы звярнулі ўвагу на дзве няправільныя інтэрпрэтацыі сэнсу пакутаў, што існуюць на зямлі. Адны тлумачаць, што яны з’яўляюцца фонам, на якім можна ўбачыць вартасць дабра. Другія, што пакуты аднаго чалавека могуць быць шляхам прагрэсу альбо дабром для будучых пакаленняў. І мы падкрэслілі, што ніколі нельга будаваць шчасця людзей на крыўдзе, учыненай аднаму чалавеку.\nЦяпер хачу спыніцца на пытанні: «Як прымірыць пакуты, што існуюць на зямлі, з Божай справядлівасцю?» Бог – Суддзя справядлівы які за дабро ўзнагароджвае, а за зло карае. Як трэба разумець менавіта адзін гэты выраз: Бог «карае» чалавека.\nПерадусім трэба адрозніваць кару ў вузкім сэнсе гэтага слова ад выніку ўчыненага зла. Сын украў калькулятар. Бацька раскрыў крадзёж, загадаў вярнуць гаспадару ўкрадзеную рэч, а пасля, паколькі гэта была трэцяя ўкрадзеная сынам рэч, узяў дзягу і гэта пабіў сына, што тры дні трэба было рабіць прымочкі да пасінелага цела. Бацька пакараў сына. Гэтая кара ў вузкім сэнсе. Сын зрабіў зло. Ён аддаў калькулятар, і яно ўжо выпраўленае. Але паколькі ранейшыя папярэджанні і напамінкі былі безвыніковыя, то бацька і ўзяўся за дзягу. Хтосьці мог бы сказаць, што бацька здзекуецца са свайго сына. Але кожны, хто ведае, што любоў прымаецца па раўназначным клопаце за дабро для любімай асобы, зразумее, што калі любоў выкарыстала ўсе магчымасці, то яна можа ўхапіцца і за вельмі рызыкоўныя сродкі. Калі яшчэ ёсць нейкі шанец дастукацца да чалавека пры дапамозе ўчыненага болю, то любоў з клопатам за дабро для яго ўжывае гэткі сродак. Ці Бог наносіць людзям боль, як зрабіў гэты бацька?\nУ святле Адкрыцця ведаем, што Бог, успрымаючы нас як дзяцей, у імя любові, калі вычарпае ўсе магчымасці, ужывае і балючую кару. Гэтая Яго кара мае на ўвазе аднолькава дабро і для пакаранага, і для другіх людзей. У Святым Пісанні маем дзве сцэны пакарання, вынесеныя з загаду Бога, якія вельмі пужаюць нас і нагадваюць публічную экзекуцыю. Гэта – патом і знішчэнне Садома і Гаморы. Гэта вельмі балючы ўрок для ўсяго чалавецтва. І праз усе вякі, звяртаючыся да гэтых здарэнняў, вымушаны згаджацца з тым, што з Богам нельга жартаваць. Бо Ён вельмі паслядоўны. Ён дбае пра дабро. Знамянальга, што пакуты і пагубленых патопам, і жыхароў Садома і Гаморы цесна звязаныя з карай за нячыстыя грахі. Толькі гэтыя грахі былі так сурова пакараны. Цела ўчыніла грэх і цела церпіць.\nУ наш час таксама можна спаткаць гэткі ўдар Бога. Часам людзі адчуваюць яго як выразны напамін і ўдзячныя Богу за тое, што гэткім балючым, але выніковым спосабам загаварыў да іх, так, як дзіця праз шмат гадоў удзячнае бацьку за тое, што дзягай звярнуў яго з грэшнай дарогі. Ніхто таксама не мае сумнення, што пры такім разуменні кары пакуты лёгка прымірыць з Божай справядлівасцю.\nЗ гэткімі адносінамі да прымянення кары сустракаемся, аднак, рэдка. Значна часцей церпім боль у выніку грэху. Божая справядлівасць у гэтым выпадку цесна звязана з парушэннем Яго законаў. Аднаму хлопцу было дзевятнаццаць гадоў, калі ён прыйшоў да свайго калегі і пазычыў матацыкл. Не ўмеў ездзіць, а выехаў на шашу і трапіў пад аўтобус. У цяжкім стане ён трапляе ў бальніцу. Праз некалькі месяцаў выйшаў адтуль з пакалечанай рукой і без вока, зрабіўшыся калекам на ўсё жыццё. Ён учыніў зло, але бацька ўжо не караў, бо карай на ўсё жыццё стала яго калецтва. Вось гэтак у дзевяноста пяці працэнтах мы маем справу з Божай справядлівасцю. А таксама ў нашых грахах у дзевяноста пяці мы маем справу з самім парушэннем законаў. Чалавек вінаваты і павінен узяць поўную адказнасць за вынікі парушанага ім закону.\nБольшасць пакутаў на Зямлі цесна звязана з нашымі грахамі, з парушэннем Божых законаў. Усе мы не можам за гэта мець прэтэнзій да Бога, але толькі да сябе. Кабета пасля аборту пяць гадоў так хварэе, што большую частку года праводзіць у бальніцы, дзе з вялікім абурэннем заяўляе, што Бог несправядлівы, бо гэтак сурова карае яе за ўсяго адзін толькі грэх. Але гэта не Бог карае, гэта нармальны вынік парушэння ёю біялагічнага закону. Калі б яна не зрабіла аборту, яе дзіця мела б ужо пяць гадоў, а сама яна была б здароваю кабетаю. Гэта толькі вынік і, да таго ж, справядлівы вынік. Бог выразна папярэджваў: можаце жыць у раі, дзе няма пакутаў, але калі парушыце мой закон, то вас чакаюць пакуты і смерць. Бог паслядоўны. Калі чалавек парушае закон, то адначасна і рашаецца на ўсе вынікі. Кара вечнага асуджэння – гэта таксама справядлівы вынік грэху. Бог ні з каго не здзекуецца. Паколькі пасля смерці Ён ужо не патрапіць навярнуць чалавека, не ўдарыць яго, каб той апамятаўся, значыць, гэта толькі вынік грэху. Асуджаны будзе ўсведамляць, што мучыць яго не Бог, гэтаксама як той хлопец усведамляе адказнасць за сваё няшчасце.