མར་ཁོ པོ་ལོ་དང་། « ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར »དུ་འཁོད་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བཤད་པ། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nདུས་རབས་བཅུ་གསུམ་ནས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མཇུག་བར་དུ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྟོག་བཟོ་རང་བཞིན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། བོད་དང་བོད་མི་ལས་འཕྲོས་ཏེ་དངོས་ཡོད་ལས་བརྒལ་བའི་རྟོག་སྒྲུང་དང་། གློག་བརྙན་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཐོན་ཡོད། འདི་དག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་སྟེར་མཁན་ནི་བོད་ལ་འབྱོར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་དང་། ལྗོངས་རྒྱུ་བ། མྱུལ་ཞིབ་པ་སོགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་ཡུལ་སྐོར་ཟིན་བྲིས་ཀྱི་དེབ་དེ་དག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད།\nམར་ཁོ པོ་ལོ(Marco Polo 1254 – 1324)ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཏུ་འབྱོར་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་སྔ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཡིན་ལ། བོད་ཅེས་པའི་མིང་འདི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དུ་ཐོག་མར་འགོད་མཁན་གྱི་གྲས་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་མར་ཁོ པོ་ལོའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི «ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»དུ་བོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་གནས་ཚུལ་སྐོར་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་དེས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་དག་ལ་འཕྲུལ་སྣང་སློང་བའི་འགོ་བརྩམས་ཡོད། དེས་ན་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་དུ་མར་ཁོ པོ་ལོའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་གླེང་སྟེ། «ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ངོ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་ནས«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»དུ་བོད་ཀྱི་སྐོར་ཞིག་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་དག་བོད་ཡིག་ཏུ་ཆ་ཚང་བསྒྱུར་ཏེ་མཐར་དེབ་ཐེར་དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་གནས་ཚུལ་འགའ་ཞིག་གླེང་རྒྱུ་ཡིན།\nལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན། མར་ཁོ པོ་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༢༥༤ལོའི་ཟླ་༩པའི་ཚེས་༢༥ཉིན་དེང་སང་ཨི་ཊ་ལིའི་བྱང་ཤར་དུ་ཁེལ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་བི་ནིའུ་ཟིར(Venise)སྐྱེས། ཁོང་གི་ཕ་ཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོ (Niccolo Polo) ནི་ལག་ཤེས་པ་དང་ཚོང་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་སྐུ་དྲག་གི་རྒྱུད་དུ་སྐྱེས་པའི་བུད་མེད་ཅིག་དང་མཉམ་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས། དེ་ནས་ཟླ་གསུམ་ལས་མ་འགོར་བར། ཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོ་དང་ཁོང་གི་སྤུན་མ་ཊེའོ པོ་ལོ (Matteo Polo) གཉིས་ཨེ་ཤེ་ཡར་ཚོང་ལས་ཀྱི་ཆེད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་དུ་སྐྱོད་འགོ་ཚུགས། སྐབས་དེར་ཁོང་གི་བུ་ཨ་མའི་མངལ་དུ་ཡོད། འོན་ཀྱང་། མར་ཁོ པོ་ལོ་འཇིག་རྟེན་དུ་སླེབས་དུས། ད་དུང་ཁོང་གི་ཕ་ཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་མེད་སྟབས། མར་ཁོ པོ་ལོ་ནི་ཨ་མ་དང་སྤོ་བོ་གཉིས་ཀྱི་བྱམས་བརྩེའི་འོག་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་།\nཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོ་དང་ཁོང་གི་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་དཀའ་བ་སྤྱད་དེ་ཏུར་ཀི་རྒྱལ་ཁབ་དང་། གྷུ་རི་སི། མཚོ་ནག་པོ(la mer Noire )སོགས་བརྒྱུད་དེ་ཇིང་གུར་རྒྱལ་པོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བདག་གིར་བཞེས་པའི་ཆེན་པོ་ཧོར(Pays de la Horde d’or)གྱི་ཡུལ་ལ་འབྱོར། སྤྱི་ལོ་༡༢༦༦ལོར་ཇིང་གུར་རྒྱལ་པོའི་ཚ་བོ་ཀུབ་ལའི་ཁན (1215-1294)ལ་མཇལ། དུས་སྐབས་དེ་ནི་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱིས་ས་སྐྱའི་བླ་མ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ(1235-1280)ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང་། ཧོར་གོང་མའི་དབུ་བླར་མ་བཀུར་བའི་ལོ་ལྔའི་སྔོན་དང་། རྒྱལ་ས་ཧྲང་ཏུའུ་ནས་ཏཱ་ཏུའུ་ཞེས་པ་པེ་ཅིན་དུ་མ་སྤོས་པའི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན། ཡོན་རྒྱལ་རབས་བཙུགས་ནས་ལོ་ལྔ་འགོར་བའི་རྗེས་ཡིན། པོ་ལོ་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་ཡོན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་མ་ཀུབ་ལིའི་ཁན་ལ་མཇལ་རྗེས། གོང་མས་ཁོང་གཉིས་ཡོན་གོང་མ་དང་ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན (Pape)གཉིས་བར་གྱི་ཕོ་ཉར་བརྐོས་ཏེ། ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་ལ་ཕྱག་ཡིག་ཅིག་སྩལ་ཏེ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ། དེ་བས། པོ་ལོ་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་ཡོན་གོང་མའི་ཕྱག་ཡིག་བསྣམས་ནས་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་དགོས་བྱུང་འདུག ཕྱག་ཡིག་ནང་དུ་ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་གྱིས་རོམ་ནས་མཁས་པ་བརྒྱ་ཡོན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བཏང་ནས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་དག་ལ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ལ་ཏིན་ཡི་གེ། གཞན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་སོགས་བསླབ་དགོས་ཚུལ་སོགས་འཁོད་ཡོད་པར་བཤད།\nཔོ་ལོ་སྤུན་གཉིས་ལོ་བཅུ་བཞི་འགོར་ནས་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་སྐབས། ཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོས་གཅེས་པའི་བཟའ་ཟླ་ཚེ་ལས་འདས་ཤིང་། རང་ཉིད་ལ་མར་ཁོ པོ་ལོ་འབོད་པའི་ལོ་ན་བཅུ་བཞིར་སོན་པའི་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས། དེར་མ་ཟད། ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་པོབ ཁུ་ལེ་མང་བཞི་པའང(Pope Clément IV ?-1268)སྐུ་གཤེགས་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་རྟོགས། དེ་བས་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱི་ཕྱག་ཡིག་ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་གྱི་ཕྱག་ཏུ་རེ་ཞིག་ཕུལ་མ་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་ཞིག་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་བླ་ཆེན་གསར་པ་བསྐོ་བཞག་བྱེད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡེ་ཤུའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་འོས་ཤོག་འཕངས་ཏེ་བླ་ཆེན་པོབ གྷུ་རེ་གྷོ་རུ་བཅུ་པ(Pope Gregory X 1210-1276)འོས་འདེམས་བྱུང་། བླ་ཆེན་འདིས་པོ་ལོ་གཉིས་བརྒྱུད་དེ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསན་རྗེས། སོག་པོ་དག་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་སུ་འཇུག་དགོས་པ་དང་། ཁོ་ཚོ་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་མནའ་གྲོགས་སུ་འགྱུར་ན་སྙམ་པའི་ཐུགས་དགོངས་འཁྲུངས། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་པོ་ལོ་སྤུན་གཉིས་དང་མཉམ་དུ་ཆོས་བཤད་བྱེད་པོ་གཉིས་བཏང་། སྐབས་དེར་ཉི་ཁོ་ལོ པོ་ལོས་རང་གི་བུ་མར་ཁོ་ པོ་ལོ་རང་ཡུལ་དུ་བསྐྱུར་འདོད་མ་བྱུང་བས་ཁོང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཁྲིད།\nསྤྱི་ལོ་༡༢༧༢ལོར་ཁོང་ཚོ་བི་ནིའུ་ཟི་ནས་རྡོག་ཐོན་གྱིས་ཏུར་ཀི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཚོ་ངོགས་འགྲུམ་འགྲུལ་ས་ཚིགས་ཨ་ཡ་སི(Ayas)ལ་སླེབས་སྐབས། ཤར་ཕྱོགས་སུ་དམག་འཁྲུག་གི་མེ་ལྕེ་འཕྱུར་བཞིན་ཡོད་པའི་བཤད་ཡམས་ཤིག་ལ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། ཆོས་བཤད་བྱེད་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འགྲུལ་བཞུད་དེ་མི་འདོད་བཞིན་དུ་དོར་དགོས་བྱུང་། དེ་ལྟར་ནའང་། པོ་ལོ་ཕ་བུ་ཚོས་བླ་ཆེན་པོབ གྷུ་རེ་གྷོ་རུ་བཅུ་པའི་བཀའ་དགོངས་དང་དུ་བླངས་ཏེ་ཏུར་ཀི་རྒྱལ་ཁབ་ནས་དེང་སང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཨི་ཛི་རལ་དང་། ཨི་རག ཨབ་རྒན། སྤ་མིར། ལི་ཡུལ་སོགས་བརྒྱུད་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༢༧༥ལོར་རྒྱལ་ས་ཏཱ་ཏུའུར་འབྱོར་བར། ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱིས་སྣེ་ལེན་བཟང་པོ་གནང་། དེ་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་ཁོང་ཚོ་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་བསྡད་ཅིང་། མར་ཁོ པོ་ལོ་ནི་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱི་ཕོ་ཉར་གྱུར། དེར་བརྟེན་ཁོང་པར་ཟིག་དང་། ཨུ་རུ་སི། ཁོ་རེ་ཡ། འབར་མ། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ། ཁམ་པོ་ཊི། བེ་ཋི་ནམ། ཉི་ཧོང་། རྒྱ་གར། བོད་སོགས་སུ་འགྲུལ་བཞུད་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཕྱག་ལས་གནང་།\nཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱི་དབང་བསྒྱུར་མཇུག་སྒྲིལ་ལ་ཉེ་སྐབས། པོ་ལོ་གསུམ་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་ཆོག་པའི་གོང་མའི་ཆོག་མཆན་ཐོབ། དེ་བས། སྤྱི་ལོ་༡༢༩༡ལོར་ཁོང་ཚོས་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱི་ཚ་བོ་དང་སྐབས་དེར་པར་ཟིག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པའི་ཨར་གྷན(Argoun 1258-1291)ལ་མོ་ལོ་བཅུ་བདུན་ལ་སོན་པའི་བཙུན་མོ་ཁེས་ཁ་ཆིན(Ku kachin 1274-1296)བག་མར་བརྫངས། ཁོང་ཚོ་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་ནས་གྲུ་ལ་བསྡད་དེ་བེ་ཋི་ནམ་དང་། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ། རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་སོགས་བསྐོར་ནས་འབྱོར་སྐབས་རྒྱལ་པོ་ཨར་གྷན་གཤེགས་ཟིན་ནའང་། བཙུན་མོ་ཁེས་ཁ་ཆིན་རྒྱལ་པོའི་སྲས་ཆེ་བ་དང་མཉམ་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས། དེ་ནས་མར་ཁོ པོ་ལོ་ཕ་བུ་ཚོ་པར་ཟིག་ནས་ཟླ་ཤས་བསྡད་རྗེས། ཨི་རན་དང་། རྒུ་རིག་སོགས་བརྒྱུད་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༢༩༥ལོར་རང་ཡུལ་དུ་འབྱོར་འདུག་མོད། ཁོང་ཚོ་ཕ་ཡུལ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་ཁྱོན་བསྡོམས་དུས་རབས་གཅིག་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་འགོར་ཡོད་པས། བི་ནིའུ་ཟིའི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་མཚོན་ན་ཁོང་ཚོ་ནི་ངག་རྒྱུན་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣར་གྱུར་ཡོད།\nསྤྱི་ལོ་༡༢༩༦ལོར་བི་ནིའུ་ཟི་དང་རྗི་ནུ་སི(Gênes)གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་དམག་འཁྲུག་ལངས་པས། མར་ཁོ པོ་ལོ་སྒྱོགས་རྡོ་འཕེན་མཁན་གྱི་དམག་མི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། སྟབས་མ་ལེགས་པར་ཁོང་ལོ་གསུམ་ལ་བཙོན་དུ་ཚུད། བཙོན་ཁང་དུ་སྔར་གྱི་འགྲུལ་བཞུད་རིང་མོ་དག་ལ་བསམ་གཞིགས་དང་། ཕྱིར་དྲན། སྨོན་པ་སོགས་བྱས་མཐར། ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་འགྲིམས་སྐབས་ཀྱི་བྱུང་བ་དག་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་༡༢༩༨ལོར་བཙོན་གྲོགས་རྩོམ་པ་པོ་རོལ་སི་ཊིས་ཆིས་ལོ དྷུ པེ་སུ་ལ( Rustichello de Pise ?