ཡེ་ཤུ་བོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར་བཤད་པ། － མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།\nཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ། 2012-02-27\nསྤྱི་ལོ་1643ལོའི་ཡས་མས་ཤིག་ལ། ཧན་ཏིས་བཀྭང་གིས་མངགས་པའི་ཞིས་པཱན་ཡའི་ཡེ་ཤུ་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཚོས་བོད་ཡུལ་མངའ་རིས་སུ་སླེབས།གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ནང་འཁོར་དང་བཅས་མི་ཉུང་ངུ་ཞིག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་ཡེ་ཤུ་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཚོས་གུ་གེ་རུ་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ཞིག་ལ་རྐང་ཚུགས་འཛིན་ཡང་། མཐར་འབངས་གྱེན་ལོག་བྱུང་བས་རྒྱལ་པོ་ཡང་རྒྱལ་ས་ཤོར་ནས་ཡུལ་གཞན་དུ་འཁྱམས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་། ཞིས་པཱན་ཡའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཚོས་གུ་གེ་ནས་ཧན་ཏིས་བཀྭང་(梵蒂冈)ལ་བསྐུར་བའི་ཡི་གེ་ནང་དུ།བོད་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་རྩ་བ་ནས་ཉམས་སོང་བའི་ཤུལ་རོ་ཞིག་རེད་ལ།དེ་སྔོན་ཡེ་ཤུའི་བྱིན་རླབས་ཡུལ་འདིར་བརླབས་ཡོད་པའི་རྟགས་སུ་ང་ཚོའི་ཆོས་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་མནབས་པའི་སྐུ་བེར་ཡང་ཁོ་ཚོའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་གྱོན་བཞིན་འདུག་ཅིང་། གྷི་རིགས་ཀྱི་དམག་མི་ཚོས་གྱོན་པའི་དམག་ཞྭ་ནི་འདིར་བླ་མ་ཚོས་མནབས་བཞིན་འདུག ཁོ་ཚོས་ཚོགས་ཞྭ་ཟེར།ཨ་ཧོ་ཏ་བའི་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་རྟགས་ཆོས་འབྱུང་བསྣོལ་མའི་དཔེ་རིས་དེ་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་ནས་གང་ས་གང་དུ་ཁྱབ་ཡོད།. མདོར་ན་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ནང་གི་ཕྱག་ལེན་མང་པོ་ཞིག་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་རུ་མཐོང་ཐུབ་བོ།།ཞེས་འཕྲིན་ཡིག་དུ་མ་ཞིག་བསྐུར་བ་རྣམས་ཧན་ཏིས་ཀྭང་གིས་ཤིན་ཏུ་གསང་རྒྱ་བྱས་ཀྱང་།དེའི་གྲས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཁ་ཅིག་ཕྱི་ལ་འཁྱར་སོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་པ་ལ་ལས་ཡེ་ཤུའི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་དུ་མངའ་རིས་ཀྱི་གུ་གེ་དང་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་སུ་ཐེངས་དུ་མར་གནས་སྐོར་བྱས་པ་རེད།.\nརྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཨོ་བཞུགས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་༼དཀོན་མཆོག་གི་ཞལ་སྒྲོས་སྟེང་གི་གླིང་བུ༽་ལས། ཡེ་ཤུ་ནི་རྒྱལ་ཁམས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ།ཡུལ་གཅིག་ནས་ཡུལ་གཞན་ལ་འགྲིམས་པ་སོགས་ཀྱིས་དུས་འདའ་བར་བྱེད་ཅིང་།ཁོང་སྐུ་ཚེ་ཐུང་ངུ་ཞིག་ལས་མ་བཞུགས་ཏེ། བགྲོང་བའི་སྐབས་སུ་ཏག་ཏག་དགུང་ལོ་སོ་གསུམ་ལ་སོན་པའི་གཞོན་ནུ་ཞིག་ཡིན།ཁོང་འཚོ་བའི་དུས་ཡུན་དེར་སྐུ་ཉིད་ནས་རང་གི་བསམ་དོན་ལྟར་རིག་པས་འཚོལ་རྟོག་བྱེད་དེ།ཡོད་ཚད་ རང་གི་དགོངས་དོན་རླབས་པོ་ཆེ་བསྒྲུབ་པའི་དམིགས་འདུན་གྱི་ཆེད་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གོ་ཆ་བགོས་ནས་ཨེ་ཇེབ་དང་།ཁ་ཆེ།དྲི་ཟའི་ཡུལ་སོགས་སུ་ཕེབས་མྱོང་ཞིང་།\nབཤད་ཚུལ་ལྟར་ན། ཡེ་ཤུ་ཁོང་ད་དུང་བོད་ཡུལ་དུའང་ཕེབས་ཞེས་ཟེར། སྐབས་དེར་བོད་ཡུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་མེད་ཀྱང་།དེར་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་(དོན་དུ་བོན་པོའི་ཆོས་ལ་བཤད་པར་སྣང་ཡང་མིང་དངོས་སུ་བཀོད་མེད)་ཏེ།སྙིང་རྗེའི་ཆོས་ལུགས་ཡོད་ཅིང་།ཕྱིས་སུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་ནས་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉམས། ཡེ་ཤུ་བོད་ཡུལ་དུ་སྙིང་རྗེའི་ཆོས་སྦྱངས་ནས་ཕུལ་བྱུང་གི་སློབ་དཔོན་དུ་གྱུར་ནས།ལོ་༣༠ ལ་ཡུལ་སྐོར་དང་།རྟོག་ཞིབ་བགྱིས་པའི་མཐར་ལོ གསུམ་ལ ་ཆོས་བསྒྲུབས་པའི་ལག་ལེན་མཛད། དེའི་ཕྱིར། ལོ་སུམ་ཅུའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ལོ་རྒྱུས་མི་གསལ་བས་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཡིན་ལ།དེ་སྔོན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ལོ་སུམ་ཅུ་ནི། གསང་བའི་སྒོ་ནས་རིག་པས་བསྐོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཕྱིན། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་ཟེར།། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་པས་ཡེ་ཤུའི་ལོ་༣༠ ཡར་སྔོན་དེ་དེ་འདྲ་མི་གླེང་ལ།ཕལ་ཆེར་ཡར་སྔོན་གྱི་ཡེ་ཤུ་དེ་བྱུང་མེད་པ་ཞིག་དང་མཚུངས་སོ།། དོན་དུ་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ཀྱི་ལོ་སུམ་ཅུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་སྟེ། ཕྱིས་ཀྱི་ཡེ་ཤུའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་ཚད་ཏག་ཏག་ཡར་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་ཅུ་ལས་ཐོབ་པ་ནི་གོར་མ་ཆག་གོ། ཞེས་གསལ། (དཔེ་ཆ་འདི་ནི་རྒྱ་ཡིག་ཡིན་ཞིང་། མིང་ལ་ ༼上帝唇边的长笛༽.ཟེར།东方出版中心ཤར་ཕྱོགས་དཔེ་སྐྲུན་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས།)\nཡེ་ཤུ་མ་འཁྲུངས་སྔོན་གྱི་ཨ་ཧོ་ཏ་བའམ་ཡུའུ་ཐེ་ཆོས་ལུགས་པ་ཚོས་གཙོ་བོ་མའོ་ཤེས་ཀྱིས་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཆོས་སྤྱོད་བཅུའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཡིན་ལ། བྱ་བ་ཅི་བྱེད་ཀྱང་ཆོས་སྤྱོད་བཅུ་དང་མཐུན་མི་མཐུན་གྱི་ལེགས་ཉེས་འབྱེད་པ་ལས། དོན་གྱི་གནས་ལུགས་ཐོག་ནས་བདེན་རྫུན་གྱི་དཀར་ནག་འབྱེད་པ་མེད་པས། ཡེ་ཤུ་ལགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཏེ། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཆོས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྒྲུབས་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པས། ཨ་ཧོ་ཏ་བའི་ཆོས་དཔོན་ཚོས་མ་དགའ་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཡེ་ཤུ་གསལ་ཤིང་སྟེང་བཀྱིགས་ཏེ་རྐང་ལག་བཞིར་གཟེར་མས་བཏབ་ནས་བགྲོངས་སོ། ཡེ་ཤུ་ཁོང་གིས་སྙིང་རྗེའི་ཆོས་ལུགས་འདི་གནས་རི་སྟེ་གངས་རི་དཔལ དང་ལྡན་པ་ནས་རྙེད་ཅེས་པའི་གནས་རི་དེ་ནི་གངས་ཏི་སེར་གོ་དགོས་ཤིང་། ཡེ་ཤུ་གསལ་ཤིང་སྟེང་བཀྱིགས་ནས་རྐང་ལག་བཞིར་གཟེར་མས་བཏབ་ནའང་དེར་བསམ་ངན་མ་བཅངས་པར་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རང་སྟེང་དུ་བླངས་པར་བཤད་པའང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྒྲུབ་ཐབས་རྣམས་ལས་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རང་གི་ལུས་སྟེང་དུ་ལེན་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་ཧ་ཅང་མཚུངས་ སོ།། མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་ནི་མུ་སྟེགས་པའི་རིག་སྔགས་རྣམས་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཡོད་པས། སྟོན་པའི་སྔོན་ནས་ཡོད་ཅེས་བཤད། རྒྱ་གར་གཅེར་བུ་པའི་སྟོན་པ་ཁྱུ་མཆོག་ཀྱང་ཁོང་གི་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་བོ་སྟེ་གཞན་ལ་འཚེ་བ་སྤང་བའི་ཆོས་ནི་གངས་ཏི་སེ་ནས་ཐོབ་ཅེས་བཤད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐེག་ཆེན་པ་ཚོས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་དོན་དུ་འོག་མིན་དུ་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་པའི་འོག་མིན་ཡང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་ཡོད་ཚུལ་བུ་སྟོན་གྱིས་བཤད་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་གངས་ཏི་སེ་རུ་ཡོད་ཚུལ་བདེ་བྱེད་བདག་པོའི་ལྷ་ལས་ཕུལ་བྱུང་གི་བསྟོད་འགྲེལ་དུ་གསལ་བ་སོགས་མདོར་ན་གཞན་ལ་འཚེ་བ་སྤང་བའི་ཆོས་ཏེ་སྙིང་རྗེ་བྱ་བ་དེའི་འབྱུང་ཁུངས་དངོས་ནི་གངས་ཏི་སེའི་ཕྱོགས་ལ་ཐུག་ཡོད་པས། ཨོ་བཞུགས་ཀྱིས། ཡེ་ཤུ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་སྙིང་རྗེའི་ཆོས་ལུགས་སྦྱངས་ཟེར་བ་དེར་བདེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་སྙམ། སྙིང་རྗེའི་ཆོས་ལུགས་སྦྱངས་ཟེར་བ་ནི། ཕྱི་གླིང་བའི་བཤད་ཕྱོགས་ཏེ། དེ་ལ་བོད་སྐད་དུ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་མོའི་སྐོར་ཡིན་ཟེར། ཨོ་བཞུགས་ལགས་ཀྱིས་ཁུངས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནམ་ཟེར་ན། ཨོ་བཞུགས་ཀྱི་སྔོན་ལ། ཡེ་ཤུ་བོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཟེར་བའི་བཤད་ཚུལ་མང་སྟེ། ཨུ་རུ་སུའི་ལྗོངས་རྒྱུ་གསར་འགོད་པ་ཉུས་ཀོའུ་ལ་སི་ནོ་ཐོ་ཝིས་སི་ལགས་སྤྱི་ལོ་1887ལོར། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཁམས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་བྱ་བ་ལས་ནང་གསེས་ཀྱི་ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་ སོང་། ཧེ་མིས་དགོན་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་སླེ་ནས་སྤྱི་ལེ་ཉེར་ལྔའི་མཚམས་སུ་ཡོད་ཅིང་། ནོ་ཐི་ཝིས་སི་ལགས་སྟེས་དབང་གིས་དགོན་འདི་ནས་༼ཡེ་སར་ཀྱི་པུ་ཏི༽་བྱ་བ་དེ་མཐོང་ཞིང་། དེ་ནང་དུ་ཡེ་ཤུའམ་ཡེ་སར་གྱི་སྐོར་འཁོད་ཡོད་ལ། ཡེ་ཤུ་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་ཡིན་དུས་ཁྱིམ་བདག་གི་རེ་བ་ལྟར་ཆང་ས་རྒྱག་དགོས་པ་ཐུག་བྱུང་བས། དེ་གཡོལ་ཐབས་སུ་ཚོང་པ་མང་པོ་དང་བསྡེབས་ནས་ཤར་བསྐྱོད་བྱས་པའི་མཐར་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས། དེར་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལོ་དྲུག་ལ་སྦྱངས། དེ་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ཏུ་ལྗོངས་རྒྱུ་བྱས་པའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་སྦྱོང་བའི་བློ་ཁ་ཕྱོགས། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ལུམ་བིའི་ཚལ་དུ་དགེ་འདུན་པའི་མདུན་ནས་པཱ་ལིས་ཡི་གེ་བསླབས་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བཏིང། དེར་ལོ་དྲུག་བསྡད་དེ་ནེ་པ་ལ་བརྒྱུད་ནས་བོད་དུ་སོང་། (དོན་དུ་རྒྱ་གར་བའི་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་ཏེ་གངས་ཏི་སེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ལ་གནས་སྐོར་དུ་ཕེབས། གངས་ཏི་སེ་རུ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་མོའི་ཞལ་མཇལ། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་སྙིང་རྗེའི་ལམ་བསྟན་པས་བདེན་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བརྙེས་ནས་ཐར་བའི་གོ་འཕང་ཐོབ། ཕྱིས་སུ་ཅིས་རྡོའུ་དཀོན་མཆོག་ཟེར།) དེ་ནས་ཨུ་རྒྱན་དང་ཏ་ཟིག་བརྒྱུད་ཕྱིར་དབྱི་སི་ལན་དུ་ལོག དེ་དུས་དགུང་ལོ་ཉེར་དགུ་ཡིན། དེ་ནས་དབྱི་སི་ལན་གྱི་འབངས་མི་རྣམས་ལ་བྱམས་སྙིང་རྗེའི་ཆོས་སྤེལ་བས། ཨ་ཧོ་ཏ་བའི་ཆོས་ཁྲིམས་དང་འགལ། ཆོས་དཔོན་ཚོས་ལྐོག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་ལ་རྔན་པ་བརྫངས་ནས་ཡེ་ཤུ་བགྲོང་དུ་བཅུག་ཀྱང་ཟེར། གང་ལྟར་ཡེ་ཤུ་གསལ་ཤིང་སྟེང་རྐང་ལག་བཞིར་གཟེར་མ་བཏབ་ཏེ་བཀྲོངས། དེ་ནས་ལོ་གསུམ་བཞིའི་རྗེས་སུ་ཡེ་ཤུའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་པཱ་ལིས་ཡི་གེར་ཟིན་ཐོ་བཀོད་དེ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས། ཕྱིས་སུ་ཧན་ཏིས་བཀྭང་གི་ཆོས་དཔོན་ཚོས་ཡིག་ཆ་དེའི་སྐོར་བསྲེགས་ནས་མེད་པར་བཏང་། དེའི་སྐོར་ཤེས་མཁན་རྣམས་ཀྱང་ལྐོག་ནས་མི་གསོད་མཁན་གྱི་ལག་དམར་མངགས་ཏེ་གསོད་དུ་བཅུག སླར་ཁོ་ཚོའི་བློ་ངོ་དང་མཐུན་པའི་ཡེ་ཤུའི་ལོ་རྒྱུས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ད་ལྟའི་༼དམ་པའི་གསུང་རབ༽་ཅེས་པ་འདི་བྱུང་ངོ་།།\nཧིན་རྡུའི་རྒྱལ་ཁོངས་ཡིན་པའི་དབྱིན་ཇི་པ་ཧྲི་ཝན་མུས་ཨ་ཞེས་ཏ་ནན་ཏ་ཨ་ཧྲི་སྤྱི་ལོ་1921ལོར། ཨ་རུ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་སོང་སྟེ། རྒྱ་གར་ལ་དྭགས་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དགོན་པ་ཧེ་མིས་དགོན་པར་ཕྱིན། ཡེ་ཤུའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་དག་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ཤིང་། གཙོ་བོ་ཁོས་ཨུ་རུ་སུའི་མཁས་པ་ནོ་ཧྲིའི་བཤད་རྒྱུན་དེ་བདེན་མིན་ཞིབ་འཇུག་བྱས། ཁོས་བྲིས་པའི་ཉིན་ཐོའི་ནང་དུ། ནོ་ཧྲིའི་བཤད་ཚུལ་དེ་ནི་ཧ་ཅང་བདེན་ལ་ཚད་མ་ཡིན་ཞེས་བཀོད་ཡོད། ཨ་ཧྲི་ལགས་ཀྱིས། ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པའི་༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽་དེ་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།ཕྱིས་སུ་ཁོའི་བརྩམས་ཆོས་གལ་ཆེན་གྱི་གྲས་སུ་འཁོད་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དོན་དག་ནི་ནོ་\nཨུ་རུ་སུའི་ལོ་ཧྲི་དང་ཡེས་ཙི་ཙོ་ཀྲི་སོགས་བསྡོམས་པས་མི་དགུ་ཡིས་སྤྱི་ལོ་1924ལོར། བོད་ཡུལ་དང་། ལ་དྭགས། ཡུ་གུར། ཁ་ཆེ། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་པ་སོགས་སུ་ལྗོངས་རྒྱུ་བྱེད་ཅིང་། སྐབས་དེར་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽་དང་། དམངས་སྲོལ་བཅས་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་རྟོག་ཞིབ་མཛད། ཁོའི་བརྩམས་ཆོས་༼ཡ་གླིང་གི་སྙིང་ཁོང་ས་གནས༽་བྱ་བ་རུ། ཡེ་ཤུ་ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར་ད་རེས་ཐེངས་དང་པོར་ཐོས་སོན་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་ཅང་མ་འགོར་བར་། བཤད་ཚུལ་འདིའི་རིགས་རྒྱ་གར་དང་། ལ་དྭགས། ཡ་གླིང་ལྟེ་དབུས་བཅས་སུ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཟེར། ཡང་ལོ་ཧྲི་ལགས་ཀྱིས་སྤྲུལ་བའི་སྐུ་ཡེ་ཤུ་ལགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ངག་རྒྱུན་རྣམས་ཁ་ཆེ་དང་། ལ་དྭགས། སོག་པོ། ཡུ་གུར་བཅས་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲྭ་བ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་ཤེས་མཁན་\nསྤྱི་ལོ་1939ལོའི་དབྱར་ཁར། ༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽བྱ་བ་ཡང་བསྐྱར་འཛམ་གླིང་གིས་དོ་སྣང་བྱས་པ་རེད། ལོ་དེར་ཏག་ཏག་སུའུ་སི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རོལ་དབྱངས་པ་གྲགས་ཅན་ཁཱ་སི་པོ་ལིས་དང་ཁོང་གི་སྐུ་ལྕམ་གཉིས་ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་ལ་ཕྱིན་ཏེ། ༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽་བྱ་བའི་དཔེ་ཆ་དེར་པར་བརྒྱབ་ཏེ་སིའུ་སི་ལ་འཁྱེར། དགེ་རྒན་ཁཱ་ལགས་དགུང་ལོ་གྱ་ལྔར་སོན་སྐབས་སྔོན་གྱི་པར་རིས་དེ་དག་ཨ་རུའི་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་པ་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ལ་སྤྲད་དེ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་དུ་བཅུག་པས། རྒྱལ་སྤྱིའི་མཁས་པ་ཚོས་གདེང་འཇོག་དང་བརྩི་འཇོག་ཆེན་མོར་མཛད་དོ།།\nསྤྱི་ལོ་1951ལོར། ཨ་རུའི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་གྲགས་ཅན་ཝེས་ཅེམ་རྡོ་ཀི་ལེ་སི་ལགས་ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་༼ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱབ༽་ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་བརྩམས། དེ་ནང་དུ་ཡེ་ཤུ་དེ་སྔོན་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཧེ་མིས་དགོན་ལ་ཕེབས་མྱོང་བར་བཤད་ཅིང་། ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་ནི། ས་གནས་དེའི་ལྗོངས་རྒྱུ་ས་ཚུགས་ལྟེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དགོན་ཆེན་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཤིན་ཏུ་རིང་བས། ཁྱད་མཚར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་མང་། གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི། ཡེ་ཤུ་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞིའི་སྟེང་དགོན་འདིར་ཕེབས་ཏེ། ལོ་ཉེར་བརྒྱད་སྟེང་སླར་རང་རྒྱལ་དུ་ལོག. ཡེ་ཤུ་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་འོངས་སྐབས་ཁོང་གི་མཚན་ལ་ཡེ་སར་ཟེར་ཞེས་བཤད།.\nསྤྱི་ལོ1975་ལོར། ཨ་རུའི་ཅ་ཀྲིག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་དགེ་རྒན་ལཱ་ཝེས་སི་ལགས་ཆེད་དུ་ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་དུ་བསྐྱོད་དེ།༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽ ་བྱ་བའི་དཔེ་ཆ་དེ་སྐད་བསྒྱུར་བྱས་པའི་ནང་དོན་དག་ནི་སྐུ་ཞབས་ནོ་ལགས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་ཧ་ལམ་གཅིག་གོ།།\nསྤྱི་ལོ་1984ལོར། ཨ་རུའི་ས་རྒྱུས་རིག་པའི་མཁས་པ་སྐུ་ཞབས་ནཱ་ཡེ་ཁི་ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་དཔེ་ཆ་༼ཡ་གླིང་མཐོ་སྒང་གི་འཁྱགས་རོམ་དང་འབྲོག་པའི་མི་རིགས་བར༽་བྱ་བ་དེ་ནང་དུ། ལ་དྭགས་ཧེ་མིས་དགོན་གྱི་གྲྭ་བ་རྣམས་ལ་༼ཡེ་སར་གྱི་པུ་ཏི༽་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་བྱེད་པ་ན། དཔེ་ཆ་དེ་དངོས་གནས་དགོན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནང་དུ་ཡེ་ཤུ་དགོན་འདིར་ནང་ཆོས་སྦྱངས་པའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་འཁོད་འདུག སྐུ་ཞབས་ནཱ་ཡེ་ཁི་ནི། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་པོ་ཚང་གི་ས་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་དང་། ཨ་རུ་ཅ་ཀྲིག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཚན་རིག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་བཅས་ཡིན་པས། མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དེ་སྔོན་སྤྱི་ལོ་1958ལོ་ནས་1984ལོའི་བར་ཁོ་དང་ཁོའི་སྐུ་ལྕམ་གཉིས་བོད་ལྗོངས་དང་། བལ་ཡུལ། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ། ལ་དྭགས། ཨུ་རྒྱན། ཀྲུང་གོའི་ནུབ་བྱང་བཅས་སུ་ཐེངས་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་རྟོག་དཔྱོད་དུ་འགྲོ་མྱོང་ངོ་།།\n(༼耶稣到过印度༽作者: 侯格可斯登，另外一本是༼耶稣未被记载的岁月༽ ，作者:依丽沙白克)ཨོ་བཞུགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་༼དཀོན་མཆོག་གི་ཞལ་སྒྲོས་སྟེང་གི་གླིང་བུ༽་བྱ་བ་ལས་གཞན་ད་དུང་ཧུག་ཀི་ཁུ་སི་ཏིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་༼ཡེ་ཤུ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་པ༽་བྱ་བ་དང་།. ཡེས་ལེས་ཧྲ་པེ་ཁུ་ལེའར་གྱིས་བརྩམས་པའི་༼ཡེ་ཤུ་ཟིན་ཐོར་མ་བཀོད་པའི་ལོ་ཟླ༽་དང་། རེ་མོན་ཧན་ཉི་ཁས་བརྩམས་པའི་༼ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལས་མ་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤུ༽(印度教中未知的基督：雷蒙•潘尼卡著；王知成. 思竹 译)ཞེས་པ་བཅས་སུའང་ཡེ་ཤུ་བོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར་མང་དུ་འཁོད་ཡོད་པས།ཞིབ་ཏུ་བལྟ་འདོད་ན་དེ་རྣམས་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ།\nརྒྱའི་མཁས་པ་ལ་ལས་ཡེ་ཤུ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སྦྱངས་ཟེར་བ་ནི།བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཤེས་པའི་རྟགས་ཏེ།བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བོད་ལ་སོང་བ་ནས་ད་གཟོད་མགོ་བརྩམས་པ་ཡིན་པས་འདི་ཙམ་ཡང་མ་ཤེས་ནས་ལོ་རྒྱུས་དེ་འདྲ་བཤད་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཞེས་ཟུར་ཟ་བྱེད་འདུག། ངས་བལྟས་ན་དེ་ཡང་བརྙད་བཏགས་པ་ཞིག་རེད་དེ། ཡེ་ཤུ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་ནང་བསྟན་སྦྱངས་ཟེར་བའི་ཡུལ་ནི། སྲོང་བཙན་གྱིས་བོད་ཡུལ་གཅིག་གྱུར་མ་བྱས་གོང་གི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཡིན་པས། ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་སྲོང་བཙན་སྔོན་དུ་བན་བོན་གཉིས་ཀ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་དར་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་། རྒྱུད་སྡེའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འཁོད་པའི་ནང་དོན་ལ་གཞིགས་ནའང་། སྔགས་དར་བའི་ཡུལ་ནི་དེང་གི་མངའ་རིས་དང་། ཁ་ཆེའི་ཡུལ། ཨུ་རྒྱན་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་ལ། སྒོས་སུ་གངས་ཏི་སེ་ལྟེ་བ་བྱས་ནས་མཐའ་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དུས་འཁོར་དང་བདེ་མཆོག་སོགས་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ལ་དཔྱད་ན་ཤེས་ནུས་པ་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའང་སྐུ་དངོས་སུ་མངའ་རིས་ལ་ཕེབས་ནས་ལང་གཤེགས་དང་། མ་དྲོས་པས་ཞུས་པའི་མདོ། དུས་འཁོར། གདུགས་དཀར་སོགས་མདོ་སྔགས་མང་པོ་ཞིག་\nཡུལ་འདིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། དེར་མ་ཟད་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་༼རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་༽དུ། རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱིས་བོད་ཡུལ་གངས་ཅན་ལ་སོགས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་མཆོད་རྟེན་མང་དུ་བཞེངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་པར་བཤད་ལ། གནས་བཅུའི་ཆོ་ག་རྣམས་སུའང་།གངས་རི་ཆེན་པོ་ཏི་སེ་ན།། འཕགས་པ་གནས་བརྟན་ཡན་ལག་འབྱུང་། །ཞེས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་སྟེ་གངས་ཏི་སེའི་ཡུལ་དུ་ཐེག་ཆེན་གྱི་གང་ཟག་བཞུགས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་། དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མི་བཞུགས་ཞེས་སུས་བཤད་ཕོད་དམ། འདི་འདྲའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་ལུགས་མཐའ་ཡས་པ་ཞིག་མཆིས་ཀྱང་། དགོས་དབང་གིས་སྲོང་བཙན་ལ་མཆོད་བརྗོད་དང་དེའི་རྒྱུད་པ་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་གཞན་དག་གྱི་ནར་དོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲོང་བཙན་ནས་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་ཞེས་པའི་བཤད་ཡམས་དེ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པ་རེད། ད་དུང་དེང་གི་ཨ་མདོའི་ཡུལ་ལ་སྲོང་བཙན་གྱིས་བོད་ཡུལ་གཅིག་གྱུར་མ་བྱས་གོང་ལ་འ་ཞའི་ཡུལ་ཟེར་ཞིང་། ས་གནས་དེ་དག་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་རྫས་དངོས་པོ་དང་ཡིག་ཚང་ཁག་ལ་དཔྱད་ན། འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་གཅིག་གྱུར་མ་བྱས་སྔོན་ནས་སངས་\nདེ་བཞིན་དུ་ལ་དྭགས་སོགས་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་ཡུལ་དུའང་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་ཡོད་པས། ཡེ་ཤུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་སྦྱངས་ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་གཙོ་བོ་གནའ་དཔྱོད་རིག་པའི་ལྟ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་ཚུལ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ།།། དེའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་གཞི་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་དུ་བཤད་པ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་རྗེས་ད་གཟོད་རང་གི་ལྟ་བ་བཤད་ཆོག་ཀྱང་།ཐོས་མ་ཐོས་དང་ཤེས་མ་ཤེས་ཀྱི་ངང་ནས་གཞན་ལ་ཟུར་ཟ་བྱེད་པ་ནི། རང་ཉིད་ཅོལ་ཆུང་ཡིན་པའི་རྟགས་བསྟན་པ་ལས་གཞན་བདེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ཕྱིན་ཕྱིས་སུ་ཤེས་ཚོད་འཛིན་པར་ཞུའོ།།\nམདོར་ན་ཡེ་ཤུ་བོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བས། དབྱིན་ཡིག་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ་ཁག་ཏུ་འདིའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་འཁོད་ཡོད་པ་མང་ཡང་། བོད་ཡིག་ཏུ་ཧ་ལམ་ད་ཆར་མཐོང་དཀོན། དེ་ནི་ང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་གིས་མ་འདང་བ་ཞིག་རེད་བསམ་གིན་ཡོད།ཡེ་ཤུ་བོད་དུ་ཕེབས་པ་གལ་སྲིད་བདེན་ན་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆུ་མགོ་བོད་ལ་ཐུག་ཡོད་པས།དེ་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་ཅིག་ཡིན་ཕྱིན་བོད་ཀྱི་ན་གཞོན་མཁས་པ་ཚོས་ཕྱིས་སུ་འདིའི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་དང་གཙིགས་འཛིན་བྱས་ནས་མུ་མཐུད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་རེ་བ་ཞུའོ།།\n2012-02-27 ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། ཀློག་གྲངས། མཆན ཡོད།