\nБог – справядлівы Суддзя – карае за зло. Паколькі Ён любіць нас, то карае за зло на зямлі, каб мы апамяталіся. Падобна, як кожны добры бацька, вычарпаўшы ўсе магчымасці, ужывае кару, каб праз боль апамятаць сваё дзіця. Большасць пакутаў на зямлі і ўсе вечныя пакуты – вынік грэху.\nАднак не ўсе пакуты можна вытлумачыць справядлівай карай. На зямлі пакутуюць і нявінныя людзі, а галоўным чынам нявінныя дзеці, якія яшчэ не заслужылі кары. Таму пытанне пра сэнс пакутаў і надалей застаецца без адказу.\n10. Пакуты як плод кепска скарыстанай свабоды\nКажучы аб адказнасці чалавека перад Богам за злыя ўчынкі, мы звярталі ўвагу на пакуты, якія трэба разумець як пакаранне. Да таго ж ёсць адрозненне паміж карай у вузкім і шырокім сэнсе. Першая адбываецца тады, калі Бог як добры Айцец карае сваё дзіця і тым самым хоча навучыць яго мудрасці. Часам бачым гэткую кару з рукі Бога тут, на зямлі. Часцей ж, аднак, назіраем кару ў шырэшым сэнсе, гэта значыць, вынік злога ўчынку. Гэтыя пакуты непарыўна звязаныя з парушэннем законаў маралі. У гэтым выпадку Бог не выносіць пакарання. Гэта сам чалавек нясе адказнасць за калецтва, якое з’яўляецца наступствам грэху.\nІ адна, і другая форма пакутаў як кары аднолькава цесна звязаныя са свабодаю чалавека. Бо нельга пакараць кагосьці, хто не адказвае за свае дзеянні. Дзеля таго, каб удакладніць гэтую думку, трэба нам яшчэ звярнуць увагу на адказнасць за чужыя няшчасці. Пакуты на зямлі – гэта вынік няправільнага выкарыстання свабоды іншымі людзьмі. Калі наведаем канцэнтрацыйны лагер, то ясна ўбачым, што адзін чалавек прыгатаваў другому чалавеку гэты страшны лёс. Канцэнтрацыйны лагер – не Божая справа, і не Бог нясе адказнасць за пакуты і няшчасці, якія ў канцэнтрацыйным лагеры перажывалі іншыя. Тое ж самае можна бачыць і ў пакутах дзіцяці, якое было зачата і нарадзілася ў сям’і, дзе мала любові. Гэтае дзіця ад пачатку церпіць альбо з-за раўнадушша, альбо з-за непрыязнасці, альбо і нават з-за нянавісці сваіх бацькоў. Гэта не Бог адказвае за пакуты гэтага дзіцяці. Адказнасць ляжыць на бацьках. А пакуты, якія выцякаюць з разводаў? Гэта муж альбо жонка чыніць боль сваёй палавіне, здраджваючы, адыходзячы. Яны вінаватыя ў гэтым болю. І далей. Людзі мучаюцца ў Кракаве з прычыны забруджанага паветра альбо вады. Не Бог нясе за тое адказнасць. Гэта людзі атручваюць паветра, а сотні тысяч пакутуюць на хваробы касцей альбо новаўтварэнні.\nМаем справу з пасрэднай адказнасцю. Аднак чалавек заўсёды адказны за гэтыя пакуты. Гэта дрэнна выкарыстаная свабода. У імя дрэнна зразумелай свабоды чалавек, знішчаючы іншых, нават не задумваецца над тым, што знішчае і самога сябе.\nІ цяпер паўстане пытанне. Ці Бог, ведаючы пра тое, як шмат з’яўляецца на свеце пакутаў у выніку дрэннага выкарыстання свабоды чалавекам, не павінен адабраць у чалавека гэтую свабоду? Інакш кажучы, ці не лепш было б, калі б чалавек страціў свабоду, а заміж гэтага дару цешыўся б парадкам і ладам на зямлі?\nНа першы погляд, мільёны людзей дзякавалі б за такую магчымасць. Тыя, што нявінна пакутуюць, церпяць несправядлівасць, калекі, пажадалі б адмовіцца ад свабоды, каб толькі запанаваў парадак на свеце і скончыліся іхнія пакуты.\nАднак гэта не такая простая справа. Запытаем сябе, агонь, які знаходзіцца ў руках чалавека, – дар альбо пракляцце? На вогненным полымі сканструявана ўся ваенная махіна. І ў агні гартуецца сталь. І ў агні гартуецца бронь. Гэта – агонь, заціснуты ў снарадзе, агонь, вызвалены з атаму, які здолее знішчыць усю зямлю. Калі гэты агонь пагражае, калі на працягу вякоў знішчае, чыніць боль, мучае людзей, то ці не лепей было б адмовіцца ад агню? Ці не лепей было б, каб Пан Бог адабраў у людзей яго? Вернемся тады да эпохі пячораў, будзем жывіцца карэннямі і пладамі. Аднак перад такою альтэрнатываю кожны скажа: няхай лепей нам Бог пакіне агонь, бо гэты самы агонь дае нам у тысячу разоў больш дабра, чым зла.\nПадобна і са свабодай. Свабода – такі дар, які на зямлі дае ў тысячу разоў больш пладоў дабра, чым зла. І нягледзячы на тое, што яна лучыцца і з пакутамі, Бог не адбярэ ў чалавека свабоды. Не зробіць Ён гэтага з тае прычыны, што калі б адабраў свабоду, то прывёў бы нас да ўзроўню звяроў. Тады няма чалавека. Рызыкуючы болем, Бог пакідае нам гэтую несамавітую творчую моц у нашых руках. Менавіта свабода, якой нават злоўжываюць, вызначае годнасць чалавека.