Яҙмыштан уҙмыш юҡ. Хикәйә. Айһылыу Юнысбаева\n27 Апрель , 17:35\n- Фәниә балам,кейәүҙең киткәненә нисә көн булып китте,аҙна булды түгелме, ни эшләп һаман ҡайтмай икән? Шулай эше күп микән ни?Уҙа барһа, өс көндән ҡайтырмын тигәйне түгелме? Зәрә ныҡ оҙаҡланы был юлы.Ахырлайҙа һәләт кенә ҡайтып етә торғайны.Имен генә йөрөп ҡайтһын. Былай, төштәрем болармай. Бөгөн ҡайтыр инде,әйт мунсаны ҡараһын малайҙар. Арыуыраҡ яҡһындар. Кейәү ныҡ сабына бит ул,-тип тыштан ҡош-ҡортон ҡарап ингән ҡыҙы Фәниәне йөҙ һорау менән ҡаршыланы Хәлимә әбей.\n-Юл хәлен белеп булмай шул, әсәй. Үҙем дә аптырай башланым әле. Бөгөндәре ҡайтып етер ул. Малайҙар бушамаҫ, пилорамда кеше күп, төштән һуң үҙем булышырмын инде мунса менән. Кейәүең ҡайтһа ла кискә генә ҡайтыр.\n-Ярай,имен йөрөһөн ,ҡайҙа йөрөһә лә. Хоҙай ҡайғы- хәсрәтен бирмәһен. Етәрлек күрелде. Бынан ары, ҡалған ғүмерҙе, Хаҡ тәғәләм хәсрәткә һалмаһын инде.\n-Ашыңды иртәрәк һал, теге ваҡытта ҡырҡҡан һалмаң етер, бөгөнгә һалма йәймәһәң дә була. Ял көндәре иркенләп йәйеп, ҡырҡып алырһың әле, алла бойорһа. Йәш ҡорот юҡ,туңғанын булһа ла алып инеп, иретеп ҡуяйым. Кейәү ашты ҡоротһоҙ ашамай торған,-тип Хәлимә әбей кейәүенең ҡасан ҡайтырын белмәһә лә аш -һыу хәстәрләргә керешеп китте.\nЙәшләй генә иренән ике ҡыҙы менән етем ҡалып, ҡайғы-хәсрәт һурпаһын етерлек үҙ елкәһендә татыған Хәлимә, һәр атҡан таңына шөкөрәна ҡылып йәшәй. Ни арала уҙған ғүмер? Әле яңы ғына эңер ине. Сулаҡ Хәлфи менән оздой Менәүәрәнең биш малайы араһында бөртөк кенә булып үҫте Хәлимә. Атаһы мәрхүм һуғыштың башында уҡ ҡаты яралана.Снаряд ярсығы уның һул ҡулын терһәк тәңгәленән өҙөп ала.Оҙаҡ госпиталдә ятып, һул ҡулының еңен гимнастеркаһының билдегенә ҡыҫтырып, 42-се йылдың көҙөндә тыуған яғына ҡайтып төшә.Һуғыш бөткәнсе һыңар ҡулы менән тылда тир түгә.Өнһөҙ-тынһыҙ,тыныс ҡына атаһы ауылдың баҫҡан ерҙә ут сығара торған,сая,төҫкә-башҡа һылыу Менәүәрәгә өйләнә.Уларҙың өйләнеүен мәрәкә итеп һөйләүселәр булды ауылда.Мурт һүҙле Барый ҡарт:\n-Менәүәрә үҙе өйләнде бит Хәлфигә.Һуғыштан ҡайтып, аҙна үтеүенә мине кәләш итеп алһа, барыр инем тип еңгәһен яусы итеп ебәргән ул,-тип уйынлы- ысынлы шаяртыр ине.\nСая ла,уҫал да,уңған да булды әсәһе.Ер емертеп эшләр ине.Хәлфейенән тотам ҡалманы.Утынға тип ат екһә,арбаһына менеп ултырҙы,бесәнгә төшһәләр, Менәүәрәнең сабып һалған бакуйы метрға етер ине.Ай-һай,эшкә лә ,ашҡа ла тилбер булды .Белмәгән эше булманы.Ғүмер буйы ире менән икәүләп колхоздың һарығын ҡаранылар.Шул Менәүәрәһенең арҡаһында бит ,хатта Хәлфигә алдынғы чабан исемен бирҙеләр.Үҫә төшкәс, малайҙары ҡул араһына инде.Ағайҙары әсәләренә оҡшап сая,ут сәсеп торһа,Хәлимә атаһына оҡшап ипле,тыныс,сабыр булып үҫте. Ҡыҙ ғүмере күҙ асып йомғансы ғына шул.Егермене үтеп,кейәүгә сыҡмаһаң, ултыраҡ ҡыҙға һанай башлайҙар.Хәлимәгә яусы килгәндә, ҡыҙға ун һигеҙ ҙә тулмағайны. Ярулланың атаһы үпкә ауырыуы менән үлеп, йыл тулыуға әсәһе йөрәк өйәнәгенән мәрхүм булып ҡалған.Ҡара етем ҡалған Ярулланы үҙҙәренең әҡрәбәһе Ниғәмәт ҡарт менән Һағындыҡ әбей тәрбиәгә алғанда, малайға туғыҙ йәш яңы тулғайны. Ағаһы менән еңгәһенең үҙҙәренә бала насип булманы.Ярулланы улар ҡаҡмай-һуҡмай ,үҙҙәренеке итеп, яратып үҫтерҙеләр.Ҡулына нимә тотһа,шуны эш иткән Ниғәмәт Ярулланы бәләкәйҙән эшкә өйрәтте. Күбә тартыу,утын ярыу,мал ҡарау кеүек эштәрҙе бала саҡтан күңеленә һеңдереп үҫте егет.Атаһына оҡшап аҙ һүҙле,мыҡты кәүҙәле,үткер ҡарашлы Ярулла үҫә төшә Ниғәмәт ҡарттың төп таянысына әйләнде.Унынсыны бөткән йылдың көҙөнә армияға алдылар.Погранвойскала бик матур хеҙмәт итеп ҡайтты.Яҡшы хеҙмәте өсөн Ниғәмәт ҡарт менән әбейенә маҡтау хаты ла яҙҙы командиры.Эй,ҡыуанып бер булды әбей менән бабай.Ярулланы армиянан һағынып,үҙ балаларындай көтөп алдылар. Армиянан ҡайтып, ярты йыл үтеүгә, фермала эшләп йөрөгән Хәлимәгә Ярулла яусы ебәрҙе. Ярулла армияға киткәнсе фермала мал ҡарағайны. Ҡайтҡас та өйҙә күп ятманы,Ниғәмәт ҡарттың ваҡ-төйәк эшен ул-был иткәс тә фермаға эшкә барҙы.Фермаға эш белешеп барған көндө үк Хәлимәгә күҙе төшөп ҡайтты.Йәш,ҡарамаҡҡа һөймәлекле,аҡ йөҙлө ҡыҙыҡай бер күреүҙә арбаны уны.Эш башлағас,егет ҡыҙға нисек яҡынайырға белмәй баш ватты.Әмәлгә ҡалғандай, егет эш башлағанда, ҡыҙҙың йәш тана төркөмө бәйләгән сағы.Егет бесән һалған да ла,ем таратҡанда ла ҡыҙға йәшертен күҙ атты.Торараҡ һүҙ ҡушты.Тана бәйләү,өйрәтеү фермала мәшәҡәтле эш.Ошо мәшәҡәтле эш йәштәрҙе бер-береһенә яҡынайтты ла инде. Тәүҙәрәк оялып,һүҙ ҡушырға ла ҡыймай торған ҡыҙ тора-бара егеткә өйрәнде. Егет егетлеген итте,Хәлимәнең йөрәген яуланы.Өс ай тирәһе дуҫлашып йөрөгәс,Яңы йыл алдынан Ғәйниә әбейҙе яусы итеп ебәрҙеләр. Ыҡсым ғына туй яһап,ағаһы менән еңгәһенең йортона оҙатып алды Хәлимәне.Һағындыҡ әбей киленен тәүҙән үк үҙ итте.Ниғәмәт ҡарт Ярулланы уллыҡҡа алғас,төкөтмә һуҡтырып өйөн ҙурайтҡайны. Бик ярап ҡалды.Йәштәргә айырым мөйөш булды.Йыл тулып үтеүгә мөйөш өрлөгәнә сәңгелдәк бауы аҫылды.Татыу,бер-береһен аңлап ҡына йәшәгән пар бер-бер артлы ике ҡыҙға атай-әсәй булды. Ниғәмәт ҡарт менән әбейе ике ҡыҙ өсөн йән атты. Өйҙә ҡарарға кеше булғас, Хәлимә бала ҡарап өйҙә оҙаҡ ултырманы. Эшкә сыҡты.Парлап сығып китәләр эшкә,парлап ҡайтып инәләр.Өйҙә бар хәленсә Һағындыҡ әбей эште бөтөрөп ҡуя.Балалар ҡараулы.Ниғәмәт ҡарттың һуңғы йылдары биле һыҙлап аптырата.Кәртә тирәһендә бик эш ҡыйрата алмай.Күберәген Ярулла үҙе йөрөнө. Фажиғә була торған көнө Һағындыҡ әбей ауырыҡһынып торғас, Хәлимә ял алып өйҙә ҡалды.Ире иртүк эшкә йыйынды. Сығып киткәс,эш бейәләйен онотоп, кире килеп инде.Ҡапҡаны асҡас, тағы атын туҡтатты,онотҡан һәнәге иҫенә төштө.Ни хикмәттер,ҡапҡаны сығып, атын бәйләп,тағы кире инде өйгә.\n-Хәлимә,мин иртәрәк ҡайтырмын,ашарға иртәрәк әҙерләгеҙ, бөгөн мунса яға торған көн,үҙем яғырмын,- тип бисәһенә яратып ҡарап алды ла инде булды тигәндәй, йәһәт кенә атлап сығып китте.\nӘллә төш күреп һеңгәҙәп сығып китә алмай йонсономо,әллә йөрәге менән тойҙомо- серен үҙе менән бергә алып китте ҡәбергә. Шул көндө фермала малға тип, санаһына силос тейәп торғанда, соҡор емерелеп, Ярулла силос аҫтында ҡала.Ҡаҙып сығарып, больницаға алып барғанда тере була әле.Больницала ,ике сәғәттән аңына килмәйенсә, мәңгелеккә күҙен йома.Яңы утыҙға етеп , инде йәшәргә тигәндә, яҡындарын зар илатып, баҡыйлыҡҡа китеп бара Ярулла.Йәп-йәш Хәлимә ике ҡыҙын ҡосаҡлап илағанда ла әле һаман аңына барып етмәй ине,иренән тороп ҡалыуы.Ҡарттар был юғалтыуҙы ныҡ ауыр кисерҙеләр.Әллә аҙна Ниғәмәт ҡарт ауыҙына тәғәм ризыҡ ҡапмай ҡайғырҙы.Бер килке өнһөҙ-телһеҙ йөрөгәндән һуң ураған һайын:\n-Яңылышты,Хоҙай,яңылышты.Мине ала торған урынға Ярулланы алып, яңылышты. Уға бит йәшәргә лә йәшәргә ине.Мин инде йәшәрен йәшәгән,ашарын-ашаған тигәндәй. Әрәм генә булды балабыҙ,-тип йәшкәҙәгән күҙен һөрттө.\nҺағындыҡ әбей ҙә бөтөрөнөп китте.Былай ҙа тарамыш,арыҡ кешенең һыны килде.Күҙ төптәре уйышып китте.Ни хәл итәһең,үлем хәле шатлыҡ түгел.Ярулланың самай ер емертеп эшләп ,донъя көтәр сағы ине лә бит.Донъя беҙ тигәнсә генә бармай шул.\n-Килен үҙ ихтыярыңда,әле йәшһең,беҙ нисек тә көн итербеҙ. Беҙҙе уйлама. Хәҙер ни беҙгә, арынан, бире яҡын. Әле йәшһең, урыны тура килһә,тормошҡа сыҡ.Ғүмереңде яңғыҙ үткәрмә.Был донъяла парлы йәшәү -үҙе бәхет.Үлгән артынан үлеп булмай бит. Ҡалайтаһың,Яруллабыҙҙың самый ғына йәшәр сағы ине.Балаҡайым,ер ҡуйынына иртәрәк инеп китте шул. Унда ла һәйбәт кешеләр кәрәктер инде.Беҙгә ҡарап торма,инде йәшәмәнек түгел, йәшәнек,ҡайғыһын да шатлығында татыныҡ,ҡалған ғүмергә Хоҙай ни ҡушар,үҙеңде уйла ,килен,- тип әйтеп ҡараны Һағындыҡ әбей Хәлимәгә.\nҮҙ балаларындай күреп, Яруллаға өмөт итеп йәшәгән ҡайныһы менән ҡәйнәһен Хәлимә ташлай алманы. Оҙатылып төшкәс тә ҡайным,ҡәйнәм тип өндәште үҙҙәренә.Үҙенең атаһы менән әсәһе бер-бер артлы мәрхүм булғас, уларға ныҡ яҡынайғайны шул. Йәлләүҙән бигерәк Ярулланы үпкәләтермен тип ҡурҡты. Хәҙер инде олоғайҙылар.Хәлимә менән ҡыҙҙарынан башҡа уларҙың бер яҡыны ла юҡ. Сания менән Фәниәһе лә ҡартатай,ҡәртәсәй тип өҙөлөп тора.Ире үлгәндә Санияһы уҡырға барғайны.Фәниәһенә алты йәш тирәһе булғандыр. Бер-бер артлы ғына тапҡайны ҡыҙҙарын.\n-Кәләш,минең ҡыҙ яратҡанды белеп ҡыҙҙар табаһың шикелле,-тигән булып шаяртҡайны ире Фәниәне тапҡас.\nҠыҙҙарын шул тиклем яратты Ярулла.Эшкә китһә лә,ҡайтһа ла һөйөп -яратып туйманы.Күрә алмаҫтай ғына булып йөрөгәндер, бахыр. Ярулла үлгәс ,ҡайны-ҡәйнәһенең йыуанысы Сания менән Фәниә булды. Ике-өс ай тирәһе фермаға эшкә сыға алманы Хәлимә ирен ерләгәндән һуң. Эшкә килгәс тә силос соҡорон күрһә лә ҡайғыһы яңыра, егеп йөрөгән атын күрһә лә илап ҡаҡшаны.Тере кеше тереклеген итә,йәшләй үлгәнгә генә ҡыйын.Көн артынан көн, йыл артынан йыл үтте.Ваҡыт дауа тиһәләр ҙә ,барыбер, Хәлимәнең Ярулланы иҫләмәгән көнө булманы.Баштараҡ төшөнә ингеләне.Тора-бара төштән дә юғалды.Балалар аталарын һағынып, етемһерәп ҡаҡшанылар.Ярай әле,Ниғәмәт ҡарт менән әбейе бала йәнле.Ҡайғы-хәсрәттәренән шул ике балаға баҫтылар.Балалар ҙа уларға йылынды. Ярулланың үлеменә һигеҙ йыл тигәндә ,һин дә мин генә йөрөгән ҡәйнәһе аҙна тирәһе ауырып, бабайын ташлап китеп барҙы. Йыуаш,аҡыллы ғына,бөтмөр Һағындыҡ әбей үлгәс, донъя төҫһөҙләнеп китте. Бөтәһе лә үҙенә тороп ҡалды Хәлимәнең.Тормош өйрәтә икән шул, башыңа төшһә.Үлгән артынан үлеп булмай.Өйрәнде Хәлимә,самауырҙан сәй яһарға ла,ҡомалаҡлап икмәген һалырға ла.Бөтәһенә лә өйрәтте тормош.Эшенә лә өлгөрҙө. Әбейенең үлеменән һуң толҡа тапмай ҡаңғырҙы Ниғәмәт ҡарт.Ҡайғы-хәсрәт ғәләмәте булдымы -әбейенең үлеменә ярты йыл булыуға, былай ҙа биленән сыҙамаған бабай түшәккә ятты.Аяҡтары бөтөнләй йөрөмәҫ булды.Баштараҡ эш араһында ҡарап маташты ҡайныһын Хәлимә.Үҙе эштә булһа ,ҡыҙҙары ҡартаталарын тәрбиәләне.Өлкән ағаһының еңгәһе:\n-Хәлимә,ҡыҙҙарға ҡалдырма,ҡоҙаны.Улар ҡыҙ кеше.Ҡарар булһаң, эшеңдән сығып ҡара,ҡарамаһаң,бир ана ҡарттар йортона, –тип асыуланғас ,ваҡытлыса эшен ташланы.Ысынлап та, ятҡан һөйәк ауыр, үҙе саҡ ҡарай, күтәреп тигәндәй оло, кесе ярауын хәжәтләндерер кәрәк. Бахыр,ҡайныһы тыныс бит әле, аныһын-быныһын һорап йонсотмай. Сабыр, бәләһен һалып бармай.Һөйәп ултыртһаң, арығансы хәбәрен һөйләп ултырған була.Ҡыҙҙарына шаярып һүҙ ҡуша. Баш бала булғанғамы, Санияһын бигерәк ярата. Уныһы үҙе лә Ниғәмәт ҡартҡа йылыҡас.Ҡарт баштараҡ шул тиклем уңайһыҙланды киленән.Хәлимә ашарға килтерһә лә, хәжәтен үтәтһә лә арҡаһынан һөйөп,күҙенә йәш алды.Эстән нимә уйлап, нимә кисергәндер,бер Хоҙай үҙе белә. Дүрт йыл ҡараны Хәлимә түшәктәге ҡайныһын.Ниғәмәт ҡарт бишенсе йыл тигәндә баҡыйлыҡҡа күсте. Аҙаҡҡы йылы бөтөнләй күҙҙән яҙҙы. Күҙҙәре үҙенән -үҙе һуҡырайҙы.Хәлимә дарыу алып ҡайтып дауалап та ҡараны.Бигерәк ҡыйын булды тома һуҡыр ҡартты ҡарауы.Ҡалағын тотоп ашаттылар,сәйен дә тотоп эсерҙеләр.Сания ла, Фәниә лә ҡартаталарын тәрбиәләште әсәләренә. Сания инде бигерәк,янынан китмәне.Әсәһенең уң ҡулы булды.Ауыл халҡы араһында ҡайһы берәүҙәр түҙеме етмәҫ,берәй ергә тапшырыр ул тигәндәре лә булды.Үрге ос Хазина күргән һайын:\n- Ул һиңә кем? Иреңдең атаһы түгел.Үҙеңә ете ят.Түшәктәге ҡартты ҡарап йәшлегеңде заяға үткәреп,бынағайыш.Ҡасанан бирле Хисмәт һин тип йән ата.Риза булһа,бөгөндән һоратыр инем, тип йөрөй. Әйҙә бәйнәтеңде тапшыр ҙа ҡарттар йортона, сыҡ шуға.Ҡыҙҙарың буй етте.Инде ни ике йәшәмәк булаңмы?Уларың да кейәүгә сығып китһә,ҡола башың ни эшләмәк булаң?-тип ҡолаҡ итен ашаны.\nТүшәктә ятҡан кешене түгел, үҙ аяғы менән атлап йөрөгән ҡарт кешене лә бағыу ҡыйын икәнен белә лә һуң Хәлимә.Тик йөрәгенә бойора алмай.Ҡартлыҡ бит үҙенә лә килер.Анан бигерәк, ҡартатай тип торған ҡыҙҙарына ни тиер һуң?Күҙҙән ҡалһа ла үлгәнсе теле татылдап ятты ҡайныһының.\n-Балаҡайҙарым,ике донъя рәхәтен күрегеҙ.Һеҙ булмаһағыҙ,мин ни эшләр инем. Шул тиклем ризамын,һуҡранмай тәрбиәләнегеҙ.Аллаһы тәғәләмдән көн-төн һорап ятам,миңә күрһәткән игелегегеҙ икеләтә ҡайтһын үҙегеҙгә,-тип телдән ҡалды.\nОло мәйетте ауыл халҡы ҙурлап оҙатышты мәңгелек йортона.Кешенең ауыҙын ябып булмай.Ниғәмәт ҡарттың үлеменән һуң ауылда төрлөһө төрлөсә фәлсәфә һатты. Аҡыллылар сауабы Хоҙайҙан ҡайтыр үҙенә тинеләр, әсе тел-ваҡ йәндәр ҡайныһының пенсиәһе күп ине бит, аҡсаһы өсөн ҡараны тип йәнде өткәндәре лә булды.Хәлимә ул-был һүҙҙәргә иғтибар итмәне.Ваҡланып йөрөй торған ғәҙәте юҡ.Иң мөһиме - ҡайныһы риза булып,фатихаһын биреп китте.Шул еңеллек бирҙе күңеленә. Моғайын,Яруллаһы ла риза булып яталыр.Хәлимә ҡайныһының ҡырҡын үткәргәс тә фермаға эшкә барҙы. Ваҡытлыса тип ҡалдырған эшен һағынып өлгөргәйне. Эй,ғүмер тигәнең, ҡуйсы ла инде аҡҡан һыу менән бер.Хәҙер инде ике бәләкәй балаһын ҡалдырып, Санияның фажиғәле үлеп китеүенә лә егерме йылдан ашты . Бала ҡайғыһы йөрәктә тип бушҡа әйтмәгәндәрҙер . Хәлимә әбейҙең Санияһын иҫенә алмаған көнө юҡ.\nСания менән Фәниәнең аралары бер йәш кенә булып, төҫкә-башҡа ныҡ оҡшаш булғас, уларҙы игеҙ тип уйлағандары ла булды. Төҫкә-башҡа оҡшаш булһалар ҙа холоҡтары менән айырылдылар .Сания баш бала булғанғалыр хәстәрлекле,кеше күңелле,алсаҡ булып үҫте.Фәниәнең тиҙ генә бер аҙ ҡылтая торған ғәҙәте булды.Тиҙ генә ҡылтайып, тиҙ генә яҙылып китә. Асыуланһа ла үҙе ҡайтымһаҡ,алабай ғына булып үҫте. Ҡыҙҙарҙың икеһе лә ҡыйғас ҡара ҡашлы,ауыр толомло,матур ине.Фәниәнең танау өҫтөндә әсәһенеке һымаҡ уйым ғына миңе бар.Ауыртүләк,һылыу Санияға күп егеттәр мәктәптә уҡығанда уҡ күҙ атты.Ҡыйыулығы етеп, Санияны оҡшатыуы хаҡында беренсе записка яҙыусы бер класҡа юғары уҡыған Вәхит булды.Эйе,унынсы класта уҡыған Вәхит Санияны записка яҙғансы әллә ике йыл тирәһе һүҙһеҙ генә оҡшатып йөрөнө.Серле ҡараш,иғтибар менән генә ҡыҙҙы яулап булмаҫын аңлап,үҙенең ике туған ҡустыһы аша записка бирҙертте.Бына шунан һуң ғына Сания Вәхиттең серле ҡарашын тойҙомо,күрҙеме тигәндәй серле йылмайыу менән яуап бирә башланы. Вәхиттең әсәһе колхоздың баш бухгалтеры булып колхоздың ике яҡлы өйөндә ауыл осондараҡ йәшәнеләр.Әсәһе ошо ауылдың ҡыҙы институт бөтөп ҡайҙалыр эшкә барып кейәүгә сыҡҡайны ла,ире ҡыҙғанып,туҡмағас, Вәхиткә алты йәш тирәһендә айырылып ҡайтты.Башта ата-әсәһе менән йәшәнеләр.Вәхиттең өләсәһе үпкә сирле булып, үлеп китте.Ҡартатаһы ярты йылдан һуң өйләнде.Вәхиттең әсәһе ҡайтҡас та бухгалтерияла эшләп йөрөй ине,башбухгалтер пенсияға киткәс, юғары белемле Вәхиттең әсәһе Зәйтүнәгә тәҡдим иттеләр эш урынын.Атаһы өйләнгәс,Зәйтүнә колхоз квартираһына сыҡты. Ҡайтыуына биш йыл тирәһе үткәс,Вәхиттең әсәһен өйләнмәй йөрөгән Шамил һоратты.Баштараҡ ризалашмай йөрөгәйне лә өсөнсө класта уҡыған Вәхите Зәйтүнәгә:\n-Әсәй,әйҙә Шамил ағайҙы атай итәйек.Уның машинаһы ла бар.Үҙе гел көлөп кенә йөрөй, етмәһә көслө,-тип әсәһен уйға һалды.\nБер ауыҙың бешкәс,өрөп ҡабаһың шул. Оҙаҡ уйлағандан һуң Шамилдың өсөнсө һоратып килеүендә риза булды.Өйҙә үҙенән бәләкәй ҡустыһы кәләше менән әсәһе йәшәгәнлектән Шамил колхоз квартираһына Зәйтүнә янына килде йәшәргә. Егет донъя көтөргә әрһеҙ булды. Вәхиткә ҡусты алып ҡайтҡас ,Шамил өй буратты.Яңы өйҙө һалып инеүгә иренә тағы бер ул бүләк итте бисәһе. Вәхитте ҡаҡманы,атайҙарса хәстәрлек менән тәрбиәләне.Көсөнән килгән эшкә ҡушты.Шамил үҙе урман техникумын бөткәс тә лесник булып эшкә төшкәйне.Хәҙер инде арыуыҡ йыл ошо эшендә.Ныҡ ярата эшен.Үҫә төшкәс Вәхитте лә үҙе менән урманға,һунарға алып йөрөнө.Шамил аҙ һүҙле,тыныс кешелекле, ипле генә булды.Вәхит тә йылыға йылан эйәләй тигәндәй,Шамил ағаһын яратты ,атаһы шикелле күрҙе.Хатта уға оҡшарға тырышты.Тәртипле,аҡыллы,төҫкә башҡа ла арыу,оҙон буйлы егеткә үҙ класында ҡыҙҙар күҙ һалып өлгөргәйне.Тик Вәхитең күңеле бер класс түбән уҡыған Санияла ине.Егет унынсыла,ҡыҙ туғыҙынсыла саҡта улар араһында һөйөү тыуҙы.Икәү аралағы йылы хистәр хатҡа ла,көндәлеккә лә түгелде.Сания хатта һөйгәненә бағышлап шиғыр ижад итһә,егет мөхәббәтен гармун телдәренә һалып моңланды.Киске уйын,костер,баҫыуҙағы колхоз эшендә гел бергә булды ҡыҙ менән егет. Вәхит унынсыны бөтөп, инстутутҡа уҡырға инде.Ҡыҙ менән егеттең араһын бәйләп матур мөхәббәт хаттары йөрөнө.Яйы сыҡҡан һайын Санияны күрер өсөн ашҡынып ауылға ҡайтты егет.Сания унынсыны бөткәс, Вәхит менән ҡалаға уҡырға барырға һүҙ ҡуйыша йөрөнөләр.Һөйгәненең ҡалаға алып килеү шатлығы Вәхитте ҡанатландырҙы.Ул хатта Сания уҡырға барырға теләгән финанс техникумын да барып күрҙе.Факультеттары тураһында белешмә алып Санияһына хат яҙҙы.\nСания экзамендарын уңышлы тапшырып ҡулына аттестат алды.Сығарылыш кисәһенә уны ҡотларға Вәхит тә ҡайтты.Матур үтте хушлашыу кисәһе.Ҙур хыялдар менән айырылышты ҡыҙҙар һәм егеттәр.Нәҡ ошо көндә таң ҡаршылағанда Сания менән Вәхит киләсәккә план ҡорҙо.\n-Саниям,ошо көндө нисек көттөм мин.Беҙ бит һинең менән ҙур тормош юлына аяҡ баҫабыҙ.Әлегә тиклем ҡала менән ауыл араһын яңғыҙ тапаһам,бынан һуң икәү йөрөйәсәкбеҙ.Беләһеңме,Сания ҡалала бөтөнләй икенсе тормош .Беҙ һинең менән театрҙарға,киноларға йөрөрбөҙ.Һинең әле Салауат Юлаев һәйкәлен дә күргәнең юҡ.Өфөгә барғас та мин һиңә ҡаланың иң матур урындарын күрһәтәсәкмен.Ишетәһеңме йәнем,мин бөгөн күктең етенсе ҡатында.Беҙ бит бергә буласаҡбыҙ, Сания!\nИке аҙнанан Санияны ҡайтып алырға һүҙ биреп Вәхит ҡалаға китте.Ә иртәгеһенә Санияның әсәләрен һауынға алып йөрөгән машина аварияға осрай.Ҡапыл ҡаршыға килеп сыҡҡан машинаға бәрелмәҫ өсөн, шофер машинаны ситкә бора,шул ыңғай машина түңкәрелә.Бәхеткә, үлем-фәлән булмай.Һауынсы Нурияның ҡулы, Хәлимәнең аяғы һына был аварияла. Больницала тикшергәндән һуң Хәлимәнең аяғы ике урындан һынған булып сыға.Ике ай больницала ятып, ҡултыҡ таяғы менән өйгә ҡайта Хәлимә.Уҡырға барам тип, хыялланып йөрөгән Санияның хыялы селпәрәмә килә.Уҡыу кисектерелә.Сания өсөн хәҙер иң мөһиме-әсәһен аяҡҡа баҫтырыу.Ике йәш йөрәктең һөйөү һүҙҙәре тағы хат юлдарына күсә.\nКөҙгөлөккә Санияны ауыл советы рәйесе клубҡа эшкә саҡырҙы.Ҡыҙҙың атаһы мәрхүмгә оҡшап йырға әүәҫ икәнен ауыл халҡы белә.Уҡығанда мәктәп сәхнәһендә бейене лә,йырланы ла.Нәби ағайҙың тәҡдименә башта аптырабыраҡ ҡалды Сания.\n-Әлләсе,Нәби ағай,булдыра алырмын микән,-тиеберәк икеләнеп торған йәш ҡыҙға:\n-Сания,бынамын тигән өр –яңы клубҡа Рәсимә еңгәң декретҡа киткәне бирле ҡулай кеше таба алмай ҡаңғырам.Һинең йыр-бейеүгә һәләтең бар.Әгәр уҡыйым тиһәң,икенсе йылға барырһың.Йүнәлтмә менән ярҙам итермен.Барыбер быйыл әсәйең ныҡлап аяҡҡа баҫмайынса бер яҡҡа ла китә алмайың .Ярулла ағай мәрхүмгә оҡшап йырға маһир икәнеңде беләбеҙ.Ойоштороу яғына үҙем дә ярҙам итермен,әйҙә уҡыуға киткәнсе аҡса ла эшләрһең.Һүҙемде йыҡма инде.Иртәгә районға икәү сығырбыҙ,приказ алып ҡайтырбыҙ-,тип һүҙҙе ҡыҫҡа тотто.\nӘсәһе ҡаршы булып торор микән, тип уйлағайны ла Хәлимә:\n- Ярай,быйылға барып тор.Ферма эше үҙемдең үҙәгемә үтте.Бына күрәһең бит,аяғымдың һыныуы ла шул уҡымауҙың касафаты.Ҡара эштә ҡара итек кейеп ғүмер үткәрҙем,исмаһам,һеҙ туфли кейә торған ергә эшкә барығыҙ-,тип Нәби Хәсәновичтың ҡыҙын клубҡа ҡоҙалауын бик өнәмәһә лә, фатихаһын бирҙе.\nШулай итеп уйламағанда клубҡа эшкә килде Сания.