རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་ལ་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2019-08-07 11:26:59 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། གཡང་མོ་མཚོ། ཀློག་གྲངས།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］ རྩོམ་འདིར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་དང་བར་དུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་འགྲིབ་ཇི་འདྲར་གྱུར་བའི་དོན་ལ་དཔྱད་ཡོད་ཅིང་། བོད་དུ་གྲགས་དང་མ་གྲགས་པའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་འབྲེལ་ཡོད་གཏམ་རྒྱུད་དག་གི་གུང་ཅུང་ཟད་བསྒྲིགས་ནས། དེར་འཁོད་པའི་ཀརྞའི་སྒྲུང་གི་བྱུང་རབས་དང་བོད་དུ་གྲགས་ཆེ་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཉིས་ལ་ཕྱོགས་དུ་མ་ནས་གོ་བསྡུར་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་གཙོ་བོ་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཕྱི་མོ་བཙལ་ནས་བསྒྲུབས་ཡོད་དོ།།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] གསང་བ་ཆོས་ལུགས། རུ་པ་ཏི། ཀརྞ།\nཧིནྡིའི་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་བྱུང་བ་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དེ།① ཉིན་ཞིག་ལ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་མཛུབ་དཀྲིས་གློ་བུར་དུ་ལྷུང་སྟེ་སའི་འོག་ཏུ་ནུབ་ནས་མི་མངོན་པར་གྱུར་བས་ཧ་ནུ་མན་ཐ་ཀླུའི་ཡུལ་དུ་མཛུབ་དཀྲིས་འཚོལ་བར་མངགས་ཤིང་། ཀླུའི་རྒྱལ་པོས་ཧ་ནུ་མན་ཐ་ལ་རཱ་མ་ཎའི་མཛུབ་དཀྲིས་དང་ཡོངས་སུ་མཚུངས་པའི་མཛུབ་དཀྲིས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་བསྟན་ཏེ་དེ་དག་ལས་མ་ནོར་བར་ལེན་དགོས་ཚུལ་བཤད་ནས། མི་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་བྱོན་ཚུལ་དང་རྒྱལ་པོ་རེ་རེ་ལ་མཛུབ་དཀྲིས་དེ་ལྟ་བུ་རེ་རེ་ཡོད་ཚུལ། རྒྱལ་པོ་རེ་རེ་ཚེ་ལས་འདས་ཁར་ཁོང་ཅག་གི་མཛུབ་དཀྲིས་ཀླུའི་ཡུལ་དུ་ལྷུང་སྲོལ་ཡོད་པའི་དོན་སོགས་སྨོས་ལ། མཐར་ཧ་ནུ་མན་ཐས་རྒྱལ་པོའི་མཛུབ་དཀྲིས་གང་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པས་འུ་ཐུག་སྟེ་མི་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་པར་གྲགས།② གལ་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་སྟོང་བྱོན་པ་དང་དེ་དག་ལ་མཛུབ་དཀྲིས་སྟོང་ཡོད་པར་བཤད་པའི་སྒྲུང་འདི་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་དག་ཏུ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་དོན་དང་མཉམ་དུ་སྦྱར་ན་གོ་རྒྱུ་མང་སྟེ། དར་ཚུལ་དང་གྲགས་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་ཡོངས་སུ་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་མིན་མོད་མི་རིགས་དང་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོར་རང་རང་ལུགས་ཀྱི་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པར་མངོན་ལ།དེ་ཡང་བོད་ལ་མཚོན་ན་ཞང་ཞུང་ཆོས་དབང་གྲགས་པའི་(1404-1469/71) 《རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་》ནི་གྲགས་ཆེ་ཞིང་།སྒྲུང་རབས་འདི་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཡིག་རིགས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་བསྒྱུར་ནས་ཡུལ་གྲུ་དེ་དག་ཏུ་ཡིག་ངག་སོགས་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་ཀྱིས་དར་ནས་ཡུལ་དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས། སྤྱི་ཚོགས་སོགས་ལ་དངོས་བརྒྱུད་གང་རུང་གིས་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་དང་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་པས།③ ཀླུའི་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལ་སྐྱེ་བ་སྟོང་གཅིག་བྱུང་སྟེ་མི་ཡུལ་ལ་རིམ་པར་མངའ་མཛད་ཚུལ་བསྟན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་འཕྲིན་ལས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་གྱུར་བ་དང་ཤིན་ཏུ་འཕྲོད། 《རཱ་མ་ཡ་ཎ་》དང་འབྲེལ་ཆེ་བའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལ་དོན་འདི་སྦྱར་ན་ཡང་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་ཏེ། ཡུལ་ཕྱོགས་དང་མི་རིགས་སོ་སོར་དར་བའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཏམ་རྒྱུད་ལའང་ཡུལ་ཕྱོགས་དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་གྲུབ།④ སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཅི་རིགས་བརྗོད་གཞིར་བྱས་པའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལའང་རིགས་དང་རྣམ་གྲངས་མང་དུ་མཆིས་ཤིང་། བོད་སྔ་མའི་ཤེས་རབ་དང་འགྲོགས་པའི་སྨྱུག་རྩེ་ལས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཏམ་རྙིང་དག་བོད་ནས་དར་ཅིང་འཕེལ་ལ། བར་སྐབས་ཤིག་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འཕྲད་དེ་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་སྒོ་མོ་རྣམ་པར་ཕྱེས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་འཆད་ལུགས་སྒོ་ཀུན་ནས་རྒྱས་པར་མཛད།\nརྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནི་གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་ཇི་ལྟར་བྱོན་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་དག་ལས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་རྒྱ་གར་ལ་གཏུགས་ཏེ་འཆད་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ལ་གོ་ཞིང་། འདོད་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་གསང་བསྒྲགས་ཡང་གསང་དུ་བསྡུས་པའི་འཆད་ལུགས་གསུམ་ནི་ཉང་རང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་(1124-1192)དང་མཁས་པ་ལྡེའུ་ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་དག་གི་དགོངས་པ་དང་རྩོལ་བར་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པར་གྱུར། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་ཙམ་ནས་བཟུང་བོད་དུ་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་བརྗོད་ལུགས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དེ་དག་ནི་《ཡི་གེ་ལྷ་གྱེས་ཅན་》ཁུངས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་དང་། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟ་བུ་ཁུངས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས། ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་དང་《ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་གི་དཀར་ཆག་འབྲིང་པོ་》ལྟ་བུ་ཁུངས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཡང་གསང་ཐེའུ་རང་ལུགས་བཅས་ཡིན། དེ་ཡང་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བརྡའི་གྲགས་ཚུལ་དང་འཇུག་ཚུལ་ལ་དཔྱད་བྱ་མང་ཕྱིར་གནས་སྐབས་འདི་དང་ཉེ་བར་འབྲེལ་བའི་བརྡའི་འཇུག་ཡུལ་གསལ་བར་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེ་བར་བསམས་ལ། གསང་བསྒྲགས་ཡང་གསང་གཙོས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དག་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ཁོ་ན་དང་འབྲེལ་བར་འདོད་ན་མི་འོས་ཏེ། ཚུལ་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་འཁྲུངས་རབས་རྣམ་ཐར་ལ་བལྟས་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། མི་ཤིགས་གཡུང་དྲུང་འབྱུང་གནས་རྩལ་གྱིས་མཛད་པའི་《རྒྱལ་སྲས་གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་མདོར་དྲིལ་བ་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ལྟར་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》བྱ་བར།⑤རེ་ཞིག་གདུལ་བྱ་ཐུན་མོང་སྣང་ངོ་རུ།། རྣམ་པར་ཐར་པ་ཕྱོགས་རེར་མཚོན་པ་ལས།། བསྒྲགས་པ་བོན་གྱི་ལུང་བྱང་ལས་བྱུང་བ།། ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་ཡང་དེའི་གནས་སྐབས་གཞན་དག་ཏུ་བྲིས་པའི་གནས་ཚུལ་དག་གཞིར་བཟུང་ན།⑥རྣམ་ཐར་འདིས་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་འཆད་ཅིང་། དེར་བརྟེན་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་སོགས་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་རིགས་རུས་དང་གདུང་ཁུངས་ཁོ་ནའི་རྣམ་གཞག་ཙམ་མ་ཡིན་པར། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་དག་གི་རྣམ་ཐར་ལོ་རྒྱུས་ལའང་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་པར་མངོན་ལ། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བྱེ་བྲག་གི་རྒྱལ་རབས་འཆད་ལུགས་ཀྱང་བོད་དུ་རྣམ་ཐར་རྩོམ་རིག་དར་བའི་སྤྱི་ཁོག་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་ཅིང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་རྣམ་ཐར་འབྲི་སྲོལ་ཤིན་ཏུ་དར་ཆེ་བར་གྱུར་བ་འདིས་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་ཚུལ་ལའང་ཤན་ཤུགས་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད་པས་ཐ་སྙད་འདི་དག་གི་འཇུག་ཚུལ་འདིའི་རིགས་ཀྱིས་རྒྱལ་རབས་དང་རྣམ་ཐར་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཞིག་མཚོན་ཡོད་སྙམ། འདིར་བརྗོད་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་རྣམ་གཞག་ཁོ་ན་ལ་གོ་ཞིང་། དེ་ཡང་སྐབས་ལ་ལར་གྲགས་པ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་སུ་གྲགས་མོད། འདིར་གཅིག་ནས་ཡོངས་གྲགས་དང་མང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས་ལ་བསྟུན་པ་དང་། གཉིས་ནས་རྩོམ་འདིའི་དཀྱུས་ཀྱི་སྐབས་སྐབས་སུ་ལུགས་འདིར་གསང་བ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་མ་རིམ་གྱིས་ཞུ་འདོད་པ་དག་ལ་གཞིགས་ནས་དེ་ལྟར་དུ་བཞག་གོ།\nགཅིག 《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》དང་བུད་མེད་དུ་བརྫུས་པའི་རུ་པ་ཏི། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལ་ཡན་ལག་གི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་མང་སྟེ། བོད་ཀྱི་མི་རྗེ་ཐོག་མ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རིགས་རྒྱུད་དམ། ཤཱཀྱ་ལི་ཙ་བྱིའམ། ཤཱཀྱ་ཆེན་པོའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་འདོད་པའི་ལུགས་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད་ལ། དེའི་དང་པོར་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་གི་བུ་རུའམ་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་པའི་ལུགས་གཉིས་དང་། གཉིས་པར་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་བུ་རུ་འདོད་པའམ་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱི་བུ་རུ་འདོད་པ་བཅས་རང་ལུགས་གཉིས་ཡོད་པས།རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་གང་ལ་གཏུགས་པ་ནི་ལུགས་དེ་དག་གི་རྩ་བའི་ཁྱད་པར་དུ་ངེས་མོད། རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་ངམ་དམག་བརྒྱ་བ། གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་སོགས་གདུང་རྒྱུད་གང་དུ་འདོད་རུང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་ནི་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་གྱི་དབང་གིས་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བའམ་ཁོང་གི་བུ་རྒྱུད་ཡིན་པར་འདོད་པ་ནི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་མང་གི་ཁས་ལེན་དུ་སྣང་བའི་དབང་གིས། རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཁུངས་དང་སྤྱི་ཁོག་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུ་ནི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གསང་བ་རྟོགས་པའི་གནད་ཅིག་ཏུ་མཐོང་།\nརུ་པ་ཏིའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་ཐོག་མ་ནི་བསྟན་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་སྡེ་ཚན་གྱི་པོད་དང་པོར་བཞུགས་པའི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པ་》ཡི་འགྲེལ་བ་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》ཞེས་པར་གྲགས་ཤིང་།དེ་ལས། རུ་པ་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་དཔུང་གི་ཚོགས་གཅིག་དང་བཅས་པ་གཡུལ་འགྱེད་པའི་ཚེ། བུད་མེད་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སུ་བྱས་ཏེ་བྲོས་ནས་རི་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་ཏེ།གནས་པའི་རིགས་ལས་དེང་སང་ན་ཡང་བོད་ཅེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བ་འདི་ཉིད་ཡིན།⑦ 《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བསྟོད་པ་》ནི་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་མཆོག་ཏུ་དད་པའི་མཐོ་བཙུན་གྲུབ་རྗེ་དང་བདེ་བྱེད་བདག་པོ་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་བླ་མ་དམ་པ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་རྙེད་དེ། མཐོ་བཙུན་གྲུབ་རྗེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ་དང་། བདེ་བྱེད་བདག་པོས་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བསྟོད་པ་བརྩམས་ཏེ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་ལ་བསྟོད་པ་བྱས་པ་ལས་ཕྱི་མ་འདི་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། དེའི་འགྲེལ་བ་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་མཛད་ཅིང་ཕྱི་དར་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་(958-1055)བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ལ། ཕྱིས་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲི་(1227-1305)སོགས་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བསྟན་འགྱུར་དུ་བསྡུས་ནས་འཕྲིན་ལས་དར། སྟོད་འགྲེལ་འདིར་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ནི་སྐྱ་སེང་དང་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་བར་གྱི་གཡུལ་འགྱེད་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་སྟེ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་གཡོ་སྒྱུའི་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་སྒྲུབ་གཡུལ་ལ་བསྐུལ་བ་དང་། དེའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུར་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་བཅོ་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་ཕམ་ནས་སྐྱ་སེང་གི་བུ་དག་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གནས་སྐབས་སུ། རུ་པ་ཏི་བྱ་བའི་འཐབ་དཀའི་དཔུང་གི་ཚོགས་གཅིག་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ཏེ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རི་ཁྲོད་དུ་བྲོས་ཤིང་དེ་དག་འཕེལ་བའི་རིགས་ལ་དེང་སང་བོད་ཅེས་བྱ་བར་གྲགས་པར་འདོད་པས། དེའི་དགོངས་གཞི་དངོས་ནི་སྔོན་རྩོད་ལྡན་གྱི་དུས་སུ་སྐྱ་སེང་སྤུན་གཉིས་སྲིད་ལ་མ་འཆམ་པར་འཐབ་པས་ན་ཕམ་པའི་ཕྱོགས་དེའི་དཔུང་ཚོགས་གཅིག་བྲོས་ཤིང་ཕྱིས་སུ་དེའི་རྒྱུད་དུ་བོད་འཕེལ་བའི་དོན་ཡིན་པར་སྣང་མོད། ཕྱི་དར་གྱི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་བསྡུ་མཁན་དག་གིས་བསྟོད་འགྲེལ་འདི་བསྟན་འགྱུར་དུ་བསྡུས་ཏེ་ཀུན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་སྡེ་རུ་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆའི་དགོངས་པ་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བ་དང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དག་ཏུའང་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་མང་དུ་འཕེལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏོ།།\nགཉིས། རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཞུང་ཤིང་དུ་བྱས་པའི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས། སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་བསྟོད་འགྲེལ་དུ་གསུངས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དེ་ཉིད་ཕྱིས་སུ་བོད་དུ་ཇི་ལྟར་བརྒྱུད་པའི་ཚུལ་བཤད་པ་ལ་མཚན་གཞི་མང་མོད། འདིར་ཡིག་ཚོགས་ལ་མ་འཛེམས་པར་གནད་ཆེ་བ་འགའ་དྲངས་ནས་སྨོས་ན། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》དུ། ལ་ལས་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་མཛད་པའི་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་བར་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་ལ་མི་མ་ཡིན་གྱི་བུ་ལྔ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པར་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་འཁྲུངས་པར་བསྟན་ཞེས་གསུངས་ཤིང་།⑧ ནེའུ་པཎྟི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་(དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐབས་)ཀྱིས་《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》རུ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་འདིའི་བདག་པོར་གྱུར་བ་ནི། རི་བྲག་པ་སྐྱ་སེང་གེའི་བུ་ལྔ་ཚིགས་པ་ཡིན་པར། སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་མཛད་པའི་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང་།⑨ 《རྦ་བཞེད་》དུ། འདིར་སློན་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་འགྲེལ་ལས།རུ་པ་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་དཔུང་དང་བཅས་པ་གཡུལ་འགྱེད་པའི་ཚེ་བུད་མེད་ཀྱི་ཆསུ་བྱས་རེ་བྲོས་ནས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་ཏེ་གནས་པའི་རིགས་ལས་དེང་སང་ན་ཡང་བོད་ཅེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་འདི་ཡིནོ་ཞེས་བསྟོད་འགྲེལ་དང་དེའི་མཛད་པ་པོའི་མཚན་དངོས་སུ་སྨོས་ཏེ་ཁུངས་སུ་བསྟན་འདུག་ཅིང་།⑩ འབྲས་སྤུངས་གནས་བཅུ་ལྷ་ཁང་ཕྱི་ར་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཨང་107པ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཡི་གེ་《བོད་དུ་མིའི་སྐྱེ་འགྲོ་བྱུང་ཚུལ་》བྱ་བ་རུ། ཡང་མངའ་བདག་མྱང་བན་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་ཉི་མའི་བཅུད་ལས། རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོ་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ་ཞེས་པ་ལ་བུ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོངས་དང་སྐྱ་སེང་གཉིས་བྱུང་། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་ལ་བུ་དགྲ་ངན་དང་འཐབ་དགའ་སོགས་བརྒྱ་བྱུང་། སྐྱབས་སེང་ལ་བུ་སྲིད་སྒྲུབ་སོགས་ལྔ་བྱུང་། མཆེད་རྣམས་མ་ཆམ་པས་འཁྲུགས་པའི་ཚེ་ལྷ་ཁྱབ་འཇུག་ཆེན་པོས་སྐྱ་སེང་གི་བུ་སྲིད་བསྒྲུབས་ཀྱི་གྲོགས་བྱས་ཏེ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོངས་དགྲ་ངན་དཔུང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་དང་བཅས་པ་རླག་པར་བྱས་སོ། དེའི་ཚེ་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་གི་རིགས་དམག་བརྒྱ་པའི་བུ་ཆུང་ཤོས་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་འཁོར་བཅས་སྲིད་བསྒྲུབ་གྱི་དམག་གི་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག རང་གི་ཇོ་ཇོ་བསད་པའི་འཁོར་མི་བྱའོ་ཞེས་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུག་སྟེ་ནས་རི་གང་ཅན་གྱི་ཁྲོད་དུ་བྲོས་ནས་འདུག་པ་དེའི་རིགས་ལས་འཕེལ་ལོ་ཞེས་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁུངས་སུ་མཛད་དེ་སྨོས་འདུག་པ་དང་།⑾ གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》རུ་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་འཆད་སྐབས། ང་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་པའི་བུ་ཆུང་བ་རུ་པ་སྐྱེས་བྱ་བ་ཡིན། ངའི་ཕ་དང་ཕོ་བོ་ཐམསད་རྒྱལོ་སྐྱབས་སེང་ཀྱི་བུས་བསད། ང་ཤུགས་པ་ཡིན་ཟེར་ཞེས་ཅུང་ཞིབ་ཕྲས་བཀོད་པ་སོགས་གུང་བསྒྲིགས་ན།⑿ བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་མང་པོར་རུ་པ་ཏི་ནི་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་ཡིན་པ་དང་། རང་ཕྱོགས་གཡུལ་ལས་ཕམ་སྟེ་བོད་དུ་བྲོས་པས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོར་གསོལ་བར་བསྟན་པས། རུ་པ་ཏི་དམག་བརྒྱ་བའི་བུར་འདོད་པའི་ལུགས་གཅིག་མཆིས་ཤིང་། བསྟོད་འགྲེལ་གྱི་ལུགས་ལྟར་ན་རུ་པ་ཏི་ནི་དགྲ་ངན་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་ཙམ་ལས་སྐྱ་སེང་ངམ་དམག་བརྒྱ་བ་གང་རུང་གི་སྲས་ཡིན་པར་ཞལ་མ་གསལ་བའི་ལུགས་གཅིག་མཆིས་པའི་མཚན་གཞི་ལ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཀྱི་བྱུང་བ་དང་རྒྱལ་རབས་གཙོ་བོར་བརྗོད་པའི་《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐྱེ་རྒུའི་ཅོད་པན་ཉི་ཟླའི་ཕྲེང་མཛེས་》སུ། དེ་ནས་སྐྱབས་སེང་གི་བུ་ལྔས་རྒྱལ་སྲིད་ཐམས་ཅད་བཟུང་ཞིང་ཁྲིམས་འཇགས་ནས་སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་ཕ་སྤུན་གྱི་ལྷག་མ་རྣམས་གར་སོང་དྲིས་པ་ན། རྒྱལ་པོ་རུ་སི་ནི་ཞེས་པ་དམག་དང་བཅས་པ་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་བྲོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པས། འོ་ན་ད་དུང་དེ་དག་བོས་ཤིག་ཅེས་བརྗོད་པས། དེ་རྣམས་ལ་བོད་བོད་ཅེས་གྲགས་ཏེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ལས་བྷོ་ཊ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། དེ་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས། རྒྱལ་པོ་རུ་སི་ནིའི་བརྒྱུད་དང་།འཁོར་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་གི་རིགས་ལས་འཕེལ་ལོ་ཞེས་མཁས་པ་དག་བཞེད་དོ་ཞེས་འཁོད་པ་ལྟ་བུས་ཤེས་སོ།།⒀\nལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》བོད་དུ་བསྒྱུར་རྗེས་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དག་ཏུ་རུ་པ་ཏི་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་མང་དུ་འཕེལ་ཅིང་། དེ་ཡང་འཕེལ་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་བོད་མི་སྤྱིའི་ཁུངས་སུ་འདོད་ཚུལ་དང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་ཁུངས་སུ་འདོད་ཚུལ་གཉིས་མཆིས་པ་ལས་ཕྱི་མ་ནི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ཤིང་དུ་སོང་ཞིང་། རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་དོན་དམ་དུ་གདུང་རྒྱུད་གང་ལ་ཐུག་པའི་གནད་དེ་ནི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་དང་འབྲེལ་ཆེ་བས་བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་སྡེ་རུ་སྐྱ་སེང་གི་བུའམ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་པ་སོགས་ཡན་ལག་གི་གཏམ་ཡང་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྟེ་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྔར་ལས་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བར་མཛད་དོ།།\nགསུམ། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དང་རྩིས་མཁན་གྱི་ལུང་བསྟན། དེ་ཡང་གོང་དུ་སོང་བ་ལྟར་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ས་བོན་ནི་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆའི་བསྟོད་འགྲེལ་ལ་ཐུག་ཅིང་། ཕྱིས་རྣམ་གྲངས་མང་དུ་འཕེལ་བ་ནི་བོད་དུ་ནང་བའི་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་བོད་ཡིག་ཏུ་རྒྱ་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་བའི་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་འཕྲིན་ལས་དང་། བོད་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཅོག་བཀའ་བསྟན་དུ་བཞེངས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་སོགས་དང་འབྲེལ་ཚུལ་ནི་《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》དང་། 《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་》དང་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་》ལྟ་བུས་མཚོན་པའི་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་བོད་དུ་འགྱུར་བ་དག་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་སོང་བའི་དོན་ལ་བརྟགས་པས་ཤེས།\nསྤྱིར་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ནི་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》དང་《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གྲགས་ཅན་དག་ཏུ་འཁོད་ཡོད་མོད། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》རུ་བྲིས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་ཀུན་དང་མི་འདྲ་བས་དེར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འཆད་ཚུལ་མང་བར་མཐོང་སྟེ།ཡང་དེ་ལས་ཉེ་བར་འབྲེལ་བ་དག་ཅུང་ཟད་དྲངས་ན། ཁོང་སྤུན་གཉིས་ཡབ་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་སྲིད་ལ་མ་འཆམས་པར་འཐབས་པས་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་རྒྱལ་པོའི་དུས་སུ། རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བ་འཕམ་ནས་འདི་ཅིས་ལན་པ་ཡིན་རྩིས་བྱས་པས། རྩིས་མཁན་ན་རེ་རྒྱལ་པོ་ཁྱོད་ལ་སྲས་ཡ་མཚན་ཅན་ཅིག་སྐྱེ། གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་སྟེང་དུ་ལྷས་སྨུ་ཐག་ལ་ཐེན་ནས་འབྱོན། དུས་ཕྱི་མ་ལ་ལྷའི་སྨུ་ཐག་རིང་པོ་ལ་འཇུས་ཏེ་བབས་ནས་བོད་ཡུལ་གངས་རིའི་ཁྲོད་རི་གླང་རུའི་ཞོལ་དུ་བོད་ཀྱི་རྗེ་རྒྱལ་བྱེད་པ་ཅིག་སྐྱེ། སྲས་དེ་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁ་མ་ལ་ཤི་ཟེར་རོ་ཞེས་འཁོད།⒁ 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ནི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་ཕྱི་མོར་སོང་ཞིང་། དཔེར་ན་དེར་ཤཱཀྱ་རིགས་གསུམ་གྱི་གདུང་རྒྱུད་དང་སྲིད་པ་ཕྱྭ་དང་ཐེན་དགུའི་ལྷ། ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཞལ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་། སྒོས་སུ་དེར་རུ་པ་ཏིའི་སྐོར་ལ་བསྟོད་འགྲེལ་ནས་མ་བསྟན་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡི་གེ་གཞན་དག་ཏུའང་མི་གསལ་བའི་གཏམ་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་སྨོས་ཡོད་པ་ནི་རུ་པ་ཏི་ཉིད་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁ་མར་འཆི་བའི་ལུང་བསྟན་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་མཐོང་། ལུང་བསྟན་འདིར་དཔྱད་བྱ་མང་བས་དེ་དག་རེ་རེ་ནས་བརྟག་དགོས་ལ། རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁར་ཤི་ན་ཕྱིས་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོ་བྱེད་པའི་གཏམ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན། བཀའ་ཆེམས་ཀྱི་གཏམ་སྔ་ཕྱི་དག་ནི་འབྲེལ་ཤིན་ཏུ་ཆགས་ལ། དེར་བོད་ལ་ཕེབས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་སྲས་རུ་པ་ཏི་ཉིད་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་ལྷའི་ཡུལ་དུ་ཕྱྭ་ལྷའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས་ནས་ཕྱིར་བོད་དུ་བྱོན་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པས་མི་འགྲུབ་པའི་སྐྱོན་མེད་ཅིང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་(1504-1564/66)ནི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ཡི་ཕྱི་མོ་ནུབ་ནས་དཀོན་གཉེར་གྱི་ངག་ནས་བྲིས་པས་དེའི་དཔེ་རྒྱུན་དག་མིན་ལ་དོགས་གཞི་གསུངས་འདུག་མོད།འདིའི་སྐོར་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས། འོད་གསལ་ལྷ་ལས་བབ་དང་ཤཱཀྱ་ཡི།། རྒྱལ་རྒྱུད་ཡིན་པའང་འགལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།། ཟས་གཙང་སྲས་དང་དགའ་ལྡན་ལྷ་གནས་ནས།། བབས་པ་འགལ་བ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་ནོ།། ཞེས་བཀའ་ཆེམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་རུ་པ་ཏིའི་ལུང་བསྟན་འདི་ཉིད་འཐད་ལྡན་དུ་གསུངས་ཡོད།⒂ རུ་པ་ཏི་ཉིད་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁར་ཤི་བའི་རྩིས་མཁན་གྱི་ལུང་བསྟན་འདི་ནི་བཀའ་ཆེམས་འདིར་མ་གཏོགས་གཞན་དུ་ཆེར་མ་གསལ་བས་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ།འདི་ཁུངས་ཐུབ་ཡིན་མིན་དང་འདིས་ཁུངས་གང་ལ་མཛད་པ། འདིའི་ཤུགས་ཀྱི་བསྟན་དོན་གང་ཡིན་སོགས་ཤེས་དགོས་ན། འདི་དག་ནི་ངེས་པར་དུ་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཡོང་ཁུངས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་དང་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་སྔ་ཕྱི་ཆ་ཚང་བར་འཁོད་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》དང་དེའི་གཏམ་བོད་དུ་འཕེལ་བ་དག་བརྒྱུད་ནས་ངེས་དགོས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ་དོན་འདིར་བརྟགས་ན་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དག་ཏུ་གྲགས་ཆེ་བའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་དེ་དོན་དམ་དུ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྲིས་ཡོད་མེད་དང་།ཡོད་ན་སུ་ལ་ཐུག་པ་དང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པའི་རྩ་བའི་དོན་དུ་མའང་གཞི་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་དཔྱད་རིན་ཆེའོ་བསམས་ཤིང་། དེ་ཡང་མདོར་དེད་ན་བསྟོད་འགྲེལ་ནས་ཚིག་ཟུར་ཙམ་ལས་མ་བསྟན་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ས་བོན་ལ་བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་བློ་ལྡན་དག་གིས་ཆད་པར་ཁ་སྐོང་དང་མེད་པའི་ཧོར་ཁོང་གསབ་སྟེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་བྱས་འདུག་ལ། ཚུལ་འདི་ལས་བོད་སྔ་མས་རྒྱ་གར་གྱི་གཏམ་རྙིང་བ་ལ་བོད་རང་གི་བཤད་པ་གསར་བས་བརྒྱན་ཏེ་སྔོན་སོང་གི་བྱུང་བར་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་རིགས་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་དངོས་སྟོབས་ཀྱིས་ཤེས་ནུས་སོ།།\nབཞི། རུ་པ་ཏི་བོད་རྗེ་ཐོག་མར་འབྲེལ་མིན་ལ་དོགས་གཞི་སྨོས་ཚུལ། བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་འཕྲིན་ལས་ལ་ཕྱག་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིས་《མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག་》ཅེས་པར། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་བོད་ཀྱི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་གཉིས་ནི་དུས་མཉམ་པར་མངོན་ཏེ་ལུང་གཞི་ལས། དོན་གྲུབ་དང་རབ་སྣང་དུས་གཅིག་ལ་སྐྱེས་པར་བཤད་ལ། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། རབ་སྣང་གི་བཙུན་མོ་སྐྱ་སེང་གི་བུ་མོ་སྒྲོན་མེ་ཡིན་པར་བཤད་དོ།། དེ་རྒྱལ་པོ་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅོ་བརྒྱད་དང་འཐབ་པས་དགྲ་ངན་གྱི་ནུ་བོ་རུ་པ་ཏི་ཞེས་བྱ་བ་དཔུང་ཚོགས་དང་བཅས་ཏེ་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ནས་རི་བོ་གངས་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་པ་ལས་འཕེལ་བ་ནི་དེང་སང་བོད་ཅེས་གྲགས་སོ་ཞེས་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་བྱས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འཁྲུངས་དུས་ལོ་ཚིགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་རུ་པ་ཏི་གཡུལ་ལས་བོད་དུ་བྲོས་པའི་གཏམ་དང་དེའི་ཁུངས་ལ་སོགས་པ་གསལ་བར་མཛད་འདུག་པས།⒃ 《མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག་》དང་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟ་བུས་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དག་གི་འཕྲིན་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་ཕྱོགས་ཙམ་གསུངས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ས་བོན་ཉིད་རིམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཏུ་འཕེལ་སོང་མོད། འཕེལ་རིམ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སྒྲུབ་ཅིང་རྩོལ་བར་མ་བརྟེན་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་གྱུར་བ་ཞིག་ནི་ག་ལ་ཡིན་ཏེ། བསྟོད་འགྲེལ་ནས་བསྟན་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་དེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་སུ་འགྲོ་མིན་ལ་སྔ་རབས་མཁས་པ་དུ་མས་མ་ངེས་པའི་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་ཏེ་དོགས་གཞི་གསུངས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་ཀྱང་གཏམ་འདིའི་འཕེལ་རིམ་རགས་ཙམ་ཤེས་ལ། དཔེར་ན་ནེའུ་པཎྜི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཉིད་སྐྱ་སེང་གི་སྲས་སུ་གསུངས་མེད་ཅིང་། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིའི་རྫུན་ཙམ་དུ་འདོད་པ་དང་།⒄ དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས། ཀ་བཀོལ་མ་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲགས་པའི་རྒྱུད་པ་ཅེས་སྣང་ཡང་། འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལས། ལི་ཙཱ་ཝི་རྣམས་རིགས་སུ་བྱུང་ཞེས་ལུང་བསྟན་པས་ཡི་གེ་ཉམས་པར་ཟད་སྟེ་ཀ་བཀོལ་མའི་ཕྱི་མོ་ནུབ་ནས་ཕྱིས་ལྷ་སའི་དཀོན་གཉེར་གྱི་ངག་ལས་བྲིས་ཟེར་བ་སོགས་དུ་མ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་དང་།⒅ ཡང་ཁོང་གིས། དམག་བརྒྱ་པའི་བུ་རུ་པ་ཏི་སོགས་སྟོན་པ་མ་བྱོན་པའི་གོང་དུ་བྱུང་བར་ངེས་སོ།།དེས་ན་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་རིང་ཞིག་ལོན་པ་ན་ཤཱཀྱ་ལི་ཙཱ་ཝིའི་རྒྱུད་པ་མཚན་དཔེ་དང་ལྡན་པ་ཅིག་བོད་དུ་བྱོན་ནས་རྗེ་མཛད་པར་གསལ་ལ་དེ་མཚན་རུ་པ་ཏིར་གཅིག་པ་ཙམ་བྱུང་བ་ནི་མི་འགལ་ལོ།། འོན་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ངེས་པ་ཅན་བོད་དུ་སྔོན་མི་སྣང་ངོ་།།⒆ ཞེས་གསུངས་འདུག་ལ། དེ་དག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་རྒྱུ་མཚན་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་གདུང་ཁུངས་སུ་མི་འོས་པར་འདོད་ཅིང་། གཅིག་ནས་《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》ཀྱིས་ཁུངས་ཡང་དག་པ་ནི་ཤཱཀྱ་ལི་ཙཱ་ཝི་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དྲངས་ཏེ་རང་ལུགས་ལ་དེར་འཐད་ཚུལ་སྨོས་པ་དང་། གཉིས་ནས་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ནི་ཕྱིས་བྱུང་གཏམ་གྱིས་བསྒྲིབས་པས་གསུང་ཚད་མར་གཟུང་མི་རུང་བའི་ཚུལ་དང་། གསུམ་ནས་རུ་པ་ཏི་སོགས་ནི་སྟོན་པའི་གོང་གི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་སྔ་བའི་རྩོད་ལྡན་དུས་དང་འབྲེལ་བས་ན་དེ་དག་ལོ་ཚིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་བྱོན་པའི་དུས་དང་མཐུན་ཐབས་མེད་པས་གཞི་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བའི་གནས་ལུགས་བསྟན་ཏེ་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་གདུང་ཁུངས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་དགོངས་པ་ཞིབ་ཏུ་བཀྲལ་འདུག ཁྱད་པར་དུ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ངེས་པ་ཅན་བོད་དུ་སྔོན་གྲགས་མི་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་དཔྱད་རིན་ཆེ་སྟེ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་རུ་པ་ཏིའི་ལོ་རྒྱུས་བཙལ་རུང་མ་རྙེད་པས། དེ་ལས་ཕྱི་དར་སྐབས་བོད་དུ་གྲགས་ཆེ་བར་གྱུར་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ལ་མཁས་པ་ཁོང་ལྟ་བུས་ཀྱང་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་མེད་ཚུལ་ཤེས་ཐུབ།\nནེའུ་པཎྜི་ཏས་གཟིགས་རུང་མ་མཐོང་ཞིང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་བཙལ་མོད་མ་རྙེད་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཕྱི་མོ་དངོས་ནི་གང་ལ་ཐུག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱི་མོ་དངོས་ནི་བོད་ཡིག་ཏུ་ཆ་ཚང་བར་མི་བཞུགས་པས་མ་མཐོང་བ་དང་མ་རྙེད་པར་གྱུར་ལ། དགའ་བ་པ་སངས་ལགས་ཀྱིས་1996ལོར་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་》དེབ་དང་པོར་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བོད་བསྒྱུར་ནང་དོན་ངོས་འཕྲོད་ཚུལ་དང་། དེ་དང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་འགའ་ངོས་འཕྲོད་ཚུལ་གླེང་བ་ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ལེའུ་སོ་སོའི་ནང་དོན་ངོ་ལེགས་པར་སྤྲད་པའི་ཁར། དེས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཐེབས་པའི་ཤན་ཤུགས་ནས་འཕྲོས་ཏེ་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆའི་གསུང་སྟེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དག་ལ་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཕྱི་མོ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡིན་ཚུལ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་ཡོད་ལ།⒇རུ་པ་ཏིའི་སྐོར་ལ་མུ་མཐུད་དུ་རྩད་གཅོད་བྱེད་དགོས་ན་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》སྙིང་བོར་བཟུང་ནས་སྒོ་ཀུན་ནས་མ་བརྟགས་ན་བོད་སྔ་མའི་དོགས་གཞི་སེལ་བར་མི་ནུས་ཤིང་།གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དང་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བར་གྱི་ཤིན་ཏུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འབྲེལ་བ་ལའང་གསལ་ཁ་མི་འབྱུང་ངོ་།། ནེའུ་པཎྜི་ཏས་བསྟོད་འགྲེལ་ལ་གཟིགས་རུང་མ་མཐོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་རུ་པ་ཏིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བྱས་པའི་གཏམ་གྱི་ཁུངས་ནི་རྒྱ་གཞུང་བསྟན་བཅོས་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་དེ་དག་པ་མེད་ཚུལ་ཤེས་ཤིང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་རུ་པ་ཏིའི་ལོ་རྒྱུས་བཙལ་ཡང་མ་རྙེད་པས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཁུངས་སུ་མི་བཞེད་པའི་ཚུལ་ལས་རུ་པ་ཏིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་བྱས་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཆད་ཚུལ་དེ་ཉིད་བོད་དུ་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་གྲགས་ཚུལ་དང་། བར་དུ་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་འགྲིབ་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་རགས་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ་བོ་སྙམ། སྤྱི་མཐུན་གྱི་རིགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྩིང་མོ་ཙམ་གྱིས་དཔྱད་ན་ཡང་། གློ་བུར་བའི་རྒྱ་གར་བ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བྱས་པའི་བརྗོད་འདོད་འཆད་པ་ལ་ཐོག་མར་སྔ་ཕྱིའི་གཏམ་ཀུན་བསྒྲིགས། བར་དུ་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་མཚན་བཙལ། ཐ་མར་འཐད་ལྡན་རྩོད་སྤངས་སོགས་འགྲུབ་པར་བགྱིས་ཏེ་མཐར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཏུ་མཛད་པ་འདི་ཡང་བྱ་སླ་བའི་ལས་ཤིག་ག་ལ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཟུར་ནས་བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་བློ་ལྡན་དག་གིས་སྔོན་སོང་གི་བྱུང་བ་འཆད་པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གང་ཉིད་མངོན་ཡོང་བར་སྙམ་ལ།ཐབས་ཤེས་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་འོས་པའི་ཡུལ་འབའ་ཞིག་ཏུ་འདོད་དོ།།\n《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་དང་། དེའི་གཞུང་གི་སྤྱི་ཁོག་ནི་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པའམ་མཚན་གཞན་ལ་ཝ་ཡཱ་ས་(Vyasa)ཞེས་པར་འབོད་པ་དེས་ཐོག་མར་མཛད་དེ་ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་དུ་མའི་སྙན་ངག་མཁན་པོའི་སྨྱུག་རྩེ་བརྒྱུད་པས་ད་ལྟའི་གཞུང་ཚད་ལ་ཚིགས་བཅད་འབུམ་དུ་གྲུབ་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པར་དཔར་པའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལ་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་དང་ཚིགས་བཅད་བརྒྱད་ཁྲི་ཙམ་ཡོད།སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་འདི་ནི་ས་སྐྱོང་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པའམ་བྷ་ར་ཏ་ཆེན་མོར་གྲགས་པ་དེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ནང་ཁུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྤུན་ཟླ་ནང་དམེ་དང་ཉེ་དུ་དམར་འཛིང་གི་བྱུང་རབས་དང་།རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་(Pandu)གྲོངས་རྗེས་འཐབ་དཀའ་(Duryodhana)སོགས་དགྲ་ངན་གྱི་རིགས་དང་གཡུལ་ངོར་བརྟན་པ་(Yudhisthira)སོགས་སྐྱ་སེང་རིགས་ཀྱི་བར་ལ་སྤུན་ཟླ་ནང་དམེ་དང་གཉེན་ཉེ་ནང་འཁོན་བྱུང་བའི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ལ། སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་འདིར་གཟིགས་རྟོག་དང་ཉམས་ཞིབ་ཡུན་རིང་མཛད་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲུང་རབས་སུ་འཁོད་པའི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་བར་གྱི་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་(KurukshetraWar)ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ས་བོན་གང་འཚམས་ཡོད་པས་སྒྲུང་རབས་འདི་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཤེས་རིག་གི་མེ་ལོང་དུ་འདོད་ཅིང་། དཔེར་ན་ཝར་ཏཱ་(Padmakar VishnuVartak)ལགས་ཀྱིས་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་5561ཙམ་ལ་བྱུང་བར་འདོད་པ་ལྟ་བུའོ།།（21）\n《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》བོད་དུ་ཆ་ཚང་བར་བསྒྱུར་མེད་མོད། སྒྲུང་རབས་འདིའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་རེ་གཉིས་དང་སྤྱི་ཁོག་ནི་བོད་དུ་དར་སྔ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ནས་བསྟན་འགྱུར་རྣམས་ཀྱི་བསྟོད་ཚོགས་སུ་བཞུགས་པའི་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ་》དང་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བསྟོད་པ་》ལས་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ་རེ་གཉིས་ཙམ་ཐོག་མར་བྱུང་ཞིང་། ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་བསྟོད་ཚོགས་སུ་བཞུགས་པའི་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》དང་《ལྷ་ལས་ཕུང་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》ལྟ་བུའི་བསྟོད་འགྲེལ་དུའང་འདིའི་སྐོར་གྱི་ཚིག་རེ་གཉིས་མཐོང་། དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་འདི་ལ་གཟིགས་རྟོག་མཛད་དེ་《ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་》དུ། བློ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་གྱུར་ན།། དེ་ཡིས་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་གང་།། དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་པོ།། སྐྱ་བསད་པ་ཡིས་བཅོམ་ཞེས་ཐོས།། ཞེས་སྒྲུང་རབས་འདིའི་གཏམ་ཐོག་མར་བྲིས་པ་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ལྷོ་པ་ཀུན་མཁྱེན་རིན་ཆེན་དཔལ་(དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་)གྱིས་མཛད་ཅིང་དམར་སྟོན་ཆོས་རྒྱལ་(དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་)གྱིས་ཞུ་དག་བགྱིས་པའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་རུ་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ་ཞིབ་མོར་བྲིས་ཡོད། ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བའི་རྗེས་ནས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཏམ་རྒྱུད་ཅུང་ཆ་ཚང་བའི་ངང་བོད་དུ་དར་ཡོད་ཅིང་། ལྷག་པར་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་》དང་དེའི་འགྲེལ་བ་ཅི་རིགས་སུ་སྒྲུང་རབས་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱས་བསྡུས་གང་རུང་ཞིག་རིམ་པར་བྱོན་ཏོ།།\nགཅིག ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ། གལ་ཏེ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་དཔའ་བོ་དག་ལས་ཁྱེད་ཀྱིས་གཅིག་མ་གཏོགས་མི་དྲན་ན། གང་དེ་ནི་ཀརྞ་ཡིན་པར་ཤོག་ཅེས་པའི་བཤད་སྲོལ་ལས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྲིས་པའི་ཀརྞའི་(Karna)གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་དང་། གཏམ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་སོང་ནས་ཀརྞ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་དཔའ་བོ་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་ཀུན་གྱི་ཡིད་དབང་ཅིག་ཅར་དུ་འཕྲོག་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཅིག་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་ཐུབ།（22） ཐོག་མར་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྱུང་བའི་ཀརྞའི་སྐོར་བོད་ཡིག་ཏུ་འཁོད་ཡོད་པ་དག་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ་ངོ་ཅུང་ཟད་སྤྲད་ན། བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ལགས་ཀྱིས་《ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཐུབ་དབང་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན་》ལས། རྣ་ཅན་འཐབ་དཀའ་ལ་སོགས་ལ།། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་གནོད་པ་བརྩམས།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་བཞེད་པ།། ཁྱོད་ཀྱིས་སྲོག་ཀྱང་བཏང་བ་མཛད།། ཅེས་པའི་རྩ་ཚིག་གི་དོན་ལ་དེ་ལས། དེ་ཡང་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་གི་བུ་རྣ་བ་ཅན་དང་། འཐབ་དཀའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཤད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་བསྟོད་འགྲེལ་དུ་གསུངས་པ་ལྟར་ན། བུ་མོ་ཀུན་དིས་ཉི་མ་ལ་སྐྱེས་སུ་གཞོན་ནུ་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་མཆོག་བྱིན་ཏེ་ཉི་མ་དེ་ལྟར་དུ་གྱུར་པ་ན། གང་གི་རིགས་བསྐྲུན་པར་བྱོས་ཤིག་ཟེར་ནས། བུ་མོ་དེ་དང་ཉི་མ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ལོངས་སྤྱད་དེ་ཉི་མ་སོང་ངོ་།།དེའི་རྗེས་སུ་བུ་མོ་ཀུན་དི་མངལ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས།རྗེས་སུ་བུ་གོ་ཆ་བགོས་པ། རྣ་ཆས་བརྒྱན་པ་ཞིག་བཙས་པས།མིང་ལ་ཀརྞ་འམ། རྣ་བ་ཅན་ཞེས་གྲགས་སོ།། དེ་ནས་མ་ཡིད་མི་དགའ་བར་རང་གི་གཡོག་མོ་ལ་སྨྲས་པ། བུ་རྣ་བ་ཅན་འདིའི་ལུས་ལ་འཇམ་པའི་གོས་ཀྱིས་དཀྲིས་ཏེ་ཤིང་སྒྲོམ་གྱི་ནང་དུ་གཞུག་ལ་སྒྲོམ་གྱི་ཁ་མར་དང་སྦྲང་རྩིས་བཀང་བར་བྱས་ནས་ཆུ་བོ་གང་གཱ་ལ་སྐྱུར་ཅིག་ཟེར་བས། གཡོག་མོས་དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་མཚན་མོ་ཞིག་ལ་ཆུ་བོ་གང་གཱའི་ངོགས་སུ་སོང་ནས། ཉི་མའི་བུ་ནི་མཛེས་པ་འདིའི།། སྒྲོམ་ནི་རྒྱ་མཚོས་བསྲུང་བར་གྱིས།། ལྷ་ཡི་ཚོགས་ནི་འདུས་པ་དང་།།ཚངས་པས་ཀྱང་ནི་རྟག་ཏུ་སྲུངས།། ཞེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་སྒྲོམ་ཆུ་བོ་གང་གཱ་བོར་རོ།། དེ་ནས་གང་གཱ་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་ཡུལ་ཞིག་ན་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་གིས་རྟ་འཚོ་བཞིན་འདུག་པའི་ཚེ། གང་གཱའི་ཆུས་ཤིང་སྒྲོམ་ཞིག་ཁྱེར་བ་མཐོང་བ་དང་།རང་གི་འཁོར་རྣམས་ལ་ཆུའི་ནང་གི་སྒྲོམ་དེ་ལོངས་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་བས། སྒྲོམ་དེ་བླངས་ནས་ཁ་ཕྱེ་བ་ན། དེའི་ནང་དུ་ཁྱེའུ་རྣ་བརྒྱན་ཅན་གོ་ཆ་བགོས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མཐོང་བས་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་དགའ་སྟེ། འདི་ནི་རང་གི་བུར་བྱའོ་སྙམ་ནས་ཆུང་མ་ལ་གཏད་དེ་གསོས་སོ་ཞེས་འཁོད་པའི་གནས་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་ན།（23） ཀརྞའམ་རྣ་བ་ཅན་དུ་གྲགས་པ་གང་དེ་ནི་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་གི་བཙུན་མོ་ཀུན་ཏི་(Kunti)བྱ་བ་ཉི་མའི་ལྷ་(Surya)དང་འདུས་ཏེ་འཁྲུངས་པའི་སྲས་ཡིན་ལ། ཡུམ་ཀུན་ཏིས་ཁྱེའུ་ངོ་མཚར་བ་དེ་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ། དེ་ནས་ལྷ་མོ་ཀོན་ཏིས་ཉི་མ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡད་པ་ལས་བུ་གཅིག་བྱུང་སྟེ། དེའི་མིང་རྣ་ཅན་ཞེས་པ་སྟེ། དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ངོ་ཚ་ནས་ཟངས་ཀྱི་སྒྲོམ་དུ་བཅུག་སྟེ། རྒྱ་མཚོ་བསྐྱོད་པ་བསྐུར་ནས་བཏང་ཞེས་འཁོད་པས་ཡུམ་ལ་ཕ་ངོས་བཟུང་མེད་པའི་ནལ་བུ་ཞིག་འཁྲུངས་པས་རྒྱལ་པོར་གསང་ཕྱིར་ཆུ་ལ་བསྐུར་བར་མངོན་ལ།（24） ཡང་དེ་ལས། དེ་ལྟར་ན་ཀོན་ཏིའི་བུ་སྔ་མ་ཅན་ནི་རྒྱ་མཚོར་བཏང་ལ། མིའི་ཡུལ་ན་ཀྲིཤྣའི་བུ་གསུམ་ཀོན་ཏའི་བུ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ། ལྔ་བོ་ནི་ངོ་བོ་ལྷའི་བུ་ཡིན་ཡང་། འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱ་བསེང་གི་བུ་ལྔ་ཞེས་གྲགས་སོ།། ཞེས་པ་དང་།（25） 《སྐྱ་བསེང་བུ་ལྔའི་རྟོགས་བརྗོད་》ལས། རྣ་ཅན་ལས་གཞན་ལྷ་བུ་ལྔར།། སྐྱ་བསེང་གི་ནི་བུ་རུ་བཏགས།། ལྷ་དང་མི་མོ་འདུས་པ་བདེན་སྲིད་དམ།། སྙམ་ཡང་འགྲོ་བའི་ལས་ཚུལ་བསམ་མི་ཁྱབ།།ཅེས་འཁོད་པས།（26） ཀརྞ་ནི་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་དང་མ་འདུས་པར་ཡུམ་ཀུན་ཏི་ལ་འཁྲུངས་པ་དང་། རྒྱལ་པོར་གསང་ཆེད་ཆུ་ལ་བསྐུར་ནས་གཞན་གྱིས་བུར་གསོས་ཤིང་། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཀརྞ་ནི་རྙེད་མཁན་གྱི་བུ་ཡིན་པ་ལས་ཀུན་ཏིའི་བུ་ཡིན་པའི་གསང་བ་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པས། འཇིག་རྟེན་ཐུན་མོང་གི་སྣང་ངོར་ནི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔར་གྲགས་པའི་གཏམ་འཕེལ་ལ། མདོར་ན་ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་དངོས་ཀྱི་གསང་བ་དེ་ཉིད་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བྱུང་རིམ་སྔ་ཕྱི་ཀུན་དང་འབྲེལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གནད་དམ་པ་ཅིག་ཏུ་ངེས་སོ།།\nགཉིས། ཀརྞྞའི་ཆེ་བ་དང་ཡོན་ཏན། བོད་དུ་ཀརྞ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་ནི་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》ལས་རྒྱས་པ་ཞིག་མ་བྱུང་བར་སྣང་མོད། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཁོང་གི་བྱུང་རིམ་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཕྲར་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་དང་འབྲེལ་ཏེ་ཡུམ་ཀུན་ཏིས་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་ཚུལ་དང་ཤིང་རྟའི་ཁ་ལོ་བ་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱིས་རྙེད་དེ་རང་གི་བུར་བསྐྱངས་ཚུལ། ཕྱིས་སུ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་(Dhritarashtra)གི་སྲས་འཐབ་དཀའ་དང་གྲོགས་པོར་གྱུར་ཚུལ་སོགས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ལེའུ་གོང་མ་དག་ཏུ་ཐར་ཐོར་དུ་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། ན་ཀྲའི་གཡུལ་དུ་ཞུགས་པའི་བྱུང་རིམ་དང་དེར་འབྲེལ་བའི་ཁོང་གི་ཆེས་མཐའི་ལས་དབང་སོགས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ལེའུ་བརྒྱད་པ་རྣ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་བྲིས་ཡོད་པས། ཀུན་ཏིའི་བུ་སྔ་མ་ཀརྞ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཁོང་དང་འཐབ་དཀའི་བར་གྱི་མི་འགྱུར་གྲོགས་པོའི་དམ་ཚིག་དང་།སྲིད་སྒྲུབ་(Arjuna)བར་གྱི་མ་ཞི་འགལ་བ་དང་ཡ་ངའི་ནང་དམེ་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བརྗོད་བྱའི་སྲོག་ཤིང་ཡིན། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལས་ཀརྞ་ནི་དྲིན་ཅན་ལ་དྲིན་གཟོ་ཤེས་ཤིང་དྲིན་གཟོ་བར་བློ་མི་ཞུམ་པ། གྲོགས་པོ་ལ་བློ་དཀར་ཞིང་ཕྱི་ཐག་རིང་བ། གྲོགས་པོའི་དམ་ཚིག་དུས་དང་རྣམ་པར་ཀུན་ཏུ་མི་འདོར་བ། བླ་མར་བསྟེན་ཤེས་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཆེ་བ། རང་ཚུགས་བརྟན་ཞིང་དམ་བཅས་པ་ལ་བློ་རྩེ་གཉིས་སུ་མི་བྱེད་པ། གཏོང་ཕོད་ཆེ་ཞིང་གཞན་ཕན་གྱི་བློ་དང་སྙིང་རྗེ་ཡིས་རང་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་བརླན་པ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་ཞིང་ཤེས་འདོད་སྦྱོང་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་ཀུན་ནས་བརྟས་པ། དཀའ་སྡུག་དང་དབུལ་ཕོངས་ལ་ཅི་མི་སྙམ་ཞིང་བྱ་བའི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ལ་བརྟག་ཤེས་ཤིང་དཔྱད་མཁས་པ། གཡུལ་ངོར་དཔའ་མཛངས་ལྡན་ཞིང་རྟུལ་ཕོད་ཆེ་བ་སོགས་མི་གཤིས་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་རང་རྒྱུད་ལ་གྲུབ་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་།《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལས་ཀརྞ་ལ་བསྔགས་པའི་ཚིགས་བཅད་དང་གནས་སྐབས་མང་ལ། དཔེར་ན་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ་རྣ་ཅན་གྱིས་རང་གི་རྡོ་རྗེའི་པགས་པ་གཡོ་ཅན་བརྒྱ་བྱིན་ལ་ཕངས་མེད་དུ་སྦྱིན་པའི་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ་ཏེ། བརྒྱ་བྱིན་ལྟ་བུའི་བརྩེ་བྲལ་མེད།། རྣ་ཅན་ལྟ་བུའི་གཏོང་ཕོད་མེད།། ཅེས་པའི་གཏམ་སྨོས་པ་ཁོ་ནས་ཀྱང་ཀརྞའི་མི་གཤིས་ཀྱི་ཆེ་བ་མདོར་ཙམ་ཤེས་ཐུབ།\nཀརྞའི་ཕྱིའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆེ་བ་ནི་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ། བུ་ཆུང་དེའི་སྐེད་པ་ལ་སྐུད་པ་དཀྲིས་ཏེ་བྱིན་བརླབས་པས། གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་པགས་པ་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་སོང་བ་ལ། འོན་ཀྱང་དེའི་སྐེད་པའི་ཐད་ཀར་མ་འབྱར་བསྲུབ་གཅིག་བྱུང་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་གྱི་སྐེ་རགས་བཅིངས་ཏེ་བཞག་གོ་ཞེས་བྱུང་ལ།（27） 《ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཐུབ་དབང་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན་》ལས། དེའི་རྗེས་སུ་བུ་མོ་ཀུན་དི་མངལ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། རྗེས་སུ་བུ་གོ་ཆ་བགོས་པ། རྣ་ཆས་བརྒྱན་པ་ཞིག་བཙས་པས། མིང་ལ་ཀརྞ་འམ། རྣ་བ་ཅན་ཞེས་གྲགས་སོ་ཞེས་འཁོད་པ་དང་།（28） 《སྐྱ་བསེང་བུ་ལྔའི་རྟོགས་བརྗོད་》དུ། རྟ་གཟུགས་ཞེས་བྱའི་སྲིན་པོས་རྙེད།། བལྟས་པས་ཡིད་འོང་ཁྱེའུ་མཐོང་།། ལྷ་ཡིས་རང་ལ་བྱིན་པར་རློམ།། དྲང་སོང་མཐུ་ཆེན་ལ་གཏད་ནས།། ཕ་རོལ་མཚོན་གྱིས་མི་གནོད་ཕྱིར།། ལུས་པགས་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་རྗེ་ཡི།། རང་བཞིན་ཉིད་དུ་བྱིན་རློབས་ཞེས།། གྲགས་པ་སོགས་གཞིར་བཟུང་ན།（29） སྤྱིར་ཡུམ་ནས་སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ནས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱིས་རང་ཆས་སུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནམ་ཕྱིས་རྙེད་མཁན་གྱིས་དྲང་སྲོང་ལ་གཏད་པས་རྗེས་སུ་གནང་བ་ཡིན་པའི་ཐད་ལ་ཞལ་མི་མཐུན་མོད། ཁྱེའུ་དེས་རྡོ་རྗེ་པགས་པའི་གོ་ཆ་བཞེས་ཤིང་རྣ་ཆ་གསོལ་བས་མཚན་ལའང་ཀརྞ་སྟེ་བོད་སྐད་དུ་བྱས་ན་རྣ་ཅན་དུ་གྲགས་པར་མངོན་ལ། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ། དེ་ན་རེ། འོ་ན་ཁྱེད་ཀྱི་པགས་པ་དེ་འདོད་བྱས་པས། སྦྱིན་གྱིས་ཟེར་ཏེ། རྣ་ཅན་གྱི་སྐེད་པའི་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་གྱི་སྐེད་རིགས་བཀྲོལ་ཏེ། སྟོད་ཀྱི་པགས་པ་སྟོད་དུ་བཤུས། སྨད་ཀྱི་པགས་པ་སྨད་ངོས་སུ་བཤུས་ནས་བྱིན་པ་ལ། བར་སྣང་གི་ལྷ་འགའ་ཞིག་ན་རེ། བརྒྱ་བྱིན་ལྟ་བུའི་བརྩེ་བྲལ་མེད། རྣ་ཅན་ལྟ་བུའི་གཏོད་ཕོད་མེད། ཅེས་སོ།།དེ་ནས་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ལྤགས་པ་དེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་བུ་སྲིད་བསྒྲུབ་ལ་གཡོགས་ཏེ། མཚོན་ཆས་མི་ཕུགས་པར་བྱས་སོ་ཞེས་འཁོད་ཅིང་།（30） རང་རྒྱུད་ཀྱི་གཏོད་ཕོད་ཆེན་པོ་དང་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཡོ་སྒྱུའི་གར་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཀརྞའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རང་ལུས་ཀྱི་ཆེ་བ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་པགས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཕམ་པ་དང་གཞན་ཕྱོགས་རྒྱལ་བའི་རྒྱུ་རུ་ཟད་དོ།།\nགསུམ། ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་དང་ཀརྞའི་ལས་དབང་། གང་གཱའི་རྒྱུན་གྱི་གཡོ་བ་དང་འགྲོགས་ནས་སྒྲོམ་དུ་ཞུགས་པའི་ཀུན་ཏིའི་བུ་ཀརྞ་ཡི་ལས་དབང་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། ཆུར་མ་ཞུགས་གོང་ཀརྞ་ནི་ཀུན་ཏིའི་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དང་ཆུར་ཞུགས་རྗེས་སྒྲོམ་ནང་གི་ཀརྞ་ནི་རིགས་རུས་དང་ཐོབ་ཐང་མེད་པའི་ཁྱེའུ་འཁྱམ་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེ་ནི་ཀརྞ་ལ་མཚོན་ན་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་དངོས་དོར་ཏེ་གཞན་ཞིག་འཚོལ་བའི་གོ་རིམ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། སྤྱིར་ཀརྞ་སྒྲོམ་ནས་རྙེད་དེ་རང་གི་བུར་གསོ་མཁན་སུ་ཡིན་སྐོར་ལ་འཁོད་ཚུལ་མི་མཐུན་མོད་འདིར་སྐབས་དོན་དང་ཆེར་མ་འབྲེལ་བས་མཆན་གྱིས་དཀྱུས་སྒྲིབ་པར་དོགས་ནས་འགོད་པར་མི་བྱ་ལ། མདོར་ན་ཀུན་ཏིའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ནས་གཞན་གྱིས་བུར་བསྐྱངས་པ་དང་། སྐྱ་སེང་གི་ཕྱོགས་གཏོགས་ནས་འཐབ་དཀའི་དཔུང་རོགས་སུ་གྱུར་བ་ནི་ཀརྞའི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་ལས་འཕེལ་འགྲིབ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་དང་།གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་དང་དེར་བརྟེན་པའི་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་གི་འགྱུར་བ་འདིས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བརྗོད་བྱ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་སྐྱ་སེང་འཐབ་དཀའ་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ཁག་ཆེན་པོ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། དེ་མིན་ཀུན་ཏི་དང་ཀརྞས་མཚོན་པའི་མ་བུའི་འབྲེལ་བ། ཀརྞ་དང་སྲིད་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཕུ་ནུའི་འབྲེལ་བ། ཀརྞ་དང་འཐབ་དཀས་མཚོན་པའི་གྲོགས་པོའི་འབྲེལ་བ་དང་དེ་དག་གི་མངོན་ཚུལ་དང་འཕེལ་ཕྱོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།\nསྐྱེས་པའི་ཕ་མས་དོར་ཏེ་བསྐྱངས་པའི་ཕ་མས་བུ་རུ་གསོས་པ་ནི་ཀརྞ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི་དོན་ཆེན་དང་ མཐའི་ལས་དབང་གི་སྔོན་བསགས་ཀྱི་རྒྱུ་རུ་ངེས་ན། ཕུ་ནུ་ནང་དམེ་ཡི་ངོ་བོར་སོང་བའི་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ནི་སྔོན་དུ་བསགས་པའི་རྒྱུ་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུར་བཤད་དུ་རུང་ལ། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ་ཀརྞ་དང་རང་གི་སྤུན་ཟླ་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་གཡུལ་ལས་འཕྲད་པའི་སྐོར་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་པ་ཞིག་ལས་མ་བྱུང་མོད། ཕྱིས་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》དབྱིན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་གཞུང་སྣ་ཚོགས་ནས་ཤེས་ཏེ། ཀརྞ་དང་སྲིད་སྒྲུབ། འཐབ་དཀའ་བཅས་པའི་མི་གསུམ་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ངོ་བོ་དང་འཕེལ་རིམ་ནི་དེ་དག་གི་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོར་གྲུབ་ལ།ཁོང་གསུམ་མདའ་རྩལ་འགྲན་བསྡུར་ཞིག་ཏུ་འཕྲད་པ་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མའི་དབང་གིས་ཀརྞ་དང་སྲིད་སྒྲུབ་བར་ལ་འཁོན་སྡང་བྱུང་སྟེ་ཕུ་ནུ་ཟུང་ནི་དགྲ་བོའི་ངོ་བོར་སོང་ཞིང་། འཐབ་དཀས་ནི་ངན་སེམས་གཡོ་སྒྱུ་ཡིས་ཀརྞ་རང་ཕྱོགས་སུ་བཟུང་བས་དགྲ་ངོ་གྲོགས་པོའི་ཚུལ་དུ་སོང་སྟེ་ཀརྞ་ནི་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་ཀྱི་དམག་དཔོན་དུ་གྱུར་ནས། མཐར་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་དེ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་མཇུག་ཏུ་བྲིས་པའི་ཕུ་ནུ་ནང་དམེ་དང་ཉེ་དུ་ནང་འགལ་གྱིས་བསླངས་པའི་གཡུལ་འཐབ་སྐྱི་གཡའ་བ་དེ་ནས་སྲིད་སྒྲུབ་ཀྱིས་དྲངས་པའི་སྐྱ་སེང་ཕྱོགས་གཏོགས་(Pandava)དང་ཀརྞས་དྲངས་པའི་འཐབ་དཀའི་ཕྱོགས་གཏོགས་(Kaurava)གཉིས་ཕན་ཚུན་མེ་ཆུ་བཞིན་དུ་འཕྲད་པར་གྱུར་ཏོ།། སྐབས་འདི་ནི་དུས་ཤིན་ཏུ་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་ཀུན་ལ་བསྒྲགས་པའི་དུས་ལ་སླེབས་ཤིང་། སྤུན་ཟླ་ནང་འཛིང་གི་ལས་ངན་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དུ་ཡུམ་ཀུན་ཏིས་ཀརྞ་ལ་ཁོའི་གདུང་རབས་ཀྱི་གསང་བ་བརྟོལ་ཏེ་གཡུལ་ལས་ཕྱིར་འཐེན་པར་འབད་མོད།ཀརྞས་རང་ཉིད་ནི་སྐྱ་སེང་གི་ཕྱོགས་འཛིན་དང་སྲིད་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱི་སྤུན་ཟླ་ཡིན་པའི་གསང་བ་དེ་མ་ཤི་བར་དུ་གསང་རྒྱ་བྱེད་དགོས་པའི་རེ་བ་ནན་དུ་ཞུས་ཏེ་གཡུལ་ལ་ཞུགས་པ་དང་། ད་དུང་ཡུམ་ལ་རང་ཉིད་ནི་བསྐྱངས་པའི་ཡུམ་གྱི་སྲས་ཡིན་པས་མིང་ལ་ཀུན་ཏེ་ཡ་(Kaunteya)ཞེས་ཀུན་ཏིའི་བུ་རུ་མི་འབོད་པར་ར་ཏེ་ཡ་(Radheya)ཞེས་པར་འབོད་ཚུལ་སྨོས་ཏེ་གཡུལ་ལ་ཞུགས། སྐབས་དེའི་ར་ཏེ་ཡ་(Radheya)དང་ཀུན་ཏེ་ཡ་(Kaunteya)བྱ་བའི་མིང་གཉིས་ཀྱིས་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་མི་འདྲ་བ་གཉིས་མཚོན་ལ། དེ་གཉིས་ལ་བླང་དོར་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཀརྞས་རང་ཉིད་ནི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་སྤུན་ཟླ་ཡིན་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དོར་ནས་ཆུ་ལས་རྙེད་མཁན་གྱི་བུ་ཡིན་པའི་རྗེས་སུ་གནང་བའི་ཐོབ་ཐང་དོན་དུ་གཉེར། གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུའི་འོག་ནས་རྩོད་ལྡན་དུས་ཀྱི་དཔའ་བོ་སྤུན་གཉིས་ཏེ་སྲིད་སྒྲུབ་དང་ཀརྞའི་བར་གྱི་གཡུལ་ནི་སུས་ཀྱང་བཟློག་མ་ནུས་ཤིང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱིས་ན་ཀྲ་(Kurukshetra)བྱ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འདབས་ནས་ཉིན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་ལ་གཡུལ་འཐབ་དྲག་པོ་བགྱིས་པ་དང་།བརྒྱ་བྱིན་སོགས་ཀྱི་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་དབང་གིས་རང་ལུས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་པགས་པ་དོར་བའི་ཀརྞ་ནི་གཡུལ་གྱི་ཉིན་བཅུ་བདུན་པར་རང་གི་ནུ་བོའི་མདའ་ཁ་ལས་ཤིའོ།། སྐབས་དེར་ཡུམ་ཀུན་ཏིས་བུ་གཞན་དག་ཀརྞའི་འདས་མཆོད་ལ་བསྐུལ་ཆེད་ཁོའི་གདུང་ཁུངས་ངོ་མའི་གསང་རྒྱ་བརྟོལ་བས། སྐྱ་སེང་བུ་ལྔས་ད་གཟོད་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ནི་འཐབ་དཀའི་གཡོ་སྒྱུས་བསླངས་པའི་ཕུ་ནུ་ནང་དམེ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཚུལ་ཤེས་ནས་ཡིད་སེམས་རབ་ཏུ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ལ། སྐྱ་སེང་གི་བུ་ཆེ་བ་གཡུལ་ངོ་བརྟན་པས་རྒྱལ་སྲིད་རང་གི་ཚ་བོར་གཏད་དེ་སྤུན་གཞན་དག་དང་ལྷན་དུ་ནགས་སུ་ཞུགས་ཏེ་སྒྲུང་གི་མཇུག་ཡོངས་སུ་བསྡུས། ཡིན་ནའང་གདུང་ཁུངས་ལ་གསང་བ་ཆེན་པོ་མཆིས་པའི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་དཔའ་བོ་དག་གི་ཐུ་བོ་སྟེ་ཀརྞ་ཉིད་མཇུག་མཐར་འཆི་བའི་ལས་དབང་ལ་བཟློག་ཐབས་མ་བྱུང་ཞིང་། ཁོང་ནི་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ལས་གྲོངས་ཏེ་ནམ་ཡང་ཕྱིར་ལྡོག་པ་མེད་པར་གྱུར་བ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྲིས་པའི་སྐྱོ་གར་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན།\nགོང་དུ་བསྟོད་འགྲེལ་སོགས་གཞིར་བྱས་ཤིང་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལས་བྱུང་བའི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་གཉིས་སྡེ་ཚན་སོ་སོར་བྲིས་ཏེ་གཏམ་སོ་སོའི་ཁུངས་དང་བྱུང་འཕེལ་ལ་བརྟགས་ཁུལ་བྱས་ཏེ། ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་དངོས་དང་དེ་གསང་རྒྱ་མཛད་པའི་དགོས་ཆེད་དང་མཇུག་འབྲས། དེར་འབྲེལ་གསང་རྒྱ་བརྟོལ་བའི་དགོས་ཆེད་དང་མཇུག་འབྲས་སོགས་ནི་གོང་གི་སྡེ་ཚན་ནས་ཤེས་པར་གྱུར་ལ། ད་ནི་རུ་པ་ཏིའི་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་དང་ཁོང་དང་སྐྱ་སེང་འཐབ་དཀའ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡིན་སྐོར་ལ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆར་འཁོད་པའི་གནས་ཚུལ་དག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་བརྟགས་ཚེ། རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ནི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་མོད། ན་ཀྲའི་གཡུལ་ནས་བོད་དུ་བྲོས་ཡོང་བར་བཤད་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོའམ་རྒྱལ་བུ་འདི་དོན་དམ་དུ་སུ་ཡིན་པའི་སྐོར་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆར་བསྟན་ཚུལ་ལ། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དང་《མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག་》 