\nГэта разважанне прыводзіць да простай і поўнай надзеі высновы. Паколькі агромністая колькасць пакутаў на зямлі – плод дрэнна выкарыстанай свабоды, то ў такім разе існуе магчымасць ліквідаваць гэтыя пакуты. Гэта ў нашых руках. Калі б мудрыя людзі змаглі замкнуць на ключ тых, хто не здольны карыстацца свабодай, то на свеце можна было б пабудаваць дом спакою і шчасця. У рэальнасці ж бывае наадварот: той, хто не цэніць свабоды і не ўмее ёю карыстацца, часта замыкае пад ключ тых, хто цэніць яе і ўмее ёю карыстацца. Але гэта ў руках людзей, і рэальнасць трэба павярнуць. Свет з гэтага погляду стаіць на галаве і патрэбны доўгі час, каб ён стаў на ногі. Важна, каб мудрыя людзі, якія цэняць свабоду, змаглі выкарыстоўваць яе дзеля дабра іншых. Як хрысціяне мы абавязаны зрабіць усё, што ў нашых сілах, каб зямныя пакуты, якія нараджаюцца ад зламысна выкарыстанай свабоды, абмежаваць да мінімума. Гэта – задача кожнага мудрага чалавека, задача медыкаў, выхавацеляў і асабліва ўладаў. Уладу трэба аддаць у рукі тым людзям, якія ведаюць, што гэта за скарб – воля. Тады гэткая ўлада здолее яе шанаваць і змагацца за яе, нават цаною жыцця.\nВось вельмі просты прыклад. Знішчэнне голаду на зямлі магчыма. Але штогод сто мільёнаў людзей паміраюць з голаду. Калі б кожны з нас падзяліўся сваім хлебам, то ніхто не памёр бы з голаду. Ніхто з нас, калі б ён еў на адну чацвёртую частку сваёй дзённай нормы менш, не захварэў бы з гэтае прычыны, і гэтага ўжо дастаткова, каб сто мільёнаў людзей выратаваць ад голаду. Гэта ў межах магчымасці чалавека. За кожную галодную смерць адказваем мы, а не Бог.\nАднак ёсць няшчасці, у якіх чалавек цалкам бездапаможны. Вывяржэнне вулкана, землятрус, калі за некалькі секундаў дзесяткі тысяч людзей гіне пад друзам. Альбо цыклон, які сваёй магутнай хваляй здольны знішчыць цэлыя вёскі і гарады. Альбо пярун, што забівае чалавека на месцы. Тут свабода ні пры чым. Такія няшчасці існуюць, і за іх непасрэдна адказвае Бог.\nПадыходзім да найцяжэйшага пытання. Гаворка пра тое, як прымірыць Божую любоў з пакутамі і няшчасцем, якія існуюць на зямлі незалежна ад волі чалавека?\nПадыходзячы з чалавечымі меркамі, мы разважаем так: калі кагосьці па-сапраўднаму любім, то на згодзімся, каб ён пакутаваў. Калі гэта ў межах маіх магчымасцяў, то я ніколі не дапушчу, каб любімы чалавек пакутаваў. Любоў Бога ўсемагутная. Як жа Бог, які валодае ўсемагутнай любоўю, можа спакойна глядзець на пакуты, што існуюць на зямлі? На гэтае пытанне адкажам іншым разам.\n11. Надаць пакутам сэнс\nЯк прымірыць усемагутнасць Божае любові з нашымі пакутамі? Асабліва, калі мець на ўвазе нявінных дзяцей, якія гінуць у катаклізмах? Калі Бог любіць, то не можа прыносіць болю, не можа згадзіцца на тое, каб любімая Ім асоба пакутавала. Мы не можам прымірыць любоў з пакутамі. У адносінах да Бога гэта пытанне тым цяжэйшае, што Яго Любоў усемагутная, і Бог мог бы ўадначас знішчыць усе зямныя пакуты.\nХачу выразна падкрэсліць, што мы закранаем вялікую таямніцу. Ксёндз Карл Рахнэр – адзін з вялікіх тэолагаў нашага стагоддзя – успамінае пра смерць аднаго са сваіх сяброў, які апошнія месяцы свайго жыцця вельмі пакутаваў. Калі за некалькі гадзін да смерці да яго прыйшоў сябар і запытаў: «З чым ідзеш да Бога?», то пачуўадказ: «З пытаннем, на якое не знайшоў адказу: чаму на зямлі так шмат пакутаў?»\nМы стаім перад таямніцаю, але таямніца людскіх пакутаў падобна да пячоры. Над яе ўваходам мы бачым надпіс: «Не даследавана». Але з таго, што гэткі надпіс існуе, зусім не вынікае, што ў гэтую пячору нельга ўвайсці. І чалавек, які жыве на зямлі, уваходзіць у гэтую пячору пакутаў. Хоча ён альбо не, пячора застаецца пячорай, таямніца – таямніцаю, а ўвайсці ў яе глыбіню ўсё ж трэба. І гэта – мэта нашага сённяшняга разважання. На шчасце, маем Правадніка, які ведае гэтую пячорную таямніцу пакутаў, бо сам добраахвотна ўвайшоў у яе, дакрануўся яе дна і зрабіўся Панам. Гэта Хрыстус – адзіны чалавек, які жыў на зямлі і з Якім можна разумна пагаварыць на тэму пакутаў. Бо Ён добраахвотна прыняў іх і выглядае на тое, што і на зямлю Ён прыйшоў дзеля таго, каб даць нам ключ ад гэтай вялікай таямніцы, якую мы не маглі зразумець ад стварэння свету. Хрыстус не знішчыў пакутаў, але надаў ім сэнс. Ён зрабіў з пакутаў прыладу для збаўлення свету. Знамянальна, што ў Святым Пісанні першае слова аб пакутах, слова самога Бога, цесна звязана з народзінамі. Пасля грэху Пан Бог звяртаецца да кабеты і кажа ёй: «З гэтага часу ў пакутах нараджаць будзеш». Пакуты цесна злучаны з нараджэннем новага жыцця і з’яўляюцца часткай працэсу нараджэння. Цяпер ужо дасканала вядома, што ў часе родаў пакутуе не толькі маці, але церпіць боль, і вельмі вялікі, дзіця, якое нараджаецца. Для дзіцяці гэта шок пераходу з аднаго свету ў другі, і гэты шок звязаны з пакутамі. Пакуты патрэбны, каб пакінуць той свет, у якім жыў, вырвацца з яго дзеля таго, каб завалодаць каштоўнасцямі іншага свету.