“རླངས་འཁོར་བཀྲུ་ས”དང“རླངས་འཁོར་འཁྲུད་ས”གཉིས་ལས་གང་འགྲིག་ལ་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2020-12-09 15:01:04 དྲ་རྒྱ་ལས་བཏུས། པད་མ་ཚེ་རིང་། ཀློག་གྲངས།\nནང་དོན་གནད་བསྡུས། བྱེད་པོ་གཞན་འབྲེལ་གྱི་བྱ་ཚིག་ཕལ་མོ་ཆེའི་དུས་གསུམ་གྱི་ཡིག་གཟུགས་མི་འདྲ་བ་དང་། དངོས་པོ་བདག་གཞན་གྱི་དབྱེ་བའང་བྱེད་པོ་གཞན་འབྲེལ་གྱི་བྱ་ཚིག་ལས་བྱེད་པོ་གཞན་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བྱ་ཚིག་ལ་མེད་པས། “རླངས་འཁོར་བཀྲུ་ས་”འམ“རླངས་འཁོར་འཁྲུད་ས་”ལྟ་བུའི་མིང་འདུས་མར་འཕྲད་ན། བཀྲུ་དང་འཁྲུད་གཉིས་ལས་གང་འབྲི་བའི་སྐོར་ལ་བསམ་གཞིག་མི་གཏོང་ཐབས་མེད་ཡིན་ལ། འདིར་ཁོ་བོས་ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དེ་གཉིས་ཀའི་གང་བྲི་དགོས་པ་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་ཁུལ་བྱས་ཡོད་པས། རང་རེའི་སྐད་དང་ཡི་གེའི་འཕྲིན་ལས་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་ཡོང་བར་སྨོན།\nཐ་སྙད་གཙོ་བོ། དངོས་པོ་བདག་གཞན། མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས། བྱེད་པོ་གཞན་འབྲེལ། ལས་ཙམ།\nང་ཚོས་ནམ་རྒྱུན་ཚོང་ཁང་གི་སྒོ་བྱང་སོགས་སུ་རླངས་འཁོར་བཀྲུ་ས་དང་། ཁ་པར་བཙོང་ས། གོས་འཁྲུད་ཁང་། དཔེ་འཚོང་ཁང་ལྟ་བུའི་མིང་འདུས་མ་འདི་རིགས་མང་དུ་མཐོང་ཐུབ་ལ། མིང་འདུས་མ་རེ་རེའི་ནང་དུ་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པའམ་བྱེད་པོ་གཞན་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་མིང་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་དེ་དག་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན། ཡིན་ནའང་། ལ་ལས་བཀྲུ་དང་བཙོང་སོགས་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་འབྲི་བ་དང་། ཁ་ཤས་ཀྱིས་འཁྲུད་དང་འཚོང་སོགས་ད་ལྟ་བའི་ཡིག་གཟུགས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད། འོ་ན་དོན་དུ་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་གཉིས་ཀའི་གང་བྲིས་ན་འགྲིག འདི་ནི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་གཡོལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་འཁུམས་པས། ངེས་གསལ་དུ་གཏོང་བ་ནི་ང་ཚོ་དེང་རབས་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཡོངས་ཀྱི་ལས་སྐལ་དུ་བབས་འདུག་གོ །འདིར་ཁོ་བོས་རང་རེའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀུན་གྱི་ཕྱི་མོ་སུམ་རྟགས་གཉིས་སུ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་བདག་གཞན་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་ནས་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པར་བྱའོ། །\nསྤྱིར་རང་རེའི་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པའི་གཞུང་དུ་སྔོན་འཇུག་ལྔ་བོ་དགོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་སྟོན་པའི་སྐབས་སུ། ཕོ་ནི་འདས་དང་གཞན་བསྒྲུབ་ཕྱིར། །མ་ནིང་གཉིས་ཀ་ད་ལྟར་ཆེད། །མོ་ནི་བདག་དང་མ་འོངས་ཕྱིར། །ཤིན་ཏུ་མོ་ནི་མཉམ་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གཙོ་ཆེར་དམིགས་ནས་སྔོན་འཇུག་རྣམས་བདག་གཞན་དང་དུས་གསུམ་གང་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་ཡོད་ནའང་། བདག་གཞན་གཉིས་དུས་གསུམ་གྱི་ཡིག་གཟུགས་གང་གིས་མཚོན་པ་དངོས་སུ་མ་བྱུང་། ཕྱིས་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཆའི་ལག་ལེན་དངོས་ལ་ཡང་ཡང་བརྟགས་མཐར། “བདག་གི་དངོས་པོ་མཚོན་པའི་སྒྲ་གདངས་སམ་ཡིག་གཟུགས་ནི་བྱ་བ་ད་ལྟ་བ་མཚོན་པའི་སྒྲ་གདངས་སམ་ཡིག་གཟུགས་དང་མཐུན“པ་དང་། ”བྱ་བའི་ལས་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་མཚོན་པའི་སྒྲ་གདངས་སམ་ཡིག་གཟུགས་ནི་བྱ་བ་མ་འོངས་པ་མཚོན་པའི་སྒྲ་གདངས་སམ་ཡིག་གཟུགས་དང་མཚུངས” པར་ཤེས། དེ་ཡིན་པས་ན། བཀྲུ་སའམ་འཁྲུད་ས། བཙོང་སའམ་འཚོང་ས་ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་བྲི་དགོས་སམ་ད་ལྟ་བའི་ཡིག་གཟུགས་བྲི་དགོས་པ་ལ་དེ་དག་སོ་སོ་བདག་གཞན་གང་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པ་ཤེས་ན་རྨོངས་པའི་མདུད་པའང་ངང་གིས་གྲོལ་འགྲོའོ། །\nདཔའ་རིས་སངས་རྒྱས་ལགས་ཀྱིས། “བདག་གཞན་ཞེས་བྱའི་རྩ་བ་ནི། །བྱ་བྱེད་ལས་གསུམ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། །བྱེད་པ་ལ་ནི་གཙོ་ཕལ་གཉིས། །བྱེད་པ་གཙོ་བོ་སྒྲུབ་མཁན་དང་། །བྱེད་པ་ཕལ་བ་སྒྲུབ་སྤྱད་ཡིན། །ལས་ལ་བྱ་ཡུལ་བསྒྲུབ་བྱ་གཉིས། །བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་ལས་ཙམ་དང་། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལས་དངོས་ཡིན། །”ཞེས་དང་། “ཤིང་བཟོས་སྟ་རེས་ནགས་ཚལ་དུ། །སྡོང་བོ་བཅད་ནས་ཆོད་པ་ལས། །ཤིང་བཟོ་བྱེད་པ་གཙོ་བོ་དང་། །སྟ་རེ་བྱེད་པ་ཕལ་བ་ཡིན། །ནགས་ཚལ་གཅད་ཡུལ་ལས་ཙམ་དང་། །སྡོང་བོ་གཅད་བྱ་ལས་དངོས་ཡིན། །” ཞེས་དང་།“ཤིང་བཟོ་སྟ་རེ་བཅད་པ་གསུམ། །བདག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། །ནགས་ཚལ་སྡོང་བོ་ཆོད་པ་གསུམ། །གཞན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཤིང་བཟོ་ལ་སོགས་བྱ་ཚིག་གིས། །མཚོན་པར་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། །གཅོད་པ་བོ་ཡིས་གཅོད་བྱེད་ཀྱིས། །གཅད་སའི་གཅད་བྱ་བཅད་ཆོད་ཅེས། །ཐ་སྙད་འདི་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན། །” ཞེས་པའི་གསུང་ལ་བལྟས་ན། ནགས་ཚལ་ནི་ལས་ཙམ་སྟེ་གཞན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པས། གཅད་ཡུལ་དང་གཅད་ས་ཞེས་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་བྲིས་ཡོད་དོ། །\nདཀར་ལེབས་དྲུང་ཡིག་པདྨ་རྡོ་རྗེས། “བྱེད་པོ་བྱེད་པ་བྱེད་ལས་བདག །བྱ་ཡུལ་བྱ་རྒྱུ་བྱ་ལས་གཞན། །” ཞེས་བྱ་ཡུལ་དང་བྱ་རྒྱུ་གཉིས་ཀ་དངོས་པོ་གཞན་དུ་གཏོགས་པར་བཞེད་ཅིང་། ཡང་ཁོང་གིས་“བྱ་ཡུལ་ཞེས་པ་བྱེད་པ་པོས། །བྱ་བ་གང་རུང་བྱེད་པའི་ཚེ། །བསྒྲུབ་བྱ་དེ་ཡི་བརྟེན་སའམ། །བྱ་བ་བསྒྲུབ་ས་དེ་ཉིད་ཡིན། །དཔེར་ན་བུ་ལོན་གཏང་སའི་ཡུལ། །དབུལ་བོ་ཉིད་ལས་ནོར་དེ་མིན། །དེ་བཞིན་ལག་པ་བཀན་ས་ཡང་། །རྡོ་ཤིང་སོགས་ལས་ལག་པ་མིན། །གཅད་བྱའམ་གཅད་རྒྱུ་ལྕང་མ་སྟེ། །གདབ་རྒྱུའི་ས་བོན་ལྟ་བུའོ། །” ཞེས་དང་། “གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་ཆུ་གཉེར་གྱིས། །དཀར་ལྟེར་འཕང་ལོ་བསྐོར་ལྟ་བུ། །…… བསྐོར་སའམ་བྱ་ཡུལ་དཀར་ལྟེའི་སྟེང་། །བསྐོར་བྱ་ཤིང་གི་འཕང་ལོ་སྟེ། །” ཞེས་བརྟེན་ས་དང་། བསྒྲུབ་ས། གཏང་ས། བཀན་ས་སོགས་བྱ་ཡུལ་ཡིན་པ་ཚང་མར་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་བྲིས་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། འདིར་བྱ་ཡུལ་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བྱ་ཡུལ་དང་དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས་ལགས་ཀྱི“ལས་ཙམ”ཞེས་པ་དང་། ལྕགས་ཐར་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་“བྱ་ཡུལ་ལའང་བྱ་བ་གང་ཞིག་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ལྷོད་ཀྱི་དབང་གིས། དངོས་ཡུལ་དང་འབྲེལ་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་”ཅེས་པའི་སྐབས་ཀྱི“འབྲེལ་ཡུལ”རྣམས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱིས།\nསྐལ་བཟང་འགྱུར་མེད་ལགས་ཀྱིས། “བྱ་བ་གང་ཞིག་བྱེད་པ་པོ་གཞན་དང་དངོས་སུ་འབྲེལ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་དང་། དེའི་བྱེད་པ། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱེད་ལས་ད་ལྟ་བ་བཅས་ལ་དངོས་པོ་བདག་ཅེས་བྱ་ཞིང་། བྱེད་པ་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་། ལས་ཀྱི་དངོས་པོ། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་ལས་མ་འོངས་པ་བཅས་ལ་དངོས་པོ་གཞན” ཞེས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཁྲིད་རྒྱུན་ལག་བསྟར་མར་གསུངས་ཤིང་། ཁོང་གིས “བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པའི་བྱ་ཚིག་གི་དངོས་པོ་བདག་གཞན་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་དོན་མི་འདྲ་བའི་མིང་ངམ་མིང་གི་ཚོགས་པ་བསྒྲུབ་པ་ནི་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་བཟོ་ཐབས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རང་རེའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་ལ་མ་རྨོངས་པའི་རྟགས་ཡིན་ལ། ཡང་དེབ་དེར། “བྱ་བའི་ཡུལ་མཚོན་པའི་དངོས་པོའི་མིང་ནི་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པའི་བྱ་ཚིག་གི་མ་འོངས་པའི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གནས་ཡུལ་བསྟན་པའི་རྐྱེན‘ཡུལ’་ལམ‘ས’སྦྱར་ནས་གྲུབ་པ་དཔེར་ན། གཅད་ཡུལ་དང་བྲི་ཡུལ། གཅད་ས་དང་བྲི་ས་ལྟ་བུ ”ཞེས་བྱུང་བ་དང་། ད་དུང་།“གཅད་ཡུལ་ནགས་ཚལ་དུ་གཅོད”ཞེས་དང“གྱོན་གོས་བཀྲུ་སའི་ཁང་བ།” “བསྒྲུབ་ཡུལ་（ས་གནས）དང་ཉོ་ཡུལ་（ཁྲོམ）”སོགས་གོ་སླའི་དཔེ་ཡི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བསྟན་པས་རྟོག་པའི་དྲ་བ་རྣམ་པར་བསལ་ཏོ། །\nའབྲུ་འགྲེལ་འཕྲུལ་ལྡེའི་གསལ་འགྲེལ་ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུའང་། “（དཔེར་ན། ཡི་གེ་འབྲི་ལྟ་བུའི་བྱེད་ཚིག་ལ་མཚོན་ན）བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ（བཀྲ་ཤིས་ལྟ་བུ）དེ་ཉིད་དང་དེའི་བྱེད་པ（འབྲི་བྱེད་ཀྱི་ལག་པ། འབྲི་སྙུག་འབྲི་བའི་བྱེད་ལས）དང་བཅས་པ་ལ་ནི་བདག་ཅེས་བྱ་ཞིང་། དེའི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི（བྱ་ཚིག་གིས་མཚོན་པའི）ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ（བྲི་གཞིའི་ཤོག་བུ། བྲི་བྱའི་ཡི་གེ་བྲི་བའི）བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་གཞན་ཞེས་བྱའོ། །”ཞེས་དང་། “དེའང་བྱེད་ཚིག་གིས་མཚོན་དགོས་པ་ནི། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ། བྱེད་པའི་ལས་གསུམ་ཡིན་ཞིང་། དེ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གསུམ་ཞེས་བརྗོད་ན། རེ་རེ་ནས་བདག་གཞན་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་བདག་ཡིན་པར་གོ་ཐུབ། བྱ་ཚིག་གིས་མཚོན་དགོས་པ་ནི། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཡུལ་བྲི་གཞི་ཤོག་བུ་ལྟ་བུ་དང་། བྱ་རྒྱུའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་གནས་པའི་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་བྲི་བྱའི་ཡི་གེ་ལྟ་བུ་དང་། ལས་དེ་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་བྲི་བའི་བྱ་བ་ལ་བྱ་བའི་ལས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་གསུམ་ཡིན་ཞིང་། དེ་རྣམས་ལ་གཞན་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གསུམ་ཞེས་བརྗོད་ན། རེ་རེ་ནས་བདག་གཞན་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་གཞན་ཡིན་པར་གོ་ཐུབ་པའི་དགོས་པ་ཡོད་པའོ། །” ཞེས་གསལ་བོར་གསུངས་ཡོད་པས་རེ་རེ་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་ངལ་བ་མ་མཆིས་སོ། །\nསྤྱིར་“དངོས་པོ་བདག་དང་གཞན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཆ་འདི་ཡང་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་མིང་གི་གྲུབ་ལུགས་ཀྱི་དོན་ལ་དགོས་པ་ལྷག་པོ་མེད་ཀྱང་། བྱ་བ་ཞིག་གི་འགྲུབ་རྐྱེན་སོ་སོའི་བར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གི་གནས་ལུགས་རྟོགས་པ་ལ་དབྱེ་སྒོ་གཞན་ཀུན་བས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ ”དང་“བྱ་བ་དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འཕྲད་ཅིང་ལྟོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་ཞིག་ཡིན་”པ་དང་། “འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ལས་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། །སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གསུམ་དུ་མཐུན་རྐྱེན་དྲུག་སྟེ། བདག་གི་དངོས་པོ་གསུམ་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་གསུམ་ལེགས་པར་འཛོམས་ན། འདོད་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་ལ། མཐུན་རྐྱེན་ཁེར་རེ་ཞིག་ཆད་ཀྱང་ཅི་འདོད་དོན་དུ་མི་སྨིན” པའི་དབང་གིས། སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བྱེད་པོ་གཞན་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་མིང་ལ་དངོས་པོ་བདག་གཞན་གྱི་རྣམ་གཞག་མཛད་པ་ནི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཁོ་ན་ངེས་པའི་ཕྱིར་མིན་པར་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་གནས་ལུགས་བསྟན་པའི་ཆེད་ཀྱང་ཡིན་པས། རང་ཅག་གིས་སྔོན་བྱོན་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་དག་ཤེས་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཏེ། ལག་ལེན་དངོས་སུའང་དཀའོ་སྙམ་ནས་སླ་མོའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་འདོད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་རིང་དུ་སྤངས་ནས་རང་སྐད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་འདི་དག་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་ན་སྐད་ཆའི་གཏན་ཚིགས་མི་ཉམས་པ་དང་བོད་སྐད་སོ་མི་ལུག་པ་སོགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ལྡན་པར་སེམས་སོ། །\nབོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོར། སྲོ་ཁང་། བསྲོ་ཁང་། འབྲི་ཤོག བྲི་ཤོག སྲེག་ཁང་། བསྲེག་ཁང་། སྲེག་རྫས། བསྲེག་རྫས། སློབ་དེབ། བསླབ་དེབ། འབྲི་དེབ། བྲི་དེབ། གཏོད་ས། གཏད་ས་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གདམ་ངའི་ཚུལ་དུ་བཞག་ཡོད་ཀྱང་། བོད་སྐད་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ངེས་སྲོལ་དང་མཐུན་པ་ནི་ཕྱི་མ་རྣམས་ཡིན་ལ། སྔ་མ་རྣམས་མ་དག་པའོ། འོན་ཀྱང་ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་སྨྲ་ཅི་དགོས། སྔོན་ཀྱི་མཁས་ཆེན་དེ་ཚོའི་རྩོམ་དུའང་སྔ་མ་རྣམས་མང་དུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། “མཁས་ཆེན་དེ་དག་ཀྱང་རང་སྐད་གོམས་ཤུགས་ཀྱིས་བྱ་བའི་མིང་གི་འཇུག་པ་སླའོ་སྙམ་ནས། མ་བརྟགས་པའི་དབང་གིས་བློ་ངོར་མ་ངེས་པ་འདྲ། དེ་ཕྱིར་ཁོང་རྣམ་པས་བྱ་བྱེད་ལས་གསུམ་དང་དུས་གསུམ་དང་བཅས་པ་བདག་གཞན་གྱི་ཟླས་ཕྱེ་བ་ལས། དབྱེ་སྒོ་ལ་ལ་མ་འདུས་པ་དང་། ལ་ལ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་མ་ཆགས་པའམ་འཛིངས་པར་གྱུར་བ་ནི། ཕལ་ཆེར་ཐུགས་དགོངས་དེ་ཕྱོགས་མ་ཁེབས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་པའང་གནས་ལུགས་མེད་པའི་གཏམ་ག་ལ་ཡིན། དེར་མ་ཟད། བྱ་བའི་མིང་གི་དུས་གསུམ་ལས་མ་འོངས་པའི་ཚབ་ཏུ་ད་ལྟ་བའི་ཡིག་གཟུགས་འབྲི་བ་དང་། འདས་ཚིག་གི་ཚབ་ཏུ་སྐུལ་ཚིག་འབྲི་བ་སོགས་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་ད་ལྟའི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ཅིག་ཏུ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་གནས་པ་ནི་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་ཡིན་ལ། ཡིག་སྐད་ལ་ཡིག་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པས། ཁ་སྐད་དང་བསྟུན་ཆེས་ན། ནམ་ཞིག་ཨ་མདོ་བས་བྲིས་པའི་རྩོམ་རྣམས་དབུས་གཙང་བས་མི་གོ་བ་དང་། དབུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་དག་ཁམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་ཚོད་དུ་ལྷུང་སྲིད་པས་ན། སྐད་ཡིག་གི་དག་ཆ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་གཙུག་ལག་རིག་གནས་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྙམ་མོ། །\n1.མེ་ལ་བསྲོ་དང་བསྲོ་ཁང་སོགས། །བས་འཕུལ་ས་ལ་ར་བཏགས་པའོ། །（བོད་ཀྱི་བརྡའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་བོ།）\n2.རབ་དགའི་དགའ་སྟོན་དཔལ་འབྱོར་འདི། །ལག་ལྡན་ཆུང་མ་གཡོ་མེད་དུ། །རྟོད་ཐག་གདགས་སའི་དབྱུག་པ་སྟེ། །ཐིག་ལེ་ཅན་གྱི་ཡིད་འཛིན་གྲོང་། །（རྒྱལ་བོ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད། ཞང་ཞུང་ཆོས་དབང་གྲགས་པ།）\n4.ཀློང་གསལ་མན་ངག་སྡེ་ཡི་གནད་བསྒོམས་པའི། །སྔོན་བྱོན་ཞིག་པོ་རྣམས་ཀྱི་བསྒྲུབ་ས་ཡིན། །（དཔལ་གྱི་བསམ་ཡས་མཆིམས་ཕུ་ལ་བསྟོད་པ་རྡོ་རྗེའི་གཱ་མ་ཀ ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་གླིང་བ།）\n5.སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་རོལ་ཆས་སོགས་སེར་སྦེང་གི་ཚུལ་གྱིས་བསྒྲུབ་ཁང་ནས་དོན་ཏེ་ཤར་གྱི་ཐོ་མདུན་དུ་འཁོད། （གསང་སྤྱོད་སྙན་བརྒྱུད་དང་སྒྲུབ་ཐབས་རྒྱུན་ཁྱེར་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཞུགས་སོ། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་རིས་མེད་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་བོ།）\n6.དེ་མ་གྲུབ་ན་རང་གི་བསྒྲུབ་ཁང་གི་ཐེམ་འོག་ཏུ་སྦས་ཀྱང་རུང་། མཆོད་གནས་དབང་བསྡུས་ཡིན་ན་སྒོའི་ཡ་ཐེམ་ལ་སྦ་བ་ཡིན། （ཛམ་དམར་དང་དབྱུག་གུ་མ་མཆེད་གསུམ་གྱི་ཆོས་སྐོར་བཞུགས་སོ། ཨ་མེས་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།）\n9.དེ་བསྐུར་ཡུལ་གྱི་སློབ་མ་མཆོག་དེ་ནི། སྔར་དབང་གིས་སྨིན་ཟིན་པར་སློབ་མ་མཆོག་དེ་ངོས་འཛིན་པའི་གཞུང་ཚིག་གི་ནུས་པ་ལས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །（སྡོམ་གསུམ་རབ་དབྱེའི་དཀའ་འགྲེལ་སྦས་དོན་གནད་ཀྱི་སྙིང་པོ་གསལ་བྱེད་ལས། ཕྱག་ཆེན་རྩོད་སྤོང་སྐབས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་བཞུགས་སོ། མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ།）\n10.རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ནས་ལོག་སྟེ་བསྐུར་ས་ནས། འབེན་གང་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་བྱུང་ནས་དེ་ལྷས་ཁྱེར་ཏེ་བསྐུར་ས་དང་ལོགས་བྱུང་པ་གསུམ་ན་རྡོ་རིང་འདོམ་རེ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ནང་ན་རྡོའི་མཆོད་རྟེན་རེ་བཞུགས་སོ། །（རྡོ་རྗེའི་གདན་རྣམ་བཤད་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག་བཞུགས་སོ། བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲི།）\n12.སྔར་གྱི་སྦྱིན་སྲེག་གཞིར་བྱས་པ་ལ། བསྲེག་ཁང་བརྩིགས་ནས། ཐོག་མར་བགེགས་ཞི་དྲག་གིས་སྦྱང་བ།（ཀུན་རིག་གི་ཞི་བའི་སྦྱིན་སྲེག་བཞུགས་སོ། ། གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེ）\n13.དུག་ཁང་ནི་ཁྲུས་ཁང་ངམ་བསྲོ་ཁང༌། དཔྱ་བ་ནི་འཕྱ་བ། སྔ་ཟ་ནི་སྔ་བ།（དག་ཡིག་མཁས་པའི་འབྱུང་གནས་ལས་བརྡ་གསར་རྙིང་གི་སྐོར། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ།）\n14.བསྲོ་ཁང་བསྟེན་པར་བྱའོ། །བསྲོ་ཁང་གི་བྱ་བ་ནི་གྲམ་ས་ཆེ་བར་བཟང་ངོ་། །དཀྱིལ་དུ་སྐར་ཁུང་ཕྱི་རུབ་ལ་ནང་ཡངས་པ་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་གདོད་དོ།（གཞུང་པོ་ཏི་ལྔའི་རྩ་བ་བཞུགས་སོ། ། རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོ་སོགས།）\n15.སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོ་དོན་མཛད་ཚུལ་དང་། བསྲོ་ཁང་སྒྲུབ་ཚུལ་དང་། དགེ་འདུན་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་སྔོན་གྲུབ་ཆེན་ཀམྦྷ་ལས་ཀྱང་གྲུབ་པ་ཐོབ།（རྟེན་གསུམ་བཞེངས་ཚུལ་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན།）\n16.བོན་དགོན་འདུས་སྡེ་སོགས་གོང་སྨོས་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཤོས་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲུབ་སྡེ་དང་། བསླབ་གྲྭ་མཁན་པོ་བླ་མ་བཅས་ལ་འབྲེལ་དང་མཐུན་པར། དར། གོས་ཆེན། ཐེར་ཕྲུག །གཅན་ཤུན། ཇ་དངུལ་སོགས་ནམ་བཟང་སོ་སོར་གང་ཟབ་རེ་ལེགས་པར་ཕུལ།（བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་སྐོར་ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་སྣང་བ་མཆོག་སྦྱིན་བཞུགས་སོ། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་རིས་མེད་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་བོ།）\n17.སྒོ་རུམ་དང་གཟུར་ཁང་དུ་ངེད་རང་གིས་བརྟག་པ་བྱས་པའི་འབབ་ལུགས། ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་ལུང་བསྟན་སོགས་མཚུངས་པར་བྱུང་བ་ཡིན།（དཔལ་ས་སྐྱའི་སྐྱེས་ཆེན་འགའི་སྐུ་རྟེན་འགའི་གཟུངས་གཞུག་དང་རྟེན་དུ་མའི་དཀར་ཆག ཨ་མེས་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།）\n18. “བོད་ཀྱི་བསླབ་གྲྭའི་སྤྱི་དཔོན……”དང“བོད་ཀྱི་བསླབ་གྲྭའི་རིམ་པ”སོགས། （དག་ཡིག་མཁས་པའི་འབྱུང་གནས། ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ།）\n19.“དེ་དག་གི་བསྒྲུབ་གནས་དང་། གདན་ས།” （ཆབ་འགག་རྟ་མགྲིན་གྱི་ཆེད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།）\n20. “པོག་ཕོར། <རྙིང>སྤོས་ཕོར་ཏེ་བདུག་སྤོས་བསྲེག་སྣོད།”（བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།）\n22.