- 1324)གསུངས་ཏེ་ཁོང་གིས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ།\nསྤྱི་ལོ་༡༢༩༩ལོར་བི་ནིའུ་ཟི་དང་རྗི་ནུ་སི་གཉིས་ཀྱིས་ཞི་འགྲིག་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པས། བཙོན་པ་རྣམས་གློད་གྲོལ་བཏང་། མར་ཁོ པོ་ལོ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་སྟེ་སྒྲ་ནཱ་ཌ བྷ་ཊོར(Donato Badoer)དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་བུ་མོ་གསུམ་སྐྱེས། བི་ནིའུ་ཟི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། མུ་མཐུད་དུ་ཚོང་ལས་གཉེར། ཁོང་ནི་འབྱོར་ཕྱུག་ལྡན་ལ་སྤྱང་གྲུང་ལྡན་པའི་ཚོང་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། སྤྱི་ལོ་༡༣༢༢ལོར་ཁོང་གི་སྐུ་བསྙུངས་པར་བརྟེན་ནས་ཁ་ཆེམས་ཡི་གེ་ཞིག་བཞག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་དུ་ཊུ་ཁ་ཞེས་པའི་གསེར་ཊཾ(Ducats)ཁྲི་གཅིག་ཡོད་ཚུལ་འཁོད་ཡོད་པས། གསེར་སྒོར་གྱི་གྲངས་ཀར་བལྟས་ན་ཁོང་ནི་བི་ནིའུ་ཟིའི་ཚོང་པ་ཕྱུག་ཤོས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཚུད་མེད་པ་རེད།\nམར་ཁོ པོ་ལོའི་གཤེགས་ལོའི་ཐད་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཡོངས་གྲགས་སུ་སྤྱི་ལོ་༡༣༢༣ ལོའི་ཟླ་༡པའི་ཚེས་༩ཉིན་སྐུ་གཤེགས་པར་བཤད། ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་སྔར་ཕ་རྒན་དུར་འཇུག་བྱ་ཡུལ་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཟང ལོ་རན་རྫོ(L’église San Lorenzo)རུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཡོད། ཕྱིས་སུ་ལྷ་ཁང་དེ་ཞིག་གསོ་སྣ་ཚོགས་བྱས་པའི་དབང་གིས་མར་ཁོ པོ་ལོའི་དུར་སྒམ་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་ཁོང་གི་ཚེ་མཇུག་གི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སའི་ས་ཁུལ་ལའང་མེ་སྐྱོན་ཤོར་བས། དེང་སང་མར་ཁོ པོ་ལོ་བཞུགས་ཡུལ་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཙམ་ཡང་སྟོན་རྒྱུ་མེད། འོན་ཀྱང་། ཁོང་གི་འཛད་དུ་མེད་པའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ནི«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ཡིན་ལ། ཁོང་བྱོན་ནས་ལོ་བདུན་བརྒྱའི་རྗེས་སུའང་། ཁ་སྟབས་སྐྱོ་བའི་ཕྲན་ལྟ་བུས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱེད་བཞིན་པ་ལགས་སོ། །\nསྤྱི་ལོ་༡༢༩༨ལོར་ཨི་ཊ་ལིའི་རྩོམ་པ་པོ་རོལ་སི་ཊིས་ཆིས་ལོ དྷུ པེ་སུས་མར་ཁོ པོ་ལོས་ཁོང་དང་ཁོང་གི་ཕ་རྒན་སོགས་ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡར་ཇི་ལྟར་འགྲུལ་བཞུད་བགྱིས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞུས་པ་ཁག་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ་ཅིང་། ཐོག་མར་དེབ་མིང་ལ«འཛམ་གླིང་གི་ཟིན་བྲིས»ཅེས་བཏགས་མོད། རིམ་བཞིན་རྩོམ་སྒྲིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»རམ་ཡང་ན«མར་ཁོ པོ་ལོའི་འགྲུལ་བཞུད»ཅེས་བཏགས་ཡོད། དེབ་ཐེར་འདིའི་མ་ཡིག་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་ཨི་ཊ་ལའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་གཉུག་མར་སྡོད་པའི་སྐྱེ་བོ་དག་གིས་སྤྱོད་པའི་ཧྥ་རན་སི་དང་བི་ནིའུ་ཌན་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཡི་གེ་དེ་ཡིན་མོད། ཡི་གེ་དེ་ནི་ཡིག་ཐོག་ནས་སྤྱོད་པ་ལས་ངག་ཐོག་ནས་སྤྱོད་པ་ཞིག་མིན་པར་བཤད།\nདེང་སང«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»གྱི་མ་ཡིག་མཇལ་རྒྱུ་མེད་ནའང་། དེབ་ཐེར་འདི་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ནས་ལོ་གསུམ་གྱི་རྗེས་ཏེ་༡༣༠༢ནས་༡༣༡༣ལོར་ལ་ཏིན་གྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༣༠༧ལོར་དེབ་ཐེར་འདིའི་ལེའུ་གཅིག་ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་མཐར་སྤྱི་ལོ་༡༣༥༠ལོར་ལེའུ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བསྒྱུར་འདུག སྤྱི་ལོ་༡༥༥༩ལོར་ཨི་ཊ་ལིའི་སྐད་དུའང་བསྒྱུར་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་དེབ་ཐེར་འདི་ལ་བར་འཇུག་རི་མོ་ཡོད་པའི་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་འདུག ཕྲན་གྱི་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ནི་སྤྱི་ལོ་༡༨༨༨ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་གནའ་རྗས་རྟོག་ཞིབ་རིག་པ་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཨུ་གཞེན མུ་ལེས(Eugène Muller 1834-1918) རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་འགྱུར་དེ་ཡིན། འགྱུར་འདི་ནི་སྔར་གྱི་ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་ཡིག་རྙིང་པ་ནས་གསར་པར་བཅོས་པ་ཞིག་རེད།\n«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ལ་དེབ་ཐེར་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ། གསུམ་པ་ཞེས་བགོས་ཏེ་ལེའུ་༡༩༢ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང་། དེབ་ཐེར་འདི་ལ་ཚན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ། གསུམ་པ་ཞེས་བགོས་ཏེ་ལེའུ་༢༠༠བདག་ཉིད་ཅན་ཡང་མཇལ་རྒྱུ་འདུག གཞན་ཡང་། དེབ་འདི་ཚན་པ་བཞི་རུ་བགོས་ཏེ་དོན་ཚན་༢༣༥ ཅན་གྱི་འགྱུར་ཡང་མཇལ་བྱུང་། ཕྲན་གྱིས་ཧྥ་རན་སིའི་འགྱུར་རྙིང་པ་དང་གསར་པའི་ལེའུ་རེ་ཟུང་གི་ཁ་བྱང་ལ་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་མོད། འོན་ཀྱང་འགྱུར་དེ་གཉིས་ཀྱང་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་ཅིག་མ་རེད། དེས་ན་སྐད་རིགས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་པའི་འགྱུར་ཡོངས་ལ་གཤིབ་བསྡུར་བྱེད་མཁན་ཞིག་བྱུང་ཚེ། དགོད་བྲོ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་འཕྲད་ངེས་པ་ནི་དོགས་པ་རྩ་བྲལ་རེད།\nལོ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ཕྲན་གྱིས་དྲྭ་རྒྱ་ཞིག་ཏུ«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»དུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་གཞོན་སྐྱེས་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་སྐོར་ཞིག་གསལ་བ་མཐོང་འཕྲལ་དེའི་ནང་དོན་ཁག་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མོད། གནས་ཚུལ་འདི་ཨུ་གཞེན མུ་ལེས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་ཧྥ་འགྱུར་དེའི་ལེའུ་གང་དུ་ཡོད་མེད་བརྩད་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་མ་རྙེད་པར་གྱུར། དེ་བས་སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་ཤར་ཕྱོགས་རིག་པ་བ་ཨང་ཝས ཀོག་དྷེས(Henri Cordier1849-1925)རྩོམ་སྒྲིག་གནང་ཞིང་། སི་ཀོཊ་པའི་ཤར་ཕྱོགས་རིག་པ་བ་ཨང་ཝས གཡུས་ལིས་(Henry Yule1820-1889 )བསྒྱུར་པའི་ཨིན་འགྱུར་ལ་བལྟ་སྐབས་རྙེད་བྱུང་། འོན་ཀྱང་སྔར་ཕྲན་གྱིས་རྙེད་པའི་འགྱུར་དང་ཆ་མི་མཚུངས་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»དུ་གསལ་བའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་གོང་དུ་གླེང་བའི་ཧྥ་འགྱུར་དང་ཨིན་འགྱུར་ལ་གཤིབ་བསྡུར་གྱིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུ་ཡིན། མ་འོངས་པ་ན་འདབ་གཤོག་གཉིས་ལྡན་ནམ་གསུམ་ལྡན་དག་གིས་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཁག་ལ་གཟིགས་ནས་དག་བཅོས་གནང་བའི་རེ་བ་ཡོད།\n«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར »དུ་བོད་ཀྱི་སྐོར་ནི་དེབ་ཐེར་གཉིས་པའི་ཚན་པ་༤༤མཇུག་ཏུ་ཐིག་ཕྲེང་གཉིས་དང་། དེ་ནས་ཚན་པ་༤༥དང་༤༦གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་འཁོད་འདུག ཚན་པ་༤༤ནི་འདི་ལྟར།\nཟླ་གསུམ་པར་ཡུལ་སྐོར་ཉིན་ལྔ་བྱས་རྗེས། ཁྱོད་ཐུ་བྷོད(Tebet)ཅེས་པའི་མངའ་རིས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་པ་དང་། མངའ་རིས་དེ་ནི་ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་གཏོར་བརླག་ཐེབས་འདུག ད་ནི་ང་ཚོས་མངའ་རིས་འདི་གླེང་བར་བྱའོ། །\nངས་བཤད་པ་ལྟར་ཉིན་ལམ་ལྔ་གོམ་བགྲོད་བྱས་རྗེས། ཁྱོད་གཏོར་བཤིག་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པའི་མངའ་རིས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་པ་དང་། དེ་ནི་མོང་ཀོ་ཧན་གྱི་དམག་འཐབ་ཁྲོད་བྱུང་བ་རེད། ཡུལ་དེ་ན་གྲོང་ཁྱེར་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་། གྲོང་གསེབ་བཅས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ཚང་མར་བཤིག་རལ་དང་གཏོར་བརླག་ཐེབས་ཡོད།\nམངའ་རིས་དེ་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་སྦ་སྨྱུག་མང་པོ་མཐོང་ཐུབ། དེར་སྦོམ་ཚད་ལ་ཐལ་ལྕག་གསུམ་དང་། མཐོ་ཚད་ལ་གོམ་པ་བཅོ་ལྔ། ཚིགས་རྐང་རེ་རེའི་བར་ཐག་ལ་ཧ་ལམ་ཐལ་ལྕག་གསུམ་ཅན་ཡང་ཡོད། ངས་ཁྱོད་ལ་བཤད། ས་སྲོད་ཀྱི་དུས་སུ་ཚོང་བ་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་པའི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྦ་སྨྱུག་བཏུས་ནས་མེ་ཁ་གསོ་བའི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོ་ཚོས་སྦ་སྨྱུག་མེ་ལ་སྒྲོན་སྐབས་འབར་སྒྲ་ཧ་ཅང་ཆེ་རུ་གྱུར་ནས་སེང་གེ་དང་། དོམ་དང་། རི་དྭགས་གཞན་དག་ཚང་མར་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་མེ་ཡི་ཉེ་སར་བཅར་མི་ཐུབ་པར་མགྱོགས་པོར་བྲོས་འགྲོ་བས་རེད། དེར་བརྟེན། ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མེ་གཏོང་བ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་ལ་རི་དྭགས་ཀྱི་གནོད་འཚེ་མི་ཐེབས་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་ཐུབ། དོན་དམ་པར་གཅན་གཟན་གྱི་སྐྱེ་འཕེལ་འབོར་ཆེན་གྱི་དབང་གིས་མངའ་རིས་འདི་ཡང་བསྐྱར་བཙན་བཟུང་བྱེད་པར་བཀག་འགོག་བྱས་པ་རེད། དོན་དངོས་སུ་སྦ་སྨྱུག་འདི་དག་གི་རོགས་སྐྱོར་མེད་ཚེ། ཐ་ན་ས་ཆ་དེའི་ཐོག་སྐྱོད་མཁན་ཡང་མེད། སྦ་སྨྱུག་མེ་ལ་སྒྲོན་པའི་འབར་སྒྲས་གཅན་གཟན་དག་འདྲོགས་ཏེ་ཐག་རིང་དུ་གཡོལ་བར་བྱེད།\nངས་ཁྱོད་ལ་སྦ་སྨྱུག་ལ་དེ་འདྲའི་འགད་སྒྲ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཚང་ཚིང་འཁྲིགས་པའི་སྦ་སྨྱུག་ཁྲོད་ནས་སྔོ་ལྗང་ཅན་གྱི་སྦ་སྨྱུག་བཅད་དེ་དེ་དག་མཉམ་དུ་སྤུངས་ནས་མེ་ལ་སྒྲོན་ནས་ཅུང་ཙམ་འགོར་ཚེ། སྦ་སྨྱུག་གི་གཞུང་རྟ་སིལ་བུར་གས་པའི་སྒྲ་འབྱུང་ཞིང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲ་ཆེན་པོ་དེ་རྒྱང་གྲགས་སྟོང་གི་མཚམས་སུའང་ཐོས་ཐུབ། དྲང་མོར་བཤད་ན། སྒྲ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་གོམས་ལོབས་སུ་སོང་མེད་པའི་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་གློ་བུར་ཐོལ་རྒྱག་ཏུ་ཐོས་ཚེ། དངངས་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་སྲིད། འོན་ཀྱང་། གོམས་ལོབས་སུ་སོང་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེར་དོ་སྣང་རྩ་བ་ནས་མི་བྱེད། དེར་བརྟེན་གོམས་ལོབས་སུ་སོང་མེད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྣ་ཅོག་ནང་ལ་སྲིང་བལ་རྫོངས་བ་དང་། རང་གི་ལྭ་བས་མགོ་དང་གདོང་བཀབ་ནས་སྒྲ་དེ་གོམས་རག་བར་དུ་ལྷན་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་སྡོད། རྟ་ཡང་དེ་བཞིན་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་དེ་སྔར་ཐོས་མྱོང་མེད་པ་ཞིག་གིས་གསར་དུ་ཐོས་ཚེ། རྟ་ཡིས་མཐུར་མདའ་དང་གློ་ཐག་གཅོད་པར་བྱེད་ཅིང་། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་འདི་འདྲ་བྱས་ཏེ་རང་གི་ཕྱུགས་ཟོག་མེད་པར་གྱུར། དེར་བརྟེན་རྟ་པ་དོགས་ཟོན་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་འདང་བརྩེ་དང་བཅས་བཞོན་རྟ་བོར་མི་འགྲོ་ཆེད་རྟ་ཡི་རྐང་ལག་དམ་པོར་བསྡམས་ཤིང་། དེ་ནས་མགོ་དང་མིག་དང་རྣ་བའང་གཅུད་པར་བྱེད། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཁོང་ཚོས་ཕྱུགས་ཟོག་རྣམས་སྐྱོབ་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། རྟ་ཡིས་ཀྱང་སྒྲ་དེ་ཐེངས་འགའ་ཐོས་རྗེས་འདྲོགས་མི་ལངས། ངས་ཁྱོད་ལ་དྲང་མོར་བཤད། ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲ་དེ་ཐེངས་དང་པོར་ཐོས་ཚེ། འདི་ལས་སྐྱི་གཡའ་བ་མེད། གང་ལྟར་ཡང་། སེང་གེ་དང་། དོམ་དང་། གཅན་གཟན་གཞན་དག་གིས་སྐབས་འགར་གནོད་འཚེ་གཏོང་། དེ་ནི་ཁོ་ཚོ་གཅན་གཟན་རྒྱུ་བའི་ཡུལ་ལུང་དུ་མི་གྲངས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད།\nཁྱོད་ཀྱིས་རྟར་ཞོན་ནས་ཉིན་ལམ་ཉི་ཤུར་དེངས་ཀྱང་མི་འཚོ་སྡོད་བྱེད་སའི་གནས་མི་རྙེད། དེ་བས་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་རང་གི་ལམ་རྒྱགས་མི་འཁྱེར་ཐབས་མེད་ཡིན། དེར་མ་ཟད་ལམ་བར་དུ་གཅན་གཟན་གྱི་ཚོགས་དང་གཅན་གཟན་གྱི་འཇིགས་པར་མི་ཐུག་ཀ་མེད་ཡིན། དེ་རྗེས་ཁྱོད་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་གསེབ་མང་པོ་ཡོད་པའི་མངའ་རིས་ཤིག་ཏུ་སླེབས། ཡུལ་ལུང་འདི་དག་གི་མི་རྣམས་ལ་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཐད་ནས་ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། ངས་ཁྱོད་ལ་ད་ལྟ་ནས་བཤད།\nམངའ་རིས་འདིའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་དང་འདོད་པ་སྤྱད་མྱོང་མེད་པའི་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཞིག་ཆུང་མར་གཏན་ནས་མི་ལེན། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཚོས་བཤད་རྒྱུར། སྐྱེས་པ་ཞིག་དང་འགྲོགས་མྱོང་མེད་པའི་ན་ཆུང་བུ་མོ་དག་ལ་རིན་ཐང་ཅི་ཡང་མེད་པས་རེད། ཁོང་ཚོའི་གོམས་སྲོལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་བའི་ཚེ། གྲོང་ཚོའི་ནང་གི་རྒན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གཉེན་བསྒྲིགས་མྱོང་མེད་པའི་བུ་མོའམ་ཡང་ན་ཁོ་མོ་ཚོའི་གཉེན་ཚན་འགྲོ་བའི་ན་ཆུང་བུ་མོ་དག་འཁྲིད་དེ་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱི་སར་འགྲོ་ཞིང་། ཁོང་ཚོར་ན་ཆུང་མ་དག་གདམ་གསེས་བྱེད་དུ་འཇུག་ལ། ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ན་ཆུང་མ་རེ་བདམས་ནས་འདོད་པ་སྤྱོད། དེ་རྗེས་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོ་ཕྱིར་ཁོ་མོ་ཚོར་ཁྲིད་ཡོང་མཁན་གྱི་རྒན་མོ་དེའི་གམ་དུ་ཡོང་ངེས། རྒྱུ་མཚན་ནི་ན་ཆུང་མ་དག་ངོ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱི་མི་དང་འགྲོགས་ནས་ཁོ་ཚོའི་ཁྱིམ་དང་འབྲལ་མི་ཆོག འདི་ལྟར་ལྗོངས་རྒྱུ་བྱེད་མཁན་ཞིག་གྲོང་ཚོ་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ཁང་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ཚེ། ཕལ་ཆེར་བུ་མོ་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུ་ཙམ་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ལ་མཁོ་འདོན་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད། གལ་ཏེ་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་གྲོང་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་ཞག་སྡོད་བྱས་ཚེ་ན་ཆུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་བརྩེ་བ་འཚོལ་ངེས།\nཁྱོད་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་དང་མཉམ་དུ་ཡོད་པའི་ན་ཆུང་བུ་མོར་མཛུབ་དཀྲིས་ཤིག་གམ་ཡང་ན་གཞན་པའི་རྩེད་ཆས་ཀྱི་དྲན་རྟེན་ཞིག་སྟེར་དགོས། དོན་དངོས་སུ་ན་ཆུང་མས་གཉེན་སྒྲིག་སྐབས་རང་གི་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་དྲན་རྟེན་ངོམ་གྱི་ཡོད། དོན་དངོས་སུ་དེ་ནི་རང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཁོ་ཚོས་གོམས་སྲོལ་དེར་བརྩི་སྲུང་བྱེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ངས་བཤད་པ་ལྟར་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོས་དྲན་རྟེན་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་ལག་སོན་འབྱུང་བ་བྱ་དགོས་ཤིང་། དེ་ནས་གཞི་ནས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ། དྲན་རྟེན་ཆེས་མང་བ་རྣམས་ནི་སྔར་སྐྱེས་པ་མང་པོ་དགའ་མྱོང་བ་དང་གཉེན་སྒྲིག་གི་དུས་སུ་སྐྱེས་པ་མང་པོས་ཆེས་བརྩི་བཀུར་དང་འགྲོགས་འདོད་བྱེད་ས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཚོས་ན་ཆུང་མ་འདི་རིགས་ལ་ཆེས་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་འགུགས་ཤུགས་ཡོད་ཟེར། འོན་ཀྱང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་སྐྱེས་པ་ཚོས་རང་གི་ཆུང་མ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་བྱས་ཏེ་མི་གཞན་གྱིས་ཆུང་མར་ལས་འབྲེལ་བྱས་ཚེ་ཧ་ཅང་ངོ་ཚ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི། ཁྱོད་ཚོས་ཐོས་པ་ལྟར་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་མ་བྱས་གོང་གང་འདོད་དུ་ལུས་འབྲེལ་བྱེད་ཆོག་མོད། འོན་ཀྱང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་བློ་སེམས་རྩེ་གཅིག་བྱེད་དགོས་པས། གང་འདོད་ཀྱིས་བྱ་བ་སྒྲུབ་མི་ཆོག\nམི་དམངས་ནི་འདྲ་སྐུར་ཕྱག་མཆོད་བྱེད་མཁན་དང་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཅིང་། འཕྲོག་བཅོམ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཏོང་བའི་ནག་ཉེས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་ཁོང་ཚོ་ནི་དོན་དངོས་སུ་འཇིག་རྟེན་སྟེང་གི་ཇག་པ་ཆེ་ཤོས་དེ་རེད་སྙམ། ཁོང་ཚོས་ཕྱུགས་ཟོག་དང་ཞིང་ཁའི་ཐོན་ཁུངས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་གྱི་ཡོད།\nངས་ད་དུང་ཁྱེད་ལ་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། མངའ་རིས་འདིར་གླ་རྩི་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་མང་པོ་ཡོད། རི་དྭགས་དེའི་མིང་ལ་རྒྱ་སྐད(Langue tartare )དུ་གྷོས་དྷུ་རེས(Gudderi)ཞེས་འབོད། མི་ངན་དེ་དག་ལ་ཆེ་ཞིང་བརྗིད་པའི་ཁྱི་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི་གླ་རྩི་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་དག་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེ། དེ་བས་ཁོང་ཚོར་དྲི་ཞིམ་ལྡན་པའི་གླ་རྩི་མང་པོ་ཐོབ། ཁོང་ཚོར་ཆེན་པོ་ཁན་གྱི་ཤོག་སྒོར་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་དངུལ་ལོའི་དོད་དུ་ཚྭ་སྤྱོད་པར་བྱེད། ཁོང་ཚོས་ལྭ་བ་ཐེབས་ཆག་གྱོན། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོ་ཚོའི་གྱོན་གོས་ནི་གཅན་གཟན་གྱི་པགས་པ་དང་། རྩྭ་རས་དང་བག་རས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། ཁོང་ཚོར་རང་ལ་སྐད་ཡིག་ཡོད་པས་ཁོང་ཚོར་ཐུ་བྷོད་ཅེས་འབོད། ཐུ་བྷོད་ནི་ཞིང་ཆེན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག ངས་ཁྱོད་ཚོར་མངའ་རིས་འདིའི་གནས་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །\nམངའ་རིས་འདིའི་མིང་ལ་ཐུ་བྷོད་ཟེར། རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ཅང་ཆེ། ངས་ཁྱོད་ཚོར་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར། མངའ་རིས་འདིའི་མི་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོ་ནི་འདྲ་སྐུར་ཕྱག་མཆོད་བྱེད་མཁན་ཡིན། ཁོང་ཚོ་མན་ཛི( Manzi)དང་དེ་མིན་གྱི་མངའ་ཁུལ་གཞན་དག་གི་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་ཅིང་། རྐུ་འཕྲོག་ལ་ཧ་ཅང་མཁས།\nདོན་དངོས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། དེའི་ནང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་བརྒྱད་དང་། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཡང་མང་པོ་ཞིག་འདུས། དེའི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་མཚོ་དང་མཚེའུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་གི་ནང་ནས་གསེར་བྱེ་མང་པོ་རྙེད་ཐུབ། སྐྱེས་སྟོབས་མགྱོགས་པའི་ཤིང་ཚ་ཡང་མང་པོ་སྐྱེ། བྱུ་རུ་ནི་ཡུལ་འདིར་བྲིན་རྒྱུག་ཆེ་ཞིང་རིན་གོང་མཐོ་བོ་བྱས་ཏེ་བཙོང་། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུལ་འདིའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བྱུ་རུ་ནི་བུད་མེད་དང་འབག་སྐུ་སོགས་ཀྱི་སྐེ་རྒྱན་དུ་བྱེད་པར་དགའ་མོས་ཡོད་པས་རེད། དེར་མ་ཟད་བལ་དང་དེ་མིན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་། བྲོ་རྗས་མང་པོ་ཐོན་ཞིང་། འདི་དག་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་རྩ་བ་ནས་མཐོང་དུ་མེད།\nམི་འདི་དག་གི་ཁྲོད་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཙམ་ཟིན་པའི་ལྷ་བ་མོ་བ་དང་སྐར་རྩིས་པ་རྙེད་ཐུབ། ཁོ་ཚོས་གདོན་འདྲེ་ལྟ་བུའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན། མི་རྣམས་ཀྱིས་མཐུ་རྩལ་དེ་མཐོང་བའམ་ཐོས་རྗེས་ཧང་སངས་པར་བྱེད། དེ་བས་ངས་དེབ་འདིའི་ནང་དུ་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་གླེང་བར་མི་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཆ་འདི་དག་ཐོས་ན། ཁོང་ཚོར་ཡ་མཚན་སྐྱེ་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་ཞིག་མིན།\nཐུ་བྷོད་ཀྱི་མི་དག་ནི་ལྭ་བ་ཐེབས་ཆག་ཡོད། ཁོང་ཚོར་བོང་བུ་ལྟར་ཆེ་བའི་ཁྱི་དང་། ཁོང་ཚོ་རི་དྭགས་འཛིན་པར་ཤིན་ཏུ་མཁས། [ལྷག་པར་དུ་བྷ་ཡ་མི་ནེ(Beyamini)ཞེས་པའི་འབྲོང་དང་། ཤེད་ཤུགས་ལྡན་ཞིང་གཏུམ་དྲག་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་སོགས་འཛིན་པར] དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིའི་རིགས་ཀྱང་མང་དུ་ཡོད་ལ། འཕུར་རྩལ་མྱུར་ཞིང་ལྡེམ་མྱུར་ཆེ་བའི་བྱ་རྒོད་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་བྲག་གི་ཁོང་གསེང་དུ་ཡོད།\nངས་ཁྱོད་ཚོར་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་སྐོར་ནས་སྐད་ཆ་ཡོད་ཚད་མདོར་བསྡུས་ནས་བཤད་ཟིན། ང་ཚོས་བརྗོད་གཞི་འདི་བསྐྱུར་ཏེ་མིང་ལ་ཁན་ཏུའུ(Caindu)འབོད་པའི་མངའ་རིས་གཞན་ཞིག་གླེང་བར་བྱ། སྐབས་འདིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐུ་བྷོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཆེན་པོ་ཁན(Grand Kaan)གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་དེབ་འདིར་གླེང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དང་། མངའ་རིས་དང་ཡུལ་ལུང་ཚང་མ་ཆེན་པོ་ཁན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཐ་ན་ངས་དེབ་འདིའི་སྟོད་དུ་བཤད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་། མངའ་རིས་ཡུལ་ལུང་ཚང་མ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད། གནམ་གྱི་བུ་ཨ་གྷོང་( Argon)གི་སྲས་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཁན་གྱི་མངའ་ཞབས་སུ་ཡོད། ( ? ? ?)\nདེར་བརྟེན། ཁྱོད་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། མངའ་རིས་འདི་ནས་མདུན་དུ་བསྐྱོད་ཚེ། དེབ་འདིའི་ནང་བཤད་པའི་མངའ་རིས་ཚང་མས་ཆེན་པོ་ཁན་གྱི་བཀའ་བརྩི་དགོས། དོན་དག་འདི་དམིགས་བསལ་གྱིས་གླེང་མེད་ནའང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་དོན་དངོས་སུ་དེ་འདྲ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས།\nད་ནི་གནས་ཚུལ་འདི་མཇུག་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། ངས་ཁྱོད་ཚོར་ཀང་ཏུའུ(Caind)ཞེས་པའི་མངའ་རིས་ཤིག་གླེང་འདོད་དོ། །\nབཞི། མར་ཁོ པོ་ལོའི་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པའི་བོད་ཀྱི་ན་ཆུང་མ།\nགཤམ་གྱི་འགྱུར་འདི་ནི་ཕྲན་གྱིས་༢༠༡༥ལོར་དྲྭ་རྒྱ་འདི་ནས ( https://www.french.hku.hk/marco-polo ) མཐོང་སྟེ་འཕྲལ་དུ་བོད་ཡིག་ཏུ་དོན་བསྒྱུར་བགྱིས་ཏེ་དྲྭ་ཐོག་ཏུ་སྤེལ་ཡོད། ཧྥ་རན་སིའི་དྲྭ་རྒྱ་འདིའི་སྟེང་ན་གནས་ཚུལ་འདི་མར་ཁོ པོ་ལོའི«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ལས་དྲངས་ཚུལ་ཞིག་བཤད་ཡོད་པ་ལས་འགྱུར་འདི་ངོ་སྤྲོད་བྱས་མི་འདུག ད་ཐེངས་དཔྱད་གཞིའི་ཚུལ་དུ་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་དུ་བཅུག་ཡོད།\nབོད་མི་ཚོར་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། ལུང་པ་འདིའི་ཤ་དར་ཁྲག་དར་གྱི་གཞོན་ནུ་ཚོ་ཆགས་སྲེད་སྤྱད་མ་མྱོང་བའི་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་འགྲོགས་སྲོལ་མེད་ཅིང་། ནམ་ཡང་གཞོན་ནུ་ཞིག་གི་མཉམ་དུ་ཉལ་མྱོང་མེད་པའི་ན་ཆུང་མ་རྣམས་གང་གི་གྲལ་དུའང་མི་བརྩི། ཁོ་ཚོས་བཤད་ན། ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་ལྷ་ཡིས་མགོན་སྐྱོབ་གནང་གི་མེད་སྟབས། གཞོན་ནུ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་གཡོལ་བའམ་ཡང་ན་འཛེམ་དོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། གཞོན་ནུ་ཚོས་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མས་གྲོགས་དན་བྱེད་མཁན་གྱི་ན་ཆུང་མ་དག་ལ་བརྩེ་བ་སྤྲོད་པ་དང་དགའ་བོ་བྱེད་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་། ཁོ་ཚོར་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནས་འོངས་པའི་ཕྱི་མི་འགྲུལ་པ་དག་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་བའི་ཚེ། འགྲུལ་པ་རྣམས་གྲོང་ཚོའམ་ཡང་ན་སྡེ་བའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གུར་ཕུབ་ནས་སྡོད་དགོས་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་གྲོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྣེ་ལེན་མི་བྱེད་ཅིང་། ཁོ་ཚོས་སྣེ་ལེན་ལ་དགའ་བོ་མི་བྱེད། ཡིན་ནའང་། གྲོང་ཚོའི་ནང་གི་བུད་མེད་རྒན་པ་གཙོས་པའི་མོ་ཧྲེང་རྣམས་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་རན་པའི་རང་གི་བུ་མོ་ན་ཆུང་ཚོ་གྲོང་ཚོའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འཁྲིད་ཡོང་ཞིང་། སྐབས་རེར་ན་ཆུང་མ་ཉི་ཤུ་དང་། མཚམས་རེར་ན་ཆུང་མ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཡོད་པའི་དུས་ཀྱང་ཡོད། ཅི་སྟེ་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོ་ཁྲིད་ཡོང་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་མི་འགྲུལ་པ་ཚོར་རང་ཉིད་ཀྱི་བུ་མོ་གདམ་གསེས་བྱེད་པར་ཞུ་བ་བྱེད་ཅིང་། འགྲུལ་པ་ཚོས་ཀྱང་གང་འདོད་ལྟར་ན་ཆུང་མ་རེ་གདམ་གསེས་བྱེད་པ་རེད། དེ་བས་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་དགའ་ཞིང་སྤྲོ་བ་འཕེལ་བ་དང་། གཞན་པ་དག་སེམས་སྡུག་ངང་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག འོན་ཀྱང་། འགྲུལ་པ་དག་གིས་ན་ཆུང་བུ་མོ་དེ་དག་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་བམ་ཡང་ན་ལུང་པ་གཞན་དུ་ཁྲིད་མི་ཆོག་པ་རེད།\nཕྱི་ནས་འོང་བའི་འགྲུལ་པ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་ཚོའི་འདོད་པ་བསྐངས་རྗེས་ལམ་དུ་ཆས་སྐབས། ཁོ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་ཚོར་མཛུབ་དཀྲིས་དང་། རྣ་ལུང་སོགས་སྤྲོད་དགོས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་ན་ཆུང་མ་ཚོས་འགྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲད་པའི་རྒྱན་ཆ་སོགས་བཏགས་ནས་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་སྟེ་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་རེད། སུ་ལ་རྒྱན་ཆ་མང་ན་དེ་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱེད་པར་མ་ཟད། རྒྱན་ཆ་མང་པའི་ན་ཆུང་མ་དེས་ཀྱང་གྲོང་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོར་རང་ལ་རྒྱན་ཆ་དང་དགའ་རོགས་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་རྩལ་དུ་སྟོན་པ་དང་། ཁོ་ཚོའི་ཕ་མ་དག་གི་སེམས་དགའ་ཞིང་། གྲོང་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོས་ཀྱང་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་དང་མཉམ་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ལ། ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་ལྷ་ཡིས་མགོན་སྐྱབས་གནང་གི་ཡོད་པའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་བྱེད་པ་རེད། མདོར་ན་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་གིས་རང་སོ་སོའི་ཁྱོ་གར་རང་ཉིད་ཆགས་སྲེད་སྤྱད་མ་མྱོང་བའི་བུ་མོ་ཞིག་མིན་ཚུལ་སྟོན་ནའང་། རྒྱན་ཆ་མང་པོ་མ་རག་པའི་ན་ཆུང་མ་རྣམས་ལ་མཐོང་ཆུང་དང་འཛེམས་དོགས་བྱེད་དོ། ། གང་ལྟར་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས། ཁོ་ཚོས་ཕྱི་མི་ཚོས་སྤྲད་པའི་རྒྱན་ཆ་སོགས་འདོགས་པ་དང་། སུ་ཞིག་ཕྱི་མི་ཞིག་དང་འགྲོགས་པར་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་སྦྲུམ་མར་གྱུར་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། ཕྲུ་གུ་དེའི་ཕ་ནི་འགྲུལ་པ་ཆེ་གེ་མོ་དེ་མིན་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱོ་ག་ཡིན་ལ། ཕྲུ་གུ་དེར་ཁྱིམ་ཚང་གི་རྒྱུ་ནོར་ཡོད་ཚད་ཀྱང་དབང་བ་རེད། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ཚོ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཚར་རྗེས། ཁྱིམ་ཚང་གི་བདག་མོར་གྱུར་པའི་བོད་ཀྱི་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རེག་མི་ཆོག་པ་རེད།\nལྔ། མར་ཁོ པོ་ལོའི་འགྲུལ་བཞུད་དང་འབྲེལ་བའི་དོགས་སློང་།\nམར་ཁོ པོ་ལོས «ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»དུ་གསུངས་པའི་བོད་ཡུལ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སི་ཁྲོན(Szechwan)དང་ཡུན་ནན(Yunnan)ཞིང་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་ནང་ཡིན། ལར་ནས་ཁན་ཏུའུ(Caindu)ནི་དར་རྩེ་མདོ་རེད་ཅེས་སྨྲ། གང་ལྟར། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་ཡུལ་ལུང་དེ་དག་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད། མར་ཁོ་པོ་ལོ་བོད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་དུ་ཞུགས་སྐབས་ནི་ཧོར་གོང་མ་་མོང་ཀོ་ཧན(1209-1259)སྐུ་གཤེགས་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གི་རྗེས་དང་། ཁོང་གི་ནུ་བོ་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱིས་ཧོར་གོང་མའི་རྒྱལ་ཚབ་བཞེས་ནས་ལོ་བཅོ་ལྔ་ལྷག་རྗེས་ཙམ་རེད་སྙམ།\nའོན་ཀྱང་། ཉེ་ཆར་མར་ཁོ པོ་ལོའི་དེབ་ཐེར་དུ་འབྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་དོགས་པ་བྱེད་མཁན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། ཨིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་རྒྱ་ནག་ལོ་རྒྱུས་དང་མར་ཁོ པོ་ལོ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཧྥ་རན་སིས་སི བོ་ཊིས(Frances Wood)མར་ཁོ པོ་ལོའི་དེབ་ཐེར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་ཏེ«མར་ཁོ པོ་ལོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་མྱོང་ངམ»ཞེས་པའི་དེབ་བརྩམས་ཤིང་། དེའི་ནང་དུ་དོན་དངོས་སུ་མར་ཁོ པོ་ལོ་པར་ཟིག་ཏུ་བསྐྱོད་ཡོད་པ་ལས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིན་མྱོང་མེད། ཁོང་གིས་པར་ཟིག་ཏུ་འབྱོར་བའི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱ་ནག་གི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད་པར་བརྗོད་ཡོད།\nལྟ་ཚུལ་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་དང་མེད་མཁན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོ་བྱུང་མོད། མར་ཁོ པོ་ལོ་ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡར་ཕྱིན་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་དཔེར་ན། རྒྱ་ནག་དང་སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་མར་ཁོ པོ་ལོའི་སྐོར་འཁོད་མེད་པ་དང་། ཁོང་གིས་བཤད་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ས་མིང་དང་ཡུལ་མིང་མང་པོ་ཞིག་པར་ཟིག་གི་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་ལྟར་བྲིས་པ་ལས་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་གདངས་ལྟར་བྲིས་མེད་ཚུལ་བཤད་ཅིང་། རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ལུང་སྐོར་ཞིག་ཕན་ཚུན་འཁྲུགས་ཡོད་སྐོར་དང་། ཡུལ་ལུང་སྐོར་ཞིག་གི་གནས་ཚུལ་དངོས་ཡོད་མིན་པར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་པའི་ལམ་ནས་བརྗོད་ཡོད་པར་བཤད་འདུག གཞན་ཡང་ཀུབ་ལིའི་ཁན་གྱིས་སོག་སྐད་དང་རྒྱ་སྐད་མི་ཤེས་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་ཞིག་ཁོང་གི་ཕོ་ཉར་བརྐོ་མི་སྲིད་པ་དང་། གལ་སྲིད་བརྐོས་ཡོད་ནའང་ཁོང་གིས་འབར་མ་དང་ ཁམ་པོ་ཊི། བེ་ཋི་ནམ། ཉི་ཧོང་། རྒྱ་གར་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མི་གླེང་བའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དོགས་པ་བྱེད་མཁན་ཡོད། མདོར་བསྡུས་ན། གལ་ཏེ་མར་ཁོ པོ་ལོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ཡོད་ཚེ། རྒྱ་ནག་གི་ཇ་དང་། ལྕགས་རི་རིང་པོ། རྒྱ་མོ་རྐང་ཏོ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ངེས་པར་དུ་བརྗོད་དགོས་མོད། དེ་དག་གླེང་མེད་པ་སོགས་ལ་བརྟགས་ན། མར་ཁོ པོ་ལོས་ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡའི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་གི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་སྐོར་ཞིག་གི་ངག་ནས་ཐོས་ཏེ་ཕྱིས་སུ་གཞན་ལ་བཤད་དེ་དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་པའི་འདོད་ཚུལ་འཛིན་མཁན་ཡོད།\nའོན་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་མར་ཁོ པོ་ལོ་ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡར་ཕྱིན་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། ཁོང་དང་ཁོང་གི་དེབ་ཐེར་གྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་བཞག་ཡོད་དེ། ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀའི་གླིང་ཆེན་གསར་རྙེད་བྱུང་མཁན་ཁེག་སི་ཊོ་ཧྷུབ འཁོ་ལོམ་འབོག(Christophe Colomb 1451-1506)འགྲུལ་བཞུད་ལ་ཞུགས་འདོད་པའི་་འགོག་མེད་ཀྱི་ཚོར་བ་དེ«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»བཀླགས་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་ཁོང་དང་ཁོང་གི«ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར»ལས་འཕྲོས་ཏེ་གློག་བརྙན་དང་། རྟོག་སྒྲུང་། རྩོམ་ཡིག་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་པས། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་མར་ཁོ པོ་ལོ་གོ་ཐོས་བྱུང་མེད་མཁན་དཀོན་པོ་ཡིན་ལ། ཁོང་གི་་སྙན་གྲགས་མུ་མཐུད་དུ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད།\n2020 ལོའི་ཟླ 10 ཚེས 20 ཉིན།\n2020 ལོའི་ཟླ 11 ཚེས 27 ཉིན། 19:40\n2020 ལོའི་ཟླ 10 ཚེས 29 ཉིན། 10:50\n2020 ལོའི་ཟླ 10 ཚེས 24 ཉིན། 19:51\n2020 ལོའི་ཟླ 10 ཚེས 23 ཉིན། 00:36\nལྷ་མཐོང་ལོ་ཙཱ་བའི་«བལ་པོའི་ལམ་ཡིག»བཀླགས་པའི་བརྗེད་བྱང་། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། (164,076℃)


མཁའ་འགྲོ་ཚེ་རིང་། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཚེ་དཔལ། ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༠ལོའི་ཟླ་བ་༠༤ཚེས་༡༦ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》འདི་ཐོག་མར་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་། ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་མཁས་པ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ཡི་ཆོ་ག་དང་ཕྱག་ལེན་སྐོར་ནས་འགྲེལ་བཤད་གང་མང་མཛད་ནས་གྲ་རྒྱས་སུ་སོང་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་མཐོང་དཀོན། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཡིག་ཚང་དང་ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དེའི་ཞལ་ཁེབས་དང་། དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ། ཡི་གེ། མཇུག་བྱང་གི་ལོ་ཚིགས་འགོད་སྟངས་སོགས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད། དཔེ་རྙིང་དེ་ཉིད་ས་གནས་དེ་ནས་འབྲི་བཞེངས་བྱས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་ལ་དཔྱད་འཇོག་བྱས་ཡོད།\n[བརྡ་ཆ་གཙོ་བོ།] རྨིན་ཞན། བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ》\nདེ་ཡང་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་གཟུངས་དང་། རིགས་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་རྨ་བྱ་ཆེན་མོའི་གཟུངས། སོ་སོར་འབྲང་མ་ཆེན་མོའི་གཟུངས། བསིལ་བའི་ཚལ་ཆེན་མོའི་གཟུངས། གསང་སྔགས་རྗེས་འཛིན་གྱི་གཟུངས་བཅས་ལ་གོ་བ་རེད། དེ་ལ་གཟུངས་ཆེན་གྲྭ་ལྔ་དང་གཟུངས་གྲྭ་ལྔ། བསྲུང་བ་ལྔ་ཞེས་མིང་གི་འབོད་སྟངས་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད། དེ་དག་ནི་བམ་ཚད་དང་བྱེད་ནུས་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཟུངས་འགྲེལ་མཛད་པ་པོ་རང་རང་གིས་སྐབས་བབ་དང་བསྟུན་ནས་སྦྱར་བ་ཡིན་པར་སྙམ། གཟུངས་འདི་དག་ལ་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་གཟུངས་སྔགས་དང་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེངས་ལུགས། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་སོགས་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་ཡོད་པ་རྣམས་བཀའ་བསྟན་གྱི་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་པར་མ་ཟད། བོད་རང་གི་མཁས་པ་མང་པོས་དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གནང་ཡོད་པས་འདིར་ངལ་བ་བསྟེན་པའི་དགོས་པ་མ་མཆིས། དེ་དག་ལས་གཟུངས་དེའི་ནང་དོན་དང་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱོགས་ནས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུ་བར་བྱ་སྟེ།\nགཅིག 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་ནང་དོན་མདོར་བསྟན་པ། ལར་རྒྱལ་བའི་བཀའ་ཐམས་ཅད་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ནང་ཚན་དྲུག་པ་གླེང་གཞི་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། གང་ཟག་སུའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་དང་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་གི་དོན་ལ་གསུངས་པ་སོགས་བསྟན་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་པ་བཞིན། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》འདི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཟག་སུ་དང་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་གི་དོན་ལ་གསུངས་པ་ཡིན་ཟེར་ན། “རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱ་ལ་མོ་སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པ་ནི། སྟོན་པ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་ལྷོ་ངོས་སུ་ཤིང་ལྗོན་པ་རབ་ཏུ་སྣང་བའི་ནགས་ཚོགས་ན་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་པའི་ཚེ་ས་གཡོས་དང་། ཉི་ཟླ་འོད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྟས་ངན་བྱུང་ཞིང་། ཡངས་པ་ཅན་རྣམས་ལ་གདོན་གྱིས་བཏབ་པ་ན། སྟོན་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་འཁོར་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས། དེའི་ཐབས་སོགས་གསུངས་པའོ། །རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་རྨ་བྱ་ཆེན་མོ་ནི། ཐོག་མར་རྨ་བྱ་ཆེན་མོའི་གཟུངས་གསུངས། དེ་ནས་སྟོན་པ་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ། དགེ་སློང་ས་རིས་དགེ་འདུན་གྱི་བསྲོ་ཁང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤིང་བཤགས་པས་ཤིང་རུལ་བའི་སེར་ཁ་ནས་དུག་སྦྲུལ་བྱུང་སྟེ། དེས་རྐང་པའི་མཐེ་བོང་ནས་བཟུང་བ་དང་། བརྒྱལ་ཏེ་འགྱེལ་ལོ། །དོན་དེ་སྟོན་པ་ལ་ཀུན་དགའ་བོས་ཞུས་པས། སྟོན་པས་རིག་སྔགས་འདིས་བསྲུང་བ་གྱིས་ཤིག་གསུངས་ནས་རིག་སྔགས་བཀའ་བསྩལ་ཏེ། དེ་ནས་རྨ་བྱའི་རྒྱལ་མོ་གསེར་དུ་སྣང་བའི་རྣམ་ཐར་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ ་་་་་་་གསང་སྔགས་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ནི་སྟོན་པ་མཉན་ཡོད་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ་ཚངས་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་སོགས་འཁོར་དུ་འདུས་ཏེ། ཚངས་པས་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་སྲུང་བ་སོགས་མཛད་དུ་གསོལ་ཞེས་ཞུས་པས་དེའི་ཐབས་རྣམས་གསུངས་པ་”②ཞེས་པ་བཞིན། ས་གཡོ་བ་དང་ཉི་ཟླ་གཟའ་ཡིས་བཟུང་བ་སོགས་རང་བྱུང་གི་འཇིགས་པ་དང་། གདོན་བགེགས་ཀྱི་བར་ཆད། གཅན་གཟན་གྱི་གནོད་འཚེ་སོགས་ཕྱིར་བཟློགས་ནས། འཇིག་རྟེན་བདེ་ལ་འགོད་པ་དང་བདེ་བ་གཏན་དུ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། “ཕན་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བ་འྀ་ཕྱིར། །བསིལ་བའི་ཚལ་གྱི་མདོ་ཆེན་པོ་འདྀ་བདག་གིས་བསྟན་ཅིང་བཤད་པར་བྱ་འོ་། །”③ཞེས་པས་བསྟན་ཏོ། །དེར་བརྟེན་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ནི་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱེད་པར་མཁོ་བའི་ཐུན་མིན་གྱི་གཟུངས་སྔགས་ཤིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། འཇིག་རྟེན་ཐུན་མོང་གི་ལུགས་ལའང་རབ་ཏུ་མཁོ་ཞིང་ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་གཟུངས་ཤིག་ཡིན་པས་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་རེད།\nགཉིས། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་སྐོར། དེ་ཡང་《དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མ་》ལས། “གཟུངས་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ། རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་རྨ་བྱ་ཆེན་མོ། བམ་པོ་གཉིས་དང་ཤུ་ལོག་བརྒྱ། སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཛོམས་པ། བམ་པོ་གཉིས་དང་ཤུ་ལོག་བརྒྱ། རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་སོ་སོར་འབྲང་མ་ཆེན་མོ། བམ་པོ་གཉིས་དང་ཤུ་ལོག་ཉིས་བརྒྱ་བཞི་བཅུ། བསིལ་བའི་ཚལ། ཤུ་ལོག་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ། གསང་སྔགས་རྗེས་སུ་འཛིན་པ། ཤུ་ལོག་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་”④ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། 《དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མ་》ནི་ཁྱིའི་ལོ་ལ་གྲུབ་པ་ཡིན་པ་གཞུང་དེའི་མགོ་བརྗོད་དུ་གསལ་པོར་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། “གཞུང་ནང་དུ་འཁོད་པའི་ཁྱི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་830ལ་བབས་”⑤པས། གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་བོད་ལ་བསྒྱུར་བའི་དུས་ནི་དུས་རབས་དགུ་པའི་ལོ་རབས་སུམ་ཅུ་པའི་སྔོན་དུ་ཡིན་པ་གསལ། དེ་བཞིན་དུ་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ལས་རྨ་བྱ་ཚེན་མོའི་གཟུངས་ཀྱི་རྫོགས་མཚམས་སུ་“རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་འཛིན་མི་ཏྲ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙྪ་བ་བན་དྷེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ། གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། །”⑥ཞེས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པས། གཟུངས་དེ་བོད་ལ་བསྒྱུར་བའི་དུས་ཚོད་སྔར་བས་གསལ་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ལོ་ཙཱ་བ་བན་དྷེ་ཡེ་ཤེས་སམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་རིང་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་རབ་དགུ་ཕྱེ་བའི་ནང་གསེས་ལས་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་ཞེས་གཞོན་པ་གསུམ་དུ་བགྲང་བའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས། རྨ་བྱ་ཆེན་མོའི་གཟུངས་དང་བཅས་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ནི་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ནས་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་འགོ་ཡས་མས་སུ་བོད་ལ་བསྒྱུར་བ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་དང་། ཡང་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》ལས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མཛད་པ་གསུངས་སྐབས། “ཆོས་བསྒྱུར་བ་ལ་སྔ་བ་མདོ་སྡེ་པད་མ་དཀར་པོ། དཀོན་ཅོག་སྤྲིན། གཟུངས་ཙིན་དྷ་མ་ཎི། ཏོག་དང་གྲ་(གྲྭ)ལྔ་པ་རྣམས་བསྒྱུར་”⑦ཅེས་བསྟན་ཡོད་པས་ན།《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》འདི་ཐོག་མར་བོད་ལ་འགྱུར་བའི་དུས་སྔ་ཤོས་ནི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས་ཡིན་པ་འདྲ་བས། བོད་འགྱུར་ཆོས་གཞུང་སྔ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་སུ་གཏོགས་པར་སྙམ། གཟུངས་དེ་ཡི་དགོངས་འགྲེལ་རྣམས་ཀྱང་ཐར་ལོ་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་སོགས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་ནས་ད་ལྟ་བཀའ་བསྟན་གྱི་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་ཡོད་ལ། དེ་མིན་ད་དུང་ས་སྐྱ་ཀུན་དགའ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལུགས་ཀྱི་བདག་འཇུག་》དང་། རྗེ་བཙུན་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་མཛད་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆོ་ག་བར་ཆད་ཀུན་སེལ》 བོ་དོང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་ལས་ལ་སྦྱར་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོར་དབང་བསྐུར་བའི་ཆོ་ག་》སོགས་མང་པོ་བྱུང་ནས་གཟུངས་འདི་དར་སྤེལ་བཏང་ཡོད།\n“བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་ནི་བོད་ཡིག་གི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་སོགས་བརྗོད་བྱར་བྱས་ཏེ་དུས་རབས་མི་འདྲ་བའི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་འབྲི་རྫས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་རུས་པ་དང་པགས་པ། ཁྲམ་བྱང་དང་ཤིང་ཤུན། རྡོ་རིང་དང་ཅོང་། གོས་ཆེན་དང་ཤོག་བུ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བྲིས་ཤིང་། དཔེ་གཟུགས་ལྟེབས་མགོ་མ་དང་ཤོག་དྲིལ། སྣ་རིང་དང་ལྟེབས་འགྲིག་མ་ལྟེབས་ཟུར་མ་སོགས་དུས་རབས་མི་འདྲ་བའི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་དཔེ་གཟུགས་སུ་བསྡེབས་ཡོད་པ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1949ཡར་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་དཔེ་རྙིང་ལ་ཟེར་བ་”⑧ཡིན་པས་ན། གཤམ་ནས་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཉར་ཡོད་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》དེ་རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་མིན་སྐོར་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པར་བྱའོ། །\nགཅིག ཞལ་ཁེབས་ཀྱི་སྐོར། “ཞལ་ཁེབས་ནི་ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར་གཙོ་བོ་གསུང་རབ་དེའི་དབུ་ཤོག་ནང་མའི་སྟེང་དུ་གསེར་དངུལ་གྱི་ཁུ་བས་བྲིས་པའི་དཔེ་མིང་འབུར་བྲིས་དང་དེའི་གཡས་གཡོན་དུ་གསུང་རབ་དེའི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ་འབུར་མ་སོགས་ལ་གེགས་སྲུང་དང་ཟོར་སྐྱོན་མི་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཆེད་མངགས་བསྒྲོན་པ་ཞིག་ཡིན་”⑨གཤིས། བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཅུང་ཟད་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན་ན་ཕལ་ཆེར་ཞལ་ཁེབས་འདི་བཟོ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཡོན་བདག་གི་འབྱོར་འཁོས་ཆེ་ཆུང་གི་དབང་གིས་དབུ་ཞབས་ཀྱི་རྒྱུ་སྤུས་གདམ་གསེས་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་མི་འདྲ་ལ། ད་དུང་ཞལ་ཁེབས་སུམ་བརྩེགས་ཅན་དང་ལྔ་བརྩེགས་ཅན་སོགས་ཀྱང་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་དཔེ་རྙིང་འདི་ཡང་བོད་ཡིག་གི་ཆོས་དཔེ་རྙིང་པ་རྣམས་དང་འདྲ་བར་ཞལ་ཁེབས་བཟོས་ཡོད་པར་མ་ཟད་དེ་ལ་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ལྡན་ཏེ། དཔེར་ན་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་ནང་གསེས་ཀྱི་གཟུངས་སོ་སོར་ཞལ་ཁེབས་རེ་བཟོས་ཡོད་ཅིང་། འདི་ལས་ང་ཚོས་སྔོན་ཆད་གཟུངས་རེ་རེ་པོ་ཏི་ཆུང་བ་རེ་རེ་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་དང་ཕྱིས་སུ་དགོས་དབང་གིས་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་སྟེ། བོད་ཀྱི་གནའ་དཔེའི་གསུང་རབ་པོ་ཏི་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་པོ་ཏི་གཅིག་རེའམ། གླེགས་བམ་རེ་རེ་ལ་ཞལ་ཁེབས་རེ་བཟོ་བའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ལས་པོ་ཏི་གཅིག་གི་ནང་གསེས་ཀྱི་ཆོས་དཔེ་རེ་རེ་ལ་ཞལ་ཁེབས་བཟོ་བའི་སྲོལ་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་འདྲ། ཁྱད་པར་དུ་ཞལ་ཁེབས་དེ་དག་གི་རས་གཞི་དར་གོས་ལས་གྲུབ་པ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་རུང་། རས་གཞིའི་སྲབ་མཐུག་དང་རྒྱུ་སྤུས། ཁ་དོག་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བས་པོ་ཏི་རང་མཚན་པ་རེ་རེ་ཡིན་པའི་སྣང་བ་སྟེར། དཔེར་ན་《སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་གཟུངས་》ཀྱི་ཞལ་ཁེབས་ཀྱི་མདོག་སེར་ནག་ཡིན་པ་དང་རས་གཞི་ཅུང་ཟད་མཐུག་པོ་ཡིན་ལ། 《འཕགས་པ་རིག་པའི་རྒྱལ་མོ་སོ་སོར་འབྲང་མ་ཆེན་མོའི་གཟུངས་》ཀྱི་ཞལ་ཁེབས་ནི་མདོག་སེར་སྐྱ་ཡིན་པ་དང་རས་གཞི་ཅུང་སྲབ་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་གཟུངས་སོ་སོའི་ཞལ་ཁེབས་ལ་རྒྱུ་སྤུས་དང་ཁ་དོག གསར་རྙིང་སོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་རེ་མཆིས་པ་ལས། གཟུངས་འདི་དག་འབྲི་བཞེངས་བྱེད་པའི་ལོ་དུས་མི་གཅིག་པའམ། ཡང་ན་ཐུན་མོང་དང་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་ཆོས་དཔེ་མ་ཡིན་པར་གང་ཟག་སྒེར་ལ་དབང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་བཞིན་བྱུང་བ་ཞིག་ཨེ་ཡིན་སྙམ།\nགཉིས། དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུའི་སྐོར། “སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་8པའི་སྔོན་ནས་བོད་ཀྱི་གསུང་རབ་ལ་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ་འབྲི་བའི་སྲོལ་བྱུང་བ་”⑩ནས་དུས་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་པར་མ་དང་བྲིས་མ་རྣམས་ལ་དབུ་ཞབས་སུ་ལྷ་སྐུ་འབྲི་བཞེངས་བྱ་རྒྱུར་དང་དོད་ཆེ་བས། བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའམ་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ་ཡོད་པ་བཞིན་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་དཔེ་རྙིང་འདི་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས་པར་གཟུངས་རེ་རེའི་མཚན་བྱང་གི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ་རེ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། གཡོན་ཕྱོགས་སུ་གཙོ་བོ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ཡོད་ལ། གཡས་ཕྱོགས་སུ་གཟུངས་སོ་སོའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་གང་ཡིན་པ་དེ་འབྲི་བཞེངས་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན་སྟོང་ཆེན་མོ་དང་སོ་སོར་འབྲང་མ་ལྟ་བུའོ། །ཡིན་ནའང་གཟུངས་རེ་རེའི་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུའི་རི་མོར་ཞིབ་ཆ་གཏོད་ལུགས་དང་ཚོན་སྣ་སྤེལ་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་གཞུང་གི་དངོས་བསྟན་དང་ཅུང་མི་འདྲ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་མཛད་པའི་《སྲུང་བ་ལྔའི་མཚམས་གཅོད་》ལས་སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་སྐོར་གསུངས་དུས། “ནམ་མཁའི་མདངས་ལྡན་ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་མ། །གཡས་ཞལ་ཀུནྡ་ལྟར་དཀར་རྒྱབ་ཞལ་སེར། །གཡོན་ཞལ་ལྗང་ཞིང་ཞལ་རེར་སྤྱན་གསུམ་ལྡན། །རྔམ་པའི་སྒྲ་དབྱངས་སྒྲོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུ་མདའ་དང་རལ་གྲི་གཡས། །ཞགས་པ་དང་བཅས་སྡིགས་མཛུབ་དགྲ་སྟ་གཞུ། །རིན་ཆེན་འབར་བ་གཡོན་པའི་ཕྱག་ན་བསྣམས། །སྟག་དང་སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །”⑾ཞེས་དང་། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི་《དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཀྱི་ཡུམ་གྱུར་སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་གཟུངས་》ལས། “ཐུབ་དབང་གི་དྲུང་ན། པད་ཟླའི་གདན་ལ་སྟོང་ཆེན་རབ་འཇོམས་སྔོན་མོ་དར་གྱི་ན་བཟའ་དང་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ། ཕྱག་གཡས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ཐལ་མོ་ཕྱེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་འདུད་པ། གཡོན་མདུང་རྩེ་གསུམ་འཛིན་ཅིང་དཀྱིལ་ཀྲུང་ཕྱེད་པས་བཞུགས་”⑿ཞེས་པ་དང་། ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐས་མཛད་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་དཀྱིལ་ཆོག་བར་ཆད་ཀུན་སེལ་》ལས།“སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་མ། སྐུ་མདོག་དང་། རྩ་ཞལ་སྔོན་མོ། གཡས་དཀར། རྒྱབ་སེར། གཡོན་དམར་བའི་ཞལ་བཞི། དམར་ལ་ཟླུམ་པའི་སྤྱན་གསུམ་གསུམ་དང་ལྡན་”⒀ཞེས་པ་སོགས་ལས། ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་མོ་གང་དེའི་ཞལ་དང་ཕྱག་གི་ཁ་གྲངས། སྐུ་མདོག ཕྱག་མཚན། གཟུགས་ཀྱི་ཆ་བྱད་སོགས་གསལ་པོར་གསུངས་པ་ལྟར་ན། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་གཟུངས་》ཀྱི་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུ་ལས་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ལུགས་ནི་གོང་གི་གསུང་ཚུལ་དང་དེ་འདྲ་མཐུན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་དབུས་ཀྱི་གཙོ་སྐུའི་སྐུ་མདོག་སྔོན་པོ་ཡིན་པ་གོང་གི་མཁས་པ་དག་གི་ཐུན་མོང་གི་བཞེད་པ་ཡིན་རུང་། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུའི་སྐུ་མདོག་སེར་པོ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། 《སྲུང་བ་ལྔའི་མཚམས་གཅོད་》ལྟར་ན། གཡས་ཞལ་དཀར་པོ་དང་གཡོན་ཞལ་ལྗང་ཁུ་ཡིན་དགོས་རུང་དཔེ་རྙིང་འདིའི་དབུ་ཞབས་ལྷ་སྐུའི་གཡས་ཞལ་ནག་པོ་དང་གཡོན་ཞལ་དམར་པོ་རེད། ཡང་ཕྱག་གི་ཁ་གྲངས་གཅིག་རུང་ཕྱག་མཚན་སོ་སོར་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་གཡོན་གྱི་ཕྱག་མཚན་སོ་སོ་ནི་ཞགས་པ་དང་སྡིགས་མཛུབ། དགྲ་སྟ། གཞུ་སོགས་འཆང་དགོས་རུང་དཔེ་རྙིང་འདིའི་ཡི་དམ་ལྷ་མོ་གང་དེའི་ཕྱག་གཡོན་པར་རྩེ་གསུམ་བསྣམས་ཡོད་པ་གསལ་ལོ། །སྤྱིར་བཏང་དུ་ཆོ་ག་དང་ཕྱག་ལེན་མི་གཅིག་པ་ལས་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ལུགས་ལ་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ཡོད་རུང་། དཔེ་རྙིང་འདིའི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ལུགས་དེ་གོང་གི་གསུང་ལུགས་དག་དང་ཕལ་ཆེར་མི་མཐུན་ལ། ཁྱད་པར་དུ་ལྷ་སྐུའི་ཉམས་དང་རི་མོའི་ཞིབ་ཆ་གཏོད་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བརྟགས་ན་རི་མོ་བ་ཚད་ལྡན་ཞིག་གི་ལག་ནས་ཐོན་པ་ཞིག་མིན་པར་ཤེས་ཐུབ། དེ་བཞིན་དུ་《སོ་སོར་འབྲང་མ་ཆེན་མོའི་གཟུངས་》ཀྱི་བསྟོད་པ་ལས། “སྟོན་ཟླ་ལྟར་གསལ་ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་མ། །གཡས་ཞལ་ཆར་སྤྲིན་ལྟ་བུར་ཆེར་གནག་ཅིང་། །རྒྱབ་ཞལ་གསེར་མདོག་གཡོན་ཞལ་ཛ་བའི་མདངས། །གཙུག་གཏོར་མཆོད་རྟེན་གྱིས་བརྒྱན་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །རིན་ཆེན་གྱིས་སྤྲས་བཅུ་དྲུག་ལོན་པའི་ཚུལ། །འཁོར་ལོ་རྡོ་རྗེ་མདའ་དང་རལ་གྲི་གཡས། །ཞགས་པ་རྩེ་གསུམ་གཞུ་དང་དགྲ་སྟ་རྣམས། །གཡོན་གྱི་ཕྱག་ན་བསྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གདོང་བཞི་ཞི་བ་དགའ་བྱེད་གོས་སེར་ཅན། །མཁའ་ལྡིང་ཀླུ་དབང་གནོད་སྦྱིན་དྲི་ཟ་དང་། །མིའམ་ཅི་ཡི་ཚོགས་ཀྱིས་གུས་མཆོད་པ། །བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་བཞུགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །”⒁ཞེས་དང་། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་དཀྱིལ་ཆོག་བར་ཆད་ཀུན་སེལ་》ལས། “སྐུ་མདོག་དཀར་ལ་ཡིད་ཙམ་སེར་བ། དབུ་ལ་མཆོད་རྟེན་གྱིས་བརྒྱན་པ། རྩ་ཞལ་དཀར་སེར། གཡས་ནག །རྒྱབ་སེར། གཡོན་དམར་བའི་ཞལ་བཞི་པ། ཞལ་རེ་རེ་ལ་ཞི་བའི་སྤྱན་གསུམ་གསུམ་དང་ལྡན་པ། ཕྱག་བརྒྱད་ཀྱི་གཡས་དང་པོས་འཁོར་ལོ། གཉིས་པས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་པས་མདའ། བཞི་པས་རལ་གྲི། གཡོན་དང་པོས་རྡོ་རྗེའི་ཞགས་པ། གཉིས་པས་རྩེ་གསུམ། གསུམ་པས་གཞུ། བཞི་པས་དགྲ་སྟ་འཛིན་པ་”⒂ཞེས་པ་སོགས་དང་བསྡུར་ན། ཞལ་དང་ཕྱག་གི་ཁ་གྲངས་དང་ཕྱག་མཚན་སོགས་ཕལ་ཆེར་འདྲ་རུང་། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ལས་སོ་སོར་འབྲང་མའི་གཟུངས་དེའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་མོ་སོ་སོར་འབྲང་མའི་སྐུ་མདོག་སྔོན་པོ་ཡིན་པས་སྟོན་ཟླ་ལྟར་དཀར་ཞིང་གསལ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡང་གཡས་ཞལ་གྱི་མདོག་དཀར་པོ་ཡིན་པས་ཆར་སྤྲིན་ལྟར་གནག་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པས་གོང་གི་གསུང་ལུགས་དང་མི་མཐུན། དེ་ལྟར་《སྟོང་ཆེན་རབ་འཇོམས་》དང་《སོ་སོར་འབྲང་མ་》གཉིས་ཀྱི་ཡི་དམ་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་ལུགས་ལ་བརྟགས་ན། རྩ་བའི་སྐུ་མདོག་མི་གཅིག་པར་མ་ཟད། ཞལ་མདོག་དང་ཕྱག་མཚན་འཛིན་སྟངས་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་མི་མཐུན་ས་མང་ཙམ་གདའ། ཡང་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་གཟུངས་དེའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་གཉིས་ཕན་ཚུན་བསྡུར་ཚེ། འོད་ཀྱི་མུ་ཁྱུད་དང་། མཐའ་ཡི་སྤྲིན་རིས། ལྷ་མོའི་ཉམས་འགྱུར་སོགས་གང་གི་ཆ་ནས་ཀྱང་སོ་སོར་འབྲང་མའི་སྐུ་བརྙན་དེ་སྟོང་ཆེན་རབ་འཇོམས་ལས་ལྟོས་བཅས་སུ་འབུར་དུ་ཐོན་ཅིང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པས། འདི་ལས་ང་ཚོས་སྐབས་དེ་དུས་གསུང་རབ་འབྲི་བཞེངས་བྱེད་པར་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཞིག་མེད་པར་འབྲི་མཁན་རང་རང་སོ་སོའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དགོས་པ་དང་། རང་གི་འཇོན་ནུས། གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྲིས་པའམ། ཡང་ན་གོང་ནས་གླེངས་པ་ལྟར་དུས་སྐབས་གཅིག་གི་དུས་རིམ་སོ་སོའི་ནང་ལ་རིམ་པ་བཞིན་བྲིས་ནས་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་ལས། སྒར་དང་དགོན་པ་ཞིག་གིས་རྩ་འཛུགས་ཡོད་པ་དང་སྒྲིག་ལམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གསུང་རབ་འབྲི་བཞེངས་བྱེད་མཁན་གང་བཟང་གང་འཇོན་བསལ་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ཁུངས་ལུང་དང་བཅས་གསུང་རབ་འབྲི་བཞེངས་བྱེད་པའི་ལས་སུ་ཞུགས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ནི་མིན་པར་སྙམ།\nགསུམ། ཡི་གེའི་སྐོར། “བོད་ཀྱི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ཡིག་ཆའི་རིགས་སྤྱི་ལ་དབྱེ་བ་དགར་སྐབས་དེ་ལ་ལུགས་བརྐོས་ཀྱི་རིགས་དང་བྲིས་མའི་རིགས། པར་མའི་རིགས་བཅས་རིགས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་བསྡུ་རུང་བ་”⒃ལྟར། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་འདི་ནི་བྲིས་མའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། ཡང་བྲིས་མའི་རིགས་དེ་ལ་བརྡ་རྙིང་པའི་སྐོར་དང་དབུ་ཅན་གྱི་སྐོར། དབུ་མེད་ཀྱི་སྐོར་སོགས་ཡོད་པ་ལས་འདི་ནི་དབུ་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་གཏོགས། ཡང་བྲིས་མའི་རིགས་ལ་མཚལ་བྲིས་དང་གསེར་བྲིས། སྣག་བྲིས་སོགས་མང་ཙམ་མཆིས་ཤིང་། ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་ལྡེབ་མ་རེ་ལ་ཐིག་ཕྲེང་བརྒྱད་རེ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཐིག་ཕྲེང་གསུམ་པ་དང་དྲུག་པ་གཉིས་ཀ་མཚལ་ཡིག་ཏུ་བྲིས་ཡོད། སྤྱིར་མཚལ་ཡིག་འབྲི་སྲོལ་འདི་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་ནས་དར་བ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ཏེ། དཔེར་ན་ “ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཐེག་ཆེན་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཆེན་པོས་ཉིད་ཀྱིས་མཚལ་ཁྲག་དང་ར་དཀར་མོའི་འོ་མ་སྦྱར་ནས་བྲིས་པ་རེག་ཟིག་དམར་པོར་གྲགས་པ་བཞིན།”⒄ མ་མཐའ་ཡང་བོད་བཙན་པོའི་དུས་ནས་མཚལ་ཡིག་གི་འབྲི་སྲོལ་འདི་བྱུང་ལ། ཕྱིས་བྱུང་གི་པར་མ་དང་བྲིས་མ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་མཚལ་ཡིག་གི་སྲོལ་འདི་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་ནས་རྒྱུན་འཛིན་བྱུང་བས་རིམ་བཞིན་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ལ་གྱུར་པ་རེད། དེ་བས་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》མཚལ་དང་སྣག་ཚས་བྲིས་པ་འདི་ཡང་དཔེ་རྙིང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པ་ཞིག་གོ། ཁྱད་པར་དུ་《སོ་སོར་འབྲང་མའི་གཟུངས་》ཀྱི་མཚན་བྱང་ཚོན་མདོག་སེར་པོས་བྲིས་པ་འདི་ཡང་གནས་སྐབས་སུ་མཐུན་རྐྱེན་མ་འཛོམས་པ་མ་གཏོགས་དོན་དུ་བོད་ཡིག་གསེར་བྲིས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པར་སྙམ་ལ། གཟུངས་སོ་སོ་རྫོགས་མཚམས་སུ་དཔེར་ན་“རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་རྨ་བྱ་ཆེན་མོ་རྫོགས་སྷོ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་འཛིན་མི་ཏྲ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙྪ་བ་བན་དྷེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ། གཏན་ལ་ཕབ་པའོ་”⒅ཞེས་པ་ལས། རྫོགས་སྷོ་ཞེས་པའི་སོ་སྒྲའི་འོག་ན་ཧ་བཏགས་པ་དང་། ལོ་ཙྪ་བ་ཞེས་པའི་ཙ་ཡི་འོག་ན་ཚ་བཏགས་པ་འདི་རིགས་ལ་བརྟགས་ན། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་མ་དཔེ་⒆དང་མཐུན་པས། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་དང་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་བར་གྱི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་མ་དཔེ་ཞིག་གཞིར་བཟུང་ནས་བྲིས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་ཡང་ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་དཔྱད་དགོས་སོ། །\nབཞི། མཇུག་བྱང་གི་ལོ་ཚིགས་སྐོར། བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་ལ་མཇུག་བྱང་འགོད་པའི་སྲོལ་འདི་སྔ་མོ་ནས་དར་ཡོད་པ་དང་། ཡང་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་སྔ་རྗེས་སུ་མཇུག་གི་ལོ་ཚིགས་འགོད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་འགྱུར་ལྡོག་ངེས་ཅན་ཞིག་བྱུང་བ་སྟེ། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་སྔོན་གྱི་མཇུག་བྱང་གི་ལོ་ཚིགས་རྣམས་ལོ་འཁོར་བཅུ་གཉིས་ལ་སྦྱར་ནས་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་རྗེས་སུ་གྱི་ཇོ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས་དུས་འཁོར་བོད་དུ་བསྒྱུར་རྗེས། བོད་ཡིག་གི་མཇུག་བྱང་ལོ་ཚིགས་རྣམས་རབ་བྱུང་ལ་མགོ་བཏགས་བཅོལ་ནས་བྲིས་པ་ཤས་ཆེ་བ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་“དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་རྗེས་ཀྱི་གནའ་དཔེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་འབྲི་བཞེངས་གནང་བའི་གནའ་དཔེའི་ལོ་ཚིགས་དེ། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རབས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ཡོད་པ་དེ་ཡུང་ལོ་བརྒྱད་པར་བཞེངས་པའི་སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལྷས་མཛད་པའི་སྤྱོད་འཇུག་དང་ཡུང་ལོའི་བཀའ་འགྱུར་སོགས་ཡིན་པས།”⒇ བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའི་མཇུག་གི་མཇུག་བྱང་གི་ལོ་ཚིགས་འདི་རིགས་བརྒྱུད་ནས་གནའ་དཔེ་དེ་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་དར་བ་དང་ཡུལ་གང་ནས་ཐོན་པར་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཆོག ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་དུ་ཉར་བའི《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་ཅ་སྡེའི་ལྡེབ་གྲངས་བདུན་པའི་ཐིག་ཕྲེང་གསུམ་པའི་དབུས་ནས་“ཏན་ཁྱོན་ཁྱན་ལོང་ལོ་བཅུ་པར་ཤིང་མོ་གླང་ལོ་ཟླ་ཝ་ལྔ་པའི་བཅུ་དྲུག་ལ་དབུས་བརྩུགས་ནས་དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་གིས་ཡར་ངོས་ལ་ལེགས་པས་གྲུབ་པའོ། །”﹙21﹚ཞེས་བཀོད་ཡོད། སྐབས་འདིར་ཏན་ཁྱོན་ཁྱན་ལོང་ཞེས་པ་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒང་མ་ཆན་ལུང་(乾隆)ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡི་ལོ་བཅུ་པ་ནི་སྤྱི་ལོ་1745ལ་འཁེལ་བས། འདི་ནི་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་རེད། འོན་ཀྱང་དཔེ་རྙིང་འདིའི་ལོ་ཚིགས་འགོད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བོད་ཡུལ་དབུས་དང་པེ་ཅིན་དུ་བཞེངས་པའི་བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའི་ལོ་ཚུགས་འགོད་སྟངས་དང་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། མཐའ་གཅིག་ཏུ་བོད་ཀྱི་རབ་བྱུང་གི་ལོ་ཚིགས་དང་ནང་སའི་རྒྱལ་རབས་གང་རུང་ཞིག་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ནས་བྲིས་མེད་པར་དེ་གཉིས་མཉམ་དུ་སྦྱར་ནས་བྲིས་ཡོད། འདི་ལས་ཀྱང་ཡིག་རྙིང་འདི་ནི་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་ལྟ་བུའི་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་སུ་ཆགས་པའི་གནས་དེ་ཡི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་འོག་ནས་ཐོན་པ་དང་། མདོ་སྨད་ཤར་ཅོ་ནེ་དང་འབྲེལ་བའི་རྨིན་ཞན་རང་དུ་འབྲི་བཞེངས་བྱས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད་སྙམ།\nད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་འདི་ལ་སྔོན་ཆད་རྨིན་ཇུ་(岷州)ཞེས་འབོད་པ་དང་། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་སོ་མཚམས་སུ་ཆགས་ཡོད་པས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་སོ་སོས་གནས་དེ་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན་“ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་རྨིན་ཇུའི་ཡུལ་འདི་བོད་བཙན་པོའི་དབང་ལ་ཤོར་བ་” ﹙22﹚དང་བསྟུན། བོད་ཀྱི་དཔུང་དམག་དང་དེ་དག་གི་ཉེ་དུ་རྣམས་གནས་དེ་རུ་གཞིས་སྤོས་ནས་བསྡད་པས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གནས་འདིར་སྤེལ་བའི་ཐོག་མའི་ས་བོན་བཏབ་པ་རེད། “ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་ལ། ས་གནས་དཔོན་པོ་སྟོབས་རྒྱལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་ཆེ་བས། ཁོའི་ཚ་བོ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་གྱི་བར་དུ་མི་རབས་གསུམ་གྱི་རིང་ལ། བསྡོམས་པས་དགོན་པ་བརྒྱ་ལྷག་བཞེངས་པར་” ﹙23﹚གྲགས། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་འགོར་རྨིན་ཇུའི་ཡུལ་ནས་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ཆོས་རྗེ་དཔལ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་ཀརྨ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞབས་ཕྱིར་འབྲངས་ནས་རྒྱ་བོད་མི་རིགས་བར་ལ་མཛའ་མཐུན་གྱི་གསེར་ཟམ་བསྐྲུན་པ་དང་། མིང་གོང་མར་དབང་ལུང་གི་གདམས་པ་གནང་བ་སོགས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་ལ་བརྟེན་ནས་སྔ་རྗེས་སུ་གོ་ཤྲི་(国师)དང་ཏཱ་གོ་ཤྲི།(大国师) ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སངས་རྒྱས།(西天佛子) བློ་གྲོས་ཆེན་མོ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་(大智法王) ﹙24﹚སོགས་ཀྱི་མཚན་ཐོབ་གནང་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་“རྗེ་འདི་དགུང་ལོ་ཞེ་གཅིག་པ་མེ་བྱ་ལ་ལྷུན་གྲུབ་བདེ་ཆེན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པ་” ﹙25﹚སོགས་ལ་བརྟེན་ནས། “རྨིན་ཇུའི་ས་ཆ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་དང་ཉེ་བར་” ﹙26﹚གྱུར། སྒོས་སུ་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་སློབ་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་དཔལ་བཟང་པོ་ནང་ས་ནས་ཡང་བསྐྱར་“ཆོས་སྡེ་དགོན་ལྷུན་གྲུབ་སྡེ་ཆེན་གྱི་མཁན་པོར་ཕེབས་ཏེ་འཆད་ཉན་མཛད་པས་དབུས་གཉིས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཞེས་གྲགས་”པ་དང་།﹙27﹚ “གསེར་གྱི་བཀའ་འགྱུར། གོས་ཐུམ། གླེགས་ཤིང་། གླེགས་ཐག གསེར་གྱི་ཆབ་མགོ་ཅན་བཞེངས་པ་” ﹙28﹚སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་འབྲི་བཞེངས་ཀྱི་སྲོལ་དེ་རྨིན་ཇུའི་ཡུལ་ལ་དར་སྤེལ་བྱུང་བ་རེད།\nགོང་དུ་སྨྲས་པ་ལྟར་ཀན་སུའུ་རྨིན་ཞན་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཉར་བའི་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ཡི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་བྲིས་མ་དེ་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་འབྲི་བཞེངས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། མ་གཞི་“ཆིང་རྒྱལ་་རབས་ཀྱི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་རྨིན་ཇུའི་ས་ཁུལ་གྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་རིམ་བཞིན་དར་རྒྱས་ཆེ་བ་ནས་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་” ﹙29﹚ཡོད་ཀྱང་། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་རིང་ལ་གནས་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པས་མང་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་གཏིང་ལ་དད་པའི་རྐང་ཚུགས་པ་དང་། ནང་བསྟན་ནི་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་ཡོད་པས།‘་སྐབས་འདིར་རྨིན་ཇུའི་ས་ཁུལ་གྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དེ་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་སྒོས་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་རང་སྟེང་གི་འཆད་ཉན་གྱི་བྱེད་ནུས་རིམ་བཞིན་ཉམས་དམས་སུ་ཕྱིན་ནས། ནད་གདོན་སོགས་ཀྱི་བགེགས་བར་ཆད་སེལ་བར་གསོལ་འདེབས་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ལམ་གཙོ་བོར་བཟུང་བས།” ﹙30﹚རྒྱ་ཆེའི་མི་སེར་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ལྟ་བུའི་རིམ་གྲོ་སྐོར་གྱི་འདོན་ཆོས་དེ་དགོས་གལ་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་པས་ན། དགོན་སྡེ་ཆེ་གྲས་ཁག་གི་ཆགས་འཇིག་དང་བསྟུན་ནས་དམངས་ཁྲོད་དུ་རིམ་གྲོའི་སྐོར་གྱི་གསུང་རབ་འབྲི་བཞེངས་བྱེད་པའི་ལས་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པ་རྗེས་སུ་དཔག་ཐུབ། དེ་བས་ད་ལྟ་གནས་འདིར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཧ་ཅང་ཉམས་དམས་སུ་སོང་ཡོད་ཀྱང་། དམངས་ཁྲོད་དུ་སྔར་བཞིན་《གཟུངས་གྲྭ་ལྔ་》ལྟ་བུའི་བོད་ཡིག་གི་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་རེ་ཉར་ཡོད་པ་ནི་གོ་བ་ལེན་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།\n①རྨིན་ཞན་(岷县)ནི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཏིང་ཞི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། མདོ་སྨད་ཤར་རྒྱུད་ཅོ་ནེའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཆགས་ཡོད། གནའ་བོའི་དུས་ནས་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་གནས་པས་མི་རིགས་འབྲེལ་འདྲིས་དང་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་མང་བའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ལ་གཏོགས། རྒྱས་སྔོན་ཆད་གནས་འདིར་རྨིན་ཀྲོའུ་(岷州)ཞེས་འབོད་པ་དང་། ད་ལྟ་བོད་ཡིག་ཏུ་རྨེ་རི་རྫོང་དང་རི་རྒོད་ཐང་ཞེས་པའི་འབྲི་སྲོལ་བྱུང་ཡང་ཁུངས་བཙུན་པ་ཞིག་མ་རྙེད་པས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་དེང་གི་སྒྲ་སྒྱུར་ཚད་གཞི་ལྟར་རྨིན་ཞན་དང་། 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་》སོགས་ཀྱི་ལུང་དྲངས་པ་ལ་མེན་ཇུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་སོར་བཞག་ཡོད།\n②བོ་དོང་པཎ་ཆེན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ། 《རྒྱུད་སྡེ་སྤྱིའི་རྣམ་བཞག་བཤད་པ་བཞུགས་སོ》[M]《བོ་དོང་པཎ་ཆེན་གྱི་གསུང་འབུམ》(ཛ) [G] ཧི་མ་ལའི་རིག་མཛོད་འཚོལ་སྡུད་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས་90\n③《ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཤོག་དྲིལ་ཡིག་རྙིང་གི་བཤུས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》[G]དེབ་བཅུ་པ། ལྷ་ས། བོད་ལྔོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017ལོ། ཤོག་ངོས་259\n④བོད་ལྗོངས་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། 《དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མ། སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ》[Z] པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོ། ཤོག་ངོས་24\n⑤དོན་གྲུབ་ཚེ་རིང་། 《སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམ་བཤད་བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས་229\n⑦མཁས་པ་ལྡེའུ། 《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྒུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས་282\n⑧⑨⑩པད་མ་བཀྲ་ཤིས། 《བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའི་རྣམ་བཤད》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོ། ཤོག་ངོས་1; 57; 75\n⑾འགྲོ་འགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ། 《འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་གླེགས་བམ》[M] 《ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་བཀའ་འབུམ》(པོད་ཡ་པ) [G] 《 ཀྲུང་ཧྭའི་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་》རྩོམ་སྒྲིག་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། དཔལ་ས་སྐྱའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས། པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།\n⑿བོ་དོང་པཎ་ཆེན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ། 《དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཀྱི་ཡུམ་གྱུར་སྟོང་ཆེན་མོ་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའི་གཟུངས་བཞུགས་སོ》[M]《བོ་དོང་པཎ་ཆེན་གྱི་གསུང་འབུམ》(པོད་ས་པ) [G] ཧི་མ་ལའི་རིག་མཛོད་འཚོལ་སྡུད་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས་166\n⒀རྗེ་བཙུན་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་དཀྱིལ་ཆོག་བར་ཆད་ཀུན་སེལ་བཞུགས་སོ》[M] 《རྗེ་བཙུན་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་གསུང་འབུམ》(པོད་26) [G] དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008ལོ། ཤོག་ངོས་159\n⒁འགྲོ་འགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ། 《འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་གླེགས་བམ》[M]《ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་བཀའ་འབུམ》(པོད་ཡ་པ) [G]《ཀྲུང་ཧྭའི་བོད་ཡིག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ》རྩོམ་སྒྲིག་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། དཔལ་ས་སྐྱའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས། པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས་70\n⒂རྗེ་བཙུན་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། 《གཟུངས་གྲྭ་ལྔའི་དཀྱིལ་ཆོག་བར་ཆད་ཀུན་སེལ་བཞུགས་སོ》[M] 《རྗེ་བཙུན་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་གསུང་འབུམ》(པོད་26) [G] དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008ལོ། ཤོག་ངོས་159\n⒃ཡུལ་ལྷ་ཐར། 《བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་རབ་གསལ་བཙན་པོའི་ལག་ཡིག》[M] པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016ལོ། ཤོག་ངོས་68\n⒄པད་མ་བཀྲ་ཤིས། 《བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའི་རྣམ་བཤད》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོ། ཤོག་ངོས་75\n⒆《བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྐྲིགས》[C] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྦོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁབ་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས་264\n⒇པད་མ་བཀྲ་ཤིས། 《བོད་ཡིག་གནའ་དཔེའི་རྣམ་བཤད》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོ། ཤོག་ངོས་337\n（22）氓县志编纂委员会办公室编: 《氓州志》[M], 兰州: 甘肃文化出版社，1988年， 第60页.\n（23）氓县志编纂委员会办公室编: 《氓州志》[M], 兰州: 甘肃文化出版社，1988年， 第716页.\n（24）གོང་གི་མཚན་དང་ཆོ་ལོ་འདི་དག་ནི་སོ་སོར་བྲག་སྒོམ་པ་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱི་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་》(ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ) གི་ཤོག་ངོས་681དང་། ཀྲང་རུན་ཕིང་དང་སུའུ་ཧང་། ལུའོ་ཀྲའོ་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་བའི་སྲས་པོའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཡིག་ཆ་དང་དེའི་ཐོག་མའི་ཞིབ་འཇུག་》(张润平、苏航、 罗炤: 《西天佛子源流录—文献与初步研究》[M], 北京: 中国社会科学出版社, 2011年， 第171页. )ཅེས་པའི་ཤོག་ངོས་171; 174; 180སོགས་ན་གསལ།\n（25）བྲག་སྒོམ་པ་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》[M] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས་682\n（27）（28）བྲག་སྒོམ་པ་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》[M] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས་682; 685\n（29）（30）彭晓静: (岷州大崇教寺兴衰及其对藏传佛教文化的影响) [J], 《青海民族大学学报》 2016年第2期， 第68页: 第68页。