\nХрыстус, калі гаворыць аб народзінах да новага духоўнага жыцця, адназначна адсылае да боляў парадзіхі. Гаворка тут найперш пра ўдасканаленне любові. Гэта першы элемент, на які Хрыстус звяртае ўвагу. Пакуты нават нявіннага – гэта працэс фармавання ягонай духоўнай сталасці. Мы не здолеем тут адказаць на шэраг пытанняў, напрыклад, у якой ступені пакуты маленькага дзіцяці, якое знішчана ў лоне маці, маюць адносіны да яго сталасці. Бог ведае гэта. Пакуты цесна звязаны з працэсам новых народзінаў, і тады яны маюць сэнс. Як маці, якая чакае хвіліны радзінаў, дасканала ведае сэнс сваіх пакутаў, разумеючы, што вымушана прайсці праз іх, каб нарадзілася дзіця, гэтаксама і нашыя пакуты – этап на шляху нараджэння новага чалавека.\nДругі момант, на які варта звярнуць увагу: факт, што пры кожных пакутах адбываецца і знішчэнне. Заўсёды знішчэнне. Часам можна назіраць рост духа, стоячы ля ложка чалавека, які памірае, якога знішчаюць пакуты. Знішчаецца не толькі цела, у многіх выпадках знішчаецца нервовая сістэма, псіхіка. Гэта працэс разбурэння, але падчас гэтага самага працэсу разбурэння чалавек набліжаецца да Бога. Зноў прыбягаем за дапамогай да вобразаў. Боль б’е па чалавеку, як малаток б’е па цвіку. Калі б цвік адчуваў, то ўдары для яго былі б вельмі балючыя. Але дзякуючы гэтым ударам ён забіваецца ў тое месца, дзе павінен выканаць сваю ролю. Толькі тады цвік набывае свой сэнс, калі яго ўбіваюць туды, дзе ён павінен быць. Чалавек павінен быць «убіты» ў Бога, і боль, які б’е па ім, «убівае» яго ў Бога, лучыць яго з Богам. І гэткі боль збаўляе. У многіх выпадках мы адчуваем боль і нават не заўважаем сустрэчы з Панам Богам, але пакутлівыя ўдары набліжаюць нас да яднання з Богам.\nХрыстус цярпеў нявінныя пакуты. Прыняўшы пакуты на крыжы, ён адначасна прыняў пакуты ўсіх нявінных людзей на зямлі. «Штокольвечы ўчынілі аднаму з тых найменшых, Мне ўчынілі». У гэтым – глыбіня таямніцы. Нявінны чалавек, ці ён ведае пра тое, ці не, злучаны з Хрыстом, і ягоныя пакуты ўключаныя ў пакуты Хрыста. Гэта падобна да таго, як бы палымнеў лес, знішчаліся тысячы дрэў, а энергія, якая пры гэтым вызвалялася, беспаваротна гінула б. Бессэнсоўнае знішчэнне. Калі ж гэтае дрэва пакладзем у печ, то яно дасць карысную энергію. Гэтаксама: калі б не было Хрыста, то ўсе нявінныя пакуты на зямлі можна было б параўнасць з лесам, які гарыць. Тым часам Хрыстус усіх абхапіў сваім сэрцам і ніводзін грам нявінных пакутаў на зямлі не змарнуецца. У Хрысце пакуты набываюць збаўленчую моц. Некалі будзе вялікае адкрыццё для людзей, каторыя, як скарб, знойдуць кожную секунду сваіх пакутаў у Хрысце. Гэта іхні ўдзел у збаўленні свету. Святы Павел ясна піша, што сваім целам дапаўняе тое, чаго не хапае пакутам Хрыста. Ён усведамляе, што праз пакуты далучаны да вялікага багацця збаўчай любові Хрыста.\nЯшчэ раз падкрэслім. Самі пакуты, асабліва нявіннага чалавека, – зло, і як зло іх немагчыма апраўдаць. Калі б іх можна было апраўдаць, то яны не былі б злом. Калі сядзім у крэсле стаматолага і церпім боль, то гэта не зло. Гэта – дабро. Усё – дзеля майго здароўя. Боль, які можна абгрунтаваць, вытлумачыць, не з’яўляецца злом. Але нявінны боль нельга апраўдаць, і таму Хрыстус надае яму новы сэнс. Езус замяніў нявінныя пакуты на акт збаўленчай любові. У гэтым – таямніца Хрыстовага крыжа. Таму кожны, хто патрапіць прыняць пакуты і ахвяраваць іх Богу, на працягу адной гадзіны можа дасягнуць больш, чым за дзесяць гадоў творчай працы. Бо творчая праца перадусім мае зямное вымярэнне, а пакуты – вечнае. У гэткай сітуацыі пакуты чалавека становяцца вялікім чынам, вялікай справай. Годная адносіны да пакутаў узнагароджваюцца справядлівым Суддзёю як адзін з найбольшых, найвыдатнейшых чынаў. Таму хрысціяне ганарацца тымі, хто здолеў пакутаваць дзеля Хрыста, нявінна пакутаваць. Найвялікшыя героі тыя, якія стала і годна ўспрынялі несправядлівыя пакуты.\nЗ дапамогаю гэтага разважання мы можам усвядоміць галоўную праўду: Хрыстус надаў сэнс усім пакутам на зямлі. Аднак надалей застаецца пытанне: «Чаму Ён не знішчыў пакутаў?» Мы бачым, што праз пакуты здзяйсняецца збаўленне. Але чаму менавіта праз пакуты – гэта таямніца. Гэтая таямнічая пячора пакутаў, якая адкрываецца з Хрыстом, яшчэ глыбейшая. Глыбей у яе Бог можа праводзіць толькі адзінкі на падставе прыватнага адкрыцця. Публічнае ж адкрыццё тут спыняецца. Сябар Рахнера, які паміраў, слушна сказаў: «Іду да Бога, каб запытаць Яго: чаму на зямлі так шмат нявінных пакутаў?» Ён ужо зразумеў гэты збаўленчы сэнс, але не ведаў, чаму Бог, які любіць, згаджаецца на гэтыя пакуты. На гэта пытанне мы не зможам адказаць. Хрыстус заклікае нас, каб мы ўдасканальвалі сябе, адкрывалі сэнс жыцця, і на гэтым шляху мы пачынаем разумець сэнс пакутаў і смерці, паколькі яны – істотныя элементы таямніцы жыцця. Хрыстус тут адзіны Праваднік. Ніякая другая рэлігія свету не падымае гэтага пытання ў такой яскравай форме. Гэта робіць толькі хрысціянства, якое стаіць пад Крыжам Хрыста.


