བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཚེ་དཔལ། ཡོང་ཁུངས།ངེད་དྲ་བ། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༢ལོའི་ཟླ་བ་༠༡ཚེས་༡༠ཉིན།\nནི་རྒྱལ་ནང་གི་བོད་དང་འབྲེལ་བའི་རྡོ་རིང་ཡིག་ཆ་དང་ཅོང་དྲིལ་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་མྱུར་སྐྱོབ་དང་རྒྱུན་འཛིན། བསྡུ་སྒྲིག་དང་ཞིབ་འཇུག །པར་བསྐྲུན་བྱེད་པ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ནས། ལོ་བཅུའི་རིང་ལ་རང་རྒྱལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་དང་ཅོང་དྲིལ་ཡིག་ཆར་ཡོངས་སུ་ཞིབ་བཤེར་བགྱིས་ནས། ཐོ་འགོད་དང་པར་རིས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཀབ་བཤུས་（拓片）སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་དེ་ཉམས་ཉེས་ཐེབས་ཟིན་པའམ་ཐེབས་སླ་བའི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་རྩ་ཆེན་འདི་དག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། དེ་བརྒྱུད་ནས་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་བྱ་བཞག་ལ་གཞོགས་འདེགས། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྣ་མང་རིག་གནས་དེ་སྔར་ལས་དར་སྤེལ་དང་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་བར་འབད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཁོང་གི་སྣེ་ཁྲིད་འོག་རང་རྒྱལ་གྱི་པེ་ཅིང་དང། བོད་ལྗོངས། མཚོ་སྔོན། སི་ཁྲོན། ཀན་སུའུ་སོགས་སུ་གནས་པའི་བོད་ཡིག་གི་རྡོ་རིང་ཡིག་ཆ་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གླེགས་བམ་ལྔ་ཙམ་གྲུབ་པར་བྱས་ཡོད།\n2. ཀྲུང་ཧྭ་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ལས་གཞིར་ཞུགས་པ། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བར་སྲིད་ཇུས་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ལ། བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་བསྡུ་སྒྲིག་དང་པར་བསྐྲུན་བྱ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ། རྒྱུད་འཛིན། དར་སྤེལ་གཏོང་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་ཀྲུང་ཧྭའི་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ལས་གཞི་སྤེལ་ནས་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་རྙིང་བསྡུ་སྒྲིག་པར་སྐྲུན་བྱ་བའི་ལས་ཀ་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས། དེར་ཁོང་གིས་ཀྲུང་ཧྭ་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་གཞུང་ལས་ཁང་གི་རྒྱུན་ལས་ཀྲུའུ་རེན་གཞོན་པའི་འགན་འཁུར། ད་ལྟའི་བར་《ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་བཀའ་འབུམ》དང《པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་གསུམ་འབུམ》《རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་གསུང་འབུམ》《མར་མི་དྭགས་ཀྱི་གསུང་འབུམ》《འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ》སོགས་གསུང་འབུམ་པོད་2000ལོར་པར་སྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ཤིང་། ལས་གཞི་འདིས་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་རྙིང་ཁྲི་ལྷག་བསྡུ་སྒྲིག་པར་བསྐྲུན་གནང་འཆར་འདུག །3. གཙོ་སྐྱོང་གནང་བའི་ལས་གཞི་གཞན་དག །《ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཚུན་ནས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་ཀྲུང་དབྱང་སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཚགས་སྒྱུར་སྒྲིག》ཅེས་པའི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཤིང་། ལས་གཞི་འདི་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཐེབས་རྩའི་བདུན་ལྔའི་འཆར་བཀོད་ཀྱི་གཙོ་གནད་ཚན་ཞིབ་རྣམ་གྲངས་གི་གྲས་སུ་ཚུད་ལ། ད་ལྟ་དེབ་ཡོངས་སུ་པར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། 《ཀྲུང་ཧྭ་མིན་གོའི་བོད་དོན་གསལ་བའི་མེ་ལོང》ཞེས་པའི་བསྡུ་སྒྲིག་གི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཤིང་།དེབ་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་དོན་གཅོད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་བརྒྱད་ལྔའི་འཆར་གཞིའི་གཙོ་གནད་ཚན་ཞིབ་རྣམས་གྲངས་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་དེབ་ཡོངས་སུ་པར་སྐྲུན་བྱས།\nཁོང་གིས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལས་ཀའི་ཞོར་དུ་བོད་ལྗོངས་རིག་གནས་སྲུང་སྤེལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་གསུམ་པའི་ལས་འཛིན། ཀྲུང་ཧྭ་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཀྱི་ཆེད་མཁས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཁོངས་མི། ཀྲུང་ཧྭ་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཀྱི་བསྡུ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན། མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་པཎ་ཆེན་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་གདན་ཞུས་ཆེད་མཁས་པ། ཆིན་ཧྭ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འཛུགས་སྐྲུན་སློབ་གླིང་གི་གདན་ཞུ་ཆེད་མཁས་པ་བཅས་ཆེད་མཁས་ཀྱི་ལས་འགན་བཞེས་ཡོད།3. 《ཀྲུང་ཧྭ་མིན་གོའི་བོད་དོན་གསལ་བའི་མེ་ལོང》（བསྡུ་སྒྲིག་ཚོགས་མི།）དེབ་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་དོན་གཅོད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་བརྒྱད་ལྔའི་འཆར་གཞིའི་གཙོ་གནད་ཚན་ཞིབ་རྣམས་གྲངས་ཡིན་ལ། 2008ལོའི་ཟླ་10པར། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་པར་དུ་བཏབ། 2011ལོར་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་དོན་གཅོད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་སྐབས་གཉིས་པའི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་དཔྱད་འབྲས་ལས་དཔེ་དེབ་རིགས་ཀྱི་ཨང་དང་པོའི་བྱ་དགའ་ཐོབ།\n1. 《རྒྱ་ནག་རྟོགས་ལྡན་བྱང་ཆུབ་འཕགས་དབང་དང་རྒྱ་ནག་མ་ཎིའི་རིག་གནས་སྤྱི་བཤད》 （དེབསྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན། ） 2012ལོའི་ཟླ་12པར་མི་རིགས་དཔེ་\n2. ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཚུན་ནས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་ཀྲུང་དབྱང་སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཚགས།（དེབ་བདུན། བསྒྱུར་སྒྲིག་ཚོགས་མི།） དེབ་འདི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཐེབས་རྩའི་བདུན་ལྔའི་འཆར་བཀོད་ཀྱི་གཙོ་གནད་ཚན་ཞིབ་རྣམ་གྲངས་གི་གྲས་སུ་ཚུད། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་འགྲེལ་\nསྤེལ་བྱས། 1999ལོར་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཐེབས་རྩའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་གྲུབ་འབྲས་ཨང་གསུམ་པ་ཐོབ། 2010ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་བྱ་དགའ་ལས་རྨང་གཞིའི་ཡིག་ཚགས་སྐོར་གྱི་བྱ་དགའ་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ།


Life and Culture on the Tibetan Plateau - Rdo rje don 'grub's (b. 1985) Collection\nRdo rje don 'grub's (b. 1985) Collection\nRta rgyugs,asubdivision of Rka phug Administrative Village, isafarming village located in Khams ra Town,Gcan tsa CountyTown, Rma lho Tibetan Autonomous Prefecture, Qinghai Province, PR China. In 2010, there were 15 Han Chinese households and 18 Tibetan households in Rta rgyugs Village. The total population was 175 residents (33 households). Most Han Chinese residents were fluent in Tibetan and communicated in Tibetan with local Tibetan villagers.\n་ཕུག་སྡེ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྟ་རྒྱུགས་སྡེ་བ་ནི་ཞིང་ལས་གཙོ་བོར་གཉེར་བའི་བོད་སྡེ་ཞིག་ཡིན་ལ།དེ་ནི་ཁམས་ར་གྲོང་བརྡལ་དུ་ཆགས་ཤིང་གཅན་ཚ་རྫོང་མཁར་དང་བར་ཐག་སྤྱི་ལེ་༣༥ ལྷག་ཡོད།གཅན་ཚ་རྫོང་ནི་ཀྲུང་གོའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྫོང་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ༢༠༡༠ལོར་རྟ་རྒྱུགས་སྡེ་བར་བསྡོམས་པས་ཁྱིམ་ཚང་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་ཡོད་ལ། དེའི་གྲས་སུ་ཁྱིམ་ཚང་བཅོ་ལྔ་ནི་རྒྱ་རིགས་ཡིན་པ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་བཅོ་བརྒྱད་བོད་རིགས་ཡིན།རྒྱའི་མི་ཁྱིམ་ཕལ་ཆེ་བས་བོད་སྐད་བཤད་ཤེས་པ་དང་དུས་རྒྱུན་དུ་བོད་སྐད་བཀོད་སྤྱོད་བྱས་ནས་སྡེ་བའི་ནང་གི་བོད་མི་ཚོར་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད། ད་ལྟ་རྟ་རྒྱུགས་སྡེ་བར་འདུས་སྡོད་བྱེད་པའི་མི་གྲངས་ ༡༧༥ཡིན།\n尕布大九村位于坎布拉镇西北部，距尖扎县城 35公里。尖扎县是中国青海省黄南藏族自治州四个县之一。 2010年，大九村共有33户，共有175人，其中汉族15户，藏族18户。大多数汉族户都精通藏语，他们用藏语与村里的藏族交流。\nIn addition to barley and wheat, Rta rgyugs villagers cultivate beans, potatoes, onions, tomatoes, garlic, zucchini, carrots, eggplant, corn, and cabbage. They also grow apples, peaches, pears, and apricots. Rta rgyugs villagers earn cash by collecting and selling caterpillar fungus, doing construction work, selling fruit, raising and selling pigs, selling produce from greenhouses, driving tractors, and so on. Most families own cows for milk.\nརྟ་རྒྱུགས་སྡེ་བའི་གྲོང་མི་ཚོས་གྲོ་དང་ནས་མ་གཏོགས་སྲན་མ་དང་། ཞོག་ཁོག ཙོང་། ཀྲོ་མ་ཀྲུ། སྒོག་པ། ཚལ་ཀྭ། ལ་སེར། ཆེ་ཙི། མ་རྨོས་ལོ་ཏོག ཚོད་དཀར་བཅས་འདེབས་འཛུགས་བྱེད་ཅིང་། ད་དུང་སིལ་ཏོག་གི་རིགས་ལ་ཀུ་ཤུ་དང་། ཁམ་བུ། ཤིང་ཏོག་ལི། མངར་ཁམ་སོགས་ཀྱང་འདེབས་འཛུགས་བྱེད། སྡེ་མི་ཚོའི་ཡོང་སྒོ་ནི་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་ཉོ་བསྡུ་དང་། ཨར་འདམ་ཞོར་ལས། སིལ་ཏོག་གི་ཉོ་ཚོང་། ཕག་གསོ་བ། སྔོ་ཚོད་འདེབས་པ། འདྲུད་འཐེན་འཕྲུལ་འཁོར་སོགས་ལ་བསྟེན་ནས་འཚོལ་གྱིན་ཡོད། གཞན་ཡང་ཁྱིམ་ཚང་མང་ཆེ་བས་སྒོ་ཕྱུགས་རེ་གསོས་ནས་འོ་མ་བཞོ་བ་ཡིན།\nRdo rje don ‘grub (b.1985) recorded 24 songs in June and July 2010 in Rta rgyugs Village. Bde skyid mtsho (b.1966) sang 17 songs and Dkar mo skyid (b.1970) sang7songs. Such songs are traditionally sung during archery competitions, Glu rol Festival, on the night of ‘cham rituals, and Lo sar ‘Tibetan New Year’.\nརྡོ་རྗེ་དོན་འགྲུབ་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ལོའི་ཟླ་དྲུག་པ་ནས་བདུན་པའི་བར་དུ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གཅན་ཚ་རྫོང་ཁམས་ར་གྲོང་བརྡལ་རྐ་ཕུག་སྡེ་བར་བདེ་སྐྱིད་མཚོ་དང་དཀར་མོ་སྐྱིད་ཀྱིས་བླངས་པའི་གླུ་འདི་དག་སྒྲ་བླངས་པ་ཡིན།སགླུ་གཞས་བསྡོམས་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་ལ།དེའི་ནང་བདེ་སྐྱིད་མཚོ་ཡིས་བླངས་པའི་གླུ་བཅུ་བདུན་དང་།དཀར་མོ་སྐྱིད་ཀྱི་གླུ་བདུན་ཡོད།གླུ་འདི་དག་ནི་དུས་རྒྱུན་བོད་ཀྱི་མདའ་སྟོན་དང་གླུ་རོལ། འཆམ་གྱི་དགོང་མོ། ལོ་གསར་སྐབས་སོགས་སུ་ལེན་པ་ཡིན།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 1. དམངས་གླུ་དང་པོ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song2དམངས་གླུ་གཉིས་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song3དམངས་གླུ་གསུམ་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song4དམངས་གླུ་བཞི་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song5དམངས་གླུ་ལྔ་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song6དམངས་གླུ་དྲུག་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song7དམངས་གླུ་བདུན་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 8 དམངས་གླུ་བརྒྱད་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song9དམངས་གླུ་དགུ་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 10 དམངས་གླུ་བཅུ་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 11 དམངས་གླུ་བཅུ་གཅིག་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 12 དམངས་གླུ་བཅུ་གཉིས་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 13 དམངས་གླུ་བཅུ་གསུམ་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 14 དམངས་གླུ་བཅུ་བཞི་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 15 དམངས་གླུ་བཅོ་ལྔ་བ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 16 དམངས་གླུ་བཅུ་དྲུག་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Bde skyid mtsho. Folk song 17 དམངས་གླུ་བཅུ་བདུན་པ། གཞས་མཁན། བདེ་སྐྱིད་མཚོ།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song 1 དམངས་གླུ་དང་པོ། གཞས་མཁན།དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song2དམངས་གླུ་གཉིས་པ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song3དམངས་གླུ་གསུམ་པ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song4དམངས་གླུ་བཞི་བ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song5དམངས་གླུ་ལྔ་བ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song6དམངས་གླུ་དྲུག་པ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།\nSinger: Dkar mo skyid. Folk song7དམངས་གླུ་བདུན་པ། གཞས་མཁན། དཀར་མོ་སྐྱིད།


ཁ་བརྡ། | རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བམ།\nའདིར་བརྗོད་པའི་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ནི་སྐྱབས་བཅོལ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་“རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་ཡིན། འདིར་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་འབོད་དོན་ནི་བོད་ནང་ལ་འདི་ལྟར་གྲགས་ཆེ་བས་ཡིན། ཐ་སྙད་ཅིག་བོད་ནང་ལ་གྲགས་ཆེ་དུས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་འབོར་དེ་ན་མང་བ་ནི་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། “རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་པའི་འབོད་སྟངས་འདི་ལ་རྒྱུ་མཚན་རེ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཤིང་། ཐ་སྙད་ལ་རྒྱུ་མཚན་གལ་ཆེ་བ་ཡང་བདེན་མོད། རྒྱུ་མཚན་ལས་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གལ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་ཡོད་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་ཉུང་དུས་ཐ་སྙད་དེ་ལ་གསོན་སྟོབས་ཆུང་རྟགས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་མི་དག་ན་ཡང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་མང་དུས་ཐ་སྙད་དེ་གསོན་པོར་གནས་ཡོད་པ་རེད།\nདེང་སང་མི་རྣམས་ཀྱི་ངག་ལ་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི་རྗོད་ངག་ཅིག་ནི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ཅིང་། སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མི་བྱེད་གཉིས་ཀས་བརྗོད་ལ། དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་མི་གཏོང་གཉིས་ཀས་བརྗོད། ང་ཚོའི་ཁ་ཏོན་མང་པོ་ཞིག་དེ་ལྟར་ཡིན། དེའི་ནང་དོན་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་ལ་དེའི་ནང་དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་ངེས་པ་ཡང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ནི་ཁ་ཏོན་མིན་པར་བསྒྲུབ་བྱ་ཞིག་ཡིན། བསྒྲུབ་པའི་སྔོན་འགྲོ་ནི་དེའི་ནང་དོན་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་གོ་བ་ལེན་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེ་གོ་བ་ལེན་པར་རྩོམ་སྐབས་དེ་ནི་ངག་ནས་བརྗོད་པ་ལྟར་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན་པར། ཅི་ཞིག་ནི་རིག་གནས་ཡིན་པ་དང་། དེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན། སྲུང་སྐྱོབ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དྲི་བའི་ཕྲེང་བ་རིང་པོ་ཞིག་བསྣར་ནས་ཡོང་།\nང་རང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཚེ་བསྐྱལ་དང་སྐྱེལ་བཞིན་པར་བརྟེན། རྒྱུན་དུ་རིག་གནས་ཀྱི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་རེ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། ལོ་ངོ་ཉེར་བདུན་གྱི་སྔོན་ལ་བདག་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་སྐབས། རྡ་རམ་ས་ལའི་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བརྗོད་གཞི་འདིའི་སྟེང་ལ་གཏམ་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་ཡིན། གཏམ་བཤད་དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་དེ་དང་། སྐབས་དེར་བོད་ནང་གི་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་གོ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ནས་རིག་གནས་གོ་བ་ལེན་སྟངས་དེ་གཉིས་བསྲེས་ནས་བཤད་ཡོད། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉེར་བདུན་གྱི་རིང་ལ་རིག་གནས་གི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་ཞིབ་འཇུག་མ་བྱས་ཀྱང་། དེའི་ཐད་ལ་རྒྱུན་དུ་དོ་སྣང་དང་བསམ་བློ་བཏང་བ་ཡིན།\nལོ་གཉིས་ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ། ཕྱི་རྒྱལ་ན་ཡོད་པའི་དགུ་ཆུ་སྐད་ཚོམ་གྱི་ཁ་འགོ་བས་ང་ལ་བརྗོད་གཞི་གང་རུང་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་གཏམ་བཤད་ཅིག་བྱེད་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་སོང་བ་ལྟར། འདི་ནི་ང་རང་གི་རིག་གནས་གི་སྐོར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ཐར་ཐོར་རྣམས་ལྷུ་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཉན་མཁན་རྣམས་ལ་གྲོས་འདེབས་སུ་འབུལ་བའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་རེད་བསམས་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཏེ། ༢༠༡༤ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ རེས་གཟའ་ཉི་མའི་ཨ་རིའི་ནིག་ཡོག་གི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ པའི་སྟེང༌། ངས་༼རིག་གཞུང་(གནས)་སྲུང་སྐྱོབ་བམ་༽ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞི་ལས་འཕྲོས་ནས་གཏམ་བཤད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན། ཉན་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་དེ་ལ་དྲི་བ་དང་དགོངས་འཆར་གང་མང་ཞིག་གནང་བ་དེ་དག་གིས་བརྗོད་གཞི་འདི་མུ་མཐུད་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་མི་ཆུང་བ་ཞིག་བྱུང་།\nགཏམ་བཤད་བྱས་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དགུ་ཆུ་སྐད་ཚོམ་གྱིས་ངའི་གཏམ་བཤད་དེ་ཡིག་ཐོག་ལ་ཕབ་ནས་ང་ལ་གནང་སོང་། དེ་གཞིར་བཞག་ནས་ད་བར་དུ་བསམ་ཞིབ་ཡང་ཡང་བྱས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་ཡི་གེར་བཀོད་ནས་རྩོམ་འདི་གྲུབ། འདི་གྲུབ་ནས་ཅང་མ་འགོར་བར་བདག་རྒྱ་གར་ལ་སྐོར་སྐྱོད་ཅིག་བྱེད་སྐབས། བདག་གི་གྲོགས་རྙིང་། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ནས་བདག་ལ་གཏམ་བཤད་ཅིག་གི་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་ལྟར། ཡང་སྐྱར་བརྗོད་གཞི་གཅིག་པ་འདིའི་སྟེང་ལ་གམ་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་དང་། དེ་ནས་ཝ་ར་ན་སིའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་མཐོ་སློབ་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་ཡང་སྐྱར་གཏམ་བཤད་འདི་སྐྱར་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་ཡིན། གཏམ་བཤད་དེ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཉན་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་དྲི་བ་འདོན་མཁན་དང་དགོངས་འཆར་འདོན་མཁན་འགའ་རེ་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དོན་གནད་འགའ་རེ་ཇེ་གསལ་དུ་ཡོང་བར་ཕན་ཐོགས་མི་ཆུང་བ་བྱུང་བ་ལ་བདག་གིས་འདིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་གི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་དགུ་ཆུ་སྐད་འཕྲིན་ཚོགས་པས་ང་ལ་གཏམ་བཤད་དེ་བཀོད་སྒྲིག་གནང་བ་དང་། ངའི་གཏམ་བཤད་དེ་ཡིག་འབེབས་གནང་བ་ནི་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། ངས་དགུ་ཆུ་སྐད་འཕྲིན་གྱི་ཁ་འགོ་བ་དང་ཡིག་འབེབས་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\nསྲོལ་རྒྱུན་དུ་རིག་གནས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆེ་ལ་ཡིག་རྨོངས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆུང་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན། དགོན་སྡེ་ནས་ཐོས་བསམ་བྱས་ནས་ཐོན་པའི་མཁས་པ་སྟེ། དེང་སང་གི་སློབ་གསོ་མྱངས་མ་མྱོང་བའི་མཁས་པ་ཞིག་ལ་རིག་གནས་ཟེར་བ་ཅི་རེད་ཅེ་ན་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཟེར་བ་དེ་ལ་གོ་རྒྱུ་ལས་གཞན་པ་ལ་གོ་མི་སྲིད། ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ་བྱོན་པའི་མཁས་པ་དཔང་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་(1276-1342)རིག་གནས་ཕྱོགས་བསྡེབས་ཞེས་པ་རྩོམ་སྐབས་ཀྱང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཟེར་བ་འདི་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་ལ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་ལ་འདས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མཁས་པ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་(1914-1993)ལགས་ཀྱིས་བོད་ལ་རིག་གནས་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་དེ་མ་གཏོགས་གཞན་ཅང་གསུངས་མེད།\nས་པཎ་སྐབས་སུ་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བའི་སྒྲོམ་གཞི་འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིན་པ་མ་ཟད་ནང་དོན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རིམ་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་ལ་བོད་ཀྱི་ནང་དོན་ཇེ་མང་དུ་སོང་ནས་རྒྱ་གར་དང་བོད་འདྲེས་མ་ཡིན། དཔེར་ན། རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔའི་ནང་ཚན་སྒྲ་རིག་པ་བཤད་དུས། ཐོག་མའི་དུས་སུ་ལེགས་སྦྱར་སྐར་གྱི་སྒྲ་རིག་པ་དེ་བཤད་ན་ཡང་། ཕྱིས་སུ་བོད་རང་གི་སྒྲ་རིག་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན། སྔོན་མ་བོད་རང་ལ་སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་ཟེར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་མེད་ན་ཡང་ཕྱིས་སུ་མཁས་དབང་དུ་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ལགས་ནས་ཁོང་གི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་འགྲེལ་བའི་ནང་དུ་བོད་རང་གི་སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་འདོན་ཐབས་གནང་ཡོད། བཟོ་རིག་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་ལྷག་པར་དུ་དེ་ལྟར་ཡིན། བྲིས་འབུར་གྱི་ལྷ་སྐུ་བཞེངས་སྟངས་དང་པོ་རྒྱ་གར་དང་བལ་པོ་ནས་ཡོང་བ་ཡིན་ན་ཡང་། རྗེས་སུ་བོད་རང་གི་བཞེངས་ལུགས་ཤིག་གྲུབ་ནས་སྨན་ལུགས་མཁྱེན་ལུགས་ཟེར་བའི་རྟེན་བཞེངས་བྱེད་ལུགས་འདྲ་མིན་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།\nས་པཎ་གྱི་སྔོན་ལ་རིག་གནས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་བྱུང་ཡོད་ན་ཡང་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལ་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་མིན་པ་འདྲ། རིག་གནས་ལས་གཙུག་ལག་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་མེད་དམ་སྙམ། ཐ་སྙད་འདི་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་འདྲ་ཡང་མིང་འདི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་བློ་ལ་འཇུག་པོ་ཞིག་རྙེད་དཀའ།\nགཙུག་ལག་ཟེར་བ་འདིའི་གོ་དོན་མི་གསལ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་འཇུག་ཡུལ་ཡང་དེ་འདྲའི་གསལ་པོ་ཞིག་མིན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བེ་དཀར་གཡའ་སེལ་དུ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་རྣམས་“གཙུག་”དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམས་་ “ལག་”ཏུ་གྲགས་ཚུལ་དང་། འཇམ་དཔལ་གྱི་“གཙུག་”ནས་བཏོན་ཏེ་ལྷ་མོ་རྣམ་རྒྱལ་མའི་“ལག་”ཏུ་བཞག་པས་གཙུག་ལག་སོགས་སྒྲ་བཤད་རྒྱག་ཚུལ་དུ་མ་དྲངས་ཡོད། ད་དུང་ཁོང་གིས་རིག་གནས་བྱེ་བྲག་པ་རྩིས་ཀྱི་གཙུག་ལག་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་འཇུག་ཚུལ་ཡོད་པ་ཡང་བཀོད་ཡོད། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་ལ་དུ་འདིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སྡེ་སྣོད་དམ་གསུང་རབ་ཅེས་བཞག་ཡོད་ཅིང་། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཞེས་བཀོད་ཡོད།\nརིག་གནས་དང་འབྲེལ་ནས་རིག་གཞུང་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་དག་ནས་མཚན་ཉིད་གསལ་པོ་ཞིག་རྙེད་དཀའ། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་རིག་གནས་ཀྱི་གཞུང་ཟེར་བ་ཙམ་ལས་ཅི་ཡང་མེད། ང་རང་ལ་མཚོན་ན། ལུང་འདྲེན་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་རིག་ཚན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་གོ་རིམ་དང་ལྡན་པར་སྟོན་པ་ལ་རིག་གཞུང་ཞེས་གོ་བ་བླངས་ནས་བསྡད་པ་དང་། གཞན་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་གོ་བ་ལེན་གྱི་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རིག་གཞུང་ཞེས་བརྗོད་དུས་འོག་ཏུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་དོན་རྒྱ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལ་གོ དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གླུ་གར་འཁྲབ་སྟོན་ལ་རིག་གཞུང་འཁྲབ་སྟོན་ཟེར། རིག་གནས་ཀྱི་ཐ་སྙད་སྦྱོར་སྟངས་འདི་བོད་རང་གི་སྦྱར་སྟངས་ཤིག་མིན་པར། དབྱིན་ཡིག་གི་Culture ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེའི་གོ་དོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་དྲངས་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།\nད་དུང་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡང་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ན་ཡང་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོར་སོང་ནས་མི་མང་པོས་གོ་དོན་རྟོགས་པ་ཞིག་མིན་པ་འདྲ། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གི་རང་རྣམ་གྱི་ནང་དུ་ཁོང་གི་རྩ་བའི་བླ་མ་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཚང་གིས་དཔྱི་ས་བློ་གྲོས་ཚང་ལ་རིག་ལ་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་གཞུང་འདིའི་འཇུག་ཡུལ་ཅི་ཡིན་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། དཔྱི་ས་བློ་གྲོས་ཚང་གིས་རྒྱུ་མཚན་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ས་མཐའ་དགོས་ཚུལ་གྱི་བཀའ་མོལ་བྱུང་ཚུལ་ཞིག་བཀོད་འདུག འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཚང་ལྟ་བུའི་མཁས་ཆེན་ཞིག་གིས་ཀྱང་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བཀའ་འདྲི་གནང་དགོས་དུས་ཐ་སྙད་འདིའི་གོ་དོན་ཡོངས་གྲགས་ཤིག་མིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ཚིག་མཛོད་དེའི་ནང་ལ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་འདི་བྱུང་མེད། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་རང་རྐྱ་འཕེར་བ་ཞིག་གི་ཚུལ་དུ་བྱུང་མེད་ན་ཡང་། གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་སྐབས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པ་འདི་བྱུང་ཡོད།\nས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་ཡོད། ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ན་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་དང་དྲུག་ཅུ། བདུན་ཅུ་བཅས་ཀྱི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་རྒྱ་གཞུང་གི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་དག་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཉུང་མཐའ་བརྒྱ་ཆའི་བཞི་བཅུ་ནི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་སྟེ། མར་ཁེ་སི་དང་ལེ་ཉིན། མའོ་ཙེ་ཏུང་སོགས་དམར་ཕྱོགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་བརྗོད་པའི་གསུང་རྩོམ་དང་། དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པའི་དཔེ་དེབ་ཡིན་ལ་། དེ་དག་གི་ནང་དུ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་རྒྱུན་མཐོང་དུ་བྱུང་ཡོད།\nཐ་སྙད་འདི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་理论(Lilun)ཟེར་བ་འདི་དོན་བསྒྱུར་བྱས་ནས་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་། 理 ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་གཏན་ཚིགས་ལ་འཇུག་ཅིང་། 论 ནི་དོན་དག་ཅིག་གམ་གནས་ཤིག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པས་བོད་སྐད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པ་འདི་ཧ་ཅང་འབྱོར་བ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱ་སྐད་ནས་ཡོང་བའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་དོན་རྒྱ་ནི་བོད་རང་ལ་ཡོད་པའི་གོ་དོན་ལས་ཇེ་ཆེར་སོང་ཡོད། བོད་སྐད་རང་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་སྐབས་སུ་ཡང་ས་མཐའ་མེད་པའི་རིག་གཞུང་གི་དོན་རྒྱ་ལས་ཆེ། དེས་རིག་ཚན་བྱེ་བྲག་པའི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་བར་སྟོན་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དེ་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཏན་འབེབས་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་ནས་བྱུང་བའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལྟ་གྲུབ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མ་ཟད་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཀྱང་གཏན་ལ་འབེབས་ཀྱི་ཡོད།\nརིག་གནས་དང་རིག་གཞུང་། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས། གཙུག་ལག་བཅས་ཀྱི་གོ་དོན་མཚུངས་མི་མཚུངས་ཇི་ལྟར་ཡང་། དེ་རྣམས་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་འགའ་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། ༡། ཚང་མ་ཡིག་ཐོག་ན་ཡོད་པ་དང་། ༢། དེ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་ཟེར་བ་ཞིག་བསྟེན་དགོས་པ་དང་། ༣། ལྟོ་གོས་འཚོལ་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩོལ་བ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་ཚོད་བཀོལ་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་སྦྱོང་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་སྦྱོང་དགོས་པ་བཅས་ཡིན། གཙུག་ལག་ཁང་ཟེར་བ་དེ་ནི་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་བསྟི་གནས་ཤིག་ལ་གོ་བའི་གོ་སྐབས་མང་ན་ཡང་། སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཡིག་ཐོག་ན་ཡོད་པའི་ཤེས་ཡོན་རྣམས་བཞུགས་ས་དང་དེ་དག་སྦྱོང་ས་སྟེ། དེང་སང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཟེར་བ་དང་སློབ་གྲྭ་ཟེར་བའི་ཚབ་ཏུ་ཡིན་ཡང་སྲིད་པ་རེད།\nདུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་ལ་བོད་ཁམས་ཡོངས་ལ་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོ་བྱུང་རྗེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་བ་དང་མཚུངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ནང་ལ་ཐ་སྙད་གསར་བ་གང་མང་བྱུང་བ་དང་། རིག་གནས་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་wenhua (文化)ཡི་གོ་དོན་ཞུགས་ནས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་ཡོད། ༡༩༥༤ ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཐ་སྙད་གསར་བསྒྲིགས་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དང་བོད་ཡུལ་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་རྗེས་བསྒྲིགས་པའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་དང་པོ་དེ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ Wenhuaཡི་སྐད་དོད་དུ་ “རིག་གཞུང་”ཞེས་སྦྱར་ཡོད། ཐ་སྙད་ཀྱི་མཁན་པོ་དེས་ “རིག་གཞུང་”ཞེས་ཐ་སྙད་འདི་མཁྱེན་ན་ “རིག་གནས་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་མི་མཁྱེན་པ་མི་སྲིད་ཀྱང་། རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ལ་དབང་ཚར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་མ་སྦྱར་བ་ཡིན་སྲིད།\nཡིན་ན་ཡང་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་མི་ཤེས་ཀྱང་དེ་ནས་ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་ཚིག་མཛོད་དེའི་བམ་པོ་གཉིས་པ་བསྒྲིགས་པའི་ནང་དུ་Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་རིག་གནས་ཞེས་སྦྱར་ཡོད། རིག་གནས་ཞེས་པའི་མིང་འདི་རྒྱ་ཡིག་གི་ Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་སྦྱྲར་ནས་རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་བརྡ་དེའི་གོ་དོན་ཡང་ཞུགས་པས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་བྱུང་། ཐ་སྙད་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་དེ་བསྒྲིགས་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་བཅུ་དགུའི་རྗེས་ཀྱི་༡༩༧༣ ལོར་སྒྲིག་འགོ་བརྩམས་པའི་དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ནང་ལ་རིག་གནས་ཞེས་པ་འདི་ལ་གོ་དོན་གསར་རྙིང་གཉིས་ཞུགས་ཚར་བ་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མངོན་ཡོད།\n“1. རིག་པའི་གནས་ཞེས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པ་སྟེ། གནའ་དཔེར་རིག་གནས་ཞེས་པ་ནི། བཟོ་རིག་པ་དང་གསོ་བ་རིག་པ། སྒྲ་རིག་པ། གཏན་ཚིགས་རིག་པ། ནང་དོན་རིག་(ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་)སྟེ་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་། སྐར་རྩིས་དང་སྙན་ངག མངོན་བརྗོད། སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར་སྟེ་རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་བཅས་བསྡོམས་པའི་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་ཞེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན། 2. ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་གསུམ་གྱི་ནང་གི་རིག་གནས་ནི། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། སློབ་གསོ་དང་ཚན་རིག རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་སོགས་བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ལ་ཟེར།…”\nགོ་དོན་1. ནི་ང་ཚོས་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་པ་དང་། གོ་དོན་ 2. ནི་དེ་སྔའི་བོད་རང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་མེད་ཅིང་རྒྱ་ཡིག་གི་wenhuaཟེར་བ་དེའི་གོ་དོན་ཞུགས་པ་དེ་ཡིན། གོ་དོན་དེ་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་ཞེས་ཁྱབ་ཁོངས་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེང་སང་ཡང་བོད་ནང་གི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་སུ་འདི་གསུམ་ལ་ “ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་”ཞེས་ཚིག་བསྡུས་ཀྱིས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།\nདག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་སུ་གསལ་པ་ལྟར། སྐབས་འདིའི་རིག་གནས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ “དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་”དང་ “བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་”ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ཡིན་པས། རིག་གནས་ཀྱི་དོན་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ནས་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ནི་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཡང་ཤས་ཙམ་ཞིག་ལས་མིན།\nའདི་འདྲའི་དོན་ཁོངས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཅན་གྱི་རིག་གནས་ལ་བློ་ངོར་གསལ་ཐིང་ངེར་འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཚིག་གཅིག་ཅན་ཞིག་འཇོག་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན། རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཡང་རྒྱ་ཡིག་རང་སྟེང་ན་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པའི་གོ་དོན་དེ་མིན་པར་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་འགོ་སྟོད་ལ་དབྱིན་ཡིག་གི་culture ཞེས་པ་དེའི་གོ་དོན་ཚུར་དྲངས་པར་བཤད། ནུབ་ཕྱོགས་ལ་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་ནང་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་པའི་རིག་ཚན་འདི་དར་ནས་བཟུང་ cultureཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིའི་གོ་དོན་ལ་རྩོད་གླེང་ཡུན་རིང་བྱས། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་གྲངས་ ༦༠ ཙམ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། མཐར་ཐུག་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་ཚུལ་དང་། སྤྱོད་ལམ། ཅི་ཞིག་བསྐྲུན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་རྒྱུ་བཅས་གསུམ་ལ་བསྡུས་པར་བཤད།\nculture གྱི་སྐད་དོད་དུ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ལེགས་བྱང་ཟེར་བ་ཞིག་རྒྱ་གར་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རིག་གཞུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དང་གདམ་ངའི་ཚུལ་དུ་སྦྱར་ཡོད། ཝ་ར་ཎ་སིའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་སྤྱི་ཟུར་བ་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་བསམ་གཏན་ལགས་ནས་ལེགས་བྱང་ནི་སཾསྐྲིཏི་ཞེས་པ་འདིའི་ཚིག་དོན་གྱི་འབབ་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ཅིང་། འདི་ནི་དབྱིན་ཡིག་གི་ culture ཡི་ནང་དོན་འདྲེན་ཐུབ་པའི་སྒྲ་ནུས་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་སྟབས། རྒྱ་ཡིག་གི་文化ཞེས་པའི་གོ་དོན་དང་ཧ་ཅང་ཉེ་མཚུངས་ཡིན།\nསྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་ཚུལ་དང་། སྤྱོད་ལམ། ཅི་ཞིག་བསྐྲུན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་རྒྱུ་བཅས་གསུམ་ལ་བསྡུས་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ཡིན་ན་ཡང་འདྲ། ཡང་ན་རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ནས་བྱུང་བའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་གོན་དོན་དེ་ཡིན་ན་ཡང་འདྲ། དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་ཁོངས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་ནས་ང་ཚོའི་བློ་ངོར་རིག་གནས་ཞེས་པ་དེའི་གོ་དོན་གསལ་ཐིང་ངེ་བ་ཞིག་འབབ་མི་ཐུབ། ལྷག་པར་དུ་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་སྐབས་འདས་དུས་བྱུང་ཞིང་གྲུབ་པ་ཞིག་ད་ལྟ་དུས་དང་མ་འཚམས་ཏེ་གནས་དཀའ་བར་གྱུར་བ་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པ་དེ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་གོང་གི་གོ་དོན་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་ལ་དབྱེར་མེད་དུ་འཇུག་ཐུབ། སྐབས་འགར་ཐ་སྙད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད་ལས་འཇུག་ཡུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ན་གོ་དོན་ཇེ་གསལ་ལ་འགྲོ་བར་ཕན་པས། ང་ཚོས་རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ཡི་གོ་དོན་ཅན་གྱི་བོད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཅིག་བྱས་ན་དེའི་གོ་དོན་ཅུང་ཙམ་ཇེ་གསལ་དུ་འགྲོ་ཐུབ།\nརྒྱ་ཡིག་གི་ wenhuaཡི་གོ་དོན་ཅན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་འཚོལ་སྐབས་ང་ཚོའི་སེམས་ལ་འཁོར་ཡོང་བ་དང་པོ་ནི་ “རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལས་ཆེ། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་སྟེ། གཏོར་རྒོལ་བྱ་ཡུལ་ནི་ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་བོ་དེ་ཙམ་མིན་པར། དེ་ལས་དོན་རྒྱ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ཆེ་བའི་ “རྙིང་པ་བཞི་”ཟེར་བ་སྟེ། བསམ་བློ་（思想 སྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་སྔོན་གྱི་རྒྱ་ནག་ཁུང་ཙི་ནས་བཟུང་སྟེ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་བར་དུ་མི་ལ་བླང་དོར་གྱི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པ་ཆ་ཚང་།）རྙིང་པ་དང་། རིག་གནས་（文化གོང་གི་དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་སྐབས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་མཚུངས།）རྙིང་པ། གོམས་གཤིས་（习惯ལོབས་དཀའ་བ་ཞིག་ལོབས་པར་གྱུར་པ་དང་གོམས་དཀའ་བ་ཞིག་གོམས་པར་གྱུར་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་རྒྱུན་འཇགས་སུ་གནས་པ།）རྙིང་པ། ཡུལ་སྲོལ་（风俗སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་སྟེང་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གྲུབ་པའི་དགའ་ཕྱོགས་དང་། གུས་ལུགས་དང་མཛད་སྒོ གོམས་གཤིས་སོགས།）རྙིང་པ་བཅས་བཞི་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་འདིར་བརྗོད་བཞིན་པའི་དོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡོངས་སུ་འདུས་ཡོད།\nདུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུའི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལས་བྱེད་ཅིག་གི་ཤེས་ཚད་ལ་ “རིག་གནས་ཆུ་ཚད་”དམ་ “ཡོན་ཚད་”ཞེས་ཐ་སྙད་འདི་གདམས་ངའི་ཚུལ་གྱིས་བརྗོད། ཐ་སྙད་འདི་གཉིས་ཀ་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་མིན་པར་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་文化水平ཟེར་བ་དེ་ཐད་སྒྱུར་བྱས་ནས་བྱུང་། སྐབས་འདིའི་རིག་གནས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་རིམ་པ་འདྲ་མིན་གྱི་སློབ་གྲྭའི་ནང་གི་སློབ་ཚན་རྣམས་ལ་གོ་བ་ཡིན། མི་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་ “ཡོན་ཚད་མཐོ་བ་”དང་ “རིག་གནས་ཆུ་ཚད་མཐོ་”ཞེས་གདེངས་འཇོག་བྱེད་སྐབས་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ལ་མཁས་པའི་གདེངས་འཇོག་ཅིག་མིན་པར། དེང་རབས་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་སློབ་སྦྱོང་ཚད་མཐོ་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད།\nབོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ “བོད་ལྗོངས་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།”ཟེར་བའི་དཔེ་ཚོགས་འདི་མ་བཀླགས་པ་ཞིག་དང་། ཉུང་མཐའ་ཡང་མ་ཐོས་པ་ཞིག་མེད་ལས་ཆེ། སྐབས་འདིའི་ “རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་”ཟེར་བ་ཡང་རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་ཚོགས་འདིའི་མིང་ “西藏文史资料选编”འདིའི་ནང་གི་文史ཟེར་བ་འདི་བསྒྱུར་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་ཡིག་གི་wen hua ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཡིན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་མི་སྟོན། འདི་ཀློག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་མི་ཞིག་གིས་བརྗོད་པའི་རང་གི་མྱོང་བ་དེ་ཤེས་འདོད་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཤེས་ཆེད་དུ་དེབ་ཕྲེང་ཀློག་པ་མིན། རང་མྱོང་གསོན་པོ་དེ་དག་གི་མཉམ་དུ་འདས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་སོགས་ཀྱང་མཚོན་ཡོང་བ་དེ་ནི་དེབ་ཕྲེང་འདི་མིང་གི་ཆ་ཤས་སུ་ “རིག་གནས་”ཞེས་པ་འདི་སྦྱོར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་དགོས།\nའཚོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་ལུས་སེམས་ལ་ངལ་གསོ་ཐོབ་བྱེད་དང་གཡེང་བྱེད་དེ། གློག་བརྙན་དང་། འཁྲབ་སྟོན། ལུས་རྩལ་གྱི་རིགས་ཆ་ཚང་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ 文化娱乐ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་ནང་དུ་འདི་ལ་ “རིག་གནས་རོལ་རྩེད་”ཅེས་བསྒྱུར་ཡོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱང་དེའི་དོན་ཟུར་རེ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་བཅུའི་ཟློས་གར་དང་བཙན་སྦྱོར་བྱེད་ན་མ་གཏོགས་སྤྱིར་བཏང་ཐ་སྙད་འདི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མེད།\nརྒྱ་ནག་གི་སྲིད་གཞུང་གི་རིམ་པ་སོ་སོར་རིག་གནས་ཀྱི་དོ་དམ་གྱི་ལས་ཁུངས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་པུའུ་དང་། ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་ཐིན། ཁུལ་རིམ་པའི་རིག་གནས་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་ཅུའུ་སོགས་འབོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ནི་གོང་གི་དོན་ཚན་བཞི་བའི་རིག་གནས་རོལ་རྩེད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་འདྲ་བར། གཙོ་ཆེ་བ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སེམས་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ངལ་དུབ་ལས་ངལ་གསོ་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་རིགས་ཏེ། གློག་བརྙན་དང་འཁྲབ་སྟོན། ལུས་རྩལ་སོགས་ལ་གོ\nདུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུའི་མཇུག་ལ་ཆབ་མདོ་ཁ་རུབ་ས་ཆ་ནས་ལོ་གྲངས་བཞི་སྟོང་ནས་ལྔ་སྟོང་སྔོན་གྱི་མི་འཚོ་གནས་བྱས་པའི་གནས་ཤུལ་ཞིག་རྙེད་པ་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ “卡若文化”ཟེར་བ་བོད་སྐད་དུ་ “ཁ་རུབ་རིག་གནས་”ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། གནའ་ཤུལ་དེར་གནའ་བོའི་མིའི་ཁང་པ་དང་། ཁོ་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་རྡོ་ཆས་རྫ་ཆས་ཕོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོན་ཡོད། འདིས་མཚོན་པའི་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཆེན་གྱི་ས་མིང་གི་རྗེས་ལ་རིག་གནས་སྦྱོར་བ་ནི་རྒྱ་ཡིག་གི་文化ཡི་སྐད་དོད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བཅུ་མིན་པ་ནི་གསལ་པོ་ཡིན། དེའི་བསྟན་དོན་ཡང་གནའ་བོའི་མིའི་འཚོ་ཐབས་དང་དང་འཚོ་བའི་ནུས་རྩལ་ཡིན།\nད་དུང་དེང་སང་བོད་ནང་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གམ་ཡང་མི་སྐོར་ཚོགས་ཤིག་གི་ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་བྱེད་སྟངས་ཤིག་གྲུབ་པ་དེ་ལ་ཡང་རིག་གནས་ཞེས་སྦྱོར། དཔེར་ན་ “ཆང་གི་རིག་གནས་”ཞེས་རྗོད་སྐབས་མི་རིགས་ཤིག་གམ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་སྟངས་དང་། དེ་ཕབ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་གོ དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་ “འདས་མཆོད་རིག་གནས་”ཞེས་རྗོད་སྐབས་བོད་པ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་འདས་མཆོད་ལ་ངོས་འཛིན་སྟངས་དང་བྱེད་ལུགས་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་གོ་བ་འདི་ཡང་དེང་སང་དབྱིན་སྐད་ཀྱི་རྗོད་སྟངས་ཤིག་རྒྱ་སྐད་ལ་དར་བ་དེ་ནས་བོད་སྐད་ལ་མཆེད་པ་ཡིན་གྱི་བོད་སྐད་རང་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་ནོ།།\nབོད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཡས་མས་ཤིག་སོང་ཡོད། རིག་གནས་ལ་གོང་གསལ་གྱི་གོ་དོན་གསར་པ་དེ་དག་ཞུགས་ནས་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་ལས་སོང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་དེང་སང་གོ་དོན་ཕྱི་མའི་སྟེང་ལ་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བཀོལ་བ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།\nགོང་གསལ་གྱི་འཇུག་ཡུལ་བདུན་པོ་ལས་གཉིས་པ་དང་། བཞི་བ། ལྔ་བ་གསུམ་པོ་མ་གཏོགས་དེ་འཕྲོས་ཀྱི་བཞི་བོ་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རྩལ་དང་གོམས་སྲོལ་གྱི་རིགས་ཡིན། དེས་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་གལ་ཆེན་པོ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རྩལ་དང་ཐུན་མོང་གི་ལྟ་བ་འཛིན་སྟངས་ལ་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྐབས་ལ་ཡང་གཙོ་བོ་འདས་པའི་དུས་སུ་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གམ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་འཚོ་ཐབས་དང་། སྤྱོད་ལམ། བླང་དོར་བྱེད་སྟངས་བཅས་མ་བགྲོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་དེ་ཡིན།\nཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་ནི་ནང་དོན་གྱི་བདག་པོ་སྟེ། རྩོམ་པ་པོ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་སྤྱི་ཚོགས་ཡིན་ན་ཡང་། དེ་དག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཤིང་། གོ་རིམ་བསྒྲིགས་ནས་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་འབེབས་མཁན་ནི་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་དེ་ནི་གཞུང་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན། ང་ཚོས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཡི་རིག་ཚན་གང་ཞིག་སྦྱངས་ན་ཡང་རྩོམ་པ་པོ་མེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རིག་ཚན་ཞིག་གི་བདག་པོ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་གང་ཟག་སྒེར་བ་ཞིག་མིན། དཔེར་ན་གོང་དུ་གླེང་བའི་ “འདས་མཆོད་རིག་གནས་”ལྟ་བུ་མཚོན་ན། མི་ཞིག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་དེ་ལ་འདས་ཆོས་བྱེད་སྟངས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་དབང་བ་མ་གཏོགས་གང་ཟག་སྒེར་བ་ཞིག་ལ་དབང་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།\nཁྱད་པར་གཉིས་པ་ནི། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚང་མ་གླེགས་བམ་ལ་གནས་ཤིང་། དེ་སྦྱོང་བའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཡིག་རྨོངས་སེལ་དགོས། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚང་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ངག་ཐོག སྤྱོད་ལམ། ཉམས་མྱོང་གི་ནང་ན་གནས་པ་དང་། དེ་དག་ཤེས་པ་ལ་ཡིག་རྨོངས་སེལ་དགོས་དོན་མེད། སྐད་ཆ་ཤེས་ན་རབ་ཡིན་ཡང་། དེ་མ་ཤེས་ན་ཡང་ཤེས་བྱ་གང་མང་ཞིག་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་མང་པོ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ།\nཤེས་བྱ་གང་ཞིག་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་དང་། སྦྱོང་ས། སྦྱོང་དུས་བཅས་དགོས་མི་དགོས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་དང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་པ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལ་དེ་དག་མི་དགོས། ལས་གང་ཞིག་ལ་འཇུག་ཞོར་དུ་ལས་དེ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད། ལས་ལ་འཇུག་པ་དང་ལས་ལ་སློབ་པ་གཉིས་དུས་ཐ་དད་མིན། དཔེར་ན་འབྲོག་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་ལུག་འཚོ་ཞོར་དུ་ལུག་འཚོ་སྟངས་སློབ། ཐ་སྙད་རིག་གནས་སྦྱོང་བ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་དང་། སྦྱོང་ས། སྦྱོང་དུས་བཅས་དགོས། ཤེས་ཡོན་ཞིག་སྦྱོང་བ་དང་ཤེས་ཡོན་དེ་བཀོལ་ནས་ལས་ལ་འཇུག་པའི་དུས་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན།\nབསམ་བློ་ཅུང་ཙམ་བཏང་ན། རིག་གནས་ལ་དོན་རྐྱང་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་གོ་བ་མི་ལོན་པ་ལྟར། སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པ་འདི་ཡང་གོ་བ་དོན་རྐྱང་ཅན་ཞིག་མིན། སྤྱིར་བཏང་“སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་དུས། བསྲུང་བྱའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ལ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་དང་སྤྱི་ཚོགས། རང་བྱུང་གི་གནོད་པའམ། འཇིགས་པ། ཉམས་ཉེས་ཕོག་ཏུ་མི་འཇུག་པ་ཙམ་ཡིན། དེ་ཡང་རང་ཕྱོགས་དང་གཞན་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། རང་ཕྱོགས་ཀྱིས་གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དང་གནོད་པ་འགོག་པ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཟེར་དུས་གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་གནོད་པ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་གཅིག་པོ་མིན། སྐབས་མང་པོར་རིག་གནས་གང་ཞིག་རང་ཕྱོགས་ལ་དགོས་མེད་དང་ནུས་མེད་དུ་གྱུར་ཏེ་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ལས་སྐྱོབ་པ་དེ་ལ་གོ\nསྐབས་འདིའི་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་གོ་བ་གཉིས་ལེན་རྒྱུ་ཡོད། དང་པོ་ནི་དུས་མཚམས་ཤིག་བཟུང་ནས་དེའི་ཡར་སྔོན་ལ་རིག་གནས་གང་ཞིག་ལ་གསོན་སྟོབས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ནས་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་ཞིང་། ད་ཉམས་རྒུད་དུ་མ་སོང་བའི་སྔོན་གྱི་གསོན་ཚད་དེ་ལ་སླེབས་སུ་འཇུག་པ་ལ་གོ་བཞིན་ཡོད། གོ་དོན་གཞན་པ་ཞིག་ནི་རིག་གནས་སྐོར་ཞིག་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་གནས་ཐབས་མེད་པར་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བ་འགོག་ཐབས་མེད་ན་ཡང་། དེ་དག་ཡིག་འབེབས་དང་སྒྲ་འབེབས། བརྙན་འབེབས་བཅས་བྱས་ནས་ཕྱིས་འབྱུང་གི་མི་རབས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཤེས་བྱའི་ངོ་བོར་ཉར་ཚགས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན།\nང་ཚོ་བོད་ཀྱིས་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ལ་རྗོད་སྟངས་དེ་གཅིག་པོ་མ་ཡིན་པར་ “ཉམས་པ་སླར་གསོ་དང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་”ཟེར་བ་དང་། “འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་”ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་རྗོད་སྟངས་འདྲ་མིན་གྱིས་བརྗོད། རྗོད་སྟངས་དེ་དག་ནི་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཟེར་བ་ལས་ཛ་དྲག་གི་ཚོར་བ་སྟེར་ཤུགས་ཆུང་ན་ཡང་། སྐབས་དོན་གྱི་རིག་གནས་ཉེན་ཁའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་པའི་ཚོར་བ་སྟེར་ཐུབ།\nང་ཚོར་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་པར་དེ་དག་ཚང་མ་འཇིག་བཞིན་པའི་འཇིགས་སྣང་ཞིག་དང་། དེ་མྱུར་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་བྲེལ་སྣང་ཞིག་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ང་ཚོས་དེའི་དུས་རིམ་སྔ་ཕྱི་གཤིབ་བསྡུར་ཞིག་བྱས་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོའི་འཇིགས་སྣང་དང་བྲེལ་སྣང་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱར་ཞིབ་ཅིག་བྱེད་འོས་ཆེ་བ་ཡིན།\nསྤྱིར་བཏང་བོད་ནང་ལ་མཚོན་ན། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་གཉིས་ཀར་གོད་ཆག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། གོད་ཆག་དེ་རང་འཇགས་སུ་གནས་ཡོད་ན། ད་ལྟ་རིག་གནས་ཚང་མ་ཤི་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་སྟབས་ལེགས་ནས། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་དེ་ལོ་བཅུ་ཡི་རྗེས་སུ་མཇུག་བསྒྲིལ་ཅིང་། མཇུག་བསྒྲིལ་མ་ཐག་ནས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བམ་ཉམས་གསོ་ཡི་ལས་འགོ་བརྩམས། རིག་གནས་ཉམས་གསོ་ཡི་ལས་འགུལ་དེ་འདྲ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མྱོང་མེད་ལ། ཉམས་གསོ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་དེ་འདྲ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མྱོང་མེད།\nརིག་གནས་བཅུ་ཡི་ནང་ཚན་སྙན་ངག་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རིང་ལ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་སྦྱོང་རྒྱུ་ནི་དེ་སྦྱོང་འདོད་པ་རེ་ཟུང་གིས་སྒེར་ངོས་ནས་དགེ་རྒན་རེ་བཙལ་ནས་སྦྱོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་དེང་སང་ནང་བཞིན་མི་མང་པོས་སློབ་གྲྭའི་ནང་ལ་ངེས་པར་སྦྱོང་དགོས་པ་ཞིག་མིན། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྔོན་ལ་རེབ་གོང་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། སྙན་ངག་མེ་ལོང་སྦྱོང་མཁན་དང་སྙན་ངག་མཁན་བགྲང་ན་གྲངས་བརྒྱ་ཕར་ཞོག་ལྔ་བཅུ་ཡང་བགྲང་མི་ཐུབ། དེང་སང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་ནི་མཐོ་འབྲིང་དང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་ཚན་གྱི་ནང་དུ་ཚུད་པས། རེབ་གོང་གཅིག་པོ་ན་ལོ་གཅིག་གི་ནང་ལ་སློབ་མ་གྲངས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་ལོ་རེ་ལ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་སློབ་ཚན་དང་། སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་ལུགས་བརྩམས་ཆོས་སྦྱོང་བཞིན་དང་ཀློག་བཞིན་ཡོད། དེ་རིང་གི་ཉིན་འདི་ལ་རེབ་གོང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ན་ཡོད་པའི་སྙན་ངག་མཁན་དང་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཀ་དེ་འདས་པའི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རིང་བྱུང་བའི་སྙན་ངག་གི་མཁན་དང་སྙན་ངག་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཀའི་བསྡོམས་འབོར་ལས་བརྒལ་ཐུབ།\nའདི་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ནི་སྙན་ངག་གཅིག་པོ་མ་ཡིན་པར། ནང་རིག་པ་འདུས་པའི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་ཕལ་ཆེ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན། དེ་དག་ལས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་དང་སྡེབ་སྦྱོར་ལྟ་བུ་ནི་སྙན་ངག་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་དར་ཤུགས་ལྟ་བུ་མེད་ན་ཡང་། དུས་རབས་སྔོན་མ་དག་དང་བསྡུར་ན་དེ་ཡང་སྦྱོང་མཁན་དང་ཤེས་མཁན་ཇེ་མང་ལ་སོང་ཡོད་པ་ལས་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་མེད། ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འབོད་སྐད་གསེང་མཐོར་སྒྲོགས་ས་གཅིག་ནི་ནང་རིག་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡིན། དེ་ལ་ཡང་དུས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་བསྡུར་ནས་བལྟས་ན། དགོན་གྲངས་གྲྭ་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ནས་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོའི་སྔོན་དང་བསྡུར་ན་ཉུང་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་པའི་རྒྱུ་མཚན་རེ་ཡོད་ན་ཡང་། སྡུག་སྐད་རྒྱག་མི་དགོས་པས་མི་ཚད་དགའ་སྣང་སྒོམ་དགོས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡང་མང་པོ་ཡོད།\nང་ཚོས་ནང་བསྟན་གྱི་གསུང་རབ་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་གཅིག་པོའི་སྟེང་ནས་དཔེ་འཇོག་ཅིག་བྱེད། དུས་འགྱུར་ཆེན་མོ་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་ཆ་ཚང་ཞིག་བླུ་ཐུབ་ན་དེ་ནི་དགོན་ཆེན་ཞིག་གི་དཀར་ཆག་དང་བླ་ཆེན་ཞིག་གི་རྣམ་ཐར་གྱི་ནང་དུ་མཛད་རྗེས་གཞན་ལ་ངོམ་དུ་རི་བ་ཞིག་ཡིན། དགོན་ཆུང་དང་བླ་ཆུང་ཞིག་གིས་དེ་འདྲའི་མཛད་རྗེས་ནི་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་རྨི་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་དེང་སང་མི་ཚང་དཀྱུས་མ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བླུ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཡོད། དེ་མ་ཟད་དེ་ད་དུང་འོད་སྡེར་དང་དྲ་ཐོག་སོགས་ནས་གང་འདོད་དུ་བླུ་ཐུབ།\nབཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་བླ་མ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་ནི་དཔེ་སྐྲུན་གྱི་ཆུ་ལོག་ལྟ་བུ་ཞིག་བརྡོལ་བཞིན་ཡོད། རྗེ་ཙོང་ཁ་བའི་གསུང་འབུམ་དང་དང་ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་གསུང་འབུམ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། འདས་པའི་ལོ་གྲངས་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུའི་རིང་ལ་ཉུང་མཐའ་ཡང་ཐེངས་གསུམ་རེར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། ཉེ་ཆར་གྱི་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་ཞིག་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ལ་འགྲོ་སོང་གནང་ནས་བོད་ཀྱི་བླ་མ་དང་མཁས་པའི་གསུང་འབུམ་ཡོད་ཚད་འཚོལ་སྡུད་ཀྱིས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ལས་གཞི་དགོན་སྡེ་དུ་མ་ན་འགོ་འཛུགས་བྱས་ཚར་བ་རེད་ཟེར།\nནང་ཆོས་ཀྱི་གསུང་རྟེན་ཐོབ་སླ་བ་ནང་བཞིན་ནང་ཆོས་སྦྱོང་སྟབས་ཀྱང་ཇེ་བདེར་སོང་ཡོད། དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ལ་ནང་ཆོས་ལ་ཐོས་བསམ་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ནི་དགོན་སྡེ་ཡིན། དེང་སང་སྔར་ཡོད་ཀྱི་དགོན་པའི་སྟེང་ལ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ན་ནང་ཆོས་ཀྱི་འཛིན་གྲྭ་ཚུགས་ཡོད། ད་དུང་དྲ་ཐོག་དང་འོད་སྡེར་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་བླ་ཆེན་མཁས་ཆེན་རྣམས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིད་རྩེ་འཐོག་གིས་ཉན་ཐུབ།\nནང་ཆོས་སྦྱོང་བའི་མཐུན་རྐྱེན་སྣ་མང་འཛོམས་སྟབས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་ཤེས་མཁན་ཇེ་མང་དང་ཤེས་ཚད་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ངས་རེབ་གོང་ལ་དཔེ་འཇོག་ཅིག་བྱེད། ངས་རེབ་གོང་རོང་དགོན་གྱི་གྲྭ་ཟུར་སྐུ་ཡོན་ཅན་ཞིག་ལ་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོའི་སྔོན་ལ་རེབ་གོང་ན་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཅི་ཙམ་བྱོན་ཡོད་ཚུ་དྲིས་པར། ཁོང་གིས་ལྷ་རམས་པ་གཅིག་བྱོན་མྱོང་བའི་གོ་ཐོས་ཤིག་མ་གཏོགས་ངེས་གཏན་ཞིག་བཤད་མ་ཐུབ། དེ་ནི་དུས་རབས་དུ་མའི་རིང་ལ་དགེ་བཤེ་ལྷ་རམས་པ་གཅིག་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ཁ་རྩང་དེ་རིང་རེབ་གོང་གཅིག་པོ་ན་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་བདུན་གསོན་བཞུགས་ཡིན།\nསེར་མོ་བའི་སྡེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྐྱ་བོའི་ཁྲོད་ན་ཡང་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བཞིན་འདུག སྔོན་ཆད་རེབ་གོང་ལ་རྙིང་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ནི་གཙོ་བོ་ཁྱོ་ག་གཅིག་པོའི་ཁྲོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་དར་བ་ཞིག་མིན། བུད་མེད་མང་ཆེ་བས་མ་ཎི་བགྲང་བ་ཙམ་དང། རིག་པ་རྣོ་བ་ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་སྒྲོལ་འདོན་རེ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་དེ་ལས་ལྷག་ཆོས་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཡིད་ལ་ཤར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་ལ་ང་དང་ང་ཚོའི་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔགས་པ་ཁ་ཤས་བར་ལ་ཁ་རྩོད་ཅིག་བྱུང་སྟེ་ང་ཡོངས་སུ་ཕམ་པར་གྱུར། རྩོད་དོན་གྱིས་ང་ཕམ་པ་མིན། ཕམ་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་ཁྲེལ་རྒོད་ཀྱིས་ཕམ་པ་ཡིན། ངས་རྩོད་གཞི་དེ་ཇི་ལྟར་འགོ་བརྩམས་པ་མི་དྲན། ངས་ཁོང་ཚོ་ལ་རྩོད་དོན་གཅིག་ནི་ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ན་སྐྱེས་དམན་ལ་ཧ་ཅང་མཐོང་ཆུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་གྱི་ནང་ན་ཡོད་ལས་མི་ཆེ། སྟོན་པ་ཤཀྱ་ཐུབ་པའི་དགོངས་གཞི་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་རྒྱུ་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ན་ཁོ་ཚོ་ལས་གཅིག་གིས་ང་ལ། “ཁྱེད་ལྟར་ན་སྔགས་ཁང་གི་གྲལ་དུ་བུད་མེད་བསྒྲིགས་ཤིང་། བུད་མེད་ཀྱིས་རྔ་རྡུང་སྦུབ་དཀྲོལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།”ཞེས་དྲིས་སོང་། ང་ལ་ལན་རྒྱག་ཁོམ་མ་ཡོང་བར་འཁྲིས་ཀྱི་མི་ཚང་མ་ཧབ་ཆ་དིར་རེར་གྱུར། ཁོ་ཚོ་ལས་ཁ་ཤས་གད་མོ་ཤོར་ནས་མིག་ཆུ་འདོན་བཞིན་དགོད། ཁ་ཤས་ཀྱིས་པུས་མོ་ལ་ཐལ་ལྕག་གིས་རྡེབ་བཞིན་དགོད།\nལོ་ངོ་སུམ་ཅུའི་སྔོན་ལ་ཁྲེལ་དགོད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་དེ་དེང་སང་དེ་ལྟར་མིན། རེབ་གོང་ལ་སྔགས་པའི་སྡེ་ཞིག་ཡོད་པ་བཞིན་སྔགས་མའི་སྡེ་ཞིག་ཀྱང་གྲུབ་དང་འགྲུབ་བཞིན་ཡོད། བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ལ་ཡིག་རྨོངས་པ་ཇེ་ཉུང་དང་སོང་བ་བསྟུན་ནས་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་འདོད་པ་དང་ནུས་པ་སོགས་ཇེ་མཐོར་སོང་སྟེ། མ་ཎི་བགྲང་མཁན་དང་སྒྲོལ་འདོན་བྱེད་མཁན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་དང་ཆོས་སྤྱོད་སྣ་ཚོགས་བྱེད་ཐུབ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དམར་ཟས་སྤོང་མཁན་གྱི་གྲངས་ཀ་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ན་འཕེལ་བཞིན་ཡོད། སྒྲུབ་པ་བསྙེན་པ་གཏོང་མཁན་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ན་འཕེལ་བཞིན་ཡོད། སྣང་ཚུལ་འདི་དག་ཚང་མ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་བ་དང་པོ་ཡིན།\nནང་ཆོས་ལ་གསོན་སྟོབས་ཡོད་རྟགས་གཞན་ཞིག་ནི་སྔོན་མ་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་མེད་པའི་ཡུལ་ཁམས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་དར་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་ཡིན། དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་དར་བཞིན་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་འདི་འདྲ་ཞིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མེད། རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཆོས་སྤེལ་དུ་འགྲོ་མཁན་གྱི་བོད་ཀྱི་བླ་གྲྭ་མང་སྟེ་ “རྒྱ་བླ་”ཞེས་པའི་བོད་ཀྱི་བླ་གྲྭའི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྡེ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་བཞིན་ཡོད།\nཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་དར་བ་དང་མཚུངས་སུ། དེ་ལ་བྱུང་བའི་འགྲན་རྩོད་དང་གནོན་ཤུགས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། སྔོན་མ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་གི་དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་དེ་མ་བྱུང་སྔོན་ལ་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བ་འདི་དེང་སང་ནང་བཞིན་མི་མང་པོས་སྦྱངས་ཡོད་པ་ཞིག་མིན་ན་ཡང་། རིག་གནས་དེ་ལ་འགྲན་འཛུགས་མཁན་ཡང་མེད། བོད་ཁམས་ཡོངས་ན་ཡོད་པའི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་ཡིན། དེ་ཤེས་མཁན་གྱི་མཁས་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་། ཁོང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་རིལ་པོ་འདིའི་སྟེང་ན་རིག་གནས་བཅུ་འདི་ལྟ་བུའི་གཏིང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་མེད། དེའི་ནང་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཆ་ཚང་འདུས་ཡོད་པ་རེད་ཅེ་ན་དེ་མ་རེད་ཟེར་མཁན་མེད། གལ་ཏེ་དེ་མ་རེད་ཟེར་ན་རིག་གནས་གཞན་པ་ཞིག་དཔེ་སྟོན་རྒྱུ་དགོས་ཀྱང་དེ་ཡང་མེད།\nདེང་སང་རང་རེ་བོད་པའི་ཁྲོད་དུ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་གནས་སྦྱངས་མྱོང་མཁན་སྔོན་མ་ལས་གྲངས་འབོར་ཆེ་བ་ནི་གོང་དུ་གསལ་ལྟར་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེང་སང་ང་ཚོ་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་ལ་ཡིད་དབང་ཚིམ་ནས་སྡོད་དབང་མེད། གླིང་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན། མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱང་གླེགས་བམ་གྱི་རྒྱུད་ལམ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཁ་པར་དང་གློག་ཀླད། བརྙན་འཕྲིན་སོགས་བརྒྱུད་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྡོད་ཤག་གི་རྩིག་གྱང་ཡང་བརྟོལ་ནས་ཉི་མ་རེ་རེ་དང་དུས་ཚོད་རེ་རེ་ལ་བསྐྱལ་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་དག་ཤེས་པ་ལ་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ནང་བཞིན་ཐ་སྙད་སྐམ་སྦྱོང་བྱེད་མི་དགོས་པཪ། རྒན་བྱིས་དར་མའི་ཁམས་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཉན་འདོད་པ་དང་བལྟ་འདོད་པའི་རྣམ་པར་འཕོས་ནས་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ད་དུང་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྫོང་དུ་གནས་པའི་ང་ཚོའི་རིག་གནས་དེ་དག་གིས་རང་གི་ཚེ་ཐག་ལ་སེམས་ཁྲལ་ཞིག་མི་སྐྱེས་རང་སྐྱེ་ཡིན། དེའི་མཚོན་བྱེད་གཅིག་ནི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་འདོན་པ་འདི་ཡིན།\nབོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་བསྡུར་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་འདི་འདོན་དགོས་ས་ཁ་ཤས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་དེ་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གོ་དོན་དང་པོ་སྟེ། འདས་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་གང་དག་སྒྲར་འཇུག་དང་ཡིག་འབེབས། བརྙན་ཕབ། ཡང་ན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ལ་གསོག་ཉར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ན། དེ་ལྟ་བུའི་སྲུང་སྐྱོབ་དེང་སང་ཚན་རིག་གིས་མཐུན་རྐྱེན་ཡང་སྔོན་མ་ཡོད་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། མི་ཞིག་གིས་ཀུ་ཤུ་རྟགས་ཅན་གྱི་ཁ་པར་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེ་མཐར་སླེབས་དང་སླེབས་ཉེའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལག་ཤེས་ཤིག་དང་ཆོ་ག་ཞིག ཡང་ན་ཅ་ལག་ཅིག་འགུལ་བརྙན་དུ་ཕབ་ཆོག་ལ་སྒྲ་ལ་ཕབ་ཆོག ད་དུང་འདྲ་པར་དང་ཡི་གེར་ཕབ་ཆོག ཡིན་ན་ཡང་། སྲུང་སྐྱོབ་དེ་ངོ་བོའི་སྟེང་ནས་བལྟས་ན་དེ་ནི་རིག་གནས་ཤིག་བེམ་སྐྱོབ་བྱས་པ་མ་གཏོགས་སྲོག་སྐྱོབ་བྱས་པ་མིན། དེ་ནི་མེ་ཏོག་གི་འདབ་མ་ཞིག་སྐམ་གསོད་བྱས་ནས་འཁྲུངས་དཔེ་ཉར་བ་དང་། བླ་མ་ཞིག་ལ་དམར་གདོང་གི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།\nསྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཆི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་འཚོ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཡིན། འདི་འཆི་ལམ་ལ་སྐྱེལ་མཁན་ནི་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས། ཚོང་ལས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། ཐ་དད་པའི་རིག་གནས་བར་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་བ་བཅས་ཡིན། འདི་དག་ནི་གཞན་ལ་ཡོད་དེ་རང་ལ་མེད་སྐབས། ང་ཚོས་དེ་ལ་ཡིད་སྨོན་བྱས་ཡོད་ལ། རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དེ་དག་མགྱོགས་པོར་སླེབས་པའི་རེ་བ་བྱས་ཡོད། ང་ཚོ་ལ་དེ་དག་མེད་སྟབས་ཀྱིས་ང་ཚོ་རྗེས་ལུས་ཐེབས་ཤིང་། ང་ཚོ་ལ་གཞན་གྱིས་མཐོང་ཆུང་དང་ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སྡུག་སྐད་བཏོན་པ་ཡང་ཉུང་ཉུང་མིན།\nམཐར་ཐུག་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་སོགས་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ནང་དུ་དངོས་སུ་སླེབས་པ་ན། དེ་དག་གིས་ང་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཏེ། སྲོལ་རྒྱུན་ནམ་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་གང་མང་ཞིག་རེ་རེ་བཞིན་སྒྱེལ་བར་བྱེད། དེ་ཡང་ཚན་རིག་གི་ལམ་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཀྱིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། འཚོ་ཐབས་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཚེགས་ཇེ་ཆུང་ནས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཚན་རིག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེགས་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་་རེ་རེ་བཞིན་འཇོམས་པ་མ་ཟད། འཚོ་ཐབས་དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་རིག་གནས་སམ་སྲོལ་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱང་འཇོམས་པར་བྱེད།\nཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་གཙོ། དེ་ལ་གཙོ་བ་ནི་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་བའི་འཚོ་ཐབས་ཡིན། ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་འདི་གོ་དོན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་བའི་དེང་རབས་ཅན་གྱི་འཚོ་ཐབས་མང་པོ་ཞིག་དང་ལེན་མི་བྱེད་པར་སྲོལ་རྒྱུན་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཐོག་ལ་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་གནས་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཚེགས་ཆུང་བའི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་བཀག་ནས་ཚེགས་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་འཛིན་པ་དེ་ཡིན།\nང་ཚོས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གམ་མི་རིགས་ཤིག་ཡར་རྒྱས་དང་སྔོན་ཐོན་ཡིན་མིན་བཤད་པ་ནི། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་མེད་ལ་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གིས་རང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་ཅི་ཙམ་གྱིས་མང་པོ་དང་མགྱོགས་པོར་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་ན་དེ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཅན་དང་སྔོན་ཐོན་བརྩི་ཞིང་། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གིས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་མེད་པར་དེ་དེའི་སྟེང་ལ་ཅི་ཙམ་གྱིས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་ནི་ཡར་རྒྱས་མེད་པའམ་རྗེས་ལུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། གལ་སྲིད་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་གསོན་པོར་གནས་སུ་འཇུག་པ་ལ་གོ་ན། ང་ཚོའི་མི་རིགས་འདི་ནང་འགལ་ཅན་གྱི་བསམ་བློ་ཞིག་གི་ནང་ལ་གནས་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་སྟེ། རིག་གནས་རྙིང་པ་ཞིག་ནུས་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་ཅིང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ང་ཚོ་ལ་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་མེད་པར་རྗེས་ལུས་ཐེབས་འདུག་ཅེས་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག\nང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་སྒྲོགས་བཞིན་ཡོད། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཟེར་བ་འདི་གཞན་དང་མ་འདྲ་བ་ཅན་ཞིག་སྟེ། མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིག་གནས་ལ་འདྲ་ས་ཉུང་བའམ་མེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། གཞན་དང་འདྲ་ས་ཉུང་བའམ་མེད་པའི་ཡོང་རྐྱེན་ནི་གཞན་དང་འབྲེལ་འདྲིས་མེད་པའི་རྗེས་འབྲས་ཡིན། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་དེང་སང་གི་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་སྔོན་མ་དུས་རབས་དུ་མར་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་དེ་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་དུ་བསྡད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་ང་ཚོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གཞན་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་ཡོད་ན་ཕན་ཚུན་གྱི་ལེགས་ཆ་ལེན་རེས་བྱས་ནས་འདྲ་ས་མང་བ་ནི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། གཞན་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་མེད་ན་གཞན་གྱི་ལེགས་ཆ་ཡོང་ས་མེད་པས་དེ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཞོར་དུ་རྗེས་ལུས་ཡིན་པའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་ཆེ་བ་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཟེར་བ་འདི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོམ་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ཡང་མེད།\nའགྲོ་བ་མི་ཡི་རྩ་བའི་དགོས་མཁོའི་ཆ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ། སྔོན་ཐོན་དང་རྗེས་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཐབས་མེད། དབྱེ་བ་དེ་དག་ནི་རྩ་བའི་དགོས་མཁོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྐོང་བའི་ཐོག་ན་གྲུབ་ཡོད། དཔེར་ན། འཐུང་རྒྱུའི་ཆུ་དགོས་པ་དེའི་སྟེང་ནས་གོང་གསལ་གྱི་དབྱེ་བ་དེ་དག་འབྱེད་མི་ཐུབ། འགྲོ་བ་མི་བཤད་ཅི་དགོས། དུད་འགྲོ་ཡང་གཅིག་པ་ཡིན། ཚང་མ་ལ་འཐུང་ཆུ་དགོས་མཉམ་ཡིན། དབྱེ་བ་དེ་དག་འགྲུབ་བྱེད་ནི་འཐུང་ཆུ་ཇི་ལྟར་ལེན་པའམ་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་སྟངས་ཡིན།\nདཔེར་ན་འཐུང་ཆུ་མགོ་ལ་འཁུར་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་བོད་པ་མིན་ཐག་ཆོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཆུ་སྣོད་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཀྱང་འདི་ནི་ཡུལ་ག་གེ་མོ་དང་མི་རིགས་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་དུས་ཡུལ་ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་དང་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཆུ་ལེན་སྟངས་ཀྱི་རིག་གནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་སྣོད་ནི་ཤིང་གི་ཟོ་བ་ཡིན། དེ་རྒྱབ་ལ་འཁུར་སྟངས་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད། ཟོ་སྟོང་ལུས་རྒྱབ་ལ་སྦྱར་ནས་འཁུར་ལ། ཆུས་གང་བའི་ཟོ་བ་ལུས་རྒྱབ་ལ་བསླངས་ནས་ཁུར། ཤིང་ཟོ་དང་འཁུར་སྟངས་དེ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་དེ་ནི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་བྱེད་དང་ལེན་སྟངས་ཡིན་པ་ཤེས། དེ་དུས་ང་ཚོས་ཨ་མདོའི་རིག་གནས་ཤིག་ངོས་ཟིན་པ་ཡིན། དེ་ནི་ང་ཚོའི་མཐོང་ལམ་དུ་མངོན་པའི་ཆུ་འཁུར་ནས་འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་དེ་ཡིན། དེའི་རྒྱབ་ལོགས་ན་ད་དུང་ཆུ་ཟོ་ཇི་ལྟར་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་གྱི་རིག་གནས་ཆ་ཚང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད།\nཆུ་སྣོད་དང་ཆུ་འཁུར་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་མངོན་པ་མ་ཟད། འཐུང་ཆུ་ལེན་པའི་རྒྱུད་རིམ་དེའི་ནང་ལ་ཡུལ་ཁམས་དེའི་བསམ་བློ་གཏོང་གཏོང་སྟངས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཐིམ་ཡོད། དཔེར་ན་ལོ་གསར་གྱི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་ཁྱིམ་སོ་སོར་འཐུང་ཆུ་ལོས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་ལ་ལར་ལོ་གསར་ཚེས་གཅིག་གི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་མ་ལ་ཆུ་ཁར་སོང་ནས་ཁྱིམ་ལ་འཐུང་ཆུ་ཟོ་གང་ལེན། ཨ་མདོའི་ཡུལ་ཁམས་མང་པོར་དོན་དག་ཅིག་བསྒྲུབ་ཏུ་འགྲོ་བའི་མི་ཞིག་ལམ་དུ་ཟོ་སྟོང་ཁུར་བ་ཞིག་ལ་ཐུག་ན་རྟེན་འབྲེལ་ཉེས་པར་བརྩི་ཞིང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཆུ་ཟོ་བ་གང་འཁུར་ནས་ཡོང་བ་ཞིག་ལ་ཐུག་ན་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་བརྩིས་ནས་ཆུ་མཆོད་འཕེན། འཐུང་ཆུ་ལེན་རྒྱུ་གཅིག་པོའི་སྟེང་ན་འདི་ལྟ་བུའི་གོམས་སྲོལ་མང་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།\nཡིན་ན་ཡང་ཆུ་སྦུག་ཁྱིམ་ལ་འཐེན་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ནས་བཟུང་ཆུ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་འཁོར་དེ་ཆ་ཚང་མི་དགོས་པར་གྱུར། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཤིང་ཟོ་མི་དགོས་པར་གྱུར་ལ། དེ་བཟོ་བའི་ཤིང་བཟོའི་ལག་རྩལ་དེ་ཡང་མི་དགོས་པར་གྱུར། དེའི་སྟེང་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ལ་ཉེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རིག་གནས་དེ་དག་ཡལ་བར་གྱུར་ཡོད། མི་རབས་ནས་མི་རབས་ལ་འཐུང་ཆུ་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་ཟོ་ཡལ་ནས་མི་ཐོག་གཅིག་ཀྱང་ད་དུང་སོང་མེད། དེང་སང་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་ན་ཟོ་བ་བཟོ་ཤེས་པ་དང་རྒྱབ་ལ་འཁུར་བ་ལྟ་ཅི། ཟོ་བ་ཟེར་བ་ཅི་ཡིན་མི་ཤེས་པའི་མི་རབས་ཀྱི་འགོ་ཚུགས་ཡོད།\nགལ་སྲིད་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་དེ་སྔོན་གྱི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ཞིག་མི་འདོར་བ་ཙམ་ལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ན། ཆུ་ལེན་སྟངས་ཀྱི་རིག་གནས་འདི་ཤི་ཐག་ཆོད་པས་ན་ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡུག་སྐད་མི་ཚད་སྨྲེ་ངག་འདོན་དགོས་པའི་ཚད་ལ་སླེབས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོས་སྡུག་སྐད་འདི་འདོན་པ་མ་གཏོགས་དེ་སྐྱོབ་རྒྱུ་མིན་པ་གསལ་པོ་རེད། རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་ནས་ཁྱིམ་ལ་འཐེན་པའི་སྦུག་བཀོག་ནས་ཡང་སྐྱར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེགས་ཆེ་བའི་ཆུ་ལེན་སྟངས་དེ་ལ་སྐྱར་ལོག་ནས་རྒྱག་སྲིད་ཀྱི་མ་རེད།\nསྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཐུང་ཆུ་ལེན་པ་ནི་དཀའ་ཚེགས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མིན། འཐུང་ཆུ་ཆུ་ཟོ་ཆེན་པོ་གང་ལུ་རྒྱབ་ལ་ཁུར་ནས་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀའི་ལམ་ལ་འགྲོ་དགོས་པ་ཐག་རིང་ལ་མི་བརྩི། འཐུང་ཆུ་དཀོན་པའི་ས་ཆ་དག་ཏུ། ཁལ་མ་དེད་ནས་ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་ལམ་ལ་འགྲོ་དགོས་པ་ཡང་ཡོད། དེ་ཡང་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་དགོས་ལ། ཁ་ཆར་བུ་ཡུག་གི་ནང་དུ་ཡང་འགྲོ་དགོས། དེ་ལྟ་བུའི་འཐུང་ཆུ་རྩ་ཆེན་པོ་དེ་གཙོ་བོ་འཐུང་ཆུ་ཡིན། མ་བཀྲུས་ཐབས་མེད་ཀྱི་འཁྲུད་བཤལ་རེ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ལུས་པོ་བཀྲུ་རྒྱུ་ནི་མི་ཚེ་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་མང་པོ་ཡོད། ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་ནས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆུ་ལེན་སྟངས་དཀའ་ཚེགས་ཅན་དེ་ལ་ཕྱིར་ལོག་རྒྱག་འདོད་མཁན་ནི་སུ་ལ་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད།\nསྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོ་གཅིག་པོ་ཡིན་པ་ཙམ་མ་རེད། རྒྱུ་ཆ་དང་ངལ་རྩོལ། དུས་ཚོད་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཡང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ཁུལ་ཐུན་མོང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གྱོན་ཆས་ཀྱི་སྟེང་ནས་དོན་གནད་འདི་ཇེ་གསལ་དུ་གཏོང་། སློག་པ་ནི་གྱོན་ཆས་དང་ཉལ་ཆས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཅིང་། ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ལ་ལུས་དང་འབྲལ་མེད་ཡིན། ངས་སྔོན་མ་རྒྱ་མི་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་པ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅིག་བཞག་ཡོད་སྐད་ཐོས། རྒྱ་མི་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ཁུལ་བསྡད་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱ་མི་གཞན་ཞིག་གིས་འབྲོག་པ་ཟེར་བ་དེ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དྲིས་སྐབས། སྔ་མས་ལན་དུ་འབྲོག་པ་ཟེར་བ་ནི་གོས་སུ་ལུག་པགས་བརྒྱད་དང་ལྷམ་དུ་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀ་གྱོན་མཁན་ཡིན་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་པ་རེད་ཟེར། འདི་ལྟར་འདྲི་མཁན་དང་ལན་རྒྱག་མཁན་བྱུང་ཡོད་མེད་གང་ལྟར་ཡང་། གོས་སུ་ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་དང་ལྷམ་དུ་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་གོན་པ་དེ་བདེན་པ་རེད། ང་རང་སྔོན་མ་འབྲོག་ཁུལ་དུ་སྡོད་སྐབས་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀའི་ལྷམ་གོན་མ་མྱོང་ཡང་ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་ཀྱི་སློག་པ་ངས་ཀྱང་རྒྱུན་གོན་བྱས་མྱོང་། ས་གནས་རང་གི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀའི་ལྷམ་གོན་པ་དེ་ཡང་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིན།\nལུག་ལྤགས་བརྒྱད་དང་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀ་ནི་རྒྱུ་ཆ་ཉུང་ཉུང་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པའི་སྟེང་ལ་དེ་དག་གྱོན་ཆས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ངལ་རྩོལ་དང་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཉུང་ཉུང་ཞིག་གཏན་ནས་མིན། ལྷམ་ཆ་གཅིག་འཚེམ་བཟོ་བྱེད་པ་ལ་མི་གཅིག་གི་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་ཆ་ཚང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེའི་ནང་དུ་ཀོ་བ་མཉེས་འདུལ་བྱེད་པའི་ངལ་དུབ་ཅན་གྱི་ལས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ཚུད་མེད། སློག་པ་གཅིག་བཟོ་བ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན། ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་མཉེས་འདུལ་བྱེད་པ་དང་དེ་སློག་པར་འཚེམ་བཟོ་བྱེད་པ་ལ་མི་གཅིག་གི་ཉིན་དུ་མའི་ངལ་རྩོལ་དགོས།\nདེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་ཆ་དང་ངལ་རྩོལ་གྱི་འགྲོ་སོང་ཆེ་བ། ལུས་ལ་ལྕི་ཞིང་རྩུབ་པའི་གྱོན་ཆས་དེ་འདྲ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན་པ་ནི་གསལ་པོ་ཡིན། ངའི་གཉེན་ཉེ་ཞིག་ནི་སྔོན་མ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྷམ་བཟོ་མཁན་ཡིན། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ལ་ཁོང་ང་སྡོད་སའི་འབྲོག་ཁུལ་དུ་ཁྱིམ་ཉུལ་བྱས་ནས་ལྷམ་བཟོས་པའི་ཡོང་སྒོས་ཁྱིམ་ཚང་བསྐྱངས། ལོ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ང་ཕ་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་ཁོང་ལ་ཐུག་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ལྷམ་མ་བཟོས་པར་ཡུན་རིང་སོང་འདུག་ཅིང་། ལྷམ་བཟོ་བྱེད་ཀྱི་ཅ་ལག་རྣམས་བེད་མེད་དུ་གྱུར་ནས་ཀྱང་ཡུན་རིང་དུ་སོང་འདུག ངས་ཁོང་ལ་ད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྷམ་བཟོ་དགོས་པའི་དུས་ཚོད་ཕྱིར་ཡོང་རྒྱུ་མ་རེད། ལྷམ་བཟོ་བའི་ལག་ཆ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ཡིན། དེར་ཁོང་ལ་ཡང་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་མི་འདུག ཁོང་གི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་གཡུག་རྒྱུའི་གྲོས་བཏོན་འདུག་ཀྱང་དེ་ལ་ཁོང་གིས་མོས་མཐུན་བྱས་མི་འདུག ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་དག་ལ་བེད་སྤྱོད་མེད་པ་ཤེས། ཡིན་ན་ཡང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ཏེ། འཚོ་ཐབས་ཧ་ཅང་སྐྱོ་བའི་སྐབས་སུ། ཁོང་འབྲོག་ཁུལ་ལ་སོང་ནས་ལྷམ་བཟོས་ནས་ཡོང་སྒོ་བཙལ་ཏེ་བཟའ་མི་བསྐྱངས་པ་ཡིན་སྟབས་ཅ་ལག་འདི་དག་ལ་འཁྲེང་སེམས་ཤིག་འདུག་ཟེར།\nགྱོན་ཆས་ནི་སྐབས་མང་པོར་འཚོ་ཐབས་དང་མཛེས་ཚོར་གཉིས་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན། དེང་སང་གི་བོད་ཁུལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཁག་ལ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་སྣ་རིགས་སྔར་ལས་མང་ལ་བཀྲག་མདངས་སྔར་ལས་ཆེ། ཡིན་ན་ཡང་དེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ལ་གསོན་སྟོབས་སྔར་བཞིན་ཡོད་པ་མཚོན་མི་ཐུབ། སྔོན་མ་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་དེ་དག་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གཙོ་བོ་ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་དུས་བཞི་བོ་དང་། ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་ཉིན་གྱི་གྱོན་ཆས་དང་དགོང་མོའི་ཉལ་ཆས་ཀྱང་ཡིན། དེང་སང་བོད་ཆས་མང་ཆེ་བ་ཞིག་བོད་མདོག་སྟོན་ཆེད་གྱོན་པ་ཡིན། དགོས་མཁོ་དང་འབྲེལ་བ་མེད། གསང་གནས་སྒྲིབ་པ་དང་ཚ་གྲང་འགོག་པའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱིདགོས་མཁོ་ནི་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ལ་བརྟེན་མི་དགོས། དེ་ལས་ལུས་ལ་ཡང་ཞིག་འཇམ་པ། གོན་བདེ་ཞིང་ཕུད་བདེའི་གྱོན་ཆས་མང་པོ་ཉོ་རྒྱུ་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ནི་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་དུས་སྟོན་ཁོ་ནའི་སྟེང་ལ་གྱོན་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་གཅིག་བྱས་ན་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་རང་མདོག་སྟོན་བྱེད་ཙམ་དང་། ང་ནི་བོད་པ་ཡིན་ཞེས་སྒྲོགས་བྱེད་ཅིག་ཡིན། རང་མདོག་ཡལ་བཞིན་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་རང་ཆོས་དང་། དགོས་མཁོ་དང་ཁ་འབྲལ་བཞིན་པའི་བོད་ཆས་བཅས་ལ་འཁྲེང་སེམས་བཀྲག་མདངས་ཅན་ཞིག་གི་སྟོན་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ཀྱང་སྲིད།\nང་ཚོས་རིག་གནས་སུ་འབོད་པ་གང་མང་ཞིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་རྩད་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་ནི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་སྐོང་བ་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་མི་རིགས་ཤིག་གི་རང་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་ཐུག་མེད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་བརྗོད་པའི་སྐབས་འདིར། རིག་གནས་གང་ཞིག་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་སྐོང་བའི་ནུས་པ་ཉམས་ཚར་ཏེ། དེའི་བྱེད་ལས་འགྱུར་ཏེ་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟོན་བྱེད་ཙམ་དུ་གྱུར། དེ་དུས་རིག་གནས་ཤིག་གི་ནང་སྲོག་ཆད་དེ་ཕྱི་སྲོག་མ་ཆད་པ་ཙམ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དུས་རིག་གནས་དེ་ལ་འཁྲེང་ཞེན་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཡིན།\nའཚོ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་དགོས་མཁོ་དང་བྲལ་ནས་འཁྲེང་སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་ཡོད་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་འཁྲེང་སེམས་ཙམ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་མིན་པར་དགོས་མཁོ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས་གནས་ཡོད། གྲོང་གསེབ་ཏུ་གནས་པའི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་ཞིག་གིས་ད་དུང་བོད་སྐད་གཅིག་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་བརྡ་སྤྲོད་དགོས། བོད་སྐད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བོད་ཡིག་ཀྱང་གནས་སྐབས་འདི་ལ་ཡིག་ཐོག་དང་དྲ་ཐོག བརྙན་འཕྲིན་སོགས་སུ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སྐད་ཡིག་གི་གསོན་ཉམས་རེ་མངོན་ཡོད། བོད་ཡིག་གི་དཔེ་སྐྲུན་ནི་དེང་སང་ཀློག་མི་ཚར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་ཀློག་རྒྱུ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མིན།\nསྤྱིར་བཏང་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་གཉིས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་ཐབས་ཇེ་བདེར་དང་ཇེ་སྐྱིད་དུ་གཏོང་ན་ཡང་། དེ་གཉིས་མི་རིགས་གཉོམ་ཆུང་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་འདུས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ལ་འཆམ་པའི་ངེས་པ་མེད། ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་ལས་བྱུང་བའི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་འཚོ་ཐབས་གསར་བ་ཅི་ཙམ་གྱིས་མང་ན་སྐད་ཡིག་འདུས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་གང་མང་ཞིག་གི་གསོན་ཤུགས་དེ་ཙམ་གྱིས་འཇོམས། ང་ཚོ་འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་ངན་གྱི་ཁྱད་པར་གསལ་བའི་ཁྱིམ་གཉིས་ལ་སོང་ན་ངང་ཚུལ་འདི་མཐོང་དཀའ་བ་ཞིག་མིན། འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་ཁྱིམ་དུ་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཤེས་པ་དང་སྤྱོད་པ་མང་བ་དང་། འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་པའི་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་སོང་ན་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཤེས་པ་དང་སྤྱོད་པའི་ཉུང་བ་ཡོད། གནས་སྟངས་འདི་ང་ཚོ་འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་བཟང་ངན་ཤོར་བའི་གྲོང་བརྡལ་ཞིག་དང་རི་གྲོང་ཞིག་ལ་སོང་ན་ཡང་ཇི་བཞིན་དུ་མཐོང་ཐུབ།\nརི་གྲོང་དག་ལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་མ་སླེབས་པ་ནི་དུས་ཚོད་ཀྱིས་མ་སླེབས་པ་མ་གཏོགས། རི་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ལ་དེ་མ་དགོས་པར་མ་སླེབས་པ་མ་རེད། སྔོན་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡར་རྒྱས་ཕར་བཙལ་བ་ཡིན་ལ་དེང་སང་ཡར་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཚུར་བཙལ་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། དུས་ཚོད་ཀྱི་སྔ་རྗེས་ཙམ་མ་གཏོགས་རི་གྲོང་དག་ལ་ཡང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་སླེབས་རྒྱུ་དེ་ནི་གཡོལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་དུས་རི་གྲོང་དག་ལ་བོད་སྐད་ཇེ་ཉུང་དང་གཞན་སྐད་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་འདི་ཡང་ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཤིག་ཡིན།\nཡར་རྒྱས་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རང་གཤིས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་གོམས་རྗེས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ཞིག་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཡོང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། བོད་པ་ཡང་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་གསར་བ་ལོས་དགོས། འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པ་དང་མཉམ་དུ་ང་ཚོ་བོད་པ་རེད། རང་གི་བོད་སྐད་འདི་བོར་མི་འདོད་པ་འདི་ཡང་རང་བཞིན་ཞིག་རེད།\nསྐབས་འདིར་འགྲོ་བ་མི་ཡི་དགོས་མཁོ་དང་མི་རིགས་ཤིག་གི་དགོས་མཁོ་གཉིས་འགལ་བ་ལྟག་སྤྲོད་དུ་གྱུར་ཡོད། དཀའ་ངལ་འདི་ནི་ང་ཚོ་བོད་ལ་ད་བར་དུ་འཕྲད་མ་མྱོང་བའི་དཀའ་ངལ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་ལ་ཡང་དཀའ་ངལ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན་ལས་ཆེ། རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡུག་སྐད་འདོན་མཁན་ནི་ང་ཚོ་བོད་པ་གཅིག་པོ་མ་རེད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་རྫོགས་རེད། སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟར་ན། དེང་སང་འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་ན་སྐད་ཡིག་བདུན་སྟོང་ཡོད་ཅིང་། ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་གཟའ་འཁོར་གཉིས་རེའི་ནང་ལ་སྐད་ཡིག་རེ་ཤི་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་ཤི་འདོད་མེད་ན་ཡང་། སྨན་བཅོས་དང་རིམ་གྲོ་བྱེད་ཀྱིན་བྱེད་ཀྱིན་ཤི་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་ལྟར། སྐད་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་ཤི་འདོད་མེད་ཀྱང་། སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་རྒྱག་གིན་རྒྱག་གིན་ཤི་བཞིན་ཡོད།\nཡིན་ན་ཡང་། མི་ཞིག་ཤི་ན་མི་གཞན་པ་ཞིག་སྐྱེ་ཡོང་གི་ཡོད། སྐྱེ་བ་དེ་ཤི་བ་ལས་མ་མང་ན་མི་ཉུང་། མི་ཤི་ནས་སྟོངས་འགྲོ་བ་ཟེར་དེ་ཡོང་མི་སྲིད། སྐད་ཡིག་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཤི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་སྐྱེ་རྒྱུ་མེད། སྐད་ཡིག་ཤི་ནས་སྟོངས་འགྲོ་བ་ཟེར་བ་དེ་ཡོང་མི་སྲིད་ན་ཡང་། མང་ཆེ་བ་ཤི་ནས་སྐད་ཡིག་ཉུང་ཉུང་ཞིག་མ་གཏོགས་གནས་རྒྱུ་མིན་པ་དེའི་ཕྱོགས་ལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།\nགཟའ་འཁོར་གཉིས་རེའི་ནང་ལ་སྐད་རིགས་རེ་ཤི་བའི་ཤི་ཚད་འདི་ལྟར་སོང་ན། སྐད་རིགས་བདུན་སྟོང་ཡོངས་སུ་ཤི་བ་ལ་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་དགོས། འོན་ཀྱང་སྐད་ཡིག་གསོན་སྟོབས་ཅན་སྐོར་ཞིག་ཤི་རྒྱུ་མིན་པ་ནི་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་ན། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་ཤི་རྒྱུ་མིན་པའི་སྐད་ཡིག་དེའི་གྲས་སུ་ཚུད་རྒྱུ་ནི་ཧམ་སེམས་སུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་ན་ང་ཚོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཚེ་ཐག་གི་རིང་མཐའ་ནི་ལོ་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ཡིན་དགོས། ཡིན་ན་ཡང་། མ་འོངས་པའི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ལ་སྐད་ཡིག་ཤི་ཚད་འདི་འགྱུར་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་བཤད་དཀའ། ཤི་ཚད་ལ་མགྱོགས་དལ་གཉིས་ཀ་ཡོང་སྲིད་པ་དེས་ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་གི་ཚེ་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་འགྲོ་ལོས་སྲིད།\nཕུགས་ཡུན་རིང་པོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་གསོན་གནས་ནི་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། ང་ཚོའི་མིག་མདུན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་དགའ་བ་སྒོམ་འོས་པའི་གནས་ཀྱང་ཁ་ཤས་ཡོད། དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི་བོད་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་རིག་གནས་ལ། དེར་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གསོན་སྟོབས་ཤིག་རྒྱས་ཡོད། འདིའི་སྐོར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་འཛོམས་ཤོས་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་ན་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཡིན། ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གི་སྒྲ་ཐག་གི་དུས་ནས་བཟུང་ད་བར་གྱི་འོད་སྡེར་བར་གྱི་བོད་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཉར་གསོག་བྱས་ཡོད། ད་ལྟ་སྒྲ་ཐག་དང་བརྙན་ཐག འོད་སྡེར་སོགས་བདུན་སྟོང་ལ་ཉེ་བ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་ལ་དེང་སང་དྲ་ལམ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱུད་ལམ་སོགས་སུ་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་གྲངས་འབོར་ཆེན་པོ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་དག་འདུས་མེད།\nའདི་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་ཆའི་གྲངས་འབོར་དང་། ལོ་ངོ་བཞི་བཅུ་འདིའི་རིང་ལ་བྱུང་བའི་གླུ་བ་གླུ་མས་མཚོན་པའི་འཁྲབ་སྟོན་པ་དང་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་གྲངས་འབོར། འཁྲུག་ཆ་དོད་པའི་འཁྲབ་སྟོན་སྣ་ཚོགས། འཁྲབ་སྟོན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་སྣ་ཚོགས་འདི་འདྲ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མྱོང་མེད། དེ་ཡང་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱད་ཅུ་ནས་དགུ་བཅུ་བར་བོད་སྐད་རང་གི་སྟེང་ལ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ཡོད་སྟབས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་གསོན་སྟོབས་ཤིག་རྒྱས་སུ་བཅུག་ཡོད།\nབོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་གནས་སྐབས་སུ་གསོན་སྟོབས་རྒྱས་ཡོད་པ་ནི་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་མིན་པར་གཞན་པ་ཡང་ཁ་ཤས་ཡོད། དེ་དག་ལས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ནི་དུས་སྟོན་གྱི་རིགས་ཡིན། རིག་གནས་གང་མང་ཞིག་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་གནས་ཐབས་མེད་པར་འགྱུར་བཞིན་པ་འདིས། དུས་སྟོན་གྱི་སྐབས་སུ་གཞན་ལ་མངོན་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྟོན་མཁན་དང་ལྟ་མཁན་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་ཁ་གང་བའི་ཧར་མངོན་ཅན་གྱི་ལམ་ལ་སྐྱོད་བཞིན་ཡོད། དེའི་སྟེང་ལ་དེང་སང་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་འཕྲུལ་རྩལ་གྱི་ཡར་རྒྱས་དང་། བོད་རང་གི་རྒྱུ་ངོམ་ལ་དགའ་བའི་གཤིས་ཀ རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཕྱི་ཚུལ་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ངོམ་དགའ་བ་བཅས་ཀྱིས་ཧར་མངོན་འདི་ལ་མཐུན་རྐྱེན་བླ་མེད་དུ་སྦྱར་ཡོད།\nསྤྱིར་བཏང་ང་ཚོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་སྔོན་ནས་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཞེས་པའི་རིག་གནས་སྡེ་ཚན་དེ་ལ་དབང་ཚར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་གི་དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་རྗེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པ་ཐེབས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚོགས་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་སྣ་མང་ཞིག་སོང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་ནང་ནས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་བའི་དཔེ་མཚོན་གསལ་ཤོས་ཤིག་ནི་རིག་གནས་ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལས་ཆེ། དེའི་ནང་དོན་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ནས་གོང་དུ་ང་ཚོས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཞེས་སྡེ་ཚན་གཉིས་སུ་འབྱེད་དགོས་བྱུང་ཡོད།\nཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིས་བསྟན་དོན་ཅི་ཡིན་མི་གསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་ན་ཡང་། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དེའི་བསྟན་དོན་ཅི་ཡིན་བློ་ངོར་གསལ་པོ་ཞིག་འབབ་དཀའ། རྒྱུ་མཚན་ཐ་སྙད་དེའི་གོ་དོན་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་དོད་ཀྱི་བསྟན་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་དགོས་པ་དང་། དེའི་དོན་ཁོངས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་བ། དེའི་བཞེད་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་ཡིན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ང་ཚོས་བསྟན་དོན་གཙོ་བོའི་ཆ་རེ་བཟུང་ནས་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་འདས་པ་དང་ད་ལྟའི་དུས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་འཚོ་ཐབས་དང་། སྤྱོད་ལམ། བླང་དོར་བྱེད་སྟངས་བཅས་མ་བགྲོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་དེ་ཡིན།\nརིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྐབས། སྤྱིར་བཏང་གོང་གསལ་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཉིས་ཀར་གསོན་སྟོབས་ཤོར་ཏེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་དོན་རེ་སྤེལ་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡང་གང་མགྱོགས་ཀྱིས་སྤེལ་དགོས་པའི་ཚོར་བ་ཞིག་སྟེར། ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོས་དོན་ཁོངས་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་ལ་ལྟ་དུས་རིག་གནས་སྐོར་ཞིག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གསོན་སྟོབས་རྒྱས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་མངོན་ཏེ་སྲུང་སྐྱོབ་མི་དགོས་པ་དང་། སྐོར་ཞིག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཅེས་དུས་ང་ཚོས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དཀའ་བའི་ནང་འགལ་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།\nནང་འགལ་དང་པོ་ནི་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཐོག་མའི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ད་ལྟ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ནང་འགལ་ཡིན། རིག་གནས་ཤིག་བྱུང་དུས་མི་རིགས་ཤིག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་ཆེད་དུ་བྱུང་བ་མིན་པར། འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་ཞིག་སྐོང་བའི་ཐབས་ལམ་གྱི་ཚུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན། ད་ལྟ་ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ནི་དགོས་མཁོ་དེ་སྐོང་བའི་ཐབས་ལམ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་མིན། མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན།\nནང་འགལ་གཉིས་པ་ནི་ང་ཚོའི་དགོས་འདུན་ལ་ནང་འགལ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ང་ཚོས་ཡར་རྒྱས་དགོས་ཟེར་གྱི་ཡོད། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་སྐོར་ཞིག་ལ་ལེགས་བཅོས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཐ་ན་འཚོ་ཐབས་རྙིང་ཆེས་ན་མ་དོར་ཐབས་མེད་ཀྱི་གནས་སུང་ལྷུང་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་ནས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཟེར་གྱི་ཡོད།\nནང་འགལ་གསུམ་པ་ནི་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་དང་བོད་པ་གཉིས་ལས་གང་གཙོ་ཆེར་འཛིན་པ་དེ་ཡིན། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པའི་ཆ་ང་ཚོས་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་གི་ཡོད། ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ནི་ཚན་རིག་གིས་འགྲོ་བ་མི་སྤྱི་ལ་བསྐྲུན་པ་མ་གཏོགས་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཆེད་དུ་བསྐྲུན་པ་མིན། ང་ཚོས་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་དུས་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཤོར་གྱི་འདུག་ཟེར་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་གི་ཡོད། ང་ཚོར་དགོས་པ་ནི་བསྐྱབ་བྱའི་རིག་གནས་གང་ཞིག་མི་རིགས་གང་དེའི་ངོ་བོ་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་པར་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བ་དང་མཚུངས་སུ་རང་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མ་ཉམས་པ། འགྲོ་བ་མི་ལ་དགོས་པའི་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་མ་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་རང་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡལ་བ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”བྱེད་ཐབས་ཤིག་རྙེད་ན། དེ་ནི་ང་ཚོ་བོད་པའི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་བྱས་རྗེས་ཤིག་ཡིན།\nཡང་སྐྱར་གལ་བོ་ཆེ་ལ་ནན་ཏན་གྱི་ཚུལ་དུ་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ནི་དོན་ཐོག་ནས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ལས་ངག་ཐོག་ནས་བཤད་རྒྱུ་གཙོ་བོ་མིན། བསྒྲུབ་པའི་སྔོན་འགྲོ་ནི་གཞན་ཟེར་ལད་ཟློས་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རང་གི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྟེང་ནས་རིག་གནས་ཟེར་བ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་བྱེད་དགོས་པ། བྱེད་དགོས་མིན་དང་བྱེད་ཐུབ་མིན་སོགས་ལ་བསམ་ཞིབ་དང་བགྲོ་གླེང་། ཞིབ་འཇུག་རྣལ་མ་ཞིག་བྱེད་དགོས།\n2017 Aug 12, in གསུང་བཤད། |\n“ རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བམ། ”སྐོར་ལ་མཆན་9འདུག\nAugust 12th, 2017 at 4:44 am\nAugust 12th, 2017 at 9:52 am\nAugust 12th, 2017 at 9:58 pm\n#4 མང་ཐོས། ་ལགས་ཀྱིས་སྤེལ་དོན།:\nཨ་མས་ཕྲུ་གུ་ལ་ཟས་ཟ་ལུགས་དང་། གོས་གོན་ལུགས་ཡན་ཆོད་རང་ལུགས་ལྟར་བསླབ། གཞན་ལུགས་དགག་པ་དེ་ལ་ཡང་ལྟ་གྲུབ་ཅེས་བརྗོད་མཁན་མཆིས་ན། རིག་གནས་ཞེས་པའང་གཙོ་བོ་ཕྱི་ནང་སྣོད་བཅུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཅོག་འཚོ་བའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ན་མི་འགྲིགས་པ་གང་ཡོད། རིགས་གནས་ཡིན་ན་རྒྱུ་མཚན་དང་གཏན་ཚིགས་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་མིའི་རིགས་དང་། དུད་འགྲོའི་རིགས་དང་། དངོས་པོའི་རིགས་ཡུན་དུ་གནས་པའི་ཐབས་ཤིག་ལ་འགྲེལ་ནའང་འགྲིགས་པར་སེམས།\nAugust 18th, 2017 at 8:41 am\n#8 ཨོ་རྒྱན་ཉི་མ། ་ལགས་ཀྱིས་སྤེལ་དོན།:\nརྩེད་མཚར་གྱི་ཚུལ་དུ་ཆུ་ཟོམ་རྒྱབ་ལ་བསླངས་ནས་ཁུར་བ་ཨ་མདོའི་ཐུན་མིན་གྱི་རིག་གནས་རེད་ཟེར། ངའི་ཨ་མ་རྒན་མོའི་རྟག་པར་དེ་འདྲས་ཁུར་ན། ཁོ་མོ་ནི་ཁམས་པའི་འབྲོག་རྒན་མ་ཞིག་ལས། ཨ་མདོ་ཡིན་རབ་མེད། ༼སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་སྣོད་ནི་ཤིང་གི་ཟོ་བ་ཡིན། དེ་རྒྱབ་ལ་འཁུར་སྟངས་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད། ཟོ་སྟོང་ལུས་རྒྱབ་ལ་སྦྱར་ནས་འཁུར་ལ། ཆུས་གང་བའི་ཟོ་བ་ལུས་རྒྱབ་ལ་བསླངས་ནས་ཁུར། ཤིང་ཟོ་དང་འཁུར་སྟངས་དེ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་དེ་ནི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་བྱེད་དང་ལེན་སྟངས་ཡིན་པ་ཤེས། དེ་དུས་ང་ཚོས་ཨ་མདོའི་རིག་གནས་ཤིག་ངོས་ཟིན་པ་ཡིན། དེ་ནི་ང་ཚོའི་མཐོང་ལམ་དུ་མངོན་པའི་ཆུ་འཁུར་ནས་འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་དེ་ཡིན། དེའི་རྒྱབ་ལོགས་ན་ད་དུང་ཆུ་ཟོ་ཇི་ལྟར་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་གྱི་རིག་གནས་ཆ་ཚང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། ཆུ་སྣོད་དང་ཆུ་འཁུར་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་མངོན་པ་མ་ཟད། འཐུང་ཆུ་ལེན་པའི་རྒྱུད་རིམ་དེའི་ནང་ལ་ཡུལ་ཁམས་དེའི་བསམ་བློ་གཏོང་གཏོང་སྟངས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཐིམ་ཡོད།༽ ཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧཧརྩེད་མོ་ཡིན། པད་འབུམ་ལོ་ལོ།།\nམཁས་དབང་པདྨ་ལགས་ཀྱིས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་སྐོར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པོ་ཞིག་སྤེལ་འདུག ཐེངས་གཉིས་བཀླགས་ཀྱང་ངལ་བ་གང་ཡང་མ་བྱུང་ཁར་སྤྲོ་སེམས་རབ་ཏུ་འཁོལ། དམིགས་བསལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བ་དང་ཆབ་ཅིག་ཡི་རངས་བླ་མེད་ཡོད། ཁྱེད་ནི་བོད་རིགས་ཤེས་ལྡན་མཁས་དབང་། དོན་དམ་པར་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་ལ་ནམ་ཡང་དོ་འཁུར་ཤ་ཚ་ཡོད་མཁན་དང་བསམ་བློ་ཡར་ཐོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་ནས་གདེང་འཇོག་གུས་བཀུར་ཡོད། བཀའ་དྲིན་ཆེ། །