《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ལྟ་བུས་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་ཞེས་སྤྱི་ཙམ་དང་། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》དང་《བོད་དུ་མིའི་སྐྱེ་འགྲོ་བྱུང་ཚུལ་》ལྟ་བུས་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་ཐ་ཆུང་དུ་བཞེད་པས་ཕལ་མོ་ཆེས་ནི་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་ཅིང་། དོན་དེར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཞལ་མི་གསལ་བ་ལ་དཔེར་ན་《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐྱེ་རྒུའི་ཅོད་པན་ཉི་ཟླའི་ཕྲེང་མཛེས་》ལྟ་བུར།དེའི་ཚེ་རུ་སི་ནི་ཞེས་པའི་རྒྱལ་པོ་དཔུང་དུ་མ་དང་བཅས་པ་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ཞེས་དང་། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》ལྟ་བུར། དེའི་དཔུང་ཚོགས་གཅིག་ན་རེ་རང་གི་ཇོ་བོ་གསོད་མཁན་གྱི་འབངས་བྱེད་པ་པས་རང་ཤི་བསླའོ་ཞེས་ཏེ། ངེད་རང་གཉིས་རི་བྲགས་སུ་འདོང་ངོ་ཟེར་ནས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བྲོས་པས་ན། བོད་འདི་རྣམས་ངའི་མི་རིགས་ཡིན་པས་ཕྱི་ཐག་རིང་ཞིང་གཞུང་བཟང་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་སྐད་དོ་ཞེས་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་སུ་བསྟན་པ་ཙམ་ལས་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་སྲས་སུ་ནི་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད། གཞན་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕམ་གྱི་མཇུག་འབྲས་ལ་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》ལས། གཡུལ་དཀྱེབས་འཐབ་དཀའི་རིགསུ་དཔུང་གི་ཚོགས།། བཅོ་བརྒྱད་དང་བཅས་པ་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་དང་། 《ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་》དུ། དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་པོ།། སྐྱ་བསད་པ་ཡིས་བཅོམ་ཞེས་ཐོས་ཞེས་པ་དང་། 《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐྱེ་རྒུའི་ཅོད་པན་ཉི་ཟླའི་ཕྲེང་མཛེས་》ལས། འཐབ་དཀའི་རིགས་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་དང་བཅས་པ་ཕམ་པར་བྱས་ཞེས་གསལ། ཡང་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ། དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་ཕལ་ཆེར་བསད་དེ་ཕམ་པའི་ཚེ་ཞེས་པ་དང་། ཡང་དེ་ལས། རྒྱལ་པོ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་བུ་དགྲ་ངན་སྤུན་བརྒྱ་དཔུང་ཚོགས་དང་བཅས་པ་ཕལ་ཆེར་བསད་ཅེས་འཁོད་པས། ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ལས་རྒྱལ་ཕམ་གྱི་མཇུག་འབྲས་ཅི་ཡིན་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་དམ་བཅུ་གཉིས་ཡོངས་སུ་བརླག་པའམ་ཕལ་ཆེར་བསད་པར་འདོད་པའི་ལུགས་གཉིས་སུ་ཆད་པར་སྣང་ཞིང་། གལ་ཏེ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་བརླག་པར་གྱུར་ན་རུ་པ་ཏི་བྲོས་ནས་བོད་དུ་བྱོན་པའི་གཏམ་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཕལ་ཆེར་བསད་པར་སྨོས་ན་རུ་པ་ཏི་གཡུལ་ལས་ཐར་ཏེ་ཕྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་བྱོན་པའི་གཏམ་འགྲུབ་པར་སྙམ་པས་རང་བློ་ལ་འཛིན་བདེ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་མོད། དོན་དུ་ནི་ལུགས་དེ་གཉིས་ལ་རྒྱུ་མཚན་མི་དམན་པས་གཉིས་ཀ་དག་པར་མཐོང་སྟེ། དེ་ཡང་འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་ཡོངས་སུ་བརླག་པར་འདོད་པའི་ལུགས་དེས་རུ་པ་ཏི་ཉིད་དགྲ་ངན་འཐབ་དཀའི་རིགས་ཡིན་ཚུལ་དང་ཕྱོགས་དེར་འབྲེལ་བའི་དོན་རྣམ་པར་གཅོད་ཅིང་། རུ་པ་ཏི་སྐྱ་སེང་གི་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་གསང་བ་དོན་གྱི་ཤུགས་སུ་འཕངས་པས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བདེན་ལ། འཐབ་དཀའི་དཔུང་ཚོགས་ཕལ་ཆེར་བསད་པར་འདོད་པ་དག་གིས་ཕལ་ཆེར་ཞེས་སྨོས་པའང་བདེན་ཏེ། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཞུང་དངོས་སུ་ན་ཀྲའི་གཡུལ་ལས་ཐར་བའི་འཐབ་དཀའི་ཕྱོགས་འཛིན་ལ་Ashwatthama, Krupacharya,Kritavarmaབཅས་མི་གསུམ་ལྷག་ཡོད་པས་ཕལ་ཆེར་བསད་ཅེས་སྨོས་པའང་དག་པར་འགྱུར་བས་སོ།།\nསྡེ་ཚན་འདིའི་བརྟག་བྱ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་གྲགས་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་དེ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཞུང་ན་ཡོད་མེད་དང་། ཡོད་ན་སུ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པའི་དོན་ཡིན་ལ། ཐོག་མར་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏར་》རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་མེད་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ་བརྟགས་ན། དང་པོ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་ཕྱོགས་ནས་བརྟགས་ན། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》རུ་བུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་མིང་བྲི་ཡིས་མ་ལང་ངོ་ཞེས་བུ་ཀུན་གྱི་ཆེ་བ་འཐབ་དཀའི་མིང་མ་གཏོགས་སྨོས་མེད་ལ། 《སྐྱ་བསེང་བུ་ལྔའི་རྟོགས་བརྗོད་》ལས། དེ་མིན་མིང་གི་ཕྲེང་མང་དག ཚིག་གི་སྲད་བུ་ལ་རྒྱུས་པའི།།ངལ་བ་སྤངས་མེད་ཀུན་ཀྱང་ནི།། བསྐྱེད་བསྲིངས་ཆོ་གས་མཐུན་པར་བསྐྱངས་ཞེས་བུ་ཆེ་བ་གཉིས་ཏེ་དགྲ་ངན་དང་འཐབ་དཀའི་མིང་མ་གཏོགས་གཞན་དག་རེ་རེ་ནས་བགྲངས་མེད་པས་དཔྱད་ཐབས་བྲལ་མོད།（31） 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》 རུ་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་ལ་ཡུམ་གཅིག་པའི་བུ་བརྒྱ་དང་བུ་མོ་གཅིག གཞན་ཡང་ཡུམ་མི་གཅིག་པའི་བུ་གཅིག་དང་སྡོམ་ན་བུ་བུ་མོ་བརྒྱ་དང་གཉིས་ཀྱི་མིང་འཁོད་འདུག་ཅིང་། དེ་དག་ཀུན་གཡུལ་ལས་ཤི་བས་གཡུལ་ལས་ཐར་བའི་རུ་པ་ཏི་ནི་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་སྲས་ཡིན་ཐབས་མེད་པ་དང་། རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཞིག་Ashwatthama,Krupacharya, Kritavarmaསོགས་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་གྲས་སུའང་མེད་པས། རུ་པ་ཏི་ནི་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་དང་དངོས་སུ་མ་འབྲེལ་ལ། སྐྱ་སེང་གི་ཕྱོགས་ནས་བརྟགས་ན་སླ་སྟེ། རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་སྐྱ་སེང་གི་བུ་ལྔའི་གྲས་སུ་མེད་པས་སྐྱ་སེང་དང་ཡང་དངོས་སུ་མ་འབྲེལ་ཏོ།། དེ་བས་དངོས་འབྲེལ་གྱི་དོགས་གཞི་ཞིག་ནི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཞིག་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་ནང་ཚན་དུ་མེད་ལ། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་བུ་བརྒྱའི་གྲས་སུ་དང་དེའི་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་གཡུལ་ལས་ཐར་བའི་དམག་དཔོན་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུའང་མེད་པ་བཅས་མདོར་ན་སྐྱ་སེང་དམག་བརྒྱ་བ་སོགས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལས་བྱུང་མོད། རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཞིག་ནི་སྒྲུང་རབས་དེ་ལས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པས། བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ནི་བོད་སྔ་མའི་བློ་བཟོ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ས་བོན་དང་སྤྱི་ཁོག་སོགས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》དང་འབྲེལ་བས། གཏན་ནས་མེད་པ་ཞིག་རང་བློས་བཟོས་ཏེ་གྲུབ་པ་ཙམ་མིན་པར་སྙམ་ཞིང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་བྱུང་བའི་རུ་པ་ཏིའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་དགོས་ཆེད་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་དུ་རིགས་ལམ་ངེས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བྱུང་བ་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་མཛད་དེ་གྲུབ་པས་ཕྱི་མོ་དང་རྣམ་པར་མི་མཐུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མངའ་འོ།།\nརུ་པ་ཏི་སུ་ཡིན་པའི་གསང་བ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》 རུ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བའི་ཚིག་གཅིག་བྱུང་ཡོད་དེ། དེ་ལས། སྐྱབས་སེང་ལ་སྲས་དྲུག་བྱུང་བའི་ཆེ་ཤོས་གཉའ་ཁྲི་བཙད་པོ། དེ་མཚམས་གཡུལ་ངོར་བརྟན་པ་ཡིན་པར་བྱམས་མ་ནས་བཤད་དོ་ཞེས་འཁོད་འདུག་ཅིང་།（32）འདིར་དཔྱད་རིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ། བསྟོད་འགྲེལ་དང་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》སོགས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ལམ་གཙོ་བོ་དག་ཏུ་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔར་ཐུན་མོང་དུ་གྲགས་པ་ལས་བུ་དྲུག་ཡོད་པའི་གཏམ་ཀུན་ནས་མ་གྲགས་པས་ཤིན་ཏུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིའི་སྐྱ་སེང་གི་བུ་དྲུག་ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་བུ་ལྔའི་སྟེང་བུ་ཆེ་ཤོས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བསྣན་པས་དྲུག་ཏུ་འགྲུབ་ཅིང་།（33） སྐབས་འདིའི་སྐྱ་སེང་གི་བུ་ཆེ་བ་ནི་སྐྱ་སེང་གི་བཙུན་མོ་ཀུན་ཏིར་འཁྲུངས་པའི་གསང་བའི་བུ་ཀརྞ་ཡིན་པར་ངེས་ལ། ཀུན་ཏི་ལ་ཀརྞ་འཁྲུངས་རྗེས་ད་གཟོད་བུ་གཞན་དག་འཁྲུངས་པས་གསང་བའི་ངོ་བོར་སོང་མོད་ཀྱང་སྐྱ་སེང་དང་ཀུན་ཏིའི་བུ་ཆེ་བ་ནི་ཀརྞ་ཡིན་པ་དང་།བུ་ལྔའི་སྟེང་ཀརྞ་བསྣན་ན་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བས་སྐྱ་སེང་ལ་བུ་དྲུག་ཡོད་པ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་དགོངས་པ་དངོས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་གི་དབང་གིས་བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནས་བཤད་པའི་རུ་པ་ཏི་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ཀརྞ་ལ་ཐུག་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་འཁོད་པའི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ནས་བཤད་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཉིས་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་ཏེ་དཔྱད་ན་བོད་ཀྱི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་ཐུབ་བོ།།\nགཅིག གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་དང་དེར་གསང་རྒྱ་མཛད་ཚུལ་ལ་འབྲེལ་ནས་གླེང་བ། འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོས་(1846-1912)《རྒྱལ་པོ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ས་གཞི་སྐྱོང་བའི་རྒྱན་》དུ།མ་མཐོང་རྒྱང་ནས་རྩི་འགྱུར་ལ།། མཐོང་ཐོས་མང་ན་ཕལ་དང་འདྲ།། རྒྱལ་ཁབ་དང་ནི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུས།། གཞན་གྱིས་ཤེས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་གནས་ཚུལ་ལ་གསང་རྒྱ་མཛད་པའི་དགེ་མཚན་གསུངས་འདུག་ལ།（34） དོན་འདི་གནས་སྐབས་འདི་དང་འབྲེལ་མིན་མི་ཤེས་མོད། རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་ནི་ཀརྞ་དང་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཚུངས་ཆོས་དག་ལས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་རྩ་བར་མཐོང་སྟེ།ཀརྞའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། རིགས་རུས་སྐྱེ་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་སྟེ་ཁོང་ནི་ཀུན་ཏིའི་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་པས་སྐྱ་སེང་གི་བུ་ཆེ་བ་ཡང་ཡིན་པའི་དོན་དེ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བྱུང་རིམ་གལ་ཆེན་དང་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་དེའི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་འཐིམས་པའི་གསང་བ་ཆེ་ཤོས་སུ་གྲུབ། རུ་པ་ཏིའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། གཡུལ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ནས་ཐོབ་ཐང་དངོས་གསང་སྟེ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་པོ་མཛད་འདུག་ཅིང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དག་གིས་འཆད་ལུགས་འདི་ལ་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་འདིའི་གསང་བ་ནི་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་ལ་གོ་བར་འོས་ཤིང་། མདོར་དེད་ན་གསང་བ་དེའང་ཀརྞ་དང་རུ་པ་ཏི་ལ་རྣམ་པར་འབྲེལ་འདུག་སྙམ། དེའི་ཕྱིར་བོད་ཀྱི་ཁ་ན་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་པའི་བོད་བརྡ་འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་སྒྲ་བཤད་སོགས་བཤད་དུ་མེད་པའི་འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་བོད་ལ་གྲགས་ཆེ་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དང་རྒྱ་གར་བ་ལ་རྒྱུས་ཆེ་བའི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་དེ་ནན་ཏན་གྱིས་བཏགས་པ་ཞིག་གོ།\nདོན་གང་ཞིག་གསང་རྒྱ་བྱེད་དགོས་ན་ཐབས་ངེས་ཅན་ལ་བརྟེན་དགོས་ཤིང་། གཏམ་རྒྱུད་གཉིས་ཀར་དེའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་འཁོད་སྟངས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་སྟེ།དཔེར་ན་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཀརྞའི་གདུང་ཁུངས་དངོས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་གཅིག་ནི་ཁོང་གི་རྣ་རྒྱན་དང་རྡོ་རྗེ་པགས་པ་ཡིན་པ་དང་། དང་པོར་ཡུམ་ཀུན་ཏི་ལ་འཁྲུངས་དུས་རྣ་རྒྱན་དང་པགས་པ་བཞེས་ཡོད་པས་ཡུམ་ལ་བཙས་མ་ཐག་པར་མཚན་ལ་ཀརྞ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེ་ནི་ཁོང་གི་གདུང་ཁུངས་དངོས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐུའི་ཁྱད་རྟགས་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཀརྞའི་རྣ་རྒྱན་དང་པགས་པ་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་བསླུས་རྗེས་ཁོང་ལ་Vaikartanaཞེས་གཅོད་མཁན་ནམ་འདོར་མཁན་གྱི་མཚན་ཐོགས་ཤིང་། དེ་དུས་ཁོང་ནི་རྙེད་མཁན་གྱིས་བུ་རུ་བསྐྱངས་ཏེ་སྐྱེ་ཁུངས་དངོས་ལས་རིང་དུ་གྱུར་ཡོད། ཕྱིའི་པགས་པ་བརྗེ་ཐེངས་རེར་དང་མཚན་བརྗེ་ཐེངས་རེར་ཀརྞའི་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཐེངས་གཅིག་བྱུང་ཞིང་། གནད་འདི་བོད་དུ་གྲགས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་དང་གཞི་གཅིག་ཏུ་དཔྱད་ན་བརྟག་བྱ་ཆེ་སྟེ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལྟར་ན་རུ་པ་ཏི་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་གཡུལ་ལས་ཐར་ཏེ་བོད་དུ་བྱོན་ཐུབ་པའི་མཐུན་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་ཁོང་ཉིད་བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་པས་ཡིན་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་དགོས་དོན་ནི་རང་ཉིད་སུ་ཡིན་པ་གསང་ཕྱིར་ཡིན་ལ། བུད་མེད་དུ་མ་བརྫུས་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་ཁུངས་དངོས་གསང་མི་ཐུབ་ཅིང་། གསང་མ་ཐུབ་ན་གཡུལ་ལས་མི་ཐར་ལ། མ་ཐར་ན་བོད་དུ་བྱོན་མི་ཐུབ་པ་དང་། བྱོན་མ་ཐུབ་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཛད་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་དག་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བས། རུ་པ་ཏི་ལ་མཚོན་ན་ཡང་ཕྱིས་ཆ་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བརྗེས་ཏེ་རིགས་རུས་ཐོབ་ཐང་གསང་བར་མཛད་ཅིང་། རུ་པ་ཏི་བྱ་བའི་མཚན་རྙིང་དོར་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་གསར་བཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་དག་འགྲུབ་པར་གྱུར་བའི་དངོས་རྒྱུར་སོང་ངོ་།། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར། ཀརྞ་དང་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ལ་མཚོན་ན་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་ནི་སྔ་ཕྱིའི་བྱུང་བ་ཀུན་གྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ལ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བའི་གནད་འགག་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་རིགས་རུས་སྐྱེ་ཁུངས་གསང་བ་ནི་ཕྱིའི་པགས་པ་དང་ཆ་ལུགས། མཚན་སོགས་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་བྱེད་ལ། ཐུན་མོང་གི་ཡན་ལག་གི་འཆད་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་མཐར་གཏུགས་ན་མི་སྣའི་གདུང་ཁུངས་དངོས་གསང་བའི་དགོས་ཆེད་དང་འབྲེལ་ལ། ཚུལ་འདིས་སྒོ་དུ་མ་ནས་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་དང་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་མཚོན་ཐུབ།\nགཉིས། ཆུ་ལ་བསྐུར་བའི་བྱུང་རབས་དང་འབྲེལ་ནས་གླེང་བ། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཡུམ་ཀུན་ཏི་རྒྱལ་པོ་ལ་ངོ་ཚ་ནས་བུ་ཀརྞ་རྒྱ་མཚོར་བཏང་བའི་གཏམ་བྱུང་ཞིང་། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བོད་གཞུང་དག་ཏུའང་རུ་པ་ཏི་ཆུ་ལ་བསྐུར་བའི་གཏམ་མང་བས། མཚུངས་ཆོས་འདི་ཡང་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་གཙོ་བོ་སྟེ་རུ་པ་ཏིའི་ཕྱི་མོ་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་ལ་ཐུག་པའི་ཤེས་བྱེད་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། བྱུང་རབས་འདིའི་སྔ་ཕྱི་ཡི་གུང་བསྒྲིགས་ནས་སྨོས་ན། གང་དུ་བསྐྱུར་བའི་དོན་ལ་ཀརྞ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་སྤྱི་མིང་དང་རུ་པ་ཏི་ནི་གང་གཱ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྐུར་ཚུལ་ལ་གཉིས་ཀ་ཟངས་ཀྱི་སྒྲོམ་བུར་བཅུག་ནས་བསྐུར་བ། མཐར་སུས་རྙེད་པ་ལ་ཀརྞ་ནི་ཤིང་རྟའི་ཁ་ལོ་བ་བཟའ་ཟླ་གཉིས་དང་རུ་པ་ཏི་ནི་ཞིང་པ་ལྔ་ཐུབ་ཅན་གྱིས་རྙེད་པར་བརྗོད་པ་སོགས་རྩ་བའི་བརྗོད་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་ཕྱོགས་མཚུངས་པར་མངོན། དེ་ཡང་ཞིབ་ཕྲའི་ཆ་ནས་ཐ་དད་ཀྱི་ཆའང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཀརྞ་ནི་ཡུམ་ཀུན་ཏིས་དོར་བ་དང་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་དུ་རུ་པ་ཏི་ནི་ཡབ་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བས་བསྐྱུར་བ་དང་། ཀརྞ་རྒྱ་མཚོར་བཏང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་མ་འདུས་པར་བུ་འཁྲུངས་པས་རྒྱལ་པོར་གསང་ཕྱིར་བསྐྱུར་བ་དང་། རུ་པ་ཏི་བསྐུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ལྟས་ངན་གནོད་བྱེད་དུ་དོགས་པས་བཏང་འདུག་པ་ལྟ་བུས་ཤེས། མདོར་ན་ཡབ་ཡུམ་གྱིས་རང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་ཆུང་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་བརྒྱུད་རིམ། མཇུག་འབྲས་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་ཚུལ་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བྱུང་རབས་གཉིས་ཀ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་ཞིང་། ཀརྞ་ཆུ་ལ་བཏང་བས་གཞན་གྱི་བུར་གྱུར་ཞིང་རུ་པ་ཏི་ཆུ་ལ་བཏང་བས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་བའི་འཆད་སྟངས་ཁོ་ནས་ཀྱང་ཤུགས་ཀྱི་རིགས་ལམ་ཆ་འདྲ་བའི་གནས་ཚུལ་རྟོགས་པར་ནུས་སོ།།\nགསུམ། སྐུའི་ཆེ་བ་དང་འབྲེལ་ནས་གླེང་བ། ཀརྞ་དང་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་མཚུངས་ཆོས་མངོན་གསལ་ཞིག་ནི་གཉིས་ཀའི་སྐུའི་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཀརྞ་ནི་ཡུམ་ཀུན་ཏི་ལ་འཁྲུངས་རུང་དོན་དུ་ནི་ལྷའི་བུ་ཡིན་པར་བསྟན་པས། ཁོང་ཉིད་ཡུམ་ལས་བཙས་མ་ཐག་ཏུ་རྣ་རྒྱན་བཞེས་ཡོད་པས་མིང་ལ་ཀརྞ་སྟེ་རྣ་ཅན་དུ་ཐོགས་ལ།ལུས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་གསེར་ཁྲབ་བཞེས་ཡོད་པས་མཚོན་ཀུན་གྱིས་མི་ཚུགས་པར་གྲགས་ལ། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལྟར་ན་རུ་པ་ཏི་ནི་ཡུམ་མཆོག་བཟང་མ་ལ་བཙས་པ་ནས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་སྐུའི་མཚན་དཔེ་ཀུན་ནས་རྫོགས་པ་ཞིག་ཏུ་བསྟན་པ་ནི། དེ་ལས། རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་པའི་བཙུན་མོ་མཆོག་བཟང་མ་ལ་སྲས་གཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་སྲས་རྒྱལ་བུ་མིག་བྱ་མིག་ལྟར་ཡས་ལ་འགེབས་པ། སྐྲ་རྒྱ་ཁམ་པ་ཡོད་པ། གཡུའི་སྨིན་མ་ཡོད་པ། སོ་དུང་སོ་འཁོར་བ་ཡོད་པ། ལག་པ་བྱའི་རྒྱལ་པོ་ངང་བ་ལྟར་དྲ་བས་འབྲེལ་བ་ཅིག་སྐྱེས་ཞེས་འཁོད་པ་ལས་ཤེས་ཏེ།（35） དོན་དུ་ནི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟ་བུའི་བོད་གཞུང་དག་གིས་《མདོ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་བ་》སོགས་མདོ་སྣ་ཚོགས་ལས་གསུངས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་བཟང་པོ་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་བསྟུན་ནས་རུ་པ་ཏི་ཉིད་ཁོང་གི་ཐོག་མའི་ཕྱི་མོ་སྟེ་ཀརྞ་དང་མངོན་པར་མི་མཐུན་པ་ཞིག་ཏུ་མཛད།\nབཞི། མཚན་དང་འབྲེལ་ནས་གླེང་བ། ཀརྞ་ནི་རུ་པ་ཏིའི་ཕྱི་མོ་ཡིན་པའི་རྗེས་དཔག་འདི་འགྲུབ་དགོས་ན་གནོད་བྱེད་དུ་མ་བཟློག་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན་དངོས་འབྲེལ་གྱི་དོགས་གཞི་གཅིག་ནི་བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་སུ་ཀརྞ་ལ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་གྲགས་ཆེ་བའི་མིང་ཀརྞ་ཞེས་པ་དེས་མི་འབོད་པར་རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་དུ་རུ་པ་ཏིར