1. Захоп і забойства віруса з высокай эфектыўнасцю. Выдаліце H1N1 на 99% на працягу адной гадзіны.\n2. Устойлівасць да нізкага ціску з 99,9% хуткасцю фільтрацыі пылу\n3. Мантаж тыпу клетак для любога памяшкання і камерцыйнага памяшкання\nКаталог: Ачышчальнік паветра Airwoods для столі\n1. ЯТэхналогія фільтрацыі FD (Intense Field Dielectric)：\n99,99% эфектыўнасці адсорбцыі супраць часціц PM2,5. 3-ступеністая фільтрацыя. Фільтруючы часціцы (большыя за ТЧ2,5) папярэдне фільтруйце. Больш дробныя часціцы (≤PM2,5), якія праходзяць праз папярэдні фільтр, будуць апрацаваны палявой і дыфузійнай зарадкай на 12 В. Нарэшце, зараджаныя часціцы будуць прымацаваны да фільтра IFD.\nПрынцып працы фільтрацыі IFD:\nПаветраны фільтр ifD выкарыстоўвае электрычны ток для садзейнічання выдаленню забруджванняў з паветра. Давайце разбярэм працэс на тры розныя этапы.\n1. Увядзенне электрычнага зараду ў паветра:\nПершым этапам у працэсе ачысткі паветра ifD з'яўляецца ўліванне паветра ў электрычны зарад. Гэта падобна на працэс у іянізатары паветра. Пасля таго, як электрычны зарад уводзіцца ў паветра, забруджвальнікі, якія плаваюць у паветры, падхопліваюць гэты зарад, і па сутнасці яны становяцца іёнамі, бо нясуць на сабе станоўчы або адмоўны зарад.\n2. Прапусканне паветра праз фільтр:\nПаветра, які нясе гэтыя зараджаныя часціцы забруджвальных рэчываў, выцякае праз фізічны фільтр ifD. Фільтр ifD выглядае як ліст з сотамі. Гэтыя соты на самай справе з'яўляюцца каналамі для руху паветра і зроблены з палімераў.\n3. Захоп забруджвальных рэчываў фільтрам:\nПаміж гэтымі шматлікімі шэрагамі палімерных паветраных каналаў ёсць тонкія лісты электродаў. Гэтыя тонкія электродныя пласты ствараюць моцнае электрычнае поле, здольнае прыцягнуць драбнюткія часціцы забруджвальных рэчываў, якія зараз зараджаюцца. Паколькі ўсе часціцы зараз зараджаюцца, іх лёгка прыцягваць да электродаў, і, мігруючы вонкі, яны трапляюць на сценкі каналаў, праз якія праходзяць.\nФільтраванне IFD Перавага:\nТып фільтра, які можна непасрэдна параўноўваць з фільтрамі ifD, - гэта добра вядомыя фільтры HEPA. HEPA расшыфроўваецца як высокаэфектыўная дастаўка часціц паветра. HEPA-фільтры сёння лічацца залатым стандартам, калі гаворка ідзе пра ачыстку паветра.\nАсноўнае адрозненне фільтраў HEPA ад ifD заключаецца ў тым, што фільтры HEPA неабходна замяніць пасля поўнага іх выкарыстання. ifD-фільтры, з іншага боку, можна выкарыстоўваць як пастаянны фільтр. Усё, што патрабуецца, - гэта чысціць іх раз у 6 месяцаў і каля таго, і яны вяртаюцца да свайго першапачатковага стану.\nГэта мае відавочную карысць для спажыўцоў, бо нам не трэба расплачвацца за кошт замены фільтра кожныя некалькі месяцаў традыцыйным фільтрам HEPA.\n2. Падвойны дызайн вентылятара:\nАдзін рухавік з двума ветранымі коламі, падвойным вентылятарам для забеспячэння дастатковай вентыляцыі і нізкага ўзроўню шуму.\n3. УФ-лямпа + тэхналогія стэрылізацыі фотакаталізатарам:\nБактэрыцыднае УФ-святло апрамяняе фотакаталітычны матэрыял (аксід дыяксігентытана) для аб'яднання вады і кіслароду ў паветры для фотакаталітычнай рэакцыі, што хутка дасць высокую канцэнтрацыю перадавых герміцыдных іённых груп (іёны гідраксіду, іёны супервадароду, адмоўныя іёны кіслароду, іёны перакісу вадароду, і г.д.). Акісляльныя і іонныя ўласцівасці гэтых часціц хуткага акіслення хутка раскладаюць хімічна шкодныя газы і пахі, сціхаюць ўзважаныя часціцы і забіваюць мікробныя забруджвальнікі, такія як вірусы, бактэрыі і цвіль.\n4. Розныя варыянты ўстаноўкі:\nПапярэдняя: Блокі камбінаванага паветра\nДалей: Уся сістэма кандыцыянавання VRF інвертар пастаяннага току\nПрадукты ачышчальніка паветра\nАчышчальнік паветра Hepa Uv\nУФ-ачышчальнік паветра Прадукты\nСістэмы фільтрацыі свежага паветра з паветранадувачнай машынай\nСкрынка для дэзінфекцыі свежага паветра для сістэмы вентыляцыі і вентыляцыі


У Лідзе на плошчы, дзе ўвечары будзе мітынг Ціханоўскай, перакладаюць плітку. Кажуць, | Новы Час\nУ Лідзе на плошчы, дзе ўвечары будзе мітынг Ціханоўскай, перакладаюць плітку. Кажуць, супадзенне\nУ Лідзе каля гандлёвага цэнтра "Патсдам", дзе сёння ўвечары павінен прайсці агітацыйны мітынг кандыдата ў прэзідэнты Святланы Ціханоўскай, рабочыя пачалі перакладаць плітку. Людзі хвалююцца, што такім чынам мясцовыя ўлады неяк хочуць паўплываць на правядзенне мерапрыемства, паведамляе TUT.BY.\nУ пабліках Ліды з'явіліся фотаздымкі, дзе бачна, што каля гандлёвага цэнтра «Патсдам» мяняюць плітку. У Лідскім ЖКГ TUT.BY распавялі, што ніякіх планавых работ на плошчы на сённяшні дзень, 31 ліпеня, не запланавана — і параілі звярнуцца ў гандлёвы цэнтр, бо гэтая тэрыторыя належыць гандлёваму аб'екту.