༈ ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པའི་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ། - His Eminence Professor Samdhong Rinpoche, བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག\nཕྱི་ལོ། ༢༠༡༧ ཟླ། ༠༨ ཚེས། ༢༢ ཉིན། : གསུང་བཤད།, ནང་ཆོས།\n༄༅།། ༢༠༡༧ ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༦ ཉིན་དྷ་སྟེང་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལོའི་ལས་བྱེད་རྒྱུས་སྟོན་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པའི་བཟང་སྤྱོད་རང་འཁྲིའི་ལས་འགན་བསྒྲུབ་རྒྱུར་འདི་ཕྱི་གཉིས་ལ་མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་སྐོར་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་བ།\nདེ་རིང་འདིར་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པའི་སྐྱབས་ཡུལ་དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་དང་། བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་འགན་འཛིན་དབུ་ལས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་དགེ་རྒན་ལས་བྱེད་རྣམ་པ་བཅས་ཚང་མར། ཐོག་མར་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་མེ་བྱའི་གནམ་ལོ་གསར་དུ་བཞད་པའི་རྟེན་འབྱུང་དུས་སྟོན་ལ་འཚམས་འདྲིའི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། ལོ་འདི་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ལས་དོན་རྣམས་དམིགས་བསལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\nབོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་དབུ་ལས་རྣམ་པས་ང་ལ་སློབ་གྲྭ་འདིར་གཏམ་བཤད་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཡང་ཡང་གནང་གི་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་ང་རང་གི་ལོ་ནའི་བབ་དང་ལས་དོན་ནས་རྒས་ཡོལ་ཟིན་པའི་ཆ་ནས་མི་རབས་རྙིང་པ་ཆགས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དྲན་ཡུལ་ནས་ཡལ་དགོས་པ་དང་། ལས་དོན་གང་ཡིན་ཡང་མི་རབས་གསར་པ་ཚོས་ཐུགས་འགན་བཞེས་དགོས་པའི་དུས་ཚོད་ལ་སླེབས་པ་ཡིན་སྟབས། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འབྲེལ་འདྲིས་དང་གཏམ་བཤད་བྱ་རྒྱུ་སོགས་མི་དགོས་པ་གཙོ་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཡིན་ན་གནས་ཚུལ་ཐ་དད་རེད། ཡིན་ནའང་འདི་ནས་ཐུགས་རེ་གནང་དུས་མ་བཅར་ཐབས་མེད་ཀྱིས་ཡང་ཡང་སླེབས་བསྡད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་དམིགས་བསལ་གནད་དོན་གསར་པ་ཞུ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད།\nདེ་རིང་ལོ་འདིའི་སློབ་དུས་གསར་པ་ཚོགས་པ་དང་བསྟུན་དགེ་རྒན་ལས་བྱེད་རྣམས་ལ་ལམ་སྟོན་གྱི་མཛད་སྒོ་ཉིན་གཅིག་པོ་དེའི་མཛད་རིམ་ནང་ “ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པའི་བཟང་སྤྱོད་རང་འཁྲིའི་ལས་འགན་བསྒྲུབ་རྒྱུ་” ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་གཏམ་བཤད་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་བཀོད་འདུག ༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོས་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་སྨན་པའི་གདམས་ངག་མང་པོ་གནང་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ “ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་” དང་ “འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་” ཞེས་པའི་གདམས་ངག་རྣམ་པ་གཉིས་པོར་དེང་སང་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་དང་། གདེང་འཇོག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། “འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་“ (Universal Responsibility) སྐོར་གྱི་གདམས་ངག་དེ་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་དོན་གྲངས་ནས་༧གོང་ས་མཆོག་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་༧ཞབས་སོར་འཁོད་རྒྱུའི་དབུ་འཛུགས་གནང་བའི་སྐབས་ཙམ་ནས་བཀའ་གནང་བའི་གདམས་ངག་ཅིག་རེད། དེ་ལ་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དང་ལེན་དང་། དཔྱད་ཞིབ། ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱུང་བ་རེད།\n“ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་“ ཅེས་པ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ གོ་གྲངས་ནས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀའ་གནང་རྒྱུ་དབུ་ཚུགས་ཟིན་རུང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཐམ་པའི་ལོ་གསར་དེ་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་༧ཞབས་སོར་འཁོད་པའི་སྐབས་དང་འཁེལ་བ་ཡིན་སྟབས། སྐབས་དེར་དྲྭ་རྒྱ་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ད་ལྟ་བཞིན་འཛོམས་པོ་མེད་རུང་། ཁ་པར་དང་ཀམ་པུའུ་ཊར་གྱི་ཐོག་ནས་ཨ་རི་སོགས་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཕྱི་ལོ་སྟོང་ཚོ་གསར་པའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཅིག་གནང་བ་རེད། དེ་ནས་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་དངོས་སུ་བཀའ་གནང་དབུ་ཚུགས། དེ་ལ་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཧ་ཅང་མང་པོས་དད་གུས་ཆེན་པོ་དང་། ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་སུ་དམིགས་བསལ་གྱིས་དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཁག་དང་། སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་དུ་ཉམས་ཞིབ་དང་ལག་བསྟར་འགྲོ་དང་འགྲོ་མུས་ཡིན་རུང་། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གདམས་ངག་དེ་གཉིས་ཀའི་ཐོག་ཐུགས་སྣང་དེ་ཙམ་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་འདུག\nསྒྲུང་ཞིག་ཞུ་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ གྱ་གྲངས་ནང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སཱ་ར་ནཱ་ཐར་༧ཞབས་སོར་འཁོད་སྐབས་ཤིག་ལ། སྐབས་དེའི་སཱ་ར་ནཱ་ཐ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ལྷག་པའི་རིགས་བདག་ཌོག་ཊར་ཀ་པི་ལཱ་བཱཏསྱཱཡན་ (Dr. Kapila Vatsyayan) མཆོག་གིས་༧གོང་ས་མཆོག་ལ། མགོན་པོ་གང་གིས་སྔར་མེད་པའི་ལམ་སྟོན་གསར་པ་ “འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་“ ཐོག་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དོ་སྣང་དང་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་མང་པོ་འདུག རྒྱ་གར་དང་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ད་ལྟ་དེའི་སྐོར་གླེང་མོལ་དེ་ཙམ་མི་འདུག་པས། གལ་ཏེ་སཱ་ར་ནཱ་ཐ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཉམས་ཞིབ་པ་གསུམ་བཞི་ཞིག་ཆེད་མངགས་འདིའི་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་དང་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་གཞག་ན་གང་འདྲ་ཡོང་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་སོང་། དེ་དུས་ང་ཡང་མཉམ་བཅར་ཡོད། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ངས་བཤད་པ་དེ་ཚོ་དོན་དག་ཡོད་པ་དང་། དོ་སྣང་བྱེད་འོས་པར་མཐོང་ན་སློབ་གཉེར་བ་སོ་སོས་རང་འགུལ་དང་དྭང་བླངས་ཐོག་ནས་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པ་ལས། སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཀོད་བསྒྲིགས་བྱེད་ན་འོས་པོ་མེད། དེ་དུས་ཞལ་ཤོབ་དང་སྦྲགས་ནས་ང་མའོ་ཙེ་ཏུང་ནང་བཞིན་ངའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཚོ་ཚང་མས་ཀློག་དགོས་ཞེས་བཙན་བཀའ་བཏང་བ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཉེན་ཡོད། ཅི་སྟེ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་ཡོད་ན་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་ན་འགྲིགས། དེ་མིན་སྒྲིག་འཛུགས་རང་ངོས་ནས་དེ་འདྲའི་ལག་ལེན་མ་བསྟར་ན་ཡག་གི་རེད་ཅེས་བཀའ་གནང་སོང་། དེ་དུས་ངའི་བསམ་བློའི་ནང་ཕྲན་བུའི་མི་བདེ་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་༧གོང་ས་མཆོག་རང་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་སྟབས། མཐོ་སློབ་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་དེའི་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་དང་བཀོད་བསྒྲིགས་ཞུ་བདེ་མ་བྱུང་།\n༧གོང་ས་མཆོག་གིས་སྔ་མོ་ནས་ཞལ་ཚོར་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་གཱཾདྷཱིའི་རྗེས་འཇུག་འགྲེས་སོང་ཀེ་བི་བཀྵཱི་ (K.B. Bakshi) ཞུ་བ་ཞིག་ཡོད། ཁོང་གི་ཐུགས་ངོ་མཁྱེན་པ་མེརཋ་ (Meerut) ལ་ཡོད་པའི་ IMT Group of Colleges དེའི་གཙོ་འཛིན་བཅས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཡས་མས་ཤིག་ལ་༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་མདུན་བཅར་ཏེ། ཧི་མཱ་ཅལ་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་ནས་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད། མཚན་དེ་ལྟར་བཏགས་ཆོག་པའི་བཀའ་ཁྲོལ་ཞུས་སོང་། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ངའི་མིང་ཐོག་ཏུ་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་བཙུག་ན་ཆོ་ཡོད་མ་རེད། དེ་ལས་ད་ལྟ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སེམས་དང་སྲོག་གི་སྐོར་ལ་ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་གོ་བསྡུར་བྱས་པའི་གྲུབ་དོན་དུ་སེམས་དང་སྲོག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་བཟོས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཡན་ལག་ཅིག་རྒྱ་གར་དུ་བཟོ་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་བཀའ་གནང་སོང་། ཁོང་ཚོས་ཀྱང་༧གོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་ལྟར་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ཚབ་ཏུ་སེམས་དང་སྲོག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་རྒྱ་གར་ནང་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཞུས་སོང་། ཀེ་བི་བཀྵཱི་ཁོང་ནམ་རྒྱུན་ནས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནང་ཚགས་ལྟ་བུས་ཐུགས་ལ་གང་ཤར་ཐད་ཀར་ཞུ་མཁན་ཞིག་རེད། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་ནའང་། བཀའ་སློབ་མན་ངག་རྩ་ཆེ་བ་ཚང་མ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནང་གི་འདུག དེ་ག་རེ་ཡིན་ནམ་ཞེས་ཞུས་སོང་། ༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་བཞད་མོ་དང་སྦྲགས་ངས་སུ་ལའང་ང་ལ་གཅིག་བཤད་རྒྱུ་ཡོད། ཉན་དགོས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་མེད། ང་ལ་ཤོད་ཅེས་ཚུར་ལབ་མཁན་དེ་ཚོ་ལ་ངས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ངའི་ནོར་འཁྲུལ་མ་རེད། རྒྱ་གར་བའི་ནོར་འཁྲུལ་རེད། ཁྱེད་རང་ཚོར་དོན་གཉེར་ཡོད་ན་ཁྱེད་རང་ཚོས་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་རེད་མ་གཏོགས། རྒྱ་གར་བས་དེར་དོ་སྣང་བྱེད་ཆོག་གི་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་མཁན་སུའང་མེད་ཅེས་གསུངས་སོང་། དེ་ནས་ཀེ་བི་བཀྵཱིས་དེ་འདྲ་ཡིན་ན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་དེ་དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་འཁྱེར་དགོས་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་འདུག་ཅེས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པ་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ལས་གཞི་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཆགས་འདུག། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་སེམས་དང་སྲོག་གི་ཡན་ལག་དེའི་ཐོག་ནས་ལས་ཀ་དེ་རྩོམ་ཆོག་པ་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པར་བརྟེན། དེ་བྱེད་ན་འགྲིག་གི་རེད་ཅེས་བཀའ་གནང་སོང་།\nདེ་ལྟར་འདས་པའི་ལོ་གསུམ་རིང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨེ་མོ་རིའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གིས་ཐུགས་འགན་གཙོ་བོ་བཞེས་པ་དང་། དེ་མིན་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་ཁ་ཤས་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོས་ཏེ་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་དང་། དེ་བཞིན་མངའ་སྡེ་དང་གྲོང་སྡེ་སོ་སོའི་ནང་དུའང་དམིགས་བསལ་གྱི་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་གང་ལ་གང་འཚམས་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་དེའི་སྐོར་ལས་འཆར་དང་། རང་འགུལ་གྱིས་ཐུགས་སྣང་གནང་མཁན་དེ་ཙམ་དེ་སྔོན་བྱུང་མེད་པ་ལྟ་བུ་འདུག\nད་རིང་གི་བརྗོད་གཞིའི་ནང་ “ཆོས་ལུགས་དང་མ་འདྲེས་པའི་བཟང་སྤྱོད་“ ཅེས་བྲིས་འདུག་རུང་། “ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་“ ཅེས་པ་དེ་ད་ཆ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་འདིའི་གཏིང་ཟབ་ལོད་དང་། རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ལ་བལྟས་ན། དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སློབ་ཚན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དང་། སྲིད་དོན་ཚན་རིག། ས་ཁམས་རིག་པ་ལྟ་བུ་དང་དོ་མཉམ་པའི་སློབ་ཚན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་སློབ་ཚན་གཞན་དང་མཉམ་འབྲེལ་སློབ་སྦྱོང་ (Interdisciplinary study) བྱེད་རྒྱུའི་ནང་དུ་ཚུད་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ངས་ད་ལྟ་འདིར་ཚོགས་ཐེངས་གཅིག་ནང་ཞུ་ཐུབ་ཐབས་མེད། འོན་ཀྱང་དེའི་སྒྲོམ་གཞི་དང་ས་བཅད་ལྟ་བུ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་ན་བསམས་སོང་། གང་ལགས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་དེའི་ཐོག་ཚང་མས་ཐུགས་སྣང་གནང་ན། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོ་རོབ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་གཉིས་ཀའི་ནང་དེའི་ཚོད་བལྟ་གང་འཚམས་ཤུགས་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། རྒྱ་གར་ནང་དུའང་ ༢༠༡༧ ཕྱི་ཟླ་བདུན་པ་ཙམ་ནས་སྐད་ཡིག་གི་བརྒྱུད་ལམ་མི་འདྲ་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གྲྭ་བཅུ་གྲངས་ཤིག་ཏུ་འདིར་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པའི་སློབ་ཚན་དེ་ཚོད་བལྟ་བྱེད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་རེད། དེར་བརྟེན་དེ་ཚོའི་ཐོག་ང་ཚོ་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་རྒན་ལགས་རྣམ་པ་ཚོ་དང་། འཛིན་སྐྱོང་བཅས་ནས་ཐུགས་སྣང་གནང་ན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད།\n༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་དང་། ཡང་སྐབས་རེ་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་ (Secular Ethics) ཅེས་གསུངས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ལགས་ཤེ་ན། དོན་ཚན་དང་པོ། ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྲོག་ལྡན་ཚང་མ་ལ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད། སའི་གོ་ལ་འཐོར་ཞིག་ལ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡང་ཡོད་རེད། དེ་དག་ཚང་མ་ཡོང་དགོས་པའི་གནད་དོན་གང་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཉམས་ཆག་ཕྱིན་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དེ་ལ་རྒྱས་བཤད་མང་པོ་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་རུང་། བསྡོམས་བརྒྱབས་ནས་རྡོག་རྡོག་ལྟ་བུ་ཞུ་ན་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཉམས་ཆག་ཕྱིན་པ་ལ་ཐུག་ཡོད།\nའགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཉམས་ཆག་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱིན་པ་རེད་ཅེ་ན། ང་ཚོས་ཕྱི་བལྟས་ཤིག་སློག་ན། ཧ་ལམ་ལོ་ ༢༥༠ དང་ ༣༠༠ ཡས་མས་ཤིག་གི་སྔོན་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱིན་པ་རེད། འགྱུར་བ་དེའང་ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་ལས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་དབང་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་བཟོ་ལས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་རེད། དཔལ་འབྱོར་བཟོ་ལས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་ཆབ་སྲིད་མང་གཙོའི་རིང་ལུགས་སུ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པ་རེད། རྒྱལ་པོའི་རིང་ལུགས་དང་མི་གཅིག་དབང་འཛིན་གྱི་རིང་ལུགས་དེ་དག་རིམ་པས་མེད་པ་ཆགས་པ་རེད། ཁོ་རང་ཚོ་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཤོད་སྟངས་ལྟར་ན་དེ་ལ་བསྐྱར་སད་ཀྱི་དུས་ (Renaissance) ཞེས་ཡག་པོ་ཞིག་ལ་བརྩི་བ་རེད། གཅིག་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡིན་སྲིད། འོན་ཀྱང་ཡག་པོ་དེ་དང་མཉམ་དུ་སྡུག་པོའང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཁྲིད་ཡོང་བ་རེད།\nདེའི་སྐབས་སུ་ཆོས་དང་ཆབ་སྲིད་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་དང་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། འཇིག་རྟེན་སྲིད་ལུགས་རྐྱང་པ་ལ་ Secularism ཞེས་བརྗོད་སྐབས་ད་ལྟའང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་བསམ་བློའི་ནང་ཆོས་འགལ་རིང་ལུགས་དང་། ཆོས་འགོག་རིང་ལུགས། ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་མཁན། ཆོས་མི་དགོས་ཟེར་མཁན་སོགས་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་ Secular ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ང་ཚོ་ཤར་ཕྱོགས་པས་གོ་བ་རྒྱག་སྟངས་བཞིན་བརྒྱབ་ཀྱི་མེད། དེར་བརྟེན་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཕྱག་དེབ་དེའི་ཞལ་བྱང་མཛད་པའི་སྐབས་སུ་ཐོག་མར་ Beyond Religion, Secular Ethics ཞེས་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་མང་པོས་ Secular ཞེས་བརྗོད་ན། ངེས་པར་དུ་ཆོས་ལ་འགལ་ཟླ་བྱེད་མཁན་དང་། ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་མཁན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གོ་རྒྱུ་རེད། དེས་ན་ Secular ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་མ་འཇོག་རོགས་གནང་ཞེས་ཞུས་འདུག དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ལྟ་ཕྱག་དེབ་དེའི་ཞལ་བྱང་ལ་ Beyond religion, Ethics forawhole world ཞེས་བཀོད་གནང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕྱག་དེབ་ནང་ Secular ethics ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ཡང་ཡང་བེད་སྤྱོད་གནང་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་ Secular ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ཨིན་སྐད་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་པོ་ (Encyclopedia) དེ་ཚོའི་ནང་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་ན་དེའི་དོན་བཤད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཕལ་ཆེར་ ༤༠ ཡས་མས་ཤིག་འདུག ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་སློབ་དཔོན་ཨེ་ཀེ་སརཎ་ (Prof. A.K. Saran) ལྟ་བུ་ཡིན་ན་ Secular གྱི་རྣམ་གཞག་གསུང་སྟངས་དེ་རྦད་དེ་ཐ་དད་རེད། གང་ལྟར་དེང་སང་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གཱཾདྷཱི་(Mahatma Gandhi) དང་། ཨཱཅཱརྱ་བིནོབཱ་བྷཱབེ། (Acharya Vinobha Bhave) སྭཱམཱི་བིབེཀཱནནྡ་ (Swami Vivekanand) སོགས་ཀྱི་གསུང་སྟངས་ལྟར་ན། Secular དེ་ཆོས་འགོག་རིང་ལུགས་དང་ཆོས་འགལ་རིང་ལུགས་སུ་མ་བསྒྱུར་བར་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ (སརྦ་དྷརྨ་སམྦྷབ) ལ་བསྒྱུར་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་དུ་སམྦྷབ་ཞེས་པ་དེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་མཐོང་སྣང་དང་གཅིག་གྱུར་གྱི་གུས་ཞབས་ལ་གོ སརྦ་དྷརྨ་ཞེ་ན་ཆོས་ལུགས་ཐམས་ཅད་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། ཆོས་ལུགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པར་གཅིག་གྱུར་གྱིས་གུས་ཞབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ Secular གྱི་གོ་དོན་ལ་བཟུང་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ལྟ་ང་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ Secularism དང་ Secular ethics གསུང་རྒྱུ་དེ་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་གནས་སྟངས་མ་གཏོགས་ཆོས་འགལ་རིང་ལུགས་མིན་པ་དེ་གསལ་པོ་མཁྱེན་དགོས།\nཆོས་དང་ཆབ་སྲིད་གཉིས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་བའི་རྗེས་སུ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་འགན་ཁུར་དེ་ཆོས་ལུགས་ཁག་ལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཆགས་པ་རེད། སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་དུའང་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་སྟོན་མི་དགོས་པ་གཙོ་འདོན་གྱིས་ Secular ཀྱི་ལུང་པ་དེ་ཚོའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནང་ཆོས་བསླབ་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད་ཅེས་པའི་གནས་སྟངས་སླེབས་པ་རེད།\nདོན་ཚན་གཉིས་པ། ཆོས་ལུགས་སོ་སོ་ཉམས་ཆག་ཕྱིན་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་ནས་གསུངས་པའི་དོན་ཇི་བཞིན་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་དཀོན་པོ་ཆགས་པ་རེད། ང་ཚོ་ནང་པ་ལྟ་བུར་ཆ་བཞག་ནའང་ཉིན་ལྟར། “སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་ལ།།” ཞེས་སོགས་འདོན་གྱི་ཡོད་རུང། དངོས་གནས་སྐྱབས་འགྲོ་སེམས་བསྐྱེད་དེའི་ཚིག་དོན་དང་མཐུན་པའི་མི་ཚེའི་ཀུན་སྤྱོད་ཅིག་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ཧ་ཅང་དཀོན་པོ་རེད། བསླབ་པ་ལྔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིན་ལྟར་ལེན་མཁན་དེ་ཚོས་ཀྱང་། བསླབ་པ་ལྔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གཅིག་ཀྱང་མ་སྲུང་མཁན་དེ་འདྲ་མཐོང་དང་མཐོང་མུས་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ནས་བཤད་པ་དང་། གང་ཟག་གི་ཉམས་ལེན་གཉིས་པོ་རྒྱབ་འགལ་ཕྱིན་པ་ཡིན་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དེ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་མ་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་སོང་བ་རེད།\nདོན་ཚན་གསུམ་པ། ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཅིག་གྱུར་མེད། མང་ཆེ་བ་གཅིག་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་རུང་། ཆོས་ལུགས་སོ་སོ་དང་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བའང་མང་པོ་ཡོད་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་བཞེད་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཟང་སྤྱོད་ཅིག་ཡོང་ཐུབ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། དཔེར་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལོར་ཤི་ཁ་གོ་ (Chicago) ལ་འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་ (World Parliament of