་གྲགས་དོན་དེ་ཡིན། དྲི་བ་འདིར་ཕྱོགས་འགའ་ནས་བརྟག་ཆོག་སྟེ། ཐོག་མར་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》བརྒྱུད་ནས་བརྟགས་ན།《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་ཀརྞ་ལ་མཚན་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པས་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ནི་ཀརྞའི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཤིག་ཀྱང་མིན་པའི་ངེས་པ་མེད་ཅིང་།（36） ཀརྞའི་མཚན་དག་ལས་Radheyaཞེས་པ་ནི་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ། དེ་ནི་ཀརྞ་ཉིད་རྙེད་མཁན་གྱི་བུར་གསོས་རྗེས་ཡུམ་གྱི་མཚན་ར་ཏཱ་(Radha)ལས་དྲངས་ཏེ་ཐོགས་པའི་མིང་ཡིན་པ་དང་། ཀུན་ཏིའི་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་གདུང་ཁུངས་དངོས་ཀྱི་གསང་བ་མ་བརྟོལ་བར་དུ་ཀུན་གྱིས་ཀརྞ་ལ་མཚན་འདིས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་བྲིས་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ནི་མཚན་འདིའི་སྒྲའི་རྣམ་པ་དང་ཉེ་ཚུལ་ནི་སྒྲའི་སྐྱེ་གནས་ཅུང་ཙམ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ།འདིར་ཡིན་མིན་གྱི་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་པའི་རིགས་པ་མ་མཆིས་པས་དཔྱད་གཞིར་ཕུལ་བ་ཙམ་ལས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་མོད། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་(1575-1634)《དཔལ་སྒྲའི་སྙེ་མ་དུ་མའི་དོན་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་པ་》བྱ་བའི་སམ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ།རཏྣ་རྣ་ཅན་སྐྱ་སེང་བུ་ཞེས་རཏྣ་ནི་ཀརྞའི་མཚན་ཡིན་པར་བསྟན་འདུག་ལ།（37） བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དག་ཏུ་རུ་པ་ཏི། རུ་སི་ནི། རུ་བ་སྐྱེས་ལྟ་བུར་བྲིས་པ་མ་གཏོགས་རཏྣ་བྱ་བ་ཞིག་ནི་མ་མཐོང་བས། འདིའང་དཔྱད་གཞི་རྩ་ཆེན་དུ་མཐོང་ཞིང་།དེའང་སམ་བོད་སྐད་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། བོད་དཔེའི་འབྲི་སྟངས་དག་མིན་དང་བྲིས་གཟུགས་ཕན་ཚུན་ཉེ་བས་འཁྲུལ་སླ་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་ད་ལྟའི་དུས་ལ་མཚན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་རྣམ་པར་བརྟག་དཀའ་བར་གྱུར་ལ།བོད་ཡིག་ཏུ་འཁོད་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བའི་མཚན་འདིའི་ཕྱི་མོ་ཡོང་ཁུངས་དང་། མཚན་འདི་དང་Radheyaཞེས་པའི་ཀརྞའི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་མེད་སོགས་ལ་མ་མཐུད་དུ་བརྟག་པར་རིགས་སོ།། བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་གནས་ཚུལ་དག་གཞིར་བཟུང་ནས་བརྟགས་ན།རུ་པ་ཏི་དང་རུ་སི་ནི། རུ་བ་སྐྱེས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་འབྲི་ཚུལ་འདྲ་མིན་བྱུང་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཕྱི་མ་དེའི་མཚན་དོན་ལ་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལས། རི་གླང་རུ་ལ་བབས་པར་ལུང་བསྟན་ཏེ་དེའི་མིང་ནི་རུ་བ་སྐྱེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གླང་རུ་ལ་བབ་པས་དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་བོད་བརྡ་ཞིག་ཏུ་བཀྲལ་འདུག་མོད། དོན་དུ་དེ་ནི་བཀའ་ཆེམས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོས་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཞིག་བོད་ཡིག་གི་ཀློག་པ་པོར་གོ་རྒྱུ་ཡོད་པར་བྱས་པ་ཡིན་པར་སྣང་སྟེ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་སྣ་ཚོགས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་ནི་ལྷ་རི་ཡོལ་པོ་དང་ལྷ་རི་གྱང་ཐོ་ལས་རི་གླང་རུ་ལ་བབས་ཚུལ་ཀུན་ནས་མ་གྲགས་པས་རུ་བ་སྐྱེས་ཞེས་པར་བྲིས་པ་ནི་མཚན་གྱི་སྒྲ་བཤད་ལ་དམིགས་པའི་གཏམ་གློ་བུར་བ་རུ་མཐོང་བ་དང་། མཚན་འདི་རུ་བ་སྐྱེས་སུ་བྲིས་པས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནས་བཤད་པའི་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མའི་བྱུང་རབས་དང་བོད་ཀྱི་འཕྲུལ་བློན་མཛངས་མི་བདུན་གྱི་ཐོག་མ་རུ་ལས་སྐྱེས་ཀྱི་བྱུང་རབས་བར་ལའང་རང་བཞིན་གྱིས་འབྲེལ་བ་ཞིག་བཙུགས་སོང་མོད་དེ་དག་སྐབས་སུ་མ་བབ་པས་གླེང་བར་མི་བྱ་ལ། མདོར་ན་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ནི་བོད་ཡིག་གི་མཚན་ཞིག་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་ནི་སྐབས་འདིའི་རྩ་བའི་དོན་དུ་གྲུབ།\nདགའ་བ་པ་སངས་ལགས་ཀྱིས་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》དང་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》 《སྐྱ་བསེང་བུ་ལྔའི་རྟོགས་བརྗོད་》སོགས་བོད་ཡིག་ཡིག་ཆ་གསུམ་དུ་འཁོད་པའི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏར་》བྲིས་པའི་བྱུང་བ་དག་གི་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ངོ་འཕྲོད་ཚུལ་དང་།སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་གཏམ་རྒྱུད་ཡོངས་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་ཏེ་བོད་དུ་དར་བའི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱི་མོ་དངོས་ནི་གང་ལ་ཐུག་པའི་དོགས་གཞི་སེལ་བར་བྱས་འདུག བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་དེར་བཤད་པའི་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་ཁོ་ན་ལ་བློ་ཁ་བསྒྲིམས་ནའང་དོན་འདི་ར་སྤྲོད་པར་འགྱུར་ལ། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྲིས་པའི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་དང་བོད་དུ་གྲགས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཉིས་ཕྱོགས་དུ་མ་ནས་གོ་བསྡུར་ན་ཀརྞ་ནི་རུ་པ་ཏིའི་ཕྱི་མོ་ཡིན་ཚུལ་རྟོགས་པ་དང་། དོན་འདིའི་ལུང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ལ་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བའི་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་《དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ལྟ་བུར་རུ་པ་ཏི་ནི་སྐྱ་སེང་གི་བུ་ཆེ་བ་ཀརྞ་ཉིད་ཡིན་པའི་གསང་བ་བརྟོལ་འདུག་ལ། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟ་བུར་རུ་པ་ཏི་ཉིད་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁར་འཆི་བའི་ལུང་བསྟན་གསུངས་འདུག་པའང་དོན་དུ་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ལས་ཤི་བའི་ཀརྞའི་ལས་དབང་དེ་དོན་གྱི་ཤུགས་སུ་འཕངས་འདུག་པས། བོད་ཡིག་ཏུ་འཁོད་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཆད་ལུགས་སྤྱི་དང་ཡན་ལག་དག་ལ་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་ནས་བརྟགས་ན་ཀརྞ་ནི་རུ་པ་ཏིའི་ཕྱི་མོ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ངང་གིས་སྐྱེ་ཡོང་།\nབོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མའི་རིགས་རུས་གདུང་ཁུངས་རྒྱ་གར་ལ་གཏུགས་པའི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་འགོ་ཙམ་ནས་དར་ཆེ་བར་བྱུང་ལ། དེའི་ཡན་ལག་དུ་སོང་བའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ས་བོན་དུ་བྱས་ཤིང་དེའི་སྟེང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུས་གང་ཟག་ཁོར་ཡུག་སོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྒྱན་པར་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་མོད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རུ་པ་ཏིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བྱས་པའི་གཏམ་ལ་བློ་རྩེ་གཉིས་སུ་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་ནེའུ་པཎྜི་ཏ་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོགས་གཞི་ལས་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ཡང་མཁས་པ་སྔ་མ་དག་གིས་བཙལ་རུང་མ་རྙེད་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ཕྱི་མོ་དངོས་ནི་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལ་ཐུག་ཚུལ་གསལ་ནའང་། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལ་རྒྱུས་ཡོད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱིན་དེར་རུ་པ་ཏི་བྱ་བའི་ན་ཀྲའི་གཡུལ་འགྱེད་ཆེན་མོ་ལས་ཐར་ཏེ་བོད་དུ་རྒྱལ་པོར་བྱོན་པའི་མི་སྣ་ཞིག་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་གཞི་གཅིག་ནས་ཤེས་ཡོང་བར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་མོ་ན་མེད་པའི་མི་སྣ་ཞིག་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་རྒྱལ་པོ་བྱས་པའི་གཏམ་ཐོག་མར་སྤེལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་མཛད་པའི་རིགས་ལམ་ལ་དེ་བས་ཀྱང་སྒོ་ཀུན་ནས་དཔྱད་འོས་སོ་སྙམ། 《རཱ་མ་ཡ་ཎ་》དང་འདྲ་བར་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡང་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་དར་ཡོད་ཅིང་།（38） བོད་དུ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བསྟོད་འགྲེལ་གཉིས་བསྒྱུར་བ་དང་ཁྱད་པར་དུ་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་རྩ་འགྲེལ་གཉིས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ་གྲགས་པར་གྱུར་ལ། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་མཁན་དག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་རྙིང་བ་འདི་བོད་རང་གི་རྒྱལ་རབས་རྣམ་གཞག་གི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་འཆད་འདུག་པས། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བོད་དུ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ལ་འཕེལ་ཚུལ་དང་གྲགས་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་ནང་དོན་དང་མཚོན་ཚུལ་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་ཞིང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྩོམ་གཞིར་སོང་བ་དང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་སྲོལ་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་མཛད་ཡོད་ཕྱིར། སྒྲུང་དང་ལོ་རྒྱུས་འཆད་ཚུལ་གཉིས་གཅིག་གྲོགས་གཅིག་ཏུ་སོང་ཞིང་ཕན་ཚུན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་གནས་ལུགས་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད་སྙམ།\nམདོར་ན་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་མཁས་པ་དག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་གོ་བ་འདི་ལྟར་བླངས་ཆོག་སྟེ།བོད་ལ་རྒྱལ་པོ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་པའི་དགོས་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་དང་པོར་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ནས་བཤད་པའི་ཀརྞའི་བྱུང་རབས་གྲགས་ཆེན་དག་ཕྱི་མོར་བྱས། རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཁ་མར་འཆི་བའི་ལུང་བསྟན་གྱིས་གཡུལ་ལས་མ་ཐར་བའི་ཀརྞའི་ལས་དབང་བཀྲལ། བར་དུ་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་དུ་གཉེར་ནས་ཀརྞ་ཤི་འཕོས་ནས་ལྷའི་གནས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཕྱིས་བུད་མེད་དུ་བརྫུས་ནས་བོད་དུ་བྱོན་པའི་གཏམ་བསྒྲིགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་བྱོན་རྗེས་བོད་ཀྱི་བརྡའི་ལུགས་དང་བསྟུན་ཏེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་པའི་བོད་མཚན་གསོལ་བ་སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་ལ་རྣམ་གཞག་སྔ་ཕྱི་ཆ་ཚང་བར་མཛད་པའི་དབང་གིས། རྒྱལ་པོའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་གྲགས་ཆེན་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་དཔའ་བོ་ཀུན་གྱི་ཕུལ་དུ་གྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲས་ཀརྞ་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ནུ་བོའི་མདའ་ཁ་ནས་འཆི་བའི་ལས་དབང་བཟློག་པར་མ་ནུས་མོད། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མའི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་བློ་གྲོས་དང་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུང་གི་རིག་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་བུ་ཀརྞ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ན་ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་མངོན་པར་འཚོ་ཞིང་བཞུགས་ཡོད་དེ། རྡོ་རྗེའི་པགས་པ་ཕུད་ཅིང་ཡིད་འོང་རྣ་རྒྱན་སྤངས་པ། སྐྱེས་པའི་ཆ་ལུགས་དོར་བའི་རུ་པ་ཏི་དང་ཁོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱིས་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》བོད་ནས་ཇི་ལྟར་དར་བའི་འཕེལ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་མཚོན་ལ། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཕྱི་མོར་བྱས་པའི་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་བྱུང་འཕེལ་དང་འཕྲིན་ལས་ཀྱང་བོད་རང་གི་ཡུལ་དུས་གང་ཟག་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་དང་རྣམ་པར་འབྲལ་ཐབས་མེད་དོ། །\n①A.K.Ramanujan, Three Hundred Ramayanas: Five Examples and Three Thoughts on Translation, Many Ramayanas: The Diversity of aNarrative Tradition in South Asia, University of California Press, 1991, p.22.\n②《ཞང་ཞུང་བའི་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་》དུ། རཱ་མ་ཎ་ཡི་སོར་གདུབ་ཀྱི།། རྟགས་ལས་དེ་ཡི་ཕོ་ཉར་ཤེས།། ཞེས་སཱི་ཏཱས་རཱ་མ་ཎའི་སོར་གདུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཧ་ནུ་མན་ཐ་རཱ་མ་ཎའི་ཕོ་ཉར་ཤེས་པའི་གཏམ་འདུག་མོད། ཧ་ནུ་མན་ཐ་ཀླུ་ཡུལ་དུ་མཛུབ་དཀྲིས་འཚོལ་བར་སོང་བའི་གཏམ་ནི་མ་གྲགས་སོ།། བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་དང་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་བསྒྲིགས།《གངས་ལྗོངས་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ》 (སྟོད་ཆ།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོར། ཤོག་ངོས་432སྟེང་།\n③A.K.Ramanujan, Three Hundred Ramayanas: Five Examples and Three Thoughts on Translation, Many Ramayanas: The DiversityofaNarrative Tradition in South Asia, University of California Press, 1991, p.24.\n④James Hegarty, Religion, Narrative and Public Imagination in South Asia: Past and Place in the Sanskrit Mahabharata, Routledge,Oxford, 2012.\n⑥ཉེ་བར་འབྲེལ་བའི་ལུང་གི་གནས་སྐབས་གཞན་ཞིག་ནི་གཤམ་ལྟར་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི།། རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལས།། སྐྲ་རྩེའི་ཟེགས་མས་ཐིགས་གཅིག་བླངས་པ་ལྟར།། རེ་ཞིག་ཉི་ཚེའི་གདུལ་བྱའི་སྣང་ངོ་རུ།། བསྒྲགས་པ་བོན་གྱི་ལུང་བྱང་ཇི་ལྟར་བར།། མདོར་བསྡུས་སྙིང་པོར་བཀོད་པའི་དགེ་བ་ཡིས།། འདི་ཉིད་མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་གདུལ་བྱ་ཀུན།། པདྨ་མཐོང་གྲོལ་གོ་འཕང་མྱུར་ཐོབ་ཤོག་ཅེས་པའང་གཏེར་བོན་སྔ་མའི་རྣམ་ཐར་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་མི་ཤིགས་གཡུང་དྲུང་འབྱུང་གནས་རྩལ་གྱིས་བྲིས་པ་དགེ་ཞེས་འཁོད་འདུག མི་ཤིགས་འབྱུང་གནས་གཡུང་དྲུལ་རྩལ། རྒྱལ་སྲས་གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་མདོར་དྲིལ་བ་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ལྟར་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ།།《རིན་ཆེན་གཏེར་མཛོད་ཆེན་མོ་》ཡི་པོད་རེ་གསུམ་པ། ཤོག་ངོས་229ནས་245སྟེང་།\n⑦སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆ། 《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ》 སྣར་ཐང་པར་མ། ལྡེབ་ངོས་96ནས་132སྟེང་།\n⑧ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར། 《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988ལོར། ཤོག་ངོས་156སྟེང་།\n⑨ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ》 བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང། 2005ལོར། ཤོག་ངོས་4སྟེང་།\n⑩སྦ་གསལ་སྣང་། 《དབའ་བཞེད》 བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོར། ཤོག་ངོས་275སྟེང་།\n⑾《བོད་དུ་མིའི་སྐྱེ་འགྲོ་བྱུང་ཚུལ》 མཛད་པ་པོ་མི་གསལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་སོ་དྲུག་པ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོར། ཤོག་ངོས་161ནས་162སྟེང་།\n⑿ Erik Haarh, The Yar-lung Dynasty: A Study with Particular Regard to the Contribution by Myths and Legends to the History of Ancient Tibet and the Origin and Nature of its Kings, G.E.C. Gad’s forlag, Koebenhavn, 1969, pp. 407-413.\n⒀གུ་གེ་པཎྜི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། 《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཟླ་བའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014ལོར། ཤོག་ངོས་82ནས་83སྟེང་།\n⒁སྨོན་ལམ་རྒྱ་མཚོས་བསྒྲིགས། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོར། ཤོག་ངོས་76ནས་78སྟེང་།\n⒂དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོར། ཤོག་ངོས་86སྟེང་།\n⒃《བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིའི་གསུང་འབུམ་པོད་བཅུ་གཉིས་པ》 ས་སྐྱ་རྒྱལ་ཡོངས་གསུང་རབ་སློབ་གཉེར་ཁང་། 2007ལོར།\n⒄ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། 《 བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ》 བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོར། ཤོག་ངོས་4སྟེང་།\n⒅⒆དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོར། ཤོག་ངོས་86སྟེང་། ཤོག་ངོས་159སྟེང་།\n⒇དགའ་བ་པ་སངས། རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་བོད་བསྒྱུར་ནང་དོན་ངོས་འཕྲོད་ཚུལ་དང་། དེ་དང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་འགའ་ངོས་འཕྲོད་ཚུལ་གླེང་བ། 1996ལོའི་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་》དེབ་དང་པོ། ཤོག་ངོས་57ནས་66སྟེང་།\n（21）Padmakar Vishnu Vartak, The Scientific Dating of the Mahabharata War, Veda Vidnyana Mandala, Pune, 2004, p.63.\n（22）David Shulman, The King and the Clown in South Indian Myth and Poetry, Princeton University Press, Princeton, 1985, p.380.\n（23）བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན། 《ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཐུབ་དབང་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996ལོར། ཤོག་ངོས་252ནས་254སྟེང་།\n（24）（25）ས་སྐྱ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་སོགས། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་རྩ་འགྲེལ》 དར་འབག་གཟིམ་ཁང་གི་ཤིང་དཔར། ཤོག་ངོས་66ནས་77སྟེང་།\n（26）བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་དང་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་བསྒྲིགས། 《གངས་ལྗོངས་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ་》(སྨད་ཆ།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོར། ཤོག་ངོས་687སྟེང་།\n（27）（30）ས་སྐྱ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་སོགས། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་རྩ་འགྲེལ》 དར་འབག་གཟིམ་ཁང་གི་ཤིང་དཔར། ཤོག་ངོས་66ནས་77སྟེང་།\n（28）William Buck, Mahabharata, Motilal Banarsidass Publication, 2000.\n（29）བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་དང་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་བསྒྲིགས། 《གངས་ལྗོངས་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ་》(སྨད་ཆ།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོར། ཤོག་ངོས་686སྟེང་།\n（31）བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་དང་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་བསྒྲིགས། 《གངས་ལྗོངས་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གསེར་གྱི་སྦྲམ་བུ》(སྨད་ཆ།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོར། ཤོག་ངོས་683སྟེང་།\n（32）སྤ་སྟོན་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། 《སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2001ལོར། ཤོག་ངོས་279སྟེང་།\n（33）སྐྱ་སེང་བུ་ལྔའི་བགྲངས་ཚུལ་མི་འདྲ་མོད། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ་》རུ་བྲིས་པའི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་ནི་གཡུལ་ངོར་བརྟན་པ་(Yudhisthira)དང་འཇིགས་སྡེ་(Bhima) སྲིད་སྒྲུབ་(Arjuna)རྣ་གུ་ལ་(Nakula)ས་ཧ་དེ་བ(Sahadeva)བཅས་སོ།།\n（34）འཇུ་མི་ཕམ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱ་མཚོ། 《 རྒྱལ་པོ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ས་གཞི་སྐྱོང་བའི་རྒྱན》 1968ལོར། ཤོག་ངོས་14ནས་16སྟེང་།\n（35）སྨོན་ལམ་རྒྱ་མཚོས་བསྒྲིགས། 《 བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོར། ཤོག་ངོས་76ནས་78སྟེང་།\n（36） ཀརྞའི་མཚན་གཞན་ནི་Vasusena, Radheya, Angaraj, Vaikartanaབཅས་ཡིན།\n（37） ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། 《དཔལ་སྒྲའི་སྙེ་མ་དུ་མའི་དོན་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་པ》 ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་གསུང་འབུམ་པོད་སོ་བདུན་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008ལོར། ཤོག་ངོས་18ལ་གསལ།\n（38）Aditya Adarkar, Karna in the Mahabharata, Ph.D Dissertation, 2001.\nཝུའུ་ཁི་ལན་གྱི་ཙུང་ཐུང་ཙེ་ལིན་སི་ཅི་དང་ཨུ་རུ་སིའི་ཙུང་ཐུང་ཕུའུ་ཅིན་གྱིས་ཚེས་བདུན་ཉིན་ཁ་པར་བཏང་སྟེ། ཝུའུ་ཁི་ལན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཏོན་པཱ་སི་ས་ཁུལ་གྱི་གནད་དོན་ལ་གྲོས་བསྡུར་བྱས། ཙེ་ལིན་སི་ཅི་ཡིས་ཕུའུ་ཅིན་གྱིས་ཝུའུ་ཁི་ལན་ཤར་ཕྱོགས་དམངས་ཁྲོད་དྲག་ཆས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་བཟོ་