\nТак было ў мінулую пятніцу, 24 ліпеня. Фота: t.me/lida97pro\nУ гандлёвым цэнтры сказалі, што сёння ўначы каля "Патсдама" прарвала водаправод.\n— Гэта проста супадзенне. Супрацоўнікі розных службаў працуюць з ночы. Яны вельмі стараюцца ўсё зрабіць хутчэй, каб паспець да вечара. У мінулую ж пятніцу, 24 ліпеня, усё прайшло нармальна на гэтым месцы (тады была сустрэча з даверанымі асобамі Ціханоўскай і тут сабралася больш за тысячу лідчан. — рэд.). І цяпер усё будзе добра. Хвалявацца не варта, — запэўніваюць у гандлёвым цэнтры.\nДональд Туск — пра мітынг Ціханоўскай у Мінску: «Іх нельга пакідаць адных!»\n«Не хацеў стаць цяжарам для сваёй сям’і»: як склаўся лёс адміна лідскай «Дошкі ганьбы»


Адвечны пошук краязнаўцаў | Сайт газеты "Настаўніцкая газетa"\nУшацкія вучні ў ліку лепшых Алімпіяда па працоўным навучанні ў новым фармаце Адвечны пошук краязнаўцаў\n13.04.2017 11:28 Краязнаўства\n“У адвечным пошуку” — гэтыя словы вельмі трапныя для апісання людзей, што займаюцца краязнаўствам. Пошук фактаў, сведак, крыніц, ісціны… А калі краязнаўцы працуюць у сістэме адукацыі, то яны ажыццяўляюць пошук і ў іншым кірунку — шукаюць, як зацікавіць дзяцей краязнаўчай дзейнасцю і натхніць іх на новыя ўласныя пошукі. Аб сваіх дасягненнях у гэтым кірунку вялі гаворку ўдзельнікі рэспубліканскага краязнаўчага форуму педагагічных работнікаў “Школьнае краязнаўства на сучасным этапе: пераемнасць традыцый і дасягненні”.\nКраязнаўчыя сустрэчы — традыцыя, якая зарадзілася даволі даўно. Спачатку краязнаўцы, якія працуюць з дзецьмі, збіраліся на рэспубліканскіх краязнаўчых чытаннях, якія з цягам часу перараслі ў форум, і менавіта ў такім фармаце мерапрыемства ладзіцца апошнім часам. Краязнаўцы збіраюцца разам штогод, і кожны раз ім ёсць чым падзяліцца.\nСёлета рэспубліканскі краязнаўчы форум прайшоў у Слуцку. Адкрываючы мерапрыемства, навукоўцаў, педагогаў-краязнаўцаў з усіх рэгіёнаў краіны вітала дырэктар Рэспубліканскага цэнтра экалогіі і краязнаўства А.У.Ануфровіч. Алена Уладзіміраўна падкрэсліла выключную ролю краязнаўчай работы для грамадска-патрыятычнага выхавання падрастаючага пакалення.\nНа гасціннай Міншчыне ўдзельнікаў форуму вітала першы намеснік начальніка ўпраўлення адукацыі Мінаблвыканкама Таццяна Валянцінаўна Апраніч, якая расказала аб сістэме краязнаўчай работы ў вобласці. Моладзь Міншчыны актыўна ўдзельнічае ў рэспубліканскіх акцыях і конкурсах краязнаўчага кірунку. Сабраны падчас правя-дзення мерапрыемстваў матэрыял пра родны край вывучаецца, сістэматызуецца, тым самым папаўняюцца экспазіцыі музеяў устаноў адукацыі, адкрываюцца новыя музеі і музейныя пакоі. Нядаўна ў рэгіёне з’явіліся 5 новых музеяў, усяго іх — 337. 27 музеяў заслужана носяць званне “народны”. Экскурсіі, вучэбныя заняткі, сустрэчы, вахты памяці, урокі мужнасці — далёка не поўны пералік форм асветніцкай работы, якая праводзіцца музеямі. Усё больш развіваецца і набірае папулярнасць сетка віртуальных музеяў устаноў адукацыі Міншчыны, якіх ужо 12. У краязнаўчыя мерапрыемствы актыўна ўцягваюцца бацькі вучняў у працэсе сумеснага правядзення паходаў і экскурсій, пошукава-даследчай дзейнасці, тэматычных свят, працоўных дэсантаў па навядзенні парадку на сацыяльна значных аб’ектах, арганізацыі сустрэч з ветэранамі.\nТэмп краязнаўчаму руху ў сферы адукацыі ў нашай краіне традыцыйна задае Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства. Намеснік дырэктара цэнтра Лідзія Андрэеўна Жур акрэсліла асноўныя дасягненні і кірункі гэтага руху. У нашай краіне створана і ўдасканальваецца цэласная сістэма грамадзянскага і патрыятычнага выхавання ва ўстановах адукацыі ўсіх узроўняў. Важнай часткай гэтай сістэмы сталі распрацаваныя Міністэрствам адукацыі рэспубліканскія акцыі, праекты “Жыву ў Беларусі і тым ганаруся”, “Збяры Беларусь у сваім сэрцы”, “Мы гэтай памяці верныя” і інш. Удзел у гэтых мерапрыемствах уцягнуў у сістэму краязнаўчай работы ўсе ўстановы адукацыі краіны. Навучэнцы — удзельнікі краязнаўчага руху становяцца захопленымі даследчыкамі свайго роду, малой радзімы, краіны, першаадкрывальнікамі шматлікіх гісторыка-культурных фактаў і падзей. Яны даведваюцца пра гісторыю і культуру свайго краю праз актыўныя формы пазнання — паходы, падарожжы, навуковыя экспедыцыі, экскурсіі, знаёмства з музейнымі экспазіцыямі і інш. Для таго каб юныя ўдзельнікі акцый змаглі падзяліцца сваімі ўражаннямі і дасягненнямі, штогод праводзяцца тэматычныя профільныя зборы ў Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства і ў НДЦ “Зубраня”. Для педагогаў-краязнаўцаў традыцыйным стала штогадовае правядзенне рэспубліканскіх семінараў кіраўнікоў музеяў устаноў адукацыі, краязнаўчых педагагічных чытанняў, форумаў. Актуальным становіцца распаўсюджванне дыстанцыйных адукацыйных тэхналогій, якія дазваляюць арганізаваць профільнае навучанне не толькі ў гарадскіх, але і ў сельскіх установах адукацыі, забяспечыць доступ да якасных адукацыйных рэсурсаў вядучых адукацыйных цэнтраў краіны.