Уның был эшкә килеүенә ни өсөндөр Вәхит ҡаршы булды:\n-Сания,ни өсөн һин иң тәүҙә миңә кәңәш итмәнең һөйөклөм.Беләм,һинең йыр-бейеүгә маһирлығыңды.Тик унда һин үҙең түгел, халыҡтың,ауылдың һәүәҫкәрҙәре менән эшләргә кәрәк.Кеше тыңлаһа ярай ҙа ул.Башта кәңәшләшергә кәрәк ине.Тағы етмәһә, һин бигерәк баҙнатһыҙ,йомшаҡ күңеллеһең.Эш тәжрибәң дә булмағас, ауырға тура килер .Мине уй-хәсрәткә һалдың бит.Былай ҙа һине уйлап ҡына йөрөй инем,хәҙер төндәрен дә йоҡлай алмаҫмын инде, һине уйлап,-тип һуҡранып яҙҙы хатында,Санияның эшкә төштөм тигән хатын алғас.\nЫсынлап та башта эште нимәнән башлап китергә белмәй йонсоно ҡыҙ.Әмәлгә ҡалғандай, алсаҡ,шаян еңгәһе Нәсимә клубта йыйыштырыусы булып оҙаҡ йылдар эшләй.Ауылда кемдең- кем икәнен үтәнән-үтә белеп бөткән.Санияны ошо Нәсимә өйрәтте тиһәң дә була клуб эшенә.Хәбәргә лә,ғәйбәткә лә шәп Нәсимә ҡыҙҙы өс көн эсендә кемгә барырға,кемгә ярарға мәғлүмәт биреп бөттө.Кемдең таланты бар,кем таланты булмаһа ла иҫәпкә бар ,һанға юҡ.Инде аҙна үтеүгә, Октябрь байрамы уңайынан Нәби Хәсәнович ауыл һәүәҫкәрҙәре менән концерт әҙерләргә ҡушты.\nМатур килеп сыҡты байрам концерты.Нәсимә еңгәһенә рәхмәт инде,бөтә яҡлап та ярҙам итте. Клубтың тупһаһына тиклем ялтыратып йыуып һалды.Концерт булаһы көндө еҙ самауырын алып килеп ҡайнатып ултыртып ҡуйҙы.Сания мәктәптә концерттың тәртибен белеп бөткән .Гел концерттарҙа үҙе алып барыусы булғанға,үҙе алып барҙы тамашаны.Нәби Хәсәнович концерт алдынан доклад менән сығыш яһаны.Байрам тамашаһынан барыһы ла ҡәнәғәт ҡалды.Концерт бөткәс, Нәби Хәсәнович:\n-Ҡотлайым,Сания,беренсе уңышың менән!Ауыл халҡына артистар менән бик матур тамаша күрһәттегеҙ.Барыһы ла ҡәнәғәт ҡалды.Артабан да матур итеп эшләйек.Эшләһәң, эш ҡарышмай ул.Ярҙам кәрәкһә,һорарһың,ҡулдан килгәнсә тырышырбыҙ.Эшләгән кешене беҙ ҙә яратабыҙ,-тип ҡыҙҙың арҡаһынан һөйҙө.\nКлуб эше ситтән еңел күренһә лә, бик мәшәҡәтле эш икән.Шулай булһа ла үҙе йыр- бейеүгә маһир, сәхнәне яратҡан Санияға эш оҡшап өлгөрҙө.Йылмайып ҡына ипле һөйләшкән ҡыҙҙы ауыл халҡы ла яратты.Бары ла хәленән килгәнсә ярҙам итергә әҙер.Бик күңелле итеп Яңы йыл кисәләрен үткәрҙеләр.Нәби Хәсәнович һүҙендә торҙо.Санияға һүҙ ярҙамы менән дә,кәрәкһә,матди ярҙам менән дә ҡул һуҙҙы.Йәш кешегә кәңәштәрен дә йәлләмәне.Саҡ ҡына уңышы өсөн дә оперативкаларҙа маҡтап йылы һүҙ әйтте,күңелен күтәрҙе.Етәксе эшләтә лә,эште лә күрә белә.Нәби Хәсәновичҡа шуға үҙенең ҡул аҫтында эшләүселәр хөрмәт менән ҡарай,ихтирам итә.Үҙе лә баянда уйнап,матур йырлай.Кешегә яҡты йөҙ менән мөғәмәлә иткән,оҫта ойоштороусы етәксене ауылда хөрмәт итәләр.Ауыл советына эшкә килгәнсе, мәктәптә тарих фәненән уҡытҡан абруйлы уҡытыусы уҡыусыларының да яратҡан уҡытыусыһы булды.\nХәлимә әкренләп аяғына баҫты.Шулай ҙа аяғының шеше ҡайтмай аптыратты.Өйҙәге мал ҡарау ике ҡыҙ елкәһенә төштө.Фәниә быйыл унынсыны тамамлай.Күптән инде тәрбиәсе һөнәренә ғашиҡ.Киләсәктә ошо һөнәр буйынса белем алырға хыялланып йөрөй.Баштараҡ әсә кеше Санияһының төн урталарына тиклем йөрөгәненә хафаланды. Ҡайтып инеүен керпек ҡаҡмай көтөп ятты.Торараҡ тынысланды.Вәхит аҙна һайын яҙҙы хатын.Һағынып-ашҡынып байрамдарға ҡайтты.Баянда уйнағас, ритайымын да үткәрергә ярҙам итте Санияһына.Пар килгәндәр ине Вәхит менән Сания.Вәхит уйнаған көйҙәргә үҙе башлап төшә Сания.Йә йәштәргә йыр башлай ҙа улар күтәреп ала.Санияның клубҡа эшкә килеүенә йәштәр ҡәнәғәт.Йәш кеше йәш кеше инде.Барыһын да ылыҡтыра.Гармунда ,баянда уйнағандар байтаҡ йәштәр араһында.Береһенең ҡулынан төшһә,икенсеһе тигәндәй.Нәби Хәсәнович клубҡа өр-яңы магнитафон менән гармун да алып биргәс,кисәләр,ритайым тағын да йәнләнде.Хатта күрше ауыл йәштәре лә ял көндәренә ритайымға Үрнәккә йөрөй башланы.\nРайон смотрында быйыл Үрнәк ауыл һәүәҫкәрҙәре беренсе урынға сыҡты.Был ваҡытта каникулға Вәхит тә ҡайтҡан ине.Һөйгәненең клубта эшләүен өнәп етмәһә лә бар хәленсә Санияға ярҙам итте.Инструменталь ансамбль ойошторошто.Айырым баянсылар менән дә сығыш яһаны.Ҡатын-ҡыҙҙар вокалы ,Саниян үҙе Вәхиттең баянына ҡушылып йырланы. Концерт бик матур булды.Ҡатнаышыусылар һаны илленән ашыу булғандыр.Нәби Хәсәнович та шат ине еңеүгә.Коллективты телевизор менән бүләкләнеләр.Ҡыҙыл мөйөштәге боҙоҡ телевизорҙы алып ташлап урынына ултырттылар яңыһын.\nҒүмер тигәнең аҡҡан һыу менән бер.Яҙға сығыуға Сания эшенең асылына төшөнөп бөттө тиһәң дә була.Май байрамдарына бағышлап саралар үткәрҙе.Һөйгәне клубта эшләгәне бирле Вәхит тә ауылға йышыраҡ ҡайтты,Санияға эшендә ярҙам итте. Бер йыл эшләгәс,күҙ күрер,бәлки,уҡыуға инеп китермен тип йөрөһә лә Санияға ул йылды ла уҡырға барырға насип булманы.Әсәһенең аяғы яңылыш уңалып,яңынан операция яһанылар.Оҙаҡ ыҙаланы Хәлимә аяғы менән.Ул арала Фәниә унынсыны бөттө.Икәүһе бер төптән сығып китә алмаҫы билдәле ине. Әсәләренең аяғы әле уңалып бөтмәгән.Аҡса мәсьәләһе лә бар.Уйланы ,уйланы ла Сания эшендә ҡалырға булды.Хәҙер инде эшенә лә төшөндө.Фәниәне уҡытырға кәрәк.Вәхитте бер нисек күндерермен ,моғайын,ҡаршы төшмәҫ,аңлар, тип уйланы.\nФәниә тәрбиәселәр әҙерләй торған уҡыу йортона уҡырға инде.Вәхит эстән ни уйлағандыр,Санияның тәҡдименә ҡаршы тора алманы.Ысынлап та, әсәһенең аяғы төҙәлеп бөтмәгән,Фәниәгә лә уҡырға кәрәк.Бик булмаһа,өгәр уҡырға теләге булһа, ситтән тороп булһа ла уҡыр Сания.Шулай тип үҙен йыуатты егет.Үҙенә лә күп ҡалманы уҡырға.Быйыл дүртенсе курсҡа бара.Тағы бер йыл уҡыһа,инженер һөнәренә диплом аласаҡ.\nЯҙмышты үҙгәртеп була микән?Әллә ул үҙе үҙгәртә микән кешене?Күрше Тирәкле ауылына концерт менән барғандан бирле Таһир исемле егет артынан ҡалмай ҡаҡшата башланы Санияны .Ауыл араһы ете-һигеҙ саҡырым.Көпә-көндөҙ клубҡа эш ваҡытында килеп инә.Ҡулында сәскә йә, һәр ваҡыт ниндәйҙер бүләк.Башта ни әйтергә белмәй аҙапланһа,аҙаҡ асыҡлап, үҙенең дуҫлашып йөрөгән егете бар икәнен әйтте ҡыҙ.Егет артыҡ иғтибар бирмәне,йөрөүен дауам итте.Һәр саҡ ҡупшы кейенгән,ҡиммәтле духи еҫтәре аңҡытып кешенең эсенә үтеп һөйләшкән был башҡорт егете Тирәклегә ваҡытлыса эшкә килгән.Үҙе сығышы менән Ырымбур өлкәһенән.Тирәкле ауылында ҙур клуб төҙөйҙәр.Төҙөүселәре ситтән ялланған.Бына шуларҙың етәксеһе була Таһир.\nАуылда хәбәр тиҙ йөрөй.Был хаҡта Вәхиткә еткереүселәр булды.Вәхит хат яҙып торманы, үҙе ҡайтып төштө.Сания нисек кенә аңлатып ҡарарға тырышһа ла егеттең күңеленә барыбер ҙә шик төштө.Ауыр хистәр менән юлланды ул ҡалаға.\nХаттар арала һирәкләне.Хистәр ҙә ташып урғылманы.Бәлки,ошо мәлдә Вәхиттең мөхәббәте өсөн көрәше кәрәк булғандыр.Юҡ шул.Көрәшмәне . Аранан ҡара бесәй үтте.Сания үҙенең тоғролоғон нисек кенә аңлатып ҡараһа ла эсен ҡорт ашаны Вәхиттең.Хат аша аңлаша алманылар.Вәхит тағы ҡайтты ауылға.Үҙгәргән һымаҡ тойолдо Сания уға.Күҙгә ҡарап һөйләшмәй,гел йылмайып ҡына торған ҡыҙ, оҙаҡ ваҡыт уйға ҡалып, тын тора.Хаттары һирәгәйгәс,шикләнгәйне шул.\n-Сания,беҙҙең арала аңлашылмаусанлыҡ булырға тейеш түгел.Әгәр һиңә ысынлап та Таһир оҡшай икән,мин кәртә булмам арағыҙға.Мин дә бит кеше.Төрлөһөн еткерәләр.Ышанмайым тиһәң дә,ҡайһы ваҡыт күңелгә шик төшә.Эйе,һин мине көнләшә тейһеңдер,бәлки.Мин һине яратам,шуға һине берәү менән дә уртаҡлашҡым килмәй.Йөрәгемдең түрендә тик һинең исемең. Бел,айырылышҡан хәлдә лә мин һине ғүмерем буйына йөрәгемдә йөрөтәсәкмен,-тине Вәхит һуңғы осрашыуҙа.\nСөнки һуҡыр күҙ менән дә арала күпер барлығын тойорға була ине.\nЯҙмыштан уҙмыш юҡ. Тәки үҙенә әүрәтеп алды Таһир Санияны.Теле-телгә йоҡмай,майлы көйә шикелле ҡыҙға сат йәбеште.Вәт әй,шәп егетте эләктерҙе,үҙе түрә,үҙе аҡсалы,үҙе уҡыған тип ҡыҙыҡты ҡайһы берәүҙәр.Их, һауалағы торнаға ышанып,ҡулыңдағы сәпсекте осораһың бит,тип көйгәне лә булды.Әрһеҙләшә торғас,Таһир Санияға ҡороҡ һалды тәки.Төҫкә-башҡа сибәрлеге әсир иттеме,таҫма теле менән арбанымы,әллә йәшлек йүләрлегеме,яҙмыш ҡушыуымы-ҡыҙ яҙмышын Таһирға бәйләне. Таһир Санияның ҡулын һорап килгәс,Хәлимә күҙ йәштәре менән илап алды.\n-Әллә ҡайҙан килгән кешегә сығаһың,ырыу-затын белгән юҡ.Туған- тумасаһы әллә ниндәй кешеләрҙер әле.Төҫө барҙан төңөлмә тейҙәр ҙә ул,төҫө булыу менәнме?Ҡана ла һуң Вәхит һымаҡ булһа?Эй,ҡыҙым ,ҡаршы ла килә алмайым.Һорап килгәс,минән алда үҙең риза булғаның бит. Ярай, үҙе йығылған иламаҫ тигәндәй.Мин ни әсә кеше кемгә барһаң да бәхетле булыуыңды теләйем,-тип күҙ йәштәрен һөртөп,ризалығын бирҙе.\nАлыҫ ара тип туйға Таһир яғынан ағаһы менән еңгәһе,әсәһе генә килде.Атаһының үлеүенә биш йыл икән.Машинан килеп төшкәс тә әсәһе:\n-Был хәтле ерҙән дә кеше кәләш алыр икән?Уй алла,саҡ килеп еттек.Юлы юлмы,ыстағафирулла.Үҙебеҙҙең яҡтан тапманыңмы берәй бетле баш.Йәһәннәмдән килеп тапмаһаң,бисә тапмаһам да килмәҫ инем был хәтлем ергә,- тип ҡаршы алып торған ҡоҙа ҡоҙасаларҙы күрмәне лә . Мин- минлегенә баш була алмай, айпан-тойпан өйгә инеп китте.Туй ваҡытында ла бурылдап, яҡты йөҙөн күрһәтмәне.Губернатор бисәһеләй, түрҙә яйы сыҡҡан һайын, сағып ултырҙы.Хушлашҡанда Таһирын ҡосаҡлап, яр һалып, илап ҡайтып китте.Әйтерһең,ҡыҙ оҙатып килгән.\nТуйҙан һуң Таһир Санияларға килде йәшәргә.Башта Таһир Санияһы өсөн өҙөлөп торҙо.Юха кейәү яйы сыҡҡан да ҡәйнәһенә лә матур һүҙҙәр ҡыҙғанманы. Йәш кейәү кәләше менән клубҡа ла бергә йөрөнө.Тәүге балалары тыуыуға, Таһирҙы колхозға инженер итеп эшкә саҡырҙылар.Фәниә быйыл өсөнсө курста. Хәлимә аяғына баҫып киткәс, әҙ булһа ла иш янына ҡуш булыр тип,контораға көндөҙгө ҡарауылсы булып эшкә барҙы. Фәниәһе лә уҡып йөрөгәс,аҡсаның артығы юҡ бит инде.\nТаһирҙың ысын йөҙө әкренләп асылды.Улы Заһир тыуғансы анда –һаяҡ эскеләп ҡайта торған ғәҙәте бар ине.Заһир тыуғас,эшкә сыҡмай, аҙна ятып эсте.Алайтып-былайтып таныш-тоноштан больничный астырып,Сания саҡ сығарҙы эшенә.Тора- бара ҡул күтәрергә лә оялмай башланы.Санияны үлеп ҡыҙғана.Хатта бағанан да көнләшеп тауыш сығарып ҡаңғырта башлағас, Хәлимәнең түҙемлеге һынды.Бер көн эсеп ҡайтып ыҙғышҡанда:\n-Етәр һеҙгә,табығыҙ өй,сығығыҙ башҡа.Һаман мин һеҙҙең ыҙғыш-талашығыҙҙы ҡарап ултырғым килмәй.Эш етмәй һиңә,кейәү.Бәлки,минең донъяны эшкә һанамайыңдыр.Йәшәгәне бирле, донъямда арҡырыны буй һалманың. Әйҙә үҙ донъяңды булдыр ҙа, үҙ йүнегеҙҙе үҙегеҙ күрегеҙ.Тап өй, сығығыҙ башҡа.Әҙергә-бәҙер ,анһат икән,-тип борҡотто.\nТыныс ,ипле генә ҡәйнәһенең шул хәтлем туҙыныуына, кейәү ҙә аптыраны.Таһир быны көтмәгәйне.Иртәгәһенә колхоз рәйесенән квартира һораны.Специалист булараҡ уға квартира бирелергә тейеш .Аҙна үтеүгә ике яҡлы квартираның бер яғын йүнәтеп, Санияһы менән башҡа сыҡтылар. Вәхит Сания Таһирға кейәүгә сыҡҡас, ярты йыл тирәһе бөтөнләй ауылға ҡайтманы. Аптырап ,бер-ике тапҡыр әсәһе янына барып хәл белеп ҡайтты.Әсәһенә артыҡ бошоноуын бик белгертмәһә лә, Зәйтүнә улының Сания өсөн эсе ҡайышҡанын һиҙҙе.Оҙатырға сыҡҡас:\n-Әсәй,Саниялар ҡайҙа йәшәй?Нисек йәшәйҙәр?Хәлимә апай менән бергәме?-тип һорамайынса түҙмәне.\n-Эйе ,бергәләр,-тине лә,әллә балаһын һыуындырға теләпме, –Сания ауырлы,тиҙҙән көнө лә етәлер,декретҡа сығыуына ла арыуыҡ булды шикелле,-тип улына ҡараны.\nҠымтылған иренен сәйнәп торған Вәхит, әсәһенән күҙен йәшерҙе.Күҙе йәшкәҙәгән улын күреп, әсәһенең дә йөрәге әрнене,күңеле тулды.\n-Эй,балам ,мәктәп тупһаһынан дуҫлашҡайнығыҙ ҙа ,әллә ни булды, аймылыштығыҙ,үҙемдең дә эсем янды Санияның Таһирға сығыуына.Ярай,ҡалайтаһың,көсләп асҡан күҙҙең нуры юҡ тиҙәр бит,һинең дә насибың йөрөйҙөр әле,зерә үҙеңде бөтөрмә.Уҡыуыңды бөткәс,былай ҙа ситкә китәм тейһең,исмаһам,яҡын сағыңда йышыраҡ ҡайт,беҙҙең янға.Ағайың менән ҡустыларың көтә бит.\n-Әсәй,ғәфү ит,иң ауыры үтте инде.Башта йәшәге лә килмәй ине.Төнөн көндә төштә күреп һаташтым,көндөҙ үҙен уйлап уйҙарымдан уйылдым.Ваҡыт-дауа тигәндәре дөрөҫтөр ҙә,хәҙер күнегелде инде.Шулай ҙа йөрәккә бойороп булмай бит,әсәй.Таһир менән бәхетле булһа,ярай ҙа ул.Бына шуныһы өтә йөрәкте.\nВәхит ҡулына диплом алғас та ауылға ҡайтып,бер-ике көн генә булды ла, юллама менән Новосибирск ҡалаһына эшкә сығып китте.\nТаһир башҡа сыҡҡас та ,донъя көтәм тип, иҫе китеп барманы.Аҡсаһын үҙе тотто.Кәрәк-яраҡҡа һорағанда ла мең һүҙгә етте.Аҙаҡ, хатта минең аҡсаны ашап ятағыҙ, тип ҡысҡырырға ла оялманы.Аптырағас,балаһына йәш ярым тигәндә, Сания эшкә сығырға булды.Эшкә сығам тип әйткәс тә иренең беренсе һүҙе:\n-Клуб тирәһенә бармайһың.Унда мин алғансы ла рәхәтләнеп уйнаш иттең.Фермаға бараһыңмы,ҡайҙа бараһың ,анда минең эшем юҡ.Түлкә клуб тирәһенә аяҡ та баҫмайһың.Әйттем,бөттө,-тип екеренде.\nСания ул әйтмәһә лә клубҡа барырға уйламай ине.Хәлимә ауыл осонда йәшәй.Аралар алыҫ ҡына.Заһирҙы былай ваҡытта әсәһенә ҡалдырып йөрөп килгәнде лә яратмаған иргә,етә ҡалыр.Баланы садикка бирһәң,ваҡытында алырға кәрәк.Клубта бит кискә эш башлана тигәндәй.Етмәһә,декрет урыны ғына ине.Рәсимә,һин килһәң,мин китапханаға күсермен тигәйне лә ул,Таһирының холҡон белгәнгә ,үҙе риза булманы.Үткәндә эсеп ҡайтҡанында ла:\n-Мин,дурак булғанмын,һине кәләш итеп алып,ана әсәйем һаман әрләй,үҙең уҡының да,уҡымағанды алдың тип.Баш эшләп етмәгән.Күпме уҡыған ҡыҙҙар илап артымдан йөрөнө,ҡәҙерен белмәгәнмен ,алйот.Хәҙер аңланым да ул,-тип ҡолаҡ итен ашаны.\nОшо әр һүҙҙәре үҙенән-үҙе Вәхитте иҫенә төшөрөп эсен яндыра Санияның.Яңылышты шул үҙе,яңылышты.Терһәкте тешләп булмай.Нисә йыл дуҫлашып йөрөнөләр,бер ваҡытта ла үҙен әллә кемгә ҡуйманы Вәхит.Киреһенсә,әсәһе аяғын һындырып,уҡыуҙан тороп ҡалғас:\n-Ярай,Сания,мин уҡыйым,шул етер әле.Ҡатын-ҡыҙҙың уҡыуы мөһим дә түгел.Ғаиләне ир-ат ҡарарға тейеш.Мин эшләрмен,һин мине тәмле аштарың менән эштән ҡаршыларһың,ҡатын-ҡыҙ өй ҡото булырға тейеш.Балаларыбыҙҙы бағырһың,тәрбиәләрһең.Бер уйлаһаң,ул да ҙур эш.Ә мин һеҙҙе һағынып ,ашҡынып өйөмә ҡайтырмын,-тип йыш ҡына хыялға бирелә ине.\nБулманы,хыялдар тормошҡа ашманы.Сания үҙе ғәйепле барыһына ла.Быны ул яҡшы аңлай.Һылыу,таҫма тел егеттең алтын тауҙары,хан һарайҙары буш ҡыуыҡ булған икән. Йәшәй-йәшәй шуны аңланы ҡатын.\nЫрымбур яғына, әсәһенә\nҡайтып килһә, юҡ-бар һөйләп,әсәһенең һүҙенә төшөп,бер була.Санияны ауырлы сағында бер генә тапҡыр алып барҙы Ырымбурға.Балаһына ней алып ,ней бирергә белмәһә лә,килененән бер ауыҙ йылы һүҙен йәлләне.Әллә өйөнә,әллә донъяһына маҡтанды.Бүлмә һайын улын етәкләп алып йөрөп,бышылдап хәбәр һөйләне.Аҡылһыҙ кеше лә бында үҙенең артыҡ икәнен тойор ине.Күңеле ҡалып,башҡа бармаҫтай булып ҡайтты Сания ҡәйнәһенә.Шунан бирле барғаны ла юҡ. Балалар баҡсаһы мөдире Санияның яҡын еңгәһе.Уның эш эҙләгәнен белеп, үҙенә хужалыҡ мөдире итеп эшкә саҡырҙы.Эй,ҡалай ғына ҡулай булды,Заһирҙы ла бергә алып йөрөтөрмөн, тип шунда уҡ еңгәһенә ризалығын бирҙе.Хәлимәгә балаһын ҡалдырып, медосмотр үтте лә, аҙна башынан эш башланы.Коллектив ҙур түгел.Бөтәһе лә ауылдыҡылар.Белмәгәнде өйрәтеп кенә торалар.Сәғәтле эш.Өйөнә лә яҡын.Ҡапылғара ҡайтып,өй хәлен белеп килергә лә йәтеш.\nСанияны ферманан башҡа эш тапмаҫ, тип йөрөгән ире, бер талай тиҙ генә бисәһенең эшле булып китеүенә, ышаныр-ышанмаҫ йөрөнө.Әсәһе Хәлимә бигерәк ҡыуанды ,эшкә урынлаштырған килененә рәхмәттәрен уҡып бер булды.Ни тиһәң дә йылы урын,балаһы эргәһендә.Әйҙә эшләһен,мыжыҡ ир менән өйҙә йонсоп ултырғансы.Үҙе йүнен үҙе күрер, исмаһам.Бер тин аҡса һорап,мең һүҙгә ҡалып ултырған һымаҡ булмаҫ әле,тип һөйөндө әсә.\nФәниәне кейәүгә бирҙеләр быйыл. Уҡып бөткәс, Сәйет ауылындағы балалар баҡсаһына эшкә барғайны.Йыл ярым эшләгәс,шул ауылдағы Альберт исемле егет менән сәстәрен-сәскә бәйләнеләр.Альберт мәктәптә физкультура уҡыта.Фәниә ата-инәле матур урынға тап килде.Мәктәп квартира бирҙе. Үрнәккә Сәйет ауылы 20 саҡрым тирәһе.Эш кешеләре бик йыш ҡайтмаһалар ҙа, оҙон ялдарға килеп,Хәлимәнең булған эшен эшләп,ярҙам итеп китәләр.Альберт Таһир һымаҡ һүҙ менән кешене арытмай .Һүҙсән,тел биҫтәһе түгел.Ипле генә кәрәген һөйләй белә.Ҡоҙа үҙе шулай әҙәпле,кейәү атаһына оҡшаған .Килеү менән эшкә тотона.Ҡайҙа боҙоҡ,ҡайҙа емерек, күрә һалып бара.Хоҙайым,ошо тәүфиғынан ғына аҙҙырмаһын тип,теләп кенә ултыра Хәлимә.Санияһы ҡалай ыҙалай холҡһоҙ,мыжыҡ ир менән.Тағы етмәһә, эсергә ярата,теләһә кемдән ҡыҙғанып йәнен ала.Анһат түгел бит, нахаҡҡа таланып йәшәүе.Әле самай һөйөшөп кенә йәшәй торған саҡтары ла бит.Әсә һөтө менән инмәгәс,тана һөтө менән генә булмай инде.\nҠыуып сығарҙы тигән булып, башҡа сыҡҡаны бирле ,йүнле-башлы ҡәйнәһенә килмәгән була.Санияның килгәнен дә яратмай.Үҙ әсәһенә ебәрмәгәс,уйла инде.Ураған һайын әсәйеңдә нимә ҡарайың тей ҙә тора.Баштараҡ ҡайтам үҙемдең яғыма ,тигән булып инәлтә ине.Сания йәненә тейеп ҡаҡшатҡас:\n-Ҡайтһаң,үҙең ҡайт.Мин һине тотмайым.Тик мин Ырымбурға ике аяғымдың берен баҫмаясаҡмын,-тип һуңғы ыҙғышта кәнкрит һуҡҡас,өндәшмәй ҡалды.Үҙе эштән нисәлә теләһә, шунда ҡайтты.Сания баштараҡ:\n-Районға сыҡтығыҙмы әллә,ҡалай һуңланың, –тип сәбәбен белергә тырышып ҡарағайны.Ире ажый-божый:\n-Ҡайҙа йөрөйөм,эштә йөрөнөм.Өйҙән бит берәү булһа ла эшләргә тейеш.Кем ашата беҙҙе икәүләшеп өйҙә ятһаҡ?Ярай,улайһа,мин дә бала ҡарап ҡына өйҙә ултырырмын,-тип ҡоһорон төшөрөп бер булғас,хәҙер өндәшмәй ҙә,һорашмай ҙа.\nӘле ярай, айыҡ ҡайтҡанында шулай әсе теле менән генә електе ялай.Эсеп ҡайтҡанында,яңылыш бер һүҙ ысҡынһа,ҡулына ла ирек бирә.Йоҙроғо әҙер генә йөрөй.\nҮҙе шулай теләгән ваҡытта эштән ҡайтһа ла, Сания эштән саҡ ҡына һуңлап ҡайтһа, ене ҡотора.Бер көн Сания:\n-Мин өйҙә ултырғанда бер ҙә иртә ҡайтмай торғайның.Хәҙер эш сәғәтең ҡыҫҡарҙымы әллә?Ҡайтҡасың ни, тамаҡ әҙерләп кикәнмен бит.Йылытып аша.Мине көтөп ултырма.Садикка ферманан барып һөт алдым,-тип әйтеүе булды,ул һуғырҙан,был һуғырҙан йәбеште бисәһенә:\n- Фермаға кем менән барҙың? Унда кем көтөп тора ине?Теге Искәндәр ҡараҡ саҡырҙымы?Ир кәрәк булдымы?Фермаға эшкә барыр кәрәк ине,унда барып,ир эҙләп йөрөгәс,-тип осоп ҡунды бисәһенә.\nЗаһир шыңшып илағанға ғына туҡтап ҡалды, шикелле.Их,яңылыш китте,нимәгә уға ҡайҙа барғанды әйтеп торорға инде,тип үҙ-үҙен әрләне лә ул Сания,әммә һуң ине инде. Эшкә сығып, йыл тулыуға, Сания ауырға ҡалды.Таһиры мине балаға күмергә уйлайһыңмы, тип абортҡа ҡыуһа ла, Сания баланы табырға уйланы.Әсәһе Хәлимә:\n-Әллә иреңдең дә бер фәтеүәһе юҡ,йә өй һалырға уйламай,йә торған өйөн баҡмай.Колхоз түрәләре бөтәһе лә өй һалып инде.Кейәү ҙә шунда түрә ишаратында йөрөй түгелме?Үҙең ҡара.Тапһаң,табаһың да ҡуяһың инде. Заһирыңа иптәш тә булыр,-тип ҡаршы килмәне.\nБаланы табыуға ҡаршы булһа ла, бисәһе Дамирын табып ҡайтҡас,малайҙы йыуам тип,эштән ҡыуылғансы эсте Таһир.Быға тиклем дә әллә нисә шелтә менән саҡ йөрөгән инженерҙы колхоз рәйесе үҙ теләге менән эштән китергә ғариза яҙыуын талап итте.Ун көн эсеп эшкә бармай ятҡан Таһирға ғариза яҙыуҙан башҡа сара ҡалманы.Айҙан ашыу өйөндә эшһеҙ ятҡандан һуң , Таһир Хәлимәнең ҡустыһының улы аша урман ҡарауылсыһы булып эшкә сыҡты.Бер өйрәнгән ауыҙ бында ла ҡоро йөрөмәне.Урмандың һатып эсергә нәмәһе лә табылып ҡына тора.Ағас бүлһә лә,утын бирһә лә һыйлайҙар.Эсеү генә булһа,ҡайтып эт ашамаҫ һүҙҙәр менән боларыуы үҙәгенә үтә Санияның.Кемгә генә ҡушып бөтмәй.Хатта Санияны ике туған еҙнәһенә лә ҡушып ҡуйҙы.Урамға сығыр әмәле юҡ,кешегә ҡуша. Инде нисә йыл күрешмәгән Вәхитте лә ҡалдырмай.Миңә тиклемге абышҡаңды һағынаһыңмы ти башлай.Хат яҙышағыҙҙыр әле минән йәшереп тип тә бәйләнә.\nДамиры атлай башлағас, Сания ике балаһын алып әсәһенә ҡайтты аптырағас.Өсөнсө көнгә таҫма телен эшкә егеп килеп етте.Башҡаса улай булмаҫ,эсмәҫмен тип һүҙ биреп,Дамирын күтәреп алып ҡайтты, Сания менән Заһирын эйәртеп.Юҡ шул.Анты бер айға ла етмәне.Былайтып Таһирҙан таланып ултырғыһы килмәне Санияның,Дамирына йәш тә өс ай тигәндә эшкә сыҡты.Дамирҙы ла садикка бирҙе.Заһир инде ҙур төркөмдә йөрөй, бише тула.\nЯҡшыға көн юҡ,яманға үлем юҡ тигәндәй, йәйҙең эҫе көнөндә йылғала ҡапыл һыуға һикереп, Фәниәнең ире Альберт тәнен көҙән йыйырып, фажиғәле мәрхүм булып ҡалды.Бөтәһен дә шаңҡытты был үлем.Фәниәнең тыуар балаһы буйында ҡалды Альберт үлгәндә.Хәлимә:\n-Эй,аллам,үҙемдең йәш ултырып ҡалыуым етмәгәйнеме ни,ни эшләп кенә баламдың да ҡанатын ҡайырҙың.Тыумаған балаһы етем ҡалды ла баһа.Яҡшы кеше тегендә лә кәрәк тинеңме?Балаға ла атай кәрәк бит,үҙҙәре етем үҫтеләр,тыумаған балаһын да етем иттең,-тип һөйләнә –һөйләнә һамаҡлап иланы.\nАльберттың үлеүенә өс ай тигәндә хас үҙенә оҡшап улы тыуҙы.Фәниә яңғыҙ ҡалғас,декретҡа сығып Хәлимәгә ҡайтты.Балаһын тапҡас,ҡайны-ҡәйнәһе үҙҙәренә алып ҡайтып,ҡырҡы тулғансы тәрбиәләнеләр,балаға Айрат тип исем ҡуштырҙылар.\nӨс айы тулып,Хәлимә һыҙланып ауырыңҡырағас, әсәһенә ҡайтты Фәниә балаһы менән.Хәлимәнең һынған аяғы һаман булһа һыҙлап ҡаҡшата.Өйҙә ярҙамсыһыҙ ҙа булмай.Сания эштә.Балаларын ҡарай.Килеп киткәнен ишетһә лә ,ире боларып бер була.Ғәҙәт ҡалмай бит инде ул.Тумыртҡа тәүбәһе тиҙ онотола.\nҠапыл ғына йөрәгенә приступ булып,Вәхиттең ағаһы Шамил мәрхүм булып ҡалды.Ҡайтмағанына биш йыл тула тигәндә,атаһы урынында йөрөгән ҡәҙерле кешеһен ерләргә ҡайтып төштө Вәхит.Вәхиттең ҡайтҡанын Саниянан алда Таһир ишетте.Һуҡмыш ҡайтып ингәс тә:\n-Минең бажа ҡайтҡан,һине һағынған ти,барып күрәһеңме әллә?-тип мыҫҡыллы йылмайҙы.Сания ниндәй бажа икән тип аңламай ҙа тора.\n-Нимә,белмәмеш булып аңшайған булаһың,Вәхитең ҡайтҡан атаһын ерләргә,-тип екергәс терт итеп ҡалды.\nТаһир, бисәһен Вәхиттән көнләшеп, ике-өс көн өйөндә ятты Санияны ҡарауыллап.Эшкә сығып киткәс, садикка барып еткәнсе ,ул тәҙрәнән был тәҙрәгә йүгереп күҙәтте,әйтерһең,юлда Вәхит Санияны көтөп тора.Ҡайтыуын да ла сәғәтен минутын һанап тәҙрәнән күҙ алмай.Иренең холҡон белгәнгә Сания эштән минут ҡалмай ҡайтырға тырышты.Шунда ла бәйләнергә сәбәбен таба.Өйҙә ултырһа ла эсергә лә табыла.Ҡайҙан табып эсәлер.Кем алып киләлер,аптыраҡ?\nБөгөн дә һуҡмыш ҡаршылағас,Сания түҙмәне:\n-Бер тапҡыр эсеп ҡыуылдың бит инде эшеңдән,тағы ҡыуылмаҡ булаһыңмы?Эшеңә бармай, мине ҡарауыллап ятаһың.Уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме?Әйҙә ҡыуыл,ҡайҙан эш табырһың икән?Теге ваҡыт ҡыуылғас,әсәйемдең ярҙамы менән саҡ эшле булғайның.Гел шулай булыр тейһеңме? Өйҙә ултырғас,исмаһам,ашарға йүнәтмәҫең билдәле,ана утын һарайының ишеген ҡуйһаңсы,ҡасанан бирле өңрәйеп тора,- тип әйтеүе булды,ире шуны ғына көткән икән.\n-Мин һиңә өс көнгә отгул алдым,ял итәм тип әйттем.Аңламаныңмы ней,башыңды алйотҡа һалып ,бушҡа бәйләнәһең?Нимә,теге абышҡаң ҡайтҡас,телең сыҡтымы?Әйт шуға,килеп йүнәтеп китһен ишегеңде.Аҡсалы ҡайтҡандыр,йә һатып алып килеп ҡуйып китһен.Быға тиклем ауыҙ асып һөйләшергә эшкинмәй ултырған бисә,ҡалай шәбәйеп киткәнең.Шәбәйтермен мин һине,-тип йоҙроғо менән бисәһенең маңлай тәңгәленә тондорҙо.\nКүҙенән уттар күренде Санияның.Башы зыңҡып китте.Балаларҙы ҡурҡытмайым,тип мөмкин тиклем тыныс тоторға тырышты үҙен.Бигерәк тә Заһиры атаһы енләнә башлаһа,күҙ генәһе йәшкәҙәп,һығылып ҡына илай башлай.Бәләкәй генә булһа ла, әсәһен шул тиклем йәлләй белә.Бына әле лә тауыш башланыу менән әсә генәһенең күҙенә текләп торған була.Дамир әле аңлап етмәй,уйынға әүрәй.\nӨйҙә грамм һыу юҡ.Сания биҙрәһен алды ла ҡоҙоҡҡа, һыуға тип сыҡты.Шул тиклем ауыртыныуға бәлки,иламай теш ҡыҫып та түҙеп булалыр,тик нахаҡ рәнйетеү үҙәгенә үтте йәш ҡатындың, үҙенән-үҙе йылға булып аҡты күҙ йәше.Илап торғаныңды күрһә,тағы ла ҡотора башлағанын белә Сания.Шуға мөмкин тиклем, уның алдында күҙ йәше сығармаҫҡа тырыша.\n-Илап йәлләтергә булдыңмы?Йәлләрмен мин һине,шымтояҡ,үҙенә күрә түгел,илама,буштан-бушҡа ,әҙәм ышандырып торған булаһың,шыңшыма, эт ҡошап-тип енләнгәне бар Санияның түҙмәй илаған сағында.\nШуға ул уның янында күҙ йәштәрен күрһәтмәҫкә тырыша. Ни хәлдәр итәһең,үҙең теләп һайлағас яҙмышыңды.Әсәһе әйтмешләй үҙе йығылған, иламай инде.Тормош бит,илар ерҙә лә иламаҫҡа өйрәтә икән.\nЙоҙроҡ урыны ул арала күбеп тә килеп сыҡҡан.Һыуыҡ ҡуйып ҡараған булды ла ул,файҙаһы булмаҫтыр.\nИртән тороуға күҙ тирәһе күм-күк ине Санияның.Ояла-ояла ғына эшенә барҙы.Иренең холҡон белделәрме,әллә йәш кешене уңайһыҙ хәлгә ҡуймайыҡ тинеләрме,берәү ҙә ауыҙ асып һүҙ әйтмәне.Вахтер Сәмиғә генә түҙмәне:\n- Таһирыңды эсергә генә маһир тиһәм,бисә туҡмауға ла маһир икәндә.Нисек күҙеңде сығара һуҡмаған?Ҡашыҡҡа һалып йотмалы аҡыллы бисәне лә шул хәтлем итеп,һуғыр икән кеше?Нимә етмәй уға?Силсәүиткә әйт,сараһын күрһендәр.Йәш кенә көйө ни эшләп туҡмалып тораһың унда?Айырыл,мир бөтмәһә,ир бөтмәҫ әле.Ғүмер буйы күҙеңдән күк китмәй ,нисек йәшәмәк булаһың уның менән?Әле бит әле эңер генә.Ҡайҙан килгән,шунда ҡайтып китһен,ҡалай ул,батыр булып ултыралыр әле өйөндә,бисәһенең күҙенә күк һалып.Ояттың ни икәнен белмәгән ир ,таҫма теле менән кеше арбап йөрөһә лә.Әсәйеңдең хәсрәте юҡ ине,күрһә,тағы көйөр инде-,тип үҙ алдына Таһирҙың тетмәһен тетте.\nВәхит менән осрашты Сания.Уйламағанда,көтмәгәндә.Хоҙай ҡушыуы булдымы,осраҡлы осрашыу булдымы,яҙмыш күрештерергә теләнеме- көпә-көндөҙ магазин алдында осрашты улар.Садикка аҙыҡ-түлек алырға килгән Сания ауыр тоғон тупһанан күтәреп төшөрөп,санаға һалырға йөрөгәндә ,ҡапыл ҡулынан берәү тоҡто тартып алып :\n-Санаға һалайыммы,Сания,-тип һүҙ ҡушты.Шул тиклем яҡын,танһыҡ тауыштың кем икәнен әйләнеп ҡарамаһа ла тойҙо йәш ҡатын.Бөтә тәненә йылылыҡ йүгерҙе.Өшөгән йөрәккә тиклем барып етте.Ҡуҙғалырға ла ҡурҡып, әйләнеп ҡарамайынса тора бирҙе.\nБының менән генә танһығым ҡанманы бит ,йә тағы,тағы берәй һүҙ әйт инде ,тип шыбырланы Саниялағы эске тауыш.Ни тиклем һағынылған яғымлы,наҙлы тауыш.Әйтерһең,ошо наҙлылыҡты,йылылыҡты тойор өсөн генә Таһир менән ҡауыштырған яҙмыш.Ғүмер буйы ошо тауышты ишетеп йәшәүҙән ул үҙен-үҙе мәхрүм итте түгелме!Бына бит яҙмыш кеше ғүмере менән нисек уйнай.Йә,хоҙай,йәшәүҙән йәм таба алмай ҡаңғырған,алйыған,рәнйетелгән,кәмһетелгән кешегә ошо өс һүҙ йән өрҙө.Ни бары өс һүҙ! Ҡөҙрәтле өс һүҙ.Санияны терелтте лә,илертте лә.Йылмайырға ла көс таба алмай башлағайны һуңғы осорҙа.Ошо өс һүҙ йылмайыу көсөн дә ҡайтарҙы уға.\n-Һаумы,Сания,был хәтлем итеп, көс етмәҫлек әйбер алғанһың.Магазинда миңә ҡалдымы икән берәй әйбер?-тип икенсе ҡабат өндәшкән наҙлы тауышҡа әйләнеп ҡарарға мәжбүр булды ҡатын.\nКүпме төндәр йоҡоларҙан яҙҙырған,хыялый иткән йәшлек мөхәббәтен күрҙе лә телдән яҙҙы егет.Әллә күҙендәге күге ҡурҡытты Вәхитте,әллә шулай ауыр тоҡ күтәреп сығып килгәнен йәлләнеме-ҡапыл ғына һүҙ башлай алмай интегеп,ниңә ,ни өсөн тигәндәй һораулы ҡарашы менән Санияһының күҙҙәренә баҡты..\n-Һаумы,Вәхит.Ағайыңды ерләргә ҡайтҡанһыңдыр инде.Ҡайғыңды уртаҡлашам.Шамил ағай тыныс йоҡлаһын.Һәйбәт кеше ине.Мин садик балаларына аҙыҡ-түлек алдым.Санаға һалып һөйрәһәң ауырлығы беленмәй ул.Сания киткәнсе һөйләп бөтөп ҡалайым тигәндәй,хәбәрен теҙә.\nНисә йылдар йөрәк түрендә йөрөткән ҡәҙерле кешеһен ошо хәлдә осратырмын тип уйламаған ине .Үҙе түгел, йөрәге иланы Вәхиттең.Их,бына кемде һайлағаның бит? Сания китергә ҡуҙғала башлағас,ашығып:\n-Сания,ни өсөн?Ғәйебең булдымы?Бәлки, үҙенең күҙен дә шулай биҙәргә кәрәктер.Сания,рөхсәт ит,мин уны был көйө ҡалдырмайым,хәҙер үк янына барам.Уның кеүек кешеләрҙе йәлләп торорға кәрәкмәй.\n-Юҡ,юҡ,Вәхит ни һөйләйһең?Беҙҙең былай икәү һөйләшеп торғанды ла күреп ,йә ишетеп ҡалмаһын.Үҙем һайланым бит.Бер кемгә лә үпкәм юҡ.Һинең алда зарланырға ла хаҡым юҡ.Иң мөһиме –һин бәхетле бул.Минең өсөн борсолма.Күҙ төбө күгәрә лә бөтә бит ул.Бөтөр әле.Эсмәһә, һәйбәт ул. Хуш бул,имен йөрө,бәхетле бул,-тип йылмайҙы ла тиҙерәк китергә ашыҡты Сания.\n-Хуш,-тип кенә әйтте егет һағышлы уйҙарынан арына алмайынса.Ирендәре үҙенән-үҙе “һөйөклөм” тип бышылданы. Санияһы ҡасып-боҫоп ҡына тигәндәй,ире эштә саҡта хәл белеп китә торғайны.Һуңғы арала ни эшләптер килгәне юҡ ,юғалып тора.Йә Фәниәнең балаһы илаҡ килеп тороп.Янынан бер аҙым китә алмай.Үҙенең аяғы оҙағыраҡ йөрөһә, тәҡәт иттермәй һыҙлай һынған ере.Санияһы ике -өс көн төшөнә инә.Түҙмәне Хәлимә. Күрше Ғилминурҙың килене садикта эшләй,шуға инеп ҡыҙын һорашты. Әсәһен көйҙөрмәйем тей ҙә,артыҡ-боҫтоғон һөйләмәй бит ул.Алдан уҡ Ғилминурҙың килененә әсәһенә еткермәүен үтенгәс,күҙенең күгәреп йөрөүен өндәшмәне килен кеше.\n-Эштә йөрөй,малайҙарын да алып килә,-тигәс,ярай имен булғастары тип ҡайтып китте.Бөгөн тағы төшөнә инде.Иртән торһа ике малайын етәкләп тупһала тора Санияһы.Ике малайын борҡолдатып Хәлимәгә ҡыуа.Малайҙар тартҡылаша,ҡалмай маташалар.Уңғанса булмай ҡара ялтыр машина килеп туҡтағайны ,ултырҙы ла китте.Малайҙарын етәкләп торҙо ла ҡалды Хәлимә.Төштө нимәгә юраһаң ,шул була тейҙәр.Яҡшыға юрап,белгән доғаларын уҡыны әсә кеше.Шулай ҙа бөгөн ҡыҫҡа эш көнө,өйҙәлер,барып хәлен беләйем,балаларына күстәнәс алып барайым тип, күрше Рәғиптең машинаһына ултырып килеп, Санияһында төшөп ҡалды.Рәғип ары гаражға эшенә китте.Ул килгәндә Сания ҡутараһынан кер йыуырға керешкән,ике малай бер булып уйнап йөрөй.Әсәһе бик һирәк кенә килгәнгә,Сания эшен ташлай һалып сәй ҡуйҙы.Барынса етештереп өҫтәл әҙерләне.Күптән әсәһе менән ҡара -ҡаршы ултырып, иркенләп сәй эскәне юҡ ине.Бына ҡалай һәйбәт булды.\n-Эйе, өс көнгә отгул алып өйҙә булғайны,кисә сыҡты эшенә.\nСәйгә ултырғас ҡына абайлап ҡалды Хәлимә ҡыҙының тимгел-тимгел инде йәшел төҫөнә инә башлаған күҙ төбөн.Ҡупайып сыҡҡан ере лә шиңмәйерәк тора.\n-Күҙеңә бер нәмә булдымы,әллә туҡмалып күгәрҙеме,ҡайһылай яман булып тора күҙ тирәң?\n-Эй ,үткәндә утын һарайында яңылыш утынға төкөп алғайным.Бөтөп бара ул.Әсә кешеме ни инде утынға төкөгән ер менән йоҙроҡ эҙен бутарға?Һиҙҙе Хәлимә,ҡыҙының күңелен ҡыймаҫ өсөн генә ышанған булып ҡыланды.Аптырағас:\n-Ҡалай яман төкөгәнең,ҡараңҡырап йөрөһәң ни була?- тигән булды.\nИке малай өләсәһенең алып килгән күстәнәс-бүләктәренә бер булды. Сәй эсеп бөткәс,өләсәләре әле береһен,әле икенсеһен алдына ултыртып яратты.Арыуыҡ булды күрешмәгәндәренә.Һағынғандар икән.Хәлимәнең дә күптәнән һөйгөһө килә ине балаларҙы.Әлдә кейәүе өйҙә юҡ.Иркенләп ултырырға була.\nСания башлаған керен йыуып бөтөп элде.Ингәс тағы сәй ҡуйҙы.Шул арала иренә тип һалған ашын тәрбиәләне.Әсәһенә лә һурпалы аш ашатып ҡайтарғыһы килде.Йоҡлатып ҡайтарғыһы килгәйне лә ул,әсәһе ризалашмай, яҡты күҙҙә ҡайтып ҡалайым тип ,йәһәтләп ҡуҙғалды.\nКейенә һалып, Сания әсәһен ҡапҡаға тиклем оҙатып сыҡты.Көтөп торғанмы ней,Хәлимәнең икенсе күршеһе Хәлит ат менән эшенән ҡайтып бара.Туҡтап ултыртып алды Хәлимәне.Күҙҙән юғалғансы әсәһен ҡарап тороп оҙатты ла Сания йәһәтләп өйөнә инде.Малайҙары һуңғы арала эш боҙоуға әүәҫләнеп киттеләр.Ут-мутҡа теймәһендәр тип йүгереп өйөнә инһә,тыныс ҡына уйнап йөрөгән малайҙарын күреп,иренә аш йүнәтергә керешеп китте. Кис етте.Малайҙар йоҡлап китте.Сания арыуыҡтан ҡулы тймәй йөрөгән ваҡ- төйәк эшен эшләп ташланы.Таһир һаман ҡайтманы.Аптырап, урын һалып ятырға булғайны,шуны ғына көткән тейерһең,ярым иҫерек ире ҡайтып инде.\nСания ҡаршы сыҡты.Бурылдай -бурылдай килеп ингән ирҙең сисеп ырғытҡан итеген рәтләп ултыртты,иҙәнгә ташлаған куфайкаһын алып элде.Өҫтәлгә ашты алып ултыртып ашарына һалды.Таһирҙың ашауҙа уйы юҡ ине.Күрәһең,бик һыйлы ергә эләккәндер.Ҡапыл, ултырған еренән һикереп торҙо ла,Санияның ҡулын ҡайырып үҙенә тартты.\n-Нимә,абышҡаң менән осрашҡанды минән йәшереп йөрөйһөң?Бына шуны ишетеп,ҡайғынан эсеп ҡайтҡанды беләһеңме һин,уйнашсы.Тағы етмәһә әйтмәй ҙә,йәшереп йөрөй.Йә ҡасанға осрашырға һөйләштегеҙ?Ҡайһы ерҙә?Тағы шул магазин янындамы?Нимә,байып ҡайтҡанмы?Хәҙер һиңә бай ир кәрәк инде ибет.Йә әйт,тейем ҡайҙа осрашырға һүҙ ҡуйыштығыҙ?-тип тауыш күтәрә башлағас, Сания:\n- Ә шуны ишетеп ҡайғыға баттыңмы?Былай эсә алмаған кешегә ҡалай ауыр хәбәр еткергәндәр.Ҡысҡырынма, балаларҙы уятаһың.Ят йоҡла ,ашамағас,урын һалғанмын,-тип ҡарағайны:\n-Мине йоҡлатып, уйнашҡа бармаҡ булаһыңмы?Килеп сыҡмаҫ.Пока мин законный ир иҫәбендә йөрөйөм әле. Ул уйнашыңа әйт,тағы ла һинең тирәлә ураланһа, үлеме минән буласаҡ.Әйе,үлтерәсәкмен,йәһәннәмгә оҙатам абышҡаңды.Әле ярай был юлы күрмәй ҡалғанмын .Ошо көнө ҡәберендә илап ултыра инең. Әйттем бөттө.Ҡабат темеҫкенеп йөрөмәһен.Йүнле булғас,ни эшләп һаман бисә лә ала алмай йөрөй.Үлтерәм мин уйнашсыны! Күреп кенә ҡалайым әле.\nБер аҙҙан арыуыҡ ауыҙына ни килде шуны һөйләп ятҡан ир хоролдап йоҡлап китте.\nКүҙенә йоҡо эленмәне Санияның.Әле Вәхитте уйлап көрһөнә.Бер-бер хәл булмаһын,тиҙерәк кенә имен сағында китһен инде.Иренең холҡон да яҡшы белә.Бер ҡаныҡһа,алдына кеше сығармай инде былай.Йә ысынлап берәй аламалыҡ ҡылып ҡуймаһын эскән баштан .Булмаҫ тимә.Үткәндә һораманы ла,әллә ысын өйләнмәгән микән?Былай өйләнде тигән тауыш-фәлән булманы.Кем белә инде?\nВәхит менән дуҫлашып йөрөгән мәлдәр иң бәхетле саҡ булған икән. Почтальон Вәзимә апай ҡайһы ваҡыт аҙнаһына өс килә торғайны егеттең хатын тотоп.Осрашҡанда ул тиклем матур һүҙҙәр әйтә алмаһа ла хатын эстәлекле яҙа ине ул. Матур итеп һаҡлап барған хат аңһыҙҙан Таһир ҡулына эләгеп утҡа ырғытылды.Әсәләрендә йәшәйҙәр ине әле ул саҡта.Шунда шифоньерҙан нимәлер эҙләп,ошо хатҡа юлығып,уҡып аҙна тирәһе яҙылмай,енләнеп йөрөгәйне ире.\nЭстән шул тиклем рәхмәтле Вәхиткә.Икәү арала булған йылы хистәрҙе,матур һүҙҙәрҙе,бер-береңә булған иғтибарҙы,ихтирамды ла уның аша тойҙо.Әгәр өйләнешһәләр шул йылы хистәр юғалмай һаҡланыр ине микән?Таһир менән икәүен сағыштырып ҡарай ҙа, ни тиклем күҙе һуҡыр булғанына иҫе китә.Ул тик таҫма теле менән арбаған икән.Вәхиттең тырнағына ла тормағанын аңланы ла ,һуң инде.Ярай,исмаһам ул бәхетен тапһын,ул быға лайыҡ.\nМең төрлө уйҙарына уйылып ята торғас ,ярты төн ауғас ҡына,йоҡлап китте Сания.\nИке көн рәттән дә эсеп ҡайтып ҡаңғыртты Таһир.Кисәге көн бөтөнләй йоҡо бирмәне.Бер инде өйгә,бер сыҡты.Инде йоҡларға ятҡан Саниянан ашарға таптырҙы, ете төн уртаһында.Иртәгә эшкә тигәнде лә аңламаны.Ҡуй, былай артабан йәшәп булмаҫ,тип уйланы Сания.Холҡон белгән һәр кеше айырыл тиеүҙән башҡаны әйтмәй.Һеңлеһе Фәниә лә хәҙер килмәй.Килгән һайын эскән сағына тура килә.Вәхиттең киткәнен көтөргә лә, әсәйгә ҡайтырға кәрәк.Юғиһә, кешенең әллә нимә уйлауы бар.Ул ҡайтҡанға айырылып ҡайтҡан тейерҙәр.Көҙгөлөккә ,бәлки ,берәй айырым үҙенә өй хәстәрләп булыр.\nУрамға сығырға ла ҡурҡып ҡайһылатып йәшәмәк кәрәк ғүмер буйына?Ошоларҙы уйлап ,айырылырға тигән ныҡлы ҡарарға килде бөгөн төндә.Иртән ике балаһын алды ла эшенә китте. Төшкә яҡын магазиндан тауар килеп алырға саҡырҙылар.Тоғон тейәп ,санаһын һөйрәп килгәндә мәктәп янында саңғы шыуып ҡайтып килгән Вәхит осраны.Күрмәмешкә һалышып уҙып барған Санияны Вәхит ҡаршы тороп туҡтатты.\n-Һаумы,Сания!Хәлдәрең нисек!Балаларға аҙыҡ ташыйһыңмы?Ҡайҙа ҡабаланаһың шулай?\n-Юҡ,юҡ! Вәхит,мин ҡабаланам!Мине унда ашнаҡсылар көтә.Һөйләшеп торорға ваҡытым юҡ. Асыуланма,Вәхит.Бәлки,башҡа ваҡыт һөйләшербеҙ,ваҡыт булғанда.\n-Эх,Сания! Булмаҫ инде ул ваҡыт.Табып та булмаҫ,һөйләшеп тә булмаҫ.\nШул ваҡыт Сания ҡаршыһында мылтыҡ тоҫҡап торған ирен күреп ҡалып, йән асыуына :\n-Таһир, нимә эшләйһең,атма,үлтерәһең бит,-тип ҡысҡырыуға Вәхит ҡапыл янтайып әйләнеп ҡарауы булды ,мылтыҡ та атылды.\nВәхиткә тип төбәлгән пуля ҡолаҡ осонан жыйлап үтеп, Санияның күкрәген тишеп инде.Күҙ асып йомғансы булған фажиғә донъяның аҫтын -өҫкә килтерҙе.Сания тиҙ ярҙам машинаһында больницаға барып еткәнсе йән бирҙе.Һуңғы һүҙҙәре ауыҙынан өҙөк-өҙөк сыҡты:\nВәхит айный алмай йонсоно,томан эсендә йөҙҙө.Тиҙ ярҙам медсестраһы уға өс уколды бер юлы ҡаҙаны.Нимә булды?Ни өсөн? Аңына килеп,ни булғанын аңлағас, Санияһының үле кәүҙәһен ҡосоп буҫығып иларға кереште.\nЭшенә бармай,бәйеленән аҙған Таһир мылтығын әҙерләп, иртән эшкә киткән Санияһын күҙәтте.Кистән кеҫәһенә тығып алып ҡайтҡан араҡыһы менән башын төҙәтте.Етмәгән һымаҡ булғас,күрше Исмәғилдән инеп тағы бер ярты һатып алды.Теге көндө ҡулдан ысҡындырған бит.Шунда магазин алдында атырға кәрәк булған ул ирҙе,тип үҙен әрләне. Әмәлгә ҡалғандай, бөгөн Вәхит мәктәп тапҡырында осраны.Ул Вәхитте үлтерергә теләне ,тик әллә ҡулы ҡалтыраны,әллә яҙа атты ,пуля уйламағанда Санияның йәнен ҡыйҙы.Һунар мылтығын тәүгә осрашҡандарын ишеткәс тә әҙерләп ҡуйҙы бит ул.Аҙнаға яҡын яһалған көйө гаражда торҙо.Вәхитте үлтерәм тигәнсе,ике балаһын әсәһенән мәхрүм итте.\nХәлимә ҡайғынан бөгөлөп төштө.Илай ҙа алманы.Укол менән генә тоттолар. Суд һигеҙ йылға ултыртты Таһирҙы.Ике баланы Хәлимә алды көтөргә.Вәхит тә ташламаны балаларҙы.Кәрәк саҡта аҡсалата ла ярҙам ҡулын һуҙҙы.\nЯҙмыштан уҙмыш юҡтыр.Бер йылдан һуң Вәхит бөтөнләйгә ауылға ҡайтты.Быға тиклем өйләнмәй йөрөгән Вәхит Фәниәне һоратты.Уртаҡ ҡайғы яҡынайттымы,әллә оҡшашлығы менән Санияны хәтерләттеме-Вәхит менән икәү ара бер-беренә һуңғы ваҡытта яҡынайғайнылар.Өйләнешкәс,Санияның да,Фәниәнең дә малайҙарын үҙенә яҙҙырҙы Вәхит.Тағы ике йылдан Фәниә йәнә ул бүләк итте Вәхиткә.\nБына шулай улдарға байып китте ул.Башта колхозда инженер-механик булып йөрөгәйне.Донъялар үҙгәреп киткәс, үҙ эшен асып ебәрҙе.Пилорама ултыртты,малайҙары менән ағас эше менән булышалар.Магазиндары бар.Ҙур итеп йорт бөтөрөп инделәр.Хәҙер малайҙарға өй һалалар.Заһирҙыҡын райүҙәктә һалдылар. Киленде шунда төшөрҙөләр. Санияның ике улын да уҡытып, өйләндерҙеләр.Ғүмер аҡҡан һыу менән бер. Фәниәнең улы быйыл армиянан ҡайтты,бәләкәс Хәмиттәре быйыл ун беренсе класҡа уҡырға барҙы.Фәниә балалар баҡсаһында мөдир вазифаһын башҡара. Хәлимә әбей -өй йоҙағы.Кейәүе үҙенә айырым бүлмә эшләтте.Балаларының һәр береһенә тәүфиҡ,иман теләп ултыра өй түрендә.\nСанияның үлеменә байтаҡ ваҡыт үтһә лә иҫкә алмаған көндәре юҡ.Аятын да бағышлатып уҡытып торалар.Таһир төрмәнән әсәһенә ҡайтып,йыл да тормай үлгән тип ишетелде.Маңлайыңа ни яҙылған,шуны күрмәйенсә,кеше гүргә кермәй тейҙәр.\nАҙнаға яҡын бизнес эше менән командировканан Вәхит ғаиләһен һағынып ҡайтып етеп килә.Моғайын,ғәҙәттәгесә уны күҙ ҙә ҡаш көтәләрҙер .Ҡәйнәһе тәҙрәнән күҙен алмайҙыр.Фәниәһе йөрөйҙөр өлгөрә алмай.Мунсаһын яғалыр.Малайҙар ғәҙәттәгесә пилорамда инде.Быйыл ауылға мәсет эшләтеү менән мәшғүл Вәхит.Шуға командировкалар йышайып тора был арала.Мәсеткә “Сания”тип исем әҙерләгән.Йыл аҙағында эштәрен тамамлап, ауыл халҡына тапшырырға иҫәбе.\nЯрты сәғәт үтеүгә,Вәхиттең тимер аты өйөнөң ҡапҡаһы төбөнә ҡайтып туҡтаны.


В Минске изменяется работа пассажирского транспорта 9 мая из-за праздничных мероприятий - Новости Mail.Ru\nВ Минске изменяется работа пассажирского транспорта 9 мая из-за праздничных мероприятий\nТак, увеличится количество подвижного состава на автобусном маршруте № 1 с 10.00 до 24.00, на автобусном маршруте № 100 с 12.00 до 24.00. Интервал движения поездов на первой и второй линиях Минского метрополитена с 19.30 до 24.00 составит 3 минуты.\n8 мая, Минск /Корр. БЕЛТА/. В Минске 9 мая в период проведения праздничных мероприятий, посвященных Дню Победы, будет изменена работа городского пассажирского транспорта. Об этом корреспонденту БЕЛТА сообщили в ГУ «Столичный транспорт и связь».\nПалаточный лагерь «Бессмертного полка» в Бресте не разбили из-за погоды\nТак, увеличится количество подвижного состава на автобусном маршруте № 1 с 10.00 до 24.00, на автобусном маршруте № 100 с 12.00 до 24.00.\nИнтервал движения поездов на первой и второй линиях Минского метрополитена с 19.30 до 24.00 составит 3 минуты.\nВ связи с возложением венков к монументу Победы (пл. Победы) с 10.30 до окончания мероприятия (ориентировочно до 13.00) внесены изменения в трассы движения следующих маршрутов: № 100, 115Э, 1063-ТК, 1064-ТК, 1076-ТК, 1112-ТК, 1151-ТК, 1280-ТК, 1547-ТК по просп. Независимости, ул. Свердлова, ул. Ульяновской, ул. Первомайской, ул. З. Бядули, ул. Козлова, просп. Независимости в прямом и обратном направлениях с выполнением на изменяемом участке для маршрута № 100 остановочных пунктов «Парк Горького» и «Захарова» в обоих направлениях; № 300Э, 1400-ТК по ул. Бобруйской, ул. Ульяновской, ул. Первомайской, ул. З. Бядули, ул. Козлова, просп. Независимости в прямом направлении; просп. Независимости, ул. Козлова, ул. З. Бядули, ул. Первомайской, ул. Ульяновской, ул. Свердлова, просп. Независимости, ул. Бобруйской в обратном направлении; № 57 по ул. Пулихова, ул. Первомайской, ул. Ульяновской, ул. Бобруйской, ул. К. Цеткин, просп. Дзержинского и далее по маршруту в обоих направлениях с выполнением всех остановочных пунктов на изменяемом участке; № 18, 26 по просп. Машерова, ул. Козлова, ул. З. Бядули, ул. Первомайской в обоих направлениях с выполнением всех остановочных пунктов на изменяемом участке.\nВ связи с проведением праздничного концерта телепроекта «Площадь Победы — 2017» (пл. Победы) и салюта в период с 17.00 до окончания мероприятия (ориентировочно в 24.00) будут внесены изменения в трассы движения следующих маршрутов: № 100, 115, 1064-ТК, 1076-ТК, 1112-ТК, 1151-ТК, 1280-ТК, 1547-ТК по просп. Независимости, ул. Свердлова, ул. Ульяновской, ул. Первомайской, ул. З. Бядули, ул. Козлова, просп. Независимости в прямом и обратном направлениях с выполнением на изменяемом участке для маршрута № 100 остановочных пунктов «Парк Горького» и «Захарова» в обоих направлениях; № 300Э, 1400-ТК по ул. Бобруйской, ул. Ульяновской, ул. Первомайской, ул. З. Бядули, ул. Козлова, просп. Независимости в прямом направлении; просп. Независимости, ул. Козлова, ул. З. Бядули, ул. Первомайской, ул. Ульяновской, ул. Свердлова, просп. Независимости, ул. Бобруйской в обратном направлении; № 57 по ул. Пулихова, ул. Первомайской, ул. Ульяновской, ул. Бобруйской, ул. К. Цеткин, просп. Дзержинского и далее по маршруту в обоих направлениях с выполнением всех остановочных пунктов на изменяемом участке; № 18, 26 по просп. Машерова, ул. Козлова, ул. З. Бядули, ул. Первомайской в обоих направлениях с выполнением всех остановочных пунктов на изменяемом участке.\nДля обеспечения перевозки пассажиров после окончания праздничных концертов и салюта (ориентировочно в 23.20) в районе ст.м. «Немига», пл. Победы и стелы «Минск — город-герой» будет задействован резервный подвижной состав автобусов и троллейбусов.


Тендер на выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106 | Башкортостан республика | Ростендер\nГлавная/Тендеры по регионам/Башкортостан республика/Тендер на выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106\nТендер: Выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106\n№26691077 Дата размещения: 12.10.16\nОписание тендера: Выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106\nОрганизатор закупки: ГОСУДАРСТВЕННЫЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН ПО ДЕЛАМ ЮСТИЦИИ\nСтоимость: 2 490 255 рублей\n2016-10-29 00:00:00 : 2016-10-21 00:00:00 :Тендер на выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106 at\nТендер на выполнение работ по капитальному ремонту помещений судебного участка мирового судьи по Мишкинскому району, расположенных по адресу: РБ, с. Мишкино, ул. Ленина, д.106. Цена: 2 490 255 рублей.\nСкачать документацию к тендеру №26691077 Результаты тендера (Информация о победителе тендера) №26691077\nСсылка на сайт размещения тендера #154935783 Кб tender-44fz-notification-15493578.doc18 Кб Документация об электронном аукционе (Печатная форма) 5429-з КР Мишкино.zip\nПротокол рассмотрения заявок на участие в электронном аукционе от 24.10.2016 №0101200009516004107-1 Протокол рассмотрения заявок на участие в электронном аукционе от 24.10.2016 №0101200009516004107-1 (Печатная форма) Протокол проведения электронного аукциона от 27.10.2016 №0101200009516004107-2 (Печатная форма) Протокол подведения итогов электронного аукциона от 28.10.2016 №0101200009516004107-3 (Печатная форма)


SIVER B-110 стапель рамный. Цена 159 000 руб., купить в Санкт-Петербурге. Тел. 8-909-559-26-06


Аренда билборда по ул. Гамарника - ул. Мирошниченко в Минске | БелВнешРеклама — БелВнешРеклама\nГлавная » Аренда билборда » ул. Гамарника - ул. Мирошниченко\nМинск, ул. Гамарника - ул. Мирошниченко\nТорговые центры ТЦ BIGZZ, НВЦ Экспобел, Родная сторона\nСоциально-культурные объекты Ясли-сад №356, Школа №34\nУточнить цену и занятость: Аренда билборда по ул. Гамарника - ул. Мирошниченко в Минске | БелВнешРеклама


Постер в раме DC Comics: Justice League Heroic - купить по цене 0 руб в интернет-магазине 1С Интерес\nПостер в раме DC Comics: Justice League Heroic\nПринт в рамке DC Comics: Justice League Heroic создан по мотивам вселенной DC. На принте изображены супергерои Лиги Справедливости в классическом для традиционных комиксов стиле.\nОписание постера в рамке DC Comics: Justice League Heroic:\nХарактеристики постера в рамке DC Comics: Justice League Heroic:...\nХарактеристики постера в рамке DC Comics: Justice League Heroic:


3 декабря, 04:33 Вход\nОтделения и банкоматы: Гдов\nБанкоматы Сбербанка России на карте Гдова\nПсковская область, г. Гдов, ул. Никитина, 7, корп. А\nПсковская область, г. Гдов, ул. Никитина 7 корп. а\nПсковская область, г. Гдов, ул. Никитина 7 а\nДополнительный офис №8630/01561\nПсковская область, г. Гдов, ул. Никитина, 7, лит. А\nПсковская область, г. Гдов, ул. Никитина, 6\nВсе отделения и банкоматы Сбербанка России в городе Гдов


Регион24 - дешевые авиабилеты из Красноярска онлайн заказ и бронирование железнодорожных, авиа и автобусных билетов, авиакассы Красноярска - Авиакассы\nул. 9 Мая, 46, офис 1а , мкрн. «Северный» (остановка «1-ый микрорайон») ООО «Лайнер» тел. (391) 253-51-15\nул. Партизана Железняка, 17/1, офис 1-14 (остановка "Авиагородок"), ООО "Империя Тур", тел. (391) 294-82-58


Диски VISSOL Forged F-505 10x20 5*112 ET45 d66.6 GLOSS GRAPHITE купить цена\nVISSOL Forged F-505 10x20 5*112 ET45 d66.6 GLOSS GRAPHITE\nДиски VISSOL Forged F-505 10x20 5*112 ET45 d66.6 GLOSS GRAPHITE\nДиски VISSOL Forged F-505 10x20 5*112 ET45 d66.6 GLOSS GRAPHITE в интернет магазине «ШинИнвесП» по выгодным ценам. Заказать и купить Диски VISSOL Forged F-505 10x20 5*112 ET45 d66.6 GLOSS GRAPHITE Вы можете онлайн или позвонив по тел.: 8(495)540-43-36 8(495)997-31-15 8(495)997-31-75 .


Афинские вечера — Википедия\n(перенаправлено с «Афинские вечера (фильм)»)\nПоследнее изменение сделано участником MBHbot (вклад, журналы) в 14:04, 5 февраля 2018 (UTC; около 283 дней назад).\n«Афинские вечера» (англ.) на сайте Internet Movie Database\nИсточник — https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Афинские_вечера&oldid=90731228\nПоследний раз редактировалась 5 февраля 2018 в 14:04


Буэнос-Айрес — Башҡорт Википедияһы\n34°35′59″ ю. ш. 58°22′55″ з. д.\nисп. Ciudad Autónoma de Buenos Aires\nOur Lady of Bonaria[d]\nBuenos Airees, porteño, Bonaerano, Portègne, Buenos-airienne, Buenos-airien һәм Buenos Airesli\nАргентина, Рио-де-ла-Плата[d] һәм Соединённые провинции Южной Америки[d]\nРодригес Ларрета, Орасио[d]\n3 063 728 кеше (2017)\nComuna 4[d], Comuna 5[d], Комуна 7[d], Comuna 8[d], Comuna 9[d], Comuna 10[d], Comuna 12[d], Comuna 13[d], Comuna 14 (Buenos Aires)[d], Comuna 15[d], Comuna 11[d] һәм Comuna 2 (Buenos Aires)[d]\nUTC−3[d] һәм America/Argentina/Buenos_Aires[d]\nБерлин, Сан-Паулу, Афина, Белград, Бильбао, Богота, Бразилиа[d], Кадис[d], Дамаск, Генуя, Гуадис[d], Тель-Авив, Ҡәһир, Киев, Лима[d], Мадрид, Майами[d], Монтевидео, Мәскәү ҡалаһы, Неаполь[d], Осака, Овьедо (ҡала), Пекин, Прага, Рио-де-Жанейро, Роттердам, Сантьяго, Санто-Доминго (Доминика Республикаһы), Сеул, Севилья[d], Тулуза ҡалаһы, Виго[d], Варшава, Кальяри[d], Милан, Лукка[d], Бергамо, Агридженто[d], Палермо[d], Альмерия[d], Барселона, Саламанка[d], Санта-Крус-де-Ла-Пальма[d], Сантьяго-де-Компостела[d], Бәйрүт, Медельин[d], Порту-Алегри[d], Мехико, Кейптаун, Истанбул, Лиссабон, Чимботе[d], Лондон, Ньюарк[d], Огайо, Оттава[d], Кито, Загреб, Андалусия[d], Базиликата[d], Калабрия[d], Санкт-Петербург, Ереван, Серра-Рикко[d], Барранкилья[d], Рамаллаһ, Ла-Пас[d] һәм Кошице\neconomy of Buenos Aires[d]\nCategory:Views of Buenos Aires[d]\nБуэнос-Айрес (Исп. Buenos Aires, һүҙмә-һүҙ «яҡшы һауа» йәки «яҡшы елдәр»; ˈbwenos ˈai̯ɾes) — ҡала, Аргентинаның баш ҡалаһы, илдең административ, мәҙәни һәм иҡтисади үҙәге һәм Көньяҡ Американың иң эре ҡалаларының береһе. Буэнос-Айрес илдең үҙәк-көнсығыш өлөшөндә, Рио-де-ла-Платаның иң ҙур ҡултыҡ-эстуарийының көнбайыш ярында урынлашҡан, ул Көньяҡ Америкала оҙонлоғо буйынса икенсе йылға — Парана тамағының дауамы булып тора. Хәҙерге ҡыҫҡартылған исеме — «Буэнос-Айрес» ҡалаһы — XVIII быуаттан бирле шулай атала. Быға тиклем ҡала рәсми рәүештә тулы исеме менән атала: испанса: judad do la santísima trinidad y pure pure do nuestra cesora do santa maria do los buenos aires, һүҙмә-һүҙ «Изге Троица ҡалаһы һәм Изге Мария ханым порты».\nАргентинала ҡайһы берҙә баш ҡаланы «төрлө исемдәге ҡала» тип атайҙар. «Баш ҡала Федераль» атамаһы (исп. Capital Федераль) — «Федераль баш ҡала» — ҡаланың иң йыш ҡулланылған исемдәренең береһе булып тора. Шулай уҡ «Буэнос-Айрес ҡалаһы» (исп. Siudad de Buenos Aires), йәки «Buenos Aires» термины ла йыш ҡулланыла. был исем ҡайһы берҙә шул уҡ исемле провинция арҡаһында буталсыҡҡа килтерә. Ҡаланың исеме «Буэнос-Айрес автономиялы ҡалаһы» (исп. Siudad Autónoma de Buenos Aires — CABA) 1996 йылда рәсми рәүештә ҡала уставы ҡабул ителә. Йыш ҡына ҡаланы «Байрес» (Baires) тип атайҙар, был ҡалала киң таралған (бигерәк тә йәштәр араһында) тәүге формаһының ҡыҫҡартылыуы, әммә рәсми документтарҙа исеме ул формала ҡулланылмай. Аргентинаның баш ҡалаһы халҡын «портеньос» (исп. porteginos), йәғни «порт халҡы» тип атайҙар.\nБуэнос-Айрес ҡалаһына ике тапҡыр нигеҙ һалына. Тәүге тапҡыр 1536 йылда Педро-де-Мендос тарафынан нигеҙ һалына. 1541 йылда индейҙар һөжүме ваҡытында ҡала яндырыла, ә 1580 йылда Хуан де Гарай тарафынан тергеҙелә (юрист Хуан де Матьенсо талабы буйынса)). Нигеҙ һалыныу мәлендә һәм реставрациянан һуң, ҡала Испания империяһы составына ингән Перу вице-короллегене составына инә. 1776 йылда Буэнос-Айрес яңы булдырылған Río de la Plata вице-короллектең баш ҡалаһы була.\n1806 йылда беренсе британ баҫып инеүе ваҡытында ҡала бер нисә ай буйы британ ғәскәрҙәренең оккупацияһы аҫтында була. 1810 йылда Май революцияһы була, шул ваҡытта ҡалала испан наместнигы төшөрөлә һәм ваҡытлы хөкүмәт органы — Беренсе Хунта барлыҡҡа килә, ул Аргентинаның беренсе милли хөкүмәте була. XX быуат башында Бөйөк Буэнос-Айрес Көньяҡ Америкаға иммиграцияның төп үҙәктәренең береһе була. 1913 йылда ҡалала метро төҙөлөшө башлана, ул Латин Америкаһында тәүгеләрҙән була.\nБуэнос-Айрес шулай уҡ Аргентина хөкүмәте урынлашҡан федераль баш ҡала булып тора. Буэнос-Айрес шул уҡ исемле провинция составына инмәй, әммә айырым административ төбәк булып тора, Аргентинаның 1880 йылда нигеҙ һалынған 24 провинцияһының береһе. Рәсми рәүештә ҡала 48 районға бүленгән, ҡаланың был бүленеше XIX быуатта раҫлана. 1994 йылдағы конституцион реформанан һуң ҡала үҙидара хоҡуғына эйә була, ҡала башлығы туранан-тура тауыш биреү юлы менән һайлана. 2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 2 891 082 кеше йәшәй һәм Гран-Буэнос-Айрес мегаполисында 12 801 364 кеше йәшәй. Буэнос-Айрес — Аргентинаның иң ҙур ҡалаһы, Көньяҡ Америкала һигеҙенсе ҡала.\nБуэнос-Айрес ҡалаһы — илдең төп белем биреү үҙәге. Уның билдәле институттары араһында — Колегио Насьональ де Буэнос-Айрес (Буэнос-Айрес милли институты) һәм Буэнос-Айрес университеты. Буэнос-Айрес Аргентинаның 1978 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты матчтары үткән ҡалаларының береһе була.\nГлобалләшеү кимәле индексы буйынса (Global Cities Index) Көньяҡ Америкала беренсе урынды биләй (2012 йыл.\nГаВК-ның глобаль ҡалалар рейтингында Амстердам, Мәскәү һәм Брюссель менән бер рәттән торған альфа-ҡала тип таныла.\n2.1 Ҡала тарихындағы мөһим даталар\n2.2 Ҡалаға нигеҙ һалынғандан алып 1810 йылға тиклем\n2.3 Буэнос-Айрес XIX быуат аҙағына тиклем.\n2.4 Xix быуат аҙағынан хәҙерге ваҡытта тиклем\nТриана сауҙагәрҙәре гильдияһы (уның ағзаһы була) диңгеҙселәренең ҡурсалаусыһы Изге Мария хөрмәтенә ҡалаға нигеҙ һалыусы Педро-де-Мендос уны «Изге Мария изге елдәр порты» тип атай (исп. Santa Senta Seniora Santa Senta Del Buen Ayre). «Буэн-Эйр» һүҙбәйләнеше Дева Мария исеменең бер өлөшө була, уның хөрмәтенә мерседарийҙар Сардинияның Кальяри ҡалаһында собор төҙөйҙәр. Оҙаҡ йылдар ҡаланың исеме конкистадор Руй Диас де Гусман исеме менән бәйле була. Әммә 1892 йылда Эдуардо Мадеро, испан архивтарында киң тикшеренеүҙәр үткәргәндән һуң, ҡаланың исеме испан диңгеҙселәренең Буэнос-Айрестағы Севилья Богородицаһына бағышланыуы менән тығыҙ бәйле тигән һығымтаға килә.\nЯнғындан һуң ҡаланы тергеҙгәс, Хуан де Гарай яңы тораҡ пунктына Троица исемен бирә — «Изге Троица ҡалаһы һәм Мәрхәмәтле Мария изге елдәр порты» (исп. Ciudad de la Trinidad, Puerto de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre). Уның исемен үҙгәртеүҙең сәбәбе ҡаланы тергеҙеү датаһына яҡын булыуы, йәки, ҡайһы бер тарихсылар фекеренсә, Троица байрамы ваҡытында ҡала янында якорь ҡуйған Гарай судноһы булыуы ихтимал. Әммә Гарай нигеҙ һалған портҡа Пуэрто-ду-Санта-Мария-ду-лос-Буэнос-Айрес (Puerto de Santa María de los Buenos Ayres) исеме бирелә. Ҡаланың исемен үҙгәртеү тураһында рәсми ҡарар ҡабул ителмәү арҡаһында, Гараяның ҡала исемен үҙгәртеү тураһындағы ҡарары тормошҡа ашмай ҡала.\nБуэнос-Айрес 1536 йылда нигеҙ һалынғандан һуң\nҠала тарихындағы мөһим даталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1580—16 декабрь 1617 : Рио-Ла-Плата провинцияһының административ үҙәге, Перу вице-короллегенең бер өлөшө.\n1617—1776 йылдың 16 декабре: Буэнос-Айрес провинцияһының административ үҙәге, Перу вице-короллеге составына инә 1671 йылдан 1776 йылға тиклем хәҙерге Боливияла Харкас Король Ауденцияһына буйһона.\n1776 йылдың 1 авгусы — 1810 йылдың 25 майы: Рио-де-ла-Платаның айырым вице-короллегенең баш ҡалаһы.\n1816 йылдың 9 июне — 1825 йылдың 23 ғинуары: Көньяҡ Американың Берләшкән провинцияларының баш ҡалаһы.\n1825 йылдың 23 ғинуары — 1831 йылдың 4 ғинуары: Берләшкән Ла-Плата провинцияларының баш ҡалаһы.\n1831 йылдың 4 ғинуары — 1852 йылдың 11 сентябре: Аргентина конфедерацияһының баш ҡалаһы.\n1852 йылдың 6 апреле — 1861 йылдың 17 декабре: Буэнос-Айрес айырым танылмаған дәүләт була.\n1862—1994: Аргентинаның баш ҡалаһы.\n1994 — хәҙерге ваҡытта: Аргентина Республикаһының баш ҡалаһы.\nҠалаға нигеҙ һалынғандан алып 1810 йылға тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1536 йылдың 2 февралендә испан конкистадоры Педро-де-Мендос ерле керанди халҡы йәшәгән ҡасабаға нигеҙ һала. Мендос экспедицияһына аслыҡ янай, чарруа индейҙары менән даими бәрелештәр арҡаһында хәл киҫкенләшә. Ауырыу һәм экспедицияның һәләк булыуынан ҡурҡҡан Мендос, Көньяҡ Американы ташлап, Испанияға ҡайтырға ҡарар итә, әммә өйөнә ҡайтып барғанда вафат була. Тораҡ пунктында ҡалған колонистар биш йыл индейҙарҙың һөжүмдәрен кире ҡаға һәм 1541 йылда Мендос экспедицияһы тарафынан 1537 йылда нигеҙ һалынған Асунсьон ҡалаһына йылға буйлап күтәрелергә мәжбүр булалар. Буэнос-Айрес ташландыҡ хәлдә ҡала һәм яндырыла. 1580 йылдың 11 июнендә Хуан де Гарай ҡаланы элекке хәленә ҡайтара. Был осорҙа ҡалала, гуарани индейҙарын иҫәпләмәйенсә, 65 күскенсе була. Диңгеҙ портының һәм яҡын-тирәләге ҡаласыҡтың ҡушылыуы уларҙың исемдәрен бер оҙон фразаға берләштереүгә килтерә. «Изге Троица ҡалаһы һәм Мәрхәмәтле Мария изге елдәр порты» (исп. Siudad de la Trinidad, Pueot de Nuestra Seniora Senta Senia del Buen Ayre).\nНигеҙ һалыныу мәлендә, һуңыраҡ тергеҙелгәндән һуң, ҡала Испания империяһы составына ингән Перу вице-короллеге составына инә. Буэнос-Айрес Лима аша үткән сауҙа юлдарынан алыҫ тора һәм ҡалала европаса йәшәү рәүеше өсөн әйберҙәр етмәй. 1610 йылда ҡала халҡы 500 кешегә етә, уларҙың күбеһе Бразилиянан контрабанда ташыу менән шөғөлләнә. 1680 йылда Ла-Плата ҡултығының һул ярында португалдар Колония-дель-Сакраменто ҡәлғәһен төҙөй. Уның аша португалдар Буэнос-Айресҡа законһыҙ рәүештә тауарҙар килтерә. Контрабандасыларҙан һаҡланыу өсөн, испандар Монтевидео ҡалаһына нигеҙ һала. XVIII быуат уртаһына Буэнос-Айрес күн сәнәғәте үҙәгенә әйләнә.\nҠала советы 1817 йыл\n1810 йыл, 22 май. Май революцияһының сағыу ваҡиғаларынан һуң үткәрелгән ҡала советы ултырышында. Педро Суберкасо картинаһы, 1910 йылда төшөрөлгән\n1776 йылда ҡала яңы булдырылған Río de La Plata вице-короллегенең баш ҡалаһы була. Вице-короллек төҙөүҙең төп сәбәптәре булып испан колониялары менән португалдар араһында сик булдырыу һәм контрабанданы туҡтатыу теләге тора. 1785 йылда Испания властары Рио-де-ла-Плата вице-президентына бойондороҡһоҙ сауҙа алып барырға рөхсәт бирә. Ошо мәлдән Буэнос-Айрестың сәскә атыу осоро башлана, ул асыҡ сауҙа алып бара. Хәҙер ҡалаға сит ил тауарҙары килә, ә суднолар ҡаланан башҡа порттарға ебәрелә. Лиманан коммерция һәм сәйәси бойондороҡлолоҡ юҡҡа сыға. Ҡаланың сәскә атыуы һөҙөмтәһендә, башлыса испандар иҫәбенә, иммиграция көсәйә, француздар һәм итальяндар әҙерәк килә. Ул ваҡытта Буэнос-Айрестың төп халҡын сауҙагәрҙәр һәм фермерҙар тәшкил итә.\nНигеҙ һалынғандан алып 1807 йылға тиклем Буэнос-Айрес бер нисә һөжүмгә дусар ителә. 1582 йылда Мартин-Гарсия утрауына инглиз каперҙары төшә, әммә уларҙы утрауҙан ҡыуып сығаралар. 1587 йылда инглиз Томас Кавендиштың ҡаланы баҫып алырға маташыуы бушҡа була. 1658 йылда француздар, Франция короле Людовик XIV указы менән, өс тапҡыр һөжүм итә, Әммә Дон Педро де Байгорри Руис, ул ваҡытта Буэнос-Айрестың губернаторы, портты обороналауҙы уңышлы ойоштора. Дүртенсе ынтылыуҙы авантюрасы де Пинтис яһай, ул да еңелә. 1699 йылда бишенсе баҫып инеү була, һөҙөмтәлә дат пираттары флотилияһы тар-мар ителә. Бруно Маурицио-де-Забала губернаторлығында Этьен Моро етәкселегендәге француздар Рио-де-ла-Платаның көнсығыш яр буйына төшә, испан ғәскәрҙәре уларҙы тар-мар итә.\nБуэнос-Айрес Британия империяһы өсөн майлы ҡалъя булып тора, бигерәк тә Испания Британия империяһының элекке дошманы Франция менән союздаш булғаны өсөн, ул төбәкте үҙ мәнфәғәттәре өлкәһенә индерергә тырыша. 1806 йылдың 27 июне Рио-де-Ла-Плата вице-короллегенә беренсе баҫып инеү ойошторола. Генерал-майор Уильям Карр Бересфорд отряды Буэнос-Айресты баҫып ала. Үҙен губернатор тип иғлан итә, әммә 1806 йылдың 12 авгусында баш һалырға мәжбүр була һәм, алты ай әсирлектә булғандан һуң, Англияға ҡасып китеп өлгөрә. 1807 йылда Джон Уитлок етәкселегендәге икенсе инглиз экспедицияһы Монтевидео ҡәлғәһен ала һәм бер нисә ай буйына үҙ ҡулында тота. 1807 йылдың 5 июлендә Уитлок Буэнос-Айресты баҫып алырға маташа, әммә ҡала халҡы һәм Сантьяго Линье отряды уға ҡаршы тора һәм инглиздәрҙе тар-мар итә ала. Ҡала халҡының ҡаршылығы (байтаҡ өлөшөн тәшкил иткән креолдар оборонала әүҙем ҡатнаша) Буэнос-Айрестың бойондороҡһоҙлоғон яҡларға ярҙам итә. Наполеон I ғәскәрҙәренең Испанияны оккупациялауы һөҙөмтәһендә Көньяҡ Америкала бойондороҡһоҙлоҡ хәрәкәте барлыҡҡа килә, улар 1810 йылда Май революцияһына һәм беренсе милли хөкүмәт төҙөүгә килтерә. XIX быуат башында ҡала халҡы яҡынса 40 000 кеше тәшкил итә, Атлантик океандың мөһим порты булып китә һәм Рио-де-ла-Плата вице-короллеге составынан сыға.\nБуэнос-Айрес XIX быуат аҙағына тиклем.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИспанияның Буэнос-Айрес губернаторы Балтасар де Сиснерос вазифаһынан бушатылғандан һуң, власҡа килгән беренсе хунта ла ошоға оҡшаш сәйәси йүнәлеш тота. Бер-бер артлы Хунта Гранде, Беренсе һәм Икенсе Триумвират һәм директориялар алмашына. Беренсе хунта шулай уҡ губернаторҙар һәм мэрҙар тәғәйенләй, армияны тота һәм таможня пошлиналарын йыя. Был башҡа вице-короллектәрҙең башлыҡтарына, революция испан бюрократияһының власын, ҡала халҡына өҫтөнлөк бирмәйенсә, урындағы үҙидараға ғына үҙгәртеүгә этәрә.\n1815 йылда провинция халҡы Берләшкән Ла-Плата провинцияларының юғары хакимы Карлос Мария де Альвеараның эшмәкәрлеген тәнҡитләй. Ул, 1815 йылдың 20 апрелендә раҫланғандан һуң дүрт ай үткәс, вазифаһынан мәхрүм ителә. 1816 йылдың 9 июнендә ҡала Берләшкән Көньяҡ Америка провинцияларының баш ҡалаһы була, 1819 йылғы Конституция төҙөлә. Киләһе йылда Граждандар һуғышы барышында федералистарҙың ғәскәрҙәр Сепеда янындағы алышта губернатор Мануэль де Сарратеа етәкләгән Буэнос-Айрес провинцияһы ғәскәрҙәрен тар-мар итә. Буэнос-Айрес провинцияһын тар-мар итеү Пилар килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамлана. Тотороҡһоҙлоҡ осоронан һуң Мартин Родригес ҡала губернаторы була, ә уның министры Ривадавия 1826 йылда Аргентина конфедерацияһының беренсе президенты итеп һайлана. Ривадавия президентлыҡ иткән осорҙа ҡала фән һәм мәҙәниәт үҙәгенә әүерелә. Тәртип һәм реформа осоро башлана: Буэнос-Айрестың Генераль архивы булдырыла, тауар биржаһы асыла. Буэнос-Айрес университеты эшмәкәрлеген башлай һәм физика-математика йәмғиәте ойошторола.\n1854 йылда Буэнос-Айрес штатының Конституция көнө\n1870 йылда Буэнос-Айрес планы\nРивадавия Конгресҡа Буэнос-Айресты реконструкциялау планын тәҡдим итә, ҡала дәүләттең баш ҡалаһы тип иғлан ителә. Яңы законға ярашлы, порт Буэнос-Айрес провинцияһының төп килем сығанағы була.\n1825 йылда Аргентина-Бразилия һуғышы башлана, был һуғыш һөҙөмтәһендә Аргентина Бразилияның Сисплатина провинцияһын (хәҙерге Уругвай) үҙ контроле аҫтына алырға ниәтләй. Сисплатина элек испан «Рио-де-Ла-Плата» вице-короллегенә ҡарай, Аргентина үҙен уның вариҫы тип һанай. Бразилия тар-мар ителгәндән һәм Уругвайҙың бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителгәндән һуң, ҡораллы ихтилал башланыу һөҙөмтәһендә Ривадавия 1827 йылдың 29 июнендә отставкаға китә. 1831 йылдан 1852 йылға тиклем ҡала Аргентина конфедерацияһының баш ҡалаһы була. 1836 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 62 000 кеше йәшәй. Росас, таможня пошлиналарын камиллаштырып, Буэнос-Айрестың килемен һиҙелерлек арттыра. 1852 йылда ҡала конфедерациянан айырыла һәм бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. Артабанғы 2 йыл эсендә Буэнос-Айрес провинцияһын федерацияға ҡайтарырға тырышыу уңышһыҙ тамамлана. 1859 йылда Буэнос-Айрес провинцияһы ғәскәрҙәре Венадала Хусто Уркиса тарафынан тар-мар ителә. 1859 йылдың 10 ноябрендә Сан-Жозе-де-Флорес килешеүе төҙөлә, уның менән Буэнос-Айрес конфедерацияға ҡушыла, ә 1860 йылдың 6 июнендә ҡала тулыһынса Аргентина составына инә.\nБуэнос-Айрес иммиграция өсөн асыҡ була. Меңәрләгән европалылар, башлыса Италия һәм Испаниянан, ҡаланың һәм уның иҫтәлекле урындарының тышҡы ҡиәфәтен үҙгәртә. Ҡала әүҙем төҙөлә, ул ваҡыттағы өҫтөнлөклө «колониаль стиль» урынына итальян стилендә яңы йорттар һәм һарайҙар төҙөлә. Шулай уҡ Аргентинала беренсе тимер юлы була, ул ҡаланы Флорес биҫтәһе менән тоташтыра. 1871 йылда ҡала халҡының байтаҡ өлөшө һары биҙгәк эпидемияһы арҡаһында юҡҡа сыға. 1875 йылда Трес-де-Фебреро паркына — 3 февраль исемендәге паркҡа нигеҙ һалына.\nБуэнос-Айрес провинцияһына ингән ҡала өҫтөнән административ вәкәләттәре булмаһа ла, Аргентина дәүләтен урынлаштырыуға алып барған оҙайлы процесс барышында Аргентина милли хөкүмәте урыны итеп Буэнос-Айрес һайлана. 1880 йылда губернатор Карлос Тежедор етәкселегендәге федераль ғәскәрҙәр менән губерна ғәскәрҙәре араһындағы бәрелештәр һөҙөмтәһендә ҡалаға федераль баш ҡала статусы бирелә. 1880 йылда Буэнос-Айрес ҡалаһы Буэнос-Айрес провинцияһынан административ рәүештә айырыла һәм махсус Федераль округҡа бүленә. Артабан районға Флорес һәм Белграно биҫтәләре ҡушыла. 1882 йылда Конгресс Буэнос-Айрес ҡалаһы мэры һәм ҡала советы вазифаһын индерә. Мэр бөтә халыҡтың тауыш биреү юлы менән һайланмаған, ә Президент хакимиәте тарафынан Сенат ҡарарына ярашлы тәғәйенләнгән. Беренсе мэр кандидатураһы 1883 йылда президент Хулио Рока тарафынан раҫлана.\nҠала, илдең башҡа төбәктәренән айырмалы рәүештә, әүҙем үҫешә, уға финанс һәм мәҙәни потенциал ярҙам итә. 1880 йылда Буэнос-Айрес халҡы 337 617 кеше тәшкил итә, ә 1895 йылда 649 000 кешегә етә, шуларҙың 320 меңе генә ҡаланың төп халҡы була.\nXix быуат аҙағынан хәҙерге ваҡытта тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1937 йылдың 12 октябрендә 9 июль Авенидаһы асыла.\nXIX быуат аҙағы — XX быуат башында әүҙем төҙөлөш арҡаһында ҡала ныҡ үҙгәрә. 1913 йылда Латин Америкаһындағы беренсе метро Буэнос-Айреста төҙөлә, ул Буэнос-Айреста «Субтеэ» (Subte) тип атала. Ҡалала төрлө архитектура стилендәге биналар барлыҡҡа килә. Архитекторҙар, баш ҡала прогресс символы булһын өсөн, яңы проекттар эшләй.\n1880 һәм 1950 йылдар араһында илгә Европа һәм Азия илдәренән 5 миллиондан ашыу иммигранттар килә. 1914 йылда Буэнос-Айрес донъяла ҙурлығы буйынса 1575 000 кеше йәшәгән ун икенсе ҡала була. Торлаҡ етмәү сәбәпле, уларҙың күбеһе емерек (ярлы) өйҙәрҙә йәшәргә мәжбүр булған.\nКоммерция рейстары һанының артыуы заманса яңы порттың булыуын талап итә. Эдуардо Мадеро 1861 һәм 1869 йылдарҙа порт төҙөү проекттарын ҡарай, тик 1882 йылда ғына проектты Аргентинаның вице-президенты Франсиско Мадеро ҡабул итә. Яңы порт 1884 йылда башлана, әммә эштәр тулыһынса 1897 йылда тамамлана. Был порттың етешһеҙлектәре күп була, шуға күрә 1908 йылда Милли конгресс Пуэрто-Нуэво портын төҙөүҙе башларға ҡарар итә, ул 1919 йылда эшләй башлай, ә 1928 йылда төҙөлөш тамамлана. Яңы порттан Кордоба Авенида урамы башлана.\nXX быуатта Буэнос-Айрес бер нисә тапҡыр Аргентина Республикаһы синыфтарының һуғыштары аренаһына әйләнә. 1909 йылда эшселәрҙең дөйөм забастовкаһы барышында Конгресс майҙанында үткән демонстрациянан һуң 8 кеше һәләк була, 100 кеше яралана. Аргентина тарихында был ваҡиғалар «Ҡанлы аҙна» исеме аҫтында була. Забастовка баҫтырылғандан һуң, 1919 йылдың ғинуарында бөтә Аргентинала халыҡ сыуалыштары була, был «Фажиғәле аҙна» тип аталған ихтилалға килтерә. Ваҡиғалар ваҡытында Буэнос-Айрес, Росарио, Санта-Фе һәм башҡа ҡалаларҙа 700 кеше һәләк була, 4000-гә яҡын кеше яралана.\n2010 йылда Аргентинаның бойондороҡһоҙлоғона 200 йыл тулыу айҡанлы ҡалаға миллионға яҡын турист килә.\n1912 йылда метро станцияларының береһе (Саэнс Пенья) төҙөлә\nТуғандаш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n[[Галисия, Испания (провинция)\nКордова (город, Аргентина)|Кордова, Аргентина (2012)\nКуэрнавака]], [[Италия (2012)\nЛа-Пас (Боливия)|Ла-Пас, Боливия\nМачупикчу (город)|Мачупикчу, Перу\nСан-Хосе (Коста-Рика)|Сан-Хосе, Коста-Рика\nДоминиканская Республика (1991)\n↑ 3,0 3,1 3,2 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf\n↑ Ciudad Autónoma De Buenos Aires (исп.). http://www.buenastareas.com.+Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ Buenos Aires - Capital Federal - Argentina (исп.). http://www.felizviaje.com.+Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ 1978 FIFA World Cup (инг.). www.fifa.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 май 2013. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ The World According to GaWC 2012 (2014-01-13). Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 март 2016. 13 апрель 2014 тикшерелгән.\n↑ Bart van Poll Alpha, Beta and Gamma cities (updated 2013). Spotted by Locals (2013-03-08). Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 апрель 2015. 13 апрель 2014 тикшерелгән.\n↑ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires (исп.). Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ Ricardo Levene y Ricardo Levene (исп.). Editorial: Ministerio de Cultura de Buenos Aires ISBN 950-00-8400-7. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ [publicación dirigida por Elisa Casella de Calderón y el libro Buenos Aires, sencilla historia: La trinidad (1994). de Julio A. Luqui Lagleyze, ed. Librerías Turísticas Para la sección de Etimología se consultaron las revistas Buenos Aires nos cuenta] (исп.). publicación dirigida por Elisa Casella de Calderón y el libro Buenos Aires, sencilla historia: La trinidad (1994). de Julio A. Luqui Lagleyze, ed. Librerías Turísticas. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 21,8 Энциклопедия Вокруг света.. Энциклопедия Вокруг света. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 16 май 2011 тикшерелгән.\n↑ 1536 год в истории(недоступная ссылка) // Stankobiznes.RU\n↑ Aborígenes de la Argentina (исп.). John D. Torres Barreto.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 февраль 2013. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Pedro de Mendoza (исп.). www.mendoza.edu.ar. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ 25,0 25,1 25,2 Reseña Histórica de la Provincia (исп.). Gobierno de la Provincia de Buenos Aires.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 31 ғинуар 2011 тикшерелгән.\n↑ Calendario Histórico — Segunda fundación de Buenos Aires (исп.). Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Historia argentina (исп.). Luis L. Domínguez. Historia argentina Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 ғинуар 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Colección de obras y documentos relativos a la historia antigua y moderna del Río de La Plata, Volumen 3 (исп.). Pedro de Angelis. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 ғинуар 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ 29,0 29,1 29,2 29,3 29,4 29,5 29,6 29,7 29,8 29,9 Buenos Aires y el país, págs 12-61, 80-82. (исп.). Félix Luna. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 июнь 2014. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ 30,0 30,1 30,2 Breve Historia de los argentinos, de véase la bibliografía (исп.). Félix Luna. Historia argentina Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 ғинуар 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Primaria Presidecial (исп.). www.heterogenesis.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 24 сентябрь 2011 тикшерелгән.\n↑ Buenos Aires 1536—2006, Historia urbana del Área Metropolitana. de M. Gutman y J. E. Hardoy (véase la bibliografía). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 24 сентябрь 2011 тикшерелгән.\n↑ Государство: Вице-королевство Рио-де-ла-Плата с 1776 г. по 1810 г.. http://states-world.ru.+Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 октябрь 2013. 24 сентябрь 2011 тикшерелгән.\n↑ 34,0 34,1 Cronista Mayor de Buenos Aires Nº 54 (Julio de 2006) (исп.). Instituto Histórico de la Ciudad de Buenos Aires.. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ 35,0 35,1 Bicentenario de la Reconquista de Buenos Aires (исп.). Instituto Histórico de la Ciudad de Buenos Aires.. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Буэнос-Айрес // Военная энциклопедия : в 18 т. / под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.\n↑ Buenos Aires y las provincias del Río de la Plata: desde su descubrimiento y conquista por los Españoles, Volumen 1 pág 96-102. (исп.). Sir Woodbine Parish. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Registro estadístico de la provincia de Buenos Aires, Partes 1-2 pág. 46. (исп.). Oficina de estadística general de la Provincia de Buenos Aires. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Historia general de España y América: Emancipación y nacionalidades americanas pág 555—560 (исп.). Luis Suárez Fernández. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 ғинуар 2012. 2 июнь 2012 тикшерелгән.\n↑ 40,0 40,1 40,2 Biografía de Bernardino Rivadavia — El Historiador (исп.). Felipe Pigna. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ 41,0 41,1 Biografía de Bernardino Rivadavia, Compendio de Literatura Argentina. Emilio Alonso Criado. (исп.). www.elhistoriador.com.ar. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Biografía de Juan Manuel de Rosas (исп.). Felipe Pigna. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Servicios y trámites (исп.). Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 29 ғинуар 2011 тикшерелгән.\n↑ «Vómito Negro, Historia de la fiebre amarilla, en Buenos Aires de 1871» por (исп.). Diego Howlin, Revista Persona.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Parque 3 de Febrero: Reseña Histórica (исп.). Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ [Villeco, Miguel Héctor. Cronologías para una historia de la ciudad de Buenos Aires. (1580—1996) Villeco, Miguel Héctor. Cronologías para una historia de la ciudad de Buenos Aires. (1580—1996)] (исп.). Buenos Aires, Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires, 2000, p. 23. 15 июнь 2010 тикшерелгән.\n↑ Romero, José Luis Breve Historia de la Argentina (исп.) // 8. — Abril, 1987. — Т. X. La República Liberal (1880-1916). — С. 139. — ISBN 950-10-0072-9.\n↑ Efemerides 1 junio (исп.). Portal la Tdf. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 октябрь 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ El Cronista Comercial (исп.). Buenos Aires. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ Comienza el Año del Bicentenario (исп.). Buenos Aires. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 6 ноябрь 2010 тикшерелгән.\n↑ MEDIOS GRÁFICOS E HISTORIA. LA SEMANA ROJA DE 1909 (исп.). Martín Alejandro. Facultad de Periodismo y Comunicación Social (UNLP). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 6 ноябрь 2010 тикшерелгән.\n↑ La Semana Trágica — El Historiador, tomado de Los mitos de la historia argentina III, de Felipe Pigna, (исп.). Editorial Planeta, 2006.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 август 2012. 3 февраль 2011 тикшерелгән.\n↑ convenios_hermanamientos (исп.). www.buenosaires.gob.ar. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 февраль 2013. 26 ғинуар 2013 тикшерелгән.\nВеб-камеры города Буэнос-Айреса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 декабрь 2005.\nБуэнос-Айрес: город и люди. Документальный фильм (1984) Официальный сайт Буэнос-Айрес\nБаш ҡалаһы тураһында бара. Халыҡ-ара туристик сервер\nЭлектрон карталар Буэнос-Айрес\nРайон буйынса виртуаль экскурсия Буэнос-Айрес\nБуэнос-Айрес: кеше һәм ҡала. Документаль фильм (1984)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Буэнос-Айрес&oldid=1101247 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:01 10 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Льготалы ипотека программаһы оҙайтыла | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 229387\n01 июля 2021 — 13:10 ГТРК «Башкортостан»\n2018 йылдың 1 ғинуарынан һуң балаһы тыуған ғаиләләргә льготалы ипотека программаһы оҙайтыла. Рәсәй президенты Владимир Путин ошо туралағы махсус документҡа ҡул ҡуйҙы. 2018 йылдың 1 ғинуарынан һуң беренсе йәки артабанғы балаһы тыуған ғаиләләр 2023 йылдың 31 декабренә тиклем беренсел баҙарҙа ипотека алырға йәки әлегеһен бөтә срокка 6% менән рефинансларға мөмкин. Шулай уҡ Владимир Путин икенсе льготалы ипотека программаһының ғәмәлдә булыу ваҡытын 2022 йылдың 1 июленә ҡәҙәр оҙайтырға ҡушты. Уның буйынса ставка — 7 проценттан, ә кредит күләме өс миллион һумдан артмаҫҡа тейеш. 4 июндә дәүләт башлығы Санкт-Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумының пленар ултырышында ошондай тәҡдимдәр менән сығыш яһағайны.


Купить БУ Hyundai Tucson 2.0 AT (140 л.с.) 4WD 2008 года за 527 000 ₽ в Санкт-Петербурге в кредит | Plaza\nHyundai Tucson 2.0 AT (140 л.с.) 4WD 2008 года с пробегом 161 000 км.


Дилерский центр Ориент-моторс 2\nТольятти , ул. Юбилейная, д. 91


МосГУ - проходной балл ЕГЭ по предметам, бюджетные места и стоимость обучения\nЦентр подготовки к ЕГЭ > Выбрать направление вуза > Гуманитарные науки > Московский гуманитарный университет (МосГУ)\nMin стоимость: 81 000 руб\nMax стоимость: 242 000 руб\nАдрес: 111395, г. Москва, ул. Юности, 5\nТелефон секретариата ректората: +74993745280\nГруппа в VK: https://vk.com/mosgu_univer\nСайт студсовета: https://vk.com/mosgu_studsovet\nТелефон студсовета / Председателя: +79825211049\nКонтакт председателя студсовета: Инна Сахно\nАдрес студсовета: 111395, г. Москва, ул. Юности, 5, корп. 3, каб. 317\nМосковский областной казачий институт технологий и управления (филиал МГУТУ им К.Г. Разумовского «Первый казачий))


20 апрель 2021, 16:10\nБашҡортостандың Учалы районы Сәфәр ауыл Советы башлығы эшкә һалҡын ҡарауҙа ғәйепләнә. Тәфтиш версияһы буйынса, тап уның ғәмһеҙлеге дүрт йәшлек малайҙың берәҙәк эттәрҙән таланып үлеүенә килтергән.\nРәсәй Тәфтиш комитетының республика буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ауыл Советы башлығы халыҡтың Сәфәр ауылында хужаһыҙ эттәрҙең иркен йөрөүе тураһында ялыуҙарына иғтибар итмәгән.\n«Ул мөрәжәғәттәрҙе тейешенсә ҡарамай ҡалдырған һәм законда билдәләнгән тәртиптә эттәрҙе аулауға ғариза менән Учалы районы хакимиәте килешеү төҙөгән махсус ойошмаға ла, район хакимиәтенә лә мөрәжәғәт итмәгән», — тип билдәләнеләр ведомствола.\nИлдар Байбурин тотолған, тәфтишселәр судҡа түрәне ҡулға алыу тураһында документ әҙерләй. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәйҙең Тәфтиш комитеты рәйесе Александр Бастрыкин ошо эште тикшереүҙе шәхси контроленә алған.


Көндәр һыуынды - газ приборҙарын тикшерегеҙ!\nКөндәр һыуынып, йылытыу миҙгеле башланыу менән «Газпром газ бүлеү Өфө» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә көнкүрештә газды хәүефһеҙ файҙаланыуҙы пропагандалау буйынса сираттағы айлыҡ иғлан итте.\nАйлыҡтың төп бурысы—көнкүрештә «зәңгәр яғыулыҡты» хәүефһеҙ ҡулланыу мәсьәләләренә халыҡтың иғтибарын йәлеп итеү. Ҡулланыусыларҙың фатирҙарында һәм өйҙәрендә газ приборҙарын эксплуатациялағанда ҡағиҙәләрҙе үтәү мөһимлегенә иғтибарҙарын йүнәлтәбеҙ.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, газ ҡорамалдарын ҡулланыу ҡағиҙәләрен боҙоуҙан килеп сыҡҡан ғәҙәттән тыш хәлдәр кәмемәй. Айырыуса йылытыу миҙгеле башында ҡазалар даими булып тора. Көн һайын тиерлек газ ҡорамалдарын һәм һыу йылытыу приборҙарын ҡулланғанда кешеләрҙең һөрөм газы менән ағыуланыу осраҡтары теркәлеп тора. 2015 йылда Башҡортостан Республикаһында 5 кеше һөрөм газы менән ағыуланып үлде, ә 2016 йылда 7 кешенең ғүмере өҙөлдө. Газ приборҙарын ҡулланыуҙың ябай ҡағиҙәләрен үтәгәндә бындай фажиғәләр булмаҫ ине.\nГаз ҡорамалдарын хәүефһеҙ эсплуатациялауҙа йорт хужалары яуаплы булыуын иҫтән сығарырға ярамай. Төтөн, һөрөм газы сыҡҡан һәм елләтеү каналдарын һәр ваҡыт тикшереп торорға, боҙоҡлоҡтар булһа, уларҙы ремонтлауға һәм техник хеҙмәтләндереүгә газ хужалығы белгестәрен йәлеп итергә кәрәк. Хеҙмәтләндереү, ремонт һәм газ ҡорамалдарын алмаштырыу кеүек эштәрҙе махсуслаштырылған ойошма белгестәре генә башҡара ала. Йорт йәки фатир эсендәге газ ҡорамалдарын (ВДГО, ВКГО) техник хеҙмәтләндереү махсуслаштырылған ойошма менән төҙөлгән килешеү нигеҙендә генә атҡарыла. Техник хеҙмәтләндереүгә йорт эсендәге газ ҡорамалдарын ҡулланыу хәүефһеҙлеген тәьмин итеү маҡсатында профилактик эштәр, ҡоролмаларҙы, торлаҡ эсендәге газ үткәргестәрҙе һүндереү, (шул иҫәптән подъезд, фасад эсендә) инә. Бынан тыш, махсуслаштырылған ойошма тәүлек әйләнәһенә авария-диспетчер хеҙмәтләндереүе ойоштора.\nГаз ҡорамалдарын ҡулланғанда төтөн сығыу һәм елләтеү каналдарының торошона айырым иғтибар бүлергә кәрәк. Уларҙың емерелеп тороуы, тығылыуы йәки туңыуы тартыу көсөн кәметә. Әгәр төтөн тартыу юлы эшләмәй икән газ ҡорамалдарын эшләтеү ҡәтғи тыйыла! Бындай осраҡта һөрөм газы менән ағыуланыу ҡурҡынысы янай. Шуға күрә газ ҡаҙанлығын тоҡандырыр алдынан тартыу көсөн түбәндәгесә тикшереп ҡарарға була: газ ҡорамалының бәләкәй тикшереү тәҙрәһенә ҡағыҙ киҫәге яҡынайтығыҙ. Әгәр ҡағыҙ киҫәге тикшереү тәҙрәһенә табан бөгөлә икән, тимәк тартыу бар, киреһенсә булһа, йәки ҡағыҙ киҫәге шул килеш ҡалһа, төтөн тартыу юлы эшләмәй. Тартыу көсөнөң булмауы айырыуса мейес горелкалары һәм газ приборҙарының янғын ҡалдыҡтары төтөн тартыу юлы аша сыҡҡан ҡоролмалар ҡулланғандарға хәүефле. Мейес һөйрәмәһә газ ҡаҙанлығының йәки һыу йылытыу приборының автоматикаһы эшкә егелеп, техника эшмәкәрлеген туҡтатырға тейеш. Әгәр автоматика эшләмәһә, һөрөм газы менән ағыуланыу, хатта вафат булыу ҡурҡынысы янай.\nҺөрөм газы менән ағыуланыуҙың тәүге билдәләре үҙен белдергәс тә (күреү насарайһа, ҡолаҡ ишетмәй, маңлай ауырта башлаһа, баш әйләнһә) газ приборҙары менән ҡулланыуҙы туҡтатырға, уларҙың крандарын ябырға кәңәш ителә. Йортоғоҙҙо елләтеү өсөн тәҙрәләрҙе һәм форточкаларҙы асығыҙ һәм «04» һандарына шылтыратып авария-диспетчер хеҙмәтен сыҡырығыҙ.\nЙорт һәм фатир эсендәге газ ҡорамалдарын (ВДГО,ВКГО) тәртиптә тотоу һәм хәүефһеҙ ҡулланыу уларҙы даими техник хеҙмәтләндереү һәм ремонт ярҙамында тәьмин ителә.\nКөнкүрештә ҡулланылған газ ҡорамалдары 3 йылға 1 мәртәбә техник хеҙмәтләндереүе үтергә тейеш. Әгәр ҡоролманың ҡулланыу ваҡыты сыҡһа, уны яңыртыу зарур.\nЙорт һәм фатир эсендәге газ ҡорамалдарын хәүефһеҙ ҡулланыуҙың мотлаҡ шарты булып төтөн сығыу һәм елләтеү каналдарын хеҙмәтләндереү иҫәпләнә. Газ менән ҡулланыуҙың 11 пунктына ярашлы, шуны иҫтә тотор кәрәк: был каналдарҙың төҙөклөлгө өсөн күп ҡатлы йорттарҙа—идарасы компаниялар, ә шәхси хужалыҡтарҙа йорт милекселәре яуаплы.\n«Газпром газ бүлеү Өфө» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһы халҡына көкүрештә газ менән файҙаланыуҙың ябай ҡағиҙәләрен тағы бер тапҡыр хәтеренә төшөрә. Ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәмәү фажиғәгә килтереүе ихтимал.\nГаз приборҙары менән файҙаланғанда:\n—газ колонкаһын һәм ҡаҙанлыҡты тоҡандырыр алдынан төтөн тартыу юлдарын тикшерегеҙ;\n—газ менән һыу йылытыу приборҙарын, йылытыу мейестәрен тоҡандырыр алдынан һәр ваҡыт төтөн тартыу системаһының төҙөклөгөн тикшерегеҙ, шиберҙе (завод мейесенең төтөн юлындағы ҡапҡасы) асырға онотмағыҙ;\n—эшләп торған приборҙарҙы ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ;\n—газ приборҙарына балаларҙы һәм газ менән ҡулланыу ҡағиҙәләрен белмәгән ке-шеләрҙе яҡын ебәрмәгеҙ;\n—газ менән файҙаланып бөткәс, газ приборҙарындағы һәм уларҙың алдында-ғы крандарҙы ябығыҙ;\n—газ килеүҙән туҡтаһа, шунда уҡ крандарҙы ябығыҙ һәм 04 телефоны аша авария-газ хеҙмәтен саҡырығыҙ;\n—газ еҫе килһә, йәки газ сығып тороуын шәйләһәгеҙ, тәҙрә, форточкаларығыҙҙы асып, бүлмәгеҙҙе елләтегеҙ, газ приборҙары менән ҡулланыуҙы туҡтатығыҙ, электр приборҙарын тоҡандырмағыҙ, телефон, электр шылтыратыуы менән ҡулланмағыҙ, газ таралмаған ерҙән «04» телефонына шылтыратып, авария-диспетчер хеҙмәтен саҡыртығыҙ;\n—газ приборҙарын таҙалыҡта һәм төҙөк тотоғоҙ;\n—бөтә етешһеҙлектәрҙе газ хеҙмәте белгестәре төҙәтергә тейеш.\n—фатирығыҙҙа мебель, көнкүреш техникаһын урынлаштырғанда газ үткәргестәрҙе ҡапларға, уларҙы гипсокартон йәки мебель артына йәшерергә ярамай!\n—ҡыш көнө төтөн сығыу юлдарының туңып тығылып тормауын даими тикшерегеҙ.\n—төтөн юлдарын һәм вентиляция каналдарын рөхсәтһеҙ ремонтлау, өҫтәмә тыйыла.\nБинала газ еҫе сыҡһа:\n—газ приборҙары менән ҡулланыуҙы туҡтатығыҙ;\n—приборҙарҙың крандарын ябығыҙ;\n—ут тоҡандырмағыҙ, тәмәке тартмағыҙ, электр приборҙарын һәм электр утын тоҡандырмағыҙ, электр шылтыратыуын һүндерегеҙ;\n—«04» телефонына шылтыратып авария хеҙмәтен саҡыртығыҙ (газ булмаған урындан).\nҮҙ белдегегеҙ менән йортоғоҙға, фатирығыҙға газ үткәрмәгеҙ, газ ҡорамалдарын урынынан шылдырмағыҙ, махсуслаштырылмаған ойошмаларҙың хеҙмәттәре менән ҡулланмағыҙ. Бындай эштәрҙе тик махсуслаштырылған ойошма хеҙмәткәрҙәре генә башҡара ала!\nГаз плитәләрен бинаны йылытыу өсөн файҙаланмағыҙ. Газ приборҙары урынлашҡан бүлмәлә йоҡларға, ял итергә ярамай.\nШыйыҡлатылған газ баллондарын фатирығыҙҙа, подвал, гараж, балкон һәм лоджияларҙа һаҡламағыҙ!\nГаз менән тәьмин итеү системаларына (газ үткәргестәр, һүндереү, газ ҡоролмалары) сит кешеләрҙең тығылыуын күрһәгеҙ, кисекмәҫтән авария-дистепчер хеҙмәтенең «04» телефонына, кеҫә телефонынан «104» һәм полицияға «02» шылтыратығыҙ.\nИҫегеҙҙә тотоғоҙ! Көнкүрештә газ менән ҡулланыуҙың хәүефһеҙлек ҡағиҙәлерән теүәл үтәгәндә генә үҙегеҙҙең генә түгел, яҡындарығыҙҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итәһегеҙ.\nГаз менән бик һаҡ булығыҙ! Иғтибарһыҙлыҡ, битарафлыҡ үҙегеҙҙе, туғандарығыҙҙы, күршеләрегеҙҙе фажиғә килтереүе ихтимал. Газ приборҙары менән яҡшы эш итә белеү һәм ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәү генә бәлә-ҡазанан ҡотҡарыр.