Religions) ཚོགས་པའི་སྐབས་སུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཡོད་པ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ལས་འགན་གྱི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་བཟོ་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་བཀའ་མོལ་བྱུང་ནས་དེའི་ཆེད་མི་དྲུག་ཅུ་རེ་གྲངས་ཡོད་པའི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བཟོས་པ་རེད། ཚོགས་ཆུང་དེའི་ནང་ཕེབས་མཁན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཤ་སྟག་རེད། ཚོགས་ཆུང་དེས་ཉིན་གཉིས་རིང་བཀའ་བསྡུར་གནང་བའི་རྗེས་སུའང་དགོངས་པ་མཐུན་པ་བྱུང་མེད། དཔེར་ན་ “འཚེ་བ་མེད་པ་” དེ་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ལས་འགན་ནང་འཇོག་དགོས་མིན་ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་དགོངས་པ་བཞེས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཅིག་གྱུར་མ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཙམ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་སྟབས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་མི་ཐུབ།\nདོན་ཚན་བཞི་པ། ལྷག་པར་དུ་ད་ལྟ་སའི་གོ་ལ་འདིའི་ཐོག་མིའི་འགྲོ་བ་ཐེར་འབུམ་བདུན་ཡན་མན་ཞིག་ཡོད་པའི་ནང་དུ་བརྒྱ་ཆ་གང་ལ་གང་འཚམས་ཤིག་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་མཁན་རེད། ལྷག་པར་དུ་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་རྨོངས་དད་བྱས་པ་གཉིས་དབྱེ་བ་མ་ཕྱེ་བར་གཅིག་གྱུར་བརྩིས་ཏེ། ཚན་རིག་པ་ཡིན་ཕྱིན་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱི་ལ་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་ཁུལ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་དགོས་པ་ཆགས་ཡོད།\nདེར་བརྟེན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་བབ་མ་བྱུང་བར། ཆོས་ལུགས་རྐྱང་པའི་ཐོག་ལ་བཞག་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་ནུས་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། སོ་སོས་ཉམས་ལེན་མ་བྱེད་མཁན་ཞིག་གིས་གཞན་ལ་ཉམས་ལེན་བྱེད་དགོས་ཞེས་བརྗོད་ན་དེ་ལ་ནུས་པ་གང་ཡང་མེད། གཉིས་ནས་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། གསུམ་ནས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་མཁན་ཚོར་མ་ཁྱབ་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚན་རིག་གི་རྗེས་འཇུག་པས་ཆོས་ནས་བྱུང་བའི་གནས་སྟངས་ལ་ཟུར་ཟའི་ཚུལ་དུ་ལྟ་བ་ཡིན་སྟབས། ཚང་མས་ཁས་ལེན་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་མེད། དེ་འདྲའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་བཟང་སྤྱོད་དེ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ནང་འཁྱེར་དགོས་ན་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་པ་ཞིག་གཟིགས་པ་རེད།\nཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཡིན་ན། དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མེད། སློབ་ཚན་གཞན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དང་། དངོས་ཁམས་རིག་པ་ལྟ་བུ་གང་བསླབ་ནའང་ཚང་མ་ལ་གཅིག་གྱུར་བསླབ་རྒྱུ་མ་གཏོགས། འདི་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་རྒྱུ་དེ་རེད། འདི་ང་ཚོས་ཁས་མི་ལེན་རྒྱུ་དེ་རེད་ཅེས་བརྗོད་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟར་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་ཚོ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་རེད། ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ལ་ཆ་བཞག་ན། ཆོས་ལུགས་ནང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་ལེན་མཁན་དང་། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་མི་ལེན་མཁན་ཁག་གཉིས་ཡོད། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་ལེན་མཁན་གྱི་བཟང་སྤྱོད་དེ་དག་གཅིག་བྱས་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་མི་ལེན་མཁན་ཚོར་ངན་སྤྱོད་ཆགས་ཉེན་ཡོད། དེ་བཞིན་བདག་ཁས་ལེན་མཁན་དང་། བདག་ཁས་མི་ལེན་མཁན་གཉིས་པོའི་གཞི་རིམ་གྱི་ལྟ་གྲུབ་འགལ་བ་ཡིན་སྟབས། བཟང་སྤྱོད་ཀྱང་འགལ་བའམ་མི་འདྲ་བ་ཆགས་ཉེན་ཡོད་པ་ཡིན་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་གསུངས་དགོས་དོན་དེ་རེད།\nང་ཚོས་ཚིག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་སྐབས་སུའང་། ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་གསུང་དགོས་མ་གཏོགས། ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་གསུངས་ན་ཚིག་དེ་ཏག་ཏག་བསྡད་ཀྱི་མེད། ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཡོང་ཁག་པོ་རེད། ཆོས་དང་ཆོས་ལུགས་གཉིས་པོ་ནི། དཔེར་ན། ཨིན་སྐད་དུ་ Buddha Dharma ཞེས་བརྗོད་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཞེས་པ་དེ་རེད། Buddhism ཞེས་ Ism ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་སླེབས་ན་ལུགས་གཅིག་ཆགས་འགྲོ་བ་རེད། ཨིན་སྐད་དུ་ Ism ཞེས་པ་ལ་བོད་སྐད་དུ་ལུགས་ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་བེད་སྤྱོད་གཏང་ན་མི་འགྲིགས་པ་མི་འདུག དེ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་འདོད་ཚུལ་ལམ་གྲུབ་དོན་ཞིག་ལ་གོ་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་གསུངས་ན་ Secular Ethics ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་དང་ཉེ་བ་ཆགས་ཀྱི་འདུག\nགང་ལྟར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་སྐྱེ་འགྲོའི་དོན་དུ་བཟང་སྤྱོད་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། བཟང་སྤྱོད་དེ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བ་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོའི་ནང་དུ་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡོད་དགོས་པ་དང་། དེའང་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར། ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་དང་ཆོས་ཡོད་མེད་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གཅིག་གྱུར་དུ་ཁྱབ་ཐུབ་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་བབ་ཅིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་གཟིགས་ཏེ། ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་པའི་གདམས་ངག་དེ་གནང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལྟར་རེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་རྣམས་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ལ་གཞི་བཅོལ་བ་ཤ་སྟག་རེད།\nདེ་ལྟ་བུའི་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་གཞུང་ངམ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་གང་དང་གང་ཡོད་ཅེ་ན། ད་ལྟ་བོད་སྐད་ཐོག་ཧ་ལམ་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ཨིན་སྐད་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གི་ལྗགས་རྩོམ་དགའ་བདེའི་སྒྱུ་རྩལ་ (Art of happiness) ཞེས་པའི་ནང་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ས་བོན་དང་པོ་ལྟ་བུ་ཡོད། དེ་ནས་ Good heart ཞེས་པའི་ནང་དུའང་ཕྲན་བུ་ཡོད། དེ་རྗེས་སྟོང་ཚོ་གསར་པའི་བཟང་སྤྱོད་ (Ethics for new millennium) ཞེས་པའི་ནང་བཟང་སྤྱོད་གང་འདྲ་དགོས་མིན་གསལ་ཡོད། དེ་ནས་ཉེ་ཆར་ལོ་གཅིག་གཉིས་སྔོན་དུ་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་པའི་ Beyond Religion: Ethics foraWhole World ཞེས་པའི་ནང་ཞིབ་ཚགས་གསུངས་ཡོད། ད་ལྟ་ངས་གོང་དུ་ཞུས་པའི་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་ཕྱག་དེབ་དེ་དག་གཟིགས་པ་ཡིན་རུང་། དེ་ཚོའི་ནང་དུའང་ཅུང་ཟད་ཁ་ཐོར་ནས་ཡོད་པར་བརྟེན། འདིའི་སྐོར་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་གོ་བ་རགས་པ་ཞིག་མེད་ན་ཕྲན་བུ་ཁག་པོ་ཡོད། གལ་ཏེ་སྤྱི་ཡོངས་སྒྲོམ་གཞིའི་གོ་བ་རགས་པ་ཙམ་ཡོད་ན་ཕྱག་དེབ་དེ་ཚོའི་ནང་གསུངས་པ་རྣམས་རུག་རུག་བཟོས་ཏེ་གོ་བ་ཆགས་ཐུབ།\nཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་ད་དུང་ངས་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ཞུས་ན། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་མཁྱེན་དཔྱོད་ཀྱིས་གསར་གཏོད་མཛད་པའི་གདམས་ངག་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ནི། སྤྱིར་ཆོས་ལུགས་ཐམས་ཅད་དང་། ལྷག་པར་དུ་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་བརྗོད་བྱ་ལ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ན། ཚན་རིག་གི་ཆ་དང་། ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཆ། ཆོས་ཀྱི་ཆ་བཅས་གསུམ་དུ་དབྱེ་རྒྱུ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་ཡིན། དེའི་དགོངས་དོན་ཚན་རིག་གི་ཆ་ནི་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་བསྟན་པ་རྣམས་ཏེ། དཔེར་ན་རྡུལ་ཕྲན་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཇི་ལྟར་ཆགས་པ་ལྟ་བུ་རེད། ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཆ་ནི་བདག་ཡོད་མེད་དང་། དངོས་པོ་བདེན་པར་གྲུབ་དང་མ་གྲུབ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་མེད་ལྟ་བུ་རེད། ལམ་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་ལེན་དགོས་པ། ཉམས་སུ་ལེན་ནས་ས་ལམ་གྱི་རིམ་པ་ཇི་ལྟར་བགྲོད་དགོས་པ། བགྲོད་ནས་མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་གང་འདྲ་ཐོབ་ཀྱི་རེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཆ་དེ་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ཀྱི་ཆ་དེ་ཆོས་པའི་དོན་དུ་རེད། དེ་མིན་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཆ་དང་ཚན་རིག་གི་ཆ་ནི་ཆོས་ཁས་ལེན་མི་ལེན་དང་། ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་གང་འདྲ་ཡིན་རུང་། ཚང་མས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་རེད། ཚང་མས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཆོག་ཅེས་བརྗོད་སྐབས་ཚང་མས་དེ་ཁས་ལེན་དགོས་ཞེས་བཤད་ཀྱི་མེད། དཔེར་ན། ནང་པ་ལྟ་བུར་ཆ་བཞག་ན། གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་བཞི་ཡོད་ཀྱང་། སོ་སོའི་གྲུབ་མཐའ་གང་ཡིན་བཟུང་བ་མ་གཏོགས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་གྱི་འདོད་པ་ཚང་མ་ཁས་ལེན་གྱི་མེད། ཡིན་ནའང་དཔྱད་བྱའི་གཞི་ལྟ་བུར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེས་ན་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ལུགས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཕྱིན་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ཀྱི་མེད། གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་རིམ་པ་རྣམས་ཆོས་རང་གི་ཆ་ཤས་རེད། དེ་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། འདིིའི་སྐོར་འདི་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པ་ཞུས།\nདེ་ནས་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་པ་དེ་གཞི་རྩའི་གྲུབ་དོན་གང་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བཀའ་གནང་ཡོད་ཅེ་ན། དཔེར་ན། ནང་པའི་སྐད་ཆ་ཤོད་སྟངས་ལྟ་བུ་བྱས་ན། ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་གང་ཡིན་ཡང་། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འབའ་ཞིག་ཞི་བ་ཞེས་ལྟ་བ་བཀའ་བཏགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོ་དེའི་ཐོག་ནས་སྒྲོམ་གཞི་བསླངས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་མ་བརྒལ་བ་ཞིག་དགོས། དེ་དང་མཚུངས་པར་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་པ་དེའི་སྒྲོམ་གཞི་གཞི་རྩའི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་བསླངས་ཡོད་ཅེ་ན། གནས་ཚུལ་དང་པོ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དེ་རེད། དེང་རབས་ཀྱི་སྐད་ཆ་ཤོད་སྟངས་ལྟར་ན། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ཤོད་མཁན་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ནའང། དངོས་དོན་དུ་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཁྱད་པར་ཕྱེ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་ཅིང་། ཚང་མ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དེ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་རེད།\nའདྲ་མཉམ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་ཡོད། དང་པོ་ནི། སྲོག་ཆགས་ཤིག་ཡིན་ཕྱིན་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་གཅིག་གྱུར་རེད། སྡུག་བསྔལ་འདོད་མཁན་དང་བདེ་བ་མི་འདོད་མཁན་སུའང་མེད། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ངོས་མ་ཟིན་པ་ཡོང་སྲིད་ཀྱང་། གང་ལྟར་རང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་བརྩི་རྒྱུ་དེ་མི་འདོད་པ་དང་། རང་གིས་བདེ་བ་ལ་བརྩི་རྒྱུ་དེ་འདོད་མཁན་ཞིག་སྲོག་ཆགས་ཡིན་ཕྱིན་གཅིག་གྱུར་རེད།\nགཉིས་པ་ནི། སྲོག་ཆགས་ཡིན་ཕྱིན་བདེ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའང་འདྲ་མཉམ་རེད། སེམས་ཅན་སུ་ལའང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཐབས་མེད། དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ནས་ཡོད་པའི་ཐོབ་ཐང་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་སྲོག་ཆགས་ཡིན་ཕྱིན་བདེ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་གཅིག་གྱུར་རེད།\nགསུམ་པ་ནི། སྲོག་ཆགས་ཡིན་ཕྱིན་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའང་གཅིག་པ་རེད། ང་ཚོ་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ནང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་ཅེས་པ་དེ་གང་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཅེ་ན། གླང་པོ་ཆེ་དང་དུག་སྦྲང་ལྟ་བུ་ལུས་ལ་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་རུང་། སེམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ནུས་པ་གཅིག་གྱུར་མ་གཏོགས་ཆེ་བ་ལ་ཆེ་བ་དང་། ཆུང་བ་ལ་ཆུང་བ་གང་ཡང་མེད།\nརྒྱུ་མཚན་གསུམ་པོ་དེའི་ཐོག་ནས་སེམས་ཅན་ཡིན་ཕྱིན་གཅིག་གྱུར་འདྲ་མཉམ་མ་གཏོགས། འདི་དམན་པ་རེད། འདི་མཆོག་རེད་ཅེས་པ་དང། ཁོ་ལ་བདེ་བ་དགོས། ཁོ་ལ་བདེ་བ་མི་དགོས་ཞེས་བཤད་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་ནའང་། བདེ་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་མ་ཤེས་པར་འཁྲུགས་བསྡད་པ་མང་ཆེ་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱིས་བདེ་བ་འདོད་ན་བདེ་བའི་རྒྱུ་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་དགོས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཇི་ལྟར་སྤང་དགོས་པ་དེ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nདེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི། ད་ལྟ་ངས་གོང་དུ་ནུས་པ་གཅིག་པ་རེད་ཅེས་ཞུས་པ་བཞིན་ནུས་པ་གཅིག་པ་ཡོང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་རེད་ཅེ་ན། དྲི་མ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མ་ཞུགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་བློ་དེ་ཚོ་གློ་བུར་བ་དང་། དེའི་འགལ་ཟླ་བསྟེན་པ་ཡིན་ན་ཉོན་མོངས་པའི་བློ་དེ་དག་གི་ཤུགས་གཅོག་ཐུབ་པའམ་དུས་ཡུན་ཐུང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པ། གནས་སྐབས་ལ་མི་སྐྱེ་བ་བྱེད་ཐུབ། དེ་འདྲའི་བསམ་བློ་དེ་སྦྱང་ན། ཚང་མས་སྦྱང་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་དུད་འགྲོའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་མི་འདྲ་བར་རྣམ་འབྱེད་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་ཡིན་སྟབས། རང་གི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡོད།\nད་དུང་གཞི་རིམ་གྱི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཙོ་བོ་ཕྱིའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་མིན་པར། གཙོ་བོ་ནང་གི་སེམས་རྒྱུད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པའང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་རེད། དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མིན། སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་བློའི་འགྱེར་བག་ལ་བཟང་ཕྱོགས་དང་ངན་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ངན་ཕྱོགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འགྱེར་བག་དེས་སྡུག་བསྔལ་དང་། བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འགྱེར་བག་དེས་བདེ་བ་འདྲེན་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱི་འགྱེར་བག་དེ་དག་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མ་ཞུགས་པ་དང་གློ་བུར་བ་ཡིན་སྟབས། བློ་སྦྱང་བ་ཡིན་ན་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ཚན་རིག་པའི་ཉམས་ཞིབ་ལས་ཀྱང་གསལ། སྔོན་མ་ཡིན་ན་ཚན་རིག་པས་སེམས་དང་ཀླད་པ་གཉིས་པོ་གཅིག་མ་གཏོགས། ཀླད་པ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཤིག་ཁས་མི་ལེན། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་འདས་པའི་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་གྲངས་རིང་ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་བགྲོ་གླེང་གནང་བའི་གྲུབ་དོན་ལ། ད་ལྟ་ཚན་རིག་པ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཀླད་པའི་ཚན་རིག་པ་དང་། དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཚན་རིག་པ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཀྱི་གཞི་རིམ་ལྟ་གྲུབ་ནང་འགྱུར་བ་མང་པོ་འགྲོ་འགོ་ཚུགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་ལྷག་རིང་ཀླད་པའི་ཚན་རིག་པའི་བསམ་བློའི་ནང་ཀླད་པ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཤིག་མེད་ཅེས་ཐག་བཅད་ནས་བཤད་རྒྱུ་དེ་ཤུགས་ཆུང་དུ་ཕྱིན་ནས། ད་ཆ་དེ་ལ་བལྟ་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། གང་ལྟར་ཀླད་པ་ལས་ལོགས་སུ་གསལ་རིག་གི་སེམས་ཤིག་མེད་དམ་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་སུ་སླེབས་ཡོད། དེ་ནི་ཡག་པོ་རེད། མཐའ་གཅིག་འཛིན་གྱི་ལོག་རྟོག་ནས་གོམ་པ་གང་འཚམས་བརྒྱབས་ཏེ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་སུ་སླེབས་པ་རེད། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ཀླད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ (Brain cells) དེ་དག་གསར་དུ་སྐྱེ་རྒྱུ་འདུག འགྱུར་བ་གཏོང་རྒྱུ་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། སྔོན་མ་ཡིན་ན་ཀླད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་རེ་ཤི་ཚར་ན་ཤི་རྐྱང་མ་གཏོགས་མི་ཚེའི་ནང་ལ་གསར་དུ་ཡོང་རྒྱུ་མེད་པའི་བསམ་ཚུལ་ཡོད་རེད། ད་ལྟ་བསམ་ཚུལ་དེ་བཞག་ནས་ཕལ་ཆེར་གསར་དུ་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། མཉེན་ཆས་ལྟ་བུ་མ་གཏོགས་མཁྲེགས་པོ་མིན་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་གི་ཡོད། གང་ལྟར་ལོ་མང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་པའི་ཀླད་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་། འཆི་སྐབས་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་མཁན་གྱི་ཀླད་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་དོན་ནས་བལྟས་སྐབས་གསལ་རིག་གི་སེམས་དང་ཀླད་པ་གཉིས་པོ་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པ་དེ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཁས་ལེན་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། དེས་ན་བསམ་བློ་དེ་སྦྱང་ན་སྦྱང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ཐུབ།\nལྷག་པར་དུ་ད་ལྟ་ཚན་རིག་པའི་གྲུབ་དོན་གཞན་ཞིག་གང་ཡོད་ཅེ་ན། མིའི་རང་བཞིན་བྱམས་རྩེ་ཅན་ཡིན་པ་ལས། ཁྲོ་གཏུམ་ཅན་རེད་མི་འདུག ཞེ་སྡང་དང་། ཁོང་ཁྲོ། འཁོན་འཛིན་སོགས་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ལས་ཡོང་བ་མ་གཏོགས། བསམ་བློའི་རང་བཞིན་ནང་དང་པོ་ནས་མེད་པ། དཔེར་ན། ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་ནས་ཟླ་བ་ལྔ་དྲུག་སོང་བ་ཁ་གྲག་མི་ཤེས་པའི་མདུན་དུ་འཁྲུགས་པ་རྒྱག་མཁན་གྱི་ཕྲུ་གུ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་རྡུང་བའི་པར་དང་བརྙན་ཐུང་བསྟན་ན་ལྟ་འདོད་དང་དོ་སྣང་མི་བྱེད་པ་མ་ཟད། མི་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་དང་། ཡང་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བྱམས་སྐྱོང་བྱེད་པའི་པར་སོགས་བསྟན་ན་དེ་ལ་བལྟས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། གད་མོ་ཤོར་བ་དང་ལག་པ་འཆང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་པ་ལྟ་བུའི་དཔེ་མཚོན་མང་པོ་ཡོད།\nདེང་སང་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཟིན་པ་དང་། ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པ། ཡར་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུ་བསྡད་པ་བཅས་ཀྱི་ལུང་པ་གང་དུ་ཡིན་ཡང་། ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་སྐབས་སུ་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་སྐབས་མ་འཐོབ་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་དུ་འགྲོ་མུས་རེད། མ་འོངས་པར་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་རིམ་པས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་སྐབས་ཤེས་ཡོན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་དེ་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པ་ཏན་ཏན་ཆགས་ཀྱི་རེད། དཔེར་ན་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་ནས་ལོ་ ༧༠ སོང་བ་འདིའི་ནང་བལྟས་པ་ཡིན་ནའང་ཤེས་ཡོན་གྱི་དར་སྤེལ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་རེད། དེས་ན་མ་འོངས་པར་ཡག་ཉེས་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་སྐབས་ཚང་མ་ལ་འཐོབ་རྒྱུའི་གནས་སྟངས་ཡོད་པ་རེད། དེ་སྐབས་ང་ཚོའི་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་སྤྲོད་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ཆེན་པོ་ཡོང་ཐུབ་པའི་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཐུགས་རེ་གནང་གི་ཡོད། དེ་ནི་ལོ་བཅོ་ལྔ་དང་ཉི་ཤུའི་སྐད་ཆ་མིན་པར། ལོ་ལྔ་ཅུ་དང་བརྒྱ་ཕྲག་གི་འཆར་སྣང་བྱས་ནས་འགྲོ་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད།\nདེ་འདྲའི་བཟང་སྤྱོད་དེ་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཤེས་ཡོན་གྱི་སློབ་ཚན་ནང་འཁྱེར་སྐབས་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་སྒྲོམ་གཞི་རགས་པ་གཉིས་ཡོད། དང་པོ་ནི་ Mind and Life Institute ནས་བཟོས་པའི་ CARE ཞེས་པ་ཤོག་གྲངས་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་ཞིག་དང། དེ་ནས་ཨེ་མོ་རིའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སློབ་དཔོན་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ནེ་གཱི་ཁོང་ཚོའི་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཟླ་བ་མང་པོར་དཀའ་ལས་བརྒྱབས་ཏེ་སྔོན་འགྲོའི་འཛིན་གྲྭ་ནས་འཛིན་གྲྭ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་བཟོས་པ་ཞིག་ཡོད།\nད་ལྟ་རྒྱ་གར་ནང་སྐུ་གཤེགས་ཀེ་བི་བཀྵཱི་མཆོག་གིས་དབུ་འཛུགས་གནང་བའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་ནང་གསེས་དོན་ཚན་བཞི་ཡོད་པའི་ནང་ནས་དང་པོ་དེའི་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་ཤོག་གྲངས་བརྒྱད་ཅུ་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཁ་སང་ཟིན་འདུག ཡིག་ཆ་དེ་སློབ་ཕྲུག་གི་དོན་དུ་མིན་པར། དགེ་རྒན་གྱི་དོན་དུ་རེད། དེ་ནི་དགེ་རྒན་གྱི་ལག་དེབ་ (Manual) ལྟ་བུ་རེད། དེའི་ནང་དགེ་རྒན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་མེད། མཐུན་འགྱུར་བྱེད་མཁན་ནམ་མཐུན་རྐྱེན་སྐྲུན་མཁན་ཞེས་བརྗོད། ཨིན་སྐད་དུ་ Facilitator ཞེས་བཀོད་ཡོད། དགེ་རྒན་ཞེས་བརྗོད་སྐབས་ Teacher, Teaching, Taught བཅས་དབྱེ་བ་གསུམ་གསལ་པོ་ཆགས་འགྲོ་བ་རེད། ད་ལྟ་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་སྟངས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ནང་དགེ་རྒན་རྣམས་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ནང་གསུངས་པ་བཞིན་གྲོགས་པོའི་འདུ་ཤེས་དང་བཤེས་གཉེན་གྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་པ་རེད། མིཏྲ་ཞེས་པའི་སཾསྐྲྀཏའི་ཚིག་གཅིག་པོ་དེ་ལ་བོད་སྐད་ནང་བཤེས་གཉེན་ཞེས་པ་དང་གྲོགས་པོ་ཞེས་པ་གཉིས་སུ་བསྒྱུར་བ་རེད། ཀལྱཱཎ་མིཏྲ་ཞེས་བོད་སྐད་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་དགེ་བའི་གྲོགས་པོ་གཉིས་སུ་བསྒྱུར་ཡོད། སྔགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བླ་མ་དང་སློབ་དཔོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་དགེ་རྒན་ལ་བཤེས་གཉེན་དང་གྲོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་མང་བ་རེད། དགེ་རྒན་གྱིས་ཚང་མ་ཤེས་པར་བྱས་ནས་དགེ་ཕྲུག་གང་ཡང་མི་ཤེས་པ་དེ་ལ་བསླབ་རྒྱུ་དེ་དེང་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་སྟངས་རེད། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞེས་བརྗོད་སྐབས། དཔེར་ན་ང་ཚོའི་གྲྭ་སར་དགེ་རྒན་ཚོས་ཕྱག་དཔེ་འཁྲིད་པའི་སྐབས་སུ་འདི་རེད་འདི་མ་རེད་ཅེས་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་གསུང་གི་རེད། ག་དུས་ཡིན་ཡང་བགྲོ་གླེང་དང་རྟགས་གསལ་བཏང་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་རེད། རྩོད་པའི་མཐའ་ལ་དགེ་ཕྲུག་ལ་ལབ་མི་བདེ་བ་བྱུང་བ་ཡིན་ནའང་ཟིན་མཚམས་འདི་འདྲ་བྱེད་དགོས་ཞེས་དགེ་རྒན་མང་ཆེ་བས་བསླབ་ཀྱི་མ་རེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། དགེ་ཕྲུག་དང་དགེ་རྒན་གཉིས་མཉམ་དུ་ཞིབ་འཇུག་གིས་དཔྱད་མཐའ་རྙེད་པ་བྱུང་ན། དེ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་གནད་འགག་དེ་རེད། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་ཨིན་སྐད་དུ་Collective learning ཞེས་དགེ་རྒན་དགེ་ཕྲུག་གཉིས་མཉམ་སྦྱོང་གནང་བ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་སློབ་སྦྱོང་དེ་དགེ་ཕྲུག་རང་གི་བདག་དབང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། མཛོད་ནང་ཐོས་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་དེ་གཡར་བའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཐོས་བསམ་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག་ནས་ཕྱིན་ན་རང་གི་ཤེས་རབ་བསམས་བྱུང་གི་ངོ་བོར་བསྐྱེད་ཐུབ།\nདེ་ནས་སྒྲོམ་གཞི་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་ན། Mind and Life ནས་བཟོས་པའི CARE ཞེས་པ་དེའི་ནང་སྒྲོམ་གཞི་སྡེ་ཚན་གསུམ་ལ་ཕྱེ་ཡོད། དེའང་བྱམས་སྐྱོང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་། བྱམས་སྐྱོང་གོང་འཕེལ་གཏོང་བ། བྱམས་སྐྱོང་གཞན་ལ་སྤྲོད་པ་ (Receiving care, development of self care, taking care the others) བཅས་རེད། བཟང་སྤྱོད་ཅེས་པ་དེ་ནང་པའི་ཚིག་གི་ནང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་པ་དེ་རེད། ཨིན་སྐད་ཀྱི་ Ethics དེ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་རེད། ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་པ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་སྟབས། ཉིན་རེའི་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚིག་ནང་འཁྱེར་བའི་སྐབས་སུ་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་བརྗོད། བཟང་ཞེས་པ་ནི་ཀུན་སློང་དང་བསམ་པ་ལ་གོ་བ་དང་། སྤྱོད་ཅེས་པ་ནི་དེས་དྲངས་པའི་ལུས་ངག་གི་རྣམ་རིག་ཅིག་ལ་གོ གང་ལྟར་གང་ཟག་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྟངས་ (Relationship) དེ་རེད། བཟང་སྤྱོད་ངན་སྤྱོད་ཡོང་སའི་གཞི་རྩ་གཙོ་བོ་དེ་གང་ཟག་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཡོང་བ་ཡིན་སྟབས། ཐོག་མར་རང་གི་ཕ་མའི་མདུན་ནས་བྱམས་སྐྱོང་ཇི་ལྟར་ལེན་གྱི་ཡོད་པ་དང་། བྱམས་སྐྱོང་ལེན་ཤེས་མཁན་དང་། བྱམས་སྐྱོང་ལེན་མི་ཤེས་མཁན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། རང་གི་ཕ་མ་དང་། གྲོགས་པོ། དགེ་རྒན་སོགས་ནས་བྱམས་སྐྱོང་ལེན་པ་དེ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཉམས་ཆག་མེད་པར་ཡར་རྒྱས་ཇི་ལྟར་གཏོང་དགོས་པ། ཡར་རྒྱས་བཏང་བ་དེས་གཞན་ལ་བྱམས་སྐྱོང་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་སྒྲོམ་གཞི་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྒྲིགས་ཡོད།\nདེའི་རྗེས་སུ་ཨེ་མོ་རི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་བཟོས་པ་དང་། རྒྱ་གར་ནས་བཟོས་པའི་ནང་དུ་སྒྲོམ་གཞི་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཡོད། དེའི་སྒྲོམ་གཞི་མང་ཆེ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་མཐུན་པོ་རེད། རྣམ་གཞག་དང་མཐུན་པོ་ཞེས་བརྗོད་སྐབས་དེ་ནས་བླངས་པ་གང་ཡང་མིན། གང་ལྟར་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཐོག་གསུམ་པོ་དེ་མ་ཚང་ན་ཡོང་ཐབས་མེད། དང་པོ་དེ་གང་རེད་ཅེ་ན། ཉེས་སྤྱོད་ལས་ལྡོག་པ་ཞེས་པ་དེ་རེད། དེ་ནི་ཉེས་སྤྱོད་བསྡོམས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྟ་བུ་རེད། ཉེས་སྤྱོད་ལས་ལྡོག་པའམ་སྤྱོད་པ་ངན་པ་ལས་ཇི་ལྟར་ལྡོག་དགོས་པ། ཨིན་སྐད་དུ་ Ethics of restraint ཞེས་བརྗོད། བོད་སྐད་དུ་ཚིག་ངེས་ཅན་ད་ལྟ་བཟོས་མེད། ངས་ད་ལྟ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་ནས་ཞུས་ཀྱི་ཡོད་མ་གཏོགས། རྗེས་སུ་ཚིག་དེ་ཚོ་གཏན་འཁེལ་དགོས་བྱེད་ཀྱི་རེད། ཉེས་སྤྱོད་ལས་ལྡོག་པའི་བཟང་སྤྱོད་ (Ethics of restraint) ནི་བྱ་བ་གང་དང་གང་ལ་ཞུགས་མི་རུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཇི་ལྟར་ལྡོག་དགོས་པའི་རྣམ་གཞག་དེ་དང་པོ་རེད། དེ་ནས་གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་སྤེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ (Ethics of virtues) ནི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་ཇི་ལྟར་སྤེལ་བ་དེ་རེད། གསུམ་པ་བྱམས་བརྩེའི་བཟང་སྤྱོད་ (Ethics of compassion) ནི་ཉེས་སྤྱོད་ལས་ལྡོག་པ་དང་། ཡོན་ཏན་སྤེལ་བ་གཉིས་ཀའི་གཞི་རྩའི་ཀུན་སློང་དེ་རེད། དཔེར་ན། སྲོག་གཅོད་ན་བཙོན་ཁང་ནང་འགྲོ་རྒྱུ་རེད་བསམ་པའི་འཇིགས་སྣང་གིས་སྲོག་མི་གཅོད་པ་དེ་བཟང་སྤྱོད་མ་རེད། དེ་འཇིགས་སྣང་གིས་མ་བྱས་པ་མ་གཏོགས། འཇིགས་སྣང་མེད་ན་སྲོག་གཅོད་ཉེན་ཡོད། རང་དང་གཞན་མཉམ་པ་དང་གཞན་ལ་བརྩེ་བའི་སྒོ་ནས་སྲོག་མི་གཅོད་པ་དེ་དངོས་གནས་བཟང་སྤྱོད་རེད། ཉེས་པ་ལས་ལྡོག་པ་དང་། ཡོན་ཏན་སྤེལ་བ་གཉིས་ཀའི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་བྱམས་བརྩེའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ན་བརྟན་པོ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུ་རེད། འོན་ཀྱང་བྱམས་བརྩེ་རྐྱང་པས་མི་འགྲིགས། བྱམས་བརྩེ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པ་ཞིག་དགོས། ལེགས་ཉེས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པ་ཞིག་མ་བྱུང་ན་བྱམས་བརྩེ་རྐྱང་པས་བཟང་སྤྱོད་དང་ངན་སྤྱོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡག་པོ་ཕྱེ་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་ཡིན་སྟབས། བཞི་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་ (Ethics of discernment) དེ་བཞག་པ་རེད། དེ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པའི་བཟང་སྤྱོད་དེ་ཡོང་བ་ལ་ཤེས་རབ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཚུལ་དེ་རེད།\nསྒྲོམ་གཞི་བཞི་པོ་དེའི་ནང་སློབ་སྟངས་གང་རེད་ཅེ་ན། སློབ་སྟངས་ཡོངས་རྫོགས་བསམ་བློ་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་བྱས་ནས་བློའི་འགྱེར་བག་ (Mind set) ད་ལྟ་ཡོད་པ་བཞིན་མ་བཞག་པར། རྟག་ཏུ་དགེ་རྒན་དང་དགེ་ཕྲུག་གཉིས་ཀའི་བསམ་བློའི་ནང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་དང་། དགེ་བའི་བློ་ཇི་བྱུང་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་བཏང་འཛིིིན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། བཏང་འཛིན་བྱེད་སྟངས་དེའང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ལམ་ནས་བྱེད་པ་མ་གཏོགས། དེ་ཡག་པོ་མ་རེད། བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་མ་རེད། དེ་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་སྨྲས་པ་ཙམ་མིན་པར། ཡག་པོ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། ཡག་པོ་མིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཕྲུ་གུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རིགས་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བཟོ་རྒྱུ། དེའི་ཆེད་བློ་སྦྱོང་བའི་སྐབས་སུ་སྐབས་རེ་དྲན་ཤེས་བཞིན་བསྟེན་སྟངས་སློབ་རྒྱུ། དཔེར་ན། Mindfulness དང་ བིཔཤྱནཱ་བཅས་སྔོན་མ་ནས་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པ་བཟོས་ཟིན། གོཡནཀ་ (Goenka) ནས་བིཔཤྱནཱའི་ཉིན་གྲངས་ཀྱི་སློབ་ཚན་དེ་ཚོའང་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་རྦད་དེ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ། སུ་ཡོང་ནའང་འགྲིགས་པ་དང་། འགོ་འཛུགས་སྐབས་སུ་སྐྱབས་འགྲོ་དང་སྡོམ་པ་བླང་རྒྱུ་དེ་ཚོའང་མི་དགོས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུའང་མ་བཤམས་པར་གནང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་སུའང་དྲན་ཤེས་བཞིན་(Mindfulness) ཞེས་པ་དེའང་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར་དེང་སང་དེའི་ཐོག་སློབ་ཚན་བཟོས་ནས་འགྲོ་མུས་རེད། གང་ལྟར་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་ལག་དེབ་ནང་དུ་བསམ་བློའི་ས་ཁྲ་ (Mapping of the mind) ལྟ་བུ་ཉིན་ལྟར་བཟོ་རྒྱུ་དེ་རེད། དཔེར་ན། གནའ་སྔ་མོ་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་འབན་གུང་རྒྱལ་གྱིས་བྲག་ཕུག་ནང་བཞུགས་སྐབས་ས་དཀར་གཅིག་དང་སོལ་བ་གཅིག་ཐུགས་ཉར་གནང་སྟེ། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་རེ་སྐྱེ་སྐབས་སོལ་བ་ནག་པོས་ཐིག་རེ་འཐེན་པ་དང་། དགེ་བའི་བློ་རེ་སྐྱེ་སྐབས་ས་དཀར་གྱིས་ཐིག་རེ་འཐེན་གྱི་ཡོད། དགོང་མོ་གཟིམས་ཁར་དཀར་པོ་དང་ནག་པོ་གང་མང་བ་བྱུང་འདུག་གྲངས་ཀ་རྩིས་གནང་གི་ཡོད། དཀར་པོ་མང་བ་བྱུང་ན་རང་གིས་རང་ལ་གཟེངས་བསྟོད་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་གནང་བ་དང་། ནག་པོ་མང་བ་བྱུང་ན་སོ་སོས་སོ་སོར་བཀའ་བསྐྱོན་གནང་བའི་བྱུང་རབས་འདུག\nདེ་ལྟ་བུ་གང་ལྟར་ཕྲུ་གུ་ཆུང་དུས་ནས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་ཁ་ནང་དུ་ཕྱོགས་ནས་བལྟ་རྒྱུ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་དང་། དགེ་བའི་བློ་ཡི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་རྒྱུ། དེ་ག་དུས་ཡོང་གི་འདུག གང་འདྲ་བྱས་ནས་ཡོང་གི་འདུག་བལྟ་རྒྱུ་དེ་རེད། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་གཏན་ནས་སྤང་རྒྱུ་དེ་ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཡོང་ཐབས་མེད། ས་བོན་དང་བཅས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་པ་དེ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་ལམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་རེད། དེ་མིན་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ནང་ཉོན་མོངས་པའི་བློ་ (Negative emotion) མ་སྐྱེས་གོང་དུ་དྭོགས་ཟོན་བྱས་ཏེ་མ་སྐྱེས་པའམ་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྐྱེ་རུ་མ་བཅུག་པར་བཀག་པའི་ཐབས་ཤེས་ཡོད། སྐྱེས་ཟིན་ནའང་དེ་ཤུགས་ཆུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དང་། དེའི་དུས་ཡུན་ཐུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡོད། དེ་འདྲའི་གནས་སྟངས་དེ་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་ཐོག་ནས་བཟོ་ཐུབ་པ་དང་། དེའི་ཐོག་ནས་བློ་གཏན་ལྷིང་གནས་ཐབས་ཡོད། དེའང་བསྐུལ་བཞག་པའམ་ཆོག་དང་མི་ཆོག་ཅེས་བཀའ་བཏང་བ་མིན་པར། སོ་སོའི་བསམ་བློའི་ནང་ནས་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་གནས་ཚུལ་མཐོང་བའི་ཐོག་ནས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་འགྲོ་ཐུབ་པ། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་བྱམས་བརྩེའི་གཞི་རྩ་ཟིན་པར་བྱས་ནས། དུས་དང་། གནས་སྐབས། ཁོར་ཡུག་གང་འདྲའི་ནང་དུ་སྤྱོད་པ་གང་འདྲ་བྱེད་ན་བཟང་སྤྱོད་དང་ངན་སྤྱོད་ཆགས་ཀྱི་རེད། དེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཐུབ་པ་བྱུང་ན། དངོས་གནས་དོན་ཕན་ཡོད་པ་ཡོང་རྒྱུ་རེད། བློའི་གོམས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོལ་བ་མི་དགོས་པར་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ངན་སྤྱོད་ལས་ལྡོག་ཅིང་། བཟང་སྤྱོད་ལ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་བྱེད་དགོས། དེས་ན་ Ethics of restraint, ethics of virtues, ethics of compassion and ethics of discernment བཅས་སྒྲོམ་གཞི་བཞིའི་ཐོག་ནས་བསླབ་རྒྱུ་དང་། དེའི་དོན་དུ་སློབ་ཚན་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་མ་ཡིན་པར། སློབ་ཚན་ཡོངས་རྫོགས་ནང་དེའི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་ཁྱབ་ཐུབ་པ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་རེད།\nད་དུས་ཚོད་རྫོགས་གྲབས་འདུག། ཁྱེད་རྣམ་པས་གཅིག་བྱས་ན་ Secular ethics ཞེས་མང་པོ་གསན་ཡོད་ཀྱི་རེད། འོན་ཀྱང་དེའི་རྩ་བའི་སྒྲོམ་གཞི་ཆ་ཚང་བ་ཐུགས་ལ་མ་དགོངས་པ་ཡོད་ན། ཐུགས་ཕན་གསོས་མི་ཡོང་ངམ་བསམས་ནས་ད་ལྟ་སྒྲོམ་གཞི་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུས་པ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་འདིའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་རེད། ཕྱག་བྲིས་ནང་དུ་འདི་ཕྱི་གཉིས་ལ་གལ་ཆེ་ཆུང་གང་རེད་བཤད་དགོས་ཞེས་གསུངས་འདུག། ང་ཚོས་ Secular བཤད་སྐབས་ཚེ་འདི་མ་གཏོགས་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་བཤད་ཀྱི་མེད། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་བཤད་ན་ཆོས་དང་འདྲེས་འགྲོ་བ་རེད།\nདེས་ན་ང་ཚོས་ Secular Ethics བཤད་སྐབས་ཚེ་འདིའི་ནང་དགོས་གལ་གང་ཡོད་མིན་དེ་རེད། ཚེ་འདིའི་ནང་མི་སུ་དང་སུ་ཡིན་ནའང་བདེ་བ་དགོས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་དགོས་པ་རེད། འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་སུ་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་འཚེ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་། ཁོར་ཡུག་གི་དཀའ་ངལ། དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ། ཆོས་ལུགས་འཐེན་འཁྱེར་གྱི་དཀའ་ངལ། མི་རིགས་འཐེན་འཁྱེར་གྱི་དཀའ་ངལ་བཅས་ཚང་མ་ང་ཚོ་ལ་མི་དགོས་པ་ཤ་སྟག་རེད། དེར་བརྟེན་མི་དགོས་པ་དེ་དག་མི་ཡོང་བ་དང་། དགོས་པ་དེ་དག་ཡོང་རྒྱུའི་རྩ་བ་གང་དུ་ཐུག་ཡོད་ཅེ་ན། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་ཚད་མཐོ་དམན་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་སྟབས། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་གོང་འཕེལ་གཏང་དགོས་པ་དང་། བཟང་སྤྱོད་གོང་འཕེལ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་མིན་པར་འཇིག་རྟེན་སྲིད་ཕྱོགས་སམ་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་ཆ་ནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཐུབ་པ་ཞིག་གནང་རྒྱུ་དེ་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་གཞི་ཡིན་ས་རེད་བསམ་གྱི་ཡོད། རང་གི་གོ་ཕྱོགས་ཙམ་ཞུས་པ་ཡིན། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།


འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་འགའ་ཧ་ལམ་བོད་ནས་གྲོལ་ཡོད་པ། | བོད་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་དྲ་བ།\nའདོན་སྤེལ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ། ༣ ཚེས་ ༡༣ ཕྱི་དྲོ། ༥ : ༠༡\nཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་ནས། རྩ་སྟོངས་སུ་གྱུར་ཟིན་པའི་སེམས་ཅན་མང་པོའི་ནང་གི་གནའ་དུས་ཀྱི་བལ་ལྡན་བསེ་རུ་(woolly rhino) ཡི་འགྱུར་རྡོའི་རྗེས་ཤུལ་ཤིག་རྙེད་ཡོད་འདུག\nའདིའི་བསྟན་དོན་ནི་ཧ་ལམ་འོ་འཐུང་གི་སྲོག་ཆགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འགའ་འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་འགོ་མ་ཚུགས་པའི་སྔོན་གྱི་ལོ་དུང་ཕྱུར་ ༢.༦ ཡར་སྔོན་ཙམ་ནས་ད་ལྟ་ང་ཚོས་འབོད་བཞིན་པའི་བོད་དུ་ཐོག་མར་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཅེས་བཀོད་འདུག\nའདི་ནི་ཚན་རིག་གི་གསར་རྙེད་ནང་བསམ་ཚུལ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན། “ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་མཐོ་སྒང་ལ་མྱུལ་ཞིབ་ཀྱིས་ཚན་རིག་གི་གསར་རྙེད་དེ་ལས་མང་བ་གཅིག་ལ་རེ་སྒུང་བྱེད་ཆོག” ཅེས་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་དེས་བལ་ལྡན་ཨབ་རིལ་ལམ། བསེ་རུ་(woolly rhino)ཡི་མགོ་རུས་གསར་རྙེད་དེ་ལྟ་བུ་ཡོང་བར་སྣེ་ཁྲིད་གནང་མཁན་ལོ་སཱ་ཨན་ཇེལ་དུ་ཡོད་པའི་རང་འབྱུང་ཁམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྲེམ་སྟོན་ཁང་། “Natural History Museum of Los Angeles County,” གི་(ཞིན་ཨའོ་མིན་ཝང་?) Xiaoming Wang གིས་གསུངས།\n“བལ་ལྡནབསེ་རུ་ཡི་འགྱུར་རྡོ་དེ་ནི་ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་ ༣‚༦ ཙམ་ཕྱིན་པའི་རྙིང་པ་ཞིག་རེད། སེམས་ཅན་འདི་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་སའི་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནམ་གཤིས་སྤྱིར་བཏང་དྲོན་མོ་རེད། འོན་ཀྱང་བལ་ལྡན་བསེ་རུ་ནི་རི་སྒང་གི་གྲང་མོའི་ནང་བསྡད་སྟབས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ལ་གོམས་ནས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ལོ་དུང་ཕྱུར་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་བྱུས་དུས། བསེ་རུའི་ལུས་པོས་གནམ་གཤིས་གྲང་མོ་དེར་གྲ་བསྒྲིགས་ཟིན་ནས་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་བསེ་རུ་རྣམས་ལས་སླ་པོའི་ཐོག་ནས་རི་ལས་བབ་ནས་ཨེ་ཤི་ཡའི་བྱང་རྒྱུད་དང་ཡོ་རོབ་སོགས་སུ་འཁྱམས་ཉུལ་དུ་འགྲོ་ཐུབ་པར་གྱུར།\nབསེ་རུ་ལ་གྲུ་སྐྱ་ལྟ་བུའི་རྭ་ཅོ་ཅུང་ལེབ་ལེབ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་གངས་དང་འཁྱགས་པ་ཕར་འདེད་ཚུར་འདེད་ཀྱིས་དེའི་འོག་གི་ཙྭ་དང་ལྡུམ་བུའི་རིགས་སྔོག་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་རེད།” ཅེས་ཝང་གིས་གསུངས། “དེ་ནི་ཧ་ལམ་ལྗིད་ཚད་ལ་ཏུན་༡‚༢ ནས་ ཏུན་ ༡‚༦ བར་ཡོད་པའི་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་དེང་དུས་ཀྱི་བསེ་རུ་ནག་པོ་ཞིག་དང་འདྲ་པོ་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྙེད་དོན་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་དེ་འཚོ་སྡོད་སྐབས་འགྲོ་བ་མིའི་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་ཕ་མེས་རྣམས་ཀྱང་ས་ཆ་དེ་ནས་ཁ་བྲལ་མེད་སྟབས་སྲོང་ཆགས་འདི་གཉིས་ཀྱི་རིག་རྒྱུད་ཕྱི་མ་རྣམས་འཕྲད་ཡོད།\nགང་ལྟ་ལོ་དུང་ཕྱུར་མང་པོའི་རྗེས་ཀྱི་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་མཐའ་མར་བྲག་ཕུག་གི་ངོས་སུ་བསེ་རུའི་རི་མོ་བྲིས་ཡོད། འོན་ཀྱང་འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་ཀྱི་མཇུག་སྟེ་ལོ་ ༡༠‚༠༠༠ ཙམ་ནས་སེམས་ཅན་དེའི་རི་རྒྱུད་སྟོངས་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཡིན་སུས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་མེད། འགྲོ་བ་མིས་ཚད་ལས་འདས་པའི་རྔོན་རྒྱབ་པའི་དཔང་རྟགས་ནི་གང་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད།” ཅེས་ཝང་གིས་གསུངས། ཝང་གི་ཚོགས་པ་དེས་རིགས་རྒྱུད་སྟོང་ཟིན་པའི་སེམས་ཅན་གྲུམ་པ་དང་། གངས་གཟིགས་(གྲུམ་པ་དང་གངས་གཟིགས་སོགས་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་ད་དུང་གསོན་བཞིན་ཡོད་སྟབས་(ཞིན་ཨའོ་མིན་ཝང་?) Xiaoming Wang གིས་འདིའི་ཐད་ནས་ཇི་ལྟར་དགོངས་མིས་བཤད་དཀའ)རྐང་པ་གསུམ་ཅན་གྱི་རྟ་སོགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་ཁྱད་མཚར་དེ་འདྲ་དང་། གཞན་མང་པོ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་འདུག\nགང་རུད་བརྒྱབ་ནས་རེ་འཛེགས་སྣེ་ཤན་ཤར་པ་ ༡༣ འདས་གྲོངས་ཕྱིན་པ།