\nВажнае месца ў арганізацыі выхаваўчага працэсу належыць музеям. Сёння ва ўстановах адукацыі краіны працуе каля 1,5 тысячы музеяў розных профіляў. Ганаровае званне “народны” носяць каля 90 з іх. Розныя формы работы дазваляюць уключаць музей у цэласны адукацыйна-выхаваўчы працэс. Музеі з’яўляюцца своеасаблівымі візітоўкамі школ, ліцэяў, гімназій, каледжаў, універсітэтаў. Эфектыўным сродкам сацыялізацыі навучэнцаў з’яўляецца прымяненне інтэрактыўных форм работы: віртуальная экскурсія, квест-экскурсія, тэатралізаваная экскурсія, экскурсія-майстар-клас, музейнае свята, дэманстрацыя музейных прадметаў у дзеянні і інш.\nУ рамках супрацоўніцтва музеяў устаноў адукацыі і дзяржаўных музеяў сістэмы культуры рэкамендуецца ствараць музейна-педагагічныя праграмы. Такая праграма, аб’ядноўваючы два блокі — “установа адукацыі ў адукацыйнай прасторы музея” і “музейная педагогіка ва ўстанове адукацыі”, адначасова можа з’яўляцца мадэллю рэалізацыі інавацыйнай адукацыйнай практыкі музея. Мадэль адкрывае магчымасць найбольш эфектыўнага супрацоўніцтва. Лідзія Андрэеўна Жур падкрэсліла, што неабходна забяспечыць узаемадзеянне музеяў сістэмы Міністэрства адукацыі і Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, якое можа ўключаць аказанне метадычнай і практычнай дапамогі музеям устаноў адукацыі, правядзенне сумесных мерапрыемстваў: семінараў, аглядаў-конкурсаў, цыклаў экскурсій, свят і інш.\nУ краіне дзейнічае праграма супрацоўніцтва паміж Міністэрствам адукацыі і Беларускай Праваслаўнай Царквой, у рамках якой праходзяць сумесныя навуковыя даследаванні па духоўна-маральнай, псіхолага-педагагічнай, царкоўна-гістарычнай і культуралагічнай тэматыцы. Праводзяцца конкурсы, навукова-практычныя канферэнцыі, семінары і г.д. У гэтым навучальным годзе ў Мінску прайшлі праваслаўныя калядныя чытанні, Рэспубліканскі семінар “Гісторыя праваслаўя роднага краю: вопыт і методыка вывучэння”.\nНа слуцкай зямлі ўдзельнікам форуму было камфортна і цікава. У мінулым годзе Слуцк адзначыў сваё 900-годдзе. Мясцовасць гэтая багатая гісторыяй і традыцыямі. І для краязнаўцаў было проста немагчыма з імі не пазнаёміцца. Госці прайшліся па вуліцах горада і ўбачылі яго славутасці, усклалі кветкі да помніка воінам-вызваліцелям. Больш даведаліся аб адным з сімвалаў не толькі Слуцка, але і наогул нашай краіны — слуцкіх паясах, наведаўшы музей, прысвечаны гісторыі іх стварэння. І калі аб слуцкіх паясах ведае кожны беларус, то аб укладзе выхадцаў са слуцкай зямлі ў асваенне космасу вядома не так шмат. На выставе ў галерэі мастацтваў імя У.С.Садзіна краязнаўцы даведаліся, што каля 30 случчан так ці інакш маюць дачыненне да гэтай справы, і ўбачылі мноства цікавых касмічных экспанатаў.\nПарадаваліся спецыялісты, што багатую гісторыю слуцкай зямлі ёсць каму вывучаць. Навучэнцы ўстаноў адукацыі раёна падрыхтавалі выставу, дзе расказалі аб праектнай, клубнай, музейнай, навукова-даследчай дзейнасці. Так, вучні гімназіі № 1 Слуцка прэзентавалі шэраг даследчых работ, прысвечаных тэме “Слуцкі след у космасе”. Актыўную даследчую работу вядуць і падлеткі ў Мінскім абласным кадэцкім вучылішчы. Іх праекты аб’яднаны тэмай “Мая малая радзіма”. Выклікалі зацікаўленасць прэзентацыі турысцка-краязнаўчых клубаў “Пошук” Паўстынскай сярэдняй школы і “Пегас” Слуцкага цэнтра турызму — членаў Беларускай асацыяцыі клубаў ЮНЕСКА, а таксама клуба гістарычнай рэканструкцыі ваеннай тэхнікі, што дзейнічае ў Слуцкім цэнтры тэхнічнай і прыкладной творчасці навучэнскай моладзі.\nПадрабязней аб адукацыйнай прасторы Слуцкага раёна і грамадзянска-патрыятычным выхаванні навучэнцаў устаноў адукацыі сродкамі турысцка-краязнаўчай дзейнасці расказаў Андрэй Васільевіч Нядзелька, начальнік аддзела адукацыі, спорту і турызму Слуцкага райвыканкама. Далучэнне да нацыянальных каштоўнасцей роднага краю пачынаецца з самага малодшага ўзросту. У 20 дашкольных установах адукацыі створаны міні-музеі “Беларуская хатка”, у кожнай установе дзейнічаюць нацыянальныя куткі. Для вывучэння аднаго з відаў традыцыйнага нацыянальнага майстэрства — ручнога ткацтва, на прыкладзе тэхналогіі габелена створана 16 аб’яднанняў па інтарэсах, працуюць 4 фальклорныя гурткі. Сапраўдным сэрцам краязнаўчай работы раёна стаў Слуцкі цэнтр турызму і краязнаўства, дзе ў 66 турысцка-краязнаўчых аб’яднаннях займаецца каля тысячы дзяцей. У цэнтры з’яўляюцца аб’яднанні з новымі кірункамі работы: “Юныя фалькларысты”, “Магія народнага танца”, аб’яднанне, дзе вывучаюць ваенную гісторыю Беларусі. Добрай традыцыяй стала правядзенне штогод раённых краязнаўчых чытанняў, фестывалю бардаўскай песні.