Ralph Breaks the Internet འཚོལ་བཤེར་མཐའ་འབྲས་ཤོག་ངོས།\nཡོངས་འཛིན་གྱིས་འཚོལ་བཤེར་བྱས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་བཙལ་འབྲས་ཕལ་ཆེར2,216ཡོད། བཙལ་ཡུན་སྐར་ཆ 0.89 ཡིན།\nRalph Breaks the Internet_ཡོངས་འཛིན་གླུ་དབྱངས།\nRalph Breaks the Internet_ཡོངས་འཛིན་བརྙན་རིས།\nཕུལ་བྱུང་གི་གུང་ཁྲན་ཏང་ཡོན་ཇན་ཀྲོང་ཧྥེ་དང་ཧྥ་མིང་ཧན། ཀྲའུ་ཝེན་གཡུང་། གྲེན་ཐེ་ཅུན་བཅས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད།\nཐེ་བོ་རྫོང་གིས་ ༢༠༢༡ ལོའི་དཔྱིད་ཚིགས་ཀྱི་དམག་བསྡུ་ལུས་བཤེར་བྱེད་འགོ་ཚུགས།\nབཟོ་ལས་སྦྲེལ་རེས་དྲ་རྒྱ”(Industrial Internet)--སྒོ་དབྱེ། འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་དྲ་རྒྱ་སྟེ། མི་དང་གཞི་གྲངས །འཕྲུལ་ཆས་འབྲེལ་མཐུད་བྱས་ཤིང་། ཚང་མ་སྦྲེལ་རེས་དྲ་རྒྱའི་དཀར་ཆག་རིགས་དབྱེ་ལ་གཏོགས་པ་རེད།\nཆེ་བྲིས་གསལ་བྱེདIཡི་མགོ་བཟུང་བའིInternet(དབྱིན་ཐེ་དྲ་རྒྱ)ནི་ཆེད་ལས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ནི་དྲ་རྒྱ་གང་མང་ཞིག་མཉམ་དུ་སྦྲེལ་ནས་གྲུབ་པའི་དེང་རབས་འཛམ་གླིང་སྟེང་ཆེས་ཆེ་ལ། བཀག་སྡོམ་ཆེས་གློད་པའི་དམིགས་སུ་བཙུགས་པའི་རྩིས་འཁོར་དྲ་རྒྱ་ དབྱིན་ཐེ་དྲ་རྒྱའི་ཚད་གཞི་དངོས་གཏན་འབེབས་བྱེད་དུ་གཤམ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་བཞི་བརྒྱུད་དགོས་ཏེ། (1)དབྱིན་ཐེ་དྲ་རྒྱ་འཆར་ཟིན(Internet\nདབྱིན་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་ཐ་སྙད་དཔེར་ན། Fax(བརྙན་སྐྱེལ་འཕྲུལ་ཆས) Offi(Office,གཞུང་ལས་ཁང) Internet(དྲ་རྒྱ) Websai(Website,དྲ་ཚིགས) Computer(རྩིས་འཁོར) Icedeem(འཁྱགས་ཞོ) fan(མཛའ་གྲོགས) OT(OT=OverTimeལས་དུས་འཕར་སྣོན་བ)སོགས། ཁྱབ་ཡུལ། ཐེ་ལན། ལོ་སི། འབར་མ། སྐད་ཁོངས། རྒྱ་བོད་སྐད་ཁོངས། ངོ་སྤྲོད། ཐེ་སྐད་ནི་ཐེ་ལན་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་བོད་སྐད་ཁོངས་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ།\n(portable( electronic(device(that(utilizes(an(Internet((cloud)(repository(of(digital(content(to(enab...f(this(Agreement.(The("Service"(refers(to(the(Internet(repository(of(digital(content(that(( Tibetan(\nགླ་མགོ་དྲེད་ལ་ཐེ༎ གླ་ལྤགས་གོས་ལ་ཐེ༎ གླ་རྩི་སྨན་ལ་ཐེ༎ གླ་ཚིལ་དུང་ལ་ཐེ༎ གླ་སྤུ་ཚེར་མ་ཐེ༎ གླ་ཁྲག་སྤྱིན་ལ་ཐེ༎\nJanuary 1991 and to the general public on the Internet in August 1991. See you again! Mr.HB\nཐེག་ཆེན་གྱི་སྦྱོར་ལམ ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང ཐེམ་སྐས ཐེམ་སྤང ཐེམ་རིམ ཐེག་ཤུགས ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉི་ཤུ་བ ཐེར་པོ ཐེམ་བྱང


曲水县政府网站 2020-02-22 10:38 来源：曲水县 访问量： 【字体：大中小】 【打印文本】\nཁྲིམས་འགལ་གྱིས་མ་དངུལ་བསྡུ་རུབ་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་ནམ་མི་སྒེར་གྱིས་ཁྲིམས་བཀོད་གོ་རིམ་ལྟར་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་གི་ཆོག་མཆན་མ་བརྒྱུད་པར་མ་རྐང་འཛིན་ཤོག་དང་། བུན་འཛིན། རྒྱན་དངུལ། མ་དངུལ་འཇོག་པའི་ཐེབས་རྩའི་དངུལ་འཛིན་ནམ་ཡང་ན་བུན་དབང་གི་འཛིན་ཤོག་གཞན་དག་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་དམངས་ནས་མ་དངུལ་གྲབས་གསོག་བྱེད་པ་མ་ཟད། དུས་བཀག་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དངུལ་ལོར་དང་། དངོས་ཟོག། དེ་བཞིན་ཁེ་ཕན་གཞན་དག་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་མ་དངུལ་འཇོག་མཁན་གྱི་ངོ་སྐྱེད་འཇལ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཟེར།\n༡ . འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་གིས་ཁྲིམས་ལྟར་ཆོག་མཆན་མ་བཀོད་པའམ་ཡང་ན་ཁྲིམས་མཐུན་གཉེར་སྐྱོང་གི་རྣམ་པ་སྤྱད་དེ་མ་དངུལ་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པ།\n༢ . སྨྱན་སྦྱོར་དང་། འོས་སྦྱོར་ཚོགས་འདུ། བསྒྲགས་ཡིག། ལག་འཁྱེར་ཁ་པར་གྱི་འཕྲིན་ཐུང་སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཡོངས་བསྒྲགས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་པ།\n༣ . དུས་བཀག་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དངུལ་ལོར་དང་། དངོས་རྫས། མ་རྐང་འཛིན་དབང་སོགས་ཀྱི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་ནས་མ་སྐྱེད་འཇལ་སྤྲོད་དམ་ཡང་ན་ཐོབ་ཆ་འཇལ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱེད་པ།\n༤ . མང་ཚོགས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་དམིགས་འཛུགས་བྱས་མེད་པའི་མི་སྣ་ཁག་ནས་མ་དངུལ་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པ།\n༡. ཁྲིམས་འགལ་བས་དེ་བས་མང་བའི་མང་ཚོགས་ཡིད་དབང་འགུག་ཆེད། མ་འཇོག་མཁན་གྱིས་བྱ་དགའ་སྤྲོད་པ་དང་སྐར་མ་བསགས་ནས་སྐྱེད་ཀ་སྤྲོད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་ཐོག་ནས་འཆར་ཅན་མིན་པའི་ཐོབ་ཆ་མཐོ་པོ་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ནས“གནམ་ནས་ཤ་བག་ལེབ་ལྷུང་བ”དང“མཚན་མོ་གཅིག་ལ་ཕྱུག་པོ་ཆགས་པའི”ལྷ་སྒྲུང་བཟོ་བ།\n༢ . ཁྲིམས་འགལ་བས་ཁེ་ལས་དང་མ་འཇོག་རྣམ་གྲངས་གཉེར་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་མ་རྩ་བརྡིབས་པའི་གཉེར་སྐྱོང་ངམ་ཡང་ན་གནས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁེ་སྤོགས་བྱེད་སྟངས་གཉེར་སྐྱོང་བྱ་ཐབས་སུ་བྱས་ཏེ་ རྣམ་གྲངས་རྫུན་མ་བཟོ་བའམ་ཡང་ན་དོང་རྙིའི་གན་རྒྱ་བཞག་ནས་ མིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མ་དངུལ་བསྡུ་རུབ་བྱས་ནས་གོམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་མང་ཚོགས་འདམ་རྫབ་ནང་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་བྱ་ཐབས་སྤྱོད་པ།\n༣ . ཁྲིམས་འགལ་བས་གློག་རྡུལ་གསེར་དངུལ་དང་། མ་འཇོག་ཐེབས་རྩ། དྲ་སྦྲེལ་གྱི་ཕྱི་དངུལ་སོགས་ཐ་སྙད་གསར་པ་བེད་སྤྱད་ནས་མ་དངུལ་གཏོང་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་ནོར་བདག་གཉེར་གྱི་དོན་སྤྱི་མཉམ་བསྲེས་བྱས་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་མིག་ལམ་དུ་ཁྲ་ཆིལ་བའི་མིང་ཚིག་གསར་པའི་མདུན་དུ་བརྡར་ཤ་གཅོད་མི་ཐུབ་པ་བཟོ་གི་ཡོད།\n༤ . ཁྲིམས་འགལ་བས་ཀུང་སི་བཙུགས་ནས་འཐུས་སྒོ་ཚང་བའི་བཟོ་ཚོང་ལག་ཁྱེར་དང་ཁྲལ་དོན་ཐོ་འགོད་སོགས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་གཉེར་ནས་གཉེར་སྐྱོང་གི་བྱེད་སྒོ་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་གཡོ་འགེབས་བྱས་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་ཐོབ་ཐབས་བྱེད་པ།\n༥ . ཁྲིམས་འགལ་བས་ཕྱི་རྒྱལ་ལམ་ཡང་ན་ས་ཆ་གཞན་དུ་ཞབས་ཞུའི་ཡོ་ཆས་གཡར་ནས་དྲ་ཚིགས་བཙུགས་པ་དང་། སྤྱིར་ན་ཚབ་ཨང་ངམ་ཡང་ན་དྲ་མིང་གི་ཐོག་ནས་དྲ་ཞུགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དྲ་ཚིགས་དང་། དཔོད་ཁུགགླེང་སྟེགས་སོགས་དྲ་རྒྱའི་ལས་སྟེགས་དང་QQདང་སྐད་འཕྲིན་སོགས་བརྒྱུད་ནས་ཆ་འཕྲིན་རྫུན་མ་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་མང་ཚོགས་མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད་འོག་ཚུད་ཐབས་བྱེད་པ།\n༦ . ཁྲིམས་འགལ་བས་གཉེན་ཉེ་དང་། གྲོགས་པོ། ཕ་ཡུལ་གཅིག་པ་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བེད་སྤྱད་དེ་སྐྱེད་ཀ་མཐོ་པོས་སླུ་བྲིད་བྱས་ནས་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་མ་དངུལ་རག་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nབཞི་པ་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་མ་དངུལ་བསྡུ་རུབ་འཕྲད་ཚེ“ལྟ་དགོས་པ་གསུམ་དང་བསམ་བློ་ གཏོང་དགོས་པ་གསུམ། བྱེད་མི་དགོས་པ་གསུམ་”གྱི་དོགས་ཟོན་བྱ་ཐབས་།\n༡ . ལྟ་དགོས་པ་གསུམ།\nགཉིས་ནས་དངུལ་རྩའི་ལྟ་སྐུལ་དོ་དམ་ཚན་ཁག་གི་ཆོག་མཆན་ཡིག་ཆ་ཐོབ་ཡོད་མེད་དང་། རྒྱུ་ནོར་དོ་དམ་གྱི་ཐོན་རྫས་དེ་ ཆོག་མཆན་སྤྲད་པའི་གཉེར་སྐྱོང་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ཡོད་མེད། བཟོ་ཚོང་ལས་གཉེར་ལག་ཁྱེར་ཡོད་ནའང་དངུལ་རྩའི་ལྟ་སྐུལ་དོ་དམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཆོག་མཆན་ཡི་གེ་མེད་ཚེ་རྒྱུ་ནོར་དོ་དམ་གྱི་ཐོན་རྫས་བྲིན་ཚོང་བྱེད་མི་ཆོག།\n༢ . བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་གསུམ།\n༣ . བྱེད་མི་དགོས་པ་གསུམ།


Terdzo-ZA-020 - Rinchen Terdzö\nthugs rje chen po yid bzhin nor bu 'gro ba kun sgrol gyi smon lam bde ba can ma\nin cycle ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འགྲོ་བ་ཀུན་སྒྲོལ་ (Thugs rje chen po yid bzhin nor bu 'gro ba kun sgrol)\nVolume 22 (ཟ) / Pages 469-472 / Folios 1a1 to 2b5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 22 > Text #20 (Scroll to Bottom)\nrig 'dzin rgod kyi ldem 'phru can. thugs rje chen po yid bzhin nor bu 'gro ba kun sgrol gyi smon lam bde ba can ma. In Rin chen gter mdzod chen mo pod nyer gnyis pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 22) by 'jam mgon kong sprul, 469-472. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\n༄༅༔ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འགྲོ་བ་ཀུན་སྒྲོལ་གྱི་སྨོན་ལམ་བདེ་བ་ཅན་མ་བཞུགས་སོ༔ འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་ཞིང་བཀོད་ནས་གསུངས་པ༔ བཅོམ་ལྡན་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོའི་ཞིང་འདི་ནས༔ ནུབ་ཕྱོགས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད༔ རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་བདེ་བ་ཅན༔ ཁྲག་ཁྲིག་ཕྲག་བརྒྱ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན༔ ཞིང་ཁམས་སྐྱོན་མེད་རྣམ་དག་བདེ་བ་ཅན༔ ས་གཞི་ཐམས་ཅད་རིན་ཆེན་རང་བཞིན་ཏེ༔ ལག་མཐིལ་ལྟར་མཉམ་གཅོང་རོང་མེད་པའི་གནས༔ མེ་ཏོག་པདྨའི་ཚོགས་ཀྱིས་རབ་བརྒྱན་ཅིང༔ བལྟ་བས་མི་ངོམས་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང༔ ཞིང་མཆོག་དེ་ན་ལྷ་མིའི་སྟོན་པ་ནི༔ སྐུ་ཚེ་དཔག་མེད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཞུགས༔ ཉོན་མོངས་སྦྱངས་ཤིང་སྨོན་ལམ་དག་པའི་གནས༔ བདག་དང་འགྲོ་ཀུན་ཞིང་དེར་སྐྱེ་འགྱུར་ཤོག༔ དག་གསལ་བཀྲ་བའི་ཞིང་ཁམས་བདེ་བ་ཅན༔ རྒྱལ་བའི་རྣམ་འཕྲུལ་སྙན་པའི་སྒྲ་དབྱངས་འབྱིན༔ འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཇི་ལྟར་བསམ་པ་བཞིན༔ འབད་རྩོལ་མེད་པར་ལེགས་པར་འབྱུང་བའི་གནས༔ ཞིང་མཆོག་དེ་ན་སེམས་ཅན་ངན་སོང་དང༔ ལྷ་མ་ཡིན་དང་གཤིན་རྗེའི་མིང་ཡང་མེད༔ དེ་ན་ཕལ་པའི་བུད་མེད་ཡོད་མ་ཡིན༔ མངལ་ན་གནས་པའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ༔ རིན་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་མེ་ཏོག་པདྨ་ལས༔ བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ཤ་སྟག་གོ༔ མི་དགེ་སྤངས་ཤིང་སྨོན་ལམ་དག་པའི་གནས༔ བདག་དང་འགྲོ་ཀུན་ཞིང་དེར་སྐྱེ་འགྱུར་ཤོག༔ རྣམ་དག་འོད་གསལ་ཞིང་ཁམས་བདེ་བ་ཅན༔ ཞིང་དེར་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ༔ ན་ཚ་ལ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གཏན་མི་འབྱུང༔ ཞིང་དེར་སྐྱེས་ནས་ངན་སོང་འབྱུང་མི་སྲིད༔ མི་ཁོམ་གནས་སུ་སྐྱེ་བའང་མི་སྲིད་དོ༔ ཞིང་དེར་སྐྱེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས༔ ཚེ་ལོ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་སྐུ་བཞུགས་ནས༔ སྐྱེ་བ་དུ་མར་བྱང་སེམས་སར་གནས་ཏེ༔ སྤྱོད་པ་རླབས་ཆེན་མཛད་བཞེད་མ་གཏོགས་པར༔ སྐྱེ་བ་གཅིག་རྗེས་རྫོགས་འཚང་རྒྱས་འགྱུར་ཞིང༔ ཚོགས་གཉིས་རབ་རྫོགས་སྨོན་ལམ་དག་པའི་ཞིང༔ བདག་དང་འགྲོ་ཀུན་ཞིང་དེར་སྐྱེ་འགྱུར་ཤོག༔ ཐུབ་པས་བསྔགས་པའི་ཞིང་ཁམས་བདེ་བ་ཅན༔ དྭངས་བ་ཅན་གྱི་རིན་ཆེན་ཕོ་བྲང་ན༔ སྐུ་ཚེ་དཔག་མེད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཞུགས༔ ཚེ་དཔག་མེད་མགོན་གཡས་ན་སྤྱན་རས་གཟིགས༔ བྱམས་དང་སྙིང་རྗེས་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་གཟིགས༔ མགོན་པོའི་གཡོན་ན་བྱང་སེམས་མཐུ་ཆེན་ཐོབ༔ དྲི་མེད་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་ཕྲིན་ལས་མཛད༔ རྒྱལ་བའི་འཁོར་གཞན་ཡོན་ཏན་ཕུན་ཚོགས་ཤིང༔ ཡེ་ཤེས་ཆེར་རྒྱས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བཞུགས༔ བདག་ནི་ནམ་ཞིག་འཆི་བའི་དུས་བྱུང་ཚེ༔ གནས་ངན་རྣམས་སུ་ནམ་ཡང་མི་གོལ་བར༔ ལྷ་མཆོག་ཁྱེད་ཀྱི་ཞལ་མཐོང་སྔུན་བསུས་ནས༔ བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་དེར་སྐྱེ་བར་ཤོག༔ པདྨ་ལས་འཁྲུངས་དམ་ཆོས་ཉན་འགྱུར་ཞིང༔ རྒྱལ་བས་ལུང་བསྟན་མངོན་ཤེས་རྫུ་འཕྲུལ་ཐོབ༔ སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཞིང་མཆོག་དམ་པ་དེར༔ བདག་གིས་འདྲེན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་སྒྲིག་པར་ཤོག༔ དེ་ལྟར་བདག་གིས་སྨོན་ལམ་བཟང་པོ་འདི༔ བླ་མ་མཆོག་དང་མགོན་པོ་སྤྱན་རས་གཟིགས༔ འཁོར་བཅས་ལ་སོགས་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་བ་ཡི༔ སྲས་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་མཛད་དུ་གསོལ༔ ༔\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-ZA-020&oldid=116746"\nThis page was last edited on 30 December 2017, at 05:06.