ཁྱེད་ཚོའི་སྒེར་གཉེར་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོད། ཁྱེད་ལ་བྱུང་བའི་བརྗོད་བྱའི་གནད་དོན་རྣམས། (༡༩༩༨ ལོའི་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་ཡིག་ཆ་སྲུང་སྐྱོབ་ཁྲིམས་ཡིག་གཞིར་བཟུང་)ང་ཚོས་དྲ་རྒྱ་འདིའི་བརྒྱུད་ནས་ཁྲིམས་མཐུན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱི་དངོས་སུ་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའམ་ཡང་ན་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཆོག་མཆན་ཞུ་དགོས་ན་མ་གཏོགས། ཁྱེད་ཀྱི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་ང་ཚོས་གཞན་ལ་ཚོང་སྒྱུར་བྱེད་པ་དང་། འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་པ། གཡར་པ་བཅས་བྱེད་ཀྱིས་མིན།\nདེབ་སྐྱེལ་བྱས་པའི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་རྣམས་ངོ་མ་ཡིན་མིན་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས། ང་ཚོའི་དྲ་མཛོད་ཀྱིས་དེབ་སྐྱེལ་བྱས་པའི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་གྱི་མིང་དང་། གསང་ཚིག དྲ་རྒྱའི་སྒྲིག་གཞིའི་ཁ་བྱང་། (IP address) རྒྱལ་ཁབ་གང་ནས་ཡིན་མིན་བཅས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱིས་རེད། དྲ་རྒྱར་ཕེབས་མཁན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྒེར་གྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་བསྡུ་རུབ་བྱེད་ཀྱིས་མིན།\nང་ཚོའི་དྲ་རྒྱར་དེབ་སྐྱེལ་བྱས་པའི་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་ཚོའི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཕྱོགས་རྣམས་ཤེས་ཆེད་ང་ཚོས་ཚན་རྩལ་འཕྲུལ་རིག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲིད། འདི་འདྲའི་ཚན་རྩལ་གྱི་ནང་དུ་དྲ་རྒྱར་འཚོལ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཉར་ནས་ཕྱིར་གཏོང་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ཁུག་ཁི་ (cookie) ཟེར་བ་དེ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲིད། དྲ་རྒྱར་འཚོལ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་འཚོལ་འཇུག་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་མང་ཆེ་བས་ཁུག་ཁི་ཡི་བེད་སྤྱོད་ལ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱིས་རེད། འོན་ཀྱང་གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ལ་འདོད་པ་ཡོད་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་དྲ་རྒྱའི་འཚོལ་འཇུག་གི་མཉེམ་ཆས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་དེ་འགྱུར་བ་བཏང་ནས་ཁུག་ཁི་ཡི་བེད་སྤྱོད་ལ་ངོས་ལེན་མ་བྱས་ན་འགྲིགས། ཡིན་ཡང་ཆ་རྐྱེན་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱས་པས་དྲ་རྒྱའི་ཁེ་ཕན་ཡོངས་རྫོགས་ལེན་པར་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་སྲིད།\nགལ་སྲིད་ཁྱེད་ལ་སྒེར་གཉེར་གྱི་སྐོར་ལ་དྲི་བ་དང་བསམ་འཆར་ཡོད་ན་ང་ཚོར་གློག་ཕྲིན་ admin [at] orient.org འདིའི་ཐོག་འབྲེལ་གཏུགས་གནང་རོགས།\nAll rights reserved: Orient Foundation for Arts and Culture. Registered Charity: 287817. Company Limited by Guarantee: 1749152


རོམ་ཐང་གནས་ཁྲ་མོ།: 11/9/2001 གི་དོན་རྐྱེན།\nII. ཨ་རིའི་ 77 པའི་ཉེན་སྲུང་ཆུ་ཚོད་7 དང་སྐར་མ་ 18 ཐོག རུ་ཁག་གཉིས་པ་དེ་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཊོན་གྱི་ཉེ་འཁོར་གྲོང་བརྡལ་ཌུལ་ལ་སེའི་ (Dulles) གནམ་ཐང་ནས་སྐྱོད་ཀྱིན་པ། སྐབས་དེར་འཇིགས་སྐུལ་པས་ཨ་རིའི་མཁའ་འགྲུལ་ 77 པའི་རྟོག་ཞིབ་འགག་སྒོ་ལས་བརྒལ་ཏེ་ལོ་སུ་ཨིང་རྗེལ་ (Los Angels) ཕྱོགས་སུ་བརྟོལ་བར་བརྩམས། བརྙན་ཕབ་ནང་དུ་ཐེབས་པའི་འཇིགས་སྐུལ་པ་དག་ནི་ཁ་ལིད་ཨོ་མི་རྡར་ (Khalid Al-Midhar) དང་ན་ཝཧྥ་ཨལ་ཧཛ་མི་ (Nawaf Al-Hazmi) གཉིས་ཡིན་ཞིང་ཁོ་པ་གཉིས་གནས་ཚུལ་མ་བྱུང་བའི་ཉིན་ཤས་སྔོན་ནས་ལྟ་སྲུང་བྱ་ཡུལ་གྱི་མིང་ཐོར་འཁོད་ཡོད་ཀྱང་གནམ་ཐང་ཉེན་སྲུང་བས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད།\nIII. མཁའ་གྲུ་ 11 པ་བཙན་ཁྲིད།\nཆུ་ཚོད་ 8 དང་སྐར་མ་ 14 ཐོག གོང་འཁོད་ཀྱི་འཇིགས་སྐུལ་པ་ལྔ་པོ་ལས་ཁག་གཅིག་གིས་ཉུང་མཐར་འགྲུལ་པ་གཉིས་ལ་ལྕགས་དབྱུག་ (Mace) བཙུགས་ཤིང་འཇིགས་སྐུལ་བྱེད་རིང་། གཞན་པ་ཞིག་གིས་གནས་གྲུའི་ཁ་ལོ་དབང་དུ་སྒྱུར་ཐབས་བྱས། སྐབས་དེའི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ནས་སྐར་མ་བཅོ་ལྔའི་རྗེས་སུ་གནམ་གྲུར་ཞུགས་ཡོད་པའི་སྐྱེས་མ་བྷེན་ཊས་ཨོང་ (Betty Ong) གིས་ཁ་པར་བརྒྱུད་དེ་ཨ་རིའི་མཁའ་འགྲུལ་ཚན་པར་བརྗོད་གསལ་དུ་"ཁ་ལོ་བའི་ལས་ཁང་ནས་བརྡ་ལན་ཆད་སོང་། ལས་བྱ་ཁང་དུ་མི་ཁག་གཅིག་ལ་མཚོན་ཆ་བཙུགས་སོང་། ངས་བསམ་པར་ལྕགས་དབྱུག་ཡིན་བཟོ་འདུག"ཅེས་བཤད་ཡོད།\nV. གནམ་གྲུ 175 པ་བཙན་ཁྲིད།\nཆུ་ཚོད་ 8 དང་སྐར་མ་ 46 ཐོག གནམ་གྲུའི་ཁ་ལོ་བ་དག་དམར་གསོད་བཏང་སྟེ་རྫས་སྒྱོགས་དང་ལྕགས་དབྱུག་ (Mace) གིས་འགྲུལ་པ་ཡོངས་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བྱེད་ཀྱིན་གནམ་གྲུ་གཉིས་པ་དེ་བཙན་ཁྲིད་བྱས། ཆུ་ཚོད་ 8 དང་སྐར་མ་ 53 ཐོག་གྲོང་ཁྱེར་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་འཕུར་མགོ་བརྩམས། སྐབས་དེར་གནམ་གྲུའི་ནང་གི་འགྲུལ་བཞུད་པ་ཞིག་གིས་རང་གི་པ་ཕར་ཁ་པར་བཏང་དོན"གནམ་གྲུ་འདི་ཁ་ལོ་བས་གཏོང་གི་ཡོད་བཟོ་མི་འདུག ངས་བསམ་པར་ཁོང་ཚོས་གནམ་གྲུ་ཆི་ཁ་སྒོ་ (Chicago) འམ་ས་གནས་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཁྲིད་འགྲོ་བ་འདྲ། ཡང་ན་ཁང་བརྩེགས་སྟེང་དུ་བརྡུང་གྲབས་ཡོད་ན། ཕ་ལགས། སེམས་ཁྲལ་མ་གནང་། གལ་ཏེ་རྐྱེན་ངན་འབྱུང་གི་ཡོད་ན་མགྱོགས་པོ་ཡོང་ངེས་རེད་ཤག"ཅེས་བཤད་ཡོད།\nཆུ་ཚོད་ 8:46:40 ཐོག་མགྱོགས་ཚད་ 440mph ཐོག་སྐྱོད་ཀྱིན་པའི་ཨ་རིའི་ 11 ཞེས་པའི་གནམ་གྲུ་དེ་འཛམ་གླིང་ཚོང་དོན་ལྟེ་གནས་བྱང་གི་ལྕོག་མཁར་ཏེ་ (World Trade Center North Tower) ལ་བརྡུངས་མ་ཐག་པའི་སྣང་ཚུལ། གནམ་གྲུའི་ནང་གི་འགྲུལ་པ་མི་གྲངས་ 92 དང་གནམ་གྲུའི་ལས་མི་དགུ་པོ་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་ཡོད་ལ་དེ་དག་ལས་མང་པོ་ཞིག་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པ་ཡིན། ཐོག་གི་འགྲུལ་པ་ 92 དང་འོག་གི་མཁའ་བསྙེགས་ཁང་ཆེན་གྱི་ཐོག་སོ་ 110 ལ་ཡོད་པའི་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་གོད་ཆག་དེའི་ནང་དུ་ཚུད་ཡོད། རྡོ་སྣུམ་གྱིས་གནམ་གྲུ་ཡོངས་སུ་འབར་སྟབས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་མེ་ཡི་གོང་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །\nཆུ་ཚོད་ 8:52 ཐོག་མེ་གསོད་རུ་ཁག་བྱང་གི་ལྕོག་མཁར་གྱི་སྲང་ལམ་དུ་འཛུལ་སྐབས་མེས་ཚིག་སྟེ་རྨས་པའི་མི་མང་པོ་ཞིག་བསྐྱབས་པ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་འགྲེང་དོང་སྐས་འཛེག་ལས་གྱེན་དུ་འཛེགས་ཏེ་མི་མང་སྐྱོབ་མགོ་བཙུགས། ཆུ་ཚོད་ 9:00 པར་མེ་འགོག་ཚན་པའི་འགན་འཛིན་ནས་མེ་འགོག་མི་སྣ་ 235 ཆེད་དུ་མངགས་ཡོད།\nVIII. ཨ་རིའི་ཨང་ 77 པའི་གནམ་གྲུ་བཙན་ཁྲིད།\nཆུ་ཚོད་ 8:54 ཐོག་ཨ་རིའི་ 77 པའི་མཁའ་གྲུ་འཇིགས་སྐུལ་བས་བཙན་ཕྲོག་བྱས་ཏེ་སྐར་མ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲུལ་པ་ཁག་གཅིག་གིས་སོ་སོའི་མཛའ་གྲོགས་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཁ་པར་ནས་བཤད་དོན། "འཇིགས་སྐུལ་བས་གྲི་སྤྱད་དེ་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་གི་འདུག"ཅེས་བཤད་ཡོད།\nཆུ་ཚོད། 9:03:11 ཐོག་ཨ་རིའི་175 རྟགས་ཅན་གྱི་གནམ་གྲུ་འཛམ་གླིང་ཚོང་དོན་ལྟེ་གནས་བྱང་གི་ལྕོག་མཁར་ལ་བརྡུངས་ཏེ་ཐོག་སོ་ 77 ནས་ 85 བར་རྨེག་མེད་དུ་བཅོམ་པ་ཆབས་གཅིག་འགྲུལ་པ་ 65 དང་ལས་བྱེད་པ་ཡོངས་རྫོགས་སྐད་གཅིག་མ་དེར་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་ཡོད། སྐབས་དེར་ཁང་ཐོག་ཏུ་བགྲོད་སའི་དོང་སྐས་ཤིག་ད་རུང་བརྟན་ཡོད་སྟབས་མི་མང་མང་པོ་ཞིག་ཐོག་ཁར་འཛེགས་ནས་ཉེན་སྐྱོབ་ཡོང་རེ་བྱས་ཡོད།\nཆུ་ཚོད། 9:05 ཐོག [བརྙན་ཕབ་གཟིགས།] ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་དཔོན་རིགས་ཨན་ཌྲོ་ཁར་ཌིས་ (Andrew Card) བྷུ་ཤུ་ལ་ (Bush) "གནམ་གྲུ་གཉིས་པས་ལྕོག་མཁར་གཉིས་པ་གཏོང་སོང་འདུག ཨ་རི་གཏོར་བཅོམ་གྱི་འོག་ཏུ་ཚུད་འདུག"ཅེས་ཞུས་ཡོད། སྐབས་དེར་སྲིད་འཛིན་བྷུ་ཤུ་ཧྥི་ལོ་རི་ཌའི་ (Florida) ས་གནས་ས་ར་སོ་ཏའི་(Sarasota) ཁུལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཨམ་མ་བྷོག་ཁར་ (Emma Booker School) གྱི་འཛིན་ཁང་ནང་དུ་སློམ་མས་ཀློག་འདོན་གསན་བཞིན་ཡོད་འདུག\nXI. གནམ་གྲུ ཨང་ 93 པ་བཙན་ཁྲིད།\nཆུ་ཚོདྲོ་ 9:28 གནད་ཡོད་མི་སྣས་ཨ་རིའི་གནས་གྲུ་གསུམ་པ་ཞིག་བཙན་ཁྲིད་བྱ་ཉེན་དོག་གཞི་བྱུང་སྟེ་འཕུར་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱིན་པའི་ 93 པའི་ཁ་ལོ་བ་སྡོད་ཁང་ལ་ལྟ་སྲུང་དགོས་པའི་ཉེན་བརྡ་འབྱོར་ཡང་ཧ་ཅང་ཕྱི་དྲགས་ཏེ་ནུས་པ་ཐོན་མེད། ཆུ་ཚོད་ཐོག 9:28 འཇིགས་སྐུལ་བས་དངོས་སུ་ལས་འགུལ་བརྩམས་ཟིན་ཏེ་ཁ་ལོ་བ་སྡོད་ཁང་ནས་ཨ་མིཌིས་ (Almid) རྩོལ་ཤུགས་ཆེན་པོས་"ཧེ་་་འདི་ནས་ཕར་རྒྱུགས་ཤིག འདི་ནས་ཕར་རྒྱུགས་ཤིག འདི་ནས་ཕར་རྒྱུགས་ཤིག" ཅེས་པའི་སྐད་རླུང་འཕྲིན་རྒྱུད་ལམ་དུ་ཕབ་ཡོད།\nཆུ་ཚོད་ 9:30 ཨ་རིར་གཏོར་སྐྱོན་བསྟུད་མར་ཐེབ་རྗེས་ཐེངས་དང་པོའི་བྷུ་ཤུའི་གཏམ་བཤད་མདོར་བསྡུས་ཐོག་དམ་བཅའ་བཞག་དོན། "ང་ཚོས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུག་བྱས་ཏེ་བརྟག་དཔྱད་མཐིལ་ཕྱིན་པའི་བྱ་ཐབས་སྤེལ་ཅིང་ཉེས་ཅན་པ་དག་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་དགོས། ཨ་རི་འཇིགས་སྐུལ་པའི་ལག་འོག་ཏུ་ནམ་ཡང་འདུག་མི་ཐུབ།" ཅེས་བཤད་ཅིང་ལམ་སང་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཊོན་ (Washington) ཏུ་ལོག་རྒྱུ་བྱས།\nཆུ་ཚོད་ 9:37 ཐོག་མཁའ་གྲུ་ 77 པས་རྒྱལ་སའི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་བརྡབས་བའི་འཇིགས་རུང་གི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་སྟབས་གསང་བའི་ལས་ཁང་དུ་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་ཌིཀ་ཆེ་ནས་ (Dick Cheney) ནས་སྲིད་འཛིན་མཆོག་མགྱོགས་མྱུར་ངང་རྒྱལ་སར་ཕེབས་དགོས་པའི་དགོས་འདུན་ཞུ་བཞིན་པ།\nཆུ་ཚོད་ 9:37:46 ཐོག [བརྙན་པར་འདིར་གཟིགས་ཤིག]\nམཁའ་གྲུ་ 77 པ་ཕེན་ཋ་གྷོན་ (Pentagon) གྱི་སྟངས་འཛིན་འགག་སྒོ་ལ་བརྡབས་ཏེ་འགྲུལ་པ་ 65 དང་གནམ་གྲུའི་ཞབས་ཞུ་བ། ནང་གི་ཁང་མིག་སོ་སོར་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པའི་དམག་མི་དང་མི་སེར་དཀྱུས་མ་ 125 བཅས་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་ཡོད། ཕེན་ཋ་གྷོན་ནི་ཝ་ཤིང་ཊོན་གྱི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་ཅིང་ཨ་རིའི་རྩ་བའི་དམག་དོན་ལྟེ་གནས་ཆེ་ཤོས་ཏེ། ཟུར་ལྔ་ཅན་གྱི་ཁང་ཆེན་འདི་ཉིད་འཛམ་གླིང་ནང་ཁང་ཆེན་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡང་ཡིན་འདུག\nཆུ་ཚོད་ 9:58:59 [བརྙན་ཐག་གནོན།]\nགཏོང་བཅོམ་བྱས་ནས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་མ་ཟིན་པའི་སྔོན་དེར་སྐར་ཆ་བཅུ་ཡི་ནང་དུ་ཐོག་སོ་ 110 པོ་ཡོངས་རྫོགས་སྡེབ་གཅིག་ཏུ་ཉིལ་ཏེ་ནང་དུ་ཡོད་པའི་མི་མང་སུ་ཡང་ཐར་མེད། ཁང་ཆེན་ཉེ་འཁོར་ལ་ཡོད་པའི་མི་མང་ 600 ཙམ་རྐྱེན་ལམ་དུ་སོང་ཡོད་པ་དག་མང་ཆེ་བ་ལས་དོན་དང་གདོང་ཐུག་བྱུང་བ་ཡིན་འདུག\nXV. མཁའ་གྲུ་ 93 པས་གཏོང་བཅོམ།\nཤིང་སྡོང་ཚིག་ཡོད་པའི་ཤུལ་འདི་ནི་གཤན་ཀྶ་ཝ་ཡིལ་ས་གནས་སུ་གནམ་གྲུ་ 93 བརྡབས་ཤུལ་ཡིན་ལ། བཙན་ཁྲིད་པ་ཚོས་གནམ་གྲུའི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་མ་ཐུབ་པར་བརྡབས་སོང་བ་ཡིན་འདུག གནའ་གྲུ་འཕུར་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་འགྲུལ་པ་དང་ཞབས་ཞུ་བ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་མཛའ་གྲོགས་ལ་ཁ་པར་བརྒྱུད་ནེའུ་ཡོག་གི་གཏོར་བཅོམ་སྐོར་བཤད་ཡོད་པས་ཁོང་ཚོས་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟབས་འུ་ཐུག་སྟེ་ཕར་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པ་བཤད་ཐུབ།\nཆུ་ཚོད་10:28:25 ཐོག [བརྙན་ཕབ་དྲྭ་ཐག་གཟིགས།]\nབྱང་གི་ལྕོག་མཁར་ཡང་ལྷོ་མཁར་དང་འདྲ་བར་མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཉིལ་ཏེ་ལྕོག་མཁར་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་མི་མང་ 1400 སྐོར་རྐྱེན་ལམ་དུ་སོང་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་ལས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གདོང་ཐུག་ཤོར་བ་ཡིན། སྐས་དོང་ནང་དུ་མི་གྲངས་བཅུ་དྲུག་ཁོ་ན་ཙམ་སྲོག་ཉེན་ཐར་ཡོད།\nཆུ་ཚོད་ 12:30 ཐོག་ལོ་རྒྱུས་ནང་བྱུང་མྱོང་མེདཔའི་ཨ་རིའི་མཁའ་འགྲུལ་སྒོ་བརྒྱབ་ཏེ་འགྲུལ་པ་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་གནམ་ཐང་ན་བསླངས་ནས་གཞག་དགོས་བྱུང་ཡོད།\nཆུ་ཚོད་ 18:54 ཐོག་སྲིད་འཛིན་བྷུ་ཤི་མཆོག་ཧྥི་ལོ་རི་ཌ་ནས་ཐོན་ཏེ་ཆུ་ཚོད་དགའི་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སར་འབྱོར་ཏེ་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་དང་ཁ་པར་ནས་གླེང་མོལ་བྱེད་ཀྱིན་པ།\nཆུ་ཚོད་ 20:30 [བརྙན་ཕབ་གཟིགས་དང་།] ཨ་རིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་ཆེས་མུན་ནག་གི་ཉིན་མོ་དེར་སྲིད་འཛིན་མཆོག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་གཏམ་བཤད་སྤེལ་དོན་"མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་གྱིས་འཇིགས་སྐུལ་ཟང་ཟིང་བྱས་འཕྲལ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་དགོས་བསམ་ཡང་། ཁོང་ཚོར་ལམ་ལྷོང་དེ་བྱུང་མེད་པ་རེད་"ཅེས་གསུངས་ཡོད།\nBy རིག་འཛིན་ཁྱུངཿ - September 12, 2011\nརིག་འཛིན་ཁྱུངཿ September 12, 2011


ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལས་འཕྲོས་པའི་བསམ་གཞིག | གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དྲྭ་རྒྱ།\nརིག་གཞུང་། 2017/06/19 by bonpo.\nནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་གཙོ་བོ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དང་དེང་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པའི་གྲུབ་འབྲས་བཅས་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་གནའ་ཤུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ངོ་སྤྲོད་གྱིས་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་སྐོར་ལ་སྣང་ཆེན་བྱ་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་སྐོར་གླེང་ཡོད། བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། ཞང་ཞུང་། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར། གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ།\nད་ལྟའི་བར་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་དབུ་བརྙེས་པ་འདྲ་པོ་ཆགས་ཡོང་གི་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་དེབ་ཐེར་ཁག་ལས་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ས་མཐོ་གཅིག་བསྒྱུར་དང་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད། བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་འཚམས་སྦྱོར་དང་ཁྲིམས་ལུགས་གཏན་འབེབ་སོགས་གནང་ཡོད་ཅེས་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ་ལས་བྱུང་ཡོད། དེའི་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་མཚན་ཙམ་ལས་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་མཛད་པ་མང་པོ་བཀོད་མེད་པས་ལོ་རྒྱུས་སྟོང་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། དོན་དངོས་ཐོག་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྔོན་རོལ་བོད་ས་མཐོའི་ཐོག་ལ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་པ་དང་དེའི་ནང་དུ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོས་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་ཞང་ཞུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོས་དབང་དུ་བསྒྱུར་པའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་སྟོབས་ཤུགས་ཅུང་ཆེ་བ་གཉིས་ཡིན། རྗེས་སུ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱལ་ཕྲན་གཞན་ལས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་གཞན་རྣམས་ཚང་མ་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ས་མཐོ་གཅིག་བསྒྱུར་བཏང་ནས་རྒྱལ་རབས་གཅིག་ཏུ་ཆགས། འོན་ཀྱང་ས་མཐོ་གཅིག་གྱུར་མ་ཆགས་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྣང་ཆུང་བྱས་ནས་བཞག་ན་བོད་ས་མཐོའི་སྔ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱིའི་འཕེལ་རིམ་ལ་ཆ་མ་ཚང་བའི་སྐྱོན་ཆ་ལྷག་ཡོང་གི་ཡོད། བོད་ས་མཐོའི་སྔ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་གྲུབ་ཡོད། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཡང་རྒྱས་བསྡུས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་མང་ཆེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་པ་ལས་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཡིན་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་ལ་སྣང་ཆུང་བྱས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་ལས་བཅད་ནས་མ་གླེང་བ་ཡིན་ན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཆུ་འགོ་མེད་པའི་ཆུ་བོ་ལྟ་བུར་ཆགས་སྲིད་པས་བོད་ཧྲིལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་འཚམས་པ་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུ་གལ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་རྟོགས་ཡོང་བ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་བོད་ལོ་རྒྱུས་སྤྱིའི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་དུ་གལ་ཆེའི་གནད་དུ་བཟུང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕལ་ཆེ་བའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་མ་ཞིག་ལས་མེད། དེ་དག་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་ལ་མཁོ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡང་དག་ཅིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་ཁག་པོ་ཡོད་པས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམ་པས་དེའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཕལ་ཆེར་བཏང་སྙོམ་དུ་འཇོག་རྒྱུ་ལས་བྱ་ཐབས་མེད་པ་འདྲ་པོ་ཆགས་ཡོང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བ་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྷག་པར་དུ་དཔྱད་ཡིག་སྣ་མང་དུ་ཕྱིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ལམ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དཔེར་ན། གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལྟ་བུས་སྔར་ཤོད་མ་ནུས་པ་དང་ཤོད་མི་ཤེས་པའི་གནད་མང་པོ་ཞིག་ལས་སླ་མོར་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་ནང་བཞིན་རེད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དཔྱད་ཡིག་ཕུད་ང་ཚོས་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་གྲུབ་འབྲས་གསར་པ་ཐོན་ངེས་རེད། དེ་ཡང་སྲོལ་རྒྱུན་དཔྱད་ཡིག་ལ་རིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ན་བན་དེའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམ་པས་བཀོད་པའི་ཡིག་ཆ་དང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམ་པས་བཀོད་པའི་ཡིག་ཆ་དང་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་བོན་གྱི་དེབ་ཐེར་ཁག་ནང་ཅུང་རྒྱས་ཙམ་འཁོད་ཡོད་རུང་གྲུབ་མཐའི་དགའ་ཉེ་ཕྱོགས་ཞེན་གྱི་དབང་གིས་བོན་ཕྱོགས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ཕལ་ཆེར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལ་བརྩི་སྲོལ་བྱུང་མེད། ལུགས་སྲོལ་དེ་འདྲ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཆ་ཚང་ལ་དྲང་ལྡན་ཡིན་པ་ཞིག་གྲུབ་ཐུབ་མེད། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ལས་སླ་པོ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི་དཔྱད་ཡིག་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པོ་ཡིན་པས་རེད། དཔྱད་ཡིག་དཀོན་པོ་ཡིན་པ་ཙམ་ལས་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་མ་རེད། ང་ཚོས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་ཆ་ཚང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མ་ཐུབ་ཀྱང་དེའི་ནང་ནས་བྱེད་ཐུབ་པ་རེ་ཟུང་གདམས་ནས་བྱས་ན་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུར་ཕན་པ་མི་དམན་པ་ཡོང་ངེས་རེད། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་དེའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་ཡང་ཚང་མ་བོད་སྤྱིའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་ཐོག་མར་དཔྱད་ཡིག་ཅུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་རིན་ཐང་ཅུང་ཆེ་བ་ལས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་བྱས་ན་ཕན་འབྲས་ཐོན་ངེས་ཡིན། དེ་ཡང་ཕྲན་གྱིས་ལོ་མང་རིང་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཞང་ཞུང་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་ཞང་ཞུང་དེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན་པས། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་གསལ་བོར་བྱུང་། ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དེས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོར་གནོད་འཚེ་ཡོང་གི་ཡོད་པར་བསམ་ན་ཤིན་ཏུ་དགོད་བྲོ་བའི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཤིག་རེད། ཕྲན་གྱིས་བལྟས་ན་དེ་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཡག་པོ་བྱུང་ན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་འགོ་སྔར་ལས་ཇེ་རིང་དང་གཏིང་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཕན་ངེས་རེད། ཞང་ཞུང་དེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་དེང་སྐབས་གསར་ཏུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོད་སྟངས་ཤིག་རྩ་བ་ནས་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། བར་དེར་གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་ཞེན་དང་ཚན་རིག་གི་ཤེས་ཚད་དམན་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཡང་དག་མེད་པ་བཅས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཐོང་ཆེན་དེ་ཙམ་བྱུང་མེད་པས་ཞང་ཞུང་ལབ་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གཞན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ནས་དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་དོ་སྣང་ཆེ་དྲག་ན་བོད་ཧྲིལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཁ་ཐོར་ཡ་ཐོར་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པར་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། དྲང་པོར་བཤད་ན་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་གཙང་པོ་ཆེན་པོ་འདྲ་བར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ལྷོང་དུ་འབབ་པའི་ཆུ་ཆེན་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ཆུ་ཕྲན་མང་པོ་འདུས་ནས་རིམ་བཞིན་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། དེ་ཡང་གཙང་པོ་ག་ཚོད་ཆེ་བ་དེ་ཚོད་ཀྱིས་ཆུ་རྒྱུན་རིང་བ་དང་དེ་ཚོད་ཀྱིས་ཆུ་ཕྲན་མང་བ་འདུས་ཡོད། གལ་ཏེ་གཙང་པོ་ཞིག་ལ་ཆུ་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་མེད་ན་གཙང་པོ་དེ་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆེན་པོ་དང་གྲགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་མེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་ཞིག་གིས་ང་ཚོར་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་མཐོང་ཆེན་དང་རན་ཚོད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་དགོས་པ་དུས་ལ་བབ་ཅིང་གནད་ལ་འཁེལ་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། སྐབས་འདིར་ཕྲན་གྱིས་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལ་དང་ཐོག་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་འགའ་ཞིག་གྲོས་བསྡུར་གྱི་ཚུལ་དུ་ངོ་སྤྲོད་ཕྲན་ཙམ་ཞུས་ན་སྙམ།\nཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་ཞང་ཞུང་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་བསྒྱུར་ཡིན་པས་བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་ཡུལ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་པར་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གསལ། ཁྱུང་ནི་གནའ་རབས་ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་དར་བའི་བྱ་རིགས་ཁྱད་དུ་འཚར་བ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པ་དང་བྱ་རིགས་དེ་ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་གྲགས་ཆེ་བས་ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སོ་སོའི་དབང་ཐང་དང་སྟོབས་འབྱོར་མཚོན་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་པོའི་དབུ་ཞྭའི་སྟེང་དུ་བྱ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཅོའི་རྒྱན་སྤྲོད་སྲོལ་དར་བས་དེ་ལ་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཟེར། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ཐོག་མར་ཡུལ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བོད་སྤྱིའི་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་ཕྲན་མང་པོའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་པ་དང་རྗེས་སུ་སྟོབས་ཤུགས་ཅུང་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། རྒྱལ་ཕྲན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་གཞན་ལས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བར་གྱུར་བ་ནི་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་སུ་སྤུ་རྒྱལ་ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་དེས་གཡས་གཡོན་གྱི་ཡུལ་ཕྲན་རྣམས་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་བཙུགས། སྟོད་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོས་རང་གི་གཡས་གཡོན་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་བཙུགས། སྐབས་དེར་བོད་ས་མཐོའི་སྒང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་རྣམས་རྒྱལ་ཕྲན་ཆེ་བ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་རྒྱལ་རབས་ཆེ་བ་གཉིས་སུ་ཆགས། དེའི་ནང་དུ་གཅིག་ནི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་གཅིག་ཤོས་ནི་ཞང་ཞུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཡིན། དེ་ཡང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་ནི་བོད་ས་མཐོའི་ནུབ་བྱང་གི་ས་ཁུལ་རྣམས་དང་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་ཚུད་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཚང་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན་ཞང་ཞུང་ལ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ཡོད་པ་སྟེ། བོད་ལྗོངས་སྐྱིད་རོང་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་བ་རྒྱ་ཡིག་ཅེས་པའི་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ་དེའི་ནང་དུ་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་ཝང་ཞོན་ཚེ་ཡིས་དབྱར་ཟླ་ལྔ་པར་ཞང་ཞུང་ཆུང་བའི་ནུབ་ཏུ་འབྱོར་1ཞེས་བཀོད་པའི་ཡི་གེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་དང་སུམ་བརྒྱའི་རྗེས་ཀྱི་ད་ལྟའི་བར་ཏུ་ཁྲ་ལམ་མེར་ང་ཚོའི་མཐོང་ལམ་ཏུ་གྱུར་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད། དེའི་མ་ཚད་རྒྱ་ཡི་ཡིག་ཚང་གྲགས་ཅན་ཡིག་ཚགས་རུས་སྦལ་ཆེན་མོ་ལས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་དུ་སྤུ་རྒྱལ་དང་ནུབ་ཏུ་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་དང་། བྱང་དུ་ལི་ཡུལ་དང་ཤར་ནུབ་རིང་ཚད་ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་དང་དམག་དཔུང་ཁྲི་བརྒྱད་དགུ་ཡོད་2ཅེས་འཁོད་པར་གཞིག་ན་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སྟོབས་འབྱོར་ཆེ་སྐབས་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་ལ་དམག་ཤུགས་བཙན་པའི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་ཡོད་པར་མངོན། དེ་བཞིན་ཡོ་རུབ་ཀྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་ཏོད་ཆིས་ཀྱིས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཆེན་པོ་མ་བཙུག་གོང་དུ་ཞང་ཞུང་ནི་རྒྱལ་རབས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཧི་མ་ལ་ཡ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་མ་ཟད་དེས་ལ་དྭགས་དབང་དུ་བསྒྱུར་བ་མ་ཚད་དེ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྤལ་ཏི་དང་ལི་ཡུལ་སོགས་ལ་དབང་ཤེད་བསྐྱེད་ཡོད་སྲིད་། དེ་བཞིན་དེའི་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱ་ཆེ་བའི་བྱང་ཐང་མཐོ་སྒང་དུ་ཡང་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་ཡོད།3 མདོར་ནས་བཤད་ན་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་དེ་བཞིན་ཤར་ཕྱོགས་བཅས་ཚུད་ཡོད། གོང་གསལ་ཤོད་སྟངས་དེ་དག་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གསལ་བའི་ཞང་ཞུང་སྐོར་གྱི་ཤོད་ཚུལ་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་པོ་ཡོད་པས་བོན་གྱིས་གསུང་བཞིན་པའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་ཞེས་པ་དེ་ལ་སྔར་བཞིན་ཞིབ་འཇུག་དང་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད། དེ་ཡང་བོན་གྱིས་གསུང་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་པ་ནི་བྱང་ཐང་སྨད་དང་དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཆབ་མདོའི་སྟེང་ཆེན་མངའ་ཁོངས་རྣམས་ཚུད་པ་དང་། ཞང་ཞུང་ཕུགས་པ་ནི་སྟོད་མངའ་རིས་དང་དེ་བཞིན་དེའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལ་དྭགས་དང་སྤལ་ཏི་སོགས་ཚུད་པའི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་ཡིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་བར་བ་ནི་དེང་གི་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ཡིན་པར་གསུང་ཡོད། དེ་ཡང་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ལྟེ་གནས་ཀྱི་མཁར་ནི་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གི་ཤེལ་ལེ་རྒྱ་གར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ཕུགས་པའི་ལྟེ་གནས་མཁར་ནི་སྟོད་ཀྱི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་བར་བའི་ལྟེ་གནས་མཁར་ནི་དྭངས་ར་ཁྱུང་རྫོང་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་བཤད་ཡོད།\nཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་བོད་ལ་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་སུ་བྱུང་བའི་རིག་གནས་རྣམས་ཡིན། དེ་ལ་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བའི་ཡུལ་ལྷའི་གསོལ་མཆོད་ཆོ་ག་གཙོས་པའི་སྲིད་པའི་བོན་དང་དེ་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་བོན་གཙོས་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་བཅས་ཁག་གཉིས་ལས་གྲུབ་ཡོད། ཞང་ཞུང་ལ་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཞང་ཞུང་སྨར་གྱི་སྐད་དེ་ཅུང་ཁྱབ་ཆེ་བ་དང་དེ་ལ་བསྟུན་པའི་ཞང་ཞུང་སྨར་ཡིག་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་བོན་དཔེ་རྣམས་ལས་གསུང་ཡོད། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ཡན་བརྒལ་བའི་སྨར་ཡིག་ལས་བྲིས་པའི་དཔེ་ཆ་ད་ལྟའི་བར་དུ་མཐོང་རྒྱུ་མེད། འོན་ཀྱང་མ་མཐོང་བས་མེད་པར་མ་ཁྱབ་པས་དཔྱད་པའི་རྒྱུ་རུ་ལུས།\nཞང་ཞུང་དེ་ཉིད་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། དེ་ལ་རང་གི་གནའ་མཁར་གལ་ཆེན་མང་པོ་བརྩེགས་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དུ་འབོད་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཙམ་མ་ཟད་དེང་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཞིབ་འཇུག་པས་ཀྱང་ཁས་ལེན་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ང་ཚོའི་མིག་ལམ་དུ་གྱུར་བའི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་སྔ་ཤོས་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་སྔོན་རོལ་དུ་བྲིས་པའི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དེ་རེད། དེ་ནི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྲིང་མོ་སད་མར་ཀར་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་མནའ་མར་བརྫངས་རྗེས་སྟོད་ཞང་ཞུང་ནས་དབུས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོ་ལ་བཏང་བའི་མགུར་གླུའི་ནང་དུ་ཐོན་ཡོད། མ་ཡིག་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་གྱི་སྐལ་པོག་པ། ཁྱུང་ལུང་ནི་རྔུལ་མཁར་ཞིག། མུ་སུ་ནི་གཞན་ན་རེ།། པྱི་བལྟས་ནི་ངམ་དང་བྲག། ནང་བལྟས་ནི་གསེར་དང་དབྱིག།4 ཅེས་སོ།། ཚིག་དུམ་འདི་ལ་ཕྱིས་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་གྱི་མཁས་པ་ཚོས་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་ནས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཆེད་ཀྱི་དཔྱད་ཡིག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། སྟབས་མ་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་སྐབས་མ་ཡིག་དེ་ནང་མ་འཁོད་པ་འགའ་གསར་དུ་བསྣན་ཡོད་པས་མ་ཡིག་གི་ནང་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཅུང་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད། མ་ཡིག་དུམ་བུ་འདི་ལས་ང་ཚོའི་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པ་དེ་ཕྱི་ནས་བལྟས་ན་བྲག་རི་འདྲ་བ་དང་ནང་ནས་བལྟས་ན་རིན་ཆེན་གསེར་དངུལ་གྱིས་བརྒྱན་པའི་མཁར་ཞིག་རེད། དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་དག་ཞིག་གིས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་མིང་དེ་མཁར་དེའི་ཕྱི་ཡི་ཁ་མདོག་དངུལ་ལྟར་དཀར་པོ་ཡོད་པ་དང་དབྱིབས་ནི་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གི་དབྱིབས་ལྟར་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ནི་ད་ལྟའི་ཁྱུང་ལུང་གྲོང་ཚོ་ཡོད་སའི་ཁྱུང་རྩེ་ཞེས་པའི་རི་དེ་ཡིན་ཞེས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། དོན་དངོས་ཐོག་དེ་འདྲའི་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་ཡིན། ཁྱུང་ལུང་ཞེས་པ་ནི་གླང་ཆེན་གཙང་པོ་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་ལུང་པ་ཕུ་ཐག་རིང་པོ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་པས་དེ་ནི་ལུང་པ་ཧྲིལ་པོ་དེ་ལ་གོ་དགོས་པ་ལས་གྲོང་ཚོ་ཆུང་ཆུང་གཅིག་ཙམ་ལ་གོ་རྒྱུ་མ་ཡིན། ཁྱུང་ལུང་ནང་དུ་ཞིབ་ཕྲའི་ས་མིང་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཚོའི་ནང་དུ་མཁར་གདོང་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེ་ཡང་ཚུད་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་ནང་གཏེར་ནས་ཐོན་པའི་བོན་གྱི་རྫོགས་ཆེན་གླེགས་བམ«ཨ་དཀར་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག་དགུ་སྐོར»ཞེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་སྐོར་ལ་འདི་ལྟར་བཀོད་ཡོད་པ་སྟེ། སྤྱིར་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ། དགོས་སུ་ཁྱུང་པོའི་ལུང་པ། རྒྱལ་བའི་མཁར་ལ། ནང་མུ་མེན་དངུལ་གྱི་ཀ་བཞི་བཙུག་པའི་མཁར།5ཞེས་པ་ལས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པ་དེ་མཁར་གྱི་ཁ་མདོག་དངུལ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་ལ་མ་ཡིན་པར་མཁར་དེའི་གྲུབ་ཆ་ལ་དངུལ་དང་མུ་མེན་སོགས་རྒྱུ་རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པར་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཏགས་པར་མངོན།\nདེ་ནི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་ནང་ལྟར་ན་གསེར་དང་དབྱིག་ཅེས་པའི་ཚིག་དུམ་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ་པོ་ཡོད། སྐྱེ་བོ་འགའ་ཞིག་གིས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་མིང་དེ་མཁར་ཕྱི་ཡི་ཁ་མདོག་དངུལ་ལྟ་བུ་དཀར་པོ་ཡིན་པས་རེད་ཅེས་པའི་ཤོད་ཚུལ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པར་མ་མཐོང་། དེ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་བཙན་གང་ཡང་མེད་གཙོ་བོ་ནི་ད་ལྟའི་ཁྱུང་ལུང་གྲོང་ཚོ་ཡོད་སའི་རྒྱབ་རི་དཀར་པོ་དངུལ་མདོག་ཅན་དེ་ལ་བལྟས་ནས་གང་བསམ་དེ་དྲན་བཤད་པ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མ་ཡིན། དེ་ནི་ད་ལྟའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེང་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་ས་གཤིས་ལ་གཞིག་ནས་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་ལྷག་གི་སྔོན་རོལ་གྱི་གནས་བབ་ལ་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་སུ་རུང་བའི་བསྒྲུབ་བྱེད་བརྟན་པོ་མེད། དེ་ལས་ང་ཚོའི་ལོ་ངོ་སྟོང་ལ་ཉེ་བའི་དུས་ནས་བྲིས་པའི་ཡིག་ཚགས་རྙིང་པ་རྣམས་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་དེང་རབས་མཚན་རིག་ཞིག་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་དང་བསྟུན་ནས་དཔྱད་ན་གཞི་ནས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་འབྲས་བུ་ཞིག་ཐོན་ངེས་རེད།\nའོ་ན་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་ཞང་ཞུང་གནའ་མཁར་དེ་ཡང་སྙིང་གང་དུ་ཡོད་སྙམ་ན། དེ་ནི་དེང་སྐབས་བོན་གྱི་དགོན་པ་གུ་རུ་གྱམ་ཡོད་སའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་མཁར་གདོང་ཟེར་བ་དེ་རུ་ཡིན་ངེས། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དེང་སྐབས་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་འབྲས་བུ་ལས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱེད་ཐུབ་པ་གཤམ་ནས་རིམ་བཞིན་ར་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་དེ་ཞང་ཞུང་དུས་རབས་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་མཁས་གྲུབ་རྣམས་ཀྱིས་བོན་གྱི་གདན་ས་རྩ་ཆེན་དང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡིན་པ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་མཚམས་མ་ཆད་པར་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་བསྲིངས་ནས་བསྡད་ཡོད་པ་ནི་སྔོན་བྱོན་མཁས་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཡིག་ཆ་ལས་མངོན་ཐུབ། དེ་ལ་དང་ཐོག་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ཞིག་བལྟས་ན་སྙམ།\nཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དེ་ཉིད་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དེ་ནི་སྐབས་དེའི་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་དང་དམག་དཔུང་གི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་མཁར་རྫོང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཤུལ་ཙམ་མ་ཟད་དེའི་གཡས་གཡོན་གང་སར་ལོ་རྒྱུས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་གནའ་རྫས་རིག་དངོས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ངེས་རེད། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དུ་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་བྱ་བཞག་ལ་གྲུབ་འབྲས་མི་དམན་པ་ཐོབ་ཡོད། དེ་ནི་བོད་གཅིག་པུའི་ལས་དོན་མ་ཡིན་པར་རྒྱལ་ནང་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་དང་ཚན་པ་མང་པོའི་མཉམ་སྡེབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་འབྲས་བུ་ཞིག་རེད། ང་ཚོའི་ཚོད་དཔག་དང་རེ་བ་ནང་བཞིན་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་གནའ་ཤུལ་གཡས་གཡོན་དུ་གནའ་ཤུལ་རིག་དངོས་གྱ་ནོམ་པ་ཐོན་ཡོད་པ་ནི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་དང་སེམས་གཏིང་ནས་དགའ་འོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད།\nཐོག་མར་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དེབ་ཐེར་ལ་གཞིག་ན་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་སྔོན་རོལ་དུ་གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་གྱིས་ཁོང་གི«གངས་ཏི་སེའི་དཀར་ཆག་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག»ནང་དུ་ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་ནི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་གནའ་ཤུལ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད། གནའ་ཤུལ་དེ་བོན་གྱི་བླ་མ་དང་གྲུབ་ཐོབ་རིམ་བྱོན་གྱིས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་མཚམས་མ་ཆད་པར་ཞང་ཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་བོན་གྱི་གདན་ས་རྩ་ཆེན་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་མ་ཟད་དེ་ལས་ཐོན་པའི་རིག་དངོས་རྣམས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་རྒྱུད་སྤེལ་བྱས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་བོན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མང་ཆེ་སྣང་མེད་དུ་བཞག་པས་གནའ་ཤུལ་དེ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐལ་རྡུལ་ཁྲོད་དུ་འཕྲོ་བརླག་འགྲོ་ལ་ཉེ། ཉེ་ཆར་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་བ་རིམ་བཞིན་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་ཕྱིན་པ་དང་སྦྲགས་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་བྱ་བཞག་ཡང་བོད་ས་མཐོའི་སྒང་དུ་དར་སྤེལ་བྱུང་བས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་བའི་གནས་བབ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། རྣམ་པ་གསར་པ་དེས་བོད་ཀྱི་གནའ་སྔ་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་བཞིན་ཡོད། དཔེར་ན་བོད་ལྗོངས་རིག་དངོས་ཅུད་དང་སི་ཁྲོན་སློབ་གླིང་ཆེན་མོའི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཚན་པ་གཉིས་ལྷན་དུ་སྤྱི་ལོ2004ལོའི་དབྱར་དུས་ཟླ་བ་གཉིས་རིང་ལ་ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་གི་གནའ་ཤུལ་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཧང་སང་དགོས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོན་ཡོད་པ་སྟེ། གནའ་ཤུལ་དེ་ནི་ད་ལྟའི་བར་དུ་བོད་མཐོ་སྒང་ལ་ཐོན་པའི་གནའ་ཤུལ་རྙིང་ཤོས་དང་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། གནའ་ཤུལ་ལས་ཡི་གེ་བྲིས་པའི་དངོས་རྫས་ཐོན་མེད་པས་གནའ་ཤུལ་དེའི་བདག་པོ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཤོད་མ་ཐུབ། འོན་ཀྱང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ལས་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཡིན་པར་གསལ་ཡོད་པས་ད་གཟོད་གཞི་ནས་གནའ་ཤུལ་དེའི་བདག་པོ་སུ་ཡིན་མིན་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་པས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད་གནའ་ཤུལ་དེ་ལ་ཕན་ནུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གླིང་བཞི་ལ་དབྱེ་ཡོད། ཐོག་མར་གནའ་ཤུལ་གྱི་གཞི་རྒྱ་རྨི་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་བཅུ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། གནའ་ཤུལ་དེ་ལ་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་གི་ཤུལ་ཙམ་མ་ཟད་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་སྤེལ་སའི་ཁང་མིག་དང་དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་བཅུག་སའི་ཕྱུགས་རྭ་དང་། འཐུང་ཆུ་ལེན་སའི་ཆུ་ཡུར། མཁར་རྫོང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འཛིང་རགས་སོགས་གནའ་སྔ་མོའི་རྒྱལ་རབས་རྙིང་ཁག་གི་རྒྱལ་ས་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཅི་ཡོད་ཚང་ཡོད་པར་གསལ་རྟོགས་བྱུང་བས། དེ་ནི་ད་ལྟའི་བར་དུ་བོད་མཐོ་སྒང་ལ་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཡས་མས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ལ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདི་འདྲ་ཡོད་པའི་མཁར་ཤུལ་རྙེད་པ་ཐེངས་དང་པོ་ཡིན་པ་དང་གནའ་ཤུལ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་བཤད་པའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཡིན་ཤས་ཆེ་ཞེས་བཤད་ཡོད།6 དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་ཞིབ་འཇུག་འབྲས་པུ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཚན་རིག་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ལམ་ནས་བོད་ས་མཐོའི་སྒང་ལ་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ཡས་མས་ཀྱི་མཁར་ཤུལ་རྒྱ་ཆེན་རྙེད་པ་དང་པོ་ཡིན་པ་དང་། མཁར་ཤུལ་དེ་ནི་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་རིང་བོད་མི་རང་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་ལས་མ་དོར་བར་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ངང་ཚུལ་དུ་རྒྱུད་སྤེལ་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་སྔར་བས་མཐོང་ཆེན་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་རིན་ཐང་ཆེ་བར་སེམས། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་མཁར་ཤུལ་དང་འདྲ་བར་ད་དུང་རིག་དངོས་རྩ་ཆེན་ཐོན་ཡོད་པ་ནི་སྐུ་རྒྱུ་ལི་ལས་གྲུབ་པའི་སྐུ་འདྲ་ཞིག་ཐོན་ཡོད། དེ་ནི་བོད་ཡོངས་སུ་མཐོང་དཀོན་པའི་སྐུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ་ནམ་རྒྱུན་གྱི་སྐུ་འདྲ་དང་མི་འདྲ་བར་ཞལ་ལྟག་སྤྲོད་དུ་བཞུགས་པ་ཞིག་ཡོད།\nཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གནའ་ཤུལ་ལས་རྡོ་སྐུ་ཞིག་ཐོན་ཡོད་པ་དེ་ལ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་ཁ་རག་རྡོ་སྐུ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད། རྡོ་སྐུ་དེའི་སྐོར་ལ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དག་ལས་མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་ནས་གསལ་བཤད་གནང་མྱོང་ཡོད། བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་སྐུ་དེ་ལ་ཁ་རག་རྡོ་སྐུའམ་ཡང་ན་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་ཞེས་བྱིན་ཅན་དུ་བརྩིས་ནས་མངའ་རིས་ཁུལ་དུ་གནས་མཇལ་ལ་ཕྱིན་ན་ངེས་པར་དུ་མཇལ་དངོས་པའི་སྲོལ་ཆགས་ཡོད། དེའི་ཉེ་སྐོར་གྱི་ཡུལ་མི་རྣམ་གྱིས་དེ་ལ་མ་མོ་རྡོ་སྐུ་ཞེས་རྣམ་རྟོག་ལ་བརྩིས་ནས་སྣང་ཆུང་ལ་འཇོག་གི་ཡོད་པས་རྡོ་སྐུ་དེ་ལ་ཉམས་ཆག་ཐེངས་མང་ཤོར་ཡོད་པ་ད་ལྟའི་ཆག་ཧྲུག་གི་རྣམ་པ་དེ་ལས་གསལ། ཕྱི་གླིང་བ་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་པ་སྐུ་ཞབས་ཇོན་སྦེ་ལེ་ཛ་ཡིས་ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་འདི་ལྟར་གསུང་འདུག་པ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་དང་སྒྱུ་རྩལ་རིན་ཐང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་རྡོ་སྐུ་དེ་ལ་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་རག་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། རྡོ་སྐུ་དེ་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་སྐུ་འདྲ་ཡིན་མིན་ང་ཚོ་ལ་ཁ་ཚོན་གཅོད་ནས་ཤོད་ནུས་པའི་དཔང་རྟགས་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཤོད་སྲོལ་དེས་ང་ཚོ་ལ་རིན་ཐང་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལམ་སྣེ་སྟོན་ཡོད། དཔེར་ན་རྡོ་སྐུ་དེའི་བཟོ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ལྟ་བུ། དེ་ཉིད་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ནས་ཐོན་པའི་རྡོ་སྐུ་དེའི་ཞལ་རས་ཀྱི་བཟོ་དབྱིབས་ལ་རྒྱ་གར་གནའ་བོའི་རིག་བྱེད་པའི་བཟོ་རྩལ་གྱི་ཤུལ་འགའ་ཤས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཚད་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་བལ་ཡུལ་བྱང་ནུབ་ཁུལ་གྱི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གྲུབ་ཆ་ཡང་ཡོད། འོན་ཀྱང་རྡོ་སྐུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དེ་རིག་གནས་གཞན་དག་གང་གི་ཁོངས་སུ་ཡང་གཏོགས་མེད། དེ་བཞིན་གཞན་ཞིག་ནི་རྡོ་སྐུ་དེ་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་ཡིན་ཞེས་པ་དེས་རྡོ་སྐུ་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཚུལ་མཚོན་ཡོད། སྣ་དཔངས་མཐོ་ལ་དཔྲལ་བའི་དཀྱིལ་དུ་སྤྱན་དོད་པ་དབུ་ལ་སྐྲའི་གཙུག་གཏོར་བཅིངས་པ་སོགས་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་བོན་གྱི་གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ཁྱད་ཆོས་རེད། རྡོ་སྐུ་དེའི་སྤྱན་རིས་ནི་བོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།6 ཅེས་གསུང་འདུག་པས་རྡོ་སྐུ་དེ་ལ་དཔོག་པར་དཀའ་བའི་རིན་ཐང་ཡོད་པར་མངོན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རླབས་ཕྲེང་ཕྲོད་དུ་འཕར་ཆག་གི་ལས་དབང་འདྲ་མིན་རྒྱུད་ཚར་རྗེས་ད་ལྟ་རྡོ་སྐུ་དེ་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གནའ་ཤུལ་དང་འགྱང་ཐག་མི་རིང་བའི་སར་གནས་པའི་བོན་གྱི་དགོན་པ་གུ་རུ་གྱམ་གྱིས་བདག་པོ་སྤྲད་ནས་བསྡད་ཡོད།\nསྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོ་སྤྱི་ལོ1360ལོར་མདོ་སྟོད་ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་ཁོངས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1406ལོར་འདས། མི་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་དྲུག་ཙམ་ལས་བཞུགས་མེད། སྐུ་ཚེ་ཡུན་ཐུང་གི་ནང་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་མཛད་པ་འགའ་ཞིག་གནང་ཡོད། དཔེར་ན་དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་ཐོག་ལ་སྙན་རྒྱུད་ཀྱི་ཚུལ་ནས«མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད»པོ་ཏི་བཅུ་གཉིས་ལེའུ་གྲངས་དྲུག་ཅུ་བྱས་པ་དེ་གཏན་ལ་ཕབས། མདོ་དེ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་གི་མཛད་མདོ་རྒྱས་པ་དེ་རེད། དེའི་ནང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་མཛད་པ་ཙམ་མ་ཟད་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་དང་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་གྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ནི་བོན་གྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་འདུས་རེད་ཅེས་ཟེར་ན་མི་ཆོག་པ་གང་ཡང་མེད། སྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོའི་རྣམ་ཐར་པོད་གཉིས་བཞུགས་ཡོད་པ་དེ་ཕལ་ཆེ་བ་དག་སྣང་གི་ལམ་ནས་གངས་ཅན་ལྗོངས་ལ་གནས་སྐོར་ལ་ཕེབས་པའི་གནས་ཡིག་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། དེའི་ནང་དུ་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གནས་མཇལ་ལ་ཕྱིན་ན་གནས་གཙོ་ཆེ་བ་གསུམ་ངེས་པར་དུ་མཇལ་དགོས་པར་གསུང་ཡོད་པ་སྟེ། ཀོང་པོ་བོན་རི་དང་གཅིག དབུས་ལྷ་སའི་ཇོ་བོ་དང་གཉིས། སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཁ་རག་རྡོ་སྐུ་དང་གསུམ་ཡིན་ནོ།།7\nདེའི་ནང་ནས་ཁ་རག་རྡོ་སྐུ་ནི་ཞང་ཞུང་ཁ་རག་གི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྡོ་སྐུ་སྟེ་ང་ཚོའི་གླེང་བཞིན་པའི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་པ་ཕྱིས་ཀྱི་བོན་པོའི་གནས་ཡིག་ཁག་ལས་གསལ།8 དྲན་པ་ནམ་མཁའི་རྡོ་སྐུ་དངོས་སུ་བདག་པོ་བརྒྱབ་ནས་གནས་མཇལ་ཞུ་མཁན་ནི་ག་རྒྱ་ཁྱུང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རེད། དེའི་གོང་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་སྐུ་མཇལ་བ་ཙམ་ལས་དེ་ཉིད་དངོས་སུ་བདག་པོ་སྤྲད་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་བར་སྐབས་དུས་རབས་བརྒྱད་དགུའི་རིང་ལ་སྟོད་མངའ་རིས་སུ་བོན་གྱི་སྒྲ་གྲགས་སུ་མི་རུང་བའི་གནས་སུ་གྱར་ཡོད་པས་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་ཚང་མ་ཡོངས་བསྒྲགས་བྱེད་མི་ཆོག9 དེར་བརྟེན་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་ཡང་ལྐོག་ལྐོག་སུད་སུད་མཇལ་བ་ཙམ་ལས་དངོས་སུ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནས་དེའི་ནང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་ནུས་མཁན་བྱུང་མེད། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་འགོར་ག་རྒྱ་ཁྱུང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཧོར་སྟོད་སྦྲ་ཆེན་ནས་སྟོད་མངའ་རིས་ལ་ཕེབས་ནས་བོན་གྱི་གདན་ས་གུ་རུ་གྱམ་བཞེངས་ནས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གནའ་ཤུལ་ནས་རྙེད་པའི་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་ལ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ནས་དངོས་སུ་གནས་མཇལ་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར།\nཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གནའ་ཤུལ་གཡས་གཡོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་གི་རིག་དངོས་གནའ་རྫས་ཀྱི་ཤུལ་མང་པོ་ཐོན་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་གུ་རུ་གྱམ་དགོན་པའི་རྒྱལ་སྒོའི་འགྲམ་ནས་ལྟས་དབང་གིས་ཐོན་པའི་གནའ་སྔ་མོའི་དུར་ཁུང་ནི་གལ་ཆེ་ཤོས་ཞིག་རེད། སྤྱི་ལོ2005ལོའི་གུ་རུ་གྱམ་དགོན་པའི་རྒྱལ་སྒོའི་འགྲམ་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་དུར་ཁུང་དེ་ནི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པས་བོད་ནུབ་ངོས་སུ་ཐོན་པའི་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྔོན་གྱི་གནའ་རྫས་རིག་པའི་རིག་གནས་འཕེལ་རིམ་སྐོར་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་གསར་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་སྡོམ་ཚིག་བརྒྱབ་ཡོད། གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པས་ངོ་སྤྲོད་གནང་བར་གཞིག་ན་དུར་ཁུང་སྔ་ཕྱི་ཁག་གསུམ་ཙམ་ཐོན་པ་དང་དུར་ཁུང་དེ་དག་བསྐྲུན་ནས་ད་ལྟའི་བར་མི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རེ་བདུན་ནམ་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ཙམ་འདས་ཟིན་པར་གསུང་པས་དེ་ནི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་མཐོ་སྒང་གཅིག་བསྒྱུར་མ་བྱས་གོང་གི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ལ་ཡིན་པས་དེ་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་བཤད་ཐུབ་པའི་དངོས་དཔང་བྲག་ལྟར་སྲ་བ་ཞིག་ཡིན་དགོས། དུར་ཁུང་དེ་ནས་ཐོན་པའི་དངོས་རྫས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད། དེའི་ཁྲོད་དུ་ཤིང་ཆ་དང་སྦ་སྨྱུག་ལས་བཟོས་པའི་འཚོ་བའི་ཡོ་ཆས། ལི་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་ཁོག་དང་ལྕགས་ལས་གྲུབ་པའི་གྲི། དེ་བཞིན་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཕྱིན་པའི་དར་གོས་དང་ཟས་རིགས་སྙིགས་རོ། གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་སོགས་ཡོད། གོས་ཆེན་སྔོ་ཁྲ་རྨ་བྱའི་རི་མོ་དང་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་འབྲུ་ཡོད་པ་དེ་དང་འབྲུ་རིགས་ཟས་རོ་ཐོན་པ་ནི་བོད་མཐོ་སྒང་ལ་སྔ་ཤོས་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད།10 ཚན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་འབྲུ་རིགས་ཟས་རོ་དེ་ནི་འབྲུ་ལྡོག་དང་ཇ་རོ་ཡིན་པར་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།11 རིག་དངོས་དེ་དག་ལས་བོད་མཐོ་སྒང་གི་གནའ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཇ་འཐུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཙམ་ཕྱིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་མཐོང་། ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་གི་གནའ་ཤུལ་ཉེ་སྐོར་དུ་རྩ་ཆའི་རིག་དངོས་འདི་འདྲ་ཐོན་པ་དེས་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་དུ་ཤོད་བཞིན་པའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད་དེས་རྒྱལ་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཚུལ་གསུང་བ་དེ་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཡོད་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཐུབ་པ་མ་ཟད་མཁར་གདོང་གི་གནའ་ཤུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེ་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཡིན་པར་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།\nས་ཆ་དེའི་ཁུལ་ལ་ད་དུང་དེའི་མ་ཚད་གནའ་ཤུལ་གལ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དཔེར་ན་མཁར་གདོང་གི་བྱང་ནུབ་མཚམས་ཀྱི་ཆུ་ནག་མདོ་ལ་མོན་དུར་གནའ་ཤུལ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་དུར་མིག300ཙམ་དང་གཞི་རྒྱ་ལ་རྨི་གྲུ་བཞི་མ400ལྷག་ཡོད་པ་དང་དུར་མིག་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་གཞི་རྒྱ་ལ་རྨི་གྲུ་བཞི་མ་ལྔ་ཙམ་ཡོད་པ་དང་དུར་མིག་འགའ་ཤས་སྟེང་དུ་རྡོ་རིང་བསླངས་ཡོད་ལ་རྡོ་རིང་འགའ་ཤས་ས་ལ་འགྱེལ་ཡོད། རྡོ་རིང་འགའ་ཤས་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་རྨི་གཅིག་དང་སྐར་མ་སུམ་ཅུ་ཙམ་ཡོད།12 དེ་ནི་མངའ་རིས་ཁུལ་དུ་རྙེད་པའི་གནའ་སྔ་མོའི་དུར་གནས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་རིག་དངོས་ཞིབ་འཇུག་པས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་དུར་གནས་གཅིག་ལ་དུར་མིག་མང་པོ་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་སྤྱིར་བཏང་གི་དུར་ས་ཞིག་གཏན་ནས་ཡིན་མི་སྲིད། གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་དུར་ས་དེ་འདྲ་ཞིག་ནི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་སྐབས་ཀྱི་དུར་གནས་ཤིག་ཡིན་ངེས། དེ་བཞིན་དེའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་གཡུང་དྲུང་འབར་བའི་སྒྲུབ་ཕུག་དང་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་བཅས་ལྷན་དུ་འཛོམས་པ་ནི་ལྟས་དབང་ཞིག་གཏན་ནས་མ་རེད། དེ་ནི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།\nམདོར་ན་ད་ལྟའི་ཁྱུང་ལུང་མཁར་གདོང་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེ་བོན་གྱི་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་འཁོད་པ་ཇི་བཞིན་དེ་ནི་ཞང་ཞུང་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་མཁར་གྲགས་ཅན་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་སྟེ། གཅིག་ནས་ས་ཆ་དེ་ཉིད་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དུ་བོན་དར་ནུབ་ཇི་འདྲ་བྱུང་ཡང་བོན་གྱི་མཁས་གྲུབ་གཙོས་པའི་རྒྱ་ཆེའི་དད་ལྡན་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་ལ་ས་ཆ་དེ་ཉིད་བོན་གྱི་གནས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཡིན་པ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་དད་འདུད་དང་ཕྱག་སྐོར་བྱས་དང་བྱེད་མུས་རེད། དེའི་ནང་དུ་གཙོ་ཆེ་ཤོས་ནི་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་དང་རིན་ཆེན་འབར་བའི་སྒྲུབ་ཕུག་སོགས་རེད། གཉིས་ནས་ས་ཆ་དེར་ཉེ་ཆར་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་བྱ་བཞག་ཆར་ཤུལ་སྤང་ལ་མེ་ཏོག་བརྡོལ་བ་ཇི་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ནས་སྔར་ལྟར་མི་འདྲ་བའི་གལ་ཆེན་འབྲས་བུ་མང་པོ་ཐོན་པ་ལས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་བག་ལ་ཞ་བའི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་གི་གཟི་མདངས་རིམ་བཞིན་མངོན་ཡོང་གི་ཡོད། ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱས་ན་བོད་གདོད་མའི་ཤེས་རིག་དེ་ལྷ་སྒྲུང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཁྱིམ་མཚེས་སྤུན་ཟླའི་མི་རིགས་གཞན་དང་འདྲ་བར་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་སྨས་ན་ངོ་གནོང་དགོས་པ་གང་ཡང་ཡོང་གི་མ་རེད། དཔེར་ན་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་བདག་ཚོའི་གདོད་མའི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་སྐབས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་ཅེས་ཟེར་ནས་གྲངས་བཅུ་གཉིས་བགྲང་བ་དང་རྒྱལ་པོའི་མཁར་ནི་ཡུམ་བུ་བླ་མཁར་ཡིན་ཅེས་ཟེར་བགྲོས་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་བྱུང་བ་ལ་རྒྱལ་མཁར་ཡུམ་བུ་བླ་མཁར་ལས་ཤོད་རྒྱུ་མེད་པ་མ་ཟད་ཡུམ་བུ་བླ་མཁར་དེ་དངོས་སུ་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གོང་གི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་གི་རྒྱལ་མཁར་རེད་ཅེས་ལབ་དགོས་དུས་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་མཁན་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཚན་རིག་གི་ཤེས་ཚད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་ཁག་ཅིག་དང་ལྷ་བླ་མའི་གསུང་ལ་ཡིད་ཆེས་ལྷད་མེད་བྱེད་མཁན་གྱི་གངས་ཅན་པ་ཁྱུ་ཞིག་ལས་གཞན་སུ་ཡང་མེད། གོང་གསལ་རིག་དངོས་གནའ་ཤུལ་དང་བོན་གྱི་ཡིག་ཚགས་ལས་གསལ་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ལས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ནི་བོན་པོས་ལྷ་སྒྲུང་ནང་བཞིན་དངོས་མེད་གསར་རྩོམ་བྱས་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གོང་ལ་བོད་མཐོ་སྒང་ལ་ཤེས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་རྒྱལ་རབས་ཞིག་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་ཡིན་པ་བསྒྲུབ་ཡོད། དངོས་ཡོད་དེ་འདྲ་ཞིག་གིས་ང་ཚོར་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དགོས་པ་དང་རིན་ཐང་ཡང་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མི་འདུག་གམ།\n2 «ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ།» 《敦煌本吐蕃历史文书》 (增订本)，1992年，民族出版社，p176.\n3 «ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ།» 《敦煌本吐蕃历史文书》 (增订本)，1992年，民族出版社，p176.p58。\n4 «བསྙན་རྒྱུད་རིན་པོ་ཆེ་ཨ་དཀར་བྱང་ཆུབ་སེམས་གྱི་མེ་ལོང་།» p8a, བྲིས་མ།\n6 Tibet Archaeolog-Newsletter, Filght of the Kyung-January 2013,\n7 «སྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོའི་རྣམ་ཐར།» ཁ་པ། བྲིས་མ། p38\n8 «གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་གྱི་རྣམ་ཐར།» p88a-b སྤྱི་ལོ1835ལོར་གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་མངའ་རིས་ཕྱོགས་ལ་གནས་མཇལ་ཕེབས་སྐབས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དུ་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་རང་བྱོན་མཇལ་བར་གསུང་ཡོད། ཁོང་གིས་ད་དུང་གངས་ཏི་སེའི་གནས་ཡིག་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་པ་དེ་བརྩམས་གནང་ཡོད།\n9 «ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།» བྲིས་མ། p 8b ལས་འདི་ལྟར་གསལ་ཏེ། ལོག་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་དྲག་པོས་ཚར་སྤྱོད་པར་མཛད་པ་ཡིན་དེ། བོན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཁང་པ་གཅིག་ཏུ་བཅུག་དེ་ཧོམ་ལ་གཤེགས་སུ་གསོལ། བོན་དཔེ་རྣམས་འགའ་ཞིག་ཆབ་ལ་སྦྱངས། འགའ་ཞིག་ཞུགས་ལ་གསོལ། འགའ་ཞིག་སར་བཞུགས་པར་གསོལ་ལོ། འགའ་ཞིག་དྲི་གཞོན་ལ་སྤྱན་དྲང་བར་བྱའོ།།\n10 《中国文物报》 2011年9月23日4版\n11 སྤྱི་ལོ2013ལོར་མངའ་རིས་སེང་གེ་ཁ་འབབ་ལ་སྐོང་ཚོགས་གནང་བའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ལུད་ཧོད་ཡོན་གྱིས་གནང་བའི་དཔྱད་གླེང་། 中国科学院地质与地球物理研究所研究员吕厚远教授在2013年阿里地区象雄文化研讨会上宣读的题为《古如加木寺出土“食物残渣”的成分鉴定——茶叶与青稞》论文。