\nДля сучаснай адукацыйнай палітыкі Беларусі асабліва актуальныя ідэі фарміравання адзінай адукацыйнай прасторы, заснаванай на рэгіянальным кампаненце з апорай на патэнцыял музеяў і музейнай педагогікі. Удзельнікі форуму шчыра дзяліліся вопытам работы, цікавымі ідэямі, якія рэалізаваны ў іх установах, гарадах, раёнах.\nТак, напрыклад, Максім Васільевіч Камароў, дырэктар Цэнтра турызму і краязнаўства дзяцей і моладзі “Ветразь” Магілёва, расказаў аб правядзенні літаратурна-краязнаўчага турніру “Мы — магіляўчане” ў рамках шостага школьнага дня. Турнір прысвечаны 750-годдзю Магілёва і праводзіцца ў межах рэспубліканскай акцыі “Збяры Беларусь у сваім сэрцы”. Гэта шматэтапны праект, арыентаваны на вучняў 6—9 класаў. Этапамі турніру сталі кіналекторый “Магілёў у гістарычных фотаздымках” і пытанні па ім, конкурс на лепшага чытальніка вершаў аб родным краі, фотаконкурс “Магілёў вачыма дзяцей”, віктарына па валоданні беларускай мовай і грамадская дыктоўка. Завяршэннем турніру стануць серыя лекцый “Магілёў — мінулае і сучаснае” і гульня-квест.\nЗастаецца цікавай для моладзі пошукавая работа, асабліва калі яна мае такі вынік, які атрымалі ўдзельнікі дзіцячай секцыі пошукавай групы “Ольса”, што дзейнічае пры Клічаўскім ЦДТ Магілёўскай вобласці. Пошукавая група знайшла ў клічаўскіх лясах самалёт, збіты восенню 1943 года, удалося высветліць лёс членаў яго экіпажа. Падрабязнасці гэтай гісторыі расказала Лілія Іванаўна Счыслёнак, метадыст ЦДТ.\nМікалай Юр’евіч Курыловіч, настаўнік беларускай мовы і літаратуры сярэдняй школы № 111 Мінска, расказаў аб краязнаўчай анімацыі, якая можа стаць цікавым хобі сучаснага школьніка. У школе працуе студыя краязнаўчай анімацыі, якая запрашае навучэнцаў увайсці ў свет стварэння мультфільма праз гульню, якая абавязкова прысутнічае ў працэсе анімацыйнай творчасці. Удзельнікі студыі і глыбока вывучаюць родны край для стварэння мультфільмаў і перадаюць веды тым, хто іх анімацыйныя творы глядзіць.\nДзеці, што займаюцца ў Брагінскім цэнтры творчасці дзяцей і моладзі, таксама ствараюць фільмы, толькі не анімацыйныя, а дакументальныя. Такая дзейнасць можа выступаць у якасці інавацыйнай формы вывучэння гісторыі роднага краю, упэўнена педагог цэнтра Надзея Іванаўна Мялешка. Фільм брагінскіх навучэнцаў, прысвечаны тэме наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, быў высока ацэнены на некалькіх фестывалях дакументальнага кіно.\nАб інавацыйных формах работы гісторыка-краязнаўчага музея Косаўскай сярэдняй школы расказала Наталля Яўгенаўна Бялевіч. Акрамя традыцыйных аглядных экскурсій, у музеі праводзяць тэматычныя экскурсіі і музейныя заняткі, якія праходзяць у гульнявой і тэатралізаванай форме. Экскурсаводы ўзнаўляюць карціны жыцця нашых продкаў, іх побыт і звычаі. Наведвальнікі музея могуць паўдзельнічаць у беларускіх народных гульнях, паспрабаваць сябе ў ролі гаспадыні ці гаспадара сялянскага дома, уявіць сябе вучнем школы другой паловы ХХ стагоддзя, пасядзеўшы за старой партай, пагартаўшы падручнікі таго часу, рашыўшы задачы з гэтых падручнікаў. Каб зацікавіць сучаснага наведвальніка, былі створаны відэаэкскурсіі, відэаролікі па гісторыі Івацэвіцкага раёна і Косава, відэапрэзентацыі аб знакамітых земляках. У рамках інавацыйнай дзейнасці школы створаны сеткавы праект “Падарожжа да вытокаў” па фарміраванні грамадзянска-патрыятычных якасцей асобы малодшага школьніка. Дзейнасць праекта арганізавана праз сайт, які створаны на Google-платформе для навучэнцаў, бацькоў і настаўнікаў у форме падарожжа з сістэмай заданняў на кожным этапе.\nЗавяршыўся форум краязнаўцаў круглым сталом. Спецыялісты ў сваіх выступленнях і падчас нефармальных зносін прапанавалі цікавыя ідэі, методыкі, гатовыя да прымянення, якія дапамогуць працаваць яшчэ больш эфектыўна і актыўна далучаць моладзь да ўсебаковага вывучэння сваёй радзімы.\nкраязнаўстваСлуцкфорум Падобныя навiны\tДаследчык і мультыплікатар з трэцяга кла...\t22.04.2017\tУладары пяра\t01.04.2017\tЖыхар горада над Лошыцай...\t24.12.2016\tSerdecznie witamy\t10.12.2016\tПакінуць каментарый Отменить ответ\tВаш электронны адрас не будзе апублікаваны. Абавязковыя палі пазначаны *Каментарый * Імя * E-mail * Папулярныя публiкацыi