གཙུག་ལག་ཁང་མང་པོའི་ཉམས་གསོ་དང་གསར་བཞེངས་མཛད་ཚུལ། གསུང་རབ་གླེགས་བམ་དུ་མ་བརྩམས་ཚུལ། བསྒོམ་གྲྭ། སྔགས་གྲྭ། བཤད་གྲྭ་སོགས་བཏབ་ཚུལ།（དཔལ་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ་ཆེན་པོའི་ཟབ་མོའི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་བྱུང་བའི་ཚུལ་ལེགས་པར་བཤད་པ་བསྟན་སྲུང་ཆོས་ཀུན་གསལ་བའི་ཉིན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ཨ་མེས་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།）\nསྤྱིར་དངོས་པོའི་མིང་ལ་དུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མི་འཇུག་པ་ནི་བདེན་མོད། འོན་ཀྱང་མིང་འདུས་མའི་ནང་དུ་བྱ་བའི་མིང་རེ་བྱུང་ན། དེ་དུས་གསུམ་གྱི་ཡིག་གཟུགས་གང་གིས་མཚོན་དགོས་པ་ནི་བསམ་བློ་མི་གཏོང་ཐབས་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པས། བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་དང་མི་འགལ་ཞིང་མི་མང་གིས་དང་ལེན་བྱ་སླ་བའི་སྐད་ཆའི་སྦྱོར་བ་སྤེལ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ལས། དྲ་ལམ་གྱི་འཕྲིན་སྟེགས་སྣ་ཚོགས་སུ་མངོན་པའི་རྩོམ་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པའམ། ཡིད་ལ་གང་དྲན་ཡིག་ངོར་ཕབ་པ་འགའ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ན་ནམ་ཡང་འཕེལ་རྒྱས་མེད་པ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། བྱ་བ་གང་བྱས་ནན་ཏན་དང་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་ལྡན་པར་གྱིས་ཤིག་གོ། །\n【1】【2】བརྡ་སྤྲོད་དོན་འགྲེལ་ཟབ་གནད་ཀུན་གསལ།[M] དོར་ཞི་གདོང་དྲུག་སྙེམས་བློ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1999（108）\n【3】【4】【5】 དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང་།[M] དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017（182）\n【6】【7】【8】བོད་སྐད་བརྡ་སྤྲོད་སྐོར་གྱི་དཔེ་རྒྱུན་དཀོན་རིགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཐུང་ངུ་འགའ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་མུ་ཐི་ལའི་ཕྲེང་བ། [M]དུད་བླ་བུ་ཆུང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012（282-283）\n【9】བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཁྲིད་རྒྱུན་ལག་བསྟར་མ། [M]སྐལ་བཟང་འགྱུར་མེད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004（446）\n【10】【11】འབྲུ་འགྲེལ་འཕྲུལ་ལྡེའི་གསལ་འགྲེལ་ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། [M]བུ་ཕྲུག་དང་གནས་བརྟན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1997（107-108）\n【12】【13】བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་དཀའ་གནད་གསལ་བཀྲོལ་རིག་འཕྲུལ་ལྡེ་མིག[M]ལྕགས་ཐར་རྒྱལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017（610）\n【14】དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང་།[M] དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017（183）\n【15】དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང་།[M] དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017（180）\nཕ་ཡུལ། གཙོས། （ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་གཙོས་གྲོང་ཁྱེར།）


དབུ་མའི་ལྟ་བ་བློ་འདས་ཡིན་མིན་སྐོར་གྱི་དཔྱད་བརྗོད། – རེབ་གོང་བོན་མང་དྲ་ཚིགས།\n2013 ལོའི་ཟླ 12 ཚེས 26 ཉིན། 2013 ལོའི་ཟླ 12 ཚེས 27 ཉིན། ཁྱུང་བཟང་།\tབཀླགས་གྲངས: 12,421\nདེ་ཡང་དབུ་མའི་ལྟ་བའམ་སྤྲོས་མེད་དོན་དམ་དེ་བློ་འདས་མ་ཡིན་པར་ཐལ། བློའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེར་ཐལ། བློས་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེར་ཐལ། ཡིན་པ་དེ་ཀུན་མཁྱེན་རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཚད་མ་རྣམ་འབྱེད་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲོན་མེའི་རང་འགྲེལ་ལས། གཞན་ཡང་སྤྲོས་མེད་དམ་དོན་དམ་གྱི་ཆ་བོན་ཅན། ཡུལ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། བློ་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དམ་བློ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། བློ་ནི་ཀུན་རྫོབ་རྟོག་བཅས་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདོད་ན་ཤེས་བྱ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཞི་མ་གྲུབ་པ་དང་། རྟོགས་མི་སྲིད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། ཡུལ་མ་ཡིན་པས་སོ། ། ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟོག་པའི་དངོས་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་མིན་ན། སྤྲོས་མེད་དམ་དོན་དམ་གྱི་ཆ་བོན་ཅན། ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་འི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། བློ་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། རྟགས་སླ་འདོད་ན། ཤེས་བྱ་ལ་སོགས་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེས་ན་རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ལ་རློམ་སེམས་མ་བསྐྱེད་མཁས་ལ་བརྟེན་པར་མཛོད། ཅེས་གསུངས་སོ། །\nཡང་སྤྲོས་མེད་དམ་དོན་དམ་བོན་ཅན། བློས་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་བ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། བློ་འདས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེར་ཐལ། བོན་གྱི་སྤྱན་ལྡན་ཆེན་པོ་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཚད་མའི་སྙིང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་རིག་པའི་གཏེར་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་ལས། གཉིས་པ་ལ་སྤྲོས་མེད་དོན་དམ་ཤེས་བྱ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན་འདོད་དེ། བློ་འདས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་གྱིས་གཞལ་བྱ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་གྱི་གཞལ་བྱ་ཡིན་ཀྱང་ཤེས་བྱ་མ་ཡིན་ཏེ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་དབྱིངས་ཤེས་དབྱེར་མེད་དུ་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གསུངས། །\nཡང་དབུ་མའི་སྤྲོས་མེད་དམ་དོན་དམ་མམ་དོན་དམ་བདེན་པ་དེ་བློའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན། མཚོན་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན། དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན། ཤེས་པའི་ཡུལ་སོགས་མ་ཡིན་པ་མེ་སྟོན་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་རང་འགྲེལ་ལས་དོན་དམ་པ་དེ་ནི་བསམ་དུ་མེད་དེ་བློའི་ཡུལ་མ་ཡིན། བརྗོད་དུ་མེད་དེ་ཚིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན། དཔེ་མེད་དཔེའི་མཚོན་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན། བལྟར་མེད་དེ་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན། བརྟག་ཏུ་མེད་དེ་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་དེ་ལྟར་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལྟ་བུ་ཡང་མཐོང་བ་མེད་པ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་མཐོང་ཞེས་ཐ་སྙད་གདག་སྟེ། གང་དུ་ཡང་མ་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་མཐོང་བའོ་ཞེས་པའམ། དོན་དམ་ཞེས་པ་ཡང་མིང་ཙམ་བརྡ་ཙམ་ཐ་སྙད་ཙམ་མོ། །ཞེས་གསུངས།\nཡང་འདིའི་དོན་དམ་བདེན་པ་ལ་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ལུགས་ཤིག་དགོས་པ་རྨེའུ་མཁས་པ་དཔལ་ཆེན་པོའི་ཁམས་འགྲེལ་ལས། མཚན་གཞི་ནི་སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་བཀག་ཙམ་དེ་མཚན་གཞི་ཡིན་ལ། རིག་པའི་ངོས་ནས་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དང་། ཡང་མེ་སྟོན་ཆེན་པོའི་དབུ་མའི་རང་འགྲེལ་ལས་དོན་དམ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཆད། །འོན་ཀྱང་སྤྲོས་པ་རྣམས་དང་བྲལ། །ཞེས་པ་གཉིས་པ་དོན་དམ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། །མཚན་མེད་ལ་སོགས་སྤྲོས་པར་འགྱུར་བས་བཞག་ཏུ་མེད་པའོ། ། འོན་ཀྱང་གདུལ་བྱ་ལ་མཚོན་པ་ཙམ་སྤྲོས་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་བྲལ་བ་ཡིན་ཞེས་པ་ཙམ་མོ། ། ཞེས་གསུངས།\nལུང་འདི་དག་གིས་དབུ་མའི་དོན་དམ་བློ་འདས་ཡིན་པ་བསྟན་ལ་བློ་ལ་ནམ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་རྟོག་སྣང་ཞིག་མ་གཏོགས་མི་འདུག་པས་དེས་མཐའ་ཐམས་ཅད་ནས་བྲལ་བའི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཇི་ལྟར་མཐོང་། བློ་ཡིས་མཐོང་སོང་བ་ཡིན་ན་འགྲོ་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་གལ་མདོ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་དྲི་མེད་གསལ་སྒྲོན་ལས་བདེན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་འཇོག་པའི་སྐབས་སུ་ཁ་ཅིག་གིས་བློ་ངོར་གྲུབ་པ་འདོད་དེ། རྫུན་ལ་ཁྱབ་ཆེ་ལ་དོན་དམ་ལ་མ་ཁྱབ་སྟེ། སྨྲ་བསམ་ཚིག་ལས་འདས་དེ་བརྗོད་དུ་མེད་ཅེས་གསུངས། ཞེས་པ་དག་དགོས་མེད་དུ་ཐལ་འགྲོ་བ་ལས་ཅི་ཡོད།\nང་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློ་ཡིན་ན་བློ་འདས་འདོད་པ་འདི་དབུ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་འོང་བར་སེམས། ཇི་ལྟར་ན་དབུ་མ་མཚན་མ་ཀུན་བྲལ་ཅི་མི་སྣང་གི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་བདེན་པ་བཞག་ན་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ལུགས་འཇོག་དགོས་ལ་འདིའི་ལུགས་ལ་འཇིག་རྟེན་གྲགས་སྡེ་དོན་དམ་ཞིག་མེད་པར་སེམས། དེ་དེའི་ལུགས་ལ་ཡོད་སོང་བ་ཡིན་ན་མཚན་མ་ཀུན་བྲལ་ཅི་སྣང་ཞེས་པའི་གོ་བ་དང་འགལ་བའི་མ་ཚད་དོན་དམ་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཡང་འགལ་བར་གནས་ཡོད། འདིའི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་ཡིན་ན་ཟབ་མོ་གཏམ་གྱི་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པར་འདོད། དབུ་མ་འདིའི་ལུགས་ལ་ལམ་ལྔ་མེད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདིའི་ཚོགས་སྦྱོར་གྱིས་གནས་སྐབས་སུ་གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་འདིའི་དོན་དམ་བདེན་པ་མ་རྟོགས་པས་དེ་གཉིས་ལམ་མཚན་ཉིད་པ་མ་ཡིན། ངས་དེ་ལྟར་ཟེར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྨེའུ་སྟོན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་དཔལ་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཁམས་འགྲེལ་ལས་གལ་ཏེ་ལམ་གྱི་སྲིད་པ་ལ་ལམ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་ལ་མཐོང་ལམ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་ཅི་ཞེ་ན། མོས་པར་སྤྱོད་པའི་ལམ་མན་ཆད་ནི་ལམ་མཚན་ཉིད་པ་མ་ཡིན་ལ། ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ལམ་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་གྱི་སྲིད་པར་བསྟན་པས་སྒོམ་ལམ་ཡང་མཚོན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་པས་ཡིན། ང་གྲྭ་ས་ན་ཡོད་དུས་གོང་མའི་དགེ་བཤེས་ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ལ་སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མ་རྟོགས་ཙམ་གྱིས་རེད་ཟེར། དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཆུང་བར་སྣང་ཡང་། ངས་གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་ཐེག་ཆེན་དབུ་མའི་ལྟ་བ་རྟོགས་མ་རྟོགས་གྱིས་བཞག་ན་དགོས་གནད་ཅིག་མཐོང་བར་འདོད། རྒྱུ་མཚན་གང་རེད་ཟེར་ན། ལམ་གྱི་སྲིད་པ་འཆད་པའི་སྐབས་སུ་བློ་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་མཐོང་བས་སྤྲོས་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ལུགས་བཞག་ཡོད་པས་ཡིན།\nངས་གོང་ནས་གཙོ་ཆེ་ཟེར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་རེད་ཟེར་ན། བོན་གྱི་སྤྱན་ལྡན་ཆེན་པོས་བཞེད་པའི་སྤྲོས་མེད་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་རིགས་ཤེས་དེ་ཚོགས་ལམ་ཡིན་ལ་དེས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་རྟོགས་པས་དེ་བཀར་དགོས་པས་ཡིན། འོ་ན་རིགས་ཤེས་དེ་བློ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་བློ་ཡིན་སོང་ན་དབུ་མའི་ལྟ་བ་རྟོགས་པའི་དུས་མི་འོང་། བློ་ལ་ཀུན་རྫོབ་རྟོག་སྣང་གིས་ཁྱབ། འོ་ན་མེ་སྟོན་ཆེན་པོའི་དབུ\n་མའི་རང་འགྲེལ་ལས་བློའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་པ་དང་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་བློའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ན་ཆོག་མོད་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་ཞེ་ན། ལམ་གྱི་སྐབས་སུ་བློའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་མཐར་ཐུག་གི་སྐབས་སུ་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འདོད༼ཁ་ཅིག་གིས་གཟུང་འཛིན་ཅན་གྱི་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འདོད་པའི་རྗེས་སུ་ང་མི་འབྲང་།༽དགོས་པར་སེམས། གང་ལྟར་ལུང་འདི་ལ་ང་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཚོར་སྣང་གདའ།\nའོ་ན་རྗེ་མཉམ་མེད་ཆེན་པོའི་ཚད་མའི་ལུང་ཚིག་དེ་གང་ལ་འཇོག་ཅེ་ན། དེ་ནི་བློ་རྩ་ཆེན་དུ་ལྟ་བའི་རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན་སོགས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་མི་འདྲ། དེ་ནི་དབུ་མ་རོལ་བ་སྐྱེ་མཆེད་ལྟར་སྣང་བའི་ལུགས་ལ་དགོངས་པར་འདོད། དེ་ལྟར་མིན་ན་ཁྱོད་ཚོས་གང་ལ་འཇོག ཡང་ཁོང་གིས་མཛད་པའི་ས་ལམ་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲོན་མེ་རང་འགྲེལ་ལས་དང་པོ་ནི་སྟོང་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་དོན་དམ་དུ་བཞག་སྟེ། སྤྲོས་བྲལ་གྱི་རང་བཞིན་ཆ་དང་། བློ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་ཐག་ཁྲ་བཞིན་ནོ། ཞེས་གསུངས་པ་ལ་ངེས་པར་དུ་གཞིག་ན་བློ་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་བསྟན་ཡོད་པས་བསམ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། རོལ་བ་སྐྱེ་མཆེད་ལྟར་སྣང་གི་དོན་དམ་བདེན་པ་དེ་མཚན་མར་མ་གྲུབ་པའི་ཡིན་ལུགས་དང་བདེན་པ་ལ་འདོད་དགོས་ལ་དེའི་མཚན་མ་ནི་ཐ་སྙད་པའི་བློ་ཡི་མཚན་མ་གོ་དགོས་ལ་དེ་མ་གྲུབ་པས་ཡིན། གང་ལྟར་དབུ་མའི་ལྟ་བ་བློ་འདས་མ་ཡིན་པར་ཐལ། དབུ་མ་བ་གང་རུང་ཞིག་གི་ངོ་ལ་དབུ་མའི་ལྟར་བར་འདོད་མཁན་ཞིག་བློ་འདས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེ་ན། བསྐལ་བའི་བར་དུ་ཁྱབ་མེད་ཀྱི་ལན་འདེབས་ངེས་སོ། །འདིས་མཚོན་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་བློ་འདས་སུ་ཅུང་ཙམ་བརྗོད་པ་རེ་ཞིག་རྫོགས་སོ། །\n༢༠༡༠. ༡༡ . ༦—༨ཉིན་བྲིས།


ཀུན་དགའ་ཡེ་ཤེས། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༧ཚེས་༠༣ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཐོག དེའི་མཚོན་དོན་དང་། གཟུགས་རིས་ཀྱི་གྲུབ་སྟངས་སོགས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ནས། ཐོག་མའི་ཁྱུང་ནི་འདོད་རྒྱལ་གྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ནས་རིམ་གྱིས་ཤེས་རིག་གི་གོ་དོན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཏུ་ཆགས་པ་དང་། དེ་ལས་དམ་པ་ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་འདི་འཕེལ་བ་མ་ཟད། ས་མིང་དང་མི་མིང་སོགས་མང་དུ་ཆགས་ཡོད་པ། དེའི་འབྱུང་ཡུལ་ཕྱྭ་ནས་དབྲ་ལ་ཆགས་ཏེ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱུང་གི་ཐ་སྙད་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ཡར་སྔོན་ནས་ཞང་བོད་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང་། ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་པ་ཡས་མས་ནས་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་བསྟན་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཁྱུང་། རིགས་རུས། ལྷ་སྒྲུང་།\nཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཡང་སྙིང་གང་ཞིག་ནས་མཆེད་པའི་སྐོར་ལ་ད་ཡོད་དཔྱད་འབྲས་གསལ་བོ་ཅི་ཡང་མ་རྙེད་ན་ཡང་། གཅིག་བྱས་ན་ཐ་སྙད་འདི་ནི་ཆེས་གདོད་མའི་བྱ་དངོས་གང་རུང་ཞིག་ལ་འཇུག་པའི་འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་ཞིག་ཏུ་འགྲུབ་སྲིད་ལ། དེ་ལ་འགྲེལ་བ་རྒྱག་རྒྱུ་ནི་ངལ་བའི་ལས་སུ་འགྱུར་ཉེན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་འདི་ལ་གོ་བ་ལོག་འགྲེལ་དུ་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཚབ་ཆེན་གྱི་སེམས་ཁྲེལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་ཆེ། འོན་ཀྱང་། ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིས་དུས་རིམ་མི་འདྲ་བའི་ནང་མཚོན་དོན་སྣ་ཚོགས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་སྟོན་བཞིན་པ་ཇེ་གསལ་དུ་འོངས་ལ།སྐབས་སྐབས་སུ་སྲོག་ཆགས་ཤིག་གི་ངོ་བོར་ཐིམས་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་སྐབས་སུ་དཔའ་རྒོད་གང་རུང་ཞིག་གི་དཔུང་སྣོན་དང་། དཔའ་རྟགས་སུ་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པའི་མཚོན་བྱེད་དུ་གོ་ལ། དེ་བཞིན་སྐབས་སྐབས་སུ་ནད་མུག་འཁྲུག་རྩོད་སོགས་ཀྱི་མགོ་གནོན་དུ་གྱུར་བའི་ཡ་མེད་ཀྱི་མཐུ་དབང་འཛིན་པའི་“ལྷ”གང་རུང་ཞིག་ཏུ་ཡང་གོ་བ་མ་ཟད། རྒྱན་ཚིག་གི་མཚོན་དོན་ལྡན་པའི་ཐ་སྙད་མཚོན་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད་ལ། དེ་ལས་བརྒྱུད་དེ་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་གོ་དོན་མང་པོ་ཞིག་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཞིག་དང་ལྷག་པར་དུ་ཐ་སྙད་ལ་སེམས་ཁུར་ཆེན་པོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་དེ་བཞིན་དུ་བཞག་པས་ཕངས་སེམས་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་འཁུམས།\nབོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་》①དང་། སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་《ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་ངོ་མཚར་རྒྱས་པའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》དེ་བཞིན་《ཁྱུང་པོའི་གདུང་རབས་མ་ཡིག་གཡུ་མགོ་མ་》སོགས་ལས་ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་ཞུང་ཞེས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་བརྡ་སྐད་དེའི་བོད་འགྱུར་གྱི་དོན་ལ་གོ་བར་བྱས་ཏེ། ཞང་ཞུང་སྐད་དུ་ཞུང་ཞག་ཅེས་བྱ་བ་བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་རུ་གྲགས་སོ་②ཞེས་ཁྱུང་ཞེས་པ་བོད་སྐད་ཡིན་པ་དང་།དེའི་ཞང་སྐད་དུ་ཞུང་ཞག་ཟེར་བར་བསྟན་ཡོད། དེ་བཞིན་སྨན་རིའི་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་ཚང་གིས་ཀྱང་“ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་ཁྱུང་གི་ལུང་པའམ་ཁྱུང་པོའི་ལུང་པ་ཞེས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་བཤད་”③ཅེས་གསུང་འདུག་ལ། དེ་དང་འབྲེལ་ནས་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་ཀྱིས་《གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ལ་སླར་དཔྱད་པ་》④ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ལས་“ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་སྐད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་རྙིང་བ་ཞིག་སྟེ། ཞང་ཞེས་པ་ནི་ས་གནས་སམ་ཡུལ་ལུང་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་སྲིད་པ་དང་། ཞུང་ཞེས་པ་ནི་ཞུང་ཞག་ཅེས་པའི་བསྡུས་ཚིག་སྟེ། གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་སྡེ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པ་ལ། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་དོན་ནི་ཞུང་ཞག་གི་མི་སྡེའམ་ཞུང་ཞག་གི་ཡུལ་ལུང་ཞེས་པའི་དོན་དུ་གོ་བ་དང་། དེ་བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་ལུང་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འཇུག་”པར་གསུངས་པ་སོགས་ལས་ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་བོད་སྐད་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཞུང་ཞེས་པ་ཞང་ཞུང་སྐད་ལས་ཁྱུང་གི་དོན་ཡིན་པ་གསལ་བོར་བསྟན། དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ཁྱུང་པོ་དང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར། ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ་སོགས་འབྱུང་ཁུངས་སྟོན་པའི་ཐ་སྙད་ཆགས་པ་སྟེ། ཁྱུང་གི་ཡུལ་ནས་བརྒྱུད་པའི་མི་རྒྱུད་ཡིན་པས་ཁྱུང་པོ་དང་། ཁྱུང་གི་ལུང་པ་ན་ཡོད་པའི་བླ་མཁར་ཡིན་པས་ན་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར། ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་སམ་ཁྱུང་གི་ལུང་པ་ནས་ཆད་པས་ན་ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ་སོགས་སུ་ཐོགས་འདུག དེ་ལྟར་བྱས་པས་ཞུང་ནི་ཁྱུང་དང་། ཞང་ཞུང་ནི་ཁྱུང་ལུང་གི་དོན་ལ་ཐད་གཏུག་བྱས་ཆོག་པ་འདྲ་ཞིག་ཆགས་ན་ཡང་། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཁྱུང་ལུང་ཞེས་པ་རིགས་རུས་གཅིག་གིས་བཟུང་པའི་ཡུལ་ལུང་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་མིང་དུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་།ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་སྲིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གཅིག་གམ། རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གང་རུང་ཞིག་གིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཟོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁམས་ཤིག་གི་དོན་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་ཡིག་གཞུང་རྙིང་པ་རྣམས་ལ་འདེད་ཀློག་བྱས་པས་ཧ་གོ་ཐུབ། དེ་ལྟར་བྱས་པས་གོང་གི་མཁས་དབང་རྣམ་བའི་དགོངས་པ་དང་རྩ་བ་ནས་འགལ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།\nཡང་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེའི་མཆེད་ཁུངས་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ལ་འདེད་བཞིན་པ་དེས་ཐོག་མའི་ཞང་ཞུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱུང་ལ་དད་མོས་སམ། དེ་ཡིས་ཞང་ཞུང་གི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་མཚོན་བཞིན་པ་གསལ་བོར་བསྟན་ལ། ཐ་ན་སྔ་རབས་ཞང་ཞུང་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཡབ་མེས་ཚོའི་མཆེད་ཁུངས་ཀྱང་བྱ་ཡི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་སྟོབས་ལྡན་སྲོག་ཆགས་འདི་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ཤིན་ཏུ་ཐལ་ཆེ་བའི་དད་པ་དང་ཞེན་ཆགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དེ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད།\n《ཚིག་མཛོད་བརྡ་དག་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》ལས་ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་ཤོད་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པའི་བྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་མིང་ ཡིན་ཟེར་བ་དང་། 《བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》སོགས་སུ་ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་གཅིག་ནས་སྔར་གྱི་བཤད་སྲོལ་བྱ་ཆེན་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་སུ་སྔར་བོད་ཀྱི་ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་གི་གྲས་ཤིག་ཞེས་གོ་དོན་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་ལས། བྱ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་བདེན་དོན་ལ་ཁྱུང་མཁའ་ལྡིང་རྙི་ལ་འཛིན་ཐབས་མེད།། སྟག་དམར་ཡག་ཐག་པས་བཏགས་ཐབས་མེད།། ཅེས་བཀོད་ཡོད།《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་》⑤ལྟར་ན། ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་ཞང་སྐད་དུ་ཡང་འཇུག་པ་སྟེ། དེའི་དོན་ནི་“གསེར་སྲང་ཕྱེད་ལ་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་བསྒྲུབས་པ་བྱས་པའི་ཛྭ་ལ་ཟེར་”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་བོན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཆེ་དྲུག་གི་ནང་གསེས་རུས་མིང་ལ་འཇུག་པ་དང་། འདབས་ཆགས་ཤིག་ལ་གོ་དགོས་པ་སོགས་བསྟན་པ་དེ་ལས་ཁྱུང་ཞེས་པ་ཞང་ཞུང་སྐད་དུ་ཡང་གོ་དོན་ཡོད་པར་བསྟན། ཛྭ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་གྲུབ་ཆེན་གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོས ་(དུས་རབས7པའི་སྐབས་) གསུངས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གསེར་ལས་བྱས་པའི་མཐུ་སྒྲུབ་ཚུལ་རིགས་གསུམ་བསྟན་པ་དེ་ལ་གོ་བ་སྟེ། སྤུ་བྱ་བ་སྲང་གང་། ཁྱུང་བྱ་བ་སྲང་ཕྱེད་ཀ རྔུབ་བྱ་བ་ཞོ་གང་བཅས་ཀྱི་གསང་བའི་ཐབས་ལམ་ཟབ་མོ་དེ་ལ་གོ་དགོས། དེ་ནི་གཞན་གྱི་གནོད་པ་འགོག་པའམ་དམོད་པ་འགོག་པའི་མཐུ་རྫས་སོགས་ལ་ཡང་གོ་བ་དཔེར་ན། གསེར་ཛྭ་དང་། ཛྭ་རྩམ། ཛྭ་དབལ། ཛྭ་ཐིས། ཤིག་ཛྭ་ཟེར་བ་སོགས་ལྟ་བུ། ཛྭ་ལ་འབྲི་སྟངས་ཛྭོ་ཟེར་བ། བཙོ་དང་བཙོད་ཟེར་བ་སོགས་བྱུང་ཡོད། འོ་ན་དེ་དག་དཔེ་གཞུང་གང་ཞིག་ནས་བྱུང་ངམ་ཞེ་ན། དེའི་ནང་དོན་སྐོར་《དབང་ཆེན་གྱི་གཞུང་》⑥དང་《ཛྭ་དམར་གླིང་ཆེན་འགྱིང་བ་》⑦སོགས་ལས་བྱུང་བ་གནས་སྐབས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ། ཁྱུང་ཞེས་པའི་དོན་འདི་གསེར་སྲང་ཕྱེད་ལ་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་བསྒྲུབས་པ་བྱས་པའི་ཛྭ་ལ་ཟེར་བ་དེའི་སྐོར་གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོས་མཛད་པར་གྲགས་པའི་《རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་མ་ནུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་》ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ⑧ གཞུང་དེའི་མཛད་པ་པོ་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ཞང་ཞུང་གི་གྲུབ་ཆེན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞིར་བྱས། ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཞང་ཞུང་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། ཉུང་མཐར་ཡང་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་སུ་ཞང་ཞུང་སྐད་ཡིག་ཁྲོད་དུ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཅན་གྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་པ་གསལ་ལ། དེ་བཞིན་གྱི་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟོན་པའི་བརྡ་ཆད་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཡང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས་ན། ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ད་ཡོད་ཡིག་ཚགས་སུ་བཀོད་པ་སྔ་ཤོས་ཕལ་ཆེར་《ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་མ་ནུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་》འདི་ཉིད་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཆོག་པར་བསམ། འོན་ཀྱང་། 《ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་མ་ནུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་》འདི་ཉིད་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་སུ་གཏོགས་པས་ན། དམིགས་བསལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་འདི་རིགས་བོན་གཅིག་པུ་ལས་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་གང་ལ་ཡང་བྱུང་མ་མྱོང་བ་དང་། འདི་ལ་དེང་རབས་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་པས་ཡིད་ཆེས་སྟོན་མིན་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས། ང་ཚོས་ད་དུང་སྔ་རབས་ཀྱི་མ་ཡིག་ངོ་བཤུས་བཟོ་བཅོས་མ་ཐེབས་པ་ཞིག་ལ་རེ་ལྟོས་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཡོད་ན། དེ་ལྟ་བུའི་བྲིས་རྒྱུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་ཡིག་རྙིང་ནི་ད་དུང་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་གནས་སུ་ངེས། བོད་ལ་དཔར་གྱི་རིག་པ་དེ་མ་དར་བའི་ཡར་སྔོན་དུ་ཤང་མཚལ་དང་། གསེར་དངུལ་གཡུ་བྱུར་སོགས་ཀྱི་ཁུ་བས་སྣག་ཚ་བགྱིས་ཏེ་མཐིང་ཤོག་དང་གན་ཤོག ཀོང་ཤོག རྒྱ་ཤོག་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡིག་གཟུགས་དབུ་ཆེན་དང་། འཕྲུལ་ཡིག དབུ་མེད་སོགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་གསུང་རབ་བགྲང་དུ་མེད་པ་ཞིག་བཞེངས་ཟིན་པ་ཉེ་ཆར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ཀུན་ན་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་ཁྱུང་གི་བྲིས་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་རྙིང་བ་མང་པོ་ཞིག་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ལམ་ནས་འགྲེལ་བ་བྱས་པ་དེས་ཐོག་མའི་ཐ་སྙད་རྙིང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། བོན་གྱི་ཡིག་མཛོད་གྲགས་ཅན་《སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུག་》ནི་ཞང་བོད་འདྲེས་མའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞིར་བྱས་དེའི་དབུ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཏ་ཛིན་ཞི་ཁང་མུ་ཁྱུང་ནི་ཞེས་པ་སོགས་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་མང་པོ་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་དག་གནས་སྐབས་སུ་ཞང་སྐད་ཀྱི་དཔྱད་པ་ཞིབ་ཕྲ་མ་ཐེབས་པའི་སྔོན་ལ་སོལ་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་ལས་འོས་མེད་ཅིང་། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅུང་རྒྱུགས་ཆེ་བ་ཤོག་དྲིལ་གྱི་གཟུགས་དང་། གླེགས་བམ། ལྟེབས་མགོ་མ། ལྟེབས་འགྲིག་མ། ལྟེབས་ཟུར་མ། པགས་རུས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས། རྡོ་རིང་དང་ཅོང་ཡིག ཁྲམ་ཤིང་། གྲོ་གའམ་ཤིང་ཤུན་གྱི་ཡིག་ཚགས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ལས་ཏུན་ཧོང་གི་ཤོག་དྲིལ་p1286མཁར་ཆུང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་སྐོར་གྱི་མ་ཡིག་ལས་“རྗེ་བོ་ལིག་སྙ་ཤུར། བློན་པོ་ཁྱུང་པོ་ར་སྩངས་(སངས)རྗེ་”ཞེས་དང་། ཤོག་དྲིལ་p1287བོད་བཙན་པོའི་བློན་ཆེན་གྱི་མཚན་གཞུང་ཞེས་པ་ལས་“དེའྀ་འོག་ཏུ་ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཟུ་ཙེས་བྱས་པ་ལས། འོ་མ་ལྡེ་ལོད་བཙན་དང་རེག་མ་མཇལ་ནས་”ཞེས་དང་། ཤོག་དྲིལ་p1287གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཟིང་པོ་རྗེ་སྟག་སྐྱ་བོ་སོགས་བརླགས་ནས་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་སླར་གསོ་མཛད་པའི་མ་ཡིག་ལས་“རྒྱལ་པོ་འདྀའི་རིང་ལ། ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཀྱིས་ཙང་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོ་མར་མུན་མགོ་མཆད་དེ་”ཞེས་པ་སོགས་ལས་ཁྱུང་གི་ཡིག་འབྲུ་འདི་མང་དུ་འབྱུང་། དེ་དག་གི་ནང་དོན་རྣམས་དུས་རབས་བདུན་པ་ཡར་སྔོན་གྱི་སྲིད་ལུགས་སམ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་སྟོན་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་དཔེ་གཟུགས་སོགས་དུས་རབས་8ནས་9བའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་གཟུགས་ཡིན་པ་དེང་གི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚང་མའི་ལྟ་བ་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པ་བཅས་ཀྱིས་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ད་ཡོད་ཡིག་ཚགས་སུ་བཀོད་པ་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་མ་ཡིག་རྙིང་ཤོས་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ་ཆོག་ལ། དེ་ལས་སྐབས་དེའི་ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་རིགས་རུས་གང་རུང་ཞིག་གམ་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་དེ་དག་གི་འབྱུང་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་གང་ཡིན་པ་གསལ་བོ་སྟོན་ཐུབ་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་ཟིན་པ་གསལ་ལ། དེ་བཞིན་གྱི་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཛྭ་གཞུང་གི་ནང་དོན་ཟབ་མོ་སྟོན་པའི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ལས་མཆེད་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཏུ་ཡང་གྲུབ་ཟིན་ཟེར་ཆོག\nཁྱུང་གི་ཐ་སྙད་འདི་ཉིད་ལེགས་སྦྱར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གརུཊ：ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། གརུཊྰགྲཛ：ཞེས་པ་ཁྱུང་སྔོན་སྐྱེས་དང་། གརུཏྨཏང：ཞེས་པ་ཁྱུང་སྐྱེས་སོགས་སུ་བཀོད་ཡོད། དེ་ལས་སྒྲ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་དབྱིན་ཡིག་སོགས་སུ་ཁྱུང་ཞེས་པ་ལ་Garudaཞེས་བྲིས་འདུག་ཅིང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པའི་ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་པ་W.Bunceཡིས་《ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་ཕྱི་རོལ་པའི་ཆོས་གཞུང་གི་པར་རིས་བརྡ་འགྲེལ་ཚིག་མཛོད་》⑨ཅེས་པའི་ནང་དུ་Garudaཞེས་པ་ནི་ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་སུ་གསལ་བའི་ལྷ་བྱ་ཞིག་ཡིན་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་མ་ཟད། ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་གི་འཕེལ་རྒྱས་དང་བསྟུན་ནས་Garudaཞེས་པའི་ལྷ་བྱ་འདི་ཡང་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་ཡུལ་ལུང་མི་འདྲ་བའི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཁྱབ་ཚུལ་གསུངས་པ་ལས་ལྷ་བྱ་འདིའི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་རྒྱབ་གཏོད་སའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་སྐོར་གླེང་བརྗོད་བྱས་མེད་ལ། དེ་ལས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་དད་ཞེན་གྱིས་” ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་” ཀྱི་མི་རྒྱུད་རྣམས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དུ་མཆེད་ཅིང་། མཐོ་སྒང་གི་གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས་གར་སྟེགས་སྟེང་གོ་གནས་ངེས་ཅན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་བརྗོད་ཅི་ཡང་བྱས་མེད། དེའི་སྐོར་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་དང་དོན་འགྲུབ་ལྷ་རྒྱལ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཁྲོད་དུ་ཡང་ངོ་སྤྲོད་བྱས་འདུག རྒྱ་ཡིག་ཁྲོད་དུ་ཁྱུང་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདིའི་ཐད་གཏོགས་ཐ་སྙད་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་ན་ཡང་། 《后汉书˙南蛮西南夷列传》ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་དེ་ལས་ཁྱུང་ལུང་(邛笼)ཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུ་གཉིས་མཉམ་དུ་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་རྡོ་བས་བརྩིགས་པའི་མཁར་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་⑩ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། སྐད་ཆ་རིག་པའི་མཁས་དབང་སིན་ཧོང་ཁེའེ་（孙宏开）ཞེས་པ་ཞིག་གིས་གདོད་མའི་ཆང་ངམ་འཇང་གི་ཡུལ་སྐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ནང་དུ་ཧ་ཅང་རང་མོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་“邛笼”ཞེས་པ་འདི་གདོད་མའི་ཆང་རིགས་ཀྱི་བརྡ་སྐད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་དོན་ནི་རྡོ་བ་ལ་གོ་ཆོག་པ་མ་ཟད། གདོད་མའི་ཆང་རིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཁར་བརྩིགས་པའི་རྨང་ལ་ཡང་གོ་ཆོག་⑾ཅེས་པའི་ལྟ་བ་ཡན་ཀར་བ་ཞིག་བཏོན་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་སི་ཁྲོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་ཧྲི་ཧྲོའོ་（石硕）ཡིས་ཀྱང་“邛笼”ནི་ད་སྔའི་བར་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཚགས་སུ་བཀོད་པའི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་འདིའི་མཁར་མིང་རྙིང་ཤོས་ཤིག་ལ་གོ་ཆོག་⑿པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པ་མ་ཟད། དེ་མདོ་དེད་ན་ཐོག་མའི་ཁྱུང་ཞེས་པའི་བརྡ་དེ་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་མཁར་རྙིང་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་བཏོན་ཏེ།“邛笼”དང་“邛”གང་ཡིན་ཡང་ཐ་སྙད་དེའི་ཁུངས་བོད་དམ་གདོད་མའི་ཞང་ཞུང་ལ་གཏུག་འདུག མཁར་གྱི་དོན་ལ་འགྲེལ་དགོས་པ་འདི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་འགྲེལ་དཀའ་བ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ན་ཡང་། གཅིག་བྱས་ན་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་ལྟེ་བའི་མཁར་གདོང་དེའི་བརྡ་རྙིང་པ་གང་རུང་ཞིག་མ་དག་རྒྱུད་འབྱམས་སུ་སོང་བ་མ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ཡང་ཅི་ཡོད་ཨང་།\nམདོར་ན། ཁྱུང་གི་རིག་གནས་རྒྱབ་ལྗོངས་ལས་འཕྲོས་པའི་ཞང་ངམ་ཁྱུང་གི་ཡུལ་ལུང་དེ་ལ་ནང་གསེས་དབྱེ་གཞི་གསུམ་མམ་བཞི་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཁྱུང་དཀར་དང་།ཁྱུང་ནག ཁྱུང་སེར་གསུམ་དང་ཁྱུང་ཁྲ་བཅས་བཞི་⒀ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཤིང་། དེའི་སྐོར་གྱི་བྱུང་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས། རྣམ་ཐར་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་། ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་ཞང་ཞུང་སྐད་དང་བོད་སྐད་གཉིས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ཁུངས་སུ་ཡོད་པ་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར་དང་། དེ་ཉིད་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཞིག་ཏུ་ཆགས་པའི་དུས་ཚད་ནི་དུས་རབས་བདུན་པ་ཡན་ལ་འདེད་ཆོག་པ་ཡང་གོང་འཕྲོས་བཞིན་ཡིན་ནོ།།\nསྤྱིར་བཏང་དུ་སྒོང་ང་ལས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲོལ་བའི་བཤད་པ་འདི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ལྟ་དགོངས་ཤིག་ཡིན་པ་འདྲ་ལ། དེའི་བདེན་ཤས་ཀྱི་ཆ་ནི་སྔ་རབས་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་གཏོ་གཞུང་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་གསལ་བཤད་བྱས་ཆོག་སྙམ་སྟེ། དཔེར་ན་མདོ་སྨད་མདའ་ཚང་ཡུལ་གྱི་དམངས་ཁྲོད་ཡིག་ཆ་ཁྲའ་འགྱོག་དབུ་ལགསྷོ་⒁ཞེས་པ་དང་ཕོ་བྲང་ཤེང་ཁྲེལ་སྤྱན་འདྲེན་དབུ་ལགསྷོ་⒂ཞེས་པ་སོགས་ལས་མཚོན་པའི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ནང་དོན་སོགས་ལས་གསལ།\nཐོག་མའི་སྒོང་ང་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་དང་དེའི་ཁུངས་སླར་གང་ལ་གཏུག་དགོས་མིན་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་སྟེ། དང་པོ་ཡེ་མེད་སྟོང་པའི་ངང་ནས་རིམ་གྱིས་བོན་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བསམ་ཀྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཐུས་རླུང་ལངས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ཏེ་ཡེ་ཡོད་ཅུང་ཙམ་དུ་སྲིད་པ་དང་། དེ་ནས་འོད་དང་ཟེར་དུ་སྲིད་པ། དེ་ལས་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རྡུལ་དུ་ཆགས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ནི་《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་》ལས་“ཆགས་ནི་ཕྲ་རབས་རྡུལ་ལས་ཆགས་”ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དང་། དེ་ནས་འབྱུང་བ་ལྔའི་བྱེད་ལས་ལས་སྲིད་པ་ཀློང་གི་སྒོ་ང་གྲོལ་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། 《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》ལྟར་ན། སྒོང་ང་དེ་ལས་བྱ་གླག་དཀར་ནག་གཉིས་སྲིད་པ་དང་། སྒོང་ང་དཀར་པོ་རྡོལ་བ་ལས། ཕྱིའི་ཤུན་པ་ལ་ལྷ་བྲག་དཀར་པོ་སྲིད། བར་གྱི་གདར་ཤ་ལ་འོད་ཀྱི་ཁྲི་སྡེ་སྲིད། ནང་གི་སྒོང་ཆུ་ལ། དུང་གི་མཛོ་མོ་དཀར་མོ་སྲིད།⒃ ཅེས་བཀོད་དེ་བྱ་གླག་གི་རིགས་སུ་བཀོད་པ་ལས། སྲིད་པའི་ཀློང་སྒོང་འདི་དང་ཕྱིས་ཀྱི་དམ་པ་ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་བཞག་པའི་ཁྱུང་སྒོང་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚུལ་གྱི་ཡིག་ཆ་ནི་ད་དུང་མ་མཐོང་མོད། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ལས་ཁྱུང་དང་རུས་སྦལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་བསྐྲུན་པའི་བཤད་རྒྱུན་དེར་བལྟས་ན། ཐོག་མའི་ཀློང་སྒོང་དེ་དང་ཁྱུང་གི་བར་ལ་ཡང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་འདྲ། དེའི་སྐོར་ངས་བལྟས་ན་སྲིད་པ་ཀློང་སྒོང་དང་ཕྱིས་ཀྱི་ཁྱུང་སྒོང་བར་ལ་འདྲ་ཆ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་གཉིས་ལ་གོ་འཛོལ་བྱུང་སྟེ་རིམ་གྱིས་སོ་སོར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་ཆགས་པ་ཡིན་ཤས་ཆེ།\nཁྱུང་གི་རྒྱུད་ལས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་ཁམས་ཆགས་པའམ་མིའི་རིགས་རྒྱུད་མཆེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་དག་ནི་བོད་དམ་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་བྱུང་བའི་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་ལས་སྒྲུང་གི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། ང་ཚོས་ད་བར་བསྡུ་སྒྲིག་དང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་སྒྲུང་དཔེ་དེ་དག་ལས་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་གི་རྩོམ་ལུས་དམིགས་བསལ་བ་འདིའི་ནང་དོན་དང་སྒྲིག་གཞི་ལ་ད་དུང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དཀའ་བའི་གནད་དོན་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་པ་གསལ།ཞིབ་འཇུག་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བོན་པོ་རྣམས་གནམ་ལ་དགའ་བ་དང་། གནམ་ལ་དད་པ། བྱ་ལ་དད་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས་ཁྱུང་གི་མཚོན་དོན་སྣ་ཚོགས་པ་འཕེལ་བ་ཡིན་རབས་བཤད་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་གོམས་ཡོད་ན་ཡང་། རྩོམ་རིག་གི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན་དེ་ནི་ཕྱི་ངོས་ཙམ་བཟུང་ནས་ནང་གི་དོན་ལ་འགྲེལ་འདོད་ཀྱི་ཧམ་སེམས་ཙམ་ཡིན་པ་ལས།བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་རྩོམ་རིག་གི་རྒྱུས་མངའ་མཐར་ཆགས་སུ་སོང་མེད་པའམ་ལྷ་སྒྲུང་ཀློག་འགྲེལ་གྱི་གོ་ནོར་ཞིག་གིས་བོན་པོ་རྣམས་གནམ་ལ་དགའ་བར་བཤད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་སྙམ།《སྲིད་པའི་གཡང་ལེན་ཆེན་མོ་》དང་། 《གཡང་སྒྲུབ་འདོད་རྒུ་གཏེར་ཕྲེང་》སོགས་ལས་གསར་བ་ལྟར། བོན་གྱི་སྔ་རབས་ཡིག་ཆ་མང་པོའི་ནང་དུ་དགོངས་སྔོན་དབྱིངས་སུ་ཡོད་པའི་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་དང་། ལྷ་དང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ལ་སོགས་པར་ཆེ་བསྟོད་བྱས་པ་དེ་དག་གི་དོན་ལ་བརྟག་ན། བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཤེས་རིག་འདིས་འབྱུང་བ་བཞིའམ་ལྔའི་རང་བྱུང་གི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་ཐོག་མ་ནས་རང་གི་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོས་འཛིན་དང་། གོང་བཀུར། ཆེ་འཇོག་བྱས་པའི་ལྟ་བ་མཚོན་པ་མ་ཟད། རང་བྱུང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་འདི་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱས་པའི་རིན་ཐང་གི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་མཚོན་ཡོད། དེ་འདྲ་མིན་ཚེ་བཤད་སྟངས་དེ་ནི་བོན་པོ་གནམ་ལ་དགའ་བའི་བདེན་རྟགས་སུ་ཅི་ལ་འགྲོ དེ་ཡིས་ཕྱིར་ན། ལྷ་སྒྲུང་གི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་ཐ་སྙད་འདིའི་མཚོན་དོན་ལ་ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་པ་ཡང་དངོས་དོན་ཡིན་ནོ།།\nགོང་གསལ་ལྟར་ཁྱུང་ཞེས་པའི་མཚོན་དོན་སྣ་ཚོགས་པ་འདི་དག་མང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཐོག་མའི་འདབས་ཆགས་ཤིག་ནས་ལྷ་སྒྲུང་གི་ངོ་བོར་ཐིམས་པའི་སྤྲུལ་བའི་ལྷ་བྱ་ཞིག་དང་། དེ་ནས་སྒོང་སྐྱེས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞུགས་པའི་རིགས་རུས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་པ་དང་། དེའི་བྱེད་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་སླར་ལྷ་ཡི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་བྱེད་པོ་ཞིག་ལ་གྱུར་བ་སོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་གི་རྩོམ་ལུས་འདིའི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ལ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་མིག་དབང་གིས་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ཡིན་ན།\n1.བོན་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་གྱི་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་ཞིག་གི་མཚོན་བྱེད་དུ་བཀོད་པའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོ་《མདོ་འདུས》(དུས་རབས་11ཡས་མས་ཀྱི་ཡིག་ཆ།) དང་། 《རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས》 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》སོགས་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་གི་ནང་དོན་དཔེར་ན་《མདོ་འདུས་》ལས་“དེ་ཡང་རིག་འཛིན་གྲལ་ལ་གནས།། གཙང་གི་སྨུག་སྟོད་ཀློང་ཉིད་དུ།། ང་ཡིས་བྱ་ཁྱུང་དུ་སྤྲུལ་ནས།། མི་འགྱུར་གཡུང་དྲུང་མཚལ་གླིང་ལ།། སྐྱེ་འཁོར་མེད་པའི་གདམས་པ་བཤད།།”⒄ཅེས་དང་། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》ལས། “དེར་ཡབ་སྲས་གཉིས་བྱ་ཁྱུང་སུམ་གྲུས་རེར་སྤྲུལ་ནས།བུ་གཉིས་ཁྲིད་ནས་ཐར་ལམ་ལ་བཙུད་དོ།།”⒅ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། ཡང་ཡིག་ཆ་དེ་ཉིད་ལས། “མཆོག་དགུང་ལོ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུར་བོན་གྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས། ནམ་མཁའ་ལ་ཁྱུང་དུ་སྤྲུལ་ནས་གཤེགས་སོ།།”⒆ ཞེས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་པར་བཤད་པ་དང་། 《རྩ་རྒྱུད་ཉི་ཟེར་སྒྲོན་མ་》ལས་“དེ་ནས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཉིད།། འདབ་ཆགས་རྒྱལ་པོ་ཁྱུང་དུ་སྤྲུལ།། སྟོང་གསུམ་སྤྱི་རྒྱ་རླབས་ཀྱིས་བཅད།།”⒇ཅེས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ་》དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། “དེ་ཡང་ཁྱུང་པོའི་བྱུང་ཁུངས་ནི། སྟེང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཀུན་བཟང་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་ཁྱུང་ཕོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་གྱིམ་ཤོད་ཤེལ་ལེ་རྫོང་དྲུག་གི་རྩེ་མོར་བབས་”（21）ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས་“དེ་ནསརྗེ་འབྲུག་བྱ་ཁྱུང་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་ནམ་འཕང་རླབས་ཀྱི་གཅོད་པས། གཡུ་ལོ་མ་ཨོ་རྒྱན་དུ་ཅུང་མ་སླེབས་པའི་བར་དེར་ཁྱུང་གི་སྡེར་མོས་སེང་གེའི་གཡུ་རལ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱིར་ཁྲིད་ནས་དམ་པའི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་དང་གཡུ་ལོ་མ་འདི་རེད་དོ་གསུངས་པས་དམ་པ་མཉེས་སོ།།”（22）ཞེས་པ་སོགས་དང་། 《རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས་》ལས། “ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་ལས་སངས་རྒྱས་དང་སེམས་དཔའ་དང་། ངེས་པ་ཅན་གྱི་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། མ་ངེས་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བྱོན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་འདུལ་བར་མ་ངེས་པ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བྱ་ཁྱུང་དུ་སྐུ་སྤྲུལ་ཏེ། འཛམ་གླིང་འདིར་ཡང་ལན་གཅིག་བྱོན་པ་ལ།།” （23）ཞེས་པ་སོགས་ལས་ཁྱུང་འདི་ཉིད་ནི་བོན་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའམ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་རྗེ་འབྲུག་སོགས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་གང་རུང་ཞིག་གི་རྣམ་སྤྲུལ་གྱི་མཚོན་བྱེད་དུ་བཀོད་ནས། སྐྱེ་རྒུའི་སེམས་ཀྱི་དད་འདུན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྦྱར་བ་འདི་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་གི་གྲུབ་ཆ་འདོར་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་ཆོག\n2.ཁྱུང་ལས་སྒོ་ང་དཀར་ནག་སེར་ཁྲ་གསུམ་མམ་བཞི་མཆེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར་བརྗོད་པའི་ཡིག་ཚགས་གཙོབོ་《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ་》དང་། 《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་《ལུང་རིགས་མཛོད》《གཙང་མ་ཀླུ་འབུམ་》སོགས་ཡིན་ལ། ལྟ་ཚུལ་དེ་ནི་བོན་ཁོ་ནའི་ཡིག་ཆ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བོན་ཁོ་ནའི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་རབས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་(1136-1204)“བོན་ལུགས་ནི་སྟག་གཟིག་ཡུལ་གྱི་སྒོང་སྐྱེས་ལྟ་བའི་ལུགས་འཛིན་མཁན་ཡིན་པས་དེ་ནི་མུ་སྟེགས་པའོ་” （24）ཞེས་གསུངས་ཤིང་། འབྲི་གུང་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་གསུང་བཞི་བཅུ་བ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མུ་སྟེགས་དང་བོན་པོ་ཞེས་བོན་འདི་ཉིད་མུ་སྟེགས་པ་དང་སྦྲེལ་ཅི་ཐུབ་བྱས་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་དག་གཙོ་བོ་སྒོང་སྐྱེས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་པ་ཡིན་པ་གསལ་ཐག་ཆོད། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ་དུ་སེ་ཏན་ཞུ་བའི་ཕྱི་གླིང་བ་དེས་འཇིག་རྟེན་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་དེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་《མ་ཧྰ་བྷ་ར་ཏ་》སོགས་དང་འབྲེལ་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད་པའི་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས་ཤིག་འདུག་ན་ཡང་། ཕྲན་ལ་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་མ་ཡིག་དེ་ཉིད་ལྟ་ཀློག་གི་གོ་སྐབས་ལྡན་པར་མ་གྱུར་བས་སོར་འཇོག་བྱེད་དགོས་བྱུང་། གང་ལྟར་སྒོ་ང་ལས་བྱུང་ཚུལ་འདི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ན། རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒོང་སྐྱེས་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་ཉིད་ལ་ཡང་བོན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཤན་ཞུགས་ཡོད་པ་ནི་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་བདེན་དཔང་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེའི་ཕྱིར། སྒོང་ངའི་གྲངས་དང་། ཁ་དོག གཟུགས་དབྱིབས་སོགས་ལ་ཡིག་ཆ་མི་འདྲ་བའི་ནང་ཁྱད་པར་ཡོད་ན་ཡང་། ཁྱུང་ལས་སྒོ་ང་གསུམ་མམ་བཞི། ཡང་ན་བརྒྱད་དམ་དགུ་གང་ཞིག་མཆེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ནི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ཁྲོད་ཤིན་ཏུ་དར་ཆེ་བ་ཞིག་རེད།\n《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ་》དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། “ཁྱུང་པོ་ཞེས་པའི་ཡུལ་ལུང་གི་བྱུང་ཁུངས་ནི། སྟེང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཀུན་བཟང་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་ཁྱུང་ཕོ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤྲུལ་ནས་གྱིམ་ཤོད་ཤེལ་ལེ་རྫོང་དྲུག་གི་རྩེ་མོར་བབས། དེའི་སྦལ་མོའི་ཤུལ་དུ་སྒོ་ང་དཀར་སེར་ནག་གསུམ་ཁྲ་བོ་དང་བཞི་བརྡོལ་བས་མཚན་དང་ལྡན་པའི་ཁྱུང་སྲས་བཞིར་བྱུང་སྟེ།དཀར་ཁྱུང་དང་ནག་ཁྱུང་དང་སེར་ཁྱུང་དང་གསུམ། དབང་ལྡན་ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ་གཡུ་འབྲུག་ལ་ཆིབས་ནས་རྒྱལ་རོང་དུ་འཕུར་བས་རྒྱལ་ཁྱུང་ཟེར། དེ་དག་ལས་གྱེས་པའི་སྟོད་ན་ལྷ་ཁྱུང་། བར་ན་མུ་ཁྱུང་། སྨད་ན་དབལ་ཁྱུང་སོགས་ཁ་འཐོར་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་ངོ་།།” （25） ཞེས་བཤད་པ་དེ་དག་གིས་དམ་པ་ཁྱུང་གི་གདུང་རུས་དང་། ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་ཡུལ་སྡེ་གང་རུང་གི་རིགས་རུས་སོགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་བསྟན་པ་ཡིན།\n3.ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་ཞུང་གི་གོ་དོན་ཡིན་ཚུལ་གྱི་དགོངས་པ་འཛིན་མཁན་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་དང་། སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར། སྨན་རིའི་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་དང་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་སོགས་ཡིན། ལྟ་དགོངས་དེ་དག་ཁོང་ཚོའི་བརྩམས་ཆོས་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་》དང་། 《ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་ངོ་མཚར་རྒྱས་པའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》 《སྔ་རབས་བོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》 《གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ལ་སླར་དཔྱད་པ་》ཞེས་པ་སོགས་དང་། 《ལུང་མཚན་ཉིད་སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་》ལས་ཀྱང་“མུ་ལ་ནམ་མཁའ་ཏིང་ནི་སྔོན་པོ་ཞུང་ཞག་ནི་ཁྱུང་” （26）ཞེས་ཁྱུང་གི་ཐ་སྙད་མང་དུ་བསྟན་ལ། དེ་བཞིན་《ཁྱུང་པོའི་གདུང་རབས་མ་ཡིག་གཡུ་མགོ་མ་》ལས་ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་ཞུང་ཞེས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་བརྡ་སྐད་དེའི་བོད་སྐད་དུ་གོ་བར་བྱས་ཡོད་པའི་སྐོར་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པ་ལྟར་ཡིན།\n4.ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་གི་གྲས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་སྐོར་ལས་ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་ཏུ་འབོད་པ་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐབས་བཙན་པོ་ཡབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་དྲུག་སྟེ། བཙན་པ་ལྷོ་དང་གཉགས་གཉིས། བཙུན་པ་ཁྱུང་དང་སྣུབས་གཉིས། གཉན་པ་བསེ་དང་སྦོ་གཉིས་བཅས་དྲུག་（27）ལ་ཟེར་བ་སྟེ། དེའི་སྐོར་དཔེར་ན་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་p1286《མཁར་ཆུང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་མ་ཡིག་ངོ་འདྲ་མ་》ལས་“ཞང་ཞུང་དར་པའྀ་རྗོ་བོ་ལིག་སྙ་ཤུར། བློན་པོ་ཁྱུང་པོ་ར་སངས་རྗེ་དང་སྟོང་ལོམ་མ་རྩེ་གཉྀས་”ཞེས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱུང་དང་། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་》སུ་གསལ་བའི་“ཞང་ཞུང་གི་བོན་པོ་ར་ལ་ཁྱུང་དང་། བོད་ཀྱི་བོན་པོ་ཁྱུང་པོ་གྱེར་ཟླ་མེད་ཀྱིས་” （28）ཞེས་པའི་ཁྱུང་། དེ་བཞིན་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་p1060\_ p1287སོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱུང་གི་ཡི་གེ་རྣམས་དེང་གི་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆ་རྣམས་གཅིག་མཐུན་དུ་ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱུང་ཞེས་པ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག\n5.བོན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཆེ་དྲུག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཁྱུང་དེ་ལ་མང་ཆེ་ཤོས་སུ་དམ་པ་ཁྱུང་ཞེས་བྲིས་ཡོད་ན་ཡང་། དམ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་འབྲུ་དེ་གཉིས་ཆེ་འཇོག་དང་གུས་བཀུར་གྱི་ཚིག་ཏུ་གཞུག་ནས་བསྣན་པ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ། གདུང་རྒྱུད་ཆེ་དྲུག་ནི་གཤེན་དང་། བྲུ ཞུ། སྤ། རྨེའུ།ཁྱུང་བཅས་ལ་ཟེར་ཞིང་། ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་འདི་དང་པོ་གདུང་རྒྱུད་ལྷ་ནས་ཆད་པར་བཤད་ལ། དེའི་བརྒྱུད་ཁུངས་ཀྱང་ཡར་དེད་ན་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྤྲུལ་པ་རིག་སྣང་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལས་སྤྲུལ་པའི་བྱ་ཁྱུང་གསུམ་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་བརྒྱུད་པའི་མི་རབས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཡིག་ཚགས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་ནི་ཆེ་བ་ལྷ་ཁྱུང་རྒྱལ་ཁྱུང་སེར་གྱི་རྒྱུད་དང་། དེ་འོག་ཁྱུང་རྒོད་ཐོག་ལ་འབར་ནི་ཁྱུང་དཀར་གྱི་རྒྱུད། དེ་འོག་ཆུང་བ་དམུ་ཁྱུང་རྒྱལ་ནི་ཁྱུང་ཁྲ་ཡི་རྒྱུད་དེ་གསུམ་ཡིན། དེ་མ་ཟད་ཁྱུང་རྒྱུད་མི་རབས་དེ་གསུམ་གྱི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཞང་ཞུང་གི་བྱ་རུ་ཐོབ་པའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་གནས་སམ་དབུ་བླ་རུ་བཞུགས་པར་བཤད་ལ། དེ་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་བླ་རུ་བཀུར་བ་དང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལས་སྟོད་ཀྱི་སྟེང་གཉིས་ཀྱི་འོག་མ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་ནས་ཁྱུང་ནག་གི་རྒྱུད་མུ་ཁྱུང་རྒྱན་ཞུ་བ་ཞིག་དང་ཁྱུང་སེར་གྱི་རྒྱུད་ལྷ་ཁྱུང་རྒྱན་ཞུ་བ་སོགས་གདན་དྲངས་ཏེ་བོད་ཡུལ་དུ་བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་མང་དུ་མཆེད་པ་སྟེ། མུ་ཁྱུང་རྒྱན་ལ་བུ་གཉིས་བྱུང་བ་ལས་ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲ་དོན་གཙུག་དང་དཔལ་གྱི་གིར་ཏི་གཉིས་ཡིན། ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲ་དོན་གཙུག་ནི་《རྫོགས་ཆེན་བསྒྲགས་པ་སྐོར་གསུམ་》གྱི་བླ་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་པཎ་ཆེན་ལི་ཤུའི་ཞལ་སློབ་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་བཅོ་བརྒྱད་བྱུང་བའི་ནང་གི་སྟག་གཟིག་མཁས་པ་དྲུག་གི་དང་པོ་དེ་ཡིན། ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲ་དོན་གཙུག་གི་སྲས་ནི་བཙན་སྒྲ་དོན་གཙུག་དང་། དེའི་སྲས་ཁྱུང་པོ་གྱེར་ནམ་ཟུར་རྩེ། དེའི་སྲས་སྟོང་རྒྱུང་རིང་མོ། དེའི་སྲས་ཁྱུང་རྒྱལ་སྟག་ལ་སྐྱེས་ཡིན་པར་བཤད་ལ། དེ་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་ཁྱུང་པོ་རྣལ་འབྱོར་དང་།དེའི་སྲས་ཁྱུང་པོ་མིད་ལ་གྲུབ་པ། དེའི་སྲས་མིད་ལ་ཐོས་པ་དགའམ་མིད་ལ་རས་པ་（རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་རྮེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ཡང་ཟེར་）སོགས་བྱོན་པར་བཤད་ལ། དེ་བཞིན་ཁྱུང་པོ་དཔལ་གྱི་གིར་ཏིའི་སྲས་ནི་མཆོག་གི་སྒྲོན་མ་དཔུང་སྒྲ་ཟུར་ཡིན། དེའི་སྲས་ཁྱུང་པོ་བཀྲ་རྒྱལ།དེའི་སྲས་ཁྱུང་པོ་ལེགས་མགོན་ཡིན་ལ། 《ལེགས་བཤད་མཛོད་》ལྟར་ན། ཁྱུང་པོ་ལེགས་མགོན་གྱི་སྲས་ཁྱུང་པོ་གྱེར་ཟླ་མེད། དེའི་སྲས་ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད་（ཁྱུང་པོ་ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད་）དང་ར་སངས་ཁོད་རམ་གཉིས་ཡིན། ཁྱུང་པོ་ར་སངས་ཁྲི་ནེ་ཁོད་ཀྱིས་《སྲིད་པ་སྤྱི་སྐོང་སྣང་སྲིད་སྤྱི་མདོས་》སོགས་མཛད་པ་དེང་ཆར་ཡང་བཞུགས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་ཧྱ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་བཀྲོངས་རྗེས་སུ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ས་ཁྱུང་པོ་སྟག་སྒྲ་དུན་གཙུག་གིས་བཟུང་བར་བཤད་ལ། ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་མོ་ནི་གཡུ་འབྲུག་ལ་བཅིབས་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པས་དེ་ལས་བུ་འབོར་གཡུང་དྲུང་བུ་བཞི་སོགས་ཆད་དེ་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་མི་རྒྱུད་དེ་དག་རིམ་པར་ཆད་ཟེར།\n6.གསེར་བསྒྲུབས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཛྭ་ལ་གོ་བའི་སྐོར་འདི་གྱེར་ཆེན་སྣང་བཞེར་ལོད་པོས་མཛད་པའི་《རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་མ་ནུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་》དང་།《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》སོགས་སུ་སྒྲུང་གི་ཟོལ་གྱིས་དྲངས་པ་སྟེ། དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་ལས་ཁྱུང་ཞེས་བྱ་བ་སྲང་ཕྱེད་ཟླ་གསུམ་བསྒྲུབ་ན། ཡར་ལུང་གི་ས་བརླག་པར་ནུས་（29）ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།\n7.ཡ་ཐོག་སྲིད་པའི་ལྷ་རབས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་སྐོར་ལ་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་འགྲེལ་བརྗོད་ཞིབ་ཕྲ་མཛད་ཡོད་པ་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ལས། “ཁྱུང་ནི་བོན་ལུགས་སུ་ཡ་ཐོག་སྲིད་པའི་ལྷ་རབས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུའང་ངོས་འཛིན་སྲོལ་བྱུང་འདུག་” （30）ཅེས་དང་། “ཡེ་སྲིད་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲ་བླ་ནི་སྒྲ་བླ་ཁྱུང་ཆེན་རལ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་དེ་ལས་ཡེ་མཁྱེན་སྒྲ་བླའི་དམག་ཚོགས་རྣམས་གྲོལ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་སྤྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་རིན་ཆེན་དེ་ལས་སྒྲ་བླ་ཡིད་བཞིན་ལྷ་དབང་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱུང་རྒྱུ་གསས་གཡོན་ལས་སྒྲ་བླ་ལྷ་གསས་དར་མ་གྲོལ་བ་དང་། རྣ་བ་གཡས་གཡོན་ལས་སྒྲ་བླ་དར་ཆེན་གཡུ་འབྲུག་གྲོལ་བ་དང་།སྤྱན་མིག་གཡས་གཡོན་ལས་སྒྲ་བླ་ཡོད་ཁམས་ཀུན་གསལ་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱུང་མཆུ་བར་དུ་བགྲད་པ་ལས་སྒྲ་བླ་ཁྱུང་ནག་ཤ་ཟན་གྲོལ་བ་དང་། སྒྲོ་ཆེན་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ལས་སྒྲ་བླ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུར་གྲོལ་བ་དང་། ཐེལ་གཤོག་གསེར་གྱི་འདབ་མ་ལས་སྒྲ་བླ་ཉི་ཁྲི་དགུ་འབུམ་དུ་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱུང་སྡེར་ས་ལ་འཛུགས་པ་ལས་སྒྲ་བླ་ཀླུ་འདུལ་ཁྱུང་ཆེན་སྲིད་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཆགས་པའི་དུས་ནས་སྲིད་པས་ན་ཡེ་ནས་སྲིད་པའི་སྒྲ་བླ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན།” （31） ཞེས་པ་སོགས་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》སུ།“དང་པོ་ཡེ་མེད་སྟོང་པ་ལ།། དེ་ལ་ཡེ་ཡོད་ཅུང་ཙམ་སྲིད།།དེ་ལ་འོད་དང་ཟེར་དུ་སྲིད། འོད་ནི་ཕ་ལ་ཟེར་ནི་མ།། དེ་ལ་སྨག་དང་སྨུག་ཏུ་སྲིད།། དེ་ལ་སེར་བུ་ངད་ཙམ་སྲིད།། དེ་ལ་བ་མོ་སྤུ་ཙམ་སྲིད།། དེ་ལ་ཟིལ་པ་ཁྲོམ་ཙམ་སྲིད།། བ་མོ་དང་ཟིལ་པ་བསྡེབས་པ་ལས།། མཚོ་མེ་ལོང་ཙམ་ཅིག་དེ་ལ་སྲིད།། དེ་ལ་ཞགས་སུ་ཆགས། སྒོང་དུ་འདྲིལ། སྒོང་ང་རྡོལ་བའི་ནང་ཤེད་ནས། བྱ་གླག་དཀར་ནག་གཉིས་སྲིད་པ་ལ། སྣང་བ་འོད་ལྡན་དང་། མུན་པ་ཟེར་ལྡན་དང་གཉིས་སྲིད། སྣང་མུན་གཉིས་པོ་བསྡེབས་པ་ལས། སྒོང་ང་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་སྲིད། སྒོང་ང་དཀར་པོ་རྡོལ་བ་ལས། ཕྱིའི་ཤུན་པ་ལ་ལྷ་བྲག་དཀར་པོ་སྲིད། བར་གྱི་གདར་ཤ་ལ་འོད་ཀྱི་ཁྲི་སྡེ་སྲིད། ནང་གི་སྒོང་ཆུ་ལ། དུང་གི་མཛོ་མོ་དཀར་མོ་སྲིད།” （32）ཞེས་སོགས་སྒོང་ལས་ལྷ་རབས་ཀྱི་རྒྱུད་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་ཅིང་། དེང་ཆར་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་ལྡེབས་རིས་དང་། བྲག་བརྐོས་རི་མོ་སོགས་ལས་ཀྱང་ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་དང་གླག་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་ཆ་མཐོང་བ་བཅས་ཀྱིས་འདིར་བཀོད་པའི་གླག་ཞེས་པ་ཁྱུང་གི་རིགས་སུ་གཏོགས་པར་གོ་བ་ལ་འགལ་ཟླ་མི་འདུག་སྙམ། མདོར་ན།སྔ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་ཁྱུང་ལས་བྱུང་བའི་སྲིད་པའི་ལྷ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དེ་དག་སྒྲ་བླ་ཝེར་མ་དཔའ་ཁྲོམ་གྱི་གཞུང་སོགས་ལ་གསལ་བ་དེ་བཞིན་ཡིན།\n8.ཁྱུང་ནི་ཀླུ་ཡི་མགོ་གནོན་ནམ་ཀླུ་ཡི་འཇིགས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་ནུས་ཅན་གྱི་དགྲ་བླ་རུ་འདོད་པའི་ཡིག་ཆ་མང་ཆེ་ཤས་དམངས་ཁྲོད་སོགས་ནས་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་ཡིས་མཚོན་ཡོད་དེ། དེ་དག་གཙོ་བོ་ཀླུ་བཅོས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན་པ་སྔ་རབས་སུ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་ཡིག་ཚང་སུ་ཡང་ཉུང་ཙམ་བཞུགས་ཡོད་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསུངས་མཁན་འདུག མདོ་སྨད་མདའ་ཚང་གི་ཡིག་ཆ་ལས་བྱུང་བའི་《ཁྱུང་གིས་སྤྱན་འདྲེན་དབུ་ལགསྷོ》(པོ་ཏི་གཉིས་པའི་ཤོག་ངོས་180-184བར)དང་། 《ཁྲའི་སྤྱན་འདྲེན་དབུ་ལགསྷོ》(པོ་ཏི་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས185-200བར) 《ཁྱུང་གིས་ཆེས་གསོལ་དབུ་ལགསྷོ།》(པོ་ཏི་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་240-247བར) 《ཁྱུང་གི་བྱ་ཞན་དབུ་ལགསྷོ》(པོ་ཏི་ཉེར་དགུ་བའི་ཤོག་ངོས་295-301བར་)སོགས་དང་། དེ་མིན་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་《བ་སྦལ་ཁྱུང་གསུམ་གྱི་དཔྱད་བཞུགས་སོ་》ཞེས་པ་སོགས་སུ་གསལ། དཔེར་ན། 《ཁྱུང་གི་སྤྱན་འདྲེན་》ལས། “མགོ་ར་འབྲུ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཁྱུང་།། ཀླུ་འདུལ་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། དུག་འདུལ་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། བྱད་ཁྲོ་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། སྲིད་པ་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། བྱ་ཁྱུང་དཀར་པོ་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། བྱ་ཁྱུང་དཀར་འོད་མདང་གསལ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། ཚངས་འཁོར་ཀླུ་འདུལ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། ཟིལ་གནོན་ཁ་འབར་གཤེགས་སུ་གསོལ།། རིས་ལྟིང་ཆེན་པོ་གཤེགས་སུ་གསོལ།། རུ་བཞི་སྤྲུལ་པ་ཁྱུང་ཡང་གཤེགས་སུ་གསོལ།། མཛེ་འདུལ་ནད་འདུལ་ཁྱུང་ཡང་གཤེགས་སུ་གསོལ།། ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་ཁྱུང་ཡང་གཤེགས་སུ་གསོལ།། སྤྱི་འདུལ་ཁྱུང་ཡང་གཤེགས་སུ་གསོལ།། ཁྲོས་པའི་བྱ་ཁྱུང་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གཤེགས་སུ་གསོལ།།” （33） ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་གྱི་དགྲ་བླ་ཁྱུང་ཆེན་གྱི་གཞུང་དང་། ཝེར་མའི་གཞུང་། ཤུགས་མགོན་གྱི་གཞུང་སོགས་སུ་ཡང་དེ་འབྲེལ་གྱི་ནང་དོན་བསྟན་ཡོད་པར་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུང་རྩོམ་ལས་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་ཆོག\n9. “ལྷ་”དང་“སྲུང་མའི་”གཟུགས་སུ་འཆར་བའི་ཁྱུང་དེ་དགྲ་བླ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་བཤད་པའི་ཡིག་ཆ་ནི་མགོན་ཤེས་ལྷ་བོན་གྱི་ནང་དོན་སྟོན་པའི་དཔེ་གཞུང་སྒྲ་ལྷ་དཔའ་ཁྲོམ་གྱི་གཞུང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཅིང་། དེའི་སྐོར་ལ་ད་དུང་ཁོད་པོ་བློ་གྲོས་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ཁྱུང་དམར་གྱི་གཞུང་》དང་། མཁན་ཆེན་བསོད་ནམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《དབལ་ཁྱུང་དམར་པོའི་སྒྲུབ་གཞུང་》དང་། 《ཁྱུང་དམར་ཆ་ལག་》སོགས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ལས་གསལ། དེ་མ་ཟད་པར་གླིང་གེ་སར་གྱི་སྒྲུང་ལས་བྱུང་བའི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་དགྲ་བླ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པ་དེའི་ཐོག་མ་ཡང་ཁྱུང་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་《ཁྱུང་ཚ་སྤུན་ལྔ་འདུལ་བའི་དྲག་པོའི་སྒྲུང་》（34）ལས“བོན་ལུགས་བསྟན་པའི་སྲུང་མ་ལ།། ཤེལ་གྱི་བྱ་ཁྱུང་གཤོག་རིང་མཁྱེན།།”ཞེས་དང་། “གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་ཡང་སྟེང་ནས།། ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་མཁྱེན།། བར་གླིང་བཞི་རྗེ་བོ་ཉི་ཟླ་གསོལ།། ས་གཞི་རླུང་ནག་འཁྱིལ་དབུས་སུ།། སྲོག་བདག་བྱ་ཁྱུང་གཤོག་རིང་མཁྱེན།། ”ལྟ་བུ་ལས་ཀྱང་ཁྱུང་ནི་ལྷ་ཡི་གཟུགས་སུ་བཀོད་ཡོད་དོ།།\n10.ཁྱུང་ནི་འཇིག་རྟེན་བྱེད་པོ་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་འདི་བོད་ཀྱི་སྲིད་པ་ཆགས་པའི་སྒྲུང་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་ཁྱུང་སྒོང་ལས་མིའི་རིགས་གྲོལ་བ་ལས་གཞན། བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་གཏམ་དཔེ་སོགས་སུ་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ལྷ་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་བྱིན་རླབས་ལ་བརྟེན་ནས་རླུང་གིས་གནམ་ས་ཕྱེས་པ་དང་། ཁྱུང་ཆེན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ཡར་ལ་བཏེགས་པ་དང་། རུས་སྦལ་གྱིས་ས་གཞི་མར་མནན་པ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་རིང་མོ་ཞིག་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་ཡོད་པ་དེའི་དོན་ནི་ཁྱུང་འདི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱེད་པོར་གོ་བ་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།།\nམདོར་ན། ཁྱུང་གི་གོ་དོན་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ཐ་སྙད་འདིའི་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རྒྱུན་རིང་བ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་སྣ་ཚོགས་པར་ཆགས་ཡོད་པ་གསལ་བོར་བསྟན་པ་མ་ཟད། ཐ་སྙད་འདིའམ་ཤེས་རིག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་ཁྱུང་གི་རིག་གནས་མཐའ་དག་བོད་ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་རིག་གནས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐོར་བདེན་དཔང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བོ་བྱས་པ་ཡིན། དེ་མ་ཟད་གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞིའམ་རླུང་རྟའི་ལྷ་བཞི་ཞེས་པ་བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རླུང་རྟ་དང་དར་ལྕོག་སྟེང་དུ་བཀོད་པའི་ཁྱུང་དང་འབྲུག གཡག་དང་སྟག་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱུང་གིས་སྲོག་མཚོན་པ་དང་། སྟག་གིས་ལུས། འབྲུག་གིས་དབང་ཐང་། གཡག་གིས་རླུང་རྟ་མཚོན་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་དཀྱིལ་དུ་ཡོད་པའི་རྟ་ཡིས་ནི་བླ་དཔལ་མཚོན་པ་བཅས་བོད་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་གསལ་བ་དང་། བོད་ཀྱི་དགོན་པ་སོགས་སུ་རྒྱུན་མཐོང་གི་ཁྲི་རྒྱབ་དྲུག་འགྱོགས་ཀྱི་བཀོད་པ་ལས་རྒྱན་དྲུག་གི་ཐིག་ཁོག་ཆ་མཉམ་པར་བགོས་པའི་སྐུའི་སྤྱི་གཙུག་གི་སྟེད་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཀརུ་ཊ་སྙིང་རྗེ་སྟེ་ཁྱུང་རྭ་ནོར་བུས་བརྒྱན་ཅིང་སྦྲུལ་ཟ་བའི་རྣམ་པར་བཞེངས་པ། དེ་ལས་དམའ་ཙམ་གྱི་གཡས་གཡོན་དུ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཀ་རུ་ཊ་སྒྲོལ་མཛད་དེ་ཀླུ་ཕྲུག་སྦྲུལ་གྱི་མཇུག་མ་ཅན་གཉིས་བཞེངས་ཡོད། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ད་དུང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་བྱེད་གཞུང་དུ་ལྷ་ཆེན་ཚངས་པའི་ཞོན་པ་ཁྱུང་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རིག་བྱེད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྦྱར་ཏེ་བྲམ་ཟེ་རྐང་མིག་གི་བུ་ཡིན་རབས་ཀྱང་བཤད། ཁྱུང་གིས་ད་དུང་འབྱུང་བ་མེ་ཡི་བྱེད་ནུས་མཚོན་པ་སོགས་གོང་དུ་གླེང་བརྗོད་བྱས་པའི་ནང་དོན་དེ་དག་ཏུ་མ་ཚུད་པའི་གོ་དོན་ཡང་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཁྱུང་གི་རིག་གནས་འདིས་བོད་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱ་དཀར་ནག་སོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡང་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད་ཚོད་འདུག འདིའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་ཡིག་ཚགས་དང་གནའ་རྫས་རྟོགས་དཔྱོད་ལས་གཞན། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་འཕྲེང་རྒྱུད་དེད་ནས་དེའི་མཚོན་དོན་དང་མཚོན་སྟངས་སོགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་སེམས།\nཁྱུང་ནི་གདོད་མའི་དུས་སུ་མཐོ་སྒང་གི་ས་ཆ་འདིར་འཚོ་སྡོད་བྱས་མྱོང་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་གཞིར་བྱས་ནས། དེའི་བྱེད་ནུས་དང་སྟོབས་ཤུགས་ནི་འགྲན་པའི་ཟླ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལ་ཡིད་སྨོན་དང་། རེ་བཅོལ། ཐ་ན་དད་མོས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཤུགས་དྲག་སྐྱེས་ཡོད་པ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གོང་ནས་ཐོགས་ལྕགས་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་བཟོ་སྲོལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་དར་ཡོད་པ་དང་། མངའ་རིས་དང་ནག་ཆུའི་ས་ཁུལ་སོགས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱུང་གི་རིགས་དེ་དག་ལས་ཤེས་ཐུབ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁྱུང་གི་རིགས་འདི་གངས་སེང་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པའམ། ཕྱི་རོལ་རིག་བྱེད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་མི་ཡི་གཟུགས་ལ་བྱ་ཡི་དབུ་ཅོག་བཙུགས་པའི་མཚོན་བྱེད་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ལས་གླིང་འདིར་དངོས་སུ་ཡོད་མི་སྲིད་པའི་དོགས་གཞི་འཛིན་མཁན་ཡང་ཡོད་ན་ཡང་། དངོས་ཡོད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་གི་ཁྱད་མཚར་གྱི་བྱེད་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཡོད་ཀྱི་ཁྱུང་གཟུགས་འདིའི་རྣམ་པར་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཤེས་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་གྲངས་མང་པ་ཞིག་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་མངོན་སུམ་ཚད་མའི་དོན་ཞིག་ཏུ་སེམས།\nཁྱུང་ལ་དད་འདུན་གྱི་འདུ་ཤེས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ལས་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་དུས་སུ་ནང་བཅུད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྒོ་ང་ལས་གྲོལ་ཚུལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དག་འཕེལ་བ་ཡིན་ཞིང་། སྒོ་ང་ལས་ལྷ་ཀླུ་མི་གསུམ་གྲོལ་བར་འདོད་པའི་ལྟ་སྟངས་དེ་ཉིད་སྔ་རབས་པའམ་བོན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ལྟ་བ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ཐུབ་པའི་དགོངས་འདུན་གྱི་ཉམས་ལེན་པར་གྱུར་བའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྤྱིའི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལས་ནི་སྒོང་སྐྱེས་ཀྱི་ལྟ་བ་བརྗོད་པ་མཐོང་བྱར་ཕལ་ཆེར་མི་འདུགདེའི་ཕྱིར་ཁྱུང་གི་དད་མོས་སམ་ཁྱུང་གི་རིག་གནས་འདིའི་ཐོག་མའི་མཆེད་ཁུངས་ཀྱང་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གམ་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཡིན་པ་གསལ་ལ། དེ་ལས་ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྔ་ཤོས་ནི་ཞང་ཞུང་གི་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པའི་སྐབས་དེ་ཡིན། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁྲི་ཝེར་གསེར་གྱི་བྱ་རུ་ཅན་ཞེས་པས་དེང་གི་གངས་ཏི་སེའི་མདུན་ཞོལ་དུ་ཆགས་ཡོད་པའི་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་དགོན་གནས་རྒྱང་གྲགས་དགོན་ཞེས་པ་དེ་ནས་གསས་ཁང་ནོར་བུ་སྤུངས་བརྩེགས་ཞེས་པར་བཞུགས་ཏེ་སྲིད་ཀྱི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་སུ། སྲིད་འབྱོར་དབང་ཐང་གི་མཚོན་བྱེད་ལ་དབུ་རྨོག་གི་གཙུག་ཏུ་གསེར་ལས་བྱས་པའི་བྱ་རུ་ཞིག་བཙུགས་ཡོད་པར་བཤད་པ་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གི་མཚན་ལ་བྱ་རུ་ཅན་ཞེས་ཐོགས་སྐད། བྱ་རུ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་གོ་བ་སྟེ། དེའི་དབྱིབས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཐད་ད་དུང་གསལ་ཆ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་གང་ཡང་མ་མཐོང་ན་ཡང་། ད་ཡོད་ཀྱི་ལྡེབས་རིས་དང་ཤིང་བརྐོས། ཐོག་ལྕགས་སོགས་ལས་ཁྱུང་གི་རྭ་ཅོ་གྱེན་ལ་གཟེངས་ཤིང་། རྩེ་མོ་རྣོ་བ། སྤྱི་གཙུག་ན་ནོར་བུ་འོད་འབར་གྱིས་བརྒྱན་ཡོད་པ། བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་གཟི་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་འབྲི་བཞེངས་བྱས་འདུག ཞང་ཞུང་གི་ཐོག་མའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གིས་བྱ་རུའམ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཅོའི་གཟུགས་རིས་མཚོན་པའི་རྣམ་པ་ཡོད་པའི་དབུ་རྨོག་གྱོན་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་གནམ་ལས་མཐོ།དབུ་འཕང་དགོངས་དང་མཉམ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་མཚོན་ཆེད་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གི་དད་པའི་ཡུལ་དུ་བཞག་པའི་ཤེས་རིག་གི་བསྟན་བྱ་སྟེ། ཡབ་མེས་གོང་མ་རྣམས་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱས་པ་ཡང་མཚོན་པ་ཡིན་ངེས་འདུགབྱ་རུ་དེ་རིན་ཐང་ཆེ་བ་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཆེད་དེའི་རྒྱུ་ཆ་གསེར་དང་། བྱི་རུའམ་བྱུ་རུ། ག་ལྗང་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་གཡུ་དང། ལྕགས་ལ་སོགས་པ་བྱས་ཏེ།རྒྱལ་པོ་མི་འདྲ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་དབང་ཐང་མཚོན་པར་བྱས་འདུག བྱ་རུ་ཞེས་པ་དེ་ཡིས་ཆེས་སྔ་མོ་ནས་ཁྱུང་གི་རིག་གནས་འདི་ཉིད་ཞང་བོད་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་བ་མཚོན་པ་ཡིན།བྱ་རུ་ཡོད་པའི་དབུ་ཞྭའི་རིགས་དེ་དག་རྒྱལ་པོ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་བོན་གྱི་གཤེན་པོའམ་སྐུ་གཤེན་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གྱོན་ཡོད་པའི་སྐོར་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་“ཞང་ཞུང་མེ་རིའི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་བྲིས་ཐང་རྣམས་སུ་གསལ་པོ་མཇལ་རྒྱུད་ཡོད་” （35）གསུངས། འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ་ལས་བྱ་རུ་ཞེས་པ་གོ་གནས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཞིག་ཡིན་（36）པར་གསུངས་ལ། མི་ཡི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་རྟགས་ཙམ་དུ་མ་ཟད་མཆོད་པའི་ཞིང་དང་བཀུར་བའི་གནས་ལ་ཡང་བརྒྱན་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་རྩེ་ལ་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུས་བརྒྱན་པ་དང་། ཡི་དམ་ཁྲོ་བོའི་འཁོར་འགའ་ལ་ཡང་དབུ་ལ་གནམ་ལྕགས་བྱ་རུ་ཁྱུང་རུ་ཡོད་པ་དང་། རྣམ་དག་སྒྲུབ་པ་བྱ་རུ་ཐོབ་པའི་གཤེན་བརྒྱད་སོགས་རྒྱལ་པོ་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཡང་ཁྱུང་རྭ་ཡོད་པར་བསྟན་འདུག ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྲིས་རིས་དེ་དག་ལས་བྱ་རུའམ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཅོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དབྱིབས་དང་རིང་ཐུང་། ཕྲ་སྦོམ་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་བཀོད་མེད་མོད་ཀྱི། གའུ་རྙིང་པ་དང་། ཐོག་ལྕགས་རྙིང་པ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གཟུགས་ལས་ཁྱུང་རུ་ཆ་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། ཆ་ཉིས་བརྩེགས་སོགས་ཀྱི་རི་མོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་དགོན་གནས་སོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྲི་དྲུག་འགྱོགས་སམ་ཁྲི་རྒྱན་བཞི་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱུང་དེ་ལ་བལྟས་པས་རྭ་ཅོ་གཟེངས་སུ་ཐོན་ཅིང་། རྩེ་མོ་རྣོ་ངར་གྱི་རྣམ་པར་བཞེངས་པ་དེས་བརྟན་ཅིང་བརླིང་པའི་དོན་མཚོན་བཞིན་པ་འདི་ཡིས། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་གཡུང་དྲུང་འདི་ཡང་ཁྱུང་གི་གཟུགས་མཚོན་གྱི་རི་མོ་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པ་སྐྱེས་སུ་འཇུག\n《རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས་》（37）ཞེས་བྱ་བ་རུ་བཀོད་པའི་ཁྱུང་གི་རབས་དེ་ཤིན་ཏུ་སྔ་སྟེ། ཡིག་ཆ་དེ་ཉིད་ལས“ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའི་དུས་སུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་དང་དུས་མཚུངས་སུ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་རིགས་སྣང་འོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེས། འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་གྱིས་དོན་ལ་དགོངས་ནས། སྐུ་གསུམ་གྱིས་སྤྲུལ་པ་གསུམ་དུ་བྱོན་པ་ནི། ཟག་མེད་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུད་པ་སྐུ་ལ་རྫོགས་ནས། ཟག་བཅས་ལྷའི་རྒྱུད་པ་འདབ་ཆགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཁྱུང་གསུམ་དུ་སྤྲུལ་ཏེ། ……དེ་ལ་ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལྟད་མོ་བལྟས་ནས། མེ་ཏོག་མཛེས་པའི་གླིང་ལ་འདབ་ཆགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྭ་ཅོ་དང་། སྤྱན་མིག་དམར་བ། སྤྱི་གཙུག་ན་ནོར་བུ་འོད་འབར་གྱིས་བརྒྱན་ཡོད་པ། གསུམ་བབ་པས་ཅི་ཡི་ལྟས་དང་ཆོ་འཕྲུལ་ཡིན་ཞེས་ཀུན་ལ་དྲིས་པས། ཤེས་ཆེ་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ན་རེ། ཁྱུང་མོ་ལ་གནམ་རུ་མེད་ཅིང་། ཁྱུང་ཕོ་ལ་རྭ་ཅོ་དགུང་དུ་སྔོ་ཟང་ངེ་བ་ཡོད་པ། ནོར་བུ་འབར་བའི་རྒྱན་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཁྱུང་ཕོ་ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་རེད་ཟེར་བར་འདུག་གོ་” （38） ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཁྱུང་ཕོ་དང་མོའི་དབྱེ་བ་ནི་མགོ་ལ་རྭ་ཅོ་ཡོད་མེད་ཀྱིས་ཕྱེ་ཡོད་ཅིང་། རྭ་ཅོ་ཡོད་པ་དེ་ཁྱུང་ཕོ་ཡིན་པ་དེང་སང་རྒྱུན་མཐོང་གི་རི་མོ་དེ་དག་ལྟར་དང་། རྭ་ཅོ་མེད་པ་དེ་ཁྱུང་མོ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་དུ་མེད་པ་དེས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དད་ཞེན་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཁྱུང་ནི་ཁྱུང་ཕོ་ཡིན་པ་གསལ་ལོ།།\n《ཁྲོ་བོ་རྒྱུད་དྲུག་》ལས་“སེར་ལྗང་ཁྱུང་གི་མགོ་བོ་ཅན་” （39）ཞེས་ཁྱུང་གི་མགོ་བོ་སེར་ལྗང་གི་མདོག་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ལ། 《དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་》ལས་བསྟན་པ་ལྟར་ན། “མཁའ་ལྡིང་རྐང་པ་ནས་སྐེད་མཐར་སེར་པོ་ཡིན་ཏེ།དེ་བཞིན་ལྟེ་བའི་མཚམས་སུ་གངས་དང་མཚུངས། མགྲིན་པའི་བར་དུ་དམར་པོའི་མདོག་དང་འཁྲི་ཤིང་ལྟ་བུའི་སྨིན་མའི་བར་ཉིད་སྤྲིན་ནག་དང་མཚུངས་སོ་” （40）ཞེས་གསུང་པ་ལས་ཁྱུང་གི་ལྟོ་གཟུགས་སོགས་སེར་པོ་ཡིན་པ་གསལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གྱི་དེང་གི་ལྡེབས་རིས་སོགས་ལས་ཁྱུང་གི་ལྟོ་བ་མདོག་སེར་པོ་དང་སེར་དམར་གང་རུང་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ལས་ཤེས། ལྟེ་བ་དང་མགྲིན་པ། སྨིན་མ་སོགས་ཀྱི་ཁ་དོག་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་གསལ་བོར་བཀོད་འདུག དེ་བཞིན་“སྔོན་རྒྱ་གར་ཡུལ་ནས་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ཀླུ་བདུད་བཙན་གསུམ་གྱིས་དབང་དུ་བཟུང་བའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་མཁྱེན་ཏེ། གཏུམ་པོ་དམར་ནག་ཁྱུང་གི་སྤྲུལ་པ། གནམ་ལྕགས་ཐོག་གི་མཆུ་སྡེར་ཅན། རྣོ་ངར་གྱི་རལ་གྲི་སྟོང་གི་གཤོག་པ་ཅན། ཆུ་གྲི་སྟོང་གི་མཇུག་སྒྲོ་ཅན།ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀླུ་བདུད་དང་ས་བདག་ཐམས་ཅད་སྡེར་འོག་ཞབས་ཀྱིས་མནན་ཏེ་གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་འཇིགས་རུང་མཁའ་ལྡིང་དབང་པོའི་རྣམ་པར་རོལ་བ་གཉན་ག་རུ་ཊ་” （41）ཞེས་བཀོད་པ་ལས་ཁྱུང་གི་གཤིས་ཀ་ཤིན་ཏུ་གཏུམ་པོ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། ཕྱི་གཟུགས་ཁ་དོག་དམར་ནག་ཡིན་པ། མཆུ་ནི་གནམ་ལྕགས་ཐོག་གི་གཟུགས་དང་འདྲ་བ། གཤོག་པ་ནི་རྣོ་ངར་གྱི་རལ་གྲི་དང་འདྲ་བ། མཇུག་སྒྲོ་ནི་ཆུ་གྲི་དང་འདྲ་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བསྟན་ཡོད། དེ་དག་རེའུ་མིག་གིས་མཚོན་ན།\nགོང་དུ་བཀོད་པའི་གཟུགས་རིས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་ལས་གཞན། ཁྱུང་ནི་ཀླུ་དང་དུག་སྦྲུལ་གྱི་མགོ་གནོན་ཡིན་པ་གཞིར་བྱས་ནས། ཁ་ཤས་རྒོད་ཀྱི་རྣམ་པར་འབྲི་འགོད་ཀྱིས་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཟེར་བའམ། མི་མཐུན་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚོན་བྱེད་སྣ་ཚོགས་སུ་འབྲི་འགོད་བྱས་ཏེ། གདོད་མའི་ཤེས་རིག་གི་སེམས་ཁམས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དེའི་སྐོར་ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་ས་ཆ་མང་དག་ཏུ་དར་བ་སྟེ། “རྒྱ་གར་དང་། བར་ཡུལ། འབྲས་ལྗོངས། ཐེའི་ལན་ཀྲི་དང་ཡ་གླིང་གི་ཤར་ལྷོའི་ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྔ་རབས་ཤེས་རིག་ཁྲོད་དུ་གསེར་གྱི་འདབས་གཤོག་ཐོགས་པའི་བྱ་རྒྱལ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་བྱུང་གི་བྱེད་ནུས་ལས་འགོངས་པའི་སྤྲུལ་གཟུགས་བཞེངས་སྲོལ་དར་ཡོད་ལ། སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན། ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་རྒྱལ་དེ་ཉིད་ལ་བསྐུལ་འབོད་བྱས་ནས་དུག་སྦྲུལ་གྱི་གནོད་པ་འགོག་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད།” （42）དེ་མ་ཟད་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་གནས་རྫས་རྟོག་ཞིབ་མཁན་རྣམ་པས་རང་རྒྱལ་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ས་ཆ་ནས་ཉི་མའི་ལྷ་བྱ་（太阳神鸟）（43）ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་རིག་གནས་མཚོན་བྱེད་སོགས་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་གདོད་མའི་བྱ་རྒྱལ་གྱི་དད་མོས་ཤེས་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་མཚོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚད་ངེས་ཅན་གྱི་སྟེང་ནས་བལྟས་ན།ཡ་གླིང་ལྷོ་མའི་མིའི་རིགས་དང་ཤེས་རིག་གི་འབྱུང་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ལས་བྱུང་བའི་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་བྱུང་རབས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ། གཅིག་བྱས་ན་དེ་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དངོས་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ཡིན་ཤས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེ། གདོད་མའི་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་གི་ཁུངས་ལོ་ངོ་བཞི་སྟོང་ནས་ལྔ་སྟོང་ཡན་དུ་འདེད་དཀའ་ཞིང་། ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ལ་ད་བར་གཅིག་ཆོད་ཀྱི་བཤད་པ་མ་ཆགས་ན་ཡང་། བོན་གྱི་བཤད་རྒྱུན་དང་ས་འོག་རྡོ་ཆས་སོགས་ཀྱི་ལོ་ཚད་ནས་དེད་ན་ལོ་གྲངས་ཁྲི་ཡི་ཡན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཟད།གདོད་མའི་རྒྱ་གར་ཤེས་རིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་མང་དག་ཅིག་ནི་དོན་ལ་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཡོད་པས་མཚོན། གང་ལྟར་ད་ཡོད་ལྡེབས་རིས་དང་། བྲག་བརྐོས་རི་མོ། ཤིང་བརྐོས་ལ་སོགས་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་ཁྱུང་གི་གཟུགས་ནི་མི་ཡི་ལུས་ལ་བྱ་ཡི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། ཁོག་སྟོད་མི་ཡི་གཟུགས་སུ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱང་མི་ཡི་གཟུགས་སུ་གྲུབ་ལ། བྱ་ཡི་མགོ་བོ་ལ་རྭ་ཅོ་དང་ལྡན་པ། སྤྱི་གཙུག་ན་ནོར་བུ་འོད་འབར་གྱིས་བརྒྱན་ཡོད་པ། གཤོག་ཟུང་བསྐྱངས་ཤིང་འཕུལ་འགྲོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ། བྱ་ཡི་རྐང་པ་ལ་བྱ་སྒྲོའམ་བྱ་སྤུས་ཁེངས་ཡོད་པ་སོགས་བྱ་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་མིའམ་ལྷའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསལ་བོར་བཀོད་པ་མ་ཟད། ཞབས་གཉིས་ས་ལ་བརྟན་པོར་བཙུགས་ཤིང་། བྱ་ཡི་གཟུགས་སུ་རྐང་པའི་སྡེར་མོ་རྣོ་ལ་རིང་བ་ས་ལ་བཀྲད་ཡོད་པ། (དུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་རྐང་འོག་ཏུ་མནན་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀྱི་རི་མོ་འདུག་)ལྟོ་ལྡིར་ལ་བྲང་འབུར་བ། གཤོག་ཟུང་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་ཡར་བསྐྱངས་ཡོད་པ་མང་ཆེ་ཤོས་དང་། རི་མོ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གཤོག་ཟུང་མར་ལ་བསྐྱངས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཟད། རི་མོ་མང་ཆེ་ཤོས་ལ་ཕྱག་གཉིས་ཀྱང་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་བསྐྱངས་པ་ལས་ཕྱག་གཡས་པས་དུག་སྦྲུལ་སྔོན་པོའི་སྐེ་ནས་འཛིན་པ། གཡོན་པས་དུག་སྦྲུལ་གྱི་མཇུག་མར་འཛིན་པ་དང་། མཆུ་ཡིས་དུག་སྦྲུལ་གྱི་ལྟོ་ནས་ཧམ་ཟ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་བཀོད་འདུག ཐོགས་ལྕགས་ཀྱི་རིགས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱུང་ལ་དུག་སྦྲུལ་འཆང་བའི་རྣམ་པ་ཅན་མ་མཐོང་ན་ཡང་།དེ་དག་ཕར་ཆེར་ལག་བཟོའི་དཀའ་ཁག་གི་དབང་གིས་ཡིན་སྙམ། གཞན་དེང་གི་བཎ་དགོན་ཁག་ཅིག་གི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་སྟེང་དུ་བཀོད་པའི་ཁྱུང་གི་རྣམ་པ་ལས་ཕྱག་གཡས་བསྐུམས་ཡོད་པ་དང་གཡས་བསྐྱངས་ཡོད་པ་ལས་གཞན་བན་བོན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱུང་གི་གཟུགས་འགོད་སྟངས་འདྲ་མཚུངས་སུ་སྣང་། དེ་བཞིན་ཁྱུང་གི་མཆུ་ནི་གུག་ལ་རྣོ་བ་དང་། མིག་གཉིས་འབུར་ཚུགས་སུ་བཀྲད་ཡོད་པ།རལ་པ་གཟེངས་ཤིང་རྭ་ཅོ་རྣོ་ལ་གྱེན་དུ་གཟེངས་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་བཞེངས་ཡོད་པ་སོགས་རི་མོ་འབྲི་མཁན་དང་། རི་མོའི་ལུགས། ལག་བཟོའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཤོར་ཡོད་ན་ཡང་། ནང་གི་མཚོན་དོན་ནི་གཅིག་གྱུར་ཏེ། ཁྱུང་གི་གཟུགས་རིས་འདི་ཡིས་མི་མཐུན་ནད་གདོན་འབྱུང་པོའི་འགལ་རྐྱེན་བར་ཆོད་ཐམས་ཅད་ཐལ་བའི་རྡུལ་གཟུགས་སུ་བརླག་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པ་ཡིན། དེའི་སྐོར་གྱི་རིག་གནས་ནི་སྲིད་པའི་བོན་ལས་བྱུང་བའི་སྔ་རབས་ཀྱི་གཏོ་གཞུང་སོགས་ལ་ཀློག་འགྲེལ་བྱས་ན་མཐོང་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་མང་པ་དེ་ཡིས་ཀྱང་གདོད་མའི་མཐོ་སྒང་གི་རིག་གནས་འདི་ཡི་ཁུངས་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ལ་ཐུག་སྲིད་པ་བློས་དཔག་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།\nདམངས་ཁྲོད་སོགས་ནས་ཁྱུང་ནི་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པ་མ་ཟད། ནད་གདོན་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་མགོ་གནོན་ཡིན་པ་དང་། དེའི་གཤོག་པ་ཡ་གཅིག་མི་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐེག་མི་ཐུབ་ལ། ཁ་ཟས་སུ་ཆུ་སྲིན་ཟ་བ། ཁྱུང་དང་སེང་གེ་འདྲེས་པ་ལས་སེང་གེ་རྐང་པ་བརྒྱད་པ་བྱུང་བར་བཤད་ན་ཡང་། དེ་དག་གི་གཟུགས་རིས་དངོས་ཅི་ལྟར་བྲིས་ཡོད་པ་གསལ་ཆ་འབྱུང་མ་ཐུབ།\nཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལས་རུས་སུ་གཏོགས་སྟངས་ལ་སྣ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་བོད་ཀྱི་ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་གི་ཁྲོད་དུ་བྱུང་བའི་ཁྱུང་ལ་ཟེར་བ་སྟེ། ཡབ་འབངས་རུས་དྲུག་ནི་བཙན་པ་ལྷོ་དང་གཉགས་གཉིས། བཙུན་པ་ཁྱུང་དང་སྣུབས་གཉིས། གཉན་པ་བསེ་དང་སྦོ་གཉིས་བཅས་དྲུག་སྟེ། དེ་ལས་བཙན་དང་བཙུན་གཉན་སོགས་རུས་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་སྦྱར་བ་ལས། 《དེབ་ཐེར་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་རུས་ཁྱུང་དེ་བཙུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་རིགས་རུས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།\nགཉིས་སུ་བོན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཆེ་དྲུག་སྟེ་གཤེན་དང་། བྲུཞུ། སྤ། རྨེའུ། ཁྱུང་བཅས་སུ་གསལ་བའི་ཁྱུང་དེ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། འདིར་ཁྱུང་ཞེས་པའི་རུས་དེ་ནི་དམ་པ་ཁྱུང་གི་རུས་འདི་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཡང་ཁྱུང་དཀར་དང་། ཁྱུང་ནག ཁྱུང་སེར་གསུམ་གྱི་རིགས་རུས་སུ་དབྱེ་བ་ལས། ཁྱུང་དཀར་གྱི་རིགས་རུས་དེང་གི་མངའ་རིས་དང་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་ཁྱུང་པོའི་ས་ཆར་ཡོད་པའི་མི་རྒྱུད་རྣམས་དང་། རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་མཆེད་པའི་མི་རྒྱུད་དག་ཀྱང་ཁྱུང་དཀར་གྱི་རྒྱུད་པ་ཡིན་ཚུལ་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལས་གསལ་བ་ལྟར་དང་། དེ་བཞིན་ཁྱུང་སེར་གྱི་རྒྱུད་པ་དག་ཀྱང་ས་ཆ་དེ་དག་ལས་གཞན་ཁམས་སྟོད་སྨད་ཀུན་ཏུ་ཡོད་པར་གྲགས། ཁྱུང་ནག་གི་རྒྱུད་པ་གང་དུ་མཆེད་པའི་སྐོར་《བོན་ཞིག་ཁྱུང་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་》སོགས་ཡིག་ཆ་ཉུང་ཤས་ཙམ་ལས་ད་སྔ་ཡིག་ཆ་ཁ་གསལ་མ་རྙེད་ན་ཡང་། དེང་གི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་ཁུལ་ཟུང་ཆུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་དགའ་མལ་དགོན་གྱི་ཚབ་ཚའི་བླ་རབས་རྣམས་ཁྱུང་ནག་གི་རྒྱུད་དུ་གྲགས་ཤིང་། དེ་བཞིན་སི་ཁྲོན་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དུ་ཡང་ཁྱུང་ནག་གི་རྒྱུད་ཡོད་ཚུལ་འདུག གཞན《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་》དུ་“རྒན་རབས་རྣམས་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་ལ། བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཁྱུང་པོའི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་དང་པོ་ཁྱུང་གི་སྒོ་ང་དཀར་པོ་དང་། ནག་པོ། སེར་པོ་གསུམ་བྱུང་བ་ལས།དཀར་པོ་མངའ་རིས་སུ་ཆགས་པ་ལས་མངའ་རིས་ཁྱུང་པོ་དང་། ནག་པོ་གཙང་དུ་འཕུར་བ་ལས་གཙང་སྟོད་ཀྱི་ཁྱུང་པོ་དང་། སེར་པོ་ཁམས་སུ་འཕུར་བ་ལས་ཁྱུང་པོ་སེར་ཚ་ཞེས་པར་ཁམས་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་བྱུང་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཐོས་པ་ལས་ཡིག་ཆ་བདག་གིས་མ་མཐོང་ལགས། གཞན་ཡང་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་ཁོངས་སོག་རྫོང་དང་ཉེ་བའི་སར་སྔར་བོན་ཆོས་དར་ས་གཙོ་བོའི་གྲས་ཏེ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་” （44）ཅེས་གསུངས་འདུག དེ་བཞིན་《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས་》ལས།“ཁྱུང་དཀར་ཐོག་འབར་རྒྱུད་པ་ཞང་ཞུང་ནས།། སུམ་གླིང་གྱིམ་ཤོད་སྟོད་སྨད་དུ་གྲོལ་ཏེ།། བར་གྱི་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་ཞེས།། རྗེ་ཡི་རྒྱུད་དང་དམ་པའི་རྒྱུད་པ་སོགས།།མང་དུ་བྱུང་བའི་གདུང་རབས་རྒྱས་པར་ཡོད།།” （45） ཅེས་དང་། “རྒྱལ་རོང་མེ་ཉག་རེབ་གོང་ཉག་རོང་སོགས།། མདོ་ཁམས་ཁྱུང་པོའི་གདུང་རབས་དུ་མར་གྲོལ་” （46）ཞེས་བཤད་འདུག\nདེ་ལྟར་ཡང་། ཁྱུང་འདི་དང་བསེ་ཁྱུང་དབྲ་ཞེས་པའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡིན་གསལ་བོ་མ་བྱུང་ན། ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་ཞེས་པ་འདི་དང་སྔ་རབས་ཀྱི་ཕྱྭ་དམུ་གཙུག་གསུམ་མམ་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའམ་མིའུ་གདུང་དྲུག་གི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང། དེ་དག་ལས་ལོ་རྒྱུས་སྔ་ཤོས་གང་ཞིག་ཏུ་གཏོགས་པ་སོགས་ལ་གསལ་ཆ་འབྱུང་ཐབས་མི་འདུགམཁས་དབང་མང་ཆེ་བའི་བཞེད་སྟངས་ལ་གདོད་མའི་ཞང་ཞུང་ཡུལ་གྱི་མིའི་རུས་ཁུངས་ཁྱུང་ལ་གཏུག་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་ཀྱང་བསེ་ཁྱུང་སྦྲ་ཞེས་པ་ལ་སྦྱར་ཡོད་ན་ཡང་། བསེ་ཁྱུང་སྦྲ་དང་སེ་ཁྱུང་སྦྲ། ཡང་ན་བསེ་ཁྱུང་དབྲ་སོགས་ཡིག་རྙིང་གི་ཁུངས་མི་འདྲ་བ་དང་། དུས་མཚམས་མི་འདྲ་བའི་ཡིག་མཁན་གྱི་འབྲི་སྟངས་ཡན་གར་བ་ཡིན་པས་ན། དེ་ཡིས་ཁྱུང་ནི་ཞང་ཞུང་གི་རུས་ཁུངས་ཐོག་མ་ཡིན་པ་སྟོན་མི་ཐུབ་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ཁྱུང་ཞེས་པ་འདི་གདོད་མའི་རིགས་རུས་ཤིག་ཏུ་གོ་དགོས་ཐབས་མེད་པར་སྙམ། སྟག་ཚང་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོའི་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》སོགས་ཀྱི་སྙིང་དོོན་ལྟར་བྱས་ན། རྨུ་དང་སྒ་རྣམས་རུས་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། སྟོང་དང་འབྲུ་རྣམས་རུས་གཅིག བསེ་དང་ཁྱུང་དང་སྦྲ་རྣམས་རུས་ཚན་གཅིག་ཏུ་གོ་ལ། ཡིག་ཆ་ལ་ལས་ལྡོང་གི་ནང་གི་བཟང་པོ་དང་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་ཨ་སྤོ་ལྡོང་གི་རིགས་ཟེར་བ་དང་། བསེ་ཡི་ནང་ནས་བཟང་པོ་དང་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་བསེ་ཁྱུང་དབྲ། སྟོང་གི་ནང་གི་བཟང་པོ་དང་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་ཨ་ཐང་འབྲུ་（47）སོགས་འབྲི་སྟངས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་ཟེར་སྲོལ་འདུག་ན་ཡང་། ཡིག་རྙིང་མང་ཆེ་བའི་ཁྲོད་དུ་བསེ་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དེ་སྦྲའམ་དབྲ་ཡི་སྔོན་དུ་བྱུང་བས་ན། སྦྲའམ་དབྲ་ནི་ཁྱད་གཞི་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཡིན་པ་དང་། བསེ་ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པའི་ཚིག་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན། རིགས་རུས་དེའི་ཁུངས་གཙོ་བོ་དབྲ་ལ་གཏུག་དགོས་པར་གསལ་ལ། ཞང་ཞུང་གི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་གཙོ་བོ་རུས་དབྲ་ལས་མཆེད་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་གནམ་ལ་འཕུལ་རྩལ་ཆེ་ཞིང་། ས་ཡི་གནོད་བྱེད་མཐའ་དག་གཞོམ་པར་ནུས་པའི་བྱ་ཁྱུང་དེ་ཉིད་རང་གི་རིགས་རུས་ལ་ཆེ་བརྗོད་བྱེད་པའི་དཔེ་རུ་དྲངས་པ་ལས། རིམ་གྱིས་ཆེ་བརྗོད་ཀྱི་མིང་དེ་ཁྱུང་གི་རུས་ཚན་གྱི་མིང་དུ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ། ཁྱུང་པོ་དང་། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར།ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་བོ་སོགས་སུ་ཆགས་པ་ཡིན་སྙམ། དེ་མ་ཟད་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》ལྟར་ན། བསེ་ཁྱུང་དབྲ་ཞེས་པ་དེ་ལ་ཡན་ལག་ཁ་ཤས་བསྟན་ཡོད་དེ། “སེ་ཁྱུང་དབྲའི་ཆེ་དྲུག་དེ།། སྟོད་ན་ཞང་ཞུང་ཁྱུང་པོ་གཉིས།། བར་ན་མར་པ་སྤུ་རངས་གཉིས།། སྨད་ན་རེ་ཁེ་ཉག་ལེ་གཉིས།། ཆེ་དྲུག་མཚན་གྱི་བཙུན་དྲུག་དེ།།” （48）ཞེས་ཡན་ལག་དྲུག་པོ་བཙུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་བཅས་བསྟན། དེའི་ཕྱིར་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཁྱུང་ཞེས་པ་ལ་མ་མཐའ་མཚོན་དོན་རང་བཞིན་གྱི་གོ་བ་ཆགས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་དབྲ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་དང་ངོ་བོ་གཅིག་འདྲེས་སུ་ཆགས་པ་ཡིན་སྲིད།\nཁྱུང་གི་རིགས་རུས་ངོས་འཛིན་པའི་མཆེད་ཁུངས་དངོས་ནི་བོད་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའམ་མིའུ་གདུང་དྲུག་ཡིན་དགོས་ཏེ། 《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་རྒྱས་པ་》ལྟར་ན། “འབྱུང་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་སྙིང་པོ་ལས་སྒོང་ངའི་དབྱིབས་གཟུགས་ཆགས་པ་དང་། དེ་ལས་སྒོ་ང་ཕྲུམ་གྱི་བཅོ་བརྒྱད་ཆགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡ་ཐོག་ཞང་བོད་མི་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་མའི་གྲོལ་ཕུག་ནི་སྨོན་པའི་མི་བོ་ལུམ་ལུམ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ཡི་མིང་གཞན་ལ་ཡེ་སྨོན་རྒྱལ་པོ་དང་། སྟོན་པ་འབུམ་མེ། སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་སོགས་ཟེར་བ་དང་། དེ་ལས་བརྒྱུད་དེ་རིམ་གྱིས་སྲིད་པའི་མི་རབས་མཆེད་དགུ་སོགས་མི་རབས་མང་པོ་ཞིག་བརྒྱུད་པའི་རྟིང་མ་དེར་ལྡོང་དང་། དབྲ། འབྲུ། དགའ་སྟེ། རུས་ཆེན་བཞི་དང་། གཞན་ཡང་དབལ་ཟླ་གཉིས་དང་བཅས་པས་མིའུ་གདུང་དྲུག་ཏུ་གྲགས་པ་རྣམས་ཡིན་” （49）ཚུལ་བསྟན་ཡོད་ལ། དེ་ལས་ཆེ་བ་ལྡོང་གི་རིགས་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནས་དབྲ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དབྲ་ལ་ཡང་སེ་ཁུང་དབྲ་ཞེས་བྲིས་ཐོག དེའི་དབྱེ་བ་ལ་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དེས་ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ཡིས་ཁྱུང་གི་རིགས་འདི་དང་པོ་དབྲ་ནས་ཆད་པ་ཧ་གོ་ཐུབ་ལ། དེ་བཞིན ་“དབྲ་དང་པོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆེ་དགུ ལྷ་དབྲ་སྨུག་པོ་མཆེད་བཅུ། དགུ་འབུམ་དབྲའི་མཆེད་དྲུག་ཡོད་” （50） ཅེས་བསྟན་ཡོད། 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལྟར་ན། “ཡེ་སྨོན་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་རྫུན་འཕྲུལ་མ་མོ་བཤོས་པས། ཕྱ་དམུ་བཙུག་གསུམ་སྲིད་པ་སྲིད་” （51）ཅེས་པས་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའམ་དྲུག་གི་གོང་དུ་ད་དུང་ཕྱ་དམུ་བཙུག་གསུམ་ཞེས་པའི་རུས་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ཕྱྭ་དམུ་གཙུག་གསུམ་ནི་བོད་ཀྱི་རིགས་རུས་ཆེས་སྔ་བ་གསུམ་ཡིན་པ་བསྟན། ཕྱྭ་ཞེས་པ་འདི་མཚམས་མཚམས་སུ་བྱ་ཞེས་པའི་ཟོལ་ཡང་བོར་མ་བསྒྱུར་བའི་སྔོན་གྱི་འབྲི་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་མང་དུ་འབྱུང་གི་ཡོད་ཅིང་། དེའི་དོན་ནི་《དེབ་ཐེར་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》གྱི་ནང་དུ“ཕྱྭ་དང་གནམ་ལ་དགའ་”ཞེས་པ་སོགས་ལ་གོ་བ་ཟབ་ཏུ་བླངས་པས་ཀྱང་གོ་ཐུབ། དེ་མ་ཡིན་པ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡབ་གཞིས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱྭ་ཡབ་ལྷ་བརྡར་དྲུག་ཅེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ནི་ཕྱྭ་ཞེས་པ་ལྷ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་ཡང་གོ་འགྲོོ དམུ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཕྲན་ལི་ཡུལ་དང་། བལ་པོ། སྟག་གཟིགས་བཅས་ཀྱི་མིའི་མཆེད་ཁུངས་ཡིན་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་ལ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་ཡབ་མེས་ནས་རིགས་རུས་དམུ་ཡིན་ཚུལ་ཆོགས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་འདི་རིགས་རུས་རྙིང་ཤོས་སུ་ཆགས་ཡོད་པ་ཤེས། འོ་ན་དམུ་ཞེས་པ་དང་པོ་གང་ནས་བྱུང་ཞེ་ན། 《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》སུ་བཀོད་པའི་སྲིད་པ་སྐོས་དྲུག་གམ་སྲིད་པ་ཆེ་དྲུག་（52）ཅེས་པ་ལས་མཆེད་པ་སྟེ། སྲིད་པ་སྐོས་དྲུག་ནི་ཕྱྭ་དམུ་གཙུག་གཉན་ཡེ་ངམ་བཅས་དྲུག་ལ་ཟེར་ལ། འདི་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱྭ་དང་གཙུག་ལ་ཝ་ཟུར་ཡོད་མེད་དང་སྔོན་འཇུག་བ་དང་ག་ཡི་ཁྱད་པར་ཐོན་ཡོད་ན་ཡང་གནས་སྐབས་ཀྱི་དཔྱད་བྱ་མ་ཡིན་ཞིང་། “སྲིད་པ་སྐོས་དྲུག་ལས་ཐོག་མའི་གསུམ་པོ་ནི་ཡེ་སྨོན་རྒྱལ་པོའི་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་གསུམ་དབར་ཕན་ཚུན་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་མཐའ་མ་མིའུ་གདུང་དྲུག་འཕེལ་བའི་སྐོར་འཁོད་ཡོད་” （53）ཅེས་གསུང་པ་བཞིན་བོད་ཀྱི་རུས་ཁུངས་ཐོག་མ་དམུ་ཡི་རིགས་ལས་ཕྱྭ་དམུ་གཙུག་གསུམ་དང་། དེ་ནས་སྲིད་པ་རྐོས་དྲུག དེ་ནས་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞི་དང་མིའུ་བུ་གདུང་དྲུག་དང་། དེ་ནས་ཡན་ལག་གི་རུས་ཕྲན་གྲངས་མང་པོར་འཕེལ་ཡོད་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།\nདེ་བཞིན་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལས།“དེའི་ཚེ་སྐུ་ལ་སྲས་སྤྲུལ་བསྟན་པ་རྗེས་སུ་བཞག་པར་དགོས་ནས། དམུ་རྟོ་ལྷ་གཉན་དབང་ཕྱུག་གི་སྲིད་མཚོ་དཀར་མོའི་རྩ་བར་གཤེགས་ནས། འཇིག་རྟེན་དཔལ་མགོན་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་རྣམས་ལ་བརྔན་རྫས་དཔག་མེད་འབུལ། སྡེ་བརྒྱད་རྣམས་ལ་གཏོར་མ་བཏང་། ལྷ་མདའ་དར་དཀར་གྱིས་བརྒྱན་པ་བཞི་ཕུལ་ནས་སྨོད་བཙུགས་པའི། དམུ་རིགས་དབྲ་ལ་སྤྲུལ་པའི་ལྷ་སྲས་དང་། སྟག་གཟིག་མྱེས་ཆེན་དམུ་བཞེར་ཡབ་ཡུམ་ལ་” （54）ཞེས་པ་སོགས་ལས་དམུ་ཡི་རིགས་རུས་རྣམས་དབྲ་ཡི་རིགས་རུས་སུ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཚུལ་བསྟན། དེ་དག་ཡིག་རྙིང་《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》དང་མཐུན་པར་《སྲིད་རྒྱུད་》ལས་ཀྱང་། "དབྲ་ཞང་ཞུང་རིགས་ལ་དྲིན་ཆེའོ། "ཞེས་བཤད། དེའི་ཕྱིར་དབྲ་ཡི་བརྒྱུད་ཁུངས་དམུ་ལ་དེད་ན་འགལ་ཟླ་མེད་སྙམ། འོན་ཀྱང་དམུ་རིགས་གཤེན་གྱི་དམུ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་བོད་སྐད་དུ་གཤེན་ཞེས་པར་གོ་དགོས་ཟེར་བར་ད་དུང་དཔྱད་དགོས་ལ། དེ་བཞིན་དམུ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་ལ་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་ཡ་ངལ་ལམ་ཡང་སྟོན་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་ཀྱི་མིང་ཞིག་བོན་གྱི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་སོགས་སུ་ཐོན་པ་དེ་རྒྱ་གར་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལ་ཡྰ་ལིས་ཨན་ཟེར་བཞིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མེད་ཀྱང་ད་དུང་དཔྱད་དགོས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ནི་ཡིག་རྙིང་《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་》སོགས་སུ་རྒྱ་བོད་ཀྱི་འབྱུང་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྒྱུ་གཅིག་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་སྟེ་ཡ་གླིང་མིའི་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཡུལ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ལ་གཏུག་ཆོག་པ་རིམ་པ་ཕྲེང་དུ་སྒྲིག་ཆོག་སྙམ།\nའོ་ན། སེ་ཁུང་དབྲའམ་བསེ་ཁྱུང་སྦྲ་སོགས་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཐད་ལ་ད་དུང་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་ཏེ། 《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་》ལྟར་ན། སེ་ཁུང་དབྲ་ཞེས་པ་སེའམ་བསེ་ཞེས་པ་དེའི་ཁུངས་དབྲ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ལྟ་བུ་ལ་གོ་བ་བླངས་ཆོག་པར་ཆགས་ཡོད་ན་ཡང་། དེ་ལྟར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པས་འཚམས་མིན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཐག་གཅོད་ཐབས་མི་འདུག གང་ལྟར་སེའམ་བསེ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་ཁྱུང་གི་རུས་ཞེས་པ་ལས་མཆེད་པ་དང་། དེ་ཡང་དབྲ་ལས་མཆེད་པ་ཡིན་ཟེར་ན་མི་འཚམས་པ་མེད་པ་འདྲ། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་དུ་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་དྲངས་ཡོད་པ་དེའི་བྱུང་ཁུངས་གསལ་པོ་བཀོད་མེད་ན་ཡང་། “ཤོད་སྲོལ་ལྟར་ན་མི་དང་གཉན། བདུད་གསུམ་བར་དམག་འཁྲུག་ཅིག་ལངས་པ་དང་། མཐའ་མ་གཉན་གྱིས་གཅེན་གཅུང་དྲུག་གི་ཡབ་ཆེན་ཁྲི་ཐོ་ཆེན་པོ་བཀྲོངས། གཉན་གྱིས་ཁྲི་ཐོ་ཆེན་པོའི་བུ་དྲུག་ལ་མི་སྟོང་དུ་སྲོག་ཆགས་རེ་སྤྲོད་དགོས་རྒྱུ་ཐག་བཅད། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ལས་ཐོག་མའི་བཞི་པོ་ནི་ཁྱུང་དང་། འབྲུག གཡག་དང་སྟག་བཅས་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ནི་དགྲ་ལྷར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ཡིན། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ནི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པ་མ་ཟད། ལྡོང་དང་དབྲ། འགྲུ སྒ་བཅས་ཀྱི་དགྲ་ལྷར་ཡང་བརྩི་ཞིང་། དེ་རྣམས་ལ་གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞི་དང་། རླུང་རྟའི་ལྷ་བཞི་ཞེས་སུ་འབོད་སྲོལ་ཡོད།” （55） ཅེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་རུས་དབྲ་དང་དེ་ཡི་དགྲ་ལྷར་ངོས་འཛིན་པའི་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་འབྲེལ་བ་མཐོང་ཐུབ་ལ། དེ་བཞིན་གྱི་དབྲ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་ཆེས་གདོད་མའི་དུས་སུ་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་ཡུལ་གྱི་མེས་པོ་ཚོའི་རིགས་རུས་ཡིན་པས་ན། མེས་པོ་དེ་དག་ལས་བརྒྱུད་པའི་རིགས་རུས་དབྲ་ཡིན་པ་རྣམས་གཡུལ་ལ་དཔའ་ཞིང་། ལས་ལ་བརྩོན་པ། རིག་པ་གསལ་ཞིང་དཔའ་མཛངས་བརྟུལ་ཕོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་དབང་གིས་མི་རྣམས་ཀྱིས་དགུང་ན་འཕུར་རྩལ་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བའི་ཁྱུང་གི་གཟུགས་སུ་འགོད་ཅི་ཐུབ་བྱས་པ་ལས་དབྲ་ཁྱུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་ཁྱུང་གི་གདུང་རབས་སོགས་དང་ཁྱུང་གི་རིག་གནས་ཀྱི་འཕེལ་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་དབྲ་ཞེས་པ་དོར་ཏེ་ཁྱུང་གཅིག་པུས་འཐུས་པར་བྱས་པའི་སྣང་ཚུལ་གསལ་པོར་མཐོང་གི་འདུག དེའི་ཕྱིར། སེའམ་བསེ་དང་། ཁྱུང་ཞེས་པའི་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་རིགས་རུས་འདི་དག་ཐོག་མའི་དབྲ་རུས་ལས་མཆེད་པ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་དགོས་དོན་མི་འདུག་སྙམ།\nདབྲ་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་བསེ་དང་ཁྱུང་ལས་སྔ་བ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་ལ། རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་ན་རེ། “ཁྱུང་གི་རིགས་རུས་མ་བྱུང་བའི་སྔ་རོལ་དུ། ས་ཆ་འདིའི་(ཞང་ཞུང་ཡུལ་)བདག་པོ་ནི་དབྲའི་རིགས་རུས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་ཡིས་དབྲའི་རིགས་རུས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཐམས་ཅད་ཁྱུང་རྒོད་ཐོག་ལ་འབར་ཟེར་བ་ལ་ཕུལ་བས་ཁྱུང་དབྲ་དཀར་ཞེས་པ་བྱུང་” （56）ཞེས་གསུངས་ལ། དབྲ་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་པ་འདི་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་ཡིན་ཚུལ་དང་། དེའི་ད་ལྟའི་རིགས་རྒྱུད་གཙོ་ཤོས་སི་ཁྲོན་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་ཀླུ་བུམ་དགོན་པའི་སུ་ལ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་། བོན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་ཤར་རྫ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར་མཛད་པ་པོ་ལོ་རྒྱུས་མཁས་དབང་དབྲ་སྟོན་སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་ཡང་རིགས་རུས་འདི་ལ་འཁྲུངས་པ་མ་ཟད། སྡེ་དགེ་སྟེང་ཆེན་དགོན་གྱི་དབྲ་སྟོན་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ཡང་རིགས་རུས་འདི་ལས་བྱུང་ཚུལ་ཟུར་མཆན་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》ལས“དེ་ཙེ་གང་ལ་ལྷ་ཡང་བསྟེན། མ་བོང་མཚོའ་ལ་སྨན་ཡང་བརྟེན། མི་དང་ལྷ་རུ་བརྡའ་ཡང་སྤྲད། ཞང་ཞུང་སྟོང་སྡེ་རྒྱུད་དུ་འཕེན། དབྲ་ཞང་ཞུང་རིགས་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེའོ།” （57）ཞེས་ཞང་ཞུང་གི་ཐོག་མའི་རུས་ཁུངས་དབྲ་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། ཁྱུང་རབས་ལས་ཀྱང་ངོ་མཚར་ལྡན་པའི་ལྷ་དང་དམུའི་རིགས། བྱའི་ལུས་ལ་མིའི་དབང་པོ་ཅན་འོ་སྐོལ་སྲིད་པའི་དྭངས་མ་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུད་ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་ཁྱུང་ཞེས་པ་དམུ་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་པ་དང་། 《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཕྲེང་མཛེས་》ཞེས་པ་ལས་རུས་ཆེན་བརྒྱད་བཤད་པ་དབྲ་འགྲུ་སྒ་དང་ལྡོང་། འཛི་དང་མེ་ཉག་སུམ་བྷ་འ་ཞ་དང་བརྒྱད་ཞེས་པའི་ཐོག་མ་དབྲ་ཡིན་པ་སོགས་དབྲའི་རིགས་རུས་འདི་ཤིན་ཏུ་སྔ་བ་བསྟན་ལ། དེ་བཞིན་གྱི《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་》ལས་ཀྱང“དབྲ་སྲས་རླངས་ཡིན།རླངས་སྲས་ཝམ་ཡིན། ཝམ་སྲས་གྱེན་འབར་ཡིན་” （58）ཞེས་པའི་ནང་དུ་རིགས་རུས་རྙིང་པ་རླངས་སམ་བསེ་ཞེས་པ་འདི་ཡང་དབྲ་ལས་ཆད་ཚུལ་བསྟན་ལ། མ་ཟད་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལྟར་ན་དམུ་རིགས་དབྲ་ལ་སྤྲུལ་ཏེ་ཁྱུང་གི་རྒྱུད་འཕེལ་ཚུལ་ཡང་བཀོད་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས། ཁྱུང་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་ཉིད་དུས་ཕྱིས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ལས། ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཁྱུང་ཞེས་པ་ནི་གདོད་མའི་དད་མོས་རིགས་ཤིག་ཏུ་བལྟ་དགོས་པ་ལས་རིགས་རུས་སུ་འགྲུབ་མི་ཐུབ་ལ། ཕར་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་པ་ཡས་མས་ཙམ་ནས་དབྲ་ཡི་རིགས་རུས་ཀྱི་ཕྱི་མར་ཁྱུང་ཞེས་པའི་རིགས་རུས་འདི་ཆགས་པ་ཡིན་པར་ཐག་ཆོད་དོ།།\nདེ་བཞིན་སེ་ཁྱུང་དབྲ་ལ་ཡིག་ཆ་མི་འདྲ་བའི་ཁྲོད་འབྲི་སྟངས་མི་འདྲ་བ་དཔེར་ན་བསེ་དང་སེ་དང་སྭེ་དང་། ཁྱུང་དེ་ལ་ཡང་ཁུང་དང་ཆུང་བྲིས་པ། དབྲ་ལ་སྦྲ་བྲིས་པ་སོགས་ཅི་རིགས་ཤིག་སྣང་ལ། དེ་དག་གཙོ་ཆེར་《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་》དང་། 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》 《མགོ་ལོག་རུས་མཛོད་》དང་། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་》སོགས་སུ་གསལ་བས་འདིར་ཞིབ་ཕྲ་མ་བཀོད། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་མཆོག་གིས་སྭེ་དང་སྦྲ་གཉིས་ཡང་གཅིག་པར་གསུངས་པས་སྦྲ་ཞེས་གཅིག་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་།（59） ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལས་ཀྱང་སེ་ཁྱུང་དབྲ་ཞེས་པའི་ནང་གི་མཐའ་མ་དབྲ་དེ་ཚིག་འབྲུ་དེ་གསུམ་གྱི་སྲོག་ཤིང་དུ་ཆགས་པ་ལ་གོ་བ་བླངས་ན་མི་འཚམས་པ་མི་འདུག་སྙམ་མོ།།\nམདོར་ན། དམ་པ་ཁྱུང་གི་རུས་ཁུངས་ཀྱང་དང་པོ་དབྲ་ལ་གཏུག་དགོས་ཤིང་། དབྲ་ལས་ཁྱུང་གི་ཕྱི་རབས་ཀྱི་རིགས་རུས་བྱུང་ལ། དབྲ་ཡི་ཁུངས་ནི་དམུ་ཡིན། དེ་བཞིན་བསེ་ཁྱུང་དབྲ་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་ལས་ཀྱང་དབྲ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་རུས་སྔ་ཤོས་སུ་གོ་ཐུབ་ལ། ཁྱུང་ནི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་དད་མོས་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ལས་རིགས་རུས་ཤིག་མིན་པ་ནས་རིམ་གྱིས་དབུ་རིགས་ལས་བྱུང་བའི་དབྲ་ཡི་ཚབ་བྱེད་ཀྱི་རིགས་རུས་སུ་ཆགས་པ་སྟེ། བསེའམ་ཁྱུང་གང་ཡིན་ཡང་དབྲའི་རིགས་རུས་ལས་འཕེལ་བ་ཡིན་པ་གསལ་ལོ།།\n①ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དེའི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་《ཁྱུང་པོ་རྒོད་པ་ཚང་ཞེས་སྒོ་ང་ལས་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་པའི་དབུ་ཕྱོགས་ལེགས་སྭོ་》ཞེས་ཟེར་ཞིང་། སྣ་རིང་ལག་བྲིས་ཤིག་ཡིན་འདུག་ལ། ཡིག་རྙིང་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་ཁྱུང་རབས་ཀུན་ལས་སྔ་ཤོས་སུ་གཏོགས་སྙམ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁོང་གིས་ད་དུང་《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་》དང་《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས་》སོགས་གསར་རྩོམ་མཛད་ཡོད་ལ། ཁོང་ནི་ཡབ་ཁྱུང་ཨ་བརླ་དང་། ཡུམ་སྟག་བཟའ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབསཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་(ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་ནང་དུས་རབས་བཅུ་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།)འཁྲུངས་པ་སྟེ། ཡབ་ཁྱུང་ཨ་བརླ་ནི་ཁྱུང་ནག་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྤུན་མཆེད་ཀྱི་སྲས་པོ་ཡིན་ཞིང་། ཁྱུང་སྒོམ་མུ་ལངས་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཁམས་སྟོད་སྟེང་ཆེན་གྱི་ས་ཁུལ་བདག་དབང་མཛད་མཁན་རྒྱ་གཙུག་ཏོར་ཉི་མ་གྲགས་ཞེས་པས་ཞང་ཞུང་ཡུལ་ནས་གདན་དྲངས་ཏེ་དབང་མཛད་རང་གི་ས་འཐོབ་དང་སྡེ་འཐོབ་ཐམས་ཅད་ཁྱུང་ཨ་བརླ་ལ་ཕུལ་བ་ནས་ཁྱུང་པོ་ཞེས་པའི་ས་མིང་དེ་ཐོགས་པ་ཡིན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལས་བསྟན་པ་ལྟར་དང་། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་དགོངས་པ་ལྟར་བྱས་ན། ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་1559ལོར་《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས་》བརྩམས་ཟེར་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ནོར་བུས་དགོངས་པར་དུས་རབས་14པའི་ནང་གི་མི་ཡིན་ཞེས་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་p450དང་p446ན་བཀོད་འདུག། ཨ་ལག་བོན་བརྒྱའི་བསྟན་རྩིས་སུ་སྤྱི་ལོ1379ལོར་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་《བསྟན་འབྱུང་ཀུན་གསལ་》བརྩམས་ཞེས་པ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་འདིའི་འཁྲུངས་བཞེད་ལ་དགོངས་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཅུང་མང་འདུག གང་ལྟར་དམ་པ་འདིས་མཛད་པའི་ཁྱུང་རབས་ནི་ཁྱུང་རབས་གཞན་ཀུན་གྱི་ཨ་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་ཆོག་པས་ན་དུས་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྔ་གཞུག་གང་རུང་དུ་བརྩམས་པ་ཡིན་པ་ནི་བློས་བརྟག་ཐུབ། དེ་མ་ཟད་ཡིག་ཆ་རང་གི་མཇུག་བྱང་དུ་ཁྱུང་དཀར་བླ་རབས་འདི་ནས་འཁྲུངས་རིམ་བཞིན་བྲིས་དགོས་ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། ཁྱུང་རྫོང་གི་རི་ཁྲོད་དུ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་གྲྭ་ས་མང་པོས་ཞུས་ནས་བསྒྲིག་པའོ།། 《སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བླ་སློབ་》དང་། 《བསྒྲགས་གླིང་གྲགས་》དང་། 《རྒྱལ་རབས་ཆེ་འབྲིང་གཉིས་》དང་། 《རིག་འཛིན་སྒྲུབ་སྐོར་》དང་། 《བོན་དར་ནུབ་ཀྱི་དཀར་ཆག》་དང་། 《བྱམས་མའི་ལོ་རྒྱུས》དང་། 《རྫོགས་ཆེན་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས》་དང་། 《བྱང་གཏེར་གྱི་སྤྱི་དོན་》དང་། 《གཏན་ཚིག་གི་དབྱེ་བ་》དང་དེ་རྣམས་ལས་བཏུས་སོ་ཞེས་བཀོད་པ་ལ་གཞིག་ན་དུས་རབས་14པ་ཡན་ལ་འདེད་དཀའ་ན་ཡང་། དེང་ཆར་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་《ཁྱུང་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》དང་། 《ཁྱུང་རབས་གསེར་སྒམ་མ》 《ཁྱུང་རབས་གཡུ་མགོ་མ》《དབྲ་དཀར་ཁྱུང་པོའི་གདུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》 《ཁྱུང་རབས་གསེར་གྱི་མེ་ལོང་》སོགས་ལས་སྔ་ཤོས་ཕལ་ཆེར་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཁྱུང་རབས་འདི་ཡིན་པ་ཤེས་ལ། རྒྱལ་རོང་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་རྙིང་ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་སོགས་ལ་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་ཁྱུང་རབས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་དེ་དག་མ་མཐའ་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ལས་འཕྱི་མི་སྲིད་པར་ངོས་འཛིན་ཆོག་པར་སེམས་སོ།། གཞན་བཤད་ཚུལ་ཁ་ཤས་ལ《ཁྱུང་རབས་གསེར་སྒམ་མ》དང《ཁྱུང་རབས་གཡུ་མགོ་མ》 《ཁྱུང་རབས་གོང་སྔོན་མ》བཅས་ལ་ཁྱུང་པོའི་མ་ཡིག་རྣམ་གསུམ་ཞེས་པ་ཡང་འདུག\n②ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《ཁྱུང་པོ་རྒོད་པ་ཚང་ཞེས་སྒོ་ང་ལས་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་པའི་དབུ་ཕྱོགས་ལེགས་སྭོ》 ཡིག་རྙིང་སྣ་རིང་ལག་བྲིས་ཡིན། p.2-3\n③བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《སྔ་རབས་བོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》 ཊོ་ལན་ཅིའི་བོན་གཞིས་ཐོབ་རྒྱལ་གསར་བའི་དཔར་གཞི་ཨང་དང་པོ། དབྱིན་ཡིག་ཁ་བྱང་ལ The History of Tibet according to Bon by sLob-dpon-bsTan-vdzin-rnam-dagཞེས་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། ནང་ཤོག་གི་ཁ་བྱང་ལA Study of the Early History of Tibetaccording to the Bonpo Tradition ཞེས་བཀོད་ཡོད། 1983ལོའི་དཔར་གཞི།\n⑤དགེ་བཤེས་བློ་གྲོས་རབ་གསལ་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས། 《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་སྤྱི་ཟླ་1པར་གཞི། p.26\n⑥མིང་ཆ་ཚང་ལ་《གསས་མཁར་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་སྤུངས་གསང་བ་ཐུགས་ཀྱི་བརྣག་པ་ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་གྱི་གཞུང་བཞུགས་སོ》ཞེས་ཟེར་ལ། གཏེར་མའི་ཡིག་ཚགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། སྟོན་པ་འཆི་མེད་གཙུག་ཕུད་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པར་གསུང་ལ། གྱེར་མི་ཉི་འོད་དང་། རྨ་སྟོན་སྲིད་འཛིན་གྱིས་དང་ར་གཡུ་ལྗོངས་ནས་གཏེར་ནས་བཏོན་པར་གྲགས། ཁྱོན་ལེའུ་སོ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ། སྣ་རིང་། ཐོབ་རྒྱལ་གསར་བའི་བོན་གཞིས་ནས་བཀྲམས།\n⑦《དབལ་ཤེལ་རྒྱུད་དཀར་པོའི་སྒྲུབ་པ་ཛྭ་དམར་གླིང་ཆེན་འགྱིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》 གཏེར་མ་སྣ་རིང་། ཐོབ་རྒྱལ་གསར་བའི་བོན་གཞིས་ནས་བཀྲམས།\n⑧ གྱེར་ཆེན་སྣང་བཞེར་ལོད་པོ། 《རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་མ་ནུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་》སྣ་རིང་ལག་བྲིས་མ་དེ་ལས་ཞང་ཞུང་ཁྲི་སྡེ་ནི་ཡར་ཆད། སུམ་པ་སྟོང་སྡེ་ནི་མར་བུད། བོད་སིལ་བུར་སོང་བའི་དུས་དེར་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཆེན་མ་ཁྱུང་ཟ་མཚོ་རྒྱལ་དེས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཐུགས་ཀྱི་བརྣག་པ་སྐྱེས་ནས་གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོ་སྤྱན་དྲངས། ཟ་འོག་དགུ་རིམ་གྱི་གདན་བཏིངས། དར་དཀར་ཤ་བ་རིས་ཀྱི་གུར་ཕུབ། འབྲས་ཆང་དིང་པ་དྲངས། བདའ་དགུ་དང་འདོད་དགུ་ནི་ཕུལ། གདུང་བའི་མཆི་མ་ཁྲག་ཏུ་གཏིགས་ནས་ཞུས་པ། བོན་སྐྱོང་རྒྱལ་པོ་ནི་བཀྲོངས། བོན་ཁྲིམས་གསེར་གྱི་གཉའ་ཤིང་ནི་ཆག བོད་ཁམས་སིལ་བུར་སོང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ནི་ནུབ། འདི་ལྟ་བུའི་དུས་བྱུང་བས། ཐུགས་ཀྱི་བརྣག་པ་ཞུ་འཚལ། ཞུས་པས། སྣང་བཞེར་ལོད་པོའི་ཞལ་ནས། ང་ལ་སྤུ་བྱ་བ་གསེར་སྲང་གཅིག་ལ་ལོ་གསུམ་བསྒྲུབས་བཏང་ན་བོད་ཁམས་རླུང་གིས་འཁྱེར་བ་ཡོད་པ་འདི་བྱའམ། ཁྱུང་བྱ་བ་གསེར་སྲང་ཕྱེད་ལ་ཟླ་བ་གསུམ་བསྒྲུབས་ནས་བཏང་ན། ཡར་ལུང་སོག་ཀ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཕུང་པ་ཡོད་པ་དེ་བྱ་འམ། རྔུབ་བྱ་བ་གསེར་ཞོ་གཅིག་ལ་ཞག་བདུན་བསྒྲུབས་ནས་བཏང་ན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་སོད་པ་ཡོད་པ་འདི་བྱའམ་གསུངས་པས་ཞེས་བན་བོན་གྲུབ་མཐའི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་དགོས་དབང་སྟོན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ལས་ཁྱུང་ཞེས་པའི་བསྟན་དོན་ཡང་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད།\n⑨Fredrick W.Bunce：《A Dictionary of Buddhist and Hindu Iconography 》, p.103-105 ,Published by D.K.Printworld(P)Ltd. New Delhi-110015,1997.\n⑿石硕：《“邛笼”解读——一个隐含青藏高原碉楼起源真相的符号》，载《青藏高原东缘的古代文明》，四川出版集团，四川人民出版社，2011年9月第1次印刷，第365页；石硕：《青藏高原碉楼的起源与苯教文化》，《 民族研究 》2012年第5期，第85页。\n⒀ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་ལ་ཡིག་ཆ་མི་འདྲ་བའི་ནང་གི་བརྗོད་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་སྟེ། དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་དང་ཁྱུང་རབས་སོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལས་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་དུ་བརྗོད་ཡོད་པ་དང་། ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་དང་། མཁས་གྲུབ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པའི་བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་\nཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ། ཨ་ལག་བོན་བརྒྱ་ཚང་གིས་མཛད་པའི་བསྟན་འབྱུང་ཤེལ་གྱི་རྒྱང་མཐོང་དང་། ཞང་བོད་བསྟན་འབྱུང་ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་སོགས་སུ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་ཁྲ་བཞི་རུ་འདོད་པ་ཡིན།\n⒁ཤོག་ངོས་དྲུག་ཡོད་ཅིང་། མདའ་ཚང་གི་ཡིག་ཆ་གླེགས་བམ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་བ། p.1-6\n⒂ཕོ་བྲང་ཤེང་ཁྲེལ་སྤྱན་འདྲེན་དབུ་ལགསྷོ། མདའ་ཚང་གི་ཡིག་ཆ་གླེགས་བམ་དྲུག་པ་p.115-131བར་ན་གསལ་ལ། དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ད་དུང་ཕོ་བྲང་ཤེང་ཁྲེལ་ས་རྐོ་ས་བླ་ང་དབུ་ལགསྷོ་ཞེས་པ་ཤོག་གྲངས་12ཅན། ཕོ་བྲང་ཤེང་ཁྲེལ་བཞུང་སྤེན་དབུ་ལགསྷོ་ཞེས་ཤོག་གྲངས་38ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་འདུག\n⒃མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་Yasuhiko Naganoགཉིས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན》p.98-99། 《The call of the Blue Cnckoo》,National Museum of\n⒄《མདོ་འདུས་》ཀྱི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་《མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བཀའ་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་》ཞེས་ཟེར་ལ། རྣམ་མཁྱེན་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། དེ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་མདོ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ལས་བསྡུས་མ་དེ་ཡིན། མདོ་འདུས་ནི་དུས་རབ་བཅུ་གཅིག་པ་ཡས་མས་སུ་གཏེར་ནས་དྲངས་པའི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པའི་གསུང་ཚུལ་ལྟར་ན། ཡིག་རྙིང་འདི་ཐོག་མར་ཆོས་པ་མི་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡས་ནས་གཏེར་དུ་དྲངས་པར་བཤད། གཏེར་ནས་དྲངས་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་ཕྲ་སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་རུ་འཁོད་ཡོད་པས་འདིར་སྤྲོ་དགོས་མི་འདུག་ཅིང་། གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་ལོ་ཁམས་ནི་ལྕགས་བྱ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1021ལོ་ཡིན་ནོ།།\n⒅སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1992ལོའི་ཟླ་12པའི་དཔར་གཞི། p.93\n（21）མཁས་གྲུབ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ། 《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ》 གངས་ཏི་སེ་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2010ལོ། p.529ན་གསལ།\n（23）ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས》སྣ་རིང་ལག་བྲིས་མ། p.2-3\n（24）ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར། 《ཉང་རལ་ཆོས་འབྱུང་》ངམ་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོའོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད》 བོད་ལྗོངས་ཡིག་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོ། p.160\n（25）མཁས་གྲུབ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ། 《བསྟན་འབྱུང་རིག་པའི་ཤན་འབྱེད་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཏོ་ཤལ》 གངས་ཏི་སེ་དཔེ་ཚོགས། p.529\n（26）མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། 《སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲོན་མེ་བཞུགས》 གངས་ཏི་སེ་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། པོ་ཏི་12པ། p.381\n（27）དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོའི་ཟླ་4བ། p.1848\n（28）ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》 གངས་ཏི་སེ་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། པོ་ཏི་1པོ། p.304\n（29）སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1992ལོའི་ཟླ་12པའི་དཔར་གཞི། p.309\n（30）ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》 ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996ལོ། p.40\n（31）《ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་སྒྲིག》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009ལོའི་དཔར་ཐེངས་གཉིས་པ། p.285\n（32）མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་དང་ཡ་སུ་ཧི་ཀོ་ན་ག་ནོ་གཉིས་ཀྱི་བསྒྲིགས་པའི་《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན》 (National Museum of Ethnology Osaka, 2002ལོར་ཉི་ཧོང་དུ་དཔར་བཏབ། p.98\n（33）འབྲུག་ཐར་དང་བློ་བཟང་ཉི་འགྲུབ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《མདོ་སྨད་མདའ་ཚང་ཡུལ་གྱི་བོན་གྱི་གནས་དཔེ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》 པོ་ཏི་དྲུག་པའི་ནང་དུ་བཞུགས།མ་ཡིག་ལ་ཤོག་ངོས་17འདུག ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོ།\n（34）གཅོད་པ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བསྒྲིགས། 《ཁྱུང་ཚ་སྤུན་ལྔ་འདུལ་བའི་དྲག་པོའི་སྒྲུང》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1990ལོ། p.64\n（35）ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》 ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996ལོ། p.84\n（36）བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》 སྨན་རིའི་ཡོངས་འཛིན་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་འབུམ། པོད་གསུམ་པ། ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དེབ་ཕྲེང་བདུན་པ། 2005ལོ། p.26\n（37） དེབ་དེའི་མཛད་པ་པོ་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་ཁོང་ནི་ཡབ་ཁྱུང་ཨ་བརླ་དང་། ཡུམ་སྟག་བཟའ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབསཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་འཁྲུངས་པ་སྟེ། ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་རྫོང་གི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་ཡིག་བསྡུ་ཚགས་གཞུང་སྒྲུབ་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་དབྲ་དཀར་ཁྱུང་པོའི་གདུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་སོགས་ལྟར་བ།\n（38）ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རབས་རྒྱལ་ཁྱུང་དཀར་པོའི་གདུང་རབས》ཞེས་བྱ་བ་སྣ་རིང་ལག་བྲིས། p.3-4\n（39）སྟོན་པ་འཆི་མེད་གཙུག་ཕུད། མཁར་ནག་ཇོ་སྲས་ཀྱི་གཏེར་མ། 《གསང་སྔགས་སྤྱི་སྤུངས་ཁྲོ་བོ་རྒྱུད་དྲུག་ཞེས་བྱ་བ》 གངས་ཏི་སེ་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས།གླེགས་བམ་16པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང། 2010ལོ། པོ་ཏི་1པོ། p.263\n（40）གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ། 《ཡེ་ཤེས་ཁྱུང་ཁྲའི་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་ཚོགས་དང་བཅས་པའི་བྱིན་རླབས》 བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་བའི་ཤིང་དཔར་དུ་བཞུགས།\n（41）རེབ་གོང་བ་མཁའ་རྩེ་རྒྱལ། 《གཉན་ཆེན་པོ་སེ་ཀུ་བྱ་ཁྱུང་གི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2004ལོའི་དུས་དེབ་4བ།\n（44）དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོའི་ཟླ་4བ། p.335\n（45）དཔལ་ཚུལ། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988ལོའི་ཟླ་1པར་གཞི། p.287\n（46） 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས》 p.288\n（47）རིན་ཆེན་ནོར་བུ། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་དོན་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོ། p.44\n（48）སྟག་ཚང་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོ། 《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1985ལོ། p.13\n（49）《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་རྒྱས་པ》 རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ་ན་ཡང་། ཡིག་རྙིང་འདིའི་སྟོད་ཀྱི་ཆ་ནི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གསར་བཞེངས་གྲུབ་པའི་དགའ་སྟོན་གྱི་སྐབས་སུ་མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་སོགས་བཀའ་བགྲོས་ནས་གསུངས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་དང་། བར་ཆ་ནི་རླངས་བྱང་ཆུབ་འདྲེ་བཀོལ་གྱི་གསུང་པ་ཡིན་\nགཤེགས་པར་མངོན་ཞེས་ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་གསུངས་འདུག་ལ། དེབ་འདིའི་སྨད་ཀྱི་ཆ་ནི་དེ་རྗེས་རླངས་ཀྱི་གདུང་རབས་རིམ་ཅན་གྱིས་སྟར་ཆགས་སུ་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིནའདུག་བ་བཅས་ཆེས་རིན་ཐང་གིས་ཕྱུག་པའི་ཡིག་རྙིང་ཁུངས་དག་ཞིག་ཡིན་འདུག འདིར་དཔྱད་གཞི་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་ནི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་བོད་ཡིག་\nདཔེ་རྙིང་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་ནས་བསྒྲིགས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན། 1986ལོའི་ཟླ་5པའི་པར་གཞི། p.4-6\n（51） 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང》 རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། རྒྱལ་རོང་ལི་ཤུ་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་མ་ཡིག་ལག་བྲིས་རྙིང་པ་ལྟར་པེ་ཅིན་དུ་དག་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། ནང་ཁུལ་དཔར་འགྲེམས་ཞུས་པ་དེའི་ p.21 ན་གསལ།\n（52）སྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོའི་སྙན་རྒྱུད། 《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》 པོད་ཆ་པའི་ལེའུ་ཉེར་བརྒྱད་པར་གསལ།\n（53）མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན། 《བོད་མིའི་རུས་ཁུངས་བརྗོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར་གླེང་བ》 《མདའ་དང་འཕང》 (སྨད་ཆ) ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་2007ལོའི་ཟླ་9པར་གཞི། p.22\n（54）《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང》 རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། རྒྱལ་རོང་ལི་ཤུ་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་མ་ཡིག་ལག་བྲིས་རྙིང་པ་ལྟར་པེ་ཅིན་དུ་དག་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། ནང་ཁུལ་དཔར་འགྲེམས་ཞུས་པ་དེའི་ p.74 ན་གསལ།\n（55） མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན། 《མདའ་དང་འཕང་》( སྨད་ཆ) ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་2007ལོའི་ཟླ་9པར་གཞི། p.31-32\n（57）《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》 ལག་བྲིས། p